^

Ka Lamana'a Mono'i Lu Mu Tifi'ehina Ka Yabe

The New Testament in the Benabena Language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Benabena

copyright © 1982 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Bena-bena (Benabena)
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2012-09-26

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

429cb299-5ab9-51c4-8857-9de5c72f8388

FRT

KA LAMANAꞌA

Monoꞌi Lu Mu Tifiꞌehina Ka Yabe

The New Testament in the Benabena Language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Benabena long Niugini

Ka Lamanaꞌa

The New Testament in the Benabena language of Papua New Guinea

[bef]

Translation by Wycliffe Bible Translators

© 1982, Wycliffe Bible Translators, Inc.

Print publisher, 1982 by Wycliffe Bible Translators

ISBN 0-72720224801

Web version

© 2013, Wycliffe Bible Translators, Inc.

www.Wycliffe.org

http://pngscriptures.org

www.ScriptureEarth.org

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons license (Attribution-Noncommercial-No Derivative Works).

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0

Your are free to share — to copy, distribute and transmit the text under the following conditions:

• Attribution. You must attribute the work to Wycliffe Bible Translators (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).

• Noncommercial. You may not use this work for commercial purposes.

• No Derivative Works. You may not alter, transform, or build upon this work.

• In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you don’t change any of the text or punctuation of the Bible.

Notice — For any reuse or distribution, you must make clear to others the license terms of this work.

Tok Orait

Dispela Buk Baibel i kam wantaim tok orait na lo bilong Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works license. Em i tok olsem yu ken givim kopi long narepela manmeri. Yu ken wokim kopi na givim long husat i laikim. Tasol, yu mas tok klia dispela samting i kam long http://tokplesbaibel.org. Yu no ken kisim mani na salim dispela. Yu mas givim nating. Na tu, yu no ken senisim Tok.

Ol piksa i kam wantim ol Baibel na narapela buk i stap long dispela sait i gat tok orait long usim wantaim dispela samting tasol. Sapos yu laik narapela tok orait, yu mas askim husat i papa bilong copyright long dispela ol piksa.

Sapos yu laik stretim samting i no orait long dispela tok orait, stretim tok, salim Buk Baibel, o tainim Tok bilong God long nupela tok ples, yu ken askim mipela.

Olgeta tok orait na lo long tok ples English i stap long http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/legalcode.

Sapos yu gat askim long dispela, plis askim mipela.

KA LAMANAꞌA

MATIU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

MATIU

Matiu ka lamanaꞌamu koyoꞌehina

1

1 Ma fayahi Yesu Kilisitohi tataꞌagi enigiꞌani mana niꞌibe. Yesuhi tataꞌafu mone Tebiti yabe. To ana bomofihi tataꞌafu mone koyapa bo giꞌa Abalaha yabe.

2 Abalaha ai Isakahi afoꞌafu yabe. To Isaka ai Yakopuhi afoꞌafu yabe. To Yakopu ai Yutahi to gonaꞌamagihi afoꞌanifu yabe. 3 To Yuta ai lihaꞌa Tema yagi etali panaꞌatiti loemo Pelesi to Yelaha yabe. To Pelesi ai Hesolonihi afoꞌafu yabe. To Hesoloni ai Lamihi afoꞌafu yabe. 4 To Lami ai Aminatapehi afoꞌafu yabe. To Aminatape ai Nasonihi afoꞌafu yabe. To Nasoni ai Salamohi afoꞌafu yabe. 5 To Salamo ai lihaꞌa Lehapu yagi etali panaꞌatiti Boasa yabe. To Boasahi ai lihaꞌa Luti yagi etali panaꞌatiti Opeti yabe. To Opeti ai Yesehi afoꞌafu yabe. 6 To Yese ai Tebitihi afoꞌafu yagi yaꞌma Tebiti sipi kibina bo huto huꞌehina yabe.

To Tebitiu ai mone bo Yulaiya yabe ana bomofihi lihaꞌa Tebitiu lilago panaꞌa ketoꞌehina giꞌa Solomoni yabe. 7 To Solomoni ai Lehoboamuhi afoꞌafu yabe. To Lehoboamu ai Abaiyahi afoꞌafu yabe. To Abaiya ai Asahi afoꞌafu yabe. 8 To Asa ai Yehosofatihi afoꞌafu yabe. To Yehosofati ai Yolamuhi afoꞌafu yabe. To Yolamu ai Asaiyahi afoꞌafu yabe. 9 To Asaiya ai Yotamuhi afoꞌafu yabe. To Yotamu ai Ehasihi afoꞌafu yabe. To Ehasi ai Hesekaiyahi afoꞌafu yabe. 10 To Hesekaiya ai Manasehi afoꞌafu yabe. To Manase ai Emosihi afoꞌafu yabe. To Emosi ai Yosaiyahi afoꞌafu yabe. 11 To Yosaiya ai Yekonaiyahi to gonaꞌamagihi afoꞌanifu yagi fatehaꞌanimagi enaliꞌi Bebiloni metoga eneleꞌmete biꞌahanamofihi kanaꞌa yabe.

12 To ana Bebiloni melugu mineꞌahananamofihi kanaꞌagu Yekonaiya ai Sialitielihi afoꞌafu yabe. To Sialitieli ai Yelababelihi afoꞌafu yabe. 13 To Yelababeli ai Abiutihi afoꞌafu yabe. To Abiuti ai Elaiyakimihi afoꞌafu yabe. To Elaiyakimi ai Asohi afoꞌafu yabe. 14 To Aso ai Yatokihi afoꞌafu yabe. Yatoki ai Ekimihi afoꞌafu yabe. To Ekimi ai Eliutihi afoꞌafu yabe. 15 To Eliuti ai Eliesahi afoꞌafu yabe. To Eliesa ai Matanihi afoꞌafu yabe. To Matani ai Yakopuhi afoꞌafu yabe. 16 To Yakopu ai Yosefehi afoꞌafu yabe. To Yosefe Maliahi bahaꞌa yabe. Yaꞌma Malia ai Yesuhi itoꞌafu yabe. To Yesuhi giꞌa mone Kilisito yabe. Ana giꞌamofihi hapaꞌa Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo nelanamo niꞌibe.

17 Ya huꞌehigo asaga Abalahahi nagaꞌaloti tito Tebitito pa sago nayahi luga luga su hoto nigigusagati loegi loegi heleko malago nagaꞌi mineꞌahana yabe. To nayahi luga luga su hago to nigigusagati loegi loegi heleko malago Tebitihi megesaloti tigo minana enali Bebiloni hepato eneleꞌmete biꞌahana. To ana huto nayahi luga luga su holoto nigigusagati loegi loegi heleko malago minana nagaꞌa enali mineme tite Mesiau huto hina kanalo mineꞌahana yabe.

Malia ai Yesuhi ketoꞌehina

18 Yesu huto huꞌehinamofihi kagaꞌa ma huto niꞌibe. Ai itoꞌafu Malia, ai Yosefe hiti li alobole hiluꞌibe lite kehelite mineꞌahaꞌina. Ya huꞌehina etali li alobole hite yafi gofa hete etayanugu meliꞌahaꞌinamo Maliau molo kehelina Sikalafuꞌuba ailugu minago yagapanaꞌi ketalubeꞌmu huꞌehina yabe. 19 Maliahi bahaꞌa Yosefeu, ai bati bo, to ai Maliahi ya huꞌahane luto leꞌmo buya mehuꞌehina. Ai legeso huto fala kito sugunaꞌi Maliahi heꞌmi etalube luto keheliꞌehina. 20 Ai Yosefeu Maliahi sugunaꞌi heꞌmi etalina ekesa yigiba yigiba huto nohigo bamulugu agelouba bulo huloto ma luto lu emiꞌehina: Yosefeo, Abalahahi tataꞌaga, kai Maliahi lihaka leꞌmo lolo hilatanaꞌmu koli mehubo. Ai Sikalafuꞌuba Maliahi yagapanaꞌi emiꞌehibe. 21 Ai panaꞌi ketolenogo kai giꞌa Yesu yabe luto hobo. Henaꞌmugope ai boanaꞌamagihi foipanaꞌani li heꞌmi epoloto hetofa kapogu eneleꞌmo malalinaꞌmu yabe luto Sikalafuꞌuba Yosefehi lu emiꞌehina yabe.

22 Yaꞌmana asagaꞌna ma huto huto hilina ai kaga mone Sipi Bouba lu huto huto bomofihi bagagu lulago oꞌehinamofihi legeyaꞌa huto hilibe. Lu huto huto bouba ma luto luꞌehina: 23 Yafanaꞌuba yagapana hiti huloto panaꞌi ketoto giꞌa Emanueli luto malalinaꞌmu yabe. Yaꞌmana giꞌamofihi hapaꞌaya ma luto niꞌibe: Huꞌma lali hiti nominabe.

24 Yosefeu buꞌi koꞌehinati ho tiloto Huꞌmamofihi ageloꞌauba bamulugu lu eminaꞌa huto Maliahi li etoꞌehina. 25 Ya huꞌehina Yosefeu ai Malia hiti nohi kete ya hite mehuse nohigo Maliau panaꞌi ketoꞌehina. Ya higo Yosefeu ana panaꞌmofihi giꞌa Yesu yabe luto moloꞌehina yabe.

2

Keheli bati huse bomagi Yesutoga eꞌahana

1 Yesuhi Betelehe hepato Yutia melugu Heloti sipi bo minana kanagu Maliau ketoꞌehina. Ya hulago alihi keheli bati huse bo lugaꞌa enali yege notinagati sonofiꞌi kene ite Yelusale hepato nehetiꞌahana. 2 To enali ma lite enoloka heꞌahana: Yuhufa panaꞌi huto huꞌehina ai Yuta bonaꞌmagi sipi boꞌani lolo hilina hiyaꞌa nohibe? Ai sonofiꞌa yege notinagati tiꞌehigo bu golototi lali fokehi halune luto noone lite liꞌahana yabe. 3 Sipi bo Heloti yaꞌmana kaga keheliloto topa holoto lesaꞌa noligo ana huto asaga Yelusale boanaꞌi enelesa lu baga iꞌehina yabe. 4 Helotiu asaga keya ka tisa bonaꞌi to mono noto kaba bonaꞌi kehe i nupa iloto ma luto enoloka hoꞌehina: Mesia hiyaꞌalo huto nohilina niꞌibe? 5 Enali lu emiꞌahana: Betelehe hepato Yutia melugu yabe. Lu huto huto bouba ya luto fayanugu go moloꞌehina yabe:

6 Kai Betelehe Yuta melugu,

kai sipi bo Yuta meꞌi kaba hiꞌahana bo

enali enemegeꞌi olata mehubo.

Kailuguti sipi bo mone huto huloto

to ai Isilaeli nagaꞌnimagi

kaba hu epalalinaꞌmu yabe.

7 Ya higo Helotiu Yesuhi bu galune lite yege tinagati ana bonaꞌi kehe iloto ma luto sugunaꞌi enoloka hoꞌehina: Hena kanaꞌalo ana sonofiꞌi huto huꞌehifi luto enoloka hoꞌehina yabe. 8 To ai ana bonaꞌi heꞌmi epalago nebago ma luto kaga lu epoloꞌehina: Bite ana panaꞌi sa hu bati hilete to bu getetinimo lenali ete lu nimilo, ya hinogo nani ana huto buto ai kumu fokehi halube. 9 Enali Helotihi kagaꞌa akehelilete abiꞌahana. To enali ana sonofiꞌi koyapaꞌi yege notinagati bu gelete lifite eꞌahana kohe to epoloto buto ana panaꞌi nohina noto latahaꞌalo minoꞌehina yabe. 10 Enali sonofiꞌi bu gelete komopa bati higo sipi enegelo biꞌahana yabe. 11 Enali ana nonuga tilete ana panaꞌi itoꞌafihi Malia hiti nehaꞌigo enali enalapusa fi emilete mono ka li etete hilete sisaku guꞌaniguti hetofa hatofana hefite emiꞌahana.

12 To bamulugu Huꞌmau hu enubulo mololoto Heloti nohinaga mebilo luto lu epigo enali fato kapoga bite hepaꞌaniga nehetiꞌahana yabe.

Iyipitoga biꞌahaꞌibe

13 Enali abilago Huꞌmamofihi ageloꞌauba Yosefehi bamuꞌi hu bulo mololoto ma lu emiꞌehina: Ho tito panaꞌi hiti itoꞌafi hiti eteleꞌmoto koli huto Iyipi melugu buto nohitogo alihi nani lu kiminogoꞌni alane. Helotiu pana kumu sa huto halinaꞌmu yabe. 14 Ya ligo ana foluguꞌi Yosefeu ho tiloto ana panaꞌi itoꞌafi hiti eteleꞌmoloto Iyipitoga biꞌahana.

15 Ya hite anaga nehago Helotiu filiꞌehina yabe. Yaꞌmana kana Huꞌmau lu yege hose bomagi enabagagu luꞌehina noseꞌnaꞌa huto hilibe luto Iyipi meluguti akuꞌi kehe ugo oꞌehina yabe.

Helotiu ligo babu yagapanaꞌi enoho fili su heꞌahana

16 Yege notinagati Yesuhi bu galuneꞌmu ana bonaꞌi enali Helotihi ya hite miꞌi malana akeheliloto italuga logo biꞌehina. Ya higo ai bonaꞌi lugaꞌa enoho lifigo Betelehe hepato hiti to hepaꞌi lugaꞌa ana lebato ninalo hiti asaga panaꞌi kufuꞌani loemo buꞌehinafi to yuhufa huto nehana asagaꞌi enoho fili su heꞌahana. To ai yege notinagati ana bomagihi enoloka nohago lu emina kaga ekesa yigiloto yabe.

17 Ya huꞌehigo kaga mone Huꞌmau koyapaꞌi lu huto huto bo, Yelemaiyaha, bagalo moloꞌehinaꞌa huto nohibe luto luꞌehina:

18 Enali Lama hepaluguti

bona nogo mone keheliꞌahana.

Sipi eniginaga figo

yibi ahi ahi lite nehana

enali keheliꞌahana

Laseliu ai yagapanaꞌa asagaꞌi

afili su heꞌahago

sipi yibi huto minago

bonaꞌmagi leꞌmo fulu mone mehiꞌahana.

Yosefeu lihaꞌa hiti to panaꞌa hiti akuꞌi eꞌahana

19 Alihi Helotiu afililago Huꞌmamofihi ageloꞌauba Yosefehi Iyipi melugu bamuꞌi hu bulo moloto ma luto lu emiꞌehina: 20 Ho tito panaꞌi hiti itoꞌafi hiti eteleꞌmoto Isilaeli hepatoga akuꞌi bubo, enali panaꞌi haluneꞌmu sa sa hiꞌahana bonaꞌi yatai afiliꞌahabe. 21 Ya ligo Yosefeu ho tiloto ana panaꞌi itoꞌafi hiti eteleꞌmoto Isilaeli hepatoga akuꞌi legete biꞌahana yabe.

22 Ya huꞌehina Akeleasiu afoꞌafihi Helotihi nonaꞌa Yutia bonaꞌmagihi kaba boꞌani nohibe lana Yosefeu koli huto Huꞌmau bamulugu kaga mone hiti lu emigo keheliꞌehina. Ya huloto ai ana hepa heꞌmito Galili kegiꞌa bu moloꞌehina yabe. 23 Ai buto Nasalete hepato nohi gito minoꞌehina. Ya higo kaga lu huto huto bonaꞌmagi liꞌahanauba legeyaꞌa li huto nohibe lite liꞌahana: Enali Nasalete bo yabe lite lilata hilanaꞌmu yabe.

3

Yoniu nagami folo epolose bouba mono ka lu epiꞌehina

1 Yaꞌmana yupahi Yoniu Yutia kamelugu humofaꞌna huto mono ka ma luto lu epimofaꞌna huꞌehina: 2 Komopatini i gelehe hite foipanatini heꞌmi su halo luꞌehina. Huꞌmamofihi kokulumalugu kapoꞌa hokolo hilina kanaꞌa epiꞌehina. 3 Huꞌmamofihi bagaꞌa lu huto huto bo Aisaiyau liyafa huloto ma luto Yoni kumuꞌi luꞌehina yabe:

Bonaꞌi menehanaga meluguti bo moneꞌmofihi

bagaguti ma luto nolibe:

Sipi Bomofihi kapoꞌa li loloba hi etalo.

Kapo kuyugu huꞌehilina li fu nelite

li yuhufana hi eteꞌehinogo

ai analo kapo malalibe.

4 Yoniu guketeꞌa hepilata hina kameli yaga okaꞌa gukete hepito humofaꞌna huꞌehina. To gilimiꞌa fatipagu ilata hinaya yaga gufaꞌatu lolo huto iꞌehina yabe. To kenuꞌi hiti to lopi upeꞌi fiꞌehinaꞌa hiti noseꞌnaꞌa nolata huꞌehina yabe. 5 Ana yupahi Yelusale bonaꞌi to Yutia kegiꞌa bonaꞌi to asaga hepaꞌi Yotani nagami bele belehi ninalo neminana bonaꞌi asagaꞌi Yonihi aitoga eꞌahana. 6 Ya hite foipanaꞌani aitoga pa sago Yotani nagamilugu nagami folo epoloꞌehina yabe.

7 Yoniu Felosi bonaꞌi to Satusi bonaꞌi babu lite nagamiꞌi folo letalane lite ago bu enogoloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali foipa osifaꞌmofihi yagapanaꞌa, kuyuꞌafu lu lepigo Huꞌmamofihi italuga logo biseꞌna alihi huto hilubeꞌmu nohina koli falaluneꞌmu nehabe luto ka epekiꞌehina yabe. 8 Lenali komopatini i gelehe hilete yalo etonaguti mineme binogo buto komopatini i gelehe i baga ilibe. 9 Lenali lenipatinigu ma lite mekehelilo: Abalahau ai afotifu yabe, lali mino fu luse bonaꞌi Huꞌmau lifisa meilibe. Nani lu nolepube, Huꞌmau ai kaꞌma nina efahi liloto Abalahahi panaꞌa lolo hilina bati nohibe. 10 Luhi loloba huto yafa hapaꞌalo niꞌibe. Asaga yafa legeyaꞌa mehalinamofihi hetigi su hoto logogu genogo logouba lo su halibe. 11 Lenali komopatini i gelehe hanaꞌmu luto nani faꞌmene nagamitu nofolo lepolobe. Ya nohunaya ai bo mone nani nemegesalo alina bouba ai Sikalafuꞌi to logoꞌa hiti folo lepalalinaꞌmu yabe luto Yoniu lu epiꞌehina. 12 To ai emuhaꞌa yanuga liꞌehibe. To kifi foyaguti lilina yabe. To ai noseꞌna yufagahaꞌa li nomalana nonugu li nupa huto li malalinaꞌmu yabe. To yana huto sibinaꞌa li nupa huto mesobose loba logogu galinaꞌmu yabe.

Yoniu Yesuhi nagami folo etoꞌehina

Mk 1:9-11; Lk 3:21-22

13 Ya luto luꞌehina kanaꞌaluga Yesu Galili hepaꞌi heꞌmito Yotaniꞌi kegiꞌa Yoniu nagamiꞌi folo netalibeꞌmu yabe luto buꞌehina. 14 Ya huꞌehina Yoniu: Oꞌe, luto laga hu etoloto ma luto lu emiꞌehina: Kai nagami folo netalata bati huto niꞌinamo kai nanitoga noane. 15 Ya ligo Yesu kaꞌalo ma luto lu emiꞌehina: Anaꞌa hiligi ya meluto yatai kai lu nokumuna suhi hubo. Ya huto yaꞌma kapolo li moloto hiluꞌinauba Huꞌmau luꞌehinamofihi hinogo bati hilinaꞌmu yabe. Ya ligo Yoniu Yesuhi kaga lina megeꞌi moloto nagami folo etoꞌehina yabe.

16 Yesu nagamiꞌi afolo etolago meleꞌisi faꞌmene kugutatoga ti moloꞌehina. Ya nohigo analo kokulumaꞌi hokolo nohigo anaguti Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa limiꞌehina, ai kigopa nama legitana lolo huto oto Yesuhi latahaꞌalo fi besa loꞌehina yabe. 17 Ya nohigo kokulumaluguti kaga mone ma luto luꞌehina: Yaꞌma naniꞌni panaꞌni manaꞌa nohibe. Laga nebesina panaꞌni nohigo ai kumuko hetofa panaꞌni yabe luto negelo bi emilata nohuna yabe luto kokulumaluguti luꞌehina yabe.

4

Satau Yesuhi miꞌi moloꞌehina

Mk 1:12-13; Lk 4:1-13

1 Ya hulago Huꞌmamofihi Sikalafuꞌauba Yesuhi leꞌmoto ka melugu Satau fi taga hu etalibe luto buꞌehina. 2 Yesu yege 40 to 40 sinihi noseꞌna menose anaga minoꞌehina. Ya huloto alihi sipi kauꞌna hoꞌehina. 3 Ya higo Satau aitoga henetiloto ma luto lu emiꞌehina: Kai Huꞌmamofihi panaꞌmo nohutomo kaꞌma niꞌina efahi lu epitogo noseꞌna lolo hino. 4 Yesu kaꞌalo nonaꞌa ma luto lu emiꞌehina: Monolugu ma luto niꞌibe: Bonaꞌmofihi komopaꞌa noseꞌnauba li buto mebilina ai asaga kaga Huꞌmau moloꞌehinaubagoko leꞌmo buto bito hetofa kapolo malalinaꞌmu yabe.

5 Ya luto ligo akuꞌi heꞌmito Satau Yesuhi leꞌmoto mone hepato buloto mono nohi latahaꞌa kosa kosa huꞌehinalo leꞌmoto tito heꞌmi etoloto 6 ma luto lu emiꞌehina: Kai Huꞌmamofihi panaꞌa nohutomo maloti heleko lago uma melugu limibo. Mono kauba ma luto lulata nohibe:

Huꞌmau kai kumu luto

ageloꞌa enoho lifinogo limite nehinogo

enali enayanugu limito ketogo

keleꞌmo saga hilanaꞌmu yabe.

Ya hinogo efahuba kigika noto

ya huto mehilinaꞌmu yabe.

7 Ya noligo Yesu kaꞌalo ma luto nonaꞌa lu emiꞌehina: Monolugu moneꞌa hiti ma luto niꞌibe: Kai Sipi Bomofihi fi taga mehu etobo, ai Huꞌmakafu nohibe.

8 To yaloti heꞌmito Satau Yesuhi leꞌmoto yatama kosa mone ninalo leꞌmoto tiloto asagako kapo lepito anana anana hetofana ninamofihi lepiꞌehina. 9 Ya huloto ma luto Yesuhi lu emiꞌehina: Kai kolohupa nohi filoto nunumu lu netoto nigi li saga huto nofokehi halata asagaꞌna kaigo kimi su halube. 10 Ya ligo Yesu Satahi ho lifito ma luꞌehina: Satao, abufa hubo. Mono kauba: Huꞌmamofihi Sipi Bo aisigo giꞌa li saga huto fokehi hoto agoya hu emibo, luto lulata nohibe.

11 Ya ligo Satau heꞌmi etoto abufa nohigo agelomagi ete analo Yesuhi heꞌmeꞌahana yabe.

Yesu Galili melugu liliꞌna hapi fiꞌehina

Mk 1:14-15; Lk 4:14-15

12 Yonihi naga foyagu leꞌmo malabe lite lanaꞌa Yesu akeheliloto ai Galili melugu bufa huꞌehina. 13 Ya huloto ai Nasalete hepato meminoꞌehina ai heꞌmito buto Kapaneami hepato minoꞌehina. Kapaneami ai Galili Hefuhi belehaꞌalo Sebuluni to Nafatali melugu minoꞌehina yabe. 14 Ya huꞌehigo Huꞌmau kaga mone lu huto huto bo Aisaiyaha bagalo moloꞌehinauba legeyaꞌa huto nohibe. Ai ma luto noli:

15 Sebuluni meꞌi to Nafatali meꞌi

nagami hefutoga nina,

to hepaꞌi Yotani Nagami beletoga

mino bego bego huꞌehina,

to Galili ifoꞌaga

fegutoga bonaꞌi neminana kegiꞌa yabe.

16 Bonaꞌi enali metepunagu neminana

enali sipi logo fana mehenaꞌa abu geꞌahabe.

Enali bonaꞌi metepu ito

filisemofihi hepaꞌi ninalo neminana

enalitoga fana mehena

ahuto hu epolo baga iꞌehibe.

17 Yaꞌmana kanaloti hapi fito Yesu mono ka ma luto lu epiꞌehina: Foipanatiniguti komopatini i gelehe hilo. Kokulumamofihi kapoꞌa anasi aꞌo leba toꞌehibe.

Loegi loegi bo Yesu kehe igo megeꞌi meleꞌahana

Mk 1:16-20

18 Yesu Galili nagami Hefuhi belehaꞌaga kapo moloto notubuto loe kogunale bu etogoꞌehina. Simoni, enali Pita lite giꞌa helata nehana hiti to gonaꞌa Atulu, etali hefunugu faya gutalafa melete nehaꞌigo bu etogoꞌehina. 19 Ya huloto Yesu ma luto lu etimiꞌehina: Nani nemegeꞌi meleꞌinogo nani letelepinogoꞌni bonaꞌi eneleꞌmo kefefe hite lilaꞌibe. 20 Ya ligo etali hololu lite faya gutalafaꞌatiti neheꞌmite Yesuhi megeꞌi meleꞌahaꞌina yabe.

21 Bu fotoꞌalo mololoto ana huto kogunale Yemesi to Yoni, etali Sepetihi panaꞌa nehaꞌigo bu etogoꞌehina. Etali botiꞌatitigu afoꞌatitifi hiti faya gutalafa li loloba hite nehaꞌigo Yesu kehe i etimiꞌehina. 22 Ya higo hololu lite afoꞌatitifi hiti to boti hiti neheꞌmite Yesuhi megeꞌi meleꞌahaꞌina yabe.

Yesu babu boanaꞌi eneleꞌmo bati huto mono ka lu yege ho epiꞌehina

Lk 6:17-19

23 Yesu Galili kegiꞌa minomofaꞌna huto mono nohaꞌanigu tiloto boanaꞌi mono ka lu epila to Huꞌmamofihi Kapoꞌa kumu kaga lu epila nohuto to boanaꞌi enebesiꞌehinana li heꞌmi epolola to enigi enayahi sibina hula ya hula huꞌehina bonaꞌi eneleꞌmo bati huꞌehina yabe. 24 Ai kagaꞌa Silia kegiꞌa bu baga ilago kehelilete enali bonaꞌi anaga enebesinafi to foipa liꞌahana bonaꞌifi to fato fatoꞌna epesiꞌehina bonaꞌi eneleꞌmete Yesu nohinalo eꞌahana. Ya hago Yesu asaga bonaꞌi eneleꞌmo bati nohuto eneleꞌmo ye ko su hoꞌehina yabe. 25 Babu boanaꞌi Galiliti Tekapoli kegiꞌati to Yelusale hepatoti, Yutia kegiꞌati to Yotani beletoga neminana boanaꞌi asagaꞌi babu lite li nupa hite, Yesuhi megeꞌi molomofaꞌna hiꞌahana yabe.

5

Yesu kaga kosagu lu epiꞌehina

1 Yesu bu gana babu boanaꞌi megeꞌi lifite nebago ai kosagu tito analo nohigo koko pananaꞌa ai metoga ete mino bego hiꞌahana. 2 Ya hago Yesu kaga ma luto lu epiꞌehina:

Bouba gelo bilinamofihi kagaꞌa luꞌehina

Lk 6:20-23

3 Bonaꞌi enali komopaꞌanigu nani bati mehina bo nohube lite kehelite yaꞌma minelata nehana enali enegelo bilo. Enali Huꞌmamofihi kapoꞌalugu tilanaꞌmu yabe. 4 Bonaꞌi enali eniginage figo neminana enofokehi lilo. Huꞌmau eneleꞌmo fulu hu epoloto soso hu epalalinaꞌmu yabe. 5 Agoya bonaꞌi enali enegelo bilo. Enali kaga molo epoloꞌehinalo asaga meꞌi lilanaꞌmu yabe. 6 Bonaꞌi enali bebe sete hapaꞌani minenogo Huꞌmamofihi kaꞌalo megeꞌi melete minalana enali enegelo bilo. Huꞌmau alihi asagaꞌna epilinaꞌmu yabe. 7 Bonaꞌi enali lugaꞌa bonaꞌi eniginaga ka lu epite agoya hu epilata nehana bonaꞌi enegelo bilo. Alihi Huꞌmau enegelo bi epito agoya hu epilinaꞌmu yabe. 8 Bonaꞌi enali komopaꞌani gulu gulu ligo neminana bonaꞌi enali enegelo bilo. Enali Huꞌmamofihi bu galanaꞌmu yabe. 9 Bonaꞌi enali luba hiluneꞌmu nehinogomo ana luba folagahaꞌanigu bite kofa hu epelelata nehana bonaꞌi enali enegelo bilo. Huꞌmau ai pananaꞌni yabe lilinaꞌmu yabe. 10 Huꞌmamofihi kaꞌa megeꞌi melete minelata nehana bonaꞌi enali enagabu foya nelitemo enegelo bilo. Huꞌmamofihi kokuluma kapoꞌa enaliꞌna lolo hilinaꞌmu yabe. 11 To lenali naniꞌi nemegeꞌi melete neminenogo lugaꞌa bonaꞌmagi bu lenegelete enitaluga logo binogo foipa faipa ka li lepelete lenegene mane ite ka fato fatoꞌmofihi lenalitoga lu nemelenogomo lenali lenegelo bilo. 12 Ya nehinogomo kugufaluga laga kebesinogo kegelo bibo. Sipi minaka kokuluma hepatoga Huꞌmau kaba hu ketoꞌehina kimilinaꞌmu yabe. Koyapaꞌi ana suhi hite lu yege hose bonaꞌi kohe tete huto hanamagihi enegene mane ite eneheꞌahana yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Bo ai hege legi to logo guluya mehaꞌa legi huto nohibe

Mk 9:50; Lk 14:34-35

13 Bonaꞌi lenali meꞌmofihi hegeꞌa legi hite nehabe. Ya huꞌehina ana hegemofihi lagaꞌa abu su holagomo lenali akuꞌi hena hago ana hegemofihi laga lenalitoga olata nohibe? Ya hina hegemofihi lilinaꞌa meminolata nohibe. Enali bati mehuꞌehibe lite li neheꞌmigo boanaꞌi analo lapasa ite kapo melelata nehabe.

14 Lenali melugu fana mehenaꞌa legi hite nehabe. To hepaꞌi mone kosagu minolata nohina ana hepaꞌi bona enubulo fala kito meminolata nohibe. Ai hutoꞌi minolata nohibe. 15 Bonaꞌi enali libiꞌi li kulu tilete somotu ifi metalibe. Enali ifo hitalo malago nonugu nehana bonatoga kululu tuto fi besa lo baga igo be ge fana tete minelata nehabe. 16 Ya huto ninagi lenali libitini ligite boanaꞌi enali enubulo binogo lenali hetofa hapatini bu gelete to enali ana hite Sipi Bo Huꞌmatinifu kokuluma hepatoga nohinamofihi enegelo bite giꞌa liyafa hilabe.

Keya ka hapaꞌamu lu enelepiꞌehina

17 Lenali nani kumuꞌi Mosehi keya kaꞌa hiti to lu yege hose bonaꞌmagihi kaꞌani hiti li heꞌmilube luto oꞌehibe lite mekehelilo. Nani li heꞌmilube luto meoꞌohuna ana kagaꞌa luꞌehinamofihi pa salibe luto oꞌohuna yabe. 18 Uleꞌale huto lusiga maꞌnaka luto nani lu nolepube, asagaꞌna ma meꞌi hiti kokuluma hiti su hoto bilinaya Huꞌmamofihi keya kaꞌa kitili kitiliꞌna su hoto mebilina analo minoba minoba hilinaꞌmu yabe. 19 Ya huꞌehinagi bo moneuba Huꞌmamofihi keya kaꞌa nesiꞌasi li gofa hoto pelesa iloto lugaꞌa bonaꞌi ana suhi huto enelepilina kokuluma kapolo giꞌa nesiꞌasi minalibe. To bo moneuba hetofana huto keya kamofihi liyafa huloto megeꞌi moloto nominoto boanaꞌi ma kaga megeꞌi malalo luto eneleꞌmo ho tiloto hetofa kapogu malalina ai kokulumalugu sipi giꞌa minalinaꞌmu yabe. 20 Ya huꞌehina nani lenekesa nobube. Lenali Huꞌmamofihi laga besina suhi hite hetofanaguti minalanauba Felosi bonaꞌi hiti to keya kaga enelepise bonaꞌmagihi hapaꞌani enebe liginogoko lenali kokuluma kapolo nehetilanaꞌmu yabe luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Enipagu logo bisemofihi hapaꞌa

Lk 12:57-59

21 Koyapaꞌi kaga mone ma lite keya kagu tatatinigihi lu keyeꞌahana akeheliꞌahabe: Bo moneuba mone bo ho fililina ana bo ai ka foyagu filinaꞌmu yabe. 22 Ya huꞌehina yatai aku nani lu nolepube. Bo moneuba gonaꞌa ipakafa halina ai ka foya lilinaꞌmu yabe. To bo moneuba gonaꞌamofihi kaiya faꞌmene bati mehina bo nohane luto ka emekilina kanisole bolo ho tito ka foya lilinaꞌmu yabe. To bo moneuba gonaꞌamofihi negi nagi noto bati mehuꞌahata bo nohane luto ka emekilina aiya loba loba logo kapogu bilinaꞌmu yabe luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 23 Ya huꞌehinagi kai Huꞌmamofihi lokiya fi emilubeꞌmu hitalo oloto yataꞌa kogonaka ka emekiꞌehilata kekesa hokolo hinogomo 24 asagaꞌna ana hitalo nomoloto hololu luto buto kogonaka leꞌmo fulu huto ya huto kipakafa hoto ka emekiꞌohuna yatai lubeyaga nounagihe luto li koguna ileteꞌatiti yalo alihi oto Huꞌmamofihi hitalo lokiya fi emibo.

25 To bo moneuba ka foyagu keleꞌmo malalubeꞌmu keleꞌmoto nobinogomo kapoga nebitetiti kai meleꞌisi hololu luto ipakafa mehoto kiya yogokolo hu emibo to ka hetofaꞌa lu emito koguna ito minobo. Bonaka ana bouba yasimofihi yato keleꞌmo melenogo to yaloti yaꞌmauba polisi bomofihi yato keleꞌmo melenogo yaloti polisi bouba naga foyagu keleꞌmo molo lalibe. 26 Ya hinogo anaga nohutoka efahi tina hu ketoꞌehinamo molo emiloto nagaluguti su halane, to tinakalo emi pa mesotomo ana naga foyagu minomo buto emiletogomo su halataꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Bo alobole li sibina husemofihi hapaꞌa

27 Lenali koyapaꞌi yaꞌma kaga lago akeheliꞌahana yabe. Lenali bo alobo gofa mehalo. 28 Ya huꞌehina nani yatai ma luto lu nolepube. Bo moneuba aꞌi mone bu goloto buluꞌi hoto ipaꞌa emito minalina, ai komopaꞌagu ya huto kehelilinauba, ai alobo huto minosemofihi keya kaꞌa li gofa hoto komopaꞌagu foipana nohibe. 29 To lamagakaga kubukauba ligo foipana nohutomo li kutu hoto heꞌmilago bubo. Kugufaka luga kegiꞌa fenene hinogo nohuto minoba minoba kapogu bilata bati huto yabe. To kugufaka asagaꞌi niꞌinogo nohuto logo kapogu bilata ya bati mehuꞌehibe. 30 To kayahi lamagaꞌauba ligo foipana li huto nohutomo ana kayahi laga huto heꞌmilago bubo. Mone kayahi laga hu heꞌmilago ya hina bati hutitaꞌmu asaga kugufaka niꞌinogo logo kapogu bilata bati mehutitaꞌmu yabe.

Bo alobo loko husemofihi hapaꞌa

Mt 19:9; Mk 10:11-12; Lk 16:18

31 Koyapaꞌi bina kagu ka mone ma luto minoꞌehina yabe: Bo moneuba lihaꞌa heꞌmi etalubeꞌmu nohutomo fayahi mone ya huto lihaꞌni heꞌmi etobe luto koyoto emibo luto nina yabe. 32 Ya huꞌehina nani yatai lu nolepube. Bo moneꞌmofihi lihaꞌa fato bo hiti koto ho tito mehuse bati huto nominago to ana bouba yaꞌma lihaꞌa heꞌmi etolenogo to yalo ana lihaꞌauba fato bolo buto minalina ai yaꞌma bomofihi hapaꞌauba ligo lihaꞌauba li alobo huꞌehina keya ka gofa nohabe. To bo moneuba ana aꞌi lilotomo ai bo alobomagi keya ka li gofa holago foipanaꞌa nominabe.

33 To mone keya ka tatatigi alago lenali hiti akeheli su heꞌahanaya ma luto niꞌibe: Kaga mone nolutomo ana kaga faga yabeꞌamu leꞌmo amuya malalubeꞌmu lutomo lusiga luto ifoloti nolube luto melubo. To lusiga nolutomo lusiga maꞌnaka nolunagihe luto lu hokolo huto lubo. 34 Ya huꞌehina yatai nani lu nolepube. Lenali kaga mone leꞌmo amuya malaluneꞌmu nehitemo ifo muya kokuluma hepatoti nolune lite melilo. Kokulumaꞌi ai Huꞌmamofihi hepaꞌa niꞌibe. 35 To lenali kaga mone leꞌmo amuya malaluneꞌmu nehitemo meꞌi gi mehalo. Meꞌi Huꞌmamofihi lagaso hepaꞌa niꞌigo aiꞌnanalo giꞌa mololata nohibe. To lenali kaga mone leꞌmo amuya malaluneꞌmu nehitemo lenali Yelusale hepaꞌi giꞌa mehalo. Yelusale hepaꞌi ai Sipi Bomofihi hepaꞌa niꞌibe. 36 To kaga mone latahakalo li moloto lu amuya memolobo. Okaka legeyaꞌa moneꞌisi koholina li lolo hula to nupaꞌna li lolo hula mehilataꞌmu yabe. 37 Ya huꞌehinagi lenali oꞌyo lila, to oꞌe lila hite anaꞌasiya lilata hilo. To kaga analo lu yatama hite lilata nehana kagamoya foipa bo Satatogati olata nohibe.

Bati mehina suhi nehanalo nonaꞌa akuꞌi hulatamofihi hapaꞌa

Lk 6:29-30

38 Yaꞌma kaga koyapaꞌi ahuto hina lenali akeheliꞌahabe. Kai kubuka i polo nehinogomo ana huto enali enubu i polo hubo. To kabaga yogoꞌa ife nesenogomo kai ana huto enali enabaga yogoꞌa ife sobo. 39 Ya huꞌehina nani akuꞌi yatai lu nolepube. Lenali bo moneuba osahi lenehenogomo lenali ana bo nonaꞌa mehalo. Lenabaga hapaꞌalo lamagatiniga inogomo mone kegiꞌa i gelehe hu emitogo ino. 40 To bo moneuba ka foyagu keleꞌmo malalubeꞌmu nohuto kefeka nolinogomo guka hiti heti emitogo lino. 41 To bo moneuba anaꞌinaꞌa neheꞌmoto lito buto emasilo limilane linogomoya kai heꞌmoto buto ai luꞌehina be ligito fotoꞌalo emibo. 42 To bo moneuba anaꞌina nimibo luto kehe inogomo kai emibo. To anaꞌina kaitogati yokaꞌi lilune lite kehe neinogomo kai oꞌe luto kemegesa hu meepibo.

Fatehe bonaꞌi eneleꞌmo laga husemofihi hapaꞌa

Lk 6:27-28, 32-36

43 Koyapaꞌi yaꞌma kaga huto huꞌehina lenali akeheliꞌahabe: Lenali bonaꞌi lenalalutinigigo eneleꞌmo bati nehite fatehatini lenipakafa ho epite eneleꞌmo fato malalo. 44 Ya huꞌehina nani yatai akuꞌi lu nolepube. Fatehatini eneleꞌmo bati nehite to lenaliꞌi leneleꞌmo bati mehilana bonatoga nunumu Huꞌmamofitoga hu epelenogo ai eneheꞌmalibe. 45 Ya hilete yalo lenali kokulumalugu Afotinifihi pananaꞌa lolo hilanaꞌmu yabe. Ai bo foipaꞌafi to bo manaꞌafi enogo moneꞌago huloto anabo anabo yegeꞌamofihi fana mehaꞌa epilata nohibe. To ana huto koꞌi bo manaꞌa noepito bo sibinaꞌa noepito hulata nohibe. 46 To lenali bonaꞌi enipa lepilata nehana bonaꞌi enipa epite eneleꞌmo bati hilata nehanaguti hena minaꞌa lilana niꞌibe? Enali foipa boanaꞌi hiti takisi lilata bonaꞌi hiti ana suhi hilata nehabe. 47 To kai kalalukafinogo yahi emito be notigito fatehakamofito kubu bu go fatoga nomalata henanaloti lugaꞌa bonaꞌi enebe ligilata niꞌibe? To fegutoga bonaꞌmagi hiti ana suhi hilata nehabe. 48 Ya huꞌehinagi lenali asaga yupahi hetofanaguti minete hetofa foya lite bebe sete kokulumalugu Afotinifu hinaꞌa hite minalo, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

6

Bonaꞌi eneheꞌmosemofihi hapaꞌa

1 Lenali kaba hu bati hilo. Lenali hetofa hapatini asaga boanaꞌmagihi enubulo enali be galabe lite li huto hite lolo mehilo. To lenali ya hilana kokulumalugu Afotinifitogati minaꞌa melilanaꞌmu yabe.

2 To feꞌnohaꞌa meniꞌise bomofihi anaꞌina heꞌmoto emilubeꞌmu nohutomo, kai fagalo bonaꞌmagi mono nonugu hila to kapo napagu hila nehanaꞌa huto bona enubugu fi yotili katili ito bula ola mehubo. Ya hilata nehana bonaꞌiya enali boanaꞌmagi bu lagalabe lite hilata nehabe. Nani lusiga luto lu nolepube. Enali alihi melilana minaꞌani yatai alite neminabe. 3 To feꞌnohaꞌani menilina bonaꞌi eneheꞌmalubeꞌmu nohutomo legeso huto fala kito sugunaꞌi lolo hubo, to kayahi lamagaꞌagati ya hilubeꞌmu nohutomo kayahi sogaꞌa lu meemibo. 4 To kai ya huto fenene huto sugunaꞌi lolo huletogomo Afokafu kokulumalugu nohinauba asaga sugunaꞌna bu go baga ilata bouba bu kogoloto alihi mina kimilinaꞌmu yabe.

Nunumumofihi hapaꞌa

Lk 11:2-4

5 Kai nunumu hilubeꞌmu nohutomo fagalo bomagi hilata nehana suhi kai mehubo. Enali mono nonugu ho tite nehite nunumu lilata nehabe, to hepalugu sipi kapo i loe lae huꞌehinalo bite bona enubugu nehite nunumu hilata nehabe. Nani lusiga luto lu nolepube. Enali minaꞌani aliꞌahabe. 6 To kai nunumu hilubeꞌmu nohutomo legeso huto kose nohakagu tiloto kafeka li hekini loloto Afokafitoga numuna hu emitogo ai fala kito nohinati keheli ketalibe. To ai Afokafu asaga sugunaꞌi ninana bu golata bouba bu kogoloto analo nonaꞌa kimilibe.

7 To lenali numuna hiluneꞌmu nehitemo kegeiyo bonaꞌmagi nehanaꞌa hite yatamalo kaga babu lite melilo. Enali babu kaga linogoti Huꞌmau nunumuti keheli bati hilibe lite lilata nehabe. 8 Lenali enali suhi lite enemegeꞌi memalalo. Nunumu mehiꞌahago Huꞌma Afotinifihi kaga lu emilanaꞌa komopatinigu abu go su holata nohibe. 9 Lenali ma lite numuna hu emilo: Afotiga, kokulumalugu minane, kigika hetofa huto fato minalibe. 10 Kai kapoka ai huto hino, luto nolune. Enali kabaga liyafa hite kokuluma agoya hi nekimigo lali melugu ana suhi huto kabaga liyafa huto kofokehi haluneꞌmu nolune. 11 Kai yatai noseꞌnati limibo. 12 To kai foipanati li heꞌmi letobo, to lali ana huto bonaꞌmagi foipana nehiletana li heꞌmi epalalune. 13 Kai sipi fi taga huseꞌnagu leleꞌmo memoloto foipanamofihi afoꞌafitogati leleꞌmo lubuto bibo.

14 Kehelilo. Lenali bonaꞌmagitoga foipana li huto hu epeleꞌahana lenali li heꞌmi epelenogo, ana huto kokulumalugu Afotinifu lenali foipanatini li heꞌmi lepalalinaꞌmu yabe. 15 To lenali boanaꞌi enali foipanaꞌani li meheꞌmi epalana ana huto kokulumalugu Afotinifu lenali foipanatini li meheꞌmi lepalalinaꞌmu yabe, Yesu lu epiꞌehina yabe.

Noseꞌna mo sisemofihi hapaꞌa

16 Lenali mono kaꞌmu lite noseꞌna mo site neminetemo fagalo bomagi hilata nehana suhi hite lenokaba li sibina mehilo. Enali enokaba li sibina hilata nehanaya asaga boanaꞌmagi bu enegelete noseꞌna mo siꞌahabe lite lu epalalabe lite nehabe. Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Enali ya hilata nehana bonaꞌmagi minaꞌani aliꞌahabe. 17 Ya huto niꞌinagi kai noseꞌna mo sito nominotomo okakagu mesebe nofoloto kokabaluga nagami koto li kosaba huto humofaꞌna hubo. 18 Ya hitogo boanaꞌmagi enali ya huto noseꞌna mo siꞌehina bo menohibe lite lilanaꞌmu yabe. Ya huletogo Afokafu fala kito fenene nohuto asagaꞌna bu golata nohinauba alihi hetofa minaꞌa kimilinaꞌmu yabe.

Hetofana li nupa hulatamofihi hapaꞌa

Lk 12:33-34

19 Lenali ma melugu hetofa hatofa feꞌnohatini li nupa mehilo. Ma melugu molepa kafamagi hiti to kagopa logoseꞌnauba anana anana li sibina hulata nohigo to guminalo bomagi kafe sigite gumina felelata nehabe. 20 Ya huꞌehina lenali kokulumaluguꞌnatini li nupa hilo. Asagaꞌna kokulumalugu nina ai kagopa melogolata nohibe, to molepa kafauba menolata nohibe, to guminalo bouba kafe sigito tito gumina melilata nohibe. 21 Yogo feꞌnohaka niꞌilinaga asaga yupahi komopaka minolata hilinaꞌmu yabe.

Kugufakamofihi fana mehaꞌa

Lk 11:34-36

22 Lubumoya lugufamofihi libiꞌa legi huto niꞌibe. Kubukauba bati huto niꞌitomo asaga kugufakaloga i besa lo baga ilata nohibe. 23 To kubuka sibina huꞌehigomo asaga kugufakalo metepu i baga noibe. To kailugu fana mehena ninauba akuꞌi metepu hapi fito gilotomo analo sipi metepu i baga noibe.

Koko panaꞌuba loe bonaꞌmofihi liliꞌna melilata nohibe

Lk 16:1; 12:22-31

24 Koko panaꞌi moneuba loe bolo moneko kumu liliꞌna lilata menohibe. Ya hilina ai mone bomofihi liliꞌna li bati nohuto mone bomofihi liliꞌna li bati mehilinaꞌmu yabe. Lenali Huꞌmamofihi liliꞌnalo boꞌa neminete efapofihi liliꞌnalo boꞌa moneko kumu meminalo.

25 Yaꞌmu luto nani lu nolepube. Lenali nagamiꞌi to noseꞌna nete minalanaꞌmufi to gukete lenugufalo li hekelete minalanamuꞌi lenelesa nolinogo lenekesa yigiba yigiba mehilo. Bati huto minoseꞌnauba noseꞌna hoꞌehifi to bati huto minoseꞌnauba guketemofihi hoꞌehibe? 26 Lenali nama helo lili hilata nehanamagihi bu enagalo. Enali noseꞌna foyagu hekelelete limo limo melete nelata menehabe. Huꞌma Afotinifu kokulumalugu nominanauba noseꞌnaꞌani epilata nohibe. Lenali nama enebege ligite nehana menekehelifiye? 27 Hiya bomaka minomo bilata kanaꞌagu kelesanaguti minalata niꞌibe?

28 To hena hibe lite lenali gukete li hekelete minalanaꞌamuꞌi lenekesa yigiba yigiba hilata nehabe? Lose toseꞌna fegutoga minolata nohina enali hena hena huto tilata nehafi lenali bu galo. Enali liliꞌnaꞌani lila to guketeꞌani li hekelela menehabe. 29 Nani lusiga luto lu nolepube. Solomoni feꞌnoho bo minanaꞌa huto guketeꞌa ma lose tose kifinamagi li nehekalanaꞌa huto li hekoloto meminoꞌehina yabe. 30 Yatai huto hilete yago fenene hilete nehana lose tose kifiꞌnamagihi Huꞌmau guketeꞌani hu epololata nohibe. To lenaliꞌiba ana huto leneleꞌmo bati huto guketetini mehu lepalalina niꞌifihe? Lenegekesa menina bonaꞌi nehafi?

31 Ya huꞌehinagi lenali noseꞌna nalanaꞌmufi to gukete li hekalalanaꞌmu lenekesa yigiba yigiba hilete lenelesa melino. 32 Enali mono ka mekehelise bonaꞌmagi asaga yaꞌmananaꞌmu megeꞌi lifite kene ilata nehabe. Ya huꞌehina kokulumalugu Afotinifu asagaꞌna lilanana ya huseꞌna lilanagi luto akeheliꞌehibe. 33 Ya huꞌehinagi kai yataꞌa Huꞌmamofihi kapoꞌalo li kubulo moloto megeꞌi meletogo ai gelo biloto asagaꞌna batiꞌa kimilinaꞌmu yabe. 34 Ya huꞌehinagi yagomoꞌmu henaꞌni hilube luto kekesa yigi babu melubo. Huꞌmau yagomo kaba hu ketalibe. Kai moneko moneko kanamuꞌi kekesa kehelito minobo.

7

Bonaꞌi yasi legi eneleꞌmo yegelo moloseꞌmofihi ka hapaꞌa

Lk 6:37-38, 41-42

1 Lenali bonaꞌi enipakafa hete eneleꞌmo yegelo memalalo. To Huꞌmau alihi lenaliꞌi leneleꞌmo yegelo ana huto memalalibe. 2 To Huꞌmau huꞌehilata bameto li moloto keleꞌmo yegelo malalinaꞌmu yabe. To kaga luto bonaꞌi ya amuyaꞌniloti yabe lilata Huꞌmau ana moneꞌago kagaloti keleꞌmo yegelo malalinaꞌmu yabe. 3 Kai kogonakamofihi pehena bugu nina hena hibe luto gili gili nohu etane? Kai kubukagu kefa fulupa sipiꞌa ana huto koꞌehina bu goto li heꞌmiloto hubo. 4 Kefa fulupa felaꞌa kubukagu niꞌilina li meheꞌmise hena hibe luto kogonakamofihi ma luto lu emilata niꞌibe: Nogonao, pehena kubugu niꞌina li heꞌmi ketaluna bati huto niꞌifihe? Ya luto lilapiye? 5 Kai faga fagalo bo. Yataꞌa kai kubukagu kefa fulupa felaꞌa koyofo huꞌehina li heꞌmiloto yalo bu go fana toꞌohuto kogonakamofihi buguti pehena li heꞌmi etobo.

6 Lenali hetofa nasana kalamagihi meepilo. Enali i behe hite heni lepele lalabe nolube. To lenali pesesutini hetofa hatofaꞌa yagamagihi meepilo. Enali pesesutini libe hepulu tibe hite lapasa i lalabe nolube.

Bo amuya moloto nunumu foya nolina

Lk 11:9-13

7 Lenali Huꞌmamofitoga nunumu hite kehe ilenogo lepilibe. Lenali sa sa hite lilabe. Lenali kasito inogo Huꞌmau kafe sigi lepalalibe. 8 Bonaꞌi enali Huꞌmamofitoga loka hete nunumu nehana. Ai epilata nohibe. Bonaꞌi sa sa hilinauba li huto hulata nohibe. To kasito noina bonaꞌmofihi kasihi hokolo hu etolata nohibe. 9 To lenali afoꞌanigita panatinimagi noseꞌnamu kehe neinogomo efa kosahi li epilana niꞌifihe? 10 To faya kumu kehe neinogomo osifaꞌi li epilata nehafihe? Oꞌe, ya menehabe. 11 Ya huꞌehinagi lenali bati menehana bonaꞌmagita yagapanatinimagihi hetofana epilata nehinogomo yalo lali kehelilune, Huꞌma Afotinifu kokulumalugu nohinauba lenali nunumu hu emite ya hite hilana bonaꞌi hetofana lepilinaꞌmu yabe.

12 Nanitoga ya suhi hu netalo luto kekesa noyigilata suhi enali fato bonatoga ana suhi hu epolobo. Yaꞌma ai Mosehi keya kaꞌamofihi hapaꞌa koyapaꞌi ninamolo to lu yege hose bonaꞌmagihi kaga enelepiseꞌnaꞌani hiti manaꞌa niꞌibe.

Hetofana huto minosemofihi lagaso kapoꞌa

Lk 13:24

13 Lenali kitili kapoguti ti hokolo hilo. Fenene huse hepaꞌi logo kapolo buꞌehina kapoya ai sipi fela kapo hokolo huto buꞌehibe. Ya huꞌehigo yege yege boanaꞌi ana kapogu bilata nehabe. 14 To hetofa hepato buse kapoya ai kitiliꞌi niꞌigo ana kapomofihi liliꞌnaꞌa uleꞌale huto lise suhi huto niꞌibe. Ya huꞌehigo moneꞌisi moneꞌisi boanaꞌmagi ana kapolo sa hite bilata nehabe.

Lali fagalo lu yege hose bomagihi kaba hu bati hilune

Lk 6:43-44

15 Lenali fagalo lu yege hose bomagihi kaba hu bati hilo. Enali sipisipi yagamofihi gufaꞌa gukete li hekelelete lenalitoga elata nehabe. Ya hiꞌahana enali komopaꞌanigu lopi kala suhi hite nehanago lenaliꞌiya lenehete salu kite nalanaꞌmu yabe. 16 Enali hilana hapaꞌaniya lenali enogo hokolo hite bu enagalanaꞌmu yabe. Ufehe yafamagi nemuya legeyaꞌa helata menehabe, to nemuya yafamagi ufehe yafamofihi legeyaꞌa holata menehabe. 17 To bati huto mesebe lele tele huto tilata nohina yafauba legeyaꞌa bati huto sipina holata nohibe, to numutopa loloto sako bako logo huto lilata nohina yafauba legeyaꞌa sibina huto lagasoꞌasi holata nohibe. 18 Mesebe lele tele huto bati huto tilata nohina yafauba legeyaꞌa mone sibina huto holata menohibe, to numutopa ito sako bako huto lilata nohina yafauba legeyaꞌa bati huto sipina mone holata menohibe. 19 To yafa lugaꞌamagi enali noseꞌna legeyaꞌa meholata nehanaya laga huto logogu gelata nehabe. 20 Ya huto niꞌinagi fagalo lu yege hose bomagi hilana hapaꞌaniya lenali enogo hokolo hite bu enagalanaꞌmu yabe.

Lenaliꞌi mekeheliꞌohube Yesu foipa bona kumu lilibe

Lk 13:25-27

21 Asaga bonaꞌi nani kumuꞌi: Kibina boꞌnio, Kibina boꞌnio, lilata nehana enali kokulumamofihi kapoꞌalo mebilanaꞌmu yabe. To bonaꞌi lugaꞌamagi nani Afoꞌnifu kokulumalugu nohinamofihi bita hina suhi hilata nehana bonaꞌisi eneleꞌmalinaꞌmu yabe. 22 Ana kanaꞌa huto hilina yupahi babu boanaꞌmagi ma lite lilanaꞌmu yabe: Kibina boꞌnio, Kibina boꞌnio, kai kigilo Huꞌmamofihi mono kaꞌa lu epiꞌohuta yabe, to kai kigilo babeyafana sipi liliꞌna li huto huloto to foipa fele enoho lifiꞌohuta yabe lite lilanaꞌmu yabe. 23 Ya lite nelinogo nani ma luto lu epilunaꞌmu yabe: Nani lenaliꞌi mekeheliꞌohube. Foipa faipa bonaꞌi lenali mino koli hite abufa hilo.

Nohi gisemofihi hapaꞌa loemo

Lk 6:47-49

24 Ya huꞌehinagi, bo moneuba kagaꞌni kehelito liyafa huloto nemegeꞌi malalinauba ai bo moneuba hetofa ekesa keheliloto efaha meꞌi ninalo nohi gilata nohina suhi hilibe. 25 Ya huꞌehigo koꞌi noito habafahi nolito huloto nagamiꞌi bilito ya huto ana noto nohibe. To ana nohi li tele tulu menobibe. To henaꞌmugope efaha meꞌmolo ana nohi giꞌehigo lapusa yafaꞌauba limito ema melugu sipi efato li tokolo huꞌehigo yabe.

26 To asaga bonaꞌi enali kaꞌni kehelilete ana kaꞌnimofihi liyafa hite megeꞌi menemalana bonaꞌiya enali negi bomagi nagami beleto kehelugu nohi gilata nehana suhi lite nehabe. 27 Ya hiꞌahago koꞌi noito habafahi nolito huloto nagamiꞌi ana nohi belehaꞌalo bilito ana nohi li kusago hekili higo limito kolata nohibe.

28 Yesu yaꞌmana kaga alu su holago asaga li nupa hite minana boanaꞌi Yesuhi kagaꞌa kehelilete keheli fato fato hite sipi enelesaꞌani luꞌehina yabe. 29 Yesu ai bonaꞌmagi keya ka enelepilata nehanaꞌa huto meluꞌehina yabe. Ai amuyanaꞌani nina bomagi kaga lilata nehana suhi huto kagaꞌa lu epinaꞌmu enali boanaꞌi keheli meheꞌmiꞌahana yabe.

8

Yesu sipi hepuhi loꞌehina bomofihi leꞌmo bati huꞌehina

Mk 1:40-45; Lk 5:12-16

1 Yesu kosaguti limitogo babu boanaꞌmagi megeꞌi biꞌahana. 2 To sipi hepuhi loꞌehina bo moneuba Yesutoga oto lahupa nohi fito luꞌehina: Sipi bomaka. Kai kegekesa kehelito nugufaꞌni leꞌmo bati hilataꞌmu nohane. 3 Ya ligo Yesu yatu su toto gufaꞌalo bako huto ma lu emiꞌehina: Nani ya hilubeꞌmu nohuto kugufaka gulu gulu hilinagi kehepuhaka asu hoꞌehina, Yesu ya luto ligo anaꞌasilo hepuhaꞌa asagaꞌna asu hoto fenene huꞌehina. 4 Ya higo Yesu lu emiꞌehina: Kehelibo. Fato fato bonaꞌmagi kaga lu meepibo. Mono bomofitoga buloto kugufaka lepibo. Ai bu go bati huto higo mone nonaꞌa Mosehi koyapaꞌi kaga moloꞌehinamoꞌmu mono bomofihi emibo. Ya huletogo asaga bonaꞌi enubulo kugufaka gulu guluꞌehinana bu kagalabe, Yesu luꞌehina.

Sipi Lomu bomofihi koko panaꞌa besiꞌehigo Yesu leꞌmo bati huꞌehina

Lk 7:1-10

5 To Yesu kapo moloto mone hepato Kapaneami tito nohigo mone Lomu gimi bouba oto lu emiꞌehina: 6 Sipi bomaka neheꞌmobo. Koko panaꞌni moneuba hepaꞌnimogu sipi besito nebelusaga minoba minoba nohigo gabu sipiꞌa nogibe, luto ligo, 7 Yesu lu emiꞌehina: Hepakaloga buto leꞌmo bati hilube. 8 Gimi bouba luꞌehina: Ya hilapi? Oꞌe. Nani faꞌmene bo nohunagi kai nohaꞌnigu metilane luto nokehelube. Kai faꞌmene lusa kaꞌago litogo koko panaꞌni gufaꞌaluga bati hilibe. 9 To henaꞌmube? Nani ana huto napa liꞌehina sipi bomofihi mahaꞌaluga nohugo liliꞌna nonimina yabe. To naniꞌni ana huto gimi boꞌni nehana nani namanuga ana hite nehabe. To nani mone keneꞌmofihi bubo luto nolugomo ai bulata nohibe. To mone fatoꞌamofihi obo luto nolugomo aꞌolata nohibe. To koko panaꞌnimofihi ya liliꞌna libo luto nolu etogomo ana liliꞌna lilata nohibe.

10 Ya luto ana bouba Yesuhi lu emilago Yesu ana kaꞌa keheliloto ekesa yigi babu lu emiꞌehina. Ya huloto boanaꞌi megeꞌi lefeliꞌali hana kaga ma luto lu epiꞌehina: Kehelilo. Nani lu nolepube. Isilaeli bo moneuba yaꞌma bouba hinaꞌa huto komopaꞌa li nimiꞌehina bu megolata nohube. 11 Lenekesu meheno. Asagaꞌi yege notinagati noliminagati fato fato hepatogati eteꞌani Huꞌmamofihi kapoꞌalo Abalahagi, Isakagi to Yakopugi li nupa hilete mineteꞌani noseꞌna nalabe. 12 To Isilaeli bonaꞌi moneꞌamagi ana kapoꞌalo tiluneꞌmu nehago Huꞌmau fegutoga sipi metepumogu heꞌmi epalalibe. Fegutoga sipi yibi hiba hiba hilete enabaga heni kofilabe. 13 Yesu gimi bomofihi lu emiꞌehina: Hepakaloga abubo. Keheli uleꞌale huseꞌnaka, to komopaka li nimiꞌahatana yaꞌma huto hilibe, Yesu luto luꞌehina. Ana kanaꞌagu meleꞌisi yaꞌma gimi bomofihi koko panaꞌa leꞌmo bati huꞌehina.

Yesu babu luto epesina bonaꞌi li bati huꞌehina

Mk 1:29-34; Lk 4:38-41

14 Yesu Pitahi nohaꞌagu buloto bu ganamo Pitahi litayamiꞌafipo gufa mukoho akohona besiꞌehigo sipalo koꞌehigo bu goꞌehina. 15 Yesu ana aꞌmofihi yahi bako huto besinanaꞌa meleꞌisi fa hu etoꞌehina. Ana aꞌuba sipaloti ho tito noseꞌna laita hu epoloto gabu ito epiꞌehina.

16 Utepoya bonaꞌmagi babu bonaꞌi epesina foipa felemo tiꞌahana bonaꞌi Yesutoga eneleꞌmete eꞌahana. Ya nehago Yesu ana foipa felemagi amuya kagaꞌasigo monekoꞌisi lu epigo bi fa hiꞌahana. To fato epesina bonaꞌi hiti eneleꞌmo bati huꞌehina yabe. 17 Ai ana huto huꞌehinagi koyapaꞌi Aisaiyau bu goꞌohuto kaga moloꞌehina: Ai lebesiseꞌnamo li heꞌmi letoꞌehibe. Ai lugufati sibina huꞌehinanamo aigokoꞌi kofito buꞌehina.

Bonaꞌi Yesuhi megeꞌi malalune lite hiꞌahana

Lk 9:57-62

18 Yesu babu boanaꞌi li nupa hilete nehago bu goto koko panaꞌamagi lu epiꞌehina: Muya hefutoga bilutagihe. 19 Kaga lu noepinogo keya ka enelepise bo moneuba aitoga oto ma luꞌehina: Tisao, kai hiti hiyaꞌaga bilapi bilatamoga bilube luto neleꞌmoto biluꞌibe luto luꞌehina. 20 To Yesu lu emiꞌehina: Lopi kalamo kalina muliꞌi niꞌibe to namamo kalina nohi niꞌinaya to Kokulumaguti limiꞌehina Bouba koto basu bilina hepaꞌi meniꞌibe luto lu emiꞌehina. 21 To bo mone Yesuhi megeꞌi moloꞌehinanauba lu emiꞌehina: Kibina boꞌnio, yataꞌa hepaꞌniga bulotoꞌni afoꞌnifu fililenogo keli hoto i behe huto kai hiti nani hiti minaluꞌibe luto ligo, 22 Yesu lu emiꞌehina: Kai nemegeꞌi molobo. Filiꞌahanana bonaꞌi komopaꞌani menimiseꞌnamagi filiꞌehina bonaꞌi keli halabe, Yesu ya luꞌehina.

Yesu sipi habafahi lu emigo felele huꞌehina

Mk 4:35-41; Lk 8:22-25

23 Yesu hiti koko panaꞌamagi hiti botigu tilete hefuhu nagamilugu biꞌahana. 24 To Yesu buꞌi koꞌehina. Ya huꞌehigo meleꞌisi amuya habafahi hefupoguti liloto nagamiꞌmouba bililoto sipinamo botigu foloꞌehina. 25 To koko panaꞌa Yesutoga leꞌmo ho tilete ma lite liꞌahana: Sibi bo yale. Lali maꞌasi afililutaꞌa nohinagi leheꞌmobo. Meleꞌisi. 26 Yesu lu epiꞌehina: Koli gofana nehana henabe lutobe? Nani kumu keheliseꞌnatini nesiꞌasi niꞌigo uleꞌale hitemo memineꞌahabe. Koꞌehinati ho tiloto ana sipi amuya habapofihi hiti to nagamiꞌi bilina hiti kaga lu etimigo analo meleꞌisi felele huto buꞌehina. 27 Ya huꞌehigo asaga bonaꞌi enelesaꞌani liꞌahana. Ma bose. Henana bo nohibe? Habapofihifi nagamiꞌi bilinamofihifi kaga lu epigo enali kaꞌa keheli emina bo yabe, lite liꞌahana yabe.

Bo loemaleꞌi komopaꞌatitigu felemo nehago Yesu li heꞌmiꞌehina

Mk 5:1-20; Lk 8:26-39

28 Yesu kapo molotoꞌa hefupo muya beletoga heleko moloto Gatala bonaꞌmagihi kapoꞌanigu nehetigo bo loemaleꞌi aitoga kene mala mala muliluguti eꞌahaꞌibe. Ana bomaleꞌi komopaꞌatitigu foipa felemagi tiꞌahanagi luba hise nehite hagulu netaꞌina bomaleꞌi yabe. Yana hepaꞌmo mineꞌahaꞌigo fato bonaꞌi koli nehite tilina mehiꞌahana yabe. 29 Yesu olenogo etali sipi kehe ilete: Huꞌmamofihi panaꞌise. Hena suhi hu leꞌetalubeꞌmu nohane? Alihi asaga bonaꞌi halata yupahi yatai aku leꞌahalapiye? liꞌahaꞌina yabe. 30 Analo afehi yaga babu lite noseꞌnaꞌani line mane hite mineꞌahana. 31 Foipa felemagi Yesuhi loka heꞌahana: Heꞌmi lepelenogomo miya yagamagi enugufagu leleꞌmo molobo lago, 32 Yesu: Abilo, luto enoho lifiꞌehina. Ya higo enali ana foipa felemagi bomaleꞌititihi heꞌmite yagamagi enugufagu tite falago ana yaga enali asagaꞌi yabatoga limilete bite hefunugu nofu ti su heꞌahana yabe.

33 Ya hago yaga afoꞌagi analoti heꞌmite hololu lite bite tauniga nehetite asaga huto hinanamo hiti bomaleꞌi foipa fele komopaꞌatitigu nemina kagamo hiti lu epiꞌahana. 34 Ya lu epilago tauniga neminana boanaꞌi asagaꞌna Yesutoga bilune litemo biꞌahana. Yesu nohinalo nehetite loka heba heba hite: Lali metimoloti heꞌmiloto bufa hubo, lite liꞌahana yabe.

9

Yesu gi yahi sibina huꞌehina bo leꞌmo bati huꞌehina

Mk 2:1-12; Lk 5:17-26

1 Yesu botigu tiloto i behe huto hefunugu i gofa hoto muya beletoga heleko moloto aiꞌa hepaꞌalo nehetiꞌehina yabe. 2 Lugaꞌa bonaꞌmagi bo mone gi yahi sibina huꞌehina bo sipaꞌalo koꞌehigo Yesutoga leꞌmete eꞌahana. Ya hago Yesuhi aitoga komopaꞌani meleꞌahana bu goloto Yesu ana gigusaꞌa sibina huꞌehina bo ma luto lu emiꞌehina: Panaꞌni, kipagu fulu hino. Nani foipanaka li noheꞌmi ketobe. 3 Ya ligo Mosehi keya ka enelepise bonaꞌmagi musi musi ka enaliꞌani ma lite liꞌahana: Ma bouba ai Huꞌmamofihi megeka nolu etabe. 4 Ya nelago Yesu kagaꞌani akeheliloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali henabe lite foipa faipa lenekesa neyigibe? 5 To yaꞌmana bomofihi foipanaka li noheꞌmi ketobe nolunauba keta huꞌehifi, to ho tito kapo molobo lilunauba keta huꞌehibe? 6 Ya huꞌehina nani lenaliꞌi lenelepilube, Kokulumaguti limiꞌehina Bouba ma melugu amuya liꞌehinago foipana li heꞌmilinaꞌa huto niꞌibe. Ya luto lu epiloto gi yahaꞌa sibina huꞌehina bomofihi: Ho tito sipaka kofito hepakaga bubo. 7 Ya ligo ana bo anaꞌasi ho tiloto hepaꞌaga bufa huꞌehina yabe. 8 To boanaꞌi enali anana huto hina be gelete koli hiꞌahana. Huꞌma yaꞌma huse amuyana bologa moloꞌehibe lite enali akeheliꞌahana yabe, ya hilete enali Huꞌmamofihi giꞌa liyafa hiꞌahana yabe.

Yesu Matiuhi kehe iꞌehina

Mk 2:13-17; Lk 5:27-32

9 Yesu ana hepaꞌi heꞌmiloto kapo moloto binaga takisi nolina bo mone giꞌa Matiu yabe lite helata nehana bo ai takisi lilata nohina nonuga nohigo Yesu bu goloto ma luto lu emiꞌehina: Nemegeꞌi molobo. Ya ligo Matiu ho tiloto Yesuhi megeꞌi lifito buꞌehina yabe.

10 To Yesu ai nohaꞌagu noseꞌna noto nohigo takisi nelina bonaꞌi hiti to foipa bonaꞌi hiti babu lite eꞌahana. Enali Yesu hiti to koko pananaꞌa hiti noseꞌna nete mineꞌahana yabe. 11 Ya nehago Felosi bonaꞌmagi be gelete Yesuhi koko pananaꞌa ma lite enoloka heꞌahana: Henabe luto tisa botiniuba ai takisi nelina bo hiti to foipa bo hiti noseꞌna nonabe? 12 Yesu enali kagaꞌani akehelito ma luto lu epiꞌehina: Enali meepesiꞌehina bo lusa bo nohinalo mebilata nehabe. To enali epesiꞌehina bonako lusa bo nohinalo bilata nehabe. 13 Lenali bite yaꞌma mono kamofihi hapa keheli bebe sete li buto hilo. Nani yagakafa eneheꞌahanamagi nimite nehago menebesibe. To nani fulu huseꞌnaꞌmuko nebesibe Huꞌmau luꞌehina niꞌibe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. To nani komopaꞌani bebe sana bonaꞌi kehe ilube luto meoꞌohube. Nani foipa bonaꞌi kehe ilube luto oꞌohuna yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Noseꞌna mo sise hapaꞌa

Mk 2:18-22; Lk 5:33-39

14 Yaꞌmana kanalo Yonihi koko pananaꞌa Yesutoga nehetilete ma lite loka heꞌahana: Hena huꞌehigo lali hiti to Felosi bo hiti noseꞌna mo silata nohunogo to enali kai koko panakamagi noseꞌna mo silata menehabe? 15 Ya lago Yesu ai lu epiꞌehina: To bo moneuba ana kata hilubeꞌmu nohigomo laluꞌagi hiti ete li nupa hite neminabe, ya nehanamagi enali enipagu sibina hulata nohifihe? Ya hulata menohibe. Ya huꞌehina alihi yaꞌmana ana kata nohina bo leꞌmo neheꞌmibe. Ya hago ai laluꞌagi hiti meminolata nohibe. Ya hilana yupahi analo enali noseꞌna mo site minalanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

16 Bo moneꞌamagi yuhufa kata letuhaꞌatu koyapa kata hepu toꞌehinalo hetilata menehabe. To ya hilana ai yuhufa kata letuhaꞌauba koyapa kata akuꞌi i hegege hinogo sipi hokolo kapo akuꞌi lolo hilinaꞌmu yabe. 17 To bonaꞌi moneꞌamagi yuhufa bai nagamiꞌi lite koyapa meme yaga gufaꞌa konugu heki bilata menehabe. To enali ya hilana koyapa meme yaga gufaꞌa kohi i hegege hinogo to bai nagamiꞌi melugu i heki su halinaꞌmu yabe. Ya hinaꞌmu yabe lite enali yuhufa bai nagamiꞌi yuhufa meme gufaꞌa konugu heki bigo to etali loe sana sana bati hite minelata nehaꞌibe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Yesu kaba bomofihi filiꞌehina paꞌa leꞌmo ho tito to kefeꞌalo meko hina aꞌi leꞌmo bati huꞌehina

18 Yesu ana kaga lu epito nohigo kaba bo mone Yesuhi metoga o leba toloto to ai lapusa nohi fi emiloto ma luꞌehina: Paꞌni maꞌasi afiliꞌehibe. Ya huꞌehinaya kai oto kayahaꞌatu gufaꞌalo meko hitogo ai akuꞌi ho tito minalibe. 19 To Yesu ho tito ana bo megeꞌi nobigo Yesuhi koko panaꞌa ana hite megeꞌi melete biꞌahana yabe.

20 Aꞌi mone minoꞌehina ai asaga yupahi golahaꞌa heꞌmiba heꞌmiba huto minago kufuꞌa nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malago minoꞌehina aꞌi yabe. Ai ana aꞌuba Yesuhi megesagati oto Yesuhi kefeꞌa nekisaꞌalo yahi liꞌehina yabe. 21 Ai ana aꞌuba ma luto aiꞌa keheliꞌehina: Nani kefeꞌalo meko hulenogoꞌni nebesiseꞌnaꞌni su ho netalibe. 22 Yesu i behe huto ana aꞌi bu goloto ma luto lu emiꞌehina: Paꞌni, kipakagu fuluna kebesino. Kai nanitoga komopaka moloto minalatanauba keleꞌmo buto bito kebesiseꞌnaka li noheꞌmibe luto Yesu lu emiꞌehina yabe. Ya noligo anaꞌasilo ana aꞌmofihi nobesinana su ho etago bati huꞌehina yabe.

23 Ya huloto Yesu kaba bomofihi nohaꞌaluga buto tiꞌehina. Ya huloto bonaꞌmagi folonemeyahi melete nehago bu goꞌehina. To asaga boanaꞌi sipi yibi nama hite nehite kaga babu lite nelite henati hilune, lite enelesa ka lite mineꞌahana yabe. 24 Ya nehago Yesu asaga bonaꞌi: Fegutoga bilo luto enoho lifiꞌehina yabe. Ma lagaso paꞌiya mefiliꞌehibe, ai faꞌmene buꞌi koꞌehibe. Ya noligo asaga boanaꞌmagi Yesuhi kiya yokolo hi eteꞌahana yabe. 25 To asaga boanaꞌi fegutoga limi su nehago Yesu ana paꞌmofihi hasagu tiloto ana paꞌi yato li saga higo analo meleꞌisi ho tiꞌehina yabe. 26 Ya higo anana huto hinanamofihi kagaꞌa ana hepalugu bula ola higo asaga bonaꞌmagi keheli baga iꞌahana yabe.

Yesu bo loemo etubu pisi lina bole eteleꞌmo bati huꞌehina

27 Yesu ana hepaꞌi heꞌmiloto kapo moloto nobigo etubu pisi luꞌehina bo loemaleꞌi megeꞌi lifite nebite ma lite liꞌahaꞌina: Tatatifu Tebitihi panaꞌamaka kai leꞌaliꞌi kiginaga fi leꞌemibo lite kehe iꞌahaꞌina yabe. 28 Ya nelaꞌigo Yesu ai nonuga notigo etali ana bole Yesutoga nehetiꞌahaꞌina yabe. Ya haꞌigo Yesu etoloka hoꞌehina: Letali leꞌeleꞌmo bati hilinaꞌmu yabe lite nanitoga komopatiti nenimiꞌifihe? Etali liꞌahaꞌina: Oꞌyo, Sipi Bo, leꞌali keheliꞌohuꞌibe. 29 To Yesu yatuꞌi etubulo meko huloto lu etimiꞌehina: Letali nanitoga komopatiti nimiꞌahaꞌinago letubutiti bati hilinaꞌmu yabe. 30 Yesu ya ligo etubuꞌatiti anaꞌasilo meleꞌisi i gili huꞌehina yabe. Ya higo Yesu etekesa bito ma luto lu etimiꞌehina: Letali yaꞌmana huto nohu letotonamofihi kagaꞌa bonaꞌi lu meepilo. 31 Etali bite Yesu hu etotoꞌehina kagaꞌa asaga hepatoga lu epimofaꞌna hiꞌahaꞌina yabe.

Yesu negi bo leꞌmo bati huꞌehina

32 Ana bole nebaꞌigo bonaꞌi lugaꞌamagi negi bo mone foipa feleuba gufagu tigo kaga meluse nominana bo Yesutoga leꞌmete eꞌahana yabe. 33 Ya hago Yesu ana foipa fele li heꞌmi etago ana bouba kaga hapi fito luꞌehina yabe. Ya higo asaga boanaꞌi topa hete enekesa yigi babu lilete ma lite liꞌahana: Koyapaꞌi Isilaeli melugu yaꞌma huseꞌna huto higo bu megoꞌohuta suhi huto hibe, lite liꞌahana yabe. 34 Ya nelago Felosi bonaꞌmagi ma liꞌahana: Ai foipa felemagihi kaba boꞌaniuba amuyana emigo foipa fele li noheꞌmi epalabe, lite liꞌahana yabe.

Yesu boanaꞌi ginaga fi epiꞌehina

35 To Yesu asaga hepatoga bego humofaꞌna huꞌehina. Ya huloto asaga boanaꞌi mono nohaꞌanigu lu enelepito Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lu noepito to enebesina boanaꞌi eneleꞌmo ye nokoto to enugufagu ketana nina li heꞌmi epolomofaꞌna huꞌehina yabe. 36 Babu boanaꞌi Yesuhi leꞌmo bego hite minago bu enogoloto Yesu eniginaga fi epiꞌehina yabe. Henaꞌmugope enali enekesa yigi babu lilete bo moneuba meeneheꞌmago sipisipi yaga kaba boꞌani meminago tili tele hite minelata nehana suhi lite minanaꞌmu luto yabe. 37 Ya huloto Yesu koko pananaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Babu noseꞌna foyagu uyaꞌi loto mupa ito ninaya ana noseꞌna li nupa hilana bonaꞌa loeꞌasi nehabe. 38 Ya huꞌehinagi lenali bite foya afoꞌafihi numuna hi etenogo ai foyaꞌagu ete liliꞌna lite noseꞌnaꞌa li nupa hilana bonaꞌi eneleꞌmo babu lilibe, luꞌehina yabe.

10

Aposolo panaꞌmagi enigiꞌani

Mk 3:13-19; Lk 6:12-16

1 To Yesu aposolo pananaꞌa nayahaꞌni su hago nigigusaga loemo leheko malago eneleꞌmo nupa huloto foipa felefi to bonaꞌi enugufagu enebesila to ketana nina li heꞌmi epalalabe luto amuyana epiꞌehina yabe. 2 Nayahaꞌni su hago nigigusaga loemo leheko malago aposolo panaꞌmagihi enigiꞌani li keheliꞌehina ma luto niꞌibe. Yataꞌa Simoni fato giꞌa Pita, to Atulu ai gonaꞌa yabe. To Yemesi Sepetihi panaꞌa ai Yoni gonaꞌa hiti yabe. 3 To Filipi hiti to Batolomu hiti yabe. To Tomasi hiti Matiu hiti etali takisi efahi lilata bole yabe. To Yemesi ai Alifiasihi panaꞌa yabe, to Tatiasi yabe. 4 To Simoni ai fato giꞌa Seloti yabe. To Yutasi fato giꞌa Isikelioti, ai Yesuhi miꞌi moloto fatehaꞌamagihi epiꞌehina yabe.

Yesu 12 aposolo panaꞌa liliꞌna enelepiꞌehina

Mk 6:7-13; Lk 9:1-5

5 Yesu nayahaꞌni su hago nigigusaga loemo leheko malago koko panana enoho lifiloto ma kaga lu epiꞌehina: Lenali fegutoga bona nagatoga bite ise megilo. To lenali Samalia bonaꞌmagi hepatoga mebilo. 6 Lenali Isilaeli nagalugu sipisipi yaga fenene hite nehanalo bilo. 7 Lenali bite kaga ma lite lu epilo: Kokulumamofihi kapoꞌa anasi aꞌo leba notabe. 8 Lenali enebesise bonaꞌi eneleꞌmo ye kalo, to filiꞌahana bonaꞌi eneleꞌmo ho tilo, to sipi enehepuhi loꞌehilina bonaꞌi ana enehepuhaꞌani li gololo ti epalalo, to foipa fele li heꞌmi epalalo. Lenali mina melise nelinagi ana hite minaꞌa melise lu nolepuna suhi hi epalalo. 9 Lenali efa gutini luga li gu meise bilo. 10 Lenali sisaku gutinifi, guketetini loefi, lenigigusagu sutinifi to fatusatinifi melise lenayapako bilo. To lenali eneleꞌmalana bonaꞌmagi noseꞌna lepilanaꞌmu yabe luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

11 To lenali tauni hepaꞌi ninalofi to lagaso hepaꞌi ninalo nehetiletemo lenali ana hepato bonaꞌi hapaꞌani bu go bati hiletebe. Hiya bo bati bo nohifi to hiya bo bati mehina bo nohifi lite enogo kehelilete hapaꞌa bati huꞌehilina bo be geletemo lenali ana bo hiti nehite fato hepatoga biluneꞌmuko ho tite bilo. 12 To lenali nohi moneluga tiletemo ana nonuga nehilana bonaꞌi lenipagu fuluna mineno lite lu epilete tilo. 13 To yaꞌmana nonuga bonaꞌi bati bonaꞌmo nehinogomo lenali enebe tigite fulunatini epilo. To hapaꞌani bebe mesana bonaꞌmo nehinogomo lenali fulunatini akuꞌi i behe huto lenalitiniloga alinaꞌmu yabe. 14 To hepaꞌi monetotifi to nohi monelugutifi lenebe metiginogomofi to kagatini keheli melepinogomo lenali lenigigusagati mumusopa li tili nehite ana hepaꞌi heꞌmite fato hepatoga bilo. 15 Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Huꞌmau ana boanaꞌi kagaꞌani loko hu epalalina yupapogu Huꞌmau Sotomu hepaꞌi hiti to Gomola hepaꞌi hiti nesiꞌa enahalibe. To leneleꞌmo bati mehilana hepaꞌiya Huꞌmau sipi enoho su halinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Keta huseꞌna fato fatoꞌmofihi huto hilinaꞌmu yabe

16 Lenali kehelilo. Nani lenaliꞌi sipisipi yaga legi huto lopi kalamagihi folagahaꞌanigu lenoho lufube. Ya huꞌehinagi lenali ka keheliya ise osifa legi hite anaꞌina lolo hiluneꞌmu nehitemo yataꞌa lenekesa yigi fe liletebe. To lenali lufu namamofihi hapaꞌa agoyaꞌa nina suhi lite minalo. 17 Lenali kaba hu bati hilo. Enali bonaꞌi lugaꞌamagi nagaꞌi lepelete ka foya li lepelete enali li nupa hite minelata nehana nonugu leneleꞌmo melete naga osatu lenibi yigilanaꞌmu yabe. 18 Enali nani kumu lite lenaliꞌi gamani bonaꞌi hiti to enikibina bona enubulo leneleꞌmo yegelo melete ka foya li lepalalanaꞌmu yabe. To mono ka ana gamani bonaꞌi hiti to fegutoga bonaꞌi hiti lu epilanaꞌmu lite ya hi lepalanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 19 To ka foyagu leneleꞌmete nebinogomo lenali kaga lilanaꞌmu henabe lilune lite lenekesa yigi to hiyaꞌa huto kaga lilupi lite lenekesa yigi babu melilo. To ana kanaꞌa noenogomo kaga lilana lenabagalo alinaꞌmu yabe. 20 Ana kaga lilanaya lenalitini melilanaꞌmu yabe, to kokulumaguti Afotinifu ana kaga lenelepilenogo ana kaga lenali lu epilanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

21 Bomagi enali enogoꞌanigihi ka foyagu eneleꞌme melete enoho fililanaꞌmu yabe. To afoꞌafu panaꞌamofihi ana suhi luto ho fililinaꞌmu yabe. To pananaꞌanimagi afoꞌanigihi ana hite fatehaꞌani eneleꞌmo lolo hite enoho fililanaꞌmu yabe. 22 To anaga bonaꞌmagi lenipakafa halanaꞌmu yabe. Henaꞌmugope lenali nani yagapanaꞌni minanaꞌmu lite yabe. Ya huꞌehina to bo moneuba amuya moloto minomo buto bonaꞌi guna ise kanaꞌalo minalina Huꞌmau akuꞌi leꞌmenogo ana bo ai Huꞌmamofihi panaꞌa minalinaꞌmu yabe. 23 To mone hepatoti lenehenogomo lenali ana hepaꞌi heꞌmite hololu lite fato hepatoga bilo. Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Lenali asaga Isilaeli hepalugu bite liliꞌna li baga meiꞌehinogo nani akuꞌi alunaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

24 To sukulu panaꞌi moneuba tisa boꞌamofihi mone be ligito meminolata nohibe. To koko panaꞌuba kaba boꞌamofihi be ligito meminolata nohibe. 25 To sukulu panaꞌuba tisa boꞌa lolo hilina bati huto niꞌibe. To koko panaꞌuba sipi boꞌa lolo huto minalina bati huto niꞌibe. Nani afotinifita enali foipa felemofihi giꞌa Bielesebulu nanitoga meleꞌahana suhi hite lenaliꞌi ana hite babu lite foipa lenigi halanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Bouba Huꞌmamofihi aisigo koli hu emino

Lk 12:2-7

26 Ya huꞌehinagi lenali bonaꞌi koli mehi epalalo. Asagaꞌna fenene huto ninana alihi huto hi su halanaꞌmu yabe. To asagaꞌna ifi toto fala kito ninana kugumatogago huto hinogo enali bonaꞌmagi bu galanaꞌmu yabe. 27 Kaga nani sininugu lu nolepuna lenali yegelo lu epilo. To kaga fulu huto lenalitinigo lu nolepuna lenali nohi latahaꞌalo ho tiꞌehite lu yege he epilo. 28 Ma melugu lenugufaꞌa lenoho fililafa to lenemehatini hiti lenoho mefililana bona kumuꞌi koli mehilo. Lenali Huꞌmau ai lenugufatini hiti to lenemehatini hiti loe sana sana sipi logo kapogu lenoho fililina bomofihi ai kumukoꞌi koli hi etete minalo. 29 Enali nama lagasoꞌasi loemo moneko toealoti mina filata nehabe. Ya huꞌehina Afotinifihi lagaꞌa mebesilina to nama lagasoꞌa moneꞌmofihi suhi luto meluguꞌi limo meilinaꞌmu yabe. 30 To lenaliꞌiya latahatinigu nina okatiniya aleka so su hoꞌehibe. 31 Ya huꞌehinagi lenali koli mehilo. Lenaliya lagaso nama babu lite nehanamagihi minaꞌani enebe ligite nehabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Yesuhi giꞌa bonaꞌi lu episemofihi hapaꞌa

Lk 12:8-9

32 Bo moneuba Yesuhi panaꞌi nohube luto lu yege homofaꞌna hilina nani alihi ana huto Afoꞌnifu kokulumalugu nohinamofihi buloꞌi giꞌa lu yege halunaꞌmu yabe luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 33 To mone bouba Yesuhi panaꞌa menohube luto nigiꞌni li fala kito minalina nani ana huto ai giꞌa Afoꞌnifu kokulumalugu nohina bomofihi bulo li fala kilunaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Yesu luba li huto hilubeꞌmu oꞌehina

Lk 12:51-53; 14:26-27

34 Ma melugu luba mehilo luto leneleꞌmo baba ilubeꞌmu oꞌehibe lite nani kumuꞌi melilo. Nani luba bonaꞌi leneleꞌmo baba ilubeꞌmu meoꞌohunaya kosa kosa emitaꞌi lito ma melugu limiꞌohube. 35 Nani fatehena li huto hilube luto limiꞌohube. Bouba afoꞌafihi leꞌmo fatehaꞌa lolo hilinaꞌmu yabe, paꞌanimagi itoꞌanigihi fatehaꞌani eneleꞌmo lolo hilanaꞌmu yabe, to aꞌuba bahaꞌamofihi itoꞌafihi fatehaꞌa leꞌmo lolo hilinaꞌmu yabe. 36 Bomofihi fatehaꞌa manaꞌiya ai lalamehaꞌa minalanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

37 Bo moneuba itoꞌafinogo afoꞌafinogo eteleꞌmo bati nohuto naniꞌi neleꞌmo bati mehilina bo ai naniꞌi nalaluꞌnifu legi huto meminalinaꞌmu yabe. To bo moneuba lihaꞌa yagapanaꞌa eneleꞌmo bati huloto naniꞌi neleꞌmo bati mehilina bo ai naniꞌi nalaluꞌnifu legi huto meminalinaꞌmu yabe. 38 To bo moneuba malipu yafaꞌa lito kofiloto nemegeꞌi memalalinauba ai nani nalaluꞌnifu lolo mehilinaꞌmu yabe. 39 Bo moneuba gufaꞌa leꞌmo bati huto minalina ai mehaꞌa heꞌmi mana hilinaꞌmu yabe. To mone bouba nani kumu luto gufaꞌa heꞌmi yakalesa hilinauba ai mehaꞌa li buto bilinaꞌmu yabe, luto Yesu luꞌehina yabe.

Bouba mina batiꞌa lilina

Mk 9:41

40 Bo moneubafi moneuba lenebe tigilinaya naniꞌi nebe tigilinaꞌmu yabe. To naniꞌi nebe tigilina bonaꞌiya ai noho lifigo limiꞌohuna bomofihi be tigilinaꞌmu yabe. 41 To bo moneuba Huꞌmamofihi kaꞌa leliꞌali nohina bo noago bu goloto heꞌmalube luto ekesa kehelito nohaꞌaluga leꞌmoto buto noseꞌna emito kaba hu etalina ai yaꞌmana bouba lu huto huto bomofihi suhi lito minaꞌa lilinaꞌmu yabe. To bo mone hapaꞌa bebe sana bo noenogo bu goloto ana bo heꞌmalube luto luloto leꞌmoto buto nohaꞌagu kaba batiꞌa hu etalina bo ai minaꞌa bati huto hapaꞌa bebe sana bouba lilinaꞌa huto lilinaꞌmu yabe. 42 To bo moneuba fatoga boanaꞌi neago bu enogolotoꞌa: Akae, ma boanaꞌi Yesuhi nagaꞌamo nehanago eneheꞌmalube luto ekesa kehelito yatipa nagamiꞌi konugu hefito epi fulu hilina boya maꞌnaka luto lu lepube. Ai ana bouba minaꞌa liba liba hilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

11

Yoniu koko panaꞌa Yesutoga enoho lifiꞌehina

Lk 7:18-35

1 Yesu nayahaꞌni su hago nigigusaga loemo leheko malago koko panaꞌamagi liliꞌna lilana kaga alu epi su holoto ana hepaꞌi heꞌmito ana kegiꞌa hepaꞌi nila nila huꞌehinalo bula ola huto boanaꞌi kaga lu enelepito to hetofa kaga lu yege homofaꞌna huꞌehina yabe.

2 To Yoniu ai nagami folo epolose bo nagaꞌi emiꞌahago nohuto asaga liliꞌna Yesu nolinamofihi kaꞌa keheliloto koko panaꞌa enoho lifigo Yesutoga eꞌahana. 3 Ya hilete ma lite Yesuhi loka heꞌahana: Kaiba Yoniu alane luto luꞌehina bomo nohapi, fato bo geba hiluta niꞌibe? 4 Ya lago Yesu kaꞌanilo lu epiꞌehina: Lenali i behe hite bite Yonihi sipi liliꞌna li huto nohugo be enaganamofihi hapaꞌa lu emilo. 5 Enali enubu pisi lina bonaꞌi akuꞌi enubuꞌani i gili higo asagaꞌna bu negabe. To enigi enayahi sibina huꞌehina bonaꞌi kapo malabe. To ililogo bonaꞌi eneleꞌmo gololo tugo babe. To enekesa hekini lana bonaꞌi enekesa li hokolo hugo kaga kehelite babe. To filiꞌahana bonaꞌi akuꞌi ho ti kosaba habe. To feꞌnohaꞌani menina boanaꞌi ka lamanaꞌa kehelibe. 6 To bo moneuba nani kumuꞌi ekesa yigi yigi huto Huꞌmamofihi panaꞌa nohifi fato bo nohifi yaꞌma meluse akuꞌi nanitoga komopaꞌa nimilina bo ai gelo bino.

7 Ya luto Yesu kaga lu su holago Yonihi koko panaꞌa abilago Yesu Yoni kumu kaga babu boanaꞌi lu epiꞌehina: Koyapaꞌi lenali bonaꞌi menehana kamelugu biꞌahana henana bu galune lite biꞌahanabe? To lenali akepa moneꞌmofihi habafahuba li pisi huꞌehina bu galune litefihe? 8 To lenali henana bu galune lite biꞌahanabe? To lenali bo moneuba hetofa gukete li hekoloto nohinogo bu galune lite biꞌahanafihe? Nani lu nolepube. Enali bonaꞌi hetofa gukete li hekelete to hetofana enugufalo li melete neminana bonaꞌiya enali sipi kibina bomofihi nohaꞌagu minelata nehabe. 9 Ya huꞌehina lenali hena hibe lite biꞌahanabe? Lenali henana bu galune lite biꞌahanabe? To lu huto huto bo bu galune lite biꞌahanafihe? Oꞌyo nani lu nolepube. Ai lusi mono bo yabe. To ai asaga mono bonaꞌi lugaꞌa enohoto nohibe. 10 Yaꞌmana bo Yoni kumu luto mono kagu ma luto lulata nohina yabe: Mono kaꞌni leliꞌali boꞌni yaꞌma nohibe luto Huꞌma luꞌehina yabe. To nani yataꞌa aleꞌmo heꞌminogoꞌni ai buto kapo li hokolo hu ketalibe. 11 Yesu kaga molo emito luꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Yoni ai nagami folo epolose bouba asaga bonaꞌi ma melugu nehana enohoto nohibe. Ya huꞌehina bo mone Huꞌmamofihi kapolo lagaso huto nohilinauba ai Yonihi be ligito nohibe. 12 Yoni huto hina kanaloti minomo tito yaloꞌi kanaꞌalo ago luba nehana bonaꞌmagi kokulumamofihi kapoꞌa li heꞌmiluneꞌmu nehite luba hiba hiba hiꞌahana. 13 Asaga lu yege hose bonaꞌi kaga hiti keya ka hite Huꞌmamofihi Kapoꞌamofihi kaꞌa Yoniu huto hina kanaꞌaloti moneka huto hiꞌahana yabe. 14 To lenali keheli bati hilunemoꞌmu keheli bati hilo. Yoniu aiꞌya Elaiyau yabe, ai yaꞌmana bo alibe luto luꞌohuta bo yabe. 15 Ai ekesaꞌa niꞌilina bouba keheli bati hino.

16 Yatai kanalo boanaꞌi henanalo lu malalube? Enali yagapanaꞌi hepaꞌi folagahaꞌagu luga filete nehite lugaꞌa yagapanaꞌi kehe ite ma lite lu epilata nehana suhi lite nehabe: 17 Lali folonemeyahi fu lu lepolotamo lenali nama lilana suhi hite melekehi ite memineꞌahabe. To lali eniginaga fise suhi huto yibi nama hutamo enali yibi hilana suhi hite memineꞌahabe. 18 Yoniu oꞌehina ai noseꞌna nola to bai nagamiꞌi nola mehuꞌehina yabe. Ya nohigo lenali ma lite liꞌahana yabe: Foipa fele ai komopaꞌagu niꞌibe lite liꞌahana yabe. 19 To yatai Kokulumaguti limiꞌehina Bouba oloto noseꞌna noto nagamiꞌi noto nohigo to lenali ma lite neli etabe: Bu galo. Ai noseꞌna lauꞌi iba iba bo yabe nelabe. To bai nagamiꞌi ana huto babu luto noba noba bo yabe lite nelabe. To ai takisi nelina bo to foipa bonaꞌmagihi enalaluꞌanifu yabe lite lilata nehabe. To yaꞌmananalo bu golototi Huꞌmamofihi keheli bati huseꞌnaꞌa maꞌnaka niꞌibe luto lilutaꞌmu yabe.

Ke, komopaꞌani i gelehe mehiꞌahana bonaꞌise

Lk 10:13-15

20 Hepaꞌi lugaꞌaga Yesu topa hoseꞌna li hu enebe liꞌehinalo bonaꞌmagi komopaꞌani i gelehe mehiꞌahana yabe. Ya hiꞌahago yaꞌma kanalo Yesu ka epekito minoꞌehina yabe. 21 Ai luꞌehina: Ke, Kolasini bonaꞌise. Ke, lenali Betesaita bonaꞌise. Lenalitoga babeyafana li huto nohunana enali Taiya bonaꞌi hiti Saitoni bonaꞌi hiti enalitoga li huto hutita enali meleꞌisi melugu mino laba hite gebona gukete li hekelete lahi enugufalo felete eniginaga foipanaꞌanimuꞌi finogo nehinogo ya bu goto foipanaꞌanimoꞌmu nehabe luto huto hulata nohinagi lenali komopatini i gelehe mehiꞌahana. 22 Lenali kehelilo. Meꞌi su halina kanaꞌa to ka foya lilina yupahi Huꞌmau Taiya bonaꞌi hiti Saitoni bonaꞌi hiti enalitoga babu lito keta mehu etalinaya lenalitoga sipi keta besilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 23 To lenali Kapaneami bonaꞌise. Lenalitini kokulumalugu li saga hite tilana niꞌifihe? Logo kapogu limilanaꞌmu yabe. To topa hoseꞌna lenalilugu li huto huꞌohunana Sotomu hepalugu li huto hutita yatai hiti analo huto huba huba nohititaꞌmu yabe. 24 To ka foya sipina yupahi Huꞌmau Sotomu bonaꞌi babu luto kekeꞌi lu epalalinaya to lenaliꞌi loeꞌasi kekeꞌi lu lepalalinaꞌmu yabe.

Lenali nanitoga ete lenabasu bilo, Yesu luꞌehina

25 Yaꞌmana yupahi Yesu ma luto luꞌehina: Oho. Afoꞌniga, kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti sipi kaba boꞌa nohane. Kai anaꞌinaka kehelise bonaꞌmagihi enubulo li fala nokito to kai lagaso yagapanaꞌmagihi enubulo li huto hulata nohataꞌmu nani kofokehi lito bati huto yabe luto kegepohi nolube. 26 Oꞌyo, Afoꞌniga kaika luꞌahatalo ana suhi ana suhi fato fatoꞌi huto hulata nohibe.

27 Nani afoꞌnifu asagaꞌna nani nayanuguko moloꞌehibe. Bo moneuba Huꞌmamofihi panaꞌa nohibe luto mekeheliꞌehina. Afoꞌnifu aisigo keheliꞌehibe. To bo moneuba Huꞌmamofihi ai nohibe luto mekeheliꞌehina, Panaꞌa aisigo keheliꞌohuto ai Panaꞌauba Afoꞌafihi enelepito kaga lu epina bonaꞌi enali ana hite Huꞌma nohibe lite kehelilata nehabe luꞌehina.

28 Lenali ketana kofilete ketatiniꞌmu koseleꞌise bonaꞌi nanitoga ete lenabasu bilo. 29 Yaꞌma yafa nani nigiꞌnagu nina lenali lite lenali lenigiꞌnagu malalo. Lenali nani hapaꞌni lilo. Henaꞌmugope nani fulu fulu kaga bonaꞌi lu noepuna bo nohube. To koyone huto legeso huto nominona bo nohube. To lenali komopatinimofihi nanitoga ete leꞌmo basu bilo. 30 Yaꞌma ketana lenigiꞌnagu nomolo lepolonanaya hetofana niꞌibe. To anaꞌina kofilabe luto nani nolepunanaya keta mehina baba hana niꞌibe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

12

Fuligu liliꞌna heꞌmisemofihi kaꞌa

Mk 2:23-28; Lk 6:1-5

1 Alihi fuli kana monelugu Yesu noseꞌna foya folagahaꞌagu kapo moloto buꞌehina. Ya nohigo koko pananaꞌa megeꞌi nebanati kauꞌna enahago legeyaꞌa nesiꞌasi tegete nohaꞌa li neheꞌmite manaꞌa nete nebabe. Ana noseꞌna laisi tegina nina ligite neꞌahana. 2 To Felosi bonaꞌi lugaꞌamagi ya hanana be gelete ma liꞌahana: Fuli kanagu oꞌe lite liꞌahana supo lenali henaꞌmu ya nehabe? 3 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: To lenali Tebitiu huꞌehinamofihi fayahaꞌa leka sete mekeheliꞌahafihe? Tebitiu laluꞌagi hiti sipi kauꞌna enohoꞌehinamoꞌmu nolube. 4 Ya nohigo ai Huꞌmamofihi nohaꞌagu tiloto Huꞌmamofihi bulo niꞌina beleti noseꞌna litoꞌa nonoto laluꞌagi megeꞌi ana noepito neꞌahana yabe. To yaꞌmana beleti mono bonaꞌmagigo nelata nehabe. To fato fato bonaꞌi menalabe. To ya huꞌehinamofihi kaꞌa leka sete mekeheliꞌahafihe? 5 To lenali Mosehi ka foya bukuꞌagu nina mono kamoba leka sete mekeheliꞌahafihe? Asaga fuli kanaꞌagu mono noto kaba hiꞌahana bomagi fuli kanaꞌalo yaꞌma keya ka li gofa helata hiꞌahana to enali bati mehina suhi mehiꞌahana yabe. 6 Nani lu nolepube. Anaꞌina mone niꞌinaubaya mono nohi be ligito niꞌibe. 7 Ya huꞌehina lenali ma mono kaga keheli bati hite keheli fe lilana: Nani yagakafa heꞌahananamagi nimitogo menebesibe. Nani fulu huto minoseꞌnamuꞌi nebesibe. Yalo lenali ketana lite bati mehina suhi mehilata nehana bonaꞌi enalitoga ligo mefi epalalanaꞌmu yabe. 8 Kokulumaguti limiꞌehina Bouba ai fuli kanamofihi sipi kaba boꞌa nohibe.

Fuli kanagu Yesu bo mone yahaꞌa foipa loꞌehina bo leꞌmo bati huꞌehina

Mk 3:1-6; Lk 6:6-11

9 Yesu hepaꞌi heꞌmiloto buto li gehesa hite minelata nehana nohaꞌanigu tiꞌehina. 10 To bo mone yahaꞌa sibina huꞌehina bo anagu minoꞌehina. To Yesu hilina hapaꞌa li kuguma hu etalune lite bonaꞌi lugaꞌamagi mapahi fite ana nonuga mineꞌahana yabe. Enali loka heꞌahana: Fuli kanaguꞌi enebesiꞌehina bonaꞌi eneleꞌmo bati huseꞌiba bati huto niꞌifihe? 11 Yesu kaꞌanilo lu epiꞌehina: Mone bomaka sipisipi yagaka fuli kanagu keligu limiꞌehilina hena hilata niꞌibe? To ana keliguti gufalo lito leꞌmo lago metilata niꞌifihe? 12 To bouba sipisipi yaga be ligito nohibe. Ya huꞌehinagi fuli kanagu bonaꞌi eneleꞌmo bati hilo luto keya kagatiuba nolibe. 13 Ya luloto yahaꞌa sibina huꞌehina bo ma luto lu emiꞌehina: Kayaha li su tobo. Ya ligo ana bouba yahaꞌa li su tago mone kegiꞌa yahaꞌauba huꞌehinaꞌa huto bati huꞌehina yabe. 14 Ya higo enali Felosi bonaꞌi heleko limite bite li nupa hilete Yesuhi halune lite kaga lu keheli fa keheli hiꞌahana yabe.

Yesu Huꞌmamofihi liliꞌnalo panaꞌa manaꞌi nohibe

15 Yesu ana kagaꞌani akeheliloto ana hepaꞌi heꞌmiloto nobigo babu bonaꞌi megeꞌi lifite biꞌahana yabe. Ya nehago enebesiꞌehinanaꞌani li heꞌmi su ho epoloꞌehina yabe. 16 Ya nohuto ana bonaꞌi enekesa biloto lenali nani kumuꞌi bonaꞌi lu meepilo luto lu epiꞌehina yabe. 17 To kaga mone lu huto huto bo Aisaiyau ma luto luꞌehina kagauba legeyaꞌa huto hilinaꞌmu yabe:

18 Yaꞌma liliꞌnalo boꞌni nohibe luto

Huꞌma luꞌehina,

ai naniꞌni leꞌmo ho notube.

Ai nebesina bo nohigo

ai kumuꞌi

nipagu bati hulata nohina panaꞌni yabe.

Nani Sikalafuꞌni aitoga malalunaꞌmu yabe,

to ai fato nagaꞌmagitoga hetofanaguti

minosemofihi kagu lu epimofaꞌna

hilinaꞌmu yabe.

19 Ai bonaꞌi ka epekito enubunepa ito

mehilinaꞌmu yabe.

To sipi kapoguti kehe kehe ito

kaga nolinogo

nogoꞌa mekehelilanaꞌmu yabe.

20 To akepa mone i pisi huꞌehilina

ai li gofa mehilinaꞌmu yabe.

To logo mone loloto

yuhufa sabalubeꞌmu nohilina

ai li sobo su mehalinaꞌmu yabe.

Ai liliꞌna liba liba huto

nohuto mino fe luseꞌnamofihi

be ligilotoꞌa yabe.

21 To asaga bonaꞌi aitogago

komopaꞌani molo emite minalanaꞌmu yabe.

Yesu liliꞌna Bielesebulu hiti lilaꞌibe liꞌahana

Mk 3:20-30; Lk 11:14-23

22 Bonaꞌi lugaꞌamagi bo mone buꞌa pisi ligo kaga meluse nominana bo leꞌmete Yesutoga eꞌahana yabe. Henaꞌmugope foipa fele aitoga niꞌigo yabe. Yesu ana bo leꞌmo bati higo buꞌa i gili hula to kaga lula huꞌehina yabe. 23 Ya higo enali leꞌmo bego hite babu boanaꞌi minanamagi be gelete topa helete ma lite liꞌahana: Yaꞌma boba Tebitihi panaꞌmouba nohifi fato bobe? 24 Ya nelago Felosi bonaꞌmagi kehelilete ma lite liꞌahana: Ai foipa fele li noheꞌmi epalanaya foipa felemagihi sipi boꞌani Bielesebulu amuya emiꞌehigo nohibe. 25 Kaga lu keheli fa keheli enali nehana kagaꞌani Yesu akeheliloto ma luto lu epiꞌehina: Hepaꞌi lugaꞌa enaliꞌaniguti loko luku hilete luba hilata nehana yatamalo luba hite minelata menehabe. To hepaꞌi moneꞌmagifi to lalamehe nagaꞌi moneꞌmagi loko hilete luba hilata nehana enali yaꞌmana hepaꞌifi to lalamehe nagaꞌifi mino bati hite meminalanaꞌmu yabe. 26 To Satau ai fato foipa felemofihi leꞌmo heꞌmilina ai nagaꞌa enali aloko nehabe. Ya hinogo Satahi hepa kapoꞌa hena huto amuya moloto minalina niꞌibe? Enali amuya melete enigi binogo meminalanaꞌmu yabe. 27 Lenali nani kumuꞌi Bielesebulu amuya nimigo foipa fele li heꞌmi heꞌmi nohibe lite nelafihe? To yagapanatinimagihi kuyuꞌafu eneheꞌmoto amuya epigo foipa fele hesi heꞌmilata nehabe? Ya hiꞌehite enaliꞌani yasi bo lolo hite nehite yaꞌmana kagatini loko hite kehelilabe. 28 Ai Huꞌmamofihi Sikalafuꞌauba amuya nimigo foipa fele hesi noheꞌmi nogoꞌnimo lenali Huꞌmamofihi kapoꞌa lalitoga aꞌo leba notanagi lite kehelilabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

29 Bonaꞌi enali amuya bomofihi nohaꞌaguti tite feꞌnohaꞌa bu goꞌehigo lilata menehabe. Enali ana bo gilo yato naga ilete yato nohaꞌagu tite silaga feꞌnohaꞌa lilanaꞌa huto niꞌibe.

30 Bo moneuba nanitoga komopaꞌa nimito meminalina ai nani fatehaꞌni nohibe. Bo moneuba naniꞌi neheꞌmoto sipisipi yaga eneleꞌmo tulu menohina aiꞌya ana sipisipi yaga eneleꞌmo tili tele nohibe luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 31 Yaꞌma kaꞌmu luto nani lu nolepube. Asaga foipanafi to bona enemegeka boanaꞌmagi lilata nehana Huꞌmau ana foipanaꞌani li heꞌmilinaꞌmu yabe. Ya hilinaya to mone bouba Sikalafuꞌmofihi megeka luto kaga emekilina foipanaꞌa Huꞌmau li meheꞌmi etalinaꞌmu yabe. 32 To mone bouba Huꞌmamofihi panaꞌamofihi kaga foipa lu etalinaya Huꞌmau ana foipanaꞌa li heꞌmi etalinaꞌmu yabe. Ya hilinaya bo moneuba Sikalafuꞌmofihi kaga foipaꞌa lu etalinaya ana foipanaꞌa Huꞌmau li meheꞌmi etalinaꞌmu yabe. Yatai hiti alihaꞌa yupa hiti ana sunogo hilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Foipa yafauba foipa legeyaꞌa holata nohibe

Lk 6:43-45

33 To yafa moneuba bati huto mesebe lele tele huto tiloto legeyaꞌa bati huto sipina holata nohibe. To numutopa loto tilata nohina yafauba legeyaꞌa ana huto ho foipa lolata nohibe. To bonaꞌmagi yafa legeyaꞌalo belelete be gelete ya yafaya bati huto notinagi lila to numutopa loto notinagi lila hite li kehelilata nehabe. 34 Lenali foipa osifaꞌmofihi yagapanaꞌa nehabe. Lenaliba hena hite bati ka lilanaꞌa huto niꞌibe? Lenali foipa bonaꞌi yabe. Asaga foipa foipa kaga bomofihi komopaꞌagu bai toto nina kagaꞌa ai bagaꞌaloti huto hulata nohibe. 35 To hetofa bomofihi komopaꞌagu kaga batiꞌa babu luto minolata nohibe. Ya huꞌehigo ai hetofa sunogo hulata nohibe. To foipa bonaꞌmagi komopaꞌanigu kaga foipa faipaꞌa bai toto niꞌigo foipa faipaꞌi suhi babu lite li huto hilata nehabe.

36 Ya huꞌehinagi nani lu lepilube. Asaga kaga boanaꞌmagi lilata nehana kagaꞌanilo alihi Huꞌmau boanaꞌi eneleꞌmo fato fato hilina yupahi enoloka halinaꞌmu yabe. 37 Kaika luꞌehilata kagakaloꞌmu Huꞌmau bati bo nohane luto kigi molola foipa bo nohane luto kigi molola hilinaꞌmu yabe.

Bonaꞌi lugaꞌamagi Yesu babeyafana hinogo bu galuneꞌmu hiꞌahana

Mk 8:11-12; Lk 11:29-32

38 To Mosehi keya kaꞌmu tisa bo hiti Felosi bonaꞌi lugaꞌamagi liꞌahana: Tisao, topa hose foyaka mone li huto hitogo bu galune. 39 Ya lago Yesu enali kagaꞌanilo lu epiꞌehina: Lenali yatai boanaꞌise, lenali bati mehana foipa boanaꞌi nehabe. Lenali topa hoseꞌna li huto hubo nelanaya lito mehilunaꞌmu yabe. To moneko yaꞌma koyapa lu huto huto bo Yonaha topa hoseꞌnamo li huto hinogoꞌni bu galanaꞌmu yabe. 40 Yonau loegi monegi yege hiti sinihi hiti fayaꞌmofihi komopaꞌagu koꞌehinaꞌa huto Kokulumaguti limiꞌehina Bouba yege loegi monegi hiti sinihi loegi monegi ana suhi huto ma meꞌi komopaꞌagu kalinaꞌmu yabe. 41 Alihi Huꞌmau sipi ka foya lilina yupahi Nineba bonaꞌmagi ho tilete lenaliꞌi ka lepekilanaꞌmu yabe. Henaꞌmugope Yonau kaga enalitoga lu epigo kehelilete komopaꞌani i gelehe hi su heꞌahabe. To moneꞌna Yonahi be ligito ma niꞌina lu lepilube. 42 To Huꞌmau ka foya lilina yupahi sipi aꞌi mone gihiti aꞌi yabe lilata nehana aꞌmouba ai koyapaꞌi sofo kegiꞌa oloto lenali hapatini li yege halinaꞌmu yabe. Henaꞌmugope ai asaga meꞌi folagahaꞌaga buba buba huto Solomonihi hetofa kagaꞌa kehelimofaꞌna huꞌehinaꞌmu yabe. Nani lu nolepube, maloꞌi kene moneuba yaꞌmanaꞌma Solomonihi hoto niꞌibe.

Foipa fele akuꞌi i behe huto oꞌehina

Lk 11:24-26

43 Foipa feleuba bonaꞌmagi enugufaguti heleko nolimitomo ai ka meꞌi niꞌilinalo mino fulu hilina hepa kumu sa sa hulata nohibe. To ana foipa feleuba mino fulu hilina hepaꞌi bu megotomo ai gufaꞌagu ma luto lulata nohibe: 44 Nani heꞌmito oꞌohuna nohaꞌnigu akuꞌi bilube luto ekesa yigilata nohibe. Ya luto ekesa yigiloto i behe huto heꞌmito oꞌehina nohaꞌa leꞌmo bati hago gulu gulu luto niꞌigo ana foipa feleuba bu golata nohibe. 45 To ya huto niꞌigo ana nohaꞌa bu goloto ai akuꞌi ana nohaꞌaguti heleko limito buto sebeniꞌa foipa fele eneleꞌmoto ago ana nohaꞌagu minelata nehabe. Koyapaꞌi ana bo nesiꞌa bati huto minolata hinamo yatai babu foipa fele ete ai gufagu bai tago ana bomoya foipa loto bati mehulata nohibe. To akuꞌi su holotomo ema afetogati hapi fito tilata nohibe. Yatai kanalo foipa bonatoga yaꞌma suhi luto huto hilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Yesuhi itoꞌafu to gonamu tamuꞌagi

Mk 3:31-35; Lk 8:19-21

46 Yesu babu boanaꞌi kaga lu epito nohigo itoꞌafi hiti gonaꞌa hiti aitoga eꞌahana. Bonaꞌmagi Yesuhi leꞌmo bego hiꞌahago enali enemegesaga nehite Yesuhi kaga lu emiluneꞌmu nohune lite bonaꞌi enoloka heꞌahana yabe. 47 Ya lago mone bouba ma luto Yesuhi lu emiꞌehina: Itokafi hiti kogonaka hiti kaga li kimiluneꞌmu ema fegutoga ho tiꞌahabe. 48 Ya ligo Yesu luꞌehina: Kiyiꞌafu itoꞌnifu nohibe? Kiyigi nogonaꞌni nehabe? 49 Ya luloto Yesu koko panaꞌamagi nehanalo bu goloto enali kumu luꞌehina: Lenali bu galo. Itoꞌnigi to nogonaꞌni ma li nupa hite nehabe. 50 Kokulumalugu Afoꞌnifu nohinamofihi agoya hu emise bonaꞌiya nani nogonaꞌni netaliꞌnigi to nani itoꞌnigi nehabe. Ya luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

13

Bouba noseꞌna bihaꞌa foyagu tili hilina

Mk 4:1-9; Lk 8:4-8

1 Ana yupahi Yesu ana nohi heꞌmiloto nagami hefuhu beletoga buto metoga minoloto boanaꞌi kaga enelepilubeꞌmu huꞌehina. 2 Ya nohigo babu boanaꞌi ete leꞌmo bego hiꞌahana yabe. Ya hago ai boti monelugu tito minago asaga boanaꞌi enali hefuhu beletoga keheto ho tilete mineꞌahana.

3 To Yesu babu bame ka ma luto lu epiꞌehina: Bo mone minoꞌehina ai foyaꞌagu noseꞌna legeyaꞌa tili hilubeꞌmu buꞌehina yabe. 4 Ai ana noseꞌna legeyaꞌa tili humo nobigo lugaꞌa kapogu limo koko huꞌehigo namamagi ete fite neꞌahana yabe. 5 To lugaꞌa noseꞌna legeyaꞌa meꞌi nesiꞌasi niꞌito efahubago huꞌehinagu limo koko huꞌehina yabe. Ya hina noseꞌna legeyaꞌamagi meleꞌisi belete tiꞌahana yabe, to henaꞌmugope meꞌi keta huto meniꞌigo yabe. 6 Ya higo analo yege lo malago ana noseꞌna yegeuba lo hosopa noibe, henaꞌmugope lufusaꞌa meꞌi emaꞌalo melimiꞌohuto yabe. 7 To noseꞌna legeyaꞌa lugaꞌa ufehe naga yafamagihi folagahaꞌanigu limo iloto tilata nehabe. Ya nehana enali ufehe yafamagi yamuꞌi gite ifi telata nehabe. 8 To lugaꞌa noseꞌna legeyaꞌa enali meꞌi foba huto nogoya hina melugu limo ilata nehabe. Ya hite tilete, enali legeyaꞌa bati hite helata nehabe. Lugaꞌamagi babu lite yafa ho figi gite legeya helata nehabe, lugaꞌa nesi bati hite helata nehabe, to lugaꞌamagi loefi monefi hite helata nehabe. 9 Ya luto lu epiloto Yesu luꞌehina: Lenali lenekesa niꞌinogomo keheli bati hite kehelilo.

Yesu bame ka nolinamofihi hapaꞌa

Mk 4:10-12; Lk 8:9-10

10 To Yesuhi koko pananaꞌa Yesutoga ete ma lite loka heꞌahana: Henabe luto kai boanaꞌmagihi bame kaguti kaga lu noepine? 11 Ya nelago Yesu lu epiꞌehina: Nani Huꞌmamofihi Kapoꞌamofihi suguna ka yamofihi hapaꞌa lu hokolo hu lepoloꞌohuna to lenali yaꞌma kagaya keheliꞌahabe. Akuꞌi enaliꞌi yaꞌma kamofihi meenelepise nohugo mekeheliꞌahana. 12 Bo moneuba anaꞌina liꞌehilinaya Huꞌmau moneꞌa hiti molo eminogo li babu luto lilata hilinaꞌmu yabe. To bo moneuba anaꞌina yanuga meliꞌehilina koyapaꞌi liꞌehilinana minigilinaꞌmu yabe. 13 Bame ka nolunamofihi hapaꞌaya yaꞌma hilata nehana kaꞌmu luto nolube. Enali enubuꞌanituꞌi gili gili nehanaya anaꞌina manaꞌa bu go fiya ite bu gelata menehabe. To enekesaꞌanituꞌi kaga kehelilata nehanaya enali keheli fiya ite enekesa yigi bati hilata menehabe. 14 Ma boanatoꞌi lu huto huto bo Aisaiyau kaga mone luꞌehinauba noseꞌna legeyaꞌa li huto nohibe. Ai ma luto luꞌehina yabe:

Lenali kaga kehelilanaya

ana kaga hapaꞌa keheli fe melilanaꞌmu yabe.

Lenali lenubutu gili gili hilanaya

ananamofihi manaꞌa bu go fiya ite

bu megalanaꞌmu yabe.

15 Ma bonaꞌmagihi komopaꞌani hekini loto

niꞌibe,

ya huꞌehigo

enekesaꞌaniuba kaga kehelilinaꞌmu

koseleꞌi ahoꞌehibe.

To enali enekesaꞌani negi no su hoꞌehibe.

Ya huꞌehigo

enubuꞌaniuba anaꞌina bu megalinaꞌmu yabe,

to enekesaꞌaniuba

kaga mekehelilinaꞌmu yabe,

to latahaꞌaniguti kaga manaꞌa

keheli fe melilanaꞌmu yabe.

To enali nanitoga leleꞌmo bati hilibe lite

i behe hite enogo

nani eneleꞌmo bati hilunaꞌmu yabe, luto

Huꞌmau luꞌehina yabe.

16 Ya huꞌehinaya lenali lenegelo bilo. Lenubutiniuba anaꞌina bu galibe. Lenekesatiniuba kaga kehelilibe. 17 Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Koyapaꞌi babu lu huto huto bonaꞌi hiti to komopaꞌanigu bati hina bonaꞌmagi yaꞌma yatai lenali bu neganana bu galune lite hiꞌahanaya enali bu megeꞌahana yabe. To lenali yatai nekehelina kaga kehelilune lite hiꞌahanaya mekeheliꞌahana yabe.

Yesu noseꞌna bihaꞌa hekolosemofihi bame kaꞌa lu yege hoꞌehina

Mk 4:13-20; Lk 8:11-15

18 Bo moneuba noseꞌna legeyaꞌa foyaꞌagu tili nohinamofihi bame ka hapaꞌa lenali kehelilete ana bame kaloti manaꞌa lilo. 19 Asaga bonaꞌi enali hetofa kaga kehelilete enali enekesa yigi bati menehana Satau hololu luto enalitoga nehetiloto enalilugu Huꞌma hetofa kaga nohekalana komopaꞌaniguti li heꞌmilata nohibe. Yaꞌmamofihiya ai noseꞌna legeyaꞌa kapogu limo koko nohinamofihi hapaꞌa yabe. 20 To noseꞌna legeyaꞌa lugaꞌa efahubago hinagu limo ilata nohibe, ya nohina suhiya bo moneuba kaga keheliloto ai meleꞌisi lito gelo bilata nohibe. 21 Ya huꞌehina ai lufusaꞌa meꞌi komopaꞌalo mebuꞌehibe. Ya huꞌehigo ai nesi kanasi minoto hosopa ilata nohibe. Alihi bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofihi kagaꞌa lu sibina hiluneꞌmu hilete enali ana bomofihi ketana li kofi etete foipana suhi babu lite li huto hi etalanaꞌmu yabe. Ya hinogo ana bomofihi hetofa kaga kehelito minoseꞌnaꞌa meleꞌisi heꞌmi etolata nohibe. 22 To noseꞌna legeyaꞌa ufehe yamuꞌubago hinagu limo ito notinamoya ma huto niꞌibe. Bo moneuba mono ka kehelilago ma melugu faga efaha feꞌnohuba loe lae hu etoto keta besigo ai ana bomofinuguti maꞌnaka legeyaꞌa huto hulata menohibe. 23 To noseꞌna legeyaꞌa meꞌi bati huto gilibaꞌa hiti meꞌi ninagu limo ilata nohinamoya ma huto niꞌibe. Bo moneuba mono ka keheliloto ekesa yigi bati huꞌehina supo huto ai noseꞌnaꞌa samahi tito li huto hulata nohinaꞌa niꞌigo to bo moneuba babu lito li huto hulata nohinaꞌa niꞌigo to bo moneuba nesiꞌasi lito li huto hulata niꞌina yabe.

Kifiꞌnamagihi bame kaꞌani

24 Yesu bame ka mone fatoꞌi ma luto lu epiꞌehina: Bo moneuba noseꞌna legeyaꞌa batiꞌa foyaꞌagu tili nohinaꞌa huto Huꞌmamofihi kapoꞌaya niꞌibe. 25 Ya huꞌehina mone sininugu asaga boanaꞌi enubuꞌi ke su heꞌahago bo moneuba kifina legeyaꞌa lito oto ana fatehaꞌa bomofihi foyaꞌa folagahaꞌagu tili huloto bu fa nohibe. 26 To alihi ana noseꞌna foyaꞌagu nina noseꞌna aꞌnose huto niꞌigo buto bu gana ana foipa kifina hiti notigo bu goꞌehina yabe. 27 To ana foyamofihi afoꞌafihi liliꞌnalo boꞌamagi be gelete bite ma lite lu emiꞌahana: Sipi bo, kai noseꞌna legeyaꞌa manaꞌi hekoloꞌahapi luto lutamoba hena huꞌahanogo foipa kifina foyakagu noligibe? 28 Ya lago ai lu epiꞌehina: Enali fatehaꞌnimagi hiꞌahabe luꞌehina. Ya ligo enali liꞌahana, bite ana foipa kifiꞌna su ti heꞌmilo luto nokehelipi henabe luto nokeheline? 29 Ya lite loka hago ai foya afoꞌafu luꞌehina: Oꞌe. Lenali foipa kifiꞌna bite li su ti heꞌmilanaga noseꞌna hite li su tilanaꞌmu yagi mebilo. 30 Kifiꞌna hiti noseꞌna hiti anagu heꞌminogo sibi sibi hite tilenogo alihi noseꞌna li nupa hiluta yupahi li gehe lilune. To nani ma luto lu lepilunaꞌmu yabe. Liliꞌnalo panaꞌni, lenali foipa kifiꞌna li nupa hite sa gilo. Lali logogu galutaꞌmu yabe. To noseꞌnaꞌaya li nupa hite nohaꞌniluga malalo luto lu lepilunaꞌmu yabe.

Yatu noseꞌna legeyaꞌamofihi bame kaꞌa

Mk 4:30-32; Lk 13:18-19

31 Yesu fato bame ka mone ma luto lu epiꞌehina: Kokulumamofihi kapoꞌaya noseꞌna legeyaꞌamofihi suhi luto niꞌibe. To ana noseꞌna legeyaꞌa masiteti yabe lite lilata nehabe. Ana noseꞌna legeyaꞌa bo moneuba lito foyaꞌagu nokafabe. 32 Masiteti legeyaꞌaya lugaꞌa noseꞌna legeyaꞌamagihi suhi luto sipina ma niꞌibe, ai lagasoꞌnasi niꞌibe. To ai ana noseꞌna hofa toto tiloto alihi tilotoꞌa asaga fato fatoꞌmofihi nina noseꞌnaya enebe noligibe. Ai yafa lolo hulago namamagi ete ana yafamofihi yahaꞌalo nohaꞌani ete gilata nehabe. Yaꞌma kokulumamofihi kapoꞌa ana suhi huto hilibe.

Yisiti yabe nelananamofihi bame kaꞌa

Lk 13:20-21

33 Yesu fato bame ka mone lu epiꞌehina: Kokulumamofihi kapoꞌaya yisiti yabe nelananamofihi suhi luto niꞌibe. Aꞌi moneuba lito falaꞌua magulu sipiꞌagu li tili hu mololoto li meyalo emalo huto li sibi sibi hulata nohibe. Ya nohigo alihaꞌa ana falaꞌuaꞌi yeye bito hofa tolata nohibe. Yaꞌma kokulumamofihi kapoꞌa ana suhi huto huto hilibe.

Yesu kaga bame kagutigo luꞌehina

Mk 4:33-34

34 Yesu asaga kaga boanaꞌi lu epi kagaya bame kagutigo lu epiꞌehina yabe. Ai kaga mone lu hokolo huto lu meepiꞌehina yabe. Ai bame kagutigo lu epiba epiba huꞌehina yabe. 35 Ai lu huto huto bo moneuba ma luto kaga luꞌehinamofihi mana kaꞌa huto hilibeꞌmu yabe:

Nani kaga lu noepitoꞌnimo bame kagutigo

lilunaꞌmu yabe,

Kaga koyapaꞌi meꞌmo li huto huto

moloꞌehina

yana kanaguti fala kito minomo tito oto

yatai kanaꞌalo hiti nina

nani lu lepilunaꞌmu yabe.

Foipa kifiꞌnamofihi bame ka hapaꞌa Yesu lu yege hoꞌehina

36 Yesu asaga boanaꞌi heꞌmi epololoto nonuga tiꞌehina. Ya higo koko pananaꞌa aitoga elete ma liꞌahana: Foipa kifiꞌna foyagu noliginamofihi hapaꞌa lu limibo. 37 To Yesu kaꞌanilo luꞌehina: Bo ai hetofa noseꞌna legeyaꞌa foyagu tili hulata nohinaya Kokulumaguti limiꞌehina Bo nohibe. 38 To foyamoya asaga ma meꞌi yabe. To bati noseꞌnaya kokuluma kapolo boanaꞌi yabe. To foipa kifiꞌnaya enali Satahi boanaꞌa yabe. 39 Ai fatehuba foipa kifiꞌna legeyaꞌa tili nohina bomoya Satau yabe. To noseꞌna li nupa huse kanaꞌaya ma meꞌi su halina kanaꞌa suhi huto yabe. 40 To enali foipa kifiꞌna li nupa hite logogu negana ana suhi ma melugu li huto hilanaꞌmu yabe. 41 Ai Kokulumaguti limiꞌehina Bouba ageloꞌa enoho lifigo limite enali asagaꞌnauba bonaꞌmagihi hetofa hapaꞌani li sibina nehilanana hiti to asaga bonaꞌi foipa faipa suhi lite neminalana Huꞌmamofihi kapoꞌaloti kaba hiꞌehite eneleꞌmo heꞌmilanaꞌmu yabe. 42 Ya hilete enali loba loba huto nina logogu eneleꞌmo heꞌminogo bilete enagabu kumu behe behe baha baha ite sipi yibi hilete enabaga yogoꞌa henibe gofa hibe hilanaꞌmu yabe. 43 Yaꞌmana yupahi Huꞌmamofitoga komopaꞌani melete minalana bonaꞌi enalitoga yege legi huto Afoꞌanifihi hepaꞌaloti fi besa lo epalalinaꞌmu yabe. To lenali bomagita lenekesa niꞌinogomo keheli bati hite kehelilo.

Bouba efaha gu kumu melugu sa nohinamofihi bame kaꞌa

44 Efaha guꞌi mone foyagu fala kite meleꞌahana suhi luto Huꞌmamofihi kokuluma kapoꞌaya niꞌibe. Bomouba bu goloto akuꞌi ifi notabe. Ya huloto ai sipi gelo bito buto asaga feꞌnohaꞌa epigo mina filago ai ana efatoti ana foya buto mina filata nohibe.

Fayahaꞌa fato fatoꞌmofihi nina pesesuꞌi minaꞌamofihi bame kaꞌa

45 Bo moneuba pesesuꞌi hetofa hatofaꞌa mina filube luto sa sa hulata nohinaꞌa huto Huꞌmamofihi kapoꞌa niꞌibe. 46 Ai pesesuꞌi hetofa mina filoto ai buto asaga feꞌnohaꞌa fato bonaꞌi noepito efaha nolibe. Ya huto ai efahi liloto i behe huto buto hetofa pesesuꞌi bu goꞌehina lilata nohibe.

Faya gutalafamofihi bame kaꞌa

47 Ana huto kokuluma kapoya faya gutalafa melelete fayaꞌi fato fatoꞌmofihi tite bai netanaꞌa huto niꞌibe. 48 Fayaꞌi tite bai telago fayaꞌna nehana bomagi li kefefa hite kehetoga libiti nemalabe. Ya hilete enali meto minelete fayaꞌi batiꞌmofihaꞌa lapelugu li nemalabe. To bati mehina fayaꞌi menoseꞌmofihi niꞌigomo enali heꞌmilago bilata nehabe. 49 Ma meꞌi su halina yupahi yaꞌmana suhi hilinaꞌmu yabe. Bati bonaꞌmagi folagahaꞌanigu bonaꞌi foipaꞌa nehilana agelomagi ete eneleꞌmo heꞌmilanaꞌmu yabe. 50 Ya hite sipi logo loba loba logogu eneleꞌmo malalanaꞌmu yabe. Ya hinogo ana sipi logogu sipi yibi bena nehite enabaga yogoꞌa henibe kolibe hilanaꞌmu yabe.

Bomofihi yatai feꞌnohaꞌa hiti koyapa feꞌnohaꞌa hiti niꞌibe

51 To Yesu enoloka hoꞌehina: Lenali asaga kaga lu nolepunamofihi hapaꞌa akeheli hokolo hite nekehelifihe? Ya ligo enali lu emiꞌahana: Oꞌyo. 52 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Ya huꞌehigo asaga keya kaga enelepise bonaꞌi enali kokulumamofihi kapoꞌalo kagaꞌmu enelepise lite akeheli su heꞌahabe. Enali sipi nohi moneꞌmofihi afoꞌa legi hite nehabe. Ai situa nohaꞌagu tiloto yuhufana hiti tafana hiti li munu munu huto lito fegutoga limilata nohina suhi lite nehabe.

Yesuhi Nasalete bonaꞌmagi enemegesa hu emiꞌahana

Mk 6:1-6; Lk 4:16-30

53 Yesu asaga bame ka lu epi su holoto ana hepaꞌi heꞌmiloto bufa huꞌehina. 54 To ai hepaꞌaga i behe huto buloto asaga boanaꞌmagihi Huꞌmamofihi mono kaꞌa enali mono nohaꞌanigu lu epiꞌehina yabe. Ya nohigo enali topa helete ma lite liꞌahana: Yaꞌma bouba kaga keheli bati huseꞌnaꞌa hiti to topa hoseꞌna li huto huseꞌnamofihi ka hapaꞌaba hiyaꞌagati liꞌehibe? 55 Yafa lolo huse bomofihi panaꞌamo nohifi fato bobe? Maliau itoꞌafu nohifi fato panaꞌmofihi itoꞌafube? To Yemesiu, Yosefeu, Simoniu, to Yutasiu ai gonaꞌamo nehafi fato bomofihi enogonaꞌani nehabe? 56 To ai etaliꞌagiba magu lali hiti neminanamo niꞌifi hena hibe? Yaꞌma keheliya iseꞌnaꞌa asagaꞌi ai hiyagati liꞌehibe? 57 Ya lite lilete enali siko nehite ipakafa helete enemegesa hu emiꞌahana. Ya hago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lu yege hose bomofihi giꞌa asaga hepatoga mino baga iꞌehibe. Ya huꞌehina aiꞌa noho hepaꞌagu giꞌa meniꞌibe. 58 To yaꞌmu mana hepalugu Yesu sipi liliꞌna babu luto li hu enubulo memoloꞌehina yabe. Henaꞌmugope enali Yesu li huto hinanaꞌmufi to kaga lu epinalo enali keheli meemise mineꞌahana yabe.

14

Yoni nagami folo epolose bo afiliꞌehina

Mk 6:14-29; Lk 3:19-20; 9:7-9

1 Yataꞌa sipi kibina bo Helotiu yaꞌmana kanalo Yesuhi kagaꞌa keheliꞌehina yabe. 2 Ya huloto ai liliꞌnalo boꞌa lu epiꞌehina: Yaꞌma bo ai Yoniu nagami folo epolose bo yabe. Kene keliguti akuꞌi ho tiꞌehibe. Ya huꞌehigo yaꞌma asaga amuyana ai yato huto nohibe.

3 Ai yaꞌma huto niꞌibe. Koyapaꞌi Helotiu Yonihi yato seni nagatu nagaꞌi etoloto nagalugu heꞌmi etoꞌehina yabe. Helotiasiu ai Filipihi lihaꞌa Helotihi ai etaliꞌafihi hapaꞌamu lite ya hi eteꞌahana yabe. 4 Yataꞌa Yoniu nagami folo epolose Heloti kumuꞌi bati mehina suhi luto ma aꞌi liꞌahane luto lu emiꞌehina yabe. 5 Ya noligo Helotiu Yonihi lubahaꞌa laga hilubeꞌmu hinaya asaga boanaꞌmagi enubulo koli huto heꞌmi etoꞌehina yabe. Henaꞌmugope enali Yoniu lu yege hose bo nohibe lite lilata nehanaꞌmu yabe.

6 Mone yupahi Helotihi itoꞌafu ketoꞌehina kanaꞌalo bonaꞌi lugaꞌa ete li gehesa hite noseꞌna gete nete mineꞌahana yabe. Ya nehago Helotiasihi paꞌauba folagahaꞌanigu melekehi ito bula ola huꞌehina yabe. Ya higo Helotihi lagaꞌa gofa besiꞌehina yabe. 7 Ya higo ai ana paꞌi lu emiꞌehina: Nani asaga bonaꞌmagi enubulo maꞌnaka luto nolu ketobe. Kai anaꞌina mone lilube luto gi halatana kimilunaꞌmu yabe. 8 Ya ligo ana paꞌmofihi itoꞌafu ekesa biꞌehina kaga luꞌehina: Kai lapeꞌi monelugu Yonihi nagami folo epolose bomofihi latahaꞌa mololoto malo nimibo. 9 Ya luto ligo Helotihi gufagu keta besiꞌehina yabe. Ya hinaya ai asaga bonaꞌi li nupa hite minete noseꞌna nana bona enubugu maꞌnaka luto lu emiꞌehina yabe. Yaꞌmu luto ai luꞌehina: Anana li emilo. 10 Yoni naga nonugu nohinalo bonaꞌi lugaꞌa Helotiu enoho lifigo bite lubahaꞌa laga hiꞌahana yabe. 11 Ya hite lapeꞌi monelugu Yonihi latahaꞌa melete ite ete ana yafaꞌamofihi emiꞌahana yabe. Ai ana lape lito itoꞌafu nohinaga buꞌehina yabe. 12 Ya hago Yonihi koko panaꞌmagi ete gufaꞌa lite bite keli he eteꞌahana yabe. Enali akeli he etelete Yesuhi bite lu emiꞌahana yabe.

Yesu 5000 bonaꞌi noseꞌna epiꞌehina

Mk 6:30-44; Lk 9:10-17; Yn 6:1-14

13 Yesu ana kaga keheliloto ana hepaꞌi noheꞌmito boti lito bonaꞌi menehana hepalugu buꞌehina yabe. Aiꞌasi buꞌehina yabe. Ya huꞌehigo enali boanaꞌmagi kehelilete hepaꞌani neheꞌmite megeꞌi lifite biꞌahana yabe. 14 Alihi Yesu nagami beletoga keheto buloto babu boanaꞌi nehago bu enogoꞌehina yabe. Ya hago ai ginaga fi epiloto enebesiꞌehina bonaꞌani eneleꞌmo bati huꞌehina yabe.

15 Utehe kana nohigo Yesuhi koko panaꞌa aitoga elete ma lite lu emiꞌahana: Ma hepatoga bonaꞌi menehabe, to sinihi agilinaꞌa nohibe. Ya nohinagi kai boanaꞌi enoho lifitogo enali abino. Enali hepatoga bila ela hite noseꞌnaꞌani sa sa hite nalabe. 16 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Hena hibe lite enali bilabe? Lenalitini noseꞌna epilo. 17 Ya ligo enali lu emiꞌahana: Maga lali noseꞌna babu lito meliꞌohune. Lali loegi loegi monegi beleti noseꞌna hiti to fayaꞌi loe hitisi ma liꞌohune. 18 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Lenali ana noseꞌna ite ete nimilo. 19 To ana boanaꞌi kifiꞌnalo melugu minalo luto lu epiꞌehina. Ya luloto ai loegi loegi monegi beleti hiti to loe fayaꞌi hiti liloto kokulumalugu bu golago tiloto nunumu huto fokehi liꞌehina. To ai beleti li pata putu siloto koko panaꞌa epigo enali asaga boanaꞌi lite bite epimofaꞌna hiꞌahana yabe. 20 To enali asagaꞌi ana beleti nelago enumuꞌi huꞌehina. Ya higo enali nelete heꞌmina noseꞌna letuhaꞌa li nupa hite safe 12 agu li bai teꞌahana yabe. 21 Bo ana noseꞌna neꞌahana makiꞌaya 5000 yabe. To enali anaꞌi yagapanaꞌi leka meseꞌahana yabe.

Yesu hefuhu nagamilugu kapo moloꞌehina

Mk 6:45-52; Yn 6:15-21

22 Yesu koko panaꞌamagihi lenali botigu tilete kohe tete bite nagami hefuhi mula beletoga nehilo luꞌehina. Ya hiloto aiꞌa asaga boanaꞌi enoho lifinogo hepaꞌaniga bilabeꞌmu huꞌehina. 23 Ai boanaꞌi enoho lifigo hepaꞌaniga aꞌnebago bohupoꞌi mone ninalo tito nunumu hilubeꞌmu tiꞌehina. Utehe kanaꞌalo aiꞌasigo ana kosalo minoꞌehina. 24 To boti nagami hefuhi folagahaꞌagu abulago sipi habafahi enubulogati oto nagamiꞌi li galafu tuto botigu heꞌmi molo heꞌmi molo nohuto boti nagamilugu li koseꞌna huꞌehina yabe. 25 Etehi foluguꞌi go metepuꞌa hiti Yesu nagami hefuhi mupaꞌalo kapo moloto koko panaꞌa nehanalo oꞌehina. 26 Koko panaꞌamagi Yesu nagami mupaꞌalo kapo moloto noago be gelete topa hete afoya foya ilete felemo noabe lite koli hiꞌahana yabe. Enali sipi koli fatoꞌmofihi hilete kehe sipi iꞌahana. 27 Ya hago hololu luto Yesu enali kehe iꞌehina: Lenali amuya malalo. Naniꞌni nohube. Naniꞌni nohube. Lenali koli mehilo. 28 To Pitau lu emiꞌehina: Sipi Boꞌni. Maꞌnaka luto kaikamo nohutomo naniꞌi kehe itogo nani nagamiꞌi mupaꞌalo kapo moloto kaitoga bilube luto luꞌehina yabe. 29 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Obo. Ya ligo Pitau botiguti leheko limiloto nagami mupaꞌalo li hapi fito kapo moloto Yesu nohinalo buꞌehina. 30 Ya hina ai akuꞌi habafahi bu goloto koli huꞌehina, ya huloto nagamilugu hapi fito limiꞌehina. Ya nohutoꞌa ai kehe sipi iloto luꞌehina: Sipi Bo. Kai neheꞌmobo. 31 Ya noligo Yesu hololu luto Pitahi yato liloto lu emiꞌehina: Kai kagaꞌni li pili mekoꞌahane. Kai hena hibe luto loe lae kekesa nokeheline? 32 Etali loe sana sana botigu tite neminaꞌigo habafahi felele huꞌehina yabe. 33 To bonaꞌi enali botigu minanamagi Yesuhi fokehi helete ma lite liꞌahana: Maꞌnaka luto kai Huꞌmamofihi Panaꞌa nohane.

Genesalete hepato enebesiꞌehina bonaꞌi babu lito Yesu eneleꞌmo bati huꞌehina

Mk 6:53-56

34 To nagamiꞌi mula beletoga heleke melete bilete Genesalete hepa kegiꞌa biꞌahana. 35 Ya hago ana hepato bonaꞌmagi Yesu okabaꞌa be geꞌahana. Ya hilete enebesiꞌehina bonatoga enoho lifigo bite enebesina bonaꞌi Yesutoga eneleꞌmete eba eba hiꞌahana. 36 Ya hilete enali Yesuhi buka tilete ma lite liꞌahana: Ke, kai kaga melitogo enebesise bonaꞌmagi guketeka nekisaꞌalo meko hilana bati huto niꞌifihe? To enali ana bonaꞌi Yesuhi guketeꞌalo meko hana bonaꞌi bati hi su heꞌahana yabe.

15

Tatatigihina enelepiseꞌna

Mk 7:1-13

1 To Felosi bonaꞌi lugaꞌa hiti keya kamuꞌi tisa bonaꞌi lugaꞌa hiti Yelusale hepatogati ete Yesu nohinalo nehetilete ma lite loka heꞌahana: 2 Kai koko panakamagi hena hibe lite tatatigi limiꞌahana kaꞌani megeꞌi menemalabe? Enali noseꞌna naluneꞌmu nehitemo enayahi sese mehise faꞌmene nelata nehabe. 3 Ya lago Yesu kagaꞌanilo lu epiꞌehina: Lenali kagatinisigo megeꞌi nemelete hena hibe lite Huꞌmamofihi keya kagaꞌa megeꞌi menemalabe? 4 Mono ka bukugu Huꞌmau ma luto luꞌehina yabe: Itokafinogo afokafinogo eneleꞌmo bati huto etemegeꞌi molobo. To mone keneꞌuba itoꞌafinogo afoꞌafinogo kaga foipaꞌa lu etatalina ho fililinaꞌmu yabe. 5 Ya huꞌehina lenali ma lite lilata nehabe: To bo moneuba itoꞌafinogo afoꞌafinogo eteheꞌmalina efahi niꞌinamo meetimilube, to nani Huꞌmamofihi emilube luꞌohuna yabe lulata nohibe. 6 Ya luloto ai itoꞌafinogo afoꞌafinogo eteleꞌmo bati mehulata nohibe. Lenali yaꞌmana suhi li huto nehitemo Huꞌmamofihi keya kaꞌa li gofa nehete lenali hapatinimofinogo li saga hilata nehabe. 7 Lenali fagalo bonaꞌi. Koyapaꞌi lu huto huto bo mone Aisaiyau lenali kumu luto fayahi ma luto goꞌehibe:

8 Yaꞌma kanaꞌalo

boanaꞌmagi nigiꞌni enabagaꞌanituꞌi

li saga nehite

to akuꞌi komopaꞌani nanitoga memelese

fotoꞌi melete minelata nehabe.

9 Enali faꞌmene bonaꞌmagihi

kaga lu epimofaꞌna nehite:

Yaꞌma kaga

Huꞌmamofihi kagaꞌa yabe lilata nehite.

Enali nani nigiꞌni faꞌmenenaꞌmu

helata nehabe luto

luꞌehina yabe.

Bomofihi leꞌmo kolo notanana

Mk 7:14-23

10 To asaga boanaꞌi Yesu kehe i nupa huloto ma luto lu epiꞌehina: Kaga mone lu lepilunagi lenali lenekesatuꞌi kehelilete keheli fiya ilo. 11 To bomofihi komopaꞌagu tilata nohinanauba ana bo leꞌmo kolo tolata menohibe. To bomofihi ai komopaꞌaguti fegutoga heleko limilata nohinanauba bo leꞌmo kolo tolata nohibe.

12 Yaꞌmana kanaꞌalo Yesuhi koko panaꞌa aitoga ete ma lite lu emiꞌahana: Felosi bonaꞌmagi kagaka kehelilete kipakafa nehabe. Ya nehana kai yaꞌmanana akeheliꞌahapihe? 13 Ya lago Yesu kaꞌanilo lu epiꞌehina: Afoꞌnifu kokulumalugu nohinamofihi foyaꞌa samahi tito niꞌibe. Asaga kifina Afoꞌnifu kokulumalugu nohinauba foyaꞌagu mehekoloꞌehina kifina nina hapaꞌa hiti li su ti heꞌmi su halinaꞌmu yabe. 14 To lenali heꞌmi epelenogo enali mineno. Enali enubu pisi lina bonaꞌi nehite enali ana hite enubuꞌani pisi luꞌehina bonaꞌi fatoꞌamagihi kapo enelepiluneꞌmu nehabe. Ya huꞌehinaya buꞌa pisi luꞌehina bouba fato bo ana huto buꞌa pisi luꞌehina bo kapo lepilubeꞌmu hilinaya etali loe sana sana ho kete keli kapogu limilaꞌibe. 15 Ya ligo Pitau Yesuhi kaꞌalo luꞌehina: Kai yaꞌmana bame kamofihi hapaꞌa lu hokolo hitogo kehelilune. 16 Ya ligo Yesu lu epiꞌehina: Lenali hiti kaga keheli fe melilanaꞌa hite nehafihe? 17 Lenali keheli bati menehafihe? Anaꞌinaꞌa bomofihi bagagu tilata nohinana gupaꞌagu tito minoloto akuꞌi gufaꞌaguti heleko limilata nohibe. 18 Ya huꞌehina anaꞌina bomofihi bagaꞌagu niꞌinati fegutoga heleko limilata nohinaya komopaꞌaguti huto huloto tilata nohibe. Ai yaꞌmananauba bomofihi komopaꞌa li kolo tolata nohibe. 19 Anaꞌina enipaguti tilata nohinana ma huto niꞌibe. Foipa enekesa yigiseꞌna, bonaꞌi enoho filiseꞌna, bo alobo loko huseꞌna, moko liseꞌna, gumina huseꞌna, faga faga luseꞌna, to bonaꞌi enipakafa hoto enemegeka luseꞌna yabe. 20 Asaga yaꞌmanauba bomofihi leꞌmo kolo tuba ilata nohibe. Ya huꞌehina bo moneuba yahi okala mehuse noseꞌna lito nolata nohina yaꞌmananauba bomofihi leꞌmo kolo tuba meilata nohibe.

Aꞌuba Yesutoga komopaꞌa moloꞌehina

Mk 7:24-30

21 To Yesu ana hepaꞌi heꞌmiloto Taiya hiti to Saitoni hepa kegiꞌa buꞌehina yabe. 22 Kena aꞌi mone ana kegiꞌa nominana aꞌuba Yesutoga oꞌehina. Tebitihi panaꞌabe. Ai ya luto kehe iꞌehina. Kai kiginaga fi nimibo. Foipa feleuba paꞌnimofihi leꞌmo sibina nohinagi neheꞌmobo. 23 Ya ligo Yesu kaga meluse minoꞌehina. To enali Yesuhi koko panaꞌa aitoga elete ma lite lu emiꞌahana: Ma aꞌauba lemege lemege nohuto kaga luba luba nohina kai ho lifitogo bufa hino. 24 Ya lago Yesu lu emiꞌehina: Isilaeli sipisipi yaga fenene hiꞌahanaloꞌmu luto Huꞌmau noho lifigo maga limiꞌohuna yabe. 25 Ya ligo ana aꞌuba Yesuhi gigusagu oto okabagati lipito koloto luꞌehina: Ke. Sipi Bo, kai neheꞌmobo. 26 To Yesu ana aꞌmofihi kaꞌalo lu emiꞌehina: Yagapanaꞌmagihi noseꞌna lito kalamagihi heꞌmi epiluta bati mehuꞌehibe. 27 Ya ligo ana aꞌuba Yesuhi lu emiꞌehina: Sipi Bo, ya maꞌnaka nolane. Ya nohataya kalamagi afoꞌanigi noseꞌna nenago letuhaꞌa hitamofihi meꞌagu limo ilata nohina enali kehelite nelata nehabe. 28 Ya ligo Yesu ai aꞌmofihi lu emiꞌehina: Akae, ma aꞌi yale. Kaga keheli fe luseꞌnaka sipina niꞌibe. Anaꞌina lolo hu netalane luto nolatanaya huto hu kimilinaꞌmu yabe. Ya ligo anaꞌasilo ana aꞌmofihi paꞌa kaꞌmuya hepalugu nohigo bati hu etoꞌehina yabe.

Enebesise bonaꞌi Yesu babu lito eneleꞌmo bati huꞌehina

29 Yesu ana hepaꞌi heꞌmiloto Galili hefuhi beletoga kapo moloto tubuꞌehina. Ai kosa bohupoꞌisi mone ninalo tito minoꞌehina. 30 Ya nohigo babu boanaꞌi enali li nupa hite ai nohinalo eꞌahana. To enigigusa sibina hina bonaꞌi, enubu pisi luꞌehina bonaꞌi, felisaꞌani kuyugu huꞌehina bonaꞌi, enabaga hekini loꞌehina bonaꞌi to fato fato epesiꞌehina bonaꞌi enali babu lite Yesutoga eneleꞌmete eꞌahana yabe. Enali eneleꞌmete ete Yesuhi gigusaꞌagu malago ai asagaꞌi eneleꞌmo bati hu su hoꞌehina yabe. 31 Ya higo asaga boanaꞌi enali enekesa yigi babu liꞌahana yabe. Henaꞌmugope negi bonaꞌi akuꞌi kaga lila, felisaꞌani kuyugu hina bonaꞌi bati hu epolola, enigiꞌani sibina huꞌehina bonaꞌi kapo melela, to enali enubuꞌani pisi luꞌehina bonaꞌi enubuꞌani i gili hula hinana be geleteꞌani yabe. Ya hilete enali Isilaeli bonaꞌmagihi Huꞌmaꞌanifu ai kumu fokehi hete giꞌa li saga hiꞌahana yabe.

Yesu 4000 bonaꞌi noseꞌna epiꞌehina

Mk 8:1-10

32 Yesu koko pananaꞌa kehe i nupa huloto ma luto lu epiꞌehina: Ma bona kumuꞌi nani niginaga nofibe. Henaꞌmugope enali loegi monegi yupahi nani hiti mineꞌahana yatai noseꞌna nalanaꞌa meniꞌibe. Nani noseꞌna meepise enoho lifinogoꞌni bilana enali kapoga nebinogo enubu neta neta bilenogo ho kete kela ya hila hilabeꞌmu nolube. 33 Koko panaꞌamagi Yesuhi loka heꞌahana: Yaꞌma ka me hepatoti lali babu noseꞌna hiyaꞌagati liloto yaꞌma babu boanaꞌi epilune? 34 Ya lago Yesu enoloka hoꞌehina: Lenali henakiꞌa beleti noseꞌna liꞌahabe? Enali lu emiꞌahana: Sebeniꞌa beleti hiti to fayaꞌi lagaso mesoꞌa loesi hiti liꞌohune. 35 Ya lago Yesu asaga boanaꞌi melugu minalo ligo enali melugu mineꞌahana. 36 To ai sebeniꞌa beleti hiti to fayaꞌi lagaso mesoꞌa loesi hiti yanuga liloto Huꞌmamofitoga nunumu huto fokehi holoto gofa gofa holoto koko panaꞌa epiꞌehina. Ya higo koko panaꞌamagi enali leliꞌali hite asaga boanaꞌi epiꞌahana yabe. 37 Asaga bonaꞌi ana noseꞌna nelago enumu huꞌehina yabe. Ya higo Yesuhi koko panaꞌamagi letuhaꞌa li nupa nupa hite sipi sepekeꞌna 7 agu li bai teꞌahana yabe. 38 To asaga bo ana noseꞌna neꞌahanaya 4000 bomagi neꞌahana yabe. To anaꞌi yagapanaꞌi hiti leka mesone.

39 To silaga boanaꞌi Yesu enoho lifigo nebago ai boti monelugu tiloto Magatani hepa kegiꞌa buꞌehina yabe.

16

Topa hoseꞌna bu galuneꞌmu li nupa hiꞌahana

Mk 8:11-13; Lk 12:54-56

1 Felosi bonaꞌi to Satusi bonaꞌi yabe nelana hiti lugaꞌa enali Yesutoga elete fi taga hu etaluneꞌmu hiꞌahana. Enali: Kokulumalugu topa hoseꞌna mone li huto hitogo bu galune liꞌahana. 2 Ya lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Utehi yege limi falalubeꞌmu nohuto kokulumaꞌi fi beyege toloto safa logo nohigomo lenali bati huto yago yege lalinagi lite lilata nehabe. 3 To etehi sopohi giloto kokulumaꞌi safa logo nohigomo yasi hiti koꞌi yatai ilibe lite lilata nehabe. Oꞌyo, lenali bati hite kokulumamofihi mehaꞌa be gelete loko hilata nehabe. Ya nehana lenali yatai kanamofihi mehaꞌa be gelete loko mehilana nehabe. 4 Lenali bati mehana boana moko fako lite neminana boanaꞌmagita nani kumuꞌi topa hoseꞌna li huto hu lubulo molobo nelabe. Ya nelana nani topa hoseꞌna mone li huto hu lenubulo memalalunaꞌmu yabe. Lenali koyapa bo Yona huto huꞌehinanamofihi topa hoseꞌnaꞌago anasi bu galanaꞌmu yabe. Ya luto luloto Yesu heꞌmi epololoto bu fa huꞌehina yabe.

Felosi bomagi hiti to Satusi bomagi hiti hapaꞌani yabe

Mk 8:14-21

5 Enali Yesuhi koko panaꞌamagi botigu tite hefuhu nagamiꞌi helekete nebitemo enekesu hago beleti noseꞌna moneꞌa melise biꞌahana yabe. 6 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali kaba hu bati hilo. Lenali Felosi bonaꞌi hiti to Satusi bonaꞌi hiti enali yisiti legita hapaꞌanilo kaba hu bati hilo. 7 Ya ligo enaliꞌani ma lite musi musi ka liꞌahana: Lali beleti melise oꞌohuta kamoꞌmu nolibe. 8 Ya lana kagaꞌani Yesu akeheliloto ma luto lu epiꞌehina: Kaga keheli bebe soseꞌnatini nesiꞌasi niꞌi lepalana bo hena hibe lite lali beleti lito meoꞌohune ya lite musi musi ka nelabe? 9 Lenali keheli bati mehiꞌahafihe? 5000 bonato to 5 beleti gofa gofa hoꞌohunamoba lenali lenekesu hoꞌehifihe? Henakiꞌa safegu letuhaꞌa li bai teꞌahana niꞌibe? 10 To 7 beleti 4000 bomagi epugo neꞌahana kagamoba lenekesu hoꞌehifihe? To henakiꞌa sepekeꞌnagu letuhaꞌa li bai teꞌahana niꞌibe? 11 Beleti noseꞌnamu meluꞌohuna. Lenali hena hibe lite mekeheliꞌahabe? Lenali Felosi bo hiti Satusi bomagihi yisiti suhi luto fagalo hapaꞌani niꞌinagi kaba hu bati hilo. 12 Ya ligo enali beletimofi yisitimuꞌi kaba hu bati hilo melibe. Ai Felosi bomagi hiti to Satusi bomagihi kagaꞌanilo kaba hu bati hilo luto nolinagi lite enekesa yigi fe liꞌahana yabe.

Pitau Yesuhi Huꞌmau ho lifiꞌehina bo yabe luꞌehina

Mk 8:27-30; Lk 9:18-21

13 Yesu Sisalia Filipai kegiꞌa buloto yaꞌmana kanalo koko panaꞌa ma luto enoloka hoꞌehina: Asaga boanaꞌmagi Kokulumaguti limiꞌehina Bo kumuꞌi hena hibe lite lilata nehabe? 14 To enali lu emiꞌahana: Lugaꞌa bonaꞌmagi Yoniu nagami folo epolose bo nohibe nelabe. To lugaꞌa bonaꞌmagi Elaiyau nohibe nela. To lugaꞌamagi ai Yelemaiya nohifi fato lu huto huto bo nohifi lite lilata nehabe. 15 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: To lenalitini nani kumuꞌi kiyiꞌafube lite nigiꞌni nehabe? 16 Ya ligo Simoni Pitau kaꞌalo nonaꞌa luꞌehina: Kai Huꞌma nominanamofihi panaꞌa leꞌmo ho tiꞌehina bo Mesia nohane. 17 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Simonio, kai Yonihi panaꞌa yale. Kai kegelo bibo. Ma melugu bo moneuba yaꞌma lamana kaga mekelepiꞌehinagi Afoꞌnifu kokulumalugu nohinauba aiꞌa kelepiꞌehigo yaꞌma kaga nolane. 18 Ya hanogo nani lu nokumube: Pita, kaiya efa tegi suhi luto nohane. Ya huꞌahatago yaꞌmana efato nani mono nohaꞌni gilunaꞌmu yabe. Filiseꞌnamofihi amuyaꞌauba be megilinaꞌmu yabe. 19 To nani kokuluma kapolo hokolo hilatanafi to hekini lolatanafi kimilunaꞌmu yabe. To kai ma melugu nominotoka hapaꞌa mone hekini loto lu laga hu epelenogo kokulumalo bo, Huꞌmau ana huto lu laga hilinaꞌmu yabe. To ma melugu nominotoka hapaꞌa mone hokolo hu epelenogo kokulumalo bo, Huꞌmau ana huto hokolo hilinaꞌmu yabe. 20 To Yesu koko panaꞌa amuya luto enekesa biꞌehina: Nani kumu luto lenali Huꞌmau ho lifiꞌehina panaꞌi Mesia nohibe lite lu yege hete asaga bonaꞌi lu meepilo.

Yesu gabuꞌi ginogo fililinamofihi kaꞌa luꞌehina

Mk 8:31–9:1; Lk 9:22-27

21 Yana kanaꞌalo Yesu koko panaꞌa kaga hapi fito lu hokolo huto lu epiꞌehina: Nani Yelusale hepatoga bulotoꞌni enikibina bo, sipi mono bo to keya ka tisa bo enalitogati nagabu foya li kofilube. Enali noho fililenogo yege loebe monebe minolotoꞌni akuꞌi ho tilunaꞌmu yabe. 22 Ya ligo Pitau leꞌmo beletoga moloto amuya ka emekiloto ma luto lu emiꞌehina: Sipi Bo, enali ya mehi ketalanaꞌmu yabe. Yaꞌmana suhi kaitoga huto mehilinaꞌmu yabe. 23 To Yesu i behe huto Pitahi bu goloto ma luto lu emiꞌehina: Sata, kai nanitogati bufa hubo. Kai kapo bilunaꞌa hekini lo netalubeꞌmu nohapihe? Kai kaga nolataya ma melugu bonaꞌmagihi kaga nolane, to ai Huꞌmamofitogati meoꞌehibe.

24 Yalo Yesu koko panaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Bo moneuba naniꞌi hiti bilube lutomo aiꞌa gufaꞌamu ekesa meyigise malipu yafaꞌa lito kofiloto nemegeꞌi meleno. 25 To bo moneuba aiꞌa gufaꞌa li buto bito koli koli huto minalina ai gufaꞌamofihi mino kosaba huseꞌnaꞌa minigilinaꞌmu yabe. To bo moneuba nani kumu luto gufaꞌa heꞌmilina alihi ai gufaꞌamofihi mino kosaba huseꞌnaꞌa akuꞌi lilinaꞌmu yabe. 26 To bo moneuba ma melugu asaga feꞌnohi ninana lilube luto lilinaya to aiꞌa mehaꞌa minigilibe. Ya hinogo asaga feꞌnohanauba hena huto li buto bito heꞌmalina niꞌibe? To bouba hena minaꞌa heꞌmito mehaꞌa akuꞌi lilina niꞌibe? 27 Kokulumaguti limiꞌehina Bouba Afoꞌafihi fana mehenaꞌa hiti akuꞌi noenogo to ageloꞌa hiti alanaꞌmu yabe. Ya hilina yupahi asaga boanaꞌmagi fato fato suhi hiꞌahana hapa hapaꞌanimofihi nonaꞌa li yege ho epalalinaꞌmu yabe. 28 Nani maꞌnaka lu nolepube. Bo lugaꞌa ma ho tilete nehanaguti mefilise nehite bu geꞌehinogo Kokulumaguti limiꞌehina Bouba kibina bo lolo huto minoloto aku alinaꞌmu yabe.

17

Yesuhi gufaꞌa fato suhi huto i gelehe huꞌehina

Mk 9:2-13; Lk 9:28-36

1 To loebe loebe loebe yege bulago minelete Yesu Pita hiti Yemesi hiti to ai gonaꞌa Yoni hiti eneleꞌmo megeꞌi toloto yatama kosagu eneleꞌmoto tilago ana kosalo enaliꞌanisigo mineꞌahana yabe. 2 To Yesuhi gufaꞌa enali enubulo leꞌmo fato suhi hu etoꞌehina yabe. To okabaꞌa fi besa loloto yege legi huto huto huꞌehina. To guketeꞌa koholina huloto gulu gulu luto fi besa loꞌehina. 3 To koyapa bomaleꞌi Moseugo Elaiyaugo Yesutoga nehetilete kaga lite nehago bu geꞌahana. 4 Pitau ya hago bu enogoloto ma luto Yesuhi lu emiꞌehina: Sipi Bo, yaꞌmaga nohuta bati huto nohune. Kai bati huto yabe litogomo yege nohi loegi monegi maga gilune. Mone kaiꞌi yagi mone Mosehi yagi to mone Elaiyahi yagi huto gi lepalalube. 5 Ai kaga luto nohigo sopohi mone besa loꞌehinauba eneleꞌmo samapahi buꞌehina. To ana soponuguti nogo mone ma luto huto huꞌehina: Yaꞌma ai nibita hina panaꞌni nohibe. Nani nipaꞌni aitoga emilata nohube. Lenali kagaꞌa keheli emilo. 6 Ya noligo Yesuhi koko panaꞌamagi topa hete sipi koli hilete melugu enokabagati lipi gehesa hiꞌahana yabe. 7 Ya hago Yesu enalitoga oloto enugufalo meko huloto lu epiꞌehina: Lenali koli mehite ho tilo. 8 Ya ligo enali be go saga hilete Yesu aiꞌasigo nohigo bu geꞌahana yabe. To loemaleꞌi minigiꞌahaꞌina yabe. 9 Enali ana kosa heꞌmilete kapo melete nelimite amuya kaga luto enekesa biloto Yesu ma luto lu epiꞌehina: Yaꞌmanana huto higo lenali bu geꞌahana lenali bonaꞌi lugaꞌa meepilo. Lenali komopatinigu melelete nehinogo Kokulumaguti limiꞌehina Bouba keli heꞌmiloto ho tilenogo ana kaga lu huto hilo. 10 To Yesuhi koko panaꞌamagi ma lite loka heꞌahana: Keya ka kehelise bomagi hena hibe lite Elaiyau yataꞌa alibe lilata nehabe? 11 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Oꞌyo, maꞌnaka nelabe. Elaiyau asagaꞌna oto li loloba hilubeꞌmu yataꞌa kohe toto oꞌehina yabe. 12 Ya huꞌehina nani maꞌnaka luto lu nolepube. Elaiyau ai aoꞌehibe. Ya huꞌehinamo bonaꞌmagi Elaiyau nohibe lite menekehelibe. Ya hite enali enemehuba hinanamofihi megeꞌi melete nehite fato fato suhi hi eteꞌahana yabe. Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi ana suhi hi etete gabuꞌi gilinana hi etalanaꞌmu yabe. 13 Yesu ya luto lu epigo enali koko panaꞌamagi enekesa i hokolo higo Yoniu nagami folo epolose bomoꞌmu linagi lite keheli bebe seꞌahana yabe.

Panaꞌi mone foipa feleuba leꞌmo foipa nolana Yesu leꞌmo bati huꞌehina

Mk 9:14-29; Lk 9:37-43a

14 To enali babu boanaꞌi nupa hite nehanalo nehe netigo bo moneuba Yesutoga oto gigusaꞌagu lipito minoloto ma luꞌehina: 15 Sipi Bo, kai panaꞌnimofihi kiginaga fi emibo. Ai negi nagi noto nominago gufaꞌa nohetibe. To ai babu yupahi afoya tibibi nohuto nagamilugu ho koto kola to logogu ho koto kola nohibe. 16 To nani koko panaka nehanalo leꞌmo bati hu etalafi luto leꞌmoto onamo enali leꞌmo bati mehilanaꞌa hiꞌahabe. 17 Ya ligo Yesu kaꞌalo luꞌehina: Akae, lenali yatai kanalo boanaꞌise, lenali ka keheli uleꞌale huseꞌnatini meminabe, to komopatini bebe soto meminolata hibe. Henaki yupahi lenali hiti nani minoto foipanatini kofeliꞌali nohube? To ana bomofi kumu ma luto lu emiꞌehina: Panaka leꞌmoto maga obo. 18 Yesu ana foipa felemofihi panaꞌi heꞌmi etoto bufa hubo ligo ana foipa fele nohigo anaꞌasilo ana panaꞌi bati huꞌehina yabe.

19 Yalo Yesuhi koko panaꞌasigo Yesutoga elete ma lite loka heꞌahana: Hena huꞌehigo lali foipa fele ho menolufune? 20 Ya lago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Henaꞌmugope lenali nanitoga komopatini nesiꞌasi meleꞌahanaꞌmu yabe. Lenali maꞌnaka lu lepilunagi kehelilo. Lenali nalepa legeyaꞌa legi huto nanitoga komopatini nimiseꞌnatini minalina, ma kosamofihi mula kegiꞌa bu molobo lilana ai lenabaga liyafa huto bilinaꞌmu yabe. To liliꞌna yege yegeꞌi lenalitini lilanaꞌmu yabe. 21 Ya huꞌehina yaꞌmanamofihi foipa fele ho lifise kapoꞌa fatoꞌi mone meniꞌibe. To noseꞌna mo sito nunumu foya liseubago anasi ana foipa fele ho lifilinaꞌmu yabe.

Yesu fililoto akuꞌi ho tilinamofihi kagaꞌa luꞌehina

Mk 9:30-32; Lk 9:43b-45

22 Yesuhi koko panaꞌa Galili hepato akuꞌi e nupa hilago kaga mone ma luto lu epiꞌehina: Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi fatehaꞌamagi enayanugu leꞌmete bite bilana kanaꞌa anasi hupamone nohibe. 23 Ya hinogo enali ho fililabe. To ai melugu limito yege loegi monegi minoto akuꞌi ho tilinaꞌmu yabe. Ya luto Yesu lu epigo koko panaꞌamagi enipagu keta huꞌehina yabe.

Sipi mono noto Yesu takisi efahi heꞌmiꞌehina

24 Yesu koko panaꞌa hiti Kapaneami hepatoga nehetilago sipi mono noto takisi efahi lise bomagi Pitatoga ete ma lite loka heꞌahana: Tisatiniuba sipi mono noto takisiba noheꞌmina niꞌifihe? 25 Ya ligo Pitau: Oꞌyo, luꞌehina. To Pitau nonuga notigo Yesu aitogati yataꞌa ma luto loka hoꞌehina: Simoni, kai hena hibe luto nokeheline? Ma melugu enikibina bolo kiyiꞌafu takisi holata nohibe? Mana hepato boanaꞌmagifi to bonoho bonaꞌmagibe? 26 Pitau lu emiꞌehina: Bonoho bonaꞌmagi yabe. Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Ya huꞌehinagi yaꞌmana hepato bonaꞌi takisi efahi meheꞌmilanaꞌa huto niꞌibe. 27 Ya huꞌehina lali eneleꞌmo topa ho lalune. Kai nagami hefuto buloto faya huku molobo. To yataꞌa lilata fayaꞌi lito bagaꞌa li aka huloto efahi bu galataꞌmu yabe. Kai yaꞌmana efahi liloto nani kaika hiti takisi heꞌmitogo su halibe.

18

Kuyuꞌafu ai sipi bo minalibe

Mk 9:33-37; Lk 9:46-48

1 Yana kanaꞌalo Yesuhi koko panaꞌa aitoga nehetilete ma lite loka heꞌahana: Lugaꞌa enebe ligito kuyuꞌafu sipi bo kokuluma kapolo kaba hilina niꞌibe? 2 Ya lite loka hago Yesu panaꞌi lagasoꞌa mone kehe igo ago folagahaꞌanigu leꞌmo ho tiꞌehina. 3 Ya huloto ma luto lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Lenali komopatini i gelehe hilete panaꞌi lagasoꞌa legi mehilana lenali kokuluma kapoꞌalo mebilanaꞌmu yabe. Maꞌnaka luto lu nolepube. 4 To bo moneuba mino laba huto minoloto ma lagaso pana suhi huto minalina, yaꞌmana bouba lugaꞌa bo enohoto kokuluma kapolo minalinaꞌmu yabe. 5 To bo moneuba nani nigiꞌnimu ekesa keheliloto yagapanaꞌi yaꞌmaꞌa eneleꞌmo bati huto eneheꞌmalina, aiꞌya naniꞌi neheꞌmalinaꞌmu yabe.

Miꞌmi huseꞌnauba foipana li huto nohibe

Mk 9:42-48; Lk 17:1-2

6 Ya huꞌehina bo moneuba yagapanaꞌi yaꞌma huseꞌa nehilana folagahaꞌaniguti komopaꞌani nanitoga melete minaluneꞌmu hilana eneleꞌmo nanitogati heꞌmiletemoꞌmu yaꞌma bo lubahaꞌagu sipi efa kosahi naga i etelete leꞌmete bite hege nagami folagahaꞌagu heꞌmi meleno. 7 To ma melugu bomagi bonaꞌi lugaꞌa foipanagu enelepite bilata nehana boya sipi keta epesilinaꞌmu yabe. Maꞌnaka luto yaꞌmanana huto hilinaꞌmu yabe. To anana li huto hilina boya sipi keta besilinaꞌmu yabe.

8 To kigi kayahakauba foipana li huto nohinogomo kai laga huto heꞌmilago bubo. To kayahi mone kegiꞌa hiti kigigusa mone kegiꞌa hitigo minolenogo bati huto minoba minoba hepato bilataꞌmu yabe. To kigi kayahi luga luga hiti niꞌinogo nohuto logo loba loba huto mesobose hepatoga bilata bati mehuꞌehibe. 9 To kubukauba foipana li huto nohinogomo kai li kutu hoto heꞌmilago bubo. To mone kegiꞌa kubusigo niꞌinogo minoba minoba hepatoga bilata bati huto niꞌibe. To kubuka luga luga bati huto niꞌinogo nohuto logo loba loba huto mesobose hepato bilata bati mehuꞌehibe. Ya luto Yesu koko panaꞌa lu epiꞌehina yabe.

Minigiꞌehina sipisipi yagamofihi bame kaꞌa

Lk 15:3-7

10 Lenali yaꞌma yagapanaꞌi faꞌmenena nehabe lite li lalabe. Lenali kaba hu bati hilo. Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Kokulumalugu nani Afoꞌnifihi buꞌalo enali ageloꞌani kaba hu epelete neminabe. 11 Henaꞌmugope Kokulumaguti limiꞌehina Bouba minigiꞌahana sipisipi yaga eneleꞌmo huto hilube luto limiꞌehinaꞌmu yabe.

12 Lenali hena hibe lite nekehelibe? To bo moneꞌmofihi sipisipi yagaꞌa 100 nehilanaguti monekoꞌisi minigilina hena hilina niꞌibe? Ai sipisipi yagaꞌa 99 analo heꞌmi epelenogo kosagu kifiꞌna laga hite nete nehinogo moneko sipisipi yagaꞌa minigiꞌehina sa sa hilinaꞌmu yabe. 13 Nani maꞌnaka luto lu lepilube. Ai sa sa huto ana sipisipi yaga leꞌmo huto hulotomo ana moneko yagaꞌmu luto sipi gelo biloto nu kito bilinaꞌmu yabe. To 99 sipisipi yaga silagaꞌi fenene mehiꞌahanamagi kumu luto gelo mebilinaꞌmu yabe. 14 Yaꞌmana suhi luto kokulumalugu Afotinifu nohinauba ma yagapanaꞌi nehana folagahaꞌaniguti mone meminigilibe luto lulata nohibe.

Bonaka moneuba foipana huꞌehilina leꞌmo bati huseꞌmofihi hapaꞌa

15 To bonaka moneuba kaga foipaꞌa lu ketoꞌehinogomo kai bitogo letalititisigo nehitetiti ana foipanaꞌa lepibo. Letali letugufatitigu fala kite yaꞌmana kaga lu koguna iliyo. To kagaka keheli kiminogomo kalalukafihi aleꞌmo fulu huꞌahane. 16 To kagaka keheli mekiminogomo kai moneꞌisifi loefi bonaꞌi eneleꞌmoꞌohuto moneka bilo. Ya hitogo lugufa bomagi enali kaga mono kagu ninaꞌa hite lu huto hilanaꞌmu yabe. 17 To ana bomagihi kagaꞌanilo keheli meepinogomo mono nonugu asaga mono boanaꞌi lu huto huto lu epibo. To asaga boanaꞌmagi kagaꞌani keheli meepinogomo bonoho bonaꞌifi takisi nelina bomagihi suhi luto nohane luto keheli emibo.

Lu laga hu etoꞌehina

18 Maꞌnaka luto lu nolepube. Lenali asagaꞌna ma melugu ninanamofi kumu lu laga hilana Huꞌmau kokulumalugu ana suhi huto lu laga hu epalalinaꞌmu yabe. To asagaꞌna ma melugu bati huto lilinaꞌa Huꞌma kokulumalugu ana huto bati huto yabe lilibe.

19 Maꞌnaka moneꞌa hiti luto lu lepilube. Ma melugu bonaꞌmagita folagahatiniguti bo loemaleꞌi anaꞌina monekoto komopaꞌatiti li hepilete anana liluꞌibe lite nunumu hilaꞌina, yalo Afoꞌnifu Huꞌma kokulumalugu nohinauba anana etimilinaꞌmu yabe. 20 To bo loefi to loegi monegifi nani nigiꞌnimu enekesa kehelilete moneko hepato li nupa hite minalana yaꞌmana hepato nani folagahaꞌanigu enali hiti minalunaꞌmu yabe.

Koko panaꞌi foipanaꞌa li meheꞌmisemofihi bame kaꞌa

21 To Pitau Yesutoga oloto ma luto loka hoꞌehina: Sipi Bo henaki yupahi nalaluꞌnifu ka foipa lu netolenogo leꞌmo fulu hilube? Sebeniꞌa yupahifi? 22 Ya ligo Yesu ma luto lu emiꞌehina: Nani sebeniꞌa yupahi yabe luto lu mekimiꞌohube. Sebeniꞌa teni yupahi babu yupahi kalalukafihi leꞌmo fulu hubo luto luꞌohube. 23 Ya huꞌehina gihiti bo moneuba liliꞌnalo panaꞌa hiti tina hiꞌahana li eto hiluneꞌmu nehana suhi luto kokuluma kapoya niꞌibe. 24 Ai hapi fito tina hu eteꞌahana li eto hilubeꞌmu nohigo bo mone samahi tito tola efahi liꞌehina bo leꞌmete eꞌahana yabe. 25 Ya hago ana bo ai tinaꞌalo heꞌmilina efahaꞌa meminoꞌehina yabe. Ya higo ana bo hiti feꞌnohaꞌa hiti lihaꞌa yagapanaꞌa hiti fato bonatoga noepito efahi lilube luꞌehina. Ya hinogo tina huꞌehina efahaꞌni heꞌmiꞌehina okaneꞌa baga ilibe. 26 Ya ligo ana koko panaꞌauba ana gihiti boꞌamofihi gigusagu lipiloto melugu bu goloto ma luto gihiti boꞌamofihi lu emiꞌehina: Kai kiginaga fi nimito negeba huꞌohubo. Nani asaga tinaꞌni pa so su halunaꞌmu yabe. 27 To akuꞌi ana gihiti bouba koko panaꞌamofi kumu ginaga figo tina hu etoꞌehina anaꞌa hilibe noluto ana koko panaꞌa heꞌmi etoꞌehina yabe.

28 Ya higo yaꞌmana bouba heleko limito buto liliꞌna moneka neliꞌina bo moneꞌmofihi tina huto tola efahaꞌa nesiꞌa emiꞌehina bo bu goto lubahaꞌalo lito li geka geka huloto meleꞌisi tinaka pa sobo lu emiꞌehina. 29 Ya ligo moneka liliꞌna neliꞌina bouba melugu li piloto buka tito luꞌehina: Kai kiginaga fi nimito nesiꞌa negeba huꞌohubo. Nani tinaꞌni alihi pa salunaꞌmu yabe. 30 Ya lina ana bomofihi ginaga mefiꞌehina. Ya higo ana bo leꞌmoto buto naga foyagu moloꞌehina yabe. To ai anaga nohuto tinaꞌa pa so su halibe luto huꞌehina yabe. 31 To ya higo enali moneko liliꞌna nelina bomagi ana suhi hinamofihi hapaꞌa be gelete ipakafa heꞌahana yabe. To enali asaga kaga bite kaba boꞌanimofihi lu emiꞌahana yabe. 32 Ya lago gihiti boꞌaniuba yaꞌmana koko panaꞌa kehe iloto ma luto lu emiꞌehina: Kai hapaka bati mehina liliꞌnalo bo yabe. Kai yataꞌa nanito yibi hanogo tinaka pa mesalata anaꞌa hilibe luto lu ketoꞌohuna yabe. 33 Nani yataꞌa kiginaga fi kimito heꞌmi ketoꞌohuna yabe. To hena huꞌehigo kai moneka liliꞌna neliꞌina bo kiginaga fi meemiꞌahane? 34 Ya luloto ana kaba boꞌamofihi gufagu logo bigo asaga tinaꞌa pa solotogo yabe luto nagaꞌi emiꞌehina yabe. 35 To Yesu kagaꞌa ma luto lu su hoꞌehina: To lenali komopatinigu lenalalutinigihi foipanaꞌani li pa meso epolo baga meilana kokulumalugu Afoꞌnifu nohinauba ana huto lenali foipanatini li meheꞌmi lepalalinaꞌmu yabe.

19

Bomouba lihaꞌamofihi leꞌmo heꞌmilinamoꞌmu Yesu luꞌehina

Mk 10:1-12

1 Yesu yaꞌma kaga lu epi su holoto Galili hepatogati heꞌmito Yutia kapogu, Yotani nagamiꞌi muya beletoga buꞌehina. 2 Ya nobigo babu boanaꞌmagi megeꞌi melelete anaga nehetiꞌahana. Yesu analoꞌi enebesise bonaꞌi eneleꞌmo bati huꞌehina yabe.

3 To Felosi bonaꞌi moneꞌamagi ai nohinalo ete fi taga nehite loka heꞌahana: Lali keya kaguti henana niꞌigo bo moneuba lihaꞌamofihi faꞌmene leꞌmo heꞌmilenogo bati huto niꞌifiye? 4 Yesu lu epiꞌehina: Lenali mono bukugu bu gelete ana ka mekeheliꞌahanafiye? Yaꞌma kagaguti goꞌehina: Yataꞌa kanagu Huꞌmau bomo hiti aꞌmo hiti lolo hu moloꞌehina yabe. 5  Ya lolo huꞌehinagi bouba itoꞌafihi afoꞌafihi nohaꞌatitiguti heꞌmito lihaꞌa leꞌmoto bigo etali nupa hite minete moneko bonaꞌi minalaꞌibe. 6 Etali loe bonaꞌi meminese hiteꞌatiti moneko bonaꞌi neminaꞌina yabe. Huꞌmau eteleꞌmo moneko huꞌehina alobole lenali bonaꞌmagita loko mehi etatalo. 7 Ya ligo Felosi bonaꞌmagi loka heꞌahana: Koyapa Moseu kaga moloꞌehinaꞌauba bo moneuba lihaꞌamoꞌmu fayahi goloto li emito leꞌmo heꞌmilubeꞌmu huꞌehinaya henabe lutobe? 8 Yesu lu epiꞌehina: Moseu komopatinigu sibina huseꞌna kehelito fayahi agobo luto lihaꞌamo leꞌmo heꞌmiloto ya hilina niꞌibe. Yataꞌa Huꞌmau asaga lolo huꞌehina kanaꞌagu ya heꞌmiloto meniꞌibe. 9 Nani lu nolepube. Bo moneuba lihaꞌa fato bolo mebuꞌehinamofihi leꞌmo heꞌmiloto fato aꞌi lilina huto gumina nofalabe, Yesu ya luto luꞌehina yabe.

10 Ya ligo koko panaꞌamagi lu emiꞌahana: Yana huseꞌnamo niꞌigo bomouba lihaꞌa meliloto faꞌmene minolenogo bati huto niꞌinagihe, lite liꞌahana. 11 Yesu lu epiꞌehina: Asaga boanaꞌmagi enali yaꞌmana kaga melilanaꞌmu yabe. Huꞌmau ai bo lugaꞌamagihi amuya epiꞌehina, enali yaꞌma bomagigo lilanaꞌmu yabe. 12 Kehelilo. Bo enali komopaꞌanigu kaga fato fatoꞌi niꞌinaꞌmu lite anaꞌi menelibe. Bo lugaꞌamagihi itoꞌanifu aꞌi melise minose bo enegetelata nehabe. To bo lugaꞌamagihi enugufa laga hago anaꞌi melise neminabe. To lugaꞌa bomagi kokuluma kapolo enekesa keheli emite minete mono ka fato fato melugu leliꞌali hilune lanamagi lihaꞌani melise minalune lite lu laga hite neminabe. Bo moneuba yaꞌma kaga keheli bati hilube lilina ai keheli bati hino.

Yesu yagapanaꞌi lusa gi epoloꞌehina

Mk 10:13-16; Lk 18:15-17

13 Yaꞌmana yupahi enali yagapanaꞌi lagaso mesoꞌa Yesutoga eneleꞌmete eꞌahana. Enali Yesu enugufalo yahi liloto nunumu hu epalalibe lite yabe. Ya nehago ana bonaꞌi Yesuhi koko panaꞌamagi ka epekiꞌahana. 14 Yesu luꞌehina: Lenali yagapanaꞌi heꞌmi epelenogo nanitoga eno. Lenali eneleꞌmo memalalo. Kokuluma kapoya yagapana yaꞌmaꞌasimagihina niꞌibe. 15 To Yesu enugufalo yahi liloto lusa gi epoloto heꞌmi epoloto buꞌehina.

Neheya kola bo feꞌnohaꞌa babu lito nina bo

Mk 10:17-31; Lk 18:18-30

16 Mone yupahi bo moneuba Yesutoga nehetiloto loka hoꞌehina: Tisao, nani hetofa suhi hena huto hulotoꞌni minoba minoba hepaꞌi lilube? 17 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Hena hibe luto hetofanamu noloka nohane? Moneko keneꞌisi nohina Huꞌma aisigo bati huꞌehibe. To kai minoba hepaꞌi lilube lutomo keya ka li pili koloto megeꞌi molobo. 18 To ana bouba Yesuhi loka hoꞌehina: Hena keya kabe? Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Keya ka ma luto niꞌibe: Kai bonaꞌi ho mefilibo. Kai bo alobole eteleꞌmo loko mehubo. Kai gumina mefolobo. Kai bo moneꞌmofihi faga faga lu meemibo. 19 Kai itokafinogo afokafinogo agoya hu etimibo. To kaika keleꞌmo bati hilana suhi luto kalalukagihi eneleꞌmo bati hubo. 20 Ya ligo neheya kola bouba luꞌehina: Yaꞌma asaga keya ka nani liyafa huto megeꞌi amoloꞌohube. Anaꞌina moneꞌa henana hiti hilube? 21 Ya ligo Yesu ana neheya kola bomofihi ma luto lu emiꞌehina: Kai bati huto minalube lutomo asaga feꞌnohaka buto bonaꞌi noepito efahi lilotoka guna ito musufalo bonaꞌi epibo. Ya hitogo hetofanaka kokulumalo minalibe. To kai ya huloto naniꞌi oto nemegeꞌi molobo. 22 Yaꞌmana neheya bouba Yesu lina kaga keheliloto ipagu gabu gigo ginaga fina bo kaga meluse buꞌehina. Henaꞌmugope ai feꞌnohaꞌa babu luꞌehina bo nohuto ai ana feꞌnohaꞌa fato bonaꞌi meepilube lutoꞌa ekesa kehelito buꞌehina yabe.

23 To Yesu koko panaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Feꞌnohaꞌa hiti bouba ai kokuluma kapoꞌalo tilinaya aitoga sipi keta hu etalinaꞌmu yabe. 24 Nani moneꞌa hiti kaga lu lepilube luꞌehina. Kameli yagauba kata hetise nekaꞌmofihi hokolo kapoꞌagu nesiꞌasi keta besinogo tilinaya to feꞌnohaꞌa babu luto nina bouba Huꞌmamofihi kapoꞌalo bilubeꞌmu hilinaya sipi keta besilinaꞌmu yabe luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 25 Enali koko panaꞌa yaꞌmana kagaꞌa kehelilete topa helete ma lite liꞌahana: Ya latago minoba minoba hepaꞌi kuyuꞌafu lilinabe? lite Yesuhi loka heꞌahana. 26 Ya lago Yesu enubugu enogo fiya iloto ma luto lu epiꞌehina: Ma melugu bonaꞌmagi yaꞌmanana mehilanaꞌmu yabe. Huꞌmau aisigo asagaꞌna lolo hilinaꞌmu yabe.

27 Yesu ya ligo Pitau kagaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌehina: Kai bu gobo. Lali asaga feꞌnohati heꞌmiloto kaiꞌi kemegeꞌi moloto noone. Ya nohuta lali henana liluta niꞌibe? 28 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Alihi asagaꞌnamagi yuhufanago lolo hilina yupahi Kokulumaguti limiꞌehina Bo ai fana mehenagu minoto kibina bomofihi kefa hisalo minalinaꞌmu yabe. To naniꞌi nemegeꞌi melete mineꞌahana bomagita yaꞌmana yupahi 12 kefa hisalo minalanaꞌmu yabe. To lenali ya hilete Isilaeli nagaꞌi 12 magihi kaba hi epalalabe. 29 To enali bonaꞌi lugaꞌamagi nani kumu lite enekesa yigilete nohaꞌanifi enogonaꞌanifi enetaliꞌanigifi itoꞌanigi afoꞌanigihifi yagapanaꞌanifi to foyaꞌanifi heꞌmilete nanitoga alanamagi enali ananaꞌanilo babu lite lilanaꞌmu yabe. To enali bati huto minoba minoba hepaꞌi lilanaꞌmu yabe. 30 Ya huꞌehina babu bo lugaꞌa yatai yataꞌa kohe kohe hite nebanamagi alihaꞌa yupahi alihi alabe. To babu bo lugaꞌa enali alihi nebanamagi alihi yupahi enali kohe tete bilanaꞌmu yabe. Yesu yaꞌma luto luꞌehina.

20

Bai naga foyagu liliꞌna bo

1 Kokulumamofihi kapoꞌaya bo moneꞌmofihi sipi foyaꞌa niꞌina suhi luto niꞌibe. Ya huꞌehigo ai mone etehi foluguꞌi heleko limito buto bai nagami lolo hilina noseꞌna foyaꞌagu kifiꞌna li etalana panaꞌi noeneleꞌmabe. 2 Ai enali lugaꞌa liliꞌnalo panaꞌi hiti kaga lilete mone kina mone kina yatai lilana liliꞌnalo lilanaꞌmu yabe lina kaga komopaꞌani monetoga nemalabe. Ya luto lu epoloto ai bai nagaꞌi noseꞌna foyaꞌagu enoho lifigo bite liliꞌna liluneꞌmu nebabe. 3 To yege ti olopa nohago bo lugaꞌa hepaꞌi folagahaꞌagu faꞌmene fuli nehago ai bu enogoꞌehina. 4 Ya huloto ai lu epiꞌehina: Lenali bite foyaꞌnigu liliꞌna lilenogo nani mina eto huto lepilube. 5 Ya ligo enali biꞌahana. To fuligaha belo kanalo hiti to utehi yege liyofo nohina kanalo hiti ana suhi huꞌehina yabe. 6 To yege limi falalubeꞌmu nohigo tauniga nobinati bo lugaꞌa ho tilete nehago bu enogoꞌehina. Ya huloto ai ma luto lu epiꞌehina: Hena huꞌehigo lenali yatai malo faꞌmene ho tilete nehabe? Kana su halinaꞌmu yabe. 7 Enali kaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌahana: Bo moneuba liliꞌna melimigo faꞌmene nohune liꞌahana. Ya lago ai lu epiꞌehina: Lenali hiti kaꞌmuya abite bai nagaꞌi foyaꞌnigu liliꞌna lilo.

8 To sinihi giseꞌna nohigo ana foya afoꞌafu kaba boꞌa kehe iloto ma luto lu emiꞌehina: Kai liliꞌna nelina bonaꞌi kehe ito mina epibo. Alihi eꞌahana liliꞌnalo panatogati hapi fito mina epimo buto yataꞌa kohe tete ete liliꞌna liꞌahanamagihi alihi epitogo su heno. 9 To enali yege limi falalubeꞌmu nohigo ete liliꞌna liꞌahana bonaꞌi kohe tete ete mone kina mone kina liꞌahana. 10 To kohe tete ete yataꞌa liliꞌna liꞌahanamagi nehetilete lali efahi enohoto babu lito li nupa lite enekesa yigiꞌahana. Ya hana moneko suhi hite mone kina mone kina liꞌahana. 11 Enali ana minaꞌani lilete enugufagu logo bigo gulu gulu foya afoꞌafihi ma lite ka emekiꞌahana. 12 Yaꞌma alihi eꞌahana bonaꞌi liliꞌna hupamone kanasi liꞌahana minaꞌani lali limiꞌahata moneko legege suhi luto epiꞌahane. Ya huꞌehina lali keta liliꞌna sipi yege lanalo logobi hiti hiti huto lagabu liliꞌna liꞌohune. 13 Enali ya lite lago enali kagalo nonaꞌa foya afoꞌafu ma luto enali folagahaꞌanigu mone nohina bomofihi lu emiꞌehina: Nalaluo, nani keleꞌmo negi noto faga melu ketoꞌohube. Kaga lutofi mone kinalo liliꞌna lilabe lugo komopati monetoga yataꞌa melelete alihi liliꞌna liꞌahabe. 14 Kai efahaka lito hepakaga bubo. Efahi kimiꞌohuna suhi luto alihi ete liliꞌna liꞌahana bonaꞌi epilubeꞌmu nohube. 15 To hena huꞌehibe? Yaꞌmana naniꞌni efahaꞌniloti anaꞌina mone li huto hilube lilunaba bati mehilina niꞌifi? Nani hetofa suhi nohu ketonamo yaꞌmana hapaꞌnimu luto naniꞌi kipakafa nonahafihe? Ya luto foyamofihi afoꞌafu luꞌehina fono ka yabe. 16 Ya luloto Yesu ma luto molo emito luꞌehina: Yaꞌmana suhi luto bonaꞌi enali alihi alanamagi kohe talanaꞌmu yabe, to bonaꞌi enali kohe tete alanamagi enali alihi bilanaꞌmu yabe.

Yesu fililinamofihi kagaꞌa loegi monegi yupahi luꞌehina

Mk 10:32-34; Lk 18:31-34

17 Yesu Yelusale hepatoga bilubeꞌmu nohuto 12 aposolo nagaꞌa hiti eneleꞌmoto buꞌehina. Enali kapo melete nebite Yesu sumi ka ma luto lu epiꞌehina: 18 Lenali kehelilo. Lali Yelusale hepato yatai notune. To nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bo, enali neleꞌmete bite sipi mono bonaꞌi to keya kaga lu enelepise bonaꞌi enali enayanuga bilanaꞌmu yabe. Enali ka foya li netete to ho fililune lite kaga lu hetofa hilanaꞌmu yabe. 19 Ya hilete enali Lomu gamanilo neleꞌmete binogo enali kiya yokolo ka li netete to naga osatu nibi yigilete to malipu yafalo noho fililanaꞌmu yabe. Ya hinogo loegi monegi yegegu akuꞌi ho tilunaꞌmu yabe.

Yemesiugo Yoniugo etali kaba bole minaluꞌibeꞌmu liꞌahaꞌina

Mk 10:35-45

20 Yaꞌmana yupahi Yemesinogo Yoninogo itoꞌatitifu, Sebetihi lihaꞌauba ana panaꞌale Yesutoga eteleꞌmoto oto melugu lipito minoloto moneꞌnalo loka halubeꞌmu huꞌehina. 21 Ya nohigo Yesu ma luto loka hoꞌehina: Henanakaꞌmu nokebesibe? Ya ligo ai Yesuhi ma luto lu emiꞌehina: Ma panaꞌni loemo nehaꞌina kai alihi gihiti bo lolo nohitogomo moneba kayahi lamagaꞌaga minenogo moneuba kayahi sogaꞌaga minenogo hilaꞌibe lutoka kaga molobo luꞌehina. 22 Ya ligo Yesu ana aꞌi lu emiꞌehina: Noloka nohata kaga hapaꞌa hena kaga nolufi luto keheli bati mehuse nolane. Nanitoga huto hilina ekesa nagamiꞌi naluna legitana niꞌinagi letaliba ana konugutiba nalaꞌina niꞌifihe? Ya ligo etali liꞌahaꞌina: Leꞌali naluꞌinaꞌmu yabe. 23 Ya laꞌigo Yesu lu etimiꞌehina: Maꞌnaka lite letali nani yaꞌma nagami konuguti nalaꞌinaꞌmu yabe. Ya hilaꞌina ninaya moneuba nayahi lamagaꞌaga minenogo moneuba nayahi sogaꞌaga minenogo hilaꞌinamofihi hapaꞌaya nani nasanaꞌni meniꞌibe. Yaꞌmana kefa hisalo lugaꞌa bonaꞌmagihina yabe luto, nani afoꞌnifu li loloba hu epoloꞌehina yabe.

24 Enali nayahi luga luga su hago aposolo nagaꞌmagi yaꞌmana kaga kehelilete ana kogunale ka etemekiꞌahana yabe. 25 Ya nehago Yesu kehe i nupa huloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali keheliꞌahabe. Kibina bo moneꞌmofihi nagaꞌa mone nagaꞌmagi eneleꞌmo laba hilete enali kaba nehi epalabe. To enali sipi bomagi boanaꞌmagi labaga liyafa hite lemegeꞌi malalabe tite amuya kaga lilata nehabe. 26 Yaꞌma suhi lenali folagahatinigu memineno. Mone bo lenali folagahatiniguti sipi bo minalube lutomo ai lenali kele kele botini minoto leneheꞌmeno. 27 Mone bouba lenaliꞌi kaba hu lepalalube lilinauba ai lenali koko kako panatini mineno. 28 Yaꞌma Kokulumaguti limiꞌehina Bo ai ana suhi huto nohibe. Bonaꞌmagi aito liliꞌna heꞌmete li etalabe luto meoꞌehina yabe. Ai boanaꞌmagitoga liliꞌna li epoloto eneheꞌmalube luto oꞌehina. To ai boanaꞌmagi kumu luto gufaꞌa heꞌmiloto asaga boanaꞌi foipanaꞌani pa so epalalube luto oꞌehina yabe.

Etubu pisi luꞌehina bo loemo Yesu eteleꞌmo bati huꞌehina

Mk 10:46-52; Lk 18:35-43

29 Enali Yeliko hepaꞌi heꞌmite nebago babu boanaꞌi enemegeꞌi lifite biꞌahana. 30 Etubu pisi lina bo loemo kapo belehaꞌalo nehaꞌinagati Yesu noabe lanaꞌa kehelilete sipi kehe ilete ma lite liꞌahaꞌina: Tebitihi Panaꞌase. Kiginaga fi leꞌemibo. 31 Ya nelaꞌigo babu boanaꞌmagi bohoya ka lite etubunepa ilete heꞌmiliyo liꞌahana. Enali ya lana etali mekehelise koyo koyo ite kehe napa ite liꞌahaꞌina: Tebitihi Panaꞌase. Kiginaga fi leꞌemibo. 32 Ya laꞌigo Yesu ho tiloto kehe i etimiloto ma luto etoloka hoꞌehina: Nani hena hu letatalugo nelaꞌibe? 33 Ya ligo etali lu emiꞌahaꞌina: Sipi Bo, kai leꞌubutiꞌa li gili hu leꞌetalane luto noluꞌibe. 34 Ya laꞌigo Yesu kekeꞌi sipi lu etotoloto yahaꞌa ana bomaleꞌi etubulo meko nohigo anaꞌasilo meleꞌisi etubuꞌatiti i gili higo asagaꞌna bu gelete Yesuhi megeꞌi melete biꞌahaꞌina yabe.

21

Yesu sipi bo lolo huto Yelusale hepalugu tiꞌehina

Mk 11:1-11; Lk 19:28-40; Yn 12:12-19

1 Enali Yelusaleꞌi o leba telete Betefasi hepa kegiꞌa Oliba kosagu nehetiꞌahana. Ya hilete Yesu aposolo panaꞌa loemo ma luto lu etototo etoho lifiꞌehina. 2 Letali hepaꞌi monelugu nehetilete ana hepalugu toki yaga naga iꞌehinogo nalaꞌa hiti nehinogo bu galaꞌinaꞌmu yabe. Letali ana yaga nagaꞌa gulu fete eteleꞌmete nanitoga aliyo. 3 To bo moneuba kaga mone nolinogomo ma lite lu emiliyo: Sipi Bouba liliꞌna lilubeꞌmu yabe liꞌinogo ai hololu luto letiminogo ana yagale yete aliyo.

4 Yaꞌmanana huto hilinaya koyapaꞌi kaga lu huto huto bouba kaga mone ma luto luꞌehinalo pa salinaꞌmu yabe:

5 Lenali Yelusale hepatoga neminana bonaꞌi

ma lite lu epilo:

Bu galo, lenalitoga kibina botini noabe.

Ai koyone bo,

ai toki yaga gupisalo minoto noabe.

Ai toki yaga ikeleꞌamofihi gupisalo

minoto noabe.

6 To loe aposolo bomaleꞌi kohe toga bite Yesu lu etimiꞌehina suhi liꞌahaꞌina yabe. 7 Etali toki yaga lalamehi eteleꞌmete aꞌigo enali kefeꞌani toba hete ana toki yaga gupisalo meleꞌahane. Ya hago Yesu ana toki yaga gupisalo tito minoto buꞌehina. 8 Ya nehago babu boanaꞌmagi guketeꞌani toba hete kapogu molo helele tete nebago to lugaꞌa bonaꞌmagi yafa yahaꞌa yegete kapogu melete biꞌahana. 9 To enali kohe toga bana bonaꞌi hiti to alihi bana bonaꞌi hiti ma lite kehe napa iꞌahana: Tebitihi Panaꞌa yege filo. Sipi Bomofihi giꞌalo ma noana bomofihi Huꞌmau lusana emilibe. Huꞌmamofihi lenegelo bi emilo. Ya lite babu boanaꞌmagi kehe napa ite liꞌahana yabe.

10 Yesu Yelusale hepalugu notigo ana hepalugu boanaꞌi bu gelete henana huto nohifi lite ho ti baga ite ete li yege yege hilete liꞌahana: Yaꞌma bo kuyuꞌafube liꞌahana? 11 To babu boanaꞌi Yesu hiti kapo melete banamagi ma lite liꞌahana: Ai kaga lu yege hose bomo Yesu Nasalete hepato Galili kegiꞌa bomo nohibe.

Yesu mono nonuga tiꞌehina

Mk 11:15-19; Lk 19:45-48; Yn 2:13-22

12 Yesu mono nonuga tiloto babu bonaꞌmagi bisinisi melete anaꞌinaꞌani salimi hila to mina fila hite nehana yaꞌma bonaꞌi hesiꞌehina. To hitalo efahi senisi hila to hitalo minete nama salimi hila nehanana libe behe hube huto li fulugu felege nobito eneleꞌmo tili tele huꞌehina. 13 To ai kaga ma luto lu epiꞌehina: Mono bukugu Huꞌmau ma luto kaga koyoꞌehina: Nani nohaꞌni numuna nohaꞌni yabe lite giꞌa nehabe. Ya huꞌehina lenali ana nohi guminalo bomagihi suguna hepaꞌani li lolo nehabe.

14 Ya luloto Yesu mono nonuga nohigo enubu pisi luꞌehina bonaꞌi lugaꞌa hiti to enalapusa sibina huꞌehina bonaꞌi lugaꞌa hiti enali Yesutoga ago eneleꞌmo bati huꞌehina yabe. 15 Ya huto Yesu hetofana li huto nohinaꞌmu lite yagapanaꞌi mono nonugu nehanamagi sipi kehe ilete: Tebitihi Panaꞌa yege filo liꞌahana, ya nelago mono bo hiti to keya kamofihi tisa bo hiti enali bu gelete enitaluga logo biꞌehina yabe. 16 Ya higo enali bu gelete Yesuhi ma lite lu emiꞌahana: Ma nelana kagaba keheliꞌahapihe? Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Nani keheliꞌohube. Mono ka mone ma luto nina lenali leka meseꞌahana niꞌifihe? Kai lagaso yagapanaꞌi hiti to yagapana ikilihaꞌa hiti enali Huꞌmamofitoga enegelo bi emilabe. 17 Ya luto lu epiloto ai enalitogati heꞌmiloto Betani hepatoga buto ana foluguꞌi minoꞌehina yabe.

Yesu nemuya yafa ka emekigo hosopa iꞌehina

Mk 11:12-14, 20-24

18 Yesu Betani hepatogati etehi i behe huto Yelusale hepato noago kapogu kauꞌna hoꞌehina. 19 Ya higo ai nemuya yafa kapo belehaꞌalo nina bu goloto buto legeyaꞌa niꞌifi luto bu gana hayaꞌago niꞌigo ana yafamofihi ma luto lu etoꞌehina: Kai alihi yupahi legeyaka huto mehilibe. Ya ligo anaꞌasilo meleꞌisi ana nemuya yafa hayaꞌa hiti to lufusaꞌa hiti logo bi su hoꞌehina yabe. 20 Ya higo Yesuhi koko panaꞌamagi topa helete ma lite liꞌahana: Hena suhi luto nemuya yafa meleꞌisi logo nobibe? 21 Ya lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Lenali lenekesu meheno. Lenali komopatini nanitoga melelete lenali loe lae komopatini meminalina nani ma nemuya yafamofihi huꞌohuna suhi hilanaꞌmu yabe. To lenali yaꞌma sunogo mehilanaꞌmu yabe. Ma kosamofihi ma lite lu emilanaꞌmu yabe. Ma kosa ho tito hege nagamilugu limibo lilana lenabaga liyafa huto limilinaꞌmu yabe. 22 Lenali komopatini Huꞌmamofitoga melelete anaꞌina mone kumuꞌi nunumu hilana ana nunumutinilo nonaꞌa lilanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Kiyaꞌafitogati kibina bo liꞌahane lite Yesuhi loka heꞌahana

Mk 11:27-33; Lk 20:1-8

23 Yesu mono nonuga akuꞌi oto tito minoto boanaꞌi kaga enelepito minoꞌehina. Ya nohigo enali mono bo hiti to Isilaeli hepato enikibina bo hiti enali Yesutoga elete ma lite loka heꞌahana: Hiyaꞌagati lito oꞌahata suhi li huto nohane? Yaꞌmana suhi kuyuꞌafu kelepiꞌehina suhi nohane? 24 Ya lite loka hago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Nani ana huto kaga moneꞌya lenoloka halube. To lenali kaga lenoloka haluna kaga lu niminogomo nani ana huto kagatinilo nonaꞌa hiyaꞌagati lito oꞌohuna suhi li huto nohufi lu lepilube. 25 Ya yagi Yoni bonaꞌi nagamiꞌi folo epoloꞌehina, yaꞌmana nagamiꞌi folo epoloseꞌna hiyaꞌagati oꞌehibe? Huꞌmamofitogati oꞌehifi to ma melugu bomagitogati oꞌehibe? Ya luto enoloka hago enali yaꞌmana kaga kehelilete musi musi ka lite ma lite liꞌahana: Huꞌmamofitogatiꞌna yabe liluta ai ma luto lilinaꞌmu yabe. Hena huꞌehigo lenali Yonihi komopatinigu li menemalabe lilinaꞌmu yabe. 26 To ma melugu bonaꞌmagihina yabe liluta ya asaga boana kumuꞌi lelesa nolibe. Henaꞌmugope enali asagaꞌi Yoni kumu kaga lu yege nohana bo nohibe lite komopaꞌani neeminamo yabe liꞌahana. 27 Ya lite lilete enali Yesuhi ma lite lu emiꞌahana: Lali mekeheliꞌohune. Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Hiyaꞌagati lito oꞌohuna suhi nani li huto nohufi nani ana huto hapaꞌa lu melepilube.

Kogunale loemaleꞌi bame kaꞌatiti

28 Ya huꞌehina ma kaga lenali hena hibe lite lenekesa nekehelibe? Bo moneꞌmofihi panaꞌa loemo mineꞌahaꞌina yabe. Mone yupahi panaꞌa yegeꞌa nohinaga buloto ma luto kaga lu emiꞌehina: Panaꞌni, kai yatai foyagu buto liliꞌna libo. 29 To panaꞌauba baga li gofa hoto luꞌehina: Nani ya liliꞌna melilunaꞌmu yabe. Ya luto luloto alihi minoto komopaꞌa i gelehe huloto foyaga buꞌehina yabe. 30 Afoꞌatitifu mone panaꞌamofihi ana luto lu emiꞌehina yabe. Ya higo mone panaꞌauba afoꞌatitifihi lu emiꞌehina: Afoꞌniga nani foyagu buto liliꞌna lilunaꞌmu yabe. Ya luto faga oꞌyo luloto ana foyaꞌanigu liliꞌna buto meliꞌehina yabe. 31 Yalo lenali lu nimilo luto Yesu luꞌehina: Yaꞌma loe panaꞌmaleꞌi kuyuꞌafu afoꞌatitifu lu etimina kagalo megeꞌi moloꞌehibe? Ya ligo enali Yesuhi lu emiꞌahana: Yege panaꞌauba yabe lite, ya lago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Nani lusiga luto lu nolepube, takisi efahi nelina bo hiti to mokolo anaꞌi hiti enali kohe tete Huꞌmamofihi kapoꞌagu nebabe. 32 Henaꞌmube? Yoniu lenalitoga oloto ai mino bati huto minosemofihi hapa hapaꞌa lenelepiꞌehina lenali ai kagaꞌa keheli meemiꞌahabe. Ya hago enali takisi efahi lise bo hiti to mokolo anaꞌi hiti enali Yonihi kagaꞌa aliyafa hiꞌahabe. Lenali yaꞌmanana huto hina abu geꞌahanaya lenali alihi komopatini i gelehe hite li latahatinigu memeleꞌahabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Foipa bomagi bai nagaꞌi foya kaba hiꞌahanamofihi bame kaꞌa

Mk 12:1-12; Lk 20:9-19

33 Ma bame ka moneꞌya akuꞌi kehelilo, luto Yesu lu epiꞌehina. Bo moneꞌmofihi sipi foya niꞌigo ana foyaꞌagu bai nagaꞌi hekololoto gegisa hu bego huꞌehina. Ya huloto yatama nohi ana foyagu giloto bai nagamiꞌa letiseꞌna mone lolo huꞌehina yabe. Yalo ai ana foya bisinisi malalubeꞌmu hina bomofihi yanuga biꞌehina. Ya huto emiloto ai ana foya afoꞌafu bonohi foto kapoga buꞌehina yabe. 34 Alihi noseꞌnaꞌa li nupa huse kanaꞌa o leba tolago ai liliꞌnalo panaꞌa enoho lifigo bai nagaꞌi foyagu liliꞌna nelina bo nehanalo biꞌahana. Ai noseꞌna lugaꞌa nimilabe luto enoho lifigo biꞌahana yabe. 35 Ya higo enali ana foyagu liliꞌna nelina bomagi koko panaꞌa eneleꞌmete bilete moneꞌamofihi osahi nehete moneꞌamofihi ho fala nekite to moneꞌamofihi efa kosatu heꞌmibe molobe hite i yopo hiꞌahana yabe. 36 Ya hago foya afoꞌafu koko panaꞌa moneꞌa hiti akuꞌi enoho lifiꞌehina yabe. Ai babu luto enoho lifiꞌehina yabe. Ya higo enali foyagu liliꞌna nelina bomagi ana suhi hite enegene mane ilete yataꞌa hiꞌahana suhi hi epeleꞌahana yabe. 37 To alihi aiꞌa panaꞌa ho lifigo enalitoga limiꞌehina. Ya nohigo afoꞌafu ma luto luꞌehina: Enali panaꞌnimofihi kagaꞌa keheli emilanaꞌmu yabe. 38 Ya higo enali foyagu liliꞌna nelina bomagi ana panaꞌa bu gelete ma lite musi musi ka liꞌahana: Yaꞌma bouba ai afoꞌafihi feꞌnohaꞌa li su halinaꞌmu yabe. Lenali ho tilo, lali mana panaꞌa ho fililototi yaꞌmana foyaꞌa laliti lilune. 39 Ya lilete enali ana foyaguti leꞌmo fegutoga melelete ho filiꞌahabe.

40 Yalo lenali henabe lite nekehelibe luto Yesu enoloka hoꞌehina: Alihi foya afoꞌafu oloto foyagu liliꞌna nelina nagaꞌi hena hu epalalina niꞌibe? 41 Ya luto Yesu enoloka hago enali ma lite lu emiꞌahana: Ai oto yaꞌma foipa bonaꞌi eneleꞌmo asagaꞌi sibina hu epoloto enahalinaꞌmu yabe. Ya huloto ai ana foyaꞌa lito fato bo epinogo kaba nehite kana noseꞌnaꞌa huto nohinogo enali lite bite foya afoꞌafihi aiꞌa lugaꞌa emilanaꞌmu yabe. 42 Ya lite lago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Mono bukugu kaga mone ma luto nina lenali mekeheliꞌahafihe?

Liliꞌnalo bomagi yaꞌma efahi

bati mehina efahi yabe lite li heꞌmiꞌahana.

Yatai yaꞌmana efahuba nohi nekisaꞌa

li tokolo huꞌehibe.

Sipi Bouba ai yaꞌmana suhi li huto higo

lali bu gota laga gofa hibe.

43 Yaꞌmu luto nani lu nolepube. Huꞌmau ai kapoꞌa lenalitogati lenebe silito fato boanaꞌmagi enali bati liliꞌna ma melugu lite nehilanamagihi epilinaꞌmu yabe. 44 To mone bouba ai ana efapo gupisalo heleko malalina ai ibe laga hube huto gufaꞌa nesi nesi hilinaꞌmu yabe. To yaꞌmana efahuba bo moneꞌmofihi limo ito i lilika ilinaya ana bo gufaꞌa mumusopa lolo hilinaꞌmu yabe.

45 Enali mono bo hiti to Felosi bo hiti Yesu luꞌehina bame ka kehelilete lalitoga lu moloto nolibe lite akeheliꞌahana. 46 Ya hilete enali yato liluneꞌmu nehana. To Yesu kumu lu yege hose bo nohifi boanaꞌmagi lite nehite Felosi bomagi enali kumu koli hiꞌahana yabe.

22

Anaꞌi kata nehite sipi noseꞌna nosemofihi bame kaꞌa

Lk 14:15-24

1 Yesu bame ka mone hiti ma luto lu epiꞌehina: 2 Kokulumamofihi kapoꞌaya gihiti bo moneꞌmofihi hapaꞌa legita huto niꞌibe. Gihiti bomofihi panaꞌauba lihaꞌa liꞌehigo afoꞌafu sipi noseꞌna laita huꞌehina yabe. 3 Ya huloto koko panaꞌa enoho lifigo enali bite bonaꞌi noseꞌna nalabe lite kehe iꞌahana, ya hago ana bonaꞌmagi mebilune liꞌahana yabe. 4 To ai koko panaꞌa akuꞌi moneꞌa enoho lifito ma luto lu epiꞌehina: Nani bonaꞌi kehe iꞌohuna bonatoga lenali bite ma lite lu epilo: Hohe, hohe. Lenali kehelilo. Nani noseꞌna ali loloba huꞌohube. Nani bulumaka yagaꞌni boꞌa hiti to yagakafa gilibaꞌa hiti hoto linohi biꞌohube. To asagaꞌnaya ali loloba hugo nose molose huto niꞌibe. Lenali ete ana kata nohuna noseꞌna nalo. 5 Ya luto lu epigo enali koko panaꞌamagi ana kaga lite bite kehe ina ana bonaꞌmagi ana kaga koseleꞌani enahago mekehelise bu folola e felela hiꞌahana yabe. Moneuba foyaꞌaga nobigo moneuba bisinisi liliꞌnaꞌalo nobigo hiꞌahana yabe. 6 Ya nehago lugaꞌa bonaꞌmagi ana gihiti bomofihi koko panaꞌa enayato lilete naga osatu lugaꞌa nebiyigite to luga enoho filiꞌahana yabe. 7 Ya hago gihiti bouba italuga logo bigo gimi boꞌa enoho lifigo bite koko panaꞌa eneheꞌahana bonaꞌi nohaꞌa gobe posa gibe hite enoho su heꞌahana. Ya hilete hepaꞌani logo goyoboto su heꞌahana yabe. 8 Ya huloto gihiti bouba koko panaꞌa kehe iloto ma luto lu epiꞌehina: Ana kata huse noseꞌnaya laita huto li loloba huꞌohuta ma ninaya to bonaꞌi kehe uta bonaꞌmagi hapaꞌani bati mehigo meabe. 9 Ya huꞌehinagi lenali kapo loe lae huꞌehinalo bite nehite bonaꞌi bila ela hilana enaliꞌi kehe i nupa hite eneleꞌmete enogo ana kata noseꞌna nalabe. 10 Ya luto lu epigo ana koko panaꞌamagi kapolo kapolo bite mine baga iꞌehite bonaꞌi manaꞌafi to sibina hanaꞌafi kapolo huto hana kehe i nupa nupa hite eneleꞌmete ago enali ana kata nehana nohi li bai tete mineꞌahana.

11 Enali boanaꞌi tite mine su helago gihiti bouba bu enagalubeꞌmu nonuga tiꞌehina. Ya huloto ai bo mone gukete manaꞌa li mehekoloꞌehina bo nohina bu goꞌehina. 12 To gihiti bouba yaꞌmana bo ma luto lu emiꞌehina: Nalaluo, kai hena hibe luto kimiꞌohuna gukete manaꞌa mehepise ma nonuga tiꞌahane? Ya luto loka hago ana bouba ai kaga meluse faꞌmene minoꞌehina yabe. 13 Ya higo gihiti bouba koko panaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Lenali ma bo gilo, yato naga ite fegutoga heꞌmi melenogo ai metepugu minalibe. Ai ana metepugu nohuto yibi nama huloto baga yogoꞌa henibe yugupobe hilibe. 14 Yesu kagaꞌa lu pa so su hoto luꞌehina: Huꞌmau bonaꞌi babu lito kehe ilata nohibe. Ya huloto ai ana bonaluguti moneꞌisi moneꞌisi eneleꞌmalinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Takisi efahi heꞌmisemofihi hapaꞌamu Yesuhi loka heꞌahana

Mk 12:13-17; Lk 20:20-26

15 Enali Felosi bonaꞌmagi Yesuhi fi taga huto kaga loka mika halune lite enali lu keheliꞌahana. 16 To enali panaꞌaloboꞌani hiti to Helotihi panaꞌalobo hiti enoho lifigo Yesutoga bite ma lite liꞌahana: Tisao, kai maꞌnakago lu epilata nohanogo lali akeheliꞌohune. To kai maꞌnakago luto Huꞌmamofihi hapaꞌamu babu boanaꞌi kaga lu enelepilata nohane. To kai moneko bomofi kumuko luto kekesa yigiba yigiba mehulata nohane. Kai asaga bonaꞌi moneko kagago lu epilata nohata bo nohane. 17 Ya huꞌehinagi kai ma kaga lu limibo. Kai henabe luto kekesa noyigine? Lomu gamani bomofito takisi heꞌmilata nohutaba lali keya kagati li gofa nohopi to bati huto noheꞌmune? Ya, kagatilo nonaꞌa lu limibo. 18 Yesu miꞌi malaluneꞌmu nehana kagaꞌani akeheliloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali fagalo bonaꞌi. Lenali henabe lite nimiꞌi nemalabe? 19 Takisi efahi legeyaꞌa moneꞌa li nelepilo. Ya ligo enali efahi legeyaꞌa mone li emiꞌahana. 20 Ya hago ai li enelepiloto enoloka hoꞌehina: Ma okabaꞌa hiti giꞌa hiti kiyiꞌafihina niꞌibe? 21 Sipi Lomu kaba bomofihinaꞌa niꞌibe, liꞌahana. Ya nelago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Ya hinogomo Lomu kaba bomofihi nasanaꞌa emilo, to Huꞌmamofihi nanaꞌaya Huꞌmamofitogago emilo, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 22 Yesu ya luto kagaꞌanilo nonaꞌa lu epina kaga hapaꞌa kehelilete keka keka latahaꞌanitu hilete abifa hiꞌahana yabe.

Bo filiꞌehinagati akuꞌi ho tisemofihi hapaꞌamu Yesuhi loka heꞌahana

Mk 12:18-27; Lk 20:27-40

23 Ana yupahisigo Satusi bonaꞌi Yesutoga eꞌahana. Enali yaꞌmana bomagi filise bonaꞌi akuꞌi ho metilabe lite lilata nehana yabe. Ya nehana bomagi Yesutoga elete ma lite loka heꞌahana: 24 Tisao, Moseu ma luto luꞌehibe. Bo moneuba yagapanaꞌi meketose nohuto fililenogo ana bomofihi gonauba goꞌafihi aꞌi liloto yagapanaꞌi filiꞌehina bomofihi nonaꞌa ketalinaꞌmu yabe. 25 To koyapaꞌi sebeni koguna mineꞌahana, enogoꞌanifu lihaꞌa liloto yagapanaꞌi meketose filiꞌehina yabe. 26 Ya higo gonaꞌauba ana aꞌi liꞌehina ana huto yagapanaꞌi meketose filiꞌehina. Ya higo ana megesalo gonaꞌauba ana aꞌi liloto ana suhi huto yagapanaꞌi meketose filiꞌehina. Ya hite asagaꞌi ana kogunamagi ana aꞌi lina yagapanaꞌi meketese fili su heꞌahana yabe. 27 Ya hilago alihi ana anaꞌi filiꞌehina yabe. 28 Asaga bonaꞌi filiꞌahanagati akuꞌi ho tilana yupahi ana koguna sebeniꞌa ho tilana ai ana aꞌiba kiyiꞌafihi lihaꞌa lolo hilina niꞌibe? Asagaꞌi sebeniꞌa kogunamagi ana aꞌi lihaꞌani leꞌmo lolo hiꞌahana yabe. Enali ya lite Yesuhi loka heꞌahana yabe.

29 Ya lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Lenali mono ka hiti to Huꞌmamofihi amuyaꞌa hiti keheli bati mehiꞌahabe. Lenali lenekesa yigiseꞌnatini asagaꞌi sibina huꞌehibe. 30 Bonaꞌi filiꞌahanagati ho tilana yupahi bo hiti aꞌi hiti li bo alobo mehilana kokulumalugu agelomagi suhi hite minalanaꞌmu yabe. 31 Ya huꞌehina yaꞌma filise bonaꞌi akuꞌi ho tise kagamofihi lenoloka halube. Mono bukugu Huꞌmau ma luto lu lepiꞌehina kaga mekeheliꞌahafihe? Ai ma luto luꞌehibe: 32  Nani Abalahahi afoꞌafita nohube, to nani Isakahi afoꞌafita nohube, to nani Yakopuhi afoꞌafita nohube, luto Huꞌma luꞌehina yabe. Huꞌma ai filiꞌahana bonaꞌmagi afoꞌanifu menohunagi enali minoba minoba bonaꞌmagihi afoꞌanifita nohibe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 33 To asaga boanaꞌmagi Yesu enelepiꞌehinanaꞌmu lite enegelo biꞌahana yabe.

Kohe toto yataꞌa keya ka

Mk 12:28-34; Lk 10:25-28

34 Yesu lina kagauba Satusi bomagihi enabagalo ifi tago enali kaga meluse mineꞌahana. Ya hite Yesuhi kagaꞌauba enoho fi tago kaga melise nehago Felosi bomagi be gelete enali Yesutoga ete li nupa hiꞌahana. 35 Ya hago keya ka tisa bo moneuba Yesuhi loka mika hoto miꞌi malalubeꞌmu huloto ma luto loka hoꞌehina: 36 Tisao, hiya keya kauba asaga keya ka enebe ligito sipiꞌa niꞌibe? 37 Ya luto Yesuhi loka hago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Sipi bo ai Huꞌmakafu yabe. Kai asaga kugufaka hiti kemehaka hiti kekesa yigiseꞌnaka hiti to asaga komopaka Huꞌmamofihi aisigo emi su hobo. 38 Yaꞌma keya kaya ai kohe toto sipi keya ka niꞌibe. 39 To ana megesalo keya kaya yataꞌa keya kamofihi suhi huto moneꞌago huto nesiꞌa niꞌibe. Ai ma luto niꞌibe: Kaika kugufaka leꞌmo bati huto kaba nohata suhi luto kigi bonaka koyone hu epito eneleꞌmo bati hu epolobo. 40 Yaꞌma keya ka loemaleꞌi hapaꞌa lufusaꞌa lolo hite emalo keꞌahaꞌigo lugaꞌa Moseu luꞌehina keya ka hiti to kaga lu yege hese bomagihi enelepimofaꞌna huseꞌnaꞌani ifo etali etugupisalo neminabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Mesia kumu Yesu Felosi bonaꞌi enoloka hoꞌehina

Mk 12:35-37; Lk 20:41-44

41 Enali Felosi bonaꞌi li nupa hite analo nehago Yesu ma luto enoloka hoꞌehina: 42 Lenali Mesia kumu hena hibe lite nekehelibe? Ai kiyiꞌafihi panaꞌa nohibe? 43 Ya luto enoloka hago enali ma lite lu emiꞌahana: Tebitihi panaꞌamo nohibe. Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Ya lanagi to hena higo Sikalafuꞌuba Tebitihi leꞌmo kugu higo ho tito Sipi Boꞌnibe luꞌehinabe? Yalo Tebitiu ma luꞌehina:

44 Sipi Bo Huꞌmau ma luto nani Sipi Boꞌnimofihi

lu emiꞌehina:

Kai nayahi lamagaꞌnilo minolotoka

to nani fatehaka enoho su holenogo,

melugu minelenogo,

kai kigigusatu ifi to epalalane.

45 Tebitiu aiꞌa Sipi Boꞌni yabe luto gi moloꞌehinamo to akuꞌi hena hibe luto Mesiau Tebitihi tataꞌafu lolo hilibe? Ya luto Yesu enoloka hoꞌehina. 46 Ya luto enoloka hago bo moneuba ho tito Yesuhi loka mehalinaꞌa huꞌehina yabe. Yaꞌmana yupahi Yesuhi kagaꞌalo koli hilete alihi yupahaꞌa loka meheꞌahana yabe.

23

Felosi bomagi hiti to kaga enelepise bomagi hiti hapaꞌani Yesu lu kuguma hu epoloꞌehina

Mk 12:38-39; Lk 11:43, 46; 20:45-46

1 Alihi Yesu babu boanaꞌi li gehesa hite minana hiti to aiꞌa koko panaꞌa hiti kaga ma luto beto hu epiꞌehina: 2 Kaga keheli bati huse bo hiti to Felosi bo hiti enali Mosehi keya kamofihi hapaꞌa lu hokolo hise minelata nehabe. 3 Ya huꞌehinagi enali kaga lu lepilete ya hilo ya hilo nelinogomo lenali enabaga liyafa hite enemegeꞌi melete minalo. Ya huꞌehina moneꞌnaya enali bati mehina suhi li huto nehinogomo lenali ana hapaꞌamofihi enemegeꞌi memalalo. Enali babu kaga fato fatoꞌi lilata nehanaya ana kaga enaliꞌani megeꞌi melelata menehabe. 4 Enali kaga lu keta fi epilete enaliꞌani mino saga hiꞌehite enayatu meeneheꞌmelata nehabe. 5 Asagaꞌna li huto hilata nehanaya enali bonaꞌmagi bu galabe lite li huto hilata nehabe. Enali mono ka fayahi geꞌahanana enogo gobisalo li hekelela to numuna fayahi geꞌahanana enayanugu sahi bila to yatama guketeꞌaniga naga ilago limila hite li hekelelata nehabe. 6 Mono nonugu enali Felosi bonaꞌmagi kefa hisa bati hinalo bona folaganugu mino saga hite nehago asaga bonaꞌmagi lenebe tigite lenigitini bona enubulo li saga hilata nehabe. To asaga bonaꞌi li gehesa hite noseꞌna nete minelata nehanagu ana hilata nehabe. 7 Enali bonaꞌmagi folagahaꞌanigu bite ho tite nehago asaga bonaꞌmagi enofokehi lite enugufaga soso hu epelelete Tisao lite ligiti halabe lite hilata nehabe. 8 Ya huꞌehina lenali kumuꞌi Tisao lite lenigi meheno. Moneko bo nohina aisigo tisa botini nohibe, ya huꞌehinagi lenali koguna ite minalo. 9 To ma melugu bo moneꞌmofihi afotifu yabe lite gi mehalo. Afotinifu monekoꞌisi aiꞌasigo kokulumalugu nohibe. 10 Enali lenikibina bonaꞌi yabe lite lenigi memeleno. Lenali kibina botini moneꞌisi nohina ai Mesia nohibe. 11 Ya huꞌehina lenali folagahatiniguti kaba botini ai lenali koko panatini mineno. 12 To bo moneuba giꞌa li saga huloto hutu hata hilina ai giꞌa alihi melugu limo ilinaꞌmu yabe. Bo moneuba giꞌa li saga mehuse legeso huto minalina alihi sipi gihiti bo minalinaꞌmu yabe.

Tisa bonaꞌmagi foipana hiꞌahanamofihi hapaꞌani Yesu lu hokolo hu epoloꞌehina

Mk 12:40; Lk 11:39-42, 44, 52; 20:47

13 Lenali kaga keheli bati hulata bo hiti to Felosi bo lenali, ehetinio, kaba hite mino sepa ite minalo. Lenali loe ka luse bo nehabe. Lenali boanaꞌmagihi enubulo kokulumamofihi kasihaꞌa li hekini lelata nehabe. Lenalitini ana kapoꞌalo metise nehite boanaꞌmagi tiluneꞌmu nehana ana kapo lenali li hokolo mehi epelelata nehabe.

14 Lenali keya kaga keheli bati huse bo hiti to Felosi bo, ehetinio, lenali kaba hite minalo. Lenali loe lenabaga hiti bo yabe. Lenali keto anaꞌmagihi nohi feꞌnohaꞌani kaꞌi legelata bo yabe. To lenali yaꞌmana foipanatini yatama nunumu lilete ifi telata nehanabe. Lenali osahi lepilinaꞌa hofa talibe.

15 Keya kaga kehelise bo hiti Felosi bo, lenali ehetinio. Lenali loe kaga lulata bo lenabaga kaba hilo. Lenali koko boti lilune lite mone bo ai mono kagatimofihi megeꞌi malalibe lite hege nagami beletoga to hepato hepato sa sa hilata bo yabe. Ya hite, koko panatini leꞌmeletemo akuꞌi lenali logo kapolo lenalitini suhi lite leꞌmo melelata nehabe. Ya huꞌehina ai lenebege ligito babu luto foipanaꞌa nominabe.

16 Lenali lenubutini pisi lina bomagita bonaꞌi kapo enelepilune lite nehafiye? Ehetinio, lenali kaba hu bati hilo. Lenali ma lite lilata nehabe: Bo moneuba Huꞌmamofihi mono nohaꞌa gi holoto lusiga luto ifogati yabe lilinaya faꞌmene yabe lilata nehabe. Ya huꞌehina bo moneuba fayahaꞌa lubo labo lina goli efapo gi holoto maꞌnaka luto ifogati Huꞌmamofihi nohaꞌa yabe lilina. Yalo ai ana luꞌehina kaꞌa megeꞌi moloto anana li huto hino. 17 Lenali lenubu pisi luto negi nagi bo. Henana ai sipina niꞌibe? Ai goli sipina niꞌifi to Huꞌmamofihi nohaꞌauba golimofihi leꞌmo lagaso nohibe? 18 To lenali ma lite lilata nehabe: Bo moneuba Huꞌmamofihi emise nasana emilata nehana hita gi holoto ifogati maꞌnaka nolube nolina, ya bati huto yabe. Ya huꞌehina to emise nasana hitalo ninamofihi gi holoto maꞌnaka luto ifogati yabe lilina, yalo ai luꞌehina suhi lino. 19 Lenali lenubu pisi lina bo. Henana ai sipina niꞌibe? Ai emise nasana sipina to nasana hitauba emiseꞌnamofihi leꞌmo gi nobibe? 20 Ya huꞌehina to bouba ai Huꞌmamofihi emiseꞌna go emise hita gi holoto ifogati nolube lilina, ai asagaꞌna emiseꞌna hitalo ninana hiti to ana hitamofi hiti kagaꞌamofihi lu amuya nomalabe. 21 To bo moneuba Huꞌmamofihi mono nohaꞌa gi holoto maꞌnaka luto ifogati nolube lilina, ai Huꞌmamofihi sipi nohaꞌa hiti to Huꞌma ana nonuga nohibe luto kehelito kagaꞌamofihi lu amuya nomalabe. 22 To bo moneuba kokulumaꞌi gi holoto maꞌnaka luto ifogati nolube nolina ai kefa hisa hiti to Huꞌma, anaga nomina bo hiti to bo ana kefa hisalo nohinaꞌmu luto kagaꞌa lu amuya nomalabe.

23 Lenali keya kaga keheli bati huse bo hiti Felosi bo, ehetinio. Lenali loe kaga lilata bo lenabagatini kaba hu bati hilo. Asagaꞌna yuhufa foyagu niꞌinana guna ite nayahi luga luga su hago melelete nayahi su hanaꞌamofihi Huꞌmamofihi emilata nehabe. Ya hiꞌahana lenali asaga kaga nekisaꞌaga sipi loto ninamofihi heꞌmilata nehabe. Bonaꞌi eneleꞌmo bati huse kagafi, bonaꞌi hiti koguna ito minoseꞌnafi to komopatini monetoga molosemofihi kaga hapa heꞌmilata nehabe. Nayahi luga luga su hana batiꞌna ninaloti nesiꞌasi Huꞌmamofihi emise kaga meheꞌmilutaya ma sipina ninauba li yege halibe. 24 Lenali lenubu pisi lina bo bonaꞌi kapo enelepiluneꞌmu nehafihe? Lenali guya noseꞌnagu umeꞌumeꞌi noagomo hesi neheꞌmite to kameli yaga noagomo lenali faꞌmene asagaꞌi mikili helata nehabe.

25 Keya kaga keheli bati hulata bo hiti to Felosi bo, lenali ehetinio. Lenali loe lenabaga hiti bo lenabaga kaba hilo. Lenali kohi to lapeꞌi gupisaꞌa loko sese hilata bo. Ya nehite guminanatini hiti to lenugufalo niꞌinanatu komopaꞌagu li bai telata nehabe. 26 Felosi bo lenali lenubutini pisi luꞌehina. Yataꞌa kohi komopaꞌa luga okala huto li gulu gulu luletogo alihi gupisaꞌaga hiti ana huto gulu gulu lilibe.

27 Keya kaga keheli bati huse bo hiti to Felosi bo, lenali ehetinio. Lenali loe lenabaga hiti bo kaba hu bati hilo. Lenali kene mala mala hepaꞌi koholi penituꞌi nefalanaꞌa hite nehabe. Fegutoga bu go bati huseꞌa ninaga to komopaꞌaluga filise bona felisaꞌanifi to asagaꞌna kolo tuba inana fato fatoꞌi babu luto bai toto minolata nohibe. 28 Lenali yaꞌma suhi lite nehabe. Bonaꞌmagi fegutoga lenugufa be gelete lenebebe sana bonaꞌi nehabe lite lilata nehabe. Ya hana komopatinigu faga faga lusemofihi to kaga li gofa hosemofihi fato fatoꞌi bai toto niꞌibe.

Tisa bomagihi osahi epilina Yesu lu huto huꞌehina

Lk 11:47-51

29 Lenali keya kaga kehelise bo hiti to Felosi bo, lenali ehetinio. Lenali kaga loe lulata bo kaba hu bati hite minalo. Lenali kaga leliꞌali bomagihi kene mala mala nohaꞌani gi epelelata nehabe, to lenali bebe sana bomagihi kene mala malato lose tose kifiꞌna fato fatoꞌi hekelelata nehabe. 30 To lenali ma lite lilata nehabe: Koyapaꞌi tatatigi mineꞌahana kanagu lali minotitaya tatatigi eneheꞌmoto kaga lu yege hose bo meenohotitaꞌmu yabe. 31 Yaꞌmana kagauba lenalitini lu kuguma nohibe, lenali kaga lu yege helata nehana bo enoho fililata nehana bonaꞌi ana nagaꞌmo lenaliya nehabe. 32 Ya hite enali hapi fiꞌahago lenali kehelite enemegeꞌi melete ana suhi hime bilanaꞌmu yabe. 33 Lenali osifaꞌi yabe. Lenali foipa osifaꞌmofihi yagapanaꞌa yabe. Huꞌma ka foyagu leneleꞌmo malalinauba logo kapogu lenoho lifilinaꞌmu yabe. Hena hite lenali koli felenogo Huꞌmamofihi ka foyauba lenugufalo melilina niꞌibe? Lenali koli mehilanaꞌa huto niꞌibe luto Yesu luꞌehina yabe. 34 Ya huꞌehinagi lenali kehelilo. Nani kaga lu yege hose bo lugaꞌa hiti, to latahaꞌanigu kaga bati huto niꞌilina bo hiti to mono ka keheli bati hiꞌahana bonaꞌi hiti lenalitoga enoho lifinogoꞌni bilanaꞌmu yabe. Enali folagahaꞌaniguti lugaꞌa enoho fililabe, to lugaꞌa malipu yafalo enahalabe, to lugaꞌa mono nohatinigu nehinogo naga osatuꞌi enibi yigilanaꞌmu yabe. To lenali mone hepatoti eneleꞌmo heꞌminogo fato hepalugu netinogo enegene mane ite eneleꞌmo fato hepato malalanaꞌmu yabe. 35 To enali komopaꞌani bati huꞌehina bonaꞌi melugu nehago lugaꞌa bonaꞌmagi enoho filiꞌahana, enali asaga yaꞌmana bonaꞌmagihi gumiꞌani lenali lenugufalo pa salinaꞌmu yabe. Bati bo Ebeli ai filiꞌehina, ya hulago analoti oto Sekalaiya ai Belakaiyahi panaꞌa, aiꞌi lenali mono nohi folagahaꞌagu ho filiꞌahana. Asaga yaꞌma bomagihi gumiꞌani lenalito oto pa salinaꞌmu yabe. 36 Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Asaga yaꞌmana gumiꞌanimofihi foipa minaꞌauba yatai ma nehana boanaꞌi enali enugufalo huto hilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Yesu Yelusale hepa kumu yibi huꞌehina

Lk 13:34-35

37 Hege, Yelusale bonaꞌise. Kaga lu yege hose bo kai enoho fililata hane, to Huꞌma liliꞌnalo bo kai kumu luto enoho lifigo limina kai efa kosatu enoho nofiline. Babu yupahi yagapanaka nani eneleꞌmo nupa hilubeꞌmu hulata nohube. To nala kokoleuba yagapanaꞌa koketapaꞌaluga eneleꞌmo nupa nohina suhi luto leneleꞌmo nupa hilubeꞌmu nohunamo lenali melepesibe. 38 Lenali kehelilo, yatai hepatini faꞌmene hepaꞌi yafaꞌa minalinaꞌmu yabe. 39 Nani yaꞌma kaga luto lu nolepunaya, lenali aku akuꞌi nani bu menegese mineme bite alihi yupahaꞌa ma lite lilana yupahi yabe, Sipi Bomofihi giꞌalo oꞌehina bo ai Huꞌmau be tigilibe luto lu emilibe.

24

Sipi mono nohi sibina hilibe luto Yesu luꞌehina

Mk 13:1-2; Lk 21:5-6

1 Yesu mono nohi heꞌmiloto nobigo enali koko pananaꞌamagi aitoga eꞌahana. Enali sipi mono nohi niꞌinaꞌmu lepiluneꞌmu hiꞌahana. 2 Ya hago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali ma asagaꞌna bu geꞌahafihe? Nani maꞌnaka luto lu nolepube, asaga efahi ma ninaya heꞌminogo ikupilo akupilo hite meminalinaꞌmu yabe. Enali ibe fologobe hite meluguko limo i su halinaꞌmu yabe.

Ketana babu luto huto hilinaꞌmu Yesu luꞌehina

Mk 13:3-13; Lk 21:7-19

3 Yesu Oliba kosagu nohigo koko pananaꞌamagi sugunaꞌi ete ma lite loka heꞌahana: Hiya yupahi yaꞌma asagaꞌna huto hilina niꞌibe? Hena huse kana yataꞌa huto hinogo, to yatai ma meꞌi su nohenogo kai alubeꞌmu nohane luto liluta niꞌibe?

4 Yesu kaꞌanilo nonaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Lenali kaba hu bati hilo. Bo moneuba lenimiꞌi molo lalibeꞌmu nolube. 5 Babu bonaꞌi elete nani nigiꞌni nehete ma lite lilanaꞌmu yabe: Naniꞌni Mesia nohube. Huꞌmau noho lifiꞌehina bo lenubuto bilubeꞌmu nohube, ya lilabe. To enali babu boanaꞌi enimiꞌi malalanaꞌmu yabe. 6 Lenali lebato luba nehanamofihi nogoꞌa kehelilanaꞌmu yabe. To fotoꞌi nehilana lubamofihi kagaꞌa kehelilanaꞌmu yabe. Ya huꞌehina lenali koli mehilo. Yaꞌma asagaꞌna huto hilinaya to ana su halina kanaꞌa manaꞌa huto mehuꞌehilibe. 7 Mone nagaꞌmagi ho tite mone nagaꞌi hiti luba hilanaꞌmu yabe. To mone gihiti bo moneꞌmofihi nagaꞌamagi ho tite mone kibina bomofihi nagaꞌa hiti luba hilanaꞌmu yabe. To babu hepatoga sipi kauꞌna enahalina to sipi imimaꞌi hiti lilinaꞌmu yabe. 8 Asaga yaꞌmana kana huto hilinaya aiꞌi moneuba yagapanaꞌi ketalubeꞌmu nohigo yataꞌa gabu foya nolina suhi luto huto hilinaꞌmu yabe.

9 Yalo bomagi lenayato lite nagalugu leneleꞌmo melenogo kosele liliꞌna lilenogo alihi lenoho fililanaꞌmu yabe. To nani kumu lite asaga boanaꞌmagi lenipakafa halanaꞌmu yabe. 10 Yaꞌmana yupahi babu boanaꞌmagi komopaꞌani sibina hinogo enogoꞌanigihi eneleꞌmete bite fatehaꞌanimagihi enayanuga nebite to enaliꞌani enogonaꞌani fatehaꞌani eneleꞌmoloto hilanaꞌmu yabe. 11 To kaga lu yege holata bo faga faga lite babu lite huto hilete babu boanaꞌi enimiꞌi molomofaꞌna hilanaꞌmu yabe. 12 Foipa faipa suhi sipiꞌa tili tele hulenogo babu bomagi enali koguna ito minoseꞌnaꞌani heꞌmi su halanaꞌmu yabe. 13 Ya huꞌehina bonaꞌmagi amuya melete nani kumu li pili kete nehago nani aku aluna Huꞌmau enubuto bilinaꞌmu yabe. 14 To Huꞌmamofihi kapoꞌamu luto ka lamanaꞌa yaꞌma asaga noto noto kapoga lu yege henogo asaga boanaꞌi kehelilete fato fato hepalugu bai toto ana kanaꞌa su halinaꞌmu yabe.

Foipana laga mehinana huto hilina

Mk 13:14-23; Lk 21:20-24

15 To foipa bati mehina napauba hepaꞌi li sibina hulata nohina lenali bu galanaꞌmu yabe. To koyapaꞌi kaga lu huto huto bo Tanieliu ananaꞌmu aluꞌehina yabe. Yaꞌmanana ai hepaꞌi Huꞌmamofihi molo emise hetofa hepaꞌi folagahaꞌalo ho tito yaꞌma sibina huto hilinamoꞌmu kaga luꞌehina yabe. Bo moneuba yaꞌmana kaga leka soloto ai ekesa yigi fe lino. 16 To yaꞌmana yupahi Yutia melugu nehana lenali koli hite kosaguko tilo. 17 To bo moneuba nohaꞌa lebato nohutomo ai nohaꞌalugati feꞌnohaꞌa limito melino. 18 To bo mone foyagu nohutomo nohaꞌnigati guketeꞌni lilube luto mebino. 19 Enali anaꞌi yaꞌmana kanalo yagapana hiti hiꞌehilana to yagapanaꞌi amihi epite minalanamagi kumu niginaga fi noepube. 20 Lenali nunumu hite minalo, ya hilete yasi hilina yupahifi to fuli yupahi lenali koli mefelese minalabe. 21 Yaꞌmana yupahi sipi keta huto minalinaꞌmu yabe. To meꞌi yuhufa huto hina kanaꞌalofi to koyapaꞌi yaꞌmana ketana huto mehuꞌehina yabe. To alihi yupa hiti ana ketana huto mehilinaꞌmu yabe. 22 To Huꞌmau yaꞌmana kana li hupa mone mehititaya asaga boanaꞌi ma melugu meminatitaꞌmu yabe. Ya huꞌehina Huꞌma ai eneleꞌmo eto huꞌehina bona kumuꞌi ekesu mehalibe. Yaꞌmu luto ai yaꞌmana kanaꞌa li hupa mone hilinaꞌmu yabe.

23 Yaꞌmana yupahi bo moneuba ma luto lu epilibe: Bu galo. Mesia ma nohibe, eꞌe muyaga nohibe, ya luto nolinogomo lenali kagaꞌa keheli meemilo. 24 To faga faga Mesiagi to faga faga kaga lu yege hose bo babu lite nehetilete Huꞌmau eneleꞌmo eto huꞌehina bonaꞌa enimiꞌi malalune lite babeyafana lumofihi lumofihi fato fatoꞌi li huto hilanaꞌmu yabe. 25 Lenali kehelilo. Yaꞌma kaꞌmu luto kohe toto yataꞌa kaga alu lepiꞌohube.

26 Ka melugu nohibe lite bonaꞌmagi nelinogomo lenali anaga kaꞌani liyafa hite mebilo. To bu galo. Magaꞌma fala kito nohibe lite nelinogomo lenali kaꞌani keheli meepilo. 27 Sopohi fi besa lolata nohina lenali akeheliꞌahabe, yaꞌmana kegiꞌati yege tiloto oto mobuto limi fololata nohinaga limi nofalabe. Ana suhi huto Kokulumaguti limiꞌehina Bouba nani aku alubeꞌmu hiluna yupahi alunaꞌmu yabe.

28 Filise bonaꞌi gufaꞌa mone hepatoga niꞌigomo anaga lupahi ete li gehesa hilata nehabe.

Kokulumaguti limiꞌehina Bo aku alihi alina kanaꞌa

Mk 13:24-27; Lk 21:25-28

29 Yesu ka mone hiti luꞌehina: Ma melugu sipi ketana huto hilina su ho su nohenogo anaꞌasilo meleꞌisi yege fi metepu noinogo to ikahi melenogo asaga sonofiꞌi kokulumalugu nina melugu limo i su halabe. Kokulumalugu amuyana ninana mopo hu baga ilanaꞌmu yabe. 30 Yaꞌmana yupahi Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi gufa fayahaꞌa kokulumato huto nohinogo asaga boanaꞌi ma melugu nehanamagi yibi hu baga ilabe. To Kokulumaguti limiꞌehina Bo sopohi ifoꞌalo minoto noenogo bu galabe. To ai sipi amuyaꞌa hiti to sipi fana mehaꞌatu fi besa loto alinaꞌmu yabe. 31 To ai ageloꞌa babu lito enoho lifinogo enali ufehi fu linogo sipi nogo nomelenogo analo bonaꞌa eneleꞌmo eto huꞌehina guna ilinaꞌmu yabe. To enali meꞌi nekisaꞌa loegi loegi ninalo mine baga ilete anagati bonaꞌi guna ite ete bite meꞌi mone kegiꞌa nekisaꞌaga su halanaꞌmu yabe.

Nemuya yafauba bonaꞌi guna iseꞌmofihi hapaꞌa lelepilata nohibe

Mk 13:28-31; Lk 21:29-33

32 Nemuya yafaloti lenali manaꞌa be go fiya ilete lilo. Nemuya yafa yahaꞌagu fobaꞌa babu lito niꞌigomo yuhufa hayaꞌa nohesibe, ya nohigomo lenali hetofa yege kotaga luꞌehibe ya nohinagihe lite lilala nehabe. 33 Yaꞌmana suhi luto alihi asagaꞌna huto nohinogo lenali be geletemo ma lite kehelilo, kanaꞌa anasi aꞌo leba toloto hapi afilubeꞌmu nohibe lite kehelilo. 34 Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Yatai kanaꞌalo boanaꞌi mefilise nehinogo ma asagaꞌna huto hilinaꞌmu yabe. 35 Kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti su halinaya nani kaꞌni fenene mehilinaꞌmu minomo buto minalinaꞌmu yabe.

Anana huto hilina yupa hiti kanaꞌa hiti bo moneuba mekeheliꞌehibe

Mk 13:32-37; Lk 17:26-30, 34-36

36 Anana huto hilina yupahifi to kanaꞌafi bo moneuba mekeheliꞌehibe, kokulumalugu agelouba ana huto mekeheliꞌehibe, to nani Huꞌmamofihi panaꞌa naniꞌni hiti ana huto mekeheliꞌohube. Huꞌmau aisigo anasi ana kanaꞌa keheliꞌehibe. 37 Kokulumaguti limiꞌehina Bo aku alina yupahiya Noaha yupahi huto huꞌehina suhi luto huto hilinaꞌmu yabe. 38 Koyapaꞌa Noaha kanalo nagamiꞌi bilito enoho fi metoꞌehigo asaga boanaꞌmagi yaꞌmana kanaꞌalo sipi noseꞌna nete to anaꞌi kata hite nehago ana kanaꞌalo Noau sipi botigu tiꞌehina yabe. 39 Ya hina enali ana boanaꞌmagi yanaꞌmu huto hilubeꞌmu nohinagi lite enekesa meyigise negi nagi nete nehago sipi nagamiꞌi bililoto enoho fi to su hoꞌehina yabe. Kokulumaguti limiꞌehina Bo aku alubeꞌmu hilina yupahi yaꞌmana suhi luto huto hilinaꞌmu yabe. 40 Yaꞌmana yupahi bo loemaleꞌi foyagu liliꞌna lite nehiꞌinogo moneꞌamofihi leꞌmo fenene nohinogo moneꞌa ana foyagu lita i heꞌminogo minalibe. 41 Aꞌi loemaleꞌi noseꞌna hesite nehiꞌinogo mone koto nehilaꞌinaloti mone aꞌi leꞌmo fenene nohinogo mone aꞌi analo aiꞌasigo minalibe. 42 Ya huꞌehinagi lenali Mesiau alina kanaꞌa mekeheliꞌahanagi kaba hu bati hite minalo. 43 Lenali yaꞌma kaga keheli bati hilo. Bo moneuba guminalo bo alina kanaꞌa keheliꞌehitita ai nohaꞌalo kaba gimi giloto nohigo guminalo bouba ai nohaꞌagu tiloto feꞌnohaꞌa li su mehalinaꞌmu yabe. 44 Ya huꞌehinagi lenali asaga yupahi lele hite kosaba kosaba hite minalo, henaꞌmugope? Kokulumaguti limiꞌehina Bo aku limilina ya yupahi alibe lite lele hilana kanaꞌalo mealina fato kanalo nehetilinaꞌmu yabe.

Liliꞌna panaꞌi batiꞌa hiti to foipaꞌa panaꞌi hiti etali bame ka

Lk 12:41-48

45 Liliꞌnalo panaꞌi mone hiyaꞌa batiꞌa nohuto ai ekesa yigi bati huto liliꞌnaꞌalo kaba hu bati nohibe? Kaba boꞌauba lugaꞌa liliꞌnalo panaꞌmagi kaba boꞌani leꞌmo nomoloto kanaꞌa nohinogo noseꞌna epilata panaꞌi yabe. 46 Alihi sipi boꞌauba olenogo asaga lu emiꞌehina suhi li su hoꞌohutomo yaꞌma liliꞌnalo panaꞌi ai sipi gelo bino. 47 Nani maꞌnaka luto lu nolepube, sipi boꞌauba yaꞌmana panaꞌi leꞌmoloto asaga feꞌnohaꞌalo li kaba gi etalinaꞌmu yabe. 48 To ai bati mehina liliꞌnalo panaꞌi nohutomo ai ma luto lilibe: Sipi boꞌni meleꞌisi i behe huto meabe. 49 Ya luto luloto ai kaba hu epoloꞌehina pana laluꞌagi hiti luba nohuto to bia nagamiꞌi nelete negi nagi nete nehana bo hiti nagamiꞌi nalinaꞌmu yabe. 50 Ya huto yaꞌmana liliꞌnalo panaꞌuba sipi boꞌa geba huto meminalinalo ana kanaꞌasilo sipi boꞌa nehetilibe. To ana panaꞌuba alina kana mekehelise nohilinalo yabe. 51 Ya huto nohinogo sipi boꞌauba naga osatu ana panaꞌi bi yigiloto leꞌmoto buto fagalo bona enayanuga bilinaꞌmu yabe. Ya hinogo enali yaꞌmanaga nehite sipi yibi bena nehite enagabu kumu usegi asegi ise hepato buto minalinaꞌmu yabe.

25

Teni yafanaꞌmagihi bame ka

1 Yesu kaga luloto bame ka mone lu epiꞌehina: Yaꞌmana yupahi kokulumamofihi kapo nayahi luga luga su hago nehana yafanaꞌmagihi suhi hilinaꞌmu yabe. Bo mone lihaꞌa hiti etayanugu liluꞌibeꞌmu hilina bo alubeꞌmu hilibe. Ya nohinogo enali yaꞌmana yafanaꞌmagi lamu libiꞌani li gilete kapoga bite sa sa hite leꞌmoto alune lite yabe. 2 To nayahi mone kegiꞌa su hana yafanaꞌi enali enekesagu fe melina yafanaꞌi yabe. To nayahi luga kegiꞌa su hana yafanaꞌi enali enekesagu fe luꞌehina yafanaꞌi yabe. 3 Enekesagu fe melina yafanaꞌmagi lamu libiꞌani lite banaya to kalasini su nohenogo heki bilana kabaꞌa melise biꞌahana yabe. 4 To enali enekesa hiti yafanaꞌi enali lamu libiꞌani nelite to kilulu kohaꞌanigu kalasini heki bai tete su nohenogo heki bilana kabaꞌa lite biꞌahana. 5 Lihaꞌa hiti etayanugu liluꞌibeꞌmu haꞌina bo ai meleꞌisi meago asaga yafanaꞌi geba hite minapa minapa higo enubu loko toko higo enubuꞌi keꞌahana.

6 To foluguꞌi sipi kehe mone ilete ma lite liꞌahana: Lihaꞌa hite etayanugu lilubeꞌmu nohina bomo ma noabe. Lenali kapoga bite be gete be tigite leꞌmete alo lite kehe iꞌahana. 7 Ya lago enali yaꞌmana yafanaꞌi ho tilete lamu libiꞌani li kulu tite li loloba hiꞌahana. 8 To enali enekesa fe melina yafanaꞌmagi enekesa niꞌigo enekesagati kalasini kabaꞌa hiti lite eꞌahana yafanaꞌmagihi ma lite enoloka heꞌahana: Lenali kalasini lugaꞌa limilo. Lali libiti asabalubeꞌmu nohibe liꞌahana. 9 Ya lago enali enekesagati kalasiniꞌani hiti lite ana yafanaꞌmagi liꞌahana: Oꞌe, ma liꞌohuta kalasiniuba lali hiti lenali hiti bati mehilinaꞌmu yabe. Lenali situaluguti bite fatoꞌi mina filo. 10 Enali enekesa fe melina yafanaꞌmagi kalasini mina filuneꞌmu aꞌnebago yaꞌmana bo lihaꞌa yanugu lilubeꞌmu hina bo nehetiꞌehina. Ya higo enali lele hite minana yafanaꞌi ana bo hiti nonuga tilete ana bouba lihaꞌa hiti etayanugu liꞌigo ana gukete noseꞌna babu lite nete mineꞌahana. Ya nehago ana noto kasihi hekini loꞌehina yabe.

11 To alihi enekesagu fe melina yafanaꞌi ete kasitoti ma lite kehe iꞌahana: Sipi boti yale. Sipi boti yale. Kai kafe sigi letobo. 12 Ya lago ai sipi bouba ma luto lu epiꞌehina: Nani lenaliꞌi mekeheliꞌohube luꞌehina yabe. Yesu ana bame ka moneꞌa hiti molo emiloto ma luto lu epiꞌehina: 13 Ya huꞌehinagi lenali kaba hu bati hilo. Kokulumaguti limiꞌehina Bouba aku alina yupahi to kanaꞌa hiti lenali mekeheliꞌahabe.

Loegi monegi liliꞌnalo panaꞌmagi bame ka

Lk 19:11-27

14 Bo moneuba hepaꞌa heꞌmiloto foto hepatoga bonohi bilubeꞌmu hilina suhi huto kokulumamofihi kapoꞌa minalinaꞌmu yabe. Ai liliꞌna panaꞌa kehe i nupa huloto ai enali enayanugu feꞌnohaꞌa moloꞌehina. 15 Ai liliꞌnalo panaꞌamagihi hapaꞌanilo hiti to enali liliꞌna lilata nehana hapaꞌani keheli fe luloto moni efahi guna ito epiꞌehina. Moneꞌamofihi 5,000 kina emiꞌehina, to moneꞌamofihi 2,000 kina emiꞌehina, to moneꞌamofihi 1,000 kina emiꞌehina. Ya huto guna ito epiloto abufa huꞌehina. 16 Ai ana kaba boꞌani abufa hulago 5,000 kina lina bouba hololu luto ana efatoti bisinisi mololoto 5,000 kina akuꞌi molo emito moneꞌa hiti efahi huto liꞌehina yabe. 17 To kaba boꞌauba 2,000 kina emiꞌehina bouba ana huto bisinisi mololoto akuꞌi 2,000 kina molo emito moneꞌa hiti efahi huto liꞌehina. 18 Ya haꞌina ai 1,000 kina kaba boꞌauba emina bouba ai lito buto melugu keli kifiloto anagu keli hoꞌehina yabe.

19 Yatama kanaꞌa aꞌmino yatama huloto sipi bo ai akuꞌi hepaꞌaga oꞌehina. Ya huloto liliꞌnalo panaꞌamagihi efahaꞌa epiꞌehina li nupa huto li eto hilubeꞌmu huꞌehina. 20 To 5,000 kina emiꞌehina bo ai oꞌehina, ai 5,000 kina mone hiti molo emito liloto oto ma luto luꞌehina: Sipi bo, kai 5,000 kina nimiꞌahane. Bu gobo, nani bisinisi molotoꞌni 5,000 kina moneꞌa akuꞌi okalago liꞌohube. 21 Sipi bouba ma luto lu emiꞌehina: Kai hetofa liliꞌnalo bo amuya bo nohane. Kai hetofa suhi li huto huꞌahane. Kai liliꞌnalo kaba hu bati hulata nohane. Kai lagasoꞌnasimofihi kumunalo hetofana huto kaba hu bati huꞌahatalo yatai nani babu feꞌnoto kaba kimi gi ketalube. Kai sipi boka hiti kegelonaguti ete minaliyo. 22 To 2,000 kina sipi boꞌauba emiꞌehina bo ana huto oꞌehina. Ai ma luto luꞌehina: Sipi bo, kai 2,000 kina nimiꞌahane. Bu gobo, nani bisinisi molotoꞌni 2,000 kina moneꞌa hiti molo emito liꞌohube. 23 Ya ligo sipi boꞌauba ma luto lu emiꞌehina: Kai hetofana huto amuya liliꞌnalo bo yabe. Kai liliꞌnalo bati huto kaba hulata nohane. Kai lagasoꞌnasimofihi leꞌmo bati huto kaba kimi gitamofihi okaneꞌa yatai babu feꞌnoto kimi gi ketalube. Sipi boka hiti kai kegelonaguti ete minaliyo. 24 To 1,000 kina sipi boꞌauba emiꞌehina bo ana huto oloto ma luto sipi boꞌa lu emiꞌehina: Sipi bo, nani akeheli ketoꞌohube, kai hakale kaga lulata nohata bo nohane. Mone bouba foya hekoloꞌehinaguti kai noseꞌna kifilata nohane. To mone meto bo moneuba noseꞌna legeyaꞌa tili huꞌehinaloti kai noseꞌnaꞌa lilata nohane. 25 Yaꞌmu luto nani kai kumu nelesaꞌni ligo 1,000 kina nimitamo lito buto melugu keli hoto fala ki ketoꞌohuna yabe. Ya huꞌohuna efahaka nimiꞌahata eto huto ma li ketoꞌohunagi libo. 26 Ya ligo sipi boꞌauba kaꞌalo ma luto lu emiꞌehina: Kai bati mehina liliꞌnalo bo fuligo koloto nominata bo yabe. Bo moneꞌmofihi foyaguti noseꞌna nokifito to mone melugu bo moneuba noseꞌna legeyaꞌa tili huꞌehinaloti noseꞌnaꞌa nani kumu noline luto noho fisa nokitaba kai keheli bati huꞌohuto nolapihe? 27 Ya latagi, kai hena hibe luto efahaꞌni efaha nonugu memalane? Ya hatita nani oto ana efahaꞌnilo molo emiꞌahago to mone hiti lutitaꞌmu yabe. 28 Ya hinagi kai 1,000 kina liꞌehina be silito 10,000 kina liꞌehina bomofihi li emibo. 29 Henaꞌmube? Asaga bonaꞌi anaꞌinaꞌani ninalo nani moneꞌa hiti epiluneꞌmu yabe. To mone bouba anaꞌinaꞌa meniꞌinogo nesiꞌnasi yanuga liꞌehinana nani be sili heꞌmilunaꞌmu yabe. 30 Ya huto niꞌinagi ma bo liliꞌna melise fulilo bo fegutoga metepu inagu nu kite leꞌmo heꞌmilo, ya hinogo enali anaga metepugu usegi asegi ite enagabu kumu yolege balege ite gelehe gelehe hite enabagalo heni kofiꞌehite yibi hite metepugu minalabe luto Yesu bame ka lu epiꞌehina yabe.

Yesu asaga boanaꞌi guna ito eneleꞌmo eto eto hilina

31 Nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bo nohuto gihiti bo suhi huto oto agelomagi hiti aku aluta yupahi sipi kefa hisalo nani minalunaꞌmu yabe. 32 Ya huꞌehinogoꞌni asaga melugu boanaꞌi nani nubulo li gehesa hilanaꞌmu yabe. Ya hinogo yaga kaba bouba sipisipi yaga hiti meme yaga hiti eneleꞌmo guna iloto loegu eneleꞌmo luga luga ilata nohina suhi huto nani ana huto ilube. 33 Nani sipisipi yagamagi nayahi lamagaꞌaga eneleꞌmo nomoloto to meme yaga nayahi sogaꞌaga eneleꞌmo malalunaꞌmu yabe. 34 Ya hinogoꞌni kibina bouba ai oloto nayahi lamagaꞌniga nehana bonaꞌi ma luto lu epilinaꞌmu yabe: Lenali alo. Afoꞌnifu leneleꞌmo bati hilibe. Koyapaꞌi ai kokuluma hiti meꞌi hiti lolo huꞌehina kanaꞌalo Afoꞌnifu kapoꞌa li hokolo hu lepoloꞌehina kapo lenali ete tilo. 35 Henaꞌmugope? Koyapaꞌi nani kauꞌna nonalago lenali noseꞌna nimiꞌahana yabe. To nagami kumu lubahaꞌni hosopa noigo lenali nagamiꞌi nimigo noꞌohuna yabe. To nani hepaꞌni heꞌmiloto ka bo oto nohugo lenali nohatinigu neleꞌmo meleꞌahana yabe. 36 To nani nugufa yapako nohugo lenali nugufalo gukete li hekele neteꞌahana yabe. Nani nebesigo koloto nohugo lenali fulu fulunatu ite ete soso hi neteꞌahana yabe. Nani naga nonugu nohugo lenali ete bu negete nebe tigiꞌahana yabe. 37 Ya linogo enali bati bonaꞌi sipi bomofihi yahi lamagaꞌaga minanamagi ma lite sipi bomofihi loka halabe: Sipi boti. Hiya yupahi kauꞌna nokalago bu kogoto noseꞌna kimiꞌohutabe? To hiya yupahi nagami kumu lubahaka hosopa noigo nagamiꞌi kimiꞌohutabe? 38 Hiya yupahi ka bo lolo huto nohanogo lali nohatigu keleꞌmo moloꞌohutabe? To hiya yupahi kai kugufa yapako nohanogo lali gukete li hekolo ketoꞌohutabe? 39 Kai hiya yupahi kebesiꞌehigo lali buto soso hu ketola, to naga nonugu nohanogo lali buto kebe tigila huꞌohutabe? 40 Ya lite noloka henogo nani sipi gihiti bomofita ma luto lu epilube: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Musufalo bo mone nalaluꞌnifihi ma melugu yaꞌmana suhi hi eteꞌehilana yaꞌma naniꞌi neleꞌmo bati hiꞌahabe.

41 To nani nayahi sogaꞌniga nehana bonatoga i behe huloto ma luto lu epilube: Lenali foipa bonaꞌi. Lenali logo mesobose logo loba loba huto nina hepatoga bilo. Yaꞌmana logo Afoꞌnifu Sata hiti foipa feleꞌa hiti mesobose loba loba logo go epoloꞌehinalo yabe. Lenali analo bilo. 42 Henaꞌmugope? Nani kauꞌna nahago nohugo lenali noseꞌna menimiꞌahanabe, nagami kumu lubahaꞌni hosopa noigo lenali nagamiꞌi menimiꞌahanabe. 43 Nani ka bo oto hepatinigu nehetuna nohatiniluga neleꞌmete metiꞌahabe. Nani nugufa yapako nohugo lenali gukete nugufalo li mehekele neteꞌahana yabe. Nani nebesigo koloto nohugo lenali ete soso mehi neteꞌahabe. To nani naga nonugu nohugo lenali ete bu negete nebe metigiꞌahana yabe luto gihiti bo lu epiꞌehina. 44 Ya luto lu epinogo enali kaꞌalo nonaꞌa ma lite lu emilabe: Sipi Botimaka. Hiya yupahi kauꞌna kohola, lubahaka hosopa ila, ka bo minola, kugufa yapako minola, kebesila, naga nonugu minola huꞌahanogo lali keleꞌmo bati mehuꞌohune? 45 Ya lite loka henogo gihiti bouba ma luto lu epilube: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Musufalo bo nalaluꞌnigihi ma melugu eneleꞌmo bati mehiꞌahanaya naniꞌi neleꞌmo bati hite meneheꞌmeꞌahabe. 46 Ya linogo yaꞌmana bonaꞌi enali enagabu ginogo minoba minoba hepalugu bite minalabe. To bati bonaꞌa enali hetofa hepaꞌi minoba minoba hilana hepato bilanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

26

Enali mono noto kaba hiꞌahana bomagi Yesuhi fi taga hi eteꞌahana

Mk 14:1-2; Lk 22:1-2; Yn 11:45-53

1 Yesu kaga alu epi su holoto alihi koko pananaꞌamagihi ma ka lu epiꞌehina: 2 Lenali akeheliꞌahabe, loe yupahisi minolototi koyapa Huꞌmau lubuto buꞌehina yupa kumu Pasa yabe nelana yaꞌma noseꞌna naluta kanaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. Ya hulenogoti Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi leꞌmete bite fatehaꞌamagihi enayanuga melenogo malipu yafalo ho fililanaꞌmu yabe.

3 Yaꞌma kanaꞌalo sipi mono nohi kaba bonaꞌi hiti to Isilaeli enikibina bonaꞌi hiti sipi mono bo Kaiyafasihi nonugu li nupa hite mineꞌahana. 4 Enali Yesuhi fibe bataga hube hi etelete yato lite ho fililana kaga lube kehelibe hite mineꞌahana. 5 Ya huꞌehina yaꞌmana suhi asaga bonaꞌi li nupa hite noseꞌna nete minelata kanalo ya mehilune. Ya hiluta asaga boanaꞌmagi luba li huto hilanaꞌmu yabe lite sumi ka liꞌahana.

Maliau tu mesebe Yesuhi latahaꞌagu heki etoꞌehina

Mk 14:3-9; Yn 12:1-8

6 Betani hepato Simoniu ai koyapaꞌi lepolosi hepuhi loꞌehina bomofihi nonuga Yesu minoꞌehina. 7 Ya higo aꞌi moneuba efaha konugu tu mesebe minaꞌa tito nina mesebe liloto Yesu hitalo noseꞌna noto nohinalo oloto ana tu mesebe Yesuhi latahaꞌagu heki su hoꞌehina. 8 Ya higo enali Yesuhi koko panaꞌamagi anana be gelete enitaluga logo bigo ipakafa helete ma lite liꞌahana: Sipi minaꞌa tito nina mesebe henabe luto heki hapotili nohibe? 9 To yaꞌmana tu mesebe bo moneꞌmofihi emutita sipi minaꞌa tito lilototi enumuhi menina bonaꞌi guna ito eputitaꞌmu yabe. 10 Ya lite nelago Yesu kagaꞌanimofihi bu go fulu tito enogoloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali henabe lite ma aꞌmofihi ekesagu hina kaga nelabe? Ai hetofa suhi nani keheli bati hu etona suhi nohu netabe. 11 Lenali asaga yupahi enumuhi menina bonaꞌi hiti minalanaꞌmu yabe. Ya huꞌehina naniya lenali hiti minoba minoba mehilunaꞌmu yabe. 12 Ma aꞌuba ma tu mesebe latahaꞌnigu heki netoꞌehinaya kene keligu bilunamofihi neleꞌmo loloba nohibe. 13 Nani maꞌnaka luto lu nolepube, asaga noto noto kapoga ma aꞌuba li huto hinanamofihi hetofa kagaꞌa lu yege halabe, ya hilete enali enekesa yigi emite ai kumuꞌi enekesu mehalibe.

Yutasiu Yesuhi fatehaꞌamagihi lenelepilube luto ka moloꞌehina

14 Yaꞌmana yupahi Yesuhi koko panaꞌa 12 nehanaguti Yutasi Isikelioti yabe lite gi nemalana bouba sipi mono nopo kaba bonatoga gutunu ka ma luto buto lu epiꞌehina: 15 Yesuhi lenelepilunaba lenali henana minaꞌa nimilanabe? Ya ligo enali kaba bonaꞌmagi efahi legeyaꞌa leka selete 30 li nupa hite emiꞌahana. 16 Ya hilago yaꞌmana kanaꞌaloti Yutasiu Yesuhi fatehaꞌamagihi enelepilina kanaꞌamu sa sa huꞌehina yabe.

Yesu koko panaꞌamagi hiti pasa noseꞌna naluneꞌmu hiꞌahana

Mk 14:12-21; Lk 22:7-14, 21-23; Yn 13:21-30

17 Yeye mebise beleti nelata nehana kanaꞌalo yataꞌa Yesuhi koko panaꞌa aitoga elete ma lite loka heꞌahana: Asagaꞌna hiyaꞌalo li loloba hu ketoꞌehinogoti kai Pasa noseꞌna nalane? 18 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Lenali hepalugu tiletetini bo moneꞌmofitoga bilete ma lite lu emilo: Tisau ma luto libe: Nani kanaꞌni aꞌo leba notabe. Nani koko panaꞌni hiti kai nonugu Pasa noseꞌna nalube luꞌehibe lilo. 19 Yesu ya luto koko panaꞌa lu epalago enali bite luꞌehina suhi huto hulago Pasa noseꞌna bagita hite li loloba hiꞌahana.

20 Ute kana nohigo Yesu koko panaꞌa 12 hiti hitalo minete noseꞌna nenete Yesu ma luto lu epiꞌehina. 21 Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Lenali folagahatiniguti mone bouba naniꞌi nayato lito fatehaꞌnimagihi enelepilinaꞌmu yabe. 22 Ya ligo koko panaꞌamagi enali enugufagu sibina hu baga igo eniginaga fina bomagi moneꞌisi moneꞌisi ho tilete ma lite Yesuhi loka heꞌahana: Sipi Bo, nani kumu nolapihe? 23 Ya lite lago Yesu kaꞌani ma luto lu epiꞌehina: Nani hiti lapelugu yahaꞌatuꞌi beleti nagami i fulu huto nalina bouba ya hilibe. 24 Mono kagu koyapaꞌi kaga lu yege hose bomagi nani yaꞌma Kokulumaguti limiꞌohuna Bo fililunaꞌmu fayahi geꞌahana kaga ninalo nani filinogoꞌni pa salinaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaya ai nayato lito fatehaꞌnimagi epilina bose. Ke. Ana bo lesaꞌa gofana lino. Itoꞌafu ana bo meketatitaya bati huto minatitaꞌmu yabe. 25 Yutasiu Yesuhi fatehaꞌamagihi enelepise bouba ma luto luꞌehina: Tisao, nani kumu nolapihe? Ya luto loka hago Yesu luꞌehina: Oꞌyo, kai alu huto nohane.

Yesu yupala noseꞌna koko panaꞌamagihi epiꞌehina

Mk 14:22-26; Lk 22:15-20; 1 Kol 11:23-25

26 Enali noseꞌna nete nehago Yesu beleti liloto Huꞌmamofitoga fokehi hoto nunumu luloto koko panaꞌa ana beleti li pata sito epila epila nohuto ma luto lu epiꞌehina: Lenali lite nalo. Yaꞌma nani nugufaꞌni niꞌibe. 27 To ai bai nagami kohi mone liloto Huꞌmamofitoga fokehi hoto nunumu luloto koko panaꞌa noepito ma luto lu epiꞌehina: Lenali asagaꞌi ma bai nagamiluguti nalo. 28 Yaꞌma nani golahaꞌni niꞌibe. Huꞌmau lu mu tifiseꞌnaꞌa golahaꞌni huto hu moloꞌohube. Asaga boanaꞌmagihi foipanaꞌani li gololo tu epalalibe luto nani nohekube. 29 Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Nani mana bai nagamiꞌi menose minomo buto butoꞌni Afoꞌnifihi kokuluma kapoꞌalo lenali hiti yuhufa bai nagamiꞌi nalutaꞌmu yabe. 30 Ya luto lu baga igo enali mono nama mone lilete fegutoga heleko limite Oliba kosagu tite mineꞌahana yabe.

Pitaga nani kumuꞌi bahane halataꞌmu yabe luto Yesu luꞌehina

Mk 14:27-31; Lk 22:31-34; Yn 13:36-38

31 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Yatai lenali naniꞌi heꞌmi netete koli fele su halanaꞌmu yabe. Monolugu ma lite kaga lu huto huto bouba goꞌehina yabe: Sipisipi yaga kaba huꞌehina bo Huꞌmau ho filinogo sipisipi yagaꞌa koli hite tili tele hite fele su halanaꞌmu yabe. 32 Ya huꞌehinaya nani filiꞌehilunagati akuꞌi ho tilotoꞌni kohe toga Galili kapogu nobilunaꞌmu yabe. 33 Ya luto Yesu noligo Pitau ma luto Yesu lu emiꞌehina: Lugaꞌamagi heꞌmi ketete koli hi su halanaya nani maꞌnaka heꞌmi ketoto mebilunaꞌmu yabe. 34 Ya luto ligo Yesu kaꞌalo lu emiꞌehina: Kai ma kaga matuhakagu li molobo. Yatai foluguꞌi kokole nogo memoloꞌehinogo kai loegi monegi yupahi naniꞌi mekeheliꞌohube luto bahane halataꞌmu yabe. 35 Yesu ya luto Pitahi lu emigo Pitau luꞌehina: Nani kaiꞌi bahane meho ketalunaya, kaiꞌi hiti moneka fililuꞌinamo niꞌibe. Ya luto Pita lulago Yesuhi koko panaꞌa lugaꞌamagi Pita linaꞌa hite moneko ka lu baga iꞌahana yabe.

Yesu Gesemani foyagu nunumu huꞌehina

Mk 14:32-42; Lk 22:39-46

36 Ya huloto Yesu koko panaꞌa hiti eneleꞌmoto hepaꞌi mone giꞌa Gesemani yabe luto ninalo bilete Yesu ma luto koko panaꞌa lu epiꞌehina: Nani meyasilo buto nunumu hilunagi lenali malo nehilo. 37 Ya luloto Pitahi yagi to Sepetihi panaꞌa loe hiti eneleꞌmo mege toto moneka biꞌahana. Ya hite nebago Yesuhi gufaꞌagu sipi keta besigo ligo pisigigo huloto ginaga gofa fiꞌehina. 38 Ya huloto ai ma luto lu epiꞌehina: Nani fililuna suhi luto nugufagu sipi keta nonebesibe. Lenali malo ho tilete minenogo nani hiti ikaba akaba huto minalune. 39 Ya luto luloto ai nesiꞌasi i gofa hoto buloto okabagati melugu koloto ma luto nunumu huꞌehina: Oho, Afoꞌniga, kai kekesa yigilata bati hinogomo, ma ekesa nagamiꞌi nalunamofihi kohi li heꞌmi netobo. Ya huꞌehina kai naniꞌi nemegeꞌi moloto kaꞌni liyafa mehuto, kaika kemehuba hilina suhi hubo.

40 Ya luto nunumu luloto koko panaꞌa nehanaga buto enubuꞌi kelete nehago bu enogoꞌehina. Ya huloto Pitahi lu emiꞌehina: Henaꞌmu nehabe? Ho tite lenubu gili gili hite hupamone kanasilo nani hiti kaba gimi gite meminalanaꞌa hiꞌahafihe? 41 Lenali kaba hite minete nunumu hilo. Fibe taga hu lepoloseꞌna lenalitoga huto hu lalibeꞌmu nolube. Komopatinigu ninanauba leneleꞌmo kosaba kosaba nohinaya ifo lenugufatini amuyaꞌa meniꞌibe.

42 Ya luloto Yesu i behe huto buto loe yupahi ma luto huꞌehina: Afoꞌniga. Ma kohi nanitogati i nebe silito mebinogomo nani nalube, ya hinogoꞌni kaika kipagu niꞌilina suhi pa salibe. 43 Ya luto nunumu lu su holoto i behe huto oto koko panaꞌa enubulo sipi keta higo enubuꞌi kelete nehago bu enogoꞌehina.

44 Yesu akuꞌi heꞌmi epololoto i behe huto buto loegi monegi yupahi yataꞌa luꞌehina nunumu akuꞌi luꞌehina. 45 Ya luto nunumu hu su holoto koko panaꞌa nehanaga i behe huto oto ma luto lu epiꞌehina: Lenali lenubuꞌi batiꞌa kelete nehafihe? Lenali kehelilo. Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi yato lite bite foipa bomagihi enayanuga bilana kanaꞌa maꞌasi huto hilinaꞌmu yabe. 46 Lenali ho tilo, abilutagihe. Bu galo, naniꞌi fatehaꞌnimagi enayanugu li bilina bo ma ahuto huꞌehibe.

Yutasiu Yesuhi fatehaꞌamagihi enayanugu libiꞌehina

Mk 14:43-50; Lk 22:47-53; Yn 18:3-12

47 Yesu kaga luto nohigo Yutasiu 12 Yesuhi koko panaꞌa minoꞌehinauba Yesu nohinalo nehetiꞌehina. Ya nohigo babu bonaꞌi megeꞌi melete yanamagi emitaꞌi yatamana nelite osahi ko nefite bululu hite eꞌahana. Yaꞌmana bonaꞌi enali sipi mono bonaꞌi hiti to soga bonaꞌmagi enoho lifigo eꞌahana yabe. 48 Yutasiu eneleꞌmoto ana bonaꞌi yaha babeyafa hu epiloto ma luto luꞌehina: Nani soso hilunaꞌmu bomoya lenali sa nehana bo nu kilunaꞌmu yagi lenali bite yato lilo. 49 Yutasiu nehetiloto Yesu nohinalo fu luto buto ma luto luꞌehina: Tisao, foluguꞌi yabe, luto soso huꞌehina. Ya luto luloto Yutasiu Yesuhi nu kiꞌehina. 50 Ya higo Yesu lu emiꞌehina: Nalaluo, lolo hilube luto noata suhi meleꞌisi li huto hubo. Ya noligo Yesuhi fatehaꞌa bufalo elete yato liꞌahana yabe. 51 Yesuhi hiti moneka mineꞌahana bo moneuba yatama emitaꞌi li saga huloto sipi mono bomofihi koko panaꞌa inaya koli nopigo i fakala bito ekesa ilaga luꞌehina yabe. 52 Ya higo Yesu bu goloto ana bo lu emiꞌehina: Yatama emitaka nohaꞌaluga li bibo. Asaga bonaꞌi emitatuꞌi luba hilata nehana enali ana emitaꞌaniuba laga hu enugufa melenogo fililanaꞌmu yabe. 53 Nani Afoꞌnifihi neheꞌmalibe luto kehe ilunaya agelo gimi bo 12 tauseniꞌa be ligito babu lito enoho mefilibe luto kai mekehelipiye? 54 Nani ya hilunaya Huꞌmau fayanugu goꞌehinamofihi manaꞌa hiyaꞌa huto huto hilinabe? Monolugu ma lite geꞌahana yabe, asagaꞌna yaꞌma suhi luto huto hilinaꞌmu yabe.

55 Ana kanaꞌasilo Yesu fatehaꞌamagi ma luto lu epiꞌehina: Lenali baukalo bo helata nehana suhi lite naniꞌi nahalune lite yatama emitaꞌi hiti yatama hoso hiti kefefa hite neafihe? Henabe lutobe? Asaga yupahi nani babu boanaꞌi hiti sipi mono nonugu ka enelepito minolata huna lenali bite nayato meliꞌahana yabe. 56 Ya huꞌehinaya kaga lu huto huto bomagi mono kagu fayahi geꞌahanalo pa salinaꞌmu yabe.

Ya luto ligo Yesuhi koko panaꞌa tili tele hite koli fele su heꞌahana yabe.

Kanisolemagi enubulo Yesuhi ka foya li eteꞌahana

Mk 14:53-65; Lk 22:54-55, 63-71; Yn 18:13-14, 19-24

57 Enali Yesuhi yato lina bomagi sipi mono bo Kaiyafasihi nonuga leꞌmete biꞌahana. Enali keya kaga keheli bati hiꞌahana bo hiti to soga bonaꞌi ana nonuga li nupa hite nehanaloga tiꞌahana yabe. 58 Pitau foto foto huto enemegeꞌi lifito buꞌehina yabe. Ya huloto ai babafi bomofihi noho gegisagu tiꞌehina. Analo tito ai hiti gimi bomagi hiti metoga minete nehana. Anana anana Yesuhi li huto hi etalanamofihi hapa hapaꞌa bu go bati hilube luto yabe. 59 Enali sipi mono babafi bonaꞌi hiti to asaga kanisole bomagi bo moneuba Yesuhi faga lu etenogo ho fililana boꞌmu sa sa hiꞌahana. 60 To babu bomagi Yesuhi faga faga li eteꞌahana. Ya hana Yesuhi ho fililanamofihi kaga manaꞌa lu huto mehiꞌahana. Alihi loe bole nehetiꞌahaꞌina. 61 Ya hilete etali ma lite liꞌahaꞌina: Ma bouba ma luto luꞌehina yabe: Huꞌmamofihi sipi mono nohaꞌa tele biloto loegi monegi yegegu akuꞌi gi baga ilunaꞌmu yabe.

62 Ya lite laꞌigo sipi mono bouba ho tiloto Yesuhi loka hoꞌehina: Kaiꞌi kaga kifisa neiꞌinalo nonaꞌa lilata niꞌifihe? Yaꞌma kifisa neiꞌina kagaloba kai hena hibe luto nokeheline? 63 Ya luto loka hago Yesu kaga meluse legeso huto minoꞌehina. Ya higo yaꞌma sipi mono bouba ma lu emiꞌehina: Nani maꞌnaka luto Huꞌma mehiti bomofihi giꞌalo koloka nohonagi kai lu nimibo. Kai Mesiaga Huꞌmamofihi Panaꞌa nohapi fatoꞌibe? 64 Yesu kaꞌalo nonaꞌa luꞌehina: Kai aꞌnolane. Ya huꞌehina lenali asagaꞌi kaga mone lu lepilube. Yatai hiti to alihaꞌa yupa hiti Kokulumaguti limiꞌehina Bouba ifo muya Sipi Boti Huꞌmamofihi yahi lamagaꞌaga minoloto kokulumamofihi sopohaꞌalo aku alinaꞌmu yabe. 65 Yesu ya luto lulago sipi mono bouba kataꞌa li bolala ito pekene pakunu nohuto luꞌehina: Ai Huꞌmamofihi kiya yokolo ka lu etoꞌehibe. Lali bonaꞌi lugaꞌa hiti kehe meilune. Ai Huꞌmamofihi kiya yokolo ka yatai aꞌnolu etago lenalitini akeheli baga iꞌahabe. 66 Lenali henabe lite nekehelibe? Asaga bomagi ma liꞌahana: Ai bati mehina kaga luꞌehinago henogoti fililibe lite lu baga iꞌahana.

67 Ya lilete enali Yesuhi okabagu libiꞌna nehete osahi emiꞌahana. To lugaꞌamagi enayaha osatu bu i polo hiꞌahana. 68 Ya nehago lugaꞌamagi loka heꞌahana: Kuyuꞌafu nokahabe? Kai Mesiaga nohutomo lu huto hubo.

Pitau Yesuhi bahane ho etoꞌehina

Mk 14:66-72; Lk 22:56-62; Yn 18:15-18, 25-27

69 Pitau fegutoga noho gegisa foyaꞌaluga minoꞌehina yabe. Ya higo sipi mono bo moneꞌmofihi liliꞌnalo paꞌuba bu goloto lu emiꞌehina: Kai hiti Yesu Galili bo hiti minoꞌahata yabe. 70 Ya ligo Pitau asaga bonaꞌmagi enubulo bahane holoto luꞌehina: Kai kaga nolatamofihi nani mekeheliꞌohube luꞌehina. 71 Ya luto luloto ai fegutoga nohi kasito nohigo kele kele yafa aꞌi moneuba bu goloto bo lugaꞌamagihi lu epiꞌehina: Muya panaꞌi ai Nasalete bo Yesu hiti moneka mineꞌahaꞌina bo yabe. 72 Ya ligo Pitau akuꞌi bahane holoto ma luto luꞌehina: Nani maꞌnaka luto mekeheli etoꞌohuna boꞌmu nelabe. 73 Nesi kanasi minoto bo moneꞌa analo minanamagi Pitatoga ete ma lite liꞌahana: Maꞌnaka luto Galili bona nagaluguti nohane. Kai nogokauba hutoꞌi noago nokehelune. 74 Ya lite lago Pitau lusi amuya mololoto bahane hoto luꞌehina: Faga nolinogoꞌnimo Huꞌmau nagaꞌi nimilibe. Nani maꞌnaka luto ana bo mekeheliꞌohuna boꞌmu nelabe. Ya luto noligo ana bagaꞌa hiti kokole nogo moloꞌehina. 75 Ya higo Pitahi koyapaꞌi Yesu kaga lu emiꞌehina, ekesa hokolo huꞌehina: Kokole nogo memoloꞌehinogo loegi monegi yupahi naniꞌi mekeheliꞌohube luto bahane halataꞌmu yabe. Ya luto lu emiꞌehina kaga ekesalo ago fegutoga heleko limito buto ginaga sipi huto yibi huꞌehina yabe.

27

Yesuhi kibina bomofihi bulo leꞌmo meleꞌahana

Mk 15:1; Lk 23:1-2; Yn 18:28-32

1 Goꞌi noligo asaga sipi mono bo hiti to Isilaeli bo olopaꞌa hiti li nupa hilete Yesuhi ho fililana kaga lu keheli fa keheli hiꞌahana. 2 Enali seni nagatuꞌi Yesuhi yato nagaꞌi ilete leꞌmete bite Lomu gamani bo Pailatihi sipi bo nohinamofihi emiꞌahana yabe.

Yutasi filiꞌehina

Apo 1:18-19

3 Yutasiu Yesuhi fatehaꞌamagihi enayanuga li biꞌehinauba Yesuhi ka foya li etete ai kaꞌa li melugu malana bu goꞌehina. Ya huloto ai komopaꞌa i gelehe huloto 30 siliba efahi legeyaꞌa sipi mono bomagi to babafi olopa bomagi emiꞌahana akuꞌi ito buto epiꞌehina. 4 Ya huloto ai lu epiꞌehina: Nani foipana ameniꞌina bomofihi yato li lepilotoꞌni naniꞌni foipana li nubufalo moloꞌohube. To ai fililinaꞌmu yabe. Ya luto ligo enali liꞌahana: Ya lalinati meniꞌibe. Yaꞌma kaiꞌnaka niꞌibe. 5 Ya lite lago Yutasiu ana efahi mono nohi hasagu heꞌmi lago notito fegutoga buto nagato aiꞌa naga hoꞌehina.

6 Ya higo sipi mono bonaꞌmagi ana efahi lilete liꞌahana: Yaꞌma golaha efahi niꞌibe, mono nonugu efanugu li sibi huto malalutaya lali keya kagati oꞌe luꞌohutomofihi li gofa halutaꞌmu yabe. 7 Enali ana efa kumu kaga lite lite melelete moneko kalo li meleꞌahana: Enali ana efatuꞌi me somo lolo hulata nohina bomofihi foya mina filete bonoho bonaꞌi ete filise bonaꞌmagihi kene mala malaluta hepaꞌi li lolo hilune liꞌahana yabe. 8 Yaꞌmu lite yaꞌmana meꞌi giꞌa Golaha Meꞌi yabe lite gi meleꞌahana yabe. Yaꞌmana giꞌa yatai hiti helata nehabe.

9 Koyapaꞌi kaga lu huto huto bo Yelemaiyahi bagalo Huꞌma kaga moloꞌehina yatai manaꞌa pa soꞌehibe. Ana kaga ma luto niꞌina: Enali efahi legeyaꞌa 30 siliba lilete ana efatoti yaꞌma bo mina filuta minaꞌa yabe lite Isilaeli bonaꞌmagi ka meleꞌahana yabe. 10 Ana efatu me somo lolo hulata bomofihi meꞌi Sipi Boꞌniuba mina fibo luto lu nimiꞌehinaꞌa huto mina fiꞌohube.

Pailatiu Yesuhi liliꞌna hapaꞌamu loka hoꞌehina

Mk 15:2-5; Lk 23:3-5; Yn 18:33-38

11 Enali Yesuhi sipi Lomu gamani bomofihi bulo leꞌmo ho tigo ma luto loka hoꞌehina: Kai Yuta bonaꞌmagi sipi gihiti boꞌani nohapihe? Ya luto loka hago Yesu luꞌehina: Kaika alu huto nohane. 12 Enali sipi mono bo hiti Yuta bo olopa bomagi hiti Yesuhi fisa ina kagaꞌanilo Yesu kaga nonaꞌa meluse legeso huto minoꞌehina. 13 Ya higo Pailatiu lu emiꞌehina: Ma bonaꞌmagi babu kaga lite kifisa ite ka foyagu keleꞌme nemalana kai mekeheliꞌahapihe? 14 To Yesu Pailatihi kagaꞌalo nonaꞌa akuꞌi meluse legeso huto minoꞌehina. Ya higo yaꞌma sipi Lomu gamani bouba babu ekesa yigiꞌehina yabe.

Pailatiu ligo Yesuhi malipu yafalo heꞌahana

Mk 15:6-15; Lk 23:13-25; Yn 18:39–19:16

15 Asaga kufugu Pasa noseꞌna nelata nehana kanalo Lomu gamani bouba naga foyagu nehanaguti asaga boanaꞌmagi yaꞌmuya bo li gulu ho etobo lanamofihi nagaluguti fulu ho etolata nohina yabe. 16 Yaꞌmana kanaꞌalo asaga bonaꞌmagi giꞌa keheli baga iꞌahana bo Balabasiu nagalugu minoꞌehina. 17 Asaga boanaꞌi li nupa hago Pailatiu enoloka hoꞌehina: Kiyiꞌafihi lepilube? Balabasihi li gulu ho etobo ya lite nekehelifi to Yesuhi li gulu ho etobo lite lilete nekehelibe? 18 Enali Yesuhi ipakafa helete neminanati ka foyalo leꞌmo ho tiꞌahanamo niꞌibe luto Pailatiu akeheliꞌohuto enoloka hoꞌehina yabe.

19 Ya luto luloto Pailatiu ka foya nonugu kaba huto nominago lihaꞌauba koko panaꞌaloga ma luto kaga malago ete lu emiꞌahana: Kai foipanaꞌa menina bomofihi gufalo anaꞌina mone li huto mehubo. Nani yatai foluguꞌi ana hetofa bomofihi bamuꞌi bati mehinaꞌa bu golotoꞌni ai kumu nugufaꞌnigu sipi keta nebesiꞌehibe.

20 Enali sipi mono bo hiti to Yuta olopa bomagi hiti asaga boanaꞌi sipi ka lite enekesa bilete liꞌahana: Kai Balabasihi noheꞌmi etoto Yesuhi limitogo ho fililune lite lilo liꞌahana. 21 To yaꞌma Lomu gamani bouba ka luto enoloka hoꞌehina: Ma loe bo nehaꞌina kiyiꞌafihi leꞌmo nagaluguti gulu ho etalube? Ya ligo enali kehe sipi ite: Balabasi yabe, liꞌahana yabe. 22 Pailatiu ya lago lu epiꞌehina: Ya lanagi Mesiatini yaꞌma Yesuhi nani hena hu etalube? Ya luto enoloka hago asaga bonaꞌmagi sipi kehe ite liꞌahana: Malipu yafalo ho filibo. 23 Ya lago Pailatiu lu epiꞌehina: Henaꞌmube? Ai henana li sibina huꞌehibe? Ya lina kaga mekehelise enali amuya melete kehe sipi moneꞌa hiti ite liꞌahana: Malipu yafalo ho filibo. 24 Pailatihi kagaꞌa asaga bonaꞌmagi ho fi telete luba li huto hilana suhi hago Pailatiu bu enogoꞌehina. Ya hago ai silaga boanaꞌi enubulo nagamiꞌi liloto yahaꞌa sese nohuto ma luto lu epiꞌehina: Ma bomofihi ho filise foipana kumu nani nugufalo metilibe. Ya asagaꞌna lenalitinilogagoko minalibe. 25 Ya ligo asaga boanaꞌmagi ai kaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌahana: Yaꞌmana ho filiseꞌnamofihi foipanafi lali lugufalo tiloto yagapanatimagi enugufalo leheko malalinaꞌmu yabe. 26 Ya lite lago Balabasihi gulu ho etoto leꞌmo epiꞌehina. Ya huloto Yesuhi naga osatu bi yigiloto ho etalo luto gimi bomagi malipu yafalo halabeꞌmu enali enayanuga epiꞌehina yabe.

Gimi bomagi Yesuhi kiya yokolo ka li eteꞌahana

Mk 15:16-20; Yn 19:2-3

27 Enali Lomu gamanimofihi gimilo bomagi Yesuhi leꞌmete gamani nonuga leꞌmete netigo gimi bo ana nonuga babu lite nehana ete leꞌmo bego hiꞌahana. 28 Ya hilete enali guketeꞌa li toba helete golaha kata hupa moneꞌi li hepi eteꞌahana. 29 To ufehaꞌa hiti nagatuꞌi kakiliꞌi mone lolo hilete latahaꞌagu bi eteꞌahana. Ya nehite akepa osahi yahi lamagaꞌaga bilete enalapusa nohi fi emilete kiya yokolo ka ma lite lu eteꞌahana: Yuta bonaꞌmagihi gihiti boꞌani yale. 30 Ya lite lilete okabaluga libiꞌna nehete akepa osahi yahi lamagaꞌaga li binatu lite latahaꞌalo iꞌahana. 31 Enali ya lite kiya yokolo ka li etelete golaha kata li hepi etana li toba nehete aiꞌa kataꞌa akuꞌi li hepi eteꞌahana. Ya hilete malipu yafalo haluneꞌmu leꞌmete biꞌahana yabe.

Yesuhi malipu ho filiꞌahana

Mk 15:21-32; Lk 23:26-43; Yn 19:17-27

32 Enali kapo melete nebite Sailini metoga bo giꞌa Simoni aiꞌi be gelete fitu fo etete Yesuhi heꞌmoto malipu yafaꞌa kofi etobo lago ai kofi heꞌmoꞌehina. 33 Enali hepaꞌi giꞌa mone Gologota yabe luto niꞌinalo nehetiꞌahana. Ana giꞌa hapaꞌamofihi latahaꞌani felisa hepaꞌi yabe lite lilata nehanalo yabe. 34 Ekesaꞌna hiti li sibi sibi hiꞌahana bai nagamiꞌi Yesu nalibe lite emigo nesiꞌasi nokehelinati aku akuꞌi no bati mehuse heꞌmiꞌehina yabe.

35 Enali malipu yafalo nekatu Yesuhi ahelete guketeꞌa guna ito laliti fato fatoꞌi lilune lite masisi suhi hite heꞌahana. 36 Ya hilete enali analo nehite Yesu hena hilifi lite ai bota hite mineꞌahana. 37 Ifo latahaꞌaga kaga mone ma lite lilete ka foya emiꞌahana kaga fayahi gelete meleꞌahana: Ana kaga ma luto leka nesabe: Yaꞌma Yesu, Ai Yuta Boanaꞌmagi Gihiti Boꞌani Yabe. 38 Yesuhi luga luga ya kegiꞌa foipa bole loemo malipu yafalo eteheꞌahana. Mone bomofihi Yesuhi yahi lamagaꞌaga nehete moneꞌamofihi yahi sogaꞌaga heꞌahana.

39 Boanaꞌi enali bila ela hanamagi Yesuhi bugu gili gili nehite bai ka ma lite li eteꞌahana: 40 Kai mono nohi li tele biloto loegi monegi yegegu akuꞌi gilube luꞌahata bo, yatai kaika kubuto bi negabe. Kai Huꞌmamofihi Panaꞌa nohutomo malipu yafaloti maga limibo. 41 Ana hite, to sipi mono bomagi hiti to keya kaga enelepilata nehana bomagi hiti olopa bomagi hiti moneko ka lite Yesuhi baiꞌi emite ma lite liꞌahana: 42 Ai lugaꞌa bonaꞌi li enubuto bilata huꞌehinaꞌa huto aiꞌa li buto mebibe. Yuta bonaꞌmagi gihiti boꞌanimo nohifi fato bo nohibe? Ai malipu yafa heꞌmiloto magu liminogo lali bu goloto oꞌyo, ai maꞌnaka luto gihiti bo nohibe lilune. 43 Ai Huꞌmamofihi komopaꞌa emito ai panaꞌa nohube lulata huꞌehina ai Huꞌmau yatai abuto bino. 44 Etali foipa bo loemo Yesuhi luga luga sopaloga eteheꞌahana yaꞌmaleꞌi moneko ka lite Yesuhi baiꞌi emiꞌahaꞌina.

Yesu afiliꞌehina

Mk 15:33-41; Lk 23:44-49; Yn 19:28-30

p 45 To fuligaha kanalo asaga hepaꞌi fi metepu i baga ito buto akuꞌi yege limi folose kanalo i besa loꞌehina yabe. 46 Yege alimi falalina kanaꞌa nohigo Yesu sipi kehe ito ma luto luꞌehina: Eli, Eli, lema sabakatani? Ai yaꞌmana kaga ma luto lu gelehe nohune: Huꞌmaꞌnigabe, Huꞌmaꞌnigabe, kai henaꞌmu noheꞌmi netane? 47 Ya ligo enali lugaꞌa bonaꞌi ana hepato ho tite nehanamagi ana kaga kehelilete ma lite liꞌahana: Yaꞌma ai Elaiyahi kehe i noemibe. 48 To bo mone enali folagahaꞌaniguti ho tito hololu luto buto kosopa iseꞌna lite bai nagamilugu i pota giloto lito oto akepalo itini noloto Yesu bili tuto nalibe luto emiꞌehina. 49 Ya nohigo bonaꞌi lugaꞌamagi liꞌahana: Heꞌmiꞌohubo. Elaiyau oto heꞌmalifi bu galuneꞌmu nohune lite nelago, 50 Yesu fililubeꞌmu huloto kehe sipi akuꞌi iloto filiꞌehina yabe.

51 Ya higo ana kanaꞌasilo kaꞌmuya sipi mono nonugu hekini lose kata hasalo meleꞌahana folaganuguti i hegege huloto ifogati hapi fito siꞌaga limito i pa soꞌehina. To imimaꞌi hiti noligo efahi ibe kolibe huto limiꞌehina. 52 To kene mala mala keli i hokolo i baga igo Huꞌmamofihi boanaꞌa babu lite koyapaꞌi filiꞌahana yatai akuꞌi ho ti su heꞌahana. 53 Enali kene mala mala hepaꞌi heꞌmi su hete nehago alihi Yesu ho tilago li mone hite sipi tauni hepalugu netigo analo babu bonaꞌmagi bu enegeꞌahana yabe.

54 Gimi bomagihi sipi boꞌani analo minoto Yesuto kaba huꞌehina hiti to lugaꞌa bonaꞌi hiti imimaꞌi linana hiti to asaga huto hinana be gelete enelesaꞌani gofa ligo ma lite liꞌahana: Maꞌnaka luto ma boya Huꞌmamofihi Panaꞌa nohibe. 55 Babu anaꞌi Galili hepaꞌi heꞌmilete Yesuhi heꞌmalune lite megeꞌi lifite eꞌahana anaga mineꞌahana. Yaꞌmana anaꞌmagi fotoꞌi ho tilete nehite gili gili hiꞌahana yabe. 56 Enali folagahaꞌanigu Magatala meluguti aꞌi mone Malia yabe. To mone Malia Yemesinogo Yosefenogo itoꞌatitifu yabe. To Sepetihi panaꞌa loemaleꞌi itoꞌatitifu hiti mineꞌahana yabe.

Yesuhi keli heꞌahana

Mk 15:42-47; Lk 23:50-56; Yn 19:38-42

57 Yege limi nofalago feꞌnoho bo Alimatia hepatogati oꞌehina bo giꞌa Yosefe, ai ana huto Yesuhi megeꞌi molomofaꞌna huto minoꞌehina bo yabe. 58 Ai Pailati nohinaga buloto Yesuhi gufaꞌa lilube luto loka hoꞌehina. Ya higo Pailatiu lu epigo gimi bomagi gufaꞌa ite ete emiꞌahana. 59 To Yosefeu Yesuhi gufaꞌa alito gulu gulu katatu li sa giloto yabe. 60 To yuhufa lolo huꞌehina muli efa kapoꞌagu gufaꞌa li biꞌehina. Ya huloto sipi efahi mone li behe behe huto kasihaꞌalo hekini loloto abufa huꞌehina yabe. 61 Ya nohigo aꞌi loemaleꞌi Magatala aꞌi Malia yagi to mone Malia hiti mulito mapahi fite mineꞌahaꞌibe.

Gimi bomagi kene mala mala keli bagalo kaba gimi giꞌahana

62 To Yuta bonaꞌmagihi fuli kana anaꞌina li tulu huse kanaꞌani yagoꞌa yabe luto nina asu holago enali sipi mono bonaꞌi hiti to Felosi bonaꞌi hiti Pailati nohinaga li nupa hiꞌahana. 63 Ya hilete ma liꞌahana: Sipi bo yale, ai fagalo bouba mefiliꞌohuto kaga mone ma luto luꞌehina lu kimilune. Loegi monegi yupahi minotoꞌni akuꞌi ho tilunaꞌmu yabe luto luꞌehina. 64 Ya huꞌehinagi kai gimi bonakamagihi kaga litogo bite loegi monegi yupahi minalifa lite kene keli bagaꞌalo amuya melete i hekini leno. Koko panaꞌamagi faga lite gufaꞌa gumina lilete asaga boanatoga ai akuꞌi kene keliguti ho tiꞌehibe lite enimiꞌi mele lalabe. Yatai faga liꞌahanauba koyapaꞌi faga lilanamofihi be ligilibe. 65 Pailatiu ma luto lu epiꞌehina: Lenali mono nohi kaba gimi gilata nehana bonaꞌi lugaꞌa bite eneleꞌmalo. 66 Ai ya ligo enali bite kene mala mala keli bagaꞌalo uleꞌale hite keyaꞌi suhi hite hekini lo bati hiꞌahana yabe. To gimi bo lugaꞌa analo kaba gimi gite mineꞌahana yabe.

28

Yesu mulimoguti ho tiꞌehina

Mk 16:1-10; Lk 24:1-12; Yn 20:1-10

1 To etehi goꞌi noligo Yuta bonaꞌmagi fuli yupahaꞌani salelegu su halubeꞌmu nohigo loe aꞌi Malia Magatala to yaꞌma fato Malia hiti muliꞌmogu biꞌahaꞌina. 2 To meleꞌisi mone imimaꞌi sipinamo liꞌehina. Huꞌmau mone agelo ho lifigo limiꞌehina bouba yaꞌma mulimofihi efapo hekini loseꞌna li koli heꞌmito ana efapolo minoꞌehina. 3 Yaꞌma agelo okabaꞌalo kopisiꞌna suhi huto besa besa loꞌehigo to gukete ana huto koholina sipiꞌamo huto huꞌehina. 4 To gimi bomagi aiꞌi be gelete sipi koli hite afoya foya ilete enubu neta neta bite melugu keꞌahana.

5 To agelouba aꞌmaleꞌi lu etimiꞌehina: Letali koli mehiliyo. Yesu malipu yafalo ho filiꞌahana bo kumu sa sa nehaꞌinamoꞌmu akeheliꞌohube. 6 Ai maloꞌi menohinagihe. Ai filiꞌehinagati aku ho tilube luto luꞌehinaꞌa ya huto ho tiꞌehibe. Ete manugu tilete koyapaꞌi gufaꞌa koꞌehinalo be galiyo. 7 To letali yatai koko panaꞌa nehanalo meꞌme hite bite filiꞌehinagati ho tiꞌehibe lite lu epiliyo. Ai Galili kapogu tubuto enali hiti analo fo tumala hilune luto luꞌehinagihe lite lu epiliyo. To nani alu noletumube agelouba ya luto luꞌehina kaga. 8 Ya noligo ana aꞌmaleꞌi sipi koli hite aku etegepohi nelite muliꞌmoguti heꞌmite hololu lite bite koko panaꞌaloga agelomofihi nonaꞌa lu epilubeꞌmu biꞌahaꞌibe.

9 To etali hololu lite nebaꞌigo anaꞌasi enubulo Yesu kapogu huto huꞌehibe. Nehaꞌifiye? luto lu etimiꞌehina. Ya ligo etali ete gigusaꞌalo nu kilete meto kelete aitoga agoya hu emite mineꞌahaꞌibe. 10 To Yesu lu etimiꞌehina: Koli mehiliyo. Nogonamu tamuꞌni nehanaga bite Galili kapogu nanitoga enogo fo tumala hilune, luto lu epiliyo, Yesu ya luto luꞌehina.

Gimi bomagihi suguna kaꞌani

11 To aꞌmaleꞌi kapo melete tauniga nebaꞌigo gimi bonaꞌi mulimogu kaba hiꞌahanamagi sipi mono bomagitoga bilete asagaꞌi be geꞌahananamo lu yege heꞌahabe. 12 To sipi mono bomagi ana kaga kehelilete mono kanisole bonaꞌmagitoga bite li gehesa hiꞌahana. To yaꞌma mono bomagi gimi bonaꞌi efahi epiluneꞌmu nehabe. 13 Henaꞌmugope? Enali lu epiꞌahana: Yesuhi koko panaꞌamagi foluguꞌi ete gufaꞌa lenali lenubuꞌi kelete nehago gumina lite fenene hiꞌahabe. Ya kaga lu epilo, lite lu epiꞌahana. 14 To ana kanisole bomagi kaga mone hiti lu epiꞌahana: To, Lomu kaba bouba yaꞌma lenali lenubuꞌi keꞌahana kagamofihi kehelilenogo lali yaꞌmana aitoga bati hu lepalalune, lite liꞌahana. 15 Ya lu epiꞌahago gimi bomagi oꞌyo lite efahaꞌani nonaꞌa lilete to mono kanisole bonaꞌi kagaꞌani boanaꞌmagihi yaꞌma lu epiꞌahabe. Yaꞌma faga luseꞌnaꞌani minoba minoba huto bilinaꞌmu yabe. Yatai Yuta bonaꞌi anana keheli amuya meleꞌahana.

Yesu koko panaꞌamagihi enubulo huto huꞌehina

Mk 16:14-18; Lk 24:36-49; Yn 20:19-23; Apo 1:6-8

16 To Yesuhi koko panaꞌa nayahi luga luga su hago nigigusagati mone heleko malago Galili kapologa bilete koyapaꞌi Yesu mone kosagu enelepiꞌehinaga fo tumala hilune lutomo tiꞌahana. 17 To nehetite Yesuhi be gelete aitoga agoya hu emiꞌahana. Enali mone lugaꞌamagi yigise loe lae hilete Yesu nohifi fato bo nohifi lite keheliꞌahana. 18 Yesu koko panaꞌamagihi ma luto lu epiꞌehina: Kokulumalugu hiti melugu hiti asagaꞌna kaba hilane lutomo Afoꞌnifu yaꞌma nimiꞌehina. 19 Yamuꞌi lenali asaga melugu bonatoga bite nani nagaꞌni eneleꞌmo lolo hilo. To ana bonaꞌmagihi afoꞌnifihi giꞌalo hiti panaꞌamofihi giꞌalo hiti to Sikalafuꞌmofihi enigilo li melete nagamiꞌi folo epalalo. 20 To asaga nani lu lepiꞌohuna ka lenali bite lu enelepinogo kehelite liyafa hite megeꞌi malalabe. To lenali kehelilo. Nani lenali hiti asaga yupahi moneka nohinogoti ma meꞌi su halina kanagu hiti lenali akuꞌi minalutaꞌmu yabe.

MAKI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

MAKI

Makiu ka lamanaꞌamu koyoꞌehina

1

Nagami folo epoloꞌehina bo, Yoniu lu yege holata huꞌehina

Mt 3:1-12; Lk 3:1-18; Yn 1:19-28

1 Ka lamanaꞌa, Huꞌmamofihi panaꞌa Yesu Kilisito kumu maga hapi fito nogobe. 2 Koyapa, ka lu huto huto huꞌehina bouba Aisaiya, Yoni kumu ma luto fayahi goꞌehina:

Kehelibo. Nani Huꞌmau kalo lili bonaꞌni

ho lifinogo,

kohe toto buto

kapo hokolo hu ketalinaꞌmu yabe.

3 To ai nogoꞌa ka hepatogati

kehe ito ma lilibe:

Kibina bo kumuꞌi kapo li hokolo hubo.

Ai kumu kapo leꞌmo bati hubo.

Ya luto goꞌehina yabe.

4 To Yoniu, nagamiꞌi folo epoloꞌehina bouba, ka hepatoga huto hulotoꞌa yafege goloto ma luꞌehibe: Komopatini i gelehe hite, nagami felelenogo, Huꞌmau foipanatini pa so lepalalinagihe. 5 Ya ligo, Yutia melugu bonaꞌmagi to sipi hepato Yelusale yaꞌma bonaꞌmagi hiti aitoga bite foipanaꞌanimofihi lu hokolo hilago, ai Yotani nagamilugu nagami folo epoloꞌehina yabe.

6 To Yoniu, ai gu kataꞌa kameli yagamofihi okaꞌa nakuꞌi hepiꞌohuto, to kafaꞌnama gufaꞌa gilimi biꞌehibe. To noseꞌnaꞌa kenuꞌi hiti upeꞌmofihi nogoyaꞌa hiti nolata minoꞌehibe. 7 To kaꞌa ma luto lu yege hoꞌehina: Nani nemegeꞌi maꞌasi alina bo ai lusi bo nohibe. Nani faꞌmene bo nohube. Nani bati mehina bomofita, faꞌmene lipito suꞌamofihi nagaꞌi kisi etaluna bati menohube. 8 Nani nagamitu okala hu lepoloꞌohuna, to ai Sikalafuꞌi ho lifinogo komopatini okala huto leꞌmo bati hu lepalalibe.

Yoniu Yesuhi nagami folo etoꞌehina

Mt 3:13–4:11; Lk 3:21-22; 4:1-13

9 Ana kanagu Yesu, Galili kapoguti Nasalete hepatogati ago, Yoniu Yotani nagamilugu nagami folo etoꞌehibe. 10 To Yesu nagamiluguti notigo anaꞌasilo kokulumaꞌi loko higo Sikalafuꞌuba nama supo huto aitoga nolimigo bu goꞌehibe. 11 To kokulumaguti Huꞌmamofihi nogoꞌauba ma luto luꞌehibe: Kai nigi moneko panaꞌni, nebesita panaꞌni nohane. Nani kofokehi gofa nolube.

12 To yalo anaꞌasi Sikalafuꞌuba Yesuhi fitu foto ho lifigo, ai ka melugu buꞌehibe. 13 Buto melugu nohutoꞌa Satau oto fibe taga ho etoba etoba nohigo, 40 yegegu minoꞌehibe. To ana hepaꞌi ka melugu niꞌigo lopi yagakafa anasi nehanaga minotoꞌa, agelomagi kaba nehi etago minoꞌehina yabe.

Yesu panaꞌalobo lugaꞌamagihi kehe iꞌehina

Mt 4:12-22; Lk 4:14-15; 5:1-11

14 To alihi Yonihi naga nonugu leꞌme meleꞌahago, Yesu Galili kapogu nehetito Huꞌmamofihi kapoꞌmu ka lamanaꞌa lu yege nohoto ma luto luꞌehibe: 15 Huꞌmau moloꞌehina kana abaga iꞌehinagi, Huꞌmamofihi kapoꞌa huto hilina kanaꞌa maꞌasi aꞌalinaꞌmu yabe. Lenali komopatini i gelehe hitetini ka lamanaꞌa kehelite agoya hi emilo.

16 To Galili nagami beletoga kapo moloto nobuto Simoni to Atulu kogunale faya gutalafa nagamilugu li nemalaꞌigo bu etogoꞌehibe. Etali liliꞌnaꞌatiti faya gutalafa fise bole nehaꞌibe. To Yesu bu etogoto ma lu etimiꞌehina: 17 Letali fayaꞌi kefefe hilata liliꞌnalo neminaꞌibe. Nemegeꞌi eꞌinogomo, to nani bonaꞌi kefefe hilata bomaleꞌi leteleꞌmo ho tilunaꞌmu yabe. 18 Ya ligo anaꞌasi faya gutalafaꞌatiti heꞌmilete megeꞌi biꞌahaꞌibe.

19 To Yesu nesiꞌasi buloto, Sepetihi panaꞌamaleꞌi Yemesi to Yoni bu etogoꞌehibe. 20 Enali ana nagaꞌi botigu nehite faya gutalafaꞌani mu netifigo Yesu bu enogoto anaꞌasi ana loe panate kehe igo etali afoꞌatitifu Sepeti to liliꞌnalo bonaꞌmagihi hiti botigu heꞌmi epelete megeꞌi bifa hiꞌahaꞌibe.

