^

Bibeli Luayãtaalá

The Holy Bible in the Boko language spoken in Benin and Nigeria

copyright © 2010 SIM International
Language: Boko
Translation by: SIM International

Boko Bibeli Luayãtaala

This translation, published by the SIM au Benin, was published in 2010.

If you are interested in obtaining a printed copy, please contact the SIM at ECWA/SIM H.Q., P.M.B. 2009, Jos, Plateau State, NIGERIA.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-09-25

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 29 Jan 2022
eBible.org certified

ffb0f4b3-18b7-564f-bd5d-307e9e532fb9

Daalɛa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

DAALƐA

Mↄizi lá sɛ̃́ia

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Bibeli lá sɛ̃́ia tↄ́n Daalɛa. À luabɛ ń dṹniao kɛa yã'òwɛ̃ɛ, ì to wà dↄ̃ lá Lua gbɛ̃nazĩnaↄ kɛ̀, lá duuna ń taasio gɛ̃̀ dṹnia guu, lá Lua ì yã́sɛ ń gbɛ̃nazĩnaↄ. Bee gbɛa lápi bui pↄ́ wì mɛ Isailiↄ bↄkĩi ↄ̀lↄwɛ̃ɛ.

Lɛɛ 1-11. Kpelewa wá fↄ̃ dṹnia pↄ́ wá kú a guuɛ bee gbá dↄ̃i? Kpelewa gbɛ̃nazĩna dɛi? Dé a dɛ a ũ dṹnia guui? Bↄ́yãi gbɛ̃nazĩnaↄ ìↄ ĩ́i ń kↄ̃oi? Vãipi ɛsɛ kúa? Yãgbɛaa beeↄá wá gbãdeↄ yã́ɛ ↄ̃ Daalɛa lá lɛɛ 1-11 lɛ́ a bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ: Gↄ̃ɛ ń nↄɛo kɛa (1-2), an kɛ̃akↄ̃wa ń Luao (3), Abɛli ń Kãinio (4), Nↄee yã́ ń idaa dṹniala yã́o (6-9), Babɛli kpɛdidiakↄ̃a (11).

Lɛɛ 12-50 lɛ́ lá Lua gbɛ̃nazĩna suabaayã zɛkàlɛ yã'owɛ̃ɛ, lá à Isaili dezi káauↄ sìsi à ń sɛ́ a zↄ̀blenaↄ ũ. Ablahaũ tↄbↄ̀ a luanaaikɛa ń a misiilɛa Luaɛo yã́iɛ, ↄ̃ aà yãkɛapi lɛ́ gbɛ̃́ↄ da zɛ́wa e ń a gbão (12.1-25.18). Bee gbɛa aà nɛ́ Izaaki ń aà tↄũna Yakↄbu pↄ́ wì mɛ lↄ Isailio ń a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn kuɛpla pↄ́ dɛ Isaili bui kuɛplaↄ dezi káauↄ ũo yã́ (25.19-35.29). Yosɛfuá Yakↄbu nɛ́ↄ doɛ. Yakↄbu ń a nɛ́ↄ ń a daɛↄ taa Egipi bùsuu yã́ musu, Yosɛfupi mɛ́ ń mide ũ (37.1-50.26).

Daalɛa lá yã́ pↄ́ gbɛ̃́ káaueↄ kɛ̀ↄ bↄↄlɛkɛ̀wɛ̃ɛ, azaiasa yã́ pↄ́ Lua kɛ̀ↄ. Gĩa sɛ̃́ia lápi Lua dṹniakɛa bↄↄlɛkɛ̀wɛ̃ɛ. Bee lɛ́ Lua zↄ̃ↄkɛ ↄlↄwɛ̃ɛ. Aàpi mɛ́ kɛ̀. Lápi láakĩi Lua lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀ á gi àↄ laaidↄ a gbɛ̃́ↄwaɛ. Za lápi daalɛa e a midɛawa Lua mɛ́ mide ũ. Ì to wà a dↄ̃, ì yã́kpalɛkɛńnↄ à ń swã́gaga, ì a gbɛ̃́ↄ da zɛ́wa à dↄńlɛ, ì to an yã́ àↄ wɛbↄa lá á yeiwa.

Wá kɛ kpelewa ni? Lua ye wà a náaikɛ, wí lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ↄ yã́si, wíↄ zĩkɛ a yãdilɛaↄ ń a ikoyãↄwa. Lápi Isailiↄ fɛlɛkaayã ziↄ dàu a sìuwɛ̃ɛ, kɛ́ wà e dↄ̃ lá an dezi káauↄ Lua náaikɛ̀, wí Lua náaikɛ màa gbã sↄ̃.

1

Lua dṹnia kɛa

1 Asĩnizĩ Lua musu ń zĩ́lɛo kɛ̀. 2 Gu da pãɛ, a kɛkɛao, gusia mɛ́ da ísiaa, ↄ̃ Lua Nisĩna lɛ́ yàakpa ípia. 3 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Gu pu!* Ɔ̃ gu pù. 4 A è gupuapi maa, ↄ̃ à gupua kɛ̃̀aa ń gusiao. 5 À tↄkpà gupuaɛ fãanɛ, gusia sↄ̃ gwãasĩna. Gu sì, gu dↄ̀, a gↄↄ sɛ̃́ian we.

6 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Bàluma àↄ ku íↄ zãnguo, kɛ́ à ípiↄ kɛ̃kↄ̃wa. 7 Ɔ̃ à bàluma kɛ̀ màa, à í pↄ́ kú bàluma zíɛ kɛ̃̀kↄ̃wa ń í pↄ́ kú a musuo.† 8 Ɔ̃ à tↄkpà bàlumapiɛ luabɛ. Gu sì, gu dↄ̀, a gↄↄ plaaden we.

9 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Í pↄ́ kú zĩ́lɛ kãaa gudoũ, gugii bↄ. Ɔ̃ à kɛ̀ màa. 10 À tↄkpà gugiipiɛ tↄↄlɛ, ↄ̃ à tↄkpà í pↄ́ kã̀aaɛ ísia. Ɔ̃ a è à kɛ̀ maa. 11 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Láↄ bↄlɛ tↄↄlɛ ń sɛ̃̀ wɛdeↄ ń lí nɛdeↄ, baade ń a buio. Ɔ̃ à kɛ̀ màa, 12 láↄ bↄ̀lɛ tↄↄlɛ ń sɛ̃̀ wɛdeↄ ń lí nɛdeↄ, baade ń a buio. Ɔ̃ Lua è à kɛ̀ maa. 13 Gu sì, gu dↄ̀, a gↄↄ àaↄ̃den we.

14 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Pↄgupunaↄ aaↄ ku musu, aaↄ fãanɛ kɛ̃́kↄ̃wa ń gwã́o, aaↄ dikpɛↄ ń gↄↄↄ ń wɛ̃ↄ ↄlↄnɛ́. 15 Aaↄ dɛ pↄgupunaↄ ũ musu, kɛ́ aaↄ dṹnia pu. Ɔ̃ à kɛ̀ màa. 16 À pↄgupuna zↄ̃ↄↄ kɛ̀ mɛ̀n pla, a pↄ́ pↄ́ gbãa ìↄ kible fãanɛ, a pↄ́ pↄ́ busɛ ìↄ kible gwã́. À saanaↄ kɛ̀ lↄ. 17 À ń pɛpɛ musu aaↄ dṹnia pu, 18 aaↄ kible fãanɛ ń gwãasĩnao, aaↄ gupua kɛ̃kↄ̃wa ń gusiao. Ɔ̃ a è à kɛ̀ maa. 19 Gu sì, gu dↄ̀, a gↄↄ síiↄ̃den we.

20 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Pↄ́ wɛ̃nideↄ í pa yↄ̃̀ɛyↄ̃ɛ, bãↄ ligua musu, aaↄ vua bàlumau. 21 Ɔ̃ à pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ kú íu yↄ̃̀ɛyↄ̃ɛↄ kɛ̀ ń kpↄ̀ gbɛ̃̀nɛↄ píi baade ń a buio. À bãↄ kɛ̀ píi lↄ baade ń a buio. Ɔ̃ a è à kɛ̀ maa. 22 À báaadàńgu à mɛ̀, aaↄ nɛ'i, aaiↄ kↄ̃́, kpↄↄ i ísia pa, bãↄ i kↄ̃ tↄↄlɛ. 23 Gu sì, gu dↄ̀, a gↄↄ sↄoden we.

24 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Pↄ́ wɛ̃nideↄ aaↄ ku tↄↄlɛ, pↄtuoↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ baade ń a buio. Ɔ̃ à kɛ̀ màa. 25 Lua sɛ̃̀anↄbↄↄ kɛ̀ baade ń a buio. À pↄtuoↄ kɛ̀ baade ń a buio. À pↄ́taa'onkuawaↄ kɛ̀ baade ń a buio. Ɔ̃ a è à kɛ̀ maa.

26 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Wà gbɛ̃nazĩnaↄ kɛ wá taa ũ, aaiↄ dɛwáwa,‡ aaiↄ iko vĩ kpↄↄwa ń bãↄ ń pↄtuoↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ píi. 27 Ɔ̃ Lua gbɛ̃nazĩnaↄ kɛ̀ azĩa taa ũ. Aà zĩa taa ↄ̃ à ń kɛ́ a ũ. À ń kɛ́ gↄ̃ɛ ń nↄɛoɛ.§ 28 À báaadàńgu a ònɛ́: Àↄ nɛ'i, íↄ kↄ̃́, í dṹnia pa, íↄ gbãablewà. Àↄ iko vĩ kpↄↄwa ń bãↄ ń pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ ì táa'o tↄↄlɛwaↄ píi. 29 Ɔ̃ Lua mɛ̀: Ma pↄ́ wɛ́nade pↄ́ kú tↄↄlɛwaↄ kpàwá á pↄblea ũ píiɛ ń lí nɛdeↄ píi. 30 Ma blɛ pↄ́ ì bↄlɛ tↄↄlɛwa kpà pↄ́ wɛ̃nideↄwa píi an blɛ ũɛ, nↄ̀bↄↄ ń bãↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ píi. Ɔ̃ à kɛ̀ màa. 31 Lua pↄ́ pↄ́ á kɛ̀ↄ è píi, à kɛ̀ maa wásawasa. Gu sì, gu dↄ̀, a gↄↄ sooloden we.

2

1 Màa Lua musu ń zĩ́lɛo kɛ̀ ń ń pↄ́ↄ píi. 2 E a gↄↄ soplade zĩ́ àↄ ká, zĩ pↄ́ àlɛ kɛpi làa. A gↄↄ sopladepi zĩ́ ↄ̃ à kã́mabò ń zĩ pↄ́ á kɛ̀o.* 3 Ɔ̃ à báaadà gↄↄ sopladepiu a dìlɛ a pↄ́ ũ, kɛ́ zĩbeezĩ à kã́mabò ń zĩ pↄ́ á kɛ̀o píi yã́i.†

Edɛni lu

4 Musu ń zĩ́lɛo kɛa yã́n kɛ: Gↄↄ pↄ́ Dii Lua zĩ́lɛ ń musuo kɛ̀, 5 bua pↄe i bↄlɛ tↄↄlɛwa yãao, baa sɛ̃, asa Dii Lua i to lou mào, mɛ́ gbɛ̃e ku à tↄↄlɛ zĩkɛo. 6 Sua mɛ́ ì kpa dṹniau, ↄ̃ ì mↄ̀sɛpisi tↄↄlɛwa píi.

7 Dii Lua gↄ̃ɛ ikàsa ń bùsutio. Kɛ́ à ĩ́an wɛ̃nide pɛ̀ aà níu, ↄ̃ gↄ̃ɛpi gↄ̃̀ gbɛ̃́ bɛ̃́ɛ ũ.‡ 8 Dii Lua lu kɛ̀kɛ gukpɛ oi gu pↄ́ wì mɛ Edɛni, ↄ̃ à gↄ̃ɛ pↄ́ á kɛ̀pi dàu we. 9 Dii Lua tò lí bui píi bↄ̀lɛ tↄↄlɛ. Lípiↄ kɛfɛũ, mɛ́ an bɛ blea na. Lí wɛ̃nide§ ku lupi guo, mɛ́ lí pↄ́ ì dↄ̃a maa ń a vãio inɛ́ kú we lↄ.

10 Swa ku Edɛni, ìↄ mↄ̀sɛpisi lupiwa. Bↄa we à gↄ̃nakɛ̃̀ síiↄ̃. 11 A sɛ̃́ia tↄ́n Pisↄ̃, ↄ̃mɛ liaa Avila bùsui píi. Vua ku bùsupiu, 12 mɛ́ vuapi kɛfɛũ. Zↄ̃go'ↄ kú we lↄ ń gbɛ̀ bɛɛɛde pↄ́ wì mɛ onisio. 13 Swapi gↄ̃na plaade tↄ́n Giↄ̃, a liaa Kusi bùsui píi. 14 A gↄ̃na àaↄ̃de tↄ́n Tigilisi, a dↄ̀ↄ tà Asili bùsu gukpɛ oi. Swapi gↄ̃na síiↄ̃de tↄ́n Uflata.

15 Dii Lua gↄ̃ɛpi dìlɛ Edɛni lupi guu, aàↄ a zĩkɛ, iↄ gwa. 16 Ɔ̃ à yãdìlɛɛ̀ à mɛ̀: Ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ lupi lí píi bɛ ble, 17 ãma ńsu lí pↄ́ ì dↄ̃a maa ń a vãio inɛ́ bɛ bleo, asa tó ń blè, n gaɛ.

18 Dii Lua mɛ̀: Gↄ̃ɛ kua ado maao. Má dↄnlɛde kɛɛ̀ aà gbɛ̃do ũɛ. 19 Ɔ̃ à bùsu sɛ̀ à nↄ̀bↄↄ kɛ̀ò píi ń bãↄ píi, ↄ̃ à mↄ̀ńnↄ gↄ̃ɛ kĩ́i, kɛ́ à e lá a tↄ́kpanɛ́. Tↄ́ pↄ́ gↄ̃ɛpi kpà pↄ́ wɛ̃nidepiↄnɛ píi gↄ̃̀ ń tↄ́ ũ. 20 Gↄ̃ɛpi tↄkpà pↄtuoↄnɛ píi ń bãↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ píi, ãma i dↄnlɛde e ń guu a gbɛ̃do ũo. 21 Ɔ̃ Dii Lua tò gↄ̃ɛpi gɛ̃̀ ń io. Kɛ́ àlɛ i'o, ↄ̃ à aà gbã̀tɛ̃ɛwa mɛ̀ndo bↄ̀, ↄ̃ à aà mɛ tàta a gbɛu. 22 Ɔ̃ à gↄ̃ɛpi gbã̀tɛ̃ɛwa pↄ́ á bↄ̀pi lìlɛ nↄɛ ũ, ↄ̃ à gɛ̀aànↄ aà kĩ́i. 23 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi mɛ̀:

Gbɛ̃́ɛ bee sa,

aà wá bↄ̀ ma wá guuɛ,

mɛ́ aà mɛ bↄ̀ ma mɛ guuɛ.

Wàli oɛ̀ nↄɛ,

kɛ́ wà aà bↄ̀ gↄ̃ɛ guu yã́i.

24 Ayãmɛto gↄ̃ɛ ì go a de ń a daowa, ì na a nawa, ↄ̃ aaì gↄ̃ lán sàwakula ń gbalaowa.* 25 Gↄ̃ɛ ń a nao ku puizi an pla ḿpii, kási wí lí ń kũo.

3

Gbɛ̃nazĩna kɛ̃akↄ̃wa ń Luao

1 Mlɛ̃* mɛ́ kↄ̃ni vĩ dɛ sɛ̃̀anↄbↄ pↄ́ Dii Lua kɛ̀ↄla píi, ↄ̃ à nↄɛ là à mɛ̀: Lua mɛ̀ ásu lupi líe bɛ bleoɛa? 2 Ɔ̃ nↄɛ wè mlɛ̃piwa: Wá fↄ̃ wà lupi libɛ ble, 3 ãma lí pↄ́ kú lupi guo, Lua mɛ̀ wásu wà a bɛ bleo, wásu ↄkãwà seo, kɛ́ wásu gao yã́i. 4 Ɔ̃ mlɛ̃ òɛ̀: Á ga seo!† 5 Lua dↄ̃ tó á blè, á wɛ́ a kɛ̃́, í gↄ̃ láawa, íↄ maa ń vãio dↄ̃.

6 Kɛ́ nↄɛ è lípi bɛ kɛfɛũ mɛ́ a blea aↄ na, a to gbɛ̃́ wɛ́ kɛ̃́, ↄ̃ à a bɛ bò a blè.‡ A kpà a zã́wa, ↄ̃ a blè sↄ̃.§ 7 An pla ḿpii an wɛ́ kɛ̃̀, ↄ̃ aa dↄ̃̀ sa kɛ́ wa ku puizi. Ɔ̃ aa goola lá nàmi aa nàńzi.

8 Kɛ́ gↄ̃ɛ ń a nao Dii Lua kĩ́i mà, àlɛ bɛbɛ luu oosiɛlɛ, ↄ̃ aa ùlɛɛ̀ lupi láu. 9 Ɔ̃ Dii Lua lɛzù gↄ̃ɛzi à mɛ̀: Ń kú má ni? 10 A wèwà à mɛ̀: Kɛ́ ma n kĩ́i mà, ↄ̃ vĩa ma kũ, kɛ́ má kú puizi yã́i, ↄ̃ ma ulɛ. 11 Ɔ̃ Dii Lua aà là à mɛ̀: Démɛ ònɛ ń kú puiziɛi? Lí pↄ́ ma ginɛ ǹ a bɛ ble, ń blè yã̀? 12 A wèwà à mɛ̀: Nↄɛ pↄ́ ń kpàa àↄ kumanↄ mɛ́ lípi bɛ kpàa, ↄ̃ má blè. 13 Ɔ̃ Dii Lua nↄɛ là à mɛ̀: Bↄ́yãi ń kɛ̀i màai? A wèwà à mɛ̀: Mlɛ̃ mɛ́ ma sãsã, ↄ̃ má blè.* 14 Ɔ̃ Dii Lua ò mlɛ̃ɛ:

Lá ń kɛ̀ màa, ńyↄ̃ↄ dɛ láaipↄ ũ

dɛ pↄtuoↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄla píi,

ńyↄ̃ↄ táa'o n gbɛɛwaɛ,

luutɛ̃ iↄ gɛ̃ n lɛ́u e n wɛ̃ni lɛ́u.

15 Mpi ń nↄɛo, má ĩ́ida á zãnguo,

n bui ń aà buio zãnguo.

Aà bui a n mi wí,†

mɛ́ ńyↄ̃ aà gbatoe kɛ'ĩa.

16 Ɔ̃ a ò nↄɛɛ:

Má n nↄsia taasi kã́fĩnɛ,

níↄ nɛ'i ń wãwão.‡

N zã́ ni aliↄ kumaɛ,

mɛ́ aↄ iko vĩmaɛ.

17 Ɔ̃ a ò gↄ̃ɛɛ:

Lá n n na yãmà,

n lí pↄ́ ma ginɛ ǹ a bɛ ble blè,

tↄↄlɛ a gↄ̃ láaipↄ ũ n yã́i,§

taasi guu ↄ̃ ńyↄ̃li blɛ eu e n wɛ̃ni lɛ́u.

18 Bua pↄ́ↄ ↄ̃ ńyↄ̃li ble,

ali lɛↄ ń lá ṹadeↄ bↄlɛnɛ.

19 Isimagakpaa guu ↄ̃ ńyↄ̃li blɛbleu,*

e ǹ ɛa ǹ gɛ̃ò tíu,

asa wekĩi ma n bↄu.

Bùsutin n ũ,

mɛ́ ńyↄ̃ ɛa gↄ̃ bùsutipi ũɛ.†

20 Adamu‡ tↄkpà a naɛ Ɛva,§ asa gbɛ̃́pii daziɛ. 21 Dii Lua báa ula kɛ̀ Adamuɛ ń a nao a dànɛ́. 22 Ɔ̃ à mɛ̀: Gbɛ̃nazĩna maa ń vãio dↄ̃̀ sa, à gↄ̃̀ láwáwa. Wà giɛ̀ aà lí wɛ̃nide bɛ bo ble, kɛ́ asu àↄ ku gↄↄpiio yã́i.* 23 Ɔ̃ Dii Lua aà yà à aà bↄ̀ Edɛni lupi guu. Ɔ̃ Adamu gɛ̀ tↄↄlɛ pↄ́ Lua aà kɛ̀ò zĩkɛ̀. 24 Kɛ́ Dii Lua aà yà, ↄ̃ à malaika gã̀sĩadeↄ kàlɛ Edɛni lupi gukpɛ oi, aaↄ lí wɛ̃nide zɛ́ dↄ̃́a ń fɛ̃nda pↄ́ lɛ́ liasãizↄ̃, a wɛ́tɛ̃ lɛ́ tɛkɛo.

4

Kainu ń Abɛlio

1 Adamu a na Ɛva dↄ̃̀ nↄɛ ũ, ↄ̃ à nↄsì à Kainu* ì. Ɔ̃ à mɛ̀: Ma gↄ̃ɛ ì ń Dii gbãao. 2 Ɔ̃ à aà dãuna Abɛli ì lↄ. Abɛli kɛ̀ sãdãna ũ mɛ́ Kainu kɛ̀ sɛ̃̀wana ũ. 3 Gↄↄewa Kainu mↄ̀ ń a buapↄ́ↄ à Dii gbà. 4 Abɛli sↄ̃ à mↄ̀ ń a sãnɛ sɛ̃́ia mɛkpaao. Abɛli yã́ kà Diigu, ↄ̃ à aà gba sì.† 5 Kainu sↄ̃, aà yã́ i ka Diiguo, ↄ̃ i aà gba sio. Ɔ̃ Kainu pↄ pà maamaa, aà oa ↄ̃̀ↄkpà. 6 Ɔ̃ Dii ò Kainuɛ: Bↄ́yãi n pↄ fɛ̃̀ii? Àkɛa n oa ↄ̃̀ↄkpài? 7 Tó n zɛ ń yãmaao, n oa aↄ weeao lé? Tó ni zɛ ń yãmaao sↄ̃o, duuna naalɛnɛ n kpɛɛlɛ. N ni lɛ́ aà dɛ, sema ǹ zĩblewà.

8 Ɔ̃ Kainu ò a dãuna Abɛliɛ: Wà gɛ́ sɛ̃u. Kɛ́ aa kà we, ↄ̃ à fɛ̀lɛ ń a dãunao à aà dɛ̀.‡ 9 Dii Kainu là à mɛ̀: Má n dãuna Abɛli kuui? A wèwà à mɛ̀: Má dↄ̃o. Ma dãuna dↄ̃̀anan ma ũa? 10 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Bↄ́ ń kɛ̀i? N dãuna au lɛ́ lɛzumazi za tↄↄlɛ mà zɛanↄ.§ 11 Tiasa ńyↄ̃ gↄ̃ láaipↄ ũɛ, ní zãkũ ń tↄↄlɛ pↄ́ n dãuna au mì n ↄzĩo. 12 Tó n sɛ̃wà, tↄↄlɛ a kã́fĩakɛnɛo. Ńyↄ̃ↄ sↄ̃kĩikpakpa ǹyↄ̃ liaaliaa dṹnia guuɛ. 13 Ɔ̃ Kainu ò Diiɛ: Ĩadamaɛ bee gbãa dɛmala, má fↄ̃o. 14 Ńlɛ ma ya tↄↄlɛu la gbãɛ sa. Máↄ kɛ̃amaɛ sa. Máↄ sↄ̃kĩikpakpaɛ, míↄ liaaliaa dṹnia guu, gbɛ̃́ pↄ́ kpàaũmanↄ i ma dɛ. 15 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Màa no! Tó gbɛ̃́ n dɛ, wa n pↄ́ tↄsinɛ gɛ̃n soplaɛ. Ɔ̃ Dii wɛ̃̀sãe kɛ̃̀ Kainuwa, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kpàaũaànↄ su aà dɛo yã́i. 16 Ɔ̃ Kainu dàzɛu à kɛ̃̀ Diiwa. À gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Nↄdi bùsuu Edɛni gukpɛ oi.

17 Kainu wùlɛ ń a nↄo, ↄ̃ à nↄsì à Ɛnↄki ì. A gbɛa Kainu wɛ̃́lɛ kàlɛ, ↄ̃ à a nɛ́pi tↄ́ kpàɛ̀. 18 Ɛnↄki Iladi ì, Iladi Mɛuyaɛ ì, Mɛuyaɛ Mɛtusaɛ ì, Mɛtusaɛ Lemɛki ì. 19 Lemɛki nↄsɛ̀ mɛ̀n pla, ado tↄ́n Ada, ado Zila. 20 Ada Yabali ì. Ɔ̃mɛ pↄdãna pↄ́ aaìↄ ku zwã̀akpɛuↄ dezi káau ũ. 21 Aà dãuna tↄ́n Yubali. Ɔ̃mɛ mↄↄnlɛnaↄ ń kulɛpɛnaↄ dezi káau ũ. 22 Zila sↄ̃, ↄ̃mɛ Tubali Kainu ì. Sian aà ũ. Ì pↄ́pii pí ń mↄsio ń mↄgotɛ̃o. Aà dãe tↄ́n Naama. 23 Lemɛki ò a naↄnɛ:

Ada ń Zilao, à ma yãma,

ma naↄ, à swã́kpa ma yã́i.

Gbɛ̃e ma kɛ'ĩa, ↄ̃ ma aà dɛ̀,

ɛ̀waasopi ma lɛɛ, ↄ̃ ma aà kàalɛ.

24 Wa Kainu pↄ́ tↄsiɛ̀ gɛ̃n soplaɛ,

ma Lemɛki ma pↄ́ sↄ̃,

gɛ̃n bàaↄ̃kwi ń soplao.*

25 Adamu wùlɛ ń a nↄo lↄ, ↄ̃ à nɛgↄ̃ɛ ì. À tↄkpàɛ̀ Sɛti,† asa à mɛ̀ Lua a gba nɛ́ pãle Abɛli pↄ́ Kainu aà dɛ̀ gɛ̃ɛ ũɛ. 26 Sɛti sↄ̃ à nɛgↄ̃ɛ ì, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Ɛnↄsi. Za zĩbeezĩ ↄ̃ wà nà Dii sísiawa.

5

Adamu buiↄ

(1Lad 1.1-4)

1 Adamu buiↄ yã́n kɛ: Gↄↄ pↄ́ Lua gbɛ̃nazĩnaↄ kɛ̀, à ń kɛ́ láawaɛ. 2 À gↄ̃ɛ kɛ̀ ń nↄɛo, ↄ̃ à báaadàńgu. À tↄkpànɛ́ Gbɛ̃nazĩna.

3 Adamu wɛ̃̀ basoolokwide (130) guu ↄ̃ à nɛ'ì láawa a taa ũ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Sɛti. 4 Sɛti ia gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ (800), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 5 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń basoolokwio (930), ↄ̃ à gà.

6 Sɛti wɛ̃̀ basↄosↄode (105) guu ↄ̃ à Ɛnↄsi ì. 7 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń soplao (807), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 8 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń basↄokwi ń plao (912), ↄ̃ à gà.

9 Ɛnↄsi wɛ̃̀ basiiↄ̃kwide (90) guu ↄ̃ à Kena ì. 10 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń gɛ̃oo (815), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 11 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń basↄosↄoo (905), ↄ̃ à gà.

12 Kena wɛ̃̀ bàaↄ̃kwide (70) guu ↄ̃ à Maalalee ì. 13 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń blao (840), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 14 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń basↄokwio (910), ↄ̃ à gà.

15 Maalalee wɛ̃̀ bàaↄ̃sↄode (65) guu ↄ̃ à Yɛlɛdi ì. 16 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń baakwio (830), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 17 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń basↄo sↄosaio (895), ↄ̃ à gà.

18 Yɛlɛdi wɛ̃̀ baswaaↄ̃ ń plaode (162) guu ↄ̃ à Ɛnↄki ì. 19 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ (800), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 20 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń baswaaↄ̃ ń plao (962), ↄ̃ à gà.

21 Ɛnↄki wɛ̃̀ bàaↄ̃sↄode (65) guu ↄ̃ à Mɛtusela ì. 22 A gbɛa à tɛ̀ Luazi e wɛ̃̀ ↄ̀aa do ń basↄoo (300), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 23 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa do ń baswaaↄ̃sↄoo (365), 24 à tɛ̀ Luazi, ↄ̃ wà kùawà, kɛ́ Lua aà sɛ̀* bↄ̀ò dṹniau yã́i.

25 Mɛtusela wɛ̃̀ ↄ̀aa do kuɛ'aaↄ̃saide (187) guu ↄ̃ à Lemɛki ì. 26 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃, bao plasai mɛ́ kuo (782), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 27 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń baswaaↄ̃kwi dosaio (969), ↄ̃ à gà.

28 Lemɛki kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa doɛ, bao plasai mɛ́ kuo (182), ↄ̃ à nɛgↄ̃ɛ ì. 29 À tↄkpàɛ̀ Nↄee† à mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ bee mɛ́ a wá nↄ̀sɛ níniwɛ̃ɛ zĩ gbãa pↄ́ wálɛ kɛ Dii lɛkɛa tↄↄlɛɛ yã́i yã́ musu. 30 Nↄee ia gbɛa Lemɛki kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa àaↄ̃ sↄosai (595), à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. 31 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ ↄ̀aa àaↄ̃ ń baswaaↄ̃kwi ń soplao (777), ↄ̃ à gà.

32 Nↄee wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń basↄoode (500) guu ↄ̃ à Sɛũ ń Haũo ń Yafɛtio ì.

6

Gbɛ̃nazĩnaↄ ↄ̃̀ↄkpaa

1 Kɛ́ gbɛ̃nazĩnaↄ nà dasikũawa mɛ́ aalɛ ligua, aalɛ nɛnↄɛnaↄ i, 2 ↄ̃ Lua nɛ́ↄ* è gbɛ̃nazĩn nɛnↄɛpiↄ kɛfɛũ, ↄ̃ aa ń sɛ́ ń pↄeãwa. 3 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Ma Nisĩna aↄ ku gbɛ̃nazĩnaↄ guu gↄↄpiio, asa aa sã̀sã ń dàa yã́iɛ. Wɛ̃̀ basoolo mɛ́ gↄ̃̀nɛ́. 4 Gbɛ̃́ gbã̀aↄ ku dṹnia guu gↄↄ bee ń gↄↄ bee gbɛao lↄ, gↄↄ pↄ́ Lua nɛ́piↄ gbɛ̃nazĩn nɛnↄɛↄ dↄ̃̀ nↄɛↄ ũ, mɛ́ aa nɛ́ↄ ìńnↄ. An nɛ́piↄ mɛ́ nɛgↄ̃na pↄ́ aa tↄbↄ̀ za káauↄ ũ.

5 Kɛ́ Dii è gbɛ̃nazĩnaↄ yãvãikɛ̀ zↄ̃ↄ dṹniau, gↄↄpii yãbɛ̃ɛ làasoo ↄ̃ aaìↄ kɛ ado,† 6 ↄ̃ aà pↄ yà gbɛ̃nazĩna pↄ́ á kɛ̀ tↄↄlɛ yã́ musu. Aà nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà, 7 ↄ̃ à mɛ̀: Má gbɛ̃nazĩna pↄ́ má kɛ̀ waa tↄↄlɛwaɛ, gbɛ̃nazĩnaↄ ń nↄ̀bↄↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń bãↄ, asa ma pↄ yà an kɛa yã́ musuɛ. 8 Ɔ̃ Dii Nↄee wɛgwà.

Nↄee yã́

9 Nↄee buiↄ yã́n kɛ: Nↄeeá gbɛ̃maaɛ. Aà gↄↄ aàpi mɛ́ tàae vĩo, à tɛ̀ Luazi. 10 Nↄee nɛgↄ̃ɛↄ ì gbɛ̃ↄn àaↄ̃, Sɛũ ń Haũo ń Yafɛtio. 11 Gbɛ̃́pii ↄ̃̀ↄkpaa Luaɛ, vãikɛa ń gbãao dṹnia pà. 12 Kɛ́ Lua dṹnia gwà, a è a ↄ̃̀ↄkpà, asa gbɛ̃́pii zɛ́ kolea sɛ̀ɛ.

13 Ɔ̃ Lua ò Nↄeeɛ: Má è gbɛ̃́pii kà kaalɛa, asa an yã́i vãikɛa ń gbãao lì dṹniaa. Má ń kaalɛ sãnu ń dṹniaoɛ. 14 Gó'ilɛna kɛ ń lipɛpɛɛo, ní kɛ ń a kpɛaↄ, ní kↄtaa lɛwà a guu ń a kpɛo. 15 Lá ńyↄ̃ gópi kɛn kɛ: A gbã̀a àↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aa do ń basↄooɛ, a yàasa gã̀sĩsuu blakwi, a lɛsĩ sↄ̃ gã̀sĩsuu baakwi. 16 Pↄ́ku gópia, ní gupua to a lɛ́ zãnguo ń góo gã̀sĩsuu do. Ní a lɛ́ bↄ a gbã̀tɛ̃ɛu, ní gópi kpaalɛ lɛɛ àaↄ̃ didiakↄ̃a.

17 Mapi sↄ̃ má tó í da dṹniaa, kɛ́ mà pↄ́ pↄ́ ĩ́an wɛ̃nide kú ń guuↄ kaalɛ píi. Pↄ́ pↄ́ kú dṹnia guuↄ gaga píi. 18 Ń beeo ma bàa aↄ kunnↄ, ní gɛ̃ gópi guu ń n nɛgↄ̃ɛↄ ń n nao ń n nɛ́ↄ naↄ. 19 Ní pↄ́ wɛ̃nide píi sɛ gɛ̃ńnↄ mɛ̀n plapla, kɛ́ aa e wàↄ ku. 20 Bã buiↄ ń nↄ̀bↄ buiↄ ń pↄ́taa'onkuawa buiↄ píi aa mↄ n kĩ́i mɛ̀n plapla, kɛ́ aa e wàↄ ku. 21 Blɛ pↄ́ wì ble píi sɛ́lɛ kãaa á kũ̀sũa ũ, ápiↄ ń pↄ́piↄ. 22 Ɔ̃ Nↄee kɛ̀ màa, à yã́ pↄ́ Lua òɛ kɛ̀ píi.‡

7

Í daa dṹniaa

1 Ɔ̃ Dii ò Nↄeeɛ: Gɛ̃ gó guu ń n bɛdeↄ, asa má è ḿmɛ ń maamɛɛ tiadeↄ guu. 2 Nↄ̀ↄ pↄ́ wì sa'oòↄ sɛ gɛ̃ò da ń sao soplapla, ní nↄ̀ↄ pↄ́ wìli sa'oòòↄ sɛ mɛ̀n plapla da ń sao. 3 Bãↄ sɛ gɛ̃ò lↄ da ń sao soplapla, kɛ́ an bui e aaↄ ku dṹniau gupiiu. 4 Asa gↄↄ sopla gbɛa má tó lou ma tↄↄlɛ e gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao, kɛ́ mà pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ má kɛ̀ↄ waa tↄↄlɛwa píi.

5 Nↄee yã́ pↄ́ Dii òɛ kɛ̀ píi. 6 Gↄↄ pↄ́ í dà dṹniaa, Nↄee wɛ̃̀ ↄ̀aa àaↄ̃ɛ. 7 À gɛ̃̀ gó'ilɛna guu ń a nɛ́ↄ ń a nao ń a nɛ́ↄ naↄ, kɛ́ aa e bↄ ípi yã́u. 8 Ɔ̃ nↄ̀ↄ pↄ́ wì sa'oòↄ ń nↄ̀ↄ pↄ́ wìli sa'oòòↄ ń bãↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ 9 mↄ̀ Nↄee kĩ́i gó guu mɛ̀n plapla da ń sao lá Lua òɛ̀wa. 10 Gↄↄ sopla gbɛa í zↄ̃ↄpi dṹnia lè. 11 Nↄee wɛ̃̀ ↄ̀aa àaↄ̃de, a mↄ plaade gↄↄ gɛ̃o ń plaode zĩ́, ↄ̃ ísi pↄ́ kú tↄↄlɛ zíɛ nibↄnaↄ pũ̀na píi, mɛ́ loupↄↄ fↄ̃̀. 12 Lou mà e gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao.

13 Zĩbeezĩ Nↄee gɛ̃̀ gó guu ń a nɛ́ↄ Sɛũ ń Haũo ń Yafɛtio ń a nao ń a nɛ́ↄ naↄ gbɛ̃ↄn àaↄ̃,* 14 ń sɛ̃̀anↄbↄↄ píi ń buiwa ń pↄtuoↄ píi ń buiwa ń pↄ́taa'onkuawaↄ píi ń buiwa ń pↄ́ vuaaↄ píi ń buiwa, bãↄ ń pↄ́ gã̀sĩadeↄ píi. 15 Pↄ́ pↄ́ ì weↄ mↄ̀ Nↄee kĩ́i gó guu bui ń buio mɛ̀n plapla. 16 Pↄ́ wɛ̃nideↄ bui píi gɛ̃̀ da ń sao lá Lua dìlɛɛ̀wa. Ɔ̃ Dii gbatàńlɛ.

17 Lou mà e gↄↄ bla. Kɛ́ í lɛ́ kã́fĩ, ↄ̃ à gó sɛ̀ fɛ̀lɛò tↄↄlɛa. 18 Í fɛ̀lɛ à kã̀fĩ maamaa, à dà tↄↄlɛa, ↄ̃ gópi da ía. 19 Í kã̀fĩ à dà tↄↄlɛa nàai, à kù gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩ pↄ́ kú dṹniauↄla míↄ. 20 Í fɛ̀lɛ kù gbɛ̀sĩsĩpiↄla e gã̀sĩsuu gɛ̃o. 21 Pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ ì táa'o tↄↄlɛwaↄ gàga píi, bãↄ ń pↄtuoↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń gbɛ̃nazĩnaↄ píi. 22 Pↄ́ pↄ́ ì we mɛ́ a ku sĩ̀sĩaↄ gàga píi. 23 Pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ kú sĩ̀sĩaↄ mìdɛ píi. Gbɛ̃nazĩnaↄ ń nↄ̀bↄↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń bãↄ mìdɛ dṹnia guu. Nↄee mɛ́ bↄ̀ ado ń pↄ́ pↄ́ kuaànↄ gó guuↄ.† 24 Ɔ̃ í daa dṹniaa màa e gↄↄ basoplakwi.

8

Í goa dṹniaa

1 Nↄee ń sɛ̃̀anↄbↄↄ ń pↄtuo pↄ́ kuaànↄ gó guuↄ píi yã́ dↄ̀ Luagu. Kɛ́ à ĩ́anapɛ̀ tↄↄlɛwa, ↄ̃ í nà baawa. 2 Ísi pↄ́ kú tↄↄlɛ zíɛ nibↄnaↄ ń loupↄↄfↄ̃ao tàta, ↄ̃ lou kɛ̃̀. 3 Ípi lɛ́ ba busɛbusɛ, àlɛ lao e gↄↄ basoplakwi. 4 Mↄ soplade gↄↄ gɛ̃o ń plaode zĩ́, gópi dì gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ wì mɛ Alalatawa. 5 Ípi lɛ́ lao e mↄ kwideu. Mↄ kwidepi gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ gbɛ̀sĩsĩↄ misonaↄ bↄ̀.

6 Gↄↄ bla gbɛa Nↄee gó fɛnɛnti pↄ́ á bↄ̀ wɛ̃̀, 7 ↄ̃ à gbagbaa gbàɛ. Àlɛ vua, ìↄ gɛ́ le, ìↄ su la, e í gɛ̀ bà tↄↄlɛwa. 8 À felena gbàɛ lↄ, kɛ́ à e dↄ̃ tó í lào tↄↄlɛwa. 9 Kɛ́ felenapi i pɛ́kĩi eo, ↄ̃ à ɛ̀a sùwà gó guu, asa í daa dṹniaa píiɛ. Nↄee ↄbↄ̀ a kũ̀ à gɛ̃̀ò gó guu. 10 À kã́mabò e gↄↄ sopla, ↄ̃ à ɛ̀a felena gbàɛ lↄ. 11 Felenapi ɛ̀a sùwà oosi, à kùla kàso kpaa a lɛ́zĩ. Ɔ̃ Nↄee dↄ̃ kɛ́ í lào tↄↄlɛwa. 12 À kã́mabò gↄↄ sopla lↄ, ↄ̃ à ɛ̀a felenapi gbàɛ, i ɛa sùwà lↄo. 13 Nↄee wɛ̃̀ ↄ̀aa àaↄ̃ ń mɛ̀ndoode, a mↄ sɛ̃́ia gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́, í bà tↄↄlɛwa, ↄ̃ à gópi musu gò. Kɛ́ à gugwà, a è í làa tↄↄlɛwa. 14 A mↄ plaade gↄↄ baasↄo ń plaode zĩ́ tↄↄlɛ giigàga.

15 Ɔ̃ Lua yã'ò Nↄeeɛ à mɛ̀: 16 Bↄ gó guu ń n nao ń n nɛgↄ̃ɛↄ ń n nɛ́ↄ naↄ. 17 Pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ kunnↄↄ bↄlɛ píi, bãↄ ń nↄ̀bↄↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ píi, aa fãaa tↄↄlɛ, aaiↄ nɛ'i, aaiↄ kã́fĩ dṹnia guu. 18 Ɔ̃ Nↄee bↄ̀ ń a nɛ́ↄ ń a nao ń a nɛ́ↄ naↄ. 19 Nↄ̀bↄↄ píi ń pↄ́taa'onkuawaↄ píi ń bãↄ píi ń pↄ́ pↄ́ ì táa'o tↄↄlɛwaↄ píi, aa bↄ̀lɛ gó guu bui ń buio.

20 Ɔ̃ Nↄee Dii gbagbakĩi bò. À nↄ̀bↄ ń bã pↄ́ wì sa'oòↄ kũ̀, ↄ̃ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òòwà. 21 Kɛ́ Dii a gĩmà, à kɛ̀ɛ̀ na, ↄ̃ à làasookɛ̀ à mɛ̀: Má ɛa láaizĩ tↄↄlɛwa gbɛ̃nazĩna yã́i lↄo, asa gbɛ̃nazĩna làasoo ìↄ vãi za aà ɛ̀waasogↄↄɛ. Má ɛa pↄ́ wɛ̃nideↄ kaalɛ lá má kɛ̀wa lↄo. 22 E dṹnia gɛ àↄ kuò pↄ́tↄ̃a ń pↄkɛkɛao, ĩ́ana ń guwãao, buziɛ ń saɛo, fãanɛ ń gwãasĩnao, a kee a midɛo.

9

Lua bàa kua ń Nↄeeo

1 Ɔ̃ Lua báaadà Nↄeegu ń aà nɛ́ↄ, a ònɛ́: Àↄ nɛ'i àↄ kã́fĩ, í dṹnia pa.* 2 Nↄ̀bↄↄ ń bãↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń kpↄↄ píi aaↄ á vĩa vĩ. Ma ń naɛ́ á ↄzĩɛ.† 3 Pↄ́ pↄ́ ì táa'oↄ píi aaↄ dɛ á pↄblea ũ.‡ Ma ń kpáwá píiɛ, lá ma blɛ pↄ́ ì bↄlɛ tↄↄlɛwaↄ kpàwá yãawa.§ 4 Ãma ásuli nↄ̀ↄ pↄ́ wi a kòlokpao soo, asa a au mɛ́ a wɛ̃ni ũ.* 5 Má á au pↄ́ dɛ á wɛ̃ni ũ tↄsiɛ́ɛ. Tó nↄ̀ↄ gbɛ̃dɛ̀, ge tó gbɛ̃́ a gbɛ̃́dee dɛ̀, má aà au tↄsiɛ̀. Má tↄsi gbɛ̃́ pↄ́ a gbɛ̃́dee dɛ̀wa.† 6 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃dɛ̀, wàli ade dɛ, asa ma gbɛ̃nazĩna kɛ̀ ma taa ũɛ.‡ 7 Àↄ nɛ'i àↄ kã́fĩ, í li dṹniaa, íↄ kↄ̃́.

8 Lua yã'ò Nↄeeɛ ń aà nɛ́ↄ lↄ à mɛ̀: 9 Ma bàa aↄ kúánↄ ń á buiↄɛ, 10 ń pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ kúánↄ aa bↄ̀ gó guuↄ píi, bãↄ ń pↄtuoↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ ń pↄ́ pↄ́ kú tↄↄlɛwaↄ píi. 11 Ma bàa aↄ kúánↄɛ. Má pↄ́ wɛ̃nideↄ midɛ píi ń í daa dṹniaao lↄo. Í a da dṹniala à kaalɛ lↄo.§ 12 Ɔ̃ Lua ɛ̀a mɛ̀: Ma bàa aↄ kúánↄ ń pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ kúánↄↄ e gↄↄpiiɛ. A seelan kɛ: 13 Má a nàali bↄ louwa ma bàa kua ń dṹniao seela ũ. 14 Tó má tò lou sìsi mɛ́ nàali bↄ̀wà, 15 lá ma bàa kúánↄ ń pↄ́ wɛ̃nide bui píio, a yã́ ali dↄmaguɛ. Má tó í zↄ̃ↄkũ à pↄ́ wɛ̃nide kaalɛ píi lↄo. 16 Tó ma nàali è louwa, ma bàa kua ń pↄ́ wɛ̃nide bui píio e gↄↄpii yã́ ali dↄmaguɛ. 17 Ɔ̃ Lua ò Nↄeeɛ: Ma bàa kua ń pↄ́ wɛ̃nide pↄ́ kú dṹnia guu píio seelan we.

Nↄee nɛ́ↄ

18 Nↄee nɛ́ pↄ́ aa bↄ̀lɛ gó guuↄ tↄ́n kɛ: Sɛũ, Haũ, Yafɛti. Haũ mɛ́ Kanaa de'ia ũ. 19 Nↄee nɛ́ↄn we gbɛ̃ↄn àaↄ̃. An buiↄ mɛ́ kpálɛ dṹnia guu píi.

20 Nↄeeá sɛ̃̀wanaɛ, ↄ̃ à vɛ̃ɛbu kɛ̀. 21 Kɛ́ à vɛ̃ɛmì à kã̀, ↄ̃ aà pↄ́ↄ pìliwà a kpɛ́u. 22 Kɛ́ Kanaa de'ia Haũ ń mae puizi è, à bↄ̀ gɛ ò Sɛũɛ ń Yafɛtio. 23 Ɔ̃ Sɛũ ń Yafɛtio ulada sɛ̀ wa kà ń gã̀u ń pla, aa táa'ò ń kpɛo, an aɛ dↄa gupãle oi kɛ́ aasu ń mae puizi eo yã́i, aa gɛ̀ ń mae puizi ùlɛò. 24 Kɛ́ Nↄee vɛ̃ɛ wèewà à vù, a mà lá a nɛ́ gbɛzã kɛ̀ɛ, 25 ↄ̃ à mɛ̀:

Kanaa* a gↄ̃ láaipↄ ũɛ,

ↄ̃mɛ aↄ a gbɛ̃́ↄ zↄnkɛ̃sãna ũ.

26 Ɔ̃ à mɛ̀:

Wà Dii Sɛũ† Lua sáaukpa,

Kanaa buiↄ aaↄ dɛ Sɛũ buiↄ zↄↄ ũɛ.

27 Lua kã́fĩakɛ Yafɛtiɛ,‡

Yafɛti buiↄ bɛkpa ń Sɛũ buiↄ,

Kanaa buiↄ aaↄ dɛ Yafɛti buiↄ zↄↄ ũɛ.

28 Í daa dṹniaa gbɛa Nↄee kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa do ń basoplakwio (350). 29 À kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa síiↄ̃ ń basoplakwioɛ (950), ↄ̃ à gà.

10

Nↄee buiↄ

(1Lad 1.5-23)

1 Nↄee nɛgↄ̃ɛↄ Sɛũ ń Haũo ń Yafɛtio ń ń nɛgↄ̃ɛ pↄ́ aa ì í daa dṹniaa gbɛaↄ yã́n kɛ: 2 Yafɛti nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Gomɛɛ, Magↄgu, Mɛdɛ, Gɛlɛsi, Tubali, Mɛsɛki ń Tilasio. 3 Gomɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Asɛnazi, Lifa, Tↄgaama. 4 Gɛlɛsi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛlisa, Taasisi, Sipi, Lodani. 5 Buipiↄ mɛ́ lìgua ísiagɛɛwa, aa kↄ̃kpaalɛ̀ bùsu ń bùsuo, bui ń buio daɛdaɛ, baade ń a buiyão.

6 Haũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Etiopi, Egipi, Libii, Kanaa. 7 Etiopi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Saba, Avila, Sabata, Laama ń Sabatɛkao. Laama nɛgↄ̃ɛↄn Seba ń Dedão ũ. 8 Niũlodiá Etiopi buiɛ lↄ. Ɔ̃mɛ dṹnia nɛgↄ̃n tↄde sɛ̃́ia ũ. 9 A dɛ Diiɛ toensa ũ. A yã́i tò wì mɛ: Lán Niũlodi dɛ toensa ũ Diiɛwa. 10 Babiloni bùsu pↄ́ à kiblèwà káau mɛɛwiaↄn Babɛli ń Ɛlɛkio ń Akadio ń Kalenↄo. 11 Bↄa we à gɛ̀ Asili bùsuu, ↄ̃ à Niniva kàlɛ ń Leobotiio ń Kalao 12 ń Lɛsɛ̃ pↄ́ kú Niniva zãnguo ń Kala pↄ́ dɛ mɛɛwia zↄ̃ↄ ũo.

13 Egipi buiↄn kɛ: Ludi buiↄ, Anaũ buiↄ, Lɛaba buiↄ, Nafɛtu buiↄ, 14 Patusi buiↄ, Kasulu buiↄ, Kɛlɛti bui pↄ́ Filitɛ̃ↄ bↄ̀ ń guuↄ.

15 Kanaa nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Sidↄ̃ buiↄn kɛ: Iti buiↄ, 16 Yebusi buiↄ, Amↄle buiↄ, Giigasi buiↄ, 17 Ivi buiↄ, Aaka buiↄ, Sini buiↄ, 18 Aavadi buiↄ, Zɛmali buiↄ, Amata buiↄ. Kanaa buipiↄ lìgua gbɛzãɛ, 19 an bùsu zɛlɛn kɛ: Bↄa za Sidↄ̃ gɛa Gelaa pↄ́ kú Gaza saɛ e Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo ń Ademao ń Zeboiũ pↄ́ kú Lasa saɛo. 20 Haũ nɛgↄ̃ɛↄn we bui ń buio, bùsu ń bùsuo daɛdaɛ, baade ń a buiyão.

21 Yafɛti dãuna Sɛũ buikɛ̀ lↄ. Ɔ̃mɛ Ɛbɛlu buiↄ dezi káau ũ. 22 Sɛũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Elaũ, Asili, Aapasa, Ludi, Alaũ. 23 Alaũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Uzu, Hulu, Getɛɛ, Mɛsɛki. 24 Aapasa mɛ́ Sela ì, ↄ̃ Sela Ɛbɛlu ì. 25 Ɛbɛlu nɛgↄ̃ɛↄ ì pla. Ado tↄ́n Pɛlɛgi,* asa aà gↄↄ ↄ̃ wà kɛ̃̀kↄ̃wa dṹnia guu. Aà dãuna tↄ́n Yotã. 26 Yotã nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Alɛmↄda, Sɛlɛfi, Azemavɛ, Yela, 27 Adolaũ, Uzali, Dikala, 28 Obali, Abimaɛ, Seba, 29 Ofii, Avila, Yobaba. Yotã nɛgↄ̃ɛↄn we píi. 30 Bↄa Mɛsa gɛa Sefaa ń gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ kú gukpɛ oiↄ mɛ́ ń bùsu ũ. 31 Sɛũ nɛgↄ̃ɛↄn we píi bui ń buio, bùsu ń bùsuo daɛdaɛ, baade ń a buiyão.

32 Nↄee nɛgↄ̃ɛↄ buiↄn we daɛdaɛ bùsu ń bùsuo. An kĩ́i dṹnia bui píi bↄ̀u, aa lìgua í daa dṹniaa gbɛa.

11

Babɛli kpɛdidiakↄ̃a

1 Dṹnia guu yãa píi bui mɛ̀ndoɛ, yã́ doũ wì o. 2 Lá gbɛ̃́ↄ lɛ́ sↄ̃kĩikpakpa gukpɛ oi, kɛ́ aa kà Babiloni bùsu gusalalau, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛ we. 3 Aa òkↄ̃ɛ: Wà gɛ wà bilikibↄ, wí kpasa maamaa. Biliki mɛ́ ń gbɛ ũ, kↄtaa mɛ́ ń sĩmaa ũ. 4 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wà mɛɛwia kálɛ wà kpɛdidiakↄ̃a bo, a misona zↄ̃ luabɛwa. Wà wázĩa tↄbↄ, kɛ́ wásu gↄ̃ gbándodo dṹnia guuo yã́i.

5 Ɔ̃ Dii pìla à mɛɛwiapi gwà ń kpɛ́ lɛsĩ pↄ́ gbɛ̃nazĩnaↄ bòo. 6 Ɔ̃ à mɛ̀: Ampii an bui doũɛ, yã́ doũ aaì o, ↄ̃ yã́ pↄ́ aa bↄ̀òn laa? Yã́ pↄ́ aa a làasookɛ̀, tiasa aa kɛɛ, pↄe a kpánɛ́ a guu lↄo. 7 Wà pila gɛ́ we wà ń yã́ yãalɛnɛ́, kɛ́ aasu kↄ̃ yãma lↄo. 8 Ɔ̃ Dii ń fãaa we gbándodo dṹnia guu píi, ↄ̃ aa ń mɛɛwia kálɛa tò. 9 Ayãmɛto wà tↄkpà wɛ̃́lɛpiɛ Babɛli,* asa wekĩi ↄ̃ Dii tò dṹnia bui píi yã́ bↄ̀u. Za wekĩi à ń fãaa dṹnia guu píi.

Sɛũ ń Telao buiↄ

(1Lad 1.24-27)

10 Sɛũ buiↄ yã́n kɛ: Sɛũ wɛ̃̀ basↄode guu ↄ̃ à Aapasa ì í daa dṹniaa gbɛa wɛ̃̀ pla. 11 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń basↄoo, à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

12 Aapasa wɛ̃̀ bla sↄosaide guu ↄ̃ à Sela ì. 13 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń àaↄ̃o, à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

14 Sela wɛ̃̀ baakwide guu ↄ̃ à Ɛbɛlu ì. 15 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń àaↄ̃o, à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

16 Ɛbɛlu wɛ̃̀ baakwi ń síiↄ̃ode guu ↄ̃ à Pɛlɛgi ì. 17 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń baakwio, à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

18 Pɛlɛgi wɛ̃̀ baakwide guu ↄ̃ à Leu ì. 19 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa do ń kɛ̃okwio, à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

20 Leu wɛ̃̀ baakwi ń plaode guu ↄ̃ à Selugi ì. 21 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa do ń soplao, à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

22 Selugi wɛ̃̀ baakwide guu ↄ̃ à Nakↄↄ ì. 23 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa do, à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

24 Nakↄↄ wɛ̃̀ baakwi dosaide guu ↄ̃ à Tela ì. 25 A gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ basoolo mɛ̀ndosai, à nɛ́ pãleↄ ì lↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

26 Tela wɛ̃̀ bàaↄ̃kwide guu ↄ̃ à Ablaũ ń Nakↄↄo ń Halanao ì.

27 Tela buiↄ yã́n kɛ: Tela Ablaũ ń Nakↄↄo ń Halanao ì, ↄ̃ Halana Lↄtu ì. 28 Halana gà a mae Tela wáa Uluɛ, Babiloni bùsuu, gu pↄ́ wà aà ìu. 29 Ablaũ ń Nakↄↄo nↄsɛ̀. Ablaũ na tↄ́n Salai, Nakↄↄ na sↄ̃ ↄ̃n Halana nɛ́ Milika ũ. Halanapi mɛ́ Isika ì lↄ. 30 Salaiá fĩiɛ, i nɛ'io.

31 Ɔ̃ Tela a nɛ́ Ablaũ ń a tↄũna Lↄtuo ń Ablaũ na Salaio sɛ̀ bↄ̀lɛńnↄ Ulu, Babiloni bùsuu, aalɛ gɛ́ Kanaa bùsuu. Kɛ́ aa kà Halana, aa zↄ̃̀lɛ we. 32 Tela wɛ̃̀ ↄ̀aa do ń sↄoode guu ↄ̃ à gà Halana.

12

Dii oa Ablaũɛ aà bↄ a bùsuu

1 Dii ò Ablaũɛ: Bↄ n bùsuu n buiↄ guu n mae bɛ, ní gɛ́ bùsu pↄ́ má ↄlↄnɛu.*

2 Má tó n bui dasikũ.

Má báaadangu, mí n tↄbↄ,

n kĩ́i ↄ̃ wàli ɛ̀fãai eu.

3 Má báaada gbɛ̃́ pↄ́ aa samaa'onɛↄgu,

mí gbɛ̃́ pↄ́ aa savãi'onɛↄ ká.

Dṹnia bui píi a ɛ̀fãai e n sabai.†

4 Ɔ̃ Ablaũ dàzɛu lá Dii òɛwa. Lↄtu gɛ̀aànↄ. Aà wɛ̃̀ basiiↄ̃ sↄosaideu ↄ̃ à bↄ̀ Halana 5 ń a na Salaio ń a vĩ̀i nɛ́ Lↄtuo ń ń àizɛɛ pↄ́ aa vĩↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa è Halanaↄ. Màa aa bↄ̀ Halana aa dà Kanaa zɛ́u.

Kɛ́ aa kà we, 6 aa pã̀ bùsupia e aa kà Mↄle gbɛ̃́nɛli kĩ́i Sikɛũ. Kanaaↄ ku bùsupiu gↄↄ bee. 7 Ɔ̃ Dii bↄ̀ mↄ̀ Ablaũwa à mɛ̀: Má bùsuɛ bee kpa n buiↄwaɛ.‡ Ɔ̃ à Diipi gbagbakĩi kɛ̀ we. 8 Kɛ́ à fɛ̀lɛ we, à mipɛ̀ gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ kú Bɛtɛli gukpɛↄwa, ↄ̃ à bòokpà we, Bɛtɛli ku bɛ'aɛ oi, Ai ku gukpɛ oi. À Dii gbagbakĩi bò we lↄ, ↄ̃ à aà sìsi. 9 Ɔ̃ à dàzɛu lↄ, à mipɛ̀ Nɛgɛvɛwa.

10 Kɛ́ imina kà bùsupiu, ↄ̃ Ablaũ gɛ̀ gↄↄplakɛi Egipi, asa iminapi kɛ̀ zàiɛ. 11 Kɛ́ à kà kãi ń Egipio, a ò a naɛ: Má dↄ̃ nↄanan n ũ. 12 Tó Egipiↄ n e, aa mɛ ma nan n ũ, aa ma dɛɛ, aai n tó. 13 Onɛ́ ma dãen§ n ũ, kɛ́ wà e ma kũ ↄplapla n yã́i. Lá ńyↄ̃ ma misin we. 14 Kɛ́ aa kà Egipi, Egipiↄ è nↄɛpi maa kɛ̀ zài. 15 Kɛ́ Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ ìwaↄ aà è, aa aà maabòɛ̀, ↄ̃ wà aà sɛ̀ gɛ̃̀ò Falaↄ̃ↄɛ a bɛ. 16 Ɔ̃ à Ablaũ yàaekɛ̀ maamaa aà yã́i, à sãↄ kpàwà ń zuↄ ń zàa'ĩnaↄ ń zↄgↄ̃ɛↄ ń zↄnↄɛↄ ń yiongoↄ. 17 Ɔ̃ Dii gyã pãsĩↄ kà Falaↄ̃ↄgu ń a bɛdeↄ Ablaũ napi yã́i. 18 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ Ablaũ sìsi a òɛ̀: Bↄ́ yã́ ń kɛ̀mɛɛ màai? Bↄ́yãi ni oimɛɛ n naɛo ni? 19 Àkɛa n mɛ̀ n dãeɛ, ↄ̃ ma aà sɛ̀ nↄ ũi? N nↄ kɛ! Ǹ n pↄ́ sɛ taò. 20 Falaↄ̃ↄ yã'ò a gbɛ̃́ↄnɛ Ablaũ yã́ musu, ↄ̃ aa gɛ̀ zɛ̀ɛ̀ ń a nao ń a àizɛɛↄ píi.

13

Ablaũ kɛ̃akↄ̃wa ń Lↄtuo

1 Ɔ̃ Ablaũ bↄ̀ Egipi à sù Nɛgɛvɛ ń a nao ń a àizɛɛↄ píi ń Lↄtuo. 2 Ablaũá ↄdeɛ, a pↄtuoↄ vĩ dasi ń ã́nusuo ń vuao. 3 Bↄa Nɛgɛvɛ à sↄ̃kĩikpàkpa e à gɛ̀ kàò Bɛtɛli, gu pↄ́ à bòokpàu káau Bɛtɛli zãnguo ń Aio, 4 gu pↄ́ à sa'okĩi bòu yãa. Ɔ̃ à Dii sìsi we.

5 Lↄtu ìↄ bɛ ń Ablaũo sãnu. A sãↄ ń zuↄ ń zwã̀akpɛↄ vĩ sↄ̃. 6 An pↄtuoↄ dasi, gupi sɛ̃ i mↄ́má ḿpiio. A yã́i aa fↄ̃ wàↄ ku sãnu lↄo. 7 Ɔ̃ lɛkpaa gɛ̃̀ Ablaũ pↄdãnaↄ ń Lↄtu pↄdãnaↄ guu. Zĩbeezĩ sↄ̃ Kanaaↄ ń Pɛliziↄ ku bùsupiu. 8 Ɔ̃ Ablaũ ò Lↄtuɛ: A maa lɛkpaa àↄ kú wá zãnguoo, ge ma pↄdãnaↄ ń n pↄdãnaↄ zãnguoo, asa wá daɛ doũɛ. 9 Bùsu gwa da n aɛ píi. Wà kɛ̃aa. Tó n gɛ ↄzɛɛi, mí gɛ́ ↄplaai. Tó n gɛ ↄplaaiɛ sↄ̃, mí gɛ́ ↄzɛɛi. 10 Kɛ́ Lↄtu gugwà, a è Yuudɛ̃ guzulɛ píi mↄ̀sɛ vĩ maamaaɛ. E Dii àↄ gɛ́ Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo kaalɛi, guzulɛpi dɛ lán Dii luwa,* lán Egipi bùsuwa, e à gɛ̀ pɛ̀ Zoaawa. 11 Ɔ̃ Lↄtu Yuudɛ̃ guzulɛ sɛ̀ píi. Aa kɛ̃̀kↄ̃wa, ↄ̃ Lↄtu dàzɛu gukpɛ oi. 12 Ablaũ gↄ̃̀ Kanaa bùsuu, mɛ́ Lↄtu ku Yuudɛ̃ guzulɛ wɛ̃́lɛↄ zãnguo. À bòokpà Sↄdↄũ saɛ. 13 Sↄdↄũdeↄ sↄ̃ aa vãiɛ, duunkɛn saↄn ń ũ Diiɛ.

14 Lↄtu taa gbɛa Dii ò Ablaũɛ: Gu pↄ́ ń zɛu, wɛsɛ ǹ gugbãntoo ń gɛↄmidↄkĩio ń gukpɛo ń bɛ'aɛo gwa. 15 Tↄↄlɛ pↄ́ ń èɛ píi, má n gbaɛ, iↄ dɛ mpi ń n buiↄ pↄ́ ũ e gↄↄpii. 16 Má tó n buiↄ dasikũ lán bùsu'ũfãawa. Tó gbɛ̃e a fↄ̃ bùsu'ũfãa nao, a fↄ̃ n buiↄ nao sↄ̃ɛ. 17 Fɛlɛ bɛbɛbɛbɛ bùsupi guu, ní a gbã̀a ń a yàasao gwa, asa má n gbaɛ. 18 Ablaũ fɛ̀lɛ gɛ̀ bòokpà Mamale gbɛ̃́nɛli pↄ́ kú Hɛblↄ̃ↄ kĩ́i, ↄ̃ à Dii gbagbakĩi bò we.

14

Ablaũ Lↄtu suabaa

1 Zĩewa Babiloni bùsu kí Amafɛli ń Ɛlasaa bùsu kí Aliokio ń Elaũ bùsu kí Kɛdↄlaomɛɛo ń Goiũ bùsu kí Tidalio 2 aalɛ zĩka ń Sↄdↄũ kí Belao ń Gↄmↄↄ kí Biisao ń Adema kí Sinabio ń Zeboiũ kí Semɛbɛɛo ń Bela pↄ́ wì mɛ tia Zoaa kíao. 3 Kía gbɛ̃ↄn sↄopiↄ kↄ̃ kã̀aa píi Sidiũ guzulɛu. Ɔ̃mɛ Ísida Wiside ũ tia. 4 Aaìↄ falubↄ Kɛdↄlaomɛɛɛ à kà wɛ̃̀ kuɛpla. A wɛ̃̀ kuɛ'aaↄ̃de ↄ̃ aa gì bↄiɛ̀. 5 A wɛ̃̀ gɛ̃o mɛ̀ndosaide ↄ̃ Kɛdↄlaomɛɛ ń kía pↄ́ kuaànↄↄ mↄ̀. Ɔ̃ aa zĩblè Lefaiↄwa Asalo Kaanaiũ. Aa zĩblè Zuziↄwa Haũ. Aa zĩblè Ɛmiↄwa Save Kiliataiũ. 6 Aa zĩblè Oliↄwa an gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ wì mɛ Seiwa e à gɛ̀ pɛ̀ Ɛlipalana guwaiwaiwa. 7 Ɔ̃ aa ɛ̀a sù Misipa nibↄnai, ↄ̃ wì mɛ tia Kadɛsi. Aa zĩblè Amalɛki bùsuwa píi ń Amↄle bui pↄ́ kú Asasↄ̃ Tamaaↄwa lↄ.

8 Ɔ̃ Sↄdↄũ kía ń Gↄmↄↄ kíao ń Adema kíao ń Zeboiũ kíao ń Bela pↄ́ wì mɛ tia Zoaa kíao fɛ̀lɛ gɛ̀ zĩkaińnↄ Sidiũ guzulɛu. 9 Aalɛ zĩka ń Elaũ bùsu kíao ń Goiũ bùsu kíao ń Babiloni bùsu kíao ń Ɛlasaa bùsu kíao. Kía gbɛ̃ↄn síiↄ̃piↄ lɛ́ zĩka ń kía gbɛ̃ↄn sↄoↄ. 10 Sidiũ guzulɛ kↄtaa ɛ vĩ dasi. Kɛ́ Sↄdↄũ kía ń Gↄmↄↄ kíao lɛ́ bàalɛ, ↄ̃ aa kwɛ̀ a guu, ↄ̃ an gbɛ̃́ kĩniↄ bàalɛ̀ gɛ̀ gusĩsĩdeu. 11 Zĩ̀blenaↄ Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo àizɛɛↄ ń ń pↄbleaↄ sɛ̀lɛ píi aa tàò. 12 À mↄ lè Ablaũ vĩ̀i nɛ́ Lↄtu ku Sↄdↄũ, ↄ̃ aa aà kũ̀ wà tàò ń aà àizɛɛↄ lↄ.

13 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ pìlimá gɛ ò Ɛbɛlu bui Ablaũɛ Mamale gbɛ̃́nɛliↄ kĩ́i. Mamale ń a dãunaↄ Ɛsikↄli ń Anɛɛoá Amↄle buiↄnɛ, an lɛ́ doũ ń Ablaũo. 14 Kɛ́ Ablaũ mà wà a daɛ kũ̀ wà tàò, ↄ̃ à a bɛ zĩgↄ̃ↄ sɛ̀lɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basoolo plasaio (318), à pɛ̀lɛ kíapiↄzi, ↄ̃ à ń lé Dã. 15 Ɔ̃ à a gbɛ̃́ↄ kpaalɛ̀, ↄ̃ aa sìńgu gwãasĩna. Aa zĩblèmá aa pɛ̀má e Hoba, Damasi gugbãntoo oi. 16 À ɛ̀a sù ń àizɛɛpiↄ píi ń a vĩ̀i nɛ́ Lↄtuo ń aà àizɛɛↄ. À sù ń nↄɛↄ ń gbɛ̃pãleↄ lↄ.

17 Kɛ́ Ablaũ zĩblè Kɛdↄlaomɛɛwa ń kía pↄ́ kuaànↄↄ, àlɛ su, ↄ̃ Sↄdↄũ kí bↄ̀ dàaàlɛ Save guzulɛ pↄ́ wì mɛ tia Kía Guzulɛu. 18 Ɔ̃ Salɛma kí Mɛkizɛdɛ* mↄ̀ ń pɛ̃ɛo ń vɛ̃ɛo. Aàpiá Lua Musude gbàgbanaɛ. 19 Ɔ̃ à samaa'ò Ablaũɛ à mɛ̀:

Lua Musude musu ń zĩ́lɛo Kɛna báaada Ablaũgu.

20 Wà Lua Musude sáaukpa!

À n ibɛɛↄ nànɛ n ↄzĩ.

Ɔ̃ Ablaũ pↄ́ pↄ́ a èↄ kwide kpàwà píi. 21 Sↄdↄũ kía ò Ablaũɛ: Ma gbɛ̃́ↄ kpaa, níↄ àizɛɛ kũa n pↄ́ ũ. 22 Ɔ̃ Ablaũ òɛ̀: Má sì ń Dii Lua Musude musu ń zĩ́lɛo Kɛnao, 23 má n pↄe sɛo, baa kyale niba, kɛ́ ńsu o ḿmɛ ń tò ma kɛ ↄde ũo yã́i. 24 Má pↄe sɛo, sema pↄ́ pↄ́ ma gbɛ̃́ↄ blè bàasio. Ãma Anɛɛ ń Ɛsikↄlio ń Mamale pↄ́ aa gɛ̀manↄↄ, to aa ń baa sɛ́.

15

Lua bàa kua ń Ablaũo

1 Bee gbɛa Dii yã'ò Ablaũɛ wɛ́pungu'ea guu à mɛ̀:

Ablaũ! Ńsu to vĩa n kũo.

Mámɛ má n sɛ̀ngbao ũ,

n asea aↄ zↄ̃ↄ maamaaɛ.

2 Ɔ̃ Ablaũ mɛ̀: Dii Lua, bↄ́ ńyↄ̃ ma gbai? Má nɛ́ vĩo. Damasi gbɛ̃́ Ɛliɛzɛɛ mɛ́ aↄ dɛ ma bɛ túbiblena ũ. 3 Lá ni ma gba nɛ́o, ma bɛ zĩkɛnapi mɛ́ aↄ dɛ ma túbiblena ũ. 4 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Aàpi mɛ́ aↄ dɛ n túbiblena ũo. Nɛ́ pↄ́ a bↄ n plɛu mɛ́ aↄ dɛ n túbiblena ũ. 5 Ɔ̃ à bↄ̀aànↄ bàasi à mɛ̀: Musu gwa ǹ saanaↄ nao, tó ńyↄ̃ fↄ̃́. Beewa ↄ̃ n buiↄ aaↄ dasi.* 6 À Dii náaikɛ̀, ↄ̃ Dii tò yã́ bↄ̀aànↄ na a náai pↄ́ a kɛ̀ yã́i.† 7 A òɛ̀ lↄ: Mámɛmaa Dii, mámɛ ma n bↄ Ulu, Babiloni bùsuu, kɛ́ mà bùsuɛ bee kpama yã́i. 8 Ɔ̃ Ablaũ mɛ̀: Dii Lua, kpelewa máↄ dↄ̃ kɛ́ aↄ dɛ ma pↄ́ ũi? 9 A wèwà à mɛ̀: Zununu wɛ̃̀ àaↄ̃ sɛ́ ń bleda wɛ̃̀ àaↄ̃o ń sãsa wɛ̃̀ àaↄ̃o ń felentɛ̃nao ń felenguuluo. 10 Ɔ̃ à pↄ́piↄ sɛ̀ píi à ń paapaa à ń goaa, ↄ̃ à ń kálɛ à ń aɛdↄ̀dↄkↄ̃wa, ãma i bãↄ paapaao. 11 Kɛ́ yãamusuↄ mↄ̀ pɛ̀pɛ nↄ̀ↄpiↄwa, ↄ̃ Ablaũ ń yá.

12 Kɛ́ ĩatɛ̃ lɛ́ gɛ̃ kpɛ́u, izↄ̃ↄ dà Ablaũla, ↄ̃ gusia zↄ̃ↄ pↄ́ tò vĩa aà kũ̀ kùaàla. 13 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ n buiↄ aaↄ dɛ nibↄↄ ũ bùsu pↄ́ dɛ ń pↄ́ ũo guu, aaiↄ zↄble we, wiↄ ĩadamá e wɛ̃̀ ↄ̀aa pla.‡ 14 Ãma má yã́kpalɛkɛ ń bui pↄ́ aalɛ zↄblenɛ́ↄ, n buiↄ aai bↄlɛ ń àizɛɛ zↄ̃ↄo.§ 15 Mpi sↄ̃ ńyↄ̃ↄ aafiaɛ e ǹ gɛ ǹ zikũò, ní gbasa ta n deziↄ kĩ́i, wi n vĩ. 16 N sↄ̃kpaɛↄ mɛ́ aa ɛa su la, asa Amↄleↄ duuna i pa yãao.

17 Kɛ́ ĩatɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́u, gu sì, ↄ̃ Ablaũ è kĩna pↄ́ lɛ́ súɛlɛbↄ ń tɛ́vuao* lɛ́ gɛ̃ nↄ̀ↄ pↄ́ á pàapaapiↄ zãnguo. 18 Zĩbeezĩ Dii mɛ̀ a bàa aↄ kú ń Ablaũo à mɛ̀: Má bùsuɛ bee kpa n buiↄwaɛ za Egipi zɛ́ swai e swa zↄ̃ↄ pↄ́ wì mɛ Uflatai, 19 bùsu pↄ́ Keniↄ kuu ń Kenaziↄ ń Kamↄniↄ 20 ń Itiↄ ń Pɛliziↄ ń Lefaiↄ 21 ń Amↄleↄ ń Kanaaↄ ń Giigasiↄ ń Yebusiↄ.

16

Hagaa ń a nɛ́ Isimaɛlao

1 Ablaũ na Salai i nɛ'io. A zↄnↄɛ vĩ Egipi gbɛ̃́ ũ, wì mɛ Hagaa. 2 Ɔ̃ Salai ò Ablaũɛ: Lá Dii ma kɛ fĩi ũɛ, wúlɛ ń ma zↄnↄɛo. Má gí nɛ́ↄ ei aà sabaia? Ɔ̃ Ablaũ Salai yãmà. 3 Ablaũ wɛ̃̀ kwi kɛa Kanaa bùsuu gbɛa ↄ̃ Salai a zↄ Hagaa kpàwà nↄ ũ. 4 Ablaũ wùlɛaànↄ, ↄ̃ à nↄsì. Kɛ́ a è á nↄsia, à dↄ̀ɛ a diiwa. 5 Ɔ̃ Salai ò Ablaũɛ: Tàae pↄ́ wa kɛ̀mɛɛ gↄ̃̀ n yã́ ũɛ. Ma a zↄ kpàma. Kɛ́ a è á nↄsia, ↄ̃ ìↄ dↄ́ɛa. Mpi ń mapio, Dii mɛ́ a yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ. 6 Ɔ̃ Ablaũ wèwà à mɛ̀: N zↄ ku n pↄ́ ũɛ. Kɛɛ̀ lá ń yeiwa. Kɛ́ Salai ĩadàwà, ↄ̃ à bàalɛ̀ɛ̀.

7 Dii Malaika aà è nibↄna kĩ́i gbáau, nibↄnapi ku Sulu zɛ́ saɛɛ. 8 Ɔ̃ à aà là à mɛ̀: Salai zↄnↄɛ Hagaa, n bↄ má ni? Ńlɛ gɛ́ má ni? Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Málɛ bàalɛ ma dii Salaiɛɛ. 9 Ɔ̃ Dii Malaika òɛ̀: Ɛa ta n diipiwa, níↄ misiilɛɛ̀.

10 Má n bui kã́fĩ

aaↄ dasi, wa fↄ̃ ń lɛ́ dↄ̃o.

11 Ń nↄsia, ńyↄ̃ nɛ'i gↄ̃ɛ ũ,

ní tↄ́kpaɛ̀ Isimaɛla,*

asa Dii n yãmà n taasikɛa guu.

12 Aↄ dɛ lán sɛ̃̀a zàa'ĩnawa,

a íbɛlɛsɛ ń gbɛ̃́piio,

gbɛ̃́pii i íbɛlɛsɛaànↄ sↄ̃.

Aↄ ku kↄ̃ yã́i ń a gbɛ̃́piↄ gbɛ̃eoo.

13 Ɔ̃ Hagaa mɛ̀: Lakĩi ma wɛsì Lua pↄ́ ì ma elɛ. Ɔ̃ à tↄkpà Dii pↄ́ yã'òɛɛ Luapↄima'e. 14 Ayãmɛto wà tↄkpà lↄ̀ↄpiɛ Luabɛ̃ɛpↄima'elↄↄ. A ku Kadɛsi ń Bɛlɛdio zãnguoɛ.

15 Hagaa nɛgↄ̃ɛ ì ń Ablaũo, ↄ̃ Ablaũ tↄkpàɛ̀ Isimaɛla.† 16 Gↄↄ pↄ́ Hagaa Isimaɛla ì, Ablaũ wɛ̃̀ basiiↄ̃sↄo ń mɛ̀ndooɛ.

17

Lua tↄ̃zↄ̃yã dilɛa Ablaũɛ

1 Kɛ́ Ablaũ kà wɛ̃̀ basↄo mɛ̀ndosai, Dii bↄ̀ mↄ̀wà à mɛ̀: Mámɛmaa Lua Gbãapiide. Tɛmazi, níↄ ku tàaesai. 2 Ma bàakuannↄ aↄ gɛɛ, mí n bui kã́fĩnɛ maamaa. 3 Ablaũ wùlɛ a gbɛɛu Lua aɛ, ↄ̃ Lua òɛ̀: 4 Lá ma bàa kunnↄ, ńyↄ̃ gↄ̃ bui dasiↄ dezi ũ. 5 Wàli onɛ Ablaũ lↄo, sema Ablahaũ,* asa má n kɛ buiↄ dezi ũɛ.† 6 Má tó n bui dasikũ, buiↄ ń kíaↄ bↄ n kĩ́iɛ. 7 Ma bàa aↄ kunnↄ ń n buiↄ e gↄↄpiiɛ.‡ Máↄ dɛ n Lua ũ ń n buiↄ n kpɛ. 8 Má Kanaa bùsu pↄ́ ń kú a guu nibↄ ũ kpama píi ń n buiↄ n kpɛ, kɛ́ aaↄ vĩ gↄↄpii, míↄ dɛ ń Lua ũ.

9 Lua ɛ̀a ò Ablahaũɛ: Mpi ń n buiↄ, àↄ ma bàakuaánↄ yã́ kũa e á buiwa. 10 Mpi ń n buiↄ, yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ àↄ kũan kɛ: Sema á gↄ̃ɛ píi lí tↄ̃zↄ̃. 11 À tↄ̃zↄ̃ ma bàakuaánↄ seela ũ.§ 12 Sema n bui nɛgↄ̃ɛↄ lí tↄ̃zↄ̃ an gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ e an buiwa, nɛ́ pↄ́ wà ń í n bɛↄ ń zↄ pↄ́ wa lù buipãleↄwaↄ píi. 13 Wà aà ì n bɛn nò, wa lù zↄ ũn nò, sema aà tↄ̃zↄ̃. Bee iↄ dɛ ma bàakuaánↄ gↄↄpii seela ũ á mɛwa. 14 Sema àli gyafↄↄde bↄ á guu, asa gbɛ̃́ pↄ́ i tↄ̃zↄ̃o i ma bàakuaánↄ yãdaoɛ.

15 Ɔ̃ Lua ɛ̀a ò Ablahaũɛ: Ńsuli o n naɛ Salai lↄo, nìli oɛ̀ sa Sala.* 16 Má báaadaaàgu, mí tó aà nɛ'i gↄ̃ɛ ũ, i gↄ̃ buiↄ dazi ũ. Bùsu kíaↄ bↄ aà kĩ́iɛ. 17 Ɔ̃ Ablahaũ wùlɛ a gbɛɛu Lua aɛ, à yáalↄ̀ a ò a nↄ̀sɛ guu: Gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ basↄo a nɛ'ie? Lá Sala kà wɛ̃̀ basiiↄ̃kwi, a nɛ'ie? 18 Ɔ̃ à ɛ̀a ò Luaɛ: Suɛ! Ǹyↄ̃ Isimaɛla gwa. 19 Lua mɛ̀: Sĩana guu n na Sala a nɛ'i gↄ̃ɛ ũ, ní tↄ́kpaɛ̀ Izaaki.† Ma bàa aↄ kuaànↄ ń aà buiↄ e gↄↄpiiɛ. 20 Isimaɛla yã́ musu, ma n yãmà. Má báaadaaàgu, a nɛ'i, i kã́fĩ maamaa. A nɛgↄ̃ɛↄ i gbɛ̃ↄn kuɛpla, mɛ́ aa gↄ̃ kíaↄ ũ, aà bui i dasikũ. 21 Ń beeo ma bàakuannↄ a gↄ̃ Izaakiɛɛ. Zii maa'i ↄ̃ Sala a aà i. 22 Kɛ́ Lua yã'ò Ablahaũɛ a làa, ↄ̃ à gòaàla à tà musu.

23 Ɔ̃ Ablahaũ a nɛ́ Isimaɛla sɛ̀ ń a bɛ gↄ̃ɛ pↄ́ wà ń í a bɛↄ ń zↄ pↄ́ wà ń lúↄ píi, ↄ̃ à tↄ̃zↄ̃̀nɛ́ zĩbeezĩ gↄ̃̀ↄ lá Lua òɛwa. 24 Ablahaũ kà wɛ̃̀ basↄo mɛ̀ndosai, ↄ̃ à gbàsa tↄ̃zↄ̃̀, 25 aà nɛ́ Isimaɛla sↄ̃ wɛ̃̀ kuɛ'aaↄ̃. 26 Zĩ́ doũ zĩ ↄ̃ Ablahaũ tↄ̃zↄ̃̀ ń a nɛ́ Isimaɛlao 27 ń a bɛ gↄ̃ɛ pↄ́ wà ń í aà bɛↄ ń zↄ pↄ́ wà ń lú buipãleↄwaↄ píi. Aa tↄ̃zↄ̃̀ gↄↄ doũ zĩ́ɛ.

18

Malaikaↄ bↄ mↄa Ablahaũwa

1 Dii bↄ̀ mↄ̀ Ablahaũwa Mamale gbɛ̃́nɛliↄ kĩ́i. Ablahaũ zↄ̃lɛa a zwã̀akpɛ kpɛɛlɛ fãanɛ. 2 Kɛ́ à wɛzù, à gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ è zɛa.* Kɛ́ à ń é màa, ↄ̃ à fɛ̀lɛ a kpɛɛlɛ ń bao, à gɛ̀ dàńlɛ à wùlɛ a gbɛɛu 3 à mɛ̀: Dii, ma wɛgwa, ńsu gɛ̃ mapi n zↄ̀blenaao. 4 Má mↄ́ɛ́ ń ío à gbá pípi, í kã́mabo lí gbáu la. 5 Lá a bↄlɛ ń ma bɛo, má gɛ mↄ́ɛ́ ń blɛo yↄↄ à gbãa e, í gbasa dazɛu. Ɔ̃ aa mɛ̀: Too, kɛ lá ń òwa. 6 Ɔ̃ à gɛ̀ Sala kĩ́i kpɛ́u à mɛ̀: Pɛ̃ɛti dã zaa lɛ àaↄ̃, pɛ̃ɛkɛ kpakpa. 7 Ɔ̃ à bàalɛ̀ gɛ̀ a zuↄ guu, à zunɛbↄlↄ maa kũ̀ a kpà a zĩkɛnawa, ↄ̃ zĩkɛnapi gɛ kɛ̀kɛ kpakpa. 8 Ɔ̃ Ablahaũ vĩfãai ń vĩ'ipuo ń zu pↄ́ wa kɛ̀kɛpio sɛ̀ gɛ̀ò, a dìlɛnɛ́. Gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble, a kú ń saɛ azĩa lí gbáu we.

9 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: N na Sala kú má ni? À mɛ̀: A ku kpɛ́u we. 10 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Má ɛa mↄ n kĩ́i zii maa'i, n na Sala i nɛ'i gↄ̃ɛ ũ.† Sala kú kpɛɛlɛ aà kpɛ, àlɛ ma. 11 Ablahaũ ń Salao aa zikũ̀, Sala lɛ́ nↄɛↄ pↄ́ kɛ lↄo. Ɔ̃ Sala yáalↄ̀ a ò a sↄ̃ guu: 12 Ma zikũ̀, mɛ́ Baa‡ zikũ̀ lↄ. Má pↄna yã́pi dↄ̃ lↄe? 13 Ɔ̃ Dii Ablahaũ là à mɛ̀: Àkɛa Sala yáalↄ̀i? À mɛ̀ a gbɛ̃́ pↄ́ a zikũ̀ á fↄ̃ nɛ'i lↄe? 14 Yãe líↄ zĩ'ũmɛɛo.§ Zii maa'i tó a gↄↄ kà, má mↄ́ n kĩ́i, Sala i gbasa nɛ'i gↄ̃ɛ ũ. 15 Ɔ̃ Sala lelekpà à mɛ̀ i yáalↄo, asa vĩa aà kũ̀ɛ. Ɔ̃ Dii mɛ̀: É'e, n yáalↄ̀ se.

Ablahaũ awakpaa Diiɛ Sↄdↄũ yã́ musu

16 Kɛ́ gbɛ̃́piↄ fɛ̀lɛ, Ablahaũ gɛ̀ zɛinɛ́, ↄ̃ aa Sↄdↄũ kĩ́i oi gwà. 17 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Má yã́ pↄ́ má ye kɛ ulɛ Ablahaũɛo. 18 Aà buiↄ aaↄ zↄ̃ↄ mɛ́ aaↄ gbãa vĩ. Bui pↄ́ kú tↄↄlɛↄ píi aa ɛ̀fãai e aà sabaiɛ. 19 Asa ma aà sɛ̀, kɛ́ aà o a nɛ́ↄnɛ ń a buiↄ a kpɛ aaↄ ma yã́ kũa, aai yãmaa zɛde kɛ, mí yã́ pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ɛ̀ kɛɛ̀. 20 Ɔ̃ Dii ɛ̀a mɛ̀: Yã́ pↄ́ wàlɛ o Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo musu dasikũ̀, an duuna zↄ̃ↄkũ̀ maamaaɛ. 21 Má gɛ́ we sa mà gwa, tó yã́ pↄ́ aalɛ kɛ vãi kà lá málɛ mawa. Tó aa dɛ màa sↄ̃o, míↄ dↄ̃. 22 Kɛ́ an gbɛ̃ↄn plaↄ dàzɛu, aalɛ gɛ́ Sↄdↄũpi, ↄ̃ Dii gↄ̃̀ ń Ablahaũo we.

23 Ɔ̃ Ablahaũ sↄ̃̀aàzi à mɛ̀: Ńyↄ̃ gbɛ̃maaↄ waa sãnu ń gbɛ̃vãiↄ yã̀? 24 Tó gbɛ̃maaↄ ku wɛ̃́lɛpi guu gbɛ̃ↄn blakwi, ńyↄ̃ ń waa yã̀? Ńyↄ̃ sùuukɛ ń wɛ̃́lɛpio gbɛ̃maa gbɛ̃ↄn blakwipiↄ yã́io lé? 25 Sùuukɛ! Ńsu kɛ màao, ńsu gbɛ̃maaↄ dɛdɛ sãnu ń gbɛ̃vãiↄ lá aa doũwaɛo. Sùuukɛ! Ńsu kɛ màao. N gbɛ̃́ pↄ́ ń dɛ dṹnia bṹu yã́kpalɛkɛna ũ, ńyↄ̃ yãkɛ a zɛ́wao lé? 26 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Tó ma gbɛ̃maaↄ è Sↄdↄũ gbɛ̃ↄn blakwi, má sùuukɛ ń wɛ̃́lɛpio an yã́i.

27 Ɔ̃ Ablahaũ ɛ̀a ò lↄ: Ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ bùsuti ń túfuo ũ, gáafaakɛmɛɛ mà ɛa yã'onɛ, Dii. 28 Tó gbɛ̃ↄn sↄo kɛ̃̀sã gbɛ̃ↄn blakwipi guu, gbɛ̃ↄn sↄopiↄ yã́i ↄ̃ ńyↄ̃ wɛ̃́lɛpi kaalɛia? Ɔ̃ Dii mɛ̀: Tó ma gbɛ̃maaↄ è gbɛ̃ↄn blasↄo, má wɛ̃́lɛpi kaalɛo. 29 Ɔ̃ Ablahaũ gì lɛ́ yã'oɛ̀ à mɛ̀: Tó gbɛ̃maaↄ kà bla sↄ̃ bɛ? Ɔ̃ Dii mɛ̀: Má yãe kɛo gbɛ̃ↄn blapiↄ yã́i. 30 Ɔ̃ à mɛ̀: Dii, n yã́ na! Ńsu to n pↄ pao, má ye yã'o lↄ. Tó gbɛ̃maaↄ kà baakwi sↄ̃ bɛ? A wèwà à mɛ̀: Tó ma gbɛ̃maaↄ è gbɛ̃ↄn baakwi, má yãe kɛo. 31 Ɔ̃ à mɛ̀: Gáafaakɛmɛɛ lↄ Dii, mà yã'onɛ. Tó gbɛ̃maaↄ kà gbɛ̃ↄn bao sↄ̃ bɛ? A wèwà à mɛ̀: Má wɛ̃́lɛpi kaalɛo gbɛ̃ↄn baopiↄ yã́i. 32 Ɔ̃ à mɛ̀: Dii, ńsu to n pↄ pao, yã́ɛ bee bàasio má yã'o lↄo. Tó gbɛ̃maaↄ kà kwi sↄ̃ bɛ? A wèwà à mɛ̀: Má wɛ̃́lɛpi kaalɛo gbɛ̃ↄn kwipiↄ yã́i. 33 Kɛ́ Dii yã'ò Ablahaũɛ a làa, à gɛ̃̀zɛa, ↄ̃ Ablahaũ ɛ̀a tà bɛ.

19

Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo kaalɛa

1 Kɛ́ malaika gbɛ̃ↄn plapiↄ kà Sↄdↄũ oosi, Lↄtu zↄ̃lɛa Sↄdↄũ bĩ́i bↄlɛu. Kɛ́ à ń é, à fɛ̀lɛ gɛ̀ dàńlɛ à kùlɛnɛ́, à wùlɛ a gbɛɛu 2 à mɛ̀: Ma diiↄ, á yã́ na! À mↄ gɛ pilai mapi á zↄ̀blena bɛ, í zu'o, í i la, zia kↄↄ káaukaau í dazɛu. Aa mɛ̀: Aawo, wá i gãaɛɛ. 3 Lↄtu nàɛmá maamaaɛ, ↄ̃ aa gbàsa gɛ̃̀ aà bɛ ua aa pìla. À ń yàaekɛ̀ maamaa, à kàa kɛ̀nɛ́, ↄ̃ aa sò.

4 E aaↄ wúlɛ, Sↄdↄũdeↄ lìa Lↄtu kpɛ́i. Wɛ̃́lɛpi gↄ̃ɛↄ kã̀aa we míↄmiↄɛ, ɛ̀waasoↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ píi. 5 Aa lɛzù Lↄtuzi aa mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ pìla n bɛ oosiaↄ ku má ni? Bↄlɛwɛ̃ɛńnↄ wà ń dã̀akpa.* 6 Lↄtu bↄ̀ ń kĩ́i kpɛɛlɛ, à gbatà ń kpɛo 7 à mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, ásu yãvãikɛo. 8 Má nɛnↄɛnaↄ vĩ gbɛ̃ↄn pla aa gↄ̃ɛ dↄ̃o, má bↄlɛɛ́ńnↄ. Lá á yei à kɛńnↄ,† ãma ásu yãe kɛ gbɛ̃́ɛ beeↄnɛo, asa aa pìla ma bɛɛ. 9 Aa òɛ̀: Gowɛ̃ɛ we! Ɔ̃ aa mɛ̀ lↄ: Gbɛ̃́piá bↄ̀mↄɛ, ↄ̃ a ye kɛ wá yã́kpalɛkɛna ũa? Wá yãvãikɛnɛ dɛńla. Ɔ̃ aalɛ nↄnↄaaaàzi ń gbãao, aalɛ mↄ́ gba gbooi. 10 Ɔ̃ gbɛ̃ↄn plapiↄ ↄbↄ̀ Lↄtu kũ̀ aa gɛ̃̀ò kpɛ́u, ↄ̃ aa zɛtà. 11 Aa tò gbɛ̃́ pↄ́ kú kpɛɛlɛↄ vĩ̀akũ̀ nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi,‡ ↄ̃ aalɛ zɛwɛɛlɛ e aa kpàsa. 12 Gbɛ̃ↄn plapiↄ ò Lↄtuɛ: Dé ń ń vĩ la lↄi? Nɛgↄ̃ɛↄ, nɛnↄɛↄ, an gↄ̃kpamaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ n gbɛ̃́ ũ wɛ̃́lɛ guuↄ píi. Bↄlɛńnↄ, 13 asa wa mↄ guɛ bee kaalɛiɛ. Yã́ sa pↄ́ wàlɛ o wɛ̃́lɛpideↄ musu yã́ gɛ̃̀ Dii swã́u, ↄ̃ à wá zĩ́ wɛ̃́lɛpi kaalɛi. 14 Lↄtu bↄ̀ gɛ ò a nɛ́ↄ gↄ̃kpamaↄnɛ à mɛ̀: À fɛlɛ wà bↄlɛ, asa Dii a wɛ̃́lɛɛ beepi kaalɛ tiaɛ. Ɔ̃ aalɛ e àlɛ faaiboɛ.

15 Kɛ́ gu dↄ̀ malaikapiↄ nàɛ Lↄtuwa aa mɛ̀: Fɛlɛ ǹ n na ń n nɛnↄɛna gbɛ̃ↄn plaɛↄ sɛ́lɛ bↄlɛńnↄ la, kɛ́ ńsu ga wɛ̃́lɛpi kaalɛa guuo yã́i. 16 Kɛ́ Lↄtu lɛ́ bésebesenakɛ, Dii aà wɛ̃nagwà,§ ↄ̃ gbɛ̃ↄn plapiↄ aà kũ̀ a ↄwa ń aà nao ń aà nɛnↄɛ plaaↄ, aa bↄ̀lɛńnↄ wɛ̃́nkpɛ. 17 Kɛ́ aa bↄ̀lɛńnↄ màa, ↄ̃ malaikapiↄ do ò Lↄtuɛ: Bàalɛ ǹ nzĩa misi. Ńsu ǹ n kpɛ gwao, ńsu zɛ guzulɛpiuo. Bàalɛ mipɛ gbɛ̀sĩsĩↄwa, kɛ́ ńsu gao yã́i. 18 Ɔ̃ a ònɛ́: Aawo ma dii! N yã́ na! 19 N mapi n zↄ̀blena wɛgwà, n gbɛ̃kɛkɛ̀mɛɛ maamaa, n ma mìsi. Ãma má fↄ̃ bàalɛ mà gbɛ̀sĩsĩpiↄ kĩ́i leo. E màↄ gɛ́ kái we, kaalɛpi a ma le mà gaɛ. 20 Wɛ̃́lɛe gwa kee. Lá a kãi, má fↄ̃ bàalɛ mà le, mɛ́ wɛ̃́lɛ nɛ́naɛ. To mà bàasi mà ta we, míↄ aafia. A nɛ́naũ nolo? 21 Ɔ̃ a òɛ̀: Ma n gba zɛ́ lↄ, má wɛ̃́lɛ pↄ́ ńlɛ opi kaalɛo. 22 Bàalɛ ta we kpakpa, asa má yãe kɛ gĩao, e ǹ gɛ ǹ kaò we. Ayãmɛto wà tↄkpà wɛ̃́lɛpiɛ Zoaa.*

23 Kɛ́ Lↄtu Zoaa lè, ĩatɛ̃ lɛ́ fɛlɛ, 24 ↄ̃ Dii tò tɛ́ ń ĩatɛ̃gbↄ̃o bↄ̀ musu à kà Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄogu. 25 À wɛ̃́lɛpiↄ kàalɛ ń ń gbɛ̃́ↄ ń guzulɛpio ń líↄ ń sɛ̃ↄ píi.† 26 Kɛ́ Lↄtu na a kpɛ gwà, ↄ̃ à gↄ̃̀ zɛa wisi gbɛ ũ.‡

27 Kɛ́ gu dↄ̀, Ablahaũ fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, à gɛ̀ gu pↄ́ á kúu yãa ń Diiopiu. 28 Kɛ́ à Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo kĩ́i oi gwà ń guzulɛpio píi, a è tɛlu lɛ́ fɛlɛ tↄↄlɛ lán mua tɛluwa. 29 Beewa kɛ́ Lua guzulɛ pↄ́ Lↄtu kuu wɛ̃́lɛↄ kàalɛ, Ablahaũ yã́ dↄ̀aàgu, ↄ̃ à Lↄtu bↄ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ á kàalɛpiↄ guu.

Lↄtu buiↄ

30 Kɛ́ Lↄtu bↄ̀ Zoaa, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ gusĩsĩdeu ń a nɛnↄɛna plaaↄ, kɛ́ a kua Zoaa vĩa vĩ yã́i. Ɔ̃ à gɛ̀ ku gbɛ̀'ɛu ń a nɛnↄɛnapiↄ. 31 Ɔ̃ Yↄ̃ ò Bãaɛ: Wá mae zikũ̀, mɛ́ gↄ̃ɛe ku bùsuu la à wúlɛwanↄ lá wì kɛwao. 32 Mↄ wà vɛ̃ɛ kákaɛ̀, wí wúlɛaànↄ kɛ́ wà e wàↄ wá bui kũa aà sabai. 33 Gwãasĩna bee aa vɛ̃ɛ kàkaɛ̀, ↄ̃ Yↄ̃ gɛ̀ wùlɛaànↄ. Lↄtu i dↄ̃ gↄↄ pↄ́ à wùlɛanↄ ge gↄↄ pↄ́ à fɛ̀lɛo.

34 Kɛ́ gu dↄ̀ Yↄ̃ ò Bãaɛ: Ma wulɛ ń ma maeo gĩa. Wà vɛ̃ɛ kákaɛ̀ oosia lↄ, ní gɛ́ wúlɛiaànↄ sↄ̃, kɛ́ wà e wàↄ wá bui kũa aà sabai. 35 Gwãasĩna bee lↄ aa vɛ̃ɛ kàkaɛ̀, ↄ̃ Bãa gɛ̀ wùlɛaànↄ. Lↄtu i dↄ̃ gↄↄ pↄ́ à wùlɛanↄ ge gↄↄ pↄ́ à fɛ̀lɛo. 36 Màa Lↄtu nɛnↄɛ plaapiↄ kɛ̀ aa nↄsìaànↄ. 37 Yↄ̃ nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Mↄabu.§ Aàpi mɛ́ Mↄabu bui pↄ́ kú e gbãↄ dezi sɛ̃́ia ũ. 38 Bãa nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ sↄ̃, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Bɛ̃nami.* Aàpi mɛ́ Amↄni bui pↄ́ kú e gbãↄ dezi sɛ̃́ia ũ.

20

Ablahaũ ń Abimɛlɛkio

1 Ɔ̃ Ablahaũ fɛ̀lɛ we, à gɛ̀ Nɛgɛvɛ bùsuu Kadɛsi ń Suluo zãnguo. Kɛ́ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Gelaa, 2 à mɛ̀ a na Salaá a dãeɛ, ↄ̃ Gelaa kí Abimɛlɛki gbɛ̃́ zĩ̀ à aà sɛ̀ sùò. 3 Ɔ̃ Lua bↄ̀ mↄ̀ Abimɛlɛkiwa nana guu gwãasĩna a òɛ̀: Ńyↄ̃ ga nↄ pↄ́ ń sɛ̀pi yã́i, asa nↄzãeɛ. 4 À mↄ lè Abimɛlɛki i wúlɛaànↄ yãao, ↄ̃ à mɛ̀: Dii, ńyↄ̃ bui pↄ́ aai yãe kɛoↄ dɛdɛ yã̀? 5 Aàpi mɛ́ òmɛɛ a dãeɛo lé? Nↄɛpi sↄ̃ à mɛ̀ a dãↄɛ. Ma yãkɛ̀ a zɛ́waɛ, má tàae vĩo. 6 Ɔ̃ Lua òɛ̀ nanapi guu: Ao, má dↄ̃ kɛ́ n yãkɛ̀ a zɛ́waɛ. Ayãmɛto ma kpanɛ ǹ duunakɛmɛɛ, mi we n ↄkã̀ nↄɛpiwao. 7 Tiasa, gↄ̃ɛpi dee nↄ kpawà, asa ãnabiɛ, i wabikɛnɛ, kɛ́ ǹ e ǹ gↄ̃ ń aafiao. Tó ni aà nↄpi kpawà sↄ̃o, ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ n gaɛ, mpi ń n gbɛ̃́ↄ ápii.

8 Ɔ̃ Abimɛlɛki fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, à a gbɛ̃́ↄ sìsi à yã́pi dàu a sìunɛ́ píi, ↄ̃ vĩa ń kṹ maamaa. 9 Ɔ̃ Abimɛlɛki Ablahaũ sìsi a òɛ̀: Bↄ́ yã́ ń kɛ̀wɛ̃ɛ màai? Bↄ́ yã́ ma zãwànɛ, ↄ̃ n gbasa ń tò ma gↄ̃ duunde ũ ń ma bùsuoi? N yã́ pↄ́ dɛ wà kɛo kɛ̀mɛɛ. 10 Bↄ́ làasoo ń kɛ̀ n gbasa n yã́pi kɛ̀i? 11 Ablahaũ wèwà à mɛ̀: Málɛ e yãa gbɛ̃e Lua vĩa vĩ bùsuɛ bee guuo, mɛ́ wasu ma dɛ ma nↄ yã́i. 12 Bee gbɛa nↄɛpiá ma dãeɛ sĩana. Wá de doũɛ, baade ń a dao, ↄ̃ à gↄ̃̀ ma nↄ ũ. 13 Kɛ́ Lua ma bↄ ma mae bɛ yãa, málɛ bɛbɛbɛbɛ, ↄ̃ má ò ma nↄpiɛ gu pↄ́ wa su gɛu píi, aà gbɛ̃kɛkɛmɛɛ, aàli o a dãↄn ma ũ. 14 Ɔ̃ Abimɛlɛki mↄ̀ ń sãↄ ń zuↄ ń zↄgↄ̃ɛↄ ń zↄnↄɛↄ, a kpà Ablahaũwa, ↄ̃ à aà na sↄ̀aaɛ̀. 15 Ɔ̃ Abimɛlɛki mɛ̀: Ma bùsun kɛ, zↄ̃lɛ gu pↄ́ ń yei. 16 Ɔ̃ a ò Salaɛ: Ma ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa sↄo kpà n dãↄwa awakpabↄ ũ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄↄ píi, aai dↄ̃ kɛ́ ni tàaekɛo. 17 Ɔ̃ Ablahaũ wabikɛ̀ Luawa, ↄ̃ Lua Abimɛlɛki gbã̀gbã ń aà nao ń aà nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ, kɛ́ aa e nɛ'i, 18 asa Dii tò Abimɛlɛki bɛ nↄɛↄ fĩikũ̀ɛ Ablahaũ napi yã́ musu.

21

Izaaki ia

1 Dii ɛ̀fãaikɛ̀ Salaɛ lá a òwa, a kɛ̀ɛ̀ lá à a lɛgbɛ̃̀wa. 2 Ɔ̃ à nↄsì à nɛ'ì ń Ablahaũo gↄ̃ɛ ũ a zikũ guu gↄↄ pↄ́ Lua dìlɛɛwa.* 3 Ablahaũ tↄkpà nɛ́piɛ Izaaki. 4 À tↄ̃zↄ̃̀ɛ̀ a gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ lá Lua dìlɛɛ̀wa.† 5 À kà wɛ̃̀ basↄo a nɛ́pi igↄↄ. 6 Ɔ̃ Sala mɛ̀: Lua yaalↄyã kɛ̀mɛɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ mà píi a yáalↄmanↄ. 7 A ò lↄ: Wa we o Ablahaũɛ yãa má gↄ̃ nɛade ũe? Kási ma nɛgↄ̃ɛ ìaànↄ aà zikũ guu.

8 Nɛ́pi gbãakũ̀ à kɛ̃̀ yↄ̃́wa, ↄ̃ Ablahaũ aà kɛ̃a yↄ̃́wa dikpɛkɛ̀. 9 Sala è nɛ́ pↄ́ Egipi nↄɛ Hagaa ì ń Ablahaũo ìↄ Izaaki yáalↄɛ, 10 ↄ̃ a ò Ablahaũɛ: Zↄpi ya ń a nɛ́o, asa zↄ nɛ́ a e túbible ń ma nɛ́ Izaakioo.‡ 11 Yã́pi Ablahaũ pↄ yà maamaa, asa aà nɛ́ɛ, 12 ↄ̃ Lua òɛ̀: Ńsu to n pↄ ya n nɛ́ ń n zↄnↄɛpio yã́ musuo. Yã́ pↄ́ Sala lɛ́ onɛ píi ma, asa Izaaki buiↄ ↄ̃ wali onɛ́ n buiↄ.§ 13 Má tó zↄ nɛ́pi buikɛ sↄ̃, asa n nɛ́ɛ. 14 Ɔ̃ Ablahaũ fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, à blɛ sɛ̀ ń ituuo, a kpà Hagaawa. A dìɛ̀, ↄ̃ à aà nɛ́ kpàwà lↄ. À aà gbàɛ, ↄ̃ à gɛ̀ lɛ́ liaaliaa Bɛɛsɛba guwaiwaiu. 15 Kɛ́ í làamá, à ɛ̀waasonapi tò lí gbáu, 16 ↄ̃ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ aɛ kazu lɛ́lɛa zã lɛ́u, asa à mɛ̀ á ye à a nɛ́ gaa eo. Kɛ́ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ kãaa màa, ↄ̃ à nà ↄↄlↄwa.

17 Lua ɛ̀waasonapi ↄↄlↄ mà, ↄ̃ Lua Malaika lɛzù Hagaazi za musu à mɛ̀: Bↄ́mɛ n lei Hagaa? Ńsu vĩakɛo, asa Lua nɛ́pi ↄↄlↄ mà gu pↄ́ a kuu. 18 Fɛlɛ ǹ n nɛ́pi sɛ ǹ aà kũ a ↄwa, asa má tó aà gↄ̃ bui zↄ̃ↄ ũɛ. 19 Lua nↄɛpi wɛ́ kɛ̃̀ɛ̀, ↄ̃ à lↄ̀ↄ è. À gɛ̀ itↄ̀ tùu pai, ↄ̃ à mↄ kpà a nɛ́piwa, a mì.

20 Lua kú ń nɛ́pio e à gɛ̀ zↄ̃ↄkũ̀. Ìↄ ku guwaiwaiu, ↄ̃ à gↄ̃̀ toena ũ. 21 Gↄↄ pↄ́ a ku Palana guwaiwaiu ↄ̃ aà da Egipi bùsu nↄ sɛ̀ɛ̀.

Ablahaũ ń Abimɛlɛkio lɛdoũkɛa

22 Gↄↄ bee Abimɛlɛki ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Pikↄlio gɛ̀ Ablahaũ kĩ́i aa òɛ̀: Lua kunnↄ yã́ pↄ́ ńlɛ kɛ guu píi. 23 Lɛgbɛ̃mɛɛ la gↄ̃̀ↄ ǹ mɛ ń sì ń Luao, kɛ́ ńyↄ̃ bↄ ma kpɛo ge ma nɛ́ↄ ge ma buiↄ. Lá ma gbɛ̃kɛkɛ̀nɛ, kɛmɛɛ màa ń bùsu pↄ́ ń kú a guu gbɛ̃́ↄ. 24 Ɔ̃ Ablahaũ òɛ̀: Má lɛgbɛ̃nɛ. 25 Ɔ̃ Ablahaũ lↄ̀ↄ pↄ́ Abimɛlɛki zĩkɛnaↄ sìwa yã́ sɛ̀lɛ sìuɛ̀. 26 Abimɛlɛki mɛ̀: Má gbɛ̃́ pↄ́ aa yã́ bee kɛ̀ↄ dↄ̃o, ni omɛɛ yãao, ma maàn gbã. 27 Ɔ̃ Ablahaũ sãↄ ń zuↄ kũ̀ a kpà Abimɛlɛkiwa, ↄ̃ aa lɛdoũkɛ̀ ń kↄ̃o. 28 Ɔ̃ Ablahaũ sãnunu mɛ̀n soplaↄ bↄ kàlɛ ńdoa. 29 Abimɛlɛki aà là à mɛ̀: Sã mɛ̀n sopla pↄ́ n ń kálɛ ńdoapiↄ yã́ dɛ kpelewa ni? 30 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Sã mɛ̀n soplapiↄ si seela ũ kɛ́ mámɛ ma lↄ̀ↄpi yↄ̃̀. 31 Ayãmɛto wà tↄkpà gupiɛ Bɛɛsɛba,* asa wekĩi ↄ̃ aa lɛgbɛ̃̀ukↄ̃ɛ. 32 Màa ↄ̃ aa lɛdoũkɛ̀ Bɛɛsɛba, ↄ̃ Abimɛlɛki ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Pikↄlio ɛ̀a tà Filitɛ̃ↄ bùsuu. 33 Ablahaũ baali bà Bɛɛsɛba, ↄ̃ à Dii Lua Gↄↄpiide sìsi we. 34 Ɔ̃ à gↄↄplakɛ̀ Filitɛ̃ bùsupiu.

22

Ablahaũ Izaaki kpaa sa'obↄ ũ

1 Bee gbɛa Lua Ablahaũ lɛ̀ a gwà. A òɛ̀: Ablahaũ! Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Má kɛ́! 2 Ɔ̃ Lua òɛ̀: Ǹ n nɛ́ mɛ̀ndona yenzide* Izaaki sɛ ǹ gɛò Mↄlia† bùsuu, ní sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oò gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ má onɛwa. 3 Kɛ́ à fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, à káoyè a zàa'ĩnaɛ, ↄ̃ à a zĩkɛna gbɛ̃ↄn plaↄ sɛ̀ ń a nɛ́ Izaakipio. À sa'oyaa pàa, ↄ̃ à dàzɛu, àlɛ gɛ́ gu pↄ́ Lua òɛu. 4 A gↄↄ àaↄ̃de zĩkɛ́ à wɛzù, à gupi è kãaa. 5 Ɔ̃ a ò a zĩkɛnapiↄnɛ: À gↄ̃ ń zàa'ĩnao la. Mapi ń ɛ̀waasonaɛ beeo wá gɛ́ aɛ kúlɛi Luaɛ, wí ɛa su wà á le la.

6 Ablahaũ sa'oyaa sɛ dì a nɛ́piɛ,‡ ↄ̃ a tɛ́kũa ń fɛ̃nao, aalɛ gɛ́ sãnu. 7 Ɔ̃ Izaaki ò a maeɛ à mɛ̀: Baa! Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Bↄ́ ni nɛ́? Ɔ̃ nɛ́pi òɛ̀: Wá tɛ́ kũa ń yàao, sã pↄ́ wá sa'oò ku má ni? 8 Ɔ̃ Ablahaũ mɛ̀: Ma nɛ́, Lua mɛ́ a sa'osã kpá.§ Ɔ̃ aa tɛkↄ̃i, aalɛ gɛ́. 9 Kɛ́ aa kà gu pↄ́ Lua òɛ̀u, à sa'okĩi bò we, à yàakàa. Ɔ̃ à a nɛ́pi yè a dà yàapila sa'okĩi musu.* 10 Kɛ́ à fɛ̃ɛ sɛ̀, à ↄbↄ̀ à a nɛ́pi kòlokpa, 11 ↄ̃ Dii Malaika lɛzùaàzi za musu à mɛ̀: Ablahaũ! Ablahaũ! A wèwà à mɛ̀: Má kɛ́! 12 Ɔ̃ à mɛ̀: Ńsu ↄkã nɛ́piwao, ńsu yãe kɛɛ̀o. Má dↄ̃̀ sa kɛ́ ń ma vĩa vĩ, ni gimɛɛ ń n nɛ́ mɛ̀ndonaoo.† 13 Ablahaũ wɛzù, ↄ̃ à sãsakao è dↄa a kↄ́bawa kã́na guu. Ɔ̃ à gɛ kũ̀, à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òò a nɛ́ gbɛu. 14 Ɔ̃ à tↄkpà gupiɛ Diiakpa, ↄ̃ wìↄ o e ń a gbão wì mɛ: Dii a kpa a gbɛ̀sĩsĩ musu.‡

15 Dii Malaika ɛ̀a lɛzù Ablahaũzi za musu lↄ 16 à mɛ̀: Ma Dii ma lɛgbɛ̃̀ ń ma kuao§ ma mɛ̀, lá n yã́pi kɛ̀, ni gí ń n nɛ́ mɛ̀ndonaoo, 17 má báaadangu, mí n bui kã́fĩnɛ lán saanaↄwa, aaↄ dasi lán ísialɛ ũfãawa.* N buiↄ aaↄ iko vĩ ń ibɛɛↄwa. 18 Má báaada dṹnia bui píigu n bui sabai,† kɛ́ n ma yãmà yã́i.

19 Kɛ́ Ablahaũ ɛ̀a sù a zĩkɛnaↄwa, aa fɛ̀lɛ tà Bɛɛsɛba, ↄ̃ à gↄↄplakɛ̀ we.

20 Bee gbɛa wa ò Ablahaũɛ wà mɛ̀: N vĩ̀i Nakↄↄ na Milika nɛgↄ̃ɛↄ ì. 21 Aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia tↄ́n Uzu. Aà dãunaↄ tↄ́n kɛ: Buzu, Alaũ de'ia Kɛmuɛ, 22 Kɛsɛdi, Azo, Pidasi, Yidafi, Bɛtuɛ. 23 Bɛtuɛpi mɛ́ Lɛbɛka ì. Nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn swaaↄ̃ pↄ́ Milika ì ń Ablahaũ vĩ̀i Nakↄↄoↄn we. 24 Aà nↄ Lɛuma pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀o nɛ́ↄ tↄ́n kɛ: Teba, Gaaũ, Taasu ń Maakao.

23

Sala gaa

1 Sala kɛ̀ wɛ̃̀ basoolosↄo ń plaoɛ, 2 ↄ̃ à gbàsa gà Kiliataaba pↄ́ wì mɛ tia Hɛblↄ̃, Kanaa bùsuu. Ɔ̃ Ablahaũ aà bɛɛkɛ̀, à ↄ́ↄlↄ̀ aà gaa yã́ musu. 3 Kɛ́ à gò aà gɛa, à gɛ̀ a ò Iti buiↄnɛ: 4 Nibↄ bↄ̀mↄn ma ũ á guu.* À tↄↄlɛ yíaa gɛvĩkĩi ũ, mà gɛvĩu. 5 Aa òɛ̀: 6 Mae, wá yãma. Lua gbɛ̃́ báaaden n ũ wá guu. Ǹ n gɛ vĩ gɛ̀'ɛ pↄ́ kɛ̀nɛ maa guu. Wá gbɛ̃e a ginɛ ń gɛ̀'ɛo kɛ́ ǹ gɛ vĩuo. 7 Ɔ̃ Ablahaũ fɛ̀lɛ kùlɛ bùsupideↄnɛ, 8 a ònɛ́: À ma yãma, tó a we mà gɛ vĩ la. À wabikɛmɛɛ Zohaa nɛ́ Ɛfↄ̃nↄwa, 9 aà Mapela gbɛ̀'ɛ pↄ́ kú aà bú lɛ́ yíaa a ↄ̃awa, i gↄ̃ ma gɛvĩkĩi ũ á bùsuu la.

10 Ɛfↄ̃nↄ zↄ̃lɛa ń guu a wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu we, ↄ̃ a ò Ablahaũɛ Itiↄ wáa píi à mɛ̀: 11 Aawo mae, ma yãma. Ma n gba buapi ń gbɛ̀'ɛ pↄ́ kú weoɛ. Ma n gba ma gbɛ̃́ↄ wáaɛ. Ma n gbaɛ ǹ gɛ vĩu. 12 Ablahaũ kùlɛ bùsupideↄnɛ, 13 ↄ̃ a ò Ɛfↄ̃nↄɛ an wáa ḿpii: Swã́kpa ǹ ma yãma. Má buapi fĩaboɛ. Ma ↄ̃a sí, mí gɛ vĩu. 14 Ɔ̃ Ɛfↄ̃nↄ òɛ̀: 15 Mae, ma yãma. Tↄↄlɛ pↄ́ a ↄ̃a ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa plaɛ, bↄ́n bee ũ wá zãnguoi? Ǹ n gɛ vĩ. 16 Ablahaũ aà yãmà, ↄ̃ à ã́nusu pↄ́ a ò yↄ̃̀ɛ̀ gbɛ̃́ↄ wáa laatanaↄ zaau.† 17 Beewa ↄ̃ Ɛfↄ̃nↄ bú pↄ́ kú Mapela, Mamale saɛ, gↄ̃̀ Ablahaũ pↄ́ ũ ń gbɛ̀'ɛ pↄ́ kúuo ń lí pↄ́ kú we e búpi lɛ́waↄ píi. 18 À gↄ̃̀ Ablahaũ pↄ́ ũ Iti pↄ́ mↄ̀ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu weↄ wáa píi.

19 Bee gbɛa Ablahaũ a na vĩ̀ Mapela bua gbɛ̀'ɛpi guu Mamale pↄ́ wì mɛ tia Hɛblↄ̃ saɛ, Kanaa bùsuu. 20 Màa bú ń gbɛ̀'ɛ pↄ́ dɛ yãa Itiↄ pↄ́ ũo gↄ̃̀ Ablahaũɛ gɛvĩkĩi ũ.

24

Nↄwɛɛlɛa Izaakiɛ

1 Ablahaũ zikũ̀ à kà zã̀, mɛ́ Dii ɛ̀fãaikɛ̀ɛ̀ yã́pii guu. 2 Ɔ̃ a ò a zↄ̀blenaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ dɛ a pↄ́pii yãgↄ̃gↄ̃na ũɛ: Ɔsↄlↄ ma gbala taau, 3 mí tó ǹ lɛgbɛ̃ ń Dii musu ń zĩ́lɛo Lua tↄ́o, kɛ́ ńyↄ̃ Kanaa bùsu pↄ́ má kúu nↄ sɛ ma nɛ́ɛo. 4 Gɛ́ ma bɛ bùsuu ma daɛↄ guu, ní nↄsɛ ma nɛ́ɛ we. 5 Ɔ̃ aà zↄ̀blenapi aà là à mɛ̀: Tó nↄɛpi i we bↄ̀ tɛmazi à sùmanↄ bùsuɛ beeu sↄ̃o bɛ? Má gɛ́ ń n nɛ́o bùsu pↄ́ n bↄu yã̀? 6 Ablahaũ òɛ̀: Laaika! Ńsu gɛ́ ń ma nɛ́o weo. 7 Dii Lua Musude ma bↄ ma mae bɛ ma daɛↄ bùsuu, ↄ̃ à yã'òmɛɛ, à lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀ á bùsuɛ bee kpa ma buiↄwaɛ. Aàpi mɛ́ a a Malaika zĩ aà dↄaanɛ. Wekĩi ↄ̃ ńyↄ̃ nↄsɛu ma nɛ́ɛ. 8 Tó nↄɛpi i we bↄ̀ tɛnzio, ńyↄ̃ bↄ lɛ́ pↄ́ má tò ń gbɛ̃̀ guuɛ. Ńsu gɛ́ we ń ma nɛ́oo fá! 9 Ɔ̃ aà zↄ̀blenapi a ↄ sↄ̀lↄ a dii gbala taau, à lɛgbɛ̃̀ɛ̀ yã́pi musu.

10 Zↄ̀blenapi a dii yiongoↄ sɛ̀ mɛ̀n kwi ń a dii àizɛɛ bui píio, ↄ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ Nakↄↄ bɛ wɛ̃́lɛu Sili Mɛsↄpↄtami bùsuu. 11 Kɛ́ à kà we, a tò yiongoↄ kã́mabò lↄ̀ↄ saɛ wɛ̃́nkpɛ. Kɛ́ oosi kɛ̀, gↄↄ pↄ́ nↄɛↄ ì bↄlɛ ítↄi, 12 ↄ̃ à wabikɛ̀ Luawa à mɛ̀: Dii, ma dii Ablahaũ Lua, gbɛ̃kɛkɛ ma diiɛ. To ma tá kɛ na oosia. 13 Gwa, má zɛa lↄ̀ↄ saɛ kɛ. Tó wɛ̃́lɛ wɛ̃́ndiaↄ bↄ̀lɛ ítↄi, 14 wɛ̃́ndia pↄ́ má òɛ̀ aà a lo pila à idãmɛɛ mà mi, tó a òmɛɛ mà mi, í kpá ma yiongoↄwa lↄ, má dↄ̃ kɛ́ n gbɛ̃kɛkɛ̀ ma diiɛ, nↄɛ pↄ́ ń dìlɛ n zↄ̀blena Izaaki pↄ́ ũn we.

15 I yã́pi o a làao, ↄ̃ Bɛtuɛ nɛ́ Lɛbɛka bↄ̀ ń loo dia a gã̀u. Bɛtuɛá Ablahaũ vĩ̀i Nakↄↄ nɛ́ pↄ́ a ì ń a na Milikaoɛ. 16 Nↄ kɛfɛnaɛ, mɛ́ a lɛ́so, gↄ̃ɛe i wúlɛaànↄ yãao. À mↄ̀ lↄ̀ↄi, à itↄ̀ lo pai, ↄ̃ à ɛ̀a lɛ́ tá. 17 Ɔ̃ zↄ̀blenapi bàalɛ̀ gɛ̀ guzↄ̃̀ɛ̀ à mɛ̀: Ma gba í mà mi, baa yↄↄ. 18 Nↄɛpi mɛ̀: Mi Baa! Ɔ̃ à a lo pìla gↄ̃̀ↄ, à í kpàwà, a mì. 19 Kɛ́ à í kpàwà a mì a làa, à mɛ̀: Má tↄ́ ń yiongoↄnɛ lↄ, aa mi e aa kã́. 20 Ɔ̃ à a lo í kà pↄ́ↄ imibↄu gↄ̃̀ↄ, à ɛ̀a bàalɛ̀ gɛ̀ ítↄi lↄ̀ↄi, ↄ̃ à itↄ̀ yiongoↄnɛ píi. 21 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi zɛ̀, àlɛ aà gwa soee, kɛ́ à e dↄ̃ tó Dii a to a tá kɛ na, ge a kɛ nao. 22 Kɛ́ yiongoↄ imì aa làa, ↄ̃ gↄ̃ɛpi vua tãana maa dà nↄpiɛ a níu, à vua zã'ↄana dàɛ̀ mɛ̀n pla. Tãanapi gbia kà galaũ sↄo, zã'ↄanapiↄ sↄ̃ galaũ basↄobasↄo. 23 Ɔ̃ à aà là à mɛ̀: Omɛɛ, dé nɛ́n n ũi? Wá ikĩi e n mae bɛa? 24 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Bɛtuɛ nɛ́n ma ũ, Milika ń Nakↄↄo tↄũna. 25 Sɛ̃ ń tàaao di wá bɛɛ, mɛ́ ikĩi kú lↄ. 26 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi mipɛ̀lɛ à kùlɛ Diiɛ à mɛ̀: 27 Wà Dii ma dii Ablahaũ Lua sáaukpa, kɛ́ i gí gbɛ̃kɛ ń náaio yãkɛiɛ̀o yã́i. Mapi sↄ̃, Dii dↄ̀aamɛɛ ma dii daɛↄ bɛ.

28 Ɔ̃ wɛ̃́ndiapi bàalɛ̀ gɛ̀ yã́pi dàu a sìu a bɛdeↄnɛ. 29 Lɛbɛkapi dãↄ vĩ, wì mɛɛ̀ Labã. À bↄ̀ wɛ̃́nkpɛ ń bao, à gɛ̀ gↄ̃ɛpi lè lↄ̀ↄ'ɛa, 30 asa a è a dãe tãana ń zão daa, mɛ́ à yã́ pↄ́ gↄ̃ɛpi òɛ̀ mà. Kɛ́ à gɛ̀ aà lè ń yiongoↄ lↄ̀ↄ'ɛa, 31 à mɛ̀: Mↄ́, n gbɛ̃́ pↄ́ Dii báaadàngu! Àkɛa ń zɛa wɛ̃́nkpɛi? Ma kpɛkɛ̀kɛnɛ ń yiongoↄ dↄdↄkĩio. 32 Gↄ̃ɛpi gɛ̃̀ ua, ↄ̃ Labã yiongoↄ aso pòlo à sɛ̃la niɛ ń tàaao kpàmá, à í kpà gↄ̃ɛpiwa, ↄ̃ à gbá pìpiò ń a gbɛ̃́ↄ ḿpii.

33 Wà blɛ dìlɛɛ̀, ↄ̃ à mɛ̀: Má pↄble gĩao e mà yã́ pↄ́ ma mↄò o. Ɔ̃ Labã mɛ̀: O. 34 Ɔ̃ à mɛ̀: Ablahaũ zↄ̀blenan ma ũ. 35 Dii ɛ̀fãaikɛ̀ ma diiɛ maamaa, ↄ̃ à gↄ̃̀ ↄde ũ. À aà gbà sãↄ ń zuↄ ń ã́nusuo ń vuao ń zↄgↄ̃ɛↄ ń zↄnↄɛↄ ń yiongoↄ ń zàa'ĩnaↄ. 36 Ma diipi na Sala nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ a zikũ guu, ↄ̃ ma dii pↄ́ pↄ́ á vĩ kpà nɛ́piwa píi. 37 Ma dii tò ma lɛgbɛ̃̀, asa à mɛ̀ másu Kanaa bùsu pↄ́ á kúu nↄ sɛ a nɛ́ɛo. 38 À mɛ̀ mà gɛ́ a de bɛ a bui guu, mí nↄsɛ a nɛ́ɛ we. 39 Ɔ̃ ma a dii là ma mɛ̀, tó nↄɛpi i we bↄ̀ tɛmazio sↄ̃ bɛ? 40 A wèa à mɛ̀, Dii pↄ́ á tɛaàzi, ↄ̃mɛ a a Malaika zĩ aà gɛ́ zɛimɛɛ, kɛ́ ma tá e kɛ na, mí nↄsɛ a nɛ́ɛ a de bɛ daɛↄ guu. 41 À mɛ̀ tó ma gɛ a buiↄ kĩ́i, tó wi weio, ma bↄ lɛ́ pↄ́ má gbɛ̃̀ɛ̀ guun we.

42 Kɛ́ ma ka lↄ̀ↄi gbã ma mɛ̀: Dii, ma dii Ablahaũ Lua, tó n wei, to ma tá kɛ na. 43 Má kú lↄ̀ↄ'ɛa. Wɛ̃́ndia pↄ́ mↄ̀ ítↄi, mɛ́ má òɛ̀ aà ma gba í yↄↄ mà mi, 44 tó a ò mà mi, ítↄ ma yiongoↄnɛ lↄ, má dↄ̃ kɛ́ wɛ̃́ndia pↄ́ ń dìlɛ à kɛ ma dii nɛ́ pↄ́ ũn we. 45 E màↄ yã́pi o ma nↄ̀sɛ guu màↄ láa, ↄ̃ Lɛbɛka bↄ̀ ń loo dia a gã̀u, à mↄ̀ lↄ̀ↄ'ɛa à itↄ̀. Ɔ̃ má òɛ̀ aà ma gba í mà mi. 46 À a lo pìla gↄ̃̀ↄ, à mɛ̀ mà mi, í kpá ma yiongoↄwa lↄ. Má mì ↄ̃ a kpà ma yiongoↄwa. 47 Ɔ̃ ma aà là, dé nɛ́n aà ũi? À mɛ̀ Bɛtuɛ nɛ́n a ũ, Milika ń Nakↄↄo tↄũna. Ɔ̃ ma tãanadàɛ̀ a níu, ma zã dàɛ̀ a ↄↄwa. 48 Ɔ̃ ma mipɛ̀lɛ ma kulɛ Dii ma dii Ablahaũ Luaɛ, ma aà sáaukpà, asa à dↄ̀aamɛɛ zɛ́ súsu guu, kɛ́ mà a dii vĩ̀i tↄũna sɛ́ aà nɛ́ɛ. 49 Tiasa tó á we gbɛ̃kɛ ń náaio yãkɛ ma diiɛ, à omɛɛ. Tó i wei sↄ̃o, à omɛɛ, mí gɛ́ gupãlei. 50 Labã ń Bɛtuɛo wèwà aa mɛ̀: Yã́pi bↄ̀ Dii kĩ́iɛ, wá yãe oa vĩo, a maa ge a vãi. 51 Lɛbɛka kɛ, ǹ aà sɛ taò, i gↄ̃ n dii nɛ́ na ũ lá Dii òwa. 52 Kɛ́ Ablahaũ zↄ̀blenapi ń yãmà, à wùlɛ tↄↄlɛ Diiɛ. 53 Ɔ̃ à nↄamblebↄ pↄ́ wa kɛ̀ ń ã́nusuo ń vuaoↄ ń pↄkasaↄ bↄ̀lɛ kpà Lɛbɛkawa. À aà dãↄ ń aà dao gbà pↄ́ ↄdeↄ lↄ. 54 Ɔ̃ aàpi ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ pↄblè aa imì, ↄ̃ aa ì we.

Kɛ́ aa fɛ̀lɛ kↄↄ à mɛ̀: À ma gbaɛ mà ta ma diiwa. 55 Nↄ dãↄ ń aà dao mɛ̀: To nɛ́pi gↄ̃wanↄ baa gↄↄ kwi, í gbasa tá. 56 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi ònɛ́: Lá Dii ma tá kɛ̀na kɛ́wa, ásu ma dↄdↄo. À ma gbaɛ mà ta ma diiwa. 57 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wà nɛ́pi sísi wà aà la. 58 Ɔ̃ aa Lɛbɛka sìsi aa aà là aa mɛ̀: Ńyↄ̃ tá ń gbɛ̃́pioa? Ɔ̃ Lɛbɛka mɛ̀: Má tá. 59 Ɔ̃ aa Lɛbɛka gbàɛ ń zↄ pↄ́ à aà gwà za aà nɛ́zĩo, aalɛ tá ń Ablahaũ zↄ̀blenao ń aà gbɛ̃́ↄ. 60 Aa samaa'ò Lɛbɛkaɛ aa òɛ̀:

Nɛ́, ńyↄ̃ gↄ̃ gbɛ̃́ dasidasiↄ dazi ũ,

n buiↄ iↄ iko vĩ ń zangudeↄwa.

61 Ɔ̃ Lɛbɛka fɛ̀lɛ ń a zↄnↄɛↄ, aa kà yiongoↄ kpɛ, aa bↄ̀ tɛ gↄ̃ɛpizi, ↄ̃ à tàńnↄ.

62 À mↄ lè Izaaki sù ń lↄ̀ↄ pↄ́ wì mɛ Luabɛ̃ɛpↄima'eo, à zↄ̃̀lɛ Nɛgɛvɛ bùsuu. 63 À bↄ̀ gɛ̀ làasookɛi sɛ̃u oosi, ↄ̃ kɛ́ à wɛzù, a è yiongoↄ lɛ́ mↄ́. 64 Lɛbɛka wɛzù à Izaaki è sↄ̃, ↄ̃ à pìla a yiongo kpɛ kpakpa, 65 à zↄ̀blenapi là à mɛ̀: Dén gↄ̃ɛ pↄ́ bɛ sɛ̃u àlɛ mↄ́ daiwálɛ kee ũi? Ɔ̃ zↄ̀blenapi wèwà à mɛ̀: Ma diiɛ. Ɔ̃ Lɛbɛka a pↄlↄgãu sɛ kù a wɛ́a. 66 Kɛ́ aa kà Izaaki kĩ́i, zↄ̀blenapi yã́ pↄ́ á kɛ̀ sɛ̀lɛ sìuɛ̀ píi. 67 Izaaki gɛ̃̀ ń Lɛbɛkao a da Sala zwã̀akpɛu, ↄ̃ à aà sɛ̀, à gↄ̃̀ aà nↄ ũ. A yeaàzi, ↄ̃ aà nↄ̀sɛ nìni a da gaa gbɛa.

25

Ablahaũ nɛ́ pãleↄ

1 Ablahaũ nↄ pãle sɛ̀ lↄ, aà tↄ́n Kɛtula. 2 Nɛ́ pↄ́ a ìaànↄↄ tↄ́n kɛ: Zimana, Yosã, Mɛdã, Madiã, Isebaki, Sua. 3 Yosã mɛ́ Seba ń Dedão ì. Dedã buiↄn Asuliↄ ń Lɛtusiↄ ń Lɛumiↄ ũ. 4 Madiã nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Efa, Efɛɛ, Anↄki, Abida, Ɛlɛdaa. Ampii Kɛtula buiↄnɛ.

5 Ablahaũ a àizɛɛ kpà Izaakiwa píi, 6 ↄ̃ à gbadà a nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́o nɛ́ↄnɛ, à ń gbáɛ gukpɛ oi e àↄ gɛ́ gai, kɛ́ aasu wàↄ kú ń Izaakioo.

Ablahaũ gaa

7 Ablahaũ kɛ̀ wɛ̃̀ baswaaↄ̃kwi ń sↄoo, 8 ↄ̃ à gà. À zikũ̀ táotao, ↄ̃ à gbàsa zù a gbɛ̃́ↄ guu. 9 Aà nɛ́ↄ Izaaki ń Isimaɛlao aà vĩ̀ Mapela gbɛ̀'ɛ guu, Mamale gukpɛ, bua pↄ́ dɛ Iti bui Zohaa nɛ́ Ɛfↄ̃nↄ pↄ́ ũ yãa, 10 ↄ̃ Ablahaũpi lù Itiↄwa.* Wekĩi ↄ̃ wà aà vĩ̀u ń a na Salao. 11 Ablahaũ gaa gbɛa Lua báaadà aà nɛ́ Izaakigu. A zↄ̃lɛa Luabɛ̃ɛpↄima'e lↄ̀ↄ saɛ.

Isimaɛla buiↄ

12 Ablahaũ nɛ́ Isimaɛla buiↄ yã́n kɛ: Sala zↄnↄɛ Hagaa, Egipi nↄɛ ↄ̃ à nɛ́pi ìaànↄ. 13 Aà nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ an iawa. Aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia tↄ́n Nɛbaio. Aà dãunaↄ tↄ́n kɛ: Kedaa, Adibɛɛli, Mibisã, 14 Misima, Duma, Masa, 15 Adada, Tema, Yetuu, Nafisi, Kedema. 16 Isimaɛla nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n we. An baade a tↄkpà a wɛ̃́lɛɛ ge a bòoɛ. Aamɛ bui kuɛplaↄ dezi káauↄ ũ.

17 Isimaɛla kɛ̀ wɛ̃̀ basopla àaↄ̃sai, ↄ̃ à gà à zù a gbɛ̃́ↄ guu. 18 Aà buiↄ zↄ̃̀lɛ za Avila e à gɛ̀ pɛ̀ò Suluwa Egipi bùsu lɛ́i taa Asili bùsu oi. Aali kↄ̃tɛsi ń Ablahaũ bui kĩniↄo.

Esau ń Yakↄbuo ia

19 Ablahaũ nɛ́ Izaaki buiↄ yã́n kɛ: Ablahaũ Izaaki ì. 20 Kɛ́ Izaaki kà wɛ̃̀ bla ↄ̃ à Labã dãe Lɛbɛka sɛ̀. Ɔ̃mɛ Sili bùsu gbɛ̃́ Bɛtuɛ pↄ́ bↄ̀ Mɛsↄpↄtami bùsuu nɛ́ ũ. 21 Izaaki wabikɛ̀ Diiwa a naɛ, asa fĩiɛ, ↄ̃ Dii sìaànↄ, aà napi nↄsì. 22 Sìaↄ lɛ́ dɛ̃ɛka aà gbɛɛu, ↄ̃ à mɛ̀: Bↄ́yãi yã́ bee taa ma lei? Ɔ̃ à gɛ̀ Dii lai. 23 Dii òɛ̀:

Bui mɛ̀n pla ku n nɛasakpɛu,

gbɛ̃ↄn pla pↄ́ kú n gbɛɛupiↄ aa kɛ̃kↄ̃wa.

Bui mɛ̀ndo gbãa aↄ dɛ adola,

a pↄ́ bↄ̀ káau a gↄ̃ nɛ́ ũ gbɛ̃́ zã́ɛ.†

24 Kɛ́ aà nɛ'igↄↄ kà, à sìaↄ ì gↄ̃ɛↄ ũ. 25 Kɛ́ gbɛ̃́ káau lɛ́ bↄ, à bↄ̀ tɛ̃́ndↄ̃ↄ̃dↄ̃ↄ̃. Aà mɛkã kà ula ũ, ↄ̃ wà tↄkpàɛ̀ Esau.‡ 26 Bee gbɛa kɛ́ nɛ́ plaade lɛ́ bↄ, à dↄ̀ Esau gbatoewa, ↄ̃ wà tↄkpàɛ̀ Yakↄbu.§ Izaaki wɛ̃̀ bàaↄ̃deu ↄ̃ à nɛ́piↄ ì.

27 Nɛ́piↄ zↄ̃ↄkũ̀. Esau kɛ̀ toensa pↄ́ lí kɛ̃́ sɛ̃̀awao ũ. Yakↄbu sↄ̃ bɛgwanaɛ. 28 Izaaki ye Esauzi, kɛ́ a lɛ́'u vĩ yã́i. Lɛbɛka sↄ̃ a ye Yakↄbuzi.

29 Zĩewa Yakↄbu lɛ́ dokuu, ↄ̃ Esau sù ń sɛ̃̀ao, nↄana lɛ́ aà dɛ. 30 Ɔ̃ a ò Yakↄbuɛ: N yã́ na! To mà blɛ tɛ̃a bee e ble, asa nↄana lɛ́ ma dɛɛ. Ayãmɛto wà tↄkpà Esauɛ Ɛdↄũ.* 31 Yakↄbu mɛ̀: Ǹ n yoakɛzɛ† kpaa gĩa. 32 Ɔ̃ Esau mɛ̀: Ma ka gaaɛ, bↄ́ ma yoakɛzɛ a kɛmɛɛi? 33 Ɔ̃ Yakↄbu òɛ̀: Mɛ ń sì ń Luao gĩa. Ɔ̃ à mɛ̀ á sì ń Luao, a a yoakɛzɛ kpàwàɛ.‡ 34 Ɔ̃ Yakↄbu pɛ̃ɛ ń bláa dopio kpàwà. A blè à imì, ↄ̃ à fɛ̀lɛ bↄ̀. Beewa Esau a yoakɛzɛ dìlɛ pã.

26

Izaaki ń Abimɛlɛkio

1 Imina kà bùsupiu, a sɛ̃́ia pↄ́ kà Ablahaũ gↄↄ bàasi, ↄ̃ Izaaki fɛ̀lɛ gɛ̀ Filitɛ̃ↄ kí Abimɛlɛki kĩ́i Gelaa. 2 Ɔ̃ Dii bↄ̀ mↄ̀wà à mɛ̀:

Ńsu ta Egipio.

Zↄ̃lɛ gu pↄ́ má onɛu.

3 Ǹyↄ̃ ku bùsuɛ beeu gĩa.

Máↄ kunnↄ, mí ɛ̀fãaikɛnɛ.

Má bùsuɛ bee kpamaɛ píi ń n buiↄ,

mí lɛ́ pↄ́ má gbɛ̃̀ n maeɛ kɛnɛ.

4 Má n bui kã́fĩ lán saanaↄwa,

mí bùsuɛ bee kpámá píi.

Bui pↄ́ kú tↄↄlɛↄ píi

aa ɛ̀fãai e n bui sabai,

5 kɛ́ Ablahaũ ma yãmà yã́i.

À ma ↄtondↄkĩi gwà,

mɛ́ a yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa

ń ma yãdilɛnɛↄ ń ma ikoyãↄ.

6 Ɔ̃ Izaaki gↄ̃̀ Gelaa. 7 Kɛ́ beleↄ lɛ́ aà la aà na yã́i, à mɛ̀ a dãeɛ. Asa àlɛ vĩakɛ, àlɛ e tó à mɛ̀ a naɛ, wa a dɛ nↄpi yã́iɛ, asa nↄpiá nↄanaɛ. 8 Kɛ́ àlɛ gↄↄplakɛ we, Filitɛ̃ↄ kí Abimɛlɛki lɛ́ zĩ́lɛ gwa fɛnɛntiu, ↄ̃ à su è Izaaki lɛ́ bↄ̃̀nↄble ń a nao. 9 Ɔ̃ à Izaaki sìsi à mɛ̀: Asi n naɛ fá! Àkɛa n mɛ̀ n dãeɛi? A wèwà à mɛ̀: Málɛ e wa ma dɛ aà yã́iɛ. 10 Abimɛlɛki mɛ̀: Bↄ́ yã́ ń kɛ̀wɛ̃ɛ màai? Yↄↄnnↄ mɛ́ gↄ̃̀ kɛ́ wá gbɛ̃e wúlɛ ń n napio, dↄ̃ yãa n wá dá tàaeu. 11 Ɔ̃ Abimɛlɛki lɛzà gbɛ̃́piiwa à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ gↄ̃ɛpiwa ń aà nao, wa ade dɛ.

12 Izaaki pↄtↄ̃̀ bùsupiu, ↄ̃ à pↄ́ è wɛ̃ bee lɛɛ basↄo, kɛ́ Dii ɛ̀fãaidàuɛ̀ yã́i. 13 À zↄ̃ↄkũ̀, mɛ́ aà àizɛɛ ìↄ kã́fĩ e à kɛ̀ ↄde sà bílibili ũ. 14 A sãↄ ń zuↄ vĩ dasi ń zↄↄ, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ zàaàgu. 15 Ɔ̃ aa lↄ̀ↄ pↄ́ aà mae Ablahaũ zĩkɛnaↄ yↄ̃̀ a gↄↄↄ kàka ń bùsuo píi. 16 Ɔ̃ Abimɛlɛki ò Izaakiɛ: Gowála, asa n gbãa dɛwála maamaaɛ.

17 Ɔ̃ Izaaki bↄ̀ we, à bòokpà Gelaa guzulɛu, ↄ̃ à gↄↄplakɛ̀ we. 18 Lↄ̀ↄ pↄ́ wa yↄ̃̀ aà mae Ablahaũ gↄↄ mɛ́ Filitɛ̃ↄ kàka aà gaa gbɛaↄ ↄ̃ à ɛ̀a bↄ̀bↄ, à tↄ́ doũ pↄ́ a mae kpànɛ́ yãaↄ kpànɛ́ lↄ. 19 Izaaki zĩkɛnaↄ lↄ̀ↄ pãle yↄ̃̀ guzulɛpiu, ↄ̃ aa bↄ̀ í maawa. 20 Ɔ̃ Gelaa pↄdãnaↄ lɛkpaakɛ̀ ń Izaaki pↄ́ↄ aa mɛ̀: Wá íɛ. Ɔ̃ à tↄkpà lↄ̀ↄpiɛ Sòle, kɛ́ aa sòlekɛ̀aànↄ yã́i. 21 Aa lↄ̀ↄ pãle yↄ̃̀, ↄ̃ wà lɛkpaakɛ̀ lↄ̀ↄpi yã́ musu lↄ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Íbɛlɛ. 22 À gò we, ↄ̃ à lↄ̀ↄ pãle yↄ̃̀ lↄ, aai lɛkpaakɛ a yã́ musu lↄo. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Dɛ̀ɛpoo, asa à mɛ̀: Dii wá gbá dɛ̀ɛpookĩi, wá ↄta sa.

23 Bee gbɛa à gɛ̀ Bɛɛsɛba. 24 Dii bↄ̀ mↄ̀wà gwãasĩna bee à mɛ̀:

Mámɛ má n mae Ablahaũ Lua ũ,

ńsu vĩakɛo, asa má kunnↄ.

Má ɛ̀fãaikɛnɛ, mí n bui kã́fĩ

ma zↄ̀blena Ablahaũ yã́i.

25 We à sa'okĩi bòu à Dii sìsiu. Ɔ̃ à bòokpà we, aà zĩkɛnaↄ lɛ́ lↄ̀ↄ yↄ̃́. 26 Ɔ̃ Abimɛlɛki bↄ̀ Gelaa à mↄ̀ Izaaki kĩ́i ń a kwàasi Ahuzao ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Pikↄlio.* 27 Izaaki ń lá à mɛ̀: Lá a zamagu a ma ya á bɛ, àkɛa a mↄ ma kĩ́ii? 28 Aa wèwà aa mɛ̀: Wá è Dii kunnↄɛ, ↄ̃ wa mɛ̀ a maa wà lɛdoũkɛ, wí lɛgbɛ̃kↄ̃ɛ a yã́ musu, 29 kɛ́ ńsu yãvãie kɛwɛ̃ɛo, asa wi ĩadamao. Yãmaa ↄ̃ wá kɛ̀nɛ, wa n gbaɛ aafiaɛ, ↄ̃ Dii ɛ̀fãaikɛ̀nɛ. 30 Ɔ̃ Izaaki ń yàaekɛ̀, aa pↄblè aa imì. 31 Kɛ́ aa fɛ̀lɛ kↄↄ, aa lɛgbɛ̃̀kↄ̃ɛ, ↄ̃ Izaaki zɛ̀nɛ́, aa bↄ̀ aà kĩ́i aafia. 32 Zĩbeezĩ Izaaki zĩkɛnaↄ mↄ̀ lↄ̀ↄ pↄ́ aa yↄ̃̀ yã'òɛ̀ aa mɛ̀: Wa í è. 33 Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Sɛba. Ayãmɛto wì mɛ wɛ̃́lɛpiɛ Bɛɛsɛba† e ń a gbão.

34 Kɛ́ Esau kà wɛ̃̀ bla, à Iti nↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn pla, Beeli nɛ́ Yudi ń Eloni nɛ́ Basɛmao. 35 Izaaki ń Lɛbɛkao nↄ̀sɛ ìↄ ↄ̃̀ↄkpaa an yã́iɛ.

27

Izaaki sa'olɛkɛa Yakↄbuɛ

1 Izaaki zikũ̀, aà wɛ́ gbãa lↄo, àlɛ gu'e maao. Ɔ̃ à a yoa sìsi à mɛ̀: Nɛ́! Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Ma mↄ. 2 Izaaki mɛ̀: Ma zikũ̀, má a gagↄↄ dↄ̃o. 3 Ǹ n sá sɛ́ ń n gbàlao, gɛ sɛ̃̀anↄbↄ wɛɛlɛmɛɛ. 4 Ma pↄeã do kuu ǹ mↄomɛɛ mà ble, mí sa'olɛkɛnɛ e màↄ ga.

5 Lɛbɛka yã́ pↄ́ Izaaki lɛ́ o Esauɛpi mà. Kɛ́ Esau fɛ̀lɛ gɛ̀ toekai, 6 ↄ̃ à gɛ̀ a ò Yakↄbuɛ à mɛ̀: Má mà n mae lɛ́ yã'o n vĩ̀iɛ à mɛ̀, 7 aà gɛ nↄ̀ↄ dɛɛ, i a pↄeã do kuuoɛ à ble, í sa'olɛkɛɛ̀ ń Dii tↄ́o e àↄ gɛ́ gai. 8 Ɔ̃ Lɛbɛka ɛ̀a òɛ̀: Ma yãma, ní yã́ pↄ́ má dànɛ kɛ. 9 Gɛ́ bleↄ guu, blenɛ maa kũ mɛ̀n pla ǹ dɛ, ní kɛkɛ ǹ mↄò, mí n mae pↄeã do kuuɛ̀, 10 ní gɛoɛ̀ aà ble, i sa'olɛkɛnɛ e àↄ ga. 11 Ɔ̃ Yakↄbu ò a daɛ: Ma vĩ̀i kã́ vĩ mɛ́ má yↄlↄ. 12 Tó ma mae ↄkã̀a mɛ́ à ma dↄ̃, a dilɛ málɛ a kɛ pↄ́ↄpↄↄɛ, i lɛkɛmɛɛ sa'olɛ gbɛu. 13 Ɔ̃ aà da òɛ̀: Lua to lɛkɛanɛ bee gↄ̃mɛɛ. Ma yãma lé! Gɛ ǹ dɛ ǹ mↄomɛɛ.

14 Ɔ̃ Yakↄbu gɛ̀ blepiↄ dɛ̀ à mↄ̀ò a daɛ, ↄ̃ à aà mae pↄeã do kùuoɛ̀. 15 Ɔ̃ à a yoa pↄkasa maa pↄ́ kú a kpɛ́u sɛ dà a nɛ́ Sedeɛ. 16 À blenɛ báa fĩ̀ aà ↄↄ ń aà waa pↄ́ kã́ vĩowa. 17 Ɔ̃ à do ń pɛ̃ɛ pↄ́ á kɛ̀o kpàwà.

18 Yakↄbu gɛ̀ a mae kĩ́i à mɛ̀: Baa! À mɛ̀: Má kɛ́! Ma nɛ́ kpele ni? 19 Yakↄbu wèwà à mɛ̀: Mámɛmaa Esau n yoa. Lá ń òmɛɛ, má kɛ̀. Fɛlɛ zↄ̃lɛ ǹ ma ↄ'i ble, ní sa'olɛkɛmɛɛ. 20 Ɔ̃ Izaaki ò a nɛ́ɛ: Ó'o! Ń è kↄ̀a? A wèwà à mɛ̀: Dii n Lua mɛ́ saakpàa. 21 Ɔ̃ Izaaki òɛ̀: Sↄ̃mazi mà ↄkãma, kɛ́ mà e dↄ̃ tó ma nɛ́ Esauɛ sĩana. 22 Yakↄbu sↄ̃̀ a maezi, ↄ̃ à ↄkã̀wà à mɛ̀: Lↄↄɛ beeá Yakↄbu lↄↄɛ, kási ↄɛ beeá Esau ↄɛ. 23 Ɔ̃ i aà dↄ̃o, kɛ́ aà ↄↄ kã́ vĩ lán Esau pↄ́wa yã́i. A ye sa'olɛkɛɛ̀, 24 ↄ̃ à aà là gĩa: Ma nɛ́ Esaun n ũ sĩanaa? À mɛ̀: Ao, mámɛ! 25 Ɔ̃ à mɛ̀: Pↄ́ kpaa mà n ↄ'i ble, mí sa'olɛkɛnɛ. Kɛ́ a dìlɛɛ̀, ↄ̃ a blè. À mↄ̀ɛ̀ ń vɛ̃ɛo, a mì lↄ. 26 Ɔ̃ aà maepi òɛ̀: Sↄ̃mazi, ní lɛ́pɛa. 27 Ɔ̃ à sↄ̃̀aàzi à lɛpɛ̀wà. Kɛ́ Izaaki aà pↄkasaↄ gĩmà, ↄ̃ à sa'olɛkɛ̀ɛ̀ à mɛ̀:

Ma nɛ́ gĩ dɛ lán bua pↄ́ Dii ɛ̀fãaidàuwa.

28 Lua n gba mↄ̀sɛ bↄa za musu,

i n gba tↄↄlɛ táaede,

pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo iↄ dinzi.

29 Gbɛ̃́ↄ zↄblenɛ,

buiↄ kúlɛnɛ,

níↄ dɛ n gbɛ̃́ↄ dii ũ,

n da nɛ́ↄ i kúlɛnɛ.

Lua lɛkɛ gbɛ̃́ pↄ́ lɛkɛ̀nɛↄnɛ,

aà báaada gbɛ̃́ pↄ́ samaa'ònɛↄgu.*

30 Kɛ́ Izaaki sa'olɛkɛ̀ Yakↄbuɛ a làa, ↄ̃ Yakↄbu gò aà kĩ́i. Kɛ́ aà vĩ̀i sù ń toekao gↄ̃̀ↄ, 31 ↄ̃ à blɛkɛ̀ a maeɛ sↄ̃, à gɛ̀oɛ̀, ↄ̃ a òɛ̀: Baa! Fɛlɛ ǹ ma ↄ'i ble, ní sa'olɛkɛmɛɛ. 32 Ɔ̃ aà mae aà là à mɛ̀: Ḿmɛnn déi? A wèwà à mɛ̀: Mámɛmaa n yoa Esau. 33 Yã́pi dì Izaakiwa, àlɛ lualua à mɛ̀: Démɛ nↄ̀ↄ dɛ̀ à mↄ̀omɛɛ yãa e ǹyↄ̃ gɛ́ mↄ́i, má sòi? Ma sa'olɛkɛ̀ adeɛ kↄ̀, mɛ́ a ɛ̀fãaipi eɛ. 34 Kɛ́ Esau a mae yã́pi mà, à búbuapã̀lɛ à ↄ́ↄlↄ̀ à kɛ̀ wɛ̃na, ↄ̃ à mɛ̀: Baa! Sa'olɛkɛmɛɛ sↄ̃.† 35 Ɔ̃ à mɛ̀: N dãuna mↄ̀ ń kↄ̃nio à n sa'olɛ sì kↄ̀. 36 Ɔ̃ Esau mɛ̀: Aà tↄ́n Yakↄbuo‡ lò? À ↄ̃nↄkɛ̀mɛɛ à kɛ̀ gɛ̃n plan we sa. À ma yoakɛzɛ sìa yãa,§ ↄ̃ à ma sa'olɛ sìa kɛ lↄ. Má sa'olɛ e lↄo lé? 37 Izaaki wèwà à mɛ̀: Ma aà dìlɛ n dii ũ, ma aà daɛↄ kɛ̀ aà zĩkɛnaↄ ũ, ma pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo kpàwà. Bↄ́ má fↄ̃ kɛnɛ lↄi? 38 Esau ò a maeɛ: Baa, sa'olɛ bee ↄ̃ ń vĩ adoa? Sa'olɛ pãle kɛmɛɛ sↄ̃ Baa. Ɔ̃ Esau nà ↄↄlↄwa. 39 Ɔ̃ aà mae wèwà à mɛ̀:

Tↄↄlɛ pↄ́ ńyↄ̃ↄ kuu aↄ táae vĩo,

mↄ̀sɛ a bↄnɛ za musuo.

40 Ńyↄ̃ↄ fɛ̃nda kũa gↄↄpiiɛ,

ńyↄ̃ zↄble n dãunaɛ.

Lá n sↄ̃ a dadoũo,

ńyↄ̃ aà zuu bↄnla.

41 Esau íbɛlɛsɛ̀ ń Yakↄbuo sa'olɛ pↄ́ a mae kɛ̀ɛ̀ yã́i, ↄ̃ a ò a sↄ̃u: Ma mae gaa zã̀o, mí gbasa mà a dãuna dɛ. 42 Wà yã́ pↄ́ Esau ò kↄmalɛkɛ̀ Lɛbɛkaɛ, ↄ̃ à Yakↄbu sìsi à mɛ̀: Esau ye a pↄ́ tↄsima à n dɛɛ. 43 Ma yãma sa. Fɛlɛ bàalɛ gɛ́ ma dãↄ Labã bɛ Halana, 44 níↄ kuaànↄ we gĩa e n vĩ̀ipi pↄkũma kpálɛ. 45 Tó aà pↄ wèe, mɛ́ yã́ pↄ́ ń kɛ̀ɛ̀ sã̀aàgu, má gbɛ̃́ zĩ n gbɛsii. Má ye mà kua ma nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄwa píi zĩdoũzĩo.

46 Ɔ̃ Lɛbɛka ò Izaakiɛ: Iti nↄɛↄ ni bↄ̀mala. Tó Yakↄbu Iti nↄ sɛ̀ bùsuu la lán Esau nↄɛ beeↄwa, ma kua aↄ namɛɛ lↄo.

28

Yakↄbu bàasi taa Labã kĩ́i

1 Ɔ̃ Izaaki Yakↄbu sìsi, à samaa'òɛ̀ à yãdìlɛɛ̀ à mɛ̀: Ńsu nↄsɛ Kanaa nↄɛↄ guuo. 2 Fɛlɛ gɛ́ Mɛsↄpↄtami bùsuu n da mae Bɛtuɛ bɛ, ní nↄsɛ we n desɛ̃ Labã nɛ́ↄ guu.

3 Lua Gbãapiide báaadangu,

aà to ǹ nɛ'i maamaa, aaiↄ kã́fĩ,

ní gↄ̃ buiↄ dezi ũ.

4 Lua báaa pↄ́ a dà Ablahaũgu dangu ń n buiↄ píi,

kɛ́ bùsu pↄ́ ńlɛ nibↄbleu gↄ̃nɛ,

bùsu pↄ́ a kpà Ablahaũwaɛ bee.

5 Ɔ̃ Izaaki Yakↄbu gbàɛ aà gɛ́ Labã kĩ́i Mɛsↄpↄtami bùsuu. Labãá Sili bùsu gbɛ̃́ Bɛtuɛ nɛ́ɛ, Yakↄbu ń Esauo desɛ̃ɛ.

6 Esau mà Izaaki samaa'ò Yakↄbuɛ, à aà gbàɛ Mɛsↄpↄtami, kɛ́ aà nↄsɛ we. Kɛ́ à sa maapi òɛ̀ à mɛ̀, asu nↄsɛ Kanaa nↄɛↄ guuo. 7 A è Yakↄbu a mae ń a dao yãmà, à dà Mɛsↄpↄtami zɛ́u. 8 Ɔ̃ a dↄ̃̀ sa kɛ́ Kanaa bùsu nↄɛↄ lí ká a maeguo. 9 Ɔ̃ à gɛ̀ Ablahaũ nɛ́ Isimaɛla kĩ́i, à aà nɛ́ Maalata sɛ dà a nↄ sɛ̃́iaↄ guu. Maalataá Nɛbaio dãeɛ.

Yakↄbu nana'oa Bɛtɛli

10 Yakↄbu bↄ̀ Bɛɛsɛba, à dà Halana zɛ́u. 11 Kɛ́ à kà guei, àlɛ i we kɛ́ ĩatɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́u yã́i. Ɔ̃ à gbɛ sɛ̀ gupiu midibↄ ũ, à wùlɛ we. 12 Ɔ̃ à nana'ò, a è dↄ̃gɛ̃gaa pɛ́lɛa tↄↄlɛ e à gɛ̀ zↄ̃̀ luawa, Lua malaikaↄ lɛ́ dɛdɛwà, aalɛ pila.* 13 A è Dii zɛaala à mɛ̀:

Mámɛmaa Dii n dezi Ablahaũ

ń n mae Izaakio Lua.

Má tↄↄlɛ pↄ́ ń wúlɛwàɛ bee kpamaɛ,

mpi ń n buiↄ.

14 N buiↄ aaↄ dasi lán bùsu'ũfãawa,

aa ligua gukpɛ ń bɛ'aɛo

ń gugbãntooo ń gɛↄmidↄkĩio.

Dṹnia bui píi a ɛ̀fãai e

mpi ń n buio sabai.

15 Máↄ kunnↄɛ,

máↄ n dↄ̃́a gu pↄ́ ńlɛ gɛ́u píi,

mí ɛa sunnↄ bùsuɛ beeu,

asa má n to weo,

má yã́ pↄ́ má ònɛ kɛɛ.

16 Kɛ́ Yakↄbu vù ń io à mɛ̀: Dii ku guɛuɛ, ↄ̃ mi dↄ̃o fá! 17 Vĩa aà kũ̀ à mɛ̀: Guɛ beeá vĩaguɛ. Luakukĩiɛ, luabɛ zɛ́ɛ.

18 Yakↄbu fɛ̀lɛ kↄↄ, à gbɛ pↄ́ a kɛ̀ midibↄ ũpi sɛ̀ a pɛ̀lɛ dↄngubↄ ũ, ↄ̃ à nísikàwà. 19 Ɔ̃ à tↄkpà gupiɛ Bɛtɛli,† ãma wɛ̃́lɛ pↄ́ wa kàlɛ we tↄ́ sɛ̃́ian Luzu. 20 Yakↄbu lɛkɛ̀ Diiwa à mɛ̀: Tó ń kumanↄ, mɛ́ ńlɛ ma dↄ̃́a ma wɛ̃́lɛɛ bee gɛa guu, mɛ́ ńlɛ ma gba pↄblea ń pↄkasaↄ, 21 e ma gɛ suò ma mae bɛ aafia, ńyↄ̃ↄ dɛ ma Lua ũɛ. 22 Gbɛ pↄ́ má pɛ̀lɛ dↄngubↄ ũpi a gↄ̃ n gbagbakĩi ũɛ, mɛ́ pↄ́ pↄ́ n ma gba píi, má a kwide kpamaɛ.

29

Yakↄbu kaa Labã bɛ

1 Yakↄbu ɛ̀a dàzɛu, à gɛ̀ gukpɛdeↄ bùsuu. 2 Kɛ́ à kà we, à lↄ̀ↄ è sɛ̃u, sã kpàsa lɛɛ àaↄ̃ kálɛa a saɛ, asa lↄ̀ↄpi í ↄ̃ wì kpámá. Gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ ta lↄ̀ↄpilɛ. 3 Tó kpàsa pↄ́ↄ kã̀aa we píi, ↄ̃ wì gbɛpi go lↄ̀ↄpilɛ wà í kpámá, ↄ̃ wì ɛa gbɛpi taɛ a gbɛu. 4 Ɔ̃ Yakↄbu sãdãnaↄ là à mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, a bↄ má ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Wa bↄ Halanaɛ. 5 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Á Nakↄↄ tↄũna Labã dↄ̃a? Aa wèwà aa mɛ̀: Wá aà dↄ̃. 6 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: A aafiaó? Aa mɛ̀: A aafia. Aà nɛ́ Lasɛli gwa, àlɛ mↄ́ ń sãↄ kee. 7 Ɔ̃ Yakↄbu mɛ̀: Fãanɛ lɛ́ kɛ, sãↄ tagↄↄ i ka yãao. À í kpámá, í gɛ́ ń dã́dãi. 8 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wá fↄ̃o. Mɛ́ i kɛ sã kpàsaↄ kã̀aa píi bàasio, wìli gbɛ go lↄ̀ↄlɛ wà í kpá pↄ́ↄwao.

9 Lá àlɛ yã'onɛ́ màa, Lasɛli mↄ̀ ń a mae sãↄ, asa sãdãnan aà ũ. 10 Kɛ́ Yakↄbu a desɛ̃ Labã nɛnↄɛ Lasɛli è ń aà mae sãↄ, à sↄ̃̀ lↄ̀ↄi à gbɛ gò lↄ̀ↄlɛ, ↄ̃ à í kpà a desɛ̃ sãↄwa. 11 Ɔ̃ à lɛpɛ̀ Lasɛliwa, à pↄna ↄ́ↄlↄ̀. 12 Ɔ̃ a òɛ̀ aà mae daɛn a ũ, Lɛbɛka nɛ́ɛ. Ɔ̃ Lasɛli bàalɛ̀ gɛ ò a maeɛ. 13 Kɛ́ Labã a dãe nɛ́ Yakↄbu bao mà, à bàalɛ̀ gɛ̀ daiaàlɛ. Kɛ́ à kà, ↄ̃ à kùsiwà à lɛpɛ̀wà à tàaànↄ a bɛ. Ɔ̃ Yakↄbu yã́ pↄ́ kɛ̀ↄ òɛ̀ píi. 14 Ɔ̃ Labã òɛ̀: Ma aun n ũ sĩana.

Yakↄbu Lea ń Lasɛlio sɛa

Yakↄbu kɛ̀ Labã bɛ mↄ do, 15 ↄ̃ Labã òɛ̀: Kɛ́ ń dɛ ma daɛ ũ yã́i ↄ̃ ńyↄ̃ zĩkɛmɛɛ pãa? Lá má fĩabonɛ omɛɛ. 16 Labã sↄ̃ a nɛnↄɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn pla. Yↄ̃ tↄ́n Lea, Bãa sↄ̃ Lasɛli. 17 Lea wɛ́ gbãao, Lasɛli sↄ̃ nↄanaɛ, mɛ́ aà kákaa maa. 18 Yakↄbu ye Lasɛlizi, ↄ̃ a ò Labãɛ: Má zĩkɛnɛ wɛ̃̀ sopla n nɛ́ bãade Lasɛli yã́i. 19 Labã mɛ̀: Ma aà kpaama sì dɛ mà kpa gbɛ̃pãlewala. Ǹyↄ̃ ku ma bɛ.

20 Ɔ̃ Yakↄbu zĩkɛ̀ɛ̀ wɛ̃̀ sopla Lasɛli yã́i, kási à kɛ̀ɛ̀ lán gↄↄplawaɛ, kɛ́ a yeaàzi yã́i. 21 Ɔ̃ a ò Labãɛ: Lá ma zĩgↄↄ pà, ma nↄ kpaa mà sɛ́. 22 Ɔ̃ Labã wekĩideↄ kã̀aa píi, à nↄsɛblɛ kɛ̀nɛ́. 23 Kɛ́ oosi kɛ̀, ↄ̃ à a nɛ́ Lea sɛ kpàwà, ↄ̃ Yakↄbu wùlɛaànↄ. 24 Labã a zↄnↄɛ Zilipa kpà Leawa aàↄ zĩkɛɛ̀. 25 Kɛ́ gu dↄ̀ Yakↄbu su è Leaɛ, ↄ̃ a ò Labãɛ: Bↄ́ yã́ ń kɛ̀mɛɛ màai? Lasɛli yã́i ↄ̃ ma zĩkɛ̀nɛo lò? Bↄ́yãi n ma kpánguakɛ̀i? 26 Labã mɛ̀: Lakĩi wìli Bãa kpa gↄ̃wa Yↄ̃ ãao. 27 Ãsↄ̃a do kɛ ń gbɛ̃́ beeo gĩa, mí aà gbɛ̃do kpama, ní zĩkɛmɛɛ wɛ̃̀ sopla lↄ. 28 Yakↄbu wèi, à ãsↄ̃a dopi kɛ̀ ń Leao, ↄ̃ Labã a nɛ́ Lasɛli kpàwà nↄ ũ. 29 Labã a zↄnↄɛ Bila kpà Lasɛliwa aàↄ zĩkɛɛ̀. 30 Yakↄbu wùlɛ ń Lasɛlio sↄ̃, mɛ́ a yeaàzi dɛ Leala. Ɔ̃ à ɛ̀a zĩkɛ̀ Labãɛ e wɛ̃̀ sopla lↄ.

Yakↄbu nɛ́ↄ

31 Dii è Yakↄbu ye Leazio, ↄ̃ à aà kɛ̀ nɛade ũ, Lasɛli sↄ̃ fĩi ũ. 32 Lea nↄsì à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Lubɛni,* asa à mɛ̀: Dii ma taasikɛa gwàɛ. Ma zã́ aↄ yemazi sa. 33 Kɛ́ à nↄsì lↄ, à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ à mɛ̀: Dii mà ma zã́ yemazio, ↄ̃ à ɛ̀a nɛ́ɛ bee kpàa lↄ. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Simɛↄ.† 34 Kɛ́ à ɛ̀a nↄsì lↄ, à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ à mɛ̀: Kɛ́ bee sa ma zã́ a ma dilɛkĩi eo, asa ma nɛgↄ̃ɛ ìaànↄ àaↄ̃. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Levii.‡ 35 À ɛ̀a nↄsì lↄ à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ à mɛ̀: Kɛ́ bee sa ma Dii sáaukɛ̀, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Yuda.§ Ɔ̃ aà nɛ'i zɛ̀.

30

1 Kɛ́ Lasɛli è álɛ nɛ'i ń Yakↄbuoo, à gↄ̃a kpà ń a vĩ̀io. Ɔ̃ a ò Yakↄbuɛ: Nↄdↄmagu. Tó mi e sↄ̃o, má gaɛ. 2 Yakↄbu pↄ pàaàzi à mɛ̀: Mámɛ má Lua ũa? Aàpi mɛ́ gìnɛ ǹ nɛ'i. 3 Ɔ̃ Lasɛli mɛ̀: Ma zↄnↄɛ Bila kɛ, gɛ iaànↄ, i nɛ́ↄ imɛɛ, mí bui e sↄ̃ aà sabai. 4 Ɔ̃ à a zↄnↄɛ Bila kpàwà nↄ ũ. Yakↄbu wùlɛaànↄ, 5 ↄ̃ à nↄsì à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ. 6 Ɔ̃ Lasɛli mɛ̀: Lua tò yã́ bↄ̀manↄ na, à ma yãmà à ma gba nɛgↄ̃ɛ. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Dã.* 7 Lasɛli zↄnↄɛpi ɛ̀a nↄsì à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ lↄ, 8 ↄ̃ Lasɛli mɛ̀: Ma dɛ̃ɛ zↄ̃ↄ kà ń ma vĩ̀io, ma dɛ̃ɛnɛ̀, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Nɛfatali.†

9 Kɛ́ Lea è a nɛ'i zɛ̀, ↄ̃ à a zↄnↄɛ Zilipa kpà Yakↄbuwa nↄ ũ sↄ̃. 10 Ɔ̃ Lea zↄnↄɛpi nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ ń Yakↄbuo. 11 Ɔ̃ Lea mɛ̀: Minaɛ. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Gada.‡ 12 Ɔ̃ Lea zↄnↄɛpi nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ lↄ ń Yakↄbuo. 13 Ɔ̃ Lea mɛ̀: Ma pↄ kɛ̀na, asa nↄɛↄ o pↄnaden ma ũ. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Asɛɛ.§

14 Lubɛni bↄ̀ ésekɛkɛgↄↄ, à yenzi ɛsɛ è sɛ̃u, ↄ̃ a bòbo sùò a da Leaɛ. Ɔ̃ Lasɛli òɛ̀: Ǹ n nɛ́ yenzi ɛsɛpi dãmɛɛ. 15 Lea òɛ̀: Kɛ́ n ma gↄ̃ sìa, bee i mↄmao, ↄ̃ ń ye ǹ ma nɛ́ yenzi ɛsɛ e lↄa? Lasɛli mɛ̀: Tó ń kpàa, ḿmɛ ńyↄ̃ iaànↄ gbã. 16 Kɛ́ Yakↄbu lɛ́ su ń buao oosi, Lea bↄ̀ gɛ̀ dàaàlɛ à mɛ̀: Mámɛ má innↄ gbã, asa ma nɛ́ yenzi ɛsɛ asean n ũ. Ɔ̃ à ìaànↄ gwãasĩna bee. 17 Lua Lea wabikɛa sì, ↄ̃ à nↄsì à Sãi ì ń Yakↄbuo. 18 Ɔ̃ Lea mɛ̀: Lua asea kpàa, kɛ́ ma a zↄnↄɛ kpà ma zã́wa yã́i. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Isakaa.* 19 Lea ɛ̀a nↄsì lↄ, à Wotui ì, 20 ↄ̃ à mɛ̀: Lua gba maa dàmɛɛ. Kɛ́ bee sa ma zã́ a ma kpɛla, asa ma nɛgↄ̃ɛ ìaànↄ soolo. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Zabulↄni.† 21 Gbɛzã ↄ̃ à nɛnↄɛ ì, à tↄkpàɛ̀ Dina.

22 Ɔ̃ Lasɛli yã́ dↄ̀ Luagu, à aà wabikɛa sì, ↄ̃ à kɛ̀ nɛade ũ. 23 À nↄsì à nɛgↄ̃ɛ ì, ↄ̃ à mɛ̀: Lua wibↄ̀mɛɛ. 24 Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Yosɛfu‡ à mɛ̀: Dii ɛa nɛgↄ̃ɛ pãle kã́fĩmɛɛ lↄ.

Yakↄbu Labã pↄ́ↄ dãa

25 Kɛ́ Lasɛli Yosɛfu ì, Yakↄbu ò Labãɛ: Ma gbaɛ mà ta ma bɛ bùsuu. 26 Ma zĩkɛ̀nɛ ma naↄ ń ma nɛ́ↄ yã́i. Ǹ ń kpaa mà tá, asa ń dↄ̃ lá ma zĩkɛ̀nɛ. 27 Ɔ̃ Labã òɛ̀: Tó ma yã́ kànguɛ, gↄ̃ la. Ma màsokɛ̀ má è Dii ɛ̀fãaikɛ̀mɛɛ n yã́i. 28 Ǹ n asea omɛɛ, mí kpama. 29 Yakↄbu òɛ̀: Ń dↄ̃ lá ma zĩkɛ̀nɛ, mɛ́ ń dↄ̃ lá n pↄtuoↄ kɛ̀ ma ↄzĩ, 30 asa a yↄↄna pↄ́ ń vĩ zadↄ̃ mi mↄo kã̀fĩ maamaa. Dii ɛ̀fãaidàunɛ za zĩ́ pↄ́ ma kɛ̀sɛpɛ̀lɛ n bɛ la. Bↄɛ má azĩa bɛ zĩkɛ sↄ̃i? 31 Labã aà là à mɛ̀: Bↄ́ má fĩaboonɛi? Yakↄbu wèwà à mɛ̀: Ńsu pↄe kpaao, sema ǹ yã́ɛ bee kɛmɛɛ, míↄ n pↄ́ↄ dãnɛ. 32 Gɛ̃ n pↄ́ↄ guu gbã, ní sã bàebaeↄ ń a biliↄ plɛ ma asea ũ ń sãnɛ siaↄ ń ble bàebaeↄ ń a biliↄ. 33 Tó ńlɛ ma asea gwa zia bàasi, ńyↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ́ ma yãkɛ̀ a zɛ́waɛ. Ble pↄ́ bàebaeo mɛ́ bili no, ge sãnɛ pↄ́ siao ma kpã́i'òɛ. 34 Labã mɛ̀: Tↄ̀ↄ! Àↄ dɛ lá ń òwa. 35 Zĩbeezĩ Labã a blesan bàebaeↄ ń a kãyãalɛↄ ń bleda biliↄ ń a bàebaeↄ sɛ̀, an pↄ́ pↄ́ pua vĩↄ píi ń sãnɛ siaↄ píi, à ń ná a nɛ́ↄnɛ ń ↄzĩ. 36 Ɔ̃ à gudà ń zãnguo ń Yakↄbuo lán tagↄↄ àaↄ̃ oa taawa, ↄ̃ Yakↄbu lɛ́ Labã pↄ́ kĩniↄ dã́.

37 Yakↄbu lí bui àaↄ̃ gↄ̃n búsuↄ zↄ̃̀zↄ̃, à ń tↄ̃ bↄ̀bↄ à ń wɛ̃̀sã kɛ̃̀ púuu. 38 Ɔ̃ à lí pↄ́ à ń tↄ̃ bↄ̀bↄpiↄ pɛ̀lɛpɛlɛ pↄ́ↄ imikĩi, pↄ́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ imiiↄ wɛ́u, asa we ↄ̃ aaì kpáwa'ou. 39 Lá aaìↄ kpáwa'o lípiↄ saɛ, ↄ̃ aaìↄ nɛ́ kãyãalɛↄ i ń a biliↄ ń a bàebaeↄ. 40 Yakↄbu ì pↄ́ nɛ́piↄ plɛ adoa azĩa pↄ́ ũ, ì a kãyãalɛↄ ń a siaↄ ka Labã pↄ́ↄ guu. Beewa à azĩa kpàsa bↄ̀, i ka Labã pↄ́ↄ guuo. 41 Tó pↄbui maaↄ fɛ̀lɛ ń kpáwa'oao, Yakↄbu ì lípiↄ pɛ́lɛpɛlɛ pↄ́ↄ imikĩi an wɛ́u, kɛ́ aa kpáwa'o ń saɛ. 42 Tó pↄ́ gianaↄnɛ sↄ̃, ìli lípɛlɛpɛlɛnɛ́o. Beewa pↄ́ gianaↄ gↄ̃̀ Labã pↄ́ ũ, mɛ́ pↄbui maaↄ gↄ̃̀ Yakↄbu pↄ́ ũ. 43 Ɔ̃ Yakↄbu àizɛɛ ìↄ kã́fĩ maamaa, aà pↄ́ↄ dasikũ̀ ń zↄnↄɛↄ ń zↄgↄ̃ɛↄ ń yiongoↄ ń zàa'ĩnaↄ.

31

1 Yakↄbu yã́ pↄ́ Labã nɛ́ↄ lɛ́ o mà aa mɛ̀: Yakↄbu wá mae pↄ́ↄ sìwà píi. Wá mae àizɛɛ mɛ́ aà kà ↄdawa. 2 Yakↄbu dↄ̃̀ Labã wɛ́wa, kɛ́ a yã́ kuwà lán yãawa lↄo. 3 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ɛa ta n dezi bùsuu n daɛↄ bɛ, míↄ kunnↄ. 4 Ɔ̃ Yakↄbu Lasɛli ń Leao sìsi aa mↄ a pↄ́ↄ kĩ́i sɛ̃u. 5 A ònɛ́: Má dↄ̃̀ á mae wɛ́wa kɛ́ ma yã́ kuwà lán yãawa lↄo. Ń beeo ma mae Lua kumanↄ. 6 Á dↄ̃ ázĩawa kɛ́ ma zĩkɛ̀ á maeɛ ma gbãa pua lɛ́uɛ. 7 Á mae ↄ̃nↄkɛ̀mɛɛ à ma asea lìlɛ gɛ̃n kwi, ↄ̃ Lua i to à yãe kɛ̀mɛɛo. 8 Tó à mɛ̀ sã bàebaeↄ mɛ́ ma baa ũ, ↄ̃ sãpiↄ ìↄ nɛ́ bàebaeↄ i. Tó à mɛ̀ a kãyãalɛↄ mɛ́ ma baa ũ, sãpiↄ ìↄ nɛ́ kãyãalɛↄ i. 9 Lua á mae sãↄ sìwà a kpàa.

10 Gↄↄ pↄ́ bleↄ lɛ́ kpáwa'o, ma nana'ò, ↄ̃ nana guu má è blesana pↄ́ lɛ́ kpáwa'oↄá ble kãyãalɛↄnɛ ń a bàebaeↄ ń a biliↄ. 11 Ɔ̃ Lua Malaika òmɛɛ nanapi guu: Yakↄbu! Ɔ̃ ma mɛ̀: Má kɛ́! 12 À mɛ̀: Wɛzu ǹ gwa. Blesana pↄ́ aalɛ kpáwa'oↄ píi blè kãyãalɛↄnɛ ń a bàebaeↄ ń a biliↄ. Ma yã́ pↄ́ Labã kɛ̀nɛ è píi. 13 Mámɛmaa Lua. Ma bↄ mↄma Bɛtɛli, gu pↄ́ n gbɛpɛ̀lɛu n nísikàwà n lɛkɛ̀a.* Tiasa fɛlɛ bↄ bùsuɛ beeu, ní tá n bɛ bùsuu. 14 Ɔ̃ Lasɛli ń Leao òɛ̀: Wá túbi vĩ wá mae bɛ lↄe? 15 I wá dílɛ nibↄↄ ũ nolo? À wá yiama, ↄ̃ à a ↄ̃a blè píi. 16 Àizɛɛ pↄ́ Lua sì wá maewa gↄ̃̀ wá pↄ́ ũ píiɛ ń wá nɛ́ↄ. Yã́ pↄ́ Lua ònɛ kɛ píi sa.

17 Ɔ̃ Yakↄbu fɛ̀lɛ, à a nɛ́ↄ ń a naↄ dì yiongoↄ kpɛ. 18 À a pↄtuoↄ ń àizɛɛ pↄ́ á è Mɛsↄpↄtamiↄ sɛ̀lɛ píi, ↄ̃ à dàò zɛ́u, àlɛ tá a mae bɛ Kanaa bùsuu. 19 Kɛ́ Labã gɛ̀ a sãↄ kãkɛ̃ɛlɛi, ↄ̃ Lasɛli aà tã́aↄ† sɛ̀ kpã́i aà kpɛ. 20 Yakↄbu sↄ̃ à ↄ̃nↄkɛ̀ Sili bui Labãɛ, i lɛzawào. 21 À fɛ̀lɛ bàalɛ̀ ń a pↄ́ↄ píi, à bùa Uflatawa, ↄ̃ à mipɛ̀ Galada gbɛ̀sĩsĩↄwa.

Labã pɛ́lɛa Yakↄbuzi

22 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ wa ò Labãɛ Yakↄbu bàalɛ̀. 23 À a gbɛ̃́ↄ nàaa, ↄ̃ à pɛ̀lɛaàzi. À táa'ò gↄↄ sopla, ↄ̃ à aà lè Galada bùsu gusĩsĩdeu. 24 Ɔ̃ Lua bↄ̀ mↄ̀wà gwã́ nana guu a òɛ̀: Laaika yã́ pↄ́ ńyↄ̃ o Yakↄbuɛzi.

25 Labã Yakↄbu bòo lè kpaa Galada bùsu gusĩsĩdeu, ↄ̃ à bòokpà we ń a gbɛ̃́ↄ sↄ̃. 26 Ɔ̃ Labã gɛ ò Yakↄbuɛ: Bↄ́yãi n ↄ̃nↄkɛ̀mɛɛ, n ma nɛ́ↄ sɛ̀lɛ n taò lán zĩ̀zↄↄwai? 27 Bↄ́yãi n ↄ̃nↄkɛ̀mɛɛ n wolɛ kpã́i, ni lɛzaao ni? Dↄ̃ ma zɛnɛ ń pↄnakɛao ń lɛsiao ń gã̀ao ń mↄↄnao. 28 Ni to ma lɛzà ma nɛ́ↄ ń ma tↄũnaↄwao. N mìsaiyã kɛ̀. 29 Ma gbãa kà mà yãkɛɛ́, ↄ̃ n mae Lua yã'òmɛɛ gwã́ à mɛ̀ mà laaika yã́ pↄ́ má onɛi. 30 Ńlɛ tá sa, kɛ́ ńlɛ n mae bɛ bɛɛkɛ yã́i. Àkɛa n ma tã́aↄ sɛ̀ kpã́ii? 31 Yakↄbu wèwà à mɛ̀: Málɛ vĩakɛ, málɛ e ńyↄ̃ ń nɛ́ↄ siaɛ. 32 Gbɛ̃́ pↄ́ n n tã́aↄ è aà kĩ́i, wà ade dɛ. Ma pↄ́ↄ gwagwa wá gbɛ̃́ↄ wáa. Tó n n pↄ́ è, sɛ́. Yakↄbu sↄ̃ a dↄ̃ kɛ́ Lasɛli Labã pↄ́ sɛ̀ kpã́io.

33 Labã gɛ̃̀ Yakↄbu zwã̀akpɛu, à gɛ̃̀ Lea kpɛ́u, à gɛ̃̀ zↄnↄɛ gbɛ̃ↄn plapiↄ kpɛ́u, i pↄe eo. Kɛ́ à bↄ̀ Lea kpɛ́u, à gɛ̃̀ Lasɛli kpɛ́u. 34 Lasɛli tã́apiↄ sɛ ùlɛ yiongo gaaĩbↄↄuɛ, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛwà. Labã aà kpɛ́ yↄ̀ɛ píi, i pↄe eo. 35 Lasɛli ò a maeɛ: Baa, ńsu to n pↄ pamazio, asa mi e fɛ̀lɛo, kɛ́ má ↄkũa yã́iɛ. Beewa Labã a tã́aↄ wɛ̀ɛlɛ, i eo.

36 Ɔ̃ Yakↄbu pↄ pà à zↄadↄ̀ Labãwa à mɛ̀: Bↄ́ dàa má kɛ̀i? Bↄ́ duuna má kɛ̀ ↄ̃ n pɛlɛmazi wãawãa kɛ́wai? 37 N ma pↄ́ↄ yↄ̀ɛ píi, n n bɛpↄↄ è wea? Bↄò gupuau ma gbɛ̃́ↄ ń n gbɛ̃́ↄ wáa, aai yãnakpa gbɛ̃́ pↄ́ a yã́ nawa. 38 Gwa, ma kɛ n bɛ wɛ̃̀ baoɛ. N sãↄ ń n bleↄ aai nↄbↄlɛo, mɛ́ mi n sãe soo. 39 Mili suma ń pↄ́ pↄ́ wài kũ̀oo, mi a fĩabonɛ mazĩawaɛ. Ni pↄ́ pↄ́ wà a kpã́i'ò gwã́ ge fãanɛ fĩa laaɛ. 40 Ĩatɛ̃ ì ma lɛ fãanɛ, ĩ́ana ì ma dɛ gwã́, mi itɛ̃kɛ. 41 Màa ma kɛ n bɛ e wɛ̃̀ bao. Wɛ̃̀ gɛ̃o mɛ̀ndosai ma zĩkɛ̀nɛ n nɛnↄɛ gbɛ̃ↄn plaↄ yã́i. Ma wɛ̃̀ soolo kɛ̀ n kpàsa yã́ musu. N ma asea lìlɛ gɛ̃n kwi. 42 Mɛ́ i kɛ ma dezi Ablahaũ Lua pↄ́ ma mae Izaaki aà vĩa vĩ zɛ̀manↄ bàasio, dↄ̃ n ma gbaɛ ↄgii. Lua zĩ pↄ́ má kɛ̀ ń taasio è, ↄ̃ à zɛ̀manↄ gĩa gwã́.

43 Ɔ̃ Labã wè Yakↄbuwa à mɛ̀: Nↄɛɛ beeↄá ma nɛ́ↄnɛ. Nɛ́ɛ beeↄá ma tↄũnaↄnɛ. Pↄtuoɛ beeↄá ma pↄtuoↄnɛ. Pↄ́ pↄ́ ń è la píi ma pↄ́ɛ. Bↄ́ má kɛ ma nɛnↄɛↄ ń nɛ́ pↄ́ aa ìↄnɛ gbãi? 44 To wà lɛdoũkɛ, iↄ dɛ seela ũ wá zãnguo. 45 Ɔ̃ Yakↄbu gbɛ sɛ pɛ̀lɛ yã́pi dↄngubↄ ũ. 46 A ò a gbɛ̃́ↄnɛ aa gbɛↄ sɛ́lɛ, ↄ̃ aa sɛ̀lɛ aa a zɛ̀dↄ, ↄ̃ aa pↄblè a saɛ. 47 Ɔ̃ Labã tↄkpà gbɛ̀zɛpiɛ Yegaa Saaduta.‡ Yakↄbu tↄkpàɛ̀ Galɛdi.§ 48 Labã mɛ̀: Gbɛ̀zɛɛ bee mɛ́ seela ũ wá zãnguo gbã. Bee yã́i wà tↄkpàɛ̀ Galɛdi. 49 Wì mɛ lↄ Mizipa,* asa Labã mɛ̀: Dii wá dↄ̃́a wá kɛ̃akↄ̃wa gbɛa, kɛ́ wásu zakↄ̃uo. 50 Tó n ĩadà ma nɛnↄɛↄwa ge tó n nↄ pãleↄ sɛ̀ lↄ, baa tó wá kú kↄ̃ kĩ́io, ǹyↄ̃ dↄ̃ sã́asã kɛ́ Lua mɛ́ wá yã́pi seelade ũ. 51 Ɔ̃ Labã òɛ̀ lↄ: Zɛɛ bee gwa ń gbɛ pↄ́ má pɛ̀lɛ wá zãnguoo. 52 Aↄ dɛ seela ũ kɛ́ másu a baa vĩ mà mↄma ń nↄ̀sɛ pãleoo, mɛ́ mpi ńsu ǹ a baa vĩ ǹ mↄa ń nↄ̀sɛ pãleoo. 53 Ablahaũ ń Nakↄↄo ń n maeo Lua mɛ́ a yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ. Ɔ̃ Yakↄbu lɛgbɛ̃̀ ń Lua pↄ́ a mae Izaaki aà vĩa vĩ tↄ́o. 54 À sa'ò gusĩsĩdeu we, ↄ̃ à a gbɛ̃́ↄ sìsi aa pↄble. Kɛ́ aa pↄblè, ↄ̃ aa ì we.

32

Yakↄbu gbɛ̃́ↄ zĩa Esauwa

1 Labã fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, à lɛzà a tↄũnaↄwa ń a nɛ́ↄ, à samaa'ònɛ́, ↄ̃ à ɛ̀a tà a bɛ. 2 Yakↄbu dàzɛu, ↄ̃ Lua malaikaↄ dàaàlɛ. 3 Kɛ́ à ń é, à mɛ̀: Lua bòon kɛ. Ɔ̃ à tↄkpà gupiɛ Maanaiũ.* 4 À gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aɛ a vĩ̀i Esauwa Sei bùsu pↄ́ wì mɛ lↄ Ɛdↄũ bùsuu. 5 A ò a zĩnaↄnɛ: À gɛ o ma dii Esauɛ aà zↄ̀blena Yakↄbu gↄↄplakɛ̀ Labã bɛ, àlɛ su sa. 6 À oɛ̀ má zuↄ vĩ ń zàa'ĩnaↄ ń sãↄ ń bleↄ ń zↄgↄ̃ɛↄ ń zↄnↄɛↄ. Mámɛ ma á zĩ́ oiɛ̀, kɛ́ ma yã́ e kaaàgu.

7 Kɛ́ zĩnapiↄ ɛ̀a sù Yakↄbuwa, aa mɛ̀: Wa gɛ n vĩ̀i kĩ́i, àlɛ mↄ daińlɛ ń gbɛ̃ↄn ↄ̀aa plaↄ. 8 Vĩa Yakↄbu kũ̀, àlɛ bílikɛ maamaa, ↄ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ kuanↄↄ kpaalɛ̀ lɛɛ pla ń sãↄ ń bleↄ ń zuↄ ń yiongoↄ à mɛ̀: 9 Tó Esau mↄ̀ lɛ̀lɛ a lɛɛ dowa, a lɛɛ do pↄ́ gↄ̃̀ a bↄ. 10 Ɔ̃ à wabikɛ̀ Luawa à mɛ̀: Dii, ma dezi Ablahaũ ń ma mae Izaakio Lua, ń òmɛɛ mà su ma bɛ bùsuu ma daɛↄ kĩ́i, ní ɛ̀fãaikɛmɛɛ. 11 N gbɛ̃kɛ ń náaiyão kɛ̀mɛɛ maamaaɛ, ma bɛɛɛ i kao. Gↄↄ pↄ́ ma bua Yuudɛ̃wa yãa, lípana mɛ́ na ma ↄzĩ ado. Tiasa ma su ń àizɛɛ lɛɛ plaɛ beeↄ. 12 Ma wabikɛ̀ma, ma si ma vĩ̀iwa, asa málɛ vĩakɛ kɛ́ à lɛ́lɛwá à nↄɛↄ ń nɛ́ↄ dɛdɛ yã́i. 13 Mpi sↄ̃ n mɛ̀ ńyↄ̃ ɛ̀fãaikɛmɛɛ, ńyↄ̃ ma bui kã́fĩ lán ísialɛ ũfãawa, wa fↄ̃ naoo an dasi yã́i.†

14 Wekĩi ↄ̃ Yakↄbu ìu. Pↄ́ pↄ́ a plɛ̀ à a vĩ̀i gbaↄn kɛ: 15 Bleda ↄ̀aa do, a sa bao, sãda ↄ̀aa do, a sa bao, 16 yiongoda baakwi ń ń nɛ́ yↄ̃minaↄ, zuda bla, a swana kwi, zàa'ĩn da bao, a sa kwi. 17 À ń ná a zĩkɛnaↄnɛ ń ↄzĩ bui ń buio, ↄ̃ a ònɛ́: Àↄ bɛ ma aɛ, í gupua da á zãnguo gã ń gão. 18 A ò gbɛ̃́ sɛ̃́iaɛ: Tó ma vĩ̀i dànlɛ mɛ́ à n la à mɛ̀: Démɛ dɛ n dii ũi? Ńlɛ gɛ́ má ni? Démɛ pↄ́ pↄ́ ńlɛ dã́ɛ beeↄ vĩi? 19 Ní oɛ̀ aà zↄ̀blena Yakↄbu pↄ́ɛ, pↄ́ pↄ́ à a dii gbà a kpã̀sãɛ̀ↄn we, aàpi lɛ́ mↄ́ a kpɛ́ zɛ́u. 20 À yã́ doũpi ò gbɛ̃ↄn plaadeɛ ń gbɛ̃ↄn àaↄ̃deo ń pↄdãnaↄ píi à mɛ̀: Tó a da Esaulɛ, à oɛ̀ màa. 21 À oɛ̀ aà zↄ̀blena Yakↄbu lɛ́ mↄ́ a kpɛ́ zɛ́u. Asa aà làasoo guu à mɛ̀: Sema mà awakpaɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ dↄ̀aamɛɛↄ, wí gbasa wɛsikↄ̃lɛ. A gí gbãakpaimazi saa? 22 Gba dↄ̀aaɛ̀, ↄ̃ à gↄ̃̀ bòou gwã́ bee, à ì we.

Yakↄbu dɛ̃ɛkaa ń Luao

23 À fɛ̀lɛ gwãasĩna, à a nↄ gbɛ̃ↄn plaↄ sɛ̀lɛ ń a nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́o gbɛ̃ↄn plaↄ ń a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn kuɛdoↄ, ↄ̃ à bùańnↄ Yaboko isaaa. 24 Kɛ́ à bùańnↄ, ↄ̃ à pↄ́ pↄ́ a vĩↄ sɛ̀lɛ bùaò píi. 25 Yakↄbu gↄ̃̀ ado, ↄ̃ gↄ̃ɛe mↄ̀ lɛ́ dɛ̃ɛkaaànↄ e gu ye dↄi. 26 Kɛ́ gↄ̃ɛpi è á fↄ̃ aà nɛo, à aà lɛ̀ a gelewa, ↄ̃ aà gele bↄ̀ↄũ dɛ̃ɛkaapi guu. 27 Gↄ̃ɛpi mɛ̀: Ma gbaɛ, asa gu lɛ́ dↄɛ. Ɔ̃ Yakↄbu òɛ̀: Sema ǹ báaadamagu bàasio, má n gbaɛo. 28 Gↄ̃ɛpi aà là à mɛ̀: N tↄ́n kpelewai? A wèwà à mɛ̀ a tↄ́n Yakↄbu. 29 Ɔ̃ à mɛ̀: Wàli mɛnɛ Yakↄbu lↄo, sema Isaili,‡ asa n dɛ̃ɛkà ń Luao ń gbɛ̃nazĩnaↄ, ↄ̃ n dɛ̃ɛnɛ̀. 30 Yakↄbu òɛ̀: Ǹ n tↄ́ omɛɛ sↄ̃. A wèwà à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ ma tↄ́ lai?§ Ɔ̃ à báaadàaàgu we. 31 Yakↄbu tↄkpà gupiɛ Pɛnuɛli,* asa à mɛ̀: Wa wɛsikↄ̃lɛ ń Luao, mɛ́ ma gi má kú. 32 À bↄ̀ Pɛnuɛli ĩatɛ̃ bilɛa, àlɛ tↄ̃ↄlɛ a gele ĩa yã́i. 33 Ayãmɛto e gbã Isailiↄ lí nↄ̀ↄ tikusiwa sóo, kɛ́ Lua Yakↄbu lɛ̀ a tikusiwa yã́i.

33

Yakↄbu wɛsia Esaulɛ

1 Kɛ́ Yakↄbu wɛzù, a è Esau lɛ́ mↄ́ ń gbɛ̃ↄn ↄ̀aa plaↄ. À a nɛ́ↄ kpaalɛ̀ a naↄnɛ ń a nↄ mɛ̀n pla pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ. 2 Ɔ̃ à a nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́opiↄ gbàɛ aa dↄaa ń ń nɛ́ↄ. Bee gbɛa Lea ń a nɛ́ↄ, ↄ̃ Lasɛli ń Yosɛfuo tɛ́ ń kpɛ. 3 À dↄ̀aanɛ́, à kùlɛ tↄↄlɛ gɛ̃n sopla e à gɛ̀ kàò a vĩ̀ipi kĩ́i. 4 Ɔ̃ Esau bàalɛ̀ mↄ̀ dàaàlɛ, à kùsiwa à ↄdà aà gã̀u à lɛpɛ̀wà, ↄ̃ aa ↄ́ↄlↄ̀. 5 Kɛ́ Esau wɛzù, à nↄɛↄ ń nɛ́ↄ è, ↄ̃ à mɛ̀: Deↄ mɛ́ kunnↄ wei? Yakↄbu wèwà à mɛ̀: Nɛ́ pↄ́ Lua ma gbaↄnɛ. 6 Ɔ̃ nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́opiↄ sↄ̃̀ńzi ń ń nɛ́ↄ, aa kùlɛ. 7 Ɔ̃ Lea ń a nɛ́ↄ sↄ̃̀ńzi sↄ̃, aa kùlɛ. Bee gbɛa Yosɛfu ń Lasɛlio sↄ̃̀ńzi aa kùlɛ. 8 Esau mɛ̀: Bↄ́ ńlɛ kɛ ń pↄ́ pↄ́ ma dańlɛↄi? Yakↄbu wèwà à mɛ̀: Kɛ́ ma yã́ e kangu yã́iɛ. 9 Esau mɛ̀: Ma gbɛ̃́, ma pↄ́ↄ mↄ̀a, ǹyↄ̃ n pↄ́ↄ kũa. 10 Ɔ̃ Yakↄbu mɛ̀: Aawo! N yã́ na! Tó ma yã́ kànguɛ, ma gba sí, asa wá wɛsiakↄ̃lɛ kɛ̀mɛɛ lán wɛsiakↄ̃lɛ ń Luaowaɛ, ↄ̃ n gbãakpàmazi. 11 Gba pↄ́ má dànɛ si sa, asa Lua ɛ̀fãaikɛ̀mɛɛ, pↄe i kɛ̃́sãao. Lá à nàɛwà màa, ↄ̃ a sì.

12 Ɔ̃ Esau mɛ̀: Wà dazɛu wà tá. Má dↄaanɛ. 13 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Baa, ń dↄ̃ kɛ́ nɛ́ↄ yã́ zĩ'ũ, mɛ́ má sã ń zù yↄ̃minaↄ vĩ. Tó wa tá gbãa ò gↄↄ do, pↄ́ↄ gaga píiɛ. 14 Dↄaamɛɛ Baa, mapi n zↄ̀blena, míↄ tɛ pↄ́ↄ kpɛ ń nɛ́ↄ busɛbusɛ e mà mↄ n le Sei. 15 Esau mɛ̀: Má a gbɛ̃́ kĩniↄ tonnↄ. Yakↄbu mɛ̀: Bↄ́yãi ni? N yã́ na Baa. 16 Zĩbeezĩ Esau dà Sei zɛ́u. 17 Ɔ̃ Yakↄbu gɛ̀ Suko. À bɛkpà we mɛ́ à lákpɛↄ dↄ̀ pↄ́ↄnɛ. Ayãmɛto wà tↄkpà gupiɛ Suko.*

18 Kɛ́ Yakↄbu sù ń Mɛsↄpↄtamio, à kà wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Sikɛũ, Kanaa bùsuu aafia, ↄ̃ à bòokpà wɛ̃́lɛpi saɛ. 19 À a bòokpakĩi lù Sikɛũ mae Amↄↄ nɛ́ↄwa ã́nusu ↄwatɛ̃ basↄo.† 20 Wekĩi à sa'okĩi bòu, à tↄkpàɛ̀ Lua Isaili Lua.

34

Sikɛũ kusia Dinawa

1 Lea nɛnↄɛ Dina pↄ́ a ì ń Yakↄbuo bↄ̀ bùsupi nↄɛↄ gwai. 2 Kɛ́ bùsupi kí Amↄↄ nɛ́ Sikɛũ, Ivi bui aà è, à kùsiwà, ↄ̃ à wùlɛaànↄ. 3 Aà pↄ dↄ wɛ̃́ndiapiwa, a yeaàzi, ↄ̃ à yã́ nana òɛ̀. 4 Ɔ̃ Sikɛũ ò a maeɛ: Nɛnↄɛna bee wɛɛlɛmɛɛ mà sɛ́. 5 Kɛ́ Yakↄbu mà wà a nɛnↄɛ kpɛbↄ̀, aà nɛ́ↄ ku sɛ̃u ń aà pↄ́ↄ, ↄ̃ à nìlɛ e aa sù. 6 Ɔ̃ Sikɛũ mae Amↄↄ gɛ̀ Yakↄbu lè à yã́pi oɛ̀. 7 Kɛ́ Yakↄbu nɛ́ↄ sù ń sɛ̃o gↄ̃̀ↄ, aa yã́pi mà, ↄ̃ an nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà, an pↄ pà maamaa, kɛ́ Sikɛũ yãdↄↄsai kɛ̀ Isailiↄnɛ yã́i, à wùlɛ ń Yakↄbu nɛnↄɛo, à yã́ pↄ́ dɛ wà kɛo kɛ̀. 8 Ɔ̃ Amↄↄ ònɛ́ à mɛ̀: Ma nɛ́ Sikɛũ pↄ dↄ á nɛnↄɛwa. Á yã́ na. À aà kpawà nↄ ũ. 9 Wà lɛdoũkɛ, wíliↄ wá nɛnↄɛↄ kpã́sãkↄ̃wa. 10 Àↄ kúwanↄ, wá bùsu kú á pↄ́ ũɛ. À zↄ̃lɛu, íↄ laatau, íↄ tↄↄlɛ vĩ. 11 Ɔ̃ Sikɛũ ò Dina mae ń aà dãↄↄnɛ: Á yã́ na. Pↄ́ pↄ́ á ò mà kpáwá, má kpaɛ. 12 À ã̀nsueblebↄ lɛ́ damɛɛ zↄ̃ↄ ń gbaↄ dasidasi. Lá pↄ́ á ò, má kpaɛ. À nɛnↄɛpi kpaa.

13 Ɔ̃ Yakↄbu nɛ́ↄ wè Sikɛũ ń aà mae Amↄↄowa ń mↄafilio, kɛ́ Sikɛũ ń dãe kpɛbↄ̀ yã́i. 14 Aa ònɛ́: Wá fↄ̃ bee kɛo, wá fↄ̃ wá dãe kpa gyafↄↄdewao, asa beeá wíyãɛ wá kĩ́i. 15 Wá we á yã́io, mɛ́ i kɛ a gↄ̃ lán wápiↄwa, á gↄ̃ɛↄ tↄ̃zↄ̃̀ píi bàasio. 16 Tó a tↄ̃zↄ̃̀, wá wá nɛ́ↄ kpã́sãwá, wí á pↄ́ↄ sɛ nↄ ũ, wíↄ kúánↄ, wí gↄ̃ bui doũↄ ũ. 17 Ãma tó i we wá yã́io, mɛ́ i tↄ̃zↄ̃o, wá wá dãe sɛ taòɛ. 18 Yã́pi kɛ̀ Amↄↄ ń a nɛ́ Sikɛũoɛ na. 19 Ɛ̀waasopi yã́pi gↄ̃̀gↄ̃ kpakpa, kɛ́ Yakↄbu nɛnↄɛ yã́ kàaàgu yã́i, mɛ́ a bɛɛɛ vĩ dɛńla a mae bɛdeↄ guu.

20 Amↄↄ ń a nɛ́ Sikɛũo gɛ̀ ń wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu, ↄ̃ aa yã'ò ń wɛ̃́lɛdeↄ aa mɛ̀: 21 Gbɛ̃́piↄ yãe vĩwanↄo. Wà to aaↄ kú wá bùsuu, aaↄ laatau, asa bùsupi zↄ̃ↄ, a mↄ́wá. Wá ń nɛnↄɛↄ sɛ́, wí wá pↄ́ↄ kpámá. 22 Gbɛ̃́piↄ sↄ̃ aa we wàↄ kúwanↄ kɛ́ wà gↄ̃ bui doũo, mɛ́ i kɛ wá gↄ̃ɛↄ wa tↄ̃zↄ̃̀ lá ampiↄwa wápii bàasio. 23 An pↄtuoↄ ń ń àizɛɛↄ ń ń zuↄ píi a gↄ̃ wá pↄ́ ũo lé? Wà weinɛ́, kɛ́ aaↄ kúwanↄ. 24 Wɛ̃́lɛpideↄ Amↄↄ ń a nɛ́ Sikɛũo yãmà, ↄ̃ gↄ̃ɛↄ tↄ̃zↄ̃̀ ḿpii.