Foipa fele komopaꞌagu minoꞌehina bo yabe

Lk 4:31-37

21 To enali Kapaneami kapogu bite nehetigo yalo fuli yupapogu Yesu mono nonugu tito kaga enelepilubeꞌmu nohuto minoꞌehina. 22 To ka lu noepigo enali yege fite minete ma lite liꞌahana: Ai keheli bati huꞌehina bomofihi supo huto ka lu nolimibe. Mono ka negana bonaꞌmagihi supo huto lu menolimibe. Aiꞌa amuya hiti kagamofihi hapaꞌa lu lelepise nohibe.

23 To yalo ana mono nonugu bo mone komopaꞌagu foipa felemo limiꞌehina bouba nehetito sipi nogo moloto ma luꞌehibe: 24 Ahi. Yesuo. Nasalete nagaꞌise. Lalitoga henaꞌmu noane? Lali lahalubeꞌmu nohuto noapiye? Nani kaimo keheliꞌohube. Kai Huꞌmamofihi panaꞌa, foipa mehuse bo nohane. 25 Ya ligo Yesu keleꞌna ka lu emito ma luꞌehina: Kaga meluse nohutoka komopaꞌaguti toto heꞌmi etobo. 26 Ya ligo foipa feleuba ana bomofihi leꞌmo igo kesepu kesepu ito sipi nogo nomoloto moha tuto heꞌmi etoto komopaꞌaguti tito bufa huꞌehibe. Ya higo asaga bonaꞌmagi topa nehete: Yaꞌma hena huꞌehibe? lite, ai loka hago ai loka hago nehite ma lite liꞌahana: 27 Yaꞌma yuhufa monoꞌi ahuto huꞌehina niꞌifihe? Ai foipa felemagi kumu ka epekinogo kaꞌa keheli emilata nehabe. 28 To yalo meleꞌisi Yesu kumu ka leliꞌali hite bite asaga hepatoga Galili kapogu niꞌina hepatoga bite kaga beto hite lu epiꞌehina yabe.

Yesu babu bonaꞌmagihi enugufa leꞌmo bati huꞌehina

Mt 8:14-17; Lk 4:38-41

29 To Yesu ana mono nonuguti limito, Yemesi hiti Yoni hiti limite bite Simoni Atulu kogunale etali nohaꞌatitigu tiꞌahabe. 30 To ana nonugu, Simonihi yamiꞌafu mukohona nobesigo nebelusalo koꞌehigo enali meleꞌisi Yesuhi ka lu emiꞌahabe. 31 Ka lu emilago ai buto yato lito ana aꞌmo leꞌmo ho tigo nobesinana anaꞌasi fa hu etago, ai noseꞌna huto gabu ito epiꞌehina yabe.

32 To utehi yege nolimigo, asaga noepesina bonaꞌi hiti to foipa fele komopaꞌanigu neminana bonaꞌi hiti aitoga eneleꞌmete eꞌahabe. 33 Asaga ana hepato bonaꞌmagi aitoga ete kasito li gehesa nehago ai fato fato epesiꞌehina bonaꞌi babu lite eneleꞌmo bati huꞌehibe. 34 To foipa fele komopaꞌanigu nemina bonaꞌmagihi foipa felemagi li heꞌmi epoloꞌehibe. To enali foipa felemagi aimo Huꞌmamofihi panaꞌa nohibe lite keheliꞌahanaya nigiꞌni mehalabe luto Yesu kaga lu laga hu epoloꞌehina yabe.

Yesu Galili kapogu kaga lu yege ho epoloꞌehina

Lk 4:42-44

35 To yaloꞌi, etehi foluguꞌi ho tito buto bonaꞌi menemina hepatoga buto nohuto Huꞌmamofitoga kaga luto minoꞌehina yabe. 36 To ya higo Simonigi megeꞌi lifite sa sa hite bite ai nohinalo nehetite ma luto lu emiꞌahana: 37 Asaga bonaꞌmagi kai kumu sa nehabe. 38 Ya lago Yesu ma lu epiꞌehina: Ana, lali kaꞌmuya nina hepatoga buloto nani ana huto ka lu epilube. Nani ana liliꞌnalo aoꞌohuna yabe. 39 Ya luloto buto asaga Galili kapogu bego bego huto mono nohaꞌanigu tito ka lu noepito, to foipa fele li heꞌmi epololata huto minoꞌehina yabe.

Yesu hehe bo moneꞌmofihi leꞌmo ye koꞌehina

Mt 8:1-4; Lk 5:12-16

40 To yaloꞌi hehe bo hepuhaꞌa gofana huꞌehina bo moneuba aitoga lahupa nohi fito amuya moloto ma luto loka hoꞌehina: Oho. Neleꞌmo bati hilapiye? Keheliꞌahata bo nohatagi, neleꞌmo bati hilapiye? luꞌehina. 41 Ya ligo Yesu sipi kekeꞌi nolu etoto yahi li su toto bako huto ma lu emiꞌehina: Ana hu ketalube. Gufa hu bati hino. 42 Ya ligo anaꞌasi gufalo hehe nobesinana i gololo tigo gufaꞌa gulu gulu luꞌehina yabe. 43 To Yesu amuya ka lu emito ma luꞌehina: 44 Kehelibo. Kai yaꞌma hu ketoꞌohunana ka lu meepise minotoka buto sipi mono nonugu tito mono bo kugufaka lepitogo to Moseu koyapa lu moloꞌehinana emiletogo, asaga bonaꞌmagi bu kegelete kugufaka gulu gulu luꞌehinaya kehelilabe. 45 Ya luto ho lififa hu etoꞌehigo ai akuꞌi kaga beto huto luba luba higo, asaga bonaꞌi kehelite Yesutoga li gehesa sipi hiluneꞌmu nehago Yesu faꞌmene enubuꞌanilo olopa hepatoga metise nohuto holupagu nohigo bonaꞌmagi yege yege hepatogati aitoga eꞌahana yabe.

2

Yesu keni bo moneꞌmofihi leꞌmo ye koꞌehina

Mt 9:1-8; Lk 5:17-26

1 Kana nesiꞌasi su holago Yesu Kapaneami hepatoga nehetito nonuga tiꞌehibe. Ya higo asaga bonaꞌmagi: Nohaꞌagu tito nohibe, lite keheliꞌahabe. 2 To ai nonugu minoto Huꞌmamofihi kagamo lu noepigo, babu bonaꞌmagi anaga bite li gehesa nehite kasihaꞌalo ikini ikini hite minago kapo mone hokolo mehuꞌehina. 3-4 Ya huto niꞌigo, loegi loegi bomagi keni bo mone aitoga leꞌmete aluneꞌmu nehite ago, to kasito bonaꞌi mino kikipa heꞌahago aitoga lebatoꞌisi mebise nehite tite nohupitalo li hokolo hiꞌahabe. Ai nohinalo li hokolo hiteꞌani to ana hokolo kapoguti keni bomofihi nebelusalo nokago leꞌmo heꞌmi etago limoto koꞌehibe. 5 Enali Yesu leꞌmo bati hilibe lite enegekesa kehelite leꞌme heꞌmiꞌahabe. To Yesu yaꞌma enegekesa keheliꞌahanana komopaꞌatu keheliloto keni bomofihi ma luto lu emiꞌehina: Panaꞌni, nani foipanaka ali noheꞌmi ketobe. 6 To ya ligo, enali mono ka negana bonaꞌmagi anaga nehanaloti kehelite ma lite enegekesa yigiꞌahabe. 7 Yaꞌma bo henabe luto ya nolibe? Yaꞌma foipana li heꞌmi epololata kiyiꞌafu nohibe? Huꞌmau aigo ya hulata bo nohina niꞌibe. To ai yaꞌma bouba Huꞌmamofi kumu megeka nolibe. 8 To Yesu anaꞌasi yaꞌma enegekesa neyiginana komopaꞌatu keheliloto ma luto lu epiꞌehibe: 9 Lenali henabe lite yaꞌma lenegekesa neyigibe? Keta mehuse supo hiyaꞌa niꞌibe? Nani keni bomofihi foipanaka li noheꞌmi ketobe, luto lu emiꞌohuna yaꞌma keta huꞌehina suhi huꞌohufiye? Oꞌe. To ho tito nebelusaka kofito bubo luto lu emutita yaꞌma keta hinaga lutitaꞌmu niꞌifiye? 10 To nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bo nohuna, amuyaꞌni hiti bo nohutoꞌni melugu bonaꞌmagihi foipanaꞌani pa so epololata bo nohunagihe. To lenali yaꞌma kehelilabe luto lenelepilube. 11 Ya luloto ai keni bomofihi ma luto lu emiꞌehina: Kehelibo. Lu nokumube nolugi kai ho tito nebelusaka kofito bufa hubo. 12 To ya ligo ana bouba anaꞌasi ho tito nebelusaꞌa kofito bufa huꞌehigo, enali asagaꞌi yege fite topa hete Huꞌmamofi kumu fokehi lite ma liꞌahana: Akae. Lali koyapa bu megoꞌohuta suhi yatai li huto hibe.

Yesu takisi bo Libaihi kehe iꞌehina

Mt 9:9-13; Lk 5:27-32

13 To Yesu mone kanagu ana huto nagami beletoga buto nohigo to asaga bonaꞌmagi aitoga bite li gehesa nehago ai kaga lu epito minoꞌehibe. 14 To anagati heꞌmito buto Alifiasihi panaꞌa Libai takisi nonugu nohigo bu goto ma lu emiꞌehina: Ma bo yale. Kai nemegeꞌi obo. To ya ligo, ai ho tito megeꞌi buꞌehina yabe.

15-16 To alihi babu bonaꞌmagi Yesuhi megeꞌi nebite ai hiti panaꞌalobomagi hiti to takisi bomagi hiti foipa bomagi hiti babu lite Libaihi nohaꞌagu noseꞌna nete nehago enali Felosi bomagi to mono ka negana bomagi hiti enali ete bu geꞌahabe. Ai Yesu takisi bomagi hiti foipa bomagi hiti noseꞌna nenago enali bu gete panaꞌalobomagihi ma lite enoloka heꞌahana. Ai yaꞌma takisi bomagi hiti foipa bomagi hiti henabe luto nenabe? 17 To Yesu, yaꞌma nelana ka kehelito ma luto lu epiꞌehina: Bati hite neminana bonaꞌmagi lusa bo kehe neifiye? Oꞌe. Epesiꞌehina bonaꞌmagi kehe neibe. To nani ana huto bati hite neminana bonaꞌmagi kumu menoobe. Nani foipa bonaꞌmagihi kehe ito eneleꞌmo bati hilube luto aoꞌohuna yabe.

Noseꞌna mo silata nehanamofihi kaꞌa

Mt 9:14-17; Lk 5:33-39

18 To ana kanagu Yoni, nagami folo epolose bo ai hiti to panaꞌalobomagi hiti to Felosi bomagi hiti enali nunumu hiluneꞌmu nehite noseꞌna mo site li pisigilete mineꞌahabe. Ya hilata nehago bonaꞌmagi Yesutoga ete ma lite loka heꞌahabe: Yaꞌma Yonihi panaꞌalobomagi to Felosi bomagi hiti noseꞌna mo site li pisigilata nehabe. Ya hago to kaika panaꞌaloboka henabe lite noseꞌna mo site li pisigilete meneminabe? 19 Ya lago, Yesu ma luto lu epiꞌehina: Mone panaꞌmofihi lihaꞌa mina filuneꞌmu nehana yupahi ana panaꞌuba faluꞌagi hiti noseꞌna mo site li pisigilete neminafihe? Lali Yuta bona hapati ya huto niꞌifihe? Oꞌe. 20 To alihi yupahi ana panaꞌuba eneheꞌmito buto lihaꞌa hiti minalaꞌina kanagu, faluꞌagi kekeꞌi li etete li pisigilete minalanaꞌmu yabe.

21 To, katamo tafa loto pekene hulenogo enali yuhufa katatu li bati hilune lite nehe metibe. Ya hatita akuꞌi yuhufana nesi notago tafanaꞌa hilune lite menehetibe. Ya hatita akuꞌi yuhufana nesi notago tafanaꞌa hetiꞌehina kapolo i lala bititaꞌmu yabe. 22 To ana huto, bai nagamiꞌi yuhufana lolo hilete tafa kopogu heki menebibe. Ya hatita, alihi bai nagamiꞌuba hofa toto bilito kohi fi polo huto sibina hulago, nagamiꞌi limi su hatitaꞌmu yabe. Yuhufa bai nagamiꞌi yuhufa kopogu heki nebina yabe. Yesu ya luto kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina yabe.

Fuli yupahi faꞌmene mineꞌahanamofihi kaꞌa

Mt 12:1-8; Lk 6:1-5

23 To alihi mone fuli yupahi Yesu panaꞌalobo hiti foya kapogu nebite, panaꞌalobomagi hapi fite noseꞌna legeyaꞌa nesiꞌasi ligite nenete biꞌahabe. Ana noseꞌna laisi tegina niꞌina noseꞌna ligite neꞌahabe. 24 To ya nehago, Felosi bomagi bu enegete ma lu emiꞌahana: Bu gobo. Fuli yupahi lu laga huꞌehina supo kai panaꞌaloboka henabe lite nehabe? 25-26 Ya lago ai ma lu epiꞌehina: Lenali mono kalugu bu megeꞌahafiye? Koyapasana Abiata sipi mono bo minoꞌehina kanagu yaꞌma sipi bouba Tebitiu kauꞌna gofa nohago buto Huꞌmamofihi nonugu tito anagati Beleti noseꞌna lito noꞌehibe. Nonoto to ai hiti nehana bomagi epilago neꞌahana yabe. Ana mono beleti noseꞌna Lepise Beleti yabe, lite gi nehana yaꞌma noseꞌnamofihi faꞌmene bomagita nalana lu laga hiꞌahana yabe. Mono bomagi anasi nalabe lite meleꞌahana niꞌibe. To ana beleti noseꞌna Tebitiu kauꞌna gofa nohago lito noꞌehina ka mekeheliꞌahafiye? Mono kalugu bu megeꞌahafiye? 27 To mone hiti ma luto lu epiꞌehina: Huꞌmau fuli yupahi henaꞌmu leꞌmo huto huꞌehibe? Bonaꞌmu leꞌmo buto huꞌehina yabe. Lenali bonaꞌmo fuli yupapomuꞌi leneleꞌmo huto mehuꞌehina niꞌibe. 28 To ya higo nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bomofita nani fuli yupahi kaba bo nominobe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

3

Yesu yahi yufu noꞌehina bomofihi leꞌmo ye koꞌehina

Mt 12:9-14; Lk 6:6-11

1 Mone kanagu hitimono nonugu tiꞌehibe. 2 To ana nonugu bo mone yahi yufu noꞌehina bo nohigo, enali Felosi bomagi Yesu fuli yupapogu leꞌmo bati hilifi lite mapahi fite mineꞌahana yabe. Enali ai ya hulenogo bugu ka emekilune lite mapahi fite mineꞌahabe. 3 Ya nehago, Yesu yahi yufu noꞌehina bomofihi lu emiꞌehina: Ho tito maga obo, luto lu emitoꞌa yalo enali kumu ma luto enoloka habe: 4 Fuli yupapogu nani hetofa suhi hilufi sibi suhi hilube? Bomo leꞌmo bati hilufi keye lilube? Hiyaꞌa etoꞌehina suhi niꞌibe. Lenali ka lu nimilo. Ya ligo enali kaga meluse mineꞌahana yabe. 5 Ya nehite komopaꞌani uleꞌale hite nehago Yesu ipagu gabu gigo ipaluga logo bigo buluꞌi enohoto bu golotoꞌa yalo ana bomofihi: Kayahi su tobo, luto lu emigo, ai yahi su tolago hetofa yahaꞌa legita lolo huꞌehina yabe. 6 Yesu ya hu etago Felosi bomagi anaꞌasi limite Helotihi nagaꞌi hitiꞌi kaga lite boga liꞌahabe: Lali yaꞌma Yesuhi hiyaꞌa huto ho fililune lite boga liꞌahana yabe.

Sipi nagami hefupolugu babu bonaꞌmagi li gehesa hiꞌahana

7-8 To Yesu panaꞌalobomagi hiti anagati heꞌmite bite Galili nagami beletoga bi fa hiꞌahago, yege yege boanaꞌmagi Galili kegiꞌati Yutia kegiꞌati Yelusale hepatogati, Itumia kapoguti, Yotani nagami muya beletogati ete to Taiya kegiꞌati, Saitoni kegiꞌati, babu lite yege yege bonaꞌmagi Yesu huꞌehinana kehelilete aitoga eꞌahabe. 9 Ya hite babu bonaꞌmagi eꞌahago, Yesu: Nani lilika ilafiye? luto ekesa yigitoꞌa panaꞌalobo kumu: Lagaso boti mone li bati hi netalo, luto lu epiꞌehina. 10 Ai epesiꞌehina bonaꞌmagihi babu lite eneleꞌmo bati huꞌehigo, yalo epesiꞌehina bonaꞌmagi yege yegeꞌna aitoga akuꞌi li gehesa hite, aimo bako hilune liteꞌani aitoga ikini ikini hite li gehesa hiꞌahana yabe. 11 To foipa felemagi Yesuhi bu geleteꞌani aitoga kana futite kete sipi nogo melete: Kai Huꞌmamofihi panaꞌa nohane lite lilata hiꞌahago, 12 Yesu: Ya kaya melise minalo, luto enekesa lito lu laga huꞌehina yabe.

Yesu aposoloꞌa 12 yaꞌamagihi eneleꞌmo ho tiꞌehina

Mt 10:1-4; Lk 6:12-16

13 To yaloꞌi Yesu kosagu tito minotoꞌa, bita huꞌehina bomagi kumu kehe igo aitoga biꞌahabe. 14 To aitoga ago ai 12 bomagi eneleꞌmo ho tiꞌehibe. Enali aposolo bonaꞌi yabe luto enigi moloꞌehina to enali ai hiti minalabe luto eneleꞌmo ho tiꞌehina yabe. 15 To ai enoho lifilenogo bite kaga lu epilabe luto to foipa felemagihi eneheꞌmi epalalabe luto eneleꞌmo ho tiꞌehina yabe. 16 Ana 12 bomagi enigiꞌani yaꞌma yabe. Simoni, ai giꞌa mone Pita yabe lite gi nehana niꞌibe. 17 To Yemesi Yoni kogunale, etali Sepetihi panaꞌale yabe. To etigiꞌatiti moneꞌa Boanege yabe lite gi heꞌahana yabe. Enali kaguti kokililika nasanamofihi panaꞌamaleꞌi yabe lite etigi meleꞌahana yabe. 18 To Atulu yagi, Filipi yagi, Batolomu yagi, Tomasi yagi, Yemesi ai Alifiasihi panaꞌa ai yagi, Simoni ai Kena kapoguti bo ai yagi, 19 To Yutasi ai Kelioti kapoguti bo yabe. Ana bouba ai alihi Yesuhi gutunu ka fatehaꞌamagihi lu epiꞌehina bo yabe. Enaligo eneleꞌmo ho tiꞌehina yabe.

Yesu to foipa felemagihi kaba boꞌani yabe.

Mt 12:22-32; Lk 11:14-23; 12:10

20-21 To Yesu yaꞌma aposolo bomagihi eneleꞌmo ho tilotoꞌa yalo hepaꞌaga bufa huꞌehibe. To ya higo bonaꞌi babu lite aitoga akuꞌi bite li gehesa hilago, Yesugi panaꞌalobomagi noseꞌna menese mineꞌahanagihe. To ya hago Yesuhi bonaꞌamagi yaꞌma kehelilete: Sibi lalibe, lite bite aimo anagati leꞌmo nu kite bufa hiluneꞌmu habe.

22 To Yelusale hepatogati mono ka negana bomagi limite Yesu kumu ma lite liꞌahabe: Oho. Ai komopaꞌagu foipa feleuba, olopa felemo, giꞌa Bielesebulu, ana feleuba komopaꞌagu tito nohibe. To ana amuya feleuba aimo leꞌmo amuya nomalago ai bonaꞌi komopaꞌaniguti fele li noheꞌmi epalabe. 23 Ya lago, Yesu enali kumu kehe igo ago kaga mone fono ka luto lu noepito yaꞌma enoloka hoꞌehina: 24 Satau ai hiyaꞌa huto Satahi leꞌmo heꞌmilibe? Ya huto meniꞌibe. To moneko nagaꞌi loko hilete ai henogo ai henogo nehite minalana, enali moneko nagaꞌi minalafihe? Oꞌe. 25 To moneko lalamete loko hilete ai henogo ai henogo nehite minalana, moneko lalamete minalafihe? Oꞌe. 26 To ana suhi huto Satahi nagaꞌi loko hilete ai leꞌmo heꞌminogo ai leꞌmo heꞌminogo nehite minalana, monekoꞌi minalafihe? Oꞌe. Ana nagaꞌi su halina niꞌibe.

27 To bo moneuba amuya bomofihi feꞌnopo gumina lilubeꞌmu nohuto yataꞌa hena hilibe? Ai yataꞌa ana amuya bomofihi nagaꞌmotu sa gi uleꞌale hulotoꞌa, alihi nohaꞌagu tito feꞌnohaꞌa bauna hilibe.

28 To ya huto niꞌigo, nani kaꞌni lusiga luto lu lepilunagi keheliꞌehilo. Bonaꞌmagihi foipanaꞌani silagaꞌna Huꞌmau pa so epalalibe. To ana huto megeka nelanaꞌani fato fatoꞌna pa so epalalibe. 29 Akuꞌi monekoꞌna pa meso epalalinaꞌa niꞌibe. Aiꞌa Sikalafuꞌamofi kumu megeka linogomo pa meso epalalinaꞌmu yabe. Yaꞌma enugupisalo minoba minoba hilinaꞌmu yabe. 30 Yesu ya luto mono ka negana bomagihi lu epiꞌehina yabe. Henabe lutobe? Enali komopaꞌagu foipa feleuba tito nohigo yaꞌma yege fise suhi nohibe lite lago ai ya luto ka epekito lipoti epiꞌehina yabe.

Yesu to lalamehaꞌa hiti yabe

Mt 12:46-50; Lk 8:19-21

31 To alihi itoꞌafu to gonaꞌamagi ete nehetite fegutoga minete, bo moneꞌa ho lifigo tito Yesuhi kehe iꞌehibe. 32 Ya higo, aitoga li gehesa hite minana bonaꞌmagi ma lite lu emiꞌahana: Buga. Itokagi kogonakamagi ete nehetilete fegutoga minete kai kumu kehe neibe. 33-34 To ai: Yaꞌma itoꞌnigi to nogonaꞌni kuyu kuyu nehabe, luto lutoꞌa yalo aitoga neminana bonaꞌmagihi bu go beloloto ma lu epiꞌehina: Bu galo. Yaꞌma bonaꞌmo itoꞌnigi nogonaꞌni nehabe. 35 Yaꞌma Huꞌmamofihi kaꞌa kehelite agoya hi emilata nehanamagi enali nogoꞌnigi netaliꞌnigi itoꞌnigi nehana yabe, luto Yesu ya lu epiꞌehina yabe.

4

Noseꞌna bigahaꞌa he kofoseꞌnamofihi kaꞌa

Mt 13:1-9; Lk 8:4-8

1 To mone yupahi hiti Yesu Galili nagami beletoga buto nohuto kaga lu noepitoꞌa to babu bonaꞌi aitoga li gehesa nehago ai boti nagamilugu niꞌigo buto tito anagu minoꞌehibe. 2 To asaga bonaꞌmagi nagami beletoga meto minete kehelite mineꞌahabe. Ya hago ai fono kalugu asaga kaga lu noepito ma luto lu epiꞌehina: 3 Kehelilo. Bo moneuba noseꞌna bigahaꞌa tili huto kafalube luto buꞌehina. 4 To tili hu noheꞌmigo bigahaꞌa mone kegiꞌa soto limiꞌehigo namamagi ete fine pine hite ne su heꞌahana yabe. 5 To mone kegiꞌa me balafaga limito to meꞌa nesiꞌasi niꞌigo meleꞌisi tiꞌehibe. 6 Tiloto yalo lufusaꞌa meniꞌigo, to yege tito lolago, meleꞌisi lo hosopa ito lo i pigiꞌehina yabe. 7 To mone kegiꞌa foya kifigu limiꞌehinaꞌa foya kifiuba tito noi etago, legeya mehoꞌehina yabe. 8 To mone kegiꞌa hetofa melugu limiꞌehinaꞌauba meluguti fifaya nolito tito legeya hoꞌehina yabe. Mone 30 hoto mone 60 hoto to mone 100 hoto legeya hoꞌehina yabe. 9 Ya huꞌehina fono ka yabe. Lenegekesatini niꞌina bonaꞌi ka keheli fe lilo.

Fono ka babu luto luꞌehinaꞌmu henabe lutobe?

Mt 13:10-17; Lk 8:9-10

10 Yesu ya lulago alihi bonaꞌmagi bi su helago aiꞌa panaꞌalobo 12 magi, to anaga minana bonaꞌmagi fono kamofihi hapaꞌamuꞌi loka heꞌahabe. 11 To ai ma luto lu epiꞌehina: Lenali Huꞌmamofihi kapoꞌamuꞌi suguna ka hekele lite kehelilabe. To enali fegutoga bonaꞌmagihi fono ka anasi lu noepube. Henaꞌmube?

12 Enali bu geba bu geba nehite

bu megalabe.

To keheliba keheliba nehite

mekehelilabe.

Enali kehelitita

komopaꞌani i gelehe hinogo

Huꞌmau foipanaꞌani li heꞌmititaꞌmu yabe.

To enali mekehelilabe luto fono kalugu lu noepube, Yesu ya luꞌehina yabe.

Bigahaꞌa kofoꞌehinamofihi hapaꞌa lu hokolo huꞌehina

Mt 13:18-23; Lk 8:11-15

13 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali yaꞌma fono kamofihi hapaꞌa mekeheliꞌahafiye? Ana, asaga fono ka hiya hite kehelilabe? Hapaꞌa yaꞌma yabe. 14 Noseꞌna tili huꞌehina bouba ai Huꞌmamofihi kaga tili hu noheꞌmibe. 15 To tili hu noheꞌmigo soto limiꞌehinaꞌa yaꞌma ma hise bonaꞌmo nehabe. Enali kaga kehelilago anaꞌasi Satau oto komopaꞌaniguti kagamo enebe nosilibe. 16-17 To me balafaga limiꞌehinaꞌa yaꞌma ma hise bonaꞌi nehabe. Enali kaga kehelite anaꞌasi enegelo bite kagamo komopaꞌanigu li melete hupamone kanagu ya hite minete yalo akuꞌi bonaꞌmagi ana kagamomuꞌi fi taga nehi epelete to enegene mane inogo, enali kaga meleꞌisi neheꞌmibe. Lufusaꞌani meniꞌigo meleꞌisi neheꞌmibe. 18 To foya kifigu limiꞌehinaꞌa yaꞌma ma hise bonaꞌi nehabe. 19 Enali kaga kehelileteꞌani akuꞌi nasanaꞌanimuꞌi enegekesa keheli keheli hite minete to efahaꞌanimuꞌi enofokehi lite minete to fato fatoꞌnamuꞌi laga epesinogo mineteꞌani kaga neheꞌmibe. Yaꞌma luna lanauba kagamo noi etago komopaꞌanigu legeya menohabe. 20 To hetofa melugu limiꞌehinaꞌa yaꞌma ma hise bonaꞌi nehabe. Enali kagamo kehelite komopaꞌanigu li nemalabe. Ya nehago kagauba komopaꞌanigu tito legeya nohabe. Mone 30 hoto, mone 60 hoto, to mone 100 hoto nohabe. Yaꞌma fono kamofihi hapaꞌa ya niꞌibe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Libiꞌmo fala ki etoꞌehina kaꞌa

Lk 8:16-18

21 To ka mone hiti ma luto lu epiꞌehina: Bonaꞌmagi libiꞌmo li giteꞌani somomotu ifi netafi sipa kapogu fala nekifi hitalo nemalabe? Hitalo nemalana yabe. 22 To Huꞌmau ana huto yatai fala kiꞌehinana asagaꞌi alihi leꞌmo huto hilibe. To sugunaꞌasi ifi toꞌehinaꞌa alihi lu hokolo hilibe. 23 Lenegekesa nina bonaꞌi ka kehelilo.

24-25 To ma ka hiti lu epiꞌehina: Lenali nekehelina kagamomuꞌi kaba hite minalo. Huꞌmau ka kehelilata bomofitoga kaga hapaꞌa mone hiti lu emilibe. To kaga mekehelilata bomofitoga mone nesiꞌasi keheliꞌehina kagamofihi hapaꞌa akuꞌi fala ki etalibe. Huꞌmau ya huto lenali aitoga hi emilata supo huto akuꞌi babu luto hu epalalibe.

Bigahaꞌauba tiꞌehinamofihi fono ka yabe

26 To Yesu ma kaga lu epiꞌehina: Huꞌmamofihi kapoꞌa legi huto ma niꞌibe. Bo moneuba noseꞌna bigahaꞌa foyagu tili hu heꞌmiloto, 27 yalo buto foluguꞌi buꞌi kola etehi ho tila huto minotoꞌa noseꞌna boloto tiꞌehina. 28 To hiya huto notina ana bouba menokehelibe. Aiꞌa meluguti notina yabe. Kapaꞌa yataꞌa fifaya nolito tiloto gelemuꞌa hu mololoto yalo legeyaꞌa hu nomalabe. 29 To ana legeyaꞌa hosa lolenogo ana bouba tagaluna kanaꞌa leba notabe luto buto notagabe.

Kitili ketele bigahaꞌa tiꞌehinamofihi fono kaꞌa

Mt 13:31-32; Lk 13:18-19

30 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Huꞌmamofihi kapoꞌa hena legita niꞌibe? Lali hena fono ka luloto hapaꞌamofihi lu hokolo hilune? 31-32 Yaꞌma legita niꞌibe. Noseꞌna moneꞌmofihi bigahaꞌa kitili keteleꞌasi niꞌinagi akuꞌi melugu kofolenogo tito asaga noseꞌna bege ligito sipina huto tito yahaꞌa haꞌi fito niꞌinogomo namamagi samapaꞌagu nohaꞌani negibe. Huꞌmamofihi kapoꞌa ana noseꞌna legi huto hofa notabe.

33 To Yesu fato fato fono ka ana huto lu epiꞌehibe. To enali boanaꞌmagi mone kehelilago mone hiti lu epila huto minoꞌehibe. Yege yege kagamo fono kalugu lu epiꞌehina yabe. 34 To asaga bonaꞌi nehago fono kagutiko anasi kaga lu epiꞌehina, to alihi bi su helago aiꞌa panaꞌaloboꞌa enaligo nehago ai yaꞌma kaga hapaꞌa asagaꞌna lu hokolo hu epoloꞌehina yabe.

Sipi nagamiuba biligo Yesu leꞌmo fulu huꞌehina

Mt 8:23-27; Lk 8:22-25

35 To, ana yupahi utehi lulago Yesu panaꞌalobomagihi ma luto lu epiꞌehina: Nagami muya beletoga bilune. 36 Ya luto ligo enali asaga boanaꞌi heꞌmi epelete ai hiti botigu tite biꞌahabe. To fato fato boti hiti hetegete biꞌahabe. 37 Ya hite nebago sipi abafahuba lito nagamiꞌi bilitoꞌa i gala fuka ito botigu tigo bai talubeꞌmu huꞌehina yabe. 38 To ya nohigo, Yesu boti siꞌagu nebelusalo buꞌi nokago, enali leꞌmo ho tite ma lu emiꞌahana: Oho. Babafio, lali afililuneꞌmu nohutaya kai faꞌmene minalapiye? 39 Ya lago Yesu ho titoꞌa abafahi ka emekitoꞌa to nagamiꞌmofihi: Lege nobo. Legeso hubo, luto lu emigo abafahuba lege noto to nagamiꞌuba legeso huto fulu huꞌehina yabe. 40 To yalo Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali henabe lite koli hiꞌahabe? Nani kaba hu lepalaluna niꞌinaya mekeheliꞌahafiye? Nanitoga lenemehi menimise keheli uleꞌale mehiꞌahanafiye? 41 To ya ligo, enali enelesaꞌani gofa noligo ai lu emigo ai lu emigo hite ma liꞌahabe: Akae. Yaꞌma bo kiyiꞌafu nohibe? Ai abafapomuꞌi nagamiꞌmomuꞌi kaga noligo ka keheli emiꞌahaꞌibe. Enali ya lite topa heꞌahana yabe.

5

Foipa felemagi bomofihi komopagu tiꞌehinamofihi Yesu leꞌmo bati huꞌehina

Mt 8:28-34; Lk 8:26-39

1-2 To enali nagami muya beletoga, Gatala bonaꞌmagihi kapoꞌanigu nehetite, to Yesu botiguti nolimigo anaꞌasi bo moneuba foipa fele ekesa igo negi noꞌehina bouba kene mala mala hepatogati oto aitoga oꞌehina yabe. 3 Ana bouba kene mala mala hepatoga minolata huꞌehina yabe. To bonaꞌmagi faꞌmene nagaꞌmotu to seni nagaꞌmotu ana bomofihi sa gi uleꞌale hago, ai li hepulu tulata huto minoꞌehina yabe. 4 Fato fato yupapogu, seni nagatu sa gilago ai ana nagaꞌi li hepulu tutoꞌa to gi yahaꞌalo giꞌahana nagaꞌi li pa solata huꞌehina yabe. Ana bouba lopi fito minago enali leꞌmo fulu mehiꞌahana yabe. 5 Ai asaga yupapo foluguꞌi fuligahi hiti kene mala mala hepatoga hiti to kosalo hiti minotoꞌa, efapotu gufaꞌa laga hulata to sipi nogo moloto ahi ahi lulata huto minoꞌehina yabe.

6-7 Ana bouba Yesu fotoꞌi noago, bu goto hololu luto buto aitoga lahupa nohi fito minotoꞌa sipi nogo moloto hekele luto ma lu emiꞌehina: Oho Yesuo, Huꞌma sipi kibinamofihi panaꞌa nohane. Henana hu netalubeꞌmu noane? Oho, menohobo. Huꞌmamofihi giꞌa hoto koloka nohobe. Menohobo. 8 Yesu ana felemofihi: Ma bomofitogati heꞌmi etobo, luto lu emiꞌehigo ai ya lu emiꞌehinagihe. 9 To ya ligo Yesu: Kigika ho nimibo ligo ai: Nigiꞌni Yege yegeꞌnao yabe, lutoꞌa, lali yege yege fele nohutagihe, luto lu emiꞌehibe. 10 To ya luloto Yesuhi buka tito: Ke. Feleꞌnimagi mana kapoguti neleꞌmo meheꞌmibo luto amuya moloto loka hoꞌehibe.

11 To kosalo lebatoꞌisi, babu yagamagi lomi kifite nenago felemagi bu gete: 12 Ke. Yagamagitoga loho lifitogo buto enali hiti minalune, lite Yesuhi loka heꞌahabe. 13 To ya lago, Yesu: Oꞌyo. Anaga bilo, ligo foipa felemagi ana bomofitogati heꞌmi eteteꞌani bite yagamagihi komopaꞌanigu tite falago, ana yaga, 2000 magi hololu lite nemebite yabaꞌmogu limite nagamilugu felete filiꞌahana yabe.

14 Ya hilago, yaga kaba bonaꞌmagi sipi koli hite meꞌme hite bite hepatoga bonaꞌi to kifigu bonaꞌi hiti asagaꞌi ana ka beto hite lu epite mineꞌahana yabe. 15 Yalo asaga bonaꞌmagi ete bu galune lite ete Yesutoga nehetite, to ana negi bo ekesa hokolo higo kata bito legeso huto meto nominago bu gelete enelesaꞌani luꞌehibe. 16 To enali bu geꞌahana bonaꞌmagi bite ana negi boꞌmu to yagamagi kumu kaga beto hilago, 17 asaga bonaꞌmagi ete Yesuhi ma lu emiꞌahana: Kai abufa hubo. Hepatiloti heꞌmito bubo lite ka liba liba hiꞌahabe.

18 To ya lago, Yesu enalitogati heꞌmito buto botigu notigo, ana negi bouba oto: Kai hiti biluꞌibe, luto buka tito loka hoꞌehina. 19 To Yesu ma lu emiꞌehina: Oꞌe. Kai hepakaloga buto bonaka lu epibo. Sipi Bo, Huꞌmau kekeꞌi nolu ketoto keleꞌmo bati huꞌehinamofihi asagaꞌi buto lu epibo. Huꞌmau amuyaꞌa hiti bouba keheꞌmoꞌehina ka yaꞌma beto huto lu epibo. 20 Ya ligo ai keheliloto buto Tekapoli hepatoga asagaꞌi bego bego huto, Yesu hu etoꞌehinamofihi asagaꞌi yaꞌma ka beto huba huba higo, silaga bonaꞌmagi yege fite topa heꞌahana yabe.

Yesu sipi mono bomofihi paꞌa hiti to yatama kanagu besiꞌehina aꞌmo hiti eteleꞌmo ye koꞌehina

Mt 9:18-26; Lk 8:40-56

21 To Yesu botigu tito nagami muya beletoga akuꞌi nehetitoꞌa nagami nekisaꞌalo nohigo, babu bonaꞌmagi aitoga li gehesa hiꞌahabe. 22-23 Ya nehago, mono nohi kaba bo moneuba, giꞌa Yailusi ai Yesuhi bu nogoto oto aitoga lipito minoto amuya moloto ma luto loka hoꞌehina: Oho. Lagaso paꞌni sibina nobesigo maꞌasi fililubeꞌmu nohibe. Kai buloto kayahi gufaꞌalo li keheli etetogo mefilise ye koto fulu besilinaꞌmu yabe. 24 Ya ligo, Yesu kehelito ai hiti biꞌahaꞌibe. To nebaꞌigo yege yege bonaꞌmagi etali hiti hetegete nebago ikini ikini huꞌehibe.

25 To aiꞌi moneuba sopaluga buba buba huꞌehina aꞌmouba anaga nobina yabe. Ana aꞌuba 12 foya kanagu ya huto minoto, 26 efahaꞌa asaga lusa bomagihi epi su hago to enali luna lana asagaꞌi hi etete leꞌmo bati mehi eteꞌahanaya ai gabuꞌi nogigo minoto lusina nobesigo mone gofana huto minomo buto minoꞌehina yabe. 27-28 Ana aꞌuba enali Yesuhi kaga nelago, kehelito buto komopaꞌagu ekesa kehelito ma luꞌehina: 29 Nani kataꞌa anasi bako hulenogo nebesiseꞌna fa hu netalinaꞌmu yabe. Ya luto buto asaga bonaꞌmagi nebana hiti butoꞌa Yesuhi megeꞌi buꞌehibe. 30 To kataꞌa bako higo Yesu anaꞌasi amuyaꞌa bu su hoꞌehina komopaꞌatu kehelito i behe huto bonaꞌmagihi enoloka hoꞌehina: Kiyiꞌafu kataꞌnilo bako huꞌehibe? 31 Ya ligo, panaꞌalobomagi ma lu emiꞌahana: Akae. Silaga bonaꞌmagi kaitoga ikini ikini hite nehago bu goꞌahane. To kai, kiyiꞌafu bako he netoꞌehibe luto nolataya henabe lutobe? 32 Ya lago ai bu go beloloto bako hu netoꞌehina bonaꞌi bu galube luto bu go beloloꞌehibe. 33 Ya nohigo ana gufaꞌa leꞌmo bati huꞌehina aꞌuba ai ekesa nokehelito koli nohuto to afoya foya noito oto, aitoga lipito asaga ka lu hokolo huto lu emiꞌehina. 34 Ya ligo Yesu kehelito ma luto lu emiꞌehina: Oho, paꞌnimaka. Kai nanitoga keheli uleꞌale huꞌahata yanauba kugufaka leꞌmo bati hibe. Kebesiꞌehinana yatai fa hu ketoꞌehinagihe. Kelesaka melinogo fulu huto bubo.

35 To Yesu ya noluto nohigo, Yailusihi nohaꞌagati bonaꞌi lugaꞌamagi ete ma kaga liꞌahana: Pakamo afili su hoꞌehina yabe. Ma babafi bo leꞌmo heꞌmibo. Ai yatai li mekeheꞌmalinaꞌmu yabe. 36 To Yesu kehelito enali kaꞌani heꞌmito to anaga bilubeꞌmu nohutoꞌa ai mono nohi kaba bomofihi ma luto lu emiꞌehina: Kai koli mehubo. Nanitoga keheli uleꞌale huto minobo. 37 To ya luloto Pitagi Yemesigi to Yemesihi gonaꞌa Yonigi enaligo eneleꞌmoto buto mono nohi kaba bomofihi nohaꞌaga nehetiꞌahabe. 38 Nehetigo, anagu bonaꞌmagi li nupa hite: Akae, akae, lite yibi nama hite nehago Yesu bu goto nonugu tito ma luto lu epiꞌehina: 39 Lenali henabe lite sipi nogo melete yibi hafili nehabe? Yaꞌma paꞌi mefilise nohuto faꞌmene buꞌi nokabe. 40 Ya ligo enali: Faga yabe lite, kiya hi etago ai enali nonuguti eneleꞌmo heꞌmitoꞌa ana paꞌmofihi itoꞌafu hiti afoꞌafu hiti to ai hiti eꞌahana panaꞌalobomagi hiti eneleꞌmoto buto ana paꞌi koꞌehinalo hasagu tiꞌahana. 41 To ana paꞌmofihi yahaꞌa lito kaꞌaguti Taliya kumi luto, lali kaguti ma luꞌehibe: Paꞌnise, ho tibo lutoꞌni lu nokumube. 42 Ya ligo, anaꞌasi meleꞌisi ana paꞌmouba koꞌehinagati ho tito humofaꞌna higo, enali sipi enelesaꞌani lite yege fiꞌahabe. Ana paꞌmofihi foya kanaꞌa 12 yabe. 43 To ho tito humofaꞌna nohigo Yesu: Ma paꞌmofihi noseꞌna moneꞌa lite ete emilo, lutoꞌa yalo amuya ka lu laga huto ma luto ka epekiꞌehina: Lenali yaꞌma asaga bonaꞌmagihi ka lu meepilo. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

6

Nasalete hepatoga bonaꞌmagi Yesuhi enemegesa hi emiꞌahana

Mt 13:53-58; Lk 4:16-30

1 To Yesu ana kapoguti heꞌmito buto kapoꞌaga nehetigo panaꞌalobo hiti bite nehetiꞌahabe. 2 To fuli yupapogu Yesu mono nonugu tito nominoto kaga hapi fito lu epito nohigo, enali kehelite otopa hete ma liꞌahana: Akae. Yaꞌma ka kiyiꞌafu lu emigo nolibe? To keheli fe luseꞌnamo hiyagati kehelito nohibe? To ai mana hepato bo nohinaya yaꞌma topa hose foya liseꞌnamofihi amuyaꞌa hiyaꞌagati liꞌehibe? 3 Ai nohi gise liliꞌnalo bo nohina, ai faꞌmene Maliahi panaꞌa nohina yabe. To Yemesigi Yosesegi Yutasigi Simonigi enogoꞌanifu nohibe. To etaliꞌagi mana hepatiga nehana yabe. Ai hepatilo bo nohinaya yaꞌma ka nolinaꞌa hiyaꞌagati keheliꞌehibe? 4 Ya lite ai kumu enipagu sibina hite mineꞌahana. Ya hago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Ana, lenali hapatini ya huto niꞌibe. Huꞌmamofihi kaꞌa lu huto huto bo moneꞌmofi kumu asaga bonaꞌmagi fokehi nelibe. Ya huto niꞌinaya akuꞌi aiꞌa bonaꞌa hiti hepaꞌalo bonaꞌmagi hiti to ai lalamehaꞌa hiti enali fokehi menelibe. Hapaꞌa ya huto niꞌibe. To lenali ya hapaꞌamu megeꞌi melelata nehabe. Yesu ya lu epiꞌehibe. 5 To enali enipa sibina higo, Yesu anaga topa hose foya melise nohuto epesiꞌehina bonaꞌi loeꞌasi yatu bako hutoꞌa eneleꞌmo bati huꞌehibe. 6 Enali aitoga keheli amuya memelese komopaꞌani uleꞌale higo, Yesu topa hoto enali kumu ipagu gabuꞌi giꞌehina yabe. To anagati heꞌmito buto lebato hepatoga asagaꞌi bego bego huto buto ka lu enelepimofaꞌna huꞌehina yabe.

Yesu aposolo boꞌa 12 ka lamanaꞌamu enoho lifiꞌehina

Mt 10:5-15; Lk 9:1-6

7 To yalo Yesu panaꞌalobo 12 magi kehe igo agoꞌa ma luto lu epiꞌehina: Nani yatai lenoho lifinogoꞌni bite bonaꞌmagi komopaꞌaniguti foipa fele eneleꞌme heꞌmilabe. Lenali loemo loemo hite bilo. To ya hite loemaleꞌita bitetiti ma hiliyo. 8 Noseꞌnatiti efa gutiti to anaꞌina fato fatoꞌna melise faꞌmene biliyo. Letayanugu fatusa anasi lite bilaꞌibe. 9 To letigigusaguꞌna bitetiti, to letugupisalo nakuꞌi moneko moneko biliyo. Loemo loemo bilaꞌinaꞌa meniꞌibe. Ya hite bilo, luto lu epiꞌehina. 10 To ka mone hiti ma luto lu epiꞌehina: Bite hepaꞌi moneto nehetite bo nohi tite kalaꞌina nopogu kelata hite minaliyo. Fato fato nopogu mekaliyo. Ya hite minetetiti alihi ana hepaꞌmo minalaꞌinaꞌa kana su henogo ana nonuguti heꞌmite biliyo. 11 To mone hepato nehetilaꞌinamo to enali letebe metigise to kagatiti mekehelise minenogomo letali ana hepatogati heꞌmiluꞌibeꞌmu nehitemo letigigusaloti meꞌani kele li heꞌmiliyo. Ya hinogo enali bu gete: Huꞌmau ka lemekiꞌehina yabe lite kehelilabe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe. 12 Ya ligo, enali loemo loemo hite bifa hiꞌahabe. Asaga hepatoga bite: Komopatini i gelehe hite foipanatini li heꞌmilo, lite kaga lu epiꞌahana yabe. 13 To foipa fele bonaꞌmagihi komopaꞌaniguti leꞌme heꞌmite, to epesiꞌehina bonaꞌmagihi enugufalo ueli nagamiꞌi folo epelete eneleꞌmo bati hiꞌahana yabe. Enali ya hite babu bonaꞌi eneleꞌmo bati hiꞌahana yabe.

Nagami folo epoloꞌehina bo, Yonihi, ho filiꞌahana

Mt 14:1-12; Lk 9:7-9

14 To yalo asaga bonaꞌmagi Yesu kumu kaga liba liba hago, gihiti bo mone, giꞌa Heloti, ai yaꞌma kaga keheliꞌehibe. To bonaꞌmagi moneꞌa Yesu kumu: Ai Yoniu nagami folose bouba filiꞌehinaguti aho notibe. Yaꞌma Yesu ai ana bo nohuto, amuya hiti nohutoꞌa yaꞌma yege fiseꞌna legi huto nominanagihe, lite liꞌahabe. 15 To moneꞌamagi: Ai koyapa bo Elaiyau akuꞌi huto nohibe, lite liꞌahabe. To moneꞌamagi: Ai Huꞌmamofihi kaꞌa lu huto huto bo nohibe, lite, yaꞌma koyapa emasana ka lu huto huto bo minoꞌehina legi nohibe lite liꞌahabe.

16 To mone gihiti bo, Helotiu yaꞌma kagaꞌani lilata nehanaga keheliloto ma luꞌehina: Ahi. Ai Yoni nagami folose bo nohibe. Yonihi nani latahaꞌa laga hu heꞌmi etoꞌohuna bouba filiꞌehinaguti aho tiꞌehinagihe. Helotiu ya luto keheliꞌehibe. To henaꞌmube? 17-18 Koyapaꞌi Helotiu moneꞌamagihi enoho lifigo bite Yonihi lite nagaꞌi emite leꞌmete bite kalabusi nonugu heꞌmi eteꞌahana yabe. To henabe lutobe? Ai Helotiu, goꞌafihi Filipihi lihaꞌa, giꞌa Helotiasi, yaꞌma aꞌi gumina foloꞌehigo, Yoniu: Yaꞌma kogokafihi lihaꞌa liꞌahata ya bebe mesoꞌehina yabe, luto lu emigo Helotiu Yonihi kalabusi emiꞌehina yabe. 19-20 To ana aꞌuba, Helotiasiu ai Yoni kumu ipaꞌagu sibina higo halubeꞌmu nohuto minoꞌehina yabe. Ai ya huto minago, to Helotiu ai Yoni kumu koli nohuto kaba hu etoꞌehibe. Yoni ai hetofa bo nohuto to hapaꞌa bati huꞌehigo, Helotiu ai koli nohuto kaba hu etoꞌehina yabe. To Yoniu hetofa kaga lu emigo, Helotiu komopaꞌagu keheli keheli nohuto minoto kaꞌa kehelilataꞌa lagaꞌa besiꞌehina. Ai Yonihi kaꞌa kehelito ekesa keheli keheli huto minotoꞌa henaꞌni hilube luto kehelito minoꞌehina. Ya huto minoto ai Yonihi kaba hu etago Helotiasiu ho mefilise minoꞌehina yabe.

21 To yalo mone yupahi Helotiasiu yaꞌma Yonihi nonaꞌa emilinamofihi geba huto ho fililina kapoꞌa bu goꞌehibe. Ana yupahi Helotiu sipi noseꞌna laita huto yege yege bonaꞌi kehe igo eꞌahabe. Yaꞌma koyapa Helotihi itoꞌafu aiꞌa ketoꞌehinamofi kumu beto hilanaꞌmu li gehesa hiꞌahana yupapo yabe. Kanisole bo hiti gimi bo hiti to Galili kapoguti sipi bomagi hiti eꞌahabe. 22 To ete noseꞌna neꞌahana yupahi Helotiasihi paꞌauba Helotitoga buto enubulo melekehi igo, Helotigi ana melekepo lagaꞌani epesiꞌehina yabe. Helotiu ai sipi laga besigo ana paꞌmofi kumu ma luto lu emiꞌehina: Oho. Yaꞌma melekehi italo henana kimilube? Mone kebesilinana kimilunagi kai lu nimibo. 23 To kai kapokaga meꞌi mone lugaꞌa nimibo luto noloka holetogomo, nani oꞌe meluse kimilunagihe. Henanaka lilane? 24 Helotiu yahi tito ana ka lu emiꞌehina yabe. To ya ligo ana palalaꞌuba aitogati heꞌmito buto itoꞌafu nohinalo buto: Henanaꞌmu loka halube luto ligo itoꞌafu ma luto lu emiꞌehina: Yaꞌma Yoni, nagami folose bomofihi latahaꞌa nimibo luto loka hobo. 25 Ya ligo palalaꞌuba anaꞌasi i behe huto buto Helotitoga hololu luto buto ma luto lu emiꞌehina: Kai yatai, maꞌasi, Yoniu nagami folose bomofihi latahaꞌa ho gitigito lapelugu li moloto ito oto nimibo. 26 Ya ligo Helotiu sipi ginaga fiꞌehibe. Akuꞌi ai yahi tito lu emiꞌehina kaꞌa asaga bonaꞌmagi kehelite aimo bu gete neminago, enali kumu lesaꞌa luꞌehibe. 27-28 Lesaꞌa ligo gimi boꞌa mone ho lifiꞌehina yabe: Kai buto Yonihi hoto latahaꞌa ho gitigiloto ito obo, luto lu emigo ana bouba buto Yoni kalabusi nonugu nohinaga tito latahaꞌa ho gitigitoꞌa lapelugu li moloto ito oto palalaꞌi emilago ai ito buto itoꞌafihi emiꞌehina yabe. 29 To Yonihi panaꞌalobomagi yaꞌma kehelilete bite gufaꞌa lite yafa bite keli heꞌahana yabe. Helotiu ai koyapa ya huto Yonihi ho filiꞌehina yabe. Ya huꞌehinaya ai alihi Yesu kumu kaga kehelilotoꞌa: Yaꞌma Yoniu filiꞌehinaguti aho notibe luto keheliꞌehina yabe.

Yesu li huto huꞌehina noseꞌna babu boanaꞌi 5000 epiꞌehina

Mt 14:13-21; Lk 9:10-17; Yn 6:1-14

30 To Yesuhi panaꞌalobomagi enoho lifiꞌehinagati aitoga akuꞌi eteꞌani enali hiꞌahana ka hiti to lu epiꞌahana ka hiti beto hite lu emiꞌahabe. 31 To ya ka lilago Yesu ma lu epiꞌehina: Lenali mana hepatogati heꞌmite ete nani hiti butoti bonaꞌi menehanaga bite lenabasu bite minalabe, luto luꞌehibe. Ana hepatoga bonaꞌmagi babu lite bila ela hite nehago enali panaꞌalobomagi mineꞌahanagihe. Ya hite minago Yesu: Bite lenabasu bite minalabe, luto lu epiꞌehina yabe. 32 To enaligo bite suguna hilete bite botigu tite yu hepatoga biluneꞌmu nehabe.

33 To nebago yege yege bonaꞌmagi bu enegete kehelite nohi hepaꞌanigati heꞌmite hololu lite melugu kohe tete bite Yesugi panaꞌalobomagi bilana hepatoga enebege ligite yataꞌa nehetiꞌahabe. 34 To Yesu alihi anaga nehetito enali li gehesa nehanamo bu enogoto kekeꞌi lu epoloꞌehina yabe. Enali sipisipi yagamagi, kaba boꞌani meminana suhi lite nehago bu goto kekeꞌi lu epoloꞌehina yabe. Ya hutoꞌa kaga lu enelepiba enelepiba huto minoꞌehibe. 35 Ya huto minago sinihi gigo, panaꞌalobomagi aitoga neete me lite lu emiꞌahana: Yaꞌma hepato yu hepaꞌi niꞌigo to sinihi nogigo, to enali noseꞌnaꞌani melise eꞌahago kauꞌna enahabe. 36 Kai enoho lifitogo bite asaga bego bego huꞌehina hepatogati bite noseꞌna mina fite nalabe. 37 Ya lago Yesu: Lenali nehanaya, lenalitini noseꞌna epilo, luto lu epiꞌehina. Ya ligo enali ma lu emiꞌahana: Kai kekesa kehelito lali buto 200 kinalotiꞌi noseꞌna mina fito ito oto epilupiye? 38 Ya lite lago, Yesu: Lenalitoga beleti noseꞌna henaki niꞌibe? Bite bu gete kehelilo, luto lu epiꞌehina yago enali bite kehelilete ete ma lu emiꞌahana: Beleti noseꞌnaꞌa loe yagi loe yagi mone yagi niꞌito, to fayaꞌi loeꞌasi hiti niꞌibe.

39 Ya lago yalo Yesu ma luto lu epiꞌehina: Ana lenali asaga bonaꞌmagihi eneleꞌmo nupa hinogo meto mineno. 40 Ya ligo, yege yege bonaꞌi kifina niꞌinalo minela minela hite meto mineꞌahabe. Mone 100 bonaꞌi li nupa hite minela hiꞌahabe. To moneꞌa 50 bonaꞌi li nupa hite minela hiꞌahabe. 41 Ya hite meto mineꞌahago, Yesu ana beleti noseꞌna loe yagi loe yagi mone yagi to ana fayaꞌi loemo hiti litoꞌa, kokulumaga bu go saga nohuto Huꞌmamofitoga fokehi lu emito beleti noseꞌna li gofa huto panaꞌalobo noepigo enali lite bite gabu ite epiꞌahabe. To fayaꞌi ana huto li gofa huto epigo enali lite bite epiꞌahabe. 42 To enali yege yege bonaꞌi noseꞌna nenete enumu higo heꞌmilete mineꞌahabe. 43 To ya hago, fakene huꞌehina noseꞌna, beleti letuhaꞌa hiti fayaꞌi hiti sulu suluꞌya 12 aguꞌi he gigite liꞌahabe. 44 Enali ana noseꞌna neꞌahana bonaꞌi babu lite, bomagi 5000 neꞌahana yabe.

Yesu hefuhi nagami ifoꞌalo kapo moloꞌehina

Mt 14:22-33; Yn 6:15-21

45 To yalo Yesu anaꞌasi panaꞌaloboꞌa amuya ka lu epito ma luꞌehina: Lenali nani kohe tete bite botigu tite nagami muya beletoga Betesaita hepatoga lofotula hilutagi bilo. 46 To enali nebago Yesu asaga boanaꞌi enebe tigito: Hepatiniga abilo ligo bi su heꞌahabe. To bi su helago, ai nunumu hilubeꞌmu buto bohupogu tito Huꞌmamofihi ka lu emito minoꞌehibe. 47 To sinihi gilago, panaꞌaloboꞌamagi botigu nagamito folaganugu neminago, to aigo melugu minotoꞌa bu enogoꞌehibe. 48 To sipi abafahuba noligo enali osatu boti kefefe nehite lusi foya neligo Yesu bu enogoto, foluguꞌi kokole nogo nomalago buto nagami ifoꞌalo kapo moloto enalitoga buꞌehibe. Buto to enebege ligilubeꞌmu i pebisa nohago enali asagaꞌi bu gete koli gofa hiꞌahabe. 49-50 Ai nagami ifoꞌalo kapo nomalago bu gete: Felemo yabe, lite enegekesa kehelite enonogoꞌani ahi sipi lite koli habe. To ai anaꞌasi kaga luto: Nani yabe. Koli mehilo, luto lu epiꞌehina. 51 To ya luloto enalitoga botigu tito nohigo, anaꞌasi abafahi li lege noꞌehibe. To panaꞌaloboꞌamagi enegekesa keheli keheli hite otopa heꞌahabe. 52 Enali koyapa Yesu beleti noseꞌna leꞌmo babu luꞌehigo enegekesa hokolo mehigo ai Huꞌmamofihi panaꞌa nohibe lite mekeheliꞌahabe. To yaꞌma kana ana huto mekehelise nehite enegekesa keheli keheli hite yege fiꞌahabe.

Genesalete hepatoga bonaꞌi epesiꞌehinaꞌamagihi Yesu eneleꞌmo ye koꞌehina

Mt 14:34-36

53 To, nagami muya beletoga bite Genesalete hepatoga nehetite boti nagami nekisaꞌalo nehetiꞌahabe. 54-55 Yalo botiguti heꞌmite limite nehago asaga bonaꞌmagi anaꞌasi: Yesu yabe, lite okabaꞌa kehelite bite hololu lite bite asaga hepatoga bite epesiꞌehina bonaꞌi ukogu ke epelete yafa bite Yesuhi nohinalo eneleꞌmete biꞌahabe. 56 To Yesu fato fato hepatoga asagaꞌi lagaso hepatogafi sipi hepatogafi kifi hepatogafi nehetigo, enali epesiꞌehina bonaꞌi aitoga eneleꞌmete maketi hepaꞌi ke epalago Yesuhi buka tiba tiba hite mineꞌahana. Ai kataꞌa nekisaꞌasi bako hulenogo fa hu lepalalinagihe lite enegekesa kehelite ukimi ukimi hite loka heꞌahabe. To kataꞌa bako hiꞌahana bonaꞌmagi epesiꞌehinana fa hu epoloto enugufaꞌani ye koꞌehina yabe.

7

Koyapa enigiko enagako bomagi kaga lu enelepiꞌehina kaꞌani

Mt 15:1-9

1-2 To mone yupahi Felosi bonaꞌmagi to Yelusale hepatogati mono babafimagi hiti ete Yesuhi panaꞌaloboꞌamagi enayahi nagamilugu okala mehise noseꞌna nenago bu geꞌahabe. Yaꞌma bu gete enipagu sibina huꞌehibe.

3 Enali Felosi bonaꞌmagi to Yuta bonaꞌmagi asagaꞌi, koyapa bonaꞌamagihi hapaꞌanilo megeꞌi melete enayahi nagamilugu okala hilete yalo noseꞌna nenana yabe. To enayahi nagamilugu melise nehiteꞌani noseꞌna mo nesibe. 4 To ana huto maketi hepatogati noseꞌna anaꞌina lileteꞌani yataꞌa enugufaꞌani nagami felelete alihi nenabe. To fato fato hapaꞌani koyapa bonaꞌanimagi hiꞌahana suhi yaꞌma silagaꞌi ana hite nehana yabe. Masuꞌani somoꞌani kopa lapeꞌani kohaꞌani asagaꞌi nagamitu ifepa afepa ite mineꞌahana yabe.

5 Enali Felosi bonaꞌmagi to mono ka babafimagi hapaꞌani ya huto niꞌigo, Yesuhi panaꞌaloboꞌamagi ya hite enayahi okala mehise nenago, bu enegete Yesuhi ma lite loka heꞌahana: Akae. Kaika panaꞌaloboka henabe lite afotigihi hapaꞌani neheꞌmite, enayahi okala mehise nenabe? 6 Ya lago, ai ma lu epiꞌehina: Lenali soya kalo bonaꞌi nehabe. Aisaiyau koyapa Huꞌmamofihi kaꞌa lenali kumu maꞌnaka luto koyoꞌehina yabe. Ai ma luto koyoꞌehina:

Yaꞌma bonaꞌmagi enabagaguti

nofokehi nelinaya,

akuꞌi komopaꞌaniguti agoya hi menenimibe.

7 To nani kumu yege filata nehanagi,

akuꞌi bonaꞌmagihi kaꞌani monoꞌi yabe lite,

soya ka lite li epilata nehanamo niꞌibe.

8 Aisaiyau lenali kumu maꞌnaka luto ya luto goꞌehina yabe. Lenali Huꞌmamofihi kaꞌa neheꞌmite bonaꞌmagihi kaꞌani kehelite megeꞌi melelata nehabe, Yesu ya luto lu epiꞌehina.

9 To ya luloto ka mone hiti ma lu epiꞌehina: Lenali ma suhi hite Huꞌmamofihi kagaꞌa neheꞌmibe. Ma suhi hite Huꞌmamofihi lenemegesa hi emite lenali hapatinimofihi liyafa nehana yabe. 10 Moseu koyapa keya ka luꞌehina kaꞌa ma luto koyoꞌehina: Kai afokafinogo itokafinogo kaba hu etototo minobo. To, ana huto ka mone hiti ma koyoꞌehina: Yaꞌma afoꞌafinogo itoꞌafinogo gumiꞌi etahalina bomofihi aiꞌi ho fililanaꞌmu yabe. Moseu ya loe ka koyoꞌehinamo niꞌibe. 11 Ya huto niꞌinaya to lenali akuꞌi ma lite nelabe: Bo moneꞌmofihi afoꞌafitoga itoꞌafitoga lu etimibe: Ke, mana efahaꞌni Huꞌmamofihi efahaꞌa yabe, luto moloꞌohube. Ya melutita letumutitaꞌmu yabe. Ana ka luto lulata bomomuꞌi lenali bati bo nohibe lite nekehelibe. 12 Lenali ana bouba afoꞌafugo itoꞌafugo bati huto heꞌmi etotoꞌehina yabe lite nelana soya ka nelabe. Lenali ya hite Huꞌmamofihi kaꞌa leꞌmo sibina nehabe. 13 Lenali hapatinimuꞌi kaga litetini Huꞌmamofihi kaꞌa neheꞌmite soya ka lu epilata nehana niꞌibe. To luna lana fato fatoꞌna ana suhi hite nehana yabe. Yesu ya luto ka epekiꞌehina yabe.

Bonaꞌmagihi eneleꞌmo kolo notana nasanaꞌmu

Mt 15:10-20

14 To Yesu yalo asaga bonaꞌmagihi aku kehe igo ago ma luto lu epiꞌehina: Ka lu lepilunagi asagaꞌi kehelilo. 15 Anaꞌina asagaꞌi bomofihi komopaꞌagu limilinaꞌa mehaꞌa leꞌmo sibina mehilibe. Akuꞌi aiꞌa komopaꞌaguti tilinaꞌa yaꞌma mehaꞌa leꞌmo sibina hilinaꞌmu yabe. 16 Lenegekesatini nina bonaꞌi ka kehelilo.

17 To ya luloto yalo asaga bonaꞌi heꞌmi epoloto buto nonugu tito nominago aiꞌa panaꞌalobomagi ana fono kaꞌmu ma lite loka heꞌahabe: Suguna ka lu epiꞌahatana lu hokolo hu letobo. 18 To ai ma lu epiꞌehina: Lenali hiti ana hite lenegekesa meniꞌigo neminafiye? To mekeheliꞌahafiye? Mafi. Bomofihi komopaꞌagu limilinaꞌauba hiya huto mehaꞌa leꞌmo sibina hilibe? 19 Ai anana nolenogomo kupaꞌagu limito yalo ipaꞌagu limiloto bu su nohabe. Hiyaꞌa huto mehaꞌa leꞌmo sibina hilibe? Ya mehilibe. To Yesu ya ligo lali asaga noseꞌna bati huto nalutaꞌmu yabe. 20 To Yesu ka mone hiti ma luto luꞌehibe: Bomofihi komopaꞌaguti notinaꞌa yaꞌmanauba mehaꞌa leꞌmo sibina hulata nohibe. 21-22 Bomofihi komopaꞌaguti ekesa noyiginana asagaꞌi notina yabe. Moko liseꞌna, bauna iseꞌna, bonaꞌi ho filiseꞌna, aꞌi gumina foloseꞌna, to komopaka hosopa ito anaꞌinaꞌmu naniꞌni babu luto lilube lulata yaꞌma, to foipana fato fatoꞌi huseꞌna yaꞌma yabe. To, bahane hoseꞌna, kolota kolota hapaꞌa huseꞌna, siko huseꞌna, megeka luseꞌna, kugufaka limo titi huseꞌna, to keheli sibina huseꞌna, 23 yaꞌmana asagaꞌi bomofihi komopaꞌagu ekesa kehelilata nohina yabe. Yaꞌmanauba komopaꞌaguti tito mehaꞌa leꞌmo sibina hilinaꞌmu yabe.

Aꞌuba Yesutoga keheli uleꞌale huꞌehina

Mt 15:21-28

24 Yesu ya luloto, ana hepatogati heꞌmito buto Taiya hepaꞌi to Saitoni hepaꞌi niꞌina kapogu butoꞌa, nonugu tito suguna huto minoꞌehibe. Ya huto suguna huto nonugu foloꞌehigo yalo bonaꞌmagi kehelilago,

25 to aꞌi mone paꞌamofihi komopaꞌagu foipa fele tiꞌehina paꞌi yaꞌma itoꞌafu Yesuhi kaga nelago kehelito aitoga buto gigusaꞌalo lipito minoꞌehina yabe. 26 Ana aꞌmo Giliki ka nolina to Silia metogati Fonisia nagaꞌi nohina aꞌi yabe. Ai Yesutoga lipito minoto, amuya moloto ma luto loka hoba hoba huto minoꞌehina: Oho. Paꞌnimofihi komopaꞌagu foipa fele tito nohina kai leꞌmo heꞌmi etobo. 27 Ya ligo, Yesu fi taga hu etoto ma luto lu emiꞌehina: Mafi. Yagapanaꞌmagi noseꞌna yataꞌa nelenogo kalamagi alihi nenabe. Yagapanaꞌmagihi noseꞌnaꞌani be silito kalamagihi epilotoꞌni bati supo hilufihe? 28 To ya ligo ana aꞌuba ma luto luꞌehibe: Afoꞌnigabe, maꞌnaka nolataya akuꞌi kalamagi hita kapoluga minete noseꞌna letuhaꞌa limo iꞌehinaꞌa nelata nehana yabe. 29 Ya ligo, Yesu ma lu emiꞌehina: Ma aꞌise, kai komopakaguti keheli bati huto yaꞌma kaga lu huto hatalo pakamofihi komopaꞌaguti foipa fele leꞌmo heꞌmiꞌohube. Kipakagu bati hinogo hepakaga bubo. 30 Ya ligo ana aꞌuba hepaꞌaga buto nehetito paꞌa bati huto nebelusalo nokago bu goꞌehina. Foipa fele heꞌmi etoto bufa huꞌehigo yaꞌma paꞌi bati huto nohigo bu goꞌehina yabe.

Ekesa hekini loꞌehina bomofihi Yesu leꞌmo bati huꞌehina

31 To yalo, Yesu Taiya hepatogati heꞌmito buto Saitoni hepaꞌi folaganugu buto muya beletoga Tekapoli kapo bege ligito buto Galili nagamito nehetiꞌehina.

32 Ya higo bonaꞌmagi mone ekesa hekini loꞌehina to kaga lu bati mehina bo aitoga leꞌmete bite ma lite Yesuhi loka hete buka tiꞌahabe: Oho, ma bose. Kai kayapotu bako huletogo yaꞌma bomo bati hilinaꞌmu yabe. Enali ya lite loka heꞌahabe. 33 Ya lago, Yesu ana bomo enalitogati leꞌmoto buto yahaꞌa ekesa kapogu luga luga bito, to libiꞌna hoto ana bomofihi kenetufaꞌalo folo etoto, 34 yalo kokulumagu bu go saga hutoꞌa: Ke, luloto to aiꞌa kaꞌaguti Efata luto, lali kaguti: Hokolo hubo, luto luꞌehina. 35 Ya ligo anaꞌasi ana bomofihi ekesaꞌa hokolo higo to kenetufa nagaꞌi i hepulu tulago kaga lu bati huto luꞌehina yabe. 36 Ya higo, Yesu asaga bonaꞌmagihi ma luto lipoti epiꞌehina: Lenali fato bonaꞌmagihi yaꞌma huꞌohunana lu meepilo. Ai ya luto lu laga huto lu epiꞌehibe. Yesu luto lu epiba epiba huto hulago, enali akuꞌi bite fato fato bonaꞌi lu epiba epiba hiꞌahana yabe. 37 To asaga bonaꞌmagi lusi topa nehete enegelo bite ma liꞌahabe: Bogiyo. Yaꞌma Yesu ai asagaꞌna keheli bati nohina yabe. Ai ekesa hekini loꞌehina bomofihi leꞌmo bati higo, kaga nokehelibe. To kaga meluse minoꞌehina bomofihi leꞌmo bati higo, kaga lu bati huto nolibe. Enali ya lite yege fiꞌahana yabe.

8

Yesu noseꞌna li huto huto 4000 boanaꞌmagihi epiꞌehina

Mt 15:32-39

1 To yalo ana kanagu, silaga bonaꞌmagi Yesutoga li gehesa babu lite nehago, to noseꞌnaꞌani meniꞌigo Yesu yaꞌma kehelito panaꞌalobo kehe igo ago ma lu epiꞌehina: 2 Ke. Nani yaꞌma boanaꞌmagihi kekeꞌi nolu epolobe. Enali nanitoga loe yagi mone yagi yegegu mineꞌahana to noseꞌnaꞌani meniꞌibe. 3 To nani eneleꞌmo heꞌminogo, kauꞌna enehenogo kapogu fililanaꞌmu yabe. To moneꞌamagi foto hepatogati eꞌahabe. Yaꞌmu nani kekeꞌi nolu epolobe. 4 Ya luto ligo panaꞌalobomagi ma lu emiꞌahana: Lali yaꞌma yu hepatoga nohutaya hiyaꞌa huto noseꞌna lito asaga bonaꞌi epilune? 5 To ya lago ai ma luto enoloka habe: Beleti noseꞌna lenalitoga henaki niꞌibe? To enali: 7 yabe, lu emiꞌahabe.

6 Ya lago, ai asaga boanatoga: Meto minalo luto ka lu noepitoꞌa, yalo ana beleti noseꞌna 7 liloto, Huꞌmamofitoga fokehi lilotoꞌa yahaꞌatu beleti li gofa huloto panaꞌalobomagihi epigo, enali lite bite yege yege bonaꞌmagihi gabu ite epigo neꞌahana yabe. 7 To ana huto lagaso fayaꞌi loeꞌasi niꞌigo, Yesu lito Huꞌmamofitoga fokehi lito panaꞌalobomagihi: Lite bite epilo, luto lu epigo enali lite bite epiꞌahabe. 8 To asagaꞌi nenete enumu higo heꞌmiꞌahago, Yesuhi panaꞌalobomagi noseꞌna fakene huꞌehina letuhaꞌa lite he gigite, sipi sepekeꞌna 7 bai toto liꞌahabe. 9 To ana noseꞌna neꞌahana bonaꞌi babu lite, 4000 boanaꞌmagi yabe. 10 Ne su helago, Yesu eneleꞌmo heꞌmigo hepaꞌaniloga biꞌahana yabe. To bi su helago, Yesu panaꞌalobo hiti anaꞌasi boti moneꞌagu tilete Talamanuya kapogu bifa hiꞌahana yabe.

Topa hose foya bu galune lite Felosi bonaꞌmagi liꞌahana

Mt 16:1-4

11 Anaga bite neminago, Felosi bonaꞌmagi kehelileteꞌani ete Yesuhi hiti kenasabo biluneꞌmu ete to ai kumu miꞌi melete fi taga hi etaluneꞌmu nehite Yesuhi nohinalo nehetite loka heꞌahabe: Kokulumaguti sipi liliꞌna topa hoseꞌi fato fatoꞌi liletogo lali Huꞌmau keleꞌmo ho tiꞌehina bo nohapi menohapi bu galune. 12 Ya lite lago, Yesu komopaꞌagu, abo, luloto, yalo ma luto lu epiꞌehina: Lenali yatai bonaꞌi yale. Henabe lite nani fi taga hi netete, kokulumagati sipi liliꞌna topa hose fato fatoꞌi liletogo bu galune lite nelabe? Maꞌnaka lu nolepube. Nani lenali yatai bonaꞌmagita sipi liliꞌna topa hose fato fatoꞌi meli lepalalubeꞌmu nohube. 13 Yesu ya luloto, enalitogati heꞌmito buto panaꞌaloboꞌamagi hiti botigu tite nagami muya beletoga akuꞌi biluneꞌmu nehabe.

Felosi bonaꞌmagihi hapaꞌanimofihi kaba hu bati hilo

Mt 16:5-12

14 To botigu biluneꞌmu nehite yaꞌma panaꞌalobomagi enegekesu hago noseꞌna asagaꞌi melise beleti noseꞌna monekoꞌisi anasi lite nebago, 15 Yesu fato kaga kehelito lipoti epito ma luꞌehina: Lenali kaba hu bati hite minalo. Yaꞌma Felosi bonaꞌmagihi hapaꞌani to Heloti nagaꞌi nehana bonaꞌmagihi hapaꞌani megeꞌi memelese minete kaba hilo. Enali hapaꞌani yaꞌma yisiti beleti kelo kelo tilinaꞌa legitana niꞌibe. Foipa hapaꞌani niꞌigo asaga bonaꞌmagihi hapaꞌani leꞌmo sibina hulatanamo niꞌibe. 16 Ya ligo, enali kehelite: Abo. Lali beleti noseꞌna lito meoꞌohutamolo ya linago lite ai lu emigo ai lu emigo hite nehago Yesu kehelito ma lu epiꞌehina: 17-18 Lenali henabe lite beleti noseꞌna meniꞌibe lite kaga nelabe? Nani yamofi kumu menolube. Kaꞌnimofihi hapaꞌa menekehelifiye? Lenegekesa hokolo mehuꞌehina niꞌifiye? To lenubutini niꞌigo, bu megaluneꞌmu nehafiye? To lenegekesa niꞌigo, mekeheliluneꞌmu nehafiye? Nani ologosi huꞌohunanamofihi beto menehafiye? 19 Nani ologo beleti noseꞌna 5 li gofa hutoꞌni 5000 bonaꞌmagi epiꞌohuna yupahi letuhaꞌa henaki sulu suluꞌya liꞌahabe? Ya ligo, enali: 12 sulu suluꞌya yabe lite lu emiꞌahana. 20 To ai ma lu epiꞌehina: To maꞌasi, beleti noseꞌna 7 li gofa huto 4000 bonaꞌmagi epiꞌohuna yupahi letuhaꞌaya henaki sepekeꞌna liꞌahabe? Ya ligo, enali: 7 sepekeꞌna yabe lite lu emiꞌahana. 21 Ya lago, ai: Ana henabe lite menekehelibe? Nani beleti noseꞌnamoꞌmu nekesa keheli keheli hilunaꞌa meniꞌibe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Bu pisi luꞌehina bomofihi Yesu leꞌmo bati huꞌehina

22 To yalo Yesu to panaꞌalobomagi hiti Betesaita hepatoga nehetite neminago, bonaꞌmagi bo mone bu pisi luꞌehina bomo Yesutoga leꞌmete bite: Oho. Kayapotu bako huletogobe lite buka tilago, 23 ai bu pisi luꞌehina bomofihi yapo lito, leꞌmoto buto nohi hepatogati heꞌmito buto leꞌmo fegutoga moloto libiꞌna buꞌalo ho folo etoto to yatu buꞌalo bako hu etotoꞌa: Henana bu nogane luto loka hago, 24 ai gili huto bu go saga huloto ma luꞌehibe: Nani yatai bonaꞌmagihi yafa legi hite kapo nemalago bu nogobe. 25 Ya ligo, Yesu mone hiti yatu buꞌalo bako higo, ai gili gili huto nohutoꞌa buꞌa i gili huto bu go bati huꞌehina yabe. 26 To Yesu: Yaꞌma nohi hepatoga metise nohutoka hepatoga faꞌmene bufa hubo, luto ho lifiꞌehina yabe.

Yesuhi Huꞌmau koho lifiꞌehina bo nohane Pitau lu emiꞌehina

Mt 16:13-20; Lk 9:18-21

27 To yalo, Yesu panaꞌalobo hitiꞌi Sisalia Filipai kapogu niꞌina hepaꞌmo bego bego hiluneꞌmu nebago Yesu panaꞌalobo ma luto enoloka hoꞌehina: Asaga bonaꞌmagi nani kumu hena ka nelabe? 28 Ya ligo, enali ma liꞌahana: Moneꞌamagi Yoniu nagami folose bo yabe lite nelabe. To moneꞌamagi Elaiya yabe lite nelabe. To moneꞌamagi koyapa ka lu huto huto bo moneuba akuꞌi ho notibe lite nelabe. Kai kumu ya lite nelana yabe. 29 Ya lago, ai: To lenaliya? Lenali nani kumu kaga henana lite nekehelibe? Yaꞌma ya luto enoloka nohago, Pitau ma luto lu emibe: Kai Huꞌmau keleꞌmo ho tiꞌehina bo, Mesia nohane. 30 Ya ligo, Yesu amuya kaga lu epito ma lu epiꞌehina: Lenali ana kaga nani kumu bonaꞌmagihi lu meepilo. Ya luto lu epiꞌehina yabe.

Kekeꞌi luseꞌnauba nugupisalo tigo fililunaꞌmu yabe Yesu luꞌehina

Mt 16:21-28; Lk 9:22-27

31 To yalo, kaga lu noepito ma luꞌehibe: Nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bomofita alihi kalanaꞌi mele netete to bagaꞌa hitiꞌna nugupisalo tinogo kofilube. To enali olopa mono bonaꞌmagi hiti sipi monoꞌi kaba bomagi hiti to mono ka negana bonaꞌmagi hiti enemegesa hi nimilete nahalabe. To malipu yafalo noho fililenogoꞌni loeyagi moneyagi yegegu keligu minolotoꞌni yalo filiꞌohunaguti gololo tuto ho tito minalube. 32 Yesu yaꞌma huto hilina hapaꞌa lu hokolo hu epiꞌehina yabe. To ya lulago Pitau Yesuhi sugunaꞌi nesiꞌasi leꞌmoto buto bugu ka ma luto lu emiꞌehina: Yaꞌma ka lege nobo. Henabe luto koho fililabe? 33 To ya noligo, Yesu i behe huto panaꞌalobo asagaꞌi bu enogoto ma luto Pitahi ka emekiꞌehina: Satao, nemegesalo minobo. Kai Huꞌmamofitoga keheli emito menominane. Kai melugu bonaꞌmagihi keheliseꞌnaꞌani lito nominane.

34 Yalo Yesu panaꞌalobo hiti asaga bonaꞌmagi hiti kehe igo ago ma lu epiꞌehina: Nemegeꞌi malalubeꞌmu nohina bouba ma huto minalibe. Ai hapaꞌamuꞌi: Nemetahana meniꞌibe luto heꞌmiloto malipu li kofilotoꞌa nemegeꞌi bati huto malalinaꞌmu yabe. 35 To bo moneuba mehaꞌa li pili koto minalina bomofi ai mehaꞌa fenene hilibe. To bo moneuba nani kumu luto to ka lamanaꞌa kumu luto mehaꞌa nimilina bomofi, ai mehaꞌa minoba minoba hilinaꞌmu yabe. 36-37 To bouba hena minaꞌa heꞌmito mehaꞌa akuꞌi lilina niꞌibe? Mone meniꞌibe. Yogo feꞌnohi asagaꞌi yaꞌma melugu niꞌinana li baga ilenogo, to mehaꞌa fenene higo bati huto minalifihe? Oꞌe. Ya huto meniꞌibe. 38 To bo moneubafi yaꞌma ka mekehelise foipa nehana kanagu nani kumu to kaꞌnimu megesa hu nimilenogo, nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bomofita, alihi ana huto nemegesa hu emito minalube. Nani alihi afoꞌnifu neleꞌmo bati hulenogo to fana mehaꞌni besa lago nohutoꞌni to hetofa agelomagi hiti aluna kanagu nani ana boꞌmu nemegesa hu emito minalube. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

9

1 To Yesu ka mone hiti ma lu epiꞌehina: Lusiga lu nolepube. Alihi Huꞌmau ai kapoꞌa amuya hiti leꞌmo huto hilina kanagu yaꞌma bonaꞌi yatai malo nehanaꞌa moneꞌamagi enali mefilise nehite bu galanaꞌmu yabe. Yesu ya luꞌehina yabe.

Yesuhi gufaꞌalo sipi fana to etoꞌehina

Mt 17:1-13; Lk 9:28-36

2 To yalo, loeyagi loeyagi loeyagi yege yupahi su holago, Yesu Pitanogo Yemesinogo Yonigihi eneleꞌmoto buto sipi kosagu titoꞌa, anaga enubuꞌanilo gufaꞌa gulu foto besa lago yege fiseꞌna huto minoꞌehibe. 3 To kataꞌa ana huto besa lago lusi koholina lolo huꞌehibe. Melugu bonaꞌmagi kata okala henogo ya suhi huto koholina lolo menohibe. Lusi koholina gofa huto lolo huꞌehina yabe. 4 To Yesu ya huto yege fiseꞌna lolo nohigo, koyapa bomaleꞌi Elaiya hiti Mose hiti enubulo huto hiteꞌatiti Yesu hiti kaga lite nehago bu geꞌahabe. 5 To Pitau Yesuhi ma lu emiꞌehina: Oho, babafio. Lali ma hepatoga bati huto nominone. Lali yege goli nohi loe yagi mone yagi gilune. Kaika mone Mosehi mone Elaiyahi mone ya huto gilenogo nokebesifiye? 6 Enali panaꞌalobomagi enelesa gofa ligo, Pitau koli nohuto hena ka lilube, luto ekesa kehelito ana ka luꞌehibe. 7 To yalo enalitoga sopohi gilago soponuguti nogo moloto ma luꞌehina: Yaꞌma bo naniꞌni panaꞌni nohibe. Nigi moneko panaꞌni nibita huꞌehina panaꞌni nohinagi kaꞌa kehelilo. 8 Ya ligo, enali bu ge saga hiteꞌani fato bomaleꞌi felefa haꞌigo, Yesu aiꞌasigo nohigo bu geꞌahana yabe.

9 To alihi kosaloti nelimigo, Yesu amuya ka lu epito ma luto ka epekiꞌehina: Lenali yatai bu geꞌahanana bonaꞌmagihi lu meepilo. Alihi nani, Kokulumaguti limiꞌohuna Bomofita filiꞌohunaguti ho notinogoꞌni bati hite ka lu epilabe. 10 Ya ligo, enali kehelite ka lu meepise mineteꞌani, suguna hite enegekesa yigiba yigiba hite mineꞌahabe. Ai filiꞌehinaguti ho tilube luto nolina kamofihi hapaꞌa henana niꞌibe lite enegekesa kehelite ai loka hago ai loka hago hite mineꞌahana yabe. 11 To Yesuhi ma lite loka heꞌahabe: Enali mono ka negana bonaꞌmagi Elaiya yataꞌa olenogo yabe lite nelana ka henabe lite ya nelabe? 12 Ya lago, ai kaꞌanilo nonaꞌa ma lu epiꞌehina: Maꞌnaka. Elaiya yataꞌa oloto asagaꞌna leꞌmo bati hilibe luto mono kagu akeyeꞌahana niꞌibe. To Kokulumaguti limilina Bomomuꞌi henana keyeꞌahana niꞌibe? Ai kumu ma lite liꞌahanamo niꞌina: Bonaꞌmagi enemegesa hi emite luna lana asagaꞌi hi etelenogo gabuꞌa sipina gilinaꞌmu yabe. Ai kumu ya luto mono fayanugu keyeꞌahanamo niꞌibe. 13 To nani ma luto lu lepilugi keheliꞌehilo. Elaiya ao su hoꞌehinagihe. To olago, enali sibi suhi asagaꞌna hi eteꞌahabe. Asagaꞌna enegekesa yigiꞌahanamofihi suhi yaꞌma hi eteꞌahana yabe. Mono kalugu ana hi etalabe luto koyapa koyoꞌehina niꞌibe. Ai kumu koyoꞌehina ka asagaꞌi ahuto huꞌehina yabe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Yesu mone panaꞌmofihi komopaꞌaguti foipa fele leꞌmo heꞌmiꞌehina

Mt 17:14-21; Lk 9:37-43

14 To alihi enali limite bite asaga panaꞌalobomagi nehanaga nehetite, babu bonaꞌmagi enalitoga ete li gehesa nehago mono ka negana bonaꞌmagi enali hiti kenasabo nebigo bu geꞌahana yabe. 15 To nehetigo, asaga bonaꞌmagi Yesuhi bu negeteꞌani yege fite aitoga hololu lite bite be tigiꞌahabe. 16 To Yesu panaꞌaloboꞌamagihi ma luto enoloka hoꞌehina: Lenali enali hiti hena ka lite mineꞌahabe? 17 To bo moneuba, li gehesa nehanaguti, ma luto lu emiꞌehina: Oho, Babafio. Nani panaꞌnimo foipa fele komopaꞌagu nohigo, ka meluse nominabe. 18 To fato fato yupapogu feleuba ekesalo i hekini lolago, ai kana fu tito libiꞌna goya goya nohuto to baga yogoꞌa heni sala nokoto to gufaꞌa kesepu kesepu ilata nohibe. To nani ana panaꞌni kaitoga leꞌmoto bilubeꞌmu nohutoꞌni yaꞌma panaꞌaloboka, lenali leꞌmo heꞌmi etalo luto enoloka honamo enali leꞌmo bati mehi etese mineꞌahana yabe. 19 Ya ligo, ai ma luto lu epiꞌehina: Abo. Lenali yatai bonaꞌi nanitoga lenemehi mebina bonaꞌi nehabe. Nani lenalitoga henaki yupahi minelenogomo nanitoga lenemehuba bilibe? To henaki yupahi lenegeba hulenogo ka kehelilabe? Ana panaꞌmo nanitoga leꞌmete alo. 20 Ya ligo, enali ana panaꞌmo aitoga leꞌmete ago, ana feleuba Yesuhi bu nogotoꞌa panaꞌi kalake nohago melugu kanafu tito nokoto kese kese noito, libiꞌna goya goya huto koꞌehibe. 21 To Yesu ana panaꞌmofihi afoꞌafihi ma luto loka hoꞌehina: Panaka henaki kanagu ya huto minoꞌehibe? To afoꞌafu: Koyapasana, lagasoꞌasi nohinati ya suhi luꞌehibe. 22 Ya huto minoba minoba nohigo ana feleuba panaꞌnimofihi halubeꞌmu fato fato yupahi logogu leꞌmo laki huꞌehina yabe. To fato fato yupahi nagami hefunugu leꞌmo nofu tuꞌehina. To kaiya leꞌeheꞌmalatamo keheli bati nohapiye? To kai keheli bati hulotoka kekeꞌi nolu leꞌetotoka leꞌeheꞌmobo. 23 Ya ligo, Yesu ma lu emiꞌehina: Kai henabe luto keheli bati nohapiye luto noloka hane? Nanitoga keheli uleꞌale huto komopaꞌa nimilina bouba asagaꞌna bati huto li huto hilinaꞌmu yabe. 24 To panaꞌmofihi afoꞌafu anaꞌasi sipi nogo moloto ma luto lu emiꞌehina: Babafio. Kaitoga keheli uleꞌale nohube. Akuꞌi mone keheli sibina nohunagi, neheꞌmobo.

25 Ya ligo asaga bonaꞌmagi hololu lite hetegete neago, Yesu bu enogoto foipa felemofihi ma luto ka emekiꞌehina: Kai foipa fele yale. Ekesaꞌa bagaꞌa i hekini loꞌahata fele yale. Ma panaꞌmofihi komopaꞌaguti heꞌmi etoto bufa hulotoka akuꞌi aitoga meobo. Heꞌmi etoto buboꞌma. 26 Ya ligo ana feleuba sipi nogo moloto panaꞌi kalake gofana huto ho etoto heꞌmi etoto bufa hulago, ana panaꞌi filiꞌehina legi huto minabe. To asaga bonaꞌmagi bu gete: Afilifa huꞌehibe lite liꞌahana. 27 To Yesu buto yato lito leꞌmo saga higo, ana panaꞌi ho tito batiꞌna minoꞌehina yabe.

28 To alihi Yesu nonugu tilago panaꞌaloboꞌamagi suguna hite ma lite loka heꞌahana: Lali ana felemofihi heꞌmi etaluta henabe luto bati mehuꞌohune? 29 To ai ma luto lu epiꞌehina: Yaꞌmana felemo amuya keneꞌi nohina yabe. Lenali faꞌmene leꞌmo heꞌmilana meniꞌibe. Huꞌmamofitoga yataꞌa nunumu hite loka helete alihi bati hite leꞌmo heꞌmilanaꞌmu yabe.

Yesu fililina ka mone hiti lu epiꞌehina

Mt 17:22-23; Lk 9:43-45

30 To enali ana hepatogati heꞌmite bite Galili kapogu kapo melete biꞌahabe. To Yesu: Nani kumu bonaꞌmagi kehelilana lagaꞌni menebesibe luto ligo sugunaꞌi biꞌahabe. Ai panaꞌalobo kaga lu epito nohigo sugunaꞌi biꞌahana yabe. 31 To ai ma luto kaga lu epiꞌehina: Bonaꞌmagi alihi nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bomofita neleꞌmete bite nahalabe. To nehe fililenogoꞌni loeyagi moneyagi yegegu keligu minolotoꞌni akuꞌi ho tilube. 32 Ya ligo, enali yaꞌma kaꞌa enelepiseꞌnamofihi mekehelise nehanati to akuꞌi enelesaꞌani ligo hapaꞌa loka mehese mineꞌahana yabe.

Kiyiꞌafu ai sipi bo minalibe?

Mt 18:1-5; Lk 9:46-48

33 Bite bite Kapaneami hepatoga nehetigo Yesu nonugu tito nominotoꞌa panaꞌalobo ma luto enoloka habe: Lali kapogu noototi lenali henabe kaga lite kenasabo bite mineꞌahabe? 34 To enali kaga melise mineꞌahana. Henaꞌmube? Enali kapogu neete yaꞌma folagahaꞌanigu kiyiꞌafu sipi bo minalibe lite kenasabo bite mineꞌahana yabe. To yaꞌmu enelesaꞌani ligo, ka melise mineꞌahabe. 35 Ya hago Yesu komopaꞌatu keheliloto meto minotoꞌa panaꞌaloboꞌa 12 magi kehe igo ago ma lu epiꞌehina: Kibina bouba faꞌmenenaꞌmu kibina bo lolo nohifihe? Oꞌe. Ai yataꞌa faꞌmene bo nohuto asaga bonaꞌmagihi koko hu epoloto alihi kibina bo lolo nohibe. 36 Ya luloto, lagaso yagapanaꞌi mone leꞌmo saga huto enali folagahaꞌanigu leꞌmo ho tito nu kiloto nohuto ma lu epiꞌehina: 37 Bo moneuba nani kumu luto yaꞌma yagapanaꞌmagihi moneꞌa be tigito leꞌmoto gulu hilina bouba ai ana huto nebe notigibe. To nani nebe tigilina bouba ai ana huto noho lifiꞌehina bo Huꞌmau ana huto be notigibe. Yesu ya luto lu epiꞌehibe.

Fatehatini lolo mehilina bouba lenalalutinifu nohilibe

Lk 9:49-50

38 To Yoniu ma lu emiꞌehina: Babafio. Laliya, bo moneuba kigika hoto foipa fele eneleꞌmo noheꞌmigo bu gototi: Ya mehubo luto lu laga hu etoꞌohuta yabe. Ai lali lemegeꞌi menomalana bo nohinagihe. 39 Ya ligo, Yesu ma luto lu emiꞌehina: Oꞌe, ya luto lu laga mehu etobo. Boubafi nigiꞌni hoto hetofa suhi topa hose suhi hulata bouba ai akuꞌi meleꞌisi nemegeka melilinaꞌmu yabe. 40 Lalitoga megesa hu melimilina bouba lalitoga nominana bo nohibe. 41 Lusiga lu nolepugi keheliꞌehilo. Bo moneubafi moneuba lenali Kilisitohi nagaꞌi nehana kumu luto nagamiꞌi mone nesiꞌasi lepinogo, Huꞌmau alihi nonaꞌa hetofanaꞌa emilibe. Nani bonaꞌni nagami epiꞌahatalo yabe luto minaꞌa emilibe. Yesu ya luꞌehibe.

Miꞌmi huseꞌnauba foipana li huto nohibe

Mt 18:6-9; Lk 17:1-2

42 To ka mone hiti ma luto lu epiꞌehina: Akuꞌi bo moneubafi moneuba yaꞌma lagaso yagapana mone leꞌmo foipa hulenogomo, Huꞌmau ana bomofihi gofana huto ka emekiloto osahi emilinaꞌmu yabe. Ana bomofihi lubahaꞌalo efa kosa sipina nagatu mu tifilete to sipi hefupogu leꞌmo heꞌmi eteꞌahatita bati hititaꞌmu yabe. Huꞌmau lusina huto halina niꞌibe. 43-44 To ya huto niꞌigo, kayapotu foipana huse bo nohapi, ana kayapo laga hu heꞌmibo. Kayahi luga luga hiti niꞌigo logo loba loba huto mesobose hepatoga bilata bati mehuꞌehibe. To kayahi mone kegiꞌa meniꞌinogo Huꞌmamofihi kapogu tito minoba minoba hilata ya bati huto niꞌibe. 45-46 To ana huto kigitu foipana huse bo nohapi, ana kigigusaka laga hu heꞌmibo. Kigi luga luga hiti nohuto logo loba loba huto mesobose hepatoga bilata bati mehuꞌehibe. To kigigusa mone kegiꞌa meniꞌinogo Huꞌmamofihi kapogu tito minoba minoba hilata, ya bati huto niꞌibe. 47 To kubuloti foipana huse bo nohapi, ana kubu li buyu hu heꞌmibo. Kubuka luga luga hiti nohuto logo mesobose hepatoga bilata bati mehuꞌehibe. To kubuka mone kegiꞌa meniꞌinogo Huꞌmamofihi kapogu tito minoba minoba hilata, ya bati huto niꞌibe. 48 Yaꞌma logo hepatogaya logoꞌa mesobose loba loba huto nolago anaga bilana bonaꞌmagihi enugufaꞌani pata siba siba nohigo sigifaꞌmagi enugufa neba neba hite nelabe.

49 To anaga bilana bonaꞌmagihi enugufaꞌanilo, lali noseꞌnagu hege kusu kusu tito nohuta suhi huto, anaga enugufalo logomo kusu kusu tito lalibe. Yesu ya luto lipoti epiꞌehina yabe. 50 To ka mone hiti ma luto lu epiꞌehina: Hegemoya hetofa noseꞌna niꞌibe. Akuꞌi ekesaꞌa meniꞌigo, bati menohibe. Ekesaꞌa meniꞌinogomo lali hiyaꞌa huto leꞌmo bati hilune? Leꞌmo bati hilutaꞌa meniꞌibe. To lenaliya hetofa hege legi hite minete sibina mehise bati hite minalo. Lenali koguna ite minalo. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

10

Bouba lihaꞌa leꞌmo heꞌmilina ka Yesu luꞌehina

Mt 19:1-12; Lk 16:18

1 Yalo Yesu to panaꞌalobomagi anagati heꞌmite bite Yutia kapogu biteꞌani to Yotani nagami muya beletoga niꞌina kapogu biꞌahabe. To anagu babu bonaꞌmagi Yesutoga ete li gehesa nehago ai mone yupahi hiti kaga lu epilata huto minoꞌehibe. Ai hapaꞌa ya huto niꞌina yabe.

2 To Felosi bonaꞌmagi aiꞌi fi taga hi etaluneꞌmu nehite ete ma lite loka heꞌahana: Ma bose. Bo moneuba lihaꞌa leꞌmo heꞌmilinaꞌa yaꞌma bati huꞌehifi bati mehuꞌehibe. Kai lu limibo. 3 Ya lite lago ai ma luto lu epibe: Moseu hena ka luto koyoꞌehina nekehelifiye? 4 To enali ma lite lu emiꞌahana: Moseu ma luto luꞌehina: Bo moneuba lihaꞌa leꞌmo heꞌmilubeꞌmu nohuto ai yataꞌa fayahi mone goto emiloto yalo leꞌmo heꞌmilinaꞌmu yabe. Moseu ya luto koyoꞌehina yabe. 5 To ya lago, Yesu ma luto lu epiꞌehina: Moseu lenali komopatini efahi fiꞌehina bo nehago keheliꞌohutoꞌa ana ka luto koyoꞌehina yabe. 6 To koyapa Huꞌmau asagaꞌna hapi fito li huto huꞌehina kanagu ai ma luꞌehina: Bo hiti aꞌi hiti li huto huꞌehina yabe. 7 To yalo ai ma luto luꞌehina: Bouba itoꞌafinogo afoꞌafinogo heꞌmi etototo lihaꞌa nohinalo buto minalibe. 8 To anaga bigo, etali li nupa hite minete kogunale lolo hite minalaꞌibe. Huꞌmau ya luto lu moloꞌehigo, yaꞌmu etali alobole loe bonate meminese moneko bonaꞌi minalaꞌina niꞌibe. 9 To ya higo, Huꞌmau leꞌmo nupa huꞌehina alobole, lenali bonaꞌmagi loko mehi etatalo. Yesu kaꞌanilo ya luto luꞌehina.

10 To alihi nonugu tite neminete, panaꞌalobomagi ana kagaꞌmu loka heꞌahabe. 11 To ai ma luto lu epiꞌehina: Bouba lihaꞌa leꞌmo heꞌmiloto to fato aꞌi lilina bouba, ai gumina nofalabe. 12 To ana huto, aꞌuba bahaꞌa heꞌmeto fato bolo bilina aꞌuba, ai ana huto gumina nofalabe. Yaꞌma suhi sigimi hilata nehana yabe.

Yesu yagapanaꞌi lusa gi epoloꞌehina

Mt 19:13-15; Lk 18:15-17

13 To yalo, bonaꞌmagi yagapanaꞌani aitoga eneleꞌmete ete Yesu bako hu epoloto enunu kito lusa gi epalalibe lite eneleꞌmete neago, panaꞌaloboꞌamagi ka epekite lu laga hiꞌahabe. 14 To ya hago, Yesu bu enogoto keheliloto panaꞌaloboꞌa sipi ka epekito ma lu epiꞌehina: Oꞌe. Ya mehilo. Lagaso yagapanaꞌmagi nanitoga bati hite alanaꞌmu yabe. Lu laga mehilo. Yagapanaꞌi suhi hite nemina bonaꞌmagi Huꞌmamofihi kapogu tilanaꞌmu yabe. Lusiga lu nolepube. 15 Bo moneubafi moneuba lagaso yagapanaꞌmofihi suhi huto Huꞌmamofitoga agoya hu emilina bouba, ai Huꞌmamofihi kapogu tilinaꞌmu yabe. To bo moneubafi moneuba lagaso yagapanaꞌmofihi suhi huto Huꞌmamofitoga agoya hu meemilina bouba, ai Huꞌmamofihi kapogu metilinaꞌmu yabe. 16 Yesu ya luloto, yagapanaꞌmagi enunu kito yapo enugufalo li moloto bebe sana ka lu epito minoꞌehina.

Yogo feꞌnohi babu luto li nupa huꞌehina bomofihi kaꞌa

Mt 19:16-30; Lk 18:18-30

17 To alihi Yesu kapo malalubeꞌmu nohigo, bo moneuba hololu luto oto aitoga lahupa nohi fito ma luto loka hoꞌehina: Oho afoꞌnigabe. Bati bo nohane. Nani henaꞌni hulenogoꞌni nemehuba minoba minoba hilibe? Lu nimibo. 18 Ya ligo, Yesu ma luto lu emiꞌehina: Kai nani kumu henabe luto bati bo nohane luto nolane? Asaga bonaꞌmagi bati bo menehana yabe. Huꞌmau aiꞌasigo bati bo nohina yabe. 19 To Moseu keya ka luꞌehina kaꞌa asagaꞌi kai keheliꞌahata niꞌibe. Mone: Kai bonaꞌi ho mefilibo, nolibe. To mone: Aꞌi gumina mefolobo, nolibe. To mone: Gumina melibo, nolibe. To mone: Ka foya nelinogo kai faga faga melubo. To mone: Soya ka luto feꞌnohi melibo. To mone: Itokafinogo afokafinogo kagaꞌatiti keheli etimibo. Yaꞌma keya ka kai akeheliꞌahata niꞌibe. 20 To ya ligo, ana bouba ma luto lu emiꞌehina: Oho, afoꞌnigabe. Yaꞌma keya ka asagaꞌi lagasoꞌasi minona kanaguti kehelito megeꞌi mololata nohuna yabe. 21 Ya ligo, Yesu aiꞌi bu goto minoto ginaga nofigo ma luto lu emiꞌehina: Kaika hapaka monekoꞌisi mehuꞌahatana niꞌibe. Kai buto feꞌnohakalotiꞌi minaꞌa lilotoka ito buto enumuhi menina bonaꞌmagihi epiletogomo Huꞌmau kokulumaga kemetahanaka yege yegeꞌna molo ketalinaꞌmu yabe. To yaꞌma hulotoka oto nemegeꞌi molobo. 22 Ya ligo, ana bouba keheliloto li pisigito minoꞌehibe. Henaꞌmube? Aiꞌa feꞌnohaꞌa babu luto niꞌigo kehelito komopaꞌa keta higo li pisigiloto nohinagati bufa huꞌehina yabe.

23 Ya higo, Yesu bu goto bonaꞌi bu go beloloto panaꞌalobomagihi ma luto lu epiꞌehina: Ke. Yogo feꞌnoho bonaꞌmagi Huꞌmamofihi kapogu tilana keta gofa nohibe. 24 Ya ligo, panaꞌalobomagi kaꞌamuꞌi topa hete: Abo. Keta hina ka nolibe lite ai lu eminogo ai lu eminogo hite nehago Yesu ka mone hiti ma luto lu epiꞌehina: Panaꞌaloboꞌnise. Enali yogo feꞌnohi enemetahanaꞌani niꞌina bonaꞌmagi Huꞌmamofihi kapogu tilana keta gofa nohibe. 25 Kameli yagauba neka hokolo kapoꞌagu kikipa hoꞌehinaꞌa faꞌmene bati huto bilifiye? Oꞌe. Amuya moloto fito foloto bilinaꞌmu yabe. To ana huto feꞌnohaꞌa silagaꞌi niꞌina bouba Huꞌmamofihi kapogu tilina keta gofa huꞌehina yabe. 26 Ya ligo enali lusina hite topa hete ma lite lu emiꞌahana: Yahi, hiya bonaꞌmagi Huꞌmamofihi kapogu tilabe? Kiyiꞌafu bati hinogo Huꞌmau buto bilina niꞌibe? 27 Ya lago Yesu enali enamapahi fito ma luto lu epiꞌehina: Bonaꞌmagi lolo mehilanaꞌa huto niꞌibe. To Huꞌmau ai bati nohuto eneheꞌmalinaꞌa huto niꞌibe. Ma melugu bonaꞌmagi lolo hilanaꞌa keta hilina asagaꞌnamofihi enali lolo mehilanaꞌmu yabe. Huꞌmau ai amuyaꞌa hiti bouba ketaꞌa hitiꞌnamofihi lolo hilinaꞌmu yabe.

28 Ya ligo Pitau: Laliya nasana asagaꞌnati heꞌmitoti kemegeꞌi moloto oꞌohuta yabe, luto noligo Yesu ma luto luꞌehina: 29-30 Oꞌyo, to lusiga lu nolepunagi kehelilo. Bo moneubafi moneuba nani kumu luto to ka lamanaꞌamofi kumu luto nasanaꞌa heꞌmilina bouba faꞌmene minalifihe? Oꞌe. Nani kumu to kaꞌnimu luto hepaꞌagati to meꞌagati heꞌmito, to gonamu tamuꞌamagi etaliꞌagi afoꞌagi itoꞌagi heꞌmi epalalina bouba ai yatai ma melugu nohutoꞌa, to bonaꞌmagi kalanaꞌi nehi etago nohutoꞌa ai asagaꞌna lilibe. Hepaꞌa hiti, meꞌa hiti, gonamu tamuꞌa hiti etaliꞌagi hiti itoꞌagi hiti yagapanaꞌa hiti yege yegeꞌna lilibe. Yatai ma melugu nohuto lilinaꞌmu yabe. To alihi yupahi, kokulumagu mino kosaba huseꞌna liloto to minoba minoba hilinaꞌmu yabe. 31 To yatai sipi bo nehanaꞌamagi moneꞌa akuꞌi alihi faꞌmene bo minalabe. To yatai faꞌmene bo nehanaꞌamagi moneꞌa enali alihi sipi bo minalabe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Yesu fililinamofihi kaꞌa mone hiti luꞌehina

Mt 20:17-19; Lk 18:31-34

32 To alihi, enali Yelusale hepatoga biluneꞌmu nehite kapo meleteꞌani to Yesu kohe toto nobigo panaꞌaloboꞌamagi enuluhaya bigo kapo nebago to enali enemegeꞌi melete nebana boanaꞌmagi koli hite biꞌahabe. 33 To Yesu panaꞌaloboꞌa 12 magihi eneleꞌmoto butoꞌa, bonaꞌmagi alihi hi etalana ka hapi fito lu epito ma lu epiꞌehina: Bu galo. Lali Yelusale hepatoga notubune. To anaga sipi mono bomagi to mono ka negana bomagi hiti enali Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi ka foya li etelete fisa ilanaꞌmu yabe. Ya hilete leꞌmete bite fegutoga bonaꞌmagitoga heꞌmi etalanaꞌmu yabe. 34 To enali kiya hi etete to gufaꞌalo libiꞌna hetete osahi emite yalo ho fililabe. Filifa huloto loeyagi moneyagi yege yupahi keligu minoloto, yalo akuꞌi ho tilinaꞌmu yabe, luto Yesu aiꞌa kumu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Yemesiugo Yoniugo etali kaba bole minaluꞌibeꞌmu liꞌahaꞌina

Mt 20:20-28

35 To Yesu ya ka noligo, Sepetihi panaꞌamaleꞌi Yemesigi Yonigi aitoga ete ma lite lu emiꞌahaꞌina: Afotiꞌagase. Leꞌali yatai koloka haluꞌinaꞌa kai oꞌe meluse leꞌemibo. 36 To ai: Henana hu letetalube? Henana noloka halaꞌibe, luto lu etimigo, 37 etali ma lu emiꞌahaꞌina: Alihi Huꞌmau sipi bo keleꞌmo ho tilenogo leꞌali sogakalo lamagakalo luga luga minaluꞌina bati hilifiye? 38 Ya nelaꞌigo Yesu ma lu etimiꞌehina: Letali noloka haꞌinamofihi mekeheliꞌahaꞌibe. Nani ekesaꞌa nagamiꞌi naluna legitana huto hu netalina niꞌigi letaliba ana konugutiba bati hite nalaꞌina niꞌifiye? To nani alihi nugupisalo keta hina nasana kofilunaꞌa letugupisalo tilenogo letaliba bati hite kofilaꞌina niꞌifiye? Ya ligo, etali: Leꞌali bati huto kofiluꞌibe lite liꞌahaꞌina. 39 Ya laꞌigo Yesu ma luto lu etimiꞌehina: Maꞌnaka. Letali yaꞌma nagami konuguti nalaꞌinaꞌmu yabe. To ana nani nugupisalo alihi tilinaꞌa letali ana hite kofilaꞌinaꞌmu yabe. 40 To yaꞌma lamagaꞌnigago sogaꞌnigago minalaꞌinamofihi yaꞌma nani foyaꞌni meniꞌibe. Afoꞌnifu, Huꞌmau ai leꞌmo bati hu etotoꞌehina bomaleꞌi luga lugaꞌni minalaꞌibe. Yesu ya lu etimiꞌehina yabe.

41 To fato panaꞌaloboꞌa 10 magi yaꞌma ka kehelite Yemesihi Yonihi sipi ka etemekiluneꞌmu nehago, 42 Yesu enali kehe igo ago ma luto lu epiꞌehina: Lenali fato bonaꞌmagihi hapaꞌani keheliꞌahana yabe. Enali kibina boꞌanimagi kaba boꞌanimagi hutu hata hite enugufa limo titi hite ka epekiba epekiba hite neminana yabe. 43 To lenali ana suhi hite meminalabe. Lenalitoga sipi botini lolo hilina bouba ai liliꞌna bonatini nohilibe. 44 To kibina botini lolo hilina bouba ai kele kele panatini nohilibe. Lenali hapatini ya huto minalibe. 45 To Kokulumaguti limiꞌehina Bo ai henabe luto melugu noabe? Ai asaga bonaꞌmagi kele keleꞌi hi eminogo kibina boꞌani minalube luto oꞌehifiye? Oꞌe. Ai kele keleꞌi hu epalalube luto to eneheꞌmalube luto oꞌehina yabe. To bonaꞌmagi aiꞌi he fililenogo gufaꞌalotiꞌi silaga bonaꞌi foipanaguti mina fito pa so epalalube luto oꞌehina yabe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Bu pisi luꞌehina bo Batimeusi Yesu leꞌmo bati huꞌehina

Mt 20:29-34; Lk 18:35-43

46 To enali bite Yeliko hepatoga nehetite mineꞌahabe. To ana hepatogati, Yesu panaꞌaloboꞌamagi hiti babu bonaꞌmagi hiti heꞌmite bite nebago bu pisi luꞌehina bouba giꞌa Batimeusi, Timeusihi panaꞌa yagi, ana bouba me kapo beletogaꞌa minoto bonaꞌi ukimi ukimi huto minoꞌehibe. 47 Ya huto minotoꞌa bonaꞌmagi: Yaꞌma Nasalete hepalo bo Yesu noabe lite nelago, ai keheliloto ma luto kehe iba iba huto minoꞌehina: Akae. Akae. Yesuo. Kai Tebitihi nagaꞌi yale. Kekeꞌi lu netobo. 48 Ya ligo, asaga bonaꞌmagi: Heꞌmibo. Legeꞌnobo, lite ka emekigo ai akuꞌi sipi nogo moloto amuya moloto ma luto kehe iba iba huꞌehina: Oho. Tebitihi nagaꞌi yale. Kekeꞌi lu netobo. 49 Ya luto luba luba higo, Yesu kehelilotoꞌa kapogu heꞌmito buto: Ana bo eno, luto lu epigo enali bu pisi luꞌehina bomofihi kehe ite ma liꞌahana: Ma bo yale. Kofokehi lubo. Kai kumu kehe noinagi ho tito aitoga bubo. 50 Ya lago, ana bouba gutalafaꞌa heꞌmiloto topa hoto hololu luto Yesutoga buto nehetiꞌehina. 51 Ya higo, Yesu ma luto loka hoꞌehina: Nani henana hu ketalube? To bu pisi luꞌehina bouba ma luto lu emiꞌehina: Oho. Babafio. Nubuꞌni li bati hu netoletogo akuꞌi bu goto minalube. 52 To Yesu ma lu emiꞌehina: Kai nanitoga keheli uleꞌale nohataloꞌi keleꞌmo bati nohunagihe. Ya hugo hepakaga bati huto bubo. Ya ligo, anaꞌasi buꞌa bati higo bu goto Yesuhi megeꞌi moloto kapo moloꞌehina yabe.

11

Yesu sipi bo legi huto Yelusale hepalugu tiꞌehina

Mt 21:1-11; Lk 19:28-40; Yn 12:12-19

1 To enali Yelusale hepaꞌi lebato bite Oliba kosalo tite, hepaꞌi mone giꞌa Betani, bege ligite bite mone hepatoga giꞌa Betefasi, anaga nehetiꞌahabe. 2 To Yesu panaꞌaloboꞌa loemo ho lifilubeꞌmu nohuto ma luto lu etimiꞌehina: Letali miya niꞌina hepatoga bite tilete bihu kasihaꞌasilo toki yaga naga iꞌahana gulu hete nanitoga leꞌmete aliyo. Ana toki yaga kosaba yaga yagi, bonaꞌi megesalo metiꞌahana niꞌibe. Ana toki yagamo leꞌmete aliyo. 3 To bo moneubafi moneuba: Henabe lite neliꞌibe luto letoloka nehenogomo letali ma lite li epiliyo: Kibina bouba kehe noinagihe. To aku alihi leꞌoho lifinogo leꞌmoto aluꞌinaꞌmu yabe. Letali ya lite li epiliyo. To enali meleꞌisi kehelite ana toki yaga nanitoga ho lifilabe. 4 Yesu ya ligo, etali kehelilete bite ana hepalugu tite, to kugumalugu nohi kasito toki yaga mone naga iꞌahago, 5 bu gete gulu hete leꞌmete nebaꞌigo anaga neminana bomagi bu gete: Henabe lite toki yaga gulu hete leꞌmete nebaꞌibe, lite lago, 6 etali Yesu lu etimiꞌehina ka nonaꞌa lu epiꞌigo enali kehelite: Ana, leꞌmete biliyo, lite liꞌahana yabe. 7 Bite toki yaga Yesu nohinalo leꞌmete baꞌigo enali megesaꞌalo nakuꞌani lu malago Yesu analo tito minoto kapogu buꞌehibe. 8 To babu bonaꞌi moneꞌamagi nakuꞌani kapogu li malago, to moneꞌamagi kifiguti yafa haya hetigite lite ete kapomolo tili tele hilete li melela melela hite mineꞌahana. 9-10 To kohe tete biꞌahana bonaꞌmagi to megeꞌi biꞌahana bonaꞌmagi hiti bite kanipo fite ma lite fokehi liꞌahana: Bogiyo. Fokehi lilo. Huꞌmamofitogati kibina boti noabe. Ai kumu fokehi lilo. Oho. Afotifi Tebitihi nagaꞌi noabe. Kibina bo ho tito minalina kana ahuto hibe. Ananaꞌmu fokehi lilo. Huꞌmamofi kumu fokehi gofa lilo.

11 Ya lite nelago, Yesu Yelusale hepatoga nehetito tito buto sipi mono nonugu tiꞌehibe. Tito ana nonugu niꞌinanamofihi asagaꞌi bu go beloloto to sinihi gigo, ai i behe huto anaguti heꞌmito buto panaꞌaloboꞌa 12 magi hiti bite Betani hepatoga nehetite mineꞌahabe.

Yesu sifehi yafa gumiꞌi hoꞌehina

Mt 21:18-19

12 Kelete etepo, Betani hepatogati heꞌmite nebago Yesu kauꞌna hago, 13 to sifehi yafa mone hayaꞌa hesiꞌehigo fotoꞌi bu goto: Legeya hoꞌehilibe, luto anaga buꞌehibe. Buto bu goto to legeyaꞌa halina yupahi meoꞌehigo yaꞌmu legeya mehoꞌehina hayaꞌa anasi niꞌigo bu goꞌehina yabe. 14 Bu goto ma luꞌehina: Abo. Ma yafa yale. Bonaꞌmagi alihi kanagu legeyaꞌaka ligite menalabe. To ya noligo panaꞌaloboꞌamagi kaꞌa keheliꞌahana yabe.

Yesu sipi mono nonugu tiꞌehina

Mt 21:12-17; Lk 19:45-48; Yn 2:13-22

15 To bite alihi Yelusale hepatoga nehetigo, Yesu sipi mono nonugu tiloto bu goto ipaluga logo bigo ma huꞌehina. Mono nonugu bisinisi melete minaꞌa lilata hite neminana bonaꞌmagihi ana nonuguti eneleꞌmo tufago biꞌahabe. To efahi senisi hila bonaꞌmagihi hitaꞌani li gelehe hu heꞌmigo, efahaꞌani tili tele huꞌehibe. To namalotiꞌi minaꞌa lilata hite neminana bonaꞌmagihi nebelusaꞌani li gelehe hu heꞌmiꞌehibe. 16 To mono nonugu koko kapoꞌani nemalana bonaꞌmagi lu laga huto kapo hekini loꞌehibe. 17 To asaga bonaꞌi ma luto kaga lu epiꞌehina: Huꞌmamofihi kagu henabe luto koyoꞌehina niꞌibe? Ma luto koyoꞌehina: Nani nohaꞌnigu asaga bonaꞌi noto noto bonaꞌi enali nunumu hite minalabe. Yaꞌmu nunumu nopo yabe lite gi halabe.

Ya luto koyoꞌehina niꞌinagi, aku lenaliya ana nonugu efahi gumina nelina yabe. Ya nehago guminalo nohi alolo huꞌehina yabe, Yesu ya luto ka epekiꞌehina.

18 To ya higo, olopa mono bomagi to mono ka negana enali ya huꞌehinaꞌmuꞌi kehelite yalo Yesuhi he fililana kapoꞌa sa sa hiꞌahabe. To silaga bonaꞌmagi Yesuhi kagaꞌamu fokehi lite nehago yamofihi enali ai kumu koli hite ho mefilise faꞌmene mineꞌahana.

19 To utehi noligo, Yesugi ana olopa hepatogati heꞌmite bite kifi hepaluga keꞌahabe.

Sifehi yafa hosopa iꞌehinamofihi hapaꞌa

Mt 21:20-22

20 To etehi foluguꞌi neete sifehi yafa hayaꞌa hiti lufusaꞌa hiti asagaꞌi lo hosopa ito lo i pigiꞌehigo bu geꞌahabe. 21 To Pitau bu goto Yesuhi kaꞌa beto huto ma luꞌehina: Oho. Afoꞌnigabe. Bu gobo. Sifehi yafamo kai gumiꞌi hoꞌahatogo alo i pigiꞌehina yabe. 22 Ya ligo Yesu ma luto lu epiꞌehina: Oꞌyo, Huꞌma amuya bo nohinamofitoga keheli uleꞌale hite minalo. 23 Lusiga lu nolepube. Lenali bo moneubafi moneuba mana kosamofihi ka emekito: Managati heꞌmito buto sipi nagamilugu folobo, luto noluto to komopaꞌagu ekesa loe lae mehuse maꞌnaka luto huto hilibe luto keheli uleꞌale hinogo, Huꞌmau kaꞌa kehelito anana hu etalinaꞌmu yabe. 24 Yaꞌmu nani kaga lu nolepunagi keheliꞌehilo. Kai Huꞌmamofitoga nunumu huto anaꞌina loka nohotoka, to komopakagu: Hu netalibe luto lamaꞌnaka keheli uleꞌale huto ya huletogo Huꞌmau ai lolo hu ketalinaꞌmu yabe. 25 To numuna hilubeꞌmu nohutoka to bo moneuba koyapa sibina mone hu ketoꞌehinaꞌa niꞌinogomo kai yaꞌma huꞌehinana komopakaguti li heꞌmiloto komopaka fulu hino. Ya nohutoka numuna hilane. Kai ya huletogo kokulumalo Afokafu Huꞌmau ana huto kaika foipanaka heꞌmi ketoto kaitoga komopaꞌa fulu hilinaꞌmu yabe. 26 To kai bonaꞌmagihi foipana hi keteꞌahanana komopakaguti meheꞌmiletogo Huꞌmau kokulumalo Afokafu ana huto kaika foipanaka yaꞌma meheꞌmi ketalinaꞌmu yabe. To kaitoga komopaꞌa fulu mehilinaꞌmu yabe.

Kiyiꞌafu koho lifiꞌehina niꞌibe lite Yesuhi loka heꞌahana

Mt 21:23-27; Lk 20:1-8

27 To Yelusale hepatoga mone yupahi hiti nehetiꞌahana. To Yesu sipi mono nopogu humofaꞌna nohigo sipi mono nohi kaba bomagi hiti to mono ka negana bomagi hiti, 28 enali aitoga ete ma lite loka heꞌahana: Kiyiꞌafu sipi bo nohane luto koho lifigo oto yaꞌma hulata nohane? Kiyiꞌafu lu kimiꞌehigo ya suhi lulata nohane? Lu limibo. 29 Ya lago ai ma luto lu epiꞌehina: Nani ana huto lenoloka halube. Lenali lenoloka halunaꞌa yataꞌa ka nonaꞌa lu nimilenogo nani alihi noho lifiꞌehina bomofihi giꞌa ho lepilube. 30 Mafi. Yonihi, kiyiꞌafu ho lifigo oto nagami folo epoloꞌehibe? Kokulumalo bouba ho lifigo oto nagami foloꞌehifi, melugu bonaꞌmagi ho lifigo oto ya huꞌehibe? Lenali ya noluna kagalo lu nimilo. 31 Ya luto ligo enali musi musi ka lite ai loka hago ai loka hago hite ma liꞌahana: Henabe kaga lu emilune? Lali: Kokulumalo bouba ho lifiꞌehibe, luto lu emilenogo ai: Ya ya, henabe lite agoya hi meemiꞌahabe? luto loloka halibe. 32 To lali: Melugu bonaꞌmagi ho lifiꞌahabe luto lilupiye? to asaga boanaꞌmagi Yoni kumu hetofa bo, lu huto huto bo yabe, lite nekeheligo yaꞌmu enali koli nehite Yesutoga bite ma lu emiꞌahana: Lali mekeheliꞌohune. 33 Ya lite kaꞌalo lu emigo ai: Nani ana huto noho lifiꞌehina bomofihi giꞌa ho melepilunaꞌmu yabe, luto lu epiꞌehina yabe.

12

Foipa bomagi bai nagaꞌi foya kaba hiꞌahanamofihi fono ka

Mt 21:33-46; Lk 20:9-19

1 To yalo, Yesu kaga lu epilubeꞌmu nohuto fono ka ma luto lu epiꞌehina: Bo moneuba nagaꞌi foya kofoto to gegisa fi bego bego hutoꞌa, to kaba bo minalana noho gitoꞌa, to nagaꞌi legeyaꞌa li letite bai nagamiꞌi lolo hilana keli mone kifilotoꞌa, yalo kaba bomagi eneleꞌmo ho tilotoꞌa, fato kapogu buto minoꞌehibe. 2 To alihi legeya hoto uyaꞌi lago, legeyaꞌa mone ligilube luto kele kele panaꞌa mone ho lifigo bigo, 3 enali luba sabo hite osahi emite kehe neigo, ai legeya meligise faꞌmene oꞌehina yabe. 4 Ya hi etago, foya afoꞌafu kele kele panaꞌa mone hiti ho lifigo bigo, enali ana hite osahi emite latahaꞌa i loko hite golahi hilete bati mehina suhi hi eteꞌahana yabe. To yalo kele kele panaꞌa mone hiti ho lifigo bigo aiꞌi he filiꞌahana yabe. 5 To yalo fato fato yupahi kele kele panaꞌa fato fatoꞌi enoho lifigo bago enali moneꞌa osahi epite to moneꞌa enehe filite ya hi epeleꞌahana yabe. 6 To yalo foya afoꞌafu ma luꞌehibe: Nani ketoꞌohuna panaꞌni ho lifilenogo buto ka lu epilenogo ka kehelilabe. Ya luto aiꞌa panaꞌa, gi moneko panaꞌa yagi aimo ho lifigo bigo, 7 enali foya kaba bomagi ana panaꞌi fotoꞌi bu gete ma liꞌahana: Oho. Foya molo lilina panaꞌa noabe. Lali ho fililototi foyaꞌa laliti lilune. 8 Ya liteꞌani ana panaꞌi leꞌmete bite he fililete, foyaguti leꞌmete bite heꞌmi eteꞌahana yaꞌma luꞌehina kiliheꞌi yabe.

9 To ya hago foya afoꞌafu keheliloto henana hu epalalibe? Ai keheliloto buto ana foya kaba bomagihi asagaꞌi enoho fililotoꞌa, foya fato bomagi epinogo kaba hilabe. Yesu ya lu epiꞌehina yabe. 10 To ai ma luto ka mone hiti lu epiꞌehina: Lenali mono bukugu yaꞌma leka mesoꞌahafiye? Ma luto koyoꞌehina niꞌibe:

Liliꞌnalo bomagi yaꞌma efapo

bati mehina efahi yabe,

lite heꞌmiꞌahana.

11 Yatai ana efahuba

hetofana huto huꞌehina.

Sipi Bouba ai ya suhi

li huto higo

lali fokehi lito nominone.

Lenali ana ka mekeheliꞌahafiye? 12 Yesu ya ligo, enali sipi mono bomagi kehelite: Laliꞌi ka lemekito ana fono ka luꞌehina yabe lite kehelite Yesuhi nagaꞌi emilubeꞌmu hiꞌahana akuꞌi asaga bonaꞌmagi kumu koli hite heꞌmite bifa hiꞌahabe.

Takisi efahi heꞌmise hapaꞌamu Yesuhi loka heꞌahana

Mt 22:15-22; Lk 20:20-26

13 Bite yalo Felosi bomagi lugaꞌa to Heloti nagaꞌi bomagi lugaꞌa hiti enoho lifigo, 14 bite Yesuhi miꞌi malaluneꞌmu nehite aitoga ete ma liꞌahana: Babafio. Kai lusiga lulata bo nohane. Kai Huꞌmamofihi kaꞌa maꞌnaka luto lu lepise bo nohane. Bona kumu koli mehuse bo nohuto Huꞌmamofihi kaꞌa lusiga luto lu epise bo nohatagihe. Mafi. Sipi kaba bo, giꞌa Sisa aimofihi takisi efahi emiluta bati huꞌehifi bati mehuꞌehibe? Ana efahi emilupi meemilune? Yaꞌma Lomu gamanimofihi keya ka megeꞌi malalupi, heꞌmilune? Kai lu limibo. 15 Ya nelago, Yesu enali aiꞌi fi taga hiluneꞌmu enipa nehago kehelitoꞌa ma luto lu epiꞌehina: Lenali henabe lite nimiꞌi nemalabe? Efahi legeyaꞌa mone ite ete nimitogo bu galube. 16 To ya ligo, enali efahi mone ite ete emilago, ai li saga nohuto ma luto enoloka hoꞌehina: Mana efapolo kiyiꞌafihi mehaꞌa hiti fayahaꞌa hiti niꞌibe? 17 Ya ligo, enali: Sipi kaba bo Sisahi mehaꞌa yabe, lite lago ai ma lu epiꞌehina: Ya. Ana, Sisahi nasanaꞌa Sisahi emilo. To ana huto Huꞌmamofihi nasanaꞌa Huꞌmamofihi emilo. Ya ligo, enali hetofa ka nonaꞌa epiꞌehinamofi hiti to ai kumu topa hete ka melise faꞌmene mineꞌahana yabe.

Bonaꞌi filiꞌahanaguti ho tilana hapaꞌamu Yesuhi loka heꞌahana

Mt 22:23-33; Lk 20:27-40

18 To yalo Satusi bomagi, enali bonaꞌi fili su helete alihi akuꞌi ho metilabe lite nelana bomagi, enali aitoga ete ma lite loka heꞌahana: 19 Babafio. Moseu ma luto koyoꞌehina keheliꞌohune: Bo mone yagapanaꞌi meketose fililenogomo lihaꞌa gonaꞌauba lilibe. Gonaꞌauba lihaꞌa liloto yagapanaꞌi ketolenogo ya huto goꞌafihi bihaꞌa huto hilabe. Moseu ya luto koyoꞌehina keheliꞌohune. 20 To mafi. Koguna 7 mineꞌahabe. To yege bouba ai lihaꞌa lito to yagapanaꞌi meketose fililago, ai megesaꞌalo bouba ana aꞌi liꞌehibe. 21 To ai ana huto yagapanaꞌi meketose fililago, aiꞌa gonaꞌauba liꞌehibe. 22 To ya huto buto yaꞌma kohona silagaꞌi ana suhi huto ana aꞌi lite yagapanaꞌi meketese fililago, yalo alihi ana aꞌuba ana huto filiꞌehina yabe. 23 To ya higo, alihi filiꞌahanaguti ho tilana yupahi kiyiꞌafihi lihaꞌa lolo hilina niꞌibe? Yaꞌma kogunamagi asagaꞌi ana aꞌi liꞌahana niꞌibe.

24 Ya lago, Yesu kaꞌanilo ma luto lu epiꞌehina: Ya. Lenali ya hite keheli fetaga nehabe. Lenali Huꞌmamofihi kaꞌa hiti hapaꞌa hiti mekeheliꞌahabe. To Huꞌmau amuyaꞌa hiti bo nohigo, lenali menekehelibe. 25 To bonaꞌmagi alihi filiꞌahanaguti ho tilana kanagu anaꞌi kata mehilanaꞌmu yabe. To anaꞌi melilanaꞌmu yabe. Ana kanagu kokulumalo agelomagihi suhi hite minalanaꞌmu yabe. 26 To filiꞌahanaguti ho tilana kagaꞌmu Moseu koyoꞌehina ka mone bu megeꞌahafiye? Moseu yaꞌma i kulu tito loꞌehina yafa bu goꞌehina yupahi, Huꞌmau hena ka lu emiꞌehina niꞌibe? Ai ma luto lu emiꞌehibe: Nani Abalahahi kibina boꞌa Isakahi kibina boꞌa Yakopuhi kibina boꞌa nohube, luto lu emiꞌehina yabe. 27 Ana kaꞌamofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe. Huꞌmau ai enubu hiti nehana bonaꞌmagihi kibina boꞌani nohina keheliꞌohune. To ya higo, enali koyapa bonaꞌmagi, Abalaha yagi, Isaka yagi Yakopu yagi enali fenene mehise nehabe enali mineme bite nehana yabe, luto nolina ka yaꞌma niꞌibe. To lenaliya yaꞌma keheli fetaga nehana yabe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Kohe toto yataꞌa keya ka mone tiꞌehina

Mt 22:34-40; Lk 10:25-28

28 To enali Yesuhi kaga yaꞌma loka nehago, to Yesu kaꞌanilo kaga bati huto lu noepigo, mono ka enelepise bo moneuba anaga minoto kehelito oto Yesuhi ma luto loka hoꞌehina: Keya ka asagaꞌi niꞌigo, to hiyaꞌa hofa toto be ligiꞌehina ka niꞌibe? Lu nimibo. 29 Ya ligo, Yesu ma luto lu emiꞌehina: Yataꞌa yaꞌma hofa toꞌehina ka ma niꞌibe. Isilaeli nagaꞌi kehelilo. Kibina bo Huꞌmau monekoꞌna nohuto aiꞌasigo kibina bo nohibe. 30 To kai kibina boka, Huꞌmamofihi kemehi emito, keheli emito minalane. Kipakatu kemehakatu komopakatu kugufakatu amuya moloto aimomuꞌi keheli emito minobo. Yataꞌa yaꞌma niꞌigo to analo yaꞌma ka mone ma niꞌibe: 31 Kai bonaka kumu kiginaga fito minobo. Kaika kugufaka kaba nohata suhi huto bonakamofihi kaba hu etobo. Yaꞌma keya ka loemoya, asaga kamofihi be ligiꞌehina yabe. 32 Ya ligo, mono ka enelepise bouba ma luto lu emiꞌehina: Oho. Afoꞌnigabe. Maꞌnaka nolane. Huꞌmau monekoꞌna nohibe luto lusiga nolane. To aiꞌasigo kibina bo nohibe luto lusiga nolane. 33 To lali bonaꞌmofita ai kumu lipatitu lemehatitu komopatitu lugufatitu amuya moloto lebesito keheli emiluta bati ka nolane. To bonatiꞌmu liginaga fito lugufati kaba nohuto suhi huto kaba hu epalaluta bati ka nolane. To bona moneuba yaꞌma keya ka loemofitoga keheli emilata yauba silagaꞌnamofihi Huꞌmamofitoga noemutana to salamana go emutana silagaꞌi be ligiꞌehina yabe. Kai maꞌnaka nolane. 34 To yaꞌma bouba ya huto keheli bati huto kaga lu emigo, Yesu kehelise ma lu emiꞌehina: Kai Huꞌmamofihi kapoꞌalo lebatoꞌisi tilubeꞌmu nohane. To ya ligo, bonaꞌmagi enali enelesaꞌani noligo kaga loka mehese mineꞌahana yabe.

Mesia kumu Yesu Felosi bonaꞌi enoloka hoꞌehina

Mt 22:41-46; Lk 20:41-44

35 To Yesu sipi mono nonugu minoto ka lu noepito ma luto enoloka hoꞌehina: Enali mono ka lu enelepise bonaꞌmagi henabe lite Kilisito bo Tebitihi panaꞌa nohibe lite nelabe? 36 Koyapaꞌa Tebitiu Hetofa Sikalafuꞌuba lu emiꞌehina ka yaꞌma luto ma luꞌehina:

Sipi Bo Huꞌmau nani Sipi Boꞌni

ma lu emiꞌehina:

Kai lamagaꞌnilo minotoka,

to nani fatehakamagihi enoho su holenogo

melugu minelenogo

kai kigigusakatu enemegesaꞌanilo

kifita ilane.

37 Ya luto luꞌehigo Tebitiu ana ka luloto Kilisito kumu: Nani kibina boꞌni yabe, luto yaꞌma gi hoꞌehina. Ya huꞌehigo enali henabe lite Kilisito Tebitihi yagapanaꞌa anasi nohibe, lite nelabe? Yesu ya ligo asaga boanaꞌmagi kaꞌamofihi keheliba keheliba hite ai kumu fokehi liꞌahabe.

Keya kaga enelepise bomagihi Yesu lu kuguma hu epoloꞌehina

Mt 23:1-36; Lk 20:45-47

38 To yalo Yesu kaga luto lipoti epiloto ma luꞌehina: Lenali mono ka lu enelepise bomagi kumu kaba hu bati hilo lu nolepube. Enali yatama kata lusi hetofa kata hepite maketi hepaluga hutu hata hite humofaꞌna hite nehago bonaꞌmagi enalitoga lipite enebe netigibe. 39 To enali mono nonugu titeꞌani olopa bomagihi hetofa nebelusalo tite neminabe. To sipi noseꞌna nalana yupahi ho tite yafege gelete mineꞌahana. 40 To enali keto aꞌmagihi feꞌnohaꞌani be nesilite gumina lilata nehana. To asaga bonaꞌmagi kehelite lofokehi lilabe lite yaꞌmu yatama yatama kaga lite nunumu hite mineꞌahana yamofihi hapaꞌani ya huto niꞌibe. Niꞌinaya alihi Huꞌmau ka foya lilina kanagu enaliꞌaniꞌmu fagalo bonaꞌi nehabe lilina, to osahi sipiꞌa mone hiti epilinaꞌmu yabe.

Keto aꞌi moneuba efahaꞌa lagasoꞌa mono nonugu heꞌmiꞌehina

Lk 21:1-4

41 To Yesu sipi mono nonugu minoto efahi neheꞌmina hepaꞌmo bu goto minago babu bonaꞌmagi ete efahaꞌani neheꞌmigo bu goꞌehina. Yaga foya bomagi efahaꞌani babu luto anagu heꞌmiꞌahana. 42 Yalo keto aꞌi moneuba oto efahaꞌa loe toea anagu heꞌmigo Yesu bu goꞌehina. 43 Ya bu goto panaꞌalobo kehe igo ago ma luto lu epiꞌehina: Lusiga lu nolepube. Yaꞌma keto aꞌuba heꞌmiꞌehina efahaꞌa yauba asaga bonaꞌi heꞌmiꞌahanaꞌamagihi enebe ligiꞌehina yabe. 44 Enali efahaꞌani silagaꞌi niꞌinaloti moneꞌa lite ete heꞌmiꞌahabe. To ai muhi menina aꞌi nohuto efahaꞌa asagaꞌi niꞌina to noseꞌna mina fito nalube luto moloꞌehina efahaꞌa yaꞌma aheꞌmi su hoꞌehinagihe. Yanaꞌmu aiꞌa hapaꞌa bati huꞌehinauba enebe ligiꞌehibe, luto Yesu ya luto luꞌehina yabe.

13

Sipi mono nohi tele bilana ka Yesu lu epiꞌehina

Mt 24:1-2; Lk 21:5-6

1 To Yesu sipi mono nonuguti heꞌmito nolimigo, kolo panaꞌa moneuba ma luto lu emiꞌehina: Oho. Babafio. Bu gobo. Yaꞌma nohi fela nopo yabe. Sipi efaha nohi niꞌibe. 2 To Yesu ma luto lu emiꞌehina: Yaꞌma sipi mono nohi bu nogapiye? Bu go bati hubo. Alihi kanagu, ana efaha nohi asagaꞌi i tobo silenogo, ana efahi asagaꞌi limo ito moneꞌisi moneꞌisi melugu minalibe.

Sipi keta hina nasana fato fatoꞌi huto hilina ka

Mt 24:3-14; Lk 21:7-19

3 To alihi, panaꞌalobo hiti ana hepatogati heꞌmite bite mone kosalo, giꞌa Oliba, ana kosalo tilete to miya yaꞌma sipi mono nohi bu gete nehago Pitagi Yemesigi Yonigi Atulugi suguna hite ma lite loka heꞌahana: Yaꞌma sipi efaha nohi i tobo silina kana huto hilinaꞌa lali hiyaꞌa huto kehelilune? 4 Yaꞌma luna lana asagaꞌi hiya kanagu huto hilibe. Lu hokolo hu letobo.

5 To ya lago ai ma luto hapi fito lu epiꞌehina: Nani yatai lipoti lu nolepube. Lenali kaba hilo. Bonaꞌmagi bahane hete leneleꞌmo keheli fetaga hiluneꞌmu nehinogomo, keheli bati hilo. 6 Yaꞌma alihi kanagu fato fato bonaꞌmagi babu lite lenalitoga melugu huto hilete ete to faga lite nani nigiꞌni hete: Nani Mesia bo nohube, lenubuto bise linogofi, nani Mesia bo leneheꞌmose nohube linogo, ya hite faga lite lu epiteꞌani yalo babu bonaꞌmagihi eneleꞌmo keheli fetaga hilanaꞌmu yabe. Lenali yaꞌmu kaba hi bati hilo. Bo moneubafi moneuba lenimiꞌi molo lalibe, luto nolube. 7 To alihi kanagu hiti, noto noto hepatoga luba hilenogo to luba ka nelinogo lenali kehelite koli mehilo. Yaꞌma maꞌnaka luto huto hilinaꞌmu yabe. To yaꞌma kana huto nohinogo meꞌi su halina kana huto hilubeꞌmu menohibe. 8 Yataꞌa fato fato nagaꞌmagi fato fato nagaꞌi hiti luba hilabe. To mone gihiti bomofihi nagaꞌamagi ho tite mone fato kibinamofihi nagaꞌa hiti luba hilabe. To fato fato hepatoga imimaꞌi lilibe. To fato fato hepatoga noseꞌna fenene hinogo sipi kauꞌna enahalinaꞌmu yabe. To yaꞌmana asagaꞌi huto hulenogo, lenali ma lite kehelilabe. Luna lana keta hina nasana asagaꞌi gofana hilina kana yuhufasi hapi filubeꞌmu nohibe lite kehelilabe.

9 To yaꞌma huto nohinogo lenalitini kaba hi bati hilo. Boanaꞌmagi alihi lenaliꞌi kefefe hite bite mono nonugu leneleꞌmete bite ka foya lilete osahi lepilabe. Nani kumu lite leneleꞌmete bite gamani bona enubulo to enikibina bona enubulo leneleꞌmete bite ka foya li lepalalabe. To ya hinogo lenali nani kumu ka lamanaꞌa lu epilabe. 10 Yataꞌa kohe toto lenali naniꞌni hetofa ka lamanaꞌni asaga noto noto kapogu lu yege hete lu epinogo yalo alihi meꞌi asaga baga ito su halina kana huto hilibe. 11 To enali nagaꞌi lepite leneleꞌmete bite ka foya li lepalana yupahi lenali koli mehilo. To kaga lilana ka lenegekesa keheli keheli hite meminalo. Henaꞌmube? Huꞌmau, ana kanagu leneheꞌmenogo kaga lilabe. Ai lu lepilina ka yaꞌma lu epilo. Lenaligo kaga lilana meniꞌibe. Sikalafuꞌuba lenali hiti moneka nehite fatehatinimagihi kaga li epilabe. 12 To ana huto, yaꞌma kanagu gonamu tamuꞌa moneꞌamagi ai ho filinogo ai ho filinogo hite minalabe. To bonaꞌi moneꞌamagi yagapanaꞌani enehe fililabe. To panalaꞌi panaꞌmagi moneꞌa ana hite itoꞌanigi afoꞌanigi enehe fililabe. Ana kanagu ya hite minalabe. 13 To asaga bonaꞌmagi nani kumu lite enipagu sibina nohinogo sipi ka lepekilabe. Ya hi lepalanaya akuꞌi nanitoga koseleꞌi mehose uleꞌale huto minalina bomofi, kanaꞌa su holenogo, Huꞌmau leꞌmalinaꞌmu yabe. Yesu ya luto lu epiꞌehibe.

Foipana napaꞌa laga mehina huto hilina ka

Mt 24:15-28; Lk 21:20-24

14 To Yesu mone ka hiti ma luto lu epiꞌehina: To alihi, sipi mono nonugu foipa suhi napauba hepaꞌi nohi li sibina gofana hulata nohinamofihi lenali bu galanaꞌmu yabe. To yaꞌma koyapa fayapo leka salata bomofita kehelibo. Yaꞌma mono nonugu foipa suhi li huto hilenogo, lenali bu gelete yalo lenali Yutia kapogu nemina bonaꞌi meꞌme hite kosaga tite minalo. 15 To nohupitalo nominata bomaka feꞌnohi lilube luto nohakagu metise kana su halinagi faꞌmene meleꞌisi bubo. 16 To ana huto foyagu kai gu kata lilube luto i behe huto hepatoga mebuse faꞌmene bubo. 17 Ke. Ana kanagu yagapanaꞌani hiti nehana aꞌmagi kumu kekeꞌi li epalalo. To yagapanaꞌi yuhufasi keteꞌahana aꞌmagi kumu leniginaga fi epilo. 18 To yaꞌma foipa nasana huto hilina kanamuꞌi lenali ma lite nunumu hilo. Yaꞌma kufuga kana huto hu lalibe lite Huꞌmamofihi loka halo. 19 Henaꞌmube? Yaꞌma kanagu gumiꞌi gofana huto hofa toto tilinaꞌmu yabe. Koyapa kanagu gumiꞌi ya huto metiꞌehina niꞌibe. Huꞌmau meꞌi hiti to asagaꞌna li huto huꞌehina kanaguti buto buto yatai kanagu nehetito, yaꞌma ya huto gofana huto gumiꞌi hoseꞌna metiꞌehina niꞌibe. To ana huto fotoꞌi alihaꞌa hiti, ya huto gofana huto sipi gumiꞌi hoseꞌna metilinaꞌmu yabe. Yaꞌma moneko kanagu gumiꞌi gofana huto sipi huto tilina kana niꞌibe. 20 Ya higo, Sipi Bouba ana kana leꞌmo tupa mehutita asaga bonaꞌmagi filitine. To Huꞌmau aiꞌa eneleꞌmoꞌehina bonaꞌmagi kumu luto kana aleꞌmo nesi huꞌehina yabe.

21 To ana kanagu, bonaꞌi moneꞌamagi ma lite lilabe: Bu galo. Mesia bouba maga nehetito lubuto bilibe lite lilabe. To moneꞌamagi: Bu galo. Meyaga nehetito leheꞌmalibe lite lilabe. To yaꞌma ka li lepelenogo lenali kaꞌani mekehelilo. 22 Akili ka lilabe. To ana kanagu faga faga kaga lu huto huto bomagi hiti to faga mono ka luse bomagi hiti ma lite lilabe: Nani Mesia bo yabe, lite faga lite lilabe. To enali fato fato suhi hite topa hese suhi hite hilete yaꞌma Huꞌmau eneleꞌmoꞌehina bonaꞌmagihi keheli sibina hu epalalune lite babeyafa hite enimiꞌi malalanaꞌmu yabe. 23 Ya hilanagi to lenali kaba hi bati hilo. Nani yaꞌma huto hilina nasanaꞌmu asagaꞌi lipoti alepiꞌohuna yabe. Yaꞌmu kaba hu bati hilo.

Kokulumaguti limiꞌehina Bouba akuꞌi alina kanaꞌamu yabe

Mt 24:29-31; Lk 21:25-28

24 To Yesu mone ka hiti ma luto lu epiꞌehina: To yaꞌma gumiꞌi gofana huto tilina kana su holenogo yege fenene higo sinihi gilibe. To ikahi hiti besa besa meloto li sabalibe. 25 To kokulumaguti sonofiꞌi yege yegeꞌna limilibe. To kokulumagu nasana asagaꞌi li gusili gusili hilinaꞌmu yabe. 26 To yalo, Kokulumaguti limiꞌehina Bouba amuya hiti nohuto to fana mehaꞌa sipi besa nolago, ai sopohi hite akuꞌi kokulumaguti nolimigo, bu galabe. 27 To ai agelomagihi enoho lifilenogo, bite aiꞌa bita huꞌehina bonaꞌi asagaꞌi noto noto hepaꞌi fato fatoꞌi anagati asaga melugu hepatogati meꞌi nekisalo niꞌina hepatogati silagaꞌi eneleꞌmete elenogo li gehesa hilabe. Yesu ya luꞌehina yabe.

Sifehe yafauba bonaꞌi guna isemofihi hapaꞌa lepilata nohibe

Mt 24:32-35; Lk 21:29-33

28 To mone ka hiti ma lu epiꞌehina: Mafi. Sifehe yafa hapaꞌa lepilugi, kehelilo. Hapaꞌa ma huto niꞌibe. Ana yafamo yahaꞌalo mokoꞌa biloto to hayaꞌa yuhufasi nohesigo, lenali bu gete: Kotaga lilibe lite nekehelibe. 29 To ana huto yaꞌma maꞌasi lu lepiꞌohunana huto hulenogo, lenali: Kokulumaguti Sipi Botiuba akuꞌi alina yupahi maꞌasi huto hilibe lite, maꞌasi leke ho malalubeꞌmu hibe, lite kehelilabe. Nani lusiga nolepunagihe. 30 Yaꞌma yatai nehana bonaꞌmagihi kanaꞌani su mehenogo, ana kana hapi filinaꞌmu yabe. Nani kaꞌni fenene huto mefilise yaꞌma huto hilina niꞌibe. 31 Kokuluma hiti meꞌi hiti alihi fenene huto su halinaꞌmu yabe. To nani kaꞌni lusiga yagi mefilise huto hilinaꞌmu yabe. Yesu ya luto lu epiꞌehibe.

Yesu alina kanaꞌamofihi bonaꞌi mekeheliꞌahana

Mt 24:36-44

32 To Yesu mone ka hiti ma luto lu epiꞌehina: Yaꞌma huto hilina kana asaga bonaꞌmagi menekehelibe. Kokulumaga agelomagi enali hiti menekehelibe. To nani Huꞌmamofihi panaꞌamofita menokehelube. Afoꞌnifu, Huꞌmau aiꞌasigoko keheliꞌehina yabe. 33 To ya huto niꞌinaya, lenali bu gete minalo. To lenegekesa keheli bati hite minalo. Ana kana huto hilinaꞌa lenali ana hite menekehelibe. Ya huꞌehinagi be go bati hite minalo. 34 Ma huto anana huto hilibe. Bo moneuba hepato heꞌmito fatoga bilubeꞌmu nohutoꞌa liliꞌna bonaꞌmagihi liliꞌnaꞌaniꞌmu lu epito to bihu kasito minoto kaba nohina bomofihi lu emilina: Kaba huto minobo, luto bufa hilibe. Ya suhi lenali ana hite kaba hite minalo. 35 Hepa afoꞌafu hiya kanagu alibe lite lenali menekehelibe. Utehi alifi, foluguꞌi alifi, kokole nogo nomelenogo alifi, goꞌi nolinogo alifi, yaꞌma menekehelibe. 36 To lenubuꞌi keꞌehinogo ai meleꞌisi noenogomo henatini hilabe? To ya higo bu gefe lite minalo. 37 Nani yaꞌma lu nolepuna ka asaga bonaꞌmagihi ana huto lu noepube. Bu go bati hite kaba hite minalo.

14

Yuta kaba bonaꞌmagi Yesuhi nagaꞌi emilune liꞌahana

Mt 26:1-5; Lk 22:1-2; Yn 11:45-53

1 To yalo ana kanagu, sipi mono bomagi to mono ka enelepise bomagi hiti Yesuhi suguna huto nagaꞌi emito ho fililune lite mineꞌahabe. To ana kanagu, Yuta bonaꞌmagi asagaꞌi sipi mono yupapo hapi filuneꞌmu hite minete: Loe yupahi su holenogo nagaꞌi emilune lite kana meleꞌahabe. Henaꞌmube? Ana loe yupahi, mono yupahi yagi, sipi noseꞌna loemo laita hilata nehana kana yabe. Mone noseꞌna kana Pasa yabe nelana, yaꞌma koyapa Huꞌmau enubuto buꞌehina yupa kumu yabe. To mone noseꞌna kana enali beleti noseꞌnaꞌani yisiti hiti lolo mehise faꞌmene nenana yaꞌma yupa kumu yabe. 2 Ana sipi mono kana maꞌasi hapi filuneꞌmu nehago yaꞌma sipi mono bomagi ma lite enegekesa keheliꞌahabe: Lali yaꞌma Yesuhi sipi noseꞌna kanagu ho fililenogomo, asaga bonaꞌmagi kehelite luba hilabe. Ya higo, yaꞌma noseꞌna kana su holenogo ho fililune. Enali ya lite kehelite geba hiꞌahabe.

Aꞌi moneuba tu mesebe Yesuhi lataꞌalo heki etoꞌehina

Mt 26:6-13; Yn 12:1-8

3 To Yesu Betani hepatoga buto mone bomofihi nohaꞌagu tito minoꞌehibe. Yaꞌma koyapa hehe bomofihi, giꞌa Simoni, aiꞌa nohaꞌagu minoꞌehibe. To anaga minoto noseꞌna nonago, aꞌi moneuba efaha kopo kofito aitoga oꞌehina. Ana konugu mesebe nagamiꞌi hetofana niꞌigo, giꞌa Nati yabe, sipi efapoloti mina fiꞌehinaꞌa yaꞌma kofito oto li hokolo huto Yesuhi latahaꞌalo i heki etoꞌehina yabe. 4 To bonaꞌmagi moneꞌa bu gete enipagu logo bigo, ai lu emigo ai lu emigo hite ma liꞌahana: Akae. Henabe luto ya huto i hekibe? 5 Ana mesebelotiꞌi minaꞌa 300 kina lito buto musufalo bonaꞌi epitita bati hutitaꞌmu yabe. To ya huto latahaꞌalo faꞌmene hekiꞌehina bati mehina supo hibe. Enali ya lite ana aꞌmofihi ka emekiꞌahabe. 6 To ya lago, Yesu ma lu epiꞌehina: Oꞌe. Ya ka heꞌmilo. Henabe lite ka emekiꞌahabe? Ka meemekilo. Ai bati suhi hu netoꞌehina niꞌibe. 7 Enali musufalo bonaꞌi lenalitoga asaga yupahi mineba mineba nehanagi to lenali bati hite fato fato yupahi efahi epilanaꞌmu yabe. To nani lenalitoga asaga yupahi minoba minoba mehilube. 8 Yaꞌma aꞌmouba nanimo nehe filite keli halanaꞌmu luto yataꞌa mesebe nugufaꞌnilo folo netoꞌehina niꞌibe. Bonaꞌi keli haluneꞌmu nehana suhi huto nugufaꞌnilo mesebe foloꞌehina yabe. Aiꞌa so kiꞌehinaꞌa ahu netoꞌehibe. 9 To lusiga nolube. Alihi nani kumu ka lamanaꞌa asaga melugu hepatoga bite kaga beto hite lu epilana nehite yaꞌma aꞌuba hu netoꞌehinamofihi kaꞌmu ana hite lu epilabe. Ai hu netoꞌehinamofihi beto hite kaga lilabe.

Yutasiu Yesuhi fatehaꞌamagihi enelepise ka moloꞌehina

Mt 26:14-16; Lk 22:3-6

10 Ya noligo aposolo bo moneuba, Kelio nagaꞌi nohina bo, giꞌa Yutasi, ai anagati heꞌmito buto sipi mono bonaloga buto Yesu kumu gutunu ka lu epilubeꞌmu buꞌehibe. 11 Buto Yesu nohinalo yamofihi lenelepilube luto lu epigo, enali fokehi lite: Efahi kimilutagihe, lite lu emite meleꞌahana. Yalo ai Yutasiu Yesuhi enelepilina kapoꞌa sa sa huꞌehibe.

Yesu panaꞌaloboꞌa hiti Pasa noseꞌna naluneꞌmu hiꞌahana

Mt 26:17-25; Lk 22:7-14, 21-23; Yn 13:21-30

12 To ana kanagu, sipi noseꞌna beleti noseꞌna yisiti hiti lolo mehise nalana yupahi utehi hapi filuneꞌmu nehago sipisipi yaga nalaꞌa Pasa mono yupapo kumu luto helata nehana kanagu, Yesuhi panaꞌaloboꞌamagi ma lu emiꞌahana: Lali Pasa noseꞌna hiyaga buto nalune? Hiya nonugu noseꞌna li nupa huto laita hu ketalune? 13 Ya lago, Yesu panaꞌaloboꞌa loemofihi ma lu etimito etoho lifiꞌehina: Olopa hepatoga tite to bo moneuba nagami kohi kofito nobinogo letali bu geletetiti bite megeꞌi biliyo. 14 To ai tilina nonugu nehetite noho bo ma lite lu emiliyo: Afotifu panaꞌaloboꞌni hiti Pasa noseꞌna naluta nohi hiyaꞌa niꞌibe luto nolibe. Ya lite lu emiliyo. 15 To ai ifo nonugu leteleꞌmoto tilibe. Anagu sipi nohi mone aiꞌa aleꞌmo bati huꞌehinana letelepilibe. Ana nonugu letali Pasa noseꞌnati li nupa hite leꞌmo bati hiliyo. 16 Ya ligo, ana loe bomaleꞌi aitogati heꞌmite bite olopa hepatoga tite to Yesu lu etimiꞌehinana yamofihi asagaꞌi bu gelete nohi tite anagu Pasa noseꞌna leꞌmo bati hiꞌahaꞌibe.

17 To utehi noligo Yesugi panaꞌalobo 12 magi enigiꞌa aposolo bomagi enali hiti ana nonugu tiꞌahabe. 18 To noseꞌna nete nehago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lusiga nolube. Lenali nani hiti noseꞌna nenana bonaꞌi lenali folagahatiniguti bo moneuba fatehatimagihi nani kumu gutunu ka lu epilinaꞌmu yabe. 19 Ya ligo, enali enipagu keta higo, hapi fite moneꞌisi moneꞌisi: Nanifiye ligo, nanifiye ligo ya lite loka heꞌahabe. 20 To ai ma lu epiꞌehina: Lenali folagahatiniguti, aposolo bo moneuba ana hilibe. Nani hiti moneko lapelugu lifito nonana bo yabe, Yesu ya luto luꞌehibe. 21 To ka mone hiti ma luto lu epiꞌehina: Nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bomofita noho fililabe yaꞌma nani kumu mono kagu koyapa keyeꞌahana ka nanitoga ahuto hilibe. To Kokulumaguti limiꞌohuna Bo kumu gutunu ka fatehatimagihi lu epilina bomofihi Huꞌmau gumiꞌi gofa huto halinaꞌmu yabe. Akae. Ana bomofihi itoꞌafu meketatita bati hutitaꞌmu yabe. Huꞌmau gofana huto halinaꞌmu yabe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Sipi Bomofihi yupala noseꞌna

Mt 26:26-30; Lk 22:15-20; 1 Kol 11:23-25

22 To noseꞌna nenago, Yesu beleti noseꞌna lito bebe sana ka luto yalo i gofa huto epito ma lu epiꞌehina: Lite nalo. Yaꞌmana nani nugufaꞌni yabe. 23 To yalo bai nagami kohi lito, Huꞌmamofitoga foke ka lutoꞌa yalo li epilago, enali asagaꞌi neꞌahana yabe. To nenago, Yesu ma luto lu epiꞌehina: 24 Yaꞌma nagamiꞌi golahaꞌni yabe. Huꞌmau bonaꞌmagi kumu luto kaga lu moloꞌehinaloꞌi golahaꞌni limi su halibe. Yaꞌma Huꞌmamofitoga lu mu tifiseꞌnaꞌamu yabe luto golahaꞌni li huto hu moloꞌohube. Yege yege bona kumu luto limi su halinaꞌmu yabe. 25 To lusiga lu nolepube. Nani yatai bai nagamiꞌi nonobe. Akuꞌi asaga yupahi menalube. To alihi Huꞌmamofihi kapoꞌa huto akuꞌi yalo yuhufasi nalunaꞌmu yabe luto Yesu ya luꞌehibe. 26 Ya ligo, enali mono nama mone lilete yalo nonuguti heꞌmite bite Oliba kosaga tite mineꞌahabe.

Yesu yaꞌma Pitau bahane halina kaꞌmu luꞌehina

Mt 26:31-35; Lk 22:31-34; Yn 13:36-38

27 To anaga Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali asagaꞌi heꞌmi netete koli felefa hilabe. Mono kagu Huꞌmau koyapa kaga ma ligo keyeꞌahana: Nani kaba bomofihi holenogo, enali sipisipi yagaꞌa tili tele hite bilabe. Yaꞌma ka luꞌehinaꞌa nanitoga ahuto hilibe. Lenali heꞌmi netete ya hite tili tele hilanaꞌmu yabe. 28 To alihi Huꞌmau filiꞌohunaguti neleꞌmo ho tilenogo, nani kohe toto buto Galili kapogu buloto akuꞌi li gehesa hilune. 29 Ya ligo, Pitau ma lu emiꞌehina: Oꞌe. Enali asagaꞌi heꞌmi ketete fele su nehenogo nanigo minalube. 30 Ya ligo, Yesu kaꞌalo ma luto lu emiꞌehina: Nani lusiga lu nokumube. Kai yatai foluguꞌi kokole loe yupahi nogo memoloꞌehinogo kai nani kumu: Ana bo mekeheliꞌohube, luto bahane hoto loeyagi moneyagi yupahi bahane hoto lu epilane. Yesu Pitahi ya lu emiꞌehibe. 31 Ya ligo, Pitau amuya moloto ma luto lu emiꞌehina: Oꞌe. Nani kai kumu bahane hoto lu meepilube. Kai hiti nehe fililuneꞌmu nehinogo, ana huto bahane hoto lu meepilube. To nani ana huto nehe fililana bati huto yabe nolube. To panaꞌaloboꞌamagi asagaꞌi ana hite yaꞌma lite liꞌahana yabe.

Yesu Gesemani foyagu nunumu huꞌehina

Mt 26:36-46; Lk 22:39-46

32 Yalo bite mone hepatoga, giꞌa Gesemani bite nehetite, Yesu panaꞌlobomagihi ma luto lu epiꞌehina: Nani Huꞌmamofihi ka lu emito nunumu hu emilubeꞌmu nohunagi, lenali maga minete meto minalo. 33 Ya luto ai Pitagi Yemesigi Yonigi, enaligo eneleꞌmoto nobigo, komopaꞌagu sipi keta higo ipaꞌagu gabuꞌi gofa gigo ma luto lu epiꞌehina: 34 Ke. Nemehuba sipi keta higo, nipagu gabuꞌi gofa gigo fililubeꞌmu nohube. Lenali maga minete, kaba hite minalo. 35 Ya luto yalo nesiꞌasi buloto melugu kana fu tito koloto nunumu huto Huꞌmamofitoga yaꞌma gupisalo gabuꞌi giseꞌnamofihi kanaꞌa akuꞌi huto mehilifi to huto hilifi ya luto loe lugufa ekesa kehelito loka hoꞌehibe. 36 To ma luto nunumu huto luꞌehina: Oho. Apaobe. Afoꞌnigase. Kai amuyaka hiti bo nohane. Kai asagaꞌna hilatana mone keta mehu ketoꞌehina niꞌibe. To yaꞌma hu netalubeꞌmu nohataya heꞌmilapiye? Kai keheliꞌahane. Yaꞌma nani foyaꞌni meniꞌibe. Kaika so kiꞌahatanamofihi hu netobo. Afoꞌnigabe.

37 Ya luloto, i behe huto oto panaꞌaloboꞌamagi enubuꞌi nekago, oto bu goto Pitatoga ma luto lu emiꞌehina: Akae. Simonio. Kubuꞌi nokapiye? Kai hupamone kanagu bati huto kaba hu netalataꞌa mehuꞌahapihe? 38 Yalo enalitoga ma luto lu epiꞌehina: Lenali kaba hite minalo. Yaꞌma Satau fi taga hu lepololenogo lenali foipana hilafi mehilabe. Lenali foipana hi lalagi luto kaba hite minete nunumu hilo. Lenemehuba uleꞌale huto minalubeꞌmu nohinagi akuꞌi lenugufa lapa mebiꞌehina niꞌibe. Yaꞌmu kaba hi bati hite minete nunumu hite minalo.

39 To Yesu ya luloto mone hiti buto Huꞌmamofitoga nunumu huto yaꞌma koyapa lu emiꞌehina ka ana huto akuꞌi lu emiꞌehina yabe. 40 To yalo i behe huto oto bu enagago, enali ana hite enubuꞌi kefa hiꞌahabe. Enubu kolo kolo higo, kefa hiꞌahabe. To ai kaga lu epinamo, enali ka melise mineꞌahana. Henaꞌmube? Enubuya higo, henabe ka lu emilune lite, enegekesa yigite legese hite ka melise faꞌmene mineꞌahana yabe.

41 To ai mone kana hiti buloto oloto bu enogoto ma luto lu epiꞌehina: Lenali ana hite lenabasu bite ke fa nehafiye? Yatai anasi yabe. Kanaꞌni aoꞌehibe. Bo moneuba nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bomofita kumu gutunu ka lu epilago, yaꞌma fatehatimagi, foipa bonaꞌmagi nagaꞌi nimiluneꞌmu nealabe. Bu galo. 42 Nani kumu nagaꞌi fatehatimagihi enelepilata bouba aꞌnoabe. Ho tilo. Lali aitoga bilune.

Fatehaꞌamagi Yesuhi nagaꞌi emiꞌahana

Mt 26:47-56; Lk 22:47-53; Yn 18:3-12

43 Yesu ya noligo, anaꞌasi aposolo bo moneuba, giꞌa Yutasi, ai hiti babu bonaꞌmagi hiti muki osahi to emita osahi kofite neabe. Enali sipi mono bomagi to mono ka enelepise bomagi hiti to olopa mono bomagi hiti enoho lifilago ete nehetiꞌahana yabe. 44 To Yutasiu koyapa ma luto alu epiꞌehina: Buga. Yaꞌma nani soso hu etaluna bomofihi lenali bu gete nagaꞌi emite li pili kete leꞌmete bilo.

45 To Yutasiu yalo Yesutoga anaꞌasi oto be tigito: Afoꞌnigabe luto soso hu etoꞌehina yabe. 46 Ya higo, enali meꞌme hite bite nagaꞌi emiꞌahabe. 47 To ya hago, anaga minana bo moneuba emitaꞌi li saga hutoꞌa sipi mono kaba bomofihi koko panaꞌamofihi ekesaꞌa i gitigito laga hu heꞌmiꞌehibe. 48 Ya higo, Yesu ma lu epiꞌehina: Lenali yatai henabe lite osahi hiti emitaꞌi hiti nanitoga kofite neabe? Nani guminalo bo nohufihe? 49 To nani asaga yupahi sipi mono nonugu lenali nehanalo minoto kaga lu lepilata huto minonamo niꞌinaya to lenali nagaꞌi menimiꞌahanaya yatai henabe lite emitaꞌi hiti osahi hiti lite neabe? Ana, yaꞌma mono kagu koyoꞌehinanauba yatai nanitoga huto hilinaꞌmu yabe. 50 Ya ligo, panaꞌaloboꞌamagi asagaꞌi aitogati heꞌmite koli feleꞌahabe.

51 To anaga neheya kola bo moneuba gu kata mehepise koholi kata anasi hepiꞌehina bouba Yesuhi megeꞌi nobigo, enali ai hiti nagaꞌi emilune lite nu nekigo, 52 ai meleꞌisi kataꞌa enayanugu heto nomoloto gufayapago koli folofa huꞌehina yabe.

Mono kanisole bomagi enubulo Yesuhi ka foyagu meleꞌahana

Mt 26:57-68; Lk 22:54-55, 63-71; Yn 18:13-14, 19-24

53 To enali Yesuhi leꞌmete bite sipi olopa mono bologa leꞌmete biꞌahabe. To anaga sipi mono bomagi asagaꞌi to olopa bomagi hiti to mono ka enelepise bomagi hiti li nupa hite mineꞌahabe. 54 Yesu anaga leꞌmete nebago Pitau fotoꞌi minoto megeꞌi buto sipi olopa mono bomofihi kugumaꞌalugu tito gimi boꞌamagi hiti meto minoto logo lota huto minoꞌehina yabe. 55 To sipi mono bomagi to mono kanisolemagi asagaꞌi ka foya liꞌahabe. Ka foya lite, to Yesuhi ho filune lite ai kumu mukulu filina bo sa sa hiꞌahabe. Akuꞌi ho filise ka lilata bo mone huto mehuꞌehina. 56 Fato fato bomagi Yesu kumu faga lite megeka liꞌahago akuꞌi moneko ka legege hite meliꞌahabe. Fato fato ka liꞌahabe.

57 To moneꞌamagi ho tite faga lite ma liꞌahabe: 58 Lali yaꞌma bomofi kumu kaga noligo keheliꞌohuta yabe. Ai ma lulata luꞌehina: Yaꞌma sipi mono nohi bonaꞌmagi giꞌahana nohi nani tele bilotoꞌni akuꞌi loeyagi moneyagi yege yupahi bonaꞌmagi megilana nohi meleꞌisi gilube. Ya noligo, keheliꞌohuta yabe. 59 Enali ya lite akuꞌi ana hite moneko ka melise sibi sibi ka lite liꞌahana.

60 To yalo, sipi olopa mono bouba folagato ho tito Yesuhi ma luto loka hoꞌehina: Kai ka meluse minalapiye? Kai kumu kifisa neinaya henabe ka akuꞌi lilane? Ya ligo, Yesu enali kaꞌani gusunupaꞌa meniꞌigo kehelito ka meluse faꞌmene minoꞌehibe. 61 Ya higo, sipi olopa mono bouba, mone hiti loka hoto ma luꞌehibe: Kai hetofa bo Huꞌmamofihi panaꞌa, Mesia bo nohapiye? 62 Ya ligo, Yesu ma luto luꞌehina: Nani ana bo nohube. To alihi yupahi nani Kokulumaguti limiꞌohuna Bomofita Huꞌmamofihi lamagaꞌalo minenogoꞌni bu galane. To aku kokulumaguti sopohi hiti noliminogoꞌni bu galane. 63 Ya ligo, ana sipi mono bouba komopaꞌagu logo bigo, gu kataꞌa li botala itoꞌa Yesuhi ka emekiloto ma lu epiꞌehina: Anasi nolibe. Lali henabe luto fato bonaꞌi enoloka halune? 64 Aiꞌa bagaꞌaluguti Huꞌmamofihi megeka noligo keheliꞌohune. Henana hu etalune? Lenali kehelite lu nimilo.

65 Ya ligo enali asagaꞌi: Ho fililune lite moneko ka liꞌahana. Yalo bonaꞌi moneꞌamagi Yesuhi libiꞌna heteꞌani to buꞌa ifi tete enaya osatu hoto ma liꞌahana: Oho, kiyiꞌafu kohoꞌehibe. Lu hokolo hubo. To ya nelago gimi bomagi ana hite enaya osatu heꞌahabe.

Pitau Yesuhi bahane ho etoꞌehina

Mt 26:69-75; Lk 22:56-62; Yn 18:15-18, 25-27

66-67 Ya nehago Pitau afetoga kugumalugu minoto logo lota huto nominago ana sipi mono bomofihi kele kele paꞌa moneuba oto bu goto gili gili huto nohutoꞌa ma lu emiꞌehina: Kai yaꞌma Yesu Nasalete nagaꞌi nohina bo hiti mineꞌahaꞌibe. 68 Ya ligo Pitau bahane hoto amuya moloto ma luto luꞌehina: Oꞌe. Kai nolataka menokehelube. Ya luto bihu kasito buto minoꞌehibe. To kokole nogo moloꞌehina. 69 To ana kele kele paꞌuba bu goto anaga neminana bonaꞌmagihi lu epiꞌehina: Bu galo. Kaꞌmeya bo Yesuhi panaꞌa nohibe. 70 Ya luto ligo Pitau ana huto: Oꞌe, luto bahane hoꞌehina. To kana nesiꞌasi bu su holago logo lota huto minana bo moneuba Pitahi ma luto lu emiꞌehina: Maꞌnaka. Kai panaꞌa nohutoka yaꞌma faga meluboꞌma. Galili nagaꞌi nohata keheliꞌohuna yabe. 71 Ya noligo Pitau huli ka luto to yahi tito amuya moloto ma lu epiꞌehina: Oꞌe. Nani ana bomofi kumu lenali kaga lu nimilata nehana yaꞌma mekeheliꞌohube. 72 Ya ligo anaꞌasi kokole nogo mone hiti moloꞌehina yabe. To Pitau Yesu lu emiꞌehina ka beto huꞌehina. Yesu koyapaꞌi lu emiꞌehina: Kokole loe yupahi nogo memoloꞌehigo nani kumu loeyagi moneyagi yupahi bahane halane. Pitau ana kaꞌamofihi kehelito beto hutoꞌa yibi hafili gofa huꞌehina yabe.

15

Yesuhi sipi gamani bomofihi bulo leꞌmete biꞌahana

Mt 27:1-2, 11-14; Lk 23:1-5; Yn 18:28-38

1 Etehi foluguꞌi sipi mono bomagi hiti mono ka enelepise bomagi hiti olopa bomagi hiti mono kanisole bomagi hiti asagaꞌi tutumaꞌi hite mineꞌahabe. Tutumaꞌi hite Yesuhi yahaꞌalo seni naga ite leꞌmete bite gamani koti kaba bomofihi, giꞌa Pailati, ai nohinalo leꞌmete biꞌahabe. 2 To Pailatiu Yesu ma luto loka hoꞌehina: Kai Yuta bonaꞌmagihi kigihiti boꞌani nohapiye? To Yesu: Aꞌnolane, luto lu emiꞌehina. 3 To sipi mono nohi kaba bomagi fato fato ka lite bugu ka liꞌahabe. 4 Ya lago, yaꞌmu Pailatiu mone hiti loka hoto ma luꞌehibe: Kai kaga meluse minalapiye? Enali yege yege ka lite kubugu ka nelanagi kaꞌanilo nonaꞌa lu meepilapiye? 5 To Yesu enali kaꞌani bebe mesago, kehelitoꞌa ka meluse faꞌmene minago Pailatiu topa hoto minoꞌehibe.

Pailatiu kaꞌani kehelito Yesuhi fililibe luto luꞌehina

Mt 27:15-26; Lk 23:13-25; Yn 18:39–19:16

6 To ana sipi Pasa noseꞌna kanagu Pailatihi hapaꞌa ma hulata huto minoꞌehina. Ana kanagu kalabusi bo mone enali Yuta bonaꞌmagi gi halana bo moneꞌmofihi kalabusi nonuguti leꞌmo heꞌmilata huto huꞌehina hapaꞌa yaꞌma niꞌibe. 7 To ana kanagu kalabusi nonugu bo mone, giꞌa Balabasi yabe luto minoꞌehibe. Ai luba hiꞌahana yupahi bo moneꞌmofihi ho filiꞌehina bo yabe. 8 To yaꞌma kanagu, asaga bonaꞌmagi Pailatitoga ete me lite loka heꞌahana: Kai mana kanagu hulata huꞌahata hapaka hu letobo. 9 To ya lago, ai ma luto lu epiꞌehina: Nani yaꞌma Yesuhi lenali Yuta bonaꞌmagita kibina botinimofihi leꞌmo heꞌmi etalufihe? Lu nimilo. 10 Ai yaꞌma mono bomagi Yesu kumu siko nehite nagaꞌi emiꞌahana kehelitoꞌa ya luto enoloka hoꞌehinagihe. 11 To ya luto enoloka hago, enali sipi mono bomagi yaꞌma anaga li nupa hite nehana bonaꞌi asagaꞌi eneleꞌmo topa hago, to sipi mono bomagi amuya melete lu epiꞌahana: Yesuhi anaꞌa hiligi lu emilo. Balabasihi gulu ho etobo, lu emilo. Ya nelago yaꞌma li nupa nehanamagi asagaꞌi kehe ite Pailatihi ma lite lu emiꞌahana: Yesuhi anaꞌa hiligi. Balabasihi gulu ho etetogo bino. Ai kalabusi nonuguti faꞌmene limilinaꞌmu yabe. 12 Ya nelago Pailatiu mone hiti ma luto enoloka hoꞌehina: Yaꞌma boꞌmu, lenali Yuta bona gihiti bo yabe lite gi nehana bomofihi henana hu etalube? 13 Ya ligo, enali hekele lite: Ho filibo. Malipu yafalo ho filibo, lite lago, 14 Pailatiu: Henabe lutobe? Ai hiya foipa suhi huꞌehibe, luto ligo enali sipi nogo bela ka lite: Ho filibo, lite liꞌahana yabe. 15 Ya lago, Pailatiu komopaꞌani leꞌmo fulu hilube luto Balabasihi leꞌmo heꞌmi etoꞌehina yabe. To yalo Yesu kumu kaga ligo, gimi boꞌamagi naga osatu heba heba hiꞌahabe. To leꞌmete bite malipu yafalo halo luto lu epilago, gimi bomagi leꞌmete biꞌahabe.

Gimi bomagi Yesuhi kiya yokolo ka li eteꞌahana

Mt 27:27-31; Yn 19:2-3

16 Gimi boꞌamagi Yesuhi leꞌmete bite yaꞌma sipi kaba bomofihi nopo, Gamani Nohi yabe, ana nonugu leꞌmete biꞌahabe. To enali enalaluꞌani mone lugaꞌamagihi kehe igo ago li nupa hiꞌahana. 17 Yalo Yesuhi okoho nakuꞌi hepi etete to latahaꞌalo ufehaꞌa hiti nagaꞌi hesete kofi etete, 18 to hapi fite be tigite: Oho. Yuta bonaꞌmagihi enikibina bo, lite meꞌna meꞌna biꞌahabe. 19 To latahaꞌa osatu heba heba hite, to libiꞌna hete aitoga lipite nehite meꞌna meꞌna biꞌahabe. 20 To yokoloꞌna hi su helago, ana okoho nakuꞌi li heꞌmi etete yalo aiꞌa kataꞌa hepi etete fegutoga leꞌmete bite malipu yafalo ho fililuneꞌmu leꞌmete biꞌahabe.

Yesuhi malipu yafalo ho filiꞌahana

Mt 27:32-44; Lk 23:26-43; Yn 19:17-27

21 To leꞌmete nebago bo moneuba Sailini nagaꞌi nohina bo giꞌa Simoni, Alekasatahi to Lufusihi afoꞌatitifu yagi, ai ana kapolo kifiguti noago enali bu gete leꞌme kefefe hite nagaꞌi emite Yesuhi malipu yafaꞌa gupisalo li malago ai kofito buꞌehibe. 22 Kofito bigo enali Yesuhi leꞌmete bite Gologota kosalo nehetiꞌahana. Ana hepaꞌi giꞌa mone lali kaguti, Lataha Felisaꞌa hepaꞌi yabe luto gi hoꞌohuna yabe. 23 Anaga nehetite Yesuhi bai nagamiꞌi hiti to mone yafa nogoyaꞌa hiti, giꞌa mila yabe, yana emiluneꞌmu hanaꞌa mo siꞌehibe. 24 To yalo, Yesuhi malipu yafalo nili hete heꞌahana yabe. To gu kataꞌa kiyiꞌafu lilibe lite, li gehe lite melete kati supo hite liꞌahana yabe. 25 To yaꞌma malipu yafalo heꞌahana kana etehi foluguꞌi bonaꞌi foyaga nebana kanagu yabe. 26 To bo moneuba Yesuhi heꞌahanamomuꞌi fayahi goꞌehinamofihi ana yafa ifoꞌalo li meleꞌahana yaꞌma niꞌibe. Yuta Bonaꞌmagihi Gihiti Boꞌani Yabe, luto yaꞌma fayahi goꞌehina. 27 To Yesuhi hiti guminalo bo loemo ana hite malipu yafalo eteheꞌahabe. Mone hete lamagaꞌaga yafa fite to mone hete sogaꞌaga yafa fite eteheꞌahana yabe. 28 Ya hite etahago mono ka koyapa koyoꞌehina ka yaꞌma huto huꞌehibe. Ana kaga ma luꞌehina: Ai hiti foipa bole hiti eneheꞌahabe.

29 To anaga kapo melete biꞌahana bonaꞌmagi enali bu gete, enayahi koke ite Yesuhi kiya hi etete ma liꞌahabe: Ahe. Kubuyaka hino. Kai sipi mono nohi tele biloto akuꞌi loeyagi moneyagi yegegu gilube luꞌahata bo yale. 30 Kai malipu yafaloti limito kugufaka leꞌmo bati huto minobo. 31 To sipi mono kaba bomagi hiti mono ka enelepise bomagi hiti enali ana hite kanipo fite kiya hi etete ai lu emigo ai lu emigo nehite ma lite liꞌahana: Yaꞌma bouba fato fato bonaꞌi enubuto biꞌehinaya akuꞌi aiꞌa gufaꞌa leꞌmo bati hilina meniꞌibe. 32 Ai Mesia bo Isilaeli nagaꞌmagihi gihiti boꞌani nohifi? Ana, malipu yafaloti limilenogo, lali bu goloto aitoga kehelito agoya hu emilune. Enali mono bomagi ya lite liꞌahabe. To ai hiti malipulo eteheꞌahana bomaleꞌi ana hite Yesuhi huli ka lu emiꞌahaꞌina yabe.

Yesu afiliꞌehina

Mt 27:45-56; Lk 23:44-49; Yn 19:28-30

33 To fuligahi lulago, asaga hepatoga metepu ito minoto minomo buto utehi 3 kiloki yalo yege akuꞌi loꞌehina yabe. 34 To ana kanagu Yesu sipi nogo moloto hekele luto kaꞌaguti ma luꞌehina: Eloi Eloi, lema sabakatani. Yaꞌma lali kaguti ma luꞌehina: Oho. Huꞌmao, afoꞌnigabe, afoꞌnigabe. Henabe luto heꞌmi netoꞌahane? 35 Ya ligo, anaga neminana bonaꞌi moneꞌamagi kaꞌa kehelite ma liꞌahana: Akae. Ai yaꞌma koyapa bo Elaiya, ai kumu kehe noibe. 36 To bo moneuba kehelito hololu luto buto lututuhi lito buto ekesa bai nagamilugu li moloto yalo lito oto eminogoꞌni nalibe luto, lito oto yatama osatu li saga huto noemito ma luꞌehina: Bu galo. Yaꞌma Elaiyau oto yafaloti leꞌmo heꞌmi etalifi bu galune. 37 To Yesu sipi nogo moloto anaꞌasi sikalafuꞌi molo su hoto filiꞌehibe.

38 To nofiligo, kaꞌmeya sipi mono nonugu kata hasamo ifoꞌagati hapi fito limito i bololo i su hoꞌehina yabe. 39 To Yesu sipi nogo moloto sikalafuꞌi molo su hoto filigo, gimi kaba bo moneuba Yesuhi hapaꞌa bu goto kehelito ma luto luꞌehina: Maꞌnaka. Yaꞌma bo Huꞌmamofihi panaꞌa maꞌnaka luto nohibe. 40 To anaꞌi moneꞌamagi fotoꞌi nehite bu gete mineꞌahabe. Mone giꞌa Malia, ai Magatala aꞌi yabe. To mone ana huto giꞌa Malia, ai Yosese hiti to lagaso Yemesi hiti itoꞌatitifu yabe. To mone giꞌa Salome yabe. 41 Yaꞌma anaꞌmagi koyapaꞌi Yesuhi Galili kapogu minoꞌehigo megeꞌi melelata hite to noseꞌna emilata hite mineꞌahana yabe. To fato anaꞌmagi babu luto Yesuhi megeꞌi bite Yelusale hepatoga eꞌahana anaꞌmagi ana hite bu gete mineꞌahana yabe.

Yesuhi keli heꞌahana

Mt 27:57-61; Lk 23:50-56; Yn 19:38-42

42 To utehi noligo, ana kanagu fuli yupahi hapi filubeꞌmu nohigo, fuli yupahi nalana noseꞌna leꞌmo bati hilata kana niꞌigo, bo moneuba. 43 Alimatia nagaꞌi nohina bo, giꞌa Yosefe, ai olopa mono kanisole bo nohuto, ai Huꞌmamofihi kapoꞌa alina kana geba huto minolata nohina bo nohuto, ai lesaꞌa meligo buto Pailatihi nohinaga tito: Yesuhi gufaꞌa li nimilapiye, luto loka hoꞌehibe. 44 Loka hago, Pailatiu: Akae. Afiliꞌehifiye luto ekesa yigitoꞌa gimi boꞌa mone kehe igo ago: Afiliꞌehifiye luto loka hago, ai: Oꞌyo, luto lu emiꞌehibe. 45 To gimi bouba: Afili labata huꞌehibe luto lu emigo, Pailatiu Yosefehi: Gufaꞌa bati huto lito bubo, luto lu emiꞌehina. 46 To ya ligo, Yosefeu buto yuhufa koli kata hetofanaꞌa mina filoto lito buto Yesuhi gufaꞌa yafaloti ho kutu foto ana katamotu sa gito kofiloto buto keli halube luto, buto efaha kosagu kifiꞌahana muliꞌmogu li moloꞌehina yabe. To ana muliꞌmofihi kasihaꞌalo mone sipi efahi felaꞌa li behe behe huto hekini loꞌehina yabe. 47 To ya nohigo, yaꞌma Magatala aiꞌi giꞌa Malia, ai to Yosesehi itoꞌafu, giꞌa ana huto Malia, ana aꞌmaleꞌi Yesuhi gufaꞌa keli hoꞌehina hepaꞌi bu gete keheliꞌahaꞌina yabe.

16

Yesu filiꞌehinaguti ho tiꞌehina

Mt 28:1-8; Lk 24:1-12; Yn 20:1-10

1 Fuli yupahi su holago, Malia Magatala aꞌi to Malia Yemesihi itoꞌafu to Salome, enaligo Yesuhi gufaꞌalo mesebe falalune lite bite hetofa mesebe mina fiꞌahabe. 2 To etehi goꞌi noligo bite muliꞌi niꞌinaga nebite ai lu emigo ai lu emigo hite ma liꞌahana: 3 Yaꞌma muli bagaꞌaga niꞌinalo efahi fela efapo niꞌigo, kiyiꞌafu li behe behe hu heꞌmi letalibe? 4 To anaga nehetilete bu gago ana sipi efahi bagaꞌagati ali behe hi heꞌmiꞌahago bu gete: Akae, lite topa heꞌahana. 5 To mulilugu tite bu gete, muliꞌmofihi kasihi lamagaꞌaga neheya kola bo mone koholi kata yatamana hepiꞌehina bouba meto nohigo bu gete lusi koli hiꞌahabe. 6 To ai ma luto lu epiꞌehina: Koli mehilo. Lenali Nasalete bo, Yesu, malipu yafalo filiꞌehina bomofihi sa nehana keheliꞌohube. Ai maga menohibe. Aho tiꞌehinagihe. Bu galo. Yaꞌma meleꞌahana hepaꞌi bu galo. Menohibe. 7 To lenali abilo. Bite Pitagi to panaꞌalobomagihi asagaꞌi ma lite lu epilo: Yesu koyapa lu lepiꞌehinana yamofihi ahuꞌehibe. Ai kohe toto Galili kapogu aꞌnobinagihe. Lenali ya lite lu epilo. 8 Ya ligo, enali kehelite enelesaꞌani ligo, sipi koli hiteꞌani ana muliꞌmoguti tite hololu bite koli felefa hiꞌahabe. Sipi koli hiteꞌani asaga bonaꞌi ka lu meepise faꞌmene mineꞌahana yabe.

Yesu Malia Magatala aꞌi aitoga huto huꞌehina

Mt 28:9-10; Yn 20:11-18

9 To Yesu, fuli yupahi su holago, etehi foluguꞌi filiꞌehinaguti ho tiꞌehina yupahi ai yataꞌa Malia Magatala aꞌmofihi bulo huto huꞌehibe. 10 Ana aꞌi Yesu koyapa foipa fele 7 heꞌmi etoꞌehina aꞌi yabe. Yesu ana aꞌmofihi bulo yataꞌa huto higo, ai buto Yesuhi megeꞌi melelata hiꞌahana bonaꞌmagi yibi gofana hite nehanaga buto nehetito lu epiꞌehina: 11 Yesu huto nohigo bu goꞌohube luto lu epigo, enali: Faga yabe lite enipagu huꞌehibe.

Yesu panaꞌi loemaleꞌitititoga huto huꞌehina

Lk 24:13-35

12 To yalo panaꞌi loemaleꞌi kifigu biluꞌibeꞌmu kapo nemalaꞌigo Yesu huto huse fatoꞌi etubulo huto huꞌehibe. 13 Ya higo, etali kehelilete i behe hite bite panaꞌalobo asagaꞌi yaꞌma lu epiꞌigo, enali: Faga yabe lite enipagu huꞌehibe.

Yesu panaꞌalobomagihi enubulo huto huꞌehina

Mt 28:16-20; Lk 24:36-49; Yn 20:19-23; Apo 1:6-8

14 To alihi, aposolo bomagi 11 magi li nupa hite noseꞌna nenago, Yesu enubulo huto huloto ka epekibe. Henaꞌmube? Enali, bonaꞌi moneꞌamagi Yesu filiꞌehinaguti ho tiꞌehigo bu gete ka lu epigo, enali: Faga yabe, lite enipagu higo komopaꞌani uleꞌale higo Yesu yaꞌmu ka epekiꞌehibe. 15 To ai ma luto lu epiꞌehina: Lenali asaga melugu hepatoga bite bonaꞌmagihi hetofa kaꞌni yaꞌma ka lamanaꞌa lu epilo. 16 To bo moneubafi moneuba ana ka kehelito agoya hu nimito nagami falalina bo, aiꞌi buto bilunagihe. To bo moneubafi moneuba kehelito agoya hu menimilina bomofihi nani gumiꞌi hoto leꞌmo heꞌmilunagihe. 17 To agoya hu nimilana bonaꞌmagi enali yaꞌma topa hese foya suhi lilabe. Enali nigiꞌni hete foipa felemagihi bona komopaꞌaniguti eneleꞌmo heꞌmilabe. To enali fato fato bonaꞌmagihi kaꞌaniguti kaga lilabe. 18 To enali osifaꞌi enayahi lilana to nalisa nagamiꞌi nalanafi ya hilana mefililabe. To enali epesiꞌehina bonaꞌmagihi enugufalo enayahi melenogo fa hu epalalibe. Huꞌmamofihi amuyanaꞌa enalitoga minenogo yaꞌma topa hose foya suhi lilabe.

Huꞌmau Yesuhi kokulumalugu leꞌmoto tiꞌehina

Lk 24:50-53; Apo 1:9-11

19 To Sipi Bo Yesu ai ana kaga lu epi su holotoꞌa yalo kokulumalugu tito folofa huꞌehibe. Anaga tito Huꞌmamofihi yahi lamagaꞌaga mino moloto minoꞌehina yabe. 20 To enali bu gelete, bite asaga hepatoga biba biba nehite Yesuhi hetofa kagaꞌa lu yege helata mineꞌahabe. To Sipi Bouba eneheꞌmoto enalitoga minago, enali sipi liliꞌna amuyaꞌa hiti topa hose suhi lite hiꞌahabe. To yanaꞌmu bonaꞌmagi yaꞌma bu gete enali: Lusiga nelabe lite keheliꞌahana yabe.

LUKU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUKU

Luku ka lamanaꞌamu koyoꞌehina

1

Luku ai Tiofilusitoga yaꞌma fayahi goꞌehina

1 Oho, Tiofilusi, nalaluꞌniga. Babu bonaꞌmagi lalitoga huto huꞌehinamofihi kagaꞌa fayanugu geꞌahana yabe. Enali enubuguti bu geꞌahana to Huꞌmamofihi kagaꞌa lu hokolo hiꞌahana bonaꞌmagi lu epiꞌahago fayahi keyeꞌahana yabe. 2 Enali ana bonaꞌmagi enubuguti bu geꞌahago anana huto huꞌehina bonaꞌmagihi enabaga enemegeꞌi meleꞌahana yataꞌa mana kaga to asaga yupahi yabe. Enali yaꞌmana bonaꞌi Huꞌmamofihi kagaꞌalo liliꞌnalo boꞌa mineꞌahana to yaꞌmana kaga lalitoga nelimibe. 3 Ya higo nani ana huto yaꞌmana kaga fayahi gotoꞌni kaitoga heꞌminogo bilibe. Koyapaꞌi nani yaꞌmananamofihi hapaꞌamu leꞌmo bati huto negeꞌnoka hoꞌohube. Yatai nani leꞌmo fotogo huto nogobe. 4 Ya huꞌehinagi kai keheliya iloto yaꞌmana ka enali kelepiꞌahanaꞌa to maꞌnaka luto yaꞌma keheli baga iluneꞌmu hane.

Agelouba aꞌi Sekalaiyahi Yoni huto hilina ka lu emiꞌehina

5 To Yutia bonaꞌi enigihiti bo Heloti ai minana kanaꞌagu mono bo mone minoꞌehina giꞌa Sekalaiya ai Abaisa mono bo nagaluguti lihaꞌa ai Alonihi nagaluguti to ana aꞌmofihi giꞌa Elisapeti yabe. 6 Etali Huꞌmamofihi bulo bati hite mineꞌahaꞌina. Etali asaga keya kafi to Sipi Bomofihi kagafi liyafa hite pelesa meise hite fulu liꞌahaꞌina. 7 Moneꞌnaya etali yagapanaꞌatiti memineꞌahana. Elisapeti namopa minoto yagapanaꞌi meketose minoꞌehina. To etali ya litana oyafale mineꞌahaꞌina.

8 To mone yupahi Sekalaiya ai yaꞌma Huꞌmamofihi okabalo mamufa gi emilatamofihi liliꞌna nolito ana kanagu mono liliꞌna lugaꞌa aiꞌamoya liloto minoꞌehina. 9 Enali mono bomagihi suhi hite leꞌmo ho tiꞌahana to ai sipi mono nohi folagahaꞌagu tito kefa hitalo Huꞌmamofihi tu lokiya go emilibe litemo yabe. Ya hago ai Sipi Botimofihi mono nohaꞌagu notigo, 10 babu boanaꞌi fegutoga li nupa hite nunumu hite lokiya go emilatana kanagu mineꞌahana. 11 To Huꞌmamofihi ageloꞌa yahi lamagaꞌaga tu lokiya fi emiseꞌnalo ho tito nohigo Sekalaiyau bu goꞌehina. 12 Ai agelo bu goto topa hoto koli nohigo, 13 agelouba ma luto lu emiꞌehina: Sekalaiyao, kai koli mehubo. Huꞌmau ai nunumuka akeheliꞌehibe. Lihaka Elisapetiu ai panaka ketalinaꞌmu yabe. To kai giꞌa Yonio luto molobo. 14 Ya hinogo kai kipagu bati hinogo kai kofokehi halane. Babu boanaꞌi enali sipi enofokehi ai huto hilinaꞌmu halabe. 15 Ai Sipi Bomofihi buꞌalo sipi giꞌa lilinaꞌmu yabe. To ai bai nagamiꞌifi to amuya nagamiꞌifi menalinaꞌmu yabe. Itoꞌafihi ipaꞌagu nohinogo Hetofa Sikalafuꞌuba aitoga bai talinaꞌmu yabe. 16 Ai Isilaeli boanaꞌi asagaꞌi enipaꞌani li gelehe hinogo enali Sipi Boꞌani Huꞌmamofitoga bilabe. 17 Ai Huꞌmamofihi kaꞌa leliꞌali bo legi huto bilinaꞌmu yaꞌma lu yege hose bo Elaiya suhi huto amuya bo hilibe. Ai afoꞌanigi yagapanaꞌani akuꞌi eneleꞌmo nupa hilina to ai ana huto kegeiyo bonaꞌi komopaꞌani li gelehe hinogo komopaꞌani bebe sana bonaꞌmagihi hapaꞌani lilabe. To ai Huꞌmamofihi bonaꞌa eneleꞌmo kosaba hinogo Huꞌmamofihi geba hite alinaꞌmu minalabe.

18 To Sekalaiyau ai agelomofihi loka hoto luꞌehina: Yaꞌmana ka nani henabe luto lusiga yabe lilube? Nani oyafa aloꞌohube to lihaꞌniuba hiti litanaꞌi aloꞌehibe, luto luꞌehina. 19 To agelouba Sekalaiyahi kaꞌalo ma luto luꞌehina: Nani nigiꞌni Gebilielita sipi ageloꞌi Huꞌmamofihi okabalo ho notuna yabe. Aiꞌa noho lifito lu emibo ligo yaꞌmana hetofa ka oto lu nokumube. 20 To kai kehelibo. Kai nani kamo keheli menimitamofihi kai kabagaka hekini lolenogo kaga meluse nohitogo asagaꞌna huto hilina yupapogo yabe. Ya huto nohitogo kaga moloto nokumuna yupahi anana huto nohinogo kaga lilane.

21 Boanaꞌi enali Sekalaiyau mono nonugu minoꞌehinamoꞌmu geba hiba hiba hite mineteꞌani enali enegekesa yigiba yigiba hite ma lite liꞌahana: Ai ya meyaluga henana huto nohigo mino yatama nohibe liꞌahana yabe. 22 Alihi Sekalaiyau mono nonuguti leheko limito boanaꞌi kaga lu meepiꞌehina ya higo enali fegutoga geba hite minana boanaꞌi ma lite akeheliꞌahana: Ai mono nonuga tinamoga bame kafi anaꞌina mone bu goꞌehibe. Ya lite nehago ai bagaguti kaga meluse yatuko babeyafa huꞌehina. To bagaꞌa hepito minoꞌehina.

23 Alihi Sekalaiyahi mono nonugu liliꞌna lugaꞌa su holago ai hepaꞌaga buꞌehina. 24 To alihi lihaꞌa Elisapeti ai yagapanaꞌamuꞌi hiti minoꞌehina. Ya huto ai nayahi mone kegiꞌa su hago ikahi fala kito nonugugo minoꞌehina. Ai luꞌehina: 25 Yatai Sipi Boꞌniuba yaꞌma suhi huto neheꞌmabe ya huto boanaꞌmagi enali enubuloti nubuya huseꞌna li heꞌmi netabe.

Yesu ai huto hilina kaga agelouba Maliatoga lu emiꞌehina

26 To Elisapeti yagapanaꞌa hiti ikahi nayahi mone kegiꞌa su hoto mone nayatoga leheko malago nohigo Huꞌmau ai yaꞌma agelo Gebilielihi ho lifigo Galili hepaꞌi monelugu limiꞌehina ana hepaꞌi giꞌa Nasalete. 27 Ai yafanaꞌi mone panaꞌi moneto lepiꞌahana pato buꞌehina panaꞌmofihi giꞌa Yosefe. Ai Tebitihi nagaluguti yabe. To yaꞌma paꞌmofihi giꞌa Malia yabe. 28 To agelouba Malia nohinalo buto ma luto lu emiꞌehina: Maliao. Nohapihe? Fuluna kaitoga mineno. Huꞌmau kai hiti nohuto sipi lusa gi ketalinaꞌmu hetofa hu ketalibe. 29 Maliau ai yaꞌmana ka keheliloto latahaꞌa keta huꞌehina. Ipaꞌagu ekesa yigito ma luto luꞌehina: Yaꞌma ka hena ka niꞌibe? luto ligo, 30 to agelouba lu emiꞌehina: Malia, kai koli mehubo. Huꞌmau ipaꞌa kaitoga bati nohibe. 31 Kehelibo. Kai yagapana kumu hiti huto panaꞌi ketalataꞌmu yabe. To kai giꞌa Yesu luto molobo. 32 Ai sipi bo minalinaꞌmu yabe. To yege yege bonaꞌmagi giꞌa liyafa hite Sipi Boti enebe ligiꞌehina bomofihi panaꞌa yabe lilanaꞌmu yabe. To Huꞌmau ai sipi gihiti bo leꞌmo ho tilinaꞌmu yabe. Tataꞌafihi Tebitihi suhi luto minalinaꞌmu yabe. 33 Ai Yakopuhi nagaꞌamagihi sipi boꞌani asaga yupahi minalinaꞌmu yabe. To kaba huseꞌnaꞌa hiti kapoꞌa yaꞌma minomo buto su mehalinaꞌmu yabe.

34 Maliau ai agelomofihi lu emiꞌehina: Yaꞌmana ka nolatamofihi hena huto huto hilibe? Nani yafanaꞌi nohuto bolo mebuꞌohube. 35 To agelouba Maliahi kagaꞌalo ma luto luꞌehina: Sikalafuꞌuba kaitoga alinaꞌmu yabe. To Huꞌmamofihi amuyaꞌauba kifi talinaꞌmu yabe. To ya hinogo yaꞌmana panaꞌi alihi ketalataꞌmu yabe, to bonaꞌmagi Huꞌmamofihi Panaꞌa yabe lite giꞌa liyafa hilanaꞌmu yabe. 36 Kehelibo. Kofokafu Elisapeti litanaꞌi aloꞌehinamo ninaya ipaꞌagu panaꞌi koꞌehibe. Koyapaꞌi yagapanaꞌi meketalibe lilata hiꞌahana yabe. Ya huꞌehinamo yatai yagapanaꞌi minoꞌehibe to ikahaꞌa nayahi mone kegiꞌa su hoto mone kegiꞌati loemo leheko malago abuꞌehibe. 37 Anaꞌina mone Huꞌmau fetaga huto lolo hilinaꞌa huto meniꞌinagihe.

38 To Maliau agelo luꞌehina: Nani Sipi Bomofihi koko aꞌi yabe. Kaga nolatamofihi Sipi Boꞌniuba lolo hu netalibe, Maliau ya luto ligo agelouba heꞌmi etoto abufa huꞌehina yabe.

Maliau Elisapetihi buto bu goꞌehina

39 Yaꞌmana kanalo Maliau ho tito kosa mone Yuta hepalugu niꞌinalo meꞌme huto buꞌehina. 40 To nonuga tito Sekalaiya nohinalo: Nohapihe? luto Elisapetitoga lu emito be tigiꞌehina. 41 Elisapetiu ai Maliahi nohapihe linaꞌa kehelilago yagapanaꞌi ipaꞌagu nohina lehe kolago tiꞌehina. To Sikalafuꞌuba Elisapetitoga bai toꞌehina. 42 To ai nogoꞌa sipiꞌa kehe ito Maliahi lu emiꞌehina: Kai lugaꞌa anaꞌi folagahaꞌanigu keleꞌmo ho tiꞌehinaꞌmu hetofana nohane. To yaꞌmana yagapanaꞌi kipagu nohina aitoga hiti Huꞌmau hetofana hu etalibe luꞌehina. 43 To nani hena huꞌohugo Sipi Boꞌnimofihi itoꞌafu nanitoga noabe, luto Elisapetiu luꞌehina. 44 Kai nebe tigiꞌahana nani nubuꞌniuba nohapihe latamoya keheliꞌehinagi yagapanaꞌi nipagu nohinauba fokehi hotoꞌa leke ho tiꞌehina. 45 Alihi Sipi Bouba alu kimiꞌehina suhi hilinaꞌmu yagi kai keheli uleꞌale huto sipi kofokehi halataꞌmu yabe, Elisapetiu yaꞌma luto luꞌehina.

Maliahi namaꞌa

46 To Maliau ai luꞌehina: Nipaꞌniuba Sipi Bomofihi giꞌa li saga nohibe. Nipaꞌniuba Huꞌma kumu yege nofibe. 47 To nemehaꞌniuba Sipi Bomofitoga fokehi nohoto neheꞌmoseꞌnaꞌamofi kumu negelo nobube. 48 Nani lilinaꞌalo aꞌi yabe. Nani faꞌmenena nohunamoya ai ekesu mehago nanitoga fuluna nonebesibe. Yatai hiti to alihaꞌa yupa hiti silaga boanaꞌi enali sipi fokehi nanitoga hoꞌehinaꞌmu kaga lilanaꞌmu yabe. 49 Huꞌmau amuya Bouba sipina nanitoga lolo huꞌehibe. Aiꞌa giꞌa hetofana lamanaꞌa niꞌibe. 50 Leꞌmo fulunaꞌauba asaga bonaꞌi manuga minana agoya hu emiꞌahanamagi enalitoga mino baga iꞌehibe. To ya huto buto yagapanaꞌmagitoga buto enali yagapanaꞌmagitoga buloto analo ya humo buba buba hilinaꞌmu yabe. 51 Yahaꞌa amuyauba su toto kegeiyo bonaꞌi foipa lu keheliseꞌna hiti enipaꞌanigu kegeiyo hiꞌahana ya nehago ai li sibi sibi huto katili huꞌehina yabe. 52 Ai gihiti bomagi amuyaꞌani nehago kefa hisaloti eneleꞌmo manuga nomoloto to enali enigiꞌani menina bonaꞌi enigi liyafa huꞌehina. 53 Ai hetofa noseꞌnatuꞌi enakauꞌna lana bonaꞌi enipaꞌani li bai toꞌehina. To enali bonaꞌi feꞌnohaꞌani babu linaꞌa eneleꞌmo heꞌmigo faꞌmene biꞌahana. 54 Ai Isilaeli liliꞌnalo boꞌa heꞌmoꞌehina. To ai tataꞌtifitoga kaga lu moloꞌehina li hetofa huto hu etoꞌehina. 55 Ana huto lali tatatifitoga luꞌehinaꞌa huto yabe. Nani Abalahatoga kekeꞌi lutoꞌni to ana huto ai nagaꞌa alihi huto hilanamagi hiti analo minoba minoba hilinaꞌmu yabe.

Maliau ya luto nama luꞌehina yabe.

56 To Maliau ai Elisapeti hiti minoto kanaꞌa ikahi loegi monegi minoloto alihi hepaꞌaga i behe huto buꞌehina.

Elisapetiu Yonihi ketoꞌehina

57 Elisabetiu yagapanaꞌi ketalina kanaꞌa leba toꞌehina. To ya higo ai panaꞌi ketoꞌehina yabe. 58 Enali Elisapetihi hepaꞌalo bonaꞌi to ai nagaꞌa ya huto Huꞌmau Elisapetihi ginaga fi emigo panaꞌi mone ketoꞌehibe lanaꞌa kehelilete Elisapeti hiti enali asagaꞌi enofokehi heꞌahana.

59 To nayahi mone kegiꞌa su hoto loegi monegi mone nayatogati leheko malana kanagu ana panaꞌi gufaꞌa laga hiluneꞌmu enali eꞌahana. Enali giꞌa Sekalaiya lite afoꞌafito bahalapao lite malaluneꞌmu hiꞌahana. 60 Enali ya nehago ana panaꞌmofihi itoꞌafu ma luto luꞌehina: Oꞌe. Lali Yonio luto giꞌa malalutaꞌmu yabe. 61 To enali lu emiꞌahana: Mone kofokagi yaꞌmana suhi luto enigiꞌani meniꞌibe lite liꞌahana. 62 To enali enayatu babeyafa hite afoꞌafihi lu emite ma lite liꞌahana: Kai hena hibe luto panakamofihi giꞌa malalane? 63 Sekalaiyau fayahi galinanaꞌmu ligo ite ete emigo ananalo panaꞌamofihi giꞌa Yoni luto goꞌehina. To enali yaꞌmana giꞌa bu geleteꞌani enekesa yigiba yigiba hiꞌahana. 64 To analoꞌi Sekalaiyahi bagaꞌa i aka higo kenetufaꞌa akuꞌi bati huꞌehina. Ya higo ai kaga luto Huꞌmamofihi giꞌa liyafa huꞌehina. 65 To enali hepaꞌalo bonaꞌi asagaꞌi koli hiꞌahana. To yaꞌmanana huto hinamofihi kaga futili katili huto Yutia kosa hepalugu bula ola huꞌehina yabe. 66 Asaga bonaꞌi ana kaga kehelilete enekesa yigi fato hiteꞌani ma lite liꞌahana: Alihi yaꞌmana panaꞌuba ai hena hena huto minalibe? Sipi Bomofihi amuyaꞌa yaꞌmana panaꞌmofitoga niꞌibe lite enali akeheliꞌahana.

Sekalaiyahi namaꞌa

67 To Sikalafuꞌuba yaꞌma panaꞌmofihi afoꞌafinugu bai tago ka mone lu huto huto ma luꞌehina: 68 Lali Isilaeli bonaꞌmagihi Sipi Bomofihi giꞌa liyafa hilo. Huꞌmamofitoga yege filo. Ai lali boanaꞌa leheꞌmalubeꞌmu oꞌehibe. To fatehatimagihi gegisaguti gulu ho letoꞌehibe. 69 Ai sipi amuya boti lubuto biꞌehinana mone leꞌmo ho ti letabe. Ai yaꞌmana bo koko bo Tebitihi tataꞌafu yabe. 70 Ana suhi huto ai koyapaꞌi mono bonaꞌamagi enali enabagagu alu epiꞌehinamo yaꞌma niꞌibe.

71 Ai ma luto ka moloꞌehinamo niꞌibe: Nani fatehatinimagihi enayanuguti akuꞌi leneleꞌmalunaꞌmu yabe. To bonaꞌi enali ipakafa nehana bonaꞌmagi enayanuguti hiti akuꞌi leneleꞌmalunaꞌmu yabe. 72 Nani fuluna lepito leneheꞌmalunaꞌmu yabe, ai ya luto to tatatigi lu epiꞌehina. To ai ana huto ka lamanaꞌa moloꞌehinamofihi ekesalo moloto minalinaꞌmu yabe. 73 Ai maꞌnaka luto koyapaꞌi tatatifihi Abalahatoga ka moloꞌehina yabe. To yatai ai koyapa hapati supo ai luꞌehinaꞌa hilubeꞌmu nolibe. 74 Ai fatehatimagi enayanuguti lubuto bilubeꞌmu nohigo liliꞌnaꞌa lali koko panaꞌa suhi huto lilutaꞌmu koli mehilune. 75 Ai buꞌalo foipana melise minalutaya hetofana huto minoba minoba hilutaꞌmu yabe.

To Sekalaiyau panaꞌa kumu ka mone hiti ma luto luꞌehina: 76 Panaꞌnise, enebe ligiꞌehina bo Huꞌma, aiꞌa kaga lu yege hose boꞌa huto hilane. To yaꞌma giꞌa kai kumu bonaꞌmagi molo ketalabe. Kai yataꞌa kohe toto liliꞌna lito bulotoka Sipi Bomofihi kapoꞌa li hokolo hilane. 77 To bonaꞌamagitoga buto lu epitogo enali kehelilete foipanaꞌani li heꞌmilenogo bati hite minalabe. 78-79 To afotifu Huꞌmamofihi fuluna hiti kekeꞌi luseꞌna hiti yaꞌmana nohibe. Ai kokulumalugu fana toseꞌna lali kumuꞌi huto hilina yanaꞌuba leheꞌmoto ana huto bonaꞌi lugaꞌa filiseꞌnamofihi metepugu nehanaꞌa yaꞌma eneleꞌmo fana talinaꞌmu yabe. To ai fulu kapogu leleꞌmoto bilinaꞌmu yabe.

Sekalaiyau ya luto nama luꞌehina yabe.

80 To ana panaꞌi hofa toloto gufaꞌamo hiti mehaꞌamo hiti amuya moloꞌehina. Ai ka melugu minoꞌehina kanagu baga ilenogo Isilaeli bonaꞌi enubuꞌanilo huto huꞌehibe.

2

Malia ai Yesuhi ketoꞌehina

Mt 1:18-25

1 Yaꞌmana yupahi Sisa Ogasitasi ai Lomu gihiti bouba asaga boanatoga enigiꞌani liloto leka salube luto kaga mololoto lenigi lilube luꞌehina. 2 Yaꞌmana enigi lise kana yataꞌa Sailiniasi ai gamani bouba Silia melugu bonaꞌmagihi kaba boꞌani minoꞌehina. 3 Asaga boanaꞌi enigiꞌani liluneꞌmu nehite hepaꞌanilo bila bila hiꞌahana.

4 Yosefe ai Tebitihi nagaluguti oꞌehina. Ya higo ai Nasalete hepato Galili kegiꞌati heꞌmito gihiti bo Tebiti ana hepato itoꞌafu ketoꞌehinaꞌa yaꞌma Yutia melugu buꞌehina. Ana hepaꞌi giꞌa Betelehe yabe. 5 Ai giꞌa hiti to aꞌi giꞌa lilubeꞌmu Malia noleꞌmoto biꞌahaꞌina. Yaꞌma aꞌmo Yosefeu alihi lihaꞌa lilina aꞌi yabe. To Malia ai yagapanaꞌmu hiti huꞌehigo biꞌahaꞌina. 6 Betelehe hepato bite nehaꞌigo Maliau yagapanaꞌi ketalina kanaꞌa leba tago huꞌehina. 7 To ai yagapanaꞌi yegeꞌa panaꞌi ketotoꞌa katatu sa gi etoloto bulumaka yagamagi noseꞌna nenana sepekeꞌnagu ko etoꞌehina. To etali yaꞌma yagamagihi nohaꞌanigu mineꞌahaꞌina. To henaꞌmugope, bonaꞌi kose nohi bai to su hoꞌehinagi anagu metiꞌahaꞌina yabe.

Agelomagi to sipisipi yaga kaba boꞌanimagi yabe

8 To yaꞌmana yupahi ana hepato sipisipi yaga kabalo bo enali fegutoga yaga kaba hite sininugu mineꞌahana. 9 To Huꞌmamofihi ageloꞌa ana yaga kabalo bo nehanalo Sipi Bomofihi fana mehenaꞌa hiti nehetigo enali ana sipisipi yaga kabalo bo lusina hite koli hiꞌahana. 10 Ya hite koli nehago agelouba ma luto lu epiꞌehina: Koli mehite kehelilo. Nani hetofa kaga lenalitoga ito noo lepolona yaꞌmana kagauba asaga boanaꞌi eneleꞌmo sipi enofokehi halinaꞌmu yabe. 11 Yatai sininugu Tebitihi hepalugu aꞌi moneuba panaꞌi mone ketoꞌehibe. Ai yaꞌmana bouba laliꞌi leleꞌmo kosaba huto lenubuto bilinaꞌmu yabe. Ai sipi bo Yesu Kilisito yabe. 12 To bu galanaꞌaya ma huto hilinamo niꞌibe. Lenali panaꞌi mone katatu sa gite bulumakamagi noseꞌna nenana sepekeꞌnagu ko etago nohinogo bu galanaꞌmu yabe.

13 Kaga agelouba lu epi su nohago ana bagaꞌa hiti babu agelomagi kokulumaluguti eteꞌani Huꞌmamofitoga fokehi hete nama ma lite liꞌahana: 14 Ifo muyagu Huꞌmamofihi giꞌa leꞌmo saga hite mineno. To melugu bonaꞌmagi kumu Huꞌmau ipaꞌagu ai laga besinana enalitoga fuluna hu noepalabe.

15 To agelomagi heꞌmi epelete kokulumalugu nebagomo enali ma lite ai lu emigo ai lu emigo hite liꞌahana: Ho tilo. Betelehe hepato butoti yaꞌmana huto hinana Sipi Bouba lu limiꞌehinana yaꞌma bu galune liꞌahana. 16 To enali ho tite hololu lite bite Malianogo Yosefenogo nehaꞌinalo henetite bu gelete to panaꞌi bulumaka noseꞌna sepekeꞌnagu koꞌehigo bu geꞌahana. 17 Enali ana panaꞌi bu gelete Malianogo Yosefenogo agelouba yaꞌmana pana kumu lu epiꞌehinana kaga lu etimiꞌahana. 18 To asaga bonaꞌi sipisipi yaga kabalo bomagi lana ka akeheli su helete ana pana kumu topa hete enekesa yigi babu liꞌahana. 19 To ya huꞌehinamoya Maliau asaga ka ipaꞌagu li mololoto ekesa yigito legeso huto minoꞌehina. 20 To sipisipi yaga kabalo bomagi i gelehe hite heꞌmite bite Huꞌmamofihi giꞌa liyafa hite fokehi heꞌahana. Enali asagaꞌna agelouba lu epinana huto su hana bu geteꞌani sipi enofokehi heꞌahana yabe.

Yesuhi giꞌa meleꞌahana

21 Alihi nayahi mone kegiꞌa su hoto mone kegiꞌati loegi monegi heleko malago kana minelete ana panaꞌmofihi gufaꞌa laga nehite gi Yesu lite meleꞌahana. Koyapaꞌi ai itoꞌafihi ipaꞌagu huto mehuꞌehigo agelouba yamana gi hoꞌehina yabe.

Simioniugo Anaugo Yesuhi mono nonugu nohigo bu geꞌahaꞌina

22 Itoꞌafinogo afoꞌafinogo panaꞌanogo mono nagamitu okala hi etatalana kanaꞌa huꞌehina ana legitana koyapaꞌi Moseu keya kaga moloꞌehina suhi lite hiꞌahaꞌina. Yaꞌmu itoꞌafugo afoꞌafugo ana panaꞌi leꞌmete bite Yelusale hepato Sipi Bomofihi emiluꞌibeꞌmu biꞌahaꞌina yabe. 23 Manana Sipi Bomofihi keya kagaꞌalo fayanugu geꞌahana: Asaga yege panaꞌi huto hinamo Sipi Bomofitoga leꞌmete bite lepilata hilo. Etali yaꞌma kagamofihi keheli emiꞌahaꞌibe. 24 Etali ana hite Huꞌmamofihi fokehi hete lokiya fi emiluꞌibeꞌmu hiti biꞌahaꞌina. To Sipi Bomofihi keya kagauba luꞌehinaꞌa huto: Loemo yataꞌa kigopafi to loemo kigopa gapaꞌa hiti Huꞌma kumu keye lite emilo luto geꞌahana.

25 To yalo bo mone Yelusale hepato minoꞌehina giꞌa Simioni yabe. To aiya bati huse bo to Huꞌmamofihi agoya hu emise bo yabe. Ai Isilaeli bonaꞌmagi enubuto bilina boꞌmu geba huto minoꞌehina. To Sikalafuꞌi hiti Simionitoga minoꞌehina yabe. 26 Sikalafuꞌuba Simionitoga alu emiꞌehina mefilise nohitogo Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo, yaꞌma Mesiau huto hilibe luꞌehina bu goloto fililataꞌmu yabe. 27 To Simionihi Sikalafuꞌuba leꞌmo kapo malago sipi mono nonugu titoꞌa Malianogo Yosefenogo to ana panaꞌi Yesuhi keya kagauba luꞌehina suhi hu etaluꞌibeꞌmu nehaꞌigo bu enogoꞌehina. 28 Simioniu ai ana panaꞌi yahi komopaꞌalo leꞌmo mololotoꞌa Huꞌmamofitoga fokehi hoto ma luto luꞌehina: 29 Oho. Sipi Bo. Yatai yaꞌma liliꞌnalo panaka heꞌmi etetogo fulunagu bino. Ya hitogo nipaꞌni koyapaꞌi kaga lu moloꞌahataꞌa huto fuluna nebesilibe. 30 To nani nubuꞌniuba anaꞌina lubuto bilatana lolo hatamoya bu nogabe. 31 Yaꞌmanana kai asaga noto noto boanaꞌmagi enubulo leꞌmo lele huꞌahane. 32 Ai libiꞌmo moneuba fegutoga bonatoga metepunagu nehilana bonatoga eneleꞌmo besa lalibe. To ai Isilaeli boanaka enigiꞌa leꞌmo sipi hilinaꞌmu yabe.

Simioniu ya luto luꞌehina yabe.

33 Etali Yesuhi itoꞌafugo afoꞌafugo Simioniu Yesu kumu lina kalo etegekesa yigi babu liꞌahaꞌina. 34 Simioniu lusa gi etimito ma luto panaꞌmofihi itoꞌafitogo Malia lu emiꞌehina: Kehelibo. Ma panaꞌi ai babu Isilaeli bonaꞌi lugaꞌa eneleꞌmo melugu malalinaꞌmu yabe. To ai ana huto babu bonaꞌi lugaꞌa eneleꞌmo ho tilinaꞌmu yabe. To ai Huꞌmamofitogati mone babeyafaꞌa legi huto huto minalinaꞌmu yabe. Analoꞌi babu bonaꞌmagi ka sibinaꞌa li etalanaꞌmu yabe. 35 Ya hinogo babu bonaꞌmagi enekesa yigiseꞌnaꞌani hutoꞌi minalibe. To mone kosa kosa emitauba ana legitana lutumopakagu fi fulu tilibe.

36 To Huꞌmamofihi kaꞌa leliꞌali aꞌi mone minoꞌehina, giꞌa Ana. Ai afoꞌafihi giꞌa Fanueli, yaꞌma bo Ase nagaluguti oꞌehina. To Ana aiya litanaꞌi koyapaꞌi bo lito bahaꞌa hiti nayahi mone kegiꞌa su hago mone kegiꞌati loemo heleko malago kufu mineꞌahaꞌina. 37 Alihi bahaꞌa fililago ai faꞌmene minoꞌehina. To yatai kufuꞌa 84 nominabe ya nohutoꞌa sipi mono nohi hepato menoheꞌmina litanaꞌi yabe. To ai noseꞌnamofihi mo sito to nunumu huto minoto Huꞌmamofihi yege fito to mono liliꞌnaꞌa fuliga hiti foluguꞌi hiti lito minolata huꞌehina. 38 To yana kanaꞌagu ai enali nehanalo henetitoꞌa Huꞌmamofihi fokehi hoꞌehina. To ai yaꞌmana panaꞌmofihi huto huꞌehina kagaꞌa asaga bonaꞌi Huꞌma kumuꞌi Yelusale hepaꞌi oto akuꞌi lilinaꞌmu geba hiꞌahana bonaꞌi lu epiꞌehina: Ma panaꞌuba lali hepati, Yelusale yaꞌma leꞌmo bati hilinaꞌmu yabe.

Yosefe ai akuꞌi Nasalete buꞌehina

39 Etali asagaꞌna Sipi Bomofihi keya kaꞌauba luꞌehinaꞌa hi su helete i behe hite Galili melugu hepaꞌani Nasalete biꞌahaꞌina. 40 To ana panaꞌi olopa hoto amuya bo minotoꞌa keheliseꞌnaꞌa hetofana babu luto minago Huꞌma lusa giseꞌnauba ai hiti minolata huꞌehina.

Neheya bo Yesu mono nonugu tiꞌehina

41 Asaga kufu kanagu Yesuhi itoꞌafugo afoꞌafugo bonaꞌi Yelusale hepato li nupa hilata hanalo bilata hiꞌahaꞌina. Koyapaꞌi Huꞌmau lubuto buꞌehinaꞌa kumu Pasa yabe nelana yaꞌma sipi noseꞌna nalata, yanaꞌmu biꞌahaꞌina. 42 Yesuhi kufuꞌa 12 niꞌinamo enali ananalo bilata yaꞌma asaga kufu kana Yelusale hepato mono noseꞌna naluneꞌmu hite moneko kumu biꞌahana. 43 Yaꞌmana sipi noseꞌna nalatamofihi kana su hago enali i behe hite hepaꞌaniga biluneꞌmu kapo melete hapi fiꞌahana. To ana panaꞌi Yesu, ai Yelusale minoꞌehina. Itoꞌafugo afoꞌafugo ya huto Yelusale minabeꞌa mekeheliꞌahaꞌina. 44 Etali ma lite etegekesa yigi ahaꞌina: Ai lugaꞌa bonaꞌi hiti alihi noabe lite yaꞌma yupahi moneꞌa kapo meleꞌahana. To alihi etali hapi fite bonaꞌatitimagihi folagahaꞌanigu sa sa hiꞌahaꞌina. 45 Etali bu megeteꞌatiti akuꞌi Yelusale sa sa hite biꞌahaꞌina. 46 To kana loegi monegimogu sipi mono nonugu tite babafi bonaꞌi hiti kagaꞌanilo keheli minoto enoloka hoto nohigo leꞌmo huto hiꞌahaꞌina. 47 Asaga kaga kehelina bonaꞌmagi Yesu keheliseꞌnaꞌamu to enali loka hana kaga lu epinaꞌamu topa hete enekesa yigi babu lite mineꞌahana. 48 Etali itoꞌafugo afoꞌafugo Yesuhi mono nonugu nohigo bu gelete topa hete ligo itoꞌafu kehe ito luꞌehina: Panaꞌni kai henabe luto yaꞌma suhi nohane? To kai ya hanogo leꞌali leꞌelesatiꞌa ligo kai kumuꞌi higo sa sa nohuꞌibe luto ligo, 49 ai kagaꞌatitilo luꞌehina: Letali henabe lite nani kumuꞌi sa sa nehaꞌibe? Letali mekeheliꞌahaꞌifiye? Nani afoꞌnifihi nonugu ai kumu nohilunamo niꞌibe. 50 To etali yaꞌmana kaga Yesu luꞌehinamofihi hapaꞌa keheli bebe meseꞌahaꞌina yabe.

51 Ya hilete akuꞌi heꞌmito ago etali leꞌmete moneka Nasalete hepato biꞌahana. To kagaꞌatiti etabaga liyafa huto minoꞌehina yabe. To itoꞌafu asaga yaꞌmana kaga komopaꞌagu li moloto ai minoꞌehina. 52 To Yesu sipi bo hulago keheliseꞌnaꞌa hetofana huto minago melugu bonaꞌi hiti to Huꞌma hiti enali bu gana hapaꞌa bati huto minoꞌehina yabe.

3

Yoniu ai nagami folo epolose bo ai kaga lu yege hoꞌehina

Mt 3:1-12; Mk 1:1-8; Yn 1:19-28

1 Sipi Lomu bo Taibiliasi 15 kufuꞌa kana kaba huꞌehinalo gamani bo Ponitiasi Pailati, ai Yutia melugu bonaꞌmagihi kohe toto kaba huto minoꞌehina. To yaꞌmana kanalo Heloti ai kohe toto Galili kegiꞌa sipi kaba bo minoꞌehina. To goꞌafu Filipi ai Itulia to Telekonaitisi kegiꞌa yataꞌa kaba bo minoꞌehina. To gamani bo Laiseniasi ai Abilini kegiꞌa kaba huto minoꞌehina. 2 To Anasiugo Kaiyafasiugo etali sipi mono nohi kabalo bole mineꞌahaꞌina. To yaꞌmana kanalo Sekalaiyahi panaꞌa Yoni ai ka melugu nohigo Huꞌmamofihi kaꞌa aitoga lu huto huꞌehina. 3 Ya higo ai Yotani nagamiꞌmo kegiꞌa Huꞌmamofihi kagaꞌa leliꞌali huto boanaꞌi nehanalo lu yege ho epiꞌehina: Komopatini i gelehe hite foipanatinigati li heꞌmite nagami felelenogo Huꞌmau foipanatini li heꞌmi lepalalibe, luto minoꞌehina yabe. 4 Ai ya higo ana legitana lu huto huto bo mone Aisaiyau kaꞌa bukugu goꞌehina suhi huto ma niꞌibe:

Ka melugu bo moneuba nogo moloto

kehe sipi noibe:

Sipi Bomofihi kapoꞌa leꞌmo lele hi etete

to kapoꞌa leꞌmo fu lite

li kosaba hi etalo.

5 To ya lenali

asaga kemuya li hekini lo su hete

moneko legege hu etalo.

Ana hite

kosa sipiꞌafi bohupoꞌafi li gofa hinogo

limo i su halo.

To asaga kapo kiyugu huꞌehina,

leꞌmo bebe salo.

To asaga kapo efahubago huꞌehina,

leꞌmo bati hilo.

6 To asaga bonaꞌi

Huꞌmau ai akuꞌi leleꞌmose lilinaꞌa

bu galanaꞌmu yabe.

7 To babu boanaꞌi enali nagami falaluneꞌmu Yonitoga elago ai ma luto ana boanaꞌi lu epiꞌehina: Lenali laga mehina osifaꞌmofihi yagapanaꞌi yabe. Kuyuꞌafu lu lepinaꞌa hite Huꞌmamofihi ipakafa hilinamomuꞌi koli hite heꞌmite alihi huto hilinanalo be ligite biluneꞌmu nehabe? 8 To lenali foipanatiniguti i gelehe hilananaꞌmuko kehelite minalo. Ya hilenogo nelepilata bu galube. Lenalitiniguti ka mone lu ho tite Abalaha tatatifu yabe lite melilo. Lenali lenegekesa kehelite Abalahau kaba hu letalibe lite ya melilo. To nani lu nolepube. Huꞌmau ma efahi lito Abalahahi tataꞌafi lolo hilibe. 9 To sopoloꞌi hutoꞌi niꞌinagi yafa lufusaꞌa laga huseꞌna niꞌibe. Ya huꞌehinago asaga yafa legeyaꞌa mehalina hetigito logoguko falalinaꞌmu yabe.

10 To ai ya luto lu epilago boanaꞌmagi loka heꞌahana: Lali hena hilune? 11 To Yoniu ai kaꞌanilo luꞌehina: Bo moneuba gukete loemo liꞌohutomo mone kalalukafihi meniꞌilinamofihi emibo. To bo mone maka noseꞌna niꞌilina maka noseꞌnaꞌa meniꞌilina bo hiti guna ite naliyo. 12 To takisi lise bo moneꞌa hiti enali ana hite nagamiꞌi falaluneꞌmu eꞌahanati enali Yonihi loka heꞌahana: Tisao, lali hena hilune? 13 To Yoniu ai lu epiꞌehina: Lenali moni efahi gamaniuba luꞌehilina legege aloko lilo to mone li be ligite melilo. 14 To gimi bo moneꞌamagi ana hite loka heꞌahana: Lalimoya, lali ana huto hena hilune? To Yoniu lu epiꞌehina: Lenali faga lite ai goꞌna binogo ai goꞌna binogo hite fato fato bonaꞌi enehete faga lite ka foyagu eneleꞌme melete efahaꞌani meli epalalo. To lenali efahatini loko lilo.

15 Asaga boanaꞌmagi komopaꞌanigu keheli baga ite Yoni kumu ma lite keheliꞌahana: Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo, ya Mesia aiꞌimomuꞌi nohifi lite enekesa yigi babu liteꞌani keheliꞌahana. 16 Ya higo Yoniu kehelito ma luto lu epiꞌehina: Nani faꞌmene nagamituꞌi nofolo lepolobe. To alihi bo mone alina ai amuyaꞌauba naniꞌi nebe ligito amuyaꞌni hoto alinaꞌmu yabe. To naniya bati huto gigusa suꞌamofihi naga li heꞌmilunaꞌa huto meniꞌibe. To ai Hetofa Sikalafuꞌi lepilinaꞌa hiti to logoꞌa suhi huto mone hiti folo lepalalinaꞌmu yabe. 17 To ai emuhaꞌa yanuga liꞌehibe. To kifi foyaꞌaguti lilina yabe. To ai noseꞌna yufagahaꞌa li nomalana nonugu li nupa huto li malalinaꞌmu yabe. To ya nohuto sibinaꞌa li nupa huto mesobose loba logogu galinaꞌmu yabe.

18 To Yoniu asagaꞌi fato fato kaga boanaꞌi enekesa li hokolo huse kaga lu noepito Huꞌmamofihi kaꞌa lamanaꞌa lu yege hoto epiꞌehina yabe. 19 To ya huꞌehina Yoni Helotihi yataꞌa gamani boꞌaniuba babu foipa faipana huto to Helotiu goꞌafihi lihaꞌa lito giꞌa Helotiasi aitoga huꞌehinanaꞌmu Yoniu yaꞌmanaꞌmu ka emekiꞌehina yabe. 20 To ya higo asaga ka Helotitoga Yoniu lina kaga molo emito italuga logo bigo mone hiti tiꞌehina foipanaꞌalo nagaꞌi emiꞌehibe.

Kohe toꞌehina kanagu Yoniu Yesuhi nagami folo etoꞌehina

Mt 3:13-17; Mk 1:9-11

21 Asaga boanaꞌi nagami felete nehago to Yesu ana huto nagami fololoto nohuto nunumu nohigo kokulumaꞌi hokolo huꞌehina. 22 Ya nohigo Sikalafuꞌi kigopa nama legitana huto aitoga nolimigo bu negago kokulumaluguti nogo moneuba ma luto luꞌehina: Kai nani panaꞌni yabe. Kai nibita huse panaꞌni nohane. Komopaꞌni kaitogago nokumube.

Yesuhi tataꞌamagihi enigiꞌani yabe

Mt 1:1-17

23 Yesu liliꞌna hapi fiꞌehina kanagu foya kanaꞌa 30 bulago hapi fiꞌehina. Enali Yosefehi panaꞌa yabe lite enegekesa keheliꞌahana. To Yosefe ai Hilai panaꞌa. Hilai ai panaꞌa Matati yabe. 24 To Matati ai Libaihi panaꞌa yabe. To Libai ai Melekaihi panaꞌa yabe. To Melekai ai Yanaihi panaꞌa yabe. To Yanai ai Yosefehi panaꞌa yabe. 25 To Yosefe ai Matatiasihi panaꞌa yabe. To Matatiasi ai Emosihi panaꞌa yabe. To Emosi ai Nehamihi panaꞌa yabe. To Nehami ai Esilihi panaꞌa yabe. To Esili ai Nagaihi panaꞌa yabe. 26 To Nagai ai Meatihi panaꞌa yabe. To Meati ai Matatiasihi panaꞌa yabe. To Matatiasi ai Semenihi panaꞌa yabe. To Semeni ai Yosekihi panaꞌa yabe. To Yoseki ai Yotahi panaꞌa yabe. 27 To Yota ai Yoananahi panaꞌa yabe. To Yoanana ai Lesahi panaꞌa yabe. To Lesa ai Selababelihi panaꞌa yabe. To Selababeli ai Sialitielihi panaꞌa yabe. To Sialitieli ai Nelaihi panaꞌa yabe. 28 To Nelai ai Melekaihi panaꞌa yabe. To Melekai ai Etaihi panaꞌa yabe. To Etai ai Kosamehi panaꞌa yabe. To Kosame ai Elemetamehi panaꞌa yabe. To Elemetame ai Elehi panaꞌa yabe. 29 To Ele ai Yosuahi panaꞌa yabe. To Yosua ai Eliesahi panaꞌa yabe. To Eliesa ai Yolimihi panaꞌa yabe. To Yolimi ai Matatihi panaꞌa yabe. To Matati ai Libaihi panaꞌa yabe. 30 To Libai ai Simionihi panaꞌa yabe. To Simioni ai Yutahi panaꞌa yabe. To Yuta ai Yosefehi panaꞌa yabe. To Yosefe ai Yonamehi panaꞌa yabe. To Yoname ai Elaiyakimihi panaꞌa yabe. 31 To Elaiyakimi ai Meliahi panaꞌa yabe. To Melia ai Menahi panaꞌa yabe. To Mena ai Matatahi panaꞌa yabe. To Matata ai Netanihi panaꞌa yabe. Netani ai Tebitihi panaꞌa yabe. To Tebiti ai Yesihi panaꞌa yabe. 32 To Yesi ai Obetihi panaꞌa yabe. To Obeti ai Boasahi panaꞌa yabe. To Boasa ai Salamohi panaꞌa yabe. To Salamo ai Nasonihi panaꞌa yabe. 33 To Nasoni ai Aminatapehi panaꞌa yabe. To Aminatape ai Atiminihi panaꞌa yabe. To Atimini ai Anaihi panaꞌa yabe. To Anai ai Hesolonihi panaꞌa yabe. To Hesoloni ai Pelesihi panaꞌa yabe. To Pelesi ai Yutahi panaꞌa yabe. 34 To Yuta ai Yakopuhi panaꞌa yabe. To Yakopu ai Isakahi panaꞌa yabe. To Isaka ai Abalahahi panaꞌa yabe. To Abalaha ai Telahi panaꞌa yabe. To Tela ai Nehohi panaꞌa yabe. 35 To Neho ai Selagahi panaꞌa yabe. To Selaga ai Liyuhi panaꞌa yabe. To Liyu ai Pelekehi panaꞌa yabe. To Peleke ai Ibahi panaꞌa yabe. To Iba ai Silahi panaꞌa yabe. To Sila ai Kenihi panaꞌa yabe. 36 To Keni ai Afakasatihi panaꞌa yabe. To Afakasati ai Semihi panaꞌa yabe. To Semi ai Noahi panaꞌa yabe. To Noa ai Lemekihi panaꞌa yabe. 37 To Lemeki ai Metusalahi panaꞌa yabe. To Metusala ai Inokihi panaꞌa yabe. To Inoki ai Yeletihi panaꞌa yabe. To Yeleti ai Mahalalihi panaꞌa yabe. To Mahalali ai Kenanihi panaꞌa yabe. To Kenani ai Inosihi panaꞌa yabe. 38 To Inosi ai Setihi panaꞌa yabe. To Seti ai Ataha panaꞌa yabe. To Atau ai Huꞌmamofihi panaꞌa yabe.

4

Satau Yesuhi fi taga hu etoꞌehina

Mt 4:1-11; Mk 1:12-13

1 Sikalafuꞌuba Yesutoga bai tago Yota nagamiꞌi heꞌmito nobigo Sikalafuꞌuba bonaꞌi menehana ka melugu leꞌmoto buꞌehina. 2 Yesu yaꞌma ka melugu 40 yegegu su hago nohigo Satau Yesutoga fi taga hu etoꞌehina. Ya higo Yesu ana kanagu noseꞌna menose mo sito minoꞌehina. To asaga yaꞌmana kanamo su hago Yesuhi kauꞌna hoꞌehina.

3 To kauꞌna nohago Satau Yesutoga nehetito ma luto lu emiꞌehina: To kai Huꞌmamofihi panaꞌa nohutomo ma efahi lu emitogo noseꞌna lolo hino. 4 Yesu Sataha kalo nonaꞌa ma luto lu emiꞌehina: Mono kauba ma nolibe. Bonaꞌmagi noseꞌna nenana suhi anasi minalanaꞌa meniꞌibe. Huꞌmamofihi kaꞌa kehelite minalanaꞌa huto niꞌibe.

5 To Satau Yesuhi ifoꞌalo leꞌmoto tito meleꞌisi asaga hepaꞌmo bonaꞌmagihi nagaꞌi lepiꞌehina. 6 To Satau Yesuhi ma luto lu emiꞌehina: Yaꞌma bu nogata hepato bonaꞌmagihi sipi boꞌani keleꞌmo ho tinogo kigika sipi hilibe. To yaꞌmana yaga foya asagaꞌi kimilunaꞌmu yabe. To asaga yaꞌmana nanitoga oꞌehinana ninaya bo moneꞌmofihi emilube liluna emilunaꞌmu yabe. 7 To kai yatai kalapusa nohi fito nigiꞌni liyafa hilata yaꞌma ya huletogo asagaꞌna kaiꞌnaka lolo hilube. 8 To Yesu ana kalo ma luto ka emekiꞌehina: Mono kalugu ma huto niꞌibe. Kai Sipi Bo Huꞌmamofihi giꞌa liyafa hubo. To aigo ka kehelise emibo.

9 To yaloti heꞌmito Yelusale mono nohi latahaꞌalo Satau Yesuhi leꞌmoto tiloto ma luto lu emiꞌehina: Kai Huꞌmamofihi panaꞌa nohutomo malo ho tiꞌohuto lehe kolago melugu limibo. 10 To mono kagu mone ma luto niꞌibe. Huꞌmau ai ageloꞌa enoho lifinogo limite kaba hu bati hi ketalanaꞌmu yabe. 11 To enali kayato linogo efahuba kigigusagu mefilinaꞌmu yabe. 12 Yesu kaꞌalo ma luto lu emiꞌehina: Kaga ma huto niꞌibe. Kai Sipi Boka Huꞌmamofihi fi taga mehu etobo. Ai Sipi Bokafu nohibe. 13 To Satau asaga kaga luto miꞌi molo su holoto heꞌmito buto fato kana geba huto minoꞌehina.

Yesu Galili hepato liliꞌna hapi fiꞌehina

Mt 4:12-17; Mk 1:14-15

14 Yesu Galili hepatoga i gelehe huto nobigo Hetofa Sikalafuꞌmofihi amuyanaꞌauba ai hiti buꞌehina yabe. To ai huꞌehinanamofihi kagaꞌa asaga hepatoga bu baga iꞌehina. 15 Yesu asaga boanaꞌi mono nohaꞌanigu kaga lu epilata higo enali fokehi heteꞌani giꞌa liyafa hiꞌahana yabe.

Nasalete bonaꞌmagi Yesuhi enemegesa hu emiꞌahana

Mt 13:53-58; Mk 6:1-6

16 Yesu Nasalete buꞌehina. Koyapaꞌi ai yagapanaꞌi nohuto yaꞌmana hepato nohuto hofa toto olopa huꞌehina. To ai fuli kanagu asaga hulata nohinaꞌa hapaꞌa huto mono nonugu Huꞌmamofihi kaꞌa lu epilubeꞌmu tiꞌehina. 17 To enali mono lu huto huto bo Aisaiyahi bukuꞌa ite ete emiꞌahana. Ya nehago ai aho tito ana buku fokoloto ka mone ma luto niꞌinaꞌmu sa huto leka soꞌehina:

18 Sipi Bomofihi mehaꞌa nani hiti niꞌibe.

Ai ka lamanaꞌa fenoꞌhaꞌani menina bonatoga

leliꞌali hubo luto

neleꞌmo ho tiꞌehina yabe.

Ai kaga yaꞌma luto lubo luto

noho lifiꞌehina yabe.

Lenali nagaꞌi liꞌahana bonaꞌi

heꞌmite faꞌmene bilo.

Lenali lenubu metepu iꞌehina bonaꞌi

lenubutini i fana talibe.

To lenali sipi ketana liꞌahana bonaꞌi

bati hite minalabe.

19 To bonaꞌa kosabaꞌi

eneleꞌmo malalina kanaꞌa

lu yege hobo luto ya luꞌehina yabe.

20 Yesu ana buku akuꞌi li kefigito kaba bomofihi emiloto melugu minoꞌehina. Asaga bonaꞌi mono nonugu mineꞌahana Yesunogo buluꞌi heꞌahana. 21 To ai kaga luto lu epiꞌehina: Yaꞌma mono ka lenali keheliꞌahago leka soꞌohuna yatai huto nohibe nolube. 22 To enali giꞌa liyafa hilete kaga hetofana bagaꞌaguti linaꞌmu enekesa yigi babu liꞌahana. Ya hileteꞌani enali liꞌahana: Ma bose, yaꞌmana panaꞌiba Yosefehe panaꞌmo nohifi fato panaꞌi nohibe? 23 To ya nelago Yesu lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Lenali fono ka mone ma lite nanitoga lilanaꞌmu yabe: Lusa bo kaika kugufaka leꞌmo bati hubo. To kai koyapaꞌi Kapaneami hepato huꞌahatana lali keheliꞌohutana yatai ana huto hepakalo ana suhi hubo lite li netalanaꞌmu yabe. 24 To ai ya luto lu noepito luꞌehina: Nani lusiga luto lu nolepube. To mono ka lu yege hose bomofihi hepaꞌalo bonaꞌmagi kaꞌa keheli meemilanaꞌmu yabe. 25 To nani lusiga lu nolepube. Koyapaꞌi Huꞌmamofihi kaꞌa lu yege hose boti Elaiyaha kanaꞌagu keto anaꞌi Isilaeli kapogu babu lite mineꞌahana yabe. Yaꞌmana kanagu sopohi hekini melose to koꞌi hiti meigo asagaꞌna hosopa igo yege yege bonaꞌi kauꞌna sipi hete kufu loebe monebe to ikahi nayahi mone kegiꞌa leke hago asaga hepatoga mineꞌahana. 26 Ya huꞌehinaya Huꞌmau ai Elaiyahi ho lifigo Isilaeli anatoga mone mebuꞌehina. Ai fato melugu Salefate, Saitoni kapogu nina hepato keto aꞌi mone bahaꞌa fililago nohinalo buꞌehina. 27 To ana huto mono bo Elaisaha kanaꞌalo enehepuhi nolana bonaꞌi babu lite Isilaeli kapogu mineꞌahana yabe. To ya hite mineꞌahanaya mone folagahaꞌaniguti bo mone leꞌmo bati mehuꞌehina. To Neamani ai Silia melugu bo yagi aigo leꞌmo bati huꞌehina yabe luto Yesu lu epiꞌehina. 28 To asaga bonaꞌi mono nonugu mineꞌahana ana kaꞌa kehelilete enitaluga lusina huto logo biꞌehina. 29 Enali enitaluga logo bigo ho tite Yesuhi yato lite hepaluguti fegutoga leꞌmo heꞌmiꞌahana. Ya mana hepaꞌani kosagu minoꞌehina. Ya huꞌehigo yaꞌmana kosa beletoga leꞌmete bite yabalugu heꞌmi etelago limiluneꞌmu hiꞌahana. 30 To ya hite, lusina hite haluneꞌmu hanamoya ai faꞌmene folagahaꞌanigu kapo moloto abufa huꞌehina.

Yesu bo moneꞌmofihi komopaꞌagu foipa fele nohinana li heꞌmi etoꞌehina

Mk 1:21-28

31 Yesu Kapaneami hepato Galili kegiꞌa limiꞌehina ya huto fuli kanagu boanaꞌi kaga enelepiꞌehina. 32 To enali kaga enelepiseꞌnaꞌamu kehelilete topa hete ho tiꞌahana. Henaꞌmube? To Yesuhi kaꞌa amuyaꞌa hiti niꞌigo yabe. 33 To mono nonugu bo mone minoꞌehina aitoga komopaꞌagu laga mehina foipa felemo minoꞌehina. Ai nogoꞌauba ka mone sipi kehe ito luꞌehina: 34 Oho, Yesuo, Nasalete bo. Kai hena hu letalubeꞌmu noane? Nekesa noyuguna kai laliꞌi leleꞌmo sibina hilubeꞌmu noapiye? Kai nani akeheliꞌohuna bomo nohane. Kai Huꞌmamofihi fana mehe boꞌamo nohane. 35 Ya ligo Yesu ana foipa felemofihi ka emekito lu emiꞌehina: Kai kaga nolata kabaga li sumu kito yaꞌma bo heꞌmi etobo. To asaga enubuꞌanilo yaꞌmana foipa fele komopaꞌagu nohinana ana boti heꞌmi etoto nobuto leꞌmo felu hago buto koꞌehina mone gufaꞌa leꞌmo sibina hula ya hula mehuꞌehina. 36 To asaga bonaꞌi ananalo yege fite minana bu gelete enelesaꞌani ligo ai lu emigo ai lu emigo hite liꞌahana yabe: Yaꞌma henamofihi kaga nolibe? Ai foipa felemofihi enikibina bomagifi to lusi amuya bomagi nelanaꞌa huto ka tugoꞌi ho nolifigo bomofihi gufaꞌaguti heleko limito nobibe lite liꞌahana. 37 To Yesu li huto hinanamofihi kagaꞌa leliꞌali yana kegiꞌa hago sipi huꞌehina yabe.

Yesu Pitahi lihaꞌamofihi itoꞌafihi leꞌmo bati huꞌehina

Mt 8:14-17; Mk 1:29-34

38 Yesu yaꞌmana sipi mono nohi heꞌmiloto Simonihi nonuga tiꞌehina. Simonihi lihaꞌamofihi itoꞌafihi gufaꞌa mukoho akoho gofana lito nohigo laluꞌafu Yesu heꞌmalibe lite kehe iꞌahana. 39 Yesu ai ana aꞌmo koꞌehinalo buto ho tiloto ana nobesinanamofihi ka emekiꞌehina yabe. Ya higo ana nobesinana heꞌmi etoto nobigo analo meleꞌisi ana aꞌuba ho tiloto noseꞌna leꞌmo lele huto epila epila huꞌehina yabe.

40 To yege alimi falalubeꞌmu nohigo babu bonaꞌi enalaluꞌanigihi fato fatoꞌna enebesiꞌehina eneleꞌmete Yesu nohinalo elago ai moneko monekoꞌisi enugufalo yahi ligo enebesiseꞌna akuꞌi felele hu epoloꞌehina yabe. 41 To foipa felemagi babu boanaꞌmagitoga mineꞌahanana Yesu eneleꞌmo heꞌmi su hoꞌehina. Ya nohigo ana foipa felemagi sipi ka kehe ite liꞌahana: Kai Huꞌmamofihi panaꞌa yabe. To ya nelago Yesu ka epekigo enali akuꞌi kaga melise biꞌahana. To henaꞌmube? Enali Yesu Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo yabe lite akeheliꞌahana yabe.

Yesu hepaꞌi moneꞌaloga liliꞌna lito humofaꞌna huꞌehina

Mk 1:35-39

42 Etehi foluguꞌi ana hepaꞌi heꞌmiloto bonaꞌi menehana hepaꞌi mone niꞌinalo buꞌehina. Ya hulago boanaꞌi enali ai kumuꞌi sa sa hite biꞌahana. To ya hite enali fatoga heꞌmi epoloto mebilibe lite leꞌmo meleꞌahana yabe. 43 Ya nehago ai lu epiꞌehina: Nani ana huto Huꞌmamofihi kapoꞌa kumu ka lamanaꞌa fato hepaꞌmolo hiti buto lu epilunamo niꞌibe. To lenaligo mone menehabe. Huꞌmau ai yaꞌmana foya libo luto noho lifiꞌehina yabe. 44 Ya luto kaga lu epiloto ai Yutia kapogu buto mono nonugu tito ka lamanaꞌa lu yege hoto minoꞌehina yabe.

5

Yesu yataꞌa koko panaꞌa kehe iꞌehina yabe

Mt 4:18-22; Mk 1:16-20

1 Mone yupahi Yesu Genesalete hefupomofihi kehetoga ho tiloto nohigo Huꞌmamofihi kaꞌa kehelilune lite ai nohinalo babu bonaꞌi ikini ikini hite eꞌahana yabe. 2 Ya nehago ai bu golago binaga boti loemo nagami beletoga netiꞌigo bu goꞌehina yabe. To ana botilo bomagi enali faya gutalafaꞌani okala hiluneꞌmu botiguti aleke he malago yabe. 3 Yesu mone botigu tiꞌehina. Yaꞌmana boti Simonihi boti niꞌigo loka hago nagami folagahaꞌagu nesiꞌasi fitu fo moloꞌehina. Ya hulago Yesu botigu nohuto bonaꞌi kaga lu enelepiꞌehina.

4 To Yesu kaga lu epi su holoto Simonihi lu emito luꞌehina: Botika nesiꞌasi fitu fetogo nagami hefuhaꞌagu bulenogo kalalukagi hiti faya gutalafa lilago limilete melete halabe. 5 Simoniu kaꞌalo luꞌehina: Sipi Bo, lali asagaꞌi yatai foluguꞌi faya gutalafa moloto nohunogo goꞌi luꞌehina mone nesiꞌa mehoꞌohuta yabe. Ya huꞌohutamo ninaya kai lata kemegeꞌi moloto faya gutalafa akuꞌi heꞌminogoꞌni limilibe. 6 Ya luto ligo enali baga liyafa hite faya gutalafaꞌani li heꞌmi etago limilago fayaꞌi ti bai telete i bili mo ite faya gutalafaꞌani i bolala iseꞌna huꞌehina yabe. 7 Ya higo enalaluꞌanigihi fato botigu nehanaꞌamo eneheꞌmalabe lite kehe iꞌahana. Enali ete loe sana sana botigu fayaꞌi li bai te su helago ana boti keta huloto nagamilugu maꞌasi limiseꞌna huꞌehina. 8 To Simoni Pitau huto hinana bu goloto lapusa nohi Yesuhi bulo melugu minoto lapusa filoto luꞌehina. Sipi Bo, heꞌmi netoto abufa hubo. Nani bo foipaꞌa nohube, luto luꞌehibe. 9 Ai hiti to lugaꞌa enalaluꞌanigi hiti minana babu fayaꞌi linana bu gelete enelesa sipi luꞌehina. 10 Sebetihi loe panaꞌa Yemesiugo Yoniugo etali Simonihi laluꞌafugo etali ana hite etelesa luꞌehina. To ya hago Yesu Simonihi lu emiꞌehina: Koli mehubo. Yatai fayaꞌi kefefe hilata liliꞌnalo yaꞌma Huꞌmamofi kumu boanaꞌi kefefe hilata bo suhi huto leneleꞌmo ho tilube. 11 Ya luto kaga lulago enali boti nagami beletoga ite bite melelete asagaꞌna analo neheꞌmite Yesuhi megeꞌi lifite biꞌahana yabe.

Yesu bo mone gi yahi sibina hina bo leꞌmo bati huꞌehina yabe

Mt 8:1-4; Mk 1:40-45

12 Mone yupahi Yesu hepaꞌi monelugu nohigo bo mone sipi lepolosi hepuhaꞌauba gufaꞌalo bai toto minana bo minoꞌehina. To ai Yesuhi bu goloto okabagati lapusa nohi fito nunumu hu emito luꞌehina: Sipi Bo, kaikamo neleꞌmo gololo tilata bati huto niꞌifihe? 13 Yesu gufaꞌalo yahi mololoto luꞌehina: Nani yaꞌma bati huto gololo tilaneꞌmu nokehelube. Ya noligo analoꞌi meleꞌisi ana sipi lepolosi hepuhaꞌa i gololo tu etoꞌehina. 14 Ya hulago Yesu amuya moloto ekesa biꞌehina: Kai yaꞌma hunanamofihi bonaꞌi lu meepise kigi bito mono bo nohilinalo bitogo ai kugufaka beloloto bu kogolenogo kai kugufa gololo tinalo nonaꞌa tu lokiya fi emibo. To Mosehi kaꞌauba luꞌehinaꞌa huto yabe. Ya hitogo asaga bonaꞌi enali yatai agololo tiꞌahane lilabe. 15 To Yesu hinanamofihi kaꞌa asaga hepatoga bu baga ilago babu bonaꞌi kagaꞌa keheliluneꞌmu eꞌahana. To enebesiseꞌnaꞌani hiti li heꞌmi epalalibe lite aitoga eꞌahana yabe. 16 Ya huꞌehinaya ai asaga yupahi heꞌmiloto bonaꞌi menehana suguna hinaluga buto nunumu hulata huꞌehina yabe.

Yesu gi yahi sibina huꞌehina bo leꞌmo bati huꞌehina

Mt 9:1-8; Mk 2:1-12

17 Mone yupahi Yesu boanaꞌi kaga lu epita minanalo keya ka tisa bo to Felosi bo mineꞌahana. Enali asaga hepatoti Galili to Yutia kapoguti to Yelusale hepatoti eꞌahana. To Huꞌmamofihi amuyaꞌauba Yesu hiti minago enebesise bonaꞌi eneleꞌmo bati huꞌehina yabe. 18 To bonaꞌi lugaꞌamagi bo mone felisaꞌa asagaꞌi filiꞌehina bo sipalo leꞌme melete kofite eꞌahana. Enali nonuga leꞌmete tite Yesu nohina bufasilo malaluneꞌmu hiꞌahana. 19 To babu boanaꞌmagi kapo i hekini lete minago enali ana besise bo leꞌmete nonuga tilana kapoꞌmu sa sa hiꞌahana. To enali nohupitalo leꞌmete tilete hokolo kapo mone lolo hiꞌahana li hokolo hilete ana kapoguti ana bo sipaꞌa hiti heꞌmi etago babu boanaꞌmagi folagahaꞌanigu Yesu nohinalo limiꞌehina. 20 To Yesu ai komopaꞌanigu keheli amuya meleꞌahanamofihi bu goloto luꞌehina: Nalaluꞌniga foipanaka ali noheꞌmi ketobe. 21 To keya ka enelepise bonaꞌi to Felosi bonaꞌi Yesu hinana bu gelete kaga ai lu emigo ai lu emigo hite liꞌahana: Yaꞌma bo kuyuꞌafu Huꞌmamofihi bulo keleꞌme ka nolu etabe? To bo moneuba foipanaꞌani li meheꞌmi epalalinaꞌmu yabe. To Huꞌma aisigo ya hilinaꞌmu yabe. 22 Yesu kaga nelana akeheliloto lu epiꞌehina: Henabe lite lenali lenekesagu kaga fato fatoꞌi lenipaguti notibe? 23 To hena kauba keta mehuꞌehibe? To foipanaka li noheꞌmube luna kauba keta mehuꞌehifi to kai ho tito kapo molobo luna kauba mehuꞌehibe? 24 To nani amuyaꞌni lenelepilubeꞌmu lu hokolo huto lu lepilube. Kokulumaguti limiꞌehina Bouba foipana li heꞌmilinamofihi ma melugu amuyaꞌa liꞌehibe. To gi yahi sibina huꞌehina bo lu emito luꞌehina: Nani lu nokumube, ho tito sipaka lito hepakaga bubo. 25 Ana baga hiti ana bo asaga bona enubulo ho tiloto koloto minoꞌehina sipaꞌa nolito Huꞌmamofihi fokehi homo homo huto hepaꞌaga buꞌehina yabe. 26 To asaga bonaꞌi topa hete afoya gofa ilete Huꞌmamofihi giꞌa li saga hite liꞌahana: Yatai fato huseꞌi hetofana bu gone lite liꞌahana yabe.

Yesu Libaihi kehe iꞌehina

Mt 9:9-13; Mk 2:13-17

27 Alihi Yesu kapo moloto buto bo mone takisi nolina ai giꞌa Libai yabe, ai takisi nonugu nohigo bu goloto ana bo lu emito luꞌehina: Kai nemegeꞌi moloto obo. 28 To Libaiu ho tiloto asagaꞌna analo noheꞌmito Yesuhi megeꞌi moloto buꞌehina yabe.

29 Libaiu nohaꞌagu sipi noseꞌna Yesuhi go etago takisi nelina bo to bonaꞌi lugaꞌamagi hiti ete etali hiti minete noseꞌna neꞌahana yabe. 30 To Felosi bonaꞌi to keya kamofihi tisa bonaꞌi lugaꞌa enali ana nagaluguti Yesuhi koko panaꞌamagi lu epite liꞌahana: Lenali henabe lite takisi nelina bonaꞌi hiti to foipa bonaꞌi hiti noseꞌna nenabe? 31 To Yesu kaꞌani akeheliloto lu epiꞌehina: To bonaꞌi meepesina bonaꞌi tota bologa menebabe. To enebesina bonalogo tota bologa bulata nehabe. 32 Nani bonaꞌi foipanaꞌani menelina bonaꞌi eneleꞌmo bati hilubeꞌmu meoꞌohuna yabe. Oꞌe. Nani foipa bonaꞌi kehe inogoꞌni komopaꞌani i gelehe hise nehanamagi enali kumu oto enubuto bilunaꞌmu yabe, Yesu ya luto luꞌehina.

Noseꞌna mo sito minosemofihi kaꞌa

Mt 9:14-17; Mk 2:18-22

33 Bonaꞌi moneꞌamagi Yesutoga ka liꞌahana: Yonihi koko panaꞌamagi noseꞌna mo site minete nunumu asaga yupahi nehabe. To ana hite Felosi bomagi koko panaꞌani ana suhi nehabe. To kai koko panakamagi noseꞌna noba noba nehite mo site menehabe. 34 Yesu lu epiꞌehina: Lenali bo moneuba lihaꞌa lilenogo ana aꞌmofihi bonaꞌa alana melekehi ite nose li mo silana niꞌifiye? Ana yupahi yaꞌmana bouba hiti nohinogo yana suhiba hilana niꞌifihe? Oꞌe, ya mehilanaꞌa huto niꞌibe. 35 Ya huꞌehina alihi ana bo lihaꞌa lilubeꞌmu nohilina leꞌme neheꞌminogo enalaluꞌanigi hiti minomo mebilinaꞌmu yabe. To yaꞌmana kanaꞌalo hiti noseꞌna mo si ete mebilanaꞌmu yabe.

36 Yesu bame ka mone ma luto hiti lu epiꞌehina yabe. Bo moneuba yuhufa siotiꞌaloti ho hegege huto tafaꞌa sioti hokolo huꞌehilinalo hetilinaꞌa huto meniꞌibe. To ai ya hilina yuhufa siotiꞌa li sibina hilinaꞌmu yabe. To yaꞌmana yuhufa sioti lito tafaꞌa siotilo hetinauba legege mehibe. 37 To bo moneuba bai nagamiꞌi yuhufa lolo huꞌohuto lito koyapa sipisipi yagamofihi gufaꞌa konugu heki memalalinaꞌmu yabe. To ai ya hilina yuhufa bai nagamiꞌuba i kusu tito sipisipi yaga gufaꞌa kohi i polo tiloto bai nagamiꞌi i hekito melugu limi su halinaꞌmu yabe. To sipisipi yaga gufaꞌa kohiti i hegege hu su halinaꞌmu yabe. 38 To yuhufa bai nagamiꞌiya yuhufa sipisipi yaga gufaꞌa konugu limilinaꞌmu yabe. 39 To bonaꞌmagi koyapa bai nagamiꞌi aꞌnelete akuꞌi yuhufa bai nagami kumu menoepesibe. To enali yaꞌma nelabe koyapa bai nagamiꞌi bati huto yabe nelanamo niꞌibe. Yesu ya luto luꞌehina yabe.

6

Fuli yupapogu liliꞌna melisemofihi kagaꞌa

Mt 12:1-8; Mk 2:23-28

1 To Yesu fuli kana moneluguti nose foya yaꞌma laisi legeya tegina niꞌinagi folagahaꞌagu kapo moloto buꞌehina. Ya nohigo koko panaꞌa megeꞌi lifite nebanati legeya nesiꞌasi li laga hite enayanuga lilete li goso gusu ite nohaꞌa li neheꞌmite noseꞌnaꞌa neꞌahana yabe. 2 To Felosi bonaꞌi lugaꞌamagi bu gelete ma liꞌahana: Fuli yupapogu oꞌe liꞌahana supo lenali henaꞌmu ya nehabe? 3 To Yesu kaꞌanilo nonaꞌa ma luto luꞌehina: To lenali koyapa sipi bo Tebitiu huꞌehinanamofihi fayahaꞌa leka sete mekeheliꞌahafihe? Tebitiu laluꞌagi hiti sipi enakauꞌna loꞌehinamoꞌmu nolube. 4 Ya nohigo ai Huꞌmamofihi nohaꞌagu tiloto Huꞌmamofihi bulo niꞌina beleti litoꞌa nonoto laluꞌagi megeꞌi ana noepito neꞌahana. To yaꞌmana beleti mono bonaꞌmagigo nelata nehabe. To fato fato bonaꞌi mo silabe. To ya huꞌehinamofihi kaꞌa leka sete mekeheliꞌahafiye? 5 To Yesu ai ma luto lu epiꞌehina: To nani Kokulumaguti limiꞌohuna Boya yaꞌma fuli yupapofihi sipi kaba bo nohube.

Fuli kanagu bo mone yahi sibina huꞌehina Yesu leꞌmo bati hu etoꞌehina

Mt 12:9-14; Mk 3:1-6

6 Mone fuli kanagu Yesu mono nonugu buto tito mono ka boanaꞌi lu epiꞌehina. Ya nohigo bo mone yahi lamagaꞌaga sibina huꞌehina bo minoꞌehina. 7 To Felosi bonaꞌi hiti keya ka kehelise bonaꞌi hiti Yesuhi mapahi fite mineꞌahana. To enali fuli kanagu enebesise bonaꞌi eneleꞌmo bati hilifi to eneleꞌmo bati mehilifi lite mapahi fite mineꞌahana. To enali fisa iluneꞌmu ka foyagu Yesuhi leꞌmo malalana kapoꞌmu kaba hite mineꞌahana. 8 To Yesu alꞌa komopaꞌanigu abu goloto yahi sibina huꞌehina bomofihi ma luto lu emiꞌehina: Kai ho tito malo tobo. Ya noligo ana bo ho tito analo minoꞌehina. 9 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Nani lenoloka nohobe. To keya kauba fuli kanagu hena hilo luto luꞌehinabe? To bonaꞌi eneheꞌmalo luꞌehifi to enahalo luꞌehibe? Leꞌmo bati hilo luꞌehifi to leꞌmo sibina hilo luꞌehibe? 10 To Yesu asaga bonaꞌi mono nonugu minananamagihi bu bego huto bu enogoloto ai ma luto yahi sibina huꞌehina bomofihi ma luto lu emiꞌehina: Kayahaka li su tobo. Ya ligo ana bouba yahaꞌa li su notago akuꞌi anaꞌasilo bati ahuꞌehina yabe. 11 To enali enitaluga logo bilago ai lu emigo ai lu emigo ma lite liꞌahana: Lali Yesuhi hena hu etalune?

Yesu panaꞌalobomagihi 12 eneleꞌmoꞌehina yabe

Mt 10:1-4; Mk 3:13-19

12 To yaꞌmana yupahi Yesu nunumu hilubeꞌmu kosa monelugu tiloto Huꞌmamofitoga nunumu hu emiꞌehina. To nunumu huba huba nohigo sinihi gito goꞌi luꞌehina yabe. 13 To yege tilago koko panaꞌa kehe igo eꞌahana. To ai nayahi luga luga su hago to nigigusagati loemo heleko malago panaꞌaloboꞌa liloto aposolo bonaꞌi yabe luto enigiꞌani moloꞌehina yabe. 14 To mone folagahaꞌanigu Simoniu yabe luto minoꞌehina giꞌa Yesu Pita yabe luto moloꞌehina. To Atulu ai Simonihi gonaꞌaya. To Yemesiugo Yoniugo to Filipiugo Batolomugo yabe. 15 To Matiuꞌugo to Tomasiugo. To Yemesi ai Alifiasihi panaꞌa. To Simoni ai fato giꞌa, amuya ka bo yabe, luto giꞌa minoꞌehina. 16 To Yutasi ai Yemesihi panaꞌa. To Yutasi Isikelioti ai alihaꞌa minoto Yesuhi fatehaꞌamagihi epiꞌehina yabe.

Yesu babu boanatoga liliꞌna yabe

Mt 4:23-25

17 To Yesu enali hiti limito meꞌi kuguma hinalo koko panaꞌa lugaꞌa hiti ho tiꞌahana. To babu boanaꞌi Yutia kegiꞌati to Yelusale hepatoti yagi to Taiya nagami beletoga bonaꞌi yagi to Saitoni hepato bonaꞌi ete mineꞌahana yabe. 18 To enali enebesiseꞌnaꞌani li heꞌmilibe lite to ai kaꞌa hiti kehelilune lite eꞌahana yabe. To foipa feleuba enugufalo tiꞌehina bonaꞌi ete minago Yesu li heꞌmi epoloꞌehina yabe. 19 To asaga boanaꞌi Yesuhi gufaꞌalo enayatuꞌi meko liluneꞌmu hiꞌahana yabe. To henaꞌmube? To Yesuhi amuyaꞌauba buto asaga bonaꞌi eneleꞌmo bati higo ye keꞌahana.

Yesu bonaꞌi enofokehi hete neminete to yibi nehite hilanamofihi kaꞌa luꞌehina

Mt 5:1-12

20 To Yesu koko pananaꞌa bu enogoloto lu epiꞌehina: Lenofokehi hoseꞌna lenali feꞌnohatini meniꞌilina bomagitaloga mineno, to Huꞌmamofihi kapoꞌa hetofanaꞌa lenaliꞌna yabe. 21 To bonaꞌi lenali yatai kauꞌna nolenahana lenofokehi hete mineno. Alihi noseꞌna nelete lenumu hilinaꞌmu yabe. To lenali yibi yatai hite nehana bonaꞌi lenofokehi halo. To alihi lenali kiya hilanaꞌmu yabe.

22 To bonaꞌmagi enipakafa lenehenogomo lenofokehi halo. To lenali Kokulumaguti limiꞌehina Bo megeꞌi nemelenogomo bonaꞌmagi lenipakafa halanamoꞌmu nolube. To enali leneleꞌmo heꞌmilana yabe. To ka foipaꞌa li lepalalabe. To lenigitini li sibina sabana hite halanaꞌmu yabe. To asaga yaꞌmana nehi lepelenogo lenali sipi lenofokehi halo. 23 Yaꞌmana huto nohinogomo kofokehi nohoto hele kolago tila limila nohuto melekehi ibo. To ya hilananamofihi minaꞌa kokulumalugu sipiꞌa mino lepalalinaꞌmu yabe. To koyapaꞌi tataꞌanigi yaꞌmana suhi mono lu yege hose bonatoga foipana hi epeleꞌahana yabe. 24 Ehe. Lenali feꞌnohatini babu lina bonaꞌise. Lenali bati huto minoseꞌnatini ali su heꞌahabe. 25 Ehe. Bonaꞌi lenali noseꞌna yatai lenumu higo nete neminana alihaꞌa kauꞌna lenoho laligi. Ehe. Bonaꞌi lenali yatai kiya hite neminana kaba hilo. To lenali alihi sipi yibi hite lenubu nogoya limo ilinaꞌmu yabe. 26 To asaga bonaꞌi lenigitini li saga hilanamoya, ehe, kaba hite minalo. Koyapaꞌi tatatinigi ana suhi hite fagalo mono bomagitoga liꞌahana yabe.

Fatehatimagihi eneleꞌmo bati husemofihi kaꞌa

Mt 5:38-48

27 To kaꞌni nekehelina bonaꞌi kehelilo. Fatehatini eneleꞌmo bati hilo. Lenipakafa nehalana bonaꞌi eneleꞌmo bati hite hetofanaguti kaga lu epilo. 28 To leneleꞌmo sibina hiluneꞌmu huli ka lu lepilana bonaꞌi bebe sana ka lu neepite ana hite ka lu sibina hi ketalana bonaꞌi eneheꞌmoto numuna hu epolobo. 29 To bo moneuba kabaga hapaꞌalo noinogomo mone kegiꞌa hu emitogo ino. To bo moneuba kefeka nolinogomo guketeka mone hiti li goli mehuto li anaga meletogo lino. 30 To bo moneuba kai anaꞌinakalo nimibo luto kehe ilina emibo. To bo moneuba anaꞌinaka gumina liꞌehinogomo amuya moloto ka emekito nasanaꞌani ito obo luto melubo. 31 To bonaꞌmagi suhi mone hu epalalube luto nokehelilata suhi kalalukagi enalitoga hubo.

32 To bo moneuba kaitoga ipaꞌa nokiminogo to kai ana bomofihi kipaꞌa ana huto emilata alihaꞌa hetofa bo nohube luto kofokehi lilifiye? To bo foipaꞌamagi hiti enipa epina bonaꞌmagi ana hite enipa epilata nehabe. 33 To lenali bonaꞌi leneleꞌmo bati hana bonalogo eneleꞌmo bati hilata nehana henana manaꞌa huto hulata nohibe? To bo foipaꞌamagi hiti ana suhi ya hilata nehabe. 34 To kai anaꞌina bonaꞌi moneꞌmagitoga akuꞌi nonaꞌa nimilanalo yabe luto noepitanalo nonaꞌa hena huse hetofana lilata nohane? To foipa bomagi hiti foipa bologa anaꞌinaꞌani neepite ana babeyafa hinana nonaꞌa lilutamo yabe lite lilata nehabe. 35 Oꞌe. Lenali fatehatini eneleꞌmo bati hilo. Ya nehite anaꞌina lepilanalo akuꞌi nonaꞌa limilabe lite melilo. To lenali ya hite minalana alihaꞌa lenali minaꞌa sipi lilete Sipi Bo Huꞌmamofihi pananaꞌa minalanaꞌmu yabe. To ai ipaꞌa fokehi menehana bonaꞌi hiti to foipa bonaꞌi hiti noepito hetofana hu noepolobe. 36 To lenali ana hite Huꞌmau leneleꞌmo bati nohinaꞌa hite lenalalutinigihi eneleꞌmo bati hilo.

Bona eneleꞌmo yegelo moloseꞌnamofihi hapaꞌa

Mt 7:1-5

37 Lenali bonaꞌi eneleꞌmo yegelo memelenogo Huꞌmau ana huto leneleꞌmo yegelo memalalibe. To lenali bonaꞌi enifisa fato fato meinogo ya hinogo Huꞌmau lenaliꞌi lenifisa fato meilibe. To lenali bonaꞌi foipanaꞌa hu lepololenogo li heꞌmilanaya Huꞌmau ana huto foipanatini li heꞌmito pa so lepalalinaꞌmu yabe. 38 To lenali lenalalutinigihifi bonoho bofi nasana epilo ya hinogo Huꞌmau ana huto nasana lepilibe. To ya hinogo bonaꞌmagi leꞌmo bati hite guna i lepite lepi babu linogo bai toto i bili mo iseꞌna hinogo lepilabe. To bonaꞌi nasana neepina legegeꞌasilo Huꞌmau akuꞌi ana legegeꞌalo nasanatini lepilibe.

39 Yesu ma bame ka lu epiꞌehina: To bu sibina hina bo moneuba ana huto bu sibina huꞌehina bo mone yato lito buyu huto mebilinaꞌmu yabe. Ya hilinagi etali loe sana sana keligu limilaꞌinaꞌmu yabe. 40 To sukulu panaꞌi moneuba tisaꞌamofihi hoto meminolata nohibe. To ai sukulugu buloto lepise kanaꞌa su holenogo hulotoꞌa yaloꞌi tisaꞌa hiti moneko legege nehaꞌibe.

41 To kai hena hibe luto kefa fulupa kubugu nina bu megose kogonakamofihi bugu pehena nina bu nogane? 42 To kai hena huto kogonokamofihi ma luto lu emilatabe? Ke, nogonaꞌnimakabe, kubugu pehena nina bati huto li heꞌmi ketalufihe? To kaika kubugu kefa fulupa koꞌehilina bu megose ya lilataꞌmu yabe. To kai fagalo bo yataꞌa kai kubukagu niꞌilina kefa fulupa li heꞌmiloto alihi kogonakamofihi buguti pehena niꞌilina bu go fana toꞌohuto li heꞌmi etobo, luto Yesu bame ka lu epiꞌehina yabe.

Yafa mone numutopa loꞌehilinauba legeyaꞌa ho bati mehalinaꞌmu yabe

Mt 7:16-20; Mk 12:33-35

43 To hetofa yafauba legeyaꞌa sibina huto holata menohibe. To ana suhi huto yafa numutopaꞌa loꞌehinaꞌauba legeyaꞌa leꞌmo bati huto holata menohibe. 44 To bonaꞌmagi yataꞌa yafa legeyaꞌa loko be geleteꞌani ya uma yafa bati yafa yagi lila to yafa numutopaꞌa niꞌinagi lite be go kehelilata nehabe. To enali bonaꞌmagi nemuya legeyaꞌa ufehena nina nagatoti ligilata menehabe. To bai nagamiꞌi lolo nehana legeyaꞌa sibina huꞌehina yafa mone ufehi niꞌilinaloti ligilata menehabe. 45 To hetofa bo moneꞌmofihi ka keheliseꞌnaꞌa babu lito ipagu hetofana minolata nohibe. Ya huꞌehigo hetofa sunogo li huto hulata nohibe. To bo sibinaꞌamofihi ka bati mehinaꞌa babu lito ipaguti huto hulata nohibe. Ya nohigo bati mehina suhi li huto hulata nohibe. To yakaꞌmana kaga enipagu bai toto nominana enabagaguti tito bulata nohibe.

Nohi giseꞌnamofihi hapaꞌa loemo

Mt 7:24-27

46 Lenali henabe luto kibina botimakase kibina botimakase lite nani kumu nelana akuꞌi kaꞌni heꞌmite kegeiyo hite neminabe? 47 Nani kaꞌni kehelito nominata bomo henana legita nohibe? Ai kaꞌni kehelito to akili mehuse nanitoga keheli nimito nominata bomo, henana legita nohibe? Nani lu lepilube. 48 Bo moneuba nohaꞌa gilubeꞌmu nohutoꞌa, lukesa keli iba iba huto ya ema kifito buto buto, to efahi huto nohinogomo lukesa filinaꞌmu yabe. Nohaꞌa ya huto ginogomo, alihi koꞌmo ito to nagamiꞌi holoto tito nopo giꞌehinalo bilito tiloto nohi tele mebilinaꞌmu yabe. Bati huto giꞌehina nopo niꞌigi, nagamiꞌuba ana nopo tele mebilinaꞌmu yabe. To nani kaꞌni kehelito agoya hu nimilata bouba, ai yaꞌma legita nohibe. 49 To akuꞌi bo moneuba kaꞌni kehelito to ana kaꞌni heꞌmito akili huto nominata bouba, ai yaꞌma legita nohibe. Bo moneuba noha ꞌa gilubeꞌmu nohutoꞌa, lukesa keli nesiꞌasi ito faꞌmene efapolo lukesa mefise nohaꞌa gilibe. Ya huto ginogomo, alihi koꞌmo ito to nagamiꞌi holoto tito nopo giꞌehinalo bilito tito ana nopo anaꞌasi, meleꞌisi tele bilinaꞌmu yabe. Nohi asagaꞌi gofana huto tele bi su halinaꞌmu yabe. Ai akili huto nominata bouba ai yaꞌma legita nohibe. Ai kaꞌni kehelito to ana kaꞌni heꞌmito akili huto nominata boube, yaꞌma legita nohibe. Yesu ya luto luꞌehina yabe.

7

Gimilo bomagihi kaba boꞌanimofihi koko panaꞌa Yesu leꞌmo bati huꞌehina

Mt 8:5-13

1 Yesu asaga kaga boanaꞌmagihi lu epi su holoto Kapaneami hepaluga buꞌehina yabe. 2 To Lomu hepato gimi bomagihi kaba boꞌanimofihi koko panaꞌa mone minoꞌehina. Ya higo ana gimi boꞌauba ai hetofa panaꞌni yabe luto leꞌmo bati huꞌehina yatai ana koko panaꞌa sipina besito afiliseꞌna huꞌehinalo Yesu ana hepalugu henetiꞌehina yabe. 3 Ya higo gimi bomagihi sipi boꞌaniuba Yesu noabe lite lanaꞌa keheliloto Yuta mono bonaꞌi lugaꞌa Yesutoga koko panaꞌa oto lusa gi etenogo fa hu etalibe luto enoho lifigo biꞌahana yabe. 4 To enali Yesutoga enoho lifigo bana bonaꞌi Yesu nohinalo bilete enali amuya melete eniginaga fina ka lu emiꞌahana: Yaꞌma bo lalalutifube, ai hetofa bouba kai neheꞌmalane luto nolinaya bati huto heꞌmalata niꞌifiye? 5 To ai yaꞌmana bouba lali Yuta bonaꞌi leleꞌmo bati nohuto aiꞌa mono nohati mone gi letoꞌehibe.

6 Ya lago Yesu kaꞌani keheli epito ana bonaꞌi hiti moneka biꞌahana. To ana bomofihi nohi kasitoga lebatosi nebago laluꞌagihi enoho lifigo bite Yesuhi leꞌmo melete ma lite lu emiꞌahana: Sipi Bo kai kosele kahalibe. To nani bati bo menohunagi nohaꞌnigu kai metilane luto nokehelube. 7 To ana huto nani faꞌmene bo nohunago kaitoga mebilunaꞌa huto niꞌibe. To kai faꞌmene lusa kaꞌago litogo koko panaꞌni bati hilibe. 8 To henaꞌmube? Nani ana huto napa liꞌehina sipi bomofihi mahaꞌaluga nohugo liliꞌna nonimina yabe. To naniꞌni ana huto gimi boꞌni nehana nani namanuga ana hite nehabe. To nani mone keneꞌmofihi bubo luto nolugomo ai bulata nohibe. To mone fatoꞌamofihi obo luto nolugomo aꞌolata nohibe. To koko panaꞌnimofihi ya liliꞌna libo luto nolu etogomo ana liliꞌna lilata nohibe. Yaꞌmu kai lusa kaꞌago li molotogo koko panaꞌni leꞌmo bati hilibe.

9 Ya luto ana bouba Yesuhi lu emilago Yesu ana kaꞌa keheliloto ekesa yigi babu lu emiꞌehina. Ya huloto i gelehe huto boanaꞌi megeꞌi lefeliꞌali hana kaga ma luto lu epiꞌehina: Kehelilo. Nani lu nolepube, Isilaeli bo moneuba yaꞌma fegutoga bouba hinaꞌa huto komopaꞌa li nimito keheli uleꞌale huꞌehinaꞌa yaꞌma bu megolata nohube. 10 To gimi bomagihi kaba boꞌaniuba Yesuhi bite kapogu leꞌmotaga hite lu eminogo kaꞌasigo bagaguti lilibe ligo bana bonaꞌi akuꞌi notoga ete bu gana ana koko panaꞌa bati huto ye koꞌehigo bu geꞌahana yabe.

Yesu ketoꞌamofihi panaꞌa filiꞌehinaguti akuꞌi leꞌmo ho tiꞌehina

11 Yesu nesiꞌasi minoloto akuꞌi heꞌmito Naini hepalugu buꞌehina. To ai koko pananaꞌa yagi to babu boanaꞌi hiti biꞌahana. 12 Ya hite ana hepaꞌmofihi sipi gegisa he meleꞌahanalo buho netigo bo mone filiꞌehina yafa bite neete kene mala mala hepalugu biluneꞌmu nehabe. To ana filiꞌehina panaꞌi ya keto aꞌi mone bahaꞌa koyapaꞌi afililago moneꞌisi nohina panaꞌa filiꞌehigo yafa bite neago babu boanaꞌi ana hepaluguti yibi nama hite enemegeꞌi eꞌahana yabe. 13 Ya nehago Yesu ana panaꞌmofihi itoꞌafihi komopaꞌagu panaꞌamu luto sipi yibi huto hepuhi nolago ma luto lu emiꞌehina: Yibi mehubo. 14 Ya luloto Yesu i mobuto ana filiꞌehina panaꞌi koꞌehina sipaꞌalo bu leba toto yahi liꞌehina. Ya nohigo enali filise bo koꞌehina sipa liꞌahana bonaꞌi analo ho tite lilete nehago Yesu luꞌehina: Panaꞌise, nani lu nokumube, kai ho tibo. 15 Ya luto ligo, meleꞌisi ana baga hiti ana panaꞌi ho tito sipaꞌalo minoloto kaga hapi fito baga li aka huto luꞌehina. Ya nohigo ana panaꞌi itoꞌafihi emiꞌehina. 16 Ya higo asaga boanaꞌi anana bu gelete enelesaꞌani gofa ligo Huꞌmamofihi giꞌa li saga hite fokehi hete ma lite liꞌahana: Mono ka lu yege hose bo sipi mone folagahatigu huto nohibe. To Huꞌmau boanaꞌa eneheꞌmoto enubuto bilibe luto aꞌnoabe. 17 Ya nelite Yesu hinanamofihi kaꞌa leliꞌali Yutia hepaluga nehago tili tele huto kapo beletoga bula ola huꞌehina yabe.

Yoniu koko panaꞌa loemo Yesu nohinalo etoho lifiꞌehina

Mt 11:2-19

18 Yonihi koko panaꞌamagi yaꞌma kaga Yesu huto huꞌehinaꞌamuꞌi kehelite Yonitoga bite lu emiꞌahana. 19 Ai kehelito koko panaꞌa loemo kehe i bufalo mololoto etoho lifigo kaga mone lite bite Yesuhi loka haluꞌibeꞌmu biꞌahaꞌina. Kaiba Yoniu kaitoga alubeꞌmu nohina bomomuꞌi luto luꞌehinana nohapi to fato bona kumu geba hilune?

20 To etali ana bole Yesutoga henetilete lu emiꞌahaꞌina. Leꞌali Yoniu nagami folo epolose bouba kaiꞌi ka mone ma lite loka haliyo ligo nooꞌibe. Kaiba alane luto luꞌehinaꞌa kegeba nohuta bomofi to fato bo geba hilune? 21 To yaꞌmana yupahi Yesu babu boanaꞌi fatoꞌna epesiꞌehina eneleꞌmo bati huꞌehina. To foipa fele babu lito komopaꞌanigu minoꞌehinana li heꞌmi epolo su hoꞌehina. To enubu mone kegiꞌa sipina huꞌehina bonaꞌi babu lito enubuꞌani akuꞌi li gili hu epoloꞌehina yabe. 22 To Yonihi koko panaꞌamaleꞌi ete loka hana kalo Yesu ma luto lu etimiꞌehina: Letali heꞌmite bite Yonihi letali bu negago lolo nohunana to letekesatu keheliꞌahaꞌinana lu emiliyo. To enubu sibina hina bonaꞌi i gili habe. To enigi enayahi foipa lana bonaꞌi kapo malabe. To hehe bonaꞌi eneleꞌmo gololo tugo babe. To negi bonaꞌi enekesa hokolo higo kaga kehelibe. To filiꞌahana bonaꞌi akuꞌi ya ho ti kosaba habe. To ana huto Huꞌmamofihi hetofa kaꞌa enumuhi menina bonaꞌmagi nekehelibe. 23 To bonaꞌi enali nani kumu enekesa keheli loe lae menehana bati hite enofokehi lite neminabe.

24 Ya luto Yesu kaga lu su holago Yonihi koko panaꞌa abilaꞌigo Yesu Yoni kumu kaga babu boanaꞌi lu epiꞌehina: Koyapaꞌi lenali bonaꞌi menehanalo ka melugu biꞌahana henana bu galune lite biꞌahanabe? To lenali akepa moneꞌmofihi habahuba li pisi huꞌehina bu galune litefiye? 25 To henana bu galune lite biꞌahanabe? To lenali bo moneuba hetofa gukete li hekoloto nohigo bu galune lite biꞌahanafiye? Nani lu nolepube. Enali bonaꞌi hetofa gukete li hekelete to hetofa enugufalo li melete neminana bonaꞌi ya enali gihiti bomofihi nohaꞌagu minelata nehabe. 26 To ya huꞌehina lu nimilo, lenali henanaya meyaga bu galune lite biꞌahana? To mono ka lu yege hose bofi? Oꞌyo, nani maꞌnaka luto lu nolepube. Ai lu yege hose bo nohibe. To ai asaga lugaꞌa mono bonaꞌi enohoto yabe. 27 To bo mone Yoni kumu mono kagu ma luto lulatamo niꞌibe: Mono kaꞌni leliꞌali boꞌni yaꞌma nohibe, luto Huꞌmau luloto, to nani yataꞌa aleꞌmo heꞌminogoꞌni ai kohe toto buto kapo li hokolo hu ketalibe. 28 Yesu kaga molo emito luꞌehina: Nani lu nolepube. Yoniu ai asaga bonaꞌi melugu nehana enohoto nohibe. Ya huꞌehina bo mone Huꞌmamofihi bulo lagaso huto nohinauba ai Huꞌmamofihi kapoꞌalugu Yonihi be ligito nohibe, Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

29 To asaga boanaꞌi to takisi nelina bo enali asagaꞌi Yesu lina kaga kehelilete ma lite liꞌahana. Oꞌyo, Huꞌmamofihi hapaꞌa bati huto niꞌibe liꞌahana. To enali ya hite Huꞌmamofihi megeꞌi malago koyapaꞌi Yoni yanuga mone nagamiꞌi feleꞌahana. 30 To ya huꞌehina enali Felosi bonaꞌi to keya kaga babafi bonaꞌi enali Yonihi yanuga nagamiꞌi mefeleꞌahana. Yamomuꞌi lite enali Huꞌmamofihi kapo hetofaꞌa noenelepinamo enali enemegesa hu emite mineꞌahana yabe.

31 To Yesu luꞌehina: Nani yatai ma nehana boanaꞌi henanalo eneleꞌmo ho tilube? To enali hena huse bo nehabe? 32 To enali yagapanaꞌmagi suhi hite hepaꞌi folagahaꞌagu nehite fato yagapanaꞌi kehe ilete ma lite lu neepinaꞌa hite nehabe. Lali ufehi fi lepiꞌohutamo lenali kehe meiꞌahabe. To lali ana huto eniginaga fise yibi nama hutamo lenali yibi hilanaꞌa hite memineꞌahabe. 33 To Yoni oꞌehina noseꞌna nola to bai nagamiꞌi nola mehuꞌehina yabe. Ya nohigo lenali ma lite lu eteꞌahana yabe: Foipa fele ai komopaꞌagu niꞌibe lite liꞌahana yabe. 34 To yatai Kokulumaguti limiꞌehina Bo ai oloto noseꞌna noto nagamiꞌi noto nohigo to lenali ma lite neli etabe: Bu galo. Ai noseꞌna babu lito noba noba bo yabe nelabe. To bai nagamiꞌi ana huto babu lito noba noba bo yabe lite nelabe. To ai takisi nelina bo to foipa bonaꞌmagihi enalaluꞌanifu yabe lite lilata nehabe. 35 To bonaꞌmagi komopaꞌanigu keheliseꞌna hetofana niꞌifi sibina niꞌifi, luto hapaꞌani huto hulenogo bu galabe.

Yesu Felosi bo moneꞌmofihi nohaꞌagu tiꞌehina

36 To Felosi bo moneuba giꞌa Simoni yabe, ai Yesu nohaꞌaluga buto noseꞌna naluꞌibe luto kehe iꞌehina. To Yesu ai ana Felosi bomofihi nohaꞌaluga buto minoloto noseꞌna naluꞌibeꞌmu hiꞌahaꞌina. 37 Ya nehaꞌigo ana hepato foipa aꞌi mone nominanati Yesu ya huto Felosi bomofihi nonugu noseꞌna nenaꞌibe lanaꞌa kaꞌa keheliꞌehina. Ya huloto ana aꞌuba efaha kohi mone hetofaꞌa liloto oꞌehina. 38 To ai buto Yesuhi megesaga ho tiloto gigusaluga minoto yibi huto minoꞌehina. Yibi nohigo bu nogoyauba Yesuhi gigusaꞌalo bili bili nohigo soso hu etoto latahaꞌalo yatama okaꞌatu li sepa i etoꞌehina yabe. Ya nohuto ai efaha konugu tu mesebe nina liꞌehinamo Yesuhi gigusaꞌalo hoto nonoto ana tu mesebe folo etoꞌehina yabe. 39 To ai Felosi bouba Yesuhi noseꞌna naluꞌibe luto kehe iꞌehina bouba ana aꞌuba hinana bu goloto ma huto ekesa yigiꞌehina yabe. Yaꞌma bo ai mana ka luto mono bomo nohutomo yaꞌma aꞌuba gufaꞌalo meko nohina hena huse aꞌi nohifi luto bu galibe luꞌehina yabe. To hena huse foipana lito nominafi luto ai lilibe. 40 Yesu kaga lu saga huto luꞌehina: Simonio, nani kaga mone ya liꞌohuna lu kimilube. Simoniu luꞌehina: Babafio, kai alubo.

41 Ya ligo Yesu ma luꞌehina: Loe bomaleꞌi bo moneꞌmofitogati efahi hite liꞌahaꞌina yabe. Mone bouba loe yagi loe yagi mone yagi bonaꞌmagi enigi enayahi su hago kina moni liꞌehina yabe. To mone bouba nayahi luga luga su hago kina moneꞌisi liꞌehina yabe. 42 To ana bomaleꞌi tinau moniꞌatiti meheꞌmilaꞌinaꞌa haꞌigo moni afoꞌafu ana moniꞌamu ekesa meyigise anaꞌa hilibe luto heꞌmiꞌehina yabe. To yaꞌmana bo loemaleꞌi kuyuꞌafu ipaꞌa ana moni etimina bomofihi fokehi hoto leꞌmo bati hilinabe luꞌehina. 43 To Simoniu Yesuhi kaꞌalo ma luto lu emiꞌehina: Nani nekesa noyuguna moni efahi sipiꞌa emiꞌehina bouba yabe luto luꞌehina. Ya ligo Yesu ma luto lu emiꞌehina: Kai bati huto lusiga lane. 44 To Yesu i behe huto ana aꞌi bu goloto Simonihi lu emiꞌehina: Ma aꞌi kai bu nogapiye? Nani kai nohakagu oto tugo nigiꞌnimofihi okala huse nagamiꞌi meniminogo ai yaꞌma aꞌuba bu nogoyaꞌatu nigigusaꞌni okala huloto okaꞌatuꞌi li sepa noi netabe. 45 To kai nebe metigiꞌahata aꞌnoane luto soso mehu netoꞌahane. Ya huꞌahata bu gobo, ai yaꞌma aꞌuba yuhufa nonugu notugo nigigusalo soso hu netoꞌehina analo ya huba huba nohibe. 46 Kai tu mesebetuꞌi okaꞌnigu mefolo netoꞌahata ai yaꞌma aꞌuba tu mesebetuꞌi nigigusaꞌnilo nofalabe. 47 Yatai nani lu nokumube. Nani yaꞌma aꞌmofihi babu foipanaꞌa asagaꞌi li noheꞌmi etoꞌohunogo ai nani kumu sipina nobesibe. To bo moneꞌmofihi Huꞌmau foipanaꞌa nesiꞌasi li heꞌmi etalina akuꞌi ana bouba nani kumuꞌi nesiꞌasi nobesibe. 48 Yalo Yesu ana aꞌmo ma luto lu emibe: Kai foipanaka a li noheꞌmi ketobe. 49 Ya ligo asaga bonaꞌi ai hiti hitalo minete enali kaga ma lite liꞌahana: Yaꞌma bo kiyiꞌafu fato fato bonaꞌmagihi foipanaꞌani li heꞌmi noepalabe? ya lite liꞌahana yabe. 50 To Yesu ana aꞌmofihi ma luto lu emiꞌehina: Kai agoyanaka nanitoga malalata yauba keleꞌmo bati nohinagi komopaka fulu hinogo kofokehi hoto hepakaga bubo, luto Yesu luꞌehina yabe.

8

Anaꞌi lugaꞌa Yesuhi megeꞌi melete kapo meleꞌahana yabe

1 Alihaꞌa nesiꞌa minoto Yesu sipi hepaꞌifi to lagaso hepaꞌi ninalo ninalo bula ola huto Huꞌmamofihi kapoꞌamofihi hetofa kagaꞌa boanaꞌi enalitoga lu epimofaꞌna huꞌehina yabe. To nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malago hite Yesuhi koko panaꞌa minana megeꞌi melete biꞌahana yabe. 2 To ana huto anaꞌi lugaꞌa Yesu enebesiseꞌnafi to foipa fele li heꞌmi epalana megeꞌi melete biꞌahana yabe. To analuguti moneya Maliau yabai Magatala hepalo aꞌi yabe lite giꞌa helata hana ailuguti koyapaꞌi Yesu foipa fele nayahi mone kegiꞌa su huto mone kegiꞌati loemo heleko malago li heꞌmi etoꞌehina yabe. 3 To Yoana, Susahi lihaꞌa ai Helotihi nohaꞌalo kaba bomofihi lihaꞌa yagi to Susana to babu anaꞌi lugaꞌa hiti enali Yesu hiti to koko pananaꞌamagihi feꞌnohaꞌanilo eneheꞌma eneheꞌma hite biꞌahana yabe.

Bo moneuba noseꞌna bihaꞌa tili huꞌehinamofihi bame kaꞌa

Mt 13:1-9; Mk 4:1-9

4 Boanaꞌi hepato hepatoti Yesutoga eba eba hite ete babu lite li nupa hago Yesu yaꞌma bame ka mone ma luto lu epiꞌehina yabe: 5 Bo moneuba noseꞌna bigahaꞌa foyaꞌagu buto hekalalube luto buꞌehina yabe. Ana noseꞌna bigahaꞌa li futili katili huto nohekalago lugaꞌa kapogu limo koko huꞌehigo bonaꞌmagi enigigusatuꞌi i emagu meleꞌahago namamagi fite neꞌahana yabe. 6 Lugaꞌa efahubago hina melugu limo ito i polo huto hofa toto linaya meꞌi nogoyaꞌa meniꞌigo hosopa ito logo bibe. 7 Lugaꞌa noseꞌna bihaꞌa ana huto ufehaꞌa hiti nina nagaꞌi hapaꞌagu limo iloto polo huto nalaꞌa hiti moneka hofa tete tiꞌina ai ufehaꞌa hiti nagauba i etago ti bati mehuꞌehina yabe. 8 To lugaꞌa meꞌi nogoya hiti bati huto ninalo limo ina bati huto polo felana hofa toloto noseꞌna legeyaꞌa babu luto legeya hoꞌehina yabe. To Yesu molo emiloto ma luto lu epiꞌehina: Kehelilo. Lenekesa niꞌinogomo yaꞌma ka keheliya ilo.

Yesu bame ka linamofihi hapaꞌa

Mt 13:10-17; Mk 4:10-12

9 Yesuhi koko panaꞌamagi ana bame kamofihi hapa lu limibo lite Yesuhi loka heꞌahana yabe. 10 Ya hite loka nehago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Huꞌmau aiꞌa suguna ka hapaꞌa alu lepiꞌehibe. Ya huꞌehina lugaꞌa boanaꞌi enali bame kagutiko lu noepune ya hulenogo enali gili gili hilete be megalabe to enekesatuꞌi keheli lanaya ka mana melilanaꞌmu yabe.

Yesu noseꞌna bihaꞌa tili huꞌehina bame kaꞌa lu yege hoꞌehina

Mt 13:18-23; Mk 4:13-20

11 Bame kamofihi hapa ma huto niꞌibe. Noseꞌna bihaꞌamoya Huꞌmamofihi kagaꞌa yabe. 12 Noseꞌna bihaꞌa kapogu limo inamoya ma huto niꞌibe. Bonaꞌmagi kaga manaꞌa kehelilago analo Satau oto ana kaga komopaꞌaniguti lito bufa nohibe. To ana kaga kehelite komopaꞌanigu li melelete bite Huꞌmau enubuto bilenogo aiꞌa kapo batiꞌalo mine lalabe luto yabe. 13 To noseꞌna bihaꞌa efahubago hina melugu liminamoya ma huto niꞌigi bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofihi kagaꞌmu enegelo bite nelibe. Ya nehana ana mono ka komopaꞌanigu fulu tuto emagu menominabe, enali nesi kanaꞌasi komopaꞌanigu li melelete nehite fi taga huseꞌna huto nohigomo meleꞌisi ho kete ana kaga heꞌmi su helata nehabe. 14 To ufehe nagaꞌi hapaꞌagu limo ina noseꞌna bihaꞌamoya ma huto hapaꞌa niꞌigi bonaꞌi enali kaga kehelilata nehabe ya nehana enelesa luseꞌna to yogo feꞌnohi batiꞌamu to enegelonaguti ma melugu minoseꞌnauba neminanalo komopaꞌanigu bai toto minoto ka manaꞌa kehelinamofihi leꞌmo emagu mololago noseꞌna bihaꞌa manaꞌa enaliluguti huto hulata menohibe. 15 To noseꞌna bihaꞌa meꞌi bati huto nogoyaꞌa ninalo limo ito bati huto tinamofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe, bonaꞌi enali ka keheli uleꞌale hite lilete amuya melete minago enaliluguti noseꞌna bihaꞌa huto huba huba hulata nohibe, Yesu ya luꞌehina yabe.

Libiꞌi ligito lapetu ifi toseꞌi

Mk 4:21-25

16 To mone ka hiti ma luꞌehina: Bonaꞌmagi libiꞌi ligite lapetuꞌi ifi tela to sipa kapoluga melelata menehabe. Hitalo nemalana yabe. To libiꞌi ya hutoꞌi meleꞌahago besa besa nolago bonaꞌi ana logo fana meto be gelete bila ela hite minelata nehabe. 17 Asagaꞌna fala kito ninana alihi ai hepaꞌi kugumato huto hilinaꞌmu yabe. Asagaꞌna bonaꞌmagi ifi togo ninana alihi ai hepaꞌi kugumato huto hulago logo fana mehaꞌalo huto hulata nohibe.

18 Yanaꞌmu lenali kaba hu bati hilo. Lenali kaga keheli bati hilanamoꞌmu nolube. To bo moneuba keheliseꞌna lilana Huꞌmau ai moneꞌa hiti babu lito emilinaꞌmu yabe. To bo moneuba keheliseꞌna melise faꞌmene nohilina yalo ai keheliseꞌna mone aliꞌohube luto ekesa noyigilina Huꞌmau li heꞌmilinaꞌmu yabe.

Yesuhi itoꞌafu to gonamu tamuꞌagi

Mt 12:46-50; Mk 3:31-35

19 Yesuhi itoꞌafu to gonamu tamuꞌa aitoga anamo babu bonaꞌmagi leꞌmo bego hiꞌahago enali Yesuhi buꞌalo mebiꞌahana yabe. 20 Ya hite nehago mone keneꞌuba bu enogoloto Yesuhi kehe i emito luꞌehina: Kai itokafumo to kogonamu tamukamomagi bu kagalune lite ma fegutoga ho tilete nehabe. 21 Ya noligo Yesu ma luto asagaꞌi lu epiꞌehina: Enali Huꞌmamofihi kaꞌa kehelilete megeꞌi nemalana boanaꞌmagiya nani itoꞌnigi nogonamu tamuꞌni nehabe.

Yesu sipi habahi lu emigo felele huꞌehina

Mt 8:23-27; Mk 4:35-41

22 Mone yupahi Yesu koko panaꞌa hiti botigu tilete ma luto lu epiꞌehina: Ma hefuhu nagamilugu ilaga huto muya beletoga bilune, luto lu epiꞌehina. Enali hapi fite ana hefunugu botiꞌanigu biꞌahana. 23 Boti nagamilugu nobigo Yesu buꞌi koꞌehina. Ya huꞌehigo amuya habahi hefupoguti liloto nagamiꞌmouba botiꞌanimogu ti bai toseꞌna huloto nagami hefunugu eneleꞌmo ifi talinaꞌa huꞌehina. 24 Yesuhi koko panaꞌa enelesa ligo bite Yesuhi leꞌmo ho tilete ma lite liꞌahana: Sipi Bo. Sipi Bo yale. Lali anaꞌasi fililuta suhi nohibe lite liꞌahana. Yesu buꞌi koꞌehinati ho tiloto ana sipi amuya habapofi hiti to nagamiꞌi bilina hiti ka etemekito kaga lu etimigo analo meleꞌisi felele huto buꞌehina. 25 Ya huto felele hulago Yesu ma luto koko pananaꞌa lu epiꞌehina: Lenali keheli uleꞌale hiseꞌnatini hiyaꞌa niꞌibe? Ya ligo enali enekesa yigi babu lite sipi enelesaꞌani ligo enali ai lu emigo ai lu emigo hilete ma lite liꞌahana: Yaꞌma bo kiyiꞌafu nohibe? Ai nagamiꞌi nobilinamofihifi to sipi habapofihifi kaga lu epigo enali kaꞌa keheli emina bo yabe lite enaliꞌani lugo keheligo hiꞌahana yabe.

Yesu foipa fele negibe moneꞌmofinuguti li heꞌmiꞌehina

Mt 8:28-34; Mk 5:1-20

26 Alihi enali heꞌmite botiꞌanigu bite Gegese hepato Galili hefuhu nagami muya beleto kegiꞌa niꞌigo biꞌahana. 27 Yesu botiguti heleko limito nagami kehetoga gigusa notigo bo mone foipa fele ailuga nina ana hepatoti Yesutoga oꞌehina yabe. Ana bo koyapaꞌi gufaꞌalo guketeꞌa mehepise gufa yapako kifi kifi kene mala mala hepaꞌi ninalo bula ola huto muliꞌmogu minolata nohina bo yabe. 28 Ai Yesuhi bu goloto sipi kehe iloto okabagati ifi toto Yesuhi gigusagu hekili higo koloto sipi kehe ito ma luto luꞌehina: Yesuo, kai ifo muya kokulumalugu Bo Huꞌmamofihi Panaꞌa. Kai hena suhi hu netalubeꞌmu nohane? Ke, kai nagabu giseꞌna li nugufalo memolobo, luto Yesuhi kehe ito lu emiꞌehina yabe. 29 Yesu yataꞌa foipa fele komopaꞌaguti li heꞌmi etana molo nokehelito kehe iꞌehina. Babu yupahi yaꞌmana foipa feleuba ana bo li sa gilago to bonaꞌmagi gigusa yapolo nagaꞌi gi pili ko eteꞌahanaꞌmu i pulu tigo ka melugu leꞌmoto bulata nohina yabe. 30 Yesu ana bo loka hoꞌehina: Kigika giꞌaga nohane? Ya ligo ana bouba luꞌehina: Nani nigiꞌni yege yegeloita yabe. Henaꞌmugope babu foipa fele ailuguti bai tete mineꞌahana. 31 Foipa fele enali ana bomofinugu bai tete minana Yesuhi kehe i emite liꞌahana: Kai yatama keligu leleꞌmo memolobo, lite buka tite liꞌahana.

32 Analo afehi lapaluga yaga babu lite noseꞌnaꞌani line mane hite foipa felemagi Yesu kumu yagamagi enugufagu leleꞌmo molobo lago Yesu bilo luto enoho lifiꞌehina yabe. 33 Ya higo enali ana foipa fele ana bomofihi gufaguti heꞌmite yagamagi enugufagu tite falago ana yaga enali asagaꞌi yabatoga limilete bite hefunugu nofu ti su heꞌahana yabe.

34 Ya hago yaga kaba bomagi anana huto hinana bu gelete asaga boanaꞌi ya huꞌehibe lite lu epimofaꞌna ana hepato hila to yaga kaba nehana hepato hiꞌahana yabe. 35 Babu boanaꞌi hena suhi huꞌehifi lite bu galune lite biꞌahana. Enali Yesu nohinalo elete ana bo gufaguti foipa fele heleko limiꞌahana gufalo gukete li hekololoto ekesaꞌa hokolo nohigo Yesuhi gigusagu nominana ana boanaꞌi bu gelete enelesaꞌani ligo koli hiꞌahana yabe. 36 Bonaꞌi lugaꞌa enali ana huto hinana bu gete minanamagi kaga beto hite lugaꞌa bonaꞌmagi ya huto ana bo negi noto nominanamo Yesu oto leꞌmo bati huꞌehibe lite lu epiꞌahana. 37 Ya hago babu boanaꞌi Gegese hepatoti ete li nupa hite minanamagi Yesuhi: Bufa hubo lite liꞌahana, lali sipi lelesati nolibe liꞌahana yabe. Ya lite lago Yesu botigu tito heꞌmi epoloto bufa huꞌehina yabe. 38 Ana bo gufaguti foipa fele Yesu li heꞌmi etana bouba Yesu kumu: Nani hiti biluꞌibe luto megeꞌi lifito nobinamo Yesu akuꞌi ho lifi heꞌmiloto ma luto lu emiꞌehina: 39 Hepakaga buto Huꞌmau keleꞌmo bati huꞌehinanaꞌmu bonaꞌi lu epimofaꞌna hubo. Ya ligo ana bo hepaꞌalo buloto asaga boanaꞌi ana kegiꞌa neminana Yesu leꞌmo bati huꞌehina kaga lu epi baga iꞌehina yabe.

Yailusi to aꞌi mone Yesuhi kefeꞌalo bako huꞌehina aꞌi

Mt 9:18-26; Mk 5:21-43

40 Yesu nagami hefuhi mula kegiꞌa nina hepato henetigo babu boanaꞌi li nupa hite geba hite nehanati be gelete hetofana huto ane lite sipi fokehi heꞌahana. 41 Bo mone giꞌa Yailusi yabe luto nohina bo ai mono noto kaba nohina bo henetiꞌehina yabe. Ya huloto ana bouba Yesuhi gigusagu ho koto koloto: Kai hiti nani hiti nani nonuga biluꞌibe luto Yesuhi loka hoꞌehinagi 42 yege paꞌa moneꞌisi besito filiseꞌna nohigo biluꞌibe luto loka hoꞌehina. Ana paꞌi nayahi luga luga su hoto mone kegiꞌati loemo heleko malago kufuꞌa buꞌehina.

Yesu kapo moloto nobigo babu bonaꞌmagi leꞌmo folaganugu melelete luga lugati peninite nebago buꞌehina yabe. 43 Aꞌi mone minoꞌehina asaga yupahi golahaꞌa heꞌmiba heꞌmiba huto minago kufuꞌa nayahi luga luga su hoto mone kegiꞌati loemo heleko malago minoto asaga yogo feꞌnohaꞌa lusa gi etana bonaꞌmagi epi su hana mone ana lusa bonaꞌmagi nobesinana li felele mehiꞌahana yabe. 44 Ai ana aꞌuba babu bonaꞌmagi Yesuhi leꞌmo bego hite minanalo tiloto Yesuhi megesalo oloto kefeꞌalo ana aꞌuba bako higo nobesinana meleꞌisi felele hu etoꞌehina. 45 Ya higo Yesu: Nugufalo kuyuꞌafu bako nohibe luto asaga bonaꞌi enoloka hago enali ya mehuꞌohune lite bahane nehago Pitau ma luto lu emiꞌehina: Kaba boꞌni babu boanaꞌmagi keleꞌmo bego hiꞌahabe. Henabe luto bahane halube? 46 Aku Yesu luꞌehina: Mone keneꞌuba kefeꞌnilo bako higo amuyaꞌni heꞌmi netoto nobigo molo nokehelito nolube luꞌehina. 47 Ana aꞌmouba Yesuhi gufalo linanamoꞌmu leꞌmo huto hilago keheliloto ai asaga bonaꞌmagi enubulo tubuto Yesuhi gigusagu hekili higo koloto asaga bona enogoko bilo Yesuhi gufalo bako huꞌehina kaga hapaꞌa lu noemito to yana higo nobesinana meleꞌisi i saki tuto felele hu etoꞌehinamo hiti lu hokolo huto lu emiꞌehina. 48 Yesu lu emiꞌehina: Paꞌnimaka kaika kaga keheli uleꞌale huto minoseꞌnakauba keleꞌmo ye nokabe. Kai nobitogo kipaka fulu hino.

49 Ana kaga Yesu lu su mehoꞌehigo bo mone kaba bomofihi nonugati kaga lito oto pakamo filibe luto Yailusihi lu noemito anaꞌa hiligi yabe luto tisa bo leꞌmo heꞌmibo luto luꞌehina. 50 Yesu kagaꞌatiti akeheliloto Yailusihi ma luto lu emiꞌehina: Kai koli mehuse nohutoka, paꞌi nohibe luto kehelito kagaꞌni li pili ko minetogo ai akuꞌi buna salinaꞌmu yabe. 51 Yesu ana bomofihi nohaꞌalo henetiloto asaga bonaꞌi fegutoga nehago Pitagi Yonigi to Yemesigi enali hiti eneleꞌmago hiti to ana paꞌmofihi itoꞌafugo afoꞌafugo hiti tiꞌahana. 52 Asaga bonaꞌi analo minana ana paꞌmofi kumu lite noseꞌna mo site yibi hiba hiba hite nehago Yesu bu goloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali yibi nama mehilo. Ma paꞌi mefiliꞌehina faꞌmene buꞌi koꞌehibe. 53 Ya nohigo asaga bonaꞌmagi enali afiliꞌehinaguti hena huto akuꞌi ho tiligo nolibe lite Yesuhi kiya hi eteꞌahana yabe. 54 Yesu ana paꞌmofihi yahaꞌalo liloto kehe i emito luꞌehina: Ma paꞌi kai ho tibo. 55 Ya ligo ana paꞌmofihi mehaꞌa i behe huto ago ai meleꞌisi ho tito buꞌi gili higo Yesu noseꞌna ite ete eminogo neno luto lu epiꞌehina. 56 To ana paꞌmofihi itoꞌafugo afoꞌafugo topa helete etelesaꞌatiti ligo Yesu ma luto etegekesa biꞌehina: Letali ma huto hinanamofihi hapaꞌa bonaꞌi lu meepiliyo luto lu etotoꞌehina.

9

Yesu panaꞌaloboꞌa 12 magi nehana liliꞌnalo enoho lifiꞌehina

Mt 10:5-15; Mk 6:7-13

1 Yesu panaꞌaloboꞌa nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malago neminana kehe ito eneleꞌmo nupa huloto ai giꞌalo foipa felefi to enebesiseꞌnafi li heꞌmilabe luto eneleꞌmo ho tiꞌehinaꞌa hiti to sipi amuya molo epolotoꞌa epiꞌehina. 2 Ya huloto ai Huꞌmamofihi kapoꞌa kumu bite ka lu yege nehete enebesiseꞌna li heꞌmi heꞌmi hilabe luto enoho lifiꞌehina yabe. 3 Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali kapo nemeletemo lenayanuga anaꞌina melise faꞌmene bilo. Fatusa osahifi sisaku gutinifi noseꞌnatinifi efahatinifi to guketetini mone li fakene hite melise faꞌmene lenayapako bilo. 4 To enali lenebe tigilago nohi moneluga tilete analo noseꞌna nelata fatoga bila ela mehise ana nonugago nehite ana hepaꞌi heꞌmite fatoga biluneꞌmuko bilata hilo. 5 To hepaꞌi mone luga nehe netinogomo nonuga leneleꞌmo menemelenogomo enubulo lenemegesatini epite heꞌmilata hilo. 6 Ya luto Yesu panaꞌaloboꞌa lu epololago enali asaga hepato hepato bula ola hite ka lamanaꞌa lu yege hete lu epimofaꞌna nehite epesina bonaꞌi eneleꞌmo ye komofaꞌna hite asaga kapoga bula ola hiꞌahana yabe.

Helotiu kaga Yesuto li keheliꞌehina

Mt 14:1-12; Mk 6:14-29

7 Heloti Galili kapo kibina bo ai asagaꞌna huto hinamofihi kagaꞌa akehelito nohigo lugaꞌa bonaꞌmagi Yoniu nagami folo epolose bo filiꞌehinati akuꞌi ho tiꞌehibe lago ai ekesagu pisili bito loe lae huꞌehina. 8 Lugaꞌa bonaꞌmagi koyapa bo Elaiyau huto nohibe nelago to lugaꞌa bonaꞌmagi koyapa mono ka leliꞌali huꞌehina bo akuꞌi ho tiꞌehibe lila hite kaga lu samahi tiꞌahana. 9 Ya nelago Helotiu ma luto luꞌehina: Nani koyapaꞌi Yonihi lubahaꞌa laga huto latahaꞌa liꞌohunamo yagi ai yaꞌma bo kiyiꞌafu nohigo kagaꞌa fato fatoꞌi babu lito nokehelube? Ya luto luloto ai Yesu kumu mapahi fito sa sa huba huba huto minoꞌehina.

Yesu 5,000 bonaꞌi noseꞌna epiꞌehina

10 Yesuhi aposolo pananaꞌa akuꞌi ete li nupa hi su helete asagaꞌna enali hiꞌahana Yesuhi lu emiꞌahana. Ai asagaꞌi panaꞌaloboꞌa eneleꞌmoto lugaꞌa fato bonaꞌi noheꞌmi epoloto enaligo Betesaita hepato biꞌahana. 11 Yege yege bonaꞌi Yesu ya huto nobibe lanaꞌa kehelilete megeꞌi lifite biꞌahana. Ai enebe tigito Huꞌmamofihi kapo kumuꞌi kaga lu epito epesiꞌehina bonaꞌi eneleꞌmo ye koꞌehina yabe.

12 Utehi yege limi falalubeꞌmu nohigo Yesuhi 12 panaꞌaloboꞌamagi aitoga ete ma luto lu emiꞌahana: Ma hepaꞌmo ka meꞌi niꞌinagi kai asaga bonaꞌi enoho lifitogo hepaꞌi ninalo bila ela hite noseꞌnaꞌani sa sa hite nelete kalabe. 13 Ya nelago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenalitini noseꞌna epilo, luꞌehina. Enali ma lite liꞌahana: Lali beleti noseꞌna loegi loegi monegi hiti fayaꞌi loe hiti anasi liꞌohune. Kai kekesa nokehelita asaga yaꞌma babu bonaꞌmagihi noseꞌna sa sa huto mina filoto ito oto epilupihe? 14 Babu bona 5,000 analo mineꞌahana Yesu panaꞌaloboꞌa ma luto lu epiꞌehina: Lenali ana bona lu epinogo li nupa hila hila hite 50 50 melugu mineno, luto lu epiꞌehina. 15 Yesuhi panaꞌaloboꞌamagi ana kaga ana bonaꞌi lu epilete eneleꞌmo melugu malago mineꞌahana. 16 Ya nehago Yesu beleti noseꞌna loegi loegi monegi hiti fayaꞌi loemo liloto kokulumatoga bu go saga huloto Huꞌmamofihi fokehi holoto ana noseꞌna li tobo sito panaꞌaloboꞌa epigo enali lite bite ana bonaꞌi bite muyaga epila maga epila hiꞌahana. 17 Enali asagaꞌi ana noseꞌna nelete enumuꞌi hulago limo koko hinaꞌa Yesuhi pananaꞌamagi li nupa hite safe nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malago li gu iꞌahana yabe.

Pitau Yesu kumuꞌi Kilisitou nohibe luto luꞌehina

Mt 16:13-19; Mk 8:27-29

18 Mone yupahi Yesu aiꞌasigo nunumu huto nohigo panaꞌaloboꞌa aitoga eꞌahana. Asaga bonaꞌmagi nani kumuꞌi hena hibe lite liꞌahabe? Yesu enoloka hoꞌehina. 19 Ya ligo enali lugaꞌamagi: Yoniu nagami folo epolose bo nohibe lite nelago lugaꞌamagi Elaiyau nohibe lite nelago to lugaꞌamagi koyapaꞌi lu huto huto bonaꞌi filiꞌehina akuꞌi meluguti ho tiꞌehibe lite liꞌahana yabe. 20 Ai panaꞌaloboꞌa enoloka hoꞌehina: Lenali nani kumuꞌi kiyiꞌafu nohibe lite lenekesa nekehelibe? Yesu ya luto enoloka hago Pitau ma luto kaꞌalo luꞌehina: Kai Huꞌmau koho lifiꞌehina panaꞌa Mesia nohane luꞌehina.