25 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́, kɛ́ aa kú ń wãwão mɛ́ aa kú ń yãe làasoooo, Yakↄbu nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ Simɛↄ ń Leviio, Dina vĩ̀iↄ, an baade a fɛ̃nda sɛ̀ aa sì wɛ̃́lɛu, aa gↄ̃ɛↄ dɛ̀dɛ píi. 26 Aa Amↄↄ ń a nɛ́ Sikɛũo dɛ̀dɛ, ↄ̃ aa Dina sɛ bↄ̀ò Sikɛũ kpɛ́u aa tàò. 27 Wɛ̃́lɛdeↄ dɛdɛa gbɛa Yakↄbu nɛ́ↄ mↄ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ↄ nàaa, kɛ́ wà widà ń dãewa yã́i. 28 Aa ń sãↄ ń ń bleↄ sɛ̀lɛ ń ń zuↄ ń ń zàa'ĩnaↄ, pↄ́ pↄ́ kú wɛ̃́lɛ guuↄ ń pↄ́ pↄ́ kú ń buaↄ píi. 29 Aa ń àizɛɛↄ sɛ̀lɛ píi ń ń nɛ́ↄ ń ń nↄɛↄ ń pↄ́ pↄ́ kú ń bɛↄ píi.

30 Ɔ̃ Yakↄbu ò Simɛↄɛ ń Leviio: A gu ↄ̃̀ↄkpàmɛɛ. Kanaaↄ ń Pɛliziↄ ń bùsu la buipãleↄ aaↄ ye ma gĩyãio. Lá wá dasio, tó aa lìawázi mɛ́ aa sìwágu, aa ma dɛ ń ma buiↄ píiɛ. 31 Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Kɛ́ à wá dãe dìlɛ káalua ũ, bee maa yã̀?

35

Lua báaadaa Yakↄbugu Bɛtɛli

1 Lua yã'ò Yakↄbuɛ à mɛ̀: Fɛlɛ ta Bɛtɛli, ní zↄ̃lɛ we. Ma gbagbakĩi kɛ we, asa we ma bↄu ma mↄma gↄↄ pↄ́ ńlɛ bàalɛ n vĩ̀iɛ.* 2 Ɔ̃ Yakↄbu ò a bɛdeↄnɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ kuanↄↄ píi à mɛ̀: À dii zĩ̀lo pↄ́ á vĩↄ kↄ́lɛ, í zu'o, í á pↄkasaↄ lilɛ, 3 wí fɛlɛ ta Bɛtɛli. Má Lua gbagbakĩi bo we, asa à dↄ̀malɛ ma taasikɛgↄↄ, ìↄ kumanↄ gu pↄ́ ma gɛu píi. 4 Ɔ̃ aa dii zĩ̀lo pↄ́ aa vĩↄ kpàwà ń swã́li pↄ́ aa daaↄ, ↄ̃ a vĩ̀lɛ gbɛ̃́nɛli pↄ́ kú Sikɛũ saɛ gbáu. 5 Kɛ́ Yakↄbu ń a nɛ́ↄ dàzɛu, Lua tò vĩa wɛ̃́lɛ kãinadeↄ kũ̀ maamaa, ↄ̃ gbɛ̃e i pɛ́lɛńzio. 6 Ɔ̃ Yakↄbu ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ píi kà Luzu pↄ́ wì mɛ tia Bɛtɛli, Kanaa bùsuu. 7 À sa'okĩi bò we, ↄ̃ à tↄkpà gupiɛ Bɛtɛli Lua, asa wekĩi Lua bↄ̀ à mↄ̀uwà gↄↄ pↄ́ àlɛ bàalɛ a vĩ̀iɛ. 8 Debolaa pↄ́ dɛ Lɛbɛka gwana ũ yãa gà weɛ, ↄ̃ wà aà vĩ̀ gbɛ̃́nɛli gbáu Bɛtɛli saɛ. Ɔ̃ wà tↄkpàɛ̀ Ɔↄlↄlizĩ.

9 Lua bↄ̀ mↄ̀ Yakↄbuwa lↄ aà sua ń Mɛsↄpↄtamio gbɛa, à báaadàaàgu 10 à mɛ̀: N tↄ́n Yakↄbu, ãma wàli onɛ Yakↄbu lↄo, wàli onɛ sa Isailiɛ. Màa à tↄkpàɛ̀ Isaili. 11 Lua òɛ̀ lↄ: Lua Gbãapiiden ma ũ. Àↄ nɛ'i àↄ kã́fĩ. Bui zↄ̃ↄ a bↄ n kĩ́i, baa bui dasiↄ, mɛ́ n buieↄ aaↄ dɛ kíaↄ ũ. 12 Má bùsu pↄ́ má kpà Ablahaũ ń Izaakiowa kpama ń n buiↄ n kpɛ. 13 Ɔ̃ Lua fɛ̀lɛ bↄ̀ gu pↄ́ à yã'òɛ̀u. 14 Yakↄbu gbɛpɛ̀lɛ gu pↄ́ Lua yã'òɛu dↄngubↄ ũ. À itↄ̃̀lɛwà à nísikàwà. 15 Ɔ̃ Yakↄbu tↄkpà gu pↄ́ Lua yã'òuɛpiɛ Bɛtɛli.

Lasɛli ń Izaakio gaa

16 Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ Bɛtɛli aa dàzɛu. Kɛ́ aa kà kãi ń Ɛflatao, Lasɛli nɛ'igↄↄ kà, ↄ̃ nɛ'i zĩ'ũkũ̀. 17 Nɛ'iwãwã zↄ̃ↄkũ̀, ↄ̃ nↄɛ nɛ'ina òɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo, n nɛgↄ̃ɛ ì lↄ. 18 Lasɛli yɛ̃̀ɛɛ vĩ lↄo, àlɛ ga, ↄ̃ à tↄkpà a nɛ́piɛ Bɛ̃nↄni,† ↄ̃ aà mae tↄkpàɛ̀ Bɛ̃yãmɛɛ.‡ 19 Kɛ́ Lasɛli gà, wà aà vĩ̀ Ɛflata pↄ́ wì mɛ tia Bɛtɛlɛũ zɛ́u. 20 Yakↄbu yãdↄngugbɛ pɛ̀lɛ aà miawa. Lasɛli miagbɛpi ku we e ń a gbão.

21 Isaili ɛ̀a dàzɛu, ↄ̃ à bòokpà sãdãnaↄ gugwakĩi kpɛle. 22 Gↄↄ pↄ́ a ku bùsupiu ↄ̃ Lubɛni gɛ̀ ì ń Bila, Yakↄbu nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀oo. Yakↄbu yã́pi mà.

Yakↄbu nɛgↄ̃ɛↄ kuɛplaɛ. 23 Lea nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yakↄbu yoa Lubɛni, Simɛↄ, Levii, Yuda, Isakaa, Zabulↄni. 24 Lasɛli nɛ́ↄn Yosɛfu ń Bɛ̃yãmɛɛo ũ. 25 Lasɛli zↄnↄɛ Bila nɛ́ↄn Dã ń Nɛfatalio ũ. 26 Lea zↄnↄɛ Zilipa nɛ́ↄn Gada ń Asɛɛo ũ. Nɛgↄ̃ɛ pↄ́ wà ń í ń Yakↄbuo Mɛsↄpↄtamiↄn we.

27 Ɔ̃ Yakↄbu kà a mae Izaaki kĩ́i Mamale. A ku Kiliataaba pↄ́ wì mɛ tia Hɛblↄ̃ saɛ, gu pↄ́ Ablahaũ ń Izaakio zↄ̃̀lɛu. 28 Izaaki kà wɛ̃̀ ↄ̀aa do baosai, 29 à zikũ̀ táotao, ↄ̃ à gà à zù a gbɛ̃́ↄ guu, ↄ̃ aà nɛ́ↄ Esau ń Yakↄbuo aà vĩ̀.

36

Esau buiↄ

(1Lad 1.34-37)

1 Esau pↄ́ wì mɛ lↄ Ɛdↄũ buiↄ yã́n kɛ: 2 Esau Kanaa nↄɛↄ sɛ̀, Iti bui Eloni nɛ́ Ada ń Ivi bui Ana nɛ́ Ɔhↄlibama, Zibɛↄ̃ tↄũnao. 3 À Isimaɛla nɛ́ Basɛma, Nɛbaio dãe sɛ̀ lↄ. 4 Ada Ɛlifaza ìaànↄ, mɛ́ Basɛma Leuɛli ì. 5 Ɔhↄlibama Yeusi ń Yalaũo ń Kolao ì. Esau nɛgↄ̃ɛ pↄ́ wà ń í Kanaa bùsuuↄn we.

6 Esau a naↄ sɛ̀lɛ ń a nɛgↄ̃ɛↄ ń a nɛnↄɛↄ ń a bɛdeↄ píi ń a pↄtuoↄ ń a àizɛɛ pↄ́ a è Kanaa bùsuuↄ píi, ↄ̃ à gɛ̀ Sei bùsuu, à zã̀kũ ń a dãuna Yakↄbuo, 7 asa an àizɛɛ zↄ̃ↄ yã́ mɛ́ tò aa fↄ̃ wàↄ kú ń kↄ̃oo. Bùsu pↄ́ aa kuu i mↄ́máo, kɛ́ an pↄ́ↄ dasi yã́i. 8 Esau zↄ̃̀lɛ Sei bùsu gbɛ̀sĩsĩde pↄ́ wì mɛ tia Ɛdↄũ guu.

9 Esau pↄ́ dɛ Ɛdↄũↄ dezi sɛ̃́ia ũ buiↄn kɛ: 10 Esau nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ada nɛ́ Ɛlifaza ń Basɛma nɛ́ Leuɛlio. 11 Ɛlifaza nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Temani, Omaa, Zefo, Gataũ, Kenazi. 12 Ɛlifaza nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀o tↄ́n Timina. Ɔ̃mɛ Amalɛki ìaànↄ. Esau na Ada tↄũnaↄn we. 13 Leuɛli nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Naata, Zela, Sãma, Miza. Esau na Basɛma tↄũnaↄn we. 14 Esau na Ɔhↄlibama nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yeusi, Yalaũ, Kola.

15 Esau bui dezi káauↄ tↄ́n kɛ: Esau nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Ɛlifaza bui dezi káauↄ tↄ́n kɛ: Temani, Omaa, Zefo, Kenazi, 16 Kola, Gataũ, Amalɛki. Ɛlifaza bui dezi káauↄ, Ada tↄũnaↄn we. Aa ku Ɛdↄũ bùsuuɛ. 17 Esau nɛ́ Leuɛli bui dezi káauↄ Naata, Zela, Sãma ń Mizao. Leuɛli bui dezi káauↄ, Basɛma tↄũnaↄn we. Aa ku Ɛdↄũ bùsuuɛ. 18 Esau na Ɔhↄlibama bui dezi káauↄ tↄ́n kɛ: Yeusi, Yalaũ, Kola. Ana nɛ́ Ɔhↄlibama tↄũnaↄn we. 19 Esau pↄ́ wì mɛ lↄ Ɛdↄũ nɛgↄ̃ɛↄn we, aà bui dezi káauↄnɛ.

Sei buiↄ

(1Lad 1.38-42)

20 Sei, Oli bui pↄ́ kú Ɛdↄũ bùsuu za káau nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Lotani, Sobala, Zibɛↄ̃, Ana, 21 Disↄ̃, Ezɛɛ, Disã. 22 Lotani nɛgↄ̃ɛↄn Oli ń Emaũo ũ. Lotani dãe tↄ́n Timina. 23 Sobala nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Alavã, Manaata, Ebali, Sefo, Onaũ. 24 Zibɛↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n Aya ń Anao. Anapi mɛ́ bↄ̀ nibↄna wãawa gbáau gↄↄ pↄ́ àlɛ a mae zàa'ĩnaↄ dã́. 25 Ana nɛgↄ̃ɛ tↄ́n Disↄ̃, aà nɛnↄɛ tↄ́n Ɔhↄlibama. 26 Disↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛmadã, Ɛsebã, Ilana, Kelana. 27 Ezɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Bilana, Zaavã, Akana. 28 Disã nɛgↄ̃ɛↄn Uzu ń Alanao ũ. 29 Oli bui dezi káauↄ tↄ́n kɛ: Lotani, Sobala, Zibɛↄ̃, Ana, 30 Disↄ̃, Ezɛɛ, Disã. Oli bui dezi káauↄ ń ń bui pↄ́ kú Sei bùsuuↄn we.

31 Kía pↄ́ kpalablè Ɛdↄũ bùsuu Isaili kíaↄ ãaↄ tↄ́n kɛ: 32 Bɛↄↄ nɛ́ Bɛla, Dinaba gbɛ̃́ mɛ́ kpalablè Ɛdↄũ káau. 33 Kɛ́ à gà, ↄ̃ Zela nɛ́ Yobaba, Bↄzɛla gbɛ̃́ kpalablè aà gbɛu. 34 Kɛ́ à gà, ↄ̃ Temani bùsu gbɛ̃́ Usaũ kpalablè aà gbɛu. 35 Kɛ́ à gà, ↄ̃ Bedada nɛ́ Adada, Aviti gbɛ̃́ kpalablè aà gbɛu. Ɔ̃mɛ zĩblè Madiãↄwa Mↄabu bùsuu. 36 Kɛ́ à gà, ↄ̃ Maseleka gbɛ̃́ Samala kpalablè aà gbɛu. 37 Kɛ́ à gà, ↄ̃ Leobo pↄ́ kú Uflata saɛ gbɛ̃́ Saulu kpalablè aà gbɛu. 38 Kɛ́ à gà, ↄ̃ Akaboo nɛ́ Baalanana kpalablè aà gbɛu. 39 Kɛ́ à gà, ↄ̃ Pau gbɛ̃́ Adada kpalablè aà gbɛu. Aà na tↄ́n Mɛtabɛli, Malɛdi nɛ́ɛ, Mɛzaaba tↄũnaɛ.

40 Esau bui dezi káauↄ tↄ́n kɛ an buiwa an bùsu wa: Timina, Alava, Yɛtɛti, 41 Ɔhↄlibama, Ela, Pinↄ, 42 Kenazi, Temani, Mibizaa, 43 Magadiɛ, Ilaũ. Ɛdↄũↄ dezi káauↄ tↄ́n we wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo bùsu pↄ́ aa zↄ̃̀lɛu. Esau pↄ́ Ɛdↄũↄ dezi sɛ̃́ia ũ buiↄn we.

37

Yosɛfu nana'oa

1 Yakↄbu ku Kanaa bùsuu, gu pↄ́ a mae zↄ̃̀lɛu. 2 Yakↄbu buiↄ yã́n kɛ: Yosɛfuá ɛ̀waasonaɛ. Aà wɛ̃̀ gɛ̃o ń plaode guu kɛ́ àlɛ sãↄ dã́ ń a vĩ̀iↄ, aà mae naↄ Bila ń Zilipao nɛ́ↄ, ↄ̃ à yãvãi pↄ́ aa kɛ̀ kↄmalɛkɛ̀ a maeɛ. 3 Isaili ye Yosɛfuzi dɛ a nɛ́ kĩniↄla, kɛ́ à aà ì a zikũ guu yã́i, ↄ̃ à ulatao zↄ̃̀ɛ̀. 4 Kɛ́ aà vĩ̀iↄ è ń mae yeaàzi dɛńla, ↄ̃ aa zàaàgu, aali we yãna òaànↄo.

5 Yosɛfu nana'ò, ↄ̃ a sɛ̀lɛ sìu a vĩ̀iↄnɛ, ↄ̃ aa ɛ̀a zàaàgu dɛ a zia. 6 A ònɛ́: À nana pↄ́ má ò ma. 7 Má è wálɛ sɛ̃yeye bua, ↄ̃ ma sɛ̃̀ bàaa fɛ̀lɛ zɛ̀. Á pↄ́ↄ lìai, ↄ̃ aa kùlɛɛ̀. 8 Ɔ̃ aà vĩ̀iↄ òɛ̀: Ńlɛ e ńyↄ̃ gↄ̃ wá kía ũ nɛe? Ńyↄ̃ ikokɛwá nɛe? Ɔ̃ aa ɛ̀a zàaàgu dɛ a zia nana pↄ́ a òpi yã́i.

9 Yosɛfu ɛ̀a nana'ò lↄ, ↄ̃ a sɛ̀lɛ sìu a vĩ̀iↄnɛ à mɛ̀: Ma ɛa nana'ò lↄ. Má è ĩatɛ̃ ń mↄvuao ń saana mɛ̀n kuɛdoↄ lɛ́ kúlɛkulɛmɛɛ. 10 À nanapi sɛ̀lɛ sìu a maeɛ lↄ, ↄ̃ aà mae pàlawà à mɛ̀: Bↄtaa nana ń ò màai? Mapi ń n dao ń n vĩ̀iↄ, ńlɛ e wá mↄ wúlɛ n aɛ nɛe? 11 Aà vĩ̀iↄ ĩ́isɛ̀aànↄ. Aà mae sↄ̃ a nanapi yã́ kũa a sↄ̃u.

12 Aà vĩ̀iↄ gɛ̀ ń mae sãↄ dã́i Sikɛũ. 13 Ɔ̃ Isailipi ò Yosɛfuɛ: N vĩ̀iↄ lɛ́ sãdã Sikɛũ nolo? Mↄ mà n zĩ ń kĩ́ie! A wèwà à mɛ̀: Má làa. 14 Ɔ̃ a òɛ̀: Gɛ́ n vĩ̀iↄ gwai ń ń sãↄ, tó aa aafia, ní ɛa sumɛɛ ń a baoo. Ɔ̃ à aà gbàɛ, à bↄ̀ Hɛblↄ̃ guzulɛu à gɛ̀ Sikɛũ. 15 Àlɛ liaaliaa sɛ̃u, ↄ̃ gↄ̃ɛe kpàaũaànↄ à aà là à mɛ̀: Bↄ́ ńlɛ wɛɛlɛi? 16 A wèwà à mɛ̀: Málɛ a vĩ̀iↄ wɛɛlɛɛ. Tó n ń sãdãdãkĩi dↄ̃, omɛɛ. 17 Gbɛ̃́pi mɛ̀: Kɛ́ aa bↄ̀ lakĩi, má mà aa mɛ̀ wàlɛ gɛ́ Dotaniɛ. Ɔ̃ Yosɛfu pɛ̀lɛńzi à ń lé Dotani.

18 Kɛ́ aa aà è kãaa, e àↄ gɛ́ kái ń kĩ́i, aa lɛkpàaĩaàzi aa mɛ̀ wà aà dɛ. 19 Aa òkↄ̃ɛ: À gwa, nana'onki lɛ́ mↄ́ kee. 20 À to wà aà dɛ sa, wí aà zu ɛɛ beeↄ do guu, wí o wài mɛ́ aà sò. Wá e lá aà nanaↄ midɛ. 21 Kɛ́ Lubɛni yã́pi mà, a ye à aà misi, ↄ̃ à mɛ̀: Wásu aà dɛo. 22 Ásu to au bↄwào. À aà zu ɛɛ beeu guwaiwaiu la, ásu à aà dɛo. Lubɛni ònɛ́ màa, kɛ́ a ye à aà misi, í ɛa à aà kpa a maewa yã́iɛ. 23 Kɛ́ Yosɛfu kà a vĩ̀iↄ kĩ́i, aa aà ula bↄ̀aàla, aà ulataopi. 24 Ɔ̃ aa aà sɛ̀ wa zù ɛpiu. Ɛpi da giiɛ, a í vĩo. 25 Ɔ̃ aa zↄ̃̀lɛ lɛ́ pↄble. Kɛ́ aa wɛzù, aa Isimaɛla bui kyaamaↄ è, aa bↄ̀ Galada bùsuu, aalɛ gɛ́ Egipi. An yiongoↄ lí'ↄ ń gãmalɛo ń tulaletio sɛa. 26 Ɔ̃ Yuda ò a gbɛ̃́ↄnɛ: Tó wa wá dãuna dɛ̀, mɛ́ wa aà dɛa ùlɛ, bↄ́ ài wá ei? 27 À to wà aà yía Isimaɛla buipiↄwa. Wásu aà dɛo, wá dãuna nolo? Wá au doũɛ. Ɔ̃ aà gbɛ̃́ↄ aà yãmà. 28 Kɛ́ Madiã laatanapiↄ lɛ́ gɛ̃, aa Yosɛfu gà wà bↄ̀ ɛu, wà aà yìa Isimaɛla buipiↄwa ã́nusu ↄwatɛ̃ bao, ↄ̃ aa gɛ̀aànↄ Egipi.*

29 Kɛ́ Lubɛni sù ɛpi kĩ́i, i Yosɛfu e we lↄo, ↄ̃ à a pↄkasaↄ ga kɛ̃̀kɛ̃. 30 Ɔ̃ à gɛ̀ a dãunaↄ kĩ́i à mɛ̀: Nɛ́pi ku we lↄo. Má gɛ́ má ń beeo ni? 31 Aa blesana kũ̀ wa dɛ̀, ↄ̃ aa Yosɛfu ulapi sɛ màlɛ a au guu. 32 Ɔ̃ aa aà ulataopi sɛ̀ tàò ń maeɛ aa mɛ̀: Pↄ́ pↄ́ wá èn kɛ. N nɛ́ ula yã̀, ge aà pↄ́ no? 33 A dↄ̃̀, ↄ̃ à mɛ̀: Ma nɛ́ ulataoɛ, wài mɛ́ aà sò. Waiyoo, à ma nɛ́ Yosɛfu tàitaiɛ. 34 Ɔ̃ à a ulada ga kɛ̃̀, à zwã̀nkasa sɛ dↄ̀ a pi, ↄ̃ à a nɛ́pi ↄ́ↄlↄ̀ e'e'e. 35 Aà nɛgↄ̃ɛↄ ń aà nɛnↄɛↄ mↄ̀ aà nↄ̀sɛ níniiɛ̀ ḿpii, ãma à gì wà a nↄ̀sɛ níniɛ à mɛ̀: Máↄ a nɛ́pi gaa ↄ́ↄlↄɛ e mà gɛ taò aà kĩ́i bɛdau. Ɔ̃ àlɛ búbuapɛ a nɛ́pi yã́ musu.

36 Madiãpiↄ sↄ̃ aa Yosɛfu yìa Pↄtifaawa Egipi. Falaↄ̃ↄ ìwaↄ doɛ, ↄ̃mɛ aà dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

38

Yuda ń Tamaao

1 Zĩbeezĩ Yuda bↄ̀ a gbɛ̃́ↄ kĩ́i, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Adulaũ gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Hila bɛ. 2 Wekĩi ↄ̃ à kpàaũu ń Kanaa bùsu gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Sua nɛnↄɛo, ↄ̃ à aà sɛ̀ nↄ ũ. 3 À nↄsì à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Ɛɛ. 4 À ɛ̀a nↄsì lↄ, à nɛgↄ̃ɛ ì, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Onani. 5 À ɛ̀a nɛgↄ̃ɛ ì lↄ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Sela. Gↄↄ pↄ́ à nɛ́pi ì, a ku Kezibuɛ.

6 Ɔ̃ Yuda nↄɛ pↄ́ wì mɛ Tamaa sɛ̀ a nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Ɛɛɛ. 7 Ɛɛ kɛ̀ Diiɛ gbɛ̃vãi ũ, ↄ̃ à aà dɛ̀. 8 Ɔ̃ Yuda ò Onaniɛ: Ǹ n vĩ̀i gyaa sɛ́, ní buikɛ n vĩ̀iɛ lá wì kɛwa. 9 Kɛ́ Onani dↄ̃ nɛ́ pↄ́ á i ń a vĩ̀i gyaao aↄ dɛ a bui ũo, tó à wùlɛaànↄ, ì azĩa e bàasiɛ, kɛ́ asu buikɛ a vĩ̀iɛo yã́i. 10 Yã́ pↄ́ àlɛ kɛpi kɛ̀ Diiɛ ĩ́i, ↄ̃ à aà dɛ̀ lↄ. 11 Ɔ̃ Yuda ò a nɛ́ gyaa Tamaaɛ: Gɛ ǹyↄ̃ gyaable n mae bɛ e ma nɛ́ Sela zↄ̃ↄkũ. Asa àlɛ e Sela a ga lá a vĩ̀iↄwaɛ. Ɔ̃ Tamaa gɛ̀ zↄ̃̀lɛ a mae bɛ.

12 Kɛ́ a gↄↄ gɛ̃̀gɛ̃, ↄ̃ Yuda na gà. Kɛ́ aà sↄ̃ nìni, à dàzɛu, àlɛ gɛ́ a sãkãkɛ̃ɛlɛnaↄ kĩ́i Timɛna ń a gbɛ̃na Adulaũ gbɛ̃́ Hilao. 13 Ɔ̃ wà a baokpà Tamaaɛ wà mɛ̀: N zãde lɛ́ gɛ́ Timɛna a sãↄ kãkɛ̃ɛlɛi. 14 Ɔ̃ à a gyaablepↄↄ wòlo, à pↄlↄgãu sɛ kù a wɛ́a, ↄ̃ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Ɛnaiũ bↄlɛu Timɛna zɛ́u. Asa a è Sela gbãakũ̀ mɛ́ wi a kpawà nↄ ũo. 15 Kɛ́ Yuda aà è, ↄ̃ à aà dìlɛ káalua ũ, kɛ́ à pↄkù a wɛ́a yã́i. 16 Ɔ̃ à sↄ̃̀aàzi zɛ́ saɛ à mɛ̀: To mà wúlɛnnↄ. I aà dↄ̃ a nɛ́ gyaa ũo. Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Tó n wulɛmanↄ, bↄ́ ńyↄ̃ kpaai? 17 A wèwà à mɛ̀: Má a blenɛↄ do kpã́sãnɛ. Ɔ̃ à mɛ̀: Tↄ̀ↄmadilɛmɛɛ e ǹyↄ̃ gɛ́ kpã́sãi. 18 Ɔ̃ à aà là à mɛ̀: Bↄ́ tↄ̀ↄma mà dilɛnɛi? À mɛ̀: Ǹ n seelakɛbↄ ń a bao ń gopana pↄ́ ń kũao kpaa. Ɔ̃ a kpàwà à wùlɛaànↄ, ↄ̃ à kɛ̀ nↄ ũ. 19 Ɔ̃ nↄɛpi fɛ̀lɛ tà bɛ, à a pↄlↄgãu gò à a gyaablepↄↄ dà. 20 Yuda a gbɛ̃na Adulaũ gbɛ̃́ zĩ̀ ń blenɛo a tↄ̀ↄmaboi nↄɛpi kĩ́i. Kɛ́ à kà, i aà eo. 21 Ɔ̃ à wekĩideↄ làla à mɛ̀: Káalua pↄ́ kú Ɛnaiũ zɛ́ saɛ la yãa ku má ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Káalua ku lao fá! 22 Ɔ̃ à ɛ̀a tà, a ò Yudaɛ: Mi aà eo. Wekĩideↄ mɛ̀ wa káalua dↄ̃ we yãa seo. 23 Ɔ̃ Yuda mɛ̀: Aàↄ pↄ́piↄ kũa. Wásu to gbɛ̃́ↄ wá yáalↄo. Ma n zĩ ń blepio, ni aà eo.

24 Mↄ àaↄ̃ gbɛa wà mↄ̀ wa ò Yudaɛ wà mɛ̀: N nɛ́ na Tamaa káaluakà, ↄ̃ à nↄsì a káaluakaa guu. Yuda mɛ̀: À bↄaànↄ, wi tɛsↄ̃wà. 25 Kɛ́ wàlɛ bↄaànↄ bàasi, à lɛ́kpãsãkɛ̀ a zãdeɛ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ɛ beeↄ vĩ mɛ́ nↄdↄ̀magu. Seelakɛbↄ ń a bao ń gopanaɛ beeo gwa, tó ń a de dↄ̃. 26 Yuda pↄ́piↄ dↄ̃̀, ↄ̃ à mɛ̀: Nↄɛpi yã́ na dɛmala, asa mi aà kpa ma nɛ́ Selawao. Yuda i wúlɛaànↄ lↄo. 27 Kɛ́ à kà nɛ'ia, à mↄ lè sìaↄ mɛ́ kú aà gbɛɛ guu. 28 Gↄↄ pↄ́ àlɛ nɛ'i, a gbɛ̃do ↄbↄ̀, ↄ̃ nↄɛ nɛ'ina wↄ̃ↄtɛ̃na dↄ̀wà à mɛ̀: Nɛ́ɛ bee mɛ́ bↄ̀ káau. 29 Kɛ́ nɛ́pi a ↄ sↄ̀aa, ↄ̃ nɛ́ plaade bↄ̀, ↄ̃ nↄɛpi mɛ̀: N bↄ bùiɛ fá! Ɔ̃ wà tↄkpàɛ̀ Pɛlɛzi.* 30 Bee gbɛa kɛ́ aà gbɛ̃do pↄ́ wà wↄ̃ↄtɛ̃na dↄ̀ aà ↄwapi bↄ̀, ↄ̃ wà tↄkpàɛ̀ Zela.†

39

Yosɛfu ń Pↄtifaa nao

1 Kɛ́ Isimaɛla buiↄ kà ń Yosɛfuo Egipi, ↄ̃ Egipi gbɛ̃́ Pↄtifaa aà lùmá. Falaↄ̃ↄ ìwaↄ doɛ, ↄ̃mɛ aà dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 2 Dii kú ń Yosɛfuo, ìↄ aà daɛ ń gòmio. A ku a dii Egipi gbɛ̃́pi bɛ. 3 Aà diipi è Dii kuaànↄ, ìↄ aà daɛ ń gòmio yã́ pↄ́ àlɛ kɛ píi guu, 4 ↄ̃ à aà wɛgwà, à aà dìlɛ a bɛ ziia ũ, à pↄ́ pↄ́ a vĩ píi nàɛ̀ a ↄzĩ. 5 Za gↄↄ pↄ́ à aà dìlɛ a bɛ ziia ũ, Dii ɛ̀fãaidà aà bɛu Yosɛfu yã́i. Dii ɛ̀fãaidà pↄ́ pↄ́ dɛ aà pↄ́ ũↄgu píi, bɛpↄↄn nò, buapↄ́ↄn nò. 6 Ɔ̃ Pↄtifaa a pↄ́pii nà Yosɛfuɛ a ↄzĩ. A yãe kã̀a vĩo, mɛ́ i kɛ blɛblea bàasio. Yosɛfu sↄ̃ gↄ̃ kɛfɛnaɛ, mɛ́ aà zɛa maa.

7 Zĩewa ↄ̃ Yosɛfu bĩi gɛ̃̀ a dii nagu, ↄ̃ a òɛ̀: Wúlɛmanↄ. 8 Ɔ̃ à gì à mɛ̀: Gwa, ma dii yãe kã̀a vĩ bɛ la lↄo, à pↄ́ pↄ́ á vĩↄ nàmɛɛ ma ↄzĩ píiɛ. 9 Aà iko dɛmala ua lao, tó n baa gɛ̃̀, i gimɛɛ ń pↄeoo, kɛ́ ń dɛ aà nↄ ũ yã́i. Má fↄ̃ yãvãi bee taa kɛ mà duunakɛ Luaɛe? 10 Baa kɛ́ nↄɛpi ìↄ oɛ̀ gↄↄpii, i we wùlɛaànↄo, a ye àↄ kuaànↄ seo.

11 Zĩewa kɛ́ Yosɛfu gɛ̃̀ kpɛ́u zĩkɛi, à mↄ lè uazĩkɛnae ku bɛo. 12 Ɔ̃ nↄɛpi aà kũ̀ a ulawa à mɛ̀: Wúlɛmanↄ. Ɔ̃ Yosɛfu a ula tòɛ̀ we, à bàalɛ̀ bↄ̀ bàasi. 13 Kɛ́ nↄɛpi è à a ula tòɛ à bàalɛ̀ bↄ̀ bàasi, 14 ↄ̃ à uazĩkɛnaↄ sìsi a ònɛ́: À gwa, wà mↄ̀wɛ̃ɛ ń Ɛbɛluo, ↄ̃ àlɛ dↄ́ɛwanↄ. À gɛ̃̀mazi wúlɛimanↄɛ, ↄ̃ ma wiidↄ̀wà. 15 Kɛ́ a è ma wiidↄ̀wa, ↄ̃ à a ula tò kálɛa ma saɛ, à bàalɛ̀ bↄ̀ bàasi. 16 Ɔ̃ nↄɛpi ulapi kàlɛ a saɛ. Kɛ́ Yosɛfu dii sù, 17 ↄ̃ aà nↄpi òɛ̀ à mɛ̀: Ɛbɛlu zↄ pↄ́ n suowɛ̃ɛ dↄ̀ɛmanↄ, à gɛ̃̀mazi. 18 Kɛ́ ma wiidↄ̀wà, ↄ̃ à a ula tò kálɛa ma saɛ, à bàalɛ̀ bↄ̀ bàasi. 19 Kɛ́ nↄɛpi yã́pi sìu a zã́ɛ à mɛ̀ lá n zↄ kɛ̀mɛɛn we, aà pↄ pà maamaa. 20 Ɔ̃ à mɛ̀ wà Yosɛfu kũ wà dakpɛu, gu pↄ́ kía dakpɛunaↄ kálɛu, ↄ̃ à gↄↄplakɛ̀ we.

21 Ń beeo Dii kuaànↄ à gbɛ̃kɛkɛ̀ɛ̀, a tò aà yã́ kà dakpɛunaↄ dↄ̃̀anagu. 22 Ɔ̃ gudↄ̃anapi dakpɛunaↄ nà Yosɛfuɛ a ↄzĩ píi, wìli yãe kɛ aà saio. 23 Dakpɛunaↄ dↄ̃̀anapi líↄ yãe kã̀a vĩ Yosɛfu musuo, kɛ́ Dii kuaànↄ, mɛ́ ìↄ aà daɛ ń gòmio yã́ pↄ́ àlɛ kɛ píi guu.

40

Yosɛfu dakpɛunaↄ nana bↄↄlɛkɛa

1 Bee gbɛa Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ vɛ̃ɛbↄlɛna ń a pɛ̃ɛkɛnao kɛ̀aànↄ ĩ́i. 2 Aà pↄ pà a ìwa gbɛ̃ↄn plapiↄzi, aà vɛ̃ɛbↄlɛnaↄ kía ń aà pɛ̃ɛkɛnaↄ kíao. 3 Ɔ̃ à ń kákpɛu a dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ bɛ, kpɛ́ pↄ́ wà Yosɛfu dàu. 4 Dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi Yosɛfu dìlɛ aàↄ laaidↄmá.

Aa gↄↄplakɛ̀ kpɛ́u we. 5 Gwãasĩn doũ Egipiↄ kía vɛ̃ɛbↄlɛna ń pɛ̃ɛkɛnapio nana'ò ḿpla ḿpii, baade ń a pↄ́o ń a àsio. 6 Kɛ́ Yosɛfu mↄ̀ ń gwai kↄↄ, a è an kã́ gà. 7 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́ yã́ mɛ́ tò á oosisia gbãi? 8 Aa wèwà aa mɛ̀: Nana ↄ̃ wá ò, gbɛ̃e ku la kɛ́ à a àsi'owɛ̃ɛo. Ɔ̃ a ònɛ́: Lua mɛ́ nana àsi bↄↄlɛ dↄ̃o lò? À á nanapiↄ dau à siumɛɛ. 9 Ɔ̃ vɛ̃ɛbↄlɛnaↄ kía a pↄ́ òɛ̀ à mɛ̀: Ma nana guu ma vɛ̃ɛli è ma saɛ. 10 Vɛ̃ɛlipi gↄ̃n àaↄ̃ɛ. À labↄ̀ à vukɛ̀, à nɛ'ì à mà. 11 Má Falaↄ̃ↄ imibↄ kũa, ↄ̃ ma vɛ̃ɛbɛpiↄ sɛ̀ má fɛ̃̀ aà imibↄpiu, má kpàwà. 12 Yosɛfu òɛ̀: Nanapi àsin kɛ: Ligↄ̃n àaↄ̃piↄá gↄↄ àaↄ̃ɛ. 13 Gↄↄ àaↄ̃ gbɛa Falaↄ̃ↄ a n misi. A ɛa n da n zĩ guu, ní ɛa ǹyↄ̃ vɛ̃ɛbↄlɛɛ̀, lá niↄ kɛ yãawa. 14 Tó yã́ bↄ̀nnↄ na, to ma yã́ àↄ dↄngu. Gbɛ̃kɛkɛmɛɛ, ní ma yã'o Falaↄ̃ↄɛ, kɛ́ ǹ e ǹ ma bↄ kpɛ́ɛ bee guu. 15 Asa wà ma kũ kpã́i za Ɛbɛluↄ bùsuuɛ, mɛ́ baa Egipi la mi yãe kɛ à kà wà ma da ɛɛ bee guuo.

16 Kɛ́ pɛ̃ɛkɛnaↄ kía è Yosɛfu nanapi àsi'oa bↄ̀ ń vɛ̃ɛbↄlɛnao na, ↄ̃ a òɛ̀: Ma nana guu sↄ̃ má è má pɛ̃ɛ sɛa gbí àaↄ̃ diakↄ̃a. 17 Gbí pↄ́ kú musu, kàa bui dasi pↄ́ má kɛ̀ Falaↄ̃ↄɛ ka a guu, ↄ̃ bãↄ lɛ́ ble ma musu. 18 Yosɛfu òɛ̀: A àsin kɛ: Gbí àaↄ̃piↄá gↄↄ àaↄ̃ɛ. 19 Gↄↄ àaↄ̃ gbɛa Falaↄ̃ↄ a n mi zↄ̃ a n loo líwa, bãↄ i n ble.

20 A gↄↄ àaↄ̃deá Falaↄ̃ↄ izĩ dikpɛɛ, ↄ̃ à blɛkɛ̀ a ìwaↄnɛ. À vɛ̃ɛbↄlɛnaↄ kía ń pɛ̃ɛkɛnaↄ kíao bↄ̀lɛ kpɛ́u a ìwaↄ wáa. 21 Ɔ̃ à ɛ̀a vɛ̃ɛbↄlɛnaↄ kía dà a zĩu, aà ɛa aàↄ vɛ̃ɛbↄlɛɛ. 22 Ɔ̃ à pɛ̃ɛkɛnaↄ kía lòo líwa, lá Yosɛfu ń nanaↄ àsi'ònɛ́wa. 23 Kásile Yosɛfu yã́ i dↄ vɛ̃ɛbↄlɛnaↄ kíagu lↄo, aà yã́ sã̀aàguɛ.

41

Yosɛfu Falaↄ̃ↄ nana bↄↄlɛkɛa

1 Wɛ̃̀ bṹu pla gbɛa Falaↄ̃ↄ nana'ò a è á zɛa Niililɛ. 2 A è zuda maa mɛkpaaↄ bↄ̀lɛ swapi ɛu mɛ̀n sopla, aalɛ sɛ̃ ble dã̀na guu. 3 Ɔ̃ à zuda fɛ̃́fɛ̃a wòũwoũↄ è sopla lↄ. Aa bↄ̀ swa'ɛu, aa bɛ a sɛ̃́iaↄ kpɛ, aa zɛ̀ ń saɛ swalɛ. 4 Ɔ̃ zù fɛ̃́fɛ̃a wòũwoũpiↄ zù maa mɛkpaapiↄ mↄ̀mↄ, ↄ̃ Falaↄ̃ↄ vù.

5 À ɛ̀a gɛ̃̀ ń io, ↄ̃ à nana'ò lↄ. A è ése sáo maa wɛde pìa éseli doũwa sáo sopla. 6 Ɔ̃ à ése sáo wɛ́n ála'alana pↄ́ lou'i kɛ̃̀sãmáↄ è, à pìa ń gbɛa lↄ sáo sopla. 7 Ɔ̃ ése sáo wɛ́n ála'alanapiↄ ése sáo maa wɛdepiↄ mↄ̀mↄ. Kɛ́ Falaↄ̃ↄ vù, a è nana á ò.

8 Kɛ́ gu dↄ̀, làasoo gɛ̃̀aàgu, ↄ̃ à Egipi màsokɛnaↄ ń wɛzɛ̃naↄ sìsi píi. À a nanaↄ sɛ̀lɛ sìunɛ́, kási an gbɛ̃e i fↄ̃ à a àsi'òɛ̀o. 9 Ɔ̃ vɛ̃ɛbↄlɛnaↄ kía fɛ̀lɛ yã'ò Falaↄ̃ↄɛ à mɛ̀: Tàae pↄ́ má kɛ̀ yãa dↄ̀magu gbã. 10 Kí, n pↄ pà n zↄ̀blenaↄzi yãa, ↄ̃ n ma dakpɛu n dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ bɛ sãnu ń pɛ̃ɛkɛnaↄ kíao. 11 Gwãasĩn doũ wa nana'ò, wá baade ń a pↄ́o ń a àsio. 12 Ɛbɛlu ɛ̀waasoe kúwanↄ we, n dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zↄɛ. Kɛ́ wa wá nanaↄ sɛ̀lɛ wá sìuɛ̀, ↄ̃ à wá baade pↄ́ àsi'òɛ̀. 13 Yã́piↄ kɛ̀ lá a òwɛ̃ɛwa. N ɛa n ma da ma zĩu, ↄ̃ n pɛ̃ɛkɛnaↄ kíapi lòo líwa.

14 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ gbɛ̃́ zĩ̀ Yosɛfu sísii, ↄ̃ wà gɛ̀ aà bↄ̀ kpɛ́u kpakpa. À mibò à a pↄkasaↄ lìlɛ, ↄ̃ à gɛ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i. 15 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ òɛ̀: Ma nana'ò, kási gbɛ̃e i fↄ̃ a àsi'òmɛɛo. Má mà wà mɛ̀, tó wa ònɛ, ni fↄ̃ ǹ a àsi'onɛ́ɛ. 16 Yosɛfu òɛ̀: I kɛ mámɛo, Lua mɛ́ a a àsi'onɛ kí. 17 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ òɛ̀: Ma nana guu má è má zɛa Niililɛ. 18 Má è zuda maa mɛkpaa mɛ̀n soplaↄ bↄ̀lɛ swa'ɛu, aalɛ sɛ̃ ble dã̀na guu. 19 Ɔ̃ ma zuda pãleↄ è lↄ mɛ̀n sopla, aa fɛ̃́fɛ̃a wòũwoũ, mi zù fɛ̃́fɛ̃a bee taaↄ e Egipi la yãao. 20 Ɔ̃ zuda fɛ̃́fɛ̃a wòũwoũpiↄ zù mɛkpaa sɛ̃́ia mɛ̀n soplapiↄ mↄ̀mↄ. 21 Baa kɛ́ aa ń mↄmↄ, aa gì fɛ̃́fɛ̃a lá aa dɛwaɛ, gbɛ̃e a dↄ̃ kɛ́ aa ń mↄmↄ seo. Ɔ̃ ma vu. 22 Nana guu lↄ má è, ése sáo maa wɛde sáo sopla bↄ̀ éseli doũwa. 23 Ɔ̃ má è, ése sáo teeena wɛ́n ála'alana pↄ́ lou'i kɛ̃̀sãmáↄ bↄ̀ an gbɛa lↄ sáo sopla. 24 Ɔ̃ ése sáo wɛ́n ála'alanapiↄ ése sáo wɛdepiↄ mↄ̀mↄ. Kɛ́ má ò màsokɛnaↄnɛ, an gbɛ̃e i fↄ̃ à a àsi'òmɛɛo.

25 Ɔ̃ Yosɛfu òɛ̀: Kí, nana pↄ́ ń òpiↄ àsi doũɛ. Lua yã́ pↄ́ á ye kɛ ↄ̀lↄnɛɛ, kí. 26 Zù maa mɛ̀n soplapiↄá wɛ̃̀ soplaɛ, mɛ́ ése sáo wɛde sáo soplapiↄá wɛ̃̀ soplaɛ. Nanapiↄ àsi doũɛ. 27 Zù fɛ̃́fɛ̃a wòũwoũ mɛ̀n sopla pↄ́ bↄ̀lɛ aa bɛ a sɛ̃́iaↄ kpɛpiↄá wɛ̃̀ soplaɛ. Màa ése sáo wɛ́n ála'alana pↄ́ lou'i kɛ̃̀sãmá sáo soplapiↄ dɛ lↄ. Beeↄ mɛ́ wɛ̃̀ sopla pↄ́ imina a kauↄ ũ. 28 Lá má ònɛ tiawa kí, ma mɛ̀ Lua lɛ́ yã́ pↄ́ á ye kɛ ↄlↄnɛɛ. 29 Blɛwɛna aↄ di Egipi gupiiu maamaaɛ e wɛ̃̀ sopla. 30 Bee gbɛa imina i ka e wɛ̃̀ sopla, kãa gbãapi yã́ i sã Egipiↄgu. Iminapi a to bùsu blɛ midɛ. 31 Imina pↄ́ a mↄpi aↄ pãsĩ maamaaɛ, kãa gbãapi yã́ a dↄ gbɛ̃egu lↄo. 32 Kí, lá gɛ̃n pla n nanapi ò, bee mɛ̀ Lua mɛ́ dìlɛ màa. A kɛ tiaɛ, a sea vĩo. 33 Tiasa kí, ↄ̃nↄde wɛzɛ̃na wɛɛlɛ ǹ dilɛ aàↄ dɛ gbãade ũ Egipi. 34 Kí, gbɛ̃́ↄ dilɛ ziiaↄ ũ Egipi, aaↄ pↄ́wɛna sↄode kãaa wɛ̃̀ sopla pↄ́ pↄ́wɛnaↄ diupi guu. 35 Aa blɛ kãaa wɛ̃̀ maa pↄ́ lɛ́ mↄ́ↄ guu, aai pↄ́wɛna ká dↄ̃ↄ guu wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo ń n tↄ́o, aaiↄ dↄ̃́a. 36 Tó imina pↄ́ a kɛ wɛ̃̀ soplapi kà Egipi, blɛpi iↄ dɛ kũ̀sũa ũ, kɛ́ iminapi su Egipiↄ dɛdɛo yã́i.

Yosɛfu kpalablea Egipi

37 Yã́pi kà Falaↄ̃ↄgu ń a ìwaↄ píi, 38 ↄ̃ a ònɛ́: Gbɛ̃́ɛ beeá Lua Nisĩnadeɛ. Wá gbɛ̃e e laaàwa lↄe? 39 Ɔ̃ a ò Yosɛfuɛ: Lá Lua tò n yã́ beeↄ dↄ̃̀ píi, ↄ̃nↄde wɛzɛ̃nae ku lanwao. 40 Ḿmɛ ńyↄ̃ↄ dɛ ma ua gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, ma gbɛ̃́ↄ iↄ misiilɛnɛ ḿpii. Báa mɛ́ a to màↄ dɛnla ado. 41 Ɔ̃ à ɛ̀a òɛ̀: Ńyↄ̃ↄ iko vĩ Egipi bùsu gupiiwaɛ. 42 Ɔ̃ à tãana seelakɛbↄ bↄ̀ a ↄwa, a dà Yosɛfuɛ a ↄwa, à bàabaa ula dàɛ̀, à vua yàbaa dàɛ̀ a nↄɛ.* 43 À a sↄ̃́go plaade kpàwà bɛbɛbↄ ũ, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ dↄaaaɛↄ ìↄ pala: À kúlɛ! À kúlɛ! Beewa Falaↄ̃ↄ tò Yosɛfu iko vĩ Egipi bùsuwa. 44 A òɛ̀ lↄ: Mámɛmaa Falaↄ̃ↄ, gbɛ̃e a fↄ̃ yãe kɛ Egipi la n lɛ́ saio. 45 Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Zafɛna Panɛa, ↄ̃ à Ɛliↄpↄli wɛ̃́lɛ sa'ona Potifɛla nɛnↄɛna Asɛna kpàwà nↄ ũ.

46 Gↄↄ pↄ́ Yosɛfu zĩ sɛ̀ Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ bɛ, a wɛ̃̀ baakwi vĩ. Ɔ̃ à bↄ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i, à gɛ̀ bɛbɛi Egipi gupiiu. 47 Kãa gbãa ku e wɛ̃̀ sopla, blɛwɛna di maamaaɛ. 48 Ɔ̃ Yosɛfu blɛ pↄ́ di Egipi wɛ̃̀ soplapiↄ kã̀aakãaa wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo kũ̀sũa ũ, wɛ̃́lɛ píi ń azĩa pↄ́o. 49 À pↄ́wɛna kã̀aa zↄ̃ↄzↄ̃ↄ lán ísialɛ ũfãawa, ↄ̃ wà zɛ̀ a yↄ̃yↄ̃aɛ, asa wa fↄ̃ a lɛ́ dↄ̃o.

50 E imina àↄ gɛ́ kái Yosɛfu na Potifɛla nɛ́ Asɛna nɛgↄ̃ɛ ì pla. 51 Yosɛfu tↄkpà a yoaɛ Manase† à mɛ̀: Lua tò ma mae bɛdeↄ ń ma taasikɛao yã́ sã̀magu píi. 52 Ɔ̃ à tↄkpà a plaadeɛ Ɛflaiũ‡ à mɛ̀: Lua tò ma gↄ̃ nɛde ũ bùsu pↄ́ wà ma wɛtã̀u.

53 Kɛ́ kãa gbãa pↄ́ kú Egipi wɛ̃̀ soplapi lɛ́ kà, 54 ↄ̃ wɛ̃̀ sopla pↄ́ imina kàu dàalɛ lá Yosɛfu òwa. Imina kà bùsu ń bùsuo píi, ãma blɛ di Egipi gupiiuɛ.§ 55 Kɛ́ nↄana gɛ̃̀ Egipiↄgu píi, aa wiilɛ̀ Falaↄ̃ↄwa aà blɛ kpámá. Ɔ̃ a ònɛ́ píi: À gɛ́ Yosɛfu kĩ́i, lá a oɛ́ í kɛ. 56 Imina lì bùsupila píi, ↄ̃ Yosɛfu dↄ̃ↄ wɛ̃̀wɛ̃, à pↄ́wɛna yìa Egipiↄwa, kɛ́ imina gbãakũ̀ ń bùsuu yã́i. 57 Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ bↄ̀ dṹnia guu píi aa mↄ̀ Egipi pↄ́wɛna lúi Yosɛfuwa, asa imina gbãakũ̀ dṹnia guu píiɛ.

42

Yosɛfu vĩ̀iↄ mↄa blɛ lúi Egipi

1 Kɛ́ Yakↄbu mà pↄ́wɛna kú Egipi, a ò a nɛ́ↄnɛ: Áↄ kálɛ la pã yã̀? 2 Má mà pↄ́wɛna kú Egipi. À gɛ lúwɛ̃ɛ we, kɛ́ wásu gagao, wíↄ ku aafia.* 3 Ɔ̃ Yosɛfu vĩ̀i gbɛ̃ↄn kwiↄ gɛ̀ Egipi pↄ́wɛna lúi. 4 Yakↄbu i Yosɛfu dãuna Bɛ̃yãmɛɛ zĩńnↄo, asa à mɛ̀: Wìliↄ dↄ̃o tó yãvãi sù aà lè sↄ̃ bɛ. 5 Ɔ̃ Isaili nɛ́piↄ gɛ̀ pↄ́wɛna lúi ń gbɛ̃pãleↄ, asa iminapi kà Kanaa bùsuu sↄ̃ɛ.

6 Yosɛfu mɛ́ bùsupi gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Ɔ̃mɛ ì pↄ́wɛna yía gbɛ̃́piiwa. Ɔ̃ aà vĩ̀iↄ mↄ̀ kùlɛɛ̀, aa ń mi pɛ̀lɛ. 7 Kɛ́ à a vĩ̀iↄ è, à ń dↄ̃́, ↄ̃ à azĩa kɛ̀nɛ́ nibↄ ũ. Ɔ̃ à yã'ònɛ́ pãsĩpãsĩ à ń lá à mɛ̀: A bↄ má ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Wa bↄ Kanaa bùsuu, wa mↄ blɛ lúiɛ. 8 Yosɛfu a vĩ̀iↄ dↄ̃̀, kási aai aà dↄ̃o. 9 Nana pↄ́ a ò yãa an yã́ musu† dↄ̀aàgu, ↄ̃ a ònɛ́: Zãmadeↄn á ũ, a mↄ wá bùsu asiigwaiɛ. 10 Aa wèwà aa mɛ̀: Aawo Baa! N zↄ̀blenaↄn wá ũ, wa mↄ blɛ lúiɛ. 11 Dedoũdeↄn wá ũ wápii. Náaideↄn wá ũ. Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, zãmadeↄn wá ũo. 12 Ɔ̃ a ònɛ́: Ɛgɛɛ! A mↄ wá bùsu asiigwaiɛ. 13 Aa mɛ̀: Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, dedoũdeↄn wá ũ, wá gbɛ̃ↄn kuɛplaɛ. Kanaa bùsu gbɛ̃́ↄn wá ũ. Wá dãuna gↄ̃̀ bɛ ń wá maeo, wá gbɛ̃do kuo. 14 Ɔ̃ Yosɛfu ònɛ́: Lá má òɛ́wa, zãmadeↄn á ũ. 15 Pↄ́ pↄ́ a to mà á yã́ sĩana dↄ̃n kɛ: Ń Falaↄ̃ↄ báaao á bↄlɛ lao, sema á dãunapi mↄ̀ la bàasio. 16 À á gbɛ̃do zĩ á dãunapi sɛ́i, á gbɛ̃́ kĩniↄ gↄ̃ dakpɛunaↄ ũ laɛ, mí dↄ̃ tó á yã́á sĩanaɛ. Tó màa no, ń Falaↄ̃ↄ báaao zãmadeↄn á ũ. 17 Ɔ̃ à ń ká kpɛ́u e gↄↄ àaↄ̃. 18 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ a ònɛ́: Má Lua vĩa vĩ. À yã́ pↄ́ má òɛ́ kɛ, í bↄ aafia. 19 Tó náaideↄn á ũ, à á gbɛ̃do to da kpɛ́u la, á gbɛ̃́ kĩniↄ í tá ń pↄ́wɛnao á bɛde nↄandɛnaↄnɛ, 20 í ɛa mↄmɛɛ ń á dãunapio, mí dↄ̃ kɛ́ á yã́á sĩanaɛ, mɛ́ wa á dɛdɛ lↄo. Ɔ̃ aa wèi màa.

21 Aa òkↄ̃ɛ: Sĩanaɛ tàaedeↄn wá ũ yã́ pↄ́ wá kɛ̀ wá dãunaɛ yãa yã́i. Wá è gↄↄ pↄ́ àlɛ awakpawɛ̃ɛ, à kɛ̀ wɛ̃naũ, ↄ̃ wi aà yãmao. Bee yã́i yã́ɛ bee wá léi. 22 Ɔ̃ Lubɛni ònɛ́: Kɛ́ má òɛ́ ásu yãe kɛ nɛ́piɛo, i ma yãmao, aà au tↄ ↄ̃ Lua lɛ́ síwá kɛ. 23 Aa dↄ̃ Yosɛfu lɛ́ mao, asa kɛ́ à yã'ònɛ́, wa sɛ̀lɛ sìunɛ́ɛ. 24 Ɔ̃ à gò ń kĩ́i, à gɛ ↄ́ↄlↄ̀. Kɛ́ à sù, à yã'ònɛ́, ↄ̃ à Simɛↄ bↄ̀ ń guu, à mↄkàwà ń wáa. 25 Yosɛfupi mɛ̀ wà pↄ́wɛna kánɛ́ ń sakiliↄ pai, wi ń baade ↄ̃a dauɛ̀, wi zɛ́ kũ̀sũa kɛnɛ́. Kɛ́ wa kɛ̀nɛ́ màa, 26 aa ń pↄ́wɛnaↄ dì ń zàa'ĩnaↄnɛ, ↄ̃ aa dàzɛu.

27 Kɛ́ aa kà gu pↄ́ aalɛ iu, kɛ́ an gbɛ̃do a sakili pòlo à pↄ́ kpá a zàa'ĩnawa, ↄ̃ à a ↄ̃a è a sakiliu. 28 Ɔ̃ a ò a gbɛ̃́ↄnɛ: À ma sakili guu gwa, wà ma ↄ̃a sↄ̀aamɛɛe! Ɔ̃ sↄ̃ kɛ̃̀ńgu, aa òkↄ̃ɛ ń lualuao: Bↄ́ yã́ Lua kɛ̀wɛ̃ɛ màai? 29 Kɛ́ aa kà ń mae kĩ́i Kanaa bùsuu, aa yã́ pↄ́ ń lé sɛ̀lɛ sìuɛ̀ píi aa mɛ̀: 30 Bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi yã'òwɛ̃ɛ pãsĩpãsĩ, à wá dílɛ zãmadeↄ ũɛ. 31 Wá òɛ̀ náaideↄn wá ũ, zãmadeↄn wá ũo. 32 Dedoũdeↄn wá ũ, wá gbɛ̃ↄn kuɛplaɛ, wá gbɛ̃do kuo, wá dãuna gↄ̃̀ Kanaa bùsuu ń wá maeo. 33 Ɔ̃ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi òwɛ̃ɛ à mɛ̀, pↄ́ pↄ́ a to à wá dↄ̃ náaideↄ ũn kɛ: À mɛ̀ wà wá gbɛ̃do toanↄ, wí blɛwɛna sɛ taò wá bɛde nↄandɛnaↄnɛ, 34 wí ɛa mↄɛ ń wá dãunao, í dↄ̃ sa kɛ́ zãmadeↄn wá ũo, náaideↄn wá ũ, í wá gbɛ̃do kpáwá, wíↄ laata bùsupiu.

35 Kɛ́ aalɛ pↄ́wɛna bↄlɛ ń sakiliↄ guu, an baade a ↄsↄ̃ↄ è a pↄ́ guu. Kɛ́ aa ń ↄ̃aↄ è màa, vĩa ń kṹ ḿpii ń ń maeo. 36 Ɔ̃ an mae ònɛ́: Á ye mà gↄ̃ nɛ́sai yã̀? Yosɛfu kuo, Simɛↄ kuo, ↄ̃ á ye Bɛ̃yãmɛɛ sia lↄa? Yã́pii lɛ́ bↄmɛɛ vãiɛ. 37 Ɔ̃ Lubɛni ò a maeɛ: Tó mi sunɛaànↄo, ma nɛgↄ̃ɛ plaaↄ dɛdɛ. Ǹ aà kpaa, má sunɛaànↄ. 38 Ɔ̃ Yakↄbu mɛ̀: Ma nɛ́ a gɛ́ánↄo, asa aà vĩ̀i dadoũde gà, ↄ̃mɛ gↄ̃̀ ado. Ma zikũ̀. Tó yãe sù aà lè tá pↄ́ álɛ o guu, a to mà ta miau ń pↄsiaoɛ.

43

Yosɛfu vĩ̀iↄ ɛa gɛa Egipi ń Bɛ̃yãmɛɛo

1 Imina pãsĩ kũ̀ Kanaa bùsuu. 2 Kɛ́ aa pↄ́wɛna pↄ́ aa bↄ̀ò Egipi blè à làa, an mae ònɛ́: À ɛa gɛ́ pↄ́wɛna lúi yↄↄ lↄ. 3 Ɔ̃ Yuda òɛ̀: Gbɛ̃́pi òwɛ̃ɛ sã́asãɛ à mɛ̀, tó wá dãuna kúwanↄo, wásu to wà wɛsikↄ̃lɛo. 4 Tó ńyↄ̃ wei wá dãuna gɛ́wanↄ lé, wá gɛ́ blɛ lúinɛ. 5 Tó ni wei sↄ̃o, wá gɛo, asa gbɛ̃́pi òwɛ̃ɛ, tó wá dãuna kúwanↄo, wásu tó wá wɛsikↄ̃lɛoɛ. 6 Ɔ̃ Isaili mɛ̀: Bↄ́yãi a ĩadàa á ò gbɛ̃́piɛ á dãuna vĩi? 7 Aa wèwà aa mɛ̀: Aàpi mɛ́ yãlàlawá ń wá bɛdeↄ yã́o. À mɛ̀: Á mae ku e tiaa? Á dãuna vĩa? Yã́ beeↄ musu ↄ̃ wá wèwà. Wá dↄ̃ yãa a mɛ wà mↄ́ ń wá dãunao yã̀? 8 Ɔ̃ Yuda ò a maeɛ: To nɛ́pi gɛmanↄ. Wá fɛlɛ gɛ́ gↄ̃̀ↄɛ kɛ́ wápiↄ ń mpio ń wá nɛ́ↄ wásu gagao yã́i, wíↄ ku aafia. 9 À gↄ̃̀ ma yã́ ũɛ. Ma azĩa wɛ̃ni dìlɛ aà pↄ́ gbɛu. Tó mi sunɛaànↄ aafiao, má gↄ̃ n tàaede ũɛ. 10 Tó wi seakɛ yãao, dↄ̃ wa gɛ a gɛ̃n plaadei, wa ɛa su. 11 Ɔ̃ an mae ònɛ́: Lá màaɛ, à yã́ɛ bee kɛ. À wá bùsu pↄmaaↄ sɛ ká á sakiliↄ guu, í gɛ gbɛ̃́pi gba. À gãmalɛ sɛ́ yↄↄ ń zↄ́'io yↄↄ ń lí'ↄo ń tulaletio ń gↄↄↄo ń sĩ́o. 12 À gɛ́ ń ↄ̃ao lɛɛ pla, í ↄ̃a pↄ́ wa dàɛ́ á sakiliↄ guu sↄaanɛ́. Tó wà zã̀wàn nò, á dↄ̃o. 13 À á dãuna sɛ́, í ɛa gɛ́ gbɛ̃́pi kĩ́i. 14 Lua Gbãapiide to gbɛ̃́pi wɛ̃nadↄ̃ɛ́, i á gbɛ̃do ń Bɛ̃yãmɛɛo gbaɛ aa suánↄ. Mapi sↄ̃, tó Lua ma nɛ́ↄ sìaɛ, a sìan we.

15 Aa pↄ́ pↄ́ wa gɛ wà aà gbapi sɛ̀lɛ ń ↄ̃ao lɛɛ pla ń Bɛ̃yãmɛɛo, aa fɛ̀lɛ gɛ̀ Egipi, ↄ̃ aa gɛ̀ Yosɛfu kĩ́i. 16 Kɛ́ Yosɛfu Bɛ̃yãmɛɛ è ń guu, a ò a bɛ ziiaɛ: Gɛ́ ń gbɛ̃́ɛ beeↄ ma bɛ. Nↄ̀ↄ dɛ ǹ kɛkɛ, asa gbɛ̃́piↄ pↄblemanↄ fãanɛaɛ. 17 Ziiapi yã́ pↄ́ Yosɛfu dàɛ kɛ̀, àlɛ gɛ́ńnↄ aà bɛ. 18 Kɛ́ wàlɛ gɛ́ńnↄ Yosɛfu bɛ màa, vĩa ń kṹ aa mɛ̀: Ɔ̃a pↄ́ wa dà wá sakiliↄ guu yãa yã́mɛ́ tò wà mↄ̀wanↄ la. Aa ye kusiwá aa wá nɛ́, aai wá kṹkũ zↄↄ ũ, aa wá zàa'ĩnaↄ sɛ́lɛɛ. 19 Kɛ́ aa kà Yosɛfu bɛ kpɛɛlɛ, aa sↄ̃̀ aà ziiapizi aa mɛ̀: 20 Mae, n yã́ na! Wa mↄ la káau blɛ lúiɛ. 21 Kɛ́ wa ka gu pↄ́ wálɛ iu, wa wá sakiliↄ pòlo, ↄ̃ wá baade a ↄ̃a è a sakiliu kyáukyau. Ɔ̃ wa suò kɛ. 22 Wa mↄ ń ↄ pãleo kɛ́ wà blɛ luò. Wá dↄ̃ démɛ ↄ̃api dà wá sakiliↄ guuo. 23 Ziiapi mɛ̀: Ásu bílikɛo, ásu to vĩa á kũo. Á Lua, á mae Lua mɛ́ ↄ̃api dàɛ́ á sakiliↄ guu. Á ↄ̃a ma kĩ́i lè. Ɔ̃ à Simɛↄ bↄ̀nɛ́. 24 Ziiapi gɛ̃̀ńnↄ Yosɛfu ua, à í kpàmá aa zu'oò, ↄ̃ à sɛ̃ kpà ń zàa'ĩnaↄwa. 25 Ɔ̃ aa pↄ́ pↄ́ wa Yosɛfu gbapi yãkɛ̀kɛ e aàↄ gɛ́ sui fãanɛ, asa aa mà wà mɛ̀ wa pↄble weɛ.

26 Kɛ́ Yosɛfu sù bɛ, aa aà gbà pↄ́ pↄ́ wà mↄ̀opi, aa wùlɛ tↄↄlɛ aà aɛ. 27 À ń aafia gbɛ̀a, ↄ̃ à mɛ̀: Á maezi pↄ́ a aà yã'òpi gbãaó? A ku e gbãa? 28 Aa wèwà aa mɛ̀: Wá mae n zↄ̀blena gbãa, a ku e tia. Ɔ̃ aa kùlɛɛ̀ aa wùlɛ ń gbɛɛu. 29 Yosɛfu wɛsɛ̀ à a dãuna dadoũde Bɛ̃yãmɛɛ gwà à mɛ̀: Á dãuna pↄ́ a aà yã'òmɛɛpin laa? Ɔ̃ a ò Bɛ̃yãmɛɛɛ à mɛ̀: Lua báaadangu. 30 Kɛ́ à a dãuna gwà, aà pↄ kɛ̀na zↄ̃ↄ, a ye ↄ́ↄlↄ, ↄ̃ à gɛ̃̀ kpɛa ń wãao, à ↄ́ↄlↄ̀ we. 31 Kɛ́ à oopì, ↄ̃ à bↄ̀ à azĩa kṹkũa, à mɛ̀ wà mↄ́ ń blɛo.

32 Wà blɛ dìlɛɛ̀ ado, ampiↄ ńtɛ̃ɛ, Egipi pↄ́ aa kuaànↄↄ ńtɛ̃ɛ lↄ, asa Egipiↄ lí pↄble ń Ɛbɛluↄo, aali yãalɛńnↄo. 33 Wà ń zↄ̃́lɛzↄ̃lɛ aà aɛ lá wà ń í aa tɛ̀tɛkↄ̃iwa, za nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iawa e an gↄ̃zãnawa, ↄ̃ aa lɛ'ɛ̀lɛ, aa kↄ̃ gwàgwa. 34 Ɔ̃ wà blɛ pↄ́ kú Yosɛfu aɛ kpaalɛ̀nɛ́. Bɛ̃yãmɛɛ pↄ́ zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃́ kĩniↄ pↄ́la lɛɛ sↄo. Ɔ̃ aa pↄblè wà imìaànↄ e wà kã̀.

44

Ãnusu imibↄ daa sakiliu

1 Yosɛfu ò a bɛ ziiaɛ: Pↄ́wɛna káka gbɛ̃́piↄnɛ ń sakiliↄ pai, lá aa fↄ̃ sɛ́ lɛ́u. Baade ↄ̃a daɛ̀ a pↄ́wɛnaa sakiliu, 2 ní ma ã́nusu imibↄ sɛ ǹ da an dãuna sakiliu ń aà pↄ́wɛna ↄ̃ao. Ɔ̃ a kɛ̀ lá Yosɛfu òɛwa. 3 Kɛ́ gu dↄ̀ gↄ̃̀ↄ, wà ń gbáɛ ń ń zàa'ĩnaↄ. 4 E aaↄ gɛ́ kái zã̀, ↄ̃ Yosɛfu ò a ziiaɛ: Fɛlɛ pɛ́lɛńzi. Tó ń ń lé, ǹ ń la bↄ́yãi aa maa fĩabò ń vãioi? 5 Bↄ́yãi aa ma ta pↄ́ mi imiò, mi màsokɛò sɛ̀ kpã́ii? Onɛ́ aa tàaekɛ̀.

6 Kɛ́ à ń lé, à yã́pi ònɛ́, 7 ↄ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Mae, àkɛa ń ò màai? Kúku! Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, wá fↄ̃ yã́ bee taa kɛe? 8 Ɔ̃a pↄ́ wá è yãa wá sakiliↄ guu, wi ɛa suonɛ bↄa za Kanaao lé? Wá fↄ̃ ã́nusu ge vua sɛ kpã́i n dii bɛa? 9 Mae, wá gbɛ̃́ pↄ́ ń è aà kĩ́i, ade gàɛ, wápii wí gↄ̃ n zↄↄ ũ. 10 À mɛ̀: Tↄ̀ↄ, aà kɛ lá á òwa. Gbɛ̃́ pↄ́ wa è aà kĩ́i, a gↄ̃ ma zↄ ũɛ, á gbɛ̃́ kĩniↄ í gↄ̃ tàaesai. 11 Ɔ̃ an baade a sakili pìla a pòlo gↄ̃̀ↄ. 12 Ɔ̃ ziiapi ń sakiliↄ yↄ̀ɛ. A dàalɛ an vĩ̀i pↄ́wa e à gɛ̀ kàò an dãuna pↄ́wa, ↄ̃ à imibↄpi è Bɛ̃yãmɛɛ pↄ́ guu. 13 Aa ń ulaↄ ga kɛ̃̀kɛ̃, ↄ̃ an baade a aso yè a zàa'ĩnaɛ, aa ɛ̀a gɛ̃̀ wɛ̃́lɛu. 14 Kɛ́ Yuda ń a gbɛ̃́ↄ kà Yosɛfu bɛ, aa aà lè we, ↄ̃ aa wùlɛ tↄↄlɛ aà aɛ. 15 A ònɛ́: Bↄ́yãi á kɛ̀ màai? Á dↄ̃ kɛ́ ma taa lí màsokɛo lé? 16 Yuda wèwà à mɛ̀: Baa, wá onɛ kpelewa ni? Wá yãe oa vĩo. Kpelewa wá fↄ̃ wázĩa bↄyãui? Lua wá dↄ̃ tàaedeↄ ũɛ. Baa, wa gↄ̃ ń zↄↄ ũ sa wápiiɛ, i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ wà imibↄpi è aà kĩ́i ado no. 17 Ɔ̃ Yosɛfu mɛ̀: Kai! Má fↄ̃ bee kɛo. Gbɛ̃́ pↄ́ wà imibↄpi èwà mɛ́ a gↄ̃ ma zↄ ũ, á gbɛ̃́ kĩniↄ í ɛa ta á maewa aafia.

Yuda wabikɛa Yosɛfuwa Bɛ̃yãmɛɛɛ

18 Ɔ̃ Yuda sↄ̃̀aàzi à mɛ̀: N yã́ na Baa! To mapi n zↄ̀blena mà yã'onɛ. Ńsu to n pↄ pamazio Baa, asa ń sáa ń Falaↄ̃ↄoɛ. 19 Baa, n wá lá yãa tó wá mae ge dãuna vĩ. 20 Ɔ̃ wa mɛ̀ wá mae zikũ̀, mɛ́ wá dãuna kú lↄ, wá mae aà ì a zikũ guuɛ. Nɛ́pi vĩ̀i dadoũde gà, ↄ̃mɛ gↄ̃̀ ado, mɛ́ wá maepi yeaàzi maamaaɛ. 21 Ń ò wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛ wà aà sɛ mↄonɛ, kɛ́ ǹ e ǹ wɛsiaàlɛ. 22 Baa, wá ònɛ nɛ́pi a e go a maewao. Tó à gòwà, maepi a gaɛ. 23 Ɔ̃ ń òwɛ̃ɛ, tó wá dãunapi i mↄ́wanↄo, wásu tó wá wɛ́ kɛ síiↄ̃o. 24 Kɛ́ wa ta wá maewa, wa n yã'òɛ̀. 25 Ɔ̃ wá maepi mɛ̀ wà ɛa gɛ́ blɛ lúi yↄↄ lↄ. 26 Wa mɛ̀, mɛ́ i kɛ wá dãuna kúwanↄ bàasio, wá fↄ̃ gɛo, asa tó a kúwanↄo, wá wɛ́ a kɛ síiↄ̃o. 27 Ɔ̃ wá maepi òwɛ̃ɛ, wá dↄ̃ kɛ́ a napi nɛ'ì mɛ̀n plaɛ. 28 Kɛ́ ado bↄ̀ a bɛ, i aà e lↄo e gbã. À mɛ̀ wài mɛ́ aà sò. 29 À mɛ̀ tó wà nɛ́ mɛ̀ndoɛ bee sìwa, mɛ́ yãvãi gɛ̀ aà lè sa, lá a zikũ̀, wá tó à ta miau ń pↄsiaoɛ. 30 Tiasa, tó ma ta ma maewa, mɛ́ aà nɛ́pi kúwanↄo, maepi a gaɛ, asa aà pↄ dↄ̀ nɛ́piwaɛ. 31 Tó i nɛ́pi e wá guuo, wá maepi a ta miau a zikũ guu ń pↄsiaoɛ. 32 Ma azĩa kpà ma maewa nɛ́pi gɛ̃ɛ ũɛ, ma mɛ̀ tó mi suɛ̀aànↄo, má gↄ̃ aà tàaede ũɛ. 33 Baa, n yã́ na! To mà gↄ̃ ń zↄ ũ nɛ́pi gɛ̃ɛ ũ, i tá ń a vĩ̀iↄ, 34 asa tó nɛ́pi kumanↄo, má fↄ̃ ta ma maewao. Má fↄ̃ wɛ̃na pↄ́ a kɛ aà yã́ musu gwao.

45

Yosɛfu azĩa ↄlↄa a vĩ̀iↄnɛ

1 Yosɛfu i fↄ̃ a nↄ̀sɛ suumpà gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄnɛ lↄo, ↄ̃ à pũ̀na à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ kú laↄ, à bↄlɛ píi! Kɛ́ gbɛ̃e ku we lↄo, ↄ̃ à azĩa ↄ̀lↄ a vĩ̀ipiↄnɛ sa.* 2 Àlɛ ↄ́ↄlↄ gbã́ugbãu e Egipiↄ mà, mɛ́ Falaↄ̃ↄ bɛdeↄ a baomà. 3 Ɔ̃ a ò a gbɛ̃́piↄnɛ: Mámɛmaa Yosɛfu. Ma mae ku e tiaa? Ɔ̃ gili gɛ̃̀ńgu, aai fↄ̃ wèwào. 4 Ɔ̃ Yosɛfu ònɛ́: À sↄ̃mazi. Kɛ́ aa sↄ̃̀aàzi, ↄ̃ à mɛ̀: Mámɛ má á dãuna Yosɛfu pↄ́ á yìa, wà sùaànↄ Egipi la ũ. 5 Tiasa ásu tó á pↄ yao. Ásu tó á nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpa ma yíaa yã́ musuo, asa gbɛ̃́ↄ misia yã́i ↄ̃ Lua ma dↄaaiɛ́ la. 6 Imina kaa bùsuu la wɛ̃̀ plaaden kɛ. Wa e sapao, wa e pↄkɛkɛo e wɛ̃̀ sↄo. 7 Lua tò ma dↄaaɛ́ kɛ́ wá bui e bↄ aafia bùsuu laɛ, mí á misi maamaa mà á suaba. 8 I kɛ ámɛ a ma zĩ lao, Luaɛ. À ma dilɛ Falaↄ̃ↄ lɛdamade ũ, aà bɛ ziia ũ, Egipi gupii gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 9 À kɛ kpakpa à gɛ́ wá mae kĩ́i, í oɛ̀ aà nɛ́ Yosɛfu mɛ̀ Lua a dilɛ Egipi bùsu gbãade ũ. Aà su ma kĩ́i la gↄ̃̀ↄ, 10 iↄ kumanↄ kãi, i zↄ̃lɛ Gosɛ̃ bùsuu ń a nɛ́ↄ ń a tↄũnaↄ ń a sãↄ ń a bleↄ ń a zuↄ ń pↄ́ pↄ́ a vĩↄ píi. 11 Máↄ aà gwa la, asa imina aↄ ku e wɛ̃̀ sↄo lↄɛ. Tó màa no, aàpi ń a bɛdeↄ ń pↄ́ pↄ́ a vĩↄ midɛ píiɛ. 12 Ápiↄ ń Bɛ̃yãmɛɛo, a wɛsìɛ kɛ́ mapi ma Yosɛfu mámɛ málɛ yã'oɛ́. 13 À gawi pↄ́ má vĩ Egipi la yã'o ma maeɛ ń yã́ pↄ́ á èo píi, í gɛ à aà sɛ suòmɛɛ la kpakpa. 14 À vĩ̀ lòo a dãuna Bɛ̃yãmɛɛ nↄɛ, à ↄ́ↄlↄ̀, ↄ̃ Bɛ̃yãmɛɛ ↄ́ↄlↄ̀ aà kùɛ sↄ̃. 15 Ɔ̃ à lɛpɛ̀pɛ a vĩ̀iↄwa píi ń ↄↄlↄo. Bee gbɛa aà vĩ̀iↄ lɛ́ faaiboaànↄ.

16 Kɛ́ Yosɛfu vĩ̀iↄ mↄa bao lì Falaↄ̃ↄ bɛa, à kɛ̀ɛ̀ na ń a ìwaↄ. 17 Ɔ̃ a ò Yosɛfuɛ: O n vĩ̀iↄnɛ aa ń aso ye ń zàa'ĩnaↄnɛ, aa fɛlɛ gɛ́ Kanaa, 18 aa ń mae sɛ́ ń ń bɛdeↄ, aa suńnↄ ma kĩ́i la. Má Egipi bùsu gumaa kpámá, aaiↄ namableu. 19 Onɛ́ lↄ aa Egipi zugoↄ sɛ an nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ń ń nↄɛↄ yã́i, aai ń mae sɛ suaànↄ. 20 Aasu làasookɛ pↄ́ pↄ́ aa to weↄwao, asa Egipi gumaa a gↄ̃ ń pↄ́ ũɛ.

21 Ɔ̃ Isaili nɛ́piↄ kɛ̀ màa. Yosɛfu zugoↄ kpàmá lá Falaↄ̃ↄ òwa. À zɛ́ kũ̀sũa kɛ̀nɛ́ lↄ. 22 À ń gbá uladaↄ ḿpii, mɛ́ à Bɛ̃yãmɛɛ gbà ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa do ń basↄoo ń uladao mɛ̀n sↄo. 23 À Egipi pↄmaaↄ kpã̀sã a maeɛ zàa'ĩn aso kwi ń pↄ́wɛnao ń blɛo zàa'ĩn aso kwi a mae zɛ́ kũ̀sũa ũ. 24 Kɛ́ à ń gbáɛ à mɛ̀: Ásu lɛkpaakɛ zɛ́uo! Ɔ̃ aa tà.

25 Aa bↄ̀ Egipi, ↄ̃ aa kà Kanaa bùsuu ń mae Yakↄbu kĩ́i. 26 Aa òɛ̀: Yosɛfu bɛ̃́ɛ e tia, ↄ̃mɛ Egipi bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Ɔ̃ maepi kɛ̀ sã́ii, i sio. 27 Ɔ̃ aa yã́ pↄ́ Yosɛfu ònɛ́ òɛ̀ píi. Kɛ́ Isaili zugo pↄ́ Yosɛfu gbàɛ a sɛ́iↄ è, ↄ̃ aà làasoo dàdoũ sa, 28 ↄ̃ à mɛ̀: Kɛ́ bee mↄ̀! Ma nɛ́ Yosɛfu bɛ̃́ɛ e tia. Má gɛ́ mà wɛsiaàlɛ e màↄ gaɛ.

46

Yakↄbu taa Egipi ń a nɛ́ↄ

1 Isaili dàzɛu ń pↄ́ pↄ́ a vĩↄ píi. Kɛ́ à kà Bɛɛsɛba, à sa'ò a mae Izaaki Luawa. 2 Ɔ̃ Lua bↄ̀ mↄ̀wà wɛ́pungu'ea guu gwã́ à mɛ̀: Yakↄbu! Yakↄbu! A wèwà à mɛ̀: Má kɛ́! 3 Ɔ̃ à mɛ̀: Mámɛmaa Lua n mae Lua. Ńsu bílikɛ Egipi gɛa yã́ musuo, asa we má n bui kã́fĩu maamaa. 4 Má gɛnnↄ Egipi, mí su ń n buiↄ. Asa Yosɛfu gbá ńyↄ̃ gaa.

5 Ɔ̃ Yakↄbu fɛ̀lɛ Bɛɛsɛba. Aà nɛ́ↄ aà dà zugo pↄ́ Falaↄ̃ↄ gbàɛ aà sɛ́i guu ń ń nɛ́ↄ ń ń nↄɛↄ. 6 Aa ń pↄtuoↄ ń àizɛɛ pↄ́ aa è Kanaa bùsuuↄ sɛ̀lɛ tàò Egipi. 7 Yakↄbu tà we ń a nɛgↄ̃ɛↄ ń a nɛnↄɛↄ ń a tↄũnaↄ ḿpii.* 8 Isaili pↄ́ tà Egipiↄ tↄ́n kɛ: Yakↄbu ń a nɛgↄ̃ɛↄ.

Yakↄbu nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Lubɛni. 9 Lubɛni nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Anↄki, Palu, Ɛzↄ̃nↄ, Kaami. 10 Simɛↄ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yemuɛ, Yamini, Oada, Yakɛ̃, Zohaa ń Saulu pↄ́ a ì ń Kanaa nↄɛoo. 11 Levii nɛgↄ̃ɛↄ Geesↄ̃, Kɛata ń Mɛlalio. 12 Yuda nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛɛ, Onani, Sela, Pɛlɛzi ń Zelao, ãma Ɛɛ ń Onanio gà Kanaaɛ. Pɛlɛzi nɛ́ↄn Ɛzↄ̃nↄ ń Amuluo ũ. 13 Isakaa nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Tola, Puva, Yasubu, Simɛlↄni. 14 Zabulↄni nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Sɛlɛdi, Eloni, Yalee. 15 Nɛgↄ̃ɛ pↄ́ Lea ń í ń Yakↄbuo Mɛsↄpↄtamiↄn we. Ɔ̃mɛ nɛnↄɛ pↄ́ wì mɛ Dina ì lↄ. An buipiↄ píi gbɛ̃ↄn baakwi ń àaↄ̃oɛ.

16 Gada nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Zɛfↄ̃, Agi, Suni, Ɛzɛbↄ̃, Eli, Alodi, Aleli. 17 Asɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Imɛna, Iseva, Isevi, Bɛlia ń ń dãe Sɛlao. Bɛlia nɛgↄ̃ɛↄn Ɛbɛɛ ń Malakiɛo ũ. 18 Labã mɛ́ Zilipa kpà Leawa. Bui pↄ́ a kɛ̀ ń Yakↄbuon we. Aa gbɛ̃ↄn gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ.

19 Yakↄbu na Lasɛli nɛ́ↄn Yosɛfu ń Bɛ̃yãmɛɛo ũ. 20 Yosɛfu Manase ń Ɛflaiũo ì Egipi ń a na Asɛna, Ɛliↄpↄli wɛ̃́lɛ sa'ona Potifɛla nɛ́oɛ. 21 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ tↄ́n kɛ: Bɛla, Bɛkɛɛ, Asebe, Gela, Naamani, Ɛhi, Losi, Mupiũ, Hupiũ, Aada. 22 Bui pↄ́ Lasɛli kɛ̀ ń Yakↄbuon we. Aa gbɛ̃ↄn gɛ̃o mɛ̀ndosaiɛ.

23 Dã nɛgↄ̃ɛn Husiũ ũ. 24 Nɛfatali nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yaziɛli, Guni, Yezɛɛ, Sileũ. 25 Labã mɛ́ Bila kpà Lasɛliwa. Bui pↄ́ a kɛ̀ ń Yakↄbuon we. Aa gbɛ̃ↄn soplaɛ.

26 Yakↄbu bui pↄ́ à tàńnↄ Egipiↄn we. Aa gbɛ̃ↄn bàaↄ̃sↄo ń mɛ̀ndooɛ, aà nɛ́ naↄ bàasi. 27 Kɛ́ Yosɛfu nɛ'ì Egipi gbɛ̃ↄn pla, ↄ̃ Yakↄbu bui pↄ́ tà weↄ kɛ̀ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi.†

28 Yakↄbu Yuda zĩ̀ aà dↄaaɛ Yosɛfu kĩ́i, aà Gosɛ̃ bùsu zɛ́ ↄlↄɛ̀. Kɛ́ aa kà we, 29 ↄ̃ Yosɛfu gɛ̃̀ a sↄ̃́gou, à gɛ̀ dai a maelɛ we. Kɛ́ à aà lè, à vĩ̀ kùsiwà, à ↄ́ↄlↄ̀ aà gã̀u e'e'e. 30 Ɔ̃ Isaili ò Yosɛfuɛ: Lá ma wɛsìnlɛ má è ń kú e tia, tó má fↄ̃̀ mà ga sa.

31 Yosɛfu ò a vĩ̀iↄnɛ ń a de bɛdeↄ: Má gɛ o Falaↄ̃ↄɛ ma vĩ̀iↄ ń ma de bɛde pↄ́ kú Kanaa bùsuuↄ sù ma kĩ́i. 32 Má oɛ̀ sãdãnaↄn á ũ, pↄdeↄn á ũ, mɛ́ a mↄ ń á sãↄ ń á bleↄ ń á zuↄ ń pↄ́ pↄ́ á vĩↄ píiɛ. 33 Tó Falaↄ̃ↄ á sisi, mɛ́ à á lá bↄ́ zĩ i kɛi, 34 à oɛ̀ pↄdeↄn á ũ za á ɛ̀waasogↄↄ e ń a gbão lá á deziↄwa. Tó á òɛ̀ màa, ↄ̃ á e zↄ̃lɛ Gosɛ̃ bùsuu, asa Egipiↄ lí kↄ̃tɛsi ń sãdãnaↄo.

47

Isailiↄ zↄ̃lɛa Egipi

1 Yosɛfu gɛ̀ yã'ò Falaↄ̃ↄɛ à mɛ̀: Ma vĩ̀iↄ bↄ̀ Kanaa bùsuu ń ń sãↄ ń ń bleↄ ń ń zuↄ ń pↄ́ pↄ́ aa vĩↄ píi, aa mↄ̀ Gosɛ̃ bùsuu. 2 Ɔ̃ à a vĩ̀iↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn sↄo, à ń ↄlↄ Falaↄ̃ↄɛ. 3 Falaↄ̃ↄ ń lá à mɛ̀: Bↄ́ zĩ i kɛi? Aa wèwà aa mɛ̀: Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, sãdãnaↄn wá ũ lán wá deziↄwa. 4 Ɔ̃ aa òɛ̀: Wa mↄ zↄ̃lɛi bùsu la gↄↄplaɛ, asa imina tↄ̃̀ Kanaa bùsuwaɛ, sɛ̃ ku kɛ́ wá sãↄ bleo. Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, wá gba zɛ́ wà zↄ̃lɛ Gosɛ̃ bùsuu. 5 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ ò Yosɛfuɛ: Lá n mae ń n vĩ̀iↄ sù n kĩ́iɛ, 6 ǹ ń kálɛ Egipi gumaau. Aa zↄ̃lɛ Gosɛ̃ bùsuu. Tó laaideↄ kú ń guu, ní ma pↄ́ↄ nanɛ́ ń ↄzĩ.

7 Ɔ̃ Yosɛfu a mae Yakↄbu sɛ̀ gɛ ↄ̀lↄ Falaↄ̃ↄɛ. Ɔ̃ Yakↄbu samaa'òɛ̀. 8 Falaↄ̃ↄ aà là à mɛ̀: N ka wɛ̃ ũmai? 9 A wèwà à mɛ̀: Ma kua dṹniau lán nibↄwa wɛ̃̀ basoolokwin la. Ma wɛ̃ i ka ma deziↄ pↄ́wao, mɛ́ a taasi vĩ. 10 À samaa'ò Falaↄ̃ↄɛ lↄ, ↄ̃ à gò aà kĩ́i.

11 Yosɛfu a mae ń a vĩ̀iↄ kàlɛ Egipi bùsu gumaau, à ń gbá bùsu pↄ́ Lamɛsɛ dɛ a mɛɛwia ũ, lá Falaↄ̃ↄ òwa. 12 Yosɛfu blɛ kpà a maewa ń a vĩ̀iↄ ń a mae bɛdeↄ píi ua ń uao an dasilɛu.

Imina pãsĩkũa

13 Imina pãsĩ kũ̀, blɛ ku gueio. Egipiↄ ń Kanaaↄ yɛ̃̀ɛɛ làa. 14 Lá wàlɛ pↄ́wɛna lú, Yosɛfu ↄ̃a pↄ́ kú Egipi ń Kanaao sì píi, à tàò Falaↄ̃ↄ bɛ. 15 Kɛ́ Egipiↄ ń Kanaaↄ ↄ̃a làa, Egipiↄ mↄ̀ Yosɛfu kĩ́i ḿpii aa mɛ̀: Ɔ̃a kú lↄo, wá gba pↄblea. Ńsu to wà gaga n wáao. 16 Yosɛfu mɛ̀: Lá á ↄ̃a vĩo, à mↄ́ ń á pↄtuoↄ, mí blɛ kpáwá a musu. 17 Ɔ̃ aa mↄ̀ Yosɛfuɛ ń pↄtuoↄ, ↄ̃ à pↄ́wɛna kpàmá sↄ̃́ↄ ń sãↄ ń bleↄ ń zuↄ ń zàa'ĩnaↄ musu. Wɛ̃ bee à pↄ́wɛna kpàmá ń pↄtuoↄ musuɛ.

18 Kɛ́ wɛ̃ bee gɛ̃̀, ↄ̃ aa mↄ̀ aà kĩ́i a wɛ̃̀ sìa aa òɛ̀: Baa, wá fↄ̃ yãe ulɛnɛo. Ɔ̃a làa mɛ́ wá pↄtuoↄ gↄ̃̀ n pↄ́ ũ. Pↄe i gↄ̃ wà kpamao, wápiↄ ń wá buaↄ bàasio. 19 Ńsu to wà gaga n wáa ń wá buaↄo. Wá lú ń wá buaↄ, ní fĩabo ń blɛo, wí gↄ̃ Falaↄ̃ↄ zↄↄ ũ, wápiↄ ń wá buaↄ. Wá gba pↄbui kɛ́ wásu gagao, wíↄ ku, mɛ́ wá buaↄ su gↄ̃ tàaa ũo. 20 Ɔ̃ Yosɛfu Egipi buaↄ lù Falaↄ̃ↄɛ píi, asa Egipiↄ baade a bua yìa, kɛ́ nↄana ń kṹ gbãa yã́iɛ, ↄ̃ bùsu gↄ̃̀ Falaↄ̃ↄ pↄ́ ũ. 21 Yosɛfu Egipiↄ sì zↄↄ ũ píi za ń bùsu lɛ́la ń a lɛ́leo. 22 Ãma i sa'onaↄ buaↄ luo, asa Falaↄ̃ↄ dìlɛ aàↄ blɛ kpámá gↄↄpiiɛ. Lá aa kú ń blɛ pↄ́ Falaↄ̃ↄ ì kpámáo, aai ń buaↄ yíao.

23 Ɔ̃ Yosɛfu ò gbɛ̃́ↄnɛ: Ma á lú ń á buaↄ sa, a gↄ̃ Falaↄ̃ↄ pↄ́ ũɛ. Pↄbui kɛ, à gɛ tↄ̃́. 24 Pↄkɛkɛgↄↄ àliↄ a lɛɛ sↄode kpa Falaↄ̃ↄwa, a lɛɛ síiↄ̃ kĩni i gↄ̃ɛ́ pↄbui ń blɛo ũ. Àliↄ bee ble ń á nɛ́ↄ ń á bɛdeↄ píi. 25 Ɔ̃ aa mɛ̀: N wá mìsiɛ. To wàↄ nannↄ Baa, wí gↄ̃ Falaↄ̃ↄ zↄↄ ũ. 26 Ɔ̃ Yosɛfu yãdìlɛ Egipi à mɛ̀, buapↄ́ lɛɛ sↄode aliↄ dɛ Falaↄ̃ↄ pↄ́ ũɛ. Yã́pi ku e ń a gbão. Sa'onaↄ ńtɛ̃ɛ, an buaↄ mɛ́ i gↄ̃ Falaↄ̃ↄ pↄ́ ũo.

Yakↄbu lɛdilɛa a nɛ́ↄnɛ

27 Isailiↄ ku Gosɛ̃ bùsuu Egipi. Aa ńzĩa tↄↄlɛ vĩ we, ↄ̃ aa nɛ'ì aa kã̀fĩ maamaa. 28 Yakↄbu kɛ̀ wɛ̃̀ gɛ̃o ń plao Egipi, aà wɛ̃̀ píi basoplasↄo ń plaoɛ. 29 Kɛ́ à kà gaa, ↄ̃ à a nɛ́ Yosɛfu sìsi a òɛ̀: N yã́ na! Ma wɛ̃nagwa! Ǹ n ↄda ma gbala taau, ní gbɛ̃kɛ ń náaio yã́ kɛmɛɛ. Ńsu ma vĩ Egipio. 30 Tó ma zu ma deziↄ guu, ma gɛ sɛ bↄò Egipi la, ní ma vĩ ma dezipiↄ mia'ɛu. Ɔ̃ a òɛ̀: Má yã́ pↄ́ ń ò kɛnɛ. 31 Ɔ̃ Yakↄbu mɛ̀: Lɛgbɛ̃mɛɛ. Kɛ́ à lɛgbɛ̃̀ɛ̀, ↄ̃ Yakↄbupi kùlɛ Luaɛ a lii mizĩ.

48

Yakↄbu báaadaa Ɛflaiũ ń Manaseogu

1 Gↄↄpla gbɛa wa ò Yosɛfuɛ aà mae lɛ́ gyãkɛ, ↄ̃ à a nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ Manase ń Ɛflaiũo sɛ̀lɛ gɛ̀ńnↄ. 2 Kɛ́ wa ò Yakↄbuɛ aà nɛ́ Yosɛfu mↄ̀ aà gwai, à kↄaikɛ̀ à fɛ̀lɛ zↄ̃̀lɛ a lii musu. 3 A ò Yosɛfuɛ: Lua Gbãapiide bↄ̀a Luzu,* Kanaa bùsuu, à báaadàmagu, 4 a òmɛɛ á tó mà nɛ'i maamaa, í ma kã́fĩ mà gↄ̃ buiↄ dezi ũ, í bùsupi kpa ma buiↄwa ma kpɛ an pↄ́ ũ e gↄↄpii. 5 Tiasa nɛ́ gbɛ̃ↄn pla pↄ́ n ń í Egipi zadↄ̃ mi mↄ n kĩ́ioↄá ma pↄ́ↄnɛ. Ɛflaiũ ń Manaseo gↄ̃̀ ma nɛ́ↄ ũ lán Lubɛni ń Simɛↄowaɛ. 6 Nɛ́ pↄ́ ńyↄ̃ ń i an gbɛaↄ mɛ́ aaↄ dɛ n pↄ́ ũ, aai ń túbi e ń vĩ̀iↄ kĩ́i. 7 Asa kɛ́ málɛ su ń Mɛsↄpↄtamio, n da Lasɛli gà zɛ́u Ɛflata pↄ́ wì mɛ tia Bɛtɛlɛũ lɛ́i Kanaa bùsuuɛ, ↄ̃ ma aà vĩ̀ zɛ́u we.†

8 Ɔ̃ Isaili Yosɛfu nɛ́ↄ gwà à mɛ̀: Deↄn wei? 9 A ò a maeɛ: Nɛ́ pↄ́ Lua ma gba laↄn we. Ɔ̃ Isaili mɛ̀: Mↄ́ńnↄ ma kĩ́i mà sa'olɛkɛnɛ́. 10 Zikũ Isaili wɛ́ lìaa, àlɛ gu'e maao, ↄ̃ Yosɛfu sↄ̃̀aàzińnↄ. Isaili lɛpɛ̀pɛmá à ń kpá a kùɛ, 11 ↄ̃ a ò Yosɛfuɛ: Málɛ e yãa má wɛsinlɛ lↄo, ↄ̃ Lua tò ma n e ń n nɛ́ↄ lↄ. 12 Yosɛfu ń gó a mae gbáa, ↄ̃ à kùlɛɛ̀ à a mipɛ̀lɛ. 13 Ɔ̃ Yosɛfu a nɛ́ↄ kũ̀ ḿpla ḿpii. À Ɛflaiũ kũ̀ ń ↄplaao Yakↄbu ↄzɛɛ oi, ↄ̃ à Manase kũ̀ ń ↄzɛɛo Yakↄbu ↄplaa oi, ↄ̃ à sↄ̃̀aàzińnↄ. 14 Ɔ̃ Yakↄbu a ↄ pã̀kↄ̃a à ↄplaa nà Ɛflaiũ pↄ́ dɛ dãuna ũ miwa, à ↄzɛɛ nà Manase pↄ́ dɛ yoa ũ miwa. 15 Ɔ̃ à sa'olɛkɛ̀ Yosɛfuɛ à mɛ̀:

Lua pↄ́ ma deziↄ Ablahaũ ń Izaakio tɛ̀aàzi,

Lua pↄ́ dↄ̀aamɛɛ ma kua guu e ń a gbão,

16 aà Malaika pↄ́ ma bↄ vãi píi guu,

aà báaada nɛ́ɛ beeↄgu,

aà to wàↄ ń sisi ma tↄ́wa,

ń ma deziↄ Ablahaũ ń Izaakio tↄ́o,

aà to aaↄ kↄ̃ maamaa dṹnia guu.

17 Kɛ́ Yosɛfu è a mae a ↄplaa nà Ɛflaiũ miwa, i kɛɛ̀ nao. À a mae ↄ kũ̀ kɛ́ à go Ɛflaiũ miwa à na Manase pↄ́wa, 18 à mɛ̀: Màa no Baa, gbɛ̃́ɛ bee mɛ́ yoa ũ. Ǹ n ↄplaa na aà miwa. 19 Ɔ̃ aà mae gì à mɛ̀: Má dↄ̃, má dↄ̃. Aàpi sↄ̃ a gↄ̃ bui ũ, aↄ zↄ̃ↄ, ãma aà dãuna zↄ̃ↄ aↄ dɛaàlaɛ, aà bui aↄ dasi. 20 Zĩbeezĩ ↄ̃ à sa'olɛkɛ̀nɛ́‡ à mɛ̀:

Isailiↄ samaa'okↄ̃ɛ ń á tↄ́o

aa mɛ Lua to ǹ gↄ̃ lán Ɛflaiũ ń Manaseowa.

Màa à Ɛflaiũ dↄ̀aa Manaseɛ.

21 Ɔ̃ Isaili ò Yosɛfuɛ: Ma ka gaa, ãma Lua aↄ kúánↄ, i ɛa táánↄ á deziↄ bùsuu. 22 Sikɛũ pↄ́ má sì Amↄleↄwa ń ma fɛ̃ndao ń ma sáo, ma n gba n vĩ̀iↄ gbɛuɛ.§

49

Yakↄbu sa'olɛkɛa a nɛ́ↄnɛ

1 Yakↄbu a nɛ́ↄ sìsi, ↄ̃ à mɛ̀: À kãaamazi, mí yã́ pↄ́ a á le gbɛzã oɛ́.

2 À kↄ̃ kãaa ma nɛ́ↄ, à swã́kpa,

í á mae Isaili yãma.

3 Lubɛni ma yoa, ma gbãa,

ma gↄ̃sakɛ nɛ́ sɛ̃́ia,

n gawi ń n ikoo dɛ ń gbɛ̃́ↄla.

4 Ń pãsĩ lán ísↄ̃wa,

kási ńyↄ̃ↄ dɛńlao,

asa n dɛdɛ n da n mae wúlɛkĩia,

n gbadà ma nↄↄ dowaɛ.*

5 Simɛↄ ń Leviio mɛ́ kↄ̃gbɛ̃ↄ ũ,

aa pãsĩ ń fɛ̃ndao.

6 Ma lɛ́ kú an lɛkpaaĩ guuo,

ma bàa kúńnↄo.

Asa aa gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ń pↄkũmao,†

aa zuↄ kĩzã zↄ̃̀zↄ̃ lán kↄ̃̀ↄ yã́wa.

7 Lua láaikɛmá ń pↄkũma zↄ̃ↄ yã́i,

aà lɛkɛnɛ́ ń pↄfɛ̃ pãsĩ yã́i.

Má ń kɛ̃kↄ̃wa Yakↄbu buiↄ guuɛ,

mí ń buiↄ fãaa Isailiↄ guu.

8 Yuda, n gbɛ̃́ↄ n sáaukpa.

Ńyↄ̃ n ibɛɛↄ kṹ ń nↄ̀ɛ,

n mae nɛ́ↄ kúlɛnɛ.

9 Yuda dɛ lán nↄ̀ↄmusuwa.‡

Ma nɛ́pi ì su ń toekao,

ì gaɛ ì wúlɛ a tòou.

Démɛ a fↄ̃ aà vui?§

10 Kpala a go Yudalao,

aà buiↄ mɛ́ aaↄ lípana kũa

e kpalade àↄ mↄ́,

bui píi i misiilɛɛ̀.

11 A a zàa'ĩna dↄ vɛ̃ɛliwa,

a a zàa'ĩn nɛ́ ye vɛ̃ɛli maawa.

Vɛ̃ɛ aↄ diaàziɛ, iↄ pↄ́ píò,

iↄ a ula pí ń vɛ̃ɛbɛ'io.

12 Vɛ̃ɛ a aà wɛ́ tɛ̃akũ,

vĩ i aà swaa puakũ.

13 Zabulↄni aↄ ku ísia saɛ,

aà bùsu aↄ dɛ gó'ilɛnadↄdↄkĩi ũ.

Aà buiↄ bùsu lɛ́n Sidↄ̃ lɛ́u.

14 Isakaa dɛ lán zàa'ĩn gbãawa,

ìↄ wúlɛa asoↄ zãnguo.

15 Tó aà buiↄ è an kã́mabokĩi maa,

mɛ́ an bùsu na,

aa koo ń aso zíɛɛ, aai zↄzĩkɛnɛ́.

16 Dã a a gbɛ̃́ↄ yã́gↄ̃gↄ̃ a zɛ́wa,

aↄ dɛ Isaili buiↄ do ũ.

17 Dã buiↄ aaↄ dɛ lán mlɛ̃ pↄ́ kú zɛ́ lɛ́wa,

lán sↄ̀gbalawa zɛ́wɛwɛna saɛ.

Aa sↄ̃́ só a koewa,

sↄ̃de i bↄlɛlɛ kpaanla.

18 Dii, ma wɛ́ dↄnzi ǹ ma suaba.

19 Gada buiↄ sↄ̃, zĩgↄ̃ↄ ãnamá,

kási aali pɛ́lɛńziɛ.

20 Asɛɛ buiↄ blɛá blɛ nísideɛ,

blɛ pↄ́ dɛ kía blɛ maa ũ ↄ̃ aali kɛ ń bùsuu.

21 Nɛfatali buiↄ dɛ lán banawa sɛ̃u,

aa nɛ́ kɛfɛnaↄ i.

22 Yosɛfu buiↄ dɛ lán lí nɛ'ina pↄ́ kú nibↄna saɛwa,

aà gↄ̃naↄ fɛlɛ da gĩa fↄ̀ↄↄ.

23 Kàzunaↄ íbɛlɛsɛńnↄ,

aa ń yá ń kao.

24 Aaↄ ń sá kũa deesai

Yakↄbu Lua Gbãade sabai,

an ↄ gbãa mɛ́ a gↄ̃i vĩ

Isailiↄ Gbɛ pↄ́ ì dↄaanɛ́ yã́i.

25 N mae Luapi mɛ́ a dↄnlɛ,

Gbãapiidepi mɛ́ a báaadangu

ń lou'i pↄ́ ì bↄ musuo,

ń ɛ̀fãai pↄ́ kálɛa tↄↄlɛ zíɛo.

N nↄↄ ń n pↄ́ↄ aaↄ dɛ nɛadeↄ ũɛ.

26 Sa'olɛ pↄ́ n mae n gba

zↄ̃ↄ dɛ ma deziↄ pↄ́a,

a zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̀sĩsĩ ziↄla.

Lua to pↄmaaↄ su Yosɛfu miwa,

asa ↄ̃mɛ bɛɛɛ vĩ a gbɛ̃́ↄ guu.

27 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ aaↄ dɛ

lán àwalɛwan pãsĩwa,

aa lɛ́lɛ gbɛ̃́ↄwa kↄↄ,

aai ń pↄ́ↄ naaa oosi.

28 Isaili bui mɛ̀n kuɛplaↄn we píi. Sa'olɛ pↄ́ an mae ń gbán we, baade ń a pↄ́o.

Yakↄbu gaa ń aà vĩao

29 Ɔ̃ a ònɛ́: Tó ma ã́nuatò, à ma vĩ ma deziↄ gbɛ̀'ɛ pↄ́ kú Iti bui Ɛfↄ̃nↄ bua guu. 30 Gbɛ̀'ɛpi ku Mapelaɛ, Mamale gukpɛ oi Kanaa bùsuu, bua pↄ́ Ablahaũ lù Iti bui Ɛfↄ̃nↄwa gɛvĩkĩi ũ.* 31 We wà Ablahaũ vĩ̀u ń a na Salao.† We wà Izaaki vĩ̀u ń a na Lɛbɛkao.‡ We ma Lea vĩ̀u. 32 Wà búpi ń a gbɛ̀'ɛo lù Itiↄwaɛ. 33 Kɛ́ Yakↄbu lɛ́pi dìlɛ a nɛ́ↄnɛ a làa, à ɛ̀a wùlɛ, ↄ̃ à gà.

50

1 Yosɛfu kùsi a maewa, àlɛ aà gaa ↄ́ↄlↄ, àlɛ lɛ́pɛpɛwà. 2 Ɔ̃ a ò a zĩkɛna ɛsɛdeↄnɛ aa ɛsɛ ń nísio dↄↄ a mae gɛwa. Ɔ̃ aa kɛ̀ Isaili gɛɛ màa 3 e gↄↄ bla, kɛ́ asu yaikɛo yã́i, asa màa Egipiↄ ì kɛ, ↄ̃ aa aà gɛ'ĩanabↄ̀ gↄↄ bàaↄ̃kwi. 4 Kɛ́ gɛ'ↄↄlↄ làa, Yosɛfu ò Falaↄ̃ↄ bɛdeↄnɛ: À gáafaakɛmɛɛ! À yã́ɛ bee omɛɛ Falaↄ̃ↄɛ: 5 Kɛ́ ma mae è álɛ ga, a tò ma lɛgbɛ̃̀ɛ à mɛ̀ mà a vĩ mia'ɛ pↄ́ á lù azĩa pↄ́ ũ Kanaa bùsuuɛ.* Má ye mà gɛ́ mà a mae vĩ we sa, mí ɛa su. 6 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ òɛ̀: Gɛ ǹ n mae vĩ lá n a lɛgbɛ̃̀ɛ̀wa.

7 Kɛ́ Yosɛfu lɛ́ gɛ́ a mae vĩi, Falaↄ̃ↄ ìwaↄ ń a bɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Egipi bùsu gbãadeↄ gɛ̀aànↄ píi. 8 Yosɛfu bɛdeↄ ń a vĩ̀iↄ ń a de bɛdeↄ gɛ̀ píi lↄɛ. An nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ń ń sãↄ ń ń bleↄ ń ń zuↄ mɛ́ gↄ̃̀ Gosɛ̃ bùsuu ńtɛ̃ɛ. 9 Sↄ̃́goↄ ń sↄ̃deↄ ku lↄ. Wa dasi maamaaɛ. 10 Kɛ́ aa kà Atada pↄ́wɛngbɛ̃zɛa Yuudɛ̃ baale, ↄ̃ aa nà gɛwiiwa e'e'e, ↄ̃ Yosɛfu a mae gɛ'ĩanabↄ̀ we gↄↄ sopla. 11 Kɛ́ Kanaa bùsudeↄ è lá wà gɛ'ĩanabↄ̀ Atada pↄ́wɛngbɛ̃zɛa, ↄ̃ aa mɛ̀: Egipiↄ ì gɛ'ĩanabↄ zↄ̃ↄ, ↄ̃ wà tↄkpà Yuudɛ̃ baale gupiɛ Abɛli Egipi.†

12 Beewa Yakↄbu nɛ́ↄ kɛ̀, lá a ònɛ́wa. 13 Aa aà gɛ sɛ̀ wà tàò Kanaa bùsuu, ↄ̃ aa aà vĩ̀ Mapela bua gbɛ̀'ɛ pↄ́ Ablahaũ lù Iti bui Ɛfↄ̃nↄwa mia'ɛ ũ guu Mamale gukpɛ oi.‡ 14 Kɛ́ Yosɛfu a mae vĩ̀ a làa, à ɛ̀a tà Egipi ń a vĩ̀iↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀aànↄ aà mae vĩiↄ píi.

Yosɛfu a vĩ̀iↄ gbaa sↄ̃̀

15 Kɛ́ Yosɛfu vĩ̀iↄ è ń mae gà, aa òkↄ̃ɛ: Tó Yosɛfu fɛ̀lɛwanↄ, mɛ́ a ye vãi pↄ́ wá kɛ̀ɛ píi fĩabowɛ̃ɛ sↄ̃ bɛ? 16 Ɔ̃ aa lɛ́kpãsãkɛ̀ɛ̀ aa mɛ̀: E n mae àↄ gɛ́ gai, à mɛ̀ 17 wà onɛ ǹ sùuukɛwanↄ ń wá tàaeo ń wá duunao, asa wa vãikɛ̀nɛɛ. N yã́ na! Sùuukɛwanↄ ń wá tàaeↄ. N mae Lua zↄ̀blenaↄn wá ũ. Kɛ́ Yosɛfu yã́pi mà, à ↄ́ↄlↄ̀. 18 Ɔ̃ aà vĩ̀iↄ mↄ̀ aà kĩ́i, aa kùlɛɛ̀ aa mɛ̀: N zↄↄn wá ũ. 19 Ɔ̃ Yosɛfu ònɛ́: Ásu to vĩa á kũo. Luan ma ũa? 20 Á ye yãvãikɛmɛɛ yãaɛ, ↄ̃ Lua tò à lìlɛ yãmaa ũ, kɛ́ à e gbɛ̃́ↄ misi dasi, lá àlɛ kɛ tiaɛwa. 21 Ásu to vĩa á kũo. Má á gwa ń á nɛ́ↄ. Màa à yãna ònɛ́ à ń gbáò sↄ̃̀.

Yosɛfu gaa

22 Yosɛfu ku Egipi ń a de bɛdeↄ e à kà wɛ̃̀ basↄokwi. 23 À wɛsì Ɛflaiũ sĩ́wɛnaↄlɛ, mɛ́ à wɛsì Manase nɛ́ Makii nɛ́ↄlɛ lↄ. 24 Ɔ̃ Yosɛfu ò a gbɛ̃́ↄnɛ: Ma gaa zã̀o. Lua mɛ́ a mↄ dↄálɛ, i bↄánↄ bùsuu la, i gɛ́ánↄ bùsu pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuoↄnɛ guu. 25 Ɔ̃ à lɛdìlɛ Isailiↄnɛ à mɛ̀: Tó Lua mↄ̀ á gwai, à tá ń ma gɛwao we.§ 26 Yosɛfu wɛ̃̀ basↄokwideu ↄ̃ à gà. Ɔ̃ wà ɛsɛ ń nísio dↄ̀ↄ aà gɛwa, wa dà kpagolo guu Egipi.

* 1:3 2Kln 4.6

† 1:7 2Piɛ 3.5

‡ 1:26 1Kln 11.7

§ 1:27 Mat 19.4

* 2:2 Ɛbɛ 4.4

† 2:3 Bↄa 20.11

‡ 2:7 1Kln 15.45

§ 2:9 Zia 2.7, 22.2, 14

* 2:24 Mat 19.5, 1Kln 6.16, Ɛfɛ 5.31

* 3:1 Zia 12.9, 20.2

† 3:4 Zãa 8.44

‡ 3:6 2Kln 11.3

§ 3:6 Lom 5.12-21

* 3:13 2Kln 11.3, 1Tim 2.14

† 3:15 Lom 16.20, Zia 12.17

‡ 3:16 1Tim 2.15

§ 3:17 Lom 8.20

* 3:19 2Tɛs 3.12

† 3:19 Soũ 90.3

‡ 3:20 Bee mɛ̀ gbɛ̃nazĩna.

§ 3:20 Bee mɛ̀ wɛ̃ni.

* 3:22 Zia 22.14

* 4:1 Bee mɛ̀ ma nɛ'ì.

† 4:4 Ɛbɛ 11.4

‡ 4:8 Mat 23.35, 1Zãa 3.12, Yud 11

§ 4:10 Ɛbɛ 12.24

* 4:24 Mat 18.22

† 4:25 Bee mɛ̀ gɛ̃ɛ.

* 5:24 Ɛbɛ 11.5, Yud 14

† 5:29 Bee mɛ̀ nↄ̀sɛninia.

* 6:2 Sɛti buiↄ (Daa 4.26).

† 6:5 Mat 24.37-39, 1Piɛ 3.20

‡ 6:22 Ɛbɛ 11.7

* 7:13 2Piɛ 2.5

† 7:23 2Piɛ 3.6

* 9:1 Daa 1.28

† 9:2 Zaa 3.7

‡ 9:3 1Tim 4.3-4

§ 9:3 Daa 1.29

* 9:4 Zĩn 15.20

† 9:5 Bↄa 20.13

‡ 9:6 Daa 1.26

§ 9:11 Isa 54.9

* 9:25 Bee mɛ̀ mìsiilɛna.

† 9:26 Bee mɛ̀ tↄ́.

‡ 9:27 Bee mɛ̀ kã́fĩa.

* 10:25 Bee mɛ̀ kɛ̃aa.

* 11:9 Bee mɛ̀ yãalɛ. Zia 16.19, 17.5, 18.2

* 12:1 Zĩn 7.2-3, Ɛbɛ 11.8

† 12:3 Zĩn 3.25, Gal 3.8

‡ 12:7 Daa 13.15, 15.18, 17.8, Zĩn 7.5, Gal 3.16

§ 12:13 Daa 20.2, 26.7

* 13:10 Daa 2.10

* 14:18 Soũ 110.4, Ɛbɛ 7.1-10

* 15:5 Lom 4.18, Ɛbɛ 11.12

† 15:6 Lom 4.3, Gal 3.6, Zaa 2.23

‡ 15:13 Bↄa 1.1-14, Zĩn 7.6

§ 15:14 Bↄa 12.40-41, Zĩn 7.7

* 15:17 Bↄa 3.2, 13.21, 19.18

* 16:11 Bee mɛ̀ Lua ì yãma.

† 16:15 Gal 4.22

* 17:5 Bee mɛ̀ buidaside.

† 17:5 Lom 4.17

‡ 17:7 Luk 1.55

§ 17:11 Zĩn 7.8, Lom 4.11

* 17:15 Bee mɛ̀ kía nɛnↄɛ.

† 17:19 Bee mɛ̀ yaalↄ.

* 18:2 Ɛbɛ 13.2

† 18:10 Lom 9.9

‡ 18:12 1Piɛ 3.6

§ 18:14 Luk 1.37

* 19:5 Yud 7

† 19:8 Dↄa 19.22-24

‡ 19:11 2Kia 6.18

§ 19:16 2Piɛ 2.7

* 19:22 Bee mɛ̀ nɛ́naũ.

† 19:25 Mat 10.15, Luk 17.28-29, 2Piɛ 2.6

‡ 19:26 Luk 17.32

§ 19:37 Bee mɛ̀ ma mae nɛ́.

* 19:38 Bee mɛ̀ ma daɛ nɛ́.

* 21:2 Ɛbɛ 11.11

† 21:4 Daa 17.12, Zĩn 7.8

‡ 21:10 Gal 4.29-30

§ 21:12 Lom 9.7, Ɛbɛ 11.18

* 21:31 Bee mɛ̀ lɛgbɛ̃lↄↄ.

* 22:2 Mat 3.17

† 22:2 2Lad 3.1

‡ 22:6 Zãa 19.17

§ 22:8 Zãa 1.29

* 22:9 Ɛbɛ 11.17-19, Zaa 2.21

† 22:12 Lom 8.32

‡ 22:14 Zãa 3.16

§ 22:16 Ɛbɛ 6.13-14

* 22:17 Ɛbɛ 11.12

† 22:18 Zĩn 3.25

* 23:4 Ɛbɛ 11.13

† 23:16 Zĩn 7.16

* 25:10 Daa 23.17

† 25:23 Lom 9.12 Buipiↄ kĩ́i sìa ia guu, nɛ́ pↄ́ bↄ̀ káau ↄ̃mɛ ìↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

‡ 25:25 Bee mɛ̀ kãde.

§ 25:26 Bee mɛ̀ gbatoekũna ge kↄ̃nikɛnɛde.

* 25:30 Bee mɛ̀ tɛ̃a.

† 25:31 Nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia mɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, ↄ̃mɛ ì túbi sɛ́ dɛńla.

‡ 25:33 Ɛbɛ 12.16

* 26:26 Daa 21.22

† 26:33 Bee mɛ̀ lɛgbɛ̃lↄↄ.

* 27:29 Ɛbɛ 11.20

† 27:34 Ɛbɛ 12.17

‡ 27:36 Bee mɛ̀ kↄ̃nikɛnɛde.

§ 27:36 Daa 25.31

* 28:12 Zãa 1.51

† 28:19 Bee mɛ̀ Lua ua.

* 29:32 Bee mɛ̀ nɛgↄ̃ɛ gwa.

† 29:33 Bee mɛ̀ a mà.

‡ 29:34 Bee mɛ̀ nakↄ̃wa.

§ 29:35 Bee mɛ̀ sáau.

* 30:6 Bee mɛ̀ yã́ bↄ̀ńnↄ na.

† 30:8 Bee mɛ̀ ma dɛ̃ɛ.

‡ 30:11 Bee mɛ̀ mina.

§ 30:13 Bee mɛ̀ pↄna.

* 30:18 Bee mɛ̀ asea.

† 30:20 Bee mɛ̀ kpɛlaa.

‡ 30:24 Bee mɛ̀ aà kã́fĩ.

* 31:13 Daa 28.18-22

† 31:19 Tã́apiↄá lí pↄ́ wa ã̀ lán gbɛ̃nazĩnawaↄnɛ.

‡ 31:47 Bee mɛ̀ gbɛ̀ seelade ń Sili yã́o.

§ 31:47 Bee mɛ̀ gbɛ̀ seelade ń Ɛbɛlu yã́o.

* 31:49 Bee mɛ̀ gudↄ̃akĩi.

* 32:3 Bee mɛ̀ bòo mɛ̀n pla.

† 32:13 Daa 28.14-15

‡ 32:29 Bee mɛ̀ dɛ̃ɛkaa ń Luao.

§ 32:30 Dↄa 13.17-18

* 32:31 Bee mɛ̀ Lua wɛ́.

* 33:17 Bee mɛ̀ lákpɛↄ.

† 33:19 Yoz 24.32, Zãa 4.5

* 35:1 Daa 28.10-22

† 35:18 Bee mɛ̀ ma taasi nɛ́.

‡ 35:18 Bee mɛ̀ ↄplaa nɛ́.

* 37:28 Zĩn 7.9

* 38:29 Bee mɛ̀ à bↄ̀ bùi.

† 38:30 Bee mɛ̀ tɛ̃́nzoizoi.

* 41:42 Dan 5.29

† 41:51 Bee mɛ̀ sã́ngu.

‡ 41:52 Bee mɛ̀ nɛde.

§ 41:54 Zĩn 7.11

* 42:2 Zĩn 7.12

† 42:9 Daa 37.5-10

* 45:1 Zĩn 7.13

* 46:7 Zĩn 7.15

† 46:27 Zĩn 7.14

* 48:3 Daa 28.13-14

† 48:7 Daa 35.16-19

‡ 48:20 Ɛbɛ 11.21

§ 48:22 Zãa 4.5

* 49:4 Daa 35.22

† 49:6 Daa 34.25

‡ 49:9 Zia 5.5

§ 49:9 Nao 24.9

* 49:30 Daa 23.16-17

† 49:31 Daa 25.10

‡ 49:31 Daa 35.29

* 50:5 Daa 47.30-31

† 50:11 Bee mɛ̀ Egipiↄ gɛ'ĩanabↄa.

‡ 50:13 Zĩn 7.16

§ 50:25 Bↄa 13.19, Yoz 24.32, Ɛbɛ 11.22

Bↄa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

BƆA

Mↄizi lá plaade

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Mámɛmaa Dii á Lua, ma á bↄ́ zↄbleu Egipi (20.2). Dↄ̀ↄ bee mɛ́ lápi tↄbↄkĩi ũ, àlɛ yã́ pↄ́ kú a guu owɛ̃ɛ. Lua mɛ́ a gbɛ̃́ↄ bona ũ. Dↄ̀ↄ doũpi mɛ́ dɛ Lua ikoyã mɛ̀n kwiↄ mide ũ. Lua Isailiↄ bò kɛ́ a yeńzi, ↄ̃ a dìlɛnɛ́ aaↄ yeazi sↄ̃, aaiↄ misiilɛɛ, aaiↄ a ikoyãↄ kũa.

Imina mɛ́ mↄ̀ ń Isailiↄ taa Egipio. Kɛ́ a wɛ̃ gɛ̃̀gɛ̃, aa dasi kũ̀, ↄ̃ Egipi kía Falaↄ̃ↄ ń dá zↄzĩu (Daa 45.17-20, 47.11). An taasi pↄ́ aalɛ kɛ yã́ i sã Luaguo, ↄ̃ à gbɛ̃́ sɛ̀ ń guu, wì mɛ Mↄizi, aàↄ dɛ ń dↄaana ũ. Lua azĩa ↄ̀lↄ Mↄiziɛ à mɛ̀ a tↄ́n Dii. À dabudabuↄ kɛ̀ à a gbãa ↄ̀lↄ Egipiↄnɛ, ↄ̃ aa Isailiↄ gbàɛ (1.1-15.21). À dↄ̀aanɛ́ à ↄlìańzi Sinai gbáau (15.22-18.17). Lua Isailiↄ sɛ̀ a gbɛ̃́ↄ ũ, ↄ̃ à a bàakuańnↄ yãdànɛ́ Sinai gbɛpↄlɛu, à a ikoyãↄ dìlɛnɛ́ (19.1-24).

Gↄↄ pↄ́ Lua lɛ́ kpaaũkpɛdↄa ↄlↄ Mↄiziɛ (25-31), Isailiↄ zugaaena pì ń vuao aa dìlɛ ń dii pↄ́ ń bↄ́lɛ Egipi ũ. Yã́ bee Lua pↄ fɛ̃̀ ↄ̃ à yãyìamá (32-34). Bↄa lápi láakĩi wà Dii kpaaũkpɛpi dↄa yã'ò, we Lua ìↄ kpaaũuńnↄ (35-40).

Gbɛ̃́, ńlɛ zↄble kpelewan lò, lápi lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ lá Lua ì gbɛ̃́ↄ bo sĩana aa gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ, kɛ́ aaↄ naanↄ, aaiↄ na ń kↄ̃o.

1

Ĩadaa Isailiↄwa Egipi

1 Isaili pↄ́ aa tà Egipi ń ń mae Yakↄbuoↄ,* baade ń a bɛ gbɛ̃́ↄ tↄ́n kɛ: 2 Lubɛni, Simɛↄ, Levii, Yuda, 3 Isakaa, Zabulↄni, Bɛ̃yãmɛɛ, 4 Dã, Nɛfatali, Gada, Asɛɛ. 5 Yakↄbu buipiↄ píi gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiɛ. Yosɛfu gbɛ̃́ bee sↄ̃ a ku Egipi yãa kↄ̀ɛ. 6 Ɔ̃ Yosɛfu gà ń a vĩ̀iↄ ń a gↄↄ gbɛ̃́ↄ píi. 7 Isailiↄ nɛ'ì aa kↄ̃̀ aa kã̀fĩ aa dasikũ̀ maamaa, aa lì bùsupia.

8 Kí dafu pↄ́ Yosɛfu dↄ̃o kpalablè Egipi,† 9 ↄ̃ a ò a gbɛ̃́ↄnɛ: À Isailiↄ gwa, aa dasikũ̀ aa lìwála. 10 Wà gɛ́ ↄ̃nↄkɛinɛ́ kɛ́ aasu kã́fĩo yã́i. Tó zĩ sù fɛ̀lɛ, aa na wá ibɛɛↄwa, aa zĩkawanↄɛ, aai bↄlɛ wá bùsuu.

11 Ɔ̃ wà gbɛ̃́ↄ dìlɛnɛ́ ń diiↄ ũ, aa ń wɛtã ń zĩ gbãao. Beewa ↄ̃ aa Pitoũ ń Lamɛsɛo kàlɛ Falaↄ̃ↄɛ aà blɛwɛkakĩiↄ ũ. 12 Kási lá wàlɛ ĩadamá lɛ́u, màa aaìↄ kã́fĩ, aaìↄ ligua, ↄ̃ gili gɛ̃̀ Egipiↄgu ń yã́i. 13 Ɔ̃ wà ń dá zↄzĩ pãsĩu, 14 wà ń pↄ yà, wà gĩbozĩ gbãa dànɛ́ ń bilikibↄao ń buazĩ píio. Wà zĩpiↄ dànɛ́ píi pãsĩpãsĩɛ.

15 Ɔ̃ Egipiↄ kía Ɛbɛlu nↄɛ nɛ'inaↄ sìsi, ado tↄ́n Sifila, ado Pua. 16 A ònɛ́: Tó a nɛ'ì Ɛbɛlu nↄɛↄnɛ sa, tó gↄ̃ɛɛ, à aà dɛ. Tó nↄɛɛ sↄ̃, à aà tó. 17 Ãma nↄɛpiↄ Lua vĩa vĩ, ↄ̃ aai yã́ pↄ́ a ònɛ́ kɛo, aalɛ nɛgↄ̃ɛↄ tó. 18 Ɔ̃ kíapi ń sisi à ń lá à mɛ̀: Àkɛa á kɛ̀ màa a nɛgↄ̃ɛↄ tòi? 19 Aa wèwà aa mɛ̀: Ɛbɛlu nↄɛↄ dɛ lán Egipi nↄɛↄwao, aa wãa, aaì nɛ'i e wàↄ gɛ́ mↄ́iɛ. 20 Màa Isailiↄ lɛ́ kã́fĩ, aalɛ dasikũ. Ɔ̃ Lua maakɛ̀ nↄɛ nɛ'inapiↄnɛ, 21 à ń gbá nɛ́ↄ, kɛ́ aa a vĩa vĩ yã́i. 22 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ yãdìlɛ a gbɛ̃́ↄnɛ píi à mɛ̀: À Ɛbɛlu nɛ́tɛ̃na pↄ́ dɛ nɛgↄ̃ɛ ũↄ ka Niili íu píi, ãma à nɛnↄɛↄ tó.‡

2

Mↄizi ia

1 Levii bui gↄ̃ɛ Levii bui nↄɛ sɛ̀. 2 Nↄpi nↄsì à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ. Kɛ́ a è nɛ́pi maa, à aà ùlɛ mↄ àaↄ̃.* 3 Kɛ́ i fↄ̃ à aà ùlɛ lↄo, à kɛfu gbí sɛ̀ à kↄtaa lɛ̀wà, kɛ́ í su gɛ̃uo yã́i. Ɔ̃ à nɛ́pi dàu à gɛ̀ a dìlɛ Niili dã̀nau vↄ̃́ guu. 4 Nɛ́pi dãe zɛ kãaa, àlɛ gwa yã́ pↄ́ a su à aà le.

5 Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛ gɛ̀ zu'oi swai, ↄ̃ aà gbɛ̃́ↄ lɛ́ bɛbɛ swa gↄ̃sↄ̃lɛ. À gbí è dilɛa vↄ̃́u, ↄ̃ à a zĩkɛna zĩ̀, à gɛ̀ a sɛ̀. 6 Kɛ́ a wɛ̃̀, a è nɛ́ mɛ́ dau, àlɛ ↄ́ↄlↄ. À kɛ̀ɛ̀ wɛ̃naũ à mɛ̀: Ɛbɛlu nɛgↄ̃ɛnaɛ. 7 Ɔ̃ nɛ́pi dãe mↄ̀ a ò Falaↄ̃ↄ nɛ́piɛ: Ń ye mà gɛ Ɛbɛlu nↄɛ sísinɛ aàↄ yↄ̃́kpanɛ nɛ́piwa yã̀? 8 A wèwà à mɛ̀: Ao, gɛ́! Ɔ̃ nɛnↄɛnapi gɛ̀ nɛ́pi da sìsi. 9 Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛpi òɛ̀: Nɛ́pi sɛ taò, ní aà gwamɛɛ, mí a fĩabonɛ. Ɔ̃ à nɛ́pi sɛ̀ tàò, àlɛ aà gwa. 10 Kɛ́ nɛ́pi zↄ̃ↄkũ̀, à aà sɛ̀ gɛ̀ò Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛpiɛ, ↄ̃ à aà sì a nɛ́ ũ.† À tↄkpàɛ̀ Mↄizi,‡ asa à mɛ̀ a aà bↄ̀ íuɛ.

Mↄizi bàalɛ taa Madiã

11 Gↄↄewa kɛ́ Mↄizi zↄ̃ↄkũ̀, à gɛ̀ a bui Ɛbɛluↄ gwai, ↄ̃ à zĩ gbãa pↄ́ aalɛ kɛ è.§ A è Egipi gbɛ̃́ lɛ́ a bui gbɛ̃. 12 Kɛ́ à a saɛ gwàgwa, i gbɛ̃e eo, ↄ̃ à Egipi gbɛ̃́pi dɛ̀ a vĩ̀lɛ bùsu'ũfãau.

13 Gu sìa dↄa, kɛ́ à bↄ̀, à Ɛbɛluↄ è gbɛ̃ↄn pla, aalɛ sòlekɛ. Ɔ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ a yã́ nao là à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ n gbɛ̃do gbɛ̃i? 14 A wèwà à mɛ̀: Démɛ n dilɛ wá kía ũ kɛ́ n gbasa ńlɛ yã́kpalɛkɛwanↄi? Ń ye ǹ ma dɛ lá n Egipi gbɛ̃́pi dɛ̀wa yã̀? Ɔ̃ vĩa Mↄizi kũ̀ à mɛ̀: Wà yã́ɛ dↄ̃̀ɛ fá!

15 Kɛ́ Falaↄ̃ↄ yã́pi mà, àlɛ wɛɛlɛ Mↄizi dɛ, ↄ̃ à bàalɛ̀ɛ̀ à tà Madiã bùsuu,* à zↄ̃̀lɛ lↄ̀ↄ saɛ we. 16 Madiã sa'onae ku, a nɛnↄɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn sopla, ↄ̃ aa mↄ̀ itↄ̀ aa kà pↄtuoↄ imibↄu ń mae pↄ́ↄnɛ. 17 Kɛ́ sãdãnaeↄ mↄ̀ lɛ́ ń yá, ↄ̃ Mↄizi fɛ̀lɛ yãsì ń nↄɛpiↄ, ↄ̃ à í kpànɛ́ ń pↄ́ↄwa. 18 Kɛ́ aa tà ń mae Leuɛliwa, à ń lá à mɛ̀: Àkɛa a su káau gbãi? 19 Aa wèwà wà mɛ̀: Egipi gↄ̃ɛe mɛ́ wá sí sãdãnaↄwa. Baa se ↄ̃mɛ itↄ̀ a kpàwɛ̃ɛ wá pↄ́ↄwa. 20 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: A ku má ni? Bↄ́yãi a gↄ̃ɛpi tò wei? À aà sísi aà mↄ pↄblewanↄ. 21 Mↄizi mↄ̀, ↄ̃ à wè zↄ̃̀lɛ ń gↄ̃ɛpio, ↄ̃ gↄ̃ɛpi a nɛnↄɛ Sefola kpàwà. 22 À nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ Mↄizi tↄkpàɛ̀ Geesoũ,† à mɛ̀ bↄ̀mↄn a ũ dãↄ bùsuu la.

23 Kɛ́ à gɛ̃̀gɛ̃, ↄ̃ Egipiↄ kía gà. Isailiↄ lɛ́ aaukɛ zↄzĩ pↄ́ aalɛ kɛ yã́i, aalɛ wiilɛ, ↄ̃ an wiipi Lua lè. 24 À ń aaukɛa mà, mɛ́ aà bàa pↄ́ kú ń Ablahaũo ń Izaakio ń Yakↄbuo i sãaàguo.‡ 25 Lua Isailiↄ gwà, ↄ̃ à wɛ̃nadↄ̃̀nɛ́.

3

Lua Mↄizi sísia

1 Mↄizi lɛ́ a ã̀nsue Madiã bùsu sa'ona pↄ́ↄ dã́, à guwaiwai baa vĩ̀ e à kà gbɛ pↄ́ wì mɛ Olebu kĩ́i. 2 Ɔ̃ Dii Malaika bↄ̀ mↄ̀wà tɛ́vua guu kàelɛu. Mↄizi lɛpi gwà, a è tɛ́ dↄwà, kási sↄ̃ àlɛ tɛ́kũo. 3 Ɔ̃ à mɛ̀: Má gɛ́ dabudabupi gwaiɛ, mí pↄ́ pↄ́ tò kàelɛpi lɛ́ tɛ́kũo dↄ̃. 4 Kɛ́ Dii è à mↄ̀ gwai, ↄ̃ à lɛzùaàzi za kàelɛpi guu à mɛ̀: Mↄizi! Mↄizi! Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Má kɛ́! 5 Lua òɛ̀: Ńsu sↄ̃io. Ǹ n kyale bↄbↄ, asa gu pↄ́ ń zɛu adoaɛ ma kua la yã́i. 6 Ɔ̃ à mɛ̀: Mámɛ má n deziↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua ũ. Ɔ̃ Mↄizi ↄkù a wɛ́wa, kɛ́ a wɛsia Lualɛ vĩa vĩ yã́i. 7 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Ma taasi pↄ́ ma gbɛ̃́ↄ lɛ́ kɛ Egipi è, mɛ́ ma wii pↄ́ an wɛtãnaↄ tò aalɛ lɛ́ mà. Má ń wãwãkɛa dↄ̃. 8 Ayãmɛto ma pila mà ń sí Egipiↄwa, mí ń bↄlɛ bùsupiu, mí gɛ́ńnↄ bùsu táaede yàasau, gu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diu, bùsu pↄ́ Kanaaↄ kuu ń Itiↄ ń Amↄleↄ ń Pɛliziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ. 9 Isailiↄ wiilɛa ma le sa, mɛ́ ma ĩa pↄ́ Egipiↄ lɛ́ damá è. 10 Gɛ́ sa, ma n zĩ Falaↄ̃ↄwa, kɛ́ ǹ ma gbɛ̃́ Isailiↄ bↄlɛ Egipi.* 11 Ɔ̃ Mↄizi ò Luaɛ: Dén ma ũ kɛ́ mà gɛ́ Falaↄ̃ↄwa mà Isailiↄ bↄlɛ Egipii? 12 Lua òɛ̀: Máↄ kunnↄɛ. Zĩa pↄ́ ma n zĩ seelan kɛ: Tó n ń bↄ́lɛ Egipi, á ma sísi gbɛɛ bee pↄlɛu.

13 Ɔ̃ Mↄizi ò Luaɛ: Tó ma gɛ má ò Isailiↄnɛ ma mɛ̀ an deziↄ Lua mɛ́ ma zĩmá, tó aa ma la n tↄ́i, kpelewa má onɛ́i? 14 Lua wèwà à mɛ̀: Mámɛmaa gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ a ũ.† Onɛ́ mámɛ ma n zĩmá. 15 Lua òɛ̀ lↄ: O Isailiↄnɛ ǹ mɛ ma Dii an deziↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua mɛ́ n zĩmá. Ma tↄ́n we gↄↄpii. Àↄ ma sisi màa e á buiwa. 16 Gɛ ǹ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kãaa, ní onɛ́ ma Dii an deziↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua mɛ́ bↄ̀ mↄ̀ma. Onɛ́ málɛ ń e, ma yã́ pↄ́ wàlɛ kɛnɛ́ Egipi è. 17 Má ń bↄlɛ Egipi, gu pↄ́ aalɛ taasikɛupi, mí gɛ́ńnↄ bùsu pↄ́ Kanaaↄ kuu ń Itiↄ ń Amↄleↄ ń Pɛliziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ, gu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diu. 18 Aa n yãmaɛ. Mpi ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ à gɛ Egipiↄ kía le, í oɛ̀ ma Dii Ɛbɛluↄ Lua mámɛ ma bↄ mↄwá, ma mɛ̀ aà á gba zɛ́ à gɛ́ gↄↄ àaↄ̃ kɛi guwaiwaiu, kɛ́ à e sa'o mapi ma Dii á Luawa. 19 Má dↄ̃ kɛ́ Egipiↄ kía a we à gɛo, mɛ́ i kɛ ma gãnàwà bàasio. 20 Má ↄtↄ̃ Egipiↄwa, mí dabudabuↄ kɛ mà kpaońzi, i gbasa á gbaɛ. 21 Má tó Egipiↄ á wɛgwa, kɛ́ tó álɛ tá, á tá ↄgiio. 22 Á nↄɛ píi ã́nusu ge vua nↄamblebↄↄ ń pↄkasaↄ gbɛa a Egipi nↄɛ deewa ń ń nↄɛ pↄ́ kú aà bɛↄ, í da á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄnɛ. Màa á Egipiↄ pↄ́ↄ símá dúuduu.

4

Lua Mↄizi gbaa dabudabukɛa zɛ́

1 Mↄizi wèwà à mɛ̀: Tó aai ma náaikɛo, mɛ́ aai ma yãmao, tó aa mɛ̀ ḿmɛ ni bↄ n mↄao sↄ̃ bɛ? 2 Ɔ̃ Dii aà là à mɛ̀: Bↄ́ ń kũa wei? A wèwà à mɛ̀: Goɛ. 3 Dii òɛ̀: Pã́lɛ zĩ́lɛ. Kɛ́ a pã̀lɛ, ↄ̃ à lì mlɛ̃ ũ, ↄ̃ Mↄizi bↄ̀zã. 4 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ɔbↄ ǹ kũ a vlã́wa. Kɛ́ a kũ̀, ↄ̃ à ɛ̀a gↄ̃̀ go ũ aà ↄzĩ. 5 Dii òɛ̀: Màa ńyↄ̃ kɛ, aa e si kɛ́ ma Dii an deziↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua mɛ́ bↄ̀ mↄ̀ma.

6 Dii ɛ̀a òɛ̀ lↄ: Ɔsↄlↄ n ulau. Ɔ̃ a sↄ̀lↄu. Kɛ́ a bↄ̀, a è kusu lìa, à kɛ̀ púuu lán buawa. 7 Dii òɛ̀: Ɛa ǹ ↄsↄlↄ n ulau. À ɛ̀a sↄ̀lↄu. Kɛ́ a bↄ̀, a è à sù a gbɛu. 8 Dii òɛ̀: Tó aai n náaikɛ aa seela sɛ̃́ia sìo, aa seela gbɛzã sí. 9 Tó aai seela plaapiↄ si aa n yãmà sↄ̃o, Niili í tↄ́ ǹ kↄ́lɛ tↄↄlɛ, a li au ũɛ.

10 Ɔ̃ Mↄizi òɛ̀: Ó'o Dii! Za zi yã'o àamanↄo. Baa za gↄↄ pↄ́ n yã'òmɛɛ, ma lɛ́ gbiaɛ. 11 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Démɛ lɛdↄ̀ gbɛ̃nazĩnaɛi? Démɛ ì aà lɛ́na naalɛ ge ì aà swãdokũi? Démɛ ì to aà gu'e ge ì aà vĩ̀akũi? Ma Dii, mámɛo lò? 12 Gɛ́ sa! Má dↄnlɛ ń yã'oao, má yã́ pↄ́ ńyↄ̃ o danɛ. 13 Ɔ̃ à mɛ̀: Ó'o Dii! N yã́ na! Gbɛ̃pãle zĩ. 14 Ɔ̃ Dii pↄ pà Mↄizizi à mɛ̀: N vĩ̀i Aalona Levii bui kuo lé? Má dↄ̃ kɛ́ yã'o zĩ'ũaànↄo. Àlɛ mↄ́ dainlɛ. Tó à wɛsìnlɛ, aà pↄ́ a kɛ na. 15 Yã'oaànↄ, ní yã́ pↄ́ a su o daɛ̀. Mapi, máↄ dↄálɛ ń yã'oao, míↄ yã́ pↄ́ ásu kɛ daɛ́. 16 A yã'o gbɛ̃́ↄnɛ n gɛ̃ɛ ũ, aↄ dɛ n lɛdↄɛkɛna ũ, mɛ́ ńyↄ̃ↄ dɛɛ̀ Lua ũ. 17 Goɛ sɛ́ ǹyↄ̃ kũa, ní seelaↄ kɛò.

Mↄizi ɛaa Egipi

18 Mↄizi tà a ã̀nsue Yetolowa, a òɛ̀: Ma gba zɛ́ mà ta ma gbɛ̃́ↄ kĩ́i Egipi, mà e tó aa ku wɛ̃ni guu e tia. Yetolo òɛ̀: Ka aafia. 19 À mↄ lè Dii ò Mↄiziɛ Madiã bùsuu à mɛ̀: Fɛlɛ ǹ ta Egipi, asa gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ n wɛ yãaↄ gàga píi. 20 Ɔ̃ Mↄizi a na sɛ̀ ń a nɛgↄ̃ɛnapiↄ, à ń dí zàa'ĩnaↄ kpɛ, à ɛ̀a lɛ́ tá Egipi, a Lua gopi kũa. 21 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Tó n ka Egipi, dabudabu pↄ́ ma a iko kpàmaↄ kɛ Falaↄ̃ↄ aɛ píi. Kási má aà swãfɛ̃ɛ̀, i gí gbɛ̃́ↄ gbaɛi. 22 Ní oɛ̀ ma Dii ma mɛ̀ Isaili mɛ́ ma nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia ũ, 23 ↄ̃ má òɛ̀ aà ma nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iapi gbaɛ aà gɛ ma sísi. Lá à gì aà gbaɛi, má aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia dɛ sa sↄ̃ɛ.

24 Zɛ́ guu Mↄizi lɛ́ i guei, ↄ̃ Dii aà lè we, a ye à aà dɛ. 25 Ɔ̃ Sefola gbɛ̀ fɛ̃na sɛ̀ à a nɛ́ tↄ̃zↄ̃̀ò,* à a gyafↄↄ nà Mↄizi gbáwa à mɛ̀: Sĩanaɛ, ḿmɛ ń ma au gↄ̃ ũ. 26 Tↄ̃zↄ̃a bee yã́i à mɛ̀, au gↄ̃. Ɔ̃ Dii Mↄizi tò.

27 Dii ò Aalonaɛ: Gɛ́ dai Mↄizilɛ guwaiwaiu. Ɔ̃ à gɛ̀ aà lè Lua gbɛ kĩ́i, à lɛpɛ̀wà. 28 Mↄizi yã́ pↄ́ Dii a zĩ oi dàu a sìu Aalonaɛ ń seela pↄ́ a òɛ à kɛↄ. 29 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao tà Egipi aa Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kã̀aa. 30 Aalona yã́ pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ dàu a sìunɛ́ píi, ↄ̃ Mↄizi dabudabupiↄ kɛ̀ Isailiↄ wáa. 31 Aa yã́pi sì. Kɛ́ aa mà Dii mɛ́ mↄ̀ ń gwai à ń taasikɛa è, ↄ̃ aa kùlɛɛ̀ aa mipɛ̀lɛ.

5

Mↄizi ń Aalonao gɛa Falaↄ̃ↄ gwai

1 Bee gbɛa Mↄizi ń Aalonao gɛ̀ Falaↄ̃ↄ lè aa òɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii Isailiↄ Lua òn kɛ: À mɛ̀ ǹ a gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa gɛ dikpɛkɛɛ guwaiwaiu. 2 Falaↄ̃ↄ wèmá à mɛ̀: Dén Dii ũ kɛ́ mà misiilɛɛ̀, mí Isailiↄ gbaɛi? Má Dii dↄ̃o. Má Isailiↄ gbaɛo. 3 Ɔ̃ aa òɛ̀: Ɛbɛluↄ Lua mɛ́ bↄ̀ mↄ̀wá. Wá gba zɛ́ wà gɛ́ gↄↄ àaↄ̃ kɛi guwaiwaiu, wí sa'o Dii wá Luapiwa, kɛ́ asu gagyãkawáguo ge zĩ. 4 Ɔ̃ Egipiↄ kíapi ò Mↄiziɛ ń Aalonao: Àkɛa á tò gbɛ̃́ↄ laai lɛ́ go ń zĩwai? À ɛa á zĩwa. 5 Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Kɛ́ gbɛ̃́ↄ dasikũ̀ sa, ↄ̃ á ye aa kã́mabo ń ń zĩoa?

6 Zĩbeezĩ Falaↄ̃ↄ yãdìlɛ Isaili wɛtãnaↄnɛ ń ń dↄaanaↄ à mɛ̀: 7 Ásuli musã kpámá aa bilikibↄò lá i kɛ yãawa lↄo. Aali gɛ́ ń pↄ́ kɛ̃́i ńzĩaɛ. 8 Kási aali bilikibↄ a lɛ́ gbɛu lá aaì bↄ ziwaɛ. Ásu laonɛ́o, asa màadeↄnɛ. A yã́i tò an wii dↄ, aalɛ mɛ wa ye gɛ́ sa'oi ń Luawaɛ. 9 À zĩ kã́fĩnɛ́, kɛ́ aasu ĩ́ampakĩi e aa laaidↄ ɛgɛ yã́ↄwa lↄo.

10 Ɔ̃ an wɛtãnapiↄ ń ń dↄaanaↄ mↄ̀ wa ònɛ́: Falaↄ̃ↄ mɛ̀ á musã kpáwá lↄo. 11 À gɛ sɛ́lɛ ázĩa gu pↄ́ á eu. Kási wá zĩ laoɛ́o, baa yↄↄ. 12 Ɔ̃ aa fã̀aa aa gɛ̀ Egipi gupiiu sɛ̃ kɛ̃́i musã ũ. 13 An wɛtãnapiↄ ìↄ naɛmá lá gu lɛ́ dↄ, kɛ́ aali ń zĩ nɛ́, lá aaì nɛ gↄↄ pↄ́ wì musã kpámáwaɛ. 14 Wà gbɛ̃a kɛ̀ Isaili dↄaana pↄ́ an wɛtãnaↄ ń dílɛↄnɛ, wa ònɛ́: Àkɛa i bilikibↄ gbã ge gĩa, à kà lá wà a lɛ́ dàɛ́ yãawao ni? 15 Ɔ̃ Isaili dↄaanaↄ gɛ̀ wiilɛ̀ Falaↄ̃ↄwa aa mɛ̀: Àkɛa ńlɛ kɛ wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛ màai? 16 Wàlɛ musã kpáwá lↄo, mɛ́ wàlɛ mɛ wà bilikibↄ. Wàlɛ wá gbɛ̃, kási n gbɛ̃́ↄ mɛ́ tàae vĩ. 17 Ɔ̃ à mɛ̀: Màadeↄn á ũ. Màa á bɛò! A yã́i iↄ mɛ á gɛ́ sa'oi Diiwaɛ. 18 À gɛ́ zĩkɛi. Wa musã kpáwá lↄo, kási áli bilikibↄ lá wa dàɛ́ lɛ́uɛ.

19 Kɛ́ wa ò Isaili dↄaanaↄnɛ aasu gↄↄ do bilikibↄa laoo, aa dↄ̃̀ kɛ́ wà yã́ èɛ sa. 20 Kɛ́ aa bↄ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i, aa kpàaũ ń Mↄizio ń Aalonao, aalɛ ń dã́, 21 ↄ̃ aa ònɛ́: Dii á yã́ gwa, i yã́kpalɛkɛánↄ, asa á tò Falaↄ̃ↄ ń a gbɛ̃́ↄ ye wá gĩyãio. A wá dɛa zɛ́ kpàmáɛ. 22 Ɔ̃ Mↄizi ɛ̀a gɛ ò Diiɛ: Dii, bↄ́yãi n ĩadà gbɛ̃́piↄwai? Bee yã́i n ma zĩia? 23 Za gↄↄ pↄ́ ma gɛ yã'ò Falaↄ̃ↄɛ ń n tↄ́o, ↄ̃ àlɛ ĩada n gbɛ̃́ↄwa, mɛ́ ni ń bↄo!

6

Dii Isailiↄ suabaa lɛgbɛ̃a Mↄiziɛ

1 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ńyↄ̃ yã́ pↄ́ má kɛ Falaↄ̃ↄɛ e tia. A ń gbaɛ ma gbãa zↄ̃ↄ yã́i. A ń yá a bùsuu ma gbãa zↄ̃ↄ yã́i. 2 Ɔ̃ Lua ɛ̀a yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: Mámɛmaa Dii, 3 ma bↄ mↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuowa Lua Gbãapiide ũ,* kási aai ma dↄ̃ kɛ́ ma tↄ́n Diio. 4 Ma bàa kúńnↄ ma mɛ̀ má Kanaa bùsu pↄ́ aa ku a guu nibↄↄ ũ kpámá. 5 Ma Isailiↄ aaukɛa mà an zↄblea Egipiↄnɛ yã́i, mɛ́ ma bàa pↄ́ kúńnↄpi i sãmaguo. 6 Ayãmɛto o Isailiↄnɛ ǹ mɛ: Mámɛmaa Dii, má á bↄ zĩ gbãa pↄ́ Egipiↄ dàɛ́ guu, mí á bo. Má yã́kpalɛkɛńnↄ, mí á bo ń ma gã̀sa gbãao. 7 Má á sɛ́ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ á Lua ũ, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii á Lua pↄ́ á bↄ́ Egipi zĩ gbãau. 8 Má gɛ́ánↄ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuoↄnɛ guu. Má á gba àↄ vĩ. Mámɛmaa Dii.

9 Mↄizi yã́pi ò Isailiↄnɛ, kási aai aà yãmao, kɛ́ zↄzĩ pãsĩ ń kãdɛ̀ yã́i. 10 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 11 Gɛ ǹ o Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄɛ aà Isailiↄ gbaɛ aa bↄlɛ a bùsuu. 12 Ɔ̃ Mↄizi wè Diiwa à mɛ̀: Lá Isailiↄ lí ma yãmao, ma gbɛ̃́ pↄ́ ma lɛ́ gbia, kpelewa Falaↄ̃ↄ a ma yãmai?

Mↄizi ń Aalonao buibↄkĩi

13 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao Isailiↄ ń Egipiↄ kíao yã́ musu, a ònɛ́ aa bↄlɛ ń Isailiↄ Egipi. 14 An bui uabeleↄ tↄ́n kɛ: Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Lubɛni nɛgↄ̃ɛↄn kɛ: Anↄki, Palu, Ɛzↄ̃nↄ, Kaami. Lubɛni buiↄn we. 15 Simɛↄ nɛgↄ̃ɛↄn kɛ: Yemuɛ, Yamini, Oada, Yakɛ̃, Zohaa ń Kanaa nↄɛ nɛ́ Sauluo. Simɛↄ buiↄn we. 16 Levii nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ an buiwa: Geesↄ̃, Kɛata, Mɛlali. Levii kɛ̀ wɛ̃̀ basoolokwi ń soplaoɛ (137). 17 Geesↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄn kɛ an buiwa: Libeni ń Simɛio. 18 Kɛata nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Amlaũ, Isaa, Hɛblↄ̃, Uziɛli. Kɛata kɛ̀ wɛ̃̀ basoolokwi ń àaↄ̃oɛ (133). 19 Mɛlali nɛgↄ̃ɛↄn Mali ń Musio ũ. Levii buiↄn we daɛdaɛ.

20 Amlaũ a dasɛ̃ Yokɛbɛdɛ sɛ̀ nↄ ũ, ↄ̃ à Aalona ń Mↄizio ìò. Amlaũ kɛ̀ wɛ̃̀ basoolokwi ń soplaoɛ (137). 21 Isaa nɛgↄ̃ɛↄn Kole ń Nɛfɛgio ń Zikelio ũ. 22 Uziɛli nɛgↄ̃ɛↄn Misaɛli ń Ɛlɛzafão ń Sitelio ũ. 23 Aalona Aminadabu nɛ́ Ɛlisɛba, Naasↄ̃ dãe sɛ̀ nↄ ũ, ↄ̃ à Nadabu ń Abiuo ń Ɛleazaao ń Itamaao ìò. 24 Kole nɛgↄ̃ɛↄn Asii ń Ɛlikanao ń Abiasafao ũ. Kole buiↄn we. 25 Aalona nɛ́ Ɛleazaa Putiɛli nɛnↄɛↄ do sɛ̀ nↄ ũ, ↄ̃ à Finɛasi ìò. Levii bui uabeleↄn we daɛdaɛ.

26 Aalona ń Mↄizi pↄ́ Dii ònɛ́ aa Isailiↄ bↄlɛ Egipi gãgãn we. 27 Ampiↄ mɛ́ yã'ò Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄɛ, kɛ́ aa e Isailiↄ bↄlɛ Egipi. 28 Kɛ́ Dii yã'ò Mↄiziɛ Egipi, 29 à mɛ̀ ámɛaa Dii, yã́ pↄ́ álɛ oɛ̀ aà o Falaↄ̃ↄɛ píi. 30 Ɔ̃ Mↄizi òɛ̀ a lɛ́ gbiaɛ, kpelewa Falaↄ̃ↄ a a yãmai?

7

Yã́ mɛ̀n kwi yíaa Egipiwa

1 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Gwa! Ma n kɛ Falaↄ̃ↄɛ lamawa, ↄ̃ n vĩ̀i Aalona dɛ n yã'ona ũ. 2 Yã́ pↄ́ má ònɛ píi o n vĩ̀i Aalonaɛ, i o Falaↄ̃ↄɛ aà Isailiↄ gbaɛ aa bↄlɛ a bùsuu. 3 Ń beeo má aà swãfɛ̃ɛ̀. Má seelaↄ ń dabudabuↄ kɛ Egipi dasi,* 4 kási Falaↄ̃ↄ a á yãmao. Má ↄtↄ̃ Egipiↄwa, mí yã́kpalɛkɛńnↄ, mí bↄ ń ma zĩgↄ̃ ma gbɛ̃́ Isailiↄ. 5 Tó ma bↄ ń ma gbãao Egipi, má Isailiↄ bↄlɛu, Egipiↄ i dↄ̃ sa kɛ́ mámɛmaa Dii. 6 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao kɛ̀ lá Dii ònɛ́wa. 7 Gↄↄ pↄ́ aa yã'ò Falaↄ̃ↄɛ, Mↄizi wɛ̃̀ basiiↄ̃ɛ, Aalona sↄ̃ wɛ̃̀ basiiↄ̃ ń àaↄ̃o.

8 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonao: 9 Tó Falaↄ̃ↄ dabudabu gbɛ̀ama, o Aalonaɛ aà a go sɛ pã́lɛ aà aɛ, i li mlɛ̃ ũ. 10 Kɛ́ Mↄizi ń Aalonao gɛ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i, aa kɛ̀ lá Dii ònɛ́wa. Aalona a go sɛ pã̀lɛ Falaↄ̃ↄ ń a ìwaↄ aɛ, ↄ̃ à lì mlɛ̃ ũ. 11 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ Egipi wɛzɛ̃naↄ ń ɛsɛdeↄ sìsi, ↄ̃ aa dabudabupi kɛ̀ màa sↄ̃ ń ɛsɛdekɛ guu. 12 Kɛ́ an baade a go pã̀lɛ,† ↄ̃ an gopiↄ lì mlɛ̃ↄ ũ sↄ̃, ↄ̃ Aalona go ń pↄ́ↄ mↄ̀mↄ. 13 Falaↄ̃ↄ swã́ yìaaɛ, i ń yãmao lá Dii òwa.

Íↄ lia au ũ

14 Dii ò Mↄiziɛ: Falaↄ̃ↄ swã́ gbãa, à gì gbɛ̃́ↄ gbaɛi. 15 Gɛ ǹ aà le zia kↄↄ, gↄↄ pↄ́ àlɛ gɛ́ swai, níↄ aà dã Niili saɛ we. Ǹyↄ̃ n go pↄ́ lì mlɛ̃ ũpi kũa, 16 ní oɛ̀ ǹ mɛ, ma Dii Ɛbɛluↄ Lua mámɛ ma n zĩwà ǹ oɛ̀ aà ma gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa gɛ́ ma sísii guwaiwaiu, kási e tia i mao. 17 Ma Dii ma mɛ̀, yã́ pↄ́ a to aà dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Diin kɛ: Tó n Niili í lɛ̀ ń go pↄ́ ń kũao, a li au ũɛ.‡ 18 Kpↄ pↄ́ kú ípi guuↄ i gaga, Niili í i gĩdↄ, Egipiↄ i fua mii.

19 Ɔ̃ Dii ɛ̀a ò Mↄiziɛ: O Aalonaɛ aà a go sɛ dↄ Egipiↄ ía, an swaↄ ń ń swa'ↄnaↄ ń ń biaↄ ń ń íkalɛkĩiↄ píi, i gↄ̃ au ũ. Au iↄ daa gua Egipi, baa ń pɛ̃naↄ ń olaↄ guu ío píi.

20 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao kɛ̀ lá Dii ònɛ́wa. Aalona a gopi sɛ̀ à Niili í lɛ̀ò Falaↄ̃ↄ ń a ìwaↄ wáa, ↄ̃ ípi gↄ̃̀ au ũ píi.§ 21 Kpↄ pↄ́ kú a guuↄ gàga, ↄ̃ Niili ípi gĩdↄ̀, Egipiↄ fùa mii. Au daa gua Egipi. 22 Egipi ɛsɛdeↄ kɛ̀ màa sↄ̃ ń ɛsɛdekɛ guu, ↄ̃ Falaↄ̃ↄ swã́ gbãakũ̀, i ń yãmao lá Dii òwa. 23 Falaↄ̃ↄ ɛ̀a tà a bɛ, i yã́pi da seo. 24 Egipiↄ bia yↄ̃̀yↄ̃ Niili gↄ̃sↄ̃wa, kɛ́ wà e imi, asa aai fↄ̃ swada í mìo. 25 A ku màa e gↄↄ sopla Dii Niili lɛa gbɛa.

Blↄↄↄ kaa

26 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Gɛ ǹ o Falaↄ̃ↄɛ, ma Dii ma mɛ̀ aà ma gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa gɛ́ ma sísii. 27 Tó à gì ń gbaɛi sↄ̃, má tó blↄↄↄ ka aà bùsu gupiiuɛ. 28 Blↄↄↄ Niili pa e aa bua sĩ̀sĩa, aai gɛ̃ aà ua e aà kpɛ́u kpɛa, aai dɛdɛ aà wúlɛbↄwa. Aa gɛ̃ aà ìwaↄ uaↄ ń aà gbɛ̃́ↄ uaↄ. Aa ka aà kĩnaↄ guu ń aà blɛdabↄↄu. 29 Blↄↄↄ dɛdɛwà ń aà gbɛ̃́ↄ ń aà ìwaↄ píi.

8

1 Dii ɛ̀a ò Mↄiziɛ: O Aalonaɛ aà a go sɛ dↄ swaↄla ń swa'ↄnaↄ ń biaↄ, blↄↄↄ i ka Egipi bùsuu. 2 Kɛ́ Aalona a go dↄ̀ Egipi íↄla, ↄ̃ blↄↄↄ bↄ̀lɛ lì bùsupia. 3 Ɔ̃ ɛsɛdepiↄ kɛ̀ màa sↄ̃ ń ɛsɛdekɛ guu, aa tò blↄↄↄ lì Egipia.

4 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ Mↄizi ń Aalonao sìsi à mɛ̀: À awakpa Diiɛ aà blↄↄↄ kɛ̃a ń ma gbɛ̃́ↄ, mí á gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa gɛ́ sa'oiwà. 5 Ɔ̃ Mↄizi ò Falaↄ̃ↄɛ: Gↄↄ dilɛmɛɛ mà awakpanɛ Diiɛ ń n ìwaↄ ń n gbɛ̃́ↄ, kɛ́ aà blↄↄↄ kɛ̃ma ń n uaↄ, aai gↄ̃ swai ado. 6 Falaↄ̃ↄ mɛ̀: Zia. Ɔ̃ Mↄizi mɛ̀: A kɛ lá ń òwa kɛ́ ǹ e ǹ dↄ̃ gbɛ̃e muaa ń Dii wá Luaoo. 7 Blↄↄↄ kɛ̃ma ń n uaↄ ń n ìwaↄ ń n gbɛ̃́ↄ, aai gↄ̃ swai ado.

8 Kɛ́ Mↄizi ń Aalonao gò Falaↄ̃ↄ kĩ́i, Mↄizi wabikɛ̀ Diiwa blↄↄ pↄ́ a kà Falaↄ̃ↄguↄ yã́ musu. 9 Dii Mↄizi wabikɛa mà, ↄ̃ blↄↄpiↄ gàga kpɛ́ↄ guu ń uaↄ ń wɛ̃́nkpɛↄ. 10 Wa kã̀aakãaa, ↄ̃ bùsu gĩdↄ̀ píi. 11 Kɛ́ Falaↄ̃ↄ è dáama kɛ̀, aà swã́ ɛ̀a gbãakũ̀, ↄ̃ i Mↄizi ń Aalonao yãmao lá Dii òwa.

Gã́i kaa

12 Dii ò Mↄiziɛ: O Aalonaɛ aà a go sɛ́, i tↄↄlɛ lɛ́ò, bùsuti i li gã́iↄ ũ Egipi gupiiu. 13 Ɔ̃ aa kɛ̀ màa. Aalona a go sɛ̀ à tↄↄlɛ lɛ̀ò, ↄ̃ bùsuti lì gã́iↄ ũ, aa kà gbɛ̃nazĩnaↄgu ń nↄ̀bↄↄ. Egipi bùsuti lì gã́iↄ ũ píi. 14 Ɛsɛdeↄ yↄ̃̀wà màa ń ɛsɛdekɛ guu sↄ̃, ↄ̃ aa fùa. Gã́iↄ kà gbɛ̃nazĩnaↄgu ń nↄ̀bↄↄ. 15 Ɔ̃ ɛsɛdeↄ ò Falaↄ̃ↄɛ: Lua ↄgbɛɛ. Kási Falaↄ̃ↄ swã́ gì yìaaɛ, i ń yãmao lá Dii òwa.

Ũsĩnaↄ kaa

16 Dii ò Mↄiziɛ: Fɛlɛ kↄↄkↄↄ gɛ Falaↄ̃ↄ le gↄↄ pↄ́ àlɛ gɛ́ swai, ní oɛ̀ ma Dii ma mɛ̀ aà ma gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa gɛ́ ma sísii. 17 Tó à gì ń gbaɛi, má ũsĩnaↄ kaaàgu ń aà ìwaↄ ń aà gbɛ̃́ↄ ń aà bɛ kpɛ́ↄɛ. Egipi kpɛ́ↄ i pa ń ũsĩnaↄ, aa da tↄↄlɛa se. 18 Gↄↄ bee Gosɛ̃ bùsu gu pↄ́ ma gbɛ̃́ↄ kuu ↄ̃ má bↄ ado. We ũsĩnaↄ kauo, kɛ́ aà e dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii aà bùsuu. 19 Má a gbɛ̃́ↄ dↄ̃kↄ̃ɛ ń aà gbɛ̃́ↄ. Zia ↄ̃ seelapi a kɛ.

20 Ɔ̃ Dii kɛ̀ màa. Ũsĩnaↄ kà Falaↄ̃ↄ ua ń aà ìwaↄ uaↄ. Egipi ↄ̃̀ↄkpà píi ũsĩnaↄ yã́i. 21 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ Mↄizi ń Aalonao sìsi à mɛ̀: À gɛ sa'o á Luawa bùsuu la. 22 Ɔ̃ Mↄizi òɛ̀: A zɛvĩ wà kɛ màao, asa pↄ́ pↄ́ wá sa'oò Dii wá Luawa dɛ Egipiↄnɛ tɛ̃ ũɛ. Tó wa sa'ò ń pↄ́ pↄ́ dɛnɛ́ tɛ̃ ũo ń wáa, aa wá pápa ń gbɛo aa wá dɛdɛo lé? 23 Wá táa'o guwaiwaiu gↄↄ àaↄ̃ɛ, wí gbasa sa'o Dii wá Luawa lá a òwɛ̃ɛwa. 24 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ mɛ̀: Má á gbaɛ à gɛ sa'o Dii á Luawa guwaiwaiu, ãma ásu gɛ́ zã̀o. À awakpaɛ̀mɛɛ sa. 25 Mↄizi òɛ̀: Tó ma ta, má awakpaɛ̀, i ũsĩnaↄ kɛ̃ma zia ń n ìwaↄ ń n gbɛ̃́ↄ. Ãma ńsu mↄafilikɛ ǹ gí gbɛ̃́ↄnɛ aa gɛ́ sa'oi Diiwa lↄo. 26 Kɛ́ Mↄizi bↄ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i, à awakpàɛ̀ Diiɛ. 27 Dii aà wabikɛa mà, ↄ̃ ũsĩnaↄ kɛ̃̀ Falaↄ̃ↄwa ń a ìwaↄ ń a gbɛ̃́ↄ. I gↄ̃ gueio, baa mɛ̀ndo. 28 Kási Falaↄ̃ↄ swã́ gì gbãa e tiaɛ, i ń gbáɛo.

9

Pↄtuoↄ gagaa

1 Dii ò Mↄiziɛ: Gɛ ǹ Falaↄ̃ↄ le, ní oɛ̀ Dii á Ɛbɛluↄ Lua mɛ̀, aà ma gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa gɛ́ ma sísii. 2 Tó à gì ń gbaɛi mɛ́ a ń kũa e tia, 3 má ↄtↄ̃ aà pↄtuoↄwa bua. Má gagyã pãsĩ ká aà sↄ̃́ↄgu ń aà zàa'ĩnaↄ ń aà yiongoↄ ń aà zuↄ ń aà sãↄ ń aà bleↄ. 4 Má Isaili pↄ́ↄ dↄ̃kↄ̃ɛ ń Egipiↄ pↄ́ↄ. Isailiↄ pↄ́ↄ kee a gao. 5 Ma Dii ma a gↄↄdìlɛ. Zia má bee kɛ bùsuu la.

6 Kɛ́ gu dↄ̀, ↄ̃ Dii kɛ̀ màa. Egipiↄ pↄtuoↄ gàga píi, kási Isailiↄ pↄ́ↄ kee i gao. 7 Falaↄ̃ↄ yã́ pↄ́ kɛ̀pi gbɛ̀a a mà Isailiↄ pↄ́ↄ kee i gao, kási aà swã́ gì gbãaɛ, i gbɛ̃́piↄ gbaɛo.

Sã́nɛ kaa Egipiↄgu

8 Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonao: À mua túfu ↄũkpa, Mↄizi i fã musu Falaↄ̃ↄ aɛ, 9 i da Egipi bùsua píi lán luutɛ̃wa, i ka gbɛ̃nazĩnaↄ ń nↄ̀bↄↄgu sã́nɛ ũ gupiiu. 10 Ɔ̃ aa mua túfu sɛ̀lɛ aa gɛ̀ò Falaↄ̃ↄ kĩ́i. Kɛ́ Mↄizi túfupi fã̀ musu, ↄ̃ à kà gbɛ̃nazĩnaↄ ń nↄ̀bↄↄgu sã́nɛ ũ.* 11 Ɛsɛdeↄ i fↄ̃ gɛ̀ Mↄizi kĩ́io sã́nɛpiↄ yã́i, asa à ń lé ń Egipiↄ píiɛ. 12 Ɔ̃ Dii Falaↄ̃ↄ swãfɛ̃̀ lá a ò Mↄiziɛwa, ↄ̃ i ń yãmao.

Lougbɛ kwɛa

13 Dii ò Mↄiziɛ: Fɛlɛ kↄↄkↄↄ gɛ Falaↄ̃ↄ le, ní oɛ̀ ma Dii á Ɛbɛluↄ Lua ma mɛ̀, aà ma gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa gɛ́ ma sísii. 14 Kɛ́ bee sa má ĩa píi kpáaàzi ń aà ìwaↄ ń aà gbɛ̃́ↄ, kɛ́ aà e dↄ̃ dṹnia guu píi gbɛ̃e muaamanↄo. 15 Asa tó ma ↄtↄ̃̀má ma gagyãkàńgu yãa, dↄ̃ aàpi ń a gbɛ̃́ↄ aa làa dṹnia guu. 16 Má tò aà ku kɛ́ aà ma gbãa e, ma tↄ́ i li dṹniaa píiɛ.† 17 Lá àlɛ azĩa sɛ lɛsĩ dɛ ma gbɛ̃́ↄla e tia, àlɛ ń gbaɛo, 18 zia maa'i má tó lougbɛ pãsĩ kwɛ́ maamaa, lougbɛ pↄ́ a taa i kɛ Egipi yãao zaa wa kàlɛ e ń a gbão. 19 Oɛ̀ aà gbɛ̃́ↄ zĩ aa aà pↄtuoↄ ń pↄ́ pↄ́ a vĩ buaↄ sɛ́lɛ káka kpɛ́u píi. Gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄ́ pↄ́ kú bàasiↄ, tó wi gɛ̃ńnↄ kpɛ́uo, lougbɛ a kwɛ́má aa gagaɛ.

20 Falaↄ̃ↄ ìwaeↄ vĩakɛ̀ Dii yã́ɛ, aa ń zĩkɛnaↄ ń ń pↄtuoↄ kàka kpɛ́u. 21 Ãma gbɛ̃́ pↄ́ aai Dii yãdaoↄ, aa ń zĩkɛnaↄ ń ń pↄtuoↄ tò bàasi. 22 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Ɔsɛ musu, lougbɛ i kwɛ gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ ń buapↄ́ↄwa Egipi bùsu gupiiu. 23 Kɛ́ Mↄizi a go dↄ̀ musu, Dii tò lou lɛ́ pũna, àlɛ ma ń gbɛo, àlɛ pílɛ, mɛ́ lua lɛ́ su tↄↄlɛwa. Dii lougbɛ kà Egipiↄgu.‡ 24 Lougbɛ lɛ́ kwɛ́, lou lɛ́ pílɛpilɛ. Lougbɛpi pãsĩ. Zaa Egipi bùsu ku, lou bee taa i mau yãao. 25 Lougbɛpi pↄ́ pↄ́ kú bàasi Egipi bùsuuↄ ásookɛ̀ píi, gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ ń buapↄ́ↄ píi. À sɛ̃̀a líↄ ɛ̀'ɛ píi. 26 Gosɛ̃ bùsu gu pↄ́ Isailiↄ kuu ↄ̃ lougbɛpi i kauo ado.

27 Falaↄ̃ↄ Mↄizi ń Aalonao sìsi a ònɛ́: Kɛ́ bee sa ma duunakɛ̀. Dii dee yã́ naɛ, mapi ń ma gbɛ̃́ↄ tàaedeↄn wá ũ. 28 À awakpaɛ̀. Loupũnaa ń lougbɛɛ beeo kà. Má á gbaɛ saɛ, wa gíɛ́ lↄo. 29 Mↄizi òɛ̀: Tó ma bↄ wɛ̃́nkpɛ, mɛ́ ma a ↄↄ dↄ̀ Dii kĩ́i oi, loupũnaa a zɛ, lougbɛ i láa, kɛ́ ǹ e ǹ dↄ̃ tↄↄlɛá Dii pↄ́ɛ. 30 Ãma má dↄ̃ kɛ́ mpi ń n ìwaↄ, álɛ vĩakɛ Dii Luaɛo e tia.

31 Naa ń maseo ↄ̃̀ↄkpà, kɛ́ naa pìa mɛ́ mase mↄe bↄ̀ yã́i. 32 Ése ń weao i ↄ̃̀ↄkpao, kɛ́ aaì ma gbɛzã yã́i. 33 Mↄizi bↄ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i à gɛ̀ wɛ̃́nkpɛ, à a ↄↄ dↄ̀ Dii kĩ́i oi, ↄ̃ loupũnaa ń lougbɛo zɛ̀, lou i ma lↄo. 34 Kɛ́ Falaↄ̃ↄ è lou ń lougbɛo ń loupũnaao zɛ̀, à gì lɛ́ duunakɛ, aà swã́ gbãakũ̀, aàpi ń a ìwaↄ. 35 Aà swã́ yìaa, à gì Isailiↄ gbaɛi lá Lua dà Mↄiziɛ a òɛ̀wa.

10

Kwaↄ kaa

1 Dii ò Mↄiziɛ: Gɛ́ Falaↄ̃ↄ kĩ́i, asa ma aà swãfɛ̃̀ ń aà ìwaↄ, kɛ́ mà a dabudabuɛ beeↄ kɛ ń guu, 2 kɛ ǹ e ǹ o n nɛ́ↄnɛ ń n tↄũnaↄ lá ma Egipiↄ wɛtã̀ ń dabudabu pↄ́ má kɛ̀ ń guuo, í dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 3 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao gɛ ò Falaↄ̃ↄɛ aa mɛ̀: Dii Ɛbɛluↄ Lua mɛ̀, ńyↄ̃ↄ ku misiilɛaɛ sai e bↄɛ ni? Ǹ a gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa gɛ́ a sísii. 4 Tó n gi ń gbáɛi, zia a kwaↄ ka n bùsuu, 5 aa da tↄↄlɛa, wa gu'eo, aai lɛ́lɛ pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀nɛ lougbɛ gbɛaↄwa ń líↄ píi. 6 Aa ka n kpɛ́ↄ pai ń n ìwaↄ pↄ́ↄ ń Egipiↄ pↄ́ↄ píiɛ. N maeↄ ń n deziↄ aai a taa e yãao, za gↄↄ pↄ́ aa zↄ̃̀lɛ bùsuu la e ń a gbão. Ɔ̃ Mↄizi ɛ̀a bↄ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i.

7 Falaↄ̃ↄ ìwaↄ òɛ̀: Gbɛ̃́piↄ aaↄ músikpawázi màa e bↄɛ ni? Gbɛ̃́piↄ gbaɛ aa gɛ́ Dii ń Lua sísii. Ń dↄ̃ kɛ́ Egipi ↄ̃̀ↄkpào lé? 8 Ɔ̃ wà ɛ̀a sù ń Mↄizio ń Aalonao Falaↄ̃ↄ kĩ́i, a ònɛ́: À gɛ́ Dii á Lua sísii. Á deↄ mɛ́ aa gɛ́i? 9 Mↄizi wèwà à mɛ̀: Nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ. Wá gɛ́ wápiiɛ ń wá nɛgↄ̃ɛↄ ń wá nɛnↄɛↄ ń wá sãↄ ń wá bleↄ ń wá zuↄ, asa Dii dikpɛ ↄ̃ wálɛ gɛ́ kɛi. 10 Ɔ̃ a ònɛ́: Tó ma á gbáɛ ń á nↄɛↄ ń á nɛ́ↄ ápii, Dii á bↄ! À laaika! Á ye fɛ̃manↄɛ. 11 Aawo! Á gↄ̃ɛↄ mɛ́ aa gɛ́ Dii sísii, asa bee á gbɛ̀a. Ɔ̃ wà ń yá Falaↄ̃ↄ kĩ́i.

12 Dii ò Mↄiziɛ: Ǹ ↄdↄ Egipi bùsua, kwaↄ i ká, aai sɛ̃ ń lá pↄ́ bↄ̀ lougbɛ gbɛaↄ ble píi. 13 Kɛ́ Mↄizi a go dↄ̀ Egipia, Dii bↄ̀ ń ĩ́anao gukpɛ oi, àlɛ pɛ́ bùsupiwa fãanɛ ń gwãasĩnao zɛsai. Kɛ́ gu dↄ̀, gukpɛ ĩ́anapi sù ń kwaↄ.* 14 Ɔ̃ kwapiↄ mↄ̀ kù Egipi bùsua píi. An dasi dɛ a yãa pↄ́ↄla, mɛ́ a taa a kɛ bau lↄo. 15 Aa kpàlɛ tↄↄlɛa gupiiu, ↄ̃ tↄↄlɛ sìsi. Aa sɛ̃ ń láↄ ń libɛ pↄ́ bↄ̀ lougbɛ gbɛaↄ blè píi. Sɛ̃ ge láe ku Egipi bùsuu lↄo.

16 Wegↄ̃ↄ Falaↄ̃ↄ Mↄizi ń Aalonao sìsi à mɛ̀: Ma duunakɛ̀ Dii á Luaɛ ń ápiↄ. 17 À sùuu gɛ̃ndonaɛ bee kɛmanↄ ń ma duunao, í awakpamɛɛ Dii á Luaɛ aà kaalɛɛ bee kɛ̃a. 18 Kɛ́ à bↄ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i, à awakpà Diiɛ. 19 Ɔ̃ Dii bↄ̀ ń ĩ́an gbãao bɛ'aɛ oi, à mↄ̀ kwaↄ sɛ̀lɛ kà Ísia Tɛ̃au. Baa kwa mɛ̀ndo i gↄ̃ Egipi lↄo. 20 Dii Falaↄ̃ↄ swãfɛ̃̀, ↄ̃ i Isailiↄ gbaɛo.

Gusia daa Egipia

21 Dii ò Mↄiziɛ: Ɔsɛ musu, gusia pↄ́ wa e ↄkãwà i da Egipia. 22 Kɛ́ Mↄizi ↄdↄ̀ musu, ↄ̃ gusia gèele dà Egipia gupiiu e gↄↄ àaↄ̃.† 23 Wìli kↄ̃'eo, mɛ́ gbɛ̃e i e gò a tíao e gↄↄ àaↄ̃pi. Kási gupua ku gu pↄ́ Isailiↄ kuu píiɛ.

24 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ Mↄizi sìsi à mɛ̀: À gɛ́ Dii sísii ń á nↄɛↄ ń á nɛ́ↄ píi, í á sãↄ ń á bleↄ ń á zuↄ tó. 25 Mↄizi mɛ̀: To wàↄ wá sa'obↄↄ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ kũa, kɛ́ wà e wà Dii wá Lua gbagbaò. 26 Sema wà gɛ́ ń wá pↄtuoↄ, baa mɛ̀ndo a gↄ̃o, asa an guu ↄ̃ wá sa'obↄↄ sɛu wà Dii wá Lua gbagbaò. E wàↄ gɛ́ kái we, wá dↄ̃ pↄ́ pↄ́ wá sɛ́ wà sa'oowà gĩao. 27 Dii Falaↄ̃ↄ swãfɛ̃̀, ↄ̃ i we ń gbáɛo. 28 Falaↄ̃ↄ ò Mↄiziɛ: Gomɛɛ we! Ńsu tó wá wɛ́ kɛ síiↄ̃ lↄo. Zĩ́ pↄ́ wa wɛsìkↄ̃lɛ, n gaɛ. 29 Ɔ̃ Mↄizi mɛ̀: Lá ń ò, má wɛsinlɛ lↄo.

11

Egipi nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ gagaa

1 À mↄ lè Dii ò Mↄiziɛ yãa à mɛ̀: Má ĩada Falaↄ̃ↄwa ń Egipi bùsuo gɛ̃n do lↄ, i gbasa á gbaɛ. Tó àlɛ á gbaɛ, a á yáɛ fá! 2 O gbɛ̃́ↄnɛ an baade gↄ̃ɛ ń nↄɛo ã́nusu pↄ́ↄ ń vua pↄ́ↄ gbɛa gbɛ̃́ pↄ́ á vĩ Egipi gbɛ̃́ ũwa. 3 Má tó Egipiↄ Isailiↄ wɛgwa. Mↄizi sↄ̃ a bɛɛɛ vĩ Egipi Falaↄ̃ↄ ìwaↄ ń a gbɛ̃́ↄnɛ.

4 Ɔ̃ Mↄizi ò Falaↄ̃ↄɛ: Dii mɛ̀, gwãasĩn wɛɛdo á pã Egipi bùsua, 5 Egipi nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ i gaga píi sɛa za Falaↄ̃ↄ pↄ́ zↄ̃lɛa báawa nɛ́wa e à gɛ pɛ nↄɛ zĩkɛna pↄ́ aaì wísilↄↄ pↄ́wa ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ píi. 6 Búbua gbãa a da Egipia gupiiu, a taa i kɛ yãao, mɛ́ a kɛ bau lↄo. 7 Kási Isailiↄ guu baa gbɛ̃ a gbodↄ gbɛ̃nazĩna ge pↄtuowao, kɛ́ ǹ e ǹ dↄ̃ Dii Egipiↄ dↄ̃kↄ̃ɛ ń Isailiↄ yã́i. 8 N ìwaɛ beeↄ mↄ ma kĩ́i píi, aai kúlɛmɛɛ, aai mɛ mà gɛ́ ń ma gbɛ̃́ↄ píi. Bee gbɛa sa mí gɛ́. Ɔ̃ Mↄizi bↄ̀ Falaↄ̃ↄ kĩ́i ń pↄfɛ̃ zↄ̃ↄo.

9 Dii ò Mↄiziɛ yãa à mɛ̀: Falaↄ̃ↄ a n yãmao, kɛ́ ma dabudabukɛaↄ e dasikũ Egipi yã́i. 10 Mↄizi ń Aalonao dabudabupiↄ kɛ̀ Falaↄ̃ↄ aɛ píi, ↄ̃ Dii aà swãfɛ̃̀. À gì Isailiↄ gbaɛi aa bↄ a bùsuu.

12

Gɛ̃amusu dikpɛ

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao Egipi à mɛ̀: 2 Mↄɛ bee líↄ dɛɛ́ mↄ sɛ̃́ia ũ wɛ̃ ń wɛ̃o. 3 À o Isailiↄnɛ píi, mↄɛ bee gↄↄ kwide zĩ́ ualɛ ń ualɛo píi aali sã sɛ mɛ̀ndodo. 4 Tó ua gbɛ̃́ↄ dasi i ka aa sã mɛ̀ndo nɛo, aa sɛ́ ń ua pↄ́ aa ku kↄ̃ saɛo a gbɛ̃́ↄ dasilɛu, kɛ́ a kĩni su gↄ̃o yã́i. 5 À sãsa ge blesan bↄlↄna pↄ́ sãa vĩo sɛ́.* 6 Isailiↄ píi, baade a pↄ́ gwa e mↄɛ bee gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́. Oosi i dɛ, 7 í a au lɛ́ kpɛ́ pↄ́ wa a nↄ̀ↄ sou kpɛɛlɛ gĩↄwa, ↄplaai ń zɛɛio ń musuo. 8 Gwãasĩn doũpi à nↄ̀ↄpi kpátɛa, í só ń kàao ń lá kĩ̀são. 9 Ásu so búsu ge fùukɛao. À kpátɛa ń a mio ń a gbáↄ ń a guupↄↄ. 10 Ásu to gu dↄ a kĩniwao. Tó a kĩni gↄ̃̀, à kátɛu à tɛ́kũ. 11 Tó álɛ só, à asanadↄ, í kyalekpa, á gopana iↄ naa á ↄzĩ, í só kpakpa, asa Dii Gɛ̃amusu sa'obↄɛ.

12 Gwãasĩnapi má pã Egipia mà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dɛdɛ bùsupi gupiiu ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ píi, mí yãda Egipi tã́aↄla. Mámɛmaa Dii. 13 Aupi iↄ dɛ seela ũ kpɛ́ pↄ́ á kú a guuwa. Tó málɛ ↄtↄ̃ Egipiↄwa, mɛ́ ma aupi è, má gɛ̃álaɛ, gagapi a á leo. 14 Àli gↄↄpi dilɛ ma dikpɛ ũ a yã́ dↄngu yã́i, íↄ dikpɛpi kɛ fɛlɛkaa ũ e á buiwa.

Kàaso dikpɛ

15 Àli kàa so e gↄↄ sopla. A gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ àli pↄ́sɛ'ɛsɛ pↄ́ kú á kpɛ́uↄ kↄ́lɛ,† asa gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́sɛa sò gↄↄ soplapi guu, wa aà bↄ Isailiↄ guu wà dɛɛ. 16 A gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ ń a gↄↄ sopladeo àli kↄ̃kãaa à ma sísi. Ásu zĩe kɛ gↄↄ beeↄ zĩ́o, sema blɛkɛa gbɛ̃́piiɛ bàasio, a lɛ́n we. 17 Àli Kàaso dikpɛkɛ, asa zĩbeezĩ ↄ̃ ma á bↄ́lɛ Egipi lán zĩgↄ̃ↄwa. Á buiↄ líↄ dikpɛpi kɛ kɛ̀tokↄ̃ɛ ũ. 18 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ oosi, àↄ kàa so e a gↄↄ bao ń mɛ̀ndoode zĩ́ oosi. 19 Pↄ́sɛ'ɛsɛ su àↄ kú á bɛo e gↄↄ sopla, asa gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́sɛa sò, bↄ̀mↄn nò, belen nò, wa aà bↄ Isailiↄ guu wà dɛɛ. 20 Ásuli pↄ́sɛa so gↄↄ beeo. Gu pↄ́ á kúu píi, àliↄ kàa só.

Gɛ̃amusu dikpɛ sɛ̃́ia

21 Mↄizi Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi píi, a ònɛ́: À gɛ́ á ua sã sɛ́i, í dɛ Gɛ̃amusu dikpɛkɛbↄ ũ. 22 À ése sáo sɛ à zↄ̃ au pↄ́ kú ta guuwa, í lɛ́ kpɛɛlɛ gĩↄwa, ↄplaai ń zɛɛio ń musuo. Á gbɛ̃e su bↄ a kpɛ́uo e gu dↄ. 23 Tó Dii lɛ́ pã bùsua àlɛ Egipiↄ dɛdɛ, mɛ́ à au è kpɛɛlɛ gĩↄwa, a gɛ̃aɛ. A to gbɛ̃dɛdɛna gɛ̃ázi à á dɛdɛo.‡ 24 Ápiↄ ń á buiↄ àↄ yã́pi kũa kɛ̀tokↄ̃ɛ ũ e á buiwa. 25 Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ Dii á gbáu lá à a lɛgbɛ̃̀wa, àↄ lousisiyãpi kũa. 26 Tó á nɛ́ↄ lousisiyãpi mi gbɛ̀awá, 27 à onɛ́ a dɛ Gɛ̃amusu sa pↄ́ wì o Diiwa ũɛ, asa kɛ́ à Egipiↄ dɛ̀dɛ, à gɛ̃̀ wá Isailiↄ kpɛ́aɛ, i wá dɛdɛo. Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ kùlɛ Diiɛ aa mipɛ̀lɛ. 28 Kɛ́ aa tà, aa kɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonaowa.

Egipi nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ gagaa

29 Gwãasĩn wɛɛdo Dii Egipi nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dɛ̀dɛ píi sɛa za Falaↄ̃ↄ pↄ́ zↄ̃lɛa báawa nɛ́wa, e à gɛ̀ pɛ̀ dakpɛunaↄ pↄ́wa ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ píi. 30 Falaↄ̃ↄ fɛ̀lɛ gwã́ ń a ìwaↄ ń Egipiↄ píi, ↄ̃ búbua dà Egipia, asa uae ku gɛsaio. 31 Gwãasĩna ↄ̃ Falaↄ̃ↄ Mↄizi ń Aalonao sìsi a ònɛ́: À fɛlɛ bↄlɛ ń Isailiↄ ma gbɛ̃́ↄ guu. À gɛ́ Dii sísii lá á òwa. 32 À á bleↄ ń á sãↄ ń á zuↄ sɛ́lɛ lá á òwa. À gɛ́i, í samaa'omɛɛ.

33 Egipiↄ lɛ́ naɛ gbɛ̃́piↄwa aa bↄlɛnɛ́ ń bùsuu kpakpa, asa aa mɛ̀: Wá gaga píiɛ. 34 Isailiↄ ń kàatidɛaↄ kà taↄ guu a sɛ'ɛsɛsai, aa ń ulaↄ fĩ̀fĩwà aa dàda ń gã̀u. 35 Aa kɛ̀ lá Mↄizi ònɛ́wa, aa ã́nusu pↄ́ↄ ń vua pↄ́ↄ ń pↄkasaↄ gbɛ̀a Egipiↄwa. 36 Dii tò Egipiↄ ń wɛgwà, ↄ̃ aa kpàmá. Màa aa Egipiↄ pↄ́ↄ sìmá.

Isailiↄ daa zɛ́u

37 Isailiↄ dàzɛu kɛ̀sɛ, aa bↄ̀lɛ ń Lamɛsɛo aa tà Suko. Gↄ̃ɛↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa àaↄ̃ɛ (600.000), nɛ́ↄ ń nↄɛↄ bàasi. 38 Bui zĩ̀lo dodoaↄ tàńnↄ dasi lↄ. Bleↄ ń sãↄ ń zuↄ dasi kɛ̀ zài. 39 Aa kàa kɛ̀ ń kàatidɛa pↄ́ aa bↄ̀ò Egipio. A sɛ'ɛsɛ vĩo, asa wà ń yá Egipi zɛzɛsaiɛ. Aai blɛ mài e sɛ̀ kɛ́ wà ble zɛ́uo.

40 Isailiↄ kua Egipi kɛ̀ wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń baakwioɛ.§ 41 Wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń baakwiopi gbɛa, dikpɛpi zĩ́ ↄ̃ Dii zĩgↄ̃piↄ bↄ̀lɛ Egipi píi. 42 Gwãasĩnapiá Dii pↄ́ɛ. Isailiↄ líↄ itɛ̃kɛwà e an buiwa, asa gwã́pi ↄ̃ Dii Isailiↄ bↄlɛa Egipi itɛ̃kɛ̀.

Gɛ̃amusu dikpɛ

43 Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonao: Gɛ̃amusu yã́ pↄ́ má dìlɛn kɛ: Buipãlee su a nↄ̀ↄ soo, 44 ãma zↄ pↄ́ á lù mɛ́ à tↄ̃zↄ̃̀ a só. 45 Nibↄ ge gbɛ̀wina su soo. 46 À so kpɛ́u, ásu bↄ ń a nↄ̀ↄpio bàasio. Ásu sãpi wáe ɛo.* 47 Isaili píi lí dikpɛpi kɛ. 48 Tó bↄ̀mↄ kú á guu, mɛ́ a ye Gɛ̃amusu dikpɛkɛ Diiɛ, aà tↄ̃zↄ̃zↄ̃ a bɛ gↄ̃ɛↄnɛ píi, i gↄ̃ bele ũ, i gbasa kɛ. Gyafↄↄdee suli bleo. 49 Bele ń bↄ̀mↄ pↄ́ kúánↄↄ, ikoyã doũpiɛ. 50 Ɔ̃ Isailiↄ kɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonaowa píi. 51 Zĩbeezĩ Dii Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipi gãgã.

13

Kàaso dikpɛ ń nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ kpaa Luawao

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ kpaa, asa ma pↄ́ↄnɛ píi.*

3 Mↄizi ò gbɛ̃́ↄnɛ: Á bↄa Egipi zↄbleau gↄↄɛ bee yã́ àↄ dↄágu, asa Dii mɛ́ á bↄ́ Egipi ń a ↄ gbãao. Ásuli pↄ́sɛa so gↄↄpiwao. 4 Álɛ bↄ Egipi mↄ sɛ̃́ia pↄ́ wì mɛ Abibu guu gbãɛ. 5 Dii lɛgbɛ̃̀ á deziↄnɛ à mɛ̀ á bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diu mɛ́ Kanaaↄ ń Itiↄ ń Amↄleↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ kuu kpáwá. Tó a tò a kau, àli dikpɛpi kɛ mↄɛ beeu. 6 Àliↄ kàa so e gↄↄ sopla. A gↄↄ sopladepi zĩ́ iↄ dɛɛ́ Dii dikpɛ ũ. 7 Àliↄ kàa so e gↄↄ soplapi gɛ paò. Pↄ́sɛa ge pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ suliↄ ku uae á bùsuu gↄↄ beewao. 8 Gↄↄ bee àli o á nɛgↄ̃ɛↄnɛ álɛ bee kɛ yã́ pↄ́ Dii kɛ̀ɛ́ kɛ́ à á bↄ́lɛ Egipi yã́iɛ. 9 Dikpɛpi iↄ dɛɛ́ seela ũ lán pↄ́ daa ↄwa ge dↄngubↄ yea mi'aɛwawa, kɛ́ Dii ikoyã su bↄ á lɛ́uo, asa ↄ̃mɛ á bↄ́lɛ Egipi ń a ↄ gbãao. 10 Àliↄ ikoyãpi kɛ a gↄↄwa wɛ̃ ń wɛ̃o.

11 Tó Dii tò a ka Kanaa bùsuu, mɛ́ a kpàwá lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ́ ń á deziↄwa, 12 à á nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ kpawà píi. Á pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ iↄ dɛ aà pↄ́ ũ píi. 13 Íli á zàa'ĩn nɛsana sɛ̃́ia bo ń sãnɛo. Tó i boo, à a waa fĩ. À á nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ bo píi. 14 Tó á nɛgↄ̃ɛↄ á lá yã́pi mii zia aa mɛ̀, bↄ́ yã́n wei, à onɛ́, kɛ́ Dii wá bↄ́ zↄbleu Egipi ń a ↄ gbãao yã́ɛ. 15 Kɛ́ Falaↄ̃ↄ gĩkɛ̀ à gì wá gbaɛi, ↄ̃ Dii Egipi nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dɛ̀dɛ píi ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ píi. A yã́i ↄ̃ wi sa'oiwà ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ, mɛ́ wi wá nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ bo. 16 Bee aↄ dɛ seela ũ lán pↄdaa wá ↄwa ge pↄyea wá mi'aɛwawa, asa Dii mɛ́ wá bↄ́ Egipi ń a ↄ gbãao.

Isailiↄ bↄa Egipi

17 Kɛ́ Falaↄ̃ↄ Isailiↄ gbàɛ, Lua i bↄńnↄ Filitɛ̃ bùsu zɛ́ guuo, baa ń a kãikɛo, asa à mɛ̀: Tó wà fɛ̀lɛmá ń zĩo, aa làasookɛ ɛa taa Egipiwaɛ. 18 Lua dↄ̀i, à guwaiwai zɛ́ sɛ̀ńnↄ Ísia Tɛ̃a oi. Isailiↄ bↄ̀ Egipi ń ń gↄ̃kɛbↄↄ kũa.

19 Mↄizi Yosɛfu gɛ sɛ̀, àlɛ taò, asa Yosɛfu tò Isailiↄ lɛgbɛ̃̀ yãa à mɛ̀, tó Lua mↄ̀ ń bↄi, aa a gɛwa sɛ́lɛ bↄò weɛ.†

20 Kɛ́ aa bↄ̀ Suko, aa gɛ̀ bòokpà guwaiwai lɛ́ Etaũ. 21 Dii ìↄ dↄaanɛ́ tɛlu guu fãanɛ, kɛ́ àↄ zɛ'ↄlↄnɛ́. Gwãasĩna sↄ̃, ìↄ dↄaanɛ́ tɛ́ guu kɛ́ àↄ gupunɛ́, aaiↄ táa'o fãanɛ ń gwãasĩnao. 22 Tɛlupi lí go ń aɛ fãanɛo, mɛ́ tɛ́pi lí go ń aɛ gwã́o.

14

Egipiↄ pɛ́lɛa Isailiↄzi

1 Dii ò Mↄiziɛ: 2 O Isailiↄnɛ aa lilɛ gɛ bòokpa Pi'ailo saɛ Midoli ń ísiao zãnguo, bↄaa ń Baalizɛfↄ̃o. À bòokpa ísia saɛ we. 3 Falaↄ̃ↄ aↄ e a sãsã, guwaiwai á kũkũɛ. 4 Má aà swãfɛ̃, i pɛ́lɛázi, mí tↄbↄ Falaↄ̃ↄ ń a zĩgↄ̃ↄ yã́ musu, Egipiↄ iↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. Ɔ̃ Isailiↄ kɛ̀ màa.

5 Kɛ́ wa ò Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄɛ gbɛ̃́piↄ bàalɛ̀, ↄ̃ aàpi ń a ìwaↄ nↄ̀sɛ pãle sɛ̀ an yã́ musu aa mɛ̀: Kpelewa wá kɛ̀ wá tò Isailiↄ bↄ̀ zↄbleawɛ̃ɛ guui? 6 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ godↄ̀ a sↄ̃́ɛ, à a zĩgↄ̃ↄ nàaa. 7 À sↄ̃́go maaↄ sɛ̀ mɛ̀n ↄ̀aa àaↄ̃ ń Egipi sↄ̃́goↄ píi, zĩgↄ̃ kíaↄ ká ń guu. 8 Dii Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ swãfɛ̃̀, ↄ̃ à pɛ̀lɛ Isailiↄzi, aalɛ bↄlɛ an mi daa ía. 9 Ɔ̃ Egipiↄ pɛ̀lɛńzi ń Falaↄ̃ↄ sↄ̃́ↄ ń aà sↄ̃́goↄ ń aà sↄ̃deↄ ń aà zĩgↄ̃ↄ píi, ↄ̃ aalɛ mↄ́ ń lei ń bòou ísia saɛ Pi'ailo saɛ bↄaa ń Baalizɛfↄ̃o.

10 Kɛ́ Falaↄ̃ↄ kãikũ̀, Isailiↄ wɛzù, ↄ̃ aa Egipiↄ è tɛ́ ń kpɛ. Vĩa ń kṹ maamaa, ↄ̃ aa wiilɛ̀ Diiwa. 11 Aa ò Mↄiziɛ: Miaↄ ku Egipi noa? Bↄ́yãi n mↄwanↄ guwaiwaiu la wà gagai? Àkɛa n wá bↄ́lɛ Egipii? 12 Wi onɛ Egipio lé? Wi mɛ wá tó tɛɛɛ wà zↄble Egipiↄnɛo lé? Zↄbleanɛ́ maawɛ̃ɛ dɛ gagaa guwaiwaiua. 13 Mↄizi ònɛ́: Ásu to vĩa á kũo. À zɛ tɛɛɛ, í e lá Dii a á suaba gbã, asa Egipi pↄ́ álɛ ń e gbãɛↄ, á ń e bau lↄo. 14 Dii mɛ́ a zĩkaɛ́. Áↄ ku kílikiliɛ.

Pãa Ísia Tɛ̃aa

15 Dii Mↄizi là à mɛ̀: Bↄ́ wii ńlɛ lɛ́ai? O gbɛ̃́ↄnɛ aa bↄ ń táo. 16 Ǹ n gopana dↄ ísiaa, ní zↄ̃ɛò, Isailiↄ i gɛ̃ a zãnguo gugiiu. 17 Mapi, má Egipiↄ swãfɛ̃, aai gɛ̃ ń gbɛa, mí tↄbↄ Falaↄ̃ↄ ń a zĩgↄ̃ↄ ń a sↄ̃́goↄ ń a sↄ̃deↄ yã́ musu. 18 Tó ma tↄbↄ̀ Falaↄ̃ↄ ń a sↄ̃́goↄ ń a sↄ̃deↄ yã́ musu, Egipiↄ i dↄ̃ sa kɛ́ mámɛmaa Dii. 19 Lua Malaika pↄ́ dↄaaa Isailiↄnɛ ɛ̀a gɛ̀ kú ń kpɛ, mɛ́ tɛlu pↄ́ kú ń aɛ ɛ̀a gɛ̀ ń kpɛ lↄ 20 ampiↄ ń Egipiↄ zãnguo. Tɛlupi gupù Isailiↄnɛ mɛ́ à gusiakpà Egipiↄnɛ, ↄ̃ an gbɛ̃e i e sↄ̃̀ a deei gwãasĩna beeo.

21 Kɛ́ Mↄizi ↄdↄ̀ ísiaa, ↄ̃ Dii bↄ̀ ń ĩ́an gbãao gukpɛ oi. À kàka e gu gɛ̀ dↄ̀ò, à ísia sɛ̀lɛ kpà e gugii bↄ̀. Kɛ́ í zↄ̃̀ɛ, 22 ↄ̃ Isailiↄ táa'ò gugiiu aa bùa. Í bĩ́iboa an ↄplaai ń ń ↄzɛɛio.* 23 Ɔ̃ Egipiↄ pɛ̀lɛńzi. Falaↄ̃ↄ sↄ̃́ↄ ń a sↄ̃́goↄ ń a sↄ̃deↄ píi tɛ́ ń kpɛ ísia guu. 24 Gufɛ̃nɛ Dii Egipi zĩgↄ̃ↄ gwà za tɛlu tɛde guu, ↄ̃ a tò gili gɛ̃̀ńgu. 25 A tò an sↄ̃́goↄ vĩ̀lɛ, a tò an táa'oa zĩ'ũkũ̀, ↄ̃ aa mɛ̀: Wà bàalɛ Isailiↄnɛ, asa Dii lɛ́ zĩkanɛ́wanↄɛ.

26 Dii ò Mↄiziɛ: Ɔdↄ ísiaa, í i da Egipiↄla ń ń sↄ̃́goↄ ń ń sↄ̃deↄ. 27 Ɔ̃ Mↄizi ↄdↄ̀ ísiaa, ↄ̃ í lɛ́ pa a gbɛu gudↄlɛia. Lá í lɛ́ su màa, ↄ̃ Egipiↄ bàalɛ̀ aa kpàaũò. We Dii tò ísia kũ̀aaumá. 28 Í sù à dà sↄ̃́goↄla ń sↄ̃deↄ ń Falaↄ̃ↄ zĩgↄ̃ pↄ́ gɛ̃̀ ísia guu Isailiↄ gbɛaↄ píi. An kee i bↄo, baa mɛ̀ndo. 29 Isailiↄ sↄ̃ aa táa'ò í zãnguo gugiiuɛ. Í bĩ́iboa an ↄplaai ń ń ↄzɛɛio. 30 Zĩbeezĩ Dii Isailiↄ sì Egipiↄwa, ↄ̃ Isailiↄ Egipipiↄ gɛↄ è ísia gↄ̃sↄ̃lɛ. 31 Kɛ́ Isailiↄ Dii gbãa zↄ̃ↄ pↄ́ a mↄ̀ Egipiↄnɛ è, aa vĩakɛ̀ɛ̀, ↄ̃ aa aà náaikɛ̀ ń aà zↄ̀blena Mↄizio.

15

Mↄizi lɛ

1 Ɔ̃ Mↄizi ń Isailiↄ píi lɛɛ bee sì Diiɛ* aa mɛ̀:

Má lɛsi Diiɛ, asa à tↄbↄ̀,

à sↄ̃deↄ ń ń sↄ̃́ↄ kà ísiau.

2 Dii mɛ́ ma gbãa ũ,

má lɛ́mawà, aàpi mɛ́ ma suabà.

Ɔ̃mɛ ma Lua ũ,

má aà táasilɛ.

Ɔ̃mɛ ma mae Lua ũ,

má aà tↄbↄ.

3 Diiá zĩgↄ̃ɛ, aà tↄ́n Dii.

4 À Falaↄ̃ↄ sↄ̃́goↄ ń aà zĩgↄ̃ↄ kà ísiau,

à zĩgↄ̃ kíaↄ sↄ̃̀ↄlɛ Ísia Tɛ̃au.

5 Ípi dàńla,

aa kpàlɛ zĩ́lɛ lán gbɛwa.

6 Dii, n ↄplaa n gbãa tↄbↄ̀,

Dii, n n ibɛɛↄ ulↄ̀ ń n ↄplaao.

7 N n wɛ̀lɛↄ nɛ̀ n gawi zↄ̃ↄ guu,

n pↄ pà, n ń kwɛ́ lán sɛ̃wa.

8 N pↄbↄ̀ n níu, ↄ̃ í fɛ̀lɛ,

a zɛa lán bĩ́iwa,

ísia í ì a guoguo.

9 Wá ibɛɛpiↄ mɛ̀,

wa pɛ́lɛwázi wà wá leɛ,

wi wá pↄ́ↄ síwá lá wa yeiwa,

wi ń fɛ̃ndaↄ wo wà wá dɛdɛò.

10 N n lɛ́'ĩana gbàɛ, ↄ̃ ísia dàńla,

aa kpàlɛ lán bɛↄmawa í zↄ̃ↄpiu.

11 Dii, tã́a kpele mɛ́ muaannↄi?

Démɛ muaannↄi?

Yãbↄnsaɛkɛna, n zↄ̃ↄkɛ adoa,

n gawi ì to vĩa wá kṹ.

12 N n ↄplaa dↄ̀, ↄ̃ tↄↄlɛ ń mↄmↄ.

13 Ńyↄ̃ dↄaa wá gbɛ̃́ pↄ́ n wá bóↄnɛ n gbɛ̃kɛ guu,

ńyↄ̃ gɛ́wanↄ n bùsuu ń n gbãao.

14 Tó buipãleↄ mà, aa lualua,

iwãa a ka Filitɛ̃ bùsudeↄ pↄa.

15 Ɛdↄũↄ kíaↄ bílikɛ,

gili a gɛ̃ Mↄabu dↄaanaↄgu,

Kanaa bùsudeↄ kúsu a kwɛ ḿpii.

16 Vĩa zↄ̃ↄ a ń kṹ, sↄ̃ i kɛ̃́ńgu,

aa gↄ̃ kílikili lán gbɛwa n gbãa zↄ̃ↄ yã́i Dii,

e wá gbɛ̃́ pↄ́ ń wá é n pↄ́ ũↄ gɛ̃.

17 Dii, ńyↄ̃ gɛ́wanↄ gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ ń sɛ̀ n pↄ́ ũ kĩ́i,

ní wá zɛdↄ gu pↄ́ ń dìlɛ n zↄ̃lɛkĩi ũ,

n kúkĩi pↄ́ ń kɛ̀kɛ nzĩaɛ guu.

18 Dii aↄ kible gↄↄpiiɛ.

19 Kɛ́ Falaↄ̃ↄ sↄ̃́ↄ ń a sↄ̃́goↄ ń a sↄ̃deↄ gɛ̃̀ ísia guu, ↄ̃ Dii sù ń ío à dàńla, kási Isailiↄ táa'ò gugiiu ísiapiuɛ. 20 Ɔ̃ ãnabi Miliaũ, Aalona dãe, sɛ̃́sɛ̃na sɛ̀, ↄ̃ nↄɛↄ bↄ̀ tɛaàzi píi, aalɛ sɛ̃́sɛ̃napa, aalɛ ↄ̃wã. 21 Miliaũ lɛsìnɛ́ à mɛ̀:

À lɛsi Diiɛ, asa à tↄbↄ̀,

à sↄ̃deↄ ń ń sↄ̃́ↄ kà ísiau.

Í fĩ̀ii

22 Mↄizi dàzɛu ń Isailiↄ, aa kɛ̃̀ Ísia Tɛ̃awa aa gɛ̃̀ Sulu guwaiwaiu. Aa táa'ò gↄↄ àaↄ̃ guwaiwaipiu, aai í eo. 23 Kɛ́ aa kà gu pↄ́ wì mɛ Mala, aai fↄ̃ a imìo, kɛ́ a fĩ̀ii yã́i. A yã́i tò wà tↄkpà gupiɛ Mala.† 24 Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ zↄadↄ̀ Mↄiziwa aa mɛ̀: Bↄ́ wá mii? 25 Mↄizi wiilɛ̀ Diiwa, ↄ̃ Dii lí ↄ̀lↄɛ̀. Kɛ́ a zù íu, ↄ̃ ípi nakũ̀. Wekĩi ↄ̃ Dii ikoyã dìlɛnɛ́ à ń yↄ̃́ 26 à mɛ̀: Tó a laaidↄ̀ ma Dii á Lua ma yã́wa mɛ́ álɛ yã́ pↄ́ má yei kɛ, tó a yã́ pↄ́ má dìlɛↄ mà mɛ́ á ma ikoyãↄ kũa píi, má gyã pↄ́ má kà Egipiↄgu kee kááguo, asa mámɛmaa Dii á gbã̀gbãna ũ. 27 Bee gbɛa aa kà Eliũ, gu pↄ́ nibↄna mɛ̀n kuɛplaↄ kuu ń daminali mɛ̀n bàaↄ̃kwiↄ. Ɔ̃ aa bòokpà í saɛ we.

16

Mana ń bùuↄ

1 Isailiↄ fɛ̀lɛ Eliũ ḿpii, ↄ̃ aa kà Sini guwaiwai pↄ́ kú Eliũ ń Sinaio zãnguo an bↄa Egipi mↄ plaade gↄↄ gɛ̃ode zĩ́. 2 Ɔ̃ aa zↄadↄ̀ Mↄizi ń Aalonaowa guwaiwaiu we ḿpii, 3 aa ònɛ́: Bↄ́yãi Dii i wá dɛdɛ Egipio ni? Wekĩi wi zↄ̃lɛ wà pↄble ń nↄ̀ↄo e wà kãɛ, ↄ̃ a mↄ wá dɛdɛi guwaiwaiu la ń nↄanao.

4 Dii ò Mↄiziɛ: Kua za musu má blɛ fã́ɛɛ́,* gbɛ̃́ↄ lí bↄlɛ gↄↄ do pↄ́ sɛ́lɛi lá gu lɛ́ dↄ ń lɛ́ lɛ́u, kɛ́ mà ń lɛ́ mà gwa tó aa ma ikoyã kũa. 5 Gↄↄ soolode zĩ́ gↄↄ pla pↄ́ ↄ̃ aali sɛ́lɛ, aaliↄ a blɛkɛ. 6 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao ònɛ́ píi: Oosia á dↄ̃ kɛ́ Dii mɛ́ á bↄ́lɛ Egipi, 7 zia kↄↄ í Dii gawi e. À zↄa pↄ́ á kàazi mà, asa pↄen wá ũ kɛ́ a gbasa zↄakàwázio. 8 Mↄizi ɛ̀a mɛ̀: Dii a á gba nↄ̀ↄ à so oosia, zia kↄↄ i blɛ kpáwá á lɛ́ lɛ́u, kɛ́ à zↄa pↄ́ á kàazi mà yã́i. Pↄen wá ũo. I kɛ wámɛ a zↄakàwázio, Diiɛ.

9 Ɔ̃ Mↄizi ò Aalonaɛ: O Isailiↄnɛ píi aa sↄ̃ Diizi, asa à ń zↄakaa màɛ. 10 Kɛ́ Aalona lɛ́ yã'onɛ́, aa aɛdↄ̀ guwaiwai oi, ↄ̃ aa è Dii gawi bↄ̀má tɛlu guu. 11 Ɔ̃ Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 12 Ma Isailiↄ zↄakaa mà. Onɛ́ oosia aa nↄ̀ↄ só, zia kↄↄ aa blɛble aa kã́, aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii ń Lua.

13 Oosi bùuↄ mↄ̀ lì ń bòoa. Kɛ́ gu dↄ̀ fíi kpà à lìai. 14 Kɛ́ fíi kwɛ̀, ↄ̃ pↄ́ gↄ̃̀ kálɛ tↄↄlɛ puannↄ kelekele lán kpↄ̀tɛɛwa. 15 Kɛ́ Isailiↄ è, aa òkↄ̃ɛ: Bↄ́n wei? Asa aai dↄ̃ bↄ́ no. Mↄizi ònɛ́: Blɛ pↄ́ Dii kpàwá à blen we. 16 Yã́ pↄ́ Dii dìlɛɛ́n kɛ: Á baade lí sɛ́lɛ a lɛ́ lɛ́u. À sɛ́lɛ á baade miwa zaa lɛ dodo á uadeↄ lɛ́u. 17 Isailiↄ kɛ̀ màa. Aa sɛ̀lɛ, gbɛ̃eↄ pↄ́ zↄ̃ↄ, gbɛ̃eↄ pↄ́ bílao. 18 Wà zaadàu, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ sɛ̀lɛ zↄ̃ↄ pↄ́ su fɛ̃o, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ i sɛ́lɛ bílao pↄ́ su kɛ̃́sãwào.† 19 Mↄizi ònɛ́: Gbɛ̃e su a kĩni tó e kↄↄo. 20 Gbɛ̃eↄ i Mↄizi yãmao, aa a kĩni tò e kↄↄ, ↄ̃ à kↄ̀ↄkà à yaikɛ̀, ↄ̃ Mↄizi pↄ pà gbɛ̃́ beeↄzi.

21 Lá gu lɛ́ dↄ baade ì sɛ́lɛ a lɛ́ lɛ́u. Tó ĩatɛ̃ gbãakũ̀, pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀ tↄↄlɛ ì yↄɛ. 22 Gↄↄ soolode zĩ́ aa blɛ sɛ̀lɛ lɛɛ pla, baade miwa zaa lɛ plapla. Ɔ̃ an gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gɛ ò Mↄiziɛ ḿpii. 23 A ònɛ́: Màa Dii dìlɛ. Ziaá kã́mabozĩɛ, Dii gↄↄɛ. À pↄ́ pↄ́ á ye kpasa kpasa. À pↄ́ pↄ́ á ye disa disa, í a kĩni pↄ́ gↄ̃̀ dilɛ e kↄↄ. 24 Aa dìlɛ e kↄↄ lá Mↄizi òwa. Bee i yaikɛo, i kↄ̀ↄkao. 25 Ɔ̃ Mↄizi ònɛ́: À ble gbã, asa kã́mabozĩɛ, á e guei gbão. 26 Àliↄ sɛ́lɛ e gↄↄ soolo. A gↄↄ sopladeá kã́mabozĩɛ, aↄ ku gↄↄ beeo.

27 Gↄↄ soplade zĩ́ gbɛ̃eↄ bↄ̀ sɛ́lɛi, ↄ̃ aai eo. 28 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Áↄ kú ń ikoyã pↄ́ má dìlɛↄ masaio e bↄɛ ni? 29 Àↄ dↄ̃ kɛ́ ma Dii mámɛ ma kã́mabogↄↄ dìlɛɛ́. A yã́i tò gↄↄ soolode zĩ́ mi gↄↄ pla blɛ kpáwá. Baade líↄ ku a gbɛu, gbɛ̃e suli bↄ gu pↄ́ á kúu gↄↄ sopladepi zĩ́o. 30 Ɔ̃ aa kã́mabò gↄↄ soplade zĩ́.‡ 31 Isailiↄ tↄkpà blɛpiɛ Mana.§ A dɛ lán pↄ́wɛn pua kelenaↄwaɛ. A í na lán kàa zↄdewa.*

32 Mↄizi mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii dìlɛn kɛ: Wà mana zaa lɛ do dilɛ wá buiↄnɛ, kɛ́ aa blɛ pↄ́ a kpàwá wá blè guwaiwaiu wá bↄa Egipi gbɛa e sↄ̃. 33 Ɔ̃ Mↄizi ò Aalonaɛ: Lo sɛ mana zaa lɛ do kau, ní dilɛ Dii aɛ, kɛ́ àↄ dilɛa wá buiↄnɛ.† 34 Ɔ̃ Aalona dìlɛ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛↄ saɛ, kɛ́ àↄ dilɛa lá Dii ò Mↄiziɛwa. 35 Isailiↄ mana blè wɛ̃̀ blaɛ‡ e aa gɛ̀ kàò bùsu pↄ́ gbɛ̃́ↄ kuu. Aa manapi blè e aa gɛ̀ kàò Kanaa bùsu zↄ̃lɛuɛ. 36 Zaa lɛ do litili plaɛ.

17

Í bↄa gbɛu

(Nao 20.2-13)

1 Isailiↄ fɛ̀lɛ Sini guwaiwaiu ḿpii, aalɛ bòokpakpa lá Dii ònɛ́wa, ↄ̃ aa gɛ̀ bòokpà Lefidiũ. Aai í e we wa mìo, 2 ↄ̃ aa zↄadↄ̀ Mↄiziwa aa mɛ̀: Wá gba í wà mi. A ònɛ́: Bↄ́yãi álɛ zↄadↄai? Àkɛa álɛ Dii lɛ́wɛi? 3 Kɛ́ imi lɛ́ ń dɛ, ↄ̃ aa zↄadↄ̀ Mↄiziwa aa mɛ̀: Bↄ́yãi n wá bↄ́lɛ Egipii? Ń ye ǹ wá dɛdɛ ń imio ń wá nɛ́ↄ ń wá pↄtuoↄ yã̀? 4 Ɔ̃ Mↄizi wiilɛ̀ Diiwa à mɛ̀: Kpelewa má kɛ ń gbɛ̃́piↄi? À gↄ̃̀ yↄↄ aa ma pápa ń gbɛo wà ma dɛɛ. 5 Dii òɛ̀: Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sɛ́lɛ, í dↄaa gbɛ̃́piↄnɛ. Ǹ n go pↄ́ n Niili lɛ̀ò sɛ lↄ. 6 Máↄ zɛa n aɛ Olebu gbɛwa we. Gbɛpi lɛ́, í i bↄ, aai mi. Ɔ̃ Mↄizĩkɛ̀ màa Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ wáa. 7 Ɔ̃ wà tↄkpà gupiɛ Masa,* asa we aa Dii lɛ́wɛ̀u aa mɛ̀: Dii kúwanↄɛ wee? Wà tↄkpàɛ̀ Mɛliba† lↄ, kɛ́ Isailiↄ zↄakà we yã́i.

Zĩkaa ń Amalɛkiↄ

8 Amalɛkiↄ mↄ̀ zĩkai ń Isailiↄ Lefidiũ. 9 Ɔ̃ Mↄizi ò Yozueeɛ: Gbɛ̃́ↄ plɛwɛ̃ɛ, í gɛ zĩka ń Amalɛkiↄ. Zia máↄ zɛa sĩ̀sĩɛ bee misonawa ń Lua goo kũa. 10 Yozuee kɛ̀ lá Mↄizi òɛwa, à gɛ̀ zĩkai ń Amalɛkiↄ. Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao ń Huluo dɛ̀dɛ sĩ̀sĩpi misonawa. 11 Tó Mↄizi a ↄↄ sɛ̀, Isailiↄ ìↄ Amalɛkiↄ fuɛ, ãma tó à a ↄↄ sìilɛ sↄ̃, Amalɛkiↄ ìↄ Isailiↄ fuɛ. 12 Kɛ́ Mↄizi ↄↄ wã̀, ↄ̃ wà gbɛ sɛ dìlɛ aà zíɛ, à zↄ̃̀lɛwà, ↄ̃ Aalona ń Huluo aa aà ↄↄ kṹkũa, gbɛ̃do ↄplaai, gbɛ̃do ↄzɛɛi, ↄ̃ aà ↄↄ gↄ̃̀ zɛa e ĩatɛ̃ gɛ̀ gɛ̃̀ kpɛ́u. 13 Ɔ̃ Yozuee zĩblè Amalɛkiↄwa, à ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

14 Dii ò Mↄiziɛ: Bee kɛ̃ lá guu àↄ dɛ dↄngubↄ ũ, ní o Yozueeɛ, asa má Amalɛkiↄ midɛ dṹnia guu píiɛ.‡ 15 Mↄizi gbagbakĩi bò, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Diimadalapoo 16 à mɛ̀: À Dii dàlapoo dↄ musu, Dii iↄ zĩka ń Amalɛkiↄ gↄↄpiiɛ.

18

Yetolo gɛa Mↄizi gwai

1 Mↄizi ã̀nsue Yetolo, Madiã sa'ona, yã́ pↄ́ Lua kɛ̀ Mↄiziɛ ń a gbɛ̃́ Isailiↄ mà, lá Dii ń bↄ́lɛ Egipi. 2 À mↄ lè Mↄizi a na Sefola gbàɛ bɛ yãa 3 ń a nɛgↄ̃ɛ mɛ̀n plaↄ.* Ado tↄ́n Geesoũ,† asa Mↄizi mɛ̀ bùsu pãleu la bↄ̀mↄn a ũ. 4 Ado tↄ́n Ɛliɛzɛɛ,‡ asa Mↄizi mɛ̀ a mae Lua dↄ̀alɛɛ, à a bↄ Falaↄ̃ↄ fɛ̃nda lɛ́zĩ. 5 Ɔ̃ Yetolo fɛ̀lɛ lɛ́ mↄ́ Mↄizi kĩ́i ń aà nɛ́ↄ ń aà nao gu pↄ́ à bòokpàu Lua gbɛ saɛ guwaiwaiu. 6 À lɛ́kpãsãkɛ̀ Mↄiziɛ à mɛ̀: Málɛ mↄ́ n kĩ́i ń n nao ń n nɛ́ mɛ̀n plaↄ. 7 Mↄizi bↄ̀ dà a ã̀nsuelɛ, à kùlɛ à lɛpɛ̀wà. Aa kↄ̃ aafia gbɛ̀a, ↄ̃ aa gɛ̃̀ kpɛ́u. 8 Mↄizi yã́ pↄ́ Dii kɛ̀ Falaↄ̃ↄɛ ń Egipiↄ Isailiↄ yã́i dàu a sìuɛ̀ píi ń taasi pↄ́ ń lé zɛ́uↄ píi ń lá Dii ń bↄ́uo. 9 Yetolo pↄ kɛ̀na yãmaa pↄ́ Dii kɛ̀ Isailiↄnɛwa píi ń lá à ń bↄ́ Egipiↄ ↄzĩo. 10 Ɔ̃ à mɛ̀: Wà Dii sáaukpa, lá à á bↄ́ Falaↄ̃ↄ ń Egipiↄ ↄzĩ. 11 Má dↄ̃̀ sa kɛ́ Dii zↄ̃ↄ dɛ dii kĩniↄla píi. Kɛ́ Egipiↄ bã̀nkũ̀wá, a ↄ̀lↄnɛ́. 12 Ɔ̃ Yetolo sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò Luawa ń sa pãleↄ lↄ. Ɔ̃ Aalona ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ píi aa mↄ̀ pↄblèaànↄ Lua aɛ.

Yãgↄ̃gↄ̃naↄ dilɛa

(Iko 1.9-18)

13 Kɛ́ gu dↄ̀ Mↄizi zↄ̃̀lɛ lɛ́ yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́, aa kálɛaaàzi za kↄↄ e oosi. 14 Kɛ́ Mↄizi ã̀nsue yã́ pↄ́ àlɛ kɛnɛ́ è píi, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Bↄ́ ńlɛ kɛ ń gbɛ̃́ɛ beeↄ màai? Bↄ́yãi ńlɛ yã́kpalɛkɛnɛ́ ndo, gbɛ̃́pii kálɛanzi za kↄↄ e oosii? 15 Mↄizi wèwà à mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ ì mↄ ma kĩ́i Lua lɛdama maiɛ. 16 Tó aa yãkele vĩ, aaì mↄ ma kĩ́i mà yã́pi gↄ̃́gↄ̃nɛ́, mí Lua ikoyã pↄ́ a dìlɛↄ onɛ́.

17 Mↄizi ã̀nsue òɛ̀: Yã́ pↄ́ ńlɛ kɛ maao. 18 Ńyↄ̃ kpasa, gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄↄ i kpasa lↄ, asa zĩpi dɛnlaɛ, ńyↄ̃ fↄ̃ kɛ ndoo. 19 Ma yãma sa, má lɛdama, Lua iↄ kunnↄ. Ǹyↄ̃ dɛnɛ́ kↄ́ↄ ũ, níↄ gɛ́ ń ń yã́ↄ Lua kĩ́i, 20 níↄ ikoyã pↄ́ Lua dìlɛↄ danɛ́, níↄ zɛ́ pↄ́ dɛ aa sɛ ↄlↄnɛ́ ń yã́ pↄ́ aali kɛↄ. 21 Gbɛ̃́ laaide náaide pↄ́ Lua vĩa vĩ mɛ́ aali gbagusaɛsioↄ plɛ ń guu, ní ń dilɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ dↄaanaↄ ũ ń gbɛ̃ↄn basↄoↄ pↄ́o ń gbɛ̃ↄn blakwiↄ pↄ́o ń gbɛ̃ↄn kwiↄ pↄ́o 22 aaↄ yã́gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃́piↄnɛ gↄↄpii. Aali mↄma ń yã́ zĩ'ũↄ píi, ãma aali yã́ yↄↄnaↄ gↄ̃́gↄ̃ ńzĩa. Beewa ↄ̃ aa n aso laonɛ. 23 Tó Dii wèinɛ mɛ́ ń kɛ̀ màa, ńyↄ̃ fuo, gbɛ̃́piↄ i ta bɛ aafia.

24 Mↄizi a ã̀nsue yãmà, a kɛ̀ lá a òɛwa píi. 25 À gbɛ̃́ laaideↄ plɛ̀ Isaili buiↄ guu píi, à ń dílɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ dↄaanaↄ ũ ń gbɛ̃ↄn basↄoↄ pↄ́o ń gbɛ̃ↄn blakwiↄ pↄ́o ń gbɛ̃ↄn kwiↄ pↄ́o. 26 Ɔ̃ aaìↄ yã́ gↄ̃gↄ̃nɛ́ gↄↄpii. Yã́ zĩ'ũ ↄ̃ aaì mↄò Mↄiziwa, ↄ̃ aaì yã́ yↄↄnaↄ gↄ̃́gↄ̃ ńzĩa. 27 Mↄizi gɛ̀ zɛ̀ a ã̀nsueɛ, ↄ̃ à tà a bùsuu.

19

Sinai gbɛ saɛ

1 Isailiↄ bↄa Egipi mↄ àaↄ̃de gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ 2 aa fɛ̀lɛ Lefidiũ. Kɛ́ aa kà Sinai guwaiwaiu, ↄ̃ aa bòokpà we Sinai gbɛ saɛ. 3 Mↄizi dɛ̀dɛ gɛ̀ Lua kĩ́i gbɛpi musu, ↄ̃ Dii lɛzùaàzi à mɛ̀: Yã́ɛ bee o Yakↄbu bui Isailiↄnɛ: 4 Á è lá má kɛ̀ Egipiↄnɛ, lá ma á sɛ́ ma suánↄ ma kĩ́i, lán kúu a nɛ́ sɛa a gã̀sĩawawa. 5 Tó a ma yãmà mɛ́ á ma bàakuaánↄ yã́ kũa sa, áↄ dɛ ma gbɛ̃́ yenzideↄ ũ* bui píi guuɛ. Baa kɛ́ dṹnia dɛ ma pↄ́ ũ píi, 6 áↄ dɛmɛɛ kíaↄ ń sa'onaↄ ũɛ, ma gbɛ̃́ pↄ́ an kua adoaↄ ũ.† Yã́ pↄ́ ńyↄ̃ o Isailiↄnɛn we.

7 Mↄizi pìla à gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi, ↄ̃ à yã́ pↄ́ Dii òɛ dàu a sìunɛ́ píi. 8 Aa wèwà píi aa mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii òwɛ̃ɛ píi, wá kɛɛ. Ɔ̃ Mↄizi yã́ pↄ́ wa ò sɛ̀lɛ à gɛ̀ sìu Diiɛ. 9 Dii òɛ̀: Má mↄ́ n kĩ́i súɛlɛ gèele guu, kɛ́ gↄↄ pↄ́ málɛ yã'onɛ, aa e wà ma, aaiↄ n náai vĩ gↄↄpii. Ɔ̃ Mↄizi yã́ pↄ́ gbɛ̃́ↄ ò sɛ̀lɛ sìu Diiɛ. 10 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Gɛ́ ń kĩ́i, ní onɛ́ aa gbãbↄ ńzĩaɛ gbã ń ziao, aai ń pↄkasaↄ pí, 11 aaiↄ ku sↄu guu zia bàasi, asa a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ má pila mà zɛ Sinai gbɛ musu gbɛ̃́pii wáaɛ. 12 Kↄↄ danɛ́ gbɛpi pↄlɛu e à lìai píi, ní onɛ́ aa laaika, aasu dɛdɛ gbɛpiwao, an gbɛ̃e su ↄkãwà seo. Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀wà, wà ade dɛ. 13 Wasu ↄkã adewao, wà aà pápa ń gbɛo ge wà aà zↄ̃zↄ̃ ń kao wà dɛ. Pↄtuon nò, gbɛ̃nazĩnan nò, à gàɛ. Tó aa mà wà kuupɛ̀ wà a ba gà, aa sↄ̃ gbɛpizi.‡

14 Mↄizi pìla gbɛpiwa à mↄ̀ gbɛ̃́piↄ lè, a ònɛ́ aa gbãbↄ ńzĩaɛ aa ń pↄkasaↄ pí. 15 À ɛ̀a ònɛ́: Àↄ ku sↄu guu gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ yã́ musu. Ásu wúlɛ ń nↄɛoo. 16 Kɛ́ gu dↄ̀ a gↄↄ àaↄ̃depi zĩ́, ↄ̃ lou lɛ́ pũna àlɛ pílɛpilɛ, mɛ́ lou sìsi gbɛ musu. Kɛ́ aa kuu ↄ́ gbãa mà, ↄ̃ vĩa gbɛ̃́ pↄ́ kú bòouↄ kũ̀ píi, aalɛ kpakpanaga.§ 17 Mↄizi bↄ̀lɛńnↄ bòou, à gɛ̀ńnↄ Lua kĩ́i, ↄ̃ aa zɛ̀ zĩ́lɛ gbɛpi saɛ. 18 Súɛlɛ kùlɛ Sinai gbɛwa kɛ́ Dii pìlawà ń tɛ́o yã́i. Súɛlɛpi fɛ̀lɛ lán mua súɛlɛwa, mɛ́ gbɛpi lɛ́ lualua píi. 19 Kuu ↄ́ gbãa lɛ́ kã́fĩ. Kɛ́ Mↄizi yã'ò, ↄ̃ Lua wèwà loupũnaa guu.

20 Dii pìla à zɛ̀ Sinai gbɛ misonawa, à Mↄizi sìsi, ↄ̃ à dɛ̀dɛ gɛ̀ we. 21 Dii òɛ̀: Pila ǹ gbɛ̃́piↄ gba laai, aasu gu baa vĩ aa mↄ ma gwaio, kɛ́ an daside su gagao yã́i. 22 Baa sa'ona pↄ́ aaì sↄ̃maziↄ, aa gbãbↄ ńzĩaɛ, kɛ́ másu ń dɛdɛo yã́i. 23 Mↄizi ò Diiɛ: Aa dɛdɛo, asa n wá gbá laai n mɛ̀ wà kↄↄ da gbɛpi pↄlɛu, i gↄ̃ n pↄ́ ũɛ. 24 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Pila ǹ Aalona sɛ mↄò, ãma sa'onaↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ su gu baa vĩ wà mↄ ma kĩ́io, kɛ́ másu ń dɛdɛo yã́i. 25 Ɔ̃ Mↄizi pìla gbɛ̃́piↄwa, à yã́pi ònɛ́.

20

Dii yãdilɛa mɛ̀n kwiↄ

(Iko 5.1-33)

1 Lua yã́ɛ bee ò píi à mɛ̀: 2 Mámɛmaa Dii á Lua, ma á bↄ́lɛ zↄbleu Egipi.

3 Ásu àↄ diie vĩo, ma bàasio.

4-5 Ásuli pↄe taa kɛ à kúlɛ à zↄbleɛ̀o, pↄ́ pↄ́ kú musu ge tↄↄlɛ ge í guun nò, asa ma Dii á Lua, mili sí sàao. Mi mae pↄ́ yemazioↄ yãvãi wi an buiↄnɛ ń musu e à gɛ pɛ́ ń sĩ́wɛnaↄ ń ń sↄ̃kpaɛↄwaɛ. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ yemazi aa ma yãdilɛaↄ kũaↄ sↄ̃, miↄ gbɛ̃kɛ vĩńnↄɛ e ń bui lɛ́wa.*

7 Ma Dii á Lua ásuli ma tↄ́ sí pão, asa gbɛ̃́ pↄ́ ma tↄ́ sì pã, má tó aà bↄ pão.

8 Àli kã́mabogↄↄzĩ dↄ̃ ma pↄ́ ũ. 9 Àli á buazĩ ń á zĩ píio kɛ gↄↄ soolo, 10 a soplade iↄ dɛɛ́ kã́mabozĩ ũ, asa ma Dii á Lua ma pↄ́ɛ. Ásuli zĩe kɛ gↄↄpi zĩ́o, ápiↄ ge á nɛgↄ̃ɛ ge á nɛnↄɛ ge á zĩkɛna gↄ̃ɛ ge nↄɛ ge á pↄtuo ge nibↄ pↄ́ kú á bɛ. 11 Asa gↄↄ soolo ↄ̃ ma musu ń dṹniao kɛ̀ ń ísiao ń pↄ́ pↄ́ kú ń guuↄ píi, ↄ̃ ma kã́mabò a gↄↄ sopladepi zĩ́. Ayãmɛto ma báaadà kã́mabogↄↄpiu, má dìlɛ ma pↄ́ ũ.†

12 Àli á de ń á dao kpɛla, kɛ́ à e gɛ̃gɛ̃ bùsu pↄ́ ma Dii á Lua málɛ kpáwáu.‡

13 Ásuli gbɛ̃dɛo.§

14 Ásuli wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo.*

15 Ásuli kpã́i'oo.†

16 Ásuli yãdↄ á gbɛ̃́deewao.‡

17 Ásuli á gbɛ̃́dee ua bĩikɛo. Ásuli aà nↄ bĩikɛo ge aà zĩkɛna gↄ̃ɛ ge nↄɛ ge aà zu ge aà zàa'ĩna ge pↄ́ pↄ́ a vĩↄ píi.§

18 Gbɛ̃́pii loupũnaa mà ń kuu'ↄo, aa loupilɛa è ń súɛlɛo dↄ gbɛ musu, ↄ̃ vĩa ń kṹ, aalɛ lualua, aa zɛ kãaa. 19 Aa ò Mↄiziɛ: Yã'owɛ̃ɛ nzĩa, wí ma. Ńsu to Lua yã'owɛ̃ɛo, kɛ́ wásu gagao yã́i.* 20 Mↄizi ònɛ́: Ásu to vĩa á kũo, asa á laai gwaa yã́i ↄ̃ Lua mↄ̀i, kɛ́ à e àↄ a vĩa vĩ, mɛ́ kɛ́ ásu duunakɛo yã́i. 21 Aa zɛ kãaa, ↄ̃ Mↄizi sↄ̃̀ tɛlui, gu pↄ́ Lua kupiu.

Dii gbagbakĩi yã́

22 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ: Ázĩawa á mà lá ma yã'òɛ́ za musu. 23 Ásu tã́a kɛ à naao. Ásu ã́nusu ge vua pi tã́aↄ ũo. 24 À ma gbagbakĩi bo ń bɛ̀lɛo, íli sa'owà ń sãↄ ń zuↄ, sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sáaukpasao. Gu pↄ́ má dìlɛɛ́ àↄ ma sisiu, má mↄ́ á kĩ́i, mí báaadaágu. 25 Tó álɛ ma gbagbakĩipi bo ń gbɛo, ásu kɛ ń gbɛ̀ ãaoo, asa tó a gãpɛ̀lɛwà, à sãakɛ̀n we.† 26 Ásu ma gbagbakĩi bo à a dɛdɛkĩi kɛo, kɛ́ á puizi su bↄwào yã́i.

21

Zↄↄ gwaa yã́

(Iko 15.12-18)

1 Ikoyã pↄ́ ńyↄ̃ danɛ́ↄn kɛ: 2 Tó gbɛ̃́ Ɛbɛlu lù zↄ ũ, ali zĩkɛɛ̀ wɛ̃̀ sooloɛ, a wɛ̃̀ soplade i bↄ wɛ̃́ɛ ũ fĩabosai. 3 Tó à mↄ̀ adoɛ, a bↄ adoɛ. Tó a nↄ vĩɛ, aà bↄ ń a nↄo. 4 Tó aà dii mɛ́ nↄ kpàwà mɛ́ à nɛ́ↄ ìaànↄ, nↄɛpi ń a nɛ́ↄ gↄ̃ aà diiɛ, i bↄ ado. 5 Tó zↄpi mɛ̀, á ye a diizi ń a nao ń a nɛ́ↄɛ, á ye bↄ wɛ̃́ɛ ũo, 6 aà dii i gɛaànↄ yãgↄ̃gↄ̃naↄ kĩ́i, i sↄ̃aànↄ kpɛɛlɛi, i aà swã́ fↄ̃́ ń kao gãmↄ ge gãmↄ líwa, iↄ ku aà zↄ ũ e gↄↄpii.

7 Tó gbɛ̃́ a nɛnↄɛ yìa zↄ ũ, a e bↄ lá zↄgↄ̃ɛ ì bↄwao. 8 Tó aà dii dìlɛ á aà sɛ nↄ ũɛ, mɛ́ nↄpi i su kɛ̀ɛ̀o, aà to wà aà bo. A zɛvĩ à aà yía buipãlewao, kɛ́ à bↄ̀ aà yã́u yã́i. 9 Tó a kpà a nɛ́waɛ sↄ̃, aà aà dilɛ a nɛnↄɛ ũ. 10 Tó à nↄ pãle sɛ̀, asu a káau baa bↄ blɛ ge pↄkasaↄ ge kpɛ́ yã́uo. 11 Tó i yã́ mɛ̀n àaↄ̃piↄ kɛɛ̀o, zↄpi zɛvĩ à ta pã fĩabosaiɛ.

Gbɛ̃́ kɛa'ĩa yã́

12 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ lɛ̀ a dɛ̀, wà ade dɛ sↄ̃. 13 Tó àlɛ wɛɛlɛ à aà dɛoɛ sↄ̃, tó kai mɛ́ mↄ̀, má ulɛkĩi dilɛɛ́, íli bàalɛ ta we. 14 Tó gbɛ̃́ nↄ̀sɛpãsĩ kɛ̀ à a gbɛ̃́dee dɛ̀, baa tó à bàalɛ̀ gɛ̀ nà ma gbagbakĩizi, wà gi wà aà dɛ.

15 Tó gbɛ̃́ a de ge a da gbɛ̃̀, wà ade dɛ. 16 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ sɛ̀ kpã́i, a yìa ge a kũan nò, wà ade dɛ. 17 Tó gbɛ̃́ a de ge a da kpɛbↄ̀, wà ade dɛ.*

18 Tó wàlɛ sòlekɛ, mɛ́ gbɛ̃́ a gbɛ̃do lɛ̀ ń gbɛo ge ↄkũ, mɛ́ i gao, tó a ku dɛ̃̀adɛ̃a, 19 à fↄ̃̀ fɛ̀lɛ lɛ́ bↄ bàasi ń lío, gbɛ̃́ pↄ́ à aà lɛ̀ a bↄ gosaiɛ, i aà zĩ pↄ́ i e kɛ̀o fĩaboɛ̀ ń ɛsɛ pↄ́ wa kɛ̀ɛ̀o. 20 Tó gbɛ̃́ a zↄgↄ̃ɛ ge nↄɛ lɛ̀ ń goo, mɛ́ à gà gↄ̃̀ↄ, wa ade wɛtã. 21 Tó zↄpi gↄↄ do ge gↄↄ pla lè sↄ̃, wasu aà diipi wɛtão, asa aà ↄ̃aɛ. 22 Tó gↄ̃ɛↄ lɛ́ dɛ̃ɛka mɛ́ aa kpà nↄsindeea, tó à nↄbↄ̀lɛ mɛ́ aà gue i kɛ'ĩao, lá nↄɛpi zã́ dànɛ́, aa a fĩabo màaɛ, tó yãgↄ̃gↄ̃naↄ wèi. 23 Tó ĩa pãle su ku a guuɛ sↄ̃, wa ga fĩabo ń gao, 24 wɛ́ ń wɛ́o, swaa ń swaao,† ↄ ń ↄo, gbá ń gbáo, 25 tɛbↄ ń tɛbↄo, ĩa ń ĩao, bↄ ń bↄo. 26 Tó gbɛ̃́ a zↄgↄ̃ɛ ge nↄɛ lɛ̀, aà wɛ́ wì, aà aà gbaɛ aà wɛ́ fĩaboa ũ. 27 Tó aà swaaɛ sↄ̃, aà aà gbaɛ aà swaa fĩaboa ũ.

Pↄtuoↄ yã́

28 Tó zu gↄ̃ɛ ge nↄɛ zↄ̃̀ a dɛ̀, wà zupi pápa ń gbɛo wà dɛ, aà dii i bↄyãu. Wasu zupi nↄ̀ↄ soo. 29 Tó zupi pãsĩ za káauɛ sↄ̃, mɛ́ wa ò a diiɛ, tó i dↄo, ↄ̃ à gbɛ̃́ zↄ̃̀ a dɛ̀, wà zupi pápa ń gbɛo wà dɛ, wi a dii dɛ lↄ. 30 Tó wà ↄ̃a dà a diiɛ aà wɛ̃ni fĩaboa yã́i, lá wa òɛ̀ píi a boɛ. 31 Tó zupi nɛ́ dɛ̀, yã́ doũɛ. 32 Tó zupi zↄgↄ̃ɛ ge nↄɛ dɛ̀, zu dii a ã́nusu ↄwatɛ̃ baakwi kpa zↄ diiwaɛ, wi zupi pápa ń gbɛo wà dɛ.

33 Tó gbɛ̃́ pↄ́ wɛ̃̀ a lↄ̀ↄlɛ, ge tó à lↄ̀ↄ yↄ̃̀, i pↄ́ taɛo, ↄ̃ zu ge zàa'ĩna zù a guu, 34 lↄ̀ↄde fĩabo pↄ́ diiɛ ń ↄ̃ao, pↄgɛpi i gↄ̃ɛ̀.

35 Tó gbɛ̃́ zu gbɛ̃pãle pↄ́ zↄ̃̀ a dɛ̀, aà a bɛ̃́ɛ yía, aai a ↄ̃a kpaalɛ, aai a gɛ kpaalɛ màa lↄ. 36 Tó zù dii dↄ̃ za káau kɛ́ a pãsĩ mɛ́ i dↄo, a zu fĩabo ń zuoɛ, a gɛ i gↄ̃ɛ̀.

Àizɛɛ yã́

37 Tó gbɛ̃́ zu ge sã kpã́i'ò, mɛ́ a dɛ̀ ge a yìa, a zu fĩabo ń zuo mɛ̀n sↄoɛ, i sã fĩabo ń são mɛ̀n síiↄ̃.

22

1 Tó kpã́i kpɛ́ gbòo, mɛ́ gbɛ̃e aà kũ̀ à aà lɛ̀ a dɛ̀, tó gwã́ɛ ade tàae vĩo, 2 tó ń ĩatɛ̃wɛoɛ sↄ̃, bee mɛ́ tàae vĩ.

Kpã́i a fĩaboɛ. Tó a pↄe vĩ sↄ̃o, wà aà yía zↄ ũ pↄ́ pↄ́ à a kpã́i'ò yã́i. 3 Tó wà zu ge zàa'ĩna ge sã pↄ́ à a kpã́i'ò è aà ↄzĩ bɛ̃́ɛ, a a fĩabo mɛ̀n plaɛ.

4 Tó gbɛ̃́ lɛ́ pↄ́ↄ dã bua ge vɛ̃ɛbu guu, mɛ́ a tò a pↄ́ↄ gbɛ̃pãle bua pↄblè, ade a fĩabo ń a bua ge a vɛ̃ɛbu pↄmaaↄɛ. 5 Tó wà tɛsↄ̃̀ sɛ̃wa, mɛ́ à gɛ̀ dà gbɛ̃pãle bugbɛu ge pↄgba, mɛ́ aà pↄ́ↄ tɛkũ̀, tɛkpana a fĩaboɛ. 6 Tó gbɛ̃́ ↄ̃a ge àizɛɛ kpà a gbɛ̃́deewa ulɛi, mɛ́ wa sɛ̀ aà kpɛ́u kpã́i, tó wà kpã́ipi kũ̀, a pↄ́ pↄ́ à a kpã́i'ò fĩabo lɛɛ plaɛ. 7 Tó wi e aà kũ̀o, kpɛde gɛ yã́kpalɛkɛnaↄ le, aai gwa tó ↄ̃mɛ pↄ́ pↄ́ wa kpàwa ulɛipi sɛ̀. 8 Tó lɛkpaa gɛ̃̀ gbɛ̃́ↄ zãnguo zu ge zàa'ĩna ge sã ge pↄkasa yã́ musu ge pↄe mɛ́ vũ̀aa ↄ̃ gbɛ̃e è à mɛ̀ a pↄ́ɛ, gbɛ̃ↄn plapiↄ gɛ́ yã́kpalɛkɛnaↄ kĩ́i. Gbɛ̃́ pↄ́ yã́kpalɛkɛnaↄ mɛ̀ aà yã́ nao a fĩabo a gbɛ̃́deeɛ lɛɛ plaɛ.

9 Tó gbɛ̃́ zàa'ĩna ge zu ge sã ge pↄpãle kpà a gbɛ̃́deewa gwai, tó à gà ge a gue kɛ̀'ĩa ge wa kũ̀ gbɛ̃e i eo, 10 an gbɛ̃ↄn pla ḿpii aa ka Diiwa, gbɛ̃́ pↄ́ wà pↄ́ kpàwàpi i mɛ i ↄkãwào. Pↄ́ dii zɛ ń a kaao, gbɛ̃́ pↄ́ à pↄ́ kpàwàpi sↄ̃ a fĩaboo. 11 Tó wa kũ̀wà kpã́iɛ sↄ̃, a fĩabo pↄ́ diiɛɛ. 12 Tó wài mɛ́ dɛ̀, a a seela ↄlↄɛ̀, a pↄ́ pↄ́ wài kũ̀pi fĩaboo. 13 Tó gbɛ̃́ pↄtuo sɛ̀ a gbɛ̃́deewa mɛ́ a gue kɛ̀'ĩa a dii kpɛ ge pↄ́pi gàn nò, a a fĩaboɛ. 14 Tó pↄ́ dii wáaɛ sↄ̃, a a fĩaboo. Tó wa sɛ̀wà wà fĩabòɛ̀ɛ sↄ̃, ↄ̃a pↄ́ wa sɛ̀owà bee a mↄ́.

Kua ń kↄ̃o yã́

15 Tó gbɛ̃́ pↄyè wɛ̃́ndia pↄ́ wi kpã́sã yãaoɛ, a nↄpi wɛɛlɛ'ↄ̃a kpaɛ, i aà sɛ nↄ ũ. 16 Tó nɛ́ mae gì fĩ́afĩa aà zãkɛaànↄ, gↄ̃pi a gi nↄwɛɛlɛ'ↄ̃a kpá lá wì kpawaɛ.

17 Ásu to nↄɛ pↄdamade àↄ kuo. 18 Tó gbɛ̃́ pↄtuo dã̀akpà, wà ade dɛ. 19 Sa'oa Diiwa ado bàasio, gbɛ̃́ pↄ́ sa'ò dii pãlewa, wà ade tↄ̀lↄzↄ̃.

20 Ásu bↄ̀mↄ wɛtão, ásu gbãamↄɛ̀o, asa bↄ̀mↄↄn á ũ yãa Egipi. 21 Ásu gyaa ge tonɛ wɛtão. 22 Tó a aà wɛtã̀ mɛ́ à wiilɛ̀a, má yã́siaànↄɛ. 23 Ma pↄ i fɛlɛ, mí á dɛdɛ zĩ guu, á naↄ i gↄ̃ gyaaↄ ũ, á nɛ́ↄ i gↄ̃ desai sↄ̃.

24 Tó a ↄ̃a sɛ̃̀a ma gbɛ̃́ taaside pↄ́ kúánↄɛ, ásu ↄ'idiaɛ̀ lán ↄ'idianɛdewao. 25 Tó n n gbɛ̃́dee zwãa tↄ̀ↄmasì, kpawà e ĩatɛ̃ àↄ gɛ̃ kpɛ́u, 26 asa aà wúlɛbↄ mɛ̀ndona pↄ́ ì fĩfĩwan we. Bↄ́ a wúlɛòi? Tó à wiilɛ̀a, má yã́siaànↄɛ, asa sósobiden ma ũ.

27 Ásu Lua tↄbɛ̃ɛsio. Ásu á bùsu gbãade kao.* 28 Ásu à á bua ge á lu pↄ́ káau pↄ́ i ma gba gↄↄ gágao. Àli á nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ kpaa. 29 Àli á zu ge á sã nɛsana sɛ̃́iaↄ kpaa. Ali kɛ a dawa gↄↄ soplaɛ, a swaaↄ̃de íli kpáa. 30 Àↄ dɛ ma gbɛ̃́ pↄ́ an kua ńdoaↄ ũ. Ásuli nↄ̀ↄ pↄ́ wài dɛ̀ soo. Àli kpá gbɛ̃ↄwa.

23

Yãkɛa a zɛ́wa

1 Ásuli wàpe baokpao. Ásuli zɛ ń gbɛ̃vãio ɛgɛ seelade ũo. 2 Ásuli tɛ́ bílazi yãvãikɛa musuo. Ásuli zɛ ń bílao yã́kpalɛ guu à bↄ yã́zɛde kpɛo. 3 Tó taaside yã́ nao, ásuli zɛaànↄo. 4 Tó n ibɛɛ zu ge aà zàa'ĩna sã̀sã, mɛ́ n kpaaũò, kũ ǹ suoɛ̀ bɛ. 5 Tó n n zangude zàa'ĩna è, àlɛ fu asowa, dↄaàlɛ, ńsu to weo.

6 Tó taaside yã́ na, ásuli bↄ aà kpɛo. 7 À kɛ̃ mↄafiliwa zã̀. Ásuli tàaesaide ge gbɛ̃maa dɛo, asa má tó tàaede bↄ pão. 8 Ásuli gbagusaɛsio, asa gbagusaɛ ì to wɛdeↄ vĩ̀akũɛ, mɛ́ ì gbɛ̃maaↄ yã́ fuangba. 9 Ásuli bↄ̀mↄ wɛtão. Á bↄ̀mↄkɛ dↄ̃, asa bↄ̀mↄↄn á ũ yãa Egipi. 10 Àliↄ pↄ́tↄ̃ á bua, íliↄ kɛkɛ e wɛ̃̀ soolo, 11 a wɛ̃̀ soplade í tó tↄↄlɛ kã́mabo à ĩ́ampa, á taasideↄ i a zã pↄ́ bↄ̀lɛ weↄ kↄ̃nwɛ, sɛ̃̀anↄbↄↄ i a kĩni só. À yã́ doũpi kɛ ń á vɛ̃ɛbuo ń á kù kpɛ́o. 12 Àliↄ zĩkɛ e gↄↄ soolo, a soplade zĩ́ íli kã́mabo, kɛ́ á zuↄ ń á zàa'ĩnaↄ e kã́mabo, mɛ́ á zↄↄ ń bↄ̀mↄↄ e ĩ́ampa. 13 Àↄ yã́ pↄ́ má òɛ́ↄ kũa píi. Ásuli dii pãleↄ sísio. Wasuli ń tↄ́ ma á lɛ́u seo.

Lousisidikpɛ mɛ̀n àaↄ̃ↄ

(Bↄa 34.18-26, Iko 16.1-7)

14 Wɛ̃ ń wɛ̃o àli mↄ́ lousisidikpɛ lɛɛ àaↄ̃ↄ kɛimɛɛ. 15 Àliↄ Kàaso dikpɛkɛ lá má dàɛ́wa, íliↄ kàa so e gↄↄ sopla mↄ pↄ́ wì mɛ Abibu guu a gↄↄwa, asa mↄpi guu ↄ̃ a bↄlɛ Egipi. Gbɛ̃e suli mↄ́ ma kĩ́i ↄgiio. 16 Àliↄ Pↄkɛkɛ dikpɛkɛ gↄↄ pↄ́ a na pↄkɛkɛawa, íliↄ á buapↄ́ káauↄ kpaa. Àliↄ Pↄkãaa dikpɛkɛ wɛ̃̀ láaawa gↄↄ pↄ́ a á buapↄ́ↄ kã̀aa píi. 17 Wɛ̃ ń wɛ̃o gɛ̃n àaↄ̃ á gↄ̃ɛ píi lí mↄ́ dikpɛkɛi mapi ma Dii á Luaɛ. 18 Ásuli pↄ́sɛa kpaa sãnu ń á sa'obↄ auoo. Ásuli dikpɛ sa'obↄ nísi dilɛ gu dↄwào. 19 Àli gɛ́ Dii á Lua kpɛ́u ń á buapↄ́ káauↄ. Ásuli blenɛ nↄ̀ↄ kuu ń a da yↄ̃́'ioo.

Dii lɛgbɛ̃a Kanaa bùsu yã́ musu

20 Má Malaika zĩ aà dↄaaɛ́, iↄ á dↄ̃́a zɛ́u, i gɛ́ánↄ gu pↄ́ má kɛ̀kɛu. 21 À laaidↄ aà yã́wa, íↄ aà yãma. Ásu bↄ aà kpɛo, asa a sùuukɛánↄ á tàae yã́ musuo, kɛ́ ma tↄ́ kuwà yã́i. 22 Tó a aà yãmà mɛ́ a yã́ pↄ́ má òɛ́ kɛ̀ píi, máↄ dɛ á ibɛɛↄ ibɛɛ ũɛ, á wɛ̀lɛↄ wɛ̀lɛ ũ. 23 Ma malaikapi a dↄaaɛ́, i gɛ zɛɛ́ bùsu pↄ́ Amↄleↄ kuu ń Itiↄ ń Pɛliziↄ ń Kanaaↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ, mí ń midɛɛ́. 24 Ásu kúlɛ ń diiↄnɛo, ásu zↄblenɛ́o, ásu ń kɛa kɛo. À ń gboo, í ń gbɛ̀pɛlɛↄ wíwi. 25 À zↄble Dii á Luaɛ, i báaadaɛ́ á blɛu ń á imiao, i gyãↄ kɛ̃́wá. 26 Nↄɛↄ nↄbↄlɛ á bùsuuo, mɛ́ fĩi aↄ kuuo. Má á wɛ̃ni dↄɛ́ ń mↄgalaoɛ. 27 Má vĩadada gbɛ̃́ pↄ́ kú á aɛↄzi, mí tó gili gɛ̃ bui pↄ́ a ka ń kĩ́iↄgu, mí tó á ibɛɛↄ kpɛkpaɛ́. 28 Má bɛↄↄ gbaɛ á aɛ, aa ka Iviↄ ń Kanaaↄ ń Itiↄgu, aai ń yáɛ́. 29 I kɛ má ń yáɛ́ wɛ̃̀ do guu gↄ̃̀ↄ no, kɛ́ bùsupi su gↄ̃ lákpɛ ũ, sɛ̃̀anↄbↄↄ liálao yã́i. 30 Máↄ ń yáɛ́ busɛbusɛɛ e à gɛ dasikũ à ka bùsu kũa. 31 Má á bùsu lɛ́ daɛ́ za Ísia Tɛ̃a lɛ́u e Filitɛ̃ↄ Ísia lɛ́u, za guwaiwai lɛ́u e Uflata lɛ́u. Má bùsupideↄ naɛ́ á ↄzĩɛ, í ń yá. 32 Á lɛ́ su àↄ kú ń yã́u ge ń diiↄ yã́uo. 33 Ásu to aaↄ kú á bùsuuo, kɛ́ aasu to à duunakɛmɛɛo yã́i, asa tó a zↄblè ń diiↄnɛ, a mↄkpà ázĩaɛɛ.

24

Lua bàa kua ń Isailiↄ sa'oa

1 Dii ò Mↄiziɛ: Mpi ń Aalonao ń Nadabuo ń Abiuo ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ, à dɛdɛ gbɛwa à mↄ ma kĩ́i, í kúlɛmɛɛ za kãakãa. 2 Ní sↄ̃mazi ndo, aasu sↄ̃mazio, mɛ́ bíla su dɛdɛnnↄ gbɛpiwao.

3 Mↄizi gɛ̀ yã́ pↄ́ Dii ò dàu a sìunɛ́ píi ń ikoyãↄ píi. Aa wè sãnusãnu ḿpii aa mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii ò píi, wá kɛɛ. 4 Ɔ̃ Mↄizi yã́ pↄ́ Dii òpiↄ kɛ̃̀ lá guu píi.

À fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, à aà gbagbakĩi bò gbɛpↄlɛu, ↄ̃ à gbɛpɛ̀lɛpɛlɛ mɛ̀n kuɛpla Isaili bui kuɛplaↄ pↄ́ ũ. 5 À Isaili ɛ̀waasoↄ zĩ̀ ń zuswanaↄ, ↄ̃ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òò Diiwa ń sáaukpasaↄ. 6 Ɔ̃ Mↄizi zupiↄ au sì a kpaalɛ̀ lɛɛ pla. À a lɛɛ do dìlɛ ń tao, à a lɛɛ do ɛ̀lɛ sa'okĩiwa. 7 Ɔ̃ à Dii bàakuańnↄ lá sɛ̀ à a kyokɛ̀nɛ́. Aa mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii ò píi, wá kɛɛ, wá misiilɛɛ̀ɛ. 8 Ɔ̃ à aupi sɛ̀ a fã̀má à mɛ̀: Dii bàakuaánↄ aun we yãdilɛaɛ́ɛ beeↄ musu píi.*

9 Mↄizi ń Aalonao ń Nadabuo ń Abiuo ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ dɛ̀dɛ gɛ̀ Lua kĩ́i. 10 Aa ń Isailiↄ Lua è. Safii gbɛ̀ gusalala kálɛ aà gbá zíɛ, a í dɛ búunnↄ wásawasa lán luabɛbuunawa.† 11 Lua i yãe kɛ Isaili gbãadepiↄnɛo. Aa wɛsìaàlɛ, ↄ̃ aa pↄblè aa imì.

Mↄizi kua Sinai gbɛ musu

12 Dii ò Mↄiziɛ: Dɛdɛ gbɛwa ǹ mↄ ma kĩ́i, níↄ ku we. Má gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ pↄ́ ma ikoyã pↄ́ má dìlɛ kɛ̃̀máↄ kpama, kɛ́ ǹ e danɛ́. 13 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ ń a zↄbãna Yozueeo, aalɛ gɛ́ dɛdɛi Lua gbɛwa. 14 Ɔ̃ Mↄizi ò gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ: Àↄ wá dã́ la, wá ɛa suwá. Aalona ń Huluo aaↄ kúánↄɛ. Tó gbɛ̃e yãe vĩ, aà gɛò ń kĩ́i. 15 Ɔ̃ Mↄizi dɛ̀dɛ gbɛpiwa. Súɛlɛ daa a misonaa, 16 ↄ̃ Dii gawi pìla Sinai gbɛpiwa. Súɛlɛpi daa màa e gↄↄ soolo, a gↄↄ soplade ↄ̃ Dii lɛzù Mↄizizi za súɛlɛpi guu. 17 Isailiↄ Dii gawi è lán tɛ́ pãsĩwa gbɛpi misonaa. 18 Ɔ̃ Mↄizi gɛ̃̀ súɛlɛpi guu, à ɛ̀a dɛ̀dɛ gbɛpiwa. A ku we e gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao.

25

Gbadaa zwã̀akpɛdↄa yã́ musu

(Bↄa 35.4-9)

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O Isailiↄnɛ aa gbadamɛɛ, ní sí gbɛ̃́ pↄ́ wèi à damɛɛ ń nↄ̀sɛmɛndooↄwa. 3 Pↄ́ pↄ́ ńyↄ̃ símá gba ũↄn kɛ: Vua, ã́nusu, mↄgotɛ̃, 4 babuuna, bà gàalulade, wↄ̃ↄtɛ̃na, zwãa, blekã, 5 sãsa báa pↄ́ wa kɛ̀kɛ tɛ̃́ɛɛↄ, ayo báaↄ, lɛpusiali, 6 filia nísi, pↄ́ gĩnana pↄ́ wì nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ ma pↄ́ ũ ń tulaletio kɛòↄ, 7 onisi ń gbɛ̀ bɛɛɛde pãle pↄ́ wa zĩkɛò sa'o'ula ń aà bↄ̀ↄloonnↄɛowaↄ. 8 Aa kpɛdↄmɛɛ, míↄ kúńnↄ. 9 À zwã̀akpɛpi ń a pↄkeleↄ kɛ píi, lá má a taa ↄlↄnɛwa.

Kpagolo yã́

(Bↄa 37.1-9)

10 Kpagolo kɛ ń lɛpusialio. A gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu pla ń kĩnio, a yàasa iↄ gã̀sĩsuu do ń kĩnio, a lɛsĩ sↄ̃ gã̀sĩsuu do ń kĩnio. 11 Vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kúlɛwà a guu ń a kpɛo píi, ní zãble a lɛ́wa ń vuao ǹ liai. 12 Vua zã pi mɛ̀n síiↄ̃ kpagolo pↄ́ ũ, ní pɛ́pɛ a gbá mɛ̀n síiↄ̃ↄwa, kpɛla ń kpɛleo. 13 Ǹ a sɛ́liↄ kɛ ń lɛpusialio, ní vua kúlɛ lípiↄwa. 14 Ní lipↄ̃ↄↄpiↄ sↄlↄsↄlↄ zã pↄ́ pɛ́pɛ kpagolo saaloↄwau, aaiↄ dɛ kpagolopi sɛ́liↄ ũ. 15 Lipↄ̃ↄↄpiↄ iↄ sↄlↄsↄlↄa kpagolopi zãↄu, wasuli lípiↄ bↄlɛ zãpiↄuo. 16 Ikoyã gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ pↄ́ má kpamaↄ ka kpagolopi guu.

17 Ǹ a nɛtaɛ kɛ ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo duunkɛ̃makĩi* ũ, a gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu pla ń kĩnio, a yàasa iↄ gã̀sĩsuu do ń kĩnio. 18 Malaika gã̀sĩadeↄ pi mɛ̀n pla ń vua pↄ́ wa gbɛ̃̀gbɛ̃ maannↄo a nɛtaɛpi pↄ́ ũ 19 ado lɛ́la, ado lɛ́le. Ǹ a nɛtaɛpi pí ń malaikapiↄ aaↄ zɛawà gↄ̃̀ↄ kpɛla ń kpɛleo. 20 An gã̀sĩaↄ iↄ pooa musu a nɛtaɛpia. Malaikapiↄ aɛ iↄ dↄakↄ̃wa, an wɛ́ iↄ pɛa nɛtaɛpiwa. 21 Ikoyã gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ pↄ́ má kpamaↄ ka kpagolopiu, ní a nɛ́pi taɛ. 22 A nɛtaɛpi musu ↄ̃ máli kpaaũnnↄ malaika mɛ̀n pla pↄ́ aa zɛa ikoyã kpagolopiwaↄ zãnguo. We ↄ̃ máli yã́ pↄ́ má dilɛ Isailiↄnɛ kpauma.

Táabũnu yã́

(Bↄa 37.10-16)

23 Táabũnu kɛ ń lɛpusialio, a gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu pla, a yàasa iↄ gã̀sĩsuu do, a lɛsĩ sↄ̃ gã̀sĩsuu do ń kĩnio. 24 Vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kúlɛwà, ní zãble a lɛ́wa ń vuao ǹ liai. 25 Lipɛpɛɛ dai ǹ liai, a lɛsĩ iↄ ↄtã do, ní zãble a lɛ́wa ń vuao ǹ liai. 26 Vua zã pi mɛ̀n síiↄ̃ táabũnupi pↄ́ ũ, ní pɛ́pɛ a gola mɛ̀n síiↄ̃ↄwa a gbápɛkĩi. 27 Zãpiↄ iↄ pɛpɛ lipɛpɛɛpi zĩ́lɛ lipↄ̃ↄↄ pↄ́ wàli táabũnupi sɛòↄ ũ. 28 Lɛpusiali ↄ̃ ńyↄ̃ ã lipↄ̃ↄↄpiↄ ũ, ní vua kúlɛ lípiↄwa búlubulu, iↄ dɛ táabũnupi sɛ́liↄ ũ.

29 Tapɛlɛntiↄ ń toonaↄ pí ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo táabũnupi pↄ́ↄ ũ ń loↄ ń imibↄ pↄ́ wàli vɛ̃ɛ kauↄ. 30 Níli pɛ̃ɛ† pↄ́ wàli kpáaↄ kálɛ táabũnupiwa, iↄ kálɛa ma aɛ we gↄↄpii.

Dau yã́

(Bↄa 37.17-24)

31 Dau pí ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo, ní a gbá ń a lidao ń a vú piaaↄ ń a bɛↄ gbɛ̃gbɛ̃ maannↄ vua doũpi ũ. 32 Ní daupi gↄ̃na kɛ soolo, kpɛla àaↄ̃, kpɛle àaↄ̃. 33 A gↄ̃napi iↄ vúↄ vĩ mɛ̀n àaↄ̃'aaↄ̃ zoolozoolonnↄ lán kã́navuwa ń a bɛↄ. Màa dau gↄ̃na mɛ̀n soolopiↄ aaↄ dɛ píi. 34 Daupi lida iↄ vúpiↄ vĩ lↄ mɛ̀n síiↄ̃ baade ń a bɛↄ. 35 Kↄpɛkĩi mɛ̀ndo iↄ ku dau lidawa gↄ̃na mɛ̀n plaↄ pɛ́kĩi. A plaade iↄ ku gↄ̃na mɛ̀n pla pãleↄ pɛ́kĩi, a àaↄ̃de iↄ ku gↄ̃na mɛ̀n pla pãleↄ pɛ́kĩi lↄ. Màa daupi lida gↄ̃na mɛ̀n soolopiↄ aaↄ dɛ. 36 Wa daupi lida pí ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛoɛ ń a kↄpɛpɛkĩiↄ ń a gↄ̃napiↄ gↄ̃̀ↄ. 37 Ǹ a filiaↄ kɛ mɛ̀n sopla ǹ didi a musu, kɛ́ aaↄ gupu aɛ. 38 Filiadɛbↄↄ ń a tɛ́sibↄↄ iↄ dɛ vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ ũ. 39 Ní daupi ń a pↄkelepiↄ kɛ píi ń vua kiloo baakwi ń síiↄ̃oo. 40 Kɛ ń laaio lá málɛ a taa kɛnɛ gbɛ musu lawa.‡

26

Zwã̀akpɛdↄa yã́

(Bↄa 36.8-38)

1 Zwã̀akpɛ zwãa kɛ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao, wà gↄ̃inakɛ̀wà ń malaika gã̀sĩadeↄ ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao lɛ kwi. 2 Pↄ́lɛpiↄ gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu baakwi plasai, a yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu síiↄ̃. Pↄ́lɛpiↄ zↄ̃ↄ aↄ sáa màa píiɛ, 3 wi pↄ́lɛpiↄ nami lɛ sↄ́sↄo. 4 Babuuna lɛtãnkɛ ǹ dↄdↄ zwãapiↄ lɛ́ gbɛzãↄwa 5 mɛ̀n blakwikwi, bapiↄ iↄ bↄaa ń kↄ̃o píi. 6 Mↄkoolonaↄ pí ń vuao mɛ̀n blakwi, ní bapi kákau lá a bↄaabↄaa ń kↄ̃owa, ní zwã̀akpɛ zwãapi daokↄ̃i.

7 Blekã pↄ́lɛ tã́ lɛ kuɛdo, wìli kú zwã̀akpɛpia. 8 Pↄ́lɛ mɛ̀ndo gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu baakwi, a yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu síiↄ̃. Pↄ́lɛ lɛ kuɛdopiↄ zↄ̃ↄ aaↄ sáa màa píi. 9 Ǹ a lɛ sↄoↄ nami adoa, ní a lɛ soolo pↄ́ gↄ̃̀ nami adoa lↄ. Pↄ́lɛ lɛ soolode kpaaũ pↄ́lɛ lɛ pla lɛ́u kpɛ́pi lɛ́ pↄ́ ũ. 10 Bà lɛtãnkɛ ǹ dↄdↄ zwãapiↄ lɛ́ gbɛzãↄwa blakwikwi. 11 Mↄkoolonaↄ pí ń mↄgotɛ̃o mɛ̀n blakwi, ní bapi kákau, zwã̀akpɛ zwãapi i dakↄ̃i. 12 Zwãapi gbã̀a pↄ́ a dɛ kpɛ́pia i ka zwãapi mɛ̀ndo guo, iↄ bãɛa kpɛ́ kpɛ. 13 Zwãapi yàasa pↄ́ a dɛ kpɛ́pi zwãa káaua kpɛla ń kpɛleo gã̀sĩsuu dodo, iↄ bãɛa màa. 14 Sãsa báa pↄ́ wa kɛ̀kɛ tɛ̃́ɛɛↄ dadakↄ̃i, wìli kú zwã̀akpɛpia, ní ayo báaↄ dadakↄ̃i, wìli kua lↄ.

15 Lɛpusiali ã́ pɛ̀pɛɛpɛpɛɛ zwã̀akpɛ lipɛlɛↄ ũ. 16 Lípiↄ gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu kwikwi, a yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu dodo ń kĩnio. 17 Lipɛpɛɛpiↄ swã́ bↄ ǹ kpaaĩ mɛ̀n plapla. Zwã̀akpɛ lípiↄ kɛ màa píi. 18 Lipɛpɛɛↄ kɛ màa mɛ̀n bao zwã̀akpɛ gɛↄmidↄkĩi oi pↄ́ ũ, 19 ní a zɛbↄↄ pí ń ã́nusuo mɛ̀n bla, wìli lí mɛ̀n baopiↄ pɛ́pɛu, lí mɛ̀ndo iↄ zɛbↄ vĩ pla a swã́ↄ gɛ̃kĩi ũ. 20 Lipɛpɛɛↄ kɛ màa lↄ mɛ̀n bao zwã̀akpɛ gugbãntoo oi pↄ́ ũ, 21 ní a zɛbↄↄ pí ń ã́nusuo mɛ̀n bla, wìli dilɛ mɛ̀n plapla wà lí mɛ̀ndo swã́ pɛ́pɛu. 22 Lí pɛ̀pɛɛ kɛ màa mɛ̀n soolo zwã̀akpɛ bɛ'aɛ oi pↄ́ ũ. 23 Lí pɛ̀pɛɛ kɛ màa lↄ mɛ̀n pla zwã̀akpɛ bɛ'aɛ oipi golaↄ pↄ́ ũ. 24 Gola lí mɛ̀n plapiↄ paa ǹ nakↄ̃wa za zĩ́lɛ e musu, zã mɛ̀ndo aↄ vĩ. 25 Zwã̀akpɛpi aↄ lipɛpɛɛↄ vĩ màa mɛ̀n swaaↄ̃ɛ ń ã́nusu zɛbↄↄ mɛ̀n gɛ̃o ń mɛ̀ndoo, lí píi ń a zɛbↄↄ mɛ̀n plapla.

26 Lɛpusiali ã́ pↄ̃̀ↄpↄ̃ↄ mɛ̀n sↄo zwã̀akpɛ kpɛ do lipɛpɛɛↄ yebↄ ũ, 27 ní ã́ lↄ mɛ̀n sↄo kpɛ do lipɛpɛɛↄ pↄ́ ũ. Lipↄ̃ↄↄ pãle ã lↄ mɛ̀n sↄo zwã̀akpɛ bɛ'aɛ oi lipɛpɛɛↄ yebↄ ũ. 28 Lipↄ̃ↄↄ pↄ́ aↄ ku guo a pã lipɛpɛɛↄla guoguoɛ, bↄa a lɛ́la e a lɛ́le. 29 Vua kúlɛ lipɛpɛɛpiↄwa, ní ń zãↄ pí ń vuao a lipↄ̃ↄↄpiↄ sↄlↄkĩi ũ. Vua kúlɛ lipↄ̃ↄↄpiↄwa lↄ. 30 Zwã̀akpɛpi dↄ lá ma a taa ↄ̀lↄnɛ gbɛ musuwa.

31 Zwãatã ǹ pɛ́lɛ suuna ũ, ní gↄ̃inakɛwà lán malaika gã̀sĩadeↄwa ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń bataɛao. 32 Lɛpusiali ã́ a lipɛlɛↄ ũ, ní vua kúlɛwà píi, ní lípiↄ pɛ́pɛ a zɛbↄ pↄ́ wa pì ń ã́nusuo mɛ̀n síiↄ̃ guu. Zwãapi dↄ lipɛlɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ kũbↄ pↄ́ wa pì ń vuaoↄwa. 33 Zwãapi mↄkoolonaↄ ka lipɛlɛ kálopiↄu. Ikoyã kpagolo dilɛ suunapi kpɛ. Suunapi i zwã̀akpɛpi biilɛ lɛɛ pla, kpɛɛlɛ ń luakukĩio.* 34 Ikoyã kpagolo pↄ́ kú luakukĩi nɛ́ taɛ, 35 ní táabũnu dilɛ suunapi saɛ kpɛɛlɛ oi zwã̀akpɛ gugbãntoo oi, ní dau dilɛ ǹ a aɛ dↄ táabũnupiwa zwã̀akpɛ gɛↄmidↄkĩi oi.

36 Zwãatã kpɛ́pi lɛ́ pↄ́ ũ, ní gↄ̃inakɛwà ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń bataɛao. 37 Lɛpusiali ã́ zwãapi lipɛlɛↄ ũ mɛ̀n sↄo, ní vua lɛwà píi, ní a káloↄ pí ń vuao, ní a zɛbↄↄ pí ń mↄgotɛ̃o mɛ̀n sↄo.

27

Sa'okĩi yã́

(Bↄa 38.1-7)

1 Sa'okĩi kɛ ń lɛpusialio, a gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu sↄo, a yàasa iↄ gã̀sĩsuu sↄo lↄ. A gbã̀a ń a yàasao iↄ sáa, a lɛsĩ sↄ̃ gã̀sĩsuu àaↄ̃. 2 Sa'okĩipi kɛ ń a kↄ́baↄ gↄ̃̀ↄ mɛ̀n síiↄ̃ gola ń golao, ní mↄgotɛ̃ kúlɛ sa'okĩipiwa. 3 Sa'okĩipi pↄkeleↄ kɛ ń mↄgotɛ̃o, a oo túfukabↄↄ ń a pɛ́ɛluↄ ń a au'ɛlɛbↄↄ ń a saaↄ ń a tɛ́sibↄↄ píi. 4 Mↄyãayãana pí sa'okĩipi pↄ́ ũ ń mↄgotɛ̃o. Mↄgotɛ̃ zã pi mɛ̀n síiↄ̃, ní dↄdↄ mↄyãayãanapi golaↄwa. 5 Mↄyãayãanapi sↄlↄ sa'okĩi zíɛ, ní fɛlɛò musu e à ka sa'okĩipi guo. 6 Lɛpusiali ã́ pↄ̃̀ↄpↄ̃ↄ sa'okĩipi pↄ́ ũ, ní kpá ń mↄgotɛ̃o. 7 Lipↄ̃ↄↄpiↄ sↄlↄsↄlↄ zãpiↄu sa'okĩi kpɛla ń kpɛleo a sɛbↄ ũ. 8 Sa'okĩipi kɛ ń lipɛpɛɛↄ, iↄ ɛ vĩ, lá má ↄ̀lↄnɛ gbɛ musuwa.

Zwã̀akpɛ kaa yã́

(Bↄa 38.9-20)

9 Kaa da zwã̀akpɛi, a gɛↄmidↄkĩi oi iↄ gã̀sĩsuu basↄo, iↄ zwãa pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao vĩ 10 ń lipɛlɛo mɛ̀n bao. Ní a zɛbↄↄ pí ń mↄgotɛ̃o mɛ̀n bao, ní lipɛlɛ káloↄ ń mↄ̀pↄ̃ↄↄ pí ń ã́nusuo. 11 A gugbãntoo oi zwã̀a gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu basↄo màa lↄ ń lipɛlɛo mɛ̀n bao ń a zɛbↄ pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃oo mɛ̀n bao, ní lipɛlɛ káloↄ ń mↄ̀pↄ̃ↄↄ pí ń ã́nusuo. 12 Naa bɛ'aɛ oi kaa yàasa iↄ gã̀sĩsuu blakwi ń zwãao ń a lipɛlɛo mɛ̀n kwi ń a zɛbↄo mɛ̀n kwi. 13 Naa gukpɛ oi kaa yàasa iↄ gã̀sĩsuu blakwi. 14 Zwã̀a gã̀sĩsuu gɛ̃o iↄ ku kaa lɛ́ ↄplaai ń a lipɛlɛo mɛ̀n àaↄ̃ ń a zɛbↄo mɛ̀n àaↄ̃. 15 Zwã̀a gã̀sĩsuu gɛ̃o iↄ ku ↄzɛɛi lↄ ń a lipɛlɛo mɛ̀n àaↄ̃ ń a zɛbↄo mɛ̀n àaↄ̃. 16 Kaapi lɛ́ zwãa iↄ gã̀sĩsuu bao ń a lipɛlɛo mɛ̀n síiↄ̃ ń a zɛbↄo mɛ̀n síiↄ̃. A zwãapi iↄ dɛ pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao wà gↄ̃inakɛ̀wà ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ũ. 17 Kaa lipɛlɛ pↄ́ lìaiↄ iↄ mↄ̀pↄ̃ↄↄ ń kálo pↄ́ wa pì ń ã́nusuoↄ vĩ ń a zɛbↄ pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃oↄ. 18 Kaapi gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu basↄo, a yàasa gã̀sĩsuu blakwi, a lɛsĩ sↄ̃ gã̀sĩsuu sↄo. A zwãaↄ iↄ dɛ pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao ũ, iↄ zɛbↄ pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃o vĩ. 19 Zwã̀akpɛ pↄkele pↄ́ wàli a zĩkɛoↄ píi, baa a kũbↄↄ ń a kaa kũbↄↄ, wa pí ń mↄgotɛ̃o píiɛ.

Filianaa yã́

(Lev 24.1-4)

20 O Isailiↄnɛ aali mↄnɛ ń nísi íwao dau pↄ́ ũ, kɛ́ a filiaↄ lí e aaↄ gupu. 21 Aalona ń a nɛgↄ̃ɛↄ líↄ filiapiↄ kɛkɛ kpaaũkpɛpiu zwãa pↄ́ kpaa ikoyã kpagoloi kpɛɛlɛ oi, ìliↄ naa ma aɛ we za oosi e gu gɛ lí dↄò. Yã́pi iↄ dɛ Isailiↄnɛ yãdilɛa láasai ũ e an buiwa.

28

Sa'on pↄkasaↄ

(Bↄa 39.1-31)

1 Isailiↄ guu ǹ n vĩ̀i Aalona ń a nɛgↄ̃ɛↄ Nadabu ń Abiuo ń Ɛleazaao ń Itamaao sísi, aaliↄ ma gbagba. 2 Pↄkasa pↄ́ n vĩ̀i Aalona ali sↄ̃omazĩkɛɛ̀, iↄ gawi vĩ ń bɛɛɛo. 3 O gↄ̃ide pↄ́ ma ń gbá ↄ̃nↄↄnɛ píi, aa pↄkasapiↄ kɛ Aalonaɛ, wi aà dilɛ adoa aàↄ ma gbagba. 4 Pↄkasa pↄ́ aa kɛɛ̀piↄn kɛ: Bↄ̀ↄloonnↄɛ, sa'o'ula, ulatao, ulatao pↄ́ wà ba kɛ̃̀wà, tulu, asana. Aa pↄkasapiↄ kɛ n vĩ̀i Aalonaɛ ń a nɛgↄ̃ɛↄ, kɛ́ aali e sↄ̃omazi ma gbagbai. 5 Aa pↄkasapiↄ kɛ ń vuao ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń bàabaao.

6 Aa sa'o'ulapi zↄ̃ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao, wà gↄ̃inakɛ̀wà ń vuao ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 7 Danziipi iↄ dɛ bakangãu ũ. 8 Aai asana tã ń sa'o'ula pↄ́lɛ doũpio, kɛ́ aàli dↄ sa'o'ulapia. 9 Onisi gbɛ sɛ mɛ̀n pla, ní Isaili buiↄ tↄ́ kɛ̃́ gbɛpiↄwa 10 lá an ia tɛ́tɛ kↄ̃ kpɛwa. Tↄ́ mɛ̀n soolo iↄ ku gbɛ̀ mɛ̀ndowa, a soolo pↄ́ gↄ̃̀ iↄ ku a plaadewa. 11 Isaili buiↄ tↄ́ kɛ̃́ gbɛpiↄwa, lá pɛ̃nkɛ̃na ì wɛ̃̀sãkɛ̃ pɛ̃nawawa. Gbɛpiↄ kũbↄↄ kɛ ń vuao, ní gbɛpiↄ dadau. 12 Gbɛ̀ mɛ̀n plapiↄ pɛ́pɛ sa'o'ula bakangãuwa, aaiↄ dɛ Isaili buiↄ yãdↄngugbɛↄ ũ. An tↄ́ iↄ ku Aalona gã̀u kpɛ pla píi yãdↄngugbɛↄ ũ ma aɛ. 13 Gbɛkũbↄpiↄ kɛ ń vuao. 14 Vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ tã́ mɛ̀n pla, a tãa iↄ dɛ lán balɛɛnawa, ní dↄdↄ gbɛkũbↄpiↄwa.

15 Bↄ̀ↄloonnↄɛ kɛ yã́gↄ̃gↄ̃bↄ ũ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao lán sa'o'ula pↄ́wa, wi gↄ̃inakɛwà ń vuao ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 16 Bↄ̀ↄloonnↄɛpi gbã̀a ń a yàasao iↄ sáa ↄtã dodo. 17 Zãblewà ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ dↄ̀ↄ síiↄ̃. A dↄ̀ↄ sɛ̃́ia saadↄani ń topazao ń ɛmɛlodio. 18 A dↄ̀ↄ plaade tiikↄazi ń safiio ń diamaao. 19 A dↄ̀ↄ àaↄ̃de belili ń agatao ń amɛtisio. 20 A dↄ̀ↄ síiↄ̃de kisoliti ń onisio ń yasepeo. Gbɛpiↄ kũbↄↄ kɛ ń vuao, ní dadau. 21 Gbɛpiↄ iↄ mɛ̀n kuɛpla Isaili buiↄ tↄ́ lɛ́u. Wa ń tↄ́piↄ kɛ̃ gbɛpiↄwa dodo, lá wì wɛ̃̀sãkɛ̃ pɛ̃nawawa. 22 Vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ tã́ mɛ̀n pla, a tãa iↄ dɛ lán balɛɛnawa. 23 Vua tãana pí bↄ̀ↄloonnↄɛ pↄ́ ũ mɛ̀n pla, ní tãanapiↄ dↄdↄ bↄ̀ↄpi swã́ↄwa musu. 24 Balɛɛna mɛ̀n plapiↄ dↄdↄ bↄ̀ↄpi tãana mɛ̀n plapiↄwa, 25 ní balɛɛnapiↄ lɛ doↄ dↄdↄ gbɛkũbↄ pↄ́ kú bakangãuwaↄwa. 26 Vua tãana mɛ̀n pla pãleↄ pí, ní ń dↄdↄ bↄ̀ↄpi swã́ↄwa zĩ́lɛ, a gu pↄ́ ali na sa'o'ulawa. 27 Vua tãana pãleↄ pi mɛ̀n pla lↄ, ní dↄdↄ sa'o'ulapi aɛ a pɛ́kĩi saɛ zĩ́lɛ oi asana musu. 28 Wi bↄ̀ↄloonnↄɛ tãanaↄ ń sa'o'ula tãanapiↄ dↄkↄ̃wa ń babuuna tãao, bↄ̀ↄpi iↄ dↄa sa'o'ula asanawa, kɛ́ asu go sa'o'ulapiwao yã́i.

29 Gↄↄ pↄ́ Aalona lɛ́ gɛ̃ zwã̀akpɛu, aↄ Isaili buiↄ tↄ́ pↄ́ wa kɛ̃̀ yã́gↄ̃gↄ̃ bↄ̀ↄloonnↄɛwa naa a sↄ̃waɛ, iↄ dɛmɛɛ á yãdↄngubↄ ũ gↄↄpii. 30 Ní Uliũ ń Tumiũo* ka bↄ̀ↄpiu, aaiↄ naa Aalona sↄ̃wa gↄↄ pↄ́ àlɛ mↄ́ ma kĩ́i. Màa Aalona aliↄ Isaili buiↄ yã́gↄ̃gↄ̃bↄ naa a sↄ̃wa gↄↄ pↄ́ àlɛ mↄ́ ma kĩ́i píi.

31 Ulatao pↄ́ Aalona ali da ń sa'o'ulao kɛ ń zwã̀a búunao. 32 Danziipi fↄ̃ guoguo a migɛ̃kĩi ũ, ní a nↄ̀ɛpi miba, lá pↄnamina ì kɛwa, kɛ́ asu kɛ̃o yã́i. 33 Gↄ̃inakɛ sa'o'ulapi lɛ́wa lán gbɛafu bɛwa ǹ liai ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao, ní vua ã́nanaↄ looloo gbɛafu bɛpiↄ zãnguo. 34 Vua ã́nanan kɛ, gbɛafu bɛn kɛ, vua ã́nanan kɛ, gbɛafu bɛn kɛ. Wa kɛ ulataopi lɛ́wa màa e à liai à gɛ pɛɛ. 35 Aalona lí ulataopi da à zĩkɛò, tó àlɛ mↄ́ ma kĩ́i zwã̀akpɛu ge àlɛ bↄ, wìliↄ aà kↄ̃fĩ ma, kɛ́ asu gao yã́i.

36 Vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kɛ pɛpɛɛnnↄ, ní kɛ̃́wà Dii pↄ́ɛ, lá wì wɛ̃̀sãkɛ̃ pɛ̃nawawa. 37 Vua pɛpɛɛnapi dↄ tulu aɛ ń balɛɛna búunao. 38 Iↄ naa Aalona mi'aɛwa, iↄ dɛ Isailiↄ tàae pↄ́ aalɛ ma gba pↄ́ a yã́i seela ũ a miwa, pↄ́ pↄ́ aalɛ ma gba píin nò. Vua pɛpɛɛnapi aↄ naa aà mi'aɛwa gↄↄpiiɛ, kɛ́ aa e wàↄ namanↄ.

39 Ulatao kɛ ń bàabaao, ní tulu kɛ ń bàabaao lↄ. Gↄ̃ideↄ i asana kɛ. 40 Ulataoↄ kɛ Aalona nɛgↄ̃ɛↄnɛ ń asanaↄ ń fùa gbã̀aↄ, aaiↄ bɛɛɛ vĩ ń gawio. 41 Pↄkasapiↄ da n vĩ̀i Aalonaɛ ń aà nɛgↄ̃ɛↄ, ní nísikamá ǹ ń dazĩu. Ǹ ń dilɛ ńdoa, aaliↄ ma gbagba. 42 Bàabaa sòolo gese zↄ̃nɛ́, aali ye ń kã́nawɛ kpɛ e à ń gbala ulɛ. 43 Tó Aalona ń a nɛgↄ̃ɛↄ lɛ́ gɛ̃ kpaaũkpɛu, ge tó aalɛ gɛ́ sa'okĩi ma gbagbai, an baade lí a sòolopi ye, kɛ́ aasu tàaekɛ aa gagao yã́i. Bee iↄ dɛ ikoyã ũ Aalonaɛ ń aà buiↄ aà kpɛ.

29

Sa'onaↄ dilɛa yã́

(Lev 8.1-36)

1 Lá ńyↄ̃ kɛ tó ńlɛ ń dilɛ aa ma gbagban kɛ: Zugaaena sɛ mɛ̀ndo ń sãsakao sãasaiↄ mɛ̀n pla. 2 Pɛ̃ɛti sɛ́, ní kàa kɛò ń kàa pↄ́ wa tòto ń nísio ń kàawana pↄ́ wà nísikàwàↄ. 3 Ká gbíu, ní sɛ mↄò ń zugaaenapio ń sãsakao mɛ̀n plapiↄ. 4 Aalona ń a nɛ́ↄ sɛ mↄ́ńnↄ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, ní ń zu'o we. 5 Aalona pↄkasaↄ daɛ̀, ulatao ń ulatao pↄ́ wà ba kɛ̃̀wào ń sa'o'ulao ń bↄ̀ↄloonnↄɛo. Ní bↄ̀ↄpi ba dↄ sa'o'ula asanawa. 6 Tulu diɛ̀, ní vua pɛpɛɛna pↄ́ aliↄ aà dilɛ ma pↄ́ ũ na tulupiwa. 7 Nísi pↄ́ wì ma pↄ́ dilɛò sɛ ka aà miwa ǹ aà dazĩu. 8 Mↄ́ ń aà nɛ́ↄ, ní ulatao danɛ́, 9 ní asanadↄdↄnɛ́ ń pi, ní ń fùa gbã̀aↄ kpákpanɛ́. Má dìlɛ aamɛ aaↄ ma gbagba gↄↄpii. Lá ńyↄ̃ Aalona ń a nɛ́ↄ dazĩun we.

10 Mↄ́ ń zugaaenao kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, Aalona ń a nɛ́ↄ aai ↄnana a miwa, 11 ní zugaaenapi kòlokpa ma aɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ we. 12 Zupi au sí, ní máma ma gbagbakĩi kↄ́baↄwa ń n ↄtonao, ní au pↄ́ gↄ̃̀ ɛ́lɛ ma gbagbakĩipi gbázĩ. 13 Zupi sálana ń a guu nísio sɛ́ píi ń a gòleↄ ń gòlepi nísio, ní kpasa sa'okĩiwa, 14 ní zupi nↄ̀ↄ ń a báao ń a guupↄↄ kátɛu à tɛ́kũ bòo kpɛ. Bee ìↄ dɛ sa pↄ́ wa o an duuna yã́ musu ũ.

15 Sãsakao sɛ mɛ̀ndo, Aalona ń a nɛ́ↄ i ↄnana a miwa, 16 ní sãpi kòlokpa, ní a au sí ǹ lɛ sa'okĩiwa ǹ liai. 17 Sãpi paa, ní goaagoaa, ní a guupↄↄ ń a koeↄ pípi, ní kálɛ ń a mio ń a gukĩniↄ. 18 Sã bṹupi kpasa sa'okĩiwa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ũ a gĩ ì kɛmɛɛ na ũ.*

19 Sãsakao plaade sɛ́, Aalona ń a nɛ́ↄ i ↄnana a miwa, 20 ní a kòlokpa, ní a au sí, ní máma Aalona ń a nɛ́ↄ ↄplaa swã́lɛbawa ń ń ↄplaa ↄnɛmio ń ń ↄplaa gbánɛmio, ní aupi kĩni lɛ́ sa'okĩiwa ǹ liai. 21 Ní au pↄ́ gↄ̃̀ ka sa'okĩi musu dã yↄↄ ń nísi pↄ́ wì ma pↄ́ dilɛòo, ní fã́fã Aalonawa ń a pↄkasaↄ, ní fã́fã aà nɛ́ↄwa lↄ ń ń pↄkasaↄ, Aalona i gↄ̃ ma pↄ́ ũ ń a pↄkasaↄ ń a nɛ́ↄ ń ń pↄkasaↄ lↄ. 22 Sãsakao plaadepi nísi sɛ́, a vlã́ nísi ń a sálanao ń a guu nísio ń a gòleↄ ń gòlepi nísio ń a ↄplaa gbáo. Sãsakaopi ìↄ dɛ ń daazĩu sa'obↄ ũ. 23 Kàa boolo sɛ mɛ̀ndo kàa gbí pↄ́ aↄ ku ma aɛ guu ń kàa nísideo mɛ̀ndo ń kàawanao mɛ̀ndo. 24 Ní apii na Aalona ń a nɛ́ↄnɛ ń ↄzĩ, aai mↄmɛɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ mↄmɛɛ ũ, 25 ní pↄ́piↄ sí ń ↄzĩ, ní kpasa sa'okĩiwa ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ a gĩ ì kɛmɛɛ na ũo. 26 Aalona daazĩu sãsakao kùla sɛ́, ní mↄmɛɛ, iↄ dɛ ń baa ũ. 27 Sa'ona daazĩu sãsakao kùla pↄ́ wà mↄ̀mɛɛ ń a gbá pↄ́ wa bↄ̀ adoao dilɛ Aalona ń aà nɛgↄ̃ɛↄ pↄ́ ũ. 28 Bee iↄ dɛ Aalona ń a nɛ́ↄ blekĩi ũ gↄↄpii. Gba pↄ́ Isailiↄ líↄ danɛ́ an sáaukpa Diiwa sa'oa guun we.

29 Aalona pↄkasa pↄ́ ali sↄ̃omaziↄ gↄ̃ aà buiↄnɛ. Aali da, wìli nísikaomá wà ń dazĩu. 30 Aà nɛ́ pↄ́ a gↄ̃ sa'onkia ũ aà gɛ̃ɛ ũ lí pↄkasapiↄ da gĩa gↄↄ sopla, i gbasa mↄ zĩkɛi kpaaũkpɛu.

31 Sa'ona daazĩu sãsakao nↄ̀ↄ sɛ ǹ a fùukɛ kpaaũkpɛ ua, 32 Aalona ń a nɛ́ↄ aai só ń kàa pↄ́ kú gbíu kpaaũkpɛ kpɛɛlɛo. 33 Sã pↄ́ wà sa'òò ń duunkɛ̃ama yã́i i to aa gↄ̃ ńdoa an daazĩu yã́ipi, aamɛ aa só ńtɛ̃ɛ. Gbɛ̃e su sóńnↄo, asa ma pↄ́ɛ. 34 Tó gu dↄ̀ nↄ̀ↄ ge kàapi kĩniwa, kpasa. Gbɛ̃e su soo, asa ma pↄ́ɛ.

35 Yã́ pↄ́ má dìlɛnɛ Aalona ń a nɛ́ↄ musupi kɛ píi, ní ń daazĩu yãkɛkɛ e gↄↄ sopla. 36 Lá gu lɛ́ dↄ níli sa'o ń zugaaenao duunkɛ̃ama yã́i, ní gbãbↄò sa'okĩiɛ, ní nísikawà, i gↄ̃ ma pↄ́ ũ. 37 Gbãbↄ sa'okĩiɛ màa e gↄↄ sopla, ní dilɛ ma pↄ́ ũ, sa'okĩipi iↄ dɛ ma pↄ́ ũ ń a mìbao. Pↄ́ pↄ́ kã̀wà píi a gↄ̃ ma pↄ́ ũɛ.

Sa'oa lá gu lɛ́ dↄ yã́

(Nao 28.1-8)

38 Pↄ́ pↄ́ ńyↄ̃liↄ sa'oò sa'okĩipiwa lá gu lɛ́ dↄn kɛ: Sã bↄlↄ wɛ̃donaↄ mɛ̀n plapla. 39 Níli sa'o ń a mɛ̀ndoo kↄↄ, mɛ̀ndo oosiɛlɛ. 40 Níli sa kↄↄ o ń pɛ̃ɛtio kiloo do yãalɛa ń nísi íwao litili do, níli vɛ̃ɛ kawà litili do. 41 Níli sa oosiɛlɛ o ń pɛ̃ɛtio ń vɛ̃ɛo màa lↄ, iↄ dɛ sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na ũ. 42 Á buiↄ líↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũpi oa kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ gↄↄpii. Wekĩi máli kpaaũuánↄ, míli yã'oɛ́. 43 We ↄ̃ máli kpaaũu ń Isailiↄ, ma gawi i pisi gupiwa. 44 Mí tó kpaaũkpɛ ń sa'okĩipio àↄ dɛ ma pↄ́ ũ, mí Aalona ń a nɛ́ↄ dilɛ aaↄ ma gbagba. 45 Máↄ ku Isailiↄ guu, míↄ dɛ ń Lua ũ, 46 aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii ń Lua pↄ́ ń bↄ́lɛ Egipi kɛ́ màↄ kú ń guu. Mámɛmaa Dii ń Lua.

30

Tulaletikatɛakĩi yã́

(Bↄa 37.25-28)

1 Lɛpusiali ã́ ǹ tulaletikatɛakĩi kɛò. 2 A gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu do, a yàasa gã̀sĩsuu do lↄ, a gbã̀a ń a yàasao iↄ sáa, a lɛsĩ iↄ gã̀sĩsuu pla. Ní kɛ ń kↄ́baↄ. 3 Vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kúlɛ a kpɛↄwa ǹ liai ń a musuo ń a kↄ́baↄ, ní zãble a bèewa ń vuao ǹ liai. 4 Vua zã pi kpɛla ń kpɛleo mɛ̀n plapla, ní pɛ́pɛ zã pↄ́ wa blèwà zĩ́lɛ oi, kɛ́ wà e lipↄ̃ↄↄ sↄlↄsↄlↄu tulaletikatɛakĩipi sɛbↄ ũ. 5 Lɛpusiali ã́ lipↄ̃ↄↄpiↄ ũ, ní kpá ń vuao. 6 Tulaletikatɛakĩipi dilɛ suuna pↄ́ kpaa ikoyã kpagoloi aɛ, bↄaa ń duunkɛ̃makĩi pↄ́ wì ta kpagolopilɛo, gu pↄ́ máli kpaaũnnↄ. 7 Aalona líↄ tulaleti gĩnana ka a tɛ́u lá gu lɛ́ dↄ, gↄↄ pↄ́ àlɛ filiaↄ kɛkɛ. 8 Ali tulaletikaɛ̀ tɛ́u lↄ oosiɛlɛ filianagↄↄ. Màa tulaleti súɛlɛ aliↄ dↄ ma aɛ gↄↄpii e á buiwa. 9 Wasuli tulaleti pãle ka a tɛ́uo, ge sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ge pↄ́wɛnti, mɛ́ wasuli imia kawào. 10 Wɛ̃ ń wɛ̃o gɛ̃n dodo Aalona líↄ sa pↄ́ wì o duuna yã́ musu au máma a kↄ́baↄwa duunkɛ̃ama yã́i. Á buiↄ líↄ kɛ màa lↄ wɛ̃ ń wɛ̃o gɛ̃n dodo duunkɛ̃ama yã́i. Tulaletikatɛakĩipiá ma pↄ́ɛ ń a mìbao.

Duunkɛ̃ama ↄ̃a

11 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 12 Tó n Isailiↄ nào, an baade líↄ fĩabomɛɛ azĩa boa yã́i, kɛ́ gagyãe su ń le naopi kɛgↄↄo yã́i. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ wà ń naoↄ kĩ́i, aàli ã́nusu kpá galaũ soolo, lá wà a gbia dìlɛ luakukĩiwa, gela bao. Ãnusu galaũ soolopi mɛ́ aↄ asea pↄ́ wàli símɛɛ ũ.* 14 Gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ da gbɛ̃́ pↄ́ wà ń naoↄ guu, tó à kà wɛ̃̀ bao ge a dɛa, a aseapi kpaɛ. 15 Tó álɛ aseapi kpaa ázĩa boa yã́i, ↄde su kpa dɛ a lɛ́ao, mɛ́ taaside su kpa à kɛ̃́sãio. 16 Duunakɛ̃a Isailiↄwa ↄ̃api símá, ní kpá wà kpaaũkpɛ zĩkɛò. Ɔ̃api a tó á Isailiↄ duuna kɛ̃́wá, a yã́ líↄ dↄmagu.

Dàa íkabↄ

17 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 18 Dàa pí ń mↄgotɛ̃o† gbãbↄ'ikabↄ ũ, ní a dibↄ pí ń mↄgotɛ̃o lↄ, ní dilɛ kpaaũkpɛ zãnguo ń sa'okĩio, ní íkau. 19 Aalona ń a nɛ́ↄ líↄ ń ↄↄ ń ń gbáↄ pípiò. 20 Gↄↄ pↄ́ aalɛ gɛ̃ kpaaũkpɛu, aali kɛ màa kɛ́ aasu gao yã́i. Tó aalɛ mↄ́ pↄ́ káimɛɛ tɛ́u à tɛ́kũ sa'okĩiwa lↄ, 21 aaliↄ ń ↄↄ ń ń gbáↄ pipi, kɛ́ aasu gagao yã́i. Bee iↄ dɛ ikoyã ũ Aalonaɛ ń a buiↄ e gↄↄpii.

Nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ Lua pↄ́ ũ

22 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 23 Pↄ́ gĩnana maaɛ beeↄ sɛ́: Lí'ↄ íwa kiloo soolo ń sinamↄ litɛɛ gĩnanao kiloo àaↄ̃ ń kanɛli fee bui gĩnanao kiloo àaↄ̃ 24 ń kasiao kiloo soolo, lá wà a gbia dìlɛ luakukĩiwa. Nísi sɛ́ litili soolo, 25 ní nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ ma pↄ́ ũ kɛò lá tulaletizↄ̃na ì kɛwa, nísipi iↄ dɛ ma pↄ́ ũ. 26 Nísipi máma kpaaũkpɛwa ń ikoyã kpagoloo 27 ń táabũnuo ń a pↄkeleↄ ń dauo ń a pↄkeleↄ ń tulaletikatɛakĩio 28 ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩio ń a pↄkeleↄ píi ń dàao ń a dibↄo, 29 ní pↄ́piↄ dilɛ ma pↄ́ ũ, aai gↄ̃ ma pↄ́ ũ ń a mìbao. Pↄ́ pↄ́ kã̀ pↄ́piↄ keewa píi, à gↄ̃̀ ma pↄ́ ũɛ.

30 Nísipi ka Aalona ń a nɛ́ↄwa, ní ń dilɛ ma pↄ́ ũ, kɛ́ aa e ma gbagba. 31 O Isailiↄnɛ aaↄ dↄ̃ gↄↄpii kɛ́ nísipiá ma pↄ́ɛ. 32 Wasuli ká gbɛ̃nazĩna mɛwao. Á gbɛ̃e su nísipi taa kɛo, kɛ́ ma pↄ́ɛ yã́i, íↄ dↄ̃ kɛ́ ma pↄ́ɛ. 33 Gbɛ̃́ pↄ́ nísipi taa kɛ̀, ge a kà gbɛ̃́ pↄ́ dɛ sa'ona ũowa, wà ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu wà dɛ.

Tulaleti pↄ́ wì kátɛa

34 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: Pↄ́ gĩnanaɛ beeↄ sɛ́: Sitakili'ↄ ń onikalitɛɛo ń galibanuli'ↄo ń zↄ̃go lí'ↄo sáasaa. 35 Pↄ́piↄ yãalɛ ǹ zↄ̃ tulaleti pↄ́ wì kátɛa ũ lá tulaletizↄ̃na ì kɛwa, ní wisikau, iↄ dɛ ma pↄ́ ũ a zɛ́i. 36 Ǹ a kĩni lↄ́ ǹ a tibo, ní dilɛ ikoyã kpagolo aɛ kpaaũkpɛu, gu pↄ́ máli kpaaũnnↄ. 37 Ásu tulaletipi taa kɛ ázĩaɛo. Àli dilɛ ma pↄ́ ũ. 38 Gbɛ̃́ pↄ́ a taa kɛ̀, àlɛ a gĩkpa, wà ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu wà dɛ.

31

Zwã̀akpɛdↄnaↄ

(Bↄa 35.30-36.1)

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Ma! Ma Uli nɛ́ Bezalɛli, Hulu tↄũna, Yuda bui sɛ̀. 3 Má tò ma Nisĩna dìɛ̀, ↄ̃ à ↄ̃nↄ ń gↄ̃io ń dↄ̃ao è ↄzĩ píi yã́ musu. 4 A vua zĩ dↄ̃ ń ã́nusu zĩo ń mↄgotɛ̃ zĩo ń gↄ̃inakɛa pↄ́wao. 5 A gbɛ̀ bɛɛɛde ãa ń a daa pↄ́uo dↄ̃ ń lí'ãao ń ↄzĩ píio. 6 Bee gbɛa ma Aisama nɛ́ Ɔↄliabu, Dã bui dìlɛ aà dↄnlɛde ũ. Ma ↄzĩkɛnaↄ gbà ↄ̃nↄ píi, kɛ́ aa e zĩ pↄ́ má dànɛ́ↄ kɛ: 7 Kpaaũkpɛ, ikoyã kpagolo ń a nɛtaɛo ń kpɛ́pi pↄkeleↄ píi, 8 táabũnu ń a pↄkeleↄ, vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ dau ń a pↄkeleↄ píi, tulaletikatɛakĩi, 9 sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi ń a pↄkeleↄ píi, dàa ń a dibↄo, 10 pↄkasa pↄ́ wa tã̀ↄ, sa'ona Aalona pↄkasa pↄ́ ali sↄ̃omaziↄ ń aà nɛ́ↄ sa'on pↄkasaↄ píi, 11 nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ ma pↄ́ ũ, zwã̀akpɛ tulaleti gĩnana. Aa pↄ́piↄ kɛ, lá má dìlɛnɛwa píi.

Kã́mabogↄↄ yã́

12 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 13 O Isailiↄnɛ aa kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛ yãda, asa a dɛ seela ũ mapi ń ápiↄ zãnguo e á buiwa, kɛ́ à e dↄ̃ ma Dii ma á sɛ́ ma gbɛ̃́ↄ ũɛ. 14 Àli kã́mabogↄↄpi yãda, asa gↄↄpi adoaɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ i gↄↄpi yãdao, à gàɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ zĩkɛ̀ gↄↄpi zĩ́, wà ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu wà dɛ. 15 Àli zĩkɛ gↄↄ soolo, a gↄↄ soplade íli kã́mabo, asa ma Dii ma pↄ́ɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ zĩkɛ̀ kã́mabogↄↄzĩ, à gàɛ. 16 Isailiↄ lí kã́mabogↄↄpi yãda, aa dilɛ gbia e ń buiwa ma bàakuańnↄ yã́ ũ. 17 Ìↄ dɛ seela ũ mapi ń Isailiↄ zãnguo gↄↄpii, asa ma Dii ma musu ń dṹniao kɛ̀ gↄↄ sooloɛ, ↄ̃ má làa, ↄ̃ ma kã́mabò a gↄↄ soplade zĩ́. 18 Kɛ́ Dii yã'ò Mↄiziɛ Sinai gbɛ musu a làa, ↄ̃ à ikoyã kɛ̃̀ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛↄwa mɛ̀n pla ń azĩa ↄtonao, a kpàwà.

32

Vua gáaena

(Iko 9.6-29)

1 Kɛ́ gbɛ̃́ↄ è Mↄizi lɛ́ pila gbɛwa kpaao, aa kã̀aa Aalonazi aa òɛ̀: Wà gɛ wà diie kɛ aà dↄaawɛ̃ɛ, asa Mↄizi pↄ́ wá bↄ́lɛ Egipipi, wá dↄ̃ bↄ́ à bↄ̀lɛ a ũo. 2 Ɔ̃ Aalona ònɛ́: À á nↄɛↄ swã́li pↄ́ wa pì ń vuaoↄ bↄlɛ ń á nɛgↄ̃ɛnaↄ ń á nɛnↄɛnaↄ, í mↄomɛɛ. 3 Ɔ̃ gbɛ̃́pii a swã́li pↄ́ wa pì ń vuaoↄ bↄ̀lɛ aa kpà Aalonawa. 4 A sì a kàsa lán gáaenawa, ↄ̃ a yↄ̀ↄ. Ɔ̃ wà mɛ̀: Isailiↄ, á diin kɛ! Ɔ̃mɛ á bↄ́lɛ Egipi.* 5 Kɛ́ Aalona è màa, à sa'okĩi bò zupi aɛ, ↄ̃ à kpàwakɛ̀ à mɛ̀: Dii dikpɛ ku zia. 6 Kɛ́ gu dↄ̀, gbɛ̃́ↄ fɛ̀lɛ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń sáaukpasao. Gbɛ̃́ↄ zↄ̃̀lɛ, aalɛ pↄble aalɛ imi, ↄ̃ aa fɛ̀lɛ lɛ́ kↄ̃̀ↄ vãi o.†

7 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Pila ǹ gɛ́i! N gbɛ̃́ pↄ́ n bↄńnↄ Egipiↄ ↄ̃̀ↄkpà. 8 Aa kɛ̃̀ zɛ́ pↄ́ má ↄ̀lↄnɛ́wa àannↄ, aa vua kàsa tã́a ũ lán gáaenawa, aa kùlɛɛ̀ aa sa'òwà aa mɛ̀, Isailiↄ dii pↄ́ ń bↄ́lɛ Egipin we. 9 Má è gbɛ̃́piↄ swã́ gbãaɛ. 10 Gomala mà a kpɛ̃nɛmuu bↄbↄmá mà ń kaalɛ, mpi sↄ̃, mí n kɛ bui zↄ̃ↄ ũ. 11 Ɔ̃ Mↄizi awakpà Dii a Luaɛ à mɛ̀: Dii, bↄ́yãi ńyↄ̃ n kpɛ̃nɛmuu bↄbↄ n gbɛ̃́ pↄ́ n ń bↄ́lɛ Egipi ń n iko zↄ̃ↄo ń n gã̀sa gbãaoↄwai? 12 Egipiↄ mɛ an míↄnzↄ̃a yã́i ↄ̃ n ń bↄ́lɛi, kɛ́ ǹ e ǹ ń dɛdɛ gbɛ̀sĩsĩↄwa ǹ ń midɛ dṹniau. Ǹ n pↄkũma kpálɛ, ní yã́ pↄ́ ń ye yía n gbɛ̃́piↄwapi bↄ n nↄ̀sɛu. 13 To n zↄ̀blenaↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Isailio yã́ dↄngu, asa n lɛgbɛ̃̀nɛ́ ń nzĩao n mɛ̀ ńyↄ̃ ń bui kã́fĩ lán saanaↄwa, ní bùsu pↄ́ n a yã'ònɛ́ kpá ń buiↄwa aaↄ vĩ gↄↄpii.‡ 14 Ɔ̃ Dii yã́ pↄ́ à mɛ̀ á yía a gbɛ̃́ↄwapi bↄ̀ a nↄ̀sɛu.§

15 Mↄizi ɛ̀a pìla gbɛwa, a ikoyã gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n plapiↄ kũa. Yã́ kɛ̃a gbɛpiↄwa kpɛ plapla píi. 16 Lua mɛ́ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛpiↄ ã̀, ↄ̃mɛ yãkɛ̃̀má. 17 Yozuee gbɛ̃́ↄ wii mà, ↄ̃ a ò Mↄiziɛ: Zĩkawii ma dↄ bòou. 18 Mↄizi mɛ̀: Kúkua mɛ́ dↄ weo, kási búbuapɛan we sↄ̃o, gbɛ̃́ↄ lɛsia ↄ̃ málɛ ma. 19 Kɛ́ à kà kãi ń bòoo, a è wàlɛ ↄ̃wã zugaaenaɛ, ↄ̃ aà pↄ pà. À gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ pↄ́ á kũapiↄ pã̀lɛ gbɛpↄlɛu we, aa wìwi. 20 Ɔ̃ à zugaaena pↄ́ wa pìpi sɛ̀ a dà tɛ́u. À a tibò, ↄ̃ a zù ía a kpà Isailiↄwa aa mì. 21 Ɔ̃ Mↄizi Aalona là à mɛ̀: Bↄ́ gbɛ̃́piↄ kɛ̀nɛ, n gbasa ń tò aa duun zↄ̃ↄɛ taa kɛ̀i? 22 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Ńsu to n pↄ pao, Baa. Ń gbɛ̃́piↄ dↄ̃, kɛ́ aa vãi. 23 Aamɛ aa òmɛɛ mà diie kɛ aà dↄaanɛ́. Aa mɛ̀ Mↄizi pↄ́ bↄ̀ńnↄ Egipipi, wa dↄ̃ bↄ́ à bↄ̀lɛ a ũo. 24 Ɔ̃ má ònɛ́ an gbɛ̃́ pↄ́ vua vĩↄ aa bↄlɛ mↄò. Kɛ́ aa mↄ̀ò, ↄ̃ má kàtɛu, ↄ̃ à bↄ̀ gáaenapi ũ.

25 Mↄizi è Aalona tò gbɛ̃́ↄ lɛ́ ńzĩa pↄeã kɛɛ, ↄ̃ aa gↄ̃̀ láanipↄ ũ ń ibɛɛↄnɛ. 26 Ɔ̃ à zɛ̀ bòo bↄlɛu à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń Diioↄ, aa mↄ ma kĩ́i. Ɔ̃ Levii buiↄ kã̀aaaàzi. 27 A ònɛ́: Dii Isailiↄ Lua mɛ̀, á baade a fɛ̃nda loo à pãpã bòoa bↄlɛ ń bↄlɛo, á baade i a gbɛ̃́ↄ ń a gbɛ̃naↄ ń a gbɛ̃́deeↄ dɛdɛ. 28 Levii buiↄ kɛ̀ lá Mↄizi dànɛ́wa. Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ zĩbeezĩↄ kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa gɛ̃o taawa. 29 Ɔ̃ Mↄizi ò Levii buipiↄnɛ: Lá a bↄ á nɛ́ↄ ń á gbɛ̃́ↄ kpɛ,* a gↄ̃ Dii gbɛ̃́ↄ ũ gbã. Dii báaadàágu gbãn we.

Mↄizi awakpaa Diiɛ Isailiↄnɛ

30 Kɛ́ gu dↄ̀ Mↄizi ò gbɛ̃́ↄnɛ: A duun zↄ̃ↄ kɛ̀, ń beeo má ɛa mà dɛdɛ gbɛwa mà gɛ́ Dii kĩ́i lↄ, wìliↄ dↄ̃o tó má e awakpaɛ́ á duuna yã́ musu. 31 Ɔ̃ à ɛ̀a gɛ̀ Dii kĩ́i à mɛ̀: N yã́ na! Gbɛ̃́piↄ duun zↄ̃ↄ kɛ̀, aa diie kɛ̀ ńzĩaɛ ń vuao. 32 Sùuukɛ! Ǹ ń duuna kɛ̃́má. Tó màa no, ma tↄ́ waa lá pↄ́ ń kɛ̃̀ guu.† 33 Dii òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀mɛɛ tↄ́ ↄ̃ má waa ma lá guu. 34 Gɛ́ ń gbɛ̃́ↄ gu pↄ́ má ònɛu sa. Ma Malaika a dↄaanɛ. Ń beeo ma ĩadamagↄↄ, má ĩadamá ń duuna yã́iɛ. 35 Ɔ̃ Dii gagyãkà gbɛ̃́ↄgu gáaena pↄ́ aa tò Aalona pìpi yã́i.

33

1 Dii mɛ̀: Fɛlɛ go la, mpi ń gbɛ̃́ pↄ́ n ń bↄ́lɛ Egipiↄ, ní gɛ́ńnↄ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuoↄnɛ ma mɛ̀ má kpá ń buiↄwau. 2 Má a Malaika zĩ aà dↄaaɛ́, mí Kanaaↄ ń Amↄleↄ ń Itiↄ ń Pɛliziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ yáɛ́. 3 À gɛ́ bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diupiu. Ãma má gɛ́ánↄo, kɛ́ másu á kaalɛ zɛ́uo yã́i, asa swã́gbãadeↄn á ũ. 4 Kɛ́ gbɛ̃́ↄ yãpãsĩpi mà, aa ↄ́ↄlↄ̀, ↄ̃ gbɛ̃e i a nↄamblebↄↄ da lↄo. 5 Asa Dii yã'ò Mↄiziɛɛ, ↄ̃ a ò Isailiↄnɛ à mɛ̀: Swã́gbãadeↄn á ũ, baa tó Dii gbasɛ̀ánↄ kɛ̀sɛ do, a á kaalɛɛ. À á nↄamblebↄↄ wolo, míↄ dↄ̃ lá má kɛɛ́. 6 Ɔ̃ Isailiↄ ń nↄamblebↄↄ wòlo Olebu gbɛ saɛ, aai da lↄo.

7 Mↄizi ì zwã̀akpɛ sɛ à gɛ dↄ bòo kpɛ kɛ̃a bòopiwa yↄↄ. À tↄkpàɛ̀ kpaaũkpɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ye Dii yã́i ↄ̃ ade ì bↄ gɛ́ kpaaũkpɛpi kĩ́i bòo kpɛ we. 8 Tó Mↄizi bↄ̀ lɛ́ gɛ́ kpɛ́pi kĩ́i, baade ì bↄ zɛ a kpɛɛlɛ àↄ aà gwa e à gɛ gɛ̃u. 9 Tó Mↄizi gɛ̃̀ kpɛ́piu, tɛlu ì pila ku kpɛɛlɛa, ↄ̃ Dii ì yã'oaànↄ. 10 Tó gbɛ̃́ↄ è tɛlupi ku kpɛɛlɛa, baade ì kúlɛ a kpɛɛlɛ. 11 Dii ì yãbↄ kↄ̃ lɛ́u ń Mↄizio, lá gbɛ̃́ ì yã'o ń a gbɛ̃naowa. Mↄizi ì ɛa su bòou, ãma Nuni nɛ́ Yozuee aà zↄbãna lí bↄ kpɛ́piuo.

Dii bↄ mↄa Mↄiziwa

12 Mↄizi ò Diiɛ: Ń òmɛɛ mà gɛ́ ń gbɛ̃́piↄ, ãma ni gbɛ̃́ pↄ́ ńlɛ damɛɛ omɛɛo. Kási a kɛ sↄ̃, n mɛ̀ ń ma dↄ̃ n gbɛ̃na ũ, mɛ́ n ma wɛgwà. 13 Lá n ma wɛgwà, to mà n làasooↄ dↄ̃ sa, kɛ́ mà e màↄ n dↄ̃, míↄ nannↄ sĩana. Ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ buiɛ beeá n gbɛ̃́ↄnɛ. 14 Ɔ̃ Dii wèwà à mɛ̀: Má gɛ́ánↄ mazĩa, mí tó à kã́mabo.* 15 Mↄizi mɛ̀: Tó ńyↄ̃ gɛ́wanↄo, ńsu gowanↄ lao. 16 Tó ni gɛ́wanↄo, kpelewa wa e dↄ̃ kɛ́ mapi ń n gbɛ̃́piↄ wá nannↄi? Wa wá dↄ̃kↄ̃ɛ ń buipãleↄ dṹniau kpelewa ni? 17 Dii òɛ̀: Yã́ pↄ́ ń gbɛ̀aapi má kɛ, asa ma n wɛgwàɛ, má n dↄ̃ ma gbɛ̃na ũ.

18 Mↄizi mɛ̀: Ǹ n gawi ↄlↄmɛɛ. 19 Ɔ̃ Dii wèwà à mɛ̀: Má n aɛ baa vĩ ń ma gawipio píi, mí a tↄ́ onɛ. Ma Dii, gbɛ̃́ pↄ́ má ye sùuukɛaànↄ ↄ̃ má kɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ má ye wɛ̃nadↄ̃ɛ̀ ↄ̃ má dↄ̃ɛ̀.† 20 Ɔ̃ à mɛ̀: Ńyↄ̃ fↄ̃ ma oa gwao, asa gbɛ̃nazĩna a fↄ̃ wɛsimalɛ àↄ kuo.‡ 21 Dii ɛ̀a mɛ̀: Gugwa da ma saɛ kɛ. Zɛ gbɛ musu we. 22 Tó ma gawipi lɛ́ gɛ̃, má n sↄlↄ gbɛ̀sↄↄu, mí ↄkunla e mà gɛ̃. 23 Tó ma ↄgònla, ní ma kpɛ oi e sa, ãma ńyↄ̃ ma oa eo.

34

Gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ dafuↄ

(Iko 10.1-5)

1 Dii òɛ̀: Gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ kɛ mɛ̀n pla lá a káauↄwa, mí yã́ pↄ́ kú a káau pↄ́ ń wìwiwaↄ kɛ̃́má. 2 Ǹyↄ̃ ku sↄu guu kↄↄkↄↄ. Dɛdɛ Sinai gbɛwa, ní zɛ ma aɛ a misonawa. 3 Gbɛ̃e su mↄnnↄo. Wasu gbɛ̃e e guei gbɛpiwa seo. Baa sã ge zu su mↄ pↄblei a pↄlɛuo. 4 Mↄizi gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ ã̀ mɛ̀n pla lá a káauↄwa. À fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, ↄ̃ à dɛ̀dɛ Sinai gbɛwa, a gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n plapiↄ kũa lá Dii òɛwa. 5 Dii pìla tɛlu guu, à zɛ̀ aà saɛ, àlɛ azĩa tↄ́ o. 6 Kɛ́ Diipi lɛ́ gɛ̃ aà aɛ, à a tↄ́ ò à mɛ̀: Dii, Dii Lua Sósobide Sùuuden ma ũ. Ma pↄ lí pa kpaao, má gbɛ̃kɛ ń náaio vĩ zↄ̃ↄ. 7 Máↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń gbɛ̃́ↄ e an bui lɛ́waɛ, mí ń yãvãiↄ kɛ̃́má ń ń tàaeↄ ń ń duunao. Ãma mili tó tàaede bↄ pão. Mi maeↄ yãvãi wi ń nɛ́ↄ musu ń ń tↄũnaↄ ń ń sĩ́wɛnaↄ ń ń sↄ̃kpaɛↄ.* 8 Mↄizi kùlɛɛ̀ à wùlɛ a gbɛɛu gↄ̃̀ↄ 9 à mɛ̀: Dii, lá n ma wɛgwà, gɛ́wanↄ. Baa kɛ́ gbɛ̃́piↄ swã́ gbãa, sùuukɛwanↄ wá yãvãiↄ ń wá duunaↄ yã́ musu, ní wá sɛ́ ń gbɛ̃́ↄ ũ.

Lua bàa kua ń Isailiↄ

(Bↄa 23.14-19, Iko 7.1-5, 16.1-17)

10 Dii mɛ̀: Ma bàa aↄ kúánↄɛ. Má yãbↄnsaɛ pↄ́ gbɛ̃e i kɛ buie guu dṹniau yãao kɛ á baade píi wáa. Bui pↄ́ liaaáziↄ i ma yãkɛa e, asa má yã́ pↄ́ a to vĩa ń kṹ kɛ á yã́ musu. 11 Àↄ yã́ pↄ́ má òɛ́ gbã kũa, mí Amↄleↄ yáɛ́ ń Kanaaↄ ń Itiↄ ń Pɛliziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ. 12 À laaika! Á lɛ́ su àↄ ku bùsu pↄ́ álɛ gɛ gɛ̃ui deↄ yã́uo, kɛ́ ásu mↄkpa ázĩaɛo yã́i. 13 À ń sa'okĩiↄ gboo, í ń gbɛ pↄ́ aa pɛ̀lɛↄ wíwi, í Asetaati lí pↄ́ aa pɛ̀lɛↄ zↄ̃zↄ̃. 14 Ásu kúlɛ dii pãleɛo, asa ma Dii ma tↄ́n Sisaao, mili sí sàao. 15 À laaika! Á lɛ́ su àↄ ku bùsupideↄ yã́uo, asa tó aalɛ gbãsĩkɛ ń tã́aↄ yã́ musu, aalɛ sa'omá, aa á sísi à ń sa'onↄↄ sóńnↄɛ. 16 Ásu nↄsɛ á nɛ́ↄnɛ ń guuo, asa tó an nɛnↄɛↄ lɛ́ gbãsĩkɛ ń tã́aↄ yã́ musu, aa tó á nɛ́ↄ gbãsĩkɛńnↄ sↄ̃ɛ. 17 Ásuli mↄkasa tã́a ũo.

18 Àli Kàaso dikpɛkɛ. Àli kàa so e gↄↄ sopla mↄ pↄ́ wì mɛ Abibu guu, lá má dìlɛɛ́wa, asa mↄpi guu ↄ̃ a bↄlɛ Egipi. 19 Á nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄá ma pↄ́ↄnɛ píi ń á pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ píi, zu ge pↄkelenaↄ. 20 Àli zàa'ĩn nɛ́ sɛ̃́ia bo ń são. Tó i boo, à a waa fĩ à dɛ. Àli á nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ bo. Gbɛ̃e su mↄ ma kĩ́i ↄgiio. 21 Àli zĩkɛ gↄↄ soolo, íli kã́mabo a gↄↄ soplade zĩ́, baa kpasekɛ̃gↄↄ ge pↄkɛkɛgↄↄn nò.

22 Àli Pãteko dikpɛkɛ gↄↄ pↄ́ a na buapↄ́ káauↄ kɛkɛawa. Àli Pↄkãaa dikpɛkɛ wɛ̃̀ láaawa. 23 Gↄ̃ɛ píi lí mↄ́ ma Dii Isailiↄ Lua kĩ́i wɛ̃̀ do guu gɛ̃n àaↄ̃'aaↄ̃. 24 Má buipãleↄ yáɛ́, mí á bùsu lɛ́ kã́fĩɛ́. Gbɛ̃e a wɛɛlɛ à á bùsu síwáo gↄↄ pↄ́ álɛ mↄ́ ma Dii á Lua kĩ́i wɛ̃̀ do guu gɛ̃n àaↄ̃'aaↄ̃o. 25 Ásu pↄ́sɛa kpaa sãnu ń sa'obↄ auoo. Ásu Gɛ̃amusu sa'onↄↄ dilɛ gu dↄwào. 26 Àli mↄ́ ma Dii á Lua kpɛ́u ń á bua pↄ́ káauↄ. Ásu blenɛ nↄ̀ↄ kuu ń a da yↄ̃́'ioo.

27 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Yã́piↄ kɛ̃ láu, asa ma bàakuannↄ ń Isailiↄ yã́ↄn we. 28 Mↄizi kú ń Diio we e gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao pↄblesai imisai. Ɔ̃ Dii a bàakuańnↄ yã́ mɛ̀n kwiↄ kɛ̃̀ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛↄwa.

Mↄizi oa tɛkɛa

29 Mↄizi pìla Sinai gbɛwa, a gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n pla pↄ́ ikoyã kɛ̃̀wàↄ kũa. A dↄ̃ kɛ́ a oa lɛ́ tɛkɛ a yã'oa ń Diio yã́io. 30 Kɛ́ Aalona ń Isailiↄ aà è ḿpii aà oa lɛ́ tɛkɛ, aalɛ vĩakɛ sↄ̃aaàziɛ. 31 Ɔ̃ Mↄizi ń sisi. Aalona ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ɛ̀a mↄ̀ aà kĩ́i, ↄ̃ à yã'ònɛ́. 32 Bee gbɛa Isailiↄ sↄ̃̀aàzi ḿpii, ↄ̃ à yã́ pↄ́ Dii dìlɛɛ Sinai gbɛ musu ònɛ́ píi. 33 Kɛ́ à yã'ònɛ́ a làa, à sálana kù a oawa. 34 Tó à gɛ̃̀ yã'oi Diiɛ, ì sálana go e àↄ bↄ. Tó à bↄ̀, ì yã́ pↄ́ Dii dìlɛɛ o Isailiↄnɛ píi, 35 ↄ̃ aaì e aà oa lɛ́ tɛkɛ. Mↄizi ì ɛa sálana kú a oawa e à ɛa àↄ gɛ̃ yã'oi Diiɛ.†

35

Gbadaa zwã̀akpɛdↄa yã́ musu

(Bↄa 25.1-9, 39.32-43)

1 Mↄizi Isailiↄ kã̀aa píi, a ònɛ́: Yã́ pↄ́ Dii dìlɛ àↄ kɛn kɛ: 2 Àli zĩkɛ gↄↄ soolo, a gↄↄ soplade zĩ́ iↄ dɛɛ́ Dii pↄ́ ũ a zɛ́i. Kã́mabogↄↄ zĩ́ɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ zĩkɛ̀ zĩbeezĩ à gàɛ. 3 Baa tɛ́ ásu ká á bɛ kã́mabogↄↄzĩo.

4 Mↄizi ò Isailiↄnɛ píi à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii dìlɛn kɛ: 5 À gbada Diiɛ ń pↄ́ pↄ́ á vĩo. Lá à gbɛ̃́ pↄ gbà, aà da Diiɛ màa, vua ge ã́nusu ge mↄgotɛ̃ 6 ge babuuna ge bà gàalulade ge wↄ̃ↄtɛ̃na ge zwãa ge blekã 7 ge sãsa báa pↄ́ wa kɛ̀kɛ tɛ̃́ɛɛ ge ayo báa totoa ge lɛpusiali 8 ge filia nísi ge pↄ́ gĩnana pↄ́ wì nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ Dii pↄ́ ũ ń tulaletio kɛòↄ 9 ge onisi ge gbɛ̀ bɛɛɛde pↄ́ wa zĩkɛò sa'o'ula ń aà bↄ̀ↄloonnↄɛowaↄ.

10 Á gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃i vĩ píi aà mↄ zĩ pↄ́ Dii dìlɛ kɛ. 11 Zwã̀akpɛ ń a báao ń a zwãa pↄ́ wa kuao, a mↄkoolonaↄ, a lipɛpɛɛↄ, a lipↄ̃ↄↄ, a lipɛlɛↄ, lipɛlɛpi zɛbↄↄ, 12 kpagolo ń a lipↄ̃ↄↄ ń a nɛtaɛo ń a zwãa pↄ́ wa kpaio, 13 táabũnu ń a lipↄ̃ↄↄ ń a taↄ ń a pɛ̃ɛ pↄ́ wa kpa Diiwaↄ, 14 dau ń a pↄkeleↄ ń a filiaↄ ń a nísio, 15 tulaletikatɛakĩi ń a lipↄ̃ↄↄ, nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ Dii pↄ́ ũ, tulaleti, zwã̀akpɛ kpɛɛlɛ zwãa, 16 sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi ń a mↄyãayãana pↄ́ wa pí ń mↄgotɛ̃o ń a lipↄ̃ↄↄ ń a pↄkeleↄ, mↄgotɛ̃ dàa ń a dibↄo, 17 kaa zwãaↄ ń a lipɛlɛↄ ń lipɛlɛpi zɛbↄↄ, kaa lɛ́ zwãa, 18 zwã̀akpɛ kũbↄↄ, kaa kũbↄↄ ń a baↄ, 19 pↄkasa pↄ́ wa tã̀ wàli da wà zwã̀akpɛpi zĩkɛòↄ, pↄkasa pↄ́ sa'ona Aalona ali sↄ̃ò Diiziↄ ń pↄ́ pↄ́ aà nɛ́ↄ lí da wàↄ Dii gbagbaòↄ.

20 Isailiↄ gò Mↄizi kĩ́i ḿpii, 21 ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ an pↄ gbà aa yã́pi sɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndooↄ gbadà Diiɛ ń kpaaũkpɛ pↄ́ↄ ń a zĩkɛbↄↄ ń sa'onaↄ pↄkasaↄ. 22 Gbɛ̃́ pↄ́ aa yeiↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ píi, aa mↄ̀ ń yàbaaↄ ń swã́liↄ ń tãanaↄ ń zãↄ ń nↄamblebↄ pↄ́ wa pì ń vuaoↄ píi. An píi aa ń vua kpà Diiwaɛ. 23 Gbɛ̃́ pↄ́ aa babuuna ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao vĩ ge bàabaa ge blekã ge sãsa báa pↄ́ wa kɛ̀kɛ tɛ̃́ɛɛↄ ge ayo báaↄ píi, aa mↄ̀ò. 24 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ gbada Diiɛ ń ã́nusuo ń mↄgotɛ̃oↄ mↄ̀ò lↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ aa lɛpusiali vĩ wà zĩkɛbↄↄ kɛoↄ mↄ̀ò lↄ. 25 Nↄɛ pↄ́ aa pↄ́tãa gↄ̃i vĩↄ mↄ̀ ń babuunaↄ ń bà gàaluladeↄ ń wↄ̃ↄtɛ̃naↄ ń bàabaao. 26 Nↄɛ pↄ́ an pↄ gbà mɛ́ aa gↄ̃i vĩↄ blekã tã̀. 27 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mↄ̀ ń òsoↄ ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ, kɛ́ wà zĩkɛò sa'o'ula ń aà bↄ̀ↄloonnↄɛowa. 28 Aa mↄ̀ lↄ ń filia nísio ń nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ Dii pↄ́ ũ pↄ́ gĩnanaↄ ń tulaleti pↄ́ↄ. 29 Isaili pↄ́ aa yã́pi sɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndooↄ mↄ̀ ń zĩ pↄ́ Dii dà Mↄiziɛpi pↄ́ↄ wà Dii gbà.

Bezalɛli ń Ɔↄliabuo

(Bↄa 31.1-11)

30 Ɔ̃ Mↄizi ò Isailiↄnɛ: Dii Uli nɛ́ Bezalɛli, Hulu tↄũna Yuda bui sɛ̀, 31 a tò a Nisĩna dìɛ̀, ↄ̃ à ↄ̃nↄ ń gↄ̃io ń dↄ̃ao è ↄzĩ píi yã́ musu. 32 A vua zĩ dↄ̃ ń ã́nusu zĩo ń mↄgotɛ̃ zĩo ń gↄ̃inakɛa pↄ́wao 33 ń gbɛ̀ bɛɛɛde ãao ń a daa pↄ́uo ń lí'ãao ń ↄzĩ píio. 34 Dii aà gbà zɛ́ lↄ aà ↄzĩpiↄ danɛ́. À Aisama nɛ́ Ɔↄliabu, Dã bui gbà zɛ́ màa lↄ. 35 A tò ↄ̃nↄ pànɛ́ aa ↄzĩ píi kɛ ń gↄ̃inakɛawao ń zwã̀atãao ń kↄ̀ↄkɛ̃a zwãawao ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. Aa ↄzĩ bee taaↄ kɛa dↄ̃ píiɛ ń a gↄ̃inakɛaↄ.

36

1 Bezalɛli ń Ɔↄliabuo ń gↄ̃ide pↄ́ Dii ń gbá gↄ̃i ń ↄ̃nↄo aaↄ zĩpi kɛa dↄ̃ↄ píi, aai luakukĩi dↄ ń a pↄ́ↄ píi lá Dii dìlɛwa.

2 Ɔ̃ Mↄizi Bezalɛli ń Ɔↄliabuo sìsi ń gↄ̃ide pↄ́ Dii gↄ̃ikɛ dↄ̃a kpàmá mɛ́ an nↄ̀sɛ ye zĩpi kɛaiↄ, kɛ́ aa mↄ ↄkpa zĩpiwa. 3 Aa gba pↄ́ Isailiↄ mↄ̀ò Mↄiziɛ wà luakukĩi kɛò sɛ̀lɛ. Lá gu lɛ́ dↄ Isailiↄ ìↄ mↄɛ̀ ń gbaapiↄɛ. 4 Ɔ̃ gↄ̃ide pↄ́ aalɛ luakukĩi zĩkɛpiↄ, an baade gò a zĩa, aa gɛ ò Mↄiziɛ: 5 Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ↄ lɛ́ mↄò zↄ̃ↄ dɛ lá Dii dìlɛ wà zĩkɛòa. 6 Ɔ̃ Mↄizi mɛ̀ wà kpàwakɛ bòou wà mɛ: Gↄ̃ɛ, nↄɛ, gbɛ̃e su mↄ́ ń luakukĩi gbapio lↄo. Ɔ̃ wà zɛ̀ màa, 7 asa pↄ́ pↄ́ wà mↄ̀ò kpɛ́pi zĩkɛi fɛ̃̀ɛ.

Zwã̀akpɛdↄa

(Bↄa 26.1-37)

8 Gↄ̃ide pↄ́ kú zĩkɛnaↄ guuↄ mɛ́ zwã̀akpɛpi kɛ̀ ń pↄ́lɛ pↄ́ aa tã̀ ń bataɛao, aa gↄ̃inakɛ̀wà lán malaika gã̀sĩadeↄwa ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao lɛ kwi. 9 Pↄ́lɛpiↄ gbã̀a gã̀sĩsuu baakwi plaplasaiɛ, a yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu síiↄ̃siiↄ̃. Pↄ́lɛpiↄ zↄ̃ↄ sáa màa píiɛ. 10 Aa pↄ́lɛpiↄ nàminami lɛ sↄ́sↄoɛ, 11 ↄ̃ aa babuuna lɛtãnkɛ̀ wa dↄ̀dↄ zwãapiↄ lɛ́ↄwa 12 mɛ̀n blakwikwi, bapiↄ bↄaa ń kↄ̃o píiɛ. 13 Aa mↄkoolonaↄ pì ń vuao mɛ̀n blakwi, ↄ̃ aa bapiↄ kàkau aa zwã̀akpɛ zwãapi dàokↄ̃i.

14 Aa blekã pↄ́lɛ tã̀ lɛ kuɛdo, kɛ́ wàli kú zwã̀akpɛpia. 15 Pↄ́lɛpiↄ lɛ do gbã̀a gã̀sĩsuu baakwiɛ, a yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu síiↄ̃. Pↄ́lɛ lɛ kuɛdopiↄ zↄ̃ↄ sáa màa píiɛ. 16 Aa a lɛ sↄoↄ nàmi adoa, ↄ̃ aa a lɛ sooloↄ nàmi adoa lↄ. 17 Aa bà lɛtãnkɛ̀ aa dↄ̀dↄ zwãapiↄ lɛ́ↄwa mɛ̀n blakwikwi, 18 ↄ̃ aa mↄkoolonaↄ pì ń mↄgotɛ̃o mɛ̀n blakwi, kɛ́ wà e bapi kákau, kpɛ́ zwãapi i dakↄ̃i. 19 Aa sãsa báa pↄ́ wa kɛ̀kɛ tɛ̃́ɛɛↄ dàdakↄ̃i, kɛ́ wàli kú zwã̀akpɛpia, ↄ̃ aa ayo báaↄ dàdakↄ̃i, kɛ́ wàli kua lↄ.

20 Aa lɛpusiali ã̀ pɛ̀pɛɛpɛpɛɛ zwã̀akpɛpi lipɛlɛↄ ũ. 21 Lípiↄ gbã̀a gã̀sĩsuu kwikwiɛ, a yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu dodo ń kĩnio. 22 Aa lipɛpɛɛpiↄ swã́ bↄ̀bↄ aa kpàaĩ mɛ̀n plapla. Màa aa zwã̀akpɛ lípiↄ kɛ̀ píi. 23 Aa lipɛpɛɛↄ kɛ̀ màa mɛ̀n bao zwã̀akpɛpi gɛↄmidↄkĩi oi pↄ́ ũ, 24 ↄ̃ aa a zɛbↄↄ pì ń ã́nusuo mɛ̀n bla, kɛ́ wàli lí mɛ̀n baopiↄ pɛ́pɛu, lí mɛ̀ndo iↄ zɛbↄ vĩ pla a swã́ↄ gɛ̃kĩi ũ. 25 Aa lipɛpɛɛↄ kɛ̀ màa zwã̀akpɛ gugbãntoo oi pↄ́ ũ, 26 ↄ̃ aa ń zɛbↄↄ pì ń ã́nusuo mɛ̀n bla, kɛ́ wàli dilɛ mɛ̀n pla wà lí mɛ̀ndo swã́ pɛ́pɛu. 27 Aa lipɛpɛɛ kɛ̀ màa mɛ̀n soolo zwã̀akpɛ bɛ'aɛ oi pↄ́ ũ, 28 ↄ̃ aa lipɛpɛɛ kɛ̀ mɛ̀n pla zwã̀akpɛ bɛ'aɛ oi golaↄ pↄ́ ũ. 29 Aa a gola lí mɛ̀n plapiↄ pàa aa nàkↄ̃wa za zĩ́lɛ e musu. Zã mɛ̀ndodo ↄ̃ aa vĩ. 30 Zwã̀akpɛpi kpɛ́ lipɛpɛɛↄ mɛ̀n swaaↄ̃ɛ ń ã́nusu zɛbↄↄ mɛ̀n gɛ̃o ń mɛ̀ndoo, lípiↄ píi ń a zɛbↄↄ màa mɛ̀n plapla.

31 Aa lɛpusiali ã̀ pↄ̃̀ↄpↄ̃ↄ mɛ̀n sↄo zwã̀akpɛ kpɛ do lipɛpɛɛↄ yebↄ ũ, 32 ↄ̃ aa ã̀ lↄ mɛ̀n sↄo a kpɛ do lipɛpɛɛↄ yebↄ ũ. Aa lipↄ̃ↄↄ pãleↄ ã̀ lↄ mɛ̀n sↄo zwã̀akpɛpi bɛ'aɛ oi lipɛpɛɛↄ yebↄ ũ. 33 Aa lipↄ̃ↄↄ pↄ́ aↄ ku guo, à pã lipɛpɛɛↄla guoguo bↄa a lɛ́la e a lɛ́le kɛ̀. 34 Aa vua kùlɛ lipɛpɛɛpiↄwa, ↄ̃ aa zã pì ń vuao lipↄ̃ↄↄpiↄ sↄlↄkĩi ũ. Aa vua kùlɛ lipↄ̃ↄↄpiↄwa lↄ.

35 Aa zwãa kɛ̀ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao, aa gↄ̃inakɛ̀wà lán malaika gã̀sĩadeↄwa ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 36 Aa lɛpusiali ã̀ mɛ̀n síiↄ̃ zwãapi lipɛlɛↄ ũ, ↄ̃ aa vua kùlɛwà píi. Aa lipɛlɛpiↄ kálo pì ń vuao, ↄ̃ aa a zɛbↄↄ pì ń ã́nusuo mɛ̀n síiↄ̃. 37 Aa zwãa kɛ̀ kpɛ́pi lɛ́ pↄ́ ũ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao, aa gↄ̃inakɛ̀wà ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 38 Aa lɛpusiali ã̀ mɛ̀n sↄo a lipɛlɛↄ ũ, ↄ̃ aa a kũbↄↄ pì. Aa fùa kù lípiↄwa ń vuao, aa a mↄ̀pↄ̃ↄↄ kpà ń vuao, ↄ̃ aa a zɛbↄↄ pì ń mↄgotɛ̃o mɛ̀n sↄo.

37

Kpagolo kɛa

(Bↄa 25.10-22)

1 Bezalɛli kpagolo kɛ̀ ń lɛpusialio. A gbã̀a gã̀sĩsuu pla ń kĩnio, a yàasa gã̀sĩsuu do ń kĩnio, a lɛsĩ lↄ gã̀sĩsuu do ń kĩnio. 2 À vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ lɛ̀wà a guu ń a kpɛo píi, ↄ̃ à zãblè a lɛ́wa ń vuao à lìai. 3 À vua zã pì mɛ̀n síiↄ̃ kpagolopi pↄ́ ũ, ↄ̃ a pɛ̀pɛ a gbá mɛ̀n síiↄ̃ↄwa kpɛla ń kpɛleo. 4 À lɛpusiali ã̀ pↄ̃̀ↄpↄ̃ↄ, à vua kùlɛ lípiↄwa. 5 À lipↄ̃ↄↄpiↄ sↄ̀lↄ zã pↄ́ pɛ́pɛ kpagolo saaloↄwau kpagolopi sɛ́liↄ ũ.

6 À a nɛtaɛ pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo duunkɛ̃makĩi ũ, a gbã̀a gã̀sĩsuu pla ń kĩnio, a yàasa gã̀sĩsuu do ń kĩnio. 7 À malaika gã̀sĩadeↄ pì mɛ̀n pla ń vua pↄ́ á gbɛ̃̀gbɛ̃ maannↄo nɛtaɛpi pↄ́ ũ, 8 ado lɛ́la, ado lɛ́le. À malaikapiↄ pì zɛawà gↄ̃̀ↄɛ kpɛla ń kpɛleo. 9 An gã̀sĩaↄ pooa musu a nɛtaɛpia. An aɛ dↄakↄ̃wa, an wɛ́ pɛa a nɛtaɛpiwa.

Táabũnu kɛa

(Bↄa 25.23-30)

10 Aa táabũnu kɛ̀ ń lɛpusialio, a gbã̀a gã̀sĩsuu pla, a yàasa gã̀sĩsuu do, a lɛsĩ lↄ gã̀sĩsuu do ń kĩnio. 11 Aa vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kùlɛwa, ↄ̃ aa zãblè a lɛ́wa ń vuao aa lìai. 12 Aa lipɛpɛɛ dà aa lìai, a lɛsĩ kà ↄtã do, ↄ̃ aa zãblè a lɛ́wa ń vuao. 13 Aa vua zã pì mɛ̀n síiↄ̃ táabũnupi pↄ́ ũ, aa pɛ̀pɛ a gola mɛ̀n síiↄ̃ↄwa a gbápɛkĩi. 14 Aa zãpiↄ pɛ̀pɛ lipɛpɛɛpi zĩ́lɛ táabũnupi sɛ́liↄ pↄ́ ũ. 15 Lɛpusiali ↄ̃ aa ã̀ lipↄ̃ↄↄpiↄ ũ, aa vua kùlɛ lípiↄwa, kɛ́ wàli táabũnupi sɛò. 16 Aa tapɛlɛntiↄ ń toonaↄ pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo táabũnupi pↄ́ↄ ũ ń imibↄↄ ń lo pↄ́ wa vɛ̃ɛ kauↄ.

Dau pia

(Bↄa 25.31-40)

17 Aa dau pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo, aa a gbá ń a lidao ń a vú piaaↄ ń a bɛↄ gbɛ̃̀gbɛ̃ maannↄ ń vua doũo. 18 Aa daupi gↄ̃na kɛ̃̀ mɛ̀n soolo, kpɛla àaↄ̃, kpɛle àaↄ̃. 19 Gↄ̃napiↄ píi vú vĩ mɛ̀n àaↄ̃'aaↄ̃ zoolozoolonnↄ lán kã́navuwa ń a bɛↄ. Màa dau gↄ̃na mɛ̀n soolopiↄ dɛ píi. 20 Daupi lida vúpiↄ vĩ lↄ mɛ̀n síiↄ̃, apii ń a bɛo. 21 A bɛpi mɛ̀ndo ku dau lidawa, gↄ̃na mɛ̀n plaↄ pɛ́kĩi. A plaade ku gↄ̃na mɛ̀n pla pãleↄ pɛ́kĩi, a àaↄ̃de ku gↄ̃na mɛ̀n pla pãleↄ pɛ́kĩi lↄ. Màa daupi lida gↄ̃na mɛ̀n sooloↄ dɛ. 22 Aa daupi lida pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛoɛ ń a kↄpɛpɛkĩiↄ ń a gↄ̃napiↄ gↄ̃̀ↄ. 23 Aa a filiaↄ pì mɛ̀n sopla ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo ń a kɛkɛbↄↄ ń a tɛ́sibↄↄ. 24 Vua pↄ́ aa daupi pìò ń a pↄkeleↄ píi kiloo baakwi ń síiↄ̃oɛ.

Tulaletikatɛakĩi kɛa

(Bↄa 30.1-5)

25 Aa tulaletikatɛakĩi kɛ̀ ń lɛpusialio. A gbã̀a gã̀sĩsuu do, a yàasa gã̀sĩsuu do lↄ. A gbã̀a ń a yàasao sáaɛ, a lɛsĩ sↄ̃ gã̀sĩsuu pla. Aa pì ń a kↄ́baↄ gↄ̃̀ↄɛ. 26 Aa vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kùlɛ a kpɛↄwa aa lìai ń a musuo ń a kↄ́baↄ, ↄ̃ aa zãblèwà ń vuao aa lìai. 27 Aa vua zã pì kpɛla ń kpɛleo mɛ̀n plapla, aa pɛ̀pɛ zã pↄ́ aa blewà zĩ́lɛ oi, kɛ́ wà e lipↄ̃ↄↄ sↄlↄu tulaletikatɛakĩipi sɛ́liↄ ũ. 28 Lɛpusiali ↄ̃ aa ã̀ lipↄ̃ↄↄpiↄ ũ, aa kpà ń vuao.

29 Aa nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ Dii pↄ́ ũ kɛ̀ lↄ ń tulaleti gĩnana gbãsĩsaio, lá tulaletizↄ̃na ì kɛwa.

38

Sa'okĩi kɛa

(Bↄa 27.1-8)

1 Aa lɛpusiali ã̀ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi kɛbↄ ũ. A gbã̀a gã̀sĩsuu sↄo, a yàasa lↄ gã̀sĩsuu sↄo. A gbã̀a ń a yàasao sáaɛ, a lɛsĩ sↄ̃ gã̀sĩsuu àaↄ̃. 2 Aa pì ń kↄ́ba mɛ̀n síiↄ̃ↄ gↄ̃̀ↄɛ gola ń golao, ↄ̃ aa mↄgotɛ̃ kùlɛ sa'okĩipiwa. 3 Aa a pↄkeleↄ pì ń mↄgotɛ̃oɛ, a ooↄ ń a pɛ́ɛluↄ ń a au'ɛlɛbↄↄ ń a saaↄ ń a tɛ́sibↄↄ píi. 4 Aa mↄyãayãana pì ń mↄgotɛ̃o aa sↄ̀lↄ sa'okĩipi zíɛ, aa fɛ̀lɛò musu e sa'okĩipi guo. 5 Aa mↄgotɛ̃ zã pì mɛ̀n síiↄ̃, aa dↄ̀dↄ mↄyãayãanapi golaↄwa a sɛ́liↄ pↄ́ ũ. 6 Lɛpusiali ↄ̃ aa ã̀ a sɛ́lipiↄ ũ, aa kpà ń mↄgotɛ̃o. 7 Aa a sɛ́lipiↄ sↄ̀lↄsↄlↄ zãpiↄu sa'okĩipi kpɛla ń a kpɛleo a sɛbↄ ũ. Aa sa'okĩipi kɛ̀ ń lipɛpɛɛↄ, mɛ́ a ɛ vĩ zòoloo.

8 Aa dàa ń a dibↄo pì ń mↄgotɛ̃o. Aa pì ń nↄɛ pↄ́ aaì zĩkɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛↄ díiↄɛ.

Zwã̀akpɛ kaa daa

(Bↄa 27.9-19)

9 Ɔ̃ aa kaa dà. Gɛↄmidↄkĩi oi a gbã̀a gã̀sĩsuu basↄo. A zwãa pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao vĩ 10 ń lipɛlɛↄ mɛ̀n bao ń mↄgotɛ̃ zɛbↄↄ mɛ̀n bao. Aa lipɛlɛ káloↄ ń a mↄ̀pↄ̃ↄↄ pì ń ã́nusuoɛ. 11 Gugbãntoo oi a gbã̀a gã̀sĩsuu basↄo màa lↄ. A lipɛlɛↄ vĩ mɛ̀n bao ń mↄgotɛ̃ zɛbↄↄ mɛ̀n bao. Aa lipɛlɛ káloↄ ń a mↄ̀pↄ̃ↄↄ pì ń ã́nusuoɛ. 12 Naa bɛ'aɛ oi a yàasa gã̀sĩsuu blakwi, mɛ́ a lipɛlɛↄ vĩ mɛ̀n kwi ń zɛbↄↄ mɛ̀n kwi. Aa lipɛlɛ káloↄ ń a mↄ̀pↄ̃ↄↄ pì ń ã́nusuoɛ. 13 Naa gukpɛ oi a yàasa gã̀sĩsuu blakwiɛ. 14 Zwã̀a gã̀sĩsuu gɛ̃o ku kaa lɛ́ ↄplaai ń a lipɛlɛↄ mɛ̀n àaↄ̃ ń a zɛbↄↄ mɛ̀n àaↄ̃. 15 Zwã̀a gã̀sĩsuu gɛ̃o ku kaa lɛ́ ↄzɛɛi lↄ ń a lipɛlɛↄ mɛ̀n àaↄ̃ ń a zɛbↄↄ mɛ̀n àaↄ̃. 16 Kaapi zwãaá pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛaoɛ. 17 Lipɛlɛ zɛbↄↄá mↄgotɛ̃ɛ, mɛ́ lipɛlɛ káloↄ ń a mↄ̀pↄ̃ↄↄá ã́nusuɛ. Aa fùa kù lípiↄwa ń ã́nusuo píiɛ. Kaapi lipɛlɛↄ mↄ̀pↄ̃ↄↄá ã́nusuɛ píi. 18 Kaapi lɛ́ zwã̀a gbã̀a gã̀sĩsuu baoɛ, a lɛsĩ gã̀sĩsuu sↄo lán kaa zwãawa. Aa kɛ̀ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛaoɛ, aa gↄ̃inakɛ̀wà ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 19 Kaa lɛ́pi lipɛlɛↄ vĩ mɛ̀n síiↄ̃ ń mↄgotɛ̃ zɛbↄↄ mɛ̀n síiↄ̃. Lipɛlɛpi káloↄ ń a mↄ̀pↄ̃ↄↄá ã́nusuɛ, mɛ́ wà fùa kù lípiↄwa ń ã́nusuo. 20 Zwã̀akpɛ kũbↄↄ ń kaa pↄ́ lìai kũbↄↄá mↄgotɛ̃ɛ píi.

Mↄ pↄ́ wà zwã̀akpɛ zĩkɛò

21 Mↄ pↄ́ wà ikoyã zwã̀akpɛ kɛ̀ò gbia lɛ́n kɛ: Mↄizi ò sa'onkia Aalona nɛ́ Itamaaɛ aà o Levii buiↄnɛ, ↄ̃ aa mↄpiↄ yↄ̃̀ kiloowa. 22 Yuda bui Uli nɛ́ Bezalɛli, Hulu tↄũna yã́ pↄ́ Dii dìlɛ Mↄiziɛ kɛ̀ píi. 23 Dã bui Aisama nɛ́ Ɔↄliabu kuaànↄ. Aàpi sↄ̃ ↄzĩkɛnaɛ, mɛ́ ì ɛa gↄ̃inakɛ pↄ́ↄwa, mɛ́ ì kↄ̀ↄkɛ̃ bàabaawa ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 24 Vua pↄ́ wà mↄ̀ò Diiɛ wà luakukĩi zĩkɛ̀ò gbia kà tↄnu do, lá wà a gbia lɛ́ dìlɛ luakukĩiwa. 25 Ãnusu pↄ́ wa kpà gbɛ̃́ↄ naogↄↄ gbia kà tↄnu àaↄ̃ ń kĩnio, lá wà a gbia lɛ́ dìlɛ luakukĩiwa. 26 Wà ã́nusu sì baade miwa bɛka dodo. Bɛka do mɛ́ galaũ soolo ũ, lá wà a gbia lɛ́ dìlɛ luakukĩiwa. Wà ↄ̃api sì gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄwa, gↄↄ pↄ́ wàlɛ ń da gbɛ̃́ pↄ́ wà ń naoↄ guu. Aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa àaↄ̃ ń ↄ̀aa gɛ̃o ń plao ń basoplakwioɛ (603.550). 27 Ãnusu pↄ́ wà luakukĩi ń a suunao zɛbↄↄ pìò gbia kà tↄnu àaↄ̃. Zɛbↄpi mɛ̀n basↄoↄ gbia tↄnu àaↄ̃ɛ. A mɛ̀ndo gbia kà kiloo baakwi. 28 Ãnusu tↄnu kĩni pↄ́ gↄ̃̀ ↄ̃ wà lipɛlɛ kũbↄↄ kɛ̀ò ń mↄ̀pↄ̃ↄↄ, ↄ̃ wà fùa kùò lípiↄwa lↄ.

29 Mↄgotɛ̃ pↄ́ wà mↄ̀ò Diiɛ gbia kà tↄnu pla ń kĩnio. 30 Mↄgotɛ̃pi ↄ̃ wà kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ zɛbↄↄ pìò ń sa'okĩio ń a mↄyãayãanao ń sa'okĩipi pↄkeleↄ píi 31 ń kaa pↄ́ liai lipɛlɛ zɛbↄↄ ń kaa lɛ́ lipɛlɛ zɛbↄↄ ń zwã̀akpɛ kũbↄↄ píi ń kaa pↄ́ liai kũbↄↄ píi.

39

Sa'on pↄkasaↄ

(Bↄa 28.1-43)

1 Aa pↄkasa pↄ́ wì zĩkɛò zwã̀akpɛu tã̀ ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. Aa pↄkasa pↄ́ Aalona ali sↄ̃ò Diizĩkɛ̀ɛ̀ lↄ, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa.

2 Aa sa'o'ula kɛ̀ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao ń vuao ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 3 Aa vua gbɛ̃̀gbɛ̃ à gↄ̃̀ fɛ́lɛfɛlɛnnↄ, ↄ̃ aa pàapaa ba ũ aa gↄ̃inakɛ̀ò bàabaawa ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 4 Aa sa'o'ulapi kɛ̀ bakangãu ũɛ. 5 Aa asana tã̀, kɛ́ wàli dↄ sa'o'ulapia ń sa'o'ula pↄ́lɛ doũpio ń bataɛao ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa. 6 Aa Isaili bui tↄ́ↄ kɛ̃̀ onisi gbɛↄwa lá pɛ̃nkɛ̃na ì wɛ̃̀sãkɛ̃ pɛ̃nawawa, ↄ̃ aa dàda a kũbↄ pↄ́ wa kɛ̀ ń vuao guu. 7 Aa pɛ̀pɛ sa'o'ulapi ba pↄ́ wa kà a gã̀uↄwa Isaili buiↄ yãdↄngugbɛↄ ũ, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa.

8 Aa bↄ̀ↄloonnↄɛ kɛ̀ ń gↄ̃io. Aa tã̀ lá aa sa'o'ula tã̀wa ń pↄ́lɛ doũ pↄ́ wà sa'o'ulapi kɛ̀òpio ń bataɛao ń vuao ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao. 9 Bↄ̀ↄpi gbã̀a ń a yàasao sáaɛ ↄtã dodo. 10 Aa zãblèwà ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ dↄ̀ↄ síiↄ̃. A dↄ̀ↄ sɛ̃́ia saadↄani ń topazao ń ɛmɛlodio. 11 A dↄ̀ↄ plaade tiikↄazi ń safiio ń diamaao. 12 A dↄ̀ↄ àaↄ̃de belili ń agatao ń amɛtisio. 13 A dↄ̀ↄ síiↄ̃de kisoliti ń onisio ń yasepeo. Aa ń dada a kũbↄ pↄ́ aa kɛ̀ ń vuaopiↄ guu. 14 Gbɛpiↄ kuɛplaɛ Isaili buiↄ tↄ́ lɛ́u. Wà tↄ́piↄ kɛ̃̀ gbɛpiↄwa dodo, lá wì wɛ̃̀sãkɛ̃ pɛ̃nawawa.

15 Aa vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ tã̀ bↄ̀ↄpi pↄ́ ũ, a tãa dɛ lán balɛɛnawa. 16 Aa gbɛkũbↄ tãanaↄ pì ń vuao bↄ̀ↄloonnↄɛpi pↄ́ↄ ũ lↄ mɛ̀n plapla, ↄ̃ aa tãanapiↄ dↄ̀dↄ bↄ̀ↄpi swã́ↄwa musu. 17 Aa balɛɛna mɛ̀n plapiↄ dↄ̀dↄ bↄ̀ↄ tãana mɛ̀n plapiↄwa, 18 ↄ̃ aa balɛɛnapiↄ lɛ doↄ dↄ̀dↄ gbɛkũbↄ pↄ́ kú bakangãuwaↄwa. 19 Aa vua tãana mɛ̀n pla pãleↄ pì aa ń dↄdↄ bↄ̀ↄpi swã́ↄwa zĩ́lɛ oi, aa nà sa'o'ulapiwa. 20 Aa vua tãana pãleↄ pì mɛ̀n pla lↄ, aa ń dↄdↄ sa'o'ulapi aɛ oi a pɛ́kĩi saɛ zĩ́lɛ oi asana musu. 21 Aa bↄ̀ↄ tãanaↄ ń sa'o'ula tãanapiↄ dↄ̀kↄ̃wa ń babuuna tã́ao, bↄ̀ↄpi líↄ dↄa sa'o'ulapi asanawa, kɛ́ asu go sa'o'ulawao yã́i, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa.

22 Aa ulatao pↄ́ wàli sa'o'ulapi daò zↄ̃̀ ń zwã̀a búunao. 23 Aa sa'o'ulapi fↄ̃̀ guoguo a migɛ̃kĩi ũ, aa a nↄɛpi lɛ́ mibà, kɛ́ asu kɛ̃o yã́i. 24 Aa gↄ̃inakɛ̀ ulataopi lɛ́wa aa lìai lán gbɛafu bɛwa ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń bataɛao. 25 Aa ã́nanaↄ pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo, aa lòoloo ulataopi lɛ́wa gbɛafu bɛpiↄ zãnguo, 26 ã́nanan kɛ, gbɛafu bɛn kɛ, ã́nanan kɛ, gbɛafu bɛn kɛ. Màa aa ulataopi lɛ́ kɛ̀kɛ e à gɛ̀ lìai à pɛ̀ɛ, wàli da wiliↄ sa'ozĩkɛò, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa.

27 Aa ulataoↄ kɛ̀ ń bàabaao Aalona ń a nɛ́ↄnɛ. 28 Aa tulu ń fùa gbã̀aↄ kɛ̀ ń bàabaao lↄ, ↄ̃ aa sòolo geseↄ zↄ̃̀ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao. 29 Aa asana kɛ̀ ń pↄ́lɛ pↄ́ wa tã̀ ń bataɛao, aa gↄ̃inakɛ̀wà ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃naoɛ, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa. 30 Aa mↄ̀ pɛpɛɛna pↄ́ ì Aalona dilɛ Dii pↄ́ ũ kɛ̀ ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo, ↄ̃ aa lakɛ̃̀wà, lá wì wɛ̃̀sãkɛ̃ pɛ̃nawawa, wà mɛ̀: Dii pↄ́ɛ. 31 Aa vua pɛpɛɛnapi nà tulupiwa ń babuuna tã́ao, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa.

Zwã̀akpɛ zĩ midɛa

(Bↄa 35.10-19)

32 Màa wà zwã̀akpɛpi zĩkɛ̀ píi, wà a mìdɛ. Isailiↄ kpaaũkpɛpi kɛ̀, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa. 33 Aa mↄ̀ Mↄiziɛ ń zwã̀akpɛpio ń a pↄkeleↄ píi, ↄ̃n kɛ: A kũbↄↄ, a lipɛpɛɛↄ, a lipↄ̃ↄↄ, a lipɛlɛↄ, a zɛbↄↄ, 34 sãsa báa pↄ́ wa kɛ̀kɛ tɛ̃́ɛɛↄ, ayo báa pↄ́ wa kuaↄ, zwãa pↄ́ dɛ suuna ũ, 35 ikoyã kpagolo ń a sɛ́liↄ ń a nɛtaɛo, 36 táabũnu ń a pↄkeleↄ píi ń pɛ̃ɛ pↄ́ wì kálɛ Luaɛo, 37 dau pↄ́ wa pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛo ń a filia pↄ́ pɛ́pɛwàↄ, filia nísi, 38 tulaletikatɛakĩi, nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ Dii pↄ́ ũ, tulaleti gĩnana, kpɛ́pi lɛ́ zwãa, 39 mↄgotɛ̃ sa'okĩi ń a mↄgotɛ̃ mↄyãayãanao ń a sɛ́liↄ ń a pↄkeleↄ píi, dàa ń a dibↄo, 40 kaa zwãaↄ ń a lipɛlɛↄ ń a zɛbↄↄ, kaa lɛ́ zwãa ń a baↄ ń a kũbↄↄ, zwã̀akpɛ pↄ́ dɛ kpaaũkpɛ ũ zĩkɛpↄkeleↄ píi, 41 zwã̀akpɛ zĩkɛpↄkasa pↄ́ wa tã̀ↄ, sa'ona Aalona pↄkasa pↄ́ àli sↄ̃ò Diiziↄ ń a nɛ́ↄ sa'on pↄkasaↄ.

42 Isailiↄ zĩ pↄ́ Dii dà Mↄiziɛ kɛ̀ píi. 43 Ɔ̃ Mↄizi zĩpi gwàgwa, a è aa kɛ̀ lá Dii òɛwa, ↄ̃ à samaa'ònɛ́.

40

Zwã̀akpɛ sakɛ̃a

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Zwã̀akpɛ pↄ́ dɛ kpaaũkpɛ ũ dↄ mↄ sɛ̃́ia gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́, 3 ní kpagolo pↄ́ ikoyã gbɛ̀ pɛ̀pɛɛↄ ku a guu dilɛu, ní zwãa kpái. 4 Gɛ̃ ń táabũnuo, ní a taↄ kálɛwà dↄ̀ↄdↄↄ. Gɛ̃ ń dauo, ní a filiaↄ kɛkɛ. 5 Tulaletikatɛakĩi dilɛ ikoyã kpagolo aɛ, ní zwã̀akpɛ kpɛɛlɛ zwãa taɛ. 6 Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi dilɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, 7 ní dàa dilɛ kpaaũkpɛ zãnguo ń sa'okĩio, ní íkau. 8 Kaa da ǹ liai, ní zwãa ta kaapilɛ.

9 Nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ ma pↄ́ ũ sɛ ka kpɛ́piwa ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píi, ní dilɛ ma pↄ́ ũ ń a zĩkɛbↄↄ, aai gↄ̃ ma pↄ́ ũ. 10 Nísipi ka sa'okĩi ń a zĩkɛbↄↄwa píi. Sa'okĩipi dilɛ ma pↄ́ ũ, iↄ dɛ ma pↄ́ ũ ń a mìbao. 11 Nísika dàa ń a dibↄowa, aai gↄ̃ ma pↄ́ ũ. 12 Mↄ́ ń Aalonao ń aà nɛ́ↄ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, ní ń zu'o we. 13 Sa'on pↄkasaↄ da Aalonaɛ, ní nísikawà ǹ aà dilɛ ma pↄ́ ũ, i gↄ̃ ma gbàgbana ũ. 14 Mↄ́ ń aà nɛ́ↄ lↄ, ní ulatao dadanɛ́, 15 ní nísikakamá lá ń kɛ̀ an maeɛwa, aali ma gbagba. Nísikaamapi mɛ́ a to aaↄ dɛ ma gbàgbanaↄ ũ e an buiwa.

16 Mↄizĩkɛ̀ lá Dii òɛwa píi. 17 An bↄa Egipi wɛ̃̀ plaade mↄ sɛ̃́ia gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ ↄ̃ wà zwã̀akpɛpi dↄ̀. 18 Kɛ́ Mↄizi lɛ́ kpɛ́pi dↄ, à a zɛbↄↄ dìlɛdilɛ gĩaɛ, ↄ̃ à a lipɛpɛɛↄ pɛ̀pɛu, à a lipↄ̃ↄↄ sↄ̀lↄsↄlↄu, ↄ̃ à lipɛlɛↄ pɛ̀lɛpɛlɛ. 19 À zwãa kùa, ↄ̃ à báa kpàa lá Dii òɛwa. 20 À ikoyã gbɛ̀ pɛ̀pɛɛↄ sɛ̀ a kà kpagolopi guu, à kpagolopi sɛ́liↄ dà a zãↄ guu, ↄ̃ à a nɛ́ tàɛ. 21 À gɛ̃̀ò zwã̀akpɛu, ↄ̃ à zwãa kpà ikoyã kpagolopizi suuna ũ lá Dii òɛwa. 22 À táabũnu dìlɛ kpaaũkpɛu suunapi ↄplaai kpɛɛlɛ oi. 23 À pɛ̃ɛ kàlɛwà Diiɛ dↄ̀ↄdↄↄ lá a òɛwa. 24 À dau dìlɛ kpaaũkpɛu bↄaa ń táabũnuo ↄzɛɛ oi, 25 à filiaↄ nàna Dii aɛ lá a òɛwa. 26 Ɔ̃ à tulaletikatɛakĩi dìlɛ kpaaũkpɛu suuna saɛ, 27 ↄ̃ à tulaleti gĩnana kpàsawà lá Dii òɛwa. 28 Ɔ̃ à zwãa tà zwã̀akpɛpilɛ.

29 À sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi dìlɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, ↄ̃ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń pↄ́wɛntio lá Dii òɛwa. 30 À dàa dìlɛ kpaaũkpɛ zãnguo ń sa'okĩio, ↄ̃ à ikàu. 31 Mↄizi ń Aalonao ń aà nɛ́ↄ ń ↄↄ ń ń gbáↄ pìpiò. 32 Tó aalɛ gɛ̃ kpaaũkpɛu ge tó aalɛ sↄ̃ sa'okĩizi, aaì ń ↄↄ ń ń gbáↄ pípi lá Dii ò Mↄiziɛwaɛ. 33 Ɔ̃ à kaa dà a lìa zwã̀akpɛpizi ń sa'okĩio, ↄ̃ à zwãa tà kaapilɛ. Màa Mↄizi zĩpi kɛ̀ a làa.

Dii pilaa kpaaũkpɛwa

(Nao 9.15-23)

34 Ɔ̃ tɛlu kùlɛ kpaaũkpɛwa, Dii gawi zwã̀akpɛpi pà.* 35 Mↄizi i fↄ̃ gɛ̃̀ kpaaũkpɛpiuo, kɛ́ tɛlu kùa mɛ́ kɛ́ Dii gawi kpɛ́pi pà yã́i.

36 Isailiↄ táa'oa guu, tó tɛlupi gò zwã̀akpɛpia, ↄ̃ aaì fɛlɛ bòou. 37 Tó tɛlupi i fɛlɛo, aali fɛlɛ bòouo, sema tó à fɛ̀lɛ. 38 Fãanɛ Dii tɛlu ìↄ ku zwã̀akpɛa, gwã́ sↄ̃ tɛ́ ìↄ ku tɛlupi guuɛ. Màa Isailiↄ ìↄ e gↄↄpii ń táa'oa guu.

* 1:1 Daa 46.3-7

† 1:8 Zĩn 7.17-18

‡ 1:22 Zĩn 7.19

* 2:2 Zĩn 7.20, Ɛbɛ 11.23

† 2:10 Zĩn 7.21

‡ 2:10 Bee mɛ̀ bↄa.

§ 2:11 Ɛbɛ 11.24-26

* 2:15 Zĩn 7.23-29, Ɛbɛ 11.27

† 2:22 Bee mɛ̀ bↄ̀mↄ.

‡ 2:24 Daa 15.13-14, 18

* 3:10 Zĩn 7.30-34

† 3:14 Zãa 8.24, Zia 1.4, 8

* 4:25 Daa 17.10

* 6:3 Daa 17.1, 28.3, 35.11

* 7:3 Zĩn 7.36

† 7:12 2Tim 3.8

‡ 7:17 Zia 11.6, 16.4

§ 7:20 Soũ 78.44, 105.29

* 9:10 Zia 16.2

† 9:16 Lom 9.17

‡ 9:23 Zia 8.7, 16.21

* 10:13 Zia 9.3

† 10:22 Soũ 105.28, Zia 16.10

* 12:5 Zãa 1.29, Ɛbɛ 9.14, 1Piɛ 1.19

† 12:15 Bↄa 23.15, Mat 26.17, 1Kln 5.7-8

‡ 12:23 Ɛbɛ 11.28

§ 12:40 Daa 15.13, Gal 3.17

* 12:46 Zãa 19.36

* 13:2 Luk 2.23

† 13:19 Daa 50.25, Yoz 24.32

* 14:22 1Kln 10.1-2, Ɛbɛ 11.29

* 15:1 Zia 15.3

† 15:23 Bee mɛ̀ fĩ̀ii.

* 16:4 Zãa 6.31

† 16:18 2Kln 8.15

‡ 16:30 Bↄa 20.8-11

§ 16:31 Bee mɛ̀ bↄ́n wei.

* 16:31 Nao 11.7-8

† 16:33 Ɛbɛ 9.4

‡ 16:35 Yoz 5.12, 1Kln 10.3

* 17:7 Bee mɛ̀ lɛwɛa.

† 17:7 Bee mɛ̀ zↄakaa.

‡ 17:14 1Sam 15.2-9

* 18:3 Zĩn 7.29

† 18:3 Bee mɛ̀ bↄ̀mↄ.

‡ 18:4 Bee mɛ̀ Lua ma dↄnlɛde.

* 19:5 Tit 2.14

† 19:6 1Piɛ 2.9, Zia 1.6, 5.10

‡ 19:13 Ɛbɛ 12.18-20

§ 19:16 Zia 4.5

* 20:6 Nao 14.18

† 20:11 Daa 2.1-3

‡ 20:12 Mat 15.4, Ɛfɛ 6.2-3

§ 20:13 Daa 9.6

* 20:14 Mat 5.27

† 20:15 Lom 13.9

‡ 20:16 Mat 19.18-19

§ 20:17 Lom 7.7, 13.9

* 20:19 Ɛbɛ 12.18-19

† 20:25 Yoz 8.31

* 21:17 Mat 15.4

† 21:24 Mat 5.38

* 22:27 Zĩn 23.5

* 24:8 Mat 26.28, 1Kln 11.25, Ɛbɛ 9.19-20, 10.29

† 24:10 Eze 1.26, Zia 4.2-3

* 25:17 Ɛbɛ 9.5

† 25:30 Lev 24.5-8

‡ 25:40 Zĩn 7.44, Ɛbɛ 8.5

* 26:33 Ɛbɛ 6.19, 9.3-5

* 28:30 Nao 27.21, Iko 33.8, Ɛza 2.63, Nɛɛ 7.65

* 29:18 Ɛfɛ 5.2, Flp 4.18

* 30:13 Bↄa 38.25-26, Mat 17.24

† 30:18 Bↄa 38.8

* 32:4 1Kia 12.28, Zĩn 7.40-41

† 32:6 1Kln 10.7

‡ 32:13 Daa 17.8, 22.16-17

§ 32:14 Nao 14.13-19

* 32:29 Mat 10.37

† 32:32 Soũ 69.29, Zia 3.5

* 33:14 Ɛbɛ 4.1

† 33:19 Lom 9.15

‡ 33:20 Zãa 1.14, 18

* 34:7 Bↄa 20.5-6, Nao 14.18

† 34:35 2Kln 3.7-17

* 40:34 1Kia 8.10-11, Isa 6.4, Eze 43.4-5, Zia 15.8

Levii buiↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

LEVII BUIƆ

Mↄizi lá àaↄ̃de

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Lápi dↄ̀ↄ sɛ̃́ia guu Lua lɛzù Mↄizizi za kpaaũkpɛu ↄ̃ à yã'òɛ̀. Lápi guu Lua a ikoyãↄ ń yã́ pↄ́ á dìlɛdilɛ Isailiↄnɛↄ ò Mↄiziɛ píi ń lɛ́ pↄ́ á gbɛ̃̀nɛ́o à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ yã́piↄ kũa mɛ́ aↄ ku a sabai. (18.5) Lomadeↄ 10.5 gwa lↄ.

Apii guu Lua lɛ́ dada Isailiↄnɛ lá aali kɛ wàↄ dɛ a gbɛ̃́ↄ ũ, lá aali kɛ wà kúlɛɛ sĩana. Sema aaliↄ sa'o Luapiwa lá a dìlɛnɛ́wa (1-7), sa'onaↄ líↄ ńzĩa kũa dↄ̃ (8-10), Isailiↄ baade lí ɛ̃ pↄ́ gbãlɛaↄnɛ (11-16) ń pↄ́ pↄ́ dɛ tɛ̃ ũↄ ń gbãsĩkɛao (17-27).

Lua kua adoaɛ, a yewázi, mɛ́ wɛ̃nikpamadeɛ, ↄ̃ a ye wá kua líↄ adoa (19.2), kɛ́ wapiↄ sↄ̃ wà wɛ̃ni kpámá, wíↄ yekↄ̃i. Bee yã́i à ikoyãɛ bee dìlɛnɛ́. Ikoyãpi ↄ̃ Yesu ɛ̀a a yã́ dↄ̀ a ìwaↄgu à mɛ̀: Àliↄ ye a gbɛ̃́deezi lá ázĩa wɛ̃niwa. (19.18) Mat 22.39 gwa lↄ.

Tó tiadeↄ lɛ́ ikoyãpiↄ kyokɛ, ì bↄ ń saɛɛ, ãma ikoyãpiↄ ìↄ naɛ luanaaikɛnaↄwa gↄↄpii aaↄ tɛ Luazi a zɛ́wa ń nↄ̀sɛmɛndoo.

1

Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ

1 Dii lɛzù Mↄizizi, ↄ̃ à yã'òɛ̀ kpaaũkpɛu à mɛ̀, 2 aà yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ. Ɔ̃ Mↄizi ònɛ́: Tó á gbɛ̃e lɛ́ mↄ́ pↄ́ kpái Diiwa, aàli mↄ́ ń zu ge pↄtuo kelenao, aà aà gba.

3 Tó sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ àlɛ o ń zuo, aàli mↄ́ ń swana sãasaio kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, kɛ́ Dii e aà wɛgwa yã́i. 4 Aàli ↄna sa'obↄpi miwa, kɛ́ Dii e si aà gɛ̃ɛ ũ, i aà duuna kɛ̃wà. 5 Aàli a kòlokpa Dii aɛ, sa'ona Aalona nɛ́ↄ i a au lɛ́ sa'okĩiwa aa liai kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ we. 6 Aàli a báa bo, i goaagoaa. 7 Sa'ona Aalona nɛ́ↄ i tɛ́ka sa'okĩi, aai yàakau, 8 aai nↄ̀ↄpi ka yàaa sa'okĩi tɛ́u ń a mio ń a sálanao. 9 Aàli a guupↄↄ ń a koeↄ pípi, sa'ona i apii kpasa sa'okĩiwa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ, a gĩ ì kɛ Diiɛ na ũ.

10 Tó sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ àlɛ o ń são ge ble, aàli mↄ́ ń a sà sãasaio, 11 i a kòlokpa Dii aɛ sa'okĩi gugbãntoo oi, sa'ona Aalona nɛ́ↄ i a au lɛ́ aa lia sa'okĩipizi. 12 Aàli goaagoaa, sa'ona i ka yàaa sa'okĩi tɛ́u ń a mio ń a guupↄ nísiↄ. 13 Aàli a guupↄↄ ń a koeↄ pípi, sa'ona i sa'o ń a píio, i kpasa sa'okĩiwa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ, a gĩ ì kɛ Diiɛ na ũ.

14 Tó sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ àlɛ o Diiwa ń bão, aàli mↄ́ ń felenkↄpunao ge felenguulu a sa'obↄ ũ, 15 sa'ona i gɛò sa'okĩi, i a mi wo à kpasa sa'okĩiwa, i a au yo sa'okĩi saalowa. 16 I a sɛsɛ bↄ, i a kã́ wolo kↄ́lɛ tufua sa'okĩi gukpɛ oi. 17 I a gã̀sĩaↄ kṹ, i goaa, asu paa plao. Sa'ona i ka yàaa sa'okĩi tɛ́u à kpasa sa pↄ́ wì kátɛu à tɛ́kũ, a gĩ ì kɛ Diiɛ na ũ.

2

Pↄ́wɛn gba

1 Tó gbɛ̃e lɛ́ Dii gba pↄ́wɛna, aali mↄò tí ũ, i nísi ɛ́wà, i tulaletikau, 2 i gɛò sa'ona Aalona nɛ́ↄ kĩ́i. Sa'ona i dã ↄkũ do ń a tulaletipio píi, i a yãdↄa Diigu gbapi kpasa sa'okĩiwa pↄ́ pↄ́ wì kátɛu a gĩ ì kɛɛ̀ na ũ. 3 Pↄ́wɛn gba pↄ́ gↄ̃̀ líↄ dɛ Aalona ń a nɛ́ↄ pↄ́ ũ. Ìↄ ku adoa pↄ́ pↄ́ wa kà Diiɛ tɛ́u à tɛkũ̀ kĩni ũ.

4 Tó álɛ aà gba kàa, aliↄ dɛ a sɛsai pↄ́ wà a tí yã̀alɛ ń nísio ũ ge kàagbaala pↄ́ wà nísi ɛ̀wà. 5 Tó kàa asaaɛ, aliↄ dɛ kàa sɛsai pↄ́ wà a tí yã̀alɛ ń nísio ũ. 6 Àli ɛ́'ɛ, í nísikawà pↄ́wɛn gba ũ. 7 Tó gàsada'ianaɛ, àli kɛ ń pↄ́wɛntio ń nísio. 8 Àli mↄ́ Diiɛ ń pↄ́ pↄ́ á kɛ̀piↄ pↄ́wɛn gba ũ, í kpá sa'onawa. Sa'onapi i gɛò sa'okĩi, 9 i aà yãdↄa Diigu gba bↄ à kpasa sa'okĩiwa pↄ́ pↄ́ wì kátɛu a gĩ ì kɛɛ̀ na ũ. 10 Pↄ́wɛn gba pↄ́ gↄ̃̀ líↄ dɛ Aalona ń a nɛ́ↄ pↄ́ ũ. Ìↄ ku adoa pↄ́ pↄ́ wa kàtɛu Diiɛ à tɛkũ̀ kĩni ũ.

11 Pↄ́wɛn gba pↄ́ áli mↄò Diiɛ suliↄ sɛ'ɛsɛ vĩo. Ásuli pↄ́sɛ'ɛsɛ ge zↄ́ kpasa pↄ́ pↄ́ wì ka Diiɛ tɛ́u ũo. 12 Tó buapↄ́ káauɛ sↄ̃, àli mↄò Diiɛ, ãma ásuli a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ sa'okĩiwa pↄ́ pↄ́ a gĩ ìↄ na ũo. 13 Àli pↄ́wɛn gbada ń wisio. Ásuli da wisi pↄ́ dɛ á Lua bàakuaánↄ seela ũ saio. Àli wisika gba pↄ́ álɛ da píiu.

14 Tó álɛ mↄ́ Dii gbai pↄ́wɛn káau, àli mↄɛ̀ ń mase dafu kpasaa pↄ́ wà a aampào. 15 Àli nísikawà ń tulaletio, iↄ dɛ pↄ́wɛn gba ũ, 16 sa'ona i aà yãdↄa Diigu pↄ́wɛn gba bↄ à kpasa ń a nísio ń a tulaletio píi pↄ́ pↄ́ wì ka Diiɛ tɛ́u ũ.

3

Sáaukpasa'oa

1 Tó á gbɛ̃e lɛ́ sáaukpa sa'o, mɛ́ àlɛ o ń zuo, aàli mↄ́ Dii aɛ ń a sa ge a da sãasaio. 2 Aàli ↄna a sa'obↄpi miwa, i a kòlokpa kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, sa'ona Aalona nɛ́ↄ i a au lɛ́ sa'okĩiwa aa liai. 3 Tó àlɛ sapi o, aàli a sálana ń a guupↄ nísiↄ sɛ́lɛ píi wà ka Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũ 4 ń a gòleↄ ń gòlepi nísiↄ ń a pↄa nísi pↄ́ wì golɛ ń gòlepiↄ gↄ̃̀ↄo. 5 Aalona nɛ́ↄ lí kpasa sa pↄ́ wàlɛ a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ musu sa'okĩiwa pↄ́ pↄ́ wì ka Diiɛ tɛ́u a gĩ ì kɛɛ̀ na ũ.

6 Tó sã ge ble àlɛ oò sáaukpapↄ ũ, aàli mↄ́ ń a sa ge a da sãasaio. 7 Tó sãnɛbↄlↄɛ, aàli mↄò Dii aɛ, 8 i ↄna a sa'obↄpi miwa, i a kòlokpa kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, Aalona nɛ́ↄ i a au lɛ́ sa'okĩiwa, aa liai. 9 Tó àlɛ sapi o, aàli a pↄ́ɛ beeↄ sɛ wà ka Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũ. Aàli a vlã́ zↄ̃ ń a nísio, i a plɛ kau yↄↄ, i mↄ́ ń sãpi sálanao ń a guupↄ nísiↄ píi 10 ń a gòleↄ ń gòlepi nísiↄ ń a pↄa nísi pↄ́ wì golɛ ń gòlepiↄ gↄ̃̀ↄo. 11 Sa'ona i pↄ́piↄ kpasa sa'okĩiwa blɛ ũ pↄ́ pↄ́ wì a pↄ́ nísika Diiɛ tɛ́u ũ.

12 Tó ble àlɛ oò sↄ̃, aàli mↄò Dii aɛ, 13 i ↄna a miwa, i a kòlokpa kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, Aalona nɛ́ↄ i a au lɛ́ sa'okĩiwa aa liai. 14 Tó àlɛ sapi o, aàli a sálana ń a guupↄ nísiↄ píi ká Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũ 15 ń a gòleↄ ń a gòlepi nísiↄ ń a pↄa nísi pↄ́ wì golɛ ń a gòleↄ gↄ̃̀ↄo. 16 Sa'ona i pↄ́piↄ kpasa sa'okĩiwa blɛ ũ pↄ́ pↄ́ wì a pↄ́ nísika Diiɛ tɛ́u a gĩ ì kɛɛ̀ na ũ. A nísi ìↄ dɛ Dii pↄ́ ũ píi. 17 Àliↄ ikoyãpi kũa gↄↄpii e á buiwa gu pↄ́ áↄ kuu píi. Ásuli pↄ́ nísi ge a au bleo.

4

Duun awakpabↄ

1 Dii ò Mↄiziɛ 2 aà yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ, ↄ̃ Mↄizi ònɛ́: Tó zãma gbɛ̃e lè, à zã̀ Dii yãdilɛaewa, à duunakɛ̀ à yã́ pↄ́ wìli kɛo kɛ̀, a yã́n kɛ: 3 Tó sa'onkia pↄ́ wa dìlɛ mɛ́ kɛ̀, à gbɛ̃́pii dàyãu. Aàli mↄ́ Diiɛ ń gáae sãasaio duuna pↄ́ á kɛ̀pi awakpabↄ ũ. 4 Aàli mↄ́ ń zupio Dii aɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, i ↄna a miwa, i a kòlokpa we. 5 I zupi au sɛ́ gɛ̃ò kpaaũkpɛu, 6 i ↄtona zↄ̃ aupiwa, i fã́fã Dii kùɛ gɛ̃n sopla aà kúkĩi zwãa pↄ́ daa saɛ. 7 Sa'onapi i aupi máma tulaletikatɛakĩi kↄ́baↄwa Dii kùɛ kpaaũkpɛu we, i a kĩni ɛ́lɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi gbázĩwa kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ. 8 Aàli awakpazupi nísi golɛ píi, a sálana ń a guupↄ nísiↄ píi 9 ń a gòleↄ ń gòlepi nísiↄ ń a pↄa nísi pↄ́ wì golɛ ń gòleↄ gↄ̃̀ↄo, 10 lá wì sáaukpazu nísi golɛwa, i kpasa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩiwa. 11 Zupi báa ń a nↄ̀ↄo píi ń a mio ń a koeↄ ń a guupↄↄ ń a gbↄ̃o, 12 aàli bↄ ń zù bṹupio bòo kpɛ gu pↄ́ wa dìlɛ a pↄ́ ũ a zɛ́iu, gu pↄ́ wì sa'otufu kↄ́lɛu, i kátɛu à tɛ́kũ túfupia we.

13 Tó Isailiↄ zã̀ Dii yãdilɛaewa ḿpii, aa yã́ pↄ́ wìli kɛo kɛ̀, baa tó aai gĩkɛ no mɛ́ aa dↄ̃o, aa gↄ̃̀ tàaedeↄ ũɛ. 14 Gbɛzã tó aa dↄ̃̀ kɛ́ wà duunakɛ̀, aali mↄ́ ń gáaeo awakpabↄ ũ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ. 15 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ i ↄnana zupi miwa, wi a kòlokpa Dii aɛ we. 16 Sa'onkia i zupi au sɛ́ gɛ̃ò kpaaũkpɛu, 17 i ↄtona zↄ̃wà à fã́fã Dii aɛ gɛ̃n sopla zwãa pↄ́ daapi saɛ. 18 Aàli máma tulaletikatɛakĩi kↄ́baↄwa Dii kùɛ kpaaũkpɛu we, i a kĩni ɛ́lɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi gbázĩwa kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ. 19 Aàli zupi nísi golɛ píi, i kpasa sa'okĩiwa, 20 i kɛ ń zupio lá a kɛ̀ ń awakpazu káauowa. Màa sa'ona ali ń duuna kɛ̃́má, Dii i sùuukɛńnↄ. 21 Aàli bↄ ń zupio bòo kpɛ, i kátɛu à tɛ́kũ, lá zù káau tɛkũ̀wa. Gbɛ̃́pii duun awakpabↄn we.

22 Tó dↄaana duunakɛ̀, à zã̀ Dii a Lua yãdilɛaewa à yã́ pↄ́ wìli kɛo kɛ̀, baa tó i gĩkɛ no, à gↄ̃̀ tàaede ũɛ. 23 Tó wa òɛ̀ à duunakɛ̀, aàli mↄ́ ń blesan sãasaio, 24 i ↄna blepi miwa, i a kòlokpa Dii aɛ gu pↄ́ wì sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ pↄ́ kòlokpau duun awakpabↄ ũ. 25 Sa'ona i ↄtona zↄ̃ a auwa, i máma sa'okĩi kↄ́baↄwa, i au pↄ́ gↄ̃̀ ɛ́lɛ sa'okĩipi gbázĩwa. 26 Aàli a nísi kpasa sa'okĩiwa píi lán sáaukpa sa'obↄwa. Màa sa'ona ali aà duuna kɛ̃wà, Dii i sùuukɛaànↄ.

27 Tó táaa duunakɛ̀, à zã̀ Dii yãdilɛaewa* à yã́ pↄ́ wìli kɛo kɛ̀, baa tó i gĩkɛ no, à gↄ̃̀ tàaede ũɛ. 28 Tó wa òɛ̀ à duunakɛ̀, aàli mↄ́ ń bleda sãasaio duuna pↄ́ á kɛ̀ sa'obↄ ũ, 29 i ↄna awakpabↄpi miwa, i a kòlokpa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi. 30 Sa'ona i ↄtona zↄ̃ a auwa, i máma sa'okĩipi kↄ́baↄwa, i au pↄ́ gↄ̃̀ ɛ́lɛ sa'okĩipi gbázĩwa. 31 Aàli a nísi golɛ píi lá ì sáaukpapↄ nísi golɛwa, i kpasa sa'okĩiwa pↄ́ pↄ́ a gĩ ì kɛ Diiɛ na ũ. Màa sa'ona ali aà duuna kɛ̃wà, Dii i sùuukɛaànↄ.

32 Tó sã àlɛ mↄò awakpabↄ ũ sↄ̃, aàli mↄ́ ń a da sãasaio, 33 i ↄna a miwa, i a kòlokpa awakpabↄ ũ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi. 34 Sa'ona i ↄtona zↄ̃ a auwa, i máma sa'okĩi kↄ́baↄwa, i a au pↄ́ gↄ̃̀ ɛ́lɛ sa'okĩipi gbázĩwa. 35 Aàli a nísi golɛ píi, lá ì sáaukpasã nísi golɛwa, i kpasa sa'okĩiwa pↄ́ pↄ́ wa kà Diiɛ tɛ́u àlɛ tɛ́kũ musu. Màa sa'ona ali duuna pↄ́ a kɛ̀pi kɛ̃wà, Dii i sùuukɛaànↄ.

5

1 Tó gbɛ̃́ mà wàlɛ seeladeↄ wɛɛlɛ, mɛ́ aàpi sↄ̃ à yãe è ge a yãe dↄ̃ yã́pi guu, tó a nílɛ, à duunakɛ̀n we, yã́pi a wi aà musuɛ. 2 Tó gbɛ̃́ ↄkã̀ pↄ́ gbãlɛawa, nↄ̀bↄ ge pↄtuo ge pↄ́taa'onkuawa pↄ́ dɛ tɛ̃ ũ gɛn nò, baa tó a a yã́ dↄ̃o, à gↄ̃̀ gbãlɛaɛ, tàaeɛ. 3 Tó gbɛ̃́ ↄkã̀ gbɛ̃nazĩn bↄlↄwa ge pↄ́ pↄ́ ì to gbɛ̃́ gↄ̃ gbãlɛa píin nò, baa tó a a yã́ dↄ̃o, gbɛzã tó a dↄ̃̀, tàaeɛ. 4 Tó gbɛ̃́ lɛkɛ̀ Luawa làasoosai, à mɛ̀ á yãkɛ, yãvãi ge yãmaan nò, yã́ pↄ́ gbɛ̃́ a lɛkɛ̀ làasoosai píi lé, baa tó a dↄ̃o, tó a dↄ̃̀ gbɛzã, tàaeɛ. 5 Tó gbɛ̃́ gↄ̃̀ tàaede ũ yã́piↄ do musu, aàli yã́ pↄ́ à zã̀wà o gupuau, 6 i mↄ Diiɛ ń sãdao ge bleda duuna pↄ́ á kɛ̀ fĩabobↄ ũ, iↄ dɛɛ̀ duun awakpabↄ ũ, sa'ona i aà duuna kɛ̃wà.

7 Tó aà gbãa i ka aà mↄ́ ń sãoo, aàli mↄ́ Diiɛ ń felenkↄpunao mɛ̀n pla ge felenguulu bↄlↄna mɛ̀n pla duuna pↄ́ á kɛ̀ fĩabobↄ ũ, ado ìↄ dɛ duun awakpabↄ ũ, ado sↄ̃ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ. 8 Aàli mↄò sa'onaɛ, sa'onapi i a sɛ̃́ia kpá duun awakpabↄ ũ. Aàli a kòlokpa ń ↄkↄↄo mizↄ̃sai, 9 i awakpabↄpi au fã́ sa'okĩi saalowa, i ↄtↄ̃wà, au pↄ́ gↄ̃̀ i bↄlɛ sa'okĩipi gbázĩ. Duun awakpabↄɛ. 10 Sa'ona i ado kpa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ũ lá wì kɛwa, i duuna pↄ́ a kɛ̀pi kɛ̃wà, Dii i sùuukɛaànↄ.

11 Tó aà gbãa i ka aà felena kpá mɛ̀n plao, aàli mↄ́ ń pↄ́wɛntio kiloo pla duuna pↄ́ á kɛ̀ awakpabↄ ũ. Asuli nísi ge tulaleti káuo, asa duun awakpabↄɛ. 12 Aàli mↄò sa'onaɛ, sa'onapi i dã ↄkũ do yãdↄa Diigu gba ũ, i kpasa sa'okĩiwa pↄ́ pↄ́ wa kà Diiɛ tɛ́u àlɛ tɛ́kũ musu. Duun awakpabↄɛ. 13 Màa sa'ona ali aà duuna kɛ̃wà yã́piↄ do pↄ́ a kɛ̀ musu, Dii i sùuukɛaànↄ. Pↄ́wɛnti pↄ́ gↄ̃̀ líↄ dɛ sa'ona pↄ́ ũ lán pↄ́wɛn gbawa.

Tàae fĩabobↄ

14 Dii yã'ò Mↄiziɛ, ↄ̃ Mↄizi mɛ̀: 15 Tó gbɛ̃́ náaisaiyãkɛ̀, à zã̀ yã́wa Dii gbaa pↄ́ yã́ musu, duunaɛ. Aàli mↄ́ Diiɛ ń sãsakao sãasaio a fĩabobↄ ũ. Tàae fĩabobↄpi ↄ̃a lí ká, lá wà a lɛ́ dìlɛ Dii kpɛ́uwa. 16 Aàli pↄ́ pↄ́ i Dii gbao fĩaboɛ̀, i ɛa à a ↄ̃a sↄode nawà, i kpa sa'onawa, sa'onapi i aà tàae kɛ̃wà, Dii i sùuukɛaànↄ.

17 Tó gbɛ̃́ duunakɛ̀, à yã́ pↄ́ Dii gì a kɛai kɛ̀, baa tó a dↄ̃o, tàaeɛ, a wi aà musuɛ. 18 Aàli mↄ́ sa'onaɛ ń sãsakao sãasaio tàae fĩabobↄ ↄ̃a lɛ́u, sa'onapi i yã́ pↄ́ à zã̀wà a dↄ̃opi kɛ̃wà, Dii i sùuukɛaànↄ. 19 Tàae pↄ́ a kɛ̀ Diiɛ fĩabobↄɛ.

20 Dii yã'ò Mↄiziɛ, ↄ̃ Mↄizi mɛ̀: 21 Tó gbɛ̃́ ↄ̃nↄkɛ̀ a gbɛ̃́deeɛ pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́pi kpàwà ge à nàɛ a ↄzĩ yã́ musu ge à aà kpã́i'ò ge à aà blè, duunaɛ, à náaisaiyãkɛ̀ Diiɛɛ. 22 Màaɛ lↄ tó gbɛ̃́ pↄ́ kↄ̃mpa, mɛ́ à gì kpái ge à ɛɛtò à mɛ̀ ń Diio ge duuna pↄ́ wì kɛ lán bee taawaↄ píi. 23 Tó gbɛ̃́ duunakɛ̀ à gↄ̃̀ tàaede ũ màa, aàli pↄ́ pↄ́ à a kpã́i'òpi sↄaa adeɛ ge pↄ́ pↄ́ à aà blèò ge pↄ́ pↄ́ wa kpàwà ge pↄ́ pↄ́ à a kↄ̃mpa 24 ge pↄ́ pↄ́ à ɛɛtò à mɛ̀ ń Diio a yã́ musu. Aàli fĩabo pↄdeɛ a bɛɛɛ lɛ́u, i ɛa à a ↄ̃a sↄode nawà, i kpawà gↄↄ pↄ́ àlɛ mↄ́ ń a tàae fĩabobↄo. 25 Aàli mↄ́ Diiɛ ń sãsakao sãasai pↄ́ kàò a tàae fĩabobↄ ũ, i kpa sa'onawa, 26 sa'ona i yã́ pↄ́ a kɛ̀ a tò à gↄ̃̀ tàaede ũpi kɛ̃wà, Dii i sùuukɛaànↄ.*

6

Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀, 2 aà yã́ɛ bee dilɛ Aalonaɛ ń a nɛ́ↄ. Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ yãdilɛaↄn kɛ: Sa pↄ́ wà a pↄ́ kàtɛu à tɛkũ̀ lí gↄ̃ sa'okĩi kĩnau gwã́ e gu gɛ dↄò, a tɛ́ su àↄ gaa vĩo. 3 Sa'ona i a bàabaa sòolo gese ye, i a ulatao da, i sa pↄ́ wà a pↄ́ kàtɛu à tɛkũ̀ sa'okĩiwa túfu bↄlɛ, i kálɛ sa'okĩipi saɛ. 4 I a pↄkasapiↄ bↄ, i a pãleↄ da, i túfupi sɛ bↄò bòo kpɛ, i kↄ́lɛ gu pↄ́ wa dìlɛ a kↄ́lɛkĩi ũ a zɛ́iu. 5 Sa'okĩi tɛ́ líↄ ku, asuli gao. Lá gu lɛ́ dↄ sa'ona líↄ yàakau, i sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ kaa, i sáaukpa sa'obↄ nísi kpasawà. 6 Sa'okĩi tɛ́pi líↄ ku gↄↄpii, asuli gao.

Pↄ́wɛn gba

7 Pↄ́wɛn gba yãdilɛaↄn kɛ: Aalona nɛ́e mɛ́ ali mↄò Diiɛ sa'okĩi aɛ, 8 i dã ↄkũ do ń a nísio ń a tulaletio píi, i a yãdↄa Diigu gbapi kpasa sa'okĩiwa, pↄ́ pↄ́ a gĩ ì kɛ Diiɛ na ũ. 9 Aalona ń a nɛ́ↄ lí pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀ ble a ɛsɛ káu sai gu pↄ́ a kua adoau kpaaũkpɛ ua we. 10 Wasuli ɛsɛ pↄ́ a pↄ́wɛntipi sɛ à kɛ pɛ̃ɛ ũ kauo. Aↄ dɛ Dii pↄ́ ũ a zɛ́i lán duun awakpabↄ ge tàae fĩabobↄ pↄ́waɛ. Dii kpàmáɛ. Pↄ́ pↄ́ wì dã wà kátɛu à tɛ́kũ, a kĩni líↄ dɛ ń baa ũ. 11 Aalona bui gↄ̃ɛↄ mɛ́ aali ble. Pↄ́ pↄ́ wì ka Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũ kĩnipi ìↄ dɛ ń baa ũ gↄↄpii. Pↄ́ pↄ́ kã̀wà yã'ì azĩaɛɛ.

12 Dii yã'ò Mↄiziɛ, ↄ̃ Mↄizi mɛ̀: 13 Tó wà Aalona ge aà bui dìlɛ sa'onkia ũ, aàliↄ mↄ Diiɛ ń pɛ̃ɛtio kiloo plapla lá gu lɛ́ dↄ pↄ́wɛnti gba ũ, ili a kĩni kpá kↄↄ, a kĩni oosi. 14 Aàli yãalɛ ń nísio mↄ̀pɛpɛɛ guu, i asa, i ɛ́'ɛ, i ka Diiɛ tɛ́u, pↄ́ pↄ́ a gĩ ì kɛɛ̀ na ũ. 15 Aà bui pↄ́ wa dilɛ aà gɛ̃ɛ ũ líↄ kɛ màa, iↄ dɛ Dii baa pↄ́ waliↄ bↄɛ̀ lá gu lɛ́ dↄ, wì kátɛu à tɛ́kũ míↄmiↄ ũ. 16 Wàli pↄ́wɛn gba pↄ́ sa'ona dà kátɛu à tɛ́kũ míↄmiↄ, wasuli bleo.

Duun awakpabↄ

17 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀, 18 aà yã́ɛ bee dilɛ Aalonaɛ ń a nɛ́ↄ. Duun awakpabↄ yãdilɛaↄn kɛ: Wàli a kòlokpa Dii aɛ gu pↄ́ wì sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ pↄ́ kòlokpau, iↄ dɛ Dii pↄ́ ũ a zɛ́i. 19 Sa'ona pↄ́ lɛ́ sapi o mɛ́ ali só gu pↄ́ a kua adoau kpaaũkpɛ ua we. 20 Pↄ́ pↄ́ kã̀ sa'onↄↄpiwa yã'ì azĩaɛɛ. Tó a au fã̀ pↄkasawa, wàli pípi gu pↄ́ wa dìlɛ a zɛ́iu. 21 Wàli oo pↄ́ wà nↄ̀ↄpi fùukɛ̀u wíwi. Tó mↄgotɛ̃ ooɛ sↄ̃, wàli sao kàsaa kɛɛ̀, wi idawà. 22 Sa'ona bui gↄ̃ɛↄ mɛ́ aali nↄ̀ↄpi só. Ìↄ dɛ Dii pↄ́ ũ a zɛ́i. 23 Duun awakpabↄ pↄ́ wà gɛ̃̀ ń a auo kpaaũkpɛu wà duunakɛ̃̀omá Dii kúkĩiu, wasuli soo, wàli kátɛu à tɛ́kũ píi.

7

Tàae fĩabobↄ

1 Tàae fĩabobↄ yãdilɛaↄn kɛ: Aↄ dɛ Dii pↄ́ ũ a zɛ́i. 2 Wàli a kòlokpa gu pↄ́ wì sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ pↄ́ kòlokpau, wi a au lɛ́ sa'okĩiwa wà liai. 3 Wàli mↄ́ ń a nísio píi, a vlã́ nísi ń a sálanao 4 ń a gòleↄ ń gòle nísiↄ ń pↄa nísi pↄ́ wì golɛ ń gòlepiↄ gↄ̃̀ↄo. 5 Sa'ona i kpasa sa'okĩiwa sa pↄ́ wì a pↄ́ nísika Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũ ũ. Tàae fĩabobↄɛ. 6 Sa'ona bui gↄ̃ɛↄ mɛ́ aali só gu pↄ́ a kua adoau. Dii pↄ́ɛ.

7 Tàae fĩabobↄ yãdilɛapi doũ ń duun awakpabↄ yã́oɛ, sa'ona pↄ́ duunakɛ̃̀omá pↄ́ɛ. 8 Tó sa'ona sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò gbɛ̃eɛ, sa'obↄpi báa líↄ dɛ sa'onapi pↄ́ ũ. 9 Pↄ́wɛn gba pↄ́ wà kàa kɛ̀ò ge wà blɛkɛ̀ò oou ge mↄ̀pɛpɛɛwa líↄ dɛ sa'ona pↄ́ sa'òò pↄ́ ũ. 10 Pↄ́wɛn gba pãleↄ líↄ dɛ Aalona buiↄ pↄ́ ũ, aai sɛ sáasaa, tó wa yã̀alɛ ń nísio ge wa kpà nísisain nò.

Dii sáaukpa sa'obↄ

11 Dii sáaukpabↄ pↄ́ waliↄ mↄoɛ̀ yãdilɛaↄn kɛ: 12 Tó gbɛ̃e lɛ́ mↄ́ Dii sáaukpai ń pↄtuoo, aàli mↄ́ ń kàa sɛsai pↄ́ wa tòto ń nísio lↄ ń kàagbaala pↄ́ wà nísi ɛ̀wào ń kàa pↄ́ wa kɛ̀ ń pɛ̃ɛti yãalɛa ń nísioo. 13 Aàli mↄ́ lↄ ń pↄ́wɛnti pↄ́ wà ɛsɛ kàu à kɛ̀ pɛ̃ɛ ũo, 14 i pↄ́piↄ bↄ Diiɛ mɛ̀ndodo, i gↄ̃ sa'ona pↄ́ sáaukpa sa'obↄ au lɛ̀ sa'okĩiwaɛ. 15 Wàli sáaukpa sa'onↄↄ so sapi ogↄↄ, wasuli a kĩni tó gu dↄwào.

16 Tó lɛ́gbãdↄa ge gba yã́i à sapi òi, aàli a nↄ̀ↄ so sapi ogↄↄ. Tó gu dↄ̀ a kĩniwa, wa fↄ̃ lí só. 17 Tó sa'onↄↄ gↄ̃̀ e a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́, wàli kátɛu à tɛ́kũ. 18 Tó wà sáaukpa sa'onↄↄ sò a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́, Dii a sio. Aↄ dɛ sa'oa ũ lↄo. Bↄlↄ ↄ̃ a kɛ̀, a yã́ a wi gbɛ̃́ pↄ́ sò musuɛ.

19 Wasuli sa'onↄↄ pↄ́ kã̀ pↄ́ gbãlɛawa soo. Wàli kátɛu à tɛ́kũ. Sa'onↄↄ sↄ̃, gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛaoↄ mɛ́ aali só. 20 Tó gbɛ̃́ gbãlɛa sáaukpa sa'onↄↄ sò, wàli ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu. Nↄ̀ↄpiá Dii pↄ́ɛ. 21 Tó gbɛ̃́ kã̀ pↄ́ gbãlɛawa, gbɛ̃nazĩn gbãlɛa ge nↄ̀ↄ ge pↄpãle pↄ́ dɛ tɛ̃ ũn nò, ↄ̃ à sáaukpa sa'onↄↄ sò, wàli ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu.

Nísi ń auo dilɛa tɛ̃ ũ

22 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀, 23 aà yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ. Ásuli zu ge sã ge ble nísi sóo. 24 Àli pↄgɛ ge pↄ́ pↄ́ wài tàitai nísi mↄaokɛ, ãma ásuli sóo. 25 Tó gbɛ̃́ pↄtuo pↄ́ wì sa'oò Diiwa, wì a kĩni kátɛu à tɛ́kũ nísi sò, wàli ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu. 26 Gu pↄ́ áↄ kuu píi, ásuli bã ge nↄ̀ↄ kòlokpasai sóo.* 27 Tó gbɛ̃́ kpàa ge pↄ́ kòlokpasai sò, wàli ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu.

Sa'ona baa

28 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀, 29 aà yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ. Tó gbɛ̃́ mↄ̀ Diiɛ ń sáaukpa sa'obↄo, aàli a sa'obↄpi pↄ́ɛ beeↄ kpa Diiwa. 30 Aàli mↄ́ ń a nísi pↄ́ wì ka Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũo ń azĩa ↄo ń a kùlao, i a kulapi mↄ Diiɛ. 31 Sa'ona i a nísi kpasa sa'okĩiwa, kulapi iↄ dɛ Aalona ń a nɛ́ↄ pↄ́ ũ. 32 Àli sáaukpa sa'obↄ ↄplaa gbá go ado sa'ona pↄ́ ũ. 33 Aalona bui pↄ́ sↄ̃̀ Diizi ń sa'obↄpi auo ń a nísio mɛ́ aliↄ a gbápi vĩ a baa ũ. 34 Isailiↄ sáaukpa sa'obↄↄ guu, kùla pↄ́ wì mↄ Diiɛ ń a gbá pↄ́ wì bↄ adoao ↄ̃ Dii dìlɛ wàli kpá Aalona ń a nɛ́ↄwa an asea ũ. Isailiↄ líↄ kpámá gↄↄpii.

35 Baa pↄ́ Aalona ń a nɛ́ↄ ì e sa pↄ́ wì a pↄ́ nísika Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũ guun we. Bee ↄ̃ Dii kpàmá gↄↄ pↄ́ à ń dílɛ a gbàgbanaↄ ũ. 36 Gↄↄ pↄ́ wà nísikàmá, Dii dìlɛ Isailiↄnɛ aaliↄ bee kpámá gↄↄpiiɛ an asea ũ e an buiwa.