Yesu gabu ginogo fililina kaga luꞌehina

Mt 16:20-28; Mk 8:30–9:1

21 Yesu suguna ka pananaꞌa amuya ka ma luto lu epiꞌehina: Bo moneꞌmofihi lenali mana kaga lu meemilo. 22 Kokulumaguti limiꞌehina Bo sipi gabuꞌi gilenogo enali olopa bonaꞌi to sipi mono noto kaba bonaꞌi to keya ka babafi bonaꞌi enali enemegesa hu nimite naniꞌi nehelenogo filiꞌohunagati akuꞌi loegi monegi yupahi minoloto Huꞌmau neleꞌmo ho tilibe luto Yesu lu epiꞌehina.

23 To ai ma luto lu epiꞌehina: Bo moneuba nani hiti alube lutomo aiꞌamuꞌi ekesa yigi fatoga mololoto malipu yafaꞌa asaga yupahi nani ana huseꞌna suhi li saga huba huba nohuto nemegeꞌi meleno. 24 To bo moneuba aiꞌa komopaꞌa li tokolo huto lu uleꞌale huto minalina alihaꞌa mino bati huse hepato mebuse mehaꞌa minigilinaꞌmu yabe. To bo moneuba nani kumu luto komopaꞌa nanitoga molo nimito minalina alihaꞌa mehaꞌa heꞌmilina meminigise mino kosabaꞌna huto hilinaꞌmu yabe. 25 To bo moneuba liliꞌna amuya moloto liloto yogo foya bo huto minoto asagaꞌna melugu ninana ai li su holoto minoto aiꞌa komopaꞌa li sibina huto mehaꞌa minigilenogo alihaꞌa ana yogo feꞌnohaꞌauba li buto bito heꞌmalina yaꞌmana asaganauba hena huto heꞌmalina niꞌibe? 26 To bo moneuba nani kumu to kagaꞌni enelepiseꞌnamoꞌmu lesa linogo to megesa hu niminogo alihaꞌa Kokulumaguti limiꞌohuna Bo hiti Huꞌma hiti ageloꞌamagi hiti yaꞌma fana mehenaguti alana yupahi ana bomofihi nemegesa hu noemito minalube. 27 Lenekesu kaꞌni meheno. Yatai nani lu nolepube, luga ma ho tite nehana mefilise nehite Huꞌmamofihi kapoꞌa huto hilina enali yataꞌa bu gelete fililanaꞌmu yabe.

Yesuhi gufaꞌa i gelehe huto fato suhi huꞌehina

Mt 17:1-8; Mk 9:2-8

28 Asaga kaga lu epiloto salele mone minoto Yesu ai Pitahi Yonihi to Yemesigihi eneleꞌmoto numuna hilune lite kosagu tiꞌahana. 29 Yesu nunumu huto nohigo okabaꞌa fato suhi huto huto huloto guketeꞌa koholi logo huloto gulu gulu luto fi besa loꞌehina. 30 Meleꞌisi analo bo loemaleꞌi Yesu hiti kaga beto hiꞌahana. Ana bole etali Moseugo Elaiyaugo nehaꞌibe. 31 Etali kokulumamofihi fana mehaꞌa hiti nehetilete Yesu Yelusale hepalugu Huꞌmau lu etoꞌehina kapolo moloto fililinamofihi kaꞌa lugo keheligo hiꞌahana. 32 To Pitagi laluꞌafugi koseleꞌani enehete enubuꞌi nokoto kaluneꞌmu nehabe. Keleteꞌani ho tite gili hite Yesuhi fana toꞌehinana to koyapa bomaleꞌi ho tiꞌahaꞌina bu geꞌahabe. 33 To bomaleꞌi Yesutogati heꞌmite bilaꞌigo Pitau Yesu ma lu emiꞌehibe: Tisao, lali mana bu goꞌohunanaga bati huto nominone. Lali yege nopo loegi monegi gilune. Kaiꞌnaka mone to Mosehi mone Elaiyahi mone ya huto gilune, Pitau luto ai lesa nohutoꞌa ekesa mekeheliꞌehina. 34 Ya noligo enalitoga sopohi gilago samapagu panaꞌalobomagi minete sipi koli hiꞌahana. 35 Yaloꞌi sopopoguti nogoꞌa moloto ma luꞌehibe: Yaꞌma bo naniꞌni panaꞌni nohibe. Nigi moneko panaꞌni leꞌmo ho tiꞌohuna panaꞌni kaꞌa kehelilo. 36 Ya luto lu su hoꞌehigo Yesu aiꞌasigo faꞌmene nohinagi bu geꞌahabe. Panaꞌalobomagi bu geꞌahanana asagaꞌi suguna hite fato bonaꞌi kaga mone meepise nehite mineꞌahabe.

Yesu panaꞌi mone foipa feleuba komopaꞌagu niꞌina li heꞌmiꞌehina

Mt 17:14-18; Mk 9:14-27

37 Mone kanagu enali kosa heꞌmite nelimigo babu bonaꞌi li nupa hite ete Yesuhi kapogu bu geꞌahana. 38 To bo moneuba ana bonaꞌmagi folagahaꞌaniguti kehe ito ma luꞌehina: Tisao, kai yege panaꞌni bu gobo. Nani moneko panaꞌni nohibe. 39 To foipa fele moneuba ana panaꞌi nu nokigo ai sipi kehe ilata nohibe. Ya nohigo ana foipa feleuba ana panaꞌi nu kito melugu leꞌmo ho kago melugu afoya tibibi huto nokago bagalugati gele yau yau huto libiꞌna limilata nohina yabe. Ya nohigo ana panaꞌmofihi gufaꞌa hetito sibina huto meleꞌisi meheꞌmi etoseꞌna nohibe. 40 To nani koko pananaka leꞌmo bati hu etalo luto enoloka honamo enali leꞌmo bati mehilanaꞌa hiꞌahabe. 41 Yesu kaꞌalo luꞌehina: Akae. Lenali yatai kanalo boanaꞌise, lenali ka keheliseꞌnatini meminabe to komopatini bebe soto meminolata hibe. Henaki yupahi lenali hiti nani minoto keheli sibinanatini kofeliꞌali nohube? Panaka leꞌmoto maga obo. 42 Ya noligo ana panaꞌa noago ana foipa feleuba leꞌmo ho kago melugu koloto kesepu kesepu noigo Yesu ana foipa felemo ka emekito ana panaꞌi leꞌmo bati huloto afoꞌafihi ana panaꞌi emiꞌehina. 43 To asaga boanaꞌi Huꞌmamofihi sipi amuyaꞌa bu gelete enali hetofa suhi hibe lilete enegelo biꞌahabe.

Yesu fililina kaꞌa mone hiti lu epiꞌehina

Mt 17:22-23; Mk 9:30-32

Boanaꞌmagi enali sipi amuyaꞌamu enegelo nebigo Yesu panaꞌaloboꞌa ma luto lu epiꞌehina: 44 Maꞌasi ka mone lu lepilubeꞌmu nohuna lenekesu meheno. Alihi bonaꞌmagi Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi leꞌmete bite nagaꞌi emilago Huꞌmau keheliloto lu laga mehilibe. 45 Ya lina enali ana ka hapaꞌa mekeheliꞌahana yabe. Ana kamofihi hapaꞌa fala kito niꞌigo enali keheli hokolo mehite akuꞌi loka halupi hena hilupi lite loe lae hite enelesa luꞌehina yabe.

Kiyiꞌafu ai sipi bo nohibe?

Mt 18:1-5; Mk 9:33-37

46 Yesuhi koko panaꞌamagi enaliꞌaniguti kiyiꞌafu sipi nohibe lite lilete kenasabo biꞌahana. 47 Yesu kaga nelana akeheliloto ai yagapanaꞌi mone metoga leꞌmo ho tiloto 48 ma luto lu epiꞌehina: Bo moneuba ma lagaso yagapanaꞌi nani kumu heꞌmalina ai naniꞌi neheꞌmalinaꞌmu yabe. To bo moneuba naniꞌi neheꞌmalina ai naniꞌi noho lifigo limiꞌohuna bo heꞌmalinaꞌmu yabe. Bo mone folagahatiniguti nesi bo laba huto nohilina ai sipi bo nohibe.

Bo moneuba fatehatini lolo mehilinaya lenali lenalalutinifu yabe

Mk 9:38-40

49 Yoniu luꞌehina: Kaba Bo, bo moneuba kai kigi hoto foipa fele li heꞌmi heꞌmi nohigo bu goloto ai lali nagaluguti menohigo ya mehubo luto lu laga hu etoꞌohune. 50 Ya ligo Yesu luꞌehina: Lenali lilinaꞌa laga mehi etalo, ai fatehatini legi huto menohina ai lenali lenalalutinifu yabe.

Samalia bonaꞌi lugaꞌamagi Yesu hepatigu metilibe liꞌahana

51 Huꞌmau Yesuhi leꞌmalina kanaꞌa leba tago Yesu Yelusale hepato kapo moloto bilube luto ekesa kehelite minoꞌehina. 52 Ai bonaꞌi lugufa kohe tete kaga lite Samalia kegiꞌamofihi hepato mone bite anana anana li loloba nehi etenogo ai alihi bilube luto enoho lifiꞌehina. 53 Ya hinamo Samalia hepato bonaꞌmomagi enali Yelusale hepato bilubeꞌmu nohibe lana akehelilete enali Yesu hepatigu mealibe lite be metigiꞌahana yabe. 54 Yesuhi koko panaꞌa Yemesiugo Yoniugo yaꞌma hana hapaꞌani bu gelete etali Yesuhi loka heꞌahaꞌina: Sipi Bo, kai kekesa nokehelita kokulumalugu logomuꞌi kehe inogo ma bonaꞌi oto enoloboto su halina bati huto niꞌifihe? 55 Ya lite haꞌigo Yesu i gelehe huto: Oꞌe, luto ka etemekiꞌehina. 56 Ya hulago enali ana hepaꞌi heꞌmite fato hepato biꞌahana.

Bo mone Yesuhi megeꞌi malalubeꞌmu huꞌehina

Mt 8:19-22

57 Kapo melete nebago bo moneuba Yesuhi ma luto lu emiꞌehina: Bula ola hilataga nani kemegeꞌi lefelili hilube luꞌehina. 58 Yesu ma luto luꞌehina: Ya hilapi? Nani lipoti nokumube. Lopi kalamagi mehi kapolugu minago namamagi yafagu nohaꞌani minago huꞌehinaya Kokulumaguti limiꞌehina Bouba basu bito ko fulu hilina hepaꞌa meniꞌibe. 59 Yesu mone bomofihi: Nemegeꞌi molobo luto lu emiꞌehina. Ya ligo ana bouba ma luto luꞌehina: Sibi Bo, yataꞌa nani buto afoꞌnifu fililenogo keli ho etolotoꞌni yabe. 60 Yesu ma luto luꞌehina: Kai heꞌmitogo filise bonaꞌi suhi hite komopaꞌani menimiseꞌnamagi filiꞌehina bonaꞌi keli halabe. Kai buto Huꞌmamofihi kapoꞌa kumu lu yege homofaꞌna hubo, luto Yesu ana bo lu emiꞌehina yabe.

61 To bo mone fatouba ma luꞌehina: Kemegeꞌi malalunamoya negeba huꞌehitogo yataꞌa nani buto lalamehaꞌni nayahi epito soso hu epelenogoꞌni yabe, luto Yesuhi lu emiꞌehina. 62 Yesu ma luto ana bo lu etoꞌehina: Bo moneuba keꞌmuya kifilubeꞌmu golagaꞌaga minoloto to megesaꞌaga bu go bu go hilina keꞌmuya kifilinaꞌa bati mehilibe. To ana huto bo moneuba nemegeꞌi malalubeꞌmu minoloto koyapa minose hapaꞌamu ekesa yigi yigi hilina bo yaꞌma ai Huꞌmamofihi kapoꞌalo tilina bati mehilinaꞌmu yabe.

10

Yesu 70 boꞌa liliꞌnaꞌalo enoho lifiꞌehina

1 Alihi Yesu 70 boꞌa eneleꞌmo ho tito loemo loemo hepato fato fatolo enoho lifila, enoho lifila higo enali kohe tete nebinogo ai alihi bilubeꞌmu huꞌehina. 2 Ai ma luto lu epiꞌehina: Babu noseꞌna foyagu uyaꞌi loto mupa ito ninaya ana noseꞌna li nupa hilana bonaꞌa loeꞌasi nehabe. Ya huꞌehinagi lenali bite foya Afoꞌafihi numuna hi etenogo ai foyaꞌagu ete liliꞌna lite noseꞌnaꞌa li nupa hilana bonaꞌi eneleꞌmo babu lilibe luꞌehina yabe. 3 Lenali bilo. Nani lenaliꞌi sipisipi yaga ikeleꞌa legi huto lopi kalamagihi folagahaꞌanigu lenoho lufube. 4 Lenali efaha guꞌifi gukete gutinifi to lenigigusagu sutinifi melise nebite kapogu lenofo talana bonaꞌi kiya yogokololuguti ka lu meepilete bilata hilo Yesu luꞌehina. 5 To lenali nohi monelugu tiluneꞌmu nehitemo yataꞌa metiꞌehite ma lite lilete tilo: Ma nonugu enali enipagu fuluna agoyaꞌa mineno. 6 To fulu bo mone gufaluga bati huꞌehilina bo ana nonuga nohilina lenali kaga leꞌmo bati hite lu emite be netigite fulunatini lenalitogati emilo. To ana bonaꞌi komopa mehana bohoya kagago nelana bonaꞌmo nehinogomo lenali fulunatini i behe huto akuꞌi lenalitoga alinaꞌmu yabe. 7 Lenali ana nonugu legese hite minete noseꞌna lepiꞌahanana nete minalo. Henaꞌmugope liliꞌnalo bouba liliꞌnalo minaꞌa lilubeꞌmu hilina yabe. To lenali nohi fato fatolugu tila limila mehilo. 8 To hepaꞌi moneto nebinogo ana hepato bonaꞌmagi leneleꞌmo hepalugu melete nohaꞌaniluga leneleꞌmete nebinogomo lenali noseꞌna guna ite lepilana noseꞌnasigo nalo luꞌehina. 9 Lenali yana hepato enebesiꞌehilina bonaꞌi eneleꞌmo ye kelete ma lite lu epilo: Huꞌmamofihi Kapoꞌa hokolo hilina kanaꞌa anasi lenalitoga aꞌo leba notabe lite lu epilo. 10 To lenali mone hepato bite tiluneꞌmu nehinogo ana hepato bonaꞌmagi leneleꞌmo nohaꞌaniluga melete noseꞌna melepinogomo lenali bite ana hepaꞌmofihi kapolo ho tiꞌehite ma lite lilo: 11 Lenali hepatinigu mumusopauba ligigusagu minana akuꞌi ana hepatinilo li fopo nohune. Yaꞌma lenemegesa hu epite ya nohutagi lenali ka moneꞌya kehelilo, Huꞌmamofihi Kapoꞌa anasi lenugufalo o leba notabe lite ana hepato bonaꞌi lu epilo. 12 To nani lu nolepuna, yaꞌma Huꞌmau asaga bonaꞌmagihi kaga loko hilina yupahi Sotomu hepaꞌi ginaga fi noepito to hepaꞌmofihi bonaꞌi leneleꞌmo bati mehilanamagi kumu ginaga fi meepilinaꞌmu yabe.

Komopaꞌani i gelehe mehiꞌahana hepaꞌi

Mt 11:20-24

13 Ke, Kolasini bonaꞌise. Ke, lenali Betesaita bonaꞌise. Lenalitoga amuya liliꞌna nohunana enali koyapaꞌi Taiya bonaꞌi hiti Saitoni bonaꞌi hiti enalitoga li huto hutita enali meleꞌisi melugu mino laba hite gebona gukete li hekelete lahi enugufalo felete eniginaga foipanaꞌanimuꞌi finogo nehinogo ya bu goto foipanaꞌanimuꞌi nehabe luto huto hulata nohibe. Lenali komopatini i gelehe hilanamo meniꞌinagihe. 14 Huꞌmau bonaꞌi kaga loko hilina yupahi ai Taiya bonaꞌi hiti Saitoni bonaꞌi hiti enalitoga ginaga fi epito lenalitoga sipi keta hu etago ginaga fi melepilibe. 15 To lenali Kapaneami bonaꞌise. Lenalitini kokulumalugu leleꞌmo saga hilune lite yaꞌiya tilafihe? Logo hepalugu limilanaꞌmu yabe.

16 Yesu koko pananaꞌamagihi ma luto lu epoloꞌehina: Bo moneuba katini keheli lepilinaya naniꞌni ka keheli nimilibe. To bo moneuba megesa hu lepilinaya naniꞌi megesa hu nimilinaꞌmu yabe. To bo moneuba naniꞌi megesa hu nimilina aiya noho lifiꞌehina Bomofihi yaꞌma Huꞌmamofihi megesa hu emilinaꞌmu yabe.

70 liliꞌnalo bo hepatoga e nupa hiꞌahana

17 To 70 boꞌa Yesu enoho lifito liliꞌna epina enofokehenaguti akuꞌi ete li nupa hiꞌahana. Ya hilete enali ma liꞌahana: Sipi Bo, kai kigika nohonogo foipa felemagi hiti labaga liyafa hite ka keheli limibe liꞌahana. 18 Yesu lu epiꞌehina: Satahi bu nogogo kopisiꞌna legi huto kokulumaluguti limo noibe. 19 Kehelilo. Osifa gufalo fito kakamukeꞌmagi luba nehana yagakafamagihi ibe lilika ibe hite nebite ana hite fatehatinimagihi asaga amuyaꞌani li gofa halabe luto nani amuya lepiꞌohube. To anaꞌina moneuba lenugufa li sibina mehilinaꞌmu yabe. 20 Ya huꞌehina lenali lenegelo bite foipa felemagi kagati keheli limibe lila oꞌe lutoꞌni ya nasanamofi kumu lenegelo mebibo. Lenagitini Huꞌmamofihi kokulumalugu fayahi geꞌahana yananaꞌmu lenegelo bilo, luto Yesu lu epiꞌehina.

Yesu gelo biloto Huꞌmamofihi fokehi hoꞌehina

Mt 11:25-27; 13:16-17

21 Ana yupahi Sikalafuꞌuba Yesutoga bai tago gelo biloto ma luꞌehina: Oho. Afoꞌniga, kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti sipi kaba boꞌa. Kai enegekesa keheli bati hiꞌahanamagihi kaika suguna ka lu hokolo mehu epoloꞌahata niꞌinaya to enali enegekesa keheli bati mehinamagihi alu hokolo hu epoloꞌahata niꞌigo kofokehi nolube. Oꞌyo Afoꞌniga, kaika luꞌahatalo ana suhi ana suhi huto bati huto hulata nohibe.

22 Nani Afoꞌnifu asagaꞌna nani nayanuguko moloꞌehibe. Bo moneuba Huꞌmamofihi Panaꞌa nohibe luto mekeheliꞌehina. Afoꞌnifu aisigo keheliꞌehibe. To bo moneuba Huꞌmamofihi ai nohibe luto mekeheliꞌehinagi Panaꞌa aisigo keheliꞌohuto ai Panaꞌauba Afoꞌafihi enelepito kaga lu epina bonaꞌi enali ana hite Huꞌma nohibe lite kehelilata nehabe luꞌehina.

23 To Yesu koko pananaꞌa nehanaga i behe huto okaba hu epiloto sumi ka enekesa luga ma luto lu epiꞌehina: Lenali yaꞌma huto huꞌehinana bu geꞌahana bonaꞌi enegelo bilo. 24 To henaꞌmube? Enali koyapa lu huto huto bonaꞌi hiti to gihiti bonaꞌi enali kumu lu nolepube. Lenali bu gela to lenekesagu kehelila nehanana ana huto lekesagu kehelila to lubutiguti bu galune lite helebe helebe hanaya enali mekehelila to bu megalana suhi habe luꞌehina.

Samalia bouba fatehaꞌa leꞌmo bati huꞌehina

25 Keya ka keheli bati huse bo moneuba Yesuhi miꞌi malalube luto Yesu nohinalo tiloto ma luꞌehina: Tisao, nani hena hulotoꞌni mino kosaba hepaꞌi lilube? luto loka hoꞌehina. 26 Ya ligo Yesu ma luto ana bo loka hoꞌehina: Mono ka fayahi geꞌahanagu henabe luto niꞌibe? To hena huto lu gelehe huto leka solata nohane? 27 Ana bouba loka hanalo ma luto luꞌehina: Sipi Bo, Huꞌmakafu yabe to kai lutumopaka asagaꞌi aiꞌi emi su hobo to kemehaka asagaꞌi ai emi su hobo to amuyaka asagaꞌi ai emi su hobo to keheliseꞌnaka emi su hobo. To kaika kugufakamofihi nohataꞌa huto kalalukafihi leꞌmo laga hubo. 28 Yesu ana bomofihi ma luto lu emiꞌehina: Kai kagauba fotogo hinaga lane ya hatagi kai ana lata suhi buto huloto mino bati hilane lu etoꞌehina yabe.

29 Ya noligo ana keya kaga kehelise bouba aiꞌa giꞌa leꞌmo bati hilubeꞌmu Yesuhi ma luto loka hoꞌehina: Kiyiꞌafu nani nalaluꞌnifu nohibe? luto Yesuhi loka hoꞌehina yabe. 30 Yesu ma luto luꞌehina: Bo moneuba Yelusale hepatogati Yeliko hepatoga bilubeꞌmu nohuto nomobigo, guminalo bonaꞌmagi kofohi melelete ana bo osahi ho emite to kataꞌa li hete heꞌmi etete bifa higo, ai anaga fililubeꞌmu nohuto minoꞌehina yabe. 31 To ana kapolo mono kaba bo moneuba mekehelise nomobuto ana bomo bu gopa, kapo muya beletoga i pebisa ho etoto buto ya huto fotoꞌi nohuto be ligibe. 32 To ana huto mone Libai nagaꞌaluguti oꞌehina bo ai hiti mono bo nohinaya ana hepatoga nehetito heꞌahana bomofihi bu goloto anaꞌasi kapo beletoga buto be ligito bufa huꞌehina. 33 To akuꞌi fateha bo moneuba Samalia kegiꞌa nohina bouba ai kapo nomoloto anaga oloto bu gopa meleꞌisi kekeꞌi nolu etabe. 34 Kekeꞌi nolu etoto buto gufaꞌa gitigiꞌehinalo lusa gi etoto bai nagamiꞌi hiti ueli hiti nofoloto sa gi etoꞌehina yabe. To ya huloto nu kito leꞌmo saga huto toki yagaꞌamofihi megesaꞌalo leꞌmo mololoto ya huto buto bo nohi alana bonaꞌi nekana nopogu leꞌmoto tiꞌehina. Ana nonugu kaba huto minoꞌehina yabe. 35 Koloto etehi efahaꞌa loemo leka soto noho bomo noemito ma luto lu emiꞌehina: Yaꞌma bomofihi kaba hu etoto minobo. To efahi bati mehinogomo nani aluna yupahi moneꞌa hiti kimilunagihe. 36 Yesu, yaꞌma bame ka lu epi su hoto yaꞌma babafi bomofihi ma luto loka hoꞌehibe: Guminalo bonaꞌmagi ana bomo hago, to fililubeꞌmu nohigo loe yagi mone yagi bomagi bite bu geꞌahabe. To hiya bouba bonaꞌamofihi supo huto kaba hu etoꞌehibe? Lu nimibo. 37 To ai: Ginaga fi etoꞌehina bouba yabe ligo, Yesu: Kai buto ana supo huto minobo luto lu emiꞌehina yabe.

Yesu Matanogo Malianogo bu etogoꞌehina

38 Yesu koko pananaꞌa hiti kapo melete bilete hepaꞌi moneto nehetigo aꞌi mone giꞌa, Mata yabe, luto nohina aꞌuba Yesuhi nohaꞌaluga leꞌmoto buꞌehina yabe. 39 Matahi gonaꞌa paꞌi mone minoꞌehina, giꞌa Malia, ai Yesu nohina mehaꞌasilo oto minoto Yesuhi kagaꞌa keheliba keheliba huto minoꞌehina yabe. 40 Ya nohigo Matau aisigo noseꞌna laita hula to fato liliꞌna lila ya hula nohigo kosele hago Matau Yesuhi ma luto lu emiꞌehina: Sipi Bo, asaga liliꞌna Maliau heꞌmito naniꞌigo nimigo noluna kai naniꞌi kegekesa yigi menonimipihe? Kai Maliahi leꞌmo heꞌmitogo ai oto naniꞌi neheꞌmalibe, luto Matau luꞌehina yabe. 41 Ya noligo Yesu ka lu emito luꞌehina: Matao, Matao. Kaiya kekesa yigiba yigiba silagaꞌnamuꞌi nohuto kipakagu keta hulata nohane. 42 Yaꞌma nohata niꞌigo monekoꞌnasiya anasi niꞌibe. To Maliau ai etoꞌehina suhi nohina yabe. Ai yaꞌma ka lamanaꞌa kehelilata nohina niꞌigo mone li heꞌmi etalinaꞌa meniꞌibe.

11

Numuna huseꞌmofihi hapaꞌa Yesu lu epiꞌehina

Mt 6:9-13; 7:7-11

1 Mone yupahi Yesu hepaꞌi moneto buto minoloto nunumu lu su nohago mone koko panaꞌauba ho tito ma luto lu emiꞌehina: Sipi Bo, koyapaꞌi Yoniu koko pananaꞌa nunumu enelepiꞌehina ana suhi huto kai nunumu lelepibe luꞌehina yabe. 2 Ya noligo Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali nunumu hiluneꞌmu nehitemo ma lite lilo: Afotiga, kai kigika hetofana huto minalibe. Kai kapoka ai huto hino. 3 Noseꞌnati kai kanaꞌamu kanaꞌamu limilata hubo. 4 Kai foipanati li heꞌmi letetogo lali ana huto asaga bonaꞌmagi foipana nehi letana li heꞌmi epalalune. To kai sipi fi taga huseꞌnagu leleꞌmo memolobo.

5 To Yesu ma luto koko panaꞌa lu epiꞌehina: Lenaliluguti moneuba laluꞌafihi nonuga foluguꞌi buto ma luto lu emilibe: Nalaluo. Kai beleti noseꞌna loegi monegi nimibo. 6 Mone nalaluꞌnifu kapo moloto nanitoga oꞌehinagi nanitoga noseꞌna emilunaꞌa meniꞌigo kaitogati nimitogo ito buto emilube. 7 To ya luto kehe noitogo ana nohaꞌalugati kalalukafu ma luto lilinaꞌmu yabe: Kafe ahekini lolotoꞌni yagapanaꞌni hiti sipalo akoꞌohutagu hena hibe luto oto kosele nahanaga luto kehe kehe noine? Nani koꞌohunaguti ho tito buto anana li mekimilunaꞌmu yabe. 8 Yesu ma luꞌehina: Nani lusiga lu nolepube. Ana bo kai kalalukafu minanaꞌa huto noseꞌna nimibo luto kehe itamo ai ho tito li mekimilubeꞌmu hilinamoya to kai kubuya mehinogo kehe iba iba huto minataꞌmu ai kalalukafu alihi ana noseꞌna ho tito li kimilinaꞌmu yabe. 9 Yaꞌmuꞌi nani lu nolepube. Lenali Huꞌmamofitoga loka henogo ai anaꞌina lepilibe. Lenali anaꞌinaꞌmu sa sa huba huba hilete alihi li huto hilabe. Lenali kasito begele begele nehinogo Huꞌmau kafe sigi lepalalibe. 10 Asaga bonaꞌi Huꞌmamofihi loka holenogo ai anaꞌina epilinaꞌmu lilata nehabe. To bo moneuba anaꞌinaꞌmu sa sa huloto li huto hulata nohibe. To bo moneuba kasito begele begele nohigo Huꞌmau kafe sigi etolata nohibe. 11 To lenaliluguti monepi monepi yagapanatinimagi faya kumu kehe noinogomo osifaꞌi lite bite epilafi? Oꞌe. 12 To yagapanatini moneuba kokole muꞌamu kehe noinogomo kakamukeꞌi mone lite bite epilafi? Oꞌe. Yaꞌma hiti bati mehuꞌehibe luto Yesu lu epiꞌehina. 13 Yalo ana huto lenali bo foipaꞌamagita yagapanatini eneleꞌmo hofa telete anaꞌina bati huꞌehina enegelo bite epilata nehabe. Ya suhi lito ana huto kokulumalugu nohina bo, Afotinifu, aiꞌa hapaꞌa sipi hetofana niꞌigo aitoga loka haluneꞌmu nehana Hetofa Sikalafuꞌa epilinaꞌmu yabe, luto Yesu koko pananaꞌa lu epiꞌehina.

Yesu liliꞌna Bielesebulu hiti lilaꞌibe liꞌahana

Mt 12:22-30; Mk 3:20-27

14 Yesu bo mone foipa feleuba bagaꞌa li hekini lago minolata hina ya Yesu ana foipa fele li heꞌmi etolago ana bo bagaguti kaga luꞌehina. Ya nohigo boanaꞌi analo minete bu geꞌahana. Enali enelesa ligo enekesa yigi fato fato hiꞌahana yabe. 15 Yesu ya hinana bu gelete lugaꞌa bonaꞌmagi ma lite liꞌahana: Bielesebulu foipa felemagihi sipi kabaꞌani nohinago ai ma bomofihi aitogati amuya emiꞌehigo yanatuꞌi foipa fele li noheꞌmibe lite liꞌahana. 16 To lugaꞌa bonaꞌmagi Yesuhi miꞌi malaluneꞌmu ma lite lu emiꞌahana: Kai kokulumalugu Huꞌmamofihi babeyafaꞌa hu lepibo lite liꞌahana. 17 Yesu kagaꞌani akeheliloto ma luto lu epiꞌehina: Hepaꞌi moneto bonaꞌi loko hite guna ite mino luga luga hite loe bonaꞌi lolo hite luba hilana yaꞌmana hepaꞌi sibina hilinaꞌmu yabe to koguna nagaꞌi mone neminanaguti fuku lite luba hilete fato fatoꞌi minalana enali asagaꞌi bati mehilanaꞌmu yabe. 18 To Satahi ai nagaꞌa fuku lite loe nagaꞌi hilete enaliꞌani luba hilana fato fato hite minalana Satahi kapoꞌa hena huto minalina niꞌibe? Lenali nani kumuꞌi Bielesebulu amuya emiꞌehigo foipa fele li heꞌmi heꞌmi nohibe lite nelanamoꞌmu lenaliꞌi lenoloka nohobe, luto Yesu luꞌehina yabe. 19 To maꞌnaka luto Bielesebulu amuya emiꞌehigo foipa fele li heꞌmi heꞌmi nohibe lite nekehelina to kiyiꞌafu panatini eneheꞌmago foipa fele li heꞌmi heꞌmi nehabe? Ya huꞌehigo enaliꞌani panatinimagi yasi lolo hilete katini li loko hite kehelilabe. 20 Oꞌe, Huꞌmamofihi ai amuyaꞌaloti foipa fele li noheꞌmube ya nohugo ana nohunanauba Huꞌmamofihi kapoꞌa anasi lenalitoga aꞌo leba toꞌehibe luto lenubulo huto huloto lenelepilata nohibe.

21 To amuya bo moneuba gimi mageꞌi huloto nohi feꞌnohaꞌa kaba gimi gito minolata nohina ya yogo feꞌnohaꞌa bati huto enubu nini minolata nohibe luto Yesu luꞌehina yabe. 22 To lusi amuya bo mone nehetiloto hepa kaba nominalina bo hiti luba hilete ana bo holoto gimi mageꞌa li su holoto asagaꞌna gumina lina feꞌnohaꞌa guna ito bonaꞌi epilinaꞌmu yabe.

23 Bo mone ai nalaluꞌnifu legi huto menohilina aiꞌya fatehaꞌni nohibe. To bo moneuba neheꞌmoto panaꞌaloboꞌni eneleꞌmo nupa mehilina ai maꞌnaka luto panaꞌaloboꞌni enegene ito eneleꞌmo tili tele hulata nohibe luto Yesu luꞌehina yabe.

Foipa fele akuꞌi i behe huto oꞌehina

Mt 12:43-45

24 Foipa feleuba bonaꞌmagi enugufaguti leheko nolimitomo ai ka meꞌi ninalo mino fulu hilina hepa kumu sa sa hulata nohibe to ana foipa feleuba mino fulu hilina hepaꞌi sa sa hina bu megotomo aiꞌa ma luto lulata nohibe: Nani heꞌmito oꞌohuna nohaꞌnilo akuꞌi bilube luto ana foipa feleuba ekesa yigilata nohibe. 25 Ya luto ekesa yigilotomo ai i behe huto buto heꞌmito oꞌehina nohaꞌa leꞌmo bati hago gulu gulu luto niꞌigo buto ana foipa feleuba bu golata nohibe. 26 To ya huꞌehigo ai akuꞌi ana nohaꞌaguti heleko limiloto buto nayahi mone kegiꞌa su hago mone kegiꞌati loemo heleko malago foipa fele eneleꞌmoto ago ana nohaꞌagu minelata nehabe. Koyapaꞌi ana bo nesiꞌa sibina huto minolata hinamo yatai babu foipa fele ete ai gufagu minago aimoya moneꞌna suhi huto foipa gofana loto sibina bo minolata nohibe, luto Yesu luꞌehina yabe.

Lofokehenaguti minosemofihi hapaꞌa

27 Yesu yaꞌmana kaga lu baga ilago aꞌi moneuba babu bonaꞌmagihi folagahaꞌaniguti ka mone ma luto Yesuhi kehe ito lu emiꞌehina: Ai koyapaꞌi keketoloto amihi kimiꞌehina aꞌuba ai fokehenaguti gelo bito minalibe luto ana aꞌuba Yesutoga luꞌehina. 28 Ya noligo Yesu ma luto lu emiꞌehina: Oꞌyo. To enali bonaꞌi Huꞌmamofihi kaꞌa keheli emite megeꞌi melete minelata nehana bonaꞌi enali fokehenaguti enegelo bite minalabe luto Yesu ana aꞌi lu emiꞌehina yabe.

Bonaꞌi lugaꞌamagi Yesu kumu topa hose suhi li huto hitogo bu galune liꞌahana

Mt 12:38-42

29 Babu bonaꞌi li nupa hite Yesu leꞌmo folagahi hite minago Yesu ka mone ma luto lu epiꞌehina: Yatai boanaꞌise, bati mehana boanaꞌi nehabe. Enali sipi liliꞌnakamofi kumu topa hoseꞌnaꞌa Huꞌmau bati huto yabe lilina yamofihi hu lelepibo lite noloka nehanaya nani hu meenelepiluna moneko Yonaha topa hoseꞌnaꞌa hu enelepilunaꞌmu yabe luto Yesu luꞌehina. 30 Koyapaꞌi Yonau Huꞌmamofihi makiꞌa lolo huto Nineba bonatoga nehetiꞌehina yabe. Ana suhi huto Kokulumaguti limiꞌehina Bo Huꞌmamofihi makiꞌa lolo huto yatai boanaꞌi enalitoga minalinaꞌmu yabe. 31 To kokuluma hiti meꞌi hiti alihi su nohenogo Huꞌmau bonaꞌa eneleꞌmo fato fato nohinogo sipi aꞌi gihiti aꞌi yabe lilata nehana aꞌmouba ai sofo kegiꞌati aiꞌa hiti to yatai boanaꞌi hiti ho tilete ai ana gihiti aꞌuba foipanaꞌanimuꞌi li yege ho epalalinaꞌmu to enifisa ilinaꞌmu yabe. Henaꞌmugope yaꞌmana gihiti aꞌi ai meꞌi belehaꞌaga nominoto kapo moloto Solomoni hetofana huto bonaꞌi mono ka lu epimofaꞌna nohina nokehelibe. Ya huꞌehina Solomonihi be ligito hoto nohina maloꞌi niꞌibe to lenali komopatini i gelehe menehanagihe. 32 Kokuluma hiti meꞌi hiti su nohenogo Huꞌmau bonaꞌi eneleꞌmo kehelilubeꞌmu hilina yupahi Nineba bonaꞌi enali ho tilete enali yatai bonaꞌmagihi enifisa ilete foipanaꞌanimuꞌi li yege ho epalalinaꞌmu yabe. Henaꞌmugope enali Nineba bonaꞌmagi Yonau lu epina kaꞌa kehelilete enali komopaꞌani li gelehe hiꞌehite yabe. Ya huꞌehina yatai Yonahi be ligito nohina magaꞌma niꞌibe luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Lugufamofihi fana mehaꞌa

Mt 5:15; 6:22-23

33 Bonaꞌmagi libi logoꞌani li kulu tilete fala kite lapetu ifi tete memelelata nehabe. Enali nohaꞌanigu hutoꞌi meleꞌahago besa besa loto niꞌigo ana fana meto bonaꞌi bu gelete nonuga bilata nehabe. 34 Kugufamofihi libiꞌi logoꞌaya suhi huto kubuka niꞌibe. To kubuka bati huto niꞌigomo asaga kugufaka bati huto fana toto minolata nohibe. To kubuka bati mehuꞌehigomo asaga kugufaka metepu ito minolata nohibe. 35 Ya huꞌehinagi kai asaga yupahi kaba hu bati hubo fana mehena kailugu nina asagaꞌi metepu i lalibeꞌmu nolube. 36 To asaga kugufaka fana mehi huto bai toto mone metepuna nila ya hula mehuꞌehinogomo ai besa asaga kapoga bilinaꞌmu yabe. To libiꞌuba fana mehaꞌa kaitoga besa besa nolanaꞌa hilinaꞌmu hapakamofihi hetofanaꞌa ahuto hilibe.

Felosi bonaꞌi hiti tisa bonaꞌi hiti enali bati mehina suhi li huto hiꞌahana

Mt 23:1-36; Mk 12:38-40

37 Yesu ana kaga lu su holago Felosi bo moneuba: Nohaꞌnigu buto noseꞌna naniꞌi hiti naluꞌibe luto kehe igo Yesu buto hitalo minoto noseꞌna nalubeꞌmu huꞌehina. 38 Ya nohigo ana Felosi bouba Yesuhi bu gana ai yahi okala mehuse noseꞌna nonago ekesa yigi babu luꞌehina yabe. 39 Felosi bouba ya huto ekesa yigi babu noligo Yesu ma luto lu emiꞌehina: Lenali Felosi bonaꞌi, lenali asaga yupahi kohatinimofihi feguꞌaga leꞌmo gulu gulu lila to lapetinimofihi fegu gupisaꞌaga li gulu gulu lilata nehabe. Ya nehana lenali komopatinigu luba huseꞌna to foipa faipana babu luto bai toto niꞌibe, luto Yesu luꞌehina. 40 Lenali negi nagi bo yabe. Huꞌmau ai feguꞌaga lolo huꞌehina bouba ai ana huto komopaꞌaluga lolo mehilina niꞌifihe? 41 Ya huꞌehinagi kai kohakagu to lapekagu niꞌilinana musufalo bonaꞌi epiletogo asaga nasanaka gulu gulu lu su halibe luto Yesu Felosi bonaꞌi lu epiꞌehina.

42 Ehe, lenali Felosi bonaꞌise. Lenali kaba hu bati hilo. Lenali noseꞌna tu kifina fato fatoꞌi to ketuyafi mamufafi agepafi nayahi luga luga su hago nina to lenali naeniꞌa nelite monekoꞌisi Huꞌmamofitoga emilata nehabe. Ya hite Huꞌmamofitoga komopatini meemise to bonaꞌi eneleꞌmo bati mehiꞌahabe. To lenali bonaꞌmagihi eneleꞌmo lenemetoga melete minalana to Huꞌmamofihi nasanaꞌa lenegekesu mehose emilata nehite komopatini bebe senogo minalanaꞌmu yabe.

43 Ehe, lenali Felosi bonaꞌise. Lenali mono nonugu siaꞌa bati hinalo bona folaganugu minelago asaga bonaꞌmagi lenebe tigite lenigitini li saga bona folaganugu hilata habe. 44 Ehe, lenali kaba hu bati hilo. Lenali kene mala mala hepa suhi hite fala kite nehago bonaꞌi ifoꞌalo bila ela nehite lenali kumuꞌi meꞌi afehaꞌalo nehabe lite mekehelilata nehabe, Yesu ya luto Felosi bonaꞌi lu epiꞌehina yabe.

45 Keya ka tisa bo moneuba ma luto Yesuhi lu emiꞌehina: Babafio, kai ya luto kaga nolutomo lalitoga hiti kaga lu sibina nohu letane luto luꞌehina yabe. 46 Ya ligo Yesu kaꞌalo luꞌehina: Ehe, lenali keya kaga kehelise bo kaba hu bati hilo. Lenali asaga yupahi boanaꞌi keya kagatinimofihi anaꞌina li keta fi epelelago enali enigiꞌnalo ketaꞌmu filite kofite nebago to lenali lenayahi kosaꞌatuꞌi mone anana li eneheꞌmelata menehabe. 47 Ehe lenaliꞌmase. Lenali koyapaꞌi ligike fakehatinimagi lu huto huto bonaꞌi enehete mamufa gilata kapogu keli heꞌahana yatai lenali li hokolo hilete li kuguma hite ana kene mala malaꞌani nehabe luto Yesu luꞌehina yabe. 48 Yaꞌmana hapatinimuꞌi koyapa ligike fakehatinimagihi enemegeꞌi melete minete lenali komopatini yaꞌmana hiꞌahana sukumu bati hulago neminabe. Enali lu huto huto bonaꞌi enehete keli heꞌahago lenali kene mala malaꞌani li hokolo hite li kuguma nehabe. 49 Ya huꞌehigo koyapaꞌi Huꞌmamofitoga kaga keheliseꞌnaꞌa bati huto niꞌigo ai ma luto luꞌehina yabe: Nani lu huto huto bonaꞌi hiti kaga lu yege hose bonaꞌi hiti enalitoga enoho lifinogo nehetilenogo bonaꞌmagi enegene mane inogo luga koli nefelenogo lugaꞌa enahalabe. 50 Ya huꞌehina enali yatai boanaꞌmagi koyapaꞌi kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti huto nohigo minete filiꞌahana lu huto huto bonaꞌmagi kumu lite ka foyagu bite Huꞌmau osahi epilinamo yaꞌma lilanaꞌmu yabe. 51 Koyapa Ebeli filiꞌehina kanaloti oto Sekalaiya ai sipi mono nohi gegisaꞌagu mamufa gilata hitalo filiꞌehinalo yananaꞌmu asagaꞌi luto yatai boanaꞌi enalitoga minalinaꞌmu yabe. Maꞌnaka luto lu nolepube, yaꞌmananaꞌmu luto minaꞌa sipi yatai boanaꞌmagi ma nehana heꞌmilabe luto Yesu luꞌehina yabe.

52 Ehe, lenali keya kaga kehelise bonaꞌise. Lenali bonaꞌmagi kaga keheliseꞌnaꞌani li sibina hilete lenali kaga keheli kapo li hokolo mehise nehago bonaꞌi kaga batiꞌa keheliluneꞌmu nehana lenali lu laga hi epelenogo mekehelilata nehago to lenali hiti ana kaga batiꞌalo megeꞌi memalalata nehabe, luto Yesu luꞌehina yabe.

53 Yesu ana hepaꞌi heꞌmito nobigo Felosi bonaꞌi to loto kaga kehelise bonaꞌmagi enali ipakafa Yesuhi helete enali amuya enipa hulago kaga Yesunugu lu bilune lite liꞌahana. Ya hite enali 54 Yesuhi bagalo ka fato fato babeyafa hite loka helete kaba bagalo hiꞌehite ka mone sibinaꞌa nolinogomo ka foyagu leꞌmo malalune lite hiꞌahana yabe.

12

Faga faga husemofihi kaba huseꞌi

Mt 10:26-27

1 Babu boanaꞌi li nupa hite yege yegeꞌmagi ikini ikini hite ai gufalo ai gufalo hite moneꞌmofihi gigusalo i sala kose suhi hite nehago ana kanaꞌalo Yesu panaꞌaloboꞌa yataꞌa luto lu epiꞌehina: Lenali Felosi bonaꞌmagi faga faga lilanaꞌmu hapaꞌani kaba hu bati hite minalo. 2 Asagaꞌna fenene huto ninana alihi hepaꞌi kugumato huto nohinogo to asagaꞌna ifi toto ninana alihi bonaꞌmagi bu galanaꞌmu yabe. 3 Ana huto asaga kaga foluguꞌi metepu inagu lilata nehana bonaꞌmagi yegelo kehelilabe. To asaga kaga lenali sumi sumi hite nonugu fala kite nelana enali hepaꞌi kugumato ti saga hite ho tiꞌehite kehe ite lu hokolo hite lilanaꞌmu yabe, luto Yesu luꞌehina yabe.

Bouba moneko bo koli huseꞌi yabe

Mt 10:28-31

4 Nalaluꞌnigita, nani lu nolepube. Lenali bonaꞌmagi mone bo gufaꞌa halanaꞌmu lenali koli mehilo to enali akuꞌi alihaꞌa fato suhi moneꞌa hiti mehilanaꞌmu yabe. 5 Lenali koli hilana bonaꞌi nani lenelepilube, luto Yesu luꞌehina. Bonaꞌi enohogo enohogo nohina bo Huꞌmau, lenali aiꞌi koli hi etalo to yaꞌma amuyaꞌa hiti bo nohuto bonaꞌi logo kapogu eneleꞌmo heꞌmi epololenogo limilanaꞌmu yabe, luto Yesu luꞌehina yabe. Nani lusiga luto lu nolepube, lenali yaꞌmana bo kaba hu bati hilanaꞌmu nolube.

6 Nayahi mone kegiꞌa su hago namamo loe toealotiꞌi mina filata nehanamoba keheliꞌahafihe? luꞌehina. Ya huꞌehina Huꞌmau mone lagaso nama ekesu halinaꞌa huto meniꞌibe, luto Yesu luꞌehina yabe. 7 To latahatinigu nina okaya Huꞌmau leka soꞌehinaꞌmu yabe. Ya huꞌehinagi lenali lenelesa linogo koli mehilo. Lenaliya Huꞌmamofihi bulo asaga lagaso meso namamagihi minaꞌani enebe ligite nehabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Yesuhi giꞌa lu yege hosemofihi hapaꞌa

Mt 10:32-33; 12:32; 10:19-20

8 To nani lu nolepube. Bo moneuba nani nigiꞌni boana enubulo lu yege homofaꞌna hilina ana huto Kokulumaguti limiꞌehina Bouba ai ana bomofihi giꞌa lu yege homofaꞌna Huꞌmamofihi ageloꞌamagihi enubulo hilinaꞌmu yabe. 9 Ya huꞌehina to bo moneuba naniꞌi megesa hu nimito boanaꞌmagi enubugu buya hinogo minalina nani ana huto megesa hu emito Huꞌmamofihi ageloꞌamagi enubulo minalunaꞌmu yabe luto Yesu luꞌehina yabe.

10 Bo moneuba Kokulumaguti limiꞌehina Bomuꞌi ka foipaꞌa lu etalina Huꞌmau ai foipanaꞌa li heꞌmi etalinaꞌmu yabe. To bo moneuba Sikalafuꞌmofihi ka foipaꞌa lu etalina Huꞌmau foipanaꞌa li meheꞌmi etalinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 11 To enali ka foya liluneꞌmu nehite mono nonugu leneleꞌmete bite gamani bonaꞌi to kibina bonaꞌi nehilana enubulo leneleꞌmete nebinogomo lenali koli hilete lenegekesa yigi yigi hite ma lite mekehelilo: Lali hena huto kagaꞌanilo lilune? Lali hena kaga lu epilune? 12 Yaꞌma lite lenekesa yigi babu nelilana kanaꞌalo kagaꞌanilo lilana kaga Sikalafuꞌuba lenelepilinaꞌmu yabe, luto Yesu luꞌehina yabe.

Yogo feꞌnoho bomofihi bame kaꞌa

13 Babu boanaꞌmagihi folagahaꞌaniguti bo moneuba Yesuhi ma luto kaga lu emiꞌehina: Tisa, kai nogoꞌnifihi lu emitogo yogo feꞌnohi afotiꞌafihi omihaꞌa liluꞌinaꞌa guna ito lugaꞌa naniꞌi nimilibe. 14 Ya ligo Yesu kaꞌalo ma luto lu emiꞌehina: Ma bose. Hena hibe nolane? Kuyuꞌafu naniꞌiyasiba neleꞌmo ho tiꞌehigo kagatiti loko hoto yaga feꞌnohatiti guna ise bo nohube? 15 Ya luto luloto asaga boanatoga ma luto lu epiꞌehina: Lenali kaba hu bati hilo. Lenali kaba hu bati hite nehite moleꞌaleꞌnamuꞌi muyanaꞌnise lite melilo. Yaga feꞌnohaꞌa babu lito minana bouba ya feꞌnohi malanaꞌa huto komopaꞌa bebe mesalata nohibe luto Yesu luꞌehina yabe.

16 Sipi bo moneuba meꞌaluguti noseꞌna babu luto hu moloꞌehina. 17 To ya higo ana sipi bouba komopaꞌagu ma luto ekesa yigiꞌehibe: Henaꞌni hilube? Nohaꞌni noseꞌna li nupa huto molose nohaꞌnimo kikipa habe. Henaꞌni hilube? 18 To ekesa yigito ma luꞌehibe: Ma hilube. Ana nopo tele bitoꞌni yuhufa nohi sipina gilotoꞌni noseꞌnaꞌni hiti feꞌnohaꞌni hiti yaguꞌi li malalube. 19 To yaloꞌi nipaꞌnigu ma luto lilube: Fokehi libo nipaꞌniyao. Noseꞌna hiti feꞌnohi hiti babu luto niꞌinagi yatai asaga foya kanagu fuli minalube. Fuli minotoꞌni to noseꞌna noba nobo hutoꞌni to yokoloꞌna huba huba huto minalube. Fokehi libo nipaꞌniyao. 20 To ana bouba ya ligo, Huꞌmau: Kai negi bo nohane, luto, kai yatai foluguꞌi fililataꞌmu yabe. Filito to felekamo kugufaka heꞌmito bilinaꞌmu yabe. To ya huto nofilitogomo, yaꞌmana li nupa hu moloꞌahatanamo kuyu kuyu hite lilabe? Huꞌmau ya luto lu emiꞌehina. 21 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Nani yaꞌma lu nolepube. Ana huto asaga bonaꞌmo Huꞌmamofitoga hosapa ite nehana to enaliꞌani kumu salahi fiba fiba nehana bonaꞌmagi enali asagaꞌi ana bomofihi supo hite neminabe. To Huꞌmau enali hapaꞌani sibina niꞌigo bu goto ana huto ka epekilinaꞌmu yabe.

Huꞌmamofihi komopati emisemofihi hapaꞌa

Mt 6:25-34

22 To Yesu panaꞌaloboꞌa lu epiloto ma luto luꞌehina: Nani lu nolepube. Lenali minosenatiniꞌmu lenekesa yigi babu melite to lenali ma melilo: Lali henana nalune? To lenali lenugufatiniꞌmu lenekesa yigi babu lilete ma lite melilo: Lali henanatuꞌi lugufatilo ifi talune? 23 To hetofana huto minoseꞌnauba noseꞌnamofihi hoto niꞌibe to kugufauba guketemofihi hoto maꞌnaka niꞌibe. 24 Namamagi lenubu galo. Enali noseꞌna hekelete noseꞌna li nupa hite to noseꞌna nohaꞌanifi to anaꞌinaꞌani malalana nohaꞌani meniꞌibe. Ya huꞌehinagi Huꞌmau noseꞌna epilata nohibe. To lenali Huꞌmamofihi bulo boanaꞌmagita namaya enehete enebe ligite nehabe. 25 Ma nehana folagahatiniguti bo moneuba ekesa keheliba keheliba huto kufu kanaꞌa mone hiti lugufaba minomo buto minalina niꞌifihe? 26 To ana lagasoꞌna mone ya hite lolo menehanaloti hena hibe lite lenali fatoꞌnamu lenekesa yigi babu lilata nehabe, luto Yesu luꞌehina yabe. 27 Lopi kifiꞌna taloꞌa tilata nehanamo hena hena hite tilata nehafi lenali bu galo. Enali liliꞌna lila to enali guketeꞌani lolo hila menehabe. Ya huꞌehinagi nani lu nolepuna. Koyapa bo Solomoniu sipi feꞌnoho bo minanaꞌa huto gukete manaꞌa li mehekolose kifiꞌna taloꞌa hetofaꞌamagi hanaꞌa huto minoꞌehina yabe. 28 Huꞌmau aiꞌa kifiꞌnamagihi gukete hu epololata nohibe. Kifiꞌna malo yatai nehana yago bifa hilanaꞌmu yabe to logouba enoloboto su halinaꞌmu yabe. Faꞌmene kifiꞌnamolo Huꞌmau gukete nohu epalanamo ninago ana huto Huꞌmau gukete hu ketalinaꞌmu yabe. Ya huꞌehina Huꞌmamofihi keheli bati hite keheli emilenogo Huꞌmau ai leneleꞌmo bati hu lepalalinaꞌmu yabe. Lenalise, ka keheli uleꞌale huseꞌnatini nesiꞌasi minana boanaꞌi yabe, luto Yesu luꞌehina yabe. 29 Ya huꞌehinagi lenali lenekesa yigi babu lite hena noseꞌnati nalune lila to hena nagamiti nalune lila ya hite melilo. Lenali lenegekesa yigiba yigiba mehilo. 30 Enali ma melugu fegutoga bonaꞌmagi asagaꞌnamu enegekesa yigi babu lilata nehabe. Ya huꞌehina Afotinifu anana anana lilana yaꞌmana yaꞌmana lilabe luto akeheliꞌehibe. 31 Yaꞌiyanaꞌmu lenekesa meyigise Huꞌmamofihi kapoꞌa lenugufa komopaꞌalo li kohe tete yataꞌa melelenogo ai Huꞌmau asagaꞌnamu lepesilinaꞌa hiti lepilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Hetofana fato fatoꞌi kokulumalugu li nupa husemofihi hapaꞌa

Mt 6:19-21

32 Lenali lagaso nagaꞌnise, koli mehilo. Afotinifu aiꞌa kapoꞌa lepilunagihe luto kaga lu hetofa huꞌehina yabe. 33 Lenali asaga feꞌnohatini bonaꞌi lugaꞌamagihi epinogo efahi ananalo lepilenogo akuꞌi ana efahi musufalo bonaꞌi epilo. To lenali kosaba guꞌi efahi li malalatamo analoꞌi sibina mehilinaꞌmu yabe. To lenali ifo muya yogo feꞌnohatini kokulumalo meminigilinaꞌmu yabe. To kokulumalugu guminalo bonaꞌi menehabe to efahatini sifolohi megilinaꞌmu yabe. 34 Lenali hetofa minaꞌa lenalitini niꞌilinalo ana hepato komopatini minalibe.

Liliꞌnalo panaꞌmagi li loloba hite minalanamofihi kaꞌa

35 Lenali katatini li hupa mone hite hepite to gilimitini ilete to logo kokululu lite lele hite minalo. 36 To lenali bonaꞌi lugaꞌamagi kaba boꞌani heꞌmi epololoto ana gukete nehanaga buꞌehigo lele hite nehago kaba boꞌaniuba oto gelo bi epoloto enofokehi nohana suhi lite lenali minalo. Ya hite, geba kaba boꞌani hite nehago kaba boꞌaniuba oto kasito noigomo meleꞌisi kafe nekisi etabe. 37 To kaba boꞌaniuba oto koko pananaꞌa bu enagalina enubuꞌi mekese geba hite nehinogomo yalo ana koko panaꞌalobo enofokehi halabe. Nani lu nolepube. Sipi bouba aiꞌa kataꞌa li hupa mone huto hepilotoꞌa to gilimiꞌa iloto hitalo eneleꞌmo moloto aiꞌa noseꞌna gabu ito epilinaꞌmu yabe. 38 To ai foluguꞌifi foluguꞌi kokole nogo memoloꞌehinogofi otomo koko pananaꞌa bu enagalina enubuꞌi mekeꞌehitemo enali yaꞌmana koko pananaꞌamuꞌi fokehi lilibe, luto Yesu luꞌehina yabe. 39 To ka mone hiti lipoti nolepugo yaꞌma kehelilo. To nohi afoꞌafu guminalo bouba oto nohaꞌaguti gumina lilina kanaꞌa keheliꞌohutomo ai heꞌmiꞌehigo nohaꞌaguti tito gumina lilata menohibe. To henaꞌmugope ai kaba gimi gito minolata nohigo yabe. 40 Lenali hiti ana hite lele hite minalo. Kokulumaguti limiꞌehina Bo ana huto lenali lenekesa meyigise faꞌmene nehinogo yaꞌma kanagu alinaꞌmu yabe.

Hetofa koko panaꞌi hiti foipa koko panaꞌi hiti bame kaꞌa

Mt 24:45-51

41 Pitau ma luto Yesuhi lu emiꞌehina: Sipi Bo yaꞌmana kaga laliꞌisigo lu nolimipi to ma asaga bonaꞌi hiti lu limi baga noine? 42 To Yesu luꞌehina: Kaba bo mone ekesagu fe lina bo nohuto ai liliꞌnaꞌa kaba hu bati huto minoto to sipi boꞌauba kaba bo leꞌmo ho tiloto liliꞌnalo boꞌa noseꞌna li keheli epilifi? 43 Alihi sipi boꞌa oloto koko panaꞌa bu galina koyapaꞌi lu etoꞌehinaꞌa huto nohutomo yaꞌmana koko panaꞌa gelo bilibe, luto Yesu luꞌehina. 44 Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Sipi bouba asaganaꞌalo ana bo kaba bo leꞌmo ho tilinaꞌmu yabe. 45 To ya huꞌehina yaꞌmana koko panaꞌauba ma luto ekesa kehelilibe: Kaba boꞌni minoba minoba nohuto meleꞌisi menoabe, ya luloto ai lugaꞌa koko panaꞌa hiti luba hilete boanaꞌi asagaꞌi amuya nagamiꞌi nelete negi nagi nete minalabe. 46 Ya nehinogo sipi boꞌa oto bu galina lele mehuse nohinogo italuga logo binogo kai bati mehata koko panaꞌi yabe luto keye luto emitatuꞌi ibe laga hube huto nesi nesi huto kegeiyo hinaꞌmu luto heꞌmilinaꞌmu yabe.

47 Sipi boꞌamofihi hapaꞌa akeheliꞌehilina bo ai akuꞌi anaꞌinaꞌa leꞌmo lele mehuse kegeiyo huto sipi boꞌamofihi kaꞌa keheli meemise nohilina sipi boꞌauba ana koko panaꞌa osahi sipi halinaꞌmu yabe. 48 To liliꞌnalo bo moneuba sipi boꞌamofihi kaꞌa keheli bati menohina mone foipa huꞌehigo aiꞌi osahi nesiꞌasi fulu huto halinaꞌmu yabe. To Huꞌmau bonaꞌi monoꞌmofihi nasana epiꞌehinana enali akuꞌi babu lite analo molo emite epilabe. To boanaꞌi enali babu anaꞌina bo moneꞌmofihi yanugu melelata nehana alihi enali ananalo akuꞌi babu lito molo emito ana bouba epilata nohibe.

Yesu kumu lite bonaꞌi loko hiꞌahana

Mt 10:34-36

49 Nani ma meꞌi fiꞌmo suhi huto galube, luto limiꞌohuna yabe. To yaꞌmana fiꞌmo meleꞌisi ma melugu hololu luto lalifi luto nemehi nomolobe, luto Yesu luꞌehina yabe. 50 Nani mone fi taga huseꞌna nanitoga huto hilibe, luto nekesa noyugube, luꞌehina. Ya nohuna yatai ana fi taga huseꞌna su mehenogo sipi keta nonebesibe, luto Yesu luꞌehina yabe. 51 Lenali lenekesa neyigina nani ma melugu fuluna lito noabe lite nelafihe? Oꞌe, fuluna meniꞌibe. Nani boanaꞌi eneleꞌmo luga luga hilubeꞌmu yabe. 52 Yatai hiti alihaꞌa hiti lalamehi nayahi mone kegiꞌa su hago moneko nonugu neminabe. Ya nehana loko hite loe nagaꞌi hilete loegi monegimagi loelo fatehaꞌani eteleꞌmo lolo nehinogo to loemaleꞌi loegi monegimagi eneleꞌmo fatehi hilana yabe. 53 Ya hite loko hilete afoꞌanifu pananaꞌa eneleꞌmo fatehi lolo nohinogo to panaꞌamagi afoꞌanifihi leꞌmo fatehi lolo hilabe. To itoꞌanifu paꞌa eneleꞌmo fatehaꞌa lolo nohinogo paꞌamagi itoꞌanifihi leꞌmo fatehi hilanaꞌmu yabe. To aꞌmofihi litoꞌafu leꞌmo fatehi nohinogo ana aꞌuba litoꞌafi leꞌmo fatehi hilinaꞌmu yabe.

Anaꞌina huto hilinamofihi kanaꞌa keheliseꞌi

Mt 16:2-3

54 Yesu boanaꞌi hiti ma luto lu epiꞌehina: Lenali yege limi nofalanagati sopohi notinogo bu geletemo analo meleꞌisi ma lite lilata nehabe: Koꞌi ilubeꞌmu nohibe lite nelago analo koꞌi ilata nohibe. 55 To yofo kegiꞌati habafahi noagomo lenali yege lalubeꞌmu nohibe lite nelago analo mukoho luto yege lolata nohibe. 56 Lenali faga fagalo bonaꞌi. Lenali meꞌi hiti kokulumaꞌi hiti bu go bati hilete hena huseꞌna niꞌifi lite bu galo. Ya huꞌehina lenali hena hibe lite yatai kanamofihi hapaꞌa yaꞌma nani kumuꞌi bu go bati menehabe? Yesu ya luto luꞌehina.

Ka foyaga keleꞌmo malalubeꞌmu hilina bo hiti kaga leꞌmo bati hiliyo

Mt 5:25-26

57 To hena hibe lite lenalitini lenekesa yigi bati hite to bati hina sukumu loko hite latahatinigu li fu lilata menehabe? 58 To bo moneuba ka foyagu keleꞌmo malalubeꞌmu keleꞌmoto nobinogomo kapoga nebite ana bo kaga leꞌmo bati huto moneꞌna lu emibo. Bonaka ka foyagu kefefe huto buto koti kaba bomofihi yanugu melenogo koti kaba bomagi keleꞌmete bite gimi bomagihi epinogo enali nagalugu leneleꞌmo mele lalabe, luto Yesu luꞌehina. 59 Nani yatai lenaliꞌi lipoti lu nolepube. Lenali nagalugu minalana hepatogati meleꞌisi su mehalanaꞌmu yabe. Yataꞌa lenalitoga sipiꞌafi lagasoꞌafi efa lenaya heꞌahanana epi pa se su heletogo yabe, luto Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

13

Bo moneuba foipanaꞌa li meheꞌmilina ai fililinaꞌmu

1 Ana kanalo bonaꞌi lugaꞌa mineꞌahanamagi Galili bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofitoga lokiya fi emite Pailatihi bomagi eneheꞌahana kaga Yesuhi lu emiꞌahana. 2 Ya nelago Yesu kaꞌanilo ma luto lu epiꞌehina: Lenali nekehelina yaꞌmana Galili bonaꞌi ya hite filinaꞌmu enali asaga Galili bonaꞌi enehete sipi foipa bonaꞌi nehabe lite lenekesa neyigifihe? 3 Oꞌe. Nani lu nolepunaya lenali foipanatini li meheꞌmilana lenali asagaꞌi enali hiꞌahana suhi lite fili su halanaꞌmu yabe. 4 To ma 18 bonaꞌi Siloami hepalugu yatama nohuba i tele bito limito enoho gehesa koyapaꞌi huꞌehinamoba lenali nekehelina asaga Yelusale boanaꞌi enehete foipa bonaꞌi nehafihe? 5 Oꞌe. Nani lu nolepunaya, lenali foipanatini li meheꞌmilana lenali asagaꞌi enali hiꞌahana suhi hite fili su halanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina.

Nemuya legeya mehoꞌehinamofihi bame kaꞌa

6 To Yesu bame ka mone ma luto lu epiꞌehina: Bo moneuba nemuya yafa foyaꞌagu hekoloꞌehina yabe. Mone yupahi legeyaꞌa hoꞌehifi luto buto bu ganamo mehoꞌehigo bu goꞌehina yabe. 7 Ya huloto foya kaba boꞌamofihi ma luto lu emiꞌehina: Kehelibo. Yatai loegi monegi kufu kanalo oto nemuya legeyaꞌa loꞌehifi luto bu nogonamo ana yafalo legeyaꞌa mehoꞌehibe. Kai yaꞌmu mana yafa hetigitogo limino. Henabe luto faꞌmene tiba tiba huto niꞌito meꞌi nogoyaꞌa no su halibe? 8 Foya kaba boꞌauba ma luto sipi boꞌa lu emiꞌehina: Sipi bo, kai yatai kufugu moneꞌa heꞌmitogo niꞌinogo nani ana yafa hapaꞌagu keꞌmuya kifiloto kifiꞌna pata sito foba huꞌehilina ana hapaꞌalo molo bego hilube. 9 Ya huꞌehinogo mone kufu kanagu legeyaꞌa halifi bu goloto menohenogomo kai ana yafa hetigilane, luto foya kaba boꞌauba sipi boꞌamofihi lu emiꞌehina yabe.

Yesu fuli kanaꞌagu falame aꞌi leꞌmo ye koꞌehina

10 Mone fuli yupahi Yesu mono nonugu minoto bonaꞌi mono ka lu enelepiꞌehina. 11 Ya hinalo aꞌi mone foipa feleuba besiseꞌna leꞌmo gufalo malago 18 kufuꞌa minoꞌehina aꞌi minoꞌehina. Ana aꞌi asaga yupahi koliꞌali huto ho tito humofaꞌna mehuse minolata nohina aꞌi yabe. 12 Yesu ana aꞌi bu goloto kehe i emito ma luto luꞌehina: Aꞌise, kai kebesiseꞌnaka ali noheꞌmi ketobe. 13 Ya luloto Yesu ana aꞌmofihi gufalo yahi ligo analo meleꞌisi besiseꞌna heꞌmi etago ana aꞌi ho ti fefe luloto Huꞌmamofihi giꞌa li saga huto fokehi hoꞌehina yabe. 14 To mono noto kaba huꞌehina bouba ya huto Yesu ana aꞌi fuli yupahi leꞌmo bati hinaꞌmu luto ipagu logo loꞌehina. Ya higo ma luto asaga boanaꞌi lu epiꞌehina: Liliꞌna lise kanaꞌa loegi loegi loegi yupahi minolata nohune. To lenali lenebesiseꞌnatini li heꞌmi lepalalabe litemo liliꞌna lilata nohuta kanalo elata hilo. Ya huto lepesiꞌehinogomo fuli kanagu mealo luto, mono nohi kaba bouba luꞌehina yabe. 15 Ya ligo Yesu kaꞌalo ma luto lu emiꞌehina: Lenali fagalo bonaꞌi yabe. Fuli kanaꞌalo lenali asagaꞌi toki yagatini naga iꞌahanati gulu fete eneleꞌmete bite nagamiꞌi epilata nehana yabe. 16 Ya huꞌehina yatai ma aꞌi Abalahahi tataꞌafu yabe. To Satau kufu kanagu 18 leꞌmo naga iꞌehina yabe. Ya huꞌehina fuli kanalo nani ana nagaꞌi ya li gulu noho etobe luto Yesu luꞌehina yabe. 17 Ya luto Yesu lulago Yesuhi kaꞌauba fatehaꞌa bonaꞌi enubuya sipi higo lipite nehago lugaꞌamagi asaga Yesu Yesu hetofana hinanaꞌmu lite enegelo bite mineꞌahana.

Huꞌmamofihi Kapoꞌa henana suhi huto niꞌibe?

Mt 13:31-32; Mk 4:30-32

18 Yesu luꞌehina: Huꞌmamofihi Kapoꞌa hena suhi luto niꞌibe luꞌehina? Henana hiti eteleꞌmo legege hilube? 19 Ai noseꞌna moneꞌmofihi kitili legeyaꞌa legi huto niꞌibe. Bo moneuba ana yafa legeyaꞌa lito buto foyaꞌagu he kofolenogo anana hofa toto yafa legi huto tilenogo ana yafa musaꞌalo namamagi nohaꞌani gilata nehabe, luto Yesu luꞌehina.

20 Akuꞌi Yesu enoloka hoꞌehina: Henana hiti Huꞌmamofihi Kapoꞌa li legege hilube? 21 Aꞌi moneuba beleti noseꞌna lolo nohuto yisiti ana falaꞌualugu heꞌmi lago ana beleti hofa toto yeye bito notina suhi huto Huꞌmamofihi Kapoꞌa sipi huto hilinamo niꞌibe, luto Yesu luꞌehina.

Lagaso kasihi

Mt 7:13-14, 21-23

22 To Yesu sipi hepaꞌifi lagaso hepaꞌifi ninalo bula ola huto boanaꞌi mono kaga lu epimo lu epimo Yelusale hepatoga bilubeꞌmu huꞌehina yabe. 23 Ya nohigo bo moneuba ma luto Yesuhi lu emiꞌehina: Sipi bo, Huꞌmau bonaꞌi loeꞌasi eneleꞌmalina niꞌifihe? Ya luto loka hago Yesu ma luto lu epiꞌehina: 24 Lenali felisatini li amuya melete minalana Huꞌmamofihi hepatoga bilana kapogu kitiliꞌa folo hokolo hite bilanaꞌmu yabe. Nani lu nolepube. Asaga bonaꞌi ana hite ana kapogu folo hokolo hite tiluneꞌmu hilanaya folo hokolo hite metilanaꞌmu yabe. 25 Alihi nohi afoꞌafu ho tiloto kafe li hekini lolenogo lenali fegutoga ho tilete nehite kasito begele begele hiba hiba nehite: Kafe sigi letobo, nelinogo nohi afoꞌafu ma luto lilinaꞌmu yabe: Lenali hiyaꞌagati neana bonaꞌi nehabe? Nani lenaliꞌi mekeheli lepoloꞌohuna bonaꞌi nehabe luto lilinaꞌmu yabe. 26 Nohi afoꞌafu ya nolinogo lenali akuꞌi ma lite lu emilanaꞌmu yabe: Kai laliꞌi hiti noseꞌna noloto hepatigu mono ka lu limiꞌahatamo yabe lite lilanaꞌmu yabe. 27 Ya nelinogo nohi afoꞌafu akuꞌi ma luto lu lepilinaꞌmu yabe: Lenali hiyaꞌagati eꞌahafi nani mekeheli lepoloꞌohube. Lenali foipa hise fagalo bonaꞌi bifa hilo, luto nohi afoꞌafu lilinaꞌmu yabe. 28 To Abalahau Isakau Yakopu to asaga lu yege hose bonaꞌi Huꞌmamofihi hepaꞌalo nehinogo lenali bu gelete lenali fegutoga minalanaꞌmu yabe. Ya nehinogo lenali sipi yibi hite lenabaga yogoꞌalo heni heni hite minalanaꞌmu yabe. 29 To boanaꞌi yege notinagatifi yege limi nofalanagatifi to luga luga yofo kegiꞌatifi li nupa hi su helete Huꞌmamofihi hepaꞌalo minete noseꞌna nete minalanaꞌmu yabe. 30 Yatai bonaꞌi alihi neana enali yataꞌa neenogo to bonaꞌi yataꞌa yatai neana enali alihi alanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina.

Yesu Yelusale hepa kumu ginaga fiꞌehina

Mt 23:37-39

31 Ana yupahi Felosi bonaꞌi lugaꞌamagi ete ma lite Yesuhi lu emiꞌahana: Helotiu kahalubeꞌmu nohinagi kai ma hepaꞌi heꞌmito fotoꞌi fatoga bubo, lite lu emiꞌahana. 32 Yesu kaꞌanilo ma luto lu epiꞌehina: Lenali bite yaꞌma lopi kalamofihi lu emilo: Nani foipa fele enoho lifi heꞌmila to bonaꞌi eneleꞌmo bati hula huto yatai nohuna to yago akuꞌi ana hilunaꞌmu yabe. Ya huloto yege loebe monebe nehinogo liliꞌnaꞌni su halunaꞌmu yabe. 33 Ya huꞌehina yatai hiti yago hiti to ologo hiti nani kapo moloto Yelusale hepato bilunaꞌmu yabe. Henaꞌmugope bo mone hete enali fato hepato memalabe. Enali Yelusale hepatoko he fili melelata hiꞌahana niꞌibe.

34 Ke, Yelusale nagaꞌise. Yelusale nagaꞌise. Lenali lu yege hose bonaꞌi enehela to Huꞌmau enoho lifigo kaitoga elata hana bonaꞌi efa kosahi heꞌmi melete enehelata habe. Henaki yupahi nani keleꞌmo namanuga asaga yupahi malalube. To kokole itoꞌafu nalaꞌa eneleꞌmo kokeꞌnaꞌaluga mololata nohibe ya suhi luto yabe. To lenali heꞌmi netenogo lenaliꞌi leneleꞌmo namanuga memalalunaꞌa habe. 35 Yatai Huꞌmau yaꞌmuꞌi kehelito hepatini aheꞌmi su hoꞌehibe. Nani lu nolepube. Lenali naniꞌi bu menegese nehite alihi Sipi Bomofihi giꞌalo noana bomofihi lenegelo bi emilanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

14

Bo mone gufaꞌa hofa notana Yesu leꞌmo bati huꞌehina

1 Mone yupahi fuli kanagu Yesu sipi bo Felosimofihi hepato buto noseꞌna nalubeꞌmu nohigo asaga bonaꞌi ana nonuga minana Yesuhi mapahi fiꞌahana. 2 Bo mone gi yahi hofa tago nominana bo Yesu nohina nonuga tiꞌehina. 3 Keya ka lu epise bo to Felosi bomagihi Yesu ma luto enoloka hoꞌehina: Mono fuli kanagu bati huto bonaꞌi eneleꞌmo bati hilina niꞌifi ya hilina meniꞌibe? 4 Ya ligo ana bonaꞌi enali kaga mone meliꞌahana. Yesu ana bo gufaꞌa leꞌmo bati huloto heꞌmi etago buꞌehina. 5 Ya huloto ma luto lu epiꞌehina: To bo mone lenali folagahatiniguti panaꞌafi to bulumaka moneꞌafi fuli kanalo kelimogu limilina ana bouba buto fuli kana niꞌibe luto meleꞌisi leꞌmo saga mehilina niꞌifihe? 6 To enali ana bonaꞌmagi Yesu enoloka hana kaꞌalo nonaꞌa lu emilana bati mehiꞌahana yabe.

Bonaꞌi eneleꞌmo bati huseꞌna

7 Asaga bonaꞌi ana nonugati ete noseꞌna naluneꞌmu ana bonaꞌi enali yataꞌa siatoko minaluneꞌmu hago Yesu bu enogoto bame ka mone ma luto lu epiꞌehina: 8 Mone yupahi ana gukete hite sipi noseꞌna naluneꞌmu kehe neinogomo lenali hetofa hepaꞌi lite minelata mehilo. Kibina bo moneꞌmofihi ana gukete noseꞌnalo kehe iꞌehilanaꞌmu lenali ai hepaꞌa li lalabe. 9 Lenali ya hiꞌehinogomo ana sipi noseꞌna nogoto lenali kehe ilina bouba ma luto lu lepilinaꞌmu yabe: Lenali yaꞌma hetofa siaꞌi ma bomofihi emilo. Ya linogo lenalitoga sipi lenubuya hinogo asaga bona enemegesaga melugu bite minalanaꞌmu yabe. 10 Ya huꞌehinagi lenali bo moneuba ana gukete huloto sipi noseꞌna nogoto lenaliꞌi kehe noinogomo lenali kasitoga bite melugu minalo. Ya nehinogo nohi afoꞌafu ma luto lilinaꞌmu yabe: Nalaluꞌniga, kai malo oto siaꞌi hetofaꞌalo minobo. Ya linogo asaga bona enubugu kegelo bito minalataꞌmu yabe. 11 To bo moneuba ti saga huto nohuto giꞌa li saga hilina Huꞌmau leꞌmo laba huto leꞌmo lagaso bo lolo nohuto to, bo mone laba huto minoto agoya bo minalina Huꞌmau sipi bo leꞌmo lolo hilinaꞌmu yabe luto Yesu luꞌehina yabe.

12 To ana noseꞌna laita hinalo kehe igo ana bonaꞌi Yesu ma luto lu emiꞌehina: Kai fuligaha noseꞌnafi to utehe noseꞌna epilubeꞌmu nohanemo kalalukagihifi to kai kalamehakafi to yogo feꞌnohaꞌani babu lina bonaꞌi enaligo kehe ilata mehubo. Henaꞌmube? Enali alihi ana hite noseꞌna go noeputa nonaꞌa gete kimilinaꞌmu yabe. 13 To kai noseꞌna goto nalubeꞌmu nohanemo musufalo bonaꞌifi gi yahi filiꞌehina bonaꞌifi enigigusa sibina huꞌehina bonaꞌifi to enubu pisi luꞌehina bonaꞌi yaꞌma kehe ito noseꞌna efahi goloto epito nalo lu epilane. 14 Enali yaꞌmana bonaꞌmagi noseꞌnaka nonaꞌa gete mekimilinaya kai alihi kegelo bilanaꞌmu yabe. Henaꞌmu kegelo bilabe? Alihi Huꞌmau bulo bonaꞌi bati hite mine filiꞌahana to ti su nehenogo Huꞌmau ana noseꞌnakalo minaꞌa kimiloto pa salinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Sipi noseꞌna laita hu epoloꞌehina bame kaꞌa

Mt 22:1-10

15 To ana noseꞌnalo gehesa hiꞌahanamagi moneuba kehelito Yesuhi kaꞌalo alu emiꞌehina: Huꞌmamofihi Kapoꞌalugu noseꞌna naluneꞌmu nehite li gehesa hilanamagi enofokehi lilanamo niꞌibe. 16 Ya luꞌehigo Yesu ma luto bame ka lu emiꞌehina: Bo moneuba sipi noseꞌna laita hilubeꞌmu nohuto yege yege bonaꞌmo elesa moloꞌehina. 17 To laita nohina yupapogu kele kele panaꞌa ho lifigo, buto kehe iꞌehina: Alo. Alo, luto, noseꞌna li nupa hunogo nalanagi alo, luto lu epigo, enali asagaꞌi: 18 Oꞌe. Mebilune, ai ya ligo ai ya ligo enipaꞌani nehite soya ka ana kele kele panaꞌamofihi lu emite fato fato ka lu emiꞌahabe. Mone: Ke. Meꞌmo mone yuhufasi mina fiꞌohunagi yaꞌma buto bu galubeꞌmu nohube, luto lu emiꞌehibe. 19 To mone: Ke. Bulumaka yagamo nayahi luga luga su hago yuhufasi mina fiꞌohuna yabe. Foyaꞌnigu meꞌmo kifiseꞌna kefefe hite meꞌi lilabe luto mina fiꞌohunagi buto babeyafa hilubeꞌmu nohube, luto lu emiꞌehibe. 20 To mone: Ke. Aꞌi yuhufasi kata huꞌohunagi yaꞌmu mebilubeꞌmu nohube, luto lu emiꞌehibe. 21 Ya lite lago, kele kele panaꞌmo i behe huto buto afoꞌafihi yaꞌma kagaꞌani asagaꞌna lu emigo, ai ipaluga logo bigo luꞌehina: Kai meꞌme huto buto hepatoga buto lagaso hepaꞌmo hiti sipi hepaꞌmo hiti sa sa hutoka fato bonaꞌmo enelemoto obo. Keneꞌi nehana bonaꞌi hiti enayahi sibina huꞌehina bonaꞌi hiti enubu pisi luꞌehina bonaꞌi hiti to enigigusa sibina huꞌehina bonaꞌi hiti sa sa huto eneleꞌmoto obo, luto lu emiꞌehina. 22 To ya ligo kele kele panaꞌa buto ana huloto oto: Afoꞌniga, yaꞌma lu nimiꞌahatana to hepaꞌi keleko moneꞌi hibe, luto lu emigo 23 afoꞌafu ma luto lu emiꞌehina: Kai akuꞌi buto olopa me kapolo hiti to kifigu hiti analoꞌi sa sa huloto maloꞌi eneleꞌmo kefefe huto hepaꞌni leꞌmo kikipa halabe luto eneleꞌmoto obo. 24 To kaꞌni mone lu nokumuna keheliꞌohubo. Enali yataꞌa elesa moloꞌohunamofihi bonaꞌmagi enogomo meepilunagihe. Noseꞌnaꞌni menalabe luto noluna yabe. Yesu ya luꞌehina bame ka yabe.

Bo ai ekesa yigi bati huloto Yesuhi megeꞌi meleno

Mt 10:37-38

25 Babu boanaꞌi Yesuhi megeꞌi lifite nebago Yesu i behe huto ma luto ana boanaꞌi lu epiꞌehina: 26 Bo moneuba nanitoga oꞌehilinaya ai itoꞌagi afoꞌagi etaliꞌagi to gonamu tamuꞌa to aiꞌa mehaꞌamofi gufaꞌamofi yaꞌma enalito megesa hu meepiꞌehilina ai ana bouba nani koko panaꞌni lolo mehilinaꞌmu. To ana huto aiꞌa gufaꞌa laga besilina bonaꞌi nani koko panaꞌni lolo mehilinaꞌmu. 27 To bo moneuba ai malipu yafaꞌa kofiloto naniꞌi nemegeꞌi memalalina nani koko panaꞌni lolo mehilinaꞌmu yabe. 28 To bo mone lenali folagahatiniguti ai yatama yatama nohi gilago tilube lutomo ai yataꞌa ana noto minaꞌa heꞌmilinaꞌamu melugu minoto yakiꞌa heꞌmito ana nohi gilunagi luto ekesa yigi bati hulata nohibe. Ai ekesa yigiloto henakiꞌa efatuꞌi ana nohi gi baga ilufi luto kehelilata nohibe. 29 To ai ekesa yigi bati mehuse hagulu hagulu tito ana nohi kefa hisa lolo huto mololoto efahi su nohenogomo heꞌmiꞌehigo kifi noligigo bila ela nehana bonaꞌmagi ana bomofihi kiyaꞌa hi eteme bila ela hilata nehabe. 30 Ya nehite ma lite ana bonaꞌmagi lilata nehabe: Ma bouba nohi gilufi luto gi hapi finaya ana nohi gi baga meibe lite lilata nehabe. 31 To gihiti bo moneuba fato gihiti bo hiti luba hiluꞌibe luto bilubeꞌmu nohutomo ai minoto ma luto ekesa yigi bati huto ma luto nolibe. Nani gimi boꞌni 10 tauseni eneleꞌmoto nobinogoꞌnimo ai fato gihiti bouba 20 tauseni gimi boꞌa hiti eneleꞌmoto alinaꞌmu keheli bati huloto ma luto lulata nohibe. Ai yaꞌmana 20 tauseni gimi boꞌa nehana gihiti bouba naniꞌi nohoto neleꞌmo heꞌmilifi luto yataꞌa ekesa yigi bati hulata nohibe. 32 To ai gimi boꞌa babu lite menehagomo ai amuya molo fato gihiti bo halunaꞌa huto menohube lulotoꞌa fatehaꞌa fotoꞌi nohigo luba mehiluꞌina akuꞌi fulu hiluꞌibe luto kaga leliꞌali bolo kaga heꞌmi etago bulata nohibe. 33 Yesu ana kagaꞌa lu baga iꞌehina: Ana suhi huto mone bomaka asaga yogo feꞌnohaka kemegesa hu emiloto ya suhi meminalata nani koko panaꞌni lolo mehilataꞌmu yabe luꞌehina yabe.

Amuyaꞌa menina hege

Mt 5:13; Mk 9:50

34 Hegemoya batiꞌna niꞌinaꞌmu to lenali hegemo legitana nehabe. To hege lagaꞌa fenene hilina akuꞌi enali hena hinogo hege bati huto lagaꞌa hilina niꞌibe? 35 Yaꞌiya hina hege foyagu tili hilana foya leꞌmo bati mehilinaꞌmu yabe. To yagamagihi siꞌani hiti li nupa mehilata nehabe. Faꞌmene li heꞌmilata nehabe. Lenali yalo kehelilo, lenali lenekesa niꞌinogomo keheli bati hite kehelilo, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

15

Sipisipi yaga fenene huꞌehinamofihi bame kaꞌa

Mt 18:12-14

1 Mone yupahi takisi nelina bonaꞌi hiti to kaꞌi leli nehana bonaꞌi hiti Yesu nohinalo ete ai kagaꞌa linalo kehelite mineꞌahana yabe. 2 Ya nehago Felosi bonaꞌi to keya ka tisa bo bu gelete gulu gulu bite ma lite Yesuhi ka emekiꞌahana: Ma bouba ai foipa bonaꞌi hiti eneleꞌmo bati huto enali hiti noseꞌna nolata nohibe. 3 Ya lite lana kagaꞌani Yesu akeheliloto bame ka mone ma luto lu epiꞌehina yabe.

4 Lenali bonatini moneuba sipisipi yagaꞌa babu lite 100 nehago to mone fenene hinogo, hena nohibe? Sipisipi yagaꞌa yege yegeꞌna holupa hepatoga eneheꞌmito yaꞌma fenene huꞌehinamofihi buto sa sa nohibe. 5 To sa sa huto bu goba bu goba hutoꞌa to etafa huloto fokehi nolito nu nokibe. 6 Ya huloto kofito buto to hepatoga nehetilotoꞌa faluꞌagi hiti to bonaꞌagi kehe noibe. To neenogo ma luto lu epibe: Sipisipi yagaꞌni fenene huꞌehinana huto higo leꞌmoto oto lenali hiti nani hiti legelo bilunagihe. Ya luꞌehina kiliheꞌi yabe. 7 To nani ana huto ma luto lu nolepube. Foipa bo moneuba foipa hapaꞌa heꞌmito to komopaꞌa i gelehe hinogomo ifo muya nehanamagi kokulumalugu gofana hite enegelo bilanaꞌmu yabe. To bonaꞌi yege yegeꞌnamagi hapaꞌani batiꞌna niꞌina to komopaꞌani i gelehe mehise nehinogomo, enali kumu kokulumalugu yege nesiꞌa filabe. To foipa bouba, ai foipa hapaꞌa heꞌmito, to komopaꞌa i gelehe hinogomo, lusina hite enegelo bilanaꞌmu yabe. Yesu ya luto lu epiꞌehina yabe.

Moni efahi nimigiꞌehina

8 To mone hiti niꞌigi aꞌi moneuba siliba efahaꞌa 10 moloꞌehina. To mone fenene hinogo, hena nohibe? Ai libiꞌmo fulu kulu tiloto lito buto nohaꞌa asagaꞌi lito sa sa nohibe. 9 To sa sa huba huba hulago alihi efahaꞌa huto hinogomo, giꞌaꞌagi hiti bonaꞌagi kehe ito ago ma nolibe: Lenali nanilo li nupa hitemo legelo bilune. Efahaꞌni fenene higo, yatai bu goto nolube. Ya luꞌehina kiliheꞌi yabe. 10 To nani ana huto, ma luto lu nolepube. Foipa bouba sibi hapaꞌa heꞌmito to komopaꞌa i gelehe hinogomo, Huꞌmamofihi agelomagi yaꞌma bomofi kumu yege filanaꞌmu yabe.

Panaꞌi fenene huꞌehina

11 Yesu ka mone hiti luꞌehina: Bo moneuba panaꞌi loemo eteketoꞌehina. 12 To nehite gonaꞌauba afoꞌafihi lu emiꞌehina: Apaobe. Alihi nimilata nasana yatai nimibo. Ya luto ligo afoꞌatitifu anaꞌinaꞌa kita huto fuku luto etimiꞌehibe. 13 To ya hulago gonaꞌauba kana loemofi moneꞌafi minoto akuꞌi anaꞌinaꞌa li gu ito kofiloto foto hepatoga buto minoꞌehibe. Ana hepatoga nohutoꞌa foipa hapaꞌa huto minoꞌehina. 14 To efahaꞌa asagaꞌna ana hapaꞌalo heꞌmiba heꞌmiba huto meleꞌisi su hoꞌehibe. To ana hepato sibi kanaꞌa niꞌigo noseꞌna fenene huꞌehina yabe. Ya higo ana panaꞌmo efahaꞌa menina keneꞌi nohuto kauꞌna hoꞌehibe. 15 Kauꞌna nohoto buto ana hepato bonaꞌmo moneꞌa hiti minoꞌehibe. To yaꞌma bouba ana panaꞌmo ho lifigo yaga hepatoga buto yaga maya epilata huto minoꞌehina yabe. 16 To bonaꞌmagi noseꞌna meemise nehago yagamagihi noseꞌna nalube luto ekesa kehelito anana bati huto natitaꞌmu yabe. 17 To alihi ekesaꞌa hokolo higo ma luto luꞌehibe: Ke. Afoꞌnifihi liliꞌnalo bonaꞌmagi henakiꞌa noseꞌna nelete moneꞌa neheꞌmibe? Asagaꞌi ya nehanagi to nani kauꞌna gofa nonahago mana hepatoga nofulube. 18 Ma hilube. Ho titoꞌni buto afoꞌnifuloga buto ma lu emilube: Ke. Afoꞌnigabe. Nani Huꞌmamofi kumu to kai kumu foipana huꞌohuna yabe. 19 Ya huꞌohunagi kai yatai panaꞌni yabe, luto nigi mehalataꞌmu yabe. Liliꞌna panaka neleꞌmalataꞌmu yabe. 20 Ya luto ho tiloto kapo moloto afoꞌafuloga bibe.

To fotoꞌi noago afoꞌafu bu goto sipi ginaga nofigo hololu luto buto nu kito soso hu etoꞌehibe. 21 To panaꞌauba ma luto luꞌehibe: Ke. Afoꞌniga, nani Huꞌma kumu to kai kumu foipana huꞌohunagi kai yatai panaꞌni yabe, luto nigi mehalataꞌmu yabe. 22 Ya ligo afoꞌafu liliꞌnalo bonaꞌa kehe ito ma luto lu epiꞌehina: Meꞌme hite bite laga hina kata lite ete hepi etalo. To sahi yahaꞌalo bilinaꞌa, to suꞌmo gigusaꞌalo bilinaꞌa lite ete emilo. 23 To bulumaka yaga noseꞌna emiꞌohuta yaga bite keye lite laita hilo. Lofokehi hilutagihe. 24 Yaꞌma panaꞌnimo filiꞌehina legita minoto akuꞌi nohibe. To fenene huto minoto yatai akuꞌi huto huꞌehibe. Ya ligo enali hapi fite noseꞌna nenete enegelo nebite mineꞌahana yabe.

25 To olopa panaꞌa foyagati noago enali nama nelite to melekehi neite nehago kehelito, 26 liliꞌnalo panaꞌi moneꞌamofihi kehe igo ago ma loka hoꞌehibe: Enali henabe lite ya nehabe? 27 To ai ma lu emiꞌehibe: Kogonaka aꞌoto nohibe. To afokafu panaꞌni bati huto nohibe, luto yege nofito bulumaka yagaꞌa noseꞌna emiꞌohutana keye luꞌehibe. 28 Ya ligo olopa panaꞌuba ipaꞌagu logo bigo okaba huto anagu metise nohuto fegutoga siko huto minoꞌehina. Ya huꞌehinaꞌmu afoꞌafu limito: Atibo, atibo, ligo, 29 ana panaꞌuba afoꞌafitoga ma lu emiꞌehibe: Abo. Kaika liliꞌnakalo foya kana babu luto minoꞌohuna yabe. To kaikamo kehelito minotoꞌni akili mehuꞌohunagihe. To kaimo meme yaga mone, lagasoꞌasi mone, menimise minoꞌahata yabe. Nafaluꞌnifu hiti noloto yege fititaꞌmu yabe. Menimise minoꞌahatagihe. 30 To akuꞌi yaꞌma panaka kapo anaꞌmo hiti efahaka heꞌmi su hoꞌehina panaꞌmo ai ago bulumaka yagaka noseꞌna emiꞌohutana ai kumu keye luꞌahatagihe. 31 Ya ligo afoꞌafu ma lu emiꞌehibe: Panaꞌni. Kai hiti asaga yupahi nohuꞌibe. To anaꞌinaꞌni asagaꞌi kaiꞌnaka niꞌinagi yege panaꞌni nohatagihe. 32 To yaꞌma kogonaka filiꞌehina legita minoto yatai nohibe. To fenene huto minoto yatai huto huꞌehibe. Ya huꞌehinanaꞌmu lali bati huto yege fito lofokehi nolune, luto luꞌehina. Yesu ya lu epiꞌehina kiliheꞌi yabe.

16

Kaba bo moneuba liliꞌna li bati mehuꞌehinamofihi bame kaꞌa

1 Yesu koko pananaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Feꞌnoho bo mone minolata hina bomofihi kaba boꞌa mone minolata huꞌehina yabe. Ya higo bonaꞌi lugaꞌamagi ana feꞌnoho bomofihi ma lite lu emiꞌahana yabe: Kaba bokauba efahakamo heꞌmi su nohabe. 2 Ya lago ana feꞌnoho bouba kaba boꞌa kehe iloto ma luto loka hoꞌehina: Hena huꞌahanogo kai kaga yaꞌma nokehelube? Kai asaga feꞌnohaꞌni maꞌasi buto leka so su holoto fayahi go molo su ho netobo. Kai akuꞌi asagaꞌna naniꞌnilo kaba bo yatai meminalaneꞌmu nolube. 3 Ya luto feꞌnoho bouba ligo ana kaba bouba ma luto luꞌehina: Nani sipi boꞌniuba liliꞌnaꞌniloti aꞌneleꞌmo heꞌmilubeꞌmu linogo nani henaꞌni hilube? Nani amuya moloto keꞌmuya mekifila to fato bonaꞌi noseꞌnaꞌmu kehe iluna nubuyaꞌni hilinaꞌmu yabe. 4 Ya huꞌehina yatai nekesa moneꞌya noyugube. Liliꞌnaꞌniloti sipi boꞌniuba neleꞌmo heꞌminogomo bo moneuba nohaꞌaluga neleꞌmo bati huloto neleꞌmo bilina bomofihi nonuga bilube. 5 Yalo ai asaga bonaꞌi sipi boꞌamofihi efahi tina hiꞌahana bonaꞌi moneꞌisi moneꞌisi kehe iloto yataꞌa bomofihi henaki sipi boꞌnimofitoga tina huꞌahane? 6 Nani 100 mesebe kopo liꞌohube lilinaꞌmu yabe. Ya linogo kaba bouba tinaꞌalo tiketi noemito meleꞌisi malo minoto 50 yabe luto gobo, luꞌehina. 7 To mone bomofihi loka hoꞌehina: Kaibe, kai henaki tina huꞌahane? Mone tauseniꞌa kile guꞌi liꞌohube. Tinalo tiketika malo nolito 800 yabe luto fayahi gobo, luto kaba bouba lilinaꞌmu yabe. 8 To alihi sipi bouba ana kaba bomofihi bu goloto yege fiꞌehina yabe. Henaꞌmugope ai latahaꞌanigu bebe sana bonaꞌmagihi suhi liꞌehina. Ma melugu bonaꞌmagi enali ya huse bonaꞌi hiti liliꞌna moneka lilana, enali Huꞌma ka megeꞌi nemalana bonaꞌi enahalanaꞌmu yabe. Guminalo hapaꞌa yaꞌma keheli bati nehabe, luto Yesu luꞌehina.

9 Nani lu nolepube, luto Yesu mone hiti ma luꞌehina: Lenali bati mehina efahi ma melugu nina hiti lenali bonaꞌi eneleꞌmo bati hite eneleꞌmo lenalalutinigi eneleꞌmo lolo hilafiye? Oꞌe. Ya hilenogo alihi efahi lise kanaꞌa su halina yupahi lenali leneleꞌmete kokulumatoga minoba minoba hepato bilanafiye? Oꞌe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 10 To bo moneuba nesiꞌnasilo kaba huto hilinamofi to amuya moloto kaba hu bati hilina alihi sipina huto hilinalo ana huto kaba hu bati hilinaꞌmu yabe. To bo moneuba nesiꞌnasilo kaba hu bati mehilina ana huto sipina huto hilinalo kaba hu bati mehilinaꞌmu yabe. 11 Ma melugu batiꞌnaꞌa kaba hu bati mehilata alihi kokuluma hepalugu lusi batiꞌnaꞌa hena huto kaba hilana niꞌibe? 12 To kai bo moneꞌmofihi efahaꞌafi feꞌnohaꞌafi kaba hu bati mehilata yanaꞌmu kai efahakafi feꞌnohakafi kuyuꞌafu kimilina niꞌibe?

13 Sipi bo loemaleꞌi liliꞌnaꞌatiti moneko bouba lilinaꞌa huto meniꞌibe. Moneꞌmofihi ipakafa nohoto moneꞌmofihi fokehi halinaꞌmu yabe. To moneꞌmofihi leꞌmo bati nohuto moneꞌmofihi leꞌmo hale hilinaꞌmu yabe. Lenali moneko kumu Huꞌmamofihi nasanaꞌa leꞌmo bati nehite efahi leꞌmo bati nehite mehilanaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Yesuhi kaga mone mege ka liꞌahana

Mt 11:12-13; 5:31-32; Mk 10:11-12

14 Felosi bonaꞌmagi asaga kaga Yesu lina kehelilete kiya hi eteꞌahana yabe. Henaꞌmugope enali efa kumuꞌi batiꞌnati yabe lite li enogolagalo nemalana bonaꞌmagi yabe. 15 Yesu ma luto ana Felosi bonaꞌi lu epiꞌehina: Asaga bomagihi enubulo lenali bati huꞌohuta bo nohune lite lilata nehanaya Huꞌmau komopatinigu bu go fulu tuto abu goꞌehibe. Bonaꞌmagi enali hetofa feꞌnohati yabe lite li pili kete minelata nehananaya Huꞌmamofihi bulo kisilito tuguma bito bati mehinana niꞌibe.

16 Mosehi keya kagaꞌa hiti to lu huto huto bonaꞌmagi kaga keyeꞌahanana hiti Yonihi kanalo mino bati huꞌehina yabe. Ya huꞌehina Yoniu minana kanaꞌaloti oto oto yatai yaꞌma yupahi Huꞌmamofihi ka lamanaꞌamofihi kapoꞌa asaga hepatoga huto nohibe. Ya nohigo asaga bonaꞌi amuya melete peninite Huꞌmamofihi ana kapoꞌalo li hokolo hite biluneꞌmu nehabe. 17 Alihi kokuluma hiti meꞌi hiti su hoto bilinaya keya kaꞌa nesi kasi hupamoneꞌi mone ninaya su hoto mebilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

18 Bo moneuba lihaꞌa noheꞌmi etoto fato aꞌi lihaꞌa lilina ai bo alobo sibi sibina higo foipanaꞌa nominabe. To bo moneuba lihaꞌa leꞌmo heꞌmiꞌehilina fato bouba lihaꞌni yabe luto lilina ai ana bouba sipi foipanaꞌa li huto hulata nohibe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Lasalasi to feꞌnoho bo

19 Bo moneuba efahaꞌa babu luto niꞌigo ai asaga yupahi hetofa gu kata hepilata huto to hetofa hatofa noseꞌna babu luto nolata huto minoꞌehina yabe. 20-21 To, kasihaꞌalo bo mone giꞌa Lasalasi, analo kolata huꞌehina yabe. Ai keneꞌi nohuto to gufaꞌalo hepuhi babu luto loba loba huto minoꞌehibe. To keneꞌi nohuto to kauꞌna nohoto ana sipi bomofihi noseꞌna letuhaꞌa bati huto natitaꞌmu yabe. To anaga nokago kalamagi ete hepuhaꞌa kehe nenete mineꞌahana yabe. 22 Ya huto minolotoꞌa alihi fililago agelomagi leꞌmete bite Abalaha koyapa filito buꞌehina hepatoga leꞌmete bago Abalahau ai nu kito minoꞌehina yabe. To, alihi yupahi ana sipi fenoho bomo ai ana huto fililago keli heꞌahana yabe. 23 To ai logo hepaꞌmo aiꞌa Hete hepaꞌi anaga buto gabu sipiꞌa nogigo ya nohuto hiha luꞌehina: Akae. Akae, luto minoloto bu go saga hutoꞌa Abalaha fotoꞌi nohuto Lasalasihi nu kiꞌehinalo bu goꞌehina yabe. 24 To, bu nogoto kehe ito ma luꞌehibe: Oho. Abalahao, afoꞌnigase. Kekeꞌi nolu netobo. Kai Lasalasi ho lifigo ai yahaꞌa nagamilugu mololoto kenetufaꞌniloga mololenogo ketipa ilinaꞌmu yabe. Nani mana logo guluya meꞌmogu nagabuꞌni sipi nogigo nohunagihe. 25 To Abalahau ma lu emiꞌehibe: Panaꞌni. Koyapa hapaka beto hubo. Kai koyapa anaꞌinaka hetofana babu luto niꞌigo, kofokehi luto minoꞌahata yabe. To Lasalasi ai koyapa keneꞌi nohuto sibina huto minoꞌehina yabe. To yatai ai bati huto nohigo to kai kagabuꞌi nogigo nominane. 26 To lali hiya huto keheꞌmalune. Folaganugu mone sipi yabaꞌmo niꞌigo bo moneuba lali kegiꞌagati kaitoga bilina kapo meniꞌibe. To ana huto kai beletogati lalitoga alina mone meniꞌibe 27 To Abalahau ya ligo ai ma luꞌehina: Ke. Afoꞌnigase. Yalo Lasalasi afoꞌnifihi hepatoga ho lifibo. 28 Nani nogonaꞌni 5 magi nehana. Enali yaꞌmana gabuꞌi gise hepatoga mealabe luto Lasalasiu lipoti epilina niꞌibe. 29 Ya ligo, Abalahau kaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌehina: Henabe luto ho lifilube luto, mono buku niꞌibe. Moseu koyoꞌehina ka hiti, to Huꞌmamofihi ka lu huto hulata bonaꞌmo keyeꞌahana ka hiti niꞌina yabe. Ana kaga kehelilanaꞌmu yabe, ligo 30 ai: Oꞌe. Abalahao, afoꞌnigase, mekehelilabe luto, to bo mone filiꞌehina bouba akuꞌi anagati ho tito buto kaga lu epinogomo ka kehelite komopaꞌani i gelehe hilanaꞌmu yabe, ligo 31 ai: Oꞌe luto, enali koyapa koyoꞌehina kagamo mekehelise nehanagi to ana huto filiꞌehina bo moneuba filiꞌehinagati ho tito buto kaga lu epinogomo kaꞌa ana hite mekehelilanaꞌmu komopaꞌani uleꞌale hite minalabe, lu emiꞌehina. Yesu ya luto luꞌehina kiliheꞌi yabe.

17

Foipanamofihi hapaꞌa

Mt 18:6-7, 21-22; Mk 9:42

1 Yesu koko pananaꞌa lu epiꞌehina: Asagaꞌna fato fato ninauba huto hulenogo asaga boanaꞌi foipanagu eneleꞌmo malalina huto huꞌehina yabe. Ya huꞌehina enaliꞌani anana li huto hilata nehana bonaꞌmoya ke luto nolu epolobe. 2 Ma lagaso meso boanaꞌmagihi foipanagu eneleꞌmoto folo lalibe. Ya hu laligi sipi efahi mone lubahaꞌalo naga ilete hege nagamilugu lita fo bilenogo ai akuꞌi ana foipa foipana li huto mehilibe. 3 Lenali kaba hu bati lenalitinimuꞌi hilo. Kogonakauba foipana li huto nohinogomo kai ka emekibo. To komopaꞌa i gelehe nohinogomo kai foipanaꞌa li heꞌmi etobo. 4 To sebeniꞌa yupahi moneko yegegu foipana huloto sebeniꞌa yupahi kaitoga oto ma luto lu kimilibe: Nani yatai komopaꞌni i gelehe nohube, ya lulenogomo kai yalo foipanaꞌa li heꞌmi etobo.

Kaga keheli uleꞌale huseꞌi

5 Aposolo panaꞌmagi Yesuhi ma lite lu emiꞌahana: Kaga keheliloto uleꞌale huseꞌnati leꞌmo sipi hu letobo. 6 Yesu kaꞌanilo ma luto lu epiꞌehina: Lenali yafa legeya lagasoꞌasi moneꞌmofihi suhi luto kaga keheliseꞌnatini niꞌinogomo yaꞌmana nemuya yafaꞌa ma lite lu etalo: Kai ma yafamaka hapaꞌaka hiti i gonomi huloto buto hege nagamilugu kaika hekololoto tibo, lite linogo ana yafauba lenabaga liyafa huto kagatini kehelilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Liliꞌnalo bomofihi liliꞌna nolina hapaꞌa

7 Liliꞌnalo boka moneuba foyakagu keꞌmuya nokifilinatifi to holupa kifigu yagaka kaba nohilinagati noenogomo meꞌme huto oto noseꞌnaka nobo, luto lulata nohata niꞌifihe? 8 Oꞌe, ya lulata menohane. Noseꞌnaꞌni li loloba hu netoloto gilimika i hetofa nohuto noseꞌnaꞌni alifito ito oto nimitogo nani yataꞌa nolenogoꞌni kaika alihi noseꞌnaka nalane, luto lulata nohibe. 9 Liliꞌnalo boꞌauba sipi boꞌamofihi baga liyafa huto agoya hu eminaꞌmu sipi boꞌauba liliꞌnalo boꞌamofihi bati huto hetofa suhi hane, luto gepohi lilata nohifi? 10 Ana suhi luto lenalitoga hiti niꞌibe. Ya huꞌehinagi asagaꞌna Huꞌmau lu lepoloꞌehilina suhi hi su heletemo lenali ma lite lilo: Lali liliꞌnalo bati mehuta bo yabe. Anaꞌina nolutaya ai lali liliꞌnati niꞌibe.

Falame bonaꞌi teniꞌa Yesu eneleꞌmo bati huꞌehina

11 Yesu Yelusale hepatoga megeꞌi mololoto Samalia kapoꞌa hiti Galili kapoꞌa hiti folagahaꞌatitigu buꞌehina. 12 Ya huto hepaꞌi monelugu notigo falame bonaꞌi nayahi luga luga su hago nehana Yesutoga eꞌahana. Enali ete Yesuhi gufasilo ete ho metina fotoꞌi ete ho tite mineꞌahana yabe. 13 Ya hilete kehe sipi ma lite iꞌahana: Yesuo. Sipi Boti. Kai kiginaga fi limibo. 14 Yesu bu enogoloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali binogo mono bonaꞌmagi belelete lenugufatini bi geno. Enali kapogu nebago falameꞌani gololo ti su ho epoloꞌehina yabe. 15 Ya higo moneko bouba falameꞌa bu gana gololo ti su nohago bu goloto ai i behe huto nooto sipi kehe ito Huꞌmamofihi fokehi ho emito oꞌehina yabe. 16 Ya huloto oto Yesuhi gigusagu golaga fito nokoto Yesuhi gepohi liꞌehina yabe. Yaꞌmana bo ai Samalia kapolo bouba yabe. Yuta bonaꞌmagi yaꞌma Samalia bonaꞌmofihi eneleꞌmo laba hilata nehana. 17 Ya nohigo Yesu kehe ito luꞌehina: Nayahi luga luga su hago bo eneleꞌmo bati huꞌohube. Ya huꞌohuna naeniꞌa hiyaꞌa nehabe? Enali henabe lite ete Huꞌmamofihi fokehi menehabe? 18 Hena hibe luto fatoga bouba aisigo oto Huꞌmamofihi giꞌa li saga huto fokehi nohabe? 19 Yesu ma luto ana bo lu emiꞌehina: Kai kaga keheli uleꞌale nohatanauba keleꞌmo bati nohinagi kai ho tito bubo.

Huꞌmamofihi Kapoꞌa alinaꞌmu yabe

Mt 24:23-28, 37-41

20 Felosi bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofihi Kapoꞌa hiya yupahi huto hilina niꞌibe, lite Yesuhi loka heꞌahana. Ya lago Yesu kaꞌanilo ma luto lu epiꞌehina: Huꞌmamofihi Kapoꞌa alina yupahi boanaꞌmagi enubuꞌanituꞌi be megalanaꞌmu yabe. 21 Bo moneuba Huꞌmamofihi Kapoꞌa ma nina bu galo lula muya nina bu galo lula mehilinaꞌmu yabe. Henaꞌmugope Huꞌmamofihi Kapoꞌa lenali folagahatinigu hiti niꞌinaꞌmu yabe.

22 Yalo koko panaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Alihi kana mone huto hilina yupahi lenali lenipagu yibi hilete ma lite lilabe: Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi kanaꞌa meleꞌisi aku huto hulenogo bu galune. Ya lilana lenali bu megalanaꞌmu yabe. 23 To bonaꞌi moneꞌa ana lite minalanamagi muyana bu gobo lila to mana bu gobo lila hilanaꞌmu yabe. Ya lilenogo lenali heleko limite bite anana sa sa mehilanaꞌmu yabe. 24 Kopisiꞌnauba i begena huloto kokulumatoga mone kegiꞌa buto i begena hula oto mone kegiꞌa i begena hula nohinana yago Kokulumaguti limiꞌehina Bouba yatai yaꞌma kanaꞌalo ana suhi hilinaꞌmu yabe. 25 Ya huꞌehina ai yataꞌa sipi gabu foya kofila to enali yatai bonaꞌi ma nehanamagi okabagu bu go bati mehise megesa hu emila hilenogo yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 26 Koyapaꞌi Noaha kanalo huto huꞌehina suhi lito ana huto Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi kanaꞌalo huto hilinaꞌmu yabe. 27 Asaga bonaꞌi minete noseꞌna neba neba nehite anaꞌi kata hite nehago Noau sipi botigu tilago nagamiꞌi bilito asaga boanaꞌi enoho fito su hoꞌehina suhi hilinaꞌmu yabe. 28 Koyapaꞌa Lotiu minana kanalo enali noseꞌna nelete nagamiꞌi nelete fato fatoꞌna mina filete foya hekelete to nohi gila hite mineꞌahana yabe. 29 Ana yupahi Lotiu Sotomu hepaꞌi heꞌmito nobigo kokulumaluguti sipi logo loto ekesa efahi goꞌi ito limiloto asaga boanaꞌi enoho su hoꞌehina yabe. 30 Kokulumaguti limiꞌehina Bo aku alina yupahi yana suhi luto hepaꞌi kugumato hutoꞌi huto hilinaꞌmu yabe.

31 Ya hilina yupahi bo moneuba nohupitaꞌalo nohilina akuꞌi nohaꞌaluga limito feꞌnohaꞌa lilubeꞌmu mehilinaꞌmu yabe. Henaꞌmugope hololu luto bufa hilinaꞌmu. Ana huto bo moneuba foyaꞌagu minalina hepaꞌaga mebilinaꞌmu yabe. 32 Lotihi lihaꞌamoga lenekesa yigilo. Ai kapogu i behe huto fulu huto minoto anaꞌasi filiꞌehinanaꞌmu beto hilo. 33 Bo moneuba nugufaꞌni sibina hiligi luto kaba huto leꞌmo bati bati hilina gufaꞌa heꞌmilinaꞌmu yabe. To bo moneuba nani liliꞌna nolito gufaꞌa kaba hu bati mehuse heꞌmi hale hilina alihi gufaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. 34 Nani lu nolepube. Yaꞌma kanalo mone sininugu bonaꞌi loemo moneka sipalo keꞌehilaꞌinaloti mone leꞌmo bufa nohinogo moneꞌisi ana sipalo koloto minalinaꞌmu yabe. 35 Aꞌi loemaleꞌi noseꞌna laita hite nehilaꞌinaloti mone aꞌi ai leꞌmo saga nohinogo moneko aꞌi melugu minalibe. 36 To ana huto bo loemomaleꞌi foyagu liliꞌna lite nehilaꞌina mone bo ai leꞌmo saga nohinogo moneko bo ana foyagu minalinaꞌmu yabe. 37 Yesu ya luto lu epigo enali ma lite loka heꞌahana: Sipi Bo, yaꞌma nolata kaba hiyaꞌalo huto hilina niꞌibe? To Yesu lu epiꞌehina: Yaga filiꞌehina hepaꞌi nina analo lupahi ete li nupa hite he loliꞌali hite bego bego hite neminana yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

18

Keto aꞌi hiti kaga loko huse bomofi hiti bame kaꞌatiti

1 To kosele meenehenogo ute etehi nunumu hilana bame ka Yesu lu epito ma luto lu epiꞌehina: 2 Kaga loko hulata bo hepaꞌi moneto minoꞌehina ai ana bouba Huꞌmamofihi koliꞌa mehula to asaga bonaꞌi agoya hu meepiꞌehina yabe. 3 Ana hepato keto aꞌi mone minoꞌehina ai asaga yupahi kaga loko hulata bo nohinalo ma luto oto buka tito lu emilata huꞌehina: Fatehaꞌniuba naniꞌi neleꞌmo sibina hilubeꞌmu nohinagi kai ka foyagu nobinogomo neheꞌmobo, luꞌehina yabe. 4 Kaga loko nohina bouba yataꞌa ana eto aꞌi meheꞌmalubeꞌmu huꞌehina alihi ma luto ekesa yigito luꞌehina yabe: Nani Huꞌmamofihi koliꞌa menohu etona ana huto bonaꞌi eneleꞌmo bati menohuna yabe. 5 Ya huꞌehina ma keto aꞌi ai kosele liliꞌna nimilina suhi nohibe. Ya hinogo nani ka foyagu leꞌmo nemelenogomo mana aꞌi heꞌmalube. To mone ya huto meheꞌmaluna ai asaga yupahi oba oba nanitoga hinogo nugufaꞌni nagabu gito koseleꞌni nahalibe, luꞌehina yabe. 6 To Yesu luꞌehina: Bati mehina suhi luto kaga loko hulata nohina bomofihi kagaꞌa kehelilo. 7 Ana suhi huto Huꞌmau boanaꞌa eneleꞌmo eto huꞌehina enali asaga utehi etehi aitoga kehe ite leheꞌmalibe lite lilata nehana meeneheꞌmalina niꞌifihe? Huꞌmau tala tele huto eneheꞌmalina niꞌifihe? 8 Nani lu nolepube, Huꞌmau hololu luto eneheꞌmalinaꞌmu yabe. Ya huꞌehina Kokulumaguti limiꞌehina Bouba akuꞌi alina yupahi ma melugu bonaꞌi aitoga enipa molo emite keheli uleꞌale hite nehinogo alina niꞌifi, ya mehilanabe?

Felosi bonaꞌi hiti takisi lilata nohina bo hiti bame kaꞌa

9 Bonaꞌi lugaꞌamagi lali bati bonaꞌi nohune lite enaliꞌani enugufamofihi fokehi nehite to fato bonaꞌmomuꞌi enali bati mehana bonaꞌi nehabe lite lilata nehanaꞌmu Yesu ma bame ka luꞌehina: 10 Bo loemo nunumu hiluꞌibeꞌmu mono nonugu tiꞌahaꞌina yabe. Mone Felosi bo yagi to mone bo takisi lilata nohina bo yabe. 11 Ai Felosi bouba ho tiloto fahaꞌalo buto ho tito nohuto ma luto nunumu komopaꞌagu huꞌehina: O Huꞌmao, nani bonaꞌi lugaꞌamagi suhi huto menohube yaꞌmu nani kegepohi nolube. Bonaꞌi gumina felete to bo alobo loko hila ya hila nehana bomagihi suhi huto naniya menohube. Ana huto yaꞌma bo ai takisi lilata nohina bo legi huto menohube. 12 Asaga liliꞌna kanagu loe yupapo noseꞌna mo sito menose nominotoꞌni to noseꞌnafi to feꞌnohaꞌni leka soloto teniꞌa huto nohinogomo loko huto moneꞌa kaitoga mololata nohuna yabe, luto luꞌehina yabe. 13 To takisi lilata bo fatoꞌi ho tito minoloto kokulumatoga bu go saga huto bu megose melugu lipito bu goloto minoto yahi gofa holoto ma luto nunumu luꞌehina: O Huꞌmao, nani foipa bo kai kiginaga fi nimibo. 14 Yesu luꞌehina: Nani lu nolepube, takisi lilata bo ai Huꞌmamofihi ipaꞌa emiꞌehinamofihi ai yaꞌma lamana bo yabe luto ligo nohaꞌaga nobibe. Ya huꞌehina to yaꞌma fato bo ai bati mehuꞌehibe. To bo moneuba giꞌa li saga hilubeꞌmu lilina Huꞌmau leꞌmo melugu nomoloto niꞌibe. To bo moneuba agoya huse to giꞌa laba hilina Huꞌmau fokehi hoto giꞌa li saga hilinaꞌmu yabe, luto Yesu luꞌehina yabe.

Yesu lagaso yagapanaꞌi lusa gi epoloꞌehina

Mt 19:13-15; Mk 10:13-16

15 Bonaꞌi lugaꞌamagi Yesu yahaꞌatu yagapanaꞌi lagaso mesoꞌani lusa gi epalalibe lite eneleꞌme eꞌahana yabe. Ye nehago Yesuhi koko panaꞌamagi bu gelete kaꞌani epekiꞌahana. 16 Ya nehago Yesu ana yagapanaꞌi: Alo, luto kehe i bufalo moloꞌehina. Yagapanaꞌi lenali heꞌmi epelenogo nanitoga eno. Lenali eneleꞌmo memalalo. Huꞌmamofihi Kapoꞌa ana huto yaꞌma yagapanaꞌmagina hiti niꞌibe. 17 Nani lusiga luto lu nolepube. Bo moneuba yagapanaꞌmagi Huꞌmamofitoga agoya hu emise nehana ya suhi huto menohinogomo yaꞌma bo ai Huꞌmamofihi Kapoꞌalugu lusiga luto metilinaꞌmu yabe, Yesu luꞌehina.

Yogo feꞌnoho bo

Mt 19:16-30; Mk 10:17-31

18 Yuta bo moneuba ma luto Yesuhi loka hoꞌehina: Tisao, hetofa bo yale, nani hena hulotoꞌni minoba minoba hepato bilube? 19 Ya ligo Yesu ma luto lu emiꞌehina: Kai hena hibe luto hetofa bo yabe luto luꞌahane? Asaga bonaꞌi bati bonaꞌi menehabe, Huꞌma ai monekoꞌisi hetofa bo nohibe. 20 Kai keya ka keheliꞌahane: Kai bo alobole eteleꞌmo loko huto aꞌi gumina mefolobo. Kai bonaꞌi mone ho mefilibo. Kai gumina melibo. Kai faga melubo. Kai itokafinogo afokafinogo etabaga liyafa huto agoya hu etimibo. 21 Ana bouba Yesuhi ma luto lu emiꞌehina: Nani lagasoꞌasi nohutoꞌni ana keya ka megeꞌi molomo molomo noona yatai hiti ana huto megeꞌi mololata nohube. 22 Yesu kagaꞌa keheliloto ma luto ana bo lu emiꞌehina: Kai moneꞌnasi hilata niꞌibe. Kai asaga yogo feꞌnohaka bonaꞌi epi su nohoto to efahaka feꞌnohaꞌani menilina bonaꞌi noepito huletogo kokulumaluguti batiꞌnaka lilataꞌmu yabe. Ya huloto naniꞌi nemegeꞌi molobo, Yesu lu emiꞌehina. 23 Ya ligo ana Yuta bo ai ana kagaꞌa keheliloto feꞌnoho bo nohinaꞌmu ekesa asaga nasanaꞌni musufalo bonaꞌi meepiluna yana yigito ipagu nunu gigo ginaga fiꞌehina yabe.

24 Yesu ana bo bu gana yogo feꞌnohaꞌamu luto ginaga nofigo ma luto lu epiꞌehina: Bonaꞌi enali yogo feꞌnohaꞌani babu lito nina bonaꞌi Huꞌmamofihi Kapoꞌalo biluneꞌmu hilana keta epesinogo metilanaꞌmu yabe. 25 Nekaꞌmofihi kapoꞌalo kameli yagauba folo hokolo huto tilina keta besilinaꞌmu yagi to Huꞌmamofihi Kapoꞌalo yogo feꞌnohaꞌa babu lito niꞌina bouba sipi keta besilinaꞌmu yabe. 26 Bonaꞌi enali ana kaga kehelinamagi ma lite Yesuhi loka heꞌahana: Ya latago Huꞌmamofihi Kapoꞌalo minoba minoba hepaꞌiba kuyuꞌafu analo tilubeꞌmu bati hilina niꞌibe? 27 Yesu kaꞌanilo nonaꞌa luꞌehina: Anaꞌina bonaꞌmagi lolo mehilana Huꞌmau ai leꞌmo huto hilinaꞌmu yabe.

28 Pitau luꞌehina: Bu gobo. Lali hepati heꞌmiloto kaiꞌi kemegeꞌi oꞌohuta yabe. 29-30 Nani lusiga luto lu nolepube, luto Yesu luꞌehina. Asaga bonaꞌi Huꞌmamofihi Kapoꞌamu lilete nohaꞌani lihaꞌani enogonaꞌani to itoꞌanigi afoꞌanigi to yagapanaꞌanigi heꞌmi epelelete alana alihi Huꞌmau babu lito batiꞌnaꞌanilo maꞌasi kanalo epilinaꞌmu yagi, to alihi kanaꞌa alubeꞌmu hilina yupahi enali hetofa hepaꞌi minoba minoba huseꞌi nina yaꞌma lilinaꞌmu yabe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Yesu fililoto akuꞌi ho tilina kaga loegi monegi yupahi luꞌehina

Mt 20:17-19; Mk 10:32-34

31 Yesu yahi luga luga su hago gigusaga loemo leke ho malago aposolo pananaꞌa eneleꞌmoloto ma luto lu epiꞌehina: Kehelilo. Yatai Yelusale hepato tilune. Ya hulenogoti lu huto huto bonaꞌmagi koyapaꞌi asaga kaga Kokulumaguti limiꞌehina Bomofi kumu lime lime tiꞌahana yatai noseꞌnaꞌa huto hilibe. 32 Enali fegutoga bonaꞌmagi enayanugu epilanaꞌmu yabe. Ya hilenogo enali kaga bati mehinaꞌa li etelete leꞌmo sibina hilete okabaluga libiꞌna he etalanaꞌmu yabe. 33 To enali nagatuꞌi biyigi etelete yafalo nili henogo fililoto akuꞌi loegi monegi yegegu su holenogo ho tilinaꞌmu yabe. 34 Yesu ya luto lu epina kaga enali aposolo pananaꞌamagi hapaꞌa mekeheliꞌahana yabe. Yesu lina kaga hapaꞌauba enalitoga fala ki epoloꞌehigo ana kaga lu epina enali keheli bati mehiꞌahana yabe.

Yesu buꞌa sibina huꞌehina bo leꞌmo bati huꞌehina

Mt 20:29-34; Mk 10:46-52

35 Yesu Yeliko hepa lebato noago musufalo bo mone buꞌa pisi luꞌehina bouba kapo belehaꞌaga nohuto kapolo bila ela hana bonaꞌmagi efahifi noseꞌnafi moneꞌa nimilo, luto kehe ilata nohigo bu goꞌehina. 36 Babu boanaꞌi kapo melete bila ela nehago ana buꞌa pisi lina bouba keheliloto enoloka hoꞌehina: Lenali hena nehabe? 37 To enali ma lite lu emiꞌahana: Yesu Nasalete hepalo bo kapo moloto noabe. 38 Ya lite nelago ai meleꞌisi kehe ito ma luto luꞌehina: Ke, Yesuo. Sipi boti Tebitihi Panaꞌase. Kai kiginaga fi nimibo. 39 Ya noligo bonaꞌi analo minanamagi ka emekite: Kaga meluse faꞌmene minobo liꞌahana. Ya nelago ana bouba akuꞌi ai sipi kehe ito luꞌehina: Tebitihi Panaꞌase. Kai kiginaga fi nimibo. 40 Ya ligo Yesu kapo moloto nobinati ho tiloto: Ana bo leꞌmete alo luꞌehina. Ana bo Yesu nohinalo olago Yesu: Hena hu ketalube? luto loka hoꞌehina. 41 Ya higo ana bouba luꞌehina: Sipi bo, nani nubuꞌni pisi luꞌehina neleꞌmo bati hitogo aku bu galube luꞌehina yabe. 42 Ya ligo Yesu ma luto lu emiꞌehina: Kai nanitoga komopaka nimiꞌahata yaꞌmu kubuka yatai i gili hinogo bu gobo. 43 Yesu ya luto noligo anaꞌasi kaꞌa megeꞌi moloto ana bomofihi buꞌa i gili meleꞌisi huꞌehina yabe. Ya hulago ana bouba Yesuhi megeꞌi moloto nobuto Huꞌmamofihi gelo bi emiꞌehina yabe. To babu bonaꞌmagi anana huto hina bu gelete Huꞌmamofihi ana hite fokehi hete giꞌa li saga hiꞌahana yabe.

19

Sakiasi kaꞌa

1 Yesu Yeliko hepalugu tiloto ana hepaꞌi folaganugu bilubeꞌmu huꞌehina. 2 Bo mone minoꞌehina giꞌa Sakiasi. Ai takisi lilata nehanalo kaba huꞌehina aitoga efahaꞌa babu lito minoꞌehina. 3 Ai Yesu hena huse bo nohifi luto bu galubeꞌmu huꞌehina. Ya hina ai hupamone bo nohigo asaga bonaꞌmagi Yesuhi leꞌmo folagahaꞌanigu meleꞌahago ai Yesuhi bu megoꞌehina. 4 Ya huloto ai kohe toga hololu luto buto sifehe yafagu tilotoꞌa afenuga oto Yesu nobinogo ai bu golago limito bu galubeꞌmu huꞌehina. 5 Ya higo Yesu ana yafa hapaꞌalo oto ho tiloto bu golago tito Sakiasihi bu goloto ma luto luꞌehina: Sakiasio, kai hololu luto limibo. Nani yatai kai hiti buto nohakagu minaluꞌibeꞌmu nohube, luꞌehina yabe. 6 Sakiasiu yafaloti hololu luto limito yahi emito gelonaguti be tigito nohaꞌaga biꞌahaꞌina. 7 Ya nehaꞌigo asaga bonaꞌi bu gelete gulu gulu bite ma lite liꞌahana: Akae. Bati mehina suhi luto hetofa bomouba buto foipa bomofihi nonugu minalubeꞌmu nohibe, lite enitaluga logo biꞌehina yabe. 8 Sakiasiu ho tiloto ma luto Sipi Bo Yesuhi lu emiꞌehina: Sipi Bo, kai kehelibo. Nani yatai asaga feꞌnohaꞌni folaganuguti fuku luto luga kegiꞌa feꞌnohaꞌani menilina bonaꞌi epilube. To bo moneꞌmofihi faga faga lu etolotoꞌni anaꞌinaꞌa gumina liꞌehiluna yaꞌma lugaꞌa loegi loegi molo babu lito emilunaꞌmu yabe, luto luꞌehina. 9 Ya ligo Yesu ma luto Sakiasi kumu lu emiꞌehina: Yatai kaika nagaꞌi Huꞌmau aꞌeneleꞌmoꞌehibe. Yaꞌma bo hiti ai Abalahahi tataꞌafu nohibe. 10 Henaꞌmugope Kokulumaguti limiꞌehina Bouba ai bonaꞌi fenene hiꞌahana sa sa huto eneleꞌmo huto hilube luto oꞌehina yabe, luto Yesu lu epiꞌehina.

Liliꞌnalo bomagi efahi liꞌahana bame ka

Mt 25:14-30

11 Yesu lina kaga kehelina bonaꞌi bame ka mone luto lu epiꞌehina. Henaꞌmugope ai Yelusale hepaꞌi lebato oloto nominago enali Huꞌmamofihi Kapoꞌa yatai maꞌasi huto hilinaꞌmu yabe, lite nekeheligo yabe. 12 Yaꞌmu Yesu ma luꞌehina: Sipi bo mone foto hepatoga bulenogo gihiti bo leꞌmo lolo hiluneꞌmu hilana ai akuꞌi i behe huto hepaꞌaga alinaꞌmu yabe 13 Mebuꞌohuto yataꞌa teniꞌa liliꞌnalo boꞌa kehe i nupa huto goli efahi epila nohuto ma luto lu epoloꞌehina: Lenali yaꞌmana efahi nolepunaloti bisinisi melete efahi lugaꞌa mone hiti li huto hilafi nani alihi oto bu lenagalube. 14 Ya nohigo hepaꞌalo bonaꞌmagi enali ana bo sipi ipakafa heꞌahana. Ya nehago ana bo abufa nohigo bonaꞌi lugaꞌa enoho lifigo kaga lite megeꞌi lifite bite enali ma lite liꞌahana: Yaꞌma bouba ai lali gihiti boti lolo mehilibe luto keheliꞌohune liꞌahana yabe.

15 Ya huꞌehina alihi ana bo leꞌmo gihiti lolo hiꞌahana. Ya hago ai oto ma luto luꞌehina: Koyapaꞌi efahi epiꞌohuna liliꞌnalo boꞌnimo kehe ilo. Nani epila epila huloto buꞌohuna efatoti henaki lugaꞌa hiti efahi lila lila hiꞌahafi nani bu go kehelilube. 16 Ya ligo yataꞌa nehetina bouba ma luto luꞌehina: Sipi bo, kai mone goli efahi nimiꞌahatamoloti bisinisi molotoꞌni teniꞌa lolo huto huꞌehina liꞌohube. 17 Ya ligo gihiti bouba lu emiꞌehina: Kai hetofa liliꞌna liꞌahane. Kai bati liliꞌnalo panaꞌni yabe. Kai lagaso mesonalo kaba hu bati hatago yatai sipi kigi kiminogo teniꞌa kaba hilane. 18 Yalo ana megesalo bouba oto luꞌehina: Sipi bo, kai goli efahi monekoꞌisi nimiꞌahatamoloti nani liliꞌna emugo lugaꞌa yatai efapo faifuꞌa liꞌohube. 19 Ya higo gihiti bouba lu emiꞌehina: Kai nayahi mone kegiꞌa su hago hepaꞌi kaba hilane, luto keleꞌmo nomolobe. 20 To mone liliꞌnalo panaꞌa nehetiloto ma luto lu emiꞌehina: Sipi bo, mone goli efapo nimiꞌahatamo ma liꞌohube. Nani gulugu fala kito li guꞌi ketoꞌohuna ma bati huto asagaꞌi niꞌibe. 21 Kaimo bu kogonamoya hosopa bo nohane, luto yaꞌma bouba lu emiꞌehina. Fato bonaꞌmagi anaꞌina melelata nehana kai lilata nohane. Bonaꞌmagi noseꞌna foyaꞌanigu hekelelata nehana kai yaꞌma noseꞌna lilata nohane. Yaꞌmu kai kumuꞌi nani koli nohube luto yaꞌma liliꞌnalo bouba luꞌehina. 22 Yalo gihiti bouba ana liliꞌnalo panaꞌa ma luto lu emiꞌehina: Kai bati mehata liliꞌnalo panaꞌi yabe. Kaika kagakamu ka foyagu keleꞌmo malalunaꞌmu yabe. Naniꞌya bo nohutoꞌni bonaꞌmagi anaꞌinaꞌani nolito to noseꞌna foyaꞌanigu hekeleꞌahana yanaꞌani lilata nohuna bomo nohube. Keheliꞌahapi, ya? 23 Ya huꞌehinaꞌmu kai hena hibe luto efahaꞌni efaha nonuga memolo netane? Ya huꞌahatita nani oto ana efaha nonugati efahi moneꞌa hiti molo emiꞌahago lutitaꞌmu yabe. 24 To sipi bouba ma luto analo nehana bonaꞌi lu epiꞌehina: Lenali ai yaꞌma bologati mone goli efahi emiꞌohunanamo lite lugaꞌa teniꞌa liꞌehina bo emilo, luto luꞌehina. 25 To enali ana bonaꞌmagi sipi bo lu emiꞌahana: Sipi bo, ai babu liꞌehinamo akuꞌi hena hibe luto yaꞌma goli efahi mone hiti li emilune? liꞌahana. 26 Nani lu nolepube, luto sipi bouba lu epiꞌehina: Asaga bonaꞌi anaꞌina lugaꞌa liꞌehilana nani akuꞌi nanaꞌanilo molo emi epalalunaꞌmu yabe. Ya huꞌehina to bo moneuba anaꞌina melise faꞌmene nohuto nesiꞌnasi liꞌehilina be silito li heꞌmilunaꞌmu yabe. 27 Ya huꞌehina enali nani kumuꞌi gihiti bo meminalane liꞌahana fatehaꞌni eneleꞌmete ete nani nubulo enoho fililo, luto gihiti bouba lu epiꞌehina yabe.

Yesu gihiti bomagi suhi luto Yeslusale hepalugu tiꞌehina

Mt 21:1-11; Mk 11:1-11; Yn 12:12-19

28 Yesu ana bame ka lu epiloto kohe toga Yelusale hepa kapo megeꞌi moloto buꞌehina. 29 Ya huloto ai Betefasi hepaꞌi hiti Betani hepaꞌi hiti nina o leba toloto Oliba kosaloti loe koko panaꞌa etoho lifigo etali kohe tete bifa hiꞌahaꞌina. 30 Ai ma luto lu etimiꞌehina: Letali muya nina hepato bite tilete ana hepalugu toki yaga ikeleꞌa mone naga iꞌehinogo ana yaga megesalo bonaꞌi metiꞌahana bigelete nagaꞌa gulu fete leꞌmete aliyo. 31 To bo moneuba letoloka hoto hena hibe lite toki yaga gulu nehaꞌibe? nolinogomo letali ma lite lu emiliyo: Sipi botiꞌauba kehe igo yabe liliyo. 32 Etali ana kapo melete bilete asaga kaga Yesu lu etimiꞌehina suhi niꞌigo bu geꞌahaꞌina yabe. 33 Ana toki yaga gulu fete nehaꞌigo toki yaga afoꞌafu ma luto etoloka hoꞌehina: Letali hena hibe lite yagaꞌni gulu nefaꞌibe? 34 Ya noligo etali: Sipi botiꞌauba leꞌmete aliyo luto kehe igo yabe, lite liꞌahaꞌina. 35 Ya lilete ana toki yaga leꞌmete Yesu nohinalo biꞌahaꞌina. Ya hilete ana toki yaga gupisalo guketeꞌani melelete Yesuhi ifoꞌalo leꞌmo malago minoꞌehina yabe. 36 Yesu ya huto toki yaga gupisalo nobigo asaga boanaꞌmagi guketeꞌani kapogu molo lehete lite tibiꞌahana yabe. 37 Yelusale hepatoti kapo mone Oliba kosalo limiꞌehinalo Yesu o leba notago Yesuhi babu panaꞌalobomagi li nupa hilete Huꞌmamofihi fokehi hete sipi kehe ilete hite Yesu asagaꞌna fato fatoꞌi bu geꞌahago li huto hinaꞌmu enegelo Huꞌmamofihi bi emite: Hetofa suhi hu letane, liꞌahana yabe. 38 Huꞌma ai Sipi Bomofihi giꞌalo oꞌehina bo lusa gi etoto amuya emilinaꞌmu nohigo lali giꞌa li saga hilune. Huꞌmamofihi komopaꞌaguti ma bonaꞌmagitaloga bati hulata nohibe. Ifo muya Sipi Boti Huꞌmamofihi giꞌa liyafa hilune, liꞌahana yabe. 39 Ya lite nehago Felosi bonaꞌi lugaꞌamagi ana bona folagahaꞌaniguti Yesuhi kehe ite ma lite liꞌahana: Tisa kai pananaka lu epitogo kaga nelana anasi heꞌmino. 40 Yesu Felosi bonaꞌmagi kaꞌanilo luꞌehina: Nani lu nolepube. Nani heꞌmilo luto lu epiluna nani kumu efahi kaꞌma ninamagi kaga lilete yege fite enegelo bilanaꞌmu yabe.

Yesu Yelusale hepa kumu yibi huꞌehina

41 Yesu Yelusale hepa lebato nehetiloto ana hepaꞌi bu golago bula ola huto beloloto yibi huto ma luto luꞌehina: 42 Yelusale nagaꞌise. Kai yatai bati huto fulunaguti minosemofihi hapaꞌa akehelitita bati huto mina tino. Ya huꞌehina yatai yaꞌmanana fenene huto niꞌigo kai bu megane. 43 Kai kehelibo. Alihi kana mone huto hilina yupahi fatehakamagi ete keleꞌmo bego hilete luba hilana keꞌmuya kifilanaꞌmu yabe. Ya hite asaga kegiꞌati keleꞌmo bego hite keleꞌmo folaganugu malalanaꞌmu yabe. 44 Ya hite enali keleꞌmo tigili tegele sete keleꞌmo sibina sabana hilete ana hite anagu boanaꞌi nehilana hiti eneleꞌmo sibina sabana hilanaꞌmu yabe. Ya hite efaha nohaꞌa asagaꞌi tele bi su hete tili tele hite heꞌmilanaꞌmu yabe. Henaꞌmube? Kai Huꞌmamofihi kanaꞌalo oto nubuto bilibe luto keheli meemise minataꞌmu yabe.

Yesu sipi mono nonugu buꞌehina

Mt 21:12-17; Mk 11:15-19; Yn 2:13-22

45 Yesu sipi mono nonugu tiloto maketi melete ana mono nonugu nehana bona eneleꞌmo fitu fo heꞌmiꞌehina. 46 Ya nohuto ma luto lu epiꞌehina. Mono kauba ma luto lulata nohibe: Nohaꞌniya nunumu nohi minalibe. Ya huꞌehina lenali guminalo bonaꞌmagi suguna hepaꞌani li lolo nehabe.

47 Yesu kanaꞌamu kanaꞌamu mono nonugu boanaꞌi kaga lu epilata huꞌehina. Ya nohigo enali mono noto kaba bo keya kaga keheli bati hulata bo to asaga boanaꞌmagi kaba boꞌani enali asagaꞌi Yesuhi mapahi fite nehite kapo mone li hokolo hilete haluneꞌmu hiꞌahana yabe. 48 Ya hana asaga boanaꞌi Yesuhi kagaꞌa amuya melete keheli bati hiluneꞌmu hago yanaꞌmu enali ana bomagi Yesuhi halana kapoꞌa li hokolo mehiꞌahana yabe.

20

Kiyiꞌafu kigi sipiꞌa kimiꞌehinabe lite Yesuhi loka heꞌahana

Mt 21:23-27; Mk 11:27-33

1 Mone yupahi Yesu boanaꞌi sipi mono nonugu eneleꞌmo nupa huloto kaga lu epito to ka lamanaꞌa lu epito nohigo enali sipi mono noto kaba hiꞌahana bo yagi enali keya kaga keheli bati hulata bo yagi to asaga boanaꞌmagi kaba boꞌani yagi enali asagaꞌi Yesutoga ete ma lite loka heꞌahana: 2 Kai lu limibo. Kai hena huse kigi liꞌohuto yaꞌma asagaꞌna li huto nohane? To kiyiꞌafu yaꞌmana sipi kigi kimiꞌehigo yaꞌma liliꞌna noline? 3 Ya lite loka hago Yesu ma luto kaꞌanilo ma luto luꞌehina: Yatai lenali kehelilo. Nani kaga mone lenoloka halunagi lenali lu nimilo. 4 Yoniu nagamiꞌi folo epololata huꞌehinanaba kokulumaluguꞌna niꞌifi faꞌmene bonaꞌmagi hina niꞌibe? 5 Ya ligo ana bonaꞌmagi enali ai bugu egago ai bugu egago hilete komopaꞌanigu kenasabo bilete ma lite liꞌahana: Hena hibe luto kaꞌalo lilune? Huꞌmamofitogati yabe liluta ai ma luto lilinaꞌmu: Hena hibe lite lenali Yonihi keheli meneemibe? 6 To lali faꞌmene bonaꞌmagi hina yabe luto liluta asaga bonaꞌi ma nehanamagi efa kosatuꞌi heꞌmilago hehe hite lahalanaꞌmu yabe. Henaꞌmugope enali Yoniu lu yege hose bo yabe lite amuya melete keheli neemina yabe lite liꞌahana. 7 Ya lilete Yesuhi kaꞌalo ma lite nonaꞌa liꞌahana: Yoniu nagami nofolo epalanana hiya hepatogati oꞌehifi lali mekeheliꞌohune. 8 Ya lago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Ana huto nani liliꞌna nolunamofihi hapaꞌa lu melepilunaꞌmu yabe.

Foya kofoꞌehina kiliheꞌi

Mt 21:33-46; Mk 12:1-12

9 To Yesu boanaꞌmagihi kiliheꞌi mone lu epiꞌehina: Bo moneuba nagaꞌi foya kofolotoꞌa, to kaba bonaꞌmo eneleꞌmo ho tito buto, foto hepatoga buto minoba minoba huꞌehina yabe. 10 To alihi legeyaꞌa hoto uyaꞌi lago legeyaꞌa moneꞌa ligilube luto, kele kele panaꞌa mone ho lifigo bigo enali luba sabo hite osahi emite kene igo meligise faꞌmene oꞌehina yabe. 11 Ya hi etago foya afoꞌafu kele kele panaꞌa mone hiti ho lifigo bigo enali aiꞌi ana hite osahi emite to golahi hite leꞌmete bite fegutoga heꞌmi eteꞌahana. Ai ana huto meligise i behe huto faꞌmene oꞌehina. 12 To foya afoꞌafu kele kele panaꞌa mone hiti ho lifigo bigo enali ana hite, osahi emite fegutoga heꞌmi eteꞌahana. 13 Ya hi etago foya afoꞌafu: Henaꞌni hilube? luto, naniꞌni panaꞌnimo nibita huꞌehina panaꞌmo ho lifilube. To ho lifilenogo bigo enali bu gete enelesaꞌani lite kaꞌa kehelilafiye? bu galube, luto luꞌehina. 14 To ho lifigo bigo enali bu gete kaga lite liꞌahana: Oho. Yaꞌma yege panaꞌa noabe lite, ho fililototi foyaꞌa laliti liluneꞌmu nohune lite, 15 leꞌmete bite fegutoga heꞌmi etete ho filiꞌahana yabe.

Yesu enoloka hoꞌehina: Ya hago foya afoꞌafu keheliloto hena hu epalalibe? 16 Ai buto enali enoho su holotoꞌa foyamo fato bonaꞌmo epinogo kaba hilabe. Yesu ya luto lu epiꞌehina kiliheꞌi yabe. Ya lu epigo boanaꞌmagi kehelilete ma liꞌahana: Abo, yaꞌma kaba bonaꞌmagi ya hilalafi? Oꞌe, ya mehilabe. 17 Yalo Yesu enubu goloto ma luto lu epiꞌehina: Kehelilo, hena kagauba yaꞌmaguti mono ka fayahi geꞌahana ninagu hapaꞌa legeyaꞌa huto hilibe?

Yaꞌma efapo lapusaꞌa liliꞌnalo bomagi

bati mehina yabe lite

li heꞌmiꞌahana

akuꞌi yatai yuhufa noto

folaganugu lapusa finogo

amuyana hetofana minalinaꞌmu yabe.

18 Asaga bonaꞌi yaꞌmana lapusaꞌamofihi hapaꞌaluga felete minalana enali asagaꞌi i gofa he su halanaꞌmu yabe. To yaꞌmana lapusaꞌa limo ito bo moneꞌmofihi halina ana bo ai pehena legi huto i keye luto meꞌi lolo hu etalinaꞌmu yabe.

Takisi efahi heꞌmiseꞌnamu Yesu loka heꞌahana

Mt 22:15-22; Mk 12:13-17

19 Ana yupahi keya ka babafi bo to sipi mono noto kaba enali kumu luto Yesu bame ka ligo enali keheli sibina hilete Yesuhi ana hepato nagaꞌi emiluneꞌmu hana babu boanaꞌmagi megeꞌi nemalago koli heꞌahana yabe. 20 Ya hago enali fato kanalo nagaꞌi emilune lite mapahi fite biꞌahana. To Yesuhi mapahi fite minalabe lite bonaꞌi luga enoho lifigo biꞌahana yabe. Enali yaꞌmana bonaꞌi enali bati bonaꞌi suhi hite Yesuhi laluꞌagita nohune lite biꞌahana yabe. Enali ya hite bite nehite loka babu lite heba heba hite fi taga hi etelenogo ai Yesu kaga bati hinaga lilifi to bati mehinaga nolinogomo naga ito leꞌmete sipi gamani bo nohinalo bilune lite mineꞌahana yabe. 21 Enali yaꞌmana Yesuhi mapahi fite bana bonaꞌmagi ma lite Yesuhi loka heꞌahana: Tisa kai fotogo hina kaga lula to boanaꞌmagi hetofa kaga lu epilata nohanogo keheli ketolata nohuta yabe. Kai sipi enigihiti bomagihi koliꞌani menohata yabe. Kai lusigago luto Huꞌmamofihi mono kaꞌa boanaꞌi lu epilata nohata yabe. 22 Ya hulata nohata kai kehelitaba takisi bati huto epilata nohupi bati mehina suhi luto epilata nohune? 23 Ya hana Yesu faga faga nelana kaꞌanimofihi hapaꞌa akeheliloto ma luto lu epiꞌehina: 24 Efahi legeyaꞌa mone li nelepilo. Kiyiꞌafihi okabaꞌa hiti giꞌa hiti yaꞌmana efahi legeyaꞌalo niꞌibe? 25 Ya luto enoloka hago enali sipi bo Sisahi giꞌa hiti okabaꞌa hiti niꞌibe liꞌahana. Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Sisahi nanaꞌa Sisahi emilo to Huꞌmamofihi nanaꞌa ya Huꞌmamofitogago emilo. 26 Yesu kaꞌanilo lu epina kagauba enoholago enelesa ligo babu bonaꞌi minanalo Yesuhi naga ilupi naga meilupi lilete kaga melise enabaga hekini lelete faꞌmene mineꞌahana yabe.

Filiseꞌnaguti ho tisemofihi hapaꞌamu Yesuhi loka heꞌahana

Mt 22:23-33; Mk 12:18-27

27 Mono bonaꞌi lugaꞌa enali filiseꞌnaguti bonaꞌi akuꞌi ho metilanaꞌmu yabe lite lilata nehana enigiꞌani Satusi bonaꞌi enali Yesutoga eꞌahana. Enali Yesuhi loka heꞌahana: 28 Tisao, Moseu ma kaga limiꞌehina yabe: Bo moneuba yagapanaꞌi meketose nohuto fililoto lihaꞌa heꞌmi etoto nobinogomo ana bomofihi gonaꞌauba lihaꞌa lilenogo etali yagapanaꞌi filiꞌehina bomofito nonaꞌa ketalaꞌinaꞌmu yabe luꞌehina yabe. 29 Mone yupahi koguna sebeniꞌa mineꞌahana enogoꞌanifu lihaꞌa liloto yagapana meketose filiꞌehina. 30 Ya higo ana megesalo gonaꞌauba goꞌafihi lihaꞌa koyoꞌi liꞌehina yabe. 31 Ai ana huto yagapana meketose filito nobigo ana bomofihi megesalo gonaꞌauba koyoꞌi liꞌehina. Ananago hite sebeniꞌa kogunamagi ana aꞌi yagapana ketalufi lite linamo enali asagaꞌi ana aꞌi hiti yagapana meketose fili su heꞌahana. 32 Ya hilago alihi ana aꞌi filiꞌehina yabe. 33 To asaga bonaꞌi filiꞌahanagati ho ti su halana yupahi ana koguna ho tilana ai ana aꞌiba kiyiꞌafihi lihaꞌa minalina niꞌibe? luto Yesuhi loka heꞌahana yabe. To asaga sebeniꞌa kogunamagi ana aꞌi lihaꞌani li etalafihe?

34 Yesu kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Boanaꞌi yatai kanaꞌalo neminana enali li bo alobo hilata nehabe. 35 Ya huꞌehina boanaꞌi Huꞌmau lamana nehana yabe luto ho tilabe luꞌehina enali alihi kanaꞌalo mine bati hilanamagi li bo alobo mehilanaꞌmu yabe. 36 Enali akuꞌi mefililanaꞌmu yabe. Enali agelo bonaꞌmagi suhi lite minalanaꞌmu yabe. Huꞌmau filiꞌahanaguti eneleꞌmo ho tilinaꞌmu yago enali aiꞌa yagapanaꞌa minalanaꞌmu yabe. 37 To koyapaꞌi Moseu bonaꞌi filiꞌahanaguti akuꞌi ho tilanaꞌmu yabe luto huto lelepiꞌehina. Ai fayahi mone koyoto luꞌehinagi lagaso yafa logo lana guluya mehaꞌaguti nogoꞌauba Sipi Bo kumu yaꞌma Abalahagi Yakopugi to Isakagi Huꞌma, Sipi Boꞌanifita nohube luto Mosehi lu emiꞌehina. 38 Ya huꞌehina Huꞌmau ai filise bonaꞌmagihi Sipi Boꞌanifu menohibe. Enali nehana bonaꞌmagi Sipi Boꞌanifu nohibe. Ai Huꞌmamofihi buꞌalo asaga bonaꞌi mefilise asagaꞌi ho tite nehabe, luto Yesu luꞌehina. 39 Yesu ya luto noligo keya ka enelepise bonaꞌmagi ma lite liꞌahana: Tisao, kai bati ka luto mana ka lane. 40 Ya lilete enali koli hite aku akuꞌi Yesuhi mone ka loka meheꞌahana yabe.

Yesu bonaꞌi Mesia kumu enoloka hoꞌehina

Mt 22:41-46; Mk 12:35-37

41 Ya huꞌehina Yesu ma luto enoloka hoꞌehina: Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo kumu hena hibe lite enali Tebitihi Panaꞌa yabe lite lilata nehabe? 42 Mono nama buku monelugu Tebitiu aiꞌa ma luto luꞌehina:

Sipi Bo Huꞌmau ma luto nani Sipi Boꞌni

lu emiꞌehina:

Kai nayahi lamagaꞌaga minobo.

43 Ya huꞌehitogo nani alihi fatehaka

kamanuga eneleꞌmo malalunaꞌmu yabe.

44 Tebitiu aiꞌa Sipi Boꞌni yabe luꞌehinamo akuꞌi hena hibe luto Mesiau Tebitihi panaꞌa lolo hilibe?

Keya ka enelepise bonaꞌmagihi hapaꞌani

Mt 23:1-36; Mk 12:38-40

45 Babu bonaꞌmagi Yesuhi kagaꞌalo kehelite nehago Yesu ma luto koko pananaꞌa lu epiꞌehina: 46 Lenali keya ka babafi bonaꞌi kaba hu bati hite minalo. Enali yatama yatama gukete li hekelelete enali yoleꞌale ite humofaꞌna nehago asaga bonaꞌmagi soso hu epelete enebe tigite hila asaga bonaꞌi li nupa hite minelata nehana enubulo hilata nehabe. To enali mono nonugu asaga boanaꞌmagi enubulo minelete to sipi noseꞌna nelata nehanalo hepaꞌi batiꞌa lite minelata nehago asaga li nupa hite minana bonaꞌmagi, akae enali hetofa bonaꞌi yabe lite lu epelelata nehabe. 47 Enali keto anaꞌmagihi feꞌnohaꞌani mone yupahaꞌa enimiꞌi melete gumina lilete to mone yupahaꞌa bonaꞌmagi enubulo lali bati bo nohune lite sipi nunumu yatamalo hilata nehabe. Huꞌmau foipa bonaꞌi enahalina yupahi ma bonaꞌi lusina huto enoho fala kilinaꞌmu yabe, luto Yesu koko pananaꞌa lu epiꞌehina yabe.

21

Keto aꞌuba Huꞌmamofihi efahaꞌa emiꞌehina

Mk 12:41-44

1 Sipi mono nonugu feꞌnoho bonaꞌmagi efaha lapelugu nemalana Yesu minoto bu enogoꞌehina yabe. 2 Ya nehago feꞌnohaꞌa menina keto aꞌi mone bahaꞌa fililago nominana aꞌuba nesi safa efahaꞌa loemo lapelugu heꞌmi malana Yesu bu goꞌehina. 3 Ya huloto Yesu ma luto lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Ma keto aꞌi bahaꞌa fililago feꞌnohaꞌa menina aꞌi nominana ai asaga boanaꞌi enohoto efaha lapelugu noheꞌmibe. 4 Enali yaꞌma bonaꞌi lugaꞌa enali feꞌnohaꞌani babu lito nina nesiꞌasi Huꞌmamofitoga neemibe. Ya huꞌehina yaꞌma keto aꞌi ai feꞌnohaꞌa maꞌnaka luto menina aitoga nina efahaꞌa asagaꞌi heꞌmi su nohabe. To aitoga noseꞌnaꞌa lito nalina efahaꞌa lusiga luto nohaꞌa luga meniꞌibe, luto Yesu lu epiꞌehina yabe.

Sipi mono nohi sibina hilinaꞌmu yabe luto Yesu luꞌehina

Mt 24:1-2; Mk 13:1-2

5 Bonaꞌi lugaꞌamagi sipi mono nopofi kumu ma lite kaga liꞌahana: Enali yaꞌma mono nohi hetofa efatuꞌi li hekelete to Huꞌmamofitoga moneꞌna boanaꞌmagi meleꞌahananaꞌmu hiti kaga nelago Yesu ma luto lu epiꞌehina: 6 Asagaꞌna yatai lenali bu neganana alihi kanaꞌa mone huto hilina yupahi ma asaga efahi ilala kete ibe gofa hibe hite meluguko limi su halanaꞌmu yabe, luto Yesu luꞌehina yabe.

Keta huseꞌna babu luto huto hilina yabe luto Yesu luꞌehina

Mt 24:3-14; Mk 13:3-13

7 Enali ma lite Yesuhi loka heꞌahana: Tisa, hiya yupahi yaꞌmana huto hilina niꞌibe? Henana yataꞌa huto hinogo bu goloto yaꞌmanana kai luꞌahatana anasi yatai huto hilubeꞌmu nohibe luto keheliluta niꞌibe?

8 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Lenali kaba hu bati hilo. Mone lenimiꞌi mele lalabeꞌmu nolube. Babu bonaꞌi nani nigiꞌni hete ma lite lilanaꞌmu yabe: Naniꞌni yaꞌmana bomo nohube. To ma lite lilanaꞌmu yabe: Kanaꞌa anasi yatai lebato huto nohibe. Ya nelinogomo lenali ana bonaꞌi bite enemegeꞌi memalalo. 9 To alihaꞌa sipi luba nehabe lite nelinogomo lenali lenuluhayaguti fiki fiki hinogo koli mehilo. Lubana hena asagaꞌna yataꞌa fato fatoꞌi huto hu su holenogo alihi anana meꞌme huto mehilinaꞌmu. 10 Yesu ma luto ka mone lu epiꞌehina: Mone bo nagaꞌmagi ho tite mone bo nagaꞌi hiti luba hilinaꞌmu yabe. To mone gihiti bomofihi boꞌa hiti fato gihiti bomofihi boꞌa hiti luba li huto hite hilanaꞌmu yabe. 11 Sipi imimaꞌi melugu lilinaꞌmu yabe. To mone kegiꞌa sipi kauꞌna helenogo enebesiseꞌna babu lito huto hilinaꞌmu yabe. To kokulumalugu babeyafana sipi sipi, fato fatoꞌi huto huloto leneleꞌmo lenelesa fatoꞌna huto lilinaꞌmu yabe.

12 Ya huꞌehina yaꞌmana asagaꞌna huto mehuꞌehinogo yataꞌa lenegene mane hite leneleꞌmo sibina hilanaꞌmu yabe. Enali mono nonugu leneleꞌmo melete nagaꞌi lepilanaꞌmu yabe. Enali nani nigiꞌni li melugu malalune lite leneleꞌmo gihiti bo enubulo hiti gamani bona enubulo hiti bite ka foya lilanaꞌmu yabe. 13 Yaꞌma lenali kapotini hokolo hinogo kaꞌni lu yege halana kanaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. 14 Ya huꞌehinagi lenali yaꞌma ka foyalo kaga mone ete nelilete nogo lu epiluta kaga yabe lite kaga lenekesagu li gehe lite loloba hite meminalo. 15 Naniꞌni kaga hetofaꞌa lenabagalo mololotoꞌni to ka keheliseꞌna hetofaꞌa lepilunaꞌmu yabe. To asaga fatehatinimagi nani lepilina kaga li gofa mehila to lisiꞌani luga mebilanaꞌmu yabe. 16 Itokafugo afokafugo to kogonamu tamuka to kalalukagi hiti enali asagaꞌi fatehaka lolo hilanaꞌmu yabe. Ya hilete monepi monepi lenoho fililanaꞌmu yabe. 17 To asaga bonaꞌmagi sipi lenipakafa halanaꞌmu yabe. Henaꞌmugope lenali nani nigiꞌni lu yege homofaꞌna hilanaꞌmu lite yabe. 18 Ya huꞌehina Huꞌmamofihi bulo okatiniguti monekoꞌisi mone fenene mehilinaꞌmu yabe. 19 Lenali amuya melete kehelise uleꞌale hite mino bati hite nehite akuꞌi lenali mino bati huse hepatini lilabe.

Yelusale hepaꞌi sibina hilibe luto Yesu luꞌehina

Mt 24:15-21; Mk 13:14-19

20 To alihi gimi bomagi ete Yelusale hepaꞌi li bego nehinogo lenali bu gelete ma lite kehelilo. Yelusale hepaꞌi li sibina huse kanaꞌa yatai huto nohibe lite lilo. 21 Yaꞌmana yupahi Yutia hepato nehana bonaꞌi koli hite kosagago ti su halo. To Yelusale bonaꞌi lenali hepatini heꞌmite legete fato hepatogago bi su halo. To lenali fegutoga nehana bonaꞌi ana nohi hepa gegisagu metilo. 22 Yaꞌmana yupahiya Huꞌmau bonaꞌi osahi epilina to li sibina hilinaꞌmu yabe. Ya hulenogo asaga kaga mono bukugu ninamofihi manaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. 23 Ke. Enali anaꞌi yatai yagapanaꞌani hiti hiꞌahanafi to yagapanaꞌani amihi neepina anaꞌise. Ana kanagu sipi ketana ma melugu huto hulenogo Huꞌmamofihi ipagu logo biseꞌnaꞌauba asaga boanaꞌi sa sa hilinaꞌmu yabe. 24 Sipi emitauba enohoto nalinaꞌmu yabe. Fatehaꞌanimagi nagaꞌi epite eneleꞌmete bite fato bona folagahaꞌanigu heꞌmi epalalanaꞌmu. To fatoga bonaꞌmagi enigiꞌaniuba Yelusale hepaꞌi ilenogo akuꞌi fato bonaꞌmagi enehete eneleꞌmo neheꞌmite enaliꞌani minalanaꞌmu yabe. Enali Huꞌmau moloꞌehina kanagu minete to kana su holenogo heꞌmilabe.

Kokulumaguti limiꞌehina Bouba aku alihi alina

Mt 24:29-31; Mk 13:24-27

25 Ikato yegelo to sonofito fato fato lu huse lu huseꞌna huto hilinaꞌmu yabe. To melugu asaga bonaꞌmagi enipaꞌanigu koli hulenogo hege nagamiluguti sipi nogo moloto bililinaꞌmu yabe. 26 Asaga boanaꞌmagi melugu anaꞌina mone huto hilubeꞌmu nohibe lite enekesa yigi fato fato hite minete sipi enelesa luto enubuꞌani metepu ito loe loe hilinaꞌmu yabe. Henaꞌmugope kokulumalugu sonofiꞌi hiti ifo muya hiti asagaꞌi mopo hu baga ilanaꞌmu yabe. 27 Ya hulenogo analo Kokulumaguti limiꞌehina Bo aku huto hilinaꞌmu yabe. Soponugu lusi sipi amuyaꞌa hiti fana mehenaꞌaguti aꞌalinaꞌmu yabe. 28 Yaꞌmanana hapi fito huto hilubeꞌmu nohinogomo lenali ho tilete latahatini li saga hilo. To Huꞌmau leneleꞌmalubeꞌmu hilina kanaꞌa huto hilinaꞌmu yabe.

Nemuya yafa bame kaꞌa

29 Yalo Yesu ma bame ka lu epiꞌehina: Lenali nemuya yafamo hiti to asaga yafa lugaꞌa minelata nehanalo lenekesa yigi malalo. 30 Hayaꞌani helililoto nohesigomo yege anasi lalina kanaꞌa o leba notabe lilata nehabe. 31 Ana suhi luto asagaꞌna huto nohinogomo Huꞌma bonaꞌa eneleꞌmalina kanaꞌa o leba notabe lite lilo, luto Yesu lu epiꞌehina yabe. 32 Lenali ma kaga lenekesagu li malalo. Enali yatai boanaꞌi mefilise nehinogo asagaꞌna huto hilinaꞌmu yabe. 33 Kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti su hoto fenene huto bilinaya nani kagaꞌni su hoto fenene huto mebilina mino lito buto minalinaꞌmu yabe, luto Yesu luꞌehina yabe.

Yesuhi koko panaꞌa kaba hu bati hilana

34 Ya huꞌehina lenali kaba hu bati hilo. Lenali asaga yupahi amuya nagamiꞌi nelete negi nagi ne lalabe. Lenali lenugufaloꞌnamuꞌi lenekesa yigiba yigiba mehilo. Yaꞌmana suhi lenalitoga huto nohinogomo yalo Sipi Bomofihi Kanaꞌa hololu luto analo meleꞌisi lenalitoga nehetilinaꞌmu yabe. 35 Asaga kapoga meꞌi tinaꞌa liminaꞌaga mino baga ite nehana boanatoga yaꞌmana kanaꞌa huto hu baga ilinaꞌmu yabe. 36 Lenali kanaꞌamu kanaꞌamu ute etehi asaga yupahi kaba hu bati hite minalo. Lenali asaga yupahi Huꞌmamofitoga nunumu foya liba liba hinogo ai amuya lepilibe. Ya hinogo asagaꞌna huto hilinamofihi lenali li lenemegesaga nemelete Kokulumaguti limiꞌehina Bo ai okabalo ho tilanaꞌmu yabe luto luꞌehina.

37 To asaga yupahi Yesu sipi mono nonugu boanaꞌi mono kaga lu enelepiꞌehina. Ya huloto foluguꞌa Oliba kosagu tito kolata huꞌehina yabe. 38 To asaga etehi foluguꞌi asaga boanaꞌi Yesuhi ai kaꞌa kehelilune lite sipi mono nonugu elata hiꞌahana yabe.

22

Yutasiu kaba bomagihi enayanugu Yesu malalina ka moloꞌehina

Mt 26:1-5, 14-16; Mk 14:1-2; 10:11; Yn 11:45-53

1 Anaꞌinatu mone yeye mebise beleti noseꞌna lolo hite nelata nehana ai Pasa yabe lite lolo hite fuli kanalo nelatana yaꞌma o leba toꞌehina. 2 To enali mono bonaꞌi to kaga keheli bati hiꞌahana bonaꞌi enali boanaꞌmagihi koli hilete ma lite liꞌahana: Lali hena hulototi Yesuhi ho fala kilune?

3 To Yutasi Isikelioti yabe lite gi helata hana bomofitoga Satau nehetito komopaꞌagu tiꞌehina. Ai aposolo bo 12 yaꞌma nagaluguti yabe. 4 Ya higo Yutasiu sipi mono bo to mono noto kaba gimi negina bonaꞌi enalitoga Yesuhi enayanuga bilinamofihi gutunu ka lu epilubeꞌmu buꞌehina yabe. 5 Ya ligo enali enegelo bilete fokehi kaga lu bati hilete efahi kimilutaꞌmu yabe liꞌahana. 6 To Yutasiu bati huto yabe, luto kaꞌanilo luꞌehina. To ai Yesuhi miꞌi moloto leꞌmoto oto enayanugu malalinamofihi kapoꞌa sa sa huꞌehina. Ai boanaꞌi babu lite Yesu hiti meminalana yupahi yabe luto ana kana geba huto minoꞌehina yabe.

Aposolo panaꞌi loemaleꞌi Pasa noseꞌna li loloba hiꞌahaꞌina

Mt 26:17-25; Mk 14:12-21; Yn 13:21-30

7 Pasa noseꞌna nose kana o leba tago sipisipi yaga nalaꞌa hiti yaꞌma keye liluneꞌmu nehana. 8 Yesu Pitanogo Yoninogo eteleꞌmo kohe toloto bite letali Pasa noseꞌna li loloba nehiꞌinogo buto nalune luto etoho lifiꞌehina yabe. 9 Etali Yesuhi loka helete ma lite liꞌahaꞌina: Hiyaꞌalo buto ana noseꞌna li loloba hiluꞌibe? 10 Ai ma luto lu etimiꞌehina: Letali Yelusale hepalugu netiꞌinogo bo moneuba nagami sipi somo kofito nobuto letofo talinaꞌmu yabe. Letali ana bo megeꞌi lifite bitetiti ai nonuga notinogomo ana nonuga tiliyo. 11 Ya hilete nohi afoꞌafihi ma lite lu emiliyo: Tisauba kai kumu ma luto luꞌehibe koko panaꞌni hiti Pasa noseꞌna naluta nohiba hiyaꞌa niꞌibe? luto luꞌehibe lite lu emiliyo. 12 To ai sipi hasa mone ifolo hita hiti to sia hiti niꞌilina letelepinogo letali anaga asaga Pasa noseꞌna li loloba hiliyo. 13 Yalo etali bilete asaga Yesu kaga lu etimiꞌehina suhi huto huto higo etali Pasa noseꞌna li nupa hiꞌahaꞌina yabe.

Yesu aposolo panaꞌa gufaꞌa epiꞌehina

Mt 26:26-30; Mk 14:22-26; 1 Kol 11:23-25

14 Kanaꞌa o leba tolago Yesu hepaꞌanilo hepaꞌanilo lito hitalo siato minolago analo aposolo panaꞌa hiti mino bego hite mineꞌahana. 15 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Nani ma Pasa noseꞌna lenali hiti moneko kumu yataꞌa no kohe tolototi lagaꞌni nobesigo nani alihi nagabu foya li kofilube. 16 Nani lusiga maꞌnaka luto lu nolepube, nani akuꞌi mone hiti Pasa noseꞌna lenali hiti menose nohinogo ananamofihi noseꞌna legeyaꞌa li huto Huꞌmamofihi Kapoꞌalo hilinaꞌmu yabe. 17 To ai masu mone lito Huꞌmamofihi fokehi holoto ma luto luꞌehina: Lenali yaꞌmana lilete lenalitini guna ilo. 18 Nani lu nolepube, yatai hiti to alihi hiti nani bai nagamiꞌmofihi panaꞌa menose nohinogoꞌni alihi Huꞌmamofihi Kapoꞌa alinaꞌmu yabe. 19 To ai beleti lito Huꞌmamofihi fokehi ho emiloto li gofa holoto enaliꞌi epiloto ma luto lu epiꞌehina: Yaꞌmana nani nugufaꞌni yabe. Lenali kumu nugufaꞌni heꞌmito fililunaꞌmu yabe luto nolepube. Lenali yaꞌmana suhi hilete nelata nehite nani kumuꞌi lenekesu meheno. 20 Alihi enali ne su helete ai bai nagamiꞌi lito ana suhi huloto ma luto luꞌehina: Yaꞌma bai nagamiꞌi nolepunaya nani golahaꞌnilo lenali kumu kaga lu moloꞌehina yabe luto Huꞌmau lu mu tifiseꞌnamo yuhufasi niꞌibe.

21 Ya huꞌehinaya lenali bu galo. Ma nohuta hita folagahatigu lalalutifu moneuba naniꞌi nimiꞌi moloto fatehaꞌnimagihi enayanugu bilina bo nohibe. 22 Kokulumaguti limiꞌehina Bo Huꞌmau luꞌehina megeꞌi moloto fililinaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaya ai fatehe bomagihi enayanugu neleꞌmoto buto malalina bomofi buya hilinaꞌmu yabe. 23 Yesu ya luto lu epilago to enali ai loka hago ai loka hago hilete ma lite liꞌahana: Kiyiꞌafu yaꞌmana suhi hilina niꞌibe?

Sipi giꞌa hilinaꞌmu kiyiꞌafu enebe tigilibe?

24 Yesuhi koko pananaꞌaguti kiyiꞌafu sipi bo nohilibe lilete kenasabo bi lumala hiꞌahana. 25 Ya nehago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Kibina bo ma melugu nehanamagi enalitoga amuyana niꞌigo bonaꞌani kaba nehi epalabe to kaba bonaꞌi enaliya Bonaꞌmagi Enalaluꞌanigi yabe, luto enigiꞌani niꞌibe. 26 Ya huꞌehinagi lenali yaꞌmana suhi mehilo. To bo mone folagahatiniguti nani sipiꞌa nohube luloto ai yagapanaꞌi lagasoꞌa legita huto mineno, to kaba bo ai koko pana tegi huto mineno. 27 To butinilo kiyiꞌafu kaba bo nohibe ai mino laba huto noseꞌna nonanaubafi to ai koko kako humo emilata nohinaubabe? Ai mino laba huto noseꞌna nolata nohinauba kaba bo nohibe. Ya huꞌehina nani folagahatinigu nohuna ya koko bo legi huto leneheꞌmalube luto nohube.

28 Asaga yupahi nanitoga fi taga huseꞌna nehetilata hinalo naniꞌi meheꞌmi netose lenali nani hiti minelata hiꞌahabe. 29 To Afoꞌnifu ai Kapoꞌa naniꞌi nimiꞌehina ana suhi huto Kapoꞌa nani lenaliꞌi nolepube. 30 To Kapoꞌnilo lenali noseꞌna nete to nagami nete hitaꞌnilo hilabe. To lenali gihiti bomagihi kefa hisalo minelete ma melugu nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malago yaꞌma Isilaeli nagaꞌi nehana enali kagaꞌanilo kaba hilete nehite ya huto kaga latagi lite keheli epalalanaꞌmu yabe, luto Yesu aposolo panaꞌa lu epiꞌehina.

Yesu Pita kumu nigiꞌni ifi talane luto lu emiꞌehina

Mt 26:31-35; Mk 14:27-31; Yn 13:36-38

31 Simonio. Simonio. Kai kehelibo. Satau lenali kumu enimiꞌi malalube luto higo Huꞌmau lu laga mehu etobe. Ai lenaliꞌi leneleꞌmalube luto uiti legeyaꞌa hiti nohaꞌa hiti li gelehe huba huba huto kehe noibe yaꞌma tegi huto lenebe ligilubeꞌmu nohinagihe, luto Yesu luꞌehina. 32 Ya huꞌehina nani afoꞌnifihi loka hoto kaitoga keheꞌmalibe luto ahuꞌohube to kai nanitoga komopaka moloto nominatana meheꞌmibo. To alihi komopaka i gelehe huto olotomo yalo kaikagoꞌi kai to kogonakamagihi eneleꞌmo amuya molobo. 33 To Pitau ma luto lu emiꞌehina: Sipi Bo, nani kai hiti buto nagalugu moneka biluꞌibe luto loloba huto nohube. To kai hiti moneka fililuꞌibe luto loloba huto nohube. 34 Ya ligo Yesu Pitahi lu emiꞌehina: Pitao, nani maꞌnaka luto lu nokumube. Yatai foluguꞌi kokole nogo memoloꞌehinogo loegi monegi yupahi nani nigiꞌni li fala kito aiꞌi mekeheliꞌohuna boꞌmu kaga nelabe luto lilataꞌmu yabe.

Yesu panaꞌaloboꞌa lipoti lu epiꞌehina

35 To Yesu lu epiꞌehina: Yataꞌa lenoho lifiꞌohuna yupahi efahatinifi gutinifi to lenigiguꞌnatinifi melise bilo, luto lu lepuna yupahi lenali lugaꞌa meniꞌibe lite sa sa hiꞌahafi ya mehiꞌahabe? To enali liꞌahana: Oꞌe ya mehuꞌohune. 36 To yatai kehelilo, luto Yesu lu epiꞌehina: Mone bouba guꞌafi to efahaꞌa niꞌinogomo yatai li pili keno. To bo moneuba sipi emitaꞌa meniꞌinogomo bufaloꞌna hetito buto bonaꞌi epinogo efatoti mina filenogo ai sipi emitaꞌa alino. 37 Henaꞌmube? Mono bukugu kaga ma luto niꞌibe: Enali foipa bo hiti leꞌmo malalabe. To nani lu nolepube luꞌehina. Yaꞌmana kagauba nanitoga huto hilinaꞌmu yabe. Asaga fayahi keyeꞌahana yaꞌma kaga monolugu nani kumuꞌi ninalo yatai manaꞌa huto hilubeꞌmu nohibe. 38 Ya luto lu noepigo enali ma lite liꞌahana: Sipi Bo, kai bu gobo. Lali sipi emitaꞌi loemo ma moloꞌohune. To ai: Anasi yagi heꞌmilo, luto lu epiꞌehina.

Yesu Gesemane foyagu nunumu huꞌehina

Mt 26:36-46; Mk 14:32-42

39 To Yesu fegutoga limiloto asaga yupahi hulata nohina suhi huto Oliba kosagu tiꞌehina. Ya nohigo aposolo pananaꞌa megeꞌi lifite biꞌahana. 40 Ai ana kosalo nehetiloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali nunumu hite nehinogo lenalitoga fi taga hu lepoloseꞌna huto mehilibe. 41 To Yesu analo enaliꞌi heꞌmi epololoto aiꞌasigo bo moneuba efahi heꞌmi nomalana legegeꞌalo bu mololoto lapusa nohifito lipito minoloto ma luto nunumu huꞌehina: 42 Afoꞌniga kehelitomo yaꞌma nagabu giseꞌna nanitoga niꞌina li heꞌmi netobo. Kaikamo kekesa kehelito bati huto yabe lutomo anana li heꞌmi netobo. To kai oꞌe litogomo nani ana nagabu gise foya li kofilube. 43 To agelo bo mone aitoga nehetiloto leꞌmo amuya moloꞌehina. 44 Yesuhi sipi keta besilago moneꞌa hiti nunumu huꞌehina. Ya nohigo golaha gobi holoto melugu limo iꞌehina yabe.

45 Ai nunumu ahu su holoto tito koko panaꞌa nehanaga buꞌehina. Enali sipi keta epesilago enubuꞌi ke filiꞌahago bu enogoꞌehina. 46 To ai ma luto lu epiꞌehina: Lenali hena hibe lite lenubuꞌi kelete nehabe? Lenali ho tite lenubuna hete mine fe lite nunumu hilenogo lenimiꞌi moloseꞌnauba lenalitoga huto mehilibe.

Yutasiu Yesuhi fatehe bomagihi enayanugu moloꞌehina

Mt 26:47-56; Mk 14:43-50; Yn 18:3-11

47 Yesu kaga noluto babu bonaꞌmagi neago Yutasiu, aposolo nagaluguti moneuba kohe to epalago eꞌahana. Ai Yesuhi nu kiloto yaꞌma bo yabe luto enelepilubeꞌmu Yesu nohinalo o leba toꞌehina. 48 Ya higo Yesu lu emiꞌehina: Kai yaꞌma nunu nokitanasiuba Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi fatehe bomagihi enayanugu neleꞌmo nomalapihe? 49 Enali aposolo panaꞌamagi ana huto nohinana bu gelete ma lite lu emiꞌahana: Sipi Bo, sipi emitati ma liꞌohutatuꞌi enahaluta bati hutofihe? 50 Ya nelite moneuba emitatuꞌi lito sipi mono kaba boꞌanimofihi koko panaꞌa inaya igeka higo lamagaꞌaga ekesa i hesi heꞌmiꞌehina yabe. 51 Ya higo Yesu bu goloto ma luto lu emiꞌehina: Yaꞌma suhi anasi yagi lenali yatai heꞌmilo. Ya luloto ana bomofihi gufalo meko higo ana ekesaꞌa akuꞌi bati huꞌehina yabe.

52 To sipi mono bonaꞌi to mono noto kaba gimi negina bonaꞌi to olopa bonaꞌi enali Yesuhi leꞌmalune lite ana bonaꞌi ma luto Yesu lu epiꞌehina: Lenali emitaꞌi nelite osahi nelite hite neanaba lenali lubalo bo leꞌmaluneꞌmu nehafihe? 53 Nani asaga yupahi lenali hiti sipi mono nonugu minolata huꞌohuna lenali nani nagaꞌi menimiꞌahana yabe. Ya hiꞌahana yatai lenali kanatini huto nohigo metepunamofihi amuyaꞌa hiti yabe, Yesu ya luto luꞌehina.

Pitau Yesuhi nani mekeheliꞌohube luto bahane hoꞌehina

Mt 26:57-58, 69-75; Mk 14:53-54, 66-72; Yn 18:12-18, 25-27

54 Ai ya luto alulago enali yato lite bilete leꞌmete mono bomagihi kaba boꞌanimofihi nonuga leꞌmete tiꞌahana. Ye nehago Pitau ai enemegeꞌi lifito fala kito buꞌehina. 55 Logo mone yaꞌmana nohi gegisagu geꞌahana ya hilete enali mineꞌahana. To Pitau ana bonaꞌi hiti ana logo gete nehanalo minoꞌehina yabe. 56 To koko palalaꞌi mone ana logolo minanauba Pitahi bu go bati bati huꞌehina. Yaꞌmana palalaꞌuba amuya moloto buluꞌi holoto yahi fisu ho emito ma luto luꞌehina: Ma bo ai Yesu hiti minolata nohina bo yabe. 57 Ya ligo Pitau oꞌe luto luloto luꞌehina: Apaꞌniga. Nani ana bo mekeheliꞌohuna bomofi kumu nolane. 58 Nesiꞌasi mino ka nohigo bo moneuba Pitahi etafa huto bu goloto luꞌehina: Kai yaꞌma bo Yesuhi nagaꞌmoguti nohane. Ya ligo Pitau bahane hoto lu emiꞌehina: Nalaluꞌniga, nani fato bo nohube. 59 Ya luloto nesiꞌa mino yatama nohigo fato bo moneuba amuya mololoto yahi Pitatoga fisu holoto ma luto luꞌehina: Lusiga luto ma boya Yesuhi koko panaꞌa nohibe. Ai ana huto Galili kapolo bo nohibe, luꞌehina. 60 Ya ligo Pitau: Oꞌe. Ma boya nani mekeheliꞌohuna kaga nolane. Ya noligo loegi monegi yupahi bahane holoto luto meleꞌisi ana baga hiti kokole nogo moloꞌehina. 61 Ya nohigo Yesu i behe huto bu golago buto Pitahi bugu bu gago Pitau koyapaꞌi Yesu ma luto lu emiꞌehina kaga ekesa hokolo huꞌehina: Yaꞌmana foluguꞌi kokole nogo memoloꞌehinogo loebe monebe yupahi Yesuhi mekeheliꞌohube luto bahane ho netalataꞌmu yabe. 62 Ya huloto Pitau fegutoga limiloto ginaga fito lubahaꞌa hosopa igo ginaga sipi huto amuya moloto yibi huꞌehina yabe.

Enali Yesuhi osahi emiꞌahana

Mt 26:67-68; Mk 14:65

63 Enali Yesuhi yato lite kaba hu etete minana bomagi kiya yokolo hu emilete osahi heꞌahana. 64 Enali Yesuhi bulo alo nagatu gi pili kelete osahi helete ma lite loka heꞌahana: Kiyiꞌafu osahi kohoꞌehifi kai lu limibo. 65 Ya nehite enali kaga bati mehinaꞌa hiti to huli ka hiti li eteꞌahana yabe.

Enali Yesuhi kanisole bolo ka foya li eteꞌahana

Mt 26:59-66; Mk 14:55-64; Yn 18:19-24

66 Alihi yege tilago enali Isilaeli kaba bonaꞌi to monoto sipi kaba bonaꞌi to keya ka enelepise bonaꞌi enali li gehesa hilete enali Yesuhi leꞌmete kanisole bo nohaꞌanigu bilete ma lite liꞌahana: 67 Kai lu limibo. Kai Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo, Mesia nohapi to fato bobe? To Yesu lu epiꞌehina: Nani lu lepilunaya nani kaꞌni keheli menimilanaꞌmu yabe. 68 To nani kaga mone lenoloka halunaya lenali ana kaꞌnilo nonaꞌa lu hokolo hite lu menimilanaꞌmu yabe. 69 Ya huꞌehinaya yatai hiti to asaga yupahi alihi Kokulumaguti limiꞌehina Bo ai Huꞌma asaga amuya aitogago nina Bomofihi yahi lamagaꞌaga minalinaꞌmu yabe, Yesu luꞌehina. 70 To enali: Ya huꞌehinaya kaiya Huꞌmamofihi panaꞌa nohapihe? Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Lenali alu huto hite nelabe. 71 Ya ligo enali liꞌahana: Lali fato bo Yesuhi kagaꞌa keheliꞌehina bo sa sa mehilune to lali yatai ma bomofihi bagaꞌaguti aꞌnoligo aꞌnokehelune.

23

Pailatiu Yesuhi ka foya li eteꞌahana

Mt 27:1-2, 11-14; Mk 15:1-5; Yn 18:28-38

1 Ya hilete enali asagaꞌi ho tilete Yesuhi leꞌmete Pailatihi bulo biꞌahana. 2 Enali hapi fite ka foya li etelete ma lite liꞌahana: Lali yaꞌma bo bu gota ai nagatimagihi hapaꞌani leꞌmo fato fato suhi huꞌehibe. Ai takisi sipi Lomu bo yaꞌma Sisatoga meheꞌmilo luto laga hu letalina kaga nolina bo yabe. To ai Mesiaꞌita gihiti bo nohube luto lulata nohina. 3 Ya lago Pailatiu Yesuhi loka hoꞌehina: Kai maꞌnaka luto Mesiaga Yuta bonaꞌmagi gihiti boꞌani nohapihe? Ya ligo Yesu Pailatihi kaꞌalo nonaꞌa lu emito luꞌehina: Kaika alu huto nohane. 4 To Pailatiu i behe huloto sipi monoto bonaꞌi hiti to asaga boanaꞌi minanamagihi ma luto lu epiꞌehina: Ma bomofihi foipanaꞌa bu megobe. 5 Ya ligo asaga bonaꞌmagi sipi hite kehe ilete ma lite liꞌahana: Ai boanaꞌmagitoga kaga lu epilago ai kaꞌauba asaga Yutia kegiꞌa boanaꞌi eneleꞌmo luba hulata nohina yabe. Ai Galili kapoguti hapi filoto yaꞌmana suhi humofaꞌna nohigo yatai yaꞌmalo noabe.

Yesuhi Helotihi bulo ka foya li eteꞌahana

6 Pailatiu ana kaꞌanilo keheliloto ma luto enoloka hoꞌehina: Yaꞌmana boba Galili kapolo bo nohifihe? 7 Enali lu emigo akeheliloto Yesu ai Helotiu kaba huꞌehina melugu bo nohigo keheliloto Helotiu nohinaga Yesuhi ho lifiꞌehina. To yaꞌmana yupahi Helotiu Yelusale hepatoga olotoꞌa minoꞌehina yabe. 8 Helotiu Yesu bu goloto gelo biꞌehibe. Ai Yesuhi kaꞌago kehelilata nohuto hena huto ana bo bu galube luto kana yatamalo geba huto minoꞌehina. Yesu topa hoseꞌna foya mone li huto hinogo bu galube luto ekesa kehelito minolata huꞌehibe. 9 Ya higo Helotiu Yesuhi kaga babu luto fato fatoꞌi loka hoꞌehina yabe. To Yesu Helotihi kagaꞌalo nonaꞌa lu meemise minoꞌehibe. 10 Enali sipi monoto bonaꞌi to keya kagalo keheli bati hiꞌahana bonaꞌi enali Yesuhi mehaꞌasilo nehite kaga amuya melete lilete ka foya li eteꞌahana. 11 To Helotiu gimi boꞌa hiti Yesu kaga foipa foipaꞌa lu etelete kiya hu eteꞌahabe. Ya nehite enali kata mone hetofa fayahaꞌauba lubo labo luꞌehina katatuꞌi hepi etelete heꞌmi etago Pailatiu nohinalo akuꞌi buꞌehina yabe. 12 Helotiu koyapaꞌi Pailati hiti fatehi lolo hite minelata hiꞌahaꞌina yabe. Ya hiꞌahaꞌina yatai li koguna iꞌahaꞌibe.

Pailatiu ligo Yesuhi malipu yafalo heꞌahana

Mt 27:15-26; Mk 15:6-15; Yn 18:39–19:16

13 To Pailatiu sipi mono bonaꞌi to kibina bonaꞌi to boanaꞌi hiti eneleꞌmo nupa higo enali ete li gehesa hiꞌahana. 14 Ya hago ai lu epiꞌehina: Lenali yaꞌma bo akuꞌi leꞌmete nanitoga elete ma lite liꞌahabe, ai boanatimagihi bati mehina kaga lu noepina bo yabe. Ya liꞌahana nani yatai lenali lenogobisalo mana bouba kegeiyoꞌna li huto huꞌehilinaꞌmu beloloto bu gona asaga lenali lilete ka foyagu leꞌme nemalana suhi ai li huto mehuꞌehibe. 15 To Helotiu hiti ana huto yaꞌmanamofihi kegeiyo huꞌehilinanaꞌa bu megose nanitoga ho lifigo akuꞌi leꞌmete neabe. Lenali kehelilo, to ai yaꞌma bouba foipana sipiꞌa li huto ya huto haluta bati huto yabe to ai sipi foipana li huto mehuꞌehinaya hena hibe luto ho fililune. 16 Ya huꞌehinagi nani nagatuꞌi yaꞌmana bo biyigilotoꞌni gulu hoto heꞌmi etenogoꞌni bilibe. 17 Ya huꞌehina koyapa kanagu suhi mone ma hite megeꞌi melelata hiꞌahana. To Pasa noseꞌna nelata nehana yaꞌma sipi fuli kanagu Pailatiu nagalugu nehana boguti moneꞌisi eneleꞌmo heꞌmigo bilata hiꞌahana yabe. 18 Ya noligo asaga boanaꞌi li nupa hite minanamagi sipi kehe ilete ma lite liꞌahana. Yaꞌma bo ho nefilite Balabasihi leꞌmo buto bi letobo. 19 Balabasiu ai gamani bonaꞌmagi kagaꞌmu luto luba li ho tiloto bo mone ho filiꞌehinalo nagalugu leꞌmo malago nominana yabe. 20 To Pailatiu akuꞌi kehe ito lu epiloto Yesuhi heꞌmi etenogo bilubeꞌmu huꞌehina. 21 Ya ligo enali kehe napa ilete ma lite liꞌahana: Malipu yafalo halo. Malipu yafalo halo. 22 Ya lago akuꞌi loegi monegi yupahi Pailatiu lu epiꞌehina: Lenali henaꞌmu nelabe? Ai yaꞌma bouba hena huse foipana li huto huꞌehibe? Aiꞌi ho fililuta foipanaꞌa nani bu megona bomuꞌi lenali halune halune nelabe. Ya huꞌehinagi nani naga osatuꞌi biyigilotoꞌni heꞌmi etenogo bilibe. 23 Ya ligo enali amuya melete uleꞌale hilete sipi kehe ite babu kaga lite ya hite malipu yafalo haluneꞌmu hiꞌahabe. To enali sipi kehe ite kaga lanauba Pailatihi kaꞌa hete leꞌmo meluga meleꞌahana yabe. 24 Ya hago Pailatiu enali lana kaꞌaniuba hago enali enemegeꞌi moloto enabaga liyafa hilubeꞌmu huꞌehina yabe. 25 Yaꞌma bo ai gamani bonatoga luba li huto huloto bonaꞌi enoho filiꞌehina bomofihi boanaꞌmagi akuꞌi leꞌmalune lite lago Pailatiu Balabasihi li gulu fo etago buꞌehina. To enali kaga lana enemegeꞌi moloto Yesuhi gimi bomagihi enayanugu moloꞌehina yabe.

Yesuhi malipu yafalo heꞌahana

Mt 27:32-44; Mk 15:21-32; Yn 19:17-27

26 Enali Yesuhi leꞌmete kapo melete nebite kapogu bo mone Simoni ai Sailini melugu bo fo telete yato liꞌahana. Ai kifiguti oto sipi hepalugu tilubeꞌmu nohina bo yabe. To enali Yesuhi malipu yafa lite giꞌnalo malago kofiloto Yesuhi megeꞌi moloto buꞌehina.

27 To babu boanaꞌi bululu hite megeꞌi lifite nebago lugaꞌa anaꞌmagi eniginaga fi emilete yibisu kalasu hi etete lubahaꞌani hosopa igo biꞌahana yabe. 28 Ya nehago Yesu i behe huloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali Yelusale anaꞌise. Nani kumuꞌi yibi nama mehi netalo. Lenalitiniꞌmu hiti to lenali yagapanatinimagitoga yibi nama hi epalalo. Sipi ketanauba hu epalalibe. 29 To kana alihi mone huto hilina yupahi ma lite lilanaꞌmu: Enali anaꞌi yagapanaꞌi meketose, enali yagapanaꞌi meketeꞌahana, enali anaꞌi yagapanaꞌi amihi meligiꞌahana, yaꞌma enali bati hite minalunagihe. 30 Ya manana huto hilina yupahi enali kosamagihi ma lite lu epilanaꞌmu: Miya kosamaka limito ifi to letobo. To bohupoꞌmagihi leleꞌmo fala ki letobo, lite lilanaꞌmu yabe. 31 Yatai yaꞌmana suhi yafa nogoyaꞌa hiti ninalo nehabe ya nehana enali yafa hosopa iꞌehinalo hena suhi hilana niꞌibe? yaꞌma luto Yesu lu epiꞌehina.

32 Enali ana hite foipa bole loemo eteleꞌmete hiti biꞌahana. Enali Yesu hiti moneko kumu enoho fililuneꞌmu hiꞌahana yabe. 33 Enali bohupoꞌi mone nina kosa lataha felisa legita kosa yabe lite lilata nehanalo Yesuhi malipu yafalo nehete to foipa bole luga luga eteheꞌahana yabe. Moneꞌi yahi lamagaꞌaga nehete moneꞌi Yesuhi yahi sogaꞌaga malipu yafalo nehete hiꞌahana. 34 Ya hite neenahago Yesu ma luto luꞌehina: Foipanaꞌani li heꞌmi epolobo, Afoꞌniga. Enali yaꞌmana li huto nehananamofihi hapaꞌa ya suhi nohutagihe lite keheli bati mehiꞌehite nehabe. Ya noligo enali guketeꞌalo enaliꞌani kati yokoloꞌna hilete li futili katili hiꞌahana yabe. 35 Bonaꞌi lugaꞌa analo ho tite minete gili gili nehago Yuta kaba bomagi Yesuhi kiya hi etete yokolo ka lu etete ma lite liꞌahana: Ai fato bonaꞌi eneheꞌmoꞌehina yabe. To ai lusiga luto kokulumaguti oꞌehina bo, Mesiau, Huꞌmamofihi panaꞌa nohutomo ai aiꞌa heꞌmalibe. Enali ya lite baiꞌi emite mineꞌahabe. 36 Enali gimi bomagi hiti ana hite kiya yokolo hu eteꞌahana. Enali gufasilo bu leba telete ekesa nagamiꞌi emiluneꞌmu hiꞌahana yabe. 37 Ya hilete enali ma lite baiꞌi emilete liꞌahana: Kai lusiga luto Yuta bonaꞌmagi kibina boꞌani nohutomo yalo yatai kaika kubuto bibo. 38 To fayahi mone ifo latahaꞌalo gete meleꞌahanamofihi kaꞌa ma luto minoꞌehina: Ma Bo Ai Yuta Bonaꞌmagi Gihiti Boꞌani Yabe.

39 Foipa bo loemo malipu yafalo Yesu hiti etahana moneuba ma luto Yesuhi baiꞌi emito huli ka lu etoꞌehina yabe: Kai lusiga luto Mesiaga nohutomo kaika kubuto biloto leꞌaliꞌi leꞌeheꞌmobo. 40 Ya ligo mone malipu yafalo lugaꞌaga heꞌahana bouba ana kaꞌa keheliloto ma luto ka emekiꞌehina: Kai ai hina suhi luto kagabu noginaya kai Huꞌma kumu koli mehapihe? 41 Enali leꞌaliꞌi leꞌahanaya bati hite neleꞌahabe. Leꞌali bati mehina suhi li huto huꞌohuꞌina hapatiꞌamu lite bati hite neleꞌahabe. Ya huꞌehina ai yaꞌma bouba kegeiyo huto foipana li huto mehuꞌehina bo nohibe. 42 Ya luloto ma luto Yesuhi lu emiꞌehina: Yesuo. Kai alihi kaba bo lolo hulotomo nani kumuꞌi kekesu meheno. 43 Ya ligo Yesu ma luto lu emiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nokumube. Yatai maꞌasi kai nani hiti miya omihi foyagu minaluꞌibe.

Yesu afiliꞌehina

Mt 27:45-56; Mk 15:33-41; Yn 19:28-30

44 To fuligaha kana lolo hulago analo asaga melugu metepu i baga ito buto utehi yege nesiꞌasi limiꞌehina. 45 To kaꞌmuya sipi mono nonugu pa sose kagamofi kumu hasa hu meleꞌahanalo kata mone sipi yatamalo li putu putu tite i hekini leꞌahana yaꞌma folaganuguti i hegege huto i loe huꞌehina yabe. 46 To Yesu sipi kehe moneꞌa hiti iloto ma luto luꞌehina: Afoꞌniga. Kai kayanugu nemehaꞌni nomolobe. Ai ya luto luloto afiliꞌehina yabe. 47 Gimi bomagihi kaba boꞌaniuba yaꞌmanana huto hinamofihi hapaꞌa bu go su holoto Huꞌmamofihi gelo bi emito ma luto luꞌehina: Maꞌnaka luto yaꞌma boya bebe sana bo yabe. 48 To asaga boanaꞌi ete li nupa hite gili gili hana asagaꞌna huto higo enubuꞌaniguti bu ganamagihi sipi enelesaꞌani ligo yaꞌmana fato huseꞌna huto hibe lite enekesa keheli keheli hilete i behe hite biꞌahana. 49 Yesuhi laluꞌagi lugaꞌa hiti to anaꞌi lugaꞌa hiti Galili kapoguti Yesuhi megeꞌi lifite eꞌahanamagi nesiꞌasi fotoꞌi mino melete mineꞌahana enali asagaꞌna Yesuhi hu etanana bu geꞌahana yabe.

Enali Yesuhi gufa efaha mulilugu meleꞌahana

Mt 27:57-61; Mk 15:42-47; Yn 19:38-42

50 To bo mone minoꞌehina ai giꞌa Yosefe. Ai sipi hepaꞌi mone Yuta melugu nina hepaꞌi giꞌa Alimatia hepato bo yabe. Ai kanisole nohuto komopaꞌa bati huto niꞌigo bebe soto koyone huto nominana bo. 51 To ai mono kanisole bonaꞌi lugaꞌamagi Yesu kumu lulata hana kaꞌani lagaꞌa mebesilata huꞌehina. Ai Huꞌmamofihi Kapoꞌa alinaꞌmu yabe luto geba huto nominana bo. 52 Yaꞌmana bouba Pailatitoga buto loka hoto luꞌehina: Nani Yesuhi gufaꞌa lilubeꞌmu nohunaya bati hutofi lilubeꞌmu nohube. 53 Ya luto luloto Pailatiu: Oꞌyo, ligo Yosefeu buto Yesuhi gufaꞌa malipu yafaloti lilago limiloto koholi katagu leꞌmo mololoto sa gi etoto lito buto muli kapo efanugu lolo hiꞌahana koyapaꞌi filiꞌehina bonaꞌi memeleꞌahana ana mulilugu moloꞌehibe. 54 Yaꞌma kana ai fuli kanalo nete minalana noseꞌna li loloba huse kanagu niꞌinamo to fuli kanaꞌa yatai ahuto hilubeꞌmu nohibe.

55 To anaꞌi enali Galili kapoguti ho tilete Yesuhi megeꞌi lifite eꞌahana anaꞌi enali Yosefehi megeꞌi melete biꞌahana yabe. Ya hilete enali efaha muliꞌi bu geꞌahana yabe. To ana bite Yosefeu Yesuhi gufaꞌa hena hena huto malafi lite bu go bati hiꞌahana yabe. 56 Enali abu gelete nohaꞌaniga bila bila hiꞌahana. Ya hilete enali tu mesebe hiti to hetofa kifina hiti li loloba hiꞌahana yabe. To fuli yupahi enali keya kauba luꞌehina suhi hite mino fulu hite enabasu biꞌahana yabe.

24

Yesu akuꞌi ho tiꞌehina

Mt 28:1-10; Mk 16:1-8; Yn 20:1-10

1 To yalo etehi foluguꞌi ana anaꞌmagi tu mesebe hiti to tu bina kifina hiti li loloba hite meleꞌahana lileteꞌani Yesuhi gufaꞌa meleꞌahana efaha mulito biꞌahana. 2 To sipi efatuꞌi muli kasihaꞌalo i hekini leꞌahana ali behe hu heꞌmiꞌahago hokolo huto niꞌigo bu geꞌahana. 3 Ya hilete enali ana muli kasito bilete heꞌmi eteꞌahana nebelusalo bu gana Sipi Bo Yesuhi gufaꞌa meniꞌigo bu geꞌahana. 4 Ya huꞌehigo enali enekesa yigi fato fato hilete negi nagi nete nehago bo loemo ana lebato ho tiꞌahaꞌina to etali guketeꞌatitiuba fi besa lo baga iꞌehina yabe. 5 Enali ana anaꞌi enelesaꞌani ligo koli hilete melugu lipi gehesa i baga iꞌahana. Ya nehago etali ana anaꞌi lu epiꞌahaꞌina: Lenali hena hibe lite filiꞌahana bonaꞌmagi hepalugu aho tiꞌehina bomofi kumuꞌi sa sa nehabe? 6 Ai malo menohibe. Ai aho tiꞌehibe. Ai Galili kapolo lenali hiti nohuto ma luto lu lepiꞌehina kaga molo lenali lenekesa yigilo. 7 Enali Kokulumaguti limiꞌehina Bo foipa bomagihi enayanugu binogo malipu yafalo henogo filito loegi monegi yupahi ho tilinaꞌmu yabe luto lu lepiꞌehinamo niꞌibe. 8 Ya laꞌigo enali ana anaꞌi Yesu koyapaꞌi lu epiꞌehina kaꞌa enekesa hokolo huꞌehina yabe. 9 Ya higo enali ana muli efa kapo heꞌmite i behe hite biꞌahana. Ya hilete enali bite aposolo panaꞌa nayahi luga luga su hoto nigigusagati mone heleko malago nehanamagi hiti to asaga bonaꞌi lugaꞌa hiti asaga kaga lu epiꞌahana. 10 To ana anaꞌi enali anana huto hina bu geꞌahanaya Malia yaꞌma Magatala hepato aꞌi yagi Yoana yagi to Malia, Yemesihi itoꞌafu yagi to lugaꞌa anaꞌi hiti bite bu geꞌahanamagi Yesuhi aposolo panaꞌa ya huto asagaꞌna huto huꞌehibe lite lu epiꞌahana yabe. 11 Ya lite lu epigo enali aposolo panaꞌamagi kilihe ka beto hu nelimibe lite ana kaꞌani li latahaꞌanigu memeleꞌahana. 12 To akuꞌi Pitau ho tito hololu luto buto ana Yesuhi heꞌmi eteꞌahana mulito nehetiꞌehina. Ya huloto ai lipito ana muli kapoluga bu golago tina Yesuhi sa gi eteꞌahana kataꞌago niꞌigo bu goꞌehina. Ya huloto ai akuꞌi i behe huto hepatoga buloto yaꞌmana huto huꞌehinanamuꞌi ekesa keheli keheli huꞌehina yabe.

Emeasi hepa kapolo loe bomaleꞌi Yesuhi bu geꞌahaꞌina

Mk 16:12-13

13 Ana yupahi Yesuhi panaꞌaloboꞌa loemo kapo melete lagaso hepaꞌi mone Emeasi yabe lilata nehanalo biꞌahaꞌina. Ana hepaꞌi Yelusaleti foto huka huto nina hepato yabe. 14 Etali kapo melete nebite asagaꞌna huto nohinanamofihi kaꞌa beto hite biꞌahaꞌina. 15 Etali kaga beto hite nebite ana kaga ai lu emigo ai lu emigo hite nebaꞌigo Yesu aiꞌa oto folagahaꞌatitigu huto hulago li moneko hite moneka biꞌahana yabe. 16 To etali ai abu gaꞌinaya to ai Yesu nohibe lite okabaꞌa bu go fe lite hite bu megeꞌahaꞌina. 17 To ai ma luto etoloka hoꞌehina: Letali henanaꞌmu kaga lime lime nebite kapo nemalaꞌibe? Ya ligo etali etiginaga fina bole mopo mehise ho ti fefe hiꞌahaꞌina. 18 Ya hilete mone bo giꞌa Kiliopasi yabe lite giꞌa nehana bouba ma luto lu emiꞌehina: Babu bonaꞌi fato fato hepatoti li nupa hite yatai Yelusale hepato nehabe. To kai moneꞌisimaka asagaꞌna Yelusale hepalugu yatai kanaꞌagu huto huꞌehinanaya mekeheliꞌahapihe? 19 Ai ya luto loka hago Yesu ma luto loka hoꞌehina: Henana huto huꞌehibe? Kai lu nimibo. Etali ma lite lu emiꞌahaꞌina: Yaꞌmana Nasalete bo Yesu aito huto huꞌehinana yabe. Ai ka lu yege hose bo nohuto ai asaga boana enubulo hiti to Huꞌmamofihi bulo hiti amuya liliꞌna liloto to amuya kaga lu epiꞌehina bo yabe. 20 To enali sipi mono boti to enali enikibina botimagi enali gamani bomagihi enayanugu meleꞌahana yabe. Ya hago enali malipu yafalo ho filiꞌahana yabe. 21 Ya huꞌehina lali koyapaꞌi ma luto lekesa yigi emiꞌohuta. Ai yaꞌmana bouba Isilaeli boanaꞌi enubuto bito eneleꞌmo hetofa kapogu malalibe luto keheliꞌohuta yabe. To mone kaya ma huto niꞌibe. Asagaꞌna ahuto huꞌehina kanaꞌaya yatai loegi monegi yupahi lolo hilubeꞌmu nohibe. 22 To yatai etehi foluguꞌi anaꞌi lugaꞌa lali nagaluguti mulito bite Yesuhi gufaꞌa sa sa hana minigiꞌehigo enali i behe hite ete ana kaga lu limigo lali topa hoto tili huꞌohuta yabe. 23 To enali ya hite ete lalitoga ma lite liꞌahana yabe: Lali agelo bomagihi enemehaꞌani bu gonogo ana agelouba ma luto lu limiꞌehina: Ai aho tito nohinagihe luto luꞌehina yabe. 24 To lalitiguti bo lugaꞌamagi ana hite bite ana Yesuhi meleꞌahana muliꞌi bu geꞌahana yaꞌa anaꞌmagi liꞌahana suhi lite Yesuhi gufaꞌa bu megeꞌahana yabe.

25 Ya luto lulago Yesu ma luto lu etimiꞌehina: Letaliya negi neꞌahaꞌibe. Koyapaꞌi lu huto huto bonaꞌmagi geꞌahana kaꞌanimu letali keheli fulu hite li latahatitigu meleꞌahaꞌibe. 26 Henabe lutobe? Mesiahi yataꞌa gabu foya kofiloto su henogo Huꞌmau leꞌmo ho tigo alihi Huꞌmamofihi fana mehenaꞌagu tiꞌehibe, luto, 27 to ai Moseu hiti to lu huto huto bomagi hiti ai kumu fayahi koyapaꞌi geꞌahanaloti mono kaga silagaꞌnamo hapi fito luto tiloto etegekesa lu hokolo huꞌehina.

28 Ya ligo enali kapo melete bite etali neminaꞌina hepato tiluꞌibeꞌmu nehaꞌigo Yesu ai etimiꞌi molo ka huloto kapogagoꞌi bu bebe salubeꞌmu huꞌehina yabe. 29 Ya nohigo etali yato lite leꞌmo melelete ma lite lu emiꞌahaꞌina: Yege alimi foloseꞌna nohina sinihi gilinaꞌmu yagi kai leꞌali hiti buto kalune. Ya laꞌigo Yesu etali nonuga tite mineꞌahana yabe. 30 Alihi enali noseꞌna naluneꞌmu nehite Yesu etali hiti moneto mineꞌahana. Ya huloto ai beleti noseꞌna liloto Huꞌmamofitoga fokehi ho emiloto gofa hoto etimiꞌehina yabe. 31 Ai ya nohigo etali etubuꞌatiti i fana tago Yesuhi bu gete akeheliꞌahaꞌina yabe. Ya nehaꞌigo anaꞌasilo Yesu etali etubulo minigiꞌehina yabe. 32 To etali kaga liꞌahaꞌina: Leꞌali kapo moloto nooꞌigo ai mono kamofihi hapa hapaꞌa lu leꞌemiꞌehina nohigo ana kanalo komopatiꞌagu sabiyana lolo hu leꞌetoꞌehina yabe.

33 Etali ya lite lilete anaꞌasilo ho tite i behe hite Yelusale hepatoga biꞌahaꞌina. Etali nehetilete nayahi luga luga su hoto nigigusagati mone heleko malago Yesuhi aposolo panaꞌa hiti to lugaꞌa bonaꞌi hiti li nupa hite nehago bu enegeꞌahaꞌina. 34 To enali lu etimiꞌahana: Lusiga luto Sipi Boti aho tiꞌehibe. Simoniu aiꞌa abu goꞌehibe. 35 Enali ya lago etalitoga ana hite kapo melete nebaꞌigo Yesu etubulo huto huꞌehina kaga ana hite beto hite lu neepite to ya huto beleti noseꞌna lito gofa hoto leꞌemigo bu go bati huꞌohuꞌibe, lite lu epiꞌahaꞌina yabe.

Aposolo panaꞌmagi Yesuhi bu geꞌahana

Mt 28:16-20; Mk 16:14-18; Yn 20:19-23; Apo 1:6-8

36 Enali yaꞌmana kaga beto kato hite lu keheli fa keheli hite nehago Sipi Bo aiꞌa folagahaꞌanigu huto huꞌehina: Fuluna lenalitoga mineno, luto Yesu lu epiꞌehina. 37 Ya higo enali topa hete sipi koli hilete fele noabe lite keheliꞌahana. 38 Ya nehago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali henabe lite topa nehabe? To lenali henabe lite lenekesa yigi yigi nehabe? 39 Lenali nigi nayahaꞌni bu galo. Naniꞌni nohube. Lenali nani nugufalo li kehelite, bu galo. Ai felemofihi gufaꞌa hiti felisaꞌa hiti meminolata nohibe. To naniya nugufaꞌni hiti felisaꞌni hiti niꞌigo bu negabe. 40 Yesu ya luto lu epiloto ai yahaꞌa hiti gigusaꞌa hiti enelepiꞌehina. 41 Ya ligo enali enegelo gofa bilete Yesuhi kaꞌa li latahaꞌanigu memelese ai nohibe lite mekeheligo Yesu enoloka hoꞌehina: Lenali noseꞌna meleꞌahafihe? 42 Ya ligo enali laita hiꞌahana fayaꞌi nekisa meleꞌahanana li emiꞌahana. 43 Ya hago ai ana fayaꞌi liloto enubulo noꞌehina yabe.

44 Ya huloto ai ma luto lu epiꞌehina: Koyapaꞌi nani lenali hiti nohutoꞌni alu lepiꞌohuna yabe. Asaga kaga nani kumu lite Mosehi bukugufi to lu huto huto bomagi bukugufi to nama liꞌahana bukugufi koyapaꞌi fayahi geꞌahana asaga yaꞌmana kagauba legeyaꞌa manaꞌa huto hilibe luto lu lepiꞌohuna yabe. 45 To ai ya luto lu epito enegekesa lu hokolo higo enali Huꞌmamofihi kaꞌa fayahi goꞌehina keheli bebe seꞌahana. 46 Ya hago ai lu epiꞌehina: Mono kagu ma luto nina yabe. Mesiau gabu giseꞌna li kofito fililoto loegi monegi yupanugu akuꞌi kene keliguti ho tilinaꞌmu yabe. 47 To ai giꞌalo Yelusale hepatoti hapi filete kagaꞌa lite noto noto bonaꞌi asaga kapoga lu yege henogo ai giꞌalo komopaꞌani i gelehe hilete foipanaꞌaniꞌguti mino bati hinogo Huꞌmau foipanaꞌani li heꞌmi epalalibe. 48 Lenaliya yaꞌma lu nolepuna kaga li futili katili hite yege yege bonaꞌi lu epilanaꞌmu yabe. 49 Ya nehinogo Afoꞌnifu ka molo yofo huꞌehinana naniꞌni lenalitoga ho lifinogoꞌni limilinaꞌmu. Lenali yaꞌmana nohi hepalugu geba hite nehinogo kokulumamofihi amuyanaꞌa lenalitoga alina yupahi hapi filinaꞌmu yabe.

Huꞌmau Yesuhi kokulumalugu leꞌmoto tiꞌehina

Mk 16:19-20; Apo 1:9-11

50 Ya huto lu epiloto ai eneleꞌmo bululu huto hepaluguti fegutoga limilete Betani eneleꞌmoto buꞌehina yabe. Ya huloto ai yahi li saga huloto lusa gi epoloꞌehina yabe. 51 Ai lusaꞌa gi epoloto nohigo Huꞌmau fulu fulu huto kokulumalugu leꞌmo saga huꞌehina yabe. 52 To enali Yelusale hepaꞌani i gelehe hite nebite enegelo bime bime biꞌahana yabe. 53 Ya hilete enali asaga yupahi sipi mono nonugu nehite Huꞌmamofihi giꞌa liyafa hiba hiba hite mineꞌahana yabe.

YONI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

YONI

Yoniu ka lamaꞌamu koyoꞌehina

1

Mino kosaba huse kaga

1 Koyapaꞌi yataꞌa meꞌmo asagaꞌna huto mehuꞌehigo Kaga minoꞌehina. Ai to Huꞌma hiti moneka mineꞌahaꞌina yabe. Kaga to Huꞌma aiꞌa moneko legege nohibe. 2 Koyapaꞌi yataꞌa Kaga Huꞌma hiti moneka mineꞌahaꞌina yabe. 3 Huꞌmamofihi Kagaꞌauba asagaꞌna ailugutiko lolo huto tiꞌehina to mone lolo huꞌehinaꞌa be meligiꞌehina yabe. 4 Mino kosaba husemofihi kaga ailugu niꞌigo yaꞌmana kagauba asaga bonaꞌi eneleꞌmo fana tolata nohibe. 5 Yaꞌmana fana mehuba metepu li besa lolata nohinagi metepuꞌuba fana mehi leꞌmo fi tolata menohibe.

6 To Huꞌmau bo mone ho lifiꞌehina ai giꞌa Yoni yabe. 7 Yoniu kohe toto fana mepofi kumu yaꞌma kagaꞌa boanatoga lu yege henogo asaga bonaꞌmagi kehelilete ana kaga komopaꞌanigu li malalabe luto huto huꞌehina yabe. 8 Yoniu aiꞌa fana mehi menohina ai yaꞌma fana mehi kumu boanatoga kaga lu yege halubeꞌmu oꞌehina yabe. 9 Yaꞌmana fana mehi lamanaꞌauba asaga melugu noto noto bonaꞌi eneleꞌmo besa lo baga ilinaꞌmu yabe.

10 Ana Kaga ai melugu nohuto to yana Huꞌmamofihi Kagaꞌauba asaga meꞌmomuꞌi lolo li huto huꞌehina niꞌinaya to melugu boanaꞌmagi aiꞌi keheli bati mehiꞌahabe. 11 Aiꞌa meꞌalo oꞌehinagi akuꞌi aiꞌa bonaꞌamagi bu go bati hite be tigite agoya hu meemiꞌahana yabe. 12 To bonaꞌi lugaꞌamagi be tigite leꞌmo bati hite agoya hu emiꞌahana. To ya hiꞌahanamagihi yaꞌma Huꞌmamofihi yagapanaꞌa yabe luto ai eneleꞌmoto enebe tigiꞌehina. 13 Enali Huꞌmamofihi yagapanaꞌa lolo hiꞌahana itoꞌanigihi afoꞌanigihi enugufa enemeto meniꞌibe. Huꞌmau aiꞌa yagapanaꞌni yabe luloto afoꞌanifu nohibe.

14 Kagauba ai bo huto huloto lali folagahatigu minoꞌehina. Lali ai fana mehaꞌa abu goꞌohune. Ai yaꞌma moneko panaꞌmofihi fana mehaꞌa afotifu ho lifigo oꞌehina aitoga fulunaꞌa hiti ka lamanaꞌa hiti bai toto minoꞌehibe. Ai fana mehaꞌaya panaꞌa yegeꞌa aigo afoꞌafitogati liꞌehina.

15 Yoniu sipi kehe ito kagaꞌa ai kumu ma luto lu yege hoꞌehina: Ai yaꞌma alihi nemegeꞌi noanauba nebe ligito kibina bo nohina luto henaꞌmugope ai koyapaꞌi yataꞌa mino lito buꞌehigo nani alihi itoꞌnifu neketoꞌehina yabe. Ai yaꞌma bomofi kumu luꞌohuna yabe luto Yoniu ya luꞌehina.

16 Bonaꞌi eneheꞌmoseꞌnaꞌa samahi tiꞌehinaguti limito lusa gi letoꞌehina koyo koyo bito lusa limiba limiba nohibe. 17 Henaꞌmugope Huꞌmau keya ka Mosehi bagalo moloꞌehina. Ya huꞌehinaya leheꞌmoseꞌna hiti to ka lamanaꞌa hiti Yesu Kilisitotogati noabe. 18 To bonaꞌi moneuba Huꞌmamofihi bu megoꞌehibe. Yaꞌma Huꞌmamofihi panaꞌa monekoꞌuba ai afoꞌafi hiti moneka mine hepiꞌahaꞌinauba Huꞌmamofihi hapaꞌa lu huto huto lu limiꞌehina yabe.

Nagamiꞌi folo epolose bo Yoniu kaga luꞌehina

Mt 3:1-12; Mk 1:1-8; Lk 3:1-18

19 Yuta bonaꞌmagi mone yupahi mono noto bonaꞌi lugaꞌa hiti to Libai nagaꞌamofihi bonaꞌi lugaꞌa Yelusale hepatogati enoho lifigo Yoni nohinalo henetite loka haluneꞌmu hiꞌahana: Kaibe, kiyiꞌaga nohane? 20 Ya lite loka hago Yoniu kaga mone bahane mehose lu huto huto ma luto lu epiꞌehina: Nani Huꞌma leꞌmo ho tiꞌehina bo, Mesiaꞌita yaꞌma menohube. 21 Enali akuꞌi loka heꞌahana: Kai kiyiꞌaga nohane? Kai Elaiyaga nohapihe? Yoniu nonaꞌa luꞌehina: Oꞌe, yaꞌma menohube. To akuꞌi loka heꞌahana: Kai kaga lu huto hulata kegeba huꞌohuta bomo nohapihe? Ya lite loka hago Yoniu: Oꞌe, luꞌehina. 22 Kai kiyiꞌaga nohapi lu limibo. Lali loho lifiꞌahana bonatoga kagalo nonaꞌa lu epilutaꞌmu yagi kaika kiyiꞌaga nohube nolane? 23 Ya lite lago Yoniu lu epiꞌehina: Nani mana nohube:

Bo moneuba ka meluguti

Sipi Bomofihi Kapoꞌa

bili etobo luto,

sipi kehe noinamofihi nogoꞌa nohibe.

Yaꞌma kehe noinana nani nohube. Koyapaꞌi lu huto hulata bo Aisaiyau yanana luto luꞌehina yabe.

24 Loka heꞌahanamagi enali Felosi bonaꞌmagi yaꞌma Yonitoga enoho lifigo eꞌahana yabe. 25 Enali loka heꞌahana: Kai Mesiaꞌita menohube lane to Elaiyaꞌita menohube lane to kaga lu huto hulata bo sipiꞌa menohube lane, yalo kai hena hibe luto boanaꞌi nagamiꞌi nofolo epalane? 26 Ya lite loka hago Yoniu kaꞌanilo nonaꞌa ma luto epiꞌehina: Nani faꞌmene nagami lafatu nagamiꞌi nofolo epolonaya folagahatinigu bo mone ho tito nohina bu megeꞌahabe. 27 Ai nani nemegeꞌi alihi noabe ya nohina nani ana bomofihi gigu suꞌamofihi naga gulu ho etalunaꞌa huto bati menohube.

28 Yaꞌmana kaga liꞌahana Betani hepato Yotani nagamiꞌi muya beletoga huto huꞌehina. Analo Yoniu nagamiꞌi folo epoloꞌehina hepatoya.

Huꞌmamofihi sipisipi yaga nalaꞌa Yesu yabe.

29 Etekaꞌa Yesu Yoni nohinalo ago bu goloto ma luto lu epiꞌehina: Malo Huꞌmamofihi sipisipi yaga nalaꞌa nohibe. Ai asaga noto noto bonaꞌmagi foipanaꞌani li heꞌmi noepololata nohibe. 30 Yaꞌma bomofi kumu ma luto lu lepilata nohuna: Bo mone alihi nemegeꞌi noana ai nebe ligito nohibe. Henaꞌmugope ai koyapaꞌi analo nohigo alihi nani itoꞌnifu neketoꞌehina yabe. 31 Nani aiꞌi keheli bati mehuꞌohuna. Ya huꞌohunaya yaꞌmana bo Isilaeli bonaꞌi enelepilube luto nagami lafahi boanaꞌi folo epoloꞌohuna yabe.

32 Yoniu kaga mone ma luto lu huto huꞌehina: Sikalafuꞌuba nama lolo huto kokulumaꞌi heꞌmito limito aito minoꞌehigo bu goꞌohube. 33 Nani aiꞌi keheli bati mehuꞌohuna niꞌinaya Huꞌma aiꞌa nagamiꞌi buto folo epolobo luto noho lifiꞌehina ma luto lu nimiꞌehina: Kokulumaluguti limito bo moneꞌmofito latahaꞌalo nominenogo bu galata bouba ai bonaꞌmagitoga Hetofa Sikalafu ho lifigo limilinaꞌmu yabe. 34 To nani anana abu goꞌohube. Ana bo Huꞌmamofihi panaꞌa nohibe lu nolepube, luto Yoniu luꞌehina yabe.

Yesu aposolo bo loegi monegi eneleꞌmoꞌehina

35 Yago etekaꞌa Yoni panaꞌaloboꞌa loe hiti ho tite mineꞌahana. 36 Ya hiꞌahago Yesu anaga kapo moloto nobigo Yoniu bu goloto ma luto luꞌehina: Bu galo. Ma bo ai Huꞌmamofihi sipisipi nalaꞌa nohibe. 37 Loe panaꞌalobomaleꞌi Yoniu ya luto linaꞌa akehelilete Yesuhi megeꞌi lifite biꞌahaꞌina. 38 Ya nehaꞌigo Yesu i behe huto bu etogoloto ma luto lu etimiꞌehina: Letali henanaꞌmu sa sa nehaꞌibe? Ya ligo etali ma lite lu emiꞌahaꞌina: Labai, kai hiya nonugu nominane? liꞌahaꞌina. Yaꞌma Labai lali kagaluguti lu gelehe huto babafi bo yabe. 39 Ya lite loka haꞌigo: Letali ete bu galiyo, luto Yesu lu etimiꞌehina. Ya ligo etali nohi nominana bite bu gelete ai hiti ana yupahi analo mineꞌahana. Henaꞌmugope utehi yege alimi falalubeꞌmu nohigo yabe.

40 Atulu, Simoni Pitahi gonaꞌauba Yonihi kagaꞌa kehelilata nohinauba Yesuhi megeꞌi moloto buꞌehina. 41 Ai yataꞌa buto goꞌafihi Simonihi sa sa huto bu goloto ma luto lu emiꞌehina: Lali Mesiahi abu goꞌohune, luꞌehina. Yaꞌma Mesiahi ho gelehe huto Kilisito, gimofihi hapaꞌa Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo, nolune. 42 Ya lu emiloto Simonihi leꞌmoto Yesutoga buꞌehina. Ya higo Yesu bu goloto ma luto luꞌehina: Kai Yonihi panaꞌa Simonigamo nohane. Alihi kai kigika Kifasio luto halutaꞌmu yabe, luꞌehina. Yaꞌmana giꞌa lu gelehe hiluta Pita, ai mana gimofihi hapaꞌa Efahi yabe.

Filipi hiti Natanieli hiti Yesu kehe iꞌehina

43 Yago etekaꞌa Yesu Galili kapogu bilubeꞌmu nohuto Filipi bu goloto: Nemegeꞌi obo, luto kehe iꞌehina. 44 Filipiu ai Betesaita hepaꞌi Atulunogo Pitanogo ana hepato bo yabe. 45 To Filipiu bo mone Natanielihi sa sa huto bu goloto ma luto lu emiꞌehina: Koyapaꞌi Moseu ma bomofi kumu keya kagu goꞌehinamo lali abu goꞌohune. Ai Nasalete hepatoti Yosefehi panaꞌa yabe. 46 Ya luto ligo Natanieliu loka hoꞌehina: Nasalete hepatoti anaꞌina hetofaꞌa mone huto hilina niꞌifihe? Oꞌe. Ya luto loka hago Filipiu lu emiꞌehina: Kai oto bu gobo.

47 Natanieliu Yesu nohinalo nobigo bu goloto ai kumu ma luto luꞌehina: Bu galo. Ma bo lusi Isilaeli meto bo faga faga menina bo nohinagihe. 48 Ya ligo Natanieliu loka hoꞌehina: Kai naniꞌi hena huto keheliꞌahane? Yesu lu emiꞌehina: Filipiu kaiꞌi kehe meiꞌehigo nemuya yafa hapaꞌaluga nohanogo bu kogoꞌohube. 49 Ya luto lu emigo Filipiu luꞌehina: Tisao, kai Huꞌmamofihi panaꞌa nohane. Kai Isilaeli meto gihiti bomo nohane. 50 Ya ligo Yesu kaꞌalo nonaꞌa ma luto lu emiꞌehina: Kai nemuya yafa hapaꞌaluga nohanogo bu kogoꞌohube noluna kaga keheli uleꞌale huloto nolapihe? Alihi yaꞌmana mone be ligito sipina bu galataꞌmu yabe. 51 To Yesu ma luto lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube, kokulumaꞌi hokolo nohinogo Huꞌmamofihi ageloꞌamagi Kokulumaguti limiꞌehina Bomofilo tila limila nehinogo lenali bu galanaꞌmu yabe.

2

Kena Hepato bo alobole etayanugu liꞌahaꞌina

1 Galili kegiꞌa Kena hepato loegi monegi yege minoloto bo alobole loemo etayanugu liꞌahaꞌina. Bo alobole etayanugu liꞌina nonugu Yesuhi itoꞌafu minoꞌehina. 2 Bo alobole etayanugu lilaꞌina ete bu galube lite Yesu hiti panaꞌaloboꞌa hiti kehe ite elesana meleꞌahago anaga bite nehetiꞌahana. 3 To bai nagamiꞌi aꞌne su helago Yesuhi itoꞌafu lu emiꞌehina: Enali bai nagamiꞌani asu hoꞌehibe. 4 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Ma aꞌi yale, nani kumu ka ya hubo ya hubo melubo. Nani kanaꞌni meoꞌehibe. 5 Ya ligo koko panaꞌamagihi Yesuhi itoꞌafu ma luto lu epiꞌehina: Lenali ai kaga lu lepilinamofihi megeꞌi malalo.

6 To Yuta bonaꞌmagi mono hapaꞌaniuba luꞌehinaꞌa huto enayahaꞌani okala hilanaꞌmu lite me somo loegi loegi loegi babu nagamiꞌi moneko mesomogu hefiseꞌa nonuga minoꞌehina. 7 Ma me somogu asagaꞌi nagamiꞌi hefi bai talo, luto koko panaꞌi Yesu lu epiꞌehina. Ya ligo enali nagamiꞌi hefi bai te su heꞌahana yabe. 8 Ya hilago ai lu epiꞌehina: Lenali nagami anaguti lugaꞌa hekite lite bite noseꞌnalo kaba huꞌehina bomofihi emilo ligo enali ana hite biꞌahana. 9 Ya hago noseꞌna kaba huꞌehina bouba nagamiꞌuba bai nagami lolo huꞌehina nesiꞌa hekito nokeheliꞌehina. Hiyagati yaꞌma bai nagamiꞌi ite eꞌahafi luto ekesa yigiꞌehina. Ya hinaya to enali ana nagami hefite bana koko panaꞌmagi akeheliꞌahana yabe. To noseꞌnalo kaba huꞌehina bouba lihaꞌa yanugu nolina bomofihi kehe ito lu emiꞌehina: 10 Asaga bonaꞌmagi bai nagamiꞌi manaꞌa yataꞌa guna igo ne su helete alihi bai nagamiꞌi nesiꞌa sibina huꞌehinana guna igo nelata nehanana ninaya kai bai nagamiꞌi manaꞌamo mololoto nohatiti yatai lito ane.

11 Galili kegiꞌa Kena hepato Yesu amuya liliꞌnaꞌa yaꞌma yataꞌa yupahi li huto huꞌehina. To ai hetofa hapaꞌa enelepilago panaꞌalobomagi Yesuhi komopaꞌani emite keheli bati hi eteꞌahana yabe. 12 Yaꞌmanana su holago Yesuhi itoꞌafu yagi gonaꞌa hiti to panaꞌaloboꞌa hiti Kapaneami hepato limite lugufa kana mineꞌahana yabe.

Yesu sipi mono nonuga buꞌehina

Mt 21:12-13; Mk 11:15-17; Lk 19:45-46

13 Yuta bonaꞌmagi Pasa noseꞌna yaꞌma koyapaꞌi Huꞌmau lubuto biꞌehina yupa kumu luto noseꞌna naluta kanaꞌa leba notago Yesu Yelusale hepato tiꞌehina. 14 To sipi mono nonuga bonaꞌi lugaꞌamagi bulumaka yaga, sipisipi yaga to namalo maketi melete nehago ai tito bu enogoꞌehina. To lugaꞌa bonaꞌmagi efahi li behe hite epilata hite nehago bu enogoꞌehina. 15 Ya huloto Yesu nagaꞌi mone lito bonaꞌi i biyigilata nagaꞌi lolo huloto bulumaka yaga, sipisipi yaga to bonaꞌi hiti sipi mono nonuguti enegene ito fegutoga eneleꞌmo heꞌmiꞌehina. To efahi leka sose to li behe hite epite nehana bomagihi hitaꞌani ai li tiligi soto efahaꞌani libe fulugu bibe huꞌehina. 16 To namalo bisinisi li huto bomagihi ma luto lu epiꞌehina: Lenali afoꞌnifihi nohaꞌa situa li lolo mehite anaꞌinatini lite bufa hilo. 17 Ya ligo enali koko panaꞌamagi koyapaꞌi mono bukugu ka mone ma luto niꞌinauba enekesa i hokolo huꞌehina: Oho, Huꞌmao, kai nohaka sipina nebesinana niꞌigo bonaꞌmagi li sibina hilana komopaꞌnigu golo nobibe.

18 Yesu ya huꞌehigo Yuta bonaꞌmagi i behe hite loka heꞌahana: Kai amuya liliꞌna hena huseꞌi sipi li huto hitogo kai maꞌnaka luto kigi niꞌigo yaꞌmana liliꞌna noline lilune? 19 Ya lite lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa luꞌehina: Lenali ma Huꞌmamofihi nopo tele bilenogo nohi loegi monegi yegegu nani akuꞌi gilunaꞌmu yabe. 20 Ya ligo enali Yuta bomagi liꞌahana: Kufu 46 enebe ligigo ma nohi gi su heꞌahanamo ninaya kai loegi monegi yupahi li ho tito akuꞌi gi su halube nolapihe? 21 Yesu kaga luꞌehina mono nohiya aiꞌa yaꞌma gufaꞌamu luꞌehina yabe. 22 Alihi Yesu mala mala hepaga limito yege loegi monegi minotoꞌa akuꞌi filiꞌehinaguti ho tina yupahi panaꞌalobomagi koyapaꞌi yaꞌmana ka luꞌehinaꞌa enekesa i hokolo huꞌehina. Ya higo yaꞌma mono bukugu fayahi goꞌehina kaꞌa hiti to Yesu yaꞌmana luꞌehina kaꞌa hiti beto hite keheliya ite komopaꞌanigu meleꞌahana yabe.

Yesu asaga bonaꞌi fato fatoꞌi keheli su hoꞌehina.

23 To Pasa noseꞌna nelatana bonaꞌi Yelusale li gehesa hite nose kanaꞌalo Yesu lusi amuya liliꞌna fato fatoꞌi li huto hina yaꞌma babu bonaꞌmagi bu gelete aitoga komopaꞌani emiꞌahana. 24 Ya hana enaliꞌi Yesu keheli meepiꞌehibe, henaꞌmugope ai asaga bonaꞌmagi hapaꞌani akeheli su hoꞌohuto yabe. 25 Bonaꞌmagi kumu bo moneuba ya huse bo nohibe luto lu meemilinaꞌmu. Henaꞌmugope ai asaga bonaꞌi yege yegeꞌi nehanamagi komopaꞌani hiti hapaꞌani hiti akeheli baga iꞌehina yabe.

3

Yesu Nikotimasi hiti kaga luꞌehina

1 Yuta bonaꞌmagi kaba boꞌani mone minoꞌehina ai Felosi nagaluguti bo giꞌa Nikotimasi yabe. 2 Mone yupahi ai sininugu Yesutoga oloto ma luto lu emiꞌehina: Tisao, kai Huꞌmau koho lifigo limiꞌahata babafi nohataya lali akeheliꞌohune. Kai lusi liliꞌna nolitaꞌa huto mone keneꞌuba melilina Huꞌma aitoga mino hetofa hulenogomo yabe. 3 Ya ligo Yesu luꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nokumube. Keneꞌi moneuba Huꞌmamofihi Kapoꞌa bu megalina ai itoꞌafu akuꞌi keto kosaba hu tegi hilinaubago yabe. 4 Ya ligo Nikotimasiu loka hoꞌehina: Olopa bouba itoꞌafihi mupaguti akuꞌi hiyaꞌa huto limilinabe? Itoꞌafihi mupagu akuꞌi tinogo loe yupahi ketalinaꞌa huto meniꞌibe. 5 Ya luto ligo Yesu kaꞌalo nonaꞌa luꞌehina: Nani maꞌnaka lusiga luto lu nokumube. Keneꞌi moneuba Huꞌmamofihi Kapoꞌa bu galube linogomo ai nagamiꞌuba hiti to Sikalafuꞌuba hiti yataꞌa keto kosaba hilinaubago yabe. 6 Anaꞌina bona enugufaguti huto hulata nohina ya enugufa yabe. To Sikalafuꞌuba li huto hulata nohina ya Sikalafuꞌi yabe. 7 Itokafihi mupaguti akuꞌi huto hubo luto lu nokumunaꞌmu kai kekesa yigito topa mehobo. 8 Yasi nolitomo mehuba hinaga fato fato kegiꞌa lito nobigo nogoꞌago kehelilata nohataya to hiyaꞌaloti huto huloto hapi nofifi to hiya kegiꞌa nobifi yaꞌa mekeheliꞌahane. Asaga bonaꞌi Sikalafulugu mino kosaba nehana enali yaꞌmanana legita hite nehabe. 9 Ya ligo Nikotimasiu kaꞌalo nonaꞌa loka hoꞌehina: Hiyaꞌa huto yaꞌmanana huto hilina niꞌibe? 10 Ya luto loka hago Yesu lu emiꞌehina: Kai Isilaeli bonaꞌmagi babafiꞌanimo nohataya mana kaga keheli hokolo mehane. 11 Nani maꞌnaka luto lu nokumube. Lali keheliꞌohutanamofihi kagaꞌa noluto to lubutu bu goꞌohutanamofihi lu yege nohotaya to lenali folaganugu mone keneꞌmaka lali kaga keheli limilataꞌa mehane. 12 Nani ma meluguꞌnamofihi kaga lu lepugo kaꞌni keheli menimibe. Ya hanogo to kokulumaguꞌnamofihi kagaꞌa lu lepilunauba hiyaꞌa hite kaꞌni keheli nimilana niꞌibe? 13 Bo moneuba kokulumalugu metiꞌehibe. Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo, yaꞌma Kokulumaguti limiꞌehina Bouba moneko aisigo kokuluma hepaꞌi heꞌmito limiꞌehibe.

14 Koyapaꞌi Moseu ka melugu osifaꞌi yafaloꞌi li saga huꞌehina, ana supo lite Kokulumaguti limiꞌehina Bouba yafalo li saga hilanaꞌmu yabe. 15 Ya hilenogo aitoga komopaꞌani emite minalana bonaꞌmagi alihaꞌa minoba minoba hepaꞌi lilanaꞌmu yabe. 16 Huꞌmau ma melugu bonaꞌi asaga kumu lagaꞌa besinaꞌmu luto sipi ginaga nofigo gi moneko panaꞌasi ho lifigo limiꞌehina. Asaga bonaꞌmagi aitoga keheli uleꞌale hite komopaꞌani molo emite mefililana minoba minoba hilanaꞌmu yabe. 17 To Huꞌmau ma melugu panaꞌa ho lifigo limiꞌehina ai mana melugu bonaꞌi loko hilibe lutogope eneleꞌmo enubuto bilibe luto ho lifiꞌehina yabe.

18 Bo moneuba Huꞌmamofihi panaꞌa agoya hu emilina ai ka foya melilinaꞌmu. To bo moneuba aiꞌi agoya hu meemilina ai ka foya aliꞌehilibe. Henaꞌmugope ai Huꞌmamofihi moneko panaꞌamofihi agoya hu meemiꞌehinaꞌmu yabe. 19 To ka foya lisemofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe. Ma melugu fana mehena ahuto huꞌehina to bonaꞌmagi metepunamu laga epesibe. Enali metepunamuꞌi laga epesinaya henaꞌmugope enali foipa faipana lite nehana hapaꞌaniuba bati mehuꞌehigo yabe. 20 To bo moneuba foipa faipana lito minoto fana mehenamofihi ipakafa halina fana tose kapogu mebilinaꞌmu yabe. Henaꞌmugope foipa faipa suhaꞌa asaga bona enubugu hu yege mefilubeꞌmu yabe. 21 Ya huꞌehina ai maꞌnaka suhi hulata nohina bouba fana tanalo huto hulata nohibe. Ya higo asaga bonaꞌmagi bu go bati hilete Huꞌmamofihi megeꞌi moloto ai amuyalo liliꞌnaꞌa liꞌehibe lite lilata nehabe.

Yoniu Yesu kumu li huto hu etoꞌehina

22 Alihi Yesu to panaꞌalobomagi Yutia kegiꞌa henetilete analo kana loemo minete ana moneka nehite boanaꞌi nagamiꞌi folo epoloꞌehina. 23 To Aenoni hepato Selimi lebato nagamiꞌi babu lito ninalo Yoniu ana huto bonaꞌi nagamiꞌi folo epoloꞌehina. To boanaꞌi aitoga ete hago nagamiꞌi folo epoloꞌehina. 24 Yonihi gihiti bo Helotiu nagalugu leꞌmo memoloꞌehigo yabe.

25 To Yonihi panaꞌaloboꞌa lugaꞌamagi Yuta bo moneꞌmofihi kenasabo bite Yuta bonaꞌmofihi mono kaꞌanigu gufaꞌani okala hilata nehana hapaꞌaniꞌmu yaꞌma kaga moneya kenasabo biꞌahana. 26 Ya hilete enali Yonitoga bite aiꞌa panaꞌaloboꞌamagi lu emiꞌahana: Tisao, ai kumu lulata nohata bomo Yotani nagami mula beletoga kai hiti mineꞌahaꞌina bomoba kai keheli etoꞌahapihe? Ya bomouba ai nagamiꞌi nofolo epalago asaga boanaꞌi aitogago nebabe. 27 Ya lite lago kaꞌanilo Yoniu nonaꞌa luꞌehina: Kokulumaluguti Huꞌmau anaꞌina mone bomofihi emilina ya aiꞌa lilinaꞌa huto menohibe. 28 Koyapaꞌi kaga mone ma luto lu lepiꞌohunamo lenalitini akeheliꞌahabe. Nani Mesiaꞌita menohunaya Huꞌmau neleꞌmo kohe to etoto noho lifigo oꞌohube. 29 To bo moneuba aꞌi mone lilagomo ana aꞌi aiꞌa lihaꞌa minolata nohibe. To lihaꞌa lina bomofihi laluꞌafu ho tito bagaguti lina kaga keheliloto gelo sipi bito lihaꞌa maꞌasi liꞌehina bomofihi bagaguti kaga kehelilata nohibe. Yaꞌma suhi luto yatai nani komopaꞌnigu sipi negelo nobube. 30 Ai giꞌa tito sipi nominenogo nani nigiꞌni limito nesiꞌasi minalibe.

Kokulumaluguti limiꞌehina bo

31 Ai ifogati oꞌehina bo asagaꞌnalo ai kabaꞌa nohibe. To ma meto huto huꞌehina bo ai mana melugu bomo nohinogo melugu ninanamofihi kagago lulata nohibe. To ai kokulumatogati oꞌehina bouba asagaꞌna be ligito tito nohibe. 32 Ai asagaꞌna abu goꞌehinamofi hiti to asaga kaga akeheliꞌehinamofi hiti lu yege holata nohibe. Ya hulata nohinaya bo moneuba ana kagaꞌa keheli bati huto megeꞌi memololata nohibe. 33 To bo moneuba kagaꞌa li pili kolotomo Huꞌmau maꞌnakago lulata bo nohibe lulata nohibe. 34 Huꞌmau ho lifigo oꞌehina bouba Huꞌmamofihi kagaꞌago lu yege holata nohinaya henaꞌmugope Huꞌmamofihi Sikalafuꞌauba aitoga bai toꞌehigo yabe. 35 Afoꞌafu Panaꞌa lagaꞌa gofa besigo kibiꞌehina panaꞌni yabe luto aitogago mehaꞌa emi su holoto asagaꞌna ai yahaꞌa loko moloꞌehibe. 36 Bo moneuba Huꞌmamofihi Panaꞌa komopaꞌa emito giꞌa liyafa hilina bati huto minoba minoba hilinaꞌmu yabe. To bo moneuba Huꞌmamofihi Panaꞌa kagaꞌa keheli meemilina to megeꞌi memalalina yaꞌma Huꞌmau hima muhi fi etenogo minoba minoba hepaꞌi melilinaꞌmu yabe.

4

Yesu Samalia hepato aꞌi hiti ka beto huꞌehina

1 Yaꞌmana kanaꞌalo Felosi bomagi Yesu Yonihi be ligito babu boanaꞌi nagamiꞌi folo epoloto aposolo nagaꞌa eneleꞌmo lolo nohibe lana kaga keheliꞌahana yabe. 2 Ya huꞌehinaya Yesu boanaꞌi nagamiꞌi mefolo epoloꞌehina ai aposolo panaꞌamagi nagamiꞌi fele epeleꞌahana yabe. 3 Yesu Felosi bomagi ai kumu liꞌahana kaga akeheliloto Yutia meluguti heꞌmito Galili kegiꞌa bilubeꞌmu nohuto, 4 Samalia kegiꞌa folaganugu i gofa hoto buꞌehina yabe.

5 Ya huloto Samalia kegiꞌa Saika hepato koyapaꞌi Yakopu panaꞌa Yosefehi emiꞌehina meꞌi lebato nehetiꞌehina. 6 Analo koyapaꞌi Yakopu hepeligiꞌehina nagami gelumuꞌi ninalo Yesu kapo fotoꞌi moloto ago koseleꞌi hago analo mino basu biꞌehina ya fuligaha kanaꞌalo yabe.

7 Ai analo nohigo Samalia aꞌi moneuba nagamiꞌi hefilubeꞌmu oꞌehina. Ya higo ana aꞌi lu emiꞌehina: Nagamiꞌi mone hefi nimitogo nalube. 8 To enali aposolo panaꞌamagi hepatogati noseꞌna mina fite lite aluneꞌmu abiꞌahana yabe. 9 Ana aꞌuba Yesuhi lu emiꞌehina: Akae, kai Yuta bomo nohata nani Samalia aꞌmo nohube. Enali Yuta bonaꞌmagi Samalia bonaꞌi hiti koguna ite meneminanamo ninaya henabe luto nagamiꞌi hefi nimibo nolane? 10 Ya ligo Yesu kaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌehina: Huꞌmau hetofana epilata nohina hiti to nagamiꞌi hefi nimibo luto koloka nohana bo hiti kai keheliꞌahatita, aiꞌi loka hatago mino kosaba nagamiꞌi kimititaꞌmu yabe. 11 Ya ligo ana aꞌuba luꞌehina: Sipi bo, kai somoka ito meoꞌahata ma keligu nagamiꞌi afehi emagu nina kai mino kosaba nagamiꞌi hiyaꞌagati lilata niꞌibe. 12 Koyapaꞌi Yakopu tatatifu ma hepeligise nagami keli limiꞌehibe. To ai yagapanaꞌa hiti bulumaka sipisipi yagaꞌa hiti mana nagamiluguti hefi epigo neꞌahanamo ninaya kai amuyakauba Yakopuhi amuyaꞌa be ligiꞌehibe nolapihe? 13 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Ma nagamiꞌi nalana bonaꞌi akuꞌi nagami kumu epesilinaꞌmu yabe. 14 To nani epilubeꞌmu nohuna nagamiꞌi bo moneuba nalina aku akuꞌi nagami kumu mebesilinaꞌmu yabe. Nani emiluna nagamiꞌuba ailuguti ipi opoho nagamiꞌuba nohinaꞌa huto se menose logoba logoba hilinaꞌmu yabe. 15 Yesu Ya luto ligo ana aꞌuba luꞌehina: Sipi bo, kai yaꞌmana nagamiꞌi nimiꞌehitogo nagami kumu menebesinogo alihi yupahaꞌamagati oto kosele liliꞌna tito nagamiꞌi akuꞌi mehefilube. 16 ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Kai buto bahaka kehe ito malo aliyo. 17 Ya ligo Yesuhi ana aꞌuba lu emiꞌehina: Nani bahaꞌni menohibe. Ya luto ligo Yesu lu emiꞌehina: Bahaꞌni menohibe luto nolata yaꞌma maꞌnaka nolane. 18 To bo 5 yamagi liꞌahatamoya yatai nehaꞌina bo ai bahaka menohibe. Kai maꞌnaka lu nimiꞌahane. 19 Ya noligo ana aꞌuba topa hoto luꞌehina: Akae. Sipi bo, yatai aꞌnokeheli ketobe, kai kaga lu huto hulata bo nohane. 20 Koyapaꞌa Samalia tataꞌnigi ma kosagu tite Huꞌmamofihi enegelo bi emite giꞌa li saga hiꞌahana ninaya lenali Yuta bonaꞌmagita ma lite lilata nehabe. Huꞌmamofihi gelo bi emilata hepaꞌi Yelusale niꞌibe. 21 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Ma aꞌi yale, nani lusiga luto lu nokumube. Alihi mone kanaꞌalo ma kosalokofi to Yelusale hepatokofi bonaꞌmagi Huꞌmamofihi enegelo bi meemilanaꞌmu yabe. 22 To lenali Samalia bonaꞌmagita ya bomofihi gelo bino emutagi lite keheliya meise minelata nehabe. Lali Yuta bonaꞌmagita legelo bi emilata nohuta boya lali keheli sepa i etoꞌohune. To Huꞌmau leleꞌmo lubuto biseꞌna lali Yuta bonaꞌmagitagu li huto huꞌehibe. 23 ya huꞌehina kanaꞌa alubeꞌmu huꞌehina kanaꞌa ma ahuto huꞌehibe. To bonaꞌi Huꞌmamofihi enegelo bi emilata nehanamagi enali enemehaꞌa hiti bati suhi lusiga suhi lite gelo bi emilabe. Ya nehinogo Afoꞌnifu ana suhi lite gelo bi emilana bonaꞌi lagaꞌa besilinaꞌmu yabe. 24 Huꞌmau ai Sikalafuꞌi nohibe. Enali Sikalafuꞌuba eneheꞌmenogo gelo bi emiluneꞌmu nehite maꞌnaka suhi hilabe.

25 Ya ligo ana aꞌuba luꞌehina: Huꞌmau ho lifiꞌehina bo ai Kilisitou yabe lite giꞌa helata nehana bo alibe liꞌahanamoya nani akeheliꞌohube. Ai oloto asagaꞌnamofihi kagaꞌa lu limilinaꞌmu yabe. 26 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Kai hiti kaga luto yatai nohuꞌina, nanimo nohube.

27 Ya noligo anaꞌasilo Yesuhi koko panaꞌamagi nehetilete ai aꞌi mone hiti kaga beto nehaꞌigo bu gete topa heꞌahana. Enali aꞌmo henana lilane melite to Yesu henabe luto lu noemine loka mehese faꞌmene mineꞌahana yabe.

28 Ya hago ana aꞌuba nagami somoꞌa analo noheꞌmito tauniga buto bonaꞌi ma luto lu epiꞌehina: 29 Nani koyapaꞌi lolo huꞌohunana lu hokolo huto lu nimi su nohana bo lenali bite bu galo. Ai Huꞌma ho lifiꞌehina bo Mesia nohifi fato bo nohibe? 30 Ya luto lu epigo enali hepaꞌanigati heꞌmite bite Yesuhi bu geꞌahana.

31 Ya nehago koko panaꞌamagi Yesuhi noseꞌnaka nobo lite goꞌna biꞌahana. 32 Ya nelago ai lu epiꞌehina: Lenali mekeheliꞌahana noseꞌna lugaꞌa nani liꞌohube. 33 Ya ligo koko panaꞌamagi ai loka hago ai loka hago hete ma liꞌahana: Noseꞌna mone bouba ito oto emiꞌehifi lite lu keheliꞌahana. 34 Ya nehago Yesu lu epiꞌehina: Noho lifiꞌehina bouba liliꞌna malalina agoya hu emito liliꞌnaꞌa li baga iluna yaꞌma noseꞌnaꞌni legi huto niꞌibe.

35 Lenali yaꞌma lite nehabe. Noseꞌna legeyaꞌa ligisemofihi kanaꞌa ikahi loegi loegi niꞌibe. Nani lu nolepunagi foyatini belelete bu go bati hilo. Noseꞌna uyaꞌi alo su hoꞌehibe. 36 Bo mone ai noseꞌna legeyaꞌa ligi nupa nohinalo minaꞌa lito minoba minoba husemofihi noseꞌnaꞌa li nupa nohibe. Noseꞌna he kololata nohina bo hiti ligi nupa hulata nohina bo hiti etali moneko suhi lite etegelo bilaꞌibe. 37 Bo moneuba noseꞌna nohekelenogo moneuba ligi nupa husemofihi kagaꞌa lu nolepunaya maꞌnaka niꞌibe. 38 Koyapaꞌi fato bonaꞌmagi liliꞌna lite he keleꞌahana foyagu lenali bite noseꞌnaꞌa ligi nupa hilabe luto nani lenoho lifiꞌohube. Lenali ana foyagu liliꞌna meliꞌahana faꞌmene minaꞌa enalitogati lilata nehabe.

39 To asagaꞌna koyapaꞌi huꞌohunamofihi ma bouba lu huto hu su ho netoꞌehibe luto ana aꞌuba lu epinaꞌmu lite Samalia nohi hepaga nehana bonaꞌmagi babu lite Yesuhi keheli uleꞌale hi eteꞌahana. 40 Enali Samalia bonaꞌmagi Yesutoga ete lali hiti minalune lite koyo koyo bite kehe iꞌahana. Ya hanaꞌmu luto Yesu enali hiti yege loemo minoꞌehina yabe.

41 Ai lu epina kagamofihi babu bonaꞌmagi keheli emiꞌahana. 42 Ya hilete ana aꞌmofihi ma lite lu emiꞌahana: Yatai lali keheli amuya molone. Kai lu limita kaga niꞌigopa laliti bagaꞌaguti akeheli etone. To ai lusiga maꞌnaka luto asaga melugu boanaꞌi oto eneleꞌmo enubuto bilibe liꞌahana bomo nohibe lite liꞌahana yabe.

Yesu gamani bomofihi panaꞌa leꞌmo ye koꞌehina

43 Yesu yege loemo ana hepato minoto alihi heꞌmito Galili metoga buꞌehina. 44 Yesu aiꞌa kaga mone ma lulata luꞌehina yaꞌma akuꞌi lu epiꞌehina: Kaga lu hokolo lulata bouba meꞌalo nehetilina aiꞌa bonaꞌamagi koyone hu meemiꞌahanaꞌmu yabe. 45 Ya luloto ai Galili melugu nehetigo anaga bonaꞌmagi be tigiꞌahana. Henaꞌmugope koyapaꞌi Pasa noseꞌna Yelusale hepato li nupa hite nana kanalo topa hoseꞌna fato fatoꞌi li huto huꞌehina enaliꞌani bu geꞌahanaꞌmu lite yabe.

46 Koyapaꞌi Kena hepato Galili melugu Yesu nagami lafatu bai nagamiꞌi li lolo huꞌehinalo buꞌehina. Kapaneami hepato gamani bomofihi panaꞌa besigo minoꞌehina bo ana hepato minoꞌehina. 47 Yesu Yutia meluguti heꞌmito Galili kegiꞌa noabe lanaꞌa ana bouba keheliloto panaꞌa Kapaneami hepato filiseꞌna maꞌasi nohina kehe inogoꞌni oto leꞌmo ye kalibe, luto Yesu nohinalo buꞌehina. 48 Ya higo Yesu lu emiꞌehina: Lenali kagaꞌni keheli menimise nehite babeyafana fato fatoꞌi li huto hinogoꞌni bu gelete nani kumu keheli uleꞌale hilata nehabe. 49 Gamani bouba luꞌehina: Sipi Bo, panaꞌni fili laligi meleꞌisi nemegeꞌi obo. 50 Ya noligo Yesu lu emiꞌehina: Kai panaka ye kalinaꞌmu yagi abubo. Ya luto ligo ana bouba Yesu lu emiꞌehina kaꞌa keheli uleꞌale huto buꞌehina. 51 Kapogu nobigo koko panaꞌamagi kaga lite ete ma lite lu emiꞌahana: Panaka aye koto nohibe. 52 Ya nelago ai hena kanaꞌalo panaꞌni ye koꞌehibe? Ya ligo enali lu emiꞌahana: Yago utehi gufalo mukoho akoho nolina su ho etoꞌehibe. 53 Panaka ye kalibe luto yaꞌmana kanaꞌalo Yesu lu emiꞌehina kaꞌauba ekesa hokolo huꞌehina. Yaꞌmu lite ai nagaꞌa hiti Yesu kumu keheli uleꞌale hi eteꞌahana.

54 Alihi Yesu Yutiꞌa metogati heꞌmito Galili kegiꞌa oloto yaꞌma loe yupahi sipi liliꞌna babeyafana li huto huꞌehina yabe.

5

Betesaita hefuhi nagami beleto Yesu bo mone leꞌmo ye koꞌehina

1 Yaꞌmanana su holago alihi Yuta bonaꞌmagi mono fuli li nupa hite noseꞌna nalana yupahi Yesu Yelusale hepatoga tiꞌehina. 2 Mone nagami gelumu kumu Hibulu nogoguti Betesaita yabe lite giꞌa helata nehana mone sipisipi yagamagi sipi kasihaꞌanilo Yelusale minoꞌehina. Yaꞌmana gelumu nagami beleto mino enabasu bilata nohi nayahi mone kegiꞌa su hago minoꞌehina. 3 To yaꞌmana gelumu nagamiꞌuba mopo hilinaꞌmu geba hite babu bonaꞌi enubu pisi luꞌehinafi, enigi enayahi foipa loꞌehinafi, to felisaꞌani amuya memoloꞌehinafi babu lite enabasu bilata nonugu li gehesa hite mineꞌahana yabe. 4 To kanaꞌamu kanaꞌamu Huꞌmamofihi ageloꞌauba ana nagami gelumuꞌi li mopo nohigo besiꞌehina bo moneuba kohe toto ana gelumu nagamilugu nokago besiseꞌna leꞌmo ye kolata huꞌehina. 5 Bo mone koyapaꞌi besigo 38 kufu be ligiꞌehina anagu minoꞌehina. 6 Ai analo melugu koloto nohigo Yesu bu golotoꞌa besigo yatama kanaꞌa minoꞌehibe luto akehelito ma luto loka hoꞌehina: Kai ye kalube luto nokehelipihe. 7 Ya luto loka hago ana bouba Yesuhi lu emiꞌehina: Sipi Bo, gelumu nagamiꞌi mopo nohigomo bo moneuba neheꞌmoto anagu neleꞌmo menomalabe. Naniꞌni ana nagamilugu limilubeꞌmu nohugomo fato bonaꞌmagi nebe ligite yataꞌa limite ye kelata nehabe. 8 Ya luto ligo Yesu lu emiꞌehina: Ho tito nebelusaka lito kapo molobo. 9 Ya noligo anaꞌasi meleꞌisi ana bo besiseꞌna su hago nebelusaꞌa lito kapo moloꞌehina yabe.

To yaꞌmana kanaꞌa fuli yupahi yabe. 10 Yaꞌmu lite Yuta bomagi besiseꞌna ye kana bomofihi li emiꞌahana: Yatai fuli yupapo nina. Kai keya kaga oꞌe luto moloꞌohutamofihi pelesa ito nebelusaka kofito noane. 11 Ya lago enali kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Neleꞌmo ye kana bouba nebelusaka lito kapo molobo luto lu nimigo ai bagaꞌa liyafa huto noobe. 12 Ya ligo enali loka heꞌahana: Nebelusaka lito kapo molobo luꞌehina bo ai kiyiꞌafube. 13 To ai ye koꞌehina bouba leꞌmo ye kana bomofihi giꞌa keheli bati mehuꞌehina. Henaꞌmugope bonaꞌi babu lite li gehesa hanaꞌmu luto Yesu abufa huꞌehigo yabe.

14 Alihaꞌa Yesu ana bo sipi mono nonugu nohigo bu goloto lu emiꞌehina: Kai bu gobo, yatai ye koto nohane. Mone sipi ketaꞌa hiti alihi kaitoga akuꞌi huto hu laligi foipana nohata heꞌmibo. 15 Ya ligo yaꞌmana bouba buto Yuta bo lu epiꞌehina: Yaꞌma bo Yesu neleꞌmo ye koꞌehina yabe. 16 Fuli kanagu besiꞌehina bomofihi leꞌmo bati huꞌehinaꞌmu lite Yuta bomagi ana yupahi fite Yesuhi kalanaꞌi molo etaluneꞌmu hiꞌahana.

17 Ya nehago Yesu lu epiꞌehina: Nani afoꞌnifu asaga kanagu liliꞌna lilata nohinago nani ana huto liliꞌna lilube. 18 Ya luto lina kamuꞌi Yuta bomagi enipagu logo sipi bigo enugufaꞌani uleꞌale hite Yesuhi ho fililuneꞌmu anaꞌasilo hiꞌahana. Henaꞌmugope ai fuli kanaꞌanilo oꞌe liꞌahanamofihi pelesa noito Huꞌma naniꞌni afoꞌnifu nohibe luto Huꞌma hiti aiꞌa leꞌmo moneko hinaꞌmu yabe.

Huꞌmamofihi Panaꞌauba liliꞌna lilinamofihi gi minoꞌehina.

19 Ya hago Yesu lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka lu nolepube. Panaꞌuba nasana ai ekesaguti mone li huto hulata menohibe. Yataꞌa afoꞌafu lolo higo bu goloto lolo hulata nohibe. To afoꞌafu lolo hulata nohina suhi Panaꞌauba ana suhi lolo hulata nohibe. 20 Henaꞌmugope bita hina Panaꞌa nohigo asagaꞌna lolo nohina Panaꞌa lepilata nohibe. To yaꞌmana be ligito sipi amuyana afoꞌafu lepinogo lenali bu gelete lenekesa yigi babu lite akae lilanaꞌmu topa hilabe. 21 Afoꞌafu filiꞌahana bonaꞌi akuꞌi eneleꞌmo ho ti kosaba hulata nohinaꞌa yaꞌma ana huto Panaꞌauba lagaꞌa besilina bonaꞌi filiꞌahanaguti eneleꞌmo ho tilinaꞌmu yabe. 22 To afoꞌafu bonaꞌi foipanalo ka foya melilina ai Panaꞌamofitoga ana liliꞌna moloꞌehinago aisigo foipa bonaꞌi ka foya li epalalinaꞌmu yabe. 23 To asaga bonaꞌmagi afoꞌafitoga enegelo bi emite giꞌa li saga nehanaꞌa hite Panaꞌamofihi ana hilabe. To mone keneꞌuba Panaꞌa agoya hu meemilina, ho lifiꞌehina afoꞌafihi agoya hu meemilinaꞌmu yabe.

24 Nani maꞌnaka lu nolepube, keneꞌi moneuba nani kaꞌni kehelito li pili kotoꞌa to noho lifiꞌehina bomofitoga komopaꞌa malalina yanauba mino bati huto minoba minoba huseꞌna yaꞌma liꞌehibe. To ai ka foya melilina filiseꞌnamofihi be ligito akuꞌi mino kosaba huseꞌi ali su hoto nominabe. 25 Nani maꞌnaka lu nolepube, kanaꞌa huto hilubeꞌmu huꞌehina kanaꞌa yatai ahuto huꞌehibe. To enali filise bonaꞌmagi Huꞌmamofihi Panaꞌamofihi nogoꞌa kehelinogo luga bonaꞌi kehelite li pili kalanamagi mino kosaba hilanaꞌmu yabe. 26 Mino kosaba huseꞌnamofihi Afoꞌafinugu nina Panaꞌmofitoga fitu fo emigo aiꞌagu mino kosaba huseꞌna niꞌibe. 27 To ai Kokulumaguti limiꞌehina Bomo nohinago asaga ka foya li epoloseꞌnalo Panaꞌamofihi gi emiꞌehibe. 28 Asaga bonaꞌi kene keligu nehanamagi Huꞌmamofihi Panaꞌamofihi nogolo lilana kanaꞌa noanagi lenali topa hete lenekesa yigi babu melilo. 29 To enali filise bonaꞌi ya hite nogoꞌa kehelilete kene keliguti ho tilabe. Ya hilete enali bati foya liꞌahanaꞌamagi ho tite mino kosaba nehinogo to foipa foya liꞌahanaꞌamagi ho tite minago Huꞌmau enifisa iloto ka foya li epalalibe.

Lugaꞌa bonaꞌmagi Yesuhi hapaꞌa lu huto hiꞌahana

30 Anaꞌina mone naniꞌni nekesaguti li huto mehilunaꞌmu yabe. Afoꞌnifu kaga lu nimiꞌehinaꞌa huto bonaꞌi kagaꞌani loko hilunaꞌmu yabe. Ka foya noli epolonauba bati hulata nohinaya henaꞌmugope naniꞌni nemehaꞌnilo meluna ai noho lifigo limiꞌohunamofihi megeꞌi moloto nolugo yabe.

31-32 To naniꞌnisigo kaga mone naniꞌnimuꞌi lu noepugomo lamaꞌnaka lolo menohinaya to fato bo moneuba nani kumu ya huse bo nohibe luto kaga noligomo nani kumu ya maꞌnaka nolibe luto kehelilata nohube. 33 Koyapaꞌi lenali koko panatini enoho lifigo Yonitoga lite bago ai maꞌnaka alu epiꞌehibe. 34 Bo moneuba nani hapaꞌni lu lepilinamofi kumu nekesa yigi mupa ito meluna lenaliꞌi Huꞌmau akuꞌi lenubuto bilinamofi kumu luto yaꞌma kaga lu nolepube. 35 Libi logouba asaga bonaꞌi eneleꞌmo besa nolanaꞌa huto Yoniu nohigo ana fana mehaꞌagu lenali hupamone kanaꞌasilo komopatinigu laga higo lenegelo bite mineꞌahabe. 36 Ya huꞌehinaya Yonihi be ligiꞌehinanauba nani hapaꞌni yatai lu huto nohibe. Asaga liliꞌna nani kumu lito li su halane luto Afoꞌnifu nimiꞌehina nani nolube. Yaꞌmana liliꞌna nolunauba aiꞌa boanaꞌi enelepinogo bu gelete Huꞌmau ho lifigo limiꞌehinagi lite lilabe. 37 To Afoꞌnifu aiꞌa noho lifiꞌehinauba nani hapaꞌni lu huto ahuꞌehibe. Lenali okabaꞌa mone bu gela to bagaguti kaga mone nesiꞌa kehelila mehiꞌahabe. 38 Yaꞌmu luto ai kaꞌa lenalilugu meniꞌibe. Henaꞌmugope ai Panaꞌa ho lifigo oꞌehinamofihi keheli uleꞌale mehilanaꞌmu yabe. 39 Lenali mono bukugu fayahi keyeꞌahanamofihi mino kosaba hilana limilibe lite ana fayahi loko luku hite asaga kaga goꞌehina bu gelata nehabe. To yaꞌmana fayahuba nani hapaꞌni kumu lu huto huto lu lepilata nohibe. 40 Nani yaꞌma mino kosaba huseꞌna lepilube luto nolugo lenali lilune lite akuꞌi nanitoga mealuneꞌmu nehabe.

41 Bonaꞌmagi nani nigiꞌni li saga hilanamofi kumu nani sa sa menohube. 42 Ya nohuna lenali hapatini akeheliꞌohube. Huꞌmau kekeꞌi lu lepoloꞌehinana lenali komopatinigu meninamoya nani akeheli lepoloꞌohube. 43 Nani Afoꞌnifihi giꞌalo oꞌohunamo lenali nani kaꞌni keheli menenimibe. To bo moneuba aiꞌa giꞌalo oꞌehigomo lenali be tigite kaꞌa lilata nehabe. 44 Mone lenalalutinigitogati sipi lenigi lilata nehana lenigi Huꞌmamofihi aitogatiko olata nohina lenali melilata nehabe. Ya hiꞌahana hiyaꞌa keheli uleꞌale hite komopatini emilabe? 45 Nani kumu afoꞌafito lenifisa inogo ka foya li letalibe lite lenali mekehelilo. Moseu ai leheꞌmalibe lite kehelilata nehana bouba ai lenifisa iloto ka foya li lepalalinaꞌmu yabe. 46 Lenali Mosehi kaꞌa keheli li pili keꞌahatita ana hite nani kaꞌni keheli pili katitaꞌmu yabe. Henaꞌmugope ai nani kumu luto fayahi koyapaꞌi goꞌehina yabe. 47 To Moseu fayahi goꞌehina kagaꞌa li pili kete megeꞌi memalanago hiyaꞌa hite nani kaꞌni li komopatinigu malalana niꞌibe?

6

Yesu 5,000 boanaꞌi noseꞌna epiꞌehina

Mt 14:13-21; Mk 6:30-44; Lk 9:10-17

1 Yesu ya luto kaga alu epi su holoto alihi Galili nagami hefuhi Taibiliasi yabe lite gi helata nehanaga i gofa hoto buꞌehina. 2 To ai topa hosemofihi fato fatoꞌi enebesiꞌehina bonato li huto higo babu boanaꞌi bu geꞌahanamagi megeꞌi lifite biꞌahana. 3 Yesu lapa luga tito kosa bohupoto panaꞌaloboꞌa hiti meto mineꞌahana. 4 Yuta bonaꞌmagi fuli kanaꞌani Pasa noseꞌna li nupa hite nelata nehana kanaꞌani o leba toꞌehina. 5 Yesutoga babu boanaꞌi megeꞌi lifite neago bu enogolotoꞌa Filipihi ma luto lu emiꞌehina: Hiyaꞌagati noseꞌna mina fito ma boanaꞌi epinogo nalabe? 6 Yesu aiꞌi hilina suhi akeheliꞌehinamoya Filipiu henabe lilifi luto fi taga hu etoꞌehina yabe. 7 Ya ligo Filipiu luꞌehina: Noseꞌna 200 kinaloti mina fito ma bonaꞌi epiluta lugaꞌa butomo heꞌmilinaꞌmu yabe. 8 Ya ligo aposolo panaꞌa mone Simoni Pitahi gonaꞌa Atulu ma luto luꞌehina: 9 Beleti noseꞌna nayahi mone kegiꞌa su hago fayaꞌi loe hiti panaꞌi moneuba liꞌehinaya ma babu boanaꞌi enubuto mebilinaꞌmu yabe. 10 Ya luto lulago Yesu lu epiꞌehina: Lenali silaga boanaꞌi lu epinogo melugu mineno. Analo kifiꞌna nebelusa legi ninalo bosigo 5,000 mineꞌahana. 11 Enali melugu mine su helago Yesu beleti noseꞌna lito nunumu huto Huꞌmamofitoga fokehi holoto ana bonaꞌi guna i epi epi huꞌehina. To loe fayaꞌmo lito ana suhi huloto epigo nete enumu huꞌehina yabe. 12 Asaga bonaꞌi ana noseꞌna nete enumu hulago Yesu panaꞌaloboꞌa lu epiꞌehina: Noseꞌna letuhaꞌa nelete neheꞌmina yakalesa mehilutagi lenali li nupa hilo. 13 Ya ligo nayahi mone kegiꞌa su hago tumo beleti neꞌahanaguti letuhaꞌa li nupa hite 12 sulu suluꞌya li bai teꞌahana.

14 Ana boanaꞌmagi Yesu babeyafa suhi sipiꞌa li huto hina bu gelete liꞌahana: Maꞌnaka luto ma boya kaga lu huto huto hulata bo ma melugu limilibe liꞌahana aisimo nohibe. 15 Ya nelago enali ete eneleꞌmete bite nigihiti bo kabaꞌani leleꞌmo lolo hilanaꞌmu yabe luto akeheli epoloꞌehina. Ya huloto anagati i minigito kosa moneto aiꞌago tiꞌehina.

Yesu hefuhu nagami gupisalo kapo moloꞌehina

Mt 14:22-33; Mk 6:45-52

16 Utehe kana nohigo panaꞌaloboꞌa hefuhu nagami beletoga limiꞌahana. 17 Enali botigu tilete hefuhu nagamiꞌi i gofa hete Kapaneami hepatoga enubu bu go lite nebago sinihi giꞌehina to Yesu belesaꞌi enalitoga menehetiꞌehina. 18 To sipi habafahi liloto hege nagamiꞌi lusina huto biliꞌehina yabe. 19 Enali botigu bu fotoꞌi nemalago Yesu nagami gupisaꞌalo kapo moloto boti lebato noago bu gelete enelesa ligo koli gofa hiꞌahana. 20 Ya nehago Yesu lu epiꞌehina: Nanimo noonagi lenali koli mehilo. 21 Ya luto ligo enali Yesuhi botigu leꞌmo malaluneꞌmu nehago anaꞌasilo botiuba nebana hepaꞌmofihi nagami keheto buꞌehina yabe.

Yesu kumu boanaꞌmagi sa sa hiꞌahana

22 Yago etekaꞌa babu boanaꞌi nagami hefuhi mula kegiꞌa minanamagi boti moneꞌisi niꞌigo bu geꞌahana. Yesu panaꞌalobomagi hiti mone botigu mebuꞌehina enali heꞌmi etete enaliꞌanigo bago bu geꞌahana yabe. 23 To Yesu beleti noseꞌna hiti fayaꞌi hiti lito fokehi holotoꞌa babu boanaꞌi epigo neꞌahana hepa lebato Taibiliasi boti lugaꞌa nebago bu geꞌahana. 24 Ana botigu Yesu panaꞌalobomagi hiti menehago bu gelete Yesuhi sa sa hilune lite lugaꞌa botigu ana boanaꞌi tite Kapaneami biꞌahana yabe.

Yesu bonaꞌi eneleꞌmo kosa huse beleti noseꞌna yabe

25 Nagami hefuhi muya beletoga ana bonaꞌmagi Yesuhi etafa hilete ma lite loka heꞌahana: Tisao, maga hiya yupahi oꞌahatabe? 26 Ya lite loka hago Yesu lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka lu nolepube. Lenali nani kumu sa sa nehanaya nani liliꞌna sipiꞌa suhi li huto huꞌohuna muyaꞌalogope, beleti no lenumu hiꞌahanamoꞌmu lite naniꞌi sa sa nehabe. 27 Minoba minoba mehilina noseꞌnalo lenali foya melite minomo tito minoba minoba hilina noseꞌnaloko foya lilo. Ai yaꞌma noseꞌna mino bati minoba minoba huseꞌnamo yabe. Huꞌmau Panaꞌamofihi yaꞌmana noseꞌna mino kosaba husemofihi lepilibe luto giꞌa aꞌemiꞌehibe. 28 Ya luto enali Yesuhi loka heꞌahana: Lali hena suhi huloto Huꞌmamofihi liliꞌnaꞌa li etalune? 29 Ya lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Huꞌmamofihi liliꞌnaꞌa ma huto niꞌibe. Aiꞌa ho lifigo oꞌehina bomofitoga komopatini emite minalo. 30 Ya ligo enali loka heꞌahana: Amuya babeyafana hena huseꞌi kai li lubulo hitogo bu goloto kaitoga komopati kimilune? Kai hena foya li huto hilata niꞌibe? 31 Mono kagu ma luto ninaꞌa hite tatatigi mana noseꞌna ka melugu aꞌneꞌahana yabe. Ai kokulumalugu beleti noseꞌna nalabe luto epiꞌehina yabe. 32 Ya lite lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka lu nolepube. Moseu kokulumalugu beleti melepiꞌehina, nani Afoꞌnifu kokulumalugu lusi beleti lepilata huꞌehina yabe. 33 Yaꞌmana beleti Huꞌmau epilata huꞌehinauba melugu boanaꞌi eneleꞌmo mino kosaba hilibe luto kokuluma hepaꞌi heꞌmito limiꞌehibe. 34 Ya luto ligo enali Yesuhi lu emiꞌahana: Sipi bo, yaꞌmana beleti asaga yupahi limibo. 35 Ya lite lago Yesu lu epiꞌehina: Eneleꞌmo mino kosaba huse beleti naniꞌni nohube. Bo moneuba nanitoga alinamofihi kauꞌna mehalibe. To komopaꞌa nanitoga nimilina bomofihi nagami kumu mebesilinaꞌmu yabe.

36 Ya huꞌehinaya koyapaꞌi nani alu lepiꞌohube. Lenali naniꞌi abu negeꞌahanaya keheli pili menekabe. 37 Asaga bonaꞌi nani Afoꞌnifu nimilinamagi nanitoga alanaꞌmu yabe. To nanitoga alana bonaꞌi enubunepa ito eneleꞌmo meheꞌmilunaꞌmu yabe. 38 Nani noho lifiꞌehinamofihi megeꞌi moloto liliꞌna lilube luto kokuluma heꞌmito limiꞌohube. To naniꞌni nemehaꞌnilo liliꞌna mone melilunaꞌmu yabe. 39 Ai noho lifigo limiꞌohuna bomofihi mehaꞌa ma huto niꞌibe. Ai boanaꞌi nimiꞌehinaguti mone keneꞌi li sibina mehu etalibe kokuluma hiti meꞌi hiti su halina yupahi akuꞌi eneleꞌmo saga huto kosaba hilunaꞌmu yabe. 40 Afoꞌnifu ma luto keheliꞌehibe. Asaga bonaꞌi panaꞌa bu gelete komopaꞌani emilanamagi mino kosaba hepaꞌi lilabe. Ya hinogo nani kokuluma hiti meꞌi hiti su halina yupahi eneleꞌmo ho ti kosaba hilunaꞌmu yabe.

41 Nani kokulumaluguti limiꞌohuna beleti nohube lina kamuꞌi Yuta bonaꞌmagi gulu gulu bilete ipakafa heꞌahana. 42 Ya hilete liꞌahana: Yaꞌma bo Yosefehe panaꞌa Yesuumo nohifihe? Ai afoꞌafinogo itoꞌafinogo akeheliꞌohutamo minaya yatai ai hena hibe luto kokulumaluguti limiꞌohuna bo nohube nolibe? 43 Ya lite nelago Yesu lu epiꞌehina: Lenalitini lenugufagu gulu gulu mebilo. 44 Bo moneuba aiꞌagati nanitoga mealina Afoꞌnifu noho lifiꞌehinauba nanitoga leꞌmo kefefe higo olenogo alihi kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti su halina yupahi nani ana bomofihi leꞌmo ho ti kosaba hilube. 45 Kaga lu yege holata bomagi fayahi mone ma lite: Asaga bonaꞌi Huꞌmau enelepilibe. Yaꞌma koyapaꞌi geꞌahana niꞌibe. Afoꞌnifitogati kaga lite kehelilete li pili kelata nehanamagi nanitoga elata nehabe. 46 Bo moneuba Afoꞌnifihi bu megoꞌehibe. Ai Huꞌma hiti nohinati oꞌehina bouba aisigo Afoꞌafihi bu goꞌehibe.

47 Nani maꞌnaka lu nolepube: Bo moneuba naniꞌi keheli nimilina ai minoba minoba hepaꞌi batiꞌa lilinaꞌmu yabe. 48 Mino kosaba huto minoba minoba beleti noseꞌna naniꞌni nohube. 49 Ka melugu tatatinigi mana noseꞌna neꞌahana ya enali filiꞌahabe. 50 Ya hiꞌahanaya to kokulumaꞌi heꞌmito limiꞌehina beleti mone keneꞌuba nalina ai akuꞌi mefililinaꞌmu yabe. 51 Mino kosaba huse beleti kokulumaluguti heꞌmito limiꞌehinamoya naniꞌni nohube. Yaꞌmana beleti noseꞌna mone bouba nalina ai minoba minoba hilinaꞌmu yabe. Ana beleti noseꞌna nani emiluna naniꞌi nugufaꞌni yago melugu asaga bonaꞌi epi baga inogo enali ana hite minoba minoba hepaꞌi lilabe.

52 Ya luto lu epina kagaꞌmu Yuta bomagi bela ka lite kenasabo bibu bibu hite liꞌahana: Yaꞌma bouba hiyaꞌa huto gufaꞌa liminogo naluta kaga nolibe? 53 Ya lite lago Yesu lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi gufaꞌa hiti golahaꞌa hiti menalana mino kosaba huseꞌi lenalilugu meminalinaꞌmu yabe. 54 To bo moneuba nani nugufa hiti golahaꞌni hiti nalinauba minoba minoba hepaꞌi batiꞌa liꞌehinogo su hose kanaꞌalo alihi nani leꞌmo ho ti kosaba hilunaꞌmu yabe. 55 Henaꞌmugope nani nugufaꞌniya noseꞌna manaꞌa niꞌibe, to golahaꞌniya ana huto nagamiꞌi manaꞌa niꞌibe. 56 To mone keneꞌuba nani nugufaꞌni hiti golahaꞌni hiti nalinauba naniloga mineno to nani aimogu minenogo huto monekolugu minaluꞌinaꞌmu yabe. 57 Mino kosaba huse Afoꞌnifu noho lifiꞌehinaꞌmu nani ai kehelito minoba minoba nohube. Yaꞌmana suhi huto naniꞌi nalina bouba nani keheli minomo tubuto minalinaꞌmu yabe. 58 Yaꞌma noluna beletiya kokulumaluguti limiꞌehibe. To koyapaꞌi tatatinigi nelete filiꞌahana beletiꞌmu menolube. Yaꞌma nani noluna beleti nalinauba mefililina minoba minoba hilinaꞌmu yabe. 59 Kapaneami hepato bonaꞌi li gehesa huto mono kaga lu kehelilata nehana nonugu Yesu asaga kaga yaꞌma enelepiꞌehina yabe.

Minoba minoba husemofihi kaꞌa Yesu luꞌehina

60 Yesuhi koko panaꞌamagi kehelilete ma lite liꞌahana: Ai enebe ligiꞌehina ka amuya kaga nolelepibe. Kiyiꞌafu ana kaga kehelilina niꞌibe? 61 Yesuhi panaꞌaloboꞌamagi ya lite gulu gulu bite nelana kagalo komopaꞌanigu bu enogoloto lu epiꞌehina: Nani ma noluna kagauba latahatini leneleꞌmo negi nonago heꞌmiluneꞌmu nehafihe? 62 Kokulumaguti limiꞌehina Bouba koyapaꞌi minoꞌehina hepatoga akuꞌi tilina ya hena huto niꞌibe? 63 Sikalafuꞌuba aiꞌa akuꞌi bonaꞌi eneleꞌmo kosaba hulata nohibe. Faꞌmene lugufauba nesiꞌasi leheꞌmolata nohibe. Yaꞌma nani noluna kagaya mino kosaba huseꞌna hiti Sikalafuꞌi hiti nina ninamofihi lu nolepube. 64 Ya nohunaya lugaꞌamagita nani kagaꞌni keheli pili mekabe. Yesuhi fatehaꞌa li enayanugu bilina bo hiti to kagaꞌa li pili mekalana bonaꞌi hiti koyapaꞌi komopaꞌanigu abugo fulu tiꞌehina yabe. 65 Yaꞌmu luto kaga moneꞌa hiti molo emito ma luto lu epiꞌehina: Yaꞌma lilabe lutoꞌni nani ma luto lu lepiꞌohuna yabe. Bo moneꞌmofihi Afoꞌnifu amuya meemilina nanitoga mealinaꞌmu yabe.

66 Yesu ya luto lina kaꞌamu lite panaꞌaloboꞌa megeꞌi lefelili hana enali lugaꞌamagi heꞌmi etete tili tele hite bila ela hiꞌahana yabe. To aku akuꞌi i behe hite ai hiti minomofaꞌna mehiluneꞌmu hiꞌahana. 67 Ya hago 12 koko panaꞌamagihi Yesu enoloka hoꞌehina: Lenalibe, lenali ana hite heꞌmi netete bilafi? 68 Ya luto enoloka hago Simoni Pitau kaꞌalo nonaꞌa luꞌehina: Sipi Bo, lali kiyiꞌafitoga bilutaꞌmu nolane? Minoba minoba huseꞌna episemofihi kagaꞌa kaitogago niꞌibe. 69 To kai Huꞌmamofihi lamana panaꞌa monekomo nohane luto komopati kaito kimito keheli uleꞌale ahu ketoꞌohune. 70 Ya luto lina kaꞌalo Yesu nonaꞌa lu epiꞌehina: Nani 12 koko pananaꞌi leneleꞌmoꞌohunamo niꞌifihe? Lenali folagahatiniguti mone keneꞌi foipa fele nohibe. 71 Simoni Isikelioti yabe lite gi helata nehana bomofihi panaꞌa ai aposolo bo mone nohinaꞌa giꞌa Yutasi ai Yesu kumu fatehaꞌamagi enelepilina yananaꞌmu Yesu luꞌehina yabe.

7

Yesuhi gonamu tamuꞌamagi aiꞌi komopaꞌani meemiꞌahana

1 Ana kaga su holago Yesu Galili kegiꞌa kapo moloto buꞌehina. To Yuta bonaꞌi Yutia melugu nehanamagi kofohi legete ho fililune liꞌahanaꞌmu luto ana kegiꞌa mebuꞌehina yabe. 2 To Yuta bonaꞌmagi fuli kanaꞌani keya ka meleꞌahana bokisimofihi yege nohi gi eteꞌahana kanꞌa yabe lilata nehana kanaꞌa leba toꞌehina. 3 Ya higo Yesuhi gonamu tamuꞌamagi ma lite lu emiꞌahana: Kai ma hepaꞌi heꞌmito Yutia kegiꞌa bitogo panaꞌalobokamagi yatai nolita foya bu galabe. 4 Bo moneuba giꞌa keheli baga ilabe lutomo ai asagaꞌna suguna huto lolo hulata menohibe. To kai yaꞌmana supo nohutomo asaga boanaꞌmagi enubulo li huto huto lolo hitogo bu galabe. 5 Aiꞌa gonamu tamuꞌamagi keheli sepa meiꞌehite yaꞌma kaga li eteꞌahana yabe. 6 Ya lite lago Yesu lu epiꞌehina: Nani kanaꞌni lamanaꞌa meoꞌehibe. Asaga kanaya lenalitini bilata kanatini bati hutomo niꞌibe. 7 To ma melugu boanaꞌmagi lenaliꞌi fatehi mehilana naniꞌi nipakafa hete fatehi hi netalanaꞌmu yabe. Henaꞌmugope enali foipa suhi nehanamofihi hapaꞌani lu huto nohu epolonaꞌmu lite yabe. 8 Yaꞌmana fuli kanaꞌa lifupa nehanalo lenalitini bilo. To nani yaꞌmana fuli kana lifupa nehanalo biluna kanaꞌni bati huseꞌnaꞌa meoꞌehibe. 9 Ai ya luto lu epiloto Galili melugu minoꞌehina yabe.

Keya ka yege nonugu meleꞌahanamofihi fulu kanaꞌa lifupa nehanalo Yesu buꞌehina

10 Ya luto lulago alinaꞌa Yesuhi gonamu tamuꞌa fulu kana lifupa nehanalo abilago ai fatoꞌi mone yupahi enemegeꞌi buꞌehina. Ai hutoꞌi mebuꞌehina fala kito sugunaꞌi buꞌehina yabe. 11 Enali Yuta bonaꞌmagi aiꞌi sa sa hite enoloka heꞌahana: Yaꞌma bomoba hiyaga nohibe? 12 Ya lago enali li gehesa hite nehana boanaꞌmagi sumi sami kaga ai kumu liꞌahana: Ai hetofa bomo nohibe, lite lugaꞌa bonaꞌmagi nelago to lugaꞌa bonaꞌmagi ma lite liꞌahana: Ai bonaꞌi faga faga lu epilata nohina bo yabe. 13 Enali Yuta bonaꞌmagi koli hite Yesu kumu kaga hutoꞌi meliꞌahana sugunako lilata hiꞌahana yabe.

14 Fuli kana lifupa hite noseꞌna nete folaga talaga nohigo Yesu sipi mono nonugu tito boanaꞌi hapi fito mono kaga hutoꞌi lu epiꞌehina. 15 Ya nohigo enali Yuta bomagi enekesa yigi babu lilete ma lite liꞌahana: Ma bomofihi mone bouba melepiꞌehinamo ninaya hena suhi luto buku leka nosabe? 16 Ya lite lago Yesu lu epiꞌehina: Nani lu nolepuna kagaya naniꞌni kagaꞌni menina ai Huꞌmau noho lifigo limiꞌohuna bomofihi kagaꞌa niꞌibe. 17 To bo moneuba Huꞌmamofihi bagaꞌa liyafa huto megeꞌi malalubeꞌmu nani lu yege nohona kagamofihi hapaꞌa keheli bebe salinaꞌmu yabe. Huꞌmamofihi kagaꞌa nolufi to naniꞌni komopaꞌniguti tina kaga nolufi aiꞌa keheli sepa ilinaꞌmu yabe. 18 Bo moneuba komopaꞌaguti tina kaga lulata nohina aiꞌa giꞌa li saga hilubeꞌmu nohibe. To ai ho lifiꞌehina bomofihi giꞌa li saga hu etalubeꞌmu nohina boya faga faganaꞌa menina fotogo huto nohibe. 19 Moseu keya ka melepiꞌehina niꞌifihe? Lenali yaꞌmana keya ka li pili kete megeꞌi memeleꞌahabe. Lenali hena hibe lite noho fililuneꞌmu nehabe? 20 Ya luto ligo asaga boanaꞌmagi Yesuhi kaꞌalo nonaꞌa liꞌahana: Kaitoga foipa fele niꞌibe. Kiyiꞌafu koho fililubeꞌmu nohibe? 21 Enali ya lite loka hago Yesu lu epiꞌehina: Nani topa hoseꞌna sipi amuyaꞌa hiti hu lenubulo mologo be gelete topa hete lenekesa yigi babu liꞌahabe. 22 Panatini enugufa laga huse suhi koyapaꞌi Moseu lenelepiꞌehinamoya maꞌnaka luto yaꞌma suhi Mosetogati meoꞌehina yataꞌa tatatinigi hapi fiꞌahana yabe. Ya huꞌehina fuli kanaꞌagu panatinimagihi enugufaꞌani laga hilata nehabe. 23 Lenali Mosehi keya kaꞌa megeꞌi malalupi lite lenekesa kehelilete fuli kanagu panatini enugufa laga hilata nehabe. Ya hilata nehanamo nani fuli kanaꞌalo bo mone leꞌmo ye koꞌohunamomuꞌi lenali henabe lite kafa nehabe? 24 Lenubutu bu gelata nehananamofi loko hilata nehanana neheꞌmite maꞌnakamofinogo loko hilo.

Ai Mesiau nohifi liꞌahana

25 Yelusale bonaꞌi lugaꞌamagi ma lite liꞌahana: Enali ho fililuneꞌmu nehana bomo yaꞌma nohifi? 26 Bu galo. Ai asaga bonaꞌi li gehesa hite nehanagu kaga nolinalo mone keneꞌuba ho tito kaꞌalo nonaꞌa melibe. Enali kaba bomagi Mesiau manaꞌi nohibe lite akeheliꞌahafi hena hiꞌahabe? 27 To Mesiau huto hilina hepaꞌiya bo moneuba mekehelinogo huto hilibe. To yaꞌma bo huto huꞌehina hepaꞌaya akeheli baga iꞌohune.

28 Yesu sipi mono nonugu kaga enelepito nohinagati sipi kehe ito lu epiꞌehina: Naniꞌni hiti to nani oꞌohuna hepaꞌi hiti lenali akeheli bati hiꞌahafihe? Naniꞌni nemehaꞌnilo meoꞌohube. To maꞌnaka luto naniꞌi noho lifiꞌehina boya yaꞌma fotogo huꞌehina bo lenali bu megeꞌahabe. 29 Ya hiꞌahana nani aiꞌi akeheli etoꞌohube. Henaꞌmugo aiꞌa noho lifigo aitogati nani oꞌohunaꞌmu yabe. 30 Ya luto ligo enali yato hite nagaꞌi emiluneꞌmu hanaya mone bufalo lite ya hite mehiꞌahana henaꞌmugope ai kanaꞌa meoꞌehinaꞌmu yabe. 31 Ya nehago babu boanaꞌi lugaꞌamagi ai kaꞌa keheli pili kelete ma lite liꞌahana: Alihi Mesiau oloto sipi liliꞌna ma bouba li huto huꞌehinamofihi hoto sipiꞌa li huto hilina be ligilifihe?

Yesuhi naga ilabe lite gimi bo enoho lifiꞌahana

32 Yesu kumu lugaꞌa bonaꞌmagi ya lite musi musi ka lanaꞌa Felosi bomagi akeheliꞌahana. Ya hilete enaliꞌani hiti babafi bo hiti bite gimi bomagi Yesuhi naga ilabe, lite enoho lifiꞌahana. 33 Ya nehago Yesu lu epiꞌehina: Lenali hiti nani nesi kanaꞌasi nohutoꞌni ai noho lifiꞌehina bo nohinaga aku i behe huto bilunaꞌmu yabe. 34 Ya hinogoꞌni lenali naniꞌi sa sa hilana bu menagalanaꞌmu yabe. To nani minaluna hepatoga lenali mealanaꞌmu yabe. 35 Ya ligo Yuta bomagi ai loka hago ai loka hago hite ma lite liꞌahana: Ai hiyaꞌaga buꞌehinogo lali sa sa hilutagaꞌmu nolibe? Giliki nogo nehana metoga Yuta bo nehite Giliki bonaꞌmagihi hepato buto mono kaga enelepito bilubeꞌmu nolifihe? 36 To ai ma luto nolibe: Naniꞌi sa sa hilana bu menagalanaꞌmu. Nani buto minaluna hepato lenali mebilanaꞌmu yabe. Ya luto nolina kagamofihi hapaꞌa hena huto niꞌibe? enali ya lite liꞌahana yabe.

Mino kosaba huse nagamiꞌi

37 Fuli kana lifupa nehanamofihi su hose yupahiya Yuta bonaꞌmagihi sipi kanaꞌa yabe. Yaꞌmana yupahi Yesu ho tito kehe sipi ito lu epiꞌehina: Mone keneꞌmofi nagami kumu nobesilina nanitogati oto neno. 38 Mono kagu Huꞌmau ma luto fayahi goꞌehina yabe: Mone keneꞌuba naniꞌi keheli pili kalina ai komopaꞌaguti mino kosaba huse nagami ipi opohi lagalinaꞌmu yabe. 39 Aitoga komopaꞌani emi malalanamagi Sikalafu lilanaꞌmu Yesu yaꞌma kaga luꞌehina. Yaꞌmana kanaꞌagu Huꞌmau Yesu kokulumalugu leꞌmo saga hilina to fana mehenaꞌa meliꞌehinaꞌmu luto Huꞌmau Sikalafuꞌi metoga ho melifiꞌehina yabe.

Bonaꞌi loko hite loe nagaꞌi minala

40 Babu bonaꞌmagi ai kaga linamofihi kehelilete liꞌahana: Maꞌnaka luto ma boya kaga lu huto hulata bomo nohibe. 41 To lugaꞌamagi liꞌahana: Ai Mesiaumo nohibe. Ya nelago lugaꞌamagi liꞌahana: Mesiau Galili metogati huto mehilinaꞌmu yabe. 42 Mono bukugu lite geꞌahana: Tebiti minoꞌehina hepalugu Betelehe yagi Tebitihi aiꞌa nagaꞌaguti Mesiau huto hilibe luto niꞌina yabe. 43 Ya lite Yesu kumu lilete ana bonaꞌi minanamagi loko hiꞌahana yabe. 44 Lugaꞌamagi Yesuhi yato lite nagalugu leꞌmo malaluneꞌmu hanaya mone gufalo enayahi meliꞌahana yabe.

Enikibina bonaꞌmagi Yesuhi keheli bati mehi eteꞌahana

45 Gimi bomagi i behe hite sipi mono noto bo hiti Felosi bo hiti nehanalo bago enoloka heꞌahana: Lenali henabe lite leꞌmete meabe? 46 Ya lite enoloka hago gimi bomagi lu epiꞌahana: Yaꞌmana bouba kaga luꞌehinaꞌa huto koyapaꞌi mone bouba kaga meluꞌehibe. 47 Ya lite lago Felosi bomagi lu epiꞌahana: Lenaliꞌi hiti leneleꞌmo negi nagi noꞌehifihe? 48 Felosi bomagita kabati moneuba ana bomofitoga komopaꞌa emiꞌehigo bu geꞌahana niꞌifihe? 49 Ma li gehesa hite nehana bonaꞌmagi Mosehi keya kaꞌa keheli bati mehiꞌahabe. Yamomuꞌi luto enali asagaꞌi Huꞌmamofihi buꞌalo bati mehiꞌahabe. Gumiꞌi enahalibe. 50 Nikotimasiu koyapaꞌi Yesutoga buꞌehina bo enali nagaluguti boyago analo nohinati ma luto lu epiꞌehina: 51 Lali keya katigu ninaꞌa huto bo moneuba li huto huꞌehinanamofihi hapaꞌa li huto mehula kagaꞌa mekehelila huꞌohutomo fakupagu nagaꞌi meemilutamo niꞌibe. 52-53 Ya luto ligo enali loka heꞌahana: Kai hiti Galili bomo nohapihe? Mono ka leka so bati huto bu gobo, kaga lu hokolo hulata bo Galili metogati huto mehilinaꞌmu yabe.

8

Aꞌi moneuba bolo buꞌehina

1 Asaga boanaꞌi nohaꞌaniga bu su nehago Yesu aiꞌasigo Oliba kosagu tiꞌehina yabe. 2 Ya huꞌehinagati etehi foluguꞌi sipi mono nonuga akuꞌi nehetiꞌehina. Ya nohigo babu boanaꞌmagi ete leꞌmo bego hago ai melugu minoto kaga hapi fito lu enelepiꞌehina yabe. 3 Ya nohigo kaga enelepilata nehana bo yagi to Felosi bo yagi hite enali aꞌi moneuba fato bo hiti koꞌehina leꞌmete nehetite ete asaga bonaꞌmagi enubu folagato leꞌmo ho tiꞌahana yabe. 4 Ya hilete Yesuhi ma lite lu emiꞌahana: Tisao ma aꞌuba fato bo hiti nokago etafa hiꞌahabe. 5 Lali keya katigu Moseu ka mone moloꞌehina ya aꞌi moneuba ya nohinogomo efa kosatu i fililo, luꞌehibe. To kai hena hibe luto nokeheline? 6 Enali fisa iluneꞌmu yaꞌma kaga miꞌi melete loka heꞌahana. Ya hana ai Yesu melugu lipi tipi huto yahi kosaꞌatu mumusopagu fayahi goto minoꞌehina yabe. 7 Ya higo enali analo ho tilete nehite loka heba heba hago Yesu bu go saga huto lu epiꞌehina: Lenali folagahatinigu bo moneꞌmofihi foipanaꞌa menilinauba mana aꞌmofihi gufalo efa kosahi yataꞌa heꞌmi meleno. 8 Ya luto lu epiloto akuꞌi melugu lipito mumusopagu fayahi goba goba huto minoꞌehina. 9 Enali ya luto epiꞌehina ka kehelilete moneko moneko bila bila hite bu su heꞌahana. Yataꞌa olopa bomagi bilago ana megeꞌi bila bila hiꞌahana. Ya hago Yesu aiꞌago nohinalo ana aꞌi ho tiloto analo minoꞌehina yabe. 10 Ya hilago Yesu bu go saga huto ana aꞌi loka hoꞌehina: Ma aꞌi yale, hiyaga babe? Ka foya li ketalina bo mone meminoꞌehifihe? 11 Ya luto loka hago ana aꞌuba lu emiꞌehina: Sipi Bo, bo mone meminoꞌehibe. Ya ligo Yesu lu emiꞌehina. Nani ana huto ka foya meli ketalunaꞌmu yabe. Kai bufa hulotoka aku akuꞌi foipana mehubo.

Yesu ma melugu libiꞌa

12 Yesu akuꞌi ma luto lu epiꞌehina: Nani ma meꞌmofihi libiꞌa nohube. Bo moneuba naniꞌi nemegeꞌi malalinauba lo mesobose libiꞌi ligiloto metepulugu kapo memalalinaꞌmu yabe. 13 Ya luto ligo Felosi bomagi li emiꞌahana: Yatai kaikaꞌmu kaga nolatauba lemanaꞌa li huto menohibe. 14 Ya lite lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa luꞌehina: Naniꞌnimu kaga nolunaya ya maꞌnaka nolube. Nani ho tito oꞌohunaꞌa hiti to nobuna hepaꞌi hiti naniꞌni akeheliꞌohube. Henaꞌmugope nani ho tito oꞌohuna hepaꞌi hiti to nobuna hepaꞌi hiti yaꞌma lenali mekeheliꞌahabe. 15 Lenali ma melugu suhi hite bonaꞌi hapaꞌani loko hilata nehanaya nani bo moneꞌmofihi hapaꞌa loko mehulata nohube. 16 To nani bonaꞌi hapaꞌani loko hilube lilunaya eto huto loko hilunaꞌmu yabe. Henaꞌmugope naniꞌnigo ya mehiluna ai noho lifigo limiꞌohuna Afoꞌnifu nani hiti moneka nohigo yabe. 17 To keya katinigu ka mone ma luto niꞌibe: Loe bomaleꞌi moneko kaga laꞌigomo ana kaꞌatiti maꞌnaka lolo hohibe. 18 To naniꞌnimu kaga noluna ana huto noho lifigo limiꞌohuna Afoꞌnifu nani kumu kagaꞌni nolibe. 19 Ya ligo enali loka heꞌahana: Afoꞌkafu hiyaꞌa nohibe? Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Naniꞌi hiti nani afoꞌnifi hiti lenali mekeheliꞌahabe. Nanimo keheliꞌahatita nani afoꞌnifihi ana hite akehelititaꞌmu yabe.

20 Asaga yaꞌmana kaga sipi mono nonugu efapo melelata nehana lapeꞌi nina hasagu minoto enelepiꞌehina yabe. To bonaꞌmagi anagati ete yato lite nagaꞌi meemiꞌahana ya henaꞌmugope ai kanaꞌa meoꞌehinaꞌmu yabe.

Nani nobuna hepato lenali mebilanaꞌmu yabe

21 Yesu akuꞌi ma luto lu epiꞌehina: Nani abuꞌehinogoꞌni lenali sa sa hilapa hinogo foipanatinigu fililanaꞌmu yabe. Nani biluna hepato lenali mebilanaꞌmu yabe. 22 Ya luto ligo Yuta bomagi liꞌahana: Nani biluna hepato lenali mebilabe nolinaya aiꞌa ho fililubeꞌmu nolifihe? 23 Ya lite lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa luꞌehina: Lenali maloti huto hiꞌahanaya nani ifogati oꞌohube. Lenali ma melugu bonaꞌi nehanaya nani ma melugu bo menohube. 24 Yaꞌmu luto lenali foipanatini hiti fililabe nolube. Nani kumu yaꞌma bo kiyiꞌafu nohifi lite keheli pili meke netalana foipanatini niꞌinogo fililanaꞌmu yabe. 25 Ya luto ligo enali loka heꞌahana: Kai kiyiꞌagamo nohane? Ya lite loka hago Yesu lu epiꞌehina: Nani yataꞌa hapi nohuto lu epiꞌohuna bomo nohube. 26 Lenali hapatinimofihi kagatini loko hu lepalaluna babu lito niꞌibe. Ai noho lifigo limiꞌohuna bomofihi hapaꞌa bebe soto ninamofitogati keheliꞌohuna kaga ma melugu boanatoga lu yege holata nohube.

27 To enali afoꞌafi kumu nolina kaga keheli bati mehiꞌahana yabe. 28 Ya hago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Alihi Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi giꞌa li saga hilana yupahi aimo nohinagi lite keheli sepa neite to naniꞌni nemehaꞌnilo anaꞌina mone li huto mehuꞌohuna. Afoꞌnifu nelepiꞌehinamofihi enelepiꞌohuna keheli fotogo hilabe. 29 To ai noho lifiꞌehina bomofihi bita hina suko hulata nohunaꞌmu luto ai heꞌmi netoto mebuꞌehina, nani hiti moneka nohibe. 30 Yesu ya luto enelepina kaga babu bonaꞌmagi kehelilete aiꞌi keheli pili keteꞌahana yabe.

Ka lamanaꞌauba lenubuto bilina

31 Yesuhi keheli mana hi etana Yuta bomagihi ai ma luto lu epiꞌehina: Nani lenelepiꞌohuna kaga megeꞌi melete li hetofa hilana yaꞌamagi panaꞌalobo nagaꞌni lolo hilabe. 32 Ya hinogo ka lamanaꞌauba lenalitoga minoto ana ka lamanaꞌauba leneleꞌmo lenubuto bilinaꞌmu yabe. 33 Ya ligo enali liꞌahana: Lali Abalahahi tataꞌagitamo nohune. Koyapaꞌi moneꞌa bonaꞌmagi koko panaꞌani lali meminoꞌohuta yabe. Lenali lenubuto bilabe luto nolataba ya henaꞌmu nolane? 34 Ya lite lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Asaga bonaꞌi foipana li huto nehanamagi foipanamofihi kele keleꞌa nehabe. 35 Koko panaꞌuba lalamehi monelugu i koloto minomogoneꞌna menohina ana lalamenugu panaꞌuba analo minomogoneꞌna nohibe. 36 Ya huꞌehina panaꞌuba lenubuto binogomo maꞌnaka luto lenubuto biꞌehina bonaꞌi nehabe. 37 Lenali Abalahahi tataꞌagita nehanaya nani akeheliꞌohube. Ya hiꞌahanamo ninaya nani lenelepiꞌohuna kaꞌni lenalilugu meminoꞌehinaꞌmu lite nani noho fililuneꞌmu nehabe. 38 Nani Afoꞌnifu nelepiꞌehinanamofihi kaga nolunamo to lenali afotinigi lu lepiꞌahana suhi nehabe.

39 Ya ligo enali kaꞌalo nonaꞌa liꞌahana: Afoꞌtifu Abalahau nohibe. Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Lenali Abalahahi panaꞌa manaꞌi nehatita ai liꞌehina liliꞌna lititaꞌmu yabe. 40 To nani Huꞌmamofitogati ma ka keheliꞌohunamofinogo lu epiꞌohube. Ya nohunamo lenali keheli menimise noho fililuneꞌmu nehabe. Abalahau yaꞌma huseꞌna li huto mehuꞌehina yabe. 41 Lenali afotinigi hiꞌahana supo nebabe. Ya ligo enali liꞌahana: Lali gulu bo menohune. Lali afoꞌtifu nohina ya Huꞌmau nohibe. 42 Ya lite lago Yesu lu epiꞌehina: Huꞌmau lenali afoꞌtinifu manaꞌi nohitita, aitogati oꞌohunamofita yatai ma nohuna neleꞌmo laga hatitaꞌmu yabe. Nani nemehaꞌnilo meoꞌohuna ai noho lifiꞌehina yabe. 43 Nani lenelepuna kaga lenali henabe lite keheli fe menelabe? Henaꞌmugope nani kagaꞌni lenali mekeheliluneꞌmu nehabe. 44 Lenali foipa bo Sataha yagapanaꞌmo nehanago ai megeꞌi malaluneꞌmu nehabe. Yataꞌa kanagu bonaꞌi enoho filiꞌehina yabe. Ai bati suhi megeꞌi moloto meminoꞌehina henaꞌmugope aitoga bati hapaꞌa meniꞌigo yabe. Ai faga lusemofihi afoꞌafu nohinago faga luseꞌnamoya aitoga bai toto niꞌibe. To faga fagauba kagaꞌa lamanaꞌa lolo hulata nohina bo nohibe. 45 Ya huꞌehina nani ka maꞌnaka lenelepunamo lenali ana kaꞌni keheli hetofa mehabe. 46 Lenali folagahatiniguti hiya bouba nani foipanaꞌni lu huto hilina niꞌibe? Ya huꞌehina nani maꞌnaka lu lepiꞌohunamofihi lenali hena hibe lite keheli menimiꞌahabe? 47 Enali Huꞌmamofihi panaꞌamagi asaga kagaꞌa kehelilata nehanamo ninaya aku lenali Huꞌmamofihi panaꞌa menehabe. Yamoꞌmu lite nani kaꞌni keheli menenimibe.

Nani minoꞌohuna kanaꞌalo Abalahau huto mehuꞌehina

48 Yuta bomagi aku i behe hite Yesutoga ete loka heꞌahana: Kai Samalia kegiꞌa bo nohane, to foipa fele kai kugufagu niꞌibe lulata nohuta ya maꞌnaka nolupihe? 49 Ya lite loka hago Yesu lu epiꞌehina: Nanitoga foipa fele menohibe. Nani Afoꞌnifihi giꞌa li saga nohunaꞌmu lenali naniꞌi neleꞌmo melugu nemalabe. 50 Nani nigiꞌni li saga hilube luto foya menolube. Ai bonaꞌi guna malalina bo monekoꞌuba nani nigiꞌni li saga hilubeꞌmu nohibe. 51 Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Nani kagaꞌni liyafa huto megeꞌi malalinauba mefililinaꞌmu yabe. 52 Ya ligo Yuta bomagi lu emiꞌahana: Yatai keheli bati hu ketone. Kailugu foipa fele nohibe. Abalahau filigo, kaga lu huto hulata bo filigo hiꞌahanamo ninaya, kai: Nani kagaꞌni liyafa huto megeꞌi malalinauba mefililibe nolane. 53 Lali afoꞌtifu Abalahau filiꞌehibe. To kai be ligilubeꞌmu nolapihe? To kaga lu huto hulata bo ana hite filiꞌahanamo ninaya kai hena huse bo lolo hilubeꞌmu nolane? 54 Ya lite loka hago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Naniꞌni nigiꞌni liyafa hilunaya nani nigiꞌni faꞌmenena lolo hilinaꞌmu yabe. Ya huꞌehina Afoꞌnifu aiꞌa nigiꞌni li saga huto gelo nobinamo laliti Huꞌmatifu nohibe lilata nehabe. 55 Lenali aiꞌi mekeheliꞌahana, nani keheli etoꞌohube. Aiꞌi nani mekeheliꞌohube lutita suhi huto faga lutine. Ya hutitamo ninaya aiꞌi keheli etoꞌohuto kaꞌa liyafa nohube. 56 Lenali afotinifu Abalahau nani huto hiluna kanaꞌa bu galube luto gelo biꞌehina abu goloto fokehi ahoꞌehibe. 57 Ya ligo Yuta bomagi lu emiꞌahana: Kai olopa bo lolo mehuꞌahatamo ninaya Abalahahi abu goꞌohuto nolapihe? 58 Ya lite lago Yesu kaꞌanilo nonaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka luto lu nolepube. Abalahau huto mehuꞌehina kanaꞌalo nani minomo buto minoꞌohuna yabe. 59 Ya luto ligo enali efa kosahi lite Yesuhi iluneꞌmu hiꞌahana. Ya hana Yesu fala kito sipi mono nonuguti heꞌmito bufa huꞌehina yabe.

9

Yesu bu pisi luꞌehina bo leꞌmo bati huꞌehina

1 Yesu kapo mololoto nobuto bo mone ketoꞌehina kanalo bu pisi luꞌehina bu goto minoꞌehina. 2 To panaꞌalobomagi loka heꞌahana: Babafio, ma bo bu pisi luꞌehina hena hu etoꞌehibe? Aiꞌa foipanaꞌaubafi to itoꞌafinogo afoꞌafinogo etali foipanaꞌatitiꞌmube? 3 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Oꞌe. Enali foipanaꞌaniuba mehu etoꞌehibe. Ai bu pisi luꞌehinanaꞌmu Huꞌmamofihi amuyaꞌauba leꞌmo hetofa hu etenogo gili hinogo boanaꞌi yaꞌmananamofihi bu galabe. 4 Lali yege lenogo noho lifiꞌehina bo afoꞌnifihi liliꞌnaꞌa lilata nohune. To sinihi ginogo bonaꞌmagi liliꞌna meliluneꞌmu nehabe. 5 Nani ma melugu minoto asaga noto noto bonaꞌmagihi libiꞌani besa loseꞌnaꞌa nohube. 6 Yesu ya lutoꞌa meꞌi mone lito yatu yigito libiꞌna ho moloto oifaꞌi lolo huto yaꞌma bomofihi buꞌalo nofolo etoto lu emiꞌehina: 7 Kai buto mone nagamiꞌi Siloami hefuto kokabana bilibo. Yaꞌma hefuhi giꞌamofihi hapaꞌa Ho Lifiꞌehina Yabe nela. Ya ligo ana bomo buto hefuto okabana bilito i behe huto noago buꞌi gili gili huꞌehina.

8 Ya huꞌehigo laluꞌagi koyapaꞌi yaꞌma bouba noseꞌnamu buka buka tilatamo bu geꞌahanamagi loka heꞌahana: Muya bouba meto minoto buka tuꞌehina bo ai nohifihe? 9 Ya lago moneꞌamagi: Oꞌyo, ana bo nohibe, lite lago moneꞌamagi: Oꞌe, lite, menohibe. Ai okabaꞌa ana legita yaꞌma buka tuse bo nohibe. Ya lite nelago yaꞌma bouba lu epiꞌehina: Nanisi nohube. 10 Enali aiꞌi loka heꞌahana: Kubuka hena huto leꞌmo bati huꞌehina? 11 Ya loka hago ai kagaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Yesu yabe nelana bouba meꞌi lito libiꞌna hoto oifaꞌi lolo huto nubuꞌnilo foloto Siloami hefuto kokabana bilibo luto ligo analo butoꞌni nokabana nobilito meleꞌisi gili gili huto nominobe. 12 Ya ligo enali loka heꞌahana: Ana bo hiyaga nohibe? lite lago ai: Nani mekeheliꞌohube, luto lu epiꞌehina yabe.

Felosi bomagi bu pisi luꞌehinamofihi loka heꞌahana

13 To enali yaꞌma bo bu pisi luꞌohutoꞌamo leꞌmete Felosi bonaꞌi nehanalo bite nehetiꞌahana. 14 Yaꞌma Yesu oifaꞌi lolo huto bomofihi buꞌa leꞌmo bati huꞌehina kanaꞌa yaꞌma mono fuli yupahi yabe. 15 Ya huꞌehinaꞌmu Felosi bonaꞌmagi ana bomofihi loka heꞌahana: Kubuka hena huto leꞌmo bati huꞌehina? Ai ma lu epiꞌehina: Bo moneuba oifatu nubuꞌnilo folo netago nagamito nokabana bilito yatai nubuꞌnitu bu nogobe. 16 Ya ligo Felosi bonaꞌi moneꞌamagi ma liꞌahana: Yaꞌma keneꞌi kubuka li hetofa hu etoꞌehinauba mono fuli yupapogu foya liꞌehinaꞌmu ai Huꞌmamofitogati meoꞌehinagi yaꞌma keya kalugu mone: Mono fuli yupapogu liliꞌna melilo, litomo niꞌigo yaꞌma bo kagamofihi keheli heꞌmiꞌehinagihe, lite liꞌahana. To moneꞌamagi liꞌahana: Henabe? Ai ma bomofi kumu amuya liliꞌna li etoꞌehinaꞌmu henabe luto foipa bo nohibe? Ya lite lilete folaganuguti teleꞌahana yabe.

17 Yaꞌmu Felosi bonaꞌmagi ana bomo aku loka heꞌahana: Nubuꞌni gili gili hu netoꞌehina lulata nohuta, ai kumu hena kekesa kehelilata nohane? Ya lago ai luꞌehina: Kaga lu huto huto bo nohifi? 18-19 To yaꞌma bo yataꞌa bu pisi luꞌehigo gili huꞌehinaꞌa yamofihi Yuta bonaꞌmagi keheli uleꞌale mehite itoꞌafinogo afoꞌafinogo etali kumu kehe ite ago etoloka heꞌahana: Ma boya panatiti nohifihe? To ketona kanaꞌagu bu pisi luꞌehina lilata nehaꞌifihe? Yatai hena huto bu nogabe? Lu limiliyo. 20 Itoꞌafugo afoꞌafugo etali lu epiꞌahaꞌina: Panatiꞌa nohibe, lite to ketona kanagu bu pisi luꞌehinaꞌmu yaꞌma keheliꞌohuꞌibe. 21 Yaloꞌi ai gili huto bu noganaꞌmu hiti to bu li gili hu etoꞌehina yaꞌma bomofihi leꞌali mekeheliꞌohuꞌibe. Panatiꞌa ai olopa bo nohinagi kaga bagaꞌaguti lu lepilina aiꞌago loka halo. 22 Itoꞌafugo afoꞌafugo Yuta bonaꞌi kumu koli nehite yaꞌma kaga lu epiꞌahaꞌigo henaꞌmube? Koyapaꞌi Yuta bonaꞌmagi kaga lu laga hiꞌahana: Bonaꞌi moneuba Yesu kumu Huꞌmamofihi leꞌmo ho tiꞌehina panaꞌa nohibe luto linogomo yanaꞌmu enali sipi mono nonuguti heꞌmi etete aku metilibe lite lu laga hiꞌahana yabe. 23 Ya hiꞌahanaꞌmu itoꞌafugo afoꞌafugo yaꞌma kagaꞌatiti lite: Loka halo, ai olopa bo nohinagihe, lu epiꞌahaꞌina yabe.

24 To Yuta bonaꞌmagi ketona kanagu bu pisi luꞌehina bomofihi akuꞌi kehe ite ago lu emiꞌahana: Yaꞌma hetofa huto hu ketoꞌehinaꞌmu Huꞌmamofihi aiꞌago foke ka lu emibo. Yaꞌmana Yesu foipana lilata bo nohina keheliya iꞌohune. 25 Ya lago ai lu epiꞌehina: Ai foipa bo nohifi lamana bo nohibe luto yaꞌma nani mekehelitoꞌni yataꞌa nani nubu pisi luꞌehinamo yatai gili huto bu nogobe lutoꞌni aꞌnokehelube. 26 Ya ligo enali loka heꞌahana: Ai hena hena hu ketoꞌehibe? Hena huto kubuka leꞌmo bati huꞌehibe? 27 Ya lago ai luꞌehina: Abo. Nani yaꞌmana alu lepi su hoꞌohunamo lenali keheli sibina nehabe. Lenali henana mone hiti kehelilabe? Lenalimoya panaꞌaloboꞌa lolo hilafihe? 28 Ya ligo enali huli ka lu emite liꞌahana: Kai yaꞌma bomofihi panaꞌa nohane. Lali Mosehi kaꞌalo megeꞌi nomoloto panaꞌaloboꞌa nohuta yabe. 29 Huꞌmau koyapaꞌi Mosehi kaga lu emiꞌehina yamofihi akeheliꞌohune. To Yesu yaꞌmana bomofihi hepaꞌagati oꞌehina lali mekeheliꞌohune. 30 Ya nelago ana bouba lu epiꞌehina: Abo. Lenali nelanamolo topa nohobe. Ai nubu pisi luꞌehinamo li hetofa huto ye ko hu netoꞌehinagi lenali ai kumu asagaꞌi mekeheliꞌahabe. 31 To Huꞌmau foipa bonaꞌmagihi mekehelito megesa hu epilatanaꞌmu akeheliꞌohube. To moneꞌamagi aitoga agoya hu emiꞌahanaꞌa to megeꞌi melelata nehanaꞌamagihi kehelilata nohibe. 32 To afehi emaꞌaga ma meꞌi huto huꞌehinagati kana nobigo keneꞌi moneuba bu pisi luꞌehina bonaꞌmofihi li gili hu etoꞌehinana lali mekeheliꞌohune. 33 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma bomo Huꞌmamofitogati meoꞌehitita ai amuyaꞌa hiti bonaꞌi eneleꞌmo bati mehititaꞌmu yabe. 34 Ya ligo enali kagaꞌalo nonaꞌa emiꞌahana: Kai foipanagu keketona bose. Lalitiꞌmu kaga mone li lelepilata nohapi? Ya lite nelite ana bomofihi leꞌmete mono nonuguti heꞌmi eteꞌahana yabe.

Bonaꞌmofihi komopaꞌanitu monoꞌi mekeheliseꞌnamu

35 Enali ana bomo heꞌmi eteꞌahana yamofihi Yesu kehelito ai kumu sa huꞌehina. Ai etafa huto lu emiꞌehina: Kai Kokulumaguti limiꞌehina Bomofi kumu keheli pili koꞌahatafihe? 36 Ya ligo ai lu emiꞌehina: Sipi Bo yale, ai kumu nelepiletogoꞌni komopaꞌni emito kehelilube, luto luꞌehina. 37 To Yesu lu emiꞌehina: Kai bu go su hoꞌahatagi yatai lu nokimina bo ma nohinagihe. 38 Ya noligo ai Yesuhi lu emiꞌehina: Sipi Boꞌnimaka. Nani kaitoga keheli uleꞌale nohube, luto gigusagu golaga fito koꞌehina.