37 Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ yãdilɛaↄn we ń pↄ́wɛn gbao ń duun awakpabↄo ń tàae fĩabobↄo ń daazĩu sa'obↄo ń sáaukpa sa'obↄo. 38 Dii yã́pi dà Mↄiziɛ Sinai gbɛ musuɛ gↄↄ pↄ́ a dìlɛ Isailiↄnɛ aa mↄ sa'oiwa Sinai guwaiwaiu.

8

Aalona ń a nɛ́ↄ dilɛa sa'onaↄ ũ

(Bↄa 29.1-37)

1 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Aalona sɛ́ ń a nɛ́ↄ ń sa'on pↄkasaↄ ń nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ ma pↄ́ ũo ń duun awakpazuo ń sãsakao mɛ̀n plaↄ ń gbí pↄ́ kàa kauo, 3 ní Isailiↄ kãaa píi kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ. 4 Mↄizĩkɛ̀ lá Dii òɛwa, à ń kãaa kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ. 5 Ɔ̃ Mↄizi ò bílaɛ: Yã́ pↄ́ Dii dìlɛ wà kɛn kɛ. 6 À mↄ̀ ń Aalonao ń a nɛ́ↄ, ↄ̃ à ń zu'ò. 7 À ulatao dà Aalonaɛ, à asana lɛ̀ɛlɛ dↄ̀a, ↄ̃ à ulatao dàɛ̀ ń sa'o'ulao, ↄ̃ à sa'o'ulapi asana dↄ̀ɛ̀ a pi. 8 À bↄ̀ↄloonnↄɛ lòoɛ̀, ↄ̃ à Uliũ ń Tumiũo kà bↄ̀ↄpiu. 9 À tuludìɛ̀, ↄ̃ à vua pɛpɛɛna pↄ́ ì aà dilɛ Dii pↄ́ ũ nà tulupi aɛwa, lá Dii dìlɛɛ̀wa.

10 Ɔ̃ Mↄizi nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ Dii pↄ́ ũ sɛ̀ a mà zwã̀akpɛwa ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ píi, aa gↄ̃̀ Dii pↄ́ ũ. 11 Ɔ̃ à nísi fã̀fã sa'okĩiwa gɛ̃n sopla, a màma sa'okĩipiwa ń a pↄ́ↄ píi ń dàao ń a dibↄo, aa gↄ̃̀ Dii pↄ́ ũ. 12 Ɔ̃ à nísipi kà Aalona miwa, à gↄ̃̀ Dii pↄ́ ũ. 13 Ɔ̃ à mↄ̀ ń Aalona nɛ́ↄ, à ulatao dàdanɛ́, à asanadↄ̀dↄnɛ́ ń pi, à fùa gbã̀a kpàkpanɛ́, lá Dii dìlɛɛ̀wa.

14 Ɔ̃ à mↄ̀ ń duun awakpazupio, Aalona ń a nɛ́ↄ ↄnàna a miwa. 15 Ɔ̃ Mↄizi zupi kòlokpa, à a au sɛ màma sa'okĩi kↄ́baↄwa ń a ↄtonao à lìai, à gbãbↄ̀ɛ̀. Ɔ̃ à au pↄ́ gↄ̃̀ ɛ̀lɛ sa'okĩipi gbázĩwa. Màa à gbãbↄ̀ɛ̀, à gↄ̃̀ Dii pↄ́ ũ. 16 Ɔ̃ à zupi guupↄ nísiↄ sɛ̀lɛ píi ń a pↄa nísio ń a gòleↄ ń gòlepi nísiↄ, a kpàsa sa'okĩiwa. 17 Ɔ̃ à zuswanapi kàtɛu à tɛkũ̀ bòo kpɛ lá Dii dìlɛɛ̀wa, a báa ń a nↄ̀ↄo ń a gbↄ̃o píi.

18 Ɔ̃ à mↄ̀ ń sãsakaopiↄ doo sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ. Aalona ń a nɛ́ↄ ↄnàna a miwa, 19 ↄ̃ Mↄizi a kòlokpa, à a au fã̀fã sa'okĩiwa à lìai. 20 Ɔ̃ à sãpi gòaagoaa, à a mi ń a guↄ ń a nísio kpàsa. 21 À a guupↄↄ ń a koeↄ pìpi, ↄ̃ à sãpi kpàsa sa'okĩiwa píi sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ, a gĩ ìↄ na Diiɛ ũ, lá Dii dìlɛ Mↄizipiɛwa.

22 Ɔ̃ à mↄ̀ ń sãsakao pãleo an daazĩu sa'obↄ ũ. Aalona ń a nɛ́ↄ ↄnàna a miwa, 23 ↄ̃ Mↄizi a kòlokpa, à a au sɛ̀ a mà Aalona ↄplaa swã́lɛbawa ń aà ↄplaa ↄnɛmio ń aà ↄplaa gbánɛmio. 24 Ɔ̃ à mↄ̀ ń Aalona nɛ́ↄ, à aupi màma ń ↄplaa swã́lɛbaↄwa ń ń ↄplaa ↄnɛmiↄ ń ń ↄplaa gbánɛmiↄ. Ɔ̃ à aupi lɛ̀ sa'okĩiwa à lìai. 25 Ɔ̃ à sãpi nísi nàaa, a vlã́ nísi ń a sálanao ń a pↄa nísio ń a gòleↄ ń gòlepi nísiↄ ń a ↄplaa gbáo. 26 Ɔ̃ à kàa boolo sɛ̀ mɛ̀ndo kàa gbí pↄ́ ìↄ ku Dii aɛ guu ń kàa nísideo mɛ̀ndo ń kàawanao mɛ̀ndo, a kà nísipiↄ ń ↄplaa gbápiola. 27 À apii nà Aalona ń a nɛ́ↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ aa mↄ̀ Diiɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ mↄɛ̀ ũ. 28 Ɔ̃ Mↄizi pↄ́piↄ sì ń ↄzĩ, a kpàsa sa'okĩipiwa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ musu an daazĩu sa'oa ũ. Pↄ́ pↄ́ wì ka Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũ, a tɛ́kũa gĩ ìↄ naɛ̀n we. 29 Mↄizi sãsakaopi kùla sɛ̀ lↄ, a mↄ̀ Diiɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ mↄɛ̀ ũ, lá Dii dìlɛɛ̀wa. Kulapi mɛ́ Mↄizi baa ũ.

30 Ɔ̃ Mↄizi nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ Dii pↄ́ ũ dã̀ ń au pↄ́ kálɛ sa'okĩio, a fã̀fã Aalona ń a nɛ́ↄwa ń ń pↄkasaↄ. Màa a tò Aalona ń a nɛ́ↄ ń ń pↄkasaↄ gↄ̃̀ Dii pↄ́ ũ.

31 Ɔ̃ Mↄizi ò Aalonaɛ ń a nɛ́ↄ: À nↄ̀ↄɛ bee fùukɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, í só we ń á daazĩu kàa gba pↄ́ kú gbí guuↄ, lá Dii dìlɛwa à mɛ̀ ámɛ á só. 32 Í nↄ̀ↄ ń kàa pↄ́ gↄ̃̀o kátɛu à tɛ́kũ. 33 Ásu go kpaaũkpɛ kpɛɛlɛo e gↄↄ sopla e á daazĩu gↄↄ lɛ́ gɛ kaò, asa waↄ á daazĩu zĩpi kɛ e gↄↄ soplaɛ. 34 Dii mɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̀ gbãpi dìlɛ kɛ́ à á duuna kɛ̃́wá yã́i. 35 Àↄ ku kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ fãanɛ ń gwãasĩnao e gↄↄ sopla, íↄ zĩ pↄ́ Diipi dàɛ́ kɛ, kɛ́ ásu gagao yã́i, asa màa a dìlɛmɛɛ. 36 Ɔ̃ Aalona ń a nɛ́ↄ yã́ pↄ́ Dii dà Mↄiziɛ a ònɛ́ kɛ̀ píi.

9

Sa'onaↄ naa zĩwa

1 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ Mↄizi Aalona ń a nɛ́ↄ sìsi ń Isailiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ. 2 Ɔ̃ a ò Aalonaɛ: Zugaaena sãasai sɛ́ n duun awakpabↄ ũ ń sãsakao sãasaio sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ, ní sa'oò Diiwa. 3 Ní o Isailiↄnɛ aa blesana sɛ duun awakpabↄ ũ ń zugaae wɛ̃dona sãasaio ń sã wɛ̃dona sãasaio sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ ũ, 4 ń zuo ń sãsakaoo sáaukpa sa'obↄↄ ũ, aa sa'oò Diiwa ń pↄ́wɛn gba pↄ́ yãalɛa ń nísioo, asa Dii a bↄ mↄ́má gbãɛ.

5 Wà pↄ́ pↄ́ Mↄizi òpiↄ sɛ̀ mↄ̀ò kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, ↄ̃ gbɛ̃́pii mↄ̀ sĩ̀ Dii aɛ. 6 Ɔ̃ Mↄizi mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii dìlɛ kɛ́ à aà gawi en kɛ. 7 Ɔ̃ a ò Aalonaɛ: Sↄ̃ sa'okĩii, ní sa'o ń duun awakpabↄo, ní sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o, ǹ n duuna ń n nɛ́ↄ pↄ́o kɛ̃́wá, ní sa'o ń bíla pↄ́ↄ, ǹ ń duuna kɛ̃́má lá Dii òwa.*

8 Ɔ̃ Aalona sↄ̃̀ sa'okĩii, à zugaaena kòlokpa a duun awakpabↄ ũ. 9 Aà nɛ́ↄ mↄ̀ɛ̀ ń a auo, à ↄtona zↄ̃̀wà, a màma sa'okĩi kↄ́baↄwa, ↄ̃ à au kĩni ɛ̀lɛ sa'okĩipi gbázĩwa. 10 À zupi nísi ń a gòleↄ ń a pↄa nísio kpàsa sa'okĩipiwa, lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa. 11 À a nↄ̀ↄ ń a báao kpàsa bòo kpɛ à tɛkũ̀.

12 À sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò, ↄ̃ aà nɛ́ↄ a au kpàwà, a lɛ̀ sa'okĩipiwa à lìai. 13 Aa sãpi guↄ kpàwà dodo ń a mio, ↄ̃ a kpàsa sa'okĩiwa. 14 À a guupↄↄ pìpi ń a koeↄ, a kpàsa sa'okĩiwa a kĩni pↄ́ kálɛa musu.

15 Ɔ̃ Aalona mↄ̀ ń bíla sa'obↄↄ. À ń duun awakpable sɛ̀ à a kòlokpa, ↄ̃ a kɛ̀ò lá a kɛ̀ ń duun awakpabↄ sɛ̃́iaowa. 16 À mↄ̀ ń ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄo, ↄ̃ à sa'òò lá Dii dìlɛwa. 17 À mↄ̀ ń pↄ́wɛn gbao, a dã̀ ↄkũ do, ↄ̃ a kpàsa sa'okĩiwa, sa kↄↄ oa pↄ́ bàasi.

18 À bíla sáaukpazu ń sãsakaoo kòlokpa. Aà nɛ́ↄ a au kpàwà, ↄ̃ a lɛ̀ sa'okĩiwa à lìai. 19 Zu ń sãpio nísiↄ, an vlã́ nísi ń a sálanaↄ ń a gòleↄ ń a pↄa nísiↄ 20 ↄ̃ aa kàlɛ nↄ̀ↄpiↄ kulaↄwa, ↄ̃ Aalona kpàsa ń a nísipiↄ sa'okĩiwa. 21 À a kulapiↄ ń ↄplaa gbáo mↄ̀ Diiɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ mↄɛ̀ ũ lá Dii dìlɛ Mↄiziɛwa. 22 Ɔ̃ Aalona ↄdↄ̀ńla musu, à samaa'ònɛ́.† Kɛ́ à sa'ò ń duun awakpabↄo màa ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄo ń sáaukpapↄo, ↄ̃ à pìla sa'okĩipiwa.

23 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao gɛ̃̀ kpaaũkpɛu. Kɛ́ aa bↄ̀, aa samaa'ò bílaɛ, ↄ̃ Dii gawi bↄ̀ gupuau gbɛ̃́pii wáa. 24 Tɛ́ bↄ̀ Dii kĩ́i à kũ̀ sa pↄ́ wàlɛ a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń nísipiↄwa sa'okĩi. Kɛ́ gbɛ̃́pii è màa, aa gulakɛ̀, ↄ̃ aa mipɛ̀lɛ.

10

Nadabu ń Abiuo gaa

1 Aalona nɛ́ↄ Nadabu ń Abiuo ń tɛ́sibↄↄ sɛ̀, aa tɛkàu aa tulaletikàa, ↄ̃ aa mↄ̀ Dii aɛ ń tɛ́ zĩ̀lo pↄ́ i dilɛnɛ́oo. 2 Ɔ̃ tɛ́ bↄ̀ Dii kĩ́i à ń dɛdɛ, aa gàga Dii aɛ we. 3 Ɔ̃ Mↄizi ò Aalonaɛ: Yã́ pↄ́ Dii òn we à mɛ̀,

á tó gbɛ̃́ pↄ́ sↄ̃̀aziↄ dↄ̃ kɛ́ a kua adoa,*

i tↄbↄ gbɛ̃́pii wáa.

Ɔ̃ Aalona nílɛ.

4 Mↄizi Aalona desɛ̃ Uziɛli nɛ́ↄ Misaɛli ń Ɛlɛzafão sìsi, ↄ̃ a ònɛ́: À sↄ̃ kãi. À á gbɛ̃́ↄ gɛ sɛ́lɛ zwã̀akpɛ kpɛɛlɛ, í bↄò bòo kpɛ. 5 Ɔ̃ aa mↄ̀ gɛpiↄ sɛ̀lɛ ń ń ulataoↄ, aa bↄ̀ńnↄ bòo kpɛ lá Mↄizi òwa.

6 Ɔ̃ Mↄizi ò Aalonaɛ ń aà nɛ́ↄ Ɛleazaa ń Itamaao: Ásu to ĩ́ana á mikã páo. Ásu à á ulaↄ ga kɛ̃́kɛ̃o. Tó á kɛ̀ màa, á gagaɛ, Dii pↄ i pa gbɛ̃́piizi. Á gbɛ̃́ Isailiↄ mɛ́ aa gbɛ̃́ pↄ́ Dii tò tɛkũ̀mápiↄ ↄ́ↄlↄ. 7 Ásu go kpaaũkpɛ kpɛɛlɛao, kɛ́ ásu gagao yã́i, asa Dii nísi pↄ́ tò a gↄ̃ aà pↄ́ ũ kú á mɛwaɛ. Ɔ̃ aa kɛ̀ lá Mↄizi òwa.

8 Ɔ̃ Dii ò Aalonaɛ: 9 Mpi ń n nɛ́ↄ, tó álɛ gɛ̃ kpaaũkpɛu, ásuli vɛ̃ɛ ge í gbãa mio, kɛ́ ásu gagao yã́i. Yãdilɛapi aↄ ku gↄↄpii e á buiwaɛ. 10 Àli pↄ́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũ dↄ̃kↄ̃ɛ ń pↄ́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũoo. Àli pↄ́ gbãlɛa dↄ̃kↄ̃ɛ ń pↄ́ gbãlɛsaio. 11 Àli yãdilɛa pↄ́ má dà Mↄiziɛ a ò dada Isailiↄnɛ píi.

12 Mↄizi ò Aalonaɛ ń aà nɛ́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ Ɛleazaa ń Itamaao à mɛ̀: Àli pↄ́wɛn gba pↄ́ wì ka Diiɛ tɛ́u kĩni ble sa'okĩi saɛ. Ásuli ɛsɛ káu à kɛ pɛ̃ɛ ũo, asa blɛpi adoaɛ. 13 Àli ble gu pↄ́ wa dìlɛ a zɛ́iu, asa á baan we sa pↄ́ wì a pↄ́ nísika Diiɛ tɛ́u à tɛ́kũ guu. Màa Dii dìlɛmɛɛ. 14 Mpi ń n nɛgↄ̃ɛↄ ń n nɛnↄɛↄ àli a kùla pↄ́ wì mↄ Diiɛ ń a gbá pↄ́ wì bↄ adoao so gu pↄ́ wa dìlɛ a zɛ́iu, asa á baan we Isailiↄ sáaukpa sa'oa guu. 15 Aali mↄ́ ń a gbápio ń a kùlao ń a nísi pↄ́ wì ka Diiɛ tɛ́uo, í mↄ Diiɛ. Mpi ń n nɛ́ↄ á baan we gↄↄpii lá Dii dìlɛwa.

16 Mↄizi duun awakpable yãgbɛ̀amá. À mↄ lè à tɛkũ̀ kↄ̀, ↄ̃ Mↄizi pↄ pà Ɛleazaa ń Itamaaozi à mɛ̀: 17 Bↄ́yãi i duun awakpabↄ nↄ̀ↄpi so zwã̀akpɛ uao ni?† Dii blɛɛ. A kpàwáɛ kɛ́ à gbɛ̃́pii duuna kɛ̃omáɛ, í síńnↄ. 18 Lá wi gɛ́ ń a auo Dii kúkĩio, à kũ̀ à a nↄ̀ↄ so uaɛ, lá má òwa. 19 Ɔ̃ Aalona ò Mↄiziɛ: Gwa, aa mↄ̀ Diiɛ gbã ń ń duun awakpabↄo ń ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũo, ↄ̃ yã́ ma le gbã. Tó má sò yãa, a kɛ Diiɛ nae? 20 Kɛ́ Mↄizi yã́pi mà, ↄ̃ a sì.

11

Pↄ́ pↄ́ Dii dìlɛ tɛ̃ ũↄ

(Iko 14.3-21)

1 Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀, 2 aa yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ: Sɛ̃̀a nↄ̀bↄ pↄ́ áli sóↄn kɛ: 3 Àli nↄ̀ↄ pↄ́ a swɛ paaa pla mɛ́ ì pↄbↄ a kòlou à ɛa só só. 4 Nↄ̀bↄeↄ ku, aaì pↄbↄ ń kòlou aa ɛa só, kási an swɛ paaa plao, ásuli sóo. Yiongo ì pↄbↄ a kòlou à ɛa só, a swɛ vĩ sↄ̃o. À tɛ̃́. 5 Ɛ̃n'ui'uina ì pↄbↄ a kòlou à ɛa só, a swɛ vĩo. À tɛ̃́. 6 Kífɛ̃nɛna ì pↄbↄ a kòlou à ɛa só, a swɛ vĩo. À tɛ̃́. 7 Sàwa swɛ vĩ paaa pla, kási ìli pↄbↄ a kòlou à ɛ̀a sòo. À tɛ̃́. 8 À nↄ̀ↄpiↄ tɛ̃́, ásuli sóo, ásu ↄkã a gɛwa seo.

9 Ílɛpↄ pↄ́ kú ísiau ge swaiↄ, a pↄ́ pↄ́ áli sóↄn kɛ: Tó a ka ń tɛɛo vĩ, àli só. 10 Ílɛpↄ pↄ́ ka ń tɛɛo vĩo, pↄ́ pↄ́ kú yↄ̃̀ɛyↄ̃ɛↄ ge pↄ́ pↄ́ kú dodoↄn nò, aaↄ dɛɛ́ pↄ́ giaↄ ũ. 11 Lá pↄ́ giaↄnɛ, ásuli sóo. Àli saka a gɛu. 12 Ílɛpↄ pↄ́ ka ń tɛɛo vĩo líↄ dɛɛ́ pↄ́ giaↄ ũ.

13 Bã pↄ́ áli sakauↄn kɛ: Ásuli sóo, pↄ́ gianaↄnɛ. Yãamusu, kúu, bãso, 14 baɛ, zabã, bleaaↄ, 15 gbagbaaↄ, 16 koohũhũna, taataa, yaabɛɛↄ, 17 kooↄ, kpↄbↄ'ilɛna, bãyakpa, 18 fana, gáu, tɛɛpili, 19 wàaliana, yaapunaↄ, wɛlɛmbã ń sasio.

20 Kↄ̀ↄ gã̀sĩadeↄ líↄ dɛɛ́ pↄ́ gianaↄ ũ, 21 ãma àli a gbalade pↄ́ ì vĩvĩↄ só. 22 A pↄ́ pↄ́ áli sóↄn kɛ: Kwaↄ, vĩikɛɛnaↄ, plɛkasonaↄ ń kwa keleↄ. 23 Kↄ̀ↄ gã̀sĩade pãleↄ líↄ dɛɛ́ pↄ́ gianaↄ ũ. 24 Pↄ́piↄ to à gbãlɛɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ a gɛwa aↄ gbãlɛaɛ e oosi. 25 Gbɛ̃́ pↄ́ a gɛ sɛ̀ lí a pↄ́ↄ pí, kási a gi àↄ gbãlɛaɛ e oosi.

26 À nↄ̀ↄ pↄ́ a swɛ paaao, ge ìli pↄbↄ a kòlou à ɛ̀a sòoↄ tɛ̃ píi. Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀wà gbãlɛ̀n we. 27 À pↄ́ ↄmideↄ tɛ̃́. Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ a gɛwa aliↄ gbãlɛaɛ e oosi. 28 Gbɛ̃́ pↄ́ a gɛ sɛ̀ lí a pↄ́ↄ pípi, kási a gi àↄ gbãlɛaɛ e oosi. Pↄ́piↄ líↄ dɛɛ́ tɛ̃ ũ.

29 Pↄkelena pↄ́ ì táa'o tↄↄlɛwaɛ beeↄ líↄ dɛɛ́ tɛ̃ ũ: Ɛ̃na, zↄ̃, 30 kaso, zↄ̃galatɛ̃, nɛwoona, lↄ̀lↄ ń kíkpaoo. 31 Pↄkelenapiↄ líↄ dɛɛ́ pↄ́ gbãlɛaↄ ũ. Tó pↄ́piↄ gà, mɛ́ gbɛ̃́ ↄkã̀wà, aↄ gbãlɛaɛ e oosi. 32 Tó pↄ́piↄ gà, mɛ́ à lɛ̀lɛ dà pↄ́a, pↄ́pi aↄ gbãlɛaɛ, lí pↄ́ ge zwãa ge báa ge sakili ge zĩkɛbↄen nò. Wàli da íu, kási aↄ gbãlɛaɛ e oosi. Bee gbɛa i gↄ̃ gbãlɛsai. 33 Tó pↄ́ kelenapiↄ do gɛ lɛ̀lɛ dà gĩ̀ oou, pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ gbãlɛ̀, wàli oopi wí. 34 Tó oopi í kↄ̀lɛ kà pↄblea ge imiau, à gbãlɛ̀n we. 35 Pↄ́ pↄ́ pↄgɛpiↄ do lɛ̀lɛ dàa gbãlɛ̀ɛ. Tó blɛkɛbↄ ge kĩnaɛ, àli gboo, asa à gbãlɛ̀ɛ, mɛ́ aↄ gbãlɛaɛ́ɛ. 36 Tó nibↄna ge lↄ̀ↄɛ sↄ̃, a gbãlɛo, sema gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ pↄgɛpiwa. 37 Tó a gɛ lɛ̀lɛ dà pↄbuia, a gbãlɛo. 38 Tó pↄ́wɛna pↄ́ wa kà ílɛɛ sↄ̃, aↄ gbãlɛaɛ́ɛ.

39 Tó nↄ̀ↄ pↄ́ wì sóↄ do gà, gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀wà aↄ gbãlɛaɛ e oosi. 40 Gbɛ̃́ pↄ́ pↄgɛpi sò ge à pↄgɛpi sɛ̀ lí a pↄ́ↄ pí, kási aↄ gbãlɛaɛ e oosi.

41 Pↄ́taa'onkuawa á pↄ́ gianaɛ, ásuli sóo, 42 pↄ́ pↄ́ ì táa'o a gbɛɛ ge gbá síiↄ̃wa ge pↄ́ pↄ́ gbá vĩ dasin nò. Ásuli sóo, pↄ́ gianaↄnɛ. 43 Ásu to à gↄ̃ pↄ́ gianaↄ ũ pↄ́piↄ yã́ musuo. Ásu to à gbãlɛ ń yã́io. Ásu to aa á gbãlɛo, 44 asa Dii á Luan ma ũ. Àↄ ázĩa kũa ma gbɛ̃́ↄ ũ, á kua iↄ adoa, asa ma kua adoaɛ. Ásu to àli gbãlɛ pↄ́taa'onkuawapiↄ yã́ musuo. 45 Ma Dii ma á bↄ́lɛ Egipi, kɛ́ màↄ dɛ á Lua ũ. Á kua líↄ adoa, asa ma kua adoaɛ.*

46 Yã́ pↄ́ má dìlɛ nↄ̀bↄↄ ń bãↄ ń ílɛpↄ bɛ̃́ɛↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ musun we. 47 Àliↄ pↄ́ gbãlɛaↄ dↄ̃kↄ̃ɛ ń pↄ́ gbãlɛsaiↄ. Àliↄ pↄ́ pↄ́ wì soↄ dↄ̃kↄ̃ɛ ń pↄ́ pↄ́ wìli sóoↄ.

12

Nɛ'i gbãbↄa

1 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀, 2 aà yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ: Tó nↄɛ nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, aↄ gbãlɛa e gↄↄ soplaɛ, lá ìↄ ku a ↄkũgↄↄwawa. 3 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ wìli tↄ̃zↄ̃ nɛ́piɛ,* 4 nↄɛpi i ɛa zↄ̃lɛ lↄ e gↄↄ baakwi ń àaↄ̃o a au gbãbↄa yã́i. Asuli ↄkã Dii pↄewao, mɛ́ asuli gɛ́ zwã̀akpɛ uao e a gbãbↄgↄↄpi gɛ paò. 5 Tó nↄɛ a ì sↄ̃, aↄ gbãlɛa e ãsↄ̃a plaɛ, lá ìↄ ku a ↄkũgↄↄwawa, i ɛa zↄ̃lɛ lↄ e gↄↄ bàaↄ̃ ń sooloo e a au gbãsĩ wolo.

6 Tó aà nɛgↄ̃ɛ ge nↄɛ ia gbãbↄgↄↄ pà, aàli gɛ́ sa'ona lei kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ ń sã wɛ̃donao sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ ń felenao ge felenguulu nɛ́ bↄlↄ duun awakpabↄ ũ. 7 Sa'onapi lí sa'ooɛ̀ Diiwa, i aà duuna kɛ̃wà, nↄɛpi aubↄawà gbãsĩ i wolowà. Yã́ pↄ́ wa dìlɛ nɛ'ina musun we. 8 Tó aà gbãa i ka aà sã luo, aàli mↄ́ ń felenao mɛ̀n pla ge felenguulu nɛ́ bↄlↄ mɛ̀n pla,† ado iↄ dɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ, ado sↄ̃ duun awakpabↄ. Sa'ona lí aà duuna kɛ̃wà, nↄɛpi i gↄ̃ gbãlɛsai.

13

Mɛbaagyã

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 2 Tó gbɛ̃́ gue lɛ́ ká ge àlɛ bↄkɛ ge àlɛ puakũ, mɛ́ a dɛ gyã pↄ́ ì lińzi ũ, wàli gɛaànↄ sa'ona Aalona ge aà nɛ́ↄ do kĩ́i. 3 Sa'onapi i wɛ́tɛ gyã pↄ́ kú ade mɛwai. Tó gupi kã́ puakũ̀, mɛ́ a ɛ zuuua, gyã pↄ́ ì lińzin we, sa'ona lí ade dilɛ gbãlɛa. 4 Tó mɛbaa puakũ̀, mɛ́ a ɛ zuuuao, mɛ́ a kã́ i puakũo, sa'onapi lí zɛ́kaka adelɛ e gↄↄ sopla, 5 a gↄↄ sopladepi zĩ́ i wɛ́tɛi. Tó a è gyãpi ku a gbɛu, í zↄ̃ↄkũo, sa'ona lí ɛa zɛ́kaka adelɛ e gↄↄ sopla lↄ, 6 a gↄↄ sopladepi zĩ́ i ɛa wɛ́tɛi lↄ. Tó gyãpi lào, i kã́fĩo, aàli ade dilɛ gbãlɛsai. Gyã bɛ̃̀ɛ no. Ade lí a pↄkasaↄ pí, i gↄ̃ gbãlɛsai. 7 Tó gyãpi sù kã̀fĩ ade azĩa ↄlↄa sa'onaɛ gbɛaɛ, aàli ɛa gɛ́ azĩa ↄlↄiɛ̀ lↄ, 8 sa'ona i wɛ́tɛi. Tó gyãpi kã̀fĩɛ, aàli aà dilɛ gbãlɛa. Gyã pↄ́ ì lińziɛ.

9 Tó gbɛ̃́ gyã pↄ́ ì lińzi vĩ, wàli gɛaànↄ sa'ona kĩ́i, 10 i wɛ́tɛi. Tó gu kaapi puakũ̀, mɛ́ a kã́ pù, mɛ́ à pìa tɛ̃́nsuii, 11 gyã pↄ́ ì lińzi mɛ́ zĩ́na dìlɛ we kↄ̀, sa'ona lí ade dilɛ gbãlɛa. Asuli zɛ́kaka adelɛo, asa á ade dↄ̃ gbãlɛa kↄ̀.

12 Tó gyã lì gbɛ̃́ mɛa, mɛ́ sa'ona è à lì aà mɛa píi sɛa za aà minanguo e à gɛ̀ pɛ̀ aà kɛ̀sɛkpɛawa, 13 aàli wɛ́tɛi. Tó gyãpi lì ade mɛa píiɛ, aàli ade dilɛ gbãlɛsai. Lá aà mɛ dàkↄ̃i píi, a gbãsĩ vĩo. 14 Zĩ́ pↄ́ wà sù è a pia tɛ̃́nsuii, a gbãlɛan we. 15 Tó sa'ona bↄ̀ tɛ̃api è, aàli ade dilɛ gbãlɛa. Bↄ̀ tɛ̃api aↄ gbãlɛaɛ, gyã pↄ́ ì lińziɛ. 16 Tó bↄ̀ tɛ̃api sù lìlɛ, à puakũ̀, ade lí gɛ́ sa'ona kĩ́i, 17 sa'onapi i wɛ́tɛi. Tó bↄpi puakũ̀, aàli ade dilɛ gbãlɛsai, iↄ gbãlɛsai.

18 Tó gbɛ̃́ bↄ vĩ, mɛ́ à làa, 19 ↄ̃ a gbɛa à kɛ̀ púuu ge àlɛ tɛkɛ gɛ̃̀nɛgɛ̃nɛ, ade lí gɛ́ à azĩa ↄlↄ sa'onaɛ, 20 i wɛ́tɛi. Tó a è a ɛ zuuua, mɛ́ a kã́ puakũ̀, sa'ona lí ade dilɛ gbãlɛa. Gyã pↄ́ ì lińzi mɛ́ bↄ̀wà bↄ̀ gbɛu we. 21 Tó sa'ona wɛtɛ̀i a è a dáamavĩ, kã́ pua ku weo, mɛ́ a ɛ zuuuao, sa'onapi lí zɛ́kaka adelɛ e gↄↄ sopla. 22 Tó a è àlɛ kã́fĩɛ sↄ̃, aàli ade dilɛ gbãlɛa. Gyã pↄ́ ì lińziɛ. 23 Tó gu tɛkɛapi ku a gbɛu, i kã́fĩo, bↄpi gbɛɛ, sa'ona lí ade dilɛ gbãlɛsai.

24 Tó gbɛ̃́ tɛkũ̀, ↄ̃ a bↄ puakũ̀ guei ge à kɛ̀ gɛ̃̀nɛgɛ̃nɛ, 25 sa'ona lí wɛ́tɛi. Tó a è a kã́ puakũ̀, ge a ɛ zuuua, gyã pↄ́ ì lińzi mɛ́ dàalɛ tɛbↄpiu we, sa'ona lí ade dilɛ gbãlɛa, asa gyã pↄ́ ì lińziɛ. 26 Tó sa'ona wɛtɛ̀i a è a dáamavĩ, mɛ́ a kã́ pua vĩo, mɛ́ a ɛ zuuuao, sa'onapi lí zɛ́kaka adelɛ e gↄↄ sopla, 27 a gↄↄ sopladepi zĩ́ i wɛ́tɛi. Tó à kã̀fĩ, sa'ona lí ade dilɛ gbãlɛa, asa gyã pↄ́ ì lińziɛ. 28 Tó bↄ̀ puapi ku a gbɛu, mɛ́ i kã́fĩo, a dáamavĩ, tɛbↄɛ, sa'ona lí ade dilɛ gbãlɛsai, asa tɛbↄ gbɛɛ.

29 Tó gↄ̃ɛ ge nↄɛ bↄ vĩ a mikãu ge a lɛtãwa, 30 sa'ona lí wɛ́tɛi. Tó a è bↄpi zuuua, mɛ́ a kã́ kɛ̀ tɛ̃́n'ũa'ũannↄ, sa'onapi lí ade dilɛ gbãlɛa. Ũaɛ, mi ge lɛtã gyã pↄ́ ì lińziɛ. 31 Tó sa'ona wɛtɛ̀i mɛ́ a è ṹapi zuuuao, mɛ́ kã́ sia ku weo, sa'onapi lí zɛ́kaka adelɛ e gↄↄ sopla, 32 i ɛa wɛ́tɛ bↄpizi a gↄↄ sopladepizĩ. Tó a è ṹapi i kã́fĩo, mɛ́ kã́ tɛ̃a ṹa'ũana ku weo, mɛ́ a zuuuao, 33 wàli miboɛ̀, ãma wasuli gu pↄ́ ṹapi kuu boo, sa'ona lí zɛ́kaka adelɛ e gↄↄ sopla, 34 a gↄↄ sopladepi zĩ́ i wɛ́tɛ ṹapizi. Tó a è ṹapi i kã́fĩo, mɛ́ a zuuuao, sa'onapi lí ade dilɛ gbãlɛsai. Ade lí a pↄkasaↄ pí, iↄ ku gbãlɛsai. 35 Tó ṹapi sù kã̀fĩ aà dilɛa gbãlɛsai gbɛaɛ sↄ̃, 36 sa'ona lí wɛ́tɛi. Tó ṹapi kã̀fĩ, sa'ona suli kã́ tɛ̃a tàasika lↄo, asa ade gbãlɛaɛ. 37 Tó ṹapi kɛ̀ɛ̀ doũ, mɛ́ à kã́ sia bↄ̀lɛ, ṹapi làa, ade gbãlɛao, sa'ona i aà dilɛ gbãlɛsai.

38 Tó pↄ́ puaↄ bↄ̀bↄ gↄ̃ɛ ge nↄɛ mɛwa bàebae, 39 sa'ona lí wɛ́tɛi. Tó pↄ́ pua fàuluuɛ, debu mɛ́ bↄ̀ aà mɛwa we, ade gbãlɛao.

40 Tó gↄ̃ɛ mikã wòlo, migbaadeɛ, a gbãlɛao. 41 Tó aà mi'aɛ kã́ mɛ́ wòlo, mi'aɛgbaadeɛ, a gbãlɛao. 42 Tó bↄ pua bↄ̀ aà migbaa ge aà mi'aɛgbaawa, gyã pↄ́ ì lińzi mɛ́ bↄ̀ we, 43 sa'ona lí wɛ́tɛi. Tó bↄpi kaa dɛ púuu lán gyã pↄ́ ì lińziwa, 44 gↄ̃ɛpi gyã pↄ́ ì lińzi vĩɛ. À gbãlɛ̀ɛ, sa'ona lí ade dilɛ gbãlɛa bↄ pↄ́ kú aà miwa yã́i.

45 Tó gbɛ̃́ gyã pↄ́ ì lińzi vĩ màa, aàliↄ pↄkasa kɛ̃́kɛ̃a daa, i a mikã tó da pã, aàli ↄku a lɛ́wa, i mɛ: Gbãlɛa! Gbãlɛa! 46 Gↄↄ pↄ́ àlɛ gyãpi kɛ píi, aↄ gbãlɛaɛ. Gbɛ̃́ gbãlɛaɛ, aↄ ku bòo kpɛ adoɛ.

Pↄ́ fukpaa

47 Tó pↄkasa pↄ́ wa tã̀ ń sãkão ge ń buao fù kpà, 48 ge pↄ́lɛ ge báa ge báa pↄ́, 49 tó a fukpaapi kɛ̀ búunnↄ ge tɛ̃́ɛɛ, wàli ↄlↄ sa'onaɛ, 50 i wɛ́tɛi, i zɛ́kaka pↄ́pilɛ e gↄↄ sopla, 51 i ɛa wɛ́tɛi a gↄↄ sopladezĩ. Tó a fukpaapi kã̀fĩɛ, fù pãsĩɛ. Pↄ́pi gbãlɛ̀ɛ, zĩ pↄ́ wì kɛò píin lò. 52 Aàli pↄ́ pↄ́ fù kpàpi kátɛu à tɛ́kũ, asa fù pãsĩɛ.

53 Tó sa'ona wɛtɛ̀i a è pↄ́pi fukpaapi i kã́fĩo, 54 aàli o wà pↄ́ pↄ́ fù kpàpi pípi, i ɛa zɛ́kakaɛ̀ lↄ e gↄↄ sopla, 55 i ɛa wɛ́tɛ pↄ́ pↄ́ wa pìpipizi lↄ. Tó a è fukpaapi i lilɛo, baa tó i kã́fĩo, pↄ́pi gbãlɛ̀ɛ. Àli kátɛu à tɛ́kũ, tó pↄ́pi aɛ ge a kpɛ mɛ́ fukpaan lò. 56 Tó sa'ona wɛtɛ̀i a è fukpaapi lào pↄ́pi pípia gbɛa, aàli gu pↄ́ fù kpàpi golɛ. 57 Tó pↄ́pi ɛ̀a lɛ́ fù kpa lↄ àlɛ lia, aàli pↄ́pi kátɛu à tɛ́kũ. 58 Pↄ́ pↄ́ wa pìpi a fukpaa làa sↄ̃, wàli pípi a gɛ̃n plaade, i gↄ̃ gbãlɛsai. 59 Pↄ́ pↄ́ wa tã̀ ń sãkão ge ń buao yãdilɛan we, pↄkasa ń pↄ́lɛo ge báa pↄ́ↄ píi, kɛ́ wà e dilɛ gbãlɛsai ge gbãlɛa.

14

Gbãbↄa mɛbaagyãdeɛ

1 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Mɛbaagyãde pↄ́ wà mↄ̀ò sa'onaɛ gbãbↄa yãdilɛan kɛ:* 3 Sa'ona lí bↄ bòo kpɛ à gɛ́ wɛ́tɛi gbɛ̃́pizi. Tó a è à gbã̀gbã ń a gyãpio, 4 aàli o wà mↄɛ̀ ń bã pↄ́ dɛ tɛ̃ ũo bɛ̃́ɛↄ mɛ̀n pla ń sɛdɛ lío ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń ése ṹao. 5 Sa'ona lí o wà bãpiↄ do dↄ oo pↄ́ wà í bàalɛa kàu musu, wi a kòlokpa, 6 i bã pↄ́ bɛ̃́ɛ sɛ́ ń sɛdɛ lío ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń ése ṹao, i apii málɛ bã pↄ́ wà a kòlokpa ípi musu au guu, 7 i fã́ gbɛ̃́ pↄ́ álɛ aà mɛbaagyã gbãbↄɛ̀wà gɛ̃n sopla, i gbãbↄɛ̀, i bã bɛ̃́ɛpi gbaɛ sɛ̃u.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãbↄɛ̀ lí a pↄkasaↄ pí, i a kã́ↄ wa píi, i zu'o, i gↄ̃ gbãlɛsai. Bee gbɛa i gɛ̃ bòou, i gↄↄ sopla kɛ gĩa, i gbasa gɛ̃ a kpɛ́u. 9 A gↄↄ soplade zĩ́ aàli a kã́ wa píi, aà mikã, aà lɛkãna, aà wɛ́kpammizĩ, kã́ pↄ́ kú aà mɛwa píi lé. Aàli a pↄkasaↄ pí, i zu'o, i gↄ̃ gbãlɛsai.

10 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ aàli mↄ́ ń sãsa nɛ́ bↄlↄ sãasaiↄ mɛ̀n pla ń sãda sãasai wɛ̃donao mɛ̀ndo ń pↄ́wɛntio kiloo soolo yãalɛa ń nísi litili kĩnio. 11 Sa'ona pↄ́ lɛ́ gbãbↄ gbɛ̃́piɛ lí mↄ́ ń gbɛ̃́pio Diiɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ ń aà gbapiↄ. 12 Sa'ona lí sãsa sɛ mɛ̀ndo, i sa pↄ́ wì a pↄ́ mↄ Diiɛ oò tàae fĩabobↄ ũ ń nísi litili kĩnipio. 13 Aàli sãpi kòlokpa gu pↄ́ a kua adoa, wì duun awakpabↄ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄo kòlokpau. Tàae fĩabobↄpiá sa'ona pↄ́ɛ lán duun awakpabↄwa. Dii pↄ́ɛ. 14 Sa'ona lí tàae fĩabobↄpi au sɛ́ à máma gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ gbãbↄɛ̀ ↄplaa swã́lɛbawa ń aà ↄplaa ↄnɛmio ń aà ↄplaa gbánɛmio, 15 i nísi litili kĩnipi dã à ka a ↄzɛɛu, 16 i a ↄplaa ↄnɛzↄblena zↄ̃ nísi pↄ́ kú a ↄzɛɛupiwa, i nísipi fã́fã Dii aɛ gɛ̃n sopla ń a ↄtonapio. 17 Aàli nísi kĩni pↄ́ gↄ̃̀ a ↄzɛɛu máma aà ↄplaa swã́lɛbawa ń aà ↄplaa ↄnɛmio ń aà ↄplaa gbánɛmio tàae fĩabobↄ au pↄ́ á màwà musu. 18 Sa'ona lí nísi kĩni pↄ́ gↄ̃̀ a ↄu máma aà miwa, i aà tàae kɛ̃owà Dii aɛ.

19 Sa'ona lí sa'o ń duun awakpabↄo, i gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ gbãbↄɛ̀ duuna kɛ̃owà. Bee gbɛa i sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ kòlokpa, 20 i sa'oò sa'okĩiwa ń pↄ́wɛn gbao, i aà duuna kɛ̃owà, i gↄ̃ gbãlɛsai.

21 Tó taasideɛ mɛ́ i ka à pↄ́piↄ kpao, aàli sãsa sɛ mɛ̀ndo tàae fĩabobↄ ũ, wi pↄ́pi mↄ Diiɛ ń pↄ́wɛntio kiloo pla yãalɛa ń nísio aà duunakɛ̃awà yã́i. Aàli nísi litili kĩni sɛ́ lↄ 22 ń felenao mɛ̀n pla ge felenguulu nɛ́ bↄlↄↄ mɛ̀n pla aà gbãa lɛ́u, ado iↄ dɛ duun awakpabↄ ũ, ado sↄ̃ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ. 23 Aàli mↄò sa'onaɛ Dii aɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ a gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ a gbãbↄaɛ yã́i. 24 Sa'ona lí tàae fĩabosã sɛ́ ń nísipio, i pↄ́piↄ mↄ Diiɛ, 25 i sãpi kòlokpa tàae fĩabobↄ ũ, i a au dã máma gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ gbãbↄɛ̀ ↄplaa swã́lɛbawa ń aà ↄplaa ↄnɛmio ń aà ↄplaa gbánɛmio, 26 i nísipi dã ka a ↄzɛɛu, 27 i fã́fã Dii aɛ gɛ̃n sopla ń a ↄplaa ↄnɛzↄblenao, 28 i nísi pↄ́ kú a ↄu máma aà ↄplaa swã́lɛbawa ń aà ↄplaa ↄnɛmio ń aà ↄplaa gbánɛmio gu pↄ́ à tàae fĩabobↄ au màmawàu. 29 Aàli nísi kĩni pↄ́ gↄ̃̀ a ↄu máma aà miwa aà tàae kɛ̃awà Dii aɛ yã́i. 30 Aàli sa'o ń felenapiↄ doo 31 duun awakpabↄ ũ, i sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń adoo ń pↄ́wɛntio, i aà duuna kɛ̃owà Dii aɛ. 32 Yã́ pↄ́ wa dìlɛ gbɛ̃́ pↄ́ mɛbaagyã vĩ, mɛ́ aà gbãa i ka à pↄ́ pↄ́ wì gbãbↄòↄ kpá píion we.

Kpɛ́ fukpaa

33 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 34 Tó a gɛ̃ Kanaa bùsu pↄ́ málɛ kpáwá á pↄ́ ũ guu, mɛ́ má tò kpɛ́ fù kpà á bùsuu we, 35 kpɛde lí gɛ́ o sa'onaɛ pↄ́ pↄ́ dɛ lán fuwa ku a kpɛ́u. 36 E sa'ona àↄ gɛ́ gɛ̃i kpɛ́piu wɛ́tɛi fupizi, aàli o wà bↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ, kɛ́ pↄ́piↄ su gbãlɛo yã́i, ili gbasa gɛ̃ à wɛ́tɛ kpɛ́pizi, 37 ili a fukpaapi gwagwa. Tó a è fupi kpɛ́ gĩ sↄ̀ à zùu, à kɛ̀ búunnↄ ge tɛ̃́ɛɛ, 38 aàli bↄ kpɛ́piu, i a gbata e gↄↄ sopla. 39 A gↄↄ soplade zĩ́ aàli ɛa su, i wɛ́tɛi. Tó fupi lì kpɛ́pi gĩaɛ, 40 aàli o wà gĩpi gbɛ pↄ́ fù kpàↄ bↄlɛ wà gɛ kↄ́lɛ bɛ'aɛ. 41 Aàli tó wà kpɛ́ guu gĩↄ wa wà liai, wi gɛ bùsu pↄ́ wa wàpi kↄ́lɛ bɛ'aɛ. 42 Wi gbɛ̀ pãleↄ sɛ́lɛ, wi káka gbɛpiↄ gbɛu, wi kpɛ́pi gĩyↄↄ ń bùsu pãleo.

43 Gbɛpiↄ bↄlɛa ń kpɛ́pi waaa ń a yↄↄao gbɛa, tó kpɛ́pi ɛ̀a fù kpà à lìa, 44 sa'ona lí ɛa gɛ̃ wɛ́tɛi. Tó fupi kã̀fĩ kpɛ́piuɛ, fù pãsĩɛ, kpɛ́pi gbãlɛ̀n we. 45 Wàli kpɛ́pi gboo, wi bↄlɛ ń a gbɛↄ ń a líↄ ń bùsu pↄ́ wa yↄ̀ↄoↄ, wi kↄ́lɛ bɛ'aɛ. 46 Gↄↄ pↄ́ kpɛ́pi gbataa, tó gbɛ̃e sù gɛ̃̀u, ade aↄ gbãlɛaɛ e oosi. 47 Tó gbɛ̃e ì kpɛ́piu ge à pↄblèu, aàli a pↄkasaↄ pí.

48 Kpɛ́pi yↄↄa gbɛa tó sa'ona mↄ̀ wɛtɛ̀i, mɛ́ a è i fù kpa lↄo, aàli gbãbↄ kpɛ́piɛ, asa fukpaapi làaɛ. 49 Aàli bã sɛ mɛ̀n pla ń sɛdɛ lío ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń ése ṹao, kɛ́ aà gbãbↄò kpɛ́piɛ, 50 i bãpiↄ do dↄ gĩ̀ oo pↄ́ wà í bàalɛa kàula, i a kòlokpa, 51 i sɛdɛ lí ń ése ṹao ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń bã bɛ̃́ɛpio sɛ́ málɛ bã pↄ́ à a kòlokpa au guu ń ípio, i fã́fã kpɛ́piwa gɛ̃n sopla. 52 Aàli gbãbↄ kpɛ́piɛ ń bãpi auo ń ípio ń bã bɛ̃́ɛo ń sɛdɛ lío ń ése ṹao ń wↄ̃ↄtɛ̃nao, 53 i bã bɛ̃́ɛpi gbaɛ wɛ̃́nkpɛ sɛ̃sao. Màa a gbãbↄ kpɛ́piɛ, i gↄ̃ gbãlɛsai.

54 Mɛbaagyã ge ṹa yãdilɛaↄn we 55 ń fu pↄ́ ì kpa pↄkasawao ń kpɛ́ guupↄo 56 ń gukaao ń bↄo ń mɛbaa puakũao, 57 kɛ́ wà e pↄ́ kua gbãlɛsai ge gbãlɛa gↄↄ dↄ̃. A yãdilɛaↄn we.

15

Kɛ̃nu yã́

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 2 À yã'o Isailiↄnɛ à mɛ, tó gbɛ̃́ gↄ̃ɛkɛbↄ lɛ́ ibↄlɛ, ípi ìↄ gbãlɛaɛ. 3 Aà gↄ̃ɛkɛbↄ lɛ́ ibↄlɛ ge à kàn lò, ade gbãlɛ̀n we. Lá aà gbãlɛa aↄ dɛn kɛ: 4 Wúlɛbↄ pↄ́ kɛ̃nude wùlɛwà gbãlɛ̀ɛ. Pↄ́ pↄ́ à zↄ̃̀lɛwà píi gbãlɛ̀ɛ. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ aà wúlɛbↄwa lí a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃̀lɛ pↄ́ pↄ́ kɛ̃nude zↄ̃̀lɛwàwa lí a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 7 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ kɛ̃nude mɛwa lí a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 8 Tó kɛ̃nude lɛ́'ikà gbɛ̃́ pↄ́ gbãlɛaowa, ade lí a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 9 Tó kɛ̃nude dì pↄ́ kpɛ, pↄ́ pↄ́ à zↄ̃̀lɛwà gbãlɛ̀ɛ. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ pↄ́ pↄ́ kú aà zíɛↄwa, aↄ gbãlɛaɛ e oosi. Tó gbɛ̃́ pↄ́piↄ sɛ̀, aàli a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 11 Tó kɛ̃nude i ↄpio, mɛ́ à ↄkã̀ gbɛ̃́wa, gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀wàpi lí a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 12 Wàli gĩ̀ oo pↄ́ kɛ̃nude ↄkã̀wà wíwi. Tó pↄ́ pↄ́ wa kɛ̀ ń líoɛ, wàli pípi.

13 Tó kɛ̃nude kɛ̃nu làa, aàli gↄↄ sopla kɛ gĩa a gbãbↄa yã́i, i a pↄkasaↄ pí, i zu'o ń í bàalɛao, i gↄ̃ gbãlɛsai. 14 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ aàli felena sɛ́ mɛ̀n pla ge felenguulu nɛ́ bↄlↄↄ mɛ̀n pla, i gɛò Dii kĩ́i kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, i kpa sa'onawa. 15 Sa'onapi lí sa'o ń bãpiↄ doo duun awakpabↄ ũ, ado sↄ̃ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ, i aà duuna kɛ̃owà Dii aɛ aà kɛ̃nu pↄ́ tò à gbãlɛ̀ yã́ musu.

16 Tó gbɛ̃́ azĩa è, aàli zu'o wásawasa, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 17 Pↄkasa ge báa pↄ́ ípi kàwà, aàli pí, kási pↄ́pi aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 18 Tó gↄ̃ɛ wùlɛ ń nↄɛo mɛ́ à azĩa è, aali zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ.

Ɔkũa yã́

19 Tó nↄɛ ↄkũ̀, au pↄ́ ìↄ bↄwà mɛ́ ì to aàↄ gbãlɛa e gↄↄ sopla. Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ nↄɛpiwa, aↄ gbãlɛaɛ e oosi. 20 Aà gbãlɛgↄↄ pↄ́ pↄ́ à wùlɛwà ge pↄ́ pↄ́ à zↄ̃̀lɛwà píi gbãlɛ̀ɛ. 21 Tó gbɛ̃́ ↄkã̀ aà wúlɛbↄwa, aàli a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 22 Tó gbɛ̃́ ↄkã̀ pↄ́ pↄ́ à zↄ̃̀lɛwàwa, ade lí a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 23 Tó gbɛ̃́ ↄkã̀ aà wúlɛbↄwa ge pↄ́ pↄ́ à zↄ̃̀lɛwàn lò, ade aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 24 Tó gↄ̃ɛ wùlɛaànↄ, à gbãlɛ̀n we, iↄ gbãlɛa màa e gↄↄ sopla. Wúlɛbↄ pↄ́ gↄ̃ɛpi wùlɛwà píi gbãlɛ̀ɛ.

25 Tó au lɛ́ bↄ nↄɛwa à gↄↄplakɛ̀, mɛ́ aà ↄkũgↄↄn sↄ̃o ge a gɛ̃gɛ̃a dɛ aà ↄkũgↄↄ lɛ́a, aↄ gbãlɛa aubↄawàpi gↄↄ, lá ìↄ gbãlɛa a ↄkũgↄↄwawaɛ. 26 Wúlɛbↄ pↄ́ à wùlɛwà gↄↄ pↄ́ au lɛ́ bↄwà aↄ gbãlɛaɛ, lán wúlɛbↄ pↄ́ à wùlɛwà a ↄkũgↄↄwawa, mɛ́ pↄ́ pↄ́ à zↄ̃̀lɛwà aↄ gbãlɛaɛ, lá a dɛ aà ↄkũgↄↄwawa. 27 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ pↄ́piↄwà gbãlɛ̀n we. Aàli a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 28 Tó aubↄawà làa, a kɛ gↄↄ sopla gĩaɛ, i gↄ̃ gbãlɛsai. 29 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ aàli felena sɛ́ mɛ̀n pla ge felenguulu nɛ́ bↄlↄↄ mɛ̀n pla, i gɛò sa'onaɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ. 30 Sa'ona lí sa'o ń bãpiↄ doo duun awakpabↄ ũ, ado sↄ̃ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ, i aà duuna kɛ̃owà Dii aɛ au pↄ́ bↄ̀wà a tò à gbãlɛ̀ yã́ musu.

31 Màa á da Isailiↄnɛ aa kɛ̃ gbãsĩwa, kɛ́ aasu ma kúkĩi pↄ́ kú ń guu gbãlɛ, aa gaga ń gbãlɛapi yã́ musuo yã́i. 32 Yãdilɛa kɛ̃nude ń gbɛ̃́ pↄ́ gbãlɛ̀ azĩa ea yã́ musuↄnɛn we 33 ń nↄɛ pↄ́ ↄkũao ń gↄ̃ɛ ge nↄɛ kɛ̃nudeo ń gↄ̃ɛ pↄ́ wùlɛ ń nↄɛ gbãlɛaoo.

16

Duunkɛ̃ama dikpɛ

1 Aalona nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn pla pↄ́ aa gɛ̃̀ Diizi aa gàgaↄ, an gagaa gbɛa Dii ò Mↄiziɛ: 2 O ń vĩ̀i Aalonaɛ asuliↄ zwãa pↄ́ daa ma kúkĩi baa vĩ gↄↄpiio.* Asuliↄ mↄmↄ duunkɛ̃makĩi pↄ́ kú kpagoloa aɛo, kɛ́ asu gao yã́i, asa mi bↄ mↄ́má tɛlu guu duunkɛ̃makĩipi musuɛ.

3 Lá Aalona ali kɛ à gbasa gɛ̃ ma kúkĩin kɛ: Aàli mↄ́ ń gáaeo duun awakpabↄ ũ ń sãsakaoo sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ. 4 Aàli bàabaa sòolo gese ye, i a sa'onkɛ ulatao da, i bàabaa asana lɛ̀ɛlɛ dↄ, i bàabaa tulu di. Ali zu'oɛ, ili gbasa sa'onkɛ pↄ́piↄ da. 5 Aàli blesan mɛ̀n pla si Isaili pↄ́ kã̀aaↄwa duuna awakpabↄↄ ũ ń sãsakaoo mɛ̀ndo sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ.

6 Aalona lí sa'o ń gáaepio, i api ń a bɛdeↄ duuna kɛ̃omá gĩa,† 7 i blè mɛ̀n plapiↄ sɛ kpakↄ̃i ma aɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, 8 i pↄ́ pↄ́ aↄ dɛ ma pↄ́ ũ ń pↄ́ pↄ́ a gɛ̃zɛa ń gbɛ̃́ↄ duunao dↄ̃akↄ̃ɛ gbɛa ń gbɛo. 9 Aalona lí mↄ́ ń ble pↄ́ gbɛ sɛ̀ ma pↄ́ ũo, i sa'oò duun awakpabↄ ũ. 10 Ble pↄ́ gbɛ sɛ̀ à gɛ̃zɛa ń duunaoɛ, Aalona lí sɛ́ zɛ ma aɛ bɛ̃́ɛ, i gbaɛ sɛ̃u, kɛ́ aà gɛ̃zɛa ń gbɛ̃́ↄ duunao duunakɛ̃ama yã́i.

11 Tó Aalona mↄ̀ ń azĩa duun awakpazupio, aàli a kòlokpa, i api ń a bɛdeↄ duuna kɛ̃omá. 12 Aàli tɛyↄ̃ dã sa'okĩi ma aɛ tɛ́sibↄ pai, i tulaleti dã ↄkũ pla pai, i zwãa pↄ́ daa baa vĩò, 13 i tulaletipi ka tɛ́piu ma aɛ we, a súɛlɛ i kúlɛ duunkɛ̃makĩi pↄ́ kú ikoyã kpagoloawa, kɛ́ ásu gao yã́i. 14 Aàli bↄ gɛ́ zupi au dã, i mↄ fã duunkɛ̃makĩi aɛwa ń ↄnɛzↄblenao, i fã́fã duunkɛ̃makĩipi aɛ gɛ̃n sopla.

15 Aàli gbɛ̃́ↄ duun awakpable kòlokpa, i zwãa pↄ́ daa baa vĩ ń a auo, i kɛò lá a kɛ̀ ń zù auowa. Aàli aupi fã́fã duunkɛ̃makĩiwa ń a aɛo.‡ 16 Màa ali gbãbↄ ma kúkĩiɛ Isailiↄ gbãsĩ ń ń tàaeↄ ń ń duunao yã́i píi, i kɛ màa lↄ kpaaũkpɛ pↄ́ kú ń bòo gbãlɛauɛ. 17 Tó à gɛ̃̀ ma kúkĩi api ń a bɛdeↄ ń Isailiↄ píi duuna kɛ̃́imá e aà gɛ bↄò, gbɛ̃e su àↄ ku kpaaũkpɛpiuo, 18 i ɛa bↄ kpɛɛlɛ sa'okĩi, i gbãbↄɛ̀, i zù au ń blè auo dã, i máma sa'okĩipi kↄ́baↄwa à liai, 19 i aupi fã́fãwà ń ↄnɛzↄblenao gɛ̃n sopla, i gbãbↄɛ̀ Isailiↄ gbãsĩ yã́i, i sa'okĩipi kɛkɛmɛɛ.

20 Tó Aalona gbãbↄ̀ ma kúkĩiɛ ń kpaaũkpɛo ń sa'okĩio a làa, aali mↄ́ ń blè bɛ̃́ɛo, 21 i a ↄↄ na blepi miwa, i Isailiↄ dàa vãiↄ ń ń tàaeↄ ń ń duunao o píi, i di blepiɛ, i na gↄ̃ɛ pↄ́ wa dìlɛ aà gɛ gbaɛ sɛ̃uɛ a ↄzĩ, 22 gↄ̃ɛpi i gɛ gbaɛ sɛ̃u, blepi iↄ ń dàa vãipiↄ sɛa lákpɛu we.

23 Aalona lí ɛa gɛ̃ kpaaũkpɛpiu, ili bàabaa pↄkasa pↄ́ á dà à gɛ̃̀ò ma kúkĩipiↄ bↄlɛ kálɛ we,§ 24 i zu'o gu pↄ́ a kua adoau, i azĩa pↄkasaↄ da, i bↄ gɛ́ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń azĩa pↄ́o ń gbɛ̃́ↄ pↄ́o, i api ń gbɛ̃́ↄ duuna kɛ̃omá, 25 i duun awakpabↄ nísi kpasa sa'okĩiwa.

26 Gbɛ̃́ pↄ́ ble pↄ́ gɛ̃̀zɛa ń gbɛ̃́ↄ duunao gbàɛ lí a pↄkasaↄ pí, i zu'o, ili gbasa su bòou. 27 Zu ń blè duun awakpabↄ pↄ́ wà gɛ̀ ń ń auo ma kúkĩi duunakɛ̃ama yã́iↄ sↄ̃, wàli bↄò bòo kpɛ ń ń báaↄ ń ń nↄ̀ↄↄ ń ń guupↄↄ, wi kátɛu à tɛ́kũ.* 28 Gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́piↄ kàtɛu lí a pↄkasaↄ pí, i zu'o, ili gbasa su bòou.

29 Yãdilɛaɛ beeá gↄↄpii yã́ɛ. Mↄ soplade gↄↄ kwide zĩ́ àli lɛye. Ásuli zĩe kɛo,† bele ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guun lò, 30 asa zĩbeezĩ ↄ̃ wali á duuna kɛ̃́wá píi, wi gbãbↄɛ́, í gↄ̃mɛɛ gbãlɛsai. 31 Gↄↄpi i gↄ̃ɛ́ kã́mabogↄↄ ũ, íli lɛyewà. Yãdilɛapiá gↄↄpii yã́ɛ. 32 Sa'ona pↄ́ wa dìlɛ sa'onkia ũ wà zĩpi dàɛ̀ aà mae gbɛu mɛ́ ali bàabaa sa'on pↄkasaↄ da, 33 i gbãbↄ ma kúkĩiɛ ń kpaaũkpɛo ń sa'okĩio, i sa'onaↄ ń gbɛ̃́piio duuna kɛ̃́má. 34 Yãdilɛapiá gↄↄpii yã́ɛ. Wɛ̃̀ do guu aàli Isailiↄ duuna kɛ̃́má píi gɛ̃n do.

Ɔ̃ wa kɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛwa.

17

Pↄkolokpakĩi

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O Aalonaɛ ń a nɛ́ↄ ń Isailiↄ píi ǹ mɛ, yã́ pↄ́ má dìlɛn kɛ: 3 Tó Isaili zu ge sã ge ble dɛ̀ bòou ge wɛ̃́nkpɛ, 4 i mↄò kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ sa'oioao, wali ade dilɛ aukↄlɛna ũ. Aukↄlɛnaɛ, wali ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu. 5 Isailiↄ su sa'o guei lↄo, sema aa mↄmɛɛ ń ń sa'obↄↄ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, aai kpa sa'onawa, i sáaukpa sa'ooa, 6 i a au lɛ́ ma gbagbakĩiwa kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, i a nísi kpasa, a gĩ i kɛmɛɛ na. 7 Aasu sa'o tã́aↄwa aa gbãsĩkɛńnↄ lↄo. Bee aↄ dɛnɛ́ yãdilɛa ũ e ń buiwaɛ. 8 Onɛ́, tó gbɛ̃́ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ge sa pãle ò, bele ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guun nò, 9 mɛ́ i mↄò kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ sa'oioao, wali ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu.

Nↄ̀ↄ kòlokpasai

10 Tó gbɛ̃́ nↄ̀ↄ kòlokpasai sò, bele ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guun nò, má fɛlɛaànↄɛ, mí ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu mà dɛ, 11 asa pↄ́ wɛ̃ni ku a au guuɛ, ↄ̃ má kpàwá àli á duuna kɛ̃owá sa'okĩiwa. Au mɛ́ ì duunakɛ̃má wɛ̃ni pↄ́ kú a guu yã́i.* 12 Ayãmɛto málɛ o Isailiↄnɛ, á gbɛ̃e su nↄ̀ↄ kòlokpasai sóo, baa bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guu.

13 Tó Isaili ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guu toekà, tó à nↄ̀ↄ ge bã pↄ́ wì so dɛ̀, aàli a kòlokpa à a au kↄ́lɛ, i bùsukawà, 14 kɛ́ au mɛ́ pↄ́ wɛ̃ni ũ yã́i. Má ò Isailiↄnɛ aasu nↄ̀ↄ kòlokpasai sóo, kɛ́ au dɛ pↄ́ wɛ̃ni ũ yã́i. Gbɛ̃́ pↄ́ sò, wali ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu. 15 Pↄ́ pↄ́ gà ń azĩao ge pↄ́ pↄ́ wài dɛ, tó bele ge bↄ̀mↄ dↄ̃o, mɛ́ a sò, aà a pↄkasaↄ pí, i zu'o, kási aↄ gbãlɛa e oosiɛ. 16 Tó i a pↄ́ↄpio, mɛ́ i zu'oo, a yã́ a wi aà musuɛ.

18

Gbãsĩkɛa

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O Isailiↄnɛ ǹ mɛ, mámɛmaa Dii á Lua. 3 Ásuli yã́ pↄ́ wì kɛ Egipi bùsu pↄ́ á kúu yãa ge Kanaa bùsu pↄ́ málɛ gɛ́uánↄ kɛo. Ásuli ń kɛa kɛo. 4 Àliↄ yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kɛ, àliↄ ma ikoyãↄ kũa, íↄ tɛi. Mámɛmaa Dii á Lua. 5 Àliↄ ma yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa. Gbɛ̃́ pↄ́ kũa mɛ́ aↄ ku a sabai.*

6 Gↄ̃ɛe su sↄ̃ a daɛ fɛ̃̀ɛɛzi à aà dã̀akpao. Mámɛmaa Dii. 7 Ńsu ǹ n da dã̀akpa ǹ n mae kpɛbↄo. Ń daɛ, ńsu ǹ aà dã̀akpao. 8 Ńsu ǹ n mae na dã̀akpa ǹ n mae kpɛbↄo.† 9 Ńsu ǹ n dãe dã̀akpao, n mae nɛ́ ge n da nɛ́n nò, wà aà ì n bɛ ge ua pãlen nò.‡ 10 Ńsu ǹ n tↄũna dã̀akpa ǹ nzĩa kpɛbↄo. 11 Ńsu ǹ n mae na nɛnↄɛ pↄ́ a ì dã̀akpao. N dãeɛ. 12 Ńsu ǹ n mae dãe dã̀akpao. N mae daɛ fɛ̃̀ɛɛɛ. 13 Ńsu ǹ n da vĩ̀i ge aà dãuna dã̀akpao. N da daɛ fɛ̃̀ɛɛɛ. 14 Ńsu ǹ n mae vĩ̀i ge aà dãuna nↄ dã̀akpa ǹ n mae vĩ̀i ge dãunapi kpɛbↄo. N mae naɛ. 15 Ńsu ǹ n nɛ́ na dã̀akpao. N nɛ́ naɛ. Ńsu ǹ aà dã̀akpao. 16 Ńsu ǹ n vĩ̀i ge ń dãuna na dã̀akpa ǹ n vĩ̀i ge dãuna kpɛbↄo. 17 Ńsu nↄɛ dã̀akpa ń a nɛ́o an pla ḿpiio. Ńsu ǹ aà tↄũna dã̀akpao. Aà daɛ fɛ̃̀ɛɛɛ. Dàa vãiɛ. 18 Ńsu ǹ n nↄ vĩ̀i ge aà dãuna sɛ́ nↄ ũ, aà gↄ̃ aà gↄ̃a ũ gↄↄ pↄ́ a bɛ̃́ɛo.

19 Tó nↄɛ ↄkũa, ńsu ǹ aà dã̀akpao. 20 Ńsu to pɛ á kãaa ń n gbɛ̃́dee nↄo ǹ gbãsĩkɛaànↄo. 21 Ńsu sa'o ń n nɛ́o Mↄlↄkuwa ǹ gbaɛ tɛ́u ǹ ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpao. Mámɛmaa Dii. 22 Ńsu wúlɛ ń n gↄ̃ɛ deeo lá wì wúlɛ ń nↄɛowao. Dàa vãiɛ. 23 Ńsu ku nↄ̀ↄwa ǹ gbãlɛòo. Nↄɛ su azĩa kpa nↄ̀ↄwa à kpáwa'owao. Yã́ fuangbaaɛ.§

24 Ásu gbãsĩkɛ yã́ beeↄ musuo, asa màa bui pↄ́ málɛ ń yáɛ́ↄ gbãsĩkɛ̀. 25 An bùsu gbãlɛ̀ lↄ se, ↄ̃ málɛ yã́kpalɛkɛńnↄ. An bùsupi lɛ́ a gbɛ̃́ↄ yá ń dàa vãipi yã́i. 26 Àↄ yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa. Ásu dàa vãipiↄ kee kɛo, bele ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guun nò. 27 Gbɛ̃́ pↄ́ kú bùsupi guu á ãaↄ dàa vãi beeↄ kɛ̀ píiɛ, ↄ̃ bùsupi gbãlɛ̀. 28 Ápiↄ sↄ̃, tó á tò bùsupi gbãlɛ̀, a á yá, lá à bui pↄ́ kú á ãaↄ yàwao lé? 29 Tó gbɛ̃́ dàa vãipiↄ doe kɛ̀, wa ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu. 30 Àliↄ ma yã́piↄ kũa. Ásuli sĩni zɛ́ vãi pↄ́ wa bↄ̀ á ãae sɛo. Ásuli tó à gbãlɛ a yã́ musuo. Mámɛmaa Dii á Lua.

19

Ikoyãeↄ

1 Dii ò Mↄiziɛ 2 aà o Isailiↄnɛ píi aà mɛ: Á kua líↄ adoa, asa ma Dii á Lua ma kua adoaɛ.*

3 Á baade lí misiilɛ a da ń a deoɛ.† Àli kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛ yãda.‡ Mámɛmaa Dii á Lua. 4 Ásu ɛa su tã́aↄwao. Ásuli mↄkasa á dii ũo.§ Mámɛmaa Dii á Lua.

5 Tó álɛ sáaukpa sa'oa, àli o a zɛ́wa, mí sí. 6 Àli sa'onↄↄ so a ogↄↄ ge a gu sìa dↄa, í a pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀ a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ kátɛu à tɛ́kũ. 7 Tó gbɛ̃e su sò a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ sↄ̃, pↄ́pi gbãlɛ̀n we, má sí lↄo. 8 Gbɛ̃́ pↄ́ sò, a yã́ ali wí ade musuɛ, asa a tò ma pↄ́ gbãlɛ̀ɛ. Wàli ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu.

9 Tó a á pↄ́ↄ kɛ̀kɛ á bùsuu, ásuli kɛkɛ e á bú lɛ́wao, mɛ́ ásuli a kↄ̃nwɛo. 10 Ásuli á vɛ̃ɛ kɛkɛ gɛ̃n plao, mɛ́ ásuli a bɛ pↄ́ kwɛ̀ zĩ́lɛ sɛ́lɛo. Àli tó taasideↄnɛ ń bↄ̀mↄↄ. Mámɛmaa Dii á Lua.*

11 Ásuli kpã́i'oo.† Ásuli ɛɛtoo. Ásuli mↄafilikɛ á gbɛ̃́deeɛo. 12 Mámɛmaa Dii á Lua. Ásuli ɛɛto à mɛ á simanↄ à ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpao.‡ 13 Ásuli á gbɛ̃́dee ble ge à aà pↄ́ síwào. Ásuliↄ á zĩkɛna asea kũa e gu dↄo.§ 14 Ásuli swãdona kao. Ásuli pↄ́ dilɛ vĩaɛ zɛ́u aà kpaao.* Àliↄ ma vĩa vĩ. Mámɛmaa Dii. 15 Ásuli yã́gↄ̃gↄ̃ koleao.† Ásuli zɛ ń wɛ̃nadeo a wɛ̃nadekɛ yã́io, ge tↄde a tↄdekɛ yã́io. Àli yã́gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ a zɛ́wa. 16 Ásuliↄ bɛ ń gbɛ̃peo á gbɛ̃́ↄ guuo. Ásuli á gbɛ̃́dee ga wɛɛlɛ à yãdↄwào. Mámɛmaa Dii.

17 Ásuliↄ za á Isaili deeguo. Àli á gbɛ̃́dee gba laai,‡ kɛ́ aà duuna su wí á musuo yã́i. 18 Ásuli tↄsi á Isaili deewao, ásuliↄ yã́kũaaànↄo. Àliↄ ye á gbɛ̃́deezi lá ázĩa wɛ̃niwa.§ Mámɛmaa Dii.

19 Àliↄ ma ikoyãↄ kũa. Ásuli pↄtuo bui dodoa kpakↄ̃a aa kpáwa'okↄ̃wao. Ásuli pↄbui dodoa tↄ̃ bú doũ guuo. Ásuli pↄkasa pↄ́ wà a pↄ́lɛ tã̀ ń bà bui dodoao dao.*

20 Tó gↄ̃ɛ wùlɛ ń zↄ̀ wɛ̃́ndiana pↄ́ dɛ gbɛ̃pãle nↄkpama ũo, mɛ́ i aà bo à gↄ̃̀ wɛ̃́ɛ ũ gĩao, wàli ń swã́gaga. Wasuli ń dɛdɛo, kɛ́ nↄɛpi i gↄ̃ wɛ̃́ɛ ũ yãao yã́i. 21 Gↄ̃ɛpi lí mↄmɛɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ ń sãsakaoo a tàae fĩabobↄ ũ. 22 Sa'ona lí duuna pↄ́ a kɛ̀ kɛ̃wà ma aɛ, mí sùuukɛaànↄ.

23 Tó a gɛ̃ á bùsuu, mɛ́ a li bɛdee bà, àli a bɛ dilɛ tɛ̃ ũ gĩa. Lípi bɛ líↄ dɛɛ́ tɛ̃ ũ e wɛ̃̀ àaↄ̃, ásuli bleo. 24 A wɛ̃̀ síiↄ̃de a bɛ líↄ dɛ ma pↄ́ ũ píi, í ma sáaukpaò. 25 A wɛ̃̀ sↄode íli a bɛ ble sa. Beewa lípi nɛ'iaɛ́ aↄ kã́fĩ. Mámɛmaa Dii á Lua.

26 Ásuli nↄ̀ↄ kòlokpasai sóo.† Ásuli màsokɛo. Ásuli pↄdamáo.‡ 27 Ásuli mizↄ̃io. Ásuli á lɛkãna kã́ kpaaĩo. 28 Ásuli á mɛ líli gɛ yã́ musuo.§ Ásuli wɛ̃̀sã li ge à sↄti zↄ̃o. Mámɛmaa Dii.

29 Ásuli á nɛnↄɛ ↄ̃̀ↄkpa aà gↄ̃ káalua ũo,* kɛ́ bùsudeↄ su zɛ ń káaluakaao, dàa vãi i kↄ̃́ á bùsuuo yã́i. 30 Àli kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛↄ yãda. Àliↄ ma kúkĩi vĩa vĩ. Mámɛmaa Dii. 31 Ásuli yãma gɛ̀sisinaↄwao, mɛ́ ásuli tã́adeↄ kĩ́i wɛɛlɛ,† an gbãsĩ i liázio. Mámɛmaa Dii á Lua.

32 Àli fɛlɛ zɛ mikãpuadeɛ, àli zↄ̃ↄkɛ dↄ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ, íↄ ma vĩa vĩ. Mámɛmaa Dii á Lua.

33 Tó bↄ̀mↄ kúánↄ á bùsuu, ásuli gbãamↄɛ̀o. 34 Àli bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guu dilɛ lán belewa.‡ Àliↄ yeaàzi lá ázĩa wɛ̃niwa, asa bↄ̀mↄↄn á ũ Egipi bùsuu yãa. Mámɛmaa Dii á Lua. 35 Àↄ kú ń yãkɛa a zɛ́wao pↄ́yↄ̃a guu,§ pↄ́ gbã̀a ge a gbia ge a zↄ̃ↄn lò. 36 À tó á pↄ́gbiayↄ̃bↄↄ ń á zaaↄ aaↄ kú wásawasa. Mámɛmaa Dii á Lua pↄ́ á bↄ́lɛ Egipi. 37 Àliↄ ma ikoyãↄ ń ma yãdilɛaↄ kũa píi, íↄ zĩkɛwà. Mámɛmaa Dii.

20

Ĩa pↄ́ wàli da duunkɛnaↄwa

1 Dii ò Mↄiziɛ 2 aà o Isailiↄnɛ: Tó Isailie ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guue a nɛ́ kpà Mↄlↄkuwa, wali ade dɛ. Bùsudeↄ lí aà pápa ń gbɛo aa dɛ. 3 Máli fɛlɛ ń gbɛ̃́pioɛ, mí aà bↄ a gbɛ̃́ↄ guu, asa à a nɛ́ kpà Mↄlↄkuwa, à ma kúkĩi gbãlɛ̀ à ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpàɛ. 4 Tó gbɛ̃́pi a nɛ́ kpà tã́a Mↄlↄkuwa, tó á Isailiↄ a wɛkpà á vĩ̀a, i aà dɛo, 5 má fɛlɛ ń gbɛ̃́pio ń aà bɛdeↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãsĩkɛ̀aànↄ Mↄlↄku yã́ musuↄ píiɛ, mí ń bↄlɛ ń gbɛ̃́ↄ guu mà ń dɛdɛ. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ yãmà gɛ̀sisinaↄ ge tã́adeↄwa à gbãsĩkɛ̀ńnↄ sↄ̃, má fɛlɛ ń adeoɛ, mí aà bↄ aà gbɛ̃́ↄ guu mà dɛ.

7 À tó á kua àↄ adoa gbãsĩsai, asa Dii á Luan ma ũ. 8 Àliↄ ma ikoyãↄ kũa, íↄ zĩkɛwà. Ma Dii ma á dílɛ adoaɛ.

9 Tó gbɛ̃́ a de ge a da kà, wà ade dɛ.* Lá à a de ge a da kà, à azĩa dɛ̀ɛ. 10 Tó gbɛ̃́ wùlɛ ń gbɛ̃pãle nↄo, wàli ń dɛ ḿpla ḿpii. 11 Tó gbɛ̃́ wùlɛ ń a mae nↄo à a mae kpɛbↄ̀ɛ, wàli ń dɛ ḿpla ḿpii. Aa ńzĩa dɛ̀ɛ. 12 Tó gbɛ̃́ wùlɛ ń a nɛ́ nao, wàli ń dɛ ḿpii. Aa yãdↄↄsai kɛ̀ɛ, aa ńzĩa dɛ̀ɛ. 13 Tó gↄ̃ɛ wùlɛ ń a gↄ̃ɛ deeo lán nↄɛwa, an pla ḿpii aa dàa bɛ̃̀ɛ kɛ̀, wàli ń dɛdɛ. Aa ńzĩa dɛ̀dɛɛ. 14 Tó gbɛ̃́ nↄsɛ̀ mɛ́ à ɛ̀a à aà da nàwà lↄ, dàa vãiɛ.† Wàli ń kpasa ḿpii aa tɛ́kũ, kɛ́ dàa vãie su àↄ kú á guuo yã́i. 15 Tó gↄ̃ɛ kù pↄtuowa, wàli ade dɛ,‡ wi nↄ̀ↄpi dɛ lↄ. 16 Tó nↄɛ tò pↄtuo kpáwa'òwa, wàli ń dɛdɛ, kɛ́ aa ńzĩa dɛ̀dɛɛ nↄↄ. 17 Tó gↄ̃ɛ a dãe sɛ̀, aà de nɛ́ ge aà da nɛ́n lò, mɛ́ aa kↄ̃ dↄ̃̀, ásooɛ.§ Wàli ń bↄ ń gbɛ̃́ↄ guu wà ń dɛdɛ. Lá à a dãe dã̀akpà, à azĩa dɛ̀ɛ. 18 Tó gbɛ̃́ wùlɛ ń nↄɛ pↄ́ ↄkũao, à kã̀ aà aubↄkĩiwa. Wàli ń bↄ ń gbɛ̃́ↄ guu, wà ń dɛdɛ ḿpla ḿpii. 19 Ásuli á da vĩ̀i ge aà dãuna dã̀akpao ge á dasɛ̃, asa daɛ fɛ̃̀ɛɛ kpɛbↄan we. An tàae a wi ń musuɛ. 20 Tó gbɛ̃́ wùlɛ ń a mae vĩ̀i ge aà dãuna nↄo, à a mae vĩ̀i ge aà dãuna kpɛbↄ̀n we. An tàae a wi ń musuɛ, aai ga fĩi. 21 Tó gbɛ̃́ a vĩ̀i ge a dãuna nↄ sɛ̀, wíyãɛ. À a vĩ̀i ge a dãuna kpɛbↄ̀ɛ. Aa gↄ̃ fĩiɛ.

22 Àliↄ ma ikoyãↄ ń ma yãdilɛaↄ kũa, íↄ zĩkɛwà, kɛ́ bùsu pↄ́ málɛ gɛ́uánↄ à zↄ̃lɛu su á yáo yã́i. 23 Ásu bui pↄ́ málɛ ń yáɛ́ↄ ↄlɛsɛo. Aa yã́piↄ kɛ̀ píiɛ, ↄ̃ má ye ń gĩyãio. 24 Má òɛ́, ámɛ á gↄ̃ ń bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diupi vĩ. Má kpáwá á pↄ́ ũɛ. Mámɛ má Dii á Lua, ma á dílɛ adoa ń buipãleↄɛ.

25 Àliↄ nↄ̀ↄ ń bã pↄ́ áli sóↄ ń pↄ́ pↄ́ áli sóoↄ dↄ̃kↄ̃ɛ. À suli tó à gbãlɛ nↄ̀ↄ ge bã ge pↄ́taa'onkuawa pↄ́ má dìlɛɛ́ tɛ̃ ũↄ yã́ musuo. 26 Àli tó á kua àↄ adoa mɛɛ, asa ma Dii ma kua adoaɛ. Ma á dílɛ adoa ń buipãleↄ, kɛ́ àↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũɛ. 27 Tó gↄ̃ɛ ge nↄɛ kú á guu gɛ̀sisina ge tã́ade ũ, wàli ade pápa ń gbɛo wà dɛ. À azĩa dɛ̀ɛ.

21

Yãdilɛa sa'onaↄnɛ

1 Dii ò Mↄiziɛ aà yã'o Aalona nɛ́ sa'onaↄnɛ aà mɛ: Sa'onae suli tó à gbãlɛ a gbɛ̃́ pↄ́ gà yã́ musuo, 2 mɛ́ i kɛ aà daɛ fɛ̃̀ɛɛ bàasio, aà da, aà de, aà nɛ́, aà vĩ̀i, aà dãuna 3 ge aà dãe nɛ́na pↄ́ kú a gbáa, i zãkɛ yãao. 4 Baa tó uabeleɛ, asu to à gbãlɛ a bɛdeↄ yã́ musuo.

5 Aasuli tó gɛ̃ táa'o ń miwao. Aasuli ń lɛkãna kpaaĩo. Aasuli ń mɛ lílio.* 6 An kua líↄ adoa mapi ń Luaɛ. Aasuli ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpao. An kua líↄ adoa, asa mámɛmaa Dii ń Lua. Aali sa pↄ́ wì a pↄ́ nísikatɛu à tɛ́kũ oa ma blɛ ũ.

7 Kɛ́ an kua líↄ adoa mapi ń Luaɛ yã́i, aasuli nↄɛ pↄ́ káaluakà a ↄ̃̀ↄkpà sɛo ge nↄɛ pↄ́ wa yà. 8 Isailiↄ, àli ń dilɛa ńdoakɛ dↄ̃nɛ́, asa aamɛ aaì mↄ blɛ kpái mapi á Luawa. Àli ń dilɛa ńdoakɛpi dↄ̃, asa ma Dii ma gbɛ̃́ pↄ́ ma á dílɛ ádoa, ma kua adoaɛ. 9 Tó sa'on nɛnↄɛ azĩa ↄ̃̀ↄkpà ń káaluakaao à a mae kpɛbↄ̀ɛ̀, wàli aà kpasa aà tɛ́kũ.

10 Gbɛ̃́ pↄ́ wà nísikà aà miwa à gↄ̃̀ sa'onkia ũ, wà aà dàzĩu aà kɛ ń zĩpi pↄkasaↄ daa, asuli tó ĩ́ana a mikã páo. Asuli a ula ga kɛ̃o. 11 Asuli sↄ̃ gɛio. Asuli tó à gbãlɛ baa a de ge a da gɛ yã́ musuo. 12 Asuli bↄ ma kúkĩi gɛ yã́io, kɛ́ asu ma kúkĩi ↄ̃̀ↄkpao yã́i, asa ma nísi pↄ́ wa kàwà tò à gↄ̃̀ ma pↄ́ ũɛ. Mámɛmaa Dii. 13 Nↄɛ lɛ́so ↄ̃ àli sɛ́ nↄ ũ. 14 Asuli gyaa ge nↄɛ pↄ́ wa yà sɛo ge nↄɛ pↄ́ káaluakà a ↄ̃̀ↄkpà, sema aà bui nↄɛ lɛ́so, 15 kɛ́ asu a bui ↄ̃̀ↄkpao yã́i. Mámɛ má Dii pↄ́ ma aà dìlɛ adoa ũ.

16 Dii ò Mↄiziɛ 17 aà o Aalonaɛ: E n buiwa n bui pↄ́ su sãa vĩ suli sↄ̃mazi blɛ kpáiao. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ sãae vĩ suli sↄ̃mazio, vĩ̀a ge ɛɛ ge gbɛ̃́ pↄ́ aà oa dↄ̀ↄ vĩo ge a gue kɛ̃́sãakↄ̃i 19 ge gbɛ̃́ pↄ́ a gbá ge a ↄ kũdↄa, 20 ge kↄ̃́ↄde ge gbɛ̃́ pↄ́ a gue imia ge gbɛ̃́ pↄ́ a wɛ́ diua ge kásande ge sɛ́ɛde ge gbɛ̃́ pↄ́ a lɛ wia. 21 Sa'ona Aalona bui pↄ́ sãae vĩ suli sↄ̃mazi à sa pↄ́ wì a pↄ́ nísikatɛu à tɛ́kũ oao. Sãadeɛ, asuli sↄ̃mazi blɛ kpáiao. 22 Ali fↄ̃ ma blɛ ble, sa'onↄↄ ń pↄ́ pↄ́ wa ma gbaↄ píi, 23 ãma asuli sↄ̃ zwãa pↄ́ wa kpàmaziio ge ma gbagbakĩi, asa sãadeɛ. Asuli ma kúkĩi ↄ̃̀ↄkpao. Mámɛ má Dii pↄ́ ń dílɛ ńdoa ũ. 24 Ɔ̃ Mↄizi yã́pi ò Aalonaɛ ń aà nɛ́ↄ ń Isailiↄ píi.

22

1 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O Aalonaɛ ń aà nɛ́ↄ, aaliↄ ńzĩa kũa dↄ̃ pↄ́ pↄ́ Isailiↄ lɛ́ ma gbaↄ yã́ musu, kɛ́ aasu ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpao yã́i. Mámɛmaa Dii.

3 Onɛ́, e an buiwa tó an gbɛ̃e gbãlɛ̀ mɛ́ à sↄ̃̀ pↄ́ pↄ́ Isailiↄ sa'òoai, wàli ade kɛ̃a. Mámɛmaa Dii. 4 Tó Aalona buie mɛbaagyã ge kɛ̃nu vĩ, asuli sa'oblɛ bleo e aà gbãsĩ gɛ̀ wòlowà. Tó gbɛ̃́ ↄkã̀ pↄ́ pↄ́ gbãlɛa gɛ yã́ musuwa, ge à azĩa è, à gbãlɛ̀n we. 5 Màaɛ lↄ, tó à ↄkã̀ pↄ́ kelena pↄ́ ì táa'o tↄↄlɛwa ge gbɛ̃́ gbãlɛa ge gbãsĩ píi lé. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ pↄ́ bee taawa, aliↄ gbãlɛaɛ e oosi. Asuli sa'oblɛ bleo, mɛ́ i kɛ à zu'ò bàasio. 7 Tó ĩatɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́u, mɛ́ à zúpi ò, ↄ̃ aà gbãsĩ a láa, i gbasa sa'oblɛ ble sa, asa aà pↄbleaɛ. 8 Asuli pↄgɛ ge pↄ́ pↄ́ wài dɛ so à gbãlɛo. Mámɛmaa Dii. 9 Sa'onaↄ líↄ ma yãdilɛnɛpiↄ kũa, kɛ́ aasu dↄ́ɛ ń ma blɛo, an duuna wi ń musu aa gao yã́i. Mámɛ má Dii pↄ́ ń dílɛ ńdoa ũ.

10 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ sa'ona ua gbɛ̃́ ũo suli sa'oblɛ bleo, baa gbɛ̃́ pↄ́ pìla sa'ona bɛ ge aà zĩkɛna. 11 Tó sa'ona zↄ lù ge tó wà zↄpi ì aà bɛɛ, a zɛvĩ à blɛpi ble. 12 Tó sa'ona nɛnↄɛ zãkɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ sa'ona ũoo, nↄɛpi zɛvĩ à sa'onaↄ blɛ ble lↄo. 13 Tó sa'ona nɛnↄɛ gↄ̃̀ gyaa ũ ge wà aà yà zadↄ̃ i nɛ'io, mɛ́ à ɛ̀a sù a mae bɛ lá aà wɛ̃́ndiagↄↄwa, a a mae blɛ blea zɛ́ vĩ. Nibↄe suli bleo. 14 Tó gbɛ̃́ zã̀zã à sa'oblɛ blè, aàli a fĩabo sa'onaɛ, i a ↄ̃a sↄode nawà. 15 Sa'onaↄ suli tó sa'oblɛ pↄ́ Isailiↄ kã̀aakãaa Diiɛ gbãlɛo. 16 Tó aa tò gbɛ̃́ pↄ́ a blea zɛ́ vĩo blè, aa yã'ìɛ̀ɛ. Mámɛ má Dii pↄ́ ń dílɛ ńdoa ũ.

Pↄtuo pↄ́ wali sa'oò

17 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 18 O Aalonaɛ ń aà nɛ́ↄ ń Isailiↄ píi, Isaili bui ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guun lò, tó á gbɛ̃e mↄ̀mɛɛ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄo lɛ́gbãdↄa ge gban lò, 19 tó a ye mà siɛ, sema aàli mↄ́ ń pↄ sà sãasaio, zu ge sã ge ble. 20 Ásuli mↄmɛɛ ń pↄ́ sãadeoo,* asa má sio. 21 Tó gbɛ̃́ mↄ̀ sáaukpa sa'oia ń zuo ge sã ge ble lɛ́gbãdↄa ge gban lò, tó a sãa vĩo, má sí. 22 Ayãmɛto ásuli sa'oa ń pↄ́ vĩ̀aoo ge a kↄ̃̀ↄkũa ge a pↄ́ pↄ́ wà a kaikɛ̀ ge a bↄde ge a yìade ge a sɛ́ɛde. Ásuli sa pↄ́ wì a pↄ́ nísikatɛu ma gbagbakĩiwa à tɛ́kũ oòo. 23 Á zɛvĩ à ma gba zu ge sã kↄ̃̀ↄ ge a giana. Tó álɛ lɛ́gbã dↄoaɛ sↄ̃, má sio. 24 Ásuli sa'oa ń pↄ́ pↄ́ wà a lɛba bↄ̀lɛoo ge pↄ́ pↄ́ wà a lɛ wì ge a taia ge a paaa. Ásuli bee kɛ á bùsuuo, 25 mɛ́ ásuli pↄtuo bee taa sí bui zĩ̀loe kĩ́i à sa'oò mapi á Luawa blɛ ũo. A sãa vĩɛ, a ↄ̃̀ↄkpaaɛ. Má sio.

26 Dii ò Mↄiziɛ: 27 Tó zu ge sã ge ble nɛ'ì, nɛ́pi a kɛ a dawa gↄↄ soplaɛ. Sɛa za a gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ áli fↄ̃ sa pↄ́ wì a pↄ́ nísikatɛu à tɛ́kũ ooa. 28 Ásuli zu ge sã kòlokpa ń a nɛ́o gↄↄ doũ zĩ́o. 29 Tó álɛ sáaukpa sa'oa, àli o a zɛ́wa, mí sí. 30 Àli a nↄ̀ↄ so zĩbeezĩ, ásuli a kee to gu dↄwào. Mámɛmaa Dii.

31 Àliↄ ma yãdilɛaↄ kũa à zĩkɛwà. Mámɛmaa Dii. 32 Ásuli ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpao, a adoaɛ. Á Isailiↄ lí dↄ̃ kɛ́ ma kua adoa. Mámɛ má Dii pↄ́ á dílɛ ádoa ũ. 33 Ma á bↄ́lɛ Egipi, kɛ́ màↄ dɛ á Lua ũɛ. Mámɛmaa Dii.

23

Dikpɛↄ

1 Dii ò Mↄiziɛ 2 aà o Isailiↄnɛ: Dikpɛ pↄ́ má dìlɛↄn kɛ: Àli ma dikpɛ pↄ́ wàli gbɛ̃́ↄ kãaamɛɛɛ beeↄ kpàwakɛ. 3 Àli zĩkɛ gↄↄ soolo, a gↄↄ soplade í kã́mabo kãaaamɛɛ yã́i. Ásuli zĩe kɛo. Kã́mabogↄↄzĩpiá Dii pↄ́ɛ gu pↄ́ á kúu píi.* 4 Dikpɛ pↄ́ Dii dìlɛↄn kɛ: Àli a kpàwakɛ a gↄↄwa, í kↄ̃ kãaamɛɛ.

Gɛ̃amusu dikpɛ ń Kàaso dikpɛo

(Nao 28.16-25)

5 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ oosiɛlɛ àli Gɛ̃amusu dikpɛkɛmɛɛ.† 6 Mↄpi gↄↄ gɛ̃ode zĩ́ àli Kàaso dikpɛkɛ, íↄ kàa pↄ́ wi a sɛ'ɛsɛ káuo so e gↄↄ sopla.‡ 7 Dikpɛpi gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ àli kↄ̃ kãaamɛɛ. Ásuli zĩ gbãae kɛo. 8 Àliↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ oa e gↄↄ sopla, a gↄↄ sopladepi zĩ́ í kↄ̃ kãaamɛɛ. Ásuli zĩ gbãae kɛ zĩbeezĩo.

Bua pↄ́ káauↄ dikpɛ

(Nao 28.26-31)

9 Dii ò Mↄiziɛ 10 aà o Isailiↄnɛ: Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ málɛ kpáwáu, mɛ́ a á buapↄ́ káauↄ kɛ̀kɛ, àli a bàaa ye mↄò sa'onaɛ. 11 Tó kã́mabogↄↄzĩ gu dↄ̀, sa'onapi lí pↄ́ bàaapi mↄmɛɛ, mí síánↄ. 12 Gↄↄ doũpi zĩ́ aàli sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń sã wɛ̃dona sãasaio 13 ń a pↄ́wɛntio kiloo síiↄ̃ yãalɛa ń nísio pↄ́ pↄ́ wì kátɛu à tɛ́kũ a gĩ ì kɛmɛɛ na ũ, i vɛ̃ɛ ɛ́lɛwà litili do. 14 Ásuli pↄ́wɛn dafu blɛ bleo, a pɛ̃ɛ ge a kpasaa e gↄↄ pↄ́ a mↄ mapi á Luaɛ ń pↄ́ káau bàaapio. Yã́piↄá yãdilɛaɛ́ɛ e á buiwa gu pↄ́ á kúu píi.

Pↄkɛkɛ dikpɛ

(Nao 28.16-25)

15 Kã́mabogↄↄ pↄ́ a mↄ ń pↄ́ bàaapio gbɛa, àli ãsↄ̃a dↄdↄ e sopla. 16 Àli gↄↄdↄdↄ blakwi e kã́mabogↄↄ soplade gu dↄ, í gbasa mↄmɛɛ ń pↄ́wɛn dafuo. 17 Àli pɛ̃ɛkɛ mɛ̀n plapla ua ń uao ń pɛ̃ɛtio litili plapla ń a sɛ'ɛsɛo. Á buapↄ́ káau ↄ̃ áli pↄ́piↄ kɛò, í mↄomɛɛ.§ 18 Íli mↄ́ ń pɛ̃ɛpiↄ ń sã wɛ̃dona sãasaiↄ mɛ̀n sopla ń gáaenao mɛ̀ndo ń sãsakaoↄ mɛ̀n pla, í sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ooa ń a pↄ́wɛntio ń a vɛ̃ɛo pↄ́ pↄ́ wì kátɛu a gĩ ì kɛmɛɛ na ũ. 19 Íli sa'o ń blesanao mɛ̀ndo duun awakpabↄ ũ ń sã wɛ̃donaↄ mɛ̀n pla sáaukpasa ũ. 20 Sa'ona lí sãpiↄ mↄmɛɛ ń buapↄ́ káauↄ pɛ̃ɛpio. Sa'oblɛpiá ma pↄ́ɛ, sa'onapi mɛ́ ali ble. 21 Gↄↄ doũpi zĩ́ àli kↄ̃kãaa kpàwakɛ. Ásuli zĩ gbãae kɛo. Yã́piↄá yãdilɛaɛ́ɛ e á buiwa gu pↄ́ á kúu píi.

22 Tó álɛ pↄkɛkɛ á bùsuu, ásuli kɛkɛ e á bú lɛ́wao, mɛ́ ásuli a kↄ̃nwɛo. Àli tó taasideↄnɛ ń bↄ̀mↄↄ.* Mámɛmaa Dii á Lua.

Kã̀aepɛa dikpɛ sa'oa ń Duunkɛ̃ama dikpɛ pↄ́o

(Nao 29.1-11)

23 Dii ò Mↄiziɛ 24 aà o Isailiↄnɛ: Mↄ soplade gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ àli kã́mabo, í kã̀aepɛ à kãaamɛɛ, ma yã́ i dↄágu. 25 Ásuli zĩ gbãae kɛo, í sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ oa.

26 Dii ò Mↄiziɛ: 27 Mↄ sopladepi gↄↄ kwide zĩ́ líↄ dɛ Duunkɛ̃magↄↄ ũ. Àli kↄ̃ kãaamɛɛ, í lɛye, í sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ oa. 28 Ásuli zĩe kɛ zĩbeezĩo, asa Duunkɛ̃magↄↄɛ, zĩ́ pↄ́ wì á duuna kɛ̃́wá ma Dii á Lua aɛɛ. 29 Wà gbɛ̃́ pↄ́ i lɛye zĩbeezĩo bↄ a gbɛ̃́ↄ guu. 30 Má gbɛ̃́ pↄ́ zĩe kɛ̀ zĩbeezĩ bↄ a gbɛ̃́ↄ guu mà dɛɛ. 31 Ásuli zĩe kɛ zĩbeezĩo. Yã́piá yãdilɛaɛ́ɛ e á buiwa gu pↄ́ á kúu píi. 32 Àliↄ dɛɛ́ kã́mabogↄↄzĩ ũ, í lɛyeu, íↄ kã́mabo sɛa za mↄpi gↄↄ kɛ̃okwide zĩ́ oosi e a gu sìa dↄa oosi.

Lákpɛdↄa dikpɛ

(Nao 29.12-39, Iko 16.13-15)

33 Dii ò Mↄiziɛ 34 aà o Isailiↄnɛ: Mↄ sopladepi gↄↄ gɛ̃ode zĩ́ àli Lákpɛdↄa dikpɛkɛmɛɛ gↄↄ sopla. 35 A gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ àli kↄ̃ kãaamɛɛ. Ásuli zĩ gbãae kɛo. 36 Àliↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ oa e gↄↄ sopla, a gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ í kↄ̃ kãaamɛɛ, í sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ oa. Ásuli zĩ gbãae kɛo, kↄ̃kãaa midɛgↄↄɛ.

37 Dikpɛ pↄ́ má dìlɛↄn we. Àli a kpàwakɛ, í kↄ̃ kãaamɛɛ, í sa'oa lá gu lɛ́ dↄ lá má dìlɛwa, sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń pↄ́wɛntio ń sa'obↄ pãleↄ ń vɛ̃ɛo. 38 Àli sapiↄ oa kã́mabogↄↄ pↄ́ pↄ́ má dìlɛ bàasi, á gbaↄ ń á lɛ́gbãdↄa pↄ́ↄ ń á pↄeã pↄ́ↄ bàasi.

39 Sɛa za mↄ soplade gↄↄ gɛ̃ode zĩ́ á bùsu pↄ́ↄ kɛkɛa gbɛa àli dikpɛpi kɛmɛɛ e gↄↄ sopla. A gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ ń a gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́o líↄ dɛɛ́ kã́mabogↄↄ ũ. 40 A gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ àli libɛ maaↄ sɛ́ ń daminalaↄ ń ligↄ̃n ladeↄ ń swagbalagↄ̃naↄ, íↄ pↄnakɛ mapi Dii á Lua aɛ e gↄↄ sopla. 41 Wɛ̃ ń wɛ̃o mↄ soplade guu àliↄ dikpɛpi kɛmɛɛ e gↄↄ sopla. Yã́piá yãdilɛaɛ́ɛ e á buiwa. 42 Á Isailiↄ líↄ ku lákpɛ pↄ́ á dↄↄ guu e gↄↄ sopla, 43 kɛ́ á buiↄ e dↄ̃ má tò an deziↄ ì lákpɛↄ guu ma ń bↄlɛa Egipi bùsuu gbɛa. Mámɛmaa Dii á Lua. 44 Ɔ̃ Mↄizi dikpɛ pↄ́ Dii dìlɛpiↄ yã'ònɛ́.

24

Kpaaũkpɛ filia

1 Dii ò Mↄiziɛ: 2 O Isailiↄnɛ aa mↄnɛ ń nísi wásawasao filiaↄ nabↄ ũ, kɛ́ aaↄ naa gↄↄpii. 3 Aalona mɛ́ ali filiapi kɛkɛ kpaaũkpɛu ma aɛ zwãa pↄ́ kpaa ikoyã kpagoloi saɛ za oosi e gu gɛ lí dↄò gↄↄpii. Yã́piá yãdilɛaɛ́ɛ e á buiwa. 4 Aàliↄ filia pↄ́ kú vua dauwaↄ kɛkɛ ma aɛ gↄↄpii.

Pɛ̃ɛ pↄ́ wì kpa Diiwa

5 Níli pɛ̃ɛti sɛ́ ǹ pɛ̃ɛkɛò mɛ̀n kuɛpla, pɛ̃ɛ mɛ̀ndo tí kiloo síiↄ̃siiↄ̃. 6 Níli pɛ̃ɛpiↄ kálɛ ma aɛ vua táabũnuwa mɛ̀n soolosoolo dↄ̀ↄ pla.* 7 Níli tulaleti zálala fã́fãwà dↄ̀ↄdↄↄ, ní kámɛɛ tɛ́u pɛ̃ɛ gbɛu á yãdↄamagu yã́i. 8 Kã́mabogↄↄ ń kã́mabogↄↄo píi waliↄ kálɛ dↄ̀ↄdↄↄ ma aɛ Isailiↄ pↄ́ ũ ma bàakuańnↄ gↄↄpii yã́i. 9 Pɛ̃ɛpi líↄ dɛ Aalona ń a nɛ́ↄ pↄ́ ũ, aali só gu pↄ́ wa dìlɛ a zɛ́iu, asa ma pↄ́ɛ a zɛ́i.† Aliↄ dɛ ń baa ũ sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ oaa guu.

Dii tↄbɛ̃ɛsina pápaa ń gbɛo

10 Gↄ̃ɛe ku, aà da á Isailiɛ, aà mae sↄ̃ Egipiɛ. Kɛ́ à gɛ̃̀ Isailiↄ bòou, ↄ̃ sòle ń daa ń Isailieo. 11 Ɔ̃ gↄ̃ɛ pↄ́ aà da á Isailiɛpi Dii tↄbɛ̃ɛsì à dↄ̀ɛaànↄ, ↄ̃ wà gɛ̀aànↄ Mↄizi kĩ́i. Aà dapi tↄ́n Selomi, Dibeli nɛ́ɛ, Dã buiɛ. 12 Ɔ̃ wà aà dàkpɛu gĩa e wà ma Dii lɛ́u lá wa sɛaànↄ.

13 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: 14 Bↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀ɛmanↄpio bòo kpɛ, gbɛ̃́ pↄ́ aa yã́pi mà aà lɛ́uↄ i ↄnana aà miwa gĩa, wi gbasa aà pápa ń gbɛo wà dɛ. 15 Ní o Isailiↄnɛ, tó gbɛ̃́ dↄ̀ɛmanↄ, à yã'ì azĩaɛɛ. 16 Wàli gbɛ̃́ pↄ́ ma tↄbɛ̃ɛsì pápa ń gbɛo wà dɛ. Bↄ̀mↄ ge belen lò, tó à ma tↄbɛ̃ɛsì, à gàn we.

17 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃dɛ̀, wàli ade dɛ.‡ 18 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ pↄtuo dɛ̀, aàli a gɛ̃ɛ kpá. 19 Tó gbɛ̃́ ĩakpà a gbɛ̃́deezi, wà ĩa doũpi kpaaàzi sↄ̃. 20 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ wá ɛ̀, wa ade wá ɛ́ sↄ̃. Tó wɛ́ a wì, wa aà pↄ́ wí sↄ̃. Tó swaa a ɛ̀, wa aà pↄ́ ɛ́ sↄ̃. Wàli kɛɛ̀ lá a kɛ̀nɛ́wa.§ 21 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ pↄtuo dɛ̀, a a gɛ̃ɛ kpaɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃dɛ̀ sↄ̃, wa aà dɛɛ. 22 Bↄ̀mↄ ge belen lò, yãdilɛa doũpiɛ. Mámɛmaa Dii á Lua.

23 Mↄizi yã́pi ònɛ́, ↄ̃ aa bↄ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀ɛ ń Diiopio bòo kpɛ, aa aà pàpa ń gbɛo aa dɛ̀. Màa aa kɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛwa.

25

Tↄↄlɛ gbaa ĩ́ampaa wɛ̃

(Iko 15.1-11)

1 Dii ò Mↄiziɛ Sinai gbɛ musu 2 aà o Isailiↄnɛ aà mɛ: Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ málɛ kpáwá guu, àli tó bùsupi ĩ́ampamɛɛ. 3 Àli pↄ́tↄ̃ á bua e wɛ̃̀ soolo, àli á vɛ̃ɛliↄ midãɛ, í á pↄ́ↄ kɛkɛ, 4 a wɛ̃̀ soplade íli tó bùsupi ĩ́ampamɛɛ. Ásuli pↄ́tↄ̃ á bua wɛ̃piuo, mɛ́ ásuli á vɛ̃ɛliↄ midãɛo. 5 Ásuli á bua pↄzãↄ kɛkɛ à a kákĩi kɛo. Ásuli á vɛ̃ɛligↄ̃na pↄ́ kɛ̀ yàayaaↄ kↄ́ zↄ̃zↄ̃o. Tↄↄlɛ gbaa ĩ́ampaa wɛ̃ɛ. 6 Pↄzã pↄ́ bↄ̀lɛ tↄↄlɛ ĩ́ampaa guuↄ líↄ dɛɛ́ á blɛ ũ, ápiↄ ń á zↄ̀blenaↄ ń á gbɛ̀winaↄ ń nibↄ pↄ́ dɛ bↄ̀mↄ ũ á guuↄ 7 ń á pↄtuoↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ.* Pↄzãpiↄ líↄ dɛ á pↄblea ũ.

Gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃̀

8 Àliↄ ĩ́ampaa wɛ̃piↄ dↄdↄ wɛ̃̀ soplapla lɛɛ sopla, à kɛ̀ píi wɛ̃̀ blakwi mɛ̀ndosai. 9 Àli kuupɛ wɛ̃pi mↄ soplade gↄↄ kwide zĩ́ á bùsu gupiiu Duunkɛ̃magↄↄzĩpi. 10 Íli wɛ̃pi dilɛ ma pↄ́ ũ, í gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ kpàwakɛ á bùsu gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄnɛ píi. Iↄ dɛɛ́ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃ ũ, á baade i su azĩa bùsuu a bui kĩ́i. 11 Wɛ̃̀ blakwide líↄ dɛɛ́ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃ ũ. Ásuli pↄ́tↄ̃o. Ásuli pↄzã kɛkɛo. Ásuli vɛ̃ɛ ligↄ̃na pↄ́ kɛ̀ yàayaaↄ kↄ́ zↄ̃zↄ̃o, 12 asa gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃ɛ. Ìↄ adoaɛ́, í pↄbↄlɛnzĩaɛↄ ble. 13 Gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃pi guu á baade lí su a tↄↄlɛwa.

14 Tó álɛ á bú yia ge álɛ lúkↄ̃wa, ásuli ↄ̃nↄkɛkↄ̃ɛo. 15 Àli wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ sɛa za gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃wa da wɛ̃naoa guu, í lú. Búde sↄ̃ ìli wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ wà pↄkɛkɛ da wɛ̃naoa guu, i gbasa yía. 16 A ↄ̃a lí kã́fĩ wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ dasilɛu. Tó wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ bílao, a ↄ̃a lí lao, asa pↄkɛkɛa wɛ̃naoa ↄ̃ wàlɛ yiawà. 17 Ásuli ↄ̃nↄkɛkↄ̃ɛo. Àliↄ ma vĩa vĩ. Mámɛmaa Dii á Lua.

18 Àli zĩkɛ ma ikoyãↄwa, íↄ ma yãdilɛaↄ kũa, íↄ kú á bùsuu dↄdↄa. 19 Bùsupi ali blɛkɛɛ́, à mↄ́wáɛ, íↄ ku a guu dↄdↄa. 20 Á mɛ, tó wi pↄ́tↄ̃ wa pↄ́ kɛ̀kɛo, bↄ́ wá ble wɛ̃̀ sopladepi guui? 21 Mámɛ máli báaadaágu a wɛ̃̀ soolodepi guu, tↄↄlɛ i blɛkɛɛ́ wɛ̃̀ àaↄ̃ pↄ́ ũ. 22 A wɛ̃̀ swaaↄ̃de guu íli pↄ́tↄ̃, mɛ́ áli pↄ́wɛn zi ble e a gɛ pɛò a wɛ̃̀ kɛ̃okwi pↄkɛkɛawaɛ.

Tↄↄlɛ tↄ̀ↄmaboa

23 Wasuli tↄↄlɛ yía, i gↄ̃ we e gↄↄpiio, asa bùsupiá ma pↄ́ɛ, mɛ́ á dɛmɛɛ a guu bↄ̀mↄↄ ń nibↄↄ ũɛ. 24 Bùsu pↄ́ á kũa á pↄ́ ũ guu píi àli tó wà a tↄↄlɛ tↄ̀ↄmabo. 25 Tó á gbɛ̃e gↄ̃̀ taaside ũ, mɛ́ à a tↄↄlɛ kĩni yìa, aà daɛ fɛ̃̀ɛɛ lí mↄ́ pↄ́ pↄ́ a yìapi tↄ̀ↄmabo. 26 Tó gbɛ̃́ daɛ fɛ̃̀ɛɛ vĩ aà a tↄ̀ↄmabo sↄ̃o, mɛ́ à gbãa è à kà à a tↄ̀ↄmabo, 27 aà wɛ̃ pↄ́ gɛ̃̀ sɛa za gↄↄ pↄ́ á yìa nao, i wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ fĩabo gbɛ̃́ pↄ́ á yìawàɛ, i a pↄ́ sí. 28 Tó aà gbãa i ka aà fĩaboɛ̀ sↄ̃o, tↄↄlɛpi lí gↄ̃ a lunaɛ a ↄzĩ e gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃u. Wɛ̃piu ↄ̃ a lunapi a sↄaaɛ̀, i a pↄ́ sí.

29 Tó gbɛ̃́ kpɛ́ yìa wɛ̃́lɛ bĩ́ideu, e wɛ̃̀ do àↄ gɛ́ kũaai, aↄ a boa zɛ́ vĩ. Gↄↄ bee ↄ̃ a a boa zɛ́ vĩ. 30 Tó i a tↄ̀ↄmaboo e wɛ̃̀ dopi gɛ̀ kũ̀aaò, kpɛ́pi a gↄ̃ a lunaɛɛ ń a buiↄ e gↄↄpii. Wàli sↄaaɛ̀ baa gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃uo. 31 Wàli kpɛ́ pↄ́ kú zↄ̃ɛwia bĩ́isaide guu dilɛ lán bugbɛwaɛ. A tↄ̀ↄmaboa zɛ́ kú, mɛ́ wàli sↄaanɛ́ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃uɛ.

32 Levii buiↄ ń kpɛ́ pↄ́ kú ń wɛ̃́lɛ guuↄ tↄ̀ↄmaboa zɛ́ vĩ gↄↄpiiɛ. 33 Levii buiↄ wɛ̃́lɛ kpɛ́ pↄ́ aa yìa tↄ̀ↄmaboa zɛ́ kú, mɛ́ wàli sↄaanɛ́ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃uɛ, asa Levii buiↄ wɛ̃́lɛ kpɛ́ↄ dɛ kpaalɛ pↄ́ aa sɛ̀ Isailiↄ guu ũɛ. 34 Aasuli ń wɛ̃́lɛ dã́dãkɛkĩiↄ yíao, asa an baan we e gↄↄpii.

Pↄsɛ̃aanɛ́

35 Tó taasi á gbɛ̃e kũ̀, mɛ́ a fↄ̃ azĩa gwa lↄo, àliↄ aà kũa lán bↄ̀mↄ ge nibↄwa, kɛ́ aà e àↄ kú á guu yã́i.† 36 Ásuli ↄ'idiaɛ̀o, ásuli a í gbaɛ̀o. Àliↄ ma vĩa vĩ, kɛ́ á gbɛ̃́pi e àↄ kú á guu yã́i. 37 Ásuli ↄ̃a sɛ̃aɛ̀ à a igbao.‡ Ásuli blɛ yíawà à ài wɛɛlɛ a guuo. 38 Mámɛmaa Dii á Lua. Ma á bↄ́lɛ Egipi, kɛ́ mà Kanaa bùsu kpáwáɛ, míↄ dɛ á Lua ũ.

Zↄboa

39 Tó taasi á gbɛ̃e kũ̀ mɛ́ à azĩa yìawá, ásuli zↄzĩdaɛ̀o.§ 40 A gↄ̃ á guu lán gbɛ̀wina ge nibↄwaɛ, iↄ zĩkɛɛ́ e gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃u. 41 Aàpi ń a nɛ́ↄ aai gbasa bↄ á bɛ, aai tá ń buiↄ kĩ́i tↄↄlɛ pↄ́ an deziↄ sɛ̀ kpaalɛ ũ guu. 42 Lá á gbɛ̃́ pↄ́ ma á bↄ́lɛ Egipi bùsuuↄ á dɛ ma zↄ̀blenaↄ ũ, i kũ wà á yía zↄↄ ũ lↄo. 43 Ásuli gbãablemáo. Àliↄ ma vĩa vĩ.

44 Bui pↄ́ liaaáziↄ gↄ̃ɛↄ ń ń nↄɛↄ ↄ̃ áliↄ ń vĩ zↄↄ ũ. Ampiↄ ↄ̃ áli ń lúlu zↄↄ ũ. 45 Áli fↄ̃ nibↄ pↄ́ kú á guuↄ lu lↄ ń nɛ́ pↄ́ aa i á bùsuuↄ, aai gↄ̃ á àizɛɛↄ ũ, 46 aai gↄ̃ á nɛ́ↄnɛ túbi ũ, aaiↄ zↄbleɛ́ e ń wɛ̃ni lɛ́u, ãma ásuli wɛ́tɛ̃amↄ á gbɛ̃́ Isailiↄnɛo.

47 Tó bↄ̀mↄ ge nibↄ pↄ́ kú á guu ↄ lɛ́ a kpɛ le, mɛ́ taasi sù á gbɛ̃e kũ̀, mɛ́ à azĩa yìa bↄ̀mↄpiwa ge aà buie, 48 aà boa zɛ́ kú. Aà daɛe a fↄ̃ à aà bo, 49 aà maee ge aà mae nɛ́e ge aà daɛ fɛ̃̀ɛɛe. Tó aà ↄ nìniɛ sↄ̃, aà azĩa bo. 50 Aàpi ń a lunao lí wɛ̃ nao sɛa za aàzĩa yíagↄↄ e gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃u, aà yía ↄ̃a iↄ doũ ń gↄↄ bee gbɛwizĩ ↄ̃ao. 51 Tó wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ e gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃ àↄ gɛ́ kái dasi, aà boa ↄ̃a aↄ zↄ̃ↄɛ. 52 Tó wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ bíla sↄ̃o, aà nao, i fĩabo màa. 53 I gↄ̃ a diiɛ gbɛ̀wina ũ wɛ̃ ń wɛ̃o. Ásuli tó aà dii wɛ́tɛ̃amↄɛ̀o.

54 Baa tó aà boa i zɛkɛ màao, aàpi ń a nɛ́ↄ gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃uɛ, 55 asa Isailiↄ mɛ́ ma zↄ̀blena pↄ́ ma ń bↄ́lɛ Egipi bùsuuↄ ũ. Mámɛmaa Dii á Lua.

26

Báaadaańgu

(Iko 7.12-24, 28.1-14)

1 Ásuli pↄe kɛ tã́a ũo.* Ásuli gbɛ'ã ge à pɛ́lɛ á bùsuu à kúlɛɛ̀o,† asa mámɛmaa Dii á Lua. 2 Àliↄ kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛↄ yãda, íli ma kúkĩi dilɛ gbia. Mámɛmaa Dii. 3 Tó á tɛ́ ma ikoyãↄi mɛ́ á ma yãdilɛaↄ kũa, álɛ zĩkɛwà, 4 máli tó lou ma á bùsuu a gↄↄwaɛ, tↄↄlɛ ali blɛkɛɛ́, líↄ i nɛ'iɛ́.‡ 5 Áↄ pↄ́wɛmbↄzĩkɛɛ e à gɛ pɛò vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃gↄↄwa, vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃a sↄ̃, e à gɛ pɛò pↄ́tↄ̃gↄↄwa. Áli pↄble à kã́, íↄ kú á bùsuu dↄdↄa.

6 Má tó àↄ ku aafia á bùsuu. Á wúlɛ mɛ́ yãe a to vĩa á kũo. Má wàiↄ midɛ á bùsuu mɛ́ zĩ a gɛ̃ weo. 7 Á pɛ́lɛ á ibɛɛↄziɛ, í ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao. 8 Á gbɛ̃ↄn sↄoↄ a ń gbɛ̃ↄn basↄoↄ yá, mɛ́ á gbɛ̃ↄn basↄoↄ a ń gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwiↄ (10.000) yá, í ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

9 Má á wɛgwa, mí tó à nɛ'i à kã́fĩ, ma bàakuaánↄ iↄ gɛ́. 10 Áliↄ blɛble e a zi bↄ, í a zipi kↄ́lɛ a dafu káua yã́i. 11 Ma kúkĩi aↄ kú á guu, mɛ́ ma nisĩna a gíázio. 12 Máↄ bɛbɛ á guu á Lua ũɛ, íↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.§ 13 Mámɛmaa Dii á Lua. Mámɛ ma á bↄ́lɛ Egipi, kɛ́ ásu àↄ dɛ ń zↄↄ ũ lↄo yã́i. Ma zuu pↄ́ aa dàɛ́ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ, ↄ̃ a gↄ̃ bɛ ń mio daa ía.

Láai yã́ↄ

(Iko 28.15-68)

14 Tó i ma yãdilɛaↄ ma, álɛ zĩkɛwà píio, 15 tó a gi ma ikoyãↄi, mɛ́ á nisĩna ye ma yãdilɛnɛio, tó álɛ ma ↄtondↄkĩi gwao, mɛ́ a ma bàakuaánↄ yãdilɛaɛ́ gbòo, 16 àↄ dↄ̃ lá má kɛɛ́n kɛ: Má tó gili gɛ̃águ, mí tↄↄn vãi káágu ń sionao, á wɛ́ iↄ wo, á yɛ̃̀ɛɛ i láa. Á pↄ́tↄ̃ pãɛ, asa á ibɛɛↄ mɛ́ aa ble. 17 Má fɛlɛánↄ, á ibɛɛↄ i á fu, á zangudepiↄ iↄ gbãablewá. Baa tó gbɛ̃e lɛ́ á yáo, áli tílɛɛ.

18 Bee gbɛa tó i ma yãmao, má ɛa mà á swã́gagaɛ lↄ gɛ̃n sopla á duuna yã́i. 19 Má á wala gbãa kↄ'ɛ. Luabɛ i gↄ̃ɛ́ gii mↄ̀sɛsai lán mↄsiwa, á tↄↄlɛ i gbãakũ lán mↄgotɛ̃wa. 20 Á á gbãa kↄ́lɛ pãɛ, asa tↄↄlɛ a blɛkɛɛ́o, mɛ́ líↄ nɛ'iɛ́o. 21 Tó a gi lɛ́ swã́gbãakɛmanↄ, mɛ́ i ma yãmao, má á swã́gagaa kã́fĩ lↄ lɛɛ soplaɛ e á duuna lɛ́wa. 22 Má wàiↄ gbaɛwá, aai to à gↄ̃ nɛ́sai, aai á pↄtuoↄ dɛdɛ, í lao, á zɛ́e a sɛa kɛ lↄo.

23 Tó á wɛ́ i kɛ̃ yã́piↄ musuo, mɛ́ a gi lɛ́ swã́gbãakɛmanↄ, 24 mámɛ má fɛlɛánↄ mazĩa sa, mí ĩadawá gɛ̃n sopla á duuna yã́i. 25 Má tó wà mↄ lɛ́lɛwá ń zĩo, kɛ́ a ma bàakuaánↄ yã́ gbòo yã́i. Tó a si á wɛ̃́lɛↄ guu, má gagyãkaáguɛ, mí á na á ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩ. 26 Má tó á blɛ láa, nↄɛ gbɛ̃ↄn kwiↄ mɛ́ aali pɛ̃ɛkɛɛ́ kĩna doũwa, aai kpáwá tãmitãmi, a pↄe bↄwá sↄ̃o.

27 Tó i ma yãma yã́piↄ musuo, mɛ́ a gi lɛ́ swã́gbãakɛmanↄ, 28 má ɛa fɛlɛánↄ ń pↄfɛ̃aoɛ, mí á swã́gaga gɛ̃n sopla á duuna yã́i. 29 Nↄanapi a to à á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ só. 30 Má gulɛsĩ pↄ́ á bòↄ daaaĩ, mí á tulaletikatɛakĩiↄ gboo, mí á gɛↄ ká á diiↄ gɛↄla. Ma nisĩna aↄ ye á yã́io. 31 Má tó á wɛ̃́lɛↄ gↄ̃ bɛziaↄ ũɛ, mí á sa'okĩiↄ dúuzↄ̃. Á sa'oa pↄ́ tɛ́kũa gĩ a kamagu lↄo. 32 Má á bùsu dɛɛ, a yã́ i di á ibɛɛ pↄ́ kú weↄwa. 33 Má a fɛ̃nda woɛ, mí á yáò mà á fãaa buiↄ guu. Á bùsu i gↄ̃ gii, á wɛ̃́lɛↄ i gↄ̃ bɛziaↄ ũ. 34 Gↄↄ pↄ́ á kú á ibɛɛↄ bùsuu mɛ́ á bùsu gↄ̃̀ da gii, á bùsu a ĩ́ampa sa. Bùsupi á ĩ́ampa, a ĩ́ampaa lɛ́ i ká. 35 Gↄↄ pↄ́ á kú we, ĩ́ana pↄ́ a giɛ̀ à pa ĩ́ampaa wɛ̃ guu, gↄↄ pↄ́ a gↄ̃ da yàaa a ĩ́anapi pa sa.

36 Á gbɛ̃́ kↄ̃naↄ sↄ̃, má tó aa sↄ̃̀deedeekɛ ń ibɛɛↄ bùsuu. Baa ĩ́ana lásɛa kↄ̃fĩ a to aa tílɛ, aai tílɛ lán fɛ̃nda wàlɛ ń yáòwa. Aa kpagua, baa kɛ́ gbɛ̃e lɛ́ ń yáo. 37 Aa kwɛ kákↄ̃a lán fɛ̃nda wà ń kwɛ́òwa. Aa fↄ̃ zɛ gí ń ibɛɛↄ aɛo. 38 Màa á midɛ buiↄ guu. Á ibɛɛↄ bùsu a á mↄ́mↄ. 39 Á gbɛ̃́ kↄ̃napiↄ i ibaba ń ibɛɛↄ bùsuu ampiↄ ń ń deziↄ yãvãiↄ yã́i.

40 Tó á buipiↄ ń yãvãiↄ ń ń deziↄ pↄ́ↄ dↄ̃̀, an náaisaiyã pↄ́ aa kɛ̀mɛɛ ń swã́gbãa pↄ́ aa kɛ̀manↄpio, 41 ↄ̃ ma fɛlɛńnↄ, ma ń kpá ń ibɛɛↄ bùsuu, tó aa ń nↄ̀sɛvãipi tò mɛ́ aa ńzĩa bùsa, tó an yãvãi go ń gbɛ̃a lɛ́ kà, 42 ma bàa kua ń Yakↄbuo* ń Izaakio† ń Ablahaũo‡ yã́ a dↄmagu ń bùsu pↄ́ má kpàmá yã́o. 43 Bùsu pↄ́ aa tò we aↄ da gii ń kpɛ, i ĩ́ampa a ĩ́ampaa wɛ̃u. An yãvãi go a ń gbɛ̃ɛ, asa aa gì ma yãdilɛaↄiɛ, an nisĩna ye ma ikoyãio. 44 Ń beeo gↄↄ pↄ́ aa kú ń ibɛɛↄ bùsuu, má ń midɛo. Má gíńzi mà a bàakuańnↄ yã́ gbooo, asa mámɛmaa Dii an Lua. 45 Ma bàa kua ń ń dezi pↄ́ ma ń bↄ́lɛ Egipi buiↄ wáa kɛ́ màↄ dɛ ń Lua ũ yã́ dↄmagu, mí ń bↄ. Mámɛmaa Dii.

46 Ikoyã ń yãdilɛa pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ Sinai gbɛ musu a dà Isailiↄnɛↄn we.

27

Lɛ́gbãdↄa Diiwa

1 Dii ò Mↄiziɛ, 2 ↄ̃ a ò Isailiↄnɛ à mɛ̀: Tó gbɛ̃́ lɛkɛ̀ Diiwa à mɛ̀, á aà gba gbɛ̃nazĩna, aà bo'ↄ̃an kɛ: 3 Sɛa za wɛ̃̀ bao e à gɛ̀ pɛ̀ wɛ̃̀ bàaↄ̃wa, tó gↄ̃ɛɛ, kpaaũkpɛ ã́nusu ↄwatɛ̃ blakwiɛ, 4 nↄɛ sↄ̃ baakwi. 5 Sɛa za wɛ̃̀ sↄo e à gɛ̀ pɛ̀ wɛ̃̀ baowa, tó nɛgↄ̃ɛɛ, ã́nusu ↄwatɛ̃ baoɛ, nɛnↄɛ sↄ̃ kwi. 6 Sɛa za mↄ do e à gɛ̀ pɛ̀ wɛ̃̀ sↄowa, tó nɛgↄ̃ɛnaɛ, ã́nusu ↄwatɛ̃ sↄoɛ, nɛnↄɛna sↄ̃ àaↄ̃. 7 Tó gↄ̃ɛ dɛ wɛ̃̀ bàaↄ̃la, ã́nusu ↄwatɛ̃ gɛ̃oɛ, nↄɛ sↄ̃ kwi. 8 Tó taasideɛ, mɛ́ aà gbãa i ka màao, aàli gɛ́ sa'ona le, sa'ona lí a bo'ↄ̃a dilɛ lá lɛgbɛ̃na a fↄ̃wa.

9 Tó pↄtuo pↄ́ wì sa'oò Diiwaɛ sↄ̃, pↄ́ pↄ́ wà aà gbà ali gↄ̃ aà pↄ́ ũɛ. 10 Wasuli lilɛo. Wasuli a maa lɛũkpakɛ ń a vãioo, ge a vãi ń a maaoo. Tó wà pↄtuo lɛũkpakɛ̀, a pla píi a gↄ̃ Dii pↄ́ ũɛ. 11 Tó pↄtuo pↄ́ wìli sa'oò Diiwaoɛ sↄ̃, wàli gɛò sa'ona kĩ́i, 12 sa'ona i a taa gwa, tó a maa ge a vãiɛ. Lá sa'ona dìlɛ, màa a ↄ̃a aↄ dɛ. 13 Tó pↄde ye bo, aàli a ↄ̃a sↄode nawà.

14 Tó gbɛ̃́ Dii gbà a kpɛ́, sa'ona lí a taa gwa, tó a maa ge a vãiɛ. Lá sa'ona dìlɛ, màa a ↄ̃a aↄ dɛ. 15 Tó kpɛde ye à a kpɛ́ sí, aàli a ↄ̃a sↄode nawà, kpɛ́pi i ɛa gↄ̃ aà pↄ́ ũ.

16 Tó gbɛ̃́ Dii gbà tↄↄlɛ pↄ́ á sɛ̀ kpaalɛ guu kĩni, a ↄ̃a líↄ doũ ń pↄ́wɛna pↄ́ a mↄ búpiwa ↄ̃ao. Pↄ́wɛna koko do ↄ̃a kà ã́nusu ↄwatɛ̃ sↄo. 17 Tó gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃ ↄ̃ à Dii gbàu sↄ̃, a ↄ̃a a gi àↄ ku a lɛgbɛuɛ. 18 Tó gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃ gɛ̃̀, sa'ona lí a ↄ̃a dilɛ wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ e gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃̀ sìa lɛ́u, i a ↄ̃a lao màa. 19 Tó búde ye a bú sí, aàli a ↄ̃a sↄode nawà, i gↄ̃ aà pↄ́ ũ. 20 Tó i búpi boo, ge tó a yìa gbɛ̃pãlewaɛ, a boa zɛ́ kú lↄo. 21 Tó wàlɛ pↄ́ sↄaasↄaanɛ́ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃u, buapi a gↄ̃ Dii pↄ́ ũɛ, lán pↄ́ pↄ́ wà Dii gbà ń a mìbaowaɛ, tↄↄlɛpi i gↄ̃ sa'onaↄnɛ.

22 Tó gbɛ̃́ Dii gbà tↄↄlɛ pↄ́ á lù, mɛ́ tↄↄlɛ pↄ́ a sɛ̀ kpaalɛ guu no, 23 sa'ona lí a ↄ̃a dilɛ wɛ̃ pↄ́ gↄ̃̀ e gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃̀ dasilɛu, gbɛ̃́pi i tↄↄlɛpi bo zĩbeezĩ gↄ̃̀ↄ, ↄ̃api i gↄ̃ Dii pↄ́ ũ. 24 Gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ wɛ̃ ↄ̃ wàli buapi sↄaa a yìana pↄ́ tↄↄlɛpi vĩ yãaɛ. 25 Lá wà ã́nusu lɛ́ dìlɛ kpaaũkpɛu, màa sa'onaↄ lí pↄ́ ↄ̃a dilɛ. Ãnusu do galaũ baoɛ.

26 Pↄtuo nɛ́ sɛ̃́iaↄá Dii pↄ́ɛ kↄ̀. Gbɛ̃e suli aà gbao zu ge sãn lò, asa Dii pↄ́ɛ. 27 Tó pↄtuo pↄ́ wìli sa'oòo nɛ́ sɛ̃́iaɛ sↄ̃, aàli bo lá sa'ona dìlɛ lɛ́u, i a ↄ̃a sↄode nawà. Tó i boo, wàli yía ↄ̃a pↄ́ sa'ona dìlɛ lɛ́u. 28 Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ vĩ à Dii gbà ń a mìbao, gbɛ̃nazĩna ge pↄtuo ge tↄↄlɛ pↄ́ dɛ a buiↄ pↄ́ ũn lò, asuli yíao, asu bo sↄ̃o. Pↄ́ pↄ́ wà Dii gbà ń a mìbao á pↄ́ pↄ́ wìli booɛ.* 29 Baa gbɛ̃nazĩna pↄ́ wà Dii gbà ń a mìbao, wà fↄ̃ boo, sema wà ade dɛ.

30 Bua pↄ́ↄ kwide líↄ dɛ Dii pↄ́ ũ, pↄ́wɛna ge libɛↄn lò.† Aliↄ dɛ Dii pↄ́ ũɛ. 31 Tó gbɛ̃́ ye a pↄ́ kwidepiↄ bo, aàli a ↄ̃a sↄode nawà. 32 Pↄtuo kwide á Dii pↄ́ɛ. Tó wa nào, a kwideↄ líↄ dɛ aà pↄ́ ũ. 33 Wasuli a maa ge a vãi boo, mɛ́ wasuli a kee lɛũkpakɛo. Tó wà a lɛũkpakɛ̀, a pla píi gↄ̃̀ Dii pↄ́ ũɛ, mɛ́ wa fↄ̃ a kee boo.

34 Yã́ pↄ́ Dii dà Mↄiziɛ Sinai gbɛ musu a dìlɛ Isailiↄnɛn we.

* 4:27 Nao 15.27-28

* 5:26 Nao 5.5-8

* 7:26 Daa 9.4, Iko 12.16, 23

* 9:7 Ɛbɛ 7.27

† 9:22 Nao 6.22-27

* 10:3 Bↄa 19.22

† 10:17 Lev 6.26

* 11:45 1Piɛ 1.16

* 12:3 Daa 17.12, Luk 2.21

† 12:8 Luk 2.24

* 14:2 Luk 5.14, 17.14

* 16:2 Ɛbɛ 6.19

† 16:6 Ɛbɛ 9.7

‡ 16:15 Ɛbɛ 9.12

§ 16:23 Eze 44.19

* 16:27 Ɛbɛ 13.11

† 16:29 Nao 29.7

* 17:11 Ɛbɛ 9.22

* 18:5 Nɛɛ 9.29, Eze 18.9, Luk 10.28, Lom 10.5, Gal 3.12

† 18:8 Iko 23.1, 27.20

‡ 18:9 Iko 27.22

§ 18:23 Bↄa 22.18, Iko 27.21

* 19:2 1Piɛ 1.16

† 19:3 Iko 5.16

‡ 19:3 Bↄa 20.8, Iko 5.12

§ 19:4 Bↄa 20.23, 34.17

* 19:10 Iko 24.19-21

† 19:11 Bↄa 20.15, Iko 5.19

‡ 19:12 Bↄa 20.7, Iko 5.11, Mat 5.33

§ 19:13 Iko 24.14-15

* 19:14 Iko 27.18

† 19:15 Iko 16.19

‡ 19:17 Mat 18.15

§ 19:18 Mat 5.43, 19.19, 22.39, Lom 13.9, Gal 5.14, Zaa 2.8

* 19:19 Iko 22.9-11

† 19:26 Daa 9.4, Iko 12.16, 23

‡ 19:26 Iko 18.10

§ 19:28 Iko 14.1

* 19:29 Iko 23.18

† 19:31 Iko 18.10-11, 1Sam 28.3, Isa 8.19

‡ 19:34 Bↄa 22.20, Iko 24.17, 27.19

§ 19:35 Iko 25.13-15, Yaa 20.10, Eze 45.10

* 20:9 Bↄa 21.17, Mat 15.4

† 20:14 Iko 27.23

‡ 20:15 Bↄa 22.18, Iko 27.21

§ 20:17 Iko 27.22

* 21:5 Iko 14.1

* 22:20 Iko 17.1

* 23:3 Bↄa 20.8-10, 31.12-17, 35.2-3

† 23:5 Bↄa 12.1-14, Iko 16.1-2

‡ 23:6 Bↄa 12.14-20, Iko 16.3-8

§ 23:17 Bↄa 23.16, 34.22, Iko 16.9-12

* 23:22 Iko 24.19-22

* 24:6 Bↄa 25.30

† 24:9 1Sam 21.1-6, Mat 12.4

‡ 24:17 Bↄa 21.12

§ 24:20 Bↄa 21.23-25, Iko 19.21, Mat 5.38

* 25:7 Bↄa 23.10-11

† 25:35 Iko 15.7-8

‡ 25:37 Bↄa 22.24, Iko 23.20-21

§ 25:39 Bↄa 21.2-6, Iko 15.12-18

* 26:1 Bↄa 20.4

† 26:1 Iko 16.21-22, 27.15

‡ 26:4 Iko 11.13-15

§ 26:12 2Kln 6.16

* 26:42 Daa 28.13-14

† 26:42 Daa 26.3-4

‡ 26:42 Daa 17.7-8

* 27:28 Nao 18.14

† 27:30 Nao 18.21, Iko 14.22-29

Naokɛa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

NAOKƐA

Mↄizi lá síiↄ̃de

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Kɛ́ Isailiↄ ikoyã pↄ́ Lua kpà Mↄiziwa Sinai gbɛ musu yãmà, aa sↄukɛ̀ wà da bùsu pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀nɛ́ zɛ́u (1.1-10.10). Aa táa'ò wà kà Kadɛsi Baanɛa, we aa gɛ̃u bùsupiu, ↄ̃ aalɛ vĩakɛ bùsupi gɛ̃aɛ, aa ɛ̀a mipɛ̀ gɛↄmidↄkĩiwa, ↄ̃ aa kɛ̀ gbáau wɛ̃̀ bla. Tá gbã̀a oa gbɛa aa Mↄabu bùsu lè Ísia Wiside gukpɛ oi (10.11-21.35). Lápi yã́ gbɛzãↄ yã́ pↄ́ kɛ̀ Mↄabu bùsuuↄ òwɛ̃ɛ. Bↄa we gbɛzã ↄ̃ Isailiↄ è gɛ̃̀ Kanaa bùsuu (22.1-36.13).

Lápi tɛ Bↄa láiɛ, mɛ́ à Lua gbɛ̃́ↄ gbɛ̃nazĩnkɛ ↄ̀lↄwɛ̃ɛ. Zĩeↄ aaì Lua náaikɛ, zĩeↄ aaì seakɛ, zĩeↄ yãeↄ ì ń kã́si, zĩeↄ yãeↄ ì ń kãdɛ, zĩeↄ aaì ńzĩa sɛ lɛsĩ, zĩeↄ aaì lɛ́lɛ zĩ́lɛ. Lápi ↄ̀lↄwɛ̃ɛ lↄ kɛ́ Lua ìↄ dɛ a gbɛ̃́ↄnɛ náaide ũ gↄↄpii, ìↄ yãkɛ a zɛ́wa, ãma zĩeↄ ìↄ pãsĩńnↄ.

Yã́ zĩ'ũ Mↄizi lè a dɛa kↄ́ↄ ũ Dii ń a gbɛ̃́ↄ zãnguo yã́ musu. Ɔ̃mɛ Lua lɛdↄɛkɛna ũ, ↄ̃ ìↄ sↄ̃ Luazi. Ɔ̃mɛ ì awakpa Luaɛ a gbɛ̃́ↄnɛ, asa náaisaideↄnɛ.

1

Isailiↄ naokɛa Sinai guwaiwaiu

1 Isailiↄ bↄa Egipi wɛ̃̀ plaade, a mↄ plaade gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́, Dii yã'ò Mↄiziɛ kpaaũkpɛu Sinai guwaiwaiu à mɛ̀: 2 À Isailiↄ naokɛ daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo, ní gↄ̃ɛↄ tↄ́ dalau píi. 3 Mpi ń Aalonao à Isaili gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ kãaa, í gbɛ̃́ pↄ́ kà zĩkaapiↄ nao gã ń gão. 4 À gbɛ̃́ pↄ́ dɛ uabele ũↄ sɛ bui ń buio guu dodo aa dↄálɛ. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ aaↄ kúánↄpiↄ tↄ́n kɛ:

Lubɛni buiↄ guu Sedeu nɛ́ Ɛlizuu.

6 Simɛↄ buiↄ guu Zulisadai nɛ́ Selumiɛ.

7 Yuda buiↄ guu Aminadabu nɛ́ Naasↄ̃.

8 Isakaa buiↄ guu Zuaa nɛ́ Nɛtanɛli.

9 Zabulↄni buiↄ guu Heloni nɛ́ Ɛliabu.

10 Yosɛfu nɛ́ Ɛflaiũ buiↄ guu Amihudu nɛ́ Ɛlisama.

Yosɛfu nɛ́ Manase buiↄ guu Pedazuu nɛ́ Gamaliɛli.

11 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ guu Gidoni nɛ́ Abidã.

12 Dã buiↄ guu Amisadai nɛ́ Ahiɛzɛɛ.

13 Asɛɛ buiↄ guu Ɔkɛlana nɛ́ Pagiɛli.

14 Gada buiↄ guu Deuɛli nɛ́ Ɛliasafa.

15 Nɛfatali buiↄ guu Enana nɛ́ Ahila.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sɛ́ gbɛ̃́ↄ guu ń deziↄ buiↄ kía ũↄn we. Aamɛ Isaili bui dↄaanaↄ ũ. 17 Mↄizi ń Aalonao gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń tↄ́ dↄ̀dↄpiↄ sɛ̀, 18 ↄ̃ aa gbɛ̃́ↄ kã̀aa píi mↄ plaade gↄↄ sɛ̃́iazĩ. Aa gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ tↄ́ dàlau píi daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo. 19 Mↄizi ń nao Sinai guwaiwaiu lá Dii dìlɛɛwa.

20 Wà gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ nào, ↄ̃ wà gbɛ̃́ pↄ́ kà zĩkaapiↄ tↄ́ dàlau dodo baade iawa daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo.

21 Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Lubɛni buiↄ guu, gbɛ̃́ pↄ́ kà zĩkaaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń sooloo ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (46.500).

22-23 Simɛↄ buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ mɛ̀ndosai ń ↄ̀aa do ń basↄooɛ (59.300).

24-25 Gada buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blasↄo ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń blakwioɛ (45.650).

26-27 Yuda buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi ń síiↄ̃o ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (74.600).

28-29 Isakaa buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń síiↄ̃o ń ↄ̀aa plaoɛ (54.400).

30-31 Zabulↄni buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń soplao ń ↄ̀aa plaoɛ (57.400).

32-33 Yosɛfu nɛ́ Ɛflaiũ buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (40.500).

34-35 Yosɛfu nɛ́ Manase buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń plao ń ↄ̀aa dooɛ (32.200).

36-37 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń sↄoo ń ↄ̀aa plaoɛ (35.400).

38-39 Dã buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ ń plao ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄooɛ (62.700).

40-41 Asɛɛ buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń mɛ̀ndoo ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (41.500).

42-43 Nɛfatali buiↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń àaↄ̃o ń ↄ̀aa plaoɛ (53.400).

44 Gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi ń Aalonao ń Isailiↄ kía gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ ń naoↄn we. Wà kíapiↄ sɛ̀ bui ń buio guu mɛ̀ndodoɛ. 45 Kɛ́ aa Isaili gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ nào ualɛ ń ualɛo, Isaili pↄ́ kà zĩkaapiↄ 46 gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa àaↄ̃ ń àaↄ̃o ń ↄ̀aa pla ń basoplakwioɛ (603.550).

47 Wì Levii bui uadeↄ da nao guuo, 48 asa Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 49 Ńsu Levii buiↄ naoo. Ńsu ǹ ń tↄ́ dalau ń Isaili bui kĩniↄo. 50 Ikoyã zwã̀akpɛ zĩ na Levii buiↄnɛ ń ↄzĩ ń a pↄkeleↄ ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píi. Aamɛ aaliↄ zwã̀akpɛ sɛa ń a pↄkeleↄ píi, aaiↄ dɛ zwã̀akpɛpi zĩkɛnaↄ ũ, aali bòokpa aa liai. 51 Tó álɛ fɛlɛ, aamɛ aali zwã̀akpɛpi woɛwoɛ. Tó a ka bòokpakĩi, aali ɛa pɛ́ɛpɛɛ. Tó gbɛ̃pãle sↄ̃̀i, à gàɛ. 52 Isailiↄ lí bòokpakpa gã ń gão, baade ń a dàlapooo. 53 Levii buiↄ mɛ́ aali bòokpa aa lia ikoyã zwã̀akpɛi, kɛ́ másu pↄkũmabↄbↄ Isailiↄwao yã́i. Ikoyã zwã̀akpɛ gwaa mɛ́ Levii buiↄ zĩ ũ. 54 Ɔ̃ Isailiↄ kɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛwa.

2

Bòokpaa zɛ́kalɛa

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 2 Isailiↄ baade lí bòokpa a dàlapoo gbáu ń a ua seelao pɛ́lɛa. Aali bòokpa wà lia kpaaũkpɛi kɛ̃awà yↄↄ.

3 Yuda bui gãliↄ mɛ́ aali bòokpa gukpɛ oi ń ń dàlapooo. An dↄaanan Aminadabu nɛ́ Naasↄ̃ ũ. 4 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi ń síiↄ̃o ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (74.600). 5 Isakaa bui gãliↄ lí bòokpa ń saɛ. An dↄaanan Zuaa nɛ́ Nɛtanɛli ũ. 6 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń síiↄ̃o ń ↄ̀aa plaoɛ (54.400). 7 An saɛ Zabulↄni buiↄ. An dↄaanan Heloni nɛ́ Ɛliabu ũ. 8 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń soplao ń ↄ̀aa plaoɛ (57.400). 9 Ampii an bòo wì mɛ Yuda buiↄ bòo, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do, gɛ̃o mɛ̀ndosai mɛ́ kuo, ń ↄ̀aa plaoɛ. (186.400) Aamɛ aali dazɛu káau.

10 Lubɛni bui gãliↄ mɛ́ aali bòokpa gɛↄmidↄkĩi oi ń ń dàlapooo. An dↄaanan Sedeu nɛ́ Ɛlizuu ũ. 11 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń sooloo ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (46.500). 12 Simɛↄ buiↄ lí bòokpa ń saɛ. An dↄaanan Zulisadai nɛ́ Selumiɛ ũ. 13 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ mɛ̀ndosai ń ↄ̀aa do ń basↄooɛ (59.300). 14 An saɛ Gada buiↄ. An dↄaanan Deuɛli nɛ́ Ɛliasafa ũ. 15 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blasↄo ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń blakwioɛ (45.650). 16 Ampii an bòo wì mɛ Lubɛni buiↄ bòo, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basoplakwi ń mɛ̀ndoo ń ↄ̀aa pla ń blakwioɛ (151.450). Aamɛ aali dazɛu plaade ũ.

17 Levii bui bòodeↄ mɛ́ aali kpaaũkpɛ sɛ aa daò zɛ́u, aaiↄ bɛ guoguo. Lá an bòo kálɛa dɛ, màa aaliↄ bɛ zɛ́u. Baade iↄ ku a ↄi tɛa a dàlapoozi.

18 Ɛflaiũ bui gãliↄ lí bòokpa bɛ'aɛ oi ń ń dàlapooo. An dↄaanan Amihudu nɛ́ Ɛlisama ũ. 19 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (40.500). 20 Manase buiↄ líↄ kú ń saɛ. An dↄaanan Pedazuu nɛ́ Gamaliɛli ũ. 21 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń plao ń ↄ̀aa dooɛ (32.200). 22 An saɛ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ. An dↄaanan Gidoni nɛ́ Abidã ũ. 23 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń sↄoo ń ↄ̀aa plaoɛ (35.400). 24 Ampii an bòo wì mɛ Ɛflaiũ buiↄ bòo, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basↄokwi plasai ń basↄooɛ (108.100). Aamɛ aali dazɛu àaↄ̃de ũ Levii buiↄ gbɛa.

25 Dã bui gãliↄ mɛ́ aali bòokpa gugbãntoo oi ń ń dàlapooo. An dↄaanan Amisadai nɛ́ Ahiɛzɛɛ ũ. 26 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ ń plao ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄooɛ (62.700). 27 Asɛɛ buiↄ mɛ́ aali bòokpa ń saɛ. An dↄaanan Ɔkɛlana nɛ́ Pagiɛli ũ. 28 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń mɛ̀ndoo ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (41.500). 29 An saɛ Nɛfatali buiↄ. An dↄaanan Enana nɛ́ Ahila ũ. 30 Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń àaↄ̃o ń ↄ̀aa plaoɛ (53.400). 31 Ampii an bòo wì mɛ Dã buiↄ bòo, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basoplakwi ń soplao ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (157.600). Aali dazɛu gbɛzã ń ń dàlapooo.

32 Isaili pↄ́ wà ń nao ualɛ ń ualɛoↄn we. An zĩgↄ̃ↄ píi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa àaↄ̃ ń àaↄ̃o ń basoplakwioɛ (603.550). 33 Kási wi Levii buiↄ da naopi guu ń ń Isaili deeↄo, lá Dii ò Mↄiziɛwa. 34 Isailiↄ kɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛwa, aa bòokpà ń ń dàlapooo màa, ↄ̃ aa dàzɛu daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo.

3

Levii buiↄ

1 Mↄizi ń Aalonao buiↄ yã́n kɛ gↄↄ pↄ́ Dii yã'ò Mↄiziɛ Sinai gbɛ musu. 2 Aalona nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Nadabu, Abiu, Ɛleazaa, Itamaa. 3 Aalona nɛ́ pↄ́ wà ń dílɛ sa'onaↄ ũ wà sa'ozĩ nànɛ́ ń ↄzĩↄ tↄ́n we. 4 Nadabu ń Abiuo gàga Dii aɛ Sinai guwaiwaiuɛ, kɛ́ aa mↄ̀ aà aɛ ń tɛ́ zĩ̀loo yã́i.* Aai nɛ'i yãao, ↄ̃ Ɛleazaa ń Itamaao gↄ̃̀ sa'onaↄ ũ ń mae Aalona gↄↄ.

5 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 6 Mↄ́ ń Levii buiↄ, ní ń na Aalonaɛ a ↄzĩ, aali zĩkɛaànↄ. 7 Aali kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ zĩ pↄ́ má dà Aalonaɛ ń Isailiↄ píi kɛ ń zwã̀akpɛpi zĩo lↄ. 8 Aali laaidↄ kpaaũkpɛ pↄkeleↄwa, aaiↄ zwã̀akpɛpi zĩ pↄ́ má dà Isailiↄnɛ kɛò. 9 Levii buiↄ na Aalona ń a nɛ́ↄnɛ ń ↄzĩ. Isaili pↄ́ wa kpàwà míↄmiↄↄn we. 10 Aalona ń a nɛ́ↄ dilɛ ma gbàgbanaↄ ũ. Tó gbɛ̃́ zĩ̀loe sↄ̃̀mazi, à gàɛ.

11 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 12 Mámɛ ma Levii buiↄ sɛ̀ Isailiↄ guu Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ gbɛu. Levii buipiↄ iↄ dɛ ma pↄ́ ũ, 13 asa za gↄↄ pↄ́ ma Egipi nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dɛ̀dɛ, ma Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ ń ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ dìlɛ ma pↄ́ ũɛ.† Mámɛmaa Dii.

14 Dii yã'ò Mↄiziɛ Sinai guwaiwaiu à mɛ̀: 15 Levii buiↄ nao daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo. An gↄ̃ɛↄ nao píi sɛa za nɛ́ mↄ doↄwa. 16 Ɔ̃ Mↄizi ń nao lá Dii òɛwa. 17 Levii nɛ́ↄ tↄ́n kɛ: Geesↄ̃, Kɛata ń Mɛlalio. 18 Geesↄ̃ nɛ́ↄ tↄ́n kɛ daɛdaɛ: Libeni ń Simɛio. 19 Kɛata nɛ́ↄ tↄ́n kɛ daɛdaɛ: Amlaũ, Isaa, Hɛblↄ̃ ń Uziɛlio. 20 Mɛlali nɛ́ↄ tↄ́n kɛ daɛdaɛ: Mali ń Musio. Levii buiↄn we daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo.

21 Libeni buiↄ ń Simɛi buiↄ mɛ́ Geesↄ̃ buiↄ ũ. 22 Gↄ̃ɛ pↄ́ wà ń nao sɛa za nɛ́ mↄ doↄwaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (7.500). 23 Geesↄ̃ buipiↄ lí bòokpa zwã̀akpɛpi kpɛ naa bɛ'aɛ oi. 24 Laɛli nɛ́ Ɛlisafa mɛ́ ń kía ũ. 25 Geesↄ̃ buiↄ líↄ zwãa ń báa pↄ́ wàli kú kpaaũkpɛaↄ zĩ kɛ ń a kpɛɛlɛ zwãao 26 ń kaa lɛ́ zwãao ń kaa pↄ́ lia zwã̀akpɛpi ń sa'okĩiozi zwãao ń a baↄ píi.

27 Amlaũ buiↄ ń Isaa buiↄ ń Hɛblↄ̃ buiↄ ń Uziɛli buiↄ mɛ́ Kɛata buiↄ ũ. 28 Sɛa za nɛ́ mↄ doↄwa, an gↄ̃ɛↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ swaaↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (8.600). Aamɛ aaliↄ zĩkɛ zwã̀akpɛu. 29 Kɛata buipiↄ mɛ́ aali bòokpa zwã̀akpɛpi saɛ naa gɛↄmidↄkĩi oi. 30 Uziɛli nɛ́ Ɛlizafã mɛ́ ń kía ũ. 31 Aaliↄ kpagolo ń táabũnuo ń dauo ń sa'okĩio ń tulaletikatɛakĩio ń zwã̀akpɛ zĩkɛbↄↄ ń suunao zĩ kɛ píi. 32 Sa'onkia Aalona nɛ́ Ɛleazaa mɛ́ Levii bui kíaↄ dↄaana ũ. Aàpi mɛ́ ì wɛ́tɛ zwã̀akpɛ zĩkɛnaↄzi.

33 Mali buiↄ ń Musi buiↄ mɛ́ Mɛlali buiↄ ũ. 34 Kɛ́ wà ń nao sɛa za nɛ́ mↄ doↄwa, an gↄ̃ɛↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ soolo ń ↄ̀aa dooɛ (6.200). 35 Abihaili nɛ́ Zuliɛli mɛ́ ń kía ũ. Aali bòokpa zwã̀akpɛ saɛ naa gugbãntoo oi. 36 Wà Mɛlali buiↄ dìlɛ aaliↄ wɛ́tɛ zwã̀akpɛ lipɛpɛɛↄzi ń a lipↄ̃ↄↄ ń a lipɛlɛↄ ń lipɛlɛpi zɛbↄↄ ń a pↄkeleↄ píi. 37 Aaliↄ kaa pↄ́ liaa zwã̀akpɛi lipɛlɛↄ ń a zɛbↄↄ ń a kũbↄↄ ń a baↄ zĩ kɛ lↄ.

38 Mↄizi ń Aalonao ń Aalonapi nɛ́ↄ lí bòokpa kpaaũkpɛ aɛ naa gukpɛ oi. Aamɛ aaliↄ luakukĩi zĩ kɛ Isailiↄnɛ. Tó gbɛ̃́ zĩ̀loe sↄ̃̀i, à gàɛ. 39 Levii bui pↄ́ Mↄizi ń Aalonao ń nao daɛdaɛ lá Dii òwaↄn we. Sɛa za nɛ́ mↄ doↄwa, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plaoɛ (22.000).

40 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ nao píi sɛa za nɛ́ mↄ doↄwa, ní ń tↄ́ dalau. 41 Bee gbɛa ní Levii buiↄ dilɛ ma pↄ́ ũ Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ gbɛu ḿpii, ní Levii buiↄ pↄtuoↄ dilɛ ma pↄ́ ũ Isailiↄ pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ gbɛu píi. Mámɛmaa Dii. 42 Ɔ̃ Mↄizi Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ nào lá Dii òɛwa, 43 sɛa za nɛ́ mↄ doↄwa. Kɛ́ wà ń tↄ́ kà láu píi, an dasi kɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń ↄ̀aa do ń bàaↄ̃kwi ń àaↄ̃oɛ (22.273).

44 Ɔ̃ Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 45 Levii buiↄ dilɛ ma pↄ́ ũ Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ gbɛu, ní Levii buiↄ pↄtuoↄ dilɛ ma pↄ́ ũ Isailiↄ pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ gbɛu. Mámɛmaa Dii. 46 Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dasi dɛ Levii buiↄla gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń bàaↄ̃kwi ń àaↄ̃o. Gbɛ̃́ pↄ́ dìapiↄ boa yã́ musu, 47-48 ã́nusu ↄwatɛ̃ sↄ́sↄo símá an baade miwa, lá wà a gbia dìlɛ ma kúkĩiwa, ní kpá Aalona ń a nɛ́ↄwa. Ãnusu do gela baoɛ. 49 Ɔ̃ Mↄizi gbɛ̃bo'ↄ̃api sì gbɛ̃́ pↄ́ an dasi dɛ̀ Levii buiↄlapiↄwa. 50 À ↄ̃asì Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iapiↄwa ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa soolo ń baswaaↄ̃sↄoo (1.365), lá wà a gbia dìlɛ luakukĩiwa. 51 Ɔ̃ a kpà Aalona ń a nɛ́ↄwa lá Dii òɛwa.

4

Kɛata buiↄ

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 2 Levii nɛ́ Kɛata buiↄ nao daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo, 3 gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ baakwi e blakwi, aaì mↄ zĩkɛi kpaaũkpɛuↄ. 4 Zĩ pↄ́ Kɛata buipiↄ lí kɛ kpaaũkpɛu á ma pↄ́ɛ ń a mìbao.

5 Tó wàlɛ fɛlɛ bòou, Aalona lí mↄ́ ń a nɛ́ↄ, aali suuna zwãa polo aa ku ikoyã kpagoloa. 6 Aali ayo báa kua, aai gbasa zwãa pↄ́ wa kɛ̀ ń pↄ́lɛ búuna tɛ̃ɛtɛ̃ɛo kua. Bee gbɛa aali kpagolo lipↄ̃ↄↄ sↄlↄu.

7 Aali zwã̀a búuna kú táabũnu pↄ́ kú ma aɛa, aai tapɛlɛntiↄ kálɛwà ń toonaↄ ń imibↄↄ ń lo pↄ́ wì vɛ̃ɛ kauↄ, aai pɛ̃ɛ pↄ́ wìↄ kpaa gↄↄpii kálɛ we lↄ. 8 Aali zwã̀a tɛ̃a ku pↄ́piↄla, aai ayo báa kua. Bee gbɛa aali táabũnupi lipↄ̃ↄↄ sↄlↄu.

9 Aali zwã̀a búuna sɛ ku daua ń a filiaↄ ń a dɛbↄↄ ń a túfukabↄↄ ń a nísikabↄↄ, 10 aai daupi ye ayo báau ń a pↄkelepiↄ píi, aai ye a lipↄ̃ↄↄwa.

11 Aali zwã̀a búuna kú tulaletikatɛakĩia, aai ayo báa kua. Bee gbɛa aali a lipↄ̃ↄↄ sↄlↄu. 12 Aali zĩkɛbↄ pↄ́ wàli zĩkɛò ma kúkĩiↄ sɛ́lɛ píi, aai ka zwã̀a búunau, aai ye ayo báau, aai gbasa ye a lipↄ̃ↄↄpiↄwa.

13 Aali sa'okĩi túfu bↄlɛ, aai zwã̀a gàalulade ku sa'okĩipia, 14 aai pↄkele pↄ́ wì zĩkɛoↄ ka sa'okĩipia, tɛ́sibↄↄ ń saaↄ ń pɛ́ɛluↄ ń au'ɛlɛbↄↄ ń sa'okĩi pↄkeleↄ píi, aai gbasa ye ayo báau, aai a lipↄ̃ↄↄ sↄlↄu.

15 Tó Aalona ń a nɛ́ↄ pↄkù ma kpɛ́ pↄ́ↄ ń a pↄkeleↄla píi aa làa, tó wàlɛ fɛlɛ bòou, Kɛata buiↄ lí gbasa mↄ́ pↄ́piↄ sɛ́lɛ. Aasuli ↄkã ma kpɛ́ pↄewao, kɛ́ aasu gagao yã́i. Kɛata buiↄ mɛ́ aaliↄ kpaaũkpɛ pↄ́piↄ sɛa.

16 Sa'onkia Aalona nɛ́ Ɛleazaa mɛ́ aliↄ wɛ́tɛ filia nísii ń tulaleti gĩnanao ń pↄ́wɛnti pↄ́ wìↄ mↄ ma gbai lá gu lɛ́ dↄo ń nísi pↄ́ wì pↄ́ dilɛò à gↄ̃ ma pↄ́ ũo, ìli wɛ́tɛ zwã̀akpɛi lↄ ń a pↄ́ↄ ń a pↄkeleↄ píi.

17 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 18 Ásu to Kɛata buiↄ midɛ Levii buiↄ guuo. 19 Tó aa sↄ̃̀ ma kpɛ́ pↄ́piↄzi, Aalona ń a nɛ́ↄ mɛ́ aali dↄaa gɛ̃ zwã̀akpɛu, aai ń baade zĩ́ pↄ́ a kɛ ń aso pↄ́ a sɛo ↄlↄɛ̀, kɛ́ aasu gagao yã́i. 20 Kɛata buipiↄ suli gɛ̃ wɛ́kpalɛi ma kpɛ́ pↄ́piↄzi gↄↄ pↄ́ wàlɛ zwãa kuao, kɛ́ aasu gagao yã́i.

Geesↄ̃ buiↄ

21 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 22 Geesↄ̃ buiↄ nao lↄ daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo. 23 Gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ baakwi e blakwi, aaiↄ mↄ zĩkɛi kpaaũkpɛuↄ ↄ̃ ńyↄ̃ ń nao. 24 Zĩ pↄ́ Geesↄ̃ buiↄ lí kɛ ń aso pↄ́ aali sɛon kɛ: 25 Aali kpaaũkpɛzwãaↄ sɛ́ ń zwãa pↄ́ wì kuao ń ayo báa pↄ́ wì kuaↄ ń a kpɛɛlɛ zwãao 26 ń kaa pↄ́ liaa zwã̀akpɛ ń sa'okĩiozi zwãaↄ ń a lɛ zwãao ń a baↄ ń a pↄkeleↄ píi. Aali zĩ pↄ́ wì kɛoↄ kɛ píi. 27 Aalona ń a nɛ́ↄ mɛ́ aaↄ dɛ zĩ pↄ́ Geesↄ̃ buiↄ lí kɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ, asosɛan nò, zĩ pãle kɛan nò. Ampiↄ mɛ́ aali aso pↄ́ aa sɛ ↄlↄnɛ́. 28 Kpaaũkpɛ zĩ pↄ́ Geesↄ̃ buiↄ líↄ kɛn we. Sa'onkia Aalona nɛ́ Itamaa mɛ́ aliↄ wɛ́tɛ an zĩↄi.

Mɛlali buiↄ

29 Mɛlali buiↄ nao daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo. 30 Gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ baakwi e blakwi, aaiↄ mↄ zĩkɛi kpaaũkpɛuↄ ↄ̃ ńyↄ̃ ń nao. 31 Kpaaũkpɛ zĩ pↄ́ aaliↄ kɛn kɛ: Aamɛ aaliↄ zwã̀akpɛ lipɛpɛɛↄ sɛa ń a lipↄ̃ↄↄ ń a lipɛlɛↄ ń lipɛlɛpiↄ zɛbↄↄ 32 ń kaa pↄ́ liaai lipɛlɛↄ ń a zɛbↄↄ ń a kũbↄↄ ń a baↄ ń a pↄkele pↄ́ wì zĩkɛoↄ píi. Àli baade aso pↄ́ a sɛ ↄlↄɛ̀. 33 Kpaaũkpɛ zĩ pↄ́ Mɛlali buiↄ lí kɛn we. Sa'onkia Aalona nɛ́ Itamaa mɛ́ aliↄ wɛ́tɛ an zĩↄi.

Levii buiↄ naoa

34 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao ń Isaili kíaↄ Kɛata buiↄ nào daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo, 35 sɛa gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ baakwi e blakwi, aaiↄ mↄ zĩkɛi kpaaũkpɛuↄ. 36 Aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa kuɛ'aaↄ̃ ń basoplakwioɛ (2.750). 37 Kɛata bui pↄ́ aaì zĩkɛ kpaaũkpɛuↄ dasilɛn we. Mↄizi ń Aalonao ń nao lá Dii ò Mↄiziɛwa.

38 Ɔ̃ aa Geesↄ̃ buiↄ nào daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo, 39 sɛa gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ baakwi e blakwi, aaiↄ mↄ zĩkɛi kpaaũkpɛuↄ. 40 Aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa kuɛ'aaↄ̃ ń baakwioɛ (2.630). 41 Geesↄ̃ bui pↄ́ aaì zĩkɛ kpaaũkpɛuↄ dasilɛn we. Mↄizi ń Aalonao ń nao lá Dii òwa.

42 Ɔ̃ aa Mɛlali buiↄ nào daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo, 43 sɛa gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ baakwi e blakwi, aaiↄ mↄ zĩkɛi kpaaũkpɛuↄ. 44 Aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ (3.200). 45 Mɛlali buiↄ dasilɛn we. Mↄizi ń Aalonao ń nao lá Dii ò Mↄiziɛwa.

46 Màa Mↄizi ń Aalonao ń Isaili kíaↄ Levii buiↄ nào daɛdaɛ ualɛ ń ualɛo, 47 sɛa gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ baakwi e blakwi, aaì mↄ zĩkɛi kpaaũkpɛu aaiↄ a aso sɛaↄ. 48 Ampii an dasi fɛ̀lɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ swaaↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃ baosaioɛ (8.580). 49 Kɛ́ Dii yãdìlɛ Mↄiziɛ, a ò gbɛ̃́ↄnɛ, wà baade zĩ́ ↄ̀lↄɛ̀ ń aso pↄ́ a sɛo. Ɔ̃ wà ń nao màa lá Dii ò Mↄiziɛwa.

5

Bòo kua gbãlɛsai

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O Isailiↄnɛ aa kusudeↄ ń kɛ̃nudeↄ ya bòou ń gbɛ̃́ pↄ́ kã̀ gɛwa aa gbãlɛ̀ↄ. 3 À ń yá à ń kpá bòo kpɛ gↄ̃ɛ ń nↄɛo, kɛ́ aasu Isailiↄ bòo pↄ́ má kú a guu gbãlɛo yã́i.* 4 Ɔ̃ Isailiↄ kɛ̀ màa, aa ń yá ń kpá bòo kpɛ, lá Dii ò Mↄiziɛwa.

5 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 6 O Isailiↄnɛ, tó gↄ̃ɛ ge nↄɛ duunakɛ̀ a gbɛ̃́ɛ à náaisaiyãkɛ̀ Diiɛ, à tàaekɛ̀n we. 7 Sema ade duuna pↄ́ a kɛ̀pi o gupuau, i a fĩabo gbɛ̃́ pↄ́ à tàaekɛ̀ɛpiɛ, i a ↄ̃a sↄode nawà. 8 Tó pↄde gà mɛ́ a daɛ fɛ̃̀ɛɛ vĩ wà fĩapi boɛ̀o, pↄ́pi a gↄ̃ ma pↄ́ ũɛ, wi kpa sa'onawa sãnu ń sãsakao pↄ́ wa lákaò aà duunapiao.† 9 Sa pↄ́ Isailiↄ lí oa aliↄ dɛ sa'ona pↄ́ wà mↄ̀oɛ̀ pↄ́ ũɛ. 10 Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ kpà Diiwa ali gↄ̃ sa'ona pↄ́ wà nàɛ̀ a ↄzĩ pↄ́ ũɛ.

Nↄ náaisaide yã́

11 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 12 O Isailiↄnɛ ǹ mɛ, tó gbɛ̃e nↄ pã̀zɛa à náaisaiyãkɛ̀ɛ̀, 13 gↄ̃ɛ pãle wùlɛaànↄ, aà zã́ a yã́ dↄ̃o, tó nↄɛpi gbãsĩkɛ̀ màa mɛ́ gbɛ̃e i aà eo, seelade kuo, kɛ́ wi aà kũòo yã́i, 14 tó gↄ̃ɛpi nↄ̀sɛ fɛ̀lɛ, mɛ́ àlɛ seakɛ a nↄpi yã́wa, àlɛ e à gbãsĩkɛ̀ yã̀, ge i gbãsĩkɛoa, 15 gↄ̃ɛpi i gɛ́ ń a napio sa'ona kĩ́i ń pↄ́wɛnti kiloo plao gba pↄ́ nↄɛpi a mↄò ũ. Asu nísikawào, mɛ́ asu tulaleti fã́wào, kɛ́ nↄ̀sɛfɛlɛgbaɛ yã́i. A dɛ dↄ̃́akpaagba pↄ́ ì to wà dↄ̃ tó wà tàaekɛ̀ sĩanaɛ ũɛ. 16 Sa'ona i mↄ́ ń nↄɛpio, i aà zɛ ma aɛ. 17 Sa'ona i ma kpɛ́ í dã ka oo nɛ́nau, i zwã̀akpɛ bùsu dã à zua. 18 I nↄɛpi falana go, i dↄ̃́akpaagba pↄ́ wì da nↄ̀sɛfɛlɛa yã́i na nↄɛpiɛ a ↄzĩ. Sa'onapi iↄ í pãsĩ pↄ́ ì láaizĩmápi kũa. 19 Sa'onapi i to nↄɛpi dↄ̃́akpa, i oɛ̀ à mɛ: Tó gↄ̃ɛe i wúlɛnnↄo, tó ni pã n zã́ ikoyãa n gbãsĩkɛ̀o, í pãsĩ pↄ́ ì láaizĩmápi a yãe inɛo. 20 Ãma tó n pã n zã́ ikoyãa, n gɛ n wulɛ ń gↄ̃ɛ pãleo n gbãsĩkɛ̀ɛ sↄ̃, 21 Dii a to n gbalaↄ ibaba, n gbɛɛ i sɛ́, n gbɛ̃́ↄ i láaizĩma, aai n ká. 22 Í pↄ́ ì láaizĩmáɛ beepi a taalɛ n mɛuɛ, i n gbɛɛ sɛ́, n gbalaↄ i ibaba. Nↄɛpi i gbasa mɛ: Ãmi! Aà kɛ màa! 23 Sa'ona i láai yã́piↄ kɛ̃ láwa, i pípi ń í pãsĩpio, 24 i í pãsĩ pↄ́ ì láaizĩmápi kpa nↄɛpiwa aà mi, i taalɛ aà mɛu à yãpãsĩ iɛ̀. 25 Ãma sa'ona lí nↄ̀sɛfɛlɛpↄwɛntipi si nↄɛpi ↄzĩ gĩa, i mↄ Diiɛ, i gbasa gɛò sa'okĩi. 26 Sa'onapi i pↄ́wɛntipi dã ↄkũ do yãdↄa Diigu gba ũ, i kpasa sa'okĩiwa, i gbasa ípi kpa nↄɛpiwa aà mi sa. 27 Tó nↄɛpi gbãsĩkɛ̀ à náaisaiyãkɛ̀ a zã́ɛɛ, gↄↄ pↄ́ à í pↄ́ ì láaizĩmápi mì, a taalɛ aà mɛuɛ, i yã'iɛ̀, aà gbɛɛ i sɛ́, aà gbalaↄ i ibaba, nↄɛpi i gↄ̃ láaipↄ ũ a gbɛ̃́ↄ guu. 28 Ãma tó nↄɛpi i gbãsĩkɛo mɛ́ a ku tàaesai, a bↄ aafiaɛ, iↄ nɛ'i.

29 Ikoyã pↄ́ má dìlɛ nↄ̀sɛfɛlɛa yã́ musun we. Tó nↄɛ pã̀ a zã́ baa à náaisaiyãkɛ̀ɛ̀, 30 ge tó gↄ̃ɛ nↄ̀sɛ mɛ́ fɛ̀lɛ, àlɛ seakɛ a nↄ yã́wa, a kɛkɛan we. Sa'ona lí mↄ́ ń nↄɛpio, i aà zɛ ma aɛ, i gbasa ikoyãpi kɛɛ̀ píi. 31 Aà gↄ̃pi aↄ tàae vĩ a guuo, ãma nↄɛpi duunapi a wi aàzĩa musuɛ.

6

Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa kpà Luawa yã́

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O Isailiↄnɛ, tó gↄ̃ɛ ge nↄɛ lɛkɛ̀a à mɛ̀ a azĩa kpàa ma gbɛ̃́ ũɛ zálala, 3 ade vɛ̃ɛ ń í gbãao tɛ̃́.* Asu vɛ̃ɛbɛ'i buie kã a lɛ́wao, mɛ́ asu vɛ̃ɛbɛ ísi ge a gii bleo. 4 Gↄↄ pↄ́ a ku ma gbɛ̃́ ũ zálala, asuli vɛ̃ɛli pↄe bleo, baa a wɛ́na ge a tɛɛ.

5 E lɛ́ pↄ́ a kɛ̀api gↄↄ gɛ paò, gɛ̃ su táa'o aà miwao. Aↄ dɛ ma pↄ́ ũ e gↄↄ pↄ́ à azĩa kpàapi lɛ́ gɛ paòɛ, i to a mikã gbã a laaiwa. 6 E gↄↄ pↄ́ à azĩa kpàa ma gbɛ̃́ zálala ũpi lɛ́ gɛ paò, asu sↄ̃ gɛio. 7 Baa tó aà mae ge aà da ge aà vĩ̀i ge aà dãuna gà, asu sↄ̃ aà gɛi à gbãlɛo, asa aàzĩa kpaaa seela ku aà miwaɛ. 8 Aↄ dɛ ma pↄ́ ũɛ e gↄↄ pↄ́ à azĩa kpàa ma gbɛ̃́ zálala ũpi lɛ́ gɛ paò. 9 Tó gbɛ̃e gà aà wáa kã́ndo, mɛ́ aà kua ma pↄ́ ũ mikã gbãlɛ̀, aà a mipi bo gbáigbai a gbãbↄgↄↄ, gↄↄ sopla gbɛa. 10 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ i mↄ sa'onaɛ ń felenaↄ ge felenguulu bↄlↄnaↄ mɛ̀n pla kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, 11 sa'ona i sa'o ń a mɛ̀ndoo duun awakpabↄ ũ, i sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń a mɛ̀ndoo, i gbãbↄɛ̀ aà kua gɛ saɛ yã́i. Zĩbeezĩ i a mi bo, 12 i ɛa à azĩa kpaa e a kua ma pↄ́ ũ gↄↄ lɛ́u, i mↄ́ ń sãsa wɛ̃donao tàae fĩabobↄ ũ. Wasu aà kua ma gbɛ̃́ zálala ũ sɛ̃́ia gↄↄ dauo, asa aà kua ma gbɛ̃́ zálala ũ káaupi ↄ̃̀ↄkpàɛ.

13 Ikoyã pↄ́ má dìlɛ gbɛ̃́ pↄ́ azĩa kpàaɛn kɛ lↄ. Tó gↄↄ pↄ́ a dìlɛ àↄ ku ma pↄ́ ũ pà, wà mↄaànↄ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, 14 i sa'oa ń sãsa wɛ̃dona pↄ́ sãa vĩoo sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ ũ ń sãda wɛ̃dona pↄ́ sãa vĩoo duun awakpabↄ ũ ń sãsakao pↄ́ sãa vĩoo sáaukpa sa'obↄ ũ 15 apii ń a pↄ́wɛntio ń a vɛ̃ɛo ń kàao gbí do, kàa pↄ́ wa tòto ń nísioↄ ń kàawana pↄ́ wà nísi fã̀wàↄ. 16 Sa'ona i mↄ́ ń pↄ́piↄ ma aɛ píi, i sa pↄ́ wì o duuna awakpabↄ ũ o ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũo, 17 i sáaukpa sa'oa ń sãsakaoo ń a pↄ́wɛntio ń a vɛ̃ɛo ń kàao gbí do. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa kpàapi i a mi bo† kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ we, i a kua ma pↄ́ ũ mikã sɛ́lɛ kátɛu sáaukpasa nísi zĩ́lɛ. 19 Tó à a mi bò màa, sa'ona i sãsakao ↄ do pↄ́ wà a fùukɛ̀ sɛ́ ń kàa pↄ́ a bↄ̀ gbíuo mɛ̀ndo ń kàawanao mɛ̀ndo, i na gbɛ̃́ pↄ́ mibòpiɛ a ↄzĩ. 20 Sa'onapi i ɛa sí, i mↄmɛɛ. Lá pↄ́piↄá ma pↄ́ɛ, a gↄ̃ sa'onapi pↄ́ ũɛ ń a kùla pↄ́ wì mↄmɛɛo ń a gbá pↄ́ wì bↄ adoao. Bee gbɛa gbɛ̃́ pↄ́ azĩa kpàapi i gbasa ɛa na vɛ̃ɛmiawa.

21 Ikoyã pↄ́ má dìlɛ gbɛ̃́ pↄ́ azĩa kpàaɛn we ń sa pↄ́ a oa a lɛkɛa yã́io, pↄ́ pↄ́ asu ye kã́fĩ a gbãa lɛ́u bàasi. Lɛ́ pↄ́ a kɛ̀ gↄↄ pↄ́ à azĩa kpàa, sema aà a fĩabo.

Sa maa pↄ́ sa'onaↄ lí o gbɛ̃́ↄnɛ

22 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 23 O Aalonaɛ ń a nɛ́ↄ, tó aalɛ samaa'o Isailiↄnɛ, aali mɛ:

24 Dii báaadaágu, i ↄkuála,

25 Dii á gwa, i gbɛ̃kɛkɛɛ́,

26 Dii wɛ́tɛázi, i á nↄ̀sɛ daɛ́ doũ.

27 Aali samaa'o Isailiↄnɛ ń ma tↄ́o màa, míli báaadańgu.

7

Isaili kíaↄ gbadaa zwã̀akpɛ sakɛ̃gↄↄ

1 Gↄↄ pↄ́ Mↄizi zwã̀akpɛ dↄ̀ a làa, à nísikàwà ń a pↄkeleↄ píi, à a sakɛ̃̀, ↄ̃ à nísikà sa'okĩiwa ń a pↄkeleↄ píi, à a sakɛ̃̀. 2 Ɔ̃ Isaili kíaↄ mↄ̀ ń gbao. Aamɛ aa ń deziↄ buiↄ kía pↄ́ wà ń dílɛ gbɛ̃naon dↄaanaↄ ũ. 3 Aa mↄ̀ ń ń gbao Diiɛ, zugo mɛ̀n soolo ń zuↄ mɛ̀n kuɛpla. Kía gbɛ̃ↄn plapla zugo mɛ̀ndodo, baade miwa zù mɛ̀ndodo, ↄ̃ aa gɛ̀ò zwã̀akpɛ kpɛɛlɛ.

4 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 5 Gba pↄ́ aa mↄ̀opiↄ sí, iↄ dɛ kpaaũkpɛ zĩkɛbↄↄ ũ, ní kpá Levii buiↄwa, lá a mↄ́má ń zĩ guuwa. 6 Ɔ̃ Mↄizi zugoↄ ń zupiↄ sì a kpà Levii buiↄwa. 7 À zugo mɛ̀n pla ń zù mɛ̀n síiↄ̃o kpà Geesↄ̃ buiↄwa ń zĩ lɛ́u. 8 À zugo mɛ̀n síiↄ̃ ń zù mɛ̀n swaaↄ̃o kpà Mɛlali buiↄwa ń zĩ lɛ́u. Sa'onkia Aalona nɛ́ Itamaa mɛ́ ń dↄaana ũ. 9 I asosɛbↄe kpa Kɛata buiↄwao, asa aa Dii kpɛ́ pↄ́ↄ sɛ́ ń gã̀uɛ.

10 Zĩ́ pↄ́ wà nísikà sa'okĩiwa, ↄ̃ kíapiↄ mↄ̀ ń ń gbaↄ sa'okĩipi aɛ sa'okĩipi sakɛ̃a yã́i. 11 Dii ò Mↄiziɛ yãa à mɛ̀, lá gu lɛ́ dↄ kíapiↄ líↄ mↄ dodo sa'okĩi sakɛ̃a yã́i.

12-83 Gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ Aminadabu nɛ́ Naasↄ̃, Yuda bui mɛ́ mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ plaade zĩ́ Zuaa nɛ́ Nɛtanɛli, Isakaa buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ Heloni nɛ́ Ɛliabu, Zabulↄni buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ síiↄ̃de zĩ́ Sedeu nɛ́ Ɛlizuu, Lubɛni buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ sↄode zĩ́ Zulisadai nɛ́ Selumiɛ, Simɛↄ buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ soolode zĩ́ Deuɛli nɛ́ Ɛliasafa, Gada buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ soplade zĩ́ Amihudu nɛ́ Ɛlisama, Ɛflaiũ buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ Pedazuu nɛ́ Gamaliɛli, Manase buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ kɛ̃okwide zĩ́ Gidoni nɛ́ Abidã, Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ kwide zĩ́ Amisadai nɛ́ Ahiɛzɛɛ, Dã buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ kuɛdode zĩ́ Ɔkɛlana nɛ́ Pagiɛli, Asɛɛ buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gↄↄ kuɛplade zĩ́ Enana nɛ́ Ahila, Nɛfatali buiↄ kía mↄ̀ ń a gbao.

Gba pↄ́ an baade mↄ̀on kɛ: Ãnusu tapɛlɛnti pↄ́ a gbia kiloo do ń kĩnio, au'ɛlɛbↄ pↄ́ wa pì ń ã́nusuo a gbia galaũ ↄ̀aa síiↄ̃ɛ, lá wà a gbia lɛ́ dìlɛ luakukĩiwa. Wà pↄ́wɛnti yãalɛa ń nísio kà tapiↄ pai pↄ́wɛn gba ũ. Vua toona pↄ́ a gbia galaũ basↄokwi, wà tulaletikà a pai. Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄn kɛ: Zugaaena do, sãsakao do, sãsa wɛ̃dona do. Duun awakpabↄn kɛ: Blesana do. Sáaukpasaↄn kɛ: Zu pla, sãsakao sↄo, blesana sↄo, sãsa wɛ̃dona sↄo.

84 Gba pↄ́ Isaili kíaↄ dà sa'okĩi sakɛ̃a yã́i nísikaa sa'okĩipiwa gbɛapiↄ dasilɛn kɛ: Ãnusu tapɛlɛnti mɛ̀n kuɛpla, au'ɛlɛbↄ pↄ́ wa pì ń ã́nusuo mɛ̀n kuɛpla, vua toona mɛ̀n kuɛpla. 85 Tapɛlɛntipiↄ gbia kiloo dodo ń kĩnioɛ, au'ɛlɛbↄↄ sↄ̃ galaũ ↄ̀aa síiↄ̃siiↄ̃. Apii fɛ̀lɛ ã́nusu kiloo baasↄo ń plao ń galaũ ↄ̀aa àaↄ̃o, lá wà a gbia lɛ́ dìlɛ luakukĩiwa. 86 Vua toona pↄ́ wà tulaletikà a pai mɛ̀n kuɛplaↄ gbia galaũ basↄokwikwi, lá wà a gbia lɛ́ dìlɛ luakukĩiwa. À kɛ̀ píi galaũ ↄ̀aa soolo ń basooloo (1.320). 87 Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ dasilɛn kɛ: Zugaaena kuɛpla, sãsakao kuɛpla, sãsa wɛ̃dona kuɛpla, apii ń a pↄ́wɛntio. Blesan mɛ̀n kuɛpla ↄ̃ wà duuna awakpàò. 88 Pↄ́ pↄ́ wà sáaukpa sa'òòↄ dasilɛn kɛ: Zu baasↄo mɛ̀ndosai, sãsakao bàaↄ̃, blesana bàaↄ̃, sãsa wɛ̃dona bàaↄ̃. Sa pↄ́ wa ò sa'okĩi sakɛ̃a yã́i nísikaawà gbɛan we.

89 Kɛ́ Mↄizi gɛ̃̀ kpaaũkpɛu yã'oi ń Diio, à aà lↄↄ mà duunkɛ̃makĩi pↄ́ kú ikoyã kpagoloa musu malaika gã̀sĩade mɛ̀n plaↄ zãnguo, Dii lɛ́ yã'òɛ̀.

8

Filianaa

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O Aalonaɛ, tó à filia mɛ̀n soplaↄ nà, aà to aali gupu dau aɛ.* 3 Ɔ̃ Aalona kɛ̀ màa, à filiaↄ nà, aa gupù dau aɛ lá Dii ò Mↄiziɛwa. 4 Wà daupi pì ń vua pↄ́ wa gbɛ̃̀gbɛ̃ maannↄ za a zĩ́lɛ e à gɛ̀ pɛ̀ò a vúↄwaɛ. Wà daupi pì lá Dii a taa ↄ̀lↄ Mↄiziɛwaɛ.

Levii buiↄ dilɛa ńdoa

5 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 6 Levii buiↄ sɛ Isaili kĩniↄ guu, ní gbãbↄnɛ́. 7 Lá ńyↄ̃ ń gbãbↄnɛ́n kɛ: Duunwolo'i fã́fãmá, aai ń mɛkã bo píi, aai gbasa ń pↄkasaↄ pí. Aa gbãbↄ̀ ńzĩaɛn we. 8 Aai zugaaena sɛ́ ń pɛ̃ɛti yãalɛa ń nísio a pↄ́wɛnti gba ũ ń zugaaena plaade pↄ́ ńyↄ̃ si duun awakpabↄ ũo. 9 Mↄ́ ń Levii buiↄ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, ní Isailiↄ kãaa píi, 10 ní mↄ́ ń Levii buiↄ ma aɛ, Isailiↄ i ↄnamá. 11 Aalona i Levii buiↄ mↄmɛɛ gba pↄ́ Isailiↄ mↄ̀mɛɛ ũ, kɛ́ aaↄ dɛ ma zĩkɛnaↄ ũ. 12 Levii buiↄ i ↄna gáaenapiↄ miwa. Sa'o ń zupiↄ mɛ̀ndoo duun awakpabↄ ũ, ní sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń adoo duunakɛ̃a Levii buiↄwa yã́i. 13 To Levii buiↄ zɛ Aalona ń a nɛ́ↄ aɛ, ní ń mↄmɛɛ. 14 Màa ńyↄ̃ Levii buiↄ bↄ Isailiↄ guu ńdoa, aaiↄ dɛ ma pↄ́ ũ.

15 Bee gbɛa tó n gbãbↄ̀ Levii buiↄnɛ, mɛ́ n ń mↄmɛɛ, aali mↄ zĩkɛ kpaaũkpɛu. 16 Isaili pↄ́ wa kpàaↄn ń ũ. Ma ń dílɛ ma pↄ́ ũ Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ gbɛuɛ. 17 Asa Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ ń ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄá ma pↄ́ɛ. Ma ń dílɛ ma pↄ́ ũ za gↄↄ pↄ́ ma nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dɛ̀dɛ Egipiɛ, 18 ↄ̃ ma Levii buiↄ dìlɛ Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ gbɛu. 19 Ma Levii buiↄ bↄ̀ Isailiↄ guu, ↄ̃ ma ń kpá Aalona ń a nɛ́ↄwa, kɛ́ aaↄ kpaaũkpɛ zĩ kɛ Isailiↄnɛ. Aali láka Isailiↄ duunaa, kɛ́ gↄↄ pↄ́ aalɛ sↄ̃ ma kúkĩizi, gagyã su ń leo yã́i.

20 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao ń Isailiↄ píi kɛ̀ Levii buiↄnɛ lá Dii ò Mↄiziɛ ń yã́ musuwa. 21 Levii buiↄ gbãbↄ̀ ńzĩaɛ aa ń pↄkasaↄ pì. Ɔ̃ Aalona ń mↄ́ Diiɛ, à ń duuna kɛ̃̀má à gbãbↄ̀nɛ́. 22 Ɔ̃ Levii buiↄ nà ń zĩwa kpaaũkpɛu ń Aalonao ń a nɛ́ↄ dↄ̃ao. Màa wa kɛ̀ Levii buiↄnɛ lá Dii ò Mↄiziɛ ń yã́ musuwa.

23 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 24 Levii buiↄ yã́n kɛ lↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ baasↄo ge a dɛa lí mↄ́ kpaaũkpɛ zĩ kɛi. 25 Tó à kà wɛ̃̀ blakwi, ili kã́mabo, asuli zĩpi kɛ lↄo. 26 Aàliↄ dↄ a gbɛ̃́ↄlɛ, iliↄ wɛ́tɛ kpaaũkpɛ zĩↄi, ãma asuli zĩpi kɛo. Dilɛ Levii buiↄnɛ màa ń zĩ yã́ musu.

9

Gɛ̃amusu dikpɛkɛa

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ Sinai guwaiwaiu Isailiↄ bↄa Egipi wɛ̃̀ plaade mↄ sɛ̃́ia guu à mɛ̀: 2 Isailiↄ lí Gɛ̃amusu dikpɛkɛ a gↄↄwa. 3 À dikpɛpi kɛ mↄɛ bee gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ oosiɛlɛ. À kɛ lá má dàɛ́wa píi ń a ikoyã pↄ́ má dìlɛɛ́ↄ.*

4 Mↄizi ò Isailiↄnɛ aa Gɛ̃amusu dikpɛkɛ, 5 ↄ̃ aa dikpɛpi kɛ̀ Sinai guwaiwaiu mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ oosiɛlɛ. Aa kɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛwa píi. 6 Gbɛ̃eↄ ku we aa gbãlɛa, kɛ́ aa kã̀ gɛwa yã́i, ↄ̃ aai e Gɛ̃amusu dikpɛkɛ̀ zĩbeezĩo. Ɔ̃ aa gɛ̀ Mↄizi ń Aalonao lè zĩbeezĩ gↄ̃̀ↄ, 7 aa ò Mↄiziɛ: Gɛ yã́ musu wa gbãlɛ̀. Bↄ́yãi wà gìwɛ̃ɛ wà mↄ́ ń gbaↄ Diiɛ ń wá gbɛ̃́ↄ a gↄↄwai? 8 Mↄizi wèmá à mɛ̀: À zɛ e mà ma lá Dii a o á yã́ musu. 9 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 10 O Isailiↄnɛ, tó an gbɛ̃eↄ ge an buiↄ ń kpɛ́ gbãlɛ̀ gɛ yã́ musu, ge aa gɛ̀ wɛ̃́lɛ zã̀zãeu, aa zɛ'e aa Gɛ̃amusu dikpɛkɛmɛɛ gbɛzã. 11 Mↄ plaade gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ oosiɛlɛ ↄ̃ aali dikpɛpi kɛ. Aali sã só ń kàao ń lá kĩ̀são. 12 Aasuli a kee to gu dↄwào, mɛ́ aasuli sãpi wáe ɛo.† Aali Gɛ̃amusu dikpɛpi kɛ lá má dìlɛɛ́wa píi. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ i gbãlɛo mɛ́ i gɛ́ wɛ̃́lɛeu no, tó à gì Gɛ̃amusu dikpɛpi kɛi, wà ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu, asa i mↄmɛɛ ń gbao a gↄↄwao. Aà tàae a wi aà musuɛ. 14 Bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guu mɛ́ a ye Gɛ̃amusu dikpɛkɛmɛɛ, sema aà kɛ lá ma ikoyã dìlɛɛ́wa. Bↄ̀mↄ ń beleo píi, yã́ doũɛ.

Tɛlu kua zwã̀akpɛa

(Bↄa 40.34-38)

15 Zĩ́ pↄ́ wà zwã̀akpɛ dↄ̀, tɛlu kùlɛ ikoyã kpɛ́piaɛ. Sɛa za oosi e gu gɛ̀ dↄ̀ò tɛlupi ku zwã̀akpɛpi musu lán tɛ́wa. 16 Ìↄ ku màa gↄↄpiiɛ, ìↄ ku zwã̀akpɛpia, gwãasĩna ìↄ dɛ lán tɛ́wa. 17 Tó à gò zwã̀akpɛa, ↄ̃ Isailiↄ ì fɛlɛ bòou. Gua pↄ́ tɛlupi zɛ̀u, we aaì bòokpau. 18 Tó Dii ↄ̀lↄnɛ́ màa, aaì ń pↄ́ↄ naaa aa fɛlɛ. Tó a ↄ̀lↄnɛ́ lↄ, aaì ɛa bòokpa. Tó tɛlupi zɛa zwã̀akpɛpia sↄ̃, an bòo ìↄ kálɛaɛ. 19 Tó tɛlupi lɛ́ gↄↄplakɛ zwã̀akpɛa, aaiↄ Dii yãma, aali fɛlɛ bòouo. 20 Zĩeↄ tɛlupi lí gↄↄplakɛ zwã̀akpɛao. Tó Dii ↄ̀lↄnɛ́, aaì bòokpa, tó Dii ɛ̀a ↄ̀lↄnɛ́ lↄ, ↄ̃ aaì ń pↄ́ↄ naaa. 21 Zĩeↄ sↄ̃ tɛlupi ì zɛ gudoũ yↄↄ za oosi e kↄↄ. Tó à gòa kↄↄ, ↄ̃ aaì fɛlɛ bòou. Fãanɛ ge gwãasĩnan nò, tó tɛlupi gòa, aaì ń pↄ́ↄ naaaɛ. 22 Tó tɛlupi gↄ̃̀ zɛa zwã̀akpɛa gↄↄ do ge mↄ do ge wɛ̃̀ don nò, aaiↄ kálɛa bòouɛ, aali fɛlɛo. Tó à gòa, ↄ̃ aaì fɛlɛ. 23 Aali bòokpa ge aa fɛlɛ bòou Dii lɛ́ saio. Aaìↄ Dii yãma lá a dà Mↄiziɛ a ònɛ́waɛ.

10

Ãnusu kã̀ae mɛ̀n plaↄ

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Kã̀ae pí mɛ̀n pla ń ã́nusu pↄ́ wa gbɛ̃̀gbɛ̃ maannↄo gbɛ̃́ↄ kãaabↄ ũ, kɛ́ aali fɛlɛ bòou. 3 Tó wà kã̀aepiↄ pɛ̀, gbɛ̃́pii i mↄ kãaanzi kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ. 4 Tó kã̀ae mɛ̀ndo wa pɛ̀, Isaili bui dↄaana pↄ́ aa dɛ kía ũↄ mɛ́ aali mↄ kãaanzi. 5 Tó wà kã̀aepiↄ pɛ̀ gbã́ugbãu, gbɛ̃́ pↄ́ an bòo ku gukpɛ oiↄ mɛ́ aali fɛlɛ káau. 6 Tó wà a gɛ̃n plaade pɛ̀ gbã́ugbãu, gbɛ̃́ pↄ́ an bòo ku gɛↄmidↄkĩi oiↄ mɛ́ aali fɛlɛ. Kã̀aepɛa gbã́ugbãupi mɛ́ gbɛ̃́ↄ daa zɛ́u seela ũ. 7 Tó wàlɛ gbɛ̃́ↄ kãaa, wàli pɛ́ gbã́ugbãu.

8 Aalona nɛ́ sa'onaↄ mɛ́ aali kã̀aepiↄ pɛ́. Aↄ dɛɛ́ ikoyã ũ gↄↄpiiɛ, ápiↄ ń á buiↄ. 9 Gↄↄ pↄ́ a ka á bùsuu, tó álɛ gɛ́ zĩkai ń á wɛ̀lɛ pↄ́ sù fɛ̀lɛánↄↄ, àli kã̀aepiↄ pɛ́ gbã́ugbãu, kɛ́ á yã́ e dↄ ma Dii á Luagu, mí á bↄ á wɛ̀lɛpiↄ ↄzĩ. 10 Gↄↄ pↄ́ álɛ pↄnakɛ sↄ̃, dikpɛn lò, mↄ dafu gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́n lò, àli kã̀aepiↄ dↄ á sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄwa ń á sáaukpasaↄ, á yã́ i dↄmagu. Mámɛmaa Dii á Lua.

Isailiↄ fɛlɛa Sinai

11 Wɛ̃̀ plaade mↄ plaade gↄↄ baode zĩ́, tɛlu gò ikoyã zwã̀akpɛa, 12 ↄ̃ Isailiↄ ń pↄ́ↄ nàaa aa fɛ̀lɛ bòou Sinai guwaiwaiu, aalɛ bòokpakpa e tɛlu gɛ̀ zɛ̀ Palana guwaiwaiu. 13 An fɛlɛa bòou sɛ̃́ian we. Aa kɛ̀ lá Dii dà Mↄiziɛ a ònɛ́wa.

14 Yuda zĩgↄ̃ↄ mɛ́ fɛ̀lɛ ń bòou gã ń gão sɛ̃́ia ń ń dàlapooo. Aminadabu nɛ́ Naasↄ̃ mɛ́ ń dↄaana ũ. 15 Zuaa nɛ́ Nɛtanɛli mɛ́ Isakaa zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. 16 Heloni nɛ́ Ɛliabu mɛ́ Zabulↄni zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. 17 Geesↄ̃ buiↄ ń Mɛlali buiↄ zwã̀akpɛ wòɛwoɛ, ↄ̃ aa sɛ̀ aa dàò zɛ́u.

18 Ɔ̃ Lubɛni zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ ń bòou gã ń gão ń ń dàlapooo. Sedeu nɛ́ Ɛlizuu mɛ́ ń dↄaana ũ. 19 Zulisadai nɛ́ Selumiɛ mɛ́ Simɛↄ zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. 20 Deuɛli nɛ́ Ɛliasafa mɛ́ Gada zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. 21 Ɔ̃ Kɛata buiↄ Lua pↄ́ↄ sɛ̀ aa dàò zɛ́u. Wà zwã̀akpɛpi pɛ̀ɛpɛɛ e aaↄ gɛ́ kái.

22 Ɔ̃ Ɛflaiũ zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ ń bòou gã ń gão ń ń dàlapooo. Amihudu nɛ́ Ɛlisama mɛ́ ń dↄaana ũ. 23 Pedazuu nɛ́ Gamaliɛli mɛ́ Manase zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. 24 Gidoni nɛ́ Abidã mɛ́ Bɛ̃yãmɛɛ zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ.

25 Ɔ̃ Dã zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ ń bòou gã ń gão ń ń dàlapooo. Aamɛ aa ku gbɛzã. Amisadai nɛ́ Ahiɛzɛɛ mɛ́ ń dↄaana ũ. 26 Ɔkɛlana nɛ́ Pagiɛli mɛ́ Asɛɛ zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. 27 Enana nɛ́ Ahila mɛ́ Nɛfatali zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. 28 Lá Isailiↄ ì fɛlɛ ń bòon we gã ń gão.

29 Obaba mɛ́ Mↄizi ã̀nsue Leuɛli nɛ́ ũ, Madiã buiɛ. Mↄizi òɛ̀: Wálɛ dazɛu, wálɛ gɛ́ bùsu pↄ́ Dii mɛ̀ á wá gbau. Mↄ ǹ gɛ́wanↄ, wí maakɛnɛ, asa Dii namablea we lɛgbɛ̃̀wɛ̃ɛɛ. 30 Ɔ̃ a òɛ̀: Má gɛo. Má tá ma bùsuu ma bɛdeↄ kĩ́iɛ. 31 Mↄizi mɛ̀: N yã́ na. Ńsu wá tó weo, asa ń bòokpakĩi maa dↄ̃, mɛ́ ńyↄ̃ fↄ̃ kɛ wá wɛ́ ũ. 32 Tó n gɛwanↄ, wá maa pↄ́ Dii a kɛwɛ̃ɛ kɛnɛ sↄ̃ɛ.*

33 Isailiↄ fɛ̀lɛ Dii gbɛ saɛ, aa táa'ò gↄↄ àaↄ̃. Wà dↄ̀aa ń Dii bàakuańnↄ kpagoloo bòokpakĩi wɛɛlɛinɛ́. 34 Kɛ́ aa fɛ̀lɛ aa dàzɛu, Dii tɛlupi kúńla fãanɛ. 35 Tó wà dàzɛu ń kpagoloo, Mↄizi ì mɛ:

Fɛlɛ Dii, n ibɛɛↄ i fãaa,

n zangudeↄ i bàalɛnɛ.†

36 Tó wa dìlɛ, Mↄizi ì mɛ:

Dii, ɛa su Isaili dasidasiↄwa.

11

Dii tɛ́ gbaɛa

1 Isailiↄ zↄakà Diizi ń taasikɛa yã́i. Kɛ́ Dii mà, aà pↄ pà, ↄ̃ à tɛsↄ̃̀má, an bòo saalo tɛkũ̀. 2 Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ wiilɛ̀ Mↄiziwa. Kɛ́ à wabikɛ̀ Diiwa, ↄ̃ tɛ́pi zɛ̀. 3 Ɔ̃ wà tↄkpà gupiɛ Tabela,* kɛ́ Dii tɛsↄ̃̀má we yã́i.

Dii bùuↄ gbaɛa

4 Buipãleↄ ku Isailiↄ guu, aalɛ blɛ maa bɛɛkɛ, ↄ̃ Isailiↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ sↄ̃ aa mɛ̀: Má wá nↄ̀ↄ eu wà soi? 5 Wálɛ kpↄ pↄ́ wá sò Egipi wá pↄeãwa bɛɛkɛ ń gólaↄ ń blebusunaↄ ń ɛfↄↄ ń ɛmasaↄ ń ɛmasa gisoↄ. 6 Tiasa wá lɛ́ gà, asa wili pↄe eo, sema mana bàasio.

7 Manapi wɛ́ keleũ, a dɛ lán lí'ↄwaɛ. 8 Isailiↄ ì sɛ́lɛ wà lↄ gbɛu ge aaì zↄ̃ góu. Aaì disa aa kàa kɛò. A í na lán kàagbaalawa. 9 Tó fíi kpà bòou gwã́, ↄ̃ manapi ì bↄ.†

10 Mↄizi mà wàlɛ ↄ́ↄlↄ ualɛ ń ualɛo. Dii pↄ pà maamaa, ↄ̃ à kɛ̀ Mↄiziɛ ĩ́i, 11 a òɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ ĩadaai? Bↄ́yãi ma yã́ i kanguo, ↄ̃ n gbɛ̃́piↄ gwaa aso dìmɛɛi? 12 Mámɛ ma gbɛ̃́piↄ nↄsìa? Mámɛ ma ń ía? Bↄ́yãi ń òmɛɛ mà ń kuɛ lán nↄɛ nɛadewa, mà gɛ́ńnↄ bùsu pↄ́ n a lɛgbɛ̃̀ an deziↄnɛ guui? 13 Mákĩi má nↄ̀ↄ eu mà kpa gbɛ̃́piↄwa píii? Asa aalɛ wiilɛa, aalɛ mɛ mà ń gba nↄ̀ↄ wà soɛ. 14 Má fↄ̃ gbɛ̃́piↄ kuɛ píi madoo, asa an aso dɛmalaɛ. 15 Tó màa ńyↄ̃ kɛmɛɛ, ma wɛgwa, ní ma dɛ gↄ̃̀ↄ. Ńsu to mà taasipi kɛ lↄo.

16 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ ń ń dↄ̃ dↄaana ũↄ kãaa gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi, ní mↄ́ńnↄ kpaaũkpɛu, aaiↄ kunnↄ we. 17 Má pila mà yã'onɛ we, mí Nisĩna pↄ́ kuma kĩni go mà dinɛ́, aai gbɛ̃́ↄ gwaa aso sɛnnↄ, kɛ́ ńsu ǹyↄ̃ ń sɛa ndo lↄo yã́i. 18 O gbɛ̃́ↄnɛ aa gbãbↄ ńzĩaɛ zia yã́i, aai nↄ̀ↄ e só. Asa aa wiilɛ̀a aa mɛ̀, má wa nↄ̀ↄ eu la wà soi? Aa mɛ̀ wa dáamavĩ Egipi. A yã́i tò má ń gba nↄ̀ↄ aa só. 19 Aa só, i kɛ gↄↄ do no, gↄↄ pla no, gↄↄ sↄo no, gↄↄ kwi no, gↄↄ bao no. 20 Aa so mↄ gbãa doɛ e à bↄ ń níu, a ni i bↄńla. Asa ma Dii má kú ń guuɛ, ↄ̃ aa pãkpàmazi. Aa zↄadↄ̀a aa mɛ̀, bↄ́yãi wa bↄi Egipii? 21 Ɔ̃ Mↄizi mɛ̀: Gↄ̃ɛↄ kumanↄ tá guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa àaↄ̃ɛ (600.000), ↄ̃ n mɛ̀ ńyↄ̃ ń gba nↄ̀ↄ aa so e mↄ gbãa doa? 22 Baa tó wà sãↄ ń zuↄ dɛ̀dɛ dasidasi, a mↄ́máe? Tó wa ísia kpↄↄ sɛ̀lɛ píi, a mↄ́máe? 23 Dii wèwà à mɛ̀: Ma gbãa a ka noa? Ńyↄ̃ e tia, tó yã́ pↄ́ má ònɛ a kɛ ge a kɛo.

24 Mↄizi bↄ̀ à Dii yã́piↄ ònɛ́. À Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kã̀aa gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi à ń lia zwã̀akpɛi. 25 Ɔ̃ Dii pìla tɛlu guu à yã'òaànↄ. À Nisĩna pↄ́ kuwà kĩni go dì gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwipiↄnɛ. Kɛ́ Nisĩnapi dìnɛ́, aa ãnabikɛkɛ̀, bee gbɛa aai ɛa kɛ̀ lↄo. 26 Gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi ń sɛ́ↄ, an gbɛ̃ↄn plaↄ gↄ̃̀ bòou, gbɛ̃do tↄ́n Ɛledada, gbɛ̃do sↄ̃ Mɛdada. Aai gɛ́ zwã̀akpɛ kĩ́io, kási Lua Nisĩnapi dìnɛ́ sↄ̃ɛ, ↄ̃ aa ãnabikɛkɛ̀ bòou. 27 Ɛ̀waasoe bàalɛ̀ gɛ ò Mↄiziɛ à mɛ̀: Ɛledada ń Mɛdadao lɛ́ ãnabikɛkɛ bòou. 28 Nuni nɛ́ Yozuee dɛ Mↄizi zↄbãna ũ za a ɛ̀waasogↄↄɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Ba Mↄizi, gínɛ́. 29 Ɔ̃ Mↄizi òɛ̀: N nↄ̀sɛ fɛ̀lɛ ma yã́ musu yã̀? Tó Dii a Nisĩna dì a gbɛ̃́ↄnɛ aa gↄ̃̀ ãnabiↄ ũ píi, a maao lé? 30 Ɔ̃ Mↄizi ɛ̀a bòou ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ.

31 Dii tò ĩ́ana bↄ̀ ísia oi à mↄ̀ ń bùuↄ, aa lì bòoa. Aa lìa bòoi gupiiu à kà tagↄↄ do ũ, mɛ́ an daa lɛsĩ kà gã̀sĩsuu pla. 32 Fãanɛ bee ń gwãasĩnao ń a gu sìa dↄao aa fɛ̀lɛ gɛ̀ bùuↄ sɛ̀lɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ i sɛ́lɛ bílao sɛ̀lɛ koto bao. Ɔ̃ aa fã̀lɛ, aa a giikà. 33 Kɛ́ aa a nↄ̀ↄ dà ń lɛ́u gↄ̃̀ↄ aai e sò bílao, ↄ̃ Dii pↄ pàńzi à gagyãkàńgu.‡ 34 Ɔ̃ wà tↄkpà gupiɛ Lɛ́'udeↄ Mia, asa wekĩi wà gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́'u ń kṹↄ vĩ̀u. 35 Ɔ̃ Isailiↄ fɛ̀lɛ we, aa gɛ̀ Azelo aa gↄↄplakɛ̀ we.

12

Miliaũ ń Aalonao Mↄizi tàae'ea

1 Miliaũ ń Aalonao Mↄizi tàae è Etiopi nↄ pↄ́ a sɛ̀ yã́ musu, asa à Etiopi nↄ sɛ̀ɛ. 2 Aa mɛ̀: Mↄizi ado ↄ̃ Dii dìlɛ à a yã'òa? A tò wá ò sↄ̃o lé? Dii yã́pi mà. 3 Mↄizi sↄ̃ nↄ̀sɛdoũdeɛ, aà sáa kú dṹnia guuo. 4 Wegↄ̃ↄ Dii ò Mↄizi ń Aalonao ń Miliaũoɛ: À bↄlɛ gɛ́ kpaaũkpɛu á gbɛ̃ↄn àaↄ̃. Ɔ̃ aa gɛ̀ ń gbɛ̃ↄn àaↄ̃ ḿpii. 5 Dii pìla tɛlu guu à zɛ̀ kpɛ́pi kpɛɛlɛ. À Aalona ń Miliaũo sìsi, ↄ̃ aa sↄ̃̀aàzi ḿpla ḿpii. 6 A ònɛ́: À ma yãma. Tó ma ãnabie kú á guu, mi bↄ mↄwà wɛ́pungu'ea guu, mi yã'oɛ̀ nana guuɛ. 7 Kási a dɛ màa ń ma zↄ̀blena Mↄizioo. Zĩkɛn náaideɛ ma ua.* 8 Wi yãbↄ kↄ̃ lɛ́u. Mili yã'oɛ̀ ma a bakũaanakɛ̀ɛ̀o. Ì wɛsi ma taalɛ. Àkɛa i ma zↄ̀blena Mↄizi tàae'ea vĩakɛo ni? 9 Ɔ̃ Dii pↄ pàńzi à ɛ̀a tà.

10 Kɛ́ tɛlupi gò kpɛ́pia, kusu lì Miliaũla gↄ̃̀ↄ, à puakũ̀ lán buawa. Kɛ́ Aalona gwà, a è kusu lìaàla, 11 ↄ̃ a ò Mↄiziɛ: N yã́ na Baa! Ńsu to wà mìsaikɛ tàae pↄ́ wá kɛ̀ gbɛ'eo. 12 Ńsu to aàↄ dɛ lán nɛ́ pↄ́ wa ì gɛ̀, aà mɛgueↄ yaikɛ̀wao. 13 Mↄizi wiilɛ̀ Diiwa à mɛ̀: Lua, n yã́ na! Ǹ aà gbã́gbã. 14 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Tó aà mae lɛ́'ikà aà oawa, aↄ dɛɛ̀ wíyã ũ gↄↄ soplao lé? Wà aà ya bↄ bòo kpɛ gↄↄ sopla gĩa, wi gbasa wà aà sí. 15 Miliaũ ku bòo kpɛ e gↄↄ sopla. Isailiↄ i dazɛuo e wà ɛ̀a wà aà sì. 16 Bee gbɛa aa fɛ̀lɛ Azelo aa gɛ̀ bòokpà Palana guwaiwaiu.

13

Asiigwana gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ zĩa

(Iko 1.19-33)

1 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃́ↄ zĩ aa gɛ́ Kanaa bùsu pↄ́ málɛ kpá Isailiↄwa kɛɛlɛi. Ǹ ń deziↄ bui gbɛ̃́ pↄ́ dɛ dↄaana ũↄ sɛ mɛ̀ndodo ǹ ń zĩ. 3 Ɔ̃ à ń gbáɛ màa bↄa Palana guwaiwaiu lá Dii òwa. Gbɛ̃́piↄá Isaili dↄaanaↄnɛ ḿpii. 4 An tↄ́ↄn kɛ:

Lubɛni buiↄ guu Zakuu nɛ́ Samua,

5 Simɛↄ buiↄ guu Oli nɛ́ Safata,

6 Yuda buiↄ guu Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu,

7 Isakaa buiↄ guu Yosɛfu nɛ́ Igali,

8 Ɛflaiũ buiↄ guu Nuni nɛ́ Ozee,

9 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ guu Lafu nɛ́ Paleti,

10 Zabulↄni buiↄ guu Sodi nɛ́ Gadiɛli,

11 Yosɛfu nɛ́ Manase buiↄ guu Susi nɛ́ Gadi,

12 Dã buiↄ guu Gemali nɛ́ Amiɛli,

13 Asɛɛ buiↄ guu Mikaila nɛ́ Setuu,

14 Nɛfatali buiↄ guu Vofesi nɛ́ Nabi,

15 Gada buiↄ guu Maki nɛ́ Geuɛli.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi ń zĩ́ bùsu gwaiↄn we. Mↄizi tↄkpà Nuni nɛ́ Ozeeɛ Yozuee.

17 Kɛ́ Mↄizi lɛ́ ń zĩ Kanaa bùsu gwai, a ònɛ́: À bↄ ń Nɛgɛvɛ guwaiwaio, í sĩ̀sĩↄ kṹ. 18 À gwa lá bùsupi dɛ, tó a gbɛ̃́ↄ gbãa ge aa busɛ, tó aa dasi ge aa bílao, 19 tó an bùsu maa ge a vãi, tó an wɛ̃́lɛↄ bĩ́i vĩ ge a vĩo, 20 tó a tↄↄlɛ tàae vĩ ge a nao, tó a líↄ vĩ ge a vĩo. À kↄaikɛ, í bùsupi libɛↄ sɛ́lɛ suò. Asa vɛ̃ɛ káauↄ magↄↄɛ. 21 Ɔ̃ aa gɛ̀ bùsupi gwàgwa za Zini guwaiwai lɛ́u e Leobɛ, Amata bↄlɛu. 22 Kɛ́ aa pã̀ Nɛgɛvɛ guwaiwaia, aa kà Hɛblↄ̃, gu pↄ́ Anaki buiↄ Aimani ń Sesaio ń Talemaio kuu. Hɛblↄ̃ kálɛa dↄaaa Zoã pↄ́ kú Egipiɛ wɛ̃̀ soplaɛ. 23 Kɛ́ aa kà Ɛsikↄli guzulɛu, aa vɛ̃ɛ ligↄ̃n nɛde zↄ̃̀ we aa kà lía, ↄ̃ gbɛ̃ↄn plaↄ sɛa. Aa gbɛafu ń kaadↄɛnao sɛ̀ lↄ. 24 Wà tↄkpà gupiɛ Ɛsikↄli* guzulɛ, vɛ̃ɛ ligↄ̃n nɛde pↄ́ Isailiↄ zↄ̃̀ we yã́i. 25 Kɛ́ aa bùsupi gwà gↄↄ bla, ↄ̃ aa ɛ̀a sù.

Asiigwanaↄ ń bao kpaa

26 Kɛ́ aa sù Kadɛsi, Palana guwaiwaiu, aa gɛ̀ Mↄizi ń Aalonao ń Isailiↄ píi kĩ́i. Aa sù ń baoo Isailiↄnɛ píi, ↄ̃ aa bùsupi libɛↄ ↄ̀lↄnɛ́. 27 Aa ò Mↄiziɛ: Wa gɛ bùsu pↄ́ ń wá zĩ́u. Vĩ ń zↄ́'io di weɛ. À a libɛↄ gwa kɛ. 28 Ãma bùsupideↄ gbãa. An wɛ̃́lɛↄ bĩ́i vĩ mɛ́ an wɛ̃́lɛpiↄ zↄ̃ↄ maamaaɛ. Wa Anaki buiↄ è we. 29 Amalɛkiↄ ku Nɛgɛvɛ guwaiwaiu. Itiↄ ń Yebusiↄ ń Amↄleↄ ku gusĩsĩdeu, mɛ́ Kanaaↄ ku ísia saɛ ń Yuudɛ̃ saɛo. 30 Kalɛbu tò gbɛ̃́ pↄ́ lia Mↄiziziↄ nìlɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Wà gɛ bùsupi síi, asa wá zĩblemáɛ. 31 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aa gɛ̀aànↄↄ mɛ̀: Wá fↄ̃ gɛ̃ gbɛ̃́piↄzio, asa an gbãa dɛwálaɛ. 32 Ɔ̃ aa sakà Isailiↄnɛ bùsu pↄ́ aa gwàgwapiu aa mɛ̀: Bùsu pↄ́ wa pãa wa gɛ a asiigwaipiá bùsu pↄ́ ì a gbɛ̃́ↄ mↄ́mↄɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ wa ń é weↄ píiá gbɛ̃́ gbã̀aↄnɛ. 33 Wa gbɛ̃́ gbã̀agbãaↄ† è we Anaki buiↄ ũ. Wálɛ e kↄ̀ↄtɛ̃ↄn wá ũ, màa wá dɛ ń wɛ́u sↄ̃.

14

Isailiↄ bↄa Dii kpɛ

1 Isailiↄ lɛ́ wii gbãa lɛ ḿpii, aalɛ ↄ́ↄlↄ gwã́ bee. 2 Aa zↄadↄ̀ Mↄizi ń Aalonaowa ḿpii, aa ònɛ́: Tó wa gaga Egipi ge guwaiwaiu la, bee mɛ́ maa. 3 Bↄ́yãi Dii lɛ́ táwanↄ bùsupiui? Wa wá dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ, wi wá nↄɛↄ ń wá nɛ́ↄ kṹkũ. Wá ɛa taa Egipi sã̀ↄo lé? 4 Ɔ̃ aa òkↄ̃ɛ: Wà dↄaana dilɛ, wí ɛa ta Egipi.

5 Mↄizi ń Aalonao wùlɛ tↄↄlɛ bíla wáa. 6 Ɔ̃ asiigwana gbɛ̃ↄn plaↄ Nuni nɛ́ Yozuee ń Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbuo ń ulaↄ gà aa kɛ̃̀kɛ̃, 7 aa ò bílaɛ: Bùsu pↄ́ wa pãa wa gɛ a asiigwaipi maa maamaaɛ. 8 Tó wá yã́ kà Diiguɛ, a gɛ́wanↄ bùsupiuɛ, bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diupi, i wá gba. 9 Ásu bↄ Dii kpɛo.* Ásu vĩakɛ bùsupideↄnɛo, asa wá muu doↄnɛ, aa ulɛkĩi vĩ lↄo. Dii kúwanↄɛ, ásu vĩakɛo.

10 Gbɛ̃́pii lɛ́ ń pápaa ń gbɛo yã'o, ↄ̃ Dii gawi bↄ̀ Isailiↄwa kpaaũkpɛu. 11 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: Gbɛ̃́piↄ aaↄ sakamagu gↄↄpii yã̀? Baa ń dabudabu dasi pↄ́ má kɛ̀ ń guuↄ, aaↄ ku ma náaikɛsai gↄↄpii yã̀? 12 Má gagyãkańgu mà ń kaalɛɛ, mí n buiↄ kã́fĩ aaↄ dasi, an gbãa iↄ dɛ gbɛ̃́piↄla. 13 Ɔ̃ Mↄizi ò Diiɛ: Ḿmɛ n gbɛ̃́piↄ bↄ̀lɛ Egipi ń n gbãao. Tó Egipiↄ mà, 14 aa gí oi bùsupideↄnɛo. Aa dↄ̃ kɛ́ ń kúwanↄ, ni bↄ mↄ́wá. Aa dↄ̃ kɛ́ n tɛlu ìↄ kú wá musu, niↄ dↄaaawɛ̃ɛ a guu fãanɛ, gwãasĩna sↄ̃ tɛ́ guu. 15 Tó n gbɛ̃́piↄ dɛ̀dɛ lán gbɛ̃́ mɛ̀ndo dɛawa, bui pↄ́ aa yã́pi màↄ mɛ: 16 Dii gbãa i ka aà gɛ́ ń gbɛ̃́piↄ bùsu pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀nɛ́ guuo, a yã́i ↄ̃ à ń dɛdɛi guwaiwaiu. 17 Dii, ǹ n gbãa zↄ̃ↄ ↄlↄnɛ́ sa, lá ń òwa n mɛ̀, 18 n pↄ lí pa kpaao, ń gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃ↄ, ni gbɛ̃́ↄ yãvãiↄ ń ń tàaeↄ kɛ̃́má, ãma nili tó tàaede bↄ̀ pão. Ni maeↄ yãvãiↄ wi ń buiↄ musu e à gɛ pɛ́ ń sĩ́wɛnaↄ ń ń sↄ̃kpaɛↄwa.† 19 Lá n sùuukɛ̀ ń gbɛ̃́piↄ za Egipi e aa gɛ̀ kàò la, ǹ ń duuna kɛ̃́má n gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ guu.

Zↄakanaↄ ĩadama

(Iko 1.34-46)

20 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Lá n wabikɛ̀a, má sùuukɛńnↄ. 21 Ãma lá miↄ ku mɛ́ ma gawi lì dṹniaa píi, 22 gbɛ̃́ pↄ́ ma gawi è ń dabudabu pↄ́ má kɛ̀ Egipi ń guwaiwai guuo, aa ma lɛ aa ma gwa gɛ̃n kwi aa gì ma yãmaiↄ, 23 an gbɛ̃e a wɛsi bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ ń deziↄnɛpilɛo. Gbɛ̃́ pↄ́ sakàmaguↄ, an kee a wɛsiɛo.‡ 24 Lá ma zↄ̀blena Kalɛbu làasoo maa kɛ̀, a tɛmazi ń nↄ̀sɛmɛndoo, má tó aà gɛ̃ bùsu pↄ́ à gɛ̀upi guu, aà buiↄ iↄ vĩ.§ 25 Amalɛkiↄ ń Kanaaↄ ku guzulɛu we. À ɛa da guwaiwai zɛ́u zia Ísia Tɛ̃a oi.

26 Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 27 Gbɛ̃vãipiↄ aaↄ zↄakamazi gↄↄpii yã̀? Ma zↄa pↄ́ aalɛ kamazi mà. 28 Onɛ́ ma Dii ma mɛ̀ má kú. Lá aa wabikɛ̀a, má kɛnɛ́. 29 An gɛↄ gↄ̃ kálɛ guwaiwaiu laɛ,* an gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge a dɛaↄ píi. An gbɛ̃́ pↄ́ wà ń nao mɛ́ aa zↄakàmaziↄ 30 aa gɛ̃ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀nɛ́ guuo, sema Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu ń Nuni nɛ́ Yozueeo bàasio. 31 An nɛ́ pↄ́ aa mɛ̀ wa ń kṹkũↄ ↄ̃ má ń dau, aai bùsu pↄ́ an maeↄ gì síipi dↄ̃. 32 An maepiↄ sↄ̃, an gɛↄ gↄ̃ kálɛ guwaiwaiu laɛ. 33 An nɛ́ↄ i pↄ́ↄ dã́dã guwaiwaiu la e wɛ̃̀ bla, aai ń maeↄ náaisai gbɛ'e. An maeↄ gɛↄ gↄ̃ guwaiwaiu la ḿpiiɛ.† 34 Lá wà bùsupi gwàgwa gↄↄ bla, màa aaↄ ń yãvãi gbɛ'e e wɛ̃̀ bla, wɛ̃̀ dodo gↄↄ dodo, aaiↄ dↄ̃ lá íbɛlɛsɛamanↄ dɛ. 35 Ma Dii mámɛ ma yã́pi ò, mɛ́ má kɛ gbɛ̃vãi pↄ́ kã̀aamazipiↄnɛɛ. Aa gaga guwaiwaiu la ḿpiiɛ.

36 Gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi ń zĩ́ aa bùsu gwà aa sù aa sakà bùsupiu, aa tò wà zↄadↄ̀wàↄ, 37 Dii gagyãkà gbɛ̃́piↄgu, ↄ̃ aa gàga. 38 Gbɛ̃́ pↄ́ aa gɛ̀ bùsu gwàpiↄ guu, Nuni nɛ́ Yozuee ń Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbuo mɛ́ gↄ̃̀ bɛ̃́ɛ.

39 Mↄizi yã́piↄ sɛ̀lɛ sìu Isailiↄnɛ píi, ↄ̃ aa ↄ́ↄlↄ̀ maamaa. 40 Aa fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, aa mipɛ̀ sĩ̀sĩↄwa aa mɛ̀: Gwa, wálɛ gɛ́ gu pↄ́ Dii òu. Wa wá duuna dↄ̃̀ sa. 41 Mↄizi mɛ̀: Bↄ́yãi álɛ pã Dii yã́ai? Bee a kɛo. 42 Ásu gɛo, asa Dii kú á guuo. Á ibɛɛↄ zĩblewáɛ. 43 Amalɛkiↄ ń Kanaaↄ kú á aɛ we. Aa á dɛdɛ ń fɛ̃ndao. Dii aↄ kúánↄo, kɛ́ a gi tɛ́iaàzi yã́i. 44 Ɔ̃ aai aà yãmao, aa mipɛ̀ sĩ̀sĩↄwa, baa kɛ́ Dii bàakuańnↄ kpagolo ń Mↄizio gↄ̃̀ bòou. 45 Ɔ̃ Amalɛkiↄ ń Kanaa pↄ́ kú gusĩsĩdepiuↄ pìlamá, aa zĩblèmá aa ń yá e Ɔↄma.

15

Sa'oyã

1 Yã́ pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ 2 a ò Isailiↄnɛn kɛ: Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ málɛ kpáwá á bɛ ũ guu, 3 mɛ́ a zu ge sã sɛ̀ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ge sa pãle oòa, sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na ũ, lɛ́gbãdↄa pↄ́n nò, gban nò, dikpɛ pↄ́n nò, 4 àli ma gba ń pↄ́wɛntio kiloo do yãalɛa ń nísio litili do, 5 í vɛ̃ɛ kpa litili dodo sã ge ble bↄlↄna pↄ́ álɛ sapi oò miwa. 6 Tó sãsaɛ sↄ̃, pↄ́wɛnti kiloo pla yãalɛa ń nísio litili do ń kĩnio, 7 í vɛ̃ɛ kpaoa litili do ń kĩnio sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na ũ. 8 Tó a zugaae yãkɛ̀kɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ge sa pↄ́ wì lɛ́gbã dↄoa ge sáaukpa sa'obↄ ũ, 9 àli ma gba ń pↄ́wɛntio kiloo àaↄ̃ yãalɛa ń nísio litili pla, 10 í vɛ̃ɛ kpaoa litili pla sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na obↄ ũ. 11 Àli kɛ màa zu ge sãsa ge sãnɛbↄlↄ ge blenɛbↄlↄ miwa. 12 Àli kɛ màa pↄ́ pↄ́ a a yãkɛ̀kɛ dasilɛu.

13 Tó á bùsu gbɛ̃e lɛ́ sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na oa, aàli kɛ màa. 14 E á buiwa tó bↄ̀mↄ ge gbɛ̃pãle kúánↄ, mɛ́ a ye sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na oa, sema aà kɛ lá i kɛwa. 15 Á kↄ̃kãaa guu ikoyãpi doũ ápiↄnɛ ń bↄ̀mↄ pↄ́ kúánↄↄɛ. Ikoyãpi iↄ ku e á buiwa. Ápiↄ ń bↄ̀mↄↄ á doũ mɛɛɛ. 16 Ikoyã pↄ́ má dìlɛ doũ ápiↄnɛ ń bↄ̀mↄ pↄ́ kúánↄↄɛ.

17 Yã́ pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ 18 a ò Isailiↄnɛn kɛ lↄ. Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ málɛ táuánↄ guu, 19 mɛ́ a bùsupi blɛ blè, àli ma gba. 20 Àli kàa kɛ ń pↄ́wɛn káau tío, í ma gba pↄgbɛ̃zɛ pↄ́ ũ. 21 Àliↄ ma gba á pↄ́wɛn káau típi e á buiwa.

Zãa yã́wa sa'oa

22 Tó a zãmɛɛ yã́wa, mɛ́ á yãdilɛa pↄ́ má ò Mↄiziɛpi kee kũao, 23 yã́ pↄ́ má dìlɛ Mↄizi òɛ́ za a dilɛzĩ e á buiwapi, 24 tó a zã yã́piwa, mɛ́ i gĩkɛ no, àli sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na o ń zugaaeo ń a pↄ́wɛntio ń a vɛ̃ɛo, lá má òwa ń blesanao duun awakpabↄ ũ. 25 Sa'ona lí mↄa awau Isaili píi yã́ musu, mí ń duuna kɛ̃́má, asa aa zã̀ yã́waɛ, ↄ̃ aa mↄ̀mɛɛ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũo ń duun awakpabↄo. 26 Má sùuukɛ ń á Isailiↄ píi ń bↄ̀mↄ pↄ́ kúánↄↄ, asa zãayãwapiá ápii yã́ɛ.

27 Tó gbɛ̃e zã̀ yã́wa à duunakɛ̀, aàli blè núnu wɛ̃dona kpa duun awakpabↄ ũ, 28 sa'ona lí awagbɛaa adeɛ. Tó à awagbɛ̀aa, má aà kɛ̃́.* 29 Gbɛ̃́ pↄ́ zã̀ yã́wa píi, ikoyã doũpiɛ, Isaili bùsu gbɛ̃́n nò, bↄ̀mↄ pↄ́ kúńnↄn nò. 30 Ãma gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀ ń mio daa ía, bùsu gbɛ̃́ ge bↄ̀mↄn nò, à dↄ̀ɛmanↄɛ, wa ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu wà dɛ. 31 Asa a sakà ma yã́u, à bↄ̀ ma yãdilɛa kpɛɛ. Wà ade dɛ, aàpi ń a tàaeo.

Kã́mabogↄↄ yã́

32 Gↄↄ pↄ́ Isailiↄ ku guwaiwaiu, aa ń gbɛ̃́dee kũ̀ ń yàawɛo kã́mabogↄↄzĩ. 33 Gbɛ̃́ pↄ́ aa aà èↄ gɛ̀aànↄ Mↄizi ń Aalonao kĩ́i ń gbɛ̃́ kĩniↄ. 34 Ɔ̃ aa aà dàkpɛu, asa aa yã́ pↄ́ aa kɛɛ̀ sã́asã dↄ̃o. 35 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Sema wà aà dɛ. Gbɛ̃́pii aà pápa ń gbɛo bòo kpɛ. 36 Ɔ̃ wà aà sɛ̀ bↄ̀ò bòo kpɛ, wà aà pàpa ń gbɛo wa dɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛwa.

Tufadaa pↄkasai yã́

37 Yã́ pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ 38 a ò Isailiↄnɛn kɛ lↄ: Àliↄ tufada á pↄkasa lɛ́i e á buiwa. Àli tufapiↄ dai ń babuunao, 39 iↄ dɛɛ́ tùfa pↄ́ áliↄ gwa ũ, kɛ́ ma yãdilɛaↄ àↄ dↄágu, íↄ kũa, kɛ́ ásu gbãsĩkɛ yã́ pↄ́ a á wɛ́ ge a á sↄ̃ ble musuo yã́i. 40 Ma yãdilɛaↄ iↄ dↄágu, íↄ kũa, íↄ dɛ ma gbɛ̃́ pↄ́ an kua ńdoaↄ ũ. 41 Mámɛmaa Dii á Lua. Ma á bↄ́lɛ Egipi bùsuu kɛ́ màↄ dɛ á Lua ũ. Mámɛmaa Dii á Lua.

16

Kole ń Datanio ń Abilaũo fɛlɛa ń Mↄizio

1 Isaa nɛ́ Kole,* Kɛata tↄũna, Levii bui, ń Ɛliabu nɛ́ↄ Datani ń Abilaũo ń Pɛlɛti nɛ́ Onio, Lubɛni buiↄ, bã̀nkũ̀ 2 aa fɛ̀lɛ Mↄiziwa. Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄ tↄde pↄ́ wì ń sísi kↄ̃kãaauↄ kúńnↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń blakwio. 3 Aa kã̀aa Mↄizi ń Aalonaozi aa ònɛ́: Á yã́ↄ kɛ̀ zài! Isailiↄ píiá Dii gbɛ̃́ↄnɛ, a kúńnↄ. Bↄ́yãi i ázĩa dilɛ dɛ Dii gbɛ̃́piↄlai? 4 Kɛ́ Mↄizi yã́pi mà, à wùlɛ a gbɛɛu, 5 a ò Koleɛ ń a gbɛ̃́ↄ à mɛ̀: Zia kↄↄ Dii a gbɛ̃́ pↄ́ dɛ a gbɛ̃́ ũ ↄlↄɛ́, a to gbɛ̃́ pↄ́ a sɛ sↄ̃azi. 6 Mpi ń n gbɛ̃́ↄ, lá á kɛn la: Á baade tɛ́sibↄ sɛ 7 à tɛ́siò zia, í tulaletikaa Dii aɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ Dii a sɛ mɛ́ aↄ dɛ aà gbɛ̃́ ũ. Á yã́ↄ kɛ̀ zài Levii buiↄ.

8 Ɔ̃ Mↄizi ɛ̀a ò Kole buipiↄnɛ: Levii buiↄ, à yãma. 9 Lá Isailiↄ Lua á sɛ́ a gbɛ̃́ↄ guu, a tò i dↄaanɛ́ a sísia guu, i sↄ̃azi a zwã̀akpɛ zĩ kɛi, bee i mↄ́wáoa? 10 A tò i sↄ̃azi, mpi ń n Levii deeↄ, ↄ̃ álɛ sa'onkɛ wɛɛlɛ lↄa? 11 Mpi ń n gbɛ̃́ↄ a kãaa Diiziɛ. Dén Aalona ũ kɛ́ álɛ zↄadↄwài?

12 Mↄizi gbɛ̃́ zĩ̀ Ɛliabu nɛ́ↄ Datani ń Abilaũo sísii, ↄ̃ aa mɛ̀: Wá mↄo. 13 N bↄwanↄ bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diu, kɛ́ wà gaga guwaiwaiuɛ. Bee i mↄmao, ↄ̃ ń ye ǹ gbãablewá lↄa? 14 I kɛ bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diu ↄ̃ n gɛuwanↄo. I kɛ bua ń vɛ̃ɛbuↄ ↄ̃ n wá gbáo. Ń ye wɛzɛ̃ kɛwɛ̃ɛ yã̀? Wá mↄo. 15 Ɔ̃ Mↄizi pↄ fɛ̃̀ maamaa, a ò Diiɛ: Ńsu ǹ ń gba sio. Baa zàa'ĩna mi símáo, mi yãvãikɛ an gbɛ̃eɛo.

16 Ɔ̃ Mↄizi ò Koleɛ: Mpi ń n gbɛ̃́ↄ píi, à gɛ́ Dii kĩ́i zia. Aalona a gɛ́ sↄ̃ɛ. 17 Á baade a tɛ́sibↄ sɛ à tɛsi à tulaletikaa, í sↄ̃ò Diizi. Gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń blakwio, baade ń a tɛ́sibↄo. Mpi ń Aalonao sↄ̃, baade ń a tɛ́sibↄo. 18 Ɔ̃ an baade a tɛ́sibↄ sɛ̀, à tɛsì à tulaletikàa. Aa gɛ̀ zɛ̀ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ ń Mↄizio ń Aalonao. 19 Kɛ́ Kole gbɛ̃́pii kã̀aa Mↄizi ń Aalonaozi kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, ↄ̃ Dii gawi bↄ̀ Isailiↄwa píi. 20 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 21 À ázĩa kɛ̃ gbɛ̃́piↄwa mà ń midɛ gↄ̃̀ↄ. 22 Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao wùlɛ ń gbɛɛu aa mɛ̀: Lua! Lua pↄ́ ì wɛ̃ni kpa pↄ́piiwa! Gbɛ̃́ mɛ̀ndo mɛ́ duunakɛ̀, ↄ̃ ńyↄ̃ pↄfɛ̃bↄbↄ gbɛ̃́ pↄ́ kãaaapiↄwa píia? 23 Ɔ̃ Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 24 O bílaɛ aa go Kole ń Datanio ń Abilaũo fã́ani oi.

25 Ɔ̃ Mↄizi fɛ̀lɛ à gɛ̀ Datani ń Abilaũo bɛ. Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ tɛaàzi. 26 A ò bílaɛ à mɛ̀: À go gbɛ̃vãipiↄ fã́ani. Ásu ↄkã an pↄewao, kɛ́ ásu gagańnↄ an duuna yã́io. 27 Ɔ̃ aa gò Kole ń Datanio ń Abilaũo fã́ani. Kɛ́ Datani ń Abilaũo bↄ̀lɛ, aa zɛ̀zɛ ń kpɛɛlɛ ń ń naↄ ń ń nɛ́ↄ ń ń nɛ́fɛ̃nɛnaↄ. 28 Ɔ̃ Mↄizi mɛ̀: Àↄ dↄ̃ kɛ́ Dii mɛ́ ma zĩ mà yã́ɛ beeↄ kɛ píi, i kɛ mazĩa pↄeã no. 29 Tó gbɛ̃́ɛ beeↄ gaa kɛ̀ lán gbɛ̃́pii gaawa, tó ga doũpiɛ, i kɛ Dii mɛ́ ma zĩo. 30 Tó Dii yã́ pↄ́ wì kaa yãao kɛ̀ sↄ̃, tó tↄↄlɛ lɛ'ɛ̀lɛ à ń mↄmↄ ń ń pↄ́ↄ píi, mɛ́ aa tà miau bɛ̃́ɛ, áↄ dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ beeↄ sakà Diiguɛ.

31 Kɛ́ à yã́ beeↄ ò a làa, tↄↄlɛ pↄ́ aa zɛwà wɛ̃̀aa. 32 Tↄↄlɛ lɛ'ɛ̀lɛ à ń mↄmↄ ń ń bɛdeↄ ń Kole zĩkɛnaↄ ń ń àizɛɛↄ píi. 33 Aa tà miau bɛ̃́ɛ, tↄↄlɛ kũ̀aamá ń ń pↄ́ↄ píi, aa gɛ̃̀lɛ. 34 Kɛ́ aa wiilɛ̀, Isaili pↄ́ liańziↄ bàalɛ̀ píi, asa aa mɛ̀: Tↄↄlɛ lɛ́ wá mↄmↄɛ fá! 35 Ɔ̃ tɛ́ bↄ̀ Dii kĩ́i à gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń blakwi pↄ́ aalɛ tulaletikatɛaↄ kàalɛ.

17

1 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O sa'ona Aalona nɛ́ Ɛleazaaɛ aà tɛ́sibↄↄ bↄlɛ tɛ́u, aà ń tɛ́ fãaa zã̀, asa ma pↄ́ↄnɛ. 3 Aà gbɛ̃́ pↄ́ aa duunakɛ̀ aa gàgaↄ mↄgotɛ̃ tɛ́sibↄpiↄ poopoo pɛpɛɛpɛpɛɛ, i kúlɛkulɛ ma gbagbakĩiwa. Lá wà sↄ̃̀mazi ń tɛ́sibↄpiↄ, aa gↄ̃̀ ma pↄ́ ũɛ, iↄ dɛ seela ũ Isailiↄnɛ. 4 Ɔ̃ sa'ona Ɛleazaa gbɛ̃́ pↄ́ tɛkũ̀ↄ tɛ́sibↄpiↄ sɛ̀lɛ, wa pòopoo wa kùlɛkulɛ gbagbakĩipiwa 5 lá Dii ò Mↄiziɛwa. A dɛ dↄngubↄ ũ Isailiↄnɛ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ dɛ Aalona bui ũo su sↄ̃ Diizi tulaletikaiɛ̀ tɛ́a, i ga lán Kole ń a gbɛ̃́ↄwao yã́i.

Isailiↄ Mↄizi ń Aalonao tàae'ea

6 Kɛ́ gu dↄ̀, Isailiↄ píi zↄadↄ̀ Mↄizi ń Aalonaowa aa mɛ̀: Á tò Dii gbɛ̃́ↄ gàga. 7 Kɛ́ aa kã̀aa Mↄizi ń Aalonaozi, aa aɛdↄ̀ kpaaũkpɛwa, ↄ̃ aa è tɛlu kùlɛwà, Dii gawi bↄ̀. 8 Mↄizi ń Aalonao gɛ̀ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ, 9 ↄ̃ Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 10 À kɛ̃ gbɛ̃́piↄwa mà ń kaalɛ gↄ̃̀ↄ. Ɔ̃ Mↄizi ń Aalonao wùlɛ ń gbɛɛu. 11 Mↄizi ò Aalonaɛ: Tɛ́sibↄ sɛ́, gbagbakĩi tɛ́ káu, ní tulaletikaa ǹ gɛò bíla kĩ́i kpakpa. Awakpa Diiɛnɛ́, asa àlɛ pↄkũmabↄbↄmáɛ, gagyã dàalɛ kↄ̀. 12 Ɔ̃ Aalona tɛ́sibↄ sɛ̀ lá Mↄizi òɛwa, à bàalɛ̀ gɛ̀ò bíla guu. A è gagyã kàńgu kↄ̀, ↄ̃ Aalona tulaletikàtɛa, à awakpàò Diiɛ gbɛ̃́piↄnɛ. 13 À zɛ̀ gɛↄ ń gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ zãnguo, ↄ̃ gagyãpi zɛ̀. 14 Gbɛ̃́ pↄ́ gagyãpi ń dɛdɛↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ gɛ̃o mɛ̀ndosai ń àaↄ̃oɛ ń basↄoo (14.700), gbɛ̃́ pↄ́ aa gàga Kole yã́iↄ bàasi. 15 Kɛ́ gagyãpi làa, Aalona ɛ̀a gɛ̀ Mↄizi kĩ́i kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ.

Aalona lípana kↄpapaa

16 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 17 Yã'o Isailiↄnɛ, ní lípana símá mɛ̀ndodo an deziↄ buiↄwa, an kía gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ pↄ́ ũ, ní baade tↄ́ kɛ̃́ a pↄ́wa. 18 Aalona tↄ́ kɛ̃́ Levii buiↄ lípanawa, bui píi kíaↄ lípana iↄ ku mɛ̀ndodo. 19 Ní lípanapiↄ kálɛ kpaaũkpɛu ikoyã kpagolo aɛ, gu pↄ́ mi kpaaũuánↄ. 20 Gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ lípana a kↄpapa, mí zↄa pↄ́ Isailiↄ lɛ́ dↄwá midɛ.

21 Mↄizi yã'ò Isailiↄnɛ, ↄ̃ an dↄaanaↄ baade a lípana kpàwà an deziↄ buiↄwa, ↄ̃ lípana kɛ̀ mɛ̀n kuɛpla. Aalona pↄ́ kú a guu. 22 Mↄizi lípanapiↄ kàlɛ Dii aɛ ikoyã zwã̀akpɛu.

23 Kɛ́ gu dↄ̀, Mↄizi gɛ̃̀ kpɛ́u, a è Aalona lípana pↄ́ dɛ Levii buiↄ pↄ́ ũ kↄpàpa. À kↄpàpa à vukɛ̀, à bɛkɛ̀ lán gↄↄↄwa à mà. 24 Ɔ̃ Mↄizi lípanapiↄ sɛ̀lɛ Dii aɛ píi, à gɛ ↄ̀lↄ Isailiↄnɛ. Kɛ́ aa è, an baade a pↄ́ sɛ̀. 25 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Ɛa gɛ ǹ Aalona lípana dilɛ ikoyã kpagolo aɛ,* iↄ dɛ seela ũ swã́gbãadepiↄnɛ, aai zↄakaamazi tó, kɛ́ aasu gagao yã́i. 26 Ɔ̃ Mↄizi kɛ̀ màa lá Dii dàɛwa. 27 Ɔ̃ Isailiↄ ò Mↄiziɛ: Wa gagaɛ, wa kaalɛn we. Wá kaalɛ wápiiɛ. 28 Gbɛ̃́ pↄ́ sↄ̃̀ Dii zwã̀akpɛi ì gaɛ. Wá gaga wápii yã̀?

18

Sa'onaↄ ń Levii buiↄ zĩ

1 Dii ò Aalonaɛ: Mpi ń n nɛ́ↄ ń Levii buiↄ píi, ma kúkĩi kua gbãlɛsai gↄ̃̀ á yã́ ũɛ, mɛ́ sa'onkɛkɛa gbãlɛsai dɛ mpi ń n nɛ́ↄ yã́ ũ. 2 Tó mpi ń n nɛ́ↄ álɛ zĩkɛ ikoyã zwã̀akpɛ kpɛɛlɛ, nìli n gbɛ̃́ Levii buiↄ sɛ nama aa kɛnnↄ. 3 Aali zĩkɛnɛ aa laaidↄ kpɛ́piwa, ãma aasuli sↄ̃ ma kúkĩi pↄ́ↄzio ge gbagbakĩi, kɛ́ ampiↄ ń ápiↄ ásu gagao yã́i. 4 Aali nawá aa laaidↄ kpaaũkpɛwa ń kpɛ́pi zĩo píi, ãma gbɛ̃pãle suli sↄ̃ázio. 5 Laaidↄa ma kúkĩi ń gbagbakĩiowa gↄ̃̀ á yã́ ũɛ, kɛ́ másu pↄkũmabↄbↄ Isailiↄwa lↄo yã́i. 6 Mámɛ ma á Levii deeↄ sɛ̀ Isailiↄ guu, ma ń dílɛɛ́ aaↄ dɛ ma zĩkɛnaↄ ũ, aaↄ kpaaũkpɛ zĩ kɛ. 7 Mpi ń n nɛ́ↄ ámɛ á sa'ozĩ kɛ gbagbakĩi ń pↄ́ pↄ́ kú zwã̀akpɛuↄ yã́ musu. Málɛ sa'ozĩ naɛ́ á ↄzĩ gba ũɛ. Tó gbɛ̃pãle sↄ̃̀i, à gàɛ.

Sa'onaↄ ń Levii buiↄ baa

8 Dii ò Aalonaɛ: Ma pↄ́ pↄ́ wì ma gba zĩ nànɛ n ↄzĩɛ. Ma sa pↄ́ Isailiↄ ì oa kpàmaɛ ń n nɛ́ↄ á baa ũ e gↄↄpii. 9 Ma pↄ́ pↄ́ i tɛ́kũoↄá n pↄ́ɛ. Pↄ́ pↄ́ wa ma gbaↄ píi, pↄ́wɛntin nò, duun awakpabↄn nò, tàae fĩabobↄn nò, n pↄ́ɛ ń n nɛ́ↄ. 10 Á gↄ̃ɛↄ píi í ble gu pↄ́ a kua adoau, íↄ dↄ̃ kɛ́ ma pↄ́ɛ. 11 Kɛ́ beeá n pↄ́ɛ lↄ: Sa pↄ́ wì a pↄ́ mↄmɛɛ, Isailiↄ lí ma gba. Ma n gbaɛ, á baan we gↄↄpii, mpi ń n gbɛ̃́ↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ. N bɛ gbɛ̃́ pↄ́ i gbãlɛo píi aàli ble. 12 Nísi maa píi ń vɛ̃ɛ maa píio ń pↄ́wɛna káau pↄ́ aaì kpaao, máli n gbaɛ. 13 An buapↄ́ káau pↄ́ aaì mↄomɛɛ á n pↄ́ɛ píi. N bɛ gbɛ̃́ pↄ́ i gbãlɛo píi a ble. 14 Pↄ́ pↄ́ Isailiↄ dìlɛ ma pↄ́ ũ ń a mìbao á n pↄ́ɛ píi. 15 Gbɛ̃nazĩn nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ ń pↄtuo nɛsana sɛ̃́ia pↄ́ wà mↄ̀omɛɛↄá n pↄ́ɛ. To aali nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ ń pↄtuo pↄ́ dɛ tɛ̃ ũ nɛsana sɛ̃́iaↄ bo. 16 Tó nɛ́ kà mↄ do, wàli bo ã́nusu ↄwatɛ̃ sↄo, lá wà a gbia lɛ́ dìlɛ ma kúkĩiwa. 17 Ńsu to wà zu ge sã ge blè nɛsana sɛ̃́ia boo, asa beeá ma pↄ́ɛ. Ǹ a au ká gbagbakĩiwa, ní a nísi kpasa pↄ́ pↄ́ wì kátɛu à tɛ́kũ a gĩ ì kɛmɛɛ na ũ. 18 A nↄ̀ↄ iↄ dɛ n pↄ́ ũ, lá sáaukpa sa'obↄ kùla ń a ↄplaa gbáo dɛ n pↄ́ ũwa. 19 Pↄ́ pↄ́ Isailiↄ ì ma gba píi, máli kpamaɛ ń n gbɛ̃́ↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ e gↄↄpii. Ma bàa aↄ kunnↄ ń n buiↄ e gↄↄpiiɛ, aↄ lɛ́ vĩo.

20 Dii ɛ̀a ò Aalonaɛ: Ńyↄ̃ↄ tↄↄlɛ vĩ Isaili bùsuuo, ńyↄ̃ baa e a guuo. Mámɛ má n baa ũ, n asea ũ.

21 Pↄ́ kwide pↄ́ Isailiↄ ì bↄ, má dìlɛ Levii buiↄ pↄ́ ũ píiɛ. Kpaaũkpɛ zĩ pↄ́ aaì kɛ asean we.* 22 Isailiↄ su sↄ̃ kpaaũkpɛi lↄo. Tó aa sↄ̃̀i, aa ń duuna gbɛ'eɛ, aai ga. 23 Levii buiↄ lí kpaaũkpɛ zĩ kɛ, kpɛ́pi kua gbãlɛsai gↄ̃̀ ń yã́ ũɛ e an buiwa. Aa e kpaalɛsɛ ń Isaili bui kĩniↄo, 24 asa pↄ́ kwide pↄ́ Isailiↄ ì bↄmɛɛ, máli kpá Levii buiↄwa píiɛ. Bee yã́i ma mɛ̀ aa e kpaalɛsɛ ń Isaili bui kĩniↄo.

25 Yã́ pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ, 26 a ò Levii buiↄnɛn kɛ lↄ: Tó a Isailiↄ pↄ́ kwide pↄ́ máli kpáwá á pↄ́ ũpi è, àli a kwide bↄmɛɛ sↄ̃. 27 Bee aↄ dɛɛ́ lán pↄgbɛ̃zɛ ń vɛ̃ɛfɛ̃kĩio gbawaɛ. 28 Màa ápiↄ sↄ̃ áli ma gba pↄ́ kwide pↄ́ Isailiↄ ì bↄɛ́. Àli sa'ona Aalona gba ma pↄ́ ũ. 29 Pↄ́ pↄ́ wà á gbáↄ píi, àli ma gba a maa. 30 O Levii buiↄnɛ: Tó a ma gba a maa, a kĩni iↄ dɛɛ́ lán pↄgbɛ̃zɛ ń vɛ̃ɛfɛ̃kĩio pↄ́wa. 31 À a kĩnipi ble gu pↄ́ á yeiu, ápiↄ ń á bɛdeↄ, asa bee mɛ́ kpaaũkpɛ zĩ pↄ́ i kɛ asea ũ. 32 Tó a ma gba a maa, áↄ tàae vĩ a yã́ musuo, á pↄ́ pↄ́ Isailiↄ kpàa gbãlɛ à gao.

19

Gbãbↄ'i

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 2 Ikoyã pↄ́ má dìlɛn kɛ: O Isailiↄnɛ aa zununu tɛ̃a sãasai pↄ́ aafia mɛ́ wì zuudaɛ̀ yãao sɛ mↄonɛ. 3 Kpa sa'ona Ɛleazaawa, i bↄò bòo kpɛ, wi dɛ aà wáa, 4 i ↄtona zↄ̃ a auwa à fã́ɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ oi gɛ̃n sopla. 5 Wi zupi kpasa à tɛ́kũ aà wáa, a báa ń a nↄ̀ↄo ń a auo ń a guupↄↄ i tɛ́kũ píi. 6 Sa'onapi i sɛdɛ yàa ń ése ṹao ń sãkã tɛ̃ao sɛ zu tɛ́ pↄ́ kũ̀ zupiwa guu. 7 Bee gbɛa i a pↄkasaↄ pí, i zu'o, i gbasa su bòou. Kási aↄ gbãlɛaɛ e oosi. 8 Gbɛ̃́ pↄ́ zupi kpàsa sↄ̃, aà a pↄkasaↄ pí, i zu'o. Kási aↄ gbãlɛaɛ e oosi. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ gbãlɛao i zununupi túfu sɛ́lɛ, i ka gugbãlɛsaiu bòo kpɛ. Isailiↄ ìↄ kũa gbãbↄbↄ pↄ́ wì íkaɛ̀ wà duuna woloomá ũ.* 10 Gbɛ̃́ pↄ́ túfupi sɛ̀lɛ aà a pↄkasaↄ pí. Kási aↄ gbãlɛaɛ e oosi. Yã́pi i gↄ̃ ikoyã ũ Isailiↄnɛ ń bↄ̀mↄ pↄ́ kú ń guuↄ píi.

11 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄnà gɛwa aↄ gbãlɛaɛ e gↄↄ sopla. 12 Ali gbãbↄ azĩaɛ ń ípio a gↄↄ àaↄ̃de ń a gↄↄ soplade zĩ́o, i gↄ̃ gbãlɛsai. Tó i gbãbↄ azĩaɛ a gↄↄ àaↄ̃de ń a gↄↄ soplade zĩ́oo, a gi àↄ gbãlɛaɛ. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄnà gɛwa mɛ́ i gbãbↄ azĩaɛo, a tò Dii kpɛ́ gbãlɛ̀ɛ. Wà ade bↄ Isailiↄ guu, kɛ́ wi gbãbↄ'i káwào yã́i. À gbãlɛ̀ɛ mɛ́ a kú ń a gbãsĩoɛ.

14 Tó gbɛ̃́ gà kpɛ́u, yã́ pↄ́ wa dìlɛ a musun kɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ kpɛ́piu ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ, aaↄ gbãlɛaɛ e gↄↄ sopla. 15 Pↄ́ pↄ́ da lɛ́'ɛ, wì a nɛ́ taɛo gbãlɛa lↄɛ. 16 Tó gbɛ̃́ ↄnà gbɛ̃́ pↄ́ wa dɛ̀ ń fɛ̃ndaowa ge gɛ ge gɛwa ge mia, aↄ gbãlɛaɛ e gↄↄ sopla. 17 Tó gbɛ̃́ gbãlɛ̀ màa, wà zù gbãbↄbↄ pↄ́ tɛkũ̀ túfu dã, wi í maa kaɛ̀ ta guu. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ gbãlɛao ése ṹa sɛ zↄ̃ ípiwa, i fã́ɛ kpɛ́wa ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píi ń gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ ge gbɛ̃́ pↄ́ ↄnà gɛwawa ge gbɛ̃́ pↄ́ wa dɛ̀ ge gɛ ge mia. 19 Gbɛ̃́ pↄ́ gbãlɛao i ípi fã́ gbɛ̃́ pↄ́ gbãlɛ̀wa a gↄↄ àaↄ̃de ń a gↄↄ soplade zĩ́o. I gbãbↄ adeɛ a gↄↄ sopladepi zĩ́, ade i a pↄkasaↄ pí, i zu'o, i gↄ̃ gbãlɛsai oosi. 20 Tó gbɛ̃́ gbãlɛ̀ mɛ́ i gbãbↄ azĩaɛo, wà ade bↄ a gbɛ̃́ↄ guu, asa à Dii kúkĩi gbãlɛ̀ɛ. 21 Aaↄ ikoyãpi kũa gↄↄpiiɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gbãbↄ'ipi fã̀ lí a pↄkasaↄ pí. Gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ gbãbↄ'ipiwa aↄ gbãlɛaɛ e oosi. 22 Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ pↄ́ gbãlɛa ↄkã̀wà ì gbãlɛɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀ pↄ́piwa ìↄ gbãlɛaɛ e oosi.

20

Í bↄa gbɛu

(Bↄa 17.1-7)

1 Isailiↄ kà Zini guwaiwaiu ḿpii mↄ sɛ̃́ia guu, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛ Kadɛsi. Wekĩi Miliaũ gàu, wà aà vĩ̀. 2 Í kú aa mio, ↄ̃ aa kã̀aa Mↄizi ń Aalonaozi. 3 Aa zↄadↄ̀ Mↄiziwa aa mɛ̀: Tó wa gaga yãa ń gbɛ̃́ pↄ́ gàga Dii aɛↄ, bee sã̀ↄ. 4 Bↄ́yãi a mↄwanↄ guwaiwaiɛ beeu kɛ́ wà gaga ń wá pↄtuoↄi? 5 Bↄ́yãi a wá bↄ́lɛ Egipi a mↄwanↄ guvãiɛ beeui? Pↄ́wɛna ge kaadↄɛna ge vɛ̃ɛbɛ ge gbɛafu ku lao, mɛ́ í kú la wà mio. 6 Mↄizi ń Aalonao kɛ̃̀ bílawa, aa gɛ̀ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ aa wùlɛ ń gbɛɛu, ↄ̃ Dii gawi bↄ̀má. 7 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 8 Lípana sɛ́, mpi ń n vĩ̀i Aalonao à gbɛ̃́piↄ kãaa, í yã'o gbɛsi keeɛ ń wáa, í i bↄu. Beewa ńyↄ̃ ibↄnɛ́ gbɛu aa mi ń ń pↄtuoↄ.

9 Mↄizi lípana sɛ̀ Dii kpɛ́u lá a òɛwa. 10 Mↄizi ń Aalonao ń kãaa gbɛpi pↄlɛu, ↄ̃ a ònɛ́: À ma swã́gbãadeↄ! Gbɛɛ bee guu ↄ̃ wá ibↄuɛ́a? 11 Ɔ̃ Mↄizi ↄsɛ̀ musu à gbɛpi lɛ̀ ń a lípanao gɛ̃n pla. Í bↄ̀ maamaa, ↄ̃ aa mì ń ń pↄtuoↄ.* 12 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ ń Aalonao: Lá i ma náaikɛ a ma luakɛ ↄ̀lↄ Isailiↄnɛo, á gɛ̃ńnↄ bùsu pↄ́ málɛ kpámá guuo. 13 Wà tↄkpà ípiɛ Mɛliba í, kɛ́ Isailiↄ zↄakàu Diizi yã́i, ↄ̃ à a luakɛ ↄ̀lↄnɛ́.

Ɛdↄũↄ gia Isailiↄnɛ aa gɛ̃ ń ń bùsuo

14 Mↄizi gbɛ̃́ↄ zĩ̀, aa bↄ̀ Kadɛsi aa gɛ̀ Ɛdↄũↄ kía kĩ́i aa mɛ̀: N daɛ Isailiↄ mɛ̀ ń taasi pↄ́ wá léↄ dↄ̃ píi. 15 Wá deziↄ gɛ̀ Egipi, ↄ̃ wa gɛ̃gɛ̃ we. Egipiↄ ĩadàwá ń wá deziↄ. 16 Wa wiilɛ̀ Diiwa, ↄ̃ a sìwanↄ. À Malaika zĩ̀ à wá bↄ́lɛ Egipi. Tiasa wá kú Kadɛsi n bùsu zↄ̃lɛu. 17 Wá gba zɛ́ wà gɛ̃ ń n bùsuo. Wá pã buaↄ ge vɛ̃ɛbuↄlao, wá á lↄ̀ↄ'i mio. Wáↄ bɛ kía zɛ́kpaa guuɛ. Wá lilɛ ↄplaai ge ↄzɛɛio e wà gɛ vĩò n bùsua. 18 Ɔ̃ Ɛdↄũↄ ònɛ́: Á e bↄlɛ ń wá bùsuoo. Tó a gi, wá bↄ daálɛ ń fɛ̃ndaoɛ. 19 Isailiↄ ònɛ́: Wá bↄ ń zɛ́kpaaoɛ. Tó wa á í mì ge wá pↄtuoↄ, wá a fĩabo. Gɛ̃a wálɛ wɛɛlɛ ado. 20 Ɛdↄũↄ mɛ̀: Á e gɛ̃o. Ɔ̃ an zĩgↄ̃ↄ bↄ̀lɛ dasidasi aa mↄ̀ daińlɛ ń gbãao. 21 Lá Ɛdↄũↄ gì Isailiↄnɛ aa gɛ̃ ń ń bùsuo, ↄ̃ Isailipiↄ pã̀alɛnɛ́.

Aalona gaa

22 Isailiↄ bↄ̀lɛ Kadɛsi ḿpii, aa gɛ̀ Oo gbɛ saɛ 23 Ɛdↄũ bùsu lɛ́u. Wekĩi Dii yã'òu Mↄiziɛ ń Aalonao à mɛ̀: 24 Aalona a ta a deziↄ kĩ́i tia, a gɛ̃ bùsu pↄ́ málɛ Isailiↄ gba guuo, kɛ́ á gbɛ̃ↄn pla a gi ma yãmai Mɛliba yã́i. 25 Aalona ń a nɛ́ Ɛleazaao sɛ dɛdɛńnↄ Oo gbɛwa, 26 ní Aalona pↄkasaↄ wolowà, ní da aà nɛ́ Ɛleazaaɛ we. We Aalona a gau, i ta a deziↄ kĩ́i.

27 Mↄizi kɛ̀ lá Dii òɛwa. À dɛ̀dɛ Oo gbɛwa gbɛ̃́pii wáa, 28 à Aalona pↄkasaↄ wòlowà, a dà aà nɛ́ Ɛleazaaɛ,† ↄ̃ Aalona gà gbɛpi musu we. Kɛ́ Mↄizi ń Ɛleazaao pìla gbɛpiwa, 29 mɛ́ Isailiↄ mà Aalona gà, ↄ̃ aa aà gɛ'ĩanabↄ̀ gↄↄ baakwi.

21

Zĩblea Kanaaↄwa Nɛgɛvɛ

1 Alade pↄ́ kú Nɛgɛvɛ bùsuu kía á Kanaa gbɛ̃́ɛ. Kɛ́ a mà Isailiↄ bɛ Ataliũ zɛ́u, aalɛ mↄ́, ↄ̃ à bↄ̀ dàńlɛ ń zĩo, à ń gbɛ̃eↄ kũ̀kũ. 2 Ɔ̃ Isailiↄ lɛkɛ̀ Diiwa aa mɛ̀: Tó n gbɛ̃́piↄ nàwɛ̃ɛ wá ↄzĩ, wá ń wɛ̃́lɛↄ kaalɛ míↄmiↄɛ. 3 Dii Isailiↄ yãmà, ↄ̃ à Kanaapiↄ kpàmá. Aa ń kaalɛ ń ń wɛ̃́lɛↄ píi, ↄ̃ wà tↄkpà gupiɛ Ɔↄma.*

Mↄgotɛ̃ mlɛ̃

4 Kɛ́ aa fɛ̀lɛ Oo gbɛpi saɛ, aa Ísia Tɛ̃a zɛ́ sɛ̀, kɛ́ aa dↄ Ɛdↄũ bùsuzi yã́i. Ɔ̃ aa fù mɛnawa zɛ́u, 5 aa Lua ń Mↄizio tàae è aa mɛ̀: Bↄ́yãi a wá bↄ́lɛ Egipi, kɛ́ wà gaga guwaiwaiui? Pↄblea kuo, í kuo, wá ye blɛ giaɛ bee gĩyãi lↄo. 6 Ɔ̃ Dii mlɛ̃̀ pãsĩnaↄ zĩ̀má, aa ń soso, ↄ̃ aa gàga dasidasi.† 7 Bíla mↄ̀ Mↄizi kĩ́i aa mɛ̀: Wa duunakɛ̀, asa wa Dii ń mpio tàae è. Awakpaɛ̀wɛ̃ɛ aà mlɛ̃ↄ kɛ̃́wá. Ɔ̃ à awakpàɛ̀nɛ́. 8 Dii òɛ̀: Mlɛ̃ pi ǹ na líwa ǹ pɛ́lɛ. Tó mlɛ̃ gbɛ̃́ sò mɛ́ a gwà, a gao. 9 Ɔ̃ à mlɛ̃ pì ń mↄgotɛ̃o, a nà líwa a pɛ̀lɛ. Tó mlɛ̃ gbɛ̃́ sò, mɛ́ à mↄgotɛ̃ mlɛ̃pi gwà, ìli gao.‡

Isailiↄ dↄa Ɛdↄũ ń Mↄabu bùsuↄzi

10 Isailiↄ dàzɛu, ↄ̃ aa bòokpà Obo. 11 Bↄa Obo aa gɛ̀ bòokpà Iye'abaliũ bɛzia guwaiwaiu Mↄabu bùsu gukpɛ oi. 12 Bↄa we aa gɛ̀ bòokpà Zeledi guzulɛu. 13 Bↄa we aa bòokpà Aanↄ baale, guwaiwai pↄ́ kú Amↄle bùsu zↄ̃lɛu. Aanↄpi mɛ́ Mↄabu ń Amↄle bùsuↄ kↄↄ ũ. 14 Ayãmɛto wa ò Dii zĩkataala guu wà mɛ̀:

Waɛbu pↄ́ kú Sufa bùsuu ń Aanↄ swa'ↄnaↄ,

15 ń a í bàasizɛ pↄ́ ì gɛ́ e Aa ń Mↄabu bùsu zↄ̃lɛo.

16 Bↄa we lↄ aa gɛ̀ Lↄ̀ↄ, gu pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ: Bíla kãaa, mí í kpámá. 17 We ↄ̃ Isailiↄ lɛɛ bee sìu:

Lↄ̀ↄ, ibↄ, wí lɛsi n yã́ musu.

18 Dↄaanaↄ lↄ̀ↄ yↄ̃̀ ń ń goↄ,

wá kíaↄ lↄ̀ↄ bↄ̀ ń ń lípanaↄ.

Bↄa guwaiwaiu aa gɛ̀ Matana. 19 Matana gbɛa Naaliɛli, Naaliɛli gbɛa Bamↄti. 20 Bamↄti gbɛa guzulɛ pↄ́ kú Mↄabu bùsuu Pisiga gbɛpↄlɛu bↄaa ń guwaiwaio.

Zĩblea Siↄ̃ ń Oguowa

(Iko 2.26-3.11)

21 Isailiↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Amↄleↄ kí Siↄ̃wa aa mɛ̀: 22 Wá gba zɛ́ wà gɛ̃ ń n bùsuo. Wá pã buaↄ ge vɛ̃ɛbuↄlao, wá á lↄ̀ↄ'i mio. Wáↄ bɛ kía zɛ́kpaa guuɛ e wà gɛ vĩò n bùsua. 23 Siↄ̃ i ń gba zɛ́ aa bↄ ń a bùsuoo. À a zĩgↄ̃ↄ kã̀aa píi, aa bↄ̀lɛ lɛ́ gɛ́má guwaiwaiu. Kɛ́ aa kà Yaaza, aa zĩkà ń Isailiↄ, 24 ↄ̃ Isailiↄ ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao, aa ń bùsu sìmá za Aanↄ e Yabokoi Amↄni bùsuu, asa Amↄni bùsu zↄ̃lɛpi pãsĩɛ. 25 Isailiↄ Amↄle wɛ̃́lɛↄ sì píi ń Ɛsɛbↄ̃o ń a zↄ̃ɛwiaↄ píi, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛu. 26 Ɛsɛbↄ̃ mɛ́ Amↄleↄ kí Siↄ̃ mɛɛwia ũ. Siↄ̃ zĩkà yãa ń Mↄabuↄ kía káauo, ↄ̃ à aà bùsu sìwà e Aanↄ swai. 27 Ayãmɛto kɛɛↄ ì mɛ:

À mↄ Ɛsɛbↄ̃,

wà Siↄ̃ wɛ̃́lɛpi kɛkɛ kálɛ!

28 Tɛ́ bↄ̀ Ɛsɛbↄ̃ yãa,

zĩgↄ̃ↄ bↄ̀ Siↄ̃ wɛ̃́lɛpiu,

aa Mↄabu bùsu mɛɛwia Aa kàalɛ

ń Aanↄ mi sĩ̀sĩ gbɛ̃́ↄ.

29 Waiyoo Mↄabuↄ!

Kɛmↄsi gbàgbanaↄ, a kaalɛɛ!

Kɛmↄsi tò á gↄ̃ɛↄ fã̀aa,

à á nↄɛↄ kpà Amↄleↄ kí Siↄ̃wa zĩ̀zↄↄ ũ.

30 Ɔ̃ wa ń pã́lɛ,

wa ń dɛdɛ za Ɛsɛbↄ̃ e Dibↄ̃.

Wa ń dɛdɛ e Nↄfa ń Mɛdebao.

31 Màa Isailiↄ zↄ̃̀lɛ Amↄle bùsuu. 32 Mↄizi gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Yazɛɛ asiigwai, ↄ̃ Isailiↄ sì ń a zↄ̃ɛwiaↄ píi, aa Amↄle pↄ́ kú weↄ yà.

33 Ɔ̃ Isailiↄ lìlɛ aa Basana zɛ́ sɛ̀. Ɔ̃ Basana kí Ogu gɛ̀má ń a zĩgↄ̃ↄ píi, aa zĩkàńnↄ Ɛdɛlɛi. 34 Dii ò Mↄiziɛ: Ńsu vĩakɛɛ̀o, asa ma aà kpàmaɛ ń aà gbɛ̃́ↄ ń aà bùsuo píi. Kɛɛ̀ lá ń kɛ̀ Amↄleↄ kí Siↄ̃ pↄ́ kía blè Ɛsɛbↄ̃ɛwa. 35 Ɔ̃ aa Ogu dɛ̀ ń aà nɛ́ↄ ń aà gbɛ̃́ↄ píi, baa gbɛ̃́ mɛ̀ndo i bↄo, ↄ̃ aa aà bùsupi sì.§

22

Mↄabuↄ kí Balaki Balaaũ sísia

1 Isailiↄ dàzɛu, ↄ̃ aa bòokpà Mↄabu bùsu sɛ̃u Yuudɛ̃ baale bↄaa ń Yelikoo. 2 Zipoo nɛ́ Balaki, Mↄabuↄ kía è lá Isailiↄ kɛ̀ Amↄleↄnɛ, 3 ↄ̃ sↄ̃ kɛ̃̀ Mↄabuↄgu, vĩa ń kṹ Isailiↄ dasi yã́i. 4 Ɔ̃ Mↄabuↄ ò Madiã gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ: Bílaɛ a pↄ́ pↄ́ liaawáziↄ ble píiɛ lán zù sɛ̃soawa. 5 Ɔ̃ Balaki gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũwa Petoo, Uflata saɛ a bɛ bùsuu. À mɛ̀ aa aà sísi, aai oɛ̀: Buie bↄ̀ Egipi, aa lìgua píi, aa zↄ̃̀lɛ ma saɛ. 6 N yã́ na! Mↄ láaizĩmámɛɛ, asa an gbãa dɛmalaɛ. Wìliↄ dↄ̃o tó beewa má e zĩblemá mà ń yá bùsuu la. Má dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ n samaa'òɛ̀, iↄ dɛ ɛ̀fãaide ũɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ n savãi'òɛ̀ sↄ̃, iↄ dɛ láaipↄ ũɛ.

7 Mↄabu ń Madiã gbɛ̃zↄ̃ↄↄ dàzɛu, aa màsokɛgba pↄ́ aa da Balaaũɛ kũa. Kɛ́ aa kà aà kĩ́i, aa yã́ pↄ́ Balaki ń zĩ́o òɛ̀. 8 A ònɛ́: À i la, mí yã́ pↄ́ Dii a omɛɛ oɛ́. Ɔ̃ Mↄabu kíapiↄ ì Balaaũ bɛ. 9 Ɔ̃ Lua bↄ̀ mↄ̀ Balaaũwa à aà là à mɛ̀: Deↄn gbɛ̃́ pↄ́ aa kunnↄɛ beeↄ ũi? 10 A wèwà à mɛ̀: Zipoo nɛ́ Balaki, Mↄabuↄ kía mɛ́ ń zĩ́a. Aa mɛ̀ 11 buie bↄ̀ Egipi, aa lìgua píi. Ɔ̃ à mɛ̀ mà mↄ láaizĩɛmá, kɛ́ à e zĩblemá à ń yá. 12 Ɔ̃ Lua òɛ̀: Ńsu gɛ́ńnↄo. Ńsu savãi'onɛ́o, asa ma báaadàńguɛ. 13 Kɛ́ Balaaũ fɛ̀lɛ kↄↄ, a ò Balaki kíaↄnɛ: À ta á bùsuu, asa Dii gì mà gɛ́ánↄɛ. 14 Ɔ̃ Mↄabu kíapiↄ fɛ̀lɛ tà Balakiwa aa mɛ̀: Balaaũ gì mↄ́iwanↄɛ.

15 Balaki ɛ̀a kía pãleↄ zĩ̀ lↄ, an dasi ń ń gawio dɛ gbɛ̃́ káauↄla. 16 Kɛ́ aa kà Balaaũ kĩ́i aa mɛ̀: Zipoo nɛ́ Balaki mɛ̀ ńsu to pↄe kpanɛ mↄa a kĩ́iɛo, 17 asa a n kpɛla maamaaɛ. Lá ń òɛ̀ píi, a kɛ. N yã́ na! Mↄ láaizĩɛ̀ gbɛ̃́piↄwa. 18 Ɔ̃ Balaaũ ò Balaki zĩnapiↄnɛ à mɛ̀: Baa tó Balaki ã́nusu ń vua pↄ́ kú a bɛo kpàa píi, má fↄ̃ bↄ Dii ma Lua yã́ kpɛo, baa yↄↄ. 19 À i la gwã́a e mà ma lↄ yã́ pↄ́ Dii a kã́fĩmɛɛ. 20 Lua bↄ̀ mↄ̀wà gwã́ à mɛ̀: Lá gbɛ̃́ɛↄ mↄ̀ n sísiiɛ, fɛlɛ gɛ́ńnↄ, ãma yã́ pↄ́ má o kɛ ado.

Balaaũ zàa'ĩna yã'oa

21 Balaaũ fɛ̀lɛ kↄↄ, à káoyè a zàa'ĩnaɛ, ↄ̃ à gɛ̀ ń Mↄabu kíapiↄ. 22 Lua pↄ pà kɛ́ à gɛ̀ yã́i, ↄ̃ Dii Malaika zɛzↄ̃̀ɛ̀. Balaaũ di zàa'ĩna kpɛ, aà zĩkɛna plaaↄ kuaànↄ. 23 Kɛ́ zàa'ĩnapi è Dii Malaika zɛa zɛ́ guu à fɛ̃nda wò a kũa, ↄ̃ à lìlɛ sɛ̃u. Balaaũ aà lɛ̀, ↄ̃ à ɛ̀a dàzɛu. 24 Dii Malaika gɛ̀ zɛ̀ zɛ́wɛwɛnau vɛ̃ɛbu pↄ́ gbɛ̀ kaa liaaiↄ zãnguo. 25 Kɛ́ zàa'ĩnapi Dii Malaika è, à nà gbɛwa, à Balaaũ gbá lↄ̀wà. Ɔ̃ Balaaũ ɛ̀a à aà lɛ̀ lↄ. 26 Dii Malaika ɛ̀a gɛ̀ aɛ lↄ, à zɛ̀ gukpaoloona pↄ́ liaakĩi vĩou. 27 Kɛ́ zàa'ĩnapi Dii Malaikapi è, à kùlɛ ń Balaaũo. Ɔ̃ Balaaũ pↄ pà, à aà lɛ̀ ń goo. 28 Ɔ̃ Dii zàa'ĩnapi gbà lɛ́, à yã'ò Balaaũɛ* à mɛ̀: Bↄ́ má kɛ̀ n ma lɛ gɛ̃n àaↄ̃ kↄ̀i? 29 Balaaũ wèwà à mɛ̀: Kɛ́ n kↄ̃̀ↄ'òmanↄ yã́iɛ. Tó má fɛ̃na kũa, dↄ̃ ma n dɛ gↄ̃̀ↄ. 30 Ɔ̃ zàa'ĩnapi òɛ̀: N zàa'ĩna pↄ́ niↄ dikpɛ gↄↄpii e gbãn ma ũo lò? Má kɛ̀nɛ màa yãae? À mɛ̀: Aawo. 31 Ɔ̃ Dii Balaaũ wɛ́ kɛ̃̀ɛ̀, à aà Malaika è zɛa zɛ́u à fɛ̃nda wò a kũa. Ɔ̃ à mipɛ̀lɛ tↄↄlɛ à kùlɛɛ̀.

32 Dii Malaika aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi n n zàa'ĩna lɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃i? Ma mↄ zɛzↄ̃inɛɛ, asa ń wãmɛɛɛ. 33 Kɛ́ zàa'ĩnapi ma e gɛ̃n àaↄ̃, ↄ̃ à lìlɛmɛɛ píi. Tó i lilɛmɛɛ yãao, dↄ̃ ma n dɛ, ma aà tò. 34 Balaaũ ò Dii Malaikapiɛ: Ma duunakɛ̀, asa mi dↄ̃ kɛ́ n zɛzↄ̃̀mɛɛo. Lá ma gɛa kɛ̀nɛ ĩ́iɛ, má ɛa taɛ sa. 35 Ɔ̃ Dii Malaika ò Balaaũɛ: Gɛ́ ń gbɛ̃́piↄ, ní yã́ pↄ́ má danɛ o ado. Ɔ̃ Balaaũ gɛ̀ ń Balaki kíapiↄ.

36 Kɛ́ Balaki mà Balaaũ lɛ́ mↄ́, ↄ̃ à gɛ̀ daiaàlɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Aanↄ baa, Mↄabu bùsu zↄ̃lɛu. 37 Ɔ̃ a ò Balaaũɛ: Kɛ́ ma gbɛ̃́ↄ zĩ̀ n sísii yãa, bↄ́yãi ni mↄo ni? Má fↄ̃ mà n kpɛla noa? 38 Balaaũ wèwà à mɛ̀: Ma mↄ sa, ãma má yã́pii oa zɛ́ vĩo. Yã́ pↄ́ Lua a damɛɛ ↄ̃ má o. 39 Ɔ̃ Balaki gɛ̀ ń Balaaũo Kilia'uzo. 40 À sa'ò ń zuↄ ń sãↄ, à a nↄ̀ↄ kpà Balaaũwa ń kía pↄ́ aa ku sãnuↄ. 41 Kɛ́ gu dↄ̀, à Balaaũ sɛ̀ gɛ̀aànↄ Bamↄti Baali. Wekĩi Balaaũ Isailiↄ bòo lɛ́ èu.

23

Balaaũ yã́ sɛ̃́ia pↄ́ a è oa

1 Balaaũ ò Balakiɛ: Gbagbakĩi bomɛɛ la mɛ̀n sopla, ní mↄmɛɛ ń gáaeↄ mɛ̀n sopla ń sãsaↄ mɛ̀n sopla. 2 Balaki kɛ̀ lá Balaaũ òɛwa, ↄ̃ aa sa'ò ń gáaeↄ ń sãsaↄ gbagbakĩipiↄwa píi. 3 Ɔ̃ Balaaũ òɛ̀: Zɛ n sa'obↄi. Má gɛ́ mà gwa tó Dii a mↄ yã'omɛɛ, mí yã́ pↄ́ a omɛɛ onɛ. Ɔ̃ à gɛ̀ zɛ̀ gbɛ̀ misonawa. 4 Lua mↄ̀ aà lè, ↄ̃ Balaaũ òɛ̀: Ma gbagbakĩi bò mɛ̀n sopla, ↄ̃ ma sa'òmá píi ń gáaeↄ ń sãsaↄ. 5 Dii yãdàɛ̀, ↄ̃ à mɛ̀: Ɛa gɛ ǹ Balaki le, ní oɛ̀ màa. 6 Kɛ́ à ɛ̀a gɛ̀ aà lè zɛa a sa'obↄi ń Mↄabu kíaↄ píi, 7 ↄ̃ à yã́ pↄ́ á è ònɛ́ à mɛ̀:

Mↄabuↄ kí Balaki ma sisi Sili bùsuu,

ↄ̃ ma bↄ gukpɛ gbɛ̀sĩsĩↄ musu ma mↄ.

À mɛ̀ mà bↄɛ Isailiↄ kpɛ,

mà mↄ savãi'oɛ Yakↄbu buipiↄnɛ.

8 Kpelewa má gbɛ̃́ pↄ́ Lua i ń kaoↄ kai?

Kpelewa má bↄ gbɛ̃́ pↄ́ Dii i bↄ ń kpɛoↄ kpɛi?

9 Za gbɛ̀ misonaa málɛ ń e,

za gbɛ̀sĩsĩ musu málɛ wɛsińlɛ.

Gbɛ̃́piↄ kua ńdoa,

aa dodoa kↄ̃ɛ ń buipãleↄɛ.

10 Yakↄbu buiↄ dasi lán ũfãawa,

wa fↄ̃ Isailiↄ nao wà ń lɛ́ dↄ̃o.

Lua to mà ga a gbɛ̃́ↄ gaawa,

mà láa an láaawa.

11 Ɔ̃ Balaki òɛ̀: Ń kɛ̀mɛɛ kpelewan wei? Ma mↄnnↄ ǹ ma ibɛɛↄ kamɛɛ, ↄ̃ samaa ń ònɛ́a? 12 A wèwà à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii dàmɛɛ ma lɛ́u ↄ̃ má oo lò?

Balaaũ yã́ plaade pↄ́ a è oa

13 Balaki òɛ̀: Mↄ wà gɛ́ gupãlei, gu pↄ́ ńyↄ̃ ń eu, ní ń kámɛɛ we, asa an kpɛdo ń è, ni ń e píio. 14 Ɔ̃ à gɛ̀aànↄ gudↄ̃anaↄ bua Pisiga gbɛ musu. À gbagbakĩi bò mɛ̀n sopla, ↄ̃ à sa'òmá píi ń gáaeo ń sãsao. 15 Ɔ̃ Balaaũ òɛ̀: Zɛ n sa'obↄi la, mí gɛ Dii le we mà gwa. 16 Ɔ̃ Dii mↄ̀ à yãdàɛ̀, ↄ̃ a òɛ̀: Ɛa gɛ ǹ Balaki le, ní oɛ̀ màa. 17 Ɔ̃ à ɛ̀a gɛ̀ à aà lè zɛa a sa'obↄi ń Mↄabu kíaↄ. Balaki aà là à mɛ̀: Dii mɛ̀ kpelewa ni? 18 Ɔ̃ à yã́ pↄ́ á è ònɛ́ à mɛ̀:

Zipoo nɛ́ Balaki,

swã́kpa ǹ ma yãma!

19 Luaá gbɛ̃nazĩnaɛ kɛ́ aà gbasa ɛɛtoo,

ìli lɛlilɛ lán gbɛ̃nazĩnawao.

Ìli yã́ pↄ́ á ò kɛo lé?

Ìli zĩkɛ lɛ́ pↄ́ á gbɛ̃̀wao lé?

20 A òmɛɛ mà samaa'onɛ́ɛ.

À báaadàńguɛ, má fↄ̃ gio.

21 Mi yã'ĩae e Yakↄbu buiↄwao,

mi yã'ↄ̃mae e Isailiↄwao.

Dii an Lua kúńnↄ,

Kía kúkua dↄ ń guu.

22 Lua ń bↄ́lɛ Egipi,

aa gbãa vĩ lán zùsɛ̃lɛwa.

23 Wa fↄ̃ pↄda Yakↄbu buiↄwao,

wa fↄ̃ àsi bɛ̃̀ɛ kpaaĩ ń Isailiↄo.

Za gbã waↄ o ń yã́ musu,

yã́ pↄ́ Lua kɛ̀n we.

24 Buipi ì fɛlɛ lán nↄ̀ↄmusuwa,

ì azĩa sɛ lán gbɛaanawa.

Ìli wúlɛo e à gɛ pↄ́ kũ soò,

e à gɛ pↄ́ pↄ́ a dɛ̀ↄ au miò.

25 Balaki òɛ̀: Ńsu ǹ ń kao. Ńsu samaa'onɛ́ sↄ̃o. 26 Balaaũ òɛ̀: Mi onɛ yã́ pↄ́ Dii dàmɛɛ ↄ̃ má oo lé?

Balaaũ yã́ àaↄ̃de pↄ́ a è oa

27 Balaki ò Balaaũɛ: Mↄ, má gɛnnↄ gupãleiɛ sa. Wìliↄ dↄ̃o tó a maa Luaɛ ǹ gbɛ̃́piↄ kamɛɛ we sa. 28 Ɔ̃ Balaki gɛ̀aànↄ Peoo gbɛ musu bↄaa ń guwaiwaio. 29 Balaaũ òɛ̀: Gbagbakĩi bomɛɛ la mɛ̀n sopla, ní mↄmɛɛ ń gáaeↄ mɛ̀n sopla ń sãsaↄ mɛ̀n sopla. 30 Balaki kɛ̀ lá a òɛwa, à sa'òmá ń gáaepiↄ ń sãsapiↄ.

24

1 Kɛ́ Balaaũ è samaa'oa Isailiↄnɛ kà Diigu, i gɛ́ màsokɛi lↄo, ↄ̃ à aɛdↄ̀ guwaiwaiwa. 2 Kɛ́ à wɛzù, ↄ̃ à Isailiↄ è kálɛa ń buiwa. Lua Nisĩna dìɛ̀, 3 ↄ̃ à yã́ pↄ́ á è ò à mɛ̀:

Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũ yã́n kɛ,

ma gbɛ̃́ pↄ́ ma wɛ́ zɛ̃a, ma yã́n kɛ.

4 Ma gbɛ̃́ pↄ́ mi Lua yãma, ma yã́n kɛ:

Ma Gbãapiide wɛ́pungu è,

má kúlɛa, ma wɛ́ kɛ̃a.

5 Yakↄbuↄ bòokpaa maa fá!

Isaili zwã̀akpɛↄ kɛfɛũ!

6 Aa kálɛa lán swadↄↄↄwa,

lán swaluↄwa.

Aa dɛ lán zà lí pↄ́ Dii bàↄwa,

lán sɛdɛ lí pↄ́ kú í saɛↄwa.

7 Í ali ń olaↄ pa yɛlɛlɛɛ,

aali pↄ́tↄ̃ tↄↄlɛ mↄ̀sɛdewaɛ.

An kía gbãa aↄ dɛ Agagala,

an kpala a tↄbↄ.

8 Lua ń bↄ́lɛ Egipi,

aa gbãa vĩ lán zùsɛ̃lɛwa.

Aaì zĩble bui pↄ́ íbɛlɛsɛ̀ńnↄↄwa,

aaì ń wáↄ wíwi, aaì ń pápa ń kaↄ.

9 Aaì gaɛ, aaì wúlɛ lán nↄ̀ↄmusuwa,

démɛ a fↄ̃ ń vui?*

Lua báaada gbɛ̃́ pↄ́ aa samaa'onɛ́ↄgu,

aà gbɛ̃́ pↄ́ aa savãi'onɛ́ↄ ká.†

10 Balaki pↄ pà Balaaũzi, à ↄtona dↄ̀wà à mɛ̀: Ma ibɛɛↄ kaa yã́i ma n sisii, ↄ̃ n samaa'ònɛ́ gɛ̃n àaↄ̃a? 11 Ta n bɛ gↄ̃̀ↄ. Ma mɛ̀ yãa má n kpɛlaɛ, ↄ̃ Dii gìnɛ ǹ asea e. 12 Balaaũ òɛ̀: Má ò gbɛ̃́ pↄ́ n ń zĩ́aↄnɛɛ fá! 13 Ma mɛ̀, baa tó n ã́nusu ń vua pↄ́ kú n bɛo kpàa píi, má bↄ Dii yã́ kpɛ mà yãkɛ ń mazĩaoo, a maa ge a vãi. Yã́ pↄ́ Dii a omɛɛ ↄ̃ má o. 14 Málɛ tá ma gbɛ̃́ↄ kĩ́i sa. Mↄ mà onɛ lá gbɛ̃́piↄ kɛ n gbɛ̃́ↄnɛ zia.

Balaaũ yã́ síiↄ̃de pↄ́ a è oa

15 Ɔ̃ Balaaũ yã́ pↄ́ á è ò à mɛ̀:

Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũ yã́n kɛ,

ma gbɛ̃́ pↄ́ ma wɛ́ zɛ̃a yã́n kɛ:

16 Ma gbɛ̃́ pↄ́ mi Lua yãma, ma yã́n kɛ:

Má Lua Musude pↄeã dↄ̃.

Ma Gbãapiide wɛ́pungu è,

má kúlɛa, ma wɛ́ kɛ̃a.

17 Málɛ Isailiↄ e, i kɛ tia no,

málɛ ń gwa, a gↄↄ i ka gĩao.

Saana a bↄ Yakↄbu buiↄ guu,

kpalablena a bↄ Isailiↄ guu,

i Mↄabuↄ mi wíwi,

i zↄakanapiↄ dↄ́ fↄ̃́fↄ̃.

18 Ɛdↄũ bùsu a gↄ̃ aà pↄ́ ũ,

aà ibɛɛ Sei bùsu a gↄ̃ aà pↄ́ ũ,

Isailiↄ gbãa iↄ kã́fĩɛ.

19 Yakↄbu buie a kiblemá,

a mɛɛwiade pↄ́ bↄ̀ↄ kaalɛ.

20 Balaaũ Amalɛki buiↄ è, ↄ̃ à yã́ pↄ́ á è ò à mɛ̀:

Amalɛki buiↄá buiↄ mideɛ,

kási aa kaalɛ zia.

21 Kɛ́ Balaaũ Keniↄ è, ↄ̃ à yã́ pↄ́ á è ò à mɛ̀:

Á kúkĩi gbãa gíũgiũ,

á sakpɛ kú gbɛ musu.

22 Ń beeo wa á kaalɛɛ,

Asiliↄ mɛ́ aa á kṹkũ zĩ̀zↄↄ ũ.

23 Balaaũ yã́ pↄ́ á è ò lↄ à mɛ̀:

Wàlɛ kↄ̃ kãaa gugbãntoo oi,

24 gó'ilɛnaↄ lɛ́ bↄ Sipi bùsuu,

aa zĩble Asiliↄ ń Ɛbɛluↄwa,

kási ampiↄ kaalɛ sↄ̃ɛ.

25 Balaaũ fɛ̀lɛ tà a bɛ, ↄ̃ Balaki dàzɛu sↄ̃.

25

Isailiↄ naakↄ̃wa ń Peoo tã́ao

1 Isailiↄ ku Sitiũ, ↄ̃ aa nà gbãsĩkɛawa ń Mↄabu nↄɛↄ. 2 Aa Isailiↄ sìsi ń tã́a sa'o guu, ↄ̃ aa pↄblè aa kùlɛ ń tã́aↄnɛ.* 3 Màa Isailiↄ nàkↄ̃wa ń Baali Peooo, ↄ̃ Dii pↄ pàńzi. 4 A ò Mↄiziɛ: Isaili kíaↄ kãaa píi, ní ń loo ma aɛ ĩatɛ̃ gbãai, kɛ́ ma pↄ e wee Isailiↄwa. 5 Mↄizi ò Isaili dↄaanaↄnɛ: Á baade a gbɛ̃́ pↄ́ aa nàkↄ̃wa ń Baali Peoooↄ dɛdɛ.

6 Isailie Madiã nↄɛ sɛ̀ mↄ̀ò a bɛ Mↄizi ń Isailiↄ píi wáa, gↄↄ pↄ́ aalɛ ↄ́ↄlↄ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ. 7 Kɛ́ Ɛleazaa nɛ́ Finɛasi, Aalona tↄũna è màa, à fɛ̀lɛ ń guu à sↄ̃na sɛ̀, 8 à gɛ̃̀ gↄ̃ɛpizi a kpɛ́u, ↄ̃ à Isaili gↄ̃ɛpi zↄ̃̀ à ń naaa ḿpla ḿpii, gↄ̃ɛpi ń nↄɛpio, ↄ̃ gagyã pↄ́ kà Isailiↄgu zɛ̀. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ gàga ń gyãpioↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo mɛ̀ndosaiɛ.† (24.000)

10 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 11 Finɛasi mɛ́ tò ma pↄ wèe Isailiↄwa. À zɛ̀ gì ma yã́ musu, ↄ̃ a tò ma pↄ wèemá. A yã́i mi Isailiↄ midɛ ma pↄfɛ̃a guuo. 12 A yã́i tò oɛ̀ ma bàa aↄ kuaànↄ, aà kua iↄ na. 13 Aàpi ń a buiↄ aaↄ dɛ sa'onaↄ ũ gↄↄpiiɛ, kɛ́ à zɛ̀ gì ma yã́ musu yã́i, ↄ̃ bee tò ma Isailiↄ kɛ̃̀. 14 Isaili pↄ́ wa dɛ̀ ń Madiã nↄɛopi tↄ́n Zimli, Simɛↄ buiↄ uabele Salu nɛ́ɛ. 15 Madiã nↄɛ pↄ́ wa dɛ̀pi tↄ́n Kↄzɛbi, Madiãↄ uabele Zuu nɛ́ɛ.

16 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 17 À fɛlɛ ń Madiãↄ, í ń dɛdɛ, 18 asa aa íbɛlɛsɛ̀ánↄ ń kↄ̃nikɛaɛ́oɛ. Aa kↄ̃nikɛ̀ɛ́ Peoo yã́ musu, Madiãↄ kíae nɛnↄɛ Kↄzɛbi pↄ́ wa dɛ̀ gↄↄ pↄ́ gagyã kàágu Peoo yã́ musuɛ.

26

Isailiↄ naoa gɛ̃n plaade

1 Gagyãpi gbɛa Dii yã'ò Mↄiziɛ ń sa'onkia Aalona nɛ́ Ɛleazaao à mɛ̀: 2 À Isailiↄ nao ualɛ ń ualɛo píi, an gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛa aa kà zĩkaaↄ.* 3 Ɔ̃ Mↄizi ń sa'onkia Ɛleazaao yã'ò Isailiↄnɛ Mↄabu bùsu sɛ̃u, Yuudɛ̃ baale bↄaa ń Yelikoo aa mɛ̀: 4 Wà gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ nao, lá Dii ò Mↄiziɛwa.

Isaili pↄ́ bↄ̀ Egipiↄn kɛ: 5 Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Lubɛni buiↄn kɛ: Anↄki buiↄ ń Palu buiↄ 6 ń Ɛzↄ̃nↄ buiↄ ń Kaami buiↄ. 7 Lubɛni buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń àaↄ̃o ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basoolokwioɛ (43.730). 8 Palupi mɛ́ Ɛliabu ì, 9 ↄ̃ Ɛliabu Nɛmuɛli ń Datanio ń Abilaũo ì. Datani ń Abilaũpio mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ wì ń gbɛa kãaauↄ ũ, ↄ̃ aa zↄadↄ̀ Mↄizi ń Aalonaowa. Aa ku Kole gbɛ̃́ pↄ́ aa zↄadↄ̀ Diiwaↄ guu lↄɛ. 10 Ɔ̃ tↄↄlɛ wɛ̃̀aa à ń mↄmↄ ń Kolepio sãnu. Zĩbeezĩ ↄ̃ tɛ́ kũ̀ aà gbɛ̃́ↄwa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń blakwio, aa gàga gbɛ̃́ kĩniↄ gbaa laai yã́iɛ. 11 Ń beeo Kole buiↄ i midɛo.

12 Simɛↄ buiↄn kɛ daɛdaɛ: Nɛmuɛli buiↄ, Yamini buiↄ, Yakɛ̃ buiↄ, 13 Zela buiↄ ń Saulu buiↄ. 14 Simɛↄ buiↄn we. Aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plao ń ↄ̀aa dooɛ (22.200).

15 Gada buiↄn kɛ daɛdaɛ: Zɛfↄ̃ buiↄ, Agi buiↄ, Suni buiↄ, 16 Ɔzeni buiↄ, Eli buiↄ, 17 Aloda buiↄ ń Aleli buiↄ. 18 Gada buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń ↄ̀aa pla ń basↄoo (40.500).

19 Yuda nɛ́ↄ Ɛɛ ń Onanio gàga yãa Kanaa bùsuuɛ. 20 Yuda buiↄn kɛ daɛdaɛ: Sela buiↄ, Pɛlɛzi buiↄ ń Zela buiↄ. 21 Pɛlɛzi buiↄn Ɛzↄ̃nↄ buiↄ ń Amulu buiↄ ũ. 22 Yuda buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi ń sooloo ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (76.500).

23 Isakaa buiↄn kɛ daɛdaɛ: Tola buiↄ ń Pua buiↄ 24 ń Yasubu buiↄ ń Simɛlↄni buiↄ. 25 Isakaa buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ ń síiↄ̃o ń ↄ̀aa do ń basↄoo (64.300).

26 Zabulↄni buiↄn kɛ daɛdaɛ: Sɛlɛdi buiↄn Eloni buiↄ ń Yalee buiↄ. 27 Zabulↄni buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ ń ↄ̀aa pla ń basↄoo (60.500).

28 Yosɛfu nɛ́ↄ Manase ń Ɛflaiũo buiↄn kɛ daɛdaɛ: 29 Manase nɛ́ Makii buiↄ ń Makii nɛ́ Galada buiↄ. 30 Galada buiↄn kɛ: Yɛzɛɛ buiↄ ń Elɛki buiↄ 31 ń Asiɛli buiↄ ń Sikɛũ buiↄ 32 ń Semida buiↄ ń Efɛɛ buiↄ. 33 Efɛɛ nɛ́ Zelofada i nɛgↄ̃ɛ io, sema nɛnↄɛↄ. An tↄ́n kɛ: Mala, Nↄa, Ɔgɛla, Milika, Tiiza. 34 Manase buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń plao ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo (52.700). 35 Ɛflaiũ buiↄn kɛ daɛdaɛ: Sutɛla buiↄ ń Bɛkɛɛ buiↄ ń Taani buiↄ 36 ń Sutɛla nɛ́ Elani buiↄ. 37 Ɛflaiũ buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń plao ń ↄ̀aa pla ń basↄoo (32.500). Yosɛfu buiↄn we daɛdaɛ.

38 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄn kɛ daɛdaɛ: Bɛla buiↄ ń Asebe buiↄ ń Ailaũ buiↄ 39 ń Sufaũ buiↄ ń Ufaũ buiↄ. 40 Bɛla buiↄn Aada buiↄ ń Naamani buiↄ ũ. 41 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blasↄo ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (45.600).

42 Dã buiↄn Suaũ buiↄ ũ. Dã buiↄ lɛ́n we. 43 Suaũ buiↄ dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ ń síiↄ̃o ń ↄ̀aa plaoɛ (64.400).

44 Asɛɛ buiↄn kɛ daɛdaɛ: Imɛna buiↄ ń Isevi buiↄ ń Bɛlia buiↄ. 45 Bɛlia buiↄn Ɛbɛɛ buiↄ ń Malakiɛ buiↄ ũ. 46 Asɛɛ nɛnↄɛ vĩ lↄ, aà tↄ́n Sela. 47 Asɛɛ buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi ń àaↄ̃o ń ↄ̀aa plaoɛ (53.400).

48 Nɛfatali buiↄn kɛ daɛdaɛ: Yazee buiↄ ń Guni buiↄ 49 ń Yezɛɛ buiↄ ń Sileũ buiↄ. 50 Nɛfatali buiↄn we. An dasi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blasↄo ń ↄ̀aa plaoɛ (45.400). 51 Isaili gↄ̃ɛ pↄ́ wà ń naoↄ píi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa àaↄ̃ ń mɛ̀ndoo ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basoolokwio (601.730).

52 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 53 Wà bùsu kpaalɛ buipiↄnɛ ń pↄ́ ũ an dasilɛu.† 54 Bui pↄ́ a gbɛ̃́ↄ dasi tↄↄlɛ mɛ́ aↄ zↄ̃ↄ, bui pↄ́ a gbɛ̃́ↄ bílao tↄↄlɛ aↄ bílao. Bui píi a tↄↄlɛ e lá wà ń nao lɛ́uɛ. 55 Sema wà bùsu kpaalɛnɛ́ ń gbɛlaao, an baade i kpaalɛsɛ a dezi bui tↄ́wa. 56 Ń gbɛlaao ↄ̃ wa bùsu kpaalɛnɛ́, aa dasi ge aa bílaon nò.

57 Levii pↄ́ wà ń nao daɛdaɛↄn kɛ: Geesↄ̃ buiↄ ń Kɛata buiↄ ń Mɛlali buiↄ. 58 Levii buiↄn kɛ lↄ: Libeni buiↄ ń Hɛblↄ̃ buiↄ ń Mali buiↄ ń Musi buiↄ ń Kole buiↄ.

Kɛata mɛ́ Amlaũ ì. 59 Amlaũ na tↄ́n Yokɛbɛdɛ, Levii buiɛ. Egipi wà aà ìu. Yokɛbɛdɛ mɛ́ Aalona ń Mↄizio ì ń Amlaũo. An dãen Miliaũ ũ. 60 Aalona mɛ́ Nadabu ì ń Abiuo ń Ɛleazaao ń Itamaao. 61 Nadabu ń Abiuo gàga gↄↄ pↄ́ aa mↄ̀ ń tɛ́ zĩ̀loo Dii aɛɛ.‡

62 Levii nɛgↄ̃ɛ pↄ́ kà mↄ do ge a dɛa, kɛ́ wà ń nao píi, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń àaↄ̃oɛ (23.000). Wi ń da Isaili bui kĩniↄ nao guuo, asa aai e kpaalɛsɛ̀ láńwao.

63 Isaili pↄ́ Mↄizi ń sa'onkia Ɛleazaao ń nao Mↄabu bùsu sɛ̃u, Yuudɛ̃ baale bↄaa ń Yelikooↄn we. 64 An gbɛ̃e ku gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi ń sa'onkia Aalonao ń nao Sinai guwaiwaiu yãaↄ guuo. 65 Asa Dii ònɛ́ aa gaga guwaiwaiu weɛ. Mɛ́ i kɛ Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu ń Nuni nɛ́ Yozueeo§ bàasio, an gbɛ̃e i gↄ̃o, baa do.

27

Zelofada nɛnↄɛↄ túbiblea

1 Manase bui Efɛɛ nɛ́ Zelofada nɛnↄɛↄ tↄ́n kɛ: Mala, Nↄa, Ɔgɛla, Milika, Tiiza. Galada tↄũnaↄnɛ, Makii sĩ́wɛnaↄnɛ, Manase sↄ̃kpaɛↄnɛ, Yosɛfu sĩsĩↄnɛ. Aamɛ aa mↄ̀ 2 zɛ̀ Mↄizi ń sa'onkia Ɛleazaao ń kíaↄ ń bílao aɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ aa mɛ̀: 3 Wá mae gà guwaiwaiuɛ. A ku Kole gbɛ̃́ pↄ́ aa kã̀aa aa bↄ̀ Dii yã́ kpɛ́ↄ guuo. À gà azĩa tàae yã́iɛ, a nɛgↄ̃ɛ vĩ sↄ̃o. 4 A maa wá mae tↄ́ ga a buiↄ guu a nɛgↄ̃ɛ'isai yã́ie? Tↄↄlɛ kpáwá ń wá mae bɛdeↄ sãnu.

5 Mↄizi ń yã́ sɛ̀ gɛ̀ò Dii kĩ́i. 6 Ɔ̃ Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 7 Zelofada nɛnↄɛↄ yã́ naɛ. Tↄↄlɛ kpámá ń pↄ́ ũ ń ń mae bɛdeↄ sãnu an mae kpaalɛ ũ. 8 O Isailiↄnɛ ǹ mɛ tó gↄ̃ɛe gà nɛgↄ̃ɛ'isai, aà nɛnↄɛ mɛ́ ali aà túbible. 9 Tó a nɛnↄɛ vĩ sↄ̃o, aà vĩ̀iↄ ń aà dãunaↄ mɛ́ aali ble. 10 Tó a vĩ̀i ń dãunaↄ vĩ sↄ̃o, aà mae vĩ̀iↄ ń aà dãunaↄ mɛ́ aali ble. 11 Tó aà mae vĩ̀i ge dãuna vĩo, aà daɛ fɛ̃̀ɛɛ mɛ́ ali ble. Bee aↄ dɛ ikoyã ũ Isailiↄnɛ, lá má ònɛwa.

Mↄizi Yozuee dilɛa a gɛ̃ɛ ũ

(Iko 31.1-8)

12 Dii ò Mↄiziɛ: Dɛdɛ Abaliũ gbɛɛ beewa, ní bùsu pↄ́ má kpà Isailiↄwa gwa. 13 Tó n wɛsìɛ, ↄ̃ ńyↄ̃ ta n deziↄ kĩ́i lá n vĩ̀i Aalona tàwa.* 14 Asa a gi ma yãmai Zini guwaiwaiuɛ, gↄↄ pↄ́ Isailiↄ lɛkpaakɛ̀manↄ, i luakɛ dↄ̃mɛɛ ń aɛ Mɛliba í pↄ́ kú Kadɛsi, Zini guwaiwaiu yã́ musuo.

15 Mↄizi yã'ò Diiɛ à mɛ̀: 16 Dii Lua pↄ́ ì wɛ̃ni kpa pↄ́piiwa gbɛ̃́ dilɛ gbɛ̃́piↄnɛ, 17 aàↄ ń yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́, aàↄ dↄaanɛ́ gɛa ń suao, kɛ́ ń gbɛ̃́ↄ su aaↄ dɛ lán sã pↄ́ dãna vĩoↄwao.† 18 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Nuni nɛ́ Yozuee sɛ́, asa a ma Nisĩna vĩɛ, ní ↄnawà. 19 Ǹ aà zɛ sa'onkia Ɛleazaa ń Isailiↄ píi aɛ, ní yãdilɛɛ̀ ń wáa. 20 Ǹ n iko kpawà, kɛ́ Isailiↄ píi aaↄ aà yãma, 21 ìli gɛ́ sa'onkia Ɛleazaa kĩ́i aà yãgbɛaɛ̀ ń Uliũo ń Tumiũo.‡ Beewa Yozuee ń Isailiↄ píi aali gɛ́ aali su, lá Ɛleazaa ònɛ́wa.

22 Mↄizi kɛ̀ lá Dii dàɛwa. À Yozuee sɛ zɛ̀ Ɛleazaa ń gbɛ̃́piio aɛ, 23 ↄ̃ à ↄnàwà à yãdìlɛɛ̀ lá Dii òɛwa.§

28

Lá gu lɛ́ dↄ sa'oa

(Bↄa 29.38-46)

1 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Yãdilɛ Isailiↄnɛ aali ma gba blɛ pↄ́ a tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na a gↄↄwa. 3 Onɛ́ sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũn kɛ: Lá gu lɛ́ dↄ aaliↄ mↄmɛɛ ń sãnɛbↄlↄ wɛ̃dona sãasaio mɛ̀n pla sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ ũ. 4 Aali sa'o ń a mɛ̀ndoo kↄↄ, mɛ̀ndo oosiɛlɛ 5 ń pↄ́wɛntio kiloo do yãalɛa ń nísi íwa wásawasao litili do. 6 Lá gu lɛ́ dↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na, má dìlɛ Sinai gbɛ musun we. 7 Aali vɛ̃ɛ ka sãpiwa litili do zwã̀akpɛu ma imia ũ. 8 Aali a plaade o oosiɛlɛ ń pↄ́wɛnti gbao ń vɛ̃ɛ gbao lán kↄↄ pↄ́waɛ. Sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi kátɛu a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ nan we.

Kã́mabogↄↄ sa'oa ń mↄ dafu gↄↄ sɛ̃́ia pↄ́o

9 Kã́mabogↄↄzĩ àli sa'o ń sãsa wɛ̃dona sãasaio mɛ̀n plapla ń pↄ́wɛntio kiloo pla yãalɛa ń nísio ń a vɛ̃ɛo. 10 Kã́mabogↄↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄn we, lá gu lɛ́ dↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń a vɛ̃ɛo bàasi.

11 Mↄ gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ píi àli mↄmɛɛ ń gáaenao pla ń sãsakaoo do ń sãsa wɛ̃donao sopla sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄ sãasaiↄ ũ. 12 Íli pↄ́wɛnti kiloo àaↄ̃ yãalɛa ń nísio kpa gáaena píi miwa, sãsakao pↄ́wɛnti kiloo plapla, 13 sãnɛbↄlↄ sↄ̃ kiloo dodo. Iↄ dɛ sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na ũ. 14 Íli vɛ̃ɛ kpa gáaena píi miwa litili plapla, sãsakao litili dodo ń kĩnio, sãnɛbↄlↄ sↄ̃ litili dodo. Sa pↄ́ wàli a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ mↄ gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́n we mↄ ń mↄo píi. 15 Bee gbɛa àli sa'o ń blesanao mɛ̀ndodo duun awakpabↄ ũ, lá gu lɛ́ dↄ sa pↄ́ wì o ń a vɛ̃ɛo bàasi.

Gɛ̃amusu dikpɛ sa'oa

(Lev 23.5-14)

16 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ àli Gɛ̃amusu sã dɛmɛɛ.* 17 Mↄpi gↄↄ gɛ̃ode zĩ́ líↄ dɛ dikpɛ ũ. Àliↄ kàa so e gↄↄ sopla. 18 Dikpɛpi gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ àli kãaa à ma sísi. Ásuli zĩe kɛ zĩbeezĩo. 19 Àli sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń gáaenao pla ń sãsakaoo do ń sãsa wɛ̃donao sopla, apii iↄ dɛ pↄ́ sãasaiↄ ũ. 20 Íli pↄ́wɛnti kiloo àaↄ̃ yãalɛa ń nísio kpa gáaena píi miwa pↄ́wɛnti gba ũ, sãsakao pↄ́wɛnti kiloo plapla, 21 sã mɛ̀n soplapiↄ sↄ̃ pↄ́wɛnti kiloo dodo. 22 Íli sa'o ń blesanao mɛ̀ndo lↄ duun awakpabↄ ũ á duunakɛ̃awá yã́i. 23 Íli sapiↄ o, sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ lá gu lɛ́ dↄ oa bàasi. 24 Íliↄ sa'o màa lá gu lɛ́ dↄ e gↄↄ sopla, iↄ dɛ sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na ũ. Àliↄ sapi o lá gu lɛ́ dↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń a vɛ̃ɛo bàasi. 25 Gↄↄ soplade zĩ́ àli kↄ̃ kãaa à ma sísi. Zĩ́ bee ásuli zĩe kɛo.

Pãteko dikpɛ sa'oa

(Lev 23.15-22)

26 Bua pↄ́ káauↄ dikpɛgↄↄzĩ, tó álɛ mↄmɛɛ ń pↄ́wɛn dafuo Pãteko dikpɛpi kɛbↄ ũ,† àli kↄ̃ kãaa à ma sísi. Zĩbeezĩ ásuli zĩe kɛo. 27 Íli sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń gáaenao pla ń sãsakaoo do ń sãsa wɛ̃donao sopla. Apii iↄ dɛ pↄ́ sãasaiↄ ũ. 28 Íli ma gba pↄ́wɛnti kiloo àaↄ̃ yãalɛa ń nísio gáaena píi miwa, sãsakao pↄ́ kiloo plapla, 29 sã mɛ̀n soplapiↄ sↄ̃ kiloo dodo. 30 Íli sa'o ń blesanao mɛ̀ndo lↄ á duunakɛ̃awá yã́i. 31 Àliↄ sapiↄ o lá gu lɛ́ dↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń a pↄ́wɛntio bàasi, íli o ń pↄtuo sãasaiↄ ń vɛ̃ɛ pↄ́ wì kpaoo.

29

Kã̀aepɛa dikpɛ sa'oa

(Lev 23.23-25)

1 Mↄ soplade gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ àli kↄ̃ kãaa à ma sísi. Zĩbeezĩ ásuli zĩe kɛo. Iↄ dɛɛ́ kã̀aepɛgↄↄ ũ. 2 Àli sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na o ń gáaenao do ń sãsakaoo do ń sãsa wɛ̃donao sopla. Apii iↄ dɛ pↄ́ sãasaiↄ ũ. 3 Íli ma gba pↄ́wɛnti kiloo àaↄ̃ yãalɛa ń nísio gáaenapi pↄ́ ũ, sãsakao pↄ́ kiloo pla, 4 sã mɛ̀n soplapiↄ sↄ̃ kiloo dodo. 5 Íli mↄ́ ń blesanao mɛ̀ndo lↄ duun awakpabↄ ũ á duunakɛ̃awá yã́i. 6 Àliↄ sapiↄ o mↄ dafu sa'oa ń a pↄ́wɛntio bàasi, lá gu lɛ́ dↄ sa'oa ń a pↄ́wɛntio ń a vɛ̃ɛo lá wa dìlɛwa bàasi.

Duunkɛ̃ma dikpɛ sa'oa

(Lev 23.26-32)

7 Mↄ soplade gↄↄ kwide zĩ́ àli kↄ̃ kãaa à ma sísi, í lɛye.* Zĩbeezĩ ásuli zĩe kɛo. 8 Àli sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na o ń gáaenao do ń sãsakaoo do ń sãsa wɛ̃donao sopla. Apii iↄ dɛ pↄ́ sãasaiↄ ũ. 9 Àliↄ ma gba pↄ́wɛnti kiloo àaↄ̃ yãalɛa ń nísio gáaenapi pↄ́ ũ, sãsakao pↄ́ kiloo pla, 10 sã mɛ̀n soplapiↄ sↄ̃ kiloo dodo. 11 Íli sa'o ń blesanao mɛ̀ndo lↄ duun awakpabↄ ũ, duun awakpabↄ pↄ́ ì á duuna kɛ̃́wá bàasi, lá gu lɛ́ dↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń a pↄ́wɛntio ń a vɛ̃ɛo bàasi.

Lákpɛdↄa dikpɛ sa'oa

(Lev 23.33-44)

12 Mↄ soplade gↄↄ gɛ̃ode zĩ́ àli kↄ̃ kãaa à ma sísi. Zĩ́ bee ásuli zĩe kɛo. Àli dikpɛkɛmɛɛ e gↄↄ sopla. 13 Íli sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na o ń gáaenao kuɛ'aaↄ̃ ń sãsakaoo pla ń sãsa wɛ̃donao gɛ̃o mɛ̀ndosai. Apii iↄ dɛ pↄ́ sãasaiↄ ũ. 14 Íli ma gba pↄ́wɛnti kiloo àaↄ̃'aaↄ̃ yãalɛa ń nísio gáaena píi miwa, sãsakao pↄ́ kiloo plapla, 15 sã mɛ̀n gɛ̃o mɛ̀ndosaipiↄ sↄ̃ kiloo dodo. 16 Íli sa'o ń blesanao mɛ̀ndo lↄ duun awakpabↄ ũ, lá gu lɛ́ dↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń a pↄ́wɛntio ń a vɛ̃ɛo bàasi.

17-19 Dikpɛ gↄↄ plaade zĩ́ àli sa'o màa ń gáaenao kuɛpla ń sãsakaoo pla ń sãsa wɛ̃donao gɛ̃o mɛ̀ndosai.

20-22 Dikpɛ gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ àli sa'o màa ń gáaenao kuɛdo ń sãsakaoo pla ń sãsa wɛ̃donao gɛ̃o mɛ̀ndosai.

23-25 Dikpɛ gↄↄ síiↄ̃de zĩ́ àli sa'o màa ń gáaenao kwi ń sãsakaoo pla ń sãsa wɛ̃donao gɛ̃o mɛ̀ndosai.

26-28 Dikpɛ gↄↄ sↄode zĩ́ àli sa'o màa ń gáaenao kɛ̃okwi ń sãsakaoo pla ń sãsa wɛ̃donao gɛ̃o mɛ̀ndosai.

29-31 Dikpɛ gↄↄ soolode zĩ́ àli sa'o màa ń gáaenao swaaↄ̃ ń sãsakaoo pla ń sãsa wɛ̃donao gɛ̃o mɛ̀ndosai.

32-34 Dikpɛ gↄↄ soplade zĩ́ àli sa'o màa ń gáaenao sopla ń sãsakaoo pla ń sãsa wɛ̃donao gɛ̃o mɛ̀ndosai.

35 Dikpɛ gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ àli kↄ̃ kãaa. Zĩ́ bee ásuli zĩe kɛo. 36-38 Àli sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ì kɛmɛɛ na o màa ń gáaenao do ń sãsakaoo do ń sãsa wɛ̃donao sopla.

39 Sa pↄ́ áliↄ oa á dikpɛↄ guun we, á lɛ́gbãdↄa pↄ́ↄ ń á gbaↄ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ ń a pↄ́wɛntio ń a vɛ̃ɛo ń sáaukpasaↄ bàasi.

30

Lɛkɛa Diiwa ń lɛ́gbãdↄawào

1 Mↄizi yã́ pↄ́ Dii òɛ sɛ̀lɛ sìu Isailiↄnɛ píi. 2 A ò Isaili bui dↄaanaↄnɛ à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii òn kɛ: 3 Tó gↄ̃ɛe lɛkɛ̀ Diiwa ge à lɛ́gbã dↄ̀wàn nò, asu bↄ a kpɛo. Lá à bↄ̀ aà lɛ́u, màa a kɛ píi.*

4 Tó nↄɛ mɛ́ lɛkɛ̀ Diiwa a wɛ̃́ndiagↄↄ, gↄↄ pↄ́ a ku a mae bɛ, ge à lɛ́gbã dↄ̀wàn nò, 5 tó aà mae yã́pi mà, mɛ́ i yãe oɛ̀o, lɛ́ pↄ́ a kɛ̀ ge lɛ́gbã pↄ́ a dↄ̀wàpi a a fĩaboɛ. 6 Ãma zĩ́ pↄ́ aà mae yã́pi mà mɛ́ à gìɛ̀, nↄɛpi ↄ aↄ ku a yã́u lↄo. Dii a aà kɛ̃ɛ̀, asa aà mae gìɛ̀.

7 Tó wɛ̃́ndiae lɛkɛ̀ Diiwa ge à yã'ò làasoosai à lɛ́gbã dↄ̀wà, ↄ̃ à gbàsa zãkɛ̀, 8 zĩ́ pↄ́ aà zã́ yã́pi mà mɛ́ i yãe oɛ̀o, nↄɛpi a a fĩaboɛ. 9 Ãma tó aà zã́ gìɛ̀ za zĩ́ pↄ́ à a yãmà gↄ̃̀ↄ, a aà lɛkɛa ge lɛ́gbã pↄ́ a dↄ̀ làasoosaipi midɛ, Dii i aà kɛ̃́.

10 Tó gyaa ge nↄɛ pↄ́ wa yà mɛ́ lɛkɛ̀ Diiwa sↄ̃, ge à lɛ́gbã dↄ̀wà, a a fĩaboɛ.

11 Tó nↄzãe lɛkɛ̀ Diiwa ge à lɛ́gbã dↄ̀wà, 12 tó aà zã́ yã́pi mà mɛ́ a nílɛ, i giɛ̀o, lɛ́ pↄ́ a kɛ̀ ge lɛ́gbã pↄ́ a dↄ̀wàpi, a a fĩaboɛ. 13 Tó aà zã́ yã́ pↄ́ a òpi bãdɛ̀ zĩ́ pↄ́ á mà gↄ̃̀ↄ, nↄɛpi ↄ aↄ ku a guu lↄo. Lá aà zã́ a bãdɛ̀, Dii a aà kɛ̃ɛ. 14 Tó nↄɛ lɛkɛ̀ Diiwa ge à azĩa kɛ̃̀ yãewa ń lɛgbɛ̃aon lò, aà zã́ a fↄ̃ weiɛ̀ ge a giɛ̀. 15 Tó aà zã́ lɛ́ yãe oɛ̀ lá gu lɛ́ dↄo, à wèiɛ̀ ń lɛ́ pↄ́ a kɛ̀ Diiwaon we, ge lɛ́gbã pↄ́ a dↄ̀wà. À zɛ̀aànↄɛ, asa zĩ́ pↄ́ a mà i yãe oo. 16 Tó gↄ̃ɛpi yã́pi mà, ↄ̃ gbɛzã à gbàsa gìɛ̀, a yã́ a wi gↄ̃ɛpi musuɛ.

17 Ikoyã pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ gↄ̃ɛ ń a nao yã́ musu, ge mae ń a nɛ́ wɛ̃́ndia pↄ́ kú a bɛo yã́ musun we.

31

Tↄsia Madiãↄwa

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 Tↄ si Madiãↄwa Isailiↄnɛ, ní tá n deziↄ kĩ́i. 3 Ɔ̃ Mↄizi ò gbɛ̃́ↄnɛ: Á gbɛ̃eↄ ń gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ aa gɛ́ Madiãↄwa ń zĩo, aai tↄsimá Diiɛ. 4 À gbɛ̃́ↄ sɛ́ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo bui ń buio, í ń gbaɛ zĩkai. 5 Ɔ̃ Isaili bui píi gbɛ̃́ↄ kpà ↄ̀aasↄsↄo, ↄ̃ zĩgↄ̃ↄ kɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000). 6 Mↄizi ń gbáɛ zĩkai bui ń buio gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo. Sa'ona Ɛleazaa nɛ́ Finɛasi gɛ̀ńnↄ, a zwã̀akpɛ pↄ́ↄ kũa ń kuu pↄ́ wì yã'oòↄ.

7 Aa zĩkà ń Madiãↄ lá Dii dà Mↄiziɛwa, aa ń gↄ̃ɛↄ dɛ̀dɛ píi. 8 Madiã kíaↄ ku gbɛ̃́ pↄ́ aa ń dɛdɛↄ guu gbɛ̃ↄn sↄo, Ɛvi ń Lɛkɛũo ń Zuuo ń Huluo ń Lɛbao. Aa Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũ dɛ̀ lↄ. 9 Aa Madiã nↄɛↄ ń ń nɛ́ↄ kũ̀kũ, mɛ́ aa ń pↄtuoↄ ń ń pↄ́ↄ sɛ̀lɛ píi. 10 Ɔ̃ aa tɛsↄ̃̀ an wɛ̃́lɛↄwa ń ń bualoũↄ ń ń kpàsaↄ píi. 11 Aa ń pↄ́ↄ sɛ̀lɛ píi ń zĩ̀zↄↄ ń pↄtuoↄ, 12 aa gɛ̀ò Mↄizi ń sa'ona Ɛleazaao kĩ́i ń Isailiↄ píi an bòou Mↄabu bùsu sɛ̃u Yuudɛ̃ baale bↄaa ń Yelikoo.

13 Mↄizi ń sa'ona Ɛleazaao ń Isaili dↄaanaↄ píi gɛ̀ daińlɛ bòo kpɛ. 14 Ɔ̃ Mↄizi pↄ pà zĩgↄ̃ dↄaana pↄ́ lɛ́ su ń zĩoↄzi, gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ń gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ dↄaanaↄ. 15 À ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãi a nↄɛↄ tòi bɛ̃́ɛi? 16 Ampiↄ mɛ́ Balaaũ yãmà aa tò Isailiↄ bↄ̀ Dii kpɛ Peoo yã́ musu,* ↄ̃ Dii gagyãkà gbɛ̃́ↄgu. 17 À nɛgↄ̃ɛↄ dɛdɛ píi ń nↄɛ pↄ́ gↄ̃ɛ dↄ̃ↄ píi. 18 Nɛnↄɛ pↄ́ i gↄ̃ɛ dↄ̃ yãaoↄ sↄ̃, à tó á pↄ́ ũ bɛ̃́ɛ. 19 Á gbɛ̃́ pↄ́ a gbɛ̃dɛ̀ↄ ń á gbɛ̃́ pↄ́ a ↄkã̀ gɛwaↄ, à gↄ̃ bòo kpɛ gↄↄ sopla. A gↄↄ àaↄ̃de ń a gↄↄ soplade zĩ́o, à gbãbↄ ázĩaɛ ń á zĩ̀zↄↄ. 20 À gbãbↄ á pↄkasaɛ píi ń pↄ́ pↄ́ wa kɛ̀ ń báaoↄ ń blekãↄ ń líↄ píi. 21 Ɔ̃ sa'ona Ɛleazaa ò zĩgↄ̃ pↄ́ gɛ̀ zĩlauↄnɛ: Ikoyã pↄ́ Dii dà Mↄiziɛn kɛ: 22 Vua ń ã́nusuo ń mↄgotɛ̃o ń mↄsio ń mↄpuo ń bɛↄmao 23 ń pↄ́ pↄ́ a tɛ́ fↄ̃́ↄ píi, à dↄdↄ tɛ́a, i gↄ̃ gbãlɛsai. Pↄ́ pↄ́ a tɛ́ fↄ̃́oↄ sↄ̃, à málɛ íu. 24 À á pↄkasaↄpi a gↄↄ àaↄ̃de ń a gↄↄ soplade zĩ́o, í gↄ̃ gbãlɛsai, í gbasa gɛ̃ bòou.

Pↄ́ pↄ́ Isailiↄ sì Madiãↄwa kpaalɛa

25 Dii ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 26 Mpi ń sa'onkia Ɛleazaao ń Isaili uabeleↄ, à gbɛ̃́ pↄ́ aa kũ̀ zĩlauↄ nao ń pↄtuoↄ, 27 í kpaalɛ sáasaa lɛɛ pla, gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ zĩlauↄ lɛɛ do, gbɛ̃́ kĩni pↄ́ kú bɛↄ lɛɛ do. 28 Falu bↄmɛɛ gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ zĩlauↄ pↄ́ guu. Pↄ́ mɛ̀ndo bↄ ma pↄ́ ũ pↄ mɛ̀n ↄ̀aa pla ń basↄoo guu, gbɛ̃nazĩna ge zu ge zàa'ĩna ge sã ge blen nò. 29 Sɛ an pↄ́ↄ guu màa, ní kpá sa'onkia Ɛleazaawa ma baa ũ. 30 Isaili kĩniↄ pↄ́ↄ sↄ̃, pↄ́ mɛ̀n blakwi guu pↄ́ mɛ̀ndo, gbɛ̃nazĩna ge zu ge zàa'ĩna ge sã ge ble ge pↄtuo pãlen nò, ní kpá Levii pↄ́ aaì laaidↄ ma zwã̀akpɛwaↄwa.

31 Ɔ̃ Mↄizi ń sa'onkia Ɛleazaao kɛ̀ lá Dii ònɛ́wa. 32 Pↄ́ pↄ́ zĩ̀kanaↄ sìmá aa sùòↄn kɛ: Sã ń bleo ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa àaↄ̃ ń bàaↄ̃kwi ń sↄoo (675.000). 33 Zuↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi ń plao (72.000). 34 Zàa'ĩnaↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ ń mɛ̀ndoo (61.000). 35 Nↄɛ pↄ́ aai gↄ̃ɛ dↄ̃ yãaoↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń plao (32.000). 36 A guo mɛ́ zĩ̀kanaↄ baa ũ, sãↄ ń bleↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basoolokwi ń soplao ń ↄ̀aa pla ń basↄoo (337.500). 37 A guu wà falubↄ̀u Diiɛ ↄ̀aa àaↄ̃ ń bàaↄ̃kwi ń sↄoo (675). 38 Zuↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń soolooɛ (36.000). A guu wà falubↄ̀u Diiɛ bàaↄ̃kwi ń plao (72). 39 Zàa'ĩnaↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (30.500). A guu wà falubↄ̀u Diiɛ bàaↄ̃ ń mɛ̀ndoo (61). 40 Gbɛ̃nazĩnaↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ (16.000). An guu wà falubↄ̀u Diiɛ baakwi ń plao. 41 Mↄizi falupi kpà sa'onkia Ɛleazaawa Dii baa ũ lá Dii òɛwa.

42 Ɔ̃ à a lɛɛ do dìlɛ adoa Isaili kĩniↄ pↄ́ ũ. 43 Sãↄ ń bleↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basoolo ń soplaoɛ ń ↄ̀aa pla ń basↄoo (337.500). 44 Zuↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń sooloo (36.000). 45 Zàa'ĩnaↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń ↄ̀aa pla ń basↄoo (30.500). 46 Gbɛ̃nazĩnaↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ gɛ̃o ń mɛ̀ndoo (16.000). 47 Isaili kĩniↄ baa guu, Mↄizi kɛ̀ lá Dii òɛwa. À gbɛ̃́ mɛ̀ndo bↄ̀ gbɛ̃ↄn blakwiↄ guu, à pↄtuo mɛ̀ndo bↄ̀ pↄtuo blakwiↄ guu, ↄ̃ a kpà Levii pↄ́ aaì laaidↄ Dii zwã̀akpɛwaↄwa.

48 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ dɛ zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ge zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ dↄaanaↄ ũ sↄ̃̀ Mↄizizi 49 aa òɛ̀: Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, wa zĩgↄ̃ pↄ́ wálɛ wɛ́tɛńziↄ nào, gbɛ̃e i kɛ̃́sã ń guuo. 50 Bee yã́i wa mↄ ń gbaↄ Diiɛ lákaa wá duunaa aà aɛ yã́i. Baade mↄ̀ ń vua zãblebↄ pↄ́ á sɛ̀lɛↄ ń gã̀sĩgbɛↄ ń zãↄ ń tãanaↄ ń swã́liↄ ń ↄ̃nɛɛↄ. 51 Ɔ̃ Mↄizi ń sa'onkia Ɛleazaao pↄ́ pↄ́ wa pì ń vuaopiↄ sì. 52 Vua pↄ́ zĩgↄ̃ dↄaanapiↄ mↄ̀ò Diiɛ kà kiloo ↄ̀aa do kwisai (190). 53 Kɛ́ zĩgↄ̃piↄ pↄ́piↄ sɛ̀lɛ yãa, aa dìlɛ ńzĩa pↄ́ ũɛ. 54 Kɛ́ Mↄizi ń sa'onkia Ɛleazaao vua pↄ́piↄ sì zĩgↄ̃ dↄaanapiↄwa, aa gɛ̃̀ò kpaaũkpɛu, kɛ́ Isailiↄ yã́ líↄ dↄ Diigu yã́i.

32

Isaili buieↄ zↄ̃lɛa Yuudɛ̃ baale

(Iko 3.12-22)

1 Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ pↄtuoↄ vĩ dasidasi. Kɛ́ aa è Yazɛɛ bùsu ń Galada bùsuo á dã́dãkɛkĩi maaɛ, 2 ↄ̃ aa gɛ̀ Mↄizi ń sa'onkia Ɛleazaao ń Isaili dↄaanaↄ lè aa ònɛ́: 3 Atalo ń Dibↄ̃o ń Yazɛɛo ń Nimɛlao ń Ɛsɛbↄ̃o ń Ɛlealeo ń Sebaũo ń Nɛboo ń Beona 4 pↄ́ Dii zĩblèwàwɛ̃ɛↄ, wɛ̃́lɛpiↄ bùsu á dã́dãkɛkĩi maaɛ, mɛ́ wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, pↄdeↄn wá ũ. 5 Aa ɛ̀a ò lↄ: Tó n wá wɛgwà, to bùsuɛ beepi àↄ dɛ wápiↄ n zↄ̀blenaↄ pↄ́ ũ. Ńsu to wà bua Yuudɛ̃wao.

6 Ɔ̃ Mↄizi wè Gada buiↄ ń Lubɛni buiↄwa à mɛ̀: Á gbɛ̃́ↄ gɛ́ zĩkai, ápiↄ í gↄ̃ laa? 7 Bↄ́yãi álɛ á gbɛ̃́ↄ kúsu kwɛ́ buaa Yuudɛ̃wa gɛ̃a bùsu pↄ́ Dii kpàmáu yã́ musui? 8 Màa á maeↄ kɛ̀ Kadɛsi Baanɛa gↄↄ pↄ́ ma ń zĩ bùsu gwagwai. 9 Aa gɛ̀ e Ɛsikↄli guzulɛu aa bùsupi gwàgwa, ↄ̃ aa ń gbɛ̃́ↄ kúsu kwɛ̀ gɛ̃a bùsu pↄ́ Dii kpàmáupi yã́ musu.* 10 Zĩbeezĩ Dii pↄ fɛ̃̀ńzi, à ↄlɛ̀lɛnɛ́ à mɛ̀: 11 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Egipi aa kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ, an gbɛ̃e a bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ Ablahaũɛ ń Izaakio ń Yakↄbuo eo.† Aa tɛmazi ń nↄ̀sɛmɛndooo, 12 sema Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu, Kenazi bui ń Nuni nɛ́ Yozueeo bàasio, aamɛ tɛmazi ń nↄ̀sɛmɛndoo. 13 Ɔ̃ Dii pↄ fɛ̃̀ Isailiↄzi, a tò aa lìaaliaa guwaiwaiu wɛ̃̀ bla e gbɛ̃́ pↄ́ tàaekɛ̀ɛpiↄ gɛ̀ mìdɛò píi. 14 Bui duunkɛnaↄ, a ɛa álɛ á maeↄ tàaaba, a ɛa álɛ Dii pↄfɛlɛa Isailiↄzi kã́fĩo lò? 15 Tó a bↄ Dii kpɛɛ, a ɛa Isailiↄ to guwaiwaiu píiɛ, aai kaalɛ we á yã́i.

16 Ɔ̃ aa sↄ̃̀ Mↄizizi aa mɛ̀: Wá ye wà kaa da wá pↄtuoↄnɛ la, wí wɛ̃́lɛↄ kɛkɛ kálɛ wá nɛ́fɛ̃nɛnaↄnɛ ń ń daↄ. 17 Wápiↄ sↄ̃ wá wá gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ, wí zɛ́sɛ ń wá gbɛ̃́ kĩniↄ e wà gɛ káńnↄ ń zↄ̃lɛkĩi. Wá nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ń ń daↄ iↄ ku wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ guu la bùsupideↄ yã́i. 18 Mɛ́ i kɛ wá gbɛ̃́ↄ ń bùsu è píi bàasio, wá su bɛo. 19 Bee kpɛ wá baa aↄ kúńnↄ Yuudɛ̃ baale lↄo, asa wá wá pↄ́ e Yuudɛ̃ baa gukpɛ oi laɛ.

20 Ɔ̃ Mↄizi ònɛ́: Tó á yã́pi kɛ, à á gↄ̃kɛbↄↄ sɛ à gɛ zĩkai Diiɛ, 21 á zĩgↄ̃ↄ bua Yuudɛ̃wa Dii aɛ píi, íↄ ku we e Dii gɛ́ a ibɛɛↄ bùsu siomá píi. 22 Tó Dii gbãamↄ̀ bùsupiɛ, í gbasa su, bùsuɛ bee i gↄ̃ á pↄ́ ũ ń Dii dↄ̃ao, áↄ tàae vĩ Diiɛ ge á gbɛ̃́ↄnɛ lↄo. 23 Tó i su kɛ̀ màao, a duunakɛ̀ Diiɛɛ. Àↄ dↄ̃ kɛ́ á duunapi a wi á musuɛ. 24 À wɛ̃́lɛↄ kɛkɛ kálɛ á nɛ́fɛ̃nɛnaↄnɛ ń ń daↄ, í kaa da á pↄtuoↄnɛ, í kɛ lá á ò ń ázĩa lɛ́owa.

25 Ɔ̃ Gada buiↄ ń Lubɛni buiↄ ò Mↄiziɛ: Baa, wápiↄ n zↄ̀blenaↄ wá kɛ lá ń òwa. 26 Wá nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ń wá nↄɛↄ ń wá sãↄ ń wá zuↄ gↄ̃ Galada wɛ̃́lɛↄ guu la píiɛ. 27 Baa, wápiↄ n zↄ̀blenaↄ wápii sↄ̃ wí bua Yuudɛ̃wa wà gɛ́ zĩkai Diiɛ ń wá gↄ̃kɛbↄↄ kũa lá ń òwa.

28 Ɔ̃ Mↄizi yãdìlɛ sa'onkia Ɛleazaaɛ ń Nuni nɛ́ Yozueeo ń Isaili bui dↄaanaↄ gbɛ̃́piↄ yã́ musu, 29 a ònɛ́: Tó Gada buiↄ ń Lubɛni buiↄ bùaánↄ Yuudɛ̃wa Dii aɛ ń ń gↄ̃kɛbↄↄ kũa, mɛ́ a gbãamↄ̀ bùsupiɛ, à Galada bùsuɛ bee kpámá ń pↄ́ ũ. 30 Tó aai ń gↄ̃kɛbↄↄ sɛ aa bùaánↄ sↄ̃o, Kanaa bùsu baa ↄ̃ aa bleánↄ.

31 Ɔ̃ Gada buiↄ ń Lubɛni buiↄ mɛ̀: Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, wá kɛ lá Dii òwaɛ. 32 Wá wá gↄ̃kɛbↄↄ sɛ wà gɛ́ Kanaa bùsuu Dii aɛ, wá baa iↄ ku Yuudɛ̃ baalaɛ.

33 Ɔ̃ Mↄizi Amↄleↄ kí Siↄ̃ bùsu ń kí Ogu bùsu pↄ́ wì mɛ Basanao kpà Gada buiↄ ń Lubɛni buiↄ ń Yosɛfu nɛ́ Manase bui kĩniↄwa, bùsupi ń a wɛ̃́lɛↄ ń a tↄↄlɛↄ. 34 Gada buiↄ kɛ̀kɛ Dibↄ̃ kàlɛ wɛ̃́lɛ bĩ́ide ũ ń Ataloo ń Aloeeo 35 ń Atalosofão ń Yazɛɛo ń Yↄgbↄao 36 ń Bɛnimɛlao ń Bɛtalanao. Aa kaa dà ń kpàsaↄi. 37 Lubɛni buiↄ kɛ̀kɛ Ɛsɛbↄ̃ kàlɛ ń Ɛlealeo ń Kiliataiũo 38 ń Nɛboo ń Baali Mɛonao ń Sibemao. Aa tↄ́ dafu kpà wɛ̃́lɛ pↄ́ aa kɛ̀kɛ kàlɛpiↄnɛ. 39 Manase nɛ́ Makii buiↄ gɛ̀ lɛ̀lɛ Galada bùsuwa, aa sì aa Amↄle pↄ́ kú weↄ yà. 40 Ɔ̃ Mↄizi Galada bùsupi kpà Manase nɛ́ Makii buiↄwa, aa zↄ̃̀lɛu. 41 Manase bui Yaii gɛ̀ lɛ̀lɛ Amↄle kpàsaↄwa a sì, ↄ̃ aa kpàsapiↄ tↄ́ lìlɛ Avoyaii. 42 Nↄba gɛ̀ lɛ̀lɛ Kenati ń a bualoũↄwa a sì, ↄ̃ à azĩa tↄ́ kpà wɛ̃́lɛpiɛ.

33

Isailiↄ bòokpakpaa bↄa Egipi gbɛa

1 Gua pↄ́ Isailiↄ bòokpàkpau an bↄa Egipi gbɛaↄn kɛ: Aa táa'ò gãgã, Mↄizi ń Aalonao mɛ́ ń dↄaanaↄ ũ. 2 Mↄizi ń bòokpakĩiↄ tↄ́ kà láu lá Dii òɛwa. Ɔ̃n kɛ: 3 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃ode zĩ́ Gɛ̃amusu dikpɛkɛa gbɛa Isailiↄ bↄ̀ Lamɛsɛ ń mio daa ía Egipiↄ wáa píi, 4 gↄↄ pↄ́ aalɛ ń nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ vĩ, asa Dii yã́kpalɛkɛ̀ ń Egipi tã́aↄɛ, ↄ̃ à Egipi nɛ́piↄ dɛ̀dɛ.

5 Bↄa Lamɛsɛ Isailiↄ gɛ̀ bòokpà Suko. 6 Bↄa Suko aa gɛ̀ bòokpà Etani guwaiwai lɛ́wa. 7 Bↄa Etani aa ɛ̀a gɛ̀ Pi'ailo, Baalizɛfↄ̃ gukpɛ oi, ↄ̃ aa gɛ̀ bòokpà Midoli saɛ. 8 Bↄa Pi'ailo aa bùa ísiawa gugiiu, ↄ̃ aa sì guwaiwaiu. Kɛ́ aa táa'ò Etani guwaiwaipiu gↄↄ àaↄ̃, ↄ̃ aa bòokpà Mala. 9 Bↄa Mala aa gɛ̀ bòokpà Eliũ. Wekĩi nibↄnaↄ kuu mɛ̀n kuɛpla ń daminaliↄ mɛ̀n bàaↄ̃kwi. 10 Bↄa Eliũ aa gɛ̀ bòokpà Ísia Tɛ̃a saɛ. 11 Bↄa Ísia Tɛ̃a saɛ, aa gɛ̀ bòokpà Sini guwaiwaiu. 12 Bↄa Sini guwaiwaiu aa gɛ̀ bòokpà Dↄfɛka. 13 Bↄa Dↄfɛka aa gɛ̀ bòokpà Alusu. 14 Bↄa Alusu aa gɛ̀ bòokpà Lefidiũ. Wekĩi aa kùau íwa aa mi. 15 Bↄa Lefidiũ aa gɛ̀ bòokpà Sinai guwaiwaiu. 16 Bↄa Sinai guwaiwaiu aa gɛ̀ bòokpà Kibelo Ataava. 17 Bↄa Kibelo Ataava aa gɛ̀ bòokpà Azelo. 18 Bↄa Azelo aa gɛ̀ bòokpà Litema. 19 Bↄa Litema aa gɛ̀ bòokpà Limↄ Pɛlɛzi. 20 Bↄa Limↄ Pɛlɛzi aa gɛ̀ bòokpà Libena. 21 Bↄa Libena aa gɛ̀ bòokpà Lisa. 22 Bↄa Lisa aa gɛ̀ bòokpà Keelata. 23 Bↄa Keelata aa gɛ̀ bòokpà Sɛfɛɛ gbɛzĩ. 24 Bↄa Sɛfɛɛ gbɛ zĩ́ aa gɛ̀ bòokpà Alada. 25 Bↄa Alada aa gɛ̀ bòokpà Makelo. 26 Bↄa Makelo aa gɛ̀ bòokpà Taatu. 27 Bↄa Taatu aa gɛ̀ bòokpà Tɛla. 28 Bↄa Tɛla aa gɛ̀ bòokpà Miteka. 29 Bↄa Miteka aa gɛ̀ bòokpà Asemↄna. 30 Bↄa Asemↄna aa gɛ̀ bòokpà Mↄselo. 31 Bↄa Mↄselo aa gɛ̀ bòokpà Bɛnɛyaakã. 32 Bↄa Bɛnɛyaakã aa gɛ̀ bòokpà Oo Agigada. 33 Bↄa Oo Agigada aa gɛ̀ bòokpà Yↄbata. 34 Bↄa Yↄbata aa gɛ̀ bòokpà Ablona. 35 Bↄa Ablona aa gɛ̀ bòokpà Ɛziↄ̃gɛbɛɛ. 36 Bↄa Ɛziↄ̃gɛbɛɛ aa gɛ̀ bòokpà Kadɛsi, Zini guwaiwaiu. 37 Bↄa Kadɛsi aa gɛ̀ bòokpà Oo gbɛ saɛ Ɛdↄũ bùsu lɛ́wa. 38 Ɔ̃ sa'onkia Aalona dɛ̀dɛ Oo gbɛwa lá Dii òɛwa. We à gàu Isailiↄ bↄa Egipi wɛ̃̀ blade a mↄ sↄode gↄↄ sɛ̃́iazĩ. 39 Aà wɛ̃̀ basoolo ń àaↄ̃ode guu ↄ̃ à gà.* 40 Alade pↄ́ kú Nɛgɛvɛ bùsuu kía pↄ́ dɛ Kanaa bui ũ mà Isailiↄ lɛ́ mↄ́.

41 Bↄa Oo gbɛ zĩ́ aa gɛ̀ bòokpà Zalamↄna. 42 Bↄa Zalamↄna aa gɛ̀ bòokpà Punↄ. 43 Bↄa Punↄ aa gɛ̀ bòokpà Obo. 44 Bↄa Obo aa gɛ̀ bòokpà Iye'abaliũ, Mↄabu bùsu lɛ́wa. 45 Bↄa Iye'abaliũ aa gɛ̀ bòokpà Dibↄ̃ Gada. 46 Bↄa Dibↄ̃ Gada aa gɛ̀ bòokpà Alemↄ Diblataiũ. 47 Bↄa Alemↄ Diblataiũ aa gɛ̀ bòokpà Abaliũ bùsu sĩ̀sĩdeu Nɛbo saɛ. 48 Bↄa Abaliũ bùsu sĩ̀sĩdeu aa gɛ̀ bòokpà Mↄabu bùsu sɛ̃u Yuudɛ̃ saɛ bↄaa ń Yelikoo. 49 Aa bòokpà sɛ̃piu za Bɛyɛsimↄ e Abɛli Sitiũ.

Dii Isailiↄ gbaa laai Yuudɛ̃ baa

50 Dii yã'ò Mↄiziɛ Mↄabu bùsu sɛ̃piu à mɛ̀: 51 O Isailiↄnɛ: Tó a bua Yuudɛ̃wa a gɛ̃ Kanaa bùsuu, 52 à bùsupideↄ yá, í ń tã́a pↄ́ aa ã̀ↄ ń tã́a pↄ́ aa kàsaↄ wíwi, í ń gbagbakĩiↄ dɛɛlɛ. 53 À bùsupi símá, í zↄ̃lɛu, asa má kpàwá á pↄ́ ũɛ. 54 À bùsupi kpaalɛkↄ̃ɛ ń gbɛlaao daɛdaɛ. À tↄↄlɛ zↄ̃ↄ kpá á bui pↄ́ aa dasiↄwa, í tↄↄlɛ nɛ́na kpá á bui pↄ́ aa dasioↄwa. Tↄↄlɛ pↄ́ gbɛ̃́ sɛ̀ iↄ dɛ ń pↄ́ ũ. À kpaalɛkↄ̃ɛ daɛdaɛ. 55 Tó i bùsupideↄ yao, gbɛ̃́ pↄ́ a ń tóↄ zu á wɛ́u lán kↄ̀ↄwaɛ, aai gↄ̃ lán lɛwa á saalou. Aa ĩadawá bùsu pↄ́ á zↄ̃lɛupiuɛ, 56 mí kɛɛ́ lá ma zɛò mà kɛnɛ́wa.

34

Kanaa bùsu zↄ̃lɛↄ

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 2 O Isailiↄnɛ ǹ mɛ, tó a gɛ̃ Kanaa bùsuu mɛ́ álɛ kpaalɛkↄ̃ɛ, bùsupi zↄ̃lɛↄn kɛ: 3 Gɛↄmidↄkĩi oi, Zini guwaiwai pↄ pã̀ Ɛdↄũ bùsu lɛ́i mɛ́ á bùsu lɛ́ ũ. Sɛa za gukpɛ oi á bùsu lɛ́pi a daalɛ Ísida Wiside lɛ́waɛ, 4 i pã Sóigbɛbↄlɛi ↄzɛɛi, i ta Zini guwaiwaiwa, i pãi Kadɛsi Baanɛa ↄzɛɛi, i gɛ̃ ń Azaa'adaao, i gɛ́ Azemↄ. 5 Bↄa Azemↄ i pã Egipi zɛ́ swai e à gɛ pɛ ísiawa. 6 Ísia zↄ̃ↄ pↄ́ kú bɛ'aɛ oi mɛ́ á bùsu lɛ́ ũ. Á bùsu lɛ́n we bɛ'aɛ oi.

7 Lá á bùsu lɛ́ aↄ dɛ gugbãntoo oin kɛ: Bↄa za ísia zↄ̃ↄi, à a iada e Oo gbɛ saɛ. 8 Bↄa Oo gbɛ saɛ, à a iada e Amata bↄlɛi, í gɛò Zedada. 9 Bùsupi lɛ́ a gɛ̃ ń Ziflonaoɛ, i gɛ pɛ Azaa'enanawa. Lá á bùsu lɛ́ aↄ dɛ gugbãntoo oin we.

10 Gukpɛ oi à á bùsu lɛ́ iada bↄa Azaa'enana e Sefaũ. 11 Bↄa Sefaũ i gɛ̃ Libla, Aini gukpɛ oi, i gɛ pã Gɛnɛzalɛti Ísida gbɛpↄlɛi gukpɛ oi. 12 Bↄa we i pã Yuudɛ̃i, i gɛ pɛ Ísida Wisidewa. Lá á bùsu lɛ́ aↄ dɛn we.

13 Ɔ̃ Mↄizi yã́pi dìlɛ Isailiↄnɛ à mɛ̀: À bùsupi kpaalɛkↄ̃ɛ ń gbɛlaao.* Dii dìlɛ á bui lɛɛ kɛ̃okwi ń kĩnioↄ pↄ́ ũɛ, 14 asa Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo ń baa è kↄ̀ ualɛ ń ualɛo. 15 Bui lɛɛ pla ń kĩniopiↄ ń baa è Yuudɛ̃ baa gukpɛ oi bↄaa ń Yelikoo.

16 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 17 Gbɛ̃́ pↄ́ aa bùsu kpaalɛɛ́ ń gbɛlaaoↄ tↄ́n kɛ: Sa'onkia Ɛleazaa ń Nuni nɛ́ Yozueeo. 18 Bee gbɛa í dↄaanaↄ sɛ bui ń buio guu mɛ̀ndodo aa dↄńlɛ bùsu kpaalɛapi guu. 19 Gbɛ̃́ pↄ́ á ń sɛ́piↄ tↄ́n kɛ:

Yuda buiↄ guu Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu.

20 Simɛↄ buiↄ guu Amihudu nɛ́ Semuɛli.

21 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ guu Kiseloni nɛ́ Ɛlidada.

22 Dã buiↄ guu Yↄgɛli nɛ́ Buki.

23 Yosɛfu nɛ́ Manase buiↄ guu Efodu nɛ́ Aniɛli.

24 Yosɛfu nɛ́ Ɛflaiũ buiↄ guu Sifitã nɛ́ Kɛmuɛ.

25 Zabulↄni buiↄ guu Paanaki nɛ́ Ɛlizafã.

26 Isakaa buiↄ guu Azã nɛ́ Palɛtiɛ.

27 Asɛɛ buiↄ guu Selomi nɛ́ Aihudu.

28 Nɛfatali buiↄ guu Amihudu nɛ́ Pedaɛ.

29 Gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń dílɛ aa Kanaa bùsu kpaalɛ Isailiↄnɛↄn we.

35

Levii buiↄ wɛ̃́lɛↄ

1 Dii yã'ò Mↄiziɛ Mↄabu bùsu sɛ̃u Yuudɛ̃ baale bↄaa ń Yelikoo à mɛ̀: 2 O Isailiↄnɛ aa bùsu pↄ́ aa a kpaalɛsɛ wɛ̃́lɛeↄ kpa Levii buiↄwa, kɛ́ aa e wàↄ kú ń guu, aai tↄↄlɛ pↄ́ liaa wɛ̃́lɛpiↄi kpámá lↄ.* 3 Wɛ̃́lɛpiↄ iↄ dɛ ń zↄ̃lɛkĩi ũ, mɛ́ tↄↄlɛ pↄ́ kú wɛ̃́lɛpiↄ saɛↄ iↄ dɛ ń zuↄ ń ń sãↄ ń ń pↄtuo pãleↄ kúkĩi ũ píi. 4 Tↄↄlɛ pↄ́ liaa wɛ̃́lɛpiↄi yàasa i ka gã̀sĩsuu ↄ̀aa sↄo. 5 À ba yↄ̃ wɛ̃́nkpɛ gukpɛ oi kiloo do, í yↄ̃ gɛↄmidↄkĩi oi kiloo do, í yↄ̃ bɛ'aɛ oi kiloo do, í yↄ̃ gugbãntoo oi kiloo do à pɛɛ píi, wɛ̃́lɛ iↄ ku guoguo, tↄↄlɛ pↄ́ liaai sↄ̃ iↄ dɛ wɛ̃́lɛdeↄ dã́dãkɛkĩi ũ.

6 Wɛ̃́lɛ pↄ́ á kpá Levii buiↄwapiↄ guu, a mɛ̀n soolo iↄ dɛ misiwɛ̃lɛↄ ũ. Tó gbɛ̃́ gbɛ̃dɛ̀, ìli bàalɛ ta wɛ̃́lɛpiↄ dou. An wɛ̃́lɛ kĩniↄ iↄ bla ń plao. 7 Wɛ̃́lɛ mɛ̀n blakwi plasai ↄ̃ á kpámá, wɛ̃́lɛ píi ń a tↄↄlɛo liaai. 8 Lá á buiↄ tↄↄlɛ e lɛ́u, a guu ↄ̃ aa wɛ̃́lɛpiↄ kpa Levii buiↄwa. Bui pↄ́ wɛ̃́lɛ vĩ dasi aa kpa dasi, bui pↄ́ wɛ̃́lɛ vĩ bílao aa kpa bílao.

Misiwɛ̃lɛↄ

(Iko 19.1-13, Yoz 20.1-9)

9 Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 10 O Isailiↄnɛ ǹ mɛ, tó a bua Yuudɛ̃wa a gɛ̃ Kanaa bùsuu, 11 à wɛ̃́lɛeↄ dilɛ á misiwɛ̃lɛↄ ũ. Tó kai mɛ́ mↄ̀, ↄ̃ gbɛ̃́ gbɛ̃dɛ̀, ade lí bàalɛ ta we. 12 Wɛ̃́lɛpi iↄ dɛɛ́ misiwɛ̃lɛↄ ũ, kɛ́ gbɛ̃dɛna e bàasi aà daɛ pↄ́ a tↄsiwàɛ à tau. Tó a kɛ̀ màa, a gao, sema wà yã́kpalɛkɛ̀aànↄ bàasio. 13 Wɛ̃́lɛ mɛ̀n soolo pↄ́ á kpá Levii buiↄwa á misiwɛ̃lɛ ũↄ, 14 mɛ̀n àaↄ̃ iↄ ku Yuudɛ̃ baala, mɛ̀n àaↄ̃ iↄ ku baale Kanaa bùsuu. 15 Tó kai mɛ́ mↄ̀, ↄ̃ gbɛ̃́ gbɛ̃dɛ̀, ade lí bàalɛ tau. Wɛ̃́lɛ mɛ̀n soolopiↄ iↄ dɛ misikĩi ũ á Isailiↄnɛ ń bↄ̀mↄ ge nibↄ pↄ́ kúánↄↄ.

16 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ lɛ̀ ń mↄo a dɛ̀, ade á gbɛ̃dɛnaɛ. Sema wà ade dɛ sↄ̃. 17 Tó gbɛ̃́ gbɛ kũa mɛ́ à gbɛ̃́ lɛ̀ò a dɛ̀, gbɛ̃dɛnan aà ũ, sema wà aà dɛ sↄ̃. 18 Tó lí a kũa mɛ́ à gbɛ̃́ lɛ̀ò a dɛ̀, gbɛ̃dɛnan aà ũ, sema wà aà dɛ. 19 Daɛ pↄ́ a tↄsiwà mɛ́ ali gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃dɛ̀pi dɛ, tó à kpàaũaànↄ. 20 Tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ kpàkpa, ↄ̃ à ↄzↄ̃̀aàzi, ge à aà pà ń pↄ́o, kɛ́ a zaaàgu yã́i, a dɛ̀, 21 ge tó à aà lɛ̀ ń ↄkũo a dɛ̀ ĩ́i pↄ́ a sɛ̀aànↄ yã́i, gbɛ̃dɛnan aà ũ, sema wà aà dɛ. Daɛ pↄ́ a tↄsiwà mɛ́ a aà dɛ, tó à kpàaũaànↄ.

22 Tó i aà kpákpa sↄ̃o, ↄ̃ à ↄzↄ̃̀aàzi, ge à aà pà ń pↄ́o kã́ndo ĩ́isɛaaànↄ sai, 23 ge i aà eo, ↄ̃ gbɛ sìwà à gà, lá i íbɛlɛsɛaànↄoɛ, mɛ́ àlɛ wɛɛlɛ à aà kɛ'ĩao, 24 wa yã́gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃dɛnapi ń daɛ pↄ́ a tↄsiwàoɛ ikoyãɛ beeↄ musuɛ. 25 Wi gbɛ̃dɛnapi si daɛ pↄ́ a tↄsiwàwa, aai aà gbaɛ misiwɛ̃lɛ pↄ́ à bàalɛ̀ tàu yãa guu, iↄ ku wɛ̃́lɛpiu e sa'onkia pↄ́ wa dìlɛ gɛ́ gaò. 26 Tó gbɛ̃dɛnapi kɛ̀sɛ sù vĩ̀ wɛ̃́lɛpi lɛ́a, 27 mɛ́ daɛ pↄ́ a tↄsiwàpi kpàaũaànↄ, a ku misiwɛ̃lɛpi guuo, aà aà dɛ, aↄ tàae vĩ aà dɛa guuo. 28 Sema gbɛ̃dɛnapi aàↄ ku misiwɛ̃lɛpiu e sa'onkia gɛ gaò. Sa'onkiapi gaa gbɛa ↄ̃ a gbasa ta a bɛ. 29 Gu pↄ́ á kúu píi e á buiwa, àↄ ikoyãpi kũa.

30 Gbɛ̃dɛa yã́ guu, wa gbɛ̃dɛna dɛ gbɛ̃́ↄ seeladekɛ yã́ musu, ãma ásu gbɛ̃dɛ gbɛ̃́ mɛ̀ndo seeladekɛ yã́io.† 31 Ásu to gbɛ̃dɛna pↄ́ kũ̀ wà dɛ azĩa boo, sema wà aà dɛ. 32 Tó sa'onkia i ga gĩao, ásu ↄ̃asi gbɛ̃́ pↄ́ bàasi tà misiwɛ̃lɛuwa à aà gba zɛ́ aà ta a bɛo. 33 Ásu to bùsu pↄ́ áↄ kuu gbãlɛo. Gbɛ̃dɛa mɛ́ ì bùsu gbãlɛ. Wa fↄ̃ gbãbↄ bùsu pↄ́ wà gbɛ̃dɛ̀uɛo, mɛ́ i kɛ wà gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃́pi dɛ̀ dɛ bàasio. 34 Ásu to bùsu pↄ́ áↄ kuu, mɛ́ mapi sↄ̃ máↄ kuu gbãlɛo, asa má Dii má kú á Isailiↄ guuɛ.

36

Zelofada nɛnↄɛↄ tↄↄlɛ

1 Galada buiↄ uabeleↄ mↄ̀ Mↄizi kĩ́i. Galadapiá Makii nɛ́ɛ, Manase tↄũnaɛ, Yosɛfu buiɛ. Ɔ̃ aa ò Mↄiziɛ ń Isaili bui dↄaanaↄ 2 aa mɛ̀: Baa, kɛ́ Dii ònɛ ǹ bùsu kpaalɛ Isailiↄnɛ ń gbɛlaao, a ònɛ ǹ wá gbɛ̃do Zelofada tↄↄlɛ kpá aà nɛnↄɛↄwa.* 3 Tó nɛnↄɛpiↄ zãkɛ̀ ń Isaili buipãleↄ, wa ń tↄↄlɛ sí wá buiↄwa wà kã́fĩ bui pↄ́ aa zãkɛ̀ńnↄↄnɛ, tↄↄlɛ pↄ́ wa kpàwá ń gbɛlaao i lao. 4 Tó Kuu'ↄwɛ̃† kà sↄ̃, wa ń tↄↄlɛ sí kpaalɛ pↄ́ wá deziↄ sɛ̀ guuɛ, wi kã́fĩ bui pↄ́ aa zãkɛ̀ńnↄↄnɛ.

5 Ɔ̃ Mↄizi yã́ pↄ́ Dii òɛ dìlɛ Isailiↄnɛ à mɛ̀: Yosɛfu buipiↄ yã́ naɛ. 6 Yã́ pↄ́ Dii dìlɛ Zelofada nɛnↄɛↄ yã́ musun kɛ: À mɛ̀ nɛnↄɛpiↄ zãkɛ ń gↄ̃ pↄ́ kɛ̀nɛ́ maaↄ, ãma gↄ̃ pↄ́ aa zãkɛòↄ, sema aaↄ dɛ ń dezi káau Manase buiↄ ũ. 7 Tↄↄlɛ pↄ́ Isailiↄ vĩ ń buiwaↄ su gɛ̃ kↄ̃ pↄ́uo. Isaili píi zɛ ń a dezi káau tↄↄlɛ pↄ́ á è túbi ũo. 8 Isaili buiↄ guu, sema nↄɛ pↄ́ tↄↄlɛ vĩ túbi ũ zãkɛ ń gↄ̃ pↄ́ dɛ a dezi káau bui ũo. Beewa Isaili píi a gↄ̃ tↄↄlɛ pↄ́ wà kpaalɛ̀ a deziↄnɛ vĩ. 9 Isaili buiↄ tↄↄlɛ su gɛ̃kↄ̃uo. Isaili bui píi zɛ ń tↄↄlɛ pↄ́ á è kpaalɛ guuo.

10 Ɔ̃ Zelofada nɛnↄɛↄ kɛ̀ lá Dii ò Mↄiziɛwa. 11 Mala ń Tiizao ń Ɔgɛlao ń Milikao ń Nↄao zãkɛ̀ ń ń desɛ̃ nɛ́ↄ. 12 Aa zãkɛ̀ ń Yosɛfu nɛ́ Manase buiↄ, ↄ̃ tↄↄlɛ pↄ́ wà kpaalɛ̀nɛ́ↄ gi dɛ ń dezi káau buiↄ pↄ́ ũ. 13 Ikoyãↄ ń yãdilɛa pↄ́ Dii dà Mↄiziɛ a dìlɛ Isailiↄnɛↄn we gↄↄ pↄ́ aa ku Mↄabu bùsu sɛ̃u Yuudɛ̃ baale bↄaa ń Yelikoo.

* 3:4 Lev 10.1-2, Nao 26.61

† 3:13 Bↄa 13.2

* 5:3 Zia 21.27

† 5:8 Lev 5.20-26

* 6:3 Luk 1.15

† 6:18 Zĩn 18.18

* 8:2 Bↄa 25.37

* 9:3 Bↄa 12.1-13

† 9:12 Bↄa 12.46, Zãa 19.36

* 10:32 Dↄa 1.16

† 10:35 Soũ 68.1

* 11:3 Bee mɛ̀ tɛ́kũ.

† 11:9 Bↄa 16.14

‡ 11:33 Soũ 78.26-31

* 12:7 Ɛbɛ 3.2, 5

* 13:24 Bee mɛ̀ kↄ.

† 13:33 Daa 6.4

* 14:9 Ɛbɛ 3.16

† 14:18 Bↄa 20.5-6, 34.6-7

‡ 14:23 Ɛbɛ 3.18

§ 14:24 Yoz 14.9-12

* 14:29 Ɛbɛ 3.17

† 14:33 Zĩn 7.36

* 15:28 Lev 4.27-31

* 16:1 Yud 11

* 17:25 Ɛbɛ 9.4

* 18:21 Lev 27.30-33, Iko 14.22-29

* 19:9 Ɛbɛ 9.13

* 20:11 1Kln 10.4

† 20:28 Bↄa 29.29

* 21:3 Bee mɛ̀ kaalɛa.

† 21:6 1Kln 10.9

‡ 21:9 2Kia 18.4, Zãa 3.14

§ 21:35 Soũ 136.19-20

* 22:28 2Piɛ 2.15-16, Yud 11

* 24:9 Daa 49.9

† 24:9 Daa 12.3

* 25:2 Zia 2.14

† 25:9 1Kln 10.8

* 26:2 Nao 1.2

† 26:53 Yoz 14.1-2

‡ 26:61 Lev 10.1-2

§ 26:65 Nao 14.29-30

* 27:13 Iko 3.23-27, 32.48-52

† 27:17 1Kia 22.17, Eze 34.5, Mat 9.36

‡ 27:21 Bↄa 28.30

§ 27:23 Iko 31.7

* 28:16 Bↄa 12.1-20, Iko 16.1-8

† 28:26 Iko 16.9-12

* 29:7 Lev 16.29-34

* 30:3 Iko 23.21-23, Mat 5.33

* 31:16 Nao 25.2

* 32:9 Nao 13.32

† 32:11 Nao 14.29

* 33:39 Nao 20.22-28

* 34:13 Yoz 14.2

* 35:2 Yoz 21.1-42

† 35:30 Iko 17.6, 19.15

* 36:2 Nao 27.7

† 36:4 Lev 25.8-10

Ikoyã

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

IKOYÃ

Mↄizi lá sↄode

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Naokɛa lá láakĩi Isailiↄ kaa bùsu pↄ́ Lua à a lɛgbɛ̃̀nɛ́ zↄ̃lɛu yã'òwɛ̃ɛ. Ikoyã lá tɛ́ Naokɛa lápizi, ↄ̃ Mↄizi yã́ mɛ̀n àaↄ̃ pↄ́ a ò Isailiↄnɛ kuu (1.1-4.43, 4.44-28.68, 28.69-30.20). Mↄizi yã́ pↄ́ Lua kɛ̀ Isailiↄnɛ ń lá a yeńzio dↄ̀ńgu, lá aà bàa kúńnↄ, à dↄ̀aanɛ́ guwaiwaiu wɛ̃̀ bla, à ↄlìańzi, à ń bↄ́ ń ibɛɛↄ ↄzĩ, ↄ̃ à a ikoyãↄ dìlɛnɛ́, à yã́ↄ lɛgbɛ̃̀nɛ́. I kɛ yãzi pↄ́ kɛ̀ lá káauↄ guu ↄ̃ à ɛ̀a lɛ́ dↄńgu lↄo, àlɛ waasokɛnɛ́ ń nↄ̀sɛmɛndoo, àlɛ o a gbɛ̃́ↄnɛ aa dↄ̃ kɛ́ Luaá náaideɛ, aai gbɛ̃́kpaaaànↄ zɛ́ sɛ́, asa Lua sĩandeɛ. À mɛ̀: Isailiↄ, à swã́kpa. Dii wá Lua mɛ́ Dii mɛ̀ndona ũ. Àↄ ye Dii á Luazi ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai á gbãa pua lɛ́u. (6.4-5) Mat 22.37 gwa lↄ. Dↄ̀ↄpiↄ yã́ ↄ̃ Isailiↄ ì lousisia daalɛò lá gu lɛ́ dↄ.

Lɛ pↄ́ Mↄizi Lua táasilɛ̀ò ku lápi láakĩi (32). Bee gbɛa Mↄizi sa'olɛkɛ̀ Isaili buiↄnɛ (33). Lɛɛ 31 guu wà Yozuee dìlɛ Mↄizi gɛ̃ɛ ũ kɛ́ aà dↄaa Isailiↄnɛ bùsu pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀nɛ́ guu. Lɛɛ 34 ãnabi Mↄizi gaa yã'ò.

Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ lápi kyokɛ gbãↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa kɛ̀ yãaↄ, ikoyã lápi lɛ́ dↄńgu kɛ́ Luapi mɛ́ ń Suabana ũ, an bona ũ. Tó gbɛ̃́ↄ Lua yã́ kũa mɛ́ aa aà náai vĩ gↄↄpii gupiiu yã́pii guu, bee a bↄa maa pↄ́ gbɛ̃nazĩna ìↄ wɛɛlɛ inɛ́.

1

Mↄizi yã'oa Isailiↄnɛ Mↄabu bùsuu

1 Yã́ pↄ́ Mↄizi ò Isailiↄnɛ guwaiwaiu Yuudɛ̃ baalen kɛ. A ku Alaba sɛ̃u bↄaa ń Sufaoɛ, Palana zãnguo ń Tofɛlio ń Libenao ń Azeloo ń Dizaabuo. 2 Bↄa Olebu gɛa Kadɛsi Baanɛa ń Sei gbɛ zɛ́o á tá gↄↄ kuɛdoɛ. 3 Bↄa Egipi wɛ̃̀ blade guu, a mↄ kuɛdode gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ Mↄizi yã́ pↄ́ Dii dàɛ Isailiↄ yã́ musu ònɛ́ píi. 4 Bee kɛ̀ aà zĩblea Amↄleↄ kí Siↄ̃ pↄ́ kpalablè Ɛsɛbↄ̃ gbɛa ń Basana kí Ogu pↄ́ kpalablè Asalo ń Ɛdɛlɛioɛ.* 5 Mↄizi fɛ̀lɛ ikoyãɛ bee pílokɛ̃̀ Mↄabu bùsuu Yuudɛ̃ baale à mɛ̀: 6 Dii wá Lua yã'òwɛ̃ɛ Olebu à mɛ̀, wa gɛ̃gɛ̃ gbɛpi saɛ. 7 Wà fɛlɛ dazɛu wà mipɛ Amↄle bùsu sĩ̀sĩdewa ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Alaba sɛ̃uↄ ń gusĩsĩdeuↄ ń gusalaladeↄ ń Nɛgɛvɛdeↄ ń ísialɛdeↄ. À mɛ̀ wà gɛ́ Kanaa bùsuu ń Libã bùsuo e swa zↄ̃ↄ Uflatai. 8 À mɛ̀ a bùsupi kàlɛ wá aɛ, wà gɛ sí, bùsu pↄ́ a a lɛgbɛ̃̀ wá deziↄnɛ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo a mɛ̀ á kpámá, i gↄ̃ ń buiↄnɛ ń kpɛ.

Mↄizi yãgↄ̃gↄ̃naↄ dilɛa

(Bↄa 18.13-27)

9 Gↄↄ bee má òɛ́ má fↄ̃ màↄ á sɛa lán asowa mado lↄo. 10 Dii á Lua tò a dasikũ̀, á dasi kà saanaↄwa sa. 11 Dii á deziↄ Lua ɛa to à dasikũ lɛɛ ↄ̀aa sↄo, i báaadaágu lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ́wa. 12 Mámɛ máↄ á sɛa lán asowa, màↄ á yã́gↄ̃gↄ̃ɛ́ madoa? 13 À ↄ̃nↄnaↄ sɛ́ á guu bui ń buio, gbɛ̃́ pↄ́ wa ń dↄ̃ laaide ũↄ, mí ń dilɛ á dↄaanaↄ ũ.

14 Ɔ̃ á wèa a mɛ̀, yã́ pↄ́ má ò wà kɛpi maaɛ. 15 Ɔ̃ ma á bui dↄaanaↄ sɛ̀, ↄ̃nↄna pↄ́ wa ń dↄ̃ laaideↄ ũ, ma ń dílɛɛ́ á buiↄ yãgↄ̃gↄ̃naↄ ũ. Gbɛ̃eↄ ìↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ũ, gbɛ̃eↄ sↄ̃ gbɛ̃ↄn basↄobasↄo, gbɛ̃eↄ gbɛ̃ↄn blakwikwi, gbɛ̃eↄ gbɛ̃ↄn kwikwi. 16 Gↄↄbeezĩ ma yãdìlɛ yãgↄ̃gↄ̃napiↄnɛ ma mɛ̀: Àli yã́ pↄ́ á gbɛ̃́ↄ mↄ̀owá ma, íli yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ a zɛ́wa, gbɛ̃́ ń a gbɛ̃́deeo ge ń bↄ̀mↄon nò. 17 Ásuli gbɛ̃e wɛgwa yã́kpalɛuo. Àli yãma gbɛ̃́ yãfũna ń gbɛ̃́ gbiaowa sáasaa. Ásuli vĩakɛ gbɛ̃e wɛ́ɛo, asa yã́kpalɛkɛaá Lua yã́ɛ. Tó yãe kɛ̀ɛ́ zĩ'ũ, àli mↄoa, mí wɛ́tɛi. 18 Gↄↄ bee ma yã́ pↄ́ á kɛↄ dìlɛɛ́ píi.

Asiigwanaↄ zĩa

(Nao 13.1-33)

19 Bↄa Olebu wa dazɛu, wa guwaiwai zↄ̃ↄ pãsĩ pↄ́ á dↄ̃pi baa vĩ̀. Wa mipɛ̀ Amↄle bùsu sĩ̀sĩdewa, lá Dii wá Lua òwɛ̃ɛwa, ↄ̃ wa ka Kadɛsi Baanɛa. 20 Ɔ̃ má òɛ́ ma mɛ̀: A ka Amↄle bùsu sĩ̀sĩde pↄ́ Dii wá Lua lɛ́ kpáwáu. 21 À bùsu pↄ́ Dii á Lua kpàwápi gwa á aɛ. À gɛ si lá Dii á deziↄ Luapi dìlɛɛ́wa. Ásu to vĩa á kũo. Ásu bílikɛo. 22 Ɔ̃ ápii a mↄ ma le, a mɛ̀ wà gbɛ̃́ↄ zĩ, aai gɛ́ bùsupi gwagwaiwɛ̃ɛ. Tó aa sù, aai zɛ́ pↄ́ wá sɛ́ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ wá káuↄ owɛ̃ɛ. 23 Yã́pi kɛ̀mɛɛ maa, ↄ̃ ma gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ sɛ̀ á guu bui ń buio mɛ̀ndodo. 24 Kɛ́ aa gɛ̀, aa dɛ̀dɛ gusĩsĩdewa, ↄ̃ aa kà Ɛsikↄli guzulɛu aa gwàgwa. 25 Ɔ̃ aa sùwɛ̃ɛ ń bùsupi libɛↄ, aa bùsupi yã́ sɛ̀lɛ aa sìuwɛ̃ɛ aa mɛ̀ bùsu pↄ́ Dii wá Lua lɛ́ kpáwápiá bùsu maaɛ.

26 Kási á ye gɛa weio, ↄ̃ a gi Dii á Lua yãmai. 27 A yã́kũtɛ̃kàka á kpɛ́ↄ guu, a mɛ̀ Dii zawáguɛ, ↄ̃ à wá bↄ́lɛ Egipi kɛ́ à e wá na Amↄleↄnɛ ń ↄzĩ aa wá dɛdɛ. 28 A mɛ̀ má á táu sai? Á gbɛ̃́ↄ tò á kúsu kwɛ̀, aa mɛ̀ bùsupi gbɛ̃́ↄ gbãa dɛála, mɛ́ an gbã̀a ɛa dɛála lↄ. An wɛ̃́lɛↄ zↄ̃ↄ, a bĩ́iↄ zↄ̃̀ Luawaɛ. Aa mɛ̀ wà Anaki buiↄ è we lↄ. 29 Ɔ̃ má òɛ́, ásu to sↄ̃ kɛ̃́águo, ásu vĩakɛnɛ́o. 30 Dii á Lua dↄaaaɛ́, ↄ̃mɛ a zĩkaɛ́ lá a kàɛ́ Egipi ń guwaiwaiuo á wɛ́ èwa. 31 Á è we lá Dii á Lua á zↄ̃a a gã̀u, lá mae ìↄ a nɛ́ zↄ̃a a gã̀uwa. À zɛkɛ̀ɛlɛánↄ píi e a gɛ kaò guɛ beeu. 32 Gia ń beeo i Dii á Lua náaikɛo.† 33 À dↄ̀aaɛ́ zɛ́ guu, à bòokpakĩi kɛ̀kɛɛ́. À dↄ̀aaɛ́ tɛ́ guu gwã́, kɛ́ à zɛ́ pↄ́ áli sɛ́ ↄlↄɛ́. Fãanɛ sↄ̃ à dↄ̀aaɛ́ tɛlu guu.

Dii Isailiↄ swã́gagaa

(Nao 14.20-45)

34 Kɛ́ Dii yã́ pↄ́ á ò mà, aà pↄ fɛ̃̀, ↄ̃ à lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀: 35 Bílaɛ bee gbɛ̃e a wɛsi bùsu maa pↄ́ má ò má kpá an deziↄwalɛo, 36 mɛ́ i kɛ Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu bàasio. Ɔ̃mɛ a wɛsiɛ. Má tↄↄlɛ pↄ́ aà gbá pɛ̀lɛu kpawàɛ, aàpi ń a nɛ́ↄ, kɛ́ a tɛmazi ń nↄ̀sɛmɛndoo yã́i. 37 Dii pↄ pàmazi á yã́i lↄ, ↄ̃ à mɛ̀ mapi sↄ̃ má gɛ̃ bùsupiuo. 38 Ma dↄnlɛde Nuni nɛ́ Yozuee mɛ́ a gɛ̃u. Dii mɛ̀ mà aà gba sↄ̃, asa ↄ̃mɛ a bùsupi na Isailiↄnɛ ń ↄzĩ. 39 Ɔ̃ Dii ɛ̀a òɛ́ à mɛ̀ á nɛ́fɛ̃nɛna pↄ́ a mɛ̀ wà ń kṹkũ zĩ̀zↄ ũↄ, á nɛ́ pↄ́ aa vãi dↄ̃kↄ̃ɛ ń maao gĩaopiↄ, aamɛ aa gɛ̃u, í kpámá, aai gↄ̃ vĩ. 40 Ápiↄ sↄ̃, Dii òɛ́ à ɛa Ísia Tɛ̃a zɛ́ sɛ́ guwaiwaiu.

41 Ɔ̃ á wèa a mɛ̀ a duunakɛ̀ Diiɛ, á gɛ́ zĩkai saɛ lá Dii á Lua òɛ́wa. Ɔ̃ á baade a gↄ̃kɛbↄↄ dↄ̀ a pi, álɛ e bùsu sĩ̀sĩde kũaáfaaiɛ. 42 Ɔ̃ Dii òmɛɛ mà oɛ́ ásu gɛ́ zĩpi káio, kɛ́ á wɛ̀lɛↄ su zĩblewáo yã́i, asa à mɛ̀ áↄ kúánↄo. 43 Ɔ̃ má òɛ́, a gi mai, a pã Dii yã́a. Á wala guu ↄ̃ a gɛ dɛdɛ bùsu sĩ̀sĩdepiwa. 44 Ɔ̃ Amↄle pↄ́ kú weↄ bↄ̀ dàálɛ aa á yá lán zↄ́ↄ gbɛ̃yaawa. Aa zĩblèwá za Sei e Ɔↄma. 45 Kɛ́ a su, a ↄ́ↄlↄ̀ Diiɛ, ↄ̃ à gì swã́sɛiázi. 46 Ɔ̃ a gↄↄplakɛ̀ Kadɛsi, wekĩi a gↄↄ gàgau.

2

Isailiↄ liaaliaaa guwaiwaiu

1 Wa ɛa wa Ísia Tɛ̃a zɛ́ sɛ̀ guwaiwaiu,* lá Dii òwɛ̃ɛwa, ↄ̃ wa liaaliaa Sei bùsu sĩ̀sĩdeu gↄↄpla. 2 Ɔ̃ Dii òmɛɛ à mɛ̀, 3 wá liaaliaaa gusĩsĩdepiu mↄ̀. Wà ɛa gɛ́ gugbãntoo oi sa. 4 À mɛ̀ mà oɛ́ álɛ bↄlɛ ń á daɛ Esau buiↄ Sei bùsuoɛ.† Aa vĩakɛɛ́, ń beeo à laaika maamaa, 5 ásu ń lɛ́wɛo, asa Dii a ń bùsu saaloe kpáwáo, baa kɛ̀sɛ do, asa à Sei bùsu sĩ̀sĩde kpà Esau buiↄwaɛ, ↄ̃ aa gↄ̃̀ vĩ. 6 Dii mɛ̀ à blɛ lúmá, í ble. Baa íɛ, à lú, í mi. 7 Dii á Lua báaadà zĩ pↄ́ á kɛ̀u píiɛ, mɛ́ à wɛtɛ̀ázi guwaiwai zↄ̃ↄɛ bee baa vĩa guu. Dii á Lua kúánↄ a wɛ̃̀ blan kɛ, pↄe i kɛ̃́sãwáo. 8 Ɔ̃ wa dↄ wá daɛ Esau buiↄ Sei bùsuzi. Bↄa Elata ń Ɛziↄ̃gɛbɛɛo wa lilɛ, wa Alaba sɛ̃ zɛ́ sɛ̀, ↄ̃ wa Mↄabu guwaiwai zɛ́ sɛ̀.

9 Dii òmɛɛ wásu íbɛlɛsɛ ń Mↄabuↄ wà ń lɛwɛ wà zĩkańnↄo, asa a ń bùsu saaloe kpáwá wá pↄ́ ũo. À bùsupi kpà Lↄtu buipiↄwa, à gↄ̃̀ ń pↄ́ ũɛ.‡ 10 Bùsupi guu ↄ̃ Ɛmi buiↄ ku yãa. Aa gbãa mɛ́ aa dasi. An gbã̀a kà Anaki buiↄwa. 11 Wì ń dilɛ Lefai buiↄ ũ lán Anaki buiↄwaɛ, ãma Mↄabuↄ ì onɛ́ Ɛmiↄɛ. 12 Oliↄ ku Sei yãaɛ, ↄ̃ Esau buiↄ mↄ̀ wa sìmá aa ń dɛdɛ, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛ ń gbɛu, lá Isailiↄ kɛ̀ bùsu pↄ́ Dii kpàmá aa gↄ̃̀ vĩɛwa.

13 Dii òwɛ̃ɛ wà bua Zelediwa, ↄ̃ wa buawà. 14 Za gↄↄ pↄ́ wa bↄ Kadɛsi Baanɛa e wa gɛ bua Zelediwa, wɛ̃̀ bla plasai gɛ̃̀. Gbɛ̃́ pↄ́ aa kà zĩkaa yãaↄ gàga píi, lá Dii ònɛ́wa.§ 15 Dii mɛ́ ↄtↄ̃̀ↄlɛmá e à gɛ̀ ń kaalɛ míↄmiↄ.

16 Kɛ́ á gbɛ̃́ pↄ́ aa kà zĩkaa yãapiↄ gàga píi, 17 ↄ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀, 18 wà bua Mↄabu bùsu pↄ́ wì mɛ Aa bùsu lɛ́wa sa. 19 Tó wa mↄ Amↄniↄ lè, wásu íbɛlɛsɛńnↄ wà ń lɛ́wɛo, asa á ń bùsu saaloe kpáwáo. A kpà Lↄtu buipiↄwa à gↄ̃̀ ń pↄ́ ũɛ.*

20 Wà bùsupi dìlɛ Lefaiↄ pↄ́ ũ lↄɛ, asa aa ku we yãaɛ. Amↄniↄ ì onɛ́ Zaũzumiↄ. 21 Buipiↄ gbãa mɛ́ aa dasi, an gbã̀a kà Anaki buiↄwa. Dii mɛ́ ń kaalɛ Amↄniↄnɛ, ↄ̃ aa ń bùsu sì, aa zↄ̃̀lɛ ń gbɛu. 22 Màa Dii kɛ̀ Esau buiↄnɛ Sei lↄ. À Oliↄ kàalɛnɛ́, ↄ̃ aa ń bùsu sì aa zↄ̃̀lɛ ń gbɛu e ń a gbão. 23 Avii pↄ́ aa wɛ̃́lɛ kàlɛkalɛ e za Gazaↄ sↄ̃, Kɛlɛtiↄ bↄ̀ Kɛlɛti aa mↄ̀ ń kaalɛ, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛ ń gbɛu.

24 Dii mɛ̀ wà dazɛu wà bua Aanↄwa. À mɛ̀ a Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃, Amↄle bui nàwɛ̃ɛ wá ↄzĩɛ ń aà bùsuo. À mɛ̀ wà fɛlɛ zɛ ń aà bùsu siao, i fɛlɛwá ń zĩo. 25 Sɛa za gbã á tó vĩa dṹnia buiↄ kũ píi, sↄ̃ i kɛ̃́ńgu á yã́i. Tó aa á bao mà, aa sↄ̃̀deedeekɛ, gili i gɛ̃ńgu á yã́i.

Zĩblea Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃wa

(Nao 21.21-30)

26 Kua Kedemↄ guwaiwaiu ma gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃wa ń aafia yã́o, ma mɛ̀ 27 aà wá gba zɛ́ wà pã a bùsua. Zɛ́kpaa wáↄ bɛu, wá lilɛ ↄplaai ge ↄzɛɛio. 28 Ma mɛ̀ aà blɛ yíawá wà ble, aà í yíawá wà mi, wí fĩaboɛ̀ ń ã́nusuo. Aà to wà pã a bùsua kɛ̀sɛ lé. 29 Má òɛ̀ Esau buiↄ wá gbá zɛ́ Sei, mɛ́ Mↄabuↄ wá gbá zɛ́ Aa, ↄ̃ wálɛ gɛ́ buai Yuudɛ̃wa e bùsu pↄ́ Dii wá Lua lɛ́ kpáwáu. 30 Ɔ̃ Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ i wá gba zɛ́ wà pã a bùsuao, asa Dii á Lua aà swãfɛ̃̀ɛ̀, ↄ̃ à fèe, kɛ́ à e à aà naɛ́ á ↄzĩ, lá a dɛ gbãɛwa. 31 Ɔ̃ Dii òmɛɛ mà gwa lá álɛ Siↄ̃ ń a bùsuo nawɛ̃ɛ wá ↄzĩ. À mɛ̀ wà fɛlɛ wà aà bùsupi sí, i gↄ̃ wá pↄ́ ũ. 32 Siↄ̃ ń a gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ dàwálɛ ń zĩo Yaaza. 33 Dii wá Lua aà kpàwá, ↄ̃ wà aà dɛ̀ ń a nɛ́ↄ ń a gbɛ̃́ↄ píi. 34 Gↄↄ bee ↄ̃ wa aà wɛ̃́lɛↄ sì píi, wa wɛ̃́lɛpiↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń nɛ́ↄ dɛ̀dɛ píi. Wi gbɛ̃e to bɛ̃́ɛo. 35 Ɔ̃ wa ń pↄtuoↄ nàaa, wa wɛ̃́lɛ pↄ́ wá sìpiↄ pↄ́ↄ sɛ̀lɛ wá pↄ́ ũ. 36 Sɛa za Aloee wɛ̃́lɛu Aanↄ baa ń mɛɛwia pↄ́ kú guzulɛpiuo e Galada, wɛ̃́lɛe ku a gbãa dɛwálao. Dii wá Lua ń náwɛ̃ɛ wá ↄzĩ píiɛ. 37 Wi sↄ̃ Amↄni bùsuio, Yaboko baan nò, gusĩsĩde wɛ̃́lɛↄn nò, lá Dii wá Lua òwɛ̃ɛwa.

3

Zĩblea Basana kí Oguwa

(Nao 21.31-35)

1 Bee gbɛa wa ɛa da Basana bùsu zɛ́u. Ɔ̃ Basana bùsu kí Ogu bↄ̀ dàwálɛ ń zĩo ń a gbɛ̃́ↄ píi Ɛdɛlɛi. 2 Dii òmɛɛ másu vĩakɛɛ̀o, asa a aà nàmɛɛ ma ↄzĩ ń a gbɛ̃́ↄ píi ń a bùsuoɛ. À mɛ̀ mà kɛɛ̀ lá má kɛ̀ Amↄleↄ kí Siↄ̃ pↄ́ kpalablè Ɛsɛbↄ̃ɛwa. 3 Ɔ̃ Dii wá Lua Basana bùsu kí Ogu nàwɛ̃ɛ wá ↄzĩ ń a gbɛ̃́ↄ píi. Wa ń dɛdɛ, wi ń gbɛ̃e to bɛ̃́ɛo. 4 Gↄↄ bee ↄ̃ wa aà wɛ̃́lɛↄ sì píi. A kee ku wa gí síimáo. Wa zĩblè Aagobu bùsuwa píi ń a wɛ̃́lɛ mɛ̀n bàaↄ̃o, bùsu pↄ́ Basana bùsu kí Ogu vĩpi. 5 Wɛ̃́lɛpiↄá wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄnɛ píi. Wɛ̃́lɛpiↄ bĩ́i lɛsĩ, wì a bↄlɛↄ tata wà gbã́a dauɛ. Wa zↄ̃ɛwiaↄ sì dasidasi lↄ. 6 Wa ń mìdɛ píi, lá wá kɛ̀ Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛwa. Wa wɛ̃́lɛpiↄ gↄ̃ɛↄ dɛ̀dɛ ń nↄɛↄ ń nɛ́ↄ píi. 7 Ɔ̃ wa pↄtuoↄ ń àizɛɛ pↄ́ wá è wɛ̃́lɛpiↄ guu nàaa wá pↄ́ ũ píi.

8 Gↄↄ bee wa Amↄleↄ kía gbɛ̃ↄn plapiↄ bùsu sìmá, bùsu pↄ́ kú Yuudɛ̃ baala za Aanↄi e Ɛɛmↄ gbɛi. 9 Sidↄ̃deↄ ì o gbɛpiɛ Siliↄ̃, Amↄleↄ sↄ̃ Senii. 10 Wa Basana kí Ogu bùsu sì píi, gusalala wɛ̃́lɛↄ ń Galada bùsuo píi ń Basana bùsuo píi e Saleka ń Ɛdɛlɛio. 11 Lefai kↄ̃naↄ guu Ogu mɛ́ gↄ̃̀ yãa ado. Wà aà wúlɛbↄ kɛ̀ ń mↄoɛ. A gbã̀a gã̀sĩsuu kɛ̃okwiɛ, a yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu síiↄ̃. A ku Amↄni mɛɛwia Labaɛ.

Yuudɛ̃ baa gukpɛ oi bùsu kpaalɛa

(Nao 32.1-42)

12 Kɛ́ wa bùsupi sì, ma Galada bùsu sĩ̀sĩde guo kpà Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄwa, sɛa za Aloee, Aanↄ baa. 13 Galada bùsu pↄ́ gↄ̃̀ ń Ogu bùsu Basanao ↄ̃ má kpà Manase bui kĩniↄwa. Aagobu bùsu pↄ́ kú Basana bùsuu yãa píi, ↄ̃ wì mɛ Lefaiↄ bùsu. 14 Manase bui Yaii mɛ́ Aagobu bùsupi sɛ̀ píi e Gesuu buiↄ ń Maaka buiↄ bùsu lɛ́u. Ɔ̃ à azĩa tↄ́ kpàɛ̀. A yã́i wì mɛ Basanaɛ Yaii zↄ̃ɛwiaↄ e ń a gbão.

15 Ma Galada bùsu kpà Manase nɛ́ Makii buiↄwa. 16 Bùsu pↄ́ kú Galada bùsu zãnguo ń Aanↄ dↄ̀ↄo ↄ̃ má kpà Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄwa. Aanↄ dↄ̀ↄpi mɛ́ ń bùsu lɛ́ ũ, mɛ́ Yaboko dↄ̀ↄ mɛ́ ń bùsu lɛ́ ũ Amↄni bùsu oi. 17 Yuudɛ̃ dↄ̀ↄ mɛ́ ń bùsu lɛ́ ũ bɛ'aɛ oi za Gɛnɛzalɛti e Alaba Ísida pↄ́ wì mɛ lↄ Ísida Wiside, Pisiga gbɛpↄlɛu.

18 Ma yã'ònɛ́ gↄↄ bee ma mɛ̀, Dii ń Lua bùsupi kpàmá à gↄ̃̀ ń pↄ́ ũɛ. An gbɛ̃́ pↄ́ kà zĩkaaↄ sↄ̃ aa ń gↄ̃kɛbↄↄ sɛ aa bua Yuudɛ̃wa aa dↄaa Isaili kĩniↄnɛ. 19 Ma mɛ̀ má dↄ̃ an nↄɛↄ ń ń nɛ́ↄ ń ń pↄtuoↄ dasi, aamɛ aa gↄ̃ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ má kpàmáↄ guu. 20 Ma mɛ̀ tó Dii tò an gbɛ̃́ↄ ĩ́ampakĩi è láńwa, mɛ́ aa bùsu pↄ́ Dii ń Lua lɛ́ kpámá sì ń pↄ́ ũ Yuudɛ̃ baa bɛ'aɛ oi, an baade i gbasa su bùsu pↄ́ má kpàmáɛ bee guu sa.

21 Gↄↄ bee má ò Yozueeɛ aà wɛ́ è lá Dii á Lua kɛ̀ kía gbɛ̃ↄn plapiↄnɛ. Màa Dii a kɛ kía pↄ́ álɛ gɛ́ ń lei weↄnɛ píi. 22 Ásu vĩakɛnɛ́o, asa Dii á Lua mɛ́ a zĩkaɛ́ńnↄ.

23 Gↄↄ bee ma awakpà Diiɛ ma mɛ̀, 24 Dii Lua, n na n zↄ̃ↄkɛ ń n gã̀sa gbãao ↄlↄa mapi n zↄ̀blenaɛwa. Dii kpele mɛ́ kú musu ge tↄↄlɛ la, a fↄ̃ yãzↄ̃ↄkɛ lanwai? 25 Ma gba zɛ́ mà bua Yuudɛ̃wa mà e wɛsi bùsu maa sĩ̀sĩde pↄ́ kú wepilɛ ń Libão píi. 26 Ɔ̃ Dii pↄ pàmazi á yã́i, i swã́sɛ ma yã́io. A òmɛɛ à mɛ̀, bee mↄ̀ màa lɛ. Másu yãe oɛ yã́ bee musu lↄo. 27 À mɛ̀ mà dɛdɛ Pisiga gbɛwa e a misonaa, mí wɛzu mà gugwa bɛ'aɛ ń gugbãntoo ń gukpɛo ń gɛↄmidↄkĩi oio. À mɛ̀ mà gwa ń wɛ́oɛ, asa má e bua Yuudɛ̃wa mà gɛ́ weo. 28 À mɛ̀ mà yãdilɛ Yozueeɛ, mí aà gba sↄ̃, mí aà gba gbãa, asa aàpi mɛ́ a dↄaaɛ́ à bua Yuudɛ̃wa, i bùsu pↄ́ má wɛsiɛ naɛ́ á ↄzĩ. 29 Ɔ̃ wa gↄ̃ guzulɛɛ beeu Bɛpeoo saɛ la.

4

Laaidↄa Dii ikoyãwa

1 Isailiↄ, à laaidↄ yãdilɛaↄ ń ikoyã pↄ́ málɛ daɛ́ↄwa. À zĩkɛwà, íↄ ku, í gɛ́ bùsu pↄ́ Dii á deziↄ Lua lɛ́ kpáwápi síi. 2 Ásu yãe kã́fĩ yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ guuo, mɛ́ ásu yãe bↄuo.* Àↄ Dii á Lua yã́ pↄ́ málɛ daɛ́ kũa. 3 Á wɛ́ yã́ pↄ́ Dii kɛ̀ Baali Peooɛ è. Dii á Lua á gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ tɛ Peoo tã́aziↄ kàalɛ píi,† 4 á gbɛ̃́ pↄ́ a na Dii á Luapiziↄ sↄ̃ á kú e gbã. 5 À ma! Ma yãdilɛaↄ ń ikoyãↄ dàɛ́ lá Dii ma Lua òmɛɛwa. À zĩkɛwà bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síi guu. 6 Àↄ yã́piↄ kũa ń laaio, buipãleↄ i ma, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ á ↄ̃nↄ mɛ́ á wɛ́ kɛ̃a, aai mɛ gbɛ̃́piↄ ↄ̃nↄ fáe, bui zↄ̃ↄpi wɛ́ kɛ̃aɛ! 7 Lá Dii wá Lua ìↄ kúwanↄ kãi tó wálɛ wabikɛwà, bui zↄ̃ↄe ku kɛ́ an tã́aↄ kúńnↄ kãi màae? 8 Bui zↄ̃ↄe ku kɛ́ aa yãdilɛaↄ ń ikoyã zɛdeↄ vĩ lán ikoyã pↄ́ málɛ dilɛɛ́ gbãwae? 9 À laaika, íↄ ázĩa kũa dↄ̃ maamaa. Ásu to yã́ pↄ́ á wɛ́ èpi sã́águo, asu bↄ á nↄ̀sɛuo e á wɛ̃ni lɛ́u. À da á nɛ́ↄnɛ ń á tↄũnaↄ.

10 Ásu to gↄↄ pↄ́ a sĩ Dii á Lua aɛ Olebu sã́águo. A òmɛɛ mà á kãaaɛ, ↄ̃ à a yã́ dàɛ́ kɛ́ àↄ a vĩa vĩ tↄↄlɛ la e á wɛ̃ni lɛ́u, í dada á nɛ́ↄnɛ. 11 A sↄ̃ kãi, ↄ̃ a sĩ gbɛpi saɛ. Tɛ́ kú gbɛpi musu e à gɛ̀ zↄ̃̀ luawa. Gusia ń luabɛsiao ń guduuduuo lìai. 12 Ɔ̃ Dii yã'òɛ́ za tɛ́u. A yã'opi mà, ãma i wɛsi pↄelɛo, lↄↄ á mà.‡ 13 À a bàakuaánↄ yã'òɛ́, à mɛ̀ àↄ yã́ mɛ̀n kwipiↄ kũa, ↄ̃ a kɛ̃̀ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n plaↄwa.§ 14 Zĩbeezĩ Dii òmɛɛ mà a yãdilɛaↄ ń a ikoyãↄ dadaɛ́,* íↄ kũa bùsu pↄ́ álɛ bua Yuudɛ̃wa álɛ gɛ́ síipi guu.

Isailiↄ gbaa laai tã́a yã́ musu

15 Kɛ́ Dii yã'òɛ́ za tɛ́u Olebu, i wɛsi pↄelɛ weo. A yã́i tò àↄ ázĩa kũa dↄ̃. 16 Ásu ázĩa ↄ̃̀ↄkpa à pↄe kɛ à mɛ aàpin weo.† Ásu pↄe ã́ lán gↄ̃ɛ ge nↄɛwao 17 ge nↄ̀bↄ ge bã 18 ge pↄ́taa'onkuawa ge kpↄ.‡ 19 Ásu wɛ́sɛ musu à ĩatɛ̃ ń mↄvuao ń saanaↄ gwa, luabɛ pↄ́piↄ i á wɛ́ ble, í kúlɛ à zↄblenɛ́o. Buipãle pↄ́ kú dṹnia guuↄ píi ↄ̃ Dii á Lua ń tó aaↄ kɛ. 20 Ápiↄ sↄ̃, Dii á sɛ́ à á bↄ́ Egipiↄ tɛ́mↄaɛ́u, kɛ́ àↄ dɛ a kpaalɛ ũ, lá á dɛ tiaɛwa. 21 Dii á Lua pↄ pàmazi á yã́i, ↄ̃ à mɛ̀ má e bua Yuudɛ̃wa mà gɛ̃ bùsu maa pↄ́ álɛ kpáwá á pↄ́ ũ guuo.§ 22 Ma gbɛ̃́ bee má ga bùsuɛ beeuɛ, má e bua Yuudɛ̃wao. Á gbɛ̃́ beeↄ á buawà, í bùsu maapi sí. 23 À laaika! Ásu to Dii á Lua bàakuaánↄ yã́ↄ sã́águo. Ásu pↄe kɛ à mɛ aàpin weo. Asa Dii á Lua gìɛ́ yã́piziɛ. 24 Dii á Luaá tɛ́ pↄ́ ì kṹmáɛ,* ìli sí sàao.

25 Tó a nɛ́ↄ ì, a tↄũnaↄ bↄ̀ mɛ́ a zikũ̀ bùsupi guu, tó a pↄe kɛ̀ dii ũ a ázĩa ↄ̃̀ↄkpàò, mɛ́ a yã́ pↄ́ Dii á Lua yeio kɛ̀, a aà pↄ fɛ̀lɛɛ̀, 26 á midɛ bùsu pↄ́ álɛ bua Yuudɛ̃wa álɛ gɛ́ síipi guuɛ. Luabɛ ń tↄↄlɛo mɛ́ ma seeladeↄ ũ gbã. Á wɛ̃ni kɛ weo, wa á kaalɛɛ. 27 Dii a á yá, í fãaa ta buipãleↄ guuɛ. Á kↄ̃naↄ mɛ́ a gↄ̃ bùsu pↄ́ Dii a á yáupi guu. 28 Wekĩi á zↄble dii pↄ́ gbɛ̃nazĩna ã̀ ń lío ń gbɛoↄnɛ. Aali gu'eo, aali yãmao, aali pↄbleo, aali pↄ́ gĩmao. 29 Tó a Dii á Lua kĩ́i wɛ̀ɛlɛ, mɛ́ a aà aɛyà we ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai, á bↄwà. 30 Tó álɛ taasikɛ, mɛ́ yã́piↄ á lé píi, á ɛa zɛ ń Dii á Luao gↄↄgbɛzãzĩ, í aà yãma. 31 Asa Dii á Luaá Lua sósobideɛ, a pãkpaázio, a á kaalɛo. Aà bàa kua ń á deziↄ yã́ pↄ́ a ò ń lɛgbɛ̃ao a sãaàguo.

Dii yãzↄ̃ↄkɛa

32 À yã́ pↄ́ kɛ̀ zadↄ̃ wi á io, za gↄↄ pↄ́ Lua gbɛ̃nazĩna kɛ̀ tↄↄlɛ gbɛagbɛamá dṹnia gola síiↄ̃u píi, à ma tó wà yãkɛ̀ a zↄ̃ↄ kà yã́ɛ beewa. 33 Buie Lua lↄↄ mà tɛ́ guu lá á mà i gaowae? 34 Diie fↄ̃ yↄ̃̀ buie sia buiewa à gↄ̃ a pↄ́ ũ, lá Dii á Lua kɛ̀ɛ́ Egipi á wɛ́ èwae? Dii seelaↄ ń dabudabuↄ kɛ̀ à ń gbãa lɛgwàò. À zĩkà ń a gã̀sa gbãao, à a gã̀sĩ pòo à yãzↄ̃ↄ pↄ́ ì to vĩa ń kṹ kɛ̀. 35 Dii tò a yã́piↄ è, kɛ́ àↄ dↄ̃ ámɛ á Lua ũ, Lua plaade kuo, a bàasio.† 36 A tò a a lↄↄ mà za musu á totoa yã́i. À a tɛ́ zↄ̃ↄ ↄ̀lↄɛ́ tↄↄlɛ, ↄ̃ a aà yã'o mà tɛ́piu. 37 Lá a ye á dezi káauↄzi à ń buiↄ sɛ̀, ↄ̃ à á bↄ́ Egipi ń a kuao ń a gbãa zↄ̃ↄo. 38 À bui pↄ́ an zↄ̃ↄ ń ń dasio dɛálaↄ yàɛ́, ↄ̃ à gɛ̃̀ánↄ ń bùsuu, à gↄ̃̀ á pↄ́ ũ lá a dɛ tiaɛwa. 39 Àↄ kũa á sↄ̃u gbã, íↄ dↄ̃ kɛ́ Dii mɛ́ Lua ũ musu ń zĩ́lɛo, a pãlee kuo. 40 Àↄ aà ikoyãↄ ń aà yãdilɛa pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa, íↄ aafia ń á buiↄ, á buiↄ i wɛ̃ni kɛ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwáu gↄↄpii.

Misiwɛ̃lɛↄ

41 Ɔ̃ Mↄizi wɛ̃́lɛ mɛ̀n àaↄ̃ pↄ́ kú Yuudɛ̃ baa gukpɛ oiↄ dìlɛ, 42 kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kai mɛ́ mↄ̀ à a gbɛ̃́dee dɛ̀, i kɛ a ĩ́ikũaaànↄo, ade e bàalɛ ta we. 43 À Bɛzɛɛ pↄ́ kú gusalala wáiwaiu dìlɛ Lubɛni buiↄnɛ. Ɔ̃ à Lamↄtu pↄ́ kú Galada bùsuu dìlɛ Gada buiↄnɛ. Ɔ̃ à Golana pↄ́ kú Basana bùsuu dìlɛ Manase buiↄnɛ.

44 Ikoyã pↄ́ Mↄizi dà Isailiↄnɛn kɛ. 45 Ikoyãↄ ń yã́ pↄ́ Mↄizi dìlɛ Isailiↄnɛ an bↄa Egipi gbɛaↄn kɛ. 46 Aa ku guzulɛu Bɛpeoo saɛ Yuudɛ̃ baale Amↄleↄ kí Siↄ̃ pↄ́ kía blè Ɛsɛbↄ̃ bùsuu. Mↄizi ń Isailiↄ zĩblèwà an bↄa Egipi gbɛa. 47 Aa aà bùsu sì ń Basana kí Ogu bùsuo. Amↄleↄ kía gbɛ̃ↄn plapiↄ ku Yuudɛ̃ baa gukpɛ oi 48 sɛa za Aloee pↄ́ kú Aanↄ baa e Siliↄ̃ gbɛ pↄ́ wì mɛ lↄ Ɛɛmↄ 49 ń sɛ̃ pↄ́ kú Yuudɛ̃ gukpɛ baao e Ísida Wisidei, Pisiga gbɛpↄlɛu.

5

Yãdilɛa mɛ̀n kwiↄ

(Bↄa 20.1-21)

1 Mↄizi Isailiↄ sìsi píi, ↄ̃ a ònɛ́: Isailiↄ, à laaidↄ Dii yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ↄwa ń ikoyã pↄ́ málɛ kã́ɛ́ á swã́wa gbãↄ. À yã́piↄ dada, íↄ kũa à zĩkɛwà. 2 Dii wá Lua a bàakuawanↄ yãdìlɛwɛ̃ɛ Olebu. 3 I kɛ wá dezi káauↄ ↄ̃ a dìlɛnɛ́o, wámɛ, wá gbɛ̃́ pↄ́ wá kú la gbãↄ píi. 4 Dii bↄ̀ mↄ̀wá, à yã'òɛ́ tɛ́ guu za gbɛ musu. 5 Zĩbeezĩ má kú kↄ́ↄ ũ Dii ń ápiↄ zãnguo, ma Dii yã'òɛ́, asa vĩa á kṹ tɛ́pi yã́iɛ, á fↄ̃ dɛdɛ gbɛpiwao. Dii mɛ̀:

6 Mámɛmaa Dii á Lua. Ma á bↄ́ zↄbleu Egipi. 7 Ásu àↄ diie vĩo, ma bàasio.

8-9 Ásuli pↄe taa kɛ à kúlɛ à zↄbleɛ̀o, pↄ́ pↄ́ kú musu ge tↄↄlɛ ge í guun nò, asa ma Dii á Lua, mili sí sàao. Mi mae pↄ́ yemazioↄ yãvãi wi an buiↄnɛ ń musu e à gɛ pɛ́ ń sĩ́wɛnaↄ ń ń sↄ̃kpaɛↄwa. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ yemazi aa ma yãdilɛaↄ kũaↄ sↄ̃, miↄ gbɛ̃kɛ vĩńnↄɛ e ń bui lɛ́wa.*

11 Ásuli ma Dii á Lua tↄ́ sí pão, asa gbɛ̃́ pↄ́ ma tↄ́ sì pã a bↄ pão.

12 Àli kã́mabogↄↄzĩ dↄ̃ ma pↄ́ ũ, lá ma Dii á Lua má dìlɛɛ́wa.† 13 Àli á buazĩ ń á zĩ píio kɛ gↄↄ soolo, 14 a soplade iↄ dɛɛ́ kã́mabozĩ ũ, asa ma Dii á Lua ma pↄ́ɛ. Ásuli zĩe kɛ gↄↄpi zĩ́o, ápiↄ ge á nɛgↄ̃ɛ ge á nɛnↄɛ ge á zĩkɛna gↄ̃ɛ ge nↄɛ, ge á zu ge á zàa'ĩna ge á pↄtuo pãle, ge nibↄ pↄ́ kú á bɛ, kɛ́ á zĩkɛna gↄ̃ɛ ge nↄɛ lí kã́mabo lááwa.‡ 15 Àↄ dↄ̃ kɛ́ zↄↄn á ũ Egipi yãa, ↄ̃ ma Dii á Lua ma a gã̀sĩ pòo, ma á bↄ́ ń ma gã̀sa gbãao. A yã́i tò ma Dii á Lua ma mɛ̀, à kã́mabogↄↄzĩ dilɛ.

16 Àli á de ń á dao kpɛla,§ lá ma Dii á Lua má dìlɛɛ́wa, kɛ́ à e wɛ̃ni kɛ bùsu pↄ́ málɛ kpáwáu, íↄ aafia.

17 Ásuli gbɛ̃dɛo.*

18 Ásuli wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo.†

19 Ásuli kpã́i'oo.‡

20 Ásuli yãdↄ á gbɛ̃́deewao.§

21 Ásuli lua á gbɛ̃́dee nↄzio. Ásu à aà ua bĩikɛo* ge aà bua ge aà zĩkɛna gↄ̃ɛ ge nↄɛ ge pↄ́ pↄ́ a vĩↄ píi.

22 Yã́ pↄ́ Dii ò bílaɛ ń lↄↄ gbãao tɛ́ ń luabɛsianao ń guduuduuo guu za gbɛ musun we. I yãe kã́fĩ a guuo. A kɛ̃̀ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛↄwa mɛ̀n pla, ↄ̃ a kpàa. 23 Kɛ́ a lↄↄpi mà dↄ gusiau gↄↄ pↄ́ tɛ́ kulu kù gbɛpi musu, á bui dↄaanaↄ ń á gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mↄ̀ ma kĩ́i 24 aa mɛ̀: Dii wá Lua a gawi ń a zↄ̃ↄkɛo ↄ̀lↄwɛ̃ɛ, wa aà lↄↄ mà dↄ tɛ́u. Wá mà Lua yã'ò ń wá gbɛ̃nazĩnaↄ gbã, ↄ̃ wi gao. 25 Ń beeo wá kú ga lɛ́zĩɛ, asa tó wa ɛa Dii wá Lua lↄↄ mà, tɛ́ zↄ̃ↄpi a kṹwáɛ, wí gaga. 26 Démɛ Lua bɛ̃́ɛ yã'o mà, aà lↄↄ dↄ tɛ́u, mɛ́ i gao láwáwai? 27 Gɛ ǹ yã́ pↄ́ Dii wá Lua lɛ́ o ma ndo, ní mↄ yã́ pↄ́ a ònɛ owɛ̃ɛ, wí ma wà zĩkɛwà.†

28 Dii yã́ pↄ́ á òmɛɛ mà, ↄ̃ a òmɛɛ a yã́ pↄ́ á òmɛɛpi mà, a maa. 29 Tó á dìlɛ á sↄ̃u màa mɛ́ á aà vĩa vĩ, á aà yãdilɛaↄ kũa gↄↄpii lé, áↄ ku aafiaɛ gↄↄpii ń á buiↄ. 30 A òmɛɛ mà gɛ oɛ́ à ɛa ta á zwã̀akpɛↄ guu, 31 mí ɛa mↄ màↄ kuanↄ we, i a yãdilɛaↄ ń a ikoyãↄ omɛɛ, mí daɛ́, íↄ zĩkɛwà bùsu pↄ́ álɛ kpáwá à gↄ̃ vĩ guu.

32 Tↄ̀ↄ, àↄ yã́ pↄ́ Dii á Lua dìlɛɛ́ↄ kũa, íↄ zĩkɛwà. Ásu pãalɛ ↄplaai ge zɛɛio. 33 À zɛ́ pↄ́ Dii á Lua dàɛ́ sɛ́, íↄ ku aafia, í gɛ̃gɛ̃ bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síipi guu.