39 Ya nohigo Yesu luꞌehina: Nani ma metoga oloto bonaꞌmagihi hapaꞌani bu goloto loko hilube. Bonaꞌi lugaꞌa enubu pisi luꞌehina suhi hite yanamagihi bu galana lolo hu epalalube. To bu galana suhi hite nehanamagihi li fili ko epalalube nolube, Yesu luꞌehina. 40 Ya luto ligo Felosi bonaꞌi moneꞌamagi yaꞌma kagaꞌamofihi kehelite loka heꞌahana: Lali kumu nolapi, ya? Lenali hiti lenubu pisi luꞌehibe luto ya nolapiye? 41 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Lenali lenubu pisi nelinogomo nani fakupa ka lu melepiꞌohuna. To lali lubuti niꞌinagi bu go fe nolune lite yaꞌma nelana yanaꞌmu lenali komopatinigu fi hekini lo su hago fakupa ka nolu lepolobe.

10

Sipisipi yagamagihi gomogeꞌna bame kaꞌa

1 Yesu mone kaga lu epiꞌehina: Nani maꞌnaka lu nolepube. Bonaꞌi moneuba sipisipi yagamagihi bihu kasito metise buto folaganuguti leke ho limito baukalo bo to lubalo bo nohibe. 2 To bomo moneuba kasitogati tilinamo ana bonaꞌi sipisipi yagamagihi kaba bo nohibe. 3 Kasito nomina bouba kafe sigi etenogo sipisipi kaba bouba tiloto sipisipi yagaꞌamagihi enigi nohenogo moneko monekoꞌisi henogo enali nogoꞌa kehelite megeꞌi melete bilabe. 4 Bihuguti eneleꞌmo fegu toto kohe toto nobigo sipisipi yagamagi nogoꞌa kehelilete kapogu fi hele tete megeꞌi lifite bilata nehabe. 5 Enali fato bonaꞌmofihi mekeheliꞌahana ai megeꞌi melete mebilanaꞌmu koli hite aitogati heꞌmite bifa hilabe. Henaꞌmube? Enali fato bomofihi nogoꞌa mekeheliꞌahana yabe, luto Yesu ya luꞌehina.

6 Ana bame ka lu epiꞌehinaya Felosi bonaꞌi enali yaꞌma bame kamofihi hapaꞌa mekeheliꞌahana yabe.

Yesu ai sipisipi yagamagihi kaba boꞌani hetofa bo nohibe

7 Yesu ka mone hiti akuꞌi lu epiꞌehina: Maꞌnaka lu nolepube. Naniꞌni sipisipi yagamofihi komogeꞌnamofihi kafemo nohube. 8 Koyapaꞌi kohe teꞌahanamagi faga lilata enali baukalo bo to lubalo bonaꞌi huto hiꞌahana. Ya hago sipisipi yagamagi kaꞌani mekeheliꞌahana yabe. 9 Nani kafe legi huto nohube. Bonaꞌmagi neleꞌmo felu mehese tite nehago Huꞌmau enubuto bito kaba hu epalalinaꞌmu yabe. Ana bonaꞌmagi fegutoga bilete nonugu tilete yaꞌma bite ete hiteꞌani sipisipi yagamagihi suhi hite noseꞌna nelata nehabe. 10 Baukalo bonaꞌuba tilubeꞌmu nohuto sipisipi yagamagihi eneleꞌmo sibina huto gumina liloto enoho fililinaꞌmu nohibe. Nani eneheꞌmalube luto enubuto bilubeꞌmu oꞌohunagihe. Ya nohuto mino kosaba huseꞌi epilubeꞌmu nohugo enali minomo buto minoseꞌnaꞌa lilete asagaꞌi hetofa hite minalabe.

11 Nani sipisipi yagamagita kaba boꞌani batiꞌa nohube. Nani yaꞌma kaba boꞌani nohutoꞌni sipisipi kumu fililube luto enubuto biluna yaꞌma nani nohube. 12 To bo kaba huseꞌnamofihi liliꞌnalo efatoko lilina bo yaꞌma sipisipi yaga aiꞌa lusi kaba bo menohinaꞌa to kaba hu bati menohibe. Ai sipisipi yaga hiti ketoloto minotoꞌa to lopi kala moneuba hagulu tilubeꞌmu ago yaꞌma kaba bo bu goto sipisipi yaga heꞌmi epoloto meleꞌisi koli nofalago lopi kalauba enohoto nalubeꞌmu nohigo sipisipi yagamagi bu gete tili tele hilata nehabe. 13 Henaꞌmube? Yaꞌma liliꞌnalo efatoko lilina bo ai sipisipi yagamagi kumu mekehelise faꞌmene minoto peꞌmo mone lilinaꞌmuko keheliꞌehibe. Ai sipisipi yagamagihi lusi kaba boꞌani menohibe. 14-15 Nani sipisipi yaga kaba boꞌani batiꞌa nohube. Afoꞌnifu nani kumu keheliꞌehibe. To nani ana huto ai kumu keheliꞌohube. Ya nohutoꞌni sipisipi yagaꞌni enali kumu ana huto akeheliꞌohuna yabe. To enali ana hite nani kumu akeheliꞌahana yabe. To nani enali kumu enubuto bito fililubeꞌmu nohube luto lu moloꞌohube. 16 To fato fato sipisipi yagaꞌni mana bihugu menehanaꞌa enaliꞌi sa sa huloto eneleꞌmoto oto li nupa hu epalalube. Enali nogoꞌni kehelite ete li nupa hite to kaba boꞌani monekoꞌisi nohigo monekoꞌna hite minaluneꞌmu habe.

17 Enali kumu fililube luto nohugo Afoꞌnifu nani kumu bita huto komopaꞌa niminogo akuꞌi filiꞌohunaguti neleꞌmo ho tinogo minalube. 18 Bonaꞌi moneuba noho fililubeꞌmu nohuto nemehaꞌni li heꞌmi menetalinaꞌmu yabe. Enali kumu fililube luto naniꞌni liluna malaluna niꞌibe. To nemehaꞌni li heꞌmilufi to li heꞌmiloto akuꞌi lilube yanamofihi nani foyaꞌni niꞌibe. Yaꞌma Afoꞌnifu ya hubo luto lu nimiꞌehina kaga keheli emiꞌohube, luto Yesu luꞌehina yabe.

19 Ana kaga lu epigo Yuta bonaꞌmagi kehelite yaꞌmana luꞌehina kagamofi kumu lilete ana bonaꞌi minanamagi loko hiꞌahana. 20 Moneꞌamagi ma liꞌahana: Foipa felemo komopaꞌagu tito minago negi noꞌehinagihe. Henabe lite aiꞌa kaꞌa nekehelibe, lenaliya? 21 To moneꞌamagi ma liꞌahana: Oꞌe. Bo moneꞌmofihi komopaꞌagu foipa fele nohinogomo yaꞌma hetofa kaga menolibe. Foipa feleuba bu pisi luꞌehina bomofihi buꞌa li bati hu etalifihe? Oꞌe, yaꞌma mehu etalibe.

Yuta bonaꞌmagi Yesuhi enemegesa hi emiꞌahana

22 Ko ito yasi hina kana huto higo to Yelusale hepalugu koyapaꞌi sipi mono nohi aku giꞌahananamofihi enali yaꞌma beto hise yaꞌmu sipi noseꞌna nalata yupahi analo Yuta bonaꞌi li gehesa hiꞌahana yabe. 23 Ana yupapo Yesu yaꞌma mono nonugu tito mone nosipetoga giꞌa Solomonihi Nosipeto yabe ya nelana ai anagu kapo nomalago 24 Yuta bonaꞌmagi aitoga ete leꞌmo bego bego hite loka heꞌahana: Lali loe lae nohuta henaki kana bulenogo komopati li hokolo hu letalane? Huꞌmau kokulumaluguti ho lifiꞌehina bo, Mesiau, yaꞌma nohapi maꞌnaka luto lu limibo. 25 Ya nelago Yesu kagaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Yataꞌa nani alu lepi su hoꞌohugo lenali yaꞌma kagaꞌmu keheli uleꞌale mehiꞌahana. Afoꞌnifu kaga lu molo netoꞌehinamofihi liliꞌnauba yaꞌma nani kumu ya suhi lenelepiꞌehina yabe. 26 Lenali ka lamanaꞌa lu lepiꞌohunanamofihi lenali keheli uleꞌale mehiꞌahana yagi sipisipi yagaꞌni menehanagihe. 27 To sipisipi yagaꞌnimagi nogoꞌni kehelilata nehabe. Nani enali kumu keheliya igo nemegeꞌi meleꞌahana. 28 Yaꞌma yagapanaꞌnimagi mino kosaba huseꞌna epilube luto mefilise mineme bite minalabe. Nani enunu kiꞌohunaguti fato bouba nebe mesililinaꞌmu yabe. 29 Yaꞌma yagapanaꞌni nimiꞌehina bo, Afoꞌnifu ai asagaꞌi enebe ligiꞌehina. To kaba hu epoloꞌehinaguti fato bo moneuba oto be mesililinaꞌmu yabe. 30 Afoꞌnifu hiti nani hiti moneko babeyafalo nohuꞌibe.

31 Ya ligo Yuta bonaꞌmagi efahi lite aku halune lite lago 32 Yesu lu epiꞌehina: Afoꞌnifu liliꞌna nimiꞌehina yaꞌma lenogobisalo babu luto li huto huꞌohugo ana hetofa liliꞌna monekoꞌi liꞌohuna, henaꞌmu nahaluneꞌmu nehabe? 33 Yuta bonaꞌmagi enali kaꞌalo nonaꞌa ma lite lu emiꞌahana: Lali hetofa liliꞌnaka liꞌahataꞌmu yaꞌma mekahaluta kai faꞌmene bo nohatitamo niꞌigo Huꞌmamofihi lube sibina huto luꞌahatamo afoꞌnifu ai hiti nani hiti moneko babeyafalo nohuꞌibe luto ya luꞌahataꞌmu fakupa ka lu ketoto kahaluneꞌmu hune. 34 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Lenali keya katinigu Huꞌmau luꞌehinamo keyeꞌahana: Lenali huꞌma suhi hite nehabe. 35 Yaꞌma lali mono kaga keyeꞌahana lamana ka niꞌigo mino lito buꞌehina kaga niꞌibe. Huꞌmau kaꞌa lu epiꞌehinaꞌa enali kumu nani suhi hite mineꞌahabe luto Huꞌmau luꞌehina. 36 To nanimoya Afoꞌnifu neleꞌmo ho tito melugu noho lifiꞌehina. Nani Huꞌmamofihi panaꞌa nohube lutoꞌni yaꞌma lenali henabe luto lube sibina huto luꞌahatabe lite nelabe? 37 Afoꞌnifihi amuya liliꞌnaꞌa menolinogoꞌnimo nanitoga keheli menimilabe. 38 Analoꞌi nani kumu keheli uleꞌale mehite yaꞌma liliꞌna liꞌohunanaꞌmu keheli uleꞌale hite minaluneꞌmu hilo. Henaꞌmube? Yaꞌma liliꞌna liꞌohutamo niꞌigo Huꞌmau neheꞌmoto nanitoga i keꞌmoto monekoꞌna nominoꞌibe. To nani ana huto aitoga i keꞌmobe.

39 Ya luto lu epigo enali mone hiti aku nagaꞌi emiluneꞌmu nehago ai enayanuguti enebe silito bufa huꞌehibe.

40 To Yesu buto Yotani nagamito leke hoto koyapaꞌi Yoniu ana nagami folo epolose hepato buto minoꞌehina. 41 Anagu nohigo babu boanaꞌi nehetite liꞌahana: Yoniu liliꞌna amuyaꞌa hiti meliꞌohuto to ai ma bo kumu kaga luꞌehinaꞌa yaꞌma lamaꞌnaka lu huto huꞌehina. 42 Yaꞌmana kegiꞌa bonaꞌmagi babu luto Yesu kumu keheli uleꞌale hite agoya hu emiꞌahana yabe.

11

Lasalasi afiliꞌehina

1 Hepato mone Betani analugu bo mone Lasalasi yabe giꞌa nelana ai minoto besiꞌehina. Yaꞌma Betani hepaꞌi loe ate Malia to Mata mineꞌahaꞌina. 2 Yaꞌma Maliau ai Yesuhi gigusaꞌalo tu mesebe hekito folo etoto okaꞌatu kele li etoꞌehinamofihi etaliꞌafu Lasalasi yaꞌma besiꞌehina bo yabe. 3 To ana aꞌmaleꞌi Yesutoga kaga melete lu emiꞌahaꞌina: Sipi Bo, kai kibita huse bo kalalukafihi besiꞌehina yabe. 4 To Yesu yaꞌmana besiꞌehinaga obo luto liꞌahaꞌinaꞌmu kehelito luꞌehina: Yaꞌmana Lasalasihi besiseꞌna huto hu eminogo fililoto meminalinaꞌmu yaꞌma bonaꞌmagi kehelite Huꞌmamofihi giꞌa liyafa hilabe. Yanaꞌmu nani panaꞌa nohugo enali ana hite nigiꞌni liyafa hiluneꞌmu nehabe.

5 To Yesu Matahi to gonaꞌa hitiꞌi to Lasalasi hiti komopaꞌa epiꞌehina yabe. 6 To Lasalasi besiꞌehinamofihi kaga kehelito Yesu nominana hepalugu loe yupahi hiti minoꞌehina. 7 Minoto panaꞌalobo lu epiꞌehina: Lali i behe huto Yutia melugu bilune, Yesu luꞌehina. 8 Ya ligo panaꞌalobomagi lu emiꞌahana: Babafio, henabe luto anaga bilune? Hupamone kana Yuta bonaꞌmagi efa kosatu kahalune lite lago lanamoya to ana kegiꞌa lu kehelito bilune lapiye? 9 Ya lago Yesu lu epiꞌehina: Yege tilengo mone yupahi goꞌi luto fana talibe. Bonaꞌi moneuba kapo moloto nobinogo yege notigo efanuguti kanafu tito mekalinaꞌmu yabe. Henaꞌmube? Fana toseꞌnamofihi melugu bu go bati huto ho koto mekalibe. 10 To bo moneuba sinihi ginogo kapo moloto bilina ho kalinaꞌmu yabe. Henaꞌmube? Komopaꞌagu fana toseꞌnaꞌa meniꞌigo yabe. 11 Yesu ya luto mone hiti luꞌehina: Lalalutifu Lasalasi ai buꞌi koꞌehina to nani buto leꞌmo ho tilube. 12 Ya ligo panaꞌalobomagi lu emiꞌahana: Sipi Bo yale. Buꞌi koꞌehina ye kalinaꞌmu yabe. 13 Yesu lu epiꞌehinamofihi hapaꞌa yaꞌma Lasalasi afiliꞌehibe. Enali enegekesa kehelite ai faꞌmene buꞌi koꞌehibe. 14 Enali sibi enegekesa kehelite nehago Yesu lu hokolo huto lu epiꞌehina: Lasalasi afiliꞌehibe. 15 Afilitita aitoga nani meminotitaꞌmu nipagu bati huto nohigo yaꞌma lenali kumu ya luto nolugo alihi nanitoga keheli uleꞌale hi nimilabe. Yaloꞌi lali aitoga bilune. 16 Ya ligo Tomasiu fato giꞌa Ubabeya yabe laluꞌagihi panaꞌalobo lu epiꞌehina: Ke, bati huto babafi boti ai hiti lali hiti binogoti loho fililabe.

Yesu filiꞌahanamagihi eneleꞌmo ho tise bo yabe

17 To Yesu to panaꞌaloboꞌa Betani hepato nehetite Lasalasi filiꞌehinogo enali gufaꞌa keli heꞌahana yege yupahi loegi loegi niꞌigo keheliꞌahabe. 18-19 Betani hepaꞌi Yelusale hepato lebatoꞌi niꞌinalo yaꞌmu Yuta boanaꞌi babu lite Mata hiti Malia hiti bu galune lite ete soso hi etete eniginaga fi etimiꞌahana.

20 To Matau Yesu noana kehelito nonuguti heꞌmito limito aitoga nobigo Maliau nohaꞌanigu faꞌmene minoꞌehina. 21 Matau buto Yesuhi fo tula hoto lu emiꞌehina: Oho, Sipi Boꞌnimaka. Kai nohaꞌnigu minatita netaliꞌnifu mefilititaꞌmu yabe. 22 To yatai hiti nani aꞌnokehelube. Kai afokafitoga loka hetogo Huꞌmau moneꞌna kimilinagihe, luto Mata luꞌehina. 23 To Yesu lu emiꞌehina: Ketalikafu filiꞌehinaguti leꞌmo ho tilinaꞌmu yabe. 24 Ya ligo Matau lu emiꞌehina: Su halina kana sipiꞌa yanugu Huꞌmau netaliꞌnifihi leꞌmo ho tilina keheli fe luꞌohube. 25 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Nanisigo filiꞌahana bonaꞌi eneleꞌmo ho tilata bo nohuto mino kosaba huseꞌna epilata bo nohube. To bonaꞌi moneuba nanitoga keheli uleꞌale nohinogo gufaꞌa fililenogo aku yaꞌma bo mino lito buto minalube. 26 To bonaꞌi moneuba nanitoga i keꞌmoto minoto to keheli uleꞌale hu nimito minalina mefililinaꞌmu yabe. Yaꞌma keheliya ito nominatafihe? 27 Ya ligo Matau lu emiꞌehina: Oꞌyo. Sipi Bo, Huꞌmamofihi panaꞌa leꞌmo ho tiꞌehina bo nohane. To kokulumaluguti koho lifigo melugu limiꞌahata yaꞌma akeheli amuya moloꞌohube.

Yesu ai yibi huꞌehina

28 Matau ya lu emito i behe huto buto gonaꞌa Malia nohinalo buto musi huto kaga lu emiꞌehina: Babafiti noanogo kai kumu kehe noibe. 29 Ya ligo Maliau kehelito meleꞌisi ho tito aitoga buꞌehina. 30 Yesu nohi hepato menehetito Matau yataꞌa lu emiꞌehina kapoꞌalo ya minago Maliau anaga nehetiꞌehina. 31 To Yuta bonaꞌmagi Maliahi eniginaga fi emiꞌahanamagi nonugu minete ai ho tito meleꞌisi leke ho nolimigo enali bu gete enegekesa kehelite ai kene mala malatoga buto yibi bilubeꞌmu nobibe lite megeꞌi melete biꞌahana.

32 Maliau Yesu nohinalo nehetito lipito gigusalugu nu kito lu emiꞌehina: Sipi Boꞌnimaka. Kai nohatita netaliꞌnifu mefilititaꞌmu yabe. 33-34 Ya luto yibi nohigo Yuta bonaꞌi eꞌahanamagi hiti yibi nehago Yesu bu goꞌehina. Bu goto komopaꞌagu sipi ginaga figo mehi epito enoloka hoꞌehina: Lenali hiyaga keli heꞌahana? luto ligo enali: Maloꞌi oto bu gobo, Sipi Bo yale, lite lu emiꞌahana. 35 Ya nelago Yesu yibi huꞌehina. 36 Yibi nohigo Yuta bonaꞌmagi ma lite liꞌahana: Bu galo. Ai yaꞌma bo kumu sipi kekeꞌi li etoꞌehina. 37 Ya lago moneꞌamagi ma liꞌahana: Abo. Bu pisi luꞌehina bomofihi leꞌmo bati huꞌehinamo yanaꞌmu henabe luto Lasalasi besiꞌehinamo leꞌmo ye katita mefilititaꞌmu ya hifihe?

Yesu Lasalasi leꞌmo ho tiꞌehina

38 Ya liꞌahago Yesu mone hiti komopaꞌa sipi ginaga figo kene mala malatoga buto yaꞌma mulimofihi efahi mone bagaꞌalo hekini leꞌahanaga nehetiꞌehina. 39 Yesu ma lu epiꞌehina: Yaꞌma efahi li heꞌmiꞌehilo. Ya ligo filiꞌehina bomofihi etaliꞌafu Matau lu emiꞌehina: Sipi Boꞌni yale, Loegi loegi yupahi meleꞌahanagi tugumaꞌi gofa nobibe. 40 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Henaꞌmube? Yataꞌa lu kimiꞌohunamofihi mekeheliꞌahatafihe? Kai nanitoga keheli uleꞌale hinogomo Huꞌmamofihi amuyaꞌa hiti fana toseꞌnaꞌa hiti bu galane luto lu kimiꞌohunagihe. 41 Ya ligo hekini leꞌahana efahi li heꞌmiꞌahana. To Yesu bu go saga huto ma luꞌehina: Afoꞌniga, nani kumu kehelilata nohane. Yanaꞌmu foke ka lu kimilata nohube. 42 Nani kumu kehelilata nohatana keheliya iꞌohube. Yaloꞌi nani aku ya nolugo henaꞌmube? Ma bonaꞌmagi kai melugu noho lifiꞌahataꞌmu yaꞌma keheli uleꞌale hilabe. 43 Ya luto luloto ai ka mone sipi kehe ito: Lasalasio, leke ho limibo, luꞌehina. 44 Ya ligo filiꞌehina bouba ho tito yogolo poto leke ho limigo gigusaꞌa yahaꞌa katatu sa giꞌahana to okabaꞌa hiti sa giꞌahana. Lasalasi ya minago Yesu lu epiꞌehina: Gulu ho etenogo bino.

Yuta bonaꞌmagi Yesuhi halana ka lu hetofa hiꞌahana

Mt 26:1-5; Mk 14:1-2; Lk 22:1-2

45 To babu Yuta bonaꞌi Maliatoga nehetiꞌahanamagi Yesu huꞌehinanamo bu gete aitoga keheli li pili keꞌahana yabe. 46 To lugaꞌamagi i behe hite Felosi bonaꞌi nehanalo bite Yesu huꞌehinanaꞌmu lu epiꞌahana. 47 Ya lu epite nehago Felosi bo hiti to sipi mono noto kaba bonaꞌi hiti li nupa hite mono kanisole bonaꞌi li gehesa hite ma kaga liꞌahana: Yaꞌma bouba amuya liliꞌna babu luto liꞌehinagi henati hilune? 48 Lali meheꞌmi etenogo ai amuya moloto nominago yege yege boanaꞌi aitoga kehelite agoya hu emilabe. Enali ya hilenogo Lomu gamani bonaꞌi kehelite lali sipi mono nohati tele bite lali nagati hiti asagaꞌi enoho fililuneꞌmu habe. 49 Ya nelago enaliluguti bo moneuba giꞌa Kaiyafasi, ai kufugu mono nohi kaba bo sipiꞌa yaꞌmauba ho tito lu epiꞌehina: Lenali negi nete mekehelilata nehabe. 50 Henabe lite asaga Yuta bonaꞌmagita fililabe? Filinogo fenene hilibe, menekehelifihe? Ana bouba ai monekoꞌisi boanaꞌmofi kumu fililina bati huto niꞌibe. 51-52 Yaꞌma kaga lu epiꞌehinaꞌmu aiꞌa keheliꞌehinaꞌa meniꞌibe. Ana kufugu sipi mono noto kaba bo nohigo lu huto huto bo legi huto yaꞌma Yesu ai asaga Yuta bonaꞌmagi kumu fililina to enali kumu hiti fililoto to Huꞌmamofihi pananaꞌa futili hiꞌahanaꞌamo eneleꞌmo nupa hilibe. Yaꞌma kagaꞌamofihi hapaꞌa mekehelise faꞌmene bagaguti lu epiꞌehina yabe. 53 Ya lu epiꞌehigo ana kanagu Yuta kaba bomagi lu kehelite ho fililune lite yamofihi kapoꞌa sa sa hite mineꞌahana. 54 Yanaꞌmu Yesu Yutia metoga folaganugu kapo memoloto anagati heꞌmito mone hepaꞌi giꞌa Efelemu ka metoga lebatoꞌi ana hepato buto minoto panaꞌalobo hiti mineꞌahana yabe.

55 To analoꞌi Yuta bonaꞌmagi Pasa noseꞌna nalana kana maꞌasi huto hinogo to bonaꞌi fato fato hepatogati ete Yelusale nehetite enugufa okala hilana yanamofihi mono noseꞌna nalabe lite biꞌahana. 56 Enali Yesu kumu sa sa nehite sipi mono nonugu li nupa hite ai loka hago ai loka hago hite liꞌahana: Kai henabe luto nokeheline? Mana sipi noseꞌna nalanaga alifi mealibe? lite liꞌahana. 57 To sipi mono nohi kaba bomagi hiti to Felosi bonaꞌmagi hiti boanaꞌi lu epiꞌahana: Yesu nominalina hepaꞌa kehelilete ete lu limilo, lite yaꞌma kaga meleꞌahana. Henaꞌmube? Nagaꞌi emilune, lite liꞌahana yabe.

12

Aꞌi moneuba Yesuhi gigusaꞌalo tu mesebe foloꞌehina

Mt 26:6-13; Mk 14:3-9

1 To yege yupahi nayahaꞌni su hoto mone kegiꞌa monekoꞌisi leke ho malago Pasa noseꞌna nalana kana huto meoꞌehibe. Yesu yaꞌma filiꞌehina bo Lasalasi leꞌmo ho tiꞌehinaꞌa hepaꞌi, Betani yabe, ai buto analo minoꞌehina. 2 Ana hepato enali Yesu kumu noseꞌna mone laita hite loloba nehago Matau guna ito epigo Lasalasi hiti Yesu hiti hitalo minete neꞌahana. 3 Ya nehago Maliau mone kopogu tu mesebe nagamiꞌi nina yama mesebe sipi efatoti mina fiꞌehinamofihi ai lito Yesuhi gigusalo i hekito folo etoto yatama okaꞌatu kele li etoꞌehina. Ana mesebeuba nonugu asagaꞌi tu hetofaꞌa biꞌehina. 4 Ya higo Yesuhi panaꞌalobo moneuba giꞌa Yutasi Isikelioti yaꞌmana bo alihi Yesu kumu Felosi bonaꞌi gutunu ka lu epilina ai ma luꞌehina: 5 Abo. Yaꞌma tu mesebemofihi fato bouba mina finogo minaꞌaloti 300 kina yabe lite bite enumuhi menina bonaꞌi epilina niꞌibe. Henabe luto faꞌmene folo etoꞌehibe? 6 Yutasiu ya luto faga luꞌehina muhi menina bonaꞌi kumu kaba mehu epolose ai gumina lilata bo nohibe. Aiꞌago efaha guꞌi lito kaba hulata aku ai hapaꞌa ana efaha guꞌmoguti gumina lilata huꞌehina. 7 To Yesu luꞌehina: Oꞌe, heꞌmi etalo. Ma aꞌuba nehete keli halana yupapofi kumu mesebe folo netoꞌehinagi yaꞌma aiꞌa niꞌinaꞌmu yabe. 8 Asaga kana enumuhi menina bonaꞌi lenalitoga neminabe. Asaga kana nani lenalitoga meminalube, luto luꞌehina yabe.

Yuta bonaꞌmagi Lasalasi halana ka lu hetofa hiꞌahana

9 To Yuta bonaꞌmagi babu lite Yesu Betani hepalugu nominanamofihi kehelite anaga biꞌahana. Enali Yesuhi bu galune lite to filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehina Lasalasi bu galune lite biꞌahana. 10 Yaꞌma huꞌehinaꞌmu sipi mono noto kaba bomagi kehelite Lasalasi halana ka lu hetofa hiꞌahana. 11 Henaꞌmube? Babu Yuta bonaꞌmagi Lasalasi filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehinaꞌmu kehelite mono kaba nagatogati heꞌmite to Yesutoga keheli uleꞌale hite agoya hi emiꞌahana yabe.

Yesu Yelusale hepato gihiti bo suhi huto tiꞌehina

Mt 21:1-11; Mk 11:1-11; Lk 19:28-40

12 Mone yupahi etekaꞌa babu boanaꞌmagi Pasa noseꞌna nalana kanaꞌalo li gehesa hite Yesu Yelusale hepato alibe lite keheliꞌahabe. 13 Ya kehelilete yafa hayaꞌa i gofa hete mone olopa kapo nekisaꞌalo melete to mone yafa hayaꞌamo lite bite fo tula helete enegelo biꞌahana: Oho, Huꞌmamofitoga fokehi li emilo. Huꞌmamofihi bo noananamofihi giꞌa liyafa hilo. Huꞌmao, kai Isilaeli gihiti bomofihi lusa gi etobo, lite hekele liꞌahana. 14 Ya nelago Yesu toki yaga sa huto moneꞌmofihi gupisaꞌalo minoto oꞌehina. Ya huto koyapaꞌi ai kumu mono bukugu fayahi keyeꞌahana:

15 Yiona hepato bonaꞌmagita koli mehilo.

Gihiti botini lenalitoga nooto

toki yaga ikeleꞌamofihi megesalo

minoto noana.

Bu galo.

16 Yaꞌma hiꞌahana kanaꞌagu Yesuhi panaꞌalobomagi mono kaga koyapaꞌi fayahi geꞌahanamofihi hapaꞌamu mekehelite to boanaꞌmagi Yesu kumu enegelo biꞌahananamu ana hite hapaꞌamu mekeheliꞌahana. To alipo Yesu filiꞌehinaguti ho tito kokulumamofihi fana toseꞌnagu tiꞌehina yana kanagu yaꞌma mono fayahi geꞌahanamofihi beto hite keheliya iꞌahana.

17 Koyapaꞌi Yesu Lasalasi mulilugu meleꞌahana filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehinamofihi kanaꞌa babu boanaꞌi minete bu geꞌahanaꞌamagi bite Yesu kumu lu yege heꞌahana yabe. 18 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma babu boanaꞌi Yesuhi amuya liliꞌnaꞌamu akehelite kapogu fo tula hete li nupa hiꞌahana. 19 Ya nehago Felosi bomagi ai lu emigo ai lu emigo ma lite liꞌahana: Bu gete kehelilo. Lali ai be meligilata nohune. Bu galo, noto noto boanaꞌi silagaꞌmagi megeꞌi melelata nehabe.

Giliki metoga bonaꞌi Yesu kumu bu galune lite sa hiꞌahana

20 To Yelusale hepalugu boanaꞌi tite mono nonugu sipi noseꞌna nalana yupahi lugaꞌamagi Giliki bonaꞌi hiti moneko kumu tiꞌahana. 21 Enali ete Yesuhi panaꞌaloboꞌa mone Filipi, ai Betesaita hepato Galili meluguti oꞌehina bo aitoga ete lu emiꞌahana: Babafio, lali Yesuhi bu galuneꞌmu hune. 22 Ya lago Filipiu kehelito laluꞌafihi Atulu nohinalo buto ana kaga lu emiꞌehina. To keheligo etali moneka Yesutoga bite lu emiꞌahaꞌina: Giliki bonaꞌi enali kai kumu sa sa nehabe. 23 Ya laꞌigo Yesu lu etimiꞌehina: Yatai Kokulumaguti limiꞌehina Bomo sipi fana mehaꞌa aitoga huto hilina yaꞌma kanaꞌa maꞌasi huto hilinaꞌmu yabe. 24 Lusiga lu nolepube. Mone noseꞌna bihaꞌa melugu melimilina, faꞌmene minoto pata sito boloto metilinaꞌmu. To noseꞌna bihaꞌa mone tili hu mo ito bololoto tito legeyaꞌa babu luto halinaꞌmu yabe. 25 To ana huto bo moneuba mino lito buseꞌnaꞌa amuyaꞌa hiti li pili nokenogo aiꞌa fenene hilinaꞌmu. To bo moneuba ma melugu mino lito buseꞌnaꞌa li pili mekalina, megesa hu emilina, yaꞌma bomofihi fenene mehuse ai kokulumalugu minoba minoba hilinaꞌmu yabe. 26 To bonaꞌi moneuba foyaꞌni li netalubeꞌmu nohutoꞌa nemegeꞌi malalinaꞌmu yabe. Ana kele kele panaꞌni suhi huto nani nominonaga ai hiti minaluꞌibe. Ana bo foyaꞌni netalata nohigo afoꞌnifu leꞌmo ho tito sipi gi molo etalibe.

Yesu fililina kanaꞌamu kaga lu epiꞌehina

27 To Yesu kaga mone hiti lu epiꞌehina: Yatai nani nipaꞌnigu nagabu gofa nogibe. To nani henabe lilube? Afoꞌniga ma kana lolo mehu netalata ya lilufi? Henaꞌmube? Yaꞌma kekeꞌi luseꞌna nugupisalo huto hina kanagu oꞌohunagi huto hu netolenogo minalube. 28 Ke, afoꞌniga. Kigikamo leꞌmo hofa tobo. Ya ligo kokulumaluguti nogoꞌa moneuba lu emiꞌehina: Nani nigiꞌni leꞌmo hofa toꞌohunagi to aku mone hiti leꞌmo hofa talunagihe.

29 Ya ligo li nupa hiꞌahana boanaꞌmagi ana nogoꞌa kehelite ma liꞌahana: Kokililika nolibe, lite to moneꞌamagi: Agelo moneuba lu emiꞌehibe, lite liꞌahana. 30 To Yesu lu epiꞌehina: Yaꞌmana nogoꞌauba kaga nani kumu meluꞌehina. Yaꞌma lenalitiniꞌmu luꞌehina yabe. 31 Yatai Huꞌmau asaga melugu boanaꞌmagihi guna malalibe. Yaꞌma meꞌi kaba bo, Satahi leꞌmo laba hinogo amuyaꞌa limilinaꞌmu yabe. 32 To enali meluguti neleꞌmo saga hilenogo nani babu boanaꞌi nanitoga eneleꞌmo moloto kefefe hilunagihe. 33 Yesu ya luto luꞌehinaꞌamofihi hapaꞌa ma nina, malipu yafalo henogo fililinamofihi gabu giseꞌnaꞌa hiti lilina yaꞌma kagauba lu hokolo hu epoloto enelepiꞌehina. 34 To ya luto ligo bonaꞌmagi kagalo nonaꞌa lu emiꞌahana: Lali keya ka bukugu fayahi geꞌahana: Mesia ai minoba minobo hilinaꞌmu, henabe luto enali Kokulumaguti limiꞌehina Bomofihi meluguti leꞌmo saga hite ho fililabe, luto luꞌahata? Kokulumaguti limiꞌehina Bo kiyiꞌafu nohibe? 35 Ya lago Yesu luꞌehina: Lenali folaganugu fana toseꞌnauba bula ola huto huꞌehinamofihi hupamone kana su halinaꞌmu. Lenali yaꞌma fana toseꞌna niꞌigo analo nehilo. Ya hite, metepuna lenalitoga lenebe ligi lalibe luto luꞌohube. Bonaꞌi metepunagu minoto kapo bilina bu go bati mehuse kapoꞌa menokehelibe. 36 Yaꞌma fana mehaꞌalo lenali megeꞌi nemelete anagu foya lamanaꞌa lite minalo. Lenali ya hilete fana toseꞌnamofihi boanaꞌi lolo hilabe.

Yuta bonaꞌmagi Yesutoga keheli uleꞌale mehiꞌahana

Yesu ya luto lu epito ai buto fato hepatoga fala kito minoꞌehina. 37 Yaꞌma amuyaꞌa hiti foya babu luto enubulo liꞌehinamoꞌmu enali aitoga keheli uleꞌale mehite to agoya hu meemiꞌahana. 38 Ya huꞌehinaꞌmu koyapaꞌi lu huto huto bo mone, Aisaiyau ai fayahi koyoꞌehinamofihi yaꞌma lamaꞌnaka luto lu huto huꞌehina:

Sipi bo yale.

Lali ka lamanaꞌa lu yege hoꞌohuna,

kiyiꞌafu ana kagati

keheli uleꞌale huꞌehibe?

To Sipi Bouba amuyaꞌa enelepiꞌehinogo

kiyi kiyiꞌafu keheliya iꞌahabe?

39 Enali aitoga keheli uleꞌale mehiꞌahanamo henabe lutobe? Yanaꞌmu Aisaiyau mone hiti fayahi koyoꞌehinamo ma niꞌibe:

40 Huꞌmau enubu li fili ko epoloꞌehina.

Ai enegekesa fi hekini lo epoloꞌehina.

Ya hu epoloꞌehinagi

enali enubutu bu megalanaꞌmu

to enegekesatu keheliya meilanaꞌmu

to komopaꞌani i gelehe hite

nanitoga mealana

leneleꞌmo ye kalube luto lunamobe.

Oꞌe, kaitoga mebilune lite liꞌahanagihe.

41 Yaꞌma koyapaꞌi lu huto huto bo, Aisaiya aiꞌi Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bomofihi fana mehaꞌa bu goꞌohuto Yesu kumu kaga luto koyoꞌehina.

42 To Yuta enikibina bonaꞌmagi babu lite Yesutoga keheli uleꞌale hite aku Felosi bonaꞌi kumu koli hite lu huto mehise faꞌmene mineꞌahana. Lu meepiꞌahana henaꞌmube? Enali Yesuhi kaga li pili kaluneꞌmu nehanamagi enegekesa kehelite Felosi bonaꞌmagi Yesuhi agoya hu emiꞌohunaꞌmu kehelilete mono nonuguti leleꞌmo heꞌmi lalibe lite faꞌmene mineꞌahana. 43 Enali Huꞌmau foke ka lu epiꞌehinaꞌa nesiꞌasi epesigo to noto noto bonaꞌmagi enofoke ka lu epiꞌahana yaꞌmana sipi epesiꞌehinaꞌmu yabe.

Yesuhi kagaꞌauba bonaꞌmagihi hapaꞌani loko hilina

44 To Yesu bonaꞌi li nupa hiꞌahanamagihi kehe ito sipi kaga lu epiꞌehina: Bonaꞌmagi nani kumu keheli nimilana enali naniꞌnimuko mekehelite noho lifiꞌehina bo, Afoꞌnigi hiti leꞌalitoga enali keheli uleꞌale hiꞌahana. 45 To bonaꞌmagi bu nenegete noho lifiꞌehina bo, Afoꞌnifihi hiti bu negabe. 46 To nani yaꞌma melugu oto minoto libiꞌi mone suhi huto nominobe. Ya nohugo bonaꞌmagi nanitoga keheli uleꞌale hite metepuna monelugu meminalanaꞌmu. 47 To bonaꞌmagi yaꞌma kagaꞌni keheli heꞌmilenogo nani aiꞌa hapaꞌa loko mehilubeꞌmu hube. Nani melugu oto noto noto bonaꞌi kagaꞌani loko hilubeꞌmu meoꞌohube. Noto noto bonaꞌmagihi enubuto bilunaꞌmu yabe lutoꞌni yanaꞌmu oꞌohunagihe. 48 Bonaꞌmagi enemegesa hi nimilana to kaꞌni keheli heꞌmilana enaliꞌi keneꞌi moneuba ka foya li epoloto kagaꞌani loko hilibe. Yaꞌma lu epiꞌohuna kagaꞌauba meꞌmo hiti kokulumamo su halina kanaꞌagu hapaꞌanimofihi loko hilibe. 49 Yaꞌma kaga luꞌohunamofihi naniꞌnisigo meniꞌibe. Noho lifiꞌehina bo, Afoꞌnifu aiꞌa lu huto hilane luto luꞌehina kagamo yaꞌma nani lu yege holata nohube. 50 To Afoꞌnifu kaga lu moloꞌehina yanauba bonaꞌi enubuto binogo mino kosaba hilanaꞌa yaꞌma lilabe akeheliꞌohube. Kagaꞌya lu nolepuna Afoꞌnifu luꞌehina bagaꞌaguti yaꞌma lu nolepube.

13

Yesu panaꞌalobomagihi enigigusaꞌani nagamitu okala hu epoloꞌehina

1 To mone kanaꞌa noseꞌna laita hite nalana Pasa yabe nelana yaꞌma yupahi leba talina Yesu ma meluguti heꞌmito afoꞌafihi hepato bilina kana maꞌasi huto hilibe luto akeheliꞌehina. Ai boanaꞌa ma melugu mineꞌahanamagihi asaga yupahi kekeꞌi lu epoloꞌehina. To ai kekeꞌi lu epoloseꞌnaꞌa minomo buto su mehoꞌehigo ai filiꞌehina.

2 Utehi Yesu to panaꞌalobomagi hiti noseꞌna nete mineꞌahana. Ya nehago Satau lu kehelito Yutasi, Simoni Isikeliotihi panaꞌa, ai Yesuhi fatehaꞌa gutunu ka epilibe luto lu molo etoꞌehina. 3 Yesu afoꞌafu asaga kaba huseꞌna emiꞌehina kehelito to Huꞌmamofitogati limito oꞌehina hiti to i behe huto Huꞌmamofitoga akuꞌi bilina yaꞌmana akeheliꞌehibe. 4 Ya huꞌehinaꞌmu Yesu hitaloti heꞌmito kefe guꞌa kisi heꞌmito tauli kata mone lito li bilisa hoto 5 to nagamiꞌi somogu hefito panaꞌaloboꞌamagihi enigigusaꞌani okala hu hapi fito ho tiloto tauli kata li bilisa hoꞌehinatu kele li epoloꞌehina. 6 To ya hutoꞌa Simoni Pita nohinaga buto minago Pitau loka hoꞌehina: Sipi Bo yale. Nigigusaꞌni okala hu netalapi, luto ligo 7 Yesu lu emiꞌehina: Yaꞌma huto hu ketonana mekeheline. Alihi yaꞌma hapaꞌamu komopakatu keheliya ilane. 8 Ya ligo Pitau lu emiꞌehina: Oꞌe, kai nigigusaꞌni okala mehu netalataꞌmu lusiga nolube. Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: To nani okala mehu ketolenogoꞌni kai panaꞌaloboꞌni lolo mehilane. 9 Ya ligo Pitau lu emiꞌehina: Sipi Bo, nigigusaꞌnigo okala mehutoka nayahaꞌni latahaꞌni asagaꞌi okala hu netobo. 10 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Bonaꞌi moneuba nagamilugu kolago yaꞌma bomofihi gufaꞌa gulu gulu ligo akuꞌi okala mehilinaꞌmu. Mone yupahi gigusaꞌago okala huloto yaꞌma anasi gulu gulu lilibe. To lenali ana hite komopatinigu gulu gulu luꞌehina. Folagahatinigu keneꞌi monekoꞌisi gulu gulu meluꞌehina yabe luto Yesu lu epiꞌehina. 11 Yaꞌma kamofihi monekoꞌi gulu gulu meluꞌehinamo henana niꞌibe? Bo moneuba fatehaꞌamagihi gutunu ka lu epilina yaꞌma boꞌmu Yesu kohe toto akeheliꞌehina.

12 Ai enigigusaꞌani okala hu su ho epoloto kefe guꞌa akuꞌi i kololo bito hitalo buto meto minoto enoloka hoꞌehina: Ya hu lepoloꞌohunamofihi hapaꞌa akeheliꞌahanafihe? 13 Lenali nani kumu Babafio lite to Sipi Botio nigi hana maꞌnaka lite nigi habe. Yaꞌma nohube. 14 Nani Sipi Botini hiti Babafitini nohube. To nani lenigigusatini maꞌasi okala hu lepoloꞌohunagi lenalitini ana hite yaꞌma ai okala hu etenogo ai okala hu etenogo yaꞌma hilo. 15 Nani babeyafaꞌa lenelepiꞌohunagi lenali yaꞌma hu lepoloꞌohunamofihi kehelite ana hite agoya hu epite minalo. 16 Lusiga lu nolepube. Koko panaꞌa mone afoꞌafihi be ligiꞌehina panaꞌi menohibe. Ana huto kaga lito buꞌehina bo mone ai ho lifiꞌehinaꞌamofihi be meligiꞌehina yabe. 17 Yaꞌmu lusiga lu lepiꞌohuna, yatai lenali keheliꞌahana. Kehelilete megeꞌi melete nehago komopatinigu babahi hilinaꞌmu yabe.

18 Nani lenali kumu asagaꞌi menolube. Eneleꞌmo ho tiꞌohunaꞌamofihi akeheliꞌohube. Koyapaꞌi mono bukugu fayahi geꞌahana yaꞌma lamaꞌnaka lu huto hilinamo niꞌibe: Noseꞌna noto minoꞌina bouba gigusatu laꞌmisa nefiꞌehibe.

19 Nani yaꞌma huto mehuꞌehinamofihi kaꞌa yataꞌa lu lepiꞌohunamo yaꞌma alihi huto hinagi nanitoga keheli uleꞌale hu nimilabe. 20 Maꞌnaka lu nolepube. Enali nani ho lifiꞌohuna bomofihi be tigilana enali ana suhi hite nani nebe netigibe. To ana huto nani nebe tigilana bonaꞌmagi enali yaꞌma noho lifiꞌehina bo Afoꞌnifu be netigibe.

Yesu fatehaꞌamagi neleꞌmalabe luto lu huto huꞌehina

Mt 26:20-25; Mk 14:17-21; Lk 22:21-23

21 Yesu ya luto luloto komopaꞌagu sipi keta higo lu hokolo huto lu epiꞌehina: Maꞌnaka lu nolepube. Folagahatiniguti keneꞌi moneuba fatehaꞌnimagihi nani kumu lu epilinaꞌmu yabe. 22 Ya ligo panaꞌalobomagi ai bu gago ai bu gago hite enegekesa loe lugufa yigite luꞌehinamofihi hapaꞌa mekeheliꞌahana. 23 Panaꞌalobo moneꞌa Yesu bita hinaꞌa ai Yesutoga hepito minoꞌehina. 24 Ya nohigo Pitau kisuma huto obo luto ligo noago lu emiꞌehina: Kai Yesu luꞌehina boꞌmu kiyiꞌafube luto loka hobo. 25 Ya ligo ana panaꞌuba Yesutoga minomo tubuto loka hoꞌehina: Sipi Bo, fatehakamagihi lu epilina bo kiyiꞌafu nohibe? 26 Ya ligo kagalo nonaꞌa Yesu lu emiꞌehina: Nani mone beleti noseꞌna tobo sito lito supu nagamilugu i fulu huto emiluna yaꞌma bo nohilibe. Ya luto luloto mone beleti nekisa i fulu huto Yutasi Simoni Isikelioti panaꞌa li emiꞌehibe. 27 Emigo Yutasiu lito noto nohigo anaꞌasi Satau komopaꞌagu tiꞌehina. Ya higo Yesu lu emiꞌehina: Anaꞌina lolo hilubeꞌmu nohata meꞌme huto lolo hubo. 28 Ya ligo hitalo neminanamagi Yesu lu emiꞌehina ka yaꞌma keheli bati mehiꞌahabe. 29 Yutasiu efaha guꞌi kaba huꞌehinagi panaꞌalobomagi enegekesa kehelite yaꞌma noseꞌna li nupa hite nalanaꞌmu Yesu noseꞌna mone hiti buto mina fi letobo lutomofi to mone noseꞌna lito buto enumuhi menina bonaꞌi li epibo, yaꞌma ka lu noemunafi enali yaꞌma enegekesa keheliꞌahana yabe. 30 To Yutasiu beleti lito anaꞌasi nonuguti leke ho limito buꞌehibe. Metepu ito folugu kana huꞌehina yabe.

Yesu yuhufa ka lu moloꞌehina

31 Yutasiu enalitogati leke ho limito nobigo Yesu lu epiꞌehina: Yatai kanaꞌni huto nohigo nani Kokulumaguti limiꞌehina Bomofita nani fana mehaꞌni ahuto hibe bu galabe. Yatai Huꞌmamofihi fana mehaꞌa nanitoga huto hulenogo bu galabe. 32 Huꞌmamofihi fana mehaꞌa nanitoga huto nohinogo nani Kokulumaguti limiꞌehina Bomofita enelepilube. To ana suhi huto Huꞌmau fana mehaꞌnimo enelepilinaꞌmu, meleꞌisi ya hilina huto niꞌibe. 33 Oho, panaꞌnimagita. Lenali hiti nani nesi kanasi minotoꞌni maꞌasi atibilube. Lenali nani kumu sa hilete koyapaꞌi Yuta bonaꞌi lu epiꞌohuna: Biluna hepatoga mebilanaꞌmu yaꞌma lenali hiti ana hite anaga mebilabe luto lu nolepube. 34 To yuhufa kaga lu moloꞌohuna ma lu nolepube. Lenali komopatini lenogotinifihi emilo. Nani komopaꞌni lenalitoga lepiꞌohunagi lenali ana hite ai komopaꞌa eminogo ai eminogo hite ya hilo. 35 Lenali komopatini lenogotinifihi eminogo yege yege bonaꞌmagi Yesuhi panaꞌaloboꞌa nehabe lite lilete kehelilabe.

Yesu Pitahi nani kumu megesa hu nimilane luꞌehina

Mt 26:31-35; Mk 14:27-31; Lk 22:31-34

36 Yesu ya ligo Simoni Pitau loka hoꞌehina: Sipi Bo yale, hiyaga bilubeꞌmu nohane? ligo Yesu ma lu emiꞌehina: Biluna hepato mebilataꞌmu yabe. Nani kohe toto bulenogoꞌni alihi nemegeꞌi moloto bilane. 37 Ya ligo Pitau loka hoꞌehina: Sipi Bo, kai kohe toto buletogo henabe luto nani yatai kemegeꞌi mebilube? Nani yatai kai kumu meleꞌisi fililubeꞌmu nohuto lu nokumube. 38 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Ya hifi? Nani kumu fililubeꞌmu lusiga nolapi? Nani maꞌnaka lu nokumube. Etehi foluguꞌi kokole nogo memalalina kana kai yupahi loebe monebe nani kumu menokehelube luto bahane hoto lu epilane, Yesu ya luto lu emiꞌehina yabe.

14

Yesu Huꞌmamofihi kapoꞌa lu enelepiꞌehina

1 To Yesu panaꞌaloboꞌa ka lu epiꞌehina: Komopatinigu koli mehilo. Lenali Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale hite to naniꞌnitoga ana hite keheli uleꞌale hilo. 2-3 Ifo muyalo Afoꞌnifihi hepaꞌi niꞌinalo nohi babu luto niꞌinagi nani kohe toto tito hepatini li kuguma hilube. Yanuga li kuguma hu su holotoꞌni i behe hu limito lenali kumu leneleꞌmalube lutoꞌni lenali hiti nani nohunalo minalune. Yaꞌma huto hilinamo meniꞌitita lu hokolo hu leputitaꞌmu yabe. 4 To nani biluna hapaꞌnimofihi kapo yaꞌma lenali akeheliꞌahabe. 5 Yesu ya luto lu epigo Tomasiu lu emiꞌehina: Sipi Bo yale, bilata hepaꞌi mekeheliꞌohuta yaꞌma kapoꞌa hiyaꞌa huto kehelilune? 6 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Yaꞌma kapomo naniꞌni nohube. To ka lamanaꞌa hiti nohuna to mino kosaba huseꞌna hiti naniꞌni nohube. Ya nohunagi bonaꞌi moneꞌamagi Afoꞌnifitoga biluneꞌmu nohune lite aku i pebisa ho netete aitoga bi menehetilabe. 7 Lenali nanimomuꞌi kehelite Afoꞌnifi kumu keheliluneꞌmu habe. To ma kanagu lenali bite ai kumu nekehelite to bu negabe.

8 Ya luto ligo Filipiu lu emiꞌehina: Sipi Bo yale, Afokafihi lelepibo. Lelepiletogo lali keheli baga ito anasiꞌya minalibe. 9 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Yatama kanaꞌa nani hiti lenali asagaꞌi mineꞌahanamo nani kumu mekeheliꞌahatafi, ya Filipio? Afokafihi lepibo luto henabe lutobe nolane? Buga. Bonaꞌi moneꞌamagi bu negeꞌehinogomo yaꞌma enali Afoꞌnifi hiti be geꞌahabe. 10 Filipio, nani hiti Afoꞌnifi hiti moneka nohuꞌina yamofihi keheli uleꞌale huꞌahatafihe? To ana huto Afoꞌnifu nanitoga i keꞌmoto nominana keheliya iꞌahatafihe? Yaꞌma kaga maꞌasi lu lepiꞌohunana naniꞌni meniꞌigo Afoꞌnifu nanitoga i keꞌmoꞌehinamofihi kagaꞌa lu nolepube. Afoꞌnifu ai liliꞌnaꞌa nonimigo yaꞌma liliꞌna li etoꞌohube, ya luto Yesu panaꞌalobomagihi lu epiꞌehina. 11 Ya luto ma luꞌehina: Nani hiti Afoꞌnifi hiti moneka minoꞌohuꞌinamo to nanitoko i keꞌmoto minoꞌehinamo hiti yaꞌma keheli uleꞌale hilo. Yamofihi keheli uleꞌale mehitemo amuya liliꞌna li huto huꞌohunanamofi kumu lenali nanitoga keheli uleꞌale hu nimilo. 12 Lusiga lu nolepube. Bonaꞌi moneꞌamagi nanitoga keheli uleꞌale hu niminogo yaꞌma nani amuya foyaꞌni suhi hite lilanaꞌmu to, maꞌnaka luto mone hiti foyaꞌnimofihi be ligite babu lite lilabe. Henaꞌmube? Nani Afoꞌnifitoga tito minenogoꞌni eneheꞌmenogo babu lite amuya liliꞌnamo lilabe. 13 To lenali hena hena nasanaꞌmu nigiꞌnilo lite loka helenogo nani yaꞌma huto hu lepalalube. Afoꞌnifihi panaꞌa nohunagi ya hu lepalalubeꞌmu hugo bonaꞌmagi kehelite Afoꞌnifihi enofoke ka li emilabe. 14 To lenali fato fatoꞌnamu nigi hete noloka helenogo yaꞌma huto hu lepalalube.

Huꞌmau Sikalafuꞌi epilinaꞌmu lu moloꞌehina

15 Lenali komopatini neniminogo yaꞌma kaga lu moloꞌohunanamo keheli nimilabe. 16 Ya hilenogoꞌni Afoꞌnifitoga Sikalafuꞌi ka lamanaꞌamofihi afoꞌafu ai leneheꞌmalina aiꞌi loka holenogo lepilibe. Yaꞌma Sikalafuꞌi lepilenogo ai hiti lenalitoga minoba minoba hilinaꞌmu yabe. 17 Noto noto bonaꞌmagi aiꞌi bu megelata to mekehelilata nehite ana Sikalafu enalitoga melimilinaꞌmu yabe. To lenali aiꞌi kehelilata nehabe. Henaꞌmube? Ai lenali hiti moneka minoto komopatinigu huto nohibe.

18 To nanimoya heꞌmi lepololenogoꞌni megusa pana suhi hite meminalabe. Lenali nehanalo aku alube. 19 Hupamone kanaꞌa minolenogo noto noto bonaꞌmagi bu menegenogo aku lenali bu nagalabe. To nani lito buto nohunagi lenali ana hite mine lite bite minalanagihe. 20 Yana yupahi huto hulenogo lenali Afoꞌnifitoga i keꞌmaluna yaꞌma kehelilabe. To lenali nanitoga i keꞌmalana to nani lenali hiti minaluna yaꞌma kehelilabe.

21 To bonaꞌi moneꞌamagi komopaꞌani nimiꞌahanamagi kaga moloꞌohunana kehelite nemegeꞌi melelata nehabe. Ana komopaꞌani nimiꞌahanamagihi Afoꞌnifu enaliꞌi komopaꞌa epilibe. Nani ana huto yaꞌma bonaꞌmagihi komopaꞌni epito nani hapaꞌni enelepilube. 22 Yesu ya luto ligo Yutasiu, fato Yutasi yaꞌma Isikelioti menohina, ai loka hoꞌehina: Sipi Bo yale, henabe luto noto noto bonaꞌi kaiꞌnaka meenelepise lalisigo nolelepine? 23 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Bo moneuba komopaꞌa nimito nohutomo kagaꞌnilo megeꞌi malalibe. Afoꞌnifu ana bomofihi komopaꞌa emilibe. Ya huto Afoꞌnifi hiti nani hiti ana bomofitoga buto ai hiti moneka minalune. 24 To bo moneuba komopaꞌa menimilina kagaꞌni megeꞌi memalalibe. Yaꞌma kaga keheliꞌahanaꞌa naniꞌni kagaꞌni meniꞌibe. Noho lifiꞌehina bo Afoꞌnifu, ai kagaꞌa lu nimiꞌehinaꞌa yaꞌma lu nolepunamo niꞌibe.

25 Nani maꞌasi bilunagi yaꞌma kaga lu nolepuna lenali hiti nominone. 26 Afoꞌnifu nigiꞌnilo leneheꞌmalina yaꞌma Sikalafuꞌi lenalitoga ho lifilinaꞌmu yabe. Ai nehetito asaga nasanaꞌmu lenelepiloto to asaga kagaꞌni lu lepiꞌohunaꞌa beto hu lepilinaꞌmu yabe.

27 To nani heꞌmi lepoloto fuluna mone lepinogoꞌni yaꞌma fulunaꞌniuba lenalitoga minolata nohibe. Noto noto bonaꞌmagi fulunaꞌa episeꞌna yaꞌma nani melepilubeꞌmu, fatoꞌna lepilubeꞌmu nohube. Lenegekesa yigi yigi mehise to komopatinigu lenelesa linogo koli mehilo. 28 Heꞌmi lepalalube luto akuꞌi lenalitoga alube lutomo yaꞌma lenegekesa keheliꞌahana. Lenali komopatini nimiꞌehinogomo Afoꞌnifitoga tilube lutomomuꞌi kehelite lenegelo bilanaꞌmu yabe. Henaꞌmube? Ai amuya hiti nebe ligiꞌehina bo nohinagi leneheꞌmalibe. 29 Kohe toto yatai kanaꞌagu lu nolepunamofihi alipo yaꞌma kaga huto hulenogo lenali keheli uleꞌale hilabe. 30 Yatai kanaꞌa hupamone niꞌigo mone kaga melepilunagi asaga noto noto bonaꞌmagihi kaba bo sibi huꞌehinauba oto huto hilibe. Ai neleꞌmo sibina huto babeyafa hilinamofihi amuyaꞌauba nebe meligilinaꞌmu yabe. 31 Ya huto hilenogo nani komopaꞌni Afoꞌnifihi emiꞌohuna yanamofihi noto noto bonaꞌmagi yaꞌma keheliluneꞌmu habe. Yanaꞌmu Afoꞌnifu kaga lu nimiꞌehina megeꞌi mololata nohube, Yesu ya luto to kaga mone lu epiꞌehina:

Lali yatai ho tito ma hepatogati heꞌmito nobune.

15

Yesu bai nagaꞌmofihi lamana hapaꞌa nohibe

1 Yesu molo emito ma luto lu epiꞌehina: Nani yaꞌma bai nagaꞌi hapaꞌa lamanaꞌa nohube. To Afoꞌnifu bai nagaꞌi foya afoꞌafu nohibe. 2 Nanitogati yafa moneuba yaꞌma legeyaꞌa mehalinaꞌa yamofihi laga hu heꞌmilinaꞌmu yabe. To yafa moneꞌmofihi legeyaꞌa helenogo legeyaꞌa silagaꞌi halibe luto noluto sibina hinaꞌa laga hu heꞌmi heꞌmi nohibe. 3 To yaꞌma mono ka kohe toto lu lepiꞌohunauba lenali komopatini gulu gulu ligo mino bati hite nehabe. 4 Lenali yaꞌma nanitoga ete hepite minalo. Ya hiꞌahanaꞌmu nani lenalitoga buto i hepito minalubeꞌmu hube. Hapaꞌa hiti yahaꞌa hiti i mehepise minoto yahaꞌauba aiꞌasigo niꞌito legeyaꞌa halinaꞌa mone meniꞌibe. Lenali yaꞌma ana suhi hite ete nanitoga i mehepilana ana huto lenalitoga legeyaꞌa mone mehalinaꞌmu yabe.

5 Bai nagaꞌmofihi hapaꞌa nani yaꞌma nohube. Lenali yaꞌma letohaꞌa nehabe. Moneꞌa enali nanitoga ete hepite minalana yaꞌma nani ana suhi huto enalitoga buto i hepilenogo enalitoga legeyaꞌa babu luto halinaꞌmu yabe. Lenali yaꞌma nani hiti i mehepise anaꞌina legeyaꞌa lilanaꞌa mone meniꞌibe. 6 Lugaꞌamagi enali nanitoga ete i mehepilana yaꞌma i pigilata nohina ya suhi hite gulu gulu bilenogo laga hu heꞌmilubeꞌmu hibe. Hayaꞌa yaꞌma i pigilago logogu laga hite keyelata nehabe. Nanitoga ete i mehepina bonaꞌi enalitoga ana suhi huto hilinamo niꞌibe. 7 Lenali yaꞌma nani hiti minototi kagaꞌni komopatinigu minalina anaꞌinaꞌmu buka tilana huto hu lepilubeꞌmu hibe. 8 Lenalitoga legeyaꞌa babu luto helenogo lenali lamaꞌnaka nani bonaꞌni lolo hite minelenogo Afoꞌnifihi fana mehaꞌa yaꞌma sekele mamuꞌa hiti huto hilinaꞌmu yege yege bonaꞌmagi be gelete kehelilabe. 9 Afoꞌnifu aiꞌa komopaꞌa nimilata nohibe. Nani ana suhi huto komopaꞌni emilata nohube. Ya hulago lenali komopaꞌni lepilata nohunamo yanamofihi kaba huseꞌnaꞌnigu minalo 10 Nani Afoꞌnifihi bagaguti kaꞌa kehelito liloto komopaꞌa nimilata nohina yanamofihi kaba huseꞌnaꞌnigu nohunamo niꞌibe. Ana suhi hite nabagaguti kaga kehelite lilete komopaꞌni lepilata nohuna yamofihi kaba huseꞌnaꞌnigu minalabe.

11 Nani komopaꞌnigu haya noinago komopatinigu ana suko huto haya ilina yauba i futili huto bai toto minalibe luto kaga yaꞌma lu lepi su hoto nominobe. 12 Yaꞌma luto nolu lepolobe. Komopaꞌni lepilata nohuna ana suko hite lenali komopatini ai eminogo ai eminogo helite bilabe. 13 Kene moneuba ai gibo laluꞌagi kumu yabe luto minoto lito nohinaꞌaloti heꞌmiloto fililina yaꞌma komopaꞌa epiꞌehinamofihi hapaꞌa huto hilubeꞌmu hibe. Fato suhi komopaꞌa ai epilata nohinamofihi nasana be meligilinaꞌmu yabe. 14 Lenali kaga nolenelepunalo megeꞌi melelata nehana nalaluꞌnigita yabe luto lilubeꞌmu hube. 15 Kele kele panaꞌi moneuba kaba boꞌamofihi lolo hu etoto moloto huꞌehina komopaꞌagu kaga niꞌina mekehelinago nani yaꞌma kanalo lenali kumu kele kele panaꞌni yabe luto melilube. Nani yaꞌma Afoꞌnifitogati kaga keheliꞌohuna lu huto huto alu lepi su hoꞌohunamo ninaya yatai lenali kumu nalaluꞌnigita nehabe luto nolube. 16 Lenali naniꞌi yaꞌma neleꞌmo eto menehabe. Nani yaꞌma leneleꞌmo eto hugo lenali bite legeyaꞌi li huto hilenogo amuya moloto minoba minoba huto minalibe luto lu lepoloꞌohuna. Ya hilete nani nigiꞌni kehelite anaꞌina henanaꞌmufi Afoꞌnifitoga buka tilanaꞌalo lepilubeꞌmu hibe. 17 Komopatini ai eminogo ai eminogo hilabe luto nolu lepolobe.

Metoga bonaꞌmagi Yesuhi panaꞌamagihi luba ka lu epilabe luꞌehina

18 Metoga bonaꞌmagi mono ka mekehelise lenali kumu enitaluga logo binogo luba hi epelenogomo lenali yaꞌma lite lenegekesu mehese kehelilabe. Sipi Boti metoga nohigo hapi fite luba heꞌahanamo niꞌibe lite kehelilabe. 19 Lenali mono ka mekeheliꞌahana bonaꞌmagihi folagahaꞌanigu minalana enali lenalitoga komopaꞌani lepitine. Nani yaꞌma enali folagahaꞌanigu leneleꞌmo eto hugo enali lite melete hiꞌahana yaꞌma lenali heꞌmiꞌahanamo niꞌibe. Yanaꞌmu lenaliꞌi yaꞌma luba ka li lepilata nehabe. 20 Nani kaga mone ma luto lu lepiꞌohunamo yamofihi lenegekesu mehese kehelilo. Kele kele panaꞌuba kaba boꞌauba lolo huto moloto nohina nasana be meligilinaꞌmu yabe. Enali naniꞌi kalanaꞌi mele netelata nehanaya lenali hiti ana hite kalanaꞌi mele lepalaluneꞌmu habe. Nani kagaꞌni kehelite li gu meiꞌahanamo niꞌinagi lenali kagatini ana suhi hite kehelite li gu meiluneꞌmu habe. 21 Noho lifiꞌehina bomuꞌi keheli fe meliꞌahana yaꞌmu nani nigiꞌni lenalitoga niꞌinaꞌmu yabe lite ya hi lepalaluneꞌmu habe. 22 Nani enalitoga limito huto huto kaga lu meepiꞌohunalo niꞌitita enalitoga foipanaꞌani mino meepalatitaꞌmu yabe. To ka foya melilinaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaya foipanaꞌani hena hena hite heꞌmilana niꞌibe? 23 Moneuba naniꞌi luba ka lu nimilata nohilina Afoꞌnifi hiti ananago huto luba ka lu noemibe. 24 Nani folagahaꞌanigu fato suhi amuyaꞌa hiti yaꞌma koyapaꞌi bonaꞌmagi li huto mehiꞌahanamofihi li huto hutita enalitoga foipana meminatine. To yaꞌma be gologo bi heꞌmiꞌehite naniꞌi luba ka li nimiba li nimiba nehite Afoꞌnifihi ananago hite luba ka neli etabe. 25 Ya hilago mono bukugu ka mone ma lite fayahi keyeꞌahana yaꞌma amuya moloto niꞌibe: Enali yaꞌma faꞌmeneꞌmu naniꞌi luba ka li nimiꞌahanamo niꞌibe.

26 Afoꞌnifu lolo huto fi hetofa hu lepalalina kamofihi latahaꞌa Sikalafuꞌuba yaꞌma Afoꞌnifitoga nohibe. Aiꞌi ho lufugo Afoꞌnifitogati limito hapaꞌni lu huto hilubeꞌmu hibe. 27 Lenali yaꞌma foya hapi huꞌohunaguti nani hiti mineme bite mineꞌahanamo niꞌinagihe, lenali hiti hapaꞌnimu ana suko hite li huto hilanaꞌmu yabe, luto Yesu ya luꞌehina yabe.

16

1 Alihaꞌa anaꞌina mone lolo hi neepelenogo mono ka heꞌmi lalabe luto kaga yaꞌma kohe toto lu nolepube. 2 Enali ya hite mono nohi fi hekini lo lepalalanaꞌmu. To kana mone hupamone hilubeꞌmu lenoho fililabe lite nehinogo Huꞌmamofihi lemehi noemupihe lite lenahalanaꞌmu yabe. 3 Enali yaꞌma Afoꞌnifi hiti nani hiti bu leꞌego bati mehise ya suhi lolo hilanaꞌmu yabe. 4 Nani kohe toto kaga yaꞌma lu nolepuna yaꞌma amuya nemelenogo yaꞌma lite lilanaꞌmu: Afotifu koyapaꞌi lu limiꞌehinamo yaꞌma huto hibe lite beto hilabe. Hapi huna kanalo lenali hiti minoto lito hiluta kana yatamalo niꞌigo meleꞌisi lu melepiꞌohunamo niꞌibe.

Sikalafuꞌmofihi foyaꞌa

5 Yatai yaꞌma noho lifiꞌehina bomofihi nohinaga i behe huto bilubeꞌmu nohugo lenalitogati bo moneuba hiyaga bilubeꞌmu nohane luto noloka mehoꞌehibe. 6 Kaga yaꞌma lu nolepugo kekeꞌi luseꞌnamofihi komopatinigu bai notabe. 7 Nani ka legeyaꞌa lilugi kehelilo. Nani i behe huto tiluna nasanauba anaꞌina lamanaꞌa li huto hu lepilinaꞌmu yabe. Heꞌmi lepoloto metutita leneheꞌmalina bo yaꞌma melimititaꞌmu yabe. Tilotoꞌni yaꞌma ho lifinogo lenalitoga limilinaꞌmu yabe. 8 Limiloto metoga bonaꞌmagihi foipanaꞌanimofihi to li lamana hulatanamofihi hapaꞌamu to foipana lepilinamofihi hapaꞌamu ka foya lilatanamofihi hapaꞌamu keheli fe lilanaꞌmu yabe. 9 Enali nani kumu keheli uleꞌale menehana foipanamofihi hapaꞌamu linogo kehelilabe. 10 Lamananamofihi hapaꞌamu lilenogo ma lite kehelilanaꞌmu yabe, nani Afoꞌnifitoga i behe huto netinogo alihaꞌa moneꞌa hiti be menagalanaꞌmu yabe. 11 Ka foya lilatanamofihi hapaꞌamu linogo ma lite kehelilanaꞌmu yabe, yaꞌma melugu gihiti bo, Satau foipanaꞌmu ka foya liꞌehinamo niꞌibe.

12 Kaga lu lepiluna babu luto niꞌinaya yatai meleꞌisi lu lepi su hoꞌehinogoꞌni keta lepesi laligi. 13 Mono ka lamanaꞌamofihi afoꞌafu fana mehaꞌa hiti Sikalafuꞌuba aiꞌa limiloto lamana kaga komopaꞌagu leneleꞌmoto bilubeꞌmu hibe. Yamofihi aiꞌa ekesa kehelito lu melepilinaꞌa huto niꞌinaya, Huꞌmau luꞌehinaꞌa huto lu lepilinaꞌmu yabe. Ya huloto minoto anaꞌina huto hilinaꞌmu lu lepilinaꞌmu yabe. 14 Ai kaga yaꞌma nanitogati liloto nolenelepinogo fana mehaꞌni liloto nohinogo huto hilubeꞌmu hibe. 15 Afoꞌnifitoga anaꞌina ninamofihi nanigo nimi su hoꞌehinamo niꞌibe. Yamofihi Sikalafuꞌuba kaga yaꞌma nanitogati liloto lu lepilubeꞌmu hibe luto alu nolepube.

Kekeꞌi luseꞌna hiti enegelo biseꞌna hiti ka latahaꞌa

16 Lenali kanaꞌa nesiꞌa neminete naniꞌi be menagaluneꞌmu habe. Yamofihi ifoꞌalo nesiꞌa minete naniꞌi aku bu nagalanaꞌmu yabe. 17 Ya luto lulago panaꞌalobo lugaꞌamagi enali ma lite li keheli fa keheli nehite liꞌahana: Kaꞌa yaꞌma henanaꞌmu nolibe? Kana mone minete naniꞌi be menagalanaꞌmu yabe. To yamofihi ifoꞌalo nesiꞌa minete bu nagalanaꞌmu yabe. To Afoꞌnifitoga i behe huto tilube luto nolina yaꞌma henaꞌmu nolibe? 18 Ya lite lilete mone ma lite liꞌahana: Kanaꞌa nesiꞌa yabe luto nolina yaꞌma hiya kanaꞌmu nolibe? Kaga liꞌehina yamofihi hapaꞌa menokehelune. 19 Lite lilete loka haluneꞌmu nehago Yesu yaꞌma keheli fotogo huloto ma luto lu epiꞌehina: Kanaꞌa nesiꞌa neminete naniꞌi be menagalanaꞌmu to yanamofihi ifoꞌalo nesiꞌa neminete naniꞌi akuꞌi bu nagalanaꞌmu yabe luto luꞌehinaꞌmu lu keheli fa keheli hiꞌahafihe? 20 Lamaꞌnaka lu lepilugi kehelilo. Lenali yaꞌma yibisu kalasu hite nehinogo melugu bonaꞌi mono ka mekeheliꞌahanaꞌamagi enali enegelo biluneꞌmu habe. Ya nehinogo lenali kekeꞌi lilanaꞌmu yabe. Ya nehinogo komopatini leꞌmo gelehe hinogo babahi hinogo haya ilinaꞌmu yabe. 21 Aꞌi moneuba yagapanaꞌi ketalina nohinogo hupamone kana kekeꞌi lilibe. Minoto keto ha foloto panaꞌa huto huꞌehinaꞌmu luto gelo bito kekeꞌi luꞌehinaꞌa yamofihi ekesu henogo mekehelilinaꞌmu yabe. 22 Lenali hiti ana suhi hite yatai kekeꞌi lilana akuꞌi bu lenegenogoꞌni komopatinigu haya ilubeꞌmu hinaꞌa bai talinaꞌmu. Yaꞌma huto hulenogo kene moneuba lenebesilito li meheꞌmilinaꞌmu yabe.

23 Ana huto hilina kanagu anaꞌinaꞌmu noloka mehalanaꞌmu yabe. Nani lamaꞌnaka lu nolepube. Lenali bonaꞌni nehanamuꞌi Afoꞌnifitoga buka tilana yamofihi nani nigiꞌnilo lepilinaꞌmu yabe. 24 Lenali afehaꞌaga ema mine lite tiꞌahanalo yaꞌma nani nigiꞌni lite nehite anaꞌinaꞌmu buka buka metiꞌahanamo niꞌibe. Komopatinigu haya ilina nasanauba i futili huto bai toto minalibe lite buka tite liluneꞌmu nehabe.

Metoga asaga nasana enebe ligito nohube

25 To kaga yaꞌma lu lepiba lepiba humo buto minoꞌohunamofihi bame kaꞌa lu lepiꞌohuna. Kana mone tupa hilubeꞌmu hibe yamofihi kaꞌa bame ka lepila aku suguna ka lu melepilunaꞌmu Afoꞌnifihi hapaꞌamu lu hokolo huto lu lepilubeꞌmu nohube. 26-27 Kanaꞌa ya yupahi nigiꞌni lite minete buka tilanaꞌmu yabe. Nani Afoꞌnifitogati limiꞌohunamofihi kaꞌa keheliya ilete komopatini nimiꞌahana yaꞌmu Afoꞌnifu aiꞌa komopaꞌa nolepinamo niꞌibe. Yamofihi lenali kumu luto Afoꞌnifitoga buka ti lepalalube luto yaꞌma lu menolepugi aiꞌa komopaꞌa nolepinagihe. 28 Nani Afoꞌnifihi heꞌmi etoto metoga limiꞌohuna. To yaꞌma hepaꞌi heꞌmito Afoꞌnifitoga tilubeꞌmu hube.

29 Ya luto ligo panaꞌalobomagi ma lite lu emiꞌahana: Yatai bame ka menolane. Lu hokolo hu letoꞌahatamo lu nolimine. 30 Yaꞌma yataꞌisi kai kumu yaꞌma luto nokehelune. Bonaꞌmagi enali yataꞌa kaga lu hokolo hu ketalana meniꞌibe. Kaika silaga nasanaꞌmu keheli su hoꞌahana. Kai Huꞌmamofitogati limiꞌahata yanaꞌmu keheli amuya moloꞌohune. 31 Ya lite linogo Yesu ma luto lu epiꞌehina: Lenali yataꞌisi keheli amuya nemalafihe? 32 Kana mone hupamone hilubeꞌmu huto ana kanaꞌa maꞌasi aꞌnohinogo lenali heꞌmi netete tili tele hite hepatiniga bi su haluneꞌmu nehabe. Bilenogo naniꞌnisigo minalube. To Afoꞌnifi hiti minaluꞌibeꞌmu nohuꞌibe. Yamofihi naniꞌnigo meminalunaꞌmu yabe. 33 Nani fulunaꞌniuba lenalitoga minalibe luto kaga yaꞌma lu nolepube. Lenali yaꞌma metoga kalanaꞌi nemele lepelenogo lenipagu sibina mehino. Naniꞌni yamofihi ma metoga nasanamofihi abe ligi su holoto nohube.

17

Yesu panaꞌalobomagi kumu Huꞌmamofitoga loka hoꞌehina

1 Yesu ai kaga lu su holoto kokulumagu bu go saga huto ma luto Huꞌmamofihi lu emiꞌehina: Afoꞌnigabe. Kanaꞌa tupa nohibe. Kai naniꞌi panakamofihi fana mehaꞌa li huto huto mololatogo panakamofita nani kai fana mehaka li huto hilube. 2 Kai noto noto bonaꞌmagihi afoꞌanifita noho lifiꞌahata bomofita nanitoga eneleꞌmo moloꞌahata kai mino kosaba huseꞌna epilube luto luꞌahatamo niꞌibe. 3 Mino kosaba huseꞌnamofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe, Huꞌmau lamanaꞌa monekoꞌi kai hapaka to noho lifiꞌahata panaka Yesu Kilisito nani hapaꞌni keheliꞌehinogo mino kosaba huseꞌnaka yamofihi huto hu epilibe. 4 To foya nimiꞌahata li su nohago metoga kaika fana mehaka huto hulata nohigo enelepiꞌohube. 5 Ke, Afoꞌniga, meꞌi huto mehuꞌehigo kai hiti kokuluma fana mehaꞌni hiti minoꞌohuna, ana suhi huto yatai kubulo nohugo akuꞌi fana mehaka nimitogo lito minalube luto nolube.

6 Melugu bonatogati moneꞌa nanitoga eneleꞌmo moloꞌahata enalitoga fuluna ka amuya moloto lu epiꞌohunamo niꞌibe. Kai nagaka nanitoga eneleꞌmo malatogo enali kagaka kehelite kemegeꞌi meleꞌahabe. 7 To nanitoga nasana niꞌina yaꞌma kaitogatiko niꞌibe lite akeheliꞌahabe. 8 To kaga lu moloto nimiꞌahata yaꞌma lu epugo yaloꞌi akeheli su heꞌahabe. To kaika noho lifitogo kaitogati limiꞌohunaꞌa yaꞌma keheli uleꞌale hiꞌahabe.

9 Nani enali kumu yabe luto kaitoga koloka nohobe. Melugu bonaꞌi mono ka mekeheliꞌahanamagi enali kumu menolube. Nimiꞌahata enaliꞌi kai nagaka nehanagihe luto enali kumu koloka nohobe. 10 To nani nagaꞌi yaꞌma kaika nagaꞌi nehabe. Kai nagaꞌi yaꞌma nani nagaꞌi nehabe. To komopaꞌanitu hite melete nehana nasanauba nani fana mehenaꞌni li huto hulata nohibe. 11 Nani metoga minaluna kanaꞌni asu nohabe. Kaitoga molo emite nehinogo nani kaitoga meleꞌisi tilubeꞌmu nohugo enali melugu minalanaꞌmu. Ke, hetofa Afoꞌniga, kai ka lamanaꞌamofihi kigika nimilatogo epiꞌohunamofihi kaika eneleꞌmo hetofa huꞌehitogo yaꞌma kagamofihi kaba huseꞌnakagu minalabe. Ya hilete leꞌali komopatiꞌa hepito ninamofihi suhi hite enali komopaꞌani moneko hepito minalube. 12 Enali hiti minota yupahi yaꞌma nanitoga eneleꞌmo moloꞌahata bonaꞌi yaꞌma kaika kigika nimiꞌahata yamofihi amuyaꞌauba yaꞌma kagakaloti eneheꞌmoto nohugo yamofihi kaba huseꞌnakagu mineꞌahana. Ya hilago kaba hu epoloto nohugo haya mekeleꞌahana yabe. To mono bukugu keyeꞌahanamofihi kaga mone uleꞌale hilibe luto logo hepaꞌmofihi nasana bo, aiꞌa monekoꞌisi yaꞌma fakene huto huto huꞌehina. 13 Yaꞌma kaitoga bilubeꞌmu nohuto yaꞌma metoga enipagu haya ilinamofihi nasanauba i tili tele huto bai toto minalibe luto melugu minoto ma luto lu nokumube. 14 Nani kaga lu moloꞌahata lu epiꞌohunamo niꞌibe. Nani metoga nasana menohugo enali ana hite metoga nagaꞌi menehabe. Metoga nasana bonaꞌmagi enali luba enehelata nehabe. 15 Kaika nani bonaꞌni eneleꞌmoto kokulumalugu tilane luto menolube. Melugu minenogo bo foipaꞌa Satau luba huto enoho lalibe luto yaꞌma kaba hu epalalane luto lu nokumube. 16 Ya huꞌehinaꞌmu nani melugu nagaꞌi menohube. To ana hite enali melugu nagaꞌi menehabe. 17 Ka lamanaꞌa yaꞌma komopaꞌanigu limilinaꞌa yamofitu eneleꞌmo eto hubo. Kai kaka yaꞌma lamanaꞌa niꞌibe. 18 Kaika yaꞌma metoga liliꞌna ka lu netoto noho lifitogo ana huto metoga enali liliꞌna ka lu epito enoho lifito li epi su hoꞌohube. 19 Enali ka lamanaꞌauba komopaꞌanigu limiloto eneleꞌmo eto hulenogo enali bonakamagi huto hilana yanaꞌmu naniꞌni komopaꞌni nugufaꞌni leꞌmo eto huto nomolobe.

20 To enali kumuko menolube. Bonaꞌi lugaꞌamagi panaꞌaloboꞌnimagihi ka lamanaꞌamu megeꞌi melelata hite nanitoga keheli uleꞌale hilana bonaꞌi enali kumu kaitoga koloka nohobe. 21 Komopaꞌani hepito minela minela hite minalabe luto lu nokumube. Ke, Afoꞌniga. Kai to nani hiti minetogo nani to kai hiti mino mone huto minaluꞌibe. To enali ana hite leꞌalitoga mine melenogo mino mone huto minalune. Ya hilenogo melugu bonaꞌi kaika noho lifitogo limiꞌohuna yamofihi keheli uleꞌale hilabe. 22 Leꞌali komopatiꞌa moneko legege huto niꞌibe. Ana huto enali komopaꞌani moneko legege hinogo minalabe luto sekele mamuꞌa hiti fana mehaka nimiꞌahata yaꞌma ana huto epiꞌohube. 23 Nani nemehi epugo to enali enemehi nimilago enali komopaꞌanitu mu tifite moneko lolo hite minalabe. Ya hilete nehinogo melugu bonaꞌmagi enali noho lifitogo limiꞌohunamofihi keheliya ilabe. To komopaka nanitoga mololata nohata nasanauba panaꞌaloboꞌni enalitoga ana huto komopaka mololata yanamofihi melugu bonaꞌmagi be gelete keheliya ilabe.

24 Ke, Afoꞌniga. Nanitoga eneleꞌmo moloꞌahata bonaꞌi yaꞌma enali nani minalunaga mine malalabe luto lu nokumube. Yalo nehite yaꞌma meꞌi huto mehuꞌehigo komopaka nanitoga moloꞌahata kokulumagu fana mehaꞌa molo netoꞌahatamofihi bu go fe lilabe. 25 Ke, hetofa Afoꞌniga. Melugu bonaꞌmagi enali kai hapakamofihi keheliya meiꞌahana. Naniꞌnisigo yaꞌma akeheliꞌohube. To panaꞌaloboꞌnimagi enali kaika noho lifitogo limiꞌohunamofihi akeheliꞌahabe. 26 Nani hapaka lu hokolo huto lu epiꞌohuna to lu epito minalunaꞌmu yabe. To komopaka nonimitanauba enalitoga minalibe luto nani nemehaꞌauba ana huto enalitoga minenogo nani ana huto enalitoga mino hepito minalube luto yaꞌma nohuna yabe.

18

Yesuhi nagaꞌi emiꞌahana

Mt 26:47-56; Mk 14:43-50; Lk 22:47-53

1 Yana kaga lu epito Yesu to panaꞌaloboꞌa hiti hepaluguti heꞌmite kohoꞌya mone giꞌamofihi Kitoloni yabe analo limite tite yafa noseꞌna foya monelugu enali tite mineꞌahana. 2 To Yutasiu, Yesuhi fatehaꞌamagihi enelepilina bouba, ai ana foya hepaꞌmo keheliꞌehina. Yesugi panaꞌalobomagi anaga li nupa hilata nehana foyamo niꞌina keheliꞌehina. 3 Ya huto kehelito ai sipi mono noto kaba bonaꞌmagi to Felosi bonaꞌmagi enali gimi bonaꞌi lugaꞌa to mono noto liliꞌna bonaꞌi lugaꞌa hiti enoho lifigo Yutasiu eneleꞌmoto buꞌehina. Enali emitaꞌi lite to kunufa libiꞌmo hiti lamu hiti ligi besa lelite kapogu melete foyalo bilanaꞌmu yabe. 4 To Yesu yataꞌa yaꞌma asaga huto hu epalalinaꞌmu akehelito gimi bomagi nehetigo ai nehanalo kohe toto buto lu epiꞌehina: Kiyiꞌafi kumu sa nehabe? 5 Ya luto enali lu emiꞌahana: Nasalete hepato bo, Yesu yabe, nelana bomo lite lago: Nani ana bo nohube, Yesu luꞌehina.

Yaꞌma gimi bomagi nehanalo Yutasiu Yesuhi fatehaꞌamagihi enelepise bo, ai hiti enalitoga moneko ho tito minoꞌehina. 6 Yesu ana bo nohube luto lu epigo enali topa hete enemegesagati bite ho kete keꞌahana. 7 Keꞌahago Yesu aku enoloka hoꞌehina: Kiyiꞌafihi sa sa nehabe? luto ligo enali: Yesu yaꞌma Nasalete bo yabe, lite liꞌahana. 8 Yesu lu epiꞌehina: Nani alu lepi su hoto ana bo nohube luto noluna. Nani kumu sa nehanaya ma panaꞌaloboꞌni nehanaya heꞌmi epelenogo bino. 9 Ana kagaꞌa koyapaꞌi lu moloꞌehina: Afoꞌniga, asaga panaꞌni nimiꞌahataguti bo moneꞌmofihi meminigiꞌehina yabe luto luꞌehina. Yana kaga huto hu su hoꞌehina. 10 To Yesu lu noepigo Simoni Pitau yatama emita mone yahaꞌalo minago ai li saga huto sipi mono noto kaba bomofihi koko panaꞌa nohigo ko kese kese igo ekesaꞌa mone kegiꞌa i hapati heꞌmiꞌehina. Ana bomofihi giꞌa Malakasi yabe. 11 Laga higo Yesu Pitahi lu emiꞌehina: Heꞌmibo. Emitaka nohaꞌagu aku li molobo. Menokehelipi? Yaꞌma Afoꞌnifu nagabu gi netalina ekesa nagamiꞌi suhi huto nalubeꞌmu nohube.

Yesu leꞌmete mono kaba bomofitoga biꞌahana

12 To gimi bomagi hiti to kaba boꞌaniuba Yesuhi nagaꞌi emite to Yuta gimi bonaꞌi hiti leꞌmete bite 13 sipi mono bo giꞌa Anasa nohinalo nehetiꞌahana. Yaꞌma kufugu mone sipi mono noto bo giꞌa Kaiyafasi yabe, ai mono nopo kaba huse to Anasa ai yamiꞌafu nohibe. 14 Ana bo, Kaiyafasi koyapaꞌi sipi mono nonugu li nupa hiꞌahanamagihi bagaguti lu epiꞌehina: Henaꞌmugope lali asaga nagatiloti bo monekoꞌisi ho fili letalinaꞌmu bati huto yabe luꞌehina.

Pitau Yesu kumu mekeheliꞌohube luꞌehina

Mt 26:69-70; Mk 14:66-68; Lk 22:55-57

15 Enali Yesuhi leꞌmete nebago Simoni Pitau to panaꞌalobo moneuba megesaꞌagu meleꞌahaꞌina. To sipi mono noto kaba bouba ana panaꞌa keheliꞌohuto Yesu hiti ai hiti nebaꞌigo nohaꞌamofihi nosipehaꞌaga tibo ligo Yesu hiti tiꞌahaꞌina. 16 Tiꞌahaꞌigo Pitau fegutoga kasihaꞌalo minoꞌehibe. Yaꞌma Yesuhi panaꞌa sipi mono noto kaba bouba keheli bati huꞌehina panaꞌuba ai i behe huto Pita fegutoga nohinalo buto palalaꞌi moneuba kasihaꞌalo kaba hulata nohinamofihi lu emiꞌehina: Ma bo bati huto leꞌmoto nonugu tiluꞌibe luto Pitahi leꞌmoto tiꞌahaꞌina. 17 Ana palalaꞌuba Yesutoga bu go saga huto Pitahi lu emiꞌehina: Miya bomofihi panaꞌa mone nohapi menohane? luto ligo: Oꞌe, nanimoya menohube, luto Pitau luꞌehina yabe.

18 Ana folugu yasi noligo koko panaꞌmagi hiti to gimi bomagi hiti logo mone gete lota bata hite nehago Pitau enalitoga buto ana logolugu ho tito lota huto yalo minoꞌehina.

Sipi mono bouba Yesuhi loka hoꞌehina

Mt 26:59-66; Mk 14:55-64; Lk 22:66-71

19 To sipi mono kaba bouba Yesuhi megeꞌi meleꞌahana boꞌamofi hiti to kagaꞌa enelepise nasanaꞌmu loka hoꞌehina. 20 Loka hago Yesu lu emiꞌehina: Yege yege yupahi nani kagaꞌni asaga boanaꞌmagihi lu epilata nohuto ya nasanamofihi fala mekiꞌohuna. To Yuta bonaꞌi asaga li gehesa mono nonugufi to sipi mono nonugufi analo kaga lu epito nohuto suguna kaga lu meepiꞌohuna. 21 Yaꞌmu henabe luto negeꞌnoka nohane? Kagaꞌni kehelilata nehana boanaꞌmagihi enoloka hobo. Enali kaga li epiꞌohunanamofihi keheli bati hiꞌahanago enegeꞌnoka hobo. 22 Yesu ya luto lu emigo gimi bo moneuba yatu baga hapaꞌalo ito lu emiꞌehina: Ma bo sipi mono noto kaba boꞌmu nohigo henabe luto yaꞌma kaga lu noemine? Kelesaka menolifihe? 23 Ya ligo Yesu kaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌehina: Nani bahane hoꞌohuna ka niꞌinogomo mana bonaꞌmagihi enubuꞌanilo ana kagaꞌni lu hokolo huto epibo. To nani ka luꞌohunanamofihi lamaꞌnaka niꞌinogomo henabe luto nohoꞌahane?

24 Analoꞌi Yesuhi nagaꞌi emiꞌahanaꞌa Anasau sipi mono noto kaba bo Kaiyafasitoga ho lifiꞌehina.

Pitau Yesu kumu mekeheliꞌohuna mone hiti luꞌehina

Mt 26:71-75; Mk 14:69-72; Lk 22:58-62

25 To Pitau logo lota huto nohigo bonaꞌi lugaꞌamagi lu emiꞌahana: Miya bo, kai panaꞌa nohapihe? nelago Pitau bahane hoto lu epiꞌehina: Oꞌe, panaꞌa menohube. 26 To ya noligo sipi mono noto bomofihi koko panaꞌauba Pitau bonaꞌamofihi ekesa laga hu etoꞌehinaꞌa ai loka hoꞌehina; Ana foyagu Yesu minoꞌehinalo kai hiti minoꞌahatamo bu kogoꞌohunamo niꞌifihe? 27 Loka hago Pitau luꞌehina: Oꞌe, luto bahane hago anaꞌasi fegutoga kokole moneuba nogo moloꞌehina yabe.

Yesu Pailati bulo ho tiꞌehina

Mt 27:1-2, 11-14; Mk 15:1-5; Lk 23:1-5

28 To etehi foluguꞌi enali Kaiyafasihi nohaꞌaguti heꞌmite Yesuhi sipi gamani bomofihi nohaꞌalo leꞌmete biꞌahana. Yuta bonaꞌmagi ana nohaꞌagu metiꞌahana. Henaꞌmube? Enali Pasa noseꞌna nalana kana leba tago Yuta bonaꞌmagi fegutoga bonaꞌi li gehesa mehilune lite lugufati kolota kolota hu leto lalibe lite ana nonuga metiꞌahana. 29 Metiꞌahanago Pailatiu fegutoga nehanalo limito lu epiꞌehina: Ma boya, henana fisa noi etabe? 30 Ya ligo enali ka nonaꞌalo lu emiꞌahana: Ma bouba foipa meliꞌehinagi kaitoga leꞌmoto meoꞌohunagihe, foipana meliꞌehitita kaitoga leꞌmoto meotitaꞌmu yabe. 31 Ya lago Pailatiu lu epiꞌehina: Lenali leꞌmete bite keya katini ninaya ka foya yanatu kaꞌa loko hilata hilo, lenalitini yabe. Ya ligo Yuta bonaꞌmagi li emiꞌahana: Oꞌe, lali keya kaguti mone kaga bonaꞌi mone malipu yafalo ho mefilibo luꞌehinagi leꞌmoto oꞌohuta. 32 Yaꞌma kaga liꞌahananamomuꞌi koyapaꞌi Yesu ana yafalo filinamofihi hapaꞌa panaꞌaloboꞌa enelepiꞌehina ka ya suhi kagaꞌani niꞌibe. 33 To Pailatiu i behe huto yaꞌma gamani nonugu tito Yesuhi kehe igo ago loka hoꞌehina: Kai Yuta bonaꞌmagihi gihiti bo nohapihe? 34 Ya ligo Yesu ka nonaꞌalo lu emiꞌehina: Yaꞌma noloka hoꞌahataꞌmu kaika kekesaguti keheliꞌahatafi fato bonaꞌmagi nani kumu lu kimiꞌahana yabe? 35 Ya luto ligo Pailatiu lu emiꞌehina: Nani Yuta nagaluguti bo menohube. Kaika bonaꞌi to sipi mono bonaꞌani enali nanitoga keleꞌmete eꞌahanamo niꞌinaya, kaibe, henana huꞌahatabe? 36 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Nani kapogu kaba huseꞌnaꞌni ma melugu meniꞌibe. Nani kapogu kaba huseꞌnaꞌni ma melugu niꞌitita panaꞌaloboꞌnimagi nani kumu naga i lalibe lite Yuta bonaꞌi luba hilete nagaꞌi menimititaꞌmu yabe. Oꞌe, nani kaba huseꞌna ma melugu huto mehuꞌehina yabe. 37 Ya ligo Pailatiu loka hoꞌehina: Kai kigihiti bo nohane ya hifi? luto ligo Yesu luꞌehina: Oꞌyo, kigihiti bo nohane luto lusiga nolane. To itoꞌnifu neketoꞌehinaꞌmu to huto huꞌohunaꞌmu ma melugu ka lamanaꞌamu yaꞌma lu yege haluta yaꞌma nasanaꞌmuko oꞌohunagi kehelilabe. To bonaꞌi ka lamanaꞌalo megeꞌi melete nehanamagi nani kagaꞌni lu episeꞌnamofihi akehelilata nehabe. 38 Ya luto noligo ai loka hoꞌehina: To yaꞌma ka lamanaꞌa henana niꞌibe? Pailatiu ya luꞌehina yabe.

Yesuhi fililina ka li meleꞌahana

Mt 27:15-31; Mk 15:6-20; Lk 23:13-25

Analo Pailatiu Yuta bonaꞌi fegutoga nehanalo buto lu epiꞌehina: Meya boya foipana meliꞌehinago mone fakupa ka melu etoꞌohunagihe. 39 To asaga Pasa noseꞌna nalata kanaꞌagu mone hapaꞌa niꞌigi lenali kumu akuꞌi nagaꞌi meleꞌahana bonaꞌi monekoꞌisimofihi gulu hago bilina. Ya huto ma Yuta bomofihi gihiti bo nohigo gulu ho lepelenogo bilibe, bati huto niꞌifihe? luto Pailatiu ya luꞌehina. 40 Ya ligo enali nogoꞌa felana melete liꞌahana: Oꞌe, aiꞌa ya mehubo. Lali Balabasihi gulu ho etobo. Lite liꞌahana. Yaꞌma bo Balabasiu koyapaꞌi luba huto gumina lilata bo nagaꞌi emiꞌahana yabe.

19

1 To lite nehago Pailatiu kehelito Yesuhi leꞌmoto buto gimi bonaꞌi naga osatu biyigiloto ho etalo luto ligo enali ho eteꞌahana. 2 To gimi bomagi Yesuhi latahaꞌalo ufehaꞌa hiti nagaꞌi hesete kofi etete to okoho nakuꞌi mone li hepi eteꞌahana. 3 Ya hilete Yesuhi gigusaꞌalo lahupa nohi fite li emiꞌahana: Oho, Yuta bonaꞌmagihi kigihiti bonaꞌanise, lite yokoloꞌna ka lu emite bite enayatu heꞌahana.

4 Ya nehite minago Pailatiu i behe huto fegutoga buto Yuta bonaꞌi li nupa nehanalo kaga mone hiti lu epiꞌehina: Bu galo, nani loka ho etoba ho etoba nohuto foipanaꞌa mone sa nohugo li sibina mehuꞌehinagi lenalitoga leꞌmoto ago bu galabe. 5 Ya luto ligo Yesu latahaꞌalo ufehaꞌa hiti nagaꞌi heseꞌahanaya to okoho nakuꞌi hepi eteꞌahanaya ai fegutoga nobigo Pailatiu lu epiꞌehina: Ma botinise, bu galo, luto luꞌehina. 6 To sipi mono noto kaba bonaꞌi hiti to gimi bonaꞌi hiti Yesuhi bu gete nogoꞌani sipiꞌa liꞌahana: Yafalo ho filibo. Yafalo ho filibo. Ya lite lago Pailatiu lu epiꞌehina: Lenali leꞌmete malipu yafalo ho fililo. Yaꞌma nasanaꞌmu lenali foyatini yabe. Nani foipanaꞌa bu megoꞌohunaꞌmu luto hetofa bo nohinaya henana fisa i etalube? 7 To Yuta bonaꞌmagi ka nonaꞌalo lu emiꞌahana: Ai miya bo Huꞌmamofihi panaꞌa nohube luꞌehina yanaꞌmu ai hiti Huꞌmamofi hiti monekoꞌna nohuꞌibe nolina yanaꞌmu ho fililibe. Lali keya kaguti ya luto nolibe.

8 Ya lite liꞌahago Pailatiu ana kagaꞌani kehelito koli gofa huꞌehina. 9 Ai Yesuhi leꞌmoto akuꞌi gamani nohaꞌanugu tito loka hoꞌehina: Kai kapoka hiyaꞌa niꞌinaꞌmu? Ya ligo Yesu legeso huto ka lu meemise minoꞌehina. 10 Pailatiu luꞌehibe: Kaga meluse nohapi, ya? Malipu yafalo ho filibo lutofi gulu ho ketolenogo bilane lutoꞌni amuyana nanitoga niꞌibe. Menokehelipihe? Amuya bo hiti nohube. 11 Yesu ka nonaꞌalo lu emiꞌehina: Kai amuya hiti bo nohapi? Afoꞌnifu yana amuyanaka kimiꞌehina niꞌibe. Aiꞌasigo kaba hu netago nahalataꞌmufi gulu ho netalataꞌmu kaika meniꞌibe. Miya bouba lu laga menohigo to yaꞌma bouba kayanugu neleꞌmo moloꞌehina bo aiꞌa foipa nasanaꞌmu kebe ligiꞌehina yabe. 12 Yesu ya noligo Pailatiu kehelito ekesa yigi yigi huto koli gofana huꞌehina. Ai ekesa kehelito gulu ho etalinaꞌmu aku Yuta bonaꞌmagi hekele lite lu emiꞌahana: Kai gulu ho etoletogo yaꞌma sipi gihiti bo, Sisau, Lomu hepato nomina bo ai hiti kalalukaleꞌi menehaꞌibe. Bonaꞌi moneuba nani sipi gihiti bo nohube lilina yaꞌma Sisahi fatehaꞌa lolo nohibe, lite liꞌahana. 13 Ya nelago Pailatiu kagaꞌani kehelito Yesuhi fegutoga leꞌmoto limito kagamofihi loko hilata hepato mone kefa hisalo minoꞌehina. Anaga babu efa meleꞌahanalo Hibulu kaluguti Gabata yabe nelana yalo minoꞌehina.

14 To Pasa noseꞌna nalata kana mone yege meoꞌehigo fuligahi nohigo Pailatiu Yuta bonaꞌi lu epiꞌehina: Bu galo. Ma bo lenali gihiti botini nohibe. 15 Ya noligo enali nogoꞌani sipiꞌa lu emiꞌahana: Ho filibo. Ho filibo. Malipu yafalo ho filibo. Ya lago Pailatiu enoloka hoꞌehina: Gihiti botini yafalo ho lepalalufihe? luto ligo yaꞌma sipi mono noto kaba bomagi lu emiꞌahana: Lali ligihiti bo, Sisa aiꞌasigo nohina. 16 Ya lite nelago Pailatiu kagaꞌanilo keheli epito Yesuhi malipu yafalo ho fililabe luto enayanugu leꞌmo moloꞌehina yabe.

Yesuhi malipu yafalo heꞌahana

Mt 27:32-44; Mk 15:21-32; Lk 23:26-43

Enali Yesuhi leꞌmete biꞌahana. 17 To Yesu ai malipu yafaꞌalo kofito nobigo enali hepatogati heꞌmite mone lataha felisaꞌa hepato bite nehetiꞌahana. Yana hepaꞌi Hibulu kaluguti Gologota yabe nelana. 18 To analoꞌi enali Yesuhi malipu yafalo nilitu he etelete melugu ana yafamo li saga hite fiꞌahana. To enali bo loemo ana hite yafalo hete Yesuhi yafaꞌalo luga luga melugu fiꞌahana. 19 Ya hiꞌahago Pailatiu mone keyaꞌa lolo huto ma fayahi koyoꞌehina: Yesu Nasalete Bo Yuta Bonaꞌmagihi Enigihiti Bo Yabe. Ana fayahi koyoꞌehinana yafa latahaꞌalo ifoga meleꞌahana. 20 Meleꞌahago yaꞌma Yesuhi malipu yafalo nili heꞌahanaga Yelusale hepato lebatoꞌi niꞌigo Yuta bonaꞌi babu lite ete ana fayahi koyoꞌehinanamo bu gelete leka seꞌahana. Ana fayapo kaꞌa loegi monegi ma niꞌina, Hibulu ka, Lomu ka, Giliki ka koyoꞌehina yabe. 21 Sipi Yuta bo, monoꞌi kaba hilata nehanamagi Pailatihi lu emiꞌahana: Yuta bonaꞌmagihi enigihiti bo koyoꞌahatamo melebesigo bati mehuꞌehinagi heꞌmibo. Aku mone hiti koyoto: Ma bouba nani Yuta bonaꞌmagihi enigihiti bo nohube luꞌehinanamo yaꞌma akoyobo. 22 Enali ya lite lu emigo Pailatiu ka nonaꞌalo lu epiꞌehina: Nani koyoꞌohunanamomuꞌi koyo su henogoꞌnimo minalinaꞌmu yabe.

23 To gimi bomagi Yesu malipu yafalo nili nekatu heteꞌani gu kataꞌa lite guna ite loebe loebe meleꞌahago gimi bonaꞌi moneꞌisi moneꞌisi lilube lite liꞌahana. To Yesuhi yatama nakuꞌa aiꞌa li mehetiꞌehina kata hetofana niꞌibe lite, 24 gimi bomagi kaga ai lu emigo ai lu emigo liꞌahana: Ma kata loko hiluneꞌmu pekene mehiluta kiyiꞌafu lilibe lutoti kati supo hite liꞌahana. Yana hite hiꞌahanaꞌmu koyapaꞌi mono bukugu fayahi geꞌahana.

Enali kataꞌni guna ite

moneko monekoꞌisi lite

to nakuꞌnimofihi kati suhi hite

liꞌahana.

Yaꞌma kagaꞌmu ana huto huto huꞌehina. Gimi bomagi yaꞌma kataꞌa kumu ya hiꞌahana yabe.

25 To Yesu malipu yafaꞌalo nekisaꞌaga itoꞌafu ho tito minoꞌehina. To ana hite bo moneꞌmofihi giꞌa Kolopasi, aiꞌi lihaꞌa Maliagi to Magatala hepato aꞌi hiti, Maliagi enaliya nehana. 26 Enali ya minete nehago Yesu itoꞌafi hiti to bita hinaꞌa koko panaꞌa hiti bu etogoto itoꞌafihi lu emiꞌehina: Ma aꞌise, muya bo panakamo nohibe, luto 27 to ana koko panaꞌamofihi lu emiꞌehina: Ma aꞌi, itokafu nohibe, luto luꞌehina. To ya luꞌehigo ana koko panaꞌauba itoꞌafihi nohaꞌaluga leꞌmoto kaba hu etoꞌehina yabe.

Yesu afiliꞌehina

Mt 27:43-56; Mk 15:33-41; Lk 23:44-49

28 To Yesu liliꞌnamofihi nasanaꞌmu baga iꞌehina akehelito koyapaꞌi mono fayahi keyeꞌahana kagaꞌa huto hilinagi ai luꞌehina: Nani nagamiꞌi naluna nipaꞌni nohibe. 29 Ya luto ligo analo mone bai nagamiꞌi kopogu niꞌigo bonaꞌmagi heletuyaꞌa legitana lito yafa haya hisope yabe nelana yafalo moloto li saga hite melete emiꞌahana. 30 Ya li emigo Yesu bili tuto noloto luꞌehina: Nani liliꞌna asu habe, luto ligo latahaꞌa bu go lipito filiꞌehina yabe.

Yesuhi ipaꞌalo heni biꞌehina osatu fiꞌahana

31 To Yuta bonaꞌmagi Pailatihi loka hoꞌehina: Malipu yafalo heꞌahanamofihi gigusaꞌani li gofa hu epalaluneꞌmu yafaloti li heꞌmilune. Ya litemo henaꞌmube? Gigusaꞌani li gofa hilenogo meleꞌisi fililabe. To Yuta bonaꞌmagihi filiꞌehina bonaꞌmofihi fuli yupapogu malipu yafalo meminalinaꞌmu yabe nelana yaꞌmu gufaꞌani li heꞌmi epalalune lite Pailatihi anana loka heꞌahana. Yaꞌma heꞌahana yupahi falate yagi to ana fuli yupahi monoꞌi leba talinaꞌmu yabe. 32 Ya lite liꞌahago Pailatiu lu laga mehuꞌehigo gimi bonaꞌi lugaꞌamagihi enoho lifigo enali bite Yesu hiti to gumina lise bomaleꞌmofi hiti eteheꞌahanalo nehetite moneꞌmofihi gigusaꞌa hete li gofa hite to mone lugaꞌalo bite ana huto li gofa hiꞌahana. 33 To Yesuhi malipu yafalo bilete ai afili su hoꞌehinaya enali bu gete gigusaꞌa li gofa mehiꞌahana. 34 Ya mehiꞌahago gimi bo moneuba heni biꞌehina osahi lito Yesuhi fatipa fi laga huꞌehibe. Ya fi etoꞌehigo golapo hiti nagamiꞌi hiti anaꞌasi fatipaguti limiꞌehina yabe. 35 Ma fayapo nogana bouba yanamofihi nasana abu goꞌehina yabe. To lali maꞌnaka luꞌehinamofihi keheliya iꞌunogo to ai hiti lusiga lulata nohina akeheliꞌehigo yanaꞌmu lenali Yesu kumu keheli uleꞌale hite agoya hu emilabe. 36 Bonaꞌmagi Yesuhi yaꞌma asagaꞌi hi eteꞌahana koyapaꞌi mono bukugu fayahi keyeꞌahanaꞌmu ana huto huꞌehina: Felisaꞌa monekoꞌisi li gofa mehi etalabe, koyoꞌehinana hiti 37 To mone hiti keyeꞌahana niꞌina: Boanaꞌmagi fi eteꞌahana bomofihi bu galabe.

Enali Yesuhi mulimogu meleꞌahana

Mt 27:57-61; Mk 15:42-47; Lk 23:50-56

38 To alipo bo moneuba giꞌa Yosefe yabe, Alimatia hepato bo ai Pailatitoga buto Yesuhi gufaꞌamo lilubeꞌmu keligu halube luto loka hoꞌehina. Yaꞌma Yosefeu Yesu megeꞌi moloꞌehina bo to Yuta bonaꞌmagi kumu koli nohuto legeso huꞌehina. Ai loka hago Pailatiu lu emiꞌehina: Oꞌyo, alibo ligo Yosefeu buto yafaloti Yesuhi gufaꞌa li heꞌmito moloꞌehina. 39 To bo mone hiti, giꞌa Nikotimasi ai koyapaꞌi mone foluguꞌi buto kaga liꞌahaꞌina yana bouba tu kifina fato fatoꞌi giꞌa mea to aloe yabe yaꞌma babu li loloba huto yanamofihi lito buto Yosefeu hiti malipulo biꞌahaꞌina. 40 Etali bite nehetite Yesuhi gufaꞌa yafaloti leꞌme heꞌmite katatuꞌi sa gite tu kifina hiti melege figite sa giꞌahaꞌina. Etali ya Yuta bonaꞌmagihi hapaꞌani ana hite filiꞌehina bonaꞌmofihi keligu melelata yaꞌma etali ana suhi hite sa giꞌahaꞌina yabe. 41 To yaꞌma hepaꞌi bonaꞌmagihi Yesuhi ho filiꞌahanaga mone noseꞌna foya lebatoꞌisi ninaya to analo efaha muliꞌi mone niꞌigo koyapaꞌi filiꞌahana bonaꞌi memeleꞌahanagu meleꞌahaꞌibe. 42 To ana muliꞌmofihi fotoꞌi meniꞌigo to Yuta bonaꞌmagihi fuli yupahi maꞌasi huto hilinaꞌmu etali meleꞌisi Yesuhi gufaꞌa ana mulilugu malaꞌigo koꞌehina yabe.

20

Yesu kene mala mala hepatogati tiꞌehina

Mt 28:1-8; Mk 16:1-8; Lk 24:1-12

1 To Salele napaꞌa etehi foluguꞌi goꞌi meluꞌehigo Maliau, Magadala hepato aꞌi yabe, ai ho tito buloto mulito nehetito bagaꞌalo hekini loꞌehina efapo aiꞌa li koli heꞌmiꞌehinamofihi bu goꞌehibe. 2 Ya bu golotoꞌa i behe huto hololu luto Simoni Pita hiti to Yesu bita huꞌehina koko panaꞌa hiti etalitoga buto lu etimiꞌehina: Enali Sipi Boti muliꞌmoguti leꞌme heꞌmite kofite bifa hiꞌahanagi hiyaga meleꞌehilabe? Mekehelune, luto luꞌehina. 3 Ya ligo Pitau to yaꞌma koko panaꞌa hiti kehelite hepatoti heꞌmite kene mala malatoga biꞌahaꞌina. 4-5 Etali anaga hololu lite nebaꞌigo yaꞌma koko panaꞌauba Pitahi be ligito mulito nehetito kaba fito bu goloto gufaꞌa sa giꞌahana koholi kata yasigo bu goto melimiꞌehibe. 6-7 Ya huto fegutoga nominago Simoni Pitau alihi oto meleꞌisi muliꞌmogu limiꞌehina. Ai ana huto Yesuhi gufaꞌa sa giꞌahana koholi kata bu goto to latahaꞌalo sa giꞌahana kata fatoꞌi niꞌigo bu goꞌehina. Yaꞌma latahalo katamo fato koholi kata hiti meniꞌigo ke figito li fatoꞌi moloꞌehina niꞌigo bu goꞌehina. 8 To yaꞌma koko panaꞌi kohe toto mulito yataꞌa nehetiꞌehinauba ai hiti muliꞌmogu limito bu goto Yesuhi fililago aku ho tiꞌehinaꞌmu keheli uleꞌale huꞌehina. 9 Etali yaꞌma mono bukugu fayahi mone keyeꞌahana: Ai fililoto Huꞌmau akuꞌi filiꞌehinaguti leꞌmo ho tilina yaꞌma kumu keheli bati mehiꞌahaꞌibe. 10 To panaꞌalobomaleꞌi bu gete i behe hite hepaꞌatitiga biꞌahaꞌibe.

Yesu Maliahi huto huꞌehina

Mt 28:9-10; Mk 16:9-11

11 To Maliau kene mala malatoga minoto yibi huto mulito fegutoga minoꞌehina: Ai yibisu kalasu nohuto kaba fito muliꞌmogu bu goto agelo bo loemo koli kata hepiꞌahaꞌinamaleꞌi nehaꞌigo bu goꞌehibe. 12 Ana muligu Yesuhi gufaꞌa meleꞌahana hepato agelo moneuba Yesuhi latahaꞌa koꞌehinalo minago to agelo moneuba gigusaꞌa minoꞌehinalo anaga minabe. 13 To etali Maliahi loka heꞌahaꞌina: Ma aꞌise, henabe luto yibi nohane? Ya nelaꞌigo ai ka nonaꞌalo lu etimiꞌehina: Enali Sipi Boꞌni magati leꞌme heꞌmite kofite hepaꞌa meleꞌahanalo mekeheliꞌohunagihe. 14 Ya lutoꞌa fegutoga mino ho tito i behe huto kene mone anaga lebato ho tiꞌehinamofihi bu goꞌehina. Ana bo Yesu nohinaya Maliau aiꞌi mekeheliꞌehibe. 15 Mekeheligo Yesu lu emiꞌehina: Ma aꞌise, henabe luto yibi nohane? Kiyiꞌafihi sa sa nohane? luto ligo Maliau ai foya kaba bo nohina ekesa kehelito lu emiꞌehina: Nalaluꞌniga, kai gufaꞌa li kofito moloꞌahata hepato nelepitogo analo buto leꞌmoto alube. 16 Ya luto ligo Yesu lu emiꞌehina: Maliao, ligo Maliau aitoga i behe huto Hibulu kaluguti lu emiꞌehina: Labonio. Yaꞌma kagaꞌa hapaꞌa Babafio yabe. 17 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Kai nunu mekibo. Nani yataꞌa aku afoꞌnifitoga metise nohugo nogonaꞌni nehanalo buto ka lu epi netobo: Nani kokulumalugu Huꞌmamofitoga tito afoꞌnifu afotinifu aitoga tilubeꞌmu nohube. 18 Yesu ya luto ligo Maliau buto panaꞌaloboꞌamagihi ana kagaꞌa lu epito Sipi Boꞌani bu goꞌehinamo ka lu epiꞌehina.

Yesu panaꞌaloboꞌmagi nehanalo huto huꞌehina

Mt 28:16-20; Mk 16:14-18; Lk 24:36-49

19 Yaꞌma Salele napagu utehi yege limiꞌehigo Yesuhi panaꞌalobo enali mone nonugu li gehesa nehite Yuta bonaꞌmagi kumu koli nehite kasito hekini loꞌehinaga mineꞌahabe. To yaꞌma nehanago Yesu folaganugu mino ho tito kaga lu epiꞌehina: Lenalitoga fulunaꞌa mineno. 20 Ya luto luloto yaha hiti fatipa hiti enelepiꞌehina. Ya nohigo panaꞌalobomagi be gelete Sipi Boꞌanimofihi enofokehi napaꞌa heꞌahana. 21 To Yesu ka mone hiti lu epiꞌehina: Lenalitoga fulunaꞌa aꞌmineno. Afoꞌnifu ma melugu noho lifigo limiꞌohunaya nani ana huto lenoho lifinogo melugu tili tele hilanaꞌmu yabe. 22 Ai ya luto nohuto sikalafuꞌi fulu bi epoloto lu epiꞌehina: Hetofa Sikalafuꞌmo lepilenogo komopatinigu limito mineno. 23 To bonaꞌi komopaꞌani i gelehe hilenogo lenali foipanaꞌani li heꞌmi epalalabe kagaꞌni moloꞌohube. To bonaꞌi komopaꞌani i gelehe mehilenogo foipanaꞌani meheꞌmi epalalanaya ana foipanaꞌani minalinaꞌmu yabe.

Tomasiu Yesuhi bu goꞌehina

24 Panaꞌa moneuba, Tomasiu fato giꞌa Loe Lae ketoꞌehina panaꞌi ai Yesu yataꞌa enubuꞌanilo huto huꞌehina yupahi mehuꞌehibe. 25 To alihi panaꞌaloboꞌmagi lu emiꞌahana: Lali Sipi Boti bu goꞌohune, lite lago Tomasiu lu epiꞌehina: Yaꞌma kaga lu neniminamofi kumu mekehelilunaꞌmu yabe. Nani yahaꞌalo nilitu fiꞌahanaꞌa bu golotofi to nayahi museꞌa fuheto li kehelitofi to nayahi fatipa fiꞌehinalo li kehelitofi ya hutoꞌni aho tiꞌehina yabe luto keheli uleꞌale hilubeꞌmu nohube.

26 To kana mone salele buꞌehigo panaꞌalobomagi Tomasi hiti li nupa nonuga nehite kasito hekini loꞌehigo mineꞌahana. Ya nehago Yesu ai huto folagahaꞌanigu mino huto huto lu epiꞌehina: Lenalitoga fulunaꞌa mineno. 27 Ya luto luloto Tomasihi lu emiꞌehina: Maloꞌi kayaka musoka afito nayahaꞌni luga luga bu gobo. To ya huloto kayatu li su toto fatipaꞌnigu nufuheto li keheli molobo. Ya huloto kekesa yigi yigi huseꞌnaka heꞌmiloto nanitoga keheli uleꞌale huto agoya hu nimibo. 28 Ya ligo Tomasiu lu emiꞌehina: Oho, Sipi Boꞌni yale. Kai Huꞌmaꞌniga nohane, luꞌehina. 29 To Yesu lu emiꞌehina: Tomasiu, kai kubukatu bu nogoto keheli uleꞌale nohata yabe. Bonaꞌi moneuba bu menonogoto keheli uleꞌale huto agoya hu nimilina ya bomo gelo sipi bilinaꞌmu yabe.

Yoniu ma fayahi goꞌehinamofihi hapaꞌamu yabe

30 To Yesu sipi liliꞌna amuyaꞌa hiti panaꞌaloboꞌamagihi enubuꞌanilo babu lito fato fatoꞌi liꞌehina anana ma bukugu fayahi mekoyoꞌehina. 31 Yesu yaꞌmana sipi liliꞌna liꞌehinamofihi kaga lu lenelepiꞌehinaꞌa fayahi koyoꞌehinago kehelite Huꞌmamofihi Panaꞌa nohinaya to leꞌmo ho tiꞌehina bo, Mesia nohinaya lenali yaꞌma keheli uleꞌale hilanaꞌmu to aitoga agoya hu emilenogo mino kosaba huseꞌna lepilinaꞌmu yabe.

21

Yesu panaꞌaloboꞌa nehanalo huto huꞌehina

1 To alihi Yesu mone kana hiti panaꞌalobomagihi Galili hefupo nagamito beletoga huto huꞌehina. Ma suhi huto huꞌehina. 2 Panaꞌaloboꞌamagi Simoni Pitagi Tomasigi fato giꞌa Loe Lae eteketoꞌehina yabe nelana to Natanieligi ai Galili kapomofihi Kena hepato bo to Sepetihi panaꞌamaleꞌi hiti to Yesuhi fato panaꞌaloboꞌa loemo etali hiti li nupa hite ana hefuhi nagami beletoga mineꞌahabe. 3 Ya nehite Simoni Pitau lu epiꞌehina: Nani buto fayaꞌi lilubeꞌmu nohube, ligo enali lu emiꞌahana: Lali hiti bilune, lite enali nagamiꞌi beletoga bite boti monelugu tilete nagami mupaꞌalo bite foluguꞌmo fayaꞌi babeyafa hite aku akuꞌi fayaꞌi meliꞌahana. 4 To etehi yege tilubeꞌmu nohigo Yesu oloto nagamiꞌi beletoga kehetoga mino ho tiꞌehina. Ya higo panaꞌalobomagi Yesuhi mehaꞌa mekeheliꞌahana yabe. 5 To Yesu kehe ito lu epiꞌehina: Panaꞌise. Fayaꞌmo liꞌahafihe? luto ligo enali lu emiꞌahana: Oꞌe, meliꞌohune. 6 To Yesu lu epiꞌehina: Botihi lamagaꞌaga fayaꞌi gutalafaꞌi heꞌmi malalo. Fayaꞌi lugaꞌa lilabe. Ya ligo enali kehelite gutalafa heꞌmi malago fayaꞌi babu lite gutalafatu kefefe hite botigu li malaluneꞌmu nehago ana fayaꞌi sipi keta higo memeleꞌahana. 7 To Yesu bita huꞌehina panaꞌauba Pitahi lu emiꞌehina: Miya keneꞌi Sipi Boti nohibe, luto ligo Simoni Pitau, Sipi Boti nohibe nolinaꞌmu kehelito koyapaꞌi gu kata aheꞌmiꞌehinagi nakuꞌa mone sa gito biloto nagamilugu leke ho moloto Yesutoga buꞌehina. 8 To ya higo panaꞌalobo botigu nehanamagi beletoga biluneꞌmu nehite faya gutalafaꞌi kefefe hite kehetoga lebatoꞌisi 100 mitalo biꞌahana. 9 To enali ya hite nehetite botiguti limite to meya fayaꞌi hiti beleti noseꞌna hiti logogu moloꞌehinana bu geꞌahana. 10 To Yesu lu epiꞌehina: Fayaꞌi maꞌasi liꞌahanaꞌa moneꞌa maloꞌi ite alo. 11 Simoni Pitau botiga buto fayaꞌi gutalafaꞌmo abai toꞌehinagu fayaꞌi babu lite napaꞌa hiti leke seꞌahana 153 fayaꞌmo li nupa hiꞌahana. Yaꞌma babu fayaꞌi gutalafalugu bai toꞌehinagi i hepulu metuꞌehina yabe. 12 Ya kefefe hite minago Yesu lu epiꞌehina: Lenali maga ete noseꞌna nalabe. To asaga panaꞌalobomagi ai kumu enelesa noligo kiyiꞌaga nohane lite loka meheꞌahanaya, Sipi Boti nohibe lite enegekesa keheliꞌahana. 13 To Yesu logo nolanaga buto fayaꞌi guna ito to beleti noseꞌna hiti ana huto guna ito epiꞌehina.

14 Koyapaꞌi Yesu panaꞌalobomagihi filiꞌehinaguti ho tiꞌehinaꞌa kohe toto loe kana enubuꞌanilo huto huꞌehinagi to yaꞌma noseꞌna guna iꞌehina kana hiti enalitoga huto huꞌehina yabe.

Yesu Pitahi kaga lu moloꞌehina

15 To enali noseꞌna ne su heꞌahago Yesu Simoni Pitahi lu emiꞌehina: Simonio, kai Yonihi panaꞌa yale, kiginaga fi nonimitana enaliꞌanimofihi be ligiꞌehina niꞌifihe? ya ligo Pitau lu emiꞌehina: Oꞌyo, Sipi Bo yale, niginaga fi nokumuna yamofihi akeheliꞌahane. Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Kai sipisipi yagaꞌni nalaꞌa kaba hu epolobo. 16 To Yesu geꞌnoka Pitahi mone hiti hoꞌehina: Simonio, Yonihi panaꞌa yale, kiginaga fi nonimitana niꞌifihe? ya ligo Pitau lu emiꞌehina: Oꞌyo, kai kumu nonebesinana akeheliꞌahane, Sipi Boꞌnimaka. Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Kai sipisipi yagaꞌni kaba hu epolobo. 17 To Yesu geꞌnoka mone hiti Pitahi hoꞌehina: Simonio, Yonihi panaꞌa yale, nani kumu nokebesifihe? Ya luto loka hago Pitau kehelito Yesu loegi monegi loka hoꞌehina kiginaga fi nonimitaya yanaꞌmu ipaꞌagu gabu nogigo ka lu emiꞌehina: Sipi Bo yale, kai yege yegeꞌna keheli baga ito niginaga fi nokumunaya akeheliꞌahane. Ya luto ligo Yesu lu emiꞌehina: Kai sipisipi yagaꞌni kaba hu epolobo. 18 Nani maꞌnaka lu nokumube. Koyapaꞌi kai neheya kola nohutoka gu kata hiti letika hiti biloto hepaꞌi fato fatoꞌi bula ola huꞌahata kaiꞌnaka niꞌibe. To alihi oyafa loloto mone kanagu kayaka su toloto nohitogo bonaꞌmagi nagaꞌi kimite hepaꞌi monelugu mebilubeꞌmu nohilata anaga kaimofihi keleꞌmete bilabe. 19 Yesu yaꞌma kaga lu emiꞌehinaꞌmu Pitahi fililinamofihi hapaꞌa mone yupahi huto hilina yaꞌma lepiꞌehibe. To Pitahi ho fililinaꞌmu Huꞌmamofihi giꞌa liyafa hilinaꞌmu yabe. To Yesu lu emiꞌehina: Pitao, Nemegeꞌi molobo.

Yesu bita huꞌehina panaꞌamofihi kaga lu moloꞌehina

20 To Yesu lu emigo Pitau i behe huto yaꞌma Yesu bita huꞌehina panaꞌa nohigo bu goꞌehina. Yaꞌma bouba koyapaꞌi Yesu hiti panaꞌaloboꞌa hiti nonugu minete Pasa noseꞌna nete nehago loka hoꞌehina: Sipi Bo, kai kumu kiyiꞌafu fatehakamagihi gutunu ka lu epilina. 21 Yaꞌma loka hoꞌehina bomofihi nohigo Pitau bu goto Yesuhi lu emiꞌehina: Sipi Bo, mana bomofihi henana hu etalibe? 22 Ya ligo Yesu lu emiꞌehina: Ai minoba minoba huto nani aluna yupapo minenogo yaꞌma kaika foyakamo niꞌifiye? Kaika nemegeꞌi moloꞌohubo. 23 Ana kagaꞌmu Yesu panaꞌalobomagi kehelite yaꞌma bita huꞌehina panaꞌamuꞌi mefililibe lite liꞌahana. Yesu yaꞌma kaga mefililibe, luto meluꞌehinagi ai luꞌehina: Ai minoba minoba huto nani aluna yupapo minenogo yaꞌma kaiꞌnaka niꞌifiye? yaꞌma Yesu lu moloꞌehinana niꞌibe.

24 To yaꞌma Yesu bita huꞌehina panaꞌauba kaga nasanaꞌmu lu epito to anana fayahi koyoꞌehina bo ma nohibe. To ya huꞌehinaꞌmu lali kaga luꞌehinamofihi akehelito maꞌnaka luꞌehina yabe luꞌohune.

Ma fayahi koyoꞌehina su halinaꞌmu yabe

25 To Yesu huto huꞌehinana fato fatoꞌi babu luto niꞌigo mekoyoꞌohube. Anaꞌina babu luto niꞌinaya pepagu fayahi gomolo gomolo huto babu buku huto hulenogo asaga melugu moloto kikipa halinaꞌmu yabe.

APOSOLO LILIꞌNAꞌANI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

APOSOLO LILIꞌNAꞌANI

1

1 Oho Tiofilusio. Nani yataꞌa bukuꞌnigu Yesu yataꞌa hapi fito li huto huꞌehinana hiti to kaga lu epiꞌehina hiti ninamofihi fayahi goꞌohube. To liliꞌnaꞌa hapi fito liꞌehinamoloti ti baga iloto, 2 kokulumalugu tiꞌehina kana moloto oto pa sobe. Kokulumalugu metiꞌehigo Sikalafuꞌuba Yesuhi heꞌmago kaga ma luto eneleꞌmo nupa huꞌehina aposolo pananaꞌa lu epiꞌehina. 3 Koyapaꞌi Yesu ai gabu foya li kofito fililoto ai alihi aposolo panaꞌamagitoga huto huꞌehina. Ai filiꞌehinagati ho tiloto kosaba bo nohube luto babuna fato fatoꞌi aposolo panaꞌa hu enubulo moloꞌehina. To 40 yupaha kanagu aposolo panaꞌamagi Yesu enubulo huto huto huloto Huꞌmamofihi Kapoꞌamofihi kagaꞌa beto hu epiꞌehina yabe. 4 Yesu aposolo panaꞌa hiti nohuto kaga ma luto lu epiꞌehina: Lenali Yelusale hepaꞌi heꞌmite mebilo. Lenaliꞌi lepilube luto Afoꞌnifu kaga koyapaꞌi moloꞌehinana lenalitoga alinaꞌmu geba hite minalo. To nani ananaꞌmu koyapaꞌi kaga alu lepiꞌohuna yabe. 5 Yoniu nagami lafatuꞌi boanaꞌi nagamiꞌi folo epoloꞌehina yabe, Ya huꞌehina lenali yatama kana mebuꞌehinogo Sikalafuꞌuba komopaꞌanigu tilinaꞌmu yabe.

Yesu kokulumalugu tiꞌehina

Mk 16:19-20; Lk 24:50-53

6 Aposolo nagaꞌmagi Yesu hiti bite li nupa hite minelete ma lite loka heꞌahana: Sipi Bo, yatai yaꞌma kanaꞌalo Isilaeli kapo akuꞌi li kosaba hilata niꞌifihe? 7 Ya lite loka hago Yesu ma luto lu epiꞌehina: Ana suhi huto hilina yupa hiti to kanaꞌa hiti molosemofihi nani Afoꞌnifugo keheliꞌehibe. To ya yupahi huto hilibe lite lenali mekehelilanaꞌmu yabe. 8 Ya huꞌehinaya Sikalafuꞌuba lenalitoga alina yupahi lenali amuya lilete, Yelusale kegiꞌafi, to asagaꞌi Yutia to Samalia kegiꞌa buto noheꞌmuna to melugu fotoꞌi nekisaꞌaga nani kumuꞌi lu yege halanaꞌmu yabe. 9 Yesu ya luto kaga lu su holago enali be gelete nehago Yesu kokulumalugu notigo sopohi moneuba oto leꞌmo fenene enubuloti huꞌehina.

10 Ai ya huto notigo aposolo panaꞌa enali kokulumalugu be goba be goba lite nehago anaꞌasilo bo loemo koholi gukete li hekolose bole enali nehanalo ho tiꞌahaꞌina. 11 Etali ma hite lu epiꞌahaꞌina: Lenali Galili bose, henabe lite maga ho tiꞌehite kokulumamofihi buluꞌi nehabe? Yaꞌma Yesuhi, yatai Huꞌmau lenalitogati leꞌmoto kokulumalugu notina okaba hiti bo ana suhi luto akuꞌi mone yupahi alinaꞌmu yabe.

Yutasihi hepato nonaꞌa liliꞌna lilina bo mone leꞌmo huto hiꞌahana

12 Ya laꞌigo enali yaꞌmana Oliba kosa heꞌmite Yelusale i behe hite biꞌahana yabe. Oliba kosa ai Yelusale hepaꞌi lebatosi minoꞌehina yabe. 13 Ya huꞌehigo enali Yelusaleꞌi nehetilete minelata nehana nohi hasagu tiꞌahana. Enali enigiꞌani, Pitau, Yoniu, Yemesiu yagi to Batolomu, Filipiu yagi to Tomasi, Atulu yagi to Matiu, Alifiasihi panaꞌa Yemesi, Simoni gimi bo yagi, to Yutasiu Yemesihi panaꞌa ya hite enali asagaꞌi mineꞌahana. 14 Yaꞌma bo asagaꞌi enali komopaꞌani monetoga melete li nupa hite numuna hite minelata hiꞌahana. To anaꞌi lugaꞌa hiti to Maliau Yesuhi itoꞌafi hiti to gonamu tamuꞌa enali ana hite moneko ete li nupa hite nunumu hite mineꞌahana yabe.

15 Nunumu hite minana kanaꞌa nesiꞌa babu luto enebe ligilago mone yupahi 120 bonaꞌi li nupa hite minago Pitau ho tiloto ma luto lu epiꞌehina: 16 Nogonamu tamuꞌnimagita lenali kehelilo. Koyapaꞌi monolugu fayahi mone nina Sikalafuꞌuba Tebitihi bagalo lu huto huꞌehina yabe. Ai Yutasi kumu luꞌehina, yaꞌma bouba ai Yesuhi halana bonaꞌmagihi kapoꞌani li hokolo hilinaꞌmu yabe. Ya lite fayahi geꞌahana ana suhi ahuꞌehibe. 17 Koyapaꞌi Yutasiu ai lali hiti moneka minototi ai hiti yaꞌmana liliꞌna moneka liꞌohuta yabe luto Pitau lu epiꞌehina yabe.

18 Yutasiu Yesuhi fatehaꞌamagi emina efatuꞌi meꞌi nesiꞌa mone mina fiꞌehina yabe. Ai ana melugu buto ho kago ipaꞌa folaganuguti i hokolo gehesa higo asaga komopaꞌagu ninana fegutoga limi su hago filiꞌehina yabe. 19 Alihi asaga bonaꞌi Yelusale minanamagi yaꞌmana kaga keheliꞌahana yabe. To enali kagaꞌaniguti yaꞌmana hepaꞌi giꞌa Akelatama yabe liꞌahana. Yaꞌmana kagaguti giꞌa heꞌahanamofihi hapaꞌa golaha meꞌi yabe luto niꞌibe.

20 Yalo Pitau luꞌehina: Yaꞌma fayahi namamo lise bukugu niꞌina, ai ma luto yabe.

Ai nohaꞌa yuꞌnohi mineno.

Bonaꞌi mone ana nonugu memineno.

To mone hiti ma luto niꞌina yabe.

Bo moneuba ai hepaꞌi lito

nonaꞌa liliꞌna alino.

21 Yaꞌmu luto yatai bo mone lali hiluta suhi luto Yesu filito ho tiꞌehinamofihi bu goto yaꞌma kagaꞌa lu yege halune, ai yaꞌmana bo Yesu hiti moneka humofaꞌna huta kanaꞌa luga lemegeꞌi molomofaꞌna huꞌehilina boguti leꞌmo ho tilutaꞌmu yabe. 22 Koyapaꞌi Yoniu boanaꞌi nagamiꞌi folo epolomofaꞌna higo to Yesu liliꞌnaꞌa hapi filoto limo limo oto Huꞌmau lalitogati Yesuhi leꞌmoto ifoga tiꞌehina, yaꞌma asagaꞌna nolunamofihi bu go baga iꞌehilina bo leꞌmo ho tilune. To ai yaꞌmana bouba lali hiti moneka liliꞌna lito Yesu filiꞌehinaguti ho tiꞌehibe luto lu yege haluta bo yabe. 23 Pitau ya luto lulago bo loemo eteleꞌmo ho tiꞌahana; Yosefe, ai Basabasi, to mone fato giꞌa Yasitasi yabe luto nohina hiti to Mataiyasi hiti eteleꞌmo ho tiꞌahana yabe. 24-25 Ya hilete yalo enali nunumu ma lite hiꞌahana: Sipi Bo, kai asaga bomagihi komopaꞌanigu bu go fulu tise bo nohane. To yamuꞌi, Sipi Botimaka, ma bo loeguti hiya bouba yaꞌmana hepaꞌi lito liliꞌna lilifi kai lelepibo. To Yutasiu kapoꞌaga bilubeꞌmu nohuto aposolo liliꞌna heꞌmiꞌehinanaꞌa ana liliꞌna kosaba bo lilinamo niꞌibe. 26 Ya lite nunumu hilete enali lugaꞌamagi Mataiyasio yabe lite enayahi netigo to lugaꞌamagi Basabasio yabe lite enayahi tina Mataiyasiu be ligiꞌehina yabe. Ya higo enali Mataiyasihi nayahi luga luga su hoto nigigusagati mone heleko malago aposolo panaꞌi minanalo leꞌmo meleꞌahana yabe.

2

Sikalafuꞌi limiꞌehina

1 Sikalafuꞌi limise kanaꞌa olago enali moneko nonuga ete li nupa hite mineꞌahana. 2 Ya hiꞌahago meleꞌisi kokulumaluguti nogo moloꞌehina, ai amuya habafahi suhi luto nogo moloꞌehina, ya huloto li nupa hite nehana nonugu tito ana habafahuba bai toꞌehina. 3 To logo guluya mehaꞌa legina huto nohigo bu geꞌahana. Ya nehago ana logo guluya mehaꞌa nesi nesi huloto moneko moneko bonato mino baga iꞌehina. 4 To Sikalafuꞌuba asaga aposolo pana enalitoga bai tago enali fato fato kaga liꞌahana, ai Sikalafuꞌuba li enabagalo malana kaga liꞌahana yabe.

5 Yuta bonaꞌi lugaꞌa Yelusale ete mineꞌahana, enali mono bonaꞌi hiti to bonaꞌi lugaꞌa fato fato hepatoti ete li nupa hite mineꞌahana. 6 Ya hite nehanalo sipi nogo kokulumaluguti malana kehelilete babu bonaꞌi limo gehesa hilete aposolo panaꞌmagi kaga fato fato nogo hite nelago limo gehesa hana bonaꞌmagi nogoꞌaniguti fato fatoꞌi kaga nelago kehelila kehelila hiꞌahana. Ya hilete enali ana kagalo topa helete enegelo gofa biꞌahana. 7 Ya hilete enali lugaꞌaga enekesa yigi babu nelite luga kegiꞌa enegelo bilete ma lite liꞌahana: Enali asaga bo ma kaga nelana asagaꞌi Galili bogo nehabe. 8 Hena hiꞌehite enali moneko moneko bomagita nogoti hite kaga fato fato nogoguti nelabe? Enali itotigi atotigi lago keheliꞌohuta nogomoguti kaga nelabe. 9 Maga li gehesa huto nohuta bonaꞌiya Patia to Mitia to Ilama hepato bo yabe, to lali Mesopotamia bonaꞌi yagi, Yutia to Kapatosia hepatoti, to Ponitasi to Esia bonaꞌi yabe. 10 Filigia to Pamifilia kegiꞌati, Iyipi bonaꞌi Libia kegiꞌa Sailini lebatoti yagi, lali Lomu bo maga oto nominota. 11 Lali Yuta bo hiti to fato bonaꞌi Yuta bonaꞌmagi hapaꞌani liꞌohuta bonaꞌi yagi, Kiliti to Alebia bonaꞌi yagi lali asagaꞌi fato fato nogoti nina nohuta enali ana moneꞌisi nogotiguti Huꞌma amuya liliꞌna li huto huꞌehinamofihi lu yege hago nogotiguti keheli baga une. 12 Ya hilete enali topa helete enekesa yigi babu lilete enaliꞌani ma lite ai loka hago ai loka hago hiꞌahana: Yaꞌma kaga nelanaguti hena suhi huto hilina niꞌibe? 13 Ya nelite lugaꞌamagi kiya yokolo ka lu epelete enali kosaba bai nagamiꞌi babu lite neꞌehite nelabe liꞌahana.

Pitau lu yege hoꞌehinaꞌa

14 Ya lago Pitau hiti to nayahi luga luga su hoto nigigusagati mone heleko malago nehana aposolo nagaꞌi hiti asagaꞌi ho tilete kehe sipi iloto kaga lu hokolo huto asaga boanaꞌi ma luto lu epiꞌehina: Lenali Yuta bonaꞌi hiti to asaga boanaꞌi lenali Yelusale ete li gehesa hite nehanamagita nani kaga moneꞌya lilubeꞌmu nohunagi kehelilete yaꞌmananamofihi hapaꞌa keheli bati hilabe. 15 Lenali lu keheli fa keheli nehanaꞌa hite ma bomagi enali bai nagamiꞌi neꞌehite negi nagiga nelabe lite melilo. Yataꞌisi maꞌasi etehi niꞌibe. Bonaꞌi ete yaꞌma kanaꞌa bai nagamiꞌi menelata nehabe. 16 Ya huꞌehinaya yaꞌma huto nohinanalo koyapaꞌi lu huto huto bo Yoeliu ma luꞌehina yabe:

17 Yaꞌma suhi kokuluma hiti meꞌi hiti

su halina yupahi

li huto hilunaꞌmu yabe luto

Huꞌma luꞌehina:

Nani Sikalafuꞌnimofihi amuyaꞌa

asaga boanatoga

molo baga ilunaꞌmu yabe.

Lenali panatinimagi to patinimagi hiti

enali lu huto huto bona suhi lite

kaga lu yege halanaꞌmu yabe.

To nani fato fatoꞌna

neheya kola botinimagihi

enali enubulo li huto hilunaꞌmu yabe,

to oyafatinimagi bamuꞌi

nani hu enubulo malalunaꞌmu yabe.

18 To ana huto

yaꞌmana yupahi asaga boanaꞌi

enali nani liliꞌna neli netanamagihi

Sikalafuꞌnimofihi amuyaꞌa enalitoga

malalube,

yahi nogoꞌni enali babafi bana suhi lite

kagaꞌni lu yege halabe.

19 Nani babeyafana fato huseꞌi

kokulumatoga ifoga

li huto nohuto ana huto ma afetoga

melugu li huto nohinogoꞌni

golahi hiti logo hiti

to lokiya sopohi huto hilibe.

20 Nani yege li gelehe hinogoꞌni

metepu gilibe.

To ikahi leꞌmo gelehe hinogo

golahi huto hilibe.

Ya huto asagaꞌna huto hu su holenogo

Sipi Bo kibinamofihi kanaꞌa huto huloto

i besa lo baga ilibe.

21 Ya hinogo

boanaꞌmagi Sipi Bomofihi giꞌa halana

enaliꞌi Huꞌmau eneleꞌmenogo

ai boanaꞌa minalabe.

Kaga lu yege holata bo Yoeliu yaꞌma luto luꞌehina yabe.

22 Lenali Isilaeli bomagita yaꞌma kaga kehelilo. Nasalete bo Yesuhu kaga lu lepilubeꞌmu nohube. Yaꞌmana bomofihi yato Huꞌmau amuya liliꞌna emigo liꞌehina hiti topa hoseꞌna hiti to babeyafana hiti li huto huto lenali folagahatigu buꞌehina, ya Huꞌmau ho lifiꞌehina bo nohibe lite lenali bu go bati hilabe luto yabe. 23 Koyapaꞌi Huꞌmau aiꞌa ekesa yigito mololoto ai yaꞌmana bo Yesuhi lenali lenayanugu moloꞌehina yabe. To enali kaga li gofa hose bomagihi enayanugu meleletetini malipu yafalo hago filiꞌehina yabe. 24 Ya hiꞌahana Huꞌmau yaꞌmana bo akuꞌi leꞌmo ho tiꞌehibe. Ai gabu gigo filiꞌehinana asagaꞌi li heꞌmi su hoꞌehibe. Henaꞌmugope kene mala malauba yaꞌmana bomofihi gufaꞌalo meligo yabe. 25 Yaꞌma luto Tebitiu ai kumuꞌi kaga mone ma luto luꞌehina:

Sipi Bouba asaga yupahi nubulo higo

bu goꞌohube.

Ai nayahi lamagaꞌaga nohinago

naniꞌi anaꞌina

moneuba neleꞌmo felu mehalinaꞌmu yabe.

26 Yaꞌmu luto nani nipaꞌnigu laga nohigo

nani nofokehe kaga nolube.

Nugufaꞌniuba hiti hetofanaꞌmu geba huto

minalibe.

27 Kai nugufaꞌni heꞌmitogo

filise bonaꞌmagi hepatoga meminalibe.

To ana huto

lamana bomofihi gufaꞌa heꞌmitogo

tuguma mebilinaꞌmu yabe.

28 Kai minoba minoba hepaꞌi niꞌinamofihi

kapoꞌa aꞌnelepiꞌahane.

Yalo kai nani hiti moneka minaluꞌinauba

nani nugufaꞌnigu

laga gofa nebesilinaꞌmu yabe.

Tebitiu yaꞌma luto luꞌehina yabe.

29 Nigibo nagabose, nani maꞌnaka luto Tebitiu tatatimofihi kagaꞌa lu hokolo huto lu lepilube. Ai afiligo akeli heꞌahana ai kene keliꞌa yatai kanaꞌalo lali hiti ma folagahatigu niꞌibe. 30 Ya huꞌehina ai Tebitiu kaga lu yege hose bo nohibe, ai Huꞌmau ma luto lu moloꞌehina kaga akeheli yafa huꞌehina yabe. Nani panaka mone kai siakalo nonaꞌa minalina kiminogoꞌni kai hepaꞌi lilinaꞌmu yabe. 31 Tebitiu Huꞌmau li huto hilubeꞌmu nohinamofihi hapaꞌa abu goloto Mesiau akuꞌi ho tilina kaga ma luto luꞌehina:

Huꞌmau filise bonaꞌmagihi

hepalugu gufaꞌa heꞌminogo

meminalinaꞌmu yabe.

To gufaꞌa tuguma mebilinaꞌmu yabe.

32 Yaꞌmana Yesuhi Huꞌmau aleꞌmo ho tiꞌehigo lali bu golototi ai kagaꞌa lu yege nohone. 33 Yatai ai kokulumalugu tito Huꞌmamofihi yahi lamagaꞌaga nohibe. Ai koyapaꞌi afoꞌafu emilube ka lu moloꞌehinaꞌa huto Sikalafuꞌi afoꞌafitogati aliꞌehibe. To lenali yatai bu gela kehelila nehananaya Yesu ai yatai lalitoga molo baga i letabe. 34 Tebitiu aiꞌa kokulumalugu metiꞌehinaya, ai ma luto luꞌehina:

Sipi Bo Huꞌmau Sipi Boꞌnimofihi ma luto

lu emiꞌehina:

Malo nayahi lamagaꞌaga minobo.

35 Ya huꞌehitogo

alihi fatehaka kigigusaluga

eneleꞌmo melenogo bilabe.

36 Ya huꞌehinagi asaga Isilaeli nagaꞌmagita yaꞌmananalo keheli bebe salune. Yaꞌmana Yesuhi lenali malipu yafalo hago filiꞌehina, aiꞌi Huꞌmau Sipi Bo leꞌmo lolo higo nohina ai Yesu Kilisitou nohibe luto, Pitau ya luto lu epiꞌehina yabe.

37 Asaga boanaꞌmagi yaꞌmana kaga kehelilete enali enelesaꞌani ligo Pita hiti to lugaꞌa aposolo panaꞌmagitoga ma lite enoloka heꞌahana: Ligibo lagabose. Ya lanago lali hena hiluta niꞌibe? 38 Pitau kaꞌanilo ma luto lu epiꞌehina: Lenali moneꞌisi moneꞌisi komopatini i gelehe hilete Yesuhi gilo nagamiꞌi falalana lenali foipanatini li heꞌminogo Huꞌmamofitogati amuyana Sikalafuꞌa lepilibe. 39 Koyapaꞌi Huꞌmau ka moloꞌehinaya lenalitoga hiti to yagapanatiniloga hiti to asagaꞌi meꞌi foto nehana hiti, asagaꞌi enali Sipi Boti Huꞌmatifu kehe ilina bonaꞌi yaꞌmanana epilinaꞌmu yabe.

40 To Pitau fato fato kaga lu hokolo luto lu epiꞌehina. Ai ma luto luꞌehina: Lenali kaba hu bati hilo. Huꞌmau foipa bonaꞌi osahi epilinagi bonatini ma bati mehana bonaꞌi enemegeꞌi melete enali hapaꞌani li lalagi kaba hite minalo. 41 Ya luto Pitau lulago ai kaꞌa keheli bati hana bonaꞌi ana yupahi nagamiꞌi fele su heꞌahana. Yaꞌmana yupahi bonaꞌi nehanaꞌalo Huꞌmau molo emiꞌehina 3,000 boanaꞌi yabe. 42 Enali aposolo panaꞌmagi kagaꞌani moneꞌa hiti kehelilune lite amuya meleꞌahana, to enigibo nagabo eneheꞌmola, noseꞌna monekolugu li nupa hite nela hite to nunumu monekolugu li nupa hilete hilata hiꞌahana yabe.

Yesutoga komopaꞌani emiꞌahana bonaꞌmagi minetemofihi hapaꞌa

43 Sipi liliꞌna fato fatoꞌi to topa hoseꞌna hiti aposolo nagaꞌmagihi enayato Huꞌmau babu luto li huto higo asaga boanaꞌi enali be gelete enelesaꞌani ligo koli hiꞌahana. 44 To asaga boanaꞌi enali Yesutoga komopaꞌani neeminamagi enali hiti ho ti baga iꞌahana. To asaga enali nasanaꞌani keheligo asaga mono bonaꞌi li nupa hite minanamagihina lolo huꞌehina. 45 Enali feꞌnohaꞌani bonaꞌi neepite efahi lilete ana efa guna i eto eto lite lilata hiꞌahana yabe. 46 Asaga yupahi utehi etehi moneko nagaꞌi lolo hite sipi mono nonuga li nupa hite bilata hiꞌahana, to nohaꞌanigu noseꞌna monekolugu nupa hite nelata hiꞌahana, to fuluna kiya yokoloꞌnagu minete noseꞌna nelata hiꞌahana yabe. 47 Asaga yupahi utehi etehi Huꞌmamofihi giꞌa li saga hite minelata hago asaga boanaꞌmagi enugufagu bati huꞌehina yabe. To asaga yupahi Sipi Bouba boanaꞌi lugaꞌa enubuto bito enali folagahaꞌanigu molo emilata higo boanaꞌi babu luꞌehina yabe.

3

Gi sibina huꞌehina bo ai gigusaꞌa akuꞌi bati huꞌehina

1 Mone yupahi Pitaugo Yoniugo utehi yege limito sili sili noligo nunumu hilata kanalo sipi mono nohi niꞌinaloga tiꞌahaꞌina. 2 To Hetofa Kasito yabe luto giꞌa nina kasito bo mone gigusaꞌa sibina loꞌehina itoꞌafu ketoꞌehina minoꞌehina. Asaga yupahi yaꞌmana kasito leꞌmete ete heꞌmi etago nohuto boanaꞌi mono nonugu elata hanamagihi efa kumu kehe ito nominana bo yabe. 3 Yaꞌmana bouba Pitaugo Yoniugo sipi mono nonugu tiluꞌibeꞌmu nehaꞌigo bu etogoloto anaꞌina nimiliyo luto kehe iꞌehina. 4 Ya ligo Pitaugo Yoniugo ana bo bu go fiya ilete ma luto Pitau lu emiꞌehina: Leꞌaliꞌi bu leꞌegobo. 5 Ya laꞌigo anaꞌina nimiluꞌibeꞌmu nelaꞌifi luto etubugu etogoꞌehina. 6 Ya higo Pitau ma luto lu emiꞌehina: Nani efahi meliꞌohube, ya huꞌohunaya nani liꞌohunana kimilube. Yesu Kilisitou Nasalete Bomofihi giꞌalo nolu ketonagi kai kapo molobo. 7 Ya luto lu emiloto Pitau ana bomofihi yahi lamagaꞌa liloto heꞌmoto leꞌmo ho tiꞌehina. Ya higo anaꞌasilo meleꞌisi ana bomofihi giꞌa hiti to gihupabaꞌa hiti akuꞌi amuya moloto bati huꞌehina. 8 Ya hulago ana bouba leke holago tiloto kapo nesiꞌa i gofa huto mololoto Pitanogo Yoninogo hiti sipi mono nonuga buꞌehina. To ai sipi gelo biloto kapo moloto nobuto, heleko lago tiloto limiloto huto Huꞌmamofihi giꞌa li saga huto fokehi liꞌehina yabe. 9 Ya huto nobigo asaga li gehesa hite minana boanaꞌmagi ana bo bu geꞌahana. 10 Enali ana bonaꞌmagi yaꞌma bo ai sipi mono nopofihi Hetofa Kasihaꞌalo nohuto anaꞌinaꞌmu kehe ilata bo ma nohibe lite akeheliꞌahana. Ya hilete hena suhi huto hifi lite topa he baga ilete enekesauba loe lae huꞌehina yabe.

Pitau sipi mono nonugu kaga luꞌehina

11 Ana bouba Pitanogo Yoninogo etunu ki pili koloto Solomonihi Hasa yabe lite giꞌa meleꞌahanagu nehago babu boanaꞌi lime gehesa hite yege fiꞌahana. To enali ana boanaꞌi enekesaꞌubago higo enelesaꞌani luꞌehina yabe. 12 Ya hago Pitau bu enogoloto kaga ma luto ana boanaꞌi lu epiꞌehina: Isilaeli Nagaꞌise. Hena hibe lite yaꞌmanalo lenekesa yigi babu nelabe? Lenali henaꞌmu leꞌaliꞌi buluꞌi neheꞌahabe? Etaliꞌatiti amuyaꞌatitiloti ma bo lusa gi etaꞌigo kapo nemalabe lite nekehelifihe? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. 13 Ai Abalaha to Isaka, to Yakopu hiti to lali tatatigi asagaꞌi enali Huꞌmaꞌanifu ai Yesu koko panaꞌamofihi giꞌa liyafa huꞌehina yabe. Ai yaꞌmana bo fatehaꞌamagi enayanuga epilago Pailatiu lu kehelito leꞌmo buto bito heꞌmi etalubeꞌmu hina lenali Pailatihi bulo lenemegesa hu emiꞌahana yabe. 14 Ai hetofa bo foipanaꞌa meniꞌina bomofihi lenali lenemegesa hu emiꞌahana yabe. Ya hilete lenali fato bo moneuba bo mone ho filiꞌehina yaꞌma bo limibo lite Pailatihi kehe igo ai leꞌmo lepiꞌehina yabe. 15 Ai hetofa bo kapo batiꞌa lelepito mino kosaba huse hepato leleꞌmoto bilubeꞌmu nohina bo lenali ho filiꞌahabe. Ya hilago Huꞌmau akuꞌi kene keliguti leꞌmo ho tiꞌehina, leꞌali yaꞌmananamofihi kagaꞌa lu yege hose bole nohuꞌibe. 16 To leꞌali Yesutoga komopatiꞌa moloto leꞌemehi emiꞌohuꞌibe. Yaꞌmu luto Yesuhi giꞌauba ma gigusa sibina nohina bomofihi leꞌmo amuya nomalago lenali kehelilete bu go bati nehabe. Yesutoga komopatiꞌa emito leꞌemehi emiꞌohuꞌina Huꞌmamofitogati leꞌalitoga oꞌehinauba yaꞌma amuyana hetofana aitogati oto lenali lenubulo huto nohigo asagaꞌi bu go baga neibe.

17 Nalaluꞌnigita maꞌnaka lite lenali hiti to kaba botinimagi hiti lenali ka keheli bati huseꞌnatini meniꞌigo yaꞌma suhi li huto hiꞌahabe. 18 Ya hiꞌahana koyapaꞌi Huꞌmau kaga mone ma luto kaga lu yege hose bomagihi enabagalo luꞌehina, Mesiaꞌnifu ai gabu giseꞌna li kofilibe. Ya luꞌehinalo lenali yaꞌma suhi li huto hiꞌahanauba ana kaga baga iꞌehibe. 19 Ya huꞌehinagi lenali komopatini i gelehe hinogo ai Huꞌmau foipanatini kele li heꞌmi lepalalibe. 20 Ya hite nehinogo kana monelugu Sipi Bouba yuhufa amuya lepilibe. Ya huloto Mesiahi lenalitoga ho lifilibe. Yaꞌmana bo Huꞌmau koyapaꞌi leꞌmo ho tiꞌehina, ai Yesu yabe. 21 Ai yatai kokulumalugu nohuto mone yupahi Huꞌmau asagaꞌna kokulumagu hiti melugu hiti niꞌinana leꞌmo kosaba hilina kanaꞌa geba hilinaꞌmu yabe. To koyapaꞌi kagaꞌa lu yege holata bomagi enabagalo Huꞌma luꞌehinaꞌa huto yabe. 22 Moseu ma luto luꞌehina: Sipi Bo ai Huꞌma afotinifu nohibe, ai naniꞌi huꞌehina suhi luto kaga lu yege hose bo mone ho lifinogo lenalitiniguti huto hilinaꞌmu yabe. Ai asaga kaga lu lepilinamofihi keheli bati hite minalo. 23 To asaga boanaꞌi yaꞌmana bomofihi kagaꞌa keheli meemilana Huꞌmau enoho filinogo ai bonaꞌa hiti aku akuꞌi meminalanaꞌmu yabe. 24 To Samueliu yagi to kaga lu huto huto bo lugaꞌa alihi ai megesalo huto hiꞌahanamagi enali asagaꞌi yatai kanaꞌamofihi kaga lu yege heꞌahana yabe. 25 Lenali kaga lu yege hose bomagihi yagapanaꞌani minalo. Koyapaꞌi Huꞌmau tatatinigitoga uleꞌale kaga moloꞌehina lenali li enebe sililata bonaꞌi yabe. Ai ma luto Abalahahi lu emiꞌehina: Kai tatakafitoti asaga melugu boanaꞌmagi lusa li baga ilabe. 26 Huꞌmau koko panaꞌa leꞌmo ho tiloto lenali lusa lepilibe luto lenalitoga yataꞌa ho lifiꞌehina. Ai komopatini li gelehe huto foipanatini li heꞌmi lepalalube luto oꞌehina yabe.

4

Pitaugo Yoniugo kaba bomagi enubulo ka foya li eteteꞌahana

1 Pitaugo Yoniugo etali sipi mono nonugu boanaꞌi kaga lu epite nehaꞌigo sipi mono noto kaba bo hiti to kimi bomagihi kaba boꞌani hiti to Satusi bonaꞌi enali analo eꞌahana. 2 Yesu filiꞌehinagati akuꞌi ho tiꞌehina ana suhi lite asaga filise bonaꞌi akuꞌi ho tilanaꞌmu yabe lite boanaꞌi lu epite nehaꞌinaꞌmu enali enitaluga logo biꞌehina yabe. 3 Ya hilete enali etayato lite naga ite sinihi agilubeꞌmu nohigo nonuga eteleꞌme meleꞌahana yabe. 4 Ya hana enali babu boanaꞌi etali kaꞌatiti akeheli bati hilete liyafa hite megeꞌi meleꞌahana. Enali yaꞌmana boanaꞌi asagaꞌi 5,000 yabe.

5 Yago etehaꞌa kaba boꞌani hiti babafi bonaꞌi hiti to keya kaga lu neepina bo hiti enali asagaꞌi Yelusale li gehesa hiꞌahana. 6 Enali sipi mono bonaꞌi enikibina Anasiu, to Kaiyafasiu hiti, to Yoniu to Alekasatau yagi asagaꞌi sipi kaba enikibina bo nagaꞌi li monekolugu ete li nupa he su heꞌahana. 7 Enali enubulo Pitanogo Yoninogo eteleꞌmo ho tilete ma lite etoloka heꞌahana: Letali hena hite li huto nehaꞌibe? Hena huse amuyana liꞌehite li huto nehaꞌibe? To letali kiyiꞌafihi gi helete yaꞌmana suhi li huto nehaꞌibe? 8 Ya lite etoloka hago Pitatoga Sikalafuꞌuba bai tolago ai ma luto lu epiꞌehina: Lenali Isilaeli bonaꞌmagi kaba boꞌanise. To olopa babafi bonaꞌise. 9 Leꞌali bo mone gigusaꞌa sibina huꞌehina yatai leꞌmo bati huꞌohuꞌinamofihi leꞌoloka helete yaꞌmana bo hena huto bati huꞌehifi lite keheli bati hiluneꞌmu nehabe. 10 Ya hiletemo lenali asagaꞌi hiti to Isilaeli nagaꞌi hiti yaꞌmanana keheli bebe salo. Yesu Kilisitou Nasalete Bo ai giꞌalo ma bomofihi gufaꞌa amuya moloto bati huꞌehibe. Ya higo ai folagahatinigu yatai lenubulo ho tiꞌehibe. Lenali Yesuhi malipu yafalo hago filiꞌehinamoya Huꞌmau akuꞌi kene keliguti leꞌmo ho tiꞌehibe. 11 Yesuhi ai kumu luto mono bukulugu ma luto niꞌina yabe:

Efaha nohi gilata bomagita

laga melepesina efahuba

alihaꞌa sipi huto huto

hetofa amuya efahi lolo hulata nohibe.

12 Bo mone fatoꞌi nohinauba meleheꞌmalinaꞌmu yabe. Yesu aiꞌasigoko leleꞌmo lubuto bilata bo nohibe. To asaga hepaꞌi niꞌinalogati mone gihiti bo fatoꞌi lubuto biloto leleꞌmalibe luto Huꞌmau leꞌmo huto mehuꞌehina yabe.

13 Pitaugo Yoniugo etali koli mehise amuya melete kaga lu yege haꞌina enali bu geꞌahana. To etali babafi bomaleꞌi meminaꞌina faꞌmene bole nehaꞌibe lite kanisole bomagi akeheliꞌahana. Yaꞌmu lite enali kaba kanisole bomagi enekesa yigi babu lilete ma lite akeheliꞌahana, koyapaꞌi etali Yesuhi megeꞌi melete moneka mineꞌahana yabe. 14 To etali gufaꞌa leꞌmo bati hiꞌahaꞌina bo hiti moneka ho tite nehago be gelete yaꞌmu lite enali kanisole bomagi etali laꞌina kagaꞌatitilo nonaꞌa mone meliꞌahana yabe. 15 Ya hilete enali kanisole bomagi nonugati eteleꞌmo fegutoga heꞌmigo nelimiꞌigo enaliꞌani musi musi ka ma lite liꞌahana: 16 Ma bole hena hu etatalune? Asaga Yelusale bonaꞌmagi etali topa hoꞌehinanamo yaꞌma sipi foya mone li huto huto hiꞌahaꞌinamofihi kagaꞌa akeheli su heꞌahanamofihi lali bahane mehalutaꞌmu yabe. 17 Yaꞌmu luto etali yaꞌmana kaga fato fato hepatoga boanaꞌmagihi lu epimofaꞌna mehiliyo, to letali Yesuhi giꞌa aku akuꞌi moneꞌa hiti helete boanaꞌi kaga lu meepiliyo luto etegekesa bilune liꞌahana. 18 Ya lite kaga lu kehelilete Pitanogo Yoninogo akuꞌi nonuga kehe ite eteleꞌmete tilete ma lite lu etimiꞌahana: Letali aku akuꞌi Yesuhi giꞌa helete ai giꞌalo boanaꞌi enelepilata lu meepiliyo lite etegekesa biꞌahana yabe.

19 Ya lite lago Pitaugo Yoniugo ma lite kanisole bomagihi kaꞌanilo lu epiꞌahaꞌina: Lenalitini loko hite hiya kagauba Huꞌmamofihi bulo bati hilifi lite kehelilo. Lenali kagamofihi megeꞌi malaluꞌifi to Huꞌmamofihi megeꞌi malaluꞌifi lenaligo kehelilo lite liꞌahaꞌina yabe. 20 To leꞌali kaga lu yege hoseꞌnatiꞌa meheꞌmiluꞌinaꞌmu yabe. Asagaꞌna leꞌubulo huto higo bu goꞌohuꞌinanamofihifi to leꞌekesatuꞌi keheliꞌohuꞌina leꞌali lu yege homofaꞌna hiluꞌinaꞌmu yabe. 21 Ya lite laꞌigo enali kanisole bonaꞌmagi amuya melete kaga lu etetelete eteleꞌmo heꞌmiꞌahana. Enali nagaꞌi etimilana kaga li huto mehiꞌahana yabe. Henaꞌmugope asaga boanaꞌmagi huto hu enubulo moloꞌehinamofi kumu lite Huꞌmamofitogago enegelo bi emite giꞌa liyafa hanaꞌmu yabe. 22 To Pitaugo Yoniugo topa hoꞌehinamo sipi liliꞌna li huto hite leꞌmo bati hiꞌahaꞌina bo ai koyapa bo kufuꞌa 40 li heꞌmiꞌehina bo yabe.

Enali Huꞌmamofitoga amuyaꞌa lilune lite nunumu hiꞌahana

23 Pitanogo Yoninogo eteleꞌmo heꞌmina ana kanaꞌasilo etalaluꞌatitigi nehanaga bilete asaga kaga kanisole bonaꞌmagi lu eteteꞌahana enaliꞌi beto hu epiꞌahaꞌina yabe. 24 Ya hilaꞌigo enali asagaꞌi akehelilete komopaꞌani monetoga melelete ma lite Huꞌmamofitoga nunumu hiꞌahana: Sipi Bo, kai kokuluma hiti meꞌi hiti to hege nagamiꞌi hiti to asagaꞌna sigina mehinanalo niꞌina kaika lolo huꞌahata yabe. 25 Koyapaꞌi Sikalafu kagu kaga mone ma luto Tebitiu ai koko panaka lali tatatifihi bagalo luꞌahata yabe:

Enali fegutoga bonaꞌi henabe lite

enitaluga logo bilata nohigo,

lali nagatimagi sibi sibi enekesa

fato fatoꞌi neyigibe?

26 Enali enikibina bo asaga

noto noto hepatogati ho ti baga

to sipi bo hepato hepato mino baga iꞌahana

to ti su helete

Sipi Bo Huꞌma hiti to Mesiaꞌafi hiti

enemegesa hu etimite

eteleꞌmo melugu malalune lite

ho ti baga ilanaꞌmu yabe.

27 Yaꞌma Tebitiu koyapaꞌi ya luꞌehinagi to lusiga maꞌnaka luto Helotiugo Ponitiasi Pailati hiti enali fato nagaꞌa hiti to Isilaeli bonaꞌi enali Yesuhi leꞌmo melugu malalune lite moneko ma hepalugu li nupa hiꞌahana, yaꞌma koko panaka manaꞌa koyapaꞌi leꞌmo moloꞌahata yabe. 28 Enali asagaꞌi monekolugu li nupa hilete asagaꞌna koyapaꞌi li huto hilabe luto amuya kaga luꞌahata ai anana huto hilinaꞌmu yabe. 29 Oho, Sipi Bo, amuya kaga asagaꞌi liꞌahanamofito kai yatai kehelibo, ya huloto lali kai koko pananaka leheꞌmobo. Ya huꞌehitogo lali amuya moloto koli mehuse kai kagaka lu yege ho ketalune. 30 To kai kayahaka li saga huloto enebesise bonaꞌi eneleꞌmo bati nohuto to topa hoseꞌna fato fatoꞌi to sipi liliꞌna koko panaka hetofaꞌa Yesuhi ai giꞌalo li huto hubo. 31 Enali ya hite nunumu ahilago li nupa hite nehana nonugu imimaꞌi liꞌehina. Ya huloto enali to Sikalafuꞌuba tito bai tolago enali Huꞌmamofihi kagaꞌa lu yege homofaꞌna hiꞌahana yabe.

Huꞌmamofitoga komopaꞌani emite minana bonaꞌi enali koguna ite mineꞌahana

32 Huꞌmamofitoga komopaꞌani emite minana bonaꞌi enali moneko kaga liyafa hite mineꞌahana. To bo moneuba ai feꞌnohaꞌalo bu goloto naniꞌni nasanaꞌni niꞌibe luto meluꞌehina. Asaga feꞌnohaꞌa enali asagaꞌi nehanamagi enaliꞌna hiti li baga iꞌehina. 33 Enali aposolo nagaꞌmagi Sipi Bo Yesu filiꞌehinagati akuꞌi ho tiꞌehinamofihi kagaꞌa lu yege nehago ana kaꞌaniuba amuya sipi moloꞌehina yabe. Ya hago Huꞌmau fuluna enalitoga epi baga ito hetofa lu epoloꞌehina yabe. 34 Bo mone enali folagahaꞌaniguti noseꞌnamu fito feꞌnohaꞌamu sa mehuꞌehina yabe. Enali meꞌani hiti to nohaꞌani hiti niꞌinamagi fato bonaꞌi efaloti neepite enali ana efahi lite bite, 35 aposolo nagaꞌmagihi epigo enali guna ite enemeto enemeto hite epilata hiꞌahana yabe.

36 Ya hite minanagu bo mone minoꞌehina ai giꞌa Yosefe. Enali aposolo nagaꞌmagi Banabasio lite fato gi meleꞌahana. Yaꞌmana gimofihi hapaꞌaya ma luto niꞌibe, ai amuya kaga lu epito enekesa bilata bo yabe. Ai Libai nagaluguti Saipalasi hepato bo yabe. 37 To aiꞌa meꞌa nesiꞌa fato bomofihi noemito efahi liloto ana efahi lito buto aposolo nagaꞌmagihi epiꞌehina yabe.

5

Ananiasiugo Safailaugo

1 Bo mone minoꞌehina giꞌa Ananiasi, to lihaꞌamofihi giꞌa Safaila. Ananiasiu bo moneꞌmofihi meꞌa noemito efahi aitogati liꞌehina. 2 Ya huloto lihaꞌa hiti lu kehelilete efahi lugaꞌa etaliꞌatiti fala nekite lugaꞌa lite bite aposolo nagaꞌi epiꞌahaꞌina. 3 Ya haꞌigo Pitau ma luto luꞌehina: Ananiasio, henaꞌmu Satau kai komopakagu tilago Sikalafuꞌi miꞌi moloto faga luloto efahi lugaꞌa li fala kiꞌahane? 4 Koyapaꞌi ana meꞌi mina mefiꞌahago, yaꞌmana kanaꞌalo yaꞌmana meꞌi kai meꞌi minoꞌehina yabe, to ana meꞌi bonaꞌi noepito efahi litogomo ana efahi kaiꞌnaka lolo nohibe. Komopakagu henabe luto kehelito yaꞌma suhi li huto hane? Kai laliꞌi limiꞌi memoloꞌahata Huꞌmamofihi miꞌi moloto faga lu emiꞌahata yabe. 5 Ananiasiu ana kaga keheliloto anaꞌasilo fililoto melugu limito koꞌehina. Ya higo enali ya hinamofihi kagaꞌa kehelina bonaꞌi nelesaꞌani gofa luꞌehina yabe. 6 To enali neheya kola bomagi ho tilete gukete li hekele telete leꞌmete bite keli heteꞌahana yabe.

7 Ya hilete nesiꞌa mino yatama nehago Ananiasihi lihaꞌa oto nonuga tiꞌehina. To ai anana huto huꞌehina mekeheliꞌehina yabe. 8 Ya higo Pitau lu emiꞌehina: Lu nimibo, metitiloti efahi liꞌahaꞌina yaꞌmasi anasi niꞌifihe? Luto ligo, Oꞌyo. Anasi ya liꞌohuꞌina yabe luꞌehina. 9 Ya ligo Pitau lu emiꞌehina: Kai hiti bahaka hiti letali henabe lite lu kehelilete Sipi Bomofihi Sikalafuꞌa miꞌi meleꞌahaꞌibe? Bahaka akeli he eteꞌahana bonaꞌi yatai maꞌasi kasito foiya nehanago enali kaiꞌi ana hite kofite bilanaꞌmu yabe. 10 Ya luto Pitau noligo anaꞌasilo fililoto gigusaꞌagu limito koꞌehina. Ya higo enali neheya kola bo lite bu gana ana aꞌi filiꞌehigo bu gelete kofite bite bahaꞌa keli heꞌahana yaꞌma belehaꞌalo keli heteꞌahana yabe. 11 Asaga Huꞌmamofitoga komopaꞌani emiꞌahananamagi to lugaꞌa fato fato boanaꞌmagi hiti anana huto huꞌehinamofihi kagaꞌa keheli baga ilete enelesaꞌani sipi luꞌehina yabe.

Babeyafana fato fatoꞌi huto huꞌehina

12 Enali aposolo bomagi topa hoꞌehinana babeyafana fato fatoꞌi babu lite boanaꞌmagi folagahaꞌanigu li huto hiꞌahana. Ya hago enali Huꞌmamofitoga komopaꞌani emite minelata hanamagi enali asaga yupahi utehi etehi Solomonihi Nosipenugu li nupa hilata hiꞌahana yabe. 13 Enali mone lugaꞌa Huꞌmamofihi komopaꞌani emiꞌahanamagi koli hilete enali hiti ete li nupa mehiꞌahana yabe. Yaꞌmu lite enali boanaꞌmagi enofokehi helete lusi kaga lu epeleꞌahana yabe. 14 Ya hana babu boanaꞌi Sipi Bomofitoga komopaꞌani emiꞌahana nehanalo lugaꞌa yuhufa babu lite ete ikele ikele hiꞌahana yabe. 15 Ya nehago enali boanaꞌmagi enebesiꞌehina bonaꞌi ukogu eneleꞌmo melelete kapolo fato fato ukogu ko epeleꞌahana yabe. To Pitau kapo moloto nobinogo ai mehaꞌauba enebesise bona lugaꞌamagihi enugufalo heleko melenogo ye kalabe lite yabe. 16 Yelusale hepa kegiꞌati babu bonaꞌi li nupa hite neete enebesise bonaꞌanifi to foipa fele komopaꞌanigu minana hiti eneleꞌmete ana bonaꞌi ye ke su heꞌahana yabe.

Enali aposolo bonaꞌmagihi ketana epiꞌahana

17 To ya higo mono sipi kaba bo hiti to asaga bonaꞌa hiti moneka mineꞌahana to enali Satusi nagaꞌmagi hiti enali asagaꞌi enipakafa sipi heꞌahana. Enali enegekesa kehelilete naga epilune lite lu keheliꞌahana. 18 Enali aposolo bonaꞌi enayato lite sipi naga nonugu eneleꞌme meleꞌahana yabe. 19 Ya hilago ana foluguꞌi Sipi Bomofihi ageloꞌauba naga gegisa li hokolo huloto aposolo bonaꞌi eneleꞌmo fegu toloto ma luto lu epiꞌehina: 20 Lenali bite sipi mono nonugu ho tilete hetofa kapomuꞌi lite bonaꞌi ka lamanaꞌa lu epilo. 21 Aposolo bonaꞌmagi kaꞌa liyafa hilete foluguꞌi goꞌi yuhufa noligo sipi mono nonugu tilete hapi fite ka enelepite mineꞌahana.

To sipi mono noto kaba bo yagi laluꞌagihi kehe i nupa huloto kanisole bonaꞌi hiti Yuta bonaꞌmagi olopa boꞌani hiti ete li gehesa hiꞌahana. Ya hilete aposolo bonaꞌi naga nonugati eneleꞌmete alabe lite enoho lifiꞌahana yabe. 22 Enoho lifiꞌahana bonaꞌmagi naga noto nehetilete aposolo bonaꞌi menehago sa hiꞌahana. Ya hilete enali i behe hite bite kanisole bonatoga ma lite lu epiꞌahana: 23 Lali naga noho kasito nehetito bu gota kasihaꞌa amuya melete loki helete kaba bo kasito gimi gi baga ite mineꞌahabe. Ya huloto lali kafe sigito bu gota anagu bonaꞌi memineꞌahana afele su heꞌahana. Heꞌahago bu goloto noone. 24 Ya lite lago enali sipi mono noto kaba bo hiti to enali sipi mono noto gimi bonaꞌmagi hiti aposolo bonaꞌi hena hiꞌahafi lite enegekesa yigi babu liꞌahana. 25 Ya nehago bo mone nehetinauba ma luto lu epiꞌehina: Kehelilo. Lenali naga nonugu eneleꞌmo meleꞌahana bomoya sipi mono nonugu ho tite nehite boanaꞌi kaga neenelepibe. 26 Ya lite lago enali mono noto gimi bo yagi to lugaꞌa gimi boꞌa hiti eneleꞌmo mege toloto buto aposolo bonaꞌi sipi mono nonugati eneleꞌmete eꞌahana. Enali gimi bomagi aposolo bonaꞌi osahi meepise eneleꞌmete eꞌahana yabe. Henaꞌmugope aposolo bomagi kagaꞌanilo kehelite nehana bonaꞌmagi enitaluga logo binogo efa kosatuꞌi legene ite loho fililafi lite enelesaꞌani ligo yabe.

27 Enali gimi bomagi aposolo bonaꞌi eneleꞌmete ete kanisole bonaꞌmagi folagahaꞌanigu eneleꞌmo ho tiꞌahana. Ya hilago sipi mono noto bomagi kabaꞌaniuba ma luto enoloka hoꞌehina: 28 Lenali boanaꞌmagitoga Yesuhi giꞌa helete kaga lu meepilo luto uleꞌale ka luto laga hu lepoloꞌohuta yabe. Ya huꞌohuto bu galo, lenali kagaꞌtinimouba asaga Yelusale hepaꞌmogu bu baga iꞌehibe. To lenali lali kaluga lilete Yesuhi enali ho filiꞌahana yabe liluneꞌmu nehabe. 29 Ya lite lago Pitau yagi to lugaꞌa aposolo bomagi kagaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌahana: Lali bonaꞌmagi kagaꞌanilo enemegeꞌi memalaluta, Huꞌmamofihi ai kagaꞌasigo megeꞌi malalutaꞌmu yabe. 30 Lenali Yesuhi malipu yafalo hu so kilete malipu yafalo ho filiꞌahana lali tatatigi Huꞌmaꞌanifu ai akuꞌi leꞌmo ho tiꞌehina yabe. 31 Huꞌmau leꞌmoto tito yahi lamagaꞌaga moloꞌehigo nohibe. Lali Isilaeli bonaꞌmagita kaba boti leheꞌmalube luto nohinago lali aitogago komopati emito aitoga binogo foipanati li heꞌmi letalinaꞌmu yabe. 32 Asaga yaꞌmananamofihi kagaꞌa lu yege hose bo lali nohune, to Sikalafuꞌuba hiti yaꞌmana kaga lu yege nohabe. To yaꞌmana kaga keheli komopaꞌanigu malana boanaꞌi Huꞌmau Sikalafuꞌa enalitoga nomalabe.

33 Enali kanisole bonaꞌmagi aposolo bomagi lanaga kehelilete enitaluga logo bigo enoho fililuneꞌmu hiꞌahana. 34 Ya hago kanisole bonaꞌmagihi folagahaꞌaniguti bo mone ho tiꞌehina. Ai giꞌa Gamelieliu, Felosi bo yabe. Ai keya ka lu enelepilata bo, to enali asaga boanaꞌmagi ya nohinanaꞌmu lite sipi fokehi lilata nehana, ai aposolo bonaꞌi enoho lifigo fegutoga limiꞌahana. 35 Ya nehago ai kanisole bonaꞌi ma luto lu epiꞌehina: Isilaeli nagaꞌise. Lenali ma bomagihi enugufalo li huto hiluneꞌmu nehananalo lenali lenegekesa yigi fe lilete li huto hilo. 36 Lenali akeheliꞌahabe. Kohe kanagu Teutasiu ho tiloto ma luꞌehina yabe: Nani amuyaꞌni hiti bo nohube. Ya luto ligo 400 bonaꞌmagi megeꞌi meleꞌahana yabe. Ya higo gamani bouba ho fililago asaga bonaꞌi megeꞌi meleꞌahanamagi tili tele hite bula ola nehago aiꞌa liliꞌnaꞌa li huto huꞌehina fenene hale huꞌehina. 37 Alihi ai megesalo gamani bouba boanaꞌmagi enigi lina kanaꞌalo Yutasi Galili bouba ho tiloto lugaꞌa boanaꞌmagihi kaga lu epigo ai megeꞌi ana suhi meleꞌahana. Enali ho tilete megeꞌi melete gamani bonaꞌi hiti luba hite eneleꞌmo heꞌmiluneꞌmu hiꞌahana. Ya hina ai ana huto fililago megeꞌi malana boanaꞌi tili tele hiꞌahana. 38 Ya huꞌehinagi nani yatai lu nolepube. Lenali yaꞌma bomagihi koliꞌani hiletetini heꞌmi epelenogo mineno. Yaꞌma liliꞌnamofihi hapaꞌa faꞌmene bonaꞌmagi nelinogomo sibina huto fenene hilibe. 39 To Huꞌmau yaꞌmana liliꞌnalo kaba huꞌehinogomo lenali laga mehi epalalanaꞌmu yabe. To lenali Huꞌmau hiti luba hite neminana bonaꞌi lolo hi lalabeꞌmu lu nolepube. 40 Ya luto ligo kanisole bonaꞌmagi kagaꞌa megeꞌi meleꞌahana. Ya hilete aposolo bonaꞌi kehe ilete naga osatu enibi yigiꞌahana. To enali amuya ka epekite aku akuꞌi Yesuhi giꞌa helete kaga lu epimofaꞌna mehilo. Ya lite lu epilete aposolo bonaꞌi heꞌmi epalago biꞌahana. 41 Aposolo bonaꞌi enali kanisole bona nohi heꞌmilete fegutoga limilete enegelo biꞌahana. Henaꞌmugope, Yesuhi giꞌa lu yege hananalo Huꞌmau enagabu foya kofilabe luto ekesa keheliꞌehinalo yabe. 42 To asaga yupahi sipi mono nonugufi to enaliꞌani nohaꞌanilugafi li nupa hite minete boanaꞌi kaga lamanaꞌa enelepite to Yesu Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bomofi kumuꞌi lu epiba lu epiba hite mineꞌahana yabe.

6

Nagahi mone kegiꞌa su hoto mone kegiꞌati loemo heleko malago bomagi aposolo bonaꞌi eneheꞌmeꞌahana

1 Yaꞌmana kanaꞌalo ka lamanaꞌa megeꞌi malana bonaꞌi lugaꞌa babu lite ete ikeleꞌahana. To lugaꞌa ka lamanaꞌa megeꞌi malana bonaꞌmagi Giliki nogo nehanamagi enali lugaꞌa Hibulu nogo nehanamagi ka epekiꞌahana. Ma lite liꞌahana: Lenali asaga yupahi noseꞌnaꞌani meniꞌina boanaꞌi eneheꞌmelata nehanaya to keto anaꞌi enemegesa hu epite meneheꞌmelata nehabe. 2 Ya lago 12 aposolo bomagi lugaꞌa boanaꞌi enemegeꞌi malana kehe i nupa hilete ma lite lu epiꞌahana: Lali Huꞌmamofihi kagaꞌa lu episeꞌna heꞌmiloto boanaꞌmagi noseꞌna guna ito epimofaꞌna hiluta bati mehilinaꞌmu yabe. 3 Nigibo nagabose. Lenali nayahi mone kegiꞌa su hago mone kegiꞌati loemo heleko melenogo lenali folagahatiniguti eneleꞌmo ho tilo. Enalitoga Sikalafuꞌuba bai tago kaga keheli bati hiꞌahago boanaꞌmagi enali kumuko nelilana bo yabe. Ya hilete yaꞌmana bo eneleꞌmo melenogo yaꞌmana liliꞌna kaba hite lilabe. 4 Ya hinogo laliti nunumu huseꞌna hiti to boanaꞌi kaga lu yege hoseꞌnamofihi liliꞌnaꞌasigo li eto huto lito bilune. 5 Asaga boanaꞌmagi aposolo bonaꞌmagi lu huto hana kalo enegelo biꞌahana. Ya hilete Sitifenitoga Sikalafuꞌuba bai tana bo leꞌmo ho tiꞌahana. To Filipiu yagi Polokolu yagi Nikeno yagi Timoni yagi Pamenasiu yagi to Nikolasiu ai Atioki hepatogati fegutoga bo Yuta bonaꞌmagi mono kagamofitoga komopaꞌa moloꞌehina bo hiti eneleꞌmo ho tiꞌahana yabe. 6 Enali yaꞌmana bo li nupa hite ete aposolo bonaꞌmagi nagaꞌmagi enubulo ho tigo enali ana bomagihi enugufalo enayahi li saga hite melelete nunumu hi epelete lusana epiꞌahana lusa gi epeleꞌahana.

7 To Huꞌmamofihi kaga fato fato hepato leliꞌali hago bu baga iꞌehina. Ya higo babu boanaꞌi lugaꞌa hiti Yelusale hepatogati komopaꞌani i gelehe hite Huꞌma kagaꞌa liyafa hiꞌahana. To enali sipi mono noto kaba bonaꞌi lugaꞌa babu lite ana hite komopaꞌani i gelehe hite ka lamanaꞌa megeꞌi meleꞌahana yabe.

Yuta bonaꞌmagi Sitifenihi ka foya li eteꞌahana

8 Sitifenitoga Huꞌmau Sikalafuꞌa emilago amuya sipi liloto boanaꞌmagihi folagahaꞌanigu babeyafana fato fatoꞌi li huto huꞌehina. 9 Ya nohigo lugaꞌa bomagi ho tilete ai kagaꞌa pelesa iꞌahana. Yaꞌmana bonaꞌi enali Yuta bonaꞌi fato mono ka nekehelina bo, enali fato monoꞌani Lali Foyati yabe lite giꞌa helata nehabe. To enali Sailini hepatoti yagi Alekasatilia yagi, to moneꞌamagi Silisia yagi to Esia, asaga yaꞌma hepatogati ete li nupa hite nehana bomagi yabe. 10 Sikalafuꞌuba kaga bati hinaꞌago Sitifenihi lu bagalo malago ana bomagi lana kagaꞌaniuba ai kagaꞌa be meligiꞌehina yabe. 11 Ya hilete yaꞌmana bonaꞌmagi bati mehina suhi li huto hilete fato bonaꞌi moneꞌamagihi enekesa bigo enali ma lite liꞌahana: Ai Mosenogo Huꞌmanogo etigi holoto kiya yokolo ka lu etotoꞌehibe. 12 Enali ya lite lana kagauba asaga boanaꞌi to keya ka enelepilata bo hiti to olopa napa bo enali enipaluga lu boyogo fiꞌahana. Ya hago enali Sitifenitoga bite yato lite leꞌmete bite mono kanisole bonaꞌmagitoga leꞌmete biꞌahana. 13 To enali faga faga lu melete ka foya li etalana bonaꞌi lugaꞌa eneleꞌmo meleꞌahana. Yaꞌmana bomagi ma lite liꞌahana: Asaga yupahi yaꞌma bouba suguna mono nohatimofi hiti to Moseu keya ka liꞌehinamofi kumu luto kaga lu sibina hulata nohina yabe. 14 Lali keheliꞌohunogo ma luto luꞌehina yabe: Yesu Nasalete bouba yaꞌma hepaꞌi sipi mono nohi tele bito li foipa loloto koyapaꞌi Moseu limigo ana suhi lilata nohuta ai li noheꞌmito fato suhi lepilunaꞌmu yabe luꞌehibe. 15 Ya lago asaga bonaꞌi kanisolelugu mineꞌahanamagi Sitifenihi buluꞌi heꞌahana. Ya nehago Sitifenihi okabaꞌa agelomofihi suhi lito i besa loꞌehina yabe.

7

Sitifeniu mono kanisolemagi enubulo kaga lu hokolo huꞌehina

1 Sipi mono noto kaba bouba Sitifenihi loka hoꞌehina: Enali maꞌnaka nelafihe? 2 Ya luto loka hago Sitifeniu lu emiꞌehina: Nogoꞌnigita afoꞌnigita kehelilo. Huꞌmau fana mehaꞌa hiti bouba koyapaꞌi tatatifu Abalahau Halani hepato mebuꞌohuto Mesopotamia hepato minana kanaꞌaluga nehetito bulo huꞌehina. 3 Ya huloto ma luto lu emiꞌehina: Kai meka hiti to kogokagi afokagi heꞌmi epololoto nani meꞌi mone kelepilubeꞌmu nohunalo bubo. 4 Ya luto lu emigo Abalahau Kalitia meꞌi heꞌmiloto Halani buto minoꞌehina. Alihi Abalahahi afoꞌafu fililago yatai ma nehana hepato Huꞌmau leꞌmo moloꞌehina yabe. 5 Huꞌmau: Kaika meꞌi yabe luto Abalahahi nesiꞌa loko huto melepiꞌehina yabe. Alihi ma meꞌi kiminogoꞌni liꞌehitogo yagapanaka ana hite huto alihi hilanamagi mana meꞌi molo lilanaꞌmu yabe luto Huꞌmau lu emiꞌehina. Abalahahi yagapanaꞌa memineꞌahana kanaꞌalo yaꞌmana kaga Huꞌmau lu molo etoꞌehina yabe. 6 Huꞌmau ma luto luꞌehina: Yagapanaka nagaꞌi fato bonaꞌmagi melugu minalanaꞌmu yabe. Ya hiꞌehinogo meꞌi hapaꞌa bonaꞌmagi kai yagapanaka koko kako panaꞌani eneleꞌmoloto hilenogo 400 kufuꞌa bilinaꞌmu yabe. 7 Ya hilenogo alihi nani yaꞌmana bonaꞌi kai yagapanaka eneleꞌmo koko kakoꞌani lolo hiꞌahana bonaꞌi nani ka foya li epoloto osahi epilube. To lihaꞌa kai yagapanakamagi yaꞌmana meꞌi heꞌmilete bilabe. Ya hilete enali alihi elete maꞌasi niꞌina meto ete naniꞌi komopaꞌani nimite nunumu nama lilabe luto Huꞌmau luꞌehina yabe. 8 Ya luto luloto Huꞌmau enugufa laga huseꞌmofihi moneꞌna kaga Abalahatoga moloꞌehina. To alihi minoto Abalahau panaꞌa Isakahi ketoloto ai nayahi mone kegiꞌa su hoto mone kegiꞌati loegi monegi leheko malana kanaꞌa minoloto gufaꞌa laga hu etoꞌehina. Isakau ai Yakopuhi afoꞌafu, to Yakopu 12 tatatigi afoꞌanifu minoto ana huto enugufaꞌanilo laga hu epoloꞌehina.

9 Enali tatatigi Yosefehi ipakafa helete fato bonaꞌi leꞌmo neepite efahi liꞌahana yabe. Ya hago Iyipi metoga leꞌmete biꞌahana. To Huꞌmau ai hiti moneka minoꞌehina. 10 Ya huto asaga ketana aitoga huto huꞌehina. Aitoga fuluna emito ka keheliya iseꞌna kibina bo Felo ai okabaꞌalo bulo emiꞌehina. Ya higo Iyipi gamani bomagihi kaba boꞌani hiti to ai nohaꞌagu asaga feꞌnohaꞌalo hiti kaba gimi gilibe luto Felou Yosefehi leꞌmo moloꞌehina ho tiꞌehina. 11 Ya hulago Iyipi me kegiꞌa hiti Kena me kegiꞌa hiti noseꞌna minigigo sipi kauꞌna heꞌahana. To enali tatatigi noseꞌna nalananaꞌmu sa sa hiꞌahana. 12 Yamuꞌi Iyipi melugu noseꞌna niꞌibe lite lana kaga Yakopu keheliloto tatatigi enoho lifigo yataꞌa yupahi ana hepato nehetiꞌahana. 13 Alihi akuꞌi ana hite nebago Yosefeu goꞌagihi kaga lu hokolo huto nani Yosefeita lu epiꞌehina. To ya nohigo Felou Yosefehi nagaꞌa ana yupahi bu enogoꞌehina yabe. 14 Yosefeu afoꞌafu Yakoputoga kaga moloto kai hiti to asaga nagaꞌi Iyipi alo luto ligo biꞌahana. Enali 75 boanaꞌi eꞌahana. 15 Ya luto kaga malago Yakopu Iyipi melugu limito minoto anaga filiꞌehina. To tatatigi hiti ana hite ana melugu filiꞌahana yabe. 16 To alihi enali felisaꞌani Sekeme hepatoga lite bite koyapaꞌi Abalahau mone meꞌi nesiꞌa Hemoho panaꞌamofitoti mina fiꞌehina melugu mulilugu keli heꞌahana.

17 Huꞌmamofihi kana alo yaꞌmana li huto hilubeꞌmu hilina, yataꞌa Abalahatoga yama li huto hilubeꞌmu nohube ligo keheliꞌehina supomofihi kanaꞌa yatai ahuto hilubeꞌmu nohibe. Isilaeli nagaꞌi hofa telete sipi hite Iyipi melugu pulu tite babu nelabe. 18 Alihi kibina bo Iyipi melugu huto huloto kaba huꞌehinauba Yosefehi giꞌa mekeheliꞌehina yabe. 19 Yaꞌma kibina bouba ai bonati eneleꞌmo bati mehuꞌehina yabe. Ai bati mehina suhi tatatigitoga li huto huloto fitu fo epoloto amuya kaga ma luto lu epiꞌehina: Yagapanatini nonugati heꞌmite fegutoga eneleꞌmo melenogo enali fililabe. 20 Ya hina kanaluga Mosehi itoꞌafu ketoꞌehina. Ai hetofa panaꞌi nohigo Huꞌma lagaꞌa besiꞌehina. Itoꞌafugo afoꞌafugo fala kite nonuga kaba hi etaꞌigo ikahi loegi monegi bu filiꞌehina. 21 Alihi leꞌmo fegu telago Felohi paꞌauba leꞌmoto buto aiꞌa panaꞌa legi huto kaba hu etoꞌehina. 22 To Moseu Iyipi bonaꞌmagihi keheliya iseꞌnamo yaꞌma asaga kaga keheli su hose sukulugu buloto amuya kaga noluto liliꞌna amuya moloto nolito sipi bo huto huloto minoꞌehina.

23 Alihi Mosehi kufuꞌa 40 bulago Isilaeli bonaꞌi laluꞌagihi buto bu enagalube luto ekesa keheliloto buꞌehina. 24 Iyipi bo moneuba Isilaeli bomofihi kaga lube sibina hube nohu etago bu goloto Isilaeli bomofitoga moloto Iyipi bo nonaꞌa emito ho filiꞌehina yabe. 25 Mosehi ai nagaꞌamagi ma lite enekesa kehelilafi luto ai keheliꞌehina yabe. Yaꞌma bouba Iyipi bonaꞌmagi enayanuguti leleꞌmo lubuto bilifi lite keheli bebe salafi luto keheliꞌehina. Enali keheli bebe meseꞌahana yabe. 26 Nohi koto ete kaga Moseu ana huto Isilaeli bo loemo luba nehaꞌigo bu etogoꞌehina. Ai ana bole eteleꞌmo baba ilubeꞌmu huloto ma luto lu etimiꞌehina: Nalaluꞌnileꞌita letali moneko nagaꞌmo nehaꞌina letali letugufagu hena luba nehaꞌibe? 27 Ya noligo ai gonaꞌa nohana bouba Mosehi leꞌmo felu holoto ma luto lu emiꞌehina: Kuyuꞌafu lu ketago kai kabatiꞌa minoto leꞌali kaga loko hilubeꞌmu nohane? 28 To yago Iyipi bo mone ho filiꞌahata ana supo luto yatai naniꞌi nahalubeꞌmu nolapihe? 29 Ai ya luto lina kaga Moseu keheliloto koli huto Mitia melugu buto minoloto anaga lihaꞌa liloto panaꞌa loemo eteketoꞌehina yabe.

30 To 40 kufu kana bulago agelo moneuba Sainai kosa lebato ka meꞌi niꞌinalo nohigo bulo huꞌehina. Agelouba logo guluya mehaꞌagu ufehaꞌa hiti yafa lagasoꞌagu minoꞌehina. 31 Moseu ana logo guluya mehaꞌa bu goloto topa holoto hena suhi nolifi luto bu go bati hilubeꞌmu anaꞌasilo bu leba toꞌehina. Ya huloto Huꞌmamofihi nogoꞌa keheliꞌehina: 32 Nani tatakamagihi tataꞌanifita yabe. Abalahagi Isakagi to Yakopugi Huꞌmaꞌanifita nohube. Ya luto ligo Moseu afoya iloto lesaꞌa ligo ana logo guluya mehaꞌa bu megose minoꞌehina. 33 Ya nohigo Sipi Bo lu emiꞌehina: Ho tiꞌahata meꞌiya lamanaꞌa niꞌinagi kigigu biꞌahata suka kisi heꞌmibo. 34 Nani bonaꞌni Iyipi nehanamagi asaga enagabu liliꞌna nelina abu enogoꞌohube. Enali usegi asegi ite yibi nama nelana nani akeheliloto eneleꞌmo enubuto bilube luto alimiꞌohube. Yatai kai ho titogo Iyipi koho lifinogoꞌni bilane.

35 Yaꞌmana Mosehi Isilaeli bonaꞌmagihi enemegesa hu emiꞌahana yabe. Kuyuꞌafu keleꞌmo ho tigo kaba hu letoto kagati loko hilubeꞌmu nohane? Enali ya lite loka heꞌahana. Yaꞌmana bouba kaba boꞌanifi to eneheꞌmose bo yabe luto Huꞌmau ho lifiꞌehina yabe. Ufehaꞌa hiti yafa lagasoꞌagu agelouba logo guluya mehaꞌagu bu goꞌehinana yaꞌma keneꞌuba Mosehi heꞌmoꞌehina. 36 Ai Iyipi hepatogati eneleꞌmoto nobuto babeyafana hiti topa hoseꞌna hiti Iyipi melugufi Safa Nagami beletogafi to ka melugu hiti 40 kufugu li huto huꞌehina. 37 Yaꞌmana Moseu ma luto Isilaeli bonaꞌa lu epiꞌehina: Nani neleꞌmo huto huꞌehina bameto suhi huto li moloto kaga lu yege hose bo lenali folagahatiniguti leꞌmo ho tilinaꞌmu yabe luꞌehina. 38 Yaꞌmana bouba Isilaeli bonaꞌi ka melugu ai hiti li nupa hiꞌahana. Ai tatatigi hiti to agelouba Sainai kosagu Moseu hiti kaga liꞌahana yabe. Huꞌmamofihi kagaꞌa minoba minoba huseꞌmofihi liloto yaꞌma lalitoga lu limiꞌehina bo nohibe.

39 To tatatigi kagaꞌa keheli heꞌmiꞌahana. Ya hilete enali Mosehi leꞌmo felu hete fato leꞌmo nemelete Iyipi melugu aku i behe hite biluneꞌmu hiꞌahana. 40 Ya hilete Alonihi ma lite lu emiꞌahana: Anaꞌina mehaꞌa mone lolo hu letetogo ai yaꞌmananauba kohe toto leleꞌmoto bilibe. Moseu Iyipi hepatogati leleꞌmoto oꞌehina bo ai henana hu bufalo moloꞌehifi lali mekeheli etone. 41 Ya lite lilete yafatu bulumaka yaga nalaꞌamofihi mehaꞌa lolo hite melelete lokiya fi emilete anana lolo hanaꞌmu lite noseꞌna gete melekehi iꞌahana yabe. 42 Ya nehago Huꞌmau enemegesa hu epiloto enali kokulumalugu ikahi sonofitoga komopaꞌani emite minalabeꞌmu heꞌmi epoloꞌehina yabe. To kaga lu yege hose bomagihi mono bukugu fayahi geꞌahana ma luto niꞌina:

Isilaeli bonaꞌise.

Ka melugu nani kumu lite

yagakafa hete lokiya fi menimiꞌahana

kanaꞌa kufu 40 yupahi yabe.

43 Lenali Molokihi yege nohaꞌa kofilete

to sonofiꞌi mehaꞌa Lefani

yaꞌmananamofitoga komopatini epilune lite

mehaꞌa lolo hiꞌahana yabe.

Yaꞌmu nani foto metoga Bebiloni kegiꞌa

lenoho lifi heꞌmilube.

44 Koyapaꞌi tatatigi ka melugu minana yupahi komopaꞌani emiꞌahana yege nohi Huꞌmamofihi bulo minoꞌehina. To Huꞌmau Mosehi ya suhi lito ana yege nohi gibo luto fayaꞌa lepiꞌehina suhi lite giꞌahana yabe. 45 Alihi tatatigi Yosua hiti fato bonaꞌmagi meꞌi liluneꞌmu eꞌahana. Ya hago tatatigi enubulo Huꞌmau meꞌi hapa bonaꞌi enoho lifi heꞌmiꞌehina. Yaꞌmana kanaꞌaluga ana yege nohi lite bite malago anaga niꞌigo Tebitiu huto huꞌehina yabe. 46 Huꞌmau Tebitihi bita huꞌehinatoga fuluna emito ai kumuꞌi keheli bati hu eto lago Yakopu Huꞌmamofihi mono nohaꞌa mone gi etalube luto Huꞌmamofitoga nunumu huto loka hoꞌehina. 47 Ya luꞌehina yaꞌmana nohi Solomoniu gi etoꞌehina yabe.

48 Kaga lu yege helata bonaꞌi moneuba ma luto luꞌehinaꞌa huto Huꞌma kokulumalugu minolata bouba enali bonaꞌmagi gise nonugu menominagihe luto ma luꞌehina:

49 Sipi Bouba luꞌehina:

Kokulumaꞌi goto hepaꞌni yabe,

to melugu nani nigigusa ilunaꞌmu yabe.

Lenali hena huse nohi gi netalana niꞌibe?

Nani mino nabasu biluna hepaꞌniba

hiyaꞌa niꞌibe?

50 Yaꞌmana asagaꞌna naniꞌni nayanugati

lolo mehuꞌohunanamo niꞌifihe?

51 Lenali kegeiyo bonaꞌi. Lenali kaga manaꞌa Huꞌmau moloꞌehina li komopatinigu melete meminana bonaꞌi yabe. Lenali asagaꞌi tatatinigi hiꞌahana ana supo lite nehabe. Asaga yupahi lenali Sikalafuꞌi leꞌmo heꞌmilata nehabe. 52 Koyapaꞌi kaga lu yege hose bo minana mone kiyiꞌafihi leꞌmo sibina mehiꞌahana niꞌibe? Lamana boꞌa, Yesu yabe, alinamofihi kagaꞌa lu yege hete koyapaꞌi eꞌahana bo enoho fili su heꞌahabe. To yatai haluneꞌmu hana bomagi enayanugu lenali malago yaꞌmana bo aho filiꞌahabe. 53 Huꞌmau keya kaꞌa agelomofihi yato malago limiꞌehina lenalitini ana kaga liꞌahanamofihi megeꞌi melete komopatinigu li menemalabe luto Sitifeniu ka epekiꞌehina yabe.

Sitifenihi efaha osatu i filiꞌahana

54 Ya luto kaga enali kehelilete enipagu logo bigo enabagalo heni kofilete Sitifenihi sipi ipakafa heꞌahana. 55 Ya nehago Sikalafuꞌuba Sitifenitoga bai tolago kokulumatoga bu golago tiꞌehina. Ai Huꞌmamofihi fana mehenaꞌagu Yesu yahi lamagaꞌaga nohigo bu goꞌehina. 56 Ya huloto Sitifeniu lu epiꞌehina: Bu galo. Kokulumaꞌi i hokolo nohigo Huꞌmamofihi yahi lamagaꞌaga koyapaꞌi Kokulumaguti limiꞌehina Bo nohigo bu nogobe. 57 Ya luto noligo enali enegekesaꞌani fi hekini lelete ho tite kehe sipi ite ahi kala kala melelete Sitifenihi bite nu ki saga hiꞌahana. 58 Ya hilete hepaluguti fegutoga leꞌmo melelete efaha osahi hapi fite gufalo heꞌmi meleꞌahana. Enali yataꞌa Sitifenihi faga lube molobe hi eteꞌahana bonaꞌmagi guketeꞌani kisite neheya kola bo mone giꞌa Soliu yabe luto nohina bomofihi metoga meleꞌahana. 59 Ya hilete efaha osahi Sitifenihi gufalo ite mineꞌahana. To Sitifeniu ma luto nunumu huꞌehina: Sipi Bo Yesu, kai nemehaꞌni libo. 60 Ya noluto ai lapusa noto minoloto moneꞌa hiti kehe sipi iloto ma luto luꞌehina: Sipi Bo, enali yaꞌma li huto nehana foipanaꞌaniꞌmu luto kekesa mekehelibe. Sitifeniu ya luto luloto anaꞌasilo filiꞌehina yabe. Ya hite, Sitifenihi hananaꞌmu Soliu keheligo gufaluga bati huꞌehina yabe.

8

Soliu Yesutoga komopaꞌani molo emiꞌahanamagi enahalubeꞌmu nohube luꞌehina

1 Yaꞌmana kanaꞌaloti fato bonaꞌmagi hapi fite Yelusale hepalugu Yesutoga komopaꞌani molo emite neminana boanaꞌi enegene mane ite neenahago tili tele hite Yutia kegiꞌa nebago Samalia kegiꞌa nebago hiꞌahana yabe. Ya hana 12ꞌa aposolo bonaꞌi Yelusale analo mineꞌahana yabe. 2 Hapaꞌani bati hina bonaꞌi Huꞌmamofihi kaꞌamofihi megeꞌi nemalana bonaꞌmagi Sitifenihi sipi yibi nama nehi etete leꞌmo keli heꞌahana yabe.

3 Soliu ai amuya mololoto Yesuhi bonaꞌmagihi leꞌmo sibina hilubeꞌmu nohube luto luꞌehina. Bonaꞌmagi nohaꞌaniluga tiloto limiloto nohuto Yesutoga komopaꞌani emite minana bonaꞌi kefefe ho lito limi limi fegutoga huloto bo hiti anaꞌi hiti nagalugu eneleꞌmo moloꞌehina yabe.

Ka lamanaꞌa Samalia kegiꞌa lu yege heꞌahana

4 Enali Yesutoga komopaꞌani emiꞌahanamagi tili tele hite bite minela minela hiꞌahana hepatoga ka lamanaꞌa lu yege heꞌahana. 5 Filipiu sipi hepaꞌi monelugu Samalia limiloto ka lamanaꞌa boanaꞌi enubulo lu yege nohoto Mesiahi gi hoꞌehina yabe. 6 Ana hepato bonaꞌi enali li nupa hilete kaꞌa enegekesa hokolo hite nekehelite babeyafana li huto hina hiti bu geꞌahana yabe. 7 Babu bonaꞌmagiluguti foipa felemagi sipi kehe ilete leheko limiꞌahana yabe. To bonaꞌi enugufaꞌani ketipaꞌi filiꞌehinafi to enigigusa sibina huꞌehinafi yaꞌma bonaꞌi Filipiu eneleꞌmo bati huꞌehina. 8 Ya huto li huto huꞌehinana yaꞌmana hepato bonaꞌmagi bu gelete lusi enegelo biꞌahana.

9 Yaꞌmana hepalugu bo mone minoꞌehina giꞌa Simoni ai yatama yupahi nalisana li huto nohigo Samalia bonaꞌmagi bu gelete topa hilata enelesa luꞌehina. Ai nani nikibina bo nohube, lulata huꞌehina yabe. 10 To asaga bonaꞌi enigi hiti to enigi meniꞌina hiti enali amuya melete Simonihi kaꞌa keheli emiꞌahana. Ya hilete enali ya lite liꞌahana: Yaꞌma bouba aitoga Huꞌma sipi amuyana emiꞌehina bo nohibe lite lilata hiꞌahana. 11 Enali amuya melete ana bomofihi kaꞌa megeꞌi meleꞌahana. Henaꞌmugope? Babu yupahi nalisana li huto hina yanamofihi bu gelete babeyafana suhi huto niꞌibe lite enelesa luꞌehina yabe. 12 To Filipiu Huꞌmamofihi kapoꞌamu luto ka lamanaꞌa lu noepito to Yesuhi giꞌa ho epina kagamofihi komopaꞌanigu li melelete bo hiti anaꞌi hiti nagamiꞌi feleꞌahana. 13 Simoniu ai hiti komopa i gelehe huto nagami fololoto Filipi hiti moneka mineꞌahaꞌina. Ai topa hoseꞌna hiti to babeyafana fato fatoꞌi Filipiu li huto hina Simoniu bu goloto ekesa yigi babu luꞌehina yabe.

14 Enali aposolo nagaꞌi lugaꞌa Yelusale hepatoga mineꞌahanamagi Samalia bonaꞌmagi Huꞌmamofihi mono kaꞌa li tokolo habe lago keheliꞌahana. Ya hilete Pitanogo Yoninogo ana hepato etoho lifi meleꞌahana. 15 Etali ana hepato henetilete Sikalafuꞌi ana bonaꞌmagi lilabe luto nunumu hiꞌahaꞌibe. 16 Enali Yesuhi giꞌaloko nagamiꞌi fele heꞌmigo Sikalafuꞌuba enalitoga melimiꞌehinaꞌmu lite yabe. 17 To Pitaugo Yoniugo etayahaꞌatiti enali latahaꞌanilo malaꞌigo Sikalafuꞌi enalitoga limiꞌehina.

18 To Simoniu etali etayahatiti latahaꞌanilo malaꞌigo Sikalafuꞌi lina bu goꞌehina. Ya huloto Simoniu moni efahi etalitoga lito buloto ma luto luꞌehina: 19 Letali yaꞌma amuyana naniꞌi nimiliyo. Ya hiꞌinogo nani ana suhi huto nayahaꞌni bonaꞌi latahaꞌanilo melenogoꞌni Sikalafuꞌi lilabe luto etimiꞌehina. 20 Ya noligo Pitau lu emiꞌehina: Kai hiti efahaka hiti lito logo kapogu bubo. Henabe luto efahakatu Huꞌmamofihi amuyana mina filane? 21 Liliꞌnati moneꞌa yaꞌmana maꞌnaka luto kai nasanaka meniꞌibe. Kai komopaka Huꞌmamofihi buloꞌi bebe soto meniꞌibe. 22 Foipa faipa kekesa nokehelitana heꞌmiloto komopaka i gelehe huto Huꞌmamofitoga nunumu hitogo yaꞌma kekesa noyigitamofihi Huꞌmau li heꞌmi ketalibe. 23 Kai komopakagu luba huseꞌna bati mehinamofihi babu lito niꞌigo foipanauba keleꞌmo naga iꞌehibe, Pitau luꞌehina. 24 Ya ligo Simoniu kaꞌalo nonaꞌa lu etimiꞌehina: Letali Sipi Bomofitoga numuna hu neteꞌinogo ai neheꞌmalibe. Ya hiꞌinogo asagaꞌna nelaꞌinamofihi huto mehu netalibe.

25 Alihi etali bu geꞌahaꞌinanamofihi kagaꞌa hiti Huꞌmamofihi kagaꞌa hiti lu epi su helete etali i behe hite Yelusale kapo melete biꞌahaꞌina. Etali kapo melete nebite Samalia fato fato hepato ka lamanaꞌa lu epime lu epime biꞌahaꞌina yabe.

Filipiu Itiopia gamani bo ka lamanaꞌa lu emiꞌehina

26 Huꞌmamofihi ageloꞌauba Filipihi ma luto lu emiꞌehina: Kai ho tito Yelusaleti buꞌehina kapolo giyaka lito yofoꞌi mobuloto Gasa hepatoga limibo. Yaꞌmana kapo ka melugu buꞌehina kapo yabe. 27 Ya luto lu emilago Filipiu ho tito nobuto ana kapolo Itiopia bo mone nobigo bu goꞌehina. Ai kaba bo Itiopia melugu Katesihi kibina aꞌmofihi asaga feꞌnohaꞌalo kaba hulata bo. Yaꞌmana bouba Yelusale oto mono ka nokehelina yabe. 28 Ya nohinati ai kale legi huꞌehinagu hosi yaga kefefe higo minoloto i behe huto kapoga buꞌehina. Ya nohuto koyapa kaga lu yege holata bo Aisaiyaha buku leka somo buꞌehina. 29 Ya higo Sikalafuꞌuba Filipihi ma luto lu emiꞌehina: Kai ana bo nobinalo buto gufalo li letogo moneka biliyo. 30 Ya ligo Filipiu hololu luto buto ana bo nobina lebato buloto kehelina Aisaiyau kaga lu yege holata bomofihi leka somo buꞌehina. To Filipiu ana bo loka hoꞌehina: Leka nosata bukumofihi kaga hapaꞌaba keheliꞌahapihe? 31 To ana bouba Filipihi kagaꞌalo nonaꞌa luꞌehina: Bo moneuba kaga hapaꞌa keheliseꞌna lu menimiꞌehinogomo hiyaꞌa huto naniꞌni keheliluna niꞌibe? Ya luto luloto Filipihi kehe igo yaga kefefe huꞌehina kalegu Filipiu tito moneka minete biꞌahaꞌina. 32 Huꞌmamofihi kagaꞌa hupamoneꞌi ana bouba leka soꞌehina ma luto niꞌina yabe:

Ai sipisipi yaga suhi huto

ho fililuneꞌmu nehanaꞌa hite

leꞌmete eꞌahana yabe.

Ai sipisipi yaga nalaꞌa supomofihi okaꞌa

laga nehi etago

legeso huto koyone ito nominanaꞌa huto

ai yaꞌmana bouba ana suhi lito

kaga nesiꞌa mone meluꞌehibe.

33 Bonaꞌmagi enemegeꞌi emiꞌahana.

To enali leꞌmo melugu melelete

bebe mesana suhi lite

ka foya emiꞌahana yabe.

Ai boanaꞌamagihi hapaꞌani

hiya bouba lu yege halina niꞌibe?

Ma melugu minoseꞌnaꞌa su hago

aku akuꞌi maga menohibe.

34 Yaꞌma gamani bouba Filipihi ma luto loka hoꞌehina: Kaga lu yege holata bouba kiyiꞌafi kumu yaꞌma kaga nolibe? To aiꞌa kaga nolifi to fato bomofihi kaga nolibe? 35 Ya luto loka holago Filipiu hapi fito kaga luꞌehina: Ai yaꞌmana hupamone mono kagaguti hapi fito luto buto Yesuhi kaga bebe sosemofihi niꞌinalo molo emito lu emiꞌehina. 36 Etali kapo melete bite nagamiꞌi mone niꞌinalo henetiꞌahaꞌina. Ya hilete ana gamani bouba Filipihi lu emiꞌehina: Bu gobo, nagamiꞌi ma niꞌibe. Nagami folose kapoꞌni henanauba hekini lo netoꞌehibe? 37 Ya luto ligo Filipiu lu emiꞌehina: Ka lamanaꞌamofihi komopakagu li malalata nagamiꞌi falalataꞌmu habe. Luto ligo nani komopaꞌnigu li moloꞌohube. Yesu Mesiau Huꞌmamofihi Panaꞌa lamanaꞌa nohibe luto komopaꞌnigu keheli mana huꞌohube luto ana bouba luꞌehina. 38 Ya luto luloto ai ana gamani bouba hosi yagaꞌa leꞌmo laba higo ho tiꞌehigo Filipi hiti ana gamani bo hiti moneka heleko melugu melelete nagamilugu limiꞌahaꞌina. Ya hilete Filipiu ana bo mono nagamiꞌi folo etoꞌehina yabe. 39 Ya hilete nagamiluguti faꞌmene kugutatoga netiꞌigo Huꞌmamofihi Sikalafuꞌauba Filipihi leꞌmo minigiꞌehina. Ya higo gamani bouba Filipihi aku akuꞌi bu megoꞌehina. Ai ya huloto gelo bimo bimo hepaꞌaga nobina kapo kiyaka lito bufa huꞌehina yabe. 40 To Filipiu Asitoti hepalugu huto huꞌehina. Ai hepato hepato bula ola huto ka lamanaꞌa lu yege homofaꞌna huꞌehina. Ya huloto alihi Sisalia hepalugu henetiꞌehina yabe.

9

Soliu komopaꞌa i gelehe huto ka lamanaꞌa komopaꞌagu li moloꞌehina

1 To Soliu Huꞌmamofihi boanaꞌa aitoga komopaꞌani emite mino hetofa hiꞌahana enoho fililube luto lusiga luꞌehina. Ya huloto sipi mono nohi kaba boꞌa nohinalo buꞌehina. 2 Ai ana kaga lu emigo sipi mono noto kaba bouba fayahi mone Yuta bonaꞌi mono nonuga gehesa hiꞌahananamagi Tamasiko hepato bite neminanamagitoga goꞌehina. Ya huloto yaꞌmana fayahi Solihi emiꞌehina. Ana fayanugu ma luto goꞌehina. Enali Sipi Bomofihi Kapo manaꞌalo megeꞌi nemalalana bo hiti anaꞌi hiti Soliu bu enogolotomo ai eneleꞌmo naga ito Yelusale eneleꞌmoto alibe.

3 Soliu kapo moloto buloto Tamasiko hepa kasito heneti leba notago kokulumaluguti libi tegina moneuba fi besa lolito oto leꞌmo bego huꞌehina. 4 Ya higo Soliu melugu limito koloto nogoꞌa moneuba ma luto noligo keheliꞌehina: Solio, Solio. Kai henabe luto negene mane ito nonahane? 5 Ya ligo Soliu loka hoꞌehina: Sipi Bo, kai kiyigabe? Nani negene mane ito nonahata Yesuitomo yabe, luto ana nogouba luꞌehina. 6 Ya luto luloto ma luto lu emiꞌehina: Kai ho tito hepalugu tibo. Alihi bo moneuba yaꞌma suhi hubo luto lu kimilinaꞌmu yabe. 7 To enali Soli hiti moneka megeꞌi eꞌahanamagi i gofa mehise analoꞌna lolo hite ho ti mebilete kaga nesiꞌa enabagaguti mone meliꞌahana. Enali kaga nogoꞌa kehelinaya bonaꞌi mone huto hago bu megeꞌahana yabe. 8 Soliu meluguti ho tiloto buꞌa i gili huꞌehina anaꞌina nesiꞌa mone bu megoꞌehina yabe. Ya higo megeꞌi melete ana bonaꞌmagi yato lite Tamasiko hepalugu tiꞌahana yabe. 9 Loegi monegi kanagu buꞌa i gili mehigo yaꞌmana kanaꞌaluga nagamiꞌi hiti noseꞌna hiti mo sito minoꞌehina yabe.

10 Huꞌmamofitoga komopaꞌa emito minolata hina bo mone Tamasiko hepalugu minoꞌehina giꞌa Ananiasi. To bamulugu Sipi Bouba: Ananiasio luto kehe iꞌehina. Ya ligo Ananiasiu lu emiꞌehina: Sipi Bo, nani ma nohube. 11 Ya luto nogolo noligo Sipi Bouba lu emiꞌehina: Kai ho tiloto Fotogo Kapo yabe lite giꞌa helata nehana kapolo bubo. Ya huloto Yutasihi nohaꞌagu Tasasi hepato bo giꞌa Soliu yabe luto niꞌina bouba nunumu huto nohinogo bu galataꞌmu yabe. 12 To bamulugu bo mone giꞌa Ananiasiu yahaꞌa buꞌalo meko higo ana buꞌa akuꞌi i gili hilubeꞌmu bu goꞌehibe. Sipi Bouba ya luto lu emiꞌehina yabe. 13 Ya ligo Ananiasiu kaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌehina: Sipi Bo, babu bonaꞌmagi yaꞌma bomofihi kagaꞌa nelago nokeheluna bo nohibe. Kai boanaka Yelusaleꞌi enegene mane ise bati mehina suhi babu luto yaꞌmana bouba li huto nohibe lago nokeheluna yabe. 14 Sipi mono noto kaba bouba kaga lu etoto ho lifigo Tamasiko hepalugu kaitoga kigi ho kimite neminana ai naga ito eneleꞌmoto bilube luto maga yatai noabe. 15 Ya ligo Sipi Bouba lu emiꞌehina: Kai bubo. Ai nanitoga komopaꞌa nimilina bo leꞌmo ho tiꞌohuna ai nani nigiꞌni liloto fegutoga bonaꞌi to enikibina bonaꞌi hiti to Isilaeli bonaꞌi asagaꞌi enalitoga lu yege homofaꞌna hilinaꞌmu yabe. 16 To nani kumu luto asaga gabu giseꞌna li gufalo molomo bilinamofihi naniꞌni lepilunaꞌmu yabe luto Huꞌmau luꞌehina.

17 Ya luto lulago Ananiasiu buloto ana nonuga tiloto Solihi gufalo yahi liꞌehina. Ya huloto yaꞌma luto luꞌehina: Solio nalaluꞌniga. Sipi Bouba noho lifigo noobe. Maga nooto kapogu bu goꞌahata bo Yesu aiꞌa yabe. Kai kubuka akuꞌi i gili nohinogo Sikalafuꞌi kaitoga limilibe luto naniꞌi noho lifiꞌehibe. 18 Ya noligo anaꞌasilo meleꞌisi Solihi buꞌaguti fayaꞌi iliꞌa legitana limo noigo buꞌa akuꞌi i gili higo asagaꞌna bu goꞌehina. Ya higo ai ho tito analo nagamiꞌi foloꞌehina yabe. 19 Ya huloto alihi noseꞌna nolago amuyaꞌa ai akuꞌi liꞌehina yabe.

Soliu kaga manaꞌa Tamasikosi lu yege hoꞌehina

Soliu nesiꞌa kana Yesuhi megeꞌi melelata bonaꞌi hiti Tamasiko minoꞌehina. 20 Soliu mono nohi niꞌinaga bu bebe soloto Yesu kumu ma luto lu epiꞌehina: Yesu ai Huꞌmamofihi Panaꞌa nohibe. 21 Ya higo asaga bonaꞌi enali Solihi kagaꞌa kehelite minana otopa helete sumi ka lite ai loka hago ai loka heꞌahana. Yesuhi giꞌa yaꞌma lite Yelusale nehago yaꞌmana bouba enoho filiꞌehinamo niꞌifi fato bo nohibe? Ai ana supo huto bonaꞌi magati naga ito sipi mono noto kaba bo nohinalo eneleꞌmoto bilubeꞌmu nohifi hena nohibe?

22 Ya lite lana Soliu lu yege ho epina kagauba amuya moloꞌehina. Ya higo Yuta bonaꞌi lugaꞌa Tamasiko hepalugu neminanamagi kagaꞌa lina kehelilete topa heꞌahana. To Yesu bo manaꞌi Mesiau nohibe luto lu epina kagauba amuya moloꞌehinaꞌmu enali Solihi nonaꞌa lu meemiꞌahana yabe.

23 Babu kanaꞌa minelete Yuta bonaꞌmagi Solihi ho fililune lite kaga li nupa hite minete lu keheliꞌahana yabe. 24 Ya hago Soliu ana kagaꞌani akeheliꞌehina yabe. Enali Yuta bonaꞌmagi ute etehi Solihi ho fililune lite hepato kapo nila nila huꞌehinalo gimi gi baga ilata hiꞌahana yabe. 25 Ya hilata hago Solihi megeꞌi melelata hana panaꞌamagi mone foluguꞌi safegu leꞌmo melelete leꞌmete limite hepato bihu gegisa mone hokolo huꞌehina kapolo nagato fulu fulu hite heꞌmi etago fegutoga limiꞌehina yabe.

Soliu Yelusale hepalugu minoꞌehina

26 Soliu Yelusale hepatoga buloto Yesuhi megeꞌi melelata bonaꞌi hiti i kalalubeꞌmu huꞌehina. Ya nohigo enali Yesuhi megeꞌi menomalana bo nohibe lite koli hi eteꞌahana. 27 Ya hago Banabasiu oto heꞌmoto aposolo bonaꞌi nehanalo leꞌmoto buꞌehina. Banabasiu Solitoga Sipi Bouba kapogu bulo huꞌehina hiti to Sipi Bouba kaga lu emiꞌehinamofihi hapaꞌa lu hokolo hu epiꞌehina. To ana huto Soliu Tamasiko hepatoga asaga kaga Yesu kumu amuya luto lu yege ho epiꞌehinamofi hiti Banabasiu lu epiꞌehina. 28 Ya hulago Soliu aposolo bonaꞌi hiti moneka minoto Yelusale kegiꞌa Yesuhi ka lamanaꞌa lu yege amuya heꞌahana. 29 Yuta bonaꞌi Giliki nogo nehana bonaꞌi hiti Soliu kaga lu noepito enali hiti kenasabo biꞌahana. Ya nohigo enali ho fililune lilete hiꞌahana. 30 Ya hago enali Yesuhi megeꞌi nemalana bonaꞌmagi kehelilete Solihi leꞌmete Sisalia hepato limilete Tasasi ho lifi heꞌmigo buꞌehina.

31 Ya hulago Yutia kegiꞌafi Galili kegiꞌafi Samalia kegiꞌafi Yesutoga komopaꞌani meleꞌahana bonaꞌmagi fuluna agoyanaguti bati hite mineꞌahana. Ya hago bonaꞌi lugaꞌa babu lite huto hilete enalitoga ete ikeleꞌahana. Ya hilete enali Sipi Bomofihi megeꞌi melete minago Sikalafuꞌuba eneleꞌmo amuya moloꞌehina yabe.

Pitau Eniasihi leꞌmo bati huꞌehina

32 Pitau asaga hepatoga bu baga iloto mone yupahi Huꞌmamofihi bonaꞌa Lita hepato neminana enebe tilubeꞌmu buꞌehina. 33 Ya huloto bo moneꞌmofihi giꞌa Eniasiu yabe luto nohinamofihi bu goꞌehina. To ai ana bo gi yahi foipa loꞌehigo kapo memolose sipaꞌaloko koloto nominago kufuꞌa nayahi mone kegiꞌa su hoto mone kegiꞌati loegi monegi heleko moloꞌehina yabe. 34 Pitau lu emiꞌehina: Eniasio. Yesu Kilisito yatai keleꞌmo bati nohibe. Kai ho tito nebelusaka tili huto tege hubo. Ya noligo Eniasiu koꞌehinaloti meleꞌisi ho tiꞌehina yabe. 35 Ya hinana asaga Lita bonaꞌi hiti to Seloni bonaꞌi hiti be gelete komopaꞌani i gelehe hite Huꞌmamofitoga emiꞌahana yabe.

36 Yopa hepato Huꞌmamofitoga komopaꞌa moloto nominana aꞌi mone minoꞌehina. Ai giꞌa Tabita ana giꞌamofihi hapaꞌa Giliki kaguti Tokasi. Ai asaga yupahi enumuhi meniꞌina bonaꞌi eneheꞌmoto eneleꞌmo bati hulata nohina aꞌi yabe. 37 Yaꞌmana kanaꞌasilo besiseꞌna gufalo tigo filiꞌehina. Ya higo enali nagami ke etete gufaꞌa sese hi etelete nonugu ifo hasagu heꞌmi eteꞌahana yabe. 38 To Lita hepaꞌi Yopa hepa lebato minoꞌehina. Ya huꞌehigo enali Yesutoga komopaꞌani melete neminana bonaꞌmagi Pitau ya huto Yopa hepatoga noabe lanaꞌa kehelilete bo loemaletoga kaga ma lite melete etoho lifiꞌahana: Ke, kai hololu luto meleꞌisi lalitoga obo. 39 Ya lite lana kaga keheliloto Pitau ho tiloto enemegeꞌi moneka biꞌahana. Ai ana hepatoga henetilago nohi ifo hasagu leꞌmete tiꞌahana. Ya hago asaga keto anaꞌmagi yibi hilete Pitahi ete leꞌmo bego hilete Tokasiu nohuto lolo huto epiꞌehina gukete li lepiꞌahana. 40 Ya hago Pitau asaga bonaꞌi ana hasaguti eneleꞌmo fegu toloto lapusa nohi filoto nunumu huꞌehina. Ya huloto ai ana aꞌmofihi i behe huto bu goloto ma luto luꞌehina: Tabitao, kai ho tibo. Ya noligo bu i gili huto Pitahi bu goloto sipaloti ho tito analo minoꞌehibe. 41 Ya nohigo Pitau buto heꞌmoto yato lito leꞌmo saga huꞌehina. Ya huloto keto anaꞌi nehanalo leꞌmoto buto enelepiꞌehina. 42 Ya huꞌehinamofihi kagaꞌa lu yege hago asaga Yopa kegiꞌa bu baga igo babu boanaꞌmagi Huꞌmamofitoga komopaꞌani melete mineꞌahana yabe. 43 Pitau Yopa hepalugu bo moneuba yaga gufaꞌatu gukete hetilata nohina giꞌa Simoni hiti ai nohaꞌagu babu kana minoꞌehina yabe.

10

Agelouba limito Koniliasihitoga kaga moloꞌehina

1 Bo mone Sisalia hepato minoꞌehina. Ai giꞌa Koniliasi. Ai Lomu gimi bouba 100 gimi bomagi kabaꞌani minoꞌehina. Ya huꞌehina gimi bomagi nupa hiꞌahanamofihi giꞌa Itali yabe lite heꞌahana. 2 Ai mono ka megeꞌi nomalana bo yabe. Ai hiti lalamehaꞌa hiti asagaꞌi Huꞌmamofitoga enemehi emite mineꞌahana. Yuta bonaꞌi lugaꞌa enumuhi meniꞌina bonaꞌi Koniliasiu eneheꞌmolata nohuto Huꞌmamofitoga amuya moloto nunumu hulata huꞌehina. 3 Utehi yege liyofo nohigo bamuꞌi bu goꞌehina. Ai ana bamulugu Huꞌmamofihi agelouba nonugu tito ma luto luꞌehina: Koniliasio. 4 Ya ligo Koniliasiu bu goloto koli huto loka hoꞌehina: Sipi Bo, hena hibe? Ya ligo agelouba Koniliasihi lu emiꞌehina: Asaga hetofa foya suhi nohatanaꞌmu luto Huꞌma ekesu mehago nunumuka keheligo bati huꞌehibe. 5 Ya huꞌehinagi yatai bonaꞌi moneꞌa enoho lifitogo bo mone giꞌa Simoni Pita yabe luto giꞌa niꞌina bo Yopa hepato nohinaga bino. 6 To ai Simoniu yaga gufaꞌatu gukete hetilata bo hege nagami beletoga nominana bo hiti moneka nehaꞌibe. 7 Agelouba ya luto lu emiloto i fenene huꞌehina. Ya hulago Koniliasiu koko panaꞌa hiti gimi bo mone hiti kehe iꞌehina. Yaꞌma gimi bouba Koniliasi hiti moneka humofaꞌna nohuto ai mono ka megeꞌi nomalana bo yabe. 8 Koniliasiu asagaꞌna bulo huꞌehinanamofihi yaꞌmana loegi monegi bomagihi hu hokolo huto lu epiloto enoho lifigo Yopa hepatoga biꞌahana yabe.

9 Etekaꞌa enali kapo melete bite Yopa hepa lebato henetigo Pitau fuligaha kanaꞌalo nohupitalo minoto nunumu hilubeꞌmu tiꞌehina. 10 Ai kauꞌna sipi hago noseꞌna nalubeꞌmu nohuto yuhufa nogoto laita nohuto bamuꞌi mone bu goꞌehina. 11 Ai kokulumaꞌi i hokolo nohigo analugati sipina mone nasana kata legi huto nekisaꞌalo loegi loegi niꞌinalo nagaꞌi luga luga gi hepila gi hepila hite sa giꞌahanana melugu limiꞌehina. 12 Ana sagu yagakafa lumo lumofi osifaꞌifi lopi namafi fato fatoꞌi minoꞌehina. 13 Ya nohigo nogo moneuba ma luto luꞌehina: Pitau, ho tito enohoto nobo. 14 Ya ligo Pitau ana kagalo nonaꞌa ma luto luꞌehina: Sipi Boꞌni, oꞌe. Koyapaꞌi keya kagu noseꞌna kolo tanana hiti to lu laga hiꞌahana hiti mo sibo luto noseꞌna niꞌibe. Nani yaꞌmana noseꞌna mo sito menonana noseꞌna niꞌibe. 15 To Pitau ya noligo ana nogouba akuꞌi ma luto lu emiꞌehina: Huꞌmau nalo luto moloꞌehina noseꞌna kai mo sise noseꞌna niꞌibe luto melubo. 16 Ana nogouba loegi monegi yupahi ya luto lulago ana sa giꞌehinana kokulumalugu aku tiꞌehina.

17 To Pitau hena huse bamuꞌi bu gofi luto ekesa yigi babu luꞌehina. Ya nohigo Koniliasiu enoho lifiꞌehina bonaꞌi Pita nohina nohi sa sa hite be gelete bite kasihi fegutoga mineꞌahana. 18 Enali kehe ite enoloka heꞌahana: Simoni Pita maga nohifi menohibe? 19 Pitau ana bamuꞌmofihi hapaꞌamu ekesa yigiba yigiba nohigo Sikalafuꞌuba ma luto luꞌehina: Kai kehelibo. Loegi monegi bomagi kai kumu lite sa nehabe. 20 Ya nehanagi kai ho tito limito enebe tigito moneka bilo. Kai kekesa loe lae meyigibo. Yaꞌmana bonaꞌi naniꞌni enoho lifiꞌohube. 21 Ya lulago Pitau yaꞌmana bo nehanalo limiloto ma luto lu epiꞌehina: Nani kumu sa sa nehanamo maga nohube. Lenali henabe lite eꞌahabe? 22 Ya ligo enali lu emiꞌahana: Koniliasiu sipi gimi bouba loho lifigo oꞌohune. Ai Huꞌmamofitoga komopaꞌa emito nominago Yuta bonaꞌmagi koyone hine emina bo yabe. Kai kaga lu emitogo kehelilibe luto Huꞌmamofihi ageloꞌa moneuba Koniliasihi nonuga bilane luto kehe igo noone. 23 Ya lite lago Pitau lu epiꞌehina: Nonuga tilo. Lali koloto yago etehi bilune.

Ya luto ligo kelete etekaꞌa ho tilete kapo melete nebago Yopa bonaꞌi lugaꞌamagi enemegeꞌi melete biꞌahana yabe. 24 Enali kapo melete bite kapogu nohi mone kelete etekaꞌa Sisalia hepalugu henetiꞌahana. To Koniliasiu nagaꞌa yagi to gufalo laluꞌagi lugaꞌa hiti ai hepaꞌalo eneleꞌmo nupa higo enegeba hite mineꞌahana yabe. 25 Pitau Koniliasihi noho kasito buho notigo Koniliasiu bu goloto gigusagu lipito koto be tigiꞌehina. 26 Ya higo Pitau leꞌmo ho tiloto ma luto lu emiꞌehina: Nani asaga bonaꞌi nehanaꞌa huto faꞌmene bo nohube. 27 Ya luto luloto Koniliasihi nohaꞌa luga netite Pitau kaga lu emimo lu emimo tiloto babu bonaꞌi li nupa hite nehago Pitau bu enogoꞌehina. 28 Ya huloto ma luto lu epiꞌehina: Lenalitini akeheliꞌahabe. Yuta bo moneuba fato nagaꞌi hiti koguna ito minoseꞌnamoya lusiga luto oꞌe lite Yuta bonaꞌmagi lu laga hiꞌahanamo niꞌibe. Ya huꞌehinamoya Huꞌmau ma luto nelepiꞌehibe: Bo moneꞌmofihi kolo tana bo yabe lula to kolo metana bo yabe lula mehubo. 29 Ya luto luꞌehigo nani kagaꞌa pelesa meise ai nogoꞌa liyafa huto noobe. Yaꞌmu luto nani yatai lenoloka nohobe. Lenali hena hibe lite naniꞌi kehe iꞌahabe?

30 Ya ligo Koniliasiu kaꞌalo nonaꞌa luꞌehina: Yaꞌma kanalo utehi noligo ologo nohaꞌnigu minoto nunumu huꞌohuna yabe. Ya nohugo gulu gulu gukete hekolose bo mone nubuloga oto ho tiꞌehina. 31 Ya huloto ma luto luꞌehina: Koniliasio. Asaga bonaꞌi enumuhi meniꞌinamagi eneheꞌmoto eneleꞌmo bati hulata nohatamolo Huꞌmau nunumu ka akeheliꞌehibe. 32 Ya huꞌehinagi Yopa hepato bo mone Simoni Pitau yabe luto nohinamofitoga bonaꞌi enoho lifitogo bino. To ai Simoniu yagakafa gufaꞌa gukete hetilata nohina bomofi hiti hege nagami beleto neminaꞌibe. 33 Yaꞌmu luto kaitoga meleꞌisi enoho lufugo biꞌahanamo kai bati huto aꞌnoane. To Sipi Bouba lu kabagalo melenogo lilata kaga lali kehelilune luto Huꞌmamofihi bulo li gehesa huto nohune luto Koniliasiu Pitahi lu emiꞌehina yabe.

Pitau Koniliasihi nonugu kaga lu yege hoꞌehina

34 Pitau hapi fito kaga luꞌehina: Yatai keheli fotogo nohuto maꞌnaka luto Huꞌmau bonaꞌi moneko legege hite nehabe luto kehelilata nohibe. 35 Aiꞌi agoya hu emite bebe sana suhi hilata nehana bonaꞌi asagaꞌi nupa bofi safa bofi Huꞌmau keheli bati hu epololata nohibe. 36 Isilaeli bonaꞌi koguna ite fulunaguti minalabe luto asaga bonaꞌmagihi Sipi Boꞌani Yesu Kilisitotoga ka lamanaꞌa malago limiꞌehina kaga, lenali kehelilata nehabe. 37 Galili hepatoti hapi filoto Yutia kegiꞌa bu baga igo sipina Yoniu nagamiꞌi fololoto li huto hinana lenali kehelilata nehabe. 38 Yesuhi Nasalete bomofitoga Huꞌmamofihi Sikalafuꞌauba amuya emiꞌehinamofihi lenali nekehelibe. Ai asaga kapoga bula ola huto hetofa suhi huto Satau nagaꞌi epiꞌehina bonaꞌi eneleꞌmo gulu hoꞌehina. Henaꞌmugope Huꞌmau ai hiti moneka nohigo yabe. 39 Asagaꞌna Yuta kegiꞌafi to Yelusale hepatogafi Yesu li huto huꞌehinanamofihi kaga lali bu goꞌohutamo lu yege nohone. Enali malipu yafalo ho filiꞌahana yabe. 40 Ya hago loegi monegi yupahi Huꞌmau filiꞌehinagati leꞌmo ho tigo huto huꞌehina yabe. 41 Silaga bonaꞌi be megeꞌahana lalisigo Huꞌmau ai leꞌmo ho tiꞌehina bomofi kumu luto bu goꞌohutoti yabe. Huꞌmau kene keliguti leꞌmo ho tilago ai hiti noseꞌna moneka noꞌohune. 42 Filise bonaꞌifi to kosaba bonaꞌifi enali kagaꞌani loko hu epalalina bo Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehinaꞌmu luto loho lifigo lu yege nohone. 43 Asagaꞌi kaga lu yege hose bomagi Yesu ai kumu kaga ma lite liꞌahana. Enali aitoga komopaꞌani malalanamagihi foipanaꞌani ai giꞌalo linogoti li heꞌmi epalalibe.

Fegutoga bonaꞌmagi Sikalafuꞌi liꞌahana

44 Pitau kaga lu epito nohigo ai kagaꞌa kehelite minana bonatoga Sikalafuꞌi limiꞌehina yabe. 45 Yuta bonaꞌi Huꞌmamofitoga komopaꞌani emise bonaꞌi lugaꞌa Yopa hepatoti Pitahi megeꞌi eꞌahanamagi fegutoga bonaꞌmagitoga Huꞌma fokehena Sikalafuꞌi epina be gelete topa heꞌahana yabe. 46 Enali fegutoga bonaꞌmagi fato fato nogo hite Huꞌmamofitoga enegelo bi emite fokehi hana kehelilete yabe. Ya hago Pitau lu epiꞌehina: 47 Ma bomagi lali liꞌohuta suhi lite Sikalafuꞌi liꞌahabe. Nagamiꞌi mefalalo luto bo moneuba laga hu epalalina niꞌifihe? 48 Ya luloto lu epiꞌehina: Lenali Yesu Kilisitohi giꞌalo nagamiꞌi falalo. Ya lulago alihi ana bonaꞌmagi lali hiti nesi kana minoto bilane lite Pitahi leꞌmo meleꞌahana yabe.

11

Yelusale hepato mono bonaꞌi yakiꞌa huto hiꞌahabe luto Pitau lu huto huꞌehina

1 Yutia kegiꞌafi to Galili kegiꞌa aposolo bonaꞌi hiti to Yesutoga komopaꞌani melete minanamagi ya hite fegutoga bonaꞌmagi ana hite Huꞌmamofihi kagaꞌa libe lanaꞌa keheli baga iꞌahana yabe. 2 Pitau Yelusale tilago fegutoga bonaꞌi enugufa laga huseꞌnalo amuya nemalana bo lugaꞌamagi ka emekiꞌahana. 3 Enali ma lite liꞌahana: Enali enugufaꞌani laga mehiꞌahana fegutoga bonaꞌmagihi nonuga tiꞌahatamo enali hiti noseꞌna neꞌahana. Henabe lutobe? 4 Ya lago Pitau asaga hu bulo moloꞌehinamofihi hapaꞌalogati hapi fito tiloto ma luto lu hokolo huto lu epiꞌehina:

5 Nani Yopa hepalugu nunumu nohunagati bamuꞌi mone ma huto bu goꞌohube. Sipi sa nekisaꞌa loegi loegi niꞌinalo nagaꞌi gi hepiꞌahanana kokulumaluguti limito nani nugufalo minoꞌehibe. 6 Ananamofihi komopaꞌagu henana niꞌifi luto bu go bati huꞌohuna ana sagu yagakafa lumofihi lumofihi enigi loegi loegi niꞌina hiti osifaꞌifi to lopi namafi babu lito niꞌigo bu goꞌohuna yabe. 7 Ya nohugo nogo moneuba ma luto lu nimiꞌehina: Pitao, kai ho tito ma yagakafa enohoto nobo. 8 Ya noligo nani ma luto lu emiꞌohuna: Sipi Bo, nani ya mehilunaꞌmu yabe. Yaꞌmana yagakafa kolo tana noseꞌna Huꞌmau menalo luto lu laga huꞌehigo nani mo siꞌohuna noseꞌna niꞌibe. 9 Ya lugo ana nogouba kokulumaluguti akuꞌi ma luto mone hiti lu nimiꞌehina: Huꞌmau noseꞌna noseꞌmofihi yabe luto moloꞌehina kai akuꞌi mo sise noseꞌna yabe melubo. 10 Yaꞌma nogouba loegi monegi yupahi ya luto lulago ana sipi sana kokulumalugu tiꞌehina yabe. 11 Ana kanaꞌasilo Sisaliati bo loegi monegi enoho lifigo anamagi nani kolata huna noho kasito henetiꞌahana yabe. 12 Ya hago kekesa loe lae meyigito mana bo enemegeꞌi bubo luto Sikalafuꞌuba lu nimiꞌehina yabe. Ya hulago Sisaliati Huꞌmamofitoga komopaꞌani emite neminana bo lugaꞌamagi hiti Koniliasihi nonuga moneka buto tiꞌohuta yabe. 13 Ya hunogo koyapaꞌi Koniliasihi nonuga agelouba tiloto ma luto kaga mone ma luto lu emiꞌehina: Kai koko panaka Yopa hepatoga enoho lifitogo bo moneꞌmofihi giꞌa Simoni Pita yabe luto sa huto leꞌmete alabe. Yana agelomofihi kagaꞌa Koniliasiu lu nimiꞌehina yabe. 14 Ai mono kaga lu lepilenogo yaꞌmana kagalo kaika hiti lalamehaka hiti kehelilete Huꞌmamofitoga komopatini emilabe, agelouba ya luto lu emiꞌehina. 15 To nani kaga hapi fito lu noepugo koyapaꞌi lalitoga huto huꞌehina suhi luto Sikalafuꞌuba enalitoga limiꞌehina. 16 Ya higo koyapaꞌi Sipi Botiuba lu limiꞌehina kagalo nekesa i hokolo huꞌehina yabe. Ai mana kaga ma luto niꞌina: Yoni nagami lafatu folo epoloꞌehina, alihi lenaliꞌi Sikalafutu folo epalalanaꞌmu suhi lenalitoga limito minalibe. 17 Lali koyapaꞌi Sipi Boti Yesu Kilisitotoga komopati molo emiꞌohunogo Huꞌmau gelo bito Sikalafuꞌi limiꞌehina yaꞌmana suhi huto fegutoga bonaꞌi moneꞌamagi aitoga komopaꞌani emiꞌahago Huꞌmau ana huto gelo bito Sikalafuꞌi epiꞌehibe. Nani kiyiꞌafita nohutoꞌni Huꞌmamofihi kapoꞌa hekini lube? Ya luto Pitau lu epiꞌehina yabe. 18 Ya ligo enali Pitahi bu fi kutu nehanana heꞌmilete Huꞌmamofitoga fokehi hete gelo bite ma lite liꞌahana: Huꞌmau fegutoga bonaꞌmagi komopaꞌani i gelehe hulenogo enali hiti ana hite minoba minoba hilabe lite enegelo biꞌahana.

Yesuhi nagaꞌi Atioki hepato ho tite liliꞌna liꞌahana

19 Sitifenihi ho filiꞌahana kanaꞌaluga komopaꞌani emito mineꞌahana bonaꞌmagi enegene mane ite enahago enali tili tele hite fato fato hepato biꞌahana yabe. Lugaꞌamagi Fonisia hepato fotoꞌi nebago Saipalasi to Atioki hepatoga nebago hilete ka lamanaꞌa Yuta bonaꞌmagisigo lu epiꞌahana. 20 To Huꞌmamofitoga komopaꞌani melete minana bonaꞌi Saipalasi bo hiti to Sailini bo hiti Atioki hepatoga bite Sipi Bo Yesuhi ka lamanaꞌa fegutoga bonaꞌi hiti enalitoga lu yege hete lu epiꞌahana yabe. 21 Sipi Bomofihi amuyaꞌa enalitoga minago babu bonaꞌi lugaꞌa ana kaga kehelite komopaꞌani i gelehe hite Sipi Bomofihi megeꞌi meleꞌahana yabe.

22 Yaꞌmana kagauba Yelusale hepato Yesuhi nehanalo henetigo analoti Banabasihi ho lifigo Atioki hepatoga buꞌehina yabe. 23 Banabasiu ana hepato buto henetiloto Huꞌmamofihi boanaꞌa bati hite nehago bu enogoloto gelo sipi biloto bati hite nehanagi ana suhi lite fulunaguti koguna ite asaga komopatini Sipi Bomofitoga emite mino mana hilo luto enogoꞌna biꞌehina yabe. 24 Banabasiu ai hetofa bo minoto komopaꞌa Huꞌmamofitogago emito minago Sikalafuꞌuba aitoga bai tago minoꞌehina. Ya higo babu boanaꞌi komopaꞌani i gelehe hite Sipi Bomofihi nagaꞌa hiti ikelete moneka mineꞌahana yabe.

25 To alihi Banabasiu Solihi sa sa huto Tasasi buꞌehina. 26 Ya huto Solihi bu goloto Atioki akuꞌi leꞌmoto oꞌehina. Ya hilete ana hepato kufu moneꞌa mino baga ite Yesuhi nagaꞌa eneleꞌmo nupa hite sipi lugaꞌa ka manaꞌa enelepiꞌahaꞌina yabe. Aposolo bomagi Atioki hepato yataꞌa yupahi Kilisiteni enigi liꞌahana yabe.

27 Yaꞌmana kanaꞌalo Yelusale hepatoti kaga lu yege holata bo Atioki limiꞌahana yabe. 28 Ya hana bomagihi folagahaꞌanigu bo mone buꞌehina giꞌa Agabasi. Ai Sikalafuꞌmofihi amuyaꞌalo ho tiloto asaga melugu noseꞌna fenene hilinagi hepato hepato kauꞌna halanaꞌmu yabe luto lu huto huꞌehina. Ya luꞌehinalo alihi Kolotiasiu kibina bo minana kanaꞌalo yaꞌmana kauꞌna heꞌahana yabe. 29 Ya hago aposolo bomagi Yesutoga komopaꞌani emite minana enalaluꞌanigi Yutia kegiꞌa nehanamagihi eneheꞌmalune lite kaga lu keheliꞌahana. Ya hilete Yesutoga komopaꞌani emite minanamagi efahi gaꞌi legete li nupa hilete guna ite lugaꞌa enaliꞌani nemelete luga kegiꞌa enalitoga meleꞌahana. 30 Ya hilete Banabasinogo Solinogo ana efa etimigo Atioki lite bite mono olopa bonaꞌi epiꞌahaꞌina yabe.

12

Helotiu Yemesihi ho nofilito Pitahi nagalugu leꞌmo moloꞌehina

1 Yaꞌmana kanaꞌalo Helotiu gihiti bouba hapi fito Yesutoga komopaꞌani emina bonaꞌi enegene mane ito enohoto enagabu giseꞌna li huto hu epoloꞌehina yabe. 2 To ai Yonihi gonaꞌa Yemesihi kosa emitatu i gitigigo filiꞌehina yabe. 3 Ya hinanalo Yuta bonaꞌmagi be gelete enegelo sipi bigo Helotiu bu goloto Pitahi nagalugu leꞌmo moloꞌehina. Yisiti komopaꞌagu meniꞌina Beleti Nelata nehana kanaꞌagu Helotiu yaꞌmanana li huto huꞌehina yabe. 4 Helotiu Pitahi yato lito naga nonugu leꞌmo moloꞌehina. Ya huloto loegi loegi gimi bomagihi kaba hi etela hi etela hilabe enali enayanugu heꞌmitoꞌehina yabe. Pasa noseꞌna kanaꞌa su holenogo alihi Yuta bonaꞌi enali enubulo leꞌmoto bilube luto Heloti keheliꞌehina. 5 Ya higo Pitau nagalugu nohigo gimi bomagi kaba hiꞌahana. Yaꞌmu lite enali Yesuhi komopaꞌani emite minana bonaꞌmagi Huꞌmau heꞌmalibe lite amuya melete nunumu hi eteꞌahana yabe.

Agelouba Pitahi nagaluguti leꞌmo gulu hoꞌehina

6 To Helotiu yagoꞌa yabe luto Pitahi Yuta bona enubulo leꞌmo ho tilubeꞌmu huꞌehina foluguꞌi gimi bo loemaleꞌi folagahaꞌatitigu Pitau koꞌehina. To enali sipi seni nagatu gilo gite yato gite hite heꞌmi etelete foluguꞌi kaba gimi gilata nehana bomagi kasito gimi gite mineꞌahana yabe. 7 Ya hago ana foluguꞌi agelo bo moneuba Pitau nohina naga nohi hasagu huto higo fana mehaꞌauba i besalo baga iꞌehina. Ya huloto ana agelouba Pitahi giꞌnaꞌalo leꞌmo kule kule huto leꞌmo ho tiloto lu emiꞌehina: Kai meleꞌisi ho tibo. Ya noligo anaꞌasilo gi yato giꞌahana seni nagaꞌi gulu hoto melugu limo iꞌehina yabe. 8 Ya higo agelouba ma luto lu emiꞌehina: Gilimika noito kigigusagu suka bibo. Pitau agelouba lina suhi huꞌehina. Ya nohigo yatama guketeka i besoga bibe huloto nemegeꞌi moloto obo. 9 Ya ligo Pitau yaꞌmana hasaguti heꞌmito agelo megeꞌi lifito buꞌehina ya huꞌehina agelouba maꞌnaka luto yaꞌmana nohu netabe luto mekeheliꞌehina faꞌmene bamuꞌi bu nogobe luto ekesa keheliꞌehina. 10 Etali kapo melete nebaꞌigo yataꞌa gimi bo lugaꞌa kaba hiꞌahananamagihi enebe ligite bite to yalo kaba hiꞌahana mone lugaꞌamagihi enebe ligite bite to kasihi sipi kafe giꞌahanalo henetiꞌahaꞌina. Ya hilete ete naga noho gegisalo haka uleꞌale hite aeonitu he meleꞌahanalo neaꞌigo ana haka aiꞌi i hokolo higo tauni kapo giyaka lite biꞌahaꞌina hepaꞌi folaganugu kapo melete nebite agelouba Pitahi heꞌmi etoloto i fenene huꞌehina.

11 Ya higo Pitahi huto hu etananalo ekesa i hokolo huꞌehina. Ya higo ma luto keheliꞌehina: Maꞌnaka luto Sipi Bouba ageloꞌa ho lifigo oto Helotiu amuya malago to Yuta bonaꞌmagi hiti enali nahaluneꞌmu nehanamagi enayanuguti neleꞌmo gulu fabe.

12 Ai ya luto ekesa keheliloto Yoni Makihi itoꞌafu Maliahi nonuga buꞌehina. To enali babu bonaꞌi yaꞌmana nonuga li nupa hite nunumu hite mineꞌahana. 13 Pitau ana noto henetiloto nohi kasito begele begele nohigo koko paꞌi mone giꞌa Lotau kafe sigilubeꞌmu oꞌehina. 14 Ai Pitahi nogoꞌa keheliloto sipi gelo biloto kafe mesigise i behe huto lugaꞌa bonaꞌi nehanaga hololu luto buꞌehina. Ya huloto ma luto lu epiꞌehina: Pitau fegutoga ho tiloto nohibe. 15 Ya ligo, kai negi ka nolapihe? liꞌahana. Ai: Lusiga luto lamaꞌnaka Pitau nohibe luto amuya moloto kaga noligo enali liꞌahana: Oꞌe, ai Pitahi mehaꞌa nohilinaꞌmu yabe, liꞌahana. 16 Ya lite nehago Pitau fegutoga begele begele nohigo kafe sigite Pitahi be gelete enali topa he baga iꞌahana. 17 Ya nehago Pitau sipi kaga melilo luto yatu babeyafa huꞌehina. Ya huloto Sipi Bouba naga nonuguti leꞌmo fegutoga moloꞌehina kaga lu epiꞌehina. Lenali yaꞌma kaga lite bite Yemesi hiti lalalutigi hiti lu epi baga ilo. Ya luto lu epiloto Pitau fegutoga limito fato hepatoga buꞌehina yabe.

18 Goꞌi ligo etehi gimi bomagi topa hete Pitau hiyaga buꞌehibe lite ai lu emigo ai lu emigo hilete mekeheliꞌahana. 19 Gihiti bo Helotiu: Meleꞌisi Pitahi sa sa hilo, luto gimi bo enohose ka ligo enali bite sa sa hana bu megeꞌahana yabe. Ya hago Helotiu gimi bomagihi ka foya li epoloto lenaliꞌi lenoho fililube luto lu epiꞌehina.

Ya luto luloto alihi Helotiu Yutia meꞌi heꞌmito Sisalia kegiꞌa limito hupamone kana anaga minoꞌehina yabe.

Helotiu filiꞌehina

20 To Taiya hepatoga bonaꞌi hiti Saitoni hepatoga bonaꞌi hiti enaliꞌi Helotiu sipi enipakafa holoto italuga logo bigo nohigo enali bu galune lite li nupa hite monekolugu eꞌahana. Enali Balasitosiu kibina bomofihi nokana hepato kaba hulata bomofito yataꞌa kaga ai hiti lu bati hulototi yabe lite enalitoga leꞌmo meleꞌahana. Ya hilete yaꞌma kibina bomofihi hepaluguti noseꞌna enali hepaꞌanilo lite bago nelata nehanaꞌmu lite Helotihi yaꞌmana bonaꞌi akuꞌi eneleꞌmo fulu hubo lite aitoga yibi hiꞌahana yabe.

21 To Helotiu kana mone mololoto ana yupahi enikibina bomagi nehekalana guketeꞌa hekololoto sipi kefa hisalo mino saga huto nohuto bonaꞌi yatama kaga lu epi epiꞌehina. 22 Ya nohigo asaga bonaꞌmagi sipi kehe ite liꞌahana: Ma kaga nolina ya bonaꞌuba noligope moneꞌnamofihi mehaꞌauba Huꞌmau tegi huto nolibe. 23 Ya nelago anaꞌasilo Sipi Bomofihi ageloꞌauba Helotiu Huꞌmamofihi gi li saga huto fokehi mehanaꞌmu luto ho filigo limito koꞌehina. Ya higo ginihi ipaꞌaguti henilete gufaꞌa ne su hago filiꞌehina yabe.

24 Ya hulago akuꞌi Huꞌmamofihi kaꞌa hepato bula ola huto pulu tito hofa toꞌehina yabe. 25 To Banabasiugo Soliugo mono foya liliꞌna Yelusale neliꞌina su holago Yoni Makihi leꞌmete i behe hite eꞌahaꞌina yabe.

13

Banabasinogo Solinogo mono fayalo etoho lifiꞌahana

1 Atioki hepalugu Huꞌmamofihi kagaꞌa megeꞌi melete neminana boanaꞌmagi folagahaꞌanigu kaga lu yege holata bo lugaꞌa hiti to kaga enelepise bo hiti mineꞌahanamagi enigiꞌani Banabasi yagi Simioni fato giꞌa Nupa Bo yabe lilata hana bo yagi to Lusiu, Sailini hepato bo yagi Manaeni ai Helotihi gamanilo hofa toꞌehina bo yagi to Soliu yagi hite mineꞌahana yabe. 2 Ya hite, enali komopaꞌani Sipi Bomofitoga emite nunumu nama lite noseꞌna mo site nehago Sikalafuꞌuba oto ma luto lu epiꞌehina: Lenali Banabasinogo Solinogo eteleꞌmo ho tinogo nani lu etotoꞌohuna liliꞌnalo bilaꞌibe. 3 Ya ligo enali noseꞌna mo site minete nunumu hi etetelete enayaha babeyafa hite lusana etimilete etoho lifigo biꞌahaꞌina yabe.

Etali ka lamanaꞌa Saipalasi kegiꞌa lu yege heꞌahaꞌina

4 Sikalafuꞌuba ya huto etoho lifigo bilete etali Selusia hepato henetiꞌahaꞌina. Selusia hepatoti sipi botigu tiꞌigo ana botiuba eteleꞌmoto Saipalasi metoga hege nagamilugu tiꞌehinaga buꞌehina yabe. 5 Ya hilete etali Salamisi hepato henetite Yuta bonaꞌmagi li nupa hite minete kaga lu keheli fa keheli nehana nonugu tite Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lu epiꞌahaꞌina. To etali Yoni Makiu ana liliꞌna eteheꞌmoto lilibe lite leꞌmete biꞌahaꞌina yabe.

6 Etali asaga kegiꞌa Saipalasi metoga hege nagamilugu tiꞌehinanalo bite Pefosi hepato henetiꞌahaꞌina. Pefosi hepato nalisalo bo moneuba fato fato suhi lumofihi lumofihi li huto hulata nohina bo nohigo bu geꞌahaꞌina. Ai Yuta bo nohina kaga lu huto huto bo nohube nolibe. Ai ana bomofihi giꞌa Bayesu yabe. 7 Ana nagamilugu tiꞌehina metoga gamani bo mone minoꞌehina giꞌa Segiu Polasi ekesagu fe lina bomofihi laluꞌafu yabe. To yaꞌma gamani bouba Soliugo Banabasiugo Huꞌmamofihi kagaꞌa liꞌinogo kehelilube luto kehe i etimiꞌehina. 8 Ya hina Elimasi nalisalo bo fato fato suhi lumofihi lumofihi li huto nohigo Giliki nogoguti Elimasio lite lu gelehe hiꞌahana yaꞌma bouba etaliꞌi eteleꞌmo melugu mololata huꞌehina. Ya nohuto yaꞌma gamani bomofihi etali ka kehelito komopakagu li memolobo luto Elimasiu ya luloto ekesa biꞌehina yabe. 9 Ya nohigo Soliu mone giꞌa Polu aitoga Sikalafuꞌuba bai tolago ai ana bomofihi buluꞌi holoto lu emiꞌehina: 10 Kai Satahi panaꞌa. Batiꞌna asagaꞌi niꞌinamagihi kai fatehaꞌani yabe. Asaga faga faga hiti bati mehina suhiti kailugu babu lito bai toto niꞌibe. Kai asaga yupahi Sipi Bomofihi ka manaꞌa faga fagagu li mololata nohane. 11 Yatai Sipi Bomofihi yahaꞌauba kaitoga liminogo kubuka pisi linogo fana mehena bu megose lugaꞌa kana minalane. Ya ligo anaꞌasilo meleꞌisi Elimasihi buꞌalo nupa sopohi teginauba ifi toꞌehina. Ya higo ai yato lite kapo lepite bilana bona kumu lika tika huto sa sa huꞌehina yabe. 12 Ya higo gamani bouba anana huto hina bu goloto topa holoto Sipi Bomofihi kaga enelepinamofihi komopaꞌagu li moloꞌehina yabe.

Etali Atioki hepato Pisitia melugu mono foya liꞌahaꞌina

13 Polu yagi to bonaꞌi lugaꞌa ai hiti kapo malanamagi hiti enali Pefosi hepatogati heꞌmite sipi botigu tilete Pega hepato Pamifilia kegiꞌa biꞌahana. Ya nehago Yoni Makiu heꞌmi etoto to Yelusale hepatoga i behe huto buꞌehina yabe. 14 Enali Pega hepaꞌi heꞌmilete kapo melete Atioki hepato Pisitia kegiꞌa biꞌahana. Ya hilete fuli yupahi kanaꞌalo Yuta bonaꞌmagi mono nonuga tite mineꞌahana. 15 Mono noto kanisole bomagi Moseu liꞌehina keya ka hiti to kaga lu huto hulata bomagi fayahi geꞌahanana hiti leka selete alihi kaga ma lite Polu hiti laluꞌagi hiti lu epiꞌahana: Nogonamu tamuꞌise, boanaꞌmagi komopaꞌani li amuya malalana kaga lite eꞌehitemo lenali lu hokolo hite lu epilanamo niꞌibe.

16 Polu ho tito yahi tiloto ma luto kaga lu epiꞌehina: Isilaeli bonaꞌni hiti to fegutoga bonaꞌi asagaꞌi Huꞌmamofitoga komopatini emite neminanamagita nani liluna kaga kehelilo. 17 Ma Isilaeli bonaꞌmagi Huꞌmaꞌanifu tatatitigi eneleꞌmo ho tiꞌehina. Enali Iyipi melugu ka bonaꞌi minete babu bonaꞌi huto hiꞌahana. Ya hago alihi Huꞌmamofihi lusi amuyaꞌauba ana meluguti eneleꞌmo fegutoga maga eꞌahana yabe. 18 Ya huloto ka melugu 40 kufu kanagu Huꞌmamofihi keta hu etanana li huto hite mineꞌahana yabe. 19 Huꞌmau nayahi mone kegiꞌa su hoto mone kegiꞌagati loemo heleko malago hepaꞌi Kena melugu enoho fu loloto ai bonaꞌa ana meꞌi epigo ana meꞌmofihi hapaꞌa lolo hite mineꞌahana yabe. 20 To enali 450 kufu ana melugu mineꞌahana.

Ya huloto alihi kagaꞌani loko hulata bo epiloto nehago ana enemegesalo kaga lu yege holata bo Samueliu huto huꞌehina. 21 To enali kibina boꞌani kaba hu epalalinaꞌmu kehe igo Solihi Kisihi panaꞌa Beyaminihi nagaluguti 40 kufu kana kaba hu epalalibe luto Huꞌmau epiꞌehina. 22 Huꞌmau Solihi leꞌmo noheꞌmito Tebitihi kibina boꞌani leꞌmo ho tiꞌehina. Ai kumu luto Huꞌmau ma luto luꞌehina: Nani Yesihi panaꞌa Tebitihi leꞌmo huto huꞌohube. Yaꞌmana bo nani nibita hina bo nohigo komopaꞌni aiꞌi noemube. Ai asaga kaꞌnimofihi megeꞌi moloto agoya hu netalibe. 23 To Huꞌmau li huto hilube luto koyapaꞌi ka moloꞌehina suhi li huto huto yaꞌmana bo Tebitihi nagaluguti bo mone huto huꞌehina Yesu yabe. Ai koyapaꞌi Huꞌmau kaga moloꞌehinamoꞌmu yaꞌmana bouba asaga Isilaeli bonaꞌi eneleꞌmo enubuto bilina bo nohibe luto epiꞌehina. 24 To Yesu huto mehuꞌehigo Yoniu yataꞌa Isilaeli boanaꞌi foipanatini heꞌmilo luto komopatini i gelehe hite mono nagami falalo luto kaga lu yege hoꞌehina. 25 Yoniu liliꞌnaꞌa su halubeꞌmu nohuto ma luto enoloka hoꞌehina: Nani kumu kuyuꞌafu nohibe lite nekehelibe? Lenali geba hite nehana bomo nani menohube. Ya huꞌehina lenali kehelilo. Ai alihi nemegeꞌi noana bomofihi nani gigusagu suꞌa kisi heꞌmi etalunaꞌa huto bati mehuna bo nohube luto Yoniu ya luꞌehina yabe.

26 Abalahahi tataꞌagita to ma fegutoga bonaꞌi hiti Huꞌmamofihi agoya hu emilata nehanamagita nalaluꞌnigitase. Huꞌmamofihi kagaꞌauba laliꞌi leleꞌmo lubuto bilibe luꞌehinana alimiꞌehibe. 27 Enali Yelusale bonaꞌmagi hiti kaba bonaꞌamagi hiti Yesu ai leleꞌmo lubuto bilina bo nohibe lite mekehelila to kaga lu yege holata bomagi asaga fuli yupahi leka selata hana kaga hiti keheliya meiꞌahana yabe. Enali Yesuhi faga lite fisa inauba kaga lu yege hose bonaꞌmofihi kagaꞌaniuba pa soꞌehina yabe. 28 Enali anaꞌina mone Yesu li sibina huꞌehilinaꞌmu aiꞌi halune lite sa sa hana bu megelete gamani bo Pailatihi faꞌmene ho filibo lite kehe iꞌahana. 29 To mono kagu ai kumu luꞌehinamofihi enali asagaꞌna li huto hi etelago Yesuhi bonaꞌmagi malipu yafaloti leꞌmo lago limite muligu heꞌmi eteꞌahana yabe. 30 Ya hana Huꞌmau filiꞌehinagati akuꞌi leꞌmo ho tiꞌehina yabe. 31 Enali Yesuhi megeꞌi melete Galili kegiꞌati Yelusale kegiꞌa bula ola hiꞌahanamagi babu yupahi bu geꞌahana yabe. Ya hiꞌahanamagi yatai Isilaeli bonatoga yaꞌma Yesu kumu lu yege nehabe. 32-33 Yaꞌmu luto lali yatai lenalitoga ka lamanaꞌa ma luto lu epilune luto noone. Yaꞌmanana koyapaꞌi Huꞌmau tatatigi epilube luꞌehinana yatai lali pananaꞌanimagita alimiꞌehibe. Mono nama buku kupaꞌagu 2 enali keyeꞌahana Yesuhi leꞌmo ho tilibe luto mono kagu ma luto niꞌibe:

Kai nani panaꞌni nohane.

Yataiꞌisi kai afokafita lolo huꞌohube.

34 To Huꞌmau filiꞌehinagati leꞌmo ho tiꞌehinaꞌmu aku akuꞌi tugumaꞌi mebilibe luto ma luto luꞌehina:

Koyapasana Tebititoga kaga moloꞌohunaꞌa huto

nani hetofa lusa manaꞌa kimilunaꞌmu yabe.

35 Ana suhi luto mono nama buku mone hepagu ma luto luꞌehina:

Kai panaka manaꞌa heꞌmi etetogo

tuguma mebilibe.

36 To Tebitiu Huꞌmamofihi megeꞌi moloto liliꞌna lito boanaꞌmagi folagahaꞌanigu melugu minoꞌehinamo akeheliꞌohuna. Ya huloto alihi filigo tatatigi kene keli belehaꞌalo keli ho etago tuguma biꞌehina yabe. 37 Ya huꞌehina Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bomofihi gufaꞌa tuguma mebiꞌehina yabe. 38 Ya huꞌehinagi nalaluꞌnigita lenali keheli bati hilo. Lenalitoga kaga ma luto lu yege nohone. Yaꞌmana bouba ai asaga foipatini li heꞌmi su holoto leneleꞌmo lenubuto biꞌehibe. 39 Mosehi keya kaꞌauba leneleꞌmo lenubuto bito foipatini li heꞌmito bebe sana bonaꞌi yabe luto lenigi mehalinaꞌmu yabe. Ya huꞌehina yaꞌma bomofitoga komopaꞌani emite minalanamagi asaga foipanaꞌani li heꞌmi epoloto eneleꞌmo enubuto biloto bebe sana bonaꞌi yabe luto enigi moloꞌehibe. 40 Ya huꞌehinagi lenali kaba hu bati hilo. Koyapaꞌi kaga lu huto huto hulata bomagi ka mone ma lite liꞌahanauba lenalitoga o lalibe:

41 Lenali enemegeka lilata bonaꞌi

lenali topa hete

gili gili hilete fililo.

Nani lenali kanalo liliꞌna mone nolube.

To bo moneuba

yaꞌmana kaga lu hokolo hilina

lenali ai kaꞌa keheli meemilanaꞌmu yabe.

42 Ya lu epito Polugo Banabasiugo li gehesa hilata nonugati heꞌmite fegutoga limiluꞌibeꞌmu nehaꞌigo boanaꞌmagi mone fuli yupapogu kanagu aku kaga moneꞌa hiti ete lu limilaꞌibe lite lu eteteꞌahana yabe. 43 To li gehesa hite nehana bonaꞌi bila ela nehago Yuta bonaꞌi lugaꞌa hiti to fegutoga bonaꞌi Yuta bonaꞌmagihi mono ka keheliꞌahana lugaꞌa hiti Polunogo Banabasinogo etemegeꞌi lifite biꞌahana yabe. Ya nehago etali kaga lu epite eneleꞌmo amuya melete Huꞌmau leneheꞌmenogo ai yanugu minalo lite liꞌahaꞌina yabe.

44 Mone fuli kanagu silaga bonaꞌi taunigati Sipi Bomofihi kagaꞌa kehelilune lite li gehesa hiꞌahana. 45 Ya hago Yuta bonaꞌmagi babu boanaꞌi li gehesa hana bu gelete siko hilete enipakafa heꞌahana. Ya hilete Polu kaga nolina kagaꞌa li sibi hite fagalo bo nohatagi kaga meluse analo heꞌmibo lite bunepa iꞌahana. 46 Ya nelago Polugo Banabasiugo uleꞌale hilete ma lite kaga liꞌahaꞌina: Maꞌnaka luto lenali Yuta bonaꞌmagita Huꞌmamofihi kaꞌa kohe toto lu nolepuꞌibe. Ya huꞌina lenali Huꞌmamofihi kaꞌa keheli heꞌminana to lenali minoba minoba hepaꞌmofihi nasanaꞌmu melebesibe lite lago leꞌali heꞌmi lepoloto fegutoga bonatoga nobuꞌibe. 47 Sipi Botiuba kaga ma luto moloꞌehinamoya laliꞌi limiꞌehina:

Fegutoga bonaꞌmagitoga

fana toseꞌna keleꞌmo ho tiꞌohube.

Melugu bonaꞌi yege yegeꞌi nehanamagihi

eneleꞌmo enubuto bilane luto

kapo li hokolo huse bo

keleꞌmo ho tube.

48 Ya noligo enali fegutoga bonaꞌmagi kehelilete enegelo bilete Sipi Bomofihi kaꞌalo fokehi heꞌahana. To asaga bonaꞌi minoba minoba hepatoga bilabe luto Huꞌmau elesa moloꞌehinamagi aitoga komopaꞌani emiꞌahana yabe.

49 To Sipi Bomofihi kagaꞌa yaꞌmana kegiꞌa tili tele huto bula ola huꞌehina. 50 To Yuta bonaꞌmagi fegutoga anaꞌi enikibinamagi Huꞌmamofihi ka kehelilata nehana hiti to hepalugu olopa bonaꞌi hiti enekesa li baga ilete Polunogo Banabasinogo enegene mane hite eteleꞌmo hepaꞌaniguti fegutoga meleꞌahana. 51 Ya hago etali etigigusagu suꞌatiti kisite mumusopa i tili hilete Ikoniu hepatoga biꞌahaꞌina. 52 Ya haꞌigo Atioki hepalugu Yesuhi megeꞌi meleꞌahanamagitoga Sikalafuꞌmofihi amuyaꞌauba enalitoga bai tago enegelo sipi biꞌahana yabe.

14

Etali Ikoniu hepalugu mono foya liꞌahaꞌina

1 To Ikoniu hepato etali ana suhi akuꞌi hiꞌahaꞌina. Polugo Banabasiugo Yuta bonaꞌmagi li gehesa hilata nehana nonugu tilete ka lu yege heꞌahaꞌina. Etali kaga amuyaꞌa hiti leꞌmo bati hite lu epiꞌigo yege yege Yuta bonaꞌi hiti to fegutoga bonaꞌmagi hiti ana kaga komopaꞌani lu meleꞌahana. 2 To ya hana Yuta bonaꞌmagi ana kaga komopaꞌanigu li memolose minanamagi fegutoga bonaꞌi lugaꞌa faga lu nelepibe lite enalitoga eneleꞌmo melelete Yesutoga komopaꞌani emite minana bonaꞌi enipakafa hete faga faga nelabe lite ka epekiꞌahana. 3 Polugo Banabasiugo yatama kanaꞌa Ikoniu hepato nehite amuya melete Sipi Bomofihi kaꞌa lu yege heꞌahaꞌina. Ya haꞌigo Sipi Bouba babeyafana lumofihi lumofihi fato fatoꞌi topa hose nasana hiti li etayato higo li huto hiꞌahaꞌina. To yaꞌmananauba ai fulu kagaꞌa lamanaꞌa niꞌibe luto boanaꞌi enelepilibe luto yabe. 4 To yaꞌma hepato boanaꞌi loko hilete lugaꞌamagi Yuta bonaꞌmagi hiti komopaꞌani monetoga melete minago to lugaꞌa bonaꞌi Polunogo Banabasinogo etalitoga melete komopaꞌani monetoga melete mineꞌahana yabe.

5 Yaꞌmu lite fegutoga bonaꞌi hiti to Yuta bonaꞌi hiti kaba boꞌani hiti mino kelele lilete Polunogo Banabasinogo eteleꞌmo sibina huloto efa kosatu i fililune lite lu keheliꞌahana. 6 Ya lite lana kaga etali akehelilete ana hepaꞌi heꞌmite koli hite i minigite bite Likonia kegiꞌa loe tauni Lisitala hepaꞌi hiti to Tebe hepaꞌi asaga lagaso meso hepaꞌi ana loe tauni lebato niꞌinalo bula ola hite mineꞌahaꞌina. 7 To etali yaꞌmana hepatoga ka lamanaꞌa lu yege hete mineꞌahaꞌina yabe.

Etali Lisitala mono foya liꞌahaꞌina

8 Lisitala hepalugu bo mone gigusa luga luga sibina loto filiꞌehina itoꞌafu ketoꞌehigo kapo memolose minolata huꞌehina. 9 Yaꞌma bouba Polu lina kagaꞌa kehelito minoꞌehina. Ya higo Polu ana bo bu go bati huꞌehina kagaꞌa komopaꞌagu li moloꞌehigo gigusaꞌa leꞌmo bati hilube luto keheliꞌehina. 10 Ya huloto Polu ana bomofihi kehe napa ito lu emiꞌehina: Kigigusaka fi su toto ho ti fefe lubo. Ya luto ligo anaꞌasilo ana bouba gigusaꞌa bati higo ho tiloto leke hoto moneꞌa kapo moloꞌehina. 11 To ya higo babu boanaꞌmagi Polu li huto huꞌehinana bu gelete enali Likonia nogoꞌaniguti sipi kehe ilago bila ela hite ma lite liꞌahana: Kilihe bonaꞌmo suhi hite lolo hite yatai lalitoga limiꞌahaꞌibe. 12 Ya lite kehe ilete Banabasihi Yeusio lite gi meleꞌahana. To Polu kaga lulata bo nohibe lite giꞌa Hemesio lite meleꞌahana. 13 Yaꞌma Yeusihi nohaꞌa tauni beletoga niꞌigo ana mamufa gilata bouba bulumaka yaga boꞌa hiti to bilasiꞌa lose toseꞌi hiti lito tauni kasito oꞌehina. Ya higo ai hiti to babu boanaꞌi hiti kuguhi ge etimiluneꞌmu hiꞌahana. 14 Ya hiluneꞌmu nehago Banabasiugo Polugo ana kaga kehelilete guketeꞌatiti hegege nehite etali ana boanaꞌmagi folagahaꞌanigu hololu lite bite ma lite kehe iꞌahaꞌina. 15 Lenali ma bonaꞌi henabe lite yaꞌma suhi li huto hiluneꞌmu nehabe? Lenali hana suhi huto bonaꞌmo nohuꞌibe. Leꞌali faꞌmene bo nohuꞌibe. Leꞌali ka lamanaꞌa lenalitoga lu yege haluꞌibeꞌmu oꞌohuꞌibe. Yaꞌma kaga lamanaꞌauba komopatini i gelehe hinogo foipa faipa hapatini heꞌmilete minoba minoba bo Huꞌmamofitogago komopatini emilo. Yaꞌma bo Huꞌmau ai kokuluma hiti meꞌi hiti hege nagamiꞌi hiti to asagaꞌna nose menoseꞌmofihi anagu niꞌinamofihi lolo huꞌehina. 16 To maꞌnaka luto koyapaꞌi Huꞌmau asaga boanaꞌi enemehaꞌanilo heꞌmi epalago bila ela hite fato fatoꞌi mineꞌahana. 17 Ya huloto bonaꞌmagi nani kumu kehelilabe luto fala kito meminoꞌehina. Ai asaga yupahi lalitoga bati suhi hu letoto ai kokulumalugu nohuto lenalitoga koꞌi lepigo kanaꞌamu kanaꞌamu foyatinigu maya hu mololata nohibe. Ai asaga noseꞌna lepigo nelete lenugufagu laga higo lenegelo bilata nehabe, luto Polu ya luto lu epiꞌehina. 18 Polugo Banabasiugo etali yaꞌma kaga laꞌina babu boanaꞌmagi mekehelise kuguhi go etimiluneꞌmu amuya meleꞌahana yabe.

19 Ya nehago Atioki hepatoti Pisitia kegiꞌati to Ikoniu hepatogati hiti Yuta bonaꞌi lugaꞌa ete babu boanaꞌi kaga lu epigo enalitoga melelago Poluhi efa kosatu i fililete kefefe hite yaꞌma nohi hepatogati fegutoga afiliꞌehibe lite leꞌmo heꞌmiꞌahana yabe. 20 Ya hago Yesuhi kagaꞌa kehelise bonaꞌmagi Poluhi bite leꞌmo bego hago ai ho tiloto tauniga yaꞌma akuꞌi tiꞌehina. Etekaꞌa aiꞌa hiti Banabasi hiti Tebe hepato biꞌahaꞌina yabe.

Etali Silia kegiꞌa Atioki i behe hite biꞌahaꞌina

21 Polugo Banabasiugo ka lamanaꞌa Tebe hepatoga lu yege haꞌigo babu bonaꞌi lugaꞌamagi etali kaga keheli bati hilete etemegeꞌi meleꞌahana. Ya hilete i behe hite Lisitala hepato bilete yaloti Ikoniu to yaloti Atioki hepato Pisitia kegiꞌa biꞌahaꞌina. 22 Ya hilete etali Yesuhi kagaꞌa kehelise bonaꞌmagihi amuya melete mono ka lu epiba epiba hite li pili kalo lite lu epiꞌahaꞌina. Ketana babu luto yataꞌa kofito bulototi alihi Huꞌmamofihi kapoꞌagu tilune lite Polugo Banabasiugo lu epiꞌahaꞌina yabe. 23 To asaga Yesuhi kagaꞌa kehelise bonaꞌmagi folagahaꞌaniguti kaba boꞌani mone eneleꞌmo ho tila ho tila hiꞌahaꞌina. Etali noseꞌna mo site minete nunumu hu epelete Sipi Bomofitoga komopaꞌani molo emite minanamofihi yanugu eneleꞌmo moloꞌehina yabe.

24 To etali Pisitia kegiꞌa tite bumofaꞌna hi su helete alihi Pamifilia hepato henetiꞌahaꞌina. 25 Etali Pega hepatoga ka lamanaꞌa lu yege helete yaloti heꞌmite Atalia hepalugu limiꞌahaꞌina yabe. 26 To Atalia hepatoti botigu tiꞌigo botiuba eteleꞌmoto Atioki buꞌehina. Koyapaꞌi yaꞌma hepatoti Yesuhi kagaꞌa kehelise bonaꞌmagi Huꞌmamofihi kaba hu etototo amuya etiminogo mono foya lilaꞌibe lite ai yanugu eteleꞌmo meleꞌahana. To etali ana mono foya li baga ilete i behe hite akuꞌi ana hepato eꞌahaꞌina yabe.

27 Etali Atioki hepalugu nehetilete Yesutoga komopaꞌani melete neminana bonaꞌi kehe i nupa hilete Huꞌmau etaliꞌi kaba hu etotoꞌehina hiti to fegutoga bonaꞌmagi kapoꞌani li hokolo higo enali hiti ana hite aitoga komopaꞌani meleꞌahanamofihi kagaꞌa lu epiꞌahaꞌina yabe. 28 Ya hilete etali ana Yesuhi kaga kehelise bonaꞌi hiti babu kana anaga mineꞌahaꞌina yabe.

15

Yelusale hepalugu li nupa hite tutumaꞌi meleꞌahana

1 Bonaꞌi lugaꞌamagi Yutia kegiꞌati ete Atioki henetilete Yesuhi kagaꞌa kehelise bonaꞌa kaga ma lite enelepiꞌahana: Lenali Mosehi keya ka luꞌehinaꞌa hite megeꞌi melete lenugufa laga mehilana lenugufatini li lenubuto mebilanaꞌmu yabe, lite yaꞌma kagaꞌani lu epite hapi fiꞌahana. 2 Ya hago etali Polugo Banabasiugo etubufaluga ya hananaꞌmu lite logo bigo ana bonaꞌi hiti kenasabo bite enogolagagu fibu fibu hiꞌahana. Ya hilete enali Polunogo Banabasinogo hiti to lugaꞌa bonaꞌi etalitoga malana hiti Yelusale hepato tite aposolo bonaꞌi hiti to olopa bonaꞌi hiti nehanalo kaga lu bebe salabe lite enoho lifiꞌahana yabe.

3 Yesuhi kaga kehelise bonaꞌmagi ana hepatogati enoho lifigo enali Fonisia kegiꞌa bite to Samalia kegiꞌa bilete liꞌahana: Fegutoga bonaꞌmagi Huꞌmamofitoga komopaꞌani emiꞌahanamofihi kaga lu epiꞌahana. Enalaluꞌanigi yaꞌma kaga kehelilete enegelo sipi biꞌahana yabe. 4 To enali Yelusale hepato henetigo Yesuhi kaga kehelise bonaꞌmagi hite aposolo bonaꞌi hiti to olopa bonaꞌmagi etebe tigiꞌahana. Ya hago etalitoga Huꞌmau etotoꞌehinamofihi hapa hapaꞌa lu epiꞌahaꞌina yabe. 5 To Felosi nagaꞌi moneꞌamagi Yesuhi agoya hu emilata enali ho tite ma lite liꞌahana: Yaꞌma fegutoga bonaꞌi enali enugufaꞌani laga hilenogo Mosehi keya kaꞌa lu epinogo megeꞌi malalabe lite liꞌahana yabe.

6 Yaꞌmana ya lite lago aposolo bonaꞌi hiti to olopa bonaꞌi hiti ana kagamofihi keheli keheli hilete lu monetoga malalune lite li nupa hiꞌahana. 7 Enali kenasabo bite kaga lumupa ilago Pitau ho tiloto ma luto luꞌehina: Nalaluꞌnigitase. Koyapa kanagu naniꞌi fegutoga bonaꞌmagitoga ka lamanaꞌa lu yege ho epilenogo enali ana kaga kehelite li komopaꞌanigu malalabe luto Huꞌmau lenali folagahatiniguti neleꞌmo ho tiꞌehina lenali keheliya iꞌahabe. 8 Huꞌmau asaga bonaꞌmagi komopaꞌani bu go fulu tito bu nogana bouba ai komopaꞌani bu gana bati huꞌehigo Sikalafuꞌi laliꞌi limiꞌehina suhi luto enaliꞌi epiꞌehibe. 9 Ai laliꞌi fato suhi nohu letoto enaliꞌi mone fato suhi mehu epoloꞌehibe. Enali komopaꞌani aitoga emigo ya hanalo nonaꞌa foipanaꞌani li heꞌmi epoloꞌehibe. 10 Ya huꞌehinaya lenali yatai hena hibe lite Huꞌmamofihi fi taga hi etaluneꞌmu nehabe? Lenali Huꞌmamofihi megeꞌi malaluneꞌmu nehana bonaꞌi ketana enemegesagu ligo mefi epalalo. Koyapaꞌi tatatigi hiti to laliti hiti ana ketana kofito mebilutaꞌa huꞌohuta yabe. 11 Ya huꞌehina lali ma luto komopati emilata nohune: Yaꞌmana bonaꞌi foipanaꞌani li heꞌmi epoloto aiꞌaloto eneleꞌmo moloꞌehinaꞌa huto Sipi Bo Yesu laliꞌi ginaga fi limiꞌehinaꞌmu luto Huꞌmau akuꞌi leleꞌmoꞌehibe luto Pitau luꞌehina yabe.

12 Pitau ya luto kaga lulago asaga bonaꞌi li gehesa hite nehanamagi kagaꞌani legeꞌnete legeso hiꞌahana. Ya hilete Polugo Banabasiugo laꞌina kagalo enekesa meleꞌahana. To ya hago etali etayato Huꞌmau babeyafana fato fatoꞌi yaꞌma topa hose nasanamofihi fegutoga bonaꞌmagi folagahaꞌanigu li huto huꞌehina kaga lu epiꞌahaꞌina yabe. 13 Etali kaꞌatiti ali su helaꞌigo Yemesiu ho tito luꞌehina: Nani liluna kaga kehelilo, nalaluꞌnigita. 14 Huꞌmau yataꞌa yupahi fegutoga limito enali folagahaꞌaniguti aiꞌa bona lugaꞌa eneleꞌmoꞌehinamofihi kagaꞌa Simoniu alu lepiꞌehibe. 15 To kaga lu yege holata bomagihi kaꞌaniuba yaꞌmananalo moneko ka pa nosabe. Yaꞌma mono bukugu fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe:

16 Sipi Bouba ma luto luꞌehina:

Nani alihi i behe huto

olotoꞌni Tebitihi nohaꞌa

i tele bito limito koꞌehina

nani akuꞌi gi kosaba hilube.

To feꞌnohaꞌa yaꞌmana

nonuguti tuguma biꞌehilina

nani yuhufana li malalube.

17 Ya huꞌehinogo

fato fato bonaꞌi asagaꞌmagi

Sipi Bomofihi sa sa hilabe.

Asaga bonaꞌi noto noto nehanamagihi

naniꞌni bonaꞌni yabe luto

elesa moloꞌohube.

18 Yaꞌmana kaga koyapaꞌi

Sipi Bouba aiꞌa lu hokolo huꞌehina kaga

yatai hiti aiꞌa nolibe.

19 Ya huꞌehina naniꞌni ma luto nokehelube. Enali fegutoga bonaꞌmagi komopaꞌani i behe hite Huꞌmau megeꞌi nemelenogomo lali kapoꞌani hekini loto ketana ligo mefi epalalune, Yemesiu ya luto noluto yabe. 20 Lali enalitoga fayahi goloto ma luto lu epilune: Fato fatoꞌna enemehaꞌamagihi kuguhi go nepilana noseꞌna yaꞌma kolo tana noseꞌna niꞌinagi menalata. To enali bo alobo gulu hete ai heꞌmi etenogo ai heꞌmi etenogo mehilabe. Enali yagakafa lubahaꞌani nagatu gi polo hago golahubago huꞌehilina menalabe. 21 To asaga nohi

hepato bo mone minola minola hiꞌehite asaga fuli kanagu Yuta bonaꞌi li gehesa hite kaga lu keheli fa keheli nehana nonugu Mosehi keya kaꞌa leka so epilata to ana kaꞌa lu yege holata asaga nohi hepato nehanamoya lali yaꞌma akeheliꞌohune luto Yemesiu luꞌehina yabe.

Fegutoga bonaꞌi Yesuhi kagaꞌa keheliseꞌnaꞌa enalitoga fayahi meleꞌahana

22 To aposolo bonaꞌi hiti to olopa bonaꞌi hiti asaga mono bonaꞌi hiti kaga lu monetoga melelete enali bo lugaꞌa folagahaꞌaniguti eneleꞌmo ho tinogo Atioki hepato Polunogo Banabasinogo hiti enoho lifinogo bilabe lite keheliꞌahana. Ya hilete enali Yutasihi fato giꞌa Basabasiu yabe lite gi helata nehana bo hiti to Silasi hiti eteleꞌmo ho tiꞌahana. Yaꞌmana bole asaga bonaꞌmagi bati bo nehaꞌibe lite lilata nehana bole yabe.

23 Enali fayahi mone ma lite gete etali etayanugu meleꞌahana: Lali aposolo bonaꞌi hiti to olopa bonaꞌi hiti lenalalutinigita fegutoga bonaꞌi Atioki hepato hiti Silia hepato hiti to Silisia hepato hiti neminanamagita lenalitoga bati hite nehafihe luto fayahi nogo lepolone. 24 Bo lugaꞌa lali folagahatiguti lenalitoga bite kaga fato fatoꞌi lu lepigo lenaliꞌi keta lepesiꞌehina lali akeheliꞌohune. To lali yaꞌma kaga bite lu epilo luto enoho melifiꞌohune. 25 Yaꞌmu luto lali kaga lu monetoga mololototi folagahatiguti lalalutileꞌi loemo eteleꞌmo ho tiloto lenalitoga kaga lite bilaꞌibe luto Polunogo Banabasinogo lebesina bole lalalutigihi hiti moneka enoho lufunogo baꞌibe. 26 Etali Sipi Boti Yesu Kilisitohi foya koli mehise lite nebaꞌigo filiseꞌna li etugufalo babu yupahi meleꞌahaꞌina yabe. 27 Yaꞌmu luto loe bole Yutasinogo Silasinogo etoho lufune. Ya hutagi etaliꞌatiti etabagaguti yaꞌmana kaga lu lepilaꞌibe. 28 Sikalafuꞌuba lali hiti moneka nohigo kaga yaꞌma luto luꞌohune. Lali ketana fatoꞌi akuꞌi mone melepilune. Lenali yaꞌma suhisigo hilo. 29 Fato fatoꞌna enemehaꞌamagihi kuguhi go nepilana noseꞌna menalo. Yaga golahi mo silo. To yagakafa bonaꞌi nagatu gipolo huꞌehilana menalo. Lenali bo alobole ai heꞌmi etenogo ai heꞌmi etenogo mehilo. Lenali silaga yaꞌmana kaga megeꞌi melete nesiꞌa mone pelesa meise minalana bati hilanaꞌmu yabe. Lenali bati hite minalo.

30 Ana fayahi epilete enoho lifigo bana bomagi Atioki hepato henetilete Huꞌmamofihi komopaꞌani emite neminana bonaꞌi eneleꞌmo nupa hilete ana fayahi epiꞌahana. 31 Ya hago enali ana bonaꞌmagi hetofa kaga fayanugu geꞌahana leka sete be gelete enugufagu laga higo enegelo biꞌahana. 32 Yutasiugo Silasiugo etali kaga lu yege holatamaleꞌi kaga yatamalo lu epite enalaluꞌanigihi koli mehilo lite eneleꞌmo amuya meleꞌahaꞌina. 33 Yutasiugo Silasiugo nesi kanaꞌasi ana hepato minelaꞌigo enalaluꞌani nehanaga akuꞌi i behe hite bilaꞌibe lite fulunaguti etoho lifiꞌahana yabe. 34 Ya hiluneꞌmu nehago Silasiu managa minalube luto keheliꞌehina.

35 Polugo Banabasiugo yaꞌma Atioki hepalugu kana moneꞌa mineꞌahaꞌina. Etali hiti to bonaꞌi lugaꞌamagi hiti kaga enelepila to Sipi Bomofihi ka lamanaꞌa lu yege hela hite mineꞌahabe.

Polugo Banabasiugo loko hiꞌahaꞌina

36 Alihi nesiꞌa kana minelete Polu Banabasihi ma luto lu emiꞌehina: Leꞌali koyapaꞌi Sipi Bomofihi kagaꞌa lu yege ho epiꞌohuꞌina bonaꞌi leꞌalalutiꞌagi nehana hepatoga buto enebe tigimofaꞌna hiluꞌibe. Ya hulototiꞌa enali bati hite nehafi to hena hite nehafi bu enagaluꞌibe. 37 Ya luto ligo Banabasiu: Yoni Makihi leꞌmo leꞌemegetoto ai bilune. 38 Ya ligo Polu: Oꞌe luto, koyapa yaꞌma panaꞌuba Pamifilia kegiꞌati heꞌmi leꞌetoloto fato kapoga buꞌehina. Leꞌali hiti moneka humofaꞌna huto liliꞌna li baga meiꞌehina panaꞌi yago leꞌali hiti mebilibe luto Polu ya luꞌehina. 39 Polugo Banabasiugo ana kagaꞌmu lite kenasabo bite etogolagagu fibu fibu hilete loko hiꞌahaꞌina. Ya hilete Banabasiu Makihi leꞌmoto Saipalasi yaꞌma hege nagamilugu tiꞌehina metoga botigu tite biꞌahaꞌina. 40 Ya nehaꞌigo Polu Silasihi leꞌmoto nobigo laluꞌagi ma lite liꞌahana: Huꞌmau kaba hu letoto leteheꞌmenogo biliyo, lite liꞌahana. 41 Polu Silia kegiꞌa hiti Silisia kegiꞌa hiti buloto Huꞌmamofitoga komopaꞌani emiꞌahana boanaꞌi kaga lu epito eneleꞌmo amuya molomo buꞌehina.

16

Polunogo Silasinogo hiti Timotiu ikoloto buꞌehina

1 Polu Tebe hepato hiti Lisitala hepato hiti henetiꞌehina. Yaꞌmana hepato Huꞌmamofitoga komopaꞌa emito nominana bo giꞌa Timoti yabe. Ai itoꞌafu Yuta aꞌuba ana huto Huꞌmamofitoga komopaꞌa emito nominana yabe. To ai afoꞌafu Giliki melugu boya. 2 Asaga Huꞌmamofihi nagaꞌamagi Lisitala hepalugu hiti to Ikoniu hepalugu hiti Timoti kumu hetofa panaꞌi yabe lite fokehi lilata nehana panaꞌi yabe liꞌahana. 3 Polu Timotihi leꞌmoto bilubeꞌmu gufaꞌa laga hu etoꞌehina. Henaꞌmugope yaꞌma panaꞌmofihi afoꞌafu Giliki bo minoꞌehinaꞌmu luto Yuta bonaꞌi ana hepatoga nehanamagi fegutoga panaꞌi nohibe lite akeheliꞌahanaꞌmu yabe. 4 Enali kapo melete tauniga nebite koyapaꞌi Yelusale hepatoti olopa bonaꞌmagi hiti aposolo bomagi hiti lu epiꞌahana kaga Huꞌmamofitoga komopaꞌani meleꞌahana bonaꞌi lu epime lu epime nebite yaꞌmana kaga lenali megeꞌi melete minalo lite lu epiꞌahana yabe. 5 Ya hilago Huꞌmamofihi boanaꞌmagi aitoga amuya melete uleꞌale hite komopaꞌani emite neminago lugaꞌa bonaꞌi ete enalitoga ikele ikele hago asaga yupahi babu bonaꞌi huto hiꞌahana yabe.

Polu bamulugu Masetonia melugu bo bu goꞌehina

6 Enali Filigia kegiꞌa hiti Galesia kegiꞌa hiti folagahaꞌatigu biꞌahana. Ya hago Sikalafuꞌuba Esia kegiꞌa mono ka lu yege mehalabe luto laga hu epoloꞌehina yabe. 7 Enali Misia kegiꞌa hiti bu baga ilete Bitinia hepalugu tilune lite babeyafa hana Yesuhi Sikalafuꞌauba metilo luto kapo hekini lo epoloꞌehina. 8 Ya higo enali Misia kegiꞌa be ligite Toloasi hepatoga limiꞌahana. 9 To ana foluguꞌi Masetonia bouba ma luto kehe noigo Polu bamuꞌi bu goꞌehina: Kai hege nagamilugu igofa hoto Masetonia bonaꞌi oto leheꞌmobo. 10 Polu ya huto bamuꞌi abu golago lali meleꞌisi Masetonia biluta kapoꞌmu sa sa huꞌohuta. Henaꞌmugope Masetonia bonatoga ka lamanaꞌa lu yege halo luto Huꞌmau laliꞌi kehe noibe lutoti lu keheliꞌohuta.

Mone aꞌi Litiau komopaꞌa i gelehe huꞌehina

11 To lali Toloasiti heꞌmito boti monelugu tilenogo ana botiuba leleꞌmoto buto Samotalase aelanigu tiloto oꞌehina. To etehaꞌa leleꞌmoto Niapolisi buꞌehina yabe. 12 To lali yaꞌmana hepaꞌi heꞌmiloto Filipai hepalugu henetiꞌohuta. Ana hepaꞌmo koyapaꞌi Lomu gamaniuba minoꞌehina Masetonia kegiꞌalugu tauni yaꞌma sipinamo fato hepaꞌi be ligiꞌehina hepaꞌi yabe. Lali lugaꞌa kana yaꞌmana hepato minoꞌohuta yabe. 13 Fuli kanagu lali hepaluguti heꞌmito fegutoga limito nagami beletoga buꞌohuto yaꞌmana nagami beletoga Yuta bonaꞌmagi nunumu hilata nehilana hepaꞌi niꞌilifi luto buꞌohuta yabe. Lali melugu mino labasu bilototi analo anaꞌi li gehesa hiꞌahana kaga lu epiꞌohuta. 14 Yaꞌmana analuguti mone aꞌmofihi giꞌa Litia yabe luto nohinauba kagati keheliꞌehina. Ai Taitaila hepato aꞌuba safa guketelo bisinisi nomalana aꞌi yabe. Ai Huꞌmamofitogago agoya hu emito nominanaꞌmu luto Sipi Bouba ekesaꞌa li hokolo higo Polu lina kaga keheliya iꞌehina. 15 Ai kaga keheliya inaꞌmu luto aiꞌa hiti lalamehaꞌa hiti mono nagamiꞌi feleꞌahana yabe. Ai nagamiꞌi afololoto ma luto kaga lu limiꞌehina: Nani kumu Sipi Bomofitoga komopaka bati huto emiꞌahane lite keheliꞌehitemo nani nohaꞌniluga ete minalo. Ya luto anaꞌuba koyo koyo bito kehe inaꞌmu luto nohaꞌaluga buto minoꞌohuta yabe.

Polu Silasiugo Filipai hepalugu nagalugu mineꞌahaꞌina

16 Mone yupahi nunumu hepato nobunogo kele kele paꞌi moneꞌamofihi foipa fele komopaꞌagu nominago alihi huto hilinana ya yupahi huto hilibe luto lu huto hulata nohina paꞌuba lofo tumala huꞌehina. Yaꞌmana paꞌuba alihi huto hilinanamofihi kagaꞌa lu huto hulata hinanalo asaga yupahi efahi babu lito kaba boꞌamagihi li epilata huto nominana yabe. 17 Ai Polu hiti lali hiti lemegeꞌi lifito nobuto ma luto sipi kehe iꞌehina: Yaꞌma bo enali ifo muyagu Huꞌmamofihi koko panaꞌa nehabe. Lenali lenugufatini li lenubuto bilabe lite lu yege nehabe. 18 Babu yupahi yaꞌma paꞌuba ya lumofaꞌna higo Poluhi koseleꞌa hago i behe huto ana foipa felemofihi ma luto lu emiꞌehina: Yesu Kilisitohi giꞌalo kehe nounagi leke ho limito bufa hubo. Ya ligo ana foipa feleuba anaꞌasilo ana paꞌmofihi komopaꞌaguti meleꞌisi hele ko limiꞌehina. 19 Kaba boꞌamagi be gelete aku akuꞌi efahaꞌani lilata nehanana su hago enitaluga logo bigo Polunogo Silasinogo kefefe hite hepaꞌi folaganugu gamani bonaꞌi nehanalo eteleꞌmoto bite ho tiꞌahana. 20 Enali eteleꞌmete bite Lomu gamani bo enubulo ho tilete ma lite liꞌahana: Yaꞌmana bole Yuta bole nehaꞌibe. Etali hepati li sibina nehaꞌibe. 21 To lali Lomu bonaꞌmagita lotiuba megeꞌi memalalo luto oꞌe luꞌehina kaga etali lu epimofaꞌna nehaꞌibe. Lali Lomu bonaꞌi nohutago etali kagaꞌatiti mekehelilutaꞌmu yabe. 22 Ya lago lugaꞌa bonaꞌmagi ana hite anagu heleke melete etifisa iꞌahana. Ya hago enali Lomu gamani bomagi guketeꞌatiti toba he etetelete naga osatu etibiyigilo liꞌahana. 23 Ya lago naga osatu babu lite etibiyigilete nagaꞌi etimiꞌahana. To naga noto kasito gimi gilata bo: Kai leꞌmo huto kasito gimi bati gibo lite amuya ka li eteꞌahana. 24 Ya lite amuya kaga li etana keheliloto ana gimi kaba bouba eteleꞌmoto buto naga nohi folagahaꞌagu niꞌina hasagu eteleꞌmo fitu fo biꞌehina. Ya huloto etigi etayato nagaꞌi giloto lukesalo husoko hu etotoꞌehina yabe.

25 To foluguꞌi Polugo Silasiugo nunumu nama Huꞌmamofitoga lite mineꞌahaꞌina. Ya haꞌigo lugaꞌa bonaꞌi nagalugu minanamagi kehelite mineꞌahana yabe. 26 Ya nehaꞌigo anaꞌasilo sipi imimaꞌi liloto naga noho lukesa asagaꞌi li kule kule hu baga iꞌehina. Ya nohuto naga noho kasihi asagaꞌi meleꞌisi i hokolo hu baga noito nagalugu minana bonaꞌmagi enayanugu giꞌahana nagaꞌi asagaꞌi gulu ho baga iꞌehina. 27 Ya hulago naga kasito kaba gimi giꞌehina bouba ho tiloto asaga kasihi hokolo hu su hoꞌehigo bu goꞌehina. Ya huloto nagalugu bonaꞌmo silagaꞌi afele su heꞌahabe luto lesaꞌa gofa ligo yatama emitaꞌa li kisito aiꞌa lubahaꞌa laga hilubeꞌmu huꞌehina. 28 Ya higo Polu bu goloto sipi kehe i emito ma luto luꞌehina: Lali asagaꞌi maga nohutagi kaika kugufaka li sibina mehubo. 29 Ya ligo naga noto kaba gimi nogina bouba libi kumu kehe iloto hololu luto hasagu tiꞌehina. Ai lesaꞌa gofa ligo afoya foya iloto Polunogo Silasinogo etigigu tito koꞌehina. 30 Ya huloto Polunogo Silasinogo eteleꞌmo fegutoga mololoto ma luto etoloka hoꞌehina: Letali sipi bole, nani hena hinogoꞌni Huꞌmau neleꞌmo nubuto bilibe? 31 Ya ligo etali lu emiꞌahaꞌina: Kai Yesutoga komopaka emiletogo Huꞌmau keleꞌmo kubuto binogo ai panaꞌa lolo hilane. To kai lalamehaka hiti ana hilabe. 32 Ya lilete etali Sipi Bomofihi mono kaꞌa ai nohaꞌagu nehana bonaꞌi hiti aiꞌa hiti asagaꞌi lu epi baga iꞌahaꞌina yabe. 33 Ya haꞌigo ana foluguꞌi naga noto kasito kaba hulata bouba Polunogo Silasinogo fugepaꞌatiti bito etehepuhi loꞌehinana nagamiꞌi mukoho luto okala hu etotoꞌehina yabe. Ya huloto anaꞌasilo meleꞌisi lalamehaꞌa hiti asagaꞌi nagamiꞌi feleꞌahana yabe. 34 Alihi Polunogo Silasinogo nohaꞌaluga eteleꞌmoto tito noseꞌna etimigo neꞌahaꞌina. To aiꞌa hiti lalamehaꞌa yatai Huꞌmamofitoga komopati noemune lite enegelo gofa biꞌahana yabe.

35 Etehi goꞌi lulago Lomu gamani bomagi gimi bo enoho lifigo ete ma lite liꞌahana: Yaꞌmana bole eteleꞌmo heꞌmitogo biꞌino. 36 Ya lago naga noto kasito kaba hulata bouba ana kaga buto ma luto Poluhi lu emiꞌehina: Lomu gamani bonaꞌmagi kai hiti Silasi hiti nagaluguti gulu hete biliyo lite gimi bomagitoga kaga malago lite eꞌahana. Ya lanagi letali letipagu fulu hinogo biliyo luto lu etimiꞌehina. 37 Ya ligo Polu Lomu gamani bomagi gimi boꞌani ma luto lu epiꞌehina: Leꞌali Lomu bo nohuꞌinamo anaꞌina mone li sibina huꞌohuꞌigo legi enali faga lite asaga boanaꞌi li gehesa hite nehana enubulo faga osahi leꞌemite nagalugu leꞌeleꞌmo meleꞌahabe. To yatai enali fala kite leꞌeleꞌmo heꞌmilune nelafihe? Enali maꞌnaka lite ya mehilanaꞌmu yabe. Enaliꞌani ete enayanugati leꞌeleꞌmo fegutoga malalanaꞌmu yabe. 38 Polu ya luto ligo gimi bomagi ana kaga lite bite Lomu gamani bomagi lu epiꞌahana. To Polugo Silasiugo Lomu bo nohuꞌibe laꞌina kaga Lomu gamani bomagi kehelilete enelesaꞌani gofa luꞌehina. 39 Ya hilete enali Lomu gamani bomagi Polunogo Silasinogo eniginaga ka lu etimilete eteleꞌmo fegu teꞌahana. Ya hilete ma hepaꞌi heꞌmite bufa hiliyo lite etoho lifiꞌahana yabe. 40 Ya hago Polugo Silasiugo naga nonuguti fegutoga limilete Litiaha nonuga biꞌahaꞌina. Analo Huꞌmamofitoga komopaꞌani emite minana bonaꞌi Huꞌmamofitoga amuya melete komopatini aitogago emite minalo lite amuya kaga lu epilete heꞌmi epelete biꞌahaꞌina yabe.

17

Tesalonika bonaꞌmagi Polunogo Silasinogo etahaluneꞌmu hiꞌahana

1 Etali kapo melete bite Afipolisi kegiꞌa henetilete yaloti heꞌmite bite Apolonia kegiꞌa henetilete ana hite yaꞌma hepaꞌi be ligite bite Tesalonika hepato henetiꞌahaꞌina. Yaꞌmana hepato Yuta bonaꞌmagi mono nohaꞌani mone niꞌigo bu geꞌahaꞌina. 2 Polu hulata nohina suhi luto Yuta bonaꞌmagi kaga lu keheli fa keheli hilata nehana nohaꞌanigu buto tiꞌehina. To ai loegi monegi fuli kanaꞌagu mono bukugu ana bonaꞌi kaga ma luto lu epiꞌehina: 3 Mesiau gabu foya liloto filito aku ho tilibe luto Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina. Yaꞌma Yesu kumu kaga lu nolepuna boya ai Mesiau nohibe luto lu yege hago enali enegekesa keheliya iꞌahana. 4 Lugaꞌa boanaꞌmagi etali kaꞌatiti keheli komopaꞌanigu melete etemegeꞌi meleꞌahana. Giliki bonaꞌi lugaꞌa babu lite Huꞌmamofitoga agoya hu emite mineꞌahana bonaꞌi ana hite, to enigihiti anaꞌmagi ana suhi hite etemegeꞌi meleꞌahana yabe.

5 Ya hago Yuta bonaꞌi lugaꞌamagi enogolagu higo enipakafa helete enumuhi meniꞌigo kegeiyo neminana bonaꞌi eneleꞌmo nupa hiꞌahana. Enali nonugu nonugu tauniga tilete limilete hite ete bo mone Yesonihi nohi li bego hite Polugo Silasiugo ana nonugu nehaꞌifi menehaꞌifi lite libe tele bibe hite nehiꞌinogomo eteleꞌmo fegutoto bonaꞌmagi enubulo eteleꞌmo malalune lite yabe. 6 Ya hana etali menehaꞌigo Yesoni hiti laluꞌagi lugaꞌa hiti enayato lite gamani bonaꞌi enubulo bilete nogoꞌani sipi ma lite liꞌahana: Enali yaꞌma bomagi asaga hepaꞌi li sibina nehana yatai ma hepati li sibina hiluneꞌmu nehabe. 7 To Yesoniu yaꞌmana bo nohaꞌaluga eneleꞌmoto buꞌehinamagi Sisahi kagaꞌa ligofa helata nehite ma lite lilata nehana yabe: Kibina bo fato mone nohina giꞌa Yesu yabe. 8 Ya nelago asaga boanaꞌi hiti to gamani bo hiti ana kaga kehelilete topa hete kehe sipi sipi iꞌahana. 9 Ya hilete gamani bonaꞌmagi Yesoni hiti laluꞌagi hiti enalitogati efahi moneꞌa lu moloꞌehinanamo nelite heꞌmi epalago biꞌahana yabe.

Polugo Silasiugo etali Belia hepalugu mono foya liꞌahaꞌina

10 To ana foluguꞌi sinihi ginogo Yesutoga agoya hu emiꞌahana bonaꞌmagi Polunogo Silasinogo Belia hepato meleꞌisi etoho lifiꞌahana. Ya hago etali Belia hepato henetilete Yuta bonaꞌmagi mono li gehesa huse nonuga bite tiꞌahaꞌina yabe. 11 Enali Yuta bonaꞌi Belia hepalugu enegekesa hokolo nehanamagi hetofana hite koyone hiꞌahana. To lugaꞌa Yuta bonaꞌi Tesalonika nehanamagi suhi lite memineꞌahana. Enali Belia bonaꞌmagi kaꞌatiti keheli bati hite lagaꞌani epesigo asaga yupahi mono bukuꞌani hiti lite eꞌehite Polugo Silasiugo faga lilaꞌifi maꞌnaka lilaꞌifi lite leka so bati hite bu golata hiꞌahana. 12 Ya hilete babu boanaꞌi etali kaꞌatiti komopaꞌanigu li pili kago to babu enigihiti Giliki anaꞌi to bonaꞌi babu lite enali hiti ana hite ana kaga komopaꞌanigu li pili koto hiꞌahana. 13 Ya hago alihi Tesalonika Yuta bonaꞌmagi Polu ya huto Huꞌmamofihi kaꞌa Belia bonaꞌi lu noepibe lanaꞌa keheliꞌahana. Ya hilete enali ana hepatoga bite boanaꞌi faga faga lube epibe hite enegekesagu lu pisili bite eneleꞌmo negi nagi neꞌahana. 14 Ya nehago Yesutoga agoya hu emiꞌahana bonaꞌmagi Poluhi meleꞌisi leꞌmo heꞌmigo hege nagami beletoga limiꞌehina. Ya nohigo Silasiugo Timotiugo etali Belia hepatoga mineꞌahaꞌina. 15 To Poluhi leꞌmete moneka bana bonaꞌmagi leꞌmo fotoꞌi melete Atenisi hepato biꞌahana. Ya hilete enali akuꞌi i behe hite Belia aluneꞌmu nehago Polu Silasinogo Timotinogo etali kumu meleꞌisi nani nohunaga aliyo luto kaga malago lite biꞌahana yabe.

Polu Atenisi tauniga mono ka lu epiꞌehina

16 Polu Silasinogo Timotinogo Atenisi hepato etegeba huto nohuto bu gana ana hepalugu anaꞌina mehaꞌa babu lite yafatu lolo hite meleꞌehite komopaꞌani ananamagihi epite neminago bu goꞌehina. Ya huloto ananaꞌmu luto Poluhi ipagu keta huꞌehina. 17 Ya higo kaga lu keheli fa keheli hilata nehana mono nonugu tiloto Yuta bonaꞌi hiti to fegutoga bonaꞌi lugaꞌa Huꞌmamofitoga komopaꞌani emite minelata nehana bonaꞌi hiti kenasabo bilata huꞌehina. To asaga yupahi babu boanaꞌi hepaꞌi folagahaꞌagu limo gehesa hite minete kaga lu keheli fa keheli hilata hanalo Polu kaga lu epilata huꞌehina yabe. 18 To lugaꞌa Epikuli bonaꞌi to Sitoiki bonaꞌi kaga enelepilata boꞌanimagi Polu hiti kenasabo bilete lugaꞌamagi ma lite liꞌahana: Yaꞌma hagulu hagulu ka nolina bo ai henamofihi kaga lu epilubeꞌmu nohibe? To lugaꞌa bonaꞌmagi liꞌahana: Ai fato melugu mehaꞌagi kagaꞌani lu yege nohabe. Polu Yesu kumu ai filiꞌehinagati akuꞌi ho tiꞌehibe luto ka lamanaꞌa lu yege ho epinaꞌmu ya lite liꞌahana yabe. 19 To enali Poluhi leꞌmete kanisole bonaꞌi li gehesa hepaꞌi giꞌa Aleopagu yabe lite bite ma lite liꞌahana: Kai yuhufa kaga boanaꞌi noenelepitamofihi hapaꞌa lali keheli bati hiluneꞌmu nohune. 20 Kai lu noepita kaga lali keheluta fato huse ka lu noepine lali ana kagamofihi hapaꞌa hena huto niꞌifi lali kehelilune. 21 To asaga Atenisi bonaꞌi hiti to fato hepatoti bonaꞌi lugaꞌa ete ana hepato mineꞌahanamagi hiti yatai yuhufa kaga kehelise yupahi yabe lite limo gehesa hiꞌahana yabe.

22 To Polu Aleopagu kanisole bonaꞌi enubulo ho tiloto ma luto luꞌehina: Lenali Atenisi bose. Asaga mono kaga lusemofito lenali amuya nemalago bu nolenogobe. 23 Lenali komopatini emilata nehanana asagaꞌi hepatinigu niꞌina nani kapo nomolotoꞌni abu go su hoꞌohube. To kuguhi gelata nehana hepato kaga mone ma lite fayahi gete meleꞌahago bu goꞌohube: Yaꞌma mekeheliꞌohuta nasana mehaꞌalo yabe. To lenali yaꞌmananamofihi mehaꞌa bu megeꞌahananalo komopatini emite faꞌmeneꞌmu minelata nehana yatai nani kagaꞌa lu hokolo huto lu nolepube. 24 To Huꞌmau kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti to asagaꞌna fato fatoꞌi anagu niꞌinana lolo huꞌehina bo ai kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti Sipi Boꞌa nohuto bonaꞌmagi enayatu gilata nehana mono nonugu tito meminolata nohibe. 25 To ai anaꞌinaꞌa su holenogo bonaꞌmagi enayanugati heꞌmete meemilanaꞌmu yabe. To henaꞌmugope asaga bonaꞌi sikalafuꞌani episemofihi to mino kosaba husemofihi to silagaꞌna aiꞌago epilata nohibe. 26 Koyapaꞌi moneko bo lolo huꞌehinaguti nupa bo safa bo fato fatoꞌi noto notoꞌi bite mino baga ino luto enoho lifigo analo analo mineꞌahana yabe. Aiꞌa yataꞌa kanaꞌa molo epoloto ya hepato bila bila hilo luto meꞌi enemeto enemeto epi baga iꞌehina. 27 To ai Huꞌmamofihi sa hilabe luto ya huꞌehina. To enali ai kumuꞌi sa sa hite bula ola hilete be go lamana hilabe. To ai ana bo fotoꞌi menohina laliti lemeto lemeto nohibe. 28 Ya nohigo kaga mone ma niꞌibe:

To ai yanuguko mino kosaba huto

bula ola huto nominone.

To lugaꞌa bonatinimagi kilihe ka ma lite liꞌahanaꞌa huto niꞌibe: Lali hiti ana huto aiꞌa yagapanaꞌa nohune.

29 Maꞌnaka luto Huꞌmamofihi yagapanaꞌa nohutagi yaꞌma lali Huꞌmamofihi hapaꞌa li sibina huto golitufi silibatufi to efatufi anaꞌina mehaꞌa bonaꞌmagi enegekesa keheli bati hiꞌahanamagi enayatu lolo hiꞌahananaꞌmu ai nohibe luto lekesa mekehelilune. 30 Koyapaꞌi kaga keheli bati mehuse kanagu yatai kanaꞌalo li huto nehanamofihi li huto nehanamofihi li huto hilata hiꞌahana Huꞌmau bu go heꞌmiꞌehina yabe. To yatai ai asaga bonaꞌi ma luto lu noepibe: Lenali foipana li huto nehana heꞌmi su helete komopatini i gelehe hilo. 31 To ai asaga melugu bonaꞌi ka foya liloto guna ilube luto limilina kanaꞌa molo eto huꞌehibe. To ai yaꞌmana liliꞌna lilibe luto bo mone leꞌmo ho tiꞌehinauba guna i epalalibe. Ai ana bo filiꞌehinagati leꞌmo ho tilotomo yaꞌmana asaga bonaꞌi enelepigo be gete keheliꞌahabe.

32 Filise bo kene keliguti akuꞌi ho tiꞌehibe luto Polu lina kamuꞌi lugaꞌa bonaꞌmagi kiya hi eteꞌahana. To lugaꞌamagi ma lite liꞌahana: Mone yupahi ana kaga akuꞌi lu limitogo kehelilune. 33 Ya lite lilago Polu li gehesa hite nehanaloti heꞌmito buꞌehina. 34 To lugaꞌa bonaꞌmagi kagaꞌa keheli komopaꞌanigu melete megeꞌi meleꞌahana. Ya hana bonaꞌmagi folagahaꞌaniguti bo mone Tionisiu ai Aleopagu kanisole bo hiti to mone aꞌi Tamalisi hiti to lugaꞌa bonaꞌi hiti ikelete megeꞌi meleꞌahana yabe.

18

Polu Koliti liliꞌna liꞌehina

1 Alihi Polu Atenisi hepatoti heꞌmito Koliti hepato buꞌehina. 2 Ya huloto Yuta bo mone giꞌa Akuila yabe ai Ponitasi hepato keteꞌahana bo nohigo bu goꞌehina. Yaꞌma bouba lihaꞌa Pilisila hiti Itali kegiꞌatoga bite neminaꞌinati maꞌasi eꞌahaꞌina yabe. To henaꞌmugope gamani bo Kolotiasiu ai gihiti bouba Yuta bonaꞌi asagaꞌi Lomu hepaꞌi heꞌmite bilo luto enoho lifi heꞌmigo etali ete nehaꞌinalo Polu buꞌehina. 3 Polu koyapaꞌi kata nohi gilataꞌna nagaꞌatu hetito efahaꞌa lilata huꞌehina suhi ana alobolemaleꞌi ana suhi nehaꞌigo ai buto eteheꞌmoto minoꞌehina. 4 Ai asaga fuli kanaꞌalo Yuta bonaꞌi li nupa hite mono kaga lu keheli fa keheli hilata nehana nohaꞌanigu tiloto Yuta bonaꞌi hiti to Giliki bonaꞌi hiti Yesu Huꞌmamofihi lusi panaꞌa huto huꞌehibe, luto kaga lu epiꞌehina.

5 Alihi Silasiugo Timotiugo Masetonia hepaꞌi heꞌmite ai nohinalo limiꞌigo asaga yupahi Polu mono kaga lu epiba lu epiba huto nohuto ma luto Yuta bonaꞌi lu epiꞌehina: Yesu maꞌnaka luto Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo nohibe. 6 Ya luto lu epina enali ana kaꞌa keheli komopaꞌanigu memolose kiya hi etelata hago Polu ya nehagomo hulata nohinaꞌa huto guketeꞌagati mumusopa i tili nohuto ma luto lu epiꞌehina: Lenali lenugufatini leꞌmo lenubuto mebilana ya lenali hapatiniꞌmu luto yabe. To nani yananalo kaba mehuꞌohube. Yatai yaꞌmaloti fegutoga bonaꞌi nehanaga buloto Yesu kumu enaliꞌi lu yege hoto minalunaꞌmu yabe. 7 Ya luto luloto Polu ho tito buto fegutoga bo mone giꞌa Titiu Yasitasi ai Huꞌmamofitoga komopaꞌa emito nominana bomofihi nohaꞌa Yuta bonaꞌmagi mono ka beto hilata nehana noho lebato niꞌigo anaga kete mineꞌahaꞌina yabe. 8 To Kilisipau, Yuta bonaꞌmagi li nupa nehana mono noto kaba huꞌehina bouba ai lalamehaꞌa hiti Sipi Bomofitoga komopaꞌani emite Poluhi kaꞌa megeꞌi meleꞌahana. Ya nehago Koliti bonaꞌi lugaꞌa babu lite Poluhi kaꞌa kehelilete ana mono ka li pili kete nagamiꞌi feleꞌahana yabe.

9 Mone foluguꞌi Poluhi bamuꞌi hu bulo mololoto Sipi Bouba ma luto lu emiꞌehina: Kai koli mehuse kaga lu hokolo huto lu epibo. Kai koseleꞌi nahabe luto kabaga hekini loloto meminobo. 10 Nani kai hiti nohunagi bo moneuba kaiꞌi mekahalinaꞌmu yabe. Bonaꞌi ma hepalugu babu lite nehana nani bonaꞌni nehabe. 11 Ya luto lu emigo Polu Huꞌmamofihi mono kaꞌa ana hepato enelepito minoto kufu mone yagi ikahi nayahi mone kegiꞌa su hoto mone kegiꞌa nayatogati mone heleko malago huto su hago minoꞌehina yabe.

12 Ya nohigo alihi Galiohi Lomu gamani bo Gilisi melugu leꞌmo ho tigo minana kanaꞌalo Yuta bonaꞌi li nupa hite ho tilete Poluhi yato lite ka foya leꞌmo melelete ma liꞌahana: 13 Lali keya katiuba oꞌe luꞌehinagu kaga yaꞌma bouba ma hepato asaga bonaꞌi Huꞌmamofihi kagaꞌa fatoꞌi noenelepito enaliꞌi kefefe suhi nohibe. 14 Ya nelago Polu kaꞌanilo nonaꞌa lilubeꞌmu nohigo Galiou ho tito Yuta bonaꞌi ma luto lu epiꞌehina: Lenali Yuta bose. Yaꞌma bouba gamaniuba kaga moloꞌehinaꞌamofihi pelesa ila to foipa suhi mone li huto hula huꞌehitita nani lenali katini keheli leputine. 15 To lenali kaga noloka hela anaꞌina giꞌa hela to lenali keya katini lu nimila nehagomo nani oꞌe luto nolube. Lenalitini ana kagatini lu sepa ilo. To nani yaꞌiya lite nelana kamofihi ka foyaꞌa melilunaꞌmu yagi to kagaꞌa loko mehilubeꞌmu nohunagihe, yaꞌma gamani bo Galiou luꞌehina. 16 Ya luto luloto ka foya lilata nonuguti fegutoga eneleꞌmo amuya heꞌmigo limiꞌahana. 17 Ya higo Yuta bonaꞌi li nupa hite kaga lilata nehana noto kaba bo Sosetenisihi enali nu kite ka foya lilata nehana kasito segihi osahi emiꞌahana yabe. To ya hananalo yaꞌma gamani bo Galiou, ya habe luto ekesa mone meyigiꞌehina yabe.

Polu Silia kegiꞌa Atioki i behe huto buꞌehina

18 Polu Koliti hepato laluꞌagi hiti babu kana minoloto Pilisilanogo Akuilanogo Silia metoga botigu tite biluneꞌmu biꞌahana. Ai mebuꞌohuto lamaꞌnaka nolube luto Senikilia hepalugu golagalo yahi tiꞌehinaꞌmu luto okaꞌa laga huꞌehina yabe. 19 Enali Efeso hepalugu henetilete Pilisilanogo Akuilanogo heꞌmi etotoꞌehina. Ya huloto Yuta bonaꞌmagi li nupa lite mono kaga beto hilata nehana nonugu ai tiloto Yuta bonaꞌi hiti kaga lu keheli fa keheli hiꞌahana. 20 Lali hiti yatama kana minoto kaga moneꞌa hiti lu limilane lite lana ai oꞌe luꞌehina. 21 Ya luto kaꞌani pelesa iloto ma luto lu epiꞌehina: Ai Huꞌma linogomo nani akuꞌi lenalitoga oto bu lenagalube. Ya luloto botigu tiloto Efeso hepaꞌi heꞌmito buꞌehina.

22 Buto Sisalia melugu henetiloto Yelusale hepato buto laluꞌagi Yesuhi komopaꞌani emiꞌahanana enebe tigiloto akuꞌi Atioki hepato buꞌehina yabe. 23 Analoꞌi nesi kana minoloto ana hepaꞌi heꞌmiloto Galesia kegiꞌa hiti Filigia kegiꞌa hiti bula ola huto boanaꞌi Yesutoga komopaꞌani melete neminanamofihi eneleꞌmo amuya molomofaꞌna huꞌehina yabe.

Apolosiu Efeso hepato hiti Koliti hepato hiti minoto foya liꞌehina

24 To Alekasatilia hepatoti Yuta bo mone oto Efeso hepato minoꞌehina bomofihi giꞌa Apolosi yabe. Ai kaga leꞌmo bati huto lu epilata nohina to ana huto Huꞌmamofihi mono ka fayanugu geꞌahanamofihi keheli bati huꞌehina bo yabe. 25 Enali yaꞌma bomofihi Sipi Bomofihi Kapoꞌalo leꞌmo melete kaga lepiꞌahago ana kagauba komopaꞌa amuya moloꞌehigo nohuto Yesu li huto huꞌehinamofihi kagaꞌa boanaꞌi enelepito to lu epiꞌehina. Ya huꞌehina to ai Yoniu nagamiꞌi folo epololata huꞌehinanago ai keheliꞌehina yabe. 26 To ai hapi fito Yuta bonaꞌmagi kaga nupa hite lite minelata nehana nohaꞌanigu tito ka lu hokolo huto lu epiꞌehina. Ya higo Pilisilaugo Akuilaugo kaꞌa kehelilete nohaꞌatitiluga leꞌmete bite Huꞌmamofihi kapoꞌamu moneꞌa hiti lepi bati hiꞌahaꞌina yabe. 27 Alihi Apolosiu Gilisi metoga bilubeꞌmu nohigo Efeso Yesuhi agoya hu emiꞌahana bonaꞌmagi heꞌmete fayahi mone Gilisi hepalugu minela bonaꞌanitoga Apolosihi ya hepatoga be tigite leꞌmo bati hilo lite fayahi gete emiꞌahana. Apolosiu ana hepatoga nehetiloto lugaꞌa bonaꞌi Huꞌmau eneleꞌmo koyone huloto komopaꞌani aitoga emite minalanana aiꞌa epiꞌehina. Enali Huꞌmau eneheꞌmoꞌehina bonaꞌi yaꞌma Yesutoga komopaꞌani emiꞌahanamagi Apolosiu kaba hu epoloto hetofana huto eneheꞌmoꞌehina. 28 To ai asaga boanaꞌmagi enubulo Yuta bonaꞌmagi kaga bati mehinaꞌa lilata nehana ana kaꞌanilo nonaꞌa lu epigo ai kaꞌauba enali ka melugu ho fi toꞌehina. To ai Yesu kumu maꞌnaka luto Mesiau nohibe luto Huꞌmau mono kagu goꞌehinaloti leka soloto enelepito higo enegekesa keheli amuya meleꞌahana yabe.

19

Polu Efeso mono foya liꞌehina

1 Apolosiu Koliti hepatoga minana kanaꞌaluga Polu kosa ubago hina kapo luga kapo moloto oto Efeso hepato nehetiꞌehina. Ya huloto Efeso hepalugu Yesutoga agoya hu emiꞌahana bonaꞌi lugaꞌa bu enogoloto enoloka hoꞌehina: 2 Lenali Yesutoga komopatini emiꞌahanalo Sikalafuꞌi liꞌahanafihe? Oꞌe, koyapaꞌi Sikalafuꞌi niꞌibe lite lu limigo lali mekeheliꞌohuta yabe lite kaꞌalo nonaꞌa liꞌahana. 3 Ya lago Polu akuꞌi enoloka hoꞌehina: To lenali henamofihi nagamiꞌi feleꞌahabe? Ya ligo enali lu emiꞌahana: Lali Yonihi nagamiꞌi foloꞌohune. 4 Ya lite lago Polu luꞌehina: Koyapaꞌi boanaꞌi komopatini i behe hilo luto lu epito Yoniu nagamiꞌi folo epoloꞌehina. To bo mone nani nemegeꞌi noana bo Yesu, aitogago komopatini emite minalo luto Isilaeli bonaꞌi lu epiꞌehina yabe. 5 Polu ya luto lu epigo enali ana kaga kehelilete Sipi Bo Yesuhi giꞌalo nagamiꞌi feleꞌahana. 6 Ya nehago Polu latahaꞌanilo yahi noligo enalitoga Sikalafuꞌi limigo fato fato nogo hite Huꞌmamofihi kaꞌa ana nogoguti liꞌahana. 7 To yaꞌmana bonaꞌi nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malanaꞌamagi yabe.

8 Polu Yuta bonaꞌmagi mone kaga lu keheli fa keheli hilata nehana nonugu tiloto amuya moloto ka lamanaꞌa lu epito ikahi loebe monebe minoꞌehina. Ai enali hiti kenasabo bi enohoto Huꞌmamofihi Kapoꞌalo bilabe luto amuya kaga lu epiꞌehina yabe. 9 Ya lina kaga lugaꞌa bonaꞌmagi keheli komopaꞌanigu memelelete silaga boanaꞌmagi enubugu Sipi Bomofihi Kapoꞌa lu sibina hiꞌahana yabe. Ya lago Polu noheꞌmi epoloto panaꞌaloboꞌa eneleꞌmoto buto asaga yupahi Tilanuhi ka enelepilata nonugu tito kaga lulata huꞌehina yabe. 10 To ai ya huto minoto kufu loemo li heꞌmina kanaꞌagu Yuta bonaꞌifi Giliki bonaꞌifi to silaga bonaꞌi Esia melugu mineꞌahanamagi Sipi Bomofihi kaꞌa akeheli su heꞌahana yabe.

Sikibahi panaꞌamagihi kagaꞌani

11 Huꞌmau Poluhi yato babeyafana fato fatoꞌmofihi li huto huꞌehina yabe. 12 Poluhi hakisipiꞌafi to guketeꞌa pekene higo heꞌmiꞌehinana lite bite enebesiꞌehina bonaꞌmagi enugufaga soso hago enebesiseꞌnaꞌani su ho epolola to foipa fele komopaꞌanigu minolata huꞌehina bonaꞌmagi ana hite enugufa soso hago ana foipa fele heleko limito bulata huꞌehina yabe. 13 To Yuta bonaꞌi lugaꞌamagi bula ola hite foipa fele ho lifi neheꞌmite efahi lilata nehanamagi enegekesa kehelite Sipi Bo Yesuhi giꞌa yaꞌma babeyafalo foipa fele ho lifilubeꞌmu huꞌehina. Ai foipa felemofihi ma lite lu emiꞌehina: Polu kagaꞌa lu yege nohana bo Yesuhi giꞌalo kehe noube. 14 Yuta bonaꞌmagi sipi mono boꞌani Sikibahi panaꞌamagi yaꞌma suhi liꞌahana. 15 Ya nehago foipa feleuba ma luto lu epiꞌehina: Nani Yesuhi kehelito to Poluhi hapaꞌa hiti akeheliꞌohube. To kaibe kiyiꞌagabe? 16 To ana foipa fele komopaꞌagu nohina bouba enugufalo heleko moloto sipi luba huto enohoꞌehina. Ai lusina huto fugepaꞌani bigo guketeꞌani toba hoto li behe kege hube higo ana nonugati heꞌmilete enugufa yapako hololu lite biꞌahana. 17 Asaga Yuta bonaꞌi hiti to Giliki bonaꞌi hiti Efeso hepato neminanamagi foipa feleuba enohoꞌehibe lite lana ka kehelilete enelesaꞌani gofa ligo sipi koli hiꞌahana. Ya hilete Sipi Bo Yesuhi giꞌa liyafa hite fokehi heꞌahana yabe. 18 Babu bonaꞌi Huꞌmamofihi agoya hu emiꞌahanamagi ete asaga boanaꞌmagihi enubulo lu sibina hila to foipa hapaꞌani lu huto huto hiꞌahana. 19 To lugaꞌa bonaꞌmagi ana hite nalisa enehelata nehanamagi bukuꞌani li nupa hite asaga bonaꞌmagi enubulo logogu geꞌahana. To asaga logo geꞌahana bukumofihi minaꞌa li nupa hite bu gana sipi efahi leka sete 10,000 kina yaꞌma huto huꞌehina yabe. 20 Yaꞌma hananaguti Sipi Bomofihi kagaꞌauba amuya mololoto i futili katili huto bula ola huto uleꞌale huꞌehina yabe.

Efeso bonaꞌmagi Poluhi bunepa iꞌahana

21 Alihi anana huto hu su holago Polu kapo moloto Masetonia kegiꞌa buto Gilisi melugu nehetiloto yagati heꞌmito Yelusale bilube luto ekesa keheliꞌehina. Yaꞌma melugu bu baga ilotoꞌni ana huto alihi Lomu kegiꞌa bilube luto luꞌehina. 22 Ya luto ekesa akeheliloto Timotiu yagi to Elasatu yagi etali aiꞌi heꞌmete liliꞌna neliꞌina bole Polu etoho lifigo Masetonia melugu nebaꞌigo aiꞌa Esia melugu nesiꞌa kana minoꞌehina.

23 Yaꞌmana kanaꞌagu lugaꞌa bonaꞌmagi Sipi Bomofihi Kapoꞌamu lite fatehi fi etelete kehe napa ite bati mehi suhi li huto hiꞌahana. 24 To bo mone minoꞌehina giꞌa Temetiliu ai silibatuꞌi anaꞌina lolo hulata bo yabe. Ai fato fatoꞌna mehaꞌa silibatu lolo huto Atemasihi sefu nohaꞌagu nomalago ana bisinisiꞌauba liliꞌna neli etana bonaꞌmagi minaꞌa bati hite liꞌahana yabe. 25 Ya hago liliꞌna bonaꞌa hiti to moneꞌago liliꞌna lilata nehana bonaꞌi Temetiliu kehe i nupa huloto ma luto lu epiꞌehina: Ma bose, lali feꞌnohati ma liliꞌnaloto huto nohinamofihi lenali be geꞌahabe. 26 Ma bo Polu nohinanamofihi hapaꞌa lenalitini lenubutu be gelete akehelilata nehabe. Ai silaga bonaꞌi Efeso maga asagaꞌi nehana hiti to asaga Esia kegiꞌa bu baga iloto ma luto lu epilata nohibe: Bonaꞌmagi enayatu anaꞌina mehaꞌa lolo hite komopaꞌani emilata nehanaya faga faga suhi nehabe luto lu epilata nohibe. 27 Poluhi yaꞌmana kaꞌauba bisinisi liliꞌnati li sibina nohuto sipi aꞌi Atemasihi mehaꞌa lolo hite meleꞌahana nohaꞌa boanaꞌmagi enubugu faꞌmenena leꞌmo lolo hilinaꞌmu yabe. Koyapaꞌi Esia bonaꞌi hiti to lugaꞌa melugu bonaꞌmagi yaꞌma aꞌi mehaꞌamofihi komopaꞌani emite minelata hiꞌahana yatai Poluhi kaꞌauba sipi giꞌa li sibina hilubeꞌmu nohibe lite liꞌahana yabe.

28 Ya luto ligo li gehesa hite minana bonaꞌmagi kehelilete lusina huto enitaluga logo bigo kehe sipi ite liꞌahana: Efeso bonaꞌmagita Atemasi sipi aꞌmo laliti nohibe lite hapi fiꞌahana. 29 Ya hite, kehe napa neigo silaga bonaꞌi ana hepatoti ho ti baga ite kehe napa ilago bila ela hite Poluhi laluꞌafugo hiti kapo melete moneka nebana bole Gaiyasi hiti Alisitaka hiti Masetonia kegiꞌati etayato lite hololu lite tutumaꞌi melete nehanalo biꞌahana. 30 Ya nehago Polu bonaꞌmagi folagahaꞌanigu heleko moloto buto aiꞌa kaga lu epilubeꞌmu nohigo laluꞌagi mebubo lite leꞌmo meleꞌahana. 31 To lugaꞌa gamani kaba bonaꞌi ai laluꞌagi lolo hite mineꞌahanamagi: Kai tutumalugu mebubo lite aitoga ka meleꞌahana. 32 To li nupa nehana bonaꞌi lugaꞌamagi fato ka lite kehe neigo to lugaꞌamagi fato ka lite kehe neigo hago ana hepalugu kagauba pisili bigo negi nagi neꞌahana. To bonaꞌi moneꞌamagi enali henabe lite li gehesa nehafi lite keheli bati mehiꞌahana. 33 To Yuta bonaꞌmagi mone bomofihi Alekasata giꞌa yabe folagahaꞌanigu leꞌmo malago binanaꞌmu lite lugaꞌa bonaꞌmagi ai kaga hapaꞌa nohibe lite fisa iꞌahana. Ya hago Alekasatau yaha babeyafa huto kagaꞌanilo nonaꞌa lu epilubeꞌmu huꞌehina. 34 Ya nohigo asaga bonaꞌmagi ai Yuta bo nohigo be gelete moneko kumu koyapa liꞌahana kaga lu kululu pa sete akuꞌi ma lite liꞌahana: Efeso bonaꞌmagita sipi ati Atemasiu nohibe, lite yatama kana ana kagago luba luba hiꞌahana.

35 Alihi Efeso kusi kusi bouba silaga bonaꞌmagi kagaꞌani i legeꞌnoloto ma luto lu epiꞌehina: Lenali Efeso bonaꞌise. Atemasihi mono noho hepa ma Efeso niꞌigo kokulumaluguti sefu efahi limiꞌehina malo niꞌibe lite lilata nehanamoya asaga bonaꞌmagi akeheliꞌahabe. 36 To mone keneꞌuba yaꞌmananamofi kumu lu fala mekilinaꞌmu yabe. Ya huꞌehinagi lenali kagatini analo legeꞌnete lenuluhaya tite anaꞌina mone meleꞌisi li huto mehilo. 37 Lenali yaꞌma bo loemo eteleꞌmete eꞌahana bomaleꞌi etali anaꞌinatini gumina felela to lali anaꞌina Atemasi lugefati kumu lu sibina hila mehiꞌahaꞌibe. 38 To Temetiliu hiti to ai liliꞌnalo boꞌa hiti bo moneꞌmofihi ka foya li etalune litemo ka foya lise kanaꞌa fato yupahi kanaꞌalo alanamo niꞌibe. Ya hinogo gamani bonaꞌi nehanago enali ka foya li epelete kaꞌani lu bati hu epalalanamo niꞌibe. 39 To lenalitinilo kaga moneꞌa hiti niꞌinogomo tutumaꞌi melete kaga lilata nehana ana yupapo lu huto hinogo asaga bonaꞌmagi ana kaga lu bebe salanamo niꞌibe. 40 Yatai yegegu luba hulototi kaga yuhufa fatoꞌi ligo futitaꞌmu yabe. Yaꞌmananamofihi kaga hapaꞌa maꞌnaka luto meniꞌinanalo li nupa hutago mone gamani bouba hena hibe lite li nupa hiꞌahabe luto loloka hatita kaga hapaꞌa lu emilutanaꞌmu sa sa hutitaꞌmu yabe. 41 Kusi kusi bouba ya luto kaga lu epiloto ana bonaꞌi eneleꞌmo tili higo bula ola hiꞌahana yabe.

20

Polu Masetonia kapogu hiti Giliki kapogu hiti buꞌehina

1 To yaꞌma kaga limito fililago Polu Yesuhi kaga kehelise bonaꞌi kehe igo ago kaga luto eneleꞌmo laga hutoꞌa enebe tigito enalitogati heꞌmito buꞌehina. Ai Masetonia kapogu buto ana melugu nehetiꞌehina. 2 Yaꞌma kapogu buto Yesu kumu kaga babu luto noepito to eneleꞌmo laga nohuto buto butoꞌa Giliki kapogu nehetiꞌehina. 3 Ana kapogu ikahi loebe monebe minoto to alihi botigu tito Silia melugu bilube luto nohigo Yuta bonaꞌmagi ai kumu boga lite nehago Polu kehelito i behe huto Masetonia kapogu akuꞌi bilube luto buꞌehina. 4 To ai hiti biꞌahana bonaꞌi Belia hepato bomo, giꞌa Sopata, Pilasihi panaꞌa, ai yagi to Tesalonika hepato bonaꞌi loemo, etigiꞌatiti Alisitaka yagi Sekatasiu yagi to Tebe hepato bo mone giꞌa Gaiyasi hiti to Esia meto bonaꞌi loebe monebe enigiꞌani Timotiu yagi Tikiku yagi Tolofimu yagi enaligo yabe. 5 Enali kohe tete bite Toloasi hepatoga legeba hite mineꞌahana. 6 To lali yaꞌma fuli yupahi beleti noseꞌna yisititu lolo mehise nenana yaꞌma su hago lali Filipai hepatogati botigu tito buto 5 yegegu buꞌehigo lali Toloasi hepatoga nehetiloto anaga enali nehanalo li nupa hutoti 7 yegegu minoꞌohune.

Polu Toloasi hepalugu minoꞌehina kana su hoꞌehina

7 To lali minoto salele yupahi mone yatama nohi ifo hasagu tito li gehesa huto Yesuhi kaꞌa beto huto beleti noseꞌna li gofa huto nalubeꞌmu nohuto, Polu li nupa hiꞌahanamagihi kaga lamanaꞌa lu epiba lu epiba nohuto yago leneheꞌmito bilunagi luto kaga lu noepibe. 8 To lali li nupa huꞌohuna hasagu ifo nopogu minoꞌohuna. Yanagu libiꞌi babu luto li kulu tiꞌahabe. 9 To Polu kaga luba luba nohigo panaꞌi mone neheya kola giꞌa Eutikusi hokolo kapoguluga fito minoto bu kolo kolo hutoꞌa to buꞌi kofa huto ana ifo muya loebe monebe hasaguti limo ito felisaꞌa i gofa hago filiꞌehina yabe. Ya higo bonaꞌmagi leꞌmo saga hite fili su habe lite keheliꞌahana. 10 To Polu anaga limito yaꞌma panaꞌmo ifi toto koloto nu kiꞌehina. Lenelesatini melino luto mefilise nohibe luꞌehina. 11 To yalo ifo nopogu tito beleti noseꞌna li gofa huto epito to noseꞌna noloto kaga luba luba huto minoto goꞌi ligo bufa huꞌehibe. 12 To enali yaꞌma panaꞌi mefilise nohigo leꞌmete komopaꞌanigu bati higo mineꞌahabe.

Polu Toloasi hepatogati heꞌmito Miletusi hepato buꞌehina

13 To Polu melugu moneꞌa hiti bilube luto nobigo lali botigu tito kohe toto Asoso hepatoga buto anagati Poluhi lofotula hilune luto buꞌohune. 14 To Asoso hepatoga nehetito Poluhi leꞌmoto botigu monekoꞌna buto Mitilini hepatoga nehetune. 15 To anagati heꞌmito buto alihi Kiosi hepaꞌi lebatoꞌi buto bege ligito buto etehi Semosi hepato nehetiꞌohune. To etehaꞌa anagati heꞌmito buto Efeso hepato bege ligito buto ana yupapogo Miletusi hepato nehetune. 16 Polu Yelusale hepatoga mono fuli yupapogu yaꞌma giꞌa Petikosu yupahi yabe ana yupapogu nehetilube luto to Efeso hepatoga buloto Esia kapogu minaluna kana leꞌmo yatama hilibe luto ligo lali Efeso hepaꞌmo bege ligito buto Miletusi hepatoga nehetiꞌohune.

Polu Efeso hepatoga monoꞌi olopa bonaꞌmofihi mone kaga lu epiꞌehina

17-18 To yaꞌma Miletusi hepato nohuto Polu bonaꞌi ho lifigo buto Efeso hepatoga Yesuhi kagaꞌa kehelise nehanamofihi olopa bonaꞌi enaliꞌi kehe ito eneleꞌmoto ago Polu ma luto lu epiꞌehina: Lenali hapaꞌni bu gete aꞌnekehelibe. Nani yaꞌma Esia kapogu yataꞌa oꞌohuna kanaguti hapaꞌni bu gete nekehelibe. 19 Nani Sipi Bomofihi agoya hu emito liliꞌna lito minolata napaꞌa yaꞌma huꞌohube. To lenali kumu yibi nohuto liliꞌnaꞌa lito minoꞌohube. To Yuta bonaꞌmagi nanimomuꞌi boga liba liba hite neleꞌmo sibina nehago minoꞌohuna yabe. 20 To kaga lu yege hoto mono nasanaꞌmu lenelepito mone leneheꞌmalina ka fala mekise lu lepiꞌohuna. Yaꞌma asaga bonaꞌni li gehesa nehanogo lu lepilata huto to lenali nohatinigu monekoꞌna monekoꞌna nehago lu lepila huto minoꞌohuna yabe. 21 Nani Yuta bonaꞌi hiti fegutoga bonaꞌi hiti lu epito lipoti epiꞌohuna: Lenali foipanatini heꞌmite komopaꞌani i gelehe hiti Huꞌmamofitoga minete Yesu Kilisito Sipi Boti aitoga agoya hu emilo luto lu epiꞌohube. 22 To yatai kehelilo. Huꞌmamofihi hetofa Sikalafuꞌuba amuya moloto noho lifigo Yelusale hepatoga nobube. To anaga buto nehetilenogo hena hi netalabe nani keheli bati menohube. 23 To yaꞌma Sikalafuꞌuba asaga hepatoga nonehetugo kalabusi nagaꞌi kimilabe luto gabu gilina suhi huto hi ketalabe luto lu nimigo keheliꞌohube. 24 Ya luto nolimigo to nani minalufi fililufi luto yaꞌma negekesa kehelito nemehaꞌni su holenogo bati huto niꞌinagi yaꞌma Sipi Bo Yesuhi foyaꞌa nimiꞌehina Huꞌma leheꞌmoseꞌnamofihi kaꞌa hiti ka lamanaꞌa hiti lu yege hoto yaꞌma liliꞌnaꞌnimofihi su holenogo bati hilunagihe.

25 To ka mone hiti lu lepilugi keheliꞌehilo. Lenali okabaꞌni akuꞌi be megalabe. Nani lenalitoga bula ola nohuto yaꞌma Huꞌmamofihi Kapoꞌa kumuꞌi lu hokolo hu letoto humofaꞌna huꞌohuna bomofita okabaꞌni alihi be megalabe luto akeheliꞌohube. 26 To yatai mone kaga lipoti nolepube. Lenalitogati bonaꞌi moneuba kokulumalugu menehetilenogo nani nugupisaꞌnilo meminalinaꞌmu yabe. 27 Yaꞌma noluto henaꞌmube? Nani yaꞌma Huꞌmamofihi lu kehelise nasana asagaꞌi lu hokolo huto moneꞌa fala mekiꞌohuna yabe. 28 To lenali Hetofa Sikalafuꞌuba kaba bonaꞌi minalabe luto leneleꞌmo ho tiꞌehina bonaꞌi, lenali Huꞌmamofihi nagaꞌi kaba hi epalalo. Aiꞌa golahaꞌaloti mina fiꞌehina bonaꞌi to sipisipi kaba bo suhi huto kaba hi epalalo. 29 Nani lenalitogati bu fa hulenogo foipa bonaꞌi lopi kala tegi nehana bonaꞌi enali lenofolagahatinigu ete ginaga mefilete komopatini leꞌmo sibina hilabe luto keheliꞌohube. 30 To lenali moneꞌamagi lenofolagahatiniguti huto hite faga lite Huꞌmamofihi kagamo lu sibina sabana hite panaꞌalobo enali leꞌmalabe lite kagamo lu sibina hite lilabe. 31 Ya hilanagi lenali kaba hite minalo. Nani loeyagi moneyagi foya kanagu etehi utehi hiti lenali kumu yibi huba huba nohuto mono kaga lu lenelepiꞌohuta yamofihi meheꞌmise minoꞌohunagi yaꞌma lenekesu meheno.

32 To yatai nani Huꞌmau kaba huseꞌnaꞌa to leheꞌmoseꞌnamofihi kaꞌa yanagu leneleꞌmalube luto aitoga molo lepoloꞌohube. Ai kaꞌatu leneleꞌmo bati bati huto amuya molo lepalalibe. Ya huto yaꞌma bebe soseꞌnaꞌa panaꞌaloboꞌamagihi guna mololatana yaꞌma lepilinaꞌmu yabe. 33 To nani mone bomofihi siliba efahifi goli efahifi guketeꞌafi lagaꞌni nebesibe luto gili gili huto loka mehoꞌohuna. 34 To nayahaꞌnitu yaꞌma liliꞌna liꞌohutamofihi minaꞌatu noseꞌnati hiti to nalaluꞌnifihi hiti mina fiꞌohuna yaꞌmana lenali keheliꞌahana. 35 Nani ya huto asaga yupahi sipi liliꞌna lito lenelepiꞌohuna yaꞌma lali asaga liliꞌna amuya menehana bonaꞌi heꞌmoto lilata suhi huto minolata yaꞌma lenelepiꞌohube. Sipi Boti, Yesu aiꞌa ma luꞌehina: Anaꞌina lilata bati mehibe. To anaꞌina fato bonaꞌi epilata ya bati huto komopakagu gelo bilana yabe luto luꞌehina. Lali yaꞌma kaꞌa beto huto bati huto nominone.

36 To Polu yaꞌma kaga lu su hago enali hiti ai hiti lahupa nohi fite nunumu hiꞌahana. 37 To enali yibi gofa hite nu nekite soso hi eteꞌahana. 38 Ai okabaꞌni akuꞌi be megalabe lu epiꞌehina yanaꞌmu enipagu gabuꞌi sipi nogigo leꞌmete bite boti hetiꞌehinaga nehetiꞌahana yabe.

21

Polu Yelusale hepatoga buꞌehina

1 To lali ana bonaꞌi enebe tigito heꞌmi epoloto botigu tito buto buto fu luꞌehina kapo molototi Kosu metoga nehetiꞌohune. To etehi anagati heꞌmito buto Lote metoga nehetito anagati buto Patala metoga nehetiꞌohune. 2 Anaga limito fato boti Fonisia hepato bilina boti sa sa huto bu goloto ana botigu tito buꞌohuta yabe. 3 Ana botigu buto buto Saipalasi hege nagamilugu tiꞌehina metoga sofo kegiꞌa niꞌigo bu goto bege ligito buto Silia kapoga buto Taiya hepatoga nehetiꞌohuna. Feꞌnohi anaga botiguti li heꞌmilune lite nehetibe. 4 To lali anaga Yesuhi kaꞌa kehelise bonaꞌi sa hutoti enali hiti yegegu 7 yaꞌma kanaꞌa minoꞌohune. To enali Hetofa Sikalafuꞌuba lu epigo Polu kumu Yelusale hepatoga mebubo lite amuya melete kaga lu emiꞌahabe. 5 To yaꞌma li nupa huꞌohunamofihi kanaꞌa su hago anagati heꞌmito buna yupahi enali asagaꞌi lihaꞌani hiti yagapanaꞌani hiti leleꞌmete bite to hepaꞌi heꞌmite leleꞌmete nebago lali asagaꞌi monekoꞌna nagami beletoga kehetoga lahupa nohi fito nunumu huꞌohune. 6 Yalo lali minoloto ai be tigigo ai be tigigo huto botigu notugo enali akuꞌi hepaꞌaniga bifa hiꞌahabe.

7 To Taiya hepatogati heꞌmito buto Tolemesi hepato nehetito anaga neminana bonati Yesuhi kagaꞌa kehelise nehanamagihi enebe tigitoti enali hiti minoto moneko yegegu koꞌohune. 8 Koloto etepo anagati heꞌmito buto Sisalia hepatoga nehetito kaga lamanaꞌa lu epilata bo, giꞌa Filipi yabe, aiꞌa nohaꞌagu tiꞌohune. Yaꞌmana bo koyapa kanagu Yelusale hepalugu mono bonaꞌmagi aiꞌa hiti to laluꞌafu 6 enali hiti eneleꞌmo ho tiꞌahana. 9 Ai paꞌa yafanaꞌi loebe loebe ana hite Huꞌmamofihi kagaꞌa lu yege hose nehana enali anaga mineꞌahabe. 10 To lali ana bomofihi hepalugu loe yupahi nominogo huto huto bo moneuba giꞌa Agabasi Yutia kapoguti oꞌehina. 11 Ai lalitoga oto Poluhi letiꞌa liloto aiꞌa yaha gigusaꞌasi ana letitu sa nogito ma noluto luꞌehina: Hetofa Sikalafuꞌuba ma nolibe, Yelusale hepatoga neminana Yuta bonaꞌmagi yaꞌma letimofihi afoꞌafumo yaꞌma hiti sa gi uleꞌale hilete nagaꞌi ite fegutoga bonatoga leꞌmete bilabe. 12 Ya ligo lali hiti to ana hepato bonaꞌi asagaꞌi yaꞌma kehelite Poluhi amuya melete buka tite Yelusale hepatoga mebubo luꞌohune. 13 To Polu ma luto lu limiꞌehina: Lenali henabe lite yibi gofa nehite nipaꞌnigu nagabuꞌi gito leꞌmo sibina nehabe? Nani Sipi Bomo Yesu kumu Yelusale hepatoga nagaꞌi nimilafi noho fililafi nani yaꞌmana bati huto yabe luto nokehelube. 14 Ya luto ligo lali kaga lu emuta ya huto amuya nomalago oꞌe luto mekeheligo lali heꞌmito: Ana Sipi Boti moloꞌehinaꞌa huto huto hino, luto lu emiꞌohuta yabe.

15 Ana hepato kana moneꞌa minototi lali feꞌnohati li nupa huto anagati heꞌmito kapogu moloto Yelusale hepatoga buꞌohune. 16 To Yesuhi panaꞌalobo moneꞌamagi Sisalia hepaꞌi bonaꞌi enali hiti lali hiti buꞌohune. Enali leleꞌmete bilete Saipalasi kegiꞌati oꞌehina bo, giꞌa Masoni aiꞌa nohaꞌagu kalabe lite ai koyapaꞌi hapi fiꞌehinaguti Yesuhi megeꞌi moloꞌehina bo, ai nopogu buꞌohuna.

Polu Yemesihi fo tula huꞌehina

17 Yelusale hepato nehetugo anaga nemina bonatimagi lebe tigite soso hi leteꞌahana. 18 Kolototi etehi Polu hiti Yemesiu nohinaga buꞌohune. To mono bonaꞌi olopa enali hiti analo mineꞌahana. 19 Polu enebe tigitoꞌa kagaꞌa asagaꞌi lu epito yaꞌma Huꞌmau fegutoga bonaꞌi hetofa hu epoloꞌehinaꞌa yaꞌma Poluhi foyaꞌa liꞌehinaꞌmu asagaꞌna yamofihi kaga lu epiꞌehina yabe. 20 Enali asagaꞌi yaꞌma kehelilete Huꞌmamofihi fokehi liꞌahabe. To Poluhi kaga ma lu emiꞌahabe: Lalalutiga, kehelibo. Yaꞌma Yuta bonaꞌmagi samahi tite Yesuhi nagaꞌi lolo hiꞌahabe. To enali koyapa keya kamuꞌi amuya melete uleꞌale hite megeꞌi melelata nehabe. 21 Fato bonaꞌmagi kai kumu ma nelabe: Kai fegutoga bonaꞌmagihi hepatoga neminana Yuta bonaꞌmomuꞌi Mosehi monoꞌi keya ka luꞌehinaꞌa heꞌmito luꞌahane lite nelabe. Kai panatini Huꞌmamofihi keyaꞌa suhi huto enugufa laga mehilo to Yuta bonaꞌmagihi hapaꞌani heꞌmilo luto luꞌahane lite nelabe. Enali ya nelago maga nehana Yuta bonaꞌi akeheliꞌahana yabe. 22 To kai yatai maga oꞌahatamo enali kehelilanagi hena hilane? 23 Lali lu kimilutaꞌa hubo. Mafi. Lalitoga bomagi loeyagi loeyagi Huꞌmamofihi giꞌa hoto kaga melete okaꞌani laga mehiꞌahabe. 24 Kai enalitoga buloto hepiletogo monekoꞌna hite mono nonugu tite Yuta bonaꞌmofihi kuguhi go epiꞌehilana komopaꞌani leꞌmo bati hilata suhi hite enali okaꞌani laga hilabe luto salamana galanaꞌani mina fi etobo. Ya huletogo asaga bonaꞌi kehelilete kai kumu faga liꞌahana lite ai Polu yaꞌma Mosehi keya ka megeꞌi nomalabe lite kehelilabe. 25 To yaꞌma fegutoga bonaꞌi Yesuhi kaꞌa megeꞌi nemalana bonaꞌmagi kumu lali fayahi goloto ma ka moloto alu epiꞌohune. Lenali kuguhi go epiꞌehilana yagamo yaꞌma fele hitalo meleꞌahanaꞌa yaꞌma menalo. To golapo menalo. To lubahaꞌa li polo hu filiꞌehina yaga menalo. To moko mehite kaba hilo. Yaꞌma ka asagaꞌi fayahi goto alu epiꞌohuna yabe. 26 Enali ya lago Polu etehi ana loebe loebe bonaꞌi eneleꞌmoto buto kuguhi go epiꞌehinamofihi nasana yaꞌma liꞌehina. Ya huloto sipi mono nonugu tito yaꞌma kuguhi go epiꞌehilanamofihi su halina kanaꞌa yaꞌma bonaꞌmofihi kuguhi moneko monekoꞌisi epila Polu lu epiꞌehina.

Sipi mono bonaꞌi Poluhi nagaꞌi emiꞌahana

27 To ana kanagu 7 yege yupahi su halubeꞌmu nohigo, Yuta bonaꞌmagi Esia kapoguti eꞌahana enali Poluhi sipi mono nonugu nohigo be gelete asaga li gehesa heꞌahana boanaꞌmagihi kenasabo bi epelete Poluhi nu nekite kehe ite ma labe: 28 Oho, Isilaeli bonaꞌise. Meleꞌisi ete leheꞌmalo. Yaꞌma bouba asaga hepato bonaꞌi eneleꞌmo keheli sibina hulata bo yabe. Lali Yuta bonaꞌi lemege ka luto to lali monoꞌi heꞌmito fato ka lu yege hoto to mana sipi mono nohatimomuꞌi sibi ka lu epito nohina bo yabe. To ai lu laga huꞌohuta suhi huto mana sipi mono nohatigu fegutoga bonaꞌi eneleꞌmoto tito yaꞌma nopo leꞌmo foipa hibe. 29 Enali Polu Efeso hepaꞌi bo mone giꞌa Tolofimu ai hiti tauniga nohi hepalugu nehaꞌigo be geꞌehite enegekesa kehelite Polu ana bomo sipi mono nonugu leꞌmoto tiꞌehifiye? lite kehelite ya liꞌahana. 30 Ya nelago ana olopa hepato bonaꞌi asagaꞌi kehelite hololu lite li nupa hite Poluhi nu kite leꞌmete mono nonuguti kefefe hite limilago meleꞌisi yaꞌma sipi mono nohi kafe giꞌahabe. 31 To enali Poluhi ho fililuneꞌmu nehago Lomu gimi bomagihi kabaꞌani bo Yelusale hepatoga sipi luba nehabe lite lu emigo keheliꞌehina. 32 Kehelito anaꞌasi ai gimi bo lugaꞌa hiti to kabaꞌanimagi hiti eneleꞌmoto hololu luto li gehesa nehanalo eneleꞌmago enali hololu lite li gehesa nehanalo limite nehetiꞌahana. To boanaꞌmagi yaꞌma gimi bomagihi kabaꞌani bo hiti to aiꞌa gimi boꞌa hiti be gelete Poluhi osahi haluneꞌmu hanamo heꞌmite faꞌmene mineꞌahana. 33 To gimi bomagihi kabaꞌaniuba buto Poluhi nagaꞌi emito seni nagaꞌi loemotu sa gibo luto gimi bonaꞌmagihi lu epito leꞌmoꞌehibe. To boanaꞌmagihi ma luto enoloka habe: Yaꞌma bo kiꞌafube? To hena huꞌehibe? luto enoloka hoꞌehina. 34 Enoloka hago enalitogati moneuba ai fato ka ligo ai fato ka ligo nehite enubugu fite lubamofihi hapaꞌa mekehelise nohuto gimi bona amuya nopogu leꞌmete bilo luto bonaꞌa ya lu epiꞌehina. 35-36 Enali leꞌmete bite to nohi haka tiluneꞌmu nehago asaga bonaꞌi enemegeꞌi bite ho fililo lite enipakafa nehite hekele lite neligo yanaꞌmu gimi bomagi Poluhi nu nekite leꞌmo saga hite biꞌahabe.

Polu luba hiluneꞌmu nehanaꞌamagihi kaga lu epiꞌehina

37 To ana gimi bomagihi amuya nopogu leꞌmete tiluneꞌmu nehago Polu yaꞌma kaba bomo ma luto lu emiꞌehina: Nani ka mone lu kimiluna bati hifiye? Ya ligo kaba bouba loka hoꞌehina: Giliki ka keheliꞌahapihe? 38 Kai yaꞌma Iyipi bo nohapihe? Yaꞌma Iyipi bo gimi boꞌa 4,000 ka hepatoga eneleꞌmoto buto gamanimagihi luba hiluneꞌmu nehite eneleꞌmoto buꞌehina bo kai yaꞌma nohapihe? 39 To Polu ma luto lu emiꞌehina: Nani Yuta bo Silisia kapogu Tasasi hepato olopa nohi hepato yanugu itoꞌnifu neketoꞌehina. Nani yaꞌma li gehesa nehanaꞌamagihi kaga lu epiluna bati huto niꞌifihe? 40 Gimi bomagihi kaba bo: Alubo luto, ligo Polu hakalo minoto yahaꞌa li saga higo to enali kaga legeꞌnago ai Hibulu nogoguti ma luloto lu epiꞌehina:

22

1 Lenali afoꞌnigi nogonaꞌnigi nalaluꞌnigitase. Kagaꞌnimofihi hapaꞌa lu lepilunagi keheliꞌehilo. 2 Polu ya luto yaꞌma Yuta bonaꞌmofihi nogoguti lu noepigo enali ka mone hiti melise mineꞌahabe. To ai ma luto lu epiꞌehina:

3 Nani Yuta bonaꞌi nohube. Meya Silisia kapogu Tasasi hepatoga itoꞌnifu analoꞌi neketoꞌehina. Yalo ma Yelusale hepatoga neleꞌmete ago sukulu tito to yaꞌma babafi bo giꞌa Gamelieli nelepito minago yaꞌma tatatigihi monoꞌi keya kaꞌani keheliya ito yaꞌma hapaꞌagu keheli amuya huto hofa toꞌohuna yabe. To lenali yatai hiꞌahana suhi huto nani ana huto hulata minoto Huꞌmamofitoga amuya moloto minoꞌohuna. 4 Nani yaꞌma Yesuhi kapogu meleꞌahanaꞌamagihi enegene mane huto enohoꞌohube. Yana bonaꞌmo hiti anaꞌmo hiti nagaꞌi epito kalabusi nonugu eneleꞌmoto fitu foꞌohuna. 5 Yaꞌma mamufa gilata bo, sipi bo to mono kanisole bonaꞌi hiti enali asagaꞌi yaꞌma hapaꞌni koyapa ya huto niꞌigo maꞌnaka nolibe keheliꞌahabe. Enali fayahi keyeꞌahanana nimiloto noho lifilago buto Tamasiko hepato buto Yuta laluꞌanifihi epiloto ana hepato Yesuhi kaga kehelise bonaꞌi nagaꞌi epito seni nagaꞌi sa gi epoloto Yelusale hepatoga eneleꞌmoto oto osahi epilabe luto buꞌohuna yabe.

Polu komopaꞌa i gelehe huꞌehina ka lu epiꞌehina

6 To yana kanaꞌa kapo moloto nobuto Tamasiko hepatoga nehetilubeꞌmu nohugo fuligahaꞌagu kokulumaluguti mone fanahuba nanitoga besa besa loꞌehina. 7-8 Ya nolago nani melugu limito nokago nogoꞌa moneuba lu nimiꞌehina: Solio, Solio. Kai henabe luto nohoba nohoba nohane? luto ligo kehelitoꞌni: Kibina boꞌnimaka kiyiꞌagabe? loka hago: Nani Nasalete bo, Yesu nohube. Noholatanamoya nohube, luto luꞌehina. 9 To enali nani hiti buꞌohuta bonaꞌmagi yaꞌma fana besa loꞌehinana be gete to ka lu nimiꞌehina nogoꞌamofihi mekeheliꞌahabe. 10 To nani loka hoꞌehina: Kibina boꞌnio, nani hena hilube, lugo Sipi Bouba lu nimiꞌehina: Ho tito Tamasiko nohi hepalugu tiletogo kaika hilatanamofihi Huꞌmau kaga molo ketoꞌehinaꞌa asagaꞌi lu hokolo hu ketalabe. 11 To nani yaꞌma fana toseꞌauba nubugu figo bu pisi ligo nohugo nalaluꞌnifu enali nayahi lite neleꞌmete bago Tamasiko hepatoga nehetiꞌohune.

12 To bo mone monoꞌi megeꞌi malalata bomo, aiꞌa giꞌa Ananiasi yabe ai kumu asaga Yuta bonaꞌmagi fokehi nelina bo ai anaga minoꞌehina. 13 To ai oto nanitoga lebato ho tito minoloto luꞌehina: Solio, nalaluꞌniga kubu bati hino, ligo nani anaꞌasi bu go bati huto aimo bu goꞌohuna. 14 To ai ma lu nimiꞌehina: Huꞌmau, tatatigihi kibinauba kaikamo keleꞌmo ho tibe. Kai kaꞌa kehelito megeꞌi malalane luto to aiꞌa hetofa agoya hu emiꞌehina bo Yesuhi bu goloto to ai bagaꞌaluguti nogoꞌa kehelilane luto keleꞌmo ho tiꞌehina yabe. 15 To yaꞌma bo kumu bu goꞌahata hiti keheliꞌahata hiti asagaꞌna kai tili tele huto buloto yege yege bonaꞌi yanana lu epilane luto ai moloꞌehibe. 16 To yatai henaꞌmu geba huto nominane? Ho tito buto Yesuhi giꞌalo holoto foipanaka heꞌmito nagamiꞌi folobo.

Polu ka lamanaꞌa fegutoga bonaꞌi lu yege hoseꞌnaꞌamofihi Huꞌmau ka moloꞌehina

17-18 To yalo nani Yelusale hepatoga akuꞌi oloto sipi mono nonugu tito nunumu huto bamuꞌi bu nogoto Yesu kaga lu nonimigo bu goꞌohube. Nubu bu go saga hugo ma lu nimiꞌehina: Kai meꞌme huto Yelusale hepatogati heꞌmito bufa hubo. Yaꞌma hepato bonaꞌi nani kumu kaga lu yege hoseꞌnaꞌa keheli heꞌmilanagihe. 19 Ya luto ligo nani ma luto lu emiꞌohube: Kibina Boꞌnise, koyapa nani asaga fato fato mono nonugu tito agoya hu kimiꞌahanamagihi eneleꞌmoto nagaꞌi epito to segi osahi epito minoꞌohuna yaꞌma enali keheli bati hiꞌahana. 20 To kai kumu kaga lu epise bo, Sitifeni efa kosatu afiliꞌahana haluneꞌmu nehago nani yanaga minoto halana bomofihi kataꞌani kaba huto to golahi limito filifa huꞌehinaꞌa bati suhi nehabe luloto minoꞌohuna yaꞌma enali keheliꞌahabe. 21 To ya lu emugo ai: Mana hepatogati heꞌmito bufa hubo. Nani fegutoga bonaꞌiloga fatoꞌi koho lifilubeꞌmu nohube, luto Sipi Bo ya lu nimiꞌehina yabe.

22 Polu ya luto beto hu epologo kehelite mineꞌahabe. To ai yaꞌma fegutoga bonaꞌmagi kumu ka noligo anaꞌasi enali nogo sipi melete ma liꞌahana: Ana bomo ho filibo. Metoga mefilise minalina bati mehibe. Ho filibo. 23 To enali ya lite yafege gete sipi nogo melete enipakafa hite kataꞌani li botala ite heꞌmite mumusopa getete ifo muya heꞌmilago nebite nehago, 24 Lomu gimi bonaꞌmagihi kabaꞌaniuba bonaꞌa lu epiꞌehina: Poluhi uleꞌale nonugu leꞌmete tilo. Segi osahi emilenogo yaꞌma Yuta bonaꞌmagi ai kumu hekele lilata ho filibo litemofihi lu hokolo hu letalibe luto luꞌehina. 25 Ya luto lu epigo gimi bomagi leꞌmete bite nonugu tite sa gi etago Polu mone kaba bo yanugu ho tiꞌehinamofihi loka hoꞌehina: Nani Lomu bonaꞌi nohunagi foipanaꞌni niꞌifi meniꞌibe henabe ka foya meliꞌahago osahi nimilatagihe? 26-27 Ya ligo ana kaba bouba yaꞌma ka kehelito buto sipi kaba boꞌa nohinalo lu emiꞌehina: Yaꞌma bo Lomu bo nohinagi kai hena hu etalubeꞌmu nohane? ya ligo ana sipi kaba bouba Polu nohinaga buto ma loka hoꞌehina: Kai lu nimibo. Kai Lomu bonaꞌi nohapihe? Oꞌyo luto Polu luꞌehina. 28 Ke, nani yaꞌma sipi efapoloti heꞌmito Lomu bonaꞌi lolo huꞌohunaꞌa mina fiꞌohube luto ligo Polu kaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌehina: Nani yaꞌma Lomu bonaꞌi neketeꞌahana yabe. 29 Ya luto noligo osahi emiluneꞌmu nehana bonaꞌmagi meleꞌisi aitogati heꞌmite topa heꞌahana. To yaꞌma sipi kaba bouba Poluhi seni nagatu sa giꞌehinagi to aiꞌa Lomu bo nohube luꞌehinagi yanaꞌmu kehelito koli huꞌehibe.

Polu kanisole bo enubulo kaga Yuta bonaꞌi lu hokolo hu epiꞌehina

30 Yaꞌma gimi bonaꞌmagihi kaba bouba Yuta bonaꞌmagi Polu kumu henana fisa iꞌahanamofihi hapaꞌa kehelilubeꞌmu nohuto etekaꞌa Poluhi seni nagaꞌi giꞌahanaꞌa li heꞌmilo luto bonaꞌa lu epigo li heꞌmiꞌahana. Yaloꞌi yaꞌma kaba bouba sipi mono noto kaba bonaꞌi hiti to mono kanisole bonaꞌi hiti li nupa hilete minalo luto kaga moloꞌehina. Ya hago ai Poluhi leꞌmoto buto enogobisalo ho tilubeꞌmu heꞌmi etoꞌehina.

23

1 Polu kanisolemagi enubugu bu go fiya iꞌohuto ma luto lu epiꞌehina: Nalaluꞌnimagita. Nani anaꞌina mone li sibina mehuse Huꞌmamofihi buꞌalo kapo molomofaꞌna huto nugufaꞌnigu laga higo minomo tito tito yatai hiti ana nohube. 2 Ya luto noligo sipi mono noto kaba bo Ananiasi ai Poluhi bufalo nehana bonaꞌi kaga nolina baga i gofa halo luto lu epiꞌehina. 3 Ya ligo Polu lu emiꞌehina: Kai heleguꞌi gupisaꞌalo fayahi geꞌahana suhi huto nohane. Huꞌmau kai kabaga i gofa halinamo niꞌibe. Kai yalo nohuto keya kauba luꞌehinaꞌa huto naniꞌi kagaꞌni loko nohataya ana keya ka kaika li gofa naniꞌi nahalo luto enogoꞌna nobine. 4 Ya noligo Poluhi metoga nehana bonaꞌmagi ma lite lu emiꞌahana: Kai Huꞌmamofihi sipi mono boꞌamofihi ka bati mehinaꞌa lu etoꞌahane. 5 Polu kaꞌanilo nonaꞌa luꞌehina: Nalaluꞌnigita ai sipi mono bo nohibe luto nani mekeheliꞌohube. Mono kauba ma luto lulata nohina: Kai bonakamagi kaba boꞌanimofihi kaga foipaꞌa melu etobo.

6 To lugaꞌa kanisole bo Satusi yagi to lugaꞌa kanisole Felosi yagi hite Polu bu enogoloto ai kehe ito ma luto lu epiꞌehina: Nalaluꞌnigita. Nani afoꞌnifu Felosi bo nohigo naniꞌni hiti ana huto Felosi bo nohube. Nani bonaꞌi fililete akuꞌi ho tilana kagaꞌa lu noepuna ana kagamuꞌi lite lenali yatai ka foya neli netabe. 7 Ai ya luto lulago anaꞌasilo meleꞌisi Felosi bonaꞌi hiti to Satusi bonaꞌi hiti kenasabo bi lumala hilete loko hiꞌahana. 8 Henaꞌmugope Satusi bonaꞌmagi bonaꞌi filiꞌahanaguti akuꞌi ho metilabe nelite to agelo hiti fele hite menehabe nelago to Felosi bonaꞌmagi yanana niꞌibe lite kehelilata nehanaꞌmu yabe. 9 Enali akehelilete kehe kehe inanauba sipi higo kenasabo bigo keya ka enelepise bo Felosi nagaluguti lugaꞌa ho tilete ka epekite ma lite liꞌahana: Lali ma bouba anaꞌina mone li sibina huꞌehinamofihi kaga hapaꞌa mekehelune.

10 Kenasabo binanauba napa huloto luba huse huse hago gimi bomagihi kabaꞌaniuba Poluhi yahi luga luga lite li gepe hilanaꞌmu yabe luto keheliꞌehina. Ai ya huloto gimi boꞌa bona folagahaꞌaniguti limite Poluhi leꞌmo saga hite gimi bomagihi uleꞌale nohaꞌanigu leꞌmete bite malalabe luto enoho lifiꞌehina.

11 Ana foluguꞌi Sipi Bouba Poluhi metoga ho tito nohuto ma luto lu emiꞌehina: Kai koli mehuto amuya kekesa molobo. To koyapaꞌi ma Yelusale hepato nani kumu kaga amuya moloto lu epiꞌahata suhi Lomu hepato buto ana huloto lu epibo.

Poluhi ho fililune lite Yuta bonaꞌmagi ka lu keheliꞌahana

12 Etekaꞌa Yuta bonaꞌi li nupa hite ka lu keheliꞌahana. Ya hite nehite, noseꞌna mo sito minoto Poluhi ho fililototi nalune lite enogolagalo enayahi tiꞌahana. 13 Yaꞌmana kaga lu kehelina bonaꞌi li nupa huto 40 magihi yabe. 14 Ya lilete enali mono noto kaba bo hiti olopa bonaꞌi hiti nehanalo bite ma lite lu epiꞌahana: Lali noseꞌna mo sito nohuto Poluhi ho fililotigo yabe luto logolagalo layahi ti baga iloto noone. 15 Ya nohutagi yatai lenali hiti kanisole bonaꞌi hiti Poluhi leꞌmete limite limilo lite Lomu gamani bomofitoga kaga malalo. To ai oloto kaga hapaꞌa akuꞌi lu bati huto lu limilibe lite miꞌi malalo. Lali kofohi moloto kapogu gimi giꞌohuto ho fililutaꞌmu yabe.

16 Ya lite nelago Poluhi etaliꞌafihi panaꞌauba akeheliloto gimi bomagihi uleꞌale nonugu buto Poluhi lu emiꞌehina. 17 Ya ligo Polu gimi bo mone kehe ito ma luto lu emiꞌehina: Ma neheya kola panaꞌuba kaga mone lito oꞌehinagi kai leꞌmoto buto gimi bomagihi kabaꞌanimofihi emitogo ana kaga lu emilibe. 18 Ya luto ligo ana gimi bouba ana panaꞌi leꞌmoto buto gimi bomagihi kabaꞌani nohinalo ho tiloto lu emiꞌehina: Ma panaꞌuba kaga kaiꞌi lu kimilibe luto Polu nagalugu nohina bouba naniꞌi noloka hago leꞌmoto noobe. 19 Ana kaba bouba ana panaꞌi yato lito leꞌmo sugunaluga buloto loka hoꞌehina: Kai hena ka lu nimilubeꞌmu oꞌahane? 20 Ya ligo neheya kola panaꞌuba lu emiꞌehina: Enali Yuta bonaꞌmagi kaiꞌi ete koloka hete Poluhi leꞌmete kanisole bonatoga limilune lite liꞌahabe. To kanisolemagi Polu luꞌehina hapaꞌa moneꞌa hiti keheli bati hilune nelabe lite ete gimiꞌi malalune liꞌahabe. 21 Ya liꞌahanagi kai kaꞌanilo mekehelibo. Henaꞌmugope? Aiꞌi ho fililune lite lugaꞌa bonaꞌi 40 magihi kapogu kofohi moloto gimi gilune liꞌahabe. To enali yatai kai oꞌyo lilapi lite kegeba hite ka lilata ka keheliluneꞌmu nehabe. 22 Ya luto ligo gimi bo kabaꞌaniuba ana panaꞌi ma luto amuya kaga lu emito ekesa bito ho lifiꞌehina: Yaꞌmana kaga nani oto lu huto hu emiꞌohube luto mone bomofihi lu meemibo.

Gamani bo Felikiu to Poluhi leꞌmete biꞌahana

23 Ya huloto gimi bomagihi kabaꞌaniuba loe gimi bole kehe iloto ma luto lu etimiꞌehina: Gimi bo 200 yamagi eneleꞌmo loloba nehite hosi yaga gupisalo bo 70 yamagi neeneleꞌmete to hiso bo 200 yamagi eneleꞌmete utehi sininugu Sisalia hepato bilabe. 24 Lenali Polu minoto bilina hosi yaga lugaꞌa neli etete kaba hu bati hi etete leꞌmo bati hite sipi gamani bo Felikitoga leꞌmete bilo. 25 Yana bouba fayahi mone ma luto ka go buꞌehina:

26 Gamani bo Felikio. Nohapihe? Nani Kolotiasiu Lisiasiu yaꞌma fayahi nogo ketobe. 27 Enali Yuta bonaꞌmagi mana bo yato lilete ho fililuneꞌmu nehana nani ai kaꞌa keheliꞌohuna ai Lomu bo nohigo nani hiti gimi bo lugaꞌa hiti olototi leꞌmo buto biꞌohune. 28 Enali henabe lite fisa nei etafi luto nani kehelilubeꞌmu ana bo leꞌmoto enali kanisoleꞌanilo limiꞌohube. 29 To ai ana bouba ho filiseꞌnafi nagalugu leꞌmo molose suhi huto anaꞌina mone li sibina mehuꞌehigo nani bu goꞌohube. Enali Yuta bonaꞌi keya kaꞌanilo kaga li sibina huꞌehibe lite fisa ite lokasigo heꞌahabe. 30 Enali yaꞌmana bo ho fililune lite suguna kaga mone liꞌahana yatai huto nohigo kehelilotoꞌni kaitoga meleꞌisi ho nofulube. To enali fisa neina bonaꞌmagi kai kubuloko lu huto hite yanaꞌmu luto fisa noune lite lu kiminogo kehelilane.

31 Ya luto fayahi go epina hiti gimi bomagi lilete kaꞌa liyafa hite Poluhi leꞌmete foluguꞌi Atipatili hepato biꞌahana. 32 Etekaꞌa melugu kapo malana gimi bomagi akuꞌi i behe hite kapoguti neago hosi yaga gupisalo minete bana bomagi leꞌmete moneka hepato biꞌahana. 33 Enali Poluhi Sisalia hepato leꞌmete bilete ai hiti faya hiti gamani bomofihi emiꞌahana. 34 To gamani bouba ana fayahi leka soloto: Kai hiya kegiꞌa bo nohane luto Poluhi loka hoꞌehina. Ya higo: Nani Silisia bo nohube luto Polu lu emiꞌehina. 35 Ya ligo gamani bouba lu emiꞌehina: Enali kifisa neina bonaꞌi henetilenogo kai kagaka kehelilube. Ya luto luloto Helotihi gamani nonugu nagalugu heꞌmi etete gimi bomagi kaba hu etalo luꞌehina yabe.

24

Yuta bo olopaꞌamagi Poluhi fisa iꞌahana

1 To nayahi mone kegiꞌa su hago kana minelete sipi mono noto kaba bo Ananiasi yagi Yuta olopa bonaꞌi lugaꞌa hiti to enali kagaꞌani li nupa huto lulata nohina bo giꞌa Tetalasi hiti Sisalia hepato biꞌahana. Ya hilete Poluhi fisa ite ka foya li etaluneꞌmu hana kaga sipi gamani bo Felikihi bulo henetite lu emiꞌahana. 2 Ya hilago sipi gamani bouba Poluhi kehe igo aolago Tetalasiu ma luto hapi fito fisa iꞌehina: Nigihiti bo, Felikio. Kai hetofana huto kaba hu letanogo luba mehuse fulunaguti nominota yabe. Kai bati huto kekesagu fe lina bomaka asagaꞌna koyapaꞌi metigu sibina huꞌehinamofihi lali nagatimagihi leꞌmo bati hilo luto lu epiꞌahata yabe. 3 Yaꞌmu luto lali komopatigu laga gofa nolebesigo kaitoga lusina huto kofokehi holata nohune. 4 Ya huꞌehina yatama kana keleꞌmo molo lalugi kai kiginaga fi limito hupamone kagati kehelilane luto koloka nohone. 5 Lali yaꞌma bo bu gota ai kegeiyo bo nohibe. Ai asaga kapoga hepato hepato Yuta bonaꞌi hiti kenasabo bi enohomofaꞌna huto ka noepekina bo nohibe. To ai Nasalene nagaꞌmofihi kaba boꞌa nohibe. 6 Ai huto mono nohati sipiꞌa li kolo talubeꞌmu nohigo yato liꞌohune. To laliti keya katimofihi megeꞌi moloto ka foya li etaluneꞌmu huꞌohune. 7 Ya nohunogo gimi bo kabaꞌani Lisiasiu oto amuya moloto layanuguti lebesilito leꞌmo buto biꞌehibe. 8 To enali ka foya li etalune lilana bonaꞌi kai kubulo ete lilabe luꞌehibe. To kaika yaꞌmana bo loka holotoka asaga kaga lali fisa noutamofihi kehelilane ya luto Tetalasiu luꞌehina. 9 To Yuta bonaꞌmagi hiti anagu heleke melete Tetalasihi heꞌmete Poluhi fisa ite ma lite liꞌahana: Asaga kaga maꞌnaka luto nolibe.

Polu Felikihi bulo kaga lu hokolo huꞌehina

10 To sipi gamani bouba Poluhi kaga lilibe luto bugu egago Polu ma luto kaꞌanilo nanaꞌa luꞌehina: Kai babu kufu minoto ma meto bonaꞌmagi kaꞌani loko hulata nohata bomaka lubuto nani kagaꞌni negelonaguti lu hokolo hilubeꞌmu nohube. 11 Kai enoloka hatita kaga ma luto kehelititaꞌmu yabe. Nani yataꞌisi nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malago kana maꞌasi su hago Yelusale hepatoga tito Huꞌmamofihi agoya hu emilubeꞌmu nohugo kehelilane. 12 To nani Yuta bonaꞌi hiti enali sipi mono nonugu kenasabo bi enohola to bonaꞌi kaga li nupa hite lu keheli fa keheli hite hepalugufi to mono nonugu nehago enubunepa nougo enali bu menegeꞌahabe. 13 To enali yatai yaꞌmana kaga nifisa neina ka hapaꞌa mone lu hokolo hite ya kamuꞌi fisa noune lite lu mekimilanaꞌmu yabe. 14 Ya huꞌehina yaꞌmana ka nani lu huto huto lu kimilube. Enali faga lite nifisa neina Kapolo megeꞌi molotoꞌni tatatigi Huꞌmaꞌanifu agoya hu noemuna yabe. To nani ana huto Mosehi keya kagu geꞌahana hiti to kaga lu yege holata bomagi bukugu geꞌahana kaga hiti silagaꞌna keheli mana nohuna yabe. 15 To Huꞌmau anaꞌina mone li huto hilube luꞌehinamofihi enaliꞌani geba hite nehago nani ana huto keheli komopaꞌnigu moloꞌohuto geba nohube. To bonaꞌi sibinaꞌafi to manaꞌafi filiꞌahanagati Huꞌmau akuꞌi eneleꞌmo ho tilinaꞌmu yaꞌma geba nohube. 16 Yaꞌmu luto asaga yupahi Huꞌmamofihi bulofi to boanaꞌmagi enubulofi foipana mone li huto hu lalugi luto komopaꞌni bati suhi huto minalubeꞌmu keheli amuya moloto minolata nohuna.

17 To nani Yelusale hepatoti heꞌmito buto fato hepatoga kufu kana nominonati aku anaga moni efahi lito buto nani bonaꞌni epila to kuguhi gola hilubeꞌmu buꞌohuna. 18 Ya hilubeꞌmu nohuto keya kauba luꞌehinamofihi megeꞌi moloto nani nugufaꞌni okala hilube luto sipi mono nonugu tito nohugo enali be negeꞌahana. To babu boanaꞌi nani hiti moneka meminago to lugaꞌa bonaꞌmagi luba kaga meliꞌahana. 19 To ya hina lugaꞌa Yuta bonaꞌi Esia kegiꞌati ete nayato liꞌahana. To enali yaꞌmana bomagi enalitoga kaga mone niꞌigo nifisa ite nayato liꞌehitemo kai kubulo malo ete ka foya li netalabe. 20 To enali mehiꞌehinogomo ma nehana bomagi koyapaꞌi nani kanisole enubulo neleꞌmo ho tigo foipana liꞌohunamofihi lu huto hugo keheliꞌehitemo lu kimilabe. 21 Nani nekesa nokeheluna koyapaꞌi folagahaꞌanigu ho tiꞌohuto kaga moneꞌisi ma luto kehe iꞌohube: Filiꞌahana bonaꞌi Huꞌmau akuꞌi eneleꞌmo ho tilinaꞌmu yabe lutoꞌni luꞌohuna. Yaꞌmana kaga hapaꞌamu kehelito li pili koꞌohunanaꞌmu lenali lenubulo nifisa neibe luto yana kaga nani lu epiꞌohube luto Polu luꞌehina yabe.

22 Ya ligo Felikiu ka lamanaꞌa hapaꞌa bonaꞌmagi Yesuhi kapoꞌagu melete minela nehana hapaꞌani keheli bati huꞌehinaꞌa ai kaga lu laga huloto ma luꞌehina: Anasi yabe. Alihi gimi bomagihi kabaꞌani Lisiasiu olenogo lenali kagatini lu niminogo loko hilube. 23 To Felikiu gimi bo moneꞌmofihi Poluhi nagalugu leꞌmoto buto heꞌmi etoꞌohuto lugaꞌa kanagu fegutoga leꞌmo heꞌmitogo yegelota nohinogo laluꞌagi noseꞌnafi guketefi heꞌmete emiluneꞌmu nehinogomo kai oꞌe luto laga mehu epolobo luto Felikiu lu emiꞌehina yabe.

Felikiu Poluhi naga nonugu kufu loe kana heꞌmi etoꞌehina

24 Lugaꞌa kana bulago Felikiu lihaꞌa Tulusilau Yuta nagalugu aꞌi hiti leꞌmoto oꞌehina. To Felikiu Poluhi kehe igo ago Yesu Kilisitotoga agoya hu emito minoseꞌnamofihi kaga ligo keheli keheli huto minoꞌehina. 25 Ya huꞌehina Poluhi kagauba bati huto minosemofihi hapaꞌafi to bonaꞌi enaliꞌani enugufaꞌani kaba hu bati husemofi to alihi Huꞌmau ka foya li letalinamofihi kanaꞌamu lu emiꞌehina. Ya ligo Felikihi lesaꞌa ligo Poluhi lu emiꞌehina: Kai bufa hubo. Nani akuꞌi mone yupahi kehe ilunagi buto nohubo. 26 Ana kanaꞌalo ekesa kehelito Polu efahi lugaꞌa nonimitogoꞌni gulu ho etalube luto ligo yaꞌmu asaga yupahi kehe igo ago etali kaga lilata hiꞌahaꞌina yabe.

27 To yaꞌma bo, Felikiu ai Yuta bonaꞌmagi nani kumu laga lebesina bo nohibe lilabe ya luto enalitoga mololoto Poluhi naga nonugu heꞌmi etago minoꞌehina. Yalo loe kufu kanaꞌa bulago Felikiu ana hepaꞌmofihi kaba huse liliꞌna heꞌmito buto ana gamani liliꞌna mone lilubeꞌmu buꞌehina. Yaloꞌi fato kaba bo moneꞌmofihi giꞌa Posiasi Fesitasiu yaꞌma Sisalia hepato nehetito minoꞌehina.

25

Sisau Lomu kibina bouba kaꞌni kehelilibe luto Polu kehe iꞌehina

1 Analo Fesitasiu loegi monegi yupahi mino koloto alihi Yelusale hepatoga buꞌehina yabe. 2 Ya higo analo mono noto kaba bonaꞌi hiti to Yuta olopa bonaꞌi hiti aitoga bite Polu kumu amuya melete fisa ite ma lite Fesitasihi buka tite lu emiꞌahana: 3 Kai bati huto leheꞌmoto Poluhi ho lifitogo Yelusale hepatoga eno. To henaꞌmugope, enali kapoga kofohi melete gimi giꞌehite ho fililuneꞌmu nehite yabe. 4 To Fesitasiu kaꞌanilo nonaꞌa lu epiꞌehina: Polu nagalugu Sisalia nohinagi nani hupamone kanasi nohuto anaga bilunaꞌmu yabe. 5 Ya hilunaꞌmu yagi olopa botini eneleꞌmo heꞌminogo nani hiti limite ana bouba anaꞌina mone li sibina huꞌehifi fisa ilabe.

6 Fesitasiu lugaꞌa kana nesiꞌa enali hiti minoloto Sisalia buꞌehina. Etekaꞌa ka foya lilata nonugu tito minoloto Poluhi leꞌmete tilo luto enoho lifiꞌehina. 7 Ya higo Poluhi leꞌmete tilago Yuta bonaꞌi Yelusale hepatoti limiꞌahanamagi leꞌmo bego hilete kaga fato fatoꞌi lu etete fisa iꞌahana to ka hapaꞌa mone ya kagaꞌmu yabe lite lu hokolo mehiꞌahana. 8 Ya hago Polu gufaꞌa li buto bito kaꞌanilo nonaꞌa ma luto lu epiꞌehina: Nani Yuta bonaꞌmagi Keya kaꞌani li gofa hola to sipi mono nohi li sibina hula to Lomu sipi gamanimofihi kaga lu sibina hula mehuꞌohube luto luꞌehina. 9 Ya ligo Fesitasiu Yuta bonaꞌmagi bati bo yabe lite nofokehi halabe luto ekesa keheliloto enalitoga moloto Poluhi loka hoꞌehina: Yaꞌma kifisa neina kaga Yelusale hepato meꞌanimoya anaga tito nani nubulo ho titogo ka foya li ketalabe luto nokehelipihe? 10 Ya luto loka hago Polu kaꞌalo nonaꞌa lu emiꞌehina: Nani nifisa ise hepaꞌi niꞌinalo sipi Lomu gamani bomofihi bulo maga ho tiꞌohube. To nani Yuta bonatoga nani foipana mone li huto mehuꞌohunaya kaika akeheli bati huꞌahana. 11 To nani foipana lito niꞌifi to filise suhi luto anaꞌina mone li sibina huꞌehinogoꞌnimo ya bati hite noho fililabe. To enali nifisa neina kamofihi hapaꞌa meniꞌinogomo bo moneuba nayato lito meepilinaꞌmu yabe. Nani sipi gihiti bo Sisahi kehe inogoꞌni kagaꞌni kehelilinaꞌmu yabe luto Polu lu emiꞌehina. 12 Ya luto ligo Fesitasiu kanisole bonaꞌa hiti ka lu kehelilete Poluhi ma luto lu emiꞌehina: Kai sipi gamani bo Sisau kagaꞌni kehelilibe latagi kai bati huto Sisahi bulo buto ho tilane.

Fesitasiu Polu kumu Agilipahi loka hoꞌehina

13 Alihi kanagu kibina bo Agilipa hiti to lihaꞌa Benisi hiti Fesitasihi Sisalia hepato ete be tigiꞌahaꞌina. 14 Etali nesiꞌa kana ana hepato minelaꞌigo Fesitasiu Poluhi kagaꞌmu kibina bomofihi lu emiꞌehina: Bo mone maga Felikiu naga nonugu heꞌmi etoꞌehina nohibe. 15 To nani Yelusale hepato buꞌohugo Yuta mono nohi kaba hulata bonaꞌi hiti to olopa bonaꞌmagi hiti yaꞌmana bomofihi kagaꞌa lu nimite fisa ite ho filibo lite nogoꞌna biꞌahana yabe. 16 Ya lago nani kaꞌanilo nonaꞌa ma luto luꞌohuna: Lali Lomu bonaꞌmagita hapatiya bo moneꞌmofihi faꞌmene fisa ilata menohune. Bo moneꞌmofitoga kaga niꞌigomo yataꞌa ka foya lu epololata bomofihi bulo ho tigo lali geba huꞌohunogo ana bouba kaga fisa neinamofihi keheli bati hulata nohibe. 17 Ya hilete enali maga moneka naniꞌni hiti nehetito nani yatama kana meminoꞌohube. Etekaꞌa ka foya lilata nonugu nani minolotoꞌni ana bo leꞌmete tilo luto enoho lifiꞌohube. 18 Enali kaga fisa neina bonaꞌi ho tiꞌahanaya to enali anaꞌina foipana li huto huꞌehina mone niꞌina lu huto hilafi luto keheluna enali lu huto mehiꞌahana yabe. 19 Enali mono kamuꞌi lite ka emekila to bo mone filiꞌehinamofihi giꞌa Yesu akuꞌi ho tito nohibe luto Polu nolina kamuꞌi hiti yabe. 20 To nani yaꞌmana kagalo nekesa yigi yigi huna hapaꞌa keheli bati mehutoꞌni ma luto loka hoꞌohuna: Kai Yelusale bitogo nani kagaka keheliluna bati hutofihe? 21 Ya lugo Polu kagaꞌnilo nonaꞌa luꞌehina: Nani nagalugu nohinogoꞌni alihi sipi gihiti bo Sisau kagaꞌni kehelilinaꞌmu yabe. Ya ligo nagalugu bite heꞌmi etenogo nohinogo alihi kanaꞌagu Sisatoga ho lifilube. 22 Ya luto ligo Agilipau Fesitasihi ma luto lu emiꞌehina: Naniꞌni yaꞌma bomofihi kagaꞌa kehelilunaꞌmu yabe luꞌehina. Ya ligo Fesitasiu yago etehi kaga keheli etalane luto luꞌehina yabe.

23 Ya ligo kelete etekaꞌa Agilipaugo Benisiugo etali gukete hekolo bati hite be gete heꞌmite hilete eꞌahaꞌina. Etali ana hepato gimi bo hiti to olopa bonaꞌi hiti tutuma nonugu tite minelete Fesitasiu Poluhi leꞌmete tilo luto kehe igo leꞌmete tiꞌahana. 24 Ya hilago Fesitasiu luꞌehina: Kigibina bo, Agilipao, to asaga bonaꞌi malo lali hiti nehanamagita lenali yaꞌma bo bu galo. Asaga Yuta boanaꞌi Yelusale nehanamagifi to maga nehanamagi hiti enali aiꞌi nani bulo fisa iꞌahana. To enali sipi kehe ite ai meminalinaꞌmu yabe lite ho filibo liꞌahana. 25 To nani ma bo bu goꞌohuna ai fililinaꞌa li huto mehuꞌehibe. To aiꞌa sipi gihiti bo Sisau kagaꞌni kehelilibe luto luꞌehigo nani ho lifinogoꞌni bilibe luto nekesa yigiꞌohuna yabe. 26 To ailuguti kaga bati hinaꞌa sipi gamani bomofitoga fayahi genogoꞌni bilinaꞌa meliꞌohuna. Yaꞌmu luto kigibina bo Agilipao, kai kubulo hiti enali enubulo hiti yaꞌma bo leꞌmoto noobe. Lali asagaꞌi kaga keheli bati hulototi nani alihi ka hapaꞌa lito mone fayahi galube. 27 To nani nagalugu nohina bo moneꞌmofihi fisa ite kaga liꞌahanaꞌa fayanugu megose ho lifinogoꞌni bilinaya bati mehilinaꞌmu yabe luto yaꞌma Fesitasiu luloto luꞌehina.

26

Polu Agilipaha bulo kaꞌa lu hokolo huꞌehina

1 Ya luto ligo Agilipau Poluhi ma luto lu emiꞌehina: Kai nani nubulo kagaka alubo. Ya ligo Polu yahaꞌa li saga huloto ma luto lu epiꞌehina:

2 Kibina bo Agilipao. Yatai kai kubulo kagaꞌni lu hokolo huto negelo bito lu kimilubeꞌmu nohube. To enali Yuta bonaꞌmagi nifisa neina kaga lu kimilunaꞌmu yabe. 3 To Yuta bonaꞌmagi hapaꞌani hiti to enali enoloka helata nehanamofihi kai keheliya iꞌahane. To nalaluꞌniga kai kagaꞌnilo koseleꞌi mekehenogo kehelito minobo.

4 Asaga Yuta bonaꞌmagi nani koyapaꞌi neheya bo minoꞌohunamofihi hapaꞌni akeheli su heꞌahabe. To nani meꞌnigu minolotoꞌni alihi Yelusale hepato bula ola huto minoꞌohunamofihi hapaꞌni akeheliꞌahabe. 5 Enali naniꞌi koyapaꞌi keheli neteꞌehitemo lu hokolo hu kimilabe. Nani koyapaꞌi yataꞌa Felosi bonaꞌmagihi hapaꞌani lito minoꞌohuna yaꞌmana suhi keheliꞌahafi fulu huto meniꞌibe. Ai asaga mono katimofihi hapaꞌa hoto niꞌibe, lite lu kimilabe. 6 To nani yatai maga ho tiꞌohugo nifisa ite ka foya neniminamofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe. Koyapaꞌi Huꞌmau tatatigihi kaga molo epoloꞌehinamofihi manaꞌa huto hilibe lutoꞌni nani geba huꞌohube. 7 Enali nayahi luga luga su hoto nigigusagati loemo heleko malago nagatimagi utehi etehi Huꞌmamofitoga nunumu nama lite minete komopaꞌani aitoga amuya melete emite ananamofihi nogo geba hite mineꞌahana yabe. To kibina boꞌnimaka, naniꞌni hiti ananaꞌmu luto komopaꞌni emito geba huꞌohunanaꞌmu lite Yuta bonaꞌmagi yatai nifisa neibe. 8 To lenali Yuta bonaꞌi henabe lite Huꞌmau filiꞌahana bonaꞌi eneleꞌmo ho metilibe lite lenegekesa nekehelibe?

9 Koyapaꞌi naniꞌni asaga suhi li huto huto Yesu Nasalete bomofihi giꞌa li melugu malalube luto asaga negekesa keheliꞌohuna yabe. 10 To nani yaꞌmana suhi Yelusale hepalugu ali huto huꞌohube. Mono noto kaba bonaꞌmagitogati kaga lilotoꞌni Huꞌmamofihi bonaꞌa babu lito nagalugu eneleꞌmo mologo alihi enoho nefiligomo nani bati hite nugufagu laga hina suhi nehabe lulata huꞌohuna yabe. 11 Nani babu yupahi Yuta bonaꞌmagi li nupa hite minelata nehana nonugu posa gito enayato lito naga osatu enibi yigiloto Yesutoga komopaꞌani neemina heꞌmilafi luto nagaꞌi epiꞌohuna. Enali kumu luto nani nitaluga logo bilata higo fato fato hepato fotoꞌi nehanalo enegene mane ito enoholata huꞌohuna yabe.

Polu Kilisitohi bonaꞌa lolo huꞌehina kaga lu hokolo huꞌehina

12 Yaꞌmana suhi hilube luto mono noto kaba hulata bomagi buto ana suhi li huto hubo lite noho lifigo Tamasiko hepalugu tiꞌohuna. 13 Kibina boꞌnimaka, fuligaha kanalo nani kapo moloto notugo kokulumaguti fana mehenauba yege hoto limito naniꞌni hiti to nemegeꞌi melete bana bonaꞌi hiti nohutalo lusina huto fi besa loꞌehina yabe. 14 Ya higo lali asagaꞌi melugu limito ko gehesa hulototi nani nogo mone ma luto Hibulu nogoguti ligo keheliꞌohube: Solio, Solio. Kai hena hibe luto naniꞌi negene mane ito nonahane? Kosa kosaꞌnamofihi kigigusatuꞌi noita kaika kugufakagu limo fito kugufamofihi gabu foya noemine. 15 Ya luto ligo ana nogomofihi kaꞌalo nonaꞌa nani ma luto luꞌohuna: Sipi Boꞌni, kai kiyiꞌagabe? Ya luto Sipi Bouba luꞌehina: Nani Yesuita negene mane ito nonahata bomofita nolube. 16 Ya nohunagi kai ho tito ho ti fefe lubo. Kai kele kele panaꞌni lolo huto yatai kubulo huꞌehinana hiti to alihi kubulo hilinanamofihi lugaꞌa bonatoga lu yege halane luto nani kaitoga kubulo huꞌohube. 17 Isilaeli bonaꞌi hiti to fegutoga bonaꞌi hiti enali folagahaꞌanigu koho lifinogoꞌni bita bonatogati nani keleꞌmo kubuto bilunaꞌmu yabe. 18 To kai enubuꞌani li gili gili huto metepunaguti fana mehenagu eneleꞌmo nomoloto Sataha amuyaꞌaguti Huꞌmamofihi kapoꞌagu eneleꞌmo malalane. Ya hitogo enali komopaꞌani nanitoga niminogo foipanaꞌani kele li epelenogo Huꞌmau eneleꞌmo eto higo nehana bonaꞌmagi folagahaꞌanigu hepaꞌani lilabe.

Polu mono foya liꞌehinamofihi kagaꞌa Agilipahi lu emiꞌehina

19 Kibina bo, Agilipao. Nani yaꞌma luto kokulumaguti nubulo hinamofihi kaꞌa pelesa meiꞌohube. 20 Nani yataꞌa hapi fito Tamasiko hepaꞌalugu bonaꞌi lu epilotoꞌni alihi Yelusale bonaꞌi lu epiloto to asaga Yutia kegiꞌa hepaꞌi niꞌinalo niꞌinalo lu epimofaꞌna hulotoꞌni to ana huto fegutoga bonaꞌi hiti ma luto lu yege ho epiꞌohuna: Lenali foipa fato fato suhi nehanamofihi heꞌmi su helete Huꞌmamofitoga i behe hite bilete hetofa sunogo hite bonaꞌi enubulo minalanauba manaꞌa huto hilibe. 21 Nani yaꞌmana suhi hunanaꞌmu lite Yuta bonaꞌmagi mono nonuguti nayato lite noho fililuneꞌmu hiꞌahana yabe. 22 Ya hana yaꞌmana kanaꞌagu Huꞌmau neheꞌmolata higo minoꞌohuna. Yaꞌmu luto nani maga ho tiꞌohuto bonaꞌi lagasoꞌafi to napaꞌafi moneꞌago hite nehanamagi enubulo nani kagaꞌni lu noepube. Ma noluna kagaya koyapaꞌi kaga lu yege hose bomagi hiti Moseu hiti huto hilibe lite liꞌahanaꞌa nani ana huto lu noepube. 23 Ai Mesiau gabu foya lito fililoto ai yataꞌa kohe to letoto kene keliguti akuꞌi ho tilinaꞌmu yabe. Ai Yuta boti hiti fegutoga bonaꞌi hiti yaꞌma lubuto biseꞌnamofi hiti mino fana toto minosemofihi kagaꞌa lu yege ho epilinaꞌmu yabe lite liꞌahabe luto Polu luꞌehina yabe.

24 Polu ya luto kaga noligo Fesitasiu bunepa ito amuya kaga ma luto lu emiꞌehina: Poluo. Kai negi nohane. Keheliseꞌnakauba kekesagu bai toto keleꞌmo negi nonago negi kaga nolane. 25 Ya ligo Polu kagaꞌalo nonaꞌa ma luto lu emiꞌehina: Sipi bo, Fesitasio. Nani negi nagi menoꞌohube. Nani nekesaꞌni niꞌigo maꞌnaka luto nolube. 26 To kibina bo, Agilipao. Kai yaꞌmanana asagaꞌi keheliya iꞌahataꞌmu luto nani koli mehuse amuya moloto kaga lu nokumube. To yaꞌmanana fala kito sugunaluga huto mehuꞌehinagi kai asagaꞌi yege yegeꞌi huto hu su hoꞌehinana akeheli bati huꞌahane. 27 Kibina bo, Agilipao. Koyapaꞌi ka lu yege holata bomagi liꞌahana kaga keheliꞌahata niꞌifihe? Nani nekesa nokeheluna kai akeheliꞌehilataꞌmu yabe. 28 Ya ligo Agilipau ma luto Poluhi lu emiꞌehina: Yatai hupamone kanaꞌasilo naniꞌi Kilisitohi bo neleꞌmo lolo hilube luto kai nokehelipihe? 29 Ya ligo Polu ma luto luꞌehina: Hupamone kanafi yatama kanafi ya bati huto niꞌibe. Ya huꞌehina nani nunumuꞌni Huꞌmamofitoga ma luto niꞌibe: Kaika hiti to asaga bonaꞌi yatai malo kagaꞌni nekehelinamagita nani suhi lolo hilabe luto nokehelube. Ya huꞌehina ma seni nagaꞌi lenalitoga meminalibe luto nokehelube.

30-31 Polu ya luto lulago yaꞌma kibina bouba gamani bonaꞌa hiti to Benisi hiti ho tilete nonuguti fegutoga limite ma lite lu keheliꞌahana: Yaꞌma bomofihi ho filila to nagalugu leꞌmo molola hilutana mone li huto mehuꞌehibe. 32 Ya hilete Agilipau Fesitasihi ma luto lu emiꞌehina: Yaꞌma bouba Lomu gihiti bo Sisa kaꞌni kehelilibe luto kehe meitita lali gulu ho etonogo bititaꞌmu yabe.

27

Polu botigu tito Lomu melugu buꞌehina

1 Botigu tito Itali hepalugu bilune lite enali lu bati hilago Poluhi hiti to lugaꞌa nagalugu nehana bonaꞌi hiti Yuliasiu Lomu gimi bomagihi kabaꞌani ai yaꞌma sipi gihiti bomofihi luba bonaꞌamagi yabe lite enigi helata hanamagihi enayanuga biꞌahana. 2 Boti mone Esia hege nagamilugu bilubeꞌmu Atalamiti hepatoti nohinagu lali buto tiloto nobuto anagu Alisitaka, Tesalonika metogati Masetonia hepato bo nohigo moneka buꞌohuta yabe. 3 Ya huloto etekaꞌa Sitoni hepato nehetiꞌohuta. Yaꞌma gimi bonaꞌi kabaꞌani Yuliasiu Poluhi leꞌmo laga hutoꞌa ai laluꞌagita ete be tigite anaꞌinaꞌamu muhi nobilina emilo luto lu epiꞌehina. 4 Yaloti ho tito nobunogo habahuba losopagati boti li koseꞌna hinaꞌmu luto Saipalasi nagamilugu meꞌmo tiꞌehinalo kegiꞌa habahi menolina sopaga i molo i molo huto buꞌohuta yabe. 5 To Silisia hiti Pamifilia hiti hege nagami mupaꞌa i gofa hoto Lisia kegiꞌa Maila hepato nehetiꞌohuta. 6 Ya hepatoti gimi bomagihi kabaꞌaniuba boti Alekasatilia hepatoti Itali metoga bilubeꞌmu nohinagu leleꞌmo moloꞌehina yabe.

7 Hege nagamiꞌi nobiligo habahuba hiti lito luna higo botiuba fulu fulu huto bigo ya humo nobunogo loe lugufa kanaꞌa li heꞌmunogo kosele kasele gofa loholago alihi Naitasi hepaꞌmofihi mula kegiꞌa nehetiꞌohuta. To habahuba felele mehuseꞌna higo ana kegiꞌa bu yatama mehuse Kiliti nagamilugu meꞌmo tiꞌehinalo niꞌina kegiꞌa habahi melinaloga boti li moloto Salomone Nekisa be ligito buꞌohuta yabe. 8 Hege nagamiꞌuba bilito gofanaꞌa higo kapo bilutanaꞌmu huloto hege nagami belehaꞌaga boti li molo li molo huto Enubuto Bilata Hisa yabe lite giꞌa helata nehana Lasia hepa lebato nehetiꞌohuta yabe.

9 Ana hepatoga babu kana minonogo hege nagamiꞌi babu lito bililoto muyagu tigo yaꞌmu luto kapo mebiluta suhi higo analoko nohunogo Yuta bonaꞌmagihi sipi yupapo foipanaꞌani kele liꞌehina yupahi alebe ligiꞌehina. Ya higo Polu ma luto logo go epoloꞌehina: 10 Ma bose, hege nagamiꞌi lusina huto biliba biliba huloto asaga feꞌno hiti boti hiti ho fi tenogo bona lugufa heꞌmi su haluta suhi nohigo nani bu nogobe. 11 Ya lina kaga gimi bo kabaꞌaniuba mekehelise boti afoꞌafu yagi to botilo nolina bo yagi etali laꞌina kagaꞌatiti loko keheli bati huto minoꞌehina yabe. 12 Boti melelata nehana hisalo yasi yupahi bati huto meminose hepaꞌi niꞌinago hege nagamilugu boti li moloto babeyafa huto Finikisi hepato nehetiluta bati hilifi lite babu bonaꞌmagi li baga iꞌahana. Boti melelata nehana hise Kiliti niꞌina ai layahi yogaꞌaga bu hu nomoloto siꞌa layahi lamagaꞌaga hu moloꞌehinago yalo bati huto yasi kanaꞌalo minalupi lite liꞌahana yabe.

Hege nagamilugu sipi habafahi liꞌehina

13 To yofo kegiꞌati fulu fulu yasi ligo enali liꞌahana suhi hiluneꞌmu hilete botiguti ketana heꞌmigo hege nagamilugu limito niꞌina li bilite botigu li melelete Kiliti beletoga boti li mele li mele hite biluneꞌmu hiꞌahana. 14 Ya nehago anaꞌasilo meleꞌisi yege notina kegiꞌati sipi habafahi lito nagamilugu meꞌmo tiꞌehinanagati limiꞌehina. 15 Ya huloto boti oto ana habahuba li kule kule higo ana habahi ilaga huto mebilutaꞌa higo ya hunipa ya hunipa huloto heꞌmunogo ana habahuba faꞌmene leleꞌmoto buꞌehina yabe. 16 Layahi sogaꞌa kegiꞌa Kota lagaso meꞌi tiꞌehinanamofihi be ligito nobuto habafaha nohi nesiꞌa limiꞌehina. Ya higo kapo bilutanaꞌmu huloto sipi botimofihi lagaso botiꞌatu leꞌmo buto biꞌohuta yabe. 17 Enali lagaso boti kefefe hilago hehe hilete sipi botimofihi sopaꞌaga nagatuꞌi amuya melete gi uleꞌale hiꞌahana. Libia hege nagami beletoga buto kehelugu fi pota gilupi lite enelesaꞌani gofa ligo koli bena hilete sipi botimofihi habafaha nohaꞌa li koyofo hilago habahuba aiꞌa eneleꞌmoto buꞌehina. 18 Italuga logo bina habahuba amuya moloto liba liba higo etekaꞌa sipi botigu niꞌina feꞌnohi ga ilegete nagamilugu li heꞌmi mele mele hilete, 19 ologoꞌa sipi botimofihi nasana asagaꞌi enayatu lite nagamilugu heꞌmi meleꞌahana yabe. 20 Ya hilago babu kanaꞌagu yege okabaꞌa sonofiꞌi okabaꞌa hiti bu megoꞌohuta yabe. Yaꞌma kokulumagu sopopotu fi hekini loꞌehinagi biluna kapoꞌa bu megoꞌohune. To sipi habafapogo babu lito liba liba huto minoꞌehina yabe. Ya higo lugufati lubuto bito meminaluta supo nohibe luto kehelune.

21 Babu kanaꞌagu noseꞌna mo site minago Polu folagahaꞌanigu ho tiloto ma luto lu epiꞌehina: Ma bomagita, lenali koyapaꞌi nani lu lepuna kaga liyafa hite Kiliti hepaꞌi heꞌmite meatita yaꞌma huto ketana li lugufalo memolola to babu feꞌnohaꞌani meminigila hititaꞌmu yabe. 22 Ya huꞌehinaya nani yatai lu nolepube, lenali lenugufatinigu fulu bati hino. Henaꞌmugope bo mone meminigilina ma botigo li sibina huto minigilinaꞌmu yabe. 23 Nani Huꞌmamofihi laluꞌafita nohutoꞌni asaga yupahi komopaꞌni aitogago emito minolata nohuna bo nohube. Yaꞌmu luto yatai foluguꞌi Huꞌmamofihi ageloꞌauba nani nemetoga ho tiꞌohuto ma luto lu nimiꞌehina: 24 Poluo, kai kelesa melinogo koli mehuse. Yaꞌma sipi bo, Sisahi bulo buto ho tilanaꞌmu yabe. To kai kehelibo. Asaga bonaꞌi ma sipi botigu nehana enaliꞌi Huꞌmau kaiꞌi akimiꞌehibe. 25 Ya luto luꞌehinagi nalaluꞌnigita lenali asagaꞌi lenelesa melinogo koli mehilo. Henaꞌmugope Huꞌmau lu nimiꞌehinaꞌa huto hilinaꞌmu yabe luto nani komopaꞌni aitoga emito nohube. 26 Yaꞌmu luto lali hololu luto butoti meꞌi tiꞌehinana mone niꞌilinaga minose gilune.

27 To nayahi luga luga su holoto nigigusagati loegi loegi hele ko malana yagi foluguꞌi botiuba Metitelia hege nagami folagahaꞌagu haya koloto buꞌehina. Ya nohigo folugu kana folaga talaga nohigo botilo kaba bomagi botiuba hege nagamilugu meꞌi mone niꞌina lebato nobigo be geꞌahana. 28 Ya hilete enali nagato sipi gelaꞌa hitiꞌna naga ilete nagami hefunugu heꞌmi etago limilete bu gana ana hefuhi supa noto emaguꞌna minago nesi kanaꞌa minoka hilete akuꞌi ana suhi hite bu gana nesiꞌasi sebaya toka huꞌehigo be geꞌahana. 29 Botiti efatoga buto ibe tele bibe hilifi lite enelesaꞌani gofa ligo yaꞌmu lite yatama nagaꞌi loegi loegilo ketaꞌa hitiꞌna naga ila ila hilete botimofihi megesaꞌagati heꞌmigo hefunugu limilago goꞌi meleꞌisi lilibe lite numuna hiꞌahana. 30 Ya nehago botigu liliꞌna lite humofaꞌna hilata nehana bomagi i fenene hite koli hilune lite lagaso boti hefunugu heꞌmigo limilago babeyafa suhi lite sipi boti golagaꞌagati nagato ketaꞌa hitiꞌna naga inogo hefunugu limilina suhi hila ya hila hite akili akili mineꞌahana yabe. 31 Ya nehago Polu bu enogoloto gimi kaba bomofihi to bonaꞌa hiti ma luto lu epiꞌehina: Enali botigu kaba hite humofaꞌna hilata nehana bomagi ma sipi botigu meminalana lenali lenugufatini li lenubuto mebilanaꞌmu yabe. 32 Polu ya luto lu epigo gimi bomagi sipi botilo naga iꞌahana nagaꞌi ho laga hu heꞌmigo boti nagami mupaꞌalo buꞌehina.

33 Goꞌi alilubeꞌmu go kulu kulu notigo noseꞌna mo site minana bonaꞌi noseꞌna lugaꞌa nalo luto Polu ma luto enogoꞌna biꞌehina: Lenali 14 yegegu habafahi su halifi lite geba geba hite minete ana kanaꞌagu noseꞌna mo site menose mineꞌahabe. 34 Yaꞌmu luto nalaluꞌnigita lenogoꞌna nobunagi noseꞌna no lenubuna hete yalo lenali bati hilabe. To latahatinigu okatini moneꞌisi i tegiloto fenene mehilinaꞌmu yabe. 35 Polu ya luto luloto beleti noseꞌna lito asaga enali enubulo Huꞌmamofitoga fokehi ho emito nunumu huloto li pata sito nalubeꞌmu huꞌehina. 36 To enali kaꞌa keheli emite enugufagu laga higo enali silagaꞌi noseꞌna no baga iꞌahana. 37 To botigu asagaꞌi minoꞌohuta asagaꞌi leka soto li nupa huto bu gota 276 bonaꞌi minoꞌohuta yabe. 38 Asaga bonaꞌi noseꞌna no baga ilete alihaꞌa legeya noseꞌna lugaꞌa botigu meleꞌahana hege nagamilugu heꞌmilago bi bi hilago boti keta mehuse huꞌehina yabe.

Boti tele tulu biꞌehina

39 Botigu kaba hite humofaꞌna hilata nehana bomagi etehi goꞌi noligo ya huto hege nagami beletoga nootagi lite bu go bati mehiꞌahana. To benebehi niꞌinalo sibilipa homo mololata nohina niꞌinago analo bati hilifi boti li bego hilune liꞌahana yabe. 40 Ya lilete nagaꞌi moneto ketana naga ilete heꞌmigo hefunugu limito boti li tokolo huꞌehina ho hepulu tu heꞌmigo hefunugu nolimigo moneko kumu ana botimofihi leꞌmo fotogo hago nobina nagaꞌi gulu ho heꞌmiꞌahana. Ya hilete botimofihi golagaꞌagati habafaha nohaꞌa li putu tago habafahuba enubulogago eneleꞌmo tufoto nobigo hege nagami kehetoga be gelete biꞌahana yabe. 41 Ya hana ana botiꞌaniuba efato buto tiloto ilepa hoto uleꞌale huꞌehina. To hege nagamiꞌuba amuya bilito tito huto botimofihi anaꞌinaꞌa mone li gofa hoꞌehina yabe.

42 Yaꞌmu lite ana botigu minana nagalugu bonaꞌi koli mefeleꞌehinogo enoho fili su halune lite gimi bomagi liꞌahana. 43 Ya hago gimi bomagi kabaꞌaniuba Poluhi leꞌmo buto bito heꞌmalubeꞌmu ekesa keheliloto lenali enoho mefililo luto laga hu epoloꞌehina. To asaga bonaꞌi nagamilugu nogosa ite keheliꞌahanaꞌa nukuma nete kehetoga kohe tete bilo, luto enoho lifiꞌehina. 44 To lugaꞌa bonaꞌi botilo li pili kete nehinogo itebe gili nehinaꞌalo liꞌehinogo hege nagamiꞌuba leleꞌmoto kehetoga bilibe luꞌehina. Ana suhi hilete asaga bonaꞌi asagaꞌi bati hite kehetoga bu baga iꞌahana yabe.

28

Polu Molita hepato minoꞌehina

1 Lali asagaꞌi bati huto kehetoga buloto keheluta ana hege nagamilugu tiꞌehina metoga nehetutamofihi giꞌa Molita yabe lite giꞌa heꞌahana yabe. 2 Yaꞌmana hepato boanaꞌmagi hetofana hite leleꞌmo bati hiꞌahana. To koꞌi ilubeꞌmu nohigo yasi higo logo gelete asagaꞌi leleꞌmete ana logolo laba hulago lota huꞌohuta yabe. 3 Polu musa logo mone sa giloto moloto lito logogu heꞌmigago ana logo sagu osifaꞌi mone nohinati logouba mukoho ligo fi gene toto limito Poluhi yanugu foloꞌehina. 4 Ana osifaꞌuba Poluhi yahaꞌalo heni kofigo ana hepato bonaꞌmagi be gelete ai lu emigo ai lu emigo ma lite liꞌahana: Ma bomagita manauba bo mone ho filiꞌehilina niꞌibe. Ai hege nagamilugu mefilinana nohibe. Ya hina bebe sana sipi felemouba minoba minoba mehilibe luto keheliꞌehibe. 5 Ya nelago Polu ana osifaꞌmo li fiki higo logogu buto lo filigo to ana osifaꞌuba Poluhi yahaꞌa mone heni getefe mehoꞌehina yabe. 6 To Poluhi yahaꞌa lupe lupe bilifi lila to meleꞌisi limito melugu kalifi lite buluꞌi helete yatama kana minana sibina mone mehuꞌehina. Ya higo enali enekesa akuꞌi yigi fato melelete ma lite liꞌahana: Ai felemo suhi mone fatoꞌmofihi nohibe.

7 Yaꞌmana nagamilugu tiꞌehina meꞌi kibina bo moneꞌmofihi giꞌa Pubiliasi yabe luto minoꞌehina bomofihi ai meꞌalo yabe. Yaꞌmana bouba ai nohaꞌaluga leleꞌmoto buto hetofana huto kaba hu letago ai nonugu nohi loegi monegi koꞌohuta yabe. 8 Yaꞌmana kanaꞌalo Pubiliasihi afoꞌafihi besigo siꞌalugati bila to gufaꞌa mukoho akoho ligo koloto minoꞌehina. Polu ana bo aitoga buloto gufaꞌalo yahi lito nunumu hu etago besiseꞌnaꞌa su ho etoꞌehina. 9 Ai ya huto ye kolago babu bonaꞌi ana tiꞌehina metoga enebesigo mineꞌahananamagi Polutoga ago ai ana huto eneleꞌmo ye ko su hoꞌehina yabe. 10 Yaꞌmu lite enali hetofana hite leleꞌmo bati hiꞌahana. Alihi ana nagamilugu tiꞌehina meꞌmofihi hepaꞌi heꞌmito biluneꞌmu nohunogo noseꞌnati su hoꞌehina nonaꞌa babu lite botigu li bai te leteꞌahana yabe.

Polu Lomu hepato nehetiꞌehina

11 Yaꞌmana nagamilugu tiꞌehina meꞌmo ikahi loegi monegi minoloto alihi boti mone sipi habafahi lina kanaꞌalo oto mana tiꞌehina melugu niꞌina botigu tilenogo leleꞌmoto buꞌehina. To yaꞌmana boti Alekasatilia hepatoti yabe. To ana botimofihi sopaꞌaga giꞌa Felemofihi Panaꞌa Loemaleꞌi Yabe lite fayahi geꞌahana. 12 To lali Sailakuyu nohi hepato nehetilototi ana hepato yege loegi monegi minoꞌohuta. 13 To ana hepaꞌi heꞌmiloto lali i bego huto Legiu nohi hepato nehetito nohi moneꞌisi koloto etekaꞌa yofo kegiꞌati habahuba li hapi fito botiti hago loe yupahi bulago lali Puteoli hepato nehetiꞌohuta yabe. 14 Yaꞌmana hepato Huꞌmamofitoga komopaꞌani emite neminana bonaꞌi bu enogonogo ana bonaꞌmagi lali hiti salele mone minete bilabe lite leleꞌmo meleꞌahana. To ya huloto Lomu hepato oꞌohuta yabe. 15 To Lomu hepato ligibo lagabomagi ya hite neabe lite lali kumu lanaꞌa akeheliꞌahana. To enali laliꞌi legeba hite eba eba hite Apiasi Maketi hepato Kalina Nohi Loegi Monegi niꞌinalo nehetilete laliꞌi lebe tigiꞌahana. Ya hago Polu bu enogoloto gufaꞌagu laga gofa higo Huꞌmamofihi gelo bi emiꞌehina yabe.

Polu Lomu hepato mono ka lu yege hoꞌehina

16 Lomu hepato nehetulenogo Poluhi aiꞌasigo gimi bo moneuba kaba hu etenogo minalibe luto Lomu gamani bouba luꞌehina yabe.

17 Alihi nohi loegi monegi koloto Polu ana hepato Yuta kaba bonaꞌi kehe i tulu huꞌehina. Ana bonaꞌi enali ete li nupa hilago ma luto lu epiꞌehina: Nigibo nagabose. Lali bonati eneleꞌmo sibina hula to tatatigitogati lilata nohuta suhati mone li sibina mehuꞌohunamo niꞌinamo Yelusale hepalugu nagalugu neleꞌme melelete Lomu bonaꞌmagi enayanugu neleꞌmo meleꞌahabe. 18 Enali Lomu gamanimagi ka foya nimite kagaꞌni kehelina nani ka foipaꞌa lu sibina mehuꞌohugo noho fililana kagaꞌmu sa sa hana meniꞌigo heꞌmi netalanaꞌmu yabe. 19 To nani bonaꞌnimagihi enifisa meiꞌohunamo niꞌinaya Yuta bonaꞌmagi yaꞌmana kaga pelesa ibe. Yaꞌmu luto kapomuꞌi sa sa huloto Sisau gihiti bo sipiꞌauba kagaꞌni kehelilibe luto kehe iꞌohube. 20 To yaꞌma kagasiꞌmu luto lenaliꞌi kehe i nupa huto lu nolepube. Nani lenaliꞌi bu lenogoto kaga lu lepilube luto yabe. To asaga lali Isilaeli bonaꞌmagita geba nohutanamofihi yaꞌma Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo, Mesiahi nani komopaꞌni emito nohuto geba nohube. Yaꞌmanaꞌmu luto ma seni nagaꞌuba yatai nayanugu ma ina iꞌehibe. 21 Ya luto ligo enali ma lite lu emiꞌahana: Kai kumu lite Yutia kegiꞌati fayahi mone gete lu melimiꞌahabe. To Yutia kegiꞌati bonati moneꞌamagi ete kai kumu ya huto huꞌehibe lite to sibina huꞌehibe lite yana kaga mone lu melimiꞌahabe. 22 Ya huꞌehina kai kabagakaguti lu hokolo huto lu limilata kaga lali kehelilune. Henaꞌmugope asaga boanaꞌmagi enabagaguti kehelutamo ya hite yaꞌma nagaꞌmagi loko hite fato nehabe lite kaga foipaꞌa lanaꞌasigo nokeheluta yabe.

23 To enali kana mone melelete ana kanaꞌalo babu bonaꞌi ete Polu nohina nonugu li nupa hiꞌahana. Etehi hapi fito Polu kaga hapa hapaꞌa lu epiba lu epiba huto nohigo buto yege limi foloto sinihi giꞌehina. To ai ana huto Huꞌmamofihi Kapoꞌamu kagaꞌa leꞌmo bati huto lu epiꞌehina. To ai kaga koyapaꞌi lu huto huse bomagi hiti to Moseu hiti fayahi keyeꞌahanamofihi lu yege ho epiꞌehina. To yaꞌma kagaꞌatu eneleꞌmo amuya moloto komopaꞌani li keta mehuse hinogo Yesutoga komopaꞌani emite minalabe luto luꞌehina yabe. 24 Lugaꞌa bonaꞌmagi ya luto lu epina kaga keheli komopaꞌanigu nemalago to lugaꞌamagi keheliya kalesa hiꞌahana yabe. 25 Enaliꞌani fato fato enegekesa yigilete bula ola hiluneꞌmu nehago Polu kaga mone ma luto lu epiꞌehina: Tatatifihi Aisaiyahi kaga lu yege holata bomofihi bagalo Sikalafuꞌuba maꞌnaka luto ma luto lu emiꞌehina yabe:

26 Yaꞌma boanaꞌmagitoga kai buto

ma luto lu epibo:

Lenali kagaꞌa keheli kehelilanaya

ana kagamofihi hapaꞌa

keheli hokolo mehilanaꞌmu yabe.

Lenali bu goba bu goba hilanaya

ana bu galanamofihi hapaꞌa

mekehelilanaꞌmu yabe.

Ya luto lu epibo.

To henaꞌmube?

27 Yaꞌma boanaꞌmagi

komopaꞌani hekini loto niꞌigo

enegekesaꞌaniuba kaga kehelilinaꞌmu

koseleꞌa nohago

enali enegekesaꞌani

i hekini lete nehabe.

To henabe lutobe?

Enali enubuꞌanigu bu gete kehelite

to enegekesagu kaga binogo kehelite

to komopaꞌanigu

nani kaga keheli fe lite hileteꞌani

komopaꞌani i gelehe hite

nanitoga elenogomo

eneleꞌmo bati hilunaꞌmu yabe.

Ya hu epalalunaya

enaliꞌi anana hu lalibe lite

enubu fili kete,

enegekesa hekini lete,

to komopaꞌani i sepa ite nehanagihe.

Huꞌmau ya luto luꞌehina yabe.

28 To Polu mone kaga hiti lu epiꞌehina: Yatai nani Huꞌmau enubuto bilata kagaꞌa lu nimiꞌohuto fegutoga bonaꞌi nehanalo noho lifiꞌehinagi enali ana ka lamanaꞌa keheliluneꞌmu nehabe. 29 Polu kaga alu epi su holago Yuta bonaꞌi bula ola hiꞌahana. Enaliꞌani bite ai bugu figo ai bugu figo hite kenasabo bibu bibu hiꞌahana yabe.

30 Polu aiꞌa mina fiꞌehina nonugu kufu loemo minoto boanaꞌi aitoga elata hana koyone kaga lu epito enebe tigito eneleꞌmo huꞌehina. 31 Ai Huꞌmamofihi kapoꞌamofihi kagaꞌa lu yege ho epito Sipi Bo Yesu Kilisitohi kagaꞌa enelepito amuya kaga lu epilata higo bo moneuba kagaꞌa mone i laga mehuꞌehigo Polu anaga minoꞌehina yabe.

ROMU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

ROMU

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Nani Poluita, Yesu Kilisitohi koko panaꞌa nohuto ma fayahi nogobe. Koyapaꞌi Huꞌmau nani kumu kehe ito neleꞌmo ho tito ka lamanaꞌa lu yege hobo luto lu nimiꞌehina yabe.

2 Koyapaꞌi Huꞌmau kaga lu huto hulata bonaꞌmagihi yaꞌma hetofa ka lamanaꞌa molo epigo to ana kaga mono bukugu fayahi geꞌahana yabe. 3 Huꞌmamofihi panaꞌa lali Sipi Boti Yesu Kilisito yabe luto ai kumu yaꞌma hetofa ka lamanaꞌa niꞌinagihe. Ai Tebitihi nagatogati oꞌehinaꞌa lusi bo nohibe. 4 Ai filiꞌehinogo aku Huꞌmau filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehina to sipi amuyaꞌa hiti minoꞌehina. Yanaꞌmu ai Huꞌmamofihi lusi panaꞌa nohibe luto hapaꞌa hetofana niꞌigo lali bu goloto keheliꞌohuta yabe. 5 To Huꞌmau Yesu kumu ai koko panaꞌni nohane luto lu nimito neleꞌmo ho tiꞌehina. Henaꞌmube? Nani asaga melugu bonaꞌi kagaꞌa lu epinogomo ka kehelite komopaꞌani Huꞌmamofitoga mele emite minalabe luto yaꞌma noho lifito ana liliꞌna sipiꞌa nimiꞌehina. 6 Yaꞌma lenali Lomu hepato bonaꞌi hiti ka lamanaꞌa lu lepise nehanana yaꞌma Huꞌmau lenalimo kehe igo Yesu Kilisitohi megeꞌi meleꞌahanaya.

7 Yaꞌmu luto nani fayahi lenalitoga asaga Lomu bonaꞌi Huꞌmau komopaꞌa lepito to nani yagapanaꞌi nehabe luꞌehinalo nogobe. Ai Huꞌmau afotifu to Sipi Boti Yesu Kilisitohi fulunaꞌa hiti leneheꞌmoseꞌnaꞌa hiti lenalitoga mineno.

Foke ka luꞌehina

8 Yataꞌa nani lenali kumu Huꞌmamofitoga gelo nohube. Henaꞌmube? Asaga hepatoga nobunogo noto noto bonaꞌmagi lenali Yesu Kilisito megeꞌi nemalanamuꞌi yaꞌma kaga liba liba nehana yagi akehelito gelo nobube. 9 Nani Huꞌmamofihi panaꞌamu yaꞌma hetofa ka lamanaꞌa lu yege hoba hoba nohube lutoꞌni yaꞌmana lusiga noluta Huꞌmau ai keheli bati huꞌehina. Maꞌnaka luto nani asaga yupahi ete hiti ute hiti lenali kumu Huꞌmamofitoga nunumu nohugo ana huto ai keheliꞌehina yabe. 10 To nani ma hepato nominoto lenalitoga bilubeꞌmu nohuto Huꞌmamofihi loka henogo ai lu laga mehinogo kapo moloto lenali nehanalo bilunaꞌmu yabe. 11 Nani yaꞌma huto bu lenagaluna sipi lagaꞌni nonebesibe. Nani mono ka moneꞌa hiti lepilenogo amuya melete minalabe luto bilubeꞌmu nokehelube. 12 To yaꞌma huto hapaꞌa ma niꞌibe. Bulotoꞌni leneheꞌmenogo lenali ana hite neheꞌmalabe. Naniꞌni Yesu kumu keheli uleꞌale nohunauba leneheꞌmalibe. To lenali keheli uleꞌale nehanauba neheꞌmenogo huto minalune.

13 Nalaluꞌnigitabe, keheli fe lilo. Babu yupahi lenalitoga buto lenebe ligilubeꞌmu nohugomo fato liliꞌnauba neleꞌmo mololata nohibe. Nani nekesa kehelito fegutoga bonaꞌi Huꞌmamofihi kagaꞌalo megeꞌi meleꞌahana suhi luto lenali ana hite megeꞌi malalabe luto yaꞌma nebesiꞌehina. 14 To nani melugu bonaꞌi asagaꞌnamofihi nonaꞌa suhi huto epilube. Henaꞌmube? Ka keheli bati hiꞌahana bonaꞌi hiti ka mekehelise bonaꞌi hiti to sipi hepatoga neminana bonaꞌi hiti kifigu neminana bonaꞌi asagaꞌi enaliꞌi ka lamanaꞌa lu epiluta to eneheꞌmaluta yaꞌma nani liliꞌnaꞌni niꞌibe. 15 Yaꞌmu nani Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lenali Lomu hepatoga neminana bonatoga lu lepilubeꞌmu nohugo sipi laga nebesigo ana foya lilube luto amuya moloꞌohube.

Hetofa ka lamanaꞌa amuya kaga nina

16 Hetofa ka lamanaꞌa keheli fe luꞌohunogo nelesaꞌni meluꞌehibe. Huꞌmamofihi kagaꞌa amuya ka hiti ninauba bonaꞌmagi Yesutoga komopaꞌani nemalanamagihi asagaꞌi yaꞌma enubuto bilinaꞌmu yabe. Ana kagauba Yuta bonatoga kohe toto buloto yalo fegutoga bonatoga buto eneleꞌmo bati hilinaꞌmu yabe. 17 To yaꞌma hetofa ka lamanaꞌauba foipa bonaꞌi Huꞌmamofihi buꞌalo eneleꞌmo bati hilina yaꞌma lelepiꞌehina yabe. Hapaꞌa henana niꞌibe? Yataꞌa hiti to alihaꞌa hiti bonaꞌmagi Yesutoga komopaꞌani emite nehago eneleꞌmo bati hilina. Yaꞌma ka lamanaꞌa hapa niꞌibe. To koyapaꞌi mono bukugu fayahi geꞌahana ma niꞌibe: Bonaꞌi moneuba Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale huto agoya hu emigo, yaꞌma bomofihi Huꞌmau bebe sose bo nohibe luto mino kosaba huseꞌna emilinaꞌmu yabe.

Asaga bonaꞌmagi Huꞌmamofihi enemegesa hu emiꞌahana

18 To bonaꞌmagi enali foipa faipanaꞌani babu lite liba liba nehite to hetofa kagaꞌa fala kite to hetofa kapo hekini lalibe. Huꞌmau yaꞌma foipana nasanamofihi bu goto sipi enipakafa halinamofihi yaꞌma kokulumaluguti limiꞌehina abu goꞌohune. 19 Bonaꞌmagi Huꞌmamofihi hapaꞌamu enali komopaꞌanitu akeheli bati hiꞌahana. Huꞌmau aiꞌa hetofa hapaꞌa hutoꞌi enelepiꞌehibe. Ya higo enali Huꞌmamofihi hetofa hapaꞌa akeheliꞌahanamo akuꞌi enali foipana lilana yaꞌmu Huꞌmau osahi epilata nohibe. 20 Koyapaꞌi Huꞌmau kokulumaꞌi hiti meꞌi hiti li huto huꞌehinafi ai fenene huto nina hapaꞌafi to amuyaꞌa minoba minoba huseꞌi hiti mehaꞌa hiti abu go huto hiꞌahabe. To yaꞌma hiyaꞌa huto huꞌehibe? Enali aiꞌa lolo huꞌehinana bu gete keheliꞌahana. Enali Huꞌma nohifi menohibe lite ya menelabe. Yaꞌma ka meniꞌibe. 21 Enali ai kumu keheli bati hite aku giꞌa liyafa menehabe. Aitoga enofokehi menelibe. Enekesa keheli sibina nehite negi nagi nete neminago komopaꞌanigu metepu sipiꞌa giꞌehibe. 22 Enali keheli baga iꞌohune lilata nehanaya faga faga lite negi nagi nete mineꞌahana yabe. 23 Enali yaꞌma minoba minoba nohina bo, Huꞌma, aiꞌa giꞌa liyafa mehite to fokehi melilata nehabe. To mone enaliꞌani lolo hiꞌahananamofihi yaꞌma liyafa hite kanipo nefibe. Anaꞌina mehaꞌa lolo hite yege nefibe. Bomofihi mehaꞌa yagi namamofihi mehaꞌa yagi kafaꞌnamamofihi mehaꞌa yagi osifa mehaꞌa yagi efapotufi yafatufi lolo hilete lipite yege filata nehabe.

24 Ya nehago Huꞌmau megesa hu epiꞌehina. Ai nehanalo meminoꞌehigo enekesa yigiꞌahanamo foipana fato fatoꞌi nehite to asaga hapaꞌani kolota kolota nehabe. Ya hananauba enugufaꞌani li sibina fato fatoꞌi nehabe. 25 Enali Huꞌmamofi kumu lusi kaga keheli heꞌmite faga luseꞌnalo megeꞌi malalana enali Huꞌmamofihi agoya hu meemise aiꞌa lolo huꞌehinanalo lipite nunumu nehana yabe. To Huꞌma aisigo lali lipito lofoke ka lu emuba lu emuba hiluta ya niꞌigi keheliꞌohune. Maꞌnaka yabe.

26-27 To ya nehanaꞌmu Huꞌmau ana bonaꞌi bu enogoloto enalitogati heꞌmito megesa hu epiꞌehina. Ya higo enali fato fato foipanaꞌani babu lite nelibe. Enali alobole nehana suhi heꞌmite fato suhi nehana. Anaꞌmagi enali hapaꞌani heꞌmite foipa hapaꞌamofihi megeꞌi melete anaꞌi fato fatoꞌi moko liba liba hiꞌahana. To bomagi ana hite anaꞌmo heꞌmite enipagu laga epesigo bonatoga bite moko nelibe. Ya hite, enugufaꞌani leꞌmo sibina hiꞌahago yanaꞌmu enali foipanaꞌanimofihi nonaꞌa lilabe.

28 Huꞌmau ana bonaꞌi yege yegeꞌna enalitogati heꞌmiꞌehigo enali yaꞌma Huꞌmamofi kumu lusi kaga niꞌina yaꞌma mekehelite pelesa ite enegekesa keheliꞌahana fato fatoꞌi yaꞌma megeꞌi nemalabe. Bati mehina supo hite neminabe. 29 Enali komopaꞌanigu li sibinana foipana fato fatoꞌi babu lite bai tete minabe. Enali feꞌnohaꞌani li moloba moloba nehite lalitisigo niꞌinaga lite musufalo bomofihi meemiseꞌna to kenasabo biseꞌna to bomofihi yogo feꞌnohaꞌa bu gelete lilube liseꞌna to enoho filiseꞌna to luba hiseꞌna to faga faga luseꞌna to enipakafa hoto enemegeka luseꞌna to bonaꞌi mone kumu musi musi ka lilete faga luseꞌna nehana yabe. 30 Enali folagahaꞌanigu foipa ka ai lu emigo ai lu emigo minoseꞌna to Huꞌmamofitoga ipakafa hiseꞌna to huli ka liseꞌna to enugufa limo titi hiseꞌna hiti to kugumalugu hutu hata hiseꞌna to enali foipa enekesa yigiseꞌna to itoꞌanigihi afoꞌanigihi kaga keheli heꞌmiseꞌna babu lito enalitoga minoꞌehina yabe. 31 To enali moko lilata nehana. To enali enogolagalo enayahi tite kaga meleꞌahana yamofihi heꞌmite pelesa ilata nehana. To enaliꞌani hetofana hu epelese meniꞌigo to eniginaga mefilata nehabe. 32 To bonaꞌi moneuba Huꞌmamofihi keya ka megeꞌi memalalinagi fililinaꞌmu yabe lite nelana yaꞌma keheli fiya iꞌahana. Ana mono ka akeheliꞌahanaya aku foipanaꞌani hilata nehabe. To bonaꞌi moneuba foipana li huto hinogo enali bu gelete bati huto yagi yana suhi hubo, lite lu emiꞌahana yabe.

2

Huꞌmau kaga loko hu epoloꞌehina hapaꞌa

1 Nalaluꞌniga, kai ana bonaꞌmagihi foipanaꞌani samahi tito niꞌinaya lagaꞌni menebesibe luto ya nolapiye? To kai henabe luto ana bonaꞌi enifisa ilata nohane? Kai ana huto foipana hulata menohapiye? Kai foipana hulata nohataya kaga meniꞌibe. Kai ana suhi luto minalataya yaꞌmu kubuyaka hino. 2 Huꞌmamofihi hetofa hapaꞌa akeheliꞌohune. Bonaꞌmagi ana foipana hilenogo Huꞌmau osahi epilinaꞌmu akeheliꞌohune. 3 Kai kekesa yigito Huꞌmau ya hite foipana huse bonaꞌmagihi enifisa iloto halubeꞌmu nohuto nani kumu bu gofaꞌna faꞌna huto mekehelilibe luto nolapiye? Kai hiti foipanaka nolita niꞌigo henabe luto Huꞌmau bu megalinaꞌmu yabe? 4 Huꞌmau bonaꞌmagihi hetofa hu epalalina hiti eniginaga filata nohina hiti niꞌinaꞌmu kai oꞌe luto kemegesa hu emito nominane ya huto niꞌifihe? Huꞌmau kai kumu kekeꞌi nolu ketoto komopaꞌa i gelehe hilibe luto noluna yamofihi kegeba huba huba nohinaya menokehelipi? Komopaka i gelehe huseꞌnaka yamofihi geba huto yatama kana nominabe. 5 Kai komopaka uleꞌale huto higo Huꞌmamofihi kaga mekehelise nohatogo foipanaka munu munu suhi huto hilibe. Yaꞌmuꞌi Huꞌmau ka foya malalina to kaga loko hilina yupahi noenogo ai bonaꞌmagihi sipi enipakafa enohoto to kai hiti osahi kimilina yaꞌma huto hilinagi bu galune. 6 Asaga bonaꞌmagi fato fato suhi hilata nehanamofihi Huꞌma guna ito minaꞌa epi eto eto hilibe. 7 To bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofitoga agoya hu emite hetofana hiba hiba nehana to fana tose hepato biluneꞌmu nehite Huꞌmau leleꞌmo ho tilibe lite nelana mino kosaba huseꞌnamofihi kapogu biluneꞌmu nehana enaliꞌi Huꞌmau eneleꞌmo kosaba hilibe. 8 To bonaꞌi lugaꞌamagi enali anaꞌinaꞌanimu kaba hite fato bonaꞌi meeneheꞌmeteꞌani ka lamanaꞌamofihi keheli heꞌmite foipa kapogu melelata nehago Huꞌmau sipi ka epekito enipakafa enahalibe. 9 Ya hilina kanagu foipana lise bonaꞌmagi asagaꞌna sipi ketana lite enagabuꞌi giloto yaꞌma Yuta bonatoga kohe toto huto huloto yalo fegutoga bonatoga hiti huto anana hu epalalibe. 10 To Huꞌmau asaga bebe sose bonaꞌmagihi yaꞌma Yuta bonatoga kohe toto yalo fegutoga bonatoga hiti fana toseꞌna yagi eneleꞌmo hofa toseꞌna yagi to fulunaꞌa yaꞌma asagaꞌna epilubeꞌmu nohibe. 11 Huꞌmau Yuta bonaꞌi hiti fegutoga bonaꞌi hiti buꞌalo moneko babeyafa hiꞌahago bu golata huto minoꞌehibe.

12 To fegutoga bonaꞌmagi Moseu koyoꞌehina keya ka folagahaꞌanigu meniꞌigo ana ka mekeheliꞌahana yaꞌmu ana keya kauba kaba mehu epoloꞌehina. Enali foipana lilete yabalugu limilanaꞌmu yabe. To Yuta bonaꞌmagi enali keya ka keheliꞌahana. Enali foipana hilenogomo ana keya ka keheliꞌahanamuꞌi Huꞌmau hapaꞌani kehelito kagaꞌani loko hilinaꞌmu yabe. 13 Henaꞌmube? Keya ka enegekesatu anasi keheliꞌahanamagi yanauba eneleꞌmo bati hilinamo meniꞌibe. Keya ka kehelite hapaꞌa megeꞌi nemalanamagihi yaꞌma Huꞌmau eneleꞌmo bati hilinamo niꞌibe. 14 Ya huto niꞌigo fegutoga bonaꞌmagi enali keya ka mekeheliꞌahana akuꞌi megeꞌi melenogomo keya kamofihi hapaꞌa komopaꞌanigu keheliꞌahanamo niꞌibe. Yaꞌma Mosehi keya ka meniꞌigo ana kamofihi hapaꞌa komopaꞌanigu keheligo keya kaꞌani lolo nohibe. 15 To enali keya kauba ya hilo ya mehilo luto luꞌehinamofihi hapaꞌamu kehelite komopaꞌanigu bati huseꞌnafi sibina huseꞌnafi yaꞌma loe lae niꞌina keheliꞌahana. Ya hite enegekesa kehelite minelata nehago bu goꞌohune. 16 To mone sipi yupahi Huꞌmau ka foya molobo luto Yesuhi lu emilina kanagu ai bonaꞌmagihi suguna ka lilatana to enegekesa kehelilatana komopaꞌanigu lolo hiꞌahanamofihi lu hokolo hu epololoto kagaꞌani loko hilibe. Yanaꞌmu nani Yesuhi hetofa ka lamanaꞌaluguti lu yege holata nohube.

Yuta bonaꞌmagi Huꞌmamofihi keya ka keheli fe nelana

17 To kaibe? Kai Yuta bo nohube nolapihe? Lali Yuta bonaꞌi yaꞌma keya ka keheli fe noluto yaꞌmu lali lamana bonaꞌi nohune lula Huꞌmamofihi hapaꞌa keheli bati nohune luto ya nolapihe? 18 To kai hetofana hiti foipana hiti niꞌigo fuku luto foipana li heꞌmito ya hilata niꞌifihe? To kai Huꞌmau laga besiꞌehinaꞌamofihi kehelito to keya kaluguti bebe sose hapaꞌa kehelito hulata nohapihe? 19 Kai yananamofihi keheli bati hulata nohuto bu pisi luꞌehina bo suhi huto hetofa kapo eneleꞌmoto bilata to metepugu nomina bo libiꞌa mone suhi huto fana to epololata nohapihe? 20 To kai babafi bo, keheli sibina huꞌehina bonaꞌmu kaga lu enelepito eneheꞌmalapihe? To mone yagapanauba kaga mekehelise nominanaꞌa suhi huto nohigo kai mono kaga lepilata nohapihe? Huꞌmamofihi keya kaluguti lamaꞌnaka kaga hiti to keheli bati huseꞌna kaga hiti yaꞌma bai tago niꞌibe luto lulata nohane. 21 Kai bonaꞌi lugaꞌamagihi mono ka enelepito nominobe lata nominolata yaꞌma lusiga niꞌinogomo henabe luto ana kaga megeꞌi mololata menohane? Kai lu yege ho epololata: Gumina melibo, luto lu noepita akuꞌi kai gumina nolipihe? 22 Aꞌi gumina mefolobo luto lu epilata akuꞌi kai aꞌi gumina nofalapihe? To faga lugefa lagaꞌni menebesibe luto lulata nohuto akuꞌi ana lugefa nohaꞌalugu tito feꞌnohaꞌafi efahaꞌafi gumina nolipihe? 23 Kai Huꞌmamofihi keya ka keheli bati huꞌohune luto yalo ana kagaꞌa megeꞌi memalalatamo niꞌinaya to Huꞌmamofihi giꞌa leꞌmo melugu nomalane, ya huto niꞌifihe? 24 Yananamofi kumu lite mono bukugu fayahi keyeꞌahana: Lenali Yuta bonaꞌmagita hapatini sibina niꞌigo, fegutoga bonaꞌmagi bu gelete Huꞌmamofihi giꞌa leꞌmo sibina hilata nehabe.

25 Kai Yuta bonaꞌi enugufa laga hiꞌahananaloga keheli emito to keya ka megeꞌi mololetogo hetofana huto hilibe. To kai keya ka megeꞌi memololetogo yaꞌma kugufa laga huꞌahata niꞌinamo fenene hilina suhi hilibe. 26 To fegutoga bonaꞌi moneuba gufa laga mehuseꞌuba keya ka megeꞌi mololata nohigo Huꞌmau buꞌalo bebe sose bo nohibe luto lilinaꞌmu yabe. 27 Mone yupahi fegutoga bonaꞌmagi lenali Yuta bonaꞌi lenifisa ilabe. Henaꞌmube? Lenali yaꞌma keya ka fayahi geꞌahanana hiti lite to lenugufa laga hiꞌahanana hiti niꞌinagi yalo lenali keya kamofihi li gofa hilata nehana. Fegutoga bonaꞌmagi enali enugufa laga mehiꞌahanamo keya ka megeꞌi melelata nehabe. 28 To kaga su holenogo lusi Yuta bonaꞌi kiyiꞌafu nohibe? Aiꞌa gufaꞌa laga huꞌehina bo yaꞌma lusi Yuta bo nohifihe? Oꞌe. Yaꞌma gufaꞌa laga huꞌehinauba ana bomofihi Yuta bo lolo mehilinaꞌmu. Yaꞌma bati mehuꞌehina yabe. 29 Gufalo laga huꞌehina niꞌifi meniꞌifi nohina bo komopaꞌa emagu Huꞌmau leꞌmo bebe sose bo, ai lusi Yuta bo nohibe. Keya kauba yaꞌma bomofihi komopaꞌagu leꞌmo bati mehuꞌehinogo Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba aisigo ana bomofihi leꞌmo bati huꞌehina. Ya hulata nohina bomofihi melugu bonaꞌmagi giꞌa liyafa helata menehanaya, Huꞌmau aiꞌasigo ana bomofihi fokehi hoto giꞌa liyafa holata nohibe.

3

1 To ya huꞌehina Yuta bonaꞌmagi fegutoga bonaꞌi enebe ligiꞌahanafiye? To Yuta bonaꞌmagi enugufa laga hiꞌahanamoya enali kumu bati huꞌehinafihe? 2 Oꞌyo, bati huꞌehibe. Henaꞌmube? Huꞌmau yataꞌa kagaꞌa Yuta bonatoga molo epoloꞌehina. Yuta bonaꞌmagi Huꞌmamofihi hapaꞌa akehelite agoya hu emiꞌahana yabe. 3 To ana Yuta bonaꞌi moneꞌamagi mono kaga megeꞌi memeleꞌahago Huꞌmau kaga lu moloꞌehinana asagaꞌi huto mehilifihe? 4 Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Fato fato bonaꞌmagi miꞌi malalinafi, faga faga lilanaya akuꞌi Huꞌmau aiꞌasigo maꞌnaka lulata bo nohinagihe. Mono bukugu Huꞌmamofi kumu fayahi geꞌahana:

Asaga kagaka fotogo huto niꞌibe.

Ya huꞌehinago

kai ka foyalo eneleꞌmo ho tilata,

kai kagauba enahalubeꞌmu hibe.

Enebe ligilina suhi huto niꞌibe.

5 Nani bomagi enekesa yigilata nehana suhi luto kaga nolube. Lali foipa faipa hapatiuba Huꞌmamofihi bebe sana hapaꞌalo huto hilina lali henabe luto liluta niꞌibe? Huꞌmau laliꞌi osahi noliminogo bati mehina suhi nohibe luto liluta niꞌifiye? Lali foipa faipa hapatiuba Huꞌmamofihi bebe sana hapaꞌalo huto hilina lali henabe luto liluta niꞌibe? Huꞌmamofihi hapaꞌauba lali foipanatilo nonaꞌamofihi minaꞌa limilina ai ya bati huto menifihe? 6 Ya huto meniꞌibe. Huꞌmamofihi hapaꞌa bati mehitita asaga melugu bonaꞌi kagaꞌani loko mehitine.

7 To nani faga luseꞌnaꞌniuba Huꞌmamofihi bebe sanalo huto hinogomo fana toseꞌnaꞌa mone hiti tilina niꞌifiye? Ya hinogomo henabe luto foipa bo nohane luto nifisa ilibe? 8 Nani ma kaga lilufi? Lali babu foipanati liloto nohutagi aku hetofana huto hilinaꞌamu yaꞌma hiluta niꞌifiye? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Bonaꞌi lugaꞌamagi lemege ka leliꞌali hite ma lite liꞌahana: Ai Polu ma luto luꞌehina: Lali foipanati linogomo Huꞌmamofihi bebe soseꞌnaꞌa huto hilinaꞌmu yabe, lite liꞌahana. Faga nelago nani yaꞌma kaga meluꞌohuna. Yamofihi nelana bonaꞌi nehinogomo Huꞌmau osahi epilina ya bati huto niꞌibe.

Lamana bonaꞌi monekoꞌisi menohibe.

9 Yaꞌmu henana niꞌibe? Lali Yuta bonaꞌmagita fegutoga bonaꞌi enebe ligiꞌohupi? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Foipanauba lali asaga Yuta bonaꞌi hiti fegutoga bonaꞌi hiti ifito letoꞌehigo lali moneko suhi huto nohune. 10 Mono bukugu ma kaga fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe:

Lamana bo melugu mone menohibe.

11 To Huꞌmamofihi kaga

keheli bebe sose bo mone menohibe.

Ana huto ai kumu kehe ito

sa sa hilata bo menohibe.

12 Asaga bonaꞌmagi Huꞌmamofitoga heꞌmite

sibi sabana hite

enemegesa hu emiꞌahana.

Mone bati huse bo menohibe.

Yaꞌma yege yege bonaluguti

bati bo mone menohibe.

13 Enali kene keliguti hokolo huꞌehinaguti

tu nobina suhi huto kagaꞌani niꞌibe.

Kenetufaꞌani i gelehe hite

faga ilata nehabe.

Kagaꞌani osifaꞌmofihi nalisaꞌa suhi huto,

enabaga kosaloti lilata nehabe.

14 Enabagaguti kenasabo nebina ka

to huli ka hiti nelana bai toto niꞌibe.

15 Enipaꞌanigu sipi logo nobigo,

meleꞌisi bonaꞌi enoho fililata nehabe.

16 Enali fato fato hepatoga bite,

li sibina sabana hite

ketana li enugufalo nemalabe.

17 Enali koguna ito minoseꞌmofihi hapaꞌa

keheli bati menehabe.

18 Enali Huꞌmamofi kumu enegekesa neyigite,

koli menehabe.

19 Lali mana keheliꞌohune. Bonaꞌi moneuba keya kaloga megeꞌi nomelenogo ana keya kauba leꞌmalibe. Ya huꞌehigo ana bouba nani lamana bo nohube luto ekesa kehelilina meniꞌibe. Yaꞌma keya kauba melugu bonaꞌi yege yegeꞌmagihi hapaꞌani bati mehuꞌehina yabe luto enabagaꞌani yanauba hekini loꞌehigo Huꞌmau kagaꞌani loko hilinaꞌmu yabe. 20 To bonaꞌi moneuba keya kalo megeꞌi moloba moloba nohigo keya kauba ana bomo Huꞌmamofihi bulo leꞌmo bati mehilinaꞌmu yabe. Yaꞌma keya kauba ana bomofihi foipanaꞌa lepilubeꞌmu nohigo kehelilibe.

Huꞌmau bonaꞌi komopaꞌani leꞌmo bati huse hapaꞌa

21 To yatai lali keya kauba leleꞌmo bati mehigo bu goꞌohuna yabe. Huꞌmau yuhufa leleꞌmo bati husemofihi hapaꞌa lelepiꞌehina. Koyapaꞌi Moseu hiti to kaga lu yege hose bonaꞌmagi hiti ananaꞌmu fayahi keyeꞌahana. 22 Bonaꞌi moneuba komopaꞌa Yesu Kilisitotoga molo emigo Huꞌmau ana bomo leꞌmo bati hilibe. Ai asaga bonaꞌi komopaꞌani Kilisitotoga mele emiꞌahanamagihi eneleꞌmo bati hilibe. Huꞌmamofihi bulo silaga bonaꞌi moneko babeyafa hite nehago bu golata nohibe. 23 Hiya huto moneko babeyafa nehabe? Lali asaga bonaꞌmagita foipana liꞌohutogo Huꞌmamofihi fana mehenaꞌa melilutaꞌmu anaꞌalo i fetaga huꞌohune. 24 To Huꞌmau ai panaꞌa Yesu Kilisito kumu leleꞌmo bati huꞌehina yalo nonaꞌa emilutanaꞌa meniꞌibe. Ai faꞌmene leleꞌmo bati huto foipanamofihi nagaluguti gulu fo letoꞌehibe. 25 Huꞌmau panaꞌa Yesu Kilisito ho lifigo malipu yafalo filiꞌehinamoꞌmu bonaꞌmagi aitoga komopaꞌani neeminogo ai eneleꞌmo bati hilinaꞌmu yabe. Koyapaꞌi Huꞌmau foipa bonaꞌi enegeba huto foipanaꞌani bu go falaga falaga moloto osahi meepise faꞌmene minoꞌehina. 26 Yatai kanaꞌalo Huꞌmau bonaꞌmagihi foipanaꞌani heꞌmi epoloto eneleꞌmo bati nohibe. Ya nohuto hapaꞌa bati huseꞌna niꞌinamofihi lelepiꞌehibe. To ana huto bonaꞌmagi komopaꞌani Yesuhi keheli uleꞌale hiꞌahanaꞌmu Huꞌmau eneleꞌmo bati hulata nohibe.

27 Lali yaꞌma keheliꞌohuto lugufa limo titi hilupi? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Mone bouba keya kagalo megeꞌi mololenogo leꞌmo bati hilifi? Oꞌe, Ai Yesuhi keheli uleꞌale higo yananasiuba leꞌmo bati nohibe. 28 Yaꞌma ka hapaꞌamu lali keheli su hoꞌohune. Bo moneuba Yesutoga keheli uleꞌale nohinalo Huꞌmau aiꞌago ana bo leꞌmo bati nohinagi to keya kauba yana bo leꞌmo bati mehilinaꞌmu yabe. 29 To Huꞌmau lali Yuta bonaꞌmagitalogako nominafi? Oꞌe, ya huseꞌi meniꞌibe. Ai fegutoga bonaꞌmagitoga hiti minolata nohibe. 30 Huꞌmau loe lae nohina bo menohibe. Yuta bonaꞌmagi aitoga agoya hu neeminogo eneleꞌmo bati hilibe. To ana huto fegutoga bonaꞌmagi aitoga agoya hu neeminogo eneleꞌmo bati hilibe. To ana huto fegutoga bonaꞌmagi aitoga agoya hu neeminogo eneleꞌmo bati hilibe. To ana huto fegutoga bonaꞌmagi aitoga agoya hu neeminogo ai enali hiti eneleꞌmo bati hilinaꞌmu yabe. 31 Ya nohinaꞌmu lali agoya hu emiloto keya kamofihi lu laga hilupi? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Lali Huꞌmamofihi agoya hu emiluta niꞌigo to keya kamofihi leꞌmo ho ti fefe lilune.

4

Abalahahi hapaꞌa

1 To lali tatatifu Abalaha ai kumu hena ka lilune? Ai Huꞌmamofitoga hena huꞌehina? 2 Ai hetofa suhi babu luto hulata minoꞌehinaꞌmu lamana bo nohane lutita Abalaha gufaꞌa limo titi hutitaꞌmu yabe. To Huꞌmamofihi bulo gufaꞌa limo titi mehilinaꞌmu yabe. 3 Mono bukugu fayahi geꞌahana: Abalahau Huꞌmamofitoga agoya hu emiꞌehinamuꞌi Huꞌmau komopaꞌa bu goloto lamana bo nohibe luto luꞌehina. 4 To bonaꞌi moneuba foya lilenogo liliꞌnalo lilinaꞌmu yabe. Foya liꞌehinaloti efa minaꞌa lilibe. 5 To bonaꞌi moneuba naniꞌni bebe sanamofihi foyaꞌa lolo mehilubeꞌmu nani Yesuhi aiꞌasigo anasi keheli uleꞌale hilube luto lulata bo yamofihi Huꞌmau foipanaꞌa li heꞌmi etoto lamana bo nohibe lutoꞌa nolibe. Yaꞌma keheli uleꞌale huseꞌnaꞌa Huꞌmau bu goloto ana bomofihi leꞌmo bati hilinaꞌmu yabe. Huꞌmau aiꞌamo kehelito ana bo kumu ya luto lu moloꞌehina yabe. 6 To koyapa bo, Tebitiu ai ana ka hapaꞌaguti kaga luꞌehina. Huꞌmau lamana bo yabe luto faꞌmene leꞌmalina bouba gelo bilibe luto, Tebitiu ma fayahi koyoꞌehina:

7 Huꞌmau foipanaꞌa li heꞌmi etoꞌehina bouba

gelo biba biba nohinagihe.

Huꞌmau foipanaꞌa kele li etoꞌehinagihe.

8 To Huꞌmau bo moneꞌmofihi foipanaꞌa

leka mesalina

yana bouba fokehi sipi luto minalinagihe.

9 Yaꞌma enegelo nebinamagihi Tebitiu luꞌehinana enugufalo laga hiꞌahanamagi kumu anasi luꞌehifiye? Oꞌe, Yege yege enugufa laga mehiꞌahana bonaꞌmagi hiti kumu luto luꞌehina yabe. Nani mono kaguti luꞌohuna: Abalahau Huꞌmamofitoga agoya hu emiꞌehigo ananamuꞌi lamana bo nohibe luto Huꞌmau ya luꞌehina. 10 To yaꞌma kaga hiya kanagu luꞌehibe? Gufalo laga huꞌehina kanagu luꞌehifi to yataꞌa gufalo laga mehuꞌehina kanagu luꞌehibe? Yataꞌa Abalaha gufalo laga mehuse kanagu Huꞌmau lamana bo nohibe luto luꞌehina yabe. 11 Alihi Abalahau gufaꞌalo laga hu eteꞌahago minoꞌehina. Anana hena niꞌibe? Abalahau Huꞌmamofihi keheli uleꞌale huꞌehigo Huꞌmau lamana bo nohane luꞌehina. To yaꞌma alipo gufaꞌa laga huto

moloꞌehinamofihi keyaꞌa suhi huto huꞌehina. Ya huto Abalahau kohe toto asaga bonaꞌi enugufaꞌani laga mehuseꞌnamagi Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale hite mineꞌahanamagihi afoꞌanifu nohibe. Ana bonaꞌmagi Huꞌmamofihi bulo bebe soseꞌi nehabe. 12 To Abalahau ai ana huto bonaꞌi lugaꞌa enugufaꞌani laga hiꞌahanamagihi afoꞌanifu nohibe. Enugufaꞌani laga hiꞌahana yamofi kumu afoꞌanifu nohifiye? Oꞌe, Yataꞌa Abalahau gufaꞌa laga mehuꞌehina kanagu Huꞌmamofihi keheli uleꞌale huto minoꞌehina suhi luto enali neminanaꞌmu afoꞌanifu nohinagihe.

Huꞌmau koyapaꞌi kaga lu moloꞌehinaꞌa huto hilinaꞌmu yabe

13 Koyapa kanagu Huꞌmau Abalahahi kaga lu emiꞌehina: Asaga hepaꞌi hiti meꞌmo hiti yagapanakamagihi epilube luto kaga moloꞌehina. Abalahau mone keya ka megeꞌi moloꞌehinamuꞌi Huꞌmau yaꞌma kaga molo emiꞌehinafiye? Oꞌe. Abalahau agoya hu emiꞌehinogo lamana bo nohibe luto yaꞌma Huꞌmau kaga lu molo etoꞌehina. 14 Bonaꞌi moneuba keya kasigo megeꞌi malalinaya Humau kaga moloꞌehinamofihi keheli uleꞌale huseꞌi hapaꞌa fenene hititaꞌmu yabe. To Huꞌmau kaga lu moloꞌehinaꞌa hiti fenene hititaꞌmu yabe. 15 Ana keya ka niꞌinogo bonaꞌmofihi foipanaꞌani huto hilinaꞌmu to Huꞌmau hima muhi fi epalalibe. To keya ka meniꞌinogo bonaꞌmagi keya ka megeꞌi memelete pelesa ilatanamo meminalinaꞌmu yabe.

16 To Huꞌmau lu moloꞌehina ka hapaꞌa henana niꞌibe? Lali aitoga keheli uleꞌale huseꞌna ya niꞌibe. To henaꞌmube? Ana kagamo faꞌmene limiꞌehina suhi huto Abalahahi yagapanaꞌa asagaꞌmagihi hiti ana kaga molo epoloꞌehina. Lali Yuta bonaꞌi keya ka megeꞌi nomalaluta bonatoga hiti to Abalaha suhi luto Huꞌmamofihi agoya hu emise bonatoga hiti yaꞌma kaga molo letoꞌehina yabe. Abalahau ai lali asaga bonaꞌmagita afotifu nohinagihe. Henaꞌmube? Ai Huꞌmamofihi keheli uleꞌale huꞌehina yamofihi lelepiꞌehibe. 17 Koyapaꞌi Abalaha kumu mono bukugu fayahi geꞌahana: Nani babu noto noto bonaꞌmagihi afoꞌaniga keleꞌmo lolo nohube, luto Huꞌmau ya luto lu moloꞌehina. To Abalahau Huꞌmamofihi bulo minoto ana kagamofihi keheli uleꞌale huꞌehigo ana kaga moloꞌehinauba huto hulatamo niꞌibe. Huꞌmau filiꞌahana bonaꞌi eneleꞌmo ho tilata nohina bouba to anaꞌina asagaꞌna huto mehuꞌehina alihi leꞌmo huto hilina bouba yaꞌma kaga lu moloꞌehina yabe. 18 Abalahau aiꞌa nagaꞌa bu megose minoto Huꞌmau maꞌnaka nolibe luto lulata to keheli uleꞌale huto Huꞌmamofihi huto hilina kanaꞌa geba huto minoꞌehina. Yamuꞌi Huꞌmau aimo babu noto noto bonaꞌi afoꞌanifu leꞌmo ho tiꞌehina yabe. Ananamuꞌi mono bukugu fayahi mone geꞌahana: Bonaka tatakafu babu luto huto hilabe. 19 Ana kanagu Abalahau ai lebato 100 foya kana melugu minoꞌehina. Ai oyafamofihi gufaꞌa pisigiꞌehigo to lihaꞌa Selahi litanaꞌi huto panaꞌi meketalina huto minoꞌehina. Etugufaꞌatiti amuya memoloꞌehinagi Abalahau ana kagalo ekesa yigito keheli uleꞌale huto komopaꞌa amuya moloꞌehina. 20 Ana kagalo keheliseꞌnaꞌa fenene mehuꞌehigo Huꞌmau kaga moloꞌehinamuꞌi loe lae mehuꞌehina. Keheliseꞌnaꞌauba amuya molo etoꞌehina. To yamuꞌi Huꞌmamofihi foke ka lu emiꞌehina. 21 Ai Huꞌmau kaga moloꞌehinanamu komopaꞌagu keheli uleꞌale huto alihi hu netalibe luto keheli fe luto minoꞌehina. 22 To Abalahau Huꞌmamofihi keheli uleꞌale huꞌehinamu koyapaꞌi fayahi geꞌahana: Huꞌmau bu goloto lamana bo nohibe luto luꞌehina. 23 Yana Huꞌmamofihi bulo lamana bo nohibe luto luꞌehina ka keyeꞌahana yaꞌma aisigo ka meniꞌibe. 24 Lali kumu hiti ana fayahi keyeꞌahana yabe. Sipi Boti Yesu filiꞌehinaguti Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehinalo komopati emito keheli uleꞌale huto minalutamofihi Huꞌmau lamana bonaꞌi nehabe luto lulata nohibe. 25 To Yesu lali foipanati li heꞌmi letalibe luto Huꞌmau ho lifigo oto filiꞌehina. Ya hulago akuꞌi Huꞌmau filiꞌehinagati leꞌmo kosaba holoto lali kumu bebe sana bonaꞌi leleꞌmo lolo huꞌehina yabe.

5

Huꞌmau bonaꞌi eneleꞌmo bebe soꞌehina

1 Lali Huꞌmamofihi keheli uleꞌale hutogo ai leleꞌmo bebe soꞌehibe. Yanaꞌmu Sipi Boti Yesu Kilisitou lalitoga huꞌehinanamuꞌi Huꞌmau yatai leleꞌmo fulu nohibe. 2 Yatai yaꞌma fulunagu minoto keheli uleꞌale huseꞌnamofihi aiꞌa kapo li hokolo hu letago Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnagu tiꞌohune. Yaꞌmu luto Huꞌmamofihi fana mehenagu bilune luto bu megoꞌohutana geba huꞌohuta legelo bito nohuto lilune. 3 To keta nohinauba laliꞌi huto hu letolenogo ana huto legelo bito minolata nohune. Henaꞌmube? Yaꞌma keta nolebesinanauba leleꞌmo amuya melenogo mino lito bilune. 4 To lali amuya lekesa molo lito bilutaya Huꞌmau kehelito laga besigo lali kumu fokehe lilibe. To lali kumu fokehe lilataꞌmu lali lekesa kehelito ai kumu geba huto minalube. 5 Yaꞌma geba huto minaluta yanauba keheliseꞌnati leꞌmo laba mehilinaꞌmu yabe. Henaꞌmugope? Huꞌmamofihi Sikalafuꞌi limito lali komopatigu ho lifigo kekeꞌi lu letoꞌehinana huto hu baga iꞌehina.

6 To lali amuya memoloꞌohutaya Huꞌmau mone kanagu lu kehelito Kilisito melugu ho lifito foipa boanaꞌmagihi fili epalalibe luto moloꞌehina yupahi melugu limiꞌehina. 7 To bati bo moneꞌmofito bo moneuba fili etenogo lali topa halune. Bati bo moneꞌmofihi bo moneuba fili etalifi mefili etalifi yaꞌma keta hutoꞌi niꞌinaya ana huto mehilibe luto lali lekesa kehelilata nohune. 8 Lali foipana lito nominonogo Kilisitou lali kumu filiꞌehina. Yanaꞌmu Huꞌmau sipi kekeꞌi lu letoto lelepigo bu goꞌohune. 9 To ai fililoto golahaꞌatu mina fi letoloto Huꞌmamofihi bulo leleꞌmo bati bonaꞌi lolo huꞌehibe. Ya hutoꞌa moneꞌa hiti leheꞌmenogo lali foipanatimofihi nonaꞌa melilutaꞌmu yabe. Huꞌmamofihi hima muhaꞌaguti leleꞌmo lubuto bilibe. 10 Koyapaꞌi Huꞌmamofihi fatehaꞌa lolo huto minota kanaꞌagu aiꞌa panaꞌa filiꞌehinauba fatehi huto minoseꞌna li noheꞌmito Huꞌmau hiti leleꞌmo moneko koguna iꞌehibe. Yaꞌmu luto yatai Huꞌmau hiti koguna ito nohuta Huꞌmau Kilisitohi leꞌmo kosaba huꞌehinaꞌauba lali hiti leleꞌmo lubuto bilinaꞌmu yabe. 11 To yaꞌma anasigo meniꞌibe. Yesu lali hiti Huꞌma hiti leleꞌmo hepito laluꞌagita lolo huꞌehigo yaꞌmu luto lali sipi legelo nobune.

Atahi hapaꞌa yagi Yesuhi hapaꞌa yabe

12 Yataꞌa kanaguti bo moneuba Atau nohuto foipana li huto huꞌehina. Ya huꞌehigo filiseꞌnauba ma melugu huto huꞌehina. To ya higo yege yege bonaꞌmagitoga foipana huto higo filiseꞌnauba ananamuꞌi tili tele higo analo bonaꞌi fililata nehabe. 13 Yataꞌa asaga melugu bonaꞌmagihi foipa faipana hiꞌahana. Alihi Huꞌmau keya ka lu moloꞌehina. To kohe toto keya ka lu meepina kanagu Huꞌmau foipanaꞌani leka mesoꞌehibe. 14 To Atau melugu minana kanagu bigo Moseu huto huꞌehina kanagu filiseꞌnauba melugu bonaꞌi asagaꞌi kaba hu epoloꞌehina yabe. Atau Huꞌmamofihi kaga mekehelise kegeiyo huꞌehigo filiseꞌnauba kaba hu etoꞌehinaya to ana huto enali Atahi suhi mehiꞌahana bonaꞌmagihi kaba hu epoloꞌehina yabe.

To Atau ai alihaꞌa alina bomofihi mehaꞌa legi huto minoꞌehibe. Ana bo Yesu yabe. 15 To etali moneko babeyafa bomaleꞌi menehaꞌibe. Huꞌmau foipanati heꞌmi letoto leheꞌmalina hapaꞌauba Atahi foipana be ligiꞌehina. Yaꞌma bo Atau, foipana lilata huꞌehina yaꞌmu babu bonaꞌi foipana lite filiꞌahana. Akuꞌi Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnauba yaꞌma foipanamofihi hapaꞌa abe ligiꞌehina yabe. Ai boꞌa monekoꞌisi nohina lalitoga faꞌmene limiꞌehina ana bo Yesu Kilisito yabe. Aiꞌa leheꞌmoseꞌnauba bonaꞌmagita leleꞌmo bati huꞌehina yabe. 16 To Huꞌmau faꞌmene leheꞌmoseꞌna hiti to ana bouba foipanaꞌa huꞌehinana hiti moneko babeyafa huto meniꞌibe. Atau moneko kumu foipana huꞌehigo Huꞌmau enifisa ito fililabe luto luꞌehinaya akuꞌi yatai bonaꞌi foipanꞌani babu luto hiꞌahanamuꞌi enifisa meise, bati bonaꞌi nehabe luto foipanaꞌani li heꞌmi epoloꞌehina yabe. 17 To moneko bo Atau foipana li huto huꞌehigo filiseꞌnauba asaga bonaꞌmagihi kaba boꞌani lolo huto nagaꞌi epiꞌehina. To bo moneuba Yesu Kilisitou hu letoꞌehinanauba filiseꞌnamofihi be ligiꞌehinagihe. Asaga bonaꞌmagi Huꞌmamofihi eneheꞌmoseꞌna hiti to aiꞌa faꞌmene eneleꞌmo bati huseꞌna hiti komopaꞌanigu lilana bonaꞌmagi mineba mineba hilana Kilisitohi kapogu kaba bonaꞌi lolo hilabe.

18 To bo monekomofihi foipanaꞌauba asaga boanaꞌi enifisa ito ka foyagu eneleꞌmo moloꞌehinagihe. To ana huto bo monekomofihi yaꞌma Kilisito bebe sose suhi huꞌehinanauba asaga bonaꞌi filiseꞌnamofihi nagaluguti gulu ho epoloto mino kosaba huseꞌna faꞌmene epilata nohinagihe. 19 To mone bo Atau pelesa ito Huꞌmamofitoga agoya hu meemigo foipa bonaꞌmagi babu lite huto hiꞌahana to ana suhi huto mone bouba Yesu Huꞌmamofitoga agoya hu emigo bebe sose bonaꞌi babu lite huto hilanagihe.

20 Huꞌmau bonaꞌi foipanaꞌani niꞌigo bu goloto enelepilube luto keya ka lu epiꞌehina. Ya keya kauba huto huꞌehigo foipanaꞌani samahi tito huꞌehibe. To foipanaꞌani babu luto huto huꞌehigo Huꞌmau eneheꞌmoseꞌna sipiꞌa mone hiti li huto higo be ligiꞌehina yabe. 21 To foipanaꞌaniuba asaga bonaꞌi kaba hu epoloꞌehigo filiseꞌnamofihi nagalugu mineꞌahana. To Huꞌmau leheꞌmoseꞌnauba kaba hu letolenogo Sipi Boti Yesu Kilisitou Huꞌmamofihi kapogu lelepito buto mino kosaba huse hepato leleꞌmo mololata nohibe.

6

Yesutoga lali huto nohune

1 Yanaꞌmu lali hena ka lilune? Huꞌmau leleꞌmo bati huꞌehinaya lali foipana liba liba hulenogo aiꞌa leheꞌmoseꞌnaꞌauba mone hiti huto hu letalinaꞌmu yabe luto ya lilupi? 2 Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Lali foipanaꞌmu fililata suhi huto foipana lisemofihi aheꞌmi su hoꞌohune. Henabe luto aku foipana liba liba huto minalune? 3 Menokehelipi? Lali nagamiꞌi foloꞌohuto Yesu Kilisito hiti lali moneko babeyafa huꞌohune. Yesu aiꞌa filiꞌehinamuꞌi lali hiti moneko babeyafa suhi huto huꞌohuta yabe. 4 To Yesu Kilisito fililago keli heꞌahana suhi luto monekoꞌna hilune luto nagamiꞌi foloꞌohune. To ana huto afotifihi hetofa amuyaꞌauba Kilisitohi filiꞌehinagati leꞌmo ho tiꞌehina supo huto lali yuhufa hapati huto minalune luto nagamiꞌi foloꞌohune. Nagamiꞌi folose hapaꞌa ya huto niꞌibe.

5 Ai filiꞌehinaya lali ana huto fililuta nohunogo aitoga hepito minalune. Huꞌmau aiꞌi filiꞌehinagati leꞌmo ho tiꞌehinamo niꞌigo lali ana huto filiꞌohunagati leleꞌmo ho tiꞌehina suhi mino kosaba huto aitoga hepito moneko babeyafa hiluneꞌmu nohune. 6 Koyapaꞌi hapati Kilisito hiti malipu yafalo filiꞌehina yaꞌma lali akeheliꞌohune. Henaꞌmugope foipanauba lugufagu foya nolinamofihi amuyaꞌa su ho letalibe. Ya hulenogo lali foipanamofihi kele kele yagapanaꞌa akuꞌi meminalutaꞌmu yabe. 7 Bo mone fililenogo foipa hapaꞌamofihi amuya moloꞌehina yaꞌma asu halinaꞌmu yabe. 8 Lali Kilisito hiti filiꞌohuta keheliꞌohune. To lali ana huto ho tito ai hiti minaluta keheli uleꞌale hulata nohune. 9 Lali mana keheliꞌohune. Yesu filiꞌehinagati ho tito aku moneꞌa hiti mefililinaꞌmu yabe. Filiseꞌnauba aitoga amuya memoloꞌehina to be meligilinaꞌmu yabe. 10 Ai foipanamofi kumu amuyaꞌa li heꞌmilube luto moneko yupahi filiꞌehinauba su hoꞌehibe. To yatai ai Huꞌmamofihi hiti hepito mino kosaba huto nominobe. 11 Yaꞌmana suhi lite lenalitini afiliꞌohune lite lilanauba foipanamofihi kele kele hu meminalanaꞌmu yabe. Lenali Yesu Kilisito hiti hepite minete Huꞌmamofihi mino kosaba huseꞌna limiꞌehinalo minalunaꞌmu yabe.

12 Ya hinogo foipana liseuba lenali lenugufatinimofihi kaba hu meepalalina yaꞌmana lenugufagu laga lepesilata nohinamofihi megeꞌi memalalo. 13 To lenali lenugufatini mone kegiꞌa foipana liliꞌnalo memalalo. Maꞌnaka, lenali asaga komopatini hiti lenekesa yigiseꞌna Huꞌmamofitogago molo emilenogo foipanamofihi filiꞌahanagati ho ti kosaba hite minalana suhi huto yabe. Asaga lenugufatini komopatini Huꞌmamofitogago eminogo ai liliꞌnaꞌa hetofanamofihi li huto hilibe. 14 Lenali akeheliꞌahabe. Foipanauba lenali kaba botini aku meminalibe. Henaꞌmugope yatai lenali keya kamofihi megeꞌi melete menehabe. Lenali Huꞌmamofihi leneheꞌmoseꞌnauba yatai kaba hu lepalago nehabe.

Hetofa liliꞌnamofihi koko panaꞌa

15 Henati hilune? Lali keya kalo meminoꞌohuta Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnalo nohuto faꞌmene foipa faipana liluta niꞌifihe? Ya huto meniꞌibe. 16 Lenali mekeheliꞌahafihe? Bo moneꞌmofihi lenali lenugufatini emilete baga liyafa hilana lenali koko panaꞌa lolo hite minalabe. Lenali foipanamofihi koko panaꞌa minelete ananalo filisemofihi lilanaꞌa huto niꞌibe. To lenali ya mehitemo ka lamanaꞌa megeꞌi molosemofihi koko panaꞌa minelete yanaloti mino bebe sosemofihi hapaꞌa lilana to Huꞌmamofihi gobisalo minalabe. 17 Koyapaꞌi lenali foipanamofihi koko panaꞌa mineꞌahanaya to yatai Huꞌmamofihi hetofa kapa lu lenelepiꞌehinanamuꞌi kehelite ana kaga maꞌnaka luto megeꞌi melelata nehabe. Yanaꞌmu Huꞌmamofitoga lofokehi nolune. 18 Huꞌmau foipana nagaluguti gulu fo lepoloꞌehinago lenali bebe sosemofihi koko panaꞌa lolo hiꞌahana yabe. 19 Lenali komopatini lapa mebiꞌehigo keheli bati mehiꞌahanamo niꞌinagi nani lu hokolo huto huto kaga lu lepiꞌohuna. Koyapaꞌi lenali kolo tana hapatinimofihi lenugufatiniuba koko panaꞌa lolo hulago keya ka pelesa ite foipana babu lite liꞌahana. Ana suhi lite lenali yatai lenugufa lugaꞌatu hetofa liliꞌna lisemofihi eminogo koko panaꞌa lolo hite minenogo alihaꞌa lamana bonaꞌi huto hilabe.

p 20 Koyapaꞌi lenali foipanamofihi koko panaꞌa minelago yaꞌmana kanaꞌalo hetofanauba kaba mehu lepoloꞌehina, faꞌmene mineꞌahana yabe. 21 Koyapaꞌi ya hite foipana liꞌahanalo yatai lenubuya nohibe. To yaꞌma hiꞌahananauba leneleꞌmo bati huꞌehifihe? Oꞌe. Ananauba leneleꞌmo sibina huꞌehinaya to filise kapolo leneleꞌmo malalibe. 22 Yatai Huꞌmau foipanamofihi nagaꞌi gulu ho lepoloto aiꞌa koko panaꞌa leneleꞌmo lolo huꞌehina. Ya higo legeyaꞌa yaꞌma niꞌibe. Lenali lenemehatini aitoga emite minelete alihi mino kosaba huse hepato tito minoba minoba hite minalabe. 23 Foipanauba aiꞌa koko panaꞌmagihi liliꞌnalo nonaꞌa epilata nohinaya filiseꞌna yabe. To Huꞌmau faꞌmene limilinamofihi ya mino kosaba huseꞌi niꞌibe. Yaꞌmanamofihi Sipi Boti Yesu Kilisito hiti leleꞌmo hepito monekoꞌna lilutaꞌmu yabe.

7

Alobole liꞌahana suhi ka

1 Nalaluꞌnigitabe, lenali Yuta bonaꞌmagi asaga keya kamuꞌi keheli keheli bati hiꞌahana. Bonaꞌi mone mefilise nomina kanagu keya kauba hu etoꞌehina keheliꞌahabe. 2 Mone ka nesiꞌa niꞌigi. Aꞌi moneuba bahaꞌa mefilise nohigo aitoga minalibe luto keya kalugu fayahi geꞌahana. To bahaꞌa fililenogomo yaꞌma keya ka alobole minalaꞌibe luꞌehina ka yaꞌma aꞌi kumu su hoto faꞌmene nohibe. 3 To ana aꞌmouba bahaꞌa mefilise nohigo fato bologa buto minalina ai moko hilibe. To bahaꞌa filinogomo fato bologa kata helenogo keya kamofihi ligofa mehilinagi to mokolo aꞌi meminalibe. 4 Nalaluꞌnigitabe, lenali yana suhi hite nehabe. Lenali yatai Kilisito bomofihi gufaꞌa hepite nehana bonaꞌmagita keya kaloga filiꞌahabe. Yaꞌmu keya kauba kaba hu meepololata nohibe. To yaꞌma ai filiꞌehinagati ho tiꞌehina bo, Yesu, aiꞌa bonaꞌa lolo hilete ai kumu Huꞌmamofihi foya hetofaꞌa lilata hilabe. 5 To lali yataꞌa komopatimofihi hapaꞌa megeꞌi moloto minoꞌohutaya keya kauba komopatigu foipa faipana li huto higo lugufatiuba ana suhi megeꞌi moloto filisemofihi nagalugu minoꞌohuta yabe. 6 To yatai keya ka nagaluguti Huꞌmau gulu ho letoꞌehina. Lali koyapa hapaꞌa keya kalugu koyoꞌehinamofihi hapaꞌamu filiꞌohuto yuhufa hapati li moloto nohune. Koyapa keya kamofihi foyaꞌamo melise nohuta yuhufasi Sikalafuꞌi megeꞌi moloto foyaꞌa nolune.

Keya ka to foipana hiti hapaꞌatiti yabe

7 Yaꞌmu lali hena ka lilune? Yaꞌma keya ka sibina huꞌehifiye? Oꞌe, ya mehuꞌehibe. Keya kauba nani foipanaꞌni li huto hu netoꞌehigo keheliꞌohube. To keya ka moneꞌmofihi kaga luꞌehina: Kai bomofihi anaꞌinaꞌa niꞌinogo bu goloto kubunagaꞌi mehobo luꞌehina. Ya melutita nani foipanamofihi hapaꞌa mekehelutitaꞌmu yabe. 8 To keya kauba foipanamofihi hapaꞌa nelepiꞌehigo ana foipanauba bonaꞌi nasanaꞌani fato fatoꞌi lilane luto neleꞌmo keheli keheli hibe. To keya ka meniꞌinogomo foipanauba amuya meminago legeso huto minoꞌehina. 9 Koyapaꞌi nani keya kamoya mekehelise faꞌmene minoꞌohuna. To keya ka nanitoga huto huꞌehigo foipanaꞌniuba hekele luto amuya moloꞌehibe. Ya higo nani filise kapolo hapi fito moloto fililuta buꞌohube. 10 To yaꞌma keya kamoya keheꞌmoto mino kosabaꞌna hu ketalibe nolina yaꞌma kehelilotoꞌni keya kauba li tiligi soto noho fililata suhi lolo huꞌehina yabe. 11 Henaꞌmube? Foipanaꞌniuba keya kamofihi nelepito nimiꞌi moloto komopaꞌnigu noho filigo minoꞌohube.

12 Yaꞌma Huꞌmau keya ka lu moloꞌehinaꞌamoya to lu laga huꞌehina kagaya yaꞌma niꞌina, to ana keya ka moneko monekoꞌisi asagaꞌna hetofana niꞌinagi, bebe sose kaga to lamana kaga niꞌinagihe. 13 To ana hetofa kagauba naniꞌi noho fili kapogu neleꞌmo moloꞌehifiye? Oꞌe, ya mehuꞌehibe. Foipanaꞌniuba yaꞌma hetofa keya ka li tiligi soto filise kapogu neleꞌmo moloꞌehibe. Ya huto hetofa keya kauba foipanamofihi hapaꞌa nelepilibe luto ana hapaꞌa leꞌmo huto huꞌehibe. Yaꞌmu keya kauba foipana leꞌmo hofa tago nani yaꞌma foipana mone hiti be ligiꞌehinana sipiꞌa huto hilibe.

Bonaꞌmofihi hapaꞌa loe lae niꞌina

14 To yaꞌma keya ka Huꞌmamofihi nasana niꞌibe. Yaꞌma lali keheliꞌohune. Ana kaga bati huto niꞌigo nani megeꞌi malalubeꞌmu nohube luto akuꞌi foipanamofihi koko panaꞌa nohutoꞌni ana keya kamofihi kapolo menomolobe. 15 Nani hulata nohunamofihi hapaꞌni menokehelube. Nani hetofana hilube luto lulata nohunamofihi ya menohube. To hetofana kumu lagaꞌni nebesiꞌehina suhi hilubeꞌmu nohunaya mehulata nohube. To foipanamofi kumu lagaꞌni menebesibe lula suhi ya hulata nohube. 16 To nani foipanamofi kumu lagaꞌni menebesibe luto akuꞌi yanamofihi megeꞌi mololatamo niꞌinogo yanauba keya kamoya lamana ka niꞌinaꞌmu yabe luto nelepigo anamofihi anokehelube. 17 Ya nohigo nani ya hulata nohunamoya naniꞌni meniꞌibe. Foipana komopaꞌnigu nohinauba aiꞌa amuya moloto neleꞌmo sibina higo foipana lilata nohube. 18 To komopaꞌnigu to fegutoga nugufagu hiti hetofa hapaꞌa menominabe luto keheli fe nolube. To hetofana suhi hilunamofihi komopaꞌnigu ya niꞌigo yana suhi hilubeꞌmu nohube lutoꞌni amuyaꞌni bati mehuꞌehigo hetofana mehulata nohube. 19 Nani hetofana hilube luto lulata nohunamofihi ana suhi mehulata nohube. To ya huꞌehinaya foipana mehilube luto keheliloto aku foipanamofihi megeꞌi mololata nohube. 20 Ya huto niꞌigo foipana kumu lagaꞌni menebesina suhi niꞌina ya hulata nohunamofihi hapaꞌa henana niꞌibe? Naniꞌnisigo ya menohube. Foipanauba komopaꞌnigu minoto neleꞌmo foipa nohibe.

21 Ya huto nohigo hapaꞌa moneuba neleꞌmo lolo hulata nohina yaꞌma bu goloto akeheluto ma niꞌibe. Nani hetofana hilube luto nohugo foipa kapofi lamana kapofi loe lae niꞌigo foipanauba aiꞌa kapolo neleꞌmoto bulata nohibe. 22 Nani Huꞌmamofihi keya kaꞌamu komopaꞌnigu laga hina niꞌibe luto negelo nobube. 23 To komopaꞌnigu ya nohugo nugufaꞌniuba fato hapaꞌa lolo huba huba nohibe. Ana hapaꞌauba hetofa negekesaꞌni keheliꞌohunamofihi luba nohibe. Keya kamuꞌi hetofana niꞌibe luto negekesa akeheliꞌohuna yamofihi fato hapaꞌauba laba hu etoꞌehina. Ya nohugo nugufaꞌnilo foipanauba leꞌmo sibina huto nugufaꞌnimofihi nagaꞌi emilata nohibe. 24 Ke, nubuyaꞌni nohibe. Bati mehina bo nohube. Nugufaꞌniuba foipana nohuto filise kapogu nomalanaya kiyiꞌafu neheꞌmalina bo nohibe? 25 Lali Sipi Boti Yesu Kilisitou neheꞌmalina bo aiꞌasigo nohibe. Ai foipanamofihi hapaꞌauba amuya moloto heꞌmi netabe. Yaꞌmu Huꞌmamofitoga negelo nobube.

To nani ma huto nominobe. Nani Huꞌmamofihi keya ka megeꞌi malalube luto keheliꞌohuna nipa nohibe. To akuꞌi tafa komopaꞌniuba foipa hapaꞌalo megeꞌi moloto kele kele hu etolata nohibe.

8

Huꞌmau Sikalafuꞌa ho lifigo bonaꞌi komopaꞌanigu limito minoꞌehina

1 Yatai bonaꞌmagi Yesu Kilisitotoga hiti hepite minago monekoꞌna nehana yanamofihi Huꞌmau enifisa meilina to osahi meepilibe. 2 Henabe lutobe? Sikalafuꞌmofihi kagauba laliꞌi Yesu Kilisitotoga leleꞌmo hepiloto foipana nagaluguti hiti to filiseꞌna kapoluguti aheꞌmi letoꞌehigo mino kosaba husemofihi lilata nohune. 3 Bonaꞌmagihi komopaꞌani amuya memoloꞌehinagi keya kauba leheꞌmoꞌehina bati mehuꞌehibe. Huꞌmau aigo leheꞌmoꞌehina. Yataꞌa ai bonaꞌi foipa hapaꞌanimu ka epekito enifisa iꞌehina. Ya huto aiꞌa panaꞌa melugu ho lifigo bonaꞌi enugufa amuya memoloꞌehina suhi lolo huto minoto lali foipanatimofihi nonaꞌa li pa salibe luto filiꞌehina yabe. 4 To lamana ka moloꞌehinamofihi liyafa hite megeꞌi malalabe luto luꞌehina. Henaꞌmugope lali koyapaꞌi minoꞌohuta suhi huto yatai menohune. Lali kosaba kapolo megeꞌi nomolone. Sikalafuꞌmofihi kapolo nomolonogo keya kauba lamana suhi hilo lulata yaꞌma hetofa kamofihi lali kehelito ya huto nominone. 5 To enali enugufaꞌaniuba nohinalo megeꞌi nemalanamagi enali enugufaꞌaniuba keheliseꞌnaꞌanimofihi kaba hu epoloto nagaꞌi epiꞌehina. To enali Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba lu noepinalo megeꞌi nemalanamagi Sikalafu besiseꞌnamofihi kehelite neminago ai enegekesa keheliseꞌnaꞌanimofihi kaba huto eneleꞌmolata nohina yabe. 6 To Sikalafu laga lebesiseꞌnalo lali megeꞌi nomolota bonaꞌmagita Huꞌmamofihi fulunaꞌa litoti to hetofa mino kosaba husemofihi lilata nohune. To enali enugufaꞌaniuba laga enebesiseꞌnalo megeꞌi nemalana bonaꞌmagi filise kapogu bilata nehabe. 7 To bonaꞌi enugufaꞌaniuba laga besiseꞌnalo megeꞌi nemalanamagi nehago keheliseꞌnaꞌaniuba kaba hu epalago enali Huꞌmamofihi fatehaꞌa nehana yabe. Henabe lutobe? Enali Huꞌmau kaga lu moloꞌehinaꞌamofihi keheli heꞌmite pelesa iꞌahana. Yaꞌma Huꞌmamofihi kagaꞌa amuyaꞌanitu mekehelite to analo megeꞌi memelelata nehabe. 8 To enali ya hite enugufaꞌanilo megeꞌi nemalanaya Huꞌmau bu enogoto fokehi melilinaꞌmu yabe.

9 Lenali ya hite meneminabe. Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba yuhufa komopatinigu nominago lenali kaꞌa kehelite agoya hu emilata nehabe. To bonaꞌi moneuba Yesu Kilisitohi mehaꞌauba komopaꞌagu menohinogomo ana bonaꞌi Yesuhi bonaꞌi menohibe. 10 To Kilisitou komopatinigu nominenogo to lenugufatinimofihi foipanamu filiꞌehinaya lenemehatini minoba minoba hilibe. Henaꞌmube? Huꞌmau komopatini leneleꞌmo bati huꞌehinogomo Sikalafuꞌuba komopatinigu limito minago mino kosaba huseꞌi lilabe. 11 To Huꞌmamofihi Sikalafuꞌi Yesu filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehinauba lenali komopatinigu nominenogomo yaꞌma Kilisito leꞌmo ho tiꞌehinauba komopatinigu minoto lenugufatini fililinalo kosabaꞌi leꞌmo huto hilinaꞌmu yabe.

12 Nalaluꞌnigitabe, tafa hapatini foipa hapatiniuba kefefe hu nolepelenogo yamofihi mekehelise foipanamofihi megeꞌi memalalo. 13 Lenali analoga komopatini mololenogo leneleꞌmo sibina hinogo fililanaꞌmu yabe. To lenali Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba leneleꞌmo amuya melenogo ana foipa hapatini keye linogo minoba minoba hilabe. 14 Asaga bonaꞌi Huꞌmamofihi sikalafuꞌuba eneleꞌmoto bulata nohina enali Huꞌmamofihi lusi pananaꞌa nehabe. 15 To yaꞌma Huꞌmau lepiꞌehina Sikalafuꞌuba koko panaꞌa leneleꞌmo lolo huto lenelesa meluꞌehibe. Lenali Huꞌmamofihi lusi panaꞌamagita li tifito logogoseꞌnamagi neminete ai kumu: Apaobe, Apaobe, lite kehe neibe. 16 Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba lali lemehati hiti li hepitoꞌa moneko legege nohutoꞌa Huꞌmamofihi panaꞌamagita nehabe luto nolimibe. 17 Yaloꞌi lali panaꞌamagita nohunogo aiꞌa bonaꞌamofihi lusa gi epalalinaꞌa lali hiti limilinagihe. To Huꞌmau Kilisitohi hetofa nasana li molo emilinaꞌa yaꞌma ana huto limilenogo lilune. To lali Kilisito gabu giseꞌnaꞌa hiti yaꞌma ana huto kofiloto nohunogo aiꞌa fana mehaꞌa hiti limilenogo liloto aitoga hepito minalune.

Fana talina yupahi

18 Nani mana keheli hokolo hu lepoloto Yesu kumu lagabuꞌi nogigo minaluta yamofihi alihi fana mehaꞌa sipiꞌa moneuba lalitoga huto hilina be ligilinaꞌmu yaꞌma lilune luto lu nolepube. 19 To Huꞌmau asaga melugu lolo huꞌehinaꞌa yanagu neminanamagi ai panaꞌamagihi eneleꞌmo ho tilina yupahi geba hite amuya melelata nehabe. 20 To Huꞌmau melugu lolo huꞌehinana asagaꞌnamofihi komopaꞌa pata silibe luto Huꞌmau ka epekito lu moloꞌehina. Yaꞌma anaꞌinaꞌa asagaꞌi aiꞌa sibina huto hilibe meluꞌehina. Huꞌmau ai pata silibe luto kaga moloꞌehina. To moneꞌi lali bu megoseꞌnamofihi geba hilutamo ma niꞌibe. 21 Huꞌmau asaga melugu neminanamagihi akuꞌi leꞌmo bati hulenogo alihi pata mesise Huꞌmamofihi panaꞌamagi hetofa hite minalana yaꞌma kanagu keta husemofihi nagaluguti gulu fo epalalibe. 22 To yatai Huꞌmau lolo huꞌehinanauba usegi asegi huto ana legita aꞌi moneuba panaꞌi noketana sipi gabu giseꞌna suhi huto nominanamo niꞌigo akeheliꞌohune. 23 To asaga melugu neminana usegi asegi hite hilata neminago enaliꞌanigo menehabe. Lali hiti Huꞌmamofihi Sikalafuꞌi kohe toto limiꞌehina bonaꞌmagita komopatigu yibi bena huto yibi huto usegi asegi ilata nohune. Ya nohuto Huꞌmau lugufati kosabaꞌna lolo huto leleꞌmo bati hilina kanaꞌamu geba nohunogo keta huse nagaluguti gulu ho letalibe. 24 To Huꞌmamofihi hetofana hu letalinamofihi bu megose geba huto yanauba nohunogo Huꞌmau yanaꞌmu kehelito lubuto biꞌehina. Yaꞌma geba nohunamofihi yatai bu goꞌohuna, yaꞌma geba hilinamo meniꞌibe. Bo moneuba moneꞌmofihi geba huseꞌi alihi bu galina henabe luto mone kana hiti geba hulata nohibe? Ya huto meniꞌibe. 25 To lali mone bu megoseꞌnamofihi geba huto hugo Huꞌmau limilinaꞌmu yabe luto geba huto minomo buto koseleꞌi melohose huto minalune.

26 Yaꞌma geba hulata komopati amuya memolose nohunogo Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba lalitoga oto leheꞌmalinaꞌmu yabe. Lali aitoga henana loka haluta mekeheliꞌohunogo ai keheliꞌehina. Yaꞌma Sikalafuꞌuba lali kumu Huꞌmamofitoga bagaꞌatu kaga meluse komopaꞌa amuyaꞌauba buka tilata nohibe. 27 Ya higo Huꞌmau asaga bonaꞌi komopaꞌanigu bu goto keheligo Sikalafuꞌuba enali kumu ekesa yigiba yigiba nohigo yanamofihi Huꞌmau kehelilata nohibe.

28 To lali mana akeheliꞌohune, Huꞌmau lu keheliseꞌnamofihi bonaꞌa enali kumu kehe igo bite aitoga komopaꞌani emiꞌahanamagihi ai asaga huto hilina kanagu hetofana hu epololata nohinagihe. 29 Huꞌmau fuku luꞌehina bonaꞌi enaliꞌi panaꞌa Yesu yabe moneko babeyafa hite gonaꞌa lolo huto minalabe luto Yesu yegeꞌa panaꞌi minoto nagaꞌa eneleꞌmo moloꞌehina yabe. 30 To Huꞌmau ekesa kehelito eneleꞌmo moloꞌehina bonaꞌmagihi aitoga kehe igo eꞌahabe. To ai kehe igo eꞌahanamofihi foipanaꞌani heꞌmito bebe sose bonaꞌi eneleꞌmo lolo huꞌehina. To ya huto bebe sose bonaꞌi eneleꞌmo lolo huto ai hetofa fana mehaꞌagu eneleꞌmo moloꞌehina.

Huꞌmau lali kumu ginaga fiꞌehina ka

31 Yaꞌma asagaꞌna hu letoꞌehinamofihi hapaꞌa henana niꞌibe? Huꞌmau to lali hiti nominenogomo kiyiꞌafu loho fi talina bo nohibe? 32 Ai koyapaꞌi panaꞌa nu ki pili koto meminose lali kumu asagaꞌi ho lifito bonaꞌmagihi enayanugu epiꞌehigo fili letoꞌehina, yaꞌma limiꞌehina bo, Huꞌmau, ai loe sana sana minaꞌa meniꞌinamofihi faꞌmene limilinaꞌmu yabe. 33 To Huꞌmau lu kehelito leleꞌmo ho tiꞌehinagi kiyiꞌafu lifisa ilina bo nohibe? Ana hilina bo mone menohibe. Huꞌmau aiꞌasi bebe sose bonaꞌni nehabe luto yaꞌma lali kumu luto lulata nohinagihe. 34 Kiyi kiyiꞌafu lifisa iloto ka foya lilubeꞌmu nohibe? Yesu aiꞌasigo lali kumu fililoto ho tito aku Huꞌmau lamagaꞌaga leꞌmoꞌehigo nominabe. Analo nominoto lali kumu Huꞌmamofihi amuya loka holata nohibe. 35 To Yesu lali kumu ginaga fi limiꞌehinalo to kaba hu bati hu letoꞌehinalo lali yaꞌma hepitoti minaluta nohunogo kiyiꞌafu yanaloti leleꞌmo loko hilibe? Keta hu letalinauba analoti loko hilifiye? Analoti fi taga hu letalinaubafi? Gabu gi letalinaubafi? Noseꞌna fenene hinogo kauꞌna lahalinaubafi? Musufalo nasanauba ya hu letalinafi? Luba huseꞌnauba ya hilifi? Filiseꞌnamofihi amuyaꞌauba aitogati loko hu letalinafiye? Oꞌe, ya huto Yesu ginaga fi limiꞌehinagati loko hu letalinamo meniꞌibe. 36 Yananamuꞌi koyapaꞌi mono bukugu keyeꞌahana:

Fatehatimagi kai kumu asaga yupahi

loho fililuneꞌmu nehago

asaga yupahi yana lahalina kanaꞌamu

geba huto minalune.

Lali sipisipi yaga keye lilina legi huto

geba huto nominone.

37 Yaꞌma huto hu letalana asagaꞌnamofihi Yesu be ligiꞌehigo bati huto minalune. Yesu ai sipi ginaga fi limito kaba hu letago aitoga uleꞌale huto minolata nohune. 38 Nani mana keheli uleꞌale nohube. Mone filiseꞌnafi to ma melugu minoseꞌnafi, foipa agelomagifi to kokulumagu felemagifi anagu kaba huse keneꞌmagifi to mone yatai niꞌina nasanauba huto huseꞌnafi to alihaꞌauba huto hilinafi, asagaꞌmagi Yesutogati leleꞌmo loko mehilanaꞌmu yabe. 39 To mone ifo muyalo niꞌina meꞌi afenuga niꞌinafi moneuba Yesutogati leleꞌmo loko mehilinaꞌmu yabe. Huꞌmau lali kumu sipi ginaga fiseꞌnaꞌamofihi Sipi Boti Yesu Kilisito limiꞌehinamofihi yaꞌma melugu lolo huto minolatana asagaꞌnamagi leleꞌmo loko mehilanaꞌmu yabe.

9

Huꞌmau Yuta bonaꞌi eneleꞌmo ho tiꞌehinamagi yabe

1 Nani lusiga nolube. Nani Kilisitohi bonaꞌa nohutoꞌni faga menolube. To Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba komopaꞌnigu nominaꞌauba lusiga nolane luto ai nelepiꞌehina. 2 Yaꞌma Yuta bonaꞌmagi naniꞌni bonaꞌi nehago enali kumu sipi lagaꞌni nebesigo nani kekeꞌi lu epolobe. 3 To Huꞌmau eneleꞌmo bati huloto to nani enali kumu yabe luto gumiꞌi nohoto Kilisitotogati neleꞌmo loko hulenogo, bati huto yabe nolube. Henaꞌmugope? Huꞌmau ya hu netolenogo Yuta bonaꞌni enubuto bilibe luto bati huto yabe nolube. 4 Henaꞌmube? Enali Huꞌmau eneleꞌmo ho tiꞌehina bonaꞌi nehabe. Ai enaliꞌi mehuba hinaꞌa panaꞌni nehabe luto to sipi fana mehaꞌagu eneleꞌmo moloꞌehina. Ai agoya hu niminogoꞌni kaba hu lepalalube yaꞌma kaga luto lu moloꞌehina. Ai ana huto keya ka lu epito moloꞌehina. Enali Huꞌmamofihi giꞌa liyafa huse hapa lamanaꞌa keheliꞌahana. Ai enalitoga alihi leꞌmo huto hilina ka hetofana lu moloꞌehinamofihi kehelite liꞌahana. 5 To koyapaꞌi enali Huꞌmamofitoga komopaꞌani meleꞌahana tatatigihi nagaꞌaniguti huto hiꞌahabe. To Kilisito ai gufaꞌa hiti bo nohibe luto ana huto Yuta bonaꞌi nagaꞌaniguti huto huꞌehina yabe. Ya huꞌehinagi lali Huꞌmau asaga kaba huꞌehina botimo liyafa huba huba nohunagihe. Maꞌnaka yabe.

6 To ya huto niꞌigo Huꞌmau bonaꞌmagihi kaga moloꞌehinana huto mehuꞌehina nolufihe? Oꞌe, ya meluꞌohube. Huꞌmau Yuta bonaꞌmagihi asagaꞌi eneleꞌmo nupa huloto enali nagaꞌi folaganuguti bonaꞌa moneꞌa fuku luꞌehina. 7 To ana huto Abalahahi yagapanaꞌamagi asagaꞌna Huꞌmamofihi bonaꞌa menehabe. Koyapaꞌi Huꞌmau Abalaha ma lu emiꞌehina: Panaka Isaka ketalina yagapanaꞌamagihi enalisigo kaika nagaꞌi minalabe luto luꞌehina. 8 Yaꞌma kaga hapaꞌa ma niꞌina, asaga Abalahahi yagapanaꞌa Huꞌmamofihi lusi bonaꞌa menehabe. Henaꞌmube? Huꞌmau Abalahahi panaꞌa moneko kumu kaga bebe sose ka moloꞌehina yabe. To yaꞌma panaꞌasigo ketalina yagapanaꞌmagihi enaliꞌanigo Abalahahi lusi nagaꞌi nehana yabe. 9 Yaꞌma Huꞌmau kaga moloꞌehina ma niꞌibe: Kufu mone bulago lihaka Selau panaꞌi ketalinagi to ana kanagu akuꞌi alube aꞌnolube.

10 To yaꞌma kagago meniꞌibe. To mone hiti ana huto niꞌibe. Lepekau loe lae panaꞌi eteketoꞌehina to enali afoꞌatitifu Isaka lali Yuta bonaꞌmagita tatatifu yabe. 11-12 Yataꞌa etali huto mehiꞌahaꞌigo to hapaꞌatiti hetofanafi sibinafi huto mehuse Huꞌmau Lepekahi ma luto lu emiꞌehina: Yege panaꞌuba gonaꞌamofihi kele keleꞌi hu etalibe luto luꞌehina. Ya huto Huꞌmau mone panaꞌamofihi hapaꞌa bu goto bati huto yabe luto leꞌmo ho tiꞌehifihe? Oꞌe. Ai foyaꞌa niꞌigo mone panaꞌa fuku luto nani bonaꞌni yabe luto li gehe liꞌehina yabe. Henaꞌmube? Huꞌmau ya huloto asaga bonaꞌmagihi li gehe liꞌehinamu enelepilubeꞌmu nohibe. 13 Yaꞌmu Huꞌmau huꞌehinanamuꞌi mono bukugu fayahi geꞌahana: Nani Yakopu nibita huꞌehina panaꞌi yabe, luto to Isau hapaꞌa lagaꞌni menebesigo nemegesaꞌni emiꞌohube luto Huꞌmau luꞌehina yabe.

14 Ya huto niꞌigo lali Huꞌmamofihi hapaꞌa bati mehuꞌehina yabe lilupi? Oꞌe, ya menolune. 15 Koyapaꞌi ai Mosehi ma lu emiꞌehina: Nani nibita hilina bonatoga hetofana hu etalube to nibita hilina bonatoga niginaga filugi nani yaꞌma foyaꞌni niꞌibe luto Huꞌma ya luto ligo ai yalo li gehe lilata nohibe. 16 Bonaꞌi moneuba: Nani hetofana hulata nohube lula to Huꞌmamofihi bonaꞌa minalube luto lilinamuꞌi Huꞌmau ana bomo leꞌmalifiye? Oꞌe, ya mehilibe. Bonaꞌi foyaꞌani meniꞌibe. Huꞌmau eneleꞌmalina aiꞌasigo foyaꞌamo niꞌibe. Ai ekesa keheliloto bonaꞌmofihi ginaga fi emilata nohinamo yaꞌma anasi niꞌibe. 17 To Huꞌmau koyapaꞌi sipi bo Felohi lu emiꞌehina ka fayahi geꞌahana: Nani Iyipi melugu sipi boꞌani henabe luto keleꞌmo ho tiꞌohube? Sipi kaba bo lolo hu ketoꞌohunogo alipo sibina hiluna kanagu amuyaꞌni enelepilubeꞌmu nohugo asaga noto noto bonaꞌmagi bu gelete nigiꞌni liyafa hilabe luto luꞌehina yabe. 18 Yamuꞌi lali Huꞌmamofihi hapaꞌamu ma keheliꞌohuna, ai bonaꞌi moneꞌa kumu niginaga filube luto to fato bonaꞌi moneꞌmofihi komopaꞌa fi hekini lo etalube luto luꞌehina. Yaꞌma ai foyaꞌa niꞌibe.

Huꞌmau ka epekiꞌehinaꞌa hiti to fulunaꞌa hiti niꞌina

19 To lenali bo moneuba ma luto lu nimilibe: Huꞌmau aiꞌa mone bonaꞌmofihi ekesa fi hekini lo etago aku henabe luto ana bomo fisa ilinaꞌmu yabe? Ai ya hu etoloto henabe luto ka emekilibe? To kiyiꞌafu Huꞌma ekesa keheliꞌehinaꞌamofihi be ligilibe? 20 Oꞌe ya melubo. Kai Huꞌmamofihi kagalo nonaꞌa emilata bomo kiyiꞌafu keleꞌmo ho tiꞌehibe? Bonaꞌi moneuba me somomo lolo hu su holenogomo somomouba: Kai henabe luto ma huto lolo hu netoꞌahane luto lilifiye? Ya kaga melilinaꞌmu yabe. 21 Yaꞌma somo lolo hilata bouba aiꞌamo ekesa keheliloto meꞌmo i pata putu huto mone noseꞌna somo lolo hilina to mone heletuya somo lolo hilina ai foyaꞌa yabe.

22 To Huꞌmau yana suhi huto huꞌehibe. Ai foipa bonaꞌi enipakafa enahalina hiti to amuya molo epalalina hiti enelepinogo kehelilabe. Yanaꞌmu ka epekiꞌehina bonaꞌmagihi maꞌasi enahalinamofihi fulu huto minoto komopaꞌani i gelehe hilanaꞌmu enegeba huto mino lito buꞌehina. 23-24 To bonaꞌi moneꞌamagihi fana mehaꞌagu eneleꞌmo moloto kekeꞌi lu epoloto minalina ana huto ai foyaꞌa yabe. Ai ya huto lalimo Yuta bonaꞌmagitogati fegutoga bonaꞌmagitogati moneꞌa kehe ito leleꞌmoto fulunaꞌa limito komopaꞌa lalitoga fi limiꞌehina. To henabe lutobe? Asaga bonaꞌmagi aiꞌa fana mehaꞌa sipina niꞌinaꞌmu enali kehelite fokehi lilabe. 25 Koyapaꞌi kaga lu yege hose bo, Hosea ai mono bukugu anamuꞌi ma koyoꞌehina:

Bonaꞌi fatoꞌna naniꞌni menehanaꞌa

naniꞌni bonaꞌni yabe luto ya lilube.

To fato metoga bonaꞌi moneꞌa

menebesiꞌehinaꞌa

aku niginaga fi epilube luto

ya lilube.

26 To mone melugu bona kumu,

lenali bonaꞌni menehabe luto

yataꞌa luꞌehinago

aku analo enali kumu

Huꞌmau minoba minoba huꞌehina bo,

aiꞌa yagapanaꞌa nehabe luto

ya lilibe.

27 To lu yege hose bo, Aisaiyau Isilaeli bonaꞌmu ma luꞌehina: Yaꞌma Isilaeli bonaꞌmagi keheꞌi suhi huto samahi tite nehinogo Huꞌmau folagahaꞌaniguti bonaꞌi moneꞌa nesiꞌasi enubuto bilibe. 28 Huꞌmau asaga noto noto bonaꞌi foipana nehanamuꞌi nonaꞌa meleꞌisi epi su halinaꞌmu yabe. 29 To yaꞌma suhi luto koyapaꞌi Aisaiyau mone hiti mono bukugu koyoto ma luꞌehina: Sipi Botiuba amuya hiti nohuto lali asagaꞌi loho su hoto moneꞌamagita kekeꞌi melitita lali Yuta bonaꞌmagita asagaꞌi fenene hutitaꞌmu yabe. Koyapaꞌi Huꞌmau Sotomu hepalo to Gomola hepalo bonaꞌi enahago fili su heꞌahana yana suhi luto lali filito fenene hu su hotitaꞌmu yabe.

Isilaeli bonaꞌi keya kalo megeꞌi melelata nehana

30 Yaꞌmu lali hena kaga lilune? Yaꞌma nokehelune. Fegutoga bonaꞌmagi Huꞌmamofihi bulo bebe sose foya melilata nehana, enali Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale hilata nehago ai eneleꞌmo bati huꞌehina. 31 Yuta bonaꞌi koyapaꞌi Huꞌmau eneleꞌmo ho tiꞌehinaꞌamagi enali keya ka kehelite megeꞌi melete Huꞌmamofihi bulo bebe sana bonaꞌi nohune lite enubuto bilinamofihi kapoꞌa sa sa nehite bu megeꞌahana. Ya yagi Huꞌmau eneleꞌmo bati mehuꞌehina yabe. 32 Henabe lutobe? Enali keya kamofihi foyaꞌa liba liba hite aku Huꞌmamofihi keheli uleꞌale mehiꞌahana. Enali ya hite mone sipi efatoti figana futite he kete keꞌahana yana bonaꞌi suhi lite mineꞌahana yabe. 33 Huꞌmau koyapaꞌi Yesu kumu suguna ka luto ana efapomuꞌi lipoti lu epiꞌehinaꞌmu mono bukugu fayahi geꞌahana ma niꞌibe:

Bu galo.

Nani Yuta bonaꞌmagihi Yiona hepalugu

mone sipi efahi nomolobe.

Enali efatoti figana futite,

he kete enahalibe.

To bonaꞌi lugaꞌamagi aitoga

keheli uleꞌale hilana,

enali lesaꞌani melise

enofokehi lilabe.

10

1 Nalaluꞌnigitabe, nani bonaꞌni yaꞌma Yuta bonaꞌi enali kumu Huꞌmau enubuto bilibe luto nolugo nipaꞌnigu nohibe. Nani enali kumu yabe luto Huꞌmamofitoga buka tiba tiba nohube. 2 Enali Huꞌmamofitoga amuya melete bati huto nominone lite nehago bu goto lusiga nolube. Enali ya nehago akuꞌi Huꞌmamofihi hapaꞌa keheli bati mehilata nehabe. 3 Enali Huꞌmau bonaꞌi leꞌmo bati huse hapaꞌa yamofihi mekeheliꞌahabe. Enali enegekesaꞌani keheliꞌahanamofihi hapaꞌa megeꞌi nemalabe. Enali Huꞌmau eneleꞌmo bati huse hapaꞌa mekehelite aitoga agoya hu meemiꞌahabe. 4 Huꞌma ho lifiꞌehina bo, Kilisito, ai huto huꞌehigo keya ka megeꞌi moloseꞌnamu eneleꞌmo bati hilina asu hoꞌehibe. Ya su hoꞌehinamu aitoga komopaꞌani emite keheli amuya malago Huꞌmau bona lamanaꞌi eneleꞌmo lolo hulata nohina yabe.

Huꞌmau enubuto biseꞌnamofihi ka

5 Bonaꞌi moneuba keya kamofihi li pili kalina Huꞌmamofihi bulo bonaꞌi lamanaꞌi hilinamu Moseu keya ka ma fayahi goꞌehina: Keya ka megeꞌi malalina bouba minoba minoba huseꞌi lilinaꞌmu yabe. 6-7 Akuꞌi kai Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale huto komopaka emiꞌahatalo keleꞌmo bati hilinaꞌmu ma fayahi mono bukugu goto luꞌehina: Kai kiyiꞌafu kokulumagu tiloto lalitoga ka lamanaꞌa hapaꞌa lito alibe luto melubo. To ana huto kiyiꞌafu keligu limiloto lalitoga ka lamanaꞌa hapaꞌa lito alibe luto ya melubo, lite keyeꞌahana. To yaꞌma fayahi hapaꞌa ma niꞌibe. Kai Yesu Kilisito kokulumagutifi, filiꞌehinagatifi oto leheꞌmalina yaꞌma sa sa mehubo. 8 Yesuhi megeꞌi moloseꞌnamofihi hapaꞌa ya huto meniꞌibe. Ana fayahi ma luto mono bukugu nolibe: Ka hapaꞌa fotoꞌi meniꞌibe. Lebatoꞌisi niꞌito komopakagu kabagakagu niꞌibe. To lali kagamuꞌi lu yege nohota ka yabe. 9 To lali mana lu yege nohone. Kai kabagakaguti Yesu nani kibina boꞌni nohibe luto lilata to Huꞌmau filiꞌehinagati leꞌmo ho tiꞌehibe luto komopakagu maꞌnaka luto kehelilata nohatogo ai keleꞌmo bati hinogo minoba minoba hilane. 10 Lali Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale hunogo komopatigu leleꞌmo bati hilibe. To lali labagatiguti Yesu kibina boti nohibe luto nolunogomo ai leleꞌmenogo minoba minoba hilune. 11 Yanamofi kumu enali mono bukugu fayahi keyeꞌahana: Bonaꞌi moneuba Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale huto komopaꞌa emiloto lesa meluse hetofana huto minalibe. 12 Yaꞌma fayahi keyeꞌahanamu yege yege boanaꞌmagihi keyeꞌahanamu, Yuta bonaꞌi hiti to fegutoga bonaꞌi hiti enali moneko nehanamo niꞌibe. Huꞌmau ai enali li gehe meliꞌehina. Ai yege yege bonaꞌmagihi kibina boꞌani monekoꞌisi nohutoꞌa aitoga kehe ilata nehanamagihi eneleꞌmoto lusa gi epalalinaꞌmu yabe. 13 Yaꞌma kagamuꞌi mono bukugu fayahi geꞌahanamo niꞌibe: Kibina bomofihi giꞌa hoto leheꞌmobo lite kehe ilata bonaꞌmagi asagaꞌi Huꞌmau eneleꞌmo bati hulenogo mino kosaba huseꞌi lilabe.

14 Ya lutomo niꞌigo enali Huꞌmamofitoga komopaꞌani memeleꞌahana bonaꞌmagi hiya hite aitoga kehe ilabe? To enali kagaꞌa mekeheliꞌahana bonaꞌmagi hiya hite aitoga keheli amuya malalabe? To bo moneuba ka lamanaꞌa lu meepilenogo hiya hite ana kagaꞌa kehelilabe? 15 To Huꞌmau kagaꞌa lu yege hose bonaꞌi ho melifinogo kaga tili tele mehinogo kiyiꞌafu ana kaga lu enelepilibe? Yanaꞌmu mono bukugu fayahi geꞌahanamo niꞌibe: Enali kapo melete hekili hekili hite hetofa kagaꞌa lite neana bonaꞌmagihi enigigusalo soso hu epoloto gepohi lilune. 16 Akuꞌi bonaꞌi moneꞌamagi ana ka lamanaꞌaloga kehelite megeꞌi memeleꞌahabe. Koyapa Huꞌmamofihi kaga lu yege hose bo, Aisaiyau, ai fayahi mone koyoꞌehina: Kibina boꞌnio. Hetofa kagaka lu epiꞌohutaya kiyiꞌagihi kiyiꞌagihi maꞌnaka lite yaꞌma kehelite megeꞌi meleꞌahabe? 17 To ya huto niꞌigo bonaꞌmagi Kilisito kumu hetofa kaga lu yege hago keheliꞌohune. To ana kaga keheliloto Huꞌmamofitoga agoya hu emilata nohune.

18 To nani mone koloka halube. Yaꞌma Yuta bonaꞌmagi Huꞌmamofihi kaꞌa keheliꞌahana meniꞌifihe? Oꞌe, enali akeheliꞌahana yabe. Mono bukugu ma fayahi geꞌahana:

Lu yege hose bonaꞌmofihi nogoꞌani

asaga melugu hepatoga bula ola higo,

boanaꞌmagi keheliꞌahana.

To yaꞌma mono kagaꞌani biba biba nohigo,

silaga kapoluga

boanaꞌmagi keheliꞌahana yabe.

19 To nani mone hiti koloka halube. Yuta bonaꞌmagi ka lamanaꞌa mekeheliꞌahana niꞌifihe? Ya huto meniꞌibe. Keheliꞌahana yabe. Huꞌmau koyapaꞌi enali kagaꞌa megeꞌi memeleꞌahana kumu kohe toto Mosehi bukugu luꞌehina kaꞌa fayahi koyoꞌehina:

Nani fato melugu boanaꞌmagihi

enigiꞌani meniꞌina

eneleꞌmoto hulenogo

lenali bu gelete siko hilabe.

To noto noto bonaꞌi

ka keheli sibina hiꞌahanamagihi

nani eneleꞌmo bati nohinogoꞌnimo,

lenali kehelite lenipagu logo bilibe.

20 To Aisaiyau amuya moloto Huꞌmamofihi luꞌehina kaꞌamu ma luto koyoꞌehina:

Nani kumu sa sa mehiꞌahana bonaꞌmagi

nehanalo bu nehetugo

enali be negeꞌahana.

Nanitoga kehe meiꞌahanamagi

enubulo huto hugo keheliꞌahana yabe.

21 Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmau Isilaeli bonaꞌmagi kumu ka mone hiti luꞌehina ma niꞌibe: Nani asaga yupahi eneleꞌmalube luto nayatu babeyafa nohugo akuꞌi enali ka keheli heꞌmite to komopaꞌani nunu gina boanaꞌi nanitoga mealuneꞌmu nehabe.

11

Huꞌmau Isilaeli bonaꞌmagi kumu fulu huto minoseꞌnamofihi hapaꞌa

1 Yaꞌmu nani koloka nohobe: Huꞌmau aiꞌa Yuta nagaꞌi heꞌmi epoloꞌehifiye? Oꞌe, yaꞌma mehuꞌehibe. Nani Yuta bo nohunagi. Abalaha yagapanaꞌa nohube. Nani bihaꞌnimofihi giꞌa Beyamini yabe. 2 Huꞌmau koyapaꞌi fuku luto eneleꞌmoꞌehina bonaꞌa heꞌmi meepoloꞌehina. Huꞌmamofihi kaga lu yege hose bouba, Elaiyau Isilaeli bona kumu luꞌehina ka mono bukugu niꞌigo beto hilane. Ai ka foyagu eneleꞌmo moloto ma luto Huꞌmamofihi loka hoꞌehina: 3  Sipi Boꞌnio. Enali kaga lu yege hose bonakamagihi enehe filite, to efaha hitakalo i tele tulu biꞌahana. Ya hiꞌahago nanisigo nominogo enali nehaluneꞌmu nehanagihe. Elaiyau ya luto luꞌehina yabe. 4 Ya ligo Huꞌmau kaꞌalo nonaꞌa ma luto lu emiꞌehina: Kaisigo menohane. Bonaꞌi lugaꞌamagi 7 tauseni nanitoga agoya hu nimite neminabe. To enali keneꞌi mone lugefa giꞌa Baali mehaꞌaloga gigusaꞌagu enalahupa mefise bonaꞌi neminana yabe. 5 To yatai kanagu ana huto niꞌibe. Huꞌmau bonaꞌi moneꞌamagi ai ginaga figo li gehe lito eneleꞌmoꞌehina bonaꞌmagi neminabe. 6 Enali hetofa suhi lite mineꞌahana bonaꞌi nehago eneleꞌmoꞌehifiye? Oꞌe, aiꞌa ginaga fi epoloꞌehinalo eneleꞌmoꞌehibe. To henaꞌmube? Ai enali hetofa suhi lite mineꞌahanalo eneleꞌmatita enali Huꞌmau lusiga luto ginaga fi lepoloꞌehifi ya mehuꞌehifi lite mekehelitine.

7 To ya huto niꞌigo Isilaeli bonaꞌmagi ma hite neminabe. Enali Huꞌmau eneleꞌmalina hapaꞌa sa sa hiꞌahana akuꞌi enali asagaꞌi meliꞌahabe. Mone kegiꞌa nesiꞌa bonaꞌmagihi Huꞌmau bita huꞌehinaꞌamagi enaligo aliꞌahana yabe. To yaꞌma meliꞌahana bonaꞌmagi komopaꞌani hekini lago Huꞌmamofihi nogoꞌa kehe igo mekeheliꞌahabe. 8 Ananamoꞌmu mono bukugu fayahi geꞌahana: Huꞌmau komopaꞌani hiti keheliseꞌnaꞌani hiti leꞌmo keta huꞌehina. To enubuꞌani hiti enegekesaꞌani hiti hekini loꞌehigo enali yatai kanaꞌagu mekehelise faꞌmene neminabe.

9 To koyapa bo, Tebitiu mone fayahi goꞌehina yaꞌma mono bukugu niꞌibe:

Enali sipi noseꞌna melenogomo

kofohi meleno.

Eneleꞌmo laba huto osahi epino.

10 To enali be megalabe luto

enubuꞌani li fili kete mineno.

To asaga yupahi

enemegesalo sipi ketana meleno, luto,

li figi gite bilabe, luto luꞌehina.

11 Nani mone koloka nohobe. Yaꞌma Yuta bonaꞌmagi li figi giꞌahanaꞌmu Huꞌmau enali kumu heꞌmi su hoꞌehinafihe? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Ai lu kehelito i behe huto fegutoga bonaꞌmagihi enubuto bilube luto, Yuta bonaꞌmagi be gelete siko hilabe luꞌehina. Enali enubuto biseꞌna yanaꞌamu lagaꞌani epesilinaꞌmu yabe. 12 Yuta bonaꞌmagi foipana liꞌahanalotiꞌi Huꞌmau noto noto bonaꞌmagihi lusa gi epoloꞌehina. Yaꞌma Yuta bonaꞌmagi Huꞌmamofihi lusaꞌamu leꞌmo laba hite heꞌmiꞌahago Huꞌmau fegutoga bonaꞌmagihi li hetofa hu epoloꞌehina yabe. Ya huꞌehinaꞌmu alihi Yuta bonaꞌi lugaꞌamagi Kilisitohi kaga kehelite aitoga komopaꞌani emilana kanagu yaꞌma Huꞌmamofihi lusa giseꞌnauba mone hiti hofa talinaꞌmu yabe.

Huꞌmau fegutoga bonaꞌmagihi eneleꞌmo bati hilibe

13 Yatai nani Huꞌmamofihi kagaꞌa lito bulata bo nohutoꞌni lenali fegutoga bonaꞌi ka lu nolepube. Nani Huꞌmau liliꞌna nimiꞌehinaꞌmu nofokehi nolube. 14 Yaꞌma mono ka liliꞌna nolugo Yuta bonaꞌnimagi kehelite siko hilete ana kagamuꞌi lagati lebesibe lite nelago Huꞌmau moneꞌamagihi eneleꞌmenogo mino kosaba huseꞌi lilabe. 15 To Huꞌmau Yuta bonaꞌmagihi eneleꞌmo heꞌmiꞌehinalo asaga melugu bonaꞌmagi Huꞌmamofihi laluꞌagi lolo hiꞌahana yabe. Ya huꞌehinaꞌmu alihi kanaꞌagu Huꞌmau aku Yuta bonatoga i behe huto eneleꞌmenogo legelo biseꞌna babu luto huto hilibe. Ana kanagu Huꞌmau filiꞌahanamagihi mino kosaba huseꞌna epilinagi minoba minoba nehana suhi lite minalabe.

16 To mone beleti noseꞌna niꞌigo moneꞌa enali li gofa hite Huꞌmamofihi noseꞌna yabe lite aiꞌa molo emiꞌohune lite li gehe liꞌahana niꞌigo aku yaꞌma beleti noseꞌna asagaꞌi aiꞌa hiti niꞌibe. To ana suhi huto yafamo lufusaꞌa hiti bati huto niꞌigo yahaꞌa ana huto bati huto niꞌilinaꞌmu yabe. 17 To Yuta bonaꞌmagi foyagu kofoꞌehina oliba yafa supo hite neminabe. To fegutoga bonaꞌmagi lopi oliba yafa supo hite nehabe. To Huꞌmau hetofa yafamofihi yahaꞌa moneꞌa laga hu heꞌmiloto to lopi yafaloti yahaꞌa mone lito oto hetofa yafa laga huꞌehinalo li molo hepito nagatu sa gilago nogoyaꞌa logoto ana lopi yafamofihi yahaꞌa leꞌmo bati nohilibe. Lenali fegutoga bonaꞌmagita yaꞌma lopi yafamofihi yahaꞌa molo hepiꞌehinana legi hite neminabe. Yanaꞌmu Huꞌmau yataꞌa Yuta bonaꞌmagihi mino hetofa huseꞌna epiꞌehina yamofihi lenali fegutoga bonaꞌmagita yatai lite bati hite neminabe. 18 Ya huto niꞌigo to lenali ya hite neminago enali Yuta bonaꞌi laga hu heꞌmiꞌehina yahaꞌamo legita nehanaꞌamagi kumu lenali sibi lenegekesa meyigilo. Henabe luto lenali lenugufa limo titi nehabe? Lenali faꞌmene yafa yahaꞌa yana suhi nehabe. Yafa lufusaꞌauba lenaliꞌi kaba huto amuya molo lepalalinaꞌmu lenali aiꞌa kaba menehabe.

19 Nani ya nolugi lenali ma luto lu nimilabe: Huꞌmau laliꞌi yaꞌma yafa yahaꞌa laga hu heꞌmiꞌehinalo li hepito malago bati huto nominone. 20 O, lusiga nelabe. Yaꞌma Yuta bonaꞌi enali Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale mehiꞌahago Huꞌmau laga hu heꞌmiꞌehigo lenali aitoga komopatini emite keheli amuya malago ai li hepito molo lepoloꞌehina. Ya hu lepoloꞌehigo lenali yananaꞌmu lenugufa limo titi hu lalibe luto legeso hite lenelesatini nolinogo minalo. 21 Huꞌmau enali yaꞌma Yuta bonaꞌi lusi yafa yahaꞌa suhi hite nehanamagihi ginaga mefise heꞌmiꞌehinagi yamuꞌi lenali kumu ginaga fito henabe luto laga mehu lepalalibe? 22 Huꞌmamofihi hapaꞌa loemo niꞌina. Fulu huto leheꞌmose hiti to ipagu logo bito osahi limise hiti ya niꞌigo kehelilo. Ai sibina sabana huse bonaꞌmagihi ka epekito osahi epilata nohina. To lenalitini ai fulu huto li hetofa hu lepalalata nohibe. Lenali agoya hu emilata nehite fulunagu minete bati hite minalabe. Lenali aku kegeiyo hilenogo ka lepekito laga hu heꞌmi lepalalibe. 23 Huꞌmau sipi amuya bo nohinagi Yuta bonaꞌmagi komopaꞌani li gelehe hite Huꞌmamofitoga agoya hu emilenogo ai enali ana yafalo akuꞌi li hepito epalalinaꞌmu yabe. 24 Lenali fegutoga bonaꞌmagi lopi oliba yafamofihi yahaꞌa suhi lite nehabe. Huꞌmau lenali ana yafaloti laga huto aiꞌa yafalo li hepi lepoloꞌehinamo keta huse liliꞌna liꞌehina yabe. To Yuta bonaꞌmagi hetofa oliba yafamofihi yahaꞌa legi hite nehanaꞌmu Huꞌmau mone yupahi enali akuꞌi yafaꞌalo eneleꞌmo hepilinaꞌa nohinogomo yaꞌma sipi liliꞌnaꞌa meniꞌibe.

Huꞌmau yege yege bona kumu fulu huto minoseꞌna

25 Nalaluꞌnigitabe. Mone suguna ka lu lenelepilugi kehelilo. Lenali kehelite lali keheliseꞌnati sipi bati nohune lite lenugufa limo titi hu laligi ma kaga lu nolepube. Yuta bonaꞌmagi Huꞌmamofihi enemegesa hi emiba emiba hite komopaꞌanigu uleꞌale hiseꞌnamofihi kanaꞌa mone su halinaꞌmu yabe. Fegutoga bonaꞌmagi Huꞌmamofitoga komopaꞌani emilana bai tenogomo Huꞌmau Yuta bonaꞌmagihi akuꞌi eneleꞌmalinaꞌmu yabe. 26 Huꞌmau asaga Isilaeli bonaꞌmagihi eneleꞌmenogo bati hilanamofihi kaga mono bukugu ma lite fayahi geꞌahana:

Enubuto bilina bouba Yiona hepaꞌmofihi

kosaguti huto hilibe.

Ai Yakopuhi yagapanaꞌmagihi foipanaꞌani

asagaꞌi li heꞌmi epalalibe.

27 Ana yupahi

nani foipanaꞌani li heꞌmiloto

eneleꞌmo bati hilube luto

enali kumu yaꞌma kaga lu malalube,

luto Huꞌmau ya luꞌehina yabe. 28 To yaꞌma Yuta bonaꞌmagi Kilisitohi hetofa ka lamanaꞌalo megeꞌi memelese nehite Huꞌmamofihi fatehaꞌa lolo nehabe. Henaꞌmube? Enali Kilisitohi enemegesa hi emiꞌahago ai yaꞌmu fegutoga bonaꞌi lenaliꞌi leneleꞌmalube luto luꞌehina. To koyapaꞌa Huꞌmau kohe toto yaꞌma Yuta bonaꞌi afoꞌanigihi fuku luꞌehinaꞌmu enali kumu Yuta bonaꞌi Huꞌmamofihi laluꞌagi minelata nehabe. 29 Huꞌmau ekesa loe lae mehuseꞌi nohibe. Aiꞌa bita huꞌehina bonaꞌmagihi fuku luto lusa gi epalalinaꞌmu kehelilo. Kaꞌa enali kumu lu moloꞌehinaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. 30 Lenali fegutoga bonaꞌmagita, koyapaꞌi Huꞌmamofitoga agoya hu meemiꞌahana yagi to yatai Yuta bonaꞌmagi kagaꞌa keheli heꞌmiꞌahago Huꞌmau lenaliꞌi ginaga fi lepigo fulu hite neminabe. 31 To ana huto Yuta bonaꞌmagi Huꞌmamofitoga agoya hu meemise nehago ai lenaliꞌi ginaga fiꞌehina ana huto enali kumu alihi ginaga fi epilinaꞌmu yabe. 32 Ya huꞌehinaꞌmu asaga bonaꞌi, Yuta bonaꞌi to fegutoga bonaꞌi hiti, enali pelesa ite kegeiyo hiꞌahago Huꞌmau nagaꞌi suhi huto epiꞌohube luto nokehelibe. Nokehelito yaꞌma ginaga fi epilubeꞌmu hibe.

Huꞌmamofihi giꞌalo liyafa hilata nohune

33 Akae. Huꞌmamofihi keheliseꞌnaꞌa hetofa hatofa niꞌinagihe. Ai asagaꞌnamofihi keheliya ito bai toꞌehina yabe. Keheli bati huseꞌnaꞌa sipi niꞌinagi ekesa yigiseꞌnaꞌa kiyiꞌafu kehelilibe? To hapaꞌamu hiya bouba anana kehelilibe? 34 Yanaꞌmu mono bukugu fayahi keyeꞌahanamo mone ma niꞌibe:

Sipi Botihi komopaꞌagu

ekesa kehelilataꞌna

hiya bo moneuba kehelilibe?

Hiya keheli bati huse bouba

ana hubo, ana hubo luto

yaꞌma kaga lu emilibe?

35 Kiyiꞌafu Huꞌmamofihi hetofanaꞌa

emiꞌehilinanalo

Huꞌmau nonaꞌa aku emilinaꞌa lilibe?

Bonaꞌi bati hilinaꞌa mone meniꞌibe.

36 Ya huꞌehinaꞌmu asaga meꞌi hiti kokulumaꞌi hiti to anaꞌina asagaꞌi aiꞌago niꞌinaꞌmu to aiꞌago kaba huto nominabe. Ya mehuꞌehitita asagaꞌna fenene hititaꞌmu yabe. Yaꞌmu Huꞌmamofitoga gepohi luto asaga yupahi mino lito buto fokehi sipiꞌa lino. Maꞌnaka.

12

Huꞌmamofihi liliꞌna lilata nohune

1 Nalaluꞌnigitabe. Huꞌmau sipi ginaga fi limiꞌehinaꞌmu nani lenoloka hoto buka tilube. Lenali lenugufatini Huꞌmamofitoga molo emilo luto, hetofa kuguhi legi huto mino kosabaꞌnatini emite li molo etalo. Lenugufatini ya emilenogo Huꞌmau ai lenali kumu fokehi lilibe. Ya huꞌehinaꞌmu lenali Huꞌmamofitoga agoya hu emite to giꞌamo liyafa hilata nehana yamofihi lusiga mono ka niꞌibe. 2 To lenali asaga melugu bonaꞌmagihi hapaꞌani megeꞌi memalalo. Huꞌmau komopatini li gelehe hu lepololenogo lenegekesa kehelise yuhufana lolo hilinaꞌmu yabe. Ya hulenogo Huꞌmamofihi hetofa hapaꞌamu kehelite to ai bita nohinaꞌmu to ekesa kehelina bati nohinaꞌmu hiti asaga hetofanamofihi aiꞌa fokehi luseꞌnaꞌamu lenali keheliya ilabe.

3 To Huꞌmau neleꞌmo hetofa huꞌehina bo noho lifiꞌehigo nani ma kaga mone lu nolepube. Huꞌmau keheli uleꞌale huseꞌi fato fatoꞌi guna ito lepiꞌehina. Yaꞌmu lenali lenugufatini limo titi mehilo. Lenalitini be ligite kehelinogo moneꞌa hiti metilo. Huꞌmau mono ka limiꞌehinamofihi keheliya ite minete hapatini leꞌmo eto eto hite minalabe. 4 Lali moneko bomofihi gufaꞌa suhi luto nominone. Gufaꞌa monekoꞌna niꞌinaya aku fato fato kegiꞌa to fato fato foya nelibe. 5 Ya huto lali yege yege bonaꞌi fato fato nohuta li nupa huto Kilisitotoga hepito monekoꞌna nohune. To gufaꞌa monekoꞌisi suhi huto kegiꞌa moneko moneko li nupa huto hepiꞌohune. Aiꞌa gufaꞌa legi huto nominone. 6 Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmau leheꞌmoto fato fato liliꞌna limiꞌehina. Ya huto limiꞌehinaꞌmu keheliseꞌnatilo liliꞌna liluta bati hilibe. To folaganuguti keneꞌi moneuba mono ka lu yege hose liliꞌnalo minotoꞌa Huꞌmau emiꞌehina keheli uleꞌale huseꞌnalo yamofihi mono kaga lu yege hoto minalibe. 7 To bo moneuba Huꞌmamofihi liliꞌna lenali kumu lilube luto bati huto amuya moloto ana liliꞌna lilata nohibe. To moneuba Huꞌmamofihi ka enelepilube luto babafi bo hilina, ya bati huto amuya moloto kaꞌa enelepilinamofihi liliꞌna lilibe. 8 To bo moneuba boanaꞌi komopaꞌanigu keta hiꞌahanamagihi eneleꞌmo amuya malalina yamofihi liliꞌna lilibe. To bo moneuba anaꞌinaꞌa babu luto niꞌigo guna ito epilube luto ligo, ana bo komopaꞌagu beyaga neinogo fato bonaꞌi faꞌmene epilata huto minalibe. To moneuba Huꞌmamofihi bonaꞌa kaba hulata nohina ai ana liliꞌnalo amuya moloto koseleꞌi mehenogo liliꞌna lilibe. To mone bouba bonaꞌmagihi ginaga fito eneheꞌmalube luto ai ana liliꞌnalo bati huto liloto fokehi lito minalibe.

9 Lenali leniginaga fiseꞌnamu fato bonaꞌmofihi leniginaga fi emite lusiga lite komopatini emilo. Foipa faipa huseꞌnamofihi hapaꞌa lagati melebesibe lite lenemegesa hu emilo. Ya hite, asaga lamana huseꞌnamofihi li pili kete mineme bite minalo. 10 Lenali ai ginaga fi eminogo ai ginaga fi eminogo hite koguna ite minalo. Ya hite minete lenigitini liyafa mehise bonatinimo leꞌmo hofa tete minalo. 11 Lenali Huꞌmamofihi liliꞌna amuya melete lilo. Faꞌmene fuli meminese lenegelo bite Sipi Botimofihi liliꞌnaꞌamu lite komopatinigu babahi hinogo minalo. 12 Lenali Huꞌmamofihi bu galana yupahi mineme bite geba hilananauba leneleꞌmo amuya melenogo lenofokehi lilo. To keta huseꞌnauba lenalitoga huto nohinogomo komopatinigu fulu huseꞌnaꞌmu Huꞌmau leneheꞌmalinamofihi geba hite minalo. To asaga yupahi koseleꞌi melenehenogo Huꞌmamofihi loka hete nunumu hilo. 13 Lenali Huꞌmamofihi bonaꞌa enumuhi meniꞌinaꞌamagihi feꞌnohatini fuku lite li epilo. To bonoho bonaꞌi elenogomo nohatinigu eneleꞌmo melenogo tilenogo noseꞌna epite malo kalo lite, ya lu epilo.

14 To bonaꞌi moneꞌamagi lenegene mane neinogo Huꞌmamofihi loka hete ana bona kumu gumiꞌi enohobo melise li hetofa hu epolobo lite yaꞌma loka halo. 15 To bonaꞌi moneuba gelo binogomo ana hite aitoga lenegelo bilo. To bonaꞌi moneuba yibi bena nohinogomo lenali aitoga bite yibi hite kekeꞌi lu etalo. 16 To lenali moneko hepatoga neminana bonaꞌmagihi fulu hite minete komopatini moneko babeyafa hite minalo. Lenali bonaꞌi enubulo hutu hata hilata to sipi bonako yaga foya bonako eneleꞌmo fulu hilata mehilo. Lenali laba hite bonaꞌmagihi suhi hite neminanamofihi ya hite minalo. To lenali asagaꞌna keheli baga iꞌohuta bonaꞌi nohune lite ya lenekesa mekehelilo.

17 To bonaꞌi moneuba leneleꞌmo sibina nohinogomo lenali foipana nonaꞌa meemilo. Akuꞌi bonaꞌmagi bebe sose hapaꞌamu nelanamofihi yaꞌma lenali megeꞌi melete minalo. 18 Lenali asaga yupahi yege yege bonaꞌi hiti fulu hite minalo. Lenali luba ka genaga leꞌmo huto mehilo. 19 Nalaluꞌnigitabe, bonaꞌi moneuba leneleꞌmo sibina hulenogomo ipakafa mehete to ana bonaꞌmofihi li pa salune lite ya melilo. Yaꞌma Huꞌmau ita biseꞌnauba enahalinamo niꞌibe. Ya huꞌehinaꞌmu mono bukugu fayahi ma geꞌahana: Nani foipa bonaꞌmofihi nonaꞌa epilube luto, Sipi Botiu ya luꞌehina. Foipanaꞌaniꞌmu osahi epito i pa saluna yaꞌma nani foyaꞌni yabe. Yananaꞌmu mono bukugu mone hiti fayahi geꞌahanagi lenali kehelilo: 20  Fatehaka kauꞌna nohenogo kai noseꞌna li emibo. Ai nagami kumu nobesinogo kai hefito emibo. Kai ya huletogo ai huꞌehinanaꞌmu buya hilibe. Ya lite keyeꞌahanamofihi kaꞌa megeꞌi malalo. 21 Lenali ya hite hetofa suhi hite hilenogomo foipa hapaꞌauba leneleꞌmo laba mehilinaꞌmu yabe. Lenali hetofa hapatiniuba foipana bege ligilinaꞌmu yabe.

13

Lali gamani bonaꞌi kaga megeꞌi malalune

1 Lenali asaga gamani bonaꞌmagihi kaga kehelite megeꞌi malalo. Huꞌmau enali eneleꞌmo ho tiꞌehigo enali kaba huse liliꞌna lilata nehanaꞌmu ai eneleꞌmo moloꞌehibe. Gamani bonaꞌi mone kegiꞌamagi faꞌmene hite memineꞌahanaya, Huꞌmau ai eneleꞌmo ho tiꞌehina yabe. 2 Ya huꞌehinaꞌmu bonaꞌmagi gamani bomofihi kagalo keheli heꞌmite enemegesa hu emilenogo enali Huꞌmamofihi kagaꞌalo heꞌmilata suhi lite nehabe. Ya nehinogomo Huꞌmau ana pelesa ilata nehanamofihi osahi epilinaꞌmu yabe. 3 To bebe sete nehana bonaꞌmagi ana gamani bonaꞌi kaba huseꞌnaꞌamofihi koli mehilata nehabe. Kegeiyo huse bonaꞌmagi ana gamani kumu koli hilata nehabe. To lenali eto eto hite lamana hiti ana kaba bona kumu koli mehilabe. Ya bati hite minelenogo ana kaba bouba lenali kumu fokehi lilibe. 4 Yaꞌma gamani bo Huꞌmamofihi liliꞌna lilata bo ai leneheꞌmalina bo nohina yabe. Lenali li sibina hilenogomo ana kaba bomuꞌi koli hilo. Ai amuya bo nohuto li sibina hilanamofihi nonaꞌa lepilibe. Ai kegeiyo nehana bonaꞌi Huꞌmau ita binogo ka epekilina boꞌa suhi huto ai osahi epilinaꞌmu yabe. 5 Yanaꞌmu lenali gamani bonaꞌmagihi kaga kehelite megeꞌi malalanamoya henaꞌmube? Huꞌmamofihi ita biseꞌna lenalitoga huto hu laligi gamanimofihi kagaꞌa megeꞌi melenogomo komopatinigu fulu huto bati hilibe.

6 To gamanimagi Huꞌmamofihi kele kele hi etalabe lite kaba huse foya nelibe. Yaꞌmu lenali gamanimagi lilanaga lilanaga hite takisi kefahi epilo. 7 To ya hite gamani bonaꞌmagihi minaꞌa efahi asagaꞌi epilo. Yaꞌma takisi efahatini fato fatoꞌi epilo. Ya hite takisi bonaꞌi kagaꞌani kehelite to enalitoga agoya hu epite limi lalabe lite meleꞌisi anaꞌina yaꞌma bonaꞌi asagaꞌi epilo.

Koguna ite minalana hapaꞌa

8 Bonaꞌi moneuba lepiꞌehinamofihi nonaꞌa pa sete meleꞌisi li emilo. To mone hiti niꞌigo lenali boanaꞌi ginaga fi emiseꞌnamu yaꞌma minoba minoba hite nehanaya su mehalinaꞌmu yabe. Lenali ya ginaga fi emilatanamofihi yaꞌma Huꞌmamofihi keya ka megeꞌi melelata nehanaꞌmu yabe. 9 To keya kaluguti ma luto luꞌehina: Aꞌi gumina mefolobo. Bonaꞌi ho mefilibo. Gumina melibo. Bonaꞌmofihi feꞌnohaꞌa lilube luto kubu nagaꞌi mehobo. Yaꞌma keya ka asagaꞌi li nupa huꞌehinaꞌamofihi hapaꞌa ma niꞌibe: Kai kugufaka kaba hulata nohata supo huto asaga bonaꞌmagihi kaba hu epoloto kiginaga fi epibo. 10 Lenali bonatinimu ginaga fi epilete mone li sibina mehi epalalanaꞌmu yabe. Ya hilata nehanaya asaga keya ka megeꞌi mele su heꞌahana suhi lite neminabe.

11 Yaꞌma ginaga fi epilata nehabe luto nolunaya henabe luto nolube? Huꞌmau Sipi Botiuba leleꞌmalina kanaꞌa lebatoꞌisi niꞌinagihe. Koyapa lali yataꞌa Kilisitohi keheli uleꞌale huto komopati emiꞌohuta leleꞌmalina kanaꞌa fotoꞌi minoꞌehina, to lubuto bilina kana lebato nehetilibe. Yanaꞌmu lenali lenubu kolo kolo hite neminabe. Yatai topa hete ho tilo. 12 Yatai kanaꞌa sinihi gise suhi huto niꞌina maꞌasi su halibe. Kokulumalugu goꞌi lilinaꞌmu yabe. Lali foipana nohutana metepuhi nasana li heꞌmi su halune. To goꞌi lulenogomo lali gimi gito Sataha nagaꞌi hiti lugufati foipana nohinanaꞌa hiti luba hilune. 13 Lali yegemofihi besa besaꞌalo minototi agoya huse bonaꞌmagita minaluta nohune. Lali kegeiyo huseꞌna melilune. To bia nagamiꞌi negi noto huseꞌnafi to moko liseꞌnafi to aꞌi gumina foloseꞌnafi to luba huseꞌnafi to kenasabo biseꞌnafi asagaꞌi mehilutaꞌmu analo lemegesa hu emilune. 14 Lenali lenugufaluga laga besiseꞌnamofihi foipa nasanamuꞌi lenegekesa yigi yigi mehite ananamofihi leꞌmo laba hilo. Sipi Boti, Yesu Kilisitohi heleguꞌi lite ya suhi hite neminana bonaꞌi lenali li so kite aitoga minete uleꞌale hite minalo.

14

Lenali bonatinimofihi kaga loko mehilo

1 To bonaꞌi moneuba Huꞌmamofitoga keheli bati mehina olenogo be tigite leꞌmalo. Ai ekesa keheli uleꞌale mehuꞌehinogomo ana mono kamuꞌi kenasabo mebise lenali folagahatinigu ana bomo leꞌmo fulu hite leꞌmo malalo. 2 To bonaꞌi moneuba komopaꞌa Huꞌmamofitoga fulu huto nohinogo noseꞌna fato fatoꞌi asagaꞌi bati huto nolata hilibe. To fato bonaꞌi komopaꞌa Huꞌmamofitoga keheli amuya memoloꞌehina bouba guyaꞌasigo nolata hilibe. 3 To lenali fato fato noseꞌnamo nenanamagita yaꞌma noseꞌna moneꞌa mo nosina bomofihi ka meemekilo. Aiꞌa ekesa keheliꞌehinamofihi kaga loko mehilo. To ana huto lenali mone noseꞌna mo nesina guyaꞌasigo nenanamagita yaꞌma noseꞌna yege yegeꞌi nonana bomofihi hapaꞌamu ka meemekilo. To henaꞌmube? Huꞌmau ana bomofihi aleꞌmoꞌehinagihe. 4 Ana bonaꞌi Huꞌmamofihi liliꞌnalo bonaꞌa nohibe. Lenalitini kele kele bonaꞌi menohibe. Aiꞌa liliꞌna afoꞌafu Huꞌma, ai hapaꞌamu kehelito bati hinogofi bati mehinogofi aiꞌa kehelilinaꞌmu yabe. Lenali foyatini meniꞌibe. Huꞌmau heꞌmoto leꞌmo amuya mololenogo ana bomofihi hapaꞌa bati huto huto hilinaꞌmu yabe.

5 To bo moneuba mone yupahi hofa talina kana niꞌibe luto to yaꞌma yupahi lulata nohibe. To mone bouba asaga yupahi moneko babeyafa niꞌibe luto lulata nohibe. Etegekesa keheliseꞌna uleꞌale hite etali foyaꞌatiti yabe. Lenali ana hite ya kehelilo. 6 To mone yupahi napa niꞌibe lulata bouba Huꞌmamofihi giꞌa liyafa huseꞌnamuꞌi ana yupapogu fuli minalibe. To asaga noseꞌna nalata bouba ana huto Huꞌmamofihi giꞌa liyafa huseꞌnamuꞌi kaba huto nominabe. To ai ana noseꞌnamo Huꞌmamofitoga gepohi luto bati huto yabe luto lu emito nonabe. To bo moneuba fato noseꞌna mo sito guyaꞌasigo nalina ai ana huto Huꞌmamofihi giꞌa liyafa huto bati huto yabe lu emito nonabe. 7 To lali ma melugu nohuto fililupi minalupi yaꞌma kaba huseꞌna laliti meniꞌibe. Fililenogo minolenogo yamofihi nasanaꞌmu lalitisigo meniꞌinagi Sipi Botiuba aiꞌa kaba huseꞌnaꞌa niꞌinagihe. Lali lubu hiti minoto nohuta yaꞌma Sipi Bomofihi agoya hu emilata nohune. 8 To fililata nohuta yaꞌma Sipi Bomofihi agoya hu emilata nohune. Yanaꞌmu yaꞌma lubu hiti minoto lito hiluta to fililuta yaꞌma Sipi Bomofihi nasana lolo hiluneꞌmu hune. 9 Ya nohinaꞌmu Kilisitou filito aku filiꞌehinagati ho tiꞌehinagi yatai filiꞌahanamagihi lubu hiti mino lito nohutamofihi ai kaba bo nohinagihe. 10 Ya hinaꞌmu lenali henabe lite bonatinimofihi ka emekite kaꞌa loko nehabe? To henabe lite leꞌmo laba nehabe? Huꞌmau kefa hisalo minoto kaga loko huse yupahi lali asagaꞌi buꞌalo ho tito minolenogo lali kumu ka foya liloto kaga loko hilinaꞌmu yabe. 11 Ya hilinaꞌmu mono bukugu ma lite fayahi geꞌahana:

Nani nubu hiti

minoba minoba nohuna bo nohube.

Silaga boanaꞌmagi yege yegeꞌna nogobisalo

enalahupa nohi fite minelete

to enabagaguti ma lilabe:

Huꞌmao, kibina boti nohane, lilabe,

Sipi Bouba ya luto nolina yabe.

12 Ya hinaꞌmu lali asagaꞌi Huꞌmamofihi bulo foyati liꞌohutaꞌmu minenogo ai kagati loko hilibe.

Bonatini eneleꞌmo sibina mehilo

13 Yanaꞌmu lenali bonatinimagihi kagaꞌani loko hise enifisa ilatana li heꞌmilo. To lenali bonatinimuꞌi lenegekesa kehelite eneleꞌmo sibina mehilune lite, to foipa kapogu eneleꞌmoto bu laligi lolo huseꞌnatinimofihi kaba hu bati hilo. 14 To nani Sipi Boti, Yesu aitoga hepiꞌohugo nipaꞌnigu yaꞌma keheliya iꞌohuna ma niꞌibe. Asaga noseꞌna aiꞌa keyaꞌi huꞌehinaꞌa meniꞌinaꞌmu asagaꞌi gulu gulu huꞌehinaꞌa nalutagi mo siseꞌna meniꞌinaya. Aku bo moneuba ekesa kehelito mone noseꞌna keyaꞌi huꞌehinaꞌmu yabe luto aiꞌa komopaꞌagu kehelito gulu gulu mehuꞌehina noseꞌna huto hinogo menalibe. 15 To lenali mone noseꞌna nalanaꞌmu fato bouba bu goloto ana noseꞌnamu komopaꞌa sibina hinogomo henabe lite ana noseꞌna nalabe? Yalo lenali ana boꞌmu leniginaga mefise bati mehuꞌehina. Yaꞌma boꞌmu Kilisitou afiliꞌehinagi komopaꞌa amuya memoloꞌehina bomofihi leꞌmo sibina hu laligi ana noseꞌna menalo. 16 Ana huto lenali mone nasanaꞌmu bati huto niꞌibe lite keheliꞌahanamoya aku bonaꞌi moneuba ekesa kehelito bati mehina nasana yabe luto kehelinogo lenali anana lolo hiseꞌnamu li heꞌmilo. Ana bouba lolo hiseꞌna komopaꞌauba sibina hinogomo yaꞌma bati mehilinaꞌmu yabe. Li heꞌmilo. 17 Huꞌmamofihi kapogu minaluta hapaꞌa ma niꞌifihe? Noseꞌna hiti nagamiꞌi hiti nalutanamofihi nasanabe? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba komopatigu lamana huseꞌna hiti to mino fulu huseꞌna hiti to legelo biseꞌna yaꞌma lolo nohina yaꞌma Huꞌmamofihi kapo niꞌibe. 18 To lenali Kilisitohi kaꞌa kehelite agoya hu emilenogo Huꞌmau lenali kumu fokehi lilata nohibe. Ya nohigo bonaꞌmagi ana hite maꞌnaka lite ananamuꞌi enofokehi lilabe.

19 Ya huꞌehinaꞌmu lenali bonaloga fulu huseꞌnamofihi nasanaꞌmu leꞌmo saga hino. Lenali ya hite bonatini eneheꞌmago ai leꞌmo amuya melenogo ai leꞌmo amuya melenogo hite bati hite minalabe. 20 Lenali noseꞌna nalananaꞌmu Huꞌmau bonaꞌi eneleꞌmoꞌehinamagihi li sibina mehi epalalo. Asaga noseꞌna lali bati huto nolata nohuta, aku lenali mone noseꞌna nalanaꞌmu bonaꞌuba keyaꞌi huꞌehinana niꞌibe luto komopaꞌagu keta nohinogomo yana noseꞌna menete mo silo. 21 Lenali fato fato noseꞌnamo yagafi, bai nagamiꞌifi asagaꞌna nalanamofihi bonatini bu goloto komopaꞌagu li sibina hinogomo lenali yaꞌma noseꞌna heꞌmite menalo. 22 Lenali yaꞌma niꞌinaꞌmu lenipagu kehelite Huꞌmau bati huto yabe linogomo lenali kehelite mine lite bite lu hokolo mehilo. Bo moneuba noseꞌna mone noloto ekesa kehelito bati huto nalube luto ligo komopaꞌagu keta mehinogomo ana bo gepohi lilata nohibe. 23 Aku ana noseꞌna nolago ekesa loe lae higo to komopaꞌagu keta hinogomo Huꞌmau fisa ito ka emekilibe. Henaꞌmube? Ai keheliꞌehinaloti uleꞌale mehuse komopaꞌa keta higo nalinaꞌmu yabe. To lenali ana hite asaga keheliꞌahanaloti uleꞌale mehuse komopatinigu keta hilinaꞌmu foipanatini huto hilibe.

15

Kilisitohi hapaꞌalo megeꞌi malalatamofihi kaꞌa

1 Lenali Huꞌmamofihi keheli amuya nemalanamagita bonaꞌi komopaꞌanigu keheli bati mehanamagihi ketanaꞌani kofi epelete eneheꞌmalo. Ya hite, lagatini lepesiseꞌnalo megeꞌi memalalo. 2 To bonaꞌi keheliya meinaꞌa keta epesilina nasana yamofihi lenali eneleꞌmo bati hilo. Bonatinimagihi lenogotinifihi suhi huto nohigo Kilisitotoga eneleꞌmo hetofa hite amuya melenogo ya bati huto huto hilinaꞌmu yabe. 3 Henaꞌmube? Kilisitou lagaꞌa besiꞌehinalo megeꞌi memoloꞌehina yabe. Ai kumu mono bukugu fayahi keyeꞌahana: Bonaꞌmagi huli ka lu kimiꞌahana yamofihi akuꞌi nanitoga ana huto huto huꞌehina yabe. 4 Yaꞌma koyapaꞌi mono bukugu fayahi geꞌahanamofihi asaga kagauba Huꞌmamofihi biluta kapoꞌmu lelepito bu megoseꞌnamofihi geba huto mino lito buto leleꞌmo amuya malalinaꞌmu yabe. 5 To Huꞌmau leneleꞌmo bati hilata to leneleꞌmo amuya mololata bouba leneleꞌmo agoya hinogo lenali Yesu Kilisitohi hapaꞌa babeyafalo megeꞌi melete koguna ite moneko bonaꞌi hite minalabe. 6 Ya hinogomo lenali asagaꞌi monekoꞌna hite lenonogotini Huꞌmamofihi kanipo filanaꞌmu yabe. Sipi Boti Yesu Kilisitohi afoꞌafitoga lenegelo bilabe. Yaꞌma aitoga loka ho lepoloto nunumu nohube.

Ka lamanaꞌa fegutoga bonaꞌmagitoga huto hilibe.

7 To Yesu Kilisitou leneleꞌmoꞌehinaꞌmu lenali ana hite Kilisitohi bonaꞌa enebe tigite folagahatinigu nehana yaꞌma komopatini epilo. Ya hilenogo Huꞌmamofihi giꞌamu hofa talibe. 8 Nani lu nolepube. Kilisitou Yuta bonaꞌmagihi eneheꞌmalibe luto koko panaꞌani lolo hilubeꞌmu oꞌehina. To henabe lutobe? Ai Huꞌmau koyapaꞌi Yuta bonaꞌmagihi tataꞌanifitoga kaga moloꞌehinana yaꞌma leꞌmo huto hilibe luto yabe. Ya huto Huꞌmamofihi hapaꞌa bebe salinaꞌmu to lamana kaꞌa beto huto epilubeꞌmu kokulumaguti limito oꞌehina yabe. 9 To fegutoga bonaꞌmagi Huꞌma ginaga fi epigo aitoga enegelo bilabe luto oꞌehina yabe. Ana ginaga fiseꞌnamu mono bukugu fayahi keyeꞌahana:

Nani fegutoga bonaꞌi nehanalo

kai kumu negelo bilunagihe.

Kigika liyafa huto

kanipo fise nama lilunagihe.

10 To ana huto kaga mone hiti niꞌibe:

Fegutoga bonaꞌmagita lenegelo bilo.

Lenali hiti to Yuta bonaꞌi

Huꞌmau eneleꞌmo ho tiꞌehinaꞌamagi hiti

ai kumu lenegelo bilo.

11 To mone hiti niꞌibe:

Fegutoga bonaꞌmagi lenali asagaꞌi

Sipi Bomuꞌi lenofokehi halo.

Yege yege boanaꞌmagita aitoga babu lite

lenegelo bilo.

12 To lu huto huto bo, Aisaiyau ana huto Kilisito kumu ma luto fayahi goꞌehina:

Bo moneuba

Tebitihi afoꞌafihi Yesehi nagaꞌi

huto huloto

fegutoga bonaꞌmagihi kibina bo

lolo hilibe.

Ya nohinogomo

enali ai leleꞌmo bati hilina bo yabe lite,

keheli emite geba hite

komopaꞌani aitoga mele melete minalabe.

13 Nani Huꞌmamofihi loka noho lepolobe. Lenali Huꞌmamofihi keheli uleꞌale hite neminenogo aiꞌa gelo biseꞌna to fulunaꞌa hiti lenalitoga huto hinogo lenifita ilata nehanaꞌa mone hiti leꞌmo hofa talinaꞌmu yabe, nolube. To Sikalafuꞌuba leneleꞌmo amuya melenogo lenifita ilete kanihi sipi fino, luto nolube.

Polu lesa meluꞌehina kaga fayahi koyoꞌehinamofihi hapaꞌa

14 Nalaluꞌnigitabe, lenali lamana bonaꞌi nehite to mono ka keheli fe lite to mono kaga ai lu emigo ai lu emigo hilana bati hite ya nehago yamofihi keheli uleꞌale nohube. 15 Keheliꞌohunaya akuꞌi lenali kumu koli mehuse nohutoꞌni mone kaga amuya ka luto yaꞌma fayahi koyoto nolepube. Lenali ana kaga beto hilabe luto amuya moloto akoyoꞌohuna. Huꞌmau liliꞌnalo bonaꞌa neleꞌmo ho tito Yesuhi kaga lelili huto buto fegutoga bonaꞌmagihi lu epilane luto noho lifigo nani nelesa melulata nohinagihe. 16 Nani Yesu Kilisitohi liliꞌnalo bo nohunagi nani fegutoga bonaꞌi Huꞌmamofihi bagaꞌaguti lamana ka lito lu yege ho epologo keheliꞌahanaya, enali mamufa molo emiꞌehina suhi hite nehabe. To nani lusa gilata bo suhi huto nohube. To Sikalafuꞌuba eneleꞌmo bati hinogo Huꞌmau fokehi luto, eneleꞌmalube ligo yaꞌma mono bonaꞌi lolo huto liliꞌna nolube. 17 Ya hinaꞌmu nani Yesu Kilisitotoga hepito neheꞌmago Huꞌmamofihi liliꞌnaꞌa liꞌohunanaꞌmu negelo nobito nugufaꞌni li saga nesiꞌasi nohube. 18 Yaꞌma foya henaꞌni huto lutita niꞌibe? Ya nohutoꞌni nelesa meligo Yesu Kilisitou neheꞌmagoꞌni fegutoga bonaꞌmagihi Huꞌmamofitoga eneleꞌmoꞌohunamofihi kagasigo lu epilata nohube. Yesu Kilisitou neleꞌmo hetofa higo fegutoga bonaꞌmagihi mono ka keheliya ilabe luto foyaꞌa li etoto minoꞌohuna. Yaꞌmu keta mehuse huto lu lepilugi kehelilo. Nani yaꞌma mono ka lu huto huseꞌa lu noepube. 19 To huse mehuse suhi huto uleꞌale nasana lito oto mololoto nohuto Sikalafuꞌamofitogati amuya liloto topa hoseꞌnaꞌa hiti lilenogo kehelilabe. To nani Yelusale hepatogati hapi fito Kilisitohi ka lamanaꞌa asagaꞌi lu huto holito buba buba huto yaꞌma meꞌi leꞌmo bego bego huto Ililikamu metoga buto lu yege hoꞌohuna. 20 Ya hinaꞌmu tafaꞌagu akuꞌi li gulufu hilube luto Kilisitohi ka lamanaꞌauba buto bu nehe metiꞌehina kosabalugu ana kaꞌa lu huto epilube luto amuya mololata huꞌohunaya hapaꞌni ya niꞌibe. Yanaꞌmu fato bouba kohe toto ka lamanaꞌa lu epito moloꞌehinamofihi hepato henabe luto bilube? Yanalo mebilubeꞌmu nohuna yabe. 21 Yananaꞌmu mono bukugu fayahi mone geꞌahanamo niꞌibe:

Enali ai kumu lu meepiꞌahana bonaꞌmagi

aku enali be galanaꞌmu yabe.

To ai kumu mekeheliꞌahana bonaꞌmagi

aku keheliya ilanaꞌmu yabe.

Polu Lomu bonatoga bilubeꞌmu nohina ka

22 Yaꞌma nani ka lamanaꞌa mekeheliꞌahanamagihi lu yege halunaꞌmu lenali Lomu hepatoga nehanalo bilubeꞌmu hunaya aku babu yupahi mebuꞌohuna yabe. 23-24 Ya nohugo mana hepatoga ka lamanaꞌamofihi liliꞌna asu hago, nani babu foya kanagu lenalitoga bilubeꞌmu nohunagi yatai ya biluna yupahi geba huto nekesa nokehelube. Nani Sepeni melugu bilubeꞌmu nohuto kohe toto lenali yataꞌa nehetito lenali hiti nesiꞌa kanagu bati huto minolenogo lagaꞌni nebesilibe. Yalo lenali neheꞌmete noho lifinogo akuꞌi kapo moloto Sepenigu bilube. 25 Ya bilunamoya yatai nani maꞌasi Huꞌmamofihi bonaꞌa Yelusale hepalugu nehanamagihi eneheꞌmalube luto enalitoga nobube. 26 Enali Yelusale hepatoga Huꞌmamofihi bonaꞌa moneꞌamagi enumuhi meniꞌina nehago Masetonia hepato bonaꞌmagi hiti to Akaiya hepato bonaꞌmagi hiti li kehelite mone efahaꞌani li nupa hite nimigo nani ana efahi lito Yesusale hepatoga bilubeꞌmu hube. 27 Nani ana bonaꞌi lu meepise nohugo enaliꞌani kaga lite kehelite efahi li nupa hiꞌahana yabe. Lali Yelusale bonaꞌi eneheꞌmoto nonaꞌa epilune lite liꞌahana. Henaꞌmube? Yelusale bonaꞌmagi yataꞌa Yesuhi kagaꞌa lelite bite fegutoga bonaꞌi lu epiꞌahago kehelite mine bati nehana. Yanaꞌmu fegutoga bonaꞌmagi Yuta bonaꞌi eneheꞌmelata nehanaya, bati huto niꞌibe. Enali Yuta bonaꞌmagihi kele keleꞌi fite efahaꞌani epilanagi bati huto niꞌinagihe. 28 To nani ana efahaꞌani lito buto epito yaꞌma liliꞌna su holenogo nani Sepeni melugu buloto lenali Lomu hepatoga nehanalo buto nehetilube. 29 To lenalitoga buto lenofotula hoto Kilisitou lusa gi lepalalina babu luto lenalitoga huto hilibe lutoꞌni yaꞌma akeheliꞌohuna yabe.

30 Nalaluꞌnigitabe, nani lenogoꞌna bito Sipi Boti Yesu Kilisito kumu yabe luto to aiꞌa Sikalafuꞌuba ginaga fi limiseꞌnamu yabe luto kehelilo. Lenali hiti nani hiti moneka nohune luto Huꞌmamofitoga nunumu hite nani kumu leꞌmo amuya molobo lite yamofihi loka he netalo. 31 Nani Yelusale hepato bilubeꞌmu nohugo bonaꞌi Kilisitohi kaga mekehelite Yutia kapogu neminana moneꞌamagi nahaluneꞌmu nehago neleꞌmo sibina hi lalagi nani kumu Huꞌmau kaba hu netalinaꞌmu aitoga loka halo. To Kilisitohi bonaꞌi Yelusale neminanamagi nebe tigigo asaga kaga lu epilenogo kehelite enofokehi lilabe luto nolube. Yamofihi Huꞌmamofihi loka he netalo. 32 Ya hinogo lenalitoga bilubeꞌmu Huꞌmau lu laga mehilenogo bilunagi nipaꞌnigu sipi negelo biloto lenali hiti nani hiti hepito bati huto minalune. 33 To Huꞌmau, fuluna hapaꞌa nohina bouba lenali hiti minalinaꞌmu yabe. Maꞌnaka.

16

Polu laluꞌafu kaga lu epiꞌehina

1-2 Lenali kehelilo. Aꞌi mone, giꞌa Fibi yabe luse aꞌi ai Senikilia hepatoga minoto Kilisitohi nagaꞌamofihi liliꞌna lito eneheꞌmolata aꞌuba lenalitoga nehetilenogo lalalutifihi suhi huto be tigilo. Sipi Bomofihi giꞌamuꞌi be tigite Huꞌmamofihi bonaꞌmagita leꞌmelata suhi hite ya hilo. Ai boanaꞌi babu luto eneheꞌmoto to nani hiti neheꞌmoꞌehina yanaꞌmu hetofa lalalutifu nohigo heꞌmete leꞌmalo.

3 To alobole loemo Akuilagi to Pilisikagi nehaꞌifihe luto koyonamo lu etimilo. Etali hiti Yesu Kilisitohi liliꞌna moneka liꞌohuta yabe. 4 Koyapaꞌi bonaꞌmagi nahalana kanagu etali etugufa kaba mehise neheꞌmeꞌahaꞌina yabe. Ya hiꞌahaꞌinaya nani nofokehi lito nanigo etali kumu ya liluna meniꞌibe. Asaga Kilisitohi nagaꞌmagi etali kumu enofokehi lilata nehana yabe. 5 To etali nohaꞌatitigu Kilisitohi nagaꞌmagi li nupa hilata nehana, nehafihe luto ya lu epilo.

To nalaluꞌnifu sipi nebesise bo, Epanetusi nohapihe luto nolunagi lu emilo. Asaga Esia melugu bonaꞌmagi Kilisitohi keheli uleꞌale huto nehana, ai kohe toto Kilisitohi kehelito yataꞌa huto huꞌehina bo yabe. 6 To aꞌi mone giꞌa Malia, nohapihe luto li emi netalo. Ai gobi hana liliꞌna lenali kumu liꞌehina yabe. 7 To nalaluꞌnileꞌi Yuta bo Atolonikusigi to Yuniasigi, etali nani hiti kalabusigu minoꞌohuta bole nehaꞌifiye li etimilo. Yataꞌa nanimo faꞌmene nohugo etali kohe tete Kilisitohi nagaꞌi lolo hite mineꞌahaꞌina yagi asaga aposolo bonaꞌmagi etali kumu keheligo noenebesibe.

8 To nalaluꞌnifu nonebesina bo Apiliatusi nohapihe luto nolube. Ai hiti nani hiti Sipi Boti kumu bati huto koguna ito nominoꞌibe. 9 To Ubanu nohapihe luto lu emilo. Ai to nani hiti Kilisitohi liliꞌna monekoto liꞌohuꞌina yabe. To Satakisi, lagaꞌni nonebesina bo nohigo nohapihe luto lu emilo. 10 To Apelesi nohapihe luto nolube. Ai Kilisito kumu uleꞌale huto lusi bo nohinaꞌmu asaga bonaꞌmagi akeheliꞌahabe. To Alisotobuluhi nohaꞌagu neminana bonaꞌi nehafihe luto lu epilo. 11 To Helotioni nohapihe luto lu emilo. Ai nani suhi luto Yuta nagalugu nohibe. To Nasisuhi nohaꞌagu Kilisitohi nagaꞌmagihi nehafihe luto lu epilo.

12 To loe bole Tilifane hiti to Tilifosa hiti Sipi Bomofihi liliꞌna neliꞌinaya nehaꞌifiye luto nolube. To Pesisa, ai lusina nebesina bo nohigo nohapihe luto lu emilo. Ai gobi hago Sipi Bomofihi liliꞌna babu luto liꞌehina yabe. 13 To Lufusi nohapihe luto nolube. Ai Sipi Bomofihi liliꞌna li bati bati huto lilata bo nohibe. To aiꞌa itoꞌafu ana huto nohapihe luto ya lu etimilo. Ai itoꞌnifi tegi huto nohina aꞌi yabe. 14 To Asinikilitumo Felegoniumo Hemesiumo to Patolobasiumo Hemasiumo to lenali Kilisito kumu nogonamu tamuꞌni lolo hiꞌahana bonaꞌi asagaꞌi bati hite nehafihe luto nolube. 15 To Filologusigi Yuliagi alobole nehaꞌifihe luto to Neleusigi to etaliꞌafihi nehaꞌifihe luto nolube. To Olipasi hiti to Huꞌmamofihi nagaꞌi lenalitoga neminana boanaꞌi bati hite nehafihe luto nolube.

16 Lenali asagaꞌna ai soso hu etago ai soso hu etago hite Yesu Kilisito kumu monekoꞌna hiti minalo. To asaga Kilisitohi nagaꞌi fato fato hepatoga nehanamagi lenali kumu lagaꞌani neepesigo nehafihe lite nelago yaꞌma fayahi nani nokoyobe.

Poluhi kagaꞌa asu halibe.

17 Nalaluꞌnigitabe, lenegekesa litoꞌni lu nolepube. Bonaꞌi moneꞌamagi Yesuhi nagaꞌa loko hiluneꞌmu to keheli uleꞌale hiseꞌnamu li sibina nehanamofihi kaba hu bati hilo. Nani kaga lepiꞌohunanamofihi leꞌmo sibi saba hilata to hetofa mono kaga keheli heꞌmilata nehana yabe. Lenemegesa hi epilo. 18 Enali ya hise bonaꞌmagi Sipi Boti Kilisitohi liliꞌna menelibe. Enali enugufaꞌani laga enebesiseꞌnamofihi megeꞌi nemalabe. To enali legeso hite laga hina ka miꞌmi hiꞌahana ka lilenogo lenalitoga mone keheli bati mehilana bonaꞌmagi laga hina ka nelabe lite megeꞌi melelata nehabe. Lenali kaba hu bati hilo. 19 To lenali ka lamanaꞌamofihi keheli uleꞌale hite amuya melete megeꞌi nemalana asaga boanaꞌi keheli su heꞌahabe. Yanaꞌmu lenali keheli sibina mehise nehago nofokehi nolube. To lenali hetofa hapaꞌamofihi keheli bati hite megeꞌi malago bati huto yabe. Ya hilata nasana nebesibe. To foipa hapaꞌamofihi mekeheliꞌehilo. 20 To hupa mone kana bulenogo Huꞌmau komopatigu fulunaꞌa limiꞌehina bouba maꞌasi leneleꞌmoto lenigigusatu Satahi iti kalanaꞌmu yabe.

To Sipi Boti Yesu leheꞌmoseꞌnaꞌa lenalitoga minalibe luto nunumu nohube.

21 To nani hiti moneka liliꞌna noluꞌina bouba, Timotiu, lenali nehafiye luto noligo nani nokoyobe. To nalaluꞌnigi Yuta bonaꞌmagi enigiꞌani Lusiugi Yesonigi Sosipatagi ana hite nehafiye lite nelago nokoyobe.

22 Nani Tetiasita, Poluhi bagaꞌaguti kaga ma noligo fayahi koyolata bo Sipi Botiꞌmu yabe luto lenebe notugube.

23 To nalaluꞌnifu, Gaiyasiu nehafihe luto nolibe. Aiꞌa nohaꞌagu Kilisitohi nagaꞌi moneꞌamagi li nupa hilata nehana. To Elasatu gamanimofihi efahi kaba bo, to gonamu tamu bo mone Kuotasi hiti lenali kumu nehafihe lite nelaꞌibe.

24 Sipi Boti Yesu Kilisitou leneheꞌmoseꞌna lenalitoga minalibe. Maꞌnaka.

Lali Sipi Bomofihi giꞌa liyafa hilune

25 Lali Huꞌmamofihi giꞌa liyafa hilune luto nolube. Ai keheliseꞌnatini leꞌmo amuya hinogo lenali loe lae mehise aitoga uleꞌale hite minalabe. Yesu Kilisito kumu ka lamanaꞌa nani lepiꞌohunana ya niꞌibe. To ana huto Huꞌmau koyapa kanagu suguna ka mone emasana fala kiꞌehinamofihi yatai Sipi Botiuba hepaꞌi kugumato li huto huꞌehina ka yaꞌma lu hokolo hu lepoloꞌehina yabe. 26 Yaꞌma kaga koyapa fala kito minoꞌehinaya, yalo lu huto huto bomagi ana kaga fayahi keyete yanauba li hokolo huꞌehigo akeheliꞌohune. Yatai huse mehuse suhi nohina bo, Huꞌmau lu epilo luto lu moloꞌehinamofihi lali noto noto bonaꞌmagi asagaꞌi lu epilata nohune. Ya lu epito nohunogo enali asaga bonaꞌmagi ana kaga kehelite aitoga agoya hu emite megeꞌi malalabe.

27 Huꞌmau aiꞌasigo Sipi Bo nohibe. Aiꞌasigo keheli bati huse bo nohinagi yege filo. To Yesu Kilisito kumu yabe luto sipi lenegelo bite giꞌa liyafa hinogo hofa teno. Maꞌnaka.

1 KOLITI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

KOLITI Napa 1

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1-2 Huꞌmamofihi ai kaꞌalo Yesu Kilisitohi aposolo lolo hilane luto neleꞌmo eto huꞌehina bo Poluita naniꞌni yaꞌma lalalutifu Soseteni hiti moneka nohutotiꞌa Koliti hepatoga Huꞌmamofihi nagaꞌi lenalitoga fayaha nasana yaꞌma koyoto nolepuꞌibe. Lenali Yesu Kilisito leneleꞌmo bati higo Huꞌmau bonaꞌi minalabe luto elesa molo lepiꞌehina. Lenali hiti to noto notomagi hiti Sipi Bo Yesu Kilisitohi giꞌa kumu keheli li pili keꞌahana bonaꞌi enali hiti moneko elesa molo lepiꞌehina. Yesu ai enali sipi boꞌani hiti lali sipi boti hiti nohinagihe.

3 Afotifu Huꞌmamofihi aitogati to Sipi Boti Yesu Kilisitohi aitogati leneheꞌmoseꞌna to fulunaꞌa lenalitoga mino moloto mineno.

Koliti bonatoga monoꞌmofihi amuyaꞌa huto huꞌehinaꞌmu foke ka luꞌehina

4 Huꞌmau ai Yesu Kilisito kumu yabe luto leneheꞌmoseꞌna leneleꞌmo hetofa hu lepoloꞌehinaꞌmu nani lenali kumu luto keheliloto kanaꞌamu kanaꞌamu Huꞌmamofihi foke ka lulata nohube. 5 Ai Huꞌmau ka keta mehuse lu huto hulatana to keheliseꞌna fato fato nasanatu leneleꞌmo hetofa huꞌehigo monoꞌmofihi minaꞌa babu luto liꞌahanaꞌa yaꞌma niꞌibe. 6 Kilisitohi kagaꞌauba komopatinigu uleꞌale huto fulunaꞌa huto huꞌehina. 7 Yaꞌmu lenali faꞌmene Sipi Boti Yesu Kilisito alihi metoga huto hilinaꞌmu geba hite nehite Huꞌmamofihi kamofihi legeyaꞌa mone lenebe meligise lenalitoga ahuto hu baga iꞌehina yabe. 8 Ai yaꞌma Sipi Boti Yesu Kilisito henetilina kanalo foipanatini meminenogo to lufusatini amuya malago minalabe luto kaba hu lepoloba lepoloba nohinogo kanatini su halibe. 9 Huꞌmamofihi panaꞌa Yesu Kilisito lali Sipi Boti yaꞌma aitoga i keꞌmalabe luto elesa molo lepilina yanaꞌmu ai hetofa hu lepalalinaꞌa akeheliꞌohune.

Koliti bonaꞌi enali mono kumu lite loko luku hiꞌahana

10 Nalaluꞌnigitabe. Nani Sipi Boti Yesu Kilisitohi giꞌalo yabe luto lu hokolo hu lepito yaꞌma lilugi, kehelilo. Lenali kaga fato fatoꞌi nelite loko mehilo mono kaꞌmu nekehelite lenegekesa hiti komopatini leꞌmo moneko hite minalo. 11 Naꞌo bogiyo. Nani folagahatinigu kenasabo bise ka huto nohina yaꞌma Koloehi bonaꞌamagi lago keheliꞌohuna yaꞌma lu nolepube. 12 Ya huꞌehinaꞌmu kaꞌa ma luto nolube. Lenalitogati lugaꞌamagi lali Poluhi nagaꞌi nohune lite lilata nehabe. Ya lite nelago luga lugaꞌamagi lali Apolosihi nagaꞌi nohune lite lilata nehabe. To lugaꞌamagi lali Pitaha nagaꞌi nohune lite lilata nehabe. To lugaꞌamagi lali Kilisitohi nagaꞌi nohune lite lilata nehabe. 13 Yamofihi hena hena huꞌehibe? Enali Kilisitohi loko hiꞌahago panaꞌalobomagihi hiti loko hi epeleꞌahana niꞌifihe? To Poluita, nani lenali kumu yabe luto malipu yafalo filiꞌohufihe? To Poluita nani nigiꞌniuba ho hauta holago mono nagamiꞌi feleꞌahafihe? Ya huto meniꞌibe.

14 Nani lamaꞌnaka mono nagamiꞌi mefolo lepoloꞌohunamo niꞌinagihe. Ya huꞌehinaꞌmu komopaꞌnigu bati nohube. Bo loemo Kilisipoko Gaiyasiko hiti etalisigo folo etotoꞌohunamo niꞌibe. 15 Lenali ya lite li lalabe luto: Ai giꞌauba ho hauta lahago mono nagamiꞌi foloꞌohutamo niꞌibe. Lenali yaꞌma lu lalabe luto nolube. 16 To mone ma luto nokehelube. Setefanohi bonaꞌa enali hiti folo epoloꞌohuna lugaꞌa enali kumu mekehelube. 17 Kilisitou ai nagaꞌa mono nagamiꞌi folo epalalane luto noho melifiꞌehibe. Ai kaꞌa lamanaꞌa lu huto huto hu epilane luto lu netoꞌehinamo niꞌibe. To ana huto Kilisitou ai melugu bonaꞌmagi nelana ka lu epilane luto noho melifiꞌehibe. To henaꞌmube? Yaꞌma nelana kagauba Kilisitou malipu yafalo filiꞌehina kagamofihi amuyaꞌa limi lalibe luto yabe.

Kilisito ai Huꞌmamofihi felisa to keheliseꞌnaꞌa niꞌibe

18 Kilisitohi kagaꞌa amuyaꞌa amuyaꞌa hiti niꞌigo yanaꞌmu ma kehelilo. Malipu yafalo filiꞌehina kagaꞌa yaꞌma kegeiyo bonaꞌmagi fililana kapogu melelata nehana nekehelite negi nasana yabe lite nelanaya to laliꞌi kapo lamanaꞌagu nobuta bonaꞌmagita kehelutogo Huꞌmamofitogati amuyaꞌa kaga niꞌibe luto keheliꞌohune. 19 Yananaꞌmu mono bukugu Huꞌmau luꞌehina ka mone ma luto fayahi koyoꞌehinamo niꞌibe:

Nani enali keheliseꞌnati

bati huꞌehibe lite

nelana bonaꞌmagihi

kagaꞌani ho laga hinogo

limilinaꞌmu yabe.

To keheliseꞌnati niꞌibe lite

neminana bonaꞌmagihi

keheliseꞌnaꞌani yamofihi

keheli heꞌmilunaꞌmu yabe.

20 Yaꞌmu keheliseꞌnati niꞌibe lite neminana bonaꞌi hiyaꞌa hite minalabe? To mono kamofihi keheli akeheli nohune lilata nehana bonaꞌi hiyaꞌa hite minalabe? To yatai kanamofihi hapaꞌamu kaga foya lilana bonaꞌi hiyaꞌa hite minalabe? Huꞌmau aiꞌa bonaꞌmagi keheliseꞌnaꞌani faꞌmene kaga niꞌibe luto keheliꞌehina yabe.

21 Yaꞌmana hapaꞌa ma niꞌibe. Huꞌmau keheliseꞌnaꞌa amuya huto nohigo bonaꞌi enaliꞌani kehelilata nehana yanatu Huꞌmamofihi hapaꞌa bu galune lite aluneꞌmu bati mehiꞌahana. Yaꞌmu Huꞌmau keheligo bati higo Kilisito filiꞌehina kaꞌa lu episeꞌna yaꞌma bonaꞌmagi kehelite negi nasana yabe lite nelanaꞌa yaꞌma bonaꞌi lugaꞌa lu epugo kehelite aitoga agoya hu emilune lite fifa neigo Huꞌmau enubuto bilata nohibe. 22-23 Yuta nagaꞌmagi enali yaꞌma ka kehelilune lite topa hose nasana hulenogo bu galune lite amuya nehabe. Giliki bonaꞌi ana hite enali ananamofihi hapaꞌa keheliluneꞌmu nelite sa sa nehite kupomoꞌi fite minelata nehabe. Ya nehanaya lali yaꞌma Kilisitohi malipu yafalo heꞌahanamofihi kaga lunogo Yuta bonaꞌmagi enali keheligo keta hulata nohibe. To Giliki bonaꞌi enali kehelite negi ka yabe lite lilata nehabe. 24 Ya nehanaya lali Huꞌmau leleꞌmoꞌehina bonaꞌmagita Yuta bonaꞌi nohuta Giliki bonaꞌi hiti nohuta laliya Kilisito kumu nokeheluta yaꞌma Huꞌmamofihi felisa to keheliseꞌnaꞌa niꞌibe luto nokehelune. 25 Bonaꞌmagi enali Huꞌmamofihi foyaꞌmu Kilisito malipu yafalo filiꞌehina yaꞌma negi nasana niꞌibe lite nelago ana Huꞌmamofihi negi nasanauba bonaꞌmagihi keheliseꞌnaꞌani be ligilata nohibe. To Huꞌmamofihi foyaꞌmu amuyaꞌa meniꞌibe lite nelago yaꞌma Huꞌmamofihi amuya meniꞌina nasanauba bonaꞌmagihi amuyaꞌani be ligilata nohibe.

26 Nalaluꞌnigitabe. Huꞌmau lali hena legita bonaꞌi elesa molo lepiꞌehinamo niꞌibe? Beto hite kehelilo. Asaga bonaꞌmagihi lenali kumu hetofa keheliseꞌnaꞌani hiti keheli fe lite mineꞌahanaꞌa babu lite nehabe lite nelafiye? Oꞌe ya menelabe. To amuya bonaꞌi lenalitoga babu lite nehabe lite nelafi? Ya menelabe. To ana huto lenigi hite nehanaꞌamagihi lenalitogati babu lite nehabe lite nelafi? Ya menelabe. 27 Ya nehanaya bonaꞌmagihi enubulo keheliseꞌnaꞌani bati mehinaꞌa lali Huꞌmau leleꞌmoꞌehina yabe. To bonaꞌmagihi enubulo amuyati meninaꞌa lali Huꞌmau leleꞌmoꞌehina yabe. Henaꞌmube? Enali keheliseꞌnati bati huꞌehibe lite to amuya hiti nohune lite lilata nehanamagi enubuyaꞌani hulata hilabe luto yabe. 28 To bonaꞌmagihi enubulo limite nehanaꞌa yaꞌma Huꞌmau elesa molo epilata nohibe. Henaꞌmube? Bonaꞌmagihi enubulo enikibina lolo hite minaꞌahanaꞌa hiti to faꞌmenenaꞌa hiti enali Huꞌmau lukesaꞌani sigilata hilibe luto eneleꞌmo laba hilinaꞌmu yabe. 29 To ya higo melugu bonaꞌi moneuba Huꞌmamofihi bulo gufaꞌa limo titi lalibe luto ya suhi huꞌehina niꞌibe. 30 Ya huꞌehinaya Huꞌmau lali Yesu Kilisitotoga leleꞌmo hepiꞌehina yabe. Kilisitou ai yaꞌma lali Huꞌmamofihi kaꞌa keheli bebe salutamofihi hapaꞌa minalibe luto yabe. To ai Huꞌmamofihi gobisalo mino fu luto minalutamofihi hapaꞌa minalibe luto, to foipanati li heꞌmi letelenogo komopati gulu gulu linogo minalutamofihi hapaꞌa minalibe luto yabe. To ai Kilisitou laliꞌi foipanaguti gulu ho letalibe luto yabe. 31 Yaꞌmu kaga mone mono bukugu ma lite fayahi keyeꞌahana yaꞌma uleꞌale hilibe: Lenali fokehi liluneꞌmu nehana bonaꞌmagi Sipi Botiuba hu lepoloꞌehinaꞌamofihi fokehaꞌa lilo.

2

Polu Kilisitohi heꞌahanamofihi kaꞌa beto hu epiꞌehina

1 Nalaluꞌnigita nani lenalitoga nehetiꞌohunamo yaꞌma Huꞌmamofihi suguna kaꞌa lu lepilube luto yaꞌma keheliseꞌnaꞌani bati huꞌehina bonaꞌmagihi kaga lilata nehana supo huto laga hina ka lu melepiꞌohube. 2 Oꞌe. Nani ma luto keheli amuya mololoto buꞌohunamo niꞌibe. Nani lenalitoga buto nohutoꞌni kaga lugaꞌa meluꞌohuna yagi Yesu Kilisito ai kumu hiti to malipu yafalo heꞌahana yamofihi kaꞌasigo beto hu lepilube luto keheliꞌohunamo niꞌibe. 3 To lenalitoga foiya bito nehetilubeꞌmu nohuto laga lepesifi melepesifi luto minoꞌohuna yaꞌma amuyaꞌni meniꞌigo nefeleleꞌi bigo afoya ito minoꞌohunamo niꞌibe. 4 Ya huto nohuto Huꞌmamofihi kaga luꞌohuna lenegekesa lilube luto metoga bonaꞌmagi keheliseꞌnaꞌani niꞌina kagaguti lenimi molose ka lu melepiꞌohube. Huꞌmamofihi amuyaꞌauba to Sikalafuꞌuba naniꞌi kagaꞌni leꞌmo hetofa huꞌehigo legeyaꞌa lolo hulata huꞌehibe. 5 To ya higo lenali Huꞌmamofi kumu keheli amuya malalana yanauba bonaꞌmagi keheli fe lilata nehana yamofihi meniꞌibe. Oꞌe, Huꞌmamofihi amuyalo lenifita ilabe luto ya huꞌohunamo niꞌibe.

Huꞌmamofihi suguna kaꞌa Sikalafuꞌuba lu huto hulata nohibe

6 To ya huto niꞌinaya nani ka keheli bati mehuse liluta niꞌifihe? Oꞌe. Nani lamaꞌnaka Huꞌmamofihi kagu hofa tete mineꞌahana bonaꞌamagi yaꞌma keheliya ito kagaguti lu lepilata nohube. To ya nohutaya yaꞌma metoga enigihiti bonaꞌi fililete faꞌmenena lolo hilanamagi keheli fe lite kaga lilata nehana ya suhi huto lilunaꞌa meniꞌibe. 7 Oꞌe, nani keheli bati huto lulata nohunaꞌa Huꞌmau koyapaꞌi komopaꞌagu suguna huto keheli moloꞌehina yamofihi lu huto hulata nohube. Keheli moloꞌehina kaꞌa yaꞌma bonaꞌmagita lali Huꞌmamofihi fana mehaꞌagu minalune luto koyapaꞌi anaꞌina li huto mehina yupahi Huꞌmau leꞌmo keta mehuse huto molo letoꞌehina. 8 Metoga enigihiti bonaꞌmagi enali anamofihi keheli moloꞌehina kagamofihi hapaꞌa mekeheliꞌahabe. Kehelitita yamofihi lali Sipi Bomofihi fana mehenamofihi afoꞌafihi yaꞌma malipu yafalo mehatitaꞌmu yabe. 9 Ya huꞌehinaꞌmu kaga mone ma lite mono bukugu fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe:

Bonaꞌmagi bu megeꞌahana

to enegekesatu mekeheliꞌahana nasana,

to bonaꞌmagihi komopaꞌanigu

mekeheliꞌahana nasana,

yaꞌma Huꞌmamofihi

komopaꞌani emiꞌehilana bonatoga

leꞌmo huto hilinaꞌmu yabe.

10 Ya nasanaꞌamu Huꞌmau ai Sikalafuꞌa ho lifigo oto lu huto hu limilata nohibe. Ana Sikalafuꞌuba silaga bonaꞌmagihi komopaꞌanigu to Huꞌmamofihi komopaꞌagu fala kito niꞌinaꞌa hiti kehelilata nohinagi yaꞌma lu hokolo hu letoꞌehibe. 11 Hiya bouba yaꞌma laluꞌafihi komopaꞌamofihi hapaꞌa keheliꞌehibe? Komopaꞌamofihi afoꞌafu aiꞌasigo kehelilinaꞌmu yabe. Ana huto Huꞌmamofihi komopaꞌamofihi hapaꞌa yaꞌma Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba moneko aiꞌa kehelilinaꞌmu yabe. 12 To lali ma melugu bonaꞌmagihi sikalafuꞌi meliꞌohutamo niꞌibe. Lali Huꞌmau mono ka molo letoꞌehina yamofihi keheli fe lilune luto Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa liꞌohutamo niꞌibe.

13 To ya higo laliꞌi bonaꞌi lugaꞌa Huꞌmamofihi Mehaꞌa liꞌahanamagihi ai kaꞌa lu keheli huto lu epiluta nohuto lali bonaꞌmagi keheliꞌahana ka lu epiluta meniꞌibe. Lali Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba lu limilina kaꞌasigo lulata nohune. 14 Bonaꞌi lugaꞌa Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa hiti menehilana bonaꞌi enali yaꞌma Huꞌmamofihi Sikalafuꞌmofihi kagaꞌa mone mekehelilanaꞌmu yabe. Enali hena hite kehelilabe? Meniꞌibe. Sikalafuꞌi hiti nehilana bonaꞌmagi kehelilanaꞌa huto niꞌinaya, Sikalafuꞌi hiti menehilana bonaꞌmagi kehelinogo faꞌmene kaga legi lolo hilubeꞌmu hibe. 15 Lali hetofa Sikalafuꞌi hiti nohiluna bonago nasana asagaꞌi faꞌmene bu go fe lilanaꞌa niꞌinaya bo moneuba enali hapa hapaꞌani lu huto mehilubeꞌmu higo keheli bati menehabe. 16 Ya huꞌehinaꞌmu kaga ma lite keyeꞌahanamo yamofihi lamanaꞌa niꞌibe:

Sipi Bomofihi komopaꞌagu kaga niꞌina

yamofihi bo mone

kiꞌafu kehelilina niꞌibe?

Kagaꞌago noligo

yaꞌma hiya bouba leꞌmo bati higo

luꞌehina niꞌibe?

Mone meniꞌibe.

Mone meniꞌinaya lali yaꞌma Kilisitohi keheliseꞌnaꞌa lu huto hu letago nominone.

3

Bonaꞌi Huꞌmamofihi foyalo bonaꞌa lolo hite nehana

1 Nigibo nalaluꞌnigitabe. Yaꞌma kaga lu lepiꞌohunaꞌmu nani lenalitoga ma melugu bonaꞌi keheliseꞌnaꞌani hiti lu epilata nohunaꞌa ana suhi huto lepiꞌohube. Lenali mono kagu amuya memelese Kilisitohi lagaso yagapanaꞌi inapu tegi hite nehago nani Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa hiti menehanaꞌa lu epilatamofihi yaꞌma lu lepiꞌohube. 2 Nani komopatinimofihi amuya noseꞌna melepise faꞌmene amipo lepiꞌohunamo tegi huto niꞌibe. Komopatinimofihi amuya noseꞌna yaꞌma hiya hite nalabe? To lenali yatai yaꞌma noseꞌna amuya nalana bonaꞌmagihi legegeto menehabe. Lagaso yagapana tegi hite neminabe. 3 Lenali koyapaꞌi mineꞌahana legegeto faꞌmene nehabe. Lenali ai siko higo ai siko higo nehite luba sabo hite faꞌmene bona tegi hite mineꞌahana suhi hite yaꞌma hapaꞌamofihi huto huto niꞌigo koyapa lenemehiti minelata nehabe. 4 Lenali lugaꞌamagi Poluhi bonaꞌa nohune lite nelago to lugaꞌamagi Apolosihi bonaꞌa nohune lite nelana bonaꞌi yaꞌamagita lenali kumu faꞌmene melugu bonaꞌi suhi hite nehabe luto lu lepalalunaꞌmu yabe.

5 Lenali laliꞌi henabe lite loko hilata nehabe. Apolosi hiti Polu hiti leꞌali faꞌmene Huꞌmamofihi koko panaꞌamaleꞌita Sipi Bouba lilina ka lu leꞌetoꞌehinaꞌa huto ka lu lepito nohuꞌigo ai kumu agoya hu emiꞌahanamo niꞌibe. Huꞌmau leꞌemiꞌehina liliꞌna liluꞌina niꞌibe. 6 Bigahaꞌa naniꞌni lito kofoꞌohuna yaꞌma suhi huto nani folagahatinigu liliꞌna hapi fiꞌohuna. Apolosiu ai bigahaꞌalo nagamiꞌi hekito ligilata Huꞌmau yaꞌma lusa agigo legeyaꞌa holata nohibe. 7 Ya huꞌehinaꞌmu lito kofolata nohina bo ai kumu melilune to nagamiꞌi ligilata nohina bo ai kumu meliluta niꞌinaya lusa gigo legeyaꞌa leꞌmo holata nohina bo Huꞌmamofihi ai moneko kumu lilune. 8 Lito kofolata nohuna to nagamiꞌi ligilata nohina leꞌali moneko legegeto nohuꞌibe. Minaꞌa yaꞌma liliꞌna liꞌohuꞌina legegeto eto eto huto liluꞌinaꞌmu yabe. 9 Leꞌali Huꞌmamofihi liliꞌnalo boꞌa nohuꞌibe. Huꞌmamofihi foyaꞌa lenaliya nehabe.

To mone hiti fono ka luto lenali Huꞌmamofihi nohi hepaꞌa lolo hite nehabe. 10-11 Huꞌmau liliꞌna nimiꞌehinaꞌmu luto nani nohi giseꞌnamofihi lamanaꞌa ufeꞌye yafa lukesa lito fiꞌohuna. To anamofihi gupisalo bonaꞌi lugaꞌamagi molo emite nohi gilata nehabe. Lukesa fugo minoꞌehina yaꞌma Yesu Kilisito yabe. Yaꞌma li sigito mone fato lukesa akuꞌi filanaꞌa meniꞌibe. Yanaꞌmu nohi neginamagi keheli fe lite minete kaba hite gilabe. 12 To lukesa yamofihi gupisalo moneuba goli efahi yatufi, to siliba efatufi, to minaꞌa tito nina efatufi, to helebole yafatufi, to akepatufi kifinatufi gilina yamofihi minoto nohi giꞌehina ya suhi huto hapaꞌa huto hilubeꞌmu hibe. 13 Minoto Kilisitohi Sipi Yupahi alina kanagu hapaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. Ya nehinogo logo sipi i kulu tilubeꞌmu hibe. To ana logouba nohi negite liliꞌna liꞌahanamofihi hapaꞌa li huto hilinaꞌmu yabe. 14 Bo moneuba lukesamofihi gupisalo nohi giꞌehina ana logouba lo su mehalinagi faꞌmene minalina yamofihi aiꞌa minaꞌa lilinaꞌmu yabe. 15 To bo moneuba nohi giꞌehinamofihi liliꞌna logouba lo su ho etalina yamofihi ai minaꞌa melilinaꞌmu yabe. Ai liliꞌna lito giꞌehina Kilisitou li fekilito to ana bomo logoguti buto bilinaꞌmu yabe.

16 Lenali yaꞌma Huꞌmamofihi sipi mono nohaꞌa nehabe to Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba komopatinigu minoto nohina yamofihi mekeheliꞌahafihe? Yaꞌma lenali akeheliꞌahana. 17 Huꞌmamofihi nohaꞌa yaꞌma eto huto niꞌibe. To ai nohaꞌa yaꞌma lenali nehanagihe. Lugaꞌamagi enali Huꞌmamofihi sipi nohaꞌa li sibina hilanamofihi Huꞌmau aiꞌa ana suhi huto ana bonaꞌi eneleꞌmo sibina hilinaꞌmu yabe. Yaꞌma leneleꞌmo sibina hilana bonaꞌmagihi Huꞌmau eneleꞌmo sibina hilina niꞌibe.

18 Lenali komopatini keheli sibina mehilo. Lenalitogati moneuba nani ma melugu bonaꞌmagihi keheliseꞌnaꞌani bati huto liꞌohuna bo nohube luto lilina yaꞌma ai keheliseꞌnaꞌa heꞌmito bonaꞌmagihi enubulo keheliseꞌna bati mehina bo lolo huto minalibe. Henabe lutobe? Ai ya hulenogo lusi keheliseꞌna Huꞌmamofitogati lilibe luto yabe. 19 Metoga bonaꞌmagi keheliseꞌnaꞌani yamofihi Huꞌmau kehelinogo legeyaꞌa lolo mehilinaꞌmu yabe. Ya huꞌehina mono bukugu Huꞌmau kumu kaga mone ma lite fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe: Huꞌmau ai enali keheli fe luꞌohune lite anaꞌina neligo kofohi nemele epalago kofohi moloꞌehinagu ananamofihi bagagu eneleꞌmo buto nohibe. 20 To fayahi keyeꞌahana mone hiti ma huto niꞌibe: Sipi Bouba enali keheli fe lite nohuta bo nohune lite nelina bonaꞌmagi enegekesa kehelilata nehana ka yaꞌma faꞌmenena lolo hulata nohibe luto Sipi Bouba keheliꞌehibe. 21 Ya huꞌehinaꞌmu lenali bonaꞌmagihi enugufa leꞌmo lite metilo. Anaꞌina silaga nasana lenali kumu yabe luto Huꞌmau molo lepoloꞌehinamo niꞌinagihe. 22 Nani Poluita to Apolosi to Pita lali yaꞌma lenali kumu yabe luto kaba heꞌmi letago nohune. To melugu nasana silagaꞌi to minolatanafi fililatana to yatai niꞌina nasana alihi huto hilina nasanamofihi silagaꞌi lenali nasana niꞌibe. 23 To lenali yaꞌma Kilisitohi bonaꞌa nehabe. To Kilisito yaꞌma Huꞌmamofihi panaꞌa nohibe.

4

Aposolomagi Kilisitohi mono kaꞌa liꞌahanamofihi hapaꞌa

1 Lenali lali kumu kehelinogo Kilisitohi liliꞌnalo boꞌa to Huꞌmamofihi suguna kaꞌa kaba huto leliꞌali bo lolo nohuta kehelilo. 2 To kaba boꞌa enali foyaꞌa liꞌahanaguti mone tito be ligiꞌehina ka henana niꞌibe? Afoꞌafu linaꞌasigo hite liꞌahanamo niꞌibe. 3 To naniꞌni ka lilube. Lenali hiti to bonaꞌi lugaꞌa hiti lolo hite minete nani hapaꞌnimofihi kehelinogo lamanaꞌa lolo mehilinaꞌmu yabe. To naniꞌni hapaꞌni beto mehilunaꞌmu yabe. 4 Nani nipaꞌnigu keta mehuse nohuto foipanaꞌni niꞌifi meniꞌifi mekehelube. To ya huꞌehina lenali folagahatinigu liliꞌna liꞌohunogo foipanaꞌni meniꞌigo nohube luto melilube. Nani hapaꞌnimofihi Sipi Bo monekoꞌuba li huto hilubeꞌmu hibe. 5 Ya huꞌehinaꞌmu lenali bonaꞌmagihi hapaꞌaniꞌmu lilata nehana amuya memalalo. Sipi Bouba aiꞌa i behe huto oto sugunaꞌi fenene huto niꞌina nasana yamofihi leꞌmo hutotoga malalubeꞌmu hibe. To bonaꞌmagita legekesa kehelilata nohutaga hiti yaꞌma li huto hu su halubeꞌmu hibe. Ya huloto Huꞌmau aiꞌa bonaꞌmagihi hapaꞌani moneko monekoꞌisi bu galina guna moloto eneleꞌmo hetofa hu epololota liyafa hilubeꞌmu hibe.

6 Nalaluꞌnigita lenali lali hapati ya hite bu gelete keheli fe lilabe luto kaga nolunamofihi nani to Apolosihi leꞌalitiꞌa ka lu moloto nolube. Monolugu hite melete minalo lite liꞌahana kaꞌa yaꞌma be meligise bonaꞌi lugaꞌa eneleꞌmo ho tila lugaꞌa eneleꞌmobe kohobe mehilo. 7 Kiꞌafu ligo lenugufa leꞌmomo titi nehabe? Lenalitoga anaꞌina bai toto niꞌina yamofihi Huꞌmau ya nasana melepiꞌehifihe? Oꞌe. Huꞌmau anaꞌina silagaꞌi lepi su hoꞌehinamo niꞌinagihe. Lenali henabe lite nekeheligo Huꞌmau anaꞌina melepiꞌehina lolo nohigo laliti li huto nohune nelite lenugufatini leꞌmomo tilata nehabe.

8 Lenaliya lenalitiniꞌmu ma lite kehelilata nehabe: Lali lusa gigo anaꞌinati bai toto niꞌibe. Lali asagaꞌna keheli baga ito nohune lite nelafiye? Lali menohutogo lenali monolugu kibina bo lolo hite nehafihe? Lenali ya hite lebe ligiꞌahanamo niꞌifi ya? Nohune lite lilata nehanaya Huꞌmamofihi bulo lamaꞌnaka kibina bo lolo hilana niꞌinaya, ya hite minete laliꞌi leleꞌmete binogo lenalitoga mino moloto ligihiti bogo ana huto lolo huto minaluta niꞌitita bati hitine. 9 Nani nekesa kehelito ma luto lu nolepube. Huꞌmau aposolo hiti lali faꞌmene bonaꞌmagihi komopaꞌanigu leleꞌmomo limito molo letoꞌehinaꞌa lolo nohibe. Ya hulago lahalana bo nohuta suhi lolo nohibe. Asagatoga agelo bonaꞌi nehana to metoga bonaꞌi nehana enali gili gili hite laliꞌi lubugo sibina hilago nohune. 10 Lali yaꞌma Kilisito kumu yabe luto negi bonaꞌi lolo huto nohutaya, lenali yaꞌma Kilisitotoga nokeheluta nasanati bai toto niꞌibe lite kehelilata nehabe. Lali amuya hiti menohutaya lenali amuya hiti bo likibina bo tegi hite lolo nehana. Ya lite nekehelifihe? Bonaꞌmagi lamaꞌnaka luto laliꞌi yaꞌma leleꞌmobe hokobe hilata nehanaya to fato bonaꞌmagi lenali lenugufa leꞌmomo tilata nehabe. 11 Yatai huto nohina kanaꞌalo lali yaꞌma noseꞌnatiꞌmu yafi nagami kumu kauꞌna nolahago filito nominone. Guketeti meninana nohune. To osahi lehelata nehabe. Nohati meniꞌigo bula ola huto faꞌmene nominone. 12 Lugufamofihi nasana huto hilibe luto laliti layahatitu amuya foya lito li huto hulata nohune. Lali kumu leleꞌmobe hokobe hiꞌahana bebe sose ka lu epololata nohune. Kalanaꞌi nemele letago lipakafa menohose faꞌmene nominone. 13 Yatai huto nohina kanaꞌalo leleꞌmo sibina nehanaya faꞌmene eneleꞌmo fulu hulata nohune. Lali faꞌmenena lolo huto bonaꞌi asagatoga sosopana legi huto minolata nohune. Yaꞌma lali minomo buto yatai hiti ya huto nohune.

14 Nani lenubuya hilibe luto yaꞌma kaga fayahi menokoyobe. Nani komopaꞌni nolepuna paꞌni panaꞌni lenegekesa li hokolo huto fayahi yaꞌma nokoyobe. 15 Kilisitohi kamuꞌi babafi lilana bonaꞌi yaꞌma babu lite nehanaya afotinigi asagaꞌi menehabe. Yesu Kilisitohi hetofa ka kohe toto lu lepito aitoga leneleꞌmo buꞌohunagi afotinifita naniꞌnisigo lolo huto nohube. Yaꞌmu lenali paꞌni panaꞌni yabe luto luꞌohuna. 16 Ya huꞌehina yaꞌma nani nigiyakagu ite nemege talabe luto lenegekesa lito nolugi kehelilo. 17 Nani ya hilabe luto Timotihi ho lufugo lenalitoga foiya nobibe. Aiꞌi komopaꞌni emiꞌohuna bo Sipi Bomofihi mono kagu panaꞌni lolo huto minoto anaꞌina leꞌmo fu luto lolo hulata nohina bo ai buto nani Yesu Kilisitohi mono kaꞌamofihi kapoꞌa Kilisitohi nagaꞌa noto noto nehana enelepito minolata nohunamofihi buto akuꞌi lu lepinogo kehelilabe.

18 Lenalitogati lugaꞌamagi nani kumu yaꞌma mealinaꞌmu yabe lite lenugufa limo titi hite kegeiyo faꞌmene minelata nehanaya. 19 Sipi Bouba lu kehelinogo bati hinogomo nani lenalitoga nobuto kegeiyo hite neminana bonaꞌmagihi kagiꞌani keheliloto Huꞌmamofitoga amuya meleꞌahanamo niꞌilifi yamofihi hapaꞌa li huto hilube. 20 Huꞌmamofihi mono kamofihi kapoꞌa faꞌmene kagagu meniꞌibe. Huꞌmamofihi amuyaꞌagu yamofihi huto hulata nohibe. 21 To lenali nani kumu henabe lite lilata nehabe? Kipakafaꞌa hiti obo lite nelafihe to komopaka bati hinogo fulu huto obo lite nelabe? Lenoloka ya nohobe.

5

Moko lise nasanaꞌmu huto huto niꞌibe

1 Lenali kumu ma lite lamaꞌnaka lago nani keheluna: Lenalitoga moko liseꞌna fatoꞌi Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌmagitoga yaꞌma sipi foipana huto mehuseꞌnamofihi yana hiti huto huto niꞌibe. Lenalitoga bo moneuba afoꞌafihi lihaꞌa niꞌibe nelago nokehelube. Yanaꞌmu yaꞌma nolube. 2 To lenali henabe lite anaꞌina yaꞌma huto huto niꞌina yamofi kumu lenubuya nehinogo lenugufaꞌmu menekehelibe. Henabe lite lenugufa leꞌmomo tilata nehabe? Lenali bati hite kekeꞌi nelite lenubuya hulata nohina nasana lilata nohina bomofihi yaꞌma folagahatiniguti li heꞌmi etalana niꞌibe. 3 Nani nugufatu fotoꞌi nohuto komopaꞌniguti yamofihi lenubuya hulata nohina nasana lolo hina bo aiꞌi kaga yaꞌma folagahatinigu nohuto hu tegi huto Sipi Boti Yesuhi giꞌalo ka loko hu su hoto ma luto lu nolepube. 4 Lenali Sipi Bo Yesuhi ai bulo ai amuyalo li gehesa hite nehinogo nani molo kehelito komopaꞌnitu keheli lepinogo 5 ana mokolo bomofi folagahatiniguti heꞌmi etelete Satahi yanugu malalabe luto nolu lepolobe. Henaꞌmube? Yaꞌma gufaꞌauba foipa nohina hapaꞌa Satau leꞌmo sibi hulenogo to komopaꞌa li gelehe higo Huꞌmau ana bo buto bulenogomo Sipi Bo Yesu Kilisito nehetilina kanagu mehaꞌa minalibe luto yabe.

6 Anaꞌina ketaꞌa hiti lite minete lenugufa limo titi nehana yamofihi keheli sibina hulata nohube. Lenali beleti noseꞌna lolo nehana hapaꞌa nekehelifiye? Beleti noseꞌnagu mone yisiti kitili keteleꞌnauba i tili huto bula ola huto yeye bilinaꞌmu yabe. Yaꞌma mokolo bomofihi hapaꞌa yisiti tegi huto lenali folagahatinigu bula ola huto bati mehibe. 7 Ya huꞌehinaꞌmu yisitiꞌmu sa sa hite loko hite li heꞌmi su henogo nebinogo legeyaꞌa lagaꞌa hiti lolo hilo. Lenali ya hilete yisiti nasana meniꞌina beleti, Pasa noseꞌna nalana yupapogu nonotanana hetofa suhi huto minalabe. To henaꞌmube? Lali lubuto bilatana sipisipi yaga Kilisitohi yaꞌma lali foipanaꞌmu yabe luto filiꞌehinamo niꞌibe. To yaꞌmu aiya lali Pasa noseꞌna nalata yupapogu holata nohuta sipisipi yaga suhi huto nohibe. 8 Yamofihi Kilisitotoga hepito legelo bito minalune luto beleti noseꞌnagu yisiti meniꞌina yamofihi foipana hiti moko lilata yisiti suhi li heꞌmi su holoto yisiti nasanaꞌa meniꞌilina nasana yamofihi etoꞌehina hapaꞌa lito to ka lamanaꞌa legeyaꞌamofihi nasana yamofihi nohuto legelo bito minalune.

9 To nani fayahi mone koyapaꞌi ma luto koyoto lepiꞌohunamo niꞌibe: Lenali kegeiyo hilata nehana bonaꞌi humofaꞌna hiti meminalo luto lu lepoloꞌohuna. 10 Yaꞌmu nani Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌmagi anaꞌi guminaloꞌnafi to yogo feꞌnohi babu luto lilube lilatanafi to keya ka li gofa huseꞌnafi lugefa li filata bofi enali kumu meluꞌohuna. Enali yaꞌma meꞌi heꞌmiluta yupahi megeꞌi malalutalo nehana yanaꞌmu enali hiti lali hiti melugu nohutoti nominone. 11 Nani ma luto koyo lepiꞌohunamofihi hapaꞌa niꞌibe: Huꞌmamofihi ka nokehelube luto lenalalutinifu moneuba moko foya lito sibina hilifi to gumesilo aꞌi lolo hilifi nalisalo lugefa nasana lito minalifi to bonaꞌmagi enemegeka lilifi to negi nagamitoko humofaꞌna hilibe, to keya ka i gofa huto humofaꞌna hilibe, bonaꞌi ya hanaꞌa hiti mino hepito noseꞌna menalabe luto lu lepoloꞌohunamo niꞌibe.

12-13 Nani fegutoga bonaꞌi nehana enaliꞌi kaga luto lu laga hu epoloseꞌna yamofihi nani foya meniꞌibe. To enali fegutoga nehanamagihi foipanaꞌamofihi kaga yaꞌma Huꞌmau loko huto lilinaꞌmu yabe. Lenalitini folagahatinigu mono ka nekehelina bonaꞌi enaliꞌi foipanaꞌanimofihi kagaꞌamu lilana yamofihi bati hilubeꞌmu hibe. Ya huꞌehinaꞌmu mono bukugu ma lite keyeꞌahanamo yamofihi kehelite minalo: Foipa bo aiꞌi heꞌmi etenogo folagahatinigu memineno.

6

Monoꞌani meniꞌina bonaꞌmagihi enubulo foipanamofihi kaꞌa melilo

1 Lenalitogati moneuba yaꞌma laluꞌafihi foipanaꞌa lito nohilinauba ai ana kagaꞌa yaꞌma mono bonaꞌmagitoga lu huto mehuse monoꞌani meniꞌina bonaꞌi enalitoga bite ka foya lulata nohina ya nasanaꞌmu lenubuya menohifihe? 2 Lali Huꞌmamofihi bonaꞌa nohunogo alihi fegutoga bonaꞌmagihi kaꞌani loko hilutaꞌa mekeheliꞌahana niꞌifihe? Oꞌyo, alihi lenali fegutoga bonaꞌmagihi kagaꞌani loko hilabe. To ya hilanaꞌa niꞌigo henabe lite lenali folagahatinigu niꞌina ka nesiꞌasi niꞌinaꞌa loko menehabe? 3 Lenali nekehelifihe? Lali minoto agelo bonaꞌmagihi kaga hiti loko huto liluneꞌmu hune. Ya huꞌehina anaꞌina faꞌmene nasana yaꞌma huto hulenogomo, keta mehuse huto faꞌmene lu laga hiluneꞌmu hune. 4 Yamofihi kagaꞌa huto nehinogomo lenali henaꞌmu Huꞌmamofihi bonaꞌi nohuta lali nokehelutogo limilata nohina bo enalitoga lelite bilago lu laga hi lepelelata nehabe? 5 Lenali yaꞌma kaga kehelinogo lenubuya hilibe luto lu nolepube. Lenalitoga ekesa hokolo hina bo mone menohifihe? To lenalitoga kagatini huto nehinogomo aitoga lelite binogo leꞌmo fulu lepalalinamoya, lenali yaꞌma ya suhi menehana yabe. 6 Lenalitoga moneuba laluꞌafi hiti foipanaꞌatiti huto hulenogomo Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌmagitoga lelito bigo lu laga hi eteꞌahabe. Bati mehina suhi nehabe. Lenali ka foya huto hulata nohina yanauba mono katini li kele lilata nohibe.

7 Lenali bonaꞌa moneꞌamagi foipana hi lepelenogomo henabe lite legese hite faꞌmene meneminabe? Leneleꞌmo sibina hinogo ya bati hitine. To ai foyagu leꞌmo melenogo ai ka foyagu leꞌmo melenogo nehite ya bati mehuꞌehibe. 8 Lenali yaꞌma lenalitini hiti ana nasana li sibina nehago gumina bauka nelata nehabe. Ya nehite lenali kogunatini hiti ana suhi hi epelelata nehabe. 9 Anaꞌina foipana lilata nehana bonaꞌmagi Huꞌmamofihi ai kapoꞌagu henetilanaꞌa meniꞌibe. Yamofihi mone keheliꞌahafihe? Lenali komopatinigu keheli sibina mehilo. Moko takolo bonaꞌi to nalisa lugefa bonaꞌi to ibe sili abe sili bo to bo lugaꞌa bomagihi enugufa li sibina nehite anaꞌmagi suhi hite minese bo 10 to gumina taminalo bo to feꞌnohi samahi tito lilube lilata nehana bo to bia nagamitoko humofaꞌna nehana bo, to enemegeka lilata nehana bo, to fakupa ka lite luba hilata nehana bo, ya nehanaꞌamagihi Huꞌmamofihi kapogu metilanaꞌmu yabe. 11 To lenali lugaꞌa koyapaꞌi ya suhi hite mineꞌahanamo ninaya yatai foipanatini aheꞌmi lepoloto Huꞌmamofihi bonaꞌi minalabe luto komopatini okala huto leꞌmo babahi higo nehabe. Sipi Boti Yesu Kilisitohi giꞌalo yabe luto to Huꞌmamofihi Sikalafuꞌamofihi giꞌamu luto leneleꞌmo bati higo nehabe.

Huꞌmamofihi giꞌa lenugufatinitu hofa talo

12 Lenali asaga hapaꞌa keyaꞌi meniꞌigo bati huto hilutaꞌmu yabe lite lilata nehabe. Maꞌnaka nelanaya to asaga hapaꞌa yanauba leneleꞌmo bati mehilinaꞌmu yabe. To nani ana huto asaga hapaꞌa bati huto hilune lite nelana ka megeꞌi malalufiye? Oꞌe. Mone hapauba nagaꞌi nimilenogo bati mehibe. 13 Lenali yaꞌma noseꞌna lipagu nasana niꞌibe to gupatigu yaꞌma noseꞌnaꞌmu niꞌibe lite lilata nehabe. Maꞌnaka nelanaya minoto Huꞌmau ai ana hiti ana hiti heꞌminogo faꞌmenena lolo hilubeꞌmu higo su halinaꞌmu yabe. Lugufauba yaꞌma mokoꞌmu yabe luto meniꞌibe. Sipi Bomofihi nasana niꞌibe. To Sipi Bouba aiꞌa lugufamofihi afoꞌafu nohibe. Oꞌyo, lali aku alihi Huꞌmamofihi bulo ho tito minonogo ai lugufaꞌmu ka foya li letalinaꞌmu. To lali lugufatu Sipi Bomofihi giꞌa li hofa talune. 14 To Huꞌmau Sipi Bo Yesu filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehina ana suhi huto amuyaꞌaloti laliꞌi lugufamo leleꞌmo ho tilubeꞌmu hibe.

15 Mega lenugufauba Kilisitohi gufaꞌamofihi nekisaꞌa niꞌina yamofihi menekehelifihe? To Kilisitohi gufaꞌamofihi nekisaꞌa mone kapolo aꞌi hiti leꞌmo monekoꞌna hilupihe? Ai ya huto meniꞌibe. 16 Lenali ya lite menekehelifihe? Bo moneuba mokolo aꞌi moneto i kelelenogo etali etugufaꞌatiti leꞌmo moneko hilete minalaꞌina yamofihi mono bukugu fayaha kaga mone ma luto niꞌinamo niꞌibe: Etali loemaleꞌititihi etugufaꞌatiti moneko lolo hulenogo hepite minalaꞌibe. 17 Ya huto niꞌinaya lugaꞌamagi enali Sipi Bomofitoga i hepilenogo ai hiti komopaꞌani moneko lolo hilubeꞌmu hibe.

18 Lenali moko takolo nasana meleꞌisi heꞌmite bilo. Bonaꞌi moneuba fato foipa nasana lilina ya nasanauba aiꞌa gufaꞌalo leꞌmo sibina mehilibe. To moko tako lilina ya nasanauba aiꞌa gufaꞌa komopaꞌa leꞌmo sibina hilinaꞌmu yabe. 19 Lenali yaꞌma lite mekeheliꞌahafihe? Lenugufatini yaꞌma Sikalafuꞌmofihi sipi mono nohi niꞌibe. Huꞌmau lenali lenugafamofihi komopaꞌagu minoto lito hilibe luto molo lepoloꞌehina yabe. Lenali ana lenugufamofihi afoꞌagita menehabe. 20 Huꞌmau lenali minaꞌa fi lepoloꞌehinamo niꞌigo lenali lenugufamofihi aiꞌasigo niꞌibe. Ya huꞌehinaꞌmu lenugufauba Huꞌmamofihi giꞌa fi hele hu eteno.

7

Bo alobomagihi enali ka

1 Lenali fayahi keyete nenimite ma lite noloka heꞌahanamofihi lu huto hilugi kehelilo. Bo moneuba lihaꞌa melise minalube luto lilina yamofihi bati huto niꞌibe. 2 To ya huꞌehinaya kaga mone niꞌigi kehelilo, moko liseꞌnauba enimiꞌi mololatana nasana babu luto niꞌinago ya nasanauba enemeto enemeto hite, lenali anaꞌi lilete lihatini hiti minalana yamofihi bati huto niꞌibe. To anaꞌi enali ana hite bahatinilo bite bahatini hiti minalanamofihi bati huto niꞌibe. 3 To bo kaiya kugufaka mone kegiꞌamofihi lihaka oꞌe melu etobo. To ana huto aꞌmaka kugufaka mone kegiꞌa bahakamofihi oꞌe melu etobo. 4 Aꞌi, kai kugufakamofihi kagaꞌa kaitogati meniꞌibe. Bahakamofihi nasana niꞌibe. To bomaka kai kugufakamofihi kaꞌa yaꞌma kaiꞌna meniꞌibe. Lihakamofihi nasana niꞌibe. 5 Bo alobole letali letugufamofihi lite amanapa lolo mehiliyo. Faꞌmene Huꞌmamofitoga nunumu hite malaluꞌibeꞌmu keta mehuse hite kanatiti kanatiti lu kehelilete kanaꞌa melelete lilaꞌina yamofihi bati hilubeꞌmu hibe. Malalaꞌina kanaꞌa su holenogomo akuꞌi li hepite malaliyo. Malalaꞌina kanaꞌa be liginogomo yamofihi Satau ai enimiꞌi molo hinogo foipa hi lalibe luto nolube.

6 Bo alobo hite minalabe luto lu memolo lepolobe, faꞌmene keheli lepito nolube. 7 Nani komopaꞌniuba ma luto nolibe: Nani nohuna suhi hite kofuta minalanamoya. Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmamofihi amuyaꞌauba fato fato suhi huto leleꞌmo huto huꞌehina yamofihi kapoꞌa fato fato suhi huto ya suhi ma suhi huto niꞌibe.

8 Yafaꞌanaꞌi hiti to neheya kola hiti to keto anaꞌi hiti enali kaꞌani yaꞌma ma luto nolube. Enali nani suhi lite bolo mebise anaꞌi melise mineme bilana yamofihi bati hilubeꞌmu hibe. 9 Ya hilanamoya moko lise lenegekesa yamofihi bo alobo topa helatana lenegekesa kehelilanamo, yanamofihi logoꞌauba leneleꞌmo sibina hu laligi bati hite bo alobo lolo hite minalo.

10 Bo alobo lenali kaga lilugi kehelilo. Yamofihi nani kaꞌnisigo meniꞌibe. Sipi Bomofihi bagaguti kaga hiti nolube. Lenali anaꞌmagi bahatini meheꞌmi epalalo. 11 To bahatini heꞌmi epelete yamofihi bolo mebise faꞌmene minalo. To bahatini hiti akuꞌi li hepite minalo. To lenali bomagi lenali lihatini meheꞌmi epalalo.