6

Yea Dii á Luazi

1 Yã́ pↄ́ Dii á Lua dìlɛↄ ń aà ikoyã pↄ́ a òmɛɛ mà daɛ́ àↄ kũa bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síipi guuↄn kɛ. 2 Ápiↄ ń á nɛ́ↄ ń á tↄũnaↄ àↄ Dii á Lua vĩa vĩ, íↄ aà yãdilɛaↄ ń aà ikoyã pↄ́ málɛ daɛ́ↄ kũa gↄↄpii, kɛ́ à e gɛ̃gɛ̃ yã́i. 3 Isailiↄ, à yã́pi ma, íↄ zĩkɛwà, kɛ́ à e àↄ ku aafia, í dasikũ maamaa* bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diupi guu, lá Dii á dezi káauↄ Lua a lɛgbɛ̃̀wa. 4 À ma Isailiↄ! Dii wá Lua mɛ́ Dii mɛ̀ndona ũ.† 5 Àↄ ye Dii á Luazi ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai á gbãa pua lɛ́u.‡ 6 Sema àↄ yã́ pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa á nↄ̀sɛu. 7 À gãnaò á nɛ́ↄwa, í onɛ́ gↄↄ pↄ́ á zↄ̃lɛa bɛ ge á bɛ zɛ́un nò, ge gↄↄ pↄ́ álɛ wúlɛ ge álɛ fɛlɛn nò. 8 À da á ↄwa seela ũ, í ye á mi'aɛwa a dↄaágu yã́i. 9 Í kɛ̃́ á kpɛ́ kpɛɛlɛ gĩↄwa ń á bↄlɛↄ.

10 Dii á Lua lɛ́ gɛ̃ánↄ bùsu pↄ́ á ò á dezi káauↄnɛ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo, à mɛ̀ á kpáwá guu.§ Wɛ̃́lɛ zↄ̃ↄ maaↄ ku we, i kɛ ámɛ á kàlɛo. 11 Kpɛ́ pↄ́ pↄmaaↄ ká ń paiↄ ku we, i kɛ ámɛ á kàuo. Lↄ̀ↄↄ ku we, i kɛ ámɛ á yↄ̃̀o. Vɛ̃ɛbuↄ ń kù kpɛ́ↄ ku we, i kɛ ámɛ á bào. Tó a pↄblè a kã, 12 à laaika Dii yã́ sãaágui. Ɔ̃mɛ á bↄ́ zↄbleu Egipi. 13 Àliↄ Dii á Lua vĩa vĩ, íli zↄbleɛ̀ ado,* íli lɛgbɛ̃ ń aà tↄ́o. 14 Ásu tɛ dii pãleↄzio, bui pↄ́ liaaázipiↄ diiↄ, 15 asa Dii á Lua pↄ́ kú á guu lí sí sàao. Tó á tɛ́ńzi, Dii á Lua pↄ a paáziɛ, i á midɛ bùsupiu. 16 Ásuli Dii á Lua lɛ à gwa,† lá á kɛ̀ Masawao. 17 Àliↄ Dii á Lua yãdilɛaↄ kũa ń aà ikoyã pↄ́ a dàɛ́ↄ, íↄ aà ↄtondↄkĩi gwa. 18 Àliↄ yã́zɛde pↄ́ Dii yei kɛ, í e àↄ aafia, í gɛ́ bùsu maa pↄ́ Dii a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛpi síi, 19 í á wɛ̀lɛↄ ya à ń bↄlɛ bùsupiu, lá Dii òwa.

20 Tó á nɛ́ↄ á lá zia, bↄ́mɛ ikoyãↄ ń yãdilɛaↄ ń ↄtondↄkĩi pↄ́ Dii wá Lua dàwɛ̃ɛo ũi, 21 à onɛ́ Falaↄ̃ↄ zↄↄn á ũ Egipi yãa, ↄ̃ Dii á bↄ́ ń a gbãa zↄ̃ↄo. 22 À seela zↄ̃ↄↄ ń dabudabu pãsĩↄ kɛ̀ á wɛ́ è, a kpà Falaↄ̃ↄzi ń a bɛdeↄ ń Egipiↄ píi. 23 À wá bↄ́lɛ we, kɛ́ à e gɛ̃wanↄ bùsu pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ wá dezi káauↄnɛ guu, i kpáwá. 24 Ɔ̃ a òwɛ̃ɛ wàↄ ikoyãpiↄ kũa, wíↄ a vĩa vĩ, wí e wàↄ aafia lá wá kú tiaɛwa. 25 Wáↄ maa Dii wá Luaɛ, tó wá ikoyãpi kũa, mɛ́ wálɛ zĩkɛwà lá a òwɛ̃ɛwa.

7

Dii gbɛ̃́ↄ

(Bↄa 34.11-16)

1 Tó Dii á Lua gɛ̃̀ánↄ bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síipi guu, a buiↄ yáɛ́ dasi, Itiↄ ń Giigasiↄ ń Amↄleↄ ń Kanaaↄ ń Pɛlɛziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ, baa kɛ́ bui mɛ̀n soplapiↄ* dasi ń ń gbãao dɛála. 2 Tó Dii á Lua ń náɛ́ á ↄzĩ mɛ́ a zĩblèmá, à ń kaalɛ míↄmiↄ. Ásu lɛdoũkɛńnↄo, ásu ń wɛ̃nagwao. 3 Ásu ń nɛnↄɛↄ sɛ nↄ ũo. Ásu á nɛnↄɛ kpã́sã ń nɛgↄ̃ɛↄwao, mɛ́ ásu ń nɛnↄɛↄ sɛ́ á nɛgↄ̃ɛↄnɛo, 4 asa aa tó á nɛgↄ̃ɛↄ bↄ Dii kpɛ, aai zↄble dii pãleↄnɛ, Dii pↄ i paázi à á kaalɛ gↄ̃̀ↄɛ. 5 Yã́ pↄ́ á kɛnɛ́n kɛ: À ń sa'okĩiↄ gboo, à ń gbɛ̀pɛlɛↄ wíwi, à ń Asetaati lipɛlɛↄ zↄ̃zↄ̃, í ń tã́aↄ kátɛu aa tɛ́kũ. 6 Asa Dii á Lua gbɛ̃́ pↄ́ an kua ńdoaↄn á ũ. Ámɛ à á sɛ́ dṹnia buiↄ guu a gbɛ̃́ yenzideↄ ũ.† 7 Dii pↄ dↄwá à á sɛ́, i kɛ á dasi mɛ́ dɛ buipãleↄlao, asa yãa ámɛ á kɛ̃́sãańzi píi. 8 Ɔ̃ à á bↄ́ Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ ↄzĩ, à á bↄ́ zↄbleu, kɛ́ a yeázi yã́iɛ, ń lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛ yã́io. 9 Àↄ dↄ̃ kɛ́ Dii á Lua mɛ́ Lua ũ. Ɔ̃mɛ Lua náaide pↄ́ ìↄ zɛa ń a bàakuaánↄo ũ. Ìↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ yeazi aa a yãdilɛaↄ kũaↄ e ń buiwaɛ. 10 Ì fĩabo a zangudeↄnɛ ńzĩapiwa, ì ń kaalɛ. Aↄ kↄↄũ ń fĩaboanɛoo. 11 A yã́i tò àↄ aà yãdilɛaↄ ń aà ikoyã pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa, íↄ aà ↄtondↄkĩi gwa.

Ɛ̀fãai yã́ↄ

(Iko 28.1-14)

12 Tó álɛ laaidↄ ikoyãpiↄwa, tó á kũa álɛ zĩkɛ̀wà, Dii á Lua bàa aↄ kúánↄ aà gbɛ̃kɛ guu, lá à a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛwaɛ. 13 Aↄ yeázi, i báaadaágu. A ɛ̀fãaikɛɛ́, i báaada á nɛ́ↄgu ń á buapↄ́ↄ: Pↄ́wɛna, vɛ̃ɛ, nísi, á zuↄ ń á pↄtuoↄ píi bùsu pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛ à mɛ̀ á kpáwáu. 14 Áↄ dɛ ɛ̀fãaideↄ ũ dɛ bui píia. Fĩiↄ kú á guuo, gↄ̃ɛ ge nↄɛ ge pↄtuon nò. 15 Dii a gyã píi kɛ̃́wáɛ. A gyãvãi pↄ́ á dↄ̃ Egipi kááguo, sema á zangudeↄ. 16 À bui pↄ́ Dii lɛ́ naɛ́ á ↄzĩↄ kaalɛ píi. Ásu ń wɛ̃nagwao. Ásu zↄble ń diiↄnɛo, asa bee aↄ dɛɛ́ bai ũɛ.

17 Á gí làasookɛi à mɛ, buipiↄ zↄ̃ↄ dɛála, kpelewa á fↄ̃ à ń yái, 18 kási ásu vĩakɛnɛ́o. À to yã́ pↄ́ Dii á Lua kɛ̀ Falaↄ̃ↄɛ ń Egipiↄ píi dↄágu. 19 Á wɛ́ è lá Dii á Lua a gã̀sĩ pòo à á bↄ́ bùsupiu ń a gbãa zↄ̃ↄo. À seelaↄ ń dabudabuↄ kɛ̀ à ń gbãa lɛgwàò. Dii á Lua a kɛ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ vĩakɛnɛ́ↄnɛ màa sↄ̃. 20 A bɛↄↄ káńgu e an kↄ̃na pↄ́ aa ulɛɛ́ↄ gɛ midɛò. 21 Ásu to sↄ̃ kɛ̃́águ an yã́io, asa Dii á Lua kú á guu. A zↄ̃ↄ mɛ́ ì tó ń mɛ séenata. 22 Dii á Lua aↄ buipiↄ yáɛ́ busɛbusɛɛ. Á e ń midɛ gↄ̃̀ↄgↄ̃ↄo, kɛ́ wàiↄ su dasikũ aa liálao yã́i. 23 Dii á Lua a buipiↄ naɛ́ á ↄzĩɛ, i to gili gɛ̃ńgu e aa gɛ kaalɛò. 24 A ń kíaↄ naɛ́ á ↄzĩ lↄɛ, í ń tↄ́ dɛ dṹniau. Gbɛ̃e a fↄ̃ gíɛ́o e à gɛ ń kaalɛò. 25 À ń tã́aↄ kátɛu aa tɛ́kũ. Ásu ã́nusu ń vua pↄ́ wa kùlɛmáↄ nidɛ à sɛo, kɛ́ mↄpi su á kṹ lán baiwao yã́i, asa Dii á Lua ye a gĩyãio. 26 Ásu pↄ́ pↄ́ Dii ye a gĩyãio sɛ gɛ̃ò á uao, kɛ́ ásu gↄ̃ pↄ́ kaalɛaↄ ũ láńwao yã́i. Àↄ zau, ásu àↄ ye a gĩyãio, asa pↄ kaalɛaɛ.

8

Ásu to Dii yã́ sã́águo

1 Àↄ yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ gbãↄ kũa píi, í zĩkɛwà kɛ́ àↄ ku, í dasikũ, í gɛ́ bùsu pↄ́ Dii a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛ síi. 2 Lá Dii á Lua dↄ̀aaɛ́ guwaiwaiu, à to a yã́ dↄágu. À zɛmikũ̀ɛ́ e wɛ̃̀ bla, kɛ́ à á wɛtã̀. À á yↄ̃́ à e yã́ pↄ́ kú á sↄ̃u dↄ̃, tó áↄ a yãdilɛaↄ kũa ge áↄ kũao. 3 À á wɛtã̀, a tò nↄana á dɛ́, ↄ̃ à mana pↄ́ ápiↄ ń á deziↄ dↄ̃ yãao kpàwá á blè, kɛ́ àↄ dↄ̃ pↄblea ↄ̃ gbɛ̃nazĩna kuò adoo, sema yã́ pↄ́ Dii lɛ́ o píi.* 4 Wɛ̃̀ blapi guu á zwãaↄ i yaao, á gbá i sɛ́sɛo. 5 Àↄ dↄ̃ á sↄ̃u, kɛ́ Dii á Lua ì á toto, lá mae ì a nɛ́ totowaɛ. 6 Àↄ Dii á Lua yãdilɛaↄ kũa, àↄ tɛ aà yã́i, íↄ aà vĩa vĩ, 7 asa Dii á Lua lɛ́ gɛ́ánↄ bùsu maauɛ, bùsu pↄ́ swaↄ ń nibↄnaↄ diu, aaì bↄ tↄↄlɛ nↄnau guzulɛↄ ń sĩ̀sĩↄ guu. 8 Mase ń éseo ń vɛ̃ɛo ń kaadↄɛnao ń gbɛafuo ń kuo ń zↄ́'io di bùsupiuɛ. 9 Á pↄble ń taasio weo, pↄe a kɛ̃́sãwáo. Mↄ̀si ku bùsupi gbɛↄ guu, íↄ mↄgotɛ̃ yↄ̃́ a gusĩsĩdeu.

10 Tó a pↄblè a kã, à Dii á Lua sáaukpa bùsu maa pↄ́ a kpàwápi yã́ musu. 11 À laaika! Ásu to Dii á Lua yã́ sã́águo. Àↄ aà yãdilɛaↄ ń aà ikoyã pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa, í aà ↄtondↄkĩi gwa. 12 Tó a kpɛ́ maa dↄ̀dↄ a zↄ̃lɛu, mɛ́ a pↄblè a kã, 13 tó á zuↄ ń á pↄtuo kĩniↄ dasikũ̀, mɛ́ á ã́nusu ń á vuao kↄ̃̀ ń á àizɛɛↄ píi, 14 ásu ázĩa sɛ lɛsĩo. Dii á Lua pↄ́ á bↄ́lɛ zↄbleu Egipi yã́ su sã́águo.† 15 À dↄ̀aaɛ́ guwaiwai zↄ̃ↄ pãsĩ guu, gugii pↄ́ mlɛ̃̀ sɛwɛdeↄ ń sóiↄ kuu. Í kú weo, ↄ̃ à ibↄ̀ɛ́ gbɛ̀ gbãau. 16 À mana pↄ́ á deziↄ dↄ̃o kpàwá guwaiwaiu we á blè. À á wɛtã̀ò, à á yↄ̃ò, kɛ́ à e bↄ maa gbɛzã yã́i. 17 Ásu o á sↄ̃ guu à mɛ ázĩa gbãa ń zĩ pↄ́ á kɛ̀o mɛ́ tò a àizɛɛpi èo. 18 À to Dii á Lua yã́ dↄágu, asa ↄ̃mɛ ì á gba zɛ́ à àizɛɛ e, kɛ́ aà bàa gi kú ń á dezi káauↄ e tia yã́i. 19 Tó Dii á Lua yã́ sã̀águ, mɛ́ á tɛ́ dii pãleↄzi, a kulɛ a zↄblènɛ́, málɛ oɛ́ gbã, a kaalɛɛ. 20 Lá Dii lɛ́ buipãleↄ kaalɛɛ́, tó i Dii á Luapi yãmao, a á kaalɛ màa sↄ̃ɛ.

9

Isailiↄ Dii yãmasai

1 Isailiↄ, à ma! Á bua Yuudɛ̃wa tia, í gɛ bui pↄ́ an zↄ̃ↄ ń ń gbãao dɛálaↄ bùsu símá. An wɛ̃́lɛↄ zↄ̃ↄ, a bĩ́iↄ zↄ̃̀ Luawa. 2 Gbɛ̃́piↄ gbãa mɛ́ aa gbã̀a. Anaki buiↄnɛ! Á ń dↄ̃, á mà wì mɛ, démɛ a fↄ̃ kpa Anaki buiↄnɛi? 3 Àↄ dↄ̃ gbã kɛ́ Dii á Lua mɛ́ dↄaaaɛ́ lán tɛ́ pↄ́ ì kṹmáwa. Ɔ̃mɛ a gbãamↄnɛ́, i ń dɛdɛ, í ń midɛ, í ń bùsu símá gↄ̃̀ↄ, lá a òɛ́wa. 4 Tó Dii á Lua ń yáɛ́, ásu làasookɛ à mɛ á maa yã́i Dii mↄ̀iánↄ a bùsupi sìo. Buipiↄ vãi yã́i ↄ̃ Dii lɛ́ ń yáiɛ́. 5 I kɛ á nↄ̀sɛmaa ge á maakɛa mɛ́ tò álɛ gɛ́ ń bùsupi síimáo. Buipiↄ vãi yã́i ↄ̃ Dii á Lua lɛ́ ń yáiɛ́ ń lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ á dezi káau Ablahaũɛ ń Izaakio ń Yakↄbuo yã́io. 6 Àↄ dↄ̃ kɛ́ Dii á Lua lɛ́ bùsu maapi kpáwá à gↄ̃ vĩ á maa yã́i no, asa swã́gbãadeↄn á ũ.

7 Lá a Dii á Lua pↄ fɛ̀lɛɛ̀ guwaiwaiu, à to a yã́ dↄágu. Ásu to à sã́águo. Za gↄↄ pↄ́ a bↄ Egipi e a gɛ ka guɛ beeu, iↄ bↄ Dii yã́ kpɛɛ. 8 A Dii pↄ fɛ̀lɛɛ̀ Olebu, ↄ̃ à fɛ̃̀ánↄ, a ye á kaalɛ. 9 Kɛ́ ma dɛdɛ gbɛwa, ma gɛ Dii bàakuaánↄ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛↄ síi, má kú gbɛpi musu we gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao pↄblesai imisai.* 10 Dii gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n pla pↄ́ à yãkɛ̃̀wà ń ↄtonaoↄ kpàa. Yã́ pↄ́ Dii òɛ́ tɛ́ guu za gbɛ musu gↄↄ pↄ́ a kãaaↄ ku gbɛ̀ pɛ̀pɛɛpiↄwa píi. 11 Gↄↄ blapi gbɛa Dii bàakuaánↄ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n plapiↄ kpàa. 12 A òmɛɛ mà fɛlɛ pila gↄ̃̀ↄ, asa ma gbɛ̃́ pↄ́ ma ń bↄ́lɛ Egipiↄ ↄ̃̀ↄkpàɛ, aa kɛ̃̀ zɛ́ pↄ́ á dànɛ́wa kↄ̀, aa tã́a pì ń dii ũ. 13 Ɔ̃ Dii òmɛɛ a gbɛ̃́piↄ è, swã́gbãadeↄnɛ fá! 14 À mɛ̀ mà to à gɛ gbɛ̃́piↄ kaalɛ, an tↄ́ i midɛ dṹniau, i ma buiↄ kɛ bui pↄ́ an gbãa ń ń dasioↄ dɛńla ũ.

15 Ɔ̃ ma ɛa pila gbɛ pↄ́ tɛ́ kuwàpiwa, má Dii bàakuaánↄ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n plapiↄ kũa. 16 Má è a duunakɛ̀ Dii á Luaɛ, a kɛ̃ zɛ́ pↄ́ a dàɛ́wa gↄ̃̀ↄ, a mↄkàsa zugaae ũ. 17 Ɔ̃ ma gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n pla pↄ́ má kũapiↄ pã̀lɛ, má wìwi á wáa. 18 Ɔ̃ ma ɛa gɛ wulɛ Dii aɛ gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao lán káauwa.† Mi pↄbleo, mi imio duuna pↄ́ á kɛ̀ yã́i. A yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, a aà pↄ fɛ̀lɛɛ̀. 19 Má Dii pↄkũma ń aà zafɛ̃ao vĩa vĩ,‡ asa aà pↄ pàázi maamaaɛ, a ye á kaalɛɛ. Ɔ̃ Dii ɛ̀a ma yãmà gↄↄ bee lↄ. 20 Dii pↄ pà Aalonazi maamaa, a ye aà dɛ, ↄ̃ ma awakpàɛ́ Diiɛ gↄↄbeezĩ lↄ. 21 Ma zugaae pↄ́ á pì duunkɛbↄ ũpi sɛ̀, má kpàsa à tɛkũ̀, ↄ̃ má gbɛ̃̀gbɛ̃ kɛ́lɛkɛlɛ e a tí bↄ̀, ↄ̃ ma a típi zù í pↄ́ lɛ́ bàalɛ gbɛpi pↄlɛua.

22 A Dii pↄ fɛ̀lɛɛ̀ Tabela§ ń Masao* ń Lɛ́'udeↄ Miao.† 23 Kɛ́ Dii á gbáɛ Kadɛsi Baanɛa, a òɛ́ à gɛ́ bùsu pↄ́ á kpàwá síi, ↄ̃ a bↄ Dii á Luapi yã́ kpɛ, i aà náaikɛo, i aà yãmao.‡ 24 Iↄ bↄ Dii yã́ kpɛɛ sɛa za gↄↄ pↄ́ má á dↄ̃ e gbã. 25 Ma wulɛ Dii aɛ gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao, kɛ́ Dii òmɛɛ á á kaalɛ yã́i. 26 Ma wabikɛ̀ Diiwa ma mɛ̀: Dii Lua, ńsu ǹ ń gbɛ̃́ↄ midɛo, n gbɛ̃́ pↄ́ n ń bó ń n iko zↄ̃ↄo, n ń bↄ́lɛ Egipi ń n gã̀sa gbãaopiↄ. 27 To n zↄ̀blenaↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo yã́ dↄngu. Ńsu gbɛ̃́piↄ swã́gbãa ń ń vãikɛo ń ń duunao yãdao. 28 Tó ni kɛ màao, bùsu pↄ́ n ń bↄu gbɛ̃́ↄ mɛ n fua gɛ́ińnↄ bùsu pↄ́ ń a lɛgbɛ̃̀nɛ́ guuɛ. Aa mɛ lↄ n gɛńnↄ guwaiwaiu, kɛ́ n zańgu yã́iɛ. 29 Kási n gbɛ̃́ↄnɛ sↄ̃, ḿmɛ ń ń vĩ. N n gã̀sĩ pòo, n ń bↄ́lɛ ń n iko zↄ̃ↄo.

10

Gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ dafuↄ

(Bↄa 34.1-9)

1 Zĩbeezĩ Dii òmɛɛ mà gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n plaↄ ã́ lá a káauↄwa, mí dɛdɛ gbɛwa mà mↄò a kĩ́i. À mɛ̀ lↄ mà kpagolo kɛ ń lío. 2 À mɛ̀ á ɛa yã́ pↄ́ á kɛ̃̀ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ káau pↄ́ má wìwiↄwa kɛ̃ a dafupiↄwa lↄɛ, mí gɛ ka kpagolopi guu. 3 Ma kpagolopi kɛ̀ ń lɛpusialio, ↄ̃ ma gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ ã̀ mɛ̀n pla lá a káauↄwa. Ma dɛdɛ gbɛpiwa, má gbɛ̀ pɛ̀pɛɛpiↄ kũa, 4 ↄ̃ à yãdilɛa mɛ̀n kwi pↄ́ a òɛ́ tɛ́ guu za gbɛ musu gↄↄ pↄ́ a kãaa weↄ kɛ̃̀wà lↄ, a kpàa. 5 Ɔ̃ ma ɛa ma pila gbɛpiwa, ma gbɛ̀ pɛ̀pɛɛpiↄ kà kpagolo pↄ́ má kɛ̀pi guu lá Dii òmɛɛwa. Aa ku we e ń a gbão. 6 A bↄ Yaakãↄ lↄ̀ↄ'ɛa, a táa'ò gɛ̀ Mↄsela, we ↄ̃ Aalona gàu. Wà aà vĩ̀, ↄ̃ aà nɛ́ Ɛleazaa gↄ̃̀ sa'onkia ũ aà gbɛu.* 7 Bↄa we a gɛ Gudegoda, ↄ̃ a gɛ Yↄbata bùsu swadeu. 8 Gↄↄ bee Dii Levii buiↄ dìlɛ aaↄ a bàakuaánↄ kpagolo sɛa, aaliↄ a gbagba, aaliↄ samaa'o gbɛ̃́ↄnɛ ń a tↄ́o lá aalɛ kɛ e gbãwa. 9 A yã́i tò Levii buiↄ bùsu kpaalɛsɛ ń ń gbɛ̃́ↄo, asa Dii mɛ́ ń baa ũ, lá Dii á Lua ònɛ́wa.

10 Má kú gbɛ musu gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao lán káauwa.† Dii ma yãmà gↄↄ bee lↄ, ↄ̃ i á kaalɛ lↄo. 11 Dii òmɛɛ mà pila mà gɛ dↄaa gbɛ̃́ↄnɛ, kɛ́ aa e gɛ bùsu pↄ́ a a lɛgbɛ̃̀ ń dezi káauↄnɛ à mɛ̀ á kpámápi sí.

Àↄ Dii vĩa vĩ

12 Isailiↄ, yã́ kpele Dii á Lua lɛ́ gbɛawá sai? Sema àↄ Dii á Luapi vĩa vĩ, íↄ tɛ aà iai, íↄ yeaàzi, íↄ zↄbleɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai, 13 íↄ aà yãdilɛaↄ kũa ń aà ikoyã pↄ́ málɛ daɛ́ gbã á aafia yã́iↄ. 14 Luabɛá Dii á Lua pↄ́ɛ e musumusu. Dṹniaá aà pↄ́ɛ lↄ ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píi. 15 Ń beeo Dii pↄ dↄ á dezi káauↄwa, a yeńzi, ↄ̃ à á sɛ́, á gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ ń bui ũↄ, lá á dɛ gbãwa. 16 Ayãmɛto à á sↄ̃̀ gbãsĩ wolo, á kua su àↄ gbãa lↄo. 17 Asa Dii á Lua mɛ́ luaↄ Lua ũ. Ɔ̃mɛ diiↄ Dii ũ. Lua zↄ̃ↄ gbãapiide pↄ́ ì tó ń mɛ séenatan aà ũ. Ìli gbɛ̃́ zãboo,‡ ìli gbagusaɛsio. 18 Ì yãnakpa tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń gyaa gbɛ̃andoↄwaɛ. A ye bↄ̀mↄↄzi, ì pↄblea ń zwãao kpámá. 19 Ápiↄ sↄ̃ àↄ ye bↄ̀mↄↄzi, asa bↄ̀mↄↄn á ũ Egipi yãa sↄ̃. 20 Àliↄ Dii á Lua vĩa vĩ, íli zↄbleɛ̀. Àli naaàzi, íli lɛgbɛ̃ ń aà tↄ́o, 21 íliↄ aà táasilɛ. Ɔ̃mɛ á Lua ũ, à yãzↄ̃ↄ pↄ́ ì to vĩa ń kṹↄ kɛ̀ɛ́, a wɛsìɛ. 22 Á dezi pↄ́ tà Egipiↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiɛ,§ ↄ̃ Dii á Lua tò aa dasikũ̀ lán saanaↄwa.*

11

Yea Diizi ń misiilɛaɛ̀o

1 Àↄ ye Dii á Luazi, íↄ aà yãdilɛnɛ kũa gↄↄpii ń aà ikoyãↄ ń aà yãdilɛaↄ, íↄ aà ↄtondↄkĩi gwa. 2 Àↄ dↄ̃ gbã, i kɛ á nɛ́ↄ ↄ̃ Dii á Lua ń wɛtã̀o, aamɛ aa wɛsìaàlɛo, ámɛ. A wɛsì aà zↄ̃ↄkɛlɛ ń aà gã̀sa gbãao ń aà gã̀sĩ pↄ́ a pòoo 3 ń seela pↄ́ a kɛ̀ↄ ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ ń a bùsuoɛ píi 4 ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ Egipi zĩgↄ̃ↄnɛ ń ń sↄ̃́ↄ ń ń sↄ̃́goↄ. À Ísia Tɛ̃a kũ̀aamá gↄↄ pↄ́ aalɛ pɛ́lɛázi, à ń mìdɛ míↄ.* 5 Á yã́ pↄ́ a kɛ̀ɛ́ guwaiwaiu e a gɛ kaò guɛ beeu dↄ̃ 6 ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ Lubɛni bui Ɛliabu nɛ́ↄ Datani ń Abilaũoↄnɛ. Tↄↄlɛ wɛ̃̀aa á guu à ń mↄmↄ ń ń bɛdeↄ ń ń zwã̀akpɛↄ ń ń gbɛ̃́ↄ píi.† 7 A wɛsì yãzↄ̃ↄ pↄ́ Dii kɛ̀piↄlɛ píi.

8 Àↄ yã́ pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa, kɛ́ àↄ gbãa, í bua Yuudɛ̃wa à gɛ́ bùsu pↄ́ álɛ gɛ́upi síi, 9 í wɛ̃ni kɛ bùsu pↄ́ Dii a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛ à mɛ̀ á kpámá ń ń buiↄpi guu, bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diupi. 10 Bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síipi dɛ lán Egipi bùsu pↄ́ a bↄuwao. Egipipi a pↄtↄ̃̀, a itↄ̀ á kàwà lán kaa pↄ́waɛ. 11 Bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síipi sĩ̀sĩ vĩ ń guzulɛoɛ, lou mɛ́ ì ma we. 12 Dii á Lua mɛ́ ìↄ ↄlia bùsupizi gↄↄpii. Ìↄ wɛ́tɛi za wɛ̃̀ daalɛawa e a midɛawa. 13 Tó a yã́ pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ mà, tó á nisĩna ye Dii á Luazi mɛ́ álɛ zↄbleɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo, 14 a to lou ma á bùsuu a gↄↄwa. A daalɛ káabuana, i bↄlɛi, á pↄ́wɛna ń á vɛ̃ɛo ń á nísio i kɛɛ́ maamaa, 15 í pↄble à kã́. A to sɛ̃ bↄlɛ á zuↄnɛ lↄ. 16 À laaika! Ásu to wà á sã́sã, à zɛ ń dii pãleↄ à kúlɛ à zↄblenɛ́o. 17 Tó á kɛ̀ màa, Dii pↄ a paáziɛ, i musu zɛ́ taɛ́, kɛ́ lou su maɛ́o yã́i. Tↄↄlɛ a blɛkɛo, í kaalɛ kã́ndo bùsu maa pↄ́ Dii lɛ́ kpáwápiu. 18 Àↄ yã́piↄ kũa á sↄ̃u ń á nↄ̀sɛo, í da á ↄwa ń á mi'aɛo seela ũ. 19 Àliↄ dada á nɛ́ↄnɛ, íli onɛ́ gↄↄ pↄ́ á kú ua ge á bɛ zɛ́u, ge tó álɛ wúlɛ ge álɛ fɛlɛn nò. 20 À kɛ̃́ á kpɛ́ kpɛɛlɛ gĩↄwa ń á bↄlɛↄ, 21 kɛ ápiↄ ń á nɛ́ↄ e gɛ̃gɛ̃ bùsu pↄ́ Dii a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛ à mɛ̀ á kpámá e dṹnia gɛ́ láaopi guu.

22 Tó á yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ kũa, álɛ zĩkɛwà píi, tó á ye Dii á Luazi, mɛ́ á tɛ́ aà iai, a naaàzi, 23 a buipiↄ yáɛ́ píiɛ, í bui pↄ́ an zↄ̃ↄ dɛálapiↄ bùsu símá. 24 Gu pↄ́ á gbá a pɛ́lɛu a gↄ̃ á pↄ́ ũ píiɛ, sɛa za guwaiwaiu e Libã bùsuu, sɛa za Uflata dↄ̀ↄi e ísia pↄ́ kú bɛ'aɛ oiwa. Á bùsu zↄ̃lɛↄn we.‡ 25 Gbɛ̃e a fↄ̃ gíɛ́o. Gu pↄ́ a kɛ̀sɛ lɛ́ a zɛu píi, Dii á Lua a to gili ń vĩao gɛ̃ bùsupideↄguɛ, lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ́wa.

26 À ma! Málɛ báaadangu yã́ ń láaizĩama yã́o dilɛɛ́ gbã. 27 Tó a Dii yãdilɛa pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ mà, a báaadaáguɛ. 28 Tó i Dii á Lua yãdilɛapiↄ mao, mɛ́ á tɛ́ dii pↄ́ á ń dↄ̃oↄzi, a láaizĩwáɛ. 29 Tó Dii á Lua gɛ̃̀ánↄ bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síipi guu, à báaadangu yã́pi kpàwakɛ Galiziũ gbɛ musu, í láaizĩama yã́pi kpàwakɛ Ebali gbɛ musu.§ 30 Gbɛpiↄ ku Yuudɛ̃ bɛ'aɛ baa, gu pↄ́ Kanaa pↄ́ kú Yuudɛ̃ sɛ̃uↄ kuu. A zã̀ ń Mↄle líↄo, bↄaa ń Giligalio. 31 Á bua Yuudɛ̃wa tia, í gɛ́ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwápi síi. Tó á sì a zↄ̃lɛu, 32 íↄ ikoyãↄ ń yãdilɛa pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa, àↄ zĩkɛwà.

12

Lousisikĩi mɛ̀ndona

1 Ikoyãↄ ń yãdilɛa pↄ́ áↄ kũa bùsu pↄ́ Dii á dezi káauↄ Lua kpàwá guuↄn kɛ: Gↄↄ pↄ́ á kú we píi àↄ zĩkɛwà. 2 À bui pↄ́ álɛ ń bùsu símápiↄ gulɛsĩ pↄ́ aa bòↄ gboo píi, gu pↄ́ aaì zↄbleu ń tã́aↄnɛ gbɛ̀ lɛsĩↄ ń sĩ̀sĩↄ musu ń lí yɛ̀lɛlɛↄ gbáuo píi. 3 À ń sa'okĩipiↄ gboo, í ń gbɛ̀pɛlɛↄ wíwi, í ń Asetaati lipɛlɛↄ kpasa à tɛ́kũ, í ń pↄ́ pↄ́ aa dìlɛ ń dii ũↄ dúuzↄ̃, í ń tↄ́ dɛ gupiↄu. 4 Ásuli kɛ Dii á Luaɛ, lá aaì kɛ ń diiↄnɛwao. 5 Dii á Lua a gu dilɛ á buie tↄↄlɛu, aà tↄ́ iↄ kuwà, íↄ aà sisiu. We áli gɛ́u 6 ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ ń sáaukpasaↄ ń á pↄ́ kwideↄ ń á gbaↄ ń pↄ́ pↄ́ a a lɛgbɛ̃̀ Diiɛↄ ń á pↄeã gbaↄ ń á pↄtuo nɛ́ sɛ̃́iaↄ, 7 íli pↄble Dii á Lua aɛ we ń á bɛdeↄ, í pↄnakɛ zĩ pↄ́ á kɛ̀ↄ yã́ musu píi, kɛ́ Dii á Lua báaadàágu yã́i.

8 Ásu kɛ lá wálɛ kɛ la gbãɛwao, asa lá à wá baade pↄ gbà ↄ̃ àlɛ kɛ, 9 kɛ́ i ka bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá à kã́maboupi guu yãao yã́i. 10 Tó a bua Yuudɛ̃wa, mɛ́ a zↄ̃lɛ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá á pↄ́ ũpi guu, a to à ĩ́ampakĩi e á wɛ̀lɛ pↄ́ liaaáziↄ yã́ musu, íↄ ku dↄdↄa. 11 Dii á Lua a gu pↄ́ a tↄ́ aↄ kuwà dilɛɛ́, íli gɛ́ we ń pↄ́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ↄ píi, sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ ń sáaukpasaↄ ń á pↄ́ kwideↄ ń á gbaↄ ń pↄmaa pↄ́ a a lɛgbɛ̃̀ɛ̀ↄ. 12 Wekĩi á pↄ aↄ na Dii á Luawa, ápiↄ ń á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ ń á zĩkɛnaↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń Levii bui pↄ́ kú á bɛ wɛ̃́lɛu aai bùsu kpaalɛsɛánↄoↄ. 13 À laaika! Ásu sa'o gu pↄ́ kɛ̀ɛ́uo, 14 sema gu pↄ́ Dii a dilɛ á buie tↄↄlɛ guu bàasio. Wekĩi áli sa'ou, í yã́ pↄ́ málɛ daɛ́ↄ kɛu píi. 15 Ń beeo àli pↄ́ pↄ́ álɛ só kòlokpa gu pↄ́ kɛ̀ɛ́u, lá Dii á Lua báaadàágu lɛ́u. Gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛaoↄ píi aali só ń bɛ wɛ̃́lɛu, lá i tue ge bana sowa. 16 Àli pↄ́ kòlokpa a au bↄlɛ kↄ́lɛ tↄↄlɛ lán íwa. Ásu aupi bleo. 17 Ásu á pↄ́wɛna kwide pↄ́ á kpàa ble á wɛ̃́lɛuo ge vɛ̃ɛ ge nísi ge á pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ ge pↄ́ pↄ́ a a lɛgbɛ̃̀mɛɛↄ ge á pↄeã gbaↄ ge pↄ́ pↄ́ má dìlɛ àli ma gbaↄ. 18 Àli ble Dii á Lua aɛ gu pↄ́ a sɛu, ápiↄ ń á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ ń á zĩkɛnaↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń Levii bui pↄ́ kú á wɛ̃́lɛuↄ. À tó á pↄ líↄ na Dii á Luawa zĩ pↄ́ á kɛ̀ↄ yã́ musu píi. 19 À laaika! Ásu niazĩkpa Levii buiↄzi gↄↄ pↄ́ á kú bùsupi guuo.

20 Tó Dii á Lua á bùsu kã̀fĩɛ́ lá a òɛ́wa, tó nↄ̀ↄ ni lɛ́ á dɛ, mɛ́ á ye só, àli só á pↄeãwa. 21 Tó gu pↄ́ Dii á Lua a sɛ a tↄ́ aↄ kuwà zã̀ánↄ, àli pↄ́ pↄ́ Dii kpàwá kòlokpa lá má dìlɛɛ́wa, í só á bɛ wɛ̃́lɛu á pↄeãwa. 22 Lá i tue ge bana só, àli so màa, gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛaoↄ píi. 23 Ásuli pↄ́ kòlokpasai sóo fá! Asa a au mɛ́ a wɛ̃ni ũ. Ásuli nↄ̀ↄ só ń a wɛ̃nioo.* 24 Àli pↄ́ kòlokpa a au bↄlɛ kↄ́lɛ tↄↄlɛ lán íwa. Ásuli aupi bleo. 25 Ásuli bleo, kɛ́ à e àↄ yã́ pↄ́ Dii yei kɛ yã́i, íↄ aafia, ápiↄ ń á buiↄ á kpɛ.

26 Àli pↄ́ pↄ́ á dìlɛ Dii pↄ́ ũ a a lɛgbɛ̃̀ɛ̀ↄ sɛ́ gɛò gu pↄ́ a sɛu. 27 Àli sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Dii á Luawa aà gbagbakĩi, a nↄ̀ↄ ń a auo píi. Àli sáaukpasa nↄ̀ↄ só, íli a au ɛ́lɛ Dii á Lua gbagbakĩipiwa. 28 Àↄ yã́ pↄ́ málɛ daɛ́piↄ kũa, íↄ zĩkɛwà. Àↄ yã́ pↄ́ maa mɛ́ a zɛvĩ Diiɛ kɛ, kɛ́ à e àↄ aafia, ápiↄ ń á buiↄ e gↄↄpii.

29 Dii á Lua a bui pↄ́ álɛ gɛ́ ń bùsu síimápiↄ midɛɛ́, í ń bùsu si à zↄ̃lɛu. 30 À laaika! An kaalɛa gbɛa ásu zu bai guuo. Ásu ń diiↄ yãgbɛa à mɛ, kpelewa buipiↄ ì zↄble ń diiↄnɛ, wà kɛ màa sↄ̃o bá! 31 Ásu kɛ Dii á Luaɛ màao, asa yãbɛ̃ɛ pↄ́ Dii zau píi ↄ̃ aaì kɛ ń diiↄnɛ, aaì sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ lↄ se.

13

Zↄblea dii pãleↄnɛ

1 Àↄ yã́ pↄ́ málɛ daɛ́ↄ kũa píi, íↄ zĩkɛwà. Ásu yãe kã́fĩ a guuo, mɛ́ ásu yãe bↄuo.* 2 Tó ãnabi ge nana'ona fɛ̀lɛ á guu à mɛ̀, á seela ge dabudabu kɛɛ́, 3 tó seela ge dabudabu pↄ́ a òɛ́ kɛ̀, mɛ́ a òɛ́ à tɛ dii pↄ́ á dↄ̃ yãaoↄzi, íↄ zↄblenɛ́, 4 ásu ãnabipi ge nana'onapi yãmao. Dii á Lua mɛ́ á lɛ́, àlɛ á gwa, tó á nisĩna yeazi ń nↄ̀sɛmɛndoo. 5 Àↄ tɛ Dii á Luazi, íↄ aà vĩa vĩ. Àↄ aà yãdilɛaↄ kũa, íↄ aà yãma. Àↄ zↄbleɛ̀, íↄ naaaàzi. 6 Sema wà ãnabipi ge nana'onapi dɛ, asa àlɛ oɛ́ à bↄ Dii á Lua pↄ́ á bↄ́lɛ zↄbleu Egipi à á bó kpɛɛ. Àlɛ á kɛ̃́ zɛ́ pↄ́ Dii á Lua ↄ̀lↄɛ́ à bɛuwaɛ. Sema à vãipi midɛ á guu. 7 Tó n vĩ̀i ge n dãuna dadoũde ge n nɛgↄ̃ɛ ge n nɛnↄɛ ge n nↄ yenzide ge n kpàasia n swãfɛ̃̀ asii guu à mɛ̀, wà gɛ́ zↄblei dii pↄ́ ápiↄ ge á deziↄ dↄ̃oↄnɛ, 8 bui pↄ́ kúánↄ kãi ge zã̀ↄ diin nò, dṹnia lɛ́la e a lɛ́le diiↄn nò, 9 ńsu weiɛ̀ ǹ aà yãmao. Ńsu ǹ aà wɛ̃nagwa ǹ sùuukɛaànↄo. Ńsu kàedaaàzio. 10 Ǹ aà dɛ. Dↄaa ǹ aà pa ń gbɛo, gbɛ̃́ kĩniↄ i gbasa aà pápa. 11 À aà pápa ń gbɛo à dɛ, asa a wɛ̀ɛlɛ à á kɛ̃́ Dii á Lua pↄ́ á bↄ́lɛ zↄbleu Egipiwaɛ. 12 Tó Isailiↄ mà, vĩa a ń kṹ ḿpiiɛ, aa we yãvãi bee taa kɛ á guu lↄo.

13 Tó á mà wɛ̃́lɛ pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá àↄ ku a guuↄ dou wà mɛ̀, 14 gbɛ̃pãↄ fɛ̀lɛ wɛ̃́lɛdeↄ swãfɛ̃̀, aa mɛ̀ wà gɛ́ zↄblei dii pↄ́ á dↄ̃oↄnɛ, 15 à yã́pi gbɛagbɛa, í gbɛ̃́ↄ lala maamaa à ma. Tó wà yãbɛ̃ɛpi kɛ̀ á guu sĩanaɛ, 16 à wɛ̃́lɛpideↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao míↄmiↄ, í wɛ̃́lɛpideↄ ń ń pↄtuoↄ kaalɛ píi. 17 À ń pↄ́ↄ naaa kálɛ gãaɛ, í tɛsↄ̃ wɛ̃́lɛpiwa ń pↄ́piↄ píi sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ Dii á Luaɛ ũ. Wɛ̃́lɛpi i gↄ̃ bɛzia ũ e gↄↄpii, wasu ɛa kálɛ bauo. 18-19 Ásuli pↄ́ pↄ́ Dii á Lua dìlɛ kaalɛpↄ ũ kee sɛo, kɛ́ aà pↄkũma pãsĩ e weewà yã́i. Tó a Dii á Lua yãmà, mɛ́ á aà yãdilɛa pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa, mɛ́ a yã́ pↄ́ a yei kɛ̀, a wɛ̃nadↄ̃ɛ́, i sùuukɛánↄ, i to à dasikũ, lá à a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛwa.

14

Pↄ́ pↄ́ Dii dìlɛ tɛ̃ ũↄ

(Lev 11.1-47)

1 Dii á Lua nɛ́ↄn á ũ. Ásu à á mɛ líli ge à á mi bo gɛ yã́ musuo, 2 asa Dii á Lua gbɛ̃́ pↄ́ an kua adoaↄn á ũ. À á sɛ́ dṹnia buiↄ guu a gbɛ̃́ yenzideↄ ũɛ. 3 Ásu tɛ̃e bleo. 4 Nↄ̀ↄ pↄ́ áli sóↄn kɛ: Zu, sã, ble, 5 bana, tue, bua, sae, yaa, gbↄ, kpasaa. 6 Nↄ̀ↄ pↄ́ a swɛ paaa pla mɛ́ ì pↄbↄ a kòlou à ɛa àↄ só, àli beeↄ só. 7 Tó a swɛ paaa plao, ge ìli pↄbↄ a kòlou à ɛ̀a sòo, ásuli sóo. Ásu yiongo ge kífɛ̃nɛna ge ɛ̃́n'ui'uina soo. Aaì pↄbↄ ń kòlou aa ɛa só, ãma an swɛ paaao. À nↄ̀ↄ beeↄ tɛ̃́. 8 Sàwa swɛ paaa, kási ásu soo, asa ìli pↄbↄ a kòlou à ɛ̀a sòo. À nↄ̀ↄ beeↄ tɛ̃́. Ásu ↄkã a gɛwa seo.

9 Pↄ́ pↄ́ kú í guu, tó a ka ń tɛɛo vĩ, àli só. 10 Pↄ́ pↄ́ ka ń tɛɛo vĩ sↄ̃o, à tɛ̃́, ásuli sóo. 11 Àli bã pↄ́ wi dilɛ tɛ̃ ũoↄ só píi. 12 Bã pↄ́ áli sóoↄ tↄ́n kɛ: Yãamusu, kúu, bãso, 13 baɛ, zabã, bleaa bui píi, 14 gbagbaa bui píi, 15 koohũhũna, taataa, yaabɛɛ bui píi, 16 koo bui píi, bãyakpa, fana, 17 gáu, tɛɛpili, kpↄbↄ'ilɛna, 18 wàaliana, yaapuna bui píi, wɛlɛmbã, sasi. 19 À kↄ̀ↄ gã̀sĩadeↄ tɛ̃ píi, ásu soo, 20 a gã̀sĩade pↄ́ dɛ tɛ̃ ũoↄ bàasi. 21 Ásu pↄ́ pↄ́ gà ń azĩao soo.* À kpa bↄ̀mↄ pↄ́ kú á uawa aà so ge à yía buipãlewa. Ápiↄ, Dii á Lua gbɛ̃́ pↄ́ an kua adoaↄn á ũ. Ásuli blenɛ nↄ̀ↄ kuu ń a da yↄ̃́'ioo.†

Pↄ́ kwide yãdilɛa

22 Àliↄ á bua pↄ́wɛna kwide kpa wɛ̃ ń wɛ̃o.‡ 23 Àli ble Dii á Lua aɛ gu pↄ́ a sɛ àli a sísiu, á pↄ́wɛna ń á vɛ̃ɛo ń á nísio ń á pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ, kɛ́ à e àↄ Dii á Lua vĩa vĩ gↄↄpii yã́i. 24 Tó gu pↄ́ Dii a sɛpi asu àↄ zã̀ɛ, mɛ́ á fↄ̃ sɛ à gɛò we píio báaa pↄ́ a dàágupi yã́i, 25 à yía, í gɛ́ ń a ↄ̃ao we. 26 Àli pↄ́ pↄ́ á yei lú ń ↄ̃apio, zu ge sã ge vɛ̃ɛ ge wɛ̃ ge pↄ́ pↄ́ á pↄ gbà píi, í ble Dii á Lua aɛ we à pↄnakɛò, ápiↄ ń á bɛdeↄ píi.

27 Ásu niazĩkpa Levii bui pↄ́ kú á wɛ̃́lɛuↄzio, asa aa bùsu kpaalɛsɛánↄo. 28 Àli wɛ̃̀ àaↄ̃de pↄ́ kwide kálɛ á wɛ̃́lɛↄu, 29 á wɛ̃́lɛ Levii bui pↄ́ aa bùsu kpaalɛsɛánↄoↄ ń bↄ̀mↄↄ ń nɛtonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń gyaa taasideↄ aai mↄ ble aa kã́, Dii á Lua i báaadaágu zĩ pↄ́ álɛ kɛ yã́ musu píi.

15

Fĩatoanɛ

(Lev 25.1-7)

1 Wɛ̃̀ sopla ń wɛ̃̀ soplao àliↄ fĩadeↄ kɛ̃́. 2 Lá áli kɛ a yã́ musun kɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ sɛ̃̀a a gbɛ̃́deeɛ, aà ade kɛ̃́. Asu fĩala a gbɛ̃́deepi ge a gbɛ̃́wao, asa wà fĩatoanɛ kpàwakɛ̀ Dii yã́iɛ. 3 Nibↄ ↄ̃ àli fĩalawà, íli fĩa pↄ́ kú a gbɛ̃́deewa toɛ̀. 4-5 Tó a Dii á Lua yãmà, mɛ́ álɛ zĩkɛ yãdilɛa pↄ́ málɛ oɛ́ gbãↄwa ń laaio lé, taaside aliↄ kú á guuo, asa Dii á Lua a báaadaágu bùsu pↄ́ àlɛ kpáwá à gↄ̃ vĩpi guuɛ. 6 Dii á Lua a báaadaágu lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ́waɛ. Ámɛ á fĩadↄ buiↄwa, áↄ fĩasɛamá ni vĩo. Ámɛ á kiblemá, i kɛ aamɛ aa kiblewáo.

7 Tó á gbɛ̃e su gↄ̃̀ taaside ũ á guu bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá wɛ̃́lɛe guu, ásu á nↄ̀sɛ kṹkpaɛ̀ à gí pↄ́ sɛ̃aiɛ̀o. 8 Àli ↄ pooɛ̀, à pↄ́ pↄ́ kɛ̃̀sãwà sɛ̃aɛ̀. 9 À laaika! Ásu làasoo vãi kɛ à mɛ wɛ̃̀ soplade pↄ́ wì fĩadeↄ kɛ̃́u kà kãiɛo. Tó a bĩikɛ̀ ń á gbɛ̃́ pↄ́ dɛ taaside ũo, mɛ́ i pↄe kpawào, tó à wiilɛ̀ Diiwa á yã́ musu, a gↄ̃ɛ́ duuna ũɛ. 10 À kpawà sↄũsↄũ, i kɛ ń nↄ̀sɛmɛmplao no. Tó á kɛ̀ màa, Dii á Lua a báaada zĩ pↄ́ á kɛↄu ń yã́ pↄ́ á kɛↄ píi. 11 Taasideↄ láa á bùsuuo.* A yã́i tò málɛ oɛ́, àli ↄ poo á bùsu gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ wɛ̃nadeↄ ge taasideↄ ũↄnɛ.

Zↄgbaɛa yã́

(Bↄa 21.1-11)

12 Tó wà á Ɛbɛlu dee gↄ̃ɛ ge nↄɛ yìawá, àli zↄbleɛ́ wɛ̃̀ sooloɛ, a wɛ̃̀ soplade guu à aà bↄ zↄkɛu, i gↄ̃ azĩaɛ. 13 Tó álɛ aà gbaɛ sↄ̃, ásu à aà gbaɛ ↄgiio. 14 À aà gba á kpàsa pↄ́ↄ ń á dↄ̃ pↄ́ↄ ń á vɛ̃ɛ pↄ́ á fɛ̃̀o. Lá Dii á Lua báaadàágu, à kpawà màa sↄ̃. 15 Lá a zↄblè Egipi, ↄ̃ Dii á Lua á bó, à to a yã́ dↄágu. Bee yã́i ma yã́ɛ bee dìlɛiɛ́ gbã.

16 Tó á zↄe òɛ́ á kɛ̃́wáo, kɛ́ a yeázi ń á bɛdeↄ, àlɛ namama á kĩ́i yã́i, 17 à ka sɛ́, í aà swã́ fↄ̃ò kpɛɛlɛ gbawa, i gↄ̃ á zↄ ũ gↄↄpii. À yã́ doũpi kɛ ń zↄnↄɛo lↄ. 18 Ásu to zↄgbaɛa yã́pi kɛɛ́ zĩ'ũo, asa zĩ pↄ́ a kɛ̀ɛ́ e wɛ̃̀ soolo ài dɛ gbɛ̀wina pↄ́a lɛɛ pla. À aà gbaɛ, i gↄ̃ azĩaɛ, Dii á Lua i báaada zĩ pↄ́ á kɛↄu píi.

Pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ

19 À á pↄtuo nɛsana sɛ̃́iaↄ dilɛ Dii á Lua pↄ́ ũ. Ásuli zĩkɛ ń a zù nɛsana sɛ̃́iaoo. Ásuli á sã nɛsana sɛ̃́ia kãkɛ̃ɛlɛo. 20 Wɛ̃ ń wɛ̃o àli só ń á bɛdeↄ Dii á Lua aɛ gu pↄ́ a sɛu. 21 Tó pↄtuo nɛ́piↄ kee sãa vĩ, ɛɛ ge vĩ̀a ge sãa vãi pãle a vĩn lò, ásu sa'oò Dii á Luawao. 22 Àli só bɛ, gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛaoↄ píi, lá i tue ge bana sowa. 23 Ásu só ń a auoo. Àli a kòlokpa a au bↄlɛ kↄ́lɛ tↄↄlɛ lán íwa.

16

Dikpɛↄ yã́

(Bↄa 12.1-20, Lev 23.15-21)

1 Tó mↄ pↄ́ wì mɛ Abibu bↄ̀, àli Gɛ̃amusu dikpɛkɛ Dii á Luaɛ, asa mↄpi guu ↄ̃ à bↄ̀ánↄ Egipi gwãasĩna. 2 À sa'o Dii á Luawa ń zuo ge sã Gɛ̃amusu sa'obↄ ũ gu pↄ́ Dii a sɛu a tↄ́ iↄ kuwàu. 3 Ásu pɛ̃ɛ soòo. Àliↄ kàa so e gↄↄ sopla wɛ̃na blɛ ũ, asa a bↄlɛ Egipi ń wãaoɛ, á bↄa Egipi yã́ iↄ dↄágu gↄↄpii. 4 Pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ su àↄ ku guei á bùsuuo e gↄↄ soplapi gɛ paò. Sa pↄ́ á o dikpɛgↄↄ sɛ̃́ia oosi, ásu a nↄ̀ↄ kĩni to gu dↄwào. 5 Á Gɛ̃amusu sa'oa zɛ́ vĩ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá wɛ̃́lɛe guuo, 6 sema gu pↄ́ a sɛ a tↄ́ iↄ kuwà bàasio. Wekĩi áli Gɛ̃amusu sa'ou oosiɛlɛ á bↄlɛa Egipi dikpɛgↄↄ. 7 Àli sa'onↄↄ fùukɛ, í só gu pↄ́ Dii á Lua a sɛu. Tó gu dↄ̀, í tá bɛ. 8 Àliↄ kàa so e gↄↄ soolo, a gↄↄ soplade zĩ́ í kãaa Dii á Luaɛ. Ásuli zĩe kɛ zĩbeezĩo.

9 Za gↄↄ pↄ́ a na pↄkɛkɛawa, àliↄ ãsↄ̃a nao, a soplade 10 í gbasa Pãteko dikpɛkɛ Dii á Luaɛ. Lá à báaadàágu lɛ́u, àli gbadaɛ̀ màa. 11 Àli pↄnakɛ Dii á Luaɛ gu pↄ́ a sɛ a tↄ́ iↄ kuwàu, ápiↄ ń á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ ń á zↄgↄ̃ɛnaↄ ń á zↄnↄɛnaↄ ń Levii bui pↄ́ kú á wɛ̃́lɛuↄ ń bↄ̀mↄↄ ń tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń gyaa taaside pↄ́ kú á guuↄ. 12 À tó á zↄblea Egipi yã́ àↄ dↄágu, í zĩkɛ ikoyãpiↄwa ń laaio.

13 Pↄgbɛ̃a ń vɛ̃ɛbɛ'ifɛ̃ao gbɛa àli Lákpɛdↄa dikpɛkɛ e gↄↄ sopla. 14 Àli pↄnakɛ dikpɛpi guu, ápiↄ ń á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ ń á zↄgↄ̃ɛnaↄ ń á zↄnↄɛnaↄ ń Levii buiↄ ń bↄ̀mↄↄ ń nɛtonɛↄ ń gyaa pↄ́ kú á wɛ̃́lɛuↄ. 15 Àliↄ dikpɛpi kɛ Dii á Luaɛ e gↄↄ sopla, gu pↄ́ a sɛu, asa Dii á Lua a báaadaágu ń á buapↄ́ↄ ń zĩ pↄ́ á kɛↄ píi, á pↄna i kɛ zài.

16 Wɛ̃ ń wɛ̃o gɛ̃n àaↄ̃ á gↄ̃ɛↄ lí gɛ́ ńzĩa ↄlↄi Dii á Luaɛ gu pↄ́ a sɛu, Kàaso dikpɛ zĩ́ ń Pãteko dikpɛ zĩ́o ń Lákpɛdↄa dikpɛ zĩ́o. Gbɛ̃e su azĩa ↄlↄ Diiɛ ↄgiio. 17 Baade lí gɛ́ ń gbao báaa pↄ́ Dii á Lua dàaàgu lɛ́u.

Yã́gↄ̃gↄ̃a

18 À yã́kpalɛkɛnaↄ ń gbãadeↄ dilɛdilɛ á bui ń buio guu wɛ̃́lɛ pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwáↄ guu píi. Aali yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ a zɛ́wa. 19 Ásuli yã́gↄ̃gↄ̃ koleao. Ásuli gbagusaɛsio, asa gbagusaɛ ì ↄ̃nↄnaↄ vĩ̀akũɛ, mɛ́ ì gbɛ̃maaↄ yã́ fuangba. 20 Àliↄ tɛ yã́zɛdei, í e àↄ ku, í gↄ̃ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwápi vĩ. 21 Ásuli Asetaati lí pɛ́lɛ sa'okĩi pↄ́ á bo Dii á Lua pↄ́ ũ saɛo. 22 Ásuli gbɛpɛlɛ we tã́a ũo, asa Dii á Lua zauɛ.

17

1 Ásuli sa'o Dii á Luawa ń zu ge sã vãi ge a sãadeoo, asa Dii á Lua ye yã́ bee taa gĩyãio. 2 Tó gbɛ̃e ku wɛ̃́lɛ pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwáↄ guu, gↄ̃ɛ ge nↄɛ, mɛ́ àlɛ yã́ pↄ́ Dii á Lua yeio kɛ, àlɛ Dii bàakuaánↄ yã́ gboo, 3 àlɛ zↄble dii pãleↄnɛ, àlɛ kúlɛnɛ́ ge ĩatɛ̃ ge mↄvua ge saanaɛn nò, lá má òɛ́ ásu kɛowa, 4 tó á mà màa, à yã́pi gbɛagbɛa maamaa. Tó wà yãbɛ̃ɛpi kɛ̀ á guu sĩanaɛ, mɛ́ a sea vĩo, 5 à gↄ̃ɛ ge nↄɛ pↄ́ yãvãipi kɛ̀ sɛ bↄaànↄ bĩ́ibↄlɛu, í aà pápa ń gbɛo à dɛ.* 6 Tó seeladeↄ ku gbɛ̃ↄn pla ge àaↄ̃,† à gbɛ̃́pi dɛ. Ásuli gbɛ̃dɛ gbɛ̃́ mɛ̀ndo seeladekɛ yã́ musuo. 7 Seeladeↄ mɛ́ aa dↄaa aà pá, gbɛ̃́pii i gbasa aà pápa, kɛ́ vãi e láa á guu yã́i.‡

8 Tó wà mↄ̀ ń gbɛ̃́ káalao á bɛ wɛ̃́lɛu, mɛ́ yã́pi kɛ̀ɛ́ zĩ'ũ, i fↄ̃ á kɛ̀kɛo, gbɛ̃dɛa ge yã́gↄ̃gↄ̃a ge gbɛ̃kɛ a ĩan nò, à gɛ́ńnↄ gu pↄ́ Dii á Lua a sɛu. 9 Í gɛ́ńnↄ sa'ona Levii buiↄ kĩ́i ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ yã́kpalɛkɛna ũ gↄↄ beeo. À yã́pi gbɛagbɛamá, aai oɛ́ lá wa yã́pi gↄ̃́gↄ̃. 10 À kɛ lá aa oɛ́ gu pↄ́ Dii a sɛuwa. À laaika! À kɛ lá aa daɛ́wa píi. 11 À zĩkɛ ikoyã pↄ́ aa dàɛ́wa ń lá aa yã́kpalɛ mìdɛo. Ásuli pãalɛ ↄplaai ge zɛɛio. 12 Tó gbɛ̃́ kàamai vĩ, mɛ́ i yã́kpalɛkɛna ge sa'ona pↄ́ lɛ́ zĩkɛ Dii á Luaɛ yãmao, à gbɛ̃́pi dɛ à vãi bↄ á guu. 13 Tó Isailiↄ mà píi, vĩa a ń kṹ, aa dↄ́ɛńnↄ lↄo.

Kía yã́

14 Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá guu, á sì a zↄ̃lɛu, á mɛ wà gbɛ̃́ dilɛ wá kía ũ, lá bui pↄ́ liaawáziↄ kɛ̀wa.§ 15 À gbɛ̃́ pↄ́ Dii á Lua a sɛ á guu dilɛ á kía ũ. Ásuli buipãle dilɛ a ũo. 16 Kíapi suli sↄ̃́ kãaaazi dasio. Asu to gbɛ̃́ↄ gɛ́ sↄ̃́ dasi wɛɛlɛi Egipio,* asa Dii òɛ́ à mɛ̀, ásu ɛa gɛ́ we lↄoɛ. 17 Asu nↄsɛ dasio,† kɛ́ an yã́ su aà sↄ̃ bleo yã́i. Asu ã́nusu ń vuao kãaaazi zↄ̃ↄzↄ̃ↄo.‡ 18 Tó à kpalablè, aà ikoyã pↄ́ na sa'ona Levii buiↄ ↄzĩɛ bee kɛ̃ láu azĩa pↄ́ ũ, 19 iↄ kũa, iↄ a kyokɛ e a wɛ̃ni lɛ́u, kɛ́ à e vĩakɛa Dii á Luaɛ dada, iↄ aà ikoyãɛ beeↄ kũa píi, i aà ↄtondↄkĩi gwa. 20 Asu azĩa sɛ lɛsĩ dɛ a gbɛ̃́ↄla à pãalɛ ikoyãɛ ↄplaai ge zɛɛio, kɛ́ aàpi ń a buiↄ e gɛ̃gɛ̃ Isaili kpalau yã́i.

18

Sa'onaↄ ń Levii buiↄ baa

1 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ píi su bùsu kpaalɛsɛ lán Isaili kĩniↄwao. Sa pↄ́ wì o Diiwa wà a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ pↄ́ kĩniↄ ń pↄ́ pↄ́ wì aà gbao iↄ dɛ ń pↄblea ũ. 2 Aa bùsu kpaalɛsɛ ń ń gbɛ̃́ↄo. Dii mɛ́ ń baa ũ lá a ònɛ́wa.* 3 Tó gbɛ̃́ lɛ́ sáaukpa sa'o ń zuo ge sã ge ble, aàli a ↄ do ń a gɛɛ'uↄ ń a basaao kpa sa'onaↄwa ń pↄ́ ũ. 4 À á pↄ́wɛn káau ń á vɛ̃ɛ káauo ń á nísi káauo ń sãkã pↄ́ á kɛ̃̀ɛlɛ sɛ̃́iaↄ kpámá, 5 asa ampiↄ Dii á Lua ń sɛ́ á buiↄ guu, aaↄ sa'ozĩ kɛ ń a tↄ́o gↄↄpii, ampiↄ ń ń buiↄ.

6 Tó Levii bui bↄ̀ Isaili wɛ̃́lɛ pↄ́ a kuu, kɛ́ àlɛ gu pↄ́ Dii a sɛu nidɛ yã́i, mɛ́ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ we, 7 ali sa'ozĩ kɛ ń Dii a Lua tↄ́o, lá a gbɛ̃́ Levii bui pↄ́ lɛ́ zĩkɛ Diiɛ weↄwaɛ. 8 Ali a baa ble láńwaɛ, pↄ́ pↄ́ aà mae bɛdeↄ lí kpã́sãɛ̀ bàasi.

Luayãdↄ̃nsaiↄ yãbɛ̃ɛkɛa

9 Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá guu, ásu bui pↄ́ kú weↄ yãbɛ̃ɛkɛa dadao. 10 Á gbɛ̃e su sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń a nɛgↄ̃ɛ ge nↄɛoo. Màsokɛna ge gbɛ̃kↄↄlɛkɛna ge wɛɛlɛkɛna ge pↄdamade† su àↄ kú á guuo 11 ge ɛsɛbɛ̃ɛde ge wɛlɛnde ge tã́ade ge gɛ̀sisina. 12 Asa yãbeetaakɛnaↄ bɛ̃̀ɛ Diiɛɛ. Yãbɛ̃ɛ beeↄ kɛa yã́i ↄ̃ Dii á Lua lɛ́ buipiↄ yáiɛ́. 13 Àↄ ku tàaesai Dii á Luaɛ.‡

Ãnabi zↄ̃ↄe a mↄ́

14 Bui pↄ́ álɛ ń bùsu símápiↄ, aaì tã́adeↄ ń màsokɛnaↄ yãma, ãma ápiↄ, Dii á Lua i weiɛ́o. 15 Dii á Lua a á bui gbɛ̃e sɛ ãnabi ũ lamawa. Aà yã́ ↄ̃ áli ma.§ 16 Yã́ pↄ́ á gbɛ̀a Dii á Luawa gↄↄ pↄ́ a kↄ̃ kã̀aa Olebun we. A mɛ̀ Dii á Lua su yã'oɛ́ lↄo, á ye tɛ́ zↄ̃ↄpi gwaaio, kɛ́ ásu gao yã́i.* 17 Dii òmɛɛ à mɛ̀ á yã́ pↄ́ á òpi maa. 18 À mɛ̀ á tó á gbɛ̃e gↄ̃ ãnabi ũ lamawa, i a yã́ sóso kaɛ̀ aà lɛ́u, ãnabipi i yã́ pↄ́ Dii dàɛpi oɛ́ píi. 19 Tó gbɛ̃́ i swã́sɛ Dii yã́ pↄ́ ãnabipi a o ń aà tↄ́oio, Dii a yã́pi la adewaɛ.† 20 Tó gbɛ̃́ kàamai vĩ, mɛ́ à yã́ pↄ́ Dii i daɛo ò ń aà tↄ́o, ge à yã'ò ń dii pãle tↄ́o, wàli ãnabi bee taa dɛ. 21 Á gí làasookɛi à mɛ: Kpelewa wá e yã́ pↄ́ i bↄ Dii kĩ́io dↄ̃i? 22 Tó gbɛ̃́ yã'ò ń Dii tↄ́o, mɛ́ yã́pi i kɛo ge i gbɛsuo, yã́ pↄ́ Dii i oon we. Gbɛ̃́pi kàamai mɛ́ tò à yã́pi ò. Ásu vĩakɛɛ̀o.

19

Misiwɛ̃lɛↄ

(Nao 35.9-28, Yoz 20.1-9)

1 Tó Dii á Lua bui pↄ́ álɛ ń bùsu kpáwáↄ mìdɛɛ́, mɛ́ a ń bùsupi sì, a zↄ̃lɛ ń wɛ̃́lɛↄ ń ń kpɛ́ↄ guu, 2-3 à bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwápi kpaalɛ̀ lɛɛ àaↄ̃, í wɛ̃́lɛ mɛ̀n àaↄ̃ dilɛ dodo bùsupiↄ guo, í zɛbↄ pɛ́pɛ wɛ̃́lɛpiↄwa, kɛ́ gbɛ̃dɛna lí e bàalɛ ta we. 4 Tó kai mɛ́ mↄ̀, ↄ̃ gbɛ̃́ a gbɛ̃́dee dɛ̀, mɛ́ ĩ́ie ku aàpi ń gbɛ̃́ pↄ́ a dɛ̀o zãnguo za zio, lá ali kɛn kɛ. Aàli bàalɛ ta wɛ̃́lɛpiↄ dou azĩa misia yã́i.

5 Tó gbɛ̃́ su gɛ̀ lizↄ̃i líkpɛu ń a gbɛ̃́deeo, mɛ́ à mↄo sɛ̀, àlɛ mↄ́ lí lɛ́i, tó a wɛ́tɛ̃ wò gɛ̀ aà gbɛ̃dopi pà à gà, gbɛ̃́ pↄ́ yã́ bee taa aà lè, aàli bàalɛ ta wɛ̃́lɛpiↄ dou azĩa misia yã́i. 6 Tó i wɛ̃́lɛ dilɛ màao, daɛ pↄ́ a tↄsiwà a pɛ́lɛ gbɛ̃dɛnapizi ń pↄfɛ̃oɛ, i aà dɛ, kɛ́ wɛ̃́lɛ pↄ́ wa dìlɛ kɛ̀ zã̀ yã́i. I ka wà aà dɛ sↄ̃o, asa a ĩ́ikũa ń gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ̀o no. 7 Bee yã́i má òɛ́ à wɛ̃́lɛ mɛ̀n àaↄ̃ dilɛ. 8-9 Tó álɛ zĩkɛ yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ gbãɛ beeↄwa, mɛ́ á kũa píi, tó á ye Dii á Luazi, mɛ́ á bɛ aà zɛ́u gↄↄpii, a tó á bùsu zↄ̃ↄkũ, lá à a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛwaɛ. Tó à bùsupi kpàwá píi, à ɛa wɛ̃́lɛ dilɛ mɛ̀n àaↄ̃ lↄ, à kã́fĩ àaↄ̃ pↄ́ á dìlɛ káau guu, 10 kɛ́ wasu tàaesaide dɛ, aà gaa yã́ i wí á musu bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá àↄ vĩpi guuo yã́i. 11 Tó gbɛ̃́ ĩ́isɛ̀ ń a gbɛ̃́deeo, mɛ́ àlɛ aà kpakpa e à gɛ̀ kùsiwà à aà dɛ̀, ↄ̃ à gbàsa bàalɛ̀ tà wɛ̃́lɛpiↄ dou, 12 aà wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gbɛ̃́ↄ zĩ aa aà kũ suonɛ́, wi aà kpa daɛ pↄ́ a tↄsiwàwa, i aà dɛ. 13 Ásu à aà wɛ̃nagwao, í gbɛ̃dɛa tàae bↄ á bùsuu, á kua iↄ na.

Seeladeↄ

14 Bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá à sipi guu, tó a tↄↄlɛ kpaalɛsɛ̀, á gbɛ̃e su a gbɛ̃́dee kↄↄ pↄ́ gbɛ̃́ káauↄ dà sɛ sↄ̃òo.*

15 Ásuli yãda gbɛ̃́ pↄ́ tàae ge duunakɛ̀la gbɛ̃́ mɛ̀ndo seeladekɛ yã́ musuo. Tó seelade kà pla ge àaↄ̃, àli yã́pi sí.† 16 Tó seelade pãsĩ lɛ́ bↄbↄ ń gbɛ̃́o, 17 sema gbɛ̃ↄn pla pↄ́ aa yãvĩ ń kↄ̃opiↄ gɛ́ sa'onaↄ ń yã́kpalɛkɛna pↄ́ kú gↄↄ beeↄ le Dii kĩ́i, 18 yã́kpalɛkɛnapiↄ i wɛ́tɛ yã́pizi maamaa. Tó aa è ɛɛ ↄ̃ seeladepi lɛ́ to, à yãdↄ̀ a gbɛ̃́deewaɛ, 19 wa yã́ pↄ́ àlɛ wɛɛlɛ wà kɛ a gbɛ̃́deeɛpi kɛɛ̀. Màa áliↄ kɛ, vãi i láa á guu. 20 Tó gbɛ̃́ kĩniↄ yã́pi mà, vĩa a ń kṹ, aa we yãvãi bee taa kɛ á guu bau lↄo. 21 Ásuli gbɛ̃e wɛ̃nagwao. Àli ga fĩabo ń gao, wɛ́ ń wɛ́o, swaa ń swaao, ↄ ń ↄo, gbá ń gbáo.‡

20

Zĩkaa yã́

1 Tó a gɛ á wɛ̀lɛↄwa zĩu, mɛ́ a ń sↄ̃́ↄ ń ń sↄ̃́goↄ ń ń zĩgↄ̃ pↄ́ an dasi dɛálaↄ è kpá, ásu vĩakɛnɛ́o, asa Dii á Lua pↄ́ á bↄ́lɛ Egipi kúánↄ. 2 Tó álɛ zĩ̀ sↄukɛ, sa'ona lí mↄ́ yã'oi zĩgↄ̃ↄnɛ 3 à mɛ: Isaili zĩgↄ̃ↄ, à swã́kpa à ma! Álɛ gɛ́ á wɛ̀lɛↄwa zĩu gbã. Ásu to sↄ̃ kɛ̃́águo. Ásu to vĩa á kũo. Ásu to gili gɛ̃águo. Ásu to iwãa ká á pↄao. 4 Dii á Lua mɛ́ lɛ́ gɛ́ánↄ lɛ́lɛi á wɛ̀lɛↄwaɛ, a to à zĩble.

5 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ i o gbɛ̃́ↄnɛ aa mɛ: Á démɛ kpɛ́ dafu dↄ̀, mɛ́ i iu yãao ni? Ade ɛa ta a bɛ, kɛ́ asu ga zĩlau, gbɛ̃pãle iↄ iuo yã́i. 6 Á démɛ vɛ̃ɛbu vĩ, i a mↄaokɛ yãao ni? Ade ɛa ta a bɛ, kɛ́ asu ga zĩlau, gbɛ̃pãle iↄ a mↄaokɛo yã́i. 7 Á démɛ nↄkpama vĩ, i sɛ yãao ni? Ade ɛa ta a bɛ, kɛ́ asu ga zĩlau, gbɛ̃pãle sɛo yã́i. 8 Gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ i ɛa yã́kãfĩ gbɛ̃́ↄnɛ aa mɛ: Á démɛ vĩa vĩ sↄ̃ kɛ̃̀aàgui? Ade ɛa ta a bɛ, kɛ́ aà gbɛ̃́ↄ kúsu su kwɛ laaàwao yã́i. 9 Tó gbɛ̃zↄ̃ↄↄ yã'ònɛ́ aa làa, aali zĩgↄ̃ dↄaanaↄ dilɛ aa dↄaa gbɛ̃́ↄnɛ.

10 Tó a gɛ lɛ́lɛi wɛ̃́lɛewa, àli o wɛ̃́lɛpideↄnɛ gĩa aa ńzĩa kpáwá zĩkasai. 11 Tó aa wèi, mɛ́ aa ń wɛ̃́lɛ gba wɛ̃̀ɛ́, wɛ̃́lɛpideↄ i gↄ̃ á zĩgbãakɛnaↄ ũ, aaiↄ zↄbleɛ́. 12 Tó aai á yãma sↄ̃o, mɛ́ aa fɛ̀lɛwá ń zĩoɛ, à ń káka ń wɛ̃́lɛpiu. 13 Tó Dii á Lua wɛ̃́lɛpi nàɛ́ á ↄzĩ, à a gↄ̃ɛↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao píi. 14 Nↄɛↄ ń nɛ́ↄ ń pↄtuoↄ ń wɛ̃́lɛpi pↄ́ↄ sↄ̃, à sɛ́lɛ ázĩa pↄ́ ũ píi. Àli á wɛ̀lɛↄ pↄ́ pↄ́ Dii á Lua kpàwáↄ mↄaokɛ. 15 Màa á kɛ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ zã̀ánↄ maamaaↄ, i kɛ bui pↄ́ kú kãiɛ beeↄ wɛ̃́lɛↄ no. 16 Bui pↄ́ Dii á Lua lɛ́ ń bùsu kpáwápiↄ wɛ̃́lɛↄ sↄ̃, ásu pↄe to a guu bɛ̃́ɛo, baa gbɛ̃nazĩna. 17 À Itiↄ ń Amↄleↄ ń Kanaaↄ ń Pɛliziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ midɛ míↄmiↄ, lá Dii á Lua dìlɛɛ́wa, 18 kɛ́ aasu yãbɛ̃ɛ pↄ́ aaì zↄbleò ń diiↄnɛ daɛ́, í duunakɛ Dii á Luaɛo yã́i.

19 Tó a koezↄ̃̀ wɛ̃́lɛei gↄↄpla, álɛ zĩkańnↄ kɛ́ à wɛ̃́lɛpi si yã́i, ásu mↄo tↄ̃ lí pↄ́ wì a bɛ bleↄwao. Àliↄ lípiↄ bɛ ble, ásu zↄ̃o. Líↄnɛ, i kɛ gbɛ̃nazĩna pↄ́ a mↄmá zĩuↄ no. 20 Ń beeo á fↄ̃ lí pↄ́ á dↄ̃ wìli a bɛ bleoↄ zↄ̃zↄ̃, kɛ́ à e gbà lɛsĩ daò e wɛ̃́lɛde pↄ́ aalɛ zĩkaánↄↄ gɛ fuò.

21

Gbɛ̃dɛa gusaɛ yã́

1 Tó wà bↄ̀ gɛwa bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwápiu, mɛ́ wa aà dɛ̀na dↄ̃o, 2 á gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń á yã́kpalɛkɛnaↄ gɛ́ wɛ̃́lɛ pↄ́ kú weↄ gwagwa, lá a zã̀ dɛ ń gɛpio. 3 Wɛ̃́lɛ pↄ́ aa è a kãi ń gɛpio, wɛ̃́lɛpi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ zununu pↄ́ wi zuudaɛ̀ à zĩkɛ̀ yãao sɛ 4 gɛò swa pↄ́ a í lí bao mɛ́ wi gupi kàsakɛ̃ wà pↄtↄ̃̀ we yãao saɛ. Wekĩi aa zupi waa fĩu aa dɛ. 5 Sa'ona Levii buiↄ i sↄ̃ kãi sa, asa Dii á Lua ń sɛ́ a gbàgbanaↄ ũɛ, aa samaa'oɛ́ ń a tↄ́oɛ. Tó yãkele fɛ̀lɛ ge tó wà gbɛ̃e kɛ̀'ĩa, aamɛ aaliↄ yã́ bee kɛkɛa zɛ́ vĩ. 6 Wɛ̃́lɛ pↄ́ kãi ń gɛo gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ ń ↄ pípi zu pↄ́ wà a waa fĩ̀ swa saɛpi musu, 7 aai mɛ: Wámɛ wa gbɛ̃́pi dɛ̀o, wi wɛsiɛo. 8 Dii, sùuukɛ ń n gbɛ̃́ Isaili pↄ́ n ń bóↄ. Ńsu to tàaesaide dɛa yã́ wí n gbɛ̃́ Isailiↄ musuo. Màa aa láka gbɛ̃́pi dɛaa, 9 í bↄ tàaesaide dɛa yã́u, asa a yã́ pↄ́ maa Diiɛ kɛ̀.

Zĩ̀zↄ nↄɛ sɛa nↄ ũ

10 Tó a gɛ á wɛ̀lɛↄwa zĩu, mɛ́ Dii á Lua ń náɛ́ á ↄzĩ, a ń kũkũ zĩ̀zↄↄ ũ, 11 tó á gbɛ̃e nↄ è ń guu, aà kákaa kɛ̀ɛ̀ maa, mɛ́ a yeaàzi, ali aà sɛ nↄ ũ, 12 i aà dilɛ a bɛ, nↄɛpi i a mi bo, i a ↄkↄↄ zↄ̃zↄ̃, 13 i a zↄkɛzwãa polo kↄ́lɛ. Nↄɛpi iↄ ku gↄ̃pi bɛ, i a de ń a dao gaa ↄ́ↄlↄ mↄ do. A gbɛa gↄ̃pi i ↄnawà à aà sɛ nↄ ũ sa. 14 Tó nↄɛpi i kaaàguo, aà aà gbaɛ i gↄ̃ azĩaɛ. Asu à aà yíao. Asu à aà dilɛ zↄ ũo, asa à aà dↄ̃ nↄɛ ũ kↄ̀.

Yoakɛzɛ

15 Tó gↄ̃ɛe nↄ vĩ pla, mɛ́ a ye adozi dɛ adoa, tó aa nɛgↄ̃ɛↄ ìaànↄ ḿpla ḿpii, tó nↄ pↄ́ a yeio mɛ́ nɛ'ìaànↄ káau, 16 gↄ̃pi su yoakɛ di nↄ pↄ́ a yei nɛ́ɛ nↄ pↄ́ a yeio yoa gbɛu túbi kpaalɛa yã́io. 17 Sema aà yoakɛ dↄ̃ a nↄ pↄ́ a yeio nɛ́ɛ, i aà baa kpawà lɛɛ pla a pↄ́ↄ kpaalɛa guu, asa nɛ́pi mɛ́ aà gↄ̃sakɛnɛ sɛ̃́ia ũ, ↄ̃mɛ yoakɛzɛ vĩ.

Nɛgↄ̃ɛ swã́gbãade

18 Tó gↄ̃ɛe nɛgↄ̃ɛ swã́gbãa sòlede vĩ, mɛ́ ìli a de ń a dao yãmao, baa kɛ́ aaì aà swã́gagaɛ, 19 aà de ń aà dao aai aà kũ wà gɛaànↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kĩ́i wɛ̃́lɛ bↄlɛu, 20 aai onɛ́: Wá nɛ́ɛ beeá swã́gbãadeɛ, mɛ́ a sòle vĩ. Ìli swã́sɛ wá yã́io. Lɛ́'udeɛ mɛ́ wɛ̃min saɛ. 21 Wɛ̃́lɛ gↄ̃ɛↄ i aà pápa ń gbɛo ḿpii wà aà dɛ, kɛ́ vãi e láa á guu yã́i. Isailiↄ i yã́pi ma ḿpii, vĩa i ń kṹ.

22 Tó gbɛ̃e duunakɛ̀, à kà wà aà dɛ, mɛ́ a aà dɛ̀, a aà gɛ lòo líwa, 23 ásu to gusi à aà gɛ le líwao. À aà vĩ zĩbeezĩ, asa gbɛ̃́ pↄ́ wa lòo líwa á gbɛ̃́ pↄ́ Lua láaikɛ̀wàɛ.* Ásu to bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá gbãlɛ màao.

22

Gbɛ̃pãle pↄ́ↄ yã́

1 Tó n bↄ n gbɛ̃́dee zu ge aà sãwa à vũ̀aa, ńsu pↄ́pi to weo. Kũ suoɛ̀. 2 Tó n gbɛ̃́deepi bɛ ku kãio, ge tó ń aà dↄ̃oɛ, pↄ́pi dilɛ n bɛ e aà mↄ̀ wɛɛlɛi, ní gbasa ǹ kpawà. 3 Màa ńyↄ̃ kɛ ń aà zàa'ĩnao ge aà zwãa ge pↄ́ pↄ́ sù vũ̀aa ń gbɛ̃́deewan nò, mɛ́ n bↄwà. Ńsuli tó weo.

4 Tó n n gbɛ̃́dee zàa'ĩna ge aà zu è, à lɛ̀lɛwà zɛ́u, ńsu dↄaàzio, ǹ aà fɛlɛaànↄ.*

Ikoyã pãleↄ

5 Nↄɛe suli gↄ̃ɛ pↄkasa dao, mɛ́ gↄ̃ɛe suli nↄɛ pↄkasa dao, asa Dii á Lua ye yã́pikɛna gĩyãio. 6 Tó ń bɛ zɛ́u, mɛ́ n bã sakpɛ è lí musu ge zĩ́lɛ, a nɛ́ vĩ kau ge gbe, mɛ́ an da kúńla, ńsu bãpi kṹ ń a nɛ́ↄ píi sãnuo. 7 To bãpi gɛ̃zɛa, ní aà nɛ́ↄ sɛ́lɛ, kɛ́ n kua e àↄ na, ní wɛ̃ni kɛ.

8 Tó n kpɛ́ dafu dↄ̀, gĩbo a musu yↄↄnnↄ ǹ liai, kɛ́ gbɛ̃e su bãɛ a musu, aà gaa yã́ i wí n musuo yã́i.

Pↄbui yãalɛa

9 Ásuli pↄpãle bui ba á vɛ̃ɛbuuo. Tó a gi, á vɛ̃ɛbɛↄ ń pↄ́wɛnapio a gↄ̃ɛ́ tɛ̃ ũɛ. 10 Ásuli zu nakↄ̃wa ń zàa'ĩnao à sapańnↄo. 11 Ásuli pↄkasa pↄ́ wa tã̀ ń sãkão ń buao yãalɛa dao.† 12 Àli tufada á pↄkasaↄ lɛ́i.‡

Widaa nↄɛwa yã́

13 Tó gↄ̃ɛ nↄsɛ̀ mɛ́ à wùlɛò, ↄ̃ à gbàsa yeio, 14 tó à yã́ dasi dↄ̀wà, à aà tↄ́ ↄ̃̀ↄkpà à mɛ̀: Ma nↄɛɛ bee sɛ̀, kɛ́ ma wulɛaànↄ, mi aà ↄ eo, 15 nↄɛpi de ń aà dao aa gɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ le wɛ̃́lɛ bↄlɛu ń ń nɛ́ ↄ'ea seelao. 16 Nↄ mae i o gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ a mɛ: Ma a nɛ́ kpà gↄ̃ɛɛ beewaɛ. Kɛ́ a sɛ̀, ↄ̃ a yei lↄo. 17 Ɔ̃ à yã́ dasi dↄ̀ ma nɛ́piwa à mɛ̀, i aà ↄ eo. Ma nɛ́ ↄ'ea seelan kɛ. Nↄ de ń aà dao i aà daa zwãau zwã̀a audepi poo wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ aɛ. 18 Wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ i gↄ̃pi kṹ, aai aà wɛtã, 19 aai ã́nusu ↄwatɛ̃ basↄo siwà, aai kpa nↄpi maewa, kɛ́ à Isaili nɛnↄɛ lɛ́so tↄ́ ↄ̃̀ↄkpà yã́i. Gↄ̃pi iↄ nↄpi kũa a bɛ. A nↄpi yaa zɛ́ vĩo e à gɛ gaò.

20 Tó yã́piá sĩanaɛ, mɛ́ wi nↄpi ↄ'ea seela eo, 21 wà nↄpi sɛ gɛò aà mae kpɛ́ kpɛɛlɛ, wɛ̃́lɛ gↄ̃ɛↄ i aà pápa ń gbɛo wà aà dɛ, asa à wíyã kɛ̀ Isaili bùsuu, à káaluakà a mae uaɛ, vãi i láa á guu.

22 Tó wà gↄ̃ɛ kũ̀ ń nↄzãeo, wàli ń dɛ ḿpla ḿpii, nↄɛpi ń gↄ̃ɛ pↄ́ wùlɛaànↄpio, vãi i láa á Isailiↄ guu.

23 Tó wà gↄ̃ kɛ̀ wɛ̃́ndia lɛ́soɛ, mɛ́ gↄ̃ɛe kpàaũaànↄ wɛ̃́lɛ guu, à wùlɛaànↄ, 24 àli gɛ́ńnↄ wɛ̃́lɛ bↄlɛu an pla ḿpii, í ń pápa ń gbɛo à ń dɛ. Wa wɛ̃́ndiapi dɛ, kɛ́ wɛ̃́lɛ guuɛ, mɛ́ à gì wiidↄiwà yã́i. Gↄ̃pi sↄ̃, kɛ́ à kùsi a gbɛ̃́dee nↄwa yã́i. Màa áli kɛ, vãi i láa á guu. 25 Tó sɛ̃u ↄ̃ gↄ̃ɛ kpàaũ ń wɛ̃́ndia lɛ́so pↄ́ wà gↄ̃ kɛ̀ɛ̀o, à kùsiwà à wùlɛaànↄ, gↄ̃ɛpi a ga adoɛ. 26 Ásu yãe kɛ wɛ̃́ndiapiɛo, asa i yã́ pↄ́ kà wà aà dɛ kɛo. Yã doũpiɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃dɛ̀o, 27 asa à bↄ̀ wɛ̃́ndia gↄ̃depiwa sɛ̃uɛ. Baa kɛ́ nↄɛpi wiidↄ̀wà, gbɛ̃e ku we à aà suabao.

28 Tó gↄ̃ɛ kpàaũ ń wɛ̃́ndia lɛ́so gↄ̃saideo, mɛ́ à kùsiwà à wùlɛaànↄ, tó wà bↄ̀má, 29 gↄ̃ɛpi a ã́nusu ↄwatɛ̃ blakwi kpa aà maewaɛ, i aà sɛ nↄ ũ, kɛ́ à kùsiwà yã́i.§ A nↄɛpi yaa zɛ́ vĩo e à gɛ gaò.

23

1 Gbɛ̃e su a mae nↄ sɛ à gɛ̃ a mae gɛ̃kĩio.*

Gbɛ̃́ pↄ́ zɛvĩ aà gɛ̃ Isailiↄ kↄ̃kãaa guuo

2 Gbɛ̃́ pↄ́ a lɛ wia ge a gↄ̃ɛkɛbↄ zↄ̃ɛa zɛvĩ à gɛ̃ Dii gbɛ̃́ↄ kↄ̃kãaa guuo. 3 Naaenɛ zɛvĩ aà gɛ̃ Dii gbɛ̃́ↄ kↄ̃kãaa guuo, baa bui pↄ́ nɛ́pi a kɛ e an buiwa. 4 Amↄniↄ ń Mↄabuↄ zɛvĩ aa gɛ̃ Dii gbɛ̃́ↄ kↄ̃kãaa guuo, baa an buiↄ e an buiwa.† 5 Asa gↄↄ pↄ́ á bɛ zɛ́u á bↄa Egipi gbɛa, aai mↄ á yàaekɛi ń pɛ̃ɛoo, aai í kpáwá á mìo. Aa fĩabò Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũ, Petoo pↄ́ kú Mɛsↄpↄtami bùsu gbɛ̃́ɛ aà láaizĩwáɛ,‡ 6 kási Dii á Lua i we Balaaũ yãmào, ↄ̃ à savãipi lìlɛ samaa ũ, kɛ́ a yeázi yã́i.§ 7 E à gɛ àↄ kuo, ásu buipiↄ aafia ge an bↄa maa wɛɛlɛo. 8 Ásu Ɛdↄũↄ bↄlↄboo, asa á daɛↄnɛ. Ásu Egipiↄ bↄlↄboo, asa á kú an bùsuu bↄ̀mↄↄ ũ yãaɛ. 9 Sɛa za ń sĩ́wɛnaↄwa aamɛ aali e gɛ̃ Dii gbɛ̃́ↄ kↄ̃kãaa guu.

Kua zĩlau gbãlɛsai

10 Tó a gɛ á wɛ̀lɛↄwa zĩu, mɛ́ á kú bòou, à laaika gbãlɛai. 11 Tó á gbɛ̃e azĩa è gwãasĩna, à gbãlɛ̀n we. Ade bↄ bòou, iↄ ku we. Asu gɛ̃ bòouo. 12 Tó oosi kɛ̀, aà zu'o, i su bòou ĩatɛ̃ gɛ̃a kpɛ́u gbɛa. 13 À gu pↄ́ áli gɛ́ bĩ́ikpɛkɛui dilɛ bòo kpɛ. 14 Àliↄ ɛyↄ̃bↄ kũa á gↄ̃kɛbↄↄ guu. Tó a gɛ bĩ́ikpɛkɛi, àli ɛyↄ̃, tó a bĩ́ikpɛkɛ̀ á làa, íli bùsukaa. 15 Asa Dii á Lua ìↄ bɛ á bòou, àↄ á dↄ̃́aɛ, i á wɛ̀lɛↄ naɛ́ á ↄzĩ. Sema á bòoↄ ku gbãlɛsai, kɛ́ Dii su gbãsĩ eu, i bↄ á kpɛo yã́i.

Ikoyãeↄ

16 Tó zↄe bàalɛ̀ a diiɛ, à mↄ̀ azĩa kpàwá, ásu à aà kpa a diiwao. 17 À to aàↄ kúánↄ gu pↄ́ a yeiu, á wɛ̃́lɛ pↄ́ kɛ̀ɛ̀ maau. Ásu à aà wɛtão.

18 Isaili nↄɛe ge gↄ̃ɛe su gↄ̃ tã́akpɛ káalua ũo.* 19 Ásu mↄ Dii á Lua kpɛ́u ń káaluaka'ↄ̃ao à lɛ́gbã dↄowào, asa Dii á Lua ye káaluaↄ gĩyãio.

20 Tó a pↄe sɛ̃̀a á gbɛ̃́deeɛ, ↄ̃a ge blɛ ge pↄpãlen nò, ásu a idiaɛ̀o. 21 À a idia bui zĩ̀loɛ, ãma ásu dia á gbɛ̃́deeɛo, Dii á Lua i báaadaɛ́ á zĩ píiu bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síipi guu.†

22 Tó a lɛkɛ̀ Dii á Luawa, ásu to a fĩaboa gↄↄ gágao, asa Dii a á lá a yã́i, í gↄ̃ duundeↄ ũɛ.‡ 23 Tó i lɛkɛwào, á gↄ̃ duundeↄ ũo. 24 Yã́ pↄ́ bↄ̀ á lɛ́u, àli zĩkɛwà ń laaio, asa a lɛkɛ̀ Dii á Luawa ń pↄeãoɛ.

25 Tó a gɛ̃ á gbɛ̃́dee vɛ̃ɛbuu, à vɛ̃ɛbɛ ble we lá á yeiwa à kã́, ãma ásu bobo ka gbíu à suòo. 26 Tó a gɛ̃ á gbɛ̃́dee pↄ́wɛmbuu, à a sáoↄ wɛ ń ↄo, ãma ásu kↄma ká á gbɛ̃́dee pↄ́wɛnai à kɛ̃o.

24

Gia nↄzi yã́

1 Tó gↄ̃ɛe nↄsɛ̀, mɛ́ nↄpi yã́ i kaaàguo, kɛ́ a è a dↄ́ɛ'ĩi vĩ yã́i, mɛ́ à gínzila* kɛ̃̀ kpàwà à aà yàò, 2 tó nↄɛpi bↄ̀ aà bɛ, à gɛ̀ zã pãle kɛ̀, 3 mɛ́ gↄ̃ plaadepi yeaàzio, tó à gínzila kɛ̃̀ a kpàwà à aà yàò sↄ̃, ge gↄ̃ plaade pↄ́ aà sɛ̀pi gàn lò, 4 gↄ̃ pↄ́ aà yà sɛ̃́ia zɛ́ vĩ à aà sɛ nↄ ũ lↄo, asa à dↄ̀aa à aà ↄ̃̀ↄkpàɛ. Dii ye yã́ bee gĩyãio. Ásu bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá á pↄ́ ũ ↄ̃̀ↄkpao.

Ikoyãeↄ

5 Tó gbɛ̃́ nↄsɛ̀ dafu, asu gɛ́ zĩlauo, mɛ́ wasu zĩdaɛ̀ zã̀o. Wa aà kɛ̃́, iↄ ku bɛ wɛ̃̀ do, kɛ́ aà nↄ pↄ́ a sɛ̀pi pↄ e àↄ na.

6 Wasu gbɛ̃e wísilↄgbɛ tↄ̀ↄmasio, baa a nɛ́, asa aà wɛ̃ni tↄ̀ↄmasian we.

7 Tó gbɛ̃́ a Isaili dee sɛ̀ kpã́i, à aà kɛ̀ zↄ ũ ge à aà yìan nò, sema à kpã́ipi dɛ, vãi i láa á guu.†

8 À láai ka kusui, í laaidↄ a yã́ pↄ́ sa'ona Levii buiↄ òɛ́wa maamaa. Lá má dìlɛnɛ́wa, àↄ kũa màa.‡ 9 À to yã́ pↄ́ Dii á Lua kɛ̀ Miliaũɛ zɛ́u á bↄa Egipi gbɛa dↄágu.§

10 Tó n pↄ́ sɛ̃̀a n gbɛ̃́deeɛ, ńsu gɛ̃ aà kpɛ́u ǹ aà zwãa sí tↄ̀ↄma ũo. 11 Zɛ ǹ aà dã bàasi, i bↄnɛ ń n zwãapio bàasi we. 12 Tó taasideɛ, ńsu ǹyↄ̃ kũa e n gɛ taò kpɛ́uo. 13 Gɛ ǹ kpawà e ĩatɛ̃ àↄ gɛ́ gɛ̃i kpɛ́u, i e i ń a zwãapio. A fↄkpama, yã́ pↄ́ ń kɛ̀pi i kɛ Dii á Luaɛ na.*

14 Ásu á gbɛ̀wina pↄ́ dɛ taaside wɛ̃nade ũ wɛtão, á gbɛ̃́ Isaili ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú á bùsu wɛ̃́lɛun nò. 15 Àliↄ aà fĩaboɛ̀ lá gu lɛ́ dↄ e ĩatɛ̃ àↄ gɛ́ gɛ̃i kpɛ́u, asa taasideɛ, mɛ́ aà wɛ́ dↄ a ↄ̃ai. Tó màa no, a wiilɛ Diiwaɛ, í gↄ̃ tàaedeↄ ũ.†

16 Maeↄ ga ń nɛ́ↄ duuna yã́io, mɛ́ nɛ́ↄ ga ń maeↄ duuna yã́io. Baade a ga azĩa duuna yã́iɛ.‡

17 Ásuli yã́gↄ̃gↄ̃ bↄ̀mↄ ge tonɛ pↄ́ gwana vĩoɛ ↄkpɛaio. Ásuli gyaa gbɛ̃ando pↄkasa tↄ̀ↄmasio. 18 Kɛ́ a zↄblè Egipi, ↄ̃ Dii á Lua á bↄ́u, à to a yã́ↄ dↄágu. Bee yã́i málɛ yã́ɛ bee dilɛiɛ́ àↄ kũa.§

19 Tó álɛ pↄkɛkɛ bua, mɛ́ á pↄ́ bàaae yã́ sã̀águ, ásu ɛa gɛ́ sɛ́io. À bee to bↄ̀mↄↄnɛ ń nɛtonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń gyaa taasideↄ, Dii á Lua i báaadaágu ń zĩ pↄ́ álɛ kɛo píi. 20 Tó álɛ kukɛ, ásu a bɛ kↄ̃nwɛo. À bee to bↄ̀mↄↄnɛ ń nɛtonɛↄ ń gyaaↄ. 21 Tó álɛ vɛ̃ɛ bobo, ásu a bɛ kↄ̃nwɛo. À bee to bↄ̀mↄↄnɛ ń nɛtonɛↄ ń gyaaↄ.* 22 À tó á zↄblea Egipi yã́ↄ dↄágu. Bee yã́i málɛ yã́ɛ bee dilɛiɛ́ àↄ kũa.

25

1 Tó lɛkpaa gɛ̃̀ gↄ̃ɛↄ zãnguo, aa gɛ́ yã́kpalɛkɛkĩi wà yã́pi gↄ̃́gↄ̃ńnↄ, wàli yãnakpa gbɛ̃́ pↄ́ a yã́ nawa, wi tàaede yã́'ĩikpawà. 2 Tó à kũ̀ wà tàaedepi gbɛ̃ɛ sↄ̃, yã́kpalɛkɛna lí tó aà wúlɛ, i aà gbɛ̃ tàae pↄ́ a kɛ̀ lɛ́u. 3 Wasuli aà gbɛ̃ dɛ flã̀ lɛ blalao.* Tó wà sù wà aà gbɛ̃̀ dɛ beea, a widà a gbɛ̃́deewaɛ.

4 Ásuli lɛsↄkpa zu pↄ́ lɛ́ pↄgbɛ̃ɛo.†

5 Tó vĩ̀i ń dãunao ku gudoũ, mɛ́ an gbɛ̃́ mɛ̀ndo gà nɛ́sai, aà gyaa su gɛ́ zãkɛi gupãleio. Aà zã́ vĩ̀i ge dãuna mɛ́ a aà sɛ nↄ ũ, i aà da'uakɛ. 6 Wa nɛgↄ̃ɛ pↄ́ a i sɛ̃́ia dilɛ aà gↄ̃ pↄ́ gà gɛ̃ɛ ũ, kɛ́ aà tↄ́ e àↄ ku Isailiↄ guu.‡

7 Tó gↄ̃ɛpi ye a vĩ̀i ge a dãuna nↄpi sɛaio, nↄpi i gɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ le yã́kpalɛkɛkĩi, i onɛ́ a zã́ gbɛ̃do gì a da'uakɛiɛ, kɛ́ a zã́ tↄ́ su àↄ ku Isailiↄ guuo. 8 Wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ i aà sísi, aai aà la. Tó gia nↄpi sɛai ↄ̃ à zɛ̀ò, 9 nↄɛpi i sↄ̃aàzi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ aɛ, i aà kyale gbá do bↄ, i lɛ́'ika aà oawa, i mɛ: Màa wàli kɛ gbɛ̃́ pↄ́ gì a gbɛ̃do ua vuiɛ.§ 10 Za zĩbeezĩ waliↄ o aà uaɛ kyalesai'ua.

11 Tó gbɛ̃ↄn plaↄ lɛ́ sòlekɛ, mɛ́ an gbɛ̃́ mɛ̀ndo na mↄ̀ a zã́ suabai, mɛ́ à gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ sòlekɛ ń a zã́opi kũ̀ aà gↄ̃ɛkɛbↄwa, 12 à nↄɛpi ↄzↄ̃, ásu à aà wɛ̃nagwao.

13 Pↄ́gbiayↄ̃bↄ zↄ̃ↄ ń a nɛ́nao su àↄ kaa á bↄ̀ↄ guu pla píio. 14 Zaa zↄ̃ↄ ń a nɛ́nao su àↄ kú á bɛ pla píio. 15 À to pↄ́gbiayↄ̃bↄↄ ń á zaaↄ líↄ maa wásawasa, kɛ́ à e gɛ̃gɛ̃ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwápiu. 16 Asa Dii á Lua ye gbɛ̃́ pↄ́ aaì yãfaasai bee taa kɛↄ gĩyãio.*

17 À to yã́ pↄ́ Amalɛki buiↄ kɛ̀ɛ́ zɛ́u á bↄa Egipi gbɛaↄ dↄágu.† 18 Gↄↄ pↄ́ a kpasa, á yɛ̃̀ɛɛ làa, aai vĩakɛ Luaɛo, aa lɛ̀lɛ á gbɛ̃́ busɛ pↄ́ tɛ́ gbɛzãↄwa zɛ́uɛ. 19 Tó Dii á Lua á ibɛɛ pↄ́ liaaáziↄ nàɛ́ á ↄzĩ, à á gba ĩ́ampakĩi bùsu pↄ́ àlɛ kpáwá à sipi guu, à Amalɛki buipiↄ tↄ́ dɛ dṹniau. A yã́ su sã́águo.‡

26

Pↄ́ káauↄ ń pↄ́ kwideↄ kpaa Luawa

1 Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá á pↄ́ ũpi guu, mɛ́ á sì a zↄ̃lɛu, 2 àli a buapↄ́ káauↄ dã ká gbíu, í gɛò gu pↄ́ Dii á Lua a sɛ a tↄ́ àↄ kuwàu.* 3 À gɛ sa'ona pↄ́ kú zĩbeezĩ le, í oɛ̀ à mɛ: Málɛ o gbã Dii n Luaɛ, ma ka bùsu pↄ́ Dii a lɛgbɛ̃̀ wá deziↄnɛ à mɛ̀ á kpáwápiu. 4 Sa'ona i gbí sí á ↄzĩ, i dilɛ Dii á Lua gbagbakĩi aɛ, 5 í o Dii á Lua aɛ à mɛ: Sili gbɛ̃́ bɛbɛnan ma dezi ũ. À tà Egipi à zↄ̃̀lɛu ń a gbɛ̃́ pↄ́ aa dasioↄ, ↄ̃ aa gↄ̃̀ bui zↄ̃ↄ pↄ́ aa dasi mɛ́ aa gbãaↄ ũ. 6 Egipiↄ ĩadàwá aa wɛ́tɛ̃amↄ̀wɛ̃ɛ, aa wá dá zↄbleu pãsĩpãsĩ, 7 ↄ̃ wa wiilɛ̀ Dii wá deziↄ Luawa. Ɔ̃ à wá wiilɛawapi mà, à wɛ́tɛ̃a ń taasio ń gbãa pↄ́ wa mↄ̀wɛ̃ɛo è, 8 ↄ̃ à wá bↄ́lɛ Egipi ń a gã̀sa gbãao. À a gã̀sĩ pòo à yã́ pↄ́ ì to vĩa ń kṹ kɛ̀ maamaa ń seelaↄ ń dabudabuↄ. 9 Ɔ̃ à mↄ̀wanↄ guɛ beeu, à bùsuɛ bee kpàwá, bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diu. 10 Tia kɛ́wa Dii, málɛ mↄ́ ń tↄↄlɛ pↄ́ ń kpàa pↄ́ káauↄ. Àli dilɛ Dii á Lua aɛ, í kúlɛɛ̀. 11 Ápiↄ ń Levii buiↄ ń bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guuↄ, á pↄ lí kɛ na pↄmaa pↄ́ Dii á Lua kpàwáↄ ń á bɛdeↄwa píi.

12 Tó a á buapↄ́ↄ kwide bↄ̀ a wɛ̃̀ àaↄ̃de guu, á làa píi, àli kpá Levii buiↄwa ń bↄ̀mↄↄ ń nɛtonɛↄ ń gyaaↄ, aai ble á wɛ̃́lɛↄ guu aa kã́.† 13 Í o Dii á Luaɛ à mɛ: Ma n asea bↄ̀nɛ ma bɛ, má kpà Levii buiↄwa ń bↄ̀mↄↄ ń nɛtonɛↄ ń gyaaↄ, lá ń òwa píi. Mi pã n yãdilɛaao, a kee i sãmagu sↄ̃o. 14 Mi n asea ble ma taasikɛa guuo. Mi n asea bↄnɛ ń gbãsĩoo. Mi a kee kpa gɛvĩ yã́ musuo. Dii ma Lua ma n yãmà, má kɛ̀ lá ń dìlɛmɛɛwa. 15 Wɛ́kpalɛ za n kúkĩiu musu, ní báaada n gbɛ̃́ Isailiↄgu ń bùsu pↄ́ ń kpàwáo, bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diu, lá n a lɛgbɛ̃̀ wá deziↄnɛwa.

16 Dii á Lua lɛ́ yãdilɛɛ́ gbã, àliↄ aà ↄtondↄkĩi gwa, íↄ aà ikoyãpiↄ kũa ń laaio ń nↄ̀sɛmɛndoo ń pↄeão. 17 Á ò gbã Dii mɛ́ á Lua ũ, a mɛ̀ áliↄ táa'o aà zɛ́uɛ, íↄ aà ikoyãↄ kũa ń aà yãdilɛaↄ, íↄ aà ↄtondↄkĩi gwa, íↄ aà yãma. 18 Dii òɛ́ gbã áↄ dɛ a gbɛ̃́ yenzideↄ ũ‡ lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ́waɛ. À mɛ̀ àↄ a yãdilɛaↄ kũa, 19 i á sɛ́ lɛsĩ dɛ bui pↄ́ a kɛ̀ↄla píi, wi á táasilɛ, wi á tↄbↄ, wi á maabo, íↄ dɛ Dii á Lua gbɛ̃́ pↄ́ an kua ńdoaↄ ũ, lá à a lɛgbɛ̃̀wa.

27

Yãdilɛa Ebali sĩ̀sĩpↄlɛu

1 Mↄizi ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ yãdìlɛ ń gbɛ̃́ↄnɛ. Mↄizi mɛ̀: Àↄ yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ gbãↄ kũa. 2 Tó a bua Yuudɛ̃wa, a gɛ̃ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwáu, à gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛↄ pɛ́lɛpɛlɛ à soolɛwà, 3 í ikoyãɛ beeↄ kɛ̃wà píi. Tó a gɛ̃ bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diupiu, lá Dii á Lua a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛwa, 4 à gbɛpiↄ pɛ́lɛpɛlɛ Ebali gbɛ̀sĩsĩwa Yuudɛ̃ baale, lá málɛ daɛ́ gbãwa, í soolɛwà. 5 À Dii á Lua gbagbakĩi bo we ń gbɛo. Ásu gã́pɛlɛ gbɛpiↄwao, 6 à bo ń gbɛ̀ ãsaiↄ,* í sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Dii á Luawa we. 7 À sáaukpa sa'o we lↄ, í pↄnakɛ Dii á Lua aɛ. 8 À ikoyãɛ beeↄ kɛ̃ gbɛpiↄwa píi wásawasa.†

9 Ɔ̃ Mↄizi ń sa'ona Levii buiↄ ò Isaili buiↄnɛ píi aa mɛ̀: Isailiↄ, à kɛ kílikili! À swã́kpa yãma! A gↄ̃ Dii á Lua gbɛ̃́ↄ ũɛ sa. 10 À Dii á Lua yãma, íↄ aà ↄtondↄkĩi gwa, íↄ zĩkɛ aà yãdilɛa pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄwa.

Láai yã́ↄ

11 Gↄↄ doũpi zĩ́ ↄ̃ Mↄizi yãdìlɛnɛ́ à mɛ̀: 12 Tó a bua Yuudɛ̃wa, buiɛ beeↄ mɛ́ aa zɛ Galiziũ sĩ̀sĩpↄlɛu, aai báaadaágu: Simɛↄ, Levii, Yuda, Isakaa, Yosɛfu, Bɛ̃yãmɛɛ. 13 Buiɛ beeↄ mɛ́ aa zɛ Ebali sĩ̀sĩpↄlɛu, aai láai yã'o: Lubɛni, Gada, Asɛɛ, Zabulↄni, Dã, Nɛfatali. 14 Levii buiↄ aai yã́ɛ beeↄ o Isaili buiↄnɛ píi ń lↄↄ gbãao,‡ aa mɛ:

15 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ tã́a ã̀ ge a kàsa,§ a pɛ̀lɛ asii guu ũ. Dii ye ↄzĩ bee taa gĩyãio. Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

16 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ a de ge a da kpɛbↄ̀ ũ.* Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

17 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ a gbɛ̃́dee kↄↄ sɛ sↄ̃̀ò ũ. Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

18 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ tò vĩ̀a zã̀ zɛ́wa ũ. Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

19 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ yãkɛ̀kɛ bↄ̀mↄ ge nɛtonɛ ge gyaaɛ ↄkpɛai ũ.† Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

20 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ a mae gɛ̃kĩi à wùlɛ ń aà nao ũ.‡ Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

21 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ pↄtuo dã̀akpà ũ.§ Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

22 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ wùlɛ ń a dãeo ũ.* Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

23 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ wùlɛ ń a ã̀nsueo ũ.† Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

24 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ a gbɛ̃́dee dɛ̀ asii guu ũ. Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

25 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ tàaesaide dɛ̀ gbagusaɛ yã́i ũ. Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

26 Láaipↄn gbɛ̃́ pↄ́ i zɛ ń ikoyãɛ beeↄ àlɛ zĩkɛwào ũ.‡ Gbɛ̃́pii i mɛ, ãmi!

28

Ɛ̀fãai yã́ↄ

(Lev 26.3-13, Iko 7.12-24, 11.13-17)

1 Tó a Dii á Lua yãmà, tó á aà yãdilɛa pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa, álɛ zĩkɛwà, Dii á Lua a á kã́fĩ dɛ dṹnia bui píia. 2 Tó a Dii á Lua yãmà, a báaaɛ beeↄ daágu píiɛ. 3 A báaadaágu wɛ̃́lɛ guu, a báaadaágu bua. 4 A báaada á nɛ́ↄ ń á buapↄ́ↄ ń á pↄtuoↄgu, á zuↄ ń á sãↄ ń á bleↄ píi. 5 A báaada á taↄ ń á góↄgu. 6 A báaadaágu á gɛa guu ń á suao. 7 Dii a to à zĩble á ibɛɛ pↄ́ aa fɛlɛánↄↄwa. Aa dↄkↄ̃wa aa mↄ lɛ́lɛiwá, aai fãaa ń bao aa tá. 8 Dii a báaada á dↄ̃ↄgu ń zĩ pↄ́ á kɛ̀o píi. Dii á Lua a báaadaágu bùsu pↄ́ àlɛ kpáwá guu.

9 Tó á Dii á Lua yãdilɛaↄ kũa, mɛ́ á tɛ́ aà iai, a á dɛa a gbɛ̃́ pↄ́ an kua ńdoaↄ ũ zɛdↄ, lá a òɛ́wa, 10 dṹnia bui píi i dↄ̃ kɛ́ Dii tↄ́ kúwá, aai vĩakɛɛ́. 11 Dii a to pↄ́ kɛɛ́, á nɛ́ↄ ń á pↄtuo nɛ́ↄ ń á buanɛↄ liála bùsu pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛ à mɛ̀ á kpáwá guu. 12 Dii a a àizɛɛ làasi wɛ̃ɛ́ za musu, i to lou maɛ́ á bùsuu à bↄlɛi, i báaada zĩ pↄ́ álɛ kɛu, í pↄ́ sɛ̃a bui dasideↄnɛ. Áↄ pↄe sɛ̃aamá ni vĩo. 13 Dii a to àↄ dɛ mideↄ ũɛ, i kɛ áↄ kpɛɛ no. Tó a Dii á Lua yãdilɛa pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ mà á kũa, álɛ zĩkɛwà, áↄ ku musuɛ, i kɛ zĩ́lɛ no. 14 Àↄ yã́ pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũa. Ásu pãalɛ ↄplaai ge zɛɛio. Ásu tɛ dii pãleↄzi à zↄblenɛ́o.

Láai yã́ↄ

(Lev 26.14-46)

15 Tó i Dii á Lua yãmao, tó i aà ↄtondↄkĩi gwao, tó á aà yãdilɛa pↄ́ málɛ daɛ́ gbãↄ kũao, yã́ɛ beeↄ mɛ́ a á le. 16 Á wɛ̃́lɛↄ ń á buaↄ i gↄ̃ láaipↄ ũ. 17 Á taↄ ń á góↄ i gↄ̃ láaipↄ ũ. 18 Á nɛ́ↄ ń á bua pↄ́ↄ ń á zuↄ ń á sãↄ ń a bleↄ i gↄ̃ láaipↄ ũ. 19 Í gↄ̃ láaipↄ ũ á gɛa ń á suao. 20 Dii a láaizĩwáɛ, a ↄtↄ̃wá, i wɛbiiwá zĩ pↄ́ álɛ kɛ píi guu e a gɛ kaalɛ à midɛ kã́ndo yãvãi pↄ́ á kɛ̀ a pãkpàaàzi yã́i. 21 Dii a gagyãkaágu e à gɛ láa bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síi guuɛ. 22 Dii a to tↄↄn vãi á le ń sionao ń kákagyão ń mɛ̀wãao ń nↄanao. Pↄ́ piaa gbↄ̃si ń pↄ́ fukpaao i á buapↄ́ↄ le. Gyãpiↄ pɛ́lɛáziɛ e à gɛ midɛò. 23 Luabɛ aↄ kú á musu gii lán mↄgotɛ̃waɛ. Tↄↄlɛ iↄ kú á zíɛ gbã́ugbãu lán mↄsiwa. 24 Luutɛ̃ ń bùsutio ↄ̃ Dii a to à e lou gɛ̃ɛ ũ. Aↄ bↄ za musuɛ e à gɛ á dɛdɛò.

25 Dii a tó á wɛ̀lɛↄ zĩblewáɛ. Á dↄdↄkↄ̃wa à gɛ́ lɛ́lɛimá, í fãaa ń bao à tá. Sↄ̃ i kɛ̃ dṹnia bui píigu yã́ pↄ́ á lé yã́i. 26 Á gɛↄ i gↄ̃ bãↄ ń wàiↄ pↄblea ũ, gbɛ̃e a ń yáo. 27 Dii a to Egipi sã́nɛↄ á le ń gbɛnao ń yiao ń kásanao. Áↄ gbã́gbãa vĩo. 28 I to ĩ́ana káwá, i to à vĩ̀akũ, i tó á mi liaa, 29 íↄ ↄmalɛmalɛ fãanɛ lán vĩ̀a pↄ́ kú gusiauwa. Á yãe ali bↄ maao. Wa gbãamↄɛ́, wi á pↄ́ↄ síwá, kási gbɛ̃e a á suabao. 30 Áↄ nↄkpama vĩ, gbɛ̃pãle i kusiwà. Á kpɛdↄ, á e iuo. Á vɛ̃ɛbu kɛ, á e à a bɛ mↄaokɛo. 31 Wa á zuↄ kòlokpa á wáa, á e à a nↄ̀ↄ soo. Wa á zàa'ĩnaↄ síwá, mɛ́ á e lↄo. Wa á sãↄ kpá á wɛ̀lɛↄwa, kási gbɛ̃e a á suabao. 32 Wa á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ kpa buipãleↄwa, á wɛ́ iↄ dↄńzi e á wɛ́ wo. Á gbãa a pↄe kɛo. 33 Bui pↄ́ á dↄ̃oↄ á buazĩ pↄ́ á kɛ̀ pↄble. Waↄ gbãamↄɛ́, wiↄ á wɛtã gↄↄpii. 34 Ĩana a káwá yã́ pↄ́ á wɛ́ a e yã́i. 35 Dii a to bↄ̀kↄↄ á le á koso ń á gbásaonaↄwa. Aa liála sɛa za á gbakpɛa e á minanguo.

36 Dii a táánↄ ń á kía pↄ́ á aà dilɛo bui pↄ́ ápiↄ ń á deziↄ dↄ̃oↄ kĩ́i. Wekĩi á zↄbleu líↄnɛ ń gbɛↄ á diiↄ ũ. 37 Á gↄ̃ sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ, láanipↄ ũ bui pↄ́ Dii a á yá ń kĩ́iↄnɛ píi, aai yãadaánↄ. 38 Áli pↄ́tↄ̃ maamaaɛ, kási ali kɛkɛ yↄↄnnↄɛ. Kwaↄ mɛ́ aa so píi. 39 Á vɛ̃ɛbu ba, í a sɛ̃wa, kási á e à a kↄ́ zↄ̃zↄ̃ à a imio. Kↄ̀ↄↄ mɛ́ aa á vɛ̃ɛlipiↄ zↄ̃zↄ̃. 40 Kuliↄ di á bùsuuɛ, kási á e a nísi mↄaokɛo, asa aa nↄbↄlɛkɛ píiɛ. 41 Á nɛgↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ i'i, kási aaↄ kúánↄo. Wa táńnↄ zĩ̀zↄↄ ũɛ. 42 Kwasutɛ̃ↄ i á bùsu líↄ ń á buapↄ́ↄ síwá. 43 Bↄ̀mↄ pↄ́ kú á guuↄ kúkuála musumusuɛ, á vlã́ iↄ naua. 44 Aa pↄ́ sɛ̃aɛ́, kási á e pↄ́ sɛ̃anɛ́o. Aaↄ dɛ mideↄ ũ, íↄ kú ń guu kpɛɛ.

45 Yã́ beeↄ á le píiɛ, aaiↄ tɛ́ázi. Aa kɛ̃́wáo e à gɛ midɛò, kɛ́ i Dii á Lua yãmao, i aà ↄtondↄkĩi gwao, mɛ́ á aà yãdilɛa pↄ́ a dàɛ́ↄ kũao yã́i. 46 Yã́ pↄ́ aa á lepiↄ aaↄ dɛ seela pↄ́ ì dimá ũɛ e á buiwa. 47 Tó i zↄble Dii á Luaɛ ń pↄnao ń nↄ̀sɛnao á namablegↄↄo, 48 á wɛ̀lɛ pↄ́ Dii a ń zĩwáↄ ↄ̃ á zↄblenɛ́ bṹu ń nↄanao ń imio pↄ́kɛ̃sãma guu. Dii i mↄ̀ zuu daɛ́ á nↄɛ e à gɛ á kaalɛò. 49 Bui pↄ́ kú za tↄↄlɛ lɛ́wa zã̀zã ili ń yãmaoↄ ↄ̃ Dii a to aa kúu'o aa mↄ́wá. 50 Buipiↄ aaↄ pãsĩ, aa gbɛ̃zↄ̃ↄↄ wɛgwao, aa wɛ̃nadↄ̃ nɛ́ↄnɛo. 51 Aa á pↄtuoↄ sóso ń á buapↄ́ↄ e à gɛ kaalɛòɛ. Aa á pↄ́wɛna ge á vɛ̃ɛ ge á nísi ge á zu ge á sã tóɛ́o e à gɛ midɛò. 52 Aa koezↄ̃ á bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpáwá wɛ̃́lɛↄzi píi e á bĩ́i gbãa lɛsĩ pↄ́ álɛ a náaikɛↄ gɛ kwɛòɛ.

53 Á á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛ pↄ́ Dii á Lua a kpáwáↄ so taasi pↄ́ á wɛ̀lɛↄ á dau koezↄ̃aázi guu yã́i. 54 Baa á gↄ̃ɛ busɛ wɛ̃nadↄ̃nɛde a bĩikɛ ń a gbɛ̃́deeo ń a nↄ yenzideo ń a nɛ́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ 55 ń a nɛ́ pↄ́ àlɛ sópio. A li an gbɛ̃eɛo, kɛ́ pↄe i gↄ̃ɛ̀o taasi pↄ́ á wɛ̀lɛↄ á dau koezↄ̃aázi guu yã́i. 56 Baa á nↄɛ busɛ wɛ̃nadↄ̃nɛde, nↄɛ pↄ́ lí we kɛ̀sɛ tↄ̃̀ bùsuwao kɛ́ a busɛ mɛ́ wɛ̃nadↄ̃nɛdeɛ yã́i, a bĩikɛ ń a gↄ̃ yenzideo ń a nɛgↄ̃ɛo ń a nɛnↄɛo 57 a nɛ́ pↄ́ a ì ń a bio yã́ musu. A so asii guuɛ* pↄ́kɛ̃sãma ń taasi pↄ́ á wɛ̀lɛↄ á dau koezↄ̃aázi guuo yã́i.

58 Tó á ikoyã pↄ́ kú láɛ bee guuↄ kũa, álɛ zĩkɛwào, tó á Dii á Lua tↄ́ gbia pↄ́ ì ń mɛ séenata bɛɛɛ dↄ̃o, 59 Dii a gaga pↄ́ á a fãn vĩoↄ káágu ń á buiↄɛ, gaga pãsĩ pↄ́ ì gↄↄplakɛↄ ń gyãvãi pↄ́ lí láaoↄ. 60 A to Egipi gyã pↄ́ á a vĩa vĩↄ á le, a kɛ̃́wáo. 61 Baa gaga ń gyã pↄ́ a yã́ kú ikoyã láɛ bee guuoↄ, Dii a káágu píi e à gɛ kaalɛòɛ. 62 Tó i Dii á Lua yãmao, baa ń á dasi lán saanaↄwa kɛo, á gↄ̃ bílao. 63 Lá à kà Diigu à yãmaakɛ̀ɛ́, a tò a dasikũ̀, màa a kaaàgu à á dɛdɛ, i á kaalɛ. A á wo bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síi guu, 64 i á fãaa buiↄ guu za dṹnia lɛ́la e a lɛ́le. We á zↄbleu líↄnɛ ń gbɛↄ, dii pↄ́ ápiↄ ń á deziↄ á dↄ̃oↄ. 65 Á ĩ́ampakĩi e buipiↄ guuo, á pↄ̀ↄpɛkĩi e gueio. Wekĩi Dii a to àↄ sↄ̃̀deedeekɛu, á wɛ́ iↄ wo, á yɛ̃̀ɛɛ i láa. 66 Á nisĩna iↄ naa líwa, vĩa iↄ á kṹ gwãasĩna ń fãanɛo, áↄ á kua náai vĩo. 67 Vĩa pↄ́ a á kṹ yã́ pↄ́ a wɛsìɛ yã́i áli mɛ kↄↄɛ à to oosi kɛ, íli mɛ oosiɛ à to gu dↄ. 68 Dii a á ká gó'ilɛnaↄ guu à táánↄ Egipiɛ, tá pↄ́ má òɛ́ ásu o lↄopi. We á wɛɛlɛ à ázĩa yíau á wɛ̀lɛↄwa zↄↄ ũ, kási gbɛ̃e a á lúo.

69 Dii bàa kua ń Isailiↄ yã́ pↄ́ a dìlɛ Mↄiziɛ Mↄabu bùsuun we, yã́ pↄ́ a dìlɛɛ̀ Olebu bàasi.

29

Dii bàa kua ń Isailiↄ zɛdↄa Mↄabu bùsuu

1 Mↄizi Isailiↄ sìsi píi à mɛ̀: A yã́ pↄ́ Dii kɛ̀ Egipi Falaↄ̃ↄɛ ń aà ìwaↄ ń aà bùsuo è píi. 2 A wɛsìɛ lá à seelaↄ ń dabudabu zↄ̃ↄↄ kɛ̀, à aà gbãa lɛgwàò. 3 Kási e gbã Dii i á nↄ̀sɛ wɛ̃ɛ́ a ↄ̃nↄkũ̀o. I á wɛ́ kɛ̃́ɛ́ a gu'èo. I á swã́ wɛ̃ɛ́ a yãmào. 4 Kɛ́ ma dↄaaɛ́ guwaiwaiu wɛ̃̀ bla, á pↄkasaↄ ń á kyaleↄ i yaao. 5 I pɛ̃ɛ soo, i vɛ̃ɛ ge í gbãa mio. Dii á gwá, kɛ́ à e dↄ̃ ↄ̃mɛ Dii á Lua ũ. 6 Kɛ́ wa ka guɛ beeu, Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ ń Basana kí Oguo bↄ̀lɛwá ń zĩo, ↄ̃ wa zĩblèmá.* 7 Wa ń bùsu sì wá kpà Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase bui kĩniↄwa ń pↄ́ ũ.

8 Ayãmɛto àↄ Dii bàakuaánↄ yãdilɛaɛ beeↄ kũa, íↄ zĩkɛwà, yã́ pↄ́ álɛ kɛ píi i bↄ maa. 9 Ápii á sĩa Dii á Lua aɛ gbã, á dↄaanaↄ ń á kíaↄ ń á gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń á zĩgↄ̃ badeↄ ń á gↄ̃ɛↄ píi 10 ń á nɛ́ↄ ń á nↄɛↄ ń bↄ̀mↄ pↄ́ kú á bòou yàawɛnaↄ ń itↄnaↄ ũↄ. 11 Á sĩa la kɛ́ à zɛ ń Dii á Lua bàakuaánↄ yã́o. Dii á Lua lɛ́ a bàakuaánↄ lɛgbɛ̃ ń a kuao gbã, 12 kɛ́ à á dɛa a gbɛ̃́ↄ ũ zɛdↄ gbã. Aↄ dɛ á Lua ũ lá a òɛ́wa, lá à a lɛgbɛ̃̀ á deziↄnɛ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuowa. 13 I kɛ átɛ̃ɛ ↄ̃ málɛ yã́pi lɛgbɛ̃ɛ́o. 14 I kɛ á gbɛ̃́ pↄ́ á kúwanↄ gbã Dii wá Lua aɛↄ átɛ̃ɛ no, ń wá bui pↄ́ wi ń i yãaoↄɛ.

15 Á dↄ̃ ázĩawa lá á kú yãa Egipi, mɛ́ lá a bↄlɛ ń buipãleↄ bùsuↄ. 16 A ń pↄ́ pↄ́ aa kɛ̀ ń lío ń gbɛo ń ã́nusuo ń vuao tã́aↄ ũ è, pↄ́ pↄ́ Dii ye a gĩyãio. 17 Á gbɛ̃e su bↄ Dii wá Lua kpɛ à gɛ́ zↄblei buipãle diipiↄnɛo, á gↄ̃ɛe ge á nↄɛen nò, á buie ge á ualɛen nò. Yãvãi zĩ́na su àↄ kú á guu kona ge gↄ̃i ũo.† 18 Tó gbɛ̃e láai yã́ɛ beeↄ mà, asu azĩa sáaukpa à mɛ, baa tó a swã́ gbãa, áↄ ku aafiaɛo. Bee a to wà iwãa tↄ́tↄ káɛ́ á í niɛuɛ. 19 Dii a we sùuukɛaànↄo. Aↄ pↄkũma ń pↄfɛ̃o bↄbↄwà gↄↄpiiɛ. Láai yã́ pↄ́ kú láɛ bee guu a aà le píiɛ, Dii i aà tↄ́ dɛ dṹniau. 20 Dii a aà bↄ Isaili buiↄ guuɛ, i láaipↄ wà a yãkɛ̃̀ ikoyã láɛ bee guuↄ zĩwà píi ĩadaawà yã́i.

21 Á bui pↄ́ aa mↄ á kpɛↄ ń buipãle gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ bùsu zã̀zãuↄ aa gaga pↄ́ kà bùsuɛ beeuↄ e ń gyã pↄ́ Dii kàáguↄ. 22 Ĩatɛ̃gbↄ̃ ń wisio a bùsuɛ bee tɛ́kũ píiɛ. Wa pↄ́tↄ̃ weo, pↄe a bↄlɛo, baa sɛ̃. Aↄ dɛ lán Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo ń Adamao ń Zeboiũ pↄ́ Dii ń suumpà ń pↄkũma pãsĩoↄwaɛ.‡ 23 Bui píi a mɛ: Bↄ́yãi Dii yã́ bee taa kɛ̀ bùsuɛ beeɛi? Aà pↄfɛ̃ zↄ̃ↄ bee taa dɛa ni? 24 Wi wemá wà mɛ: Kɛ́ aa pãkpà Dii ń deziↄ Luapi bàakuańnↄ yã́zi an bↄa Egipi gbɛa yã́iɛ. 25 Aa gɛ̀ zↄblè dii pãleↄnɛ, aa kùlɛ dii pↄ́ aa dↄ̃ yãaoↄnɛ, i kɛ Dii mɛ́ dìlɛnɛ́o. 26 Ɔ̃ Dii pↄkũmabↄ̀bↄ bùsupiwa, à láaipↄ kú láɛ bee guuↄ zĩ̀wà píi. 27 À ń wó ń bùsuu à ↄzↄ̃̀ńzi e bùsu pãleu, lá aa ku tiaɛwa.

28 Yã́ pↄ́ ulɛaↄ dɛ Dii wá Lua yã́ ũɛ. A pↄ́ pↄ́ à bↄ̀ò gupuau sↄ̃, wápiↄ ń wá nɛ́ↄ yã́ɛ gↄↄpii, kɛ́ wà e wàↄ zĩkɛwà.

30

Dii sua ń Isailiↄ ń pá ziu

1 Tó ɛ̀fãai ń láai yã́ pↄ́ málɛ daɛ́ɛ beeↄ kɛ̀ɛ́ píi, tó á wɛ́ kɛ̃̀ bui pↄ́ Dii á Lua a á yá à á fãaa ń guuↄ guu, 2 tó ápiↄ ń á nɛ́ↄ a ɛa zɛ̀ ń Dii á Luao, tó a aà yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ gbã mà píi ń nↄ̀sɛmɛndoo ń pↄeão, 3 Dii á Lua a á wɛ̃nagwa, i ɛa á kãaa za bui pↄ́ a á fãaa ń guuↄ guu, i suánↄ á pá ziu. 4 Baa tó à á yá à á fãaa bùsuↄ guu e dṹnia lɛ́wa, a á buiↄ kãaa we, i suńnↄ. 5 A suńnↄ bùsu pↄ́ an deziↄ vĩ za yãau. Tó aa ɛ̀a bùsupi sì, a ɛ̀fãaikɛnɛ́, i to aa dasikũ dɛ ń dezipiↄla. 6 Dii á Lua a á sↄ̃̀ gbãsĩ woloɛ́ ń á buiↄ, á nisĩna iↄ yeaàzi ń nↄ̀sɛmɛndoo, íↄ ku aafia. 7 Dii á Lua i láaiɛ beeↄ zĩ á wɛ̀lɛↄwa ń á zangude pↄ́ aa ĩadàwáↄ, 8 í ɛa Dii yãma, íↄ zĩkɛ aà yãdilɛa pↄ́ málɛ oɛ́ gbãↄwa. 9 Dii á Lua a ɛ̀fãaidaɛ́ á zĩ píi guu, i tó á nɛ́ↄ kↄ̃́ ń á pↄtuoↄ ń á buanɛↄ, aà pↄ i ɛa kɛwá na, i maakɛɛ́, lá aà pↄ kɛ̀na á deziↄwawa. 10 Tó a Dii á Lua yãmà, a aà ↄtondↄkĩi gwà, mɛ́ á aà yãdilɛa pↄ́ kú ikoyã láɛ bee guuↄ kũa, tó a zɛ ń Dii á Luao ń nↄ̀sɛmɛndoo ń pↄeão, a bee kɛɛ́ píiɛ.

Wɛ̃ni ge ga

11 Yã́ pↄ́ málɛ dilɛɛ́ gbãpi zĩ'ũ dɛ á gbãa lɛ́ao. A zã̀ánↄo. 12 A ku luabɛo. Ásu mɛ, démɛ a gɛ́ luabɛ à pila ń yã́pio, i oɛ́ à zĩkɛwàio. 13 A ku ísia baaleo. Ásu mɛ, démɛ a bua ísia baale i suò à oɛ́ à maio. 14 Yã́pi kúánↄ kãinnↄ, a dↄ á lɛ́u, a kú á nↄ̀sɛu,* kɛ́ à e zĩkɛwà. 15 À ma! Málɛ wɛ̃ni ń yãmaao kálɛɛ́ gbã ń gao ń yãvãio. 16 Málɛ dilɛɛ́ gbã, àↄ ye Dii á Luazi, àↄ tɛ aà iai, à aà ↄtondↄkĩi gwa, àↄ aà yãdilɛaↄ ń aà ikoyãↄ kũa, íↄ ku, í dasikũ, Dii á Lua i báaadaágu bùsu pↄ́ álɛ gɛ́ síi guu. 17 Ãma tó a bↄ aà kpɛ, mɛ́ i aà yãmao, tó a kɛ̃wà, mɛ́ a zↄblè dii pãleↄnɛ a kulɛnɛ́, 18 málɛ oɛ́ gbã, a kaalɛn we! Á gɛ̃gɛ̃ bùsu pↄ́ álɛ bua Yuudɛ̃wa álɛ gɛ́ síi guuo. 19 Luabɛ ń tↄↄlɛo mɛ́ ma seeladeↄ ũ gbã á yã́ musu. Ma wɛ̃ni ń gao dↄ̀ɛ́ á aɛ, báaa yã́ ń láai yã́o. À wɛ̃ni sɛ́, kɛ́ ápiↄ ń á nɛ́ↄ à e àↄ aafia. 20 Àↄ ye Dii á Luazi, íↄ aà yãma, í nawà, asa ↄ̃mɛ á wɛ̃ni ũ, i to à gɛ̃gɛ̃ bùsu pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ á deziↄnɛ Ablahaũ† ń Izaakio‡ ń Yakↄbuo§ à mɛ̀ á kpámá guu.

31

Yozuee dilɛa Mↄizi gɛ̃ɛ ũ

1 Mↄizi gɛ̀ yã́ɛ beeↄ ò Isailiↄnɛ 2 à mɛ̀: Tia kɛ́wa ma ka wɛ̃̀ basoolo, má fↄ̃ dↄaaɛ́ lↄo. Dii òmɛɛ à mɛ̀ má bua Yuudɛ̃wao.* 3 Dii á Lua mɛ́ a dↄaaɛ́ à buawà, i bui pↄ́ kú weↄ kaalɛɛ́, í ń bùsu sí. Yozuee mɛ́ aↄ dↄaaɛ́ sa lá Dii òwa. 4 Dii a kɛnɛ́ lá a kɛ̀ Amↄleↄ kí Siↄ̃ɛ ń kí Oguo ń ń bùsuowa, à ń kaalɛ. 5 Dii a ń naɛ́ á ↄzĩɛ, í kɛnɛ́ lá má dìlɛɛ́wa píi. 6 À sↄ̃dilɛ, íↄ wↄ́ↄ vĩ! Ásu to vĩa á kũo, ásu to sↄ̃ kɛ̃́águ ń yã́io, asa Dii á Lua mɛ́ lɛ́ gɛ́ánↄ. A á tó weo, a pãkpaázio.

7 Ɔ̃ Mↄizi Yozuee sìsi, a òɛ̀ Isailiↄ píi wáa à mɛ̀: Sↄ̃dilɛ, níↄ wↄ́ↄ vĩ, asa ḿmɛ ńyↄ̃ gɛ́ ń gbɛ̃́ɛ beeↄ bùsu pↄ́ Dii a lɛgbɛ̃̀ ń dezi káauↄnɛ à mɛ̀ á kpámá guu. Ḿmɛ ńyↄ̃ bùsupi kpaalɛnɛ́. 8 Dii mɛ́ a dↄaanɛ. Ɔ̃mɛ aↄ kunnↄ, a n to weo, a pãkpanzi bauo.† Ńsu to vĩa n kũo, ńsu bílikɛo.

9 Mↄizi ikoyãpi kɛ̃̀ lá guu, a kpà sa'ona Levii bui pↄ́ aaìↄ Dii bàakuańnↄ kpagolo sɛaↄwa ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ píi. 10 Mↄizi yãdìlɛnɛ́ à mɛ̀: Wɛ̃̀ sopla gbɛa, wɛ̃ pↄ́ wì fĩadeↄ kɛ̃́, Lákpɛdↄa dikpɛgↄↄ, 11 tó Isailiↄ mↄ̀ ńzĩa ↄ̀lↄ Dii ń Luaɛ ḿpii gu pↄ́ a sɛu, àli ikoyã láɛ bee kyokɛnɛ́ aa ma. 12 Àli ń kãaa, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ń bↄ̀mↄ pↄ́ kú á wɛ̃́lɛuↄ, aa ma, aai dada, kɛ́ aa e wàↄ Dii á Lua vĩa vĩ, aaiↄ ikoyãpiↄ kũa píi, aaiↄ zĩkɛwà. 13 An nɛ́ pↄ́ yã́pi dↄ̃oↄ i ma, aaiↄ vĩakɛa Dii á Luaɛ dada gↄↄ pↄ́ á kú bùsu pↄ́ álɛ bua Yuudɛ̃wa álɛ gɛ́ síipi guu.

Dii dↄaaa Isailiↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛa oa

14 Dii ò Mↄiziɛ: N gagↄↄ kãikũ̀. Yozuee sísi, í gɛ zɛ kpaaũkpɛu, mí aà dilɛ. Ɔ̃ Mↄizi ń Yozueeo gɛ̀ zɛ̀ kpaaũkpɛu. 15 Dii bↄ̀ mↄ̀má we tɛlu pↄ́ zɛa kpɛ́pi kpɛɛlɛa guu. 16 Ɔ̃ Dii ò Mↄiziɛ: Tó n zu n deziↄ guu, gbɛ̃́piↄ fɛlɛ gbãsĩkɛ ń bùsu pↄ́ aalɛ gɛ̃u dii zĩ̀loↄɛ. Aa pãkpamazi, aai ma bàakuańnↄ yã́ↄ gbooɛ. 17 Gↄↄ bee ma pↄ a pańzi, mí bↄńkpɛ, wi ń mↄ́mↄ. Yã'ĩa a ń le dasi, aai taasikɛ. Gↄↄ bee aa mɛ: Yã'ĩapiↄ wá le, kɛ́ wá Lua kúwanↄo yã́i yã̀? 18 Gↄↄ bee má bↄńkpɛ yãvãi pↄ́ aa kɛ̀ aa zɛ̀ ń dii pãleↄ yã́i.

19 Lɛɛ bee kɛ̃ láu sa, ní dada Isailiↄnɛ aa sí, kɛ́ àↄ dɛmɛɛ an bↄa ma kpɛ seela ũ. 20 Tó ma gɛńnↄ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ ń dezi káauↄnɛ guu, bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diupi, tó aa kã̀ aa mɛ̀kpa, aa zɛ ń dii pãleↄɛ, aai zↄblenɛ́. Aa pãkpamazi, aai ma bàakuańnↄ yã́ gbooɛ. 21 Tó yã'ĩapiↄ ń lé dasi, mɛ́ aalɛ taasikɛ, lɛpi mɛ́ a ń yã́'ĩikpamá, asa a yã́ a sã́ ń buiↄguo. Má làasoo pↄ́ aalɛ kɛ gbã dↄ̃, e màↄ gɛ́ gɛ́ińnↄ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀nɛ́ guu. 22 Mↄizi lɛpi kɛ̃̀ láu gↄↄ bee, ↄ̃ a dà Isailiↄnɛ.

23 Dii yãdìlɛ Nuni nɛ́ Yozueeɛ à mɛ̀: Sↄ̃dilɛ, níↄ wↄ́ↄ vĩ!‡ Ḿmɛ ńyↄ̃ gɛ́ ń Isailiↄ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀nɛ́ guu, mɛ́ mapi máↄ kunnↄɛ.

24 Kɛ́ Mↄizi ikoyãpiↄ kɛ̃̀ láu píi míↄmiↄ, 25 à yãdìlɛ Levii bui pↄ́ aaìↄ Dii bàakuańnↄ kpagolo sɛaↄnɛ à mɛ̀: 26 À ikoyã láɛ bee si dilɛ Dii á Lua bàakuańnↄ kpagolo saɛ, iↄ ku we á bↄa Dii kpɛ seela ũ. 27 Asa má á swã́gbãa dↄ̃, lá i gi yã́i. Za gↄↄ pↄ́ má kúánↄ iↄ bↄ Dii yã́ kpɛɛ e ń a tiao. Wa ma gaa gbɛa pↄ́ o lↄa? 28 À á bui gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń á dↄaanaↄ kãaamɛɛ, kɛ́ mà yã́ɛ beeↄ kã́nɛ́ ń swã́wa, luabɛ ń tↄↄlɛo iↄ dɛ ma seeladeↄ ũ á yã́ musu. 29 Asa má dↄ̃ kɛ́ á ázĩa ↄ̃̀ↄkpa ma gaa gbɛaɛ, í kɛ̃́ zɛ́ pↄ́ má ↄ̀lↄɛ́wa. A gbɛa yã'ĩa a á le, asa á yã́ pↄ́ vãi Diiɛ kɛ, aà pↄ i paázi tã́a pↄ́ á kɛ̀ↄ yã́iɛ.

30 Ɔ̃ Mↄizi lɛpi yã́ dàu a sìu Isaili pↄ́ kãaaaↄnɛ míↄmiↄ.

32

Mↄizi lɛ

1 Musudeↄ, à swã́kpa, mí yã'o,

á gbɛ̃́ pↄ́ á kú zĩ́lɛↄ, à ma yãma.

2 À to ma yãdanɛ kã́fĩakɛɛ́ lán louwa,

à to ma yã'onɛ ɛ̀fãaikɛɛ́ lán fíiwa,

lá sɛ̃ ń láo ì mↄ̀sɛ ewa.

3 Má Dii tↄbↄ.

À zↄ̃ↄkɛ dↄ̃ wá Luaɛ!

4 Gbɛsin aà ũ,

aà yãkɛaↄ wásawasa,

ì yã́pii kɛ a zɛ́waɛ.

Lua náaiden aà ũ, vãie kuwào,

a súsu mɛ́ a maa.

5 Aà gbɛ̃́ↄ yãdↄↄsai kɛ̀ɛ̀,

aa dɛ aà nɛ́ↄ ũ lↄo.

Bui vãi koleaↄnɛ, aa gↄ̃̀ wí sɛa.

6 Màa á fĩabo Diiɛa?

Á sↄũɛ, á ↄ̃nↄ vĩo.

Á Mae pↄ́ á sɛ́n weo lò?

Aàpi mɛ́ á kɛ́, à á zɛ̀dↄ.

7 À làasookɛ yã́ pↄ́ kú za káauↄwa,

à wɛ̃ pↄ́ gɛ̃̀ za ziↄ yãda.

À gbɛa á maeↄwa, aai dau wà siuɛ́,

maezↄ̃ↄↄ mɛ́ aa a galikɛɛ́.

8 Kɛ́ Lua Musude gbɛ̃nazĩnaↄ kpaalɛ̀,

mɛ́ à bui píi bùsu kpàwà,

à ń baade bùsu zↄ̃lɛ iadànɛ́.*

À bùsu kpà Isailiↄwa ń dasilɛu,

9 asa Dii gbɛ̃́ↄ dɛ aà baa ũ,

Yakↄbu buiↄ mɛ́ aà kpaalɛ ũ.

10 À ń lé bùsu giinau,

guwaiwai pↄ́ da pã, wàiↄ ì ↄ́ↄlↄu.

À ↄlìańzi à ń gwá,

à laaidↄ̀má lá a wɛbɛsianawa.

11 Lá kúu ì a sakpɛ vu,

ì yàada a nɛ́ↄla,

màa Dii a gã̀sĩa pòo,

à ń kṹ ń a gã̀sĩa kã́o à ń sɛ́.

12 Dii mɛ́ dↄ̀aanɛ́ ado,

dii zĩ̀loe ↄ ku a guuo.

13 A tò aa bɛ bùsu gulɛsĩↄwa,

ↄ̃ aa buapↄ́ↄ blè.

À ń gwá ń gbɛsi zↄ́'io

ń ku pↄ́ bↄ̀ gu gbɛdeu nísio

14 ń zùkpasa vĩfãaio ń sã kpàsa vĩ'ipuo

ń sãnɛbↄlↄ mɛkpaaↄ ń Basana bùsu sãsakaoↄ

ń pↄ́wɛn maaↄ ń vɛ̃ɛbɛ'i pↄ́ á mì vɛ̃ɛ ũo.

15 Bui maapiↄ mɛ̀kpa, ↄ̃ aalɛ gbá dɛ.

Aa kã̀, aa gbɛ̃̀nɛkũ̀ aa nísi kpà,

ↄ̃ aa pãkpà Lua ń Kɛnazi,

aa sakà gbɛsi pↄ́ dɛ ń Suabana ũ pigu.

16 Aa aà pↄ fɛ̃̀ɛ̀ dii zĩ̀loↄ yã́ musu,

aa tò aà pↄ pà ń tã́a pↄ́ à zàuↄ.

17 Aa tã́aↄ gbàgbaɛ, i kɛ Lua no,†

dii pↄ́ aa ń dↄ̃ yãaoↄ,

aa bↄ̀má dafuɛ,

dii pↄ́ an deziↄ lí vĩakɛnɛ́oↄ.

18 Aa gbɛsi pↄ́ ń í tò we,

Lua dɛ̃ɛkànɛ́, ↄ̃ aà yã́ sã̀ńgu.

19 Kɛ́ Diipi è màa, ↄ̃ à ń bↄlↄbò,

asa aà pↄ pà a nɛgↄ̃ɛↄ ń a nɛnↄɛpiↄziɛ à mɛ̀:

20 Má bↄńkpɛ, mí ń midɛa e,

bui koleaↄn ń ũ, nɛ́ náaisaideↄnɛ.

21 Aa ma pↄ fɛ̀lɛmɛɛ ń pↄ́ pↄ́ dɛ Lua ũoo,

aa tò ma pↄ pà ń tã́aↄ yã́ musu.‡

Má tó bui pↄ́ aa dɛ ma gbɛ̃́ ũoↄ ń pↄ fɛlɛnɛ́,

má tó an pↄ pa bui wɛ́siadeↄ yã́ musu.§

22 Asa ma pↄkũma tɛ́ kà,

mɛ́ tɛ́pi aↄ kũɛ e bɛdau zĩ́lɛ.

Má tɛmↄ dṹniaɛ ń a pↄ́ↄ,

a kũ gbɛ̀sĩsĩ zĩ́naↄwa.

23 Má yã'ĩa kãaańziɛ,

mí a kaↄ zuńzi píi.

24 Imina a káńgu,

Lua i sumá, gagyã i ń dɛdɛ.

Má wàiↄ zĩmá aa ń taitai,

mí mlɛ̃̀ pãsĩnaↄ gbaɛmá aa ń sóso.

25 Wa ń nɛ́ↄ dɛdɛ gãaɛ ń fɛ̃ndaoɛ,

gili i gɛ̃ńgu ń kpɛaↄ guu.

Ɛ̀waasoↄ ń wɛ̃́ndiaↄ gaga ḿpii

ń nɛ́ yↄ̃minaↄ ń maezↄ̃ↄ mikãpuadeↄ.

26 Ma mɛ̀ má ń fãaaɛ,

mí tó an tↄ́ ga dṹniau,

27 ãma ma vĩakɛ̀ an ibɛɛↄ ĩ́andãaɛ.

Aaↄ e wa mɛ́ wà bee kɛ̀,

aa mɛ wa mɛ́ wà zĩblèmá,

i kɛ Dii mɛ́ bee kɛ̀ píio.

28 Isailiↄ yãe dↄ̃o,

bui ↄ̃nↄkɛ̃sãmadeↄnɛ!

29 Tó aa ↄ̃nↄ vĩɛ, aa bee dↄ̃,

aa dↄ̃ gu pↄ́ ń yãkɛaↄ mipɛ̀uńnↄ.

30 Kpelewa gbɛ̃́ mɛ̀ndo tò gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo tilɛ̀i?

Kpelewa gbɛ̃ↄn pla gbɛ̃ↄn ↄ̀aa blakwi yài?

Mɛ́ i kɛ Dii pↄ́ dɛ ń gbɛsi ũ ń kpámá bàasio.

31 Asa wá ibɛɛↄ gbɛsi dɛ lán wá gbɛsiwao,

baa ampiↄ aa dↄ̃ ńzĩawa.

32 Aa muaa ń Sↄdↄũdeↄ ń Gↄmↄↄdeↄɛ.

Aa dɛ lán vɛ̃ɛli pↄ́ a nɛ́ dɛ kona ũ

mɛ́ a kↄ́ dɛ gↄ̃i ũwaɛ.

33 An vɛ̃ɛá mlɛ̃̀ sɛwɛɛ

lán kyã́ lɛ́'i pãsĩwa.

34 Dii mɛ̀: Má ń yã́pi kũa ma dↄ̃uo lé?

Má kũ̀kũ ń kã́n'ↄo ma làasiu.

35 Mámɛ má tↄsimá,

mámɛ má fĩabonɛ́.*

Gↄↄewa aa tii guwa,

asa an kaalɛgↄↄ kãikũ̀ɛ,

pↄ́ pↄ́ lɛ́ ń dã́ wãa, àlɛ mↄ́.

36 Asa Dii a yãkɛkɛ ń a gbɛ̃́ↄ,†

i wɛ̃nadↄ̃ a zↄ̀blenaↄnɛ.

Tó a è an gbãa làa,

gbɛ̃e kuo, zↄ ge wɛ̃́ɛ,

37 a mɛ: An diiↄ ku máɛ?

An gbɛsi pↄ́ aa nàaàzi ku má ni?

38 Diipiↄ ń sa'obↄ nísi sò,

aa vɛ̃ɛ pↄ́ aa tↄ̃̀lɛmá mì.

Aa fɛlɛ dↄálɛ sa, aa ↄkuála.

39 Àↄ dↄ̃ tiasa kɛ́ mámɛ má a ũ,

diie kuo, ma bàasio.

Mámɛ mi to wà ga,

mámɛ mi to wàↄ ku,

mámɛ mi gbɛ̃́ kɛ'ĩa,

mámɛ mi ń gbã́gbã.

Gbɛ̃e a fↄ̃ ń bↄ ma ↄzĩo.

40 Ma a ↄ sɛ̀ musu,

má ò ń ma kua gↄↄpiio,

41 tó ma a fɛ̃nda pↄ́ ì tɛkɛ lɛkɛ̀,

mɛ́ má kũa mà yã́kpalɛkɛò,

má tↄsi ma ibɛɛↄwa,

mà fĩabo gbɛ̃́ pↄ́ zamaguↄnɛɛ.

42 Ma kaↄ ga ń auo,

gbɛ̃́ pↄ́ gàↄ ń zĩ̀zↄↄ pↄ́o píi.

Ma fɛ̃nda a gɛ̃ mɛbaasiu

sɛa za ibɛɛ dↄaanaↄwa.

43 Buiↄ, à gulakɛ Dii gbɛ̃́ↄ yã́ musu,‡

asa a a zↄ̀blenaↄ au tↄsi.§

A tↄsi a ibɛɛↄwa,

i a bùsu ń a gbɛ̃́ↄ duuna kɛ̃́má.

44 Mↄizi mↄ̀ ń Nuni nɛ́ Yozueeo, à lɛpi yã́ dàu a sìu Isailiↄnɛ. 45 Kɛ́ Mↄizi lɛpi yã́ sìunɛ́ ḿpii a làa, 46 a ònɛ́: À yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́ gbã da á sↄ̃u píi, kɛ́ à e o á nɛ́ↄnɛ aa laaika, aaↄ ikoyãpiↄ kũa píi. 47 Asa a dɛɛ́ yãpã ũo, á wɛ̃niɛ. Tó á yã́piↄ kũa, á gɛ̃gɛ̃ bùsu pↄ́ álɛ bua Yuudɛ̃wa álɛ gɛ́ síi guuɛ.

48 Gↄↄ doũpi zĩ́ Dii yã'ò Mↄiziɛ à mɛ̀: 49 Dɛdɛ Abaliũ gbɛ̀sĩsĩɛ beewa Mↄabu bùsuu la e Nɛbo gbɛ̀sĩsĩ musu bↄaa ń Yelikoo, ní wɛsi Kanaa bùsu pↄ́ málɛ kpá Isailiↄwa aa sílɛ. 50 Ńyↄ̃ ga gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ n dɛdɛwàpi musuɛ, ní zu ń deziↄ guu, lá n vĩ̀i Aalona gà Oo gbɛ̀sĩsĩ musu à zù a deziↄ guuwa. 51 Asa n bↄ ma kpɛ Isailiↄ wáa Mɛliba í pↄ́ kú Kadɛsi kĩ́i Zini guwaiwaiuɛ, ni ma kuaadoakɛ dↄ̃mɛɛ ń guuo.* 52 Ayãmɛto ńyↄ̃ bùsupi e kãaaɛ, ńyↄ̃ gɛ̃uo.

33

Mↄizi Isaili buiↄ gbaa sa'olɛ

(Daa 49.1-28)

1 Sa maa pↄ́ Lua gbɛ̃́ Mↄizi ò Isailiↄnɛ e àↄ gɛ́ gain kɛ, 2 à mɛ̀:

Dii bↄ̀ Sinai à mↄ̀wá,

aà gawi bìlɛwá za Sei,

à pìpiwɛ̃ɛ za Palana gbɛ musu,

à bↄ̀ a gbɛ̃́ dasidasiↄ kĩ́i,

lou lɛ́ pílɛpilɛ aà ↄplaai.

3 Dii ye a gbɛ̃́ↄzi,

gbɛ̃́ pↄ́ an kua ńdoapiↄ ku aà ↄzĩ.

Aaì kãaaaàzi wà aà yãma.

4 Mↄizi ikoyã dìlɛwɛ̃ɛ,

wá Yakↄbu buiↄ pↄ́ ũ.

5 Dii mɛ́ gↄ̃̀ wá bui maa kía ũ,

kɛ́ wá Isaili bui dↄaanaↄ kↄ̃ kã̀aa.

6 Mↄizi mɛ̀:

Lubɛni buiↄ aaↄ kuɛ, aa gao,

kási aaↄ dasio.

7 À yã́ɛ bee ò Yuda buiↄ yã́ musu:

Dii, Yuda buiↄ wii ma,

ní suńnↄ ń gbɛ̃́ↄ guu.

Aalɛ gí ń ńzĩao,

dↄńlɛ an ibɛɛↄ yã́ musu.

8 Levii buiↄ yã́ musu à mɛ̀:

N Tumiũ ń Uliũo kpà n gbɛ̃́ náaideↄwa.*

N ń lɛ́ n ń gwá Masa,

n zↄakàńzi Mɛliba í kĩ́i.†

9 Aai ń de ń ń dao yãdao,

aai ń vĩ̀iↄ ń ń dãunaↄ dↄ̃o ge an nɛ́ↄ.

Aa n yã́ kũa,

aa zɛ̀ ń n bàakuańnↄ yã́o.‡

10 Aaì n yã́ↄ da Yakↄbu buiↄnɛ,

aaì n ikoyã da Isailiↄnɛ.

Aaì tulaletikatɛa n aɛ,

aaì sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń gbagbakĩiwa.

11 Dii, báaadańgu, ní ń gba gbãa,

kɛ́ zĩ pↄ́ aalɛ kɛↄ e kangu.

Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ fɛlɛńnↄↄ lɛ́ ń wówa,

ǹ ń zangudeↄ gbɛ̃, aasu fɛlɛ lↄo.

12 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ yã́ musu à mɛ̀:

Dii gbɛ̃́ yenzideↄ zↄ̃lɛaaànↄ dↄdↄa.

Dii aↄ kàedańzi,

aↄ kú ń guu gↄↄpiiɛ.

13 Yosɛfu buiↄ yã́ musu à mɛ̀:

Dii báaada ń bùsuu

ń fíi maa pↄ́ ì bↄ musu à kpao

ń í pↄ́ kálɛa tↄↄlɛ zíɛo

14 ń pↄmaa pↄ́ ĩatɛ̃ ì to aa bↄlɛↄ

ń pↄmaa pↄ́ ì bↄlɛ mↄ ń mↄoↄ

15 ń gbɛ̀sĩsĩ zi musupↄↄ

ń sĩ̀sĩ pↄ́ kú za káauↄ pↄmaaↄ

16 ń pↄmaa pↄ́ kú tↄↄlɛↄ píi.

Yosɛfu buiↄ na ń Lua pↄ́ kú yãa kàelɛuo,

ɛ̀fãaipiↄ i su ń miwa,

asa Yosɛfu á bɛɛɛdeɛ a gbɛ̃́ↄ guu.

17 Aà buiↄ aaↄ zↄ̃ↄkɛ vĩ

lán zuswana nɛsana sɛ̃́iawa,

aaↄ gbãa vĩ lán zùsɛ̃lɛ kↄ́baↄwa,

aa málɛ buiↄzi e dṹnia lɛ́wa.

Màa Ɛflaiũ bui aↄ dasi,

màa Manase bui aↄ dasi.

18 Zabulↄni buiↄ yã́ musu à mɛ̀:

Zabulↄni buiↄ,

à pↄnakɛ laa pↄ́ álɛ taↄ guu.

Isakaa buiↄ, à pↄnakɛ bɛ.

19 Aa gbɛ̃́ↄ sísi Dii gbɛ̀sĩsĩwa,

aai samaa'owà we,

asa aa àizɛɛ pↄ́ di ísiauↄ ble

ń pↄ́ pↄ́ ulɛa bùsu'ũfãa guuↄ.

20 Gada buiↄ yã́ musu à mɛ̀:

Wà Gada buiↄ bùsu Kãfĩna sáaukpa!

Aaↄ wúlɛa we lán nↄ̀ↄmusuwaɛ,

aa gbɛ̃́ↄ taitai ń gã̀sĩↄwa ń ń miↄ.

21 Aa tↄↄlɛ sɛ̃́ia sɛ̀ ńzĩa pↄ́ ũ,§

wa gbɛ̃zↄ̃ↄↄ baapi kũanɛ́ we.

Kɛ́ Isailiↄ dↄaanaↄ kã̀aa,

Gada buiↄ zĩkɛ̀ Dii ikoyã zɛdewa

ń yã́ pↄ́ a dìlɛ Isaili bui píiɛo.

22 Dã buiↄ yã́ musu à mɛ̀:

Dã buiↄá nↄ̀ↄmusu nɛ́ bↄlↄↄnɛ,

aai bↄ Basana bùsuu aa kusimá.

23 Nɛfatali buiↄ yã́ musu à mɛ̀:

Nɛfatali buiↄ na ń Diio maamaa,

à báaadàńgu à kɛ̀ zài.

Ísida ń gɛↄmidↄkĩi oi bùsuo

a gↄ̃ ń pↄ́ ũɛ.

24 Asɛɛ buiↄ yã́ musu à mɛ̀:

Pↄnadeↄ Asɛɛ buiↄ dɛ bui kĩniↄla,

aaↄ naaànↄ dɛ ń gbɛ̃́ↄla,

aa ń gbá pípi ń nísio.

25 Aa ń bↄlɛ gbã́aↄ pi

ń mↄsio ń mↄgotɛ̃o,

aaↄ ku dↄdↄaɛ e ń wɛ̃ni lɛ́u.

26 Bui maaↄ, gbɛ̃e muaa ń á Luaoo,

ì di luabɛpuana kpɛ musu,

ì mↄ dↄiálɛ a zↄ̃ↄkɛ guu.

27 Lua pↄ́ kú za zipi mɛ́ á ulɛkĩi ũ,

ìↄ ↄliaázi zĩ́lɛ la gↄↄpiiɛ.

Ì á ibɛɛↄ yáɛ́, ì oɛ́ à ń kaalɛ.

28 Isailiↄ iↄ ku dↄdↄa ńtɛ̃ɛ,

Yakↄbu buipiↄ iↄ ku

bùsu pↄ́ pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo diu,

gu pↄ́ a mↄ̀sɛ ìↄ bↄ musu.

29 Báaadeↄn á Isailiↄ ũ,

asa Dii á suabà.

Démɛ kú lááwai?

Ɔ̃mɛ á sɛ̀ngbao ń á dↄnlɛo

ń á fɛ̃nda gawideo ũ.

Á ibɛɛↄ vlãnauɛ́ á aɛɛ,

íↄ bɛ ń bùsu gulɛsĩↄwa.

34

Mↄizi gaa

1 Mↄizi bↄ̀ Mↄabu bùsu sɛ̃u, à dɛ̀dɛ Nɛbo gbɛwa e Pisiga misonaa bↄaa ń Yelikoo, ↄ̃ Dii bùsupi ↄ̀lↄɛ̀ píi za Galada bùsu e Dã 2 ń Nɛfatali buiↄ bùsuo píi ń Ɛflaiũ buiↄ bùsuo ń Manase buiↄ bùsuo ń Yuda buiↄ bùsuo píi e ísia pↄ́ kú bɛ'aɛ 3 ń Nɛgɛvɛo ń wɛ̃́lɛ daminalikpɛde Yeliko guzulɛo e Zoaa. 4 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ Ablahaũɛ ń Izaakio ń Yakↄbuo, ma mɛ̀ má kpá ń buiↄwapin we. Má tò n wɛsìɛ, ãma ńyↄ̃ bua Yuudɛ̃wa ǹ gɛ̃uo.

5 Ɔ̃ Dii zↄ̀blena Mↄizi gà Mↄabu bùsuu we lá Dii òwa. 6 Ɔ̃ Dii aà vĩ̀ sĩ̀sĩpↄlɛu we bↄaa ń Bɛpeooo. Gbɛ̃e aà mia dↄ̃o e ń a gbão. 7 Mↄizi gà a wɛ̃̀ basoolode guuɛ. Aà wɛ́ na, mɛ́ aà gbãa i laoo. 8 Isailiↄ aà gɛ'ĩanabↄ̀ gↄↄ baakwi sɛ̃u Mↄabu bùsuu, ↄ̃ gɛ'ĩanabↄa ń ↄↄlↄo làa.

9 Ɔ̃nↄ pà Nuni nɛ́ Yozueeɛ, kɛ́ Mↄizi ↄnàwà yã́i. Isailiↄ misìilɛɛ̀, aa kɛ̀ lá Dii dà Mↄiziɛwa 10 Ãnabie i bↄ Isailiↄ guu lán Mↄiziwa lↄo. Aaì yãbↄ kↄ̃ lɛ́u ń Diioɛ,* 11 mɛ́ à seelaↄ ń dabudabu pↄ́ Dii a zĩoↄ kɛ̀ Egipi, Falaↄ̃ↄ ń a ìwaↄ ń a gbɛ̃́ↄ aɛ píi. 12 Gbɛ̃e i yãbↄnsaɛ zↄ̃ↄ pↄ́ Mↄizi kɛ̀ ń iko gbãao Isailiↄ wɛsìɛ kɛ lↄo.

* 1:4 Nao 21.21-35

† 1:32 Ɛbɛ 3.19

* 2:1 Nao 21.4

† 2:4 Daa 36.8

‡ 2:9 Daa 19.37

§ 2:14 Nao 14.29

* 2:19 Daa 19.38

* 4:2 Zia 22.18-19

† 4:3 Nao 25.1-9

‡ 4:12 Bↄa 19.16-18, Ɛbɛ 12.18-19

§ 4:13 Bↄa 31.18

* 4:14 Bↄa 21.1

† 4:16 Bↄa 20.4

‡ 4:18 Lom 1.23

§ 4:21 Nao 20.12

* 4:24 Ɛbɛ 12.29

† 4:35 Maa 12.32

* 5:10 Bↄa 34.6-7, Nao 14.18

† 5:12 Bↄa 16.23-30

‡ 5:14 Bↄa 23.12, 34.21

§ 5:16 Mat 15.4, Ɛfɛ 6.2-3

* 5:17 Daa 9.6, Mat 5.21

† 5:18 Mat 5.27, Zaa 2.11

‡ 5:19 Maa 10.19, Luk 18.20

§ 5:20 Bↄa 23.1, Mat 19.18-19

* 5:21 Lom 7.7, 13.9

† 5:27 Ɛbɛ 12.18-19

* 6:3 Daa 12.1

† 6:4 Maa 12.29

‡ 6:5 Mat 22.37

§ 6:10 Daa 12.7, 26.3, 28.13

* 6:13 Mat 4.10

† 6:16 Bↄa 17.1-7, Mat 4.7

* 7:1 Zĩn 13.19

† 7:6 Bↄa 19.5, Tit 2.14, 1Piɛ 2.9

* 8:3 Mat 4.4, Luk 4.4

† 8:14 Ozee 13.5-6

* 9:9 Bↄa 24.18

† 9:18 Bↄa 34.28

‡ 9:19 Ɛbɛ 12.21

§ 9:22 Nao 11.3

* 9:22 Bↄa 17.7

† 9:22 Nao 11.34

‡ 9:23 Nao 13.31-14.9

* 10:6 Nao 20.28

† 10:10 Bↄa 34.28

‡ 10:17 Zĩn 10.34, Lom 2.11

§ 10:22 Daa 46.27

* 10:22 Daa 15.5, 22.17

* 11:4 Bↄa 14.28

† 11:6 Nao 16.31-32

‡ 11:24 Yoz 1.3-4

§ 11:29 Yoz 8.33

* 12:23 Daa 9.4, Lev 17.10-14, Zĩn 15.20

* 13:1 Zia 22.18-19

* 14:21 Lev 17.12-15, Zĩn 15.20

† 14:21 Bↄa 23.19, 34.26

‡ 14:22 Nao 18.21

* 15:11 Zãa 12.8

* 17:5 Bↄa 22.19

† 17:6 Mat 18.16, 2Kln 13.1, 1Tim 5.19, Ɛbɛ 10.28

‡ 17:7 1Kln 5.13

§ 17:14 1Sam 8.5

* 17:16 1Kia 10.28

† 17:17 1Kia 11.1-8

‡ 17:17 1Kia 10.14-22

* 18:2 Nao 18.20

† 18:10 Bↄa 22.17

‡ 18:13 Mat 5.48

§ 18:15 Zĩn 7.37

* 18:16 Bↄa 20.19

† 18:19 Zĩn 3.22-23

* 19:14 Iko 27.17

† 19:15 Nao 35.30, Iko 17.6

‡ 19:21 Bↄa 21.23-25, Lev 24.19-20, Mat 5.38

* 21:23 Gal 3.13

* 22:4 Bↄa 23.4-5

† 22:11 Lev 19.19

‡ 22:12 Nao 15.37-41

§ 22:29 Bↄa 22.15-16

* 23:1 Lev 18.8, 20.11

† 23:4 Nɛɛ 13.1-2

‡ 23:5 Nao 22.1-6

§ 23:6 Nao 23.7-24.9

* 23:18 Lev 19.29

† 23:21 Bↄa 22.24, Lev 25.36-37, Iko 15.7-11

‡ 23:22 Nao 30.1-16, Mat 5.33

* 24:1 Mat 5.31, Maa 10.4

† 24:7 Bↄa 21.16

‡ 24:8 Lev 13.1-14.54

§ 24:9 Nao 12.10

* 24:13 Bↄa 22.26-27

† 24:15 Lev 19.13

‡ 24:16 2Kia 14.6, 2Lad 25.4, Eze 18.20

§ 24:18 Bↄa 23.9, Lev 19.33-34, Iko 27.19

* 24:21 Lev 19.9-10

* 25:3 2Kln 11.24

† 25:4 1Kln 9.9, 1Tim 5.18

‡ 25:6 Mat 22.24

§ 25:9 Lut 4.7-8

* 25:16 Lev 19.35-36

† 25:17 Bↄa 17.8-14

‡ 25:19 1Sam 15.2-9

* 26:2 Bↄa 23.19

† 26:12 Iko 14.28-29

‡ 26:18 Bↄa 19.5, Iko 4.20, 7.6, Tit 2.14, 1Piɛ 2.9

* 27:6 Bↄa 20.25

† 27:8 Yoz 8.30-32

‡ 27:14 Yoz 8.33-35

§ 27:15 Bↄa 20.4, 34.17

* 27:16 Bↄa 20.12

† 27:19 Bↄa 22.21, 23.9

‡ 27:20 Lev 18.8

§ 27:21 Bↄa 22.18, Lev 18.23

* 27:22 Lev 18.9

† 27:23 Lev 18.17

‡ 27:26 Gal 3.10

* 28:57 2Kia 6.28-29, Wɛ̃n 4.10

* 29:6 Nao 21.21-35

† 29:17 Ɛbɛ 12.15

‡ 29:22 Daa 19.24-25

* 30:14 Lom 10.6-8

† 30:20 Daa 12.7

‡ 30:20 Daa 26.3

§ 30:20 Daa 28.13

* 31:2 Nao 20.12

† 31:8 Yoz 1.5, Ɛbɛ 13.5

‡ 31:23 Yoz 1.6

* 32:8 Zĩn 17.26

† 32:17 1Kln 10.20

‡ 32:21 1Kln 10.22

§ 32:21 Lom 10.19

* 32:35 Lom 12.19, Ɛbɛ 10.30

† 32:36 Soũ 135.14

‡ 32:43 Lom 15.10

§ 32:43 Zia 19.2

* 32:51 Nao 27.12-14

* 33:8 Bↄa 28.30

† 33:8 Bↄa 17.7, Nao 20.13

‡ 33:9 Bↄa 32.26-29

§ 33:21 Nao 32.1-5, 31-32

* 34:10 Bↄa 33.11

Yozuee

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

YOZUEE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Yozuee lápi lɛ́ a bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ lá Mↄizi gɛ̃ɛ Yozuee dↄ̀aa Isailiↄnɛ, lá aa Kanaa bùsu sì ń lá wà bùsupi kpaalɛnɛ́ bui ń buio, aa zↄ̃̀lɛzↄ̃lɛu. Lápi kpaalɛa lɛɛ àaↄ̃ɛ ↄ̃n kɛ:

Kanaa bùsu sia (1-12)

Bùsupi kpaalɛa (13-21)

Yozuee yã́ gbɛzãↄ (22-24)

Kɛ́ Lua bùsu kpà a gbɛ̃́ↄwa, à lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ ń deziↄnɛ ń a pↄ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ Mↄiziɛↄ pàpaɛ. Yãa Lua kua ń a gbɛ̃́ↄ guu, an Kanaa bùsu sia yã́ gbianɛ́, lá an bↄa Egipi bùsuu yã́ gbianɛ́wa. Lua mɛ́ zĩkà a gbɛ̃́ↄnɛ, ↄ̃mɛ tò aa zĩblè aa bↄ̀ aafia.

Bùsu pↄ́ aa zĩblèwàↄ ń bùsu pↄ́ gↄ̃̀ aa siↄ, a kpaalɛanɛ́ bui ń buio ua ń uao lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ lá Lua ì laaidↄmá, asa a tò an baade azĩa tↄↄlɛ vĩɛ.

Kanaa bùsu sia ń a kpaalɛao dau siuawɛ̃ɛ guu wi dↄ̃ kɛ́ Lua náai vĩ, ì lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀nɛ́ↄ papa, mɛ́ à kũ̀ aa ńzĩa kpawàɛ, aaliↄ aà yã́ kũa. Isailiↄ zↄ̃lɛa buipãle luadↄ̃nsaiↄ guuá kaiɛ, asa ì ń luanaaikɛa bãdɛɛ. Bee yã́i Yozuee fɛ̀lɛ zɛ̀ à Luabaakuańnↄ yã́ bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ gↄↄ pↄ́ aa kãaaa Sikɛũ (24). À ń gbálaai maamaa, ↄ̃ gbɛ̃́ↄ zɛ̀o wà zↄble Diiɛ. A gbɛa Isailiↄ ń ń bùsuo yãziↄ dàalɛ. Za gↄↄ bee an ibɛɛ pↄ́ liaańziↄ ìↄ ye ń bùsupi símáɛ gↄↄpii. Isailiↄ sↄ̃, lá Lua mɛ́ ń gbá bùsupi mɛ́ aà bàa kúńnↄ, bee ↄ̃ ãnabiↄ ìↄ dↄńgu mↄ̀ↄmↄↄ. Sema aaↄ yã́ pↄ́ Luapi dìlɛnɛ́ↄ kũa.

1

Dii yãdilɛa Yozueeɛ

1 Dii zↄ̀blena Mↄizi gaa gbɛa Dii yã'ò Mↄizi zↄbãna Yozuee, Nuni nɛ́ɛ à mɛ̀: 2 Ma zↄ̀blena Mↄizi gà. Fɛlɛ bua Yuudɛ̃wa la sa, mpi ń Isailiↄ píi, í gɛ̃ bùsu pↄ́ má kpàwáu. 3 Gu pↄ́ á gbá pɛ̀lɛu píi, má kpàwá lá má ò Mↄiziɛwaɛ.* 4 Sɛa za guwaiwaiu e gɛa Libã bùsuu, sɛa za swa zↄ̃ↄ pↄ́ wì mɛ Uflata e gɛa ísia pↄ́ kú bɛ'aɛ oi, Itiↄ bùsupi a gↄ̃ á bùsu ũ píiɛ. 5 E ǹ gɛ ǹ gaò gbɛ̃e a e n gã fĩo. Lá má kú ń Mↄizio, màa máↄ kunnↄ. Má n to weo, má pãkpanzi bauo.†

6 Sↄ̃dilɛ, níↄ wↄ́ↄ vĩ, asa ḿmɛ ńyↄ̃ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ á dezi káauↄnɛ ma mɛ̀ má kpámá‡ sí, ní kpá gbɛ̃́ɛ beeↄwa. 7 Sↄ̃dilɛ, níↄ wↄ́ↄ vĩ lé! Laaidↄ ikoyã pↄ́ ma zↄ̀blena Mↄizi dànɛwa, níↄ kũa píi. Ńsu kɛ̃wà ǹ na ↄplaai ge zɛɛ oio, n tá ali kɛ naɛ. 8 To Mↄizi ikoyã lápi yã́ àↄ dↄ ń lɛ́u, níↄ làasookɛwà fãanɛ ń gwãasĩnao. Laaidↄ yã́ pↄ́ kú a guuwa píi, ní zĩkɛwà, n tá iↄ na, n yã́ iↄ bↄ maa. 9 Mámɛ ma yãdìlɛnɛo lò? Sↄ̃dilɛ, níↄ wↄ́ↄ vĩ. Ńsu to vĩa n kũo. Ńsu to sↄ̃ kɛ̃nguo, asa ma Dii n Lua, máↄ kunnↄ gu pↄ́ ńlɛ gɛ́u píiɛ.

10 Ɔ̃ Yozuee ò Isaili dↄaanaↄnɛ à mɛ̀: 11 À bòo kɛɛlɛ, í o gbɛ̃́ↄnɛ aa kũ̀sũa sↄukɛ, asa gↄↄ àaↄ̃ gbɛa aa bua Yuudɛ̃wa la, aai gɛ́ bùsu pↄ́ Dii ń Lua kpàmá aaↄ vĩ síi. 12 Yozuee ò Lubɛni buiↄnɛ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo à mɛ̀: 13 À to yã́ pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi dìlɛɛ́ɛ bee dↄágu, à mɛ̀ Dii á Lua a to à kã́mabokĩi e, à bùsuɛ bee kpàwáɛ. 14 Ayãmɛto á nↄɛↄ ń á nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ń á pↄtuoↄ gↄ̃ bùsu pↄ́ Mↄizi kpàwáu Yuudɛ̃ baala, á zĩgↄ̃ↄ i dↄaa bua á gbɛ̃́ↄnɛ ḿpii, aaiↄ ń gↄ̃kɛbↄↄ kũa, aai dↄńlɛ́ 15 e Dii àↄ tó á gbɛ̃́ↄ kã́mabokĩi e lá a kɛ̀ɛ́wa, ampiↄ sↄ̃ aai gↄ̃ bùsu pↄ́ Dii á Lua lɛ́ kpámá vĩ. Bee gbɛa í su bùsu pↄ́ gↄ̃̀ á pↄ́ ũɛ beeu, í zↄ̃lɛ bùsu pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi kpàwá Yuudɛ̃ baala gukpɛ oipiu.§ 16 Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Yã́ pↄ́ ń dìlɛwɛ̃ɛ píi wá kɛɛ. Gu pↄ́ n wá zĩ́u píi wá gɛɛ. 17 Lá wa zĩkɛ̀ Mↄizi yã́wa píi, màa wá zĩkɛ n yã́wa lↄ. Dii n Lua aàↄ kunnↄ, lá a kú ń Mↄiziowaɛ. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ n yã́ kpɛ à gì yã́ pↄ́ ń dìlɛɛ kɛi, à gàɛ. Sↄ̃dilɛ, níↄ wↄ́ↄ vĩ lé!

2

Asiigwanaↄ zĩa Yeliko

1 Kua Sitiũ Nuni nɛ́ Yozuee asiigwanaↄ zĩ̀ gbɛ̃ↄn pla asii guu à mɛ̀: À gɛ wɛ́kpalɛ bùsupizi ń Yelikoo. Ɔ̃ aa gɛ̀ we, aa gɛ̀ pìla káalua pↄ́ wì mɛɛ̀ Lahabu kpɛ́u.* 2 Ɔ̃ wa ò Yeliko kíaɛ wà mɛ̀: Isailieↄ gɛ̃̀ la oosia wá bùsu asiigwai. 3 Ɔ̃ kíapi gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Lahabu bɛ aa mɛ̀: Bↄ ń gↄ̃ɛ pↄ́ mↄ̀ n kĩ́iↄ, asa wá bùsu asiigwagwaa yã́i aa mↄ̀i. 4 À mↄ lè nↄɛpi gbɛ̃ↄn plapiↄ sɛ ùlɛ kↄ̀, ↄ̃ à mɛ̀: Gbɛ̃́piↄ mↄ̀ ma kĩ́i la sĩanaɛ. Má dↄ̃ gu pↄ́ aa bↄ̀uo. 5 Kɛ́ gu sì bĩ́izɛtagↄↄ, aa bↄ̀lɛ. Má dↄ̃ má aa tàuo. À ń gbɛsɛlɛ kpakpa, á ń leɛ. 6 À mↄ lè à ń sɛ́ gɛ̀ńnↄ kpɛ́ musu, à ń úlɛ gbↄ̃̀ↄna pↄ́ kálɛa weu kↄ̀. 7 Zĩnaↄ pɛ̀lɛńzi Yuudɛ̃ zɛ́u e a buakĩi, mɛ́ wà bĩ́i zɛ́ tà ń kpɛ.

8 E asiigwanapiↄ aaↄ gɛ́ wúlɛi, Lahabu dɛ̀dɛ ń kĩ́i kpɛ́ musu, 9 a ònɛ́: Má dↄ̃ kɛ́ Dii bùsuɛ bee kpàwáɛ. Gili gɛ̃̀wágu á yã́ musu, ↄ̃ bùsuɛbeedeↄ kã́ gà ḿpii. 10 Wá mà lá Dii Ísia Tɛ̃a í zↄ̃̀ɛɛ́ gↄↄ pↄ́ a bↄlɛ Egipi† ń yã́ pↄ́ á kɛ̀ Siↄ̃ ń Oguoɛ, a Amↄleↄ kía gbɛ̃ↄn plapiↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ Yuudɛ̃ baale.‡ 11 Kɛ́ wá mà, sↄ̃ kɛ̃̀wágu, wá nisĩna nà líwa á yã́i, asa Dii á Lua mɛ́ musu ń zĩ́lɛo Lua ũ. 12 Lá ma gbɛ̃kɛkɛ̀ɛ́, ápiↄ sↄ̃ à lɛgbɛ̃mɛɛ sa ń Dii tↄ́o à gbɛ̃kɛkɛ ma de bɛdeↄnɛ. À seelakɛmɛɛ màↄ dↄ̃ sã́asã 13 kɛ́ á ma mae ń ma dao ń ma vĩ̀iↄ ń ma dãunaↄ ń wá gbɛ̃́ↄ bↄ píi, í wá bↄ ga lɛ́zĩ. 14 Ɔ̃ gↄ̃ɛpiↄ wèwà aa mɛ̀: Ḿmɛ ń wá wɛ̃ni ũ, wámɛ wá n wɛ̃ni ũ sↄ̃. Tó ni wá yã'o gbɛ̃e mào, tó Dii bùsuɛ bee kpàwá, wá gbɛ̃kɛkɛnɛ sĩana.

15 Ɔ̃ à ń bↄ́lɛ fɛnɛntiu, à ń píla bĩ́i kpɛ ń bao, asa aà kpɛ́ pↄ́ a kuu ku wɛ̃́lɛ bĩ́iwaɛ. 16 A ònɛ́: À mipɛ gusĩsĩdewa, kɛ́ á gbɛ̀sɛlɛnaↄ su kpaaũánↄo yã́i. Àↄ ulɛa we gↄↄ àaↄ̃ e á gbɛ̀sɛlɛnaↄ su, í gbasa dazɛu. 17-18 Ɔ̃ gↄ̃ɛpiↄ òɛ̀: Tó wa ɛa gɛ̃ á bùsuu, ní bà tɛ̃aɛ bee dↄ fɛnɛnti pↄ́ ńlɛ wá bↄlɛuɛ beewa, ní n mae ń n dao ń n vĩ̀iↄ ń n dãunaↄ ń n de bɛdeↄ kãaanzi píi n kpɛ́ɛ beepiu. Tó ni kɛ màao, wá bàa àↄ ku lɛ́ pↄ́ ń tò wá gbɛ̃̀nɛ guu lↄo. 19 Tó an gbɛ̃e bↄ̀ n kpɛ́u à gɛ̀ gãaɛ, à azĩa dɛ̀n we, wá yã́n lↄo. Tó an gbɛ̃e kunnↄ kpɛ́u, mɛ́ wà aà dɛ̀, wámɛ aà gaa a wi wá musu. 20 Tó n wá kↄmalɛkɛ̀ gbɛ̃́ↄnɛ sↄ̃, wá bàa aↄ ku lɛ́ pↄ́ ń tò wá gbɛ̃̀nɛpi guu lↄo. 21 Ɔ̃ Lahabu mɛ̀: Àↄ dɛ màa lá á òwa. Ɔ̃ à ń gbáɛ, aa tà. Ɔ̃ à bà tɛ̃api dↄ̀ a fɛnɛntiu.

22 Kɛ́ aa pìla bĩ́iwa màa, aa mipɛ̀ gusĩsĩdewa, ↄ̃ aa ì we gↄↄ àaↄ̃ e an gbɛ̀sɛlɛnaↄ gɛ̀ sùò. An gbɛ̀sɛlɛnapiↄ ń wɛɛlɛ zɛ́ saɛ píi, aai ń eo. 23 Ɔ̃ gbɛ̃ↄn plapiↄ dàzɛu, aa pìla sĩ̀sĩpiↄwa aa bùa swawa. Kɛ́ aa kà Nuni nɛ́ Yozuee kĩ́i, aa yã́ pↄ́ ń lé dàu a sìuɛ̀ píi 24 aa mɛ̀: Dii bùsupi nàwɛ̃ɛ wá ↄzĩ píiɛ. Bùsupideↄ kã́ gà ḿpii wá yã́i.

3

Isailiↄ buaa Yuudɛ̃wa

1 Yozuee fɛ̀lɛ kↄↄ káaukaau ń Isailiↄ píi. Bↄa Sitiũ aa gɛ̀ Yuudɛ̃i, ↄ̃ aa bòokpà we e aaↄ gɛ buaiwà. 2 Gↄↄ àaↄ̃ gbɛa Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ bòo kɛ̀ɛlɛ, 3 aa yãdìlɛ gbɛ̃́ↄnɛ aa mɛ̀: Tó á è Levii bui sa'onaↄ Dii á Lua bàakuaánↄ kpagolo sɛa, à dazɛu, íↄ tɛ́ ń kpɛ, 4 kɛ́ à e dↄ̃ zɛ́ pↄ́ á sɛ́, asa i zɛ́pi sɛ yãao. Àↄ bɛ zã̀zã lán londo taawa yòoo! Ásu sↄ̃ kpagolopizio. 5 Ɔ̃ Yozuee ò gbɛ̃́ↄnɛ: À gbãbↄ ázĩaɛ, asa Dii a yãbↄnsaɛkɛ á zãnguo zia. 6 Ɔ̃ à ɛ̀a ò sa'onaↄnɛ: À Dii bàakuawanↄ kpagolo sɛ́ à dↄaa buaò gbɛ̃́ↄnɛ. Ɔ̃ aa kpagolopi sɛ̀ aa dↄ̀aaò gbɛ̃́ↄnɛ.

7 Dii ò Yozueeɛ à mɛ̀: Má na n kã́fĩawa Isailiↄnɛ gbã, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ má kunnↄ, lá má kú ń Mↄiziowa. 8 O sa'ona pↄ́ aa ma bàakuaánↄ kpagolo sɛaↄnɛ, tó aa kà Yuudɛ̃ gↄ̃sↄ̃lɛ, aa gɛ̃ zɛ íu. 9 Ɔ̃ Yozuee ò Isailiↄnɛ à mɛ̀: À sↄ̃ kãi la, í Dii á Lua yãma. 10 Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Beewa áↄ dↄ̃ kɛ́ Lua bɛ̃́ɛ kúánↄ, mɛ́ a Kanaaↄ yáɛ́ ń Itiↄ ń Iviↄ ń Pɛliziↄ ń Giigasiↄ ń Amↄleↄ ń Yebusiↄ. 11 À ma! Wa gɛ̃ Yuudɛ̃ íu ń dṹnia bṹu Dii bàakuaánↄ kpagoloo á wáa. 12 À gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ sɛ́ á guu, bui ń buio gbɛ̃́ mɛ̀ndodo. 13 Tó sa'ona pↄ́ aa dṹnia bṹu Dii kpagolo sɛaↄ gbapɛ̀lɛ Yuudɛ̃ íu, ípi a zↄ̃ɛɛ, í pↄ́ lɛ́ bↄ swa musu i gↄ̃ yea gudoũ.

14 Kɛ́ gbɛ̃́ↄ fɛ̀lɛ bòou aa dàzɛu, aalɛ gɛ buai Yuudɛ̃wa, sa'ona pↄ́ aa Dii bàakuańnↄ kpagolo sɛaↄ bɛ ń aɛ màa. 15 Pↄkɛkɛgↄↄ píi swapi ì pa e à sĩ̀sĩ sɛɛ. Gↄↄ pↄ́ kpagolosɛnapiↄ kà swapii, kɛ́ aa gbapɛ̀lɛ íu, 16 ↄ̃ í pↄ́ lɛ́ bↄ swapi musu zↄ̃̀ɛ, à gↄ̃̀ yea gudoũ za zã̀zã wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Adamu saɛ Zalɛtã bùsuu. Í pↄ́ lɛ́ tá Ísida Wisideu zↄ̃̀ɛ míↄ, ↄ̃ gbɛ̃́ↄ bùa bↄaa ń Yelikoo. 17 Sa'ona pↄ́ aa Dii bàakuańnↄ kpagolo sɛaↄ gↄ̃̀ zɛa Yuudɛ̃ ɛu tↄↄlɛ giiwa gíũgiũ, ↄ̃ Isaili bui píi bɛ gugiipiu e aa gɛ̀ bùawà aa làa ḿpii.

4

Gbɛ̀ mɛ̀n kuɛplaↄ didiakↄ̃a seela ũ

1 Kɛ́ Isaili bui píi bùa Yuudɛ̃wa aa làa, ↄ̃ Dii yã'ò Yozueeɛ à mɛ̀: 2 Á bui kuɛplaↄ guu à gbɛ̃́ↄ sɛu dodo, 3 ní onɛ́ aa gbɛ sɛ́lɛ swa'ɛu mɛ̀n kuɛpla gu pↄ́ sa'onaↄ zɛu súsu, aai buaò aa kálɛ gu pↄ́ á iu gwã́a. 4 Ɔ̃ Yozuee gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ dìlɛ Isaili buiↄ guu dodo, ↄ̃ à ń sisi. 5 A ònɛ́: À gɛ́ Yuudɛ̃ ɛu Dii á Lua kpagolo aɛ, á baade i gbɛ sɛ di a gã̀u á Isaili bui dasilɛu. 6 Gbɛ beeↄ i gↄ̃ɛ́ seela ũ. Tó á nɛ́ↄ á lá zia, gbɛ beeↄ dɛɛ́ kpelewa ni, 7 à onɛ́, kɛ́ wà bùa ń Dii bàakuaánↄ kpagoloo, ↄ̃ a í zↄ̃̀ɛ, ↄ̃ gbɛpiↄ gↄ̃̀ Isailiↄnɛ a yãdↄngubↄ ũ gↄↄpii. 8 Ɔ̃ Isailiↄ kɛ̀ màa lá Yozuee ònɛ́wa. Aa gbɛ sɛ̀lɛ Yuudɛ̃ ɛu mɛ̀n kuɛpla Isaili bui dasilɛu, lá Dii ò Yozueeɛwa. Aa bùaò aa kàlɛ gu pↄ́ aa ìu. 9 Gbɛ̀ mɛ̀n kuɛpla pↄ́ wa sɛ̀lɛ swa'ɛu sa'ona pↄ́ aa Dii kpagolo sɛapiↄ zɛkĩi ↄ̃ Yozuee dìdikↄ̃a, aa ku we e ń a gbão.

10 Sa'ona pↄ́ aa kpagolopi sɛaↄ gↄ̃̀ zɛa swa'ɛu e yã́ pↄ́ Dii dìlɛ Yozueeɛ a ò gbɛ̃́ↄnɛ gɛ̀ làaò píi, lá Mↄizi dìlɛɛ̀wa. Gbɛ̃́ↄ kɛ̀ kpakpa aa bùa. 11 Kɛ́ aa bùa ḿpii aa làa, ↄ̃ sa'onaↄ gbàsa bùa ń Dii kpagoloo gbɛ̃́ↄ wáa. 12 Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo mɛ́ dↄ̀aa bùa Isaili bui kĩniↄnɛ, lá Mↄizi ònɛ́ yãawa. Aa ń gↄ̃kɛbↄↄ kũa. 13 An zĩgↄ̃ↄ kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla (40.000) taawa. Aa bùa ń Dii dↄ̃ao, aa gɛ̀ Yeliko sɛ̃u ń zĩ̀ sↄuo. 14 Gↄↄbeezĩ Dii Yozuee kã̀fĩ Isailiↄnɛ ḿpii, ↄ̃ aa aà yãmà e à gɛ̀ gàò, lá aa Mↄizi yãmàwa.

15 Ɔ̃ Dii yã'ò Yozueeɛ à mɛ̀: 16 O sa'ona pↄ́ aa ikoyã kpagolo sɛaↄnɛ aa bↄ swa'ɛu. 17 Ɔ̃ Yozuee ònɛ́ aa bↄ swa'ɛu, 18 ↄ̃ aa bↄ̀u. Kɛ́ aa gbapɛ̀lɛ sĩ̀sĩa, ↄ̃ swa'i ɛ̀a sù a gbɛu gↄ̃̀ↄ. À pà à dàgua e à sĩ̀sĩ sɛ̀ lá a káauwa.

19 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ kwide zĩ́ ↄ̃ Isailiↄ bↄ̀ Yuudɛ̃ swa'ɛu, aa gɛ̀ bòokpà Giligali, Yeliko gukpɛ. 20 Yozuee gbɛ̀ mɛ̀n kuɛpla pↄ́ wa sɛ̀lɛ Yuudɛ̃ ɛupiↄ dìdikↄ̃a Giligali we. 21 A ò gbɛ̃́ↄnɛ: Tó á buiↄ sù ń maeↄ là zia aa mɛ̀, gbɛ beeↄ yáasi dɛa ni, 22 à onɛ́ á buaa Yuudɛ̃wa gugii ũ seelaɛ, 23 asa Dii á Lua a í bàɛ́ á táa'ozɛuɛ, ↄ̃ a bua lá a bua Ísia Tɛ̃a pↄ́ à a í bàɛ́wawa. 24 Dii kɛ̀ màa, kɛ́ dṹnia bui píi e dↄ̃ kɛ́ á gbãa vĩ, ápiↄ sↄ̃ íↄ Dii á Lua vĩa vĩ gↄↄpii.

5

1 Kɛ́ Amↄleↄ kía pↄ́ kú Yuudɛ̃ bɛ'aɛ oiↄ ń Kanaaↄ kía pↄ́ kú ísia saɛↄ mà lá Dii Yuudɛ̃ í zↄ̃̀ɛ Isailiↄnɛ aa bùawà, ↄ̃ sↄ̃ kɛ̃̀ńgu, an kã́ gà ḿpii Isailiↄ yã́i.

Tↄ̃zↄ̃a Isailiↄnɛ Giligali

2 Gↄↄ bee Dii ò Yozueeɛ: Gbɛ̀ fɛ̃naↄ kɛ, ní tↄ̃zↄ̃ Isailiↄnɛ. 3 Ɔ̃ Yozuee ò wà gbɛ̀ fɛ̃naↄ kɛ, ↄ̃ wà tↄ̃zↄ̃̀ò Isailiↄnɛ gu pↄ́ wì mɛ tia Gyafↄↄsĩsĩ. 4 Yã́ pↄ́ tò à tↄ̃zↄ̃̀nɛ́n kɛ: Isailiↄ bↄlɛa Egipi gbɛa, an tá guu gↄ̃gbãaↄ gàga guwaiwaiu píiɛ. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀lɛ Egipiↄ tↄ̃zↄ̃a ḿpiiɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń í guwaiwaiu zɛ́ guu bↄa Egipi gbɛaↄ, aamɛ aai tↄ̃zↄ̃ gĩao. 6 Isailiↄ bɛ guwaiwaiu wɛ̃̀ bla e gbɛ̃́ pↄ́ dɛ gↄ̃gbãaↄ ũ gↄↄ pↄ́ aa bↄ̀lɛ Egipiↄ gɛ̀ gàgaò píi, asa aai Dii yãmao. Dii ònɛ́ aa wɛsi bùsu pↄ́ a a lɛgbɛ̃̀ ń deziↄnɛ à kpámálɛ bauo, bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diupi.* 7 An nɛ́ pↄ́ Dii tò aa fɛ̀lɛ ń gbɛaↄ ↄ̃ Yozuee tↄ̃zↄ̃̀nɛ́, asa gyafↄↄdeↄnɛ, wi tↄ̃zↄ̃nɛ́ zɛ́uo. 8 Kɛ́ Isailiↄ tↄ̃zↄ̃̀ ḿpii aa làa, aa gↄ̃̀ gu pↄ́ aa bòokpàu we e a bↄ gɛ̀ làaò. 9 Ɔ̃ Dii ò Yozueeɛ: Ma wí pↄ́ Egipiↄ dàwá bↄ̀ɛ́ gbãn we. Ɔ̃ wì o gupiɛ Giligali† e ń a gbão.

10 Isailiↄ bòokpaa Giligali ↄ̃ aa Gɛ̃amusu dikpɛ‡ kɛ̀ Yeliko sɛ̃u we mↄpi gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ oosi. 11 Dikpɛpi kaa'isizĩ ↄ̃ aa bùsupi buapↄ́ↄ blè, kàaↄ ń pↄ́wɛn kpasaao. 12 An bùsupi buapↄ́ↄ blea gbɛa, kɛ́ gu dↄ̀, manakwɛa§ zɛ̀, i kwɛ́nɛ́ lↄo, ↄ̃ aa Kanaa bùsu blɛ blè wɛ̃ bee sa.

Dii zĩgↄ̃ↄ dↄaana

13 Kɛ́ Yozuee kãikũ̀ ń Yelikoo, à wɛsɛ̀ gugwà, ↄ̃ à gↄ̃ɛe è zɛa a aɛ, à a fɛ̃nda wò kũa. Ɔ̃ Yozuee sↄ̃̀aàzi à aà là à mɛ̀: Ń kú wá kpɛ yã̀, ge wá ibɛɛↄ kpɛɛ? 14 A wèwà à mɛ̀: Màa no. Dii zĩgↄ̃ↄ dↄaanan ma ũ, ma kaa lan kɛ. Ɔ̃ Yozuee kùlɛɛ̀ à wùlɛ a gbɛɛu, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Yã́ kpele ma Dii a o mapi a zↄ̀blenaɛi? 15 Dii zĩgↄ̃ↄ dↄaanapi wèwà à mɛ̀: Ǹ n kyale bↄbↄ, asa gu pↄ́ ń zɛu kua adoaɛ.* Ɔ̃ Yozuee kɛ̀ màa.

6

Yeliko bĩ́i kwɛa

1 Wà Yeliko bĩ́ibↄlɛ gbaↄ tàta gíũgiũ Isailiↄ yã́i. Gbɛ̃e è lɛ́ bↄo, mɛ́ gbɛ̃e è lɛ́ gɛ̃o. 2 Ɔ̃ Dii ò Yozueeɛ à mɛ̀: Gwa, ma Yeliko nànɛ ń ↄzĩɛ ń a kíao ń a zĩgↄ̃ↄ. 3 Mpi ń n zĩgↄ̃ↄ, à gɛ lia wɛ̃́lɛpizi gɛ̃n do ápii, í su. Àↄ liai gɛ̃n dodo màa e gↄↄ soolo. 4 Sa'ona gbɛ̃ↄn soplaↄ aaↄ dↄaaa kpagoloɛ, aaiↄ kuu kũa. A gↄↄ soplade zĩ́ à lia wɛ̃́lɛpizi gɛ̃n sopla gↄↄ pↄ́ sa'onapiↄ lɛ́ kuupɛ. 5 Tó aa kuupɛ̀, aalɛ a ba gá, mɛ́ a a ↄ́ mà, gbɛ̃́pii i kúkuakɛ gbã́ugbãu, wɛ̃́lɛ bĩ́i i kwɛ́ kákↄ̃a, á baade i mipɛ lá a aɛ dↄawa à gɛ̃u.

6 Ɔ̃ Nuni nɛ́ Yozuee sa'onaↄ sìsi, a ònɛ́: À Dii bàakuawanↄ kpagolo sɛ́, á gbɛ̃ↄn soplaↄ í dↄaaɛ̀, á baade iↄ kuu kũa. 7 Ɔ̃ a ò gbɛ̃́ↄnɛ: À fɛlɛ gɛ lia wɛ̃́lɛi gɛ̃n do. Zĩgↄ̃ↄ mɛ́ aa dↄaa Dii kpagoloɛ. 8 Kɛ́ Yozuee yã'ò gbɛ̃́ↄnɛ, ↄ̃ sa'ona gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ aa kuu kũapiↄ fɛ̀lɛ dↄaaa Dii bàakuańnↄ kpagoloɛ, aalɛ kuupɛ. 9 Zĩgↄ̃ↄ bɛ sa'onapiↄ aɛ, dasi tɛ́ kpagolo kpɛ, mɛ́ kuuↄ ↄ́ dↄ. 10 À mↄ lè Yozuee ò gbɛ̃́ↄnɛ à mɛ̀: Ásu kúkuakɛo. Ásu to wà á kĩ́i mao. Ásu to yãe bↄ á lɛ́uo e gↄↄ pↄ́ má oɛ́ à kúkuakɛ, í gbasa kɛ. 11 Aa gɛ̀ lìa wɛ̃́lɛpizi ń kpagoloo gɛ̃n do màa, ↄ̃ aa ɛ̀a tà ń bòou, aa ì we.

12 Yozuee fɛ̀lɛ kↄↄ káaukaau, ↄ̃ sa'onaↄ Dii kpagolo sɛ̀. 13 Sa'ona gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ aa kuu kũapiↄ dↄaaa Dii kpagoloɛ, aalɛ pɛ́. Zĩgↄ̃ↄ dↄaaanɛ́, dasi tɛ́ kpagolopi kpɛ, mɛ́ kuuↄ ↄ́ dↄ. 14 Aa lìa wɛ̃́lɛpizi gɛ̃n do a gↄↄ plaade zĩ́, ↄ̃ aa ɛ̀a tà ń bòou. Aa kɛ̀ màa e gↄↄ soolo. 15 A gↄↄ soplade zĩ́ aa fɛ̀lɛ káaukaau gudↄlɛia, ↄ̃ aa ɛ̀a gɛ̀ lìa wɛ̃́lɛpizi lá aaì kɛwa. Zĩbeezĩ aa lìai gɛ̃n soplaɛ. 16 A gɛ̃n sopladepi gↄↄ pↄ́ sa'onaↄ lɛ́ gɛ́ kuupɛi gbã́ugbãu, ↄ̃ Yozuee ò gbɛ̃́ↄnɛ à mɛ̀: À kúkuakɛ, asa Dii wɛ̃́lɛpi kpàwáɛ. 17 Dii wɛ̃́lɛpi ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ dìlɛ a pↄ́ ũɛ. Wà ń kaalɛ ḿpii. Káalua Lahabu ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄ a kpɛ́uↄ mɛ́ aa bↄ ńtɛ̃ɛ, asa ↄ̃mɛ asiigwana pↄ́ wà ń zĩ́ↄ ùlɛ. 18 À laaika! Ásu pↄ́ pↄ́ Dii dìlɛ a pↄ́ ũ kee sɛo, kɛ́ ásu kaalɛo yã́i. Tó á sɛ̀, a yã'i á bòoɛ, i gↄ̃ kaalɛpↄ ũ. 19 Ãnusu ń vuao ń mↄgotɛ̃ pↄ́ↄ ń mↄsi pↄ́ↄ píiá Dii pↄ́ɛ. Sema wà ka Dii àizɛɛ guu.

20 Kɛ́ wà kuupɛ̀, mɛ́ Isailiↄ kúkuakɛ̀ gbã́ugbãu màa, wɛ̃́lɛ bĩ́iↄ kwɛ̀ kàkↄ̃a.* Ɔ̃ an baade sìu a aɛdↄawa, ↄ̃ aa wɛ̃́lɛpi sì. 21 Aa pↄ́ pↄ́ kúuↄ dìlɛ Dii pↄ́ ũ, ↄ̃ aa gbɛ̃́pii kàalɛ ń fɛ̃ndao, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ, nɛ́fɛ̃nɛnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ píi ń zuↄ ń sãↄ ń zàa'ĩnaↄ.

22 Yozuee ò gbɛ̃ↄn pla pↄ́ gɛ̀ bùsupi asiigwàↄnɛ à mɛ̀: À gɛ̃ káaluapi kpɛ́u, í bↄaànↄ ń aà gbɛ̃́ↄ, lá a a lɛgbɛ̃̀ɛ̀wa. 23 Ɔ̃ ɛ̀waasopiↄ gɛ̀ bↄ̀ ń Lahabuo ń aà maeo ń aà dao ń aà vĩ̀iↄ ń aà dãunaↄ ń aà gbɛ̃́ↄ píi. Aa bↄ̀lɛ ń aà daɛↄ píi, ↄ̃ aa ń kálɛ Isailiↄ bòo saɛ. 24 Ɔ̃ aa tɛsↄ̃̀ wɛ̃́lɛpiwa ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ píi, mɛ́ i kɛ ã́nusu ń vuao ń mↄgotɛ̃ pↄ́ↄ ń mↄsi pↄ́ pↄ́ aa sɛ̀lɛ kàlɛ ń Dii zwã̀akpɛ àizɛɛo bàasio. 25 Yozuee tò káalua Lahabu bↄ̀ aafia† ń aà de bɛdeↄ ń aà gbɛ̃́ↄ píi, kɛ́ à asiigwana pↄ́ Yozuee ń zĩ́ Yeliko asiigwaiↄ ùlɛ yã́i, ↄ̃ aa gↄ̃̀ Isailiↄ guu e ń a gbão. 26 Gↄↄ bee Yozuee lɛkɛ̀ à mɛ̀: Dii láaikɛ gbɛ̃́ pↄ́ a fɛlɛ Yeliko wɛ̃́lɛɛ bee kɛkɛ kálɛwa. Tó à a bĩ́i ɛ̃ kpàlɛ, aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia mɛ́ a ga. Gↄↄ pↄ́ à a gbaↄ pɛ̀lɛ sↄ̃, aà nɛ́ gbɛzãna mɛ́ a ga.‡ 27 Dii kú ń Yozueeo, ↄ̃ aà tↄ́ lì bùsupia píi.