12 Boanaꞌi lugaꞌamagihi kaga lilugi, kehelinogo Sipi Bouba kaga luto keheliloto nolibe lite mekehelilo. Nabaga leꞌmo babahi higo nolube. Kilisitotoga komopaꞌa molo emiꞌehina bo moneꞌmofihi lihaꞌauba mono ka mekehelise aꞌi minalina ai bahaꞌa hiti minaluꞌibe luto nelinogo bahaꞌauba ho lifi meheꞌmilinaꞌmu yabe. 13 To Kilisitotoga komopaꞌa molo emito minalina aꞌi moneꞌmofihi bahaꞌauba mono ka mekehelise minalina yaꞌma lihaꞌa hiti koguna huto minaluꞌibe luto nekehelinogo lihaꞌauba meheꞌmi etalibe. 14 Yanaꞌmu bati huto minalaꞌinaꞌmu yabe. Huꞌmamofihi ka mekehelise bonaꞌi enalitoga lihaꞌanimagihi Huꞌmamofihi lusa yauba enalitoga hiti buto nolibe. To mono ka mekehelise anaꞌi enalitoga yaꞌma bahaꞌanimagihi lusa yauba enalitoga hiti buto nolibe. Ya nohigo yagapanaꞌanimagi Huꞌmamofihi lusaꞌani hiti lolo hite neminabe. Enalitoga lusa meminatita yagapanaꞌani yaꞌma Huꞌmamofihi kaꞌa mekehelise bonaꞌi suhi hite lolo hite minatitaꞌmu yabe. 15 Mono ka mekeheliꞌehilina boubafi to mono ka mekehelilina aꞌubafi bahaꞌafi to lihaꞌafi heꞌmi etoto bilube luto nelinogomo oꞌe melilo. Huꞌmamofihi ka keheliꞌehilinauba oꞌe meluto naga ito li pili kalutaꞌa meniꞌibe. Huꞌma koguna ite hepite minalabe luto elesa moloꞌehinamo niꞌibe. 16 Ya niꞌinaꞌmu aꞌi kai bahaka hiti hepite minalaꞌina yamofihi Huꞌmamofihi kapogu bahaka leꞌmoto alapihe leꞌmoto mealane? Yaꞌma keheliꞌahapi, ya? To bo kai lihaka hiti epite minalaꞌina yaꞌma lihaka Huꞌmamofihi kapogu leꞌmoto alapihe leꞌmoto mealane? Yaꞌma keheliꞌahapi, ya? Yaꞌmu lenali meleꞌisi meheꞌmiliyo luto nolube.

Huꞌma suhi hite minalabe luto lu letoꞌehina ana suhi huto minalune

17 Lenali lenemeto lenemeto hite Sipi Bomofihi suhi lolo hite minete lite hilabe luto lu lepoloꞌehina to Huꞌmau elesa molo emina yupahi lolo huto moloto minolata nohina yanamofihi mono kagagu minalo. Nani noto noto Yesuhi nagaꞌamagihi yaꞌma kaga lu epito lu laga hulata nohube. 18 Bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofihi keyaꞌa enugufa laga hi epeleꞌahago Sipi Bouba elesa molo epinogo o henetilanamagi ana huto ana keyaꞌi yaꞌma Yuta bonaꞌi enali li meheꞌmilabe. To bonaꞌi lugaꞌamagi enugufalo Huꞌmamofihi keyaꞌi meniꞌilinamagihi Sipi Bouba elesa molo epinogo o henetilanamagi ana keyaꞌa kumu yaꞌma fegutoga bonaꞌi enali buka metilabe. 19 Enugufa laga hite minalana to enugufa laga mehise minalana enaliꞌi nasana faꞌmenena meniꞌibe. Huꞌmamofihi bagaguti kagaꞌa kehelite lite minalana nasana yamofihi lamanaꞌa niꞌibe. 20 Bonaꞌmagita lolo hite melete nehago Huꞌmau elesa molo epiꞌehina yamofihi komopaꞌaguko minalo. 21 Kai kele kele panaꞌi lolo huto nohatogo Huꞌmau elesa molo kimiꞌehina yanaꞌmu kegekesa loe lae mehinogo anaꞌasiloko minobo. To kele kele panaꞌi lolo huto minoto foya lilata nohataguti gulu ho ketalune lite nelinogomo oꞌe melubo. 22 Kai kele kele yagapanaꞌi nohatogo Sipi Bouba elesa molo kimiꞌehinaꞌa kai Sipi Bouba foipanaguti pa so ketoto gulu ho ketoꞌehina bomo nohata kehelibo. To kai yaꞌma faꞌmene nohatogo Sipi Bouba elesa molo kimiꞌehinaꞌa kai Kilisitohi kele kele yagapanaꞌa lolo huto nohata kehelibo. 23 Yesu aiꞌa lenaliꞌi mina fiꞌehinamo niꞌibe. Ya huꞌehinaꞌmu metoga bonaꞌi hapaꞌanimofihi kele keleꞌi lolo mehise Kilisitohi kele keleꞌi hi etete minalo. 24 Nigibo nalaluꞌnigita. Lenali lenemeto lenemeto hite yaꞌma koyapaꞌi lite melete nehago Huꞌmau elesa molo lepiꞌehina analoko yatai kana Huꞌmamofitoga hepite minalo.

Bo meliꞌehinaꞌa hiti keto aꞌi hiti kaꞌatiti

25 To bolo mebiꞌahana anaꞌmu to lihaꞌani meliꞌahana boꞌmu yaꞌma Sipi Bomofihi bagaguti kaga meliꞌohutaya Sipi Bouba komopaꞌa nimito neleꞌmo lamana nohina yanaꞌmu kaꞌni nifita ilata nohuna bomofita yaꞌma nolube.

26 Yatai kanaꞌa yaꞌma keta huse nasanamofihi komopaꞌagu nohutogo lenali faꞌmene minalana bati hilibe. 27 To lihaka nohifi meheꞌmi etobo luto keheliꞌohube. To anaꞌi melise nohapi anaꞌmofi kumu sa sa mehubo luto keheliꞌohube. 28 To aꞌi lilata yamofihi sibina mehilubeꞌmu hibe. To faꞌmene nohilina aꞌi moneuba bahaꞌalo bilinamofihi sibina mehilinaꞌmu yabe. Anabole neminanamagi nasanaꞌmuko kekeꞌi lite minalana, ya suhi lenalitoga huto hu lalibe luto negekesa nokeheluto yaꞌma nolube.

29 Nalaluꞌnigita, kaga yaꞌma lu lepiluna kehelilo. Huꞌmau moloꞌehina kana asu halubeꞌmu hibe. To kanaꞌa hupamone huꞌehinago lihaꞌani hiti nehanaꞌamagi bati hite lihaꞌani menina bo tegi hite Huꞌmamofihi foyaꞌa amuya melete minalo. 30 To yibi hafili hite neminanaꞌamagi minete lite hilanamofihi yibi hafili mehu tegina lolo hinogo minalo. To lenegelo bilata nehana lenali minete lite hilana yauba lenegelo mebi tegina lolo hinogo minalo. To feꞌnohi mina fite neminanaꞌamagi feꞌnohatini memino tegina lolo hinogo minalo. 31 To ma melugumofihi yogo feꞌnohi moloseꞌna lite ete hilata nehana yamofihi ya mehuse suhi hinogo minalo. Henaꞌmube? Meꞌmofihi yaꞌma fayahaꞌa hiti niꞌigo bu goto kehelito nominotaya fenene hilubeꞌmu nohigo yaꞌma kaga nolube.

32 Lenali yaꞌma faꞌmenenaꞌmu yamofihi lenegekesa yigiba yigiba hite keta huseꞌnamu minalabe luto keheliꞌohuto nolube. Bo kofuta nehanaꞌamagi Sipi Bomofihi foyaꞌmuko kehelite minaluneꞌmu habe. Minete Sipi Bouba kehelinogo bati hilibe lite lilenogo liluneꞌmu habe. 33 Lihaꞌani hiti nehanamagi metoga nasanaꞌmuko keheliluneꞌmu habe. Ya nehinogo lihaꞌanimagi kehelinogo bati hilibe litego liluneꞌmu habe. 34 Ya nehite enegekesa loemo nekehelite neminabe. To ana suko hite yafanaꞌi panalaꞌi enali Sipi Bomofihi liliꞌnamuko kehelite minaluneꞌmu habe. Ya nehite komopaꞌani enugufaꞌani Sipi Bomofitoga molo emilune linogo keheliluneꞌmu habe. To bahaꞌa hiti anaꞌi enali metoga nasanaꞌmuko keheliluneꞌmu habe. Ya hilete bahaꞌanimagi keheli laga hilabe lite ya hiluneꞌmu habe.

35 Lenali bati hite minalabe luto kaga yaꞌma lu nolepube. Lenali kapo fi hekini nologopa, lenali negi menese komopatini li nupa hite melelenogo Sipi Bomofitoga asagato minete agoya hi emite minalabe luto nolube.

36 To bo moneuba ai paꞌa yaꞌma bolo bilina legege hulenogomo yaꞌma kaba huto leꞌmo mololoto nohinogo komopaꞌagu lagaꞌa besinogo koseleꞌi henogomo bahaꞌalo ho lifilubeꞌmu nohutomo, ho lifilina yaꞌma sibina mehilubeꞌmu hibe. 37 Ya hilinamoya bo moneuba komopaꞌatu ma luto keheli amuya malalubeꞌmu hibe: Paꞌni yaꞌma faꞌmene minalibe luto kehelinogo paꞌa minalibe, keta mebesinogomo lu huto huto lu laga hinogo bati hilubeꞌmu hibe. 38 Ya huꞌehina bo moneuba ai paꞌa bahaꞌa lilibe luto keheli emilina yaꞌma bati hilubeꞌmu hibe. To moneuba paꞌa ho melifise leꞌmo mololoto minalina yamofihi bati huto mino lito tilubeꞌmu hibe.

39 Aꞌi moneubafi moneuba bahaꞌauba moloto hilina, hilinaꞌa huto mino lito buto minalinagihe. Bahaꞌa fililenogo yaꞌma bo moneto bilube lutomo bilibe. Ya huꞌehinaya sibi saba huto mino lito bilinaꞌa meniꞌibe. Sipi Bomofitoga komopaꞌa emilina bolo bilinaꞌmu yabe. 40 Negekesa keheluna ana aꞌi bolo mebuse faꞌmene minalina yaꞌma gelo bito minalubeꞌmu hibe. Ya suhi huto kaga niꞌinaya negekesa keheluna Huꞌmamofihi Sikalafuꞌi nanitoga nohigo nolube.

8

Faga lugefa nasanamofihi sebaꞌa epilata nehana kaꞌa

1 To faga lugefa nasanamofihi sebaꞌa nelata hiꞌahana yamofihi keheluto lu lepilubeꞌmu nohube. Lali asaga bonaꞌmagita anaꞌina hapa hapaꞌa akehelilata nohune lite nelafihe? Yamofihi keheliꞌahanaya hapaꞌa kehelise ago keheliletetini lenugufa leꞌmomo titi nehabe. To komopatini ai eminogo ai eminogo hite to ai heꞌmenogo ai heꞌmenogo hite minalana ya nasanauba lufusatini lolo huꞌehinogo bati hite minalana yabe. 2 Lugaꞌamagi enali keheliseꞌnati napa huto niꞌibe lilana yaꞌma enali kumu lilune. Keheliseꞌnamofihi legeyaꞌa moneꞌa hiti meliꞌahabe luto lilune. 3 Lugaꞌamagi enali komopaꞌani Huꞌmamofitoga molo hetofa hilana enali yaꞌma Huꞌmau kehelinogo bati hiluneꞌmu habe.

4 Ya huꞌehina faga lugefamofihi sebaꞌamu yaꞌma luto kehelilata nohune: Faga lugefa ai yaꞌma nasana lamanaꞌa meniꞌibe. Huꞌmau ai moneko lamanaꞌa nohibe. 5 Fato fagalo keneꞌi silagaꞌi kokulumagu to melugu nehabe lite lilata nehabe. To foipa lugefanamofihi sipi bonaꞌi to enigihiti nehana keneꞌi babu luto nehana keheliꞌahanaya. 6 Lali yaꞌma Huꞌma afotifu monekoꞌi nohibe luto keheliꞌohutamo niꞌinagi aitogati anaꞌina silagaꞌi huto hu su hoꞌehina. To laliya ai kumu niꞌibe luto hilune luto nohune. To Sipi Bo monekoꞌi Yesu Kilisitohi ai yanagu anaꞌina silagaꞌi huto huꞌehina to lali ai yanuguko nohune.

7 Ya huto niꞌinaya bonaꞌi lugaꞌa enali yaꞌma hapaꞌa ya huto niꞌibe lite mone keheliya ilanaꞌa mehabe. To ya hanaꞌamagi enali koyapaꞌi to yatai hiti lugefamo lusi keneꞌi nohibe lite kehelilata hiꞌahanamagi komopaꞌani lapa mebiꞌehinagi to enali sebaꞌa nete ana lugefamofihi amuyaꞌamu keheligo ketana lolo nohigo nete komopaꞌani leꞌmo sibina hilata hiꞌahanamo niꞌibe. 8 Huꞌmau ai noseꞌna nonotana to menonotana yamofihi kehelinogo sibina lolo mehilubeꞌmu hibe. Sebaꞌa nolataꞌna yamofihi kehelinogo sibina hilifihe? To menolataꞌna kehelinogo bati hilibe. Aitoga ya huto meniꞌibe.

9 To bonatinitoga mone ya huto niꞌifi, meniꞌifi kehelilo. Faꞌmene lugaꞌamagita lenali lenegekesa kehelite faꞌmene nalune lite nehanaꞌamagita lenalalutinigihi mono kagu amuya memeleꞌahanamagihi enali komopaꞌani li sibina hi lalagi, yaꞌmu kehelinogo keta lepesino. 10 Kai komopaka hokolo hinogo minalata lugefa nasanamofihi nonugu sebaꞌa noto nehitogo, kalalukafu moneuba kehelinogo komopaꞌa keta huto lapa mebinogo nohilinauba bu kogoloto yaꞌma luto lilinaꞌmu yabe: Nonanago nani ana huto nalube luto luloto nalubeꞌmu hibe. 11 Nolotoꞌa yaꞌma kalalukafu mono kaꞌa nesiꞌa keheliꞌehina bouba Kilisitou mina fiꞌehinamo niꞌinago kai komopakagu buloto foipa huto sibina mehilina niꞌifihe? 12 Lenali ya suhi nehite lenalalutinigihi eneleꞌmo mumusopa i epelete komopaꞌani eneleꞌmo sibina hilata nehabe. Komopaꞌani li sibina hi epalalana yaꞌma Kilisitohi leꞌmo sibina hilanaꞌa suhi huto lolo hilinaꞌmu yabe. 13 Ya huꞌehinaꞌmu nani lugefa nasanamofihi sebaꞌa nenenogo nalaluꞌnifu ya nasanaꞌmu yabe luto keheli sibina hu lalibe luto ai kumu kehelugo keta hu lalifihe luto lugefanamofihi sebaꞌa mo sito nohuto minomo buto minalube.

9

Aposolo bonaꞌmagi foya hapi fiꞌahanamofihi kaꞌa

1 Nani kumu henabe lite nekehelibe? Mone lulata bomofihi koko panaꞌa nohibe lite nelafihe? Ya menohube. Nani Huꞌmamofihi koko panaꞌa nohube. Nani kumu yaꞌma aposolo bo menohibe lite nelafihe? Nani lusi aposolo bo nohube. Nani yaꞌma Sipi Bo Yesu bu megoꞌohufihe? Bu goꞌohube. Foyaꞌnimofihi legeyaꞌa Sipi Bomofihi neheꞌmoseꞌnagu huto hulata nohina yamofihi lenali yaꞌma ya suhi menehafihe? Nehabe. 2 To bonaꞌi lugaꞌamagi kumu aposolo lolo mehibe linogo lenali nani kumu aposolo bo nohibe lite nekehelibe. Aposolo foyaꞌnimofihi legeyaꞌa Sipi Bomofihi lusalo huto huꞌehinaꞌamofihi lenali yaꞌma nehabe.

3 Hapaꞌnimu lilata nehana enali kaga yaꞌma lu gelehe ito lu epilata nohube. 4 Lugaꞌamagi enali lalitogati nani foyaꞌni liꞌohunaloti noseꞌna yafi nagamiꞌi menalibe lite lu laga hi netalafihe? Bati mehilibe. 5 Aposolo lugaꞌa enali to Sipi Bomofihi gonamu tamuꞌa hiti to Pita enali anaꞌi yagapanaꞌani hiti mono foyalo bilata nehago noseꞌna epilata nehabe. To lali ana suko huto lihati hiti mono foya lilutamoya noseꞌnati menimilana yamofihi bati hilifihe? Bati mehilibe. 6 To nani hiti Banabasi hiti leꞌalisigo leꞌeyatu foya lilata nohutotiꞌa noseꞌnatiꞌa lilata nohuꞌibe. Enali suhi huto leꞌayatu liliꞌna melise naluta lu laga hu leꞌeteꞌahana yamofihi bati huto niꞌifiye? Mehuꞌehibe. 7 Kibina bo enali luba hilana nasana to noseꞌnaꞌani enaliꞌani efahaꞌanitu mina filata nehafi? Menehabe. To moneuba foya lito li huto huto hekeleꞌehinogo lito menalina niꞌifihe? Oꞌe. To moneuba bulumaka yaga kaba huto amihaꞌani menalifihe? Nalibe. Yaꞌmu lenali noseꞌna leꞌemilo, luto nolube.

8 To kaga luto nolunamofihi yaꞌma metoga bonaꞌmagihi kaga nolube. Ya huꞌehinaya mono bukugu kaga hiti anagu huto nohibe. 9 Moseu keya ka luꞌehina kaga ma luto luꞌehinamo niꞌibe: Bulumaka moneuba foya noli epoloto kifi nalubeꞌmu nohinogomo oꞌe melilo. To Huꞌmau kaga yaꞌma luꞌehina bulumaka enali kumuko meluꞌehibe. 10 Bonaꞌmagita lalimo hiti luꞌehinamo niꞌibe. Foya lilata nehana enali legeyaꞌa huto higo nalune lite keheliꞌehite hekelelata nehana ya bati hulata nohibe. 11 To nani Banabasi hiti leꞌali yaꞌma lenalitoga komopatinimofihi nasana legeyaꞌa hekololata nohuꞌina yanamofihi minaꞌa lenalitogati leꞌagufamofihi nasana liluꞌinaꞌmu keheligo keta nohifihe? 12 Lugaꞌa enali lenalitogati noseꞌna feꞌnohi lilata nehana ya nasanauba bati huꞌehinamo niꞌinaya lamaꞌnaka leꞌali hiti ana suhi huto linogoti bati hilinamoya leꞌali hapi huto foya liꞌohuꞌinagati ema meliꞌohuꞌinamo niꞌibe. Kilisitohi ka lamanaꞌamofihi kapo fi hekini lo eto laluꞌifihe luto lenalitogati noseꞌna feꞌnohi lilabe lite liꞌahanamo yaꞌma heꞌmiloto ketana lito humofaꞌna hulata nohuꞌibe. 13 Sipi mono nonugu foya nelinaꞌamagi enali mono nonugutiko ite neana noseꞌna lugaꞌa nelata nehabe. To logoꞌnogo hite kuguhi koyo emilata nehana bonaꞌi logoꞌnogo hite noseꞌna laita hite nelata nehabe. Ya nehanaꞌa yaꞌma lenali menekehelibe. 14 To ai Sipi Bomofihi kaꞌa leliꞌali bonaꞌi lali ana suhi huto ka lamanaꞌa keheliꞌahanaloti lugufamofihi noseꞌna lilabe luto lu lepoloꞌehinamo niꞌibe.

15 Ya huꞌehinaya naniꞌni yaꞌma kapogu menobube. To lenali yaꞌma ana suhi li netalabe luto keheliꞌohuto fayahi yaꞌma mekoyobe. To bo moneuba yaꞌma nani suhi huto Huꞌmamofihi ka lu nolepito minaꞌa melise negelo bilata nohuna li sibina hu lalibe luto yamofi kumu kehelugo keta nohinago fililata nasanauba nanitoga lilifihe? luto yanaꞌmu kehelugo keta mehuse nohibe. 16 Ka lamanaꞌa lu huto hulata nohube. Yanaꞌmu lusi bo nohube luto liluna yamofihi bati mehilinaꞌmu yabe. Liliꞌnaꞌamofihi nani nugupisalo moloꞌehinamo niꞌibe. Ka lamanaꞌa lu yege mehotita akae, bati mehina suhi huto minotitaꞌmu yabe. 17 Foya yaꞌma naniꞌni negekesa kehelito li huto huto lutita yamofihi minomo buto minaꞌa lutitaꞌmu yabe. Naniꞌni negekesa kehelito meliꞌohunamo niꞌinago yamofi kumu ma luto niꞌibe. Huꞌmau ana foya nugupilo molo netago lilata nohube. 18 Ya huꞌehinaꞌmu minaꞌa lilata nohunamofihi ma luto niꞌibe. Nani mono foyalo nobuto ka lamanaꞌa minaꞌani meniꞌina bonaꞌi lu epilata nohube. Ya nohuto ka lamanaꞌa lulatanamofihi minaꞌa lugufamofihi noseꞌnaꞌa lilatanaꞌmu liꞌahana yaꞌma heꞌmilata nohube. Nani negelo biseꞌnamofihi yaꞌma minaꞌa nolube.

19 Nani asaga bonaꞌmagihi kele kele boꞌani menohube. Akuꞌi bonaꞌi yege yegeꞌi yaꞌma Kilisitotoga eneleꞌmo malalube luto faꞌmene kele keleꞌani lolo huto nohube. 20 Yuta bonaꞌi Kilisitotoga eneleꞌmo malalube luto Yuta bo enalitoga minoto, Yuta bonaꞌmagihi suhi lolo huꞌohuna. To naniꞌnimu Moseu keya ka luꞌehina kagamofihi kele keleꞌi hu etoto niꞌigopa keya kalo kele keleꞌi hi etelata nehana bonaꞌi yaꞌma Kilisitotoga eneleꞌmo malalube luto enalitoga mino moloto keya ka luꞌehina kamofihi kele kele panaꞌa suhi lolo huꞌohuna. 21 To fegutoga bonaꞌi enali Moseu keya ka luꞌehina ka mekeheliꞌahana bonaꞌi Kilisitotoga eneleꞌmo malalube luto fegutoga bonaꞌmagi enalitoga mino moloto keya ka mekehelise bo suhi huto lolo huto minoꞌohuna. Yaꞌma Huꞌmamofihi bulo yaꞌma aiꞌa luꞌehina kaꞌa megeꞌi memalalube luto melilube, naniꞌni Kilisitou luꞌehina kaꞌa megeꞌi moloto keheliya iꞌohube. 22 To bonaꞌi moneꞌa komopaꞌanigu Huꞌmamofihi kagagu amuyaꞌani menina Kilisitotoga eneleꞌmo malalube luto nani amuyaꞌni menina bo suhi huto lolo huto minoꞌohuna. Nani ya huto fato fato bonaꞌi eneheꞌmalube luto bonaꞌi fato fato bonaꞌi enalitoga minoto fato fato suhi lolo huꞌohunamo niꞌibe.

23 Silaga nasana yamofihi faꞌmene ka lamanaꞌa huto holito bilibe luto lolo hulata huꞌohube. To Huꞌmau lusa nogi epoloto nani hiti lusa gi netalibe luto lulata nohube. 24 Lenali ma lite menekehelifiye? Yokoloꞌna lolata hepato yaꞌma yagapanaꞌmagi enali yege yegeꞌi hololu lilata nehana nasana yaꞌma monekoꞌuba kohe toto hololu luba luba huto henetito minaꞌa lilata nohibe. Lenali ana hite Huꞌmamofitoga bite sekele mamuti lilune lite hololu lilo. 25 Yagapanaꞌi yokoloꞌna hilana enali enugufa amuya malalune lite hapi fite fato fato legege hite elata nehabe. Liluneꞌmu nehite enali sekele mamu nasana faꞌmenenaꞌmu ya suhi hilata hiꞌahana yabe, lali yaꞌma sekele mamuꞌa minoba minoba nasanaꞌmu ya suhi hilune. 26 Naniꞌni hiti yaꞌma hololu lulata nohuna yamofihi keyaꞌa hiti nasana bu goꞌohuto fotogo huto hololu lulata nohube. Nani foya liꞌohunamofihi nani ho fetaga mehube. 27 Nani bonaꞌmagihi mono ka lu epi epi huto nohuto naniꞌni faꞌmenena lolo hu lalube luto nugufaꞌni lelito limito moloto kabaꞌa hu etoto nominobe.

10

Faga lugefamofihi lipite agoya mehi etalo

1 Nalaluꞌnigita lali tatatigi lolo hite melete hiꞌahana yanaꞌmu kehelilabe luto lenelepilugi kehelilo. Moseu Iyipi metogati eneleꞌmoto nobigo enali yege yege bonaꞌi sopohuba ifi to epalago biꞌahana enali asagaꞌi hege nagamiꞌi lite biꞌahana. Ana nagamiꞌmofihi giꞌa Safa Nagamiꞌi yabe. 2 Ya nehite Mosehi megeꞌi malalabe luto sopohuba to hege nagamiꞌuba asagaꞌi mono nagamiꞌi lolo higo feleꞌahana. 3 To enali ka melugu nebago Sikalafuꞌuba kokulumaguti noseꞌna li huto hu epigo asaga bonaꞌi nete mineꞌahana. 4 To Sikalafuꞌuba efanuguti nagamiꞌi li huto hu epigo asaga bonaꞌi neꞌahana. To ana efahi Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba li huto higo yauba enemegeꞌi moloto buꞌehina. Ana efahi yamofihi Kilisito yabe luto yatai lali nokehelune. 5 Ya huꞌehinaya Huꞌmau ana Isilaeli bonaꞌi lugaꞌa enali kumu foke ka meli epalago kame metoga fili su heꞌahago sekuyaꞌani i tili tele huꞌehina.

6 To Yuta bonaꞌi tatatimagi enalitoga nasana huto huꞌehinamofihi lali legekesa li hokolo huto huto huꞌehinamo niꞌibe. Lali yaꞌma foipa nasanaꞌmu lipoti melenogo ana suhi lolo hu lalutigi. 7 Enalitogati lugaꞌamagi faga lugefa nasanaꞌmu lipi emite agoya hi emite mineꞌahana. Lenali yaꞌma ya suhi mehilo. Yamofihi mono bukugu yaꞌma fayahi ma lite keyeꞌahanamo niꞌibe: Bonaꞌi enali meto minete nete nete ete ho tilete faga lugefa nasanamofihi gelo bite melekehi hiꞌahana. 8 Ya hilete moko lise nasana fato fatoꞌmofihi li huto hite mineꞌahana ya suhi mehilune. Enalitogati lugaꞌamagi ana nasanamofihi foipana li huto hite minago Huꞌmau nonaꞌa epigo ana monekoꞌisi yupahi moneko bonaꞌi lugaꞌa babu lite filiꞌahanaꞌa yaꞌma 23,000 fili su heꞌahana. 9 To mone yupahi hiti enalitogati lugaꞌamagi Sipi Bo kumu komopaꞌa bati hina bo nohibe lite fi taga hi etago, Huꞌmau enoho lifiꞌehina osifaꞌmagi heni epalago fili su heꞌahana. Lali hiti ya huto Sipi Bomofihi fi taga mehu etaluneꞌmu nohune. 10 To mone yupahi hiti enalitogati lugaꞌamagi Huꞌmamofihi bugu nefigo enoholata bo agelouba enohoꞌehina. Lali hiti ya mehilune.

11 Enalitoga nasana huto huꞌehina yanauba lalitoga sipina lipoti nomalana yamofihi bu galune. Meꞌi hiti kokuluma hiti kanaꞌatiti hupamone nohinagu nohune. Kaga yaꞌma legekesa lite yamofihi beto hite fayahi keyeꞌahanamo yaꞌma niꞌibe.

12 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma moneuba aiꞌamu kehelito Huꞌmamofihi kagu amuya moloto nohilina bouba buto sibina hu laligi, yamofihi legeso huto kaba huto minalibe. 13 Lenalitoga lenimiꞌi mololata nasanauba huto huto o henetilina yaꞌma noto noto bonaꞌi asagatoga ana suko huto hulata nohibe. Ya huꞌehinaya Huꞌmau keheligo uleꞌale hulata bo nohinago fi betaga hube nohina nasana moneuba huto huloto lenali amuya be ligito eneleꞌmo felu halinaꞌa lolo nehinogomo Huꞌmau aiꞌa leneleꞌmo bati huto amuya lepito bihu komogetalo lenelepilenogo bite faꞌmene mineba mineba minalanaꞌmu yabe.

14 Ya huꞌehina yaꞌma nalaluꞌnigita lugefa nasana faga faga lugefa nasanalo meminese hitetini eto hite minalo. 15 Lenali komopatini lenegekesa hitiꞌnamo nehabe. Yamofihi kagaꞌa yaꞌma lilugi lenalitini kehelite bu go fe lilo. 16 Konugu yaꞌma bai nagamiꞌi Kilisitou lusa gito moloꞌehinamofihi yaꞌma nonototi Kilisitohi golahaꞌa lusa gito moloꞌehina yaꞌma guna ito lilata nohune. To beleti lusa gito moloꞌehina yaꞌma nonototi Kilisitohi gufaꞌa lusa gito moloꞌehina yaꞌma guna ito lilata nohune. 17 Yupala noseꞌna yaꞌma monekoꞌi noseꞌna lali asagaꞌi nolata nohune. Ana suhi luto lali asaga bonaꞌi i hepito monekoꞌi lolo hulata nohune.

18 Lenali yaꞌma Isilaeli bonaꞌmagi kumu kehelilo. Enali Huꞌmamofitoga kuguhi keyete noseꞌna nelata nehana bonaꞌmagi mamufa gilata hitalo Huꞌmamofitoga monekoꞌna hite i hepilata nehabe. 19 Kaga nolunamofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe. Lugefa nasanamofihi sebaꞌa nelata nehana nasana faꞌmenena niꞌibe. To lugefa nasana ai hiti faꞌmenena niꞌibe. 20 Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌmagi enali sebaꞌa nelata nehana yaꞌma Huꞌmamofi kumu meniꞌibe. Sibi felemagihi sebaꞌa nelata nehabe. Ya huꞌehinaꞌmu naniꞌni yaꞌma lenali hiti sibi fele hiti i hepilana bati mehibe luto keheliꞌohube. 21 Sipi Bomofihi konuguti nelete to sibi keneꞌmagihi konuguti nelete hilana yaꞌma kohi loeguti nolataꞌa meniꞌibe. To Sipi Bomofihi hitaloti nelete sibi felemagihi hitaloti nalanaꞌa meniꞌibe. 22 Lali foipa felemagihi sebaꞌa nonogomo Sipi Bomofihi ita bi laligi lali enohoka mehilune. Lali amuyatiuba aiꞌa yaꞌma be meligiꞌehibe.

23 Lenali yaꞌma nasanalo asagaꞌi lilutamo niꞌibe lite lilata nehanaya silaga nasana lilenogoti ya nasanauba leleꞌmo bati mehilubeꞌmu hibe. Anaꞌina silagaꞌi lilutaꞌa niꞌibe lilata nehanaya yaꞌma nasana silagaꞌi lelito nobuto mono ka leꞌmo hetofa hilutaꞌa meniꞌibe. 24 Yamofi kumu nani ma nolube, bo moneuba ai aiꞌnaꞌago yanaꞌmu kaba huto mekehelise laluꞌafi kumu hiti kehelino. Lenalalutinigihi eneheꞌmete hetofana hu epalalo.

25 Lenali yaꞌma maketigati yaga noseꞌna mina fito nalune lite lilete mina fite nalo. Ya nehite faga faga lugefa nasanamofihi nonuguti niꞌifiye lite kehelinogo komopatini keta hinogo lebesi lalibe lite enoloka mehete faꞌmene nalo. 26 Yamofihi mono bukugu fayahi ma lite keyeꞌahanamo niꞌibe: Metoga nasana silagaꞌi niꞌina yamofihi afoꞌafu Sipi Bo aiꞌa nohinagi lali asaga noseꞌna bati huto naluneꞌmu nohune.

27 To Huꞌmamofihi kaga mekehelilata bo moneuba noseꞌnamu elesa molo lepiꞌehinogo yaꞌma nohaꞌagu tilune litemo tilanagihe. Tinogo noseꞌna lenubulo molo lepilenogo yaꞌma lenegekesa kehelinogo komopatini keta mehinogo faꞌmene nalabe. Faꞌmene nelete felemagihi sebaꞌa niꞌifihe lite loka mehe etalo. 28 Faꞌmene nenenogo bo moneuba yaꞌma yaga yaꞌma lugefa nasanamofihi sebaꞌa niꞌibe luto lu hokolo huto lu nelepinogomo ana bomofi kumu kehelinogo keta nehinogomo heꞌmite mo silo. 29 Lenalitini komopatini sibina hilinaꞌa meniꞌibe. Lenalalutinigihi komopaꞌani sibina hu lalibe luto nolube. To nani komopaꞌni keta menohigo henabe luto ai komopaꞌa keta nohinaguti kehelitoꞌni mo silune lite nelafiye? 30 To nani Huꞌmamofihi fokehi holoto noseꞌna nalunamo niꞌinaya, Huꞌmamofihi fokehi holoto naluna nasanaꞌmu moneuba nehabe luto keheli sibina nohibe lite nelafiye?

31 Nani lenali kalo nonaꞌa ma luto nolube. Lenali noseꞌna naluneꞌmu nehitemo to yafi nagamiꞌi naluneꞌmu to silagaꞌna hiluneꞌmu Huꞌmamofihi giꞌa huto huto hilibe lite ya suhi lolo hilabe. 32 Lenali Yuta bonaꞌi nehana to fegutoga bonaꞌa nehana to Huꞌmamofihi bonaꞌa nagaꞌi enali enubulo keheli sibina hiꞌehilana nasana yamofihi li huto mehilo. 33 Nani ana suhi huto bonaꞌi fato fato enali bu negenogo bati hilibe luto nohutoꞌni naniꞌni nasanaꞌni bati hilibe luto meniꞌibe. Asaga bonaꞌmagi Huꞌmau enubuto biseꞌnaꞌa lilabe luto foyaꞌa lito nominobe.

11

1 Nani Kilisitou ito buꞌehina giyakagu ito megeꞌi mololata nohube. Lenali ana suhi hite nani nigiyakagu ite nemegeꞌi malalo.

Anaꞌmagi kakiliꞌani bilanamofihi kaꞌa

2 Lenali yamofihi lolo huto moloto huꞌohunamo ka keheli su heꞌehite nani lu yege hoꞌohuna kaga kehelilete yamofihi kaꞌa megeꞌi melete neminabe. Yamofi kumu nokehelugo lagaꞌni nebesilata nohibe. 3 To kaga mone linogoꞌni kehelilabe, kehelilo. Bo yaꞌma anaꞌmagihi afoꞌanigita nehabe, to Kilisito yaꞌma bomagita afotinifu nohinagi to Huꞌma yaꞌma Kilisitohi afoꞌafu nohibe. 4 Bo moneuba ai latahaꞌalo kakiliꞌi biꞌohuto Huꞌmamofitoga ka lilinafi to Huꞌmamofihi ka lu huto huto hilinafi ai Kilisitohi leꞌmo laba hilina nasana lolo hilubeꞌmu hibe. 5 To aꞌi moneuba kakiliꞌi mebise Huꞌmamofitoga ka lilinafi to Huꞌmamofihi mono ka lu huto hilinafi yaꞌma bahaꞌamofihi leꞌmo laba hilina nasana lolo hilubeꞌmu hibe. Ya hilinamofihi yaꞌma anaꞌi lugaꞌamagihi okaꞌani laga hi su hete neminana anaꞌmagihi tegi lolo hilubeꞌmu hibe. 6 Ya huꞌehinaꞌmu aꞌi moneuba mono nonugu tito latahaꞌalo anaꞌina ifi toloto ya mehuꞌehinogomo yaꞌma latahaꞌalo okaꞌa laga hi su hete leꞌmo hupamone hi etalo. To aꞌi moneuba okaꞌni heꞌmi netenogo nubuyaꞌni hilibe lilina aꞌuba kakiliꞌi li biloto mineno. 7 To bomagi mono ka lilana kanalo latahaꞌanilo anaꞌina lite ifi telete minalana bati mehilinaꞌmu yabe. Henaꞌmube? Enali yaꞌma Huꞌmamofihi nasana hiti to Huꞌmamofihi sekele mamuꞌa lolo hiꞌahabe. To anaꞌi enali yaꞌma bomagihi sekele mamuꞌa nehabe. 8 Huꞌmau ai bo yaꞌma aꞌmofitogati lito lolo mehuꞌehinagi aꞌi yaꞌma bomofitogati lito lolo huꞌehina yabe. 9 To Huꞌmau bomo yaꞌma lihakamofi kumu yabe luto leꞌmo huto mehuꞌehibe. Aꞌi yaꞌma bomofi kumu yabe luto leꞌmo huto huꞌehina yabe. Yaꞌma anaꞌi enali yaꞌma bomofihi sekele mamuꞌa nehabe. 10 Yamofihi mono kaꞌa lite nehago agelo bonaꞌmagi bu gete neminabe. Anaꞌi enali bomagihi kaba hiseꞌnaꞌanimofihi keyaꞌa mone yaꞌma latahaꞌanilo kakiliꞌi lite ifi telete minalana yamofihi bati hilubeꞌmu hibe. 11 Ya huto niꞌinaya bonaꞌi yaꞌma anaꞌmagihi kaba nehanaya to anaꞌi yaꞌma bomagihi kaba nehana yamofihi Sipi Bomofihi bulo yaꞌma boanaꞌi fato fatoꞌmofihi minalana yamofihi laga mehilinaꞌmu yabe. 12 Yataꞌa anaꞌi yaꞌma bomofitogati lito lolo huꞌehinamo niꞌibe to yatai kana bomagi anaꞌmagitogati huto huto bonaꞌi i futili huto nominone. To bonaꞌi hiti anaꞌi hiti silagaꞌi yamofihi Huꞌmamofitogati huto huꞌehina nasana niꞌibe.

13 Lenalitini kehelite bu go bati hilo. Aꞌi moneuba latahaꞌalo anaꞌina bonaꞌi li gehesa hilanaga ifi metose Huꞌmamofitoga loka halina yamofihi bati hilina niꞌifihe? 14 To bo moneuba okaꞌa yatamalo niꞌinogo minalinauba yamofihi hapa komopatitu kehelinogo bati mehilubeꞌmu hibe. Yamofihi hapaꞌa koyapaꞌi mono ka mekehelise minana kanagu akeheliꞌahanamo niꞌibe. 15 To anaꞌmagihi latahaꞌanilo oka yatamalo anaꞌina ifi teꞌahana sekele mamuꞌa Huꞌmau epiꞌehinaꞌa legi huto niꞌibe. Anaꞌmagihi okaꞌani yatamalo minanaꞌmu lite yaꞌma keheligo fokehi lilata nohibe. 16 Moneuba yaꞌma kaga keheli heꞌmilubeꞌmu nohuto ma luto kehelino. Fato suhi yamofihi lali hiti Huꞌmamofihi nagaꞌa lugaꞌa hiti mone lito menohune.

Yupala noseꞌnalo li nupa hiseꞌna

17 Anaꞌina mone kumu keheli sibina hulata nohuna yamofi kumu lenofokehi meluse lenegekesa lito lu lepilugi kehelilo. Lenali mono kalo li nupa hilete komopatini li mehepise loko hilata nehite mono kauba leneleꞌmo bati mehilibe. 18 To mono kagu li nupa nehago lenali komopatini loko hulata nohibe lite lu nimigo lamaꞌna ka nelafihe luto mone kegiꞌa kehelube. 19 To loko hiꞌahanauba hiya bonaꞌmagi Huꞌmamofihi bulo mono kaꞌmu amuya melelata nehana leꞌmo huto hulata nohibe? 20 To lenali Sipi Bomofihi yupala noseꞌna naluneꞌmu li nupa hite minete noseꞌna nelata nehana yaꞌma Sipi Bomofihi noseꞌna meniꞌibe. 21 Lenali noseꞌna lelitete no bati mehise lenalitini meleꞌisi eto eto hite nelago bonaꞌi lugaꞌa kauꞌnamu filite minelata nehabe. To bonaꞌi lugaꞌamagi bai nagamiko nete nete komopaꞌani enegekesa sibi saba hulata nohibe. 22 Lenali nohatini meniꞌigo ya suhi lolo hilata nehafihe? Lenali noseꞌna nalune litemo nohatiniluga minete nalo. Lenali Huꞌmamofihi bonaꞌa enali kumu keheligo enumuhi meniꞌina bonaꞌi enali keheli sibina enubuya hina suhi lolo hilata nehabe. Ya nehana nasanaꞌmu henabe luto lu lepilube. Lenofokehi lilufihe? Oꞌe lenofokehi melilube.

23 Lenofokehi melilube luto henabe nolube? Koyapaꞌi lu lepiꞌohunagi Sipi Bo Yesuhi yaꞌma miꞌmi huꞌehina sinipogu 24 beleti noseꞌna liloto Huꞌmamofihi foke ka luto gofa hoto noepito luꞌehina: Yaꞌma nani nugufaꞌni lenali kumu luto nolepube. Nani kumu keheli nimite ya hite nete minalo. 25 To noseꞌna nelago bai nagami kohi ana suhi huto lito ma luto luꞌehina: Yaꞌma konugu Huꞌmamofihi mu tifiseꞌnamofihi kaꞌa kosabaꞌnamofihi golahaꞌni malalunamo niꞌibe. Nalanaꞌamu nalanaꞌamu yaꞌma nani kumu keheli nimite ya hite nete minalo. 26 Asaga yupahi lenali yaꞌma beleti noseꞌna hiti bai nagamiꞌi hiti nalanaꞌamu nalanaꞌamu Sipi Bo moloꞌehinagi ai filiꞌehina kaꞌa lu huto huto hite mine lite bite nehinogo ai i behe huto limilinaꞌmu yabe.

27 Yamofihi bonaꞌi lugaꞌamagi enali Sipi Bomofihi beleti noseꞌna hiti bai nagamiꞌi hiti li sibi sibi hite nalana yaꞌma Sipi Bomofihi gufaꞌa hiti golahaꞌa hiti li sibi hinogo foipana huto hilinaꞌmu yabe. 28 Yamofihi beleti noseꞌna hiti bai nagamiꞌi hiti naluneꞌmu nehitemo kohe tete komopatinigu kaga niꞌilina sa sa hilete nalo. 29 To bo moneuba Sipi Bomofihi gufaꞌamofihi hapaꞌa keheli fe meluse faꞌmene nalina yamofihi foipana huto hilubeꞌmu higo Huꞌmau nonaꞌa guna malalibe. 30 Ya huꞌehinaꞌmu lenalitogati lugaꞌamagi yupala noseꞌnamu keheli fe meluse faꞌmene nelenogo kanaꞌamu kanaꞌamu amuyaꞌani meniꞌina to epesiseꞌna huto hulata nohibe. To lugaꞌa fililata nehabe. 31 Lali hapatiꞌmu sa sa huto lu huto huloto minotita ya suhi huto Sipi Bouba yanamofihi nonaꞌa melimititaꞌmu yabe. 32 Ino bano minaluta yamofihi Sipi Bouba lali hapati li huto huto osahi limilubeꞌmu hibe. Lenali mono ka mekehelise bonaꞌi hiti mino sibi hite nehite sibina hi lalabe luto ya suhi hu letolata nohibe.

33 Yaꞌmu nalaluꞌnigita, lenali yupala noseꞌna nalune lite nehitemo li nupa hite minete bonaꞌi lugaꞌamagi kumu enegeba hite nehinogo o neheti su helenogo hapi fite nalo. 34 Moneuba ai noseꞌnamu kauꞌna sipi henogomo nohaꞌaluga minoto kohe toto neno. Li gehesa hite li sibi sibi hiꞌehinogo lenalitoga foipana huto hu laligi. To kaga lugaꞌa naniꞌni nobuto leꞌmo fe lilube.

12

Sikalafuꞌuba mono kamofihi amuyaꞌa limilata nohibe

1 Nalaluꞌnigita, Sikalafuꞌuba amuya fato fatoꞌmofihi limilata nohina hapaꞌa keheli sibi hise kumu lu lepilugi kehelilo. 2 Lenali koyapaꞌi mono ka mekehelise bonaꞌi nehago lenegekesa fi hekini lago negi nete nasana lugaꞌamofihi faga faga lugefagu bite i hepilata hiꞌahanamo yamofihi keheliꞌahanamo niꞌinagihe. 3 Yanamofihi megesaꞌaga linogoꞌni kehelilagi keheliꞌehilo. Bo moneꞌmofihi Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba leꞌmo babahi higo Yesuhi leꞌmo gumiꞌi molo emito melilubeꞌmu hibe. To Sikalafuꞌuba babahi mehinogo Yesu yaꞌma Sipi Boꞌni nohibe luto melilinaꞌmu yabe.

4 To mono kamofihi amuyaꞌa fato fatoꞌmofihi niꞌinaya Sikalafuꞌi monekoꞌuba ana amuyaꞌa limilata nohibe. 5 Mono kamofihi foyaꞌa fato fato suhi huto niꞌinaya foyamofihi afoꞌafu Sipi Bo ai monekoꞌi nohibe. 6 To monoꞌmofihi amuya fato fatoꞌmofihi foyaꞌa lilata nohutaya Huꞌmau monekoꞌuba leheꞌmago lilata nohune. 7 Sikalafuꞌi yauba monolugu bati hite minalabe luto monoꞌmofihi amuyaꞌa silagaꞌi guna moloto limi su holata nohibe. 8 Moneꞌmofihi yaꞌma Sikalafuꞌuba leꞌmo babahi higo mono ka keheliya ito lulata nohibe. Moneuba ana huto Sikalafuꞌubago leꞌmo babahi higo fato fato hapaꞌa lu bati huto lulata nohibe. 9 To bo moneuba ai ana Sikalafuꞌmoubago leꞌmo babahi higo Huꞌma kumu keheli uleꞌale hinalo amuya nasana huto hulata nohibe. Moneuba ana Sikalafuꞌuba leꞌmo babahi higo epesiꞌehilina bonaꞌi eneleꞌmo ye kolata nohibe. 10 To moneuba topa hose nasanamofihi foya lilibe luto amuya nohibe. Moneuba Huꞌmamofihi bagaguti kaꞌa lilibe luto komopaꞌa ekesa li hokolo hu etolata nohibe. Moneuba yaꞌma anaꞌina silagaꞌi Huꞌmamofihi Sikalafuꞌmofitoga niꞌina meniꞌina nasanamofihi hapaꞌa bu go bebe salibe luto komopaꞌa ekesa li hokolo hu etolota nohibe. To moneuba fato ka bonaꞌmagihi enonogoꞌaniguti mono ka sibigopa lilibe luto baga leꞌmo babahi hulata nohibe. Moneuba enali enonogoguti lu hokolo huto lu epilibe luto baga leꞌmo babahi hulata nohibe. 11 Ya nasanamofihi amuya silagaꞌi Sikalafuꞌi monekoꞌuba aiꞌa ekesa kehelito leꞌmo eto eto huto guna moloto limi su holata nohinamo niꞌibe.

Lugufaꞌa moneko nehepinogo kele kele nasana monekoꞌi minalibe

12 Bonaꞌmagita lali Kilisitohi lugufa monekoꞌna tegi huto nohune. To lugufamofihi kele kele nehi etana nasana ligi layahati lokaba labaga lubu legekesa yamofihi babu luto niꞌibe. Enali yaꞌma nekisaꞌa li nupa hago lugufa moneko lolo huto niꞌibe. Kilisitohi gufaꞌa ana suhi huto niꞌibe. 13 Sikalafuꞌi monekoꞌuba lalitoga limiloto mono kagu leleꞌmo nupa higo lugufamofihi suhi huto monekoꞌi lolo huto nohune. Sikalafuꞌi monekoꞌuba laliꞌi asagaꞌi monoꞌi folo letoꞌehina lugufamofihi suhi huto moneko lolo huto minalune luto leleꞌmo nupa huꞌehibe. Ya higo lali Yuta bonaꞌi to Giliki bonaꞌi, kele kele bonaꞌi to faꞌmene nohuta bonaꞌi lali moneko Huꞌmamofihi Sikalafuꞌi lito komopatigu molo su holoto monekoꞌi lolo nohune.

14 Lugufamofihi kele keleꞌna yaꞌma monekoꞌi meniꞌibe. Babu lite nehabe. 15 Yamofihi ligigusauba ma luto melilubeꞌmu hibe: Nani yahaꞌa menohube. Ya huꞌehinaꞌmu gufamofihi nekisaꞌa menohube luto luloto lugufa heꞌmiloto aiꞌasigo meminalubeꞌmu hibe. 16 To legekesauba ma luto melilinaꞌmu yabe: Nani buꞌa menohunago yaꞌma gufamofihi nekisaꞌa menohube luloto lugufa heꞌmiloto aiꞌasigo meminalubeꞌmu hibe. 17 Lugufalo yaꞌma lubugo minatita lugufaꞌauba hena huto ekesa kehelitine? To lugufago yaꞌma legekesago minatita lugufaꞌauba hena huto tu bitine? 18 Yamofihi ya huto meniꞌibe. Huꞌmau yaꞌma aiꞌa ekesa keheli fe luto lugufamofihi kele keleꞌa asagaꞌi yaꞌma foyaga fato fatoꞌmofihi eneleꞌmo tulu huꞌehina. 19 Lugufamofihi nekisaꞌa monekoꞌi minatita lugufa yaꞌma sibina huto faꞌmenena lolo hitine. 20 Yatai yaꞌma kele kele nasana babu luto nehago lugufa monekoꞌi niꞌibe.

21 Ya huꞌehinaꞌmu lubuꞌuba layapofihi ma luto lu meemilubeꞌmu hibe: Kai lali lufusati menohatagi heꞌmiloto bubo. To latahatiuba ligigusamofihi ya luto melu etalinaꞌmu yabe: Kai lali lufusati menohatagi heꞌmito bubo. 22 Ya huto meniꞌibe. Lugufamofihi nekisaꞌa lugaꞌa amuya nasana yaꞌma meminatita lali mino bati huto meminotitaꞌmu yabe. 23 To lugufamofihi nekisaꞌa mone kumu kehelutogo limite nehanaꞌa yamagihi kaba hu epololata nohune. To lugufamofihi buyaꞌa hulata nohina nasana yamofihi guketetu ifi toto sekele mamu hulata nohutaya. 24 Lubuya mehuse nasana yaꞌma hutoꞌi minelata nehabe. Huꞌmau yaꞌma lugufa li huto huꞌehina lugufa nekisaꞌa limite nehanaꞌa enaliꞌi kaba hu bati huꞌehina. 25 Lugufamofihi nekisaꞌa enali fato fato hite meminese legege hite ai kele keleꞌi hu etenogo ai kele keleꞌi hu etenogo hite minalabe luto foya epiꞌehina. 26 Ya huꞌehinaꞌmu lugufa nekisaꞌa moneꞌmofihi kotaꞌi helenogo kekeꞌi lilinamofihi lugaꞌamagi enali hiti kekeꞌi lu baga ilanaꞌmu yabe. To lugufa nekisaꞌa moneꞌauba bati huto minenogomo lugaꞌa silagaꞌmagi enegelo bi su hete enegelo bilanaꞌmu yabe.

27 Ma suhi huto niꞌibe. Lenali asagaꞌi li nupa hite Kilisitohi gufaꞌa legi huto monekoꞌna lolo hite kele keleꞌi hi etete nehabe. 28 Lali Kilisitohi nagaꞌa lolo nohuta bonaꞌmagita ma huto nohune. Huꞌmamofihi nagaꞌa lalitoga ana huto eneleꞌmo eto higo nehabe. Yataꞌa lugaꞌa aposolo leleꞌmo eto hulago lali foya tiꞌehibe. Yaloti limito Huꞌmamofihi kaꞌa lu yege hose bomofihi bagaguti kaga lu huto hulata bo. Analoti limito Huꞌmamofihi ka hapaꞌa enelepise bo amuya suhi fato fatoꞌmofihi liꞌahana bo, eneleꞌmo eto huꞌehina. Analoti limito topa hose nasanamofihi lolo huꞌehina bo to amuyaꞌaloti epesina bonaꞌi eneleꞌmo ye kose bo hiti to eneheꞌmalata bo to foya kaba bo to fato fato enonogoguti faꞌmene kaga lu huto hilata bo, eneleꞌmo eto huꞌehina. 29 Lali asagaꞌi aposolosigo leleꞌmo eto huꞌehina niꞌifihe? To lali asagaꞌi kaꞌa yege hose bagaguti kaya lu huto huto bonago hiti leleꞌmo eto huꞌehina niꞌifihe? To lali asagaꞌi mono ka hapaꞌa enelepise bonago leleꞌmo eto huꞌehina niꞌifihe? To fato fato topa hose nasanamofihi suhi li huto hilata bonago leleꞌmo huꞌehina niꞌifihe? Oꞌe, oꞌe, ya huto meniꞌibe. 30 To epesina bonaꞌi eneleꞌmo ye kelata bonago leleꞌmo eto huꞌehina niꞌifihe? To fato fato enonogoguti faꞌmene lu huto hilata bonago leleꞌmo eto huꞌehina niꞌifihe? To enali enonogoguti lu hokolo hite lu neepina bonago leleꞌmo eto huꞌehina niꞌifihe? Oꞌe, oꞌe, ya huto meniꞌibe. 31 Yaꞌmu lenali mono kamofihi amuyaꞌa tito ninaꞌa lilune lite amuya malalo.

To nani amuya nasanamofihi kapo lamanaꞌa enebe ligilanamofihi kaꞌa lenelepilugi kehelilo.

13

Lemehi epito eneheꞌmolata ka

1 Nani niginaga mefise nohuto bonaꞌmagihi enonogoꞌanigutifi to agelo bonaꞌmagihi enonogogutifi mono ka lutita nani faꞌmene minotine. Yaꞌma faꞌmene pepe notina nasana belo nogo ya suhi huto faꞌmenena lolo hutine. 2 To nani Huꞌmamofihi ka lu huto huto hulata bo lolo huto hutoꞌni Huꞌmamofihi suguna kaꞌa yamofihi keheli su hoꞌohutoꞌni to Huꞌmamofihi kamofihi nekisa mokisaꞌa hiti keheli su hoto nohutoꞌni to nani linogo kosa mone li sibi hu heꞌmilibe luto keheli uleꞌale huꞌohutoꞌni niginaga mefise faꞌmene minotita faꞌmenena lolo hutine. 3 To anaꞌina asaga enumuhi meniꞌina bonaꞌi eneheꞌmalube luto feꞌnohaꞌni heꞌmi su holoto to enali kumu luto nugufa logogu heꞌmilotoꞌni niginaga mefise faꞌmene minotita faꞌmenenamo niꞌinago ya nasanauba neleꞌmo bati mehititaꞌmu yabe.

4 Eniginaga fise nehilana bonaꞌmagi enipakafa mehese agoya hite minaluneꞌmu habe. Enali siko mehise enaliꞌaniꞌmu kehelinogo metinogo enaliꞌani enigiꞌani lelite metilanaꞌmu li saga mehiluneꞌmu habe. 5 Eniginaga fise nehilana bonaꞌmagi enali bebe mesose hapaꞌani melise, yogo feꞌnohi li pili mekose, hipa mehi epelese, bonaꞌmagihi foipana lu gehe meli epelese, 6 foipa nasanauba i futili nehinogo enegelo mebise, lamanaꞌamofihi nasanauba i futili nehinogo enipagu bati huseꞌna keheliluneꞌmu habe. 7 Eniginaga fise nehana bonaꞌmagi enali ketaꞌa hiti nasana faꞌmene koseleꞌani meenehenogo kofilanaꞌmu yabe. Anaꞌinaꞌmu asagaꞌi kehelite amuya melete minalanaꞌmu yabe. Komopaꞌaniguti Huꞌmamofihi agoya hu emite enifita ite minete Huꞌmamofihi kagu amuya melete minomo buto minalanaꞌmu yabe.

8 Eniginaga fise nasana yaꞌma su mehose minoba minoba hilinaꞌmu yabe. Huꞌmamofihi bagaꞌaguti lu huto hulata ka yamofihi su halinaꞌmu yabe. To fato enonogoguti lulata nasana yaꞌma su halubeꞌmu hibe. To kaga fato fatoꞌmofihi hapaꞌa kehelilatana hiti yaꞌma su hoto fenene hilinaꞌmu yabe. 9 Ka hapaꞌa kehelilatana hiti lu huto hulata ka lulata nohuta yamofihi ifo hayaꞌalo niꞌibe. 10 Minoto alihaꞌa yaꞌma minoba minoba nasana hapaꞌalo huto nohinogo ifo hayaꞌalo niꞌina nasana su hoto fenene hilinaꞌmu yabe.

11 Nani yagapanaꞌi inapuhi lolo huto minoto inapu ka luto minoꞌohuna, to inapupagi kehelilata nehana enegekesa kehelito minoꞌohunamo yataꞌisi yaꞌma olopa bo lolo hulotoꞌni, yagapanaꞌi inapupagihi nasana aheꞌmiꞌohube. 12 Ana suhi huto yatai kanaꞌa kehelilata nohuna yaꞌma gapo gapoꞌuba lokaba labaga li gelehe higo bu goto bu go fe luse mehuꞌohuta ya suhi huto niꞌibe. Alihaꞌa ai bulo bu genogo ai bulo bu genogo huto bu galune. Yatai kanaꞌa keheliseꞌna hiti mone kegiꞌa anasi keheliꞌohune. Alihi kanaꞌa keheli su halune. Alihaꞌa yamofihi legeyaꞌa lamanaꞌa lubulo huto hinogo Huꞌmau lali hapati keheli su hoꞌehina ya suhi huto lali bu goto keheli fe luto keheliluneꞌmu hune.

13 To minoba minoba hilana nasana yaꞌma yabe. Huꞌmamofitoga keheli amuya nomolota to huto hilinaꞌa sa sa huto geba nohuta to liginaga fise nohuta yamofihi nasana loebe monebe nehanaya liginaga fise nohuta yamofihi leꞌmo kohe toꞌehibe.

14

Huꞌmamofihi bagaguti kaga beto hu epilata nohutauba tito niꞌibe

1 Ya huꞌehinaꞌmu lenali bonaꞌi leniginaga fi epelete eneheꞌmalune lite nelitemo amuya malalo. To analoꞌi Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa nolepina amuya lugaꞌa lilune lite nelitemo amuya malalo. Ya hite nehite Huꞌmamofihi bagaguti kaꞌa lu huto hilata nasanaꞌmuko kehelinogo tino. 2-3 Lugaꞌamagi fato enonogoguti faꞌmene anaꞌasi lilata nehana yaꞌma bonaꞌi lu meepise Huꞌmamofihi lu emilata nehabe. Enali yaꞌma Sikalafuꞌuba eneleꞌmo bati huꞌehigo Huꞌmamofihi suguna kaꞌa nelago bonaꞌi lugaꞌamagi keheli negi nelata nehanaya, Huꞌmamofihi bagaguti kagaꞌa lu huto nehana enali bonaꞌi monolugu eneleꞌmo olopa hilata nehabe, to eneleꞌmo amuya melelata nehabe, to eneleꞌmo ba yegelata nehabe. 4 Fato enonogoguti anaꞌasi lilata nehana enali komopaꞌani leꞌmo hetofa hilata nehanaya Huꞌmamofihi bagaguti lu huto hilata Huꞌmamofihi kagu nehanamagi eneleꞌmo hofa telata nehabe.

5 Lenali fato enonogoguti lilana hapaꞌa li su halabe luto keheliꞌohunaya, Huꞌmamofihi bagaguti kagaꞌa li huto hilanaꞌmu yabe luto kehelinogo tilinaꞌmu yabe. Huꞌmamofihi bagaguti kagaꞌa beto hilata nehana bonaꞌmagi fato enonogoguti lilata nehabe yaꞌma enebe ligiꞌehibe. To fato enonogoguti nelinogomo to bo moneuba kaꞌani lu gelehe huto lu hokolo hilina bo nohinogomo ana ka nelanauba asaga bonaꞌi Huꞌmamofihi kagalugu eneleꞌmo hofa talabe. 6 Nalaluꞌnigita, nani lenalitoga nobugo Huꞌmau lu huto huto lu nimiꞌehina kaꞌa to mono ka hapaꞌa mone lugaꞌa to komopaꞌnigu keheliꞌohuna kaꞌa to Huꞌmamofihi kaꞌa komopaꞌniguti beto huto lenelepise kaꞌa lu huto hu nolepito fato enonogoguti kaga lu nolepinogo yanauba hena hena huto fi hele hu lepalalibe?

7 Faꞌmene nasana sipilohi yamofihi hetofa lite fu melinogomo ya hena huto nogo sipi malalina kehelilune. 8 To ufehi enonogoꞌa bati huto fu melilana yaꞌma henanaꞌmu kehe noibe lite bite luba hilana nasana leꞌmo bati mehilanaꞌmu yabe. 9 Ana suhi hite lenali fato nogoguti lilana yamofihi bonaꞌi lugaꞌamagi hena hena hite kehelilabe. Faꞌmene fato enonogoguti nelinogo kagatini yamofihi habafahuba li sibi saba hinogo faꞌmenena lolo hilubeꞌmu hibe. 10-11 Negekesa keheluna noto noto fato fato enonogo niꞌibe, to keheliluta kamogo niꞌinaya, faꞌmene nani enonogo mone keheli sibina hiluna yaꞌma enonogomofihi afoꞌafu nani kumu kehelito fato hepato bo lolo hilunaꞌa hube, to nani ana suhi huto ai kumu kehelito fato hepato bo lolo hilinaꞌa nohibe. 12 To lenali hapatini ana suko huto niꞌibe. Sikalafuꞌmofihi amuya lenalitoga huto hilibe lite amuya melelata nehanamofihi bati huto niꞌinaya, Yesuhi nagaꞌa Huꞌmamofihi eneleꞌmo hofa talabe litemo amuya malalo.

13 Ya huꞌehinaꞌmu fato enonogoguti kaga faꞌmene anaꞌasi lilana bonaꞌmagi hapaꞌa bati hilete lu hokolo hite lu epilanamofihi amuya lilune litemo Huꞌmamofitoga kehe ilabe. 14 Nani fato enonogoguti Huꞌmamofitoga lilunamofihi nipaꞌniguti tinogo lilubeꞌmu hube. Negekesaꞌniuba nasana lamanaꞌa li huto mehilinaꞌmu yabe. 15 Ya huꞌehina yaꞌma hena hena hilube? Ya suhi hinogo bati hilubeꞌmu hibe. Sikalafuꞌuba komopaꞌnigu babahi higo nani Huꞌmamofitoga loka nohago negekesauba keheli fe nolinogo nabagatu lu huto hilube. Sikalafuꞌuba komopaꞌnigu mono nama hiti noligo ana huto negekesauba keheli fe nolinogo nabagaloti lilube. 16 Ya mehiluta yaꞌma kai komopakatuko Huꞌmamofihi fokehi halube luto lilata yamofihi kaitogati ya suhi keheli bati mehilata bonaꞌi lugaꞌamagi kai kaka mekehelilanaꞌa niꞌinaya enali hena hena hite lamaꞌnaka yabe lite lilabe. 17 Kai Huꞌmamofihi fokehi lamanaꞌa lilataꞌa hetofana hiti kalalukafu yaꞌma keheli bati mehinogo hena huto komopaꞌa leꞌmo hetofa hu etalibe?

18-19 Fato enonogoguti kaga lulatana yamofihi nani yaꞌma babu luto lulata lenebe ligito lulata nohube. Ya huꞌohunaꞌmu Huꞌmamofihi fokehi lilata nohunaya, nani yaꞌma kehelinogo lamanaꞌa lolo hitine. Li gehesagu fato enonogoguti kaga yatamalo lilube lutomo faꞌmene lutita niꞌinaya nani yaꞌma kehelugo nolimibe. To komopaꞌni negekesatu keheli fe luto bonaꞌi eneleꞌmo bati bati hilube luto yaꞌma mono ka loesimo lu epilatanaꞌmu yamofihi kehelugo notibe.

20 Nalaluꞌnigita, fato enonogoguti kaga lulatanaꞌmu yagapana inapupagi suhi hite minete foipa hapaꞌa mekehelilo. Ya hite, minalanaya yagapana inapupagihi keheliseꞌna hiti meminalo. Enali kaga keheli fe menelibe. To lenali kaga kehelite leꞌmo fe lilune lite yaꞌma olopa bonaꞌmagihi kehelise suhi lilo. 21 Mono bukugu kaga mone ma lite fayahi keyeꞌahana:

Sipi Bouba ma luto nolibe:

Nani mone fato hepatoga bonaꞌi

eneleꞌmenogo

enali ete ma bonaꞌmagihi

yaꞌma fato enonogoguti

nani nabagaguti kaga lu epilanamoya

faꞌmene kaꞌni mekehelilanaꞌmu yabe.

22 Anamofihi lugaꞌa ka lilugi kehelilo. Fato enonogoguti kaga sibigopa lulatana yanauba Huꞌmamofihi ka keheliꞌahana bonaꞌmagi kumu luto babeyafaꞌa huto menohibe. Huꞌmamofihi ka mekeheliꞌahana bonaꞌmagi topa halabe luto babeyafaꞌa niꞌibe. To Huꞌmamofihi bagaguti kaꞌa bati huto lu huto hu epilataꞌa yanauba Huꞌmamofihi ka mekeheliꞌahana bona kumu yabe lutomo meniꞌibe. Huꞌmamofihi ka keheliꞌahana bonaꞌmagihi yaꞌma lufusaꞌani uleꞌale hulata niꞌibe.

23 Ya huꞌehinaꞌmu lenali asagaꞌi Yesuhi nagaꞌa li nupa hite fato enonogoguti kaga lite nelinogo, yamofihi kanaꞌa mono ka mekeheliꞌahana bonaꞌifi to fegutoga bonaꞌifi tite kehelite negi nagi nenabe lite keheliluneꞌmu habe. 24 To Huꞌmamofihi bagaguti kaꞌa bati huto lu huto huto nehinogo, Huꞌmamofihi mekeheliꞌehina bofi, fegutoga nehana bo moneuba lenalitoga tito ka kehelilubeꞌmu hibe. Ya hilinauba yaꞌma asagato foipanaꞌamofihi hapaꞌa lu huto hi etete ka foyagu leꞌmo malalanaꞌmu yabe. 25 Ya hilenogo komopaꞌagu nasana fala kito niꞌinamofihi huto hilenogo ai mino fe luto melugu golaga fito minoto Huꞌmamofihi lahupa fi emito Huꞌmau lamaꞌnaka lenalitoga nohibe luto lilubeꞌmu hibe.

Mono kamofihi nasana neheti su hoto nehetino

26 Nalaluꞌnigita, ya huꞌehinaꞌmu hena hilune? Lenali mono kamuꞌi li gehesa hilune lite nehitemo yaꞌma Huꞌmamofihi kagagu leneleꞌmo moneko monekoꞌi hite hofa talanamofihi hapaꞌa yaꞌma hilata nehabe. Moneuba mono nama lelito olata nohibe. To moneuba kaga giyaka lito lu epise kaga lelito olata nohibe. Moneuba Huꞌmamofihi bagaguti kagaꞌa fato fatoꞌmofihi lelito olata nohibe. Moneuba fato enonogoguti lulatamofihi lelito olata nohibe. Moneuba fato enonogoguti luꞌehina kagamofihi hapaꞌa lu hokolo hilinamofihi lelito olata nohibe. Ana suhi asaga lilana Yesuhi nagaꞌa eneheꞌmoto amuya molo epalalibe lite ya suhi hilo. 27 Fato enonogoguti kaga lilana yamofihi asaga bonaꞌmagita melilo. Loefi loeyagi moneyagifi enalisigo ya suhi lite moneko moneko nelinogo moneuba hapaꞌa lu gelehe huto lu epino. 28 Mono kagu li gehesa hite nehite hapaꞌa lu gelehe huto lu epilina bo mone menehinogomo to moneuba fato enonogoguti lilubeꞌmu nohutoꞌamo ai kaga luse mineno. Aiꞌasigo monetoga nohuto aiꞌa ka hiti to Huꞌmamofitoga lino. 29 To Huꞌmamofihi bagaguti kaga yaꞌma bonaꞌi loemofi, loebe monebefi enali lu huto hite liluneꞌmu nehinogomo, lugaꞌamagi enali nekehelite kagaꞌani loko hite kehelilanaꞌa legeso hite minalabe. 30 To li gehesa hiꞌahanalo mone bouba legeso huto nohigo Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba komopaꞌagu yuhufa kaga emigo lilubeꞌmu nohutomo kohe toto lilina bouba yaꞌma faꞌmene nohinogo lino. 31 Ya hite, Huꞌmamofihi bagaguti kaga lilune lite nehitemo, faꞌmene lu su halabe. Ya nehite moneko moneko lilenogo, lugaꞌa enali mono ka kehelinogo komopaꞌani babahi hilibe. 32 Huꞌmamofihi bagaguti kaga lu huto hilana bomagi lu huto hilanaꞌmu kaba hite minalabe lite liꞌahanamo niꞌibe. 33 Huꞌmau yaꞌma leꞌmo sibi sibi hilina nasanamofihi afoꞌafu menohibe. Aiꞌa leleꞌmo fu luto minalinaꞌmuko ekesa kehelilata nohina afoꞌafu nohinagihe.

Kilisitohi nagaꞌa asagaꞌi mono kalo li nupa hite nehago yaꞌma 34 anaꞌmagi enali kaga melise faꞌmene mineno. Anaꞌmagi ana li gehesagu kaga lilana meniꞌibe. Anaꞌi ana suhi hite kaba bo meminalabe luto Moseu keya ka luꞌehina kagu yaꞌma limite minalabe lutomo niꞌibe. 35 Enali mono nasana mone kumu loka halune lite nelitemo nohaꞌaniluga minete bahaꞌanimagihi enoloka henogo lu keheli fa keheli hilabe. Aꞌi moneuba mono kalo li nupa hiꞌehilanagu kaga lilinamofihi lubuya huse nasana niꞌibe.

36 Huꞌmamofihi kagaꞌa lenalitogati hapi huto hulago ya suhi lilata nehafihe? To lenalitinisigo keheliꞌahana niꞌifihe? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. 37 Lenalitogati moneuba aiꞌamu kehelinogo, mono ka lu huto hulata bo lamanaꞌa lolo hilina to komopaꞌagu Sikalafuꞌa hiti bo lolo hilina yaꞌma, ka fayahi koyoto nolepuna asagaꞌi yamofihi Sipi Botiuba lu moloꞌehinamo niꞌibe luto kehelino. 38 Bonaꞌi moneuba yaꞌma kaga keheli heꞌmilina yamofihi ai kagaꞌa mekehelilo.

39 Ya huꞌehinaꞌmu nalaluꞌnigita ma lite kehelilo. Huꞌmamofihi bagaguti kaga li huto hilune litemo amuya malalo. Fato enonogoguti faꞌmene anaꞌasilo lulatanamofihi oꞌe lite meli epalalo. 40 Mono kumu li nupa hite minete anaꞌina silagaꞌi hite melete hilana yamofihi lamana huto legeso huto bu baga ino.

15

Yesu filiꞌehinaguti ho tiꞌehinamofihi kaꞌa

1 Nalaluꞌnigita ka lamanaꞌa alu lepugo keheliꞌahabe. Ana kagamo akuꞌi lu lepilube. Giyaka giyaka fito lu lepugo lite lufusatini alolo huꞌehinamo niꞌibe. 2 Lenali ana ka lamanaꞌa lu lenelepiꞌohunamofihi li pili kete liꞌehinogomo yaꞌma leꞌmo ye ko sibina mehuꞌehinogomo yaꞌma, lenubuto bilubeꞌmu hibe.

3 Mono ka tito niꞌina kaꞌa lu nimiꞌehinaꞌasigo lenaliꞌi lu lepito ma luto lu lepiꞌohube: Kilisitou lali foipanatiꞌmu filiꞌehina yaꞌma mono bukugu ai ana hilibe lite koyapaꞌi emasana keyeꞌahanamo niꞌibe. 4 Filigo keli heteꞌahana mono bukugu li meleꞌahana kanaꞌa loebe monebe keligu minoto mopo huto ho tiꞌehina. 5 Ho tiloto kohe toto buto Pitahi huto hu be liꞌehina, analoti buto Pita hiti panaꞌalobo lugaꞌa 12 asagatoga huto hu enebe liꞌehina. 6 Analoti bonaꞌa nagaꞌi 500 enali li nupa hite nehago analo huto hu enebe ligo be ge su heꞌahana. Enalitogati asaga enubu hiti nehanaya moneꞌa filiꞌahana yaꞌma kanagu nokoyobe. 7 Analoti gonaꞌa Yemesihi huto hu be liꞌehina analoti aposolo asagaꞌi huto enebe liꞌehina.

8 Alihi yaꞌma nani mone fato kanagu neketoꞌehina pana tegi huto nohugo huto hu nebe liꞌehina. 9 Nani aposologuti limito nohube. Nani Kilisitohi nagaꞌa kalanaꞌi molo epoloto enohoto huꞌohuna bo aposolo yabe luto nigiꞌni mololago nelesaꞌni ligo nohube. 10 Nani aposolo lolo huto nani hapaꞌni fato fato huto niꞌina yamofihi Huꞌma komopaꞌa hokolo hina bouba lu netago lolo huꞌohube. To ai komopaꞌa bati hina bouba aposolo liliꞌnalo neleꞌmo malago faꞌmene lolo mehube. Nani foya liꞌohuna yamofihi aposolo lugaꞌa enebe ligito liꞌohuna yabe. To nani henaꞌniloti lutine? Huꞌma komopaꞌa bati hinauba nanitoga minago liꞌohube. 11 To nani foya lito lu huto huto lepiꞌohuna ka niꞌifi to aposolo lugaꞌamagi foya lite lu huto huto lepiꞌahana ka niꞌifi, moneko ka niꞌibe. To lenali keheli uleꞌale hiꞌahana ka monekoꞌna niꞌibe. Fato fato ka meniꞌibe.

Yesu filiꞌehinguti ho tiꞌehinaꞌmu lali hiti ana huto ho tiluneꞌmu hune

12 Kilisitou yaꞌma filiꞌehinaguti ho tiꞌehina ka ma luto lu noleputogomo lenalitogati lugaꞌamagi henabe luto filiꞌehilana bonaꞌi akuꞌi ho tilana meniꞌibe lite lilata nehabe? 13 Yaꞌma filiꞌehilana bonaꞌi akuꞌi ho tilana meniꞌibe lite nelana kaga yamofihi lamanaꞌa meniꞌibe. Ya huto lamanaꞌa niꞌitita Kilisitou filiꞌehinaguti ho metitine. 14 To Kilisitou yaꞌma ho metitita mono ka noluta yaꞌma faꞌmeneꞌmu lutogo lenali faꞌmeneꞌmu lenifita ite minatine. 15 To mone hiti niꞌititaꞌmu yabe. Lali Huꞌmamofi kumu luꞌohuta yaꞌma aiꞌa Kilisitou filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehinamo niꞌibe luto lulata nohutaya filiseꞌnaguti leꞌmo ho metise nasana niꞌitita Kilisitohi Huꞌmau leꞌmo ho metitine. To yamofihi kagaꞌa luꞌohuta yaꞌma Huꞌmamofi kumu luꞌohuta ka faga faga lutitaꞌmu yabe. 16 Filiꞌahana bonaꞌi ho metilabe luto ka yaꞌma lamanaꞌa meniꞌitita, Kilisitohi leꞌmo ho metititaꞌmu yabe. 17 To Huꞌmau yaꞌma Kilisito filiꞌehinaguti leꞌmo ho metiꞌehina kaꞌa lamanaꞌa niꞌitita lenali lenifita neitita kagauba faꞌmenena lolo hititaꞌmu yabe. Henaꞌmube? Lenali foipanatini yaꞌmanauba minatitaꞌmu yabe. 18 To Kilisito kumu keheli uleꞌale hilata nehana filiꞌahana bonaꞌi haya kalatitaꞌmu yabe. 19 To lali Kilisitou yatai ma melugu nohuta kanaꞌasigoko leleꞌmo bati hilina niꞌitita bonaꞌi lugaꞌa asagaꞌmagi lali kumu kehelite kekeꞌi nelinogo ate ate luto minotitaꞌmu yabe.

20 To ya huto meniꞌibe. Kilisitou yaꞌma lamaꞌnaka filiꞌehinaguti aho tiꞌehina yabe. To ho notito filiꞌahana bonaꞌi ana hite tilabe luto kohe toto tiꞌehina. 21 Yaꞌma hapaꞌamofihi ma niꞌibe. Bo mone Atau ai fililata nasana leꞌmo kohe to letoto filiꞌehina ana suhi huto fato bo moneuba Kilisitou filiꞌehilutaguti ho tiluta nasana leꞌmo kohe to letoto ho tiꞌehina. 22 Lali asagaꞌi Atahi nagaꞌa nohuta yagi asagaꞌi fili su halutaꞌa huto nohune. To ana suhi huto lali Kilisitohi nagaꞌa nohuta bonaꞌi asagaꞌi keliguti ho ti su halutamo niꞌibe. 23 Fi lehe tete ho tilabe luto lu letoꞌehinalo ho tiluneꞌmu hune. Kilisitohi leꞌmo kohe to letoto ho tiꞌehinamo niꞌibe. Alina kanaꞌalo yaꞌma ai nagaꞌa lali ho tilutaꞌmu yabe. 24 Analoti alihaꞌa minoto asagaꞌna su halina kanaꞌa huto hilibe. Ana kanagu Yesu aiꞌa enigihiti bo to sipi kaba bonaꞌi hiti to Satahi amuya boꞌa enali amuya lelito limi su holoto yaꞌma meꞌi kai kapoka yabe luto afotifu Huꞌmamofihi yanugu melelenogo kaba nohinogo kanaꞌa su halinaꞌmu yabe. 25 Yatai yaꞌma Kilisitou foyaꞌa lito kaba huto mino lito nobinogo Huꞌmau fatehaꞌamagihi gi fehupaꞌaga eneleꞌmo malago foyaꞌa li su halubeꞌmu. 26 Ya huloto yalo fatehati bo sipiꞌa ho fililubeꞌmu hibe, giꞌa yaꞌma filise nasana yabe. 27 Yamofihi mono bukugu ma lite fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe: Huꞌmau bonaꞌi hiti to anaꞌina asagaꞌi yaꞌma aiꞌa gigusaꞌaluga leleꞌmo molo su halinaꞌmu yabe. Ana ka yaꞌma kehelilete Huꞌmamofi kumu hiti luꞌehina kaga niꞌifihe lite mekehelilo. Huꞌmau aiꞌa Kilisitohi gigusaꞌaluga leleꞌmo nupa hulata nohibe. Ai yaꞌma Kilisitohi gigusaluga meminalinaꞌmu yabe. 28 Huꞌmau aiꞌa bonaꞌi hiti to anaꞌina silagaꞌi yaꞌma panaꞌamofihi gigusaluga leleꞌmo nupa hinogo panaꞌauba ai afoꞌafihi gigusaluga minoto agoya hu etalibe. Ya hulenogo afoꞌafu minomo tito lebe ligi su halinaꞌmu yabe.

29 Lenalitogati lugaꞌamagi filiꞌahana bona kumu yabe lite mono nagamiꞌi felelata nehabe. Filiꞌohutaguti ho tilutaꞌa meniꞌitita yaꞌma henabe lite nefalabe? Lenali filiꞌahana bonaꞌi lugaꞌamu lenegekesa kehelite nagamiꞌi folo epoloꞌahana, keliguti ho tilataꞌa meniꞌitita henabe lite ya hi epelelata habe? 30 To filiꞌohunaguti ho tise nasanaꞌmu keheli amuya memoloꞌohutita nani henabe luto yaꞌma noho fililuta nasanamofihi gupisalo ketaꞌa hiti asaga yupahi nominobe? 31 Nalaluꞌnigita, Sipi Boti Yesu Kilisitou aiꞌa nani liliꞌnagu leneleꞌmo moloꞌehina yamofihi keheliꞌohutoꞌni Huꞌmamofihi bulo ma luto nolube kanaꞌamu kanaꞌamu fililuta nasanauba lifito ago nominobe. 32 Nani yaꞌma Efeso hepatoga lopi yagakafa legi hite nehana bonaꞌi hiti luba fito minoꞌohuta yabe. To bonaꞌmagihi kaꞌaniya nani ya huto fililuta nasanalugu minoꞌohunamomuꞌi yaꞌma henana lamanaꞌa huto hu nimilibe? Filiꞌohutaguti ho tilata meniꞌilina yamofihi nani ya huto minoꞌohunanauba faꞌmenena lolo hilibe. To filiꞌohutaguti ho tilata meniꞌilinaꞌa yamofihi lenalitogati bonaꞌi lugaꞌamagi ma lite ligo bati hitine: Yago fililuta niꞌigi yatai noseꞌna yaga hoto nagamiꞌi hiti laba lona noto minalune.

33 To ya huto meniꞌibe. Bonaꞌi moneꞌamagi yaꞌma kaga lilata enali leneleꞌmogopa hi lalagi yaꞌma enali kaꞌanilo nolube. Sibi humofaꞌna nehana bonaꞌmagitoga bite i keꞌmalana bonaꞌmagi enali komopaꞌanigu ana hite sibina hilanaꞌmu yabe. 34 Lenali yaꞌma komopatini hokolo hinogo eto hite nehite foipa nasana lenemegesa hi emilo. Lenalitogati bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌma kumu menekehelibe. Yamofihi faꞌmene kehelinogo lenubuya hilibe luto nolube.

Filiseꞌnaguti lugufati kosabaꞌi lolo hinogo ho tise nasana

35 To lugaꞌamagi ma lite lilabe: Fililago pata siꞌehina bonaꞌi enali hena hena hite ho tilanabe? To enugufa enokaba henana tegi hinogo huto hilabe? 36 Yaꞌma kaga sibigopa negi ka nelabe. Lenali noseꞌna notina hapaꞌa nekehelifiye? Lenali noseꞌna bigahaꞌa lite he kefelata nehanamofihi faꞌmene anaꞌasi tilina meniꞌibe. Filito sekuya biloto yalo boloto tilata nohibe. 37 Bihaꞌa nasana yaꞌma fato suhi huto niꞌibe. To noseꞌna yaꞌma fato huto niꞌibe. Moneko okaba hiti meniꞌibe. To legeyaꞌa kileꞌi niꞌina to fato noseꞌna niꞌina bihaꞌago he kololata nohune. To he kololotogo notinaꞌa hayaꞌa hiti yaꞌma alihaꞌa huto hulata nohibe. 38 To Huꞌmau ai keheli fe luloto lu etoꞌehinaꞌa huto gufaꞌa emiꞌehinalo ana suhi huto boloto tilata nohibe. To legeyaꞌa ana huto nohaꞌa ana suhi huto fato fatoꞌmofihi huto hulata nohibe.

39 Lugufamofihi hapaꞌa ana huto monekoꞌi meniꞌibe. Bonaꞌmagita lali lugufati ana huto fatoꞌi to yagakafamagihi enugufa fatoꞌi, to namamagihi fatoꞌi, to fayaꞌmagihi ana huto fatoꞌi niꞌibe.

40 Kokulumagu nasana silagaꞌi niꞌina to metoga ana huto anaꞌina silagaꞌi niꞌinaya, kokulumagu nasana silagaꞌi niꞌinamofihi sekele mamuꞌa fatoꞌi to metoga niꞌina ana huto sekele mamuꞌa fatoꞌi niꞌibe. 41 Yegemofihi silikehaꞌa fatoꞌi, ikahi ai silikehaꞌa fatoꞌi, sonofiꞌi enali ana huto silikehaꞌani fato fato niꞌibe.

42 Filiseꞌnaguti ho tilatanamofihi hapaꞌa hiti ana suko huto niꞌibe. Lugufa keli halatana yamofihi faꞌmene pata siseꞌna niꞌibe. To lugufa gololo tilinaꞌa yamofihi pata mesise minoba minoba huto su mehalinaꞌmu yabe. 43 Keli hoseꞌna yaꞌma futuꞌa niꞌibe. Gololo tise nasana yaꞌma silikehaꞌa hiti niꞌibe. Keli hoseꞌna yaꞌma lapa mebinana niꞌibe. Gololo tiseꞌna yaꞌma amuyaꞌa hiti niꞌibe. 44 Keli nohota nasana yaꞌma meꞌmofihi lugufamo niꞌibe. Gololo tiseꞌna yaꞌma kokulumamofihi lugufati niꞌibe. Me lugufa niꞌina ana huto kokulumagu lugufamo huto hilibe. 45 Ya huꞌehinaꞌmu mono bukugu ma lite fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe: Yege bo Atau yaꞌma mehaꞌa hiti lolo huto minolata huꞌehinamo yanamofihi afoꞌafu lolo huto minoꞌehina. To alihaꞌa Ata tegi bo giꞌa Yesu aiꞌa amuya moloto minoba minoba hilutanamofihi afoꞌafu lolo huto minoꞌehina. 46 Ya huto niꞌinaya kokulumaguti lugufa kohe toto huto hilina meniꞌibe. Metoga lugufamo yaꞌma kohe tolago kokulumaguti lugufa yaꞌma alihi huto nohina yabe. 47 Kohe toto melugu bo Atau ai yaꞌma metoti lolo huꞌehina, ya huꞌehinaꞌmu luto melugu bo minoꞌehina. Alihi Ata tegi bo Yesu ai yaꞌma kokulumaguti bo limito minoꞌehina. 48 Melugu bo minoꞌehina babeyafa huto metogati yagapanaꞌa nohune. To kokulumaguti bo minoꞌehina babeyafa huto kokulumaguti nasana lali minaluneꞌmu hune. 49 To metogati ai mehaꞌa liꞌohuta ana huto kokulumagu bomofihi ai mehaꞌa liluneꞌmu hune.

50 Bogiyo, kaga moneꞌya lilugi kehelilo. Me lugufatu Huꞌmamofihi kapogu mebilutaꞌmu yabe. To fulupa ito faꞌmenena lolo hilina lugufauba nasana amuyaꞌa hiti minoba minoba huse nasana mone melilinamo niꞌibe.

51 Kehelilo. Nani suguna ka mone lu lepilugi. Lali moneꞌa fili su mehaluta niꞌinaya asagaꞌi nominanaꞌa hiti filiꞌahanaꞌa hiti lali faꞌmene li gelehe huto kosaba lugufamofihi asagaꞌi lito i kololo bi su halutamo niꞌibe. 52 Alihaꞌa su halina kana ufepo neinogo filiꞌahanamagi ho tilete fulupa ite tugumaꞌi mebilanaꞌa minalanaꞌmu yabe. To lubu nohaꞌa fili koto nohilutaꞌa hiti meleꞌisi i gelehe huloto fato lugufa lito i kololo bilutamo niꞌibe. 53 Lugufa yaꞌma fulupa ito tugumaꞌi bilata nohina nasanauba amuya moloto minolata nohina nasana yaꞌma gukete suhi huto lito i gololo tilubeꞌmu hibe. To filiseꞌnamofihi lolo hu lalutigi minoba minoba nasana lito i gololo bilibe. 54 To fulupa ilata lugufauba minoba minoba huto minoseꞌna lito i kololo bilina yupahi kaga ma luto mono bukugu koyoꞌehinamo huto hilubeꞌmu hibe: Minoba minoba nasanauba fililata nasanamofihi be ligiꞌehinamo niꞌibe. 55 To ka mone hiti niꞌina:

Fililata nasana

kai loho fililata nohata

amuyaka hiya niꞌibe?

Fililata nasana kai ufehakatu

leleꞌmo lagabuꞌi gise nasana

hiya niꞌibe?

56-57 Foipa nasanauba yaꞌma fililata nasanamofihi ufehe nekaꞌa lolo huꞌehibe. To keya ka liꞌahana kagaꞌmu yabe luto foipa nasanauba lelepito amuya hiti lolo huꞌehinaya Huꞌmau ai Sipi Boti Yesu Kilisitohi lu emilago foipa nasana be ligilata nohina amuya limilata nohinagi, yaꞌmu fokehi nolune.

58 Ya huꞌehinaꞌmu nalaluꞌnigita, lenali amuya melete ho ti kibi kibi hite uleꞌale hite minalo. Ya nehite Sipi Bomofihi foyagu kanaꞌamu kanaꞌamu amuya melete lelite bilabe. Sipi Bomofi kumu yabe lite foyaꞌa lelite binogo buto faꞌmenena lolo mehilibe lite nekehelite lilo.

16

Yesu nagaꞌamagihi efahi li nupa hilabe luto lu epiꞌehina

1 To yatai lenali Huꞌmamofihi bonaꞌmagi Yelusale hepato nehana kumu yabe lite moni efahi li nupa hilabe luto lu lepilugi kehelilo. Galesia hepatoga mono bonaꞌmagihi lu epiꞌohuna suhi hite hilo. 2 Lenali efahi nelina suhi hite ana legegeto kehelite fuli yupa yupapo salele napagu yaꞌma lugaꞌa fuku lite leꞌmo eto eto hite melete minalo. Faꞌmene nehinogo buto nehe netinogoꞌni efahi li nupa hiluneꞌmu ligitagahi hi lalagi yatai li nupa hilo. 3 Lenalitoga binogoꞌni bonaꞌi moneꞌa eneleꞌmo eto hilana bomagihi fayaha nasana epiloto enoho lifinogoꞌni, li nupa hiꞌehilana efahi yaꞌma Yelusale hepatoga lelite bilabe. 4 To lenali kehelinogo bati hinogomo nani hiti moneka bilune.

Polu enalitoga bilubeꞌmu nohuto kaꞌa lu malago buꞌehina

5 Nani Masetonia hepatogati bilubeꞌmu nohunaya anaga butoꞌni kanaꞌa nesiꞌa minoto lenalitoga bilubeꞌmu hube. 6 Lenalitoga buto kanaꞌa nesiꞌa minomo netinogo koꞌmofihi kanaꞌa su halina niꞌifihe? To kapoga neleꞌmo bati hilana yaꞌma yagafi yagafi bilunaꞌmu yabe. 7 Nani yaꞌma yatai kana yamofihi faꞌmene kapoga nobuto lenaliꞌi bu lenogomo biluna yamofihi bati mehilubeꞌmu hibe. Ya huꞌehinaꞌmu Sipi Botiuba kehelinogo lenalitoga buto kana nesiꞌa minototi bilube luto nolube.

8 Nani yaꞌma Efeso hepatoga nohugo Yuta bonaꞌmagihi sipi noseꞌna nalana yupahi, giꞌa Petikosu nelana, ana fuli su halinaꞌmu yabe. 9 Yaꞌmaga Sipi Bomofihi kaꞌamofihi kapoꞌa bili etoto foyaꞌni huto higo nolugo legeyaꞌa holata nohibe. To ka lamanaꞌamofi kumu fatehe boꞌa babu lite nehabe.

10 Timotiu lenalitoga buto henetilenogo be tiginogo gufaꞌa gabu meginogo bati huto minalibe. To nani Sipi Bomofihi foya lilata nohuna ana suhi huto lilata nohibe. 11 Ai neheya kola nohinaꞌmu lenali ai kumu kehelinogo melimino. Nani hiti nigibo nagabo lugaꞌa hiti geba huto nohutagihe. Lenali legeso hite kaba hi etete ho lifinogo fulu fulu huto kapoga oba oba huto nanitoga o henetilibe luto geba nohube.

12 To lalalutifihi Apolosihi kaꞌa lilugi, lalalutigihi Kilisitohi bo lugaꞌa enali hiti lenalitoga bilibe ekesa lito ho lifiꞌohunamo ai yatai bilinaꞌa babahi mehibe. Yataꞌisigo niꞌigopa kanaꞌa monelugu bilina kapoꞌa hokolo hilenogo lenalitoga bilubeꞌmu hibe.

Polu kekeꞌi lu epoloto fayahi koyo su hoꞌehina

13 Lenali kaba hite minelete Huꞌmamofihi ka kehelilatanamofi kumu uleꞌale hite minalo. Ya nehite koli mehise gimi bomofihi hapaꞌa lite amuya melete minalo. 14 To liliꞌna nasana silagaꞌi liluneꞌmu nehitemo komopatini ai emigo ai emigo hite lolo hilabe.

15 To nalaluꞌnigitabe, mone lu lepilugi kehelilo. Lenali Setefanasi to lalamehaꞌa enali kumu yaꞌma lite keheliꞌahabe: Enali Akaiya hepatogati kohe tete Huꞌmamofihi ka kehelilete komopaꞌani li gelehe hite Kilisitotoga keheli emiꞌahana. To Huꞌmamofihi bonaꞌa enalitoga kele kele foya minalune lite lilete lilata nehabe. 16 Yaꞌma lenali ya suhi nehana bonaꞌi hiti to enali hiti Huꞌmamofihi foya lite nehana bonaꞌi lugaꞌa hiti enemegeꞌi malalo.

17 Koliti bonaꞌmagi lenali kumu kekeꞌi lu epoloto nohunaga Setefanasi hiti Fotunatasi to Akaikasi enali nanitoga elago komopaꞌnigu nokehelugo bati nohibe luto negelo nobube. 18 Ya hulotoꞌni nani hiti lenali hiti asagaꞌi enaliꞌi bu go lu mala huto nohutogo lipagu legelo biꞌohuta. Lenali bonaꞌi ya hanaꞌa enali kumu kehelinogo bati hino.

19 Esia metoga Huꞌmamofihi bonaꞌamagi enali lenali kumu kekeꞌi neli lepalago nolube. To Akuila to lihaꞌa Pilisila etali nonugu mono kumu li nupa hilata nehana bonaꞌmagi enali Sipi Bomofi kumu yabe lite lenali kumu kekeꞌi neli lepalago nolube. 20 Lalalutigita lenali kumu nehafihe lite asaga bonaꞌmagi liꞌahana. Lenalitini moneko monekoꞌi soso hi epelete minalo.

21 Nani Poluita fayahi koyolata osahi neheꞌmose bonaꞌnimofihi yanuguti lito naniꞌni keketini nolu lepoloto fayahi yaꞌma nayahaꞌnitu koyo su nohobe.

22 Moneuba Sipi Bomofihi mehi meemilina yaꞌma Huꞌmau gumiꞌi molo etelenogo yabalugu limilibe.

Nani Giliki kaguti: Malana ta, noluto lali kaluguti Sipi Botio kai obo, luto nolube. 23 Sipi Boti Yesu leheꞌmoseꞌna lenalitoga mino moloto mineno. 24 Komopaꞌniuba Yesu Kilisito kumu yabe luto lenalitoga minolata nohibe.

2 KOLITI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

KOLITI Napa 2

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Poluita nani Yesu Kilisitohi aposolo neleꞌmo ho tiꞌehinamofita to bo mone lalalutifu hiti moneka nohutotiꞌa Koliti hepatoga Huꞌmamofihi bonaꞌa to Giliki melugu mineꞌahanaꞌa hiti asagaꞌi mineme bite ete hiꞌahana lenali fayahi yaꞌma koyo nolepito ma luto nolube.

2 Afotifu Huꞌma to Sipi Boti Kilisitohi aitogati leneheꞌmoseꞌnaꞌa to fulunaꞌauba yaꞌma lenalitoga mino moloto mineno.

Polu gelo biseꞌnamofihi gupisalo mino moloto minoto Huꞌmamofihi fokehi liꞌehina

3 Sipi Boti Yesu Kilisitohi ai afoꞌafihi Huꞌmamofihi fokehi lilune. Ai fulunamofihi afotifu to leleꞌmo fulu hulata afotifu nohibe. 4 Ai kekeꞌi luseꞌnamofihi hapaꞌa fato fatoꞌi huto nohigo leleꞌmo bati hulata nohibe. Ya huto Huꞌmau leleꞌmo bati hulata nohina yamofihi lali ana huto lalalutigihi lugaꞌa kekeꞌi luseꞌnamofihi enugupisaꞌanilo huto nohinogomo eneleꞌmo fulu hiluta nasana niꞌibe. 5 To Kilisitohi gupisaꞌalo kekeꞌi luseꞌna samahi tito anamofihi nekisaꞌa mone lalitoga hulata nohibe. Ana suhi huto Kilisitohi leheꞌmoseꞌnaꞌa yaꞌma lalitoga napa huto li huto hulata nohibe. 6 Lalitoga kekeꞌi luseꞌna huto hulata nohina yaꞌma lenalitoga fuluna huto hilibe luto to leneleꞌmo bati hilibe luto huto hu limilata nohibe. To fulunaꞌa yaꞌma lalitoga huto hu limilata nohina yaꞌma lenali kumu yabe luto huto hu limilata nohinagihe. To fulunaꞌauba lenalitoga mino moloto fi hetofa nohu lepelenogo kekeꞌi luseꞌna lalitoga huto hulata nohina ana suhi huto lenalitoga huto nohinogomo fi siti bite minete lilabe luto niꞌibe. 7 To lali lenali kumu lifita ilata nohuta yaꞌma uleꞌale nohigo ma luto kehelilata nohune. Lali kekeꞌi luseꞌna lilata nohuta yaꞌma lenali hiti kekeꞌi luseꞌna kehelite nehite fulunamofihi ketipaꞌa lali lilata nohutana lenali ana hite lilabe.

8 Lalalutigitabe, Esia metoga nohuto kekeꞌi luseꞌnamofihi lu gupisalo minomo tiꞌehinamo niꞌibe. Yaꞌmu lenegekesu ho lalibe luto lilube kehelilo. Mone kegiꞌa yaꞌma ketaꞌa hiti nasana goliꞌa hiti nasanauba lugupisalo tiloto leleꞌmo ho kalinaꞌa nohigo molo emito minalupi fililupi luto mone mekeheliꞌohutamo niꞌibe. 9 To yaꞌma fililatanamofihi kaꞌa nolune luto komopati kotinifa giꞌehina yanauba ya huꞌehinaya mone huto hu melimiꞌehinamo niꞌibe. Lali amuyaꞌamu kehelutogo limo ito faꞌmenena lolo hulenogo Huꞌmau filiseꞌnaguti leleꞌmo ho tilata bomofihi ai amuyaꞌamu kehelutogo minalune luto yaꞌma nasana huto hu limiꞌehinamo niꞌibe. 10 To aiꞌa yaꞌma filiseꞌnamu lubuto biꞌehina ya hulago yanauba minoto akuꞌi haka ho molo letalubeꞌmu hibe. Yaꞌma hu letoba letoba huto yaꞌma kaꞌa keheliya ito nohuto aitoga lifitaꞌi moloꞌohune. 11 To lenali Huꞌmamofitoga lilana yanauba bati nohigo Huꞌmamofihi aiꞌa komopaꞌa lamana huto yabe luto nolu etenogo lito lubuto bilenogo bonaꞌa asagaꞌmagihi enabagaguti lali kumu Huꞌmamofihi fokehi hete enegelo bite minalabe.

Polu Koliti bonatoga bilubeꞌmu nohuto fato suhi lolo huꞌehina hapaꞌa

12 Lalitiꞌmu kehelutogo nesiꞌa tilata nohina. Yaꞌma ya huꞌohutoꞌmu komopati lusiga noluto to lamaꞌnakagu yaꞌma metoga nohutogo komopatiuba nasana mone kumu li fitu falinaꞌa meniꞌibe. Lali Huꞌmamofihi ka mekeheliꞌahana bonaꞌi enali enubulo ya suhi huto minoto mono ka kehelilata nehana bonaꞌi lenali lenubulo bati huto minolata nohune. To lali metoga bonaꞌmagi kehelilata nehanalo amuya moloto bati huto minoꞌohuta meniꞌibe. Huꞌmau leleꞌmago ai amuyaꞌalo bati huto minolata nohune. 13-14 Nani kagaꞌni faga faga hiti menolube. Kaga hapa lapaꞌa mone fala menokube. Fayahi koyoto lepilenogoꞌni leka sete keheliya ilabe luto koyolata nohube, luto akeheliꞌohube. To lugaꞌa lenali meleꞌisi nani hapaꞌni akeheli fe liꞌahana suhi hite lenali alihaꞌa keheli fe lite su halabe luto nokehelube. Ya hilenogo lenali kumu nani kehelugo tilata nohina ya suhi hite lenali Sipi Bo Yesuhi yaꞌma kana napaꞌalo nani kumu kehelinogo tilibe.

15 Kaga ya luto noluna yaꞌma keheliya iꞌohuto liliꞌna kana loe yupahi lenalitoga biluna nasanauba komopatinigu bati hilibe luto leꞌmo babahi huꞌohuna. 16 Buto bu lenogoloto Masetonia metoga buto minoloto akuꞌi i behe huto oto lenalitoga nehetinogo neleꞌmo kohe tete kapogu molo netenogo Yutia metoga bilufihe luto keheliꞌohuna yabe. 17 To nani ma luto lugo keta mehuse huto fatoꞌmofihi huꞌehinamo yabe lite nelafihe, ya? To nani yaꞌma bonaꞌi Huꞌmamofihi ka mekeheliꞌahana enali tegi huto yaꞌma lilube luto luꞌohuna kanaꞌa nabagaꞌnitu monekoꞌi oꞌyo lilube to komopaꞌnigu oꞌe lilufihe luto luꞌohuna yaꞌma futuꞌa lolo mehilifihe? 18 Huꞌma ai lamanaꞌamofihi afoꞌafita nohigo nani kele kele panaꞌa nohunamofita henabe luto moneko kumu oꞌyo luto to oꞌe luto lilube? 19 Huꞌmamofihi panaꞌa Yesu Kilisito ai hapaꞌa yaꞌma nani hiti to Silasi to Timoti lali lu lepiꞌohuta bo ai yaꞌma kaga luꞌehina lugaꞌa oꞌyo luto nohigo lugaꞌa futuꞌa lolo huto oꞌe luto faga lilata menohibe. Asagaꞌi yaꞌma lamaꞌnakaꞌa luꞌehinaloti legeyaꞌago ho baga ilata nohibe. 20 Huꞌmau lu limiꞌehina kaꞌa fato fatoꞌmofihi yaꞌma aiꞌa kago legeyaꞌa holata nohibe. Yanaꞌmu yaꞌma Huꞌmamofihi fayahaꞌa mino baga ito nominabe, luto Yesu yabe luto lamaꞌnaka luto Huꞌmamofihi fokehi lulata nohune. 21 Huꞌmamofitinifu lenali hiti Kilisitotoga leleꞌmo malago minoba minoba hilutamo niꞌibe. To Huꞌmamofitinifu yaꞌma aiꞌa liliꞌnalo leleꞌmo eto huꞌehinamo niꞌibe. 22 To aiꞌa bonaꞌa minalune luto komopatigu keyaꞌa molo letoꞌehinamo niꞌibe. Ai alihaꞌa leleꞌmo laga hina huto mino baga ilinamofihi babeyafaꞌa lolo huto yaꞌma ai Sikalafuꞌa komopatigu molo letago minoꞌehinamo niꞌibe.

23 To naniya lenalitoga mebuꞌohuna hapaꞌa ma huto niꞌibe. Nani Koliti metoga buto ka lepekito leneleꞌmo sibina hu lalube luto kehelugo keheliꞌohuna keta nebesigo mebuꞌohunamo niꞌibe. Kaga yaꞌma komopaꞌnigu bu nogoloto nohina bo Huꞌmau keheligo bati higo lu nolepube. 24 To lenali keheliya iseꞌnatinimofihi amuya melete nehabe, yaꞌma keheliꞌohutamo niꞌinaya lenalitoga buto nani kibina bo lolo hilube luto mone meluꞌohube. Faꞌmene lenalitoga komopatinigu enegelo bilibe luto leneleꞌmo bati huto foyaꞌa lilata nohube.

2

1 Nani ma luto keheliꞌohuna. Kekeꞌi lilana nasana li huto hu lepi lalugihe luto kehelugo keta nebesigo lenalitoga mebilube luto komopaꞌnitu lu laga huꞌohube. 2 Naniꞌni kekeꞌi luse nasana lepilenogoꞌni mone kiyiꞌagi komopaꞌnigu leꞌmo bati hi netalabe? Lenalitinisigo nehabe komopatinigu keheli sibina hinogo ya suhi mehilubeꞌmu hube. 3 To lenalitini anaꞌina lilata hiꞌahana leꞌmo fe lilabe luto fayaha nasana koyapaꞌi koyoto lepiꞌohunamo niꞌibe. Lenali ya hilenogo nani lenalitoga bugo komopaꞌnigu leꞌmo bati hi neteꞌahana akuꞌi komopaꞌnigu laga mehilina nasana lolo hi nete lalabe luto yaꞌma ya huꞌohunamo niꞌibe. Lalitiꞌmu yaꞌma luto nokehelube. Nani komopaꞌnigu negelo biseꞌna kehelutita komopatinigu lenegelo biseꞌna li huto hu lepilibe. 4 To komopaꞌnigu keheli sibina huꞌohube, to komopaꞌnigu hepuhi lago lenali kumu yibi sipi huto fayahi yaꞌma koyo lepiꞌohuna to komopatini leꞌmo sibina hilube luto niꞌigopa komopaꞌnigu lenali kumu yaꞌma amuya moloto nohube yamofihi hapaꞌa lenelepilube luto yaꞌma ana fayahi koyoꞌohuna yabe.

Foipa foya lilata bomofihi kolotananaꞌa li heꞌmi etalana kaꞌa

5 Bo mone kumu luto fayahi koyoꞌohuna ai yaꞌma komopatigu laga mehina nasana liꞌehina yaꞌma nanigoꞌi lolo mehu netabe. Lenalitoga lugaꞌa hiti komopaꞌnigu laga mehinana liꞌahanamo niꞌibe. Li nupa linogoꞌni yaꞌma botoga keta hu lalibe luto asaga bonaꞌi hiti yamofihi lolo hu letoꞌehinamo niꞌibe luto meluꞌohube. 6 lenali asagaꞌmagita osahi emite anaꞌina leꞌmo fe lite lolo hilana yaꞌma anasilo su halubeꞌmu hibe. 7 Yatai yaꞌma boya komopaꞌagu sibina hinogo monoꞌi heꞌmi su ho lalibe lite foipanaꞌa pa so etete leꞌmo bati hilo. 8 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma lenemehi emite komopatinimofihi hapaꞌa lepilabe luto lenegekesa lito lenoloka nohobe. 9 Nani ma luto leꞌmo bati hulata nasanaꞌmu luto yataꞌa fayahi koyoto lepiꞌohunamo yaꞌma kaꞌni kehelilafihe luto yamofihi hapaꞌa huto hilibe luto fi taga hu lepoloto koyoto lepiꞌohunamo niꞌibe. 10 Lenali bo moneꞌmofihi foipanaꞌa li pa so etelago nani ana huto li pa so etolata nohube. Aiꞌa foipanaꞌa lu huto huꞌehina yaꞌma li huto hu netoꞌehina niꞌigo yaꞌma pa nosobe. Ya huꞌehina lenali kumu kehelito Kilisitohi bulo yaꞌma 11 Satau ai fi taga hu letoto lebe ligi lalibe luto foipana heꞌmilata nohube. Satau yaꞌma anaꞌina lolo hu letalube luto kehelilata nohinaꞌa akeheli su hoꞌohune.

Polu Toloasi hepato nohuto ekesa loe lae huꞌehina kaꞌa

12-13 Nani Kilisitohi ka lamanaꞌa lu yege halube luto Toloasi hepatoga nonehetugo Huꞌmau aiꞌa kapo li hokolo hu netago kehelilotoꞌni bo mone nalaluꞌnifu Taitasiu ai meago yabe luto sa sa hulotoꞌni negekesa loe lae higo ana hepato bonaꞌmagi nayahi epito heꞌmi epoloto Masetonia kapoga buto sa hilube luto buꞌohuna yabe.

Kilisitohi kaꞌa lu huto huseꞌa nohune

14 Akae. Huꞌmamofihi legelo bi emilune. Huꞌmau aiꞌa Kilisitotoga leleꞌmo hepilago ai foipana heꞌmi letoꞌehinaꞌmu fokehi hoto kanipo filata nohutoꞌa megesaꞌalo leleꞌmo leliꞌali nohina yabe. Ya higo lali noto notoga buto kaꞌa lu noepinogo ana kagauba hetofa tuꞌa tili tele huto nobina suhi huto noto noto i futili huto nobibe. Yaꞌmu lali Huꞌmamofihi kekeꞌi lu etoto legelo bi emilune. 15 Lali Kilisitohi tuꞌa lamanaꞌa legi huto nohutita Huꞌmamofihi kuguhi koyo emilago bonaꞌi enubuto bito noeneleꞌmana bonaꞌi hiti to yabalugu limilata nehana bonaꞌi hiti yaꞌma tuꞌa enoholata nohibe. 16 Foipanamofihi nasana lolo hiꞌahana enali tu nebite fililata nehana nasanamofihi tugumaꞌi enahago fililata nehabe. To lubuto biꞌehina bonaꞌa lali tu nebite minolatanamofihi tuꞌa loholoto leleꞌmo mopo higo kosaba lemehiti lolo huto minolata nohune. Foya yamofihi asaga bonaꞌi enaliꞌani amuyaꞌaniloti bati mehuꞌehigo akuꞌi laliti yaꞌma lilune. 17 Lali bonaꞌi lugaꞌamagi hite melete nehanaꞌa nehana ya suhi lolo hulata menohune. Bonaꞌi lugaꞌa asagatoga Huꞌmamofihi kaꞌamu kehelilago kefahi li huto hu epilina nasana lolo hulago foyaꞌa li etelata nehanaya lali yaꞌma komopati lamana hinogo minaluta Huꞌmamofihi bulo buto Kilisitotoga i hepiloto mono kaꞌa lulata nohune.

3

Lu mu tifiseꞌnamofihi kaꞌa kosabaꞌnamofihi foyaꞌa lilata nohune

1 Lali ligiti li ho tilune luto kaꞌa yamofihi akuꞌi hapi fiꞌohutamo yaꞌma niꞌifihe? To bonaꞌi lugaꞌamagi enigiꞌani li ho tilata nehana suhi huto lenalitoga fayahi melenogo bilibe luto lali hapatimofihi fayahi mone koyoto lenelepilupihe? To lenali ligiti li ho tite fayahi keyenogo lito buto fato bonatoga epilupihe? 2 Ya suhi huto meniꞌibe. Nani foyaꞌnimofihi fayahaꞌa lenali yaꞌma nehabe. To fayahi koyolata nasana yaꞌma komopatigu fayahi koyolago bonaꞌi asagatoga bu gelete leka sete kehelilatana yaꞌma niꞌibe. 3 Lali lenalitoga foya lilago lenali Kilisitohi fayahi koyolatanaꞌa lolo hilago ya suhi huto hapaꞌa huto huto niꞌibe. To fayahi koyolata nasana yaꞌma nagamitu mekoyoꞌehibe. Amuya moloto minoba minoba bo Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba fayahi koyoꞌehina yaꞌma faꞌmene lapelegusa efato meniꞌibe. Komopatiniguya fayahi koyo malago niꞌibe.

4 Lali ligiti li ho tilune luto meniꞌibe. Lali Kilisito kumu yabe luto Huꞌmamofihi amuyaꞌalo minoto ai giꞌa li ho tiluta niꞌinaꞌmu nani yaꞌma nokoyobe. 5 Foyatimofihi legeyaꞌa mone lalitigati huto hulata nohibe luto ya hu tegi ka luto keheliloto keheliseꞌnati amuya moloto mone meminabe. Anaꞌina lolo hutogo bati hulata nohina yaꞌma Huꞌmamofitogati yamofihi niꞌibe. 6 Huꞌmau aiꞌa yaꞌma leleꞌmo bati higo lu mu tifiseꞌnamofihi kaꞌa kosabaꞌnamofihi foyaꞌa yaꞌma lilata nohune. Lu laga hiꞌahana ka fayahi keyeꞌahana yaꞌma keheliya iseꞌnamofihi foya niꞌigopa Sikalafuꞌi li emilata foyaꞌa niꞌibe. Lu laga hiꞌahana ka fayahi keyeꞌahana yauba lemehati filiseꞌna li huto hu limilata nohibe. To Sikalafuꞌuba minoba minoba huto lemehiti minolata nasana yaꞌma li huto hu limilata nohibe.

7 To Moseu keya ka luꞌehina ka tafa komopati sibina husemofihi li huto huse nasana yaꞌma lapelegusa efato fayahi koyoꞌehina ya nasanauba niꞌigopa Huꞌmamofihi fana mehaꞌa huto huꞌehinabe. To ana keya ka luꞌehina kamofihi fana mehaꞌa yaꞌma minoto su mehoꞌehina Mosehi gobisalo fana mehi yanauba sipi niꞌigo Isilaeli bonaꞌmagi enali analo henetite bu okabaꞌa silifiꞌauba enubu hago okabaꞌa bu go bati mehiꞌahanamo niꞌibe. 8 Mono ka tafaꞌamofihi fana mehaꞌa ya suhi huto minoꞌehinamo niꞌinaya Sikalafuꞌuba mono ka kosabaꞌi yatai li huto hu limilata nohina yamofihi fana mehaꞌa leꞌmo inomo tinogo sipiꞌa minalibe. 9 Komopati li sibina hulatamofihi lolo huseꞌna yamofihi lu mu tifiseꞌnamofihi ka fana mehaꞌa yaꞌma imo limito niꞌibe. To foipana meniꞌigo minolatana moneꞌa yamofihi foyaꞌa fana mehaꞌa yaꞌma moneꞌa tito niꞌibe. 10 To tafaꞌa lu mu tifise kamofihi fana mehaꞌa yaꞌma fenene huꞌehibe. To lu mu tifise kaga kosabaꞌnamofihi fana mehaꞌauba napaꞌa huto be ligito minoba minoba hilanaꞌmu yabe. 11 Anaꞌina minomo buto su halinamofihi fana mehaꞌa yaꞌma napa huka huto huꞌehinamo niꞌilinaya anaꞌina mino lito buto mino fotoꞌi moloseꞌna yamofihi fana mehaꞌa minomo tito sipiꞌa minoꞌehina.

12 Lifita ilata nohuta nasana ya suhi huto niꞌinaya mono ka keta mehuse huto lu aku toto lu yege hoto epilata nohune. 13 Ya nohuto Mosehi suhi huto menohune. Ai Isilaeli bonaꞌmagi yaꞌma fana mehaꞌa besa besa loto minoꞌehina yamofihi su halubeꞌmu nohigo ete bu ge lalabe luto golaga bagalo guꞌmotu ifi to etago minolata huꞌehina. To lali Huꞌmamofihi kosaba ka moloꞌehinamofihi fana talinaꞌamu fala mekiluta nohune. 14 To enali komopaꞌani fi hekini lago mineme bite nehago Huꞌma lu mu tifiseꞌnamofihi kaga tafaꞌa yauba akuꞌi ifi tago enali kaga leka sete keheli bati mehiꞌahanamo niꞌibe. To ifi tete sa giꞌahana yaꞌma faꞌmene mone gulu mefalinaꞌmu yabe. Kilisito monekoꞌuba gulu foto li heꞌmilata bo nohinagihe. 15 Isilaeli bonaꞌi enali yatai kana yaꞌma Mosehi fayapofihi kaꞌa leka selata nehite keheliseꞌnaꞌani ifi tago menekehelibe. 16 To komopaꞌani li gelehe hite Sipi Bomofitoga minenogo ai ifi tete sa giꞌahana yaꞌma gulu fo epalalinaꞌmu yabe. 17 To Sipi Bo yabe luto noluna yaꞌma Sikalafuꞌmofi kumu nolube. To Sipi Bomofihi Sikalafuꞌuba minolata nohinaga anaꞌina moneuba nagaꞌi letalinaꞌa meniꞌibe. 18 Lali yaꞌma logobisati aitoga ifi toto sa megiꞌehinogo Sipi Bomofihi fana mehaꞌa gapo gapoꞌi legitanagu bu galata suhi huto Sipi Bomofihi fana mehaꞌa bu goto nohutogo ai fana mehaꞌauba fi fana to letoto leleꞌmo gelehe higo Sipi Bomofihi suhi lolo huto nohuta yabe. Yaꞌma Sipi Bomofihi Mehaꞌa ai ya hu letalata nohibe.

4

Lugufaꞌa yaꞌma somo keleꞌa ya suhi huto niꞌibe

1 Huꞌmau ai kekeꞌi luseꞌnamu foyaꞌa yamofihi lu letoꞌehinamo yaꞌma to komopatigu keta mehinaꞌmu koseleꞌi kaseleꞌi mehone. 2 Ya nohutoti foipana amuyaꞌa hiti huto hu lalibe luto suguna huto sibi hapaꞌa lilata nasana lemegesa hu emiloto mone fagamofihi gupisalo minoto Huꞌmamofihi kaꞌa li sibina hulata yaꞌma ya suhi menohune. Lali Huꞌmamofihi bulo aiꞌa kaꞌa lu aku toto maꞌnaka luto lu huto huto lu noleputogo bonaꞌi asagaꞌmagi lali hapati keheligo fu luto niꞌibe. 3 To ka lamanaꞌa lu yege nohota sapuyaꞌa lutita yaꞌma enali yabalugu limilata nehana enalitogago noluna ya hulata notine. 4 Enali yaꞌma ana metogati gihiti bo moneuba giꞌa Satau, ai komopaꞌani fi hekini lago Kilisitotoga keheli meemise neminabe. To ai komopaꞌani fi hekini lago enali ka lamanaꞌamofihi fana mehaꞌauba komopaꞌanigu limilenogo Kilisito Huꞌmamofihi babeyafalo nominana bomofihi fana mehaꞌa bu go fe lite bu menegabe. 5 Lali mono ka nokehelito lalitiꞌmu lu lepilutaꞌa mehune. Yesu Kilisito ai laliꞌi Sipi Boti to lali Yesu kumu yabe luto lenali koko panatini lolo huto minoto minalune luto lu lepilata nohune. 6 Huꞌmau ai koyapaꞌi metepuhi niꞌinagu fi besa lobo luto ligo goꞌi lu besa loꞌehina. To aiꞌasigo yaꞌma lulago komopatigu aiꞌa kamofihi fana mehaꞌauba mino kikipa hago Kilisitohi gobisalo Huꞌmamofihi silikeha fayahaꞌa huto hu lamana nohigo bu golata nohune.

7 To lali ai fana mehaꞌa komopatigu liꞌohuta bonaꞌmagita faꞌmene bonaꞌi lugufa lapa mebiꞌehina bonaꞌi nohune. Anaꞌina mone hetofa hatofanamofihi minaꞌa tiꞌehinaꞌa sa megise bati mehina kapogu malalina suhi huto fana mehaꞌa yaꞌma komopatigu limiꞌehina yabe. Henabe? Ai kagamofihi amuyaꞌa lalitoga meniꞌigo ai Huꞌmamofitoga niꞌina yamofihi hapaꞌa huto hilube luto yabe. 8 To laliya kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo nohutogo yanauba leleꞌmo tili tele hilinaꞌa meniꞌibe. To legekesa loe kehelito negi noꞌohuta yamofihi kehelutogo sibi mehuꞌehibe. 9 Fatehati lolo nehanamagi babu lite kalanaꞌi nemeletago Huꞌmau afotifu menoheꞌmi letana yabe. Kalanaꞌi mele letete ya nehanogo lagabuꞌi gilago sibigopa filito fenene mehune. 10 Ana suhi huto Yesu minoto lito huꞌehinamofihi komopaꞌa ana huto lugufaga huto hilibe luto lugufagati Yesuhi he nefiligo minoꞌehina babeyafa yaꞌma lito humofaꞌna hulata nohune. 11 To lali lubu hiti nohutogo kanaꞌmu kanaꞌmu bonaꞌmagi enali Yesu kumu lite lali ete neheti neheti hite leleꞌmo sibina sabana hite fililatanagu leleꞌmo melelata nehana yamofihi Yesu minoba minoba amuyaꞌamofihi yaꞌma lali fililuta lugufaga huto hilibe luto ya suhi huto huto hu limilata nohibe. 12 Ya hulago lalitoga fililatanauba foyaꞌa lilata nohibe, to lenalitoga uleꞌale huto nominana nasanauba foyaꞌa lilata nohibe.

13 Mono bukugu fayahi ka mone ma lite keyeꞌahanamo niꞌibe: Nani aitoga nemehi emilata nohutoꞌni ka lulata nohube. Ya lite keyeꞌahago lali ana legegeto aitoga keheli amuya mololata nohutoti kaꞌa lulata nohune. 14 Ya nohutoti ma luto kehelilata nohune. Huꞌmau Sipi Bo Yesuhi filiꞌehinagati leꞌmo ho tiꞌehina ai suhi huto lali hiti ana huto leleꞌmo ho tiloto lenali hiti Yesu ai nohinalo leleꞌmo malalubeꞌmu hibe. 15 Lali asaga nasana yaꞌma lenali kumu yabe luto lolo huto moloto hulata nohune. Huꞌmau leheꞌmoseꞌnamofihi nasana i tili huto binogo bonaꞌi asagaꞌmagi kehelilete Huꞌmamofihi foke ka lite enegelo bi emite Huꞌmamofihi fana mehaꞌauba bu baga o baga ito minalibe.

Lali keheli uleꞌale huseꞌnagu nominone

16 Lali ya huꞌehinaꞌmu yabe luto koseleꞌi kaseleꞌi mehone. Lugufati lagabuꞌi gilata nohinaya kanaꞌamu kanaꞌamu komopatigu leleꞌmo amuya hulata to kosabaꞌi asaga yupahi limilata nohibe. 17 Metoga kalanaꞌi mele letalana nesiꞌa yamofihi su halina yanauba sekele mamuꞌamofihi laga hinaꞌa su mehose minoba minoba hilinaꞌa li huto hu limilibe. Ana sekele mamuꞌa limilinaꞌa yanauba lali kumu kalanaꞌi nemalana liꞌohutana be ligilinaꞌmu yabe. 18 To ya huto niꞌigo lali anaꞌina ketaꞌa hiti li limilata nehana yanauba niꞌigopa anaꞌina suguna nasanauba huto hu limilibe luto ana kegiꞌa komopatigu bu goloto minolata nohune. Yaꞌmana metoga niꞌina lubutu bu golata nohuta nasana yauba faꞌmenena lolo hilinaꞌmu yabe. Yaꞌma lubutu bu menogotanauba amuya moloto mino fotoꞌi moloto minoba minoba huto minalinaꞌmu yabe.

5

1 Lali ma luto kehelilata nohune. Yaꞌma me lugufamo fulupa ilina nohi legita niꞌina to tele bilenogo Huꞌmau kokulumagu minoba minoba nohi mone li huto huto molo letoꞌehina yamofihi bonaꞌmagi enayatu megiꞌahana faꞌmene Huꞌmau ai amuya moloto minalina nohi hepaꞌa giꞌehinamo niꞌibe. 2 To lali yaꞌma ya huꞌehinaꞌmu kokulumagu nohi li huto huto lelepilibe luto lagaꞌa keheliꞌohuto amuya nomolo faꞌmene lugufamo hiti minolata nohutaꞌmu yabe luto kiligi ito minolata nohune. 3 Lali lemehati yupaꞌi mino lalibe luto yamofihi kokulumagu kosaba lugufati nohi suhi huto lito li hepinogoti bati hilibe. 4 Lali ma metoga nonugu nohuto yanamofihi kekeꞌi luseꞌna keta keta nolebesigo kiligi ito nohune. Lali yaꞌma me lugufati, nohi tafaꞌa legi huto niꞌinana yaꞌma moneꞌna heti heꞌmilune luto menokehelune. Tafaꞌa gukete faꞌmene niꞌinogo kosaba gukete lito li hepito minalune ago kehelilata nohune. Ya nohuto filiseꞌnamofihi nasana lolo huꞌohuta yaꞌma amuya moloto minoba minoba hilutanauba mikili halibe luto lulata nohune. 5 Ananamofihi lamanaꞌa yaꞌma huto hu limilibe luto leꞌmo babahi hu letoꞌehina yaꞌma Huꞌma aiꞌasigo nohibe. Ai ya huto leleꞌmo hetofa hilina nasanamofihi babeyafaꞌa yaꞌma ai Huꞌmamofihi Sikalafuꞌiya molo letoꞌehibe.

6 Lali yamofi kumu keheli eminogo komopati leꞌmo hetofa hu letelenogo koli mehuse minalune. Ya nohutoti ya suhi huto yamofihi kehelilune. Me lugufa hiti minolata nohuta kanaꞌa yaꞌma Sipi Bomo sa huloto kame hepato nominone. 7 Yatai kana yaꞌma komopatitu Huꞌmamofihi kaꞌamoꞌmu kehelutogo amuya moloto nominana ya huto niꞌibe. Legeyaꞌa yaꞌma meleꞌisi bu megoꞌohune. 8 Ya nohutoti sibi komopati leꞌmo hetofa huto nohinogoti lugufatu kame hepato nominotamofihi yaꞌma heꞌmito koto hepatoga Sipi Bo hiti minolataꞌa yamofihi lagaꞌa kehelilata nohune. 9 Minolatana yamofihi yaꞌma metoga kame lugufa hiti minolata nohutaꞌafi to ifoga koto hepatoga minalutaꞌafi yaꞌma Sipi Bouba bu legenogo bati hilibe luto fana hoto minoto lito hulata nohune. 10 Yamofi kumu yaꞌma luto ma keheliꞌohune. Mega lugufa hiti nohuto anaꞌina lito moloto huꞌohuta bati huto niꞌifi to sibina huto niꞌibe yamofihi mone kegiꞌa ai eto eto huto kaga loko huto pa soseꞌna limilibe luto minoto lali asagatoga Kilisitohi ka foya kefa hisalo ho tiloto kululu tito nehetilune.

Huꞌmau leleꞌmo bati hulenogo ai hiti hepito minalutamofihi kaꞌa

11 Sipi Bomo lelesa nolinogo nohuta niꞌibe. Yamofihi keheliꞌohutoti bonaꞌmagihi enegekesa lito ka lamanaꞌa keheli emilo lu epilata nohune. Huꞌmau ai hapati asagaꞌi bu golata nohibe. To lenali ana suhi hite hapaꞌni yaꞌma komopatinitu kehelilata nehafihe luto nokehelube. 12 Lali ya luto linogoti keheliꞌehinogo lali yaꞌma ligiti leꞌmo ho tilune luto lu noleputaꞌa meniꞌibe. Lenali faꞌmene lali kumu keheli bati hinogo netinogo lenali bonaꞌi lugaꞌamagihi komopaꞌani topa mehanogo minete enugufamofihi nasanaꞌmuko kehelite enigiꞌani li ho tite minelata nehanaꞌa yamofihi nani hapaꞌni lu epinogo keheli bati hilabe luto nolune. 13 Lali kumu negi bonaꞌi yabe lite liꞌahanamo niꞌifihe? Yaꞌma Huꞌmamofihi foyaꞌamu yabe luto niꞌibe nohune. To legekesa yigiseꞌna bati huto niꞌibe lite liꞌahanamo niꞌifihe? Yamofihi lenali kumu niꞌibe nohune. 14 Ya huꞌehinaꞌmu Kilisitou ai mehaꞌa limilata nohinauba leleꞌmo hetofa higo lalitigo lugufati lelito tilutaꞌa meniꞌibe. Lali yaꞌma luto keheli emilata nohune. Ai bo moneuba lali bonaꞌi asaga kumu yabe luto filiꞌehinamo niꞌinagihe. To lali asagaꞌi ana suhi huto tafa hapatimoꞌmu filiꞌohutaꞌa yaꞌma keheliꞌohune. 15 To bonaꞌi asaga kumu yabe luto filiꞌehinamofihi ya huꞌehinaꞌmu lubu hiti nohuto yamofihi lalitisigo minoto lito mehuse ai kumu luto minoto lito hilune.

16 Yamofihi lali melugu bonaꞌmagi keheliseꞌna megeꞌi mololoto hapa hapaꞌani lu su meho epalaluneꞌmu hune. To lali koyapaꞌi ya huto Kilisitohi ana huto gufaꞌamofihi hapaꞌa bu goꞌohuta, ana babeyafalo yataꞌisi yaꞌma akuꞌi mone bu megone. 17 Ya huꞌehinaꞌmu bonaꞌi moneuba Kilisitotoga hepiloto molo emiꞌehilina ai yuhufana lolo nohilibe. Tafa hapaꞌa su ho etolago kosaba hapaꞌa ahuto huꞌehilina yabe. 18 Ana nasanamofihi legeyaꞌa yaꞌma Huꞌmamofihi nasanago niꞌibe. Lali koyapaꞌi ai fatehe bonaꞌa minoꞌohutaya aiꞌa yaꞌma Kilisito kumu luto leleꞌmo fulu hulago aiꞌa bonaꞌa nominone. To ya huto lali bonaꞌi lugaꞌa yaꞌma ana huto eneleꞌmo fulu hilina kaꞌa lu epilabe luto lu limiꞌehinamo niꞌibe. 19 Lu limiꞌehinaꞌmu Huꞌmau aiꞌa Kilisitohi ho lifigo oto minoto metoga bonaꞌi asagaꞌi hiti aiꞌa hiti eneleꞌmo ketipa ilubeꞌmu huto minoꞌehibe. Ya huloto foipanaꞌani li heꞌmi epololoto akuꞌi leka so su mehoꞌehina yanaꞌmu ka foya melilinaꞌmu yabe. To leleꞌmo ketipa iloto kagaꞌa yaꞌma folagahatigu molo letoꞌehinamo niꞌibe.

20 Ya huꞌehinaꞌmu lali Kilisitohi kaꞌa leliꞌali bonaꞌi Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lu lepilata nohuta keheliloto lenegekesa lito yaꞌma Huꞌmau lu lepilata nohina suhi huto nohune. Kilisito kumu Huꞌmau leneleꞌmo fulu hinogo aitoga bite hepilo. 21 Kilisito ai foipanaꞌa meniꞌina bo yaꞌma Huꞌmau lali kumu luto lali foipanati ai gupisaꞌalo molo etoꞌehina. Henaꞌmube? Yaꞌma lali Kilisito hiti i hepiloto Huꞌmamofihi bulo fotogo huto minalune luto yamofihi lolo huꞌehina.

6

1 Huꞌmamofihi leꞌmo bati nehana bonaꞌi lali lenegekesa lito ma luto lu lepilata nohune. Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnaꞌa molo lepalalina buto faꞌmenena lolo mehino. 2 Huꞌmau luꞌehina kaꞌa yaꞌma ma huto niꞌigo kehelilo:

Nani leneheꞌmose kapo

hokolo huꞌohuna kanagu

lenali ka keheliꞌohunamo niꞌibe.

To lenubuto bise kanalo

leneleꞌmo bati huꞌohunamo niꞌibe.

Ya luꞌehibe.

Kehelilo. Kana lamanaꞌa yataꞌisigo niꞌibe, lubuto bise kana yaꞌma ana huto yatai yaꞌma niꞌibe.

3 Lali ana huto bonaꞌmagitoga foya lilata nohutaꞌmu kosele ka li lalabe luto yamofihi mono kaga behelefe limi lalabe luto ya mehuꞌohune. 4 Lali Huꞌmamofihi foyalo boꞌa nohutagihe yamofihi hapaꞌa li huto huto ma luto molo lito bulata nohune. Kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisaꞌalo nohutoti to ufehaꞌa hiti nasanamofihi gupisalo minoto to iꞌi oꞌenamofihi gupilo minoꞌohuta yatai ketipanamofihi komopaꞌagu nominone. 5 Segi osatu ite i kehe li keheli nehago naga nonugu minoꞌohuta kalanaꞌi melete lehaluneꞌmu nehago minolata huꞌohutamo niꞌibe. Kekeꞌi luse foya lito nohuto, lubuꞌi mekose ho tiloto nohuto noseꞌnati menose minomo buto nohutogo Huꞌmamofihi foyalo boꞌa nohutamofihi hapaꞌa yaꞌma huto huto hulata nohibe. 6 Ya huto nominotaya komopati besa lago nohuto keheliseꞌna minoto komopati fulu higo minoto lalalutigihi noeneheꞌmotogo Sikalafuꞌi hiti minoto komopati bati huto epilata nohune. 7 Lusiga luto ka legeyaꞌa noluto Huꞌmamofihi amuya lito minolata nohune. Lamanaꞌa niꞌigo nominotoꞌa nohutogo yanamofihi gimi mageꞌa heleguꞌa lolo huto lito nominone. 8 Ligiti leꞌmo ho tiseꞌnamu to lubuya huseꞌnamofihi folagahaꞌagu minolata nohune. To lofokehi lilatana to libe pigi bibe hilata nehana yamofihi folaganugu nohutogo Huꞌmamofihi foyalo boꞌa nohutamofihi hapaꞌa ya huto huto hulata nohibe. Fagalo bo yabe lite neli letago faga meluse minolata nohune. 9 Hapatiꞌmu sa sa nehanaya Huꞌmau hapati keheli su hoꞌehinabe. To fililatanalo lebatoꞌisi niꞌigo fililuneꞌmu nohutaya faꞌmene lubu hiti minolata nohune. To lahago filito buꞌohutamagita faꞌmenena lolo menohune. 10 To kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo nohuto legelo biba biba huto nominone. Salafaꞌamofita sibigopa bonaꞌi asagatoga monoꞌmofihi feꞌnohaꞌa hiti eneleꞌmo lolo hulata nohune. Lumuhi meninaꞌa nohutogo komopatimofihi feꞌnohaꞌa bai toto niꞌigo nominone.

11 Oho, Koliti bonaꞌise. Komopaꞌni yaꞌma lenalitoga babu luto niꞌibe. To labaguti lusiga luto lu nolepune. 12 Laliti yamofihi komopati amuya moloto leneleꞌmo hetofa hulata nohune. Lenali lenemehi limilata nehana yamofihi nesiꞌasi niꞌibe. 13 Lenali kumu kehelugo paꞌni panaꞌni lolo nehago kagaꞌni yaꞌma lu nolepube. Mone kegiꞌa belehaꞌaga pa sete ana hite lenemehaꞌa nanitoga melenogo mineno.

Huꞌmamofihi mono nohaꞌa nohune

14 Huꞌmamofihi ka mekehelise bonaꞌmagitoga bite mino hepite koguna lolo mehilo. Lamanaꞌa hiti to laga mehinana hiti etali hena hite i hepite menalaꞌibe? Yaꞌma i mehepilaꞌinaꞌmu yabe. To fana mehena hiti metepuna hiti moneko kumu minalaꞌifiye? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. 15 To Kilisitohi ai kala boꞌa Sata hiti etali hena hite komopaꞌatiti hena hite leꞌmo hepilaꞌibe? Ya hilaꞌina meniꞌibe. To Huꞌmamofihi ka kehelito nominota bonaꞌa lali hiti to ai kaꞌa menekehelina bonaꞌi enali hiti hena huto koguna huto minalune? Ya huto meniꞌibe. 16 To Huꞌmau hiti lugefa nasana hiti moneko nonugu minalaꞌifiye? Ya huto meniꞌibe. Nekehelifihe? Huꞌma amuya moloto minoba minoba bomofihi nohaꞌa lali yaꞌma nohune. Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmau ma luto luꞌehinamo niꞌibe:

Nani bonaꞌnimagihi komopaꞌanigu

minoto lito minolotoꞌni

enali folagahaꞌanigu humofaꞌna hilube.

To nani enali sipi boꞌani lolo huto

minalube.

To enali nani yagapanaꞌni lolo hite

minalabe.

17 Yamuꞌi Sipi Bo ai ma luto luꞌehinamo niꞌibe:

Nanitoga mekehelise neminanaꞌa

heꞌmi epelete fotoꞌi minalo.

To nani lu laga huꞌehinamofihi

bati mehina nasanalo

yaꞌma li mekehelilo.

Ya hilenogo naniꞌni kaba hu lepoloto

leneleꞌmo hetofa hilubeꞌmu hube.

18 Ya hulotoꞌni afotinifita minalube,

to lenali yaꞌma paꞌni panaꞌni lolo hite

minalabe.

Yaꞌma Huꞌma amuya bouba

huse mehuse suhi huto

aiꞌa kagaꞌa ya luto luꞌehinamo niꞌibe.

7

1 Nemehi lepiꞌohuna nalaluꞌnigitabe. Huꞌmau yaꞌma ka lali kumu lu moloꞌehina yabe. Yaꞌmu lali komopati to lugufati leꞌmo sibina hulata nasana asagaꞌi li heꞌmilototi komopati gulu gulu linogo Huꞌmamofitoga koliꞌa hiti minalune.

Polu komopaꞌni li gelehe hanaꞌmu gelo biꞌehina

2 Lenali komopatini lalitoga malalo. Lali lenalitoga li sibina mehu lepoloꞌohune. To bo moneꞌi leꞌmo sibina mehu etone. To lenipagu fito anaꞌinatini mone li sibina mehuꞌohune. 3 Nani ka yaꞌma lenifisa ilube luto lu melepoloꞌohube. Nani koyapaꞌi lu lepiꞌohuna ka mone akuꞌi yatai lu lepilube. Lali lenali hiti moneka minoto lito fililuta niꞌifi faꞌmene minaluta niꞌifi ana suhi huto mino lito buto minalune. Komopaꞌni lenalitoga minoꞌehinamo minalubeꞌmu hibe luto alu lepiꞌohunamo niꞌibe. 4 Lenali Huꞌmamofitoga uleꞌale hite neminana komopaꞌnitu keheliꞌohuto lenofokehi nolube. Lenali komopaꞌni leꞌmo fulu nehago kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo nominotoꞌni bati huto minoto negeloꞌni sipi nobube.

5 Masetonia kapogu oto nehetiꞌohuta moneꞌa labasu mebune. Ya nohigo kalanaꞌi melete lugufamofihi lubaꞌa hilata to komopatimofihi lelesa luseꞌna yanauba luga luga huto huloto leleꞌmo loe lae huto minoꞌohutamo niꞌibe. 6 Ya huto nohutogo megusa yagapanaꞌmagihi komopaꞌani leꞌmo bati hulata bo Huꞌmau ai yaꞌma Taitasi leꞌmo gelehe hilago oto leꞌmo amuya molo letoꞌehina. 7 Ya huloto i gelehe huto oꞌehinauba yaꞌma anasi leleꞌmo bati huꞌehinamo meniꞌibe. Lenali aimo leꞌmo bati hiꞌahana kaꞌa yaꞌma lelito ago kehelilototi komopati ketipa igo nohune. To naniꞌi bu nagalune lite kehelite minelata hiꞌahana to foipa nasana huto huꞌehinaꞌmu leniginaga figo mineme bite neminana to nani kumu yabe lite fi hetofa hi netete amuya melelata nehanaꞌa yaꞌma kaꞌni lu nimilago yataꞌisi komopaꞌnigu keheli bati huto kehelugo tigo nohube.

8 Nani koyapaꞌi fayahi mone koyo lepito leka sete kehelite komopatini keta huꞌehina yanaꞌmu yatai komopaꞌnigu kehelugo keta mehibe. Fayahi luto koyoꞌohuna kanamofihi yaꞌma kanaꞌa hupamoneꞌisi komopatinigu keheli sibina nehago kehelilotoꞌni lamaꞌnaka komopaꞌni keheli sibina huꞌohunamo niꞌibe. 9 To yatai yaꞌma komopaꞌni bati nohigo nolube. Komopatini sibina huꞌehina yaꞌma yamofi kumu lenipagu keta hulatanamofihi komopatini i gelehe hanaꞌmu luto nipagu lamaꞌnaka keheli bati nohube. Lenali leniginaga fiꞌehina yaꞌma Huꞌmau keheligo lamana nasana lolo hulago keheliꞌehinamo niꞌibe. Ya higo nani kagaꞌni leneleꞌmo sibina mehuꞌehibe. 10 Huꞌmamofihi kamuꞌi liginaga filata nohinanamofihi leꞌmo gelehe hulata nasana li huto hinogo Huꞌmau lubuto binogo minalune. Yamofihi liginaga fise nasana yamofihaꞌa li huto hilina alihaꞌa ya nasanaꞌmu kehelinogo mone sibina mehilubeꞌmu hibe. To monoꞌi mekehelise bonaꞌi ginaga fiseꞌna yauba negi nagi nasana li huto nohigo filite bilata nehabe. 11 Bu galo. Ginaga fiseꞌna yaꞌma lapa mebiꞌehibe. Yamofihi lenalitoga legeyaꞌa nesiꞌa huto mehuꞌehibe. Legeyaꞌa sipiꞌa ahuto huꞌehibe. Huꞌmamofihi kagalugu leneleꞌmo babahi huseꞌna to hapatini bati huto leꞌmo huto huseꞌna to foipa nasana fitu fose heꞌmilata huseꞌna sipiꞌa to Huꞌmamofihi ita biseꞌna lenelesa luseꞌna to nani kumu keheliya ite amuya moloseꞌna, to foipanamofihi mone kegiꞌa epilataꞌna yaꞌma nasana ya hinaꞌa li huto huꞌehina yaꞌma lenalitoga nonaꞌa huto hulago lenali foipana meminoꞌehinamofihi hapaꞌa huto nohibe.

12 Ya huꞌehinaꞌmu koyapaꞌi fayaha nasana ma luto koyo lepiꞌohuna yamofihi foipanaꞌa lilata bomofihi ai kumu luto meniꞌibe. To foipa nasana lolo huto molo etoꞌehina bomofihi ai kumu hiti luto meniꞌibe. Kagaꞌa lu lepugo Huꞌmamofihi bulo lenali lalitoga malalanamofihi hapaꞌa huto hilibe luto yamofi kumu koyoto lepiꞌohunamo niꞌibe. 13 To lenali ana hilete komopati leꞌmo kefa iꞌahanamo niꞌibe.

To komopatigo leꞌmo hetofa hiꞌahana yamofi kumu luto meniꞌibe. Lenali Taitasihi komopaꞌa leꞌmo fulu hago ai komopaꞌagu gelo bito nohigo anamofihi kaꞌa yaꞌma kehelito lagaꞌa nominone. 14 Nani koyapaꞌi leneleꞌmo hofa toto lenali kumu nofokeha kagaꞌni yaꞌma Taitasihi lu emiꞌohunamo niꞌibe. To lenali kumu ka lu emiꞌohuna yamofihi legeyaꞌa yaꞌma huto hu su hoꞌehinamo niꞌibe. Nani kaꞌni yaꞌma faga hiti mone lu melepiꞌohunamo niꞌibe. Ana huto lenigitini leꞌmo ho tito Taitasihi lu emiꞌohunamofihi yaꞌma legeyaꞌa alolo huꞌehinamo niꞌibe. 15 Taitasiu ai lenalitoga bulago koliꞌa hiti keheli emite to kekeꞌi li etete lenipagu melete be tigilete heꞌmeꞌahana to kaꞌa keheli emiꞌahana yanaꞌmu kehelito mehaꞌa lenalitoga moloꞌehina yaꞌma napa ho lito bulata nohibe. 16 Nani lenali kumu keheluna anaꞌinatini fotogo hutogo niꞌigo nugufaꞌni sibina mehinogo bati huto minalubeꞌmu hube. Yaꞌma komopaꞌnigu bati nohigo nokehelito lu nolepube.

8

Mono kumu lite efahi li nupa hilanamofihi kaꞌa

1 Nalaluꞌnigita, Masetonia hepatoga agoya hi emise bonatoga Huꞌmamofihi heꞌmoseꞌnauba lamanaꞌa lu huto huꞌehina yamofihi lu lepilube. 2 Enali eniginaga fise gofana yamofihi komopaꞌagu minete salafaꞌa mineꞌahanauba faꞌmenena lolo hinogo komopaꞌanigu sabiyana sipi huto lolo higo efahi li nupa hiꞌahanamofihi nesiꞌa meniꞌibe. 3 Nani enali hapa hapaꞌani keheli bati huto keheliꞌohuto nolube. Enaliꞌani enegekesa kehelite babahi hite enali efahaꞌani epite amuyaꞌanilo molo legege hite lagasoꞌa moneꞌi tite mineꞌahana. 4 Nani enegekesa lito ya mehuꞌohugo enaliꞌani kehelite logoꞌna hete Yutia kapogu Huꞌmamofihi bonaꞌamagihi komopaꞌani bati hinogo kehelilana nasana li huto hite eneleꞌmo bati hilana kefahi epilane lite loka heba heba hite liꞌahana. 5 Ya nehite anaꞌina nesiꞌa lolo hiluneꞌmu nelafihe, luto nokehelugo ya hiꞌahana yabe. Yataꞌa yaꞌma Sipi Bomofitoga komopaꞌani keheli emilete Huꞌmau lilina malalinaꞌa hilune lite lilete lalitoga hiti komopaꞌani limilete mineꞌahana. 6 Enali ya suhi hilago Taitasiu yaꞌma lenali komopatini keheli bati hilana foya hapi fiꞌehina yaꞌma li su hoto lilibe luto yamofihi lu etoꞌohuta yabe. 7 To keheli uleꞌale hiseꞌnatini to Huꞌmamofihi ka lu yege hoseꞌnatini to monoꞌi hapaꞌa keheli fe lite keheliseꞌnatini to monoꞌmofihi foyaꞌamu amuya moloseꞌnatini to lenemehatini epite leheꞌmoseꞌnatini limilata nohina ya nasanamofihi legeyaꞌa babu luto huto huꞌehinaꞌmu yabe luto komopatigu keheli bati huse foya lilete kefahi li nupa hilanaꞌmu ana hite keta mehuse hilabe luto nolube.

8 Nani lenogoꞌna bito meluꞌohube. Mono ka nekehelina bonaꞌmagihi lugaꞌaga ana foyaꞌmu babahi hiꞌahabe. Yamofihi lu lepinogoꞌni lenali eneheꞌmoseꞌna legege hite yaꞌma huto niꞌinamofihi hapaꞌa huto hilibe luto nolube. 9 Lenali Sipi Boti Yesu Kilisitohi leheꞌmoseꞌnamofihi akehelilata nehanamo niꞌibe. Ai sekele mamuꞌamofihi afoꞌafu lenali kumu yabe luto muhi meniꞌina bo lolo huꞌehina yamofihi lenali anatu monoꞌmofihi yogo feꞌnoho suhi hilabe luto ya suhi huꞌehinagi nani yaꞌma lu nolepugo lenali giyaka lite ana hite bilabe.

10 To kaga mone ma luto keheliꞌohuna lu lepinogoꞌni keheliya ilenogo lamanaꞌa huto hilibe. Lenali yaꞌma tafa foya kanagu hapi fiꞌahana yaꞌma yatai li su halanamofihi bati hilubeꞌmu hibe. Lenalitini yamofihi meleꞌisi kefahi li nupa hilune lite lilete keta mehuse hapi fiꞌahanamo niꞌibe. 11 Ya huꞌehinaꞌmu molo emite lelite nebite keta mehuse hite hapi mefiꞌahanamofihi suhi hite keta mehuse hite li su halana ananamofihi legeyaꞌa yaꞌma nasana meleꞌehilana legegeꞌalo li huto hilabe. 12 Komopatinigu keheli bati hite kefa malalana yaꞌma Huꞌmau kehelinogo bati hilubeꞌmu hibe. Lali memoloꞌehiluta legegeto niꞌigopa anaꞌina moloꞌohuta babeyafalo melenogoti Huꞌmau bu gago bati hulata nohibe.

13 Enali lugaꞌamagi lamana hite minenogo lenali sibina hite minalabe luto efahi li nupa hite epilo luto nolune meniꞌibe. 14 Lenali yogo feꞌnohi yatai kanagu enali salafaꞌa enoho lifilenogo anaꞌina moneko legegetoko huto hilibe luꞌohunamo niꞌibe. To minoto kana mone yupahifi enaliꞌani yogo feꞌnohuba lenalitoga kauꞌna kanagu ho lifinogo yaꞌma moneko legegetoko mine melete minalabe. 15 Guna melete epiba epiba hilanamofihi yaꞌma mono ka bukugu kagaꞌa ma huto niꞌinamo niꞌibe:

Enali noseꞌna babu lite

li nupa hiꞌahanamagihi enumu higo

mone heꞌmiꞌahanaꞌa meniꞌibe.

To nesiꞌasi li nupa hiꞌahanaꞌamagi

mone kauꞌnamu mefiliꞌahanamo niꞌibe.

16 Yaꞌma Taitasiu lenali kumu luto leneheꞌmoto fifa ilata nohuna ana legegeto aitoga huto higo Huꞌmamofihi fokehi holata nohune. 17 Lali lu emutogo keheliꞌehibe luto lilutaꞌa meniꞌibe. Aiꞌa komopaꞌauba bati hinogo foya lenalitoga bilubeꞌmu hibe. 18 Taitasi hiti to lalalutifu mone hiti etoho lufuna yabe. Ana bouba ka lamanaꞌa lu yege holata nohinogo Huꞌmamofihi bonaꞌi asagaꞌi kehelite giꞌa liyafa nehana yabe. Ai hiti Taitasi hiti etoho lufune. 19 Huꞌmamofihi bonaꞌa enali ana bomofi kumu komopaꞌanigu keheli bati hilana kefahi lelito buto eneleꞌmo bati hinogo moneka bilabe lite leꞌmo meleꞌahana. Ana foya yaꞌma Sipi Bomofihi fana mehaꞌa leꞌmo sipi hilibe luto to komopati babahi higo eneheꞌmalubeꞌmu nohune luto foya lilata nohuta yamofihi hapaꞌa huto hilibe luto yaꞌma komopati epise foya lilata nohune.

20 Yamofihi laga mehina ka mone huto hu lalibe luto babu efahi yaꞌma legeso hite kaba hilaꞌibe luto etoho lufugo nebaꞌibe. 21 Lali nasana lolo hutogo Sipi Bouba aiꞌasigo kehelinogo bati hilibe luto niꞌigopa bonaꞌmagita ana hite kehelilenogo fotogo hilibe luto lilata nohune.

22 Lali yaꞌma etali hiti lalalutifu moneꞌi hiti enoho lufutogo foiya nebabe. Ana bo yaꞌma babu yupahi fi taga hu etoto bu goꞌohuna amuya nasanamofihi hapaꞌa huto huꞌehibe. Yatai yaꞌma lenali kumu keheligo uleꞌale nohuto amuya babu luto nomalabe. 23 Taitasihi hapaꞌamu kehelilune lite nelinogomo lenali kumu yabe luto ai hiti nani hiti foya lilata nohuꞌina botini loemo yaꞌma nohuꞌibe. To Taitasigi hiti moneka bilaꞌina boleꞌi lalalutigihi hapaꞌatiti kehelilune lite nelinogomo etali Huꞌmamofihi ka nekehelina bonaꞌatitimagi etoho lifigo foiya nebaꞌibe. To etali Kilisitohi fana mehaꞌa leꞌmo saga hilata nehaꞌina bomaleꞌi nehaꞌibe. 24 Lali lenaliꞌi leneleꞌmo napa huto noluna yamofihi lamanaꞌa huto hilibe lite lenali ana bonaꞌi lenemehi epinogo Huꞌmamofihi bonaꞌmagihi li gehesaꞌalo li gehesaꞌalo lenali keheliya ilabe.

9

Yutia hepatoga mono bonaꞌmagi kumu efahi li nupa hiꞌahanamofihi kaꞌa

1 Yutia kapogu Huꞌmamofihi bonaꞌa eneheꞌmete efahi epilanamofihi kaꞌa akeheliꞌahabe. Yamofihi henabe luto akuꞌi koyo lepilube? 2 Ana foyaꞌmu komopatini topa nohago keheliloto lenigitini li ho tito lenali hapatiniꞌmu Masetonia bonatoga ma luto lu epiꞌohube: Huꞌmamofihi agoya hu emise bonaꞌi Akaiya hepatoga nehanamagi tafa kufugu meleꞌisi leꞌmo bati hilete kefahi huto hulata nohina kapoꞌa li huto hiꞌahanamofihi kaꞌa yaꞌma Masetonia bonaꞌi lu noepugo bonaꞌi lugaꞌamagi enali amuya melete katini kehelilete ana foyaꞌmu enipagu keta mehuse huꞌehina. 3 Nani ana foyaꞌmu lenigitini li ho tito lu lepiꞌohuna kagauba buto faꞌmene lo lalibe luto luꞌohunalo yaꞌma anamoloko melete keta mehuse hilabe luto nigibo nagabo yaꞌma enoho lufugo nebabe. 4 Naniꞌni alihaꞌa nohunamofihi Masetonia bonaꞌi hiti buto lenali kefahi li nupa huseꞌnamu ligitagahi nehago leneleꞌmo bati huto lu lepiꞌohuna kaꞌni limi lalibe luto nani hiti to lenali hiti lubuyati hu lalibe luto yabe. 5 Yamofihi yaꞌma naniꞌni nokehelugo bati higo nalaluꞌnigita yaꞌma enogoꞌna hoto enoho lufugo kohe tete lenalitoga foiya nebabe. Bi nehetinogo lenali kefahi epilune lite ema afetoga kaꞌa nimiꞌahanamo niꞌibe. Yamofihi yataꞌa kanagu li nupa hinogo minalibe. Ya hilenogo nani lenalitoga bu nehetito lenohoka lenohoka hinogoꞌni kefahi malalanaꞌa huto niꞌigopa komopatini li hokolo hite minete kefahi melelata hiꞌahanamofihi hapaꞌamo lamaꞌnaka huto hilibe.

6 To kefahi li nupa hilanaꞌmu fono ka yaꞌma ya luto noluna keheliꞌehilo. Lenali bigahaꞌa nesiꞌa ho kafaluta yaꞌma minoto legeyaꞌa nesiꞌasigo liluneꞌmu hune. To bihi nasana asaga bihina lolo hiluta yamofihi minoto samahi tito liluneꞌmu hune. 7 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma suhi lilabe. Lenali fato fato komopatinitu kehelite keheliya ite kehelilana legegeto hite yaꞌma kefahi heꞌmilabe. To enipakafa hiti nehinogo bonaꞌmagi enohoka enohoka hinogo ya mehuse komopatinigu babahi hite heꞌmilabe. Enegelo bite kefahi heꞌmilata nehana bonaꞌmagihi Huꞌmau bu gago lagaꞌa besilata nohinagihe. 8 Huꞌma ai amuya bo hapaꞌa nohina bo keta mehuse huto anaꞌina ai amuyaꞌa huto hu lepilibe. Ya hulenogo lenalitini lenumuꞌi nehinogo leneheꞌmose foya fato fato bonaꞌmofihi lilune litemo anaꞌinaꞌmu sa mehilanaꞌmu yabe. 9 Mono bukugu ka fayahi mono bonaꞌmagi kumu mone ma luto niꞌinamo niꞌibe:

Aiꞌa anaꞌinaꞌa guna ito salafaꞌamagihi

eneheꞌmoto epilata nohibe.

Aiꞌa kekeꞌi lu epoloseꞌnaꞌa i laga mehuse

mino lito buto minalubeꞌmu hibe.

10 Huꞌmamofihi aiꞌa bihaꞌa nasana li huto hu limigo hekoloꞌohuta anamofihi legeyaꞌa silagaꞌi huto higo lito minoto ho tito nohune. Aiꞌa lenali hiti minoto bigahaꞌa li huto hu lepi su holoto lusa gito leꞌmo napa hulenogo eneheꞌmoseꞌnatini yamofihi legeyaꞌa mino bai toloto i futili huto minalubeꞌmu hibe. 11 To amuya feꞌnohatini hiti lolo hite bonaꞌi eneheꞌmete fato fato bonaꞌi hiti eneleꞌmo bati hilenogo eneheꞌmoseꞌnatini legeyaꞌa huto hilenogo enali lali kumu yabe lite Huꞌmamofihi fokehi lilanaꞌmu yabe. 12 Lenali ya hite, Huꞌmamofihi nagaꞌa eneheꞌmeꞌahanauba legeyaꞌa huto huꞌehina mone ana muhi menina bonaꞌi eneleꞌmo bati huꞌehina to mone hiti Huꞌmamofihi enegelo bite babu lite neminana niꞌibe. 13 Lenali Kilisitohi ka lamanaꞌa kehelilete li pili kete lite neminana yamofihi hapaꞌa to lenali Yelusale hepatoga mono ka keheliꞌahana bonaꞌi to lenalalutigihi lugaꞌa asagaꞌi enali hiti lenipagu bati hinogo kehelite babu lite eneheꞌmelata nehanamofihi hapaꞌa huto hilenogo Huꞌmamofihi fayahi mino baga ito minalibe lite leꞌmo ho tiluneꞌmu habe. 14 Ya hilenogo Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnaꞌa fato suhi huto lenalitoga li huto nohinaꞌmu yabe lite komopaꞌani lenalitoga melete lenali kumu yabe lite Huꞌmamofitoga buka tiluneꞌmu habe. 15 To lali Huꞌmamofihi aiꞌa leheꞌmoto fi hetofa hu letoꞌehinamofihi afoꞌafihi Yesu kumu yabe luto lu su meholatamofihi yaꞌma faꞌmene iyo iyo ka lu etoto fokehi lilune.

10

Polu aiꞌa foyaꞌa leꞌmo amuya moloꞌehina

1 Poluita nani yaꞌma Kilisitohi fulunaꞌa hiti leheꞌmose nasanaꞌa hiti kumu luto lenegekesa lito lu lepilugi kehelilo. Kehelite nani kumu yaꞌma lite lilata nehabe. Lalitoga oto minoto aiꞌa amuyaꞌa hiti bo menohinaya kagaꞌa nagamiꞌa hiti lu lepilata huꞌehina. Ya huloto buto minoto golagaguti kaga lu lepilata nohibe. Lenali ya nelabe. 2 Nigibo nalaluꞌnigita, lenalitoga buto minoto melugu bonaꞌmagihi komopaꞌanitu kehelite lilata nehanamofihi suhi huto foyaꞌa lito nominabe lite nani kumu lilata nehana bonaꞌi nogolagaguti kaga lu epilube luto lilunamofihi babahi huto lipoti lu epilunamoya lenali lugaꞌamagita ana suhi huto nogolagaguti lu lepi lalugi nohoka mehilo. 3 Lali faꞌmene bonaꞌi ma metoga minoto humofaꞌna huꞌohutamo niꞌinaya Huꞌmamofihi kaga kumu yabe luto luba hulata nohuta yamofihi metoga bonaꞌmagihi tafa komopaꞌanitu kenasabo bilata nehana ya huto meniꞌibe. 4 Mono kamofihi lubaꞌagu foya lilata nohutamofihi metogati gimi mageꞌi huto nohuto meniꞌibe. Yaꞌma Huꞌmamofihi amuyaꞌa hiti nohuto yanatu fatehe bonaꞌmagihi faꞌmene kagaꞌanimofihi bihu gegisaꞌa tele bilata nohune. To enali amuya moloto li pigi binogo niꞌigo, 5 Huꞌmamofihi hapaꞌa keheliya iseꞌnamofihi kapoꞌa hekini laluneꞌmu anaꞌina lite enita bise kagaꞌani li noheꞌmune. To Kilisitohi agoya hu emilutaꞌasigo huto hilibe luto kehelito fato fatoꞌmofihi nagaꞌi emito nohune. 6 Lenali nani kaꞌni keheli fe nelanamofihi yaꞌma babahi huse helenogo bonaꞌa lugaꞌa ka pelesa ilata nehanamagihi osahi enahalune luto enegeba huto nohune.

7 Nani hapaꞌni lenogobisalo huto nohinamofihi legeyaꞌa bu galo. Lenalitogati bo moneubafi moneuba aiꞌamu kehelito Kilisitohi yagapanaꞌa lolo hilinauba aiꞌamu ma luto kehelibe. Ai monekoꞌi Kilisitohi bonaꞌa menohibe. Lali hiti ana huto asaga Kilisitohi yagapanaꞌago nohune. 8 Sipi Bomofihi foyaꞌamu kehelito amuyaꞌa limilata nohinamofihi leneleꞌmo laba husemofihi niꞌigopa leneleꞌmo lukesa fi lepalalube luto niꞌinaya nani ana amuyaꞌamu luto nugufa lelito tito kaga lu lepilunamofihi nubuya mehilinaꞌmu yabe. 9 To fayaha nasana yama koyoto nolepuna yamofi kumu lenelesa lusemofihi kaꞌa koyoto nolepunaꞌmu yaꞌma lenegekesa mekehelilo. 10 Nani kumu yaꞌma lite lilata nehabe: Fayaha nasanaꞌmu kagaꞌa koliꞌa hiti to amuyaꞌa hiti koyolata nohinaya logobisalo yaꞌma amuya bo menohibe. To futuꞌa kaga lulata nohinamofihi yaꞌma nagamiꞌa hiti lulata nohibe lite lilata nehabe. 11 Bonaꞌi ya hiꞌahanaꞌamagi enali ma lite kehelilabe: Nani fotoꞌi nohuto ka fayahi koyoto lepilata nohuta ananamofihi legeyaꞌa moneko legegeto folagahatinigu nohuto li huto huto melenogoꞌni bu galubeꞌmu hube.

12 Bonaꞌi enugufa lelite titi hite neminana bonaꞌi enalitoga lali i hepito legege hilune luto enali suhi huto nohune luto nolupiye? Oꞌe. Bonaꞌi ya hiꞌahanaꞌa enali hapaꞌani ka keheli melete sibigopa ka lilata nehabe. Enali enegekesaꞌanilo kehelite ai bu gago ai bu gago hite hapaꞌani li gehe nelibe. 13 To laliya Huꞌmau melimiꞌehina foya sokapo kumu lugufati li ho tiluta meniꞌibe. Aiꞌa limiꞌehina foya sokapo hiti liliꞌna hiti yaꞌmaꞌasigo liluta niꞌibe. To ana amuyaꞌa hiti liliꞌnaꞌa hiti limiꞌehinana mone lenalitoga liluta luto lu limiꞌehina yabe. 14 Lali foyaꞌamofihi legegeto huto lulata nohune. Foyamofihi kupaꞌalo yamofihi lamaꞌnaka lenalitoga niꞌinamo niꞌinaya yabe. Hiya hutobe? Lali kohe toto yaꞌma lenalitoga nehetito lali labagaguti Kilisitohi ka lamanaꞌa yataꞌa hapi hite keheliꞌahanamo niꞌibe. 15 Lali bonaꞌi lugaꞌamagihi enali foyagu lagaꞌa keheliꞌahana suhi huto moloto lali liꞌohutamo niꞌibe luto lugufa lelito tise kaga lulata mone mehune. Keheli uleꞌale huseꞌnatini yamofito yahi lilenogo lali lenalitoga buto foyamofihi kupaꞌa Huꞌmau molo letoꞌehinaꞌa yaꞌma leꞌmo hofa talune luto yaꞌmu komopatigu lebesiꞌehinamo niꞌigo kehelito nominone. 16 Ya hulototi lenemegesaga niꞌina hepatoga bonaꞌmagihi enalitoga ka lamanaꞌa lu huto huto lu epiloto bo moneꞌmofihi foya kupaꞌagu laliꞌi li huto huꞌohutamofihi lugufa lelito tilatanamofihi kaga luseꞌa mone lu meemilune.

17 Mono bukugu kaga mone ma luto niꞌinamo niꞌibe: Moneuba lelito titi huto kaga lilubeꞌmu nohina bouba ai Sipi Bouba li huto huꞌehinaꞌmu keheli emito Sipi Bomofihi giꞌa liyafa huse ka lilibe. 18 Moneuba aiꞌa gufaꞌa lelito tito nolinogomo yaꞌma faꞌmenena lolo nohibe. Sipi Bouba ana bomofihi giꞌa leꞌmo ho tigo lamanaꞌa lolo huꞌehibe luto lilune.

11

Polu to faga aposolo bonaꞌmagi

1 Kaga nesiꞌa mone lu nolepinogoꞌni negi ka lolo nohinogo kosele kaseleꞌi meleneheno. Faꞌmene yaꞌma legeso hite kehelilo. 2 Nani lenali kumu yabe luto Huꞌmau siko hulata nohinaꞌmu yabe luto amuya mololata nohube. Lenali bo alobo suhi mekoꞌehina paꞌi bala bulu tigo minoꞌehina ana legi hite nehite bo monekomofito bilabe luto nani keyaꞌi molo lepoloꞌohuna yaꞌma Kilisito nohibe. 3 Yamofihi yaꞌma osifaꞌuba miꞌi mololata nohinamofihi hapaꞌa keheli fe lite minete Ebahi yaꞌma faga kagaloti miꞌi molo etoꞌehina, ana kagaloti lenalitoga bonaꞌi lugaꞌamagi enimiꞌi molo lepalalanaꞌmu kehelilata nehana golo golo gilenogo babahi Kilisito kumuko kehelilata nehanamofihi heꞌmi lalabe luto nekehelugo keta nohigo nolube. 4 Lenalitoga bonaꞌi moneuba henetito Yesuhi hapaꞌa lali lu lepilata nohutamo ya suhi huto niꞌigopa mehaꞌa fato fatoꞌmofihi mone lu lepiꞌehinamofihi to koyapaꞌi lalitogati liꞌehinamo niꞌigopa fato fatoꞌmofihi kosaba kaga lu lepiꞌehinamo yaꞌma to ka lamanaꞌa lalitogati keheliꞌahanamo niꞌigopa mono ka fato fatoꞌmofihi lu nolepigo oꞌe lite melise faꞌmene keheli emilata nehanamofihi bati huto niꞌifihe? Oꞌe, yanaꞌmu komopaꞌnigu keta nohigo nolube.

5 Naniꞌnimu kehelugo nanitoga anaꞌina ya suhi ma suhi sa sa huloto aposolomagihi bo sipi enonogo melete enigigusaꞌaluga nominona legita lolo mehibe. 6 Nani nabagaguti kaga lu lepilata nohuna nesiꞌa amuya memoloꞌohunamo niꞌinaya to Huꞌmamofihi ka hapaꞌa keheli bati huꞌohuna yabe. To yamofihi hapaꞌa fato fato suhi huto lu hokolo huto lenubulo li moloto lu lepilata nohune.

7 To lenali leneleꞌmo hofa talube luto naniꞌni imo limito minoto Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lu lepiꞌohunalo minaꞌa mone lilunaꞌa mehuꞌohuna yamofihi sibina huꞌehifi bati huꞌehibe? 8 Lenalitoga mono foya nolito leneheꞌmalubeꞌmu nohube luto to Huꞌmamofihi nagaꞌi lugaꞌagati yogo feꞌnohi lilata huꞌohuta yaꞌma enali nasanaꞌani gumina lise suhi huto lolo huꞌohuna niꞌifihe? 9 To lenalitoga nohuto anaꞌina mone kumu sa huto buto mone lu melepiꞌohunamo niꞌibe. Naniꞌni sa sa huto humofaꞌna nohugo Masetonia hepatogati nalaluꞌnigi nehetite anaꞌina nimite li nabaga melelata hiꞌahana. To lenalitoga yaꞌma faꞌmene nohuto ketaꞌa hiti nasana mone ligo mefi lepoloꞌohunamo niꞌibe. To mino lito tito akuꞌi ligo mefi lepalalube luto nolube. 10 Kilisitohi ka lamanaꞌa komopaꞌnigu niꞌigo lamaꞌnaka nolube. Ana suhi hulata nohuna nugufa leꞌmo napa huto hu tegi huto noluna kapo henanaꞌmu Akaiya kapotiniguti mone fi hekini melalanaꞌmu yabe. 11 Yaꞌma yamofihi henaꞌmu nolube? Komopaꞌni melepise ya hulata nohufihe, ya suhi huto meniꞌibe. Komopaꞌni lepiꞌohunamofihi Huꞌmau moneko bu goꞌehibe.

12 Lenalitogati minaꞌa melito akuꞌi kohe toto nasana lilata nohuta ya suhi huto minalubeꞌmu hube. To yamofihi faꞌmeneꞌmu niꞌigopa bonaꞌi lugaꞌamagihi Polu foya lilina yamofihi babeyafalo minalune lite lilata nehana enugufa lelite ti lalabe luto yamofihi lukesaꞌani li sigilata nohune. 13 Bonaꞌi ya hanaꞌamagihi aposolo faga fagamofihi to mono ka foyamofihi faga fagaꞌa lite minete, Kilisitohi aposoloꞌa laliꞌi babeyafaꞌa lolo hilata nehabe. 14 Ya nehite yamofihi nasanaꞌa fato fatoꞌmofihi mone liꞌahabe luto lilupihe? Ya luto meniꞌibe. Satau ai hiti yaꞌma agelo bonaꞌa fi fana tete enali babeyafaꞌa lolo hulata nohibe. 15 To Satahi foyaꞌa lilata nehana bonaꞌi enali ana hite lamanaꞌamofihi kele keleꞌi hi emilata hiꞌahana babeyafalo enaliꞌani babahi hite lolo hite minete nehago topa mehalune. Enali minete sibi foyaꞌa lilata nehana yamofihi mone legeyaꞌa liluneꞌmu habe.

Polu aposolo foya lito gabuꞌi giꞌehinamofihi kaꞌa

16 Kaga luꞌohunamo akuꞌi lilube. Nani kumu negi bo lolo nohibe lite kehelite mehilo. Sibi yamofihi nani kumu ma lite nekehelitemo keheli nimilenogo nugufa nesiꞌa leꞌmo napa huka huto lilube. 17 Nani kaga ma luto liluna yaꞌma Sipi Bouba luꞌehina supo huto lilugopa faꞌmene nugufa lelito tito kaꞌa hapi fiꞌohube luto sibigopa negi kaga lilubeꞌmu hube. 18 Bonaꞌi silagaꞌmagita lugufamofihi nasanaꞌmu leꞌmo napa hite kaga lilata nehanagihe, nani ana huto faꞌmene babeyafa huto lilube. 19 Akae. Lenali anaꞌinamofihi lenali anaꞌina hapaꞌamu kehelilata nohuta bonaꞌi nohune lite liꞌahanamo niꞌinaya lugaꞌamagi negi nagi ka lenelepilago keta mehuse hite keheliꞌahanamo nehabe. 20 To koko yagapanatini leneleꞌmo malaluneꞌmu nehite, to noseꞌnatini lenebesilite naluneꞌmu nehite, to fi taga hi lepelete nehite, to enigihiti bo lolo hi lepalaluneꞌmu nehite, to lenogolaga lenabaga i gofa haluneꞌmu nehinogo yanaꞌmu lenali keleꞌna ka meepekise keheli epilata nehabe. 21 Lali yaꞌma ananamofihi suhi amuya memolotogo lenali koli nehabe lite nelafihe? Lali lenalitoga agoya huto minoꞌohune. Yanaꞌmu lubuyati hilifihe ya?

Moneꞌamagi anaꞌina ya suhi ma suhi hite haha luloto yaꞌma liꞌohune lite nehinogo nani hiti negi bonaꞌmagihi suhi huto nelesa melinogo lilunagihe. 22 Enaliꞌaniꞌmu Yuta bo nohune lite lilata nelago, nani hiti ana huto Yuta bomo nohube. Enaliꞌaniꞌmu Isilaeli bonaꞌi Huꞌmau leleꞌmo ho tiꞌehinaꞌa nohune lite lilata nelago, nani ana huto lulata nohube. Enali akuꞌi ana hite enaliꞌaniꞌmu Abalahahi tataꞌagita nohune lite lilata nehago nani analo enemegeꞌi moloto lulata nohube. 23 Enaliꞌani Kilisitohi kele kele boꞌa nohune lite nelago nani yaꞌma sibigopa negi nagi ka lilube. Nani enebe ligito Kilisitohi koko boꞌa fato fatoꞌmofihi nohube. Nani foyamofihi kekeꞌi luse nohuna yaꞌma fato fato suhi huto niꞌibe. To mono kaꞌmu luto naga nonugu tilata nohuna to segi osatu nehelago nagabuꞌi gilata huꞌehina. Babu yupahi nani filiseꞌna huꞌohunamofihi fato fato legegeto tito niꞌibe. 24 Yuta bonaꞌi enali kana nayahi mone kegiꞌa su hago osatu neheꞌahana 39 higo neheꞌahabe. 25 Kana loebe monebe Lomu bonaꞌmagi segihi osatu neheꞌahanamo niꞌibe. Kana moneko yupahi efa osatu nehelago filiseꞌna huꞌohunamo niꞌibe. To kana loebe monebe higo boti yaꞌma li gofa higo nagamilugu limiseꞌna huꞌohunamo niꞌibe. To kana moneko yupahi nagamilugu hege nagamiꞌi gupisalo minoba minoba nohugo ikahi tiloto limilago, yege tiloto limilago huꞌehina yabe. 26 To kana babu luto yatama kapo buba buba humofaꞌna huto nohugo koꞌuba nagamiꞌuba hago filise suhi huto minoꞌohuna yanamofihi gupisalo tito minoꞌohunamo niꞌibe. To lubalo gumina bonaꞌmagi kofohi nemalago buto kapo moloꞌohunamo niꞌibe. Yuta bonaꞌi nani hepato bonaꞌmagi to fegutoga bonaꞌmagi nohoseꞌna hite nehago folagahaꞌanigu mino baga ito minoꞌohunamo niꞌibe. Sipi hepatoga buto bonaꞌmagi li gehesa hite nahaluneꞌmu nehago mino baga ito minoꞌohunamo niꞌibe. To faꞌmene ka meꞌi niꞌina metoga hiti foya yupa kopa humofaꞌna huto filiseꞌna huto minoꞌohunamo niꞌibe. Hege nagamilugu yaꞌma folose supofihi legegeto to mono ka faga hiti lilata nehana bonaꞌnimagihi folagahaꞌanigu mino baga ito bula ola nohunamo niꞌibe. 27 Hitupa foya lito nugufa nagabuꞌi gigo humofaꞌna huto nubuꞌi ko bati mehuse humofaꞌna huto kauꞌnamu filito yafi nagami kumu nebesigo yasiꞌmu filito minoꞌohunamo niꞌibe. Guketeꞌmu to nebelusaꞌmu sa sa huto minoꞌohunamo niꞌibe. 28 To yanamofiko mone meniꞌibe. Kanaꞌamu kanaꞌamu komopaꞌnigu nagabu gigo nogo noto hepatoga buto Sipi Bomofihi bonaꞌmagihi asagaꞌi kaba hu epololata foyaꞌmu kehelugo keta nebesigo minolata nohube. 29 Lugaꞌamagi Huꞌmamofihi kagu amuya memalago nani kekeꞌi lu epoloto nohube. To lugaꞌamagi enali Huꞌmamofihi kagu ho kete limiꞌahanamagihi komopaꞌanigu keta nohigo kehelito nominobe.

30 To nani nasana mono kumu nugufa leꞌmo hofa talube luto nolutoꞌnimo amuya memoloꞌohuna yanaꞌmugopa leꞌmo napa huto linogoꞌni bati hilubeꞌmu hibe. 31 Sipi Bo Yesuhi afoꞌafu Huꞌma aiꞌa yaꞌma nani kumu bati huto nokehelibe lamaꞌnaka lutoꞌnimofihi keheliꞌehibe. Ai giꞌa li saga huto fokehi luba luba hulata hilunaꞌmu yabe. 32 Nani Tamasiko hepatoga nohugo gihiti bo Aletasi gamaniuba naga nonugu neleꞌmo malalubeꞌmu nohuto lito nohi hepato gegisaꞌamofihi kasinugu kofohi meleꞌahana. 33 Ya nehago nigibo nalaluꞌnigi enali sipi sepekeleꞌnagu li gu ilete bihu gegisa hokolo huꞌehinaguti fitu fe heꞌmigo leke ho limito fegutoga foloꞌohuna yabe.

12

Polu komopaꞌamofihi bamuꞌi egoꞌehina kaꞌa

1 Nugufa leꞌmo hofa taluta kaꞌa kosabaꞌi yamofi mone leꞌmo bati mehilinaya faꞌmene yamofihi lilube. Komopaꞌni li gelehe higo anaꞌina bamuꞌi bu goꞌohuta to Sipi Bouba lu belegepa ito luꞌehina yamofihi yataꞌisi beto huto lenelepilugi kehelilo. 2 Nani Kilisitohi bonaꞌa moneꞌi keheliꞌohube. Nani yaꞌma nasana mone bu goꞌohuna kanaꞌa kufu 14 nobigo bo mone aiꞌa yaꞌma Sipi Bouba faꞌmene leꞌmoto tito kokuluma ifo muya gupisalo niꞌinagu yaꞌma tiꞌehina. Nani gufaꞌa hiti niꞌifi to gufaꞌa gololo tilago niꞌifi luto yaꞌma keheli bati mehube. Huꞌmau aiꞌa yaꞌma keheliꞌehibe. 3-4 To ana bo ai Sipi Bouba faꞌmene leꞌmoto tito yaꞌma Palatisi gi nohota foyagu tito kaꞌa lu bagaguti meluse to metoga bonaꞌmagita lu huto mehilabe luto yaꞌma keheliꞌehina. Nani ana bo yaꞌma keheliꞌohube. To gufaꞌa hiti niꞌigo tiꞌehifi to gololo tiloto kokulumagu tiꞌehifi yamofihi nani mekeheliꞌohube. Huꞌmau aigo keheliꞌehibe. 5 Ana bomofi kumu luto giꞌa leꞌmo hofa toto lilube luto yaꞌma naniꞌni hapaꞌni leꞌmo hetofa huto melilubeꞌmu hube. Naniꞌnimu lilube luto yamofihi lapa mebiꞌohuna yamofi kumu yaꞌma lu hetofa huto lilunaꞌmu yabe. 6 Nugufa leꞌmo hofa taluna kaꞌa lilube luto lutita lamaꞌnaka luto lutitamo niꞌinaya negi nagi bo meminotitaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaya, nani kumu kehelinogo ti lalibe luto yamofihi mone melilubeꞌmu lube. Anaꞌinaꞌmu lugo to lolo huto moloto nohugo lenalitini bu gete akehelilata nehana ana legegeto huto minalinaꞌmu yabe.

7 Sipi Bomofitogati anaꞌina kosabaꞌi bu goto moloto huꞌohunamofitoga komopaꞌni ti lalibe luto nugufa memeꞌagu ema ufehaꞌa hiti nasana monetu fiꞌehinamofihi Satahi kele kele panaꞌa moneuba ai komopaꞌnitu kehelinogo ti lalibe luto nayahaꞌni nalapihe luto luꞌehinamo niꞌibe. 8 Ya hinogo heꞌmi neto lalibe luto Sipi Bomofitoga kana loebe monebe yupahi loka hoꞌohunamo niꞌibe. 9 Buka tugo kaꞌa ma luto lu nimiꞌehina: Nani felisaꞌniuba kai amuya memalalataꞌmu yamofihi babu luto kimito keleꞌmo bati hulata nohibe. Nani keheꞌmose naniꞌniuba kaitoga i bilito buto niꞌinogo anaꞌina mone kumu buka tilataꞌa meniꞌibe luto lu nimiꞌehina. Ya huꞌehinaꞌmu Kilisitohi amuyaꞌauba naniꞌi neleꞌmo amuya malalibe luto lapa mebiꞌohuna yanaꞌmuko leꞌmo hofa toto nolutoꞌni negeloꞌni bilata nohunagihe. 10 To Kilisito kumu yabe luto amuya memalaluna niꞌifihe? To neleꞌmobe hokobe hi netalana niꞌifihe? Kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo minaluna niꞌifihe? To bauna fiseꞌna to kalanaꞌi meleseꞌnamofihi gupisalo minalunamo niꞌifihe? Oꞌyo. Faꞌmene yanaꞌmu komopaꞌnigu keheli sibina mehuꞌohube. Nani lapa mebiꞌohunalo yaꞌma aiꞌa amuyaꞌa nimilago amuya mololata nohunagihe.

Polu Koliti bonaꞌi kekeꞌi lu epoloꞌehina

11 Yaꞌma nani kumu lulata nohuna ka negi nagi ka luꞌohunamofihi lenali kehelite melete hiꞌahana yanauba neleꞌmo topa nohago nolube. Lenalitini neleꞌmo hofa tenogo bati hilinagi. Nani fayahi afoꞌafita faꞌmene bo nohunaya enali enegekesa sipi bo nohune lite keheliꞌahana lenalitoga bite nehanaꞌamagi nebe meligiꞌahana yabe. 12 Nani lenalitoga foya bati huto lugo topa hose suhi to anaꞌina kosabaꞌi bu go bati huse nasana koseleꞌi mehoꞌehinaꞌa hiti huto hulata nohina yanauba aposolo bomofihi hapaꞌni li huto hulata huꞌehina. 13 To lenali henanaꞌmufi sa sa hilete Huꞌmamofihi nagaꞌamagihi li gehesa lugaꞌa lenali babeyafalo meniꞌibe. Nani lenalitoga moneko nasana huto mehuꞌohunana niꞌibe. Noseꞌnatini to anaꞌinatini lenebesilito kalanaꞌi memolo lepoloꞌohunamo niꞌibe. Ya huloto leneleꞌmo sibina luseꞌna yamofihi lenali keheli sibina hite hiꞌehilanamo yanaꞌmu foipanaꞌni heꞌmilo luto lenoloka halufihe, ya?

14 Nani lenalitoga loe yupahi buꞌohunamo niꞌibe. To yatai yaꞌma akuꞌi bilube luto leꞌmo bati nohube. Binogoꞌni kohe toto buto nugufamofihi noseꞌnaꞌa hiti feꞌnohaꞌa hiti efahaꞌa hiti mone lenoloka mehalunaꞌmu yabe. Lenali yogo feꞌnohatiniꞌmu niꞌigopa lenali kumu yabe luto amuya mololata nohube. Yagapanaꞌi kitiliꞌamagi itoꞌanigi afoꞌanigi eneleꞌmo nupa hilanaꞌa mehabe. Enali itoꞌanigi afoꞌanigi lelite tite noseꞌna enabagagu bilanaꞌamuko keheli bati hite minelata nehabe. Nani afotinifihi suhi huto nohuto yaꞌma lu nolepube. 15 Ya suhi huto nani lenali kumu yabe luto yogo feꞌnohaꞌni minoto lito hulata nasanaꞌni li heꞌmilube luto keta mehuse huto nohube. To nani ya huto komopaꞌni lenelepilata nohunogo lenali komopatinitu nani kumu lenemehi melelata nehanamofihi inomo limito minalifihe?

16 Bonaꞌi lugaꞌamagi nani kumu yaꞌma lite lilata nehabe: Aiꞌa nasanaꞌa li be sililataꞌa mone menilinaya ai sugunaꞌi huto bonaꞌmagihi fi taga hu letoloto limiꞌi mololoto anaꞌinatini be siliꞌehilina niꞌifihe lilata nehabe. 17 To nani hiya huto ya huꞌohuna niꞌibe? Lu nimilo. Nani yagapana nagaꞌni lenalitoga enoho lufugo bite anaꞌina mone bite liꞌahafihe? Oꞌe. 18 Taitasi yaꞌma bilifihe luto lu etoꞌohuna to lalalutifu mone ho lufugo moneka biꞌahaꞌigo yamofihi Taitasiu buto lenalitogati anaꞌina mone lenebesiliꞌehifihe? Oꞌe, leꞌali komopatiꞌa li hepiloto kapo monekolugu ito moneka nobuꞌibe.

19 Kaga oto lulata nohuna yamofihi lenali keheligo kaꞌni yaꞌma leneleꞌmo hetofa huse kaga noluna lolo nohifihe? Ya suhi meniꞌibe. Nani Kilisito hiti nohutoꞌni Huꞌmamofihi bulo kaga lulata nohube. To nigibo nalaluꞌnigita, lamanaꞌa nani kumu yabe luto melube. Mono kagu leneleꞌmo hetofa hilube luto lulata nohube. 20 Nani lenalitoga buto bu lenagaluna lenali kumu kehelinogo bati mehilifihe luto, to lenali nani kumu ana hite kehelinogo bati mehilifihe luto nokehelugo keta nonebesibe. To lenalitoga kenasabo biseꞌna to siko huseꞌna, to ibe fitobe nasana, to molomo titi hilataꞌna, to libe pigi bibe nasana, huli tali ka mege ka lulata, bonaꞌi enugufa lelite tite, li sibi sibi hilata nasana yamofihi niꞌinogo buto nehetito bu go lalube luto nokehelugo keta nonebesibe. 21 Lenalitogati lugaꞌamagi ema afehaꞌaga komopatini kolo tago, moko liseꞌna to mokoloꞌnamu enegekesa yigi yigi hiꞌahanaꞌa ya suhi ma suhi huto komopatini li gelehe mehise ya suhi hite nehinogo lenalitoga buto nehetiluna yamofihi lenogobisalo Huꞌmaꞌniuba neleꞌmo laba hilenogo lenali foipanatiniꞌmu nipaꞌnigu ekesa ho lalibe luto nokehelito keta nonebesigo ya hulata nohube.

13

Lipoti molo epoloto koyo epiꞌehina

1 Yaꞌma lenalitoga akuꞌi binogo kanaꞌa loebe monebe hilinaꞌmu yabe. Mono bukugu kaga ma luto niꞌina: Ka foya lilana kanagu bo moneuba foipana hulenogo bo loebefi loebe monebefi bu gelete lu huto hilenogo lamaꞌnaka litemo niꞌibe. Lenalitoga bu nehetilenogo ana kagaꞌa keheliloto kaꞌa lilubeꞌmu hube. 2 Afehaꞌaga ema foipanatini hiti mineꞌahanaꞌa to lugaꞌa lenali hiti lalitoga alihi kana buna yupahi lipoti lepito luꞌohunamo ananamofihi nugufaꞌa fotoꞌi nohuto akuꞌi yaꞌma nolube. Alihi akuꞌi buto lenubuto mebilunaꞌmu yabe. 3 Kilisitou yaꞌma kaga lu nimigo lulata nohunamofihi hapaꞌamu lenali sa sa nehana yaꞌma bu go fe lilabe luto Kilisitou aiꞌa lenalitoga foya lilata nohina yamofihi agoyaꞌa hiti meniꞌigo folagahatinigu amuyaꞌa hiti lilata nohibe. 4 Koyapaꞌi lamaꞌnaka luto ai legeso huto nohigo malipu yafalo heꞌahanamo niꞌibe. Yatai yaꞌma afoꞌafihi Huꞌmamofihi amuyaꞌa lito ho tito minomo buto nohibe. Lali ana huto ai huꞌehina suhi huto legeso huto nohutaya aitoga i hepiloto Huꞌmamofihi amuyalo buto lifita ito minolata nohuta yamofihi hapaꞌa lenalitoga li huto hu lepilunaꞌmu yabe.

5 Lenali yaꞌma lamaꞌna ka mono kagu nehafi menehafi komopatinimofihi fi taga hi etete bu geletetini yamofihi hapaꞌa lu huto hilo. To Yesu Kilisitohi yaꞌma komopatinigu leꞌmo malago nominanamofihi hapaꞌa akeheliꞌahafi ya? To komopatinigu menominogomo lenali kaꞌa keheli fetaga hiꞌahafi, kehelilo. 6 To nani yaꞌma kaꞌa keheli fetaga huꞌohunaꞌa meniꞌibe. Ya suhi hite bu nagalabe luto fifa ilata nohube. 7 Huꞌmau keheliꞌehinogo foipanatini li huto mehilabe luto nani Huꞌmamofitoga loka hoto nominobe. Lenali bu negenogo mono bo lamanaꞌa lolo huto minalube luto meniꞌibe. Lenali Huꞌmamofihi ka keheliya ilana yanauba huto hu lamana hilibe luto lulata nohube. To nani faꞌmene bo mono kalugu minalutaꞌa ya bati hibe. To nugufauba mono bo nohuna lolo hilinamofihi faꞌmenena niꞌibe. 8 Lali yaꞌmaꞌamagita hena hena huto ka lamanaꞌamofihi luba li emilune? Faꞌmene fi hetofa hu etalune luto amuya moloto legeyaꞌa huto hilinaꞌmu nominone. 9 Lali bonaꞌmagihi enubulo amuyatiꞌmu sa sa nohutogo lenali mono kagu amuyatini hiti minalana yaꞌma lipagu lagati lebesilinaꞌmu yabe bati hiluneꞌmu hune. Ya nehinogo komopatinigu fi fana talibe luto Huꞌmamofitoga kaga luto nohune. 10 Nani lenalitoga buto kekeꞌi luseꞌna lepi lalube luto fatoꞌi nohuto lipoti kaga lu huto huto fayahi yaꞌma koyoto nolepube. Sipi Bouba amuya nimiꞌehina nasanaloti lenaliꞌi lenefelu halunaꞌa meniꞌibe. Lenali lenufusatini leꞌmo amuya malalibe luto lu nimiꞌehinamo niꞌibe.

11 To nalaluꞌnimagita, kaga lu su hoto ma luto lilube. Lenali lenipagu keheli bati hite minalo. To lipoti lu lepito kaga yaꞌma noluna kehelite komopatini leꞌmo hetofa hite leꞌmo lamana hilanagihe. Ya nehite lenalitini komopatini leꞌmo moneko hilete fulunagu minalo. Ya hilenogo Huꞌmamofihi mehi lepiseꞌna to fulunamofihi afoꞌafu lenalitoga minalinaꞌmu yabe. 12 Lenali ai be tinogo ai be tinogo hite minete, ai soso hu etenogo ai soso hu etenogo hite koguna ite minalo. To Huꞌmamofihi bonaꞌi malo nehana asagaꞌmagi keketini li lepelelata nehabe.

13-14 Sipi Bo Yesu Kilisito leheꞌmoseꞌna yauba to Huꞌmau mehi limilata nohina yanauba Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba leneleꞌmo hepilata nohinaꞌa yanauba lenalitoga mino lito buto mineno.

GALESIA

1

2

3

4

5

6

GALESIA

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Poluita nani aposolo bo nohugo yaꞌma bo moneuba noho melifiꞌehina yabe. To bonaꞌmagi liliꞌnaga meli neteꞌahana yabe. Yesu Kilisito to aimo filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehina bouba, afotifu Huꞌma yaꞌma aiꞌa kagaꞌalo aposolo lolo huꞌohuna yabe. 2 To nani nalaluꞌnigihi lugaꞌa maga nehanaꞌa enali hiti moneka nohutoti yaꞌma Yesuhi nagaꞌa Galesia metoga minete biꞌahana bonaꞌi lenali fayahi yaꞌma koyoto nolepunagihe.

3 Afotifu, Huꞌmau to Sipi Boti Yesu Kilisito aitogati leheꞌmoseꞌna hiti fulunaꞌa hiti lenalitoga minomo tito mineno.

4 Yesu ai afotifu Huꞌma ai kagaꞌalo yaꞌma ho tilina kanaꞌalo foipanauba leleꞌmo sibina nohinogo gulu ho letalinaꞌmu yabe luto lali foipanatiꞌmu yabe luto yaꞌma aiꞌa gufaꞌa hꞌemiꞌehina yabe. 5 Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmamofihi giꞌamu fokehi liba liba huto mino lito buto minalibe. Maꞌnaka.

Ka lamanaꞌa fatoꞌi mone meniꞌibe

6 Lenali yaꞌma Kilisitohi leheꞌmose nasanagu molo emilabe luto elesa molo epiꞌehina bomofitoga mino hepi bati hite meminese lenemegesa hi emilete fato monolugu yaꞌma bite lenegekesa melete kehelilata nehabe. Nani yaꞌmu yaꞌma nehanaꞌamu topa hoto oho luto nolu lepolobe. 7 Ka lamanaꞌa yaꞌma fato fato ka meniꞌinaya faꞌmene bonaꞌi lugaꞌamagi Kilisitohi kaꞌa yaꞌma li sibina hilupi lite fato mono ka lu lepite komopatini li sibi sibi hite yamofihi suhi hilata nehabe. 8 Nanifi to kokulumaguti agelo moneubafi ka lamanaꞌa afehaꞌalo lu lepiluta logo hepalugu nagaꞌi lolo hilutaꞌaloko niꞌibe. 9 Yaꞌma kaga koyapaꞌi luꞌohuta anaꞌago akuꞌi nolube. Moneꞌamagi yaꞌma ka lamanaꞌa afehaꞌalo lu melepiꞌahanamo lu sibi hite fatoꞌmofihi lolo hite lu lepilana yaꞌma logo hepalugu nagaꞌi lolo hilanaꞌmu yabe luto akuꞌi yaꞌma nolube.

10 Ka noluna yaꞌma bonaꞌmagi bu gete lagaꞌa kehelilabe luto nolufihe? Oꞌe. Huꞌmau aiꞌa bu genogo bati hilibe luto yaꞌma nolube. Nani yaꞌma bonaꞌmagi nani kumu kehelinogo tilibe luto foya yaꞌma nolufihe? Oꞌe, to nani bonaꞌmagi nani kumu laga epesilinaꞌmu sa sa nohufiye? Oꞌe, Yaꞌma hutita Kilisitohi kele kele boꞌa lolo huto meminotitaꞌmu yabe.

Polu aposolo lolo huꞌehinamofihi hapaꞌa

11 Nalaluꞌnigita nani yaꞌma kaga lu lepilugi kehelilo. Ka lamanaꞌa lu lepiꞌohunamo yamofihi bonaꞌmagi enegekesa kehelite yamofihi li huto hiꞌahana meniꞌibe. 12 To melugu bonaꞌmagitogati meliꞌohube. To bonaꞌmagi menelepiꞌahana. Yesu Kilisitou aiꞌasigo lu hokolo huto huto lu nimiꞌehinamo niꞌibe.

13 Nani koyapaꞌi Yuta bo nohuto lali folagahatigu minoto anaꞌina lolo huto moloto huꞌohunaꞌa alu lepugo keheliꞌahabe. Nani yaꞌma komopaꞌni uleꞌale huto Yesuhi kaꞌa keheliꞌahana bonaꞌi kalanaꞌi molo epoloto enahalube luto enoho lifi heꞌmito eneleꞌmo sibina sabana huꞌohunamo niꞌibe. 14 Yuta yagapanaꞌi nafaluꞌnigihi enebe ligito itoꞌnigihi afoꞌnigihi to tatatigihi kaꞌani yaꞌma limi lalibe luto ana kauba amuya moloto minalibe luto luloto yaꞌma amuya moloto ya hulata huꞌohunamo niꞌibe.

15 Ya hulata huꞌohunamoya Huꞌmau aiꞌa yaꞌma afehaꞌaga itoꞌnifihi ipagu nohugo bu goloto mehi nimito neleꞌmo eto huloto aiꞌa foyaꞌa lilube luto elesa molo nimiꞌehinamo niꞌibe. 16 Elesa molo nimiꞌehina yaꞌma keheligo tigo kaꞌa yaꞌma fegutoga bonaꞌi enalitoga ka lamanaꞌa lu yege hoto yaꞌma luto lu hofa talane luto panaꞌamofihi hapaꞌa lu huto huto nelepiꞌehina. To ya huꞌehinaya ana kagamuꞌi yaꞌma nani fatoꞌi lu nimilo luto bonaꞌmagihi suhi lolo huto loka meho epoloꞌohunamo niꞌibe. 17 To Yelusale hepatoga aposolo kohe tete lolo hite mineꞌahanaꞌa bu enagalube kagamuꞌi enoloka halube luto metiꞌohunamo niꞌibe. Anaga mebuse ka meꞌi mone Alebia metoga fotoga buto minoto i behe huto Tamasiko hepatoga buto nehetiꞌohuna. 18 Nehetito nohugo yalo kufu kana loebe monebe nobigo Pitahi bu galube luto Yelusale hepatoga nehetugo ai hiti loe salelegu minoꞌohuꞌina yabe. 19 Ya huto nohuꞌigo aposolo bo lugaꞌa bu meenogobe. Sipi Bomofihi gonaꞌa Yemesihi yaꞌma aigo bu goꞌohuna yabe. Yana bonaꞌmagi aposolo neleꞌmo ho metiꞌahanagi Huꞌmau aiꞌago neleꞌmo ho tiꞌehina. 20 To yaꞌma nolunaya mone faga menolube. Yaꞌma fayahi nokoyona Huꞌmamofihi bulo lamaꞌnaka luto fayahi nokoyobe.

21 Yelusale hepatoga ya huto minolotoꞌni yaꞌma Silia metoga to Silisia metoga yaꞌma buto minoꞌohuna yabe. 22 To Yutia melugu Yesuhi panaꞌaloboꞌa yaꞌma nogokabalo bu megeꞌahana yabe. 23 Enali yaꞌma bonaꞌi lugaꞌamagi kagꞌa lago yaꞌma lite keheliꞌahana: Kalanaꞌi molo letoto lohoto ho lifiꞌehina Yesuhi ka li sibina hilube luto huꞌehina bomo akuꞌi i gelehe huto bonaꞌi yaꞌma Yesuhi ka lamanaꞌa lu noepibe. 24 Ya lite lilete yaꞌma hapaꞌa kehelite nani kumu yabe lite Huꞌmamofitoga fokehi hete enegelo hiꞌahanamo niꞌibe.

2

Aposolo bonaꞌi lugaꞌamagi Poluhi liliꞌnaꞌamu kehelite meleꞌahana

1 Ya hulago kufu kanaꞌa 14 nobigo yaꞌma Banabasi hiti leꞌali Yelusale hepatoga akuꞌi i behe huto bulototiꞌa Taitasihi yaꞌma leꞌmoto buto moneka buꞌohuta. 2 Yamofihi faꞌmene ya mebuꞌohube. Huꞌmau kaꞌa lu hokolo huto lu nimiꞌehinalo yaꞌmu buꞌohuna yabe. Yaꞌma fegutoga bonaꞌi ka lamanaꞌa yaꞌma lu huto huto lu epilata nohuna ka yaꞌma mono kalo enigihiti bo enaliꞌanisigo li nupa hite suguna nehago beto hu epiꞌohuna yabe. Nani yaꞌma foyaꞌa kohe toto lito minoꞌohunaꞌa to akuꞌi yatai lito nominanaꞌa yamofihi faꞌmenena lolo hu lalibe luto nani foyaꞌnimu buto beto epiꞌohuna yabe. 3 Ya hulago enali yaꞌma Taitasi Giliki bo nohinaya yanaꞌmu Huꞌmamofihi kaga kehelise bo yaꞌma Yuta bo lolo hilibe luto gufaꞌalo laga huseꞌnaꞌa hiti minalibe lu memolo eteꞌahana yabe. 4 Akuꞌi ema afetoga bonaꞌi lugaꞌa enali minete fagalo bo yaꞌma ete folagahatigu sugunaꞌi nehetite mineꞌahanamagi enali ya suhi huto gufaꞌa laga hu etalune lite liꞌahabe. Lali Kilisitotoga buto molo emiloto minoto li meleꞌahana kamofihi nagalugu meminoꞌohutamo niꞌibe. Enali yamofihi hapaꞌa bu galune lite nelite keya ka lu laga huto luꞌehinamofihi kele keleꞌi pananaꞌa ana suhi hite kagagu leleꞌmo malalune lite kofohi kapo oꞌehina. 5 Enali ya bomagi laliꞌi leleꞌmo afetoga malalune lite nelago lali ka lamanaꞌamofihi hapaꞌamu kaba hu lepoloꞌohuta yaꞌma ka lamanaꞌauba lenalitoga buto leꞌmo amuya malalibe luto kaꞌani heꞌmito kanaꞌa moneꞌya hiti megeꞌi memoloꞌohutamo niꞌibe.

6 Ya higo enali mono kaba bonaꞌmagi mone fato ka hiti memeleꞌahana yabe. Enali lusi kaba bonaꞌi mineꞌahafi ya memineꞌahafi nani keheli bati mehube. To ya nehafi menehafi kehelugo faꞌmenena niꞌibe. To Huꞌmau ai bonaꞌmagihi enugufaꞌanigo bu goloto eneleꞌmo ho tila limila menohibe. Komopaꞌani bu goloto ya nohibe. Ya huto niꞌinaya nani Yelusale hepatoga buna yupahi yaꞌma mono ka kaba bonaꞌi enali kosaba ka mone lu menimiꞌahana yabe. 7 Enali ma lite keheliꞌehite: Huꞌmau ai Pitahi yaꞌma Yuta bonaꞌi enalitoga ka lamanaꞌa lu huto huto lu epilibe luto lu etoꞌehinamo ana suhi huto nani yaꞌma fegutoga bonaꞌi enalitoga ka lamanaꞌa lu huto huto lu epilane luto lu netoꞌehina, enali yaꞌma keheliꞌahana yabe. 8 Pitau ai Huꞌmamofihi amuyalo yaꞌma Yuta bonaꞌmagihi aposolo lolo huꞌehina. Ana suko huto nani yaꞌma Huꞌmamofihi amuyalo fegutoga bonaꞌmagihi aposolo lolo huꞌohuna. 9 Ya hulago Yemesiugo Pitaugo Yoniugo monoꞌmofihi enikibina bo nehafihe lite keheliꞌahana yamagi Huꞌmau pa sose foyaꞌalo leꞌmo hetofa huꞌehibe lite nani kumu ya lite keheliꞌahana. Kehelilete lalalutifu yabe lite Banabasi hiti leꞌeyanugu liꞌahana. Ya hilete lenali fegutoga bonaꞌmagitoga Huꞌmamofihi foya nelinogo laliti Yuta bonaꞌmagitoga nelinogo huto minalune lite lu meleꞌahana. 10 Enumuhi meniꞌina bonaꞌi enali limite nehanaꞌa i pebisa meho epolose eneheꞌmalane lite nelite yaꞌma kagaꞌasigo lu nimiꞌahana. To ana foya emasana amuya moloto liꞌohube luto kehelito nohunalo nohube.

Atioki hepato Polu Pitahi ka emekiꞌehina kaꞌa

11 To Pitau ai Atioki hepatoga olago ai mone bati mehina suhi huto higo nani bu go bati huloto li gehesa nehago asaga bonaꞌmagihi bulo ka emekiꞌohuna yabe. 12 Kohe toto yaꞌma fegutoga bonaꞌi Huꞌmamofihi kaꞌa keheliseꞌnamagi hiti Pitagi hiti noseꞌna monekoluguti nelago alihaꞌa yaꞌma Yuta bonaꞌi mone lugaꞌa Yemesiu enoho lifiꞌehinaꞌamagi elago bu enogoloto enali kumu luto lesaꞌa luꞌehina. Lesa noligo fegutoga bonatoga noseꞌna menose mo sito enaliꞌi heꞌmi epoloꞌehina. Fegutoga bonaꞌi enali hiti enugufa laga mehuseꞌna minalibe lite lu meleꞌahana bona enali kumu lesa luꞌehina. 13 Ya huloto buto lelito ola lelito bula nohigo Yuta bonaꞌi lugaꞌa laluꞌagi ana suhi hite kenetufaꞌani loe hiti bonaꞌmagihi suhi lite Pitahi leꞌmo laga hinaꞌa hago Banabasiu enalitoga molo emito enali suhi huto lesa luꞌehina. 14 Ya hite minete ka lamanaꞌamofihi kapogu fotogo hite mebago bu enogolotoꞌni yaꞌma bonaꞌi lugaꞌa enali enogobisalo yaꞌma Pitahi ya luto lu emiꞌohuna: Kai yaꞌma Yuta bomo nohataya Yuta bonaꞌi lolo huto moloto yanagu mebane. Fegutoga bonaꞌi enali lolo hite melete nehananagu nobane. To kai henabe luto yaꞌma fegutoga bonaꞌi enali Yuta bonaꞌi lolo hite melelete nehananagu bilabe luto lu laga huꞌahana? Ya bati mehuꞌehibe luto ka emekiꞌohuna yabe.

Yuta bonaꞌi hiti fegutoga bonaꞌi hiti keheli uleꞌale hiꞌahanaꞌmu yabe luto enubuto bilata nohibe

15 Lali yaꞌma fegutoga bonaꞌi sibigopa minelata nehana bonaꞌi huto mehune. Yuta bonaꞌi huto huꞌohutaya, 16 yama luto kehelilata nohune. Moseu keya ka luꞌehina ya ema keheliya iloto foyaꞌa lelito buto minenogoti foipanati su halinaꞌa meniꞌibe. Yesu Kilisito kumu yabe luto keheli uleꞌale huto foipanati meminenogo komopatigu leꞌmo bati huꞌehinogo minaluneꞌmu hune. Ya luto keheliloto keya ka luꞌehina kaꞌamofihi foyaꞌa lito buto minenogo foipanati meminenogo minalune luto Yesu Kilisito kumu keheli emiꞌohune. Keya ka luꞌehina kamofihi megeꞌi melelata nehanaya Huꞌmau eneleꞌmo lamana hilinaꞌa yaꞌma meniꞌibe. 17 To lali Yuta bonaꞌmagita Kilisitotoga buto i hepiloto foipanati su halibe luto nohutaya fegutoga bonaꞌi tegi huto foipa nasana lilata nohutogo yanaꞌmu henabe luto lilune? Kilisito yaꞌma foipana lilo luto leleꞌmo bati hulata bo nohifihe? Ya luto meniꞌibe. 18 To nani tatatifu Moseu luꞌehina kaga yataꞌa kehelise amuyamofihi leꞌmo laba huto heꞌmito Kilisitohi kagalo megeꞌi nomolona bomofita akuꞌi i gelehe huto Mosehi kaga megeꞌi malalo linogo nani kumu keheligo lamaꞌnaka luto foipa bo nohibe lite lilanaꞌmu yabe. 19 To yaꞌma keya ka lu laga huto luꞌehina kamofihi nagalugu mone meminoꞌohunaya keya kamuꞌi filiꞌehina bo tegi huto lolo huto ana kamofihi nagalugu menominobe. Huꞌmamofi kumu yabe luto minalube luto ho tiꞌohunamo niꞌibe. Nani anamofihi foipana lilata nohunaꞌmu Kilisito hiti malipu yafalo filiꞌehina moneka leꞌeheꞌahana lolo huꞌehinaya. 20 Ya huꞌohunaya yatai yaꞌma minoto lito nohuna yaꞌma naniꞌnigo minoto lito mehube. Kilisitou komopaꞌnigu minoto lito nohigo nugufaloti minoto lito nohuna. Yaꞌma Huꞌmamofihi panaꞌamu keheli uleꞌale huto minolatana nohuto minoto lito nohube. Ai yaꞌma komopaꞌa nanitoga mololoto minoto lito hinaꞌa nani kumu yabe luto gufaꞌa heꞌmiloto filiꞌehinamo niꞌibe. 21 Yesu nofilito Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnaꞌa neleꞌmo hetofa huꞌehinamo niꞌigo yaꞌma li sibina huto heꞌmilunaꞌa meniꞌibe. Lu laga huto luꞌehina kaꞌa emaꞌalo keheliloto foipanati meminago Huꞌmamofitoga leleꞌmo lamana higo minoꞌehinalo niꞌitita yaꞌma Kilisitou aiꞌa filiꞌehinaꞌa faꞌmenena lolo hitine.

3

Keya ka hiti to Huꞌmau kaga moloꞌehinaꞌa hiti

1 Oho, Galesia bonaꞌise. Negi nagiꞌa lenali yaꞌma kiꞌafu leneleꞌmo gopa napa huꞌehigo Kilisitohi ka lamanaꞌalo aheꞌmiꞌahabe? Nani Yesu Kilisitohi malipu yafalo hago filiꞌehinamofihi babeyafaꞌa lolo huto lu lepiꞌohugo lenubutu bu go akutete bu geꞌahanamo niꞌina. Henabe luto aitogati heꞌmiꞌahabe? 2 Nasana mone kumu lenoloka halube. Kehelite lu nimilo. Lenali Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa hiya hite liꞌahabe? Moseu keya ka luꞌehinana kehelite lilete liꞌahana niꞌifihe? Oꞌe, yaꞌma meniꞌibe. To Kilisitohi ka keheli bati hilete lenemehi emilete liꞌahanamo niꞌibe. 3 Henaꞌmu negi nete mineꞌahana niꞌibe? Huꞌmamofihi Sikalafuꞌmofihi kapoꞌalo hapi hite lelite tite biꞌahanamo yabe. Yaꞌma yatai heꞌmite tafa kapomogu bite nehetilafihe? 4 Lenalitoga kalanaꞌi meletago huto huꞌehina nasana asagaꞌi ya suhi huto lenugupisalo tiꞌehinamo faꞌmene niꞌifihe? Ya huto meniꞌibe luto nekesa nokehelube. 5 Huꞌmau aiꞌa Sikalafuꞌa molo lepolola to amuya nasana lenalitoga topa hoseꞌna huto hula nohina bouba henabe luto ya nohibe. Keya ka keheliya ite megeꞌi melelago leneleꞌmo bati hulata nohifihe? To Kilisitohi ka lamanaꞌa keheliya ite agoya hu emilago leneleꞌmo hetofa hulata nohinamo niꞌifihe? Oꞌyo, yaꞌma niꞌibe.

6 Mono kagu Abalahahi hapaꞌa yaꞌma lite fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe: Ai Huꞌmamofihi agoya hu emito minago yaꞌmu lamaꞌnaka luto bati hina bo yabe luto lu molo etoꞌehina. 7 Yaꞌmu ma lite kehelilo. Huꞌmamofihi agoya hu emilata nehanaꞌa enalisigo yaꞌma Abalahahi pananaꞌa lamanaꞌa nehabe. 8 Fegutoga bonaꞌi enali Huꞌmamofihi agoya hu emilenogo yamofihi foipanaꞌani li heꞌmi epalalibe. Koyapaꞌi mono bukugu Huꞌmau aiꞌa Abalahahi ka lamanaꞌa lu emiꞌehina yaꞌma lite kehelite mono kagu fayahi ma lite keyeꞌahanamo niꞌibe: Kai agoya hu nimiꞌahatalo lusa gi ketoꞌohuna yaꞌma melugu bonaꞌi asagatoga li su halubeꞌmu hibe. 9 Yaꞌma Abalahau keheli uleꞌale huto agoya hu emilata huꞌehina hetofa kapogu giyaka ito buꞌehina. To enali ana hite Huꞌmamofitoga agoya hu emilata ana kapoloko ite bilanaꞌa enali lusaꞌagu bi falalabe.

10 To Moseu keya ka luꞌehina kagagu bi felelete ai mege mege nehana bonaꞌi enali gumiꞌani tinago salafaꞌa minalanaꞌmu yabe. Henaꞌmube? Yamofihi mono bukugu yaꞌma lite fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe: Moseu keya ka luꞌehina kaga yege yegeꞌna niꞌinagi yamofihi mone nesi kegiꞌa megeꞌi memelese heꞌmilanaꞌa enali gumiꞌuba ho epalalibe. 11 Bonaꞌi moneꞌamagi Moseu keya ka luꞌehina kagagu bite i hepilete nehago yaꞌma Huꞌmau eneleꞌmo bati hilinaꞌa ya huto meniꞌibe. Yamofihi hapaꞌa ahuto huꞌehibe. Yamofihi mono bukugu kaga mone ma luto niꞌibe: Huꞌmamofihi keheli uleꞌale huto agoya hu emilago leꞌmo bati huꞌehina bouba ai minoba minoba huseꞌnaꞌa lilinaꞌmu yabe. 12 To keya ka megeꞌi malalata nehana Huꞌmamofihi keheli uleꞌale hite agoya hu emilata nehanalo eneleꞌmo bati hilinaꞌa meniꞌibe. Enali keya ka megeꞌi malalata nehanamagi ana kaga luꞌehinanaꞌa mone nesiꞌa meheꞌmise asagaꞌi hu baga ilana bonaꞌmagi ana nehanalo minoba minoba huseꞌna lilanaꞌmu yabe. To ya mehilanamagi enali gumiꞌani tilinaꞌmu yabe luto keya kagu niꞌibe.

13 Ya huto niꞌinaya keya kamomuꞌi lalitoga gumiꞌi hoꞌehinaꞌa kilisitou ai gupisaꞌalo liꞌehina yabe. Ya huto keya kamofihi gumiꞌmofihi nagaluguti gulu ho letoꞌehina yabe. Ananamomuꞌi mono bukugu ma luto niꞌina: Yafalo halana bomofitoga gumiꞌi tilibe. To Kilisitou ai lali kumu luto malipu yafalo fililoto yaꞌma gumiꞌiloti lubuto biꞌehinagihe. 14 To ai henabe luto ya huto filiꞌehibe? Huꞌmau Abalahahi lusa gi emito ka moloꞌehinaꞌa yaꞌma fegutoga bonatoga hiti li huto hilibe luto yabe. To lali Yesu Kilisitohi keheli uleꞌale huto aitoga agoya hu emiluta bonaꞌi nohune luto Huꞌmau ai Sikalafuꞌi epilube luto lu moloꞌehinaꞌmu yamꞌa keheliloto liluneꞌmu hune.

Keya ka hiti to Huꞌmau kaga lu moloꞌehina hiti

15 Nalaluꞌnigita, nani babeyafaꞌa moneto lu moloto lilugi kehelilo. Bonaꞌi loemaleꞌi etali anaꞌina mone kumu lite lu mu tifite fayahi kayalaꞌina etali moneuba lito ligofa hoto gupisalo ka mone molo emito loka hoto fayahi kayalinaꞌa meniꞌibe. 16 To yanaꞌmu Huꞌmau yaꞌma Abalaha to pananaꞌa leneleꞌmo hetofa hilube luto mu tifito limito luꞌehinamo yaꞌma pananaꞌa asaga kumu meluꞌehinamo niꞌibe. Monekoꞌi Kilisito kumu luꞌehinamo niꞌibe. 17 Nani ya lu lepiꞌohuna ka hapaꞌa yaꞌma nolube. Huꞌmau koyapaꞌi mono feꞌnohi kumu lu mu tifito leneleꞌmo hetofa hilube luto lu molo letoꞌehinamo niꞌibe. Ya hulago alihaꞌa kufu kana 430 nobigo Moseu keya ka luꞌehina kaꞌa huto huꞌehina. To keya ka luꞌehina kaꞌa alihaꞌauba Huꞌmau lu letoꞌehina kaꞌamofihi be meligilinaꞌmu yabe. Yaꞌma yataꞌa lu moloꞌehina ka fenene mehilubeꞌmu hibe. 18 Huꞌmamofihi mono lusamofihi lubuto biseꞌnaꞌa yaꞌma keya kaguti niꞌitita yamofihi Huꞌmau kaga lu letoꞌehina kagaguti melutitaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaꞌa yaꞌma meniꞌibe. Huꞌmau henabe luto Abalaha lusa gi etoꞌehibe? Abalahau keya ka kehelito megeꞌi moloꞌehinalo niꞌifi? Oꞌe, ai Huꞌmau lu molo etoꞌehina kaꞌalo yabe. To lali lubuto biseꞌnaꞌa lilutana ana huto ai lu molo letoꞌehina kaꞌalo niꞌibe.

19 Yamofihi yaꞌma keya ka luꞌehina kaꞌa yaꞌma henaꞌmube? Lu laga huꞌehinaꞌmu anaꞌina foipana lolo hulata nohutamofihi hapaꞌa lu huto hilibe luto nolelepigo Huꞌmau moloꞌehinamo niꞌibe. To molo lito buto minoto yamofihi leleꞌmo hetofa hilibe luto lu etoꞌehina bo Abalahahi panaꞌa Yesu Kilisito huto hulenogo keya kamofihi kana su halibe luto luꞌehinamo niꞌibe. To keya ka luꞌehina kaꞌamo yaꞌma agelo lugaꞌamagi kokulumaluguti limite folagahatigu nohina bo Mosehi yanugu melelago lu limiꞌehinamo niꞌibe. 20 To Huꞌmau Abalahatoga yaꞌma lusamofihi kaga moloꞌehinaꞌmu aiꞌasigo molo emiꞌehina. Agelo bonaꞌmagihi yaꞌma epilago enali lite epiꞌahanamo yaꞌma meniꞌibe. To folaganugu minana bo meniꞌibe. Huꞌmau aiꞌa monekoꞌi nohina bo aiꞌago yaꞌma lusamofihi kaga lubuto biseꞌnaꞌa limiꞌehina yabe.

Moseu keya kaꞌa huto hilinamofihi hapaꞌa

21 To Moseu keya ka luꞌehina kauba yaꞌma Huꞌmau lu limito moloꞌehina kaꞌa be ligilifihe? Ya huto meniꞌibe. Keya kauba lali leꞌmo amuya moloto minolata nohuta nasana niꞌitita yamofihi lamaꞌnaka luto keya ka luꞌehina kauba foipanati li heꞌmi letenogo Huꞌmamofihi bulo lamana bonaꞌi nehabe luto ligo minaluta kapoti huto hitine. 22 Ya huꞌohutaya lali melugu bonaꞌmagita asagaꞌi foipanamofihi amuya nagalugu nohutogo yamofihi hapaꞌa mono bukuguti li huto hite meleꞌahanamo niꞌibe. Ya hulago yanaꞌmu yaꞌma Yesu Kilisito kumu luto keheli uleꞌale huto agoya hu emutogo lenubuto bilube luto lu molo letoꞌehina yamofihi legeyaꞌa liluta ahuto niꞌibe.

23 Yuta bonaꞌi lali koyapaꞌi yaꞌma lali Yesu Kilisitotoga keheli uleꞌale huto agoya hu emise kapo huto mehigo keya ka luꞌehina kauba nagaꞌi limigo nagalugu mino lito buto nobutogo keheli uleꞌale huseꞌnamofihi kauba huto hu lamana huꞌehina. 24 To keya ka yauba kaba hu letoto leleꞌmo bebe sose kapo lolo hulago nohutogo Kilisitotoga leleꞌmo malago yaꞌma alihi Yesutoga agoya hu emito Huꞌmamofitoga leleꞌmo lamana higo minalutaꞌmu yabe. 25 Lali agoya hu emiseꞌnamofihi kapoꞌa huto higo analo nobunogo keya kamofihi kabaꞌalo menominune.

26 To lenali yaꞌma Yesu Kilisito kumu keheli uleꞌale huto agoya hu emutaꞌmu yabe lite yataꞌisi asagaꞌi Huꞌmamofihi yagapanaꞌa lolo hite nehabe. 27 Mono nagamiꞌi felelete Kilisitotoga molo emiꞌahana silagaꞌi Kilisitohi legegeto suhi molo emite hepiꞌahana. 28 To ya huꞌehinaꞌmu Yuta bonaꞌi nehana to fegutoga bonaꞌi nehana, kele keleꞌi yagapanaꞌi lolo hite tinaꞌa liminaꞌa hite mineꞌahana, faꞌmenego minelata hiꞌahana boanaꞌi fato hite minelata hiꞌahana. Yamofihi su hoꞌehigo yatai lenali asagaꞌi Yesu Kilisitotoga bite hepite moneko koguna lolo hiꞌahabe. 29 Lenali Kilisitohi nagaꞌi lolo hiꞌahana niꞌinogomo yanaꞌmu Abalahahi pananaꞌa lolo hite nehite Abalahahi yogo feꞌnohi Huꞌmau molo etalube luto lu etoꞌehina yaꞌma asagaꞌmagita lenaliꞌna lolo hilubeꞌmu hibe.

4

1 Mone ma luto lilugi kehelilo. Panaꞌi lagasoꞌasiuba ai afoꞌafu fililenogo asaga yogo feꞌnohi li nupa huto lilina panaꞌuba ai lagasoꞌasi nohinogo faꞌmene enali kele kele panaꞌi kaba nehana tegi huto kaba nehi etabe. 2 Lagasoꞌasi nohinogo goꞌagi afoꞌagi enali yogo feꞌnohaꞌa kaba hi etalanaꞌmu yabe. To afoꞌafu kanaꞌa moloꞌehinaya tupa hulenogo akuꞌi lilinaꞌmu yabe. 3 Ana suhi ya huto lali koyapaꞌi Huꞌmamofihi kagu olopa bonaꞌmagi suhi huto meminose melugu bonaꞌmagi lu laga hiꞌahana ka megeꞌi mololata huꞌohuta yabe. 4 Ya hulago alihaꞌa yaꞌma kanaꞌa moloꞌehina yaꞌma su nohago Huꞌmau panaꞌa ho lifigo limito melugu oꞌehina yabe. Ana panaꞌmofihi itoꞌafu melugu aꞌi yabe. To ana panaꞌuba huto huloto ai Mosehi keya kamofihi agoya hu etoto minoꞌehina. 5 Minoꞌehinaꞌmu lali yaꞌma keya ka luꞌehina kamofihi nagaluguti gulu ho letelenogo Huꞌmau leleꞌmo aitoga malalibe luto huꞌehinamo niꞌigo lali Huꞌmamofihi panaꞌa huto hiluneꞌmu hune.

6 To lenali Huꞌmamofihi panaꞌi lolo hite nehana yabe luto Huꞌmau panaꞌamofihi Sikalafuꞌuba komopatigu ho lifigo limiꞌehina. Limito nohigo lali Huꞌmamofi kumu: Oho, Apaobe lulata huto nominone. 7 Ya huꞌehinaꞌmu lenali kele keleꞌi yagapanaꞌi lolo hite nehanagopa Huꞌmamofihi panaꞌa nehabe. To ai pananaꞌa nehabe luto Huꞌmamofihi mehi emiseꞌnamofihi ai felisa nasanamofihi afoꞌafu bo lolo huto neminabe.

Polu Galesia bona kumu kekeꞌi lu epoloꞌehina

8 Fegutoga bonaꞌi lenali koyapaꞌi Huꞌmamofi kumu keheliya meise faga faga lugefamofihi nasana kele keleꞌi hi epite minete nagalugu minete agoya hi epelete mineꞌahana yabe. 9 To yatai lenali Huꞌmamofihi hapaꞌa bu go fotogo nehabe. Yaꞌmu yaꞌma luto lu nolepube. Lamaꞌnaka. Huꞌmau lenaliꞌi bu lenogoto nohibe. Ya higo faꞌmenena gusunupaꞌa meniꞌina felisa meniꞌina yamofihi henabe luto akuꞌi lenogobisa emite yaꞌma felemagihi nasanaꞌmu agoya nehi etete neminabe? 10 Ya hite nehite, Huꞌmau kehelinogo bati hilibe lite fato fato yupahi kanalo to ikahi o boloto filito huꞌehina nohina kanalo to melekehi kufugu kanalo to lenekesa keheli keheli nehite fuli minelata nehana yabe. 11 Foyaꞌnimofihi legeyaꞌa lenalitoga huto mehinogo fenene hilibe luto kehelugo akuꞌi keta gofa nohibe.

12 Nalaluꞌnigita, nani buka tito lilugi. Nani lenali suhi huto Moseu keya ka luꞌehina kamofihi nagaluguti neleꞌmo ho tigo ho tito nohube. Lenali nani suhi yaꞌma bu go bati hite bu gete lilo. Lenalitoga mino lito nobugo lenali laga mehina nasana lolo mehi neteꞌahanamo niꞌibe. 13 Lenali keheliꞌahabe. Nani koyapaꞌi kekeꞌi luseꞌna nebesilago yataꞌa hapi huto ka lamanaꞌa lu lepiꞌohunamo niꞌinagihe. 14 To nugufaꞌnigu bati mehigo keta lepesi tegi huꞌehinaya nani faꞌmene koseleꞌi melenohoꞌehinamo niꞌibe. To mu lenipa huꞌehinamo niꞌibe. Lenali bu negete Huꞌmamofihi ageloꞌa leꞌmalana suhi hite nebe tigite neleꞌmeꞌahabe. To ana huto Yesu Kilisitohi leꞌmalana suhi hite neleꞌmeꞌahabe. 15 Ke, kanaꞌa ya yupahi lenegelo sipi bite mineꞌahanamo yaꞌma yatai hiyaga nobibe? Lenali hapatiniꞌmu lamaꞌnaka luto ma lu lepilugi kehelilo. Lenali lenubu he lilune lite lilenogomo faꞌmene he lite naniꞌi neleꞌmo bati hite kimilune nelite lite faꞌmene nimititaꞌmu mineꞌahana yabe. 16 To yatai kanaꞌamofihi ka lamanaꞌa lu nolepunaꞌmu yamofihi fatehe bonatini lolo nohufiye?

17 Yaꞌma faga mono ka lu lepilata nehana bonaꞌmagi leneleꞌmo netibe. To yaꞌma nehana leneleꞌmo bati hilabe menehabe. Leꞌmo kela ho tila hilenogo nani kumu sibina hi netete enaliꞌani enigiꞌani leꞌmo saga hilune lite amuya melete nehabe. 18 Anaꞌina lamanaꞌamu yabe luto lenofokehi holata nohuta yaꞌma bati hutomo niꞌibe. Lenalitoga buto minona yupahifi yaꞌmago meniꞌibe. Kanaꞌamu kanaꞌamu lolo hilata nehinogo bati hilubeꞌmu hibe. 19 Pananaꞌnimagita, nani lenali kumu luto kekeꞌi luse akuꞌi nokehelube. Anaꞌmagi yagapanaꞌi ketaluneꞌmu nehite kekeꞌi lilata nehana, ya suhi huto kekeꞌi luseꞌna sipi akuꞌi nokehelube. Kilisitohi babeyafaꞌa suhi huto lenalitoga huto hilibe luto lenali kumu kehelugo keta nebesilata nohibe. 20 Lenalitoga meleꞌisi buto lenogobisalo fato fato suhi huto kaga lepilube luto kehelilata nohuto lenali kumu negekesa yigi yigi nohube.

Hegago Selago etali keyaꞌmofihi kaga

21 Moseu keya ka luꞌehinamofihi agoya hu etalune lite lilata nehanamagita, lenoloka nohenogo lu nimilabe. Lenali keya ka luꞌehinamofihi fayahaꞌa nasana leka sete keheli fotogo mehafihe? 22 Yaguꞌya ma lite keyete meleꞌahanamo niꞌibe: Abalahahi ai panaꞌa loemo eteketoꞌehina. Moneꞌi yaꞌma kele kele paꞌauba ketoꞌehina. To mone yaꞌma mina fi emiꞌahana aꞌuba ketoꞌehina. 23 To kele kele aꞌuba ketoꞌehina yamofihi faꞌmene huto huꞌehina. To mina fi emiꞌehina aꞌuba ketoꞌehina yaꞌma Huꞌmamofihi bulo lu emiꞌehina kaꞌalo yaꞌma ketoꞌehina. 24 To ya kaꞌamofihi komopaꞌagu nekisaꞌa mone ma luto niꞌibe: Ana ate loemo etali Huꞌmau lu mu tifise kaꞌa loemo yamofihi babeyafaꞌa lolo hiꞌahaꞌina. Lu mu tifisemofihi kagaꞌa mone yaꞌma Sainai kosaguti lu huto huꞌehina yamofihi komopaꞌagu nehana bonaꞌmagi enali keya ka luꞌehinamofihi kele keleꞌi hi etete neminabe. Yamofihi suhi huto kele kele aꞌi Hegahi yagapanaꞌa lolo hiꞌahana. 25 To Alebia metoga Sainai kosamofi kumu Hegahi kosa yabe lite lilata nehabe. To Hegau ai Yelusale hepatoga faꞌmene metoga minoꞌehina anamofihi babeyafaꞌa nohibe. Yelusale hepaꞌi yaꞌma Moseu keya ka luꞌehinamofihi megusaꞌa lolo hite nehana bonaꞌmagihi koto hepaꞌanimo niꞌibe. 26 To kokulumagu Yelusale hepaꞌmofihi niꞌina yauba mina fite emiꞌahana aꞌi Selau ai suhi huto yamofihi niꞌibe. Yaloꞌi minete lite nehana bonaꞌi yaꞌma keya kamofihi nagalugu menehabe. Ya huꞌehinaꞌmu ana hepaꞌuba itotifu lolo huꞌehibe. 27 Ya huꞌehinaꞌmu mono bukugu fayahi mone Sela kumu ma lite keyeꞌahanamo niꞌibe:

Namopa aꞌuba yagapanaꞌi hiti huto

meketose minoꞌahata,

kai komopakagu bati huto kehelibo.

Kai kagabuꞌi ginogo

yagapanaꞌi meketose minoꞌahata

kekeꞌi meluse kaika kegelo bito minobo.

Henaꞌmube?

Ai bahaꞌauba heꞌmi etoꞌehina aꞌuba

yagapanaꞌi ketalinaꞌmu yabe.

Yagapanaꞌi babu luto huto hilenogo

ai bo hiti nohina aꞌmofihi

be ligilinaꞌmu yabe,

ya luto ligo keyeꞌahana yabe.

28 Nalaluꞌnigita, lali Abalahahi panaꞌa Isakaha supo huto Huꞌmau lepiꞌehina kaꞌalo huto huꞌohune. 29 Faꞌmene huto huꞌehinauba Huꞌmamofihi Sikalafuꞌmofihi kaꞌalo huto huꞌehina bomofihi yaꞌma kalanaꞌi mele etete luba ka li emiꞌahana. Ana suhi yataꞌisi yaꞌma huto hulago keya ka luꞌehina kamofihi mege mege hite foya nelina bonaꞌmagi kalanaꞌi mele letelata nehabe. 30 To ya huꞌehinaya mono bukugu kaꞌa hena hena huto niꞌibe? Kele kele aꞌmo hiti ai panaꞌa hiti etaliꞌi etoho lifi heꞌminogo biꞌino. Kele kele aꞌmofihi panaꞌauba yogo feꞌnohi aitoga li memalalibe. Mina fite li emiꞌahana aꞌmofihi panaꞌauba aiꞌasigo lilibe, lite keyeꞌahanamo niꞌibe. 31 Yanaꞌmu nalaluꞌnigita, lali yaꞌma kele kele aꞌmofihi yagapanaꞌi menohune. Mina fite emiꞌahana aꞌmofihi yagapanaꞌa nohutaya. Huꞌmamofihi Sikalafuꞌmofihi feꞌnohi nasanaꞌa lilutamo niꞌinaꞌmu yabe.

5

Tafaꞌa nagalugu meminalutamofihi kaꞌa

1 Nagaꞌi melepinogo minalabe luto Kilisitou aiꞌa gulu ho letoꞌehinamo niꞌibe. Ya huꞌehinaꞌmu bonaꞌi lugaꞌamagihi enali Mosehi keya kamofihi nagalugu akuꞌi leneleꞌmo melenogo kele keleꞌi hi etalabe lite nelinogomo oꞌe lite amuya malalo.

2 Nani Poluita lu lepilugi kehelilo. Lenali keya kagamuꞌi lugufa laga huto minalune lite keheli epilana ya hite, Kilisitohi leneheꞌmoseꞌnauba lenalitoga faꞌmenena lolo hilinaꞌmu yabe. 3 To akuꞌi lenelepi bati hilugi kehelilo. Moneꞌamagi enali keya kagamomuꞌi enugufa laga hilanamagi enali keya kamofihi mege megeꞌi hite melete foyaꞌa lelite bilanaꞌmu mone kegiꞌa heꞌmilete sibina hilanaꞌmu yabe. 4 Lenali lugaꞌamagi keya ka kehelinogo foipanati meminenogo Huꞌmamofihi bulo lamana bonaꞌi nohune lite nelana lenali Kilisito hiti hepite mu tifiꞌahanamofihi laga hilete nehago aitogati leneheꞌmoseꞌnaꞌa neheꞌmibe. 5 To lali yaꞌma Huꞌmamofihi Sikalafuꞌmofihi keheli uleꞌale huꞌohutaꞌmu yabe luto foipanati meminenogo Huꞌmau leleꞌmo bati huꞌehina bonaꞌi minalune luto yamofihi agoya hu etoto minolata nohune. 6 Yesu Kilisitotoga buto i hepito minaluta yaꞌma lugufa laga huseꞌna to lugufa laga mehuseꞌna li nupa napa huto moneꞌna legeyaꞌa meniꞌina futuꞌa yabe luto lilune. Keheli uleꞌale hulatanamofihi fayahaꞌa komopatigu minelenogo komopati bonaꞌi asagatoga malalutaꞌmuko legeyaꞌa yabe liluneꞌmu hune.

7 Lenali monoꞌmofihi kapoꞌa bati hite lelite nebinogo moneuba hena huto kapo fi hekini lo lepalago ka lamanaꞌamu henabe lite lenemegesa hi emiꞌahanamo niꞌibe? 8 Huꞌmau elesa molo lepiꞌehina bouba aiꞌamofihi lenogoꞌna hoto ya suhi mehu lepoloꞌehinamo niꞌibe. 9 Enali kaga lilananaꞌani ma luto niꞌibe: Mone yisiti nesiꞌauba palauꞌa noseꞌnagu limiloto nominago beleti noseꞌna yeye bito hofa toloto baga ilinaꞌmu yabe. 10 To lenali nanitoga bilabe luto kehelugo keta mehigo lu nolepube. Sipi Bomofitoga hepilataꞌmu yabe luto Huꞌmamofihi fulunaꞌa lenugufaga niꞌilinaꞌmu nani nokeheluna suhi huto lenali kehelilana yamofihi buto so kilune luto nokehelube. To leneleꞌmo sibi hulata nohina bo ai yisitiu noseꞌnagu minalina suhi huto yaꞌma foipanaꞌamofihi nonaꞌa lilinaꞌmu yabe.

11 Nalaluꞌnigita, nani bonaꞌmagihi enugufalo Huꞌmamofihi keya kamofihi laga huseꞌna keyaꞌa hiti minalabe luto fi lehe toto buꞌohuna niꞌitita kalanaꞌi lenugufalo minalibe luto lu epito minotita yaꞌma Yesuhi malipu yafalo filiꞌehina yamofihi kaꞌa lu nolepunaꞌmu mu lenipa hulata nohinamofihi su hatitaꞌmu yabe. 12 To leneleꞌmo sibina hilata nehana enaliꞌani enugufaꞌani asagaꞌi hobe laga hibe hite minalana niꞌinaya nani negelo bilube.

13 Nalaluꞌnigita, anamofihi nagalugu mone meminalabe luto elesa molo lepiꞌehinamo niꞌibe. To nagalugu meminanaꞌmu yabe lite lenugufamofihi bita hulata nohina nasanamofihi kele keleꞌi mehi etalo. Komopatini epilete ai heꞌmenogo ai heꞌmenogo hite minalabe. 14 Moseu keya ka luꞌehina kaꞌa li nupa huto hapaꞌa moneꞌmofihi ma huto niꞌibe: Kaikaꞌmu kehelilata nohata ya suhi huto kalalukagi kumu kehelito komopaka epilane. 15 Lenali ma heꞌmise. Yagamagi suhi lite ai heni etago ai heni etago hite asagaꞌi sibina hi lalabe luto kaba hu bati hilo luto lenegekesa nolube.

Tafa komopatimofihi legeyaꞌa hiti to Sikalafuꞌmofihi legeyaꞌa hiti

16 Mone ma luto nolube. Lenali fana mehaꞌa hiti Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba lilina ka lilina ka hite melete hilo. Ya hilete tafa komopatiniuba anaꞌinaꞌmu bita hulata nohina nasanamofihi foyaꞌa melilo. 17 Tafa komopatini yaꞌma lagaꞌauba Sikalafuꞌmofihi lu baga lu emilata nohibe. To Sikalafuꞌmofihi nasanauba tafa komopatimofihi ana huto lu baga lu emilata nohibe. Ya hilete etali luba sabo hite minaꞌigo lenali anaꞌina lolo hite melete hilune lite babahi hite meleꞌisi ya mehabe. 18 Sikalafuꞌuba leneleꞌmo lolo huꞌehigo Moseu keya ka luꞌehinauba yaꞌma kibina botini lolo mehilinaꞌmu yabe.

19 Tafa komopatinimofihi foyaꞌa yaꞌma suguna nasana niꞌigopa ahuto hulata nohibe. Ma huto hulata nohinamo niꞌibe. Moko lise nasana to foipa nasana hiti asaga kolotanaꞌa lugufamofihi buya hulata nasana yabe. 20 To faga lugefa nasanamofihi fokehi holatana, nalisanauba komopaꞌani li sibi hulatana, fatehe bona tegi hilata nehana to gulu gulu bilata nehanana luba sabo hulatana, siko hulatana, enaliꞌani keheligo tigo amuya melelata, to loko hite mine luga luga nehite minelata nasana. 21 To enipakafa enehete eneleꞌmo laba hilatana to bia nagamito nete minelata nehana, noseꞌna li goli fite hiti ne su helatana to anaꞌina lugaꞌa ya suhi hite lilata nehana yaꞌma nasanaꞌmu koyapaꞌi alu lepiꞌohunamo niꞌibe. To yaꞌma akuꞌi yatai lenegekesa lito lu nolepunagihe. Ana foipana lilanaꞌa enali Huꞌmamofihi kapoꞌagu bi mefalalanaꞌmu yabe.

22 To Sikalafuꞌmofihi legeyaꞌa ma suhi huto hulata nohibe. Mehi lepito komopatini lepilata nohina, lenegelo biseꞌna hulata nehana, mino fulu huseꞌna, koseleꞌi melenohose bati huto minoseꞌna, leneleꞌmo bati hulatana, komopatini lamana hite minolata, foyagu agoya emilata nohuto Huꞌmamofihi kagaꞌa mone kegiꞌa meheꞌmilata, 23 legeso huto limito minolatana lenugufamofihi laga lepesiseꞌna kaba hilata nasana yanamo niꞌibe. 24 To Yesu Kilisitohi nagaꞌi lali tafa komopatimofihi bita hulata nasana to foipanaꞌmu enuluhaya ilatamofihi aho filigo faꞌmenena lolo huꞌehinamo niꞌibe. 25 Sikalafuꞌmofihi amuyaꞌalo minoto lito nohutaya yaꞌmu Sikalafuꞌmofihi kapoloko megeꞌi moloto bilune. 26 Lugufaꞌuba hofa toloto ai fitu fenogo ai fitu fenogo nehinogoti bonaꞌmagihi komopaꞌanigu sibina hilina nasana melilune. To siko ai hu etenogo ai hu etenogo yanamuꞌi ya mehilune.

6

Ketaꞌa hiti nasanalo ai heꞌmenogo ai heꞌmenogo hilutana

1 Nalaluꞌnigita, lenali folagahatinigu moneuba foipa foya li huto hulenogo lenali Sikalafuꞌi hiti nehanamagita leniginaga fi etenogo yamofihi fulu hite leꞌmo bati bati hilo. Ya nehitetini lenimiꞌi malalanaꞌmu limite ke lalagi kaba hilo. 2 To keta lenoholata nohina nasana yamofihi ai heꞌmenogo ai heꞌmenogo nehite Kilisitou ka lu moloꞌehinamofihi yaꞌma bati hite kehelilanaꞌmu yabe. 3 To bo moneuba faꞌmene lusi bo menohinaꞌauba aiꞌa kumu nani sipi bo nohube luto hapaꞌa futuꞌa suhi huto niꞌigo kehelilinaꞌa ai keheli sibina huto negi nose suhi nohilinaꞌmu yabe. 4 Yanaꞌmu folagahatiniguti moneꞌamagi eto eto hite hapa hapatini bu go bebe salo. To hapatini mone bati hinogo bu gelete ana hapa hapatini lenegelo bise kamofihi huto hilina. Yamofihi lenalitini lite melete hilana yanauba li huto hilibe. Bonaꞌi moneꞌamagihi hapaꞌaniga keheli melete legegeto hilafi lite ya melilo. 5 Foyamofihi ketanaꞌa aguna ito leꞌmo eto eto huto afoꞌagita lolo huto nohune.

6 Kilisitohi mono ka kehelite neminana bo lenali ana ka leꞌmo eto eto nehana bo lenali anaꞌina guna ite epilabe.

7 Lenali komopatinigu keheli fetaga mehilo. Huꞌmamofihi miꞌi meleꞌahanamofihi meniꞌibe. Bonaꞌmagi enali foya lilanalo minete yamofihi legeyaꞌago lilanaꞌmu yabe. 8 Moneꞌa enali tafa komopaꞌanilo kehelite tafa komopaꞌanimofihi foya yaꞌma fililatana li huto hilanaꞌmu yabe. To moneꞌamagi enali Sikalafuꞌmofihi foya lilana enali minete Sikalafuꞌmofihi legeyaꞌa enemehi mefilise mino kosaba huse nasana lamanaꞌa lilanaꞌmu yabe. 9 Ya huto niꞌigo anaꞌina lamanaꞌamu yaꞌma koseleꞌi mehose amuya moloto lito ho tito hilune. Buto koseleꞌi melahalutamofihi Huꞌmau moloꞌehina kanaꞌalo minoba minoba huse nasana li huto hilutana yamofihi legeyaꞌa lilune. 10 Ya nohuto kanaꞌati niꞌigo bonaꞌi asagaꞌmagihi lemehi epito hetofa hu epalalune. Ya nehinogoti mono kagu ligibo enaliꞌani lalalutigihi nasana yaꞌma lelito tito eneleꞌmo bati hilune.

Lipoti molo epito kekeꞌi lu epoloꞌehina

11 Lenali fayahi napaꞌa yaꞌma nani nayahaꞌniloti koyoꞌohuna. Ya bu galo. 12 Bonaꞌi lugaꞌamagi enali enugufaꞌani leꞌmo ho tilata nehanamagi lenalitini lenugufa keyaꞌi gufa laga huꞌehinaꞌa hiti minalabe lite amuya melelata lenegekesa lite nehabe. To enali enugufaga henabe lite laga nehabe? Huꞌmamofihi keyaꞌa enugufaga minalibe lite nehanaꞌa meniꞌibe. Yaꞌma Kilisitou malipu yafalo filiꞌehinauba yaꞌmuko leleꞌmo bati hilina niꞌibe lite lilenogomo Yuta bonaꞌmagi kalanaꞌi mele epilabe. Enali yaꞌma kehelite kete higo Yuta bonaꞌi kalanaꞌi mele lepalalanaꞌmu hu lalibe lite enugufa laga nehana yabe. 13 To enugufaga keyaꞌi laga hiꞌahana bonaꞌi enali Moseu keya ka luꞌehina ka mone kegiꞌa megeꞌi menemalabe. To lenali ma lite nekehelibe. Lenali hiti enali hiti keyaꞌa hiti nehite molo emilenogo enaliꞌani enugufaꞌani lelite tiluneꞌmu nehabe. 14 Nani yaꞌma anaꞌinaꞌnimufi yanaꞌmu melube. Sipi Boti Yesu Kilisitohi malipu yafalo filiꞌehinamofihi yaꞌma kaꞌa moneko kumu liyafa huto lu emilata nohube. Yanaꞌmu yabe luto melugu nasana fulupa ito kisililatanaꞌmu kehelinogo metilibe. To ana huto melugu nasanaꞌmu kehelito megeꞌi moloꞌohunamofihi bu nogogo neleꞌmo kefefe mehilinaꞌmu yabe. 15 Lugufalo Huꞌmamofihi keyaꞌi laga huꞌehina ya niꞌifihe? Laga mehuꞌehina ya niꞌifihe? Yamofihi yaꞌma lamanaꞌa meniꞌibe. Kosaba lemehati hiti minaluta nasana monekoꞌisi lamanaꞌa niꞌibe. 16 Yaguꞌya mineme bite mineꞌahanaꞌa lenalitoga Huꞌmamofitogati fulunaꞌa to kekeꞌi luseꞌnaꞌa leneleꞌmo bebe seseꞌna minomo tito minalibe. Ya nehinogo Huꞌmamofihi yagapanaꞌa silagatoga yaꞌma minalibe.

17 Ma kaga lu nolepuna su halibe. Kalanaꞌi mele netete nehago nufuheꞌi nugufalo ma niꞌigo yamofihi nani Yesuhi kele kele boꞌa nohube. Yamofihi hapaꞌa huto hulata nohinamo niꞌinagi kaga yaꞌma lu nolepuna mamofihi leꞌmo gupilo bo moneuba keta foya akuꞌi menimilinaꞌmu yabe.

18 Nalaluꞌnigita, Sipi Boti Yesu Kilisitohi leneheꞌmoseꞌnauba komopatinigu mino lito buto mineno. Lamaꞌnaka.

EFESO

1

2

3

4

5

6

EFESO

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Oho, Efeso bonaꞌise. Lenali Huꞌmamofihi nagaꞌise. Lenali Sipi Boti Yesu Kilisitotoga uleꞌale hite neminana bonaꞌise. Nehafihe? Nani Poluita Huꞌmamofihi kagaꞌa lu moloꞌehinaꞌmu yaꞌma Yesu Kilisitohi aposolo bo lolo huꞌohunamofita fayahi yaꞌma koyoto nolepube. 2 Afotifu Huꞌma to Sipi Boti Yesu Kilisitohi aitogati leneheꞌmoseꞌna to fulunaꞌa lenalitoga minomo tito minalibe.

Kilisitotoga mino heputaꞌmu mono lusa fato fatoꞌmofihi molo letoꞌehina

3 Sipi Boti Yesu Kilisitohi afoꞌafu Huꞌma ai leleꞌmo fulu huto kokulumaguti mono lusa fato fatoꞌmofihi Kilisitotoga buto mino hepinaꞌmu yabe luto limiꞌehina yabe. Liminaꞌmu yabe luto fokehi lilune. 4 Ai yaꞌma koyapa kana meꞌmofihi anaꞌina huto mehuꞌehigo nani nagaꞌi lolo hilabe luto leleꞌmoꞌehibe. To lali kumu yabe luto Kilisitou ho lifinogo leleꞌmo eto hinogo foipanati meminenogo to sibina mone laliti meniꞌigo gobisalo minalabe luto leleꞌmoꞌehina yabe. 5 Ya hite kehelite minalanaꞌmu yabe to Huꞌmau lali kumu ginaga fito Yesu Kilisito aiꞌa yagapanaꞌa leleꞌmo lolo hilibe luto mehi limiꞌehina yabe. Yaꞌma hilube luto lagaꞌa besigo fokehaꞌa liꞌehina yabe. 6 Huꞌmau ya huto keke nolu letoto aiꞌa bita huꞌehina panaꞌa ho lifigo oto lali bati mehina bonaꞌmagita leleꞌmo lamana huꞌehibe. Ya huto hetofana huꞌehinaꞌmu fokehaꞌa lilata nohune.

7-8 Kilisitou aiya golahaꞌatu mina fi letoto foipana nagaluguti gulu ho letalibe luto foipanati li heꞌmi letalibe luto filiꞌehinamo niꞌibe. Yaꞌmu Huꞌmau lalitoga mehi limiseꞌnaꞌa sipi nohina keheliꞌohune. 9 To aiꞌa keheliya ito yaꞌmamofihi legekesa lu hokolo hu letoꞌehina to ya huto aiꞌa suguna huto moloꞌehina ka alihi Kilisitou leꞌmo huto hilinaꞌa komopaꞌaguti ma luto lu hokolo hu letoꞌehina. 10 Alihi kanaꞌa huto hulenogo Kilisitou anaꞌina asagaꞌi kokulumagu nehanamagi to melugu nehanamagi li nupa napa huto latahaꞌa lolo hilibe luto ai hiti monekoꞌna hite minalabe luto luꞌehina.

11 To silagaꞌi yaꞌma Huꞌmau komopaꞌatu keheliloto lu moloꞌehinalo lilata nohibe. Aiꞌa koyapa kanaꞌa ekesa kehelito lu moloꞌehinalo Kilisito hiti monekoꞌna minalabe luto leleꞌmoꞌehibe. 12 To yaꞌmu lali Yuta bonaꞌi kohe toto Kilisito kumu agoya hu emito geba huto minota bonaꞌmagita lali Huꞌmamofihi hetofa giꞌa liyafa huto minalune.

13 To lenali ana suhi hite ka lamanaꞌa Kilisitou lenubuto bilata bo nohina ka kehelite Kilisitohi keheli uleꞌale hite agoya eminogo Huꞌmau nani bonaꞌni minalabe luto aiꞌa Hetofa Sikalafuꞌamo lepiꞌehina yabe. Koyapaꞌi lu moloꞌehina suhi huto lepiꞌehina niꞌinagihe. 14 To henaꞌmube? Huꞌmau bonaꞌmagi yaga osahi laluꞌanigi epilata nehana suhi huto ai Sikalafuꞌi limilata nohina yabe. To henaꞌmube? Aiꞌa bonaꞌamagi alihi epilube luto moloꞌehinaꞌa laliꞌi ana huto liluta kehelilune luto yabe. To Huꞌmau foipana nagaluguti pa so letoloto aiꞌa bonaꞌa leleꞌmalina keheliluna luto aiꞌa Sikalafuꞌi limilata nohina niꞌibe. Yaꞌmu Huꞌmamofihi giꞌa liyafa huto fokehi hoto minalune.

Polu Huꞌmamofitoga nunumu luꞌehina

15-16 To ya nohigo nani lenali Sipi Boti Yesu kumu keheli uleꞌale hite agoya emilata nemina, to Huꞌmamofihi bonaꞌi asagatoga lenemehi epite minelata nehana ka keheliloto lenali kumu luto Huꞌmamofitoga fokehi hoba hoba nohuna yaꞌma menoheꞌmube. Lenali kumu yabe luto Huꞌmamofitoga lulata nohuna niꞌibe. 17 To Huꞌmau Yesu Kilisito Sipi Botimofihi afoꞌafu, fana mehaꞌa hiti afotifu, ai mehi lepito lenegekesa leꞌmo hokolo hinogo to Huꞌmamofihi hapaꞌa lu lepilenogo lenali keheliya ite Huꞌmamofihi hapaꞌa keheli fotogo hite ya hilabe luto loka nohobe. 18 To lenegekesa yigiseꞌnamofihi li hokolo hulenogo Huꞌma hiti alihi mine bati hilana hapaꞌa kehelilabe luto, to lenali pananaꞌa alihi lepilube luto lu moloꞌehinaꞌa kehelilabe luto, loka nohobe. 19 To aitoga agoya hu emiꞌohutana bonaꞌmagita lalitoga ai amuyaꞌa sipinaꞌauba foya lilata nohina kehelilabe luto, Huꞌmamofitoga loka nohobe. 20 Ana amuyaꞌa sipinauba Kilisitou filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiloto kokulumagu leꞌmoto tito Huꞌmamofihi lamagaꞌaga leꞌmo malago minoꞌehinamo niꞌibe. Yaꞌmana amuyaꞌa lali komopatigu niꞌina kehelilabe luto Huꞌmamofihi loka nohobe. 21 Kilisitou Huꞌmamofihi lamagaꞌaga nohuto enikibina boꞌanifi gamani bofi kaba bofi to amuya boꞌanifi enali asagaꞌi enebe ligito ai monekoꞌi sipi boꞌani nominabe. To ma melugu nehana enikibina bofi to alihi huto hilina enikibina bofi ai Kilisitou enebe ligito nohigo ai giꞌa mino amuya moloto napa huto minoꞌehinamo niꞌibe. 22 To Huꞌmau asagaꞌna Kilisitohi mahaꞌalugu li nupa huto molo epoloto ai Huꞌmamofihi keheliꞌohuta bonaꞌmagihi kaba boti minalibe luto latahati leꞌmo lolo huꞌehina yabe. 23 To lali Huꞌmamofihi bonaꞌmagita gumitaꞌa lolo huto nohuto gufaꞌa lolo hu baga nouta yabe. Ya huto niꞌinaya to aiꞌa silagaꞌna lolo baga ilata bo nohibe.

2

Lemehati filiꞌehinaguti leleꞌmo kosaba huꞌehina

1 Lenali koyapaꞌi ka mekehelise minete foipanagu mineꞌahana to yamuꞌi lenemehi filito bigo mineꞌahana yabe. 2 Yaꞌma kanaguꞌya lenali melugu bonaꞌmagihi foipa kapogu foipanamofihi komopagu bila ela hite foipa keneꞌmagihi kaba boꞌani Sataha amuyalo minete aitoga i keꞌmete minelata hiꞌahanamo niꞌibe. 3 Lali asagaꞌi koyapaꞌi enali tegi huto minoto komopatimofihi ka lagaꞌa megeꞌi moloto mega lugufamofihi to keheliseꞌnatimofihi kagaꞌa keheliya iloto minoꞌohuta. Ya huto komopatigu foipa hiti nohutoti enali tegi huto Huꞌmau foipanaꞌmu ipakafa osahi limilina suhi huto minoꞌohuta niꞌibe.

4 Ya huto nohutogo Huꞌmau aiꞌa mehi limiseꞌna babu luto minanaꞌmu yabe luto sipi ginaga fi letoto komopaꞌa limiꞌehinamo niꞌibe. 5 Ya nohuto lali foipanatimomuꞌi lemehati filito bigo nohutogo Kilisitou filiꞌehinagati leꞌmo ho tiꞌahanalo lubuto bito leleꞌmoꞌehina yabe. Ya huto ai ginaga fi lepoloꞌehinaꞌamu lenubuto biꞌehinamo niꞌibe, nekehelifiye? 6 Ai Yesu Kilisito hiti moneka kokulumagu huto minoto asagaꞌna kaba huto minalune luto leleꞌmo ho tito aitoga leleꞌmo hepiꞌehina yabe. 7 Henaꞌmube? Huꞌmau ai yaꞌma alihi huto huto alina kanaꞌalo yanagu sipi ginaga fi limiseꞌna hiti to hetofa leheꞌmoseꞌnaꞌa hiti yaꞌma Yesu Kilisito kumu yabe luto luꞌehinamo niꞌigo yamofihi nasanaꞌa kehelito minomo buto kehelilune. 8 Nekehelifiye? Huꞌmau lali hetofa suhi huto minolatanatilo lubuto bina meniꞌibe. Oꞌe, aiꞌa ginaga fi letoꞌehinalo agoya hu nimilata nehanaꞌmu yabe luto lubuto biꞌehina niꞌibe. To yaꞌma agoya hu emutana laliti meniꞌibe. Ai Huꞌmau faꞌmene leleꞌmo ya huto huꞌehina yabe. 9 To ya higo hena hena foya lito minenogo yaꞌma suhi lolo hu letoꞌehina niꞌibe? Yamofihi meniꞌibe. Yamofi kumu lugufa lelito tiseꞌnamofihi meniꞌibe. 10 Lali Huꞌmamofihi yahi fayahaꞌa nohutogo aiꞌa Yesu Kilisitotoga molo emutamofihi foya lilabe luto leleꞌmo huto huꞌehibe. To ana foyamo lite bonaꞌmagi eneheꞌmete minalabe luto koyapaꞌi lu kehelito molo letoꞌehina yabe.

Kilisitotoga leleꞌmo moneko huꞌehina yabe

11 Lenali koyapaꞌi fegutoga bonaꞌi mineꞌahana lenegekesu meheno. To yamofihi kanaꞌagu Yuta bonaꞌmagi enali Huꞌmamofihi keyaꞌi kumu yabe lite enugufalo laga hiꞌahana hiti mineꞌahana lenali kumu fayahatini meniꞌina bonaꞌi nehabe lite mega enugufalo faya kumu liꞌahanamo niꞌibe. 12 Ana kanagu lenali Kilisito hiti hepite memineꞌahana niꞌibe. To Yuta bonaꞌi enali fulilo meminese lenali faꞌmene ino bano mineꞌahana. To Huꞌmau aiꞌa bonatoga lu molo epoloꞌehina kaga alihi leꞌmo huto hilina ka yabe luto lu molo epoloꞌehina kaga lenalitoga lu memalago lenali fegutoga bonaꞌi faꞌmene mineꞌahana yabe. Lenali Huꞌmamofihi mekehelise nehite ai leleꞌmo bati hilibe lite mekehelise minete ma melugu faꞌmene sibina hite mineꞌahana niꞌibe. 13 Lenali ana kanagu fotoꞌi mineꞌahana bonaꞌi yatai Yesu Kilisitotoga hepite minago Kilisitohi golahaꞌauba leneleꞌmo gegisaꞌagu leneleꞌmo malago Huꞌmamofitoga nehetite nehabe. 14 Kilisitou aiꞌa leleꞌmo fulu hilata bo nohibe. Ai lali asagaꞌi Yuta bonaꞌi hiti fegutoga bonaꞌi hiti leleꞌmo fulu higo moneko bonaꞌi lolo nohune. To folagahatigu hasa minoꞌehinana li tele bito noheꞌmito leleꞌmo hepiꞌehinamo niꞌibe. 15 To ai Kilisitou Yuta bonaꞌmagihi keya kamofihi komopaꞌagu yaꞌma lilo melilo lite fato fato ka liꞌahanamo yaꞌma pa salube luto aiꞌa gufaꞌa noheꞌmito filiꞌehigo ana ka su hoꞌehina niꞌibe. To ya huloto lali loe bonaꞌi fatehi minoꞌohuta bonaꞌi kosaba nagaꞌi moneko leleꞌmo huto huloto aitoga leleꞌmo hepilago lali fulu huto koguna ito nominota niꞌibe. 16 Ai malipu yafalo nofilito laliꞌi loe bonaꞌi lipakafa lohoto luba sabo huto minoꞌohuta yamofihi i laga hu letoto leleꞌmo moneko huto Huꞌmamofitoga leleꞌmo moloꞌehinamo niꞌibe. 17 Ya huto fotoꞌi mineꞌahana fegutoga bonaꞌi lenali to lebatoꞌisi gegisagu minoꞌohutamo Yuta bonaꞌi lali asagaꞌi fulunamofihi kaga ka lamanaꞌa lu yege hoto limigo keheliꞌohune. 18 Kilisitou ya huto kapo bili letolago lali Yuta bonaꞌi to lenali fegutoga bonaꞌi lali asagaꞌi Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba leheꞌmenogo afotifu nohinaga bu nehetilata nohune.

19 Ya higo yatai lenali fegutoga bonaꞌi faꞌmene fato bonaꞌi meneminana yabe. Lenali hiti Huꞌmamofihi nagaꞌi enali hiti Huꞌmamofihi hepaꞌi bonaꞌa lolo nehabe. To Huꞌmamofihi yagapanaꞌa lolo huto nehabe. 20 Ya huto niꞌigo lali Huꞌmamofihi bonaꞌi asagaꞌi nopo tegi huto nominone. Enali aposolo bo to Huꞌmamofihi ka lu yege hose bonaꞌi enali lukesaꞌa lolo hite nehago yamagihi enugupisalo leleꞌmo malago minomo buto nohune. To Yesu Kilisito ai nohi yaꞌma lapusaꞌa lolo huto nohibe. 21 Ya huto ai nohi asagaꞌi leleꞌmo uleꞌale higo i keꞌmoto buto lamana nohi Sipi Botimofihi yabe luto minomo buto sipi huto hiluta nohibe. 22 To lenali hiti bonaꞌi lugaꞌa hiti Kilisitotoga hepilete Huꞌmamofihi nohaꞌa lolo hite nehago aiꞌa Sikalafuꞌauba ana nonugu minolata nohibe.

3

Polu fegutoga bonaꞌi enali kumu luto foya liꞌehina

1 To ya huto niꞌigo Poluita nani Kilisito kumu yabe luto yaꞌma fegutoga bonaꞌi lenalitoga ka lamanaꞌa lu lepiꞌohunamuꞌi naga nonugu neleꞌmo meleꞌahana niꞌigo nani lenali kumu afotifihi loka nohobe. 2 Lenali nani kumu keheliꞌahabe luto keheliꞌohune. Huꞌmau mehi nimito lenalitoga mono foya lilane luto lu netoꞌehinamo keheliꞌahana niꞌibe. 3 Huꞌmau ai suguna kamofihi hapaꞌa lu huto huto lu nimiꞌehinamo niꞌibe lite akeheliꞌahanamo niꞌibe. Ananaꞌmu luto yaꞌma kohe toto hupa moneꞌisi fayahi koyoto lepiꞌohunamo niꞌibe. 4 Lenali yaꞌma leka sete nekehelite nani Huꞌmau suguna huto Kilisito kumu luꞌehina suguna kaꞌamofihi hapaꞌa yaꞌma komopaꞌnitu keheli fotogo huto kehelilatana to bu goꞌohunaꞌa lenali kehelilabe luto ana fayahi koyoto lepiꞌohunamo niꞌibe. 5 Suguna kamofihi hapaꞌa yaꞌma koyapaꞌi mine lite biꞌahana bonaꞌi enalitoga huto mehuꞌehinamo niꞌibe. To yatai ka lamanaꞌa lu yege hose bo to hetofa aposolo bonaꞌi enalitoga Sikalafuꞌuba ana suguna kamofihi lu hokolo huto lu epilata nohibe. 6 Suguna kamofihi hapaꞌa ma luto niꞌibe. Ka lamanaꞌa moloꞌehinamofihi legeyaꞌa yaꞌma fegutoga bonaꞌi lenalitoga to Yuta bonaꞌi enalitoga moneko babeyafalo koguna monekoꞌi lolo huto nehinogo Yesu Kilisito kumu yabe luto Huꞌmau Yuta bonatoga lu molo epoloꞌehina lenali li hetofa hite lilabe luto luꞌehinamo niꞌibe.

7 To Huꞌmamofihi ka lamanaꞌamofihi foyaꞌa lito kele keleꞌi bo minalane luto lu nimiꞌehina yabe. Ya hilane luto Huꞌmamofihi hetofa mehi nimiseꞌnaꞌa to aiꞌa amuyaꞌa hiti nanitoga li huto huto moloꞌehinamo niꞌibe. 8 To nani mono bonaꞌi limite nehanaguti naniꞌi limito minoꞌohunamofita nohunaya Huꞌmau mehi nimiseꞌna nanitoga huto higo Kilisitotoga keheli emilata bonaꞌmagihi eneleꞌmo mino bati bati huse hapaꞌa leka soto soto su meholatanamofihi ka lamanaꞌa yaꞌma fegutoga bonaꞌi lu huto huto lu epilane luto yamofihi foya kagaꞌa lu netoꞌehinamo niꞌibe. 9 To Huꞌmau suguna kamofihi hapaꞌa ai foyaꞌa lito li su halinamofihi hapaꞌa yaꞌma naniꞌni lu huto huto nohugo bonaꞌi kehelilabe luto neleꞌmoꞌehinamo niꞌibe. Yaꞌma Huꞌmau anaꞌina silagaꞌi li huto hulata nohina bouba koyapa koyapaꞌi ana suguna ka hapaꞌa aiꞌa komopaꞌagu fala kito minomo buto minoꞌehibe. 10 Henaꞌmube? Yatai Huꞌmamofihi yagapanaꞌa lali monekoꞌna huto nominenogo yaꞌma kokulumagu agelo enigihiti bo to amuyaꞌani hiti bo nehanamagi lali bu legelete Huꞌmamofihi keheli bati huseꞌna fato fatoꞌmofihi yatai keheli bati hilabe luto niꞌibe. 11 Huꞌmau ai koyapaꞌi anaꞌina li huto mehuꞌohuto komopaꞌatu lu moloto buto minoꞌehinamofihi legeyaꞌa yaꞌma Sipi Boti Yesu Kilisitohi ho lifigo limiꞌehinamo niꞌibe. 12 Ai kumu luto keheli amuya moloto minototi aitoga hepito minenogoti kapo hokolo hu letenogo yaꞌmu keheli amuya moloto minoto lelesa melinogo nohuto Huꞌmamofihi bulo bu nehetilune. 13 Yaꞌmu yaꞌma luto lepilugi kehelilo. Nani lenali kumu yabe luto kasoꞌa hiti yanamofihi gupisalo nohutogo kehelilete komopatinigu lenagabuꞌi megino. Lenali kumu yabe luto leneleꞌmo fana talube luto ya nohunagi lenofokehi lilo.

Kilisito komopaꞌa limilinamofihi hapaꞌa

14-15 Nani ananamomuꞌi yaꞌma kokulumalugu neminana to melugu neminana asagaꞌi lali aiꞌa giꞌa lilune luto afotifu lamanaꞌa lapusa fito lipi emito lenali kumu yabe luto aitoga yaꞌma luto lulata nohube. 16 Huꞌmau aiꞌa fana mehaꞌa babu luto hefu tegi niꞌinaguti aiꞌa mehaꞌa lenalitoga ho lifinogo limito amuyaꞌa li huto hu lepinogo kehelite amuya melelenogo aiꞌa komopatinigu hofa toto uleꞌale hilibe luto loka nohobe. 17 To Kilisito kumu keheli amuya melenogo aiꞌa komopatinigu minoto mino amuya malalibe luto loka nohobe. To Kilisitohi komopaꞌa lepilinanauba lufusatini limito leneleꞌmo amuya lolo hinogo, 18 lenali to mono ka keheliꞌahana bonaꞌi lugaꞌa hiti asagaꞌi Kilisito komopaꞌa lepiꞌehinana yamofihi keheli amuya malalabe luto loka nohobe. 19 To Kilisito komopaꞌa limiꞌehinamofihi hapaꞌauba yamofihi bonaꞌmagita keheliꞌahana yaꞌma be ligi falaꞌnala huto niꞌibe. Ya huto niꞌinaya yamofihi sibigopa keheliya inogo Huꞌmau asagaꞌnagu bai toto nominana bouba ana suhi huto lenali komopatinigu bai toto minalibe luto loka nohobe.

20-21 Ai amuyaꞌamofihi hapaꞌa lalitoga li huto hulata nohina bo Huꞌmau, ai loka holata nohina bo to legekesa keheliꞌohutana be ligito huto hulata nohina bo Huꞌmau aiꞌa fana mehaꞌa sipi huꞌehinana asaga keneꞌmagi kehelite koyapa koyapa fokehaꞌa liba liba hite mineno. Aiꞌa kaꞌa keheliꞌohuta bonaꞌi Yesu Kilisito hiti monekoꞌna huto leleꞌmo lolo huꞌohutamomuꞌi fokehaꞌa lino. Maꞌnaka.

4

Sikalafuꞌuba leleꞌmo hepiꞌehinalo minalune

1 To ya higo nani Sipi Bomofi kumu luto naga nonugu nohunamofita lenegekesa lito lu lepilube. Huꞌmau lamana hite minalabe luto leneleꞌmoꞌehinamofihi hapaꞌa megeꞌi melete lamana hite minete lite hilo. 2 Ya nehite komopatini lelite limite fulunagu minete agoya hite minete mineme bite koseleꞌi melepehenogo komopatini epite ai heꞌmago ai heꞌmago hite minalo. 3 To fulunamofihi nagaꞌatu mu tifi lepoloꞌehinamo niꞌibe. Yaꞌmu ya hite, nagaꞌi laga hu lalagi ai kaba hu etenogo ai kaba hu etenogo hite nehinogo Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba leneleꞌmo monekoꞌna huꞌehina suhi hite minalo. 4 Henabe lutobe? Lali kaꞌa kehelito nominotamagita Kilisitohi gufaꞌa tegi huto monekoꞌna alolo huꞌohutagihe. To ana huto Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba monekoꞌna nohinagihe. To laliꞌi Huꞌmau alihi hetofa suhi Kilisito tegi huto leleꞌmo lolo hilibe luto leleꞌmoꞌehinamomuꞌi moneko huto lofokehi lito bu megoꞌohuta faꞌmene geba nohutagihe. 5 Sipi Boti monekoꞌi nohinagihe. To mono ka keheli amuya moloto megeꞌi mololata hiluta ka monekoꞌi niꞌinagi to Kilisito kumu yabe luto nagamiꞌi fololata nohutana monekoꞌi niꞌinagihe. 6 To lali asaga bonaꞌmagita afotifu Huꞌma monekoꞌi nohinagihe. Aiꞌasigo moneꞌna silagaꞌnamofihi Sipi Bo kibina bo minoto nohinagihe. Ai ya huto silagaꞌna kaba hulata nohibe. To asaga hepatoga hiti to asagaꞌnamofihi komopagu moneko kumu minolata nohina. To asagaꞌnagu minoto liliꞌnaꞌa lilata nohinagihe.

7 Kilisitou ai kehelito li limilana legege huto lali moneko monekotoga aiꞌa leheꞌmoseꞌnaꞌa limilata nohuto foyaꞌa guna moloto limiꞌehinamo niꞌibe. 8 Yamofi kumu yaꞌma mono bukugu ka fayahi mone ma luto niꞌibe:

Ai ifoga notito naga nonugu nehanaꞌa

eneleꞌmoto tiꞌehinamo niꞌibe.

To ya huloto

bonaꞌmagihi hetofana fato fatoꞌna

li epiꞌehinamo niꞌibe.

9 Ifoga tiꞌehinamofihi hapaꞌa yaꞌma kaga henana niꞌibe? Ai meꞌmofihi komopaꞌagu limiꞌehinaguti i behe huto tiꞌehinamo niꞌibe. 10 To ai limiꞌehina bo to akuꞌi i behe huto kokuluma kokulumaꞌi be ligito tiꞌehina bo monekoꞌi nohuto yamofihi asaga melugu to kokulumagu mino baga ilube luto tiꞌehinamo niꞌibe. 11-12 To hetofana limiꞌehinamofihi hapaꞌa ma niꞌibe. Kilisitou leheꞌmoseꞌnaꞌa fato fatoꞌna limiꞌehina niꞌibe. Lali lugaꞌa aposolo leleꞌmo moloꞌehinamo niꞌibe. To lugaꞌa ai kaꞌa lu yege holata bo, to lugaꞌa yaꞌma aiꞌa ka leliꞌali bo, to lugaꞌa babafi minete yaꞌma ka lamanaꞌa lu haꞌi fise bo, to lugaꞌa mono kaba bo, leleꞌmo moloꞌehinamo niꞌibe. Ana fato fato liliꞌnalo leheꞌmoseꞌnaꞌa limiꞌehina niꞌibe. To henaꞌmube? Lali Huꞌmamofihi bonaꞌa nohutamagita liliꞌnatilo leleꞌmo amuya nohutamagita leleꞌmo hofa to su halibe luto yabe. 13 Ya humo humo hutoti mono ka megeꞌi malalutaꞌmu keheli monekoꞌi huto to Huꞌmamofihi panaꞌamofihi hapaꞌa keheli bati huseꞌnati monekoꞌna lolo hinogo hulototi Kilisitohi bonaꞌa hofa toto olopa hilutagihe. 14 Lali ya huto lagaso yagapanaꞌi tegina meminose amuya moloto nohinogoti limiꞌi melelata bo enali faga faga li liminogo faga faga kamofihi yasiꞌauba leleꞌmo miyalo malo hinogo miyalo i keꞌmalupi malo i keꞌmalupi lu liluta hu laligi. Enaliꞌi bonaꞌi lugaꞌamagihi enimiꞌi melete eneleꞌmo keheli sibina nehana yabe. To laliya leleꞌmo keheli sibina hi lalabe. 15 Akuꞌi lali liginaga fi epito Huꞌmamofihi kaga maꞌnaka luto ai lu eminogo ai lu eminogo hutoti ai latahati lolo huto nohina bo Kilisitotoga mino kikipa holototi fato fato suhi huto aitoga hofa talune. 16 Lali ya huto aitoga hepito minenogo ai kaba hu noletabe. To lali gumitaꞌa fato fato nekisaꞌa moneko moneko nominenogo, ai fato fato nagatu leleꞌmo hepilago moneko gufaꞌa lolo huto nominone. To lali ya huto nohutogo fato fato nekisaꞌa liliꞌnaꞌa li bati bati hulata nohigo ai ginaga fi emigo ai ginaga fi emigo huto nohigo gufaꞌa asagaꞌi moneko huto amuya moloto hofa notabe.

Lali Kilisitohi bonaꞌmagita mino kosaba lemehi lilune

17 Yamofihi nani Sipi Bomofihi bulo lenegekesa lito lu nolepube. Huꞌmamofihi kaꞌa mekehelilata boanaꞌi enali enegekesa kehelilata nehana bati mehina faꞌmenena kehelilata nehabe. Enali tegi lolo hite meminalo. 18 Enali yaꞌma komopaꞌani enegekesa hokolo mehigo negi nagi nete komopaꞌani hekini lolago faꞌmene mineꞌahana. Enali Huꞌmau leleꞌmo bati huseꞌnaꞌamofihi melise nehite enegekesa sibina higo mineꞌahabe. 19 To komopaꞌani fi hekini loꞌehigo anaꞌina foipa faipanamofihi komopaꞌagu minete moko huseꞌna fato fatoꞌmofi kumu enibita higo koseleꞌi meenehenogo enubuya mehinogo lolo hilata nehabe.

20 Lali Kilisitohi hapaꞌa lu nolepito lenali yaꞌma suhi hite minalabe luto melepiꞌohutamo niꞌibe. 21 Lali Kilisito kumu maꞌnaka luto lu lepiꞌohuto niꞌibe. To lenali aiꞌa megeꞌi nemalana bonaꞌi nehitetini Yesu lamana huto nominana hapaꞌa lusiga luto keheliꞌahanamo niꞌibe. 22 Tafa lenemehi hite minete lite hago to lenugufa yauba faga hite luto lenimiꞌi mololata huꞌehinamo niꞌigo lenali koyapa komopatinimofihi sibina hiꞌahana. Ya huꞌehinagi tafa komopatini heꞌmilo. 23 To komopatini lenegekesa keheliseꞌnatini leꞌmo kosaba hinogo mineno. 24 To kosaba lenemehi li hepite minalo. Huꞌmamofihi etoꞌehina mehi to fotogo huꞌehina mehi tegi hite kosaba lenemehi hepite lolo hilo.

25 To ya higo lenali faga faga lilata hapatini heꞌmilo. To lali asagaꞌi hepito Kilisitohi gufaꞌa lolo huꞌohutamo niꞌinaya yaꞌmu kaga lamana kago ai lu eminogo ai lu eminogo hite minalo. 26 To lenipakafa lenehenogo foipana li lalabe lite meleꞌisi heꞌmite su halo. Lenipakafa lenehenogo mineba mineba hite nehinogo yege liminogo bati mehibe. 27 Satahi yaꞌma kapo hekini lo etalo. 28 To gumina lilata hiꞌahana bonaꞌi lenali heꞌmilete lenigigusa lenayatu amuya melete foya lite noseꞌnatini fꞌenohatini li huto hite enumuhi menina bonaꞌi eneheꞌmete leniginaga fi epite amuyatini hiti minalo. 29 Huli ka mone lenabagaguti mone melilo. Kaga lamanaꞌa lite ai heꞌmenogo ai heꞌmenogo hilana kapomo sa hi lepalalana ka linogo enali katini kehelilana bonaꞌi lugaꞌa keheli bati hinogo eneleꞌmo bati hilanagihe. 30 Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa leꞌmo ipagu sibina mehilo, yamofihi lenigiki ka lite leꞌmo felu kalu mehalo. Henaꞌmube? Huꞌmau alihi kana napaꞌa huto hulenogomo lenalimoya gulu hoto fi hetofa hu letalibe luto Sikalafuꞌa yaga osahi tegi huto lepiꞌehina niꞌibe. 31 Lenali enipakafa hoseꞌna hiti to kenasabo biseꞌna hiti to enemegeka lite yaꞌma asagaꞌi keheli heꞌmilo. To luba lenegekesa mehino. 32 Lenali komopatini fulu hinogo ai ginaga fi emigo ai ginaga fi emigo hite minalo. Huꞌmau aiꞌa Kilisito kumu yabe luto foipanatini li heꞌmi lepoloꞌehinamo niꞌigo lenali ana suhi hite foipanatini ai li heꞌmi etenogo ai li heꞌmi etenogo iheꞌma aheꞌma hite minalo.

5

Fi besa lenogo minalune

1 Lenali Huꞌmamofihi yagapanaꞌa laga besiꞌehinanaꞌa lolo hite nehanagi ai babeyafalo minalo. 2 Ya nehite asaga bona kumu leniginaga fite minalo. Kilisito ai ana huto lali kumu yabe luto ginaga fito gufaꞌa sibi heꞌmiꞌehina yamofihi Huꞌmamofihi kuguhi koyo eminogo Huꞌmau tuꞌa keheligo bati huꞌehinagihe.

3 To lenaliꞌi moko huseꞌna to aiꞌi gumina foloseꞌna to ananamoꞌmu yokolo ka luseꞌna to fato bomofihi nasanaꞌa liba liba hilube luto lenipa huseꞌna lenali folagahatinigu huto mehino. To ananamoꞌmu kaga lumofaꞌna mehilo. 4 To kolo tana ka yagi, negi nagi ka yagi, to kiya yokolo ka laga mehinanaꞌa yagi lilanaꞌya laga mehilubeꞌmu hibe. Huꞌmamofitoga fokehi lite minalo. 5 Lenali yaꞌma ka kehelite minalo. Moko lilata bonaꞌi to anananamoꞌmu enipagu hilina bonaꞌi enali Kilisitohi to Huꞌmamofihi kapolo minete lite metilanaꞌmu yabe. To ana huto enali fato bomofihi nasanaꞌa lilube luto enipagu hilina bonaꞌi enali ana hite ana kapolo metilanaꞌmu yabe. To henaꞌmube? Enali Huꞌmamofitoga enemehi meemise ma melugu nasanatoga enemehi emilata lugefa nasana suhi huto megeꞌi melelata nehana bati mehibe.

6 To bonaꞌi lugaꞌamagi fi taga hi lepalalabe lite faga faga lite lu nelepinogo kaꞌani mekehelilo. Foipa nasana yamofihi hite minelata nehananamuꞌi enaliꞌi Huꞌmamofihi keheli meemiꞌahana bonaꞌi enalitoga Huꞌmamofihi ita biseꞌna huto hilinaꞌmu yabe. 7 Yaꞌmu lenali bonaꞌi ya hanaꞌa hiti mino hepite meminalo. 8 Lenali koyapaꞌi enali suhi hite metepugu mineꞌahanamo niꞌibe. Yatai yaꞌma Sipi Bomofitoga nehepite fana mehatini hiti lolo hite nehabe. Yaꞌmu fana mehenamofihi legeyaꞌa lolo hite yanamofihi babeyafalo minalabe. 9 Fana mehenamofihi legeya lamanaꞌa ya huto hulata nohibe. Komopatini lamanaꞌa hiti minoseꞌna to fotogo huto minolatana to ka lamanaꞌa lulatana yabe. 10 Yaꞌma anaꞌina lolo hilune luto lilana yaꞌma Sipi Bouba kehelinogo bati hilinaꞌmuko sa hilo. 11 Lugaꞌamagi metepunagu to futuꞌa lolo nehinogomo enali hiti mino mehepilo. Lenali yaꞌma ananamofihiꞌya li fana tete li hokolo hi etalo. 12 Anaꞌina sugunaꞌi hite nehanana yamofihi enubuya hulatana niꞌinagihe. Yamofihi kaga melilune. 13 To huto hulata nasana yauba fana nototo asagaꞌnamofihi okabaꞌa leꞌmo huto nohinana niꞌibe. To yaꞌma leꞌmo huto huꞌehinamofihi lusi hapaꞌa fana mehena hitiꞌna lolo nohigo bu galune. 14 Yamofihi mono ka mone ma huto niꞌinamo niꞌibe:

Lenubuꞌi keꞌahana bonaꞌi

lenali ho tilo.

Filiꞌahanaguti aho tilo.

Kilisitou

yaꞌma fi besa lo lepalalubeꞌmu hibe.

15 Yaꞌmu lenali minete ho hite hilana ka yaꞌma kaba lamanaꞌa hite minalo. To negi nagi nete meminalo. Keheli fe hite yanagu minalo. 16 Yatai yaꞌma kanagu foipa nasanamofihi li fulugu biꞌehinamo niꞌinagihe. Yaꞌmu anaꞌina lamanaꞌa lilata kanaꞌa huto hu lepilinamo yaꞌmu lenebe meligino. Kanaꞌa faꞌmenena lolo hu lalibe luto yabe. 17 Ka mekehelise bonaꞌi lolo hite meminese Sipi Bouba foyaka lu lepoloꞌehinamo yamofihi bu go bebe sete bu gete minalo.

18 Bai nagamiꞌi nete negi nagi menalo. Yaꞌma komopatini leꞌmo sibina hilinagi heꞌmilo. To Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba ai komopatinigu mino bai tenogo minalo. 19 To kaga ai lu emigo ai lu emigo hilata nehite Huꞌmamofihi fokehi hete ya hite iꞌemi aꞌemi nama mono nama ai lu eminogo ai lu eminogo hite komopatinigu Sipi Bomofihi fokehi lite nama lite lenegelo biba biba hite minalo. 20 Ya nehite Sipi Boti Yesu Kilisito giꞌa liyafa hite kanaꞌamu kanaꞌamu silagaꞌnamu Huꞌma afotifihi fokehi hete minalo.

Bo alobole etali hapaꞌatitimofihi ka

21 Lenali Kilisito kumu keheli emite minete ai agoya hu emigo ai agoya hu emigo hite minalo.

22 Anaꞌi lenali bahatinimagihi agoya hu epite minalana yauba Sipi Bomofihi agoya hu emiꞌahana ya lolo hilinaꞌmu yabe. 23 Kilisitou ai bonaꞌmagita latahati lolo huto minoto leleꞌmo nupa huto kaba hu letoto nohina suhi luto bonaꞌmagi lihaꞌani kaba hilabe. To Kilisitou lali yaꞌma gufaꞌa nohutogo aiꞌasigoko lubuto bilata bo nohibe. 24 Yaꞌmu Huꞌmamofihi nagaꞌi laliꞌi Kilisitohi agoya hu emilata nohunogo ana suhi hite anaꞌi enali bahaꞌanimagihi agoya hu epilata hilabe.

25 Bonaꞌi lenali lihatinimagihi komopatini epilo. Kilisitou ai lali kaꞌa nokeheluta bonaꞌmagita komopaꞌa lepito lali kumu luto gufaꞌa katiyaꞌi huto filiꞌehina suhi hite komopatini epilo. 26-27 Kilisitou henabe luto gufaꞌa heꞌmito filiꞌehibe? Yaꞌma lali gufaꞌa nohuta bonaꞌmagita ai kaꞌaloti nagami okala hu letoto leleꞌmo eto huloto Huꞌmamofihi bulo nugufaꞌni leleꞌmoto tilina kanagu bati huto, kolo tanana hiti to mone sibina sabana hinana hiti meniꞌigo gulu gulu luto lamanaꞌa huto minalune lutomo niꞌibe. 28 To bonaꞌi lenali lenalitini komopatiniꞌmu leniginaga filata kaba nehanamo niꞌibe. Ana suhi hite, lihatinimagihi leniginaga finogo komopatini epilo. Lihaꞌamo ginaga finogo komopaꞌa emilata bo aiꞌa gufa ginaga filata nohinagihe. 29-30 To hiya bonaꞌmagi enugufaꞌaniꞌmu luba nehi etana nehabe? Menehabe. Lali bonaꞌmagita lugufati kaba hiluta lamana huto noseꞌna emito minoseꞌna nominone. Lali Kilisitohi gufaꞌa nohutaꞌmu luto aiꞌa bonaꞌa ana suhi huto kaba hu letolata nohibe. 31 Ya huꞌehinaꞌmu mono bukugu ka mone ma luto niꞌibe: Bo moneuba itoꞌafinogo afoꞌafinogo heꞌmi etotoloto lihaꞌamofitoga buto i keꞌmoto etaliꞌatiti etugufaꞌatiti keheli emite minete monekoꞌna lolo hite minalaꞌibe. 32 To ana kamofihi hapaꞌa fala ki minoꞌehina yamofihi Kilisitohi to bonaꞌa lali kumu yabe luto nani nekesa yaꞌma nokehelube. 33 Ya huꞌehinaya yaꞌmu bonaꞌi lenali silagatoga yamofihi lenugufatiniꞌmu kehelilata nehana ya suhi hite lihatinimagi kumu kehelite leniginaga fi epilo. To anaꞌi lenali silagaꞌi yaꞌma bahatinimagihi enigiꞌani leꞌmo saga hite minalo.

6

Yagapanaꞌmagi to itoꞌanigi afoꞌanigi lolo hite minete hilana ka

1 Panalaꞌi panaꞌi lenali Sipi Bomofi kumu lite kehelite itotinigi afotinigihi agoya hu epite enali kaꞌani keheli epilo. Yauba yaꞌma lenali kapo lamanaꞌa hokolo nohibe. 2-3 Keya kaguti anaꞌina huto hilibe luto moloꞌehina kamo hiti kohe toto luꞌehina ka niꞌibe. Ma luto luꞌehinamo niꞌibe: Lenali itotinigi afotinigihi enigiꞌani leꞌmo saga hilete melugu mino bati hite kanaꞌa yatama minoba minoba minalataꞌmu yabe luto luꞌehinamo niꞌibe.

4 To itoꞌanigita afoꞌanigita lenali yaꞌma yagapanatini eneleꞌmo enitaluga binogo li sibina mehilo. Lenali Huꞌmamofihi kaꞌamu enegekesa linogo keheli fotogo hite kagaꞌa lu epilo. Kaba hi neepelenogo mono kagu hofa talabe.

Kele kele bonaꞌi enigina bonaꞌi lolo hite minete lite hilana ka

5 Kele kele bonaꞌi lenali metoga enikibina bomagihi koli hite agoya hu epelenogo kaꞌani kehelinogo komopatini lamana hinogo Kilisitohi suhi hite agoya hi eteꞌahanamofihi ya hite kehelilabe. To lenali kumu kehelinogo keta mehinogomo fulu hite minete kagaꞌani kehelilo. 6 Lenaliya enikibina bo lenugufa lenemehi epite agoya nehi epelenogo yamofihi lenubu genogo bati hilibe luto niꞌigopa lali Kilisitohi ya suhi kele keleꞌi hu etoto minalune lilete Huꞌmamofihi fokehi lu lepalalina suhi hite minalo. 7 Bonaꞌi lenali kumu keheliꞌahana niꞌigopa Sipi Bomofihi kehelite komopatinigu babahi hinogo foyaꞌa kosele kasele mehese lilo. 8 Lenali yaꞌma keheliꞌahabe. Moneꞌa enali koko panaꞌa nehananaꞌa to enigihiti bo lolo hite nehanaꞌa enali lamanaꞌa lolo hite hiꞌahanaloꞌi Sipi Bouba nonaꞌa epilina niꞌibe.

9 To lenali hiti bonaꞌi lenali koko yagapanatinimagihi ana hite keheli bati hi epelete ana suhi hite eneheꞌmete luba ka lu meepilo. Ya nehite ma lite kehelilo. Koko yagapanatini hiti to lenali hiti yaꞌma kokulumagu Sipi Bo afotinigu monekoꞌi nohibe. Ai enigihiti bonaꞌi to enigi menina bonaꞌi moneko legege nehabe luto kehelito bonaꞌi silagaꞌi kaba hulata nohibe.

Huꞌmamofitogati gimi mageꞌi luba nasana li lenayanugu malalune

10 Lu su hoto lilube. Huꞌmamofitoga bite i keꞌmenogo ai amuyanaꞌa napa huto lenalitoga niꞌinogo yanamofihi komopaꞌagu mine lite tite uleꞌale hilo. 11 To Satau ai sugunaꞌi lenimiꞌi malalubeꞌmu nohinogomo leneleꞌmo sibina hu lalibe luto Huꞌmamofitogati gimi mageꞌi luba nasana asagaꞌi li lenayanugu melelete minete kaba hite minalo. 12 Lenali yaꞌma akeheliꞌahabe. Lali faꞌmene lugufa hiti bonaꞌmagita luba sabo menohune. Metepu kapo kaba nehana to Satahi kaba boꞌa hiti enikibina bo sipiꞌa to sipi bo amuyanaꞌa nehananamagi to foipa keneꞌi samahi tito kokuluma megesaꞌaga neminana enali luba li huto hu limilata nehabe. 13 Lenali yanaꞌmu Huꞌmamofitogati gimi mageꞌi luba nasana lilete minete luba laga mehinaꞌa amuya melete nehinogo fatehatini enali ete luba hilubeꞌmu nehinogo lenali analoꞌi amuya melete minete koli mefelese uleꞌale hite minalabe.

14 Lenali ya hite ho ti kibi kibi hite minalo. To gimi bonaꞌi nehepilata gu kata legi huto lenali Huꞌmamofihi hetofa kagaꞌa gilimitini lolo hinogo gu katatini ho bite minete to aiꞌa bebe sose hapaꞌa kefe gutini lolo hinogo bite fonokotini kaba hinogo minalo. 15 To Huꞌmau bonaꞌi eneleꞌmo fulu hilata nohina ka lamanaꞌa lite minalana yanauba enigigusagu fegu lolo hu lepelenogo kapo melete minalo. 16 Yaloꞌi Huꞌmamofihi keheli amuya emiꞌahananauba helegutini lolo hinogo asaga yupahi so kite nehinogo Satahi gimiguti mageꞌmofihi logoꞌa bu nebe liginogo yanamofihi li sabalinaꞌmu yabe. 17 Ya nehinogo Huꞌmamofihi lenubuto bilatana kapaloti suhi huto kakiliꞌi lolo hinogo yamofihi lite i kolo bilete minalo. To Huꞌmamofihi kagaꞌa yauba emitaꞌi yatama lolo hinogo yamofihi lite minalo. Ana emitaꞌi Sikalafuꞌmofihi emitaꞌa niꞌina yabe. 18 Ya nehite lenali silaga kanagu Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba leneheꞌmenogo Huꞌmamofitoga minete leheꞌmobo lite buka tite minalo. To iyo iyo hite koseleꞌi kaseleꞌi melenehenogo kaba hite minalo. Ya nehite Huꞌmamofihi bonaꞌi yege yegeꞌnamuꞌi yabe lite nunumu foya lite minalo. 19 Ya nehite nani kumu yaꞌma nelesa melinogo Huꞌmamo nabagaꞌni leꞌmo babahi hulenogo hetofa ka lamanaꞌa sugunaꞌi niꞌina yamofihi nabaga li gelehe hinogo babahi hulenogo lu huto hilibe lite lenali Huꞌmamofitoga lilo. 20 To nani ana huto hetofa ka lamanaꞌa kumu yabe luto Huꞌmamofihi kaga leliꞌali hulata bo naga nonugu nohunaya Huꞌmau lu netalina ka nelesa melinogo lu huto hilibe lite nani kumu Huꞌmamofitoga kehe ilo.

Fayahi koyoto su halina ka

21 Minoto lito nohuna yamofihi hapaꞌa to foyaꞌa lilata nohuna yamofihi kehelilabe luto Tikiku aiꞌya buto ka lu lepilubeꞌmu nohibe. Ai lalalutifu lamanaꞌa Sipi Bomofihi agoya panaꞌa foyagu amuya moloto minoꞌehina bo yabe. 22 Ai lali malo nominana ka asagaꞌnamofihi lenali kagalo lu lepito komopatini leꞌmo amuya hilibe luto ho lufugo foiya nobibe.

23 Afotifu Huꞌmau to Sipi Bo Yesu Kilisito ai nigibo nalaluꞌnigita lenali fuluna li huto huto molo lepoloto keheli amuya melelatanatini li futili hu lepelenogo komopatini ai eminogo ai eminogo hite minalabe. 24 Sipi Boti Yesu Kilisitotoga i hepinogo komopatini emilata nehana bonaꞌi lenalitoga Huꞌmamofihi leneheꞌmoseꞌnaꞌa yamofihi minomo buto minalibe.

FILIPAI

1

2

3

4

FILIPAI

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Nani Poluita to Timoti hiti moneka nohutotiꞌa Yesu Kilisitohi liliꞌna bonaꞌa nohuꞌibe. Lenali hepatoga bonaꞌi Yesu Kilisitohi keheli emite mineꞌahana bonaꞌise. Nehafihe? To Huꞌmamofihi yagapanaꞌi lolo hiꞌahana bonaꞌi to mono kaba bonaꞌi to babafi bonaꞌi lenalise. Nani fayahi yaꞌma koyo nolepube. 2 Afotifu, Huꞌma to Sipi Boti Yesu Kilisito aitogati leneheꞌmoseꞌnaꞌa to fulunaꞌa lenalitoga minomo tito minalibe.

Filipai bonaꞌmagi kumu Huꞌmamofitoga nolina ka

3 Nani lenali kumu kehe lelito nobuto Huꞌmamofihi fokehi holata nohube. 4-5 Lenali ka lamanaꞌa yataꞌa hapi fite kehelilete anaꞌasi nani ana kaga liliꞌnalo neheꞌmete minete hiꞌahana yaꞌmu kehelugo lenali kumu yabe luto komopaꞌnigu bati higo minoto Sipi Bomofitoga fokehi luba luba huto nominobe. 6 To yaꞌma luto ma luto keheli sepa ito keheliꞌohube: Foya lamanaꞌa lenalitoga hapi fiꞌehina bo Huꞌmau lelito buto li baga neinogo Yesu Kilisitou henetilina kanaꞌa li etalubeꞌmu hibe. 7 Lenali komopaꞌnigu mineꞌahanamo niꞌinagihe. Nani lenali asagaꞌi ma luto keheli lepilata huꞌohunamo bati nohibe. Nani maga naga nonugu nohugo to ka lamanaꞌamu yabe luto ka foya lito li hetofa huto nolugo lenali hiti nani hiti moneko nohuto Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnaꞌa guna moloto lito minolata nohune. 8 Yesu Kilisito nani komopaꞌa limilata nohina yamofihi kehelito nani lenali kumu yabe luto kekeꞌi lu lepoloto kehelilata nohube. Huꞌmau keheliꞌehigo lamaꞌnaka nolube.

9 To komopatini emilatana hofa toto to keheliseꞌnatinimu to keheliseꞌnauba napa huto tilibe luto Huꞌmamofitoga luto moloto nohube. 10 To lenali ya hiletetini kaga hapaꞌa kehelite i be ligiꞌehinana kehelilete to Yesu Kilisito nehetilina kanagu komopatini kolota mehuse gulu gulu linogo mone ka lepekilinaꞌa meniꞌibe. 11 To ana kanagu Yesu Kilisitou leneheꞌmenogo komopatini bati bati hite minelenogo bonaꞌmagi bu lenegete yege nofune lite Huꞌmamofihi fokehaꞌa lilanaꞌmu yabe.

Nani Yesuhi foyaꞌa li etoto nominobe

12 Nalaluꞌnigita, nani kumu keheliꞌahana ka lu hokolo hu nolepube. Nanitoga nasana ketaꞌa hiti huto huꞌehina yanauba ka lamanaꞌa fi hetofa hiligopa ka lamanaꞌauba bu baga ito buto lilibe luto huto huꞌehina. 13 Nani Kilisito kumu yabe luto naga nonugu nohube. Yamofihi kagaꞌauba magaꞌma gihiti bo sipi bomofihi gimi bonaꞌi hiti to bonaꞌi lugaꞌa hiti enali enegekesalo bu baga iꞌehibe. 14 To naga nonugu nohunaꞌmu yabe lite magatiꞌma ligibo lagabo lugaꞌamagi enali Sipi Bomofi kumu kehelilete keta mehuse hite Huꞌmamofihi kagaꞌamu enelesa meligo lu huto hilata nehabe.

15 Lugaꞌamagi Kilisitohi kaꞌamu kenasabo bibe ilubu alubu nehabe. To lugaꞌamagi enali komopaꞌani lamana higo kehelite ai kaꞌa kehelite lilata nehabe. 16 Enali yamofihi kehelilete komopaꞌani nimite Huꞌmau maga minoto ka lamana fi hetofa hilane luto luloto neleꞌmo moloꞌehinamo niꞌibe lite kehelilata nehanamo niꞌibe. 17 To lugaꞌamagi faga hiti pebisa hete bite enaliꞌani enigiꞌani lelite netite Kilisitohi giꞌa helata nehana yamagi enali naga nonugu nominona yamofihi gupisalo kekeꞌi luse foya nimiluneꞌmu ya hilata nehabe.

18 To ya suhi ma suhi huto mono ka yaꞌma faga hiti komopatiguti lilina ka hiti melilune, lamana kasigo li melete lilana yamofihi luba sabo mehilune. Faꞌmene Kilisitohi kagaꞌauba ifu tili hilubeꞌmu hibe. Yamofihi lamanaꞌa huto nohigo komopaꞌnigu bati nohibe. 19 To lenali nani kumu yabe lite kehelite Huꞌmamofitoga lilata hiꞌahana foya lilenogo to Yesu Kilisitohi Sikalafuꞌauba neleꞌmo bati hulenogo bati huto minaluna nasana li huto molo netalubeꞌmu hibe. Komopaꞌnigu yaꞌma luto kehelito keheli bati huto minalubeꞌmu hube. 20 To minoba minobaꞌnamufi to fililatanamufi komopaꞌni keta mehuse honogo nugufa komopaꞌni hiti Kilisitohi keheli eminogoꞌni yanauba uleꞌalenaꞌa lolo hu netalibe luto buto minoꞌohunamo niꞌibe. To ya holito buto minalube luto nubuya hulatana li huto mehuse keheli lamana huloto Yesu Kilisitohi giꞌa liyafa huto minalubeꞌmu hube. 21 Kilisito ai mino hepito minoto ho tito hiluna nasanaꞌni lolo nohibe. To filiseꞌna yanauba tito minoꞌehina nasana li huto huto molo netalibe. 22 To metoga molo emito minaluna yanauba foyamofihi lamanaꞌa aku li huto hilibe. Yamofihi henanaꞌmu keta mehuse hilube luto negekesagu loe lae huꞌehibe. 23 To loe lae nasanaꞌmu niꞌigo henaꞌni hilube? Nani moneꞌnamufi moneꞌnamu laga nebesilata nohibe. Metogati Kilisitou neleꞌmo hulenogo ai hiti minoseꞌna hiluna lagaꞌni nebesilago yanauba yaꞌma nasana tito niꞌibe. 24 Leneheꞌmoseꞌnamu minalube luto to lenali megusaꞌa mine lalabe luto yaꞌma lenali kumu yabe luto metoga akuꞌi yamofihi emito minenogoꞌni bati hilibe. 25 To yamofihi yaꞌma keheli sipi tuto keheliꞌohunamo niꞌinaya nani mefilise lenali hiti minoto leneleꞌmo bati hinogo lenali keheli bati huseꞌnatini to komopatini haya noinamofihuba napa huto mino lito bilibe. 26 To ya hulenogo lenalitoga akuꞌi buto minenogo lenali Polu kumu yabe lite Yesu Kilisitohi fokehi li eteꞌahanamagita akuꞌi molo emito fokehi mone hiti li etalabe.

27 Monekoꞌi lenali Kilisitohi ka lamanaꞌa megeꞌi melete hetofa suhi lite minenogo hepite komopatini moneko hinogo hetofa kagamofihi foyaꞌa amuya amuya melete nelinogo nani lenalitoga bu nehetilufi mebilufi lenali kumu bati ka nelinogo kehelilube. 28 Fatehe bona kumu lenelesa melise amuya melete ka lamanaꞌa lu yege hilo. Ya hite minete, Huꞌmau fatehe bonaꞌmagihi eneleꞌmo laba hilibe luto to ana huto lenubuto bito lenelepilibe luto lenali mukimaꞌi nolatanamofihi hapaꞌa li huto hiluneꞌmu habe. To Huꞌmau ai lenubuto bilinamofihi hapaꞌa li huto hiluneꞌmu habe. 29 Lenali ai kumu foyaꞌa lilata nehanaya, Yesu Kilisitou leneleꞌmoꞌehina hapaꞌa henana niꞌibe? Lenali Kilisitohi agoya hi etalabe luto to lenemehi emilabe lutofiye? Oꞌyo. To monekoꞌi ai kumu yabe lite keke boke nasanamofihi gupisalo minalabe luto yabe. 30 To nani mono kumu yabe luto lubagu suhi huto amuya moloto foya koyapaꞌi nolugo bu negeꞌahanamo niꞌibe. To yatai yaꞌma kaꞌni kehelilata nehabe. To mono kumu yabe lite ana lubagu amuya melete foya lenali hiti anago hite yamofihi lilata hiꞌahanamo niꞌibe.

2

Kilisito aiꞌa komopaꞌa limilata huꞌehina yaꞌmu luto Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina kaꞌa

1 Lenali Kilisitotoga lenemehi emiꞌohutaꞌmu yabe lite amuya nehafiye? To ai ginaga fi lepoloꞌehinamuꞌi komopatini fulu higo neminafiye? To Huꞌmamofihi Sikalafuꞌi hiti i hepite minelata nehafiye? To ai kekeꞌi lu etago ai kekeꞌi lu etago hite minelata nehafiye? Yamofihi asagaꞌi lenalitoga niꞌifiye? 2 Niꞌinogomo komopatinigu batiꞌna netinogo kehelito minalane lite keheliꞌahana li nupa hino. Ya nehite komopatini emilatana to komopatini lenegekesa li mu tifilatana yamofihi moneko legege huto tito minalibe. Ya nehinogo nani negelo sipiꞌa bilube. 3 Lenalitinimu kehelite lenugufa lelitetiti nehanamofihi melilo. To lenigi leꞌmo saga mehilo. To lenegekesa yigite ligiti enebe ligilune lite ya melilo. Lenali komopatini lelite limite melelete lenigibo lenagabo enali kumu kehelinogo tilibe. 4 To moneubafi moneuba aiꞌa yaꞌma lamana hilube luto foyaꞌa melise laluꞌagihi lugaꞌa hiti lamana hilabe luto foya lite eneheꞌmite kehelilibe. 5 Yesu Kilisito aiꞌa kehelilata huꞌehinamofihi nasana ana suhi huto lenalitoga mineno.

6-7 Ai Huꞌmamofihi mehi huto minoꞌehinaya Huꞌma hiti legege huto sipi bo minalube luto ya meluse to yanaꞌmu amuya memolose huto aiꞌa sekele mamuꞌa faꞌmene heꞌmiloto agoya bameta mehi li mololoto bonaꞌmagita bameta mehi lolo huto huto huꞌehinamo niꞌibe. Minoto lito huꞌehinamofihi bonaꞌmagita lali bamehi huto minoꞌehina. Yalo kele kele bo ana suhi minoꞌehina. 8 Aiꞌa komopaꞌa lelito limito mololoto Huꞌmau luꞌehina kagalo mege mege huto fililatanamofihi lito li tupa huloto malipu yafalo filiꞌehinamo niꞌibe. 9 Ya higo ya hinaꞌmu yabe luto afoꞌafu Huꞌmau leꞌmo saga higo ifoga kibina boti sipiꞌa leꞌmo lolo higo ai giꞌa yauba tito minenogo bonaꞌmagita ligiꞌa limito minalibe luto lu etoꞌehinamo niꞌibe. 10 Ya hulenogo kokulumagu to melugu to meꞌi komopaꞌagu ema neminanaꞌa hiti enali moneko kumu Yesuhi giꞌa hete enalapusa fite fokehi lilabe. 11 To enabagaguti enabagaguti yaꞌma Yesu Kilisitohi ai Sipi Boti nohibe lite nelite kululu kululu tite halana yanauba tito minoto afoꞌafu Huꞌmamofihi gelo biseꞌna lolo huto minalibe.

Bonaꞌi lugaꞌa metepugu nehana lenali sonofiꞌi lolo hite fi fana te epalalo

12 Yaꞌmu komopaꞌni lepiꞌohuna yagapanaꞌni lenali kumu kanaꞌamu kanaꞌamu kaꞌni kehelite lite mineꞌahana ya suhi hite molo emite minalabe. Lenali hiti mino hepito nohuna niꞌigopa fotoꞌi nohuto lenubuto nobunamofihi lamanaꞌa li huto nehinogo haya kolo lalune lite topa topa hite amuya malalo. 13 Huꞌmau komopatini leꞌmo bati nohigo ai liliꞌnaꞌa amuya melete ai amuyaꞌalo neligo to legeyaꞌa li huto hilata leneleꞌmo hetofa hulata nohibe.

14 Lenali anaꞌina silagaꞌi nelite kenasabo biseꞌna nebite ai bugu finogo ai bugu finogo mehilo. 15 Ya nehite foipanatini meminose komopatini gulu gulu linogo minalabe. Ya nehite bonaꞌi li nupa hilata lisipa bise bo to li sibina sabana hilata nehana bonaꞌi enali metepu komopaꞌagu yaꞌma lenali Huꞌmamofihi panalaꞌa panaꞌa komopatini bati hulenogo lolo hite minete sonofiꞌi lolo hite fi fana talabe. 16 Fi fana telenogo amuya lenemehi hite minolatanamofihi kaꞌa li huto hite molo epelete minalabe. Ya nehinogo Kilisitou henetilenogo yaꞌma lenali kumu yabe luto bula ola huꞌohuna to foyaꞌalo ketaꞌa hite liꞌohuna yamofihi faꞌmeneꞌmu meniꞌibe. Yamofihi hapaꞌa huto hilenogo negelo bito komopaꞌnigu bati nohinogo kehelilube.

17 Lenali Huꞌmamofitoga keheli uleꞌale hite agoya hu emilatana yaꞌma yaga hoto efaha hitalo go emilatana suhi luto niꞌibe. Ya huto niꞌigo fatehe bonaꞌmagi nehe fililenogo golahaꞌni yamofihi gupisalo hekiluna suhi luto niꞌilibe. To ya hi netelenogo nani lenali kumu yabe luto negelo bilube. 18 To lenali ana hite lenegelo nebite nani kumu komopatinigu kehelilo.

Timoti yagi Epapolotiko yagi

19 Sipi Bo Yesu bati huto yabe linogo Timotihi meleꞌisi lenalitoga ho lifinogoꞌni bilibe luto nolube. Ya hulenogo lenalitogati kaga mone i gelehe huto enogo keheliloto komopaꞌnigu bati hinogo kehelilube. 20 Bonaꞌi ai tegiꞌa mone maga menehabe. Aiꞌa lamananaꞌatu lenali kumu kehelito komopaꞌatu leneleꞌmo hetofa hulata nohibe. 21 Bonaꞌi lugaꞌa enaliꞌanigo kehelite Yesu Kilisitohi liliꞌnaꞌamu mone kehelilanaꞌa mehabe. 22 Timotiu ai minoto lito nohinamofihi hapaꞌa bati huꞌehigo akeheliꞌahanamo niꞌibe. Ai panaꞌi moneuba afoꞌafi heꞌmalata suhi luto ka lamanaꞌamofihi foyaꞌa neheꞌmoto liꞌehina yabe. 23 To nanitoga anaꞌina ya suhi huto ma suhi huto hilinaꞌmu yaꞌma keheli bati huloto ai yaꞌma meleꞌisi ho lifinogo bilibe luto keheliꞌohube. 24 Ya hinogo Sipi Bouba keheli niminogo naniꞌni hiti yaꞌma fana hoto minotoꞌni lenalitoga lilubeꞌmu ya suhi huto yaꞌma keheliꞌohube.

25 Nani bo mone lesa meligo minoto ka lamanaꞌamofihi foyaꞌa amuya moloto neheꞌmoꞌehina bomo, giꞌa Epapolotikohi lenali nanitoga yataꞌa ho lifiꞌahana bomo, akuꞌi lenalitoga ho lifilube luto komopaꞌnigu amuya nomolobe. 26 Ai besiꞌehina yamofihi kagaꞌa akeheliꞌahanamo niꞌibe. Ai lenali kumu kekeꞌi lu lepoloto ai kumu kehelinogo lenuluhaya ti laligihe luto lenali kumu keheligo keta nohigo nolube. 27 To besigo filiseꞌna huꞌehinaꞌmu Huꞌmau aiꞌa komopaꞌatu leꞌmo bati higo ye koto nohibe. Huꞌmau ya huto leꞌmo ye ko nohutoꞌa nanitoga ana huto kekeꞌi luꞌehina yabe. Henaꞌmube? Ai filitita nanitoga keta huseꞌna sipi minatitaꞌmu yabe. 28 Ya suhi higo lenali Epapolotikohi bu gelete komopatini lamanaꞌa kehelite aku lenegelo bilabe luto to nani ana huto kehelugo keta mehinogo minalube luto yatai yaꞌma babahi huto ho lufugo foiya nobibe. 29 Yamofi kumu yaꞌma komopatini bati hinogo keheli emite Sipi Bomofitoga hepiꞌehina bo nohibe lite leꞌmo lamana hilo. Lenali bonaꞌi yaꞌa eneleꞌmo hofa tete lenemehi epilo. 30 Ai Kilisitohi foyaꞌamu yabe luto filiseꞌnamu koli mehuse liꞌehina yabe. Ya huto lenali foto minete neleꞌmo bati mehago ai kele keleꞌi hu netalibe luto gufaꞌa katiyaꞌi hilubeꞌmu keheligo keta mehuꞌehibe.

3

Huꞌmamofihi bulo mino bati huto minalutamofihi lamanaꞌa

1 Nalaluꞌnigita, ka mone ya huto lu su halubeꞌmu nohube. Sipi Botiuba komopatinigu sabiyana lolo hu lepalalibe. Ana kaga ana suhi huto koyoto akuꞌi lu lepilube luto keheliꞌohuna yaꞌma kana keta mehuꞌehina to lenalitoga yaꞌma mino moloto nohuto leneleꞌmo hetofa hu lepalalibe. 2 Lenali foipa nehana bona kumu kaba hilo. Enali kala suhi lite momofaꞌna nehana bonaꞌmagi ma lite lu lepilabe. Lenugufa laga hilenogo Huꞌmau leneleꞌmalinagihe lite nelanagi enali kumu kaba hilo. Faga lilata nehana yabe. 3 Yaꞌma lugufati laga hilutauba Huꞌmamofihi yagapanaꞌi leleꞌmo lolo hilina meniꞌibe. Lali Huꞌmamofihi yagapanaꞌi nohuta bonaꞌi yaꞌma lugufalo huꞌohutanamomuꞌi lamana huto minalune luto menolune. Lali Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba noleheꞌmenogo Huꞌmamofihi agoya emilata nohuta to Yesu Kilisitou leleꞌmo mino bati higo legelo bito nohuto nominone. 4 Lali ya huto minoto nohutaya to nani koyapaꞌi enali suhi luto monoꞌmomu nugufa laga huꞌohunalo bati huto minalune luto luꞌohuna yabe. To bonaꞌi lugaꞌa enali enugufa laga hiꞌahanalo enigiꞌani liyafa nehafihe? Nani yanamomu enebe ligiꞌohuna yabe. 5 Nani huto huloto nohugo yegeꞌa 8 bulago Huꞌmamofi kumu yabe lite nugufalo laga hu neteꞌahanamo niꞌibe. Nani lusi Yuta bonaꞌi nohube. Nani Yuta nagaluguti Beyaminihi pananaꞌa huto huꞌohunamo niꞌibe. Moseu lu laga huto luꞌehina kagaꞌamofihi agoyanaꞌa Felosi bonaꞌi mono bo lolo huto minoꞌohunamo niꞌibe. 6 Nani Yuta bonaꞌmagihi mono kumu amuya moloto Kilisitohi bonaꞌmagihi luba li epiꞌohunamo niꞌibe. Moseu keya ka luꞌehinaꞌa kehelito megeꞌi mologo bonaꞌi lugaꞌamagi nani kumu foipanaka mone meniꞌigo lamana bo nohane lite keheliꞌahana.

7 To ya huꞌehinaya nani koyapaꞌi liliꞌna lito minoꞌohuna yanaꞌmu kehelugo lamanaꞌa lolo huto niꞌigo alihi yaꞌma Kilisito kumu yabe luto ananaꞌmu kehelugo faꞌmenena lolo huꞌehina yabe. 8 To ananasigo meniꞌibe. Naniꞌni Sipi Boꞌni Yesu Kilisitohi ai hapa hapaꞌa bu goto keheliꞌohuna yamofihi minaꞌa tilago anaꞌina lugaꞌa silagaꞌi yamofihi lamanaꞌa kehelugo faꞌmenena lolo huꞌehibe. Nani Kilisito hiti monekoꞌna hiluꞌibe luto ai kumu yabe luto nigiꞌni hiti to nipagu huꞌehinana hiti to nanitoga huto huꞌehinana asagaꞌi heletuyaꞌa lolo higo heꞌmiꞌohuna yabe. 9 To nani yatai aitoga mino hepiloto Moseu lu laga huꞌehina kamofihi megeꞌi moloꞌohunalo Huꞌmamofihi bulo bati huto minaluna meniꞌibe. Oꞌe, Kilisitou neleꞌmo bati hilibe luto ai kumu keheli amuya moloꞌohunalo Huꞌmamofihi bulo bati huto nominobe. Huꞌmau ananaꞌmu foipanaꞌni li heꞌmi netoloto neleꞌmo bati huꞌehinagihe. 10 To nani yatai Kilisitohi hapaꞌa keheliya ilube luto to ai filiꞌehinaguti ho tiseꞌnamofihi amuyꞌa nanitoga huto hilibe luto to ai keta hinana gupisalo mele eteꞌahanamo molo emito kehelilube luto to aiꞌa filiꞌehina hapaꞌa megeꞌi moloto fililube luto nipagu nohibe. 11 To henabe lutobe? Ya hulotoꞌni buto filiꞌehinaguti ho tiꞌehina li huto hilufihe? luto kehelito nohube.

Lamanaꞌa bu go bati huꞌohuto hololu luto nobube

12 Nani yaꞌmana Kilisitohi hapaꞌa ali su hoꞌohube luto lilunaꞌa mehube. To komopaꞌniuba yaꞌma keta mehuse huto niꞌibe luto luse mehube. Faꞌmene Yesu Kilisitou neleꞌmoꞌehinamoꞌmu aitogati amuyanaꞌa kosabaꞌi lilube luto amuya moloto nohube. 13 Nalaluꞌnigita, nani Kilisitohi hapaꞌa keheliꞌohunamofihi ali su hoꞌohuna yabe luto menolube. Oꞌe, nani yaꞌma lolo hulata nohube. Heꞌmiꞌohuna kapo nemegesaga niꞌigo yanaꞌmu kehelise mehube. Nubulo nominana nasana yamofihi lilube luto nayahi luga luga bata hulata nohube. 14 Yamuꞌi nani yokoloꞌna hite hololu lilata nehana bonaꞌi suhi luto minaꞌa lilube luto amuya moloto nohube. Ana minaꞌa henana niꞌibe? Huꞌmau Yesu Kilisito kumu luto kokuluma kapolo neleꞌmo malalinamo niꞌibe. Yaꞌma lilube luto gili gili huto amuya moloto nobube.

15 To lali asagaꞌi, Huꞌmamofitoga mino uleꞌale hulata nohuta bonaꞌmagita ana suhi luto minomo buto minalune. Kaga nolunamofihi kehelinogo kapoꞌa fato suhi nohinogomo Huꞌmau ai li fana telenogo yamofihi keheli bebe saluneꞌmu habe. 16 Ya huꞌehinaya buꞌohuta Huꞌmau lelepiꞌehina kapo moloko bilune.

17 Nalaluꞌnigita, lenali asagaꞌi yaꞌma kohe toꞌehinogoꞌni yamofihi bu negete analoko nemege tete alo. To bonaꞌi lugaꞌa ana suko hite nemegeꞌi nemalana nehago lenali yaꞌma bu enegelete ana enigiyakagu malalo. 18 Nani koyapa bonaꞌi lugaꞌamofi kumu ka lu lepiba lepiba huꞌohuna niꞌibe. To yataꞌisi yaꞌma yibiguti akuꞌi mone lu nolepube. Bonaꞌi moneꞌamagi Kilisitohi bonaꞌa nohune lite nelanaya akuꞌi Kilisitou malipu yafalo filiꞌehinamofihi luba li emilata nehana suhi lite fatehe bonaꞌi neminabe. 19 Bonaꞌi yanamagi enugufaꞌani enibita hulata nohinamofihi hofa toꞌehinana yanauba enogoꞌanifu lolo hulata nohibe. To fato fatoꞌnauba enubuya hilinaꞌmu golemehi kelata nehabe. To ma melugu nasanaꞌmuko keheli keheli hulata nehabe. Ya nehanaꞌmu lite logo hepalugu biluneꞌmu nehabe. 20 Ya hite nehinogo lali yaꞌma kokuluma afoꞌagita nohuto lenubuto bilata bo, Sipi Bo Yesu Kilisito ai kokulumaguti limilinaꞌmu geba huto nominone. 21 Ai silagaꞌi li nupa huto kafiluga eneleꞌmo malago ai kafopaluga mololata kaba nohina amuyaꞌaloti yaꞌma lapa mebina lugufa li gololo tilenogo aiꞌa fana mehe gufaꞌa legitana lolo hiluneꞌmu hibe.

4

Polu laluꞌagihi lu epiꞌehina ka

1 Yaꞌmu komopaꞌni lepiꞌohuna nalaluꞌnigita komopaꞌniuba yaꞌma lenali kumu moneꞌa hiti nonebesibe. Lenali foyaꞌnimofihi legeyaꞌa lolo hiꞌahago lenali kumu negelo bilata nohube. Lenali amuya melete Sipi Bomofitoga hepite mino hetofa hite ai nagaꞌi lolo hite minalo.

2 To Eyuotia to Sitiki letali Sipi Bomofitoga paꞌi lolo haꞌinaꞌmu yabe luto luba hilatanaꞌatiti yanamofihi heꞌmite komopaꞌatiti molo hepite minalaꞌibe luto buka notube. 3 To foyalo bo nalaluꞌnigita, lamanaꞌa lenali yaꞌma anaꞌate loemo yaꞌma eteleꞌmo bati hubo. Etali hiti Kelemeto hiti to nalaluꞌnigi lugaꞌa hiti ka lamanaꞌamofihi ginaga fise foyamuꞌi fi hetofa hi neteꞌahanamo niꞌibe. Huꞌmau yaꞌma enali hiti enubuto biꞌehigo minoba minoba huse bonaꞌi enali kumu enigiꞌani mone aiꞌa bukugu fayahi koyoꞌehina yabe.

4 Lenali asaga yupahi Sipi Bomofitoga i keꞌmete yanamofihi komopaꞌagu minete lenegelo bite minalo. Nani akuꞌi lenegekesa lito lilube. Komopatinigu haya inogo minalo.

5 Sipi Bouba imo oto logobisaga meleꞌisi alubeꞌmu nohinagi bonaꞌi asagaꞌi yaꞌma fulu hite ya suhi ma suhi lu epalalo. 6 Anaꞌina moneꞌnamofihi moneꞌnamofihi kehelinogo lenuluhaya metino. Anaꞌinaꞌmu sa sa nehitemo Huꞌmamofitoga kaga lite anaꞌinaꞌmu kehe ite fokehi linogo li huto hu lepinogo lite minalo. 7 Ya hite nehinogo Huꞌmamofihi fulunaꞌauba bonaꞌmagi keheli baga meilanauba lenalitoga huto hilibe. To ananauba lenali Yesu Kilisitotoga agoya hu emite neminogo komopatini lenegekesatini leꞌmo fulu hinogo lagaꞌa hiti minalabe.

8 To nalaluꞌnigita, kaga moneꞌya ma luto lu su hoto nolube. Lamanaꞌamofihi yege fiseꞌna hiti agoya hu emilata nasana hiti to anaꞌina hetofanaꞌa to fotogo huto minolata nasana hiti to babahi huto nominana nasana hiti to bu golatanamofihi lagaꞌa to keheli lamana hulatanamofihi yaꞌma bati hina nasana hiti to komopatinigu bebe soseꞌnamofihi hapaꞌa silagaꞌi enegekesa kehelite minete minalo. 9 Nani bula ola huto keleme keleme ito anaꞌina buto leꞌmo nupa huto lenelepiba lenelepiba hugo bu gete analoko minalabe. Nehinogo Huꞌmau fuluna afoꞌafu lenali hiti minalubeꞌmu hibe.

Anaꞌina moneꞌna emiꞌahanaꞌmu Polu fokehi luꞌehina

10 Lenali kana yatama faꞌmene mine lite tite yatai akuꞌi neleꞌmo lamana hiluneꞌmu nehago yamofihi kehelugo Sipi Bomofitoga buto li so nokigo komopaꞌnigu batiꞌna lamanaꞌa nokehelube. Koyapaꞌi lenali nani kumu keheliseꞌna keheliꞌahanaya anaꞌina silagaꞌna li netalune lite kapoꞌmu sa hilata nehanauba keta lepesigo meneheꞌmeꞌahabe. To yatai akuꞌi neleꞌmo bati nehana yabe. 11 Nani lolo huto minoto hilunanaꞌni meniꞌigo sa hulotoꞌni meluꞌohube. Nani anaꞌina ya hu teginamofihi komopaꞌagu nohuto koseleꞌi mehenogo minalunamofihi hapaꞌa akehelube. 12 Nani lelite tilete to lelite limilete hi netalanamagi faꞌmene lolo hiseꞌa lolo nehinogo minalubeꞌmu hube. To nani noloto numu huseꞌna minolatana to kauꞌna kanagu minolatana to nasanaꞌni silagaꞌi niꞌifi nesiꞌa niꞌifi komopaꞌnigu keta mehuse fulu huto minolatana hapaꞌa akeheliꞌohube. 13 Kilisitou neleꞌmo amuya malago fato fatoꞌna laga mehinanamofihi nanitoga huto hulenogo komopaꞌnigu keta mehuse bati huto nominobe.

14 Ya huꞌehinaya lenali yaꞌma keke boke luseꞌna kehelito nohugo neleꞌmo bati hiꞌahanamo yamofi kumu nokehelugo etolata nohibe. 15 Filipai hepatoga bonaꞌise, lenali keheliꞌahabe. Nani ka lamanaꞌamu foya hapi huna kanalo yaꞌma Filipai hepalugu Masetonia metogati heꞌmito nobugo Yesuhi bonaꞌa lugaꞌamagi faꞌmene neago lenaliꞌi nani leneleꞌmo hetofa hugo lenalisigo efahi nimigo oto minoꞌohutamo niꞌina akeheliꞌahabe. 16 To Tesalonika hepatoga nohugo lenali asaga yupahi ana hite efahi malago liꞌohuna yabe. 17 Nani yaꞌma feꞌnohi nimilabe luto noluna ka meniꞌibe. Oꞌe, nimiꞌahanamofihi legeyaꞌa lenalitoga huto huloto mino lito buto tilibe luto nolube. 18 Yatai yaꞌma anaꞌina li huto hite mele nete su heꞌahana bai toto niꞌigo yamofi kumu kehelilabe luto lenofokehi luto fayahi yaꞌma koyoto nolepube. Epapolotikou aiꞌya lenalitogati anaꞌina lito oto nimilago yaꞌma feꞌnohaꞌni hiti bo lolo nohube. Lenali anaꞌina lolo hi neteꞌahanamofihi kehelugo Huꞌmamofihi kuguhi keye neemigo tuꞌa lamanaꞌa nobigo kehelito yauba ai laga besina nasana lolo hibe. 19 To Huꞌmau ai liliꞌna kana Yesu Kilisito kumu molo eminaꞌmu yabe luto aiꞌa anaꞌina samahi tito moloꞌehinaloti lepinogo mone kumu sa mehiluneꞌmu habe. 20 Huꞌma afotifihi aitoga yaꞌma fokehi noluto yanauba mino lito tito fi besana lolo huto minalibe. Maꞌnaka.

Kekeꞌi lu epoloꞌehina

21 Nani Yesu Kilisitotoga bite hepilete Huꞌmamofihi yagapanaꞌa lolo hite nehana bonaꞌi yaꞌma kekeꞌani nolu epologi lu epilo. To nigibo nalaluꞌnigita nani hiti minolata hiꞌahanamo enali hiti kekeꞌi neli epalabe. 22 Ma hepato bonaꞌi Huꞌmamofihi yagapanaꞌa lolo hiꞌahana bonaꞌi yege yegeꞌi to Lomu kaba bomofihi kele kele panaꞌi Yesutoga komopaꞌani emiꞌahanaꞌa hiti keketini li lepelelata nehabe.

23 Sipi Bo Yesu Kilisito leneheꞌmoseꞌnauba lenalitoga asagaꞌi bu foloto minalibe.

KOLOSE

1

2

3

4

KOLOSE

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1-2 Oho, Kolose hepato boanaꞌise. Nehafihe? Lenali Huꞌmamofihi nagaꞌi nehana bonaꞌise. Lenali lali hiti Yesu Kilisitohi nagaꞌi moneko babeyafa huto koguna noito nominota bonaꞌise. Huꞌma afotifihi fulunaꞌa hiti hetofana hu lepalalinaꞌa lenalitoga mineno. Nani Huꞌmau neleꞌmo ho tiꞌehina bo Yesu Kilisitohi aposolo bo Poluita ma fayahi nokoyobe. To logonati Timoti hiti fayahi nokoyoꞌibe.

Huꞌmamofitoga lofokehi luseꞌna

3 Leꞌali asaga yupahi lenali kumu Huꞌmamofihi loka nohoꞌina kanagu Huꞌmamofihi fokehaꞌa noluꞌibe. Ai Sipi Boti Yesu Kilisitohi afoꞌafu nohinagihe. 4 To lenali Yesu Kilisitohi keheli uleꞌale hite agoya hu emiꞌahananaꞌmu to Huꞌmamofihi bonatoga asagaꞌi leniginaga fite kaba nehananaꞌmu kehelilototiꞌa Huꞌmamofihi fokehi noluꞌibe. 5 To lenali Huꞌmamofihi hetofa kaga, yaꞌma ka lamanaꞌa lenalitoga kohe toto oꞌehina kanaguti Huꞌmamofihi bati hinaꞌa kokulumaga molo lepoloꞌehinaꞌa alihi lilune lite bu megeꞌahanaꞌmu geba hite neminabe. 6 Ana ka lamanaꞌauba lenali keheliꞌahana kagauba buto asaga melugu bonatoga nehetito i futili huto eneleꞌmo bati nohina yabe. Ana kaga hapaꞌa ma niꞌina. Huꞌmau foipa bonaꞌmagihi eneleꞌmo bati hulata bo nohibe. Lenali yataꞌa kehelite komopatini i gelehe hiꞌahana supo hite fato fato bonaꞌmagi yatai ana hite hetofa kagaꞌa kehelite neminago Huꞌmau lusa gi epololata nohibe. 7-8 Lalalutifu giꞌa Epafalasiu leꞌali hiti Yesuhi liliꞌna hetofa huto nolina bo to Huꞌmamofihi kagamo yataꞌa lu lepiꞌehina bouba yatai lalitoga nehetito Huꞌmamofihi Sikalafuꞌauba eneleꞌmo fulu huꞌehigo enali koguna ite minete ai kaba hinogo ai kaba hinogo hilata hite neminana yabe luto lenali kumu ya lu leꞌemiꞌehina.

9 To kehelilototiꞌa yalo Huꞌmamofihi lenali kumu loka hoto minolata nohuꞌibe. Ai lu keheliꞌehinanamofihi lenelepilibe luto loka nohoꞌibe. To ai Sikalafuꞌuba leneleꞌmo eto hinogo bati hite to keheliya iseꞌnatini asagaꞌi hokolo hilibe luto loka nohoꞌibe. 10 To yalo lenali asaga yupahi aitoga minete hetofana hite neminenogomo Sipi Boti ai lenofokehi lilinaꞌmu yabe. Yaꞌma leꞌali loka nohoꞌibe. To lenali asaga yupahi Huꞌmamofihi lagamo keheliba keheliba hite minete, to bonaꞌi eneheꞌmalata yaꞌma hetofa liliꞌnatini fato fatoꞌi yamofihi legeyaꞌa babu luto hilina ya hinogomo Huꞌmamofihi hapaꞌa keheli bati hilete hetofana suhi hite minete ya hilabe luto loka nohoꞌibe. 11 To Huꞌmamofihi amuyaꞌa lenalitoga huto hinogo yanauba amuya molo lepalalina to lenifi taga huseꞌna huto nohinogomo koseleꞌi mehese aitoga uleꞌale hite minalabe luto luloto to Huꞌmau komopatinigu sabiyana lolo hu lepalalibe luto loka nohoꞌibe. 12 Lenali asaga yupahi Huꞌmamofihi gepohi lite bati huse ka lu emite enegelo bilata nehilo. Ai afotifu leleꞌmo bati huꞌehigo aiꞌa fana tose kapoꞌa huto hulenogomo anagu minete aiꞌa bonaꞌa hiti bati huꞌehinanaꞌa fato fatoꞌna lilune. 13 Ai Satahi amuyaꞌamofi hiti metepuhi huꞌehina kapoꞌaguti leleꞌmo kefefe huto lubuto biꞌehina. To aiꞌa panaꞌa gi moneko panaꞌamofihi kapogo leleꞌmo moloꞌehina yabe. 14 To aiꞌa panaꞌauba Yesu golahaꞌaloti lalimo mina fito foipanati i pa so letoꞌehina bo nohibe.

Kilisitohi hapaꞌa ka

15 Huꞌmamofihi lali bu megoꞌohuta bo nohinaya akuꞌi aiꞌa panaꞌa Kilisito ai Huꞌma legi huto monekoꞌi nohina bo yabe. Ai koyapa kanagu Huꞌmau asagaꞌna lolo mehuꞌehina kanagu minoꞌehina bo to asagaꞌna lolo huꞌehinamofihi Yesu ai be ligiꞌehina bo nohibe. 16 To Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo, Yesu ai kokulumalugu nasana to melugu nasana asagaꞌna to yaꞌma lali bu nogotana hiti bu megotana hiti yege yegeꞌi lolo huꞌehina yabe. To ai agelo bo fato fatoꞌi eneleꞌmo huto huloto kapoꞌanigu eneleꞌmo nomoloto to kibina bonaꞌani hiti sipi kaba bonaꞌani hiti to gamani bonaꞌi hiti yaꞌma lolo huto eneleꞌmo ho tiꞌehina. To yaꞌma asaga melugu mineꞌahananamo Yesu to Huꞌmau hiti liliꞌna neliꞌigo asagaꞌna lolo huꞌehina yabe. To yaꞌmu asagaꞌna aiꞌnaꞌa niꞌinaꞌmu yabe. 17 Ai koyapa koyapaꞌi minoꞌehina bo nohibe. Asagaꞌna huto mehina kanagu ai mino lito minoꞌehina to aiꞌa kaba nohigo asagaꞌna aitoga hepito asagaꞌnamofihi hapaꞌa bati bati huto minoꞌehina yabe. 18 To asaga bonaꞌmagita Huꞌmamofihi kaꞌa megeꞌi moloto nohuta lali gufaꞌa nohutogo to ai Yesu latahatiga nohuto kaba nohibe. Ai Kilisitohi nagaꞌi leleꞌmo huto huꞌehina bo yabe. To ai kohe toto filiꞌehinaguti ho tiꞌohuto alihi ho tilana bonaꞌmagi ai megeꞌi melete ho tilabe. Ya huta niꞌinogo aiꞌasigo asagaꞌna kohe toto be ligiꞌehina bo nohibe. Ka hapaꞌa ya huto niꞌibe. 19 Huꞌmau panaꞌniloga nemehaꞌni mino baga noibe luto lu kehelito ligo yaꞌma Huꞌmamofihi hapaꞌa moneko legege huꞌehina bo nohibe. 20 Ya higo ai panaꞌa, Yesu malipu yafalo nofilito golahaꞌalo asaga sibina hiꞌahanana i pa soto Huꞌmamofihi leꞌmo fulu huꞌehigo yatai kokulumalugu nasana asagaꞌi to melugu nasana asagaꞌi aitoga minalibe luto golahaꞌa heꞌmiꞌehina yabe.

21-22 To lenali koyapa lenegekesa foipa yigisetiniꞌmu to lenipagu sibina hilata hiseꞌnatiniꞌmu Huꞌmamofihi fatehaꞌa lolo hiꞌahana bonaꞌi fotoꞌi mineꞌahago leneleꞌmo bati hulago ete laluꞌagita nehana yabe. Yesu ai Huꞌmamofihi gobisalo leneleꞌmo moloꞌehina yabe. To hiya hutobe? Lenali kumu yabe luto gufaꞌa heꞌmito malipu yafalo filiꞌehina. Ya huꞌehinagi Huꞌmau mone ka lepekilinaꞌa meniꞌigo buꞌalo ho tite neminabe. Yatai foipa bonaꞌi menehana fotogo bonaꞌi to bebe sose bonaꞌmagita neminabe. 23 To lenali yatai amuya melete Yesutoga minete komopatini emite minete ka lamanaꞌamofihi yataꞌa keheli uleꞌale hiꞌahana kamuꞌi li pili kete yaꞌma legeyaꞌa huto hilinamofihi geba hite keheliseꞌnatini mopo mopo mehilata nohigo ya hite minalo. Yaꞌma nani Poluita, ka lamanaꞌa nasanamofihi kele kele bo nohuna, asaga bonaꞌi melugu neminanamofihi yaꞌma nani ka lu yege holata nohunamofihi, yaꞌma kehelilo.

Polu mono foya nolinamofihi kaꞌa

24 To nani lenalitoti nagabu foya ko nofunanamuꞌi nipaꞌni sibina mehuse fokehi nolube. Henaꞌmube? Lali Kilisitohi gufaꞌa nohuta bonaꞌmagi kumu gabu foya kofilina moneꞌa niꞌina nani heꞌmoto kofinogo su halibe luto nohuna yabe. 25 Huꞌmau nani Kilisitohi nagaꞌi nehana bonaꞌmagihi koko panaꞌani neleꞌmoꞌohutoꞌa noho lifigo buto lenali Yuta gegisaguti fegutoga nehana bonatoga buto Huꞌmamofihi suguna ka lu lepilubeꞌmu hunogo keheli bai talanaꞌmu yabe. 26-27 Ana suguna ka koyapa bonaꞌmagihi lu meepise minoꞌehinaya to yatai lali aitoga komopati nobina bonaꞌmagi kumu lu hokolo hu noletabe. To lenali fegutoga bonaꞌi aitoga neminamagi kumu lu hokolo hu lepalalibe. Ana suguna ka henana niꞌibe? Ma niꞌibe. Kilisitou lenali komopatinigu nominenogomo lenali Huꞌmamofihi fana mehaꞌagu minalabe. 28 Hapaꞌa ya huto niꞌinagi leꞌali Kilisito kumu luto kaga lu yege hoto leli huto buto asaga bonaꞌi lu epilata nohuꞌibe. Leꞌali amuya moloto asaga bonaꞌi lipoti epiloto to asaga kaga lu hokolo hu noepito hulata nohuꞌibe. Henaꞌmube? Enali Kilisitotoga mino hepite bati nehinogo Huꞌmamofihi bulo eneleꞌmoto biluꞌibe luto nohuꞌibe. 29 To nani ana liliꞌnalo amuya moloto liba liba nohube. Komopaꞌnigu Kilisitohi amuyaꞌauba neheꞌmago ana liliꞌna nolube.

2

1 To nani lenaliꞌi to Leotisea hepatoga bona kumu to nokabaꞌni bu megeꞌahana bona kumu lusi liliꞌna noluna nekehelifiye? 2 To ana liliꞌna henabe luto nolube? Enali ai heꞌmenogo ai heꞌmenogo hite koguna ite nehite ai ginaga fi eminogo ai ginaga fi eminogo minalabe luto foya nolube. Ana huto enali Huꞌmamofihi komopaꞌa keheli fe lite loe lae mehise minalabe luto to Huꞌmamofihi suguna ka lꞌemo huto huꞌehinanaꞌa hapaꞌa kehelilabe luto foya nolube. To ana suguna ka hapaꞌa henana niꞌibe? Yesu Kilisito bo yabe. 3 Ai Huꞌmamofihi keheliseꞌnaꞌamofihi bihaꞌa nohibe. Huꞌmamofihi keheliseꞌnaꞌa fala kito niꞌinaya ai Yesu lu hokolo hu lepololenogomo aiꞌa hetofa hetofa kaꞌa asagaꞌi kehelilabe.

4 Ya huꞌehinagi lenali mone fato bouba faga faga luto lu epilenogo mekehelilo. Mone fulu huto luto laga hina ka luto lu nolepinogo lenemegesa hi emilo. 5 Nani lenali hiti moneka nohuto Kilisitohi keheli uleꞌale hite komopatini molo emite amuya melete nehana nokehelube. Nani fotoga nohunaya aku komopaꞌni lenalitoga nomoloto nokehelube.

Kilisitotoga molo emite hetofana hu lepalalinaꞌmu yabe

6 Lenali Yesu Kilisito kibina boti minalibe lite aitoga komopatini meleꞌahana suhi hite aitoga hepite asaga yegegu minalo. 7 Lenali yaga legi hite minete aitoga lufusatini limite bati hite tiba tiba hite amuya yafa lolo hilo. To Huꞌmamofihi kaga yataꞌa lu lenelepiꞌohunana amuya melete keheli emiba emiba hite minalo. To Huꞌmamofitoga lenegelo bite komopatinigu sabiyana bai tenogo minalo.

8 To fato bonaꞌmagi keheliseꞌnatini leꞌmo sibina hiluneꞌmu nehanagi enemegeꞌi memalalo. Enali Yesu Kilisitohi ka lu melenelepise enaliꞌani enekesa kehelite to ma melugu nehana bonaꞌmagihi hapaꞌani anasi kehelite monoꞌi li sibina hite ka lu lepilabe. Yesuhi kaga mekehelise nehite faga faga lite lu lenelepilanamo kaba hu bati hilo. 9-10 To lenali nekehelibe. Kilisitohi komopaꞌagu Huꞌmamofihi mehaꞌa bai toto nominabe. To ai asaga kibina bomagihi kibina boꞌani to kaba boꞌani kokulumagufi melugufi nehanana ai enebe ligilata nohigo lenali to ai hiti moneka nehite lenemehatini bai toto bati huto niꞌigo mine bati bati nehana yabe.

11 To lenali Kilisitotoga elago ai lenugufatini laga mehuse komopatinigu foipa hapatini amuyaꞌa laga hu heꞌmi lepoloꞌehina. Ya nohuto enugufa laga nehana suhi huto komopatinigu hu lepoloꞌehina. 12 To nagami folose nehana hapaꞌa henana niꞌibe? Mana niꞌibe. Lenali nagamiꞌi nefelete Kilisito hiti fililete keligu limilete aku ai hiti ho netibe. Foipa hapatinimuꞌi fililete ai hetofa hapaꞌamu akuꞌi ho tite minaluneꞌmu hite nagamiꞌi feleꞌahana yabe. Hapaꞌa ya huto niꞌibe. Huꞌmamofihi amuyaꞌauba Kilisitohi filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehina supo huto lenali leneleꞌmo ho tiꞌehibe. To henabe luto leneleꞌmo ho tiꞌehibe? Lenali aitoga agoya hu emiꞌahanamoꞌmu yabe. 13 Lenali koyapa Moseu keya ka luꞌehina kamofihi mekehelise fegutoga bonaꞌi minete foipa faipa hapatini hilata hiꞌahanaya Huꞌmamofitoga filiseꞌnalo mineꞌahana yabe. Yalo Huꞌmau Kilisitohi leꞌmo ho tiꞌehina suhi huto leneleꞌmo ye koꞌehina. Huꞌmau foipanati asagaꞌi li heꞌmi letoꞌehinagihe. 14 Ai foipanati li heꞌmi letoꞌohutoꞌa to lali asaga keya ka megeꞌi memolose sibina huꞌohutana fayahi goꞌehina yaꞌma ka foya melilube luto fi sibi huloto Yesuhi hiti malipu yafalo nili hoꞌehina niꞌinagihe. 15 Ya nohuto Satahi ka lepekilinaꞌa ka foyagu leneleꞌmo malalinaꞌa laga huꞌehibe. Kilisitou malipu yafalo fililoto foipanatini li heꞌmi nolepoloto Sataha nagaꞌi eneleꞌmo laba huꞌehigo fatehaꞌa fi lehe toto nebago yatai asaga bonaꞌi Huꞌmamofihi amuya bo nohibe lite kehelilabe luto enelepiꞌehina.

16 To ya huꞌehigo lenali noseꞌna menoseꞌnaꞌmu to sipi yupahifi mono fuli yupapofi yanaꞌmu to yuhufa ikapo o nebelenogo yanaꞌmu hiti kaga melete ka lepekilana meniꞌibe. Yaꞌmu mekehelilo. Ana fato bouba ya suhi huto hu lepoloꞌehinagomo bati mehuꞌehibe. 17 Yaꞌmana samapahaꞌa legi huto faꞌmenena niꞌibe. Yaꞌmana alihi Huꞌmamofihi kapoꞌagu minese hapaꞌa meniꞌibe. Anamofihi lusi hapaꞌa ai Kilisitou nohibe. 18 To bonaꞌi moneꞌamagi enaliꞌani enegekesa yigi yigi nehanana to bamuꞌi bu neganana lusi mono ka niꞌibe lite, lali lenebe ligiꞌohuta nohune lite liyafa hite neminabe. Faga nelina bonaꞌi nehabe. Enali enugufaꞌani leꞌmo sibina nehiteꞌani to agelomagihi Huꞌma tegi hite nehabe lite enaliꞌani enegekesa yigiseꞌnaꞌani liyafa nehana yabe. Ya bati mehina yabe. Enalimoya lenalitoga ete ana suhi hite minalo lite ka lepekinogomo enemegeꞌi memalalo. Enali komopatiniguti sabiyanatini lu heꞌmi lepalalanaꞌmu yabe. 19 Enali Kilisitotoga hepite meneminabe. Ai latahati nohinogo lali gumitaꞌa nohuta hupaꞌatu to goꞌnunaꞌatu hiti li hepito ai hiti monekoꞌna nohuto Huꞌmau lu moloꞌehina suhi luto hofa notone. To enalimoya Kilisito latahatigati i pa sete heꞌmiꞌahana bonaꞌi nehabe.

Yesu fililoto aku aho tiꞌehinamo lenali foipanatiniꞌmu filite kosaba minoseꞌna niꞌibe

20 To lenalimoya ma melugu bonaꞌmagihi hapaꞌaniguti ali gulufe su heꞌahana. Kilisitou hiti ana hapamuꞌi afiliꞌahana yabe. Ya hiꞌahanaya lenali yaꞌma melugu bonaꞌmagi hapaꞌani henabe lite akuꞌi megeꞌi nemalabe? 21 Noseꞌna henamoꞌmu mone yaꞌma kayahi melibo lite to mone yaꞌma mo sibo lite to mone yaꞌma kayatu bako mehubo lite nelana, lenali henabe lutobe keheliꞌahana? 22 To yaꞌma noseꞌna hiti anaꞌina hiti asagaꞌi minoba minoba hilina nasana niꞌifiye? Oꞌe. Su halinaꞌa faꞌmenena niꞌibe. To enali yaꞌma nemalana ka ana huto faꞌmene bonaꞌmagihi kaga anasi niꞌina yabe. Kilisitohi kaga meniꞌibe. 23 Ana, yaꞌma kagaꞌani agelomagihi liyafa hilo lite to lenugufa leꞌmo laba hilo nelana kaga hetofa ka legi huto niꞌibe lite moneꞌamagi kehelilanaya ana kagauba lenugufa leꞌmo bati mehilinaꞌmu yabe. Yaꞌma kagauba lenubuto bilinaꞌa meniꞌinagi lenali yaꞌma mekehelise minalo.

3

1 Lenali Kilisito hiti ho tiꞌahana bonaꞌi nehafiye? Ai nohina kapomuꞌi sa sa hite lenegekesa yigilo. Anagu Kilisitou Huꞌmamofihi yahi lamagaꞌaga nominabe. 2 To lenali ma melugu niꞌina nasanaꞌmu lenegekesa meyigise kokuluma kapogu niꞌina nasanaꞌmuko lenegekesa malalo. 3 Lenali filiꞌahana bona tegi hite nehite ma melugu niꞌina nasanaꞌa heꞌmitetini Kilisito hiti Huꞌmamofitoga lenemehatini meleꞌahana yabe. 4 To alihi Kilisitou lali minose bihati nohina bouba fana mehaꞌa hiti aku oto nehetilenogo lenali ana hite fana mehaꞌagu nehetilabe.

Bonaꞌmamgihi tafa hapaꞌa hiti to kosaba hapaꞌa niꞌina

5 Lenali ma melugu bonaꞌmagihi hapaꞌani li heꞌmilo. Moko liseꞌna yagi, anaꞌi gumina foloseꞌna yagi, kolotananamofihi hapaꞌa yagi, lenipagu keheli sibina huseꞌna yagi, to foipanamofihi hapaꞌa asagaꞌi komopatiniguti li heꞌmilo. To ma meꞌmofihi nasana asagaꞌi laga lepesiseꞌna yanaꞌmu lu laga hite heꞌmilo. Yaꞌma melugu nasana laga lepesiseꞌnamoya lugefa suhi huto niꞌina melugu bonaꞌmagi Huꞌmamofihi leꞌmo laba hilata nehana anaꞌina melugu nasanaꞌa liyafa hite kanihi filata nehana. Lenali yaꞌma hapaꞌaya megeꞌi memalalo. 6 To yaꞌma suhi lite neminana bona kumu Huꞌmau sipi ka epekilinaꞌmu yabe.

7-8 Lenali koyapaꞌi ma melugu bonaꞌi minete ana suhi lite mineꞌahanaya to yatai ana hapaꞌa li heꞌmilo. Kolo tose kata li heꞌmite hulata nehana supo hite foipa hapatini li heꞌmilo. Keleꞌna ka luseꞌna yagi huli ka luseꞌna yagi to fato bona leꞌmo buya huse ka hiti li heꞌmilo. 9 To ai bahane hanogo ai bahane hanogo hite meminalo. Yaꞌma tafa hapatini minoꞌehinaya lenali ananamo li gololo tite li heꞌmiꞌehite yatai yuhufa bonaꞌi lolo hite neminabe. 10 Huꞌmau leneleꞌmo kosaba higo asaga kanagu aiꞌa mehaꞌa legita minalabe luto leneleꞌmo bati bati nohuto keheliseꞌnatini hokolo nohigo yuhufa bonaꞌi lolo nehabe. 11 To Huꞌmau ya nohu lepalago fato fato bonaꞌi meminese moneko bonaꞌi nehabe. Mone Yuta bonaꞌi to mone fegutoga bonaꞌi meniꞌina. Ana huto enugufa laga hise bonaꞌi to laga mehise bonaꞌi meniꞌina. To nagaꞌi emite koko hise bonaꞌi to nagaꞌi melise bonaꞌi meniꞌina. Bonaꞌi hapaꞌani fato fatoꞌna niꞌinaya yaꞌmana faꞌmenena niꞌibe. Kilisitou ai lali fato fato bonaꞌi asagaꞌi leleꞌmo moneko babeyafa huꞌehina. Ai bonaꞌi yege yegeꞌna leleꞌmo moneka huꞌehina. To ana huto ai yege yege bonatoga minalibe.

12 Lenali Huꞌmamofihi bonaꞌa nehabe. Ai kekeꞌi nolu lepoloto leneleꞌmoꞌehibe. Ya huꞌehinagi lenali fato bona kumu leniginaga fi epelete fulu hite eneheꞌmete agoya hite minalo. 13 Foipanatini ai li heꞌmetenogo ai li heꞌmetenogo hite minalo. To lenali folagahatinigu mone bouba keleꞌmo sibina nohinogomo kai kipagu fulu hinogo nohuto leꞌmo bati hubo. Sipi Botiuba lenali sibina nohuto leꞌmo bati hubo. Sipi Botiuba lenali sibina hiꞌahanana ali heꞌmi lepoloto leneleꞌmo bati huꞌehinagihe. Ai hapaꞌa megeꞌi malalo. 14 To amuya melete asaga bona kumu leniginaga filo. Ya hilete lenali asagaꞌi bati hite koguna ite monekoꞌna hite minalabe. 15 Huꞌmau folagahatinigu Kilisitohi fulunaꞌa minalibe luto leneleꞌmo monekoꞌna huꞌehinagi fulunaꞌauba lenipagu kaba hinogo fulu hite minalo. To Huꞌmamofihi fokehi lilo. 16 Kilisitohi hetofa hetofa kagaꞌa komopatinigu mineno. Keheli bati hite ai ka lepinogo ai ka lepinogo hite minalo. To Huꞌmamofihi gepohi lite yege fise nama litetini to Sikalafuꞌi komopatinigu lepiꞌehina nama litetini laga hina nama yaꞌma lite Huꞌmamofitoga ana nama asagaꞌi lilo. 17 To asagaꞌna hilanaꞌa to kaga lilanaꞌa Sipi Boti Yesuhi giꞌa liyafa nehite minalo. To ai kumu Huꞌmamofihi fokehi lilo.

Lalamehi minose hapaꞌa

18 Lenali anaꞌmagita bahatinimagihi keheli epilo. Yaꞌma Yesu Kilisitohi nagaꞌi neminana anaꞌmagi ana suhi lite nehana yabe. 19 To lenali bomagita lihatinimagihi leniginaga fi epite lenipagu logo mebino. 20 To lenali yagapanaꞌmagita itotinigihi afotinigihi agoya hu epilo. Ya nehinogo Huꞌmau lenofokehi lilibe. 21 To lenali afoꞌanigita yagapanatini keleꞌna ka lu epiba epiba hite meminalo. Faꞌmene keleꞌna ka lu epilata nehinogo enali koseleꞌi enohoto enipagu keta hilanaꞌmu yabe.

22 To lenali liliꞌnalo bonaꞌmagita sipi botiniloga agoya hu emilo. Asaga lepiꞌahana liliꞌna li bati hilo. Asaga yupahi bu lenagana kana hiti bu melenagana kana hiti liliꞌna amuya melete nehinogo Huꞌmau kehelito lenofokehi lilibe. Yaꞌma kehelite liliꞌna babahi hite alilo. 23 To asaga liliꞌnamo fato fatoꞌna amuya melete lilata minalo. Melugu neminana bonaꞌmofihi liliꞌnaꞌanisigo meniꞌina yagi Sipi Bomofi kumu liliꞌna liluta nohune lite kehelite amuya melete lilo. 24 To ya nehinogo Sipi Botiuba hetofa nonaꞌa babu luto lepilinaꞌmu yabe. Aiꞌa molo lepoloꞌehinamofihi minaꞌa fuku luto lepilinaꞌmu yabe. Lenali sipi botini ma melugu bonaꞌmo menohigo, Kilisitou ai Sipi Botini liliꞌna kaba huse botini nohinagihe. 25 To Huꞌmau kegeiyo nehana bonaꞌmagihi ana huto sibi nonaꞌa epilinaꞌmu yabe. Ai buꞌalo yege yege bonaꞌi monekoꞌna nehabe luto nokehelibe. Ai keheli fotogo huto epilinaꞌmu yabe.

4

1 To lenali kaba bo nehanamagita kele kele panatini eneleꞌmo hetofana hite to bebe sose hapa hite eneleꞌmo bati hilo. Lenali Kaba Botini mone kokulumalugu nohinamofihi lenekesu meheno.

Kehelina ka yabe

2 To koseleꞌi mehose amuya melete Huꞌmamofitoga fokehi nelite nunumu hite Huꞌmamofihi loka holata nehite minalo. 3 To lali kumu luto loka nehete Huꞌmau ai ka lamanaꞌa suguna kaꞌa Yesu Kilisito kumu ana kaga babu bonaꞌi lu epiluta kapo hokolo hu letalibe lite loka halo. Nanimoya yatai ana ka lamanaꞌa lu yege hoseꞌnaꞌmu nagaꞌi liꞌohuna yabe. 4 To nani kumu yabe lite ana kaga lu yege hoto lu epilenogo keheli fe lilabe luto loka halo. Huꞌmau naniꞌi ananaꞌmu noho lifiꞌehigo yaꞌma liliꞌna naniꞌni lusiga lilube.

5 Enali Kilisitohi nagaꞌi menehana bonaꞌmagihi fulu hite kehelilete bebe sana hapaꞌa hi epalalo. Ya hite, asaga yupahi ka lamanaꞌa lu episeꞌnamofihi kapoꞌa sa sa hite mone faꞌmene meminese eneheꞌmete Yesuhi hapaꞌa enelepilo. 6 To lenali kaga nelanaya ka lagaꞌa hiti fuluꞌa hiti lite neminenogomo enali ka kehelilabe. To enali mone kaga lenoloka nehenogomo kaꞌanilo nonaꞌa bati hite akuꞌi lu epilabe lite kehelilo.

Anasi su halina ka

7-8 Lalalutifu mone giꞌa Tikiku nani lenalitoga ho lifilube. Ai ana huto Sipi Botimofihi liliꞌna bo nohuto koseleꞌi mehose neheꞌmolata nohina yabe. Ai lenalitoga buto lali kumu lu lepilenogo kehelilete komopatini keta holatanaꞌmu babahi huto higo lenali lenegelo bilabe. 9 To lenali bonatini mone giꞌa Onesimasi loe hiti bilaꞌibe. Onesimasiu ana huto lalalutifu nohuto koseleꞌi mehose Huꞌmamofihi liliꞌna boꞌa lagati lebesina bo nohibe. Ana loe bole lenalitoga bilete ma hepatoga huto nohinanaꞌa asagaꞌi lu lepilaꞌibe.

10 To mone bouba giꞌa Alisataku nani hitiꞌi nagaꞌi liꞌehina bouba lenali kumu nehafihe luto noligo fayahi nokoyobe. To ana huto Makiu, Banabasihi etaliꞌafihi panaꞌa, ai lenali kumu nolibe. Nani ai kumu alu lepiꞌohunagi to lenalitoga nehetilenogomo be tigite leꞌmalo. 11 To Yosua mone giꞌa Yasatasi ai ana huto lenali kumu nolibe. Enali yaꞌma loebe monebe bonaꞌmagi enaligo Yuta bona kegiꞌagati ete Huꞌmamofihi kapoꞌa liliꞌnalo neheꞌmete neminabe. Enali amuya melete neheꞌmelatanamo sipiꞌa niꞌibe.

12 To lenali bonatini mone giꞌa Epafalasi ai Yesu Kilisitohi liliꞌna boꞌa lolo huꞌehina bouba ana huto lenali kumu nehafiye luto nolibe. Ai asaga kanagu lenali Huꞌmamofitoga loe lae mehise uleꞌale hite minete agoya hi emite minalabe luto nunumu huto amuya moloto Huꞌmamofihi loka hoto nominabe. 13 Ai lenali kumu amuya liliꞌna nolina bo nohigo bu goꞌohuna yabe. To ana huto Leotisia hepato bona kumu hiti Hilapolisi hepato bona kumu amuya moloto liliꞌnamo nolina keheliꞌohube. 14 To laga lebesina bo, Luku, ai lusa bo nohina yagi to Temasi ana hite lenali kumu nehafiye lite nelaꞌigo nogobe.

15 To lenali Leotisia bonatoga enebe tigite kaꞌni lu epilo. To mone aꞌmo, giꞌa Nifa aitoga to Yesuhi nagaꞌi aiꞌa nonugu li gehesa nehana bonatoga ana hite enebe tigite kaꞌni lu epilo. 16 To lenali yaꞌma fayapo leka se su helete Leotisia bonatoga epinogo enali li nupa hite leka salabe. To anaꞌmu enali fayahi koyo epoloꞌohunana lepinogo lenali leka salo. 17 To mone bo, Akipasi, ma lite lu emilo: Sipi Botiu kimiꞌehina liliꞌna yamofihi meheꞌmise li baga ibo.

18 Nani Poluita naniꞌni nayahaꞌnitu fayahi koyoto ma luto nolepube. Nalaluꞌnigita nehafiye? Nani yaꞌma noluto to nagaꞌi liꞌohunaya lenekesu meheno. Huꞌmamofihi leneheꞌmoseꞌnauba lenalitoga mino moloto mineno.

1 TESALONIKA

1

2

3

4

5

TESALONIKA Napa 1

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Lenali Tesalonika metoga bonaꞌise. Lenali afotifu Huꞌma to Sipi Boti Yesu Kilisitohi bonaꞌise. Nani Poluita to Silasiugo, Timotiugo lali nohuto lenali yaꞌma fayapo koyo nolepune. Huꞌmamofihi leneheꞌmoseꞌnaꞌa to fulunaꞌa lenalitoga minomo tito mineno.

Tesalonika bonaꞌmagi kohe tete yataꞌa keheliꞌahana amuya melete mono kapogu biꞌahana.

2 Lali asaga yupahi lenali kumu yabe luto Huꞌmamofitoga lofokehi hoto nunumu huba huba huto nominone. To Huꞌmamofitoga noluto lenali hiti kehelito lulata nohune. 3 Lenali Huꞌmamofitoga keheli amuya melete minelata nehana yamofihi lamanaꞌa yaꞌma li huto nehabe. To komopatini emilata nehite foyaꞌa amuya melete minelata nehabe. To Sipi Bo Yesu Kilisito alina kumu yabe luto keheli uleꞌale hite geba hite minelata nehabe. Yaꞌma afotifu Huꞌmamofihi ai gobisalo kehelito fokehi holata nohune. 4 Lalalutigita, Huꞌmau komopaꞌa lepito ai bonaꞌa leneleꞌmo lolo huꞌehinamo yaꞌma keheliꞌohune. 5 Ka lamanaꞌa ito buto lu lepiꞌohuta yabe. Lali labagagutiko ka lepiꞌohuta meniꞌibe. Oꞌe, Huꞌmamofihi amuyaꞌa hiti niꞌigo ai Sikalafuꞌuba yaꞌma lamanaꞌa niꞌibe luto lu lepiꞌehinamo yabe. Lali lenalitoga minoꞌohuta hapati abu geꞌahanamo niꞌibe. Lenali kumu yabe luto leneleꞌmo bati hilune luto lamana huto minoꞌohuta bu geꞌahabe. 6 Ya hulotogo moloto minoto huꞌohuta ya suhi megeꞌi melete minete hiꞌahana. Sipi Bouba huꞌehina ya suhi kehelilata hiꞌahanamo niꞌibe. Ya hite minete bonaꞌmagi ka lamanaꞌa kumu leneleꞌmo sibina nehanogo lenali koseleꞌi mehose ka lamanaꞌa keheliya ilune lite komopatinigu sabiyana lolo higo keheliꞌahana niꞌibe. Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba leneleꞌmo bati higo mineꞌahana yabe. 7 Ya hite, lenali kohe tete Yesuhi kapogu nebago Masetonia metogati to Akaiya metogati Yesuhi keheli emiꞌahana bonaꞌi lenali megeꞌi melete mineꞌahana. 8 Lenalitogati yaꞌma Sipi Bomofihi hetofa kagauba sipi huto buto Masetonia metoga to Akaiya metoga buꞌehina. Ya huꞌehina yaꞌasigo meniꞌibe. Lenali Huꞌmamofi kumu keheli amuya meleꞌahanamofihi kagaꞌa noto noto hepatoga bulago yamofihi lu lepilutaꞌa mone mehibe. 9 Ana bonaꞌmagi asagaꞌi lenalitoga buto nohutogo leleꞌmo lamana hiꞌahana kagaꞌa lelite ete limilata nehabe. To ana hite, lenali yaꞌma bonaꞌmofihi mehaꞌa nasana lolo hite mineꞌahana lenemegesa hi neemite Huꞌmamofihi amuya boꞌa lamanaꞌa lolo hite aitoga i keꞌmete agoya hu emiꞌahana ka lalitoga beto nehana yabe. Ai Huꞌmau minoba minoba hulata bologa lenemehi emilata nehana keheliꞌohune. 10 Ya nehite panaꞌa filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehina bo, Yesu minomo buto kokulumaguti limilinaꞌmu geba hite nehabe. Ai Yesu, Huꞌmau alihi foipanaꞌmomuꞌi osahi epilinaꞌaloti lubuto bilata nohibe. Yaꞌma kamofihi noto noto bonaꞌi kehelilata nehite lu limilata nehabe.

2

Polu Tesalonika metoga mono foya liꞌehina

1 Lalalutigita, lenalitoga buto minoto luꞌohuta yaꞌma faꞌmenena lolo mehibe lite lenalitini keheliꞌahabe. 2 To Filipai hepatoga leleꞌmo sibina to huli ka lu limite hilata hiꞌahago yalo lenali Tesalonika bonaꞌmagita buꞌohuta akeheliꞌahabe. Ya hiꞌahanaya to bonaꞌi lugaꞌamagihi luba limiluneꞌmu nehago Huꞌmau lukesa fi hetofa hu letoꞌehigo babahi huto nohuto lenalitoga Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lu huto huto lu lepiꞌohuta. 3 Lenegekesa lito lu lepilata nohuta yamofihi keheli sibi saba hite foipa foyaꞌmu kehelito lu sibina sabana huto lenimiꞌi moloto lu melepiꞌohune. 4 Huꞌmau bu logoto laga besigo yaꞌma hetofa kagaꞌni keheli fotogo huꞌohuto lu lepilabe luto leleꞌmo eto hulago yaꞌma ana ka nolune. Bonaꞌi lugaꞌamagi kehelite linogo bati hilibe luto meniꞌibe. Huꞌmau ai komopatigu bu go fulu tise bouba keheliꞌehinogo lamana hilibe luto nolune. 5 Lenali yaꞌma lali hapati keheliꞌahabe. Lali yaꞌma lenalitoga mino moloto suguna huto efaha feꞌno kumu buka tilunaꞌmu lenofokehi lilata ka lenugufa lelito tilabe luto lu melepune. Huꞌmau keheliꞌehigo nolune. 6 Lenalifi to noto noto bonaꞌifi lali kumu kehelinogo tinogo lenikibina bo lolo hilabe luto melune. 7 Lali Kilisitohi aposoloꞌa nohutagi yaꞌma anaꞌina mone kumu linogo limilina bati hilina ya huto meniꞌibe. To aꞌi moneuba yagapanaꞌa laga hinaꞌa hulata kaba nohina suhi huto lali yaꞌma lenalitoga minoto leneleꞌmo bati hulata nohune. 8 Ya huto laga hinanaꞌauba komopatini lenalitoga minolago Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lu lepilune luto minoꞌohune. To yaꞌmasigoko meniꞌibe. Lali lenalitoga komopati niꞌigo lenali kumu bati huto filititaꞌmu yabe. 9 Lalalutigita, naga ito li hetofa huto nohutogo lenali koseleꞌi lenoho laligi luto utehi foyaꞌa amuya moloto to babu luto lito nohuto Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lu lepiꞌohutaꞌa akeheliꞌahabe.

10 Lali komopati fana tago minoto bati huto foipanati meniꞌigo lamana huto lenalitoga bula ola huto minoꞌohuta lenali hiti to Huꞌma hiti hapati keheliꞌahabe. 11 To bo moneuba yagapanaꞌa bati huto kaba huꞌehina suhi huto lali lenalitoga leneleꞌmo eto eto huto minoꞌohutamo akeheliꞌahabe. 12 Ya huloto lenegekesa lito leneleꞌmo amuya moloto huto lu lepoloꞌohutamo niꞌibe. To Huꞌmau ai kapogu leneleꞌmalina bouba to fana mehaꞌa lepilina bouba bu goto lenofokehi lilibe lite laga hina hite minalo, luto lu lepiba lepiba huꞌohuta niꞌibe.

13 To lali Huꞌmamofihi kaga lu lepiꞌohutogo lenali yaꞌma bonaꞌmagihi kaga niꞌibe lite melise yaꞌma Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa yabe lite kehelite li gu iꞌahanamo niꞌibe. To lamanaꞌa yaꞌma huto niꞌibe. Huꞌmau yaꞌma aitoga keheli emilata bona folagahaꞌanigu minoto foyaꞌa lilata nohibe. Yaꞌmu lenalitoga ya huto nominanaꞌmu lali yaꞌma Huꞌmamofihi fokehi mone hiti holoto nominone. 14 Lalalutigita, Huꞌmamofihi yagapanaꞌa Yuta melugu Yesu Kilisitotoga bite i keꞌmeꞌahana enali hiti lenali hiti monekoꞌi lolo hite nehabe. Enalitoga huto huꞌehina suhi ana huto lenalitoga huto huꞌehina yabe. Enali bonaꞌanimagi eneleꞌmo sibina hiꞌahana niꞌigo to ana hite lenali bonatini lugaꞌamagi kalanaꞌi mele lepelete ya hiꞌahana yabe. 15 Yuta bonaꞌi enali Sipi Bo Yesuhi heꞌahana to Huꞌmamofihi kaꞌa lu yege hose bonaꞌi hiti enehe filiꞌahana to laliꞌi legene mane ite lehete li heꞌmiꞌahana. Enali kumu Huꞌmau keheligo ipaꞌa sibina nohina yabe. To enali bonaꞌi asagatoga luba sabo hilata nehana yabe. 16 Ya nehite lali fegutoga bonaꞌi ka lamanaꞌa lu yege hoto lu epinogo enubuto bi lalabe lite yaꞌma Yuta bonaꞌmagi kapo fi hekini lalutagi lite luba ka lu limilata hiꞌahana. Enali ya hiba hiba hago enali foipanamofihi gupilo melenogo kolo kolo huto tito minago yatai Huꞌmamofihi ita bigo ya nasanamofihi lubaꞌa mone enalitoga nehetiꞌehina yabe.

Polu Tesalonika metoga akuꞌi bilube luto luꞌehina

17 Lalalutigita, laliꞌi kana nesiꞌagu fotoꞌi minoꞌohuta yamofihi komopatiguti meniꞌibe. Faꞌmene lugufatu lolo huꞌohuta niꞌibe. Lenali kumu legekesa yigiba yigiba huto minalune luto lenaliꞌi bu lenagalupihe luto amuya moloto minolata hune. 18 Ya huto buto bu lenagalune luto luꞌohutaya to Poluita naniꞌni babu yupahi buto bu lenagalube luto luꞌohunaya niꞌigo aku Satau yaꞌma kapo fi hekini lo netoꞌehibe. 19 Lenali kumu yabe luto lagaꞌa kehelilata nohune. Yamofihi ma huto niꞌibe. Sipi Boti Yesu oto nehetilina yupahi yaꞌma gobisalo hiya bonaꞌmagi lali foyatimofihi legeyaꞌa lolo hilabe? Lenalitinigo yaꞌma lali foyamofihi legeyaꞌa lolo hiluneꞌmu habe. Yaꞌma huto hilina yupahi lali sa huto geba nohune. Ya nehinogo lenali kumu legelo bito minalune. 20 Lamaꞌnaka, lenali kumu lofokehi holata nohuta to komopatigu keheli bati hulata nohuta yabe.

3

1 Lenali kumu yabe luto kekeꞌi luto minoto lito huꞌohuna menetago naniꞌnisigo Atenisi hepatoga minoꞌohuna. 2 To Huꞌmamofihi koko panaꞌa lalalutifu, Timotihi ho lufugo heꞌmi netoto lenalitoga bilibe luto luꞌohuna. Kilisitohi ka lamanaꞌa lulata nohina bouba monolugu leneleꞌmo babahi hilibe luto to leneleꞌmo amuya hilibe luto, 3 to yaꞌma kalanaꞌi melenogo lenali Yesuhi kapoꞌamofihi heꞌmi lalabe luto yaꞌmu ho lifiꞌohube. Lenali yaꞌma ya lite kehelilo. Luba hoseꞌnauba lugupisalo tilubeꞌmu higo Huꞌmau yaꞌma lu laga mehuse nohuto ananamotu leleꞌmo amuya hilinaꞌmu yabe. Yaꞌma lenali akeheliꞌahanamo niꞌibe. 4 Ya huto niꞌigo lali lenali hiti nominoto kalanaꞌi molo letaluneꞌmu nehabe luto kohe toto lu lepiꞌohuta niꞌibe. To yatai anana ahuto huꞌehinaya lenali akeheliꞌahabe. 5 Ya hulago limiꞌi mololata bo, Satau ai lenimiꞌi mololago Yesuhi kapoꞌa heꞌmiꞌahafi meheꞌmiꞌahafi to lali foyamofihi legeyaꞌa ho helili nohifi huto nohifi yamofihi hapaꞌa kehelilube luto lenali kumu niginaga fise nokehelito minoto lito huna menetago Timotihi ho lufugo buꞌehina.

6 To yatai Timotiu lenalitogati i behe huto oto kagaꞌa beto huꞌehibe. Kilisitotoga keheli amuya meleꞌahanamofihi to komopatini epilata nehana yamofihi lamana ka lu limiꞌehibe. To lenali yaꞌma lali kumu lagaꞌa kehelilata nehanamo to lali lenaliꞌi bu lenagalune luto kehelilata nohutamo yaꞌma lenali ana suhi hite lali bu lenagalune lite kehelilata nehanamo niꞌibe. Yamofihi kaꞌa alu su hoꞌehigo komopatigu bati huto nohune. 7 Lalalutigita, komopatigu lagabuꞌnamofihi komopaꞌagu to kekeꞌi luseꞌna yamofihi komopaꞌagu nohuto lenali Kilisitohi keheli uleꞌale hiꞌahana kaꞌa keheliloto komopatigu bati huto babahi hibe. 8 Yatai lenali Sipi Bomofitoga amuya melete nehago lali kehelito komopatini bati hinogo nominone. 9 Lali lenali kumu hiya huto Huꞌmamofihi fokehi lilune? Lenali kumu yabe luto Huꞌmamofihi gobisalo komopatigu sabiyana lolo nohigo legelo nobune. 10 Lali buto bu lenagalune luto to lenogobisalo minototi mono ka lugaꞌa mino lito buꞌehina yamofihi lu lepilune luto utehi etehi babu luto lito Huꞌmamofitoga amuya moloto lulata nohune.

11 Afotifu, Huꞌmau aiꞌa to Sipi Boti Yesu etali kapo hokolo hi leteleꞌinogo lenalitoga foiya biluta niꞌibe. 12 To Sipi Bouba leneleꞌmo higo ai komopaꞌa eminogo ai komopaꞌa eminogo hite mineno. To lali komopati lenalitoga moloꞌohuta suhi hite komopatini silaga bonatoga malalana yauba napa huto hofa tenogo hite minalabe luto Huꞌmamofihi loka nohone. 13 To Sipi Botiuba komopatini leꞌmo hetofa hulenogo Sipi Boti Yesu hiti to ai leꞌmoꞌehina bonaꞌa asagaꞌi hiti nehetilina yupahi lenali yaꞌma Huꞌma afotifihi gobisalo minete komopatini bati hinogo hetofa lenemehi hiti minalabe.

4

Minoto lito hinogo Huꞌmau kehelinogo bati hilina kaga

1 Lalalutigita, Sipi Boti Yesuhi ai giꞌalo lenegekesa lito ka mone lu lepilugi kehelilo. Lali Huꞌma kehelito lenofokehi lilina hapaꞌa alenelepiꞌohuta yagi ana suko neminana keheliꞌohutaya to lepiba lepiba ka mone hiti amuya melete megeꞌi malalo luto nolune. 2 Lali lu lepiꞌohuta ka lali kati meniꞌibe. Sipi Boti Yesuhi bagaguti kaꞌa lu lenelepiꞌohutamo yaꞌma akeheliꞌahabe. 3 To mone ka hiti niꞌibe. Lenali kumu Huꞌmau lu moloꞌehina kaꞌa ma niꞌibe. Sigiminaya li heꞌmite komopatini lamana hinogo minalo. 4 Lenali eto eto hite yaꞌma komopatini leꞌmo bati hite fotogo hite lihatini lilabe. 5 Moko lise lenegekesa kehelise bo alobo topa helatana yamofihi meniꞌibe. Fegutoga bonaꞌmagi enali Huꞌmamofihi hapaꞌa mekehelilata nehite yaꞌma foipa suhi hilata nehago lenali ya suhi hi lalabe lutomo niꞌibe. 6 Akuꞌi lenali folagahatinigu bonaꞌi moneuba anaꞌi kumu foipana hilinaꞌa meniꞌibe. To laluꞌafihi lihaꞌa lilina meniꞌibe. Yamofihi nasana lilana bonaꞌiya Huꞌmau osahi epilinaꞌmu yabe luto kohe toto lu laga huto lu lepiꞌohutamo niꞌibe. 7 Ya foipanaloti komopatini kolo tenogo minalabe luto meniꞌibe. Komopatinigu babahi minalabe luto Huꞌmau elesa molo epiꞌehina. 8 To yaꞌmu ana kaga megeꞌi emilina bouba faꞌmene bonaꞌmagihi ka heꞌmiꞌehina meniꞌinaya aiꞌa. Huꞌma Sikalafuꞌi lepilatamofihi megesa hu emilata nohibe.

9 To lenali Yesuhi bonaꞌa lugaꞌamagi komopatini epilabe luto henaꞌmu fayahana lepiba lepiba hilune? Huꞌmau komopatinigu ai lenemehi eminogo ai lenemehi eminogo hite minalabe lutoꞌa hapaꞌa lu epiꞌehinamo niꞌibe. 10 Lenali yaꞌma Yesuhi bonaꞌa Masetonia metoga noto notoꞌi nehana bonaꞌmagihi asagaꞌi eneleꞌmo bati hilata nehanaya akuꞌi hofa toto napa hilibe luto lenegekesa lito lu nolepune. 11 To kaga mone ma luto lu lepiꞌohuta yatai akuꞌi nolune. Hololu luto bila ela mehise fulu hite minete ka sipi boe bae melise legeso hite lamana hite minete fato bomofihi foyaꞌamu mekehelise lenalitini foyatinimu kehelite minete lenalitini lenayahatinitu foya lite nalanaꞌmu kehelite minalo. 12 Ya hite minete, yaꞌma fato bonaꞌi enali nehanalo bo moneꞌmofihi noseꞌnaꞌa kele keleꞌi mehise legeso hite minalabe. Lenali ya hite minenogo mono ka mekeheliꞌahanamagi hapatini bu gelete lenofokehi lilete lenigi liyafa hilabe. To kagatini kehelilabe.

Sipi Boti i behe huto alina kana geba hilabe

13 Lalalutigita, lenali yaꞌma filiꞌahana bonaꞌi enali kumu keheli ligitagahi hite Yesuhi mekeheliꞌahanaꞌamagi sibi hite minete yibi nama hite nemina suhi hi lalabe luto lu lepilugi kehelilo. 14 Lali yaꞌma Yesuya filiꞌehinaguti aku ho tiꞌehinamo keheli amuya nomolone. Yaꞌmu ma luto kehelilune. Huꞌmau ai Yesuhi leꞌmo gelehe huto alina yupahiya Yesu kumu keheli emilata nehanaꞌa hiti filiꞌahana bonaꞌi aiꞌa hiti eneleꞌmoto alubeꞌmu hibe.

15 Sipi Bomofihi kaga moneꞌa lu lepiluneꞌmu nohune. Meluguꞌi lubu hiti nohuta Sipi Bouba nehetilina kanagu lali yaꞌma filiꞌahana bonaꞌi enebe meligilutamo niꞌibe. 16 Sipi Bouba aiꞌa kokulumaguti limilubeꞌmu nohibe luto yamofihi kagaꞌa kehe ito kanipo fite agelo bonaꞌmagihi kaba boꞌaniuba nogo nemelenogo to Huꞌmamofihi ufehaꞌa nefinogo limilinaꞌmu yabe. Limilenogo Kilisitohi bonaꞌi filiꞌahanaꞌamagi enali kohe tete ho tilanaꞌmu yabe. 17 Ho tilenogo lali lubu hiti nohutaꞌa Huꞌmau leleꞌmo tilenogo enali hiti Sipi Bo hiti sopopogu fo tula halutaꞌmu yabe. Ya huloto lali asagaꞌi Sipi Boti hiti mino lito buto minalune. 18 Ya huꞌehinaꞌmu lenali kaga yaꞌma lu keheli fa keheli hilete aiꞌi leꞌmo bati hinogo aiꞌi leꞌmo bati hinogo hite lenegelo bilata hite minalo.

5

Sipi Boti alinaꞌmu kaba huto minalune

1 Lalalutigita Sipi Boti alina kanaꞌa yamofi hiti to alihi huto hilina asagaꞌnamofi hiti fayahi koyoto lepiba lepiba mehilune. 2 Lenalitini yaꞌma Sipi Boti alina kanaꞌamu ma lite kehelilata nehabe. Yaꞌma guminalo bonaꞌi foluguꞌi suguna huto alina suhi huto meleꞌisi nehetilina keheliꞌahabe. 3 Bonaꞌmagi bati huto legeso huto nominone lite legeso hite nehanogo ana kanagu koliꞌa hiti nasanauba meleꞌisi o nehetinogo enugupisalo finogo, enali felefa hilana meniꞌibe. To aꞌi moneuba yagapana maꞌasi ketalubeꞌmu nohuto meleꞌisi gabu gigo keke luto topa holata nohibe. To ana suhi huto Sipi Bouba meleꞌisi nehetinogo hiya huto felefa hilabe? Koli hilana niꞌibe. 4 Lalalutigita, lenali Kilisitohi nagaꞌa nehanagi yaꞌma metepunagu menehabe. Ya higo yaꞌmu Sipi Bomofihi kanaꞌa meleꞌisi guminalo bonaꞌmagi nehe netilana suhi huto lenalitoga nehetinogo henabe lite katiyaꞌi hite lenelesa lilibe? 5 Lenali fana mehenamofihi to yegeꞌamofihi komopaꞌagu nehabe. Lali Kilisitohi nagaꞌamagita sinihi to metepunamofihi komopaꞌagu menohune. 6 Yaꞌmu bonaꞌi lugaꞌa enali enubuꞌi kelata nehana suhi lite meminalo. Komopatini lenegekesa hekini melenogo lenalitini kaba hite gili gili hite minalo. 7 Enubuꞌi kelata nehana bonaꞌi enali sinihinaga enubuꞌi kelata nehabe. To amuya nagamiꞌi nelata hite negi nenalana bonaꞌi enali sinihinaga nete nehabe. 8 To lali fana mehenamofihi nagaꞌi lolo huꞌohuta yaꞌma komopati kaba huto minalune. Ya nohuto Yesutoga keheli amuya malaluta to komopati asaga bonatoga epiluta yanauba heleguti lolo hilibe. To Huꞌmau lubuto bilina keheliꞌohutanauba lali latahati li sibina hu lalina kakiliti lolo hu letalibe. 9 Yamofihi hapaꞌa ya huto niꞌibe. Huꞌmau siko hu letoto osahi limilibe luto leleꞌmoꞌehina meniꞌibe. Ai Sipi Boti Yesu Kilisitou lubuto bilata hinogo li bati hilabe luto leleꞌmo eto huꞌehinamo niꞌibe. 10 Sipi Botiuba lali kumu luto filiꞌehinamo niꞌibe. To henabe lutobe? Ai alina kanagu lali lubu hiti nohutamagita to afili su hoꞌohutamagita leleꞌmo nupa higo ai hiti minalune luto yabe. 11 To ya huto niꞌigo lenali komopatini ai eminogo ai eminogo hite minete to ai heꞌmenogo ai heꞌmenogo hite minete amuya melenogo yanauba lenemehatini hofa toto tinogo bati hite lilata nehana ya suhi hinogo lelite bite minalabe.

Polu enegekesa lito kekeꞌi hu epoloꞌehina

12 Lalalutigita, anaꞌina mone kumu lenoloka amuya nohone, Huꞌmau lenalitoga foyaꞌa lilabe luto to lenegekesa hokolo hilabe luto to ai kapoꞌa lenelepilabe luto to lenegekesa hokolo hilabe luto to ai kapoꞌa lenelepilabe luto leꞌmo ho tiꞌehina bonaꞌi enali kumu kehelinogo bati hino. 13 Ya hite keheli hofa tete komopatini epite foyaꞌaniꞌmu kehelinogo tino. To lenali folagatinigu koguna ite minalo.

14 Lalalutigita, lenegekesa li hokolo huto lenogoꞌna bito lu nolepune. Bonaꞌi lugaꞌamagi foya melise nehanogo enali enegekesa lilo. To lugaꞌamagi enelesa nelinogo neminana eneleꞌmo hetofa hilo. To lugaꞌamagi keheli uleꞌale mehise loe lae nehinogo enali eneleꞌmo amuya hilo. Ya hite asaga bonaꞌmagitoga legeso hite minalo. 15 To foipanamofihi nonaꞌamu yabe lite ai henogo ai henogo li muyalo li malo mehilo. Ya hu lalune lite lenalitogati to bonaꞌi asagatoga anaꞌina li lamana hu epalalune lite amuya melete minalo.

16 Asaga yupahi komopatinigu sabiyana lolo higo minalo. 17 Asaga yupahi Huꞌmamofitoga kehelite lu emilata nehite meheꞌmise minalo. 18 Anaꞌina asagaꞌi niꞌina yanaꞌmu Huꞌmamofihi fokehi lilo. Yaꞌma Yesu Kilisitohi nagaꞌi lolo hanaꞌmu yabe luto Huꞌmau yaꞌma luto nolu lepalabe.

19 Huꞌmamofihi Sikalafuꞌamofihi fana mehaꞌa yaꞌma ifi metalo. Aiꞌa kaꞌa meheꞌmilo. 20 Huꞌmamofihi bagaguti ka luꞌehina kehelinogo yaꞌma melimino. 21 Kaꞌya asagaꞌi yaꞌma keheliya ite li kehelite lite minalo. Lamaꞌna ka niꞌifi foipa ka niꞌifi lite ana kaga fi taga hite kehelitetini to lamanaꞌa niꞌinogo yamofihi li pili kete minalabe. 22 Anaꞌina foipana fato fatoꞌmofihi niꞌina yamofihi heꞌmilo.

23 To Huꞌmau fulunamofihi afoꞌafu aiꞌa lusi bonaꞌa leneleꞌmo lolo hu su holoto, to leneleꞌmo bati bati hulenogo komopatini lenemehatini lenugufatini bati hinogo minenogo Sipi Boti Yesu Kilisitou nehetilina kanaꞌalo kolo tanana meminenogo minalabe. 24 Huꞌmau lenali yagapanaꞌa leneleꞌmoꞌehina bouba, yaꞌma hu lepalalube luto kaga moloꞌehinaꞌa meheꞌmise lelito buto li su halinaꞌmu yabe.

25 Lalalutigita, lali kumu yabe lite kehelite Huꞌmamofitoga nunumu lite minalo. 26 Kilisitohi nagaꞌi asagaꞌi soso hu epoloto enebe tigilo. 27 Nani Poluita Sipi Bomofihi gobisalo ma luto lu nolepube. Yaꞌma fayapo Kilisitohi nagaꞌa silagaꞌi leka sete lu epilenogo keheli su helete minalabe.

28 Sipi Boti Yesu Kilisitohi leneheꞌmoseꞌnaꞌa lenalitoga minomo buto mineno.

2 TESALONIKA

1

2

3

TESALONIKA Napa 2

Polu koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Oho, Tesalonika metoga mono nagaꞌise. Lenali afotifu Huꞌmamofihi to Sipi Boti Yesu Kilisitohi nagaꞌise. Nani Poluita hiti Silasi hiti to Timotiu hiti ma fayapo koyoto nolepune. 2 Afotifu Huꞌmamofihi to Sipi Boti Yesu Kilisitohi ai fulunaꞌa to leneheꞌmoseꞌnaꞌa lenalitoga buto liloto mineno.

Yesu alina yupahi ka foya lilana kaꞌa

3 Lalalutigita, lali asaga yupahi lenali kumu yabe luto Huꞌmamofitoga fokehi lito minolata nohune. Lenali Huꞌmamofitoga keheli amuya melelata nehanamofihi hofa tanaꞌmu luto komopatini ai eminogo ai eminogo hilana hofa tanaꞌmu luto bati huto fokehi nolune. 4 To bonaꞌmagi kalanaꞌi mele lepelete kasoꞌa hitiꞌnagu heꞌmi lepelete teꞌahago lenali lenaginaga fiseꞌna lite mineꞌahana Huꞌmamofitoga keheli amuya melete uleꞌale hite faꞌmene nehabe. Yamofihi kehelilototi Huꞌmamofihi yagapanaꞌa mine lite biꞌahana enalitoga lenugufa lelito tilata nohune.

5 Lenalitoga lenugupisalo leniginaga fiseꞌna huto nohinamofihi hapaꞌa yanaꞌmu ma luto lilune. Huꞌmau keheli fotogo huto ka foya lilina kanaꞌagu lenali kumu keheli bati hinogo leneleꞌmalinaꞌmu yabe. Lenali aiꞌa kapoꞌagu bi falalanaꞌmu kasoꞌa hiti nasanamofihi gupisalo lenali hiti nehabe. 6-7 Yaꞌmu minoto Huꞌmau lenali kumu keheli bati higo kasoꞌa hiti nasana li lepilata nehana bonaꞌi enalitoga ana suhi huto eniginaga fiseꞌna enalitoga akuꞌi epilinaꞌmu yabe. To lenali hiti lali hiti leleꞌmo fulu hilubeꞌmu nohuto laga hina hite minalanaꞌmu yabe. Sipi Boti Yesuhi yaꞌma amuyaꞌa hiti ageloꞌa hiti eneleꞌmoto kokulumaguti limilina yupahi, 8 logo guluya mehaꞌa sipiꞌa hiti limiloto Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌi to Sipi Bomo Yesuhi ka lamanaꞌa keheli meemiꞌahana bonaꞌi nonaꞌa foya epilinaꞌmu yabe. 9 Ya nohuto Sipi Bomofihi gobisaꞌaloti amuyaꞌamofihi fana mehenaꞌa fitu fo heꞌmilenogo logo hepatoga bite minoba minoba hilanaꞌmu yabe. Huꞌmau nonaꞌa foya ana huto epilinaꞌmu niꞌibe. 10 To ana yupapoya Yesuhi bonaꞌamagi asagaꞌi yegeꞌa fite enegelo bite fokehaꞌa lilanaꞌmu yabe. To aitoga keheli emiꞌahana bonaꞌi asagaꞌi giꞌa liyafa hite minalanaꞌmu yabe. Lenali yaꞌma kagaꞌa lu lepugo kehelite aitoga agoya hu emiꞌahana niꞌinagihe. Yaꞌmu lenali Huꞌmamofihi bonaꞌi hiti minalanaꞌmu niꞌibe.

11 Yaꞌmu lali hiti kanaꞌamu kanaꞌamu lenali kumu yabe luto Huꞌmamofitoga lulata nohune. Huꞌmau elesa molo lepiꞌehinamofihi legeyaꞌamo kehelinogo lamanaꞌa hilibe luto loka nohone. To aiꞌa amuyaꞌaloti fi hetofa hu lepelenogo lamanaꞌamu kehelite neminamofihi legeyaꞌa lolo hilabe luto to aitoga keheli uleꞌale hite aitoga agoya hu emilata nehanamofihi foyaꞌa lelite bilabe luto nolune. 12 To lenali ya hilenogo Huꞌma to Sipi Boti Yesu Kilisitou mehi lepilata nohinamo niꞌibe. Sipi Boti Yesuhi aiꞌa giꞌa lenali yaꞌma liyafa hilabe to ana huto leneheꞌmoseꞌnaꞌa lenalitoga huto nehinogo ai hiti lenigitini liyafa hilinaꞌmu yabe. Yaꞌmana lali aiꞌa loka nohone.

2

Foipa hulata keneꞌi mone huto hilinamofihi kaꞌa

1 Lalalutigita, Sipi Boti Yesu Kilisitou alina kanaꞌa to aitoga leleꞌmo nupa hilina kanaꞌa yamofihi kagaꞌa lu lepilugi kehelilo. Nani lenegekesa li hokolo huto lu lepilugi keheli fe lite minalo. 2 Bonaꞌi moneꞌamagi Sipi Bouba alina kanaꞌa aoꞌehibe lite lu lepilenogo mekehelilo. Enali moneꞌamagi Huꞌmamofihi bagaꞌaguti kaga yabe lilana, faga yabe. To moneꞌamagi ya lite mono ka lu yege hilana, faga yabe. To mone lugaꞌamagi lali ya luto fayanugu koyoꞌohuta yabe lilana, faga yabe. To yaꞌma kaga lu nelinogomo lenali meleꞌisi keheli topa hete lenuluhaya metino. To lenegekesa yigiseꞌnamofihi yaꞌma keheli sibi sibi hite meminalo. 3 Kaga yamofihi nelite lelite tite leneleꞌmo topa he lalagi yaꞌmu yaꞌma lite kehelilo. Yataꞌa hapi fito Huꞌmamofihi luba li emilatanamofihi huto hulenogo to sipi foipa bouba, Sataha nagaꞌi nohina bo ai logo hepaꞌi lilubeꞌmu hina bo ai huto hulenogo yalo alihi Sipi Botimofihi kanaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. 4 Ana foipa bouba ai bonaꞌmagihi keheligo batiꞌna lolo hulata nohina nasana to bonaꞌmagi liyafa nehana nasana silagaꞌi yamofihi leꞌmo laba hulotoꞌa to enali folagahaꞌaniguti yamofihi aiꞌa gufaꞌa lelito aiꞌa tilubeꞌmu hibe. Ya huloto Huꞌmamofihi sipi mono nonugu tito minoloto ai kumu ma luto kehelilibe. Naniꞌni Huꞌmamofita nohube lilibe. Ya luto kehelilibe.

5 To yaꞌma hilinaꞌa ananamomuꞌi naniꞌni lenalitoga minoto kaꞌa lu lepi lepi huꞌohuna keheliꞌahana niꞌifiye? 6 To Huꞌmau yatai ana foipa bomofihi kapoꞌa hekini loꞌehina keheliꞌahabe. Alihi kanaꞌalo olenogo ana foipa bouba huto hilibe. 7 Yatai kanagu foipana lilata nehanamofipo suguna foya lilata nohinamo niꞌigi Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba kapoꞌa fi hekini lolata nohinamofihi kana su holenogo ai leꞌmo gulu hago yaꞌma sipi foipa bo huto hilibe. To yaꞌma kanagu foipana gofana huto hilinaꞌmu yabe. 8 To foipa bo huto hulenogo Sipi Bo Yesu bagaguti mutiyaꞌauba ho fililinaꞌmu yabe. Sipi Bo nehetilina yupahi besanaꞌa hiti silifisa malohaꞌa hiti nooto foipa bomo leꞌmo sibina hilinaꞌmu yabe. 9 Yaꞌma foipa bouba Satahi amuyaꞌa hiti nehetito fato fatoꞌmofihi amuya nasana hiti topa hose nasana hiti silagaꞌi fi taga hu epoloto li huto hilibe. 10 Ya huloto bonaꞌi lugaꞌa faga faga nasana babu luto yamofihi fato fato suhi foipanamofihi nasana lito enimiꞌi moloto logo hepatoga eneleꞌmoto bilibe. Enali ka lamanaꞌamo kehelite lagati melebesibe lite enemegesa hi emiꞌehinogo Huꞌmau ana huto enubuto mebilinaꞌmu yabe. 11 Ana bonaꞌmagi ya hilata nehago Huꞌmau fi taga hu epololatanamofihi itoꞌafu enalitoga leꞌmo huto hulago yamofihi faga fagagu bite i keꞌmalanaꞌmu yamofihi faꞌmene bite i keꞌmalabe. 12 To hetofa kagaꞌa enemegesa hi emite foipa nasanauba laga epesina bonaꞌmagihi enalitoga foipana sipiꞌa enali enugupisalo tilubeꞌmu higo Huꞌmau sipi huto enahalinaꞌmu yabe.

Lubuto bilube luto Huꞌmau leleꞌmo eto nohibe

13 Lalalutigita, Sipi Bouba mehi lepiꞌehina bonaꞌise. Huꞌmau leneleꞌmo eto huꞌehinaꞌmu luto lenali kohe toto lenubuto bilube luto Sikalafuꞌuba amuyaꞌa hiti komopatini leꞌmo bati huto bonaꞌni lolo hu epalalube luto ligo hetofa kagaꞌagu bite i keꞌmeꞌahago yanaꞌmu lenali kumu asaga yupahi Huꞌmamofihi legelo bilata nohune. 14 To Huꞌmau yaꞌma Sipi Boti Yesu Kilisitohi kogonalinaꞌamofihi fana mehaꞌa lilabe luto lenali kumu kehe ito leneleꞌmo eto huꞌehina yabe. Yaꞌma ka lamanaꞌa lu yege hoto lepiꞌohutana ya luto kehe igo lenali keheliꞌahana. 15 Yaꞌmu lalalutigita, labagaguti kaga to fayahi koyoto lepiꞌohuta kaga li pili kete uleꞌale hite minalo.

16-17 To Sipi Boti Yesu Kilisito ai, to afotifu Huꞌmau, lenali komopatinigu leneleꞌmo bati bati hinogo kolinaꞌa meminana bonaꞌi lolo hilabe nolube. To ai leneleꞌmo amuya hinogo lenali hetofa suhi hulata hite to hetofa kaga lulata hite minalabe luto nolube. Ai Huꞌmau mehi limiꞌehina bouba, to faꞌmene leheꞌmoto komopatigu aiꞌa koyapa koyapa koli mehuse minolatana molo letoꞌehina bouba, to ai kumu hetofa keheliseꞌna limiꞌehina bouba, Huꞌmau ai yaꞌmamofihi hu lepalalibe luto nolube.

3

Lali kumu amuya melete Huꞌmamofitoga nunumu lilo

1 Lalalutigita, ka mone lu su hoto lu lepilugi kehelilo. Sipi Bomofihi kaꞌa meleꞌisi pulu tito bilibe luto to ana kagaꞌamofihi lenalitoga huto huꞌehinamofihi ana suko huto huto ho lito bilibe luto yaꞌma lali kumu lite Huꞌmamofitoga loka heno. 2 To komopaꞌani laga mehina bonaꞌi foipanaꞌani hiti bonaꞌmagi enayanuguti leleꞌmo heꞌmilibe lite Huꞌmamofitoga nunumu hilo. Yananaꞌmu enali bonaꞌi lugaꞌamagi hetofa kagaꞌa kehelite mageꞌi memeleꞌahana niꞌibe.

3 Sipi Bouba ekesa loe lae menohinaya ai mino kaba huse nohinagi leneleꞌmo amuya huꞌehinogo yaꞌma foipa bouba leneleꞌmo sibina hu lalibe luto lenaliꞌi kaba huto haka molo lepalalibe. 4 Lenali lu noleputa kaga kehelite nemina suhi lite minoba minoba hilana legekesa yaꞌma kehelito loegu menokehelune. Sipi Bouba lenali kumu yabe luto komopatigu leleꞌmo fulu nohinagihe.

5 Sipi Bouba komopatini leꞌmo babahi hinogo Huꞌmamofitoga lenemehi emilata minalabe, luto nolune. To Kilisitou leneleꞌmo amuya hinogo koseleꞌi mehose uleꞌale hite minalabe, luto lali nolune.

Foya lite minalanamofihi kaꞌa

6 Lalalutigita, Sipi Boti Yesu Kilisitou kagaꞌagu yaꞌma liliꞌna kaꞌa lu nolepune. Kilisitohi bonaꞌi lugaꞌa lali ka lu lepiꞌohutana heꞌmite neminete to liliꞌna melise fuli neminete nehanogo, enali hiti humofaꞌna hite meminalo. 7 Laliya lenalitoga buta yupahi yaꞌma kapo bili lepoloto foyaꞌa lilata huꞌohutamo yaꞌma akeheliꞌahabe. Lenali ana suhi hite lemegeꞌi malalo. Lali lenalitoga yaꞌma faꞌmene menominotamo niꞌibe. 8 Lenalitogati noseꞌna minaꞌa meniꞌina faꞌmene noto noto mebuꞌohutamo niꞌibe. Naga ito li sipi tuloto minoꞌohugo kosele lenoho lalibe luto kanaꞌamu kanaꞌamu utehi etehi liginaga fise foya nolito kekeꞌi luꞌohuta. 9 To lenalitogati noseꞌna bati huto lutitaꞌmu yabe luto niꞌinaya hapaꞌa lenelepito lali ligiyakagugo ite foya ma huto lilata huꞌohutamo niꞌibe. 10 Lenalitoga nohuto yaꞌma luto lu lepilata huꞌohuta niꞌibe. Mone foya melise kegeiyo hilina bouba noseꞌna mo sito minalina niꞌibe.

11 To yaꞌma lenalitogati ka mone olago yaꞌma luto keheliꞌohune. Lenali folagahatinigu bonaꞌi lugaꞌamagi enaliꞌani foyaꞌani heꞌmilete amanapa hilete nehite bonaꞌi moneꞌamagihi foyagu ukimi akimi hite humofaꞌna nehanamo niꞌibe. 12 Bonaꞌi ya hanaꞌamagihi enaliꞌi Sipi Bo Yesu Kilisitohi kagagu enegekesa lito ma luto lipoti nolu epolone. Enali laga hina hite eto eto hite minenogo foyaꞌani linogo legeyaꞌa huto hinogo enaliꞌanigati nalabe.

13 Lalalutigita, lenali anaꞌina lamanaꞌamu foyaꞌa lilatana yaꞌma koseleꞌi meleneheno. 14 Yaꞌma fayahanagu kaꞌa koyoto noleputa yaꞌma moneuba pelesa ito heꞌminogo ai hapaꞌamu kehelite yamofihi heꞌmi etenogo aiꞌago minoto buyaꞌamu filino. 15 Yamofihi fatehatini yabe luto melune. Lalalutifu yabe luto ekesa lite lipoti lu emite leꞌmo bebe salabe luto nolune.

Su nohanamofihi kaꞌa

16 Sipi Boti aiꞌa fuluna afoꞌafu yaꞌma asaga yupahi fato fato suhi luto fulunaꞌa li huto hu lepeleno. Sipi Bouba lenali asagatoga minomo buto mineno.

17 Nani Poluita nayahaꞌnitu fayahi ma nokoyobe. Nehafihe? Naniꞌni nigiꞌni yabe luto yaꞌma koyoꞌohube. Nani silaga kanaꞌa naniꞌni su halina fayahi ya huto huto koyolata nohube. Nani hapaꞌni ya niꞌibe.

18 Sipi Boti Yesu Kilisitohi ai leneheꞌmoseꞌnaꞌa lenali asagatoga mino moloto mineno.

1 TIMOTI

1

2

3

4

5

6

TIMOTI Napa 1

Polu koyoto emiꞌehina fayahi

1

1 Nani Poluita Huꞌmau lubuto bilata bo, ai kagaꞌalo to Yesu Kilisitohi fifa ilata nohuta bomofihi kagaꞌalo nani Yesu Kilisitohi aposolo boꞌa nohunamofita, 2 Timotio mono kapogu keleꞌmoꞌohuna panaꞌni nohane luto nolube. Kai fayahi yaꞌma koyoto nokumube, Huꞌma afotifu to Sipi Boti Yesu Kilisito leheꞌmoseꞌna hiti ginaga fi limiseꞌna hiti to fulunaꞌa leleꞌmo huseꞌna yamofihi huto hu keteno.

Faga faga mono kamuꞌi kaba hilibe luto ekesa liꞌehina

3 Nani yaꞌma Masetonia metoga bilubeꞌmu nohuto kegekesa lito lu kimiꞌohuna ana suhi hubo. Ya nohuto yaꞌma Efeso hepatoga yaꞌma akuꞌi molo emito minobo. Nohuto bonaꞌi hapi fite faga faga mono kaga lu nepina yamofihi heꞌmilo luto lu epibo. 4 Moneuba kilihe kaga to enigiko enagako bonaꞌmagihi mineme bite mineꞌahana kaga yamofihi hapaꞌa lilago yaꞌmu tila limila higo li muyalo li umalo ya hago yaꞌma kagaꞌani kenasabo bilata ka niꞌibe. Ya hago Huꞌmamofi kumu keheli uleꞌale hite kele keleꞌi hi etalana kapoꞌa yaꞌma meniꞌibe. Ya kaga heꞌmilo luto lu epibo. 5 To nani yaꞌma henabe luto nolube? Enali kehelilete komopaꞌani mone keheli sibina mehise komopaꞌani fulu hinogo minete to Huꞌmamofihi agoya hu emite minalabe. To ya hite minete, Huꞌmamofitoga enemehi emilanaꞌmu yabe luto nolube. 6 To bonaꞌi lugaꞌamagi enali monoꞌmofihi kapoꞌa yaꞌma bu go sepa ilete heꞌmite enemegesa emilete yaꞌma faꞌmene kaga legeyaꞌa meniꞌina yamofi kumu lu keheli fa keheli hilata nehabe. 7 Ya hilete enaliꞌaniꞌmu yaꞌma lite lilata nehabe. Lali yaꞌma Huꞌmamofihi keya ka luꞌehina ya kagamofihi megeꞌi malalune lite amuya melelata nehanaya, kaga nelanamofihi hapaꞌa keheli bebe mesabe.

8 To kai hiti nani hiti leꞌali yamofihi Moseu keya ka luꞌehina kamuꞌi yaꞌma hetofana yabe luto keheliꞌohuꞌibe. Yaꞌma kagamofihi lamanaꞌa niꞌinaya keya ka lu laga huto luꞌehina kaꞌa to fato fato ka liꞌahanamofihi nasana moneko kumuko huto nohibe luto keheliluta bati hilinaꞌmu yabe. 9 Leꞌali yaꞌma keheliꞌohuꞌibe. Keheliꞌohuꞌibe luto luꞌohunaya to yaꞌma keya ka foipana mehise bebe sete neminana bona kumu huto huꞌehina meniꞌibe luto nolune. Ka keheli heꞌmite nehana bonaꞌi, to kegeiyo hilata nehana, to Huꞌmamofitoga agoya hu meemise nehana, foipana hilata nehana, mono kamofihi kapoꞌa mebilata nehana, monoꞌi laga mehina bonaꞌi, itoꞌanigihi afoꞌanigihi to fato bonaꞌi enoho fililata nehana bonaꞌi, 10 to moko hilata nehana, to bomagi laluꞌafitoga buto i keꞌmolata nehana, bonaꞌmagihi yagapanaꞌi gumina lilata nehana, to faga fagalo bo fakupa ka li epilata nehana, to anaꞌina lugaꞌa yamofihi mono kagagu faga fono ka nasanaꞌa lilata suhi lite nehana. Yaꞌma bonaꞌmagihi keya ka enali nasana niꞌibe. Enali kumu huto huꞌehina niꞌibe. 11 Ana hetofa mono kagaꞌa Huꞌmau ka lamanaꞌa molo netoꞌehina yagu nohuto Huꞌma fana mehaꞌa hiti bo, ana bebe sose to hetofa bouba ai lu huto hulata huꞌehinagi yanaꞌmu nani lu yege holata nohube.

Huꞌmau ginaga fi limiꞌehinaꞌmu fokehi liꞌohuna

12 Sipi Boti Yesu Kilisitou neleꞌmo amuya moloto lufusaꞌni molo netoto neleꞌmo hetofa huꞌehina yaꞌmu negelo bilata nohube. Ai nani kumu keheli nimigo bati nohigo kele keleꞌi hu netalane luto neleꞌmo eto huꞌehibe. 13 Kohe toto yamofihi leꞌmo sibi saba huto kalanaꞌi molo etoto kagaꞌa leꞌmo mumusopa iꞌohunamo niꞌinaya nani yaꞌma mono kaꞌa mekeheliꞌohutaya to katiyaꞌi minoꞌohuna, ya hunaꞌmu Huꞌmau osahi nimilubeꞌmu nohuto ginaga fi nimiꞌehina. 14 Ya huꞌehigo Sipi Botiuba mehi nimito to neheꞌmoseꞌnaꞌa babu luto nimito keheli neleꞌmo amuya moloto to Yesu Kilisitou buto i keꞌmoto yabe luto komopaꞌni emiꞌohuna yanaꞌmu neleꞌmo uleꞌale hu netoꞌehibe. 15 Yesu Kilisito aiya bonaꞌi foipanaꞌaniloti enubuto bilube luto melugu limiꞌehina yanamofihi legeyaꞌa lamanaꞌa niꞌibe. Asagaꞌi kehelilata nasanaꞌa niꞌibe. Anaꞌina foipa lilata nehana bonaꞌmagihi nani enebe ligiꞌohuna bo nohube. 16 To Huꞌmau osahi nimilubeꞌmu huto komopaꞌa li gelehe huto ginaga fi nimiꞌehinaꞌmu henabe lutobe? Yesu Kilisitou ai komopaꞌa fitu fo netoto buba buba huꞌehina, ya huꞌehinamofihi hapaꞌa lenelepilube luto Huꞌmau naniꞌi yaꞌma foipa bonaꞌi enebe ligiꞌohuna bo nohunamofita ai komopaꞌa nimiꞌehina yamofihi faꞌmene meniꞌibe. Bonaꞌmagi alihaꞌa Huꞌmau neleꞌmoꞌehinamofihi hapaꞌa bu gelete keheli bati hite Huꞌmamofitoga keheli amuya malana Huꞌmau mino kosaba huseꞌna epilina yamofihi kapoꞌagu tite mineba mineba hilabe. 17 Yanaꞌmu amuya gihiti Bo, mefililatanamofihi bu megolatanamofihi Huꞌmamofihi monekoꞌi ai giꞌa li saga hinogo ai fana mehaꞌauba minoloto mino lito tito minalibe. Maꞌnaka.

18 Oho panaꞌni, Timotio, koyapaꞌi kohe toto kaga lu huto huto bomofihi kaꞌa kai kumu huto huꞌehina yamofihi keheliloto ma luto lu molo neketobe. Ana kaga keheliloto nohutoka luba hilata nehana ya suhi huto foya amuya moloto lilatagihe. 19 Ya huloto keheli amuya moloto minoto komopakagu ya suhi ma supofihi kaꞌa foipaꞌa meminenogo mono foya lilane. Bonaꞌi lugaꞌa enali komopaꞌani besa lenogo minalanamofihi kaꞌa yaꞌma keheli heꞌmite to keheli amuya mololatana heꞌmilete fenene hiluneꞌmu hanaguti, 20 moneuba Himenaiyu moneꞌiya Alekasata etali yaꞌma nehaꞌibe. To Huꞌmamofihi kaꞌa leꞌmo sibina sabana hilaꞌibe nehaꞌina heꞌmilaꞌibe luto Sataha yanugu etoho lifi nomalago etali Huꞌmamofihi giꞌa leꞌmo sibina hiꞌahaꞌinaꞌmu kehelite yaꞌma foipanaꞌatiti heꞌmilaꞌibe.

2

Huꞌmamofitoga kaga liluta kaꞌa

1 Kaga yaꞌma lu epilane luto kohe toto tito nani amuya moloto kegekesa lito nolube. Enali anaꞌinaꞌmu buka buka tite Huꞌmamofihi loka henogo bonaꞌi lugaꞌa asagatoga minoto fi hetofa hu epalalibe lite Huꞌmamofihi foke ka li emilo, luto lu epibo. 2 To enali legeso hite fulu hite mono kagu bati hite minelenogo bonaꞌmagi kehelinogo bati hilibe lite enikibina bonaꞌi to silagaꞌi kaba bonaꞌani kumu Huꞌmau fi hetofa hu epalalibe lite aitoga bite nunumu lilabe. Ya luto lu epibo. 3 Ya hilana nasanauba bati hilubeꞌmu hibe. To lubuto bilata Bo, Huꞌmau ai ya nehanaꞌmu keheligo bati nohibe. 4 Ai yaꞌma bonaꞌi asagatoga enubuto bilube luto to yaꞌma hetofa kaꞌa lilabe luto kehelilata nohibe. 5 Huꞌma ai monekoꞌi nohibe. To Huꞌmau hiti lali hiti nekisaga luga luga nohunogo bo monekoꞌi Yesu Kilisito folagahatigu bo lolo nohibe. Ai leleꞌmo moneko nohibe. 6 Aiꞌa yaꞌma lali bonaꞌi asagaꞌi foipanatiꞌmu pa salube luto filito gufaꞌaloti lalimo mina fito leleꞌmoꞌehina yabe. Huꞌmau moloꞌehina kana huto higo ai ya huto filiꞌehina yabe. To henaꞌmube? Huꞌmau yege yege bonaꞌi enubuto bilina ipagu nohinaꞌa kehelilune luto yabe. 7 Yaꞌma kaga lu hokolo hilane luto Huꞌmau aposolo bo neleꞌmo malago nohube. Fegutoga bonaꞌi enalitoga buto ka lamana lu epilago enali keheli uleꞌale huse kaꞌamofihi hapaꞌa giyaka lite minalabe luto ana foyaꞌmu neleꞌmo eto huꞌehina. Yaꞌma ka faga hiti menolube. Lamaꞌnaka luto nolube.

8 Ya higo noto noto bonaꞌi enali enita bigo luba sabo mehise minete bonaꞌi komopaꞌani gulu gulu linogo minete enayahi li saga hite Huꞌmamofitoga lite fokehi lilabe luto nolube.

9 To anaꞌi enalitoga nolube. Enali kakiliꞌani li lamana hite bilete libe fitobe hite humofaꞌna hilenogo yanauba bati hilubeꞌmu hibe. To bomagihi enumu fililibe lite kehelite mineꞌahana yauba okaꞌani sekele mamuꞌani enugufalo pesesuꞌani goli efahi hiti, to gu kataꞌani yaꞌma minaꞌa sipiꞌa i hepiluneꞌmu nehana, oꞌe luto lu laga nohube. 10 Mono kumu kehelite minalune lite lilana anaꞌi enali minete lite melete hilanamagi hetofa foyaꞌa lite boanaꞌi eneheꞌmete minete bati hilenogo yaꞌma bati hilubeꞌmu hibe. 11 Anaꞌi enali enugufa lelite metise legeso hite minete enegekesa keheli bebe sete minete kaga kehelilabe. 12 Anaꞌmagi kaga enelepilune lite ana foya lilanafi oꞌe lutoꞌni lu laga nohu epolobe. Enali bomagihi kaba hite enebe ligiꞌahananamo meniꞌigo enali ka melise legeso hite minete kaga kehelilabe. 13 Henaꞌmube? Bomo Atahi yaꞌma yataꞌa huto huꞌehina niꞌibe. To aꞌmo Ebahi ai alihi huto huꞌehinamo niꞌibe. 14 To Atahi yaꞌma Satau miꞌi malago keheli emiꞌehina meniꞌibe. Ebahi aitoga miꞌi malago keheli emito oꞌe luto meligo foipana huto huꞌehina niꞌibe. 15 Ya huꞌehinamo niꞌinaya anaꞌi yaꞌma enali mono kamofihi keheli uleꞌale hite Huꞌmamofihi enemehi emite komopaꞌani gulu gulu linogo minete ya suhi ma suhi hilanamofihi sibina hu lalune lite enugufaꞌani kaba hite limi melete minalana yanauba yagapanaꞌi ketaluneꞌmu nehago Huꞌmau enubuto bilinaꞌmu yabe.

3

Mono foyalo kaba bonaꞌi neminanamofihi kaꞌa

1 Bo moneubafi moneuba babafi minalube luto lilina ai bati liliꞌna lilubeꞌmu hibe. Yamofihi ka legeyaꞌa lamanaꞌa bati huto niꞌibe. 2 To babafi lolo hilina foipa meminenogo minoto aꞌi monekoꞌi liꞌehilina bouba minalinaꞌmu yabe. Ya suhi ma suhi hilutaya sibina hu lalube luto gufaꞌa kaba huto minalibe. Legeso huto besana kapogu minalinaꞌmu yabe. Ana bouba bonoho bonaꞌi elenogomo mehi epito enebe tigito eneleꞌmo malalibe. Mono bukugu kaga lilata foya yamofihi fato bonaꞌi lu enelepilina keheli bebe soto leꞌmo fotogo huto lilibe. 3 Amuya nagamiꞌi silagaꞌi noloto negi nalina bo meminalibe. To negi nagamiꞌi noloto lu baga luto luba li huto mehilibe. Ai legeso huto minoto leꞌmo baba ito to efaha foyalo komopaꞌa memalalibe. 4 Aiꞌa lihaꞌa hiti yagapanaꞌamo hiti legeso huto mino bati huto kaba hu epoloto enegekesa lito eneleꞌmo bati hinogo enali kagaꞌa kehelite minete agoya hi emilabe. 5 Yalo bo moneuba aiꞌa lihaꞌa yagapanaꞌa bati huto kaba mehu epalalina aiya Huꞌmamofihi bonaꞌa ana suhi huto kaba mehu epalalinaꞌmu yabe. Ai babafi meminalibe. 6 Ana bouba babafi bo hilube luto yuhufasi komopaꞌa li gelehe huto Huꞌmamofihi megeꞌi maꞌasi nomalana bouba ai babafi lolo mehilibe. Henaꞌmube? Aiya Satau koyapaꞌi huꞌehina suhi luto gufaꞌa lelito tinogo Huꞌmau ka foyagu leꞌmo moloto logo hepaꞌmofihi nasana lolo hu lalibe, luto yabe. 7 To fegutoga bonaꞌi Huꞌmamofihi ka mekeheliꞌahanamagi enali ana bomofihi hapaꞌa kehelite hetofa bo nohibe lite lilata nehana yamofihi ai babafi lolo hilibe. Henaꞌmube? Hapaꞌa bati menohibe lite nekehelina bomo ai Satahi fi taga hu etolenogo kelefuꞌagu holenogo ai kumu fakupa ka linogo buya hu lalibe luto yabe.

Mono kaba bo kaga lilata nehanamofihi kaꞌa

8 Mono liliꞌnalo bomagi enali ana suko hite fulunagu minete hetofa foya lilata nehabe. Enali enabagaguti ka foipaꞌamofihi ibe laga hibe hite leꞌmo sibi sibi mehise ka lamanaꞌa lite minalabe. Bai nagamiꞌi neba neba mehise nehana. To efaha feꞌno lilatanaꞌmu komopaꞌani emite enegekesa yigi yigi mehilanaꞌmu yabe. 9 Enali komopaꞌanigu gulu gulu linogo Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa lu hokolo huꞌehina kaꞌa keheli amuya melete yamofihi li pili kete minalabe. 10 Kai yaꞌma bonaꞌi bati hilafi luto kohe toto hapaꞌani babeyafa huto fi taga hu epoloto bu enegenogo bati hinogo mono foya epilenogo mono liliꞌnalo bo lolo hilabe. 11 Ana suhi hite, enali lihaꞌanimagi hapaꞌani bati huto niꞌinogo fulu hite minalabe. Enali megeka melise minalabe. To ana anaꞌmagi negi nagami neba neba hilana meniꞌibe. To enali hapaꞌani asagaꞌi hetofa hite minalabe. Mone gumina liseꞌna to faga liseꞌna ya hilana meniꞌibe. Enali hapaꞌaniꞌmu kaba hilabe lite melete yanauba legeyaꞌa lamanaꞌa lolo hilibe. 12 Mono liliꞌnalo bonaꞌi enali anaꞌi moneko liꞌehilana bo minalabe. To enali lihaꞌani hiti yagapanaꞌani hiti bati hite kaba hi epelelata hinogo minalabe. 13 Ya nehite mono foya linogo bati hinogo komopaꞌanilo hetofa legeyaꞌa yamofihi enalitoga minalinaꞌmu yabe. Fato bonaꞌmagi enali kumu kehelite enofokehi lilabe. To ana huto Yesu Kilisito aitoga bite hepiꞌahana ka koli mehise amuya melete enegekesaguti ka lu hokolo hilanaꞌmu yabe.

Mono kamofihi suguna ka

14-15 Nani nohataga meleꞌisi bilube luto keheliꞌohuna niꞌinaya yaꞌma fayahi koyoto nokimitoꞌni nasana moneuba naga inogo minenogoꞌnimo kai ma luto kehelilane luto fayahi yaꞌma koyoto nokumube. Henabe lutobe? Enali Huꞌmamofihi nagaꞌmagi hetofana hite minalabe luto fayahi koyo kiminogo leka soto lu epilane luto yabe. Yaꞌma Huꞌmamofihi nagaꞌmagi enali nohi lapusaꞌa legi hite lolo hinogo aiꞌa ka lamanaꞌa amuya melete leꞌmo saga hite minalana kehelilane luto yabe. 16 Lali monoꞌmofihi suguna ka fala kito minoꞌehina yamofihi legeyaꞌa Yesuhi hapaꞌamu lite lu huto hilata nehana yamofihi koliꞌa hiti nasana niꞌibe. Kilisito kumu ma luto nokehelune. Ai yaꞌma lali lugufa lolo huto li huto huꞌehina. To Sikalafuꞌuba ai hapaꞌa li huto higo fu ligo minoꞌehina keheliꞌohune. To agelo bonaꞌmagi aiꞌi be geꞌahana. To noto noto bonaꞌi folagahaꞌanigu aiꞌa kaꞌa lu yege hago enali keheli su heꞌahanamo niꞌibe. Melugu bonaꞌmagi ai kumu kehelite amuya meleꞌahana. To kokulumamofihi fana mehaꞌalo Huꞌmau leꞌmoto tiꞌehina yabe.

4

Faga mono kalo bonaꞌi huto hilanaꞌmu

1 Huꞌmamofihi Sikalafuꞌuba ya nasana kaꞌa lu hokolo huto ma luto lulata nohibe. Kana minomo tito alihaꞌa bonaꞌi lugꞌa enali mono kamofihi li pili keꞌahanamo yaꞌma heꞌmilete keheli negi nagi nete laga mehina felemagihi enali kagaꞌani megeꞌi malalabe. To ana foipa felemagihi faga faga kagagu bite i hepite kehelilanaꞌmu yabe. 2 To faga fagalo bonaꞌi enali laga mehina hapaꞌani to kagaꞌanimofihi legeyaꞌa meniꞌina komopaꞌani logouba lo fili su hoꞌehina legi huto neminana bonaꞌmagi enali yaꞌma ka lu epilata nehana, faga yabe. 3 Anaꞌi melise gofuta minalo lite lu epilata nehabe. To noseꞌna moneꞌa menese mo silo lite lu epilanaꞌmu yabe. Ana faga faga nelana yabe. Huꞌmamofi kumu kehelite amuya melete minalana bonaꞌmagi ai kaꞌa lamanaꞌa keheliya ilana bonaꞌmagi enali noseꞌnamofihi foke ka lite nalabe luto Huꞌmau li huto huꞌehinamo niꞌibe. 4 Huꞌmamofitogati nasana silagaꞌna ahuto huꞌehina to lamanaꞌago huto huꞌehinamo niꞌibe. Ya huꞌehinaꞌmu luto noseꞌnalo foke ka luto lusa gito nolata nohune yamofihi mo siseꞌna meniꞌibe. To alobole i keꞌmete minalanaꞌa ana huto Huꞌmamofitogati huto huꞌehinaꞌmu luto nasanalo foke ka luto nohune yamofihi heꞌmiseꞌna meniꞌibe. 5 Huꞌmau aiꞌa kagaꞌamu yabe luto to foke ka luto lulata nohutaꞌmu yabe luto luga giꞌehinamofihi nasana niꞌinaya, oꞌe luto luꞌehina nasana meniꞌibe.

Yesu Kilisitohi liliꞌnalo bonaꞌa bati huto minolata ka

6 Keheli amuya mololata nohuta kagaꞌa to mono kaga lamanaꞌa yaꞌmu luto buto i hepiꞌohuta yanauba komopakamofihi legeyaꞌa lolo huto niꞌinogo kai yaꞌma Yesuhu nagaꞌa minanamagihi yaꞌma lu nokumuna kaga lu epilane. Yaꞌma lu epito eneleꞌmo lamana hilata yaꞌma Yesu Kilisitohi hetofa liliꞌnalo bonaꞌa minalane. 7 Koyapa bonaꞌmagi kilihe ka li meleꞌahana ya kagaguti Huꞌmamofihi kagaꞌa meniꞌibe. Yaꞌma kilihe kamofihi kemegesa hu emibo. Kai yaꞌma monolugu buto keheli uleꞌale huto minomo buto minalube luto komopaka leꞌmo amuya mololata Huꞌmamofihi hapaꞌalo megeꞌi moloto minobo. 8 Lugufa leꞌmo babahi huse foya yamofihi lamanaꞌa nesiꞌasi niꞌinaya mono kagaꞌmu asagaꞌi komopati leꞌmo babahi hulatanamofihi yatai kanaꞌalo alihi kanaꞌalo Huꞌmamofitogati amuya lemehi fi hetofa hu letalina niꞌinaya yamofihi legeyaꞌa lamanaꞌa niꞌibe. 9 Yamofihi kagaꞌa lusiga lutomo niꞌibe. To ana kagalo asaga bonaꞌi keheli amuya melete bebe sete komopaꞌani emite minalabe. 10 Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌma amuya bo ai kumu fifa ilata nohutaꞌmu yabe luto eniginaga fise foya lugupisalo tilago foya ketaꞌa hiti lilata nohune. Huꞌmau aiꞌa asaga noto noto bonaꞌi enubuto bilata bo nohinaya enalitogati keheli amuya nomolotoꞌa lamana ka lubuto bilata nohibe.

11 Ka asagaꞌi lu nokumuna yamofihi lu epitogo keheliya ilabe. 12 Enali yaꞌma panaꞌi kosaba bo nohane li lilagi. Yamofihi bonaꞌmagi enali kaꞌmu keheli sibina hi lalabe. Kai amuya moloto minetogo hapaka fu linogo Huꞌmamofihi keheli uleꞌale hilata to komopaka fana toto minenogo Kilisitohi kemehi emilata to mono ka lilatamofihi keheliya ilana bonaꞌmagi yaꞌma kapogu biluneꞌmu hana enelepibo. 13 Mono bukugu fayahi geꞌahanana bonaꞌmagihi enubulo leka soto lu epilata foya to mono ka hapaꞌa lu huto hulata foya to mono ka lu yege holata foya yaꞌma Huꞌmamofihi mono foyalo komopaka hetofa huto emilatagihe. Ya huto mino lito buto minetogo nani mone hiti nehetilube. 14 Kohe toto yaꞌma ka lu huto huto bonaꞌi kagaꞌani kai kumu liꞌahanalo yaꞌma mono olopa bonaꞌi lugaꞌa enali enayahi latahakalo melete lusa negi ketago hetofa Sikalafuꞌuba monoꞌmofihi amuyaꞌa fi hele hu ketoꞌehinamofihi lamanaꞌa sibi hu laligi mino hetofa huto kaba huto minobo. 15 Asaga bonaꞌmagitoga mono ka luto moloto huꞌahata napa humo nobina yamofihi bu genogo laga epesilibe luto nani lu nokumuna kaga yaꞌma komopakagu molo hetofa huto lito minalane. 16 Kaika hapaka kaba huto to mono ka lu epilata kaga amuyaꞌa hiti kaba huto kaga nokumuna amuya moloto lito minalane. Ya hilata yaꞌma kai kaka kehelilata nehana bonaꞌi to kaika hiti mino bati hinogo Huꞌmau lenubuto bilibe.

5

Mono ka keheliꞌahana bonaꞌi kaba hu epololata kaꞌa

1 Oyafa kaga lu emilube luto noluto ka emekito mone melubo. Afoꞌnigabe luto leꞌmo ketipa ito lu emitogo kehelilibe. Neheya kola bonaꞌi yaꞌma nogonamu tamuꞌni yabe luto noluto ya suhi hu epolo lito buto minalane. 2 Litanaꞌi enali kumu itoꞌnigitabe luto yaꞌma kaba hu epoloto ya suhi ma suhi hu epolo lito buto minalane. To yafanaꞌi neta bonaꞌnimagita yabe luto ya suhi holito nobuto yamofihi kaika kegekesa komopaka kaba hu bati hubo.

3 To keto anaꞌi enaliꞌanigo minete megusa hite nehinogo eneleꞌmo lamana huto fi hetofa hu epalalane. 4 Keto aꞌi moneꞌmofihi yagapanaꞌi tataꞌagi hiti enali kohe tete mono kamofihi foyaꞌalo megeꞌi melete leꞌmo lamana hilabe. Ya nehinogo yamofihi ema afehaꞌalo itoꞌanigi afoꞌanigi kaba hi epeleꞌahanamofihi nonaꞌa ana suhi hite epite to agoya hi epalabe. Ya nehinogo Huꞌmau bu noenogoto gelo bilinaꞌmu yabe. 5 Keto anaꞌi lamanaꞌa yaꞌma yagapanaꞌa menehinogomo enaliꞌanigo minete Huꞌmamofitoga enemehi melete kanaꞌamu kanaꞌamu ute etehi Huꞌmamofihi kaga lite buka tite leheꞌmalibe lite fifa ilata nehabe. 6 To keto aꞌi moneuba gufalo laga besiseꞌnamu mokonamofihi feꞌnoto minenogomo yaꞌma ai kumu lilatagihe. Bu hiti nohifihe luto melubo. Ai mehaꞌa filiꞌehina suhi huto nohibe, luto lilane. 7 Kaga yaꞌma moloꞌohunana lu laga huto lu epigo keto anaꞌmagihi foipanaꞌani meminalinaꞌa higo bonaꞌi lugaꞌamagi enali kumu sibi kagaꞌasigo melilabe. 8 Lugaꞌamagi enali bonaꞌani kaba lamanaꞌa hi epelete enemehi meepilana yamofihi ka lamanaꞌamofihi kapoguti ali heꞌmite to mono ka yaꞌma mekehelise bonaꞌi melugu bonaꞌi enalitogati mine tegi hite ana foipanaꞌaniuba enebe ligiꞌehilinaꞌmu minalabe. Ya higo keto aꞌmofihi bonaꞌamagi kaba hu etalanaꞌmu yabe.

9 To bonaꞌa menehana keto anaꞌi kumu ma lilatagihe. Keto anaꞌi moneubafi moneuba bo monekoꞌi hiti minoꞌehina aꞌi mino lito buto foya kana 60 yabe li heꞌmiꞌehilinauba mono foya liloto lenalitoga minalube luto lilubeꞌmu nohinogo giꞌa fayahi pepagu keye meleꞌehinogo Huꞌmamofihi nagaꞌmagi kaba hi etalabe. 10 Ai ya suhi huto lito moloto huꞌehina nasana bonaꞌmagi enali keheliꞌahanamo niꞌifihe? Yagapanaꞌa ketoto bati huto kaba hu epoloto komopaꞌa epiꞌehinamo niꞌifihe? To aitoga bonoho bonaꞌi eꞌahago kaba hu bati hu epoloꞌehinafihe? To aiꞌa limito minoto Huꞌmamofihi yagapanaꞌa lugaꞌa eneleꞌmo bati huꞌehinamo niꞌifihe? Ai bonaꞌi ketanauba sibina hu epoloꞌehinaꞌamagihi eneleꞌmo bati huꞌehinamo niꞌifihe? To bonaꞌi mehi epito ya suhi ma suhi hu epoloꞌehinamo hapaꞌa loka mika hu etetogo ana suko huto niꞌinogomo giꞌa fayahi pepagu kayalane.

11 Keto anaꞌi enali yuhufa anaꞌmagi yaꞌma ligiti fayahi kayalane lite nelinogo oꞌe luto mekoyobo. Bolo akuꞌi bilana nasanaꞌmu epesilenogo kohe tete bite Kilisitotoga i hepiseꞌna heꞌmite i gelehe hite koyapa kapogu bilata nehabe. 12 Ya hilete yaꞌma enaliꞌani hapi fite mono kumu lu laga huse kamofihi keheli heꞌmite minenogo foipanaꞌani huto hinogo fakupa ka enalitoga minalinaꞌmu yabe. 13 Ya hilete yaꞌma nonugu fato fatoꞌna tila limila hite futuꞌa kaga lite minelata nehana to yaꞌasigo meniꞌibe. Enali notu humofaꞌna hite faꞌmene kagamo lite faga faga lite bonaꞌmagihi foyagu ukimi akimi hilata nehabe. 14 Ya nehanaꞌmu nani ma luto nolube. Keto anaꞌi kosabaꞌi enali bahaꞌanilo bite minete yagapanaꞌani eneketete enaliꞌani nohaꞌani foyaꞌani bati hite kaba hite leꞌmo bati hite minalabe. Ya hite nehinogo lali fatehatimagi enabagalo ilenogo lali kumu ka sibinaꞌa mone melilabe. 15 Yatai keto anaꞌi lugaꞌamagi enali i behe hite ka lamanaꞌamofihi kapo ti heꞌmite Sataha megeꞌi nemalabe. 16 To keheli amuya moloto nohilina aꞌi moneꞌmofihi kogunaguti keto aꞌi mone nehilanamagihi ai eneheꞌmoto komopaꞌa epito kaba hu epoloto minalibe. Ya nohinogo Huꞌmamofihi nagaꞌamagihi enugupisalo metilibe. Huꞌmamofihi nagaꞌamagi enali keto anaꞌi enaliꞌanigo nehanaꞌa yamagihi eneheꞌmete fi hele hi epalalabe.

17 To mono ka enelepise kaba bonaꞌi olopanamagi enali hetofa foya linogo ya bati hulenogomo minaꞌa mineme tite lilabe. Mono ka lu enelepilata lu yege holata lamana foya lilata nehanamofihi enaliꞌaniya foya amuya melete lilana yaꞌma lilanaꞌmu yabe nolube. 18 Minaꞌa lilanamofihi yaꞌmu luto mono bukugu fayahi yaꞌma lite keyeꞌahanamo niꞌibe: Bulumaka yaga moneuba foya lelito nobuto noseꞌna nalube luto nelinogomo bagalo fi sala mekalo. Faꞌmene nalinaꞌmu yabe. To kaga mone hiti ma lite keyeꞌahanamo niꞌibe: Bonaꞌi moneꞌamagitoga bite foya lilana bonaꞌmagi ana bonaꞌi minaꞌa lilanaꞌmu yabe. 19 To bo moneuba olopa mono bomofihi fisa ito nelinogomo nogoꞌalo melibo. Bonaꞌi loebefi loebe monebefi enali kagaꞌani linogo keheliloto ka foya li etalane. 20 Bo moneuba foipana linogomo lugaꞌamagi enali kehelilete enelesa linogo foipana li lalibe luto bonaꞌmagihi enogobisalo lu huto huto leꞌmo bebe salane.

21 Nani Huꞌmamofihi to Yesu Kilisitohi etogobisalo to Huꞌmau eneleꞌmo eto hulago ai mahaꞌaluga hetofa agelomagihi enogobisalo yaꞌma luto lu molo noketobe. Lu laga huto lipoti nokimito kaga lu nokumuna keheliya ito kaba hitogo limito mekeno. Bonaꞌi lugaꞌa enali kumu kehelitogo tila limila nehinogo ya suhi ma suhi mehu epolobo. Asaga bonaꞌi moneko kemehi epibo. 22 Bonaꞌi lugaꞌa enali kumu mono foya lilabe luto li aku metose latahaꞌanilo kayahi moloto lusa gi epalane. Enali foipanauba kai kugupisalo ti laligi kaika komopaka kegekesa kaba hitogo komopaka gulu gulu linogo minalane.

23 To kaika yaꞌma kipagu filata to kebesilata nohinaꞌmu yaꞌma nagamiko menose bai nagamiꞌi hiti nesiꞌa hekito noletogo kipagu bati hilinaꞌmu yabe. Yaꞌma kaikaꞌmu ya nolube.

24 To enaliꞌaniꞌmu kaga ma luto minomo buto nolube. Bonaꞌi lugaꞌamagihi foipanaꞌani huto hulatana niꞌibe. To enali foipanaꞌaniuba kohe toto nobigo Huꞌmau foipanaꞌanimu kehelito ita biseꞌnamofihi nonaꞌa epilinaꞌmu yabe. To bonaꞌi lugaꞌamagihi foipanaꞌani fala kito niꞌigo aliha kanagu huto hilubeꞌmu hibe. Huꞌmau enali hiti nonaꞌa epilibe. 25 Ana suhi huto lamanaꞌa bonaꞌi lugaꞌamagihi eneheꞌmoseꞌnaꞌani to hetofa foyaꞌani hiti ahuto hulata nohibe. Moneꞌa sugunaꞌi fala kito foya nolina mino lito buto yaꞌma bu megalutamo niꞌibe. Alihaꞌa huto hu etalinaꞌmu yabe. Yanaꞌmu yataꞌa geba hutoka to enali hapaꞌani keheli fe luloto yalo latahaꞌanilo kayahi moloto Huꞌmamofihi liliꞌnalo eneleꞌmo malalane.

6

1 Kele kele panaꞌi lolo hite foya lite minelata nehana enali yaꞌma kaba bonaꞌanimu agoya hu emite kehelite minalabe. Yamofihi kaba hite ya nehinogo bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofihi giꞌa li sibina hite to mono kaga enelepiseꞌnati leꞌmo laba hi lalabe. 2 Ya hite, kele kele panaꞌmagi kaba boꞌanimofihi kaꞌa kehelite enali hiti lali hiti moneko monoꞌi keheli amuya mololoto mino bati huto gonamu tamuꞌa minalune lite kehelite enali kumu kehelinogo melimino. Enali kele kele panaꞌmagi Huꞌmamofi kumu yabe lite enemehi epilete liliꞌna amuya melete minalabe. To henaꞌmube? Enali kaba boꞌanimagi liliꞌnaꞌaniloti noseꞌna manaꞌa lilata nehanamagi Huꞌmamofihi nagaꞌi nehana bonaꞌi yabe. To enemehi epilata bonaꞌi nehana yabe. Yaꞌmu lamaꞌnaka lite bati hite agoya hi epalalana yamofihi mone sipi foya lite minalanaꞌmu yabe.

Faga faga mono ka enelepise bonaꞌmagi kumu yabe

Kaiya yaꞌma kaga lu enelepi enelepi huto lu epito minalane. 3 Bonaꞌi moneꞌamagi enali ka lamanaꞌa keheli heꞌmite fato mono ka lilana to Sipi Boti Yesu Kilisito ai kaꞌa keheli heꞌmite mono kamofihi kapoꞌagu kagalo enemegesa hi emilana bonaꞌi enali kumu yaꞌma luto lilugi, 4 enaliꞌani enegekesa kehelite enugufaꞌani lelite tite kagꞌa mone keheli bati mehabe. Kaga molo emi emi hite liba liba hite minelata nehana ya nasanauba enumu filigo minete kenasabo bite to siko bako hite enemehi ito ago hite luba sabo hite li sibina sabana hilata nehabe. To faꞌmeneꞌmu enemegeka lite faga hiti lilata nehabe. 5 Ya hilete yaꞌma kehelite keheli sibi hite minelata nehana bonaꞌi yamofihi enali komopaꞌani enegekesa hekini loꞌehigo sibi nehite ka lamanaꞌa heꞌmite mono kauba yogo feꞌnohi li huto hilibe lite kehelilata nehabe.

6 Yogo feꞌnohi lugufalo li ho kalune luto yanamofi kumu topa mehose amanapa huto minoto kehelito minenogoti mono ka lamanaꞌauba lalitoga legeyaꞌa heniloto minalibe. 7 Lali ma luto keheliꞌohune. Lali metoga itotigi leketeꞌahana kanaꞌalo yaꞌma anaꞌina feꞌnohi mone ito meoꞌohuna. To minoto fililuta kanaꞌalo metogati yaꞌma lugufa yapako faꞌmene bilutaꞌmu yabe. 8 Yanaꞌmu gukete hiti to noseꞌna luna lanaꞌmu niꞌinogomo yamofihi faꞌmene hetofa huto anasi minalune. 9 Yogo feꞌnohi babu lutobe enumu fililata bonaꞌi enali Satau enimiꞌi melenogo bite Satahi kelefugu halanaꞌmu. Ya nehite faꞌmenena eneleꞌmo lolo hinogo negi nelana nasana fato fato nasanaꞌmu enumu filinogo yanalo nuki faki nehite logo hepalugu limite nagaꞌi lolo hiluneꞌmu habe. 10 Yogo feꞌno kumu topa holata nohutamofihi komopaꞌaguti fato fatomofihi foipanaꞌa huto hilibe. Bonaꞌi lugaꞌamagi yogo feꞌno kumu lilune lite yataꞌa mono kapogu bilatana heꞌmite fato kapogu i pebisa hete tili tele hiꞌahana. Ya nehago enalitoga eniginaga fiseꞌna silagaꞌi huto huꞌehina yabe.

Lemehi emilata nohutamofihi amuya moloto foyaꞌa lilune

11 Timotio, Huꞌmamofihi foyalo panaꞌase. Kai anaꞌina laga mehinaꞌa kemegesa hu emibo. Ya nohuto yaꞌma mino lamana huto bati huto minoto lito huseꞌnamofihi mono kaꞌa hiti minolatana, keheli uleꞌale hulatana, komopaka epilata nasana, kalanaꞌi mele ketalana nasana huto nohinogo amanapa huto minoseꞌna eneleꞌmo baba iseꞌna yaꞌma molo emito minalube luto amuya malalatagihe. 12 Ya nohutoka kemehi emiseꞌnamofi kumu keheli uleꞌale huto minoto, to mino kosabaꞌnamofihi kapogu hololu luto bilata yamofihi minaꞌa lilane. Lelito buto amuya mololata yamofihi li pili koto lilane. To kaika ya hilube luto silaga bonaꞌmagihi enogobisalo mono ka ya suhi nohube luto lu moloꞌehitogo Huꞌmau ana huto kemehi emiseꞌna ya suhi huto minalane luto elesa molo kimiꞌehinamo niꞌibe. 13 Anaꞌina li huto huꞌehina bo Huꞌmamofihi gobisalo to gamani bo, Ponitiasi Pailatihi mahaꞌaga aiꞌa hetofa hapaꞌamu lu huto huꞌehina bo, Yesu Kilisitohi gobisalo yaꞌma luto lu moloto nolube. 14 Kai yaꞌma Huꞌmau lu moloꞌehina ka keheliꞌahata yamofihi megeꞌi molobo luto nolube. Ya hulotoka komopaka gulu gulu linogo foipana meminenogo minoto nobitogo Sipi Boti Yesu Kilisitou nehetilina kanaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. 15 Ai kanaꞌa huto hilinaꞌa leba talinamo niꞌibe. Huꞌmau lulenogo huto hu lamana hilinaꞌmu yabe. Huꞌmau aiꞌa mino kikipa hoto nominanamofihi lagaꞌnamofihi kaba boꞌa monekoꞌisi nohibe. Ai hetofa enikibina gihiti bomagihi sipi boꞌani aito kaba bomagihi sipi boꞌani monekoꞌi nohibe. 16 Aiꞌasigo filiseꞌnaꞌa meniꞌibe. Aiꞌa fana mehenaꞌalo minoto lito nohina yaꞌma lali faꞌmene buto bu nehetiseꞌa meniꞌibe. Bo monekoꞌuba ai gufaꞌa bu megoꞌehinamo niꞌinagi to bo monekoꞌuba be megalubeꞌmu hibe. Keke boke ka lu emilata nohuta amuya to usisi kito minolata nohuta amuya aitoga mineno. Maꞌnaka.

17 Kai bonaꞌi moneꞌamagi ma metoga nasana yogo feꞌnohi babu luto silagaꞌi li nupa nupa nehana ya luto lu moloto lu epibo. Enugufaꞌani lelite tite enemehaꞌani sipalo memalalabe. Guna melelata nasanaꞌmu kehelinogo lamanaꞌa lolo mehino. Ya nasanaga bite i mekeleno. Huꞌmau aiꞌa yaꞌma lenumu hinogo nete melete lagaꞌamu kehelilabe luto fitu fo limilata nohina bo aitoga yaꞌma buto i keꞌmalune, luto lu epibo. 18 Kai ma luto lu moloto lu epibo. Anaꞌina lamanaꞌamuko kehelite lite minalabe. Foya li lamanaꞌa melete lolo hilana yanauba legeyaꞌa lamanaꞌa lolo hilibe. Fato bonaꞌi eneheꞌmete lisipa mebise minete to anaꞌinaꞌani guna melete li miyalo malo hite lite minalabe luto lu epibo. 19 Ya nehite yaꞌma mono ka legeyaꞌa li huto hilanauba lufusaꞌani uleꞌale huto lolo hulenogo alihaꞌa mino lito buto minalinamo niꞌibe. Ya nohigo enali enemehi lamanaꞌamofihi legeyaꞌa lite mino kosaba huseꞌna lilanaꞌmu yabe.

20 Oho, Timotio. Yaꞌma amuya nasana Huꞌmau yaꞌma kimiꞌehinaꞌa kaba hu bati huto lito minobo. To faꞌmene kaga futuꞌa yaꞌma bonaꞌi lugaꞌamagi lite nehite lali mono ka pelesa ilete ma lite lilata nehabe. Ananamofihi hapaꞌa akeheli su hoꞌohune lite faga hiti enegekesa keheli sibina hilata nehabe. Yaꞌma enali kagamofihi li heꞌmiꞌohubo. 21 Yanaꞌmu bonaꞌi moneꞌamagi yaꞌma keheli fe liseꞌna kagalo bite i hepilete lali mono ka bu go fulu tiloto akeheli su hoꞌohune nelana enali lusi mono ka aheꞌmite lamanaꞌamofihi kapogu sa sa hite mebilata nehana yabe.

Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌa yamofihi lenalitoga mino moloto mineno.

2 TIMOTI

1

2

3

4

TIMOTI Napa 2

Polu koyoto emiꞌehina fayahi

1

1 Poluita, nani Yesu Kilisitotoga buto i hepito amuya moloto lenemehi emite minalabe luto lu limiꞌehina yaꞌma kagamo lu huto hilube luto Huꞌmamofihi kagaꞌagu yaꞌma Yesu Kilisitohi koko panaꞌa neleꞌmoꞌehinogo aposolo bo lolo huto nohunamofita.

2 Timotio, nemehi nokumuna panaꞌnimaka, nani ma fayahi koyoto nokumube. Afotifu Huꞌmau to Sipi Boti Yesu Kilisito ai leheꞌmoseꞌna to ginaga fi limiseꞌna to fulunaꞌa hiti li huto hu keteno.

Huꞌmamofitoga fokehi hoto leꞌmo hetofa hu etoꞌehina ka

3 Nigiko nagako bonaꞌmagi komopaꞌani bati huꞌehigo i emi a emi hite Huꞌmamofihi megeꞌi melete mineꞌahana. To nani enali yagapanaꞌani nohuna bo ana suko huto Huꞌmamofihi kele keleꞌi hu noetoto komopaꞌni keta mehuse nohuna yaꞌma kanaꞌamu utehi etehi kai kumu kehelito minoto Huꞌmamofitoga lulata nohube. 4 Kaitoga bilubeꞌmu nohugo nani kumu yibi hafili huꞌahata yaꞌma keheliꞌohuto buto bu kegenogoꞌni komopaꞌnigu negelo bilube luto kehelilata nohube. 5 Kilisitotoga keheli amuya mololatanamofihi legeyaꞌa yaꞌma kaitoga kehelito nominobe. To kakalikafugo Loisi to itokafugo Yunisi etali kohe tete keheli uleꞌale nehaꞌigo kai ana huto keheli uleꞌale nohane luto nani hiti keheliya iꞌohube. 6 Ananaꞌmu kehelilotoꞌni luꞌohuna kaꞌa yaꞌma akuꞌi kehelilane Nani koyapaꞌi nayahi latahakalo moloꞌohugo lusa negi ketago Huꞌmamofihi mono kaꞌamofihi amuya fi hele hu ketoꞌehinamofihi yaꞌma kaba hu bati huto amuya moloto minomo tito minetogo logo libi suhi huto lolo hino. 7 Ya nohitogo yanamofi kumu ma luto kehelibo. Huꞌmau Sikalafuꞌa lalitoga ho lifi limiꞌehina ai lelesati lulata nohina nasana meniꞌibe Sikalafuꞌuba komopatigu limito aiꞌa amuyaꞌa hiti to ginaga fiseꞌnaꞌa hiti limilata nohinagi to legekesa hokolo hu letalinamofihi limilata nohibe.

8 Yaꞌmuꞌi Sipi Botimofihi ka lamanaꞌa lu huto hilataꞌmu kubuya mehino. Ya huto ai kumu yabe luto naga nonugu nohugi yamofihi nani kumu kubuya mehino. Huꞌmau ai amuyanaꞌa kimilenogo ka lamanaꞌamu yabe kalanaꞌi mele ketenogo kai hiti ananamofihi gupisaꞌalo faꞌmene minobo. 9 Huꞌmau aiꞌa bonaꞌa lolo huto mino eto huto minalune luto lubuto biloto elesa molo limiꞌehina. Ya higo minoto lito huꞌohuta yaꞌma lamana foyafi lamana hapatifi niꞌigo yanaꞌmu lubuto biꞌehinamo niꞌifihe? Oꞌe, ya huto meniꞌibe. Aiꞌa komopaꞌatu kehelito leheꞌmoseꞌnaꞌatu fi hetofa hu letoꞌehina. Ai koyapaꞌi meꞌi leꞌmo huto mehuꞌohutoꞌa Yesu Kilisitohi nagaꞌi lolo hilabe luto lu limiꞌehinamo niꞌibe. 10 Legeyaꞌa halinagu yamofihi yaꞌma kanaꞌalo lubuto bilatanamofihi afoꞌafu Yesu Kilisito limilago ana nasana ho filito amuya moloto mino kosaba huse nasana mefiliseꞌna yamofihi ka lamanaꞌatu yatai li huto hu letoꞌehina.

11 Nani yanamofi kumu yaꞌma ka lamanaꞌa lu huto huto bo lolo hilane luto, Huꞌmau ana foyaꞌmu aposolo bo to ka lu enelepise bo neleꞌmo ho tiꞌehinamo niꞌibe. 12 To nani kekeꞌi luseꞌna kehelilatana yamofihi nugupisalo tilata nohina yanaꞌmu nubuyaꞌni menohibe. Nani nokehelugo amuya moloꞌohuna bo yaꞌma keheliꞌohube. To negekesa loegu mekehelise yaꞌma luto keheli fe nolube. Huꞌmau amuya afoꞌafu nohinaya komopaꞌni emiꞌohuna. Yaꞌmu kaba hu netoto nobibe. To nani emiꞌohunana yaꞌma kaba huto buto kanaꞌa moloꞌehina huto hilinaꞌmu yabe. 13 To kaga lamanamofihi legeyaꞌa lu kelepiꞌohunamo nani babeyafalo lolo huꞌohuna yaꞌma analo li pili koto lito minoto Yesu Kilisitotoga buto komopaka molo emitaꞌmu yabe luto keheligo bati hulata nohibe. To keheli uleꞌale huseꞌna to mehi episeꞌna hiti yamofihi komopaꞌagu minobo. 14 To hetofa nasana Huꞌmau kimiꞌehina asagaꞌi kaba huto lito to aiꞌa hetofa Sikalafuꞌi komopatigu nominanauba keleꞌmo amuya hinogo yaꞌmana kaba hu bati huto minobo.

15 Esia metoga bonaꞌi Huꞌmamofihi nagaꞌi lugaꞌamagi malo eꞌahanamagi enali asagaꞌi nani kumu enekesa mekehelite aku aheꞌmi nete su heꞌahabe. Figelasigi hiti to Hemogenegi hiti etali ana hite heꞌmi neteꞌahaꞌinamofihi akeheliꞌahane. 16 To Sipi Bouba ai Onesifolu ai lalamehaꞌa ginaga fi epino. Henaꞌmube? Nani ma naga nonugu minoꞌohunalo ai lesa meligo kanaꞌamu kanaꞌamu oto nipagu keta huꞌehina li hetofa hu netoꞌehinamo niꞌibe. 17 Ya huto Lomu hepatoga nehetiloto nani kumu meleꞌisi sa sa huto neleꞌmo huto huꞌehina. 18 To Efeso hepatoga minona kanagu hiti mehi nimito foya lito minoꞌehina yamofihi faꞌmenena meniꞌibe. Yamofihi lamaꞌnaka keheliꞌahane. Ya hu netoꞌehinaꞌmu Sipi Bouba kehelinogo yaꞌma napa yupahi Sipi Bouba huto hilina kanaꞌagu kekeꞌi luseꞌna emilibe luto nolube.

2

Yesu gimi mageꞌa hiti bo lamanaꞌa minalinamofihi kaꞌa

1 Panaꞌnimaka. Kai Yesu Kilisitotoga buto i hepiꞌohutaꞌmu yabe luto leheꞌmoseꞌna limito leleꞌmo hetofa hulata nohina yamofihi komopaꞌagu minoto amuya moloto minobo. 2 Silaga bonaꞌmagihi enubulo minoto kaga silagaꞌi fi lehe toto lu lepiꞌohunamo yamofihi bonaꞌi lugaꞌamagi kumu kehelite amuya meleꞌahana bonaꞌi nehinogo ana kagaya lu hetofa hu epeletogo ana suhi hite bonaꞌi lugꞌa kaga enelepilabe.

3 Kai Yesu Kilisitohi lusi gimi mage boꞌa bati huto lolo huto nohitogo kai hiti kalanaꞌi mele letalanaꞌmu yabe luto koseleꞌi mekeheno. 4 Moneꞌamagi enali gimi mage bo lolo hilete foyaꞌa li etalanamagi enugufamofihi foya melilanaꞌmu yabe. To gimi mage bo lolo hilabe luto leꞌmo eto huꞌehina bo kaba boꞌaniuba kehelinogo lagaꞌa kehelilabe lite anamofihi foyaꞌa lilanagihe. 5 To ana huto hololu lilanagu yaꞌma bo moneuba ana yokoloꞌnamofihi kaba bouba hololu nelanaꞌmu lu laga huꞌehina kaꞌa hauta halina yamofihi minaꞌa huto mehilinaꞌmu yabe. 6 To moneuba ai foyaꞌa kafalube luto liliꞌna amuya moloto gobi nohenogo kafalina bouba legeyaꞌa huto hinogo kohe toto lito nalubeꞌmu hibe. 7 Yaꞌma kaga lu nokumuna fono ka suhi yamofihi hapaꞌa kehelito leꞌmo eto hubo. Sipi Bouba kekesa kehelilatana lu hokolo hulenogo yamofihi asagaꞌna keheli bebe salane.

8 Kai Yesu Kilisito Tebitihi tataꞌafu yagi ai kumu kehelito beto huto minobo. Ai filiꞌehinaguti aku ho tiꞌehina bo yabe luto ai ka lamanaꞌa lulatanamofihi yaꞌma lu yege holata nohube. 9 Ka lamanaꞌa yamofi kumu yabe luto amuyaꞌa hiti nasana ligo kalanaꞌi molo neteꞌahanaꞌmu kekeꞌi luseꞌna kehelito kofilata nohube. Ya nohuto kegeiyo bo legi huto seni nagaꞌi nimilago nohunaya Huꞌmamofihi kaꞌa yaꞌma nagaꞌi meemiꞌahanamo niꞌibe. 10 Yanaꞌmu nani kekeꞌi luse foya asagaꞌi Huꞌmau eneleꞌmo eto huꞌehina bonaꞌi enali kumu yabe luto bagaꞌa hiti nasana yaꞌma kofilata nohube. Ya nohugo enali yaꞌma Yesu Kilisitou enubuto bilata nohina to fana talina hiti mino kosaba huseꞌna yaꞌma lilabe luto ya hulata nohube. 11 Kaga moneꞌa ma luto niꞌina yamofihi lusiga nolibe. Ai filiꞌehinalo molo emiꞌohuta niꞌinogomo yaꞌma ai hiti moneka minoto lito minalune. 12 Kekeꞌi luse nasana lugupisalo notinogo yamofi kumu yabe luto koseleꞌi melehenogo faꞌmene kofiluta yaꞌmu ai hiti hepito minoto ai kapolo kaba hiluneꞌmu hune. Ai kumu lemegesa hu emilenogo ai ana suhi huto megesa hu limilinaꞌmu yabe. 13 Lali ai kumu keheli amuya memalaluta yaꞌma aiꞌa hapaꞌamu ligitagahi mehilinaꞌmu yabe. Ai faꞌmene lali kumu kaga moloꞌehinaꞌamofihi meheꞌmilinaꞌmu yabe.

Huꞌmau foyaꞌamofihi anaꞌinaꞌmu kehelinogo bati hilina ka

14 Kai bonakamagihi ka yaꞌma leꞌmo kosaba huto lu noepito Huꞌmamofihi buꞌalo yaꞌma lipoti nokumunaga ma luto lu laga huto lu epibo. Faꞌmene ka gusunupaꞌa meniꞌina kagalo luba mehilo. Ana luba kauba yaꞌma enegekesa yigi yigi hite liba liba nehago keheliꞌahana bonaꞌi enali eneleꞌmo sibina hulata nohibe. 15 Huꞌmau enali kumu kehelinogo bati hilibe luto amuya moloto minoto foya lilane. Ya nohuto Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa fotogo huto lu noenelepito kubuya mehulata nasana yaꞌma foyalo bo minalane. 16 To fato mono ka futuꞌa to hapaꞌa meniꞌina kaꞌamofi kumu lite nelinogomo kenasabo bilete Huꞌmamofihi kapoguti heꞌmilinaꞌmu yamofihi kemegesa hu emibo. 17 Yaꞌma kaga futuꞌa fato bonaꞌmagi lu enelepiseꞌnauba meleꞌisi hepuhi suhi huto sibina lolo huto mino lito buto asaga bonatoga napa huto buto lilubeꞌmu hibe. Bonaꞌi ya suhi hanaꞌamagihi enalitogati Himenaiyo to Failetogo etaliꞌya nehaꞌibe. 18 Etali yaꞌma ka lamanaꞌamofihi kapoꞌa heꞌmileteꞌatiti yaꞌma lite nelaꞌibe: Lugufati filiꞌehinaguti aho tiꞌehinamo niꞌinaya alihi kosaba lugufa hiti leleꞌmo ho tilinaꞌa meniꞌibe. To ya lilete mono ka keheliꞌahana bonaꞌi lugaꞌa komopaꞌani eneleꞌmo sibina nehaꞌibe. 19 To Huꞌmau lu moloꞌehina kagamofihi lukesa kefatu fiꞌehina suhi huto uleꞌale nohinogo nasana moneuba leꞌmo mopo mopo mehilinaꞌmu yabe. To ana lukesalo Huꞌmau fayahi yaꞌma luto koyoꞌehinamo niꞌibe: Sipi Bouba ai yagapanaꞌa bu enogo keheli bati hulata nohibe. To moneꞌi yaꞌma luto koyoꞌehinamo niꞌibe: Sipi Bomofihi giꞌa helata nehana bonaꞌi enali laga hina mehina nasana meleꞌisi heꞌmi su hete foipanamofihi enemegesa hi emilabe.

20 To mone kibina bomofihi nonugu lapeꞌi fato fatoꞌmofihi goli efatu to siliba efatu lolo hiꞌahana lapeꞌmo babu luto niꞌibe. To yafa lapeꞌi hiti mesomo hiti ana huto niꞌibe. Nose nasana mone hetofa lapelugu melelata nehabe. To mone minaꞌa limiꞌehinagu letuhaꞌa melelata nehabe. 21 To bonaꞌi moneꞌamagi yaꞌma sibi sabana li heꞌmilete yaꞌma enali komopaꞌani gulu gulu lilinamagi lapeꞌi lamanaꞌa suhi huto lolo hilenogo nohi afoꞌafu Huꞌmau lusa gito eneleꞌmo ho tito fi hetofa hulenogo fato fato foya yamofihi li etaluneꞌmu habe. 22 To kaibe, neheya kola bo enali fato fato nasanaꞌmu topa hilata nehana yamofihi kemegesa meleꞌisi hu emibo. Ya hulotoka yaꞌma kaika to komopaka gulu gulu linogo Sipi Bomofihi buka tite hetofana liluneꞌmu leheꞌmobo lilata nehana bonaꞌi hiti lenali bebe sete fotogo lilatana, keheli amuya melelatana, lenemehi epilatana, fato bonaꞌi eneleꞌmo baba ite yaꞌma koguna ilatana, yaꞌma lolo huto minalune lite amuya malalo. 23 Uleꞌale ka lite meluguti kifite nelana ka to negi nagi ka faꞌmene kaga yamofihi kemegesa hu emibo. Yanamofihi legeyaꞌa yaꞌma lubana kenasabo biseꞌna niꞌina keheliꞌahane. 24 To Sipi Bomofihi foyaꞌalo bo enali hapaꞌani hetofana niꞌigo leliꞌali hite luba kenasabo mebise asaga bonatoga amuya ka lite melise fulu kaguti mono ka eneleꞌmo bebe sete enelepilata nehabe. 25 Enali mono kamuꞌi kenasabo biꞌahanaꞌamagihi yaꞌma fulu huto eneleꞌmo bebe salabe. Huꞌmau aiꞌa eneleꞌmo lito limilenogo komopaꞌani li gelehe hite ka lamanaꞌa keheli bebe salafihe lite ya hi epalaluneꞌmu habe. 26 Ana bonaꞌmagi Satau koyapa kelefuꞌagu enohoto ai megeꞌi malalabe luto nagaꞌi epiꞌehinamagi komopaꞌani i gelehe hinogo to enegekesa hokolo hinogo Huꞌmau Sataha nagaꞌaguti enubuto bilinaꞌmu yabe.

3

Kana su halina kumu yabe

1 Kaga moneꞌya ma luto keheli bati hubo. Kanaꞌa su halubeꞌmu nohinogo foipana nasana huto huto sipiꞌa hilubeꞌmu ketana napaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. 2 Ana kanagu bonaꞌi yaꞌma hite minalabe. Enali lisipa bite to enaliꞌaniꞌmu kehelinogo tinogo yogo feꞌno kumu enibita hinogo minalana enaliꞌani lolo hite melete hilana nasanaꞌmu enibitaꞌani hinogo enegelo bilete hipu hapu hilatana, enaliꞌani enugufaꞌani lelite tite minalana, enemegeka lilatana, itoꞌanigi afoꞌanigihi kagaꞌani pelesa ite keheli heꞌmilata, anaꞌina asagaꞌi libe laga hube hilana. Ya nehite anaꞌina lamanaꞌa mone neepinogo enofokehi lite nalaluꞌnimakabe melise komopaꞌani bati mehinogo minalanaꞌmu yabe. To enali Huꞌmamofihi giꞌa liyafa mehise faꞌmene minalabe. 3 To enali komopaꞌanigu uleꞌale hite fato bonaꞌi meeneheꞌmalata to eniginaga fi meepilata to huli tali ka lite fato bonaꞌmu faga faga lilata, fatehe bonaꞌi yaga kala suhi hite minete hagulu tite minalana, anaꞌina lamanaꞌamofihi libe pigi bibe hilanaꞌmu yabe. 4 Enali enimiꞌmi ka lite enimi enamaꞌi melelata, to ka mekehelise kegeiyo hite luna lana asagaꞌi hilata, to enaliꞌaniꞌmu enigiꞌaniꞌmu hofa talune lilata, to Huꞌmamofitoga agoya hu meemise hite komopaꞌani yaꞌma enugufaꞌaniuba enibita hulata nohinamofitoga malalabe. 5 Ya hilete yaꞌma monoꞌmofihi bu ganamofihi gufaꞌa lolo hilinaya akuꞌi lusi monoꞌmofihi amuyaꞌa hiti yaꞌma hapaꞌamofihi mekehelise analo enemegesa hi emilabe. Ya hilete minenogo enalitogati heꞌmilotoka kemegesa hu epibo. 6 Bonaꞌi ya hanaꞌamagihi enalitogati lugaꞌa enali legeso hite sibi sibi humofaꞌna nehite anaꞌmagihi nonugu tite fato fato kaga lu epite enegekesa lite enaliꞌani enemegeꞌi malalabe lite eneleꞌmelata hilabe. Ana anaꞌi enali komopaꞌanigu lapa mebiꞌahana foipana kofilata to enugufaꞌaniuba laga besise nasana fato fatoꞌi yaꞌma ketaꞌa hiti lite minete nehana. 7 Ana anaꞌmagi mono kagu keheli keheli nehana bonaꞌmagihi kaꞌani kehelilata nehanaya aku ka lamanaꞌa keheli fe melilabe. 8 Koyapaꞌi Mosehi kanagu bo loemo etali etigiꞌatiti Yanego Yapelego etali yaꞌma Mosehi ka hega heꞌahaꞌina ya ana etali suko hite maꞌasi lu kimiꞌohuna bonaꞌi enali komopaꞌani haya koloꞌehina monoꞌmofihi kapoꞌa neheꞌmite negi nete sibi lolo nehana. 9 Ya hanaya anaꞌina lite minete yamofihi yaꞌma hena hena hite ime ime tilabe? Enali yaꞌma negi nelata nehanamofihi hapaꞌa huto hinogo asagaꞌi enali bu ge su hete bu galanaꞌmu yabe. Yanego Yapelego etali ana suhi hite negi neꞌahaꞌinamofihi hapaꞌa ahuto huꞌehinamo niꞌibe.

Timotihi ekesa lito lu su hoto lu emiꞌehina kaꞌa

10 To kaiba, nani hapaꞌni akeheliꞌahane. Nani minoto huꞌohuna kai yaꞌma minoto lolo huto moloto huꞌohuna to mono ka fi lehe toto moloto huꞌohuna, foya liꞌohuna yamofihi hapaꞌa kelepiꞌohuna, to keheli amuya moloto minoꞌohunamofihi anaꞌina asagaꞌi koseleꞌi menehago amuya moloto minoꞌohuna kai keheliloto nemegeꞌi moloꞌahane. To nemehi epito minoꞌohuna, to bagaꞌa hiti yamofihi nugupisalo tilago amanapa huto ho tito minoꞌohuna, to kalanaꞌi mele netago komopaꞌnigu gabu giseꞌnamofihi komopaꞌagu minoꞌohuna akeheliꞌahane. 11 To keheliꞌahataya Atioki hepatoga hiti Ikoniu hepatoga to Lisitala hepatoga hiti sipi kalanaꞌi fato fatoꞌmofihi mele netago kekeꞌi luseꞌnamofihi komopaꞌagu minoꞌohunamo ya nohugo nemegeꞌi moloto nooto bu nogoꞌahatamo niꞌibe. Ya huto minoꞌohunamo niꞌinaya Sipi Bouba ananaguti gulu ho netoto nubuto biꞌehina yabe. 12 To bonaꞌi Yesu Kilisito aitoga bite i hepite mono kapolo bilana yaꞌma enali asagatoga kalanaꞌi melelata nasana enali enugupisalo tilubeꞌmu hibe. 13 Ya huꞌehinaya bonaꞌi foipaꞌa enali enimiꞌi melenogo lelite nebite fala kite bite ai miꞌi malago ai miꞌi malago yaꞌma foyaꞌa lelite nebinogo napa ho lito buto hofa talubeꞌmu hibe. 14 To kaiba yaꞌma ka lamanaꞌa lu kimiꞌohugo keheli uleꞌale nohatana li pili koto liloto mino lito buto keheli amuya molobo. Kai yaꞌma ka lu kimiꞌohuta bonaꞌmagita laliꞌi akeheliꞌahane. 15 Kai panaꞌi lagasoꞌa minoto guna molose mono bukugu latahaꞌagu leka solito buto minoꞌahata niꞌibe. To ana kagauba kegekesa leꞌmo hokolo huloto Yesu Kilisito kumu keheli amuya malalane, luto Huꞌmau kubuto bilinaꞌamofihi kapogu kelepito keleꞌmo hetofa higo kaꞌa akeheliꞌahane. 16 Monoꞌi latahaꞌa buku silagaꞌi yaꞌma Huꞌmau eneleꞌmo bati huto komopaꞌani eneleꞌmo babahi higo li huto hiꞌahanamo niꞌibe. Yanaguti leka soto nokehelugo mono kamofihi hapaꞌa lelepi bebe solata nohibe. Ya nohuto legekesa lito minoba minoba huto nohibe. To faga nolutogo leleꞌmo kapo lamanaꞌalo mololata nohibe. To sibina nohutogo ai ka lemekilata nohibe. To legekesa lito leleꞌmo bebe solata nohibe. To bebe soto minoto lito hilutamofihi kapo nolelepito leleꞌmo bebe senogo, 17 Huꞌmamofihi foyaꞌalo lilata bonaꞌi lali lamanaꞌa lolo huto minoto mono kagu labaga hiti minoto mono foya lamanaꞌa fato fatoꞌmofihi lito minaluneꞌmu hune.

4

1 Nani Huꞌmamofihi bulo to Yesu Kilisito ai hiti minoto bonaꞌi lubu hiti nohutaꞌa filiꞌahanaꞌa asagaꞌi ka foya lito guna molo letalina bo ai bulo yaꞌma Yesu kaba huseꞌi to kapoꞌa hiti huto hilina nehetito kaba hu letalinaꞌmu yabe luto yaꞌma luto kaga lu moloto huto kelepilugi kehelibo. 2 Kai yaꞌma mono ka lu yege hoto lu epilata yaꞌma bonaꞌi enali kumu kebesilinaꞌa mekebesilinaꞌa asaga kanagu sibigopa lu epibo. Enegekesa lito, sibina hilanaꞌmu ka epekito eneleꞌmo bati huto komopaꞌani eneleꞌmo babahi huto mono ka lu epiba epiba huto koseleꞌi mekehenogo eneleꞌmo lehe talane. 3 Minomo tito minoto kana mone tupa nohinogo yaꞌma monoꞌmofihi lamanaꞌamu iyo iyo hite ka lilete heꞌmilanaꞌmu yabe. Ya nehite ka mone enegekesaguti kehelinogo lagaꞌa hiti minalina yaꞌasigo kehelilune lite babafi bo eneleꞌmo nupa hilenogo faꞌmene sibi kagaꞌmu enumu fililina kaꞌa lu epilenogo kehelilabe. 4 Enali i behe hite, lusi mono kamofihi legeyaꞌa yaꞌma enemegesa hu emilete gusunupaꞌa meniꞌina kiliheꞌi kagalo bite i hepilabe. 5 Enali ya hilanamoya kai yaꞌma kanaꞌamu kanaꞌamu kekesa keheli bebe soto minobo. Keke luse nasana gupisalo notinogomo amuya moloto minobo. Ka lamanaꞌa lu yege hose foyaꞌa ya lito li gu ito ana ka lu epibo. Huꞌmamofihi foyaꞌa lilata bo kai yaꞌma li su hoto libo.

6 Enali keye liteꞌani suhi huto nani nugufaloti migufaꞌa naluneꞌmu habe. Nani ma meluguti heꞌmiloto abiluna kana anasi tupa nohibe. 7 Nani yaꞌma foya lamanaꞌa lelito buꞌohube. Yokoloꞌna hololu lite ibe ligi abe ligi nehana ya suhi huto nani hololu luto foya limo buto makiꞌnilo nehetube. Ka lamanaꞌamu kaba huꞌohunamofihi nasana meheꞌmise huto li pili koto minomo buto nominobe. 8 To ya hugo yaꞌma kokulumaguti be ligiꞌohutamofihi mina sekele mamuꞌa hiti kakiliꞌi lamanaꞌa Sipi Bouba yaꞌma hetofa nonaꞌa guna malalina bo ai anana nimilibe. Minoto kanaꞌa sipi yupahi Sipi Bouba aiꞌa leꞌmo bebe soto guna mololata bouba nani hiti silaga bonaꞌi ai nehetilina kanaꞌamu fifa ito geba hulata nohuta bonaꞌi yaꞌma ana kakiliꞌi bi letalinaꞌmu yabe.

Polu lugaꞌamagihi ka lu epi su hoꞌehina

9 Kai maꞌasi nanitoga alube luto amuya moloto meleꞌisi alataꞌmu yabe. 10 Temasiu ai yaꞌma melugu nasanaꞌmu laga besigo keheligo tigo heꞌmi netoto Tesalonika metoga buꞌehinagi kai oletogo bati hu netalibe. Keleseniu ai Galesia metoga buꞌehina. To Taitasiu ai Talamesia metoga buꞌehina yabe. 11 Luku aiꞌasigo nanitoga minago moneka nohuꞌibe. Makihi yaꞌma leꞌmoto moneko aliyo. Ai yaꞌma foyagu neheꞌmenogo bati hilinaꞌmu yagi yamofihi leꞌmoto alane. 12 Tikikuhi yaꞌma ho lufugo Efeso hepatoga nobibe. 13 Alubeꞌmu nohutokamo yaꞌma yasi koli bilata nohuna guꞌi yaꞌma Toloasi hepatoga Kapasihi ai nonugu sigito moloꞌohunamo li netoto obo. To mono latahaꞌa bukuꞌnimo hiti to pepa hayaꞌa hiti mone moloꞌohunamo hiti li netoto obo.

14 Kapaloti anaꞌina lolo hulata bo, Alekasatau yaꞌma laga mehinaꞌa bo aku li sibina nimilata nohina yaꞌmu Sipi Bouba sibi nonaꞌa legege huto emilubeꞌmu hibe. 15 Aiꞌa keleꞌmo sibi sibi hu laligi kaba hu bati huto minobo. Ai luba huto amuya moloto lali mono katiꞌmu hega hoto keye luꞌehina.

16 To Yuta bonaꞌmagi nifisa iꞌahanaꞌmu ka foya nolugo yataꞌa hapi huto naniꞌi hapaꞌni lu noepugo bonaꞌi moneuba neleꞌmo bati huto neleꞌmo memoloꞌehinamo niꞌibe. Yamofihi sibinaꞌa yaꞌma Huꞌmau nonaꞌa li epololata mehino. 17 Sipi Bouba mehi nimito neleꞌmo hetofa hu netoto ka lamanaꞌa lu yege hoto lu epito lu su halane luto to fegutoga bonaꞌmagi keheli baga ilabe luto lufusaꞌni amuya molo netoꞌehina. To lubanamofihi bagaguti Sipi Bouba nubuto bito gulu ho netoꞌehina yabe. 18 To Sipi Bouba aiꞌa yaꞌma asaga neleꞌmo sibi sibi hilanaꞌmu neleꞌmo bati huto kokuluma kapoꞌagu heꞌmi netalinaꞌmu yabe. Ai fana mehaꞌa yaꞌma mino lito buto minalubeꞌmu aitoga lofokehi lino. Lamaꞌnaka.

Ginaga fi epiꞌehina kaꞌa

19 To yaꞌma Pilisika to bahaꞌa Akuila yagi to Onesifoluhi lalamehaꞌa yaꞌma kekeꞌi lu noepolona nehafihe luto lu epibo. 20 Elasatu ai Koliti hepatoga minoꞌehina to Tolofimu besilago Miletusi hepatoga heꞌmi etoꞌohube. 21 Kai yaꞌma ko ilina kanaꞌa hupasi mehuꞌehinogo alube luto amuya moloto obo.

Eubulu ai kekeꞌi nolu ketoto nohapihe luꞌehina. To Puteni to Linu to Kolotia ana hite enali lalalutigi lugati hiti kekeꞌi neli ketabe.

22 Sipi Bouba kaitoga mehaꞌa hiti minalibe. To Huꞌmamofitogati leheꞌmoseꞌna lenalitoga mino moloto mineno.

TAITASI

1

2

3

TAITASI

Polu koyoto emiꞌehina fayahi

1

1 Poluita nani Huꞌmamofihi koko panaꞌa Yesu Kilisitohi aposolo bo neleꞌmo ho tiꞌehina. Ya huꞌehina Huꞌmau eneleꞌmo eto huꞌehina bonaꞌi enali aimo agoya hu emilabe luto eneheꞌmobo luto to lali monoꞌmofihi ka lamanaꞌa kapogu eneleꞌmo keheli bati hino luto yaꞌma foyaꞌmu neleꞌmo ho tito noho lifiꞌehina yabe. 2 Nani ka lamanaꞌamofihi hapaꞌa ma luto niꞌibe. Huꞌmau faga meluse bomofihi koyapaꞌi meꞌi hiti kokuluma hiti huto mehuꞌehina kanaꞌalo yaꞌma amuya lemehi fi hetofa hu letalube luto mino kosaba huseꞌna lelepito luꞌehina fifa ito minolata nohune. 3 Ya kagamofihi Huꞌmau yaꞌma kanaꞌamu keheligo bati hulago ai kaꞌa lu huto nehago leꞌmo huto huꞌehina. Huꞌmau lubuto bilata bouba ana foyalo neleꞌmoto kaga lu molo netoꞌehinaꞌmu ana kaꞌa lu yege hoto minolata nohube.

4 Taitasio, lusi panaꞌni kai hiti nani hiti moneko monoꞌi keheli emito minoꞌohuꞌinamo niꞌibe. Kai yaꞌma fayahiya koyoto nokumuna kehelibo. Afotifu, Huꞌmau to Yesu Kilisitou lubuto bilata bomofitogati leheꞌmoseꞌna fulunaꞌa hiti kaitoga mineno.

Kiliti metoga Taitasiu foya lito nominanamofihi kaꞌa

5 Foya nekisaꞌa niꞌinamofihi li bebe soto li baga ilane luto Kiliti metoga noheꞌmi ketoto foyagaꞌya ya luto lu ketoꞌohunamo niꞌibe. Kai asaga nohi hepalugu mono kaba bo olopa bonaꞌi lugaꞌa eneleꞌmo bo tilane. To yataꞌa ka lu kimiꞌohunamofihi beto hubo. 6 Olopa bo moneubafi moneuba foipanaꞌa meniꞌilina to aꞌi monekoꞌi liꞌehilina. To ai yagapanaꞌamagi Kilisitotoga agoya hi emiꞌehilana, to heꞌmi hale hilana to kegeiyoꞌnaꞌa meniꞌilina enali bati hite nehilana bonaꞌmagi kehelinogo afoꞌanifihi bati huto leꞌmalane. 7 To Huꞌmamofihi foyaꞌalo kaba huto nominalina bo ai foipanaꞌa meminenogo minalibe. Ya huloto minoto hipu hapu meilina to meleꞌisi enipakafa mehalina, to bai nagamiꞌi babu luto menalina, luba mehilina, to yogo feꞌno kumu ekesa yigi yigi huto muhi muhi bilina bo meminalibe. 8 Ya huloto bonoho bonaꞌi eꞌehinogo mehi epito eneleꞌmo malalina, to asaga hetofanaꞌmufi lamanaꞌamufi laga besilina to komopaꞌa gulu gulu linogo minalina, to hapaꞌamuꞌi fu lina bo nohina to komopaꞌa hiti gufaꞌa li bati huto kaba hilinaꞌmu yabe. 9 Ya huloto lu epi epi nohuta kagamofihi lali kehelutogo uleꞌale nohina kaga yaꞌma li pili koto liloto minalibe. Yaꞌma bouba ai fato bonaꞌi eneleꞌmo hetofa hinogo mono ka legeyaꞌa lamanaꞌa yaꞌma lu epito enegekesa lito eneleꞌmo bati hilibe. To bonaꞌi lugaꞌamagi mono ka enemegesa hu epite nehinogomo yaꞌma kaba bouba enaliꞌi foipanaꞌanimofihi enelepito oꞌe luto ya mehilo luto eneleꞌmo bati hilinaꞌmu yabe.

10 To bonaꞌi lugaꞌamagi yege yegeꞌi ka lamanaꞌa lu epiꞌohutaꞌmu enipakafa nehabe. Faꞌmene kamuꞌi li muyalo malo hite enimiꞌi mololata bonaꞌi nehabe. Yuta bonaꞌi enalitogati Kilisitohi ka lamanaꞌa keheliꞌahana bonaꞌi moneꞌamagi aku i behe hite fato kaga enelepite minete lite ya hilata nehabe. 11 Ya hilata nehana bonaꞌi enali fala kite yogo feꞌno kumu yabe lite sefeyehena nasanaꞌmu fi lehe talune lite kehelite bonaꞌi lugaꞌamagihi lihaꞌani yagapanaꞌani eneleꞌmo sibina hilata nehanamo niꞌinaya kai lu laga lu epolobo. 12 Yaꞌma Kiliti melugu nehana bonaꞌi enalitogati ka hapaꞌa keheli fotogo luꞌehina bo moneuba ma luto luꞌehina: Kiliti bonaꞌi enali yaꞌma fagalo bo lubalo kala legi noseꞌnamu yagauba nohina suhi lolo hilata nehanamofihi faꞌmene fuli minete noseꞌna neba neba nehana liliꞌnaꞌmu koseleꞌi enoholata nohina bonaꞌi nehabe. 13 Nani yaꞌma kagamuꞌi nokehelugo lamanaꞌa lolo hibe. Yaꞌmu ka babu luto ka epekito enegekesa linogo keheli bati huse kaꞌa yaꞌma ho ti fefe luto minelenogo, 14 to Yuta bonaꞌmagihi kilihe ka faꞌmene ka yaꞌma mekehelilo luto lu epilo. To faꞌmene bonaꞌmagihi kaꞌani lamanaꞌamofihi enemegesa hu emilete faꞌmene kaga lu laga hiꞌahanamofihi mekehelilo luto lu epibo. 15 Komopaꞌani fana tago nehanamagi enali anaꞌinaꞌmu keheligo gulu gulu ligo neminabe. To lugaꞌamagi ka lamanaꞌa keheli meemiꞌahana foipa nasanaꞌmu enegekesaꞌanigu hiti komopaꞌanigu sifolohi gito kolota kolota huꞌehinamo yanaꞌmu enali anaꞌinaꞌmu keheligo ana suhi huto sifolohi gito kolota kolota higo nehabe. 16 Enali Huꞌmamofihi hapaꞌa keheliꞌohune lite enabagaguti lilata nehanamo niꞌinaya ya hite minete lite nehananauba yaꞌma luto lu huto hulata nohina legeyaꞌa meniꞌibe. Enali tuguma bonaꞌi nehana sipi foipanamofihi kaꞌani mekehelise nehana enali foya lamanaꞌa lilanaꞌa meniꞌibe.

2

Mono ka lamanaꞌamofihi komopaꞌagu kaꞌa

1 Kaiya yaꞌma mono ka lamanaꞌamofihi komopaꞌagutiko bonaꞌmagihi lu enelepilata bati huto lu epibo. 2 Ya huto lu epiletogo bonaꞌi olopa napaꞌamagi eto hite legeso fulu hite komopaꞌanitu keheliya ite minete komopaꞌani enugufa kaba hite nehinogo mono ka keheli uleꞌale nehanaꞌa to enemehi epilanaꞌa to bagaꞌa hitiꞌnamofihi komopaꞌagu minalanaꞌamofihi koliꞌa finogo bati hite minaluneꞌmu habe. 3-4 Anago higo olopa anaꞌi lu epiletogo enali mono anaꞌi lolo hite, hapaꞌani bati hinogo minalabe. Bai nagamiꞌi nalanamofitoga agoya hu meemilabe. To fato bonaꞌmofihi nasanaꞌmu mege ka lite li muyalo malo mehise asaga hetofanaꞌmu lu enelepite anaꞌina lamanaꞌamuko fi lehe tete lu epinogo yuhufa anaꞌmagi enaliꞌani bahaꞌanimagihi yagapanaꞌanimagihi komopaꞌani enalitoga melete kaba hu bati hite hi epalalabe. 5 To ya hilete olopa anaꞌmagi yaꞌma yuhufa anaꞌmagihi enelepilata enali komopaꞌani enugufa kaba hite mokolo mehise minete nohi hepaꞌanilo minete lalamehaꞌanifi anaꞌinaꞌani hiti kaba hite minete, bahaꞌanimagihi agoya bati hite hu epinogo bonaꞌi lugaꞌamagi bu gelete Huꞌmamofihi kagaꞌa lite leꞌmo laba mehilabe.

6 Ana suhi huto neheya kola bonaꞌmagihi enegekesa lito lu epitogo enali komopaꞌani enugufa kaba hite mino eto hite minalabe. 7 To kaika yaꞌma anaꞌina lamanaꞌamofihi leꞌmo eto huto hetofa foya babeyafaꞌa hulotoka komopaka fana tenogo to yokolo ka meluse minoto lusiga lu epito nobitogo kohe netenogo bu nekegete kemegeꞌi melete bilabe. 8 To mono ka yaꞌma leꞌmo bebe soto lu epitogo yamofihi keheli meheꞌmise mono kumu luba ka li limilata nehana enali lali kumu ka sibinaꞌa li limiluneꞌmu sa hilete enubuyaꞌani hinogo heꞌmilabe.

9 Kele kele panaꞌi enali minete foya lite minelata nehana yamofihi lu epitogo kaba boꞌaniuba kaꞌani kehelinogo kele keleꞌi bati hite hi epelenogo kaba boꞌanimagi bu genogo lagaꞌani epesilibe. Kaba boꞌanimofihi bagaꞌa liyafa hite enali kaꞌani keye melilabe. 10 Ya nehite kaba boꞌanimofihi anaꞌina gumina melise anaꞌinaꞌalo kaba hu bati hite foya li etete hilana yanauba fotogo hilubeꞌmu hibe. Ya hilenogo Huꞌmau bilata Bomofihi mono kaꞌa ya suhi ma suhi hite leꞌmo hofa telata nehabe.

11 Yanaꞌmu luto Huꞌmau silaga bonaꞌi enubuto bilube luto ya suhi huto leheꞌmalata nohinamofihi ali huto huꞌehibe. 12 Ya higo ai leheꞌmolata nohinauba lemehati haya koloꞌehina leleꞌmo bebe solago yaꞌma melugu fegutoga nasanalo libita huꞌehinana yaꞌma heꞌmito ma melugu komopati lugufa kaba hu bati huto mino fotogo huto minoto mono bonaꞌi lolo huto minaluneꞌmu hune. 13 Ya nohuto Sipi Boti, Huꞌmau lubuto bilata bo, to Yesu Kilisitou fana mehaꞌa hiti huto hilina kanaꞌamu geba hulata nohuta, yamofihi sekele mamuꞌa hiti nasanamo niꞌinaya yanaꞌmu fifa ilata nohune. 14 Ai yaꞌma lali kumu yabe luto kekeꞌi lu letoto foipana lito minoꞌohuta yanaguti li heꞌmi letalibe luto minoto lito gulu gulu nehana bonaꞌi lolo hilune luto aiꞌa yagapanaꞌago leleꞌmo eto hulenogo minoto hetofa hatofa nasanaloga megeꞌi amuya moloto minalune, luto kekeꞌi lu letoto gufaꞌa heꞌmito filiꞌehina yabe.

15 Kaga yaꞌma lu nokumuna yamofihi lu enelepilata huto minobo. To bonaꞌi enali kai kumu faꞌmene bo nohibe lite li lalagi Huꞌmau amuyaꞌa hiti molo ketoꞌehina boꞌamaka enegekesa lito sibina nehinogomo ka epekito eneleꞌmo bebe soto hubo. To bati nehinogo kai bebe sose ka lu epito komopaꞌanigu eneleꞌmo amuya molobo. To kai kumu kehelinogo notinogomo kebe meligino.

3

Bati huto mino lito biluta kaga

1 Kai kagagu mineꞌahana bonaꞌi yaꞌma kagaꞌa ma luto akuꞌi li kosaba huto ma luto lu epibo. Enali sipi kaba boꞌani to gamanimagi hiti agoya hu epelete kaꞌani kehelilabe. Ya hilete enaliꞌaniꞌmu hetofa foyaꞌa fato fatoꞌmofihi asagaꞌi niꞌina babahi hite lilabe. 2 To bonakamagi fato bonaꞌi moneꞌmofihi kaga li sibina mehise to luba sabo mehise minalabe luto lu epibo. Enali legeso hite minete asaga bonaꞌmagitoga komopaꞌanigu keheli bati hite eneleꞌmo babahi hilabe. 3 To laliti koyapaꞌi ana suhi huto minoꞌohuta lali negi nagi noto minolata, ka keheli heꞌmilata to keheli sibina hulata huto minoꞌohuta yabe. To ya nohutogo leleꞌmo hapotili hilata hiꞌahanamo ya hulototi libita hulata nohina nasanamofihi lagaꞌa kehelilata foipa nasanamofihi agoya hu emito minoto bonaꞌi eneleꞌmo sibina hu epoloto bonaꞌmagi lolo hite melete hananaꞌmu ya suhi huto minose niꞌinaya ya luto lulototi siko hulata huꞌohutamo niꞌibe. Ya nohutogo lali kumu keheli sibina nehago enali lipakafa lahago lali enipakafa enohonogo hulata huꞌohutamo niꞌibe. 4-5 Ya huto nohutogo alihi yaꞌma lamana hulata bo, Huꞌmau ai leleꞌmo hetofa huꞌehinaꞌa to mehi limiꞌehinaꞌa li huto huloto lubuto biꞌehinamo niꞌibe. Lali fotogo huto minoto lito huꞌohutanalo leleꞌmo bati huꞌehina niꞌifihe? Ya huto meniꞌibe. Ginaga fi limito lubuto biꞌehina niꞌibe. To hiya huto lubuto biꞌehibe? Ai hetofa Sikalafuꞌuba komopatigu okala hu letoloto, leleꞌmo lamana hulata to leleꞌmo kosaba hulata higo mino lito buto minoꞌohuta yabe. 6 Huꞌmau aiꞌa lubuto bo Yesu Kilisitohi aitogati hetofa Sikalafuꞌi lalitoga ho lifigo sipi huto leleꞌmo hetofa huꞌehina. 7 Ya higo Yesuhi leheꞌmose nasanaꞌauba Huꞌmamofihi bulo leleꞌmo bebe soseꞌnamu to lali minoba minoba huseꞌnamu fifa ilata nohutamofihi lilabe luto ya hu letoꞌehinamo niꞌibe. 8 Kaga yaꞌma lamanaꞌa lusiga luto niꞌibe.

Kaꞌa yaꞌma leꞌmo hofa toloto lu epilane luto nolube. Ya huletogo Huꞌmamofi kumu keheli amuya nemalana bonaꞌmagi enali nasana lamanaꞌa lilune lite nelinogo foya babu lite nelite lilabe. Nasana lamanaꞌa niꞌibe lite ye hilenogo bonaꞌi eneleꞌmo bati hilinamo niꞌibe. 9 Laga mehina kaga lite li muyalo malo hite minelata nehana yamofihi heꞌmilo. To enigiko enagako emaꞌaga bonaꞌi tili tele hite minete lite tiꞌahananamofihi kaꞌa to kenasabo bite minalana keya ka luꞌehinaꞌmu luba sabo hilana yamofihi heꞌmilo lutoꞌni bonakamagihi yana lu epibo. Yamofihi ana kaga futuꞌa nina, gusunupaꞌa meniꞌibe. Ana kaga keheli heꞌmito kemegesa hu emibo. 10 Bonaꞌi lugaꞌamagi ka laga mehinaꞌa nelinogo loko hilune lite nehinogo kanaꞌa monekofi kanaꞌa loefi enegekesa lito lipoti epiloto to mekehelinogomo enoho lifi heꞌminogo enaliꞌanisigo minalabe. 11 Kai yaꞌma keheliꞌahane. Bonaꞌi ya hanaꞌamagihi pelesa ilata nehana bonaꞌi komopaꞌani hekini lago minete enaliꞌani minete lite nasana yauba enali hapaꞌani huto huꞌehina.

Kaga anasi asu halina

12 Nani Atemasigo Tikikugo etali nehaꞌinaga kaitoga mone ho lifinogoꞌni nehetilenogo yamofihi Nikopoli hepatoga nohilunaꞌmu yabe. Nanitoga alube luto ka amuya molobo. Nani ana huto ana hepatoga yasi hilina kanagu minalube luto lu keheliꞌohube. 13 Bo loemo Apolosi hiti to ka foya lilata nohinamofihi hapaꞌa nokehelina bo, Yenasigi etali mono foyalo bilaꞌibe lite noseꞌnaꞌatiti feꞌnohaꞌatiti li bati hilaꞌibe luto amuya molobo. Ya eteheꞌmetogo etali anaꞌinaꞌmu sa sa mehise nehite kapogu meleꞌisi bilaꞌibe. 14 To bonatimagi enali hetofa foya suhi hite lelite nebinogo komopaꞌani lolo hilibe. Enaliꞌani yana foyaꞌmu enogoꞌna bibo. To enugufamofihi anaꞌina li emilata nehana yamofihi hi emite nebinogo mono kumu lolo hite melete nasanauba legeyaꞌa li huto hilubeꞌmu hibe. Enali faꞌmene fuli minelata mehilo luto lu epibo.

15 Nani hiti nehana bonaꞌi enali asagaꞌi nohapihe lite kekeꞌi neli ketabe. To enali mono kamuꞌi kehelite enemehi limilata nehana bonaꞌi nehafihe luto ka lu epito kekeꞌi nolu epolone.

Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnauba lenalitoga mino moloto mineno.

FILEMONI

FILEMONI

Polu koyoto emiꞌehina fayahi

1

1 Poluita nani Yesu Kilisitohi ai kumu yabe luto naga nonugu nohuna bomofita to lalalutifu Timotiu hiti nani hiti nohutotiꞌa yaꞌma fayaha nasana koyoto nokumube, Oho, Filemonio, komopatiꞌa kimiꞌohuꞌina bose. Lali hiti moneko foyalo bo nohane. 2 To letalitifu Afia yagi to mono foyalo amuya moloto lilata nohina panati, Akipasi to kai nohakagu mono kalo li gehesa hilata nehanamo boanaꞌi yagi yaꞌma moneko fayahi koyoto nolepuꞌibe.

3 Afotifu Huꞌma to Sipi Boti Yesu Kilisito aitogati leheꞌmoseꞌnaꞌa to fulunaꞌa lenalitoga mineno.

Filemoniu keheli amuya moloto minoto komopaꞌa epilata nohinamofihi hapaꞌa

4 Filemonio, nalaluꞌnigase, Huꞌmamofitoga loka honaꞌamu loka honaꞌamu yamofihi kigiꞌa hoto kai kumu Huꞌmamofihi fokehi holata nohube. 5 Kai Sipi Boti Yesu kumu kemehi emilata huto Huꞌmamofihi bonaꞌa enalitoga amuya moloto kehelito komopaka epilata nohane. Yamofihi kaꞌa yaꞌma bonaꞌmagi lago kehelube. 6 Ya hulotoka kai yaꞌma keheli amuya mololatanagu afetoga lali hiti komopati leꞌmo hepiloto anaꞌina lamanaꞌa asagaꞌi Kilisitotogati lalitoga huto huꞌehinamo yaꞌma keheli fotogo huloto kehelilane luto Huꞌmamofitoga lulata nohube. 7 Nalaluꞌniga, kai Huꞌmamofihi bonaꞌa asagaꞌi eneleꞌmo bati hulata nohatamo yaꞌmu komopaka epiꞌahatanamofihi komopaꞌnigu bati huto keheliloto negelo gofa bilata nohube.

Polu Onesimasihi nanito ho lifibo luto komopaꞌa moloꞌehina

8 Yaꞌmu bati hilina nasana lilane luto Kilisitohi kagaꞌalo lu moloto lu ketaluna niꞌitita keta mehuse huto lu kumutine. 9 Lali Huꞌmamofihi kagu nohuta bonaꞌi ai komopaꞌa emigo ai komopaꞌa emigo nohutaꞌmu yabe luto naniꞌni Polu kaꞌa leliꞌali bomofita to ai kumu yabe luto naga nonugu nohuna bomofita komopaꞌniguti nolube. 10 Nani naga nonugu nohutoꞌni bo mone leꞌmo mono kapogu leꞌmo moloꞌohuna bo Onesimasi ai kumu nolube. 11 Kohe toto leꞌmo bati mehigo laga mehibe. To yatai yaꞌma kai hiti nani hiti leleꞌmo lamana hulata nohina bo lolo hulago bati hibe.

12 Ya huꞌehinaya komopaꞌni emugo ai yaꞌma liliꞌnaka akuꞌi lilina ho lufugo i behe huto kaitoga foiya nobibe. 13 Nani yaꞌma ka lamanaꞌamu yabe luto naga nonugu nohugo ai kailotiu minoto neheꞌmalibe luto nipagu nohinaya akuꞌi kaitoga ho nolufube. 14 Kai nanitoga minalibe lilapi kaitoga bilibe lilapi kai foyaka yabe. Nani yaꞌma lubo luto lu kimiluna meniꞌibe.

15 Onesimasiu ai kele kele panaꞌi kaga lu laga huꞌahataꞌmu mekehelise heꞌmi ketoꞌehinamo yamofihi hapaꞌa ya huto niꞌibe. Heꞌmi ketolagomo yaꞌma kana nesiꞌa bu kebe liginogo i gelehe huto yamofihi kaitoga amuya moloto mino buto minalibe. 16 Yamofihi kele kele panakago anasi yatai menominabe. Yatai mone nesiꞌa mino lito buto hetofana hiti lolo nohibe. Kilisitohi nagalugu lebesise bo kalalukafu lolo huto alubeꞌmu li bati nohibe. Nanitogati komopaꞌni emugo minoꞌehinamo kaitoga hiti anamofihi huto leꞌmo bati huto minalinamo niꞌibe. Aitoga komopaka emitogo Sipi Bomofihi lalamehaꞌagu kogonakamo huto hu ketalina hiti hetofa kele kele panakamo hiti huto hilinagi yamofihi ai kumu lagaka kebesiseꞌna mone hiti huto hilibe.

17 Ya nohuto nani kumu keheliꞌahata kafalukafita nohutita yaꞌma Onesimasihi be tigito leꞌmo kamanuga malalata keheligo nani Poluhi leꞌmo kamanuga moloꞌahatamo kehelilibe. 18 Koyapaꞌi anaꞌina mone li sibina hu ketoꞌehilina yaꞌma to kaiꞌnaka mone gumina liꞌehilina kai nanitoga li malalane. 19 Nani Poluita ya huto nani nayahaꞌniloti fayahi yaꞌma koyoto nokumube. Naniꞌni pa soto kimilubeꞌmu nohube. To nanitogati amuya kemehi liꞌahatamo anamofihi nonaꞌa kaitoga niꞌibe. Yamofi kumu mone melube. 20 Yaꞌmu nalaluꞌniga, kai yaꞌma Sipi Bomofi kumu yabe luto anaꞌina mone nimilane luto nolube. Kai Kilisitohi bonaꞌa suhi huto yaꞌma panaꞌi be tigito leꞌmo bati bati hu etobo luto ya hitogomo nani komopaꞌnigu bati huto minalibe.

21 Kai ya nohuto nani kagaꞌni yaꞌma keheliya ilane luto keheliꞌohuto yaꞌma koyoto lu nokumube. To kai komopakatu kehelito mone koto molo emilane luto keheliꞌohube. 22 To mone kaga hiti lu nokumube. Lenali yaꞌma nani kumu Huꞌmamofitoga lilata nehanaꞌmu yabe luto Huꞌmau neleꞌmo gelehe hulenogo lenalitoga bilube luto fifa noube. Ya nehago kai hasa mone nohaꞌni li bati hu netalane.

Bonaꞌi moneꞌamagihi kekeꞌi li epeleꞌahana

23 Yesu Kilisito kumu yabe luto naga nonugu minoꞌohuꞌina bo, nalaluꞌnifu Epafalasi lenali kumu kekeꞌi nolu lepalabe. 24 Ya huloto moneko foyalo bo Maki, Alisitaka, Temasi to Luku enali ana suhi hite nehafihe lite kekeꞌi neli lepalabe.

25 Sipi Bo Yesu Kilisitohi leheꞌmoseꞌnaꞌa lenalitoga mino moloto mineno.

HIBULU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

HIBULU

Koyoto epiꞌehina fayahi

1

Huꞌmau panaꞌamofihi bagaꞌa leꞌmo babahi higo ka lamanaꞌa lu limiꞌehina

1 Huꞌmau ai koyapaꞌi mono ka loliꞌali bo enabaga leꞌmo babahi hu epalago enali enigiko enagakomagihi kaꞌa fato fatoꞌmofihi kapoꞌa fato fatoꞌmofihi lu epite biba biba hiꞌahana. 2 To kanaꞌa su halubeꞌmu nohinogo yaꞌma kana yatai panaꞌamofihi bagaꞌa leꞌmo babahi higo ai ka legeyaꞌa lu huto huto lu limiꞌehina. Panaꞌa ai asaga melugu nasanamofihi afoꞌafu lolo huto minalibe luto lu etoꞌehina bomofihi ai yanuguko mololago yamofihi silaga nasana huto huꞌehina. 3 Huꞌmamofihi fana mehaꞌamofihi sekele mamuꞌa hiti fulunaꞌa aitoga fi besa loꞌehinamo niꞌibe. To Huꞌmau minoto lito huꞌehinamofihi legege huꞌehinamofihi aitoga niꞌina yanamofihi amuyaꞌalo molo kehelito lulata nohina kagaꞌa yauba melugu kokulumagu anaꞌina silagaꞌi leꞌmo hetofa hulata nohibe. Aiꞌa yaꞌma foipanati nokala hu letolata nohina foyaꞌa li su hoto ifoga gihiti bo amuyaꞌa hiti enebe ligiꞌehina bo Huꞌma ai nohinalo lamagaꞌaga buto mino moloto minoꞌehina yabe.

Panaꞌauba agelo enebe ligiꞌehinamofihi kaꞌa

4 Ai buto minoto agelo enebe ligi su hoꞌehina yamofihi legegeto yaꞌma Huꞌmau emiꞌehina giꞌauba agelomagihi enigiꞌani be ligito tigo minoꞌehina giꞌa liꞌehina. 5 Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmau ka mone panaꞌa luꞌehina yaꞌma agelo moneꞌmofihi ma luto kaga lu emiꞌehinamo meniꞌigo panaꞌa aisigo kumu ma luto lu emiꞌehinaya fayahi keyeꞌahana:

Kai yaꞌma panaꞌni nohatagihe.

Naniꞌni yaꞌma yataꞌisi

keleꞌmo huto huꞌohube.

To agelo moneꞌmofihi ma luto meemiꞌehina:

Nani yaꞌma afoꞌafita lolo huto

nohunagihe.

To ai yaꞌma panaꞌni lolo huto minalibe.

6 Mone yaꞌma minoto kohe toto panaꞌa ho lifinogo melugu limilubeꞌmu nohigo panaꞌamofihi kagaꞌa ma luto luꞌehina:

Huꞌmamofihi agelo bonaꞌa enali asagaꞌi

lipi emite foke ka li emilabe.

7 To Huꞌmau agelo bonaꞌmagi kumu ma luto luꞌehinamo niꞌibe:

Huꞌmau ligo

ai agelo bonaꞌmagihi babeyafalo

li gelehe higo

yasi enemehi lolo hite nehabe.

To ageloꞌa

yaꞌma koko panaꞌamagihi enemehi

li gelehe higo

logo guluya mepofihi enemehi lite

lolo hite nehabe.

8 To ya huꞌehinaya panaꞌamu yaꞌma ma luto luꞌehinamo fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe:

Oho, Huꞌmao. Kai kefa hisa amuyaꞌa hiti

yaꞌma minomo buto minalinaꞌmu yabe.

To enali amuyaꞌamofihi fatusaꞌa

lito minoto

enali foya hapaꞌalo leꞌmo fotogo huto

kaba hulata nohane.

9 ai yaꞌma lamana kamofihi

kibita hulata nohibe.

To anaꞌina foipanamofi kumu

fatehi lolo hu etolata nohane.

Ya huꞌehinaꞌmu

Huꞌmau, afokafu, keleꞌmo ho tiꞌehinagi

to gelo biseꞌnamofihi

kimiꞌehinauba kalalukafihi

enebe ligiꞌehigo

hofa toseꞌnaka sipi huto huꞌehinagihe.

10 Moneꞌya Huꞌmau ma luto luꞌehina niꞌibe:

Sipi Bo, kai koyapaꞌi liliꞌna kanaꞌagu

asagaꞌi yataꞌa meꞌi hiti

anagu neminana hiti lolo huꞌahata.

To kokuluma hiti anagu neminana hiti

kayahakatu lolo hu etolata nohane.

11 Meꞌmo hiti kokuluma hiti

asaga anaꞌinaꞌmu faꞌmene minete

alipo fenene hilanaꞌmu yabe.

Aku kaika mino amuya moloto

minalubeꞌmu hane.

Enali yaꞌma i kololo bilata gukete

ya suhi lolo hite minete

tafa laluneꞌmu habe.

12 I kololo bilata gukete

ya suhi lolo hite nehinogo

kaika yaꞌma gololo tiꞌahanamofihi

li kakito moloto

kosabaꞌna li lolo hilubeꞌmu hane.

Kaika nohatanamofihi ana suko huto

tafa melose minalubeꞌmu hane.

To kufu kanaka yaꞌma mino lito buto

meleꞌisi su mehalinaꞌmu yabe.

13 Huꞌmau aiꞌa panaꞌamofihi lu emiꞌehina kaꞌa yaꞌma agelo moneꞌi ai yaꞌma luto lu emilinaꞌa meniꞌibe:

Kai oto

lamagaꞌniga mino lito buto nohitogo

fatehaka eneleꞌmo tulu hinogo

kigigusaꞌaluga minalanaꞌmu yabe.

14 Ya luto agelomagihi lu meepiꞌehinamo niꞌibe. Agelo silagaꞌi enali mehaꞌa hiti Huꞌmamofihi kele keleꞌa nehanaya bonaꞌi enubuto bilatanamagihi eneheꞌmete eneleꞌmo bati hilabe luto Huꞌmau enoho nolifibe.

2

Lubuto bilata nasana inomo tito minoꞌehina

1 Ya huꞌehinaꞌmu lali laga mehina kapo legeso huto bili lalune luto kaꞌa keheliꞌohutamo yaꞌma akuꞌi leꞌmo kosaba huto amuya moloto li pili koto kehelito minalune. 2 Agelomagihi enabagaguti kaga keya ka keyeꞌahana yanauba legeyaꞌa lolo higo lusi kaga huto huꞌehinaꞌmu bonaꞌi moneuba ana agelomagihi kagaꞌani hauta holatana yaꞌma to keheli heꞌmito hega holatanamofihi hapaꞌa huto nohigo yaꞌma foipanaꞌa hiti niꞌinaya yamofihi mone kegiꞌa foipana nonaꞌa aliꞌehinamo niꞌibe. 3 Ya huꞌehinaꞌmu laliti hena huto lubuto bilatana tito minoꞌehinamofihi heꞌminogoti buto faꞌmenena lolo hilina niꞌibe? To yataꞌa aiꞌa Sipi Bouba kanaꞌamu kanaꞌamu moloto lubuto bilatanamofihi kagaꞌa lu yege hoto moloꞌehinamo yamofihi enegekesatu yigi hokolo hite keheliꞌahanaꞌa enali lu limi limi hago amuya moloꞌehinamo niꞌibe. 4 Ya nohigo ana kanagu Huꞌmau yaꞌma lubuto bilatanamofihi kagaꞌa lusiga luꞌehinamoya aiꞌa fato fato suhi to amuyaꞌamofihi nasana to topa hoseꞌnamofihi anaꞌina kosabaꞌi to babeyafaꞌalo fato fatoꞌi li huto huto moloꞌehina yabe. To Huꞌmau ai lu kehelito yaꞌma Sikalafuꞌmofihi nasana amuyaꞌa aiꞌa luꞌehinalo moloto guna ito limiꞌehina yabe.

Yesu lubuto bilatanamofihi Sipi Boꞌa nohibe

5 To meꞌi kosabaꞌna alihi huto hilina yanamofihi kaꞌa lali noluta yaꞌma Huꞌmau agelo enali kaba hilabe luto eneleꞌmo ho tito melu epoloꞌehina yabe. 6 Ya huto meniꞌibe. Mono bukugu bo moneuba yamofihi kaꞌa Huꞌmamofihi lu emiꞌehina kaꞌa ma luto luꞌehina:

Oho, Huꞌmau bonaꞌi yaꞌasimaka yaꞌma

henanaꞌanimu keheli epilata nohane?

To bonaꞌi ya faꞌmene hanaꞌamagihi

henabe luto eneleꞌmo bati huto

kaba nohane?

7 Yamofihi kanaꞌa hupasi hinogo

kai bonaꞌi lebato agelomagitoga

legege hu epoloꞌahane.

Kai gihiti bomofihi giꞌaloti

sekele mamuꞌa hiti

liyafa huseꞌnaꞌa hiti

bonaꞌmagihi epiꞌahatamo niꞌibe.

8 To kai bonaꞌi

enali silagaꞌnamofihi kaba hi epalanaꞌmu

eneleꞌmo hofa toꞌahane.

Yaꞌma Huꞌmau bonaꞌmu silagaꞌnamofihi kaba hi epalanamoya, ya luto luꞌehinaꞌmu bonaꞌmagi anaꞌina enamahaꞌaluga meleꞌahana silagaꞌna yabe luto lu hokolo huto luꞌehina. Aku yatai kanaꞌa yaꞌma silaga nasana enamahaꞌaluga melete kaba hiꞌahanaꞌmu bu megolata nohune. 9 Ya huto Yesu bu go fe luto kehelilata nohune. Kanaꞌa hupamone yaꞌma agelomagihi enalitogati limito minoto Huꞌmau leheꞌmoseꞌnamu kekeꞌi luseꞌna kehelito filiꞌehina yabe. Asaga bona kumu yabe luto filiꞌehina. Yaꞌma filiꞌehinanamofihi gabu giseꞌnamu Huꞌmau leꞌmo hofa tago fana mehaꞌa hiti giꞌamo li saga huseꞌna hiti aitoga huto huꞌehina bu golata nohune. 10 To Huꞌmamofihi nasanaꞌa silagaꞌi yanauba aitoga agoya hu etoto minalibe luto anaꞌina silagaꞌi yanamofihi afoꞌafu lolo huto minoto aiꞌa panalaꞌi panaꞌi silagaꞌi sekele mamuꞌa hiti fana mehena molo epalalube luto keheliꞌehina. Ya nohuto Yesu kohe tose bouba enubuto bilatanamofihi Sipi Bo aiꞌa kekeꞌi luse foya liloto buto li so kito minalane luto Yesuhi lu etoꞌehinamofihi bati huꞌehina yabe.

11 To bonaꞌi foipanaꞌani li heꞌmi epololata to komopaꞌani leꞌmo bati hulata nohina bo ai hiti to eneleꞌmo lamana huꞌehina bonaꞌi hiti enali afoꞌanifu monekoꞌi nohibe. Ya huꞌehinaꞌmu Yesu yaꞌma yagapanaꞌamu nogonamu tamuꞌnise luto lu epito keheliꞌehigo buya menohibe. 12 To Yesu ai Huꞌmamofihi lu emiꞌehina kaꞌa ma luto niꞌibe:

Oho Huꞌmao.

Kai kumu nogonamu tamuꞌnimagihi

enogobisalo ka lu epoloto,

to silaga li gehesa nehanalo

kai kumu nama luto kofokehi lilube.

13 To ai luꞌehina ka moneꞌa ma luto hiti niꞌibe: Huꞌmamofihi keheli uleꞌale huto minalube. To moneꞌa hiti ma luto niꞌibe: Yaꞌma naniꞌni hiti to Huꞌmau yagapanaꞌi nimiꞌehinaꞌa hiti lali moneko koguna asagaꞌi nohune.

14 To Huꞌmamofihi yagapanaꞌa enali yaꞌma enugufaꞌani hiti golahaꞌani hiti yaꞌasigo minago nehanaya Yesu ana suhi huto lali lugufa to hapati li lolo huꞌehina. To aiꞌa nofilito yaꞌma bonaꞌi fililatanamofihi afoꞌafu yaꞌma kaba bo, Sataha amuyaꞌa hiti bomofihi Yesu amuyaꞌa ho heꞌmito leꞌmo sibina huꞌehina yabe. 15 Yaꞌma bonaꞌmagi fililatanamofihi enelesa lulata nasanauba asaga yupahi naga igo mine lite bite mineꞌahanamagihi Yesu gulu ho epalalube luto yamofihi lolo huꞌehinamo niꞌibe. 16 Yamofihi nasana yaꞌma agelo eneleꞌmo bati huto ya enaliꞌaniꞌmu eneheꞌmalatafihe? Oꞌe, ya huto meniꞌibe, lali anokehelune. Aiꞌa Abalahahi pananaꞌa lali leleꞌmo bati huto leheꞌmolata nohibe, lite mono bukugu fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe. 17 Ya huꞌehinaꞌmu Yesu ai laliꞌi mamufa gi letolata boti sipi bo komopaꞌa molo letoto to Huꞌmamofihi gobisalo foya amuya moloto lilatanamofihi minalibe luto bonaꞌi laliꞌi foipanati okala hu letalibe luto yaꞌma ai henana huꞌehibe? Ai lali hiti gonamu tamuꞌa lolo hutoꞌa filiꞌehinamo niꞌibe. 18 To lali tegi huto lolo hulotoꞌa kekeꞌi luseꞌna kehelito fi taga hu etoseꞌnagu buto foloꞌehinamo niꞌinaya yanaꞌmu bonaꞌi lalitoga fi taga hu epelelata nasana yaꞌma huto hu limilenogo leheꞌmoto lubuto bilinaꞌmu yabe.

3

Yesuhi giꞌauba Mosehi be ligiꞌehina

1 Ya huꞌehinaꞌmu mono bo nalaluꞌnigita, kokulumagu nagaꞌi lolo hilabe luto Huꞌmau elesa molo lepiꞌehina. Lenali keheli emilata nohutamofihi mono ka leliꞌali bo to mamufa gi emilata bo sipiꞌa Huꞌmau ho lifiꞌehina bo, Yesuhi bu go bati hite bu geꞌehilo. 2 Huꞌmau ana foya lilibe luto leꞌmo ho tito lu etoꞌehinalo aiꞌa yaꞌma Moseu Huꞌmamofihi yagapanaꞌamagitoga minoto Huꞌmau luꞌehinalo minose suhi huto foya afoꞌafu lolo huto minoto lubuto bilatanamofihi foya amuya moloto mino lito buto minoꞌehinamo niꞌibe. 3 Nohi gilata nohina bomofihi giꞌauba nopofihi giꞌa be ligiꞌehigo ana bomuꞌi bonaꞌmagi giꞌa liyafa hilabe. Ana suhi huto Yesuhi giꞌauba Mosehi be ligigo Yesuhi fana mehaꞌa hofa toꞌehinaꞌmu yabe. 4 To nohi yaꞌma li huto hulatamofihi yaꞌma bonaꞌmagita gilata nohuta niꞌinaya akeheliꞌohune. To anaꞌina silagaꞌi li huto hulataꞌa yaꞌma Huꞌmau aiꞌa lolo huꞌehina yabe. 5 Moseu ai Huꞌmamofihi nohaꞌa legi lolo hite nehana bonatoga minoto Huꞌmau luꞌehinalo agoya hu emito foya amuya moloto lito minoto Huꞌmamofihi kaꞌa alihi lu huto hilinaga lu yege hoꞌehinamo niꞌibe. 6 Ya huto minoꞌehinaya Kilisitou ai yaꞌma panaꞌauba Huꞌmamofihi nohaꞌalo lolo hi tegi hite mineꞌahana bonaꞌmagihi kaba nohu epoloto Huꞌmau luꞌehinalo foya amuya moloto lilata nohibe. Nohaꞌaya lali yaꞌma nohune. To yamofihi faꞌmeneꞌmu meniꞌibe. Anaꞌina leꞌmo babahi hu letoꞌehina yanaꞌmu luto kaꞌa li pili koto agoya hu emito minoto komopatigu bati nohinogo keheli emito mino lito nobinogo kanati su nehenogomo yaꞌma Huꞌmamofihi nohaꞌa lolo huto nohune luto lilune.

Huꞌmamofihi minoba minoba hepato bu nehetiluta kaꞌa

7 Ya huꞌehinaꞌmu Sikalafuꞌuba luꞌehina kaꞌa yaꞌma mono bukugu ma lite keyeꞌahana:

Yatai yaꞌma lenali Huꞌmamofihi nogoꞌa

keheliꞌehilanamo,

8 yaꞌma faꞌmene ka meto Isilaeli bonaꞌi

enali ipakafa helete siko hite

Huꞌmamofihi miꞌi melete nehana

ya suhi hite komopatini fi hekini lenogo

meminalo.

9 Tatatinigi enali analo

kufu kanaꞌa 40 nobigo

anaꞌina lolo huto moloto huꞌohunamofihi

be gelata hiꞌahanamo niꞌinaya

kegeiyo hi netete

nimiꞌi namaꞌi mele neteꞌahanamo niꞌibe.

10 To nani yanaꞌmu ka epekito

enali kumu ma luto

lu epoloꞌohunamo niꞌibe.

Enali kanaꞌamu kanaꞌamu negi nagi

enegekesa kehelilata hiꞌahanamo nehabe.

Enali nani kapo bu go bebe sete

bu galanaꞌa mehiꞌahanamo niꞌibe.

11 Nani ka epekito ma luto lu laga huto

luꞌohunamo niꞌibe.

Enali minoba minoba nohuna hepato

biluneꞌmu menehana yagi

nani hiti meminalanaꞌmu yabe.

12 Nalaluꞌnimagita, lenalitogati mono komopatini goꞌnupa ginogo minete mono ka keheli heꞌmite minoba minoba huse bo, Huꞌmamofihi lenemegesa hi emi lalagi kaba hite minalo. 13 Ya nehite kanaꞌamu kanaꞌamu to kanati faꞌmene niꞌinogo foipanamofihi fi taga hi etete miꞌi maꞌi mololatanamofihi lenalitogati bo moneꞌmofihi amukele li etenogo komopaꞌa li hekini lo lalibe lite ai ekesa linogo ai ekesa linogo hite leꞌmo hetofa hite minalabe. 14 Lali asagaꞌi hapi fito keheliya iseꞌna yaꞌma to fifa ilata nohuta li gehesalo nehetilutamofihi yaꞌma Kilisitohi agoyanaꞌa guna moloto li pili koto nominota bonaꞌi lolo huto nohilune.

15 Kaga mone hiti mono bukugu ma luto niꞌibe:

Lenali yatai

Huꞌmamofihi nogoꞌa keheliꞌehilanamo

yamofihi lenali koyapaꞌi

Huꞌmamofihi ipakafa helete

kegeiyo hiꞌahana.

Ya suhi hite

komopatini fi hekini lolenogo

ya mehilo.

16 Yamofihi hiya bonaꞌmagi Huꞌmamofihi nogoꞌa keheli heꞌmite hega helata hiꞌahana? Moseu eneleꞌmo ko hetago Iyipi metogati eꞌahana bonaꞌmagi asagaꞌi enaliꞌani ya hiꞌahanamo niꞌibe. 17 Kiyiꞌafi kumu Huꞌmau kehelito ka epekigo kufu 40 buꞌehinamo niꞌibe? Yamofihi foipana lolo hilete faꞌmene ka meto fili gehesa hiꞌahana enali kumu yaꞌma suhi lolo huꞌehinamo niꞌibe. 18 Ya hulago kiyiꞌafi kumu Huꞌmau kehelito lu laga huꞌehina kaꞌa ma luto moloꞌehinamo niꞌibe? Minoba minoba huse hepato bu menehetilanaꞌmu yabe. Yamofihi kaꞌa keheli heꞌmite kegeiyo hilata hiꞌahana enali kumu ya luto luꞌehina. 19 Ya luto luꞌehinaꞌmu ma luto keheliꞌohune. Enali Huꞌmamofihi kaꞌalo keheli heꞌmite aitoga agoya hu meemiꞌahana enali kumu yabe luto minoba minoba huse hepatoga bu menehetiꞌahanamo niꞌibe.

4

1 To yaꞌma minoba minoba hepato bu nehetilabe luto Huꞌmau lu letoꞌehinamo niꞌibe. Yamofihi kagaꞌa lu moloꞌehinana su mehalubeꞌmu hibe. Yaꞌmu lenalitogati kegiꞌa moneubafi moneuba ana kapogu buto tele bi haya kolo lalibe luto lelesati linagi kaba hu bati hilo luto nolune. 2 To ka lamanaꞌa enaliꞌi lu epiꞌehinaꞌago huto laliꞌi lu limiꞌehibe. To enali yaꞌma kaꞌa kehelilete komopaꞌanigu li memalago limito keheli uleꞌale hite meminoꞌehina to enalitoga futuꞌago minoꞌehina yabe. 3 Lali ka lamanaꞌa keheli amuya moloto keheliꞌohutaꞌamagita minoba minoba hepatoga bu nehetilata nohuto Huꞌma hiti lali hiti analo fuli nominone. Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmamofihi kaꞌa keheli heꞌmilata nehanaꞌmu yabe luto ai ma luto luꞌehina:

Nani enaliꞌi ka epekito lu laga huto

ma luto ka moloꞌohuna.

Enali yaꞌma minoba minoba huse hepatoga

bu nehetite

nani hiti meminalanaꞌmu yabe.

Yamofihi metoga hapi fito anaꞌina hiti silagaꞌi lolo huto liliꞌnaꞌa su holoto mino lito buto minoto alihi sibigopa anamofihi kaꞌa luꞌehina. 4 Ya huꞌehina kanaꞌa 7 yupapo bu nobe ligigo yaloꞌi mono bukugu kaga mone ma huto niꞌibe: Huꞌmau aiꞌa anaꞌina silagaꞌi lolo su holoto kanaꞌa nayahi lugaga loemo heleko malago basu biꞌehina. 5 Yana higo ifoga yaꞌma ma luto aku luꞌehina: Enali yaꞌma minoba minoba huse hepatoga bu nehetite nani hiti meminalanaꞌmu yabe. 6 Bonaꞌi moneꞌamagi kohe tete ka lamanaꞌa kehelite Huꞌmamofihi minoba minoba hepatoga mebiꞌahana. Henabe lutobe? Enali ana kaꞌamofihi keheli amuya memeleꞌahana. Ya hite, Huꞌma hiti analo fuli memineꞌahana. To moneꞌamagi kehelite aitoga agoya hu emite nohinalo bite ai hiti fuli mineꞌahana yabe. 7 Ya huꞌehinaꞌmu yatai yupahi Huꞌmau yaꞌma bu nehetiluta kanaꞌa akuꞌi moloꞌehina. Ana kanaꞌmu Huꞌmau yatama kana bulago Tebitihi bagaguti luꞌehina kaꞌa ma luto mono bukugu lu moloto luꞌehina:

Lenali yatai yaꞌma Huꞌmamofihi nogoꞌa

kehelilanamo yamofihi

komopatini fi hekini lose

meminalo.

8 To koyapaꞌi Yosua Huꞌmamofihi boanaꞌmagihi eneleꞌmoto minoba minoba nasanamofihi hepaꞌamofihi legeyaꞌa li huto hu epoloꞌehinalo niꞌitita, Huꞌmau alihi kanaꞌalo basu biseꞌna moneko kumu melititaꞌmu yabe. 9 Ya huꞌehinaꞌmu ma luto nokehelune. Huꞌmamofihi bona nagaꞌa lali minoba minoba huto minoseꞌnamofihi fuliꞌa mone faꞌmene niꞌigi ana huto koyapaꞌi Huꞌmamofihi kana 7 yanagu basu bito minoꞌehinamofihi bonaꞌamagita ana huto minoꞌohuta 10 Huꞌmau foya li su holoto mino basu biꞌehina ana suhi hite bonaꞌi moneꞌamagi enali liliꞌnaꞌani li su heteꞌani Huꞌmamofihi minoba minoba huseꞌnalo mine malalana yaꞌma Huꞌma hiti enali hiti mineꞌahana yabe. 11 To lalitogati moneuba amuya memolose foipana nasanamofi kumu luto bonaꞌi koyapaꞌi kaꞌa pelesa ite Huꞌmamofihi minoba minobanamofihi hepatoga mebiluneꞌmu enipakafa enehese kapolo biꞌahanamo analoꞌi bu lalunigi minoba minoba hepatoga bilune luto amuya malalune.

12 To Huꞌmamofihi kaꞌa yaꞌma amuya moloto mino kosabaꞌna huto minalinaꞌmu yabe. To emitaꞌi mone bagaꞌa megesaꞌaga to okabaꞌaga heta pita huto yaꞌma be ligito niꞌibe. Anatu laga humo limito lemehi komopati to felisati apilifati hiti i loko hulata nohibe. Ya huloto komopatitu kehelilatana to keheli laga hulatana yanamofihi hapaꞌa li huto hulata nohibe. 13 To anaꞌina li huto huꞌehina yaꞌma moneubafi moneubafi Huꞌmamofihi bulo yaꞌma sugunaꞌi nasana mone meniꞌibe. Ai bulo melugu kokulumagu anaꞌina silagaꞌi sa giꞌahanagu meniꞌina to li hokolo huseꞌi niꞌibe. To mone yupahi lali asagaꞌi li lolo hulata nohutamofihi hapaꞌa yanamofihi Huꞌmamofitoga tito ai bulo lu eminogoti ka foya li letalinaꞌmu yabe.

Yesu laliꞌi sipi mamufa gi letolata bo nohibe

14 Yanaꞌmu lali mamufa gi letolata bo sipiꞌa tito minoꞌehina moneka nohuta bo Yesu Huꞌmamofihi panaꞌa aisigo yaꞌma kokulumagu Huꞌmamofihi mahaꞌaluga tito nohibe. To ana suhi huto nohu letana niꞌinaya mono kaꞌa lulata nohuta yamofihi li pili koto lubuto bilatanamofihi kaꞌa keheli uleꞌale huto mino lito buto minalune. 15 To mamufa gilata bo sipi boti ai kumu keta lebesigo ya nohutogo komopati lapa biseꞌnamofihi kehelito laliꞌi bu logoto menoheꞌmi letabe. Lalitoga limiꞌi lamaꞌi moloto lito nohinamofihi huto hulata nohina ana suhi huto aitoga miꞌi maꞌi moloto lito fato fatoꞌmofihi huto huꞌehinamo niꞌinaya aitoga foipana moneꞌa meniꞌinamo niꞌibe. Yanaꞌmu ai lali kumu ginaga filata nohibe. 16 Ya huꞌehinaꞌmu lali Huꞌmamofihi kefa hisalo tubuto yalo lelesa meligo leheꞌmoseꞌnaꞌa niꞌigo tito babahi hinogo nehetilune. Ya nohinogoti keta huse nasana moneubafi moneubafi oto logobisalo neminenogomo Huꞌmau aiꞌa lali kumu ginaga fi limilinaꞌmu to leheꞌmalinaꞌmu komopaꞌatu molo letoꞌehina yaꞌmu luto nohinogo anaꞌasi leleꞌmo bati hilibe.

5

1 Melugu bonaꞌi enalitogati mamufa gilata bonaꞌmofihi leꞌmo ho tiꞌehinauba Huꞌmamofihi liliꞌnaꞌa liloto to bonaꞌi eneleꞌmo eto huꞌehina. Ai asaga bonaꞌmagitoga enali kumu yabe luto Huꞌmamofitoga huto hu emiloto foipanaꞌanimofihi nasanalo lokiya fi emilabe luto eneleꞌmo moloꞌehina. 2 Ana mamufa gilata bo aiꞌa hapaꞌa mone amuya memolose nohigo fato bonaꞌmagi kaga mekehelilata to foipana lilata nehanamagihi fulu huto ginaga fi epite agoya hu epilata nohibe. 3 Ya nohuto ai amuya memalalinaꞌmu yabe luto bonaꞌmagihi foipanaꞌmu to aiꞌa foipanaꞌmu hiti Huꞌmamofitoga lokiya fi emilibe. 4 Foya tito minoꞌehinamofihi bo moneꞌi ai komopaꞌaguti kagalo ana foya lilube lutomo meniꞌibe. Mamufa gilata bo moneꞌmofihi Huꞌmau kehe ito leꞌmo eto higo foyaꞌa yaꞌma lu emilenogo bati huto lilinaꞌmu yabe. Alonihi yaꞌma koyapaꞌi Huꞌmau kehe ito emaꞌalo anamofihi lolo hu etoꞌehinamo niꞌibe.

5 To Kilisitou ai ana suhi huto aiꞌamo keheligo tigo yamofihi mamufa gilata bo sipi bo lolo mehuꞌehinamo niꞌibe. Yamofihi Huꞌmau ma luto lu emigo lolo huꞌehinamo niꞌibe:

Kai yaꞌma panaꞌnimo nohane.

Nani yamofihi yatai yaꞌma

keleꞌmo huto nohube.

6 To kaga moneꞌa hiti ma luto lu emiꞌehina:

Kai yaꞌma Melekisitekihi babeyafa huto

mamufa gi emilata bo nagaluguti

huto hilata minomo buto

fotoꞌi moloto minalane.

7 Yesu ai metoga minoꞌehina kanaꞌalo Huꞌmamofihi kehe sipi igo bu nogoya nolimigo sipi nogo moloto buka tito yaꞌma filiꞌehinaguti leꞌmo gelehe higo yamofihi buto bise bo, Huꞌmamofihi amuya moloto loka hoꞌehina yabe. Ya higo Huꞌmamofihi mahaꞌaluga limito minoꞌehinaꞌmu luto to agoya hu emiseꞌnamu Huꞌmau keheli emiꞌehina. 8 Ai Huꞌmamofihi panaꞌa nohinaya faꞌmene yaꞌma kekeꞌi luseꞌna keheliloto keheliya iseꞌnamofihi hapaꞌa keheliya ito agoya hu emiꞌehina. 9 Ya huloto bu segito minoꞌehina bo lolo huto ai kaꞌa keheli emiꞌahana silaga bonatoga enaliꞌi enubuto biseꞌnamofihi nekisaꞌa meniꞌinamofihi afoꞌanifu lolo huꞌehina. 10 Ai yaꞌma laliꞌi mamufa gi limilata nohina bo, sipi bo Melekisiteki aiꞌa nagatogati babeyafa huto minalibe luto Huꞌmau lu yege ho etoꞌehina yabe.

Mono ka heꞌmi lalabe luto lipoti lu nolimibe

11 Yamofihi kaꞌa babu luto niꞌinaya lenali lenegekesa legeso hite kehelilatanamofihi tupaꞌasi nehinogo lu lepilube luto keheliꞌohuna komopatini keta nohibe. 12 Lenali kanaꞌa yatama mono ka kehelite biba biba hite minatita lugaꞌa fi lehe tete giyaka giyaka lite li epitita bati hitine. To yaꞌamagihi lenali monoꞌmofihi hapi fiseꞌnaꞌalo yaꞌma akuꞌi lu lepilatanamofitoga mine meleꞌahabe. Lenali komopatinimofihi noseꞌna amuyaꞌa hiti menalanaꞌa hite minalana legegeto nehabe. 13 Yaꞌma fono ka niꞌinaya olopa bonaꞌmagi amuyaꞌa hiti noseꞌna nenanaya amihi nelata nehanaꞌa enali inapuhi nehabe. Nehabe luto lu epalalutaya yaꞌamagihi mino fu lite minoseꞌnamofihi hapaꞌa yaꞌmu mone keheli fotogo menehabe. 14 Noseꞌna amuya melete yamofihi olopa bonaꞌmagi enali nasana niꞌibe. Enegekesa komopaꞌani hokolo higo foipanamofihi batiꞌnamofihi hapaꞌa keheli bebe sete nehana enali nasana ya niꞌibe.

6

1 Yaꞌmu yaꞌma lali ya huꞌehibe luto Kilisitohi kagaꞌamofihi bihaꞌa hapi fiꞌehinamofitoga yaꞌma melenogoti niꞌinogo kaꞌamofihi megesaꞌa lolito tito nebinogo bebe sose kaga lulatanamofihi kapoꞌa yaꞌma moloto mino lito buto bilune. Mono kamofihi lugaꞌa yaꞌma tafaꞌa nomoloto futuꞌamofihi foya henabe luto akuꞌi hapi filune? Komopati lemehaꞌa li gelehe hilatana to Huꞌmamofihi keheli emilata nohune. 2 To mono nagamiꞌi fololata nohuta kaꞌa to latahaꞌanilo layahi moloto lusa gilata nohuta to filiseꞌnaguti ho tiseꞌna to foipana lolo hu epoloto ka foya lilata nohuta buba buba huseꞌnamofihi kagaꞌa henaꞌmu akuꞌi yamofihi lito hapi filune? 3 Huꞌmau keheliꞌehinogo lali ho tito abilune luto kohe toto kapo lamanaꞌagu malalune.

4 To mono ka keheliꞌahana bonaꞌi lugaꞌamagi nehinogo Huꞌmamofihi fana mehaꞌauba komopaꞌani leꞌmo besa lago to kokulumaguti noseꞌna nete eneleꞌmoꞌehina to Sikalafuꞌi moneꞌi liꞌahana enali yanamofihi enemegesa hi emite minenogomo hena hinogo akuꞌi eneleꞌmo gelehe huto tiligi salune? 5 To enali Huꞌmamofihi kaꞌa hetofana niꞌibe liꞌahana to alihi huto hilina kanaꞌamofihi uleꞌale huseꞌnamofihi amuyaꞌa lagaꞌa akeheliꞌahana. 6 Enali ya hite minete alihi akuꞌi yaꞌma asagaꞌi li heꞌmite enemegesa hu emiꞌehilana yanamagi Huꞌmamofihi panaꞌa akuꞌi malipu yafalo hete boanaꞌmagihi enubulo leꞌmo yege fiseꞌna kalanaꞌi mele etalana kehelilina niꞌibe. Yaꞌma bonaꞌi komopaꞌani akuꞌi eneleꞌmo gelehe hinogo tiligi solata hilinamofihi mone meniꞌibe.

7 Meꞌi monetoga koꞌuba kanaꞌamu kanaꞌamu iba iba huto minoto leꞌmo gefa gefa noigo bonaꞌmagi foya lite noseꞌna he kelelata nehago noseꞌna li huto huto hu epilata nohinamofihi yaꞌma Huꞌmau lusaꞌamofihi legeyaꞌa huto hulata nohibe. 8 To meꞌi monetoga foyaguti kifina to kifi kasoꞌa hiti nasanago mino baga ilata nohinaꞌmu yabe luto ka meꞌi lolo huto minanaꞌmu Huꞌmau gumiꞌi halifi mehalibe ai foyaꞌa yabe. To ana metoga logouba lalubeꞌmu hibe. Yaꞌma fono kaguti me kumu luꞌohuna yamofihi meꞌmofi kumu menolube. Bonaꞌmagi kumu lu moloto nolunagi kehelilo.

9 Nalaluꞌnigitabe, nani ka noluna yaꞌma lenali leꞌmo tiligi salabe luto keheliꞌohuto menolube. Lenubuto bise nasana yamofihi legeyaꞌa lenalitoga huto holito buto minalibe luto keheliꞌohuta nolube. 10 Huꞌmau aiꞌa mone li sibina huto ya huto menohibe. Lenali ai kumu yabe lite foyaꞌa lite komopatini minalanamofihi lamanaꞌa yamofihi Kilisitohi yagapanaꞌa eneleꞌmo bati hite lenemehi emite eneheꞌmalata nehanamo yamofihi aiꞌa yanaꞌmu ekesu mehalinaꞌmu yabe. 11 Lenali kumu ya hilabe luto nolube. Lenali asagaꞌnaloga moneko legege hite keta mehuse hite minenogo leleꞌmo hetofa hilina nasana ya hilune lite fifa ite lenegekesagu melete mine lite netinogo kanaꞌa su halina yalo nehetilabe. 12 To lenali faꞌmene fuli meminese bonaꞌi lugaꞌamagi keheli uleꞌale hiꞌehite to koseleꞌi melenehenogo geba hilete minete anaꞌinaꞌmu lu molo lepoloꞌehina yamofihi lilata nehana bonaꞌmagi bilata nehana kapo analo enigigusa ite bilabe luto nolube.

Huꞌmau kaga lu moloꞌehina kaꞌa

13 Koyapaꞌi enalitogati mone Abalahahi Huꞌmau kaga lu etoꞌehina bo mone tito minoꞌehinamofihi giꞌalo lu laga hilube luto keheliꞌehinaya sa huloto sipi bomofihi giꞌa mone be meligilibe luto aiꞌasigo giꞌalo lu hetofa huto lu molo etoꞌehina. 14 Lu moloto lu etoto ma luto luꞌehina: Naniꞌni yaꞌma lusa akuꞌi gi ketalubeꞌmu nohube. Ya huloto kai yagapanaka babu luto li futili huto li huto hu kimilunaꞌmu yabe. 15 To Abalahahi Huꞌmau lu etoꞌehina kagaꞌmu yabe luto koseleꞌi mehago geba huto mino lito buto legeyaꞌa ligo aiꞌna lolo huꞌehina. 16 Bonaꞌmagita yahi tito bo moneꞌmofihi gobisalo leꞌmo uleꞌale huto lu laga huse ka nolinogoti lalitogati tito minoꞌehina bomofihi giꞌalo lu laga huto oꞌe lulatana yamofihi huto mehilinaꞌmu yabe. 17 Yanamofihi Huꞌmau aiꞌa bonaꞌi lu molo epoloꞌehina yamofihi Huꞌmau kenetufaꞌa leꞌmo gelehe huto fato ka lilifihe? lite enegekesa loemo keheli lalabe luto komopaꞌatu keheli hetofa higo luꞌehina. Anamofihi hapaꞌa li huto hilube luto lu molo epoloꞌehina nasanamofihi kaꞌamofihi gupisalo leꞌmo hetofa huto lu laga huse kaga yaꞌma molo emiꞌehina. 18 Huꞌma ai faga faga kaꞌa meniꞌina bouba li hetofa huto kaꞌa loemo luꞌehina yaꞌma li ho tito limilago aiꞌa mahaꞌaluga mino fala kiꞌohuta lali anaꞌina leleꞌmo keta mehuse lubuto biꞌehina yamofihi legeyaꞌamu fifa ito li pili koto amuya moloto lilune luto kehelito minalune. 19 Leleꞌmo babahi huꞌehinaꞌmu luto fifa ito geba huto minalatauba komopatimofihi lukesati lolo hinogo nohinogoti kokulumalugu mono nohi komopaꞌaluga katatuꞌi hekini loꞌehina yaꞌma nonugu ai kapo li hokolo higo Huꞌmamofihi gobisalo leleꞌmoto tilata nohibe. 20 Lali kumu yabe luto leꞌmo kohe to letoꞌehina bo, Yesu ai yamofihi analo leleꞌmo kohe to lito buto sipi mono nopofihi komopaꞌagu bu nehetiꞌehina ai Melekisitekihi nagaꞌa suhi huto laliꞌi mamufa gi emilata bo lolo huloto mino lito buto asaga kanaꞌamu kanaꞌamu bigo minalubeꞌmu nohibe.

7

Melekisitekiu Huꞌmamofihi mamufa gi emilata bo yabe

1 To Melekisitekiu ai yaꞌma Seleme hepatoga gihiti bo to Huꞌmamofihi sipi bomofihi ai mamufa gilata bo minoꞌehina. Abalahau ai fato hepato buto enigihiti bonaꞌmagihi kalanaꞌi moloto enoho logoꞌehinalo i behe huto noago Melekisitekiu ai buto kapolo fo tula hoto Abalahahi be tigito lusa gi etoꞌehina. 2 Ya hu etolago Abalahau lubaguti bauna nasana leka soto guna mololoto nayahi loemo su hola hola higo moloꞌehinaguti moneko moneko lito Melekisitekihi emiꞌehina. Yaꞌma Melekisitekihi giꞌamofihi hapaꞌa lali katiguti yaꞌma gihiti bo bebe soseꞌnamofihi afoꞌafu minoꞌehina. To Seleme hepaꞌmofihi gihiti bo minoꞌehina hapaꞌa lali katiguti yaꞌma fulu huseꞌnamofihi afoꞌafu nohina yabe. 3 Melekisitekihi itoꞌafugo afoꞌafugo mineꞌahaꞌinaya etigiꞌatiti mekeheliꞌohune. Aiꞌa enigiko enagako bonaꞌa asagaꞌi fenene huꞌehigo mekeheliꞌohune. Enali hapaꞌanimu sa sa hite li huto mehiꞌahanamo niꞌibe. Ai minoto lito huꞌehinaya, itoꞌafu ketoꞌehina kana to minoto filiꞌehina kanaꞌa yaꞌma mekeheliꞌohune. Ai Huꞌmamofihi panaꞌa legi huto mamufa gilata nohina bo molo emito minomo buto minoꞌehina nohibe.

4 Sipi gihiti bo nohinagi kehelilo. Melekisitekiu yaꞌma gihiti bo lolo huto nohigo bahalotifu legeyaꞌa Abalahau ai minomo tito minoꞌehina, aiya lubaguti bauna nasana lamanaꞌaloga leka soto guna mololoto yogo feꞌnohi nayahi su hola hola huto niꞌinaguti Melekisitekihi moneko moneko li emiꞌehina yabe. 5 To Libaihi yagapanaꞌa lugaꞌamagi mamufa gilata bonaꞌi minalabe luto lu epoloꞌehina. Enali hiti boanaꞌi enalaluꞌanigi hiti koguna ite Abalahahi nagaꞌi moneko koguna lolo hiꞌahanamo niꞌinaya enalitogati anaꞌina lugaꞌa huto huꞌehinaguti nayahi su hola hola higo niꞌinaguti moneko moneko lila lila hilabe lite liꞌahana kaꞌa li nupa hite nelite yamofihi lu laga hi epelete liꞌahana. 6 To Melekisitekiu ai yaꞌma Libaihi li gehesaguti huto hu emiꞌehina bouba yaꞌma Abalahahi anaꞌinaꞌa silagaꞌi nayahi su hola hola higo niꞌinaguti yaꞌma moneko monekoꞌi liꞌehina. Ya hulotoꞌa Huꞌmau lu etoꞌehina nasana leꞌmo hetofa higo li keheliꞌehina bo Abalahahi yaꞌma lusa gito molo etoꞌehina. 7 To mineme tite nehanaꞌa enali limite mineꞌahanamagihi lusa gi epelelata nehanaꞌmu yamofihi enebe ligiꞌahana. 8 Mone kegiꞌa yaꞌma kuguhi koyo emilata nehana bonaꞌi enali mineme bite fililana yamagi bonaꞌmagihi yogo feꞌnohaꞌani nayahi su hola hola higo niꞌinaguti moneko monekoꞌi lilata nehabe. To mone kegiꞌa ana nasana moneko moneko liꞌehina bo Melekisitekiu yaꞌma minoba minoba nohina bo yabe lite mono bukugu fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe. 9-10 Yataꞌa Libai ana kanaguai huto huto mehuꞌehinaya, tataꞌafihi Abalahau nohigo Melekisitekiu fo tumala nehaꞌigo Abalahau yogo feꞌnohi li emiꞌehina. Ana yupahi Libai tataꞌafihi gufaꞌagu ana suhi huto minoꞌehina. To ai bonatogati yogo feꞌnohi nayahi su hola hola higo niꞌinaguti anaꞌina moneko monekoꞌi lilata nehana bonaꞌmagihi bahaloꞌanifu nohuto Abalahahi mehaꞌaga nohuto feꞌnohi anaꞌina yaꞌma Melekisitekihi li emiꞌehina.

11 Libaihi yagapanaꞌa enali mamufa gilata foyamofihi kabaꞌalo yaꞌma Huꞌmau aiꞌa Moseu keya ka luꞌehina kaꞌa yaꞌma Isilaeli bonaꞌi epiꞌehinaya anamofihi mamufa gilata nehana bomagi enali kapo biliꞌahana yanauba buto i segito minaluta nasana li huto hitita alihaꞌa lokiya fi emilata bo mone fatoꞌmofihi Melekisitekihi li nupa hiꞌahanaguti henabe

luto huto hitine? Yesu huto huloto aiꞌa Alonihi babeyafa suhi huto meminoꞌehina. Ai Melekisitekihi li nupa hiꞌahanaguti oto huto huꞌehinamo niꞌibe. 12 Yaꞌma mamufa gilata foya liꞌahana yamofihi tafaꞌa eneleꞌmo kosabaꞌi huto mone li huto hulenogo ana tafaꞌamofihi kaꞌa keya ka luꞌehinaꞌa ana suhi huto topa nehenogo fatoꞌmofihi kosaba ka mone huto hilinaꞌmu yabe. 13 To keya ka luꞌehina kauba Sipi Botimofitoga buto lilago ai lokiya fi emilata nehana sipi mono nonugu foyamofihi yaꞌma Libaihi tataꞌagitoga li epeleꞌahana enali li nupa hiꞌahanaguti huto mehuꞌehina. Sipi Botiu yaꞌma li nupa moneguti huto huꞌehina yaꞌma ana li nupa hiꞌahanaguti moneuba mamufa gilata sipi mono nonugu foyaꞌa lilata menohina niꞌibe. 14 Sipi Boti ai koyapa bo Yutaha nagaꞌaluguti huto huꞌehina yamofihi akeheli su hoto keheliꞌohune. To Yutaha nagaꞌmagi enali mamufa gi emilata foya lilabe luto yaꞌma Moseu fayahi koyoto meluꞌehinamo niꞌibe.

Yesu Melekisitekihi babeyafalo huꞌehinamofihi kaꞌa

15 To mone hiti anokehelune. Mamufa gilatamofihi yuhufa hapaꞌa mone fatoꞌna ma huto huꞌehibe. Mamufa gilata bo mone Yesu aiꞌa Melekisitekihi babeyafa suhi huto huto huꞌehina. 16 Aiꞌa gufatu huto huꞌehibe lite kaꞌa li melete liꞌahana to lu laga hiꞌahana hiti yaꞌma ana babeyafalo mamufa gilata bo lolo mehuꞌehibe. Ai mino lito buseꞌna mehi emito amuyaꞌa hiti mamufa gilata bo minoꞌehina niꞌibe. 17 Ai kumu mono bukugu kaꞌa ma lite fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe: Kai yaꞌma Melekisitekihi babeyafa huto mamufa gi emilata bo nagaluguti huto hilata minomo buto fotoꞌi moloto minalane, lite keyeꞌahana yabe. 18 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma lu laga hite liꞌahana kaga koyapaꞌi liꞌahanamofihi amuyaꞌa meniꞌinalo legeyaꞌa mone huto mehuꞌehina yabe lite leꞌmo kosaba hiꞌahana. 19 Moseu keya ka luꞌehina kauba buto li hetofa hinogo minaluta nasana li huto holito mebuꞌehina. To yanamofihi be liginogo fifa ilatana kosabaluguti manuhi epilatanamofihi lamanaꞌa li huto huꞌehina yauba manuhi limigo Huꞌmamofihi okabaꞌaga lebato bulata nohune.

20 To ka mone hiti ma niꞌibe. Kosaba mamufa gilatana yauba Yesutoga huto huꞌehina yaꞌma Huꞌmau leꞌmo huto: Kai mino lito buse mamufa gilata bo nohane, luto lu moloto emiꞌehina. Yataꞌa kohe tete mamufa gilata hiꞌahana bonaꞌi enali li hetofa hite Huꞌmau lu moloꞌehina ka melise faꞌmene mamufa gilata bonaꞌi lolo hite mineꞌahana yabe. 21 Kosabaꞌi yaꞌma uleꞌale huto ka lu mololata nasana ifoꞌaga Yesuhi aiꞌa mamufa gi emilata bo lamanaꞌa lolo huto nohibe. Ai fayaha kaꞌa Huꞌmau lu molo emiꞌehina ma luto niꞌibe:

Sipi Bouba amuya moloto

lu laga huto luꞌehina kaꞌa

yaꞌma meheꞌmilinaꞌmu yabe.

Kai mamufa gi emilata bo

minomo buto

amuya moloto minalatagihe.

22 Hapaꞌa ya suhi huto niꞌigo Yesu aiꞌa yaꞌma lu mu tifisemofihi kaꞌa legeyaꞌamofihi yafa lapusaꞌa lolo huꞌehina.

23 To hapaꞌa mone hiti niꞌibe. Koyapa mamufa gilata bo enali yaꞌma foya molo emite liluneꞌmu filite bi bi nehago yamofihi niꞌigi babu bomagi lelite bite mineꞌahana. 24 Ya hiꞌahanaya kosabaꞌi yaꞌma Yesu uleꞌale huto minoba minoba huto minose bo nohibe luto mamufa gilata foya yamofihi molo etoto oba oba huto nominabe. 25 Ya huꞌehinaꞌmu minoba minoba huto nominana bouba yaꞌma kanaꞌamu kanaꞌamu lali kumu yabe luto Huꞌmamofitoga buka tilata nohinaya aiꞌa lubuto bise foya Yesuhi foyaꞌamu luto Huꞌmamofihi bulo bulata nohuta bo bati huto lamanaꞌagu leleꞌmo moloto liliꞌnagu leleꞌmo hetofa hulata nohibe.

26 Yesu yaꞌma laliꞌi mamufa gi letoꞌehina bo sipiꞌa nohinagi leleꞌmo bati hulata nohina bo nokehelune. Ai pa sose foipana meniꞌina komopaꞌa fi fana tago lamana bo ai foipana nasana lilata bo enali tegi huto menohibe. Laga huto pa solata nohina bo Huꞌmau leꞌmo saga huꞌehigo kokuluma ifoꞌalo be ligi su hoto nominana bo minalinaꞌa huto minolago bati huto niꞌibe. 27 Ai yaꞌma mamufa gilata bo tafaꞌa enali tegi huto meniꞌibe. Ai foipanaꞌa hiti meniꞌigo kanaꞌamu kanaꞌamu kohe toto aiꞌa foipanaꞌamu yabe luto mamufa gi emilatamofihi alihi bonaꞌmagihi foipanaꞌanimu kuguhi koyo emilata nohinamo yaꞌma meniꞌibe. Aiꞌa komopaꞌa hiti gufaꞌa hiti yaꞌma li hetofa hu etoto kuguhi monekoꞌi yaꞌma koyo emigo buto su hoꞌehina. 28 Moseu keya ka luꞌehina kaꞌalo yaꞌma bomagihi komopaꞌani mone bati mehuꞌehina bo enali mamufa gilata bonaꞌi minalabe luto lu epoloto eneleꞌmo ho tiꞌehinaya, Moseu keya ka luꞌehina kamofihi gupisalo yaꞌma Huꞌmau leꞌmo amuya moloto lu laga hulata nohina kagaꞌa yauba aiꞌa panaꞌa yaꞌma bu segito hetofa huto nominana bo minomo buto mino yatama huto minalinaꞌmu yabe.

8

Yesu sipi mamufa gilata bo yabe

1 Ka noluna yamofihi legeyaꞌa ma luto niꞌibe. Laliꞌi mamufa gilata bo sipi bo ai ifoga kokulumagu Huꞌmamofihi koliꞌa hiti kefa hisalo mahaꞌaluga yahi lamagaꞌaga mino moloto nohibe. 2 Ai sipi hetofa mono nohi niꞌinaya yaꞌmamofihi nonugu mono yahusabe lamanaꞌa lali kumu yabe luto Huꞌmamofitoga kaga lulata nohina nasanauba mamufa gilata foya lolo nohibe. Mono yahusabemofihi lamanaꞌa bonaꞌmagita giꞌohuta niꞌigopa Sipi Bouba aiꞌa li huto huꞌehina niꞌibe.

3 Leꞌmo mamufa gi emilata bo asagaꞌnaloga enali gomolu noseꞌna to fato noseꞌna laita hilata nehabe lite keheli eto hiꞌahana. Yanaꞌmu lali mamufa gi emilata bo Yesu ai hiti Huꞌmamofihi lokiya fi emiꞌehinalo minoꞌehina ya nohibe. 4 To metoga Moseu keya ka luꞌehina kaꞌamofihi mamufa gilata bonaꞌi enali faꞌmene nehanamo niꞌinaya yataꞌisi melugu minoꞌehina niꞌitita mamufa gilata bo meminatine. 5 Enali foyaꞌani tafa nopofihi babeyafana ya suhi hite anagu lolo hilata nehabe to legeyaꞌa yaꞌma kokulumagu niꞌibe. Ana suhi huto Moseu ai mono kamofihi go nohi gilube luto nohigo Huꞌmau ma luto lu emiꞌehina: Keheliꞌohubo. Kosagu babeyafaꞌa kelepiꞌohunamo ana suhi huto anaꞌina silagaꞌi lolo hubo, luto lu etoꞌehina yabe. 6 To lu mu tifiseꞌnamofihi kaga tito yaꞌma aiꞌa luꞌehina kaga sipiꞌa huto tiꞌehina yanauba lukesa yafaꞌa lolo hu etago li huto huꞌehinamo niꞌinaya go nohi gilinaꞌmu ya luto lu etoꞌehina niꞌinaya yamofihi Yesu aiꞌa Huꞌma hiti bonaꞌi hiti eneleꞌmo hepilube luto lu mu tifiꞌehina kaga kosabaꞌi yauba tito yaꞌma niꞌibe. Ana suhi huto lokiya fi emilata foya aiꞌa lilata nohinamo yamofihi tito enaliꞌani foyaꞌani be ligiꞌehinagi li hetofa huto hilinaꞌmu yamofihi kaga lu moloꞌehina kosabaꞌi huto yamofihi hetofana huto hilinagihe.

7 Koyapaꞌa lu mu tifise kaga minoꞌehina yamofihi hetofa legeyaꞌa hoꞌehinalo niꞌitita alihi mone huto hilibe luto kagaꞌa huto mehitine. 8 Ya huꞌehinaya Huꞌmau ai yaꞌma Yuta bonaꞌmagi kumu kehelina bebe mesago kaꞌa ma luto luꞌehina yaꞌma mono bukugu ma lite fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe:

Minoto kana monelugu

yaꞌma Isilaeli bonaꞌi to Yuta nagaꞌi

enali hiti lu mu tifise ka kosabaꞌi

mone li huto hu epilube,

yamofihi Sipi Bouba luto luꞌehina niꞌibe.

9 Kosaba ka lu moloꞌohunamofihi

koyapaꞌi afoꞌanigihi

Iyipi metogati eneleꞌmo alube luto

enayato liꞌohuna kanaꞌa

enali hiti lu mu tifiseꞌnamofihi kaꞌa

lu molo epoloꞌohunamo meniꞌibe.

Enali lu mu tifise kaꞌamofihi

komopaꞌagu leꞌmo fotogo hite meminago

naniꞌni bu goloto

aheꞌmi epoloꞌohunamo niꞌibe,

Sipi Bouba aiꞌa yaꞌma luto nolibe.

10 Koyapa kanaꞌa bulago

alihi Isilaeli bonaꞌi

enali hiti ma luto

kaꞌa lu mu tifilubeꞌmu nohube luto

Sipi Bouba luꞌehibe.

To nani lu laga huse kagaꞌni

enegekesagu melenogoꞌni minalinaꞌmu yabe.

Ya huloto komopaꞌanigu

fayahi koyo melenogo minalibe.

To nani Huꞌmaꞌanifita lolo huto minalugi

enali yagapanaꞌni lolo hite minalanagihe.

11 To limite neminanaꞌa lagasoꞌa

to tite neminanaꞌa sipi bonaꞌmagi

enali nani kumu keheli su hete

kehelilanamo niꞌinaya,

yamofihi bo moneuba bo laluꞌafihi to

bo moneuba faluꞌafihi:

Kai meleꞌisi Sipi Bomofihi hapaꞌa

keheli fe lubo, luto ya lu emito

iyo iyo huto lu emilinaꞌmu yabe.

12 Ya huꞌohunaꞌmu keheliluneꞌmu nehabe.

Nani kekeꞌi nolu epoloto enali

li sibi sibi hiꞌahanaꞌani

li heꞌmi epalalunaꞌmu yabe.

To foipanaꞌanimu aku negekesa mone

mekehelilunaꞌmu yabe, luto

Sipi Bouba ya luꞌehina yabe.

13 To Huꞌmau ai lu mu tifise kaga kosabaꞌnamofi kumu noluto koyapaꞌi minoꞌehina kagamofihi tafa loꞌehibe luto luꞌehina. To anaꞌina tafa loloto fulupa ito yamofihi nesiꞌa minoto su hoto fenene hilinaꞌmu yabe.

9

Kokulumalugu mono nohi yabe

1 Lu mu tifiseꞌnamofihi kaꞌa tafaꞌagu Sipi Bomofihi bulo lipi emilata nehana lu laga huse kaga niꞌina to mono nohi metoga minoꞌehina. 2 Yamofihi monoꞌmofihi go nohi yaꞌma ya hite giꞌahana. Hasa mone fi laga hiꞌahana mone okabaꞌaga minoꞌehinamofihi giꞌa sipi bebe soseꞌi yabe lite liꞌahana. Anagu yaꞌma libiꞌmo yatamalo to hita gigusaꞌa hiti minoꞌehina to hisamofihi gupisaꞌalo yaꞌma Huꞌmamofihi bulo meleꞌahana beleti noseꞌna lapelugu minoꞌehina. 3 To buto komopaꞌagu mone kesige katatu fi laga hago minoꞌehina giꞌa bebe sosemofihi legeyaꞌa eto huseꞌi yabe lite minoꞌehina. 4 Anagu yaꞌma tuꞌa hiti nasanamofihi lokiya fi emilata hita mone golitu lolo hiꞌahana yaꞌma minoꞌehina. To bokisi golitu lolo hi eteꞌahana yaꞌma lu mu tifiseꞌnamofihi kagaꞌa niꞌina. Yaꞌma bokisi anagu mana noseꞌna kokulumaguti limiꞌehina noseꞌna moneꞌa somogu minoꞌehina. Ana somomo golitu lolo hiꞌahana anagu yaꞌma mana noseꞌna minoꞌehina. Ana bokisigu Alonihi fatusa buꞌa hiti fi ho tilago minoꞌehina. To lapelegusa efahi loemo yaꞌma keya ka analo fayahi keye malago minoꞌehina. 5 Ifoꞌalo yaꞌma Huꞌmamofihi fana mehenaꞌamofihi babeyafaꞌalo keneꞌi loemaleꞌi etali foipana okala hu epololata hitalo yaꞌma kokeꞌnaꞌatititu lite ifi telete mineꞌahaꞌina. Yamofihi kaꞌa yatama hu lalibe luto asagaꞌna anaꞌinaꞌmu molo emito lu su mehalunaꞌmu yabe.

6 Anaꞌina ya suhi hite lolo hite meleꞌahago niꞌigo nohi bugaꞌaga anagu tite yaꞌma mamufa gi emilata bonaꞌi enali kanaꞌamu kanaꞌamu tite foyaꞌani lite minelata hiꞌahana. 7 Nohi komopaꞌa monelugu yaꞌma mamufa gilata bonaꞌmagihi sipi boꞌani aiꞌago kufu moneꞌamofihi yupahi nohi komopaꞌagu tito minoꞌehina. Ya huloto meme yagamagihi bulumaka yagamagihi golahi li hekigo ligo tito yataꞌa aiꞌa foipanaꞌa hiti to alihi bonaꞌmagihi foipana sibigopa minoꞌehina liꞌahanamofihi mekeheliꞌahana yanaꞌmu yabe luto hitalo ana golahi fepa kopa iꞌehina. 8 Anaꞌina yanamofihi hapaꞌa yaꞌma fana mehaꞌa hiti Sikalafuꞌuba ma luto lu nolimibe: Nohi hasa lugaꞌa yaꞌma faꞌmene niꞌinogo bebe sose mono nonugu buto fololata nohuta kapo hokolo hu su mehoꞌehinamo niꞌibe. 9 To yaꞌma hasamofihi okabaꞌaga minoꞌehina yaꞌma kanalo metoga nominotaꞌa nasana babeyafaꞌa huto niꞌibe. Yamofihi hapaꞌa kehelilotiti yaꞌma bebe sose mono nonugu gomolu noseꞌna kuguhi keyete laita hilata nehana yanauba Huꞌmamofihi bulo lipi emilata nehanamagihi komopaꞌani leꞌmo fotogo mehilibe luto nokehelune. 10 Yanauba enugufaꞌaga li moloꞌehina kaꞌago yaꞌma niꞌibe. Lu laga huse kagamuꞌi noseꞌna fato fatoꞌi to bai nagamiꞌi nenanaya to enugufaꞌani mono nagamiꞌi okala hilata nehana yamofihi kagaꞌa niꞌibe. Yaꞌma Huꞌmamofihi kaꞌalo huto higo bonaꞌmagi megeꞌi melete bite nehinogo alihaꞌa Kilisitou anaꞌina leꞌmo bebe salina kanaꞌa huto hilibe.

11 Ya huꞌehinaya Kilisitou aiꞌa yaꞌma anaꞌina legeyaꞌa li huto huto lu moloꞌehina yamofihi mamufa gilata nehana bonaꞌi sipi mono boꞌani huto huꞌehina. To Kilisitou yaꞌma kokulumagu mono nonugu liliꞌna lito minoꞌehinauba tafa go nohi be ligiꞌehina to yaꞌma ifoꞌalo mono nohi mone legeyaꞌa lamanaꞌa enayatu megiꞌahana to ma metoga meniꞌinamofihi babeyafalo niꞌinaya minoꞌehinamo niꞌibe. 12 Kilisitou yaꞌma meme yaga bulumaka yagamagihi golapo liꞌehina niꞌigopa aiꞌa golahaꞌa hiti buto bebe sose go nonugu tito yaꞌma nohi hasagu tilina kana monekoꞌi tito mina fi letoto lubuto bito mino kosaba huseꞌi limiꞌehina yamofihi minomo buto minalutaꞌmu yabe. 13 To mememagihi bulumakamagihi golahi to bulumaka ikeleꞌamofihi gufalo logouba loꞌehina lahi folo epalalina nasanaꞌmu bonatoga fepa fepa iloto enugufaga folo epalago bi fele afele tigo mineꞌahana enali Huꞌmamofihi bulo eneleꞌmo bati hiꞌahana. 14 Ya huꞌehinaya Kilisitou ai yaꞌma minoba minoba Mehaꞌauba fi hele hu etago ai komopaꞌa hiti gufaꞌa hiti bati huto minoꞌehina yamofihi Huꞌmamofitoga hetofa mamufa gi emiꞌehina. Ya huꞌehinaꞌmu Kilisitohi golahaꞌauba komopatilo i koloꞌehinamofihi okala huto foipa foya heꞌmi letoto leleꞌmo bebe solenogo mino kosaba huse bo, Huꞌma aitoga agoya hu emito foyaꞌa lilata nohune.

15 Ya huꞌehinaꞌmu Kilisitou aiꞌa ya huloto lu mu tifisemofihi kaꞌa tafaꞌa yanagu bonaꞌi mineꞌahana foipana li huto hiꞌahana yaguti li kele li letalube luto filiꞌehinamo niꞌibe. Ya huꞌehinaꞌmu bonaꞌi yataꞌa lu mu tifiseꞌna kagalugu mineꞌahana Kilisitou foipanaguti gulu ho epoloꞌehina yabe, luto filiꞌehina. To nofilito Huꞌmau elesa molo epiꞌehina bonaꞌi enali minoba minoba husemofihi kokulumagu yogo feꞌnohi lilabe luto lusa gi epalalinaꞌmu yabe. Yaꞌma bati hite lilabe luto Huꞌma hiti bonaꞌi hiti eneleꞌmo hepiloto lu mu tifise kaꞌa kosabaꞌi li huto huto molo letoꞌehinamo niꞌibe.

16 Yogo feꞌnopofihi kapoꞌa ma huto niꞌibe. Afoꞌafu filiꞌehinamofihi hapaꞌa huto lu yege holenogo yogo feꞌnopofihi kaꞌauba legeyaꞌa henilinaꞌmu yabe. 17 Ana bonaꞌi kosabaꞌi bu hiti nohinogo yogo feꞌnoho nasanamofihi kaꞌa yaꞌma faꞌmenego minalinaꞌmu yabe. Fililenogo yamofihi legeyaꞌa huto hilinaꞌmu yabe. 18 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma lu mu tifisemofihi kaꞌa tafanauba yagamagihi golahi he nekigo bu moloꞌehinago bati huto minoꞌehinamo niꞌibe. 19 Yataꞌa Moseu keya kamofihi fayahi koyoꞌehina asaga kaga latahaꞌasiloko leka soto lu yege hoto bonaꞌi lu epigo keheliꞌahana. To lu epi su holoto bulumaka ikeleꞌamagihi golahi to mono nagamiꞌi hiti li sibi sibi huto segi osahi mone tupaꞌalo to sipisipi yagamagihi okaꞌani safaꞌna moloto sa giloto yamofitu nagami iloto lepe tepe huto keya ka niꞌinalo to silaga boanaꞌi nehanalo folo epoloꞌehina. 20 Ya hutoꞌa ma luto lu epilata huꞌehina: Huꞌmau lu mu tifiseꞌnamofihi kaꞌa lu laga hu lepoloꞌehina yamofihi golahaꞌauba leneleꞌmo bati hinogo lamaꞌnakagalo kehelite megeꞌi malalo, luto ligo kehelite mineꞌahana yabe. 21 To Moseu yaꞌma bebe sose go nohi niꞌina to anagu foyamofihi nasana asagaꞌi niꞌina yalo yaꞌma golahaꞌa fepa kopa ito su hoꞌehina. 22 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma keya ka luꞌehina kaꞌalo anaꞌina silagaloga mememagihi bulumakamagihi golahaꞌanitu okala hulata nohinamo niꞌibe. Golahi memalalanaꞌa niꞌinogo yaꞌma bonaꞌmagihi foipanaꞌani li kele lilataꞌa mone meniꞌibe.

Kilisitohi golahaꞌauba foipanati kele lilata nohina

23 Ma metoga mono nasana silagaꞌnamofihi hapaꞌa ya kokulumagu niꞌinamofihi babeyafaꞌa faꞌmenena golahaꞌatu nagami ite nokala hite li gulu gulu lilabe luto keya ka ya luꞌehinamo niꞌibe. To kokulumagu nasana lamanaꞌauba aiꞌa yaꞌma lokiya fi emilata nasana eto huto minoꞌehina yanauba nagami ito hapaꞌa hetofana lolo hilibe luto leꞌmo hokolo hilinamofihi kapoꞌa monekoꞌisi niꞌibe. 24 Ya huꞌehinaꞌmu Kilisitou ai bonaꞌmagihi enayatu giꞌahana mono nonugu to lamanaꞌamofihi babeyafaꞌa minoꞌehina anagu buto metiꞌehibe. Ai kokulumagu tiloto Huꞌmamofihi bulo lali kumu yabe luto nehetito leleꞌmo hetofa hilina foyaꞌa yaꞌma lilata nohibe. 25 To Yuta bonaꞌmagihi sipi mamufa gilata bouba kufuꞌamu kufuꞌamu hetofa kanaꞌa moneko yupasigo bebe sose nonugu tito meme yaga moneꞌmofihi golahi lito tilata nohibe. Ya nohuto aiꞌa golahaꞌatugopa faꞌmene nasanamofihi golahaꞌa liloto tilata huꞌehinaya Kilisitou aiꞌa gufaꞌa komopaꞌa yaꞌma lali kumu yabe luto heꞌmilubeꞌmu kana babu yupahi metiꞌehina niꞌibe. 26 Yanaꞌmu Kilisitou ai gufaꞌa komopaꞌa kanaꞌamu kanaꞌamu heꞌmi letoꞌehina niꞌitita ai meꞌmofihi lolo huꞌehina kanaꞌa huto huꞌehinaloti emaꞌaga kekeꞌi luseꞌi lito filito buba buba huto nesiꞌa meminotitaꞌmu yabe. Aiꞌa yaꞌma ya suhi hu emito Huꞌmau moloꞌehina kanaꞌa su halubeꞌmu nohinogo kanaꞌa monekoꞌi aiꞌa gufaꞌa komopaꞌa neheꞌmito foipanati su halibe luto huto huꞌehinamo yaꞌma su ho lamana hibe. 27 Silaga bonaꞌmagita kanaꞌa monekoꞌi fililune luto to yanamofihi ifoꞌalo Huꞌmau nohinalo aiꞌa foipanatiꞌmu ka foya lilube luto lu letoꞌehinamo niꞌibe. 28 Kilisitou ai ana huto kana monekoꞌi silaga bonaꞌmagihi foipanaꞌani ai gupisalo tigo heꞌmu kito Huꞌmamofihi kuguhi koyo emiloto filiꞌehina. Akuꞌi foipa nasana li su halibe luto niꞌigopa aimofihi geba hite fifa ite minelata nehana bonaꞌi Kilisitou enubuto bise foya alihaꞌa li su halunaꞌmu yabe luto akuꞌi kokulumaluguti limito huto hilubeꞌmu hibe.

10

1 Yuta bonaꞌmagihi keya ka yaꞌma legeyaꞌa alihi huto hilinamofihi babeyafaꞌa moneꞌa anasi niꞌibe. Legeyaꞌa lamanaꞌa meniꞌibe. Ya huꞌehina mamufa gilata bonaꞌi enali keya ka luꞌehina kaꞌalo kufuꞌamu kufuꞌamu lokiya fi emiꞌahana ana suhi hilenogo hena keya ka koyoꞌehinamofihi kugupouba Huꞌmamofihi bulo bilata nehana bonaꞌi yaꞌma moneꞌna lusiga luto eneleꞌmo bati hulata nohibe? Ya huto meniꞌibe. 2 Huꞌmamofihi lipi emilata nehana bonaꞌi yaꞌma moneꞌna komopaꞌani li gulu ligo lu epoloꞌehinalo niꞌitita komopaꞌanigu foipanaꞌani meniꞌigo minatitaꞌmu yabe to asaga kuguhi lokiya fi emilataꞌna yaꞌma heꞌmititaꞌmu yabe. 3 Ya huꞌehinaya kuguhi koyolataꞌnamofihi yaꞌma kufuꞌamu kufuꞌamu nekayago foipanaꞌanimu akuꞌi beto hite kehelilata nehabe. 4 Kuguhi koyolatanaꞌmu to lokiya fi emilatanaꞌmu mememagihi to bulumakamagihi golahi hekiꞌahana yanauba bonaꞌmagihi foipanaꞌani nokala hu epalalinaꞌa to heꞌmilinaꞌa mone meniꞌibe.

5 Ya huꞌehinaꞌmu yaꞌma Kilisitou melugu maꞌasi limilubeꞌmu nohuto afoꞌafihi lu emiꞌehina kaꞌa yaꞌma mono bukugu ma lite fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe:

Kuguhi koyo epilata

yaꞌma fato fatoꞌmofi kumu

lagaka mekebesigo

ananamofihi kibita mehuꞌehina.

Ya huꞌahataya,

nugufa lolo huto

leꞌmo hetofa huꞌahatamo niꞌibe.

6 Fato fato yagatu hete hosa hite

kuguhi keyete lokiya fi emiꞌahana

yamofihi bu goto

lagaꞌni menebesibe luto lulata huꞌehina.

Foipanaꞌani heꞌmi su halibe luto

kuguhi keyelata nehago

mone kegelo mebilata nohane.

7 Ya hulago

nani ma luto luꞌohunamo niꞌibe:

O Huꞌmao, kehelibo.

Kai lilataꞌa malalataꞌa hilube luto

kegeba huto nominobe.

Keya ka luꞌehina kamofihi fayahaꞌagu

nani kumu kaga koyoꞌehinalo

ya huto lilube luto nohube.

8 Kohe toto luto luꞌehina: Yagamofihi kuguhi koyo emilata nehana to lokiya fi emilata nehana hiti fato fatoꞌmofi kumu kegelo mebiꞌahane, luto to fato fato yagatu hete laita hilete foipanaꞌani su halibe lite ana mamufa efaha hitalo gilata hiꞌahana yaꞌma ana suko huto bati mehuꞌehinamo niꞌibe luto lagaka mekebesibe luto, yataꞌa ka luꞌehinamo niꞌigo yaꞌma anamofihi mamufa gilata foya yaꞌma keya ka lu laga huto luꞌehina kagaꞌalo keyelata hiꞌahanaya. 9 To alihaꞌa Kilisitou molo emito ma luto luꞌehina: O Huꞌmao, kehelibo. Kai lilataꞌa malalataꞌa hilube luto kegeba huto nominobe, luto luꞌehina. Niꞌinaya asaga mamufa gilatanamofihi tafaꞌa fato fatoꞌi niꞌigo Huꞌmau li heꞌmito Kilisitohi kaꞌa aiꞌa keheli bati huloto Kilisitohi gufaꞌa mamufa gilata nohina yamofihi li moloꞌehigo yaꞌma kosabaꞌi li huto huꞌehina. 10 Ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmamofihi kaꞌalo Yesu Kilisito kehelito gufaꞌauba kanaꞌa moneko kanasigo mamufa gigo lali asagaꞌi foipanati li heꞌmi letoto komopati leꞌmo eto higo nohutaꞌa yaꞌma akuꞌi mamufa aiꞌa gilinaꞌmu yabe.

11 Yuta bonaꞌmagihi mamufa gi epololata asaga bonaꞌmagitoga enali kanaꞌamu kanaꞌamu foyaꞌani lite ho tilete nehite kuguhi keyete lokiya fi emiba emiba hite minelata hiꞌahana niꞌinaya asaga yupahi ya nasanauba yaꞌma bonaꞌmagihi foipanaꞌani nokala hu epalalina suhi mehibe. 12 Kilisitou yaꞌma foipanati su halibe luto aiꞌa golahaꞌatu mamufa gigo asu hoꞌehibe. Yanamofihi gupisalo akuꞌi mamufa megilinaꞌmu yabe. To ya huloto Huꞌmamofihi yahi lamagaꞌaga mino moloto minoꞌehina. 13 Yaloꞌi Huꞌmamofihi fatehaꞌa eneleꞌmo lolo huto gigusaꞌatu iti kalube luto enegeba huto nohibe. 14 Ya huto komopati li gulu gulu hinogo leleꞌmo eto hulata kapolo bulata nohutamofihi mamufa monekoꞌi giloto leleꞌmo fotogo hulata kapolo malago asu hoꞌehinamo niꞌibe.

15 Ya niꞌinaya hetofa Sikalafuꞌuba aiꞌa hiti lu huto huto lu limiꞌehinamo niꞌibe. Ai kaꞌa mono bukugu hapi fito ma luto niꞌibe:

16 Alihi kanalo lu mu tifise kaꞌa

li huto hu lepalalube luto

Sipi Bouba ma luto nolibe:

Nani lu laga huto noluna ka

yaꞌma komopatinigu molo lepelenogoꞌni

liminogo

komopatini lenegekesagu fayahi keyenogoꞌni

minalinamo niꞌibe.

17 Ya luto luloto analo molo emito ma luto mone hiti luꞌehina: Foipanaꞌaniꞌmu to laga mehina nasanaꞌaniꞌmu akuꞌi kanaꞌamu kanaꞌamu mekehelilubeꞌmu nohube, luto luꞌehina. 18 Ya luto nohigo foipanaꞌani lu heꞌmi epoloꞌehigo ana foipana su holago anaꞌina laga mehinanamofi kumu mamufa gilatana yaꞌma ana suko huto su hoꞌehibe.

Huꞌmamofihi bulo nehetilune

19 Nalaluꞌnigita, ya huꞌehinaꞌmu Yesuhi golahaꞌauba bebe sose nonugu Huꞌmau nominanamofihi kafe sigi letago lali nohinagu tilutaꞌmu komopatigu lelesa melinogo yaꞌma tilune. 20 Sipi mono nopofihi hasalo li hokolo huto yaꞌma aiꞌa gufaꞌa legi huto minoꞌehinaya yanauba hekini loꞌehina katamofihi li beyaga i luga luga huto Huꞌmamofihi mahaꞌaga bulatanamofihi mino kosaba kapo amuya moloto minolata nasana aiꞌa leꞌmo lamana hu letoꞌehina. 21 Ai tiloto mamufa gilata bomofito sipi kibina bo lolo huto Huꞌmamofihi yagapanaꞌa laliꞌi latahatilo kaba boti nohibe. 22 Ya huꞌehinaꞌmu komopati lusiga luto emiloto keheli uleꞌale hinogo komopatigu okala huto foipana nasanaꞌmu lekesa yigi yigi mehuse yaꞌma aiꞌa golahaꞌatu laliꞌi okala hu su hoto folo letago komopati babahi higo to lugufati yaꞌma hetofa nagamiꞌi bu okabaꞌa suhi huto lolo huꞌehinalo nagamitu ko letelenogo minoto Huꞌmamofihi bulu nehetilune. 23 Ya nohinogo Huꞌmau kaꞌa lu moloꞌehigo ana mololata bo aitoga buto lifita ito to fifa ito lulata nohuta yaꞌma leꞌmo hetofa huto kaba huto minoꞌehina yabe. 24 Komopatitu lemehi emito komopati ai eminogo ai eminogo nohuto liliꞌnalo ai heꞌmenogo ai heꞌmenogo huto minalune luto komopati leꞌmo bati huseꞌnamofihi kapoꞌmu sa sa huto minalune. 25 Ya nohutoti mono kumu li gehesa hulatanagu lugaꞌamagi menehetise amanapa hite neminanaꞌa nehabe. Ya hilata nehana enali suhi mehuse kanaꞌamu kanaꞌamu Sipi Bouba alina kanaꞌa lebato huto nohinago yamofi kumu kehelito minoto eneleꞌmo hetofa huto amuya moloto minalune.

26 To lali Huꞌmamofihi ka legeyaꞌa yauba komopatigu fi besa lolenogo legekesa kehelito foipana akuꞌi lilune luto nolunogo foipanatiꞌmu yaꞌma kehelito leꞌmo eto huto linogoti foipanati su halibe luto mamufa gilata nasana mone meniꞌibe. 27 Ya huto niꞌigopa yamofihi foipanaꞌa babu luto ketanamofi kumu ligiki nebinogo geba huto minalune. Logo guluya mehaꞌauba Huꞌmamofihi luba li emilata nehana bonaꞌi yaꞌma akafuꞌi heni epalalinaꞌmu yabe. 28 To Moseu keya ka luꞌehina kaꞌalo pelesa ite hauta halana bonaꞌi yaꞌma keneꞌi loemaleꞌifi loegi monegimagifi enali kaꞌani lilago enali hapa hapaꞌani foipanaꞌani huto hulago kekeꞌi meli epelese meleꞌisi eba eba hite enoho filiꞌahana yabe. 29 Yanauba keta hu tegi huto niꞌinaya, bo moneubafi moneuba Huꞌmamofihi panaꞌamofitoga megesa hu emilina to mino hepito mu tifiseꞌnamofihi kagaꞌalo golahi lepe tepe huꞌehina nasanauba komopaꞌa leꞌmo fana toꞌehina yamofihi ai bu goto faꞌmene lolo huto nohilina bomofihi Huꞌmau hena hu etalina niꞌibe? To leheꞌmose afoꞌafu Sikalafuꞌi yamofihi leꞌmo laba hilina yaꞌma bomofihi Huꞌmau hena hu etalina niꞌibe lite lenekesa nekehelibe. Ai leꞌmo sibina huꞌehinanaꞌa sipi huto to ketaꞌa hiti lilinaꞌmu yabe. 30 Monekoꞌuba liliꞌna ka ma luto luꞌehina: Foipana epilata nasana yaꞌma nani foyaꞌnimofihi mone kegiꞌa beletoga niꞌibe. Pa solatana yaꞌma naniꞌni pa salube, luto luꞌehina. To mone hiti: Sipi Bo ai yagapanaꞌa enalitoga ka foya lito guna molo epalalubeꞌmu nohibe, luto luꞌehina bo ai hapaꞌa kehelilata nohune. 31 Yaloꞌi kanaꞌa sipi yupahi minoba minoba huse bo Huꞌmamofihi yanugu fololata nohuta yaꞌma koliꞌa hiti nasana felana niꞌibe.

32 Lenali koyapaꞌi anaꞌina lolo hite mineꞌahanamofihi akuꞌi kehelilo. Kanaꞌa yaꞌma yupahi komopatinigu Huꞌmamofihi fana mehaꞌauba fi fana to lepelenogo kekeꞌi luseꞌnamofihi komopaꞌagu minete ketaꞌa hiti foya lite amuya melete lite mineꞌahana. 33 To kanaꞌa loemo lenali lenagabu giseꞌnauba lenugupisalo tilago bonaꞌmagihi enubulo enumu fili enama fili hite kalanaꞌi molo lepalago lenali faꞌmene mineꞌahana. To kana moneꞌagu yaꞌma lenigibo lenalalutinigihi anaꞌina ya suhi lolo nehi epalago hite molo emite kekeꞌi li epeleꞌahana. 34 Lenali lenigibo lenalalutinigihi naga nonugu nehago enali kumu yabe lite komopatinigu ekafaꞌi hoꞌehinamo niꞌibe. To asaga feꞌnohatini bauna fite lilago yaꞌma komopatinimofihi feꞌnohi lamanaꞌa amuya moloto minomo buseꞌnamofihi moloꞌohune lite kehelilete lenegelo bilata hiꞌahanamo niꞌibe. 35 To yatai yaꞌma Huꞌmamofitoga lenifita ilata nasana meheꞌmilo. Ya nasanauba minoto alihaꞌa minaꞌa sipiꞌa li huto hu lepalalinaꞌmu yabe. 36 Yanaꞌmu lenali ketaꞌa hitiꞌnamofihi komopaꞌagu mino fulu hite minelenogo Huꞌmau lilina malalina kaꞌa kehelite nehinogo anaꞌina leꞌmo babahi huseꞌnamofihi legeyaꞌa lilabe. 37 Ya huꞌehinaꞌmu mono bukugu fayahi mone ma lite keyeꞌahanamo niꞌibe:

Kanaꞌa hupamone niꞌibe.

Yamofihi su nehenogo

alubeꞌmu nohinagihe.

Alibe lite liꞌahanamo

yaꞌma mino yatama mehuse

meleꞌisi nehetilinaꞌmu yabe.

38 Bonaꞌni lamana hiꞌahanamagi

enali keheli uleꞌale hite minete

mino kosabaꞌi lilete minoba minoba hilabe.

To lugaꞌamagi enali heꞌmite i behe hite

bilanaꞌa yaꞌma enali kumu kehelugo

lagaꞌni menebesilinaꞌmu negelo mebilube.

39 To lali amuya memolose kosele kaseleꞌi hoto minalutaꞌa to i behe huto tafa kapomofihi nasana lolo mehilutaꞌmu yabe. Lali yaꞌma kehelito amuya moloto lemehi emito lubuto bilatanamofihi nasana yaꞌma lilune.

11

Keheli uleꞌale huse hapaꞌa

1 Keheli uleꞌale husemofihi hapaꞌa ma luto niꞌibe. Anaꞌina leꞌmo bati nohu letana yanaꞌmugopa keheliya ito fifa ito minoto yanamofihi geba hulatana to bu megoꞌehilutanaꞌmu komopatitu leꞌmo pili koto lito nohilune. 2 Mono bonaꞌi koyapaꞌi minete ho tite hiꞌahanamagi keheli uleꞌale hite minelata hiꞌahanaꞌa yamofihi Huꞌmau bu enagago laga hulata huꞌehina yabe.

3 Koyapaꞌi yaꞌma Huꞌmamofihi kaꞌalo metoga nasana kokulumagu nasana hiti bu golata nohuta nasana huto huꞌehinamo yamofihi bu megose suhi hinaguti huto huꞌehinamo niꞌibe, luto keheli uleꞌale huto minototi keheliya ito keheliꞌohune.

4 Ebeliu keheli uleꞌale huseꞌnaꞌa hiti amuya moloto niꞌinalo Huꞌmamofihi kuguhi koyo emiꞌehinamofihi Huꞌmau bu gago bati huꞌehina. Kenihi moneꞌna yaꞌma bu go sibina huꞌehina. Keheli uleꞌale huseꞌna yaꞌma Huꞌmau Ebelihi bu gago foipanaꞌa meminago minoto kuguhi koyo emilago liꞌehina yamofihi hapa ꞌa analoti li huto huꞌehina. To keheli uleꞌale huto minanaꞌmu luto lali kehelutogo Ebeliu filiꞌehinaya sibigopa kaꞌa lu limilata nohibe luto kehelilune.

5 Inokiu ai keheli uleꞌale hulata bo minago Huꞌmau ai bu go bati huloto filiseꞌna yaꞌma aitoga huto mehilibe luto mino kosaba huse gufa hiti leꞌmoto kokulumagu tiꞌehina. Ya hu etoꞌehinaꞌmu yaꞌma bonaꞌmagi ai kumu lite sa sa hite be megeꞌahana. To metiꞌehigo ai hapaꞌamu yaꞌma Huꞌmau Inokihi bu go laga huꞌehinamo niꞌibe lite mono bukugu fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe. 6 Keheli uleꞌale huseꞌnati meeminenogo nehinogoti Huꞌmau bu goto fokehi melilibe. Huꞌma aiꞌa nohibe luto yamofihi keheli uleꞌale huto to ai hapaꞌamu amuya melete sa sa hilana bonaꞌmagi yaꞌma minaꞌa limilibe luto komopatitu keheliya ito ai mahaꞌaluga buseꞌna niꞌibe.

7 To Noa ai keheli uleꞌale huseꞌnaꞌa hiti bo minoꞌehina Huꞌmau alihi lipoti molo emilago ekesa kehelito kohe toto kaꞌa ekesa lito lu emigo Noau yaꞌma kagalo keheli amuya moloto yagapanaꞌa hiti enubuto bito minalabe luto yaꞌma luloto nagamilugu boti sipiꞌa lolo huꞌehina. Ya huloto Noau Huꞌmamofitoga agoya hu emito keheli uleꞌale hilata yanaꞌmu Huꞌmau lamana bo nohane luto lu moloꞌehina yauba yaꞌma melugu bonaꞌi foipana liꞌahanaꞌamagihi enifisa iꞌehina suhi huto minoꞌehibe.

8 Abalahau keheli uleꞌale huse bo minoꞌehina Huꞌmau kehe ito ai meꞌi mone enali felisa feꞌnohi minalibe luto keleꞌmo bati hilugi kai mekagati heꞌmiloto mone kegiꞌa buto minalane luto kaga lu moloto lu emigo keheli emito meꞌi magafi hiyaꞌagafi luꞌehina yaꞌma mekehelise faꞌmene agoya hu emito buꞌehina yabe. 9 Keheli uleꞌale huse bo minanaꞌmu luto meꞌi bu go molo etoꞌehina yalo buto nehetiloto faꞌmene minoto kaꞌi logo lili bo suhi huto yege nohi gito anagu koto minoꞌehina. To Isaka to Yakopu etali hiti analo yaꞌma Huꞌmau lu molo epoloꞌehina nasanaꞌa lolo hite minete anamofihi gupisalo mineꞌahaꞌina. 10 Abalahau ai keheli uleꞌale huseꞌnamofihi lapusaꞌa hiti nohi hepaꞌi mone minoba minoba huseꞌi yaꞌma Huꞌmau minalinamofihi nasanaꞌa lolo hu moloto li huto huꞌehina yanasimuko geba huto minoꞌehina.

11 Selau ai namopa litanaꞌi nohigo Abalahau ai keheli uleꞌale hulata bo minoto oyafa loloto yagapanaꞌa ketalina kanaꞌa su hago amuya emigo yagapanaꞌa hiti huꞌehina. Huꞌmau yaꞌma bulo lu emilago legeyaꞌa huto hulata nohina bouba lu huto hibe luto keheli amuya moloto ya suhi lolo huꞌehina yabe. 12 To yamofihi yaꞌma bonaꞌi monekoluguti pulu tilatanamofihi amuyaꞌa su hoꞌehinalo aitogati yagapanaꞌa pulu tiꞌahana enali kokulumatoga sonofiꞌi mineme bite ete samahi netina yanamofihi babeyafalo to hege nagami belehaꞌaga keheꞌi niꞌina ya suhi huto bonaꞌmagita leka so su mehaluta Abalahahi tataꞌamagihi legegeto huto helite biꞌahana.

13 Bonaꞌi ya hanaꞌamagi keheli uleꞌale hite minete filite biꞌahanaꞌa enali Huꞌmau lu moloꞌehinamofihi anaꞌina eneleꞌmo keta mehuseꞌnamofihi legeyaꞌa yaꞌma meleꞌisi meliꞌahana, faꞌmene fotoꞌi niꞌigo be gelete kaꞌa lite kehelite li pili kete mineꞌahana. Ya hite minete, hapaꞌani ma lite keheliꞌahana: Lali faꞌmene metoga minoto bonoho bona to kaꞌi logo lili bona tegi huto nohune lite keheliꞌahana. 14 Kagaꞌa yaꞌma lite lilata nehana bonaꞌmagi koto hepaꞌani mone li huto hiluneꞌmu komopaꞌanitu kehelite mineꞌahana yamofihi mino kosaba huse hepaꞌi huto hilinaꞌa geba nehabe. 15 Ya hilete enali nohi hepaꞌani to meꞌani heꞌmiꞌahana yanaꞌmu eniginaga figo mone kehelite ya mehiꞌahana. Yanaꞌmu epesigo niꞌitita i behe hite faꞌmene atine. 16 Enali yaꞌma nohi hepaꞌi lamanaꞌa mone liluneꞌmu yabe lite ya nasanaꞌmuko geba hite keheliꞌahana. Kokulumalugu yamofi kumuko keheli amuya meleꞌahana. Ya huꞌehinaꞌmu enali Huꞌma ai kumu Huꞌmatiga yabe lite lago kehelito megesa hu meepilata nohibe. Yaꞌma henaꞌmube? Aiꞌa nohi hepaꞌi mone li huto huto eneleꞌmo nupa huꞌehinaꞌmu yabe.

17 To Huꞌmau Abalahahi fi taga hu etago keheli uleꞌale hulata bo nohibe luto Isakahi lepa ito kuguhi koyo emilube luto keheligo amuya moloꞌehina. Aiꞌa yagapanaꞌamu Huꞌmau lu molo etoꞌehina kaga yaꞌma li pili koto keheliꞌehina bo nohinaya panaꞌa monekoꞌi yaꞌma lepa ito kuguhi kayalube luto keheli moneko huꞌehina. 18 To Huꞌmau kaꞌa ma luto lu emiꞌehina: Isakatogati pananaꞌa huto pulu tite bite minalanaꞌmu yabe. 19 Abalahau ai Isaka kumu ma luto keheliꞌehina niꞌibe. Huꞌmau ai Isakahi fililinaguti leꞌmo ho tilibe, luto yamofihi keheli amuya moloto liꞌehina bo to yamofihi filiꞌehinaguti leꞌmo behe huꞌehina ya suhi lolo hibe luto keyaꞌi molo etoto luꞌehina.

20 Isakau ai keheli uleꞌale hulata bo minoꞌehinaꞌmu luto anaꞌina alihi huto hilinamofihi kaꞌa Yakopuhi to Isauhi kaga lu moloto lu etimito lusa gi etotoꞌehina yabe.

21 Yakopu yaꞌma keheli uleꞌale huse bo nohibe luto fililubeꞌmu nohuto Yosefehe panaꞌa loemo lusa gi etotoꞌehina. Ya huloto fatusalo lito ho tito Huꞌmamofihi lipi emito fokehi liꞌehina.

22 Yosefeu ai keheli uleꞌale huse bo nohibe luto fililina kanaꞌa tupa nohigo Isilaeli bonaꞌi enali minete Iyipi metoga heꞌmite bilanaꞌmu yabe luto kehelito aiꞌa felisaꞌamu kohe toto lu laga huto ma luto lu epiꞌehina: Biluneꞌmu nehitemo yaꞌma naniꞌni felisaꞌni hiti lite bilo.

23 Moseu huto hulago itoꞌafugo afoꞌafugo yaꞌma keheli uleꞌale hilata alobole nehaꞌibe lite yagapanaꞌatitiꞌmu panaꞌi hetofanamo niꞌibe lite bu go laga hilete Iyipi bo Felo, gihiti bo ai lagaso panaꞌi asagaꞌi kele lilo, luto kaga moloto linaꞌmu yabe lite yamofihi etali etelesa meligo keheli heꞌmiꞌahaꞌina. Ya nehite ikahi loebe monebe nobigo leꞌmo fala kite leꞌmo melete mineꞌahaꞌina yabe.

24 To Moseu keheli uleꞌale huto minoto hofa tago Felohi paꞌamofihi panaꞌa yabe lite lilata nehago Moseu oꞌe luto yaꞌma nani ai panaꞌa yatai menohube luto luꞌehina yabe. 25 To foipana nasanamofihi lagaꞌa hiti tupa kana mino laba huto meminoseꞌnamofihi yaꞌma heꞌmiloto Huꞌmamofihi bona nagaꞌa enali hiti keke luseꞌnamofihi gupisaꞌalo nehago yalo ai hiti molo emito kehelilube luto mino eto huto minoꞌehina. 26 Ya huloto Iyipi metogati mone feꞌno hiti minaꞌa sipi anaꞌina yaꞌma lilina kanamofihi keheligo faꞌmenena lolo nohigo Huꞌmau gulu ho letalibe luto lu molo etoꞌehina bo, Mesia kumu yabe lite eniginaga finaꞌa gupisalo minalube luto yamofihi keheli uleꞌale huto legeyaꞌa lolo huꞌehina. Yamofihi minomo tito minaꞌa huto hilinaꞌa lilube luto ana kagaꞌmu kehelito li pili koto ya suhi huꞌehina.

27 To Moseu ai keheli uleꞌale huꞌehinaꞌmu yabe luto gihiti bo, Felohi ita bilata nohinaꞌmu yaꞌma lesa meligo keheli heꞌmito Iyipi meꞌi yaꞌma heꞌmiꞌehina. Heꞌmiloto i behe huto akuꞌi analo mebulata nohuto Huꞌmamofihi bu megolatanamofihi ai buꞌatu bu goꞌehina lolo higo aitoga buto i koloꞌehina yabe. 28 To Moseu ai keheli uleꞌale huꞌehinaꞌmu yabe luto ligo mone noseꞌna sipisipi yaga hete keye lete bauna lilata nohinaꞌmu Pasa yabe lite ana yagamofihi golahi kasito luga luga lepe tepe hite mineꞌahana yaꞌma noseꞌna kana Moseu lu laga huto lu moloꞌehina kaꞌa Isilaeli bonaꞌmagi keheliꞌahana. Enali yege panaꞌani nehago enoho fililana agelouba bulenogo enoho su ho lalibe luto ligo enali ana golahaꞌatu nohi kasihi yafalo feleꞌahana.

29 Isilaeli bonaꞌi enali keheli uleꞌale hiꞌahanaꞌmu yabe lite hege nagamiꞌmofihi giꞌa golaha nagamilugu li hokolo hu epalago yaꞌma meꞌi kuguta hinaga biꞌahana. To Iyipi bonaꞌmagi ete yaꞌma ana hite bilune lite ana sepa ina kapogu nebago hege nagamiꞌuba eneleꞌmo iti kago supa neꞌahana.

30 Isilaeli bonaꞌmagi keheli uleꞌale hise bonaꞌi nehabe lite yaꞌma Yeliko hepato efaha gegisalo yaꞌma fi bego bego hite tibite kana 7 yege yupahi su nohago sipi gegisaꞌani limilibe lite nebago fululu poto koꞌehina yabe. 31 Kapogu mokolo aꞌi Lehapu ai keheli uleꞌale hinaꞌmu yabe lite bo loemaleꞌi yataꞌa fatehaꞌanimofihi meꞌi be galuꞌibeꞌmu fala kite biꞌahaꞌina. Lehapu yaꞌma ana bole nohaꞌagu eteleꞌmo malago alihi Yeliko bonaꞌi Huꞌmamofihi kaꞌa pelesa ilata hiꞌahanamagihi yaꞌma Huꞌmau enohoto Lehapuhi buto biꞌehina.

32 Ya hiꞌahanaya ka lugaꞌa henabe luto lu su halube? Gitioni to Balaka to Semosoni, to Yepata, Tebiti, Samueli to kaga loliꞌali bonaꞌi enali kumu ka lu su hoto lilunaꞌa huto niꞌitita lolito nobugo yatama hitine. 33 Enali keheli uleꞌale nehana bonaꞌi asagaꞌi nehabe lite lugaꞌamagi melugu bonaꞌi asagaꞌnaloga eneleꞌmete limite enebe ligiꞌahana yaꞌma enegekesa lise foya lite eneleꞌmo fotoga hite Huꞌmau minaꞌa epilube luto lu epoloꞌehina yanamofihi legeyaꞌa liꞌahana. To lugaꞌamagi lopi kalamagi heni letalabe lite ana kalamagihi enabagalo fi hekini leꞌahana ya nehago, 34 lugaꞌamagi logo guluya mepofihi kenetufaꞌalo li sabago ketipa iꞌehina. To lugaꞌamagi lubamofihi gupisalo netite fatehaꞌanimagi emitatu keyete enoho fililune lanaꞌa heꞌmi epelete bifa hiꞌahana. Kenebe mebiꞌahanaꞌamagi akuꞌi yaꞌma amuya meleꞌahana. Lugaꞌamagi lubagu amuya melete meꞌi lugaꞌagati kala boꞌani enohobe logobe hiꞌahana. 35 Anaꞌi lugaꞌamagi keheli uleꞌale hinaꞌmu yabe lite Huꞌmau yagapanaꞌani filiꞌahanaguti eneleꞌmo ho tiloto akuꞌi itoꞌanigitoga eneleꞌmo hepiꞌehina.

To bonaꞌi lugaꞌamagi osahi enehete kalanaꞌi mele epeleꞌahana yaꞌma mono ka heꞌminogo lenubuto bilupihe lite kalanaꞌi li epiꞌahana alihaꞌaga lamana huseꞌnagu ho tilune lite kehelilete fatehaꞌanimagihi kaga keheli heꞌmite filiꞌahana. 36 Bonaꞌi lugaꞌamagihi fatehaꞌanimagi kiya hi epelete kalanaꞌi mele epelete segi osatu eneheꞌahana. To lugaꞌamagi minago fatehaꞌanimagi enigito enayato nagaꞌi gilete naga nonugu heꞌmi epeleꞌahana. 37-38 Lugaꞌamagi enali efa kosatu enehe filiꞌahana, to lugaꞌamagi yaꞌma enugufa hobe laga hibe hiꞌahana. To lugaꞌamagi yaꞌma sopolotu enehete enoho filiꞌahana. Lugaꞌa enali keheli uleꞌale hite minanaꞌmu yabe lite enoho lifi heꞌmigo enali ka metoga bite faꞌmene fakasalo minete to kosagu yupaꞌi hite minete, mehi kapoluga to muli kapoluga kete humofaꞌna hite mineꞌahana. Ya hite minete, i kolo bise guꞌani meniꞌigo sipisipimagihi mememagihi kalupaꞌa lite i kolo bite minete kauꞌnamu filite minete, musufalo bonaꞌi ya suhi hite minete to fatehaꞌanimagi enegene mane igo kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo tite mineꞌahana. Ya hiꞌahana bonaꞌi lugaꞌa enali henanaꞌaniloti melugu i hepite minenogo bati hilibe?

39 Ya hanaꞌamagi enali asagaꞌi keheli uleꞌale hago Huꞌmau bu enogo laga higo bati huꞌehina. Ya huloto akuꞌi Huꞌmau hetofa nasana epilube luto yaꞌma kaga lu moloꞌehinamofihi legeyaꞌa ana kanalo metoga mineꞌahanaꞌa enali yaꞌma meliꞌahana. 40 Henabe luto meliꞌahana? Hapaꞌa ma huto niꞌibe. Huꞌmau ai lalitoga anaꞌina be ligito niꞌinaꞌa molo letalube luto lu kehelito minoꞌehina yamofihi enali kohe tete bati hite minalanaꞌa yaꞌasigo meniꞌibe. Alihi yaꞌma lali hiti buto mino hepito bebe senogo minaluta nasana yaꞌma li huto hilabe luto lu epoloꞌehinamo niꞌibe.

12

Huꞌma lali afotifu nohibe

1 Keheli uleꞌale huseꞌnamofihi hapaꞌa li huto hiꞌahana bonaꞌi samahi tite sopopo suhi hite minete leleꞌmo bego bego hiꞌahanamo niꞌinagihe, yamofihi fifa ilata nehana bonaꞌmagi hololu lilata nehanamagihi hapaꞌaniꞌmu kehelito minoto ketaꞌa hiti nasana yaꞌma gololo tito li heꞌmilune. To foipanamofihi hapaꞌauba lugufalo nagaꞌi giꞌehina hiti li toba hoto li heꞌmilune. Ya hulototi kapo lelepiꞌehina analo koseleꞌi melehenogo hololu luto fotogo huto bilunagihe. 2 Ya nohutoti keheli uleꞌale huseꞌnatiꞌmu leleꞌmo kohe tolatana to yanamofihi legeyaꞌa li huto hulata bo, Yesu yaꞌma babeyafaꞌamofihi suhi huto minoto aigoꞌisi bu go bati huloto hololu luto buto minalune. Ai gelo biseꞌna yaꞌma o nehetibe luto luꞌohunamo yamofihi keheliloto li pigi biseꞌna felaꞌamofihi gupisalo tiꞌehinaꞌmu keheligo faꞌmenena lolo higo malipu yafalo sipi kekeꞌi luꞌehina. Ya huloto Huꞌmau nohina sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo yahi lamagaꞌaga tito minoꞌehina yabe.

3 Foipa nasana lilata bonaꞌi kegeiyo hite ita biꞌahana enali ya suhi hi emigo ai keheli heꞌmito amuya moloꞌehina. Lenali ai kumu keheli emite koseleꞌi meleneheno. Komopatini hekini lo laligi aiꞌi li pili kalo. 4 Lenali foipanauba leneleꞌmo ho kalubeꞌmu nohinogo amuya melete luba nehago lenugufatini laga hago golahi meleꞌisi mehuꞌehibe. Mineme bite minelata nasana yamofihi minoꞌehinamo niꞌibe. 5 To Huꞌmau pananaꞌni yabe luto luloto amuyatini lito leneleꞌmo amuya moloto kaꞌa mone lu lepiꞌehinamo yaꞌma lenegekesu hoꞌehifiye? Ya. Kaꞌa ma luto luꞌehina:

Panaꞌni kaiꞌi

Sipi Bouba keleꞌmo bati hilube luto

ka kemekinogomo

osahi kimilinaꞌmu kehelitogo

sibina mehino.

To foipa nasanaꞌmu ka kemekinogomo

komopaka hekini meleno.

6 Sipi Bo ai komopaꞌa epilata nohina bonaꞌi

asagaꞌnaloga hima muhi fi epoloto

eneleꞌmo bati hulata nohibe.

To ai yagapanaꞌa lamanaꞌa

eneleꞌmo moloꞌehina

silaga pananaꞌamagihi segi osahi epito

eneleꞌmo fotogo hulata nohibe.

7 Sipi Bouba osahi lepilenogomo koseleꞌi melenehenogo amuyatini gulu mefeno. Huꞌmau bu gago ai panalaꞌi panaꞌi lolo hinogo leneleꞌmo bati hilubeꞌmu ya suhi lolo hu lepololata nohibe. To bo moneubafi moneuba panaꞌa osahi emito leꞌmo bebe salinaꞌa huto niꞌifihe? Eneleꞌmo bati hulatana yaꞌma bonatoga silagaꞌi ya suhi hilata nehanabe. 8 To Huꞌmau ai ana suhi huto yagapanaꞌa silagaꞌi eneleꞌmo bati hulata nohinabe, lenaliꞌi yaꞌma ya mehu lepelenogo minalana yaꞌma panalaꞌa panaꞌa lolo hite meminalanaꞌmu yagi yaꞌma kapolo aꞌmofihi panaꞌi yabe luto lu lepalalinaꞌmu yabe. 9 To mone lilugi, metoga afotigi enali yaꞌma segi osahi lahago lali kegeiyo mehuse eneleꞌmo hofa toto agoya hu epiꞌohutamo niꞌibe. To komopati afotifihi yaꞌma ai mahaꞌaga limito nohuto yaꞌma bati hilubeꞌmu nohibe. Ya hulototi mino hetofa hilinaga mino moloto minalutaꞌmu yabe. 10 Afotigi enaliꞌani enegekesa keheliꞌahanalo yaꞌma fuku kana tupaꞌasi nobigo osahi limite leleꞌmo fotogo hite minelata hiꞌahanaya, Huꞌmau aiꞌa yaꞌma anaꞌina legeyaꞌa li huto hu limilibe luto to aiꞌa bebe soseꞌna niꞌinalo yaꞌma molo emilabe luto ya hu letalubeꞌmu nohibe. 11 Osahi limito leleꞌmo bati hulata nasana yaꞌma huto hulenogomo kanaꞌa kehelinogo laga menohigo kekeꞌi luseꞌnaꞌa hiti lolo hulata nohibe. To alihaꞌaga yaꞌma mino bati hulataꞌnagu minolata nohutamofihi legeyaꞌa yaꞌma i tili tele huto lalitoga fulunamofihi nasana huto hilinaꞌmu yagi to hapati lamanaꞌa lolo hulata nohibe.

Lipoti lu limiꞌehina ka

12 Ya huꞌehinaꞌmu lenali komopatini haya koloꞌehina lenigi lenayahi kakite kaluneꞌmu nehana ya suhi hite ate ate mehise amuya melete mineno. 13 Monoꞌmofihi kapogu biluneꞌmu nehitemo lenigi sibina huꞌehinaꞌa mineꞌahana sibina hu su ho laligi akuꞌi molo emilenogo bati huto ye kolenogo Huꞌmamofihi kapogu leꞌmo fotogo hilete humofaꞌna hilo.

14 Lenali bonaꞌi asagaꞌi enali hiti koguna ite minalune lite nelite to komopatini hepinogo mino eto hite minalune litemo amuya malalo. Komopaꞌani kolo tago nehilanaꞌamagi enali Sipi Bomofihi be megalanaꞌmu yabe. 15 Lenalitogati bo mone Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌna li heꞌmito i behe huto bu laligi kaba hite minalo. Ya nehite komopatinigu ekesaꞌnamofihi foipana moneuba lenemeꞌna lenemeꞌna bito lulata nohina ya suhi huto komopatinimofihi ekesaꞌnauba sipi hulenogo bonaꞌi yege yegeꞌmagihi komopaꞌani haya kolo laligi kaba hi epelelete minalo. 16 Ya nehite lenalitogati moneubafi moneuba Isau buꞌehina kapolo mone mebilibe. Mokolo bonaꞌi enali mino eto hite meminalata to metoga bonaꞌi moneꞌamagi mono kagaloga megeꞌi memalalata ya suhi huto meminalune lite kaba hu bati hilo. Yaꞌma Isau ai moneko noseꞌnamu yabe luto emaꞌaga yegeꞌa nohinalo alihi huto hu emilina felisa feꞌnohi yama heꞌmiꞌehinamo niꞌibe. 17 Lenali ai hapaꞌa akeheliꞌahabe. Ai alihi afoꞌafitogati lusa giseꞌna lilube luto noligo afoꞌafu oꞌe lu etago anaꞌina lolo huꞌehinamofihi hena huto su halibe luto kehelito yaꞌma sibina huꞌehinamofi kumu komopaꞌa i behe huto ana lusa kapolo sa sa huloto aku meniꞌigo yibi hafili huto minoꞌehinamo niꞌibe.

18 Koyapaꞌi Isilaeli bonaꞌi leꞌmo ya suhi hite Sainai kosalo li gehe lilata nehana belehaꞌaga ana suhi hite meabe. To fiꞌmo moneuba analo sipi logo loto guluya mehaꞌagu yaꞌma to sinihi metepu ginagu to yasi linagu yamofihi komopaꞌagu bu mefeleꞌahanamo niꞌibe. 19 Lenali Sainai kosaguti pikuli fiꞌahana to nogo sipi mone moloꞌehina mekeheliꞌahana niꞌibe. Keheliꞌahanamagi yaꞌma kaꞌa moneꞌa hiti mekehelilune lite buka buka tite amuya melete mineꞌahanamo niꞌibe. 20 Yaꞌma nogouba ma luto lu laga huto lu epiꞌehinamo yaꞌma keheligo keta epesiꞌehina: Bonaꞌi lugaꞌa enali enayatu kosalo bako nehinogomo lenali efa kosatu enoho fililabe. To yagamagi asagaꞌi ana suhi hite lolo hi epalalabe. 21 Ana nasana yaꞌma koli huseꞌnaꞌa hiti sipi huto nohigo Moseu yaꞌma bu goloto: Nani yanamofi kumu nelesaꞌni noligo afoya foya noube, luto luꞌehina yabe.

22 Lenali kosa ya legi huto niꞌigopa, lenali Yiona kosagu bite mehi mino lito minolata bo, Huꞌmau ai nohi hepaꞌaga kokulumalugu Yelusale hepa tegi huto niꞌina hepato ime ime nehetiꞌahabe. Ya nehite agelo leka sete leka so su mehose suhi hite samahi tite nehana, 23 to ai yagapanaꞌa lamanaꞌa enigiꞌani kokulumalugu koyo moloꞌehinaꞌa enali enegelo bite li nupa hite minanalo bu nehetiꞌahabe. Ya nehite asaga bonaꞌi hapaꞌanimu foipanaꞌanimu guna molo epalalina bo, Huꞌmau nohinalo ime ime nehetiꞌahana. To lamana hite mineꞌahana bonaꞌi buto i segito minolataꞌnagu eneleꞌmo moloꞌehinaꞌa enali suhi hite molo emiꞌahanamo niꞌibe. 24 To lu mu tifiseꞌnamofihi kaꞌa kosabaꞌi li huto huloto folagahatigu nohina bo, Yesutoga abu nehetiꞌahabe. To koyapaꞌi Ebelihi golahaꞌauba yaꞌma meluguti Ebeliu ho filiꞌehinamofihi foipanaꞌmu pa salibe luto luꞌehina. Ya huto niꞌigopa, Yesuhi aiꞌa golahaꞌauba fepa kopa iꞌehina yanauba lelito tito anaꞌina legeyaꞌamu fifa ito kehe ilata nohina yalo bu nehetiꞌahabe.

25 Lenali kaꞌa lu lepilata nohina yaꞌma keheli meheꞌmise kaba hite minalo. Koyapaꞌi Moseu yaꞌma metoga minoto Huꞌmamofihi kaꞌa mone lu epigo ka futuꞌa yabe lite heꞌmi eteꞌahana bonaꞌi enalitoga anaꞌina enoho fililabe noligo koliꞌa hiti huto hu epiꞌehinamo niꞌibe. Ya huꞌehinago yatai yaꞌma kokulumagu minoto kaꞌa lipoti lu nolimina bo ai yaꞌma lemegesa hu emitoti hena hena hinogoti lemehi mebinogo minalune? 26 Koyapaꞌi nogoꞌa yaꞌma Moseu minoꞌehina kanaꞌagu meꞌi mopo mopo huꞌehina. Ya hulago nogoꞌa mone yatai lubutilo ma luto lu nolimibe: Nani minoto meꞌi yaꞌma akuꞌi leꞌmo mopo hilunaꞌmu yabe. To ya nohinogo kokuluma hiti yaꞌma moneko kumu leꞌmo mopo hilunaꞌmu yabe, luto Huꞌmau luꞌehina. 27 Yaꞌma akuꞌi leꞌmo mopo hilunaꞌmu yabeluto luꞌehina yamofihi anaꞌina li huto huꞌehina yaꞌma leꞌmo mopo huloto leꞌmo gehe lilube luto luꞌehina. Leꞌmo bati hulenogo uleꞌale huseꞌnalo lemehi emito minolataꞌna mopo mehilina nasana yaꞌma huto huloto mino lito buto minalinaꞌmu yabe.

28 Ya hilinagi lali Huꞌmamofihi kapoꞌa liluneꞌmu nohutamofi kumu mopo mopo mehilina minoba minoba nasana lalitoga minalibe. Yanaꞌmu lali Huꞌmamofihi fokehi halutagihe. Ya huloto bita nohinaꞌalo megeꞌi moloto aitoga legelo lagalo bito amuyaꞌa hiti legeso huto agoya hu emino. Ya nohinogo aiꞌa kehelito bu go laga hinogo bati hulenogo agoya hu emito minalune. 29 Yaꞌma henaꞌmube? Huꞌma, afotifu yabe. Aiꞌa ya huto lo su holata logoꞌa hiti nohina bo, aiꞌa nohibe.

13

Hetofana lolo huto nehinogo Huꞌmau gelo bilinamofihi kaꞌa

1 Mono kagu gonaꞌa goꞌafihi komopatini ai eminogo ai eminogo hilata nehanamofihi yaꞌma lenalitoga su meheno. 2 To kaꞌi logo lili bonaꞌi enebe tigite nohatiniluga eneleꞌmo malalune lite koseleꞌi meleneheno. Lugaꞌamagi enali bonoho bonaꞌi atilo lite eneleꞌme meleꞌehite agelo nehanaꞌmuya enali mekeheliꞌahana. 3 Lenigibo lenagabo, mono kumu yabe lite lalutimagihi naga nonugu eneleꞌmo meleꞌahanaꞌa enali kumu kehelite ana naga nonugu lali minaluta suhi hite nehabe lite kehelite lenekesu meheno. Ya nehite lugaꞌa eneleꞌmo sibina sabana hi epeleꞌahanaꞌa enali kumu kekeꞌi luseꞌnamofihi komopaꞌagu neminanaꞌa yaꞌma lenali ana hite kekeꞌi luseꞌnaꞌani lenugupisalo suhi huto tiꞌehinaꞌa kehelite enali kumu lenekesu meheno.

4 Bo alobole neminaꞌina asagaꞌi yaꞌma legeyaꞌamofihi nasanaꞌmu keheli emilabe. Bo alobolemaleꞌi lolo nehaꞌina suhi lite li sibi mehilo. Mokoloꞌna to ate ate lite humofaꞌna nehana bonaꞌi enaliꞌi Huꞌmau foipanaꞌanimofihi nonaꞌa molo epalalinaꞌmu yabe.

5 Lenali komopatini yogo feꞌnotoga mebino. Anaꞌinatini liꞌahana legegeto yanaꞌmu babahi hite leꞌmo fulu hilenogo bati hite minalo. Huꞌmau aiꞌa ma luto luꞌehina: Nani mone meheꞌmi lepalalunaꞌmu yabe. To nani lenalitogati mone bufa mehilunaꞌmu yabe. 6 Ya luto luꞌehina yanaꞌmu lali amuya lilototi mono bukugu fayahi keyeꞌahana kaga ma luto lilutagi:

Sipi Bouba ai neleꞌmo bati hulata

neheꞌmose bo nohinagihe.

Nani anaꞌina yanaꞌmu

koli mehilunaꞌmu yabe.

Bonaꞌi enali hena hite

neleꞌmo sibina hilabe?

Yanamofihi nelesa melilinaꞌmu yabe.

7 Yataꞌa kaba botini Huꞌmamofihi kaꞌa lu lepilata hiꞌahana enali kumu beto hite minalabe. Ya nehite monoꞌmofihi kapoꞌalo nebite filiꞌahanaꞌa enali enigiyakaꞌa bu goya ite minete enalitoga enemegeꞌi melete keheli uleꞌale hiseꞌnamofihi komopaꞌagu ya hite minelete lenekesa kehelilo. 8 Yesu Kilisitou aiꞌa koyapaꞌi kohe toto minoꞌehina to yatai hiti minoto ana suhi lolo huto mino lito buto minalinaꞌmu yabe. 9 To fato fatoꞌnamofihi kosaba kaga nelite li lenelepinogomo kehelite kaba hu bati hilo. Ana kagauba lamana kapo i pebisa hete nebinogomo enemegeꞌi memalalo. Huꞌmau leneheꞌmoseꞌnauba komopatini leꞌmo hetofa hu lepelenogo yaꞌma bebe salubeꞌmu nohibe. Noseꞌna nolatanamofihi mo silatanamofihi lu laga hiꞌahana ka yanauba mone leleꞌmo bati mehilinaꞌmu yabe. Yamofihi kapoꞌalo biꞌahanamagihi legeyaꞌa mone li huto mehiꞌahanamo niꞌibe.

10 Mamufa gilata hitalo meleꞌahana noseꞌna yaꞌma Yuta bonaꞌmagihi bebe sose go nonugu Huꞌmamofihi agoya hi emilata nehana bonaꞌi enali nalabe luto keheli meepiꞌehina yabe. 11 Lenali akeheliꞌahabe. Mamufa gilata bomagihi kaba boꞌaniuba meme yaga bulumaka yaga hoto ho gilito golahaꞌa yaꞌma foipa nasanamofihi kolo tananaꞌani nokala hu epololata mono nohi bebe sose nonugu lelito tilago ana yagamagihi gufaꞌani bihu gegisaguti nosipetoga lelite limite logogu ge epelelata nehabe. 12 To Yesu ana huto aiꞌa golahaꞌatu foipa bonaꞌmagita komopati nokala hu epalalube luto bihu gegisaguti nosipetoga hago filiꞌehina yabe. 13 Ya huꞌehinaꞌmu lali ana huto Yuta bonaꞌmagihi koyapaꞌi mono gegisaguti nosipetoga aitoga limite gupisalo gili hite kiya hiꞌahana nasana ana suhi huto lugupisalo tinogo kofilune. 14 Ya luto nekehelito ya hilune. Minoba minoba hepaꞌi mone maga lalitoga meniꞌigi faꞌmene minoto hepaꞌi huto hilinaꞌa yamofihi yaꞌma komopatiuba geba hulata nohibe. 15 Yaꞌmu asaga yupahi lali Yesuhi giꞌa leꞌmo saga huto labagaguti Huꞌmamofitoga molo emito fokehi hoto minaluta nasanauba lali mamufa gi emilutana lolo hinogo Yesuhi lu eminogo Huꞌmamofihi lepilibe. 16 Hetofa foya lilatana agoyana hiti to feꞌnohi guna ite epilune lite lenegekesa kehelite minalo. Huꞌmau aiꞌa yanamofihi kehelito bu go laga nohigo mamufa gi emilata nasana suhi huto legeyaꞌa lolo hulata nohibe.

17 Kaba botinimagihi kaꞌani kehelite agoya hu epite enali enigiꞌaluga limite minalo. Enali yaꞌma lenemehatinimofihi nasanaꞌmu kehelite babeyafalo kaba hi lepelete leꞌmo fu lite neminete enabasu mebilata nehabe. Yaꞌma foyaꞌanimofihi hapaꞌamu alihi kanalo yaꞌma foya lilatana Huꞌmamofihi bulo li huto hilanaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaꞌmu foyaꞌani komopaꞌa leꞌmo bati hite lilabe linogomo agoya hi epelete ya suhi ma suhi li epalalo. To lenali pelesa ilenogomo enali kekeꞌi nelite foya lilabe. Ya hinogo yaꞌma leneleꞌmo bati hilina nasana lenalitoga huto mehilinaꞌmu yabe.

18 Lenali lali kumu yabe lite Huꞌmamofitoga kaga lite minalo. Lali eto huloto legekesa kehelise komopatigu bati higo keta huseꞌna meniꞌigo keheliya ito asaga yupahi eto huloto lito moloto hilune luto amuya mololata nohune. 19 Lenali Huꞌmamofihi nani kumu loka halo, ya luto buka notube. Aitoga ka lu emilana neleꞌmo bati hulenogo ai hupamone kana neleꞌmo behe hinogo lenalitoga meleꞌisi bilube luto lu nolepube.

Huꞌmau lusa gi lepalalibe luto luꞌehina kaꞌa

20 Fulu husemofihi afoꞌafu, Huꞌmau ai Sipi Boti Yesu aiꞌa golahaꞌatu leleꞌmo bati huto uleꞌale hu letoto minolatana yaꞌma minoba minoba mu tifiseꞌnamofihi kaꞌa li huto hinaꞌmu yabe luto sipisipi yagamagihi kaba boꞌani lolo huꞌehina bo filiꞌehinaguti leꞌmo ho tito ho lifiꞌehina bo nohigi, 21 aiꞌa yaꞌma nasana lamanaꞌa fato fatoꞌmofihi li huto hu lepito leneleꞌmo babahi hulenogo ai lilinaꞌa malalinaꞌa keheliya ilabe luto nolube. Ya nehinogo aiꞌa kehelinogo bu go laga huse nasana Yesu Kilisitohi amuyaꞌauba komopatinigu mineno. To ai fana mehenaꞌa huto hilenogo foke ka lelite binogo mino lito buto minalinamo niꞌibe. Lamaꞌnaka.

Kaꞌa anasi su halibe

22 Nigibo nalaluꞌnigita, nani kaga mone lu lepiꞌohunaꞌa yatama meniꞌibe. Lenali lenegekesa lito lufusatini li hetofa hilina kaꞌa yaꞌma lu nolepugi lenekesa li hokolo hite kehelite minalo. 23 To lu lepilugi kehelilo. Lalalutifihi Timoti naga nonuguti gulu he eteꞌahago ai meleꞌisi oto nanitoga nehetinogomo leꞌmoto binogo maꞌasi lenalitoga bilubeꞌmu ai hiti bu lenagaluꞌibe, luto nolube.

24 Kaba botinimagihi hiti to Huꞌmamofihi bonaꞌa asagaꞌmagihi nehafihe lutoꞌni kekeꞌi nolu lepolonagihe luto nolunagi lu epilo. Itali metogati lenalalutinigi enali hiti nehafihe lite kekeꞌi neli epalago lu nolepube.

25 Huꞌmau leheꞌmoseꞌna yauba lenalitoga minomo buto mineno.

YEMESI

1

2

3

4

5

YEMESI

Ai koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Nani Yemesita Huꞌmamofihi koko panaꞌa to Sipi Bo Yesu Kilisitohi panaꞌamofita naniꞌni fayahi nokoyobe. Lenali Isilaeli bonaꞌmagihi nagaꞌi nayahi luga luga su hoto nigigusaga loemo leke ho malago tili tele hite biꞌahana bonatogati Yesuhi nagaꞌa lolo hiꞌahanamagihi kekeꞌi lu epoloto yaꞌma fayahi nokoyobe.

Keheli uleꞌale huseꞌnamu to lugufa leꞌmo ho metiseꞌna

2-3 Nigibo nagabose, kalanaꞌi nemele lepelenogomo yamofihi enimiꞌi melenogo lenali uleꞌaꞌale hite keheliꞌahanamofihi hapaꞌa huto hilibe lite keheliꞌehite keheli sibina mehise lenegelo bite minalo. Lenali mono kagu amuya malalabe lite kalanaꞌi mele lepalalana nasana yamagi leneleꞌmo bati hiluneꞌmu nehabe. 4 Kalanaꞌi nemele lepelenogomo fulu hite uleꞌale hite minalana yamofihi komopatinigu mone sibina mehise bati hinogo mino lite bite minalanaꞌmu yabe. 5 Lenalitogati bo moneuba keheliya iseꞌnaꞌamu sa sa hulotomo Huꞌmamofitoga loka henogo emilubeꞌmu nohibe. Huꞌmau yaꞌma bonaꞌi asagaꞌi eneleꞌmo hetofa huto nohina bouba ka meepekise anaꞌina keheliseꞌna sipi huto epilata nohibe. 6 Anaꞌina lilufi melilufi luto ekesa loe lae mekehelise keheli monekoto moloto Huꞌmamofitoga lino. Ekesa loe kehelilina bonaꞌi yamofihi yasi lito hege nagami i bili fu ilata nohina ya suhi huto minalinaꞌmu yabe. 7-8 Bonaꞌi ya hanaꞌamagi bego bego hite humofaꞌna bilata nehanaya anaꞌina Sipi Bomofitogati mone melilanaꞌmu yabe.

Yogo feꞌnohaꞌa hiti muhi niꞌina bo

9 Muhi meniꞌina bonaꞌi lenaliꞌi Huꞌmau leneleꞌmo bati hulata nohinaꞌmu yamofihi legegelo bite minalo. 10 To yogo feꞌnohatini hiti bonaꞌi lenali feꞌno kumu mekeheliꞌahana yanaꞌmu lenegelo bite minalo. Feꞌnoho bonaꞌmagi kifina hayaꞌa uyaꞌi loto i helili huto limo noina suhi hite limo ilanaꞌmu yabe. 11 Yegeuba tito nolenogo kifina hayaꞌa i pigilinaꞌmu yabe. Uyaꞌi loto limo ilenogo okabaꞌa sekuya bito fenene hilinaꞌmu yabe. Ana hite, feꞌnohaꞌani hiti bonaꞌi to foyaꞌaniga nebite haya kalalanaꞌmu yabe.

Kalanaꞌi molo epoloseꞌna to fi taga huseꞌna

12 Kalanaꞌi nemele lepelenogomo fili tegi hite meminalanaꞌa yamagi enegelo bite minalanaꞌmu yabe. Fi taga hi epelenogomo su nehenogo yamofihi Huꞌmamofitoga komopaꞌani emite minalana bonaꞌi epilube luto lu moloꞌehina nasana yamofihi babeyafaꞌa minoba minoba huseꞌna lilutaꞌmu yabe. 13 Fi taga nehi lepelenogo yamofihi Huꞌmau fi taga nohu letafi lite melilo. Bo moneubafi nasana moneubafi foipa nasanauba Huꞌmamofihi fi taga mehu etalubeꞌmu nohibe. To nasana foipana mone kumu Huꞌmau fi taga hu etalinaꞌa meniꞌibe. 14 Fi taga hu epoloseꞌnauba yaꞌma bomofihi ipagu foipa laga besina kauba kafa kelefu gilata nehana suhi huto fi taga hu epololata nohibe. 15 Foipa lagaꞌnauba panamuꞌi ito ketalina giꞌa foipana yabe. Foipanauba panamuꞌi ito ketenogo pulu tilina giꞌa filiseꞌna yabe lilune.

16 Komopaꞌni nolepuna nalaluꞌnigita, haya mekalalo. Fi taga hu epololata nasana yaꞌma Huꞌmamofitogati meniꞌibe. 17 Asaga nasana bati huto leleꞌmo lamana hulata nasana lamanaꞌa yamofihi Huꞌmamofitogati niꞌibe. Afotifu Huꞌmau ai kokulumagu fi fana tolata nasana asagaꞌi sonofiꞌi hiti ikahi hiti yege hiti eneleꞌmo huto huꞌehina bouba hetofa nasana limilata nohina yabe. Ana huto anaꞌina li gelehe galaha hilata nehanaya Huꞌmau anamofihi suhi menohibe. 18 Lali Huꞌmamofihi yagapanaꞌamagita yataꞌa hapi fito lolo hilune luto Huꞌmau ekesa keheliꞌehinalo ai kagaꞌalo keheli amuya melenogo lemehati kosabaꞌi limiꞌehibe.

Huꞌmamofihi kaꞌa kehelite megeꞌi malalo

19 Komopaꞌni nolepuna nalaluꞌnigita, lenali yaꞌma kagaꞌni kehelilo. Lenali Huꞌmamofihi kaꞌa meleꞌisi nekehelite fulu hite kaga lite lenita bilina nasanaꞌmu kaga meleꞌisi melilo. 20 Lenita biseꞌna yauba Huꞌmamofihi gobisalo mino lamana hilune luto anaꞌina lolo huto moloto nohiluta nasanauba mone li huto mehilinaꞌmu yabe. 21 Komopati filiseꞌna to foipa nasana lilataꞌna yamofihi asagaꞌi heꞌmite Huꞌmamofihi kagaꞌa komopatinigu moloꞌehinamofihi li pili kete lilo. Huꞌmamofihi kagaꞌauba lenubuto bilina nasana niꞌibe. Aimo agoya hi emilo.

22 Huꞌmamofihi kagaꞌa yaꞌma keheliya ilo. Faꞌmene kehelite alihi heꞌmilana yamofihi haya kalalanaꞌmu yabe. Kagaꞌa kehelilete megeꞌi malalo. 23 Bonaꞌi lugaꞌamagi yaꞌma Huꞌmamofihi kaꞌa enegekesa faꞌmene kehelite keheliya meilana yamofihi gapo gapolugu enokaba enabaga bu galata nehana ya suhi huto niꞌibe. 24 Enubulo bu gelete bite meleꞌisi okabaꞌanimofihi hapaꞌa enegekesu holata nehana suhi huto niꞌibe. 25 Bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmau keya ka luꞌehina lamaꞌnaka lite eneheꞌmoꞌehina kagamofihi Huꞌmamofihi hapaꞌamu sa sa helite nebinogo enegekesu mehenogo keheliya ite minalana yaꞌma Huꞌmau lusa gi epelenogo enegelo bite minaluneꞌmu nehabe.

26 Lugaꞌamagi enali Huꞌmamofihi amuyaꞌa kehelito nominone lite lilanaꞌa ya bonaꞌmagi enabagaꞌani kaba mehilana yamofihi bonaꞌi yaꞌamagi mono ka nolupihe lite faga heletuyaꞌa liluneꞌmu nehabe. 27 Megusa yagapanaꞌi to keto anaꞌi ete keta noepesinogo eneleꞌmo bati hiluta to metoga bonaꞌmagihi enipakafa hoseꞌnauba leleꞌmo sibina hu laligi luto kaba huto minaluta yaꞌma Huꞌmamofihi amuyaꞌamu kehelito lusi mono kagalugu minaluta nasana hiti Huꞌmamofihi bulo mino fe luto lamaꞌnaka, minalubeꞌmu nohibe.

2

Bonaꞌi fato fatoꞌmofihi kaꞌa

1 Nalaluꞌnigitabe, lenali fana mehaꞌa hiti bo, Sipi Bo Yesu Kilisitou kumu akeheli amuya meleꞌahanamo niꞌibe. Bonaꞌi lugaꞌamu keke boke neli epelete bonaꞌi lugaꞌamu bu enogo heꞌmilata nehana neminana yamofihi henaꞌmu ya suhi hilata nehabe? Ya suhi mehilo. 2 Bo moneuba fayahaꞌa gukete hekoloto yahaꞌaga yaꞌma goli efatu lolo hiꞌahana folotahi bito lenali sipi mono nonugu netinogo to bo mone salafaꞌa ai tafa gukete hekoloto tilina yaꞌma, 3 lenali gukete hetofaꞌa hekoloꞌehilina bomofihi bu gelete foke ka nelite sipi lamanaꞌalo leꞌme nemelete salafaꞌamofihi yaꞌma kai umaga buto ho tiloto minobo lite lilafiyhe? To meto faꞌmene minobo lite li emilafiye? 4 Lenali ya hite bonaꞌmagita guna melete eneleꞌmo fato fato nehite lenegekesa foipaꞌa kehelite bonaꞌi eneleꞌmo sibina hilata nehabe.

5 Nemehi nolepuna nalaluꞌnigita, yaꞌma kaga kehelilo. Salafaꞌa bonaꞌi nehabe lite nelite lilata nehana bonaꞌi mone yaꞌma Huꞌmau eneleꞌmo eto higo Huꞌmamofihi gobisalo yaꞌma feꞌnohaꞌani hiti bonaꞌi lolo hite nehabe. Ya nehago Huꞌmamofitoga komopaꞌani melete neminana bonaꞌi yaꞌma lu epoloꞌehina suhi huto ai kapoꞌalo eneleꞌmo hetofa hilinaꞌmu yabe. To enali keheliseꞌnaꞌani aitoga uleꞌale hiti leꞌmo sipi hilinaꞌmu yabe. 6 Lenali salafaꞌamagi bu enogo heꞌmilata nehanagi. To hiya huse bonaꞌmagi leneleꞌmo sibina hite ka foyagu leneleꞌme melelata nehabe? Enali feꞌnohaꞌani hiti bonaꞌmagi yabe. 7 To lenigiꞌa liyafa huꞌehinana enali feꞌnohaꞌani hiti bonaꞌmagi li sibina sabana nehabe.

8 To yaꞌmu mono bukugu Huꞌmau keya ka luꞌehina kaguti amuya ka mone ma luto niꞌibe: Kaikaꞌmu kehelilata nohata ya suhi huto kalalukagi kumu kehelito kaba hu epoloto komopaka epibo, luto luꞌehinamo niꞌibe. Lenali ana keya ka luꞌehina kaꞌa keheliya ilana yaꞌma anaꞌina lamanaꞌa lilana niꞌinaya. 9 To lenali bonaꞌa moneꞌamagihi enofokehi hete eneleꞌmo bati nehite bonaꞌi moneꞌamagihi bu enogo heꞌmilana nehite yamofihi foipanaꞌa lilanaꞌa huto niꞌinaya Huꞌmau yaꞌma keya ka luꞌehina kaꞌa akeheli heꞌmiꞌahabe luto ka foyagu leneleꞌmo melalinaꞌmu yabe. 10 Bo moneuba Huꞌmau keya ka luꞌehina kaꞌa keheli su hoto nekehelito monekoꞌisi heꞌmilina yauba keya ka asagaꞌi pelesa neibe. 11 Huꞌmau yama: Aꞌi gumina mefalalo luto luꞌehina to ai mone hiti: Bonaꞌi enoho mefililoluto moloꞌehina. Lenali aꞌi gumina mefolose bonaꞌi enoho fililana yamofihi Huꞌmau keya ka luꞌehina yaꞌma pelesa neibe. 12 Huꞌmau lu laga huto luꞌehina kagauba leleꞌmo bati huto lubuto biꞌehina kaꞌa keheliya ilanaꞌa hiti keheli heꞌmilanaꞌa hiti leleꞌmo nupa huto loko hu letalubeꞌmu nohibe. Ya huꞌehinaꞌmu kaga kehelite anaꞌina nelite noluna kagaꞌmu kehelite minalo. 13 Bo moneꞌmaka kai kiginaga mefinogo bonaꞌi eneleꞌmo bati mehilata yaꞌma Huꞌmau ana huto ginaga mefinogo eneleꞌmo bati mehinogo ana bomofihi ka foya li etaluneꞌmu nehabe. Kiginaga finogo kekeꞌi luto eneleꞌmo bati hilata bonaꞌi yaꞌma Huꞌmau ana suhi huto ginaga finogo eneleꞌmo bati hilubeꞌmu nohibe. To ginaga fise nasanauba ka foya lilatanamofihi be ligilinaꞌmu yabe.

Keheli amuya mololata nasana lamanaꞌa niꞌibe.

14 Nalaluꞌnigitabe. Bo moneuba nani Yesu kumu keheli amuya moloꞌohube luto lilina ai yaꞌma mono ka lamanaꞌa mone megeꞌi memelenogo sapuyaꞌa lolo hilubeꞌmu nohibe. Ya huloto keheli amuya moloto bilina yaꞌma Huꞌmau buto bilifihe? Bati mehuꞌehina. 15 Bo moneubafi aꞌi moneꞌifi silaga guketeꞌmufi noseꞌnamu sa sa nehinogo, 16 lenalitogati moneuba ma luto lu epilina: Nalaluꞌnigitabe. Nehafihe? Bati hite minalo. To mukohoꞌa hiti lenumu hinogo minalo luto lu epilinaya eneheꞌmoto enubuto mebilina yamofihi futuꞌa lilinaꞌmu yabe. 17 Bonaꞌi lugaꞌamagi enali keheli amuya melete mono ka legeyaꞌa mone melilana yaꞌma Huꞌmamofi kumu keheli amuya malalanaꞌa pata siꞌehinamo niꞌibe.

18 Bo moneuba noluna ka oꞌe aꞌe nolinogomo ma luto lu emilunamo niꞌibe: Kai yaꞌma keheli amuya moloꞌahataya nani yaꞌma mono ka legeyaꞌa lilata nohube. Mono legeyaꞌa menelepise keheli amuya mololata huꞌahataꞌasigo nelepilata yamofihi nani mono ka legeyaꞌa lilata nohuna yaꞌma kelepinogoꞌni keheli amuya nomolonamofihi hapaꞌa faꞌmene kehelilane luto lilubeꞌmu nohube. 19 Lenali yaꞌma afotifu, Huꞌma monekoꞌisi nohibe lite lilata nehanafiye? Bati huto yaꞌma ka legeyaꞌa nelanaya foipa felemagi ana hite kehelilete sipi enelesa ligo topa hete nehabe. 20 Lenali ka keheli sibina hise nagaꞌise. Lenali kumu nolube. Bonaꞌi lugaꞌamagi keheliya ilana mono kamofihi legeyaꞌa mone melilana yaꞌma keheliya iseꞌnaꞌani pata siꞌehibe luto nolube. 21 Tatatifihi Abalaha ai kumu lilugi keheliꞌehilo. Huꞌmau aimo henabe luto leꞌmo bati huꞌehibe? Mono ka keheliꞌehinamofi kumu yabe luto leꞌmo bati huꞌehifiye? Oꞌe. Ai Huꞌmamofihi kaꞌa kehelito agoya hu emiꞌehinaꞌmu yabe luto leꞌmo bati huꞌehina. Abalahau yaꞌma Huꞌmau lu emiꞌehina kaꞌa megeꞌi moloto panaꞌa Isakaha kuguhi koyo emilubeꞌmu nohigo Huꞌmau keheliloto leꞌmo lamana huꞌehina kaga yaꞌma keheliꞌahabe. 22 Ya huꞌehina ai keheli amuya molo lito buto mono ka legeyaꞌa lito buto mono ka lamanaꞌa luꞌehina yamofihi kehelito mino amuya moloto keheli su hoꞌehinamofihi keheliꞌahabe. 23 To mono ka bukugu ka mone ma luto niꞌibe: Abalahau ai Huꞌmamofitoga agoya huꞌehinaꞌmu yabe luto Huꞌmau keheli emigo foipanaꞌa meniꞌigo minoꞌehinamo niꞌibe, luto luꞌehina. Huꞌmau ai: Nibita hina nalaluꞌnifu nohibe, luto lulata nohibe. Abalahau yaꞌma ana kagagu buto amuya moloꞌehina yabe. 24 Kehelito amuya moloseꞌnatimuꞌi yaꞌma keheliloto Huꞌma aiꞌa bulo fotogo hite nehabe luto melilune. Keheli amuya moloꞌohutoti mono ka legeyaꞌa lilutaꞌmu keheliloto ai bulo bati hite nehabe luto liluneꞌmu nohune. Yamofihi akeheliꞌahabe.