7

Akãa duuna

1 Isailiↄ bↄ̀ yã́ pↄ́ Dii dìlɛnɛ́pi kpɛ. Kaami nɛ́ Akãa, Zabedi tↄũna, Zela sĩ́wɛna, Yuda bui mɛ́ pↄ́ pↄ́ Dii dìlɛ a pↄ́ ũ sɛ̀, ↄ̃ Dii pↄ fɛ̃̀ Isailiↄzi.

2 Yozuee gbɛ̃́ↄ zĩ̀ à mɛ̀ aa bↄ Yeliko aa gɛ́ Ai pↄ́ kú Bɛtavɛ̃ saɛ Bɛtɛli gukpɛ oi, aa bùsupi asiigwa. Ɔ̃ aa gɛ̀, aa Ai asiigwà. 3 Kɛ́ aa sù Yozueewa, aa òɛ̀: Aideↄ bílao, i ka wà gɛ́ we píio. Tó gbɛ̃ↄn ↄ̀aa kwi ge gɛ̃o gɛ̀, aa wɛ̃́lɛpi siɛ. Ńsu gbɛ̃́ↄ da taasiu píio. 4 Kɛ́ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa gɛ̃oↄ gɛ̀ we, ↄ̃ Aideↄ ń fú, 5 aa ń yá bↄa za ń wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu e gbɛyↄ̃kĩi, aa ń dɛdɛ sĩ̀sĩpↄlɛu gbɛ̃ↄn blakwi ń sooloo. Ɔ̃ sↄ̃ kɛ̃̀ Isailiↄgu, an nisĩna nà líwa.

6 Yozuee a ula ga kɛ̃̀, a wúlɛa a gbɛɛu Dii kpagolo aɛ e oosi. Aàpi ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ bùsu zùzu ń mia. 7 Ɔ̃ Yozuee mɛ̀: Á'a Dii Lua! Àkɛa n wá bua Yuudɛ̃wa n wá ná Amↄleↄnɛ ń ↄzĩ aa wá midɛi? Tó wá zↄ̃lɛa Yuudɛ̃ baale yãa lé! 8 N yã́ na Dii! Lá Isailiↄ kpɛkpà ń ibɛɛↄnɛ, má o kpelewa sa ni? 9 Kanaaↄ ń bùsuɛbeedeↄ aa yã́pi ma ḿpii, aai liawázi, aai wá midɛ dṹniau. N tↄ́ zↄ̃ↄɛ sↄ̃ bɛ? Ńyↄ̃ kɛò kpelewa ni? 10 Ɔ̃ Dii ò Yozueeɛ: Fɛlɛ zɛ! Bↄ́yãi ń wúlɛa n gbɛɛui? 11 Isailiↄ duunakɛ̀ɛ, aa ma bàakuaánↄ yã́ gbòo. Aa pↄ́ pↄ́ má dìlɛ ma pↄ́ ũ sɛ̀, aa kpã́i'ò, aa mↄafilikɛ̀, aa pↄ́pi dà ń pↄ́ↄ guu. 12 A yã́i tò aai fↄ̃ ń ibɛɛↄ gã fĩ̀o. Aa kpɛkpànɛ́, kɛ́ aa gↄ̃̀ kaalɛpↄ ũ yã́i. Máↄ kúánↄ lↄo, mɛ́ i kɛ a ma pↄ́ pↄ́ kú á guu kàalɛ bàasio. 13 Fɛlɛ gɛ gbãbↄ n gbɛ̃́ↄnɛ. Onɛ́ aa gbãbↄ ńzĩaɛ e gu àↄ gɛ́ dↄi, asa ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀ ma pↄ́ kú á guuɛ. Á fↄ̃ kaakaanakɛ á ibɛɛↄ aɛo e à gɛ pↄ́pi bↄò á guu. 14 Tó gu dↄ̀, à sↄ̃mazi bui ń buio. Bui pↄ́ má sɛ̀ lí sↄ̃mazi daɛdaɛ, daɛ pↄ́ má sɛ̀ↄ lí sↄ̃mazi ualɛ ń ualɛo, ualɛ pↄ́ má sɛ̀ sↄ̃, a gↄ̃ɛↄ lí sↄ̃mazi dodo. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ wà sù ma pↄ́pi èwà, wa ade kpasa ń a gbɛ̃́ↄ píiɛ, asa à ma bàakuaánↄ yã́ gbòoɛ, à widà Isailiↄwaɛ.

16 Yozuee fɛ̀lɛ káaukaau, a tò Isailiↄ sↄ̃̀ Diizi bui ń buio, ↄ̃ gbɛ Yuda buiↄ sɛ̀. 17 Ɔ̃ a tò Yuda buiↄ sↄ̃̀aàzi daɛdaɛ, ↄ̃ gbɛ Zela buiↄ sɛ̀. A tò Zela buiↄ sↄ̃̀aàzi ualɛ ń ualɛo, ↄ̃ gbɛ Zabedi ua sɛ̀. 18 Ɔ̃ a tò aà ua gↄ̃ɛↄ sↄ̃̀aàzi dodo, ↄ̃ gbɛ Kaami nɛ́ Akãa, Zabedi tↄũna, Zela sĩ́wɛna, Yuda bui sɛ̀. 19 Ɔ̃ Yozuee ò Akãaɛ: Nɛ́, sĩana'o, bɛɛɛ dↄ̃ Dii Isailiↄ Luaɛ. Yã́ pↄ́ ń kɛ̀ omɛɛ. Ńsu ǹ a kee ulɛmɛɛo. 20 Ɔ̃ Akãa wèwà à mɛ̀: Sĩanaɛ, ma duunakɛ̀ Dii Isailiↄ Luaɛ. Yã́ pↄ́ má kɛ̀n kɛ: 21 Ma Babiloni gomusu kɛfɛna è ń pↄ́ↄ guuɛ ń ã́nusuo kiloo pla ń vua kiloo kĩnio, ↄ̃ a bĩi gɛ̃̀magu, má sɛ̀. A ulɛa ɛu ma kpɛ́u, ã́nusu ku zĩ́lɛ. 22 Ɔ̃ Yozuee gbɛ̃́ↄ zĩ̀ we. Aa kɛ̀ kpakpa aa gɛ̀ gɛ̃̀ aà kpɛ́u, ↄ̃ aa è ulɛa we, ã́nusu ku zĩ́lɛ. 23 Ɔ̃ aa sɛ̀lɛ mↄ̀ò Yozueeɛ Isailiↄ kĩ́i, aa kàlɛ Dii aɛ. 24 Ɔ̃ Yozuee ń Isailiↄ Zela sĩ́wɛna Akãa sɛ̀ ń ã́nusupio ń gomusupio ń vuapio ń aà nɛgↄ̃ɛↄ ń aà nɛnↄɛↄ ń aà zuↄ ń aà zàa'ĩnaↄ ń aà sãↄ ń aà zwã̀akpɛo ń aà pↄ́ↄ píi, aa gɛ̀ńnↄ Akoo guzulɛu. 25 Ɔ̃ Yozuee mɛ̀: N yã'ìwɛ̃ɛ fá! Dii a yãmↄnɛ gbã sↄ̃. Ɔ̃ Isailiↄ aà pàpa ń gbɛo ḿpii, aa aà dɛ̀ ń aà gbɛ̃́ↄ píi, ↄ̃ aa ń kpasa. 26 Aa gbɛ kã̀aawà, gbɛ̀zɛ zↄ̃ↄpi ku we e ń a gbão. Ɔ̃ Dii pↄfɛ̃ kpàlɛ. A yã́i tò wì o gupiɛ Akoo* guzulɛ.

8

Ai kɛa kɛ́lɛkɛlɛ

1 Dii ò Yozueeɛ: Ńsu to vĩa n kũo. Ńsu bílikɛo. Zĩgↄ̃ↄ sɛ́lɛ gɛ́ńnↄ ḿpii, í lɛ́lɛ Aiwa, asa ma Ai kía nànɛ ń ↄzĩɛ ń aà gbɛ̃́ↄ ń aà wɛ̃́lɛo ń aà tↄↄlɛo. 2 Kɛ Aiɛ ń a kíao lá ń kɛ̀ Yelikoɛ ń a kíaoɛwa, í ń pↄ́ↄ ń ń pↄtuoↄ naaa á pↄ́ ũ sa. Bↄnsaɛ kɛnɛ́ ń wɛ̃́lɛ kpɛ. 3 Ɔ̃ Yozuee ń a zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ gɛ̀ lɛ́lɛi Aiwa ḿpii. À nɛgↄ̃naↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi (30.000), ↄ̃ à ń gbáɛ gwãasĩna, 4 a ònɛ́: À swã́kpa! À bↄnsaɛkɛnɛ́ ń wɛ̃́lɛ kpɛ. Ásu kɛ̃ wɛ̃́lɛwa zã̀zão. Àↄ ku sↄu guu ápii. 5 Mapi ń gbɛ̃́ pↄ́ kumanↄↄ, wá sↄ̃ wɛ̃́lɛi. Tó aa bↄ̀lɛ daiwálɛ, wíↄ bàalɛnɛ́ lán káauwa. 6 Aai pɛ́wá e aa kɛ̃́ ń wɛ̃́lɛwa zã̀, asa aaↄ e wálɛ bàalɛnɛ́ lán káauwaɛ. Tó wálɛ bàalɛnɛ́ màa, 7 í fɛlɛ á ulɛkĩi à wɛ̃́lɛpi ble. Dii á Lua nàɛ́ á ↄzĩɛ. 8 Tó a wɛ̃́lɛpi blè, í tɛsↄ̃wà lá Dii òwa. À laaika à kɛ lá má dìlɛɛ́wa.

9 Ɔ̃ Yozuee ń gbáɛ, aa gɛ̀ gu pↄ́ aa e ń zãmakɛu. Aa ńzĩa yè Bɛtɛli ń Aipio zãnguo Ai bɛ'aɛ oi. Gwã́ bee Yozuee ì bòou weɛ ń a gbɛ̃́ↄ. 10 À fɛ̀lɛ káaukaau à gbɛ̃́ↄ kã̀aa, ↄ̃ aàpi ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ dↄaaanɛ́ e aa gɛ̀ kàò Ai. 11 Zĩgↄ̃ pↄ́ kuaànↄↄ sↄ̃̀ wɛ̃́lɛpizi ḿpii. Kɛ́ aa kãikũ̀ ń wɛ̃́lɛpio, aa bòokpà a gugbãntoo oi bↄaa ń a bↄlɛo. Guzulɛ da Ai ń ḿpiↄ zãnguo. 12 Yozuee gbɛ̃́ↄ sɛ̀ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000). À mↄ lè à ń úlɛ Bɛtɛli ń Aio zãnguo kↄ̀ Ai bɛ'aɛ oi. 13 Isailiↄ bòokpà wɛ̃́lɛ gugbãntoo oi, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ulɛapiↄ ku wɛ̃́lɛ bɛ'aɛ oi. Gwã́ bee Yozuee ì guzulɛuɛ.

14 Kɛ́ Ai kía Isailiↄ è màa, aàpi ń a wɛ̃́lɛdeↄ fɛ̀lɛ kɛ̀ kpakpa, aa gɛ̀má ń zĩo gu pↄ́ bↄaa ń Alaba sɛ̃o. A dↄ̃ gbɛ̃́ↄ ulɛa a wɛ̃́lɛ kpɛo. 15 Yozuee ń Isailiↄ lɛ́ kɛ lá Aideↄ lɛ́ ń fuwa, aalɛ bàalɛnɛ́, aa mipɛ̀ gbáawa. 16 Aideↄ kↄ̃ sìsi píi aa bↄlɛ pɛ Yozueeↄwa, ↄ̃ aa pɛ̀má e aa gɛ̀ kɛ̃̀ ń wɛ̃́lɛwa zã̀. 17 Gↄ̃ɛe i gↄ̃ wɛ̃́lɛ guuo, aa bↄ̀lɛ pɛ̀ Isailiↄwa ḿpiiɛ, ↄ̃ aa ń wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛ tò wɛ̃a, aalɛ Isailiↄ yá.

18 Dii ò Yozueeɛ: Sↄ̃na pↄ́ ń kũa dↄ Aiwa, asa má nànɛ n ↄzĩɛ. Ɔ̃ Yozuee a sↄ̃napi dↄ̀ Aiwa. 19 Kɛ́ à ↄ pòo màa, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ulɛaↄ fɛ̀lɛ sì wɛ̃́lɛu gↄ̃̀ↄ, aa blè, ↄ̃ aa kɛ̀ kpakpa aa tɛsↄ̃̀wà. 20 Kɛ́ Aideↄ lìli aa ń kpɛ gwà, ↄ̃ aa è tɛlu gbã́ da ń wɛ̃́lɛa, ↄ̃ aai gɛ́kĩi e lↄo, asa Isaili pↄ́ bàalɛ̀ mipɛ̀ gbáawaↄ lìaa ń yanapiↄwaɛ. 21 Kɛ́ Yozuee ń Isailiↄ è ń gbɛ̃́ pↄ́ ulɛaↄ wɛ̃́lɛ sì, mɛ́ tɛlu gbã́ daa, ↄ̃ aa ɛ̀a lɛ̀lɛ Aidepiↄwa. 22 Isaili kĩniↄ bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛu, aa gɛ̀ Aideↄwa ń zĩo, ↄ̃ aa koezↄ̃̀ńzi. Aa lɛ̀lɛmá, ↄ̃ an gbɛ̃e i e bↄ̀o, an gbɛ̃e i e bàalɛ̀o. 23 Ɔ̃ aa Ai kía kũ̀ bɛ̃́ɛ, aa gɛ̀ò Yozueeɛ.

24 Isailiↄ Aideↄ dɛ̀dɛ míↄmiↄ buaↄ ń sɛ̃saoo an pɛamapi guu. Kɛ́ aa Aideↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao màa, ↄ̃ aa ɛ̀a gɛ̃̀ wɛ̃́lɛpiu, aa gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ weↄ dɛ̀dɛ lↄ. 25 Gbɛ̃́ pↄ́ gàga gↄↄbeezĩↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ píi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛplaɛ (12.000). Aideↄ sↄ̃, an lɛ́n we. 26 Yozuee ↄ pↄ́ a sↄ̃na kũaopi gì dↄ e wà gɛ̀ Aideↄ míↄnzↄ̃ò. 27 Isailiↄ wɛ̃́lɛpi pↄtuoↄ ń a pↄ́ↄ nàaa tàò lá Dii ò Yozueeɛwa. 28 Màa Yozuee tɛsↄ̃̀ Aiwa, a tò à gↄ̃̀ bɛzia ũ, ↄ̃ à gↄ̃̀ da gii màa e ń a gbão. 29 Ɔ̃ à Ai kía lòo líwa e oosi. Kɛ́ ĩatɛ̃ lɛ́ gɛ̃ kpɛ́u, à mɛ̀ wà aà gɛ bua líwa wà zu wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu we. Ɔ̃ wà gbɛ kã̀aawà dasidasi, gbɛ̀zɛpi ku we e ń a gbão.

Dii bàa kua ń Isailiↄ Ebali gbɛ̀sĩsĩ musu

30 Yozuee Dii Isailiↄ Lua gbagbakĩi bò Ebali gbɛ̀sĩsĩ musu, 31 lá Dii zↄ̀blena Mↄizi dìlɛ Isailiↄnɛwa.* A bò lá Mↄizi kɛ̃̀ a ikoyã guuwa, à mɛ̀ wà bo ń gbɛ pↄ́ wi gã́pɛlɛwà wa ã̀oↄ.† Ɔ̃ wà sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò Diiwa we ń sáaukpasaↄ. 32 Ɔ̃ Yozuee ikoyã pↄ́ Mↄizi kɛ̃̀pi kɛ̃̀ gbɛpiↄwa we Isailiↄ wáa. 33 Isaili píi, beleↄ ń bↄ̀mↄↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń ń dↄaanaↄ ń ń yã́kpalɛkɛnaↄ zɛa kpagolo saɛ ↄplaai ń zɛɛio. An aɛ dↄa Levii bui sa'ona pↄ́ aaìↄ Dii bàakuańnↄ kpagolo sɛaↄwa. Gbɛ̃́piↄ kĩni aɛ dↄa Galiziũ gbɛ̀sĩsĩwa, an kĩni sↄ̃ Ebali gbɛ̀sĩsĩwa, lá Dii zↄ̀blena Mↄizi dↄ̀aa dìlɛ‡ wà samaa'o Isailiↄnɛwa. 34 Bee gbɛa Yozuee ikoyãpiↄ kyokɛ̀nɛ́ píi, báaa pↄ́ Dii ì dańguↄ ń láaipↄ ì kɛmáↄ, lá a ku Mↄizi ikoyã guuwa.§ 35 Yã́ pↄ́ Mↄizi dìlɛↄ guu píi, a kee ku Yozuee gì a kyokɛi bílaɛo. Baa nↄɛↄ ń nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ń bↄ̀mↄ pↄ́ kú ń guuↄ píi kú weɛ.

9

Gabaↄ̃ↄdeↄ kↄ̃nikɛa Isailiↄnɛ

1 Bui pↄ́ kú Yuudɛ̃ bɛ'aɛ oiↄ, gbɛ̀sĩsĩdeↄ ń gusalaladeↄ ń ísialɛdeↄ e à gɛ̀ pɛ̀ Libã bùsuwa, Itiↄ ń Amↄleↄ ń Kanaaↄ ń Pɛliziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ, kɛ́ an kíaↄ Ai yã́pi bao mà 2 ↄ̃ aa kↄ̃ kã̀aa ḿpii, kɛ́ aa gɛ zĩka ń Yozueeo ń aà gbɛ̃́ Isailiↄ.

3 Ãma kɛ́ Gabaↄ̃ↄdeↄ yã́ pↄ́ Yozuee kɛ̀ Yelikoɛ ń Aio bao mà, 4 aa kↄ̃nikɛ̀. Aa kũ̀sũa kàka sakili yaaaↄ guu, aa kàka zàa'ĩnaↄnɛ ń vɛ̃ɛ tùu zi paaa naminamiaↄ. 5 Aa kyale yaaa kɛkɛaↄ kpákpaa, aa ulakasaↄ dadaa. An pɛ̃ɛ kũ̀sũa giigagaa, mɛ́ a fukpaa.

6 Aa fɛ̀lɛ gɛ̀ Yozuee lè ń a gbɛ̃́ↄ Giligali bòou, ↄ̃ aa ònɛ́ aa mɛ̀: Bùsu pↄ́ wa bↄu zã̀. Wá ye à lɛdoũkɛwanↄ. 7 Ɔ̃ Isailiↄ ò Ivipiↄnɛ: Tó á bɛ ku la kãiɛ, wá lɛdoũkɛánↄo yòoo!* 8 Ɔ̃ aa ò Yozueeɛ. N zↄ̀blenaↄn wá ũ. Ɔ̃ Yozuee ń lá à mɛ̀: Deↄn á ũi? A bↄ má ni? 9 Aa wèwà aa mɛ̀: Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, wa bↄ bùsu zã̀zãuɛ Dii n Lua tↄ́ pↄ́ lìgua yã́i. Wa aà bao mà ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ Egipiↄ píi 10 ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ Amↄleↄ kía gbɛ̃ↄn pla pↄ́ kú Yuudɛ̃ baaleↄnɛ, Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ ń Basana kí Ogu pↄ́ kú Asaloo.† 11 Wá gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń wá bùsudeↄ mɛ̀ wà kũ̀sũa sɛ́, wí mↄ́ wà á le wà oɛ́ á zↄ̀blenaↄn wá ũ. Ayãmɛto à lɛdoũkɛwanↄ. 12 Wá kũ̀sũan kɛ. Wa bↄò bɛ pɛ̃ɛ wãa ũɛ gↄↄ pↄ́ wa dazɛu, wálɛ mↄ́ á kĩ́i. Gwa lá à giigàga à fù kpà. 13 Wá vɛ̃ɛ tùuↄn kɛ. Wa vɛ̃ɛ kàu tùu dafu ũɛ. Gwa lá aa pàapaa. Wá ulaↄ ń wá kyaleↄ gwa. Aa yàayaa tá gbã̀a pↄ́ wá ò yã́i. 14 Ɔ̃ Isailiↄ ń kũ̀sũa blèńnↄ Dii lɛ́ sai. 15 Yozuee lɛdoũkɛ̀ńnↄ à mɛ̀ á ń dɛdɛo, ↄ̃ Isaili dↄaanaↄ lɛgbɛ̃̀ a yã́ musu.

16 An lɛdoũkɛańnↄ gbɛa a gↄↄ àaↄ̃de, ↄ̃ aa mà an bɛ zã̀ńnↄo, wa ku kↄ̃ saɛɛ. 17 Ɔ̃ Isailiↄ dàzɛu, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ aa kà ń wɛ̃́lɛↄ kĩ́i, Gabaↄ̃ↄ ń Kefilao ń Beeloo ń Kiliayaaliũo. 18 Aai lɛ́lɛmáo, asa an dↄaanaↄ lɛgbɛ̃̀nɛ́ ń Dii ń Lua tↄ́oɛ, ↄ̃ gbɛ̃́pii lɛ́ yã́kũtɛ̃ka ń dↄaanaↄzi. 19 Ɔ̃ dↄaanapiↄ ònɛ́: Wámɛ wa lɛgbɛ̃̀nɛ́ ń Dii wá Lua tↄ́o. I kũ wà ↄkãmá lↄo. 20 Yã́ pↄ́ wá kɛnɛ́n kɛ: Wá ń tó we lɛ́ pↄ́ wá gbɛ̃̀nɛ́ yã́iɛ, kɛ́ Dii su pↄkũmabↄbↄwáo. 21 Ɔ̃ aa ɛ̀a mɛ̀: Wà ń tó, aaiↄ dɛ wá yàawɛnaↄ ń wá itↄnaↄ ũ. Ɔ̃ Isailiↄ zɛ̀ ń ń dↄaanaↄ yã́pio.

22 Ɔ̃ Yozuee Gabaↄ̃ↄdeↄ sìsi a ònɛ́: Bↄ́yãi a ɛɛtòwɛ̃ɛ màai? Asi wá kálɛ kↄ̃ gbáaɛ, ↄ̃ a mɛ̀ á kúkĩi zã̀wanↄɛa? 23 Ma Lua láaikɛ̀wáɛ sa. Áↄ dɛ aà kpɛ́ yàawɛnaↄ ń aà itↄnaↄ ũɛ gↄↄpii. 24 Ɔ̃ aa òɛ̀: Wa ò wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛ wásawasaɛ lá Dii n Lua ò a zↄ̀blena Mↄiziɛwa. À mɛ̀ á bùsu bṹupi kpáwáɛ, í gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ midɛɛ́ píi. A yã́i vĩa wá kṹi maamaa wá wɛ̃ni yã́ musu, ↄ̃ wa yã́pi kɛ̀. 25 Gwa! Wá kú n ↄzĩɛ sa. Yã́ pↄ́ kɛ̀nɛ maa mɛ́ a zɛvĩ kɛwɛ̃ɛ. 26 Ɔ̃ Yozuee ń bↄ́ Isailiↄ ↄzĩ, aai ń dɛdɛo. 27 Zĩbeezĩ à ń dílɛ Isailiↄ yàawɛnaↄ ń ń itↄnaↄ ũ, aaiↄ yàawɛ, aaiↄ ítↄ Dii gbagbakĩiɛ gu pↄ́ Dii su dilɛu. Ɔ̃ aa dɛ a ũ e ń a gbão.

10

Ĩatɛ̃ zɛa gudoũ

1 Yelusalɛũ kí Adonizɛdɛki mà Yozuee Ai sì a kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ, a kɛ̀ Aiɛ ń a kíao lá a kɛ̀ Yelikoɛ ń a kíaowa. A mà lↄ Gabaↄ̃ↄdeↄ kↄ̃ yãmà ń Isailiↄ, mɛ́ aa ku kↄ̃ saɛ. 2 Ɔ̃ vĩa Yelusalɛũdeↄ kũ̀, asa Gabaↄ̃ↄá mɛɛwiaɛ lán kíae wɛ̃́lɛwa. A zↄ̃ↄ dɛ Aia, mɛ́ a gↄ̃ɛↄá nɛgↄ̃naↄnɛ. 3 Ɔ̃ Yelusalɛũ kí Adonizɛdɛki lɛ́kpãsãkɛ̀ Hɛblↄ̃ kí Oaũɛ ń Yaamu kí Pilaũo ń Lakisi kí Yafiao ń Ɛgɛlↄni kí Dɛbiio à mɛ̀: 4 À mↄ dↄmalɛ, wí gɛ́ lɛ́lɛi Gabaↄ̃ↄdeↄwa, asa aa kↄ̃ yãmà ń Yozueeoɛ ń Isailiↄ. 5 Ɔ̃ Amↄleↄ kía gbɛ̃ↄn sↄopiↄ, Yelusalɛũ kía ń Hɛblↄ̃ kíao ń Yaamu kíao ń Lakisi kíao ń Ɛgɛlↄni kíao ń ń zĩgↄ̃ↄ kↄ̃ kã̀aa. Aa gɛ̀ bòokpà Gabaↄ̃ↄ saɛ, aa sìńgu ń zĩo.

6 Ɔ̃ Gabaↄ̃ↄdeↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Yozueewa Giligali bòou aa mɛ̀: Ńsu pãkpa wápiↄ n zↄ̀blenaↄzio. Kɛ kpakpa mↄ ǹ wá suaba. Mↄ ǹ dↄwálɛ, asa Amↄleↄ kía pↄ́ kú gusĩsĩdeuↄ kã̀aawázi ḿpiiɛ. 7 Ɔ̃ Yozuee ń a nɛgↄ̃naↄ ń a zĩgↄ̃ↄ bↄ̀lɛ Giligali, aalɛ mↄ́ ḿpii. 8 Ɔ̃ Dii ò Yozueeɛ: Ńsu vĩakɛnɛ́o. Ma ń nánɛ n ↄzĩɛ, an gbɛ̃e a fↄ̃ n gã fĩo. 9 Bↄa Giligali Yozuee táa'ò gwã́ e gu gɛ̀ dↄ̀ò, à sùmá kã́ndo zɛzɛsai. 10 Ɔ̃ Dii tò gili gɛ̃̀ńgu Isailiↄ yã́ musu, ↄ̃ Isailipiↄ lɛ̀lɛmá aa ń dɛdɛ maamaa Gabaↄ̃ↄ we, ↄ̃ aa pɛ̀má Bɛtoloni zɛ́u lↄ. Aa ń dɛdɛ e à gɛ̀ pɛ̀ò Azeka ń Makedaowa. 11 Kɛ́ aalɛ bàalɛ Isailiↄnɛ zɛ́ pↄ́ bↄ̀ Bɛtoloni à gɛ̀ Azeka, Dii lougbɛ gbɛ̃̀nɛ kàńgu. Gbɛ̃́ pↄ́ lougbɛpi ń dɛdɛↄ dasi dɛ gbɛ̃́ pↄ́ Isailiↄ ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaoↄla.

12 Gↄↄ pↄ́ Dii Amↄlepiↄ nà Isailiↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ Yozuee ò Diipiɛ Isailiↄ wáa à mɛ̀:

To ĩatɛ̃ zɛ gudoũ Gabaↄ̃ↄa!

To mↄvua zɛ tɛɛɛ Ayaloni guzulɛa!

13 Ɔ̃ ĩatɛ̃ zɛ̀ gudoũ màa, mɛ́ mↄvua zɛa tɛɛɛ e Isailiↄ gɛ̀ tↄsì ń ibɛɛↄwa. Yã́pi ku Gbɛ̃ Maaↄ* taalau. Ĩatɛ̃ gↄ̃̀ zɛa minanguo, i sↄ̃ a tíao e gↄↄ do bṹu taawa. 14 Wi gↄↄ bee taa e yãao, mɛ́ wi e a gbɛao. Dii gbɛ̃nazĩna yãmà, asa àlɛ zĩka Isailiↄnɛɛ. 15 Ɔ̃ Yozuee tà Giligali bòou ń a gbɛ̃́ↄ píi.

Yozuee Amↄleↄ kíaↄ dɛdɛa

16 Kɛ́ kía gbɛ̃ↄn sↄopiↄ bàalɛ̀ gɛ̀ ùlɛ gbɛ̀'ɛu Makeda, 17 ↄ̃ wa ò Yozueeɛ wà mɛ̀: Wà bↄ̀ kía gbɛ̃ↄn sↄopiↄwa gbɛ̀'ɛu Makeda. 18 Ɔ̃ Yozuee mɛ̀: À gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛↄ gálɛ ta ɛpilɛ, í gbɛ̃́ↄ dilɛ we aaↄ dↄ̃́a. 19 Ásu kã́maboo. À pɛ́lɛ á ibɛɛↄzi, í lɛ́lɛmá ń kpɛ oi, ásu to aa ń wɛ̃́lɛↄ leo. Dii á Lua ń náɛ́ á ↄzĩɛ.

20 Yozuee ń a gbɛ̃́ↄ ń dɛdɛ e aa ye láai, an gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ↄ mɛ́ tà ń wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ guu. 21 Ɔ̃ Isailiↄ sù Yozueewa bòou Makeda, aa aafia ḿpii. Gbɛ̃e i fↄ̃ yãe ò ń yã́ musu lↄo. 22 Ɔ̃ Yozuee mɛ̀: À pↄ́ go gbɛ̀'ɛpilɛ, í bↄlɛmɛɛ ń kía gbɛ̃ↄn sↄopiↄ. 23 Ɔ̃ aa kɛ̀ màa, aa bↄ̀lɛɛ̀ ń kía gbɛ̃ↄn sↄopiↄ, Yelusalɛũ kía ń Hɛblↄ̃ kíao ń Yaamu kíao ń Lakisi kíao ń Ɛgɛlↄni kíao. 24 Kɛ́ wà ń bↄ́lɛ màa, ↄ̃ à Isaili zĩgↄ̃ↄ sìsi píi, a ò ń dↄaana pↄ́ aa gɛ̀anↄↄnɛ à mɛ̀: À sↄ̃ kãi, í gbá zɛzɛ kíaɛ beeↄ waawa. Ɔ̃ aa mↄ̀ gbá zɛ̀zɛ ń waawa. 25 Yozuee ònɛ́: Ásu to vĩa á kũo. Ásu bílikɛo. À sↄ̃dilɛ, íↄ wↄ́ↄ vĩ, asa màa Dii a kɛ ń á ibɛɛ pↄ́ á su álɛ zĩkańnↄↄ píi. 26 Bee gbɛa Yozuee ń dɛdɛ à ń looloo líwa, baade ń a lío, ↄ̃ aa gↄ̃̀ loolooa we e oosi. 27 Kɛ́ ĩatɛ̃ lɛ́ gɛ̃ kpɛ́u, à mɛ̀ wà ń gɛↄ bua lípiↄwa wà zuzu gbɛ̀'ɛ pↄ́ aa ùlɛupiu. Ɔ̃ wa kɛ̀ màa, wà gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛↄ tà ɛpilɛ, a ku we e ń a gbão. 28 Zĩbeezĩ Yozuee Makeda sì. À a kía ń a gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ píi ń fɛ̃ndao, à ń míↄnzↄ̃. Baa gbɛ̃́ mɛ̀ndo i bↄo. Ɔ̃ a kɛ̀ Makeda kíaɛ lá a kɛ̀ Yeliko kíaɛwa.

Yozuee zĩblea Amↄle bùsuwa

29 Yozuee ń Isailiↄ bↄ̀lɛ Makeda ḿpii, ↄ̃ aa gɛ̀ Libena aa lɛ̀lɛwà. 30 Dii wɛ̃́lɛpi ń a kíao nànɛ́ ń ↄzĩ, ↄ̃ aa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao píi, an gbɛ̃e i bↄo. Ɔ̃ aa kɛ̀ a kíaɛ lá aa kɛ̀ Yeliko kíaɛwa. 31 Ɔ̃ Yozuee ń a gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ Libena, aa gɛ̀ Lakisi. Aa koezↄ̃̀i aa lɛ̀lɛwà. 32 Dii Lakisi nànɛ́ ń ↄzĩ, a gↄↄ plaade zĩ́ ↄ̃ aa sì. Aa gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao píi lá aa kɛ̀ Libenaɛwa. 33 Kɛ́ Gɛzɛɛ kí Olaũ mↄ̀ dↄi Lakisideↄlɛ, ↄ̃ Yozuee zĩblèwà ń aà zĩgↄ̃ↄ, an gbɛ̃e i bↄo. 34 Aa bↄ̀ Lakisi, ↄ̃ aa gɛ̀ koezↄ̃̀ Ɛgɛlↄnizi aa lɛ̀lɛwà. 35 Aa wɛ̃́lɛpi sì zĩbeezĩ gↄ̃̀ↄɛ, ↄ̃ aa gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao, aa ń míↄnzↄ̃ lá aa kɛ̀ Lakisiɛwa. 36 Kɛ́ aa bↄ̀lɛ Ɛgɛlↄni, ↄ̃ aa gɛ̀ Hɛblↄ̃ aa lɛ̀lɛwà. 37 Aa wɛ̃́lɛpi sì, aa a gbɛ̃́ↄ ń a kíao dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao ń a zↄ̃ɛwiadeↄ. Aa gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ míↄnzↄ̃ɛ, an gbɛ̃e i bↄo, lá aa kɛ̀ Ɛgɛlↄniɛwa. 38 Ɔ̃ aa gɛ̀ Dɛbii aa lɛ̀lɛwà. 39 Aa wɛ̃́lɛpi sì ń a kíao ń a zↄ̃ɛwiaↄ píi. Ɔ̃ aa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao, aa gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ míↄnzↄ̃ɛ lá aa kɛ̀ Hɛblↄ̃ɛwa, an gbɛ̃e i bↄo. Aa kɛ̀ Dɛbiiɛ ń a kíao lá aa kɛ̀ Libenaɛ ń a kíaowa.

40 Yozuee bùsupideↄ ń a kíaↄ dɛ̀dɛ píi, gusĩsĩde gbɛ̃́ↄ ń Nɛgɛvɛdeↄ ń gusalaladeↄ ń sĩ̀sĩpↄlɛdeↄ píi. I gbɛ̃e to bɛ̃́ɛo, à gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ míↄnzↄ̃ɛ lá Dii Isailiↄ Lua òɛwa. 41 À ń dɛdɛ sɛa za Kadɛsi Baanɛa e à gɛ̀ pɛ̀ Gazawa, za Gosɛ̃ bùsuu píi e à gɛ̀ pɛ̀ Gabaↄ̃ↄwa. 42 Yozuee zĩblè kíapiↄwa ń ń bùsuↄ sãnu gↄ̃̀ↄɛ, kɛ́ Dii Isailiↄ Lua lɛ́ zĩkanɛ́ yã́i. 43 Ɔ̃ à tà ń a gbɛ̃́ↄ Giligali bòou.

11

Yozuee zĩblea Kanaa bùsuwa midɛa

1 Kɛ́ Azoo kí Yabɛ̃ a baomà, à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Madↄ̃ kí Yobabawa ń Akesafa kíao ń Simɛlↄni kíao 2 ń kía pↄ́ kú gugbãntoo oiↄ píi, kía pↄ́ kú gusĩsĩdeuↄ ń sɛ̃gbã pↄ́ kú Galile gɛↄmidↄkĩi oio ń gusalalao ń Doo sĩ̀sĩ pↄ́ kú bɛ'aɛ oio. 3 À gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Kanaa pↄ́ kú gukpɛ oiↄ ń bɛ'aɛ oiↄwa píiɛ, Amↄleↄ ń Itiↄ ń Pɛliziↄ ń Yebusi pↄ́ kú gusĩsĩdeuↄ ń Ivi pↄ́ kú Mizipa bùsuu Ɛɛmↄ gbɛ saɛↄ. 4 Aa bↄ̀lɛ ń ń zĩgↄ̃ↄ píi dasidasi lán ísialɛ ũfãawa. An sↄ̃́ↄ ń ń sↄ̃́goↄ kɛ̀ zài. 5 Ɔ̃ kíapiↄ kↄ̃ kã̀aa aa mↄ̀ bòokpà sãnu Mɛloũ í saɛ, kɛ́ aa zĩka ń Isailiↄ.

6 Ɔ̃ Dii ò Yozueeɛ: Ńsu vĩakɛnɛ́o. Zia maa'i kɛ́wa má ń na Isailiↄnɛ ń ↄzĩ aa ń dɛdɛɛ. Ǹ ń sↄ̃́ↄ kĩzã zↄ̃zↄ̃, ní ń sↄ̃́goↄ kpasa. 7 Ɔ̃ Yozuee ń a zĩgↄ̃ↄ gɛ̀má ń zĩo ḿpii, aa lɛ̀lɛmá zɛzɛsai Mɛloũ í saɛ we. 8 Dii ń nánɛ́ ń ↄzĩ, ↄ̃ aa ń dɛdɛ aa pɛ̀ ń gbɛ̃eↄwa e Sidↄ̃ mɛɛwiau ń Misefomaiũo ń Mizipa guzulɛ pↄ́ kú gukpɛ oio. Aa ń dɛdɛ, an gbɛ̃e i bↄo. 9 Yozuee kɛ̀nɛ́ lá Dii òɛwa, à ń sↄ̃́ↄ kĩzã zↄ̃̀zↄ̃ à ń sↄ̃́goↄ kpàsa.

10 Zĩbeezĩ Yozuee ɛ̀a gɛ̀ Azoo sì, ↄ̃ à a kía dɛ̀ ń fɛ̃ndao. Azoopi mɛ́ kíapiↄ wɛ̃́lɛ mide ũ yãa. 11 Isailiↄ gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao, aa ń míↄnzↄ̃ɛ, an gbɛ̃e i gↄ̃o, ↄ̃ aa tɛsↄ̃̀wà. 12 Yozuee wɛ̃́lɛpiↄ sì píi ń ń kíaↄ, à ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao, à ń míↄnzↄ̃ lá Dii zↄ̀blena Mↄizi òwa. 13 Ãma Isailiↄ i tɛsↄ̃ wɛ̃́lɛ pↄ́ wà ɛ̀a kàlɛ ń bɛzia gbɛuↄwao, sema Azoo pↄ́ Yozuee tɛsↄ̃̀wàpi bàasio. 14 Isailiↄ wɛ̃́lɛpiↄ pↄ́ↄ nàaa ń pↄ́ ũ ń ń pↄtuoↄ, aa tàò. Aa ń gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao píi e aa ń míↄnzↄ̃, aai gbɛ̃e to bɛ̃́ɛo. 15 Yã́ pↄ́ Dii ò a zↄ̀blena Mↄiziɛ, Mↄizi yã́pi ò Yozueeɛ, ↄ̃ Yozuee kɛ̀ màa píi, i yã́ pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ kee kpá swã́ao.

16 Màa Yozuee bùsupi sì píi, a gusĩsĩde ń Nɛgɛvɛo píi ń Gosɛ̃ bùsuo píi ń bùsu pↄ́ kú gusalalauo ń sɛ̃gbão píi. À Isaili bùsu gusĩsĩde ń gusalalao sì 17 sɛa za gbɛ̀ wáiwai pↄ́ kú Sei bùsuu e à gɛ̀ pɛ̀ò Baali Gada pↄ́ kú Libã bùsu guzulɛu Ɛɛmↄ gbɛ saɛ. À ń kíaↄ kũ̀kũ píi, à ń dɛdɛ. 18 À zĩkà ń kíapiↄ píi à gɛ̃̀gɛ̃. 19 Ivi pↄ́ kú Gabaↄ̃ↄↄ bàasio wɛ̃́lɛe i e kↄ̃ yãmà ń Isailiↄo, aa ń sí zĩ guu píiɛ. 20 Dii mɛ́ tò an swã́ gbãakũ̀, ↄ̃ aa zĩkà ń Isailiↄ, kɛ́ Isailiↄ e ń míↄnzↄ̃ ń wɛ̃nagwasai, à ń midɛ míↄmiↄ lá a ò Mↄiziɛwa.*

21 Zĩbeezĩ Yozuee gɛ̀ Anaki buiↄ† dɛ̀dɛ gusĩsĩdeu ń Hɛblↄ̃o ń Dɛbiio ń Anabuo. À ń míↄnzↄ̃ à ń wɛ̃́lɛↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ Yuda bùsu gusĩsĩdeu ń Isaili bùsu gusĩsĩdeo píi. 22 Anaki buie i gↄ̃ Isaili bùsuu lↄo, sema Gaza ń Gatao ń Asedodao. 23 Yozuee bùsupi sì píi lá Dii ò Mↄiziɛwaɛ, ↄ̃ a kpà Isailiↄwa, a kpaalɛ̀nɛ́ daɛdaɛ. Ɔ̃ bùsupi gↄ̃̀ kílikili zĩkasai.

12

Kía pↄ́ Isailiↄ zĩblèmáↄ

1 Yuudɛ̃ gukpɛ baa kía pↄ́ Isailiↄ ń fú aa ń bùsuↄ sìmáↄ tↄ́ↄn kɛ: Ampii aa ku yãa sɛ̃gbãuɛ sɛa Aanↄ dↄ̀ↄi e à gɛ̀ pɛ̀ò Ɛɛmↄ gbɛwa. 2 Amↄleↄ kí Siↄ̃* pↄ́ kú Ɛsɛbↄ̃. Ɔ̃mɛ bùsu vĩ sɛ̃́ia za Aloee pↄ́ kú swa pↄ́ wì mɛ Aanↄ baa, za guzulɛpi guoguo e à gɛ̀ pɛ̀ Yaboko dↄ̀ↄwa Amↄni bùsu zↄ̃lɛu. Galada bùsu kĩni kú we 3 ń Yuudɛ̃ baa gukpɛo za Gɛnɛzalɛti ísidawa e à gɛ̀ pɛ̀ Ísida Wisidewa ń Bɛyɛsimↄ pↄ́ kú gɛↄmidↄkĩi oio e gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ wì mɛ Pisiga pↄlɛu.

4 Basana bùsu kí Ogu† pↄ́ dɛ Lefai bui pↄ́ gↄ̃̀ↄ gbɛ̃́ ũ mɛ́ Asalo ń Ɛdɛlɛio kía ũ. 5 Ɔ̃mɛ Ɛɛmↄ gbɛ vĩ ń Salekao ń Basana bùsuo píi e à gɛ̀ pɛ̀ Gesuu buiↄ ń Maaka buiↄ bùsu lɛ́wa. Galada bùsu kpɛdo ku we e à gɛ̀ pɛ̀ Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ bùsuwa. 6 Kɛ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi ń Isailiↄ ń fú, ↄ̃ Mↄizi ń bùsupiↄ kpaalɛ̀ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doↄnɛ.‡

7 Yuudɛ̃ baa bɛ'aɛ oi kía pↄ́ Yozuee ń a gbɛ̃́ↄ ń fú wɛ̃́lɛↄ tↄ́ↄn kɛ, sɛa za Baali Gada, Libã guzulɛu e à gɛ̀ pɛ̀ gbɛ̀ wáiwai pↄ́ kú Sei bùsuwa. Bùsupi ↄ̃ Yozuee kpaalɛ̀ Isailiↄnɛ daɛdaɛ, 8 a gusĩsĩde ń a gusalalao ń sɛ̃gbão ń a gbɛpↄlɛↄ ń a guwaiwaio ń Nɛgɛvɛo, bùsu pↄ́ Itiↄ ń Amↄleↄ ń Kanaaↄ ń Pɛliziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ kuu yãa. Wɛ̃́lɛ pↄ́ aa dɛ a kíaↄ ũↄ tↄ́ↄn kɛ: 9 Yeliko, Ai pↄ́ kú Bɛtɛli saɛ, 10 Yelusalɛũ, Hɛblↄ̃, 11 Yaamu, Lakisi, 12 Ɛgɛlↄni, Gɛzɛɛ, 13 Dɛbii, Gɛdɛɛ, 14 Ɔↄma, Alade, 15 Libena, Adulaũ, 16 Makeda, Bɛtɛli, 17 Tapua, Efɛɛ, 18 Afɛki, Lasaloni, 19 Madↄ̃, Azoo, 20 Simɛlↄni Mɛlↄni, Akesafa, 21 Taanaki, Mɛgido, 22 Kɛdɛsi, Yↄkenaũ pↄ́ kú Kaamɛli bùsuu, 23 Doo pↄ́ kú Doo gusĩsĩdeu, Goiũ pↄ́ kú Giligali 24 ń Tiizao. Kíapiↄ píi gbɛ̃ↄn baakwi ń mɛ̀ndooɛ.

13

Bùsu pↄ́ Isailiↄ i e zĩblèwàoↄ

1 Yozuee zikũ̀ à kà zã̀, ↄ̃ Dii òɛ̀: N zikũ̀ n ka zã̀, mɛ́ bùsu pↄ́ gↄ̃̀ ni sioↄ zↄ̃ↄ maamaaɛ. 2 Bùsu pↄ́ gↄ̃̀piↄn kɛ: Filitɛ̃ↄ bùsu ń Gesuuↄ bùsuo píi 3 sɛa za Sikoo dↄ̀ↄ pↄ́ kú Egipi gukpɛ oi e à gɛ̀ pɛ̀ò Ɛkɛloni bùsu zↄ̃lɛu gugbãntoo oiwa. Bùsupi wì mɛ Kanaa bùsu. Filitɛ̃ↄ kía gbɛ̃ↄn sↄoↄ ku Gaza ń Asedodao ń Asekelonio ń Gatao ń Ɛkɛlonio. Aviiↄ bùsu 4 ku gɛↄmidↄkĩi oi lↄ. Kanaa bùsu ku lↄ sɛa za Sidↄ̃ gbɛ̀'ɛↄ e à gɛ̀ pɛ̀ò Afɛkiwa ń Amↄleↄ bùsuo píi. 5 Gebaliↄ bùsu ń Libã bùsu gukpɛ oio sɛa za Baali Gada, Ɛɛmↄ gbɛpↄlɛu e à gɛ̀ pɛ̀ Amata bↄlɛu. 6 Sidↄ̃de pↄ́ kú gusĩsĩdeu sɛa za Libã bùsuu e Misefomaiũↄ, mámɛ má ń yá Isailiↄnɛ. Ǹ ń bùsu kpaalɛnɛ́ ń gbɛlaao lá má ònɛwa.* 7 Bùsuɛ bee kpaalɛ Isaili bui mɛ̀n kɛ̃okwiↄnɛ sa ń Manase buiↄ lɛɛ doo.

Yuudɛ̃ baa gukpɛ bùsu kpaalɛa

8 Manase buiↄ lɛɛ do ń Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń bùsu vĩ kↄ̀. Dii zↄ̀blena Mↄizi mɛ́ kpaalɛ̀nɛ́ Yuudɛ̃ gukpɛ oi.† 9 Sɛa Aloee pↄ́ kú Aanↄ dↄ̀ↄ saɛ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ kú guzulɛpi guoguoo ń Mɛdeba gusalalao e Dibↄ̃ 10 ń Amↄleↄ kí Siↄ̃ pↄ́ dɛ Ɛsɛbↄ̃ kía ũ wɛ̃́lɛↄ píi e Amↄniↄ bùsu zↄ̃lɛu. 11 Galada bùsu ku we lↄ ń Gesuuↄ bùsuo ń Maakaↄ bùsuo ń gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ wì mɛ Ɛɛmↄo píi ń Basana bùsuo píi e Saleka. 12 Lefai bui kↄ̃naↄ gbɛ̃́ Ogu pↄ́ dɛ Asalo ń Ɛdɛlɛio kía ũ bùsun we. Mↄizi mɛ́ ń fú, ↄ̃ à ń bùsu sìmá. 13 Isailiↄ i Gesuuↄ ń Maakaↄ bùsu símáo, ↄ̃ buipiↄ ku Isailiↄ guu e ń a gbão. 14 Mↄizi i bùsu kpaalɛ Levii buiↄnɛo. Sa pↄ́ wì o Dii Isailiↄ Luawa wì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ nↄ̀ↄ mɛ́ ń pↄ́ ũ lá a ònɛ́wa.‡

15 Kpaalɛ pↄ́ Mↄizi kɛ̀ Lubɛni buiↄnɛ daɛdaɛↄn kɛ: 16 Sɛa za Aloee pↄ́ kú Aanↄ dↄ̀ↄ saɛ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ kú guzulɛpi guoguoo ń Mɛdeba gusalalao píi 17 e Ɛsɛbↄ̃ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ kú gusalalauɛ beeↄ píi: Dibↄ̃, Bamↄti Baali, Bɛbaali Mɛona, 18 Yaaza, Kedemↄ, Mɛfaa, 19 Kiliataiũ, Sibema, Zɛlɛti Sahaa pↄ́ kú guzulɛ sĩ̀sĩwa, 20 Bɛpeoo, Pisiga gbɛpↄlɛↄ ń Bɛyɛsimↄo. 21 Gusalalapi wɛ̃́lɛↄ píi ń Amↄleↄ kí Siↄ̃ pↄ́ dɛ Ɛsɛbↄ̃ kía ũ bùsu píion we. Mↄizi mɛ́ aà fù ń Madiãↄ kía pↄ́ Siↄ̃pi iko vĩmá aa ku bùsupiuↄ: Ɛvi, Lɛkɛũ, Zuu, Hulu ń Lɛbao. 22 Isailiↄ Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũ pↄ́ dɛ màsokɛna ũ dɛ̀ we lↄ. 23 Yuudɛ̃ dↄ̀ↄ mɛ́ Lubɛni buiↄ bùsu zↄ̃lɛ ũ. Kpaalɛ pↄ́ aa sɛ̀ daɛdaɛ ń a wɛ̃́lɛↄ ń a bualoũↄn we.

24 Kpaalɛ pↄ́ Mↄizi kɛ̀ Gada buiↄnɛ daɛdaɛↄn kɛ: 25 Yazɛɛ bùsu, Galada bùsu wɛ̃́lɛↄ, Amↄniↄ bùsu kpɛdo e Aloee pↄ́ kú Laba oi 26 sɛa Ɛsɛbↄ̃ e Lama Mizipa ń Betoniũo, sɛa Maanaiũ e Dɛbii bùsuu. 27 Bɛtalaũ, Bɛnimɛla, Suko ń Zafↄ̃o ku guzulɛu we ń Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ bùsu kĩnio Yuudɛ̃ baa gukpɛ e Gɛnɛzalɛti ísida saɛ. 28 Kpaalɛ pↄ́ Gada buiↄ sɛ̀ daɛdaɛ wɛ̃́lɛↄ ń a bualoũↄn we.

29 Kpaalɛ pↄ́ Mↄizi kɛ̀ Manase buiↄ lɛɛ doↄnɛ daɛdaɛↄn kɛ: 30 Sɛa Maanaiũ aa Basana kí Ogu bùsu è píi ń Yaii zↄ̃ɛwia mɛ̀n bàaↄ̃ pↄ́ kú weↄ 31 ń Galada bùsu kpɛdoo ń kí Ogu wɛ̃́lɛↄ Asalo ń Ɛdɛlɛio. Kpaalɛ pↄ́ Manase nɛ́ Makii buiↄ lɛɛ do sɛ̀ daɛdaɛↄn we.

32 Bùsu pↄ́ Mↄizi kpaalɛ̀nɛ́ gↄↄ pↄ́ a ku Mↄabuↄ bùsu sɛ̃gbãu Yuudɛ̃ gukpɛ baa bↄaa ń Yelikoon we. 33 I bùsue kpa Levii buiↄwao. Dii Isailiↄ Lua mɛ́ ń baa ũ lá a ònɛ́wa.§

14

Yuudɛ̃ baa bɛ'aɛ bùsu kpaalɛa

1 Kpaalɛ pↄ́ Isailiↄ sɛ̀ Kanaa bùsu guuↄn kɛ. Sa'ona Ɛleazaa ń Nuni nɛ́ Yozueeo ń Isaili bui uabeleↄ mɛ́ kpaalɛ̀nɛ́. 2 Isaili bui mɛ̀n kɛ̃okwi ń kĩnioↄ ↄ̃ wà kpaalɛ̀nɛ́ ń gbɛlaao* lá Dii dà Mↄiziɛ a òwa. 3 Yuudɛ̃ baa gukpɛ ↄ̃ Mↄizi kpaalɛ̀ bui mɛ̀n pla ń kĩnioↄnɛ.† I kpa Levii buiↄwańnↄo, 4 Yosɛfu nɛ́ↄ Manase ń Ɛflaiũo buiↄ mɛ́ gↄ̃̀ bui mɛ̀n pla ũ. Levii buiↄ i bùsu kpaalɛsɛo, sema wɛ̃́lɛ pↄ́ aaↄ kuuↄ ń ń dã́dãkɛkĩiↄ. 5 Màa Isailiↄ bùsu kpaalɛ̀kↄ̃ɛ lá Dii dà Mↄiziɛwa.

Hɛblↄ̃ kpaa Kalɛbuwa

6 Yuda buiↄ mↄ̀ Yozuee kĩ́i Giligali, ↄ̃ Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu, Kenazi bui òɛ̀: Ń yã́ pↄ́ Dii ò a gbɛ̃́ Mↄiziɛ Kadɛsi Baanɛa mapi ń mpio yã́ musu dↄ̃.‡ 7 Kɛ́ ma ka wɛ̃̀ bla, Dii zↄ̀blena Mↄizi ma gbaɛ Kadɛsi Baanɛa, ↄ̃ ma mↄ bùsuɛ bee asiigwà. Ma ɛa ta aà kĩ́i, má òɛ̀ lá a ku ma sↄ̃ guuwa,§ 8 ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀manↄↄ tò sↄ̃ kɛ̃̀ ń gbɛ̃́ↄgu. Mapi lé, má tɛ́ Dii ma Luazi ń nↄ̀sɛmɛndooɛ. 9 Gↄↄ bee ↄ̃ Mↄizi lɛgbɛ̃̀mɛɛ à mɛ̀, lá má tɛ́ Dii ma Luazi ń nↄ̀sɛmɛndoo, tↄↄlɛ pↄ́ ma gbapɛ̀lɛwà a gↄ̃ mapi ń ma buiↄ pↄ́ ũɛ e gↄↄpii.* 10 Dii tò má kú e tia lá à a lɛgbɛ̃̀wa. Za gↄↄ pↄ́ à yã́pi ò Mↄiziɛ gↄↄ pↄ́ Isailiↄ bɛ guwaiwaiu, a wɛ̃̀ blasↄon kɛ. Tia kɛ́wa ma kɛ wɛ̃̀ basiiↄ̃sↄo, 11 mɛ́ má gbãa vĩ e ń a tiao, lá má vĩ gↄↄ pↄ́ Mↄizi ma zĩwa. Má yɛ̃̀ɛɛ vĩ e ń a tiao mà gɛ́ zĩkai lán yãawa. 12 Ma gba gusĩsĩde pↄ́ Dii a yã'ò gↄↄbeezĩpi sa. Nzĩawa n swã́ mà gↄↄ bee Anaki buiↄ ku we, mɛ́ aa wɛ̃́lɛ zↄ̃ↄ bĩ́ideↄ vĩ. Dii aↄ kumanↄ, mí ń bùsu símá lá Dii òwa.

13 Ɔ̃ Yozuee samaa'ò Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbuɛ, ↄ̃ à Hɛblↄ̃ kpàwà kpaalɛ ũ. 14 Ayãmɛto Hɛblↄ̃ gↄ̃̀ Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu buiↄnɛ e ń a gbão, asa à tɛ̀ Dii Isailiↄ Luazi ń nↄ̀sɛmɛndooɛ. 15 Wì o Hɛblↄ̃ɛ yãa Kiliataabaɛ, Anaki bui tↄde pↄ́ wì mɛɛ̀ Aaba yã́i.

Bee gbɛa bùsu gↄ̃̀ da kílikili, wàlɛ zĩkauo.

15

Yuda buiↄ kpaalɛsɛa

1 Kpaalɛ pↄ́ Yuda buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄ gɛ̀ pɛ̀ Ɛdↄũↄ bùsuwaɛ e guwaiwai pↄ́ wì mɛ Ziniwa, Isaili bùsu zↄ̃lɛu gɛↄmidↄkĩi oi. 2 Sɛa za Ísida Wiside lɛ́u gɛↄmidↄkĩi oi an bùsu lɛ́pi tà gɛↄmidↄkĩi oiɛ, 3 à pã̀ Sóigbɛbↄlɛ ↄzɛɛi, à tà Zini oi, à pã̀ Kadɛsi Baanɛa ↄzɛɛi, à tà e Ɛzↄ̃nↄ ń Adaao, à gɛ̀ lìa Kaakai. 4 Bↄa Azemↄ à pã̀ Egipi zɛ́ swaa e à gɛ̀ pɛ̀ ísiawa. An bùsu lɛ́n we gɛↄmidↄkĩi oi.

5 Gukpɛ oi an bùsu lɛ́ mɛ́ Ísida Wiside ũ e Yuudɛ̃ lɛ́i. Gugbãntoo oi sↄ̃, sɛa za gu pↄ́ Yuudɛ̃ kàu ísidapiwa, 6 à tà Dↄ̃nkpɛa, à tà Bɛtalaba ↄplaai e Lubɛni nɛ́ Bohana gbɛi. 7 Za Akoo guzulɛu à tà Dɛbii, ↄ̃ à lìaa gugbãntoo oi e Giligali pↄ́ bↄaa ń Adumiũ gbɛbↄlɛo, swadↄↄ gɛↄmidↄkĩi oi. Za we à pã̀ Sɛmɛsi nibↄna ía e à tàò Logɛli nibↄnai. 8 À pã̀ Inↄũ guzulɛa sĩ̀sĩ pↄ́ Yebusiↄ wɛ̃́lɛ Yelusalɛũ kuwà gɛↄmidↄkĩi oi pↄlɛu. Za we à sĩ̀sĩ pↄ́ kú Inↄũ guzulɛ bɛ'aɛ oi kũ̀ Lefai gusalala lɛ́u gugbãntoo oi. 9 Za sĩ̀sĩpi misonaa à mipɛ̀ Nɛfetoa nibↄnawa, à mipɛ̀ Ɛfↄ̃nↄ gbɛ wɛ̃́lɛↄwa e Baala pↄ́ wì mɛ lↄ Kiliayaaliũ. 10 Bↄa Baala à lìai bɛ'aɛ oi e gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ wì mɛ Seiwa, à tà gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ wì mɛ Yaaliũ pↄlɛu gugbãntoo oi, ↄ̃ wì mɛ lↄ Kesaloni, e Bɛsɛmɛsi ń Timinao. 11 À tà Ɛkɛloni gbɛpↄlɛu gugbãntoo oi, à tà Sikelona, à pã̀ Baala gbɛa e Yabenɛ, ↄ̃ à mìdɛ ísiai.

12 Bɛ'aɛ oi Ísia Zↄ̃ↄ mɛ́ Yuda buiↄ bùsu zↄ̃lɛ ũ. An bùsu zↄ̃lɛↄn we daɛdaɛ.

Kalɛbu zĩblea Hɛblↄ̃ ń Dɛbiiowa

(Dↄa 1.11-15)

13 Yozuee tↄↄlɛ pↄ́ kú Yuda buiↄ bùsuu kpà Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbuwa lá Dii dìlɛɛ̀wa. Ɔ̃mɛ Anaki buiↄ dezi Aaba wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Hɛblↄ̃ ũ. 14 Kalɛbu Anaki bui pↄ́ kú weↄ yà gbɛ̃ↄn àaↄ̃, Sesai, Aimani ń Talemaio. 15 Bↄa we à gɛ̀ lɛ̀lɛ Dɛbiideↄwa. Dɛbii tↄ́n yãa Kiliasɛfɛɛ. 16 Ɔ̃ Kalɛbu mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛ Kiliasɛfɛɛpiwa a sì ↄ̃ má a nɛnↄɛ Akesa kpawà nↄ ũ. 17 Kalɛbu dãuna Kenazi nɛ́ Ɔniɛli mɛ́ sì, ↄ̃ Kalɛbu a nɛnↄɛpi kpàwà. 18 Kɛ́ à aà sɛ̀, à nàɛwà aà gɛ tↄↄlɛ wabikɛ a maewa. Kɛ́ nↄpi pìla a zàa'ĩnawa, ↄ̃ aà mae Kalɛbu aà là à mɛ̀: Bↄ́ ń yeii? 19 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Gbɛ̃kɛkɛmɛɛ. Lá tↄↄlɛ pↄ́ n ma gba ku gbáauɛ, ma gba a nibↄnade sa. Ɔ̃ Kalɛbu aà gbà tↄↄlɛ pↄ́ a nibↄna ku sĩ̀sĩↄna musu ń pↄ́ pↄ́ a nibↄna ku guzulɛuo.

20 Kpaalɛ pↄ́ Yuda buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄn kɛ: 21 Wɛ̃́lɛɛ beeↄ ku Yuda bùsu lɛ́ pↄ́ kú gbáau Ɛdↄũↄ bùsu oiɛ: Kabazee, Edɛɛ, Yaguu, 22 Kina, Dimↄna, Adada, 23 Kɛdɛsi, Azoo, Itena, 24 Zifi, Teleũ, Bealo, 25 Azoo Adata, Kelio Ɛzↄ̃nↄ pↄ́ wì mɛ lↄ Azoo, 26 Amaũ, Sɛma, Mↄlada, 27 Azaagada, Ɛsemↄ, Bɛpele, 28 Azaasuali, Bɛɛsɛba, Biziotia, 29 Baala, Iiũ, Ɛsɛũ, 30 Ɛlolada, Kesili, Ɔↄma, 31 Zikilaga, Mademana, Sansana, 32 Lebao, Siliũ, Aini ń Limↄo. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ píi baakwi mɛ̀ndosai, an baade ń a bualoũↄ.

33 Wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Yuda bùsu gusalalauↄ tↄ́n kɛ: Ɛsɛtao, Zↄla, Asena, 34 Zanↄa, Ɛnganiũ, Tapua, Enaũ, 35 Yaamu, Adulaũ, Soko, Azeka, 36 Saalaiũ, Aditaiũ ń Gedela ge Gedelotaiũo. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ gɛ̃o mɛ̀ndosai, an baade ń a bualoũↄ.

37 A gbɛa Zena, Adasa, Midala Gada, 38 Dilana, Mizipa, Yↄkeeli, 39 Lakisi, Bↄzeka, Ɛgɛlↄni, 40 Kabↄ̃, Lamasa, Kitelisi, 41 Gedelo, Bɛdagↄ̃, Naama ń Makedao. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndoo, an baade ń a bualoũↄ.

42 A gbɛa Libena, Ɛtɛɛ, Asã, 43 Ifeta, Asena, Nɛzibu, 44 Kɛila, Akazibu ń Malesao. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ kɛ̃okwi, an baade ń a bualoũↄ.

45 Ɛkɛloni ń a zↄ̃ɛwiaↄ ń a bualoũↄ. 46 Wɛ̃́lɛ pↄ́ aa ku Ɛkɛloni bɛ'aɛ Asedoda oiↄ, an baade ń a bualoũↄɛ. 47 Asedoda ń a zↄ̃ɛwiaↄ ń a bualoũↄ. Gaza ń a zↄ̃ɛwiaↄ ń a bualoũↄ e à gɛ̀ pɛ̀ Egipi zɛ́ swawa ń ísialɛo.

48 Wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Yuda bùsu gusĩsĩdeuↄ tↄ́n kɛ: Samii, Yatii, Soko, 49 Dana, Kiliasana, Dɛbii, 50 Anabu, Ɛsɛmↄ, Aniũ, 51 Gosɛ̃, Olona ń Giloo. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ kuɛdo, an baade ń a bualoũↄ.

52 A gbɛa Alabu, Duma, Ɛsã, 53 Yaniũ, Bɛtapua, Afɛka, 54 Humɛta, Kiliataaba pↄ́ wì mɛ lↄ Hɛblↄ̃ ń Ziooo. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ kɛ̃okwi, an baade ń a bualoũↄ.

55 A gbɛa Maↄni, Kaamɛli, Zifi, Yuta, 56 Yezɛlɛɛ, Yↄkedaũ, Zanↄa, 57 Kainu, Gibɛa ń Timinao. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ kwi, an baade ń a bualoũↄ.

58 A gbɛa Halula, Bɛzuu, Gedoo, 59 Maalata, Bɛtanↄ ń Ɛlekonio. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ soolo, an baade ń a bualoũↄ.

60 Kiliabaali pↄ́ wì mɛ lↄ Kiliayaaliũ ń Labao. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ pla, an baade ń a bualoũↄ.

61 Yuda bùsu wɛ̃́lɛ pↄ́ kú gbáauↄ tↄ́n kɛ sa. Bɛtalaba, Midini, Sekaka, 62 Nibesã, Wisiwɛ̃lɛ ń Ɛ̃ngɛdio. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ soolo, an baade ń a bualoũↄ.

63 Yuda buiↄ i fↄ̃ Yebusi pↄ́ kú Yelusalɛũↄ yào, ↄ̃ aa ku Yelusalɛũ ń Yuda buiↄ sãnu e ń a gbão.

16

Ɛflaiũ buiↄ kpaalɛsɛa

1 Yosɛfu buiↄ ń kpaalɛ sɛ̀ sɛa za Yuudɛ̃i bↄaa ń Yelikoo, Yeliko nibↄna gukpɛ oi. Za we à pã̀ gbáaa e Bɛtɛli bùsu gusĩsĩdeu. 2 Bↄa Bɛtɛli à tà Luzu, ↄ̃ à tà e Aaki buiↄ bùsuu e Atalo. 3 A gbɛa an bùsu zↄ̃lɛ pìla bɛ'aɛ oi e Yaflɛti buiↄ bùsuu e Bɛtoloni zĩ́lɛpↄ ń Gɛzɛɛo, ↄ̃ à gɛ̀ pɛ̀ ísialɛwa. 4 Bùsu pↄ́ Yosɛfu nɛ́ↄ Manase ń Ɛflaiũo buiↄ sɛ̀n we.

5 Bùsu pↄ́ Ɛflaiũ buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄn kɛ: Sɛa za Atalo Adaa gukpɛ oi à tà e Bɛtoloni musupↄwa, 6 ↄ̃ à gɛ̀ pɛ̀ ísiawa. Za Mikɛmɛta gugbãntoo oi an bùsu zↄ̃lɛ pã̀i gukpɛ oiɛ e Taanaki Silo, ↄ̃ à pã̀i e Yanↄa gukpɛ oi. 7 Bↄa we à tà Atalo ń Naalatio, ↄ̃ à nà Yelikowa e à gɛ̀ pɛ̀ Yuudɛ̃wa. 8 Sɛa za Tapuawa an bùsu zↄ̃lɛ tà bɛ'aɛ oi Kana dↄ̀ↄi e à gɛ̀ kà ísiawa. Kpaalɛ pↄ́ Ɛflaiũ buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄn we. 9 Ɛflaiũ buiↄ wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Manase buiↄ bùsuuↄ vĩ lↄ, an baade ń a bualoũↄ. 10 Aai fↄ̃ Kanaa pↄ́ kú Gɛzɛɛↄ bùsu sìmáo, ↄ̃ aa gↄ̃̀ we sãnu ń Ɛflaiũ buiↄ e ń a gbão, ãma an zↄↄnɛ.

17

Manase buiↄ kpaalɛsɛa

1 Kpaalɛ pↄ́ Manase buiↄ sɛ̀n kɛ. Manaseá Yosɛfu yoaɛ. Galada bùsu ń Basana bùsuo gↄ̃̀ Manase yoa Makii pↄ́ ũ, asa zĩgↄ̃ɛ. Ɔ̃mɛ Galada mae ũ. 2 Yosɛfu nɛ́ Manase nɛ́ kĩniↄn kɛ: Abiɛzɛɛ, Elɛki, Asiɛli, Sikɛũ, Efɛɛ ń Semidao. An buiↄ mɛ́ kpaalɛɛ bee sɛ̀ daɛdaɛ. 3 Manase nɛ́ Makii Galada ì, Galada Efɛɛ ì, ↄ̃ Efɛɛ Zelofada ì. Zelofadapi i nɛgↄ̃ɛ io, sema nɛnↄɛↄ. An tↄ́n kɛ: Mala, Nↄa, Ɔgɛla, Milika ń Tiizao. 4 Aa gɛ̀ sa'ona Ɛleazaa ń Nuni nɛ́ Yozueeo ń dↄaanaↄ lè aa mɛ̀: Dii dìlɛ Mↄiziɛ aà bùsu kpaalɛwɛ̃ɛ sãnu ń wá dãↄↄ. Ɔ̃ Yozuee kpaalɛ̀nɛ́ ń ń desɛ̃ↄ sãnu, lá Dii òwa.* 5 Ɔ̃ wà tↄↄlɛ kpaalɛ̀ Manase buiↄnɛ lɛɛ kwi, Galada bùsu ń Basana bùsu pↄ́ kú Yuudɛ̃ baa gukpɛo bàasi, 6 asa Manase bui Zelofada nɛnↄɛↄ kpaalɛsɛ̀ sãnu ń Manase nɛgↄ̃ɛↄɛ. Galada bùsu mɛ́ gↄ̃̀ Manase buiↄ lɛɛ do pↄ́ ũ.

7 Sɛa za Asɛɛ Manase buiↄ bùsu gɛ̀ Mikɛmɛta pↄ́ kú Sikɛũ gukpɛ oi. Sɛa za we an bùsu zↄ̃lɛ tà gɛↄmidↄkĩi oi e Tapua nibↄnai. 8 Tapua bùsuá Manase buiↄ pↄ́ɛ, ãma wɛ̃́lɛpi kú ń bùsu zↄ̃lɛwaɛ, Ɛflaiũ buiↄ mɛ́ vĩ. 9 Manase buiↄ bùsu zↄ̃lɛ tà swa pↄ wì mɛ Kana baa gɛↄmidↄkĩi oi. Ɛflaiũ bui wɛ̃́lɛeↄ kú ń Manase bui wɛ̃́lɛↄ we. Manase buiↄ bùsu zↄ̃lɛ bùa Kana baa gugbãntoo oi e à gɛ̀ pɛ̀ ísiawa. 10 Ɛflaiũ buiↄ bùsu ku swapi gɛↄmidↄkĩi oi, Manase buiↄ pↄ́ sↄ̃ gugbãntoo oi e ísialɛ. Gugbãntoo oi an bùsu zↄ̃lɛ gɛ̀ pɛ̀ Asɛɛ buiↄ bùsuwa, gukpɛ oi sↄ̃ Isakaa buiↄ bùsuɛ. 11 Wà wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Isakaa buiↄ bùsuuɛ beeↄ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Asɛɛ buiↄ bùsuuɛ beeↄ kpà Manase buiↄwa: Bɛtɛsã, Ibleaũ, Doo, Ɛndoo, Taanaki ń Mɛgidoo, ampii ń a zↄ̃ɛwiaↄ. 12 Kási aai fↄ̃ wɛ̃́lɛpiↄ sìo, asa Kanaaↄ gì zↄ̃lɛa bùsupiuɛ. 13 Kɛ́ Isailiↄ gbãa è, ↄ̃ aa Kanaapiↄ dà zↄzĩu, aai e ń bùsupi sìmá wásawasao.

14 Yosɛfu buiↄ ò Yozueeɛ: Dii báaadàwágu, wa dasikũ̀ maamaa kɛ́wa, ↄ̃ bùsu lɛɛ do ń kpàwáa? 15 Ɔ̃ Yozuee wèmá à mɛ̀: Tó á dasi, mɛ́ á bùsu gusĩsĩde kɛ̀ɛ́ fɛ̃́nɛũ, à gɛ́ líkpɛu, gu pↄ́ Pɛliziↄ ń Lefai buiↄ kuu, í a gbáala kɛ. 16 Ɔ̃ Yosɛfu buipiↄ mɛ̀: Gusĩsĩdepi a mↄ́wáo, à mↄ lè sↄ̃ Kanaa pↄ́ kú gusalalauↄ zĩkasↄ̃go mↄpↄↄ vĩ, an gbɛ̃́ pↄ́ kú Bɛtɛsã ń a zↄ̃ɛwiaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Yezɛlɛɛ guzulɛuↄ píi. 17 Ɔ̃ Yozuee ò Yosɛfu nɛ́ Ɛflaiũ ń Manase buipiↄnɛ à mɛ̀: Á dasi mɛ́ á gbãa maamaa. Á kpaalɛsɛ lɛɛ doo, 18 asa gusĩsĩdeↄ dɛ á pↄ́ ũɛ. À a gbáala kɛ, i gↄ̃ á pↄ́ ũ e a lɛ́wa. Baa kɛ́ Kanaaↄ sↄ̃́go mↄpↄↄ vĩ mɛ́ aa gbãa, á ń bùsu símáɛ.

18

Bùsu kĩni kpaalɛa

1 Isailiↄ kã̀aa Silo ḿpii, ↄ̃ aa kpaaũkpɛ dↄ̀ we. Aa zĩblè bùsupiwa, 2 ãma Isaili bui soplaↄ mɛ́ gↄ̃̀ kpaalɛsɛsai. 3 Ɔ̃ Yozuee ònɛ́: Á ↄ aↄ dↄázi e bↄɛ ni? À gɛ bùsu pↄ́ Dii á deziↄ Lua kpàwá sí á pↄ́ ũ. 4 À á gbɛ̃́ↄ dilɛ àaↄ̃'aaↄ̃ bui ń buio, mí ń gbaɛ. Aa fɛlɛ ń bùsu kɛɛlɛ, aai a yã́ dalau a kpaalɛa yã́ musu, aai suomɛɛ. 5 Á kpaalɛ lɛɛ soplaɛ. Yuda buiↄ gↄ̃ ń bùsuu gɛↄmidↄkĩi oi, mɛ́ Yosɛfu buiↄ gↄ̃ ń bùsuu gugbãntoo oi. 6 Tó a á bùsu kpaalɛa lɛɛ sopla yã́ dàlau, à suomɛɛ la, mí kpaalɛɛ́ ń gbɛlaao Dii wá Lua aɛ. 7 Levii buiↄ kpaalɛsɛánↄo, asa Dii gbagbaa mɛ́ ń baa ũ. Gada buiↄ ń Lubɛni buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo sↄ̃ aa ń kpaalɛ sɛ̀ kↄ̀ Yuudɛ̃ baa gukpɛ. Dii zↄ̀blena Mↄizi mɛ́ kpàmá.

8 Kɛ́ gbɛ̃́ↄ fɛ̀lɛ lɛ́ dazɛu bùsu yã́ dai láu, ↄ̃ Yozuee yãdìlɛnɛ́ à mɛ̀: À gɛ bùsu kɛɛlɛ, í a yã́ dalau, à suomɛɛ, mí kpaalɛɛ́ ń gbɛlaao Dii aɛ Silo la. 9 Ɔ̃ gbɛ̃́piↄ pã̀ bùsupia, aa a yã́ dàlau wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo lɛɛ sopla, ↄ̃ aa tàò Yozuee kĩ́i bòou Silo. 10 Ɔ̃ Yozuee bùsupi kpaalɛ̀ Isaili buipiↄnɛ Dii aɛ ń gbɛlaao.

Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kpaalɛsɛa

11 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kpaalɛsɛ̀ Yuda buiↄ bùsu ń Yosɛfu buiↄ bùsuo zãnguo daɛdaɛ. 12 Sɛa za Yuudɛ̃i an bùsu zↄ̃lɛ dↄ̀ Yelikozi gɛↄmidↄkĩi oi, à mipɛ̀ gusĩsĩdewa bɛ'aɛ oi, ↄ̃ à tà Bɛtavɛ̃ gbáau. 13 Sɛa za we à tà Luzu pↄ́ wì mɛ lↄ Bɛtɛli gɛↄmidↄkĩi oi, ↄ̃ à tà Atalo Adaa pↄ́ kú sĩ̀sĩ musu Bɛtoloni zĩ́lɛpↄ gɛↄmidↄkĩi oi. 14 Sɛa za sĩ̀sĩpi bɛ'aɛ oi à lìa gɛↄmidↄkĩi oi e Kiliabaali pↄ́ wì mɛ lↄ Kiliayaaliũ. Wɛ̃́lɛpiá Yuda buiↄ pↄ́ɛ. An bùsu zↄ̃lɛ pↄ́ kú bɛ'aɛn we. 15 Sɛa za Kiliayaaliũ wɛ̃́nkpɛ gɛↄmidↄkĩi a zↄ̃lɛ tà gukpɛ oi e Nɛfetoa nibↄnai. 16 À pìla sĩ̀sĩ pↄ́ bↄaa ń Bɛninↄũ guzulɛo Lefai guzulɛ gugbãntoo oi. À dↄ̀ Inↄũ guzulɛi Yebusiↄ wɛ̃́lɛ saɛ gɛↄmidↄkĩi oi e Logɛli nibↄnai. 17 Sɛa za we à pã̀i à tà gugbãntoo oi e Sɛmɛsi nibↄnai ń Gelilo pↄ́ bↄaa ń Adumiũ gbɛbↄlɛoo ń Lubɛni nɛ́ Bohana gbɛo. 18 À tà sĩ̀sĩ pↄ́ kú Alaba sɛ̃ saɛ gugbãntoo oi, ↄ̃ à pìla sɛ̃piu. 19 À dↄ̀ Dↄ̃nkpɛa sĩ̀sĩi gugbãntoo oi, à gɛ̀ pɛ̀ Ísida Wisidewa a gugbãntoo oi, gu pↄ́ Yuudɛ̃ kàuwa. An bùsu zↄ̃lɛ pↄ́ kú gɛↄmidↄkĩi oin we. 20 Yuudɛ̃ mɛ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsu zↄ̃lɛ ũ gukpɛ oi. An bùsu zↄ̃lɛↄn we.

21 Wɛ̃́lɛ pↄ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ vĩ daɛdaɛↄn kɛ: Yeliko, Dↄ̃nkpɛa, Emɛkɛzizi, 22 Bɛtalaba, Zemalaiũ, Bɛtɛli, 23 Aviũ, Pala, Ɔfɛla, 24 Kefaa, Amↄni, Ɔfini ń Gɛbao. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ kuɛpla, an baade ń a bualoũↄ. 25 A gbɛa Gabaↄ̃ↄ, Lama, Beelo, 26 Mizipa, Kefila, Mↄza, 27 Lɛkɛũ, Iipɛɛli, Talala, 28 Zela, Ɛlɛfi, Yebusiↄ wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Yelusalɛũ, Gibɛa ń Kiliao. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ gɛ̃o mɛ̀ndosai, an baade ń a bualoũↄ. Kpaalɛ pↄ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄn we.

19

Simɛↄ buiↄ kpaalɛsɛa

1 Gbɛlaa gɛ̃n plaade Simɛↄ buiↄ sɛ̀ daɛdaɛ. An bùsu mɛ́ kú Yuda buiↄ bùsu guo. 2 An wɛ̃́lɛↄ tↄ́n kɛ: Bɛɛsɛba pↄ́ wì mɛ lↄ Sɛba, Mↄlada, 3 Azaasuali, Bala, Ɛsɛũ, 4 Ɛlolada, Bɛtuɛ, Ɔↄma, 5 Zikilaga, Bɛmaakabo, Azaasusa, 6 Bɛlebao ń Saluɛ̃o. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ kuɛ'aaↄ̃, ampii ń ń bualoũↄ. 7 A gbɛa Aini, Limↄ, Ɛtɛɛ ń Asão. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ síiↄ̃, ampii ń ń bualoũↄ 8 ń bualoũ pↄ́ liaiↄ e Baalabɛɛ ń Lama Nɛgɛvɛo. Kpaalɛ pↄ́ Simɛↄ buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄn we. 9 Wà Simɛↄ buiↄ bùsupi sì Yuda buiↄ kpaalɛ guuɛ, asa Yuda buiↄ pↄ́ zↄ̃ↄɛ. Màa Simɛↄ buiↄ ń kpaalɛ è Yuda buiↄ pↄ́ guu.

Zabulↄni buiↄ kpaalɛsɛa

10 Gbɛlaa gɛ̃n àaↄ̃de Zabulↄni buiↄ sɛ̀ daɛdaɛ. An bùsu zↄ̃lɛ tà e Salidi. 11 Sɛa za we à tà bɛ'aɛ oi e Malala, ↄ̃ à pɛ̀ Dabɛsɛwa ń swadↄↄ pↄ́ kú Yↄkenaũ saɛo. 12 Sɛa za Salidi à tà gukpɛ oi e Kiselo Taboo bùsuu, ↄ̃ à tà Dabela ń Yafiao. 13 Sɛa za we à tà gukpɛ oi e Gatefɛɛ ń Etakazinio. Ɔ̃ à gɛ̃̀ ń Limↄo ń Nɛao. 14 Sɛa za we à dↄ̀ Ãnatↄ̃i gugbãntoo oi e à gɛ̀ pɛ̀ Ifataɛli guzulɛwa. 15 Kata, Naalala, Simɛlↄni, Idala ń Bɛtɛlɛũo ku a guu lↄ. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ kuɛpla, ampii ń ń bualoũↄ. 16 Wɛ̃́lɛpiↄ ń ń bualoũↄ mɛ́ kpaalɛ pↄ́ Zabulↄni buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄ ũ.

Isakaa buiↄ kpaalɛsɛa

17 Gbɛlaa gɛ̃n síiↄ̃de Isakaa buiↄ sɛ̀ daɛdaɛ. 18 An bùsu wɛ̃́lɛↄn kɛ: Yezɛlɛɛ, Kesulo, Sunɛũ, 19 Afalaiũ, Sioni, Anaala, 20 Labiti, Kisioni, Ɛbɛzi, 21 Lɛmɛti, Ɛnganiũ, Ɛnada ń Bɛpazɛzio. 22 An bùsu zↄ̃lɛ lↄ̀ Taboowa ń Saazumao ń Bɛsɛmɛsio e à gɛ̀ pɛ̀ Yuudɛ̃wa. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndoo, ampii ń ń bualoũↄ. 23 Wɛ̃́lɛpiↄ ń ń bualoũↄ mɛ́ kpaalɛ pↄ́ Isakaa buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄ ũ.

Asɛɛ buiↄ kpaalɛsɛa

24 Gbɛlaa gɛ̃n sↄode Asɛɛ buiↄ sɛ̀ daɛdaɛ. 25 An bùsu wɛ̃́lɛↄn kɛ: Ɛleka, Hali, Bɛtɛ̃, Akesafa, 26 Alamɛlɛki, Amada ń Misalao. Bɛ'aɛ oi an bùsu zↄ̃lɛ lↄ̀ Kaamɛliwa ń Sikoo Libenao. 27 Sɛa za we à ɛ̀a gukpɛ oi e Bɛdagↄ̃, à pɛ̀ Zabulↄni buiↄ bùsuwa ń Ifataɛli guzulɛo, à tà Bɛtɛmɛki ń Nɛiɛlio, ↄ̃ à dↄ̀ Kabului ↄzɛɛ oi 28 e Abadↄ̃ ń Leobɛo ń Hamↄo ń Kanao ń Sidↄ̃ pↄ́ dɛ mɛɛwia ũo. 29 Sɛa za we à tà Lama ń Tii wɛ̃́lɛ bĩ́ideo, ↄ̃ à pã̀i, à tà Osa oi e à gɛ̀ pɛ̀ ísiawa Akazibu saɛ. 30 Ɔ̃ à gɛ̃̀ ń Umao ń Afɛkio ń Leobɛo. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ mɛ̀n bao ń plao, ampii ń ń bualoũↄ. 31 Wɛ̃́lɛpiↄ ń ń bualoũↄ mɛ́ kpaalɛ pↄ́ Asɛɛ buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄ ũ.

Nɛfatali buiↄ kpaalɛsɛa

32 Gbɛlaa gɛ̃n soolode Nɛfatali buiↄ sɛ̀ daɛdaɛ. 33 Sɛa za Hɛlɛfi ń Zaananiũ gbɛ̃́nɛ kpɛ́o an bùsu tà Adami Nɛkɛbu ń Yabenɛo e Lakuũ, a zↄ̃lɛn Yuudɛ̃i. 34 Ɔ̃ à ɛ̀a bɛ'aɛ oi e Azenↄ Taboo, ↄ̃ à gɛ̃̀ ń Hukokoo. Gɛↄmidↄkĩi oi à pɛ̀ Zabulↄni buiↄ bùsuwa, bɛ'aɛ oi sↄ̃ Asɛɛ buiↄ bùsuwa, gukpɛ oi sↄ̃ Yuudɛ̃wa. 35 An wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ tↄ́n kɛ: Zidiũ, Zɛɛ, Amata, Laka, Gɛnɛzalɛti, 36 Adama, Lama, Azoo, 37 Kɛdɛsi, Ɛdɛlɛi, Ɛnazoo, 38 Iloni, Midala'ɛli, Ɔlɛũ, Bɛtana ń Bɛsɛmɛsio. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ kɛ̃okwi, ampii ń ń bualoũↄ. 39 Wɛ̃́lɛpiↄ ń ń bualoũↄ mɛ́ kpaalɛ pↄ́ Nɛfatali buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄ ũ.

Dã buiↄ kpaalɛsɛa

40 Gbɛlaa gɛ̃n soplade Dã buiↄ sɛ̀ daɛdaɛ. 41 An bùsu wɛ̃́lɛↄ tↄ́n kɛ: Zↄla, Ɛsɛtao, Iisɛmɛsi, 42 Saalebiũ, Ayaloni, Itela, 43 Eloni, Timɛna, Ɛkɛloni, 44 Ɛleke, Gibetↄ̃, Baalata, 45 Yehuda, Bɛnɛbɛla, Gata Limↄ, 46 Mɛyaakↄ̃ ń Lakↄ̃o ń bùsu pↄ́ bↄaa ń Zopeo. 47 Dã buiↄ i fↄ̃ ń bùsupi sìmáo, ↄ̃ aa gɛ̀ lɛ̀lɛ Lɛsɛũdeↄwa. Aa sì aa a gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao aa zↄ̃̀lɛu, ↄ̃ aa ń dezi Dã tↄ́ kpàɛ̀.* 48 Wɛ̃́lɛpiↄ ń ń bualoũↄ mɛ́ kpaalɛ pↄ́ Dã buiↄ sɛ̀ daɛdaɛↄ ũ.

Yozuee kpaalɛsɛa

49 Kɛ́ Isailiↄ ń bùsu kpaalɛkɛ̀ aa làa, ↄ̃ aa gbàsa Nuni nɛ́ Yozuee pↄ́ kpàwà 50 lá Dii òwa. Timɛna Sɛla pↄ́ kú Ɛflaiũ bùsu gusĩsĩdeu ↄ̃ a gbɛ̀a, ↄ̃ aa kpàwà. A kɛ̀kɛ kàlɛ, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛu.

51 Kpaalɛ pↄ́ sa'ona Ɛleazaa ń Nuni nɛ́ Yozueeo ń Isaili bui uabeleↄ kɛ̀nɛ́ ń gbɛlaao Silo Dii aɛ a kpɛ́ kpɛɛlɛn we. Màa ↄ̃ aa bùsupi kpaalɛ̀.

20

Misiwɛ̃lɛↄ

(Nao 35.9-34, Iko 19.1-13)

1 Ɔ̃ Dii ò Yozueeɛ à mɛ̀: 2 O Isailiↄnɛ aa ń wɛ̃́lɛeↄ dilɛ ń misiwɛ̃lɛↄ ũ, lá má dà Mↄiziɛ a òwa, 3 kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kai mɛ́ mↄ̀ à gbɛ̃dɛ̀ lí e bàasi tau azĩa misikĩi ũ ade daɛ pↄ́ asu tↄsiwà yã́i. 4 Tó gbɛ̃́ bàasi tà wɛ̃́lɛpiↄ doe guu, aàli zɛ wɛ̃́lɛpi bↄlɛu, i a yã'o wɛ̃́lɛpi gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ. Aali aà sí ń wɛ̃́lɛ guu, aai kpɛ́ kpawà aàↄ kúńnↄ. 5 Tó tↄ̀sina pɛ̀lɛaàzi, aasu gbɛ̃dɛnapi naɛ̀ a ↄzĩo, asa kai mɛ́ mↄ̀ ↄ̃ à a gbɛ̃́dee dɛ̀, ĩ́ie kú ń zãnguo za zio. 6 Iↄ ku wɛ̃́lɛpiu e wà yã́kpalɛkɛaànↄ, e sa'onkia pↄ́ kú gↄↄ bee gɛ gaò, i gbasa ta a bɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ à bↄ̀u.

7 Ɔ̃ Isailiↄ Kɛdɛsi dìlɛ ado ũ Galile bùsuu Nɛfatali buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeu ń Sikɛũo lↄ Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeu ń Kiliataaba pↄ́ wì mɛ lↄ Hɛblↄ̃o Yuda buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeu. 8 Yuudɛ̃ baa gukpɛ aa Bɛzɛɛ pↄ́ kú gusalala wáiwaiu dìlɛ Lubɛni buiↄ bùsuu ń Gada buiↄ wɛ̃́lɛ Lamↄtuo Galada bùsuu ń Manase buiↄ wɛ̃́lɛ Golanao Basana bùsuu. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ kai mɛ́ mↄ̀ à gbɛ̃dɛ̀, Isailie ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú ń guun nò, aàli bàasi ta wɛ̃́lɛ pↄ́ wa dìlɛpiↄ dou. Beewa gbɛ̃́ pↄ́ gà daɛ pↄ́ dɛ aà tↄsiwà a e gbɛ̃́pi dɛo e wà yã́kpalɛkɛaànↄ gĩa.

21

Levii buiↄ wɛ̃́lɛↄ

(1Lad 6.39-66)

1-2 Levii bui uabeleↄ gɛ̀ sa'ona Ɛleazaa ń Nuni nɛ́ Yozueeo ń Isaili bui kĩni uabeleↄ lè Silo, aa ònɛ́: Dii dà Mↄiziɛ, ↄ̃ a òɛ́ à wɛ̃́lɛↄ kpáwá wàↄ kuu ń wá pↄ́ↄ dã́dãkɛkĩio.* 3 Ɔ̃ Isailiↄ wɛ̃́lɛɛ beeↄ ń a dã́dãkɛkĩiↄ kpà Levii buipiↄwa ń pↄ́ ũ. 4 Kɛata buiↄ ↄ̃ gbɛlaa sɛ̃́ia ń sɛ́ káau, ↄ̃ wà Yuda buiↄ ń Simɛↄ buiↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ wɛ̃́lɛ mɛ̀n kuɛ'aaↄ̃ↄ kpà Levii bui pↄ́ aa dɛ sa'ona Aalona bui ũↄwa daɛdaɛ ń kpaalɛ ũ. 5 Ɔ̃ wà Ɛflaiũ buiↄ ń Dã buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ do wɛ̃́lɛ mɛ̀n kwiↄ kpà Kɛata bui kĩniↄwa ń kpaalɛ ũ. 6 Ɔ̃ wà Isakaa buiↄ ń Asɛɛ buiↄ ń Nɛfatali buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ do pↄ́ kú Basana bùsuuↄ wɛ̃́lɛ mɛ̀n kuɛ'aaↄ̃ↄ kpà Geesↄ̃ buiↄwa ń kpaalɛ ũ. 7 Ɔ̃ wà Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Zabulↄni buiↄ wɛ̃́lɛ mɛ̀n kuɛplaↄ kpà Mɛlali buiↄwa daɛdaɛ ń kpaalɛ ũ. 8 Màa Isailiↄ wɛ̃́lɛpiↄ kpà Levii buiↄwa ń a dã́dãkɛkĩiↄ, lá Dii dà Mↄiziɛ a òwa.

9 Yuda buiↄ ń Simɛↄ buiↄ wɛ̃́lɛ pↄ́ wa kpàmáↄ tↄ́n kɛ: 10 Levii nɛ́ Kɛata bui Aalona buiↄ mɛ́ vĩ, asa ampiↄ ↄ̃ gbɛlaa sɛ̃́ia ń sɛ́. 11 Wà Kiliataaba pↄ́ wì mɛ lↄ Hɛblↄ̃ ń dã́dãkɛkĩi pↄ́ liaio kpàmá. A ku Yuda buiↄ bùsu gusĩsĩdeuɛ. Aaba mɛ́ Anaki buiↄ dezi ũ. 12 À mↄ lè wà Hɛblↄ̃ buaↄ ń a bualoũↄ kpà Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbuwa kↄ̀. 13 Màa wà Hɛblↄ̃ pↄ́ dɛ gbɛ̃dɛna misiwɛ̃lɛ ũ kpà sa'ona Aalona buiↄwa ń Libenao 14 ń Yatiio ń Ɛsɛmↄao 15 ń Olonao ń Dɛbiio 16 ń Ainio ń Yutao ń Bɛsɛmɛsio, wɛ̃́lɛpiↄ píi ń a dã́dãkɛkĩioɛ. Bui lɛɛ plapiↄ wɛ̃́lɛↄ kɛ̀ kɛ̃okwi. 17 Wà Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ wɛ̃́lɛɛ beeↄ kpàmá: Gabaↄ̃ↄ, Gɛba, 18 Anato ń Alemↄo. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ síiↄ̃, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 19 Aalona bui sa'onaↄ wɛ̃́lɛ kɛ̀ píi kuɛ'aaↄ̃, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio.

20 Wà Ɛflaiũ buiↄ wɛ̃́lɛɛ beeↄ kpà Levii nɛ́ Kɛata bui kĩniↄwà ń kpaalɛ ũ. 21 Gbɛ̃dɛna misiwɛ̃lɛ Sikɛũ pↄ́ kú gusĩsĩdeu ń Gɛzɛɛo 22 ń Kibezaiũo ń Bɛtolonio. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ síiↄ̃, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 23 Aa Dã bui wɛ̃́lɛↄ è mɛ̀n síiↄ̃ lↄ, Ɛleke, Gibetↄ̃, 24 Ayaloni ń Gata Limↄo. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ síiↄ̃, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 25 Aa Manase buiↄ lɛɛ do wɛ̃́lɛↄ è pla, Taanaki ń Bileaũo, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 26 Wà wɛ̃́lɛ mɛ̀n kwipiↄ kpà Kɛata bui kĩniↄwaɛ, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio.

27 Manase buiↄ lɛɛ do wɛ̃́lɛ mɛ̀n plaↄ kpà Levii nɛ́ Geesↄ̃ buiↄwa ń kpaalɛ ũ, Golana pↄ́ dɛ gbɛ̃dɛna misiwɛ̃lɛ ũ Basana bùsuu ń Bɛsɛtɛlao, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 28 Aa Isakaa buiↄ wɛ̃́lɛↄ è mɛ̀n síiↄ̃, Kisioni, Dabela, 29 Yaamu ń Ɛnganiũo, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 30 Aa Asɛɛ buiↄ wɛ̃́lɛↄ è lↄ mɛ̀n síiↄ̃, Misala, Abedↄ̃, 31 Ɛleka ń Leobɛo, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 32 Aa Nɛfatali buiↄ wɛ̃́lɛↄ è lↄ mɛ̀n àaↄ̃, gbɛ̃dɛna misiwɛ̃lɛ Kɛdɛsi pↄ́ kú Galile bùsuu ń Amↄdooo ń Kaatão, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 33 Geesↄ̃ buiↄ wɛ̃́lɛpiↄ kɛ̀ kuɛ'aaↄ̃, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio.

34 Levii nɛ́ Mɛlali buiↄ mɛ́ gↄ̃̀. Wà Zabulↄni buiↄ wɛ̃́lɛeↄ kpàmá ń kpaalɛ ũ, Yↄkenaũ, Kaata, 35 Dimɛna ń Naalalao. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ síiↄ̃, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 36 Aa Lubɛni buiↄ wɛ̃́lɛeↄ è lↄ, Bɛzɛɛ, Yaaza, 37 Kedemↄ ń Mɛfaao. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ síiↄ̃, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 38 Aa Gada buiↄ wɛ̃́lɛeↄ è lↄ, gbɛ̃dɛna misiwɛ̃lɛ Lamↄtu pↄ́ kú Galada bùsuu, Maanaiũ, 39 Ɛsɛbↄ̃ ń Yazɛɛo. Wɛ̃́lɛ kɛ̀ síiↄ̃, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 40 Levii nɛ́ Mɛlali buiↄ wɛ̃́lɛpiↄ kɛ̀ kuɛpla. 41 Levii buiↄ wɛ̃́lɛpiↄ ku Isaili bui kĩniↄ bùsuuɛ. Aa kɛ̀ píi blakwi plasai, ampii ń ń dã́dãkɛkĩio. 42 Wɛ̃́lɛpiↄ dɛ ń pↄ́ ũɛ ń dã́dãkɛkĩi pↄ́ lialiańziↄ. Màa wɛ̃́lɛpiↄ dɛ píi.

43 Dii bùsu pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ Isailiↄ deziↄnɛ kpàmá, ↄ̃ à gↄ̃̀ ń pↄ́ ũ, aa zↄ̃̀lɛu. 44 Dii ń gbá zɛ́ aalɛ kã́mabo gupiiu, lá à a lɛgbɛ̃̀ ń deziↄnɛwa.† An ibɛɛe i fↄ̃ ń gã fĩ̀o, Dii ń ibɛɛↄ nànɛ́ ń ↄzĩ píiɛ. 45 Yãmaa pↄ́ Dii ò Isailiↄnɛ kɛ̀ píi, a kee i lɛ́lɛ pão, baa do.

22

Isaili buieↄ taa Yuudɛ̃ baale

1 Yozuee Lubɛni buiↄ sìsi ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo, 2 a ònɛ́: Á yã́ pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi dìlɛɛ́ kũa, mɛ́ a zĩkɛ̀ yã́ pↄ́ má òɛ́wa* píi. 3 À gɛ̃̀gɛ̃ e ń a gbão i pãkpa á gbɛ̃́ↄzio. A zĩkɛ̀ yã́ pↄ́ Dii á Lua dìlɛɛ́wa. 4 Lá Dii á Lua á gbɛ̃́piↄ gbà zɛ́ aa kã́mabò sa lá à a lɛgbɛ̃̀nɛ́wa, à ɛa ta á bɛ sa, bùsu pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi kpàwá Yuudɛ̃ baaleu. 5 À laaika maamaa àↄ yãdilɛnɛↄ ń ikoyã pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi dàɛ́ↄ kũa, íↄ ye Dii á Luazi. À aà zɛ́ sɛ́ súsu, íↄ yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa. À naaàzi, í zↄbleɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai.

6 Yozuee samaa'ònɛ́ à ń gbáɛ, ↄ̃ aa tà ń bɛ. 7 Mↄizi Basana bùsu saalo kpà Manase buiↄ lɛɛ dowa yãa kↄ̀, ↄ̃ Yozuee bùsu kpà an gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄwa Yuudɛ̃ bɛ'aɛ oi ń ń gbɛ̃́ Isaili bui kĩniↄ. Kɛ́ Yozuee samaa'ònɛ́, 8 à mɛ̀: À ɛa ta á bɛ ń á àizɛɛ zↄ̃ↄↄ, pↄtuoↄ dasidasi ń ã́nusuo ń vuao ń mↄgotɛ̃o ń mↄsi pↄ́ↄ ń pↄkasaↄ dasidasi. À gɛ à á ibɛɛↄ pↄ́piↄ kpaalɛkↄ̃ɛ ń á gbɛ̃́ↄ we.

9 Ɔ̃ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ do Isaili bui kĩniↄ tò Silo Kanaa bùsuu, aa ɛ̀a tà Galada bùsuu, bùsu pↄ́ aa gↄ̃̀ vĩ yã́ pↄ́ Dii dà Mↄiziɛ a ò yã́i. 10 Kɛ́ aa kà Yuudɛ̃ kòolou Kanaa bùsuu, aa sa'okĩi bò Yuudɛ̃ saɛ we. Sa'okĩipi zↄ̃ↄ. 11 Kɛ́ Isaili bui kĩniↄ mà aa mɛ̀: À gwa! Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo sa'okĩi bò Kanaa bùsu zↄ̃lɛu, Yuudɛ̃ kòolou. 12 Ɔ̃ Isaili bui kĩnipiↄ kã̀aa ḿpii aa gɛ́má ń zĩo.

13 Ɔ̃ aa sa'ona Ɛleazaa nɛ́ Finɛasi zĩ̀ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ dopiwa Galada bùsuu. 14 Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gɛ̀aànↄ gbɛ̃ↄn kwi, bui ń buio dodo, Isaili bui uabeleↄnɛ ḿpii. 15 Kɛ́ aa kà Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ dopi kĩ́i Galada bùsuu, aa ònɛ́: 16 Yã́ pↄ́ Dii gbɛ̃́ↄ ò ḿpiin kɛ, aa mɛ̀: Náaisaiyã kpeletaan wei? A bↄ Isailiↄ Lua kpɛ. A gi Dii yã́i gbã, a ázĩa sa'okĩi bò.† 17 Duuna pↄ́ wá kɛ̀ Peoo‡ i mↄ́wáo lé? Baa kɛ́ gaga gɛ̃̀wágu, duunapi sãma gì lɛ́ wá lɛ́ e ń a tiaoɛ. 18 Álɛ bↄ Dii yã́ kpɛ gbãɛ. Tó a gi Dii yãmai gbã, aà pↄ a fɛ̃ Isaili bui píizi ziaɛ. 19 Tó bùsu pↄ́ a gↄ̃ vĩ gbãlɛ̀, à bua su Dii bùsuu, gu pↄ́ aà zwã̀akpɛ kuu, í bùsu kpaalɛsɛwanↄ la. Ásu bↄ Dii ge wá yã́ kpɛ à ázĩa sa'okĩi boo, Dii wá Lua gbagbakĩipi bàasio. 20 Kɛ́ Zela sĩ́wɛna Akãa náaisaiyãkɛ̀ láaipↄ yã́ musu, Dii pↄ i fɛ̃ Isaili bui píizio lé?§ Akãa i ga a duuna yã́i ado sↄ̃o.

21 Ɔ̃ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo ò Isaili bui uabelepiↄnɛ: 22 Dii mɛ́ Lua Zↄ̃ↄde ũ! Dii mɛ́ Lua Zↄ̃ↄde ũ! A wá yã́pi dↄ̃, mɛ́ wá ye ápiↄ àↄ dↄ̃ sↄ̃. Tó wa bↄ Dii kpɛ, wa gi aà yãmai, ásu wá wɛ̃nagwa gbão. 23 Tó wa wá sa'okĩipi bò bↄa Dii kpɛ yã́iɛ, mɛ́ wa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń sáaukpasao ń pↄ́wɛnti gbaↄ, Dii to à wi wá musu. 24 I kɛ màa no. Bíli mɛ́ wá kṹ, ↄ̃ wá bò. Wa mɛ̀, yã́ pↄ́ á buiↄ o wá buiↄnɛ zian kɛ: Bↄ́ á vĩ ń Dii Isailiↄ Luaoi? 25 Dii mɛ́ Yuudɛ̃ dà wápiↄ ń ápiↄ zãnguo wá bùsu zↄ̃lɛ ũ. Á baa kú ń Diioo. Lá á buiↄ gi wá buiↄnɛ aa misiilɛ Diiɛn we. 26 Ɔ̃ wa mɛ̀ wà wázĩa sa'okĩi boɛ. I kɛ wá sa'owà no, 27 a dɛ wá zↄblea Diiɛ seela ũ wápiↄ ń ápiↄ zãnguoɛ ń wá bui pↄ́ tɛ́ wá kpɛↄ, wí sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sáaukpasao o aà ua. Beewa á buiↄ e o wá buiↄnɛ zia, an baa kú ń Diio lↄoo. 28 Ɔ̃ wa mɛ̀: Tó a bee òwɛ̃ɛ ge wá buiↄnɛ zia, wá oɛ́ à Dii gbagbakĩi taa pↄ́ wá deziↄ bò gwa. I kɛ sa'oa yã́i no, seelaɛ ápiↄ ń wápiↄ zãnguo. 29 Kai! Wá fↄ̃ gí Dii yãmai wà bↄ aà yã́ kpɛ gbã wà sa'okĩi pↄ́ wá sa'owà ń pↄ́wɛntio boo. Dii wá Lua gbagbakĩi ku gueio, pↄ́ pↄ́ kú aà kpɛ́ kpɛɛlɛ bàasio.

30 Kɛ́ sa'ona Ɛleazaa nɛ́ Finɛasi ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ kuaànↄ bui uabele ũↄ yã́ pↄ́ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo ò mà, à kɛ̀nɛ́ na. 31 Ɔ̃ Finɛasi ònɛ́: Wá dↄ̃ kɛ́ Dii kú wá guu gbã. Lá i bↄ aà kpɛo, a Isailiↄ bↄ̀ Dii wɛ́tɛ̃amↄanɛun we. 32 Ɔ̃ Finɛasi ń gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo tò Galada bùsuu we, aa ɛ̀a tà Isaili pↄ́ kú Kanaa bùsuuↄnɛ ń a baoo. 33 Yã́pi kɛ̀ Isailiↄnɛ na, ↄ̃ aa Lua sáaukpà, aai gɛa zĩkai ń Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń ń bùsu ↄ̃̀ↄkpaao yã'o lↄo. 34 Ɔ̃ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ tↄkpà sa'okĩipiɛ Seela. Aa mɛ̀: A dɛ seela ũ wá zãnguoɛ kɛ́ Dii mɛ́ Lua ũ.

23

Yozuee lɛzaa Isailiↄwa

1 Kɛ́ Dii tò Isailiↄ kã́mabò ń ibɛɛ pↄ́ liaańziↄ yã́ musu, a gↄↄ gɛ̃̀gɛ̃. A gbɛa Yozuee zikũ̀ táotao. 2 Ɔ̃ à Isailiↄ sìsi, an gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń ń dↄaanaↄ ń ń yã́kpalɛkɛnaↄ ń ń lakɛ̃naↄ píi, a ònɛ́: Ma zikũ̀ táotao. 3 A yã́ pↄ́ Dii á Lua kɛ̀ buiɛ beeↄnɛ á yã́i è. Dii á Lua mɛ́ zĩkàɛ́. 4 Ma bui pↄ́ gↄ̃̀ Yuudɛ̃ ń bɛ'aɛ ísia zↄ̃ↄo zãnguoↄ bùsu kpaalɛ̀ á buiↄnɛ ń bui pↄ́ ma ń dɛdɛↄ pↄ́o. 5 Dii á Lua a ↄzↄ̃ɛ́ńzi a ń yáɛ́, i ń bùsuↄ símáɛ́, íↄ vĩ lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ́wa. 6 À sↄ̃dilɛ maamaa. Àↄ laai vĩ, íↄ zĩkɛ yã́ pↄ́ kú Mↄizi ikoyã lá guuwa. Ásu pãalɛ ↄplaai ge zɛɛio. 7 Á baa su àↄ kú ń bui pↄ́ gↄ̃̀ á guupiↄo. Ásuli ń tã́aↄ gbagbao. Ásuli mɛ á síńnↄo. Ásuli zↄblenɛ́ à kúlɛnɛ́o. 8 Àↄ naa Dii á Luazi ado, lá á kɛ̀ e ń a gbãowa. 9 Dii ↄzↄ̃̀ɛ́ bui zↄ̃ↄ gbãaↄzi, gbɛ̃e i e á gã fĩ̀o e ń a gbão. 10 Á gbɛ̃́ mɛ̀ndo ì gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ fu, kɛ́ Dii á Lua lɛ́ zĩkaɛ́, lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ́wa yã́i.* 11 Àↄ laai vĩ maamaa, íↄ ye Dii á Luazi.

12 Tó a pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀, mɛ́ a na bui pↄ́ gↄ̃̀ á guupiↄwa, mɛ́ a ń nↄɛↄ sɛ̀, mɛ́ a á baa dàaańnↄ, 13 àↄ dↄ̃ sã́asã kɛ́ Dii á Lua a ɛa buipiↄ yáɛ́ lↄo. Aa gↄ̃ɛ́ bai ge mↄ ũ ge flàalaↄ ũ á kpɛsɛaɛ ge kↄ̀ↄↄ ũ á wɛ́u e a gɛ midɛ bùsu maa pↄ́ Dii á Lua kpàwáɛ beepi guu. 14 À gwa! Málɛ gɛ́ gɛ́kĩi sa. Á dↄ̃ á nↄ̀sɛu ń á làasooↄ píi kɛ àsi maa pↄ́ Dii á Lua òɛ́ↄ guu, baa mɛ̀ndo i kɛ famao. Aa kɛ̀ píiɛ, an kee i lɛ́lɛ pão. 15-16 Lá àsi maa pↄ́ Dii á Lua òɛ́ kɛ̀ɛ́ píi, tó a Dii á Lua bàakuaánↄ yã́ pↄ́ a dìlɛɛ́ gbòo, a gɛ zↄblè tã́aↄnɛ a kulɛnɛ́, Dii a to àsi bɛ̃̀ɛ pↄ́ á ò á leɛ e à gɛ á midɛ bùsu maa pↄ́ a kpàwáɛ beepi guu. Dii a pↄkũmabↄbↄwá, í láa gↄ̃̀ↄ bùsu maa pↄ́ a kpàwáɛ beepi guu.

24

Yozuee gbɛ̃́ↄ gbaa laai Sikɛũ

1 Yozuee Isaili buiↄ kã̀aa Sikɛũ. À Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń ń dↄaanaↄ ń ń yã́kpalɛkɛnaↄ ń ń lakɛ̃naↄ sìsi, ↄ̃ aa mↄ̀ sĩ̀ Lua aɛ. 2 Ɔ̃ Yozuee ò bílaɛ: Dii Isailiↄ Lua mɛ̀, wá deziↄ ku yãa Uflata baaleɛ, aa zↄblè tã́aↄnɛ. Ablahaũ ń Nakↄↄo mae Tela kú ń guu.* 3 Ɔ̃ à wá dezi káau Ablahaũ sɛ̀ Uflata baale, à Kanaa bùsu kɛ̀ɛlɛaànↄ,† ↄ̃ á tò aà bui kↄ̃̀. À aà gbà Izaaki,‡ 4 ↄ̃ à Izaaki gbà Yakↄbu ń Esauo.§ À Esau gbà Sei bùsu sĩ̀sĩde.* Yakↄbu ń a nɛ́ↄ sↄ̃ aa tà Egipi.†

5 Dii Mↄizi ń Aalonao zĩ̀,‡ ↄ̃ à ĩadà Egipiↄwa ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ ń guuↄ, ↄ̃ à wá bↄ́lɛu. 6 Kɛ́ à wá deziↄ bↄ̀lɛ Egipi, kɛ́ wa ka ísiai, ↄ̃ Egipiↄ pɛ̀lɛwázi ń zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃deↄ e Ísia Tɛ̃ai. 7 Kɛ́ wa wiilɛ̀aàzi, ↄ̃ à gusia dà wá zãnguo ń Egipipiↄ, ↄ̃ a tò ísia kũ̀aamá míↄ.§ Wá wɛ́ yã́ pↄ́ a kɛ̀ Egipiↄnɛ è. Bee gbɛa wa gↄↄplakɛ̀ guwaiwaiu.

8 Dii mↄ̀wanↄ Amↄle pↄ́ kú Yuudɛ̃ gukpɛ oiↄ bùsuu. Kɛ́ aa fɛ̀lɛwá ń zĩo, ↄ̃ Dii ń náwɛ̃ɛ wá ↄzĩ. À ń mìdɛ, ↄ̃ an bùsu gↄ̃̀ wá pↄ́ ũ.* 9 Kɛ́ Zipoo nɛ́ Balaki, Mↄabuↄ kía fɛ̀lɛwá ń zĩo, à Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũ sìsi aà láaikɛwá. 10 Ɔ̃ Dii gì Balaaũ yãmai, a tò à samaa'òwɛ̃ɛ, à wá bↄ́ Balaki ↄzĩ.† 11 Bee gbɛa wa bua Yuudɛ̃wa‡ wa ka Yeliko. Ɔ̃ Yelikodepiↄ zĩkàwanↄ. Amↄleↄ ń Pɛliziↄ ń Kanaaↄ ń Itiↄ ń Giigasiↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ zĩkàwanↄ lↄ, ↄ̃ Dii ń náwɛ̃ɛ wá ↄzĩ. 12 À bɛↄↄ gbàɛ wá aɛ,§ aa Amↄleↄ kía gbɛ̃ↄn plaↄ yàwɛ̃ɛ. I kɛ wá fɛ̃nda ge wá ka mɛ́ ń yáo. 13 À tↄↄlɛ pↄ́ wámɛ wa a zĩkɛ̀o kpàwá ń wɛ̃́lɛ pↄ́ wámɛ wá kàlɛoↄ, ↄ̃ wá kú wɛ̃́lɛpiↄ guu. Wálɛ vɛ̃ɛbu ń kù kpɛ́ pↄ́ wámɛ wá bàoↄ bɛ ble.

14 Ɔ̃ Yozuee mɛ̀: Àↄ Dii vĩa vĩ, íↄ zↄbleɛ̀ sĩana ń nↄ̀sɛmɛndoo. À tã́a pↄ́ á deziↄ zↄblènɛ́ Uflata baale ń Egipiↄ bↄ á guu, í zↄble Diiɛ. 15 Tó zↄblea Diiɛ kɛ̀ɛ́ ĩ́i, à zɛ ń tã́a pↄ́ á ye zↄbleɛ̀o gbã, tã́a pↄ́ á deziↄ zↄblènɛ́ Uflata baaleↄn nò, Amↄle pↄ́ á kú ń bùsuuↄ pↄ́n nò. Mapi ń ma bɛdeↄ sↄ̃, Dii wáↄ zↄbleɛ̀. 16 Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ wèwà aa mɛ̀: Kai! Wá fↄ̃ pãkpa Diizi wà zↄble tã́aↄnɛo. 17 Dii wá Lua mɛ́ wá bↄ́ zↄbleu Egipi bùsuu ń wá maeↄ. Ɔ̃mɛ dabudabu zↄ̃ↄpiↄ kɛ̀ wá wáa, à wá dↄ̃́a wá táa'oa guu píi, à wá bↄ́ bui pↄ́ wa gɛ̃ńlaↄ ↄzĩ píi. 18 Dii mɛ́ Amↄleↄ ń bui pↄ́ kú bùsuɛ beeuↄ yàwɛ̃ɛ. Dii wáↄ zↄbleɛ̀ sↄ̃, ↄ̃mɛ wá Lua ũ.

19 Ɔ̃ Yozuee ò gbɛ̃́ↄnɛ: Á e zↄble Diiɛo. Asa aà kua adoaɛ, ìli sí sàao. A á tàaeↄ ń á duuna kɛ̃́wáo. 20 Baa kɛ́ à yãmaakɛ̀ɛ́ yãa, tó a pãkpàaàzi, álɛ zↄble dii zĩ̀loↄnɛ, a ɛa yã́yiawáɛ, i á midɛ. 21 Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ ò Yozueeɛ: Màa no! Dii wáↄ zↄbleɛ̀. 22 Ɔ̃ Yozuee ònɛ́: Ámɛ á ázĩa seeladeↄ ũ, a zɛò àↄ zↄble Diiɛ. Ɔ̃ aa mɛ̀: A seeladeↄn wá ũ. 23 Ɔ̃ Yozuee mɛ̀: Tó màaɛ, à dii zĩ̀lo pↄ́ kúánↄↄ bↄ á guu, í á sↄ̃ kpa Dii Isailiↄ Luawa. 24 Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ òɛ̀: Dii wá Lua ↄ̃ wáↄ zↄbleɛ̀, wíↄ aà yãma.

25 Zĩbeezĩ Yozuee idàda Dii bàakuańnↄ yã́wa gbɛ̃́ↄnɛ Sikɛũ we. À ɛ̀a à aà ikoyãↄ ń yã́ pↄ́ a dìlɛↄ ònɛ́, 26 ↄ̃ à yã́piↄ kɛ̃̀ Lua ikoyã láu. Ɔ̃ à gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ sɛ pɛ̀lɛ gbɛ̃́nɛli gbáu Dii sísikĩi* we. 27 Ɔ̃ a ò gbɛ̃́ↄnɛ: À gwa! Gbɛɛ bee mɛ́ aↄ dɛwɛ̃ɛ seelade ũ. Gbɛpi yã́ pↄ́ Dii òwɛ̃ɛ mà píi. Aↄ dɛɛ́ seelade ũ, kɛ́ ásu mↄafilikɛ á Luaɛo. 28 Yozuee gbɛ̃́ↄ gbàɛ, ↄ̃ baade tà a wɛ̃́lɛu.

29 Yã́ beeↄ gbɛa Dii zↄ̀blena Yozuee, Nuni nɛ́ gà a wɛ̃̀ basↄokwide guu. 30 Wà aà vĩ̀ bùsu pↄ́ dɛ aà kpaalɛ ũ guu Timɛna Sɛla, Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeu Gaasi gbɛ̀sĩsĩ gugbãntoo oi. 31 Isailiↄ zↄblè Diiɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo Yozuee gↄↄ ń gↄↄ pↄ́ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ gɛ̃̀gɛ̃ dɛaàlaↄ kuo. Gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ wɛsì yã́ pↄ́ Dii kɛ̀ Isailiↄnɛlɛ píiɛ.

32 Yosɛfu gɛwa pↄ́ Isailiↄ bↄ̀ò Egipi sↄ̃,† aa vĩ̀ Sikɛũ tↄↄlɛ pↄ́ Yakↄbu lù guuɛ. A lù Sikɛũ mae Amↄↄ nɛ́ↄwa ã́nusu ↄwatɛ̃ basↄoɛ.‡ Tↄↄlɛpi ku Yosɛfu buiↄ kpaalɛ guuɛ. 33 Kɛ́ Aalona nɛ́ Ɛleazaa gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ sĩ̀sĩ pↄ́ dɛ aà nɛ́ Finɛasi kpaalɛ ũ pↄlɛu Ɛflaiũ buiↄ bùsu gusĩsĩdeu.

* 1:3 Iko 11.24

† 1:5 Iko 31.6-8, Ɛbɛ 13.5

‡ 1:6 Daa 15.7, 28.13

§ 1:15 Nao 32.28-30, Iko 3.18-20

* 2:1 Ɛbɛ 11.31, Zaa 2.25

† 2:10 Bↄa 14.21

‡ 2:10 Nao 21.21-35

* 5:6 Nao 14.28-35

† 5:9 Bee mɛ̀ bↄ̀nɛ́.

‡ 5:10 Bↄa 12.1-13

§ 5:12 Bↄa 16.35

* 5:15 Bↄa 3.5

* 6:20 Ɛbɛ 11.30

† 6:25 Ɛbɛ 11.31

‡ 6:26 1Kia 16.34

* 7:26 Bee mɛ̀ yã'ianɛ́.

* 8:31 Iko 27.2-8

† 8:31 Bↄa 20.25

‡ 8:33 Iko 11.29, 27.11-14

§ 8:34 Iko 27-28

* 9:7 Bↄa 23.32-33, 34.12

† 9:10 Nao 21.21-35

* 10:13 2Sam 1.18

* 11:20 Iko 7.16

† 11:21 Nao 13.33

* 12:2 Nao 21.21-25, Iko 2.26-37

† 12:4 Nao 21.33-35, Iko 3.1-11

‡ 12:6 Nao 32.33, Iko 3.12-13

* 13:6 Nao 33.54

† 13:8 Nao 32.33, Iko 3.12

‡ 13:14 Iko 18.1

§ 13:33 Nao 18.20, Iko 18.2

* 14:2 Nao 26.52-56

† 14:3 Nao 32.33, Iko 3.12-17

‡ 14:6 Nao 14.30

§ 14:7 Nao 13.30

* 14:9 Nao 14.24

* 17:4 Nao 27.1-7

* 19:47 Dↄa 18.27-29

* 21:1-2 Nao 35.1-8

† 21:44 Bↄa 33.14, Ɛbɛ 4.1

* 22:2 Nao 32.20-32, Yoz 1.12-15

† 22:16 Iko 12.13-14

‡ 22:17 Nao 25.1-9

§ 22:20 Yoz 7.1-26

* 23:10 Iko 3.22, 32.30

* 24:2 Daa 11.27

† 24:3 Daa 12.1-6

‡ 24:3 Daa 21.1-3

§ 24:4 Daa 25.24-26

* 24:4 Daa 36.8

† 24:4 Daa 46.1-7

‡ 24:5 Bↄa 3.7-10

§ 24:7 Bↄa 14.1-31

* 24:8 Nao 21.21-35

† 24:10 Nao 24.10

‡ 24:11 Yoz 3.14-17

§ 24:12 Bↄa 23.28

* 24:26 Daa 12.6-7, 33.18-20, 35.4

† 24:32 Daa 50.24-25, Bↄa 13.19

‡ 24:32 Daa 33.19, Zĩn 7.16

Dↄaanaↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

DƆAANAƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Dↄaanaↄ lá yãbuubuu pↄ́ Isailiↄ kɛ̀ za gↄↄ pↄ́ aa zↄ̃̀lɛ Kanaa bùsuu e à gɛ̀ pɛ̀ gↄↄ pↄ́ Isailiↄ kía kpà ↄ̀lↄwɛ̃ɛɛ. Láɛ bee Isaili dↄaanaↄ yãkɛaↄ ń ń kuao òwɛ̃ɛ lↄ. Isailiↄ kía vĩ gↄↄ beeo, an dↄaanaↄ mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ Lua iko kpàmáↄ ũ. Aamɛ Isaili gbɛ̃ zↄ̃ↄ pↄ́ aaì yã́ gↄ̃́gↄ̃ Isailiↄnɛ mɛ́ aaì dↄaanɛ́ an zĩkaa ń buipãleↄ guuↄ ũ.

Dↄaanaↄ lá kpaalɛa lɛɛ àaↄ̃ɛ:

Yã́ pↄ́ kɛ̀ Isailiↄ zↄ̃lɛa Kanaa bùsuu gↄↄ e à gɛ̀ pɛ̀ò gↄↄ pↄ́ Yozuee gàwa (1.1-2.10).

Lá Lua ì dↄaanaↄ sɛ à ń zĩ aa a gbɛ̃́ↄ bↄ ń ibɛɛↄ ↄzĩ (2.11-16.31).

Yãbuubuu lɛɛ pla pↄ́ Isailiↄ kɛ̀ e à gɛ̀ pɛ̀ an kía kpaawa. (17-21).

Dↄaanaↄ lá guu yã́ pↄ́ Isailiↄ lè píi bↄ̀ an luayãmasai kĩ́iɛ. Tó aa bↄ̀ Lua kpɛ aa pã kpàaàzi, ↄ̃ buipãleↄ ì ↄtↄ̃má. Ãma tó aa ɛ̀a zɛ̀ ń Luao aa wiilɛ̀wà, ì ń wɛ̃nagwa à ń sí ń ibɛɛpiↄwaɛ. Ń beeo aaì gi wàↄ zↄble Kanaa bùsu tã́aↄnɛɛ, aaì wɛɛlɛ wàↄ kↄ̃ni kɛ Luaɛ (17-18), aà yãdilɛnɛↄ ì sã́ńguɛ (19-21).

An kua beewa tò aa gɛ̃̀ ńzĩazi ń yã́o. Lápi láakĩi lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ, tó Dii ń tó ńzĩaɛ mɛ́ i mↄ́ ń misii yãao, lá an buiↄ aaↄ dɛn we. Sema Lua gbɛ̃́ↄ aaↄ dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ wa misiilɛɛ̀. Wá baade ali misiilɛ Luaɛ yã̀, ge yã́ pↄ́ ali káwágu ↄ̃ wáliↄ kɛ?

1

Isailiↄ zĩkaa ń Kanaa bui pↄ́ gↄ̃̀ↄ

1 Yozuee gaa gbɛa Isailiↄ Dii là à mɛ̀: Démɛ a gɛ́ zĩkaiwɛ̃ɛ ń Kanaaↄ káaui? 2 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Yuda buiↄ mɛ́ aa gɛ́. À ma! Ma bùsupi nànɛ́ ń ↄzĩɛ. 3 Ɔ̃ Yuda buiↄ ò ń gbɛ̃́ Simɛↄ buiↄnɛ: À mↄ gɛ zɛwɛ̃ɛ bùsu pↄ́ wa kpàwáu, wà zĩka ń Kanaaↄ, wí gbasa gɛ́ zɛiɛ́ bùsu pↄ́ wa kpàwáu. Ɔ̃ Simɛↄ buiↄ gɛ̀ńnↄ. 4 Kɛ́ Yuda buiↄ gɛ̀ màa, Dii Kanaaↄ ń Pɛliziↄ nànɛ́ ń ↄzĩ, ↄ̃ aa ń dɛdɛ Bɛzɛki ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). 5 Wekĩi aa Adonibɛzɛki lè, aa zĩkàaànↄ, ↄ̃ aa Kanaaↄ ń Pɛlizipiↄ dɛ̀dɛ. 6 Kɛ́ kíapi lɛ́ bàalɛ, ↄ̃ aa pɛ̀wà. Aa aà kũ̀, ↄ̃ aa aà ↄnɛmiaↄ ń aà gbánɛmiaↄ zↄ̃̀zↄ̃. 7 Ɔ̃ Adonibɛzɛki mɛ̀: Ma kía gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ ↄnɛmiaↄ ń ń gbánɛmiaↄ zↄ̃̀zↄ̃, ↄ̃ aa ma táabũnu blɛ kasonaↄ pɛ̀ɛlɛ aa blè. Lá má kɛ̀ gbɛ̃́piↄnɛ fĩa ↄ̃ Lua bòmɛɛ. Ɔ̃ aa tàaànↄ Yelusalɛũ, we à gàu.

8 Kɛ́ Yuda buiↄ lɛ̀lɛ Yelusalɛũwa aa sì, ↄ̃ aa a gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao, aa tɛsↄ̃̀wà. 9 Bee gbɛa Yuda buiↄ gɛ̀ zĩkai ń Kanaa pↄ́ kú bùsu gusĩsĩdeuↄ ń Nɛgɛvɛo ń gusalalao. 10 Aa gɛ̀ lɛ̀lɛ Kanaa pↄ́ kú Hɛblↄ̃ↄwa. Yãa Hɛblↄ̃ tↄ́n Kiliataaba. We aa zĩblèu Sesai ń Aimanio ń Talemaiowa.*

11 Bↄa we aa gɛ̀ lɛ̀lɛ Dɛbiideↄwa. Yãa Dɛbii tↄ́n Kiliasɛfɛɛ. 12 Ɔ̃ Kalɛbu mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛ Kiliasɛfɛɛpiwa a sì ↄ̃ má a nɛnↄɛ Akesa kpawà nↄ ũ. 13 Kalɛbu dãuna Kenazi nɛ́ Ɔniɛli mɛ́ sì, ↄ̃ Kalɛbu a nɛnↄɛpi kpàwà. 14 Kɛ́ à aà sɛ̀, à nàɛwà aà gɛ tↄↄlɛ wabikɛ a maewa. Kɛ́ nↄɛpi pìla a zàa'ĩnawa, ↄ̃ aà mae Kalɛbupi aà là à mɛ̀: Bↄ́ ń yeii? 15 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Gbɛ̃kɛkɛmɛɛ. Lá tↄↄlɛ pↄ́ n ma gba ku Nɛgɛvɛ guwaiwaiuɛ, ma gba a nibↄnade sa. Ɔ̃ Kalɛbu aà gbà tↄↄlɛ pↄ́ a nibↄna ku sĩ̀sĩↄna musu ń a nibↄna pↄ́ kú guzulɛuo.†

16 Mↄizi ã̀nsue bui pↄ́ wì mɛ Keniↄ bↄ̀ wɛ̃́lɛ daminalikpɛdeu‡ ń Yuda buiↄ, aa gɛ̀ zↄ̃̀lɛńnↄ ń bùsuu Alade saɛ Nɛgɛvɛ guwaiwaiu.

17 Ɔ̃ Yuda buiↄ ń ń gbɛ̃́ Simɛↄ buiↄ gɛ̀ lɛ̀lɛ Kanaa pↄ́ kú Zefataↄwa. Aa wɛ̃́lɛpi kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ, ↄ̃ aa tↄkpàɛ̀ Ɔↄma.§ 18 Yuda buiↄ Gaza ń Asekelonio ń Ɛkɛlonio ń ń tↄↄlɛↄ sì. 19 Dii kúńnↄ, ↄ̃ aa ń bùsu gusĩsĩde sì, ãma aai fↄ̃ a gusalaladeↄ yào, kɛ́ gbɛ̃́piↄ zĩkasↄ̃goↄ vĩ mↄpↄ ũ yã́i. 20 Wà Hɛblↄ̃ kpà Kalɛbuwa lá Mↄizi a lɛgbɛ̃̀wa, ↄ̃ a sì Anaki bui gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄwa. 21 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ sↄ̃ aai Yebusi pↄ́ kú Yelusalɛũↄ yao, ↄ̃ Yebusiↄ kúńnↄ Yelusalɛũ e ń a gbão.*

22 Yosɛfu buiↄ sↄ̃ aa lɛ̀lɛ Bɛtɛliwa, mɛ́ Dii kúńnↄ. 23 Yãa Bɛtɛli tↄ́n Luzu. Kɛ́ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Bɛtɛli asiigwai, 24 asiigwanapiↄ gↄ̃ɛe è, àlɛ bↄ wɛ̃́lɛpiu, ↄ̃ aa òɛ̀: Lá wá kɛ wà gɛ̃ wɛ̃́lɛ guu owɛ̃ɛ, wí gbɛ̃kɛkɛnɛ. 25 Kɛ́ à gɛ̃kĩi ↄ̀lↄnɛ́, ↄ̃ aa wɛ̃́lɛpideↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao, ↄ̃ aa gↄ̃ɛpi tò ń aà daɛↄ píi. 26 Gↄ̃ɛpi gɛ̀ Iti bùsuu, à wɛ̃́lɛ kàlɛ we, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Luzu. Tↄ́ bee mɛ́ gↄ̃̀ɛ̀ e ń a gbão. 27 Manase buiↄ i fↄ̃ Bɛtɛsã ń Taanakio ń Dooo ń Ibleaũo ń Mɛgidoo ń ń bualoũↄ sì Kanaaↄwao, aa gì wa zↄ̃lɛa bùsupiuɛ.

28 Kɛ́ Isailiↄ gbãa è, ↄ̃ aa Kanaaↄ dà zↄzĩu, aai ń yá píio.† 29 Màa Ɛflaiũ buiↄ i Kanaa pↄ́ kú Gɛzɛɛↄ yao, ↄ̃ aa ku we sãnu.‡ 30 Zabulↄni buiↄ sↄ̃ aai Kanaa pↄ́ kú Keloni ń Naalolioↄ yao, ↄ̃ aa ń dá zↄzĩu. 31 Asɛɛ buiↄ i gbɛ̃́ pↄ́ kú Ako ń Sidↄ̃o ń Alabɛo ń Akazibuo ń Ɛlɛbao ń Afɛkio ń Leobɛo yao, 32 ↄ̃ aa ku sãnu ń Kanaa bùsudepiↄ. 33 Nɛfatali buiↄ i Bɛsɛmɛsideↄ ń Bɛtanadeↄ yao, ↄ̃ aa ku sãnu ń Kanaa bùsudepiↄ, aa ń dá zↄzĩu. 34 Ɔ̃ Amↄleↄ ↄzↄ̃̀ Dã buiↄzi, aa ń kpá gusĩsĩdeu, aai weinɛ́ aa mↄ̀ zↄ̃̀lɛ gusalalauo. 35 Amↄlepiↄ gi zↄ̃lɛa Ɛlɛsi gbɛzĩ ń Ayalonio ń Saalebiũo. Kɛ́ Yosɛfu buiↄ gbãa è, ↄ̃ aa ń dá zↄzĩu. 36 Amↄle bùsu zↄ̃lɛ dàalɛ za Sóigbɛbↄlɛiɛ e à gɛ̀ pɛ̀ò Selawa e à gɛ̀ò aɛ.

2

Dii Malaika bↄ mↄa Isailiↄwa Bokiũ

1 Dii Malaika bↄ̀ Giligali,* à gɛ̀ Bokiũ à mɛ̀: Ma á bↄ́lɛ Egipi, ma gɛ̃ánↄ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ á deziↄnɛɛ bee guu. Ma mɛ̀ ma bàa aↄ kúánↄ gↄↄpiiɛ, a gbooa vĩo. 2 Má òɛ́, ásu makↄ̃ɛ ń bùsuɛbeedeↄo. Má òɛ́ à ń sa'okĩiↄ gboo,† ↄ̃ i ma yãmao. Bↄ́yãi á kɛ̀i màai? 3 Too! Málɛ oɛ́, má ń yáɛ́ lↄo. Aaↄ dɛɛ́ lɛ ũ á gbã̀tɛ̃ɛuɛ, mɛ́ an tã́aↄ aaↄ dɛɛ́ bai ũɛ. 4 Kɛ́ Dii Malaika yã́pi ò Isailiↄnɛ, aa ↄ́ↄlↄ̀ maamaaɛ. 5 Ɔ̃ aa tↄkpà gupiɛ Bokiũ,‡ ↄ̃ aa sa'ò Diiwa we.

Isailiↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛa

6 Yozuee gbɛ̃́ↄ gbaɛa gbɛa baade gɛ̀ bùsu pↄ́ a kpaalɛ̀nɛ́ sì. 7 Aa zↄblè Diiɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo Yozuee gↄↄ ń gↄↄ pↄ́ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ gɛ̃̀gɛ̃ dɛaàlaↄ kuo. Gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ wɛsì yãzↄ̃ↄ pↄ́ Dii kɛ̀ Isailiↄnɛlɛ píi. 8 Dii zↄ̀blena Nuni nɛ́ Yozuee kɛ̀ wɛ̃̀ basↄokwiɛ, ↄ̃ à gbàsa gà. 9 Wà aà vĩ̀ bùsu pↄ́ dɛ aà baa ũ guu Timɛna Sɛla, Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeuɛ, Gaasi gbɛ̀sĩsĩ gugbãntoo oi.§

10 Kɛ́ Yozuee gↄↄdeↄ gàga píi, an nɛ́ pↄ́ fɛ̀lɛ ń kpɛↄ Dii dↄ̃o, mɛ́ aa yã́ pↄ́ a kɛ̀ ń deziↄnɛ dↄ̃o. 11 Ɔ̃ aa yã́ pↄ́ vãi Diiɛ kɛ̀, aa zↄblè tã́aↄnɛ. 12 Aa pãkpà ń deziↄ Dii pↄ́ ń bↄ́lɛ Egipizi, aa tɛ̀ bui pↄ́ liaańziↄ tã́aↄzi aa kùlɛnɛ́, ↄ̃ aa Dii pↄ fɛ̀lɛɛ̀. 13 Aa pãkpàaàzi, aa zↄblè Baaliɛ ń Asetaatio. 14 Ɔ̃ Dii pↄ fɛ̃̀ńzi à ń ná ń wɛtãnaↄnɛ ń ↄzĩ, aa ń wáa. À ń kpá ń ibɛɛ pↄ́ liaańziↄwa, ↄ̃ aai fↄ̃ gì ń ńzĩao ń ibɛɛpiↄ ↄzĩo. 15 Lá aa gɛ̀ zĩkai píi, Dii ì bↄ ń kpɛɛ, kɛ́ asu bↄńnↄ nao, lá a ònɛ́wa, ↄ̃ aa gↄ̃̀ yooyea.

16 Ɔ̃ Dii ìↄ dↄaanaↄ dilɛnɛ́ sa, kɛ́ aa ń bↄ ń wɛtãnaↄ ↄzĩ. 17 Kási aali ń dↄaanapiↄ yãmao, aa gbãsĩkɛ̀ ń tã́aↄ aa kùlɛnɛ́. Aa kɛ̃̀ zɛ́ pↄ́ ń deziↄ sɛ̀wa àannↄ, aaliↄ yã́ pↄ́ Dii dìlɛnɛ́ↄ kũa lá ń dezipiↄwao. 18 Tó Dii dↄaana dìlɛnɛ́, ìↄ kú ń dↄaanapio, ↄ̃ ìↄ ń sí ń ibɛɛↄwa e dↄaanapi wɛ̃ni lɛ́u, asa tó aa aaukɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń wɛtã aalɛ ↄtↄ̃máↄ yã́i, Dii ì ń wɛ̃nagwaɛ. 19 Tó dↄaana gà sↄ̃, aaì ɛa ↄ̃̀ↄkpa dɛ ń maeↄlaɛ. Aaì tɛ́ tã́aↄzi, aaì zↄblenɛ́, aaì kúlɛnɛ́. Aali ń yãkɛapiↄ ń ń swã́gbãao too.

20 Ɔ̃ Dii pↄ fɛ̃̀ńzi à mɛ̀: Lá buipi ma bàakuańnↄ ń ń deziↄ yã́ gbòo, aai ma yãmao, 21 má bui pↄ́ Yozuee gà à ń tó ń bùsuuↄ kee yánɛ́ lↄo. 22 Má ń tó weɛ, buipiↄ ↄ̃ má Isailiↄ yↄ̃ò, tó aa ma zɛ́ sɛ́ aaↄ ma yã́ kũa lá ń deziↄ kɛ̀wa, ge tó aa kɛo. 23 A yã́i Dii buipiↄ tòi we. I ń na Yozueeɛ a ↄzĩ à ń yáɛ̀ gↄ̃̀ↄo.

3

1 Dii buipiↄ tò we, kɛ́ à Isaili pↄ́ aa Kanaa bùsu zĩkaa dↄ̃oↄ yↄ̃òɛ, 2 i zĩ dada ń gbɛ̃́ pↄ́ aa Kanaa zĩ dↄ̃ yãapiↄnɛ. Buipiↄn kɛ: 3 Filitɛ̃ↄ kía gbɛ̃ↄn sↄoↄ. Kanaaↄ ń Sidↄ̃deↄ ń Ivi pↄ́ kú Libã bùsu sĩ̀sĩdeu za Baali Ɛɛmↄ gbɛzĩ e à gɛ̀ pɛ̀ Amata bↄlɛwaↄ. 4 À ń tó we, kɛ́ à Isailiↄ yↄ̃ò à gwa tó aaↄ a yã́ pↄ́ á dà Mↄiziɛ, a dìlɛ ń deziↄnɛ kũa. 5 A yã́i tò Isailiↄ ku sãnu ń Kanaaↄ ń Itiↄ ń Amↄleↄ ń Pɛliziↄ ń Iviↄ ń Yebusiↄ. 6 Aa ń nɛnↄɛↄ sɛ̀ nↄ ũ, mɛ́ aa ń nɛnↄɛↄ kpã̀sã buipiↄ nɛgↄ̃ɛↄwa, ↄ̃ aa zↄblè ń tã́aↄnɛ.

Ɔniɛli

7 Isailiↄ yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀. Dii ń Lua yã́ sã̀ńgu, ↄ̃ aa zↄblè Baaliɛ ń Asetaatio. 8 Ɔ̃ Dii pↄ fɛ̃̀ńzi à ń ná Mɛsↄpↄtami bùsu kí Kusã Lisataiũɛ a ↄzĩ, ↄ̃ aa zↄblèɛ̀ wɛ̃̀ swaaↄ̃. 9 Kɛ́ aa wiilɛ̀ Diiwa, ↄ̃ à suabana dìlɛnɛ́, ↄ̃n Kalɛbu dãuna Kenazi nɛ́ Ɔniɛli ũ. Ɔ̃mɛ ń bↄ́. 10 Dii Nisĩna dìɛ̀, ↄ̃ à dↄ̀aa Isailiↄnɛ zĩ guu. Dii Mɛsↄpↄtami bùsu kí Kusã Lisataiũ nàɛ̀ a ↄzĩ, ↄ̃ à gbãamↄ̀ɛ̀. 11 Ɔ̃ an bùsu gↄ̃̀ dↄdↄa wɛ̃̀ bla e Kenazi nɛ́ Ɔniɛli gɛ̀ gàò.

Ehudu

12 Isailiↄ ɛ̀a yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lↄ, ↄ̃ Dii tò Mↄabuↄ kí Ɛgɛlↄni gbãamↄ̀nɛ́ vãi pↄ́ aa kɛ̀pi yã́i. 13 Ɛgɛlↄni Amↄniↄ ń Amalɛki buiↄ nàwa, ↄ̃ aa mↄ̀ lɛ̀lɛ Isailiↄwa aa wɛ̃́lɛ daminalikpɛde* sì. 14 Isailiↄ zↄblè Mↄabuↄ kí Ɛgɛlↄniɛ e wɛ̃̀ bao plasai. 15 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ Diiwa, ↄ̃ à suabana dìlɛnɛ́, ↄ̃n Gela nɛ́ Ehudu, Bɛ̃yãmɛɛ bui ũ. Ɔzɛɛdeɛ. Isailiↄ aà zĩ̀ falubↄi Mↄabuↄ kí Ɛgɛlↄniɛ. 16 Ehudu fɛ̃na lɛkpɛpla pì, a gbã̀a kà gã̀sĩsuu do. A nà a gbala ↄplaawa a ula zíɛ, 17 ↄ̃ à gɛ̀ falubↄ̀ɛ̀. Ɛgɛlↄni sↄ̃ à mɛ̀kpa maamaaɛ. 18 Kɛ́ Ehudu ń gbɛ̃́ pↄ́ falu sɛ̀ mↄ̀òↄ falu kpàwà aa làa, aalɛ tá, ↄ̃ Ehudu a gbɛ̃́piↄ gbàɛ. 19 Ɔ̃ à ɛ̀a tã́a pↄ́ kú Giligali saɛ, à sù kíapiwa à mɛ̀: Má asiiyã vĩ mà onɛ. Ɔ̃ kípi mɛ̀: À to mà yãma, ↄ̃ aà ìwa pↄ́ kuaànↄↄ bↄ̀lɛ. 20 Ɛgɛlↄni zↄ̃lɛa ado kpɛ́ musu kpɛa niɛu, ↄ̃ Ehudu sↄ̃̀aàzi à mɛ̀: Má yã́ pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i vĩ mà onɛ. Kɛ́ kípi fɛ̀lɛ a kìlau, 21 ↄ̃ Ehudu a fɛ̃na ga wò a ↄplaa gbalawa ń ↄzɛɛo, à aà zↄ̃̀ò a gbɛɛu. 22 Ɔ̃ fɛ̃na gɛ̃̀ aà gbɛɛu ń a páo píi e à gɛ̀ bↄ̀ kpɛ. Ehudu i fɛ̃napi woo, ↄ̃ nísi kũ̀aawà. 23 Ehudu bↄ̀ kpɛɛlɛ, à kpɛa musupi zɛ́ tà, à kilidàu.

24 Aà bↄa gbɛa Ɛgɛlↄni ìwaↄ mↄ̀, aa è kpɛapi zɛ́ taa, wà kilidàu, ↄ̃ aa mɛ̀: Àlɛ bĩ́ikpɛkɛ kpɛa niɛ guu yã̀ mↄↄↄ? 25 Aalɛ aà dã́, aalɛ aà dã́ e aa bílikɛ̀. Kɛ́ aa è i zɛwɛ̃nɛ́o, ↄ̃ aa kili sɛ̀ aa wɛ̃̀, aa sù ń dii è wúlɛa zĩ́lɛ gɛ̀. 26 Gↄↄ pↄ́ aalɛ gɛ̃gɛ̃ màa, Ehudu bàalɛ̀ à dↄ̀ tã́apiↄzi à tà Seila. 27 Kɛ́ à kà we, a tò wà kuupɛ̀ Ɛflaiũ bùsu sĩ̀sĩdeu, ↄ̃ Isailiↄ pìlaaànↄ gbɛ̀sĩsĩↄwa, Ehudu mɛ́ dↄaaa. 28 A ònɛ́: À tɛmazi, asa Dii á ibɛɛ Mↄabuↄ nàɛ́ á ↄzĩɛ. Aa tɛaàzi, ↄ̃ aa Yuudɛ̃ buakĩi pↄ́ ì gɛ́ Mↄabu bùsuu sì, aai wei gbɛ̃e bùa lↄo. 29 Zĩbeezĩ aa Mↄabuↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000) taawa, an gbɛ̃e i bↄo. 30 Gↄↄ bee Isailiↄ gbãamↄ̀ Mↄabuↄnɛ, ↄ̃ an bùsu gↄ̃̀ dↄdↄa e wɛ̃̀ basiiↄ̃.

Samɛgaa

31 Aà gbɛa Anata nɛ́ Samɛgaa Filitɛ̃ↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń zù zĩkɛna totobↄo, à Isailiↄ suabà lↄ.

4

Debolaa ń Balakuo

1 Kɛ́ Ehudu gà, Isailiↄ ɛ̀a yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lↄ. 2 Ɔ̃ Dii ń ná Kanaaↄ kí Yabɛ̃ pↄ́ zↄ̃lɛa Azooɛ a ↄzĩ. Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ tↄ́n Sisela. Aà bɛn Alose Goiũ. 3 A zĩkasↄ̃go mↄpↄↄ vĩ mɛ̀n ↄ̀aa síiↄ̃ ń basↄoo (900). À gbãamↄ̀ Isailiↄnɛ pãsĩpãsĩ e wɛ̃̀ bao, ↄ̃ Isailiↄ wiilɛ̀ Diiwa.

4 Gↄↄ bee nↄɛ ãnabi Debolaa, Lapido na dɛ Isailiↄ dↄaana ũ. 5 Ì yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ a daminali gbáu Lama ń Bɛtɛlio zãnguo, Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeu. Isailiↄ ìↄ gɛ́ aà kĩ́i we. 6 Ɔ̃ à Abinↄaũ nɛ́ Balaku pↄ́ kú Kɛdɛsi, Nɛfatali buiↄ bùsuu sìsi, a òɛ̀: Dii Isailiↄ Lua mɛ̀, fɛlɛ gɛ́ Nɛfatali buiↄ ń Zabulↄni buiↄ sɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000), ní gɛ́ńnↄ Taboo gbɛzĩ. 7 Dii a Yabɛ̃ zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Sisela gálɛ mↄaànↄ Kisↄ̃ swai ń aà sↄ̃́goↄ ń aà zĩgↄ̃ↄ dasidasi, i aà nanɛ n ↄzĩ we. 8 Ɔ̃ Balaku òɛ̀: Tó ńyↄ̃ gɛmanↄ lé, má gɛ́. Tó ńyↄ̃ gɛmanↄ sↄ̃o, má gɛo. 9 Ɔ̃ Debolaa mɛ̀: Má gɛnnↄ, ãma lá ń ò màa, i kɛ ń tↄ́ mɛ́ a bↄo. Nↄɛ ↄ̃ Dii a Sisela naɛ̀ a ↄzĩ sa. Ɔ̃ Debolaa fɛ̀lɛ gɛ̀aànↄ Kɛdɛsi.

10 Ɔ̃ Balaku Zabulↄni buiↄ ń Nɛfatali buiↄ kã̀aa Kɛdɛsi, ↄ̃ à dàzɛu kɛ̀sɛ ń gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwipiↄ. Debolaa kú ń guu. 11 Keni bui Ɛbɛɛ bↄ̀ Keniↄ bùsuu yãa, à mↄ̀ bòokpà gbɛ̃́nɛli pↄ́ kú Zaananiũ gbáu Kɛdɛsi saɛ. Keniↄá Mↄizi ã̀nsue Obaba buiↄ doɛ. 12 Wa ò Siselaɛ Abinↄaũ nɛ́ Balaku gɛ̀ Taboo gbɛzĩ, 13 ↄ̃ à a sↄ̃́go mↄpↄↄ kã̀aa mɛ̀n ↄ̀aa síiↄ̃ ń basↄoo ń zĩgↄ̃ pↄ́ kuanↄↄ. Bↄańnↄ Alose Goiũ aa gɛ̀ Kisↄ̃ swai. 14 Ɔ̃ Debolaa ò Balakuɛ: Gɛ́, asa gbã Dii a Sisela nanɛ n ↄzĩ. Dii dↄaaanɛ noa? Ɔ̃ Balaku pìla Taboo gbɛwa ń zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwipiↄ.

15 Dii tò Sisela ń aà sↄ̃́godeↄ ń aà zĩgↄ̃ↄ kpɛkpà Balaku fɛ̃ndaɛ, ↄ̃ Sisela bↄ̀ a sↄ̃́gou à bàalɛ̀. 16 Balaku pɛ̀lɛ Sisela zĩgↄ̃ↄ ń ń sↄ̃́goↄzi e Alose Goiũ. We à ń dɛdɛu ń fɛ̃ndao píi, baa gbɛ̃́ mɛ̀ndo i bↄo. 17 Ɔ̃ Sisela tilɛ̀ à gɛ̀ sì Keni bui Ɛbɛɛ na Yaeli kpɛ́u, asa Azoo kí Yabɛ̃ ń Ɛbɛɛ bɛdeↄ kↄ̃ yãmà yãaɛ. 18 Yaeli bↄ̀ dàaàlɛ à mɛ̀: Mↄ gɛ̃ kpɛ́u Baa. Gɛ̃! Ńsu to vĩa n kũo. Kɛ́ à gɛ̃̀, ↄ̃ nↄɛpi kũ̀ntu kùaàla, 19 ↄ̃ Sisela òɛ̀: Imi lɛ́ ma dɛ, ma gba í mà mi. Ɔ̃ à vĩ tùu sɛ̀ a dã̀ɛ̀ a mì, ↄ̃ à ɛ̀a kũ̀ntu kùaàla. 20 Sisela òɛ̀: Zɛ kpɛɛlɛ. Tó gbɛ̃e mↄ̀ n la, gbɛ̃e ku laoa, oɛ̀ aawo. 21 À gɛ̃̀ ń kpasa'io, kɛ́ aà yɛ̃̀ɛɛ làa yã́i. Ɔ̃ Ɛbɛɛ na Yaeli zwã̀akpɛ kálo sɛ̀ ń masanao, à sↄ̃̀ò Siselazi tɛɛɛ, ↄ̃ à kálopi pɛ̀ aà swãgɛ̃zĩwa, a pà e à gɛ̃̀ gɛ̀ tↄↄlɛ kũ̀, ↄ̃ à gà. 22 À mↄ lè Balaku lɛ́ pɛ́lɛ Siselazi, ↄ̃ Yaeli bↄ̀ gɛ̀ dàaàlɛ à mɛ̀: Mↄ mà gbɛ̃́ pↄ́ ńlɛ wɛɛlɛ ↄlↄnɛ. Kɛ́ à gɛ̃̀ kpɛ́u, ↄ̃ à Sisela è wúlɛa, à gà ń káloo pɛa aà swãgɛ̃zĩ. 23 Zĩbeezĩ Lua Kanaaↄ kí Yabɛ̃ bùsa Isailiↄnɛ. 24 Ɔ̃ Isailiↄ pãsĩ lɛ́ dɛdɛ e aa gɛ̀ Kanaaↄ kí Yabɛ̃ dɛ̀ò.

5

Lɛ pↄ́ Debolaa dà

1 Zĩbeezĩ Debolaa ń Abinↄaũ nɛ́ Balakuo lɛɛ bee sì:

2 Kɛ́ Isaili dↄaanaↄ bↄ̀ dↄ̀aa,

gbɛ̃́ kĩniↄ tɛ́ńzi teasisai.

À Dii sáaukpa!

3 Kíaↄ, à yã́ɛ bee ma!

Gbãadeↄ, à swã́kpa!

Má lɛsi Dii yã́ musu,

má Dii Isailiↄ Lua táasilɛ.

4 Kɛ́ Dii bↄ̀ Sei gbɛ musu,

tↄↄlɛ lùalua,

kɛ́ àlɛ pã Ɛdↄũↄ bùsupia,

loupↄↄ fↄ̃̀, lou mà maamaa.

5 Gbɛ̀sĩsĩↄ dèedee Dii aɛ,

Isailiↄ Lua pↄ́ bↄ̀ mↄ̀má Sinaipi.*

6 Anata nɛ́ Samɛgaa gↄↄ, Yaeli gↄↄ,

gbɛ̃e lí zɛda sɛ lↄo,

zɛ́wɛwɛna ↄ̃ wɛ̃́lɛgɛna ì sɛ́.

7 Kíaↄ lɛ́ midɛ Isaili bùsuu,

ↄ̃ ma Debolaa ma gↄ̃ Isailiↄ da ũ.

8 Kɛ́ aa zɛ̀ ń dii dafuↄ,

ↄ̃ zĩ kↄ̃ kũ̀ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu.

Baa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla (40.000) guu

gbɛ̃e sɛ̀ngbao ge sↄ̃na vĩo.

9 Ma pↄ dↄ Isailiↄ dↄaanaↄwa

ń gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ńzi teasisaiↄ.

À Dii sáaukpa!

10 Á gbɛ̃́ pↄ́ á di zàa'ĩn pua kpɛↄ

á gbɛ̃́ pↄ́ á zↄ̃lɛ tɛfɛniwapiↄ

ń á gbɛ̃́ pↄ́ á bɛ kɛ̀sɛↄ, à a yã'o.

11 Gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa ítↄkĩiↄ zↄa dↄ,

aa Dii maakɛaↄ dàu lɛ́ siunɛ́,

Isailiↄ kíaↄ zĩblè,

ↄ̃ Dii gbɛ̃́ↄ sù ń wɛ̃́lɛↄ guu.

12 Fɛlɛ Debolaa! Fɛlɛ!

Fɛlɛ lɛsi! Fɛlɛ!

Abinↄaũ nɛ́ Balaku,

fɛlɛ dↄaa n zĩ̀zↄↄnɛ.

13 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ bↄ̀ mↄ̀ kíaↄ kĩ́i,

Dii gbɛ̃́ↄ mↄ̀ ma kĩ́i ń nɛgↄ̃naↄ.

14 Ɛflaiũ bui pↄ́ aa Amalɛki buiↄ fùↄ

ń Bɛ̃yãmɛɛ buieↄ tɛnzi.

Makii buieↄ dɛ dↄaanaↄ ũ,

Zabulↄni buieↄ gopana kũa.

15 Isakaa bui kíaↄ kú ń Debolaao,

Isakaa buiↄ kú ń Balakuo,

aa sìaànↄ gusalalau.

Lubɛni bui gãliↄ seakɛ̀.

16 Àkɛa a gↄ̃ kĩnaↄ saɛ,

álɛ kulɛpɛa sãↄnɛ mai?

Lubɛni bui gãliↄ seakɛ̀ maamaaɛ.

17 Galada bùsudeↄ gↄ̃̀ Yuudɛ̃ baale.

Àkɛa Dã buiↄ zɛ̀ ń ń gó'ilɛnaↄi?

Asɛɛ buiↄ zↄ̃lɛ ísialɛ,

aa gↄ̃̀ ń godↄkĩiↄ.

18 Zabulↄni buiↄ fɛ̃na wò,

aa a kpɛ́ vũ̀aa,

Nɛfatali buiↄ kɛ̀ gulɛsĩↄu màa lↄ.

19 Kanaa bùsu kíaↄ mↄ̀,

aa zĩkà Taanaki Mɛgido swa saɛ,

kási aai àizɛɛ sɛ́lɛ tàòo.

20 Za musu saanaↄ zĩkà,

aa bↄ̀ ń zɛ́u, aa zĩkà ń Siselao.

21 Kisↄ̃ swa zipi tàńnↄ.

Má gɛ́ aɛ, mí gɛ́ ń gbãao.

22 Sↄ̃́ gbãaↄ lɛ́ bàalɛ,

an kɛ̀sɛ kↄ̃fĩ dↄ.

23 Dii Malaika mɛ̀: À Mɛlozu ká,

à lɛkɛ Mɛlozudeↄnɛ maamaa,

asa aai mↄ dↄ̀ Diilɛo,

aai dↄ Dii nɛgↄ̃naↄlɛo.

24 Nↄɛ báaaden Ɛbɛɛ na Yaeli ũ,

Keni bui nↄɛpi báaa vĩ zwã̀akpɛdeↄ guu.

25 Sisela í gbɛ̀awà,

ↄ̃ à vĩ kpàwà,

à vĩfãai kpàwà ta ↄde guu.

26 À ↄbↄ̀ zwã̀akpɛ kálo sɛ̀,

à masana kũ̀ ń a ↄplaao,

ↄ̃ à Sisela lɛ̀ò à aà mi wì,

à aà swãgɛ̃zĩ fↄ̃̀ à aà tↄ̀lↄzↄ̃̀.

27 Sisela gofanlɛ à lɛ̀lɛ aà gbá saɛ,

ↄ̃ à gↄ̃̀ wúlɛa we.

À gofanlɛ à lɛ̀lɛ aà gbá saɛ,

gu pↄ́ à gofanlɛ à lɛ̀lɛu, we à gàu.

28 Sisela da wɛkpàlɛ fɛnɛntiu,

à wiilɛ̀ fɛnɛnti mↄↄ fòou à mɛ̀:

Bↄ́yãi aà sↄ̃́go kpɛ́ e tiai?

Àkɛa aà gbɛ̃́ↄ sↄ̃́goↄ kↄ̃fĩ dↄo ni?

29 Aà nↄɛ zĩkɛna ↄ̃nↄnaↄ lɛ́ oɛ̀,

ↄ̃ a tɛ́ ń lɛgbɛi láasai à mɛ̀:

30 Aalɛ pↄ́ↄ naaaɛ,

aalɛ kpaalɛkↄ̃ɛɛ,

baade ń a wɛ̃́ndiao mɛ̀ndodo ge plapla.

Aalɛ zwã̀a wɛdeↄ naaa Siselaɛɛ,

zwã̀a wɛde wɛ̃̀sãdeↄnɛ,

pↄlↄgãu pↄ́ wà ba kɛ̃̀wàↄɛ.

31 Dii, to n ibɛɛↄ ga màa ḿpii,

gbɛ̃́ pↄ́ aa yenziↄ gbãa iↄ dɛdɛ

lán ĩatɛ̃ dɛdɛawa.

Ɔ̃ an bùsu gↄ̃̀ dↄdↄa e wɛ̃̀ bla.

6

Madiãↄ ↄtↄ̃a Isailiↄwa

1 Isailiↄ ɛ̀a yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lↄ, ↄ̃ Dii ń ná Madiãↄnɛ ń ↄzĩ e wɛ̃̀ sopla. 2 Kɛ́ Madiãↄ lɛ́ ↄtↄ̃má, ↄ̃ Isailiↄ ulɛkĩiↄ kɛ̀kɛ bùsu sĩ̀sĩdeↄu ń gbɛ̀'ɛↄ ń sɛ̃gbão. 3 Tó aa pↄtↄ̃̀, Madiãↄ ń Amalɛki buiↄ ń gukpɛ oi buipãleↄ ì mↄ́ lɛ́lɛmáɛ. 4 Aaì mↄ bòokpa ń bùsuu, ↄ̃ aaì ń buapↄ́ↄ ↄ̃̀ↄkpanɛ́ e à gɛ pɛò Gazawa. Aali blɛ to Isailiↄnɛo ge sã ge zu ge zàa'ĩna. 5 Aaì mↄ́ ń ń pↄtuoↄ ń ń zwã̀akpɛↄ dasidasi lán kwaↄwa. Gbɛ̃e líↄ ń lɛ́ dↄ̃o, baa ń yiongoↄ lɛ́. Aaì mↄ bùsu ↄ̃̀ↄkpaiɛ. 6 Madiãↄ Isailiↄ bùsa dúuduu, ↄ̃ aa wiilɛ̀ Diiwa.

7 Kɛ́ aa wiilɛ̀ Diiwa Madiãↄ yã́ musu màa, 8 ↄ̃ Dii ãnabi dìlɛnɛ́ à mɛ̀: Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, ma á bↄ́ zↄbleu, ma á bↄ́lɛ Egipi. 9 Ma á bↄ́ Egipiↄ ↄzĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ ↄtↄ̃̀wáↄ píi, ma ń yáɛ́, ↄ̃ ma ń bùsu kpàwá. 10 Kɛ́ má òɛ́ mámɛmaa Dii á Lua, ásu Amↄle pↄ́ á kú ń bùsuuↄ tã́aↄ gbagbao, ↄ̃ a gi ma yãmai.

Dii Malaika bↄ mↄa Gedeↄ̃ↄwa

11 Dii Malaika* mↄ̀ zↄ̃̀lɛ gbɛ̃́nɛli gbáu Ɔfɛla, Abiɛzɛɛ bui Yoasi bɛ wɛ̃́lɛu. Aà nɛ́ Gedeↄ̃ↄ lɛ́ pↄ́wɛnagbɛ̃ vɛ̃ɛfɛ̃kĩi kɛ́ Madiãↄ su a eo yã́i. 12 Kɛ́ Dii Malaika bↄ̀ mↄ̀wà, a òɛ̀: Nɛgↄ̃na, Dii kunnↄ. 13 Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ òɛ̀: Baa, tó Dii kúwanↄɛ, bↄ́yãi yã́ɛ beeↄ wá léi píii? Dabudabu pↄ́ wá maeↄ a yã́ dàu a sìuwɛ̃ɛ ku máɛ? Aa mɛ̀ Dii wá bↄ́lɛ Egipi, ãma tia kɛ́wa à pãkpàwáziɛ, ↄ̃ à wá ná Madiãↄnɛ ń ↄzĩ. 14 Ɔ̃ Dii aɛdↄ̀wà à mɛ̀: Gɛ́ ń gbãa pↄ́ ń vĩo, ní Isailiↄ bↄ Madiãↄ ↄzĩ. Mámɛ ma n zĩ. 15 Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ aà là à mɛ̀: Baa, kpelewa má Isailiↄ bↄi? Ma bui mɛ́ kɛ̃́sãa Manase buiↄzi, mɛ́ mámɛ má fɛ̃́nɛũ dɛńla ma de bɛdeↄ guu. 16 Dii wèwà à mɛ̀: Máↄ kunnↄɛ, ní Madiãↄ kwɛ lán gbɛ̃́ mɛ̀ndowa. 17 Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ òɛ̀: Tó n ma wɛ̃nagwàɛ, seelakɛmɛɛ mà dↄ̃ kɛ́ ḿmɛ ńlɛ yã'omɛɛ. 18 Ńsu go lakĩio e mà su. Má mↄnɛ ń gbao, mí dilɛnɛ. A wèwà à mɛ̀: Má gↄ̃ la e ǹ su.

19 Gedeↄ̃ↄ gɛ̀ blenɛ dɛ̀ a kɛ̀kɛ, à kàa kɛ̀ ń pↄ́wɛnti kiloo kwio. À nↄ̀ↄ kà gbíu, à do kà tau, à mↄ̀oɛ̀ gbɛ̃́nɛli gbáu we, ↄ̃ a dìlɛɛ̀. 20 Lua Malaika òɛ̀: Nↄ̀ↄ ń kàapio sɛ kálɛ gbɛɛ beewa, ní do ɛ́lɛwà. Ɔ̃ a kɛ̀ màa. 21 Kɛ́ Dii Malaika lípana pↄ́ á kũa zↄ̃̀ nↄ̀ↄ ń kàapiowa, ↄ̃ tɛ́ bↄ̀ gbɛpi guu, a kũ̀ nↄ̀ↄ ń kàapiowa, ↄ̃ Dii Malaikapi gusikɛ̀. 22 Kɛ́ Gedeↄ̃ↄ dↄ̃̀ Dii Malaikaɛ, à mɛ̀: Á'a Dii Lua, asa ma wɛsì Dii Malaikalɛɛ. 23 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ǹ n laai kpálɛ! Ńsu to vĩa n kũo. Ńyↄ̃ gao. 24 Gedeↄ̃ↄ Dii gbagbakĩi bò we, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Dii Aafiakpamade. A ku Ɔfɛla Abiɛzɛɛ we e ń a gbão.

Gedeↄ̃ↄ Baali gbagbakĩi gbooa

25 Zĩbeezĩ gwãasĩna Dii òɛ̀: Ǹ n mae zuswana pↄ́ kà wɛ̃̀ sopla sɛ́, Baali gbagbakĩi pↄ́ n mae vĩ gboo, ní Asetaati lí pↄ́ pɛ́lɛa a saɛ zↄ̃. 26 Ma Dii n Lua gbagbakĩi bo a zɛ́wa† sĩ̀sĩɛ bee musu. Asetaati lí pↄ́ ń zↄ̃̀ sɛ́lɛ yàa ũ, ní sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa ń zupio. 27 Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ a zĩkɛnaↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn kwi, a kɛ̀ lá Dii òɛwa. Kɛ́ àlɛ vĩakɛ a de bɛdeↄnɛ ń wɛ̃́lɛdeↄ yã́i, i we kɛ̀ fãanɛo, gwãasĩna ↄ̃ a kɛ̀.

28 Kɛ́ wɛ̃́lɛdeↄ fɛ̀lɛ kↄↄ, aa è wà Baali gbagbakĩi gbòo, wà Asetaati lí pↄ́ zɛ a saɛ zↄ̃̀, wà sa'ò ń zuo sa'okĩi dafu pↄ́ wa bòwa. 29 Ɔ̃ aalɛ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Démɛ kɛ̀ màai? Ɔ̃ wà mɛ̀: Yoasi nɛ́ Gedeↄ̃ↄ mɛ́ kɛ̀. 30 Ɔ̃ wɛ̃́lɛdeↄ gɛ ò Yoasiɛ: Bↄ́ ń n nɛ́o wà aà dɛ, asa à Baali gbagbakĩi gbòoɛ, mɛ́ à Asetaati lí pↄ́ zɛ a saɛ zↄ̃̀. 31 Ɔ̃ Yoasi ò gbɛ̃́ pↄ́ liaaaziↄnɛ: Ámɛ á yã́si ń Baalioa? Ámɛ á aà bↄa? Wa gbɛ̃́ pↄ́ yãsìaànↄ dɛ e gu àↄ gɛ́ dↄi. Tó diin aà ũ, aà gí ń azĩao. Aà gbagbakĩi wa gbòo lò? 32 Zĩbeezĩ wà tↄkpà Gedeↄ̃ↄɛ Yelubaali,‡ wà mɛ̀: Wà ń tókↄ̃ɛ ń Baalio, asa aà gbagbakĩi ↄ̃ a gbòo.

Gedeↄ̃ↄ seelagbɛaa Diiwa

33 Madiãↄ ń Amalɛki buiↄ ń gukpɛdeↄ kↄ̃ kã̀aa píi, aa bùa Yuudɛ̃wa, ↄ̃ aa bòokpà Yezɛlɛɛ guzulɛu. 34 Dii Nisĩna dɛ̀dɛ Gedeↄ̃ↄwa, ↄ̃ à Abiɛzɛɛ buiↄ sìsi ń kuuo aa mↄ tɛazi. 35 À gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa Manase buiↄ bùsu kɛ̀ɛlɛ, ↄ̃ aa ń sisi aa mↄ tɛazi lↄ. Ɔ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Asɛɛ buiↄ bùsuu ń Zabulↄni buiↄ bùsuo ń Nɛfatali buiↄ bùsuo. Ɔ̃ aa mↄ̀ nàwà.

36 Gedeↄ̃ↄ ò Luaɛ: Tó ńyↄ̃ Isailiↄ bↄ ma sabai lá n a lɛgbɛ̃̀mɛɛwa sĩanaɛ, 37 gwa, málɛ sãkã kálɛ pↄ́wɛngbɛ̃zɛu. Tó fíi kpà sãkãpiwa ado, mɛ́ tↄↄlɛ gↄ̃̀ gii, má dↄ̃ sa kɛ́ ńyↄ̃ Isailiↄ bↄ ma sabai lá ń òwa. 38 Ɔ̃ à kɛ̀ màa. Kɛ́ gu dↄ̀, ↄ̃ à fɛ̀lɛ káaukaau, à sãkãpi fɛ̃̀, a í ta pà. 39 Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ ò Luaɛ: Ńsu to n pↄ pamazio. Má ye mà yãgbɛama gɛ̃n do lↄ. To mà gwa sãkãwa gɛ̃n do lↄ mà gwa. Kɛ́ bee sa, to fíi kpá tↄↄlɛwa ado, sãkã i gↄ̃ gii. 40 Gwãasĩna bee Lua kɛ̀ màa. Fíi kpà tↄↄlɛwa gupiiu, sãkã mɛ́ gↄ̃̀ gii ado.

7

Gedeↄ̃ↄ ń a gbɛ̃́ↄ zĩblea Madiãↄwa

1 Gedeↄ̃ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, aa gɛ̀ bòokpà Alodi nibↄnai. Madiãↄ bòo ku guzulɛu gugbãntoo oi Mↄle sĩ̀sĩpↄlɛu. 2 Dii ò Gedeↄ̃ↄɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛnnↄↄ kɛ̀ dasi, má Madiãↄ nanɛ́ ń ↄzĩo. Tó má nànɛ́ ń ↄzĩ, aa ĩ́anadãɛ, aai mɛ ńzĩa gbãa mɛ́ ń bↄ́. 3 Kpàwakɛ gĩa, ní onɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ vĩa lɛ́ aà kũ àlɛ lualua, aà ɛa tá.* Ɔ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plaoↄ (22.000) ɛ̀a tà, gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000) mɛ́ gↄ̃̀. 4 Ɔ̃ Dii ò Gedeↄ̃ↄɛ: E tia aa kɛ̀ dasi. Gɛńnↄ í kĩ́i, mí ń plɛnɛ we. Gbɛ̃́ pↄ́ má onɛ aa gɛnnↄↄ mɛ́ aa gɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ má onɛ aa gɛnnↄoↄ sↄ̃ aa gↄ̃. 5 Kɛ́ à gɛ̀ńnↄ í kĩ́i, Dii òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ń è aa lɛ́ pɛ̀lɛ íu lán gbɛ̃waↄ kɛ̃aa ń gbɛ̃́ pↄ́ aa kùlɛ ń kosowa aa idã̀, aalɛ miↄ. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ idã̀ ń ↄo aa lɛ́ pɛ̀lɛuↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄooɛ (300). Gbɛ̃́ kĩniↄ kùlɛ ń kosowa, aa imì. 7 Ɔ̃ Dii ò Gedeↄ̃ↄɛ: Má Madiãↄ na gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄo pↄ́ lɛ́ pɛ̀lɛ íuↄnɛ ń ↄzĩ sa, mí á bↄ. Gbɛ̃́ kĩniↄ gbaɛ, an baade tá a bɛ. 8 Gedeↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄopiↄ sɛ̀, ↄ̃ aa gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ táↄ kũ̀sũaↄ ń ń kuuↄ sìmá, ↄ̃ à ń gbáɛ bɛ.

Gedeↄ̃ↄ ku sĩ̀sĩ musu, Madiãↄ bòo ku aà zĩ́lɛ guzulɛu. 9 Dii yã'òɛ̀ gwãasĩna à mɛ̀: Fɛlɛ gɛ lɛ́lɛmá ń bòou, asa ma ń nánɛ n ↄzĩɛ. 10 Tó lɛ́lɛama vĩa lɛ́ n kũɛ, pila ń n zĩkɛna Pulao, 11 ní swãdↄ yã́ pↄ́ wàlɛ oi. Yã́pi a n gba sↄ̃ kɛ́ ǹ lɛ́lɛmá ń bòou. Ɔ̃ à pìla ń a zĩkɛna Pulao, aa lↄ̀ↄlɛ zĩgↄ̃ pↄ́ kú bòo lɛ́iↄzi. 12 Madiãↄ ń Amalɛki buiↄ ń gukpɛdeↄ píi kálɛa guzulɛu, aa dasi lán kwaↄwa. Wi fↄ̃ ń yiongoↄ nàoo, aa dasi lán ísialɛ ũfãawaɛ.

13 Kɛ́ Gedeↄ̃ↄ kà we, à gbɛ̃e lè, à a nana dàu lɛ́ siu a gbɛ̃doɛ à mɛ̀: Nana pↄ́ má ò ma. Má è pɛ̃ɛ boolo zↄzↄna lɛ́ gbeembo, ↄ̃ à sì wá bòou à pã̀ zwã̀akpɛwa, ↄ̃ kpɛ́pi lɛ̀lɛ à fuangba. 14 Ɔ̃ aà gbɛ̃dopi òɛ̀: Yoasi nɛ́ Gedeↄ̃ↄ, Isaili bui fɛ̃nda ń è we, i kɛ pↄpãle no. Lua Madiãↄ ń wá bòoo nàɛ̀ aà ↄzĩ píiɛ. 15 Kɛ́ Gedeↄ̃ↄ nanapi yãmà ń a bↄↄlɛo, à kùlɛ Diiɛ. Ɔ̃ à ɛ̀a Isailiↄ bòou à mɛ̀: À fɛlɛ! Dii Madiãↄ nàwɛ̃ɛ wá ↄzĩɛ.

16 À gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄopiↄ kpaalɛ̀ gãli àaↄ̃, ↄ̃ à kuu ń lo giio kpà ń baadewa. Ɔ̃ wà sɛ̃tɛↄ sↄ̀lↄsↄlↄ lopiↄ guu. 17 A ònɛ́: Málɛ gɛ́ e ń bòo lɛ́iɛ. Àↄ ma gwa. Lá á e málɛ kɛ, íↄ kɛ màa. 18 À lia ń bòoi píi. Tó mapi ń gbɛ̃́ pↄ́ kumanↄↄ wa kuupɛ̀, ápiↄ sↄ̃ í a pↄ́ pɛ́, í wiilɛ à mɛ: Dii ń Gedeↄ̃ↄo pↄ́ɛ. 19 Gedeↄ̃ↄ ń gbɛ̃ↄn basↄo pↄ́ kuaànↄↄ kà bòo lɛ́i wɛɛdo taawa gudↄ̃anaↄ kↄ̃lɛũkpakɛa gbɛa gↄ̃̀ↄ. Ɔ̃ aa ń kuu pɛ̀ ḿpii, aa lo pↄ́ aa kũaↄ wìwi. 20 Ɔ̃ gãli àaↄ̃piↄ baade a kuu pɛ̀, aa ń loↄ wìwi. Aa sɛ̃tɛↄ kũa ↄzɛɛu, aa kuu pↄ́ aalɛ pɛ́ↄ kũa ↄplaau. Ɔ̃ aa wiilɛ̀ aa mɛ̀: Dii ń Gedeↄ̃ↄo fɛ̃ndaɛ. 21 Baade zɛa a gbɛu liaa bòoi, ↄ̃ bòodeↄ fɛ̀lɛ lɛ̀kↄ̃wa ń wiio, aa tilɛ̀. 22 Kɛ́ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄopiↄ baade ↄtↄ̃̀ a kuuwa màa, Dii tò bòopideↄ kↄ̃ dɛ̀dɛ kↄ̃tɛ̃ɛ ń fɛ̃ndao. Zĩgↄ̃piↄ bàalɛ̀ tà Bɛsita ń Zelelao e Abɛli Mɛↄla lɛ́i Taba oi. 23 Wà Nɛfatali buiↄ ń Asɛɛ buiↄ sìsi ń Manase buiↄ píi, ↄ̃ aa pɛ̀lɛ Madiãↄzi. 24 Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩde kɛɛlɛ aa mɛ: À pila gɛ́ Madiãↄwa ń zĩo. À zɛzↄ̃nɛ́ swabↄlɛↄu ń aɛ e à gɛ pɛ Bɛbala ń Yuudɛ̃owa. Ɔ̃ wà Ɛflaiũ buiↄ sìsi píi, aa gɛ̀ zɛzↄ̃̀nɛ́ ń aɛ swabↄlɛↄu e à gɛ̀ pɛ̀ Bɛbala ń Yuudɛ̃owa. 25 Ɔ̃ Ɛflaiũ buiↄ Madiã kíaↄ kũ̀kũ gbɛ̃ↄn pla, Ɔlɛbu ń Zeebuo. Aa Ɔlɛbu dɛ̀ gbɛ saɛ, ↄ̃ wì mɛ tia Ɔlɛbu gbɛ. Aa Zeebu dɛ̀ lↄ, gupi wì mɛ tia Zeebu vɛ̃ɛfɛ̃kĩi. Ɔ̃ aa ɛ̀a pɛ̀ Madiãↄwa. Ɔ̃ wà kíapiↄ mi zↄ̃̀zↄ̃ wà gɛ̀ò Gedeↄ̃ↄɛ Yuudɛ̃ baale.

8

1 Ɛflaiũ buiↄ Gedeↄ̃ↄ là aa mɛ̀: Bↄ́yãi ń kɛ̀wɛ̃ɛ màai? Kɛ́ ńlɛ gɛ́ zĩkai ń Madiãↄ, mɛ́ ni wá sísi sↄ̃o bɛ? Màa aa zↄadↄ̀wà pãsĩpãsĩ, 2 ↄ̃ a ònɛ́: Bↄ́ má kɛ̀ à kà á pↄ́wai? Á Ɛflaiũ buiↄ vɛ̃ɛ kↄ̃nwɛa zↄ̃ↄ dɛ̀ wá Abiɛzɛɛ buiↄ vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃ala. 3 Lua Madiã kíaↄ Ɔlɛbu ń Zeebuo nàɛ́ á ↄzĩɛ. Bↄ́ má kɛ̀ à kà á pↄ́wai? Kɛ́ a ònɛ́ màa, ↄ̃ an pↄ gbàsa wèe sa.

Gedeↄ̃ↄ Zɛba ń Zalemunao dɛdɛa

4 Gedeↄ̃ↄ ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄoↄ lɛ́ pɛ́lɛ Madiãↄzi. Kɛ́ aa kà Yuudɛ̃i, ↄ̃ aa bùa, nↄana lɛ́ ń dɛ. 5 Ɔ̃ a ò Sukodeↄnɛ: À ma gbɛ̃́ↄ gba pɛ̃ɛ. Nↄana lɛ́ ń dɛɛ, mɛ́ málɛ pɛ́lɛ Madiã kíaↄ Zɛba ń Zalemunaoziɛ.* 6 Ɔ̃ Suko gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mɛ̀: Zɛba ń Zalemunao ku n ↄzĩ kↄ̀ɛ, ↄ̃ wà gbasa wà n zĩgↄ̃ↄ gba pɛ̃ɛa? 7 Gedeↄ̃ↄ wèmá à mɛ̀: Lá á ò màa, tó Dii Zɛba ń Zalemunao nàmɛɛ ma ↄzĩ, má á taitai ń gbáa lɛoɛ. 8 Bↄa we à gɛ̀ Pɛnuɛli, ↄ̃ à wabikɛ̀má màa lↄ. Pɛnuɛlideↄ òɛ̀ lá Sukodeↄ òɛ̀waɛ lↄ, 9 ↄ̃ a ònɛ́ sↄ̃ à mɛ̀: Tó ma su aafia, má kalangaɛ bee kwɛɛ.

10 Zɛba ń Zalemunao ku Kaakoo ń ń zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ gɛ̃o (15.000). Gukpɛ oi zĩgↄ̃ pↄ́ gↄ̃̀ↄn we, an fɛ̃ndadeↄ gàga gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basoolo (120.000). 11 Gedeↄ̃ↄ dã́dãkɛnaↄ zɛ́ sɛ̀ Nↄba ń Yↄgbↄao gukpɛ oi, ↄ̃ à lɛ̀lɛ zĩgↄ̃piↄwa gↄↄ pↄ́ an gbɛ̃e kú ń yãe làasoooo. 12 Madiã kíapiↄ Zɛba ń Zalemunao tilɛ̀, ↄ̃ à pɛ̀lɛńzi, à ń kũkũ, ↄ̃ à ń zĩgↄ̃ↄ fù píi.

13 Kɛ́ Yoasi nɛ́ Gedeↄ̃ↄ lɛ́ su ń zĩlao, à bↄ̀lɛ ń Ɛlɛsi gbɛbↄlɛo, 14 ↄ̃ à Suko ɛ̀waasoe kũ̀ à yãlàlawà, ↄ̃ ɛ̀waasopi Suko gbɛ̃zↄ̃ↄↄ tↄ́ kɛ̃̀ɛ̀ láu gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi ń soplao. 15 Gedeↄ̃ↄ gɛ̀ Sukodeↄ lè à mɛ̀: Zɛba ń Zalemunaon kɛ. A ma láanikɛ̀ yãa a mɛ̀, Zɛba ń Zalemunao ku ma ↄzĩ kↄ̀ɛ, à gbasa ma gbɛ̃́ pↄ́ nↄana lɛ́ ń dɛↄ gba pɛ̃ɛa? 16 Ɔ̃ à wɛ̃́lɛpi gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ kũ̀kũ, à ń taitai ń gbáa lɛo, aa dↄ̃̀.

17 Ɔ̃ à gɛ̀ Pɛnuɛli kalanga kwɛ̀ à wɛ̃́lɛpi gↄ̃ɛↄ dɛ̀dɛ. 18 Ɔ̃ à Zɛba ń Zalemunao là à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ a ń dɛdɛ Tabooↄ dɛ kpelewa ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Aa dɛ lanwaɛ, an kákaa dɛ lán kíanɛↄwa. 19 Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ ònɛ́: Ma vĩ̀i dadoũdeↄn we. Tó a ń tó yãa, ń Diio má á dɛdɛo. 20 Ɔ̃ a ò a nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Yɛtɛɛɛ à mɛ̀: Fɛlɛ ǹ ń dɛdɛ. Nɛ́pi i a fɛ̃nda woo, asa ɛ̀waasonaɛ, mɛ́ vĩa lɛ́ aà kṹ. 21 Ɔ̃ Zɛba ń Zalemunao mɛ̀: Fɛlɛ ǹ wá dɛdɛ nzĩa. Baade ń a gbãaoɛ. Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ fɛ̀lɛ ń dɛdɛ, à mↄkampɛɛ pↄ́ kú ń yiongoↄ waawaↄ bↄ̀lɛ.

Gedeↄ̃ↄ dilɛa gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ

22 Isailiↄ ò Gedeↄ̃ↄɛ: Gↄ̃ wá kía ũ ń n buiↄ. Ḿmɛ n wá bↄ́ Madiãↄ ↄzĩ. 23 Ɔ̃ Gedeↄ̃ↄ ònɛ́: Má gↄ̃ á kía ũo, baa ma buiↄ. Dii mɛ́ aↄ dɛ á kía ũ. 24 Ɔ̃ à ɛ̀a ònɛ́: Málɛ wabikɛwá. Á baade a swã́li pↄ́ á sìmá kpaa mɛ̀ndodo. Madiãↄ ìↄ swã́li pↄ́ wa pì ń vuao daaɛ, asa Isimaɛlaↄnɛ. 25 Aa òɛ̀: Wá kpama. Aa zwãa kpàlɛ, ↄ̃ baade swã́li pↄ́ á sìmáↄ zùzu a guu mɛ̀ndodo. 26 Swã́li pↄ́ à a wabikɛ̀mápiↄ vua gbia kà kiloo bao, mↄkampɛɛↄ ń swã́liↄ ń gomusu tɛ̃a pↄ́ Madiã kíaↄ daaↄ ń mↄ̀yabaa pↄ́ kú ń yiongoↄ waawaↄ bàasi. 27 Ɔ̃ a pì dii ũ, a pɛ̀lɛ a bɛ wɛ̃́lɛu Ɔfɛla. Ɔ̃ Isailiↄ gbãsĩkɛ̀ò ḿpii, ↄ̃ à gↄ̃̀ bai ũ Gedeↄ̃ↄɛ ń aà bɛdeↄ.

28 Màa Isailiↄ Madiãↄ bùsa. Madiãↄ i e mifùńla lↄo. Ɔ̃ Isailiↄ bùsu gↄ̃̀ dↄdↄa Gedeↄ̃ↄ gↄↄ e wɛ̃̀ bla.

Gedeↄ̃ↄ gaa

29 Yoasi nɛ́ Gedeↄ̃ↄ gɛ̀ zↄ̃̀lɛ a bɛ. 30 Aà nɛgↄ̃ɛ pↄ́ à ń íↄ bàaↄ̃kwiɛ, asa aà nↄↄ dasiɛ. 31 A nↄ pↄsɛ vĩ lↄ Sikɛũ, à nɛgↄ̃ɛ ìaànↄ, ↄ̃ wà tↄkpàɛ̀ Abimɛlɛki. 32 Yoasi nɛ́ Gedeↄ̃ↄ gà a zikũ guuɛ, ↄ̃ wà aà mia kpàkↄ̃i ń a mae Yoasio Ɔfɛla Abiɛzɛɛ.

33 Kɛ́ Gedeↄ̃ↄ gà, ↄ̃ Isailiↄ ɛ̀a gbãsĩkɛ̀ ń Baalio. Ɔ̃ aa tã́a pↄ́ wì mɛ Baalibaakuwanↄ pɛ̀lɛ ń dii ũ, 34 ↄ̃ Dii ń Lua pↄ́ ń bↄ́ ń ibɛɛ pↄ́ liaańziↄ ↄzĩ yã́ sã̀ńgu. 35 Aai gbɛ̃kɛkɛ Yelubaali Gedeↄ̃ↄ bɛdeↄnɛ yãmaa pↄ́ a kɛ̀nɛ́ musuo.

9

Abimɛlɛki

1 Gedeↄ̃ↄ nɛ́ Abimɛlɛki gɛ̀ a desɛ̃ↄ kĩ́i Sikɛũ, ↄ̃ a ònɛ́ ń a dezi bɛdeↄ píi à mɛ̀: 2 À gɛ Sikɛũdeↄ lala píi, Gedeↄ̃ↄ nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ kpalablea ń gbɛ̃́ mɛ̀ndo kpalableao, a kpele mɛ́ maanɛ́i? Aaↄ dↄ̃ kɛ́ an aun ma ũ. 3 Kɛ́ aà desɛ̃ↄ yã́pi kã̀ Sikɛũdeↄnɛ ń swã́wa, ↄ̃ aa zɛ̀ ń Abimɛlɛkio aa mɛ̀, ń gbɛ̃́n aà ũ. 4 Aa ã́nusu ↄwatɛ̃ bàaↄ̃kwi sɛ̀ Baalibaakuwanↄ kpɛ́u, aa aà gbà, ↄ̃ à fĩabòò gbɛ̃pã faasaiↄnɛ, aa gↄ̃̀ aà ìwaↄ ũ. 5 À gɛ̀ńnↄ a de bɛ Ɔfɛla, ↄ̃ à a vĩ̀iↄ ń a dãunaↄ, Gedeↄ̃ↄ nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwipiↄ dɛ̀dɛ gbɛ̀ doũwa. Gedeↄ̃ↄ nɛgↄ̃ɛ gbɛzãna Yotaũ mɛ́ bↄ̀ ado, asa à ùlɛɛ̀ɛ. 6 Ɔ̃ Sikɛũdeↄ ń Bɛmilodeↄ píi aa gɛ̀ Abimɛlɛki dìlɛ kía ũ gbɛ̃́nɛli pↄ́ kú Sikɛũ saɛ.

7 Kɛ́ Yotaũ yã́pi mà, à gɛ̀ zɛ̀ Galiziũ gbɛ̀sĩsĩ musu. Ɔ̃ a ònɛ́ gbã́ugbãu à mɛ̀: À ma yãma Sikɛũdeↄ, Lua i á yãma sↄ̃. 8 Líↄ ku yãa, aa gɛ̀ kↄ̃ dilɛi kía ũ, ↄ̃ aa ò kuɛ aà kpalable. 9 Ɔ̃ ku mɛ̀: Mà a nɛ́ pↄ́ wì tã́aↄ ń gbɛ̃nazĩnaↄ kpɛla ń a nísio ia tó, mí gɛ́ màↄ deedee líↄ musua? 10 Ɔ̃ líↄ ò kaadↄɛnaɛ aà mↄ kpalable. 11 Ɔ̃ kaadↄɛna ònɛ́: Mà a nɛ pↄ́ ìↄ maa mɛ́ a blea ìↄ na ia tó, mí gɛ́ màↄ deedee líↄ musua? 12 Ɔ̃ líↄ ò vɛ̃ɛɛ aà mↄ kpalable. 13 Ɔ̃ vɛ̃ɛ ònɛ́: Mà a vɛ̃ɛ pↄ́ ì tã́aↄ ń gbɛ̃nazĩnaↄ pↄ kɛ na nɛ'ia tó, mí gɛ́ màↄ deedee líↄ musua? 14 Ɔ̃ líↄ ò lɛaaɛ aà mↄ kpalable. 15 Ɔ̃ lɛaa ònɛ́: Tó álɛ ma kpa kpalau sĩanaɛ, à mↄ mikpa ma uenai. Tó màan sↄ̃o, tɛ́ a bↄ ma láu à kũ Libã bùsu sɛdɛ líↄwaɛ.

16 Á Sikɛũdeↄ, kɛ́ a Abimɛlɛki kpà kpalau, a yãkɛ̀ a zɛ́wa ń nↄ̀sɛmɛndoon wea? A yãmaakɛ̀ Gedeↄ̃ↄɛ ń a bɛdeↄa? Á kɛ̀ɛ̀ aà yãkɛawaa? 17 Ma mae zĩkàɛ́ à gì a wɛ̃nii, à á bↄ́ Madiãↄ ↄzĩ, 18 ↄ̃ a fɛlɛ ń aà bɛdeↄ gbã sa. A aà nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ dɛ̀dɛ gbɛ̀ doũwa, ↄ̃ a aà zↄ nɛ́ Abimɛlɛki kpà Sikɛũ kía ũ, kɛ́ a dɛ á gbɛ̃́ ũ yã́i. 19 Tó a yãkɛ̀ a zɛ́wa ń nↄ̀sɛmɛndoo Gedeↄ̃ↄ ń a bɛdeↄnɛɛ gbã, à tó á pↄ kɛ Abimɛlɛkiwa na, aàpi sↄ̃ aà pↄ i kɛwá na. 20 Tó màan sↄ̃o, tɛ́ a bↄ Abimɛlɛki kĩ́i à kṹ á Sikɛũdeↄ ń á Bɛmilodeↄwaɛ, tɛ́ i bↄ á kĩ́i sↄ̃, i kũ Abimɛlɛkiwa. 21 Ɔ̃ Yotaũ bàalɛ̀ à a taa kɛ̀, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Lↄ̀ↄu, kɛ́ àlɛ vĩakɛ a vĩ̀i Abimɛlɛkiɛ yã́i.

22 Abimɛlɛki kɛ̀ Isailiↄ kía ũ wɛ̃̀ àaↄ̃ɛ, 23 ↄ̃ Lua tò Abimɛlɛki ń Sikɛũdeↄ ĩ́isɛ̀ ń kↄ̃o, ↄ̃ aa bↄ̀ aà kpɛ. 24 Lua kɛ̀ màa kɛ́ Gedeↄ̃ↄ nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ dɛdɛa yã́ e wi Abimɛlɛki musu ń aà gbɛ̃́ Sikɛũde pↄ́ an ↄ ku a guuↄ yã́iɛ. 25 Sikɛũdeↄ íbɛlɛsɛ̀aànↄ. An gbɛ̃eↄ ùlɛ sĩ̀sĩↄ musu, kɛ́ aa gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ dↄńzi zɛ́uↄ dã́dã, aai ń pↄ́ↄ símá, ↄ̃ wà gɛ̀ wa ò Abimɛlɛkiɛ.

26 Ɛbɛdɛ nɛ́ Gaala ń a gbɛ̃́ↄ mↄ̀ zↄ̃̀lɛ Sikɛũ, ↄ̃ Sikɛũdeↄ aà náaikɛ̀. 27 Aa gɛ̀ vɛ̃ɛ zↄ̃̀zↄ̃ bua aa ↄ̃zↄ̃̀wà, ↄ̃ aa dikpɛkɛ̀. Aa gɛ̃̀ ń tã́akpɛu, aa pↄblè aa imì, ↄ̃ aa Abimɛlɛki kà. 28 Ɛbɛdɛ nɛ́ Gaala mɛ̀: Dén Abimɛlɛki ũi? Dén wá Sikɛũdeↄ ũ wà zↄbleɛ̀i? Gedeↄ̃ↄ nɛ́o lò? Zebulu mɛ́ aà kwàasi ũo lò? À zↄble Sikɛũ mae Amↄↄ buiↄnɛ. Bↄ́yãi wà zↄble Abimɛlɛkiɛi? 29 Tó wà gbɛ̃́ɛ beeↄ nàmɛɛ ma ↄzĩ yãa lé, má aà yaɛ. Má oɛ̀ aà a zĩgↄ̃ↄ kãaa, aà bↄlɛńnↄ.

30 Kɛ́ wɛ̃́lɛ kía Zebulu Ɛbɛdɛ nɛ́ Gaala yã́pi mà, aà za fɛ̃̀. 31 Ɔ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Abimɛlɛkiwa asii guu à mɛ̀: Ɛbɛdɛ nɛ́ Gaala ń a gbɛ̃́ↄ mↄ̀ Sikɛũ la, ↄ̃ aalɛ wɛ̃́lɛdeↄ swãfɛ̃nɛ. 32 Fɛlɛ gwãasĩnaa gↄ̃̀ↄ, mpi ń gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄↄ, ní mↄ ulɛ sɛ̃u. 33 Tó gu lɛ́ dↄ, í fɛlɛ mↄ lɛ́lɛ wɛ̃́lɛwa. Tó aàpi ń aà gbɛ̃́ↄ bↄ̀ zĩkaiánↄ, í kɛɛ̀ lá ń yeiwa.

34 Ɔ̃ Abimɛlɛki ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ dàzɛu, aa ùlɛ'ulɛ Sikɛũ bĩ́i kpɛ gãli síiↄ̃. 35 Ɛbɛdɛ nɛ́ Gaala bↄ̀ zɛ̀ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu, ↄ̃ Abimɛlɛki ń a gbɛ̃́ↄ fɛ̀lɛ ń ulɛkĩi. 36 Kɛ́ Gaala gbɛ̃́piↄ è, a ò Zebuluɛ: Gbɛ̃́ↄ gwa za sĩ̀sĩↄ musu, aalɛ pila. Zebulu wèwà à mɛ̀: Sĩ̀sĩ nisĩnaↄ ↄ̃ ńlɛ e lán gbɛ̃nazĩnaↄwa we. 37 Ɔ̃ Gaala ɛ̀a ò lↄ: Gwa, wàlɛ pila sĩ̀sĩwa we, mɛ́ gãli do lɛ́ mↄ́ za màsokɛnaↄ gbɛ̃́nɛli kĩ́i. 38 Ɔ̃ Zebulu òɛ̀: Ń ò kpelewa yãaa? Kɛ́ ń mɛ̀ démɛ Abimɛlɛki ũ wà zↄbleɛ̀i? Gbɛ̃́ pↄ́ n sakàńguↄn weo lé? Gɛ ǹ zĩkaaànↄ sa. 39 Ɔ̃ Gaala dↄ̀aa Sikɛũdeↄnɛ, aa bↄ̀ wà zĩkà ń Abimɛlɛkio. 40 Abimɛlɛki ń yá, ↄ̃ aa bàalɛ̀ɛ̀. Gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̀'ĩa aa lɛ̀lɛↄ dasi maamaaɛ e wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu. 41 Abimɛlɛki gↄ̃̀ Aluma, ↄ̃ Zebulu Gaala ń a gbɛ̃́ↄ yà ń bↄ́lɛ Sikɛũ.

42 Kɛ́ gu dↄ̀, Sikɛũdeↄ gɛ̀ bua, ↄ̃ wà gɛ̀ wa ò Abimɛlɛkiɛ. 43 Ɔ̃ à a gbɛ̃́ↄ kpaalɛ̀ gãli àaↄ̃, aa gɛ̀ ń dã́dãi sɛ̃u. Kɛ́ à ń é, aalɛ bↄlɛ wɛ̃́lɛu, ↄ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ lɛ́lɛimá. 44 Abimɛlɛki ń zĩgↄ̃ gãli pↄ́ kuanↄↄ kɛ̀ kpakpa, aa bↄ̀lɛ gɛ̀ sĩ̀ wɛ̃́lɛ bↄlɛu, ↄ̃ gãli lɛɛ plaↄ gɛ̀ lɛ̀lɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú buaↄwa, aa ń dɛdɛ píi. 45 Màa à zĩkà ń wɛ̃́lɛpideↄ za kↄↄ e oosi, ↄ̃ a sì à gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ dɛ̀dɛ. À wɛ̃́lɛpi kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ, ↄ̃ à wisi fã̀wà.

46 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kú Midala Sikɛũↄ mà, aa gɛ̀ ùlɛ Baalibaakuwanↄ kpɛ́u. 47 Kɛ́ wa ò Abimɛlɛkiɛ Midala Sikɛũdeↄ kã̀aa we, 48 aàpi ń a gbɛ̃́ↄ aa dɛ̀dɛ Zalamↄ gbɛwa. Ɔ̃ à mↄo sɛ̀ à ligↄ̃na zↄ̃̀ a dà a gã̀u, ↄ̃ a ò a gbɛ̃́ↄnɛ: Lá á è má kɛ̀, à kɛ màa kpakpa. 49 Ɔ̃ aa ligↄ̃na zↄ̃̀zↄ̃ ḿpii, aa tɛoaàzi. Aa gɛ kã̀aa kpɛ́piwa, aa tɛsↄ̃̀wà, ↄ̃ Midala Sikɛũde pↄ́ kú a guuↄ kpàsa. Gbɛ̃́ pↄ́ gàgaↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛo píi kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo.

50 Abimɛlɛki gɛ̀ koezↄ̃̀ Tebezizi, ↄ̃ a sì. 51 Kalanga gbã̀a ku wɛ̃́lɛpi guo, ↄ̃ wɛ̃́lɛdeↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ bàalɛ̀ tàu píi. Aa zɛtàńlɛ gíũgiũ, ↄ̃ aa dɛ̀dɛ e kalangapi musu. 52 Abimɛlɛki gɛ̀ kalangapi kĩ́i, àlɛ zĩkańnↄ. Kɛ́ à sↄ̃̀ kalangapi bↄlɛi, àlɛ mↄ́ tɛsↄ̃iwà, 53 ↄ̃ nↄɛe ↄzↄ̃̀ wísilↄgbɛi, à sìwà* à aà mi pàa. 54 Ɔ̃ à lɛzù a zĩkabↄkũnazi kpakpa à mɛ̀: Ǹ n fɛ̃nda wo ǹ ma dɛò, kɛ́ wasu mɛ nↄɛ mɛ́ ma dɛo yã́i. Ɔ̃ aà ìwapi aà zↄ̃̀ò, à gà. 55 Kɛ́ Isailiↄ è Abimɛlɛki gà, ↄ̃ an baade tà a bɛ.

56 Beewa Lua vãi pↄ́ Abimɛlɛki kɛ̀ a maeɛ yã́ wì aà musu, kɛ́ à a vĩ̀iↄ ń a dãuna gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ dɛ̀dɛ yã́i. 57 Lua vãi pↄ́ Sikɛũdeↄ kɛ̀ wìnɛ́ ń musu sↄ̃. Láaipↄ Gedeↄ̃ↄ nɛ́ Yotaũ kɛ̀má mɛ́ ń lé we.

10

Tola ń Yaiio

1 Abimɛlɛki gaa gbɛa Pua nɛ́ Tola, Isakaa bui Dodo tↄũna fɛ̀lɛ Isailiↄ suabà. A ku Samii, Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeuɛ. 2 À dↄ̀aa Isailiↄnɛ wɛ̃̀ bao ń àaↄ̃oɛ, ↄ̃ à gbàsa gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Samii.

3 Aà gaa gbɛa Galada bùsu gbɛ̃́ Yaii dↄ̀aa Isailiↄnɛ wɛ̃̀ bao ń plao. 4 A nɛgↄ̃ɛ vĩ baakwi, an baade ń a zàa'ĩnao ń a wɛ̃́lɛo Galada bùsuu, ↄ̃ wì mɛ wɛ̃́lɛpiↄnɛ Yaii zↄ̃ɛwiaↄ e ń a gbão. 5 Kɛ́ Yaii gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Kamↄ.

Amↄniↄ fɛlɛa ń Isailiↄ

6 Isailiↄ ɛ̀a yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lↄ, aalɛ zↄble Baaliɛ ń Asetaatio ń Siliↄ diiↄ ń Sidↄ̃deↄ diiↄ ń Mↄabuↄ diiↄ ń Amↄniↄ diiↄ ń Filitɛ̃ↄ diiↄ. Aa pãkpà Diizi, aalɛ zↄbleɛ̀ lↄo, 7 ↄ̃ Dii pↄ pàńzi à ń nà Filitɛ̃ↄ ń Amↄniↄnɛ ń ↄzĩ. 8 Ɔ̃ Amↄniↄ ĩadà Isaili pↄ́ aa ku Yuudɛ̃ baale, Amↄleↄ bùsu pↄ́ wì mɛ Galada guuↄwa. Aa wɛ́tɛ̃amↄ̀nɛ́ e wɛ̃̀ bao plasai. 9 Amↄniↄ bùa Yuudɛ̃wa aa gɛ̀ zĩkai ń Yuda buiↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ ń Ɛflaiũ buiↄ, ↄ̃ Isailipiↄ gↄ̃̀ yooyea. 10 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ Diiwa aa mɛ̀: Wa duunakɛ̀nɛ, wa pãkpànzi wá Lua, wa zↄblè Baaliɛ. 11 Ɔ̃ Dii ònɛ́: Kɛ́ Egipiↄ ń Amↄleↄ ń Amↄniↄ ń Filitɛ̃ↄ 12 ń Sidↄ̃deↄ ń Amalɛki buiↄ ń Madiãↄ gbãamↄ̀ɛ́, a wiilɛ̀a, ↄ̃ ma á bↄ́ ń ↄzĩ. 13 Ɔ̃ a pãkpàmazi, a zↄblè tã́aↄnɛ. A yã́i tò má ɛa mà á suaba lↄo. 14 À gɛ wiilɛ tã́a pↄ́ a zɛńnↄↄwa aa á suaba ń á taasio mɛ! 15 Ɔ̃ aa ò Diiɛ: Wa duunakɛ̀. Kɛwɛ̃ɛ lá à kɛ̀nɛ maawa, ãma wá bↄ gbã. Wálɛ wabikɛmaɛ. 16 Ɔ̃ aa dii zĩ̀loↄ bↄ̀ ń guu aa zↄblè Diiɛ, ↄ̃ an taasipi tò Dii i fↄ̃ wɛvĩ̀ńla lↄo.

17 Amↄni zĩgↄ̃ↄ kↄ̃ kã̀aa aa bòokpà Galada, ↄ̃ Isailiↄ kã̀aa aa bòokpà Mizipa. 18 Ɔ̃ Isaili pↄ́ kú Galadaↄ dↄaanaↄ òkↄ̃ɛ aa mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aa gɛ̀ zĩkai ń Amↄniↄ ↄ̃mɛ a gↄ̃ wá Isaili pↄ́ kú Galadaↄ píi swana ũ.

11

Zɛfɛte

1 Galada bùsu gbɛ̃́ Zɛfɛteá nɛgↄ̃naɛ. Aà da'iaá káaluaɛ, aà mae tↄ́n Galada. 2 Galadapi na nɛgↄ̃ɛↄ ì lↄ. Kɛ́ aa zↄ̃ↄkũ̀, aa Zɛfɛte yà aa mɛ̀: Ńyↄ̃ e wá mae túbibleo, asa n da adoɛ. 3 Ɔ̃ Zɛfɛte bàalɛ̀ a gbɛ̃́piↄnɛ, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Tobu bùsuu. Gbɛ̃pãↄ kã̀aaaàzi, ↄ̃ aa nàwà.

4 Bee gbɛa Amↄniↄ fɛ̀lɛ Isailiↄwa ń zĩo. 5 Kɛ́ Amↄniↄ fɛ̀lɛmá ń zĩo màa, Galada bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gɛ̀ Tobu bùsuu Zɛfɛte gbɛsii. 6 Aa òɛ̀: Mↄ kɛ wá dↄaana ũ, kɛ́ wà e zĩka ń Amↄniↄ. 7 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: A zamagu, a ma ya ma mae bɛ. Kɛ́ a wɛ́tɛ̃a è sa, bↄ́yãi a mↄi ma kĩ́ii? 8 Aa òɛ̀: Ń beeo lé, ḿmɛ ńyↄ̃ wá gwa sa. Mↄ zĩkawɛ̃ɛ ń Amↄniↄ, ní gↄ̃ wá Isaili pↄ́ wá kú Galada bùsuuↄ píi swana ũ. 9 A ònɛ́: Tó a ma gbɛ̀si a tamanↄ zĩkai ń Amↄniↄ, mɛ́ Dii ń námɛɛ ma ↄzĩ, mámɛ máↄ dɛ á swana ũa? 10 Aa òɛ̀: Dii mɛ́ wá seelade ũ. Lá ń òwa, màa wá kɛnɛ. 11 Ɔ̃ Zɛfɛte gɛ̀ńnↄ. Gbɛ̃́ↄ aà dìlɛ ń swana ũ, ń dↄaana ũ, ↄ̃ à ɛ̀a yã́pi ò Dii aɛ Mizipa lↄ.