25 To ana suhi huto koyapaꞌi yaꞌma kapolo aꞌi, Lehapu ai Huꞌmamofi kumu yabe luto kaga megeꞌi moloꞌehinalo Huꞌmau nubulo bati aꞌi nohibe luto luꞌehina. Yosuagi to bonaꞌamagi gelehe hite meꞌi kosabaꞌi bu galabe luto enoho lifinogo Lehapu nohinaga elago aiꞌa Huꞌmamofihi nagaꞌi nehabe luto eneleꞌmo nonugu moloto bonaꞌmagi bu enegete enehe lalabe luto fato kapogu enoho lifi malago biꞌahana yabe. 26 To bo moneꞌmofihi gufaꞌa komopaꞌagu mehaꞌa meniꞌigo filiꞌehibe luto lilune. Ana huto bo moneuba keheli amuya malalinaya mono ka legeyaꞌa melilina yamofihi keheli amuya moloseꞌnaꞌa asu hoꞌehibe luto lilune.

3

Kenetufatimofihi hapaꞌa

1 Nalaluꞌnigitabe. Lenalitogati bonaꞌi babu lite ka lu enelepise bo lolo mehino. Henaꞌmube? Lali tisa foyalo bo yaꞌma alihi kanagu lalitoga ka foya hofa talinaꞌmu yabe, luto aꞌnokehelune. 2 Lali asagaꞌi sibina hulata nohune. Lugaꞌamagi enali kagagu sibina mehilana ana bonaꞌi lusiga bati hite mineme bite minalanaꞌmu yabe. Enabagaꞌani kaba hilana yamagi enugufalo anaꞌina asagaꞌi faꞌmene kaba hilanamo niꞌibe. 3 Hosi yagamagihi enugufa li gelehe hite biluneꞌmu enabaga komopaꞌagu mone aeoniloti lolo hite mele epelete kefe hiꞌahago kaga kehelilata nehabe. 4 To ana huto hege nagamilugu boti anaꞌina sipi niꞌinaya to yasi sipiꞌnauba fitu fo lito lelito to bulata nohinaya lito olata bouba osahaꞌatu sitiꞌa moloseꞌnaꞌalo leꞌmo bati huto melenogo li miyaga maga huto bilinaꞌmu yabe. 5 Ana suhi huto kenetufati yaꞌma anaꞌina nesiꞌasi niꞌinaya anaꞌina nesi nesi huto lilutaꞌa mehune luto leꞌmo napa napa hulata nohibe.

Logo lo tunufaꞌa lagasoꞌa yauba i kulu tiloto fiꞌi loto kifi legeyaꞌa asagaꞌi lo su holata nohibe. 6 Ana huto kenetufati yaꞌma logo legi huto niꞌibe, lugufamofihi nasanaguti yaꞌma metoga nasana foipana asagaꞌnaloga nogosuhi niꞌibe. Kenetufatiuba lugufa komopati li sibina hu su holatanamo niꞌibe. Logo lo tunufaꞌuba i kulu tito yafa legeyaꞌa kifi lo su hoꞌehinamo niꞌina, ya suhi huto logo hepaluguti metoga bonaꞌi asagaꞌnaloga kenetufati li gelehe galaha hago kagati lu sibina huto analoti luto moloto nohuta nasana yaꞌma sibina holito nobibe. 7-8 Yaga noseꞌna to yafalugu kafaꞌnama to osifaꞌi to nagamilugu fayaꞌi fato fatoꞌmofihi silagaꞌi eneleꞌmo melete enegekesa liꞌehilinamo niꞌibe. To eneleꞌmo melete enegekesa liꞌahanaya kenetufati yaꞌma bo moneuba ekesa melilubeꞌmu nohibe. Kenetufatiuba yaꞌma anaꞌina sibinaꞌa leꞌmo gelehe galaha huto faꞌmene mone minalinaꞌa mehibe. Kenetufati yaꞌma nasana foipa nalisaꞌa fililata nasana niꞌibe. 9 Kenetufatiuba yaꞌma Sipi Bo afotifihi fokehi holata nohune. To Huꞌmau aiꞌasi suhi huto eneleꞌmo huto huꞌehina bonaꞌi yaꞌma kenetufatitu huli ka epekilata gumiꞌi molo enoholata nohune. 10 Ana kenetufati monekotu enofokehi lilata nohune. To li gelehe huto huli ka lu epololata nohune. Nalaluꞌnigita, yaꞌma laga mehina suhi niꞌibe. 11 Nagamiꞌi ipi opohi monekoluguti yaꞌma nolata nagamiꞌi hiti to ekesa nagamiꞌi hiti limilata nohifihe? Oꞌe, bati mehuꞌehina. 12 To kayabeꞌuba i gelehe huto nahabolo legeyaꞌa golo limilifihe? To igofaꞌuba yaꞌma i gelehe huto kayabeꞌi legeyaꞌa golo limilifihe? To hege nagamiluguti nonota nagamiꞌi mone huto hilifihe? Ya huto huto mehilinaꞌmu yabe.

Kokulumaluguti keheliya ilatana

13 Folagahatiniguti bo moneuba keheliya ise bo to asaga hapaꞌa keheli su hoꞌehina bo nohilina ai agoya bo minoto hapaꞌa lamanaꞌa li huto hilinamofihi keheliꞌehilina yamofihi hapaꞌa li huto hilinaꞌmu yabe. 14 Komopatinigu lenipakafa ai hago ai hago hite siko hite minalana to feꞌnohatini guna ite meepilana, yaꞌma faga hiti li lalagi lenugufa lelite tite lali keheliya iꞌohune lite melilo. 15 Ana kehelise nasana kokulumaluguti melimiꞌehibe. Noto noto bonaꞌmagitogati huto nohigo mega lugufatu lilata nohune. Foipa feleuba yaꞌma ana huto hite anaꞌina lilo luto lohoka nohigo tafa lemehatitu lilata nohune. 16 Komopatinigu ipakafa ai hago ai hago hite siko nehite feꞌnohi li usisi gilana foipanaꞌa hiti minalana yaꞌma bonaꞌi sibi sibi hite akuꞌi ete anaꞌina sibina asagaꞌi li sibina sabana hilanaꞌmu yabe. 17 Kokulumaluguti keheliya iseꞌna limilina yauba hapi fito komopati gulu gulu linogo minoto agoya bonako minototi fulunamofihi hapaꞌa lilata nohune. To fato bonaꞌi bu enogoloto ginaga fiseꞌna epiloto eneleꞌmo lamana huto yamofihi legeyaꞌa babu luto li huto hu letoꞌehina ya huloto ligitagahi huto kenetufati loe lae hinogo faga faga luto melilutaꞌmu yabe. 18 Bonaꞌi yaꞌma baba i epolose bonako minoto fulunaꞌamofihi legeyaꞌa yege yegeꞌi li huto hilubeꞌmu nohibe. To yaꞌma fulunaꞌamofihi legeyaꞌa yaꞌma bebe sose hapaꞌa niꞌinagu niꞌibe.

4

Monoꞌani menꞌina bonaꞌi hiti mino koguna meilo

1 Lenali henabe lite kenasabo bite luba hilata nehabe? Komopatinigu foipana lenibita hina nasanauba lenugufagu huto lilago luba huto hulata nohibe. 2 Ya nehite laga lepesina nasanaꞌmu bonaꞌi enoho fililuneꞌmu nehabe. Anaꞌinaꞌmu lenegekesa yigiba yigiba hite lepesina nasana liluneꞌmu nehago to melepinogo kenasabo bite luba sipi hilata nehabe. Anaꞌinaꞌmu lenebesilinana melise faꞌmene neminabe. To henaꞌmube? Lenali Huꞌmamofitoga kehe meise neminabe. 3 To anaꞌina mone kumu Huꞌmamofitoga buka tiꞌahanaya keheliseꞌnatini fulu luto minatita lenalitini lenugufatiniuba kehelinaꞌasigo aitoga lilana yaꞌma Huꞌmau anaꞌina melepilubeꞌmu nohibe. 4 Ka mekeheliꞌahana bonaꞌise. Melugu bonaꞌmagi kumu kehelilata nehana ya suhi hite laga lepesilina nasanaꞌmu kehelilana yaꞌma Huꞌmamofihi fatehaꞌa lolo hilabe lite lenali menekehelifiye? Monoꞌani meniꞌina bonaꞌmagi kehelilata nehana nasanaꞌmuko lepesilina yaꞌma Huꞌmamofihi bonaꞌa meminalanaꞌmu yabe. 5 Lenali kehelilo. Huꞌmau mono bukugu mone kaga luto luꞌehina kaꞌa yamofihi hapaꞌa futuꞌa meniꞌigo ana kaga niꞌibe: Nani yaꞌma bonaꞌmagihi komopaꞌanigu molo epoloꞌohuna enemehaꞌaniuba foipana enibita hina nasana amuyaꞌa lolo hi etalifihe? luto luꞌehina yabe. 6 Ya huꞌehinaya libita hulata nohinana laga mehinanaꞌmu keheli meemilabe luto leleꞌmo hetofa hulata nohibe. Mono bukugu kaga ma luto luꞌehinamo niꞌibe: Huꞌmau aiꞌa enugufa limo titi bonaꞌmagihi eneleꞌmo fitu fo heꞌmilata nohinagi agoya hu neeminaꞌamagihi eneleꞌmo hetofa huto eneheꞌmolata nohibe, luto luꞌehina. 7 Yanaꞌmu lenali Huꞌmamofitoga i hepilete agoya hu emilo. To Satahi leꞌmo heꞌmite uleꞌale minenogo ai koli huto bufa hilinaꞌmu yabe. 8 To Huꞌmamofihi gobisalo lenifita iꞌehite bilana yamofihi aiꞌa ana huto lenogobisalo alinaꞌmu yabe. Foipa nasanatini yaꞌma li kele li heꞌmilo. Kenetufatiniuba li gelehe hite loe lae nehana bonaꞌise, li hetele heꞌmite komopatini nokala hilo. 9 Lenali hapatinimofihi leniginaga nefinogo sipi yibi helite nebite leniginaga fino. Kiya yokoloꞌi hite lenegelo mebise hilanaloti leniginaga fino. 10 Sipi Bomofihi bulo limite neminanaꞌa yaꞌma aiꞌa leneleꞌmo saga hilubeꞌmu nohibe.

Lenalalutinigihi ka foipa epelata nasana

11 Nalaluꞌnigita, lenalitini ka foipaꞌa melilo. Moneuba ai laluꞌafi kumu ka foipaꞌa lu etalina ai yaꞌma Huꞌmau keya ka luꞌehina kagamofihi li sibina hulata nohuto ana kagamofihi loko nohibe. Kai Huꞌmau keya ka luꞌehina li sibi hilata yaꞌma kegekesa yigito ka lamanaꞌa meniꞌibe luto lilatamoya, ana keya kalo megeꞌi mololata menohane. Ana kagamofihi loko huto faꞌmene nominane. 12 Huꞌmau aiꞌa keya ka lu huto huloto kagaꞌa moneꞌa hiti noluto guna molo letalubeꞌmu nohibe. Aiꞌago lubuto bilinamo niꞌibe to aiꞌago leleꞌmo loko hilinamo niꞌibe. Ya nohinogo yaꞌma bonaꞌmagihi hapa hapaꞌani heletuyaꞌa lilata nehana yamofihi lenali foyatini meniꞌibe.

Lolo hite minete nehana nasanaꞌmu lenugufatini limo titi mehilo

13 Lenali yagofi yataꞌifi hepaꞌi monetoga buto foya kana monekoꞌi minototi foya lilototi yogo feꞌnohi babu lito li huto hilune lite lilata nehana bonaꞌi yaꞌma kaga mone lu lepilugi, keheliꞌehilo. 14 Yagosi huto hilibe lite anaꞌina yaꞌma lenali mekehelibe. Lenalitini yaꞌma minete lite nehana logo lokiyaꞌa ya suhi huto niꞌibe. Logo lokiyaꞌa notigo bonaꞌmagi kanaꞌa nesiꞌa minoto bu gelago meleꞌisi su hoto fenene hilibe. 15 Yamofi kumu ma lite lilo: Huꞌmau keheliꞌehinogo lilinaꞌa malalinaꞌa kehelilune bati huto minoto ho tito muyalo umalo hilune lite, ya lilo. 16 Yatai yaꞌma lolo hite melete nehana nasanaꞌmu lenugufa limo titi hilata nehana yamofihi bati mehibe. 17 Ya huꞌehinaꞌmu mone lugaꞌamagi enali anaꞌina lamanaꞌa lilune lite kehelilana ana nasana melilanaꞌa yaꞌma foipanamofihi nonaꞌa enogobisalo tito minalina gumiꞌi lilanaꞌmu yabe.

5

Yogo feꞌnoho bonaꞌmagi kumu kaga

1 Lenali feꞌnoho bonaꞌmagita yaꞌma kaga lipoti lu nolepugi kehelilo. Feꞌnohi ufehaꞌa hiti nasana lenalitoga huto hilinanaꞌmu yaꞌma nekehelite yibi sipi hilo. 2 Feꞌnohatini afulupa noina yabe. Gukete lamanaꞌa yaꞌma gunakoꞌmagi aꞌne su nehanagihe. 3 Lenali efahatini goli hiti siliba hiti golo notabe. Yanauba efahi li hetofa hite mineꞌahana yamofihi hapaꞌa alihaꞌa huto huloto logomofihi suhi huto lenali lenugufatini hiti feꞌnohatini hiti moneko kumu lalanaꞌmu yabe. Feꞌnohi li nupa hite meleꞌahanaya, metoga nasana su halina kanaꞌa hupamone huꞌehina, menekehelifiye? 4 Lenali foyagu liliꞌnalo bomagi enogobi foya lite kifiꞌa laga hilago meetana suhi lite minaꞌa meepigo foya lelite bite yibi hafili hago amuya bo, Huꞌmau yaꞌma foipanaꞌani ekesaguti keheliloto yaꞌma luto nolibe. 5 Lenali yaꞌma metoga hite melete nehite lagꞌa nekehelite enibita hinaꞌa hiti kehelite nehanaya to noseꞌna neba neba hite fobatiniꞌubago huꞌehina Huꞌmau lenahalina kanaꞌa lebatoꞌisi ahuto hilubeꞌmu nohibe. 6 Lenali bati hite nehana bonaꞌi enifisa ite ka foya epilete neenahago enali nonaꞌa lenahalanaꞌa hiti lenifitu falanaꞌa hiti meniꞌibe. Lenali yogo feꞌnoho bonaꞌmagi yaꞌma ka kehelilo.

Kosele kasele melepahago Huꞌmamofitoga loka helata nehana

7 Nalaluꞌnigita, Sipi Bo i behe huto alina kanaꞌamu kosele kaseleꞌi melenehenogo ai kumu bati hite minalo. Lenali akeheliꞌahabe. Bihaꞌa ho kefeꞌahana bomagi foyaꞌani he kelelete kohe toto noina koꞌi hiti to alihi noina koꞌi hiti ilago noseꞌna kana huto huloto noseꞌna legeyaꞌa lamanaꞌa nalune lite koseleꞌi mehese minelata nehabe. 8 Sipi Bo i behe huto nehetilina kanaꞌa tupa huꞌehibe. Yaꞌmu lenali hiti koseleꞌi mehese komopatini molo hetofa hite minalo.

9 Nalaluꞌnigita, ka foya li letalina bo, Huꞌmau yaꞌma lebatoꞌisi nohibe. Ya nohuto nehetilinaꞌmu ka foya li lalagi lenali ai ka emekinogo ai ka emekinogo mehilo. 10 Nalaluꞌnigita, kalanaꞌi nemele epalago kosele ka melise Sipi Bomofitoga molo emite giꞌa hete minelata nehanaꞌa mone yꞌama Huꞌmamofihi mono ka leliꞌali hiꞌahana bo ya suhi hite koyapa mineꞌahana. Enaliꞌani hiꞌahanaꞌa ana suhi hite minalo. 11 Keheliꞌahafihe? Enali uleꞌale hite lite mineꞌahana bomuꞌi yaꞌma Huꞌmau lusa gi epoloꞌehina bo yabe, luto lulata nohune. Koyapa bouba Yopu ai kekeꞌi luto minoto koseleꞌi mehago minoꞌehinaꞌa akeheliꞌahabe. Alihaꞌa yaꞌma Sipi Bouba anaꞌina lamanaꞌa molo etoꞌehina yaꞌma akeheliꞌahabe. Yanaꞌmu Sipi Bouba lalitoga ginaga fito bu goloto komopaꞌa limito leleꞌmo hetofa hu letalinamo niꞌibe, luto kehelilune.

12 Nalaluꞌnigita, kaga amuyaꞌa hiti ka mone lilugi kehelilo. Kokulumagu lenayahi tite lu laga mehilo. To metoga to nasanaꞌmu fato fatoꞌi lenayahi tite kaga melete lu laga mehilo. Huꞌmamofito ka foya li lalabe. Lenali yaꞌma oꞌyo luto lilupi to oꞌe luto lilupi litemo yamofihi kaꞌa lamaꞌnaka lite lilo.

13 Folagahatiniguti moneuba kekeꞌi luseꞌna gupisaꞌalo notigo nohutoꞌamo Huꞌmamofitoga lino. To folagahatinigu moneuba gelo biseꞌna lito nohutoꞌamo Huꞌmamofitoga fokehi hoto nama lino. 14 Folagahatinigu bo moneꞌi nobesinogo mono kaba bonaꞌmagihi kehe inogo nehetite Huꞌmamofitoga loka hete Sipi Bomofihi giꞌa hete mesebe nagamiꞌi fele eteno. 15 Huꞌmamofitoga enemehi emite keheli uleꞌale hilete giꞌa halana yamofihi Sipi Bouba leꞌmo hetofa hinogo besiꞌehina bo ye koto ho tilinaꞌmu yabe. Foipanaꞌa niꞌilina yamofihi Huꞌmau li heꞌmi etalinaꞌmu yabe. 16 Huꞌmau leleꞌmo ye kalibe lite nelitemo foipanatini ai heꞌmi etenogo ai heꞌmi etenogo lu hokolo hite Huꞌmamofitoga lilo. Bati hite minalana bonaꞌmagi Huꞌmamofitoga loka hete yaꞌma anaꞌina lamanaꞌa lilanaꞌmu yabe. 17 Koyapasana Elaiyau yaꞌma lali suhi huto aisisigo koꞌi meilibe luto amuya moloto Huꞌmamofitoga ligo kufu loebe monebe higo lugaꞌa ikahi nayahi mone kegiꞌa leke ho malago koꞌi meiꞌehina. 18 Meigo alihaꞌa yaꞌma akuꞌi koꞌi ilibe luto Huꞌmamofihi loka hago kokulumaluguti koꞌi igo metoga nasana asagaꞌi boloto ti su hoꞌehina yabe.

19 Nalaluꞌnigitabe. Lenali folagahatiniguti moneuba mono kapoꞌmu bego hilina yamofi kumu laluꞌafu moneuba leꞌmo gelehe hinogo nohuto, 20 aiꞌa yaꞌma kaga ma luto kehelilibe. Moneuba foipanaꞌa hiti bonaꞌmagihi kapo sibinaꞌaguti leꞌmoto oto hetofa kapolo leꞌmo malalina bouba yaꞌma ana foipanaꞌa hiti bomofihi mehaꞌa hiti fili lalibe luto buto bito foipanaꞌa hiti silagaꞌi li heꞌmi eto su halibe.

1 PITA

1

2

3

4

5

PITA Napa 1

Ai koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Nani Pitaita, Yesu Kilisitohi aposolo nohuna bo, Huꞌmau neleꞌmo eto huꞌehina. To Huꞌmau leneleꞌmo ho tiꞌehina bonaꞌmagita, lenali guna moloꞌehinalo Ponitasi metoga hiti Galesia metoga hiti Kapatosia metoga hiti Esia metoga hiti Bitinia metoga hiti tili tele hite mineꞌahana lenaliꞌi fayahi yaꞌma koyoto nolepube. 2 Lenaliya afotifu, Huꞌma aiꞌa Sikalafuꞌuba leneleꞌmo etalibe luto to Yesu Kilisitohi kagaꞌa kehelite agoya hu emilabe luto leneleꞌmoꞌehina. Ai golahaꞌa folo lepoloꞌehina yauba komopatini okala hu lepololenogo minalabe luto Huꞌmau afotinifu lu moloꞌehinalo mineꞌahanaguti leneleꞌmo eto huꞌehina yabe.

Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnaꞌa to bati huꞌehinalo fulunaꞌa hiti lenalitoga minomo tito hofa talibe.

Kokulumagu minoba minoba huseꞌnamofihi legeyaꞌa geba hite lilata hilabe.

3 Lali Sipi Boti Yesu Kilisitohi afoꞌafihi Huꞌma ai kumu foke ka lilune. To sipi kaꞌya Yesu Kilisitohi filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehibe. Lꞌemo ho tiꞌehibe luto komopaꞌa sipi huto li hokolo lu limigo kosaba komopati hiti huto hulata nohune. Huto huto minomo buto minolatanamofihi legeyaꞌa kehelito geba huto minolata nohune. 4 To filiꞌehinaguti leꞌmo ho tiꞌehinaꞌmu luto kokulumagu amuya feꞌnohi fulupa meilinaꞌa to sibi mehilinaꞌa to fenene mehilinaꞌa molo lepoloꞌehina yabe. To fililataꞌnamofihi yaꞌma geba hulata nohuta yamofihi minete kokulumagu tilabe luto leneleꞌmo babahi nohu lepalabe. 5 Ya huloto Huꞌmau amuyaꞌaloti haka fi lepeleꞌehinogo keheli amuya melete nehinogo kanaꞌa su halina yana yupahi lenubuto bilinaꞌmu yabe. Yamofihi li nupa huto huto leneleꞌmo bati hilinamofihi geba hite minalabe.

6 Lenali yaꞌmu lite lenegelo bite minelata hilo. To Huꞌmau keheliꞌehinogo kanaꞌa tupa hilina yupahi kekeꞌi luseꞌnaꞌa fato fatoꞌna guna malalinaꞌmu yabe. Guna malalinamofihi gupisaꞌalo tite kekeꞌi lite minete faꞌmene lenegelo bite minalabe. 7 To henaꞌmube? Fono ka lu lepilugi kehelilo. Bonaꞌmagi goli efahi meluguti yuhufasi nelina kanagu mone laga mehilinaꞌa hiti niꞌinogo enali sibi logogu melelago ana logouba yaꞌma laga mehilinaꞌa lo su halinaꞌmu yabe. Ya hilenogo goli efahi eto huto bati huto minalinaꞌmu yabe. Ana suhi huto lenali Kilisitohi keheli amuya moloseꞌna tito minoꞌehina niꞌigo yaꞌma kekeꞌi luseꞌna guna molo lepoloseꞌnauba leneleꞌmo bati hilubeꞌmu nohinogo amuya melete nehinogo Yesu Kilisitou ai nehetilina kanagu lenigitini leꞌmo saga huto lenofokehi luto nohinogo to fana mehaꞌauba leꞌmo ho tito leꞌmo ho tinogo lenalitoga minalinaꞌmu yabe. 8 Lenali Yesuhi mehaꞌa bu megeꞌehite sibi komopatini keheligopa hilata nehabe. To lenemehi emilata nehana yabe. Yatai kanagu yaꞌma lenubutinitu aiꞌa bu megeꞌehite ai kumu sibigopa keheli uleꞌale hite neminabe. Ya nehite lenegelo bite lagaꞌa fatoꞌmofihi bonaꞌmagita lenabagaguti lu huto hilata menehanamo yaꞌma kehelilata nehabe. 9 Henaꞌmube? Lenali amuya mololatanamofihi lamana yauba komopatini lenubuto bilataꞌna yauba lenogobisalo niꞌinagihe. Yaꞌmu lenegelo nebibe.

10 Ana lubuto biseꞌnamofi kumu yaꞌma koyapa mono ka lu huto hiꞌahana bonaꞌi enali kehelilune lite sa sa hiꞌahana yabe. To ananamomuꞌi Huꞌmau lenalitoga leneheꞌmoseꞌna lepilube lite yaꞌmu ka hapaꞌaguti lite kaga li huto huto hite melete mineꞌahana. 11 Enali yaꞌma huto hilina kanaꞌa sa sa hiꞌahana, Huꞌmau yaꞌma Kilisitohi ho lifilina kana henaki yupahi huto huse kanagu huto hilibe lite sa sa hiꞌahana. To Kilisitohi mehaꞌa yauba komopaꞌanigu molo epalago enali yaꞌma lenali kanagu yabe lite keheliꞌahabe. Lenali kanagu Kilisitou huto huloto yalo kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo tito fililina yalo ho tito sekele mamuꞌa lilinaꞌmu yabe lite keheliꞌahabe. 12 Ana ka lu huto huse bonaꞌmagi enali ma lite keheliꞌahana. Yaꞌma sa sa hite keheliꞌahana kaga enaliꞌani kanagu huto hilina meniꞌigo lenali kanagu huto hilina niꞌibe luto Huꞌmau lu hokolo hu epoloꞌehina. To enali lu yege heꞌahana kaga lenali yatai kanagu nekehelibe. Yaꞌma Huꞌmau ho lifiꞌehina Sikalafuꞌuba kokulumaluguti limito eneleꞌmo amuya mololago enali ka lamanaꞌa lenalitoga lite biꞌahana bonaꞌmagi Kilisito kumu lu lepiꞌahana ka niꞌibe. To ana kaga agelomagi ana hite kehelilune lite sa sa hiluneꞌmu nehabe. Ana kaga lenalitoga huto huꞌehina niꞌinagihe.

Lamana huto minalutaꞌmu Sipi Bouba kehe noibe.

13 Yaꞌmu komopatini li hokolo hite lenegekesa kehelilo. Kaba hu bati hite minete Yesu Kilisitou alihi huto hinogo yaꞌma lusa gi lepalalinaꞌa yaloꞌi geba hilete asagaꞌi keheli uleꞌale hite fifa ilete minalo. 14 Huꞌmamofihi keheli emite minalo. Lenali koyapaꞌi nehite negi nete nehago lenugufa li sibina hise kapolo melete biꞌahana. Yatai yaꞌma kanagu ya suhi hite meminalo. 15 Huꞌmau elesa molo lepiꞌehina bo komopaꞌagu lamana nohinagi lenali ana suhi hite komopatinigu asagaꞌi lamana hite mine lite bite minalo. 16 Kaga yaꞌma luto noligo mono bukugu fayahi keyeꞌahanamo niꞌina: Nani komopaꞌnigu lamana higo nohunagi lenali ana hite komopatinigu lamana hinogo minalo.

17 Lenali Huꞌmamofi kumu afotifu yabe lite lu emite, nunumu hite lilata nehabe. Ai loe bomaleꞌititihi bu goloto moneko babeyafa niꞌinogo mone bo leꞌmalina to mone bo heꞌmi etalina meniꞌibe. Hapaꞌa ya huto meniꞌibe. Ai asaga bonaꞌmagihi komopaꞌani bu goto hapaꞌani lamana huto eto huto loko hulata nohina bo nohibe. To ya nohigo lenali pananaꞌamagita ma metoga nehana kanagu ai kumu koli hite minete keheli emite mine lite bilo. 18 Lenali koyapaꞌi tatatinigi lu lepiꞌahana yaꞌma futuꞌa hapaꞌalo megeꞌi melete mineꞌahanogo faꞌmenena lolo huꞌehibe. Lenali ana hapaꞌamofihi nagalugu neminago Kilisitou lenali kumu minaꞌa sipina heꞌmito gulu ho lepoloꞌehinamo keheliꞌahabe. Ana minaꞌa heꞌmi lepoloꞌehinana siliba efahi hiti goli efahi hiti niꞌifi, oꞌe yana nasana meleꞌisi su hoto fenene hilinamo niꞌibe. 19 To lenali Kilisitohi golahaꞌatu mina fito gulu ho lepoloꞌehina yabe. Koyapa bonaꞌmagi hetofa sipisipi yaga mone fuheꞌa hena menina yaga foipanaꞌanimu su halibe lite kuguhi keye lite mamufa gilataꞌnamofihi ya suhi hite Yesu hago lenali kumu filiꞌehina. 20 To koyapaꞌi kokulumaꞌi meꞌi huto mehina kanagu Huꞌmau leꞌmo ho tito ho lifigo limito bonaꞌmagihi foipanaꞌaniꞌmu filiꞌehina. Yanauba alihaꞌa kanagu su halubeꞌmu nohinogo lenali kumu yabe luto ligo huto huꞌehina yabe. 21 Ya huto higo lenali ai kumu kehelite Huꞌmamofitoga agoya hu emite neminabe. Huꞌmau Kilisitohi filiꞌehinaguti leꞌmo ho tito sekele mamuꞌa emito molo etoꞌehina yabe. To ya higo lenali ananamomuꞌi kehelite amuya melete aitoga agoya hu emilata to fifa ilata nehana niꞌibe.

22 Lenali kaga lamanamofihi kehelilata hite megeꞌi malalana niꞌigo lenalitoga hapaꞌa lanaꞌmu luto lenalalutinigihi komopatinigu faga melise lenemehatini lusiga lite epilata nehabe. Yaꞌmu yabe lite komopatini ai eminogo ai eminogo mu tifite minalo. 23 Huꞌmamofihi kaꞌa minoba minoba hu su mehalina kagauba lenali leneleꞌmo kosabaꞌi huto nohibe. Tatatigi filiseꞌnamofihi bihaꞌa ya suhi huto niꞌigopa Huꞌmamofihi minoba minoba nohina bomofihi nagaꞌa lolo hite neminabe. 24 yamofihi kagaꞌa mono bukugu keyeꞌahanaya, ma niꞌibe:

Bonaꞌi silagaꞌmagi

kifina suhi hite nehabe.

To sekele mamuꞌanimofihi asagaꞌi

yaꞌma kifi mukoꞌa suhi huto niꞌibe.

Kifina meleꞌisi hosopa ilata higo

mukoꞌa taloto limo ito su holata nohibe.

25 Ya huto niꞌinaya,

to Sipi Bomofihi kaga yauba amuya moloto

minoba minoba huto minalinaꞌmu yabe.

To ana kaga yaꞌma lu yege hose ka lamanaꞌauba lenalitoga nehetigo ana kagaꞌya kehelilata nehabe.

2

Sipi Boti amuya moloto minoba minoba efahi suhi huto nohibe

1 To ya huto niꞌigo lenali foipanatini asagaꞌi li heꞌmilo. To faga lilatana, kenetufatini loemo minolatana, to komopatinigu siko hilatana, huli ka ai lu emigo ai lu emigo hilatana yamofihi heꞌmi su halo. 2 Heꞌmi su hete yagapanaꞌi ya suhi hite lenali Huꞌmamofihi hetofa kagaꞌmuko lepesinogo minalo. To yamofihi nemebite Huꞌmamofihi kaꞌa hiti minete hofa talabe. To Huꞌmau foipana nagaluguti leneleꞌmo gulu halibe. 3 Yanaꞌamu mono bukugu ma lite fayahi keyeꞌahana niꞌibe: Sipi Boti komopa emiseꞌna lagaꞌa kehelilana lenali mino bati hilabe.

4 Lenali Sipi Boti mino lito buto minolata nohina efahi legi huto nohibe. Bonaꞌmagi bu ge heꞌmigo Huꞌmau keheligo minaꞌa hiti tigo yauba leꞌmoꞌehibe. Ya higo lenali aitoga bite hepilo. 5 Ya lite nehite lenali ana suhi hite mino lito minolata nohina efahi lolo hi su helete aitoga molo emite mine lite bite tilo. Tite Huꞌmamofihi Sikalafuꞌamofihi mono nohaꞌamofihi gise efapo lolo hilabe. Ya hilete ana nonugu mamufa gi emilata bonaꞌi eto eto hite lolo hilabe. Huꞌmamofihi Sikalafuꞌmofihi nasana kuguhi koyo emilenogo Yesu Kilisitotoga nebinogo keheli laga hilibe. 6 Yamofihi mono bukugu kaga lite fayahi keyeꞌahana ma luto niꞌinamo niꞌibe:

Nani amuya kefahi mone minaꞌa tito niꞌina

li gehe lito aleꞌmoꞌohube.

Yamofihi leꞌmo eto huloto Yiona melugu

efahaꞌa lapusa nofugi bu galo.

Ai kumu keheli amuya malalanamagi

enubuya mehilinaꞌmu yabe.

7 Ya ligo keyeꞌahanaꞌmu ai kumu keheli amuya nemalana lenalitoga yamuꞌi ai anaꞌina minaꞌa minomo tito nohibe. To ai kumu mekehelise mineꞌahanaꞌa enali kumu mone yaꞌma luto luꞌehinamo niꞌibe:

Nohi gilata bo

enali efahi yaꞌmu bu gago heꞌmiꞌahana

yaꞌma efapouba

lapusa lolo huꞌehina niꞌibe.

8 To mono bukugu fayahi mone ma luto niꞌibe:

Ana efatoti i kusulu bite

limilanaꞌmu yabe.

To ana efapolo ho kete

enahalinaꞌmu yabe.

Ana kaga keyeꞌahanamofihi hapaꞌa yaꞌma niꞌibe. Bonaꞌi enali Huꞌmamofihi kaꞌa keheli heꞌmilata nehana enali kusulu bite limilanaꞌmu yabe luto luꞌehinamo niꞌibe. Ya hite bite, ya suhi hilata nehabe luto Huꞌmau yaꞌma lu moloꞌehina yabe.

9 Ya huꞌehinaya lenali yaꞌma leneleꞌmo eto huꞌehina bonaꞌi yagi gihiti bomofihi mamufa gi emilatana bonaꞌi lolo hite hetofa kapolo tite nupa hiꞌahana bonaꞌi to Huꞌmamofihi nagaꞌa lolo hite nehabe. Lenali kumu kehe ito metepuguti buyu huto leneleꞌmoto hetofa fana toseꞌnamofitoga leneleꞌmo moloꞌehina yabe. Lenali Huꞌma ai hetofa hatofa hapaꞌa lu huto hinogo i futili hilabe. Ya hilabe luto leneleꞌmoꞌehibe. 10 Koyapaꞌi lenali Huꞌmamofihi bonaꞌa memineꞌahana. Yatai yaꞌma Huꞌmamofihi nagaꞌi lolo hite neminabe. Koyapaꞌi lenali mino bati hite memineꞌahana. Yatai yaꞌma Huꞌmau ginaga fi limise bomofihi komopaꞌagu nehabe.

Huꞌmamofihi koko yagapanaꞌa minalune

11 Nigibo nalaluꞌnigita, nani lenegekesa lito lu lepilugi kehelilo. Lenali Huꞌmau kokulumagu nohina bomofihi nagaꞌi nehanagi yaꞌmu ma metoga bonoho bo suhi hite to kaꞌi logo lili bo suhi hite minetetini lenugufatini laga lepesilatana nohina yauba komopatini luba li emilata nasanaya heꞌmilo. 12 Ya nehite Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌmagihi komopaꞌani legi mehinogo mino eto hite minalo. Ya hite nehinogo Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌmagi kohe tete lenali kumu foipana lilata nehana bonaꞌi nehabe lite lenifisa ite aku alihi to lenali bite folagahaꞌanigu minenogo to hapatini bati hinogo enali bu negenogo yataꞌa keheliseꞌnaꞌani heꞌmite lenali kumu Huꞌmamofihi fokehaꞌa lilabe. Yesu Kilisitou nehetilina kanagu ya hilanaꞌmu yabe.

13 Lenaliya, ma metoga nehana kaba bo fato fatoꞌmofihi nehabe. Yaꞌmu lenali Sipi Bomofi kumu yabe lite kokoꞌi hi epite minalo. Mone sipi gihiti bouba ai asaga kaba bomagihi enebege ligito minomo tito nohibe. Aimo agoya hi emilo. 14 To mone gamani bonaꞌmagihi agoya hi epilo. To enali lu laga hilatana keheli epilo. Yaꞌma sipi gihiti bouba gamani boꞌamagihi enoho lifiꞌehinaꞌa enali yaꞌma foipana lolo hilata nehana bonaꞌi enali osahi epilabe. To kagaꞌani kehelite anaꞌina lamanaꞌa lite minelatana neminana bonaꞌi enofokehi lu epalalabe luto, Huꞌmau ana gamani bonaꞌi eneleꞌmo ho tiꞌehina niꞌibe. 15 Lenali ya hilata nehana lamanaꞌa lolo hilana yauba enabagalo hekini nolago lenali kumu negi nagi ka lilata nehana enabaga eneleꞌmo fu li epalalabe luto ligo Huꞌmau keheli moloꞌehina. 16 Lenali lu laga huꞌehina kauba nagaluguti gulu ho letoꞌehinamo niꞌibe lite kehelite minalo. To lenali foipana lite fala kilabe luto gulu ho lepoloꞌehina niꞌifiye? Oꞌe, ya hu lepoloꞌehina yauba foipanamofihi legeyaꞌa lolo mehilibe. Lenali uleꞌale hite minete Huꞌmamofihi kele keleꞌi hi etete minalo. 17 Lenali silaga bona kumu keheli bati hite keheli epilo. To Huꞌmamofihi ka keheli nehanamagitoga komopatini epilo. To Huꞌmamofi kumu koli hite aitoga agoya hi emilo. To ma metoga gihiti boꞌmu keheli bati hite minalo.

Kilisito ginaga fi limito leleꞌmo kohe toꞌehibe

18 To lenali bonaꞌmagihi koko pananaꞌani nehanamagita, lenali kaba botini kumu keheli bati hite minete kaꞌani keheli epilo. To fulunaꞌa lepilana komopaꞌani bati higo mineꞌahana bonaꞌi enalisigo meniꞌibe. Enali keleꞌna ka lu lepilana bonaꞌmagihi kaꞌani ana hite kehelilo. 19 To kaba botini leneleꞌmo sibina hilenogo lenali Huꞌmamofi kumu lite kehelite komopatini emilete faꞌmene neminenogo Huꞌmau ai kekeꞌi luseꞌnamofihi lenugupisalo niꞌigo bu goto keheliloto lusa gi lepoloto leneleꞌmo bati hilinaꞌmu yabe. 20 To lenali kegeiyo hite minenogo osahi lepinogomo lenagabu giseꞌnamofihi lite enipakafa mehese minenogo moneuba kiyiꞌafu kekeꞌi lu lepalalibe? Ya mehilinaꞌmu yabe. To lenali bati hite minenogo lenebe ligilina lenagabu gise nasana li lepinogo enipakafa mehese to koseleꞌi melenehenogo minalo. Ya hinogo Huꞌmau kehelito hetofana hu lepalalinaꞌmu yabe. 21 Lenali ya suhi hilabe luto elesa molo lepiꞌehinamo niꞌibe. Kilisitou aiꞌa ana suhi huto lenali kumu yabe luto kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo tito minoto leneleꞌmo kohe toꞌehinamo niꞌibe. Lenali ya huꞌehinaꞌmu lite megeꞌi melete bilo. 22 Ai foipana mehuseꞌi to bagaꞌaguti faga meluseꞌi minoꞌehinamo niꞌibe. 23 Enali huli ka lu emilago ai ka nonaꞌa lu meepiꞌehinamo niꞌibe. To osahi emilago ai enipakafa mehose faꞌmene minoto kagaꞌani loko hilina bo, Huꞌma ai bati hu epololata bo, aitoga mino moloto fifa ito minoꞌehinamo niꞌibe. 24 Lali foipanati yauba ai gupisalo tigo aiꞌa heꞌmu kito malipu yafalo filiꞌehinamo niꞌibe. Lali foipana lilutanaꞌmu filise bonaꞌi suhi huto mopo mehuseꞌna minoto bati bati huto minolatanamofihi minete lite hilabe luto filiꞌehinamo niꞌibe. To ai fuheꞌa liꞌehinalotiꞌi komopatini leꞌmo kosaba huꞌehinamo niꞌibe. 25 Lenali sipisipi yaga suhi hite lopi fite mineꞌahanamo yabe. Yatai yaꞌma lenemehatinimofihi kaba boꞌa ai leneleꞌmo behe higo aitoga huto hite neete megeꞌi nemalabe.

3

Bo alobole lolo hiꞌahaꞌina kaꞌa

1-2 To ya higo anaꞌmagita lenali ana hite bahatinimagihi agoya hi epite minalo. To bahatini Huꞌmamofihi kamuꞌi mekehelise minelata nehana ya nehinogo komopaꞌani eneleꞌmo keta mehuse hilabe lite agoya hi epite minalo. Lenali ya hite mineletetini ka lu meepise faꞌmene komopatini bati hinogo minenogo enali bu lenegelete Huꞌma maꞌnaka luto lenalitoga nominabe lite kehelilabe. To bahatinimagi yaꞌma lenali komopatini gulu gulu linogo bati hite minete nehago kehelite enali komopaꞌani i gelehe hite Huꞌmamofihi kaga kehelite ananalo megeꞌi malalabe. 3 Anaꞌmagita, lenali lenugufamofihi sekele mamuꞌa hiti nagatu leꞌmo bati hite okatini yigite leꞌmo bati hite sekele mamuꞌa hiti lenigi lenayapofihi helele etenogo to pesesuꞌi minaꞌa tito minenogo ananatu ikolo bilata guꞌi fayahaꞌa hiti yamofi kumu kehelinogo faꞌmenena lolo hino. 4 Ya nehinogo ketipa ito fulunaꞌamofihi sekele mamuꞌa yauba amuya moloto minolatanamofihi yanauba komopatinigu kikipa hoto minolatana niꞌibe. To tafana meliꞌohuta yauba yaꞌma Huꞌmau hapatini kehelito gelo binogo yaꞌma minaꞌa tito minalibe lite lilabe. 5 Ema afehaꞌaga anaꞌmagi mono kagamofihi megeꞌi amuya melete mineme biꞌahana enali komopaꞌanimofihi sekele mamuꞌa hiti nasanaꞌya lite mineꞌahana. Ya hilete Huꞌmamofihi keheli uleꞌale hite bahaꞌanimagihi keheli epite mineꞌahabe. 6 Koyapa aꞌuba Selau aiya ana suhi huto bahaꞌa Abalahahi kagaꞌa keheli emito ai kumu kibina boꞌni yabe luto lu emito minoꞌehina. To lenali anaꞌina bati hite lolo hite ananaꞌmu lenelesa melinogo minalana, ya hite aiꞌa yagapanaꞌa lolo hite nehabe luto lu lepalalinaꞌmu yabe.

7 To bonaꞌmagita, lenali ana suhi hite lihatini hiti hepite mine lite bite minete lihatinimagihi kaba hu bati hite minete anaꞌinaꞌya fulunaguti li epite minalo. Anaꞌmagihi enugufaꞌani amuya memoloꞌehina niꞌinaya akuꞌi enali hiti lenali bomagita hiti mino kosaba huseꞌna ana hite lilanaꞌmu yabe. Yaꞌmu lenali lihatini kumu keheli bati hite minalo. Lenali hiti lihatini hiti yaꞌma koguna ite bati hite moneko komopatini lolo hinogo Huꞌmamofitoga lilete nunumu hinogo yauba faꞌmene lolo hu lalibe lite ya hite minalo.

Minoto lito hilutauba koguna bati mehinago liginaga fiseꞌnamofihi gupisalo tilutamofihi kaꞌa yabe.

8 To kaga lu su hoto lu lepilube. Lenali silagaꞌi lenalalutinigi hiti mino moneko hite komopatini ketipa inogo ai mehi eminogo ai mehi eminogo ya nehite lenalalutinigihi leniginaga finogo minete lenugufatinimofihi lime limite minalabe. 9 Anaꞌina foipana lelite tinogomo lenalitinigo fililata nasana foipana lelite metilo. Lenali lube laga hibe nehinogo lenaliya nonaꞌa meepise bebe sose ka lu epilo. To lenali ana hite lusa gise ka lilabe luto Huꞌmamofihi elesa moloꞌehinamo niꞌibe. 10 Yaꞌmu mono bukugu kaga mone fayahi keyeꞌahanamo ma huto niꞌibe:

Moneꞌi enali amuya moloto minolata nohuta

yaꞌmu laga epesinogo

yatama kanagu ma metoga minete

legelo bito minoto lito hilune,

lite linogo

kenetufaꞌanilo kaba hite minete

foipana melilabe.

To lenabagaguti faga faga mone melilo.

11 Foipana heꞌmi su hete

lenemegesa hi emite

anaꞌina lamanaꞌa hilabe.

Fulunagu nehinogo amuya melete lilabe.

12 Sipi Bouba ai bati hite neminanaꞌa

enalitogago gobisa epito

aitoga neminanaꞌa

yaꞌmu ekesa mololoto enegeba huto nohibe.

Foipa foya lilata bonaꞌi enaliꞌi

Sipi Bouba bu enogoto koseleꞌi hago

megesa hu epilata nohibe.

13 To ya huto niꞌigo lenali anaꞌina lamanana bite liꞌehinogo moneuba anaꞌina foipaꞌa henabe luto lepilibe? 14 To lenali bati hite neminete to ginaga fiseꞌnamofihi gupisaꞌalo tilanaꞌmu lenegelo bilo. Yamofihi Sipi Bouba keheliꞌehinogo lenegelo bilana kehelilinaꞌmu yabe. To luba li huto hu lepilinaya lenali nekehelite lenelesa nelinogo afoya foya meilo. To ana hite lenuluhaya metino. 15 Komopatini nokala hite leꞌmo bati hilenogo Kilisitou ai pa solata sipi bo lolo hu lepeleno. Ya hilenogo ai kagaꞌamu komopatinitu fifa ilata nehana yanaꞌmu loka nehi lepelenogo keta mehuse hite hapaꞌa lu hokolo hu lepilune lite nelite leꞌmo bati hite minalo. 16 Ya nehite keleꞌna ka lu meepise agoya hite lu enelepilabe. To enali kumu keheli sibina mehise, keheli bati hite lu enelepilabe. Ya nehinogo lenali kumu lu sibina sabana nehinogo Kilisito hiti mine melete hilana bati huto yauba bo yaꞌamagi enali faga fagalo bonaꞌi enali hapaꞌani huto hulenogo enubuyaꞌaniꞌmu fililabe. 17 Lenali bati suhi hite neminenogo kalanaꞌi mele lepelenogo Huꞌmau kehelinogo bati hinogo yauba tilinaꞌmu yabe. To lenali foipana nelinogo kalanaꞌi mele lepelenogomo yauba limilinaꞌmu yabe. 18 Kilisitou ai ana huto bo lamanaꞌa minoꞌehina bouba bo foipaꞌa lali kumu yabe luto filiꞌehina. Ai Kilisitou asaga bonaꞌmagihi foipanaꞌani su halibe luto silaga bonaꞌi foipanaꞌaniꞌmu yabe luto kanaꞌa monekoꞌi filigo su hoꞌehina yabe. Yamofihi Huꞌmamofitoga leneleꞌmo malalube luto lolo huꞌehina. Enali heꞌahanaꞌmu ai mega gufaꞌauba filiꞌehinaya mehaꞌa hetofa Sikalafuꞌuba leꞌmo mopo higo mino lito buto minoꞌehina. 19 To mehaꞌa hiti minoto filite biꞌahanaꞌamagi naga gegisagu nehana enalitoga Sikalafuꞌuba ho lifigo buto limito ka lamanaꞌa lu epiꞌehina yabe. 20 Yaꞌma keneꞌmagi enali koyapaꞌi Noau ai nagamilugu boti lolo huto nohigo ana kanagu Huꞌmau komopaꞌagu fulu hilibe luto komopaꞌani i gelehe hilabe luto geba huto minomo tigo kagaꞌa keheli heꞌmite pelesa ite mineme tiꞌahana. Ya nehago boanaꞌi 8, loeꞌasi nagamilugu nagu tite sifite mineꞌahana. To Huꞌmau enubuto biꞌehinaꞌamagi enaligo mineꞌahana. 21 Ya suhi hago lugaꞌa yaꞌma mono nagamilugu leneleꞌmo bati hulata bo nohibe. Mono nagamiꞌuba mega lugufaꞌa kolo tanana nokala hilina meniꞌibe. Lali mono nagamiꞌi nofoloto komopati Huꞌmamofitoga nomoloto ai komopatigu nokala hinogo gulu gulu lilibe luto nagamiꞌi fololata nohune. To ya huto lubuto bilibe luto Yesu Kilisitou filiꞌehinaguti akuꞌi ho tiꞌehina yabe. 22 To ai kokulumalugu tito Huꞌmamofihi yahi lamagaꞌaga mino moloto nohibe. Yaga nohigo agelomagi mineꞌahanaꞌa hiti to kokulumalugu enigihiti bo mineꞌahanaya amuyaꞌa hiti mineꞌahanaya Yesu enebe ligito kaba hu epoloto nominabe.

4

Huꞌmamofihi bagaguti kasigo kehelito minalune

1 Kilisito ai gufaꞌamo kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo tiꞌehina niꞌinagi lenali ana suhi lolo hite lusa lite amuya lilo. Ya nehite yaꞌma kehelilo. Moneubafi moneubafi ai gufaꞌamo kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo tinogo nohilinauba foipa nasana li lalibe luto ekesa moloto minalibe luto lilune. 2 To yatai kanagu lenugufamofihi enumu fililatana yamofihi melise Huꞌmamofihi bagaguti kagaꞌa kehelite ma melugu mineme bite minalabe. 3 Afetoga ema kanagu Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌmagi enali lagaꞌa kehelite anaꞌina lilata nehana suhi hite lenali mineꞌahana yabe. Yaꞌmu mineꞌahana yauba koseleꞌi melepohoꞌehina. Lenali mokolo hise nasana hiti anaꞌmu lenegekesa yigi yigi hite minete ekesa nagamiꞌi nelete negi neꞌahana yabe. Ya nehite nagamiꞌi noseꞌnamofihi lenegelo nebite yaꞌmu li nupa hite minete silagaꞌnamu lenegelo nebite laga mehina suhi hite lenegelo biꞌahana yabe. Lugefa bu gete lipite ibe ligi abe ligi hite mineꞌahanamo niꞌibe, yamofihi heꞌmilune ya nasana liꞌahana lite nehago kanaꞌa yatama lite mineꞌahanamo niꞌibe. Akuꞌi molo emite ya suhi mehilo. 4 To yatai yaꞌma Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌi enali foipanamofihi komopaꞌagu sibi hapaꞌa fato fatoꞌi napa hite lilete nehago to lenali enalitoga mehepise faꞌmene neminago enali bu gete topa hete lenali kumu libe pigi bibe hite minelata nehabe. 5 Ya nehanaya lenali yaꞌma beto hilo. Enali enubu hiti nehananamagi hiti filiꞌahana bonaꞌi hiti alihi Huꞌmau eneleꞌmo nupa huto ka foya lilina kanagu aitoga hapaꞌani lu hokolo hilanaꞌmu yabe. 6 Yanaꞌmu Kilisitou buto filiꞌahanaꞌamagihi ka lamanaꞌa lu huto huto lu epiꞌehinamo niꞌibe. Henabe lutobe? Enaliꞌya filise bonaꞌmagi asagaꞌi koyapa melugu minete enubu hiti mineꞌehite ya hiꞌahanamofihi hapaꞌanimu Huꞌmau kehelito guna moloto kagaꞌanimu loko hu epoloꞌehina yanamagi to enemehaꞌani Huꞌmamofihi kapolo nebite minoba minoba minolatana nasana mone lilabe luto lu epiꞌehinamo niꞌibe.

Huꞌmau guna moloto lepiꞌehinaꞌamofihi kaba hu bati hilo

7 Anaꞌina silagaꞌna su halina kanaꞌa anasi tupa nohibe. Yaꞌmu lenali komopatini to lenugufa kaba hite keheli bati hite Huꞌmamofitoga kaga luto loka halune lite babahi hite minalo. 8 Ya nehite lenemehi ai eminogo ai eminogo hite minalo. Yaꞌma hilanaꞌauba silagaꞌna be ligiꞌehina nasana niꞌibe. Komopaꞌani epilatana yanauba foipana liꞌahana asagaꞌi enebe ligilata nohibe. 9 Lenali koseleꞌi melepehenogo bonoho bonaꞌi ya suhi hite kehelite enebe tigite nohatinigu eneleꞌmo melenogo tite minalabe. 10 Lenali Huꞌmamofihi kaꞌamofihi kehelite leneleꞌmo bati huseꞌnamofihi amuya fato fatoꞌmofihi guna molo lepoloꞌehinamo yanatu foyaꞌa lelite nebinogo bonaꞌi lugaꞌamagihi eneleꞌmo bati hilana yanauba Huꞌmamofitogati amuyaꞌa lepilenogo yanatuꞌi ana hi epalalabe. 11 Lugaꞌa enali mono ka lu huto hilanamagi Huꞌmamofihi keheli lamana hilete lu epilabe. To lugaꞌa enali bonaꞌi eneleꞌmo bati hilanamagihi yaꞌma Huꞌmau amuya epilenogo yanatuꞌi lolo hi epalalabe. Lenali ya suhi ma suhi lolo nehinogo Huꞌmamofihi fayahuba bati huto minalibe lite kehelite ya hilabe. Yesu Kilisito ai kumu yabe luto fayahaꞌauba hu lamana hilibe. Yamofihi sekele mamuꞌa hiti fana mehena amuyaꞌa hiti aitoga minalinaꞌmu yaꞌma minomo tito buto mino bai toto minalibe. Maꞌnaka.

Yesu ai kumu luto lenagabu ginogo minete lenipagu fuluna li huto hilo

12 Nigibo nalaluꞌnigitabe. Lenali komopaꞌni lepiꞌohuna lenalitoga lubana li huto hite meleꞌahanaꞌa niꞌina bagaꞌa hiti huto huꞌehinamofihi nasana yamofi kumu lenali kosabaꞌi huto hu nolimibe lite lenali topa hete meminalo. 13 Koyapaꞌi Kilisito sipi kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo tiꞌehina yaꞌma lenali ana hite Kilisito kumu leniginaga fiꞌehina yamofihi komopaꞌagu mine melete minete komopatini bati hinogo minalo. Ya hite nehinogo lenegelo biseꞌnaꞌa hiti fana toseꞌnaꞌa li huto hu lepinogo ana suhi huto komopatinigu anaꞌina kosaba nohinogo lenegelo bite minalabe. 14 Lenali Kilisitohi giꞌa kehelite minanaꞌmu yabe lite libe kofa hibe hite mumusopa i lepelenogomo kehelinogo yauba amuyaꞌa hitiꞌna lolo hite lenegelo bite minalo. Anaꞌina ya hite lite li lepilenogomo Huꞌmamofihi Mehaꞌa silikehaꞌa hiti nohinauba lenalitoga limito minalinamofihi hapaꞌa huto nohibe lite lilabe. 15 Lenalitogati bo moneubafi moneuba ho filiseꞌnafi to gumina huseꞌnafi to kegeiyo huseꞌnafi to hipa hipa huseꞌnafi to bonaꞌmagihi nasanaꞌmu lubu gilipe ape nohutanaꞌmufi ka foya li epelenogo naga nonugu kekeꞌi lu laligihe. 16 To mone kegiꞌa moneuba ai Kilisitohi bonaꞌa nehanaꞌmu yabe luto nagaꞌi emilenogomo yaꞌma ya huꞌehinaꞌmu kehelinogo buyaꞌa hiti lolo mehilibe. To Kilisitohi giꞌa kehelito minoto Huꞌmamofihi foke ka lu emilibe.

17 Nekehelifiye? Huꞌmau aiꞌa bonaꞌmagihi hapa hapaꞌanimu loko huto guna molo epalalina kanaꞌa tupa nohibe. To bonaꞌa lalitoga hapi fito lilubeꞌmu hibe. Ya huꞌehina lalitoga kohe toto napa huto lilina hena hilibe? Hena huto oto ka lamanaꞌa keheli heꞌmiꞌahanamagihi hena hena hu epalalina niꞌibe? 18 Yanaꞌmu mono bukugu kaga mone fayahi keyeꞌahanamo ma luto niꞌibe:

Bo lamanaꞌa

enali foipana lilata nehana kanagu

eneleꞌmo bati hite enubuto binogo

minalanaꞌa keta higo niꞌinaya,

ya huꞌehina

mono ka keheli heꞌmite minete

foipana lolo hilata nehana

enali hena hilana niꞌibe?

19 To ya huꞌehina Huꞌmau lu kehelinogo bati hulenogomo kekeꞌi luseꞌnaꞌanimofihi gupisalo tilana bonaꞌi enali komopaꞌaniꞌya leꞌmo huto hulata bo Huꞌmau aiꞌa ligo amuya mololata bomofihi kagaꞌamu fifa ite kaba huseꞌnagu mine lite tite lamana hite minalabe.

5

Mono kaba bonaꞌmagihi foyaꞌani

1 Lenali monoꞌi kaba bo nehana lenaliꞌi nani ana huto kaba bo lenalalutinifita ka nolepube. Nani Kilisito ai kumu kekeꞌi luseꞌnamofihi gupisalo tito minoꞌehina yamofihi nubuꞌniloti bati huto bu goꞌohuna yabe. To nani ana huto ai fana mehaꞌa alihi huto huto nohinogo ana fana mehaꞌagu minalunaꞌmu yabe. Nani ya huse bomofita lenekesa lu hokolo huto lu nolepugi kehelilo. 2 Huꞌmamofihi nagaꞌi enali sipisipi yagamagihi suhi hite nehanamagihi lenali kaba hi epalalabe luto lu lepiꞌehinagi ana liliꞌnalo babahi hite minalo. Komopatinigu bati mehinogo kaba bati hite hi epalalanaꞌa meniꞌibe. Huꞌmau lu moloto lepiꞌehina suhi hite komopatinigu keta mehuse bati hinogo kaba hi epalalo. Ya nehinogo moni feꞌnohi lilata nehana yaꞌmu gopa liliꞌnaꞌa yamofihi lenuluhaya netinogo ete minete lite hilabe. 3 Ya nehite sipi boꞌani lolo hila ya hila mehilo. Yaꞌma bonatini kaba hi epalanaꞌamagihi lenali legeso hite enali hiti koguna ite minalo. Huꞌmamofihi nagaꞌi sipisipi yagamagihi eneleꞌmo kohe tete aiꞌa kagu kehelite ineme limite minete ya hite minalabe. 4 To minoto kaba bo Sipi Bouba nehetito sekele mamuꞌa hetofana niꞌilina yanamofihi fana toseꞌnaꞌa sipiꞌa amuya moloto minolatamofihi yanaꞌa ifi to lepelenogo minalabe.

5 To neheya kola bo lenali ana hite olopa bomagihi agoya hu epite limite minalabe luto lu nolepube. Ya nehite lenali asagaꞌi liliꞌnamofihi kibi bite ai agoya hu eminogo ai agoya hu eminogo hite minalana nasana lite kele kele panaꞌa suhi hite minalabe. Yamofihi mono bukugu kaga mone fayahi keyeꞌahanamo ma huto niꞌibe: Huꞌmamofihi ai enugufaꞌani lelite tilata nehana bonaꞌi enali lukesaꞌani sigilata nohibe. To bonaꞌi limite minanaꞌamagihi yaꞌma eneleꞌmo hetofa huto eneheꞌmolata nohibe. 6 Yaꞌmu lite Huꞌmamofi kumu amuya melete kaba hi etete lenugufa lelite limite lenalapusa fi emite minalo. Lenalapusa fi emite ya suhi hite minenogo ai moloꞌehina kanaꞌa hupamone nohinogo aiꞌa akuꞌi leneleꞌmo saga hinogo ho tilabe. 7 To Huꞌmau aiꞌa bati huto kaba hu letoto leneleꞌmo gu iꞌehinogo yaꞌmu lenali anaꞌinaꞌmu lenelesa linogo lenegekesa yigi yigi mehise ai lu eminogo kaba hu bati hu lepalalibe.

8 Lenali lenegekesa keheliya ite kaba hi etete minalo. Fatehatini yaꞌma Satau, ai lopi kala ya suhi huto minoꞌehina kala bo mone heni etalufi ai heni etalufi luto sa sa huto bula ola huto mone leꞌmo sibina hilinaꞌmu yabe 9 Satau leꞌmo sibina hilinaꞌmu ya huto nohinagihe. Lenali yaꞌma keheli uleꞌale hiletetini amuya melete minete aiꞌi leꞌmo fitu fo heꞌmilo. Ya nehite yaꞌma lite kehelilo. Lenigibo lenagabo Huꞌmamofihi kagu nehana noto noto nehanamagi enali eniginaga nofigo ana hite kehelite minelata nehabe. 10 To asaga leheꞌmalina afoꞌafihi, Huꞌma aiꞌi sekele mamuꞌa hiti Sikalafuꞌuba amuya moloto minolata nohinamofihi aitoga Kilisito kumu yabe luto aitoga bu henetilabe luto elesa molo lepiꞌehina bo ai leniginaga fise kanaꞌa hupamoneꞌisi nokehelito leneleꞌmo bebe soto tito amuyaꞌauba limito leneleꞌmo hetofa huto amuya lapusa fi lepalalinaꞌmu yabe. 11 Yamofihi amuyaꞌa yaꞌma aitogago meleꞌahana yamofihi minoto mino lito buto minalibe. Lamaꞌnaka.

Bonaꞌi lugaꞌamagihi kekeꞌi lulata ka

12 Nani kaga yaꞌma Silibanuhiꞌya ka lu emi emi nohugo fayahi yaꞌma koyoto nolepibe. Nani ai kumu yaꞌma nokehelugo nalaluꞌnifu lamanaꞌa lolo nohibe. Naniya Huꞌmamofihi leheꞌmoseꞌnaꞌa kehelugo legeyaꞌa lolo nohina yaꞌmu lusi kaga amuyaꞌa hiti lu huto huto lu nolepunaꞌmu luto lenogoꞌna bito lu nolepube. Ana leheꞌmoseꞌnamofihi komopaꞌagu uleꞌale hite minalo.

13 To Huꞌmamofihi yagapanaꞌaloboꞌa Bebiloni hepatoga neminanaꞌamagi lenali hiti leneleꞌmo eto huꞌehina enali kekeꞌi neli lepalago nolube. To Huꞌmamofihi kagu leꞌmo moloto mono kumu panaꞌni Maki ai hiti moneko kumu kekeꞌi nolu lepolobe. 14 Lenali Kilisito kumu yabe luto enebe tigite minete ai soso hu etenogo ai soso hu etenogo mino bati hite minalo.

Kilisitohi li pili kete lite neminanaꞌa lenalitoga Huꞌmamofihi fulunaꞌauba minomo tito mineno.

2 PITA

1

2

3

PITA Napa 2

Ai koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Simoni Pita nani Yesu Kilisitohi koko panaꞌa to aposolo nohuna bo, nani fayahi yaꞌma nokoyobe. Afotifu, Huꞌma lamana hiti nohina bouba to Yesu Kilisitou lubuto bilata bouba leneleꞌmo bati higo lali suhi hite aitoga keheli uleꞌale hilataꞌna minaꞌa suhi huto tito nohinaꞌa bonaꞌise.

Yaꞌma koyoto nolepube. 2 Huꞌmamofihi to Sipi Boti Yesuhi keheli emilenogo lenalitoga leneheꞌmoseꞌna yanauba to fulunaꞌauba molo emito huto holito buto mineno.

Huꞌmau leleꞌmo eto huto elesa nolimibe

3 To lenali Yesuhi keheli bati hilenogo ai hetofa amuyaꞌa guna molo lepoloto leneheꞌmenogo lamana hite mino lite bite minalabe. To aiꞌa fana mehenaꞌa hiti bebe soseꞌnaꞌa hiti lenalitoga guna moloto lepilubeꞌmu elesa molo lepiꞌehina yabe. 4 Ya huloto ai kaga lu molo letoꞌehinaꞌa hetofa hetofanaꞌa to minaꞌa tiꞌehinaꞌa yaꞌma limiꞌehina yabe. Ya huto limigo legeyaꞌa lalitoga huto hilenogo melugu bonaꞌmagihi enegekesaꞌani enugufaꞌani laga epesise kapolo megeꞌi nemalana anamofihi fililata kapolo lenali lenemegesa hu emite to Huꞌmamofihi hetofa hapaꞌa, yaꞌma babeyafa hite minalabe. 5 Ya huꞌehinaꞌmu lenali keheli amuya melete nehinogo minete bebe soseꞌnamofihi hapaꞌalo amuya melete minolatana yaloꞌi molo emilabe. To bebe selata nehanalo yaꞌma Huꞌmamofihi hapaꞌa kehelilata nohuta yalo molo emilabe. 6 Huꞌmamofihi hapaꞌa kehelilatana komopatini mega lenugufaꞌa niꞌina kaba hulata nasana yaloꞌi molo emilabe. Yamofihi komopaꞌagu amuya melelenogo mine lite nebinogo ufehaꞌa hiti nasana huto fi siti bite minelatana yalo molo emilabe. Kehelite fi siti biseꞌna yaꞌma Huꞌmamofi kumu agoya hu emilatana nehana enali yalo molo emilabe. 7 Huꞌmamofi kumu keta mehise agoya hu emilata hite neminana enali hepite koguna ite minolata nehana yamofito molo emilabe. Hepito koguna ite minolatanamofihi yaloꞌi komopatini hiti epite kekeꞌi luseꞌnaꞌalo molo emilabe. 8 Yanauba asaga bonatoga minoto fi tili tele nohinogomo Sipi Boti Yesu Kilisitohi hapaꞌa kehelilata nohune keheliya ite foyaꞌa linogo futuꞌa lolo mehinogo minete legeyaꞌa heno. 9 Lugaꞌa enali nolunanaya, ya lite meminenogo enali kumu ma luto nolepube. Enali hapaꞌaniꞌmu enubuꞌani fili koꞌehinamo suhi huto niꞌibe. Foipanaꞌa kohe toto Huꞌmau okala hu etoto leꞌmo lamana huꞌehina yaꞌma ekesu hoꞌehibe luto lilune.

10 Nigibo nalaluꞌnigita, lenali kumu yaꞌma Huꞌmau leneleꞌmo ho tito elesa molo lepiꞌehina yamofihi legeyaꞌa huto hilibe luto amuya malalo. Lenali ya hite, kosele kaseleꞌi hete faꞌmeneꞌmu limite mekalanaꞌmu yabe. 11 Ya hite nehinogo Sipi Botiuba linogo lenubuto biseꞌna bo Yesu Kilisitohi kapoꞌa minolata nohinanamofihi kasihi li hokolo hu lepelenogo keta mehise hite bite falalabe luto Huꞌmau yaꞌma lu molo leteꞌehinamo niꞌibe.

12 Ananamofi kumu lenali anaꞌina silagaꞌi alu lepi su hoꞌehinamo niꞌinagi lenegekesu mehenogo beto hilo. To ka lamanaꞌa yamofihi komopaꞌagu amuya melete mineꞌahana yaꞌma kehelite mineꞌahanalo bo lenali ana kagagu mino bati hite minete kosabaꞌi minoto ana kaꞌya lu lepiba lu lepiba huto minalubeꞌmu nohube. 13 Nani nubu hiti nohuto melugu minoto ka yaꞌma lu lepiba lepiba huto leneleꞌmo topa topa halunaga kehelugo eto nohibe. 14 Nani kana hupamone minomo buto mega nugufa sapuyaꞌa heꞌmito fililube luto luꞌehina keheliꞌohube. Yamofihi kaꞌa Sipi Boti Yesu Kilisitou lu huto huto lu nimigo nolube. 15 Ya huꞌehinaꞌmu fililenogoꞌni lenali kaga yaꞌma leꞌmo kosaba kosaba hite lite kehelilete biba biba hite minalabe luto noluto amuya malalubeꞌmu ya nohube.

Pitau ai kohe toto bo nohuto minoto silagaꞌna bu go bati huꞌehina

16 Nani Sipi Boti Yesu Kilisitohi nehetilinaꞌa amuyaꞌa hiti yamofihi kaꞌa lu lepilugi yaꞌma kilihe kaga li pili mekoꞌohunagi to ana huto kilihe ka mone lolo mehuꞌohuna yabe. Minoseꞌnalo minoto kokuluma fana mehaꞌa huto higo naniꞌni nubu legeyaꞌatu bu goꞌohube. 17-18 Ya nohutoꞌni panaꞌaloboꞌa lugaꞌa hiti lali yaꞌma hepifa kosalo li nupa huto nohutogo kaga mone ma luto kokulumaguti limiꞌehina keheliꞌohutamo niꞌibe. Yamofihi Huꞌmau afotifihi giꞌa leꞌmo ho tinogo fana mehenaꞌa fi fana to letenogo kokulumagu yaꞌma sipi fana mehaꞌa hiti bouba aitogati nogoꞌa moloto kaga yaꞌma luto ma luto limiꞌehinamo niꞌibe: Panaꞌni lamanaꞌa moneko yaꞌma nohibe. Aiꞌi yaꞌma bu nogogo nibita nohibe. Ya noligo laliti akeheliꞌohuta yabe.

19 To lali yaꞌma koyapa mono kaꞌa lu huto huto bo enali lu yege hose kaꞌanimu yaꞌma fifa ilototi li pili koꞌohune Yaꞌma kaga lamanaꞌa nelinogo yamofihi kaba hite keheliya inogo lamanaꞌa lolo holito buto tilata nohibe. Yanauba libi suhi huto metepugu fi fana toꞌehibe. Lenali ya suhi hite nehinogo lenubu go fe lilete nehinogo goꞌi luto fana talibe. To sonofiꞌi sipi ofu suhi huto Yesuhi fana mehaꞌauba komopatini fi fana talibe. 20 To kanaꞌa mone ya lite kehelite keheliya ilo. Lu huto huꞌehina ka mone mono bukugu fayahi keye meleꞌahana yamofihi hapaꞌaya bonaꞌi lugaꞌamagihi enali komopaꞌaniguti kehelilete nelanamofihi meniꞌibe. 21 Yaꞌma lu huto huꞌehina ka moneꞌya bonaꞌmagita kehelite komopaꞌanitu li bati hilete mone meliꞌahabe. Bonaꞌmagi enali Huꞌmamofihi hetofa Sikalafuꞌuba eneleꞌmo babahi higo Huꞌmamofitogati kagaꞌa kehelite minete lu yege heꞌahanamo niꞌibe.

2

Mono ka leliꞌali bo fagamofihi enali ka

1 Koyapaꞌi Isilaeli bonaꞌi enalitoga kaga leliꞌali fagalo bonaꞌi mono ka lu sibina huse bonaꞌi kosabaꞌi babu lite huto hite mineꞌahana. To ana huto lenalitoga Yesuhi kaga lu sibina hilana yaꞌma leliꞌali bo huto hiluneꞌmu nehabe. Enali faga mono ka li huto hite minenogo lenalitoga loko huse nasanaꞌa leneleꞌmo sibina huse nasanaꞌya huto hu lepilubeꞌmu nohibe. To yaꞌasigo meniꞌibe. Sipi Bouba foipanaꞌani heꞌmi epoloto enubuto biꞌehina bonaꞌi enali Sipi Bomofihi enemegesa hi emilata hilanaꞌa to Sipi Bomofihi giꞌa li sibina hulata yamofihi lilabe. Enaliꞌani ya hite melete, hanaꞌmu yabe luto foipanamofihi nonaꞌa huto hulatanamofihi yaꞌma meleꞌisi kali nali huto hu epilunaꞌmu yabe. 2 Bonaꞌi ya hanaꞌamagi enali moko foya nelinogo bonaꞌi asagaꞌmagi bu gelete enemegeꞌi melete ana suhi hilanaꞌmu yabe. To enali foipana hapaꞌa lilanamofi kumu yabe lite bonaꞌi lugaꞌamagi Huꞌmamofihi kapo lamanaꞌamu sibi kehelite laga mehina kapo yabe lite sibi ka lilanaꞌmu yabe. 3 Ya nehinogo faga mono ka lilata bo enali yogo feꞌno kumu topa hete komopaꞌaniguti kaga huto nehinogo lenimiꞌi melete anaꞌinaꞌani kita hite lilanaꞌmu yabe. Foya ya hite lilanamagi nonaꞌa epilube luto Huꞌmau ka foyagu eneleꞌmo malalina bouba yatama kana enegeba huto minana buto su mehabe. To Huꞌmau osahi epilina bouba buꞌi mekose nohutoꞌa bu enogoloto nohibe.

4 Koyapaꞌi Huꞌmamofihi hapaꞌa akeheliꞌohune lite agelo lugaꞌamagi anaꞌina foipana lolo hiꞌahana enaliꞌi yaꞌma eneleꞌmo nupa huto naga ito fi behe higo limite yabalugu metepu ginagu neminabe. Ya hago Huꞌmau ka foya li epalalina kanaꞌamu geba hite neminabe. 5 To koyapaꞌi melugu bonaꞌi foipana hite mineꞌahanaꞌa enaliꞌi Huꞌmau enubuto mebiꞌehina yabe. Mone Noau ai bati bo minoto asaga bona kumu komopatini i gelehe hite etoꞌehina hapaꞌa hite minalo, luto hetofa kaga lu epito mino lito buto minoꞌehina bo aimo to lalamehaꞌa sebeniꞌa mine malago Huꞌmau eneleꞌmo bati huto kaba hu epoloto enubuto biꞌehina yabe. Bonaꞌi kegeiyoꞌa enalitoga nagamiꞌi sipi hoto tiꞌehinamo niꞌibe. 6 To Sotomu hepatoga Gomola hepatoga ana hite ana suhi hilabe luto logo lo su hoto to koꞌi nupesa giloto minoꞌehinamo niꞌibe. To bonaꞌi laga mehanaꞌa alihi huto hite minalanamagihi enalitoga ya suhi huto huto hu lalibe lite kehelilabe luto ya suhi huꞌehinamo niꞌibe. 7 To ana hite hepaꞌi lite li sibina hilubeꞌmu nohigo yaꞌma kegeiyo bonaꞌi to mokolo bonaꞌi enubuyaꞌani mehigo lite nehago bati huto minoꞌehina bo Lotihi foipa hapaꞌaniꞌmu komopaꞌagu keta higo ai kumu luto Huꞌmau ginaga figo minanaꞌa luto Lotihi buto biꞌehina. 8 Lotiu ai bebe sose bo minoꞌehina yabe luto enali folagahaꞌanigu nohuto enali anaꞌina li sibina hite minago kanaꞌamu kanaꞌamu bu golata huꞌehina. To keheligo komopaꞌagu keheli sibina huto minoꞌehina yabe. 9 Ya huꞌehinaꞌmu Sipi Bomofihi hapaꞌa ahuto hibe. Ai yaꞌma Huꞌmamofihi ka lite neminana bonaꞌi enimiꞌi mololata nasanaꞌagu minenogo enubuto bilata bo amuyaꞌa hiti nohibe. To Huꞌmamofihi kaꞌa meniꞌinaꞌa enaliꞌi kanaꞌa sipi yupahi guna molo epilube luto nagaꞌi epilata bo amuyaꞌa hiti nohibe. 10 Bonaꞌi enaliꞌani komopaꞌaniguti moko foya sipi higo kolo tanana hite kaba bomofihi kaꞌa kehelite megeꞌi melelata nehana bonaꞌi enaliꞌi Huꞌmau eneleꞌmo motito amuya nagaꞌi epilinaꞌmu yabe.

Yaꞌma faga nelana babafi bonaꞌi enaliya enelesa meligo amuya melete minete kokulumagu neminana keneꞌmagi enali kumu koli mehise nehite enigiꞌani leꞌmo sibina sabana hilata nehana yabe. 11 Ya nehago agelomagi enaliꞌya amuyaꞌani enebe ligiꞌehina niꞌina enali Huꞌmamofihi gobisalo ana faga monoꞌi lilata babafi bo leꞌmobe hokobe hi etalanaꞌa meniꞌibe. 12 Bo ya hanaꞌamagi yaꞌma komopaꞌani enegekesa meniꞌina kafaꞌnama enohoto nolata nohuta ya suhi hite mine lite nebana enali tegi hite neminanamagi enali anaꞌina lite mineꞌahanamofihi hapaꞌa keheli bati bati hite mekehelise ana nasanaꞌmu sibi sibi ka lilata nehabe. Ya nehago kafaꞌnama enoholata nohuna suhi huto Huꞌmau enahalinaꞌmu yabe. 13 Ya nehite anaꞌina foipa faipana hite lite fato bonaꞌmagihi enagabu gi epalago minelata nehana yanamofihi nonaꞌa lilete enugupisalo kekeꞌi liluneꞌmu nehabe. Enali yege kanaꞌani sipi nolago enugufaꞌani enumu fililata nohina nasana foipana amuya melete minete lite nehana yanaꞌmu enegelo biseꞌna lolo hu epilata nohibe. Enali folagahatinigu noseꞌnalo yaꞌma lenali hiti nete minete ligopa napa hite lenimiꞌmi ka lite enegelo bilata nehago lenubuya hulata nohibe. To leneleꞌmo kolo telata nehana yabe. 14 Enubutu gili gili hite moko lise aꞌmofihi bu gelata nehana foipana niꞌinaꞌmu enipa nehite laga sipi kehelilata hiꞌahana niꞌibe. Enali komopaꞌani lapa mebiꞌahana bonaꞌi enimiꞌmi ka lite kelefugu halana suhi hite eneleꞌmete bilabe. To enali yogo feꞌnohi ya nasanaꞌmu amuya melete lolo hite bite komopaꞌani nasana lolo huꞌehina. Enaliꞌya logo hepalugu nagaꞌi lolo hilanaꞌmu yabe. 15-16 Enali kapo fotogo hinaꞌalo yaꞌma enemegesa hi emite leke he melete yaꞌma Bosolohi panaꞌa Balamu ai koyapa buꞌehina kapogu megeꞌi melete nehabe. Ai foipanamofihi minaꞌa lilubeꞌmu topa hoꞌehinamo Huꞌmau ana foipanaꞌmu ka emekiꞌehina. Yamofihi toki yagaꞌauba kaga menolinauba bonaꞌmagihi nogo huto luloto yaꞌma Balamu kaga leliꞌali bo faga faganamofihi negi nasana hilubeꞌmu nohina kapoꞌa hekini lo etoꞌehina yabe.

17 Bonaꞌi enali ya hanaꞌamagi ipi opohi nagamiꞌi seꞌnoꞌehina ya suhi hite nehite minete to yasiuba sopohi li bigene notito ito bula ola nohina ya suhi hite nehite neminabe. Bonaꞌi ya suhi nehanaꞌa enali metepu sipi giꞌehilinagu nehetilabe luto Huꞌmau lu molo epoloꞌehina. 18 Enaliꞌani keheligo ho tilata nehabe. Enali faꞌmene kaga gusunupaꞌa meniꞌina kaga lilete ya hite, bonaꞌi yuhufasi foipa bona hapaꞌani heꞌmiꞌahana bonaꞌmagihi miꞌmi hite akuꞌi foipa kapolo eneleꞌmo malaluneꞌmu nehabe. Ya nehite, foipa foya nelinanauba enogolagalo li malago nehetilago tafa komopaꞌaniuba enumu fililata nohibe. Anaꞌina lileteꞌani bonaꞌi lugaꞌa ya enali kelefugu halabe, lite lilete enali ya hilata hiꞌahanamo niꞌibe. 19 Enali ma lite nelabe. Lali yatai keya kamofihi nagalugu menominone. Ya higo lipa nohinanaꞌa faꞌmene bati huto hiluta niꞌibe. Ya lite nelanaya to enaliꞌani komopaꞌani tuguma nobilinaꞌmu yabe. Yamofihi gegisagu nehite yaꞌma kaga lilata nehabe. To bonaꞌi lugaꞌamagi anaꞌina mone kumu mini mini hite minalanamagi enali anaꞌina yamofihi naga gegisagu bite mino filite minalanaꞌmu yabe. 20 Keheliꞌahafiye?

Bonaꞌi lugaꞌamagi enali Sipi Botiuba lubuto bilata bo, Yesu Kilisitohi hapaꞌa yaꞌma bati hite kehelilata bo yabe lite moneꞌani meniꞌinaꞌamagihi enemegesa hu neeminogo aiꞌa akuꞌi enogobisalo oto enikibina bo eneleꞌmo mololenogo aitoga i hepite bati hilanaꞌa ya koyapaꞌi hapi fite minete lite hiꞌahana yanauba sibina nesiꞌasi huꞌehina. Alihaꞌa minete lite hilananauba foipana napa hilinaꞌmu yabe. 21 Bonaꞌi yaꞌamagi enali kapo lamanaꞌa mekehelise minatita ya bati hatitaꞌmu yabe. To kapo lamanaꞌalo kehelilete yalo akuꞌi Huꞌmau lu molo epoloꞌehina kaga lamanaꞌamofihi enemegesa hu emite i behe hite ete kosaba kapo heꞌmite tafaꞌa kapolo nebago yaꞌma bati mehuꞌehina sibina hulata nohibe. 22 Ya nehana bomagihi enalitoga kaga mone ma lite lilata nehana yaꞌma uleꞌale hulago nehabe: Kala moneuba noseꞌna noloto to mu bilito akuꞌi mu biliꞌehinaꞌa nolata nohinamo niꞌibe. To yagauba ai nagamilugu kolotoꞌa akuꞌi oifaꞌi fololata nohinamo niꞌibe. Yanamofihi enali kapo lamanaꞌaloti heꞌmilete akuꞌi foipana liseꞌnamofihi megeꞌi nemalanamagi ya suhi hite nehabe.

3

Sipi Botiu i behe huto alube luto luꞌehinamofihi kaꞌa

1 Komopaꞌni lepiꞌohuna bonaꞌise. Lenali fayahanatini yaꞌma koyo nolepugo yaꞌma loe nohibe. Nani leꞌmo kosaba huto lu lepilotoꞌni komopatini leꞌmo mopo hulenogoꞌni keheliseꞌnatini yaꞌma keheli lamana hite minalabe luto fayahi yaꞌma loemo koyo nolepube. 2 To lenali mono ka leliꞌali bonaꞌi Huꞌmau eneleꞌmo ho tiꞌehinamagi koyapaꞌi fono ka fono ka liꞌahana ka hiti to lenaliꞌi aposolo bonaꞌmagi Sipi Boti lubuto bilata bouba luꞌehina kamo lu lepiꞌahana ka ya keheli bati hite kehelite minalabe luto nolube. 3-4 Ya nehite keheliya ite lenemehi emite kehelilo. Aliha kanaꞌa tupa nohinogo bonaꞌi sibinaꞌa huto hilete foipanamofihi foyaꞌaniguti lite minete nehite libe pigi bibe nehi lepelete ma lite lilanaꞌmu yabe. Sipi Bo aku i behe huto alube luto luꞌehina yamofihi legeyaꞌa hiyaꞌa niꞌibe? Koyapaꞌi tatatigi keheli mebite minete filiꞌahana yabe. Ya hulago anaꞌina silagaꞌi melugu huto huꞌehina kanagu emaꞌaloti anaꞌinaꞌya minomo buto tito minoꞌehinamo niꞌibe. To ana supo huto minoꞌehibe, lite lilanagihe. 5 Enali ya lana bonaꞌmagi mono ka moneꞌa neheꞌmibe. Ana kaga ma niꞌibe. Huꞌmamofihi kagaꞌauba ya suhi huto hulatana niꞌibe. Ai koyapaꞌi kaga ligo kokulumaꞌi huto huꞌehina to meꞌi ai ana huto koyapaꞌi nagamiluguti li huto huloto nagamiꞌa hiti minoꞌehinamo niꞌibe. 6 To alihaꞌa yaꞌma nagamiꞌubago hoto bonaꞌi to anaꞌina silagaꞌi enohoto ifi to su hoꞌehina yabe. 7 To ai yatai ana huto Huꞌmamofihi kagaꞌauba kokuluma hiti meꞌi hiti kaba nohutoꞌa to alihi ai moloꞌehina kanagu logo lo su halibe luto kaba nohibe. Bo foipanaꞌaniꞌmu kaga guna molo epalalina kanaꞌa huto nohinogo enali nonaꞌa guna melete ya hilanaꞌmu meꞌi hiti kokuluma hiti geba hite nehaꞌinabe.

8 Komopaꞌani lepiꞌohuna bonaꞌise. Anaꞌina mone maꞌasi keheligopa napa mehilo. Sipi Bouba ai kana monekoꞌi keheligo kufu babu luto mone tauseni ya legi lolo higo lolo hulata nohibe. To kufu mone tauseni yamofi kumu keheligo kanaꞌa monekoꞌi lolo hulata nohibe. 9 Sipi Bo ai kaga lu molo letoꞌehina yamofihi legeyaꞌa huto hilibe luto ligitagahi huto kanaꞌa yatama mehuꞌehinamo niꞌibe. Bonaꞌi lugaꞌamagi keheligo yaꞌma suhi lolo hulata nohina ya huto meniꞌibe. Ai bonaꞌi lugaꞌa haya kelete fenene hi lalabe luto enegeba huto minolata nohibe. Ai bonaꞌi silagaꞌmagi komopaꞌani i gelehe hite foipana hapaꞌani heꞌmilabe luto kehelito enali kumu yabe luto fulu huto enegeba huloto minolata nohibe.

10 To Sipi Bomofihi kanaꞌa ya huto hilina luba kala bonaꞌmagi kofohi nemalago otopa nehana ya suhi huto ana kanaꞌuba henetilinaꞌmu yabe. Ai huto nohinogo kokulumaꞌuba ko kililika sipi luto buto hokolo hilinaꞌmu yabe. To kokulumagu anaꞌina sonofiꞌi silagaꞌi niꞌigo bu golata nohuta nasanaꞌya asagaꞌi logouba lo su henogo faꞌmenena lolo hilinaꞌmu yabe. Ya hilenogo melugu to meꞌmofihi gupisaꞌalo anaꞌina silagaꞌi logouba ana huto lo su hoto fenene hilinaꞌmu yabe. 11 Anaꞌina asagaꞌna ana suhi huto lo su halinamo niꞌigo yaꞌmu lenali eto hite minete Huꞌmamofihi kagaꞌmu amuya melete minete kehelite lamanaꞌalo megeꞌi melete minalo. 12 Ya nehite Huꞌmamofihi kanaꞌa alinaꞌmu fifa ite geba hilete lenogobi foya lite minalabe. Ya hite nehinogo kanaꞌa tupa mone nohigo kokulumaꞌiya logouba loto faꞌmenena lolo hilinaꞌmu yabe. To kokulumato anaꞌina bu goto nohutanaꞌya asagaꞌi logo guluya mehaꞌagu nohinogo logo loto sonofiꞌi su halinaꞌmu yabe. 13 To Huꞌmau yaꞌma kokuluma kosabaꞌi to meꞌi kosaba li huto huto molo lepalalube luto luꞌehinaꞌmu yaꞌma lali geba huto nominone. To anaguꞌya mino fotogo hite minelata nehana yaꞌamagisigo mino kiki hete minalanaꞌmu yabe.

14 Komopaꞌni lepiꞌohuna bonaꞌise. Lenali anaꞌina ya suhi hanaꞌmu geba hite Huꞌmamofihi bulo komopatini ketipa ito fi fana toto gulu gulu linogo foipanatini meminenogo minalune lite aitoga bati hite amuya malalo. 15 Ya hilenogo Sipi Botiuba kanaꞌa molo yatama hulenogo koseleꞌi mehoꞌehina yaꞌma lite lu emilabe. Leleꞌmo lubuto bilube luto ana yatamana moloꞌehibe lite kehelilo. Lalalutifu komopati emiꞌohutaꞌa bo, Polu aiꞌa Sipi Bomofitogati keheliseꞌnaꞌa minalinaꞌmu yabe luto lu lepito fayahi koyoto lepiꞌehinamo niꞌibe. 16 Ai fayahi koyoto koyoꞌehina kanaꞌalo kanaꞌalo ana huto yaꞌmu lu lepito minoꞌehinamo niꞌibe. To ai fayahi koyoꞌehinaꞌagu kaga lugaꞌa yamofihi hapaꞌagu ketaꞌa hiti niꞌibe. Kaga yamofihi bonaꞌi negiꞌamagi to mono kagu lapa mebiꞌahanamagi legitaga ka nelana lu hokolo lepalalune lite faga lilata nehago ai fayahi koyoꞌehinaꞌasigo meminabe. Mono bukugu ka lugaꞌa ana hite enali li sibi saba hite enaliꞌani haya kelelata hiꞌahana kapogu nebite ya suhi hilata nehite fenene hilabe.

17 Nalaluꞌnigitabe, lenali yanamofihi keheli su heꞌahana yabe. Yanaꞌmu kaga yaꞌma lenegekesa lito lipoti lu nolepugi kehelilo. Bonaꞌi foipaꞌamagi enali ligitaga kaꞌani lite komopatinigu liminogo leneleꞌmo sibina hilenogo limite ke lalagi yaꞌmu kaba hu bati hite minalo. 18 Ya nehite Sipi Botiuba lubuto bilata nohina bo, Yesu Kilisitohi leneheꞌmoseꞌna to ai hapa hapaꞌa keheli hokolo hite keheliseꞌna hiti lenalitoga minenogo yamuꞌi hofa tete minalo. To ai fana mehaꞌauba minoto minomo buto yatai ana suhi huto mino lito buto mino bai toto mineno. Maꞌnaka.

1 YONI

1

2

3

4

5

YONI Napa 1

Ai koyoto epiꞌehina fayahi

1

Minoba minoba huto minolatanamofihi bagaguti kalo minoꞌehina

1 Meꞌi hapi huto huto hinaguti ka emaꞌalo mino lito buto minoꞌehina to legekesatu keheliꞌohuta to lubutu bu goꞌohuta to lubutu bu goya ito bu goloto layatu li kehelito bu goꞌohutamo yaꞌma minoba minoba huto minolatanamofihi bagaguti kaꞌalo nominana boꞌmu fayahi yaꞌma koyoto nolepube. 2 Minoba minoba huseꞌnamofihi legeyaꞌa huto hu lamana hulago lali bu goloto minoba minoba huto mino lito buto minoseꞌnamofihi kaꞌa yaꞌma lu huto huto lu lepilata nohune. Minoba minoba huto mino lito buto minolatana yaꞌma miyagu afotifitoga mino lito buto minoto alihaꞌa lalitoga huto huꞌehina. 3 Yamofihi yaꞌma bu goto lito huꞌohutamo ana huto lenalitoga lu lepilata nohutamo yaꞌma lu lepilenogo ai kumu komopati monekotoga bati huto hepito minalune luto hulata nohune. To ana huto lenali hiti lali hiti komopati hepi lamana higo nominoto afotifitoga to panaꞌa Yesu Kilisito aitoga hepito minalune luto yabe. 4 Ya suhi huto huto hilenogo komopatigu sabiyana lolo hu baga ilibe luto fayaha nasana yaꞌma koyoto nolepube.

Huꞌma fana mehaꞌa hiti minoꞌehina kaꞌa

5 Kaꞌa yaꞌma Huꞌmamofihi panaꞌamofihi bagaꞌaguti ma luto keheliꞌohutamo lu lepilata nohune. Huꞌmau ai sinihinaꞌa yaꞌma aitoga mone meniꞌibe. Fana mehaꞌa besa loto asagaꞌna minoꞌehinamo niꞌibe. 6 To lali foipanamofihi metepunagu nominototi to Huꞌmamofi hiti komopati monekotoga moloto bati huto hepiꞌohune luto liluta yaꞌma faga hiti lilutaꞌmu yabe. 7 Huꞌmau ai yaꞌma fana mehaꞌa hiti bo nohibe. To ana huto lali aiꞌa fana mehaꞌagu mino moloto nohuto ai hiti monekoꞌna huto komopati hepito bati huto minalutaꞌmu yabe. To ya hinogo panaꞌamofihi Yesu, aiꞌa golahaꞌauba foipanati asagaꞌi okala hu letoto minomo buto minalibe.

8 Lali foipanati meniꞌibe luto liluta yaꞌma komopati faga nolutaꞌmu yabe. To ka lamanaꞌamo komopatigu meminolata nohibe. 9 Ya huꞌehinaya to foipanati Huꞌmamofitoga lu huto nohunogomo ai etoꞌehina bo to faga melulata nohina bouba ai kaꞌa beto hutoꞌa foipanati nokala huto asaga foipanati li heꞌmi leto su halinaꞌmu yabe. 10 To ai foipanatini lilata nehabe luto noligo lali foipanati mehuꞌohune luto nolutoti yaꞌma Huꞌmamofi kumu fagalo bo yabe luto lulata nohuto to yaꞌma ai kagaꞌa komopatigu meminalinaꞌmu yabe.

2

Kilisitou leheꞌmolata bo nohibe

1 Pananaꞌni lenali foipana hi lalabe luto kaꞌni yaꞌma fayahi koyoto nolepube. To moneuba foipana hulenogo afotifu, Huꞌmau foipanatiꞌmu ka foya nolinogo leheꞌmalina bo mone nohina yabe. Ai giꞌa Yesu Kilisitou ai fotogo huto nohina bouba ai lali kumu yabe luto miyagu afotifu aitoga buka tilinaꞌmu yabe. 2 Kilisitou aiꞌa yaꞌma foipanatiꞌmu Huꞌmamofihi leꞌmo fulu hulata bo nohibe. To yaꞌma lali foipanatigo ya hu letalata meniꞌibe. Noto noto bonaꞌi silaga kumu yabe luto foipanaꞌani li heꞌmi epololata bo nohibe.

3 To ya higo lali aiꞌa bonaꞌa nominototi Huꞌmamofihi keheliꞌohune luto hiya huto kehelilune? Ai kagaꞌa lu laga huto luꞌehinaꞌalo megeꞌi mololata nohuta yaꞌma keheliya ilutaꞌmu yabe. 4 To bonaꞌi moneuba ai ka lu laga huto huꞌehina kaꞌalo megeꞌi memalalinauba nani Huꞌmamofihi bonaꞌa nohube luto luꞌehinalo yaꞌma fagalo bo yabe. Bonaꞌi ya hanaꞌamagihi komopaꞌanigu ka legeyaꞌa meniꞌibe. 5 To bonaꞌi moneuba ai Huꞌmamofihi kaꞌalo megeꞌi malalinaꞌa ai komopaꞌa Huꞌmamofitoga emiꞌehina yamofihi legeyaꞌa ahuto hu su hoꞌehibe. Ya hulago yaꞌma Huꞌmamofitoga i segito bati hulata nasanamofihi legeyaꞌa ya suhi huto huto hilenogo bu goloto akehelilune. 6 Lali Huꞌmamofitoga i hepito nohuta bonaꞌi nohune luto lilutaꞌamagita Yesu Kilisito minoto lito huꞌehina yamofihi babeyafalo minaluta yabe.

Lu moloꞌehina ka kosabaꞌi

7 Komopaꞌni lepiꞌohuna bonaꞌise. Nani lu molo lepololata ka kosabaꞌi mone lu melepube. Yaꞌma koyapa hapaꞌagati kehe lelite bite mineꞌahanamo yaꞌma kaꞌa lu lepiꞌahanamo yamofihi lu kosaba huto koyoto lu nolepube. 8 To ka fayahi nokoyona yaꞌma lu moloꞌehina kaꞌa kosabaꞌi lolo nohibe. To ana kaga Yesutoga to lalitoga lamanaꞌa huto legeyaꞌa lolo hulata nohigo melugu bonaꞌmagi bu negana yabe. Ya higo metepuna su halubeꞌmu nohigo fanato lamana huto besa nolana yabe.

9 To bonaꞌi lugaꞌamagi fana mehaꞌagu nohune lite lilana to enalaluꞌanigihi enita bite enemegesa hu epilanaꞌamagi yaꞌma enali metepunagu yatai neminanamo niꞌibe. 10 To lugaꞌamagi enali enalaluꞌanigihi komopaꞌani epite minalanaꞌamagi enali yaꞌma Huꞌmamofihi fana mehaꞌagu bati hite neminabe. Ya hite neminana bonaꞌmagi foipa nasanaꞌmu enohoka hilina bo enalitoga mone huto mehilinaꞌmu yabe. 11 To enali enalaluꞌanigihi enita bite enemegesa hu epilanaꞌa enali yaꞌma metepunagu neminana yabe. To metepunamofihi kapolo melete nebago metepunauba komopaꞌanimofihi buꞌa li fili kenogo kapo yaꞌma bu ge fe lite bu megalanaꞌmu yabe.

12 Lenali paꞌni panaꞌni nehanamagita, Yesu Kilisitohi giꞌalo yabe luto foipanatini li heꞌmi lepoloꞌehinamo niꞌibe. Ya huto niꞌinagi fayahi yaꞌma koyo nolepube. 13 To lenali olopa bonaꞌmagita minomo buto minoꞌehina bo ai kumu keheliya ite keheliꞌahanamo niꞌinaya lenaliꞌi kaꞌa yaꞌma fayahi koyo nolepube. To neheya kola lenali foipanamofihi afoꞌagita amuya melete luba hite be ligiꞌahanamo niꞌinagihe. Ya hiꞌahanaꞌmu yaꞌma fayahi koyo nolepube.

14 To lenali paꞌi panaꞌi nehanamagita, Huꞌmau afotinifihi hapaꞌa keheliya ite keheliꞌahanaꞌmu yabe luto fayahi yaꞌma koyo nolepube. Olopa bonaꞌmagita, lenali ema kanaguti hapi fiꞌehina minomo tito nohina bomofihi ai kumu keheliya ite keheliꞌahanamo niꞌibe luto kaga yaꞌma fayahi koyo nolepube. Neheya kola, lenali amuya malanaꞌmu yabe luto to Huꞌmamofihi kagaꞌa komopatinigu niꞌigo foipanamofihi afoꞌafihi be ligiꞌahanaꞌmu luto kaga yaꞌma fayahi koyo nolepube.

15 Lenali asagaꞌi metoga minoto nohuta suhi to meꞌmofihi gupisaꞌalo nasana huto huto niꞌinalo komopatini yanaga mebino. Enali komopaꞌani yaꞌma meꞌmofihi gupisalonamofito minalina enali komopaꞌani yaꞌma miyagu afoꞌanifihi emilanaꞌa meniꞌibe. 16 Nekehelifihe? Melugu nasana silagaꞌi yaꞌma lugufaꞌauba topa holata nohina nasana to lubuꞌuba bu golata nohina nasana to komopati mega lugufa lelito tiseꞌna yaꞌma miyagu afotifitogati nasana meniꞌibe. Yaꞌma meꞌmofihi gupisalonamofitogati yabe. 17 To meꞌmofihi gupisaꞌalo anaꞌina to enipa hina nasana hiti asagaꞌna su hoto mone yupahi fenene hilibe. To enali Huꞌmamofihi bagaguti kaꞌa kehelite megeꞌi nemalanaꞌa enali mineme bite mino hetofa hite minalanaꞌmu yabe.

Kilisitohi fatehe bonaꞌmagi latahaꞌanilo ka

18 Palalaꞌni panaꞌnimagitabe, kanaꞌa yaꞌma hupamoneꞌi asu halinaꞌmu yabe. Yaꞌmu lenali Kilisitohi fatehaꞌa huto hilibe lite keheliꞌahabe. To yatai fatehe bonaꞌa babu lite huto hilete mine baga iꞌahabe. Yanaꞌmu yaꞌma kanaꞌa su ho lamana huꞌehibe luto akeheliꞌohune. 19 Kilisitohi fatehe bonaꞌa enali lalitogati heꞌmi letelete biꞌahanamagi, lali ligibo lagabo lamanaꞌa bati huto minolataꞌna yaꞌma lolo hite menehabe. Enali lalalutigi bati hite nehatita yaꞌma meheꞌmi letatita niꞌibe. To heꞌmi leteꞌahana yamofihi hapaꞌa yaꞌma huto huto huꞌehibe. Lali hiti nehanaꞌa enali lalalutigi lolo hite memineꞌahana, keheliya iꞌohune.

20 Ya hiꞌahanaya, Kilisitou ai hetofa Sikalafuꞌa ho lifigo komopatinigu tito nominago lenali asagaꞌi Huꞌmamofihi ka lamanaꞌa keheli baga iꞌahana yabe. 21 Yaꞌmu luto fayahi yaꞌma koyoto nolepube. Lenali ka lamanaꞌa mekehelibe luto niꞌigopa, ka lamanaꞌa kehelilata nehanaꞌmu yabe, luto yaꞌma fayahi koyoto nolepube. To ya huto yaꞌma keheliꞌahabe. Fagalo bonaꞌi asagaꞌi yaꞌma ka lamanaꞌamofihi komopaꞌaguti mone huto mehuꞌehibe.

22 Fagalo bonaꞌi yaꞌma enali kumu kehelilune. Bo moneubafi moneuba Yesu aiꞌa gulu ho letalibe luto leꞌmo ho lifiꞌehina bo Kilisito menohibe luto nelinogomo ai kumu yaꞌma fagalo bo yabe luto kehelilune. To enali yaꞌma miyagu afotifi hiti to ai panaꞌa Yesu Kilisitohi enemegesa hi etimilana bona kumu enali Kilisitohi fatehaꞌa yabe. 23 Enali Huꞌmamofihi panaꞌamu enemegesa hi emilana yaꞌma ana suhi huto afoꞌafi kumu hiti enemegesa hi emilabe. To enali panaꞌaloga hepito minete ai Huꞌmau ho lifiꞌehina bo, Kilisito nohibe lite lu huto hilana enali afoꞌafitoga ana huto neminabe.

24 Lenali hapaꞌagati koyapaꞌi mono kaꞌa kehelite mine lite mineꞌahana yamoga keheli melete minalo. To yaꞌma kehelite nehite miyagu afotifitogago panaꞌamofitogago hepite mine melete bati hilanaꞌmu yabe. 25 To yaꞌma Kilisitou leleꞌmo lamana hilibe luto lu molo letoꞌehinamo yaꞌma minoba minoba babeyafalo minolataꞌnamo yaꞌma niꞌibe.

26 To lenimiꞌi melete komopatini leꞌmo sibina hilana bonaꞌi enali kaꞌanimu ma luto fayahi nokoyobe. 27 To lenalitoga Kilisitou Sikalafuꞌa molo epololata nohina yaꞌma lenalitoga nominago megeꞌi melelata nehago yanaꞌmu bo moneuba faga hiti lamana ka hiti henabe luto lu moloto lu lepilibe? Yamofihi yaꞌma meniꞌibe. Sikalafuꞌa molo lepoloꞌehina ai kaꞌa asagaꞌi giyaka giyaka lito lu lepilata nohina nohibe. To ai kaꞌa yaꞌma faga hiti meniꞌibe. Lamanaꞌago niꞌinago yanaꞌmu Sikalafuꞌuba lu lepiꞌehinamo yaꞌma keheliya ilete Kilisitohi komopaꞌagu minalo

28 Palalaꞌni panaꞌnimagitabe, lenali komopatini bati hinogo minete Kilisitou ai nehetilina kanaꞌa huto hu lamana nohinogo koli mehise amuya melete nehago olenogo lubuya mehuse minalune lite aiꞌa komopaꞌagu minalo. 29 Huꞌmau bebe salata nohinalo nohibe lite lenali keheliꞌehilanamo yaꞌma to enali fotogo suhi hite minalata nehana bonaꞌi enali Huꞌmamofihi yagapanaꞌa nehana yabe luto anokehelune.

3

Huꞌmamofihi yagapanaꞌa nohune

1 Bu galo. Afotifu yaꞌma komopaꞌa sipi huto limiloto paꞌnibe, panaꞌnibe luto lu letoꞌehina. Komopaꞌa limilataꞌna hofa toto minago lali ai yagapanaꞌa bati huto nominone. Yanaꞌmu melugu bonaꞌmagi Huꞌmamofitoga meneminana enali laliti hapati menekehelibe. Henaꞌmube? Huꞌmamofihi hapaꞌa mekeheliꞌahanamo niꞌibe. 2 Komopaꞌni lepiꞌohuna bonaꞌise. Lali yaꞌma yataꞌisi Huꞌmamofihi paꞌi panaꞌi nohutagi, to minoto hena hena babeyafalo huto hiluta niꞌibe. Yamofihi hapaꞌa meleꞌisi huto hu lamana menohinaꞌmu ma luto keheliꞌohune. Kilisitou huto hu lamana hilina yupahi aiꞌa babeyafaꞌa bu go bati hulototi ai babeyafaloko minalutaꞌmu yabe. 3 To ya huto niꞌigo lali asagaꞌi yamofihi fifa ito minaluta yaꞌma Kilisitou ai komopaꞌagu bati huseꞌnaꞌa niꞌina ya suhi huto minalune luto komopati li keheli keheli hilutaꞌmu yabe.

4 Foipa nasana lilata yanauba Huꞌmau lu laga huꞌehina kaꞌa ligofa ho heꞌmilata nasana niꞌina moneꞌamagi enali foipa nasana nelinogomo enaliꞌi Huꞌmau lu laga huꞌehina kaꞌa yaꞌma ho hauta hiꞌahabe. 5 To lenali Kilisitohi hapaꞌa yaꞌma kehelilata nehabe. Ai foipa nasana ligoli hulata hilube luto huto huꞌehina niꞌibe. Ya nohuto aitoga yaꞌma foipanaꞌa meniꞌibe. 6 Yamofihi lali Kilisitou hiti mino hepito minolata nohuta foipana huba huba huto meminalune. To lugaꞌamagi foipa nasana lolo hilata nehana enali Kilisitohi hapaꞌa bu go bati hite bu galanaꞌa hiti kehelilanaꞌa hiti menehabe.

7 Palalaꞌni panaꞌnise, moneꞌamagi ete laga mehina ka ya hilo lite lu lepinogo kaꞌani mekehelilo. Kilisitou ai mino fotogo huto minolata nohinagi to bonaꞌi lugaꞌamagi ana suhi hite bati hina suhi hilata nehinogomo enali kumu yaꞌma fotogo hite neminana bonaꞌi yabe luto lilune. 8 To lugaꞌamagi foipana lilata minalana enali Sataha bonaꞌa neminabe luto lilune. Satau ai foipa nasana koyapa emagati lelito buto minoꞌehina. To liloto nohigo Huꞌmamofihi panaꞌauba aiꞌa Satahi foyaꞌa yaꞌma laga huto li sibi sibi huto heꞌmilube luto oto huto huꞌehinamo niꞌibe.

9 Lugaꞌamagi enali Huꞌmamofitogati huto hiꞌahana bonaꞌmagi Huꞌmamofihi mehaꞌa lite mineꞌahanamo niꞌinaya, enali foipana lilete meminalanaꞌmu yabe. Henaꞌmube? Enali Huꞌmamofitogati lusi bonaꞌa ahuto hiꞌahanagihe. 10 Huꞌmamofihi paꞌa panaꞌa to Satahi paꞌa panaꞌa enali hapa hapaꞌani ya suhi huto yaꞌma huto nohigo bu galuneꞌmu nohune. Lugaꞌa mino fotogo hite meminalanaꞌmu enali kumu Huꞌmamofitogati menehabe luto nokehelune. To enali komopaꞌani yaꞌma enalaluꞌanigihi meepinogomo enali kumu Huꞌmamofihi bonaꞌa menehabe luto yaꞌma ana huto lilune.

Komopati ai eminogo ai eminogo huto minalune

11 Yaꞌma ka yataꞌa kanaguti lenali kehelite biba biba hiꞌahana yaꞌma huto niꞌibe. Komopati ai eminogo ai eminogo huto ya suhi huto minalune. 12 Koyapaꞌi Atahi panaꞌa Keniu aiꞌa kapolo mebilune. Ai foipanamofihi panaꞌa lolo huloto gonaꞌa ho filiꞌehinamo niꞌibe. To henabe luto ho filiꞌehibe? Hapaꞌa yaꞌma huto ma niꞌibe. Aiꞌa minoto lito huꞌehinaꞌa laga mehuꞌehina yagi to gonaꞌauba minoꞌehina ya bati huꞌehina yabe. Ya higo gonaꞌamofihi siko hu etoto ho filiꞌehina yabe.

13 Nalaluꞌnigita, ma melugu Huꞌmamofitoga meneminanamagi libe gofa hebe hite ya nehi lepelenogomo kehelilete topa mehalo. 14 Lali komopati yaꞌma lalalutigihi epilata nohutamo niꞌinagihe. Yaꞌmu lali filiseꞌna kapoꞌaguti heꞌmito oto mino kosabaꞌnagu minoꞌohutamo niꞌina keheliꞌohune. To lugaꞌamagi enali komopaꞌani ai eminogo ai eminogo menehanamagi enali yaꞌma filise kapogu nebana yabe. 15 To lugaꞌamagi enali enalaluꞌanigihi eneleꞌmo bati mehinogomo Huꞌmau yaꞌma enoho fililata bo suhi hite komopaꞌani hiti nehabe luto lu epalalibe. To lenali enoho fililata bomuꞌi akehelilata nehabe. Enali minoba minobanamofihi babeyafaꞌa lolo hite menehabe. 16 Yesu Kilisitou ai lali kumu yabe luto minoto lito hulataꞌa heꞌmiloto filiꞌehibe. Ai ya higo komopati ai eminogo ai eminogo hiluta hapati li yege holago bu goꞌohune. Yanaꞌmu lali ana huto lalalutigihi enali kumu luto minoto lito hilutaꞌa yaꞌma heꞌmiluta babeyafalo enalitoga minalutamo niꞌibe. 17 Bonaꞌi lugaꞌa enali yaga noseꞌna to feꞌnoho nasanauba babu luto niꞌigo to enalaluꞌanigihi enumuhi meniꞌigo nehinogo bu gelete to komopaꞌani hekini lete meeneheꞌmalata nehanaya enali kumu ma luto kehelilune. Komopaꞌani Huꞌmamofitoga mone memalalata nehabe luto keheliloto ya lilune. 18 Palalaꞌni panaꞌnimagitabe. Lali komopati Huꞌmamofi hiti lalalutigi hiti noepito yaꞌma kagatuko to labagagutiko melilune. Komopatiguti layatuko to labagatuko luto moloto hilune.

Huꞌmamofihi gobisalo komopati leꞌmo moneko hilune

19 Komopati epiba epiba luto ya lusiga nolunaya yaꞌma hinogoti kaꞌa lamanaꞌamofihi yagapanaꞌa nohutamofihi hapaꞌa huto hulenogo bu goloto kehelilune to komopatiuba loe lae mehinogomo Huꞌmamofihi gobisalo komopati leꞌmo hepilune. 20 Foipa nasanamofihi fisu hite nelinogo kaga komopatigu niꞌinogomo ma luto lilune. Huꞌmau aiꞌa komopatimofihi babeyafa suhi meniꞌibe. Ai fato suhi huto komopatimofihi babeyafaꞌa be ligiseꞌna minoto anaꞌina keheli bati huto kehelilata nohibe. 21 Komopaꞌni lepiꞌohuna bonaꞌise, foipa nasanaꞌmu ka foya liluta kaꞌa komopatigu meniꞌinogomo Huꞌmamofihi gobisalo kuyugu keyege mehuse bati huto minalutaꞌmu yabe. 22 To kaꞌa kehelilototi ai bulo minoto moloto nohunogo bati hulata nohibe. Yaꞌmu yaꞌma aitoga lutogo limilata nohibe. 23 Kaꞌa lu moloꞌehina ka ma luto niꞌibe. Panaꞌa Yesu Kilisitohi ai giꞌalo kehelito mino uleꞌale huloto ai lu letoꞌehinamofihi suhi huto komopati ai eminogo ai eminogo huto minaluta niꞌibe. 24 Enali lu moloꞌehina kaꞌa keheliya ite megeꞌi malalanaꞌa enali Huꞌmau hiti hepi lamana hite neminenogo Huꞌmau aiꞌa komopaꞌanigu mino ho tito minalinaꞌmu yabe. To ai Sikalafuꞌi molo letoꞌehinamo aiꞌa lu limilago Huꞌmau aiꞌa komopatigu minoto ho tito hulata nohibe luto kehelilata nohune.

4

Kaꞌa mone Huꞌmamofitoga niꞌifi meniꞌifi luto keheli fe lilune

1 Komopaꞌni nolepuna bonaꞌise. Sikalafuꞌuba leleꞌmo babahi higo lulata nohune lite lilata nehana bonaꞌi asagaꞌmagitoga kaꞌa yaꞌma sibigopa mekehelilo. Kagaꞌa mone yaꞌma Huꞌmamofitogati niꞌifi meniꞌifi keheli fotogo hilune lite kaba hilo. Kaꞌa leliꞌali bonaꞌi fagamofihi silagaꞌi huto hilete babu liꞌahana niꞌibe. 2 Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa yauba eneleꞌmo bati higo ka nelana ya hite bu galabe. To enali Huꞌmamofihi panaꞌa Yesu Kilisito ai lusi bo gufaꞌa hiti bo lolo huto nehetiꞌehinamo niꞌibe lite li huto hite lilana enali Huꞌmamofitoga nehabe luto kehelilabe. 3 To lugaꞌamagi enali Yesu kumu ya lite melinogomo yaꞌma Huꞌmamofitogati menehabe. Enali Kilisitohi fatehe bonaꞌmofihi kaꞌa nelabe. Ana fatehe bomofi kumu akeheliꞌohune. Ai metoga alihi huto hilibe luto lu lepugo keheliꞌahanamo niꞌibe. To yatai yaꞌma aiꞌa amuyaꞌa ahuto huꞌehibe.

4 Palalaꞌni panaꞌnise, lenali Huꞌmamofitogati huto hilete faga mono ka leliꞌali bonaꞌmagihi amuya melete luba hite, ya suhi hite enebe ligiꞌahanamo niꞌibe. Hiya hutobe? Lenali komopatinigu minolata nohina ai amuyaꞌauba metoga nohina bo foipanaꞌa aiꞌi amuyaꞌa yaꞌma be ligiꞌehinagihe. 5 Faga mono ka leliꞌali bonaꞌi enali yaꞌma meꞌmofihi gupisalo niꞌinanaꞌmuko kehelilata nehabe. Lilago meluguti bonaꞌmagi enegekesagu li melelata nehabe. 6 Lali yaꞌma Huꞌmamofitogati huto huꞌohutamo niꞌinaya enali Huꞌmamofihi bonaꞌa nehanaꞌamagi yaꞌma lali kaga kehelilata nehabe. Huꞌmamofitogati huto mehiꞌahana yaꞌamagi lali kaga menekehelibe. Yamuꞌi lali ka lamanaꞌamofihi hapaꞌa to leꞌmo sibi hulataꞌna ka legeyaꞌamofihi hapaꞌa yaguya bu go bati huto hulata nohune.

Huꞌmau kekeꞌi lu letolata bo nohibe

7 Nemehi nolepuna bonaꞌise. Enemehi epilataꞌna yaꞌma Huꞌmamofitogati niꞌibe, ya huꞌehinaꞌmu lali komopati ai eminogo ai eminogo huto minalune. Enali komopaꞌanitu eniginaga fi epite minalana enali yaꞌma Huꞌmamofitogati huto hiꞌahana yabe. 8 Huꞌmamofihi hapaꞌa yaꞌma komopaꞌa limilataꞌna niꞌinagihe. Ya higo lugaꞌamagi enali komopaꞌanitu kekeꞌi li epalalana meniꞌinogomo Huꞌmamofihi hapaꞌa bu megeꞌahabe luto keheliꞌohune. 9 Huꞌmau aitogati minoba minoba huto minolataꞌna li huto huto lilube luto gi moneko panaꞌa metoga ho lifigo limiꞌehina. Yamofihi mehi limiꞌehinamofihi hapaꞌa lalitoga huto hu lamana huꞌehibe. 10 Komopati epilataꞌnamofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe. Lali kohe toto komopati meemiꞌohutogo aiꞌa yaꞌma komopaꞌa limito panaꞌa ho lifigo limiꞌehina foipanati su halinamofihi kapo bili letoꞌehina.

11 Komopaꞌni nolepuna bonaꞌise. Huꞌmau komopaꞌa sipi sipi huto limiꞌehinagi yanaꞌmu lali ana huto komopati ai eminogo ai eminogo huto minalutagihe. 12 Bonaꞌmagita Huꞌmamofihi bu galutaꞌa yaꞌma mone bu megoꞌohune. To komopatitu lemehi emilata nohuta yanaguya huto moloto hiluta yaꞌma Huꞌmau komopatigu minoto lito nohilinamofihi hapaꞌa li huto hilibe. To komopati emiluta yanauba huto hu lamana hulata nohibe.

13 Huꞌmau ai Sikalafuꞌa molo letoꞌehinagihe. Ya limiꞌehinamuꞌi aiꞌa laliꞌi leleꞌmo mahaꞌaluga mololata nohigo yanagu minota, to ai komopatigu minoto ho tito nohina yaꞌma keheli fe luꞌohune. 14 Afotifu yaꞌma panaꞌa lali noto noto bonaꞌi lubuto bilibe luto ho lifigo limiꞌehina. To lali lubu legeyaꞌaloti bu goꞌohutamo niꞌinaya kaꞌa yaꞌma luto lu huto hulata nohune. 15 To bonaꞌmagi Yesu ai lamanaꞌa Huꞌmamofihi panaꞌa nohibe lite lu huto hilanaꞌa enali Huꞌmamofihi komopaꞌagu minaluneꞌmu nehabe, to Huꞌmau ana huto komopaꞌanigu minoto lito hilinaꞌmu yabe. 16 Huꞌmau komopaꞌa limilata nohinaꞌa yaꞌma bu goto keheliꞌohune. To keheliya ito keheliꞌohune.

Huꞌmamofihi hapaꞌa yaꞌma mehi limilataꞌnamofihi nohinagihe. Enali komopaꞌani emite bite minete lite hilanaꞌa enali Huꞌmamofihi komopaꞌagu minaluneꞌmu nehabe. To Huꞌmau ai komopaꞌanigu minoto lito hilinaꞌmu yabe. 17 Yaꞌmu komopati emilata nohuta yaꞌma bati huto huto hu lamana hulata nohibe. Kilisitou ai metoga minoto lito hulata huꞌehina suhi huto lali minolata nohuta niꞌinaya yamofihi ka foya lise kanaꞌa sipilo lali koli mehuse amuya moloto ho ti fefe luto minalune. 18 To henaꞌmube? Komopati epilataꞌnamofihi legeyaꞌauba yaꞌma lelesa luseꞌna yaꞌma fife lu halinaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaꞌmu enali enelesa luseꞌna lite minalana enalitoga komopaꞌni emiseꞌna huto hu lamana mehuꞌehibe luto kehelilune. Henaꞌmube? Lahalifi, lite koli nehana yabe. Enali Huꞌmau komopaꞌa limilataꞌnamofihi hapaꞌa mone mekeheliꞌahana yabe.

19 Lali yaꞌma Huꞌmau kohe toto komopaꞌa limiꞌehinamo niꞌigo yamuꞌi lemehi ai emilata nohune. 20 Bonaꞌi lugaꞌamagi enali Huꞌmamofihi lemehi emilata nohune lite lilete to enalaluꞌanigihi enita biseꞌna hite eneleꞌmo bati mehilana enali kumu yaꞌma fagalo bonaꞌi yabe luto kehelilune. Aꞌnekehelifihe? Enali enalaluꞌanigihi enubutuko bu galanaꞌa enali komopaꞌani meepise minalana yaꞌma Huꞌmamofihi bu megolataꞌnamofihi ai yaꞌma komopaꞌani meemiluneꞌmu nehabe. 21 Kilisitou lu moloꞌehina kaꞌa ma luto kehelilata nohune. Lenali Huꞌmamofihi komopatini emite nehanamagita lenalalutinigihi yaꞌma komopatini ana hite epilo.

5

Metoga nasana ho fililinamofihi hapaꞌa

1 Bonaꞌi lugaꞌamagi Yesu kumu Huꞌmau leꞌmo ho tiꞌehina bo yabe lite keheliya ilana enali kumu Huꞌmamofihi yagapanaꞌa nehabe luto lu epalalune. To ya huto niꞌigo yaꞌma afoꞌanifihi komopaꞌani emilana enali ana hite yagapanaꞌa hiti komopaꞌani epilabe. 2 Lali Huꞌmamofihi paꞌa panaꞌa komopati epilata nohupihe luto ya nohupi ya menohupi luto yaꞌma Huꞌmamofihi komopati emito to ai lu moloꞌehina kaꞌalo megeꞌi melenogoti yanauba lu huto hilina yaꞌma akehelilune. 3 Huꞌmamofihi komopati emilata nohutanamofihi hapaꞌa ma huto niꞌibe. Ai lu moloꞌehina kaꞌasigo kehelito analo megeꞌi mololototi yaꞌma komopati noemuta niꞌibe. Huꞌmau lu moloꞌehina ka yaꞌma keheli emilatanamofihi ketaꞌa hiti meniꞌibe. 4 Huꞌmamofitogati huto huꞌohuta yaꞌma asagaꞌnaloga lali meꞌi gupisaꞌalo niꞌina nasana i matele unogo bati nohune. Yaꞌma matele unogo limilata nohina amuyaꞌa yaꞌma Huꞌmamofihi lemehi emilatanati yaꞌma niꞌibe. 5 To meꞌmofihi gupisaꞌalo niꞌina nasana i lapasa inogo limilina bonaꞌi kiyiꞌagi kiyiꞌagi nehabe? Enali Yesu kumu yaꞌma Huꞌmamofihi panaꞌa nohibe lite lilete keheli uleꞌale hite kehelilana enalisigo yamofihi lolo hiluneꞌmu nehabe.

Huꞌmamofihi panaꞌamofihi kaꞌa leꞌmo amuya moloꞌehina kaꞌa

6 Yesu Kilisito aiꞌa yaꞌma nagamiꞌa hiti golahi huto huꞌehina yabe. Nagamiꞌasigo meniꞌibe. Ai nagami folose nagamiꞌa hiti to fililago limiꞌehina golahaꞌa hiti huto huꞌehina yabe. Sikalafuꞌuba ai kaꞌa lamanaꞌamofihi afoꞌafu nohinagihe, to Sikalafuꞌuba yaꞌma hapaꞌa lulata nohigo legeyaꞌa henilata nohibe. 7-8 Yamofihi Sikalafuꞌi aiꞌa to mono nagamiꞌi foloꞌehina yauba to yaꞌma fililago limiꞌehina golahi ya nasanauba yaꞌma enali loebe monebe nehago ka liꞌahana ka yaꞌma moneko legege huꞌehina ka niꞌibe. Enali ka Yesu Kilisito Huꞌmamofihi panaꞌa nohibe lite nelabe. 9 To bonaꞌmagita lenayahi tite maꞌnaka nolune lite nelago lali kehelutogo bati hulata nohibe. Ya huꞌehinaya Huꞌmau luꞌehina kaꞌa yauba be ligito amuya mololata nohibe. Ai lusiga lulata nohibe. To ai Yesu kumu nani panaꞌni nohibe luto aluꞌehina yabe. 10 Ya luto ligo enali Huꞌmamofihi panaꞌamofi kumu enemehi emilanaꞌa enali komopaꞌanigu keheli lamana hilata nehabe. Lugaꞌamagi enali Huꞌmamofihi panaꞌauba kaꞌa luꞌehina kamuꞌi keheligo futuꞌa lolo huꞌehinamo niꞌibe, yaꞌma bonaꞌi ya hanaꞌamagihi Huꞌmamofi kumu fagalo bo yabe lite liꞌahanamo keheliꞌehibe. 11 To Huꞌmau panaꞌamofihi hapaꞌa leꞌmo hetofa hu etoto kaꞌa luꞌehina yaꞌma ma huto niꞌibe. Huꞌmau amuya lemehi huto minolata nasana li huto huto limiꞌehina yaꞌma mino kosaba huseꞌnamofihi hapaꞌa yaꞌma panaꞌa nohibe. 12 To ya higo enali Huꞌmamofihi panaꞌa li pili kete lite minalanaꞌa enali mino kosaba huse nasana aliꞌahanamo niꞌibe. To lugaꞌa enali Huꞌmamofihi panaꞌa li pili mekalana enali mino kosaba huseꞌna yaꞌma meliꞌahabe luto lilune.

Lemehi emito minoba minobanamofihi kaꞌa

13 Huꞌmamofihi panaꞌamu lenemehi emiꞌahanaꞌa lenali yaꞌma keheli uleꞌale huto minoba minoba nasana yaꞌma aliꞌahabe. Liꞌohune lite keheli fe lite kehelilabe luto kaꞌa yaꞌma koyo nolepube. 14 Lali yaꞌmu luto Huꞌmamofihi bulu koli mehuse keheli bati huꞌohune. To Huꞌmamofitoga anaꞌina mone kumu loka hotogo yaꞌma aiꞌa lilinaꞌa malalinaꞌa komopaꞌagu bati nohinogomo keheli limilinaꞌmu yabe. 15 To anaꞌina moneꞌnamufi moneꞌnamufi kehe i etenogo keheli limilibe luto keheli fotogo huꞌohutamo niꞌibe, anaꞌina mone kumu kehe iluta yaꞌma meleꞌisi li layanugu mololata nohibe luto keheliꞌohune.

16 Bonaꞌi moneuba laluꞌafu moneuba foipa nasana nolinogomo bu goloto filise kapolo leꞌmo malalina nasana yaꞌma lolo mehuseꞌnamofihi nohinogomo bu goloto yaꞌma ai kumu luto Huꞌmamofitoga foipanaꞌa li heꞌmi etobo luto ya lilibe. Lulenogo Huꞌmau foipanaꞌa li heꞌmi etoto mino kosaba huse kapolo leꞌmo malalibe. To filise kapolo leꞌmo malalina nasana yaꞌma foipana huꞌehinaꞌa mone niꞌibe. Ya huꞌohutaꞌamu Huꞌmamofitoga lilata foya lilabe luto menolube. 17 Bonaꞌmagi bati mehina hapaꞌa hilatanaꞌa asagaꞌi foipana niꞌinaya, foipa nasana lugaꞌa yaꞌma filise kapolo eneleꞌmo memalalinaꞌmu yabe.

18 Lali ma luto kehelilata nohune. Huꞌmamofitogati huto hiꞌahanamagi yaꞌma foipana lite meminalanaꞌmu yabe. Huꞌmamofihi panaꞌauba yagapanaꞌamagihi li pili koto kaba hu epelelenogo foipa nasanamofihi afoꞌafu enugufalo moneꞌa li mekehelilinaꞌmu yabe.

19 Lali Huꞌmamofitogati huto huꞌohuta yaꞌma noto noto melugu bonaꞌi moneꞌamagi asagaꞌnaloga enali foipanamofihi afoꞌafu ai nosipenuga kete nehabe luto keheliꞌohune.

20 To ma luto moneꞌa hiti keheliꞌohune. Huꞌmamofihi panaꞌa aiꞌa melugu limito keheli fe lulataꞌna li huto hu limiꞌehinamo niꞌinaya, Huꞌmamofihi lamanaꞌamofihi hapaꞌa keheliya ito kehelilata nohune. To Huꞌmamofihi ka lamanaꞌalo i segito yaꞌma panaꞌa Yesu Kilisitohi nosipenuga minoto lito nohune. Aiꞌa yaꞌma Huꞌmamofihi lamanaꞌa to minoba minoba huseꞌnamofihi afoꞌafu nohibe.

21 Palalaꞌni panaꞌnise, lenali laga mehinana faga lugefa nasanalo lenemegesa hu emite kaba hite minalo.

2 YONI

YONI Napa 2

Ai koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Oho, kai Sipi Bouba keleꞌmo eto huꞌehina aꞌise. Olopa bo koheꞌamofita nani fayahi koyo nokumube. To kai paka panaka fayaha nasana yaꞌma koyoto noepube. Nani komopaꞌni lepito koyoto nolepube. To naniꞌnisigo meniꞌibe. Kaꞌa lamanaꞌa kehelite komopaꞌanigu melelata nehana bonaꞌi enali asagaꞌi komopaꞌani lepilata nehana niꞌibe. 2 Ka lamanaꞌa yaꞌma komopatigu nohina to lali hiti minoba minoba huto mino lito buto minalinagihe. Ya higo komopati lepilata nohune.

3 Afotifu, Huꞌmau to ai panaꞌa Yesu Kilisitou ai leheꞌmoto ginaga fi letoto to fulunaꞌa li huto hu letoto nohinogo kaꞌa lamanaꞌamofihi to komopati emilutamofihi yaꞌma komopaꞌagu mino lito buto minalune.

Kilisitou lu limiꞌehina mono ka li pili kalune

4 Paka panaka lugaꞌa enali afotifu lu moloꞌehina kamofihi yaꞌma keheliꞌehiteꞌani kaꞌa lamanaꞌa yaꞌma lite minelata nehana yabe luto hapaꞌani ya suhi huto kehelilotoꞌni komopaꞌnigu negelo bito minolata nohube. 5 To itoꞌniga, kaiꞌi Sipi Bouba lu moloꞌehina kaꞌa lugaꞌa lu kumugo keheliꞌahane. Kaꞌa lu moloꞌehinaꞌa kosabaꞌi meniꞌibe. Hapi fiꞌehinagati emasana kehelito oba oba huto nominotamo anamofipo yaꞌma ya luto lu kimilugi kehelibo. Lali asagaꞌi komopati ai eminogo ai eminogo huto minalune. 6 Huꞌmau moloꞌehina kaꞌa kehelito megeꞌi mololata nohuta yauba komopati ai eminogo ai eminogo hulata nasanauba yaꞌma lolo hulata nohibe. To Huꞌmau lu moloꞌehina kaꞌa hapaꞌagati hapi fite kehelite eba eba hite neminanamo yaꞌma komopatini emilete bite minalabe luto lu nolepube.

7 Ka Keheliꞌahane. Fato mono ka lilabe lite lenimiꞌi melelata bonaꞌi babu lite huto hilete noto noto hepatoga i tili hite biꞌahabe. Enali Yesu Kilisito kumu yaꞌma melugu lusi gufa hiti lito huto huꞌehinamo niꞌibe lite kaꞌa yaꞌma ibe fitebe hilata nehabe. Bonaꞌi ya hanaꞌamagi yaꞌma lenimiꞌi melelata bonaꞌi Kilisitohi fatehe bonaꞌa yaꞌma nehabe luto lilune. 8 Foyaꞌa lutogo lenalitoga legeyaꞌa huto huꞌehina yaꞌma sibi hu laligi lite kaba hu bati hite minalo. Ya hite minete, minaꞌa lamanaꞌa bati hite yamofihi silagaꞌi lilabe.

9 Lugaꞌamagi enali Kilisitou mono ka lu limiꞌehinamofihi li pili mekese be ligite kaꞌa mone lilete li sibi hilana enali Huꞌmamofihi lite enaliꞌna lolo mehilanaꞌmu yabe. Lugaꞌamagi enali ya mehise Kilisitohi ka lamanaꞌa kehelite lilete minalana yamagi afotifu yagi to panaꞌa yagi li pili kete lite etalitoga malalanaꞌmu yabe. 10 Bo moneubafi bo moneuba yaꞌma Kilisitou lu limiꞌehina kaꞌa mekehelilinauba yamofihi kaitoga kaga lu lepilube luto nolinogomo kai be metigise nohuto to nohakanugu leꞌmo memolobo. To ana bomofihi soso mehu etobo. Henabe lutobe? 11 Lugaꞌamagifi lugaꞌamagi bonaꞌi ya hite be tigilana yaꞌma foya sibinaꞌa lilata nohinalo leꞌmo bati hite moneko legege hilanaꞌmu yabe. Yaꞌma bati mehuꞌehibe.

Kaga su hoꞌehinamofihi kaꞌa

12 Kaga lugaꞌa asagaꞌi niꞌinaya fayahi koyolata nagamilugu fayaha nasanagu koyoto mekimilube luto keheliꞌohube. Nani kaitoga meleꞌisi binogoꞌni nabagaguti ka lu keheli fa keheli huto keheliloto komopatigu bati hinogo kehelilune luto keheliꞌohube.

13 Kai paꞌi kogonaka Huꞌmau leꞌmo eto huꞌehina ai yagapanaꞌa enali hiti nehafihe lite kekeꞌi neli ketabe.

3 YONI

YONI Napa 3

Ai koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Oho, Gaiyasio, nalaluꞌniga komopaꞌni kimiꞌohuna bonaꞌise. Olopa bo koheꞌamofita nani fayahi nasana yaꞌma koyoto nokumube.

2 Nalaluꞌniga, komopaka yaꞌma monolugu bati huto niꞌigo kehelito ana suhi huto kugufakaꞌmu kekeꞌi meluse yaꞌiya nasanauba kaitoga i keꞌmoto meenogo bati huto minalane luto Huꞌmamofitoga lulata nohube. 3 Kai kaga lamanaꞌamofihi kapoꞌaloko bulata nohane. Yanaꞌmu lalalutigihi lugaꞌa enali ete kagaꞌa lamanaꞌa li pili kolata nohataꞌmu lu nimigo kehelilotoꞌni komopaꞌnigu negelo bilata nohube. 4 Yagapanaꞌnimagi ka lamanaꞌamofihi kapoꞌalo bati hite bilata nehana kagaꞌa yaꞌma keheliloto komopaꞌnigu bati huto kehelilata nohunaya yaꞌma komopaꞌnigu keheli bati hilata moneꞌmofihi yanauba mone be meligilinaꞌmu yabe.

Gaiyasiu eneheꞌmanaꞌmu fokehi liꞌehina

5 Nalaluꞌniga, nemehi nokumuna bose, kai lalalutigihi eneleꞌmo bati hulata nohata yaꞌma lemegesagati niꞌigopa fotogati nasana hiti eneleꞌmo bati hulata nohata yaꞌma bati huto lolo nohane. 6 To enali foto hepatogati kaitoga nehetiꞌahana bonaꞌmagi Yesuhi bonaꞌamagihi enogobisalo yaꞌma komopakatu eneheꞌmolata nohataꞌmu kofokehi lilata nehabe. To nebinogomo kai ya suhi huto Huꞌmamofihi kaꞌa leliꞌali nehanaꞌmu yabe luto minomo buto eneheꞌmoto enoho lifitogo bilana yanauba lamanaꞌa lolo hilibe. 7 Enali Kilisitohi giꞌamu yabe lite meꞌani heꞌmilete Huꞌmamofihi mekeheliꞌahana bonaꞌmagitogati yogo feꞌnohi melise mono foyalo biꞌahanamo niꞌibe. 8 Lali bonaꞌi ya hanaꞌamagihi eneheꞌmoto eneleꞌmo bati hulenogo ka lamanaꞌa i tili tele hilina foyamofihi moneko foyalo bonaꞌi lolo hilabe luto lu letoꞌehinamo niꞌibe.

Tiotelefe to Temeteliu etali kaga

9 Nani Kilisitohi yagapanaꞌmagihi yaꞌma fayahi hupamoneꞌisi mone koyoꞌohunaya, Tiotelefeu ai bo enogoꞌanifita minalube luto lulata nohilina kagaꞌni yaꞌma keheli heꞌmilata nohibe. 10 Yaꞌmu nani binogoꞌni ai huto moloto nohilinamofihi hapaꞌa li huto hilibe. Ai lali kumu faga faga luto libe loko hube nohibe. Ya hulataꞌasigo mone meniꞌibe. Mono bonaꞌi nebago ai eneleꞌmo gufaga memolose to lugaꞌamagihi eneheꞌmaluneꞌmu nehago ka epekito ana mono bonaꞌmagihi fegutoga eneleꞌmo fotoꞌi mololata nohibe.

11 Nalaluꞌniga, nemehi nokumuna bose, kai bonaꞌmagi enali foipana lolo nehinogomo analo enemegeꞌi memolobo. Anaꞌina lamanaꞌa lolo nehinogomo enemegeꞌi malalane. Lugaꞌamagi enali nasana lamanaꞌa lelite nebinogomo enali kumu Huꞌmamofitogati huto hiꞌahana yabe luto kehelilune. Lugaꞌamagi enali foipa nasana lelite nebinogomo Huꞌmamofihi hapaꞌa bu go fe lite bu megeꞌahabe luto yaꞌma kehelilune.

12 To Temetelihi hapaꞌa yaꞌma bonaꞌi silagaꞌi bati huto yabe lite lago kehelune. To mono kapogu mololago ai hapaꞌa huto huꞌehinaꞌa hetofana niꞌibe. Nani ana huto hapaꞌa bati hulata nohina abu goꞌohube. To kaꞌa yaꞌma lamanaꞌa lulata nohinaꞌa akeheliꞌahane.

Bonaꞌi kekeꞌani lu epoloꞌehina

13 Kaga lugaꞌa asagaꞌi niꞌinaya, fayahi koyolata nagamitu fayahi kayalube luto mekehelube. 14 Nani kaitoga bilube luto nolube. Buto nehetilenogo leꞌabagaguti lu keheli fa keheli huto keheliluꞌibe.

15 Huꞌmamofihi fulunaꞌa yaꞌma kaitoga mino moloto mineno. Kigibo kalalukagihi enali kekeꞌi neli ketabe. Kai ana huto ligibo lalalutigihi nehafihe luto kekeꞌi nolu lepolobe luto lu epibo.

YUTE

YUTE

Ai koyoto epiꞌehina fayahi

1

1 Yuteita nani Yesu Kilisitohi kele keleꞌa to Yemesihi gonaꞌamofita, afotifu Huꞌmau elesa molo lepito komopaꞌa lepilata nohinaꞌmu leneleꞌmo moloto Yesu Kilisitohi kabalo leneleꞌmo moloꞌehinamo lenali fayahi yaꞌma koyoto nolepube.

2 Huꞌmau komopaꞌa lepilata nohina to fulunaꞌa to kekeꞌi lu lepololataꞌna yaꞌma li futili hu lepelenogo minomo buto mineno.

Faga faga monoꞌi fi lehetete nelina bonaꞌmagihi hapaꞌanimu lu epiꞌehina

3 Kekeꞌi nolu lepolona bonaꞌise. Nani Huꞌmau lenubuto bilata nasana silaga bonaꞌmagi hiti lilata nohuta yanaꞌmu fayahi koyoto lepilube luto amuya moloꞌohunaya, to bonaꞌmagi keheli uleꞌale huseꞌnamofihi kapoꞌa mino hetofa huto minalibe luto Huꞌmau lu limiꞌehina kaga yaꞌma sibi hu lalibe luto asagaꞌnaloga amuya melete foyaꞌa uleꞌale hite li etalana lenogoꞌna bito fayahi koyo lepilube luto kanaꞌni tupa nohibe. 4 Henaꞌmube? Bonaꞌi lugaꞌa Huꞌmamofihi keheliꞌahanaꞌa enali folagahatigu fenene hite tiꞌahana. To enali moko foya lilata nehanalo Huꞌmau ka melemekilinaꞌmu yabe lite ai hetofa bo nohinagihe lite nelana enali ya lite Huꞌmamofihi leheꞌmose kagaꞌa li sibi hite to lali moneko kaba boti, Yesu Kilisitohi enemegesa hu emite ibe fitebe hi etelata nehabe. Enali yaꞌma bite li heꞌmila ete li heꞌmila nehanamofihi hapaꞌanilo Huꞌmau osahi epilina ka koyapaꞌi mono bukugu fayahi keyeꞌahanamo niꞌibe.

5 Lenali yaꞌma kaꞌa keheli su heꞌahanamo anamofipo akuꞌi lu lepilubeꞌmu nohube. Huꞌmau ai yaꞌma ligiko lagako bonaꞌi Isilaeli bonaꞌi Iyipi metogati gulu ho epoloto to lugaꞌa alihaꞌa aitoga meminese to agoya hu meemiꞌahanaꞌamagihi enoho fili su hoꞌehinamo niꞌibe. 6 To agelo moneꞌamagi enali kaba foyaꞌani heꞌmite nohi hepaꞌaniloti heꞌmite hiꞌahanaꞌa enaliꞌi Huꞌmau uleꞌale seni nagatu li sipi tuto sa gi epoloto afehaꞌalo ema metepunagu eneleꞌmo heꞌmiꞌehigo enali kana sipilo ka foya lilina kanamofihi geba hite neminanaꞌa yamofihi beto hite kehelilo. 7 To Sotomu to Gomola to nohi hepaꞌi luga luga mino lito buto oto huꞌehina hepato boanaꞌi beto hilo. Enali ana hite anamofihi hite haya kelete moko fako nasanalo li huto hilago logo amuya moloto minoba minoba nohinagu heꞌmi epalago nehana nebabe. Yamofihi bu nogotogo lelesati gofa lilinaꞌmu yabe ya suhi hu epoloꞌehinamo niꞌinagi yanaꞌmu lenegekesu meheno.

8 Ya hu epoloꞌehinamo niꞌinaya akuꞌi faga monoꞌi lilata nehana bonaꞌi enali ana hite bamuꞌi be ge tegi hite enugufatu topa helataꞌna lilata nehabe. Ya nehite Huꞌmau gihiti bo libe pigi bibe hite kokulumalugu gulu gulunaꞌani hiti bonaꞌi enali yaꞌma mumusopa i epelelata nehabe. 9 Agelomagihi bo enogoꞌanifu Mikaeliu yaꞌma faga monoꞌi lilata nehana bonaꞌi hiꞌahana suhi huto mehuꞌehibe. Ai Mosehi sekuyaꞌa kiꞌafu lilibe lite Satahi kenasabo bilete ihega ahega helete Satahi kaꞌa foipa hilibe luto keheliꞌehina, yaꞌma keta higo ai Satahi megeka meluse ma luto luloto lu emiꞌehina: Sipi Bo alihaꞌa ka kemekilinaꞌmu yabe luto lu emiꞌehina. 10 Akuꞌi enali faga faga mono ka lilata bonaꞌmagi yaꞌma mekeheliꞌahana nasanaꞌmu yamofihi ibe fitebe hite to megeka lite minelata nehabe. Yaga kala suhi hite enugufaꞌani enumu nofilina nasanaꞌmu faꞌmene komopaꞌanitu kehelilete yalo yaꞌma foipa hilete yanauba eneleꞌmo sibi sibi hite ya hinogo enali fili su halabe. 11 Akae. Enali minete yaꞌma hena hena hilana niꞌibe? Enali Atahi panaꞌa Keniu foipa kapoꞌalo buꞌehinaꞌa yaꞌma kapolo bilana suhi hite ya nehabe. To efaha feꞌnopofihi lagaꞌa kehelite lite minete Balamuhi kapolo yaꞌma meꞌme hite nebabe. To Kolau ai Huꞌmau luꞌehina kaꞌamofihi pelesa ito heꞌmiꞌehina ana hite kegeiyo hileteꞌani yanauba eneleꞌmo laba hinogo fililanaꞌmu yabe. 12 Bonaꞌi ya hanaꞌamagihi lenali mono kamofihi gomolu noseꞌna li gehesaloꞌi yaꞌma yaga noseꞌnamu ha ha lite nehetiꞌahana enubuya mehuꞌehina enali enigiꞌani leꞌmo napa napa hite li gehesamo leꞌmo sibina nehabe. Enali enubu enekesa meniꞌigo enaliꞌani nasanaꞌmuko anasi keheli keheli nehabe. Enabagaguti kele yau yau hinaga nelabe. Enali yaꞌma ko fato fato hite sopopo yaꞌma faꞌmene yasiuba li heꞌmigo buto faꞌmenena lolo hulata nohina ya suhi hite melete nehana yanauba gusunupaꞌa meniꞌina suhi lolo hulata nohibe. To yafa mone noseꞌna legeyaꞌa holata kanalo legeyaꞌa mehalinaꞌmu yabe. Ya suhi hite enali nehabe. To yafa mone su tiꞌahago biꞌehina yaꞌma enali hiꞌahana suhi hite mineseꞌnalo nehabe. 13 To enali hege nagamiꞌi keleꞌa amuyaꞌa hiti minago libiꞌna keleꞌna huto kolota kolota huto hulata nohibe. Enali bonaꞌi ya hanaꞌamofihi foipanaꞌani enubuya huseꞌna ya suhi huto huto hulata nohibe. Sonofiꞌi lugaꞌamagi enali sibigopa nagopa hite humofaꞌna hilata nehana enali kapo meenelepilanaꞌmu yabe. Sonofiꞌi ya hana suhi hite nehana bonaꞌi yaꞌma sinihi giseꞌnamofihi komopaꞌagu uleꞌalenaꞌa yaꞌma Huꞌmau leꞌmo nupa huto metepu hepato lolo huloto yaꞌma minoba minoba huseꞌnagu heꞌmi epoloꞌehinamo niꞌibe.

14 To Atahi giko gakomagi nekisaꞌagati huto hite biꞌahana huto hilago yalo alihaꞌa ana huto bihu 7 Inoki huto huꞌehina. Ai yaꞌma faga fagalo bonaꞌi ya hanaꞌa enali kumu fono ka luto ma luto luꞌehina: Bu galo. Sipi Bouba ya foipana hana bonaꞌmagihi nonaꞌa epilube luto hetofa agelo bonaꞌa babu luto ka foya lilana li gehesalo eneleꞌmoto limilinaꞌmu yabe. 15  Ya huloto asaga bonatoga hapaꞌani lu huto nohuto kegeiyo bonaꞌi Huꞌmamofitoga meneminanaꞌa enali kegeiyoꞌnaꞌanimofihi hapaꞌa nonaꞌa foipana epilinaꞌmu yabe. To kegeiyo bonaꞌmagihi Huꞌmamofitoga meneminanaꞌamagi enali Huꞌmamofihi kaga li sibina sabana hite ka laga mehinaꞌa lilana ananamofihi nonaꞌa epilinaꞌmu yabe. 16 Bonaꞌi ya hanaꞌa enali megeka lilata to fato bonaꞌi enifisa ilata nehana to moko tako fato fatoꞌmofihi lolo hite minete, enaliꞌanigo li nupa napa hite neminana bonaꞌi enali lugaꞌa hiti ana kapolo enemegeꞌi melete bilabe lite enofokehi lite fi taga hi epelete lite hilata nehabe.

Enegekesa lito kaga lu epoloꞌehina

17 To nemehi lepiꞌohuna bonaꞌise. Lenali yaꞌma koyapaꞌi Sipi Boti Yesu Kilisitohi aposolo bonaꞌmagi enali kohe tete kagaꞌa lu lepiꞌahanamo yanaꞌmu kehelite minalo. 18 Enali ma lite lu lepilata hiꞌahanamo niꞌibe: Kanaꞌa sipi tupa higo komopaꞌanigu foipanamofihi nasanalo yaꞌma laga epesiseꞌnamo amuya melelata nehana bonaꞌi huto hilete kalanaꞌi mele lepelete mono katini lite mumusopa ilanaꞌmu yabe. 19 Bonaꞌi ya hanaꞌamagi yaꞌma Huꞌmamofihi nagaꞌa loko huseꞌna li huto hilata nehabe. Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa hiti menehana enali enugufaꞌaniuba kaba hu epololago lagaꞌani epesiseꞌnalo melelata nehana. 20 Ya hite nehanaya, komopaꞌni lepiꞌohuna bonaꞌise, lenali monotini legeyaꞌa yanauba komopatini lolo hilenogo amuya melete mineme bite minalabe. Huꞌmamofihi fana mehaꞌa hiti Sikalafuꞌi limiꞌehinamofihi amuyaꞌalo minete Huꞌmamofitoga lite minalo. 21 Ya nehite Sipi Boti Yesu Kilisitou ai fulunaꞌa molo lepoloto uleꞌale huto mino kosabaꞌi yaꞌma minomo bulata nasana molo lepalalinaꞌmu geba hite nehite Huꞌmau komopaꞌa lepiꞌehinaꞌalo minalo.

22 Huꞌmamofihi ka keheli bati mehise loe lae enegekesa neyigina bonaꞌi leniginaga fi epilo. 23 Enali logo kapogu biluneꞌmu haha nelana bonaꞌi eneleꞌmo tiligi salo. To bonaꞌi lugaꞌa leniginaga nefinogo lenelesa nolinogo eneleꞌmo bati hilo. Ya nehite anaꞌinaꞌani kolota kolota hapaꞌani niꞌinogomo yana hiti kaba hi epalalo.

Huꞌmamofi kumu fokehi hoꞌehina kaꞌa

24 To Huꞌmau leneleꞌmo hetofa huꞌehigo leleꞌmo laba hi lalabe lite sekele mamuꞌa hiti fana mehenaꞌalo foipanatini meminenogo ya nehinogo gobisaꞌalo lenegelo biseꞌna hiti amuyaꞌa hiti leneleꞌmo malalibe. 25 Sipi Boti Yesu Kilisito kumu yabe luto lubuto bilina bo Huꞌmamofihi aitoga sekele mamuꞌa hiti fana mehena to amuyanaꞌa hiti to kaba hulata amuyaꞌa, koyapa kanaꞌa minoꞌehina to yatai hiti ana huto liꞌehina to mino lito buto mino bai toto minalinaꞌmu yabe. Lamaꞌnaka.

HUTO HILINA KA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

HUTO HILINA KA

Yonihi alihaꞌa yabe luto lu etoto lu emiꞌehina kaꞌa

1

Yesu leꞌmo hetofa huto luꞌehina kaꞌa

1 Yesu Kilisito leꞌmo belegepa ito luꞌehina kaga kanaꞌa yatama mehuꞌehigo anaꞌina huto hilibe luto Huꞌma luꞌehina yaꞌma Huꞌmamofihi agoya bonaꞌa lu epilibe luto Yesuhi lu emilago ai ageloꞌamofihi lifilago agoya boꞌa Yonita lu nimito nelepiꞌehina. 2 To naniꞌni yaꞌma Huꞌmamofihi bagaguti kaꞌa to Yesu Kilisitou lu huto huꞌehina kaꞌa yaꞌma bu goya ito keheliꞌohunamofita yabe luto keheliꞌohuto maga lu huto nohube. 3 To fayahi yaꞌma asagaꞌi amuya malalina kanaꞌa aloꞌi tupa huꞌehinamo niꞌinaya suguna ka lu huto hilina yaꞌma leka sete lu epilanamo lenali hiti yaꞌma niꞌibe. To ka fayahi yaꞌma kehelilete keheliya ilana lenali nehana Huꞌmau lusa gi lepoloꞌehinaꞌa lolo hite nehabe.

Huꞌmamofihi yagapanaꞌa li gehesa 7 lusa gi epiꞌehina kaꞌa

4 Yonita naniꞌi Esia metoga Huꞌmamofihi bonaꞌa li gehesa 7 nehana lenaliꞌi fayaha nasana yaꞌma koyoto nolepube.

Huꞌma koyapa minoꞌehina bo to minoto nohina bo to koyapa koyapa minalina bo aitoga niꞌina to sekele mamuꞌa hiti kefa hisa gobisaꞌalo hetofa keneꞌi 7 enalitogati niꞌina, 5 to Yesu Kilisito aitogati yaꞌma leheꞌmoseꞌna to fulunaꞌa lenalitoga mino moloto minalibe. Yesu ai yaꞌma Huꞌmamofihi kaꞌa beto huto ligo uleꞌale nohina bo to kohe toto panaꞌa filiseꞌnaguti ho tiseꞌna yamofihi lamana bagaꞌa to noto noto kaba bonaꞌi Sipi Botini lenali bo lenogotinifu kaba huto nohibe.

Ai komopaꞌa limito aiꞌa golahaꞌatu foipanatiguti li okala hu letoꞌehinamo niꞌibe. 6 Ya huloto aiꞌa afoꞌafu Huꞌmamofihi leꞌmo hetofa hulenogo minalabe luto ai foyaꞌa li etalabe luto analo mamufa gilata bonaꞌi kapoꞌalugu leleꞌmo moloꞌehina. Aitoga yaꞌma fana mehaꞌa hiti to amuyaꞌa hiti uleꞌale huto minalina minomo buto minalinaꞌmu yabe. Lamaꞌna ka.

7 Bu galo. Sopohi gupisalo alinaꞌmu yabe. To bonaꞌi asagaꞌmagi enubutu bu galanaꞌmu yabe. To Yesuhi magolohi fiꞌahana bonaꞌi hiti enali bu galanaꞌmu to noto noto bonaꞌi asagaꞌi enali aiꞌi bu gelete ai kaꞌa keheli meemiꞌahanaꞌmu yabe lite sipi yibi hafili hilanaꞌmu yabe. Yaꞌma kaꞌa ya huto huto hino. Lamaꞌna ka.

8 Amuyaꞌatu enebe ligilata bo Huꞌmau ai koyapa koyapa minoꞌehina bo to yatai nohuna bo to minomo buto minalina bo ai yaꞌma ma luto nolibe: Naniꞌnisigo hapi hulatana to li su holatana afoꞌafita nohube luto nolube.

Kilisitohi mehi bu goꞌehina

9 Lenalalutinifita Yonita nani hiti to lenali hiti Yesu kumu luto keke bake to Huꞌmamofihi kapoꞌagu to ketaꞌa hiti nasana kofito minolata nohuta yamofihi lenali hiti moneka liloto nominonamofita nani fayahi yaꞌma koyoto nolepube. Nani Huꞌmamofihi kagaꞌa to Yesuhi giꞌa lu huto huto lunaꞌmu luto Patamosi metoga hege nagamilugu tiꞌehinalo noho lifigo heꞌmito nohuna. 10 Minoto kibina bomofihi kanaꞌalo fuligu yaꞌma Sikalafuꞌuba aiꞌa komopaꞌnimofihi buꞌa li heligo nemegesagati nogo sipi pikuli ya suhi huto huto huꞌehina. 11 Huto higo yaꞌma luto keheliꞌohube: Nasana bu nogata yaꞌma bukugu fayahi koyolotoka yagapanaꞌni li gehesa 7 kaitoga heꞌmilago Efeso hepatoga to Semena hepaꞌi to Pegamuma hepaꞌi to Taitaila hepaꞌi to Satisi hepaꞌi to Filatelefia hepaꞌi to Leotisia hepatoga bilibe.

12 To nani kaꞌa lu nimina boꞌa bu galube luto i behe huto lamu libiꞌi 7 golitu lolo hiꞌahana yaꞌma bu goꞌohuna. 13 Libiꞌi folaganugu keneꞌi mone nohigo bu goꞌohuna. Ai mehaꞌa bonaꞌmagita suhi huto nohigo gukete silifiꞌauba yatamalo limito gigusaꞌa hiti legege huto minoꞌehina. To anaga gilimi golitu lolo hiꞌahana yaꞌma minoꞌehina. 14 To latahaꞌa okaꞌamofihi hapaꞌa yaꞌma sopohi ya suhi huto koholi gulu gulu luto minoꞌehina. To buꞌa luga luga yaꞌma logo guluya mehi ya suhi huto minoꞌehina. 15 To gigusaꞌa luga lugaꞌa yaꞌma goli kefahi logogu loloto lo gini gini nolina ya suhi huto minoꞌehina. To nogoꞌa sipi yaꞌma nagamiꞌi lisahi ya suhi huto huhu luto minoꞌehina. 16 Yahi lamagaꞌaga yaꞌma sonofiꞌi 7 liloto minoꞌehina. To bagagutiya emitaꞌi yatamalo mone buga megesaga to mone okabaꞌaga konoꞌehina yaꞌma limito niꞌigo bu goꞌohuna. To bu okabaꞌa yegemofihi silikehaꞌa ya suhi huto besa loloto minoꞌehina. 17 Nani mehaꞌa ya huto bu goloto i behe huto gigusagu hekili higo koloto minoꞌohuna. Nefilina ya suhi huto koꞌohugo yahi lamagaꞌauba nugupisaga moloto ma luto noluto lu nimiꞌehina: Kai kelesa melino. Nani kohe toto alihi moloto nohube. 18 To amuya bo afoꞌafita minomo buto minalunaꞌmu yabe. Nani filiꞌohunagi akuꞌi ho tito to filiseꞌna to yabalugu kafemofihi folokeꞌa nanigo liꞌohube. 19 Kai anaꞌina bu goꞌahata yaꞌma yatai huto nohinaꞌa hiti to alihi huto hilinaꞌa hiti moneꞌna fayahi koyo su hobo. 20 To nayahi lamagaꞌaga sonofiꞌi 7 yaꞌa hiti to libiꞌi 7 golitu lolo hiꞌahana yaꞌma bu goꞌahata yamofihi suguna nasanamofihi hapaꞌa lu kimilugi kehelibo. Sonofiꞌi 7 yaꞌma Huꞌmamofihi yagapanaꞌamagi li gehesa 7 enaliꞌi kaba hi epalalana bonaꞌi agelo bonaꞌi ya suhi hite nehabe. To libiꞌi 7 yaꞌma Huꞌmamofihi ka keheliꞌahana bonaꞌmagi li gehesa 7 nehana yabe.

2

Efeso bonatoga kaꞌa moloꞌehina

1 Molo emito yaꞌma luto lu nimiꞌehina: Efeso hepato Huꞌmamofihi bonaꞌamagihi agelo ya suhi huto kaba hu noepalana bouba ma luto fayahi koyo emilenogo lu epilibe: Sonofiꞌi yahi lamagaꞌaga liꞌehina to libiꞌi 7 golitu lolo hiꞌahanamofihi komopaꞌagu bula ola bulata nohina bo aiꞌa lenali kumu ma luto nolibe: 2 Nani lolo hite melete nehanamofihi hapaꞌa to foyaꞌanimofihi hapaꞌa koseleꞌi melenahago amuya melelata nehana yanamofihi hapaꞌa keheliꞌohube. Lenali foipa bonaꞌi laga mehanaꞌa bu neenagagomuꞌi lenipa holata nohigo heꞌmi epeleꞌahana. To bonaꞌi lugaꞌa lenali hiti aposolo yabe lilete faga hiti lilago fagaꞌanimofihi hapaꞌa fi taga hi etete faga nelabe lite akeheliꞌahabe. 3 To amuya melete minoba minoba hite nani kumu kekeꞌi luseꞌnamofihi lenugupisalo melelago koseleꞌi melenahago bati hite neminabe. 4 Ya huꞌehinaya nani yaꞌma anaꞌina ya suhi hunaꞌmu kehelugo lenali kumu bati mehulata nohibe. Lenali yataꞌa komopatini nimilata hiꞌahanamo ana suhi huto kana maꞌasi mone meniꞌibe. 5 Kohe toto ifoꞌaga meya mono kamuꞌi bati humofaꞌna hite mineꞌahana yatai yaꞌma aloꞌi behelefe limiꞌahabe. Lenali ya hiꞌahanaꞌmu akuꞌi kehelilete foipanatini li heꞌmilete komopatini i gelehe hite kohe tete biꞌahana kapomolo akuꞌi yaꞌma i melete bilo. Ya suhi mehinogomo nani lenalitoga henetito libitini li soboto li heꞌmilunaꞌmu yabe. Komopatini li gelehe mehinogo yamofihi li lepalalunaꞌmu yabe. 6 Lugaꞌa yaꞌma lenali kumu kehelugo bati hulata nohibe. Lenali Nikolasihi bonaꞌa yaꞌma lenali anaꞌina lolo hite melete nehana yaꞌma lagaꞌni menonebesibe luto luꞌohube. Yanaꞌmu nani hiti lenali hiti moneko kumu menolebesibe.

7 Sikalafuꞌuba Huꞌmamofihi yagapanaꞌa li gehesa hiꞌahana kaꞌa lu epito lu noepina yaꞌma enegekesa hokolo hinogo keheliya ite kehelilabe. Lugaꞌa enali mono ka amuya melete bite Satahi lubaꞌa be ligilanaꞌamagi yaꞌma mefilise minoba minoba hilatanamofihi legeyaꞌa Huꞌmamofihi foyaꞌagu bihaꞌa niꞌina yaꞌma nalabe luto keheli epilube luto nolube.

Semena bonatoga kaꞌa moloꞌehina

8 To Semena hepatoga Huꞌmamofihi yagapanaꞌamagihi agelo ya suhi huto kaba hu epoloꞌehina bouba kagaꞌa ma luto fayahi koyo eminogo lu epilibe: Kohe toto to alihi moloto ai filito akuꞌi ho tito minoba minoba hilata bo lenali kumu ma luto nohibe: 9 Lenali kekeꞌi luseꞌnamofihi leneleꞌme lite tite enumuhi meniꞌina bonaꞌi neminana yaꞌma keheliꞌohube. To lenali komopatinigu monoꞌmofihi feꞌno hiti babu luto nehabe. To Yuta bonaꞌi nohune lite lilata nehana enali lenali kumu libe pigi bibe hi lepelelata nehabe. Yaꞌa hiti keheliꞌohube. To enali faga hiti lilete Yuta bonaꞌi batiꞌa menehabe. Enali Satahi yagapanaꞌa nehabe. 10 Lenalitoga ketaꞌa huseꞌna akuꞌi huto hu lepilubeꞌmu higo lenelesa melino. Keheliꞌahafiye? Satau ai enimiꞌi mololata nasana huto hu lepilibe luto lenalitogati lugaꞌa yaꞌma naga nonugu leneleꞌmo malalinaꞌmu yabe. Ya hulenogo kekeꞌi luseꞌna keta huseꞌnamofihi kanaꞌa 10 yupapogu huto hu epilinaꞌmu yabe. Lenali yaꞌma mono ka li pili kete lite fililafi faꞌmene minalafi lite minete kehelilenogo sekele mamuꞌa hiti kakili tegi huto uleꞌale huto minolata nohinamofihi lito bi lepalalubeꞌmu hube.

11 Sikalafuꞌuba Huꞌmamofihi yagapanaꞌa li gehesa hiꞌahana kaꞌamofihi lu noepina yaꞌma enegekesagu hokolo hilinaꞌamagi yaꞌma keheliya ite kehelilabe. Lugaꞌamagi enali helebole hite bite Satahi lubaꞌa be ligilanaꞌamagi yaꞌma alihi fililata nasanauba aku mone eneleꞌmo sibina mehilibe luto nolube.

Pegamuma bonatoga kaꞌa moloꞌehina

12 To Pegamuma hepatoga Huꞌmamofihi yagapanaꞌamagihi agelo ya suhi huto kaba hu noepalana bouba kaga ma luto fayahi koyoto emilenogo lu epilibe: Emitaꞌi yatamalo mone megesaga to mone bulaga niꞌigo liꞌehina yauba lenali kumu ma luto nolibe: 13 Lenali hepaꞌi neminanamofihi hapaꞌa keheliꞌohube. Yaloꞌi Satau kaba hu epalalina hepato nehabe. Lenali kagaꞌni to nigiꞌni li pili kete lite neminabe. To kagaꞌni fala mekite nehago lu aku toto lu lepilata huꞌehina bo Atipasiu ai hepatini yaꞌma Satau minoto lito nohina yalo yaꞌma fili hoto lenali kana ya yupahi nani kumu keheli uleꞌale yaꞌma kete biꞌahanamo niꞌibe. 14 To nani lenali kumu nesiꞌa kehelugo sibina hulata nohina. Lenali hepatoga bonaꞌi lugaꞌa nehana lenali koyapa bo mone giꞌa Balamu yabe aiꞌa kaꞌa enelepisemofihi kapogu bilata nehabe. Balamu ai Balakahi yaꞌma Isilaeli bonaꞌi lu epilubeꞌmu faga lu emigo ai ya luto fi taga hu epoloto lugefa nasanamofihi sebaꞌa nete minete mokonalo minete sibina hiꞌahana. 15 Ana suhi hite, lenali hepatiniga bonaꞌi lugaꞌa enali Nikolasihi bonaꞌa enali bonaꞌmagihi foipana lilete ana suhi megeꞌi nemalabe. 16 Yanaꞌmu lenali foipatini li heꞌmilete komopatini i gelehe hilo. Ya mehinogomo nani lenalitoga katiyaꞌi henetito ana bo yaꞌma luba li emito nabagaguti yatama emitatu luba huto enahalunaꞌmu yabe.

17 Sikalafuꞌuba Huꞌmamofihi yagapanaꞌa li gehesa hiꞌahana yaꞌma kaga ya luto lu noepina yaꞌma enegekesa hokolo hinogo keheliya ite kehelilabe. Lugaꞌamagi mono kagu uleꞌale hite bite Satahi lubaꞌa be ligilanaꞌa yaꞌma fala kito noseꞌna legeyaꞌa mana yabe luto kokulumaguti limiꞌehina noseꞌna epilubeꞌmu hube. To kala efahi hapaꞌa yaꞌma eto eto huto epilenogo yaloꞌi giꞌa fayahi kosabaꞌi minenogo efapofihi afoꞌafu aiꞌasigo kehelilubeꞌmu hibe luto nolibe.

Taitaila bonatoga kaꞌa moloꞌehina

18 Taitaila hepatoga Huꞌmamofihi bonaꞌmagihi agelo ya suhi huto kaba hu noepalana bouba kaga ma luto fayahi koyoto emilenogo lu epilibe: Huꞌmamofihi panaꞌamofihi buꞌauba logo guluya mehi ya suhi huto loto ai gigusaꞌa goli efahi logogu loloto lo gini gini nobina ya suhi huto aiꞌa lenali kumu ma luto nolibe: 19 Nani lolo hite melete nehanamofihi hapaꞌa to komopatini epilata nehanamofihi hapaꞌa to keheli uleꞌale hite minalanamofihi hapaꞌa to eneleꞌmo bati hilata nehanamofihi hapaꞌa bati huto niꞌinaya yanamofihi hapaꞌa keheliꞌohube. To kohe toto amuya melete nesiꞌa mineꞌahanamo niꞌibe. Yatai yaꞌma akuꞌi notibe. Yaꞌa hiti nokehelube. 20 To nani lenali kumu kehelugo lugaꞌa sibina huꞌehibe. Lenali yaꞌma Isilaeli bomofihi gihiti aꞌi foipaꞌa Yesepelo tegi huto minoꞌehina aꞌi bu go heꞌmilata hiꞌahana aiꞌi nani mono ka loliꞌali aꞌi nohube luloto yagapanaꞌni kaga lu epi epi hite enimiꞌi melete enohoka hago moko foya lite lugefa nasanamofihi sebaꞌa nelata nehabe. 21 To komopaꞌa i gelehe hilibe luto kanaꞌa molo etoꞌohuna yaꞌma aiꞌa komopaꞌa li gelehe mehuse moko liseꞌna meheꞌmilinaꞌa huto keheliꞌehibe. 22 Keheliꞌahafihe? Nani yamofihi linogoꞌni besise nasana yaꞌma huto hu eminogo koloto minalibe. Ya nohuto aiꞌa hiti moko lilata nehana enalitoga keke boke sipiꞌa huto hu epilibe. Enali ana aꞌmo hiti moko liꞌahanamoꞌmu komopaꞌani i gelehe mehinogomo ya suhi huto hu lepilubeꞌmu hube. 23 To ana aꞌmofihi yagapanaꞌa enoho fili su halibe. Ya suhi hulenogoꞌni noto noto bo mono ka keheliꞌahanamagi nani batiꞌnamofihi komopaꞌani enegekesamofihi hapaꞌa bu go fe luꞌahata bo nohane lite keheliya ilabe. Nani bonaꞌi asagaꞌi hite melete hilanamofihi afoꞌanifita pa soto nonaꞌa eto eto huto epilubeꞌmu nohube luto nolube.

24 To Taitaila hepatoga bonaꞌi lugaꞌamagi ana faga kaꞌa keheli heꞌmilata nehabe. Ya hite, bonaꞌi lugaꞌamagi Satahi hapa hapaꞌa keheli fotogo huto keheliꞌohune lite lilete nehana bonaꞌmagihi kaꞌani lenali yaꞌma kehelise mehabe. Lenali kumu lilugi kehelilo. Nani ketaꞌa hiti nasana lugaꞌa yaꞌma lenugupisalo memalalubeꞌmu hube. 25 To anaꞌina liꞌahanamo yaꞌma li pili kete lilete minalo. Ya helite nebinogo henetilunaꞌmu yabe. 26 Lugaꞌamagi enali mono kaꞌnigu amuya mele lite bite Satahi be ligite nani huto moloto huꞌohuna ya suhi hiba hiba hite lolo helite bite li su halana kanaꞌa yaꞌma naniꞌni amuya epinogoꞌni fato fato metoga bonaꞌi enaliꞌi bo enoboꞌanifihi lolo hite minalabe. 27 Afoꞌnifitogati amuya liꞌohuna ana suhi huto lepinogoꞌni aeoni fatusa lilete minete metoga bona silagaꞌi kaba hi epalalabe. Ya nehite osatu me somo itobo silata nohuta ya suhi hite lolo hi epalaluneꞌmu habe. 28 To goꞌi nolina sonofiꞌi ofuyahi molo epalalubeꞌmu hube.

29 Sikalafuꞌuba Huꞌmamofihi yagapanaꞌa li gehesa hiꞌahana yaꞌma kaga ya luto lu noepina yaꞌma enegekesa hokolo hinogo keheliya ite kehelilabe.

3

Satisi bonatoga kaꞌa moloꞌehina

1 To Satisi hepato Huꞌmamofihi bonaꞌamagihi agelo ya suhi huto kaba hu noepalana bouba kaꞌa ma luto fayahi koyoto emilenogo lu epilibe: Huꞌmamofihi mehaꞌamofihi amuya 7 nehana hiti to sonofiꞌi 7 liꞌehina lenali kumu ma luto luꞌehibe: Nani lite melete nehanamofihi hapaꞌa kumu keheliꞌohube. Bonaꞌmagi enali lenubu gago lenubu hiti nehanaꞌa keheliꞌahanaya komopatini yaꞌma filiꞌehinamo nehana, akeheliꞌohube. 2 Ya huꞌehinaꞌmu lenali yaꞌma mopo hite ho tilete kosabaꞌi lugaꞌa fililuneꞌmu nehana yamagihi komopaꞌani leꞌmo hetofa hi epalalo. Nani afoꞌnifu Huꞌmamofihi bulo lolo hite melete hite nehanamofihi bu nogogo moneꞌa bati mehibe. 3 Lenali anaꞌina li nupa hite fi lehe toto lu lepito lenegekesa liꞌehinamo leꞌmo kosaba hite li pili kete lite nehite foipanatini heꞌmite komopatini li gelehe hilo. Li gelehe hite kaba hite meminalana yaꞌma luba li lepilubeꞌmu hube. Kanaꞌa nomolona yaꞌma lenali mekeheliꞌehinogo gumina baukalo bona moneꞌmofihi suhi huto meleꞌisi oto henetilubeꞌmu hube. 4 To Satisi hepatoga bonaꞌi nesiꞌa nehana lenali i kolo biseꞌnatini oifaꞌi ilana suhi mehabe. To ya nehanaꞌamagi minete koholi guketetinimofihi hapaꞌa lilete minalana nani hiti humofaꞌna hite minete lite hilanaꞌmu yabe. Lenali ya suhi hilana bati hite minete nani hiti minalabe. 5 Lugaꞌa enali mono kagu amuya melete mine lite bite Satahi lubaꞌa be ligilanaꞌa enali koholi guketeꞌanimofihi hapaꞌa li bati hu epelenogo li ho kalaluneꞌmu habe. To enigiꞌa yaꞌma amuya enemehi hite minoba minoba nehana bonaꞌmagihi enigiꞌani keyeꞌahana bukuguti kele lito meheꞌmilubeꞌmu hube. Nani enigiꞌa to panaꞌni nehabe luto yaꞌma afoꞌnifihi bulo to agelomagihi enubulo lu huto malalubeꞌmu hube.

6 Sikalafuꞌuba Huꞌmamofihi yagapanaꞌa li gehesa hiꞌahana yaꞌma kaga ya luto lu noepina yaꞌma enegekesa hokolo hinogo keheliya ite kehelilabe.

Filatelefia bonatoga kaꞌa moloꞌehina

7 To Filatelefia hepatoga Huꞌmamofihi yagapanaꞌamagihi agelo ya suhi huto kaba hu noepalana bouba kaꞌa ma luto fayahi koyo emilenogo lu epilibe: Bati nominana to fotogo nohina bouba mone gihiti bo, Tebitihi, kafemofihi folokeꞌa liꞌohuto kafe sigi hokolo huꞌehinogo moneuba buto li hekini melalubeꞌmu hibe. To li hekini loꞌehinogo moneuba kafe mesigilubeꞌmu hibe. 8 Ai yaꞌma lenali kumu ya luto nolibe: Nani lolo hite melete hilata nehanamofihi hapaꞌa keheliꞌohube. Keheliꞌahafihe? Nani lenubulo kafe mone sigi lepelenogo yaꞌma moneuba kafe gi hekini melalubeꞌmu hibe. Lenali amuyatini nesiꞌasi niꞌina yaꞌma keheliꞌohube. To sibigopa yaꞌma kagaꞌni li pili kete lite minete nigiꞌni yaꞌma meheꞌmiꞌahanamo niꞌibe. 9 Kehelilo. Satahi li gehesaꞌaloti bonaꞌi lugaꞌa enali Yuta bonaꞌi nohune lite lilata nehana yamagi faga hiti lilete Yuta bonaꞌi lamanaꞌamo menehabe. Nani enaliꞌi yaꞌma enimiꞌi moloto enohoka hugo lenalitoga henetite enalapusa fi lepiluneꞌmu habe. Ya nehite lenali kumu yaꞌma komopaꞌni lepiꞌohuna bonaꞌi nehabe lite keheliluneꞌmu habe. 10 Lenali kosele kaseleꞌi mehese negeba hite minalabe luto lu lepoloꞌohuna kagaꞌni yaꞌma li pili kete lite mineꞌahanamo niꞌinaya, yanaꞌmu enimiꞌi mololata kanaꞌa yaꞌma noto noto bonaꞌi enalitoga mino lito bilinamoya, lenalitoga minomo bu lalibe luto naniꞌni yaꞌma gegisa fi lepoloto kaba hu lepalalubeꞌmu hube. 11 Nani meleꞌisi henetilubeꞌmu hube. Yaꞌmu moneuba sekele mamuꞌa hiti kakilitini suba to lalibe lite lenali anaꞌina liꞌahanamo yaꞌma kaba hu bati hite li pili kete lilete minalo. 12 Lugaꞌamagi enali mono kagu uleꞌale hite mine lite bite Satahi lubaꞌa be ligilanaꞌamagi yaꞌma afoꞌnifu Huꞌmamofihi sipi mono nopofihi lapusaꞌa ya suhi huto fi epelenogoꞌni enali yagu uleꞌale hite nehite akuꞌi fegutoga mone leke ho melimiluneꞌmu habe. To enali enugupisalo Huꞌmamofihi giꞌamofihi fayahaꞌa to Huꞌmamofihi ai tegi hepaꞌmofihi giꞌa ana suhi huto enali enugupisalo fayahi kayalubeꞌmu hube. Yaꞌma Yelusale hepaꞌi kosabaꞌi yaꞌma kokulumagu Huꞌmamofitogati limilubeꞌmu hibe. To nani nigiꞌni hiti kosabaꞌi yaꞌma enali enugupisalo kayalubeꞌmu hube.

13 Sikalafuꞌuba Huꞌmamofihi yagapanaꞌa li gehesa hiꞌahanamagihi kaꞌa yaꞌma luto lu noepina yaꞌma enegekesa hokolo hinogo keheliya ite kehelilabe.

Leotisia bonatoga kaꞌa moloꞌehina

14 To Leotisia hepatoga Huꞌmamofihi yagapanaꞌamagihi agelo ya suhi huto kaba hu noepalana bouba kaꞌa ma luto fayahi koyoto emilenogo lu epilibe: Ka lamanaꞌa lu latanamofihi hapaꞌa nohina bouba kaꞌa ligo uleꞌale hulata nohina bouba lusi lu yete hose bouba Huꞌmamofitogati anaꞌina huto huꞌehina yanamofihi hapaꞌa nohilina lenali kumu ma luto nolibe: 15 Lenali lolo hite melete nehanamofihi hapaꞌa keheliꞌohube. Lenali mono ka kumu yabe lite amuya melete li mukoho menelabe to amuya melete li yasi hi su meheꞌahana yaꞌma keheliꞌohube. Ketipa ito minalune litemo yaꞌma ketipa ilenogo minalanamoya, lenali mukoho lolenogo bati nohinagi to ketipa ilenogo bati nohinagihe luto nolube. 16 Lenali mukoho melose to ketipa meise nehanamoya, yegeuba nagamiꞌi nesiꞌa loꞌehina tegi huꞌehinamo nehanagi nabagaguti mu bili lepilenogo lite minalubeꞌmu habe. 17 Lenali lenalitiniꞌmu ma lite kehelilata nehabe: Lali babu yogo feꞌnohi niꞌibe lite bati huto minaluneꞌmu hune nelabe. Lali hena nasanaꞌmu mone sa sa hulata nohune? Anaꞌina lilata nohuta yanamofihi nasanaꞌmu mone sa sa mehune lite lilata nehanaya, lenali amuya memeleꞌahana hapatini mekehelise bonaꞌi mone muhi meniꞌina bonaꞌi ate ate liꞌahanaꞌa enugufa yapako nehite bu pisi lina bonaꞌi suhi hite nehabe. Yaꞌamagi yaꞌma enali keheli fe lite kehelilanaꞌa mehabe. 18 Ya huꞌehinaꞌmu lenegekesa lito lu lepilugi kehelilo. Lenali nanitogati goli efahi hetofanaꞌa minaꞌa tito niꞌina yaꞌma mina filenogo bati feꞌnohatini hiti bonaꞌi minalanagihe. To koholi guketemofihi hapaꞌa mina filete lite i kolo bite lenugufa yapako minago buya ligo fi etalabe. To lenubutinimofihi mesebeꞌamofihi mina filete lenubuluga yaꞌma felenogo aku gili gili hilibe. 19 Nani komopaꞌni epiꞌohuna bonaꞌi yaꞌma ka epekito osahi epito eneleꞌmo bati hulata nohube. Ya huꞌehinaꞌmu lenali amuya melete foipa hapatini heꞌmite komopatini li gelehe hilo. 20 Kehelilo. Nani kafega nohuto begele begele tito ilata nohube. Lugaꞌamagi enali kagaꞌni yaꞌma kehelilete kafe sigi netenogo enali nonugu tilubeꞌmu hube. Tito noseꞌna lamanaꞌa noto epito hinogo enali hiti nani hiti noto minaluneꞌmu hune. 21 Nani amuya moloto Satahi be ligilogo afoꞌnifu yaꞌma aiꞌa sekele mamuꞌa hiti kefa hisa minolatana nohinalo minolata nohube. Lugaꞌamagi enali monolugu amuya melete mine lite bite Satahi lubaꞌa be ligilanaꞌa yaꞌma ana suhi hite naniꞌni yaꞌma elesa melenogo nani sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo nohuna namahaꞌaga moneka minalutaꞌmu yabe.

22 Sikalafuꞌi yauba Huꞌmamofihi yagapanaꞌa li gehesa hiꞌahanamagihi kaꞌa yaꞌma luto lu noepina yaꞌma enegekesa hokolo hinogo keheliya ite kehelilabe.

4

Kokulumagu Huꞌmamofihi fokehi lilata nehana kaꞌa

1 Nani anaꞌina ya hu tegi huto bu goloto nubu ego saga huto bu goꞌohuna. Kokulumagu kafe mone hokolo huꞌehigo bu goꞌohuna yaꞌma nogoꞌa yataꞌa huto higo keheliꞌohuna yaꞌma pikuli ya suhi huto huto huloto ma luto lu nimiꞌehina: Kai malo tito minoto anaꞌina huto hilinaꞌa yaꞌma kelepinogoꞌni bu galatagihe. 2 Ya luto lulago anaꞌasi Sikalafuꞌuba limito neleꞌmo saga tigo kokulumagu sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo minoꞌehinamofihi gupisalo bo moneuba nohigo bu goꞌohuna. 3 To sekele mamuꞌa hiti kefalo minoꞌehina ai okabaꞌa minaꞌa minomo tito minoꞌehina efahi giꞌa yasipa efahi, ya suhi huto konilia efahi safaꞌna ya suhi huto besa besa loto minoꞌehina. To kefa hisa nekisaꞌaga bego bego huto yaꞌma mone figenefamofihi kifiyaꞌnalogoꞌna efahi ya suhi huto fi bego huto niꞌigo bu goꞌohuna. 4 To sekele mamuꞌa hiti kefa hisa napaꞌa fi bego hite yaꞌma fato kefa hisa mone kegiꞌa 24 kefa niꞌigo bu goꞌohuna. Kefamofihi gupisalo olopa kaba bonaꞌi lugaꞌa 24 enali koholi guketeꞌani fayahaꞌa hiti lite hekelete mine lite bite mineꞌahana to kakiliꞌmofihi sekele mamuꞌa golitu lolo hiꞌahana yaꞌma latahaꞌaniga niꞌigo bu goꞌohuna. 5 To sekele mamuꞌa hiti sipi kefa hisaloti ya suhi huto kopisiꞌna sipi li melebeya nohigo nogoꞌa kokililika hiti luto minoꞌehina. To sekele mamuꞌa hiti kefa gobisaꞌaga yaꞌma logo libiꞌi 7 loto minoꞌehina yaꞌma Huꞌmamofihi mehaꞌamofihi amuyalo 7 niꞌigo mehaꞌamofihi libiꞌa minoꞌehina. 6 To sekele mamuꞌa hiti kefa hisamofihi okabaꞌaga yaꞌma gapo gapoꞌi ya suhi hite lolo hiꞌahana yaꞌma nagami hefuhi suhi huto minoto botolo liꞌahanaꞌa yaꞌma minoꞌehina.

To sekele mamuꞌa hiti kefa hisa luga lugaꞌaga yaꞌma keneꞌi amuyaꞌa nasana loebe loebe mine lite bite mineꞌahana. Enali enubuꞌaga to enemegesaga enubu bai toto minoꞌehina. 7 To mone keneꞌi ai laeoni luba kala ya suhi huto to moneꞌi bulumaka yaga nalaꞌa ya suhi huto to moneꞌi ai okabaꞌalo bonaꞌmagihi suhi huto to moya suhi huto to moneꞌi ai okabaꞌalo bonaꞌmagihi suhi huto to moneꞌi yaꞌma lupahi kokeꞌnaꞌa ya suhi huto li su toloto minoꞌehina. 8 Keneꞌi amuyaꞌa nasana loebe loebe enokokeꞌna 6 to kokeꞌna ifoꞌaga to afetoga enubuꞌa babu luto niꞌigo to sinihi gito goꞌi luto higo kehe ite ma lite nama lilata nehabe: Sipi Boti Huꞌma, hetofa hapa hapaꞌa bo nohibe. Amuyaꞌa sipinamo li su hoꞌehina bo. Ai koyapaꞌi minoꞌehina to yatai nohuna bo. Ai minomo buto minalina bo nohinagihe.

9 To keneꞌi amuyaꞌa loebe loebe enali sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo minolata nohina kumu nama lite yege filete minete aiꞌa giꞌa leꞌmo ho tite yaꞌma minoba minoba nohina aitoga fokehi hete enegelo bi emite nehabe. 10 To olopa bonaꞌi lugaꞌa 24 sekele mamuꞌa hiti kefalo minolata nohinaga bite enalapusa fi emite yaꞌma minoba minoba nohina aitoga foke ka lu emite sekele mamuꞌa hiti kakiliꞌani yaꞌma sigitete nemelete ma lite lilata nehabe: 11 Sipi Boti Huꞌma laliti nohane. Kaisigo anaꞌina silagaꞌi li huto huto moloꞌahata to kai kagakalo anaꞌina li huto hu su holoto nohane. Yaꞌmu kai hetofanaka niꞌigi lali yagapanakamagita fana mehaka leꞌmo saga hino luto Kigikalo to amuyakalo leꞌmo ho tite leꞌmo bati hinogo minalinaꞌa huto nohane.

5

Sipisipi nalaꞌa hiti fayaha pepa sa gite meleꞌahana bu goꞌohuna

1 To sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo minolata nohina ai yahi lamagaꞌaga kelebe giꞌahana pepa liꞌehigo bu goꞌohube. To ana pepa yaꞌma gupisaꞌaga to okabaꞌaga fayahi niꞌigo bu goꞌohuna. To ana pepamo nagaꞌatu 7 mu tifite sa giꞌahana. 2 To amuyaꞌa hiti agelo mone bu goꞌohube. Ai yaꞌma ka sipi nogoꞌa ma luto luꞌehina: Kiꞌafu bati huto minalina bouba pepamofihi nagaꞌi gulu foto li paka soloto leka senogo bati hilina niꞌibe? 3 Ya luto lulago kokulumagu to metoga to meꞌmofihi komopaꞌagu ema moneuba ho tito pepa yaꞌma kupaꞌagu paka soto bu galina suhi huto meniꞌibe. 4 Ya hulago pepa yaꞌma paka soto bu galina suhi huto nohina bo sa sa huto lamana bo mone menohigo yaꞌmu komopaꞌnigu keta higo sipi yibi nohube. 5 Yibi nohugo olopa kaba bonaꞌi lugaꞌamagihi enalitogati moneuba ma luto lu nimiꞌehina: Yibi mehubo. Bu gobo. Yutaha nagaluguti luba kala laeoni tegi huto minoꞌehina bo huto huꞌehina ai Tebitihi yagapanaꞌa yaꞌma Satahi lubaꞌa be ligiloto pepa nagaꞌa 7 li sala keꞌahana yaꞌma aigo li paka soto bu galinaꞌmu yabe.

6 Ya luto ligo nani nubu ego saga huto sekele mamuꞌa hiti kefa niꞌinaga keneꞌi amuyaꞌa hiti loebe loebe to olopa bonaꞌi lugaꞌa enali folagahaꞌanigu sipisipi yaga mone nalaꞌa keye lu filiꞌahana ya suhi huto ho tito nominana bu goꞌohuna. Komuꞌa 7 minoꞌehina. To buꞌa ana suhi luto 7 minoꞌehina yaꞌma Huꞌmamofihi mehaꞌa 7 niꞌina sikalafuꞌi ai yaꞌma ho lifigo meꞌi nekisa mokisaꞌaga mino baga ito nohina bomofihi ai legege huto nohina. 7 To sipisipi nalaꞌauba buto sekele mamuꞌa hiti kefalo nohina bomofihi yahi lamagaꞌagati yaꞌma kelebe giꞌahana pepamo yaꞌma liꞌehina. 8 Kelebe giꞌahana pepamo noligo amuya moloto minolata keneꞌi loebe loebe to olopa kaba bonaꞌi lugaꞌa 24 sipisipi nalaꞌamofihi mahaꞌaluga bite lipi emiꞌahana. Ya hilete enali nama lilibe lite ilata nasana napa gita legitana yaꞌma liꞌehite to lapeꞌi mone yaꞌma golitu lolo hiꞌahana hiti eto eto hite lite mineꞌahana. Tuꞌa hiti mafeleke mamufa gilata nehana lapelugu bai toto niꞌito yanauba mono bonaꞌmagihi Huꞌmamofitoga nunumu lilata nehanamofihi babeyafa suhi huto niꞌibe. 9 Nama kosabaꞌi mone ma lite liꞌahana: Kai bati bo nohatagi kelebe giꞌahana pepamo lito nagaꞌi gulu foto li paka salata babeyafa huto nohane. Kai kahago filito kai golahakatu bonaꞌi asagatoga fato fato bonaꞌi to fato fato enonogo hiti to fato fato enugufa hiti to fato fato metoga bonaꞌi mina fito eneleꞌmo fato fato huto Huꞌma nohinaga eneleꞌmo moloꞌahatamo niꞌibe. 10 Huꞌmamofihi afotifihi kele keleꞌi hi etalabe luto ai mono kaꞌalo mamufa gilata nehana bonaꞌi eneleꞌmo kapoꞌalugu moloꞌahatamo niꞌibe. Eneleꞌmo mololatogo metoga kaba hite minete enigihiti bonaꞌi lolo hite minaluneꞌmu habe.

11 Akuꞌi nubu bu go saga huto bu goꞌohuna. Yaꞌma agelo samahi tite silagaꞌmagihi enabagaguti kaga silagaꞌi keheliꞌohuna. Enali yaꞌma 100 milioni to tauseni to tauseni mineꞌahana. Enali yaꞌma sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo to keneꞌi amuya moloto minolata loebe loebe nehana to olopa bonaꞌi lugaꞌa neminana hepato fi bego hite minete, 12 ka sipi lite nama ma lite liꞌahana: Sipisipi nalaꞌa kohe tete ho filiꞌahana ai bati nohinamo niꞌigi aitoga kaba huseꞌna hiti to babu minaꞌa hiti to keheli fe lulata to amuya lilina legege huto li emilo. To bonaꞌi yege yegeꞌmagi fokehi lite aiꞌa giꞌa leꞌmo ho tite liyafa lilete fana mehaꞌa huto hilibe lite lilete aitoga enegelo bi emilo.

Ana nama lite liꞌahana. 13 To nani silaga keneꞌi kokulumagu niꞌina nasana to melugu niꞌina nasana to meꞌi komopaꞌagu niꞌina nasana to hege nagamiꞌi komopaꞌagu niꞌina nasana to meꞌi fato fato niꞌina nasana yege yegeꞌmagi ma lite nama nelago keheliꞌohuna: Sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo minolata nohina to sipisipi nalaꞌa nohina etali kumu enofokehi hete etigiꞌatiti leꞌmo ho tilete fana mehaꞌatiti huto huto hibe, mino bati hulatana to amuya etalitoga minomo buto mino bai toto minalubeꞌmu hibe.

14 Ya lite lilago keneꞌi amuya minolata loebe loebemagi kaga nonaꞌa li epite: Lamaꞌnaka yabe lite lilago olopa kaba bonaꞌi lugaꞌa enali enalapusa fi etimite etalitoga yege fiꞌahana.

6

Sipisipi nalaꞌauba pepa nagaꞌi i hepulu tito li paka soꞌehina

1 To nani nubu bu go saga huto bu goꞌohuna. Yaꞌma sipisipi nalaꞌauba pepa nagaꞌi 7 giꞌahanaꞌa lito napa 1 nagaꞌi i hepulu tito li paka nosago to keneꞌi amuya moloto minolatana loebe loebe enalitogati moneuba ai kokililika suhi luto kehe iꞌehina: Obo, luto ligo keheliꞌohuna. 2 Ya ligo hosi yaga koholina mone ago bu goꞌohuna yabe. Gupisaꞌalo bo mone ai gimiꞌa lito nohigo sekele mamuꞌa hiti kakiliꞌmo emilago luba nasana be ligito buto anaꞌina silagaꞌi be ligilubeꞌmu buꞌehina.

3 To sipisipi nalaꞌauba pepa nagaꞌi napa 2 i hepulu tito paka solago keneꞌi amuya moloto minolata napa 2 ai kehe ito luꞌehina: Obo. 4 Ya ligo hosi yaga safaꞌi mone huto huloto oꞌehina. Gupisaꞌalo yaꞌma bo mone minoꞌehina yaꞌma melugu nasana li heꞌmilenogo bonaꞌmagi enali ai ho filinogo ai ho filinogo hilabe luto yamofihi amuyaꞌa emiꞌehina to luba sipi li huto hilina yamofihi amuya emitaꞌi yatamalo emilago lito minoꞌehina.

5 To sipisipi nalaꞌauba pepa nagaꞌi napa 3 i hepulu tito paka solago keneꞌi amuya moloto minolatana napa 3 aiꞌa kehe ito luꞌehina: Obo, luto ligo nani kehelito nubu bu go saga huto bu goꞌohuna. Bu nogogo hosi yaga nupaꞌi mone huto huloto oꞌehina. Bo mone gupisaꞌalo minoꞌehina. Ai yahaꞌatu guna malalina nasana sikeli yabe mone liloto minoꞌehina. 6 To keneꞌi amuya moloto minolata loebe loebe nasanamagihi folagahaꞌanigu bonaꞌmagihi nogoꞌa legitana huto huloto yaꞌma luto ligo keheliꞌohube: Noseꞌna masu loebe loebe yanamofihi minaꞌa moneko kina to kileꞌmofihi masuꞌi loebe monebe moneko kina eto eto hu epilo to oliba nogoyaꞌa to bai nagamiꞌi yaꞌma li sibina mehilo.

7 To sipisipi nalaꞌauba ai pepa nagaꞌi napa 4 i hepulu tito paka solago keneꞌi amuya moloto minolatana napa 4 ai kehe ito luꞌehina: Obo, luto ligo keheliꞌohuna. 8 Ya huto nubu bu go saga huto bu nogogo hosi yaga mone gufaꞌa okoho tegi huto loꞌehina yaꞌma ago bu goꞌohuna. To bo mone gupisaꞌalo nominana ya legi huto giꞌa Fililatana yaꞌma to megesalo megeꞌi moloto oꞌehinamofihi giꞌalo yaꞌma Kene Mala Malaꞌna yabe giꞌa meleꞌahana. To etali melugu bonaꞌi kupa loebe loebe fi halaꞌibe lite neago li gehesa mone yaꞌma luba to kauꞌna sipi to besise luna lana to lopi kafaꞌnama luba nasana yaꞌma huto hite bonaꞌi eneleꞌmo sibina hilabe luto yamofihi enoho fililo luto amuya etimiꞌehina.

9 To sipisipi nalaꞌauba pepa nagaꞌi napa 5 i hepulu tito paka solago bu goꞌohuna. Bonaꞌmagi Huꞌmamofihi kaꞌa lu yege hete minete li futili hiꞌahanaꞌmu yabe lite enoho filiꞌahana yabe. Enali enemehi yaꞌma fifa ilata nehana mamufa gilata hitamofihi mahaꞌaga nehago bu enogoꞌohuna. 10 Enali kaga kehe sipi ite ma lite liꞌahana: Sipi Boti hetofa hiti lamanaꞌa kai kanaꞌa sipi leꞌmo yatama huꞌahane. Kai golahatiꞌmu foipana melugu bonatoga niꞌina yaꞌma hiya yupahi kagaꞌani loko huto pa salane? 11 Ya lite lilago koholi gukete hapaꞌa guꞌi enemeto enemeto epi su holoto ma luto lu epiꞌehina: Agoya yagapanaꞌi lenalalutinigi lugaꞌa ana hite enoho fililana enali Huꞌmau lu keheliꞌehilinaꞌa li eto hilinaꞌmu geba hite nesiꞌasi minalo.

12 To anaꞌina yamofihi ma huto bu goꞌohuna: Sipisipi nalaꞌauba ai pepa nagaꞌi napa 6 i hepulu tito yamofihi paka nosago imimaꞌi sipi liꞌehina. Imimaꞌi noligo yege yaꞌma kotinifa gito ifi toꞌehina, nupa guꞌi tafaꞌa ya suhi lolo huꞌehina. To ikahi yaꞌma gola tegi lolo huꞌehina. 13 To sonofiꞌi enali yasiuba noligo namopa yafa yamofihi kosaba legeyaꞌa ligi mo iꞌehina legi hite kokulumaguti melugu limo koko hiꞌahana. 14 To kokuluma ai yaꞌma fuka bito pepagu kelebe noguta ya suhi huto kelebe gito buto faꞌmenena lolo huꞌehina. To kosa to hege nagamilugu meꞌi tiꞌehinana enali asagaꞌi mopo mopo hago hepaꞌanigati heꞌmilete biꞌahana. 15 Ya suhi huto huto nohigo melugu enigihiti bo to kaba bo to gimi boꞌanimofihi kaba bo to feꞌnohaꞌani hiti bo to amuya bo to sipi bo to lapa mebiꞌehina bonaꞌi asagatoga enali kefaha mulilugu to kosamofihi hupigu felete fala kite mineꞌahana. 16 Ya hite nehite, kosa asagaꞌi to efahi napaꞌa kehe ite yibi bena nehite lu epilete ma lite liꞌahana: Limite ifi te letalo. Sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo minolata nohina ai buꞌalo huto hu emi lalutigi to sipisipi nalaꞌamofihi komopaꞌa logo biseꞌnaꞌa bu go lalutigihe. 17 Logo biseꞌnaꞌatitimofihi kanaꞌa sipi huto huꞌehinagi bo moneubafi moneuba faꞌmene mone ho tito meminalubeꞌmu hibe lite liꞌahana.

7

Isilaeli bonaꞌi 144 tauseni enogobisalo Huꞌmamofihi omihaꞌa minoꞌehina

1 Ya hulago nani nubu bu golago buto agelo loeyagi loeyagi nehago bu enogoꞌohuna. Enali meꞌi nekisaꞌa loebe loebe niꞌina yalo mine lite biꞌahago bu enogoꞌohuna. Melugu yasi loebe loebe lite mineꞌahana yamofihi metoga to hege nagamilugu to yafa yasi mone melilibe lite lila lila hite mineꞌahana. 2 Ya hilago yege notinagati agelo mone notigo bu goꞌohuna. Ai amuya moloto minoba minoba Huꞌmamofihi omihaꞌa lito minoꞌehina. Ai yaꞌma agelo loeyagi loeyagi yaꞌma metoga to hege nagamilugu bauna fi lalabe luto yamofihi amuyaꞌa epiꞌehinaꞌa kehe sipi ito ma luto lu epito luꞌehina: 3 Lenali melugu to hege nagamilugu to yafa meleꞌisi bauna mefilo. Lali kohe toto Huꞌmamofihi yagapanaꞌa enogobisalo yaꞌma omihaꞌa molo epalalutaꞌmu yabe. 4 Ya luto ligo bonaꞌi enogobisalo Huꞌmamofihi omihaꞌa minoꞌehinaꞌa enali li nupa hite napaꞌani ya luto ligo keheliꞌohuna: Isilaeli bonaꞌmagihi nagaꞌani fato fatoꞌi silagaꞌi 144 tauseni enali enogobisalo Huꞌmamofihi omihaꞌa minoꞌehina. 5 Yutahi nagaꞌi 12 tauseni omihaꞌa hiti minoꞌehina, Lubenihi nagaꞌi 12 tauseni, Gatehi nagaꞌi 12 tauseni. 6 Asehi nagaꞌi 12 tauseni ana huto omihaꞌa hiti minoꞌehina, Nafatalihi nagaꞌi 12 tauseni, Manasehi nagaꞌi 12 tauseni. 7 Simionihi nagaꞌi 12 tauseni ana huto omihaꞌa minoꞌehina, Libaihi nagaꞌi 12 tauseni, Isakahi nagaꞌi 12 tauseni. 8 Sebulunihi nagaꞌi 12 tauseni ana huto omihaꞌa hiti minoꞌehina, Yosefehi nagaꞌi 12 tauseni, to Beyaminihi nagaꞌi 12 tauseni yabe. Yaꞌamagihi Huꞌmamofihi omihaꞌa yaꞌma enogobisalo minoꞌehina.

Fato fato metoga nagaꞌi babu luto minoꞌehinamofihi kaꞌa

9 Ya hulago nubu egolago buto mana bu goꞌohuna: Noto noto bonaꞌi lugaꞌamagihi babeyafaꞌa fato fato enugufa hiti to fato fato nagaꞌi hiti to kagaꞌani fato fatoꞌi to nagaꞌi babu lite yaꞌma bo moneuba leka so su mehose suhi enali sekele mamuꞌa hiti kefa hisamofihi gobisalo to sipisipi nalaꞌa ai mahaꞌaga ho tite nehago bu enogoꞌohuna. Enali yaꞌma koholi kata li hekelete lose loseꞌna fekilite enayanugu yaꞌma lose loseꞌna hekele ite lila lila hite mineꞌahana. 10 Lila lila nehite ka sipi kaguti ma lite liꞌahana: Lubuto bilata nasana yaꞌma sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo minolata nohina afotifu Huꞌmamofihi aitogati to sipisipi nalaꞌa aitogati niꞌibe. 11 To agelo asagaꞌi to olopa kaba bonaꞌi lugaꞌa to keneꞌi amuya moloto minolata loebe loebe enali ho tite fi bego hite sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo li melete mineꞌahanaꞌa enali sekele mamuꞌa hiti kefamofihi mahaꞌaluga lapusa fi emite Huꞌmamofihi fokehi hete ma lite nelite liꞌahana: 12 Lamaꞌna ka lusa gilata to ai fana mehaꞌa bati hulata to keheli fe lulata to fokehi lulata to giꞌa liyafa hulata to kaba huse nasana to amuya nasana Huꞌmamofitoga yabe lulata nasana minoꞌehina yaꞌma mino lito buto mino baga ito minalinaꞌmu yabe. Maꞌnaka.

13 Ya lite li neheꞌmigo olopa kaba bonaꞌi enalitogati moneuba loka ho netoto luꞌehina: Kiꞌafu kiꞌafu hapaꞌa hiti koholi kata hekelelata nehanaꞌa yaꞌma hiyagati nehabe? 14 Ya luto noloka hago nonaꞌa ma luto lu emiꞌohuna: Kibina boꞌnimaka yaꞌma kaika keheliꞌahatigi lu menonimine. Ya luto lugo ai luꞌehina: Enali kalanaꞌi mele ketelata nehanamofihi komopaꞌaguti enabaga hiti eꞌahanamo niꞌibe. Enali guketeꞌani yaꞌma sipisipi nalaꞌamofihi golahaꞌatu okala hite lite hapaꞌa li lolo hite liꞌahabe. 15 Yaꞌmu Huꞌmamofihi sekele mamuꞌa hiti kefa hisamofihi mahaꞌaluga nehite utehe etehi sipi mono nonugu agoya hi etete minelata nehabe. Ya nehago sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo minolata nohina aiꞌa kaba hu epoloto minalubeꞌmu hibe. 16 Ya nehite noseꞌnaꞌaniꞌmu kauꞌna mehalanaꞌmu yabe. To nagami kumu kauꞌna meenahalinaꞌmu yabe. To yegeuba meenalalinaꞌmu yabe. To mukoho nasana moneuba enugufaꞌani laga mehilinaꞌmu yabe. 17 Kefa hisa folagahaꞌagu sipisipi nalaꞌa nohina aiꞌa yaꞌma kaba hu epalalinaꞌmu yabe. Ya hinogo minoba minoba nasanamofihi ipi opohi notilina nagamitoga eneleꞌmoto bilubeꞌmu hibe. Ya hulenogo Huꞌmau aiꞌa enubu nogoya kele li epalalinaꞌmu yabe luto enali akuꞌi yibi mehilanaꞌmu lu nimiꞌehina yabe.

8

Pepa nagaꞌi napa 7 i hepulu tito paka soꞌehina

1 Ya hulago sipisipi nalaꞌauba ai pepa nagaꞌi napa 7 i hepulu tito paka soꞌehina. Ya nohigo kokulumagu ka mekoko tito niꞌigo kana hupamoneꞌi nobigo 2 yamofihi su nohago agelo 7 enali Huꞌmamofihi mahaꞌaluga ho tilete nehago bu enogoꞌohuna. To pikuli 7 epigo lila lila hite mineꞌahana.

3 To agelo moneuba tuꞌa hiti nasana mamufa gilata lapeꞌi golitu lolo hiꞌahana nasana hiti liloto oꞌehina. Oto mamufa gilata hitamofihi mahaꞌaga yaꞌma ho tiloto minoꞌehina. Ana kegiꞌa tuꞌa hiti nasana lamanaꞌa babu lite yaꞌma lime emilago sekele mamuꞌa hiti kefa hisamofihi gobisalo yaꞌma mamufa gilata nasana to golitu lolo hiꞌahana minoto yamofihi gupisalo tuꞌa hiti nasana mone laita huto mono bonaꞌmagihi Huꞌmamofitoga nunumu lilata nehana yaloꞌi molo emi epoloꞌehina. 4 Ya nohigo agelo ai yahaꞌa su toꞌehinaguti lokiya tuꞌa hiti yanauba mono bonaꞌi enali Huꞌmamofitoga nunumu lite neminanaꞌamagihi molo emi epalago Huꞌmamofitoga tiꞌehina. 5 To agelo ai ya suhi huloto mamufa gilata hitaloti logomofihi lokunusaꞌa liloto lapelugu molo bai toloto melugu li fulugu bi heꞌmigo limiꞌehina. Nolimigo kokililika sipi noligo fato nogoꞌani hiti noligo kopisiꞌna li melebeya nohigo imimaꞌi moneꞌi liꞌehina.

Agelo 7 enali pikuli 7 fu liꞌahana

6 Ya nohigo agelo 7 enali pikuli lite mineꞌahana yamagi pikuli fu liluneꞌmu leꞌmo keta mehuse hite mineꞌahana.

7 Ya hulago agelo koheꞌauba ai yaꞌma pikuli fu lulago koꞌi hogisopa legeyaꞌa to logomofihi lokunusaꞌa lito gola hiti li sibi sibi hiꞌahana yauba melugu mo iꞌehina. Noigo melugu kupaꞌa loebe monebe fi loko hite nehago kupaꞌa monelugu yaꞌma yafa logouba lo su hoꞌehina to kupa lugaꞌa yaꞌma kifi kosabaꞌi asagaꞌi logouba lo su hoꞌehina.

8 To agelo alihaꞌa napa 2 ai pikuli fu noligo nasana mone sipi kosagu ana suhi huto logo guluya mehaꞌa hiti hege nagamilugu i fekele lito limiꞌehina. Limilago hege nagamiꞌi fi loko huto loebe monebe hulago moneꞌi golako lolo huꞌehina. 9 Hege nagamilugu fato fato nasana fi loko huto loebe monebe lolo higo monelugu yaꞌma anaꞌina fili gehesa hiꞌahana to ana huto fi loko huto loebe monebe lolo higo moneꞌa nagamilugu botimo yaꞌma ibe tigibe huꞌehina.

10 To agelo napa 3 ai pikuli fu noligo sonofiꞌi napaꞌa mone kokulumaguti itefe lito limiꞌehina yauba libiꞌi ya suhi huto gulu guluꞌa hiti limito loebe monebe lolo higo monelugu ipi opoho nagamiꞌi hiti to biya nonuhu nagamiꞌi hiti moneꞌagu foloꞌehina. 11 Ana sonofiꞌi giꞌa yaꞌma Ofuꞌyau ekesa halibe nelana yabe. Nagamiꞌi yaꞌma fi loko huto loebe monebe huꞌehina moneꞌi yaꞌma ekesa ho su hago bonaꞌmagi enali nelago ekesaꞌauba enahago fili su heꞌahana.

12 Fili su nehago agelo napa 4 aiꞌa yaꞌma pikuli fu noligo yege ikahi to sonofiꞌi yamagihi fana mehaꞌani fi loko huto loebe monebe hulago moneꞌmofihi fana mehaꞌa su hoꞌehina. Fana mehaꞌani nesi nohigo goꞌi fi taga hu epoloto goꞌi luꞌehina. To fuligagu yege nesiꞌa besa loloto to foluguꞌi ana huto ikahi sonofiꞌi fi taga hu epoloto fi besa nesiꞌa lo lito huꞌehina.

13 To nani nubu egolago buto nama lupahi sipi mone bu goꞌohuna. Bu goꞌohunana yaꞌma muya beletoga kasa gito nohuto nogo sipi luto ma luto kehe iꞌehina: Akae, akae. Agelo loebe monebe enali pikuliꞌani faꞌmene ma niꞌibe yaꞌma fu linogo nogo melenogo melugu bonaꞌi enali hena henaꞌani hilana niꞌibe luto ligo keheliꞌohube.

9

1 To agelo napa 5 ai yaꞌma pikuli fu noligo nani bu goꞌohuna. Sonofi moneuba minoto kokulumaguti ifi tito melugu nolimigo bu goꞌohuna. To yatama kelimofihi kafeꞌa sigilibe luto yamofihi folokeꞌa emigo liꞌehina. 2 To yatama kelimofihi kafeꞌa nosigigo lokiya sipi tiꞌehina. Foya nolito sipi fiꞌmo nogoyotogo lokiya tilata nohina ya suhi huto keliguti tiꞌehina. Lokiya yaꞌma tito yegemofihi buꞌaga to megesaga meya ifi toꞌehina. 3 Ifi notago lokiyamofihi komopaꞌaguti atehi yaꞌma melugu limiꞌahana. Enabagaꞌani yaꞌma kakamukeꞌi ya suhi huto amuya moloto minoꞌehina. 4 To enali melugu kifi yafa hayaꞌa yaꞌma bauna fite menalabe luto lu laga hu epoloꞌehina. Bonaꞌi Huꞌmamofihi omihaꞌa enogobisalo meniꞌilinaꞌa enaligo yaꞌma luba fi epalalabe luto lu epoloꞌehina. 5 To atehi enali enehenogo fililabe luto meniꞌibe. Faꞌmene enoho mefililabe luto ikahi layahi mone kegiꞌa su henogo yamofihi komopaꞌagu akafuꞌi heni epelenogo kekeꞌi lite enagabu ginogo lite minalabe luto keheli epiꞌehina. Kakamukeꞌuba loholago usegi asegi ito minoꞌohuta ya suhi hite enagabu gi epalalabe luto keheli epiꞌehina. 6 To ana kanagu bonaꞌi enali fililana kapoꞌaniꞌmu sa sa hilete lilanaꞌa mefililanaꞌmu yabe. Fililatamofihi yaꞌma elesa meleba meleba hite sibigopa mefililanaꞌmu yabe.

7 To atehi enali yaꞌma hosi yagamofihi babeyafa hite luba bonaꞌi enali lubalo biluneꞌmu hosi yaga li hekele epelelete bilata nehana suhi hite yaꞌma latahaꞌanilo kakili golitu lolo hiꞌahana suhi huꞌehina yaꞌma minoꞌehina. To enokabaꞌa yaꞌma bona enokaba labaga legita yabe. 8 To okaꞌani yaꞌma yatama yatama anaꞌmagihi okaꞌani ya suhi huto to enabaga yogoꞌani yaꞌma laeoni yagafi akafu kalamagihi enabaga yogoꞌa tegi huto niꞌibe. 9 To kefe guꞌani yaꞌma fepehaꞌani aeonitu lolo hiꞌahana suhi huto minago bu goꞌohuna yabe. Kokeꞌnaꞌaniguti nogo moloꞌehina yaꞌma hosi yaga babu lite enali lubalo biluneꞌmu kelefefe hilata nehana kale legi hololu lite enonogo melelata nehana ya suhi huto minoꞌehina. 10 Kasaꞌani kakamukeꞌmofihi kasaꞌa ya suhi huto bagaꞌa yaꞌma kasaꞌaluga minoꞌehina. Yaloti bonaꞌi ikahi layahi mone kegiꞌa su hago yamofihi komopaꞌagu akafuꞌi heni epelete minalanaꞌmu yabe. 11 To agelo moneuba keli yatamalo kaba hulata nohina ai enikibina boꞌani minolata huꞌehina giꞌa Yuta bonaꞌmagihi kaguti Apatoni, to Kiliki bonaꞌmagihi kaguti Apolioni, to lali katiguti yaꞌma giꞌa enoholata bo yabe.

12 Yaꞌma yataꞌa eniginaga fise nasana ketaꞌa hiti yaꞌma aloꞌi su habe. To loemo yaꞌma huto hilaꞌibe luto luꞌehina.

13 Ya hulago agelo napa 6 ai yaꞌma pikuli fu ligo mamufa gilata hita golitu lolo hiꞌahana Huꞌmamofihi bulo minolata nohina nekisaꞌa loebe loebe yagati nogo sipi luto moneuba tilotomo akeheliꞌohube. 14 Ana nogouba agelo napa 6 ai pikuli fu luꞌehinamo ma luto lu emiꞌehina: Yufalati nagami olopalo agelo loebe loebe nagaꞌi epiꞌehina enaliꞌi gulu ho epolobo. 15 Ya luto lulago agelo loebe loebe enali ana hite ana kufugu to ana ikato ana kanalo to ana yupahi hupamoneꞌisi yaꞌma metoga bonaꞌi fi loko hite leꞌmo loebe monebe hilete nehinogo li nupa mone yaꞌma enehe su halabe luto enegeba hite mineꞌahana enalimo yaꞌma gulu ho epoloꞌehinamo yabe. 16 To gimi mageꞌi hiti bonaꞌi hosi yagamagihi enemegesalo mineꞌahana enali samahi tite napaꞌani 200 milioni yabe lago keheliꞌohube. 17 Bonaꞌi hiti hosi yaga hiti enali babeyafa yaꞌma nani bamuꞌi bu go tegi huto ma huto bu goꞌohube: Kefe guꞌani i kolo biseꞌna yaꞌma logo guluya mehaꞌa suhi safaꞌna to okohona tegi mone leukehi okaꞌa to gufiꞌi satugu tegi hite i kolo bite mineꞌahana. To hosi yagamagihi latahaꞌani yaꞌma laeoni akafu kalamagihi latahaꞌani ya suhi huto nohigo enabagaguti yaꞌma logo guluya mehaꞌa to lokiya hiti to gufiꞌi logogu nolago bu goꞌohuna. 18 Hosi yagamofihi bagaguti yaꞌma logo guluya mehi to lokiya to gufiꞌi kefa logogu lolago limito metoga bonaꞌi fi loko huto loebe monebe lolo nohigo li gehesa monelugu yaꞌma enoho su hoꞌehina. 19 Hosi yagamagihi amuyaꞌani yaꞌma enabagagu to kasaꞌaniga minoꞌehina. Kasaꞌani yaꞌma osifa tegi huto latahaꞌa hiti nohigo yanatu bonaꞌi enagabu gise nasana epilata nehana.

20 To ana kufe kafe nasanauba bonaꞌi lugaꞌa meenohoꞌehinamagi enali komopaꞌani li gelehe mehise enali faꞌmene nasana lolo hite lilete lila lila hiꞌahana yaꞌma li meheꞌmiꞌahana yabe. To foipa felemofihi to faga lugefa nasana golitu to silibatu to aeonitu to efatu to yafatu lolo hiꞌahanaꞌa be gete keheliseꞌna meniꞌinaꞌa to kapo moloto mebuseꞌnamofihi yaꞌma lipite enalapusa fi epite mineꞌahana. 21 Ya hite minete, bonaꞌi enehe fililataꞌa to nalisa to moko liseꞌna to gumina nasana yaꞌma meheꞌmiꞌahanamo niꞌigi anana kumu komopaꞌani i gelehe mehiꞌahana yabe.

10

Agelo moneuba pepa nesiꞌasi kelebe giꞌahana mone lito minoꞌehina

1 To amuyaꞌa hiti agelo moneuba kokulumaguti nolimigo bu goꞌohuna, Ai yaꞌma gufaꞌaga sopohi giloto minoꞌehina. Latahaꞌalo yaꞌma figepaꞌa besa besa loloto minoꞌehina. Okabaꞌaga yege silikehaꞌa lolo huto minoꞌehina. To gigusa luga lugaꞌa yaꞌma lapusa legi huto logo gulu gulu luto loto minoꞌehina. 2 Yanugu yaꞌma pepa nesiꞌa mone liloto nohuto yaꞌma kelebe giꞌahanaguti litata loloto minoꞌehina. Gigusa lamagaꞌagati yaꞌma hege nagamiꞌmofihi gupisaꞌalo ho tiloto minoꞌehina. Gigusa sogaꞌagati metoga liloto minoꞌehina. 3 Ya huloto nohigo laeoni yaga nogoꞌa sipi moloꞌehina ya suhi huto ka sipi luto kehe igo kokililika 7 enali ka nonaꞌa sipi liꞌahana. 4 Enonogo nemalago kehelilotoꞌni fayahi kayalubeꞌmu nohugo kokulumaguti nogoꞌa moneuba katiyaꞌi moneuba ya luto noluto limiꞌehina: Kokililika 7 enali kaga liꞌahana yaꞌma suguna ka niꞌigo fayahi mekoyobo. Yaꞌma ka fala kito komopakagu mineno.

5 To agelo yaꞌma hege nagamiꞌi gupisalo to metoga ho tito minoꞌehinauba aiꞌa yahi lamagaꞌa kokulumagu li saga huto 6 mone kaga lu moloꞌehina. Yaꞌma minoba minoba huse bo, kokulumatoga asaga nasana to metoga asaga nasana to hege nagamilugu asaga nasana li huto hu su hoꞌehina bo, Huꞌmau, aiꞌa giꞌalo kagaꞌa yaꞌma agelouba ma luto kaga moloꞌehina: Kanaꞌa mone geba huto meminalutaꞌmu yabe. 7 Agelo napa 7 ai pikuli fu linogo nogoꞌa sipi malalubeꞌmu hibe. Yaꞌma suguna ka koyapaꞌi Huꞌmau kele keleꞌamagihi lu huto huto bonaꞌamagihi lu epiꞌehinauba maꞌasi huto hu su hoto huto hilubeꞌmu hibe luto luꞌehina.

8 Agelo ya luto noligo kokulumaguti nogoꞌa sipi keheliꞌohuna ana huto akuꞌi huto huloto ma luto lu nimiꞌehina: Kai buto agelo hege nagamiꞌi gupisalo to metoga ho tiloto nohina aitogati fayaha pepa kelebe giꞌahana yatoga lita loloto nohina yaꞌma libo. 9 Ya luto lulago nani agelo nohinalo buto pepa nesiꞌa liloto nohina yaꞌma nimibo luto lugo ma luto lu nimiꞌehina: Liloto nobo ligo nolago luto komopakaluga ekesaꞌi halubeꞌmu hibe. To lito kabagalo nemeletogo yaꞌma upeꞌi nogoyaꞌa legi huto lagaka kebesilubeꞌmu hibe. 10 Ya luto ligo pepamo yaꞌma yatogati lito noꞌohuna. Noloto nabagalo yaꞌma upeꞌi nogoyaꞌa ya suhi huto laga gofa huꞌehina. To mikili hogo komopaꞌniluga yaꞌma ekesa hoꞌehina.

11 Ya hulago yaꞌma luto lu nimiꞌehina: Kai bonaꞌmagihi li gehesalo silagaꞌi enugufaꞌa fato fatoꞌi to melugu bonaꞌi fato fatoꞌi to kaꞌani fato fatoꞌi to enikibina bo fato fatoꞌi enali kumu lu yege hose ka moneꞌa hiti akuꞌi lubo.

11

Huꞌmamofihi kaꞌa lu huto huto bomaleꞌititihi kaꞌa

1 To agelo moneuba akepa osahi molo legege huse osaha suhi huto nonimito ma luto nimiꞌehina: Kai ho tito Huꞌmamofihi sipi mono nohi mamufa gilata hita hiti molo legege huto komopaꞌagu Huꞌmamofihi enalapusa fi emise nehanaꞌa leka sobo. 2 To sipi mono nopofihi feguto hepaꞌa yaꞌma molo legege huto be megose faꞌmene heꞌmibo. Yamofihi notoga bonaꞌmagi Huꞌmamofihi ka mekehelilata enaliꞌi yabe luto fi laga huto heꞌmiꞌohuna niꞌibe. Enali lamana hepato Yelusaleꞌi yaꞌma ikahi 42 yamofihi komopaꞌagu bila ela hite ika ika hite minalunaꞌmu yabe. 3 To nani kaꞌni lu huto bo loemo lu etiminogoꞌni gukete tafaꞌa li hekeleꞌehite bonaꞌni yaꞌma kaꞌni lu epi epi hite nehinogo ana foyamofihi kanaꞌa ikahi 42 o belenogo su halinaꞌmu yabe.

4 Etali oliba yafa loemo to libiꞌi loemo yaꞌma meꞌmofihi Sipi Boꞌa ai bulo ho tilete minete ya suhi hite nehaꞌibe. 5 Bo moneubafi moneuba luba li etimilina yaꞌma etabagaguti logomofihi keleꞌauba ikalafu ito lalubeꞌmu hibe. Ya suhi huto bo moneubafi moneuba luba etahalinamoya aiꞌa nukumaꞌi nalinaꞌmu yabe. 6 To etali etubugilo kaba hilaꞌinamofihi amuya etimiꞌehina niꞌinagihe. Huꞌmamofihi kagaꞌa lu yege hete nehaꞌinogo kokuluma hekini lo etoꞌahaꞌigo koꞌi meilinaꞌmu yabe. To asaga gulu gulu nagamiꞌi kaba hite amuyaꞌa hiti yaꞌma etimiꞌehinamo niꞌigo etali ana nagamiꞌi golaha lolo hi etalaꞌibe. To melugu silagaꞌna gumiꞌi halinaꞌa huto hilibe lite etegekesagu kehelilete liꞌinogo huto hilinaꞌmu yabe.

7 To mono ka lu yege halaꞌina kanaꞌa su holenogo yatama keliguti luba yagakafa tilinaꞌmu yabe. Tiloto luba etoho etebe ligito etehelenogo fililaꞌinaꞌmu yabe. 8 Filileꞌinogo bonaꞌi etali etugufaꞌatiti heꞌmileꞌinogo hepaꞌi sipi lamanaꞌalo kapogu kete minalaꞌinaꞌmu yabe. Sipi Boꞌatitimofihi yaꞌma ana hepato koyapaꞌi malipu yafalo helago filiꞌehina hepaꞌmofihi yaꞌma giꞌa fono kamofihi kaꞌaguti Sotomu to Iyipi yabe, lite lilata nehabe. 9 Ya hilenogo noto noto bonaꞌi lugaꞌamagi suhi huto nagaꞌi fato fatoꞌi to nogoꞌani fato fatoꞌi to enugufaꞌa fato fatoꞌi silagaꞌi yaꞌma etugufaꞌatitimofihi kanaꞌa loebe monebe to nekisaꞌa yaꞌmagu be etegelete minalanaꞌmu yabe. Ya nehinogo lugaꞌamagi keli halune lite linogo oꞌe lite lu laga hilanaꞌmu yabe. 10 To ana mono ka leliꞌali bole loemo etali melugu bonaꞌi yaꞌma enagabu gi epolose nasana sipi epilata hiꞌahaꞌinamo niꞌinagi filiꞌahaꞌinaꞌmu yabe lite enegelo bite noseꞌna li nupa hite guna ite li muyalo malo hilanaꞌmu yabe. 11 To kanaꞌa loebe monebe to nekisaꞌa su nehenogo Huꞌmamofitogati kosaba amuya li huto hulata nohina sikalafuꞌuba limito etugufagu tinogo mopo hite ho tilaꞌinaꞌmu yabe. Ho tileꞌinogo bonaꞌmagi be etegelete enefelele akuꞌi bilenogo topa hete koli sipi hiꞌahana. 12 Ya hulenogo kokulumaguti nogoꞌa sipi moneuba yaꞌma luto lu etimiꞌehina: Etali malo tiliyo linogo fatehaꞌatitimagi enali be etegeꞌehinogo sopohi gupisalo kokulumagu tiꞌahaꞌina yabe. 13 To ana yupahi kokulumagu tite neminaꞌigo anaꞌasi imimaꞌi sipi liꞌehina. Noligo ana hepaꞌi lugaꞌa sibina hu su nohago hepaꞌi lugaꞌa 9 faꞌmene minoꞌehina. To bonaꞌi 7 tauseni fili su heꞌahana. To enubu hiti minalanaꞌamagihi sipi enelesa nelinogo Huꞌmau kokuluma afoꞌafihi giꞌa liyafa hinogo bati hite minaluneꞌmu habe.

14 Oho, ketaꞌa hiti liginaga fiseꞌna loemo yaꞌma aloꞌi huto hu su hoꞌehibe. Kehelilo. Maꞌasi akuꞌi mone ketaꞌa hiti yaꞌma huto hilubeꞌmu nohibe.

Pikuli napa 7 fu liꞌehina

15 Ya hulago agelo napa 7 ai pikuli fu noligo kokulumagu yaꞌma enonogo sipi melete ma lite liꞌahana: Yatai yaꞌma noto noto bonaꞌmagihi kaba hulatanamofihi amuyaꞌamoya Sipi Botimofihi to leꞌmo ho tiꞌehinaꞌamofihi ai yanagu nohigo kaba hu epoloto minoꞌehina. Yatai enigihiti bo lolo hilibe luto linogo mino lito buto minalubeꞌmu hibe. 16 Ya lite lilago olopa kaba bonaꞌi lugaꞌa 24 Huꞌmamofihi bulo sekele mamuꞌa hiti kefa hisaꞌanilo nehanamagi limite enalapusa fi emite Huꞌmamofihi ma lite fokehi liꞌahana: 17 Sipi Bo, Huꞌmau enebe ligiꞌehina ai koyapaꞌi minoꞌehina to yatai nohuna bo. Lali kaiꞌi kofokehi yaꞌma luto nohone: Kai amuyaka sipi lita loꞌahanago huto nohibe. Ya huloto kigibina bo minoto kaba hu epololata foya hapi fito li huto nohane. 18 Ya hulatogo noto noto bonaꞌi komopaꞌanigu logo nobinamo niꞌibe. Kai kipakafa halina huto hilina kanaꞌa aloꞌi tupa nohibe. Filiꞌahana bonaꞌi enali foipanaꞌanimu ka foya li epalalata kanaꞌa huto huꞌehibe. To kele kele yagapanaka mono ka leliꞌali bonaꞌi to bonakamagi asagaꞌi amuya keheliꞌahana sipi nehanaꞌa hiti lagasoꞌa bonaꞌi asaga agoya hu kimiꞌahana, enali minaꞌa epilata kanaꞌa tupasi nohibe. To metoga nasana li sibina hilata nehana bonaꞌi enaliꞌi yaꞌma eneleꞌmo sibina hu epalalata kanaꞌa hiti moneꞌna hupamone nohibe.

19 Enali ya lite fokehi lilago kokulumatoga Huꞌmamofihi sipi mono nohaꞌa hokolo hulago lu mu tifiseꞌnamofihi kagaꞌa bokisi yamofihi sipi mono nohi komopaꞌagu huto huꞌehina. To kopisiꞌna li melebeya nohigo to nogoꞌani nela to kokililika babu nolina to imimaꞌi noligo sipi koꞌi hogisopa legeyaꞌa iꞌehina yabe.

12

Aꞌi mone hiti hagulu osifaꞌi etalikaꞌatiti

1 Ya hulago kokulumagu li nupa sipi mone ma huto huto huꞌehina. Aꞌi mone minoꞌehina ai yege silifiꞌamofihi kata lolo higo minoꞌehina. Gigusa komopaꞌaluga yaꞌma ikahi mele eteꞌahana. To latahaꞌalo yaꞌma sonofiꞌi 12 yanatu kakiliꞌa lolo hi eteꞌahana. 2 To ai yagapanaꞌa hiti ketalinaꞌmu yabe. Panaꞌi ketalubeꞌmu nohuto gabu gigo usegeꞌi asegeꞌi huto sipi nogoꞌa luto minoꞌehina.

3 To ya huto nohigo kokulumaguti li nupa mone ma huto huto huꞌehina. Hagulu osifaꞌi sipi mone minoꞌehina. Kelehaꞌa safa kini kini luto minoꞌehina. Latahaꞌa yaꞌma 7 to komuꞌa 10 minoꞌehina. To latahaꞌalo kakili 7 buꞌehinalo yaꞌma enigihiti bomagihi kakili mone bi etelago minoꞌehina. 4 Ya nohigo ya nasanauba kokulumatoga tito nohuto kasaꞌatu sonofiꞌi yaꞌma fi loko huto loebe monebe huto li tifi heꞌmi heꞌmi higo li gehesa mone yaꞌma metoga limiꞌehina. To hagulu osifaꞌi ai ya huloto aꞌuba panaꞌi neketenogo hoto nalube luto buto mahaꞌaga ho tito minoꞌehina. 5 To panaꞌi yaꞌma ketago yamofihi noto noto bonaꞌi aeoni fatusatu kaba hu epalalibe luto lu etoꞌehina. To panaꞌi yaꞌma huto hulago li fenene hite Huꞌmamofitoga nu kite hololu lite lelite tite sekele mamuꞌa hiti kefa hisamofihi mahaꞌaluga heꞌmi eteꞌahana. 6 To aꞌi ai yaꞌma koli huto buto ka metoga ikahi 42 li heꞌmito heꞌmalabe luto Huꞌmau leꞌmo bati huꞌehina hepato buto minago kaba hi etaluneꞌmu habe.

7 Ya hulago kokulumaga luba sipi huto huꞌehina. Agelomagihi kaba boꞌani Mikaeli to yagapanaꞌa hiti gonamu tamuꞌa hiti enali hagulu osifaꞌi hoto li heꞌmilune lilete ete li nupa hiꞌahana. To mone kegiꞌa yaꞌma hagulu osifaꞌmofihi yagapanaꞌa gonamu tamuꞌa ana hite ete luba hite melete mineꞌahana. 8 To ya suhi hiꞌahanaya Mikaeli to yagapanaꞌa enali amuya melete luba hilanaꞌa nehago hagulu osifaꞌi aiꞌa hiti to ageloꞌamagi hiti enaliꞌi enebe ligiꞌahana. Mikaeliu enaliꞌi kokulumaguti heꞌmi epololoto kafe gi epoloꞌehina. 9 To hagulu osifaꞌi napaꞌauba ai koyapaꞌi ema afehaꞌaga minoꞌehina bo mone giꞌamofihi Sata to fato giꞌa enifisa ito noto noto bonaꞌi enimiꞌi moloto enogolaga bilata bo leꞌmo fitu fe heꞌmigo melugu limiꞌehina. Aiꞌa hiti to yagapanaꞌa hiti kokulumaguti fitu fo heꞌmilago limite melugu mineꞌahana.

10 Ya nehago kokulumaga ka sipi ma luto huto higo keheliꞌohuna: Huꞌmau lubuto bilata nohina to ai amuya bo to gulu ho letalibe luto lu letoꞌehina bomofihi kaba hulata amuyaꞌa yaꞌma ahuto hu su habe. Leꞌmo ho tiꞌehina bo, Mesia ai amuyaꞌa huto huto nohinagihe. Ligibo lalalutigihi enali kalanaꞌi molo epoloꞌehinaꞌmu Huꞌmamofihi gobisalo ho tito kanaꞌamu kanaꞌamu utehi etehi ka foya li epoloba li epoloba huꞌehina bo ai yaꞌma kokulumatogati fitu fo heꞌmigo limiꞌehibe. 11 Ligibo lalalutigihi sipisipi nalaꞌamofihi golahaꞌamu keheli amuya meleꞌahanaꞌamagi ka lamanaꞌa lu yege heꞌahanaꞌamu enali Satahi be ligiꞌahana. Ya hite, filiseꞌnaꞌanimu mekehelise to mino bati hiseꞌnaꞌanimu mekeheliꞌahanamo niꞌibe. 12 Ya huꞌehinaꞌmu kokuluma komopaꞌagu komopaꞌagu to anagu minete bite ete hiꞌahanaꞌa lenali lenegelo bilo. To metoga to hege nagamilugu nehanaꞌa akae lenalitiniba hena hena hilana niꞌibe? Yaꞌma Satau ai lenalitoga foipa foya nolimibe. To kanaꞌa aloꞌi yaꞌma asu halubeꞌmu hibe. Yamofihi keheliꞌohutoꞌa kipakafa sipi higo yaꞌma humofaꞌna nohibe.

13 Ya hulago enali hagulu osifaꞌi ai kokulumaguti heꞌmi etelago melugu limito minoꞌehinaꞌmu keheliloto panaꞌi ketoꞌehina aꞌi aitoga luba hilube luto buba buba nohibe. 14 To aꞌuba ai nama lupahi sipimofihi kokeꞌnaꞌa loemo li molo eteꞌahago fotoꞌi heloto buto kame meto minoto lito huꞌehinaga hagulu osifaꞌi melilibe luto fala kiꞌehina. Ana kegiꞌa heꞌmete nehinogo kufu loebe monebe to mone nekisaꞌa kana su halinaꞌmu minoꞌehina yabe. 15 Ya nehinogo hagulu osifaꞌuba megesaga bagaguti sipi nagamiꞌi bili heꞌmigo bili limito hoto minoꞌehina. 16 Ya huꞌehina ana aꞌmo nagamilugu holoto mobilibe luto ya huꞌehina. Ya hilubeꞌmu nohigo meꞌuba ana aꞌi heꞌmalube luto kekoꞌi loko higo ana baga aka hoto suhi huto hagulu osifaꞌuba biliꞌehina nagamiꞌi ana kapogu limi su hoꞌehina. 17 Limi su nohago hagulu osifaꞌi ai yaꞌma ana aꞌmofi kumu yaꞌma ita bigo yagapanaꞌi gonamu tamuꞌamagihi Huꞌma lu laga huꞌehina kagaꞌa kehelilete Yesuhi ka lamanaꞌa yaꞌma li pili kete koseleꞌi meenahago lu huto hite lilata nehana bonatoga luba li epilube luto buꞌehina. 18 Ai nobuto hege nagamiꞌmofihi kehetoga limito minoꞌehina.

13

Luba yagakafa loemaleꞌititihi kaꞌa

1 Nohigo nani bu golago bunaga hege nagamiluguti yaꞌma luba nasana akafu yagakafa mone tiꞌehina. Ai yaꞌma komuꞌa 10 to latahaꞌa yaꞌma 7 to latahaꞌa minanalo minanalo yaꞌma enigihiti bomagihi kakili yaꞌma minoꞌehina. To latahaꞌalo moneko moneko giꞌa yaꞌma Huꞌmamofihi kaꞌa li sibi saba huto minoꞌehina. 2 Ana akafu yagakafa bu goꞌohuna ai babeyafaꞌa yaꞌma kelegiyabo sipiꞌa lolo huto yahaꞌa sipina yaꞌma bea kalamofihi gigusaꞌa suhi huto to bagaꞌa laeoni luba kalamofihi bagaꞌa legi huto minoꞌehina. To hagulu osifaꞌi yamofihi aiꞌa amuyaꞌa to aiꞌa sipi kefa hisa to aiꞌa sipi bo lolo huto kaba hulatana hiti yaꞌma emiꞌehina. 3 Akafu yagakafamofihi latahaꞌa moneꞌi keye lu filiꞌahanaguti akuꞌi ye koto bati higo noto noto bonaꞌmagi asagaꞌi enali be gelete yege filete lubana hiti akafu yagakafamofihi megeꞌi melete biꞌahana. 4 Ya nehite hagulu osifaꞌmofihi kibina boꞌa lolo huto minolata amuya emiꞌehinamo niꞌigi asaga bonaꞌmagi lite keke bake lite hagulu osifaꞌmofihi yaꞌma enalahupa fite lipi emiꞌahana. Ya nehite akafu yagakafa ana hite leꞌmo sipi lolo nehite lipi emite ma lite liꞌahana: Akafu yagakafa moneꞌi ai suhi huto menohibe. To mone kiyiꞌafu luba li huto hilina niꞌibe?

5 Ya lite lilago enugufa lelite titi nehanamofihi kaꞌa to Huꞌmamofihi leꞌmo sibina hu etalibe luto bagaguti lu etoꞌehina. Huꞌmau kaga lu laga mehuꞌehigo foyaꞌamofihi yaꞌma ikahi 42 yamofihi komopaꞌagu lito metoga kaba hu etoto minalibe luto kanaꞌa molo emiꞌehina. 6 To ya huꞌehinaꞌmu Huꞌmau aiꞌa niꞌina giꞌa niꞌina to minolata nohina hepaꞌa niꞌina enali kokulumagu minelata nehanaꞌamagihi hiti hapi fito lu sibina sabana huto minoꞌehina. 7 To Huꞌmamofihi bonaꞌa luba epinogo enebe ligilibe luto keheli emigo ya suhi huto minoꞌehina. To yaꞌma Huꞌmau lu laga mehuꞌehigo akafu yagakafa noto noto bonaꞌi enugufa fato fatoꞌi to nagaꞌi fato fatoꞌi to kaꞌani ana huto fato fatoꞌi to melugu bonaꞌi fato fatoꞌi enaliꞌi ai sipi boꞌani lolo huto minalibe luto kaba huseꞌnaꞌa emito minoꞌehina. 8 To melugu bonaꞌi asagaꞌi enali enalapusa fi emiꞌahana keke bake li etalabe. To lugaꞌa enigiꞌani yaꞌma sipisipi nalaꞌa he filiꞌahana ai yaꞌma enemehaꞌa minoba minoba nehana bonaꞌmagihi enigiꞌani koyoꞌehina bukugu koyapaꞌi meꞌi huto mehuꞌehina kanalo fayahi koyoto moloꞌehina enaliꞌanigo yaꞌma akafu yagakafa yaꞌma ya suhi mehi etalanaꞌmu yabe.

9 Lenegekesa hokolo huꞌehinamagita yaꞌma keheliya ite kehelilo. 10 Lugaꞌamagi enali naga nonugu minalabe luto luꞌehinamo yaꞌma minalabe. Moneuba ai emitaꞌi yatamatu bo mone ho fililenogomo ana hite yatama emitatu ana bo ho fililabe. Huꞌmamofihi nonaꞌa pa sose bonaꞌmagi ana yupahi yaꞌma li hetofa hite keheli amuya meleteba minalafa.

11 To meꞌi komopaꞌaguti akafu yagakafa mone hiti tigo bu goꞌohuna. Ai sipisipi nalaꞌa ya suhi huto latahaloti komuꞌa loemo tito minoꞌehina. Nogoꞌa yaꞌma hagulu osifaꞌmofihi ya suhi huto minoꞌehina. 12 To akafu yagakafa alihaꞌa yaꞌma kohe toto akafu yagakafamofihi gobisalo amuyaꞌamofihi foyaꞌa lito minoꞌehina. Ya nohuto asaga melugu bonaꞌi lu epigo kohe toto akafu yagakafamofihi latahaꞌa mone keye lu filiꞌahanaguti akuꞌi ye koto bati higo ho tiꞌehina aiꞌi yaꞌma lipite agoya hi emite neminabe. 13 To akafu yagakafa alihi hutu huꞌehina ai fato suhi huto topa hose nasana sipi lilata nohibe. Ya nohuto mone ma huto liꞌehina. Ai melugu bonaꞌi asagaꞌmagi be geꞌahago kokulumaguti logo yaꞌma metoga limilata nohibe. 14 Huꞌmau lu laga mehuꞌehigo topa hose nasana amuya ya suhi huto lolo hilibe luto keheli emigo kohe toto akafu yagakafa tiꞌehina aiꞌa bulo yaꞌma topa hose nasana lolo huto melugu bonaꞌi komopaꞌani fibe taga hube huto minoꞌehina. Ya nohuto metoga bonaꞌi lu epigo akafu yagakafamofihi afehaꞌaga ema emitatu laga hago filiꞌehina ya suhi lolo huloto ho tiꞌehinamofihi fayahaꞌa legita lolo hilo ligo ya lolo hite anatoga enalapusa fi emilabe. 15 Huꞌmau lu laga mehuꞌehigo alihaꞌa akafu yagakafauba kohe toꞌehina akafuꞌna fayahaꞌa legita lolo hiꞌahanamofihi sikalafu hu emigo leꞌmo ho tito kaga luse nohigo bonaꞌmagi enali enalapusa fi emite minelata nehabe. To lugaꞌa agoya meemisemagihi enoho fililata nohibe. 16 To afafu yagakafaꞌuba tite nehanaꞌa to limite nehanaꞌa, feꞌnohaꞌani linaꞌa to enumuhi meniꞌinaꞌa enigihiti bo to kele keleꞌani yaꞌma bonaꞌi asagaꞌmagi yaꞌma ai linogo enayahi lamagaꞌaga yaꞌma to enogobisalo omihaꞌani mone keye su helata nehabe. 17 To akafu yagakafa ya suhi huto omihi yaꞌma giꞌamofihi fayahifi to hapaꞌamofihi napaꞌa mekeheliꞌahanaꞌa enali anaꞌina mina filata nasanaꞌmu kapo fi hekini le epelelata nehabe.

18 Yaꞌma li gehesamofihi hapaꞌa sa hite keheliya ilabe. Bo moneuba ekesa keheliba keheliba huto komopaꞌagu keheliꞌehinogomo akafuꞌna ya suhi huto napaꞌamofihi hapaꞌa yaꞌma li huto hite kehelilabe. Napaꞌa yaꞌma bo moneꞌmofihi giꞌamofihi napaꞌa yaꞌma 666 ya legi huto niꞌinamo niꞌibe.

14

Bonaꞌi 144 tauseni enubuto biꞌehina enali nama

1 Ya nehago nani nubu bu golago buto bu goꞌohuna yaꞌma sipisipi nalaꞌa Yelusale hepatoga Yiona kosagu ho tiꞌehigo bu goꞌohuna. Bu nogogo aiꞌa bonaꞌi 144 tauseni ana kosagu li gehesa hite mineꞌahana enogobisalo yaꞌma aiꞌa giꞌa fayahi to afoꞌafihi giꞌa fayahi kayago minoꞌehina. 2 To kokulumatogati nogoꞌa keheliꞌohuna yaꞌma nagamiꞌi lisahi sipi ito sasa luꞌehina to koꞌi kogolikohi ito minoꞌehina. Ya nohigo kagaꞌa kehelugo bonaꞌi asagaꞌmagihi gita legi huto nogo nomalanamofihi nasana sipiꞌatu gita nogo mololata nohina ya suhi huto nogo malago keheliꞌohuna. 3 Ya nehago sekele mamuꞌa hiti kefa hisamofihi mahaꞌaga yaꞌma keneꞌi amuyaꞌa hiti loebe loebe to olopa kaba bonaꞌi lugaꞌamagi enali enubulo yuhufa nama mone lite mineꞌahana. Ana nama yaꞌma bonaꞌmagita keheliluta babeyafa huto meminoꞌehina. Bonaꞌi 144 tauseni yaꞌma noto noto bonaꞌi lugaꞌa enalitogati Huꞌmau mina fiꞌehinaꞌa enubuto biꞌehina yaꞌamagi enalisigo kehelilanaꞌa huto niꞌibe. 4 Enali yaꞌma anatoga mebiꞌahana komopaꞌanimofihi hapaꞌa bati huto neheya kola bonaꞌi ya suhi mineꞌahana. Enali yaꞌma sipisipi nalaꞌa nohinaga megeꞌi melete bilata nehana enali noto noto bonaꞌi lugaꞌa enalitogati enubuto biꞌehinamagi Huꞌmamofihi mahaꞌaga to sipisipi nalaꞌamofihi mahaꞌaga neminanaꞌasigo hapi fito eneleꞌmo mele mele nehabe. 5 Enali yaꞌma enabagalugati faga meluse enaliꞌanigo anaꞌina li sibina hilanaꞌa yaꞌma enalitoga meniꞌibe.

Agelo loegi monegi enali ka

6 Agelo mone yaꞌma ifo muyaluga ilege hoto nobigo bu goꞌohuna yaꞌma noto noto bonaꞌmagi ka lamanaꞌa amuya moloto minoba minoba nohina kaꞌa metoga bonaꞌi fato fatoꞌi, to enugufa fato fatoꞌi, kaꞌani fato fatoꞌi to nagaꞌi fato fatoꞌi lu huto hu epitomofaꞌna huꞌehina. 7 Ai yaꞌma sipi kaguti kehe ito lu epito luꞌehina: Lenali Huꞌmamofihi lu koli fite kehelite aiꞌa giꞌa liyafa hilo. Bonaꞌi guna malalina kanaꞌalo yaꞌma hupamone nohibe. Kokulumagu to melugu to hege nagamilugu to ipi opoho nagamiꞌi lolo huꞌehina bo, Huꞌmau aitoga lenalapusa fi emite fokehi lite minalo.

8 Ya luto luloto nobigo megesaga agelo mone oto ma luto kehe ito luꞌehina: Akae. Bebiloni hepaꞌi sipi tele tulu biꞌehina. Hepaꞌi afoꞌagi enali noto noto bonaꞌi bai nagamiꞌi nelata hanaꞌmu enogoꞌna helata nehanaꞌmu yamofihi lolo hite moko fiseꞌna enogoꞌna bilata hanaꞌmu ekesa bai nagamiꞌi ya suhi nelata hanaꞌmu yabe luto tele tulu biꞌehina.

9 Ya luloto nobigo megeꞌi agelo laluꞌafu mone nooto ka sipi luto ma luto luꞌehina: Mone enali akafu yagakafa to fayahaꞌa hiti enalapusa fi emilana to enogobisalo ai omihaꞌa li malalana to enayanugu ai omihaꞌa fayahi minalinamagihi 10 enali ekesa bai nagami tegi huto Huꞌmamofihi ita biseꞌnaꞌa niꞌina faꞌmene nagamiꞌi hiti li sibi sibi mehuse ipakafa halina lapeluguti epinogo nalabe. Ya hilete hetofa agelo lamanaꞌamagi to sipisipi nalaꞌa enali enubulo hiti to kala efahi logogu lolenogo keligu li binogo limite nehite enagabu neginogo kehelite minalinaꞌmu yabe. 11 To enagabu neginogo kehelite biꞌahana bonaꞌi yaꞌamagi nebinogo loto lo su mehalubeꞌmu hibe. To yaꞌma lokiyaꞌa tiloto mino lito buto fotoꞌi mino moloto minalinaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaꞌmu akafu yagakafa hiti to mehaꞌa enalapusa fi emilata nehana bonaꞌi enali nehana to giꞌamofihi omihaꞌa lite nehanaꞌa enali moneꞌna enagabu giseꞌna li heꞌmi epoloto mebilinaꞌmu yabe. To enabasu bite to mino fulu hite mealanaꞌmu yabe. Kanaꞌamu kanaꞌamu kekeꞌi luseꞌnauba minomo limito niꞌigo kehe lelite bite minaluneꞌmu habe.

12 Yaꞌma kanaꞌalo Huꞌma keya ka luꞌehina kehelilete to Yesuhi hapaꞌa kumu uleꞌale kehelite lite nehana bonaꞌi Huꞌmamofihi pa sose bonaꞌa enali yaꞌma amuya melete minalafa.

13 Ya hulago kokulumaguti nogo moneuba ma luto limigo keheliꞌohuna: Kai kaga yaꞌma fayahi akoyobo. Yaꞌma kana yupahi ifoꞌaga Sipi Bomofitoga foyaꞌa lilete ise gite fililanaꞌa enali komopaꞌanigu lamanaꞌa kehelilana enali kumu bati hi epalalinaꞌmu yabe. Ya luto ligo Sikalafuꞌuba ai ka nonaꞌa ma luto emiꞌehina: Lamaꞌnaka. Enali yaꞌma sipi foyaꞌanimofihi molo legege hite melete enabasu bite mino fulu hilanaꞌmu yabe. Ya hilete nebinogo minete lite hiꞌahanamofihi lamanaꞌa enemegeꞌi moloto bilinaꞌmu yabe.

Metoga foyamofihi legeyaꞌa guna malalinamofihi kaꞌa

14 Nani bu goꞌohugo sopohi hapaꞌa koholi huto nohigo bu goꞌohube. To sopohi gupisalo mone minoꞌehina ai mehaꞌa bona suhi huto to layahaꞌaga yaꞌma enigihiti bomagihi kakiliꞌani golitu lolo hiꞌahana yaꞌma biloto minoꞌehina. To yahaꞌaluga yaꞌma emitaꞌi sage bogeꞌa mone lito minoꞌehina. 15 Ya nohigo kokulumagu sipi mono nonuguti agelo moneuba limito sopohi gupisalo minoꞌehina bomofihi yaꞌma luto kehe sipi ito lu emiꞌehina: Kai emitakatu foyakamofihi legeyaꞌa laga huto molobo. Metoga foyamofihi legeyaꞌa aloꞌi huto hu su hoꞌehibe. Laga huto li malalata kanaꞌa aloꞌi hupamone nohibe. 16 Ya luto lulago sopohi gupisaꞌalo minalinauba emitaꞌa li yofo huto oto iloto melugu lamanaꞌa laga huto li gehesa huto munu munu huꞌehina.

17 Ya nohigo agelo moneuba kokulumagu sipi mono nonuguti heleko limiloto aiꞌa ana huto emitaꞌi sage bogeꞌa liloto minoꞌehina.

18 Lelito noago laluꞌafu moneuba ai kokulumatoga sipi mono nopomofihi mamufa gilata hitalo nohinagati oꞌehina. Ai logomofihi kabaꞌauba laluꞌafihi emitaꞌi sage bogeꞌa aliloto minoꞌehina ai yaꞌma ka sipi luto lu emiꞌehina: Legeyaꞌa uyaꞌi lo su hoꞌehinaꞌmu niꞌinaya kai emitaka sage bogeꞌatu metoga bai nagamiꞌmofihi legeyaꞌa laga hu su hobo. 19 Ya luto lulago agelo laluꞌafu yaꞌma emitaꞌi lito kete boloka biloto melugu bai legeyaꞌa laga hu su hoꞌehina. Laga hu su nohago Huꞌmamofihi sipi ipakafa hoseꞌnamofito heꞌmi moloto i sala kolata kefahi ya suhi huto komopaꞌagu malago limi su hoꞌehina. 20 Ya hilago nohi hepaꞌi mone kegiꞌa fegutoga molo emite i sala kalatamo anaguti golapo nagamiꞌi limito minoꞌehina. Anaguti limito hefuhi malago bonaꞌmofihi giꞌnalo tito i bilimo iꞌehina to hefuhi malalinamofihi yatamaꞌa yaꞌma 320 kilomita ya suhi huto mino lito buto niꞌigo bu goꞌohuna yabe.

15

Agelo 7 enali to gumiꞌi hoseꞌna nasana 7 lite mineꞌahana

1 Ya nehago kokulumagu huto huꞌehina topa hoseꞌna hiti huto higo bu goꞌohuna. Agelo 7 enali gumiꞌi hose nasana lite mineꞌahana. Ana gumiꞌi hose nasana su halina nasana yaꞌma molo emito huto nohigo Huꞌmamofihi ita biseꞌna melugu minomo oto alinaꞌmu akuꞌi ana kanaꞌa su halinaꞌmu yabe luto lu etoꞌehina.

2 To hefu nagamiꞌi moneꞌya bu goꞌohuna. Yaꞌma gapo gapotu lolo hiꞌahana suhi huto logo guluya mehaꞌa hiti li sibi sibi hite lolo hiꞌahana legi huto niꞌigo bu goꞌohuna. To akafu yagakafa hiti mehaꞌa hiti to aiꞌa omihaꞌa giꞌamofihi napaꞌamo yaꞌma amuya melete enebe ligiꞌahanaꞌa enali gapo gapotu hefu nagamiꞌi lolo hiꞌahanamofihi beletogaꞌaga Huꞌmamofihi gita suhi huto ilata nehana enayanugu lite mineꞌahana bu goꞌohuna. 3 Enali Huꞌmamofihi agoya panaꞌa Mosehi to sipisipi nalaꞌamofihi namaꞌa ma lite liꞌahana: Amuya bo enebe ligiꞌahata, Huꞌma, Sipi Botio, kai lolo huto moloto huꞌahata yaꞌma tito minoꞌehina. To lamanaꞌa nasana lilata nohane. Noto noto bonaꞌmagihi enali gihiti boꞌani nohane. Kai kapoka yaꞌma lamanaꞌa to legeyaꞌa lamanaꞌa niꞌinagihe. 4 Sipi Bo, kai kumu kiꞌafu koli mehilinaꞌmu yabe? Kigika sipinamo kumu kiꞌafu liyafa mehilinaꞌmu yabe? Kai monekomaka pa solata nohane. Ya huꞌehinaꞌmu noto noto bonaꞌi kaitoga ete enalapusa fi kimiluneꞌmu habe. Kai bati huto lelito oto moloto lito huꞌahata yaꞌma yege yege bonaꞌi asagaꞌmagi bu galanaꞌmu yabe.

5 Ya lite lilago nani nubu bu golago buto bu goꞌohuna. Kokulumagu sipi mono nohi kafeꞌa hokolo huꞌehigo pa sose hasagu Huꞌmamofihi bulo minoꞌehina bu goꞌohube. 6 Hokolo nohigo agelo 7 enali gumiꞌi hose nasana 7 lite mineꞌahana, enali sipi mono nonuguti limiꞌahana. Enali koholi gukete gulu gulu hinaꞌa lite hekeleꞌahana to hapi finaꞌaga sahi golitu lolo hiꞌahana yaꞌma lite enumupa biꞌahana. 7 To keneꞌi amuyaꞌa hiti loebe loebe enalitogati moneuba agelo 7 yaꞌma lapeꞌi 7 golitu lolo hiꞌahana yaꞌma epi su holago yamofihi liꞌahana. Lapeꞌi komopaꞌagu yaꞌma Huꞌma minomo buto minoba minoba bomofihi ita biseꞌna bai toto minoꞌehina. 8 To sipi mono nopofihi komopaꞌagu yaꞌma Huꞌmamofihi fana mehaꞌa hiti amuyaꞌa hiti lokiyaꞌa hiti bai toloto molo minoꞌehina. To agelo 7 enali gumiꞌi hose nasana 7 meleꞌisi li huto hu su meheꞌahago sipi mono nonugu tilatamofihi kapoꞌa yaꞌma molo hekini leꞌahana.

16

Lapeluguti hekito Huꞌmamofihi ita biseꞌna limiꞌehinamofihi kaꞌa

1 Ya hulago sipi mono nohi komopaꞌaguti nogoꞌa sipi mone limigo keheliꞌohuna. Nogoꞌauba agelo 7 yaꞌamagihi ma luto lu epiꞌehina: Lenali bite lapeꞌi 7 yaꞌmagu li hekinogo Huꞌmamofihi ita biseꞌna yamofihi melugu limilibe.

2 To agelo kohe toꞌehinauba ai buto lapeꞌa yaꞌma lito li hekigo melugu limiꞌehina. Limito ligo bonaꞌi enaliꞌi akafu yagakafa ai omihi lito minoꞌehinaꞌa to ai fayahaꞌalo enalapusa fi emite nehanaꞌa enali kanaꞌani sipi huto huloto usegehi enohoto enagabu gigo sipi kekeꞌi lite mineꞌahana.

3 To agelo napa 2 ai yaꞌma lapeꞌaguti anaꞌina lito hekigo hege nagamilugu limito foloꞌehina. Nofalago hege nagamiꞌi yaꞌma keneꞌmagihi gola tegi nagamiꞌi lolo nohigo hege nagamilugu kafaꞌnama silagaꞌi fili su heꞌahana.

4 Fili su nehago agelo napa 3 ai buto lapeꞌaguti anaꞌina lito heꞌmigo asaga biya nonuhu nagamitoga yege yege ipi opoho nagamilugu limilago gola nogo nagamiꞌi lolo hu su hoꞌehina. 5 Lolo hu su holago agelo moneꞌi nagamito kaba heꞌmetoga minoꞌehina ai ma luto Huꞌmamofihi lu emigo keheliꞌohuna: Kai hetofa bo koyapaꞌi minoꞌahata to yatai nomina bo nohane. Pa sose minoto henetinogo minalubeꞌmu hane. Kai kosele nasana yaꞌma huto pa solatana li sibina huseꞌna meniꞌina suhi huto huto nohibe. 6 Kai Huꞌmamofihi bonaꞌa to mono ka leliꞌali bonaꞌa enali golahi li sibi hiꞌahanamofihi li legege huto epilago nenabe. Foipa nasana liꞌahanamofihi nonaꞌa yaꞌma osahi suhi noepilata bati huto noepine. 7 Ya luto noligo mamufa gilata hitaloti agelomofihi bagaguti ka mone ma luto ligo keheliꞌohuna: Sipi Bo, Huꞌmau enebe ligiꞌahata amuya bouba foipa bonaꞌmagihi kaꞌani loko hilata bati huto niꞌina lamaꞌna ka lilatamo niꞌibe.

8 Ya hulago agelo napa 4 ai lapeꞌaguti anaꞌina li hekito heꞌmilago yegemofihi komopaꞌagu limito bu su hago Huꞌmau lu laga mehuꞌehinagi yege sipiloto bonaꞌi lobe botobe huto lalibe luto keheliloto ya huꞌehinaꞌmu niꞌibe. 9 Ya hulago bonaꞌmagihi yegemofihi bamuꞌi yauba lobe bemigibe higo gumiꞌi lise nasana lolo huꞌehinaꞌa Huꞌmamofihi ai kaꞌalo loseꞌna ya suhi huto huto nohina bomofihi giꞌa li sibi saba hite liꞌahanaya komopaꞌani li gelehe mehiꞌahana. To li gelehe hite Huꞌmamofihi hofa toseꞌnaꞌa leꞌmo eto mehiꞌahana.

10 To agelo napa 5 ai lapeꞌaguti anaꞌina yaꞌma akafu yagakafamofihi kefa hisalo hekigo limiꞌehina. Limilago aiꞌa kapoꞌalo yaꞌma metepu sipi gito minoꞌehina. Niꞌigo bonaꞌi enali keke bake lite nehago enabagalo heni kofite mineꞌahana. 11 To usegehi enahago to enagabu giseꞌnamuꞌi kokulumagu Huꞌmamofihi ka lu sibina sabana hi eteꞌahana. Ya nehite komopaꞌani mone li gelehe mehiꞌahana. To lolo hite melete hiꞌahana foipanaꞌani hiti pa sete meheꞌmiꞌahana.

12 Ya hulago agelo napa 6 ai yaꞌma lapeꞌaguti anaꞌina li heki heꞌmigo nagami olopa giꞌa Yufalati yabe lilata nehana nagamilugu limilago nagamiꞌi yaꞌma asagaꞌi seꞌno su nohago yege tinaꞌaga liminaꞌagati enikibina bonaꞌi henetilabe luto yamofihi kapoꞌa huto huꞌehina. 13 Ya hulago nani bu goꞌohugo hagulu osifaꞌmofihi bagaꞌaguti to akafu yagakafamofihi suhi huto bagaꞌaguti to faga faga mono ka loliꞌali bo ai bagaꞌaguti foipa fele loebe monebe solo tegi enokaba giliseꞌna tiꞌahana. 14 Enali yaꞌma Satahi panaꞌalobomagihi yaꞌma felemagi topa hose foya nasana lilata yamofihi amuya lite minete yaꞌma noto noto bonaꞌmagihi kibina boꞌanimofihi goꞌna bilago Huꞌmau sipi amuya bomofihi ai malalina kanaꞌa sipilo li nupa nehite luba filuneꞌmu habe.

15 Kehelilo. Nani gumina baukalo bonaꞌmagi suhi huto topa nehenogo henetilunaꞌmu yabe. Ya nehinogo lugaꞌamagi enali enugufa yapako minalanamagi yaꞌma enubuya hu laligi komopaꞌani kosaba hinogo minete gukete ikolo bi etete kaba hite minalana enali enegelo biluneꞌmu habe.

16 To foipa felemagi enali hepaꞌi mone giꞌa Yuta bonaꞌmagihi kaguti Hamaketoni yabe lite gi meleꞌahana yalo kibina boꞌanimagi enali hiti yagapanaꞌani gonamu tamuꞌa Huꞌmamofihi luba sabo hilabe luto eneleꞌmo tulu huꞌehina.

17 To agelo napa 7 ai lapeꞌaguti anaꞌina gumiꞌi hose nasana yaꞌma lito hokolo kapogu meyaga heki heꞌmigo limiꞌehina. Nolimigo sipi mono nonugu sekele mamuꞌa hiti kefa hisa niꞌinagati nogo sipi moloto ma luto lulago limiꞌehina: Heki heꞌmito yaꞌma kanaꞌa asu hoꞌehibe. 18 Ya luto noligo kopisiꞌna hiti to kokililika hiti to nogo sipi yauba hekili huto minoꞌehina. Nohigo imimaꞌi sipi yaꞌma noligo bu goꞌohuna yaꞌma bonaꞌmagihi kanaꞌani metoga huto hina kanaguti imimaꞌi sipi mone ya suhi huto huto higo be megota suhi huto huꞌehina. 19 To ya nohigo yaꞌma sipi hepaꞌi Bebiloni hepaꞌi yaꞌma fi tili tele nohigo loko hu loebe monebe huꞌehina. To noto noto bonaꞌmagihi asaga hepaꞌi sipiꞌani yaꞌma libe tele bibe huꞌehina. To Bebiloni hepaꞌi sipimofihi afoꞌagihi enali kumu Huꞌmau ai aku ekesa keheliloto ekesa nagami tegi huto ita bise lapeꞌaguti epiloto eneleꞌmo mikili halabe luto ligo mikili heꞌahana. 20 To hege nagamilugu meꞌi tiꞌehinaꞌa to kosa niꞌina silagaꞌi loko su hago fenene huꞌehina. 21 To kokulumaguti koꞌmofihi nogoyaꞌa koꞌmopa sipi efahi sipi ketaꞌa hiti moꞌnuhi tegi huto limito bonaꞌi ibe tigibe huto iꞌehina. Noigo hogisopa legeyaꞌa yauba babu luto ibe tigibe huto enohoꞌehinaꞌmu yabe lite Huꞌmamofihi lu sibina sabana hi eteꞌahana.

17

Mokolo aꞌmofihi kaꞌa

1 Ya hulago agelomagi 7 lapeꞌi 7 liꞌahana enalitogati moneuba nanitoga oto ma luto nelepiꞌehina: Mokolo aꞌmofi tegi huto niꞌina hepaꞌi napaꞌalo nagamiꞌi loe lae huto niꞌina suhi huto foipanaꞌa henetilubeꞌmu hibe. Ya nehinogo Huꞌmau osahi epilinaꞌmu oto kelepinogoꞌni bu galataꞌmu yabe. 2 Noto noto bonaꞌi enikibina bo hiti yaꞌma aꞌi hiti moko lilata hiꞌahana. To noto noto bonaꞌi yamagi enali ana aꞌmofitogati yaꞌma bai nagami tegi huto mokonaꞌa mikili helago komopaꞌani sibina hulata nohina.

3 Sikalafuꞌuba limito komopaꞌnigu fololago agelo bu galane luto lu nimiꞌehinaꞌauba neleꞌmoto ka meto fotoꞌi buꞌehina. Anaga aꞌi mone bu goꞌohube. Ai akafu yagakafa safaꞌna moneꞌmofihi megesalo minoꞌehina. Akafu yagakafamofihi suhi huto gufaꞌalo giꞌa babu luto minoꞌehina. Yaꞌma Huꞌmamofihi lube sibina sabana lulata huꞌehina kaꞌa fato suhi fato suhi huto fayahi koyoꞌehina. To ana akafu yagakafamofihi latahaꞌalo 7 to komuꞌa 10 minoꞌehina. 4 To aꞌi ai gukete yaꞌma safaꞌna to okofuhu gukete i kolo bito minoꞌehina. To sekele mamuꞌa yaꞌma goli efahi minaꞌa tito niꞌina nasana to hetofa efahi pesesuꞌi hiti lito li bati huto i kolo biꞌehina. Yanugu masu mone golitu lolo hiꞌahana liloto minoꞌehina yaꞌma moko liseꞌnamofihi kolo tananaꞌa to foipa nasanamofihi bai toloto minoꞌehina. 5 Gobisalo yaꞌma suguna giꞌa ma lite fayahi keye malago minoꞌehina: Bebiloni hepaꞌi napaꞌa yaꞌma noto noto moko liseꞌnamofihi to foipa hapaꞌamofihi itoꞌafihi nani yaꞌma nohube luto ligo keyeꞌahana. 6 To ana aꞌi ai Huꞌmamofihi pa sose bonaꞌa to Yesutoga i keꞌmete mineꞌahanaꞌmu yabe luto enoho filiꞌahana bonaꞌi enalitogati golahi noba noba higo komopaꞌa sibi huto niꞌigo bu goꞌohube.

Bu golotoꞌni nabaga nelesa ligo topa hoꞌohuna. 7 Ya nohugo agelouba ma luto noloka hoꞌehina: Henanaꞌmu kabaga aka huto topa nohane? Nani aꞌmofihi hapaꞌa to akafu yagakafa heꞌmu kiꞌehina yamofihi hapaꞌa to suguna kamofihi hapaꞌa yaꞌma akafu nasanamofihi latahaꞌa 7 to komuꞌa 10 yamofihi hapaꞌa yataꞌisi yaꞌma lu huto huto lu kimilugi kehelibo. 8 Kai akafu yagakafamo bu goꞌahata yaꞌma koyapaꞌi bu hiti minoꞌehina yatai yaꞌma menohibe. Alihi maꞌisi yaꞌma keliguti ho tito tiloto buto minoto ho fililinaꞌmu yabe. Yaꞌma metoga bonaꞌi enali bu gelete topa hete minalabe. Enigiꞌani melugu huto mehuꞌehinaꞌaga ema amuya bame tame hite nehana bonaꞌmagihi enigiꞌani keyeꞌahana bukugu keyete memeleꞌahana bonaꞌmagihi ya suhi topa haluneꞌmu habe. Henaꞌmube? Yaꞌma akafu yagakafa koyapaꞌi minoꞌehinamo yatai menohibe. Akuꞌi minoto yaꞌma i gelehe huto alubeꞌmu hibe.

9 Yaꞌma hapaꞌa kekesa keheli bati huto keheliya ibo. Ana hapaꞌamofihi kehelilata suhi huto yaꞌma niꞌibe. Latahaꞌa 7 enali kosa 7 yaꞌma aꞌuba siꞌa fito nominana kosa niꞌibe. To kosa 7 yaꞌma enigihiti bo 7 nehabe. 10 Enalitogati enigihiti bo 5 enali limite faꞌmene hiꞌahana. Moneꞌi yaꞌma yatai kaba nohibe. Moneꞌi yaꞌma minoto huto hilubeꞌmu hibe. Ai huto huloto kanaꞌa hupamoneꞌisi minalibe luto lu etoꞌehinamo niꞌibe. 11 Akafu yagakafa koyapaꞌi minoꞌehina yatai kanagu yaꞌma menohibe. Ai yaꞌma enigihiti bo 7 enalitoga hepito minalubeꞌmu hibe. Ya hulenogo napaꞌani 8 lolo hiluneꞌmu habe. Ya hilenogo ai minoto eneleꞌmo bati hulata nasanagu yaꞌma bufa huto ho fililubeꞌmu hibe.

12 Komuꞌa 10 bu goꞌahata yaꞌma enigihiti bo 10 enali nehabe. To enali kaba hiseꞌnaꞌani yaꞌma yatai kanagu hapi mefiꞌahanamo niꞌibe. Enigihiti bo foyaꞌani yaꞌma hapi fite akafu yagakafa hiti kanaꞌa hupamoneꞌisi liluneꞌmu habe. 13 Enali komopaꞌani keheliseꞌnaꞌani moneko hulenogo akafu yagakafamofihi kele keleꞌi hi etete amuyaꞌani yaꞌma ai yanugu malaluneꞌmu habe. 14 Ya nehite Huꞌmamofihi sipisipi nalaꞌamofihi luba hi etete minaluneꞌmu habe. Ya nehinogo sipisipi nalaꞌauba to aiꞌa nagaꞌa hiti enali yaꞌma amuya molo lito buto enifitu falubeꞌmu hibe. Ya nohinogo ai yaꞌma enigihiti bomagihi enogoꞌanifu to kibina bomagihi enogoꞌanifu nohinagihe. Ai kehe iꞌehina bo hiti to elesa molo epiꞌehina bo hiti to aitoga i keꞌmete mineꞌahana bo hiti enali yaꞌma akafu yagakafamofihi nagaꞌamofihi hiti luba hi etete enebe ligiluneꞌmu habe.

15 Ya luto luloto agelouba ma luto molo emito lu nimiꞌehina: Nagamiꞌi napaꞌa yaꞌma mokolo aꞌuba ai megesaga nohinaꞌa bu goꞌahata yaꞌma noto noto bomagihi babeyafaꞌa fato fatoꞌi to li gehesa fato fatoꞌi to nagaꞌi fato fatoꞌi enogo fato fatoꞌi niꞌibe. 16 To komuꞌa 10 bu goꞌahatamo enigihiti bo 10 enali to akafu yagakafa ai hiti yaꞌma mokolo aꞌi aitoga ipakafa hete li felu henogo guketeꞌa sekele mamuꞌa li kisite gufa yapako nehinogo memeꞌa nelenogo lugaꞌa yaꞌma logouba lalubeꞌmu hibe. 17 Ya hulenogo yaꞌma faꞌmene minalinaꞌmu yabe. Huꞌmau komopaꞌani leꞌmo babahi hulenogo enali kagaꞌa yaꞌma keheliya ilete komopaꞌani hepito moneko nehinogo amuyaꞌani yaꞌma akafu yagakafamofihi yanugu mele su helenogo ai kele kele boꞌa minaluneꞌmu habe. Ya nehinogo Huꞌmamofihi kaꞌa yaꞌma amuya moloto huto hu bai telenogo enali su halinaꞌmu yabe.

18 To kai mokolo aꞌi mone bu goꞌahatamo yaꞌma hepaꞌi sipiꞌa lolo nohibe. Ana hepaꞌi yauba yaꞌma noto noto enigihiti bomagihi hepaꞌi latahaꞌa lolo hilenogo kele keleꞌi hi etete minalabe luto yamofihi amuya liꞌehinamo niꞌibe.

18

Bebiloni hepaꞌi tele tulu biꞌehina kaꞌa

1 To nani agelo mone kokulumaguti limigo bu goꞌohuna. Ai amuyaꞌa legege huto minoꞌehina to fana mehaꞌauba melugu i besa lago bu goꞌohuna. 2 Ai ka sipi luto ma luto luꞌehina: Bebiloni hepaꞌmo tele tulu bito bibe. Ai ho limito nobibe. Buloto foipa fele fato fatoꞌmofihi nohi hepaꞌa li lolo huto nohibe. To nama kolotana laga mehanaꞌa fato fatoꞌmagi enali nohi hepaꞌi lolo huto nominabe. 3 Ai noto noto bonaꞌi enaliꞌi amuya bai nagami tegi hite moko fise nasanaꞌa epigo mikili helata hiꞌahanamo niꞌibe. Noto noto bonaꞌi enigihiti bo enali lolo hilete moko liseꞌnamofihi foyaꞌa lite minelata hiꞌahanamo niꞌibe. Noto noto bo sipi mokolo aꞌmofihi nasanaguti bisinisi foya lilata nehana bonaꞌi henetite liliꞌna kanaꞌamofihi suhi hilata hiꞌahana to feꞌnohaꞌani lite yamofihi lolo hilata hiꞌahanamo niꞌibe.

4 Ya luto lulago kokulumaguti nogo mone ma luto limigo keheliꞌohube: Yagapanaꞌni lenali ana nohi hepaꞌi yaꞌma heꞌmilete alo. Aitogati alo. Yalo minete ya hepaꞌmofihi foipa nasana leꞌmo bati hi lalagi. To lose lose nasanaꞌa lenalitoga imo o laligi. 5 Ana hepaꞌmofihi foipa nasanaꞌa yaꞌma ikupilo akupilo huto tito kokulumagu fiya ilinaꞌa nohibe. To yaꞌma Huꞌmau kolo tananaꞌamu ekesu menohabe. 6 Yanaꞌmu li lepilata nehana nonaꞌa li gelehe hite epilo. Ya hilete yamofihi ibe ligi abe ligi hite pa se epalalo. Mone kegiꞌa ekesa nagami suhi huto lenali nalabe lite leꞌmo babahi hi lepeleꞌahanamo ana suhi hite ite tite iheꞌma aheꞌma hite epilo. 7 Enugufamofihi leꞌmo lite tite minete lagaꞌamofihi gupisalo mineme bite meleke takehi hite minelata hiꞌahanamo niꞌibe. Yamofihi mone kegiꞌa eniginaga fiseꞌna to enuluhaya enagabu gilatana yaꞌma li huto hite epilo. Ana hepaꞌuba yaꞌma aꞌmofihi sipi aꞌi legi huto minoto komopaꞌagu ekesa kehelito ma luto nolina: Nani nominotoꞌni sipi aꞌi gihiti boꞌani legi huto nohube. Nani keto aꞌi menohube. Eniginaga fiseꞌna mekehelise lagaꞌnamofihi gupisalo mino lito buto minalubeꞌmu hube. 8 Lulata huꞌehinamo niꞌinaya kanaꞌa moneko yupahi ana hepatoga gumiꞌi liseꞌna asagaꞌi huto hu etalinaꞌmu yabe. Fililata nasana to enuluhaya enagabu gilatana to kauꞌna enohoseꞌna huto hulenogo ana hepaꞌi logomofihi lahaꞌa lolo huto minalibe. Sipi bo Huꞌma ai amuyaꞌa hiti bouba foipanaꞌa pa noso etoto nonaꞌa emilibe.

9 To noto noto enikibina bonaꞌi hiti yaꞌma aꞌmofi kumu be gelete lagati lebesibe lite moko lite ana hepato logo efahi keyete nete minelata hiꞌahanamo enali logomofihi lokiyaꞌa netinogo be gelete yibisu kalasu hite eniginaga finogo minalabe. 10 Ya nehinogo yaꞌma hepaꞌmofihi enagabu gise nasana keheli faꞌmenena lolo huꞌehina yanamofihi hapaꞌa be gelete enefeleleꞌi binogo fotoꞌi mine nemelete ma lite lilabe: Akae. Akae. Bebiloni hepaꞌi sipi foipanaka mino mone kegiꞌa nomalago katiyaꞌi hupamone huto hu kimibe.

11 To noto noto bisinisi foya nelina bonaꞌi enali lali feꞌnohati yaꞌma kiꞌafu mina filina niꞌibe? lite ana hite yibi higo kekeꞌi li etalabe. 12 Enali feꞌnohi yaꞌma ana hite mina filata hiꞌahana. Goli efahi to siliba efahi to minaꞌa tito niꞌina efahi fato fatoꞌmofihi to minaꞌa tito niꞌina pesesuꞌi to gukete fayahaꞌa hiti asaga hapaꞌa to nupa guꞌi to lapa mebinaꞌa to giꞌa silika yabe safa kata to sege yafa lamanaꞌa fato fatoꞌmofihi to elefeti yagamofihi baga yogoꞌa sipi lite lolo hiꞌahana nasana to hetofa yafatu to kopatu to aeonitu to kala efatu anaꞌina lolo hiꞌahana. 13 To sefeyehi tuꞌa fato fatoꞌi to gupaꞌi legita nasana to tuꞌa hiti mamufa gilata nasana to lokiya tuꞌa hiti tilata nohina nasana to tufofo lilina lamanaꞌa to bai nagamiꞌi to mesebe oliba ueli to falaꞌua keheꞌi to uiti legeyaꞌa to bulumaka yaga to sipisipi yaga to hosi yaga to hosi yagamagihi kele fefe hulata kale nasana to kele kele yagapanaꞌi to bonaꞌmagihi enemehi mina filata hiꞌahanamo niꞌibe. 14 To bisinisi foya lilata nehana bonaꞌi enali yaꞌma lite lilabe: Liliꞌna kanaka bu go bati bati huto minolata huꞌahatamo yaꞌma faꞌmenena lolo huto asu habe. To amuyaka kololo hoto nobibe. To sekele mamukamo hiti to yogo feꞌnohaka hiti buto fenene huto asu hoꞌehibe. Hena huto akuꞌi lilatamo niꞌibe? lite lilabe. 15 To enali anaꞌinamofihi ana hepatoga mina fite moni feꞌnohi li nupa hilata hiꞌahana enali ketaꞌa hiti nasana keheligo faꞌmenena lolo huꞌehina yaꞌma be gelete koli hite fotoꞌi mine melete nehite yibi hafili hi etete kekeꞌi li epalabe. 16 Ya nehite ma lite liluneꞌmu habe: Akae. Akae. Hepaꞌi sipiꞌamobe. Hena hilibe? Lose lose gukete koholina nupaꞌna safaꞌna lito i kolo bilata huꞌehinamobe. To fayahaꞌa hiti nasana golitu lolo hiꞌahana fato fatoꞌmofihi to minaꞌa tito niꞌina efahi fato fatoꞌmofihi to minaꞌa niꞌina hetofa pesesuꞌi minolata huꞌehinamo niꞌibe. 17-18 Yaꞌma liliꞌnaꞌa hupamone asaga minaꞌa tito niꞌina feꞌnohi katiyaꞌi faꞌmene fenene hilibe, lite lilabe.

To asaga nagamilugu botimofihi afoꞌagi to anagu bonoho bonaꞌi to botigu liliꞌna lilata nehana bo to hege nagamilugu bisinisi foya lilata hiꞌahanaꞌa enali yaꞌma ana hite logomofihi lokiya netinogo bu neegete fotoꞌi mine melete minalabe. Nehite kekeꞌi li epelete kehe sipi ite ma lite lilabe: Akae. Hepaꞌi yaꞌma sipiꞌamofihi ya hu tegiꞌa hepaꞌi mone akuꞌi hiyaga huto huꞌehina yabe? 19 Ya lite lilete oifaꞌi lahi latahaꞌanilo felete yibisu kalasu hi etete kekeꞌi li etalabe. To kehe ite ma lite lilabe: Akae. Akae. Hepaꞌi sipiꞌamo ana hepa kumu yabe lite hege nagamilugu botimofihi afoꞌagi ana hepaꞌmofihi anaꞌina lolo hilata feꞌnohi li nupa hiꞌahanaꞌa enali yaꞌma hupamone kanaꞌalo faꞌmene kame koko notibe lite lilabe.

20 Lenali kokulumagu nehana to Huꞌmamofihi pa sose bonaꞌa to aposolo bo to mono ka lu yege hose bo nehana lenali yaꞌma lenegelo bite komopatinigu bati hino. Hepaꞌi sipiꞌamofihi foipanaꞌamagi lenalitoga ketaꞌa hu lepeleꞌahanamo yaꞌma Huꞌmau yatai nonaꞌa epito pa nosabe.

21 Agelomagihi kaꞌani ma luto huto hulago agelo amuya bo moneuba efahi felaꞌa mone kofito oto hege nagamilugu fi felu ho heꞌmigo limiꞌehina. Nolimigo ma luto luꞌehina: Bebiloni hepaꞌi sipiꞌamofihi suhi huto amuya moloto fi felu ho heꞌminogo buto su ho lamana hilubeꞌmu hibe. Bonaꞌmagi ana hepaꞌi akuꞌi bu megalabe luto luꞌehina. 22 To sipilohi ite gita ite folonemeyaha kohi fu lite pikuli fu lite minelata nehana li gehesa hite minete enali nogoꞌani yaꞌma nehana hepaꞌi enalitoga akuꞌi mone huto mehilubeꞌmu hibe. To enayatu fayahi keyeꞌahanaꞌa yaꞌma enalitoga aloꞌi su halubeꞌmu nohibe. To foyaꞌani ya suhi hite fopo fapa hiꞌahana yaꞌma huto mehilubeꞌmu hibe. 23 To hupamone su halubeꞌmu hibe. Libiꞌmofihi fana mehenaꞌa enalitoga mone besa besa melalinaꞌmu yabe. To leꞌmo nemelenogo boanaꞌi enali anaꞌi kata hilana nasanamofihi nama enonogo ana huto enali hepato mone huto mehilubeꞌmu hibe. To bisinisi foya lilata nehana bonaꞌa noto noto bonaꞌi enigihiti bo lolo hite minelata hiꞌahanamo niꞌibe. Enali faga faga lise nasana to nalisanaꞌanitu noto noto bonaꞌi komopaꞌani li sibina hulata huꞌehinamo niꞌibe.

24 To mono ka leliꞌali bo to Huꞌmamofihi pa sose bonaꞌa to noto noto bonaꞌi yege yege kumu yabe lite Bebiloni bonaꞌmagi enoho filiꞌahanamofihi golahaꞌaniuba minaꞌa yaꞌma ana hepaꞌi napaga minoꞌehina yaꞌmu Huꞌmau osahi epilinaꞌmu ya suhi ma suhi huto hu etoꞌehina yabe.

19

1 Ya hulago nani kokulumagu bonaꞌmagihi li gehesa sipiꞌalo enali nogoꞌani napa keheliꞌohuna. Enali ma lite liꞌahana: Huꞌmamofihi fokehi lilo. Lubuto bise nasana to sekele mamuꞌa hiti fana mehaꞌa to amuyaꞌa legege huto minoꞌehinamo yaꞌma Huꞌmamofihi aitogago niꞌibe. 2 Aiꞌa kaga loko nohinaꞌa bati huto lamaꞌna ka liseꞌnamo niꞌibe. Mokolo aꞌi sipi ai noto noto bonaꞌi moko liseꞌna hapi fito epito eneleꞌmo sibina hulata huꞌehina ai foipana pa soto osahi emiꞌehina. Ya nohuto Huꞌmamofihi panaꞌaloboꞌa enoho filiꞌahanamagihi golapo kumu aitoga minoꞌehina yaꞌma ai osahi emito apa so su hoꞌehibe lite liꞌahana. 3 Ya lite lilete Huꞌmamofihi fokehi lilo lite akuꞌi lite sipi hepaꞌi Bebilonitogati logo lokiyaꞌa tiba tiba huto mino lito buto minalinaꞌmu yabe, lite liꞌahana. 4 To olopa kaba bonaꞌi lugaꞌa 24 to keneꞌi amuya moloto minolatana loebe loebe enalapusa fite Huꞌmamofihi sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo minoꞌehina aiꞌi fokehi lite ma lite liꞌahana: Lamaꞌnaka yabe. Huꞌmamofihi fokehi lilo.

Huꞌmamofihi sipisipi nalaꞌamofihi yaꞌma aꞌi li emiꞌehina kaꞌa

5 Ya hulago sekele mamuꞌa hiti kefa hisa niꞌina kegiꞌagati nogo mone ma luto huto huꞌehina: Huꞌmamofihi kele kele yagapanaꞌa lenali yaꞌma agoya hi emilo. Limite nehana tite nehana silagaꞌi koliꞌa hiti kehelite minelata hiꞌahanamo ya suhi hite fokehi lite minalo. 6 Ya lite lago nani bonaꞌmagihi li gehesa yamagihi enonogo sipi akuꞌi keheliꞌohuna yaꞌma nagamiꞌi lisahi sipi suhi huto ito kokililika suhi huto noligo ka sipi ma luto huto huꞌehina: Huꞌmamofihi fokehi lilo. Sipi Bomo Huꞌmau amuya enebe ligiꞌehina boti ai kibina bomofihi foyaꞌa huto hu lamana nohibe. 7 Ya huꞌehinaꞌmu lali legelo bito komopatigu bati hinogo kehelito giꞌa liyafa huto leꞌmo ho tilune. Huꞌmamofihi sipisipi nalaꞌamofihi aꞌi leꞌmo emilina kanaꞌa maꞌasi henetiꞌehibe. Enali ai lihaꞌa lolo hiluneꞌmu leꞌmo hetofa hiꞌahabe. 8 Enali lihaꞌa koholi gukete gulu gulu hoꞌehina Huꞌmau emiꞌehinaꞌa i kololo bi eteꞌahana. Yaꞌma kata i kololo biꞌehinaꞌa Huꞌmamofihi bonaꞌamagi foya lamanaꞌa liꞌahanamo niꞌibe.

9 Kaga ya luto huto higo agelouba kaga mone ma luto lu nimiꞌehina: Kai ya huto fayahi koyobo. Huꞌmamofihi sipisipi nalaꞌa yaꞌma aꞌi leꞌmo emilina kana noseꞌna nalabe luto elesa molo epiꞌehina bonaꞌa enali kehelilabe luto lenofokehi lilo. To mone hiti lu nimito ma luto luꞌehina: Ka nokelepuna yaꞌma Huꞌmamofihi ka legeyaꞌamofihi lamanaꞌa lu nokumube. 10 Ya luto lu nimigo nalapusa fito lipi emilube luto nohugo oꞌe noluto ma luto luꞌehina: Ya melubo. Nani kele kele bo kalalukafita kigiboka Yesu lu hokolo huꞌehina kaꞌa li pili kete lilata nehana bo enali enalaluꞌanifita nohube. Kai Huꞌmamofihi aigo yaꞌma lipi emilane, luto luꞌehina.

Yesu lu hokolo huꞌehina kauba mono ka leliꞌali bonaꞌi eneleꞌmo babahi higo mono ka lilata hiꞌahanamo niꞌibe luto luꞌehina.

Koholi hosi yagamofihi megesaꞌalo minoꞌehina bomofihi kaꞌa

11 Ya noligo nani nubu bu golago buto kokuluma hokolo nohigo hosi yaga koholi mone bu goꞌohuna. Ya nohugo megesaꞌalo minoꞌehina ai giꞌa keheli uleꞌale huse linaꞌa huto minolata huꞌehina to lamaꞌna ka lulata huꞌehina yabe. Ai kagaꞌani loko hilata foya to lubaꞌa hiti foya li sibi mehuse fotogo huto bo lilata nohibe. 12 Buꞌa luga luga yaꞌma logo guluya mehi suhi huto minoꞌehina. To latahaꞌalo yaꞌma sipi bomofihi kakiliꞌa babu luto biꞌehina. To giꞌamofihi fayahi gobisalo minoꞌehina yaꞌma aiꞌago leka soto kehelilata nohibe. 13 To i kolo bise guꞌa yaꞌma golahi fele eteꞌahana to giꞌa Huꞌmamofihi bagaguti kaꞌalo minoꞌehina bomo yabe lite meleꞌahana. 14 Ai nobigo kokulumagu gimi hiti bo li gehesa sipilo guketeꞌani koholina fayahaꞌa hiti i kolo bite nehite hosi yaga koholiꞌaloko tite minelete megeꞌi melete yaꞌma biꞌahana. 15 Bagaguti yaꞌma emitaꞌi mone yatamalo sageꞌa limito minoꞌehina anatu yaꞌma noto noto bonaꞌi enohoto enebe ligilibe. To aeoni fatusa mone liꞌohuto kaba hu epalalubeꞌmu hibe to enali yaꞌma bai nagamiꞌi legeyaꞌa i sala kolenogo nogoyaꞌa limilata ya suhi huto Huꞌmau amuya bo ai ita bise gofana laga mehinanaꞌa li huto huto foipa bonaꞌi i sala ko epoloto suhi huto pa solata foya lilubeꞌmu hibe. 16 I kolo bise guketeꞌalo to luꞌalo melete yaꞌma giꞌa fayahi ma lite keyeꞌahana: Kigihiti bo kai asaga enigihiti bonaꞌmofihi afoꞌanigi to kibina bo kai asaga enikibina bonaꞌmofihi afoꞌaniga nohane luto koyoto moloꞌehina.

17 Ya hulago nani nubu egolago buto agelo mone yegelo nohigo bu goꞌohuna. Ai yalo nohuto nama hokolo kapogu helete bila ela nehago asagatoga ka sipi luto kehe i epito luꞌehina: Huꞌma logo efahi sipi nokayanagihe. Ete li gehesa hilo. 18 Ya nehite enigihiti bo enaliꞌi enugufa memeꞌani to luba kaba bomagihi enugufa memeꞌani to gimi bomagihi enugufa memeꞌani to hosi yagamagihi hiti enemegesalo mineꞌahanamagihi enugufa memeꞌani to yege yege bonaꞌi hiti kele kele pananaꞌani to nagalugu minete to faꞌmene minanaꞌa to tite nehanaꞌa limite nehanaꞌa enali enugufa memeꞌani nalabe luto luꞌehina.

19 Ya luto lulago nani akafu yagakafa to noto noto bomagihi gihiti boꞌani to luba bonaꞌani gonamu tamuꞌa ete li gehesa hite nehago bu goꞌohuna. Enali yaꞌma hosi yaga koholiꞌaloko minoꞌehina bo ai hiti luba yagapanaꞌa gonamu tamuꞌa hiti luba enahalune lite henetiꞌahana. 20 To akafu yagakafa ai hiti to faga faga mono ka loliꞌali bo ai yaꞌma akafu yagakafamofihi bulo topa hose nasana suhi huto liꞌehina bo hiti nagaꞌi etimiꞌahana yabe. Yaꞌma faga faga mono ka loliꞌali bo ai koyapaꞌi akafu yagakafamofihi mehaꞌa enalapusa fi emiꞌahana bonaꞌi to akafu yagakafamofihi omihaꞌa enogobisalo fayahi geꞌahanamagi hiti topa hose foyaꞌatu enaliꞌi komopaꞌani leꞌmo sibi sibi huꞌehina. Yana bo hiti to akafu yagakafa hiti eneleꞌmoto logoꞌa hiti nagami hefunugu kala efahi logo loto nohinagu yaꞌma heꞌmi etatogo mefilise hite limiꞌahaꞌina. 21 Limilaꞌigo luba bonaꞌatitimofihi yaꞌma hosi yaga koholiꞌamofihi megesaꞌalo minoꞌehina ya suhi huto bagaꞌaguti emitaꞌi yatamalo leke ho limiloto enoho gehesa huꞌehina. Ya hulago asaga namamagi henetite enugufa memeꞌani nete nete neenumu hiꞌahana.

20

Kufu kanaꞌa mone tauseni yanamofihi kaꞌa

1 Ya hulago nani nubu egolago kokulumaguti agelo mone limigo bu goꞌohuna. Yaꞌma yatama kelimofihi folokeꞌa to seni nagaꞌi sipiꞌa mone liloto minoꞌehina. 2 Ai yaꞌma hagulu osifaꞌi koyapaꞌi ema afenuga minoꞌehina, Satahi fato giꞌa Foipa Fele aiꞌa yaꞌma gilo yato liloto kufu moneko tauseni yaꞌma naga nonugu minalibe luto lu etoꞌehina. 3 Agelouba ya hu etoto keli yatama yaꞌma fitu fo heꞌmigo limiꞌehina. Limilago kafe yaꞌma giloto keyaꞌi moloto li hetofa huꞌehina. Noto noto bonaꞌmagihi komopaꞌani akuꞌi leꞌmo sibina mehu epolose faꞌmene mino lito buto nehitogo kufu moneko tauseni yaꞌma su holenogo gulu he ketenogo yaꞌma tito kanaꞌa hupamoneꞌisi minalane luto lu etoꞌehina.

4 To nani sekele mamuꞌa hiti kefa hisa babu luto niꞌigo bu goꞌohuna. Bu nogogo bonaꞌi yaꞌma heneti su hete kefalo yaꞌma minete bila ela heꞌahana enali lube laga hibe foya lilabe luto lu epoloꞌehina. To Yesu luto luꞌehina kaꞌa hiti Huꞌmamofihi kaꞌa enelesa meligo lu yege heꞌahago lubahaꞌani emitatu laga hiꞌahana enali enemehaꞌani bu goꞌohuna. Enali akafu yagakafa aiꞌa to mehaꞌa enalapusa fite enofokehi mehanaꞌa to ai omihaꞌa yaꞌma enogobisalo to li enayanugu memeleꞌahanaꞌa bu goꞌohuna. Enaliꞌi lubahaꞌani laga hiꞌahanaguti akuꞌi ho tite minete Kilisito hiti enigihiti bo foya nelinogo kufu moneko tauseni bilinaꞌmu yabe. 5 Filite biꞌahana lugaꞌamagi enali yaꞌma ho metiꞌehinogo kufu moneko tauseni yaꞌma su halibe lite yamofihi geba hite faꞌmene mineꞌahana. Filiꞌahanaguti ho tilatana bu goꞌohunaya ho tilatanamofihi yataꞌa kohe toto monekoꞌisi niꞌibe. 6 Ana filiꞌahanaguti ho tiꞌahanaꞌa bu goꞌohuna yaꞌma molo emilata nehana bonaꞌi enegelo bite enali komopaꞌanigu lagaꞌa kehelilatamofihi gupisalo baꞌnesabe. Bonaꞌi ya hiꞌahanaꞌamagi enali fililana napa 2 yanauba yaꞌma enugufa pata mesilubeꞌmu hibe. Enali Huꞌmamofihi to Kilisitohi mamufa gi emilata bonaꞌi lolo hite minaluneꞌmu habe. Ya nehinogo ai hiti enigihiti bo foya lelite biba biba hite kufu moneko tauseni bu enebe ligilinaꞌmu yabe.

Kilisitou Satahi leꞌmo laba hugo limilinaꞌmu

7 To kufu moneko tauseni su nehenogo Satahi yaꞌma yatama keliguti gulu he etenogo akuꞌi yaꞌma henetilubeꞌmu hibe. 8 Henetiloto noto noto bonaꞌi melugu nekisa bokisaꞌaga yaꞌma Gogo metogati to Magogo metogati bonaꞌi komopaꞌani leꞌmo sibina hu epoloto eneleꞌmo negi nagi noloto bonaꞌi enogoꞌna henogo luba li huto hilabeꞌmu eneleꞌmo nupa hilubeꞌmu hibe. Enali napaꞌani yaꞌma keheꞌi ya suhi hite leka soto leka soto su mehose suhi huto nehabe. 9 Yaꞌma Satahi luba bonaꞌamagi henetite meꞌi kelehi sipiꞌa moneto yaꞌma bite Huꞌmamofihi lamanaꞌa bonaꞌa li gehesa nehanaga to Huꞌma bita hulata nohina hepaꞌi Yelusale hepatoga biba biba hite kofohi malaluneꞌmu leꞌmo bi yigiluneꞌmu habe. Ya nehinogo kokulumaguti logo lolito limito logouba enolo pululu halinaꞌmu yabe. 10 Ya nehinogo Satahi yaꞌma afetoga bonaꞌi enimiꞌi moloꞌehina bo ai hiti fela logomofihi hefuhaꞌagu kala efahi logogu loto niꞌinagu fi felu ho heꞌminogo limiꞌehina yabe. Koyapaꞌi akafu yagakafa ai hiti to faga faga mono ka leliꞌali bo ai hiti anagu fi felu ho heꞌminogo limiꞌahaꞌinagu yaꞌma Sata hiti limiꞌehina. Enali yaꞌma ufehaꞌa hiti nasana kofi epelelenogo kanaꞌamu kanaꞌamu utehi etehi enagabu kumu kalafa hite minaluneꞌmu habe.

Alihaꞌa ka foya sipi huto hilina yupahi

11 To nani sekele mamuꞌa hiti kefa hisa sipilo koholi nasana mone bu goꞌohube. Gupisaꞌalo minoꞌehina ai gobisa bu goꞌohuna yaꞌma kokuluma hiti meꞌi hiti gobisaloti koli hilete akuꞌi huto mehiteꞌatiti minigiꞌahaꞌina. 12 Ya nehaꞌigo filiꞌahana bonaꞌi tite minanaꞌa limite minanaꞌa sekele mamuꞌa hiti kefa hisamofihi gobisalo ho tite nehago bu goꞌohuna. Kefa hisalo minana bouba buku mone li paka soloto minoꞌehina. To mone buku li paka sago bu goꞌohuna yaꞌma amuya minoba minoba nehana bonaꞌmagihi enigiꞌani koyo moloꞌehina buku minoꞌehina. To filite biꞌahanaꞌamagi enali hite melete hiꞌahana suhi ka lamanaꞌa yaꞌma bukugu keye meleꞌahana yaꞌma Huꞌmau bu goloto kagaꞌani libe sibi hifi bati hifi loko huto minoꞌehina. 13 To ana kanalo hege nagamiꞌmofihi komopaꞌagu filite keꞌahanaꞌa enaliꞌi eneleꞌmo tiligi soꞌehina. To fililata nasanamofihi to kene mala malamofihi komopaꞌagu filite bite mineꞌahanaꞌa enali hiti eneleꞌmo tiligi soꞌehina. To ka foya li kehelise bouba filite biꞌahanaꞌa bonaꞌi asagaꞌi enali lite melete hiꞌahanamofihi hapaꞌa li nupa huto kaꞌani loko huto pa soseꞌna epiꞌehina. 14 Ya hulago filiseꞌna hiti kene mala mala hiti etali logomofihi hefuhaꞌagu kala efahi logogu loto niꞌinagu etefelu ho heꞌmigo limiꞌahaꞌina. Yanauba filiseꞌna napa 2 lolo huꞌehibe. 15 To ana bonaꞌi yaꞌma enigiꞌani amuya minoba minoba nehana bonaꞌmagihi enigi koyo moloꞌehina bukugu meniꞌinaꞌa enali yaꞌma logomofihi hefuhaꞌagu kala efahi logogu loto niꞌinagu fitu fo heꞌmigo limite mineꞌahana.

21

Kokuluma yuhufa to meꞌi yuhufa huto hiꞌahaꞌibe

1 To nani nubu egolago kokuluma yuhufa to meꞌi yuhufa hiti bu goꞌohuna. Kokuluma tafaꞌa to meꞌi tafaꞌa etali bite su heteꞌatiti to hege nagamiꞌi ana huto buto su nohago silagaꞌi fenene hiꞌahana bu goꞌohube. 2 To lamana hepaꞌi Yelusale yuhufa yaꞌma kokulumagu Huꞌmau nohinagati nolimigo bu goꞌohuna yaꞌma moneꞌmofitogati aꞌi leꞌmo emiluneꞌmu sekele mamu hi etelago kata hilata yupahi minoꞌehina ya suhi huto niꞌigo bu goꞌohuna. 3 To sekele mamuꞌa hiti kefa hisaloti nogoꞌa sipi ma luto malago keheliꞌohuna: Huꞌmamofihi nohi hepaꞌa yaꞌma bonaꞌmagihi enubulo huto nohibe. Ai enali hiti moneko babeyafa huto minoto lito hinogo enali yaꞌma bonaꞌa yagapanaꞌa lolo hite minaluneꞌmu habe. Aiꞌa enalitoga mino moloto minoto Huꞌmau afoꞌanifu minalubeꞌmu hibe. 4 Huꞌmau aiꞌa enalitoga yibi hise nasanamofihi enubu nogoya kele li epalalubeꞌmu hibe. Filiseꞌna to yibi bena hiseꞌna to enagabuꞌi giseꞌna yanana su henogo akuꞌi moneꞌa huto mehilubeꞌmu hibe. Tafa nasana yaꞌiyaꞌa yaꞌma buto su halibe luto luꞌehina.

5 To sekele mamuꞌa hiti kefa hisalo nohinaloti ma luto lu nimiꞌehina: Nani nasana silagaꞌi yaꞌma yuhufa li huto nohube luloto mone hiti lu nimiꞌehina: Kai yaꞌma nasanamofihi fayahi koyoto molobo. Ma kaga yaꞌma lamanaꞌa linogo li pili kalinamo niꞌinagihe. 6 Ya luto luloto ma luto lu nimiꞌehina: Ali bati hu su hobe. Nani koyapaꞌi kohe toto minoꞌehina alihi moloto nasana hapi filatana to li su holatanamofihi afoꞌafita nohube. Moneꞌamagi enali nagami kumu noepesinogomo nanitogati minoba minoba nagamiꞌi yaꞌma ipi opoho nagamiluguti hefite nelete bite minalabe luto ya suhi huto minaꞌa meniꞌigo faꞌmene epilubeꞌmu hube. 7 Lugaꞌamagi enali mono kagu amuya melete mine lite bite minalanamagi Satahi lubaꞌa be ligilanamagi yaꞌma ana nasana molo lilanaꞌmu yabe. To nani yaꞌma Huꞌmau afoꞌafu lolo huto nehinogo enali yaꞌma yagapanaꞌni lolo hite minaluneꞌmu habe. 8 To lugaꞌamagi ufehaꞌa hiti nasanaꞌmu enelesa lilina bonaꞌi to mono ka keheli heꞌmilata bonaꞌi to kolo tanana lilata nehana bonaꞌi to enoho fililata nehana bonaꞌi to mokolo bonaꞌi to nalisalo bonaꞌi to faga lugefa enalapusa fi emilata nehana bonaꞌi to faga fagalo bonaꞌi yaꞌma yaꞌiya nasana lite minelata hiꞌahana asagaꞌi yege yegetoga enali nohi hepaꞌani logoꞌa hiti nagami hefunugu kala efahi logo loto niꞌinagu yaꞌma minalabe luto luꞌehinamo niꞌibe. Ya nasanauba yaꞌma filiseꞌnamofihi napa 2 lolo nohibe.

Yelusale hepaꞌi yuhufa huto hilibe

9 To agelo 7 enali lapeꞌanigu bagaꞌa hiti gumiꞌi hose nasana 7 bai tago liꞌahana enalitogati moneuba nanitoga oto ma luto lu nimiꞌehina: Obo. Huꞌmamofihi sipisipi nalaꞌamofihi leꞌmo emilana aꞌi kelepilube. 10 Ya luto lulago Sikalafuꞌuba komopaꞌnigu tito neleꞌmoto nohigo kosa yatama moneto yaꞌma agelouba neleꞌmoto tito hepaꞌi sipi, Yelusale hepaꞌmo yaꞌma kokulumagu Huꞌmau nohinagati nolimigo nelepigo bu goꞌohuna. 11 Huꞌmamofihi sekele mamuꞌa hiti fana mehaꞌalo besa besa lago hepaꞌmofihi bulo kefahi sipi mone minaꞌa tito minoꞌehina giꞌa yasipa efahi ya suhi huto okabaꞌauba biya nonuhu nagami suhi huto besa lago minoꞌehina. 12 Efahaꞌa gegisa sipi yatama nohi hepaꞌi leꞌmo bego huto minoꞌehina gegisamofihi kasihaꞌa 12 minoꞌehina. To kasihaꞌalo yaꞌma agelo 12 enali kaba hite mineꞌahana. To kasihaꞌalo yaꞌma Isilaeli bonaꞌmagihi nagaꞌi 12 enali enigiꞌani yaꞌma moneko moneko fayahi keyete meleꞌahana niꞌigo bu goꞌohube. 13 Yege notinaꞌaga kasihi loegi monegi to mone kegiꞌa kasihi ana huto loegi monegi to mone kegiꞌa kasihi ana huto loegi monegi to yege noliminaꞌaga ana huto kasihi loegi monegi niꞌibe. 14 Ana gegisamofihi efaha lukesaꞌa yaꞌma 12 mino bego huꞌehina. To lukesaꞌa 12 yanamofihi gupilo Huꞌmamofihi sipisipi nalaꞌamofihi aposolo bonaꞌa 12 enigiꞌani fayahi keyete malago niꞌibe.

15 Agelo ka mone luto lu nimiꞌehinauba aiꞌya fatusa mone golitu lolo hiꞌahana liloto minoꞌehina. Yatu yaꞌma nohi hepaꞌi to kasihaꞌa to gegisaꞌa molo babeyafa huseꞌnaloti yaꞌma molo legege hilubeꞌmu hibe. 16 Ana hepaꞌmofihi folagahaꞌa to sopaꞌa yaꞌma moneko legege huto niꞌibe. To agelouba mone kegiꞌa fatusaꞌaloti li molo legege huto bu goꞌohuna yaꞌma 2200 kilomita ya huto niꞌibe. To yofohi tubuseꞌa to lugaꞌaga to yatamalo tiꞌehinaꞌa yaꞌma moneko legege huto niꞌibe. 17 To agelouba gegisa be ligiꞌehinaꞌalo molo legege higo 66 mita ya suhi huto niꞌigo bonaꞌmagita molo legege huseꞌna liꞌohuta ya suhi huto agelouba liꞌohuto molo legege higo bu goꞌohuna yabe. 18 Nohi hepaꞌmofihi gegisaꞌa yaꞌma okohona efahi giꞌa yasipa efatotiko bego higo minoꞌehina. To ana hepaꞌmofihi yaꞌma goli efahi gapo gapo suhi huto besa besa lananatu lolo hite malago minoꞌehina. 19 Nohi hepaꞌmofihi efaha lukesaꞌa yaꞌma efahi minaꞌa tito minoꞌehina fato fatoꞌmofihi leꞌmo ho tiꞌahana lukesamofihi napa 1 yaꞌma okohona efahi giꞌa yasipa kefatu lolo hiꞌahana. To lukesa napa 2 yaꞌma sitaha efahi giꞌa safaiya kefatu lolo hiꞌahana. Lukesa napa 3 yaꞌma koholi efahi giꞌa agate kefatu lolo hiꞌahana. Lukesa napa 4 yaꞌma kifiyaꞌnalago efahi giꞌa emalali kefatu lolo hiꞌahana. 20 Lukesa napa 5 yaꞌma golanogo efahi giꞌa onikisi kefatu lolo hiꞌahana. Lukesa napa 6 yaꞌma safa efahi giꞌa konilia kefatu lolo hiꞌahana. Lukesa napa 7 yaꞌma kala efahi satuna giꞌa kilisolaiti kefatu lolo hiꞌahana. Lukesa napa 8 yaꞌma kifiyaꞌnalogoꞌna efahi giꞌa belilo kefatu lolo hiꞌahana. Lukesa napa 9 yaꞌma fuleꞌnafa satu legi huto efahi giꞌa topasi kefatu lolo hiꞌahana. Lukesa napa 10 yaꞌma kifi suhi huto efahi giꞌa kilisopelesi kefatu lolo hiꞌahana. Lukesa napa 11 yaꞌma okohona mekufiꞌi ya suhi hina efahi giꞌa yasini kefatu lolo hiꞌahana. To lukesa napa 12 yaꞌma safa yuhusa efahi giꞌa ametisi kefatu lolo hiꞌahana. 21 To kasihaꞌa 12 pesesuꞌi koholi minaꞌa tito niꞌinaꞌaloko 12 yaꞌaloti lolo hiꞌahana. Kasihi moneko moneko yaꞌma pesesuꞌi sipiꞌalotiko lolo hiꞌahana. Nohi hepaꞌmofihi kapoꞌa yaꞌma goli efahi bala bala tuto ya suhi nohinaꞌalotiko lolo hago gapo gapoꞌi ya suhi huto besa loto minoꞌehina.

22 Nani bu go bati huto bu gose huto hina sipi mono nohi yaꞌma maga nohi hepatoga meniꞌigo bu goꞌohuna. Sipi bo Huꞌma amuyaꞌa hiti enebe ligiꞌehina bo ai to sipisipi nalaꞌa hiti yaꞌma etali mono lolo huto nehaꞌibe. 23 To ana hepato ikahi yegemofihi fana mehaꞌauba fi besa lalina foyaꞌa meniꞌibe. Huꞌmamofihi sekele mamuꞌa hiti fana mehaꞌauba fi besa lalinaꞌmu yabe. To ai sipisipi nalaꞌauba libiꞌi lolo huloto minalubeꞌmu hibe. 24 Noto noto bonaꞌi enali ana hepaꞌmofihi fana mehaꞌagu bila ela hilanaꞌmu yabe. To noto noto enigihiti bonaꞌi enali sekele mamuꞌanimofihi nasana minaꞌa ana hepatogago yaꞌma lelite bibi hiluneꞌmu habe. 25 Ana hepaꞌi yaꞌma sinihi gito goꞌi luto mone mehilinaꞌmu yabe. Ya huꞌehinaya ana hepaꞌmofihi kasihaꞌa yaꞌma fuligaha suhi huto hokolo huloto minalinaꞌmu yabe. 26 Noto noto bonaꞌi enali sekele mamuꞌamofihi nasana minaꞌa tito niꞌina fitu fo heꞌmigo limo ito limiꞌehinana ana hepatoga lelite henetilanaꞌmu yabe. 27 Kolo tanana mone yaꞌma anagu tito mefalalinaꞌmu yabe. To bonaꞌi moneꞌamagi enubuya nohina nasana mone lilana to faga faga lite nehilanaꞌa enali ana hepalugu tite meminalanaꞌmu yabe. Enigiꞌani Huꞌmamofihi sipisipi nalaꞌauba bati hiꞌahanaꞌa minoba minoba hise bonaꞌmagihi enigiꞌani bukugu koyo moloꞌehina bonaꞌi enaliꞌanisigo bite henetilanaꞌmu yabe.

22

1 To agelo ai mino kosaba huse nagamiꞌi napaꞌa biya nonuhu suhi mone nelepigo bu goꞌohuna. Yaꞌma buꞌa gili gili huto niꞌina to Huꞌma to sipisipi nalaꞌa etali sekele mamuꞌa hiti kefa hisa mahaꞌalugati yaꞌma nagamiꞌi nobuto, 2 hepaꞌmofihi kapo folaganugu nomobina. To nagamiꞌi luga luga amuya moloto oto minolatanamofihi yafalo nohina yamofihi legeyaꞌa bonaꞌi nelenogo gufaꞌani minoba minoba huseꞌna yaꞌma suhi huto fato fatoꞌmo legeyaꞌa 12 ikahi goꞌi lu etana lu etana kanalo legeyaꞌa hoto luyaꞌi lolata nohibe. Noto noto bonaꞌmagi ana yafamofihi hayaꞌa yaꞌma gufaꞌanilo felete minete bati hiluneꞌmu habe. 3 Ana hepato yaꞌma Huꞌmamofihi gumi hoꞌehina bo mone metilinaꞌmu yabe.

Huꞌma ai to sipisipi nalaꞌa etali sekele mamuꞌa hiti kefa hisa huto hulenogo bonaꞌa kele keleꞌamagi enali agoya hi etete minalanaꞌmu yabe. 4 To enali okabaꞌa be gelete minalanaꞌmu yabe. To giꞌamofihi fayahaꞌa enogobisalo huto huto minalubeꞌmu hibe. 5 To ana hepato yaꞌma metepu mone meilubeꞌmu hibe. To libiꞌafi to yegemofihi fana mehaꞌa yamofihi foyaꞌa mone huto mehilubeꞌmu hibe. Henaꞌmube? Sipi Bo, Huꞌma aiꞌa yaꞌma fana mehaꞌa epinogo minalanaꞌmu yabe. To hepaꞌi afoꞌafu enali enigihiti bo kaba hise foya lelite mineme bite minalanaꞌmu yabe.

Yesu i behe huto alinamofihi kaꞌa

6 To agelouba ma luto lu nimiꞌehina: Kaga yaꞌma lamanaꞌa nolugo uleꞌale nohinamofihi niꞌibe. Sipi Bo, Huꞌma ai Sikalafuꞌa yaꞌma lu enabagalo enabagalo nohina bonaꞌi noepilata bo aiꞌa yaꞌma ageloꞌa ho lifigo kele kele bonaꞌa lenaliꞌi kanaꞌa yatama mehuꞌehinogo huto hilibe luto luꞌehina nasana lamanaꞌa yabe luto lu epito kelepugo bu nogane.

7 Yesu aiꞌa ma luto nolina: Kehelibo. Nani meleꞌisi foiya lenalitoga bilubeꞌmu nohube. To moneꞌa lenali bukugu yaꞌma suguna ka huto hilinaꞌa mone koyoto moloꞌehinamo yaꞌma keheli emise hite kaba hite lite minalana enali yaꞌma enegelo biluneꞌmu habe.

8 Nani Yonita anaꞌina silagaꞌi yaꞌma bu goto kehelito li su hoꞌohuna. Keheli su holotoꞌni agelouba anaꞌina yaꞌma nelepiꞌehina ai gigusaꞌaluga buto lipito nalapusa fi emilubeꞌmu nohugo 9 aiꞌa: Oꞌe, luto ya mehubo luto lu nimiꞌehina. Nani kalalukafita nohube. To kalukagihi ka leliꞌali nehana bomagihi enalaluꞌanifita nohuto to foyaꞌani ana huto noluna bo nohube. To yaꞌma bukugu kaga keheliba keheliba hite neminanaꞌa enali enalaluꞌnifita nohube. Kai Huꞌmamofihi aiꞌago yaꞌma lipito kalapusa fi emibo. 10 Ya luto luloto ma luto lu nimiꞌehina: Kai buku mamofihi huto hilina suguna kaꞌa yaꞌma li fala mekibo. Kaga yaꞌma lamanaꞌa kolo hilina kanaꞌa aloꞌi hupamone huto nohinagi lu yege hobo. 11 Ya huꞌehinaꞌmu foipa nasana lilata nehanaꞌa enali lilete nehilabe. To komopaꞌani kolo tenogo enali minalune lite mine lite bite minalabe. To mono kagu fotogo hite minalune lite minalanaꞌamagi yaꞌma fotogo hite minete mine lite bite minalabe. To biye bonaꞌi enali minalune lite yaꞌma biyeꞌi mine lite bite minalabe.

12 Yesu ma luto luꞌehina: Kehelibo. Nani meleꞌisi bilunaꞌmu yabe. Butoꞌni yaꞌma mone kegiꞌa nonaꞌa pa soto lepilube luto lito bilubeꞌmu hube. Bonaꞌmagi lolo hite melete hiꞌahanamofihi mone kegiꞌa li legege huto leꞌmo eto eto huto epilunaꞌmu yabe. 13 Nani kohe toto alihi moloto munuhaꞌa to hapaꞌa hapi filatana to li su holatanamofihi afoꞌafitamo nohube.

14 Guketeꞌani okala hite gulu gulu guꞌani leꞌmo bati bati nehana bonaꞌmagi kumu kehelugo lagaꞌni nebesilata nohibe. Enali yaꞌma lu epinogoꞌni uleꞌale huto minolata yafamofihi legeyaꞌa nelete minoba minoba nehanaꞌamagihi yaꞌma epinogoꞌni nalabe to yaꞌma nohi hepaꞌmofihi kasinugu tilabe. 15 Nohi hepaꞌi nosipetoga ema minalanaꞌa enali kolo tanana liꞌahanaꞌa to nalisalo bonaꞌi to mokolo bonaꞌi to enoho fililata bonaꞌi to lugefa nasanalo enalapusa fi emiꞌahana bonaꞌi to fagalo bonaꞌi hiti enali foyati bati huto niꞌibe lite faga lilete komopaꞌanigu li sibina nehanaꞌa yaꞌma enali asagaꞌi fegutoga minalanaꞌmu yabe. Enali hepalugu metilanaꞌmu yabe.

16 Nani Yesuita yaꞌma ageloꞌni ho lifinogo ai yaꞌma bonaꞌni li gehesamu li gehesamu lenaliꞌi yaꞌma kagaꞌa lu yege hoto lu lepilibe. Nani yaꞌma Tebitihi tataꞌagihi to aiꞌa nagaꞌi nohube. To goꞌi lilubeꞌmu nohigo sonofiꞌi ofuꞌyahi fana mehaꞌa nohube luto luꞌehina.

17 Huꞌmamofihi Sikalafuꞌa to ai sipisipi nalaꞌamofihi lihaꞌa hiti: Kai obo, lilete nelaꞌibe. To lugaꞌamagi kaꞌa yaꞌma kehelilete ana hite ma lite lilabe: Kai obo. Lugaꞌamagi minoba minoba nasanamofihi nagami kumu noepesinogomo magati ete hefite nalabe. Enali nalune litemo ete magati nagamiꞌi minaꞌa meniꞌina, faꞌmene nalabe luto: Nanitoga alo, luto Yesu ya luꞌehina.

Yoniu bu enogo su hoꞌehina kaꞌa

18 Yaꞌma bukugo suguna ka fayahi koyoto moloꞌehina yaꞌma leka sete kehelilana bonaꞌi nani yatai lusiga lipoti noepube: Lugaꞌamagi enaliꞌani enegekesa kehelite ka mone hiti molo emilana enali yaꞌma Huꞌmau silaga gumi hose nasana bukugu fayahi koyoto mologo niꞌina analo molo emite megeꞌi malalibe. 19 To lugaꞌamagi enali bukugu suguna ka huto hilinaꞌmu yaꞌma mone lu laga hite heꞌmilana bonaꞌi enalitoga Huꞌma uleꞌale huto minoba minoba yafamofihi legeyaꞌa moneꞌa mo si epalalinaꞌmu, to nohi hepaꞌi lamanaꞌa enali metilanaꞌmu yabe. Ana nasanamofihi kaꞌa yaꞌma bukugu koyoto mologo niꞌibe.

20 Kaꞌa huto huꞌehina yaꞌma lusiga lulata bo aiꞌa ma luto nolibe: Lamaꞌnaka. Lenalitoga maꞌasi alubeꞌmu nohube. Lamaꞌnaka. Sipi Boti, Yesuo. Kai obo.

21 Sipi Boti Yesuhi leheꞌmoseꞌnaꞌa lenalitoga mino moloto mineno.