12 Zɛfɛte gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Amↄniↄ kíawa à mɛ̀: Bↄ́mɛ wá daaa, ↄ̃ n mↄ zĩkai wá bùsuui? 13 Ɔ̃ Amↄniↄ kía wèwà à mɛ̀: Kɛ́ Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipi, aa ma bùsu sìa sɛa za Aanↄ dↄ̀ↄi e Yaboko dↄ̀ↄi ń Yuudɛ̃o. À bùsupi sↄaamɛɛ yãkelesai sa.

14 Ɔ̃ Zɛfɛte ɛ̀a gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Amↄniↄ kíawa, 15 a òɛ̀: Zɛfɛte mɛ̀ Isailiↄ i Mↄabuↄ ge Amↄniↄ bùsu símáo. 16 Kɛ́ aa bↄ̀ Egipi, aa bɛ guwaiwaiuɛ e Ísia Tɛ̃ai, ↄ̃ aa gɛ̀ Kadɛsi. 17 Ɔ̃ aa lɛ́kpãsãkɛ̀ Ɛdↄũↄ kíaɛ aa mɛ̀: Wá gba zɛ́ wà gɛ̃ ń n bùsuo, ↄ̃ i swã́sɛ ń yã́io.* Aa lɛ́kpãsãkɛ̀ Mↄabuↄ kíaɛ, ↄ̃ i weinɛ́o, ↄ̃ aa gↄ̃̀ Kadɛsi. 18 Aa bɛ guwaiwaiu, aa dↄ̀ Ɛdↄũↄ bùsu ń Mↄabuↄ bùsuozi, ↄ̃ aa gɛ̃̀ Mↄabuↄ bùsu gukpɛ oi, aa bòokpà Aanↄ baale. Aai gɛ̃ Mↄabuↄ bùsu guuo, asa Aanↄ mɛ́ Mↄabu bùsu zↄ̃lɛ ũ. 19 Ɔ̃ aa lɛ́kpãsãkɛ̀ Amↄleↄ kí Siↄ̃ pↄ́ zↄ̃lɛa Ɛsɛbↄ̃ɛ aa mɛ̀: Wá gba zɛ́ wà gɛ̃ ń n bùsuo e wá bùsuu. 20 Ɔ̃ Siↄ̃ i ń náaikɛ aa gɛ̃ ń a bùsuoo. À a zĩgↄ̃ↄ kã̀aa, aa bòokpà Yaaza, ↄ̃ aa zĩkà ń Isailiↄ. 21 Dii Isailiↄ Lua Siↄ̃ ń a gbɛ̃́ↄ nà Isailiↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ aa zĩblèmá. Aa bùsu pↄ́ Amↄleↄ ku a guu sì píi, 22 sɛa za Aanↄ dↄ̀ↄi e Yaboko dↄ̀ↄi, sɛa za guwaiwaiu e Yuudɛ̃i.†

23 Kɛ́ Dii wá Isailiↄ Lua mɛ́ Amↄleↄ yàwɛ̃ɛ, ḿmɛ ńyↄ̃ síwá saa? 24 Ni ↄdidi bùsu pↄ́ n dii Kɛmↄsi kpàmawao lé? Màa wá ↄdidi bùsu pↄ́ Dii wá Lua kpàwáwa sↄ̃. 25 Ń dɛ Zipoo nɛ́ Balaki, Mↄabuↄ kíalae? À wè lɛkpaakɛ̀wanↄa? À wè zĩkàwanↄa?‡ 26 Wá Isailiↄ wá zↄ̃lɛa Ɛsɛbↄ̃ ń Aloeeo ń a zↄ̃ɛwiaↄ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Aanↄ saɛↄ wɛ̃̀ ↄ̀aa do ń basↄoo (300). Bↄ́yãi i ɛa á sìwá gↄↄ beeo ni? 27 Mi tàaekɛnɛo, ↄ̃ ńlɛ yãvãikɛmɛɛ, ńlɛ fɛlɛmanↄ ń zĩo. Dii wá yãgↄ̃gↄ̃na mɛ́ a yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ gbã. 28 Ɔ̃ Amↄniↄ kía gì Zɛfɛte lɛ́kpãsã mai.

29 Dii Nisĩna dì Zɛfɛteɛ, ↄ̃ à pã̀ Galada buiↄ bùsua ń Manase buiↄ bùsuo e Mizipa Galada. Bↄa we à gɛ̀ Amↄniↄwa ń zĩo. 30 Ɔ̃ à lɛkɛ̀ Diiwa à mɛ̀: Tó n Amↄniↄ nàmɛɛ ma ↄzĩ, 31 tó ma ta bɛ zĩblea Amↄniↄwa gbɛa, gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ma kpɛ́u à mↄ̀ daimalɛ a gↄ̃ n pↄ́ ũɛ. Má sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oma ń adeoɛ.

32 À gɛ̀ zĩkai ń Amↄniↄ, ↄ̃ Dii ń náɛ̀ aà ↄzĩ. 33 À zĩblè ń wɛ̃́lɛ mɛ̀n baoↄwa, sɛa za Aloee e à gɛ̀ pɛ̀ Miniti ń Abɛli vɛ̃ɛbuowa. À zĩblèmá maamaaɛ, Isailiↄ ń busa. 34 Kɛ́ Zɛfɛte tà a bɛ Mizipa, aà nɛnↄɛ mɛ́ bↄ̀ daiaàlɛ, àlɛ ↄ̃wã, àlɛ sɛ̃́sɛ̃napa. À mↄ lè aà nɛ́n we mɛ̀ndo, i nɛgↄ̃ɛ ge nɛnↄɛ pãle io. 35 Kɛ́ à aà è, à a pↄkasaↄ ga kɛ̃̀ à mɛ̀: Á'a ma nɛ́, n ma pↄ yà, n ĩakpàmazi. Ma lɛkɛ̀ Diiwaɛ, mɛ́ a gbooa vĩo.§ 36 Ɔ̃ a òɛ̀: Baa, tó n lɛkɛ̀ Diiwaɛ, lá a tò n tↄsì ń ibɛɛ Amↄniↄwa, kɛmanↄ lá ń òɛ̀wa. 37 Ɔ̃ à ɛ̀a ò a maeɛ: Ma gba zɛ́ mↄ pla gĩa mà gɛ bɛbɛ gusĩsĩdeu, mí ↄ́ↄlↄ ń ma gbɛ̃naↄ ma lɛ́sokɛ yã́ musu. 38 À mɛ̀: Gɛ́! Ɔ̃ à aà gbàɛ mↄ pla. À gɛ̀ ń a gbɛ̃naↄ gusĩsĩdeu, à ↄ́ↄlↄ̀ a lɛ́sokɛ yã́ musu. 39 Kɛ́ mↄ plapi pà, ↄ̃ à ɛ̀a sù a maewa, ↄ̃ aà mae yã́ pↄ́ à a lɛkɛ̀ Diiwapi kɛ̀aànↄ. Nↄɛpi gↄ̃ɛ dↄ̃o, ↄ̃ yã́pi gↄ̃̀ fɛlɛkaa ũ Isailiↄ guu. 40 Wɛ̃ ń wɛ̃o Isaili nɛnↄɛnaↄ ì gɛ Galada bùsu gbɛ̃́ Zɛfɛte nɛnↄɛ gaa yã́ bↄↄlɛkɛkↄ̃ɛ e gↄↄ síiↄ̃ɛ.

12

Zɛfɛte ń Ɛflaiũ buiↄ

1 Ɛflaiũ buiↄ kↄ̃ kã̀aa, aa bùa swawa aa gɛ̀ Zafↄ̃, ↄ̃ aa ò Zɛfɛteɛ: Bↄ́yãi n gɛ n zĩkà ń Amↄniↄ, mɛ́ ni wá sísi wà gɛnnↄo ni? Wá tɛsↄ̃ma ń n kpɛ́o sãnuɛ. 2 Zɛfɛte wèmá à mɛ̀: Mapi ń ma gbɛ̃́ↄ wá sòle vĩ ń Amↄniↄ maamaaɛ. Ma lɛzùázi, i ma bↄ ń ↄzĩo. 3 Kɛ́ má è i ma suabao, ↄ̃ ma gi ma wɛ̃nii, ma bua swawa ma zĩkà ń Amↄniↄ, ↄ̃ Dii ń námɛɛ ma ↄzĩ. Bↄ́yãi a mↄ zĩkaimanↄ gbãi?

4 Zɛfɛte Galada bùsudeↄ kã̀aa ḿpii, ↄ̃ aa zĩkà ń Ɛflaiũ buiↄ aa ń dɛdɛ, asa Ɛflaiũ buipiↄ ònɛ́: Á Galada bùsudeↄ, Ɛflaiũ bui pↄ́ bàalɛ̀ gɛ̀ Manase buiↄ bùsuuↄn á ũ. 5 Galada bùsudepiↄ Yuudɛ̃ buakĩiↄ sì kɛ́ Ɛflaiũ buiↄ su bua wà tá ń bùsuuo yã́i. Tó Ɛflaiũ bui bↄ̀ mↄ̀ à mɛ̀ á ye bua, Galada bùsudepiↄ ì aà la: Ɛflaiũ buin n ũa? Tó à mɛ̀, aawo, 6 aaì oɛ̀: Tò, o shibolɛ! Tó i fↄ̃ ò màao, mɛ́ à mɛ̀ sibolɛ, ↄ̃ aaì aà kũ aa dɛ Yuudɛ̃ buakĩi we. Zĩbeezĩ ↄ̃ Ɛflaiũ buiↄ gàga gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń plao (42.000).

7 Galada bùsu gbɛ̃́ Zɛfɛte dↄ̀aa Isailiↄnɛ wɛ̃̀ sooloɛ. Kɛ́ à gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Galada bùsu wɛ̃́lɛeu.

Ibezã ń Elonio ń Abedↄ̃o

8 Bee gbɛa Bɛtɛlɛũ gbɛ̃́ Ibezã dↄ̀aa Isailiↄnɛ. 9 A nɛgↄ̃ɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn baakwi ń nɛnↄɛↄ baakwi. À a nɛnↄɛↄ kpã̀sã Isaili buieↄwa, ↄ̃ à nↄsɛ̀sɛ we a nɛgↄ̃ɛpiↄnɛ. À dↄ̀aa Isailiↄnɛ wɛ̃̀ soplaɛ. 10 Kɛ́ à gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Bɛtɛlɛũ.

11 Bee gbɛa Zabulↄni bui Eloni dↄ̀aa Isailiↄnɛ wɛ̃̀ kwiɛ. 12 Kɛ́ à gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Ayaloni, Zabulↄni buiↄ bùsuu.

13 Bee gbɛa Ileli nɛ́ Abedↄ̃, Pilatↄ̃ gbɛ̃́ dↄ̀aa Isailiↄnɛ. 14 A nɛgↄ̃ɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn bla ń tↄũnaↄ baakwi, an baade ń a zàa'ĩnao. À dↄ̀aa Isailiↄnɛ wɛ̃̀ swaaↄ̃ɛ. 15 Kɛ́ à gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Pilatↄ̃, Ɛflaiũ buiↄ bùsu pↄ́ kú Amalɛki buiↄ bùsu sĩ̀sĩde guu.

13

Sãusↄ̃ↄ ia

1 Isailiↄ ɛ̀a yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lↄ, ↄ̃ Dii ń ná Filitɛ̃ↄnɛ ń ↄzĩ e wɛ̃̀ bla. 2 Gↄ̃ɛe ku Zↄla, Dã buiɛ, aà tↄ́n Manↄa. Aà naá fĩiɛ, a nɛ́ vĩo. 3 Dii Malaika bↄ̀ mↄ̀ nↄɛpiwa à mɛ̀: Ma! Fĩin n ũ, ń nɛ́ vĩo, kási ńyↄ̃ nↄsi, ní nɛ'i gↄ̃ɛ ũ. 4 Laaika! Ńsu vɛ̃ɛ ge í gbãae mio. Ńsu tɛ̃ pↄ́ Lua dìlɛe bleo. 5 Ńyↄ̃ nↄsi, ní nɛ'i gↄ̃ɛ ũ. Gɛ̃ suli táa'o nɛ́pi miwao, asa aↄ dɛ Lua gbɛ̃́ ũ za a igↄↄɛ.* Ɔ̃mɛ a na Isailiↄ bↄa Filitɛ̃ↄ ↄzĩwa.

6 Ɔ̃ nↄɛpi gɛ ò a zã́ɛ à mɛ̀: Lua gbɛ̃e mↄ̀ ma kĩ́i. Aà oa dɛ lán Lua Malaika oawa, a tò ma mɛ séenatà. Mi aà la gu pↄ́ à bↄ̀uo, mɛ́ i a tↄ́ omɛɛ sↄ̃o. 7 A òmɛɛ má nↄsi, mí nɛ'i gↄ̃ɛ ũ. A òmɛɛ másu vɛ̃ɛ ge í gbãae mio, mɛ́ másu tɛ̃e bleo, asa nɛ́pi aↄ dɛ Lua gbɛ̃́ ũ za a igↄↄɛ e aà wɛ̃ni lɛ́u. 8 Ɔ̃ Manↄa wabikɛ̀ Diiwa à mɛ̀: N yã́ na Dii! To gbɛ̃́ pↄ́ ń zĩ ɛa mↄ lↄ, i yã́ pↄ́ wá kɛ ń nɛ́pio aà ia gbɛa dawɛ̃ɛ. 9 Lua Manↄa yãmà, ↄ̃ malaikapi ɛ̀a bↄ̀ mↄ̀ nↄɛpiwa gↄↄ pↄ́ a ku bua. Aà zã́ Manↄa kuaànↄo, 10 ↄ̃ à kɛ̀ kpakpa, à bàalɛ̀ gɛ òɛ̀ à mɛ̀: Gↄ̃ɛ pↄ́ mↄ̀ ma kĩ́i zĩ́a ɛ̀a mↄ̀a gbã lↄ laↄ! 11 Manↄa fɛ̀lɛ tɛ̀ a nazi. Kɛ́ à kà gↄ̃ɛpi kĩ́i, à aà là à mɛ̀: Ḿmɛ n yã'ò ma naɛa? A wèwà à mɛ̀: Mámɛ! 12 Ɔ̃ Manↄa aà là à mɛ̀: Tó n yã́pi gbɛsù, nɛ́pi aↄ dɛ kpelewa ni? Bↄ́ zĩ a kɛi? 13 Dii Malaikapi wèwà à mɛ̀: Yã́ pↄ́ má ò n naɛ, aà kɛ píi. 14 Asu vɛ̃ɛbɛ bleo. Asu vɛ̃ɛ ge í gbãae mio. Asu tɛ̃e bleo. Yã́ pↄ́ má dìlɛɛ, aà kɛ píi. 15 Ɔ̃ Manↄa òɛ̀: Gↄ̃wanↄ la wà blenɛbↄlↄ kɛkɛnɛ. 16 Dii Malaika wèwà à mɛ̀: Baa tó ma gↄ̃ la, má n blɛ bleo. Tó n sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ sↄukɛ̀, o Diiwa. Manↄa i dↄ̃ kɛ́ Dii Malaikaɛo, 17 ↄ̃ à aà là à mɛ̀: N tↄ́n kpelewai? Tó yã́ pↄ́ ń òpi kɛ̀, wá n kpɛla. 18 Dii Malaika wèwà à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ ma tↄ́ gbɛai?† Tↄ́ bↄnsaɛɛ. 19 Ɔ̃ Manↄa blenɛbↄlↄ sɛ̀ ń pↄ́wɛntio, à Dii gbàgbaò gbɛwa. Kɛ́ Manↄa ń a nao lɛ́ gwa màa, ↄ̃ Dii yãbↄnsaɛkɛ̀ɛ. 20 A tò tɛ́ bↄ̀ sa'okĩipiu à fɛ̀lɛ musu, ↄ̃ Dii Malaika fɛ̀lɛ tà tɛ́vuapi guu, gↄↄ pↄ́ Manↄa ń a nao lɛ́ gwa. Ɔ̃ aa wùlɛ ń gbɛɛu.

21 Dii Malaika i ɛa mↄ̀ Manↄa ń a naowa lↄo, ↄ̃ Manↄa dↄ̃̀ sa kɛ́ Dii Malaikaɛ. 22 Manↄa ò a naɛ: Wá gaɛ, asa wa wɛsì Lualɛɛ. 23 Ɔ̃ aà na òɛ̀: Tó Dii ye wá dɛ yãaɛ, a sa pↄ́ wá òwa ń pↄ́wɛntio sio, mɛ́ a yã́pi owɛ̃ɛo, a to wà yã́pi e màao.

24 Nↄɛpi nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Sãusↄ̃ↄ. Nɛ́pi zↄ̃ↄkũ̀ mɛ́ Dii báaadàaàgu. 25 Dii Nisĩna nà tɛ́kpaaaàguwa gↄↄ pↄ́ a ku Dãbuiↄboou, Zↄla ń Ɛsɛtaoo zãnguo.

14

Sãusↄ̃ↄ yea Filitɛ̃ nↄɛezi

1 Sãusↄ̃ↄ gɛ̀ Timɛna, ↄ̃ à Filitɛ̃ nↄɛe è we. 2 Kɛ́ à sù, a ò a maeɛ ń a dao à mɛ̀: Ma Filitɛ̃ nↄɛe è Timɛna. À wɛɛlɛmɛɛ mà sɛ́. 3 Ɔ̃ aà mae ń aà dao òɛ̀: Nↄ ku n daɛↄ ge n buiↄ guu noa, ↄ̃ ńyↄ̃ gɛ́ nↄsɛi Filitɛ̃ gyafↄↄdeↄ guua? Ɔ̃ Sãusↄ̃ↄ ò a maeɛ: Ǹ aà wɛɛlɛmɛɛ, asa nↄɛpi kàmaguɛ. 4 Aà mae ń aà dao i dↄ̃ kɛ́ yã́pi bↄ̀ Dii kĩ́iɛo, asa àlɛ Filitɛ̃ↄ lɛ́wɛɛ. Gↄↄ bee Filitɛ̃ↄ lɛ́ kible Isailiↄwaɛ.

5 Ɔ̃ Sãusↄ̃ↄ lɛ́ gɛ́ Timɛna ń a maeo ń a dao. Kɛ́ aa kà Timɛna vɛ̃ɛbua, nↄ̀ↄmusu nɛ́ bↄlↄ guzↄ̃̀ Sãusↄ̃ↄɛ, àlɛ pũna. 6 Dii Nisĩna dɛ̀dɛwà, ↄ̃ à nↄ̀ↄmusupi gyawì, lá wì blenɛbↄlↄ goaawa. Kási a pↄe kũa sↄ̃o. I yã́ pↄ́ á kɛ̀pi o a mae ge a daɛo. 7 Ɔ̃ à gɛ̀ faaibò ń nↄɛpio, nↄpi kàaàgu.

8 Kɛ́ à gↄↄplakɛ̀, à fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ nↄpi sɛ́i sa, ↄ̃ à lìlɛ gɛ̀ nↄ̀ↄmusu gɛpi gwai. A è zↄ́ↄ í dↄ̀ a gɛu. 9 Ɔ̃ à ↄsìu à a sa gà a bↄ̀, àlɛ ble, ↄ̃ àlɛ gɛò. Kɛ́ à a mae ń a dao lè, a lìnɛ́ aa blè, ãma i onɛ́ á bò nↄ̀ↄmusu gɛuɛo.

Sãusↄ̃ↄ yáasikɛa Filitɛ̃ↄnɛ

10 Aà mae gɛ̀ nↄpi bɛ, ↄ̃ Sãusↄ̃ↄ blɛsakɛ̀nɛ́ we, lá wì kɛ nↄsɛuwa. 11 Kɛ́ ã̀nsueↄ aà è, aa ɛ̀waasoↄ sìsi gbɛ̃ↄn baakwi aaↄ kuaànↄ. 12 Ɔ̃ Sãusↄ̃ↄ ònɛ́: Má yãe vĩ mà oɛ́. E blɛblea gↄↄ soplaɛ bee àↄ láa, tó a a yáasi pòlomɛɛ, má zwãa kwáwá pi baakwi ń ulao baakwi. 13 Tó i fↄ̃ á pòlomɛɛ sↄ̃o, ámɛ á zwãa pi baakwi ń ula mɛ̀n baakwiↄ kpaa. Ɔ̃ aa òɛ̀: Su ń yã́o wà ma. 14 A ònɛ́:

Pↄblea bↄ̀ pↄsona guu,

pↄ́ na bↄ̀ pↄ́ pãsĩ guu.

Ɔ̃ aai fↄ̃ yáasipi pòloo e gↄↄ àaↄ̃. 15 A gↄↄ síiↄ̃de zĩ́ aa ò Sãusↄ̃ↄ naɛ: Kↄ̃nikɛ n zã́ɛ aà yã́pi yáasi polowɛ̃ɛ. Tó ni kɛɛ̀o, wá n kpasa ń n de bɛdeↄɛ. Asi a wá sisi à wá pↄ́ↄ síwá yↄ̃oo? 16 Ɔ̃ Sãusↄ̃ↄ na lɛ́ ↄ́ↄlↄɛ̀ à mɛ̀: Ń zamaguɛ fá! Ń yemazio. N yãe ò ma gbɛ̃́ↄnɛ, mɛ́ ni a yáasi omɛɛ sↄ̃o bɛ. Ɔ̃ a òɛ̀: Mi o ma mae ge ma daɛo, ↄ̃ ḿmɛ má onɛa? 17 Àlɛ ↄ́ↄlↄɛ̀ e gↄↄ soplapi gɛ̀ lɛ́ paò. A gↄↄ sopladepi zĩ́ ↄ̃ Sãusↄ̃ↄ yã́pi òɛ̀, kɛ́ à giiyèwà yã́i, ↄ̃ à gɛ̀ a ò a gbɛ̃́ↄnɛ. 18 A gↄↄ sopladepi zĩ́ e ĩatɛ̃ àↄ gɛ́ gɛ̃i kpɛ́u wɛ̃́lɛpi ɛ̀waasoↄ òɛ̀:

Bↄ́ na mɛ́ dɛ zↄ́ai?

Bↄ́ pãsĩ mɛ́ dɛ nↄ̀ↄmusuai?

Ɔ̃ Sãusↄ̃ↄ ònɛ́: Tó i sapa ń ma zununuo yãao, á fↄ̃ à ma yã́pi yáasi poloe? 19 Dii Nisĩna dɛ̀dɛwa, ↄ̃ à gɛ̀ Asekeloni à gↄ̃ɛↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn baakwi, à ń pↄkasaↄ wòlomá, ↄ̃ à gɛ kpà gbɛ̃́ pↄ́ aa a yã́pi yáasi pòloɛↄwa. Aà pↄ pà, ↄ̃ à tà a mae bɛ. 20 Ɔ̃ wà Sãusↄ̃ↄ nↄpi kũ̀ wa kpà aà gbɛ̃na pↄ́ zɛ̀ aà saɛ nↄpi sɛ́zĩwa aà pↄ́ ũ.

15

Sãusↄ̃ↄ tɛsↄ̃a Filitɛ̃ↄ buawa

1 Kɛ́ à kɛ̀ gↄↄpla, pↄkɛkɛgↄↄ kà, ↄ̃ Sãusↄ̃ↄ blenɛbↄlↄ kũ̀, à gɛ̀ a nↄpi gwaiò à mɛ̀: Má ye gɛ́ ma na kĩ́i kpɛa. Ɔ̃ aà nↄpi mae i aà gba zɛ́o 2 à mɛ̀: Málɛ e ń zaaàguɛ, ↄ̃ ma aà kpà n gbɛ̃nawa. Aà dãuna kɛfɛũ dɛaàla. Ǹ aà sɛ aà gɛ̃ɛ ũ. 3 Sãusↄ̃ↄ ònɛ́: Tó ma yãvãikɛ̀ á Filitɛ̃ↄnɛ sa, máↄ tàae vĩ lↄo.

4 Sãusↄ̃ↄ gɛ̀ gbɛ̃gbonaↄ kũ̀kũ ↄ̀aa do ń basↄoo (300), ↄ̃ à sɛ̃yèye sↄlↄↄsↄlↄↄnnↄ. À gbɛ̃gbonapiↄ vlã́ yèyekↄ̃wa plapla, ↄ̃ à sɛ̃pi yèye ń vlã́piↄwa. 5 À tɛsↄ̃̀ sɛ̃piↄwa, ↄ̃ à gbɛ̃gbonapiↄ gbàɛ Filitɛ̃ↄ bua. An pↄ́wɛna tɛkũ̀ píi ń ń pↄgbaↄ ń ń vɛ̃ɛbuↄ ń ń kù kpɛ́ↄ píi. 6 Ɔ̃ Filitɛ̃ↄ mɛ̀: Démɛ yã́ɛ taa kɛ̀wɛ̃ɛi? Ɔ̃ wà mɛ̀: Timɛna gbɛ̃́ nɛ́ zã́ Sãusↄ̃ↄɛ. Aà ã̀nsue aà nↄ sìwàɛ, ↄ̃ a kpà aà gbɛ̃nawa. Ɔ̃ Filitɛ̃ↄ gɛ̀ nↄpi ń a maeo kpàsa. 7 Sãusↄ̃ↄ ònɛ́: Lá màa á kɛ̀mɛɛ, má kã́maboo e ma gɛ tↄsìowá. 8 À sìńgu à ń kɛ́ dúuduu, an dɛdɛapi gɛ̃agɛ̃̀, ↄ̃ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Etaũ gbɛ̀'ɛu.

Sãusↄ̃ↄ Filitɛ̃ↄ dɛdɛa ń zàa'ĩn gyaↄwao

9 Filitɛ̃ↄ gɛ̀ bòokpà Yuda bùsuu, aa lì gu pↄ́ wì mɛ Gyaↄwaa. 10 Ɔ̃ Yuda buiↄ ń lá aa mɛ̀: Bↄ́yãi a mↄwá ń zĩoi? Ɔ̃ aa mɛ̀: Wa mↄ Sãusↄ̃ↄ kṹi wà kɛɛ̀ lá a kɛ̀wɛ̃ɛwaɛ. 11 Ɔ̃ Yuda buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa gɛ̃oↄ (3.000) gɛ̀ Etaũ gbɛ̀'ɛ kĩ́i, aa ò Sãusↄ̃ↄɛ: Ń dↄ̃ kɛ́ Filitɛ̃ↄ mɛ́ lɛ́ kiblewáo lé? Bↄ́ yã́ ń kɛ̀wɛ̃ɛ wei? A wèmá à mɛ̀: Lá aa kɛ̀mɛɛ ↄ̃ má kɛ̀nɛ́. 12 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wa mↄ n yei wà n kpámáɛ. Ɔ̃ Sãusↄ̃ↄ mɛ̀: À lɛgbɛ̃mɛɛ à mɛ á ma dɛo. 13 Ɔ̃ aa òɛ̀: Wá n dɛo. Wá n ye ń baoɛ, wí n nanɛ́ ń ↄzĩ. Ɔ̃ aa aà yè ń bà dafuo mɛ̀n pla, aa bↄ̀aànↄ gbɛ̀'ɛpiu. 14 Kɛ́ aalɛ ká Gyaↄwa, Filitɛ̃ↄ mↄ̀ daiaàlɛ, aalɛ kúkuakɛ. Dii Nisĩna dɛ̀dɛ Sãusↄ̃ↄwa, ↄ̃ ba pↄ́ wa yè aà gã̀sĩↄwa gↄ̃̀ lán bà mùaawa, ↄ̃ bapiↄ wòlo aà ↄwa. 15 À zàa'ĩn gaa dafu gyaↄwa è, ↄ̃ à nàalɛ a sɛ̀ à gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ (1.000) dɛ̀dɛò. 16 Sãusↄ̃ↄ mɛ̀:

Zàa'ĩn gyaↄwa ↄ̃ ma gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ dɛ̀dɛò,

zàa'ĩn gyaↄwa ↄ̃ ma ń kaokↄ̃a.

17 Kɛ́ à yã́pi ò a làa, ↄ̃ à gyaↄwapi vũ̀aa. Ɔ̃ wà tↄkpà gupiɛ Gyaↄwasĩsĩ.

18 Imi aà kũ̀ gbãa, ↄ̃ à lɛzù Diizi à mɛ̀: Ń tò mapi n zↄ̀blena ma zĩblè maamaa, ↄ̃ máↄ ga ń imio mà lɛ́lɛ da Filitɛ̃ gyafↄↄdeↄ ↄu saa? 19 Lua Gyaↄwa tↄↄlɛ pàa, ↄ̃ í bↄ̀u. Sãusↄ̃ↄ mì, ↄ̃ aà mɛ sù à gbãa è. A yã́i tò e gbã wì mɛ Gyaↄwa nibↄnapiɛ Lɛzuna Nibↄna. 20 Sãusↄ̃ↄ dↄ̀aa Isailiↄnɛ wɛ̃̀ baoɛ Filitɛ̃ↄ kibleamagↄↄ.

16

Sãusↄ̃ↄ Gaza bↄlɛ gba gbooa

1 Sãusↄ̃ↄ gɛ̀ Gaza, à káaluae è we, ↄ̃ à gɛ̃̀ wúlɛiaànↄ. 2 Wa ò Gazadeↄnɛ wà mɛ̀: Sãusↄ̃ↄ mↄ̀ la. Ɔ̃ aa lìa gupizi, wàlɛ aà dãdã wɛ̃́lɛ bↄlɛu gwãasĩna aa mɛ̀: Tó gu dↄ̀, wá aà dɛɛ. 3 Sãusↄ̃ↄ wùlɛ we e wɛɛdo, ↄ̃ à fɛ̀lɛ. À gɛ̀ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛ gba kũ̀ ń a lipɛlɛ mɛ̀n plaↄ, a bìlɛ ń a kákabↄo sãnu. A dà a gã̀u, à gɛ vũ̀aa sĩ̀sĩ pↄ́ bↄaa ń Hɛblↄ̃o musu.

Sãusↄ̃ↄ ń Dalilao

4 Bee gbɛa Sãusↄ̃ↄ yè nↄɛezi Vɛ̃ɛbu guzulɛu. Aà tↄ́n Dalila. 5 Ɔ̃ Filitɛ̃ kíaↄ gɛ̀ nↄpi lè, aa òɛ̀: Kↄ̃nikɛɛ̀, kɛ́ ǹ e ǹ aà gbãa zↄ̃ↄpi asii dↄ̃ ń lá wá kɛ wà aà nɛo. Tó wa ba dↄ̀wà wa aà fù, wá baade a n gba ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa sↄo ń basↄoo (1.100). 6 Ɔ̃ Dalila ò Sãusↄ̃ↄɛ: Pↄ́ pↄ́ tò ń gbãa kɛ́wa omɛɛ. Ba kpele wa dↄma, ńyↄ̃ fↄ̃ kɛ̃o ni? 7 A wèwà à mɛ̀: Tó wà ma ye ń saba niɛo mɛ̀n sopla, bee mɛ́ a ma busa, mí gↄ̃ lán gbɛ̃́piiwa. 8 Filitɛ̃ kíaↄ mↄ̀ Dalilaɛ ń saba niɛ pↄ́ i giigaga yãaoↄ mɛ̀n sopla, ↄ̃ à aà yèò. 9 Aà kpàkpanaↄ ulɛa kpɛa, ↄ̃ Dalila ò Sãusↄ̃ↄɛ: Sãusↄ̃ↄ! Filitɛ̃ↄ lɛ́ mↄma fá! Ɔ̃ à sabapiↄ kɛ̃̀ lán bà mùaawa, wi aà gbãa bↄkĩi dↄ̃o.

10 Ɔ̃ Dalila òɛ̀: Ńlɛ ma kpánguakɛɛ, n ɛɛtòmɛɛɛ. Omɛɛ sa. Ba kpele wa n yeòi? 11 A òɛ̀: Tó wà ma ye ń balɛɛna dafu gèele pↄ́ wi zĩkɛò yãaoↄ, a ma busa, mí gↄ̃ lán gbɛ̃́piiwa. 12 Ɔ̃ Dalila bapiↄ sɛ̀ à aà yèò. Aà kpàkpanaↄ ulɛa kpɛa, ↄ̃ à mɛ̀: Sãusↄ̃ↄ! Filitɛ̃ↄ lɛ́ mↄma fá! Ɔ̃ Sãusↄ̃ↄ ba pↄ́ dↄdↄ a gã̀sĩwapiↄ kɛ̃̀kɛ̃ lán bapunawa. 13 Dalila òɛ̀: Ńlɛ ma kpánguakɛ e tiaɛ. N ɛɛtòmɛɛ. Omɛɛ sa. Ba kpele wa n yeòi? Ɔ̃ a òɛ̀: Tó n ma mikã tãa lán balɛɛnawa mɛ̀n soplaↄ kà dã́au ń tã̀, 14 mɛ́ n kálo pàwà, má busaɛ, má gↄ̃ lán gbɛ̃́piiwaɛ. Dalila tò i dàaàla, ↄ̃ à aà mikã tãa mɛ̀n soplapiↄ kà dã́au a tã̀, ↄ̃ a fĩ̀ àsaliwa. Ɔ̃ à mɛ̀: Sãusↄ̃ↄ! Filitɛ̃ↄ lɛ́ mↄma fá! Ɔ̃ à vù, à a mikã gà a wòlo dã́api ń àsalio guu.

15 Dalila ɛ̀a òɛ̀ lↄ: Niↄ omɛɛ ń yemazi, mɛ́ ń ma náai vĩo sↄ̃ bɛ? N ma kpánguakɛ̀ à kà gɛ̃n àaↄ̃. Ni n gbãa zↄ̃ↄ bↄkĩi omɛɛo. 16 Màa ìↄ naɛwà ń yã́ bee taao láasai. À aà nↄ̀sɛ yàɛ̀ e à gɛ̀ fù mɛnawa, a ye ga. 17 Ɔ̃ à yã́ pↄ́ kú a sↄ̃u òɛ̀ píi sa à mɛ̀: Gɛ̃ i táa'o ma miwao, asa wà ma kpa Luawaɛ. Tó wà ma mi bò lé, ma gbãa làon we. Má busa mà gↄ̃ lán gbɛ̃́piiwaɛ. 18 Kɛ́ Dalila è à yã́ pↄ́ kú a sↄ̃u òɛ píi, ↄ̃ à lɛ́kpãsãkɛ̀ Filitɛ̃ kíaↄnɛ à mɛ̀: À ɛa mↄ gɛ̃n do lↄ, asa à apii òmɛɛ sa. Ɔ̃ aa ɛ̀a mↄ̀ aà kĩ́i, aa ã́nusupi kũa. 19 Dalila tò i Sãusↄ̃ↄ lɛ̀ a gbáa, ↄ̃ à gↄ̃ɛe sìsi. À aà mikã gbã̀a tãa mɛ̀n soplapiↄ bò, ↄ̃ à nà busaawa, aà gbãapi gɛ̃̀zɛa. 20 Dalila mɛ̀: Sãusↄ̃ↄ! Filitɛ̃ↄ lɛ́ mↄma fá! Ɔ̃ à vù, à làasookɛ̀ à mɛ̀: Má kɛ lán yãawa mà azĩa bↄɛ. A dↄ̃ kɛ́ Dii gòwao. 21 Ɔ̃ Filitɛ̃ↄ aà kũ̀ aa aà wɛ́ bↄ̀bↄ, ↄ̃ aa gɛ̀aànↄ Gaza. Aa mↄgotɛ̃ gala kpàɛ̀, ↄ̃ àlɛ wísilↄ kpɛ́ pↄ́ wà aà dàu we. 22 Aà mipi nà kã́kpalɛawa sa.

Sãusↄ̃ↄ gaa

23 Filitɛ̃ kíaↄ kↄ̃ kã̀aa aa gɛ̀ ń dii Dagↄ̃ gbagbai, aalɛ pↄnakɛ, aalɛ mɛ: Wá dii wá ibɛɛ Sãusↄ̃ↄ nàwɛ̃ɛ wá ↄzĩɛ. 24 Kɛ́ Filitɛ̃ↄ aà è, aa ń dii sáaukpà aa mɛ̀:

Wá ibɛɛ wá bùsu dɛ̀,

à wá gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ dúuduu,

ↄ̃ wá dii aà nàwɛ̃ɛ wá ↄzĩ.

25 Lá an pↄ kɛ̀na màa aa mɛ̀: À Sãusↄ̃ↄ sísi aà kↄ̃̀ↄ'owɛ̃ɛ. Ɔ̃ wà aà bↄ̀ kpɛ́ pↄ́ wà aà dàupiu, à yaalↄ kpàńzi. Ɔ̃ wà aà zɛ̀ kpɛ́ gbapɛlɛↄ zãnguo.

26 Sãusↄ̃ↄ ò ɛ̀waasona pↄ́ a ↄ kũaɛ: Gɛmanↄ kpɛ́ gbapɛlɛ pↄ́ kpɛ́ sɛaↄ saɛ mà ↄnanawà, mí gbãa'ewà. 27 Tã́akpɛpi pà. Gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ku we ń Filitɛ̃ kíaↄ píi. Gbɛ̃́ pↄ́ kú kpɛ́pi musuↄ kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa gɛ̃o (3.000), aa mↄ̀ Sãusↄ̃ↄ kↄ̃̀ↄ gwai.

28 Sãusↄ̃ↄ wiilɛ̀ Diiwa à mɛ̀: Dii Lua, to ma yã́ dↄngu. Lua, ma gba gbãa gɛ̃n doɛ bee mà tↄsiò Filitɛ̃ↄwa ma wɛ́ mɛ̀n pla yã́ musu. 29 À ↄnàna kpɛ́ gbapɛlɛ mɛ̀n pla pↄ́ kpɛ́pi sɛa guoguoↄwa, aà ↄplaa ku adowa, zɛɛ ku adowa. 30 À mɛ̀: To mà ga ń Filitɛ̃ↄ! À kulu kù, ↄ̃ à ↄpɛ̀wà ń gbãao, ↄ̃ kpɛ́pi kwɛ̀ kà Filitɛ̃ kíaↄla ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ Sãusↄ̃ↄ ń dɛdɛ a gagↄↄↄ dasi dɛ gbɛ̃́ pↄ́ à ń dɛdɛ a bɛ̃́ɛzĩↄla. 31 Aà dãunaↄ ń aà de bɛdeↄ píi mↄ̀ aà gɛ sɛ̀ wà tàò, ↄ̃ aa aà mia kpàkↄ̃i ń a mae Manↄao, Zↄla ń Ɛsɛtaoo zãnguo. À dↄ̀aa Isailiↄnɛ wɛ̃̀ baoɛ.

17

Mika tã́aↄ

1 Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩde gↄ̃ɛe ku, aà tↄ́n Mika. 2 A ò a daɛ: Ãnusu ↄ̀aa sↄo ń basↄoo (1.100) pↄ́ wa sɛ̀ma kpã́i, kɛ́ n ade kà, má mà. Ãnusupi ku ma kĩ́iɛ. Mámɛ má sɛ̀. Ɔ̃ aà da òɛ̀: Dii báaadangu, nɛ́.

3 Kɛ́ à ã́nusupi sↄ̀aa a daɛ, ↄ̃ aà dapi mɛ̀: Ma ã́nusuɛ bee dìlɛ Dii pↄ́ ũɛ, wi tã́a píò, wi ado kásaonɛ. Má ɛa kpamaɛ. 4 Kɛ́ Mika ã́nusupi sↄ̀aa a daɛ màa, aà da ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa do sɛ kpà siawa, ↄ̃ à tã́a pìoɛ̀, à ado kàsaoɛ̀. Ɔ̃ wà gɛ kàlɛ Mika kpɛ́u. 5 Mikapi sↄ̃ a tã́akpɛ vĩ. À sa'o'ula ń tã́aↄ kɛ̀ yãa, ↄ̃ à a nɛgↄ̃ɛe dìlɛ a sa'ona ũ. 6 Gↄↄ bee Isailiↄ kía vĩo, yã́ pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃́ɛ, ↄ̃ ì a pↄ́ kɛ.

7 À mↄ lè Levii bui ɛ̀waasoe ku Yuda buiↄ guu Bɛtɛlɛũ, Yuda buiↄ bùsuu. 8 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ we, àlɛ gu pↄ́ á zↄ̃lɛu wɛɛlɛ. Gↄↄ pↄ́ a bɛ zɛ́u, à kà Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeu e Mika bɛ. 9 Ɔ̃ Mika aà là à mɛ̀: N bↄ má ni? A wèwà à mɛ̀: Levii buin ma ũ, ma bↄ Bɛtɛlɛũ, Yuda buiↄ bùsuuɛ. Gu pↄ́ má zↄ̃lɛu ↄ̃ málɛ wɛɛlɛ. 10 Mika òɛ̀: Zↄ̃lɛmanↄ, ní gↄ̃ ma mae ũ, ma sa'ona ũ. Máliↄ fĩabonɛ wɛ̃ ń wɛ̃o ã́nusu ↄwatɛ̃ kwikwi ń pↄkasaↄ ń pↄbleao. Ɔ̃ Levii buipi wèi. 11 Levii bui ɛ̀waasopi zↄ̃̀lɛ ń gↄ̃ɛpio, a gↄ̃̀ɛ̀ lá a nɛgↄ̃ɛwa. 12 Mika aà dìlɛ sa'ona ũ, ↄ̃ a ku Mika bɛ màa. 13 Mika mɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ Dii a ɛ̀fãaikɛmɛɛ sa, asa má sa'ona vĩ Levii bui ũ.

18

Dã buiↄ Mika tã́aↄ naaa

1 Gↄↄ bee Isailiↄ kía vĩo, mɛ́ Dã buiↄ lɛ́ bùsu wɛɛlɛ wà zↄ̃lɛu, asa e tia kpaalɛ pↄ́ aa sɛ̀ Isaili bui kĩniↄ guu i gↄ̃ ń pↄ́ ũo. 2 Ɔ̃ aa ń nɛgↄ̃naↄ zĩ̀ gbɛ̃ↄn sↄo, aa ònɛ́: À gɛ bùsu kɛɛlɛ. Ɔ̃ aa bↄ̀ Zↄla ń Ɛsɛtaoo, aa gɛ̀ bùsu kɛɛlɛi, aalɛ a asiigwa. Ɔ̃ aa mↄ̀ Ɛflaiũ bùsu sĩ̀sĩdeu e Mika bɛ wɛ̃́lɛu, aa ì we. 3 Gↄↄ pↄ́ aa ku kãi ń aà bɛo, aa Levii bui ɛ̀waasopi lↄↄ dↄ̃̀, ↄ̃ aa lìlɛ we, aa aà là aa mɛ̀: Démɛ mↄ̀nnↄ lai? Bↄ́ ńlɛ kɛ guɛ beeui? Àkɛa ń kú lai? 4 Ɔ̃ à yã́ pↄ́ Mika kɛ̀ɛ ònɛ́ à mɛ̀: Àlɛ fĩabomɛɛ. Aà sa'onan ma ũ. 5 Ɔ̃ aa òɛ̀: Gbɛawɛ̃ɛ Luawa wà dↄ̃ tó wá tá a kɛ na. 6 Ɔ̃ sa'onapi wèmá à mɛ̀: À gɛ́ aafia. Dii dↄaaaɛ́ á tápi guu.

7 Gbɛ̃ↄn sↄopiↄ dàzɛu, ↄ̃ aa kà Laisi. Aa è gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ dↄdↄa lá Sidↄ̃deↄ ìↄ kuwa. Aa ku dↄdↄa we yãkelesai. Pↄe lɛ́ kɛ̃́sãmáo, an bùsu pↄ́pii vĩɛ. Aa kãi ń Sidↄ̃deↄo, mɛ́ an baa kú ń gbɛ̃eoo. 8 Kɛ́ aa ɛ̀a sù ń gbɛ̃́ↄ kĩ́i Zↄla ń Ɛsɛtaoo, an gbɛ̃́ↄ ń lá aa mɛ̀: Bↄ́ á è wei? 9 Aa wèmá aa mɛ̀: À fɛlɛ wà gɛ lɛ́lɛmá. Asa wa bùsupi è, a maa kɛ̀ zài, mɛ́ álɛ pↄe wo lao. Ásu zígbiakɛo. Wà gɛ bùsupi símá! 10 Tó wa ka we, wá gbɛ̃́ↄ le dↄdↄaɛ. Bùsu pↄ́ Lua kpàwápi zↄ̃ↄ, mɛ́ pↄe lɛ́ kɛ̃́sãwào.

11 Ɔ̃ Dã bui pↄ́ kú Zↄla ń Ɛsɛtaooↄ dàzɛu gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃, aa ń gↄ̃kɛbↄↄ kṹkũa. 12 Kɛ́ aalɛ gɛ́, aa bòokpà Kiliayaaliũ saɛ Yuda buiↄ bùsuu. Ayãmɛto wì mɛ gupiɛ Dãbuiↄboo e ń a gbão. A ku Kiliayaaliũ bɛ'aɛ oiɛ. 13 Bↄa we aa gɛ̀ Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeu e Mika bɛ wɛ̃́lɛu. 14 Ɔ̃ gbɛ̃ↄn sↄo pↄ́ aa gɛ̀ Laisi bùsu asiigwàↄ ò ń gbɛ̃́ↄnɛ: Á dↄ̃ kɛ́ sa'o'ula ń ua tã́aↄ ń tã́a pↄ́ wa pìo ń tã́a pↄ́ wa kàsao ku kpɛ́ɛ beeↄ do guua? Áↄ dↄ̃ sa lá á kɛ. 15 Aa lìlɛ we, aa gɛ̀ Levii bui ɛ̀waasopi lè Mika bɛ, ↄ̃ aa aà aafia gbɛ̀a. 16 Dã bui gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ pↄ́ aa ń gↄ̃kɛbↄↄ kṹkũapiↄ zɛa ua lɛ́u, 17 ↄ̃ gbɛ̃ↄn sↄopiↄ gɛ̃̀ kpɛ́u, aa sa'o'ulapi ń ua tã́apiↄ ń tã́a pↄ́ wa pìpio ń tã́a pↄ́ wa kàsapio sɛ̀lɛ. Sa'onapi zɛa ua lɛ́u ń gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ pↄ́ aa ń gↄ̃kɛbↄↄ kṹkũapiↄ. 18 Kɛ́ gbɛ̃́piↄ gɛ̃̀ Mika bɛ aa pↄ́piↄ sɛ̀lɛ, ↄ̃ sa'onapi ń lá à mɛ̀: Bↄ́ álɛ kɛ wei? 19 Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Nílɛ! Ǹ n lɛ́ kpaaũ! Mↄ gɛ́wanↄ, ní gↄ̃ wá mae ũ, wá sa'ona ũ. Dɛa gbɛ̃́ mɛ̀ndo bɛ sa'ona ũ ge Isaili bui lɛɛ do sa'ona ũ, a kpele mɛ́ maanɛi? 20 Sa'onapi pↄ kɛ̀na. À sa'o'ulapi sɛ̀ ń tã́apiↄ, à nà gbɛ̃́piↄwa. 21 Aa dàzɛu, an nɛ́ↄ mɛ́ dↄaaa ń ń pↄtuoↄ ń ń àizɛɛↄ píi.

22 Kɛ́ aa kà zã̀ ń Mika bɛo, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ an bɛ kãi ń Mika bɛoↄ kↄ̃ kã̀aa, aa pɛ̀lɛ Dã buipiↄzi. 23 Aalɛ zↄadↄmá, ↄ̃ Dã buiↄ lìaa aɛdↄ̀má, aa ò Mikaɛ: Kpelewa ń kɛ̀ n gbɛ̃́ↄ kã̀aai? 24 A wèmá à mɛ̀: A tã́a pↄ́ má pìↄ sɛ̀lɛ, ↄ̃ a ta ń ma sa'onao. Bↄ́mɛ gↄ̃̀mɛɛ lↄi? Bↄ́yãi álɛ ma la yã́ pↄ́ ma leii? 25 Ɔ̃ Dã buiↄ wèwà aa mɛ̀: Ńsu lɛkpaakɛwanↄo, kɛ́ pↄkũmadeↄ su kusima ń n bɛdeↄ aa á dɛdɛo yã́i. 26 Ɔ̃ Dã buipiↄ dàzɛu. Kɛ́ Mika è gbɛ̃́piↄ gbãa dɛalaɛ, ↄ̃ à ɛ̀a tà bɛ.

Dã buiↄ zↄ̃lɛa Laisi

27 Dã buipiↄ sↄ̃ aa gɛ̀ Laisi ń tã́a pↄ́ Mika pìpiↄ ń aà sa'onao. Aa gɛ̀ lɛ̀lɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú dↄdↄa yãkelesaipiↄwa. Aa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao, ↄ̃ aa tɛsↄ̃̀ ń wɛ̃́lɛwa. 28 Gbɛ̃e i e ń suabào, asa aa kãi ń Sidↄ̃oo, mɛ́ an baa kú ń gbɛ̃eoo. Wɛ̃́lɛpi ku gusalalau kãi ń Bɛleobɛoɛ. Ɔ̃ aa wɛ̃́lɛpi kɛ̀kɛ kàlɛ aa zↄ̃̀lɛu. 29 Aa ń dezi Dã, Isaili nɛ́ tↄkpàɛ̀, ãma wɛ̃́lɛpi tↄ́n Laisi káau. 30 Dã buipiↄ tã́apiↄ pɛ̀lɛ we, ↄ̃ aa Mↄizi nɛ́ Geesoũ bui Yonatãapi ń aà nɛ́ↄ dìlɛ ń sa'onaↄ ũ e gↄↄ pↄ́ wà bùsupi sìmá. 31 Gↄↄ pↄ́ Lua kpɛ́ kú Silo, gↄↄ bee ↄ̃ tã́a pↄ́ Mika pìpiↄ pɛ́lɛa Laisi.

19

Levii bui ń a nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀oo

1 Gↄↄ bee Isailiↄ kía vĩo. Levii buie mɛ́ kú Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩde lɛ́wa, ↄ̃ à nↄsɛ̀ Bɛtɛlɛũ, Yuda buiↄ bùsuu, i mɛ́sɛdilɛɛ̀o. 2 Ɔ̃ nↄɛpi dↄ́ɛ'ĩi kɛ̀, ↄ̃ à bↄ̀ a zã́ bɛ à tà a mae bɛ Bɛtɛlɛũ, Yuda buiↄ bùsuu, a ku we e mↄ síiↄ̃. 3 Ɔ̃ aà zã́ fɛ̀lɛ gɛ̀ aà gbɛsii. À gɛ̀ we ń a zĩkɛnao ń zàa'ĩn mɛ̀n plao. Kɛ́ à kà nↄpi kĩ́i, nↄpi gɛ̃̀aànↄ a mae kpɛ́u. Kɛ́ nↄpi mae aà è, à gbãakpàaàzi ń pↄnao. 4 Aà ã̀nsuepi aà dìlɛ, ↄ̃ à ì we gↄↄ àaↄ̃, aalɛ pↄble, aalɛ igbɛ̃. 5 A gↄↄ síiↄ̃de zĩ́ ↄ̃ aa fɛ̀lɛ káaukaau, gↄ̃pi lɛ́ taa sↄukɛ à dazɛu, ↄ̃ aà ã̀nsuepi òɛ̀: Zɛ ǹ pↄble, ní gbasa dazɛu. 6 Ɔ̃ à zↄ̃̀lɛ pↄblè ń a ã̀nsuepio, aa igbɛ̃̀ sãnu. Ɔ̃ nↄpi mae òɛ̀: N yã́ na! I la gbã, ní pↄnakɛ. 7 Kɛ́ gu dↄ̀, à fɛ̀lɛ lɛ́ dazɛu lↄ, ↄ̃ aà ã̀nsuepi gìɛ lↄ, ↄ̃ à gↄ̃̀. 8 Kɛ́ gu dↄ̀ a gↄↄ sↄode, à fɛ̀lɛ lɛ́ dazɛu, ↄ̃ aà ã̀nsuepi mɛ̀: N yã́ na! Zɛ ǹ pↄble, ní gↄ̃ e ĩatɛ̃ busa. Ɔ̃ aa pↄblè ḿpla sãnu.

9 Kɛ́ gↄ̃ɛpi fɛ̀lɛ lɛ́ dazɛu ń a nↄpio ń a zĩkɛnao, aà ã̀nsue òɛ̀: Gwa, oosi kɛ̀, mɛ́ ĩatɛ̃ i gↄ̃ bílao. I la gbã lↄ! Gwa, gu lɛ́ gɛ̃kↄ̃u. I la, ní pↄnakɛ, zia kↄↄ káaukaau ní da n bɛ zɛ́u. 10 Gↄ̃ɛpi ye ia we yã́i lↄo, ↄ̃ à fɛ̀lɛ dàzɛu, à mipɛ̀ Yebusi pↄ́ wì mɛ lↄ Yelusalɛũwa ń a nↄpio ń a zàa'ĩn mɛ̀n plaↄ.

11 Kɛ́ aa kà kãi ń Yebusio, ĩatɛ̃ gɛ̃a kpɛ́u, ↄ̃ zĩkɛnapi ò a diiɛ: Wà lilɛ gɛ̃ Yebusi buiↄ wɛ̃́lɛɛ beeu wà i we laↄ! 12 Ɔ̃ aà dii òɛ̀: Wá gɛ̃ bui zĩ̀loↄ wɛ̃́lɛuo. Isaili buiↄ ku weo. Wà gɛ́ e Gibɛa. 13 Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Wà gɛ́ ii Gibɛa ge Lama, wá gupiↄ do le. 14 Ɔ̃ aalɛ gɛ́. Kɛ́ aa kà Gibɛa, Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu, ĩatɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́u. 15 Aa lìlɛ gɛ̀ ii we, ↄ̃ aa kàlɛ gãaɛ, gbɛ̃e i ń dilɛo.

16 Mae zie sù ń buao oosi. Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩde gbɛ̃́ɛ, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ Gibɛa. Wɛ̃́lɛpideↄá Bɛ̃yãmɛɛ buiↄnɛ. 17 Kɛ́ à wɛzù, à nibↄↄ è kálɛ gãaɛ, ↄ̃ à nↄpi zã́ là à mɛ̀: Ńlɛ gɛ́ má ni? N bↄ má ni? 18 A wèwà à mɛ̀: Wa bↄ Bɛtɛlɛũ, Yuda buiↄ bùsuuɛ, ↄ̃ wálɛ tá Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩde lɛ́wa. Ma bɛn we. Ma gɛ Bɛtɛlɛũɛ, ↄ̃ málɛ tá bɛ sa, ↄ̃ gbɛ̃e i ma dilɛo. 19 Wá zàa'ĩnaↄ sɛ̃ ń tàaao vĩ, mɛ́ mapi ń ma nↄɛo ń ma zĩkɛnao wá pɛ̃ɛ ń vɛ̃ɛo vĩ. Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, pↄe kɛ̃́sãawáo. 20 Ɔ̃ maezipi mɛ̀: Má á dilɛ, mí pↄ́ pↄ́ á yei kpáwá. Ásu i gãaɛo fá! 21 Ɔ̃ à tàńnↄ a bɛ, à sɛ̃ kpà ń zàa'ĩnaↄwa. Aa gbá pìpi, ↄ̃ aa pↄblè aa imì.

22 Aalɛ pↄnakɛ, ↄ̃ wɛ̃́lɛ gbɛ̃vãiↄ mↄ̀ lìa kpɛ́pii, aalɛ a gba gbɛ̃gbɛ̃, aalɛ wiidↄ maezi pↄ́ kpɛ́pi vĩwa, aalɛ mɛ: Bↄwɛ̃ɛ ń gↄ̃ɛ pↄ́ pìla n bɛo wà wúlɛaànↄ!* 23 Ɔ̃ uabelepi bↄ̀má à mɛ̀: Ma gbɛ̃́ↄ, ásu yãvãikɛo. Lá gↄ̃ɛpi pìlaaɛ, ásu wíyãpi kɛo. 24 Gↄ̃ɛpi na ku la ń ma nɛnↄɛ lɛ́soo. Má bↄɛ́ńnↄ, í kɛńnↄ lá á yeiwa. Ãma ásu yãkpaanlapi kɛ gↄ̃ɛpiɛo.† 25 Gbɛ̃́piↄ i we aà yã́io, ↄ̃ Levii buipi bↄ̀nɛ́ ń a nↄo. Ɔ̃ aalɛ aà dã̀akpakpa ń gbãao e ko gɛ̀ lɛ́ sɛ̃́ia zùò, ↄ̃ aa gbàsa wà aà gbàɛ. 26 Kɛ́ ko lɛ́ plaade zù, nↄɛpi fɛ̀lɛ gɛ̀ lɛ̀lɛ kpɛ́ pↄ́ a zã́ kúu kpɛɛlɛ, ↄ̃ a wúlɛa we e gu dↄ̀.

27 Kɛ́ aà zã́pi fɛ̀lɛ zɛwɛ̃̀ kↄↄ à dazɛu, ↄ̃ à su è a nↄpi wúlɛa kpɛɛlɛ, aà ↄ mɛ́ didia kpɛɛlɛ bèewa. 28 Ɔ̃ a òɛ̀: Fɛlɛ wà tá! Kɛ́ i aà wea mao, ↄ̃ à aà sɛ dà zàa'ĩna kpɛ, à dàzɛu. 29 Kɛ́ à kà bɛ, ↄ̃ à fɛ̃na sɛ̀, à a nↄ gɛpi zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ kↄ̃̀ↄ kuɛpla, à kpã̀sãkpãsã Isaili bùsuↄ guu píi.‡ 30 Gbɛ̃́ pↄ́ èↄ píi mɛ̀: Za gↄↄ pↄ́ wá Isailiↄ wa bↄlɛ Egipi e gbã, wi yã́ɛ bee taa eo. À làasookɛ yã́piwa, à gwa lá wá sɛ́.

20

Isailiↄ zĩkaa ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ

1 Ɔ̃ Isaili pↄ́ aa ku za Dã e Bɛɛsɛba ń Galada bùsuoↄ mↄ̀ kã̀aa Dii aɛ Mizipa ń lɛdoũo ḿpii. 2 Isaili bui píi dↄaanaↄ zɛ̀zɛ balu guu we ń zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa pla (400.000), baade a fɛ̃nda kũa. 3 À mↄ lè Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ mà Isaili bui kĩniↄ gɛ̀ Mizipa. Ɔ̃ Isailiↄ Levii buipi là à mɛ̀: Yã́pi dau siuwɛ̃ɛ lá a dɛ. 4 Ɔ̃ nↄ pↄ́ wa dɛ̀pi zã́ mɛ̀: Mapi ń ma nↄo wa gɛ ii Gibɛa, Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuuɛ. 5 Ɔ̃ Gibɛadeↄ fɛ̀lɛmanↄ, aa mↄ̀ lìa kpɛ́ pↄ́ má kúu gwã́ beezi, aa ye ma dɛ. Ɔ̃ aa wùlɛwulɛ ń ma nao, à gà. 6 Ɔ̃ ma a nↄ gɛpi sɛ̀ má zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ, má kpã̀sãkpãsã Isaili bùsuↄ guu píi, asa aa wíyã vãi kɛ̀ wá Isaili bùsuuɛ. 7 Á Isailiↄ, lá á sɛ́ à sɛ́. 8 Ɔ̃ gbɛ̃́pii fɛ̀lɛ ń lɛdoũo aa mɛ̀: Wá gbɛ̃e a ta bɛo. Wá gbɛ̃e a ta a bɛ wɛ̃́lɛuo. 9 Lá wá kɛ Gibɛadeↄnɛn kɛ: Wà gbɛla wá lɛ́lɛama yã́ musu. 10 Wà gbɛ̃́ↄ plɛplɛ Isaili buiↄ guu píi, gbɛ̃ↄn basↄo guu gbɛ̃ↄn kwikwi, gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo guu gbɛ̃ↄn basↄobasↄo, gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi guu, gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo. Gbɛ̃́piↄ i gɛ kũ̀sũa wɛɛlɛ zĩgↄ̃ↄnɛ, kɛ́ aa e gɛ́ Gibɛa, Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu, aai wíyã pↄ́ aa kɛ̀ wá bùsuu fĩabonɛ́. 11 Màa Isailiↄ kã̀aa píi ń lɛdoũo, kɛ́ wa gɛ́ lɛ́lɛi wɛ̃́lɛpiwa.

12 Isailiↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀zĩ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ wɛ̃́lɛↄ guu píi aa mɛ̀: Dàa vãi pↄ́ wa kɛ̀ á bùsuu sↄ̃ bɛ? 13 À Gibɛa gbɛ̃vãipiↄ kpáwá wà ń dɛdɛ, wí tàaepi bↄ wá guu. Ɔ̃ Bɛ̃yãmɛɛ buipiↄ i we ń gbɛ̃́ Isailiↄ yãmào. 14 Aa bↄ̀lɛ ń wɛ̃́lɛↄ guu aa kã̀aa Gibɛa, kɛ́ aa zĩka ń Isaili bui kĩniↄ. 15 Gↄↄ bee Bɛ̃yãmɛɛ bui fɛ̃ndadeↄ kã̀aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo ń mɛ̀ndooɛ (26.000) ń Gibɛadeↄ zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo (700). 16 Gbɛ̃́piↄ guu zĩgↄ̃ ↄzɛɛdeↄ ku gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo. Baa mikã mɛ̀ndo an gbɛ̃e lí gbã́ ń gbɛmao à zã̀wào. 17 Isaili bui kĩniↄ sↄ̃ aa zĩgↄ̃ fɛ̃ndadeↄ kã̀aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa pla (400.000).

18 Isailipiↄ fɛ̀lɛ gɛ̀ Bɛtɛli, ↄ̃ aa gbɛ̀a Luawa aa mɛ̀: Wá bui kpele mɛ́ a gɛ́ zĩkai ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ káaui? Dii mɛ̀: Yuda buiↄ mɛ́ aa gɛ́ sɛ̃́ia. 19 Kɛ́ a gu dↄ̀, Isailiↄ fɛ̀lɛ gɛ̀ bòokpà Gibɛa saɛ. 20 Ɔ̃ aa bↄ̀lɛ gɛ̀ zĩkai ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ, aa zĩ'ↄpòońzi Gibɛa we. 21 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bↄ̀lɛ Gibɛa, ↄ̃ aa Isailipiↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plao (22.000). 22 Isailiↄ kↄ̃ gbà sↄ̃, ↄ̃ aa ɛ̀a zĩ'ↄpòo gu pↄ́ aa pòou yãa lↄ. 23 Isailieↄ gɛ̀ lɛ́ ↄ́ↄlↄ Dii aɛ e oosi, ↄ̃ aa gbɛ̀awà aa mɛ̀: Wà ɛa gɛ́ zĩkai ń wá gbɛ̃́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ yã̀? Ɔ̃ Dii mɛ̀: À gɛ́!

24 Ɔ̃ Isailiↄ sↄ̃̀ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄzi zĩgↄↄ plaadepizĩ. 25 Kɛ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bↄ̀lɛ Gibɛa aa mↄ̀ dàńlɛ, aa Isailiↄ dɛ̀dɛ lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao plasai (18.000), ampii fɛ̃ndadeↄnɛ sↄ̃. 26 Ɔ̃ Isailiↄ fɛ̀lɛ gɛ̀ Bɛtɛli ḿpii, aa zↄ̃̀lɛ lɛ́ ↄ́ↄlↄ Dii aɛ. Aa lɛyè we e oosi, ↄ̃ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sáaukpasaↄ ò'o Diiwa. 27-28 Gↄↄ bee Luabaakuańnↄ kpagolo kú we. Ɛleazaa nɛ́ Finɛasi, Aalona tↄũna mɛ́ sa'ona ũ. Ɔ̃ aa yãgbɛ̀a Diiwa aa mɛ̀: Wà ɛa gɛ́ zĩkai ń wá gbɛ̃́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ yã̀ ge wà kã́maboɛ? Ɔ̃ Dii mɛ̀: À gɛ́! Má ń naɛ́ á ↄzĩ zia.

29 Ɔ̃ Isailiↄ gɛ̀ gbɛ̃́ↄ ùlɛ'ulɛ aa lìa Gibɛai. 30 Zĩgↄↄ àaↄ̃de zĩ́ aa gɛ̀ zĩ'ↄpòo Bɛ̃yãmɛɛ buiↄzi lá aa kɛ̀ yãawa. 31 Ɔ̃ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ daińlɛ e aa gɛ̀ kɛ̃̀ ń wɛ̃́lɛwa. Aa nà Isailiↄ dɛdɛawa lán yãa wà lↄ, ↄ̃ aa gbɛ̃ↄn baakwi taa dɛ̀dɛ Bɛtɛli zɛ́u ń Gibɛa zɛ́uo sɛ̃u we. 32 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ lɛ́ mɛ: Wálɛ ń fu lán yãawa. Isailiↄ sↄ̃ aalɛ mɛ: Wà bàalɛnɛ́, kɛ́ aa e kɛ̃́ ń wɛ̃́lɛwa e zɛ́kpaaↄu. 33 Isailiↄ gò ń tía ḿpii, aa gɛ̀ zĩ'ↄpòo Baali Tamaa, ↄ̃ Isaili pↄ́ ulɛaↄ bↄ̀lɛ ń ulɛkĩi Gibɛa bɛ'aɛ oi. 34 Ɔ̃ Isaili zĩgↄ̃ maa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwiↄ (10.000) gɛ̀ lɛ́lɛi Gibɛawa a bↄlɛu. Ɔ̃ zĩ pãsĩkũ̀, mɛ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ dↄ̃ yã́ a ń leo. 35 Dii tò Isailiↄ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ fù. Zĩbeezĩ Isailiↄ ń dɛdɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo ń basↄoo (25.100), fɛ̃ndadeↄnɛ ḿpii. 36 Ɔ̃ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ è wà ń fú.

Isailiↄ gubↄ̀ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄnɛ yãa, kɛ́ aa daa gbɛ̃́ pↄ́ aa ń úlɛ'ulɛ Gibɛa saɛↄ gã̀u yã́i. 37 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ulɛ'ulɛapiↄ bↄ̀lɛ ń wãao, aa gɛ̃̀ wɛ̃́lɛu aa fã̀aau, ↄ̃ aa wɛ̃́lɛdeↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao míↄmiↄ. 38 À mↄ lè Isailiↄ lɛkpàaĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ ulɛapiↄ yãaɛ aa mɛ̀: Tó a súɛlɛ dà wɛ̃́lɛa, 39 wápiↄ wá liaa ń wá yanaↄ zĩlauɛ.

Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ nà Isailiↄ dɛdɛawa, aa ń dɛdɛ gbɛ̃ↄn baakwi taawa, ↄ̃ aa mɛ̀: Wálɛ ń fu lán káauwaɛ. 40 Ɔ̃ tɛlu fɛ̀lɛ wɛ̃́lɛu. Kɛ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ sù ń kpɛ gwà, aa è tɛlu gbã́ dau. 41 Isailiↄ lìaamá, ↄ̃ gili gɛ̃̀ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄu, kɛ́ aa è yã́ ń lé yã́i. 42 Ɔ̃ aa ɛ̀a lɛ́ bàalɛ Isailiↄnɛ, aa sɛ̀lɛ gbáa oi, ↄ̃ wà pɛ̀má ń zĩo. Ɔ̃ Isailiↄ bↄ̀lɛ ń wɛ̃́lɛↄ guu, aa ń dɛdɛ we. 43 Aa koezↄ̃̀ńzi, ↄ̃ aa pɛ̀má, aai zɛnɛ́o e aa gɛ̀ ń lé Gibɛa gukpɛ oi. 44 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ gàga we gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao plasai (18.000), zĩgↄ̃ↄnɛ ḿpii. 45 An gbɛ̃eↄ ɛ̀a bàalɛ̀ sɛ̀lɛ gbáau e aa gɛ̀ tàò Limↄ gbɛ oi, ↄ̃ Isailiↄ ń kↄ̃naↄ dɛ̀dɛ zɛ́ↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000). Aa ń gbɛsɛ̀lɛ e Gidoũ, aa ń dɛdɛ we lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla (2.000).

46 Zĩbeezĩ Bɛ̃yãmɛɛ bui fɛ̃ndade pↄ́ gàgaↄ píi kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), zĩgↄ̃ↄnɛ ḿpii. 47 An gbɛ̃́ pↄ́ aa ɛ̀a bàalɛ̀ sɛ̀lɛ gbáau aa tà Limↄ gbɛ kĩ́iↄ bↄ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃. Aa kɛ̀ we mↄ síiↄ̃ɛ. 48 Ɔ̃ Isailiↄ gɛ̀ Bɛ̃yãmɛɛ bui pↄ́ gↄ̃̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛoↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao. Aa pↄ́ pↄ́ aa è weↄ dɛ̀dɛ píiɛ, gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ, ↄ̃ aa tɛsↄ̃̀ ń wɛ̃́lɛpiↄwa píi.

21

Nↄwɛɛlɛa Bɛ̃yãmɛɛ bui kↄ̃naↄnɛ

1 À mↄ lè Isailiↄ ladà Mizipa aa mɛ̀: Wá gbɛ̃e a a nɛ́ kpã́sã Bɛ̃yãmɛɛ buiewao. 2 Aa gɛ̀ Bɛtɛli aa zↄ̃̀lɛ Lua aɛ we e oosi, ↄ̃ aa wii gbãa lɛ̀, aalɛ ↄ́ↄlↄ maamaa 3 aa mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua, bↄ́yãi yã́pi wá lé, ↄ̃ wá bui lɛɛ do ku gbã lↄo ni?

4 Kɛ́ a gu dↄ̀, aa fɛ̀lɛ sa'okĩi bò, ↄ̃ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sáaukpasaↄ ò'owà. 5 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wá Isaili bui kpele mɛ́ i mↄ kãaawanↄ Dii aɛo ni? Asa aa sì ń Luao yãa aa mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ gì mↄ́i Dii kĩ́i Mizipa, wa ade dɛɛ. 6 An gbɛ̃́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kɛ̀nɛ́ wɛ̃na, ↄ̃ aa mɛ̀: Wá Isailiↄ bui lɛɛ do mìdɛ fá. 7 Lá wá sì ń Diio wa mɛ̀, wá wá nɛ́ↄ kpã́sãmáo, kpelewa wá kɛ an gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ nↄ ei? 8 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wá Isaili bui kpele mɛ́ i mↄ Dii aɛ Mizipao ni? Gwa, gbɛ̃e i bↄ Yabɛsi Galada à mↄ̀ baluuo. 9 Aa gbɛ̃́ↄ dↄ̀dↄ, ↄ̃ aa è Yabɛsi Galada gbɛ̃e kú ń guuo.

10 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ zĩgↄ̃ↄ gbàɛ we gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000), aa ònɛ́: À gɛ Yabɛsi Galadadeↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao ń ń nↄɛↄ ń ń nɛ́ↄ. 11 Tó a ka, à gↄ̃ɛↄ dɛdɛ píi ń nↄɛ pↄ́ gↄ̃ɛ dↄ̃̀ↄ. 12 Aa wɛ̃́ndia lɛ́soↄ è Yabɛsi Galadadeↄ guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla, ↄ̃ aa tàńnↄ ń bòou Silo, Kanaa bùsuu. 13 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀, aa gɛ̀ awakpà Bɛ̃yãmɛɛ bui pↄ́ kú Limↄ gbɛzĩↄnɛ. 14 Zĩbeezĩ Bɛ̃yãmɛɛ buipiↄ sù, ↄ̃ Isailiↄ Yabɛsi Galada nↄɛ pↄ́ aai ń dɛdɛoↄ kpàmá, kási nↄɛpiↄ i pɛɛmáo.

15 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kɛ̀nɛ́ wɛ̃na, asa Dii tò gupua bↄ̀ Isaili buiↄ guuɛ. 16 Ɔ̃ balu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mɛ̀: Lá Bɛ̃yãmɛɛ bui nↄɛe ku lↄo, kpelewa wá kɛ an gↄ̃ɛ pↄ́ gↄ̃̀ↄ nↄ ei? 17 Sema Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsu gↄ̃ an gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ↄ pↄ́ ũ, kɛ́ Isaili bui lɛɛ doe su bãdɛo yã́i. 18 Wá e wà wá nɛ́ↄ kpã́sãmáo, asa wá sì ń Luao wa mɛ̀ Lua láaizĩ gbɛ̃́ pↄ́ a nɛ́ kpã̀sã Bɛ̃yãmɛɛ buiewawaɛ. 19 À gwa! Dii dikpɛ pↄ́ wì kɛ Silo wɛ̃ ń wɛ̃o kà kãi. Silo ku Bɛtɛli gugbãntoo oiɛ, zɛ́ pↄ́ ì bↄ Bɛtɛli ì gɛ́ Sikɛũ gukpɛ oi, Lebona gɛↄmidↄkĩi oi.

20 Ɔ̃ aa lɛdà Bɛ̃yãmɛɛ buiↄwa aa mɛ̀: À gɛ ulɛ'ulɛ vɛ̃ɛbuↄ guu, 21 íↄ gugwagwa. Tó Silo nɛnↄɛↄ bↄ̀lɛ ↄ̃wãi, à bↄlɛ vɛ̃ɛbupiu kpakpa, á baade i a pↄ́ kṹ nↄ ũ à taò a bùsuu. 22 Tó an maeↄ ge an dãↄↄ mↄ̀wá ń zↄao, wí onɛ́ aa gbɛ̃kɛkɛɛ́, asa wi nↄ eɛ́ zĩ pↄ́ wá kà guuo. Lá aamɛ aa nɛ́piↄ kpã̀sãwáo, aa tàae vĩ lↄo. 23 Ɔ̃ Bɛ̃yãmɛɛ buipiↄ kɛ̀ màa. Kɛ́ nɛnↄɛↄ bↄ̀lɛ lɛ́ ↄ̃wã, ↄ̃ an baade a pↄ́ kũ̀, aa tàńnↄ ń bùsuu. Aa ń wɛ̃́lɛↄ kɛ̀kɛ kàlɛ, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛu. 24 Bee gbɛa kɛ́ Isailiↄ fã̀aa Silo, an baade tà a bùsuu a gbɛ̃́ↄ kĩ́iɛ. 25 Gↄↄ bee sↄ̃ Isailiↄ kía vĩo, yã́ pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃́ɛ ↄ̃ ì a pↄ́ kɛ.

* 1:10 Nao 13.22

† 1:15 Yoz 15.13-19

‡ 1:16 Yelikon we.

§ 1:17 Bee mɛ̀ wíwia.

* 1:21 Yoz 15.63, 2Sam 5.6

† 1:28 Yoz 17.11-13

‡ 1:29 Yoz 16.10

* 2:1 Yoz 5.13

† 2:2 Bↄa 34.12-13, Iko 7.2-5

‡ 2:5 Bee mɛ̀ ↄↄlↄnaↄ.

§ 2:9 Yoz 19.49-50

* 3:13 Yeliko.

* 5:5 Bↄa 19.18

* 6:11 Dii lia malaika ũn we.

† 6:26 Bↄa 20.25

‡ 6:32 Bee mɛ̀ tokↄ̃ɛ ń Baalio.

* 7:3 Iko 20.8

* 8:5 Soũ 83.11

* 9:53 2Sam 11.21

* 11:17 Nao 20.14-21

† 11:22 Nao 21.21-24

‡ 11:25 Nao 22.1-6

§ 11:35 Nao 30.3

* 13:5 Nao 6.1-5

† 13:18 Daa 32.30

* 19:22 Daa 19.5

† 19:24 Daa 19.7-8

‡ 19:29 1Sam 11.7

Lutu

1

2

3

4

LUTU

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Lutuá Mↄabu nↄɛ pↄ́ kú dↄaanaↄ gↄↄɛ. Yã́ gbia pↄ́ kú a guu mɛ́ dɛ buipãle nↄɛ gɛ̃a Lua gbɛ̃́ↄ guu ũ. Beewa lápi lɛ́ Lutu yãkɛa a zɛ́wa yã́ bↄↄlɛkɛ. Nↄɛpiá Mↄabu buiɛ, aà zãkɛa ń Isaili gↄ̃ɛo mɛ́ tò a gↄ̃̀ Isailiↄ Lua gbɛ̃́ ũ. Lutu zɛ̀ ń a zã́ da Naomio, ↄ̃ Lua fĩabòɛ̀ náai yã́ pↄ́ a kɛ̀pi yã́i. Lutu ń a zã́ da Naomio lɛ́ taasikɛ káau, ↄ̃ aa gɛ̃̀ nama guu gbɛzã. Lápi ↄ̀lↄwɛ̃ɛ lá gbɛ̃́ↄ ì Lua náaikɛ mɛ́ aaìↄ kↄ̃ náai vĩ lↄ.

Lutu nɛ́ pↄ́ a ì yã́ mɛ́ lápi yã́zĩnda ũ. Nɛ́ pↄ́ a ìpi mɛ́ kí Davidi dezi ũ. Mↄabu bui Lutupiá Davidi daziɛ, mɛ́ aà tↄ́ kú bui pↄ́ Yesu Kilisi bↄ̀ ń guuↄ tↄ́ guu. (Mat 1.5).

1

Naomi ń Lutuo

1 Gↄↄ pↄ́ dↄaanaↄ lɛ́ kible Isaili bùsuu, imina kà, ↄ̃ gↄ̃ɛe bↄ̀ Bɛtɛlɛũ Yuda bùsuu, à gɛ̀ gↄↄplakɛi Mↄabu bùsuu ń a nao ń a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn plaↄ. 2 Gↄ̃ɛpi tↄ́n Ɛlimɛlɛki. Aà na tↄ́n Naomi. Aà nɛ́ↄ tↄ́n Maloni ń Kilionio. Ɛflata bùsudeↄnɛ. Aa gɛ̀ Mↄabu bùsuu, ↄ̃ aa ku we. 3 We Naomi zã́ Ɛlimɛlɛki gàu, aàpi mɛ́ gↄ̃̀ ń a nɛ́ gbɛ̃ↄn plapiↄ. 4 Aa Mↄabu nↄɛↄ sɛ̀ nↄ ũ, ado tↄ́n Ɔↄfa, ado sↄ̃ Lutu. An kua we wɛ̃̀ kwi taa gbɛa 5 ↄ̃ Maloni ń Kilionio gà ḿpla ḿpii, ↄ̃ Naomi gↄ̃̀ zã́sai nɛ́sai.

6 Aà kua Mↄabu bùsuu we a mà Dii a gbɛ̃́ↄ wɛ̃nagwà à ń gbá blɛ, ↄ̃ à sↄukɛ̀ à tá ń a nɛ́ napiↄ. 7 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gu pↄ́ á kuu, à dàzɛu ń a nɛ́ gyaapiↄ, aalɛ tá Yuda bùsuu. 8 Ɔ̃ a ò a nɛ́piↄnɛ: À ɛa tá á daↄwa, Dii i gbɛ̃kɛkɛɛ́ lá á kɛ̀ á gↄ̃ pↄ́ gàↄnɛ ń mapiowa. 9 Dii tó á baade ɛa zãkɛ à zↄ̃lɛkĩi e. Kɛ́ à lɛzàmá, ↄ̃ aa ↄ́ↄlↄ̀ gbã́ugbãu. 10 Aa òɛ̀: Wá tannↄ n gbɛ̃́ↄ kĩ́iɛ. 11 Ɔ̃ a ò a nɛ́piↄnɛ: À ɛa! Bↄ́yãi á táimanↄi? Má ɛa nɛgↄ̃ɛↄ i à e zãkɛńnↄ lↄ yã̀?* 12 À ɛa tá! Ma zikũ̀, má e zãkɛ lↄo. Baa tó ma mɛ̀ má wɛdↄ zãkɛai, mɛ́ má è oosia ma nɛgↄ̃ɛↄ ìaànↄ, 13 á fↄ̃ ń dã́ e aa zↄ̃ↄkũe? Á fↄ̃ àↄ ku pↄsɛ ń yã́ie? Aawo, ma nɛ́ↄ! Dii bↄ̀ ma kpɛɛ. Yã́ pↄ́ á lépi i kɛmɛɛ nao fá!

14 Aa ɛ̀a nà ↄↄlↄwa, ↄ̃ Ɔↄfa lɛzà a zãdapiwa, ãma Lutu gì nàwà. 15 Ɔ̃ Naomi òɛ̀: Gwa, n gbɛ̃do lɛ́ tá a gbɛ̃́ↄ ń a tã́aↄwa. Ɛa taaànↄ. 16 Ɔ̃ Lutu òɛ̀: Ńsu naɛnaɛa mà n to we mà tao. Gu pↄ́ n kɛ̀sɛpɛ̀lɛu, wáↄ sãnuɛ. Gu pↄ́ n pilau, we má pilau. N gbɛ̃́ↄ gↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ ũɛ, mɛ́ n Lua a gↄ̃ ma Lua ũɛ. 17 Gu pↄ́ n gau, we má gau, wi ma vĩ we. Ga bàasio pↄe a wá kɛ̃́kↄ̃wao. Tó ma kɛ̃ma, Dii yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ. 18 Kɛ́ Naomi è à zɛ̀ò à taanↄɛ, i yãe oɛ̀ lↄo.

19 Ɔ̃ an pla ḿpii aa gɛ̀ aɛ e aa kà Bɛtɛlɛũ. Kɛ́ aa kà we, wɛ̃́lɛ lòo ń yã́ musu. Gbɛ̃́ↄ mɛ̀: Naomin wee? 20 Ɔ̃ a ònɛ́: Ásuli omɛɛ Naomi† lↄo, sema Mala,‡ asa Gbãapiide yã́'ĩikɛ̀mɛɛɛ. 21 Ma gɛ wɛ̃́lɛu ń pↄ́o, ↄ̃ Dii sùmanↄ ↄgii. Bↄ́yãi áↄ omɛɛ Naomii? Dii bↄ̀ ma kpɛɛ, Gbãapiidepi yã'ↄ̃ma kpàmaziɛ. 22 Lá Naomi sù ń Mↄabu bùsuo ń a nɛ́ gyaa Lutu, Mↄabu buion we. Aa kà Bɛtɛlɛũ gↄↄ pↄ́ wà ↄkpà naakɛkɛawaɛ.

2

Lutu kpaaũa ń Bↄazuo

1 Naomi zã́ Ɛlimɛlɛki bɛ gↄ̃ɛe ku, gbɛ̃zↄ̃ↄ ↄdeɛ, aà tↄ́n Bↄazu. 2 Mↄabu nↄɛ Lutu ò Naomiɛ: To mà gɛ́ bua naa kↄ̃nwɛi, míↄ tɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma wɛgwà kpɛ. Ɔ̃ a ò a nɛ́ gyaapiɛ: Gɛ́! 3 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ naa kↄ̃nwɛi bua, ìↄ tɛ pↄkɛkɛnaↄ kpɛ. Bua pↄ́ à gɛ̀upi sↄ̃ Ɛlimɛlɛki daɛ Bↄazu buaɛ. 4 Ɔ̃ Bↄazu bↄ̀ Bɛtɛlɛũ. Kɛ́ à kà we, à fↄkpà pↄkɛkɛnaↄwa à mɛ̀: Dii àↄ kúánↄ! Ɔ̃ aa òɛ̀: Dii báaadangu! 5 Bↄazu ò a zĩkɛna pↄ́ dɛ a pↄkɛkɛnaↄ ziia ũɛ: Démɛ wɛ̃́ndia bee vĩi? 6 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Wɛ̃́ndiapiá Mↄabu nↄɛ pↄ́ Naomi bↄ̀ò Mↄabu bùsuu à sùòɛ. 7 À mɛ̀ mà to àↄ naa kↄ̃nwɛ pↄkɛkɛnaↄ kpɛ, ↄ̃ àlɛ zĩkɛ za kↄↄ. Tia ↄ̃ à mↄ̀ kã́mabò yↄↄnnↄ kpɛ́u la.

8 Ɔ̃ Bↄazu gɛ ò Lutuɛ: Ma yãma. Ńsu gɛ́ naa kↄ̃nwɛi bú pãleuo. Ńsu gɛ̃wálao. Gↄ̃ la ń ma nↄɛ zĩkɛnaↄ. 9 Wɛ́tɛ bú pↄ́ aalɛ kɛkɛi, níↄ tɛ́ ń kpɛ. Má ò ma ɛ̀waasoↄnɛ aasu ĩadamao. Tó imi lɛ́ n dɛ, ní gɛ í pↄ́ aa kà olaↄu mi. 10 Ɔ̃ Lutu kùlɛɛ̀ à mipɛ̀lɛ à mɛ̀: Àkɛa ma gbɛ̃́ pↄ́ buipãle nↄɛn ma ũ, n laaidↄ̀a n yãmaakɛ̀mɛɛi? 11 Ɔ̃ Bↄazu wèwà à mɛ̀: Wà yã́ pↄ́ ń kɛ̀ n zãdaɛ n zã́ gaa gbɛa òmɛɛ píi, lá n n mae ń n dao tò we ń n bùsuo, ↄ̃ n mↄ n zↄ̃lɛ gbɛ̃́ pↄ́ ń ń dↄ̃ yãaoↄ guu. 12 Dii n pↄ́ kɛkɛnɛ yã́ pↄ́ ń kɛ̀pi musu. Lá n mↄ n sↄlↄ Dii Isailiↄ Lua kúlukulunau, aà n pↄ́ kɛkɛnɛ maamaa. 13 Lutu mɛ̀: Baa, n yãmaakɛ̀mɛɛ fá! N ma nↄ̀sɛ nìnimɛɛ, n yãna ò mapi n zĩkɛnaɛ, baa kɛ́ n zĩkɛnaↄ don ma ũo.

14 Pↄblegↄↄ Bↄazu òɛ̀: Mↄ ǹ pↄble la, níↄ pↄ́ zↄ̃ dowa. Ɔ̃ à zↄ̃̀lɛ pↄkɛkɛnaↄ saɛ. Bↄazu naa kpasaa kpàwà, ↄ̃ à pↄblè à kã̀ e a kĩni gↄ̃̀. 15 Kɛ́ à fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ pↄ́ kↄ̃nwɛi, Bↄazu ò ɛ̀waasoↄnɛ à mɛ̀: Baa tó àlɛ pↄ́ kↄ̃nwɛ naa pↄ́ kálɛa guu, ásu aà sↄ̃́sↄ̃o. 16 À a sáoeↄ woɛ̀ naa guu, í tó aà a kↄ̃nwɛ. Ásu zↄadↄwào.

17 Ɔ̃ à pↄ́ kↄ̃nwɛ̀ e oosi. Kɛ́ à a ṹa bò, à kà koko lɛ pla taawa. 18 Kɛ́ a sɛ̀ à tàò bɛ, ↄ̃ à pↄ́ pↄ́ à a kↄ̃nwɛ̀pi ↄ̀lↄ a zãdaɛ. À blɛ pↄ́ a fùpi kpàwà lↄ. 19 Ɔ̃ aà zãda aà là à mɛ̀: Mákĩi n pↄ́ kↄ̃nwɛ̀u gbãi? N zĩkɛ̀ má ni? Lua báaada gbɛ̃́ pↄ́ laaidↄ̀mau. Ɔ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ à zĩkɛ̀ aà bua yã'òɛ̀ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩkɛ̀ aà bua gbã tↄ́n Bↄazu. 20 Ɔ̃ Naomi mɛ̀: Ma Dii sáaukɛ̀! À gì lɛ́ gbɛ̃kɛkɛ wá gbɛ̃́ pↄ́ wá bɛ̃́ɛↄnɛ ń wá gbɛ̃́ pↄ́ gàↄ. Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Gbɛ̃́piá wá daɛ fɛ̃̀ɛɛ gbɛ̃bonaↄ doɛ.* 21 Ɔ̃ Mↄabu nↄɛ Lutupi mɛ̀: A òmɛɛ, sema mà na a zĩkɛnaↄwa e aa gɛ pↄkɛkɛ aa láaòɛ. 22 Ɔ̃ Naomi ò a nɛ́ gyaapiɛ: A maa ǹ gɛ́ ń aà nↄɛ zĩkɛnaↄ, kɛ́ wasu ĩadama bua pãleuo yã́i. 23 Ɔ̃ à nà Bↄazu nↄɛ zĩkɛnapiↄwa, iↄ pↄ́ kↄ̃nwɛ ń kpɛ e wà gɛ̀ naa ń maseo kɛ̀kɛ wa làaò. A ku a zãda bɛɛ.

3

Lutu ń Bↄazuo kua pↄ́wɛngbɛ̃zɛa

1 Naomi ò a nɛ́ gyaapiɛ: A maa mà bɛ wɛɛlɛnɛ, gu pↄ́ ńyↄ̃ e ǹyↄ̃ kuu aafia. 2 Bↄazu pↄ́ ń kú ń aà zĩkɛnaↄá wá daɛ nolo? Ɔ̃mɛ lɛ́ pↄ́wɛnagbɛ̃ oosia. 3 Zu'o. Nísidↄↄ. Ǹ n pↄmaaↄ da, ní gɛ́ pↄ́wɛngbɛ̃zɛa. Ńsu to aà n yã́ dↄ̃o e à gɛ pↄble à imi láaò. 4 Tó à wùlɛ, gu pↄ́ à wùlɛu gwa, ní gɛ ǹ aà dábi lɛ́ sɛ ǹ wúlɛ aà gbázĩ. A yã́ pↄ́ ńyↄ̃ kɛ onɛ. 5 Ɔ̃ a òɛ̀: Yã́ pↄ́ ń ò píi, má kɛɛ. 6 Ɔ̃ à gɛ̀ pↄ́wɛngbɛ̃zɛa à yã́ pↄ́ a zãda òɛpi kɛ̀ píi.

7 Bↄazu pↄblè à imì, aà pↄ kɛ̀na. À gɛ̀ wùlɛ pↄ́wɛnzɛ kpɛ, ↄ̃ Lutu lↄ̀ↄlɛaàzi tɛɛɛ, à aà dábi gò aà gbáa à wùlɛ we. 8 Wɛɛdo kɛ́ Bↄazu gbãlɛ, à vù ń io à lìlɛ, ↄ̃ a è nↄɛ mɛ́ wúlɛa a gbázĩ. 9 À mɛ̀: Dé ni? Ɔ̃ Lutu wèwà à mɛ̀: Mámɛmaa Lutu n zĩkɛna. Ǹ n dábi lɛ́ kumala, asa ma daɛ fɛ̃̀ɛɛ pↄ́ a ma bon n ũ. 10 A òɛ̀: Dii báaadangu! Gbɛ̃kɛ pↄ́ ń kɛ̀ gbɛzãɛ bee dɛ a káaua. Ni gɛ́ ɛ̀waasoↄ wɛɛlɛio, taasideↄ ge ↄdeↄ. 11 Ńsu to vĩa n kũo. Yã́ pↄ́ ń gbɛ̀a píi, má kɛnɛ, asa wɛ̃́lɛdeↄ dↄ̃ píi kɛ́ nↄ maan n ũ. 12 Sĩanaɛ! N daɛn ma ũ, ãma n daɛ fɛ̃̀ɛɛ pãle ku, a daɛfɛ̃ɛɛkɛ dɛmala. 13 I la gwã́a, zia kↄↄ tó a ye n boɛ, a maaɛ, aà n bo. Ãma tó i weio, má sì ń Diio má n bo. I la e gu dↄ.

14 A wúlɛa aà gbázĩ we e gufɛ̃nɛ, ↄ̃ à fɛ̀lɛ e guwɛ àↄ gɛ́ kɛ̃́i, asa Bↄazu òɛ̀ asu to gbɛ̃e dↄ̃ kɛ́ a mↄ pↄ́wɛngbɛ̃zɛaoɛ. 15 A òɛ̀ lↄ: Ǹ n pↄlↄgãu poo ǹyↄ̃ kũa. Kɛ́ a kũa, ↄ̃ Bↄazu naa kàuɛ̀ koko lɛ do taawa a dìɛ̀, ↄ̃ à tàò bɛ. 16 Kɛ́ à kà bɛ, aà zãda aà là à mɛ̀: Yã́ kɛ̀ai? Ɔ̃ à yã́ pↄ́ gↄ̃ɛpi kɛ̀ɛ òɛ̀ píi. 17 À mɛ̀: À ma gba naa zaa lɛ sooloɛ beeɛ. À mɛ̀ a maa mà ta ma zãdawa ↄgiio. 18 Ɔ̃ Naomi mɛ̀: Zↄ̃lɛ tɛɛɛ e ǹ yã́pi midɛa dↄ̃, asa gↄ̃ɛpi a kã́mabo gbã yã́pi midɛsaio.

4

Bↄazu Lutu sɛa

1 Bↄazu gɛ̀ zↄ̃̀lɛ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu, ↄ̃ a è daɛ fɛ̃̀ɛɛ gbɛ̃bona pↄ́ a a yã'òpi lɛ́ mↄ́. Ɔ̃ à mɛ̀: Ma gbɛ̃́, mↄ ǹ zↄ̃lɛ. 2 Ɔ̃ à wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi gbɛ̃ↄn kwi à mɛ̀ aa zↄ̃lɛ. 3 Ɔ̃ a ò daɛ fɛ̃̀ɛɛ pↄ́ a aà bopiɛ: Naomi pↄ́ sù ń Mↄabu bùsuo lɛ́ wá vĩ̀i Ɛlimɛlɛki tↄↄlɛ saalo yia. 4 Ɔ̃ má è a maa mà a yã'onɛ, ní lú wá gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ zↄ̃lɛa laↄ wáa. Tó ń ye ǹ boɛ, bo. Tó ń ye ǹ bo sↄ̃o, omɛɛ mà ma, asa ḿmɛ ń a boa zɛ́ vĩ. Tó n baa gɛ̃̀, mapi. Ɔ̃ gↄ̃ɛpi mɛ̀: Má bo. 5 Ɔ̃ Bↄazu mɛ̀: Tó n tↄↄlɛpi lù Naomi ń Mↄabu nↄɛ Lutuowa, ńyↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gà gyaa e lↄ, kɛ́ aà tↄ́ e gↄ̃ a túbiwa. 6 Ɔ̃ daɛ fɛ̃̀ɛɛ gbɛ̃bonapi mɛ̀: Tó màaɛ, má boo, kɛ́ másu mà azĩa túbi ↄ̃̀ↄkpao yã́i. Ǹ n pↄ́ bo, asa má fↄ̃ boo. 7 Isaili bùsuu yãa tó gbɛ̃́ lɛ́ tↄↄlɛ bo ge àlɛ a lɛũkpakɛ, tó àlɛ yã́ midɛ, ì a kyale gba do bↄ à dↄ gbɛ̃́waɛ yã́pi midɛa seela ũ Isailiↄnɛ. 8 Kɛ́ daɛ gbɛ̃bonapi ò Bↄazuɛ aà lú, ↄ̃ à a kyale bↄ̀ a kpà Bↄazuwa.* 9 Ɔ̃ Bↄazu ò gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄnɛ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi: Ámɛ á seeladeↄ ũ gbã, ma Ɛlimɛlɛki ń Malonio ń Kilionio pↄ́ↄ lù Naomiwa píi. 10 Ɔ̃ ma Maloni gyaa Lutu, Mↄabu nↄɛ èu nↄ ũ lↄ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ gàpi tↄ́ e àↄ ku a túbiwa, kɛ́ aà tↄ́ su ga aà gbɛ̃́ↄ guu ge aà wɛ̃́lɛɛ bee guuo.† Ámɛ á yã́pi seeladeↄ ũ gbã.

11 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú bↄlɛ guuↄ píi mɛ̀: Wámɛ wá a seeladeↄ ũ. Dii to nↄɛ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ n uapi gↄ̃ lán Lasɛli ń Leaowa.‡ An pla ḿpii aamɛ aa Isailiↄ kàlɛ. Aà to n gbãa àↄ kã́fĩ Ɛflata bùsuu, ní tↄbↄ Bɛtɛlɛũ. 12 Dii to bui pↄ́ á kpama ń nↄɛpioↄ aa gↄ̃ lán Pɛlɛzi pↄ́ Tamaa ì ń Yudao§ buiↄwa.

Davidi buibↄkĩi

13 Ɔ̃ Bↄazu Lutu sɛ̀ a nↄ ũ. À wùlɛaànↄ, ↄ̃ Dii aà gbà nↄ, ↄ̃ à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ. 14 Ɔ̃ nↄɛↄ ò Naomiɛ: Wa Dii sáaukɛ̀, i n to bonasai gbão. Nɛ́pi tↄbↄ Isailiↄ guu. 15 A n nↄ̀sɛ níninɛ, i n gwa n zikũ guu, asa n nɛ́ gyaa pↄ́ yenzi mɛ́ a maanɛ dɛ nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn soplaↄla mɛ́ nɛ'ì. 16 Ɔ̃ Naomi nɛ́pi sɛ̀ a kpà a kùɛ, à gↄ̃̀ aà gwana ũ. 17 Ɔ̃ nↄɛ pↄ́ kú weↄ mɛ̀: Wà nɛgↄ̃ɛ ì Naomiɛ. Ɔ̃ aa tↄkpàɛ̀ Ɔbɛdi. Ɔ̃mɛ Yɛse mae, Davidi dezi ũ.

18 Pɛlɛzi buiↄ tↄ́n kɛ:

Pɛlɛzi mɛ́ Ɛzↄ̃nↄ ì,

19 Ɛzↄ̃nↄ Laũ ì, Laũ Aminadabu ì,

20 Aminadabu Naasↄ̃ ì, Naasↄ̃ Salamↄ ì,

21 Salamↄ Bↄazu ì, Bↄazu Ɔbɛdi ì,

22 Ɔbɛdi Yɛse ì, Yɛse Davidi ì.*

* 1:11 Iko 25.5, Mat 22.24

† 1:20 Bee mɛ̀ pↄna.

‡ 1:20 Bee mɛ̀ pↄ'ĩi.

* 2:20 Lev 25.25

* 4:8 Iko 25.9

† 4:10 Iko 25.5-6

‡ 4:11 Daa 29.31

§ 4:12 Daa 38.29

* 4:22 Mat 1.3-5, Luk 3.31-33

1 Samuɛli

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

SAMUƐLI LÁ SƐ̃IA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Ãnabi Samuɛli pↄ́ wà aà tↄ́ kpà láɛ beeɛ ń a lá pↄ́ tɛ́io mɛ́ dↄaana gbɛzãna ũ. Dↄaanapiↄ mɛ́ gbɛ̃́ↄ mìsina pↄ́ Lua ń dílɛ Isailiↄnɛ, tó yã́ ń léↄ ũ. Aa zĩkɛ̀ lɛɛ plaplaɛ: Aa dɛ bùsu gbãadeↄ ũ, mɛ́ aa ɛa dɛ lousisikpɛ gbɛ̃ zↄ̃ↄↄ ũ lↄ e wàↄ gɛ́ kía kpái Isailiↄnɛ. (1-7). Isailiↄ ye dↄaana bee taaↄi lↄo, aa ye wàↄ kía vĩɛ sa. Samuɛli dↄ̃ kɛ́ Lua mɛ́ Isailiↄ kía ũ, ãma Isailiↄ gã́ nàwà, ↄ̃ à kía kpànɛ́, aà tↄ́n Saulu (8-10). I gɛ̃gɛ̃o, Saulu pãkpà Luazi, ↄ̃ Lua gì aà kíakɛi. (11-15). Bee gbɛa Lua ɛ̀waasona Davidi sɛ̀ aà zↄ̃lɛ Saulupi gbɛu. Davidi nà zĩkɛa kí Sauluɛwa, ↄ̃ à dↄ́ɛkɛ̀ ń kíakɛyãↄ, e à gɛ̀ bàalɛ̀ Saulupiɛ, asa Saulu ye à aà dɛɛ. (16-30) lɛ́ Lua Saulu gbãalaoa ń Luapi gbãakãfĩa Davidiɛo yã́ bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ. Lápi láakĩi Saulu ń a nɛ́ↄ gàga sĩ̀sĩpↄlɛu gↄↄ pↄ́ aalɛ zĩka ń Filitɛ̃ↄɛ (31).

Lápi lɛ́ dadawɛ̃ɛ kɛ́ Lua mɛ́ a gbɛ̃́ↄ kía ũ ado. Lua mɛ́ iko vĩmá, mɛ́ ì yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́. Sema Lua gbɛ̃́piↄ ń ń kíao lí misiilɛɛ̀, aaliↄ zĩkɛ aà yã́wa.

1

Ɛlikana ń a gbɛ̃́ↄ

1 Gↄ̃ɛe ku Lama, Ɛflaiũ bùsu gusĩsĩdeu. Zufi buiɛ, aà tↄ́n Ɛlikana, Yeloaũ nɛ́ɛ. Ɛflaiũ bui pↄ́ wì mɛ Zufipi mɛ́ Tou ì, ↄ̃ Tou Ɛlihu ì, ↄ̃ Ɛlihu Yeloaũpi ì. 2 Ɛlikana nↄ vĩ mɛ̀n plaɛ, a sɛ̃́ia tↄ́n Ãna, a plaade Penina. Penina mɛ́ nɛade ũ, Ãna sↄ̃ fĩiɛ. 3 Wɛ̃ ń wɛ̃o gↄ̃ɛpi ì bↄ a wɛ̃́lɛu à gɛ́ Silo Dii Zĩgↄ̃de sísii, ↄ̃ ì sa'owà. Ɛli nɛgↄ̃ɛ mɛ̀n plaↄ Ɔfini ń Finɛasio ku we Dii gbàgbanaↄ ũ. 4 Gↄↄ pↄ́ Ɛlikana sa'ò, ì a nↄ̀ↄ kpa a na Peninawa ń a nɛgↄ̃ɛↄ ń a nɛnↄɛↄ píi, 5 ↄ̃ ì a lɛɛ pla kpa Ãnawa, asa a yeaàziɛ, baa kɛ́ Dii aà kɛ̀ fĩi ũ. 6 Aà gↄ̃api sↄ̃ ìↄ aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ aà fĩikɛ yã́i, kɛ́ aà nↄ̀sɛ e fɛlɛ. 7 Màa ìↄ kɛɛ̀ wɛ̃ ń wɛ̃o. Tó Ãna gɛ̀ Dii kpɛ́u, aà gↄ̃api ì aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ, ↄ̃ ì ↄ́ↄlↄ à fua pↄble. 8 Ɔ̃ aà zã́ ì aà lá: Bↄ́mɛ n le, ńlɛ ↄ́ↄlↄ, ni pↄbleo ni? Àkɛa n nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpài? Má dɛnɛ nɛgↄ̃ɛ mɛ̀n kwiao lé?

9 Zĩewa kɛ́ aa ku Silo, aa pↄblè aa làa, sa'ona Ɛli zↄ̃lɛa kìlau Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ, ↄ̃ Ãna fɛ̀lɛ 10 ń nↄ̀sɛyaa zↄ̃ↄo, à wabikɛ̀ Diiwa ń ↄↄlↄo maamaa. 11 Ɔ̃ à lɛkɛ̀ Diiwa à mɛ̀: Dii Zĩgↄ̃de, to mapi n zↄ̀blena yã́ dↄngu! Ma wɛ̃nagwa! Tó ma yã́ i sãnguo, mɛ́ n ma gba nɛgↄ̃ɛ, má aà kpama n pↄ́ ũɛ e aà wɛ̃ni lɛ́u, gɛ̃ a táa'o aà miwa bauo.* 12 Kɛ́ aà wabikɛa Diiwapi lɛ́ láao, ↄ̃ Ɛli lɛ́ aà gwa soee. 13 Ãna lɛ́ yã́pi o a sↄ̃uɛ, aà lɛ́ mɛ́ lɛ́ kɛ úi'ui, i yã'o à bↄ̀ a lɛ́wa gbɛ̃e mào. Ɛli lɛ́ e vɛ̃ɛ lɛ́ aà dɛɛ, 14 ↄ̃ a òɛ̀: Ńyↄ̃ↄ vɛ̃ɛdɛ kɛ e bↄɛ ni? Mikɛ̃ vɛ̃ɛwa. 15 Ɔ̃ Ãna wèwà à mɛ̀: I kɛ màa no Baa! Nↄɛ pↄsiaden ma ũ, mi vɛ̃ɛ ge í gbãae mio. Málɛ a yã'ↄ̃maↄ siu Diiɛɛ. 16 Ńsu mapi n zↄ̀blena dilɛ nↄɛ pã ũo. Ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpaa ń ma kua bíli guuo mɛ́ tò málɛ wabikɛ la e tia. 17 Ɔ̃ Ɛli òɛ̀: Ta niɛ musu. Isailiↄ Lua n gba pↄ́ pↄ́ n a wabikɛ̀wa. 18 Ɔ̃ Ãna mɛ̀: To mapi n zↄ̀blena yã́ kángu. Ɔ̃ à tà à pↄblè, aà oosisi làa.

Samuɛli ia

19 Kɛ́ gu dↄ̀, aa fɛ̀lɛ káaukaau aa gɛ̀ kùlɛ Diiɛ. Ɔ̃ aa ɛ̀a tà ń bɛ wɛ̃́lɛu Lama. Kɛ́ Ɛlikana wùlɛ ń a na Ãnapio, aà yã́ dↄ̀ Diigu. 20 Wɛ̃ bee ↄ̃ à nↄsì à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Samuɛli,† asa à mɛ̀: Ma aà wabikɛ̀ Diiwaɛ.

21 Ɔ̃ Ɛlikana fɛ̀lɛ ń a bɛdeↄ píi, aa ɛ̀a gɛ̀ sa pↄ́ wì o wɛ̃ ń wɛ̃o oi Diiwa, aai lɛ́ pↄ́ wa kɛ̀wà fĩabo. 22 Ãma Ãna i gɛo. A ò a zã́ɛ: Tó nɛ́pi kɛ̃̀, ↄ̃ má gɛ́ aà ↄlↄi Diiɛ, i gↄ̃ àↄ ku we gↄↄpii. 23 Ɔ̃ aà zã́ òɛ̀: Lá à kɛ̀nɛ maa kɛ. Kã́ma bo e aà kɛ̃́. Dii to yã́pi kɛnɛ. Ɔ̃ nↄɛpi a nɛ gwà e à gɛ̀ kɛ̃̀.

24 Kɛ́ à kɛ̃̀, ↄ̃ à aà sɛ̀ gɛ̀ò Lua kpɛ́u Silo ń zugaae wɛ̃̀ àaↄ̃o ń pɛ̃ɛtio koko do ń vɛ̃ɛo tùu do. Nɛ́pi kɛ̀ gↄ̃gbãana ũ. 25 Aa gáaepi kòlokpa, ↄ̃ aa gɛ̀ ń nɛ́pio Ɛli kĩ́i. 26 Ɔ̃ Ãna òɛ̀: Baa, gáafaakɛmɛɛ! Ń n kuao, mámɛ má nↄɛ pↄ́ zɛ lɛ́ wabikɛ Diiwa ń wáa la ũ. 27 Nɛ́ɛ bee wabi má kɛ̀ Diiwa, ↄ̃ à ma gba pↄ́ pↄ́ má gbɛ̀awapi. 28 A yã́i ma mↄ aà kpái Diiwa, aàↄ ku aà pↄ́ ũ e a wɛ̃ni lɛ́u. Ɔ̃ aa kùlɛ Diiɛ we.

2

Ãna Dii sáaukpaa

(Luk 1.46-55)

1 Ɔ̃ Ãna Dii sìsi à mɛ̀:

Ma nↄ̀sɛ lɛ́ yáalↄ Diiwa,

ma mi daa ía Dii yã́i.

Málɛ pↄnakɛ ma ibɛɛↄwa,

ma pↄ kɛ̀na kɛ́ à ma suabà.

2 Gbɛ̃e kua adoa lán Diiwao,

gbɛ̃e ku laaàwao,

gbɛsie ku lán wá Luawao.

3 Ásu yãbↄlɛ ń yↄ̃̀ↄoo,

ásu to walayã bↄ á lɛ́uo,

asa Dii Lua mɛ́ yã́piidↄ̃na ũ,

ↄ̃mɛ ì wá yãkɛaↄ yↄ̃.

4 Nɛgↄ̃naↄ sá ɛ̀'ɛ,

funaↄ gbãa dↄ ń pi.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ kã̀ yãaↄ lɛ́ gbɛwi blɛ yã́i,

nↄa lɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ ń dɛ yãaↄ dɛ lↄo.

Fĩiↄ nɛ'ì soplapla,

mɛ́ nɛgↄ̃ɛdasi'inaↄ lɛ́ ibaba.

6 Dii mɛ́ ì to gbɛ̃́ ga,

mɛ́ ì to gbɛ̃́ àↄ ku.

Ɔ̃mɛ ì to gbɛ̃́ gɛ̃ tíu,

mɛ́ ì gɛ vu.

7 Dii mɛ́ ì mↄ́ ń taasio ń namao,

ì ↄtↄ̃ↄlɛ gbɛ̃eↄwa, ì gbɛ̃eↄ kã́fĩ.

8 Ì wɛ̃nadeↄ bↄ luutɛ̃u,

ì taasideↄ bↄ tùu'ɛu.

Ì ń zↄ̃lɛ gudoũ ń kíabuiↄ,

ì to aa kpalable ń gawio.

Asa tↄↄlɛ zĩ́mpɛlɛá Dii pↄ́ɛ,

ↄ̃ à dṹnia kàlɛwà.

9 Ì a yãmanaↄ dɛdɛkĩi dↄ̃́anɛ́,

ì vãikɛnaↄ dɛ̃ↄnzↄ̃ gusiau.

Gbɛ̃e a fↄ̃ dɛ̃ɛnɛ ń azĩa gbãaoo,

10 Dii a a ibɛɛↄ úlↄ.

A pala a ibɛɛↄwa za musu,

a yã́kpalɛkɛńnↄ dṹnia lɛ́ lɛ́u.

A gbãa pisi kía pↄ́ á kpàɛ,

a gbɛ̃́ pↄ́ á sɛ̀pi mi daɛ̀ ía.

11 Ɔ̃ Ɛlikana tà a bɛ wɛ̃́lɛu Lama, ↄ̃ nɛgↄ̃ɛpi gↄ̃̀, àlɛ zĩkɛ Diiɛ ń sa'ona Ɛlio.

Ɛli nɛgↄ̃ɛↄ

12 Ɛli nɛgↄ̃ɛↄá nɛ́ pãↄnɛ, aa Dii dↄ̃o. 13 Yã́ pↄ́ sa'onapiↄ ì kɛnɛ́n kɛ: Tó gbɛ̃́ sa'ò, gↄↄ pↄ́ àlɛ nↄ̀ↄ fùukɛ, sa'ona ìwae ì mↄ́ ń saa gɛ̃n àaↄ̃o kũa. 14 Ɔ̃ ì si ta ge oo ge mↄ̀ oo guu, ↄ̃ sa'ona ì pↄ́ pↄ́ saapi bↄ̀o sɛ a pↄ́ ũ píi. Màa aaì kɛ Isaili pↄ́ mↄ̀ Siloↄnɛ píi. 15 Baa e wàↄ gɛ́ nↄ̀ↄ kpasai a nísi láa, sa'ona ìwae ì mↄ o gbɛ̃́ pↄ́ sa'òpiɛ: Nↄ̀ↄ kpa sa'onawa aà kpasa, asa a we nↄ̀ↄ fùukɛa simao, sema a bùsu. 16 Tó gbɛ̃́pi òɛ̀: Má nↄ̀ↄ kpasa gĩa a nísi láaɛ, pↄ́ pↄ́ ń yei ní sɛ́ sa, ↄ̃ ìwapi ì mɛ: Aawo! Kpaa gↄ̃̀ↄ! Tó n gi, má sí ń gbãaoɛ. 17 Ɛ̀waasopiↄ duuna zↄ̃ↄ Diiɛ maamaaɛ, asa aalɛ saka aà sa'onↄↄuɛ.

18 Nɛgↄ̃ɛna Samuɛli sↄ̃ ìↄ zĩkɛ Diiɛ ń sa'o'ulao daa. 19 Aà da ì gomusu nɛ́na zↄ̃ɛ̀. Lá àlɛ mↄ́ sa'oi ń a zã́o wɛ̃ ń wɛ̃o, ↄ̃ ì mↄoɛ̀. 20 Ɛli ì samaa'o Ɛlikanaɛ ń a napio ì mɛ: Dii n gba nɛ́ lↄ ń n nↄpio, nɛ́ pↄ́ à aà wabikɛ̀ a kpà Diiwapi gɛ̃ɛ ũ. Ɔ̃ aaì tá ń bɛ. 21 Ɔ̃ Dii ɛ̀fãaikɛ̀ Ãnaɛ, à ɛ̀a nɛ'ì mɛ̀n sↄo, gↄ̃ɛ àaↄ̃, nↄɛ pla. Nɛgↄ̃ɛna Samuɛli sↄ̃ àlɛ zↄ̃ↄkũ Dii ↄzĩ.

22 Ɛli zikũ̀ maamaa, à yã́ pↄ́ a nɛ́ↄ lɛ́ kɛ Isailiↄnɛ mà píi ń lá aaì wúlɛ ń nↄɛ pↄ́ aaìↄ zĩkɛ kpaaũkpɛ kpɛɛlɛↄ. 23 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́mɛ tò álɛ yãkɛ màai? Má mà gbɛ̃́pii lɛ́ á yãvãipi o. 24 Ásu kɛ màao ma nɛ́ↄ! Bao pↄ́ má mà, àlɛ fãaa Dii gbɛ̃́ↄ guupi maao. 25 Tó gbɛ̃́ duunakɛ̀ a gbɛ̃́deeɛ, Lua a aà misi, ãma tó gbɛ̃́ duunakɛ̀ Diiɛ, démɛ a aà misii? Ɔ̃ aa gì ń mae yãmai, asa Dii zɛ̀ ń ń dɛdɛa yã́oɛ. 26 Nɛgↄ̃ɛ Samuɛli sↄ̃ àlɛ zↄ̃ↄkũ, àlɛ kã́fĩ. Ìↄ na ń Diio ń gbɛ̃́piio.*

Àsi bɛ̃̀ɛ oa Ɛli nɛ́ↄ yã́ musu

27 Ɔ̃ Lua gbɛ̃e mↄ ò Ɛliɛ: Dii mɛ̀, gↄↄ pↄ́ ń dezi Aalona bɛdeↄ lɛ́ zↄble Falaↄ̃ↄɛ Egipi, a bↄ mↄmá wásawasa, 28 Isaili buiↄ guu píi ↄ̃ a n dezi Aalonapi sɛ̀ a gbàgbana ũ. Ɔ̃ à a gbagba à tulaletikàɛ tɛ́a ń sa'o'ulao daa. À mɛ̀ a sa pↄ́ Isailiↄ ì a pↄ́ nísi kátɛu à tɛ́kũ kpà aà buiↄwa píiɛ.† 29 À mɛ̀ bↄ́mɛ tò i a sa'onↄↄ zↄ̃ ń gbáo ń gba pↄ́ á dìlɛ wàli mↄoɛ a kpɛ́uoi? À mɛ̀ bↄ́yãi ni n nɛ́ↄ dilɛ dɛala, ↄ̃ álɛ mɛkpa ń a gbɛ̃́ Isailiↄ sa'onↄↄ maaoi? 30 Bee yã́i Dii Isailiↄ Lua mɛ̀, á dìlɛ yãa n buiↄ ń n dezi buiↄ mɛ́ aaliↄ a gbagba gↄↄpii, ãma tia i we beei lↄo. À mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ a kpɛlà ↄ̃ á aà kpɛla, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ sakàagu a kɛ pↄ́ ũo. 31 Ma! À mɛ̀ gↄↄe a mↄ́, á kɛ n bɛ gↄ̃gbãaↄnɛ sàabu ń n de bɛdeↄ. Mae zie aↄ ku n ua lↄo. 32 Ńyↄ̃ taasi e n bɛ. Baa tó a ɛ̀fãai pìsi Isailiↄnɛ píi, maezie aↄ ku n uao e gↄↄpii. 33 N uadeↄ ɛɛ gaga píiɛ. N gbɛ̃́ pↄ́ i aà bↄ a gbagbazĩuo, a to n wɛ́ wo ń ↄↄlↄo, n pↄ i siakũ. 34 N nɛ́ gbɛ̃ↄn pla Ɔfini ń Finɛasio aa gaga gↄↄ doũ zĩ́ an pla ḿpiiɛ. Bee aↄ dɛnɛ seela ũ kɛ́ yã́ pↄ́ má ò a kɛ píiɛ. 35 Dii mɛ̀ á gbɛ̃́ sɛ́ sa'on náaide ũ, i a pↄeã kɛ lá á yeiwa. Á aà buiↄ zɛdↄ gíũgiũ, aↄ zĩkɛ gbɛ̃́ pↄ́ á kpá kía ũɛ gↄↄpii. 36 N bui pↄ́ gↄ̃̀ↄ mↄ kulɛkɛɛ̀ ↄ̃a ge pɛ̃ɛ yã́i, aai mɛ: Sa'onzĩe dawɛ̃ɛ wà kɛ, wí e wàↄ blɛ yↄↄna ble.

3

Dii lɛzua Samuɛlizi

1 Nɛgↄ̃ɛ Samuɛli lɛ́ zĩkɛ Diiɛ ń Ɛlio. Gↄↄ bee Dii yã́ lí dɛdɛ gbɛ̃́wa mↄ̀ↄmↄↄo, mɛ́ wɛ́pungu'ea i liguao. 2 Gↄↄewa Ɛli wúlɛa a kpɛa. Aà wɛ́ bùsa, àlɛ gu'e maamaa lↄo. 3 Samuɛli wúlɛa Dii kpɛ́u, gu pↄ́ Lua kpagolo kúu. Lua kpɛ́ filia i gao. 4 Ɔ̃ Dii lɛzù Samuɛlizi. A wèwà à mɛ̀: Má kɛ́! 5 Ɔ̃ à bàalɛ̀ gɛ̀ Ɛli kĩ́i à mɛ̀: N lɛzùmazi nolo? Ma mↄ. Ɔ̃ a òɛ̀: Mi lɛzunzio. Gɛ ǹ wúlɛ. Ɔ̃ à ɛ̀a gɛ̀ wùlɛ. 6 Dii ɛ̀a lɛzùaàzi lↄ, ↄ̃ à ɛ̀a gɛ̀ Ɛli kĩ́i à mɛ̀: N lɛzùmazi nolo? Ma mↄ. Ɔ̃ à mɛ̀: Ma nɛ́, mi lɛzunzio. Gɛ ǹ wúlɛ. 7 Samuɛli Dii dↄ̃ gĩao, Dii yã́ i dɛdɛwà yãao. 8 Dii ɛ̀a lɛzùaàzi a gɛ̃n àaↄ̃de, ↄ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ Ɛli kĩ́i lↄ à mɛ̀: N lɛzùmazi nolo? Ma mↄ. Ɔ̃ Ɛli dↄ̃̀ sa kɛ́ Dii mɛ́ lɛ́ lɛzu ɛ̀waasonapizi. 9 Ɔ̃ a òɛ̀: Gɛ ǹ wúlɛ. Tó à lɛzùnzi sa, ní mɛ: Yã'o Dii, n zↄ̀blena swã́ dↄ. Ɔ̃ Samuɛli gɛ̀ wùlɛ a wúlɛkĩi.

10 Dii mↄ̀ zɛ̀ we, à lɛzùaàzi lá a kɛ̀ yãawa à mɛ̀: Samuɛli! Samuɛli! Ɔ̃ Samuɛli mɛ̀: Yã'o Dii, mapi n zↄ̀blena ma swã́ dↄ. 11 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ma! Má yãkɛ Isailiↄ guu, gbɛ̃́ pↄ́ a baomà a kɛkɛ swãwɛ̃ɛ. 12 Gↄↄ bee má àsi pↄ́ má ò Ɛli bɛdeↄ yã́ musu kɛ píi za a daalɛawa e a midɛawa. 13 Má òɛ̀ má tó yã́ líↄ wi aà bɛdeↄ musuɛ e gↄↄpii vãi pↄ́ a a yã́ dↄ̃ yã́i, kɛ́ aà nɛ́ↄ ńzĩa kpɛbↄ̀, mɛ́ i ń zùukɛo yã́i. 14 Bee yã́i ma lɛgbɛ̃̀ Ɛli bɛdeↄ yã́ musu ma mɛ̀: Sa'oa ge gbadaa a Ɛli bɛdeↄ tàae kɛ̃́má bauo.

15 Samuɛli wùlɛ e gu dↄ̀, ↄ̃ à Dii kpɛ́ gbaↄ wɛ̃̀wɛ̃. A wɛ́pungu pↄ́ á è oa Ɛliɛ vĩa vĩ. 16 Ɔ̃ Ɛli aà sìsi à mɛ̀: Samuɛli ma nɛ́! A wèwà à mɛ̀: Má kɛ́! 17 Ɔ̃ à aà là à mɛ̀: A ònɛ kpelewa ni? Ńsu yã́pi ulɛmɛɛo. Tó ń yã́ pↄ́ a ònɛ kee ùlɛmɛɛ, Lua yãpãsĩkɛnɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ! 18 Ɔ̃ Samuɛli yã́pi sìuɛ̀ píi, i a kee ulɛɛ̀o. Ɔ̃ Ɛli mɛ̀: Diin aà ũ. Lá à kɛ̀ɛ̀ maa, aà kɛ.

19 Samuɛli lɛ́ zↄ̃ↄkũ mɛ́ Dii kuaànↄ, i to yã́ pↄ́ a ò lɛ̀lɛ pão. 20 Ɔ̃ Isaili pↄ́ kú za Dã e Bɛɛsɛbaↄ dↄ̃̀ píi sa kɛ́ Samuɛliá Dii ãnabiɛ sĩana. 21 Dii ìↄ bↄ àↄ mↄ Samuɛliwa Silo, gu pↄ́ à azĩa ↄ̀lↄuɛ̀ káau. Ì yã'oɛ̀, ↄ̃ Isailiↄ lɛ́ aà yãma píi.

4

Filitɛ̃ↄ Dii kpagolo sia

1 Isailiↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ Filitɛ̃ↄwa zĩu. Aa bòokpà Ɛbɛnɛzɛɛ, Filitɛ̃ↄ sↄ̃ Afɛki. 2 Filitɛ̃ↄ zĩ'ↄpòo aa gɛ̀ò Isailiↄwa. Kɛ́ zĩ gbãakũ̀, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ Isailiↄ blè, aa ń dɛdɛ zĩlau we gbɛ̃ↄn ↄ̀aa bao (4.000) taawa. 3 Kɛ́ Isailiↄ sù ń bòou, an gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mɛ̀: Bↄ́yãi Dii tò Filitɛ̃ↄ wá blé gbãi? Wà gɛ Dii bàakuawanↄ kpagolo sɛ́ Silo wà suò àↄ kúwanↄ, kɛ́ aàli wá bↄ wá ibɛɛↄ ↄzĩ. 4 Ɔ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Silo aa gɛ̀ Dii bàakuańnↄ kpagolo sɛ̀ sùò. Ɔ̃mɛ Dii Zĩgↄ̃de kiblekĩi ũ malaika gã̀sĩadeↄ zãnguo.* Ɛli nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ Ɔfini ń Finɛasio kú ń kpagolopio we. 5 Kɛ́ wà kàò Isailiↄ bòou, aa kã̀a wiiwa ḿpii e tↄↄlɛ dèe. 6 Kɛ́ Filitɛ̃ↄ wiipi mà, aa mɛ̀: Bↄ́ wii gbãa mɛ́ dↄ Ɛbɛluↄ bòoui? Kɛ́ aa dↄ̃̀ Dii kpagolo mɛ́ pìla ń bòou, 7 vĩa ń kṹ aa mɛ̀: Diie pìla ń bòouɛ. Yã́ gìwáɛ sa! Yã́ bee taa i kɛ yãao. 8 Yã́ gìwáɛ! Démɛ a wá bↄ dii gbãapi ↄzĩi? Diipi mɛ́ yãmↄ̀ Egipiↄnɛ guwaiwaiu. 9 Wá Filitɛ̃ↄ wà sↄ̃dilɛ wà gↄ̃ɛkɛkɛ. Tó wi kɛ màao, wá zↄble Ɛbɛluↄnɛ lá aalɛ blewɛ̃ɛwaɛ. Wà gↄ̃ɛkɛkɛ, wí zĩkańnↄ.

10 Ɔ̃ Filitɛ̃ↄ fɛ̀lɛ Isailiↄwa ń zĩo aa ń fú, ↄ̃ an baade bàalɛ̀ tà a bɛ, an dɛdɛa kɛ̀ zài. Filitɛ̃ↄ ń kɛ̀sɛdeↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi (30.000). 11 Aa Lua kpagolo sì mɛ́ Ɛli nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ Ɔfini ń Finɛasio gàga.

12 Bɛ̃yãmɛɛ bui gbɛ̃e bↄ̀ zĩlau, à bàalɛ̀ gɛ̀ Silo zĩbeezĩ. À a pↄkasaↄ ga kɛ̃̀kɛ̃, à bùsukà a miu. 13 Kɛ́ à kà, à Ɛli lè zↄ̃lɛa kìlau zɛ́ saɛ, àlɛ gudã, asa aà sↄ̃ daa doũo Lua kpagolo yã́i. Kɛ́ gbɛ̃́pi gɛ̃̀ wɛ̃́lɛu, à baokpà wɛ̃́lɛdeↄnɛ, ↄ̃ aalɛ ↄ́ↄlↄ ḿpii. 14 Kɛ́ Ɛli wiipi mà à mɛ̀: Búbua bee bↄ̀ máɛ? Ɔ̃ gbɛ̃́pi kɛ̀ kpakpa à gɛ oɛ̀. 15 Ɛli zi kà wɛ̃̀ basↄo plasai, aà wɛ́ gↄ̃̀ sùii, àlɛ gu'e lↄo. 16 Ɔ̃ gbɛ̃́pi òɛ̀: Tia ma bↄ zĩlau, ma bↄ za we ń bao gbãɛ. Ɔ̃ Ɛli aà là à mɛ̀: Bↄ́mɛ kɛ̀ wei ma gbɛ̃́? 17 Baokpanapi wèwà à mɛ̀: Isailiↄ bàalɛ̀ Filitɛ̃ↄnɛ, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ ń dɛdɛ dasidasi. N nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ Ɔfini ń Finɛasio gàga lↄ. Filitɛ̃piↄ Lua kpagolo sìmá lↄ. 18 Kɛ́ à Lua kpagolo yã'ò, Ɛli bↄ̀ a kìlau à lɛ̀lɛ kpaanla wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛ saɛ, ↄ̃ aà waa gbòo à gà, asa à zikũ̀ mɛ́ gbɛ̃́ kã́aɛ. À dↄ̀aa Isailiↄnɛ e wɛ̃̀ blaɛ.

19 Ɛli nɛ́ Finɛasi na nↄsia, à kà nɛ'ia. Kɛ́ à Lua kpagolo sia bao mà ń a zãde gaao ń a zã́ gaao, ↄ̃ à kùlɛ à nɛ'ì, asa nↄwãwã mↄ̀wàɛ. 20 Kɛ́ àlɛ kãsãnkɛ, gbɛ̃́ pↄ́ aa aà kṹkũaↄ òɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo, n nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ. Ãma i wemáo, i ń yãdao. 21 Ɔ̃ à tↄkpà nɛ́piɛ Ikabodu† à mɛ̀: Isailiↄ gawi kↄ'ɛ̀, asa wà Lua kpagolo sìmáɛ, mɛ́ aà zãde ń aà zã́o gàga lↄ. 22 À mɛ̀: Isailiↄ gawi kↄ'ɛ̀, asa wà Lua kpagolo sìmáɛ.

5

Lua kpagolo kua Filitɛ̃ↄ kĩ́i

1 Kɛ́ Filitɛ̃ↄ Lua kpagolo sì, aa bↄ̀ò Ɛbɛnɛzɛɛ aa tàò Asedoda. 2 Ɔ̃ aa gɛ̃̀ò ń dii Dagↄ̃ kpɛ́u, aa dìlɛ aà saɛ. 3 Kɛ́ gu dↄ̀, Asedodadeↄ fɛ̀lɛ káaukaau, ↄ̃ aa è Dagↄ̃ lɛ̀lɛ zĩ́lɛ a gbɛɛu Dii kpagolo aɛ. Ɔ̃ aa Dagↄ̃ sɛ pɛ̀lɛ a gbɛu. 4 Kɛ́ gu dↄ̀ lↄ, aa fɛ̀lɛ káaukaau, ↄ̃ aa è Dagↄ̃ lɛ̀lɛ zĩ́lɛ a gbɛɛu lↄ Dii kpagolo aɛ. Aà mi ń aà ↄↄ wòɛ kálɛa kpɛɛlɛ bèewa. Aà gbↄ̃u gↄ̃̀ dilɛ ado. 5 Bee yã́i Dagↄ̃ gbàgbanaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ aà kpɛ́u Asedodaↄ lí kɛ̀sɛpɛlɛ aà kpɛ́ kpɛɛlɛ bèewao e ń a gbão.

6 Dii ↄtↄ̃̀ Asedodadeↄwa, à ń ásookɛ̀ à gbɛna kàńgu, Asedodadeↄ ń a zↄ̃ɛwiadeↄ píi. 7 Kɛ́ Asedodadeↄ è màa, aa mɛ̀: Isailiↄ dii kpagolo a e àↄ kúwanↄ la lↄo, asa àlɛ ↄtↄ̃wá ń wá dii Dagↄ̃o pãsĩpãsĩɛ. 8 Ɔ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa ń kíaↄ kã̀aa píi, ↄ̃ aa ń lá à mɛ̀: Kpelewa wá kɛ ń Isailiↄ dii kpagolooi? Ɔ̃ aa mɛ̀: Wà gɛò Gata. Ɔ̃ aa gɛ̀ò.

9 Kɛ́ aa kàò we, Dii ↄtↄ̃̀ wɛ̃́lɛwedeↄwa lↄ, ↄ̃ wɛ̃́lɛpi lòo. Dii gagyãkàńgu, gbɛna lìńla píi nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ. 10 Ɔ̃ aa gɛ̀ ń Lua kpagolopio Ɛkɛloni. Kɛ́ aalɛ gɛ̃ò, wɛ̃́lɛpideↄ wiilɛ̀ aa mɛ̀: Wà gɛ̃̀wázi ń Isailiↄ dii kpagoloo, kɛ́ aa wá dɛdɛ wá buiwaɛ. 11 Ɔ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa ń kíaↄ kã̀aa píi, aa ònɛ́: À Isailiↄ dii kpagolo sɛ à taò a gbɛu, kɛ́ asu wá dɛdɛ wá buiwao yã́i. Asa gaga tò wɛ̃́lɛpi lòoɛ, Lua ↄtↄ̃̀má we maamaaɛ. 12 Gbɛna kà gbɛ̃́ pↄ́ aai gaoↄgu, ↄ̃ wɛ̃́lɛpideↄ wii nà luawa.

6

Ɛa taa ń kpagoloo Isaili bùsuu

1 Dii kpagolo kú Filitɛ̃ↄ bùsuu e mↄ sopla, 2 ↄ̃ aa sa'onaↄ ń màsokɛnaↄ kã̀aa, aa ń lá aa mɛ̀: Kpelewa wá kɛ ń Dii kpagolooi? À owɛ̃ɛ lá wá kɛ wà taò a gbɛu. 3 Ɔ̃ aa wèmá aa mɛ̀: Tó álɛ tá ń Isailiↄ dii kpagoloo, ásu taò giio. À aà gba pↄ́ á tàae yã́i, í gbã́gbã, í yã́ pↄ́ tò i ↄ gowáo dↄ̃. 4 Ɔ̃ aa ń lá aa mɛ̀: Bↄ́ wá aà gba wà taò wá tàae yã́ii? Aa wèmá aa mɛ̀: À vua pi lán gbɛnawa mɛ̀n sↄo ń ɛ̃́nao lↄ mɛ̀n sↄo á kíaↄ dasilɛu, asa gyã doũpi á lé ń á kíaↄ píiɛ. 5 À á gbɛnaↄ taa pí ń ɛ̃́na pↄ́ lɛ́ á bùsu ↄ̃̀ↄkpaↄ, í Isailiↄ dii kpɛlaò. A gí ↄ goiwá ń wá diiↄ ń wá bùsuoa? 6 Bↄ́yãi á ye swã́gbãakɛ lá Egipiↄ ń Falaↄ̃ↄo kɛ̀wai? Lá à ń wɛtã̀ e aa Isailiↄ gbàɛ aa tà, i dↄáguo lé? 7 Tiasa à gɛ zugo dafu kɛ, í mↄ́ ń zù nɛade mɛ̀n pla pↄ́ wi zuudanɛ́ yãaoↄ. À gópi dↄnɛ́, í ń nɛ́ pↄ́ tɛ́ńziↄ kɛ̃́má, à táńnↄ ń kaau. 8 À Dii kpagolo sɛ́ da gópi guu, í vua pↄ́ pↄ́ álɛ kpã́sã á tàae yã́iↄ ka balↄu, í dilɛ kpagolopi saɛ, í zuↄ ka zɛ́u aa gɛò, 9 íↄ gwa. Tó kpagolo a bùsu zɛ́ sɛ̀, àlɛ gɛ́ Bɛsɛmɛsi oi, ↄ̃mɛ vãi zↄ̃ↄpi zĩ̀wá. Tó i sɛ́lɛ we sↄ̃o, wíↄ dↄ̃ kɛ́ ↄ̃mɛ ↄtↄ̃̀wáo, mi'ĩiɛ.

10 Ɔ̃ aa kɛ̀ màa, aa godↄ̀ zù nɛade mɛ̀n plaↄnɛ, aa ń nɛ́ↄ kà kaau, 11 ↄ̃ aa Dii kpagolo dà gópiu ń balↄ pↄ́ vua ɛ̃́naↄ ń gbɛna taaↄ ku a guuo. 12 Ɔ̃ zupiↄ zɛsɛ̀ tululu, aa Bɛsɛmɛsi zɛ́ sɛ̀, aalɛ gɛ́, aalɛ ↄ́ↄlↄ, aai lilɛ ↄplaai ge zɛɛio. Filitɛ̃ kíaↄ tɛ́ ń kpɛ e Bɛsɛmɛsi zↄ̃lɛu. 13 Bɛsɛmɛsideↄ lɛ́ pↄ́wɛna kɛkɛ guzulɛu. Kɛ́ aa wɛsɛ̀ musu, aa kpagolopi è, ↄ̃ an pↄ kɛ̀na a eawa. 14-15 Kɛ́ gópi kà Bɛsɛmɛsi gbɛ̃́ Yozuee bugbɛa, ↄ̃ à zɛ̀ gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ saɛ we. Ɔ̃ Levii buiↄ Dii kpagolopi bↄ̀ ń balↄ pↄ́ vua pↄ́ↄ ku a guuo, aa kàlɛ gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛpiwa. Ɔ̃ Bɛsɛmɛsideↄ gópi lí zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ yàa ũ, aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò Diiwa ń zupiↄ. Gↄↄbeezĩ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò Diiwa ń sa pãleↄ. 16 Filitɛ̃ kía gbɛ̃ↄn sↄoↄ yã́pi è, ↄ̃ aa ɛ̀a tà Ɛkɛloni zĩbeezĩ. 17 Vua gbɛna pↄ́ Filitɛ̃ↄ kpã̀sã Diiɛ ń tàae yã́iↄn kɛ: Asedoda pↄ́ do, Gaza pↄ́ do, Asekeloni pↄ́ do, Gata pↄ́ do, Ɛkɛloni pↄ́ do. 18 Vua ɛ̃́naↄ ku lↄ Filitɛ̃ mɛɛwiapiↄ dasilɛu, an kía gbɛ̃ↄn sↄoↄ pↄ́ ũ. An mɛɛwia bĩ́idepiↄ baade ń a zↄ̃ɛwiaↄ. Gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ pↄ́ wà Dii kpagolo dìlɛwà Bɛsɛmɛsi gbɛ̃́ Yozuee bugbɛapi mɛ́ a seela ũ e ń a gbão. 19 Ɔ̃ Dii Bɛsɛmɛsideeↄ dɛ̀dɛ, kɛ́ aa a kpagolo guu gwà yã́i. À ń dɛdɛ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiɛ, ↄ̃ wà búbuapɛ̀, kɛ́ Dii kaalɛ zↄ̃ↄ kpàńzi yã́i. 20 Ɔ̃ Bɛsɛmɛsidepiↄ mɛ̀: Démɛ a fↄ̃ zɛ Dii Lua Kuaadoadepi aɛi? Wá kpagolopi kpã́sã deↄ kĩ́i sa ni? 21 Ɔ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Kiliayaaliũdeↄwa aa mɛ̀: Filitɛ̃ↄ sù ń Dii kpagoloo. À mↄ gɛ sɛ à suò á kĩ́i.

7

1 Ɔ̃ Kiliayaaliũdeↄ mↄ̀ Dii kpagolopi sɛ̀ aa tàò Abinadabu bɛ sĩ̀sĩ musu. Ɔ̃ aa aà nɛ́ Ɛleazaa dìlɛ a dↄ̃̀ana ũ.

Samuɛli dↄaaa Isailiↄnɛ

2 Kpagolopi ku Kiliayaaliũ à gɛ̃̀gɛ̃, à kɛ̀ we wɛ̃̀ baoɛ.*

Isailiↄ lɛ́ wiilɛ Diiwa ḿpii, aalɛ aà kĩ́i wɛɛlɛ. 3 Ɔ̃ Samuɛli ò Isailiↄnɛ píi à mɛ̀: Tó a zɛ ń Diio ń nↄ̀sɛmɛndoo, à dii zĩ̀loↄ ń Asetaatiↄ bↄlɛ á guu, í ázĩa kpa Diiwa, íↄ zↄbleɛ̀ ado, i á bↄ Filitɛ̃ↄ ↄzĩ. 4 Ɔ̃ Isailiↄ Baaliↄ ń Asetaatiↄ bↄ̀lɛ ń guu, aalɛ zↄble Diiɛ ado.

5 Ɔ̃ Samuɛli mɛ̀: Á Isailiↄ píi, à kãaa Mizipa, mí awakpaɛ́ Diiɛ. 6 Kɛ́ aa kã̀aa we, ↄ̃ aa itↄ̀ aa kↄ̀lɛ Dii aɛ. Gↄↄbeezĩ aa lɛyè aa mɛ̀: Wa duunakɛ̀ Diiɛ. Ɔ̃ Samuɛli yãgↄ̃̀gↄ̃ Isailiↄnɛ Mizipa we.

7 Kɛ́ Filitɛ̃ↄ mà Isailiↄ kã̀aa Mizipa, ↄ̃ an kíaↄ gɛ̀ lɛ́lɛimá. Kɛ́ Isailiↄ mà, vĩa ń kṹ, 8 ↄ̃ aa ò Samuɛliɛ: Ńsu ǹyↄ̃ nílɛo! Wii lɛ Dii wá Luawa aà wá sí Filitɛ̃ↄwa. 9 Ɔ̃ Samuɛli sãnɛ yↄ̃mina sɛ̀, à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu bũu à tɛ́kũ oò Diiwa, ↄ̃ à wiilɛ̀wà Isailiↄnɛ. Ɔ̃ Dii sìaànↄ. 10 Kɛ́ Samuɛli lɛ́ sapi o, Filitɛ̃ↄ lɛ́ mↄ́ Isailiↄwa ń zĩo. Zĩbeezĩ Dii tò loupũnaa gbãa kɛ̀ Filitɛ̃ↄwa. Gili gɛ̃̀ńgu, ↄ̃ Isailiↄ ń ásookɛ̀. 11 Kɛ́ Isailiↄ bↄ̀lɛ Mizipa, aa pɛ̀ Filitɛ̃ↄwa aa ń dɛdɛ, aa ń kpá e Bɛtɛkaa. 12 Ɔ̃ Samuɛli gbɛpɛ̀lɛ Mizipa ń Senio zãnguo, à tↄkpàɛ̀ Ɛbɛnɛzɛɛ,† asa à mɛ̀: Dii mɛ́ dↄ̀wálɛ e wa kaò la.

13 Beewa aa Filitɛ̃ↄ fù, ↄ̃ aai fↄ̃ ɛ̀a mↄ̀má zĩu ń bùsuu lↄo. Dii ↄnàalɛ Filitɛ̃ↄwa e Samuɛli wɛ̃ni lɛ́u. 14 Wɛ̃́lɛ pↄ́ Filitɛ̃ↄ sì Isailiↄwa yãaↄ ɛ̀a gↄ̃̀ ń pↄ́ ũ za Ɛkɛloni e à gɛ̀ pɛ̀ò Gatawa. Isailiↄ wɛ̃́lɛpiↄ ń ń tↄↄlɛↄ sì Filitɛ̃ↄwa píi. Isailiↄ ń Amↄleↄ sↄ̃ aa kú ń kↄ̃o yãkelesai.

15 Samuɛliá Isailiↄ dↄaanaɛ e a wɛ̃ni lɛ́u. 16 Wɛ̃ ń wɛ̃o ìↄ gɛ́ Bɛtɛli ń Giligalio ń Mizipao, ì yã́gↄ̃gↄ̃ Isailiↄnɛ wɛ̃́lɛpiↄ guu. 17 Ɔ̃ ì ɛa ta Lama, asa aà bɛn we. Ì yã́gↄ̃gↄ̃ Isailiↄnɛ we lↄɛ. We ↄ̃ à Dii gbagbakĩi bòu.

8

Isailiↄ kía gbɛaa

1 Kɛ́ Samuɛli zikũ̀, à a nɛ́ↄ dìlɛ Isailiↄnɛ dↄaanaↄ ũ. 2 Aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia tↄ́n Yoɛli, a plaade Abia. Aamɛ aaì yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ Bɛɛsɛba. 3 Ãma aà nɛ́piↄ i tɛ aà tufaio. Ɔ̃a yã́ bakànɛ́ ń níu, aaì gbagusaɛsi, aali yã́gↄ̃gↄ̃ a zɛ́wao. 4 Ɔ̃ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kↄ̃ kã̀aa aa gɛ̀ Samuɛli lè Lama 5 aa mɛ̀: Gwa, n zikũ̀, mɛ́ ń nɛ́ↄ tɛ n tufaio. Kía dilɛwɛ̃ɛ sa aàↄ dɛ wá dↄaana ũ, lá bui píi a pↄ́ vĩwa. 6 Kɛ́ aa mɛ̀ aà kía kpánɛ́ aàↄ dɛ ń dↄaana ũ, yã́pi i ka Samuɛliguo, ↄ̃ à wabikɛ̀ Diiwa. 7 Ɔ̃ Dii ò Samuɛliɛ: Gbɛ̃́piↄ yãma, asa ḿmɛ aa gìnzio. Mámɛ aa gìmazi, kɛ́ másu kiblemáo yã́i. 8 Lá aalɛ kɛ za gↄↄ pↄ́ ma ń bↄ́lɛ Egipi e gbã, aa pãkpàmazi, aa zↄblè dii pãleↄnɛ píi, màa aalɛ kɛnɛ lↄ. 9 Ǹ ń yãma sa, ní lɛzamá maamaa. Onɛ́ lá gbɛ̃́ pↄ́ a kiblemá ikoyã aↄ dɛ.

10 Ɔ̃ Samuɛli Dii yã́pi sɛ̀lɛ sìu gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ kía gbɛawaↄnɛ kɛ́lɛkɛlɛ 11 à mɛ̀: Lá gbɛ̃́ pↄ́ a kiblewá ikoyã aↄ dɛn kɛ: A á nɛgↄ̃ɛↄ si à ń dilɛ a zĩkasↄ̃godeↄ ń a sↄ̃deↄ ũɛ. Aaↄ bɛ aà sↄ̃́go aɛ ń bao. 12 A ń dilɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo ge gbɛ̃ↄn blakwikwiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ. Aaↄ aà sa paɛ̀, aaↄ aà pↄ́ kɛkɛɛ̀, aaↄ aà zĩkabↄↄpiɛ̀ ń aà sↄ̃́go pↄ́ↄ. 13 A á nɛnↄɛↄ si à ń dilɛ nísigĩnakɛnaↄ ń blɛkɛnaↄ ń pɛ̃ɛkɛnaↄ ũɛ. 14 A á buaↄ ń á vɛ̃ɛbuↄ ń á kù kpɛ́ maaↄ síwá à kpa a ìwaↄwaɛ. 15 A á pↄ́wɛna ń á vɛ̃ɛbɛↄ kwide síwá à kpa a ziiaↄ ń a ìwaↄwa. 16 A á zↄgↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ sí ń á zù maaↄ ń á zàa'ĩnaↄ aaↄ zĩkɛɛ. 17 A á pↄtuoↄ kwide síwá, ápiↄ í gↄ̃ aà zↄↄ ũ. 18 Gↄↄ bee sa á wiilɛ Diiwa gbɛ̃́ pↄ́ á sɛ̀ á kía ũpi yã́i, asi sↄ̃ a wewá gↄↄ bee lↄo.

19 Ɔ̃ aa gì Samuɛli yãmai aa mɛ̀: Aawo! Wá ye wàↄ kía vĩɛ, 20 wíↄ dɛ lán bui kĩniↄwa sↄ̃. Wá kía líↄ yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ, ili dↄaawɛ̃ɛ zĩ guu. 21 Kɛ́ Samuɛli ń yãmà píi, a kã̀ Diiɛ a swã́wa. 22 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ǹ ń yãma, kía dilɛnɛ́. Ɔ̃ Samuɛli ò Isailipiↄnɛ: Á baade tá a wɛ̃́lɛu.

9

Samuɛli kↄ̃'ea ń Sauluo

1 Bɛ̃yãmɛɛ buie ku, aà tↄ́n Kisi. Nɛgↄ̃naɛ mɛ́ à tↄbↄ̀. Bɛ̃yãmɛɛ bui mɛ́ Afia ì, ↄ̃ Afia Bekola ì, ↄ̃ Bekola Zeloo ì, ↄ̃ Zeloo Abiɛli ì. Abiɛli mɛ́ Kisipi ì. 2 A nɛgↄ̃ɛ vĩ, aà tↄ́n Saulu. Ɛ̀waaso kɛfɛnaɛ. Aà sáa kú Isailiↄ guuo. An gbɛ̃e gbã̀a i vĩ aà gãuao.

3 Kɛ́ Kisipi zàa'ĩnaↄ vũ̀aa, ↄ̃ a ò a nɛ́piɛ: Fɛlɛ zĩkɛnaↄ do sɛ à gɛ́ zàa'ĩnaↄ wɛɛlɛi. 4 Ɔ̃ aa pã̀ Ɛflaiũ bùsu gusĩsĩdea ń Salisa bùsuo, ãma aa ku weo, ↄ̃ aa pã̀ Bɛ̃yãmɛɛ bùsua, aai ń eo. Ɔ̃ aa pã̀ Saalima bùsua, aai zàa'ĩnapiↄ eo. 5 Kɛ́ aa kà Zufi bùsuu, Saulu ò zĩkɛna pↄ́ aa sãnupiɛ: Mↄ wà ɛa. Tó wi tao, ma mae a bílikɛ wá yã́ musuɛ, a zàa'ĩnaↄ yãda lↄo. 6 Ɔ̃ zĩkɛnapi òɛ̀: Ma! Lua gbɛ̃́ kú wɛ̃́lɛɛ bee guu. A bɛɛɛ vĩ, yã́ pↄ́ à mɛ̀ a kɛ, ì kɛɛ. Wà gɛ́ we. A gí zɛ́ pↄ́ wá sɛ wà wá zàa'ĩnapiↄ e oiwɛ̃ɛa? 7 Ɔ̃ Saulu a zãsìwà: Tó wálɛ gɛ́, bↄ́ wá gɛoɛ̀i? Blɛ i gↄ̃ wá bↄ̀ↄu lↄo. Wá pↄe vĩ wà Lua gbɛ̃́pi gbao. Ge bↄ́ wá vĩi? 8 Ɔ̃ zĩkɛnapi ɛ̀a ò Sauluɛ: Gwa! Má ↄ yↄↄnae kũa la. Má aà gba, i wá da zɛ́ pↄ́ wá sɛ́wa. 9-11 Ɔ̃ Saulu ò a zĩkɛnaɛ: N yãmaa ò. Wà gɛ́. Ɔ̃ aalɛ gɛ́ wɛ̃́lɛ pↄ́ Lua gbɛ̃́pi kuu.

Kɛ́ aalɛ wɛ̃́lɛpi sĩ̀sĩ kṹ, aa kpàaũ ń wɛ̃́ndiaↄ, aalɛ gɛ́ ítↄi. Ɔ̃ aa ń lá aa mɛ̀: Gu'ena ku bɛa? (Isaili bùsuu yãa, tó gbɛ̃́ lɛ́ gɛ́ yãgbɛai Luawa ì mɛ: Mↄ wà gɛ́ gu'ena kĩ́i. Asa gbɛ̃́ pↄ́ wì o gbã ãnabi ↄ̃ wì o yãa gu'ena.) 12 Aa wèmá aa mɛ̀: Ao, a ku aɛ we. À kɛ kpakpa. Gbã à sù, asa wa ye sa'o gulɛsĩuɛ. 13 Tó a gɛ̃ wɛ̃́lɛu, á aà e e aàↄ gɛ́ gɛ́i pↄblei gulɛsĩpiu, asa wa pↄbleo e aà mↄ́. Aàpi mɛ́ a báaada sa'oblɛu gĩa, gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sisiↄ i gbasa ble. Àↄ wãa, asa aà egↄↄ zaan la.

14 Kɛ́ aa gɛ̃̀ wɛ̃́lɛpiu, ↄ̃ aa kpàaũ ń Samuɛlio gↄ̃̀ↄ, à bↄ̀ lɛ́ gɛ́ gulɛsĩpiu. 15 E Saulu àↄ gɛ́ mↄ́i, Dii dↄ̀aa à yã́pi kã̀ Samuɛliɛ a swã́wa à mɛ̀: 16 Zia maa'i má Bɛ̃yãmɛɛ bùsu gbɛ̃́ zĩma. Ní nísikawà ǹ aà dilɛ ma gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũ, i ma gbɛ̃́piↄ bↄ Filitɛ̃ↄ ↄzĩ. Ma a gbɛ̃́piↄ wii mà, ↄ̃ ma ń wɛgwà.

17 Kɛ́ Samuɛli Saulu è, Dii òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma aà yã'ònɛpin we. Ɔ̃mɛ a kible ma gbɛ̃́ↄwa. 18 Ɔ̃ Saulu sↄ̃̀ Samuɛlizi wɛ̃́lɛ bↄlɛu, à aà là à mɛ̀: Gu'ena bɛ ku má ni? Ɔlↄmɛɛ. 19 Ɔ̃ Samuɛli wèwà à mɛ̀: Mámɛ má aà ũ. Dↄaa wà gɛ́ gulɛsĩu, ńyↄ̃ pↄblemanↄ gbãɛ. Zia kↄↄ má n nↄ̀sɛ yã'onɛ píi, mí n gbaɛ. 20 Ńsu bílikɛ n zàa'ĩna pↄ́ kↄ̀lɛ a gↄↄ àaↄ̃den gbãↄ yã́wao, asa wà ń é. Isaili bùsu pↄmaaↄ píi a gↄ̃ dé pↄ́ ũɛ, mɛ́ i kɛ mpi ń n de bɛdeↄ píi bàasio? 21 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: Bɛ̃yãmɛɛ buin ma ũo lò? Ma bui mɛ́ fɛ̃́nɛũ dɛ Isaili buiↄla píi, mɛ́ ma daɛↄ mɛ́ kɛ̃́sãańzi Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ guu. Bↄ́yãi ńlɛ yã́ bee taa oimɛɛi?

22 Ɔ̃ Samuɛli Saulu ń a zĩkɛnao sɛ̀ à gɛ̃̀ńnↄ pↄblekpɛu, à zↄ̃lɛkĩi maa kpàmá gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sisiↄ guu. Gbɛ̃́piↄ kà gbɛ̃ↄn baakwi taa. 23 Ɔ̃ Samuɛli ò blɛkɛnaɛ: Nↄ̀ↄ pↄ́ má kpàma ma mɛ̀ ǹ a dilɛkĩi kɛpi sɛ mↄò. 24 Ɔ̃ blɛkɛnapi mↄ̀ ń nↄ̀ↄ gbadↄmplɛwapio, a dìlɛ Saulu aɛ. Ɔ̃ Samuɛli mɛ̀: Pↄ́ pↄ́ wa dìlɛnɛn kɛ. Só, asa wa dìlɛnɛ ǹ so maa'iɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ ma ń sisiↄ. Ɔ̃ Saulu pↄblè ń Samuɛlio zĩbeezĩ.

25 Kɛ́ aa pìla gulɛsĩpiwa aa gɛ̃̀ wɛ̃́lɛ ɛu, ↄ̃ Samuɛli gɛ̀ yã'ò ń Sauluo a kpɛ́ musu. 26 Ɔ̃ aa ì we. Kɛ́ gu ye dↄi, ↄ̃ Samuɛli lɛzù Sauluzi kpɛ́ musu we à mɛ̀: Fɛlɛ mà gɛ́ zɛinɛ. Kɛ́ Saulu fɛ̀lɛ, aàpi ń Samuɛlio aa bↄ̀ bàasi ḿpla. 27 Kɛ́ aa kà wɛ̃́nkpɛ, ↄ̃ Samuɛli ò Sauluɛ: O n zĩkɛnaɛ aàↄ gɛ́, mpi ǹ zɛ gĩa mà yã́ pↄ́ Dii ò onɛ.

10

Samuɛli nísikaa Saulu miwa

1 Ɔ̃ Samuɛli nísi tùu sɛ̀ à nísikà Saulu miwa, ↄ̃ à lɛpɛ̀wà à mɛ̀: Dii mɛ́ n dilɛ dↄaana ũ a gbɛ̃́ Isailiↄnɛ. Ńyↄ̃ kible Dii gbɛ̃́ↄwa, ní ń bↄ ń ibɛɛ pↄ́ liaańziↄ ↄzĩ. Seela pↄ́ a to ǹ dↄ̃ kɛ́ Dii mɛ́ n dilɛ a gbɛ̃́ↄ dↄaana ũn kɛ. 2 Tó wa kɛ̃kↄ̃wa la tia, ńyↄ̃ da gbɛ̃ↄn plaↄlɛ Zɛlɛza, Lasɛli mia saɛ, Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsu zↄ̃lɛu. Aa onɛ: Wà zàa'ĩna pↄ́ n gɛ wɛɛlɛiↄ è. An yã́ n mae kũa gbãa lↄo, n yã́ àlɛ a kã̀akɛ sa, àlɛ mɛ, kpelewa á kɛ a nɛ́ yã́ musui? 3 Bↄa we, tó n gɛ aɛ mɛ́ n ka gbɛ̃́nɛli kĩ́i Taboo, gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ danlɛ we lↄ, aalɛ gɛ́ Lua gbagbai Bɛtɛli. An gbɛ̃do blenɛↄ kũa mɛ̀n àaↄ̃, an gbɛ̃do pɛ̃ɛ kũa mɛ̀n àaↄ̃, mɛ́ an gbɛ̃do vɛ̃ɛ kũa tùu do. 4 Aa n aafia gbɛa, aai pɛ̃ɛ mɛ̀n pla kpama, ní sí. 5 Bee gbɛa tó n ka Lua sĩ̀sĩ pↄ́ kú Gibɛa, gu pↄ́ Filitɛ̃ↄ gudↄ̃akĩi kúu, tó n kãikũ̀ ń wɛ̃́lɛpio, ńyↄ̃ kpaaũ ń ãnabiↄ dↄdↄakↄ̃wa, aalɛ pila gulɛsĩpiwa. Wa dↄaaanɛ́ ń mↄↄnaↄ ń gã̀aↄ ń domaↄ ń kulɛↄ, aalɛ ãnabikɛkɛ. 6 Dii Nisĩna a dinɛ, ní ãnabikɛkɛńnↄ, ní li gbɛ̃́ dafu ũ. 7 Tó seela beeↄ kɛ̀ma, yã́ pↄ́ n a kɛa zɛ́ è kɛ, asa Lua kunnↄɛ. 8 Dↄaamɛɛ Giligali, má n le we, mí sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń sáaukpasao. Ǹyↄ̃ ma dã we e gↄↄ sopla, mí mↄ mà n le we, mí yã́ pↄ́ ńyↄ̃ kɛ onɛ.

9 Kɛ́ Saulu kpɛlì Samuɛliɛ, àlɛ tá, Lua aà nↄ̀sɛ lìlɛɛ̀, mɛ́ seelapiↄ kɛ̀ zĩbeezĩ píi. 10 Kɛ́ aa kà Gibɛa, ãnabiↄ dàaàlɛ dↄdↄakↄ̃wa, ↄ̃ Lua Nisĩna dìɛ̀, àlɛ ãnabikɛkɛńnↄ. 11 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa aà dↄ̃ↄ aà è, àlɛ ãnabikɛkɛ ń ãnabiↄ, aa kↄ̃ làla aa mɛ̀: Bↄ́mɛ Kisi nɛ́ lèi? Saulu ku ãnabiↄ guu sↄ̃ nɛe? 12 Ɔ̃ Gibɛa gbɛ̃e yã́zãsìmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ kĩniↄ maeↄn deↄ ũ sↄ̃i? Ɔ̃ à gↄ̃̀ yãa ũ wì mɛ: Saulu ku ãnabiↄ guu sↄ̃ nɛe? 13 Kɛ́ Saulu ãnabikɛkɛ̀ a làa, ↄ̃ à gɛ̀ gulɛsĩu.

14 Kɛ́ Saulu tà bɛ ń a zĩkɛnao, Saulupi desɛ̃ ń lá à mɛ̀: A gɛ má ni? Saulu wèwà à mɛ̀: Wa gɛ zàa'ĩnaↄ wɛɛlɛiɛ. Kɛ́ wi ń eo, ↄ̃ wa gɛ Samuɛli kĩ́i. 15 Ɔ̃ Saulu desɛ̃pi òɛ̀: Yã́ pↄ́ Samuɛli òɛ́ siumɛɛ. 16 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: A òwɛ̃ɛ wà zàa'ĩnapiↄ è. Ãma i kpala yã́ pↄ́ Samuɛli òɛ galikɛɛ̀o.

Samuɛli bↄa ń Saulu kpalablea yã́o gupuau

17 Ɔ̃ Samuɛli Isailiↄ kã̀aa Dii aɛ Mizipa. 18 A ònɛ́: Dii á Lua mɛ̀ a á bↄ́lɛ Egipi, a á símá ń bui pↄ́ ↄtↄ̃̀wáↄ píi. 19 Lua á bↄ́ á yã'ↄ̃maↄ ń á taasikɛaↄ guu píi, ↄ̃ a giaàzi gbã, á òɛ̀ aà kía kpáɛ́. Tↄ̀ↄ, à mↄ zɛ Dii aɛ sa bui ń buio, ualɛ ń ualɛo. 20 Kɛ́ Samuɛli mↄ̀ ń Isaili buiↄ píi, ↄ̃ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ tɛ́lɛblè. 21 Ɔ̃ à mↄ̀ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ ualɛ ń ualɛo. Ɔ̃ Matili ua tɛ́lɛblè. Uadepiↄ guu Kisi nɛ́ Saulu mɛ́ blè. Kɛ́ wà aà wɛ̀ɛlɛ, wi aà eo. 22 Ɔ̃ wà ɛ̀a Dii là lↄ wà mɛ̀: Gↄ̃ɛpi mↄ̀ la kↄ̀a? Ɔ̃ Dii mɛ̀: A ulɛa asoↄ sↄ̀ↄu. 23 Ɔ̃ wà bàalɛ̀ gɛ̀ aà bↄ̀ wà sùò ń guu. Kɛ́ à zɛ̀ ń guu, ampii an gbã̀a zɛ̀ aà gã̀uɛ. 24 Ɔ̃ Samuɛli ònɛ́ píi: A gbɛ̃́ pↄ́ Dii sɛ̀ èa? Gbɛ̃e ku laaàwa á guuo. Ɔ̃ gbɛ̃́pii wiilɛ̀ aa mɛ̀: Lua wá kía dↄ̃ ń aafiao! 25 Ɔ̃ Samuɛli kpalablea zɛ́ bↄↄlɛkɛ̀nɛ́, ↄ̃ a kɛ̃̀ láu a dìlɛ Dii kpɛ́u. Ɔ̃ à ń gbáɛ, baade tà a bɛ. 26 Saulu sↄ̃ à tà a bɛ Gibɛa. Gↄ̃ gbãa pↄ́ Lua zĩkɛ̀ ń sↄ̃uↄ tàaànↄ. 27 Ɔ̃ gbɛ̃pãeↄ mɛ̀: Gbɛ̃́ bee taa mɛ́ a wá suabaa? Ɔ̃ aa sakàaàgu, aai mↄɛ̀ ń pↄeoo, ↄ̃ Saulu a nílɛakɛ.

11

Saulu Amↄniↄ fua

1 Amↄni bui Naasa mↄ̀ ń a zĩgↄ̃ↄ, aa bòokpà Yabɛsi Galada saɛ, ↄ̃ Yabɛsideↄ ò Naasaɛ: Lɛdoũ kɛwanↄ, wí misiilɛnɛ. 2 Ɔ̃ Naasa ònɛ́: Tó ma á ↄplaa wɛ́ bↄ̀bↄ ápii mɛ́ wí Isailiↄ kũ̀ ḿpii, ↄ̃ má gbasa mà lɛdoũkɛánↄ. 3 Ɔ̃ Yabɛsi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ òɛ̀: Wá gba gↄↄ sopla wà gbɛ̃́ↄ zĩ Isaili bùsu guu píi. Tó gbɛ̃e ku à wá suabao, wá mikpama.

4 Kɛ́ zĩnapiↄ kà Saulu bɛ Gibɛa, aa yã́pi ònɛ́, ↄ̃ wà búbuapã̀lɛ. 5 Gↄↄ bee Saulu lɛ́ su ń buaoɛ, a tɛ a zuↄi, ↄ̃ à mɛ̀: Bↄ́ yã́ mɛ́ mↄ̀ ↄ̃ wàlɛ ↄ́ↄlↄi? Ɔ̃ wà Yabɛsidepiↄ yã́ dàu wa sìuɛ. 6 Kɛ́ Saulu yã́pi mà, Lua Nisĩna dɛ̀dɛwa, ↄ̃ aà pↄ pà maamaa. 7 À zu sɛ̀ mɛ̀n pla a dɛ̀ a zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ò Isaili bùsu guu píi aa mɛ̀: Màa wa kɛ gbɛ̃́ pↄ́ aai tɛ Saulu ń Samuɛliozioↄ zuↄnɛ. Ɔ̃ vĩa ń kṹ Dii yã́ musu, aa bↄ̀ tɛ́ńzi sãnu ḿpii. 8 Saulu ń nao Bɛzɛki. Isailiↄ kɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basↄooɛ (300.000), mɛ́ Yudaↄ kú ń guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi (30.000).

9 Ɔ̃ wa ò zĩna pↄ́ mↄ̀piↄnɛ: À gɛ o á gbɛ̃́ↄnɛ, zia e ĩatɛ̃ àↄ gɛ́ gbãakũi, wá ń suaba. Kɛ́ zĩnaↄ tà, aa yã́pi baokpà Yabɛsideↄnɛ, ↄ̃ an pↄ kɛ̀na. 10 Aa ò Amↄniↄnɛ: Wá wázĩa kpáwá zia, í á pↄeã kɛwá.

11 Saulu a gbɛ̃́ↄ kpaalɛ̀ gãli àaↄ̃. Gufɛ̃nɛ ↄ̃ aa sì Amↄniↄgu ń bòou, aa ń dɛdɛ e ĩatɛ̃ gɛ̀ gbãakũ̀ò. Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ fã̀aa gbándodo mindodo. 12 Ɔ̃ wa ò Samuɛliɛ: Deↄ mɛ́ mɛ̀ Saulu a kiblewáo ni? À bↄlɛńnↄ wà ń dɛdɛ. 13 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: Wa gbɛ̃e dɛ gbão, asa Dii Isailiↄ suabà gbãɛ. 14 Ɔ̃ Samuɛli ò bílaɛ: À mↄ wà gɛ́ Giligali wà ɛa Saulu kpa kpalau we lↄ. 15 Ɔ̃ aa gɛ̀ Giligali ḿpii, aa ɛ̀a Saulu kpà kpalau Dii aɛ we, aa sáaukpa sa'ò Diiwa, ↄ̃ Saulu ń Isailiↄ pↄnakɛ̀ we ḿpii maamaa.

12

Samuɛli migoa kpalai

1 Samuɛli ò Isailiↄnɛ píi: Ma yã́ pↄ́ á òmɛɛ mà píi, ma kía kpàɛ́. 2 Aàpi mɛ́ a dↄaaɛ́ sa. Mapi sↄ̃ ma zikũ̀, ma mikã puakũ̀ mɛ́ ma nɛ́ↄ kúánↄ. Ma dↄaaɛ́ za ma ɛ̀waasogↄↄ e ń a gbão. 3 Má kɛ́! À kɛ ma seeladeↄ ũ Dii ń kía pↄ́ a kpào aɛ. Ma zu ge zàa'ĩna sì á gbɛ̃ewae? Ma á gbɛ̃e blèe? Ma á gbɛ̃e wɛtã̀e? Gbagusaɛ ma wɛ́ blè ma bↄ á gbɛ̃e kpɛe? Tó má kɛ̀ màa, má a fĩaboɛ. 4 Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Ni wá bleo, ni wá wɛtão, ni pↄe sí wá gbɛ̃ewao. 5 Samuɛli ònɛ́ lↄ: Dii ń kía pↄ́ a kpào mɛ́ á seeladeↄ ũ gbã, kɛ́ i tàae'eao. Aa mɛ̀: Dii mɛ́ wá seelade ũ. 6 Ɔ̃ Samuɛli ònɛ́: Dii mɛ́ Mↄizi ń Aalonao dìlɛ, ↄ̃ aa bↄ̀ ń á deziↄ Egipi.* 7 À kɛ kílikili Dii aɛ, mí yãmaa pↄ́ a kɛ̀ɛ́ ń á deziↄ siuɛ́. 8 Yakↄbuↄ gɛa Egipi gbɛa á deziↄ wiilɛ̀ Diiwa,† ↄ̃ à Mↄizi ń Aalonao dìlɛ, aa ń bↄ́lɛ Egipi, ↄ̃ aa ń kálɛ bùsuɛ beeu. 9 Kɛ́ Dii an Lua yã́ sã̀ńgu yã́i, ↄ̃ à ń kpá Azoo zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Siselawa‡ ń Filitɛ̃ↄ§ ń Mↄabuↄ kíao,* aalɛ zĩkańnↄ. 10 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ Diiwa aa mɛ̀: Wa duunakɛ̀, wa pãkpànzi, wa zↄblè Baaliↄnɛ ń Asetaatiↄ.† Wá bↄ wá ibɛɛↄ ↄzĩ sa, wíↄ zↄblenɛ. 11 Ɔ̃ Dii Gedeↄ̃ↄ‡ dìlɛ ń Balakuo§ ń Zɛfɛteo* ń Sãusↄ̃ↄo† aa á bↄ́ á ibɛɛpiↄ ↄzĩ gupiiu, ↄ̃ a gↄ̃ kálɛa dↄdↄa.

12 Kɛ́ á è Amↄniↄ kí Naasa lɛ́ mↄ́ lɛ́lɛiwá, baa kɛ́ Dii á Lua mɛ́ á kía ũ, á òmɛɛ: Aawo! Kía mɛ́ a ikokɛwá fá!‡ 13 Tia kɛ́wa kía pↄ́ á gbɛ̀a á sɛ̀ ↄ̃ Dii dìlɛɛ́n kɛ. 14 Tó á Dii vĩa vĩ mɛ́ álɛ zↄbleɛ̀, tó álɛ aà yãma mɛ́ i bↄ aà yã́ kpɛo, tó ápiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ kiblewáo tɛ Dii á Luazi, áↄ aafiaɛ. 15 Tó i Dii yãma sↄ̃o, mɛ́ a bↄ aà yã́ kpɛ, a ↄtↄ̃wáɛ lá a kɛ̀ á deziↄnɛwa. 16 À mɛnafↄ̃, í yãzↄ̃ↄ pↄ́ Dii a kɛɛ́ e. 17 Saɛ wá kuwà lao lò? Má Dii sísi, i to lou vĩ à ma, íↄ dↄ̃ kɛ́ á kíagbɛaa kɛ̀ Diiɛ ĩ́i maamaaɛ.

18 Ɔ̃ Samuɛli Dii sìsi, ↄ̃ Dii tò lou vĩ̀ à mà zĩbeezĩ. Ɔ̃ gbɛ̃́pii vĩakɛ̀ Diiɛ ń Samuɛlio maamaa. 19 Ɔ̃ aa òɛ̀: Wabikɛwɛ̃ɛ Dii n Luawa, kɛ́ wápiↄ n zↄ̀blenaↄ wásu gagao yã́i. Wa yãvãi kã̀fĩ wá duunaaɛ, asa wa kía gbɛ̀aɛ.

20 Samuɛli ònɛ́: Ásu to vĩa á kũo. A vãipi kɛ̀ píiɛ, ãma ásu kɛ̃ Diiwao. Àↄ zↄbleɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo. 21 Ásu kɛ̃wà à tɛ tã́aↄzio. Aa ài vĩo, aa fↄ̃ gbɛ̃́ bↄo, asa pↄpãↄnɛ. 22 Dii a a gbɛ̃́ↄ vũaao a tↄ́ zↄ̃ↄ yã́i, asa aà á kɛa a gbɛ̃́ↄ ũ kàaàguɛ. 23 Mapi sↄ̃, Dii su to mà duunakɛɛ mà wabikɛaɛ́ tóo. Aawo, má zɛ́ maa pↄ́ dɛ à sɛ ↄlↄɛ́. 24 À vĩakɛ Diiɛ, àↄ zↄbleɛ̀ ń náaio ń nↄ̀sɛmɛndoo. À làasookɛ yãzↄ̃ↄ pↄ́ a kɛ̀ɛ́ↄwa. 25 Tó a gi tɛ vãiwa, ápiↄ ń á kíao, wa á kaalɛ ápiiɛ.

13

Samuɛli Saulu lelea

1 Saulu kɛ̀ Isailiↄ kía ũ wɛ̃̀ pla, 2 à ń zĩgↄ̃ↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ (3.000). Gbɛ̃ↄn ↄ̀aa kwi aaↄ kuaànↄ Mimasa ń Bɛtɛli gusĩsĩdeo. Gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo aaↄ kú ń aà nɛ́ Yonatãao Gibɛa, Bɛ̃yãmɛɛ bùsuu. Ɔ̃ à gbɛ̃́ kĩniↄ gbàɛ, baade tà a bɛ.

3 Yonatãa lɛ̀lɛ Filitɛ̃ gudↄ̃ana pↄ́ kú Gɛbaↄwa, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ a baomà. Ɔ̃ Saulu zĩ̀gãalɛ̀ Isaili bùsu gupiiu à mɛ̀: Ɛbɛluↄ, à yãe ma! 4 Ɔ̃ Isailiↄ mà píi wà mɛ̀, Saulu lɛ̀lɛ Filitɛ̃ gudↄ̃anaↄwa, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ ye Isailiↄ gĩyãio. Ɔ̃ wà Isailiↄ sìsi, aa mↄ̀ nà Sauluwa Giligali. 5 Ɔ̃ Filitɛ̃ↄ kã̀aa aa zĩka ń Isailiↄ. An sↄ̃́goↄ kà ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ (3.000), an sↄ̃́godeↄ kà ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sooloɛ (6.000), mɛ́ an kɛ̀sɛdeↄ dasi lán ísialɛ ũfãawa. Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ gɛ̀ bòokpà Mimasa, Bɛtavɛ̃ gukpɛ. 6 Kɛ́ Isailiↄ è wà gↄ̃̀ yeelɛa, wàlɛ naaańnↄ, ↄ̃ aa ùlɛ gbɛ̀'ɛↄ ń dàoↄ ń gbɛ̀sↄↄnaↄ ń gbã́oↄ ń ɛↄ guu. 7 An gbɛ̃eↄ gulɛ̀ aa bùa Yuudɛ̃wa e Gada buiↄ bùsuu ń Galada bùsuo. E tia Saulu ku Giligali, vĩa lɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ kũ maamaa.

8 À Samuɛli dã̀ gↄↄ sopla lá a dìlɛɛwa.* Kɛ́ i mↄo, ↄ̃ aà gbɛ̃́ↄ lɛ́ fãaa, aalɛ aà to we. 9 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: À mↄmɛɛ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄo ń sáaukpa sa'obↄↄ. Ɔ̃ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũpi ò. 10 Kɛ́ a làa, Samuɛli lɛ́ ká, ↄ̃ Saulupi gɛ̀ dàaàlɛ à gbãakpàaàzi. 11 Ɔ̃ Samuɛli òɛ̀: Bↄ́ yã́ ń kɛ̀ màai? Saulu wèwà à mɛ̀: Kɛ́ má è ma gbɛ̃́ↄ lɛ́ fãaa aalɛ ma to we, mɛ́ ni mↄ gↄↄ pↄ́ ń dìlɛwao yã́iɛ. Filitɛ̃ↄ lɛ́ kↄ̃ kãaa Mimasa, 12 ↄ̃ ma mɛ̀, aasu lɛ́lɛa Giligali la Dii sísisaio. Ɔ̃ ma sapi ò teasi. 13 Ɔ̃ Samuɛli òɛ̀: N faasaiyã kɛ̀! Ń yã́ pↄ́ Dii n Lua dìlɛnɛ kũao. Tó ń kũa yãaɛ, Dii a to n buiↄ aaↄ kpalable gↄↄpiiɛ. 14 Tia kɛ́wa ńyↄ̃ gɛ̃gɛ̃ kpalauo. Lá ń yã́ pↄ́ Dii dìlɛnɛ kũao, a gbɛ̃́ pↄ́ aà nↄ̀sɛ muaaanↄ wɛɛlɛ à aà dilɛ a gbɛ̃́ↄ dↄaana ũɛ.† 15 Ɔ̃ Samuɛli fɛ̀lɛ Giligali à gɛ̀ Gibɛa, Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu. Ɔ̃ Saulu a zĩgↄ̃ pↄ́ kuanↄↄ nào, aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ taa.

16 Saulu ń a nɛ́ Yonatãao ń a zĩgↄ̃ pↄ́ kúńnↄↄ ku Gibɛa, mɛ́ Filitɛ̃ↄ bòokpà Mimasa. 17 Zĩgↄ̃ gãli àaↄ̃ↄ bↄ̀lɛ Filitɛ̃ↄ bòou, aa gɛ̀ lɛ́lɛi Isailiↄwa. Gãli do gɛ̀ Ɔfɛla oi Suali bùsuu. 18 Gãli do gɛ̀ Bɛtoloni oi, mɛ́ a àaↄ̃de gɛ̀ Isaili bùsu zↄ̃lɛu, sĩ̀sĩ pↄ́ bↄaa ń Semaiↄ Guzulɛo ń gbáao.

19 Sia ku Isaili bùsuuo, asa Filitɛ̃ↄ mɛ̀ Ɛbɛluↄ su fɛ̃nda ge sↄ̃napioɛ. 20 Filitɛ̃ↄ kĩ́i ↄ̃ Isailiↄ ì gɛ́ soonaↄ ń zusoonaↄ ń mↄoↄ ń kↄmaↄ lɛdɛdɛui. 21 Soona ń zusoonlɛo kà ã́nusu ↄwatɛ̃ plapla, saaↄ ń mↄoↄ sↄ̃ ã́nusu ↄwatɛ̃ dodo. 22 Ayãmɛto zĩpi kagↄↄ Saulu ń Yonatãao zĩgↄ̃ↄ fɛ̃nda ge sↄ̃na kũao, sema Saulu ń Yonatãapio bàasio.

23 Filitɛ̃ gudↄ̃anaↄ gɛ̀ Mimasa gbɛbↄlɛu.

14

Yonatãa zĩblea Filitɛ̃ↄwa

1 Gↄↄewa Saulu nɛ́ Yonatãa ò ɛ̀waaso pↄ́ a a zĩkabↄↄ kũaɛ: Mↄ wà gɛ Filitɛ̃ gudↄ̃anaↄ kĩ́i le. I o a maeɛ sↄ̃o. 2 Saulu ku gbɛafuli gbáu Migↄ̃nↄ, Gibɛa saɛ ń zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃. 3 Sa'ona Ahia kú ń guu, a a sa'o'ula daa. Ikabodu vĩ̀i Aitubu nɛ́ɛ. Aitubupiá Finɛasi nɛ́ɛ, Ɛli pↄ́ dɛ Lua gbàgbana ũ Silo tↄũnaɛ. An gbɛ̃e dↄ̃ Yonatãa gɛ̀ gueio.

4 Gbɛbↄlɛ pↄ́ Yonatãa ye gɛ̃u à Filitɛ̃ gudↄ̃anaↄ le, gbɛ pɛ́lɛpɛlɛu lán swaawa ↄplaai ń zɛɛio. Ado tↄ́n Bozezu, ado sↄ̃ Sɛnɛ. 5 Ado ku gugbãntoou Mimasa oi, ado sↄ̃ gɛↄmidↄkĩi Gɛba oi. 6 Ɔ̃ Yonatãa ò ɛ̀waasopiɛ: Mↄ wà gɛ́ gyafↄↄde gudↄ̃anapiↄ kĩ́i. Dii a gí dↄiwálɛa? Asa yãe a fↄ̃ kpa Diiɛ à to wà gí zĩbleio, wá dasi ge wá dasion lò. 7 Ɔ̃ aà zĩkabↄkũnapi òɛ̀: Lá à ń pↄ gbà píi lé, kɛ. Lá ń sɛ̀, má làaɛ. 8 Ɔ̃ Yonatãa mɛ̀: Tↄ̀ↄ, wà gɛ́má wà wázĩa mↄnɛ́. 9 Tó aa òwɛ̃ɛ wà zɛ́ wà ń dãɛ, wí zɛ wá gbɛu, wá gɛ́má lↄo. 10 Tó aa mɛ̀ wà mↄɛ sↄ̃, wí gɛ́má, asa bee mɛ́ aↄ dɛ Dii ń kpaawá seela ũ.

11 Ɔ̃ aa ńzĩa mↄ̀ Filitɛ̃ gudↄ̃anapiↄnɛ. Ɔ̃ Filitɛ̃piↄ mɛ̀: Gwa! Ɛbɛluↄ lɛ́ bↄ ɛ pↄ́ aa ulɛauↄ guu kee. 12 Ɔ̃ gudↄ̃anapiↄ lɛzù Yonatãa ń a zĩkabↄkũnaozi aa mɛ̀: À mↄ wà yãe oɛ́ kɛ. Ɔ̃ Yonatãa ò a zĩkabↄkũnaɛ: Ǹyↄ̃ tɛ ma kpɛ, asa Dii ń kpá Isailiↄwaɛ. 13 Ɔ̃ Yonatãa lɛ́ dɛdɛ àlɛ lↄↄga, mɛ́ aà zĩkabↄkũna tɛ aà kpɛ. Kɛ́ Yonatãa ń kwɛ́, ↄ̃ aà zĩkabↄkũnapi ń dɛdɛ aà kpɛ. 14 Lɛ́lɛama sɛ̃́iapi guu Yonatãa ń a zĩkabↄkũnao ń dɛdɛ gbɛ̃ↄn bao taawaɛ. Gupi bàluma kà gu bà do taawa. 15 Ɔ̃ gili gɛ̃̀ Filitɛ̃ↄgu ń bòou ń sɛ̃uo píi. Vĩa ń zĩgↄ̃ↄ kũ̀, gudↄ̃anaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì gɛ́ lɛ́lɛi Isailiↄwaↄ píi. Ɔ̃ tↄↄlɛ lùalua. Lua mɛ́ gili gɛ̃̀ńgu màa.

16 Kɛ́ Saulu gudↄ̃ana pↄ́ kuaànↄ Gibɛaↄ è Filitɛ̃ zĩgↄ̃ↄ bàalɛ̀ lɛ́ fãaa gupiiu, 17 ↄ̃ Saulu ò gbɛ̃́ pↄ́ kuanↄↄnɛ: À wɛ́tɛ wá gbɛ̃́ↄzi à gwa, wí dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ wá guu. Kɛ́ aa gwà, aa è Yonatãa ń a zĩkabↄkũnao mɛ́ kú ń guuo. 18 Ɔ̃ Saulu ò Ahiaɛ: Mↄ́ ń n sa'o'ulao wà Dii laò. Asa zĩbeezĩ a sa'o'ulapi daa Isailiↄ guu weɛ. 19 Gↄↄ pↄ́ Saulu lɛ́ yã'o sa'onapiɛ, zↄa pↄ́ dↄ Filitɛ̃ↄ bòou lɛ́ kã́fĩ, àlɛ dɛdɛ, ↄ̃ Saulu òɛ̀ aà to we. 20 Saulu a zĩgↄ̃ↄ kã̀aa píi aa gɛ̀ zĩu, ↄ̃ aa è gili gɛ̃̀ Filitɛ̃ↄgu maamaa, aalɛ fɛ̃na kakↄ̃ɛ. 21 Ɛbɛlu pↄ́ zↄ̃̀lɛ Filitɛ̃ↄ guu yãa aa mↄ̀ńnↄ zĩu ń bòouↄ ɛ̀a nà ń gbɛ̃́ pↄ́ kú ń Sauluo ń Yonatãaowa. 22 Kɛ́ Isaili pↄ́ ulɛa Ɛflaiũ bùsu gusĩsĩdeu weↄ mà Filitɛ̃ↄ lɛ́ bàalɛ, aa nà ń gbɛ̃́ↄwa zĩu lↄ, aa nàaańnↄ. 23 Màa Dii zɛ̀ ń Isailiↄ gↄↄ bee, ↄ̃ aa zĩblè e za Bɛtavɛ̃.

Yonatãa zↄ́blea

24 Isailiↄ taasikɛ̀ gↄↄ bee, asa Saulu yãdìlɛ ń Lua tↄ́o a zĩgↄ̃ↄnɛ à mɛ̀: E oosi gɛ kɛò, gbɛ̃́ pↄ́ pↄblè e màↄ gɛ́ tↄsii ma ibɛɛↄwa, ade gↄ̃̀ láaipↄ ũɛ. Ɔ̃ an gbɛ̃e i pↄbleo. 25 Zĩgↄ̃ↄ sì lákpɛu ḿpii, we zↄ́ lì lɛ́ lɛ́lɛ zĩ́lɛ. 26 Kɛ́ aa sì lákpɛu màa, aa è zↄ́'i lɛ́ bàalɛ, ãma an gbɛ̃e i ↄzↄ̃wà a dà a lɛ́uo, kɛ́ aalɛ vĩakɛ yãdilɛaɛ yã́i. 27 Yonatãa sↄ̃ i yã́ pↄ́ a mae dìlɛ a zĩgↄ̃ↄnɛ mao, ↄ̃ à a lípana pↄ́ á kũa zↄ̃̀ zↄsapiwa. À ↄmài a dà a lɛ́u, ↄ̃ aà wɛ́ kɛ̃̀. 28 Ɔ̃ zĩgↄ̃e òɛ̀: N mae yãdìlɛ a zĩgↄ̃ↄnɛ à mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ pↄblè gbã, ade gↄ̃̀ láaipↄ ũɛ. A yã́i tò gbɛ̃́pii yɛ̃̀ɛɛ làa. 29 Ɔ̃ Yonatãa mɛ̀: Ma mae lɛ́ ĩadamáɛ. Gwa lá ma wɛ́ kɛ̃̀, kɛ́ ma zↄ́pi mↄ̀sↄ yↄↄ yã́i mɛ̀. 30 Tó gbɛ̃́ↄ pↄ́ pↄ́ aa sì ń ibɛɛↄwa blè gbã yãa lé, dↄ̃ aa Filitɛ̃ↄ dɛ̀dɛ dɛ beea.

31 Zĩbeezĩ Isailiↄ Filitɛ̃ↄ dɛ̀dɛ sɛa za Mimasa e Ayaloni. Aa kpàsa dúuduuɛ, 32 ↄ̃ aa sì ń pↄtuoↄ guu, aa sãↄ ń zuↄ ń zunɛbↄlↄↄ kũ̀kũ aa dɛ̀dɛ wegↄ̃ↄ, aalɛ só ń a auo. 33 Ɔ̃ wà a baokpà Sauluɛ wà mɛ̀: Gwa! Wàlɛ duunakɛ Diiɛ, wàlɛ nↄ̀ↄ só ń a auo.* Ɔ̃ Saulu mɛ̀: A bↄ Dii yã́ kpɛ. À gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ gálɛ mↄò ma aɛ la kpakpa. 34 Ɔ̃ à mɛ̀: À fãaa ń guu, í onɛ́ an baade mↄ́ ma kĩ́i ń a zuo ge a sã, aai a kòlokpakpa la, aai só. Ásu duunakɛ Diiɛ à nↄ̀ↄ só ń a auoo. Ɔ̃ baade mↄ̀ ń a zuo gwã́ bee, à a kòlokpa we. 35 Saulu Dii gbagbakĩi bò we. Sa'okĩi pↄ́ a bò sɛ̃́ian we.

36 Ɔ̃ Saulupi mɛ̀: Wà pɛ́lɛ Filitɛ̃ↄzi gwã́a wàↄ ń dɛdɛ e gu gɛ dↄò. Wásu ń kee too. Ɔ̃ wa òɛ̀: Kɛ́ lá à kɛ̀nɛ maawa. Ɔ̃ sa'ona mɛ̀: Wà sↄ̃ Luazi la gĩa. 37 Ɔ̃ Saulu gbɛ̀a Luawa: Wà pɛ́lɛ Filitɛ̃ↄzi, ńyↄ̃ ń kpáwáa? Ɔ̃ i wewà zĩbeezĩo. 38 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: Á zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ píi, à sↄ̃mazi la, kɛ́ wà e dↄ̃ duuna pↄ́ wa kɛ̀ gbã. 39 N Dii Isailiↄ Suabana tↄ́o, baa tó ma nɛ́ Yonatãa mɛ́ duunakɛ̀, sema aà ga. Ɔ̃ gbɛ̃e i lɛ́sio. 40 Ɔ̃ a ònɛ́: À zɛ saalo le, mapi ń ma nɛ́o wíↄ ku saalo la. Ɔ̃ wa òɛ̀: Kɛ́ lá à kɛ̀nɛ maawa. 41 Saulu ò Dii Isailiↄ Luaɛ: To wà sĩana dↄ̃. Ɔ̃ yã́ Yonatãa ń Sauluo blè, ↄ̃ bíla mi bↄ̀ bau. 42 Saulu mɛ̀: À gbɛla† mapi ń ma nɛ́o musu. Kɛ́ yã́ Yonatãa blè, 43 ↄ̃ Saulu òɛ̀: Yã́ pↄ́ ń kɛ̀ omɛɛ. Ɔ̃ Yonatãa òɛ̀: Ma lípana lɛ́bana ↄ̃ má zↄ̃̀ zↄ́wa, yↄↄnnↄ má mↄ̀sↄ. Má kɛ́! Tó a ma dɛɛ, à ma dɛ. 44 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: Yonatãa, tó ni gao, Lua yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ. 45 Ɔ̃ wa ò Sauluɛ: Yonatãa ga lo! Aà gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃mɛ tò wa zĩblèa? Aawo! Ń Luao wi wei kɛ́ baa aà mikã mɛ̀ndo lɛ́lɛ zĩ́lɛo, asa Lua dↄnlɛ ↄ̃ à bee kɛ̀ò gbã. Beewa ↄ̃ wà Yonatãa mìsi, i gao. 46 Ɔ̃ Saulu kã́mabò ń pɛ́lɛa Filitɛ̃ↄzio, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ tà ń bùsuu.

47 Kɛ́ Saulu zↄ̃̀lɛ Isaili kpalau a làa, à zĩkà ń a ibɛɛↄ gupiiuɛ: Mↄabuↄ ń Amↄniↄ ń Ɛdↄũↄ ń Zoba kíaↄ ń Filitɛ̃ↄ. Kpɛ pↄ́ à lìliu píi, ì zĩblemáɛ. 48 Aà wↄ́ↄkɛ tↄbↄ̀, à zĩblè Amalɛkiↄwa, à Isailiↄ sì ń wɛtãnaↄwa. 49 Yonatãa ń Isibosɛo ń Malakisuao mɛ́ Saulu nɛgↄ̃ɛↄ ũ. A nɛnↄɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn pla. A sɛ̃́ia tↄ́n Mɛlabu, a plaade Mikali. 50 Aà na tↄ́n Ainↄaũ, Aimaaza nɛ́ɛ. Aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ tↄ́n Abinɛɛ. Saulupi dãunaɛ, aà desɛ̃ Nɛɛ nɛ́ɛ. 51 Saulu mae Kisi ń Abinɛɛ mae Nɛɛo mɛ́ Abiɛli nɛ́ↄ ũ. 52 Saulu gↄↄ ìↄ pãsĩ ń Filitɛ̃ↄ gↄↄpiiɛ. Tó Saulu nɛgↄ̃na ge wↄ́ↄde è, ì aà si à nawa a zĩgↄ̃ ũɛ.

15

Dii gia Sauluzi

1 Samuɛli ò Sauluɛ: Mámɛ Dii ma zĩ, ↄ̃ ma nísikàma ń kpalablea aà gbɛ̃́ Isailiↄwa seela ũ. Too! Swã́kpa Dii yã́i sa. 2 Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀ á fĩabo Amalɛkiↄnɛ yã́ pↄ́ aa kɛ̀ Isailiↄnɛ aa zɛzↄ̃̀nɛ́ an bↄa Egipi gbɛa yã́i.* 3 Gɛ́ lɛ́lɛimá sa, ní ń midɛ ḿpii. Ńsu ǹ ń gbɛ̃e too. Ǹ ń dɛdɛ píi, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń nɛ́ gbãaↄ ń nɛ́ yↄ̃minaↄ ń zuↄ ń sãↄ ń yiongoↄ ń zàa'ĩnaↄ.

4 Ɔ̃ Saulu a gbɛ̃́ↄ sìsi à ń kãaa Telaiũ. Aà zĩgↄ̃ kɛ̀sɛdeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa doɛ (200.000). Yudaↄ ku lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). 5 Ɔ̃ Saulu gɛ̀ Amalɛkiↄ wɛ̃́lɛu, àlɛ ń dãdã swa'ɛu. 6 Saulu lɛ́kpãsãkɛ̀ Keniↄnɛ à mɛ̀: À bↄlɛ Amalɛkiↄ guu, kɛ́ másu mà á dɛdɛńnↄo yã́i, asa ámɛ a yãmaakɛ̀ Isailiↄnɛ an bↄa Egipi gbɛa. Kɛ́ Keniↄ bↄ̀lɛ Amalɛkiↄ guu, 7 ↄ̃ Saulu gɛ̀ lɛ̀lɛ Amalɛkipiↄwa za Avila e à gɛ̀ pɛ̀ Suluwa Egipi gukpɛ. 8 À Amalɛkiↄ kí Agaga kũ̀ bɛ̃́ɛ, ↄ̃ à aà gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao ḿpii. 9 Saulu ń a zĩgↄ̃ↄ i Agaga dɛo, mɛ́ aa sã maaↄ sɛ̀lɛ ń zuↄ ń zunɛ mɛkpaaↄ ń sãnɛbↄlↄↄ ń pↄmaaↄ píi, aai we ń dɛdɛo. Pↄ́ gianaↄ ń pↄ fɛ̃́fɛ̃aↄ ↄ̃ aa dɛ̀dɛ píi.

10 Ɔ̃ Dii yã'ò Samuɛliɛ à mɛ̀: 11 Ma Saulu kpaa kpalau tò ma pↄ yà, asa à bↄ̀ ma kpɛɛ. Lá má dàɛ̀, ìli kɛo. Yã́pi dì Samuɛliwa, ↄ̃ à wiilɛ̀ Diiwa e gu gɛ̀ dↄ̀ò. 12 Kɛ́ Samuɛli fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ, à gɛ̀ dai Saululɛ, ↄ̃ wa òɛ̀: Saulu gɛ̀ Kaamɛli. À seelapɛ̀lɛ we a yãdↄangu yã́i, ↄ̃ à ɛ̀a gɛ̀ Giligali. 13 Kɛ́ Samuɛli Saulu lè, ↄ̃ Saulupi òɛ̀: Dii báaadangu! Má kɛ̀ lá Dii òmɛɛwa. 14 Ɔ̃ Samuɛli aà là à mɛ̀: Pↄ́ wii pↄ́ ma swã́lɛ̀wà lán sã wiiwa dɛ kpelewa ni? Zu pↄ́ málɛ ń ↄↄlↄ ma bↄ̀ má ni? 15 Ɔ̃ Saulu wèwà à mɛ̀: Amalɛkiↄ pↄ́ↄnɛ, asa wà ń sãↄ ń ń zù maaↄ sɛ̀lɛ wà sùò wà sa'oò Dii n Luawaɛ. Wa ń kĩniↄ dɛ̀dɛ. 16 Ɔ̃ Samuɛli òɛ̀: Nílɛ màa, mí yã́ pↄ́ Dii òmɛɛ gwãasĩnaa onɛ. Ɔ̃ Saulu mɛ̀: O. 17 Ɔ̃ Samuɛli mɛ̀: Kɛ́ n nzĩa fɛ̃́nɛmbo yãa, ni gↄ̃ Isaili buiↄ dↄaana ũo lé? Dii n kpa Isailiↄ kía ũ, 18 ↄ̃ à n zĩ ǹ a bↄↄlɛkɛɛ à mɛ̀: Gɛ ǹ Amalɛkiↄ dɛdɛ, asa duunkɛnaↄnɛ. Zĩkańnↄ e ǹ gɛ ǹ ń midɛ. 19 Àkɛa n gi Dii yãmai, n lɛlɛ ń pↄ́ↄwa, ń yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀i? 20 Ɔ̃ Saulu òɛ̀: Ma Dii yãmà, ma bↄↄlɛ pↄ́ à ma zĩ kɛi kɛ̀. Ma Amalɛkiↄ dɛ̀dɛ píi, ↄ̃ ma su ń ń kí Agagao. 21 Ɔ̃ wà sã maaↄ ń zù maaↄ sɛ̀ pↄ́ pↄ́ wa dɛ̀dɛpiↄ guu wà sa'oò Dii n Luawa Giligali la. 22 Ɔ̃ Samuɛli mɛ̀:

Dii yã́ kũa maaɛ̀ dɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oaa.

Misiilɛaɛ̀ dɛ sa'oaa.

Aà yãmaa dɛ sa'oa ń sãsa mɛkpaaola.

23 Gia aà yãmai duuna sáa ń màsokɛaoɛ.

Dↄ́ɛaaànↄ vãi sáa ń tã́agbagbaaoɛ.

Lá n gi Dii yãmai,

aàpi sↄ̃ à gì ń kíakɛiɛ.

24 Ɔ̃ Saulu òɛ̀: Ma duunakɛ̀. Ma pã Dii yã́ pↄ́ ń òmɛɛa, asa ma vĩakɛ̀ gbɛ̃́ↄnɛɛ, ↄ̃ ma ń yãmà. 25 Sùuukɛmanↄ ń ma duunapio sa. Ɛa gɛmanↄ, kɛ́ mà e kúlɛ Diiɛ. 26 Ɔ̃ Samuɛli òɛ̀: Má gɛnnↄo, asa n gi Dii yã́iɛ, mɛ́ à gìnɛ ǹyↄ̃ dɛ Isailiↄ kía ũɛ.

27 Kɛ́ Samuɛli kpɛlì, àlɛ ta, ↄ̃ Saulu aà kũ̀ a ula lɛ́wa, à kɛ̃̀. 28 Ɔ̃ Samuɛli òɛ̀: Dii n bↄ Isaili kpalau gbãɛ, ↄ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ a maa dɛnla kpàu.† 29 Isailiↄ Lua gawide lí ɛɛtoo, ìli a làasoo lilɛo, asa a dɛ gbɛ̃nazĩna ũ kɛ́ à a làasoo lilɛo. 30 Ɔ̃ Saulu ɛ̀a òɛ̀: Ma duunakɛ̀. Ń beeo n yã́ na, ma kpɛla Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń gbɛ̃́piio aɛ. Gɛ́ zɛimɛɛ kɛ́ mà e kúlɛ Dii n Luaɛ. 31 Ɔ̃ Samuɛli ɛ̀a gɛ̀ zɛ̀ɛ̀, ↄ̃ Saulupi kùlɛ Diiɛ.

32 Ɔ̃ Samuɛli mɛ̀: À mↄ́ ń Amalɛkiↄ kí Agagao. Kɛ́ kíapi lɛ́ mↄ́, a dↄ̃ yãe kuo, asa àlɛ e a bↄ ga lɛ́zĩɛ. 33 Ɔ̃ Samuɛli mɛ̀: Lá n fɛ̃nda tò nↄɛ daside kùa a nɛ́wa, màa n da a kua a nɛ́wa sↄ̃. Ɔ̃ à Agaga zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ Dii aɛ Giligali we. 34 Ɔ̃ à tà Lama. Saulu tà sↄ̃ a bɛ Gibɛa. 35 Baa kɛ́ Saulu kɛ̀ Samuɛliɛ wɛ̃naũ, Samuɛlipi i gɛ́ aà gwai lↄo e à gɛ̀ gàò, asa Dii pↄ yà a Saulu kpaa Isailiↄ kpalau yã́ musuɛ.

16

Samuɛli nísikaa Davidi miwa

1 Dii ò Samuɛliɛ: Ńyↄ̃ↄ ↄ́ↄlↄ Saulu yã́ musu e bↄɛ ni? Ma gi aà kible Isailiↄwaɛ. Nísika kↄ́ba pai, ní dazɛu. Ma n zĩ Bɛtɛlɛũ gbɛ̃́ Yɛse kĩ́iɛ, asa aà nɛ́ do ↄ̃ má sɛ̀ aà gↄ̃ kía ũ. 2 Ɔ̃ Samuɛli mɛ̀: Kpelewa má kɛ mà gɛ́ wei? Tó Saulu mà, a ma dɛɛ. Ɔ̃ Dii òɛ̀: Zununu sɛ ǹ gɛò, ní mɛ n mↄ ma gbagbaiɛ. 3 Yɛse sísi sapi oa guu, mí yã́ pↄ́ ńyↄ̃ kɛ onɛ, ní nísikamɛɛ gbɛ̃́ pↄ́ má ↄlↄnɛ miwa.

4 Samuɛli yã́ pↄ́ Dii òɛ kɛ̀. Kɛ́ àlɛ ká Bɛtɛlɛũ, wɛ̃́lɛpi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gɛ̀ daiaàlɛ. Vĩa ń kṹ, ↄ̃ aa aà là à mɛ̀: Aafia n mↄ laa? 5 À mɛ̀: Aafiaɛ. Ma mↄ Dii gbagbaiɛ. À gbãbↄ ázĩaɛ, í gɛmanↄ sa'oi. Ɔ̃ à gbãbↄ̀ Yɛse ń a nɛgↄ̃ɛↄnɛ, à ń sisi sa'o guu. 6 Kɛ́ aa kà, Samuɛli Ɛliabu è, ↄ̃ à làasookɛ̀ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ Dii sɛ̀ mɛ́ zɛ aà aɛ we. 7 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ńsu ǹ aà zɛa ge aà gbã̀a gwao, ma giaàziɛ. Mili gbɛ̃́ gwa lá gbɛ̃nazĩna ì gwawao. Gbɛ̃nazĩna ì gbɛ̃́ gwa a mɛkaawaɛ, mapi sↄ̃, sↄ̃ ↄ̃ mi gwa. 8 Ɔ̃ Yɛse Abinadabu sìsi, à mↄ̀ Samuɛli aɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Dii i gbɛ̃́ɛ bee sɛo. 9 Ɔ̃ Yɛse Sãma sìsi, à mↄ̀ Samuɛli aɛ lↄ, ↄ̃ à mɛ̀: Dii i gbɛ̃́ɛ bee sɛo. 10 Ɔ̃ Yɛse a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn soplaↄ sìsi, aa mↄ̀ Samuɛli aɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Dii i ń gbɛ̃e sɛo. 11 Ɔ̃ à Yɛse là à mɛ̀: N ɛ̀waasoↄ lɛ́n laa? A wèwà à mɛ̀: An gↄ̃zãna mɛ́ kú lao, àlɛ sãdãɛ. Ɔ̃ Samuɛli òɛ̀: Gbɛ̃́ zĩ aà sísii. Wá sa'oo e aà ka la. 12 Ɔ̃ à gbɛ̃́ zĩ̀wà, à mↄ̀. Nɛ́piá gbɛ̃́ tɛ̃aɛ, aà wɛ́ maa mɛ́ aà oa kɛfɛũ. Ɔ̃ Dii mɛ̀: Fɛlɛ ǹ nísika aà miwa, asa aàpin we. 13 Ɔ̃ Samuɛli kↄ́bapi sɛ̀ à nísikà aà miwa aà vĩ̀iↄ wáa. Za zĩbeezĩ ↄ̃ Dii Nisĩna dì Davidiɛ. Bee gbɛa Samuɛli ɛ̀a tà Lama.

Davidi zĩkɛa Sauluɛ

14 Dii Nisĩna gò Sauluwa, ↄ̃ Dii tò tã́a pãsĩ dìɛ̀. 15 Aà ìwaↄ òɛ̀: Lua tò tã́a pãsĩ dìnɛ. 16 Lá màaɛ Baa, tó wápiↄ n ìwaↄ gbɛ̃́ pↄ́ mↄↄna dↄ̃ wɛɛlɛ. Tó Lua tò tã́a pãsĩpi dɛ̀dɛma, ili mↄↄnalɛnɛ, níli e ǹ kɛ sã̀ↄ. 17 Ɔ̃ a ò a ìwaↄnɛ. À gbɛ̃́ pↄ́ mↄↄna dↄ̃ maamaa wɛɛlɛ mↄomɛɛ. 18 Ɔ̃ aà ìwae òɛ̀: Ma Bɛtɛlɛũ gbɛ̃́ Yɛse nɛ́e è, a mↄↄna dↄ̃. Nɛgↄ̃n zĩ̀kanaɛ, mɛ́ a yã'o dↄ̃. Gↄ̃ kɛfɛnaɛ, mɛ́ Dii kuaànↄ. 19 Ɔ̃ Saulu gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Yɛsewa, aa òɛ̀: Saulu mɛ̀ ǹ n nɛ́ Davidi pↄ́ ì sãↄ dã gbaɛwa.

20 Ɔ̃ Yɛse pɛ̃ɛ dì zàa'ĩnaɛ ń vɛ̃ɛo tùu do ń blesan bↄlↄo, à a nɛ́ Davidi gbàɛò Sauluwa. 21 Kɛ́ à kà Saulu kĩ́i, à gↄ̃̀ aà zĩkɛna ũ. Saulu yeaàzi maamaaɛ, ↄ̃ à aà dìlɛ a zĩkabↄkũna ũ. 22 Ɔ̃ Saulu gbɛ̃́ zĩ̀ Yɛsewa à mɛ̀: To Davidi gↄ̃ ma zĩkɛna ũ, asa aà yã́ ì kamaguɛ. 23 Tó Lua tò tã́api dɛ̀dɛ Sauluwa, ↄ̃ Davidi ì a mↄↄna sɛ àↄ lɛɛ̀. Tó tã́api tà, ↄ̃ ì kɛ sã̀ↄ, ì su a laaiwa.

17

Davidi ń Goliatio

1 Filitɛ̃ↄ ń zĩgↄ̃ↄ kã̀aa, aalɛ zĩ̀ sↄukɛ Soko, Yuda bùsuu, ↄ̃ aa bòokpà Ɛfɛdamiũ, Soko ń Azekao zãnguo. 2 Saulu ń Isailiↄ sↄ̃ aa kↄ̃ kã̀aa aa bòokpà Ela gusalalau, aalɛ sↄukɛ aa gɛ́ Filitɛ̃ↄwa zĩu. 3 Filitɛ̃ↄ ku sĩ̀sĩwa le, Isailiↄ ku sĩ̀sĩwa la, guzulɛ kú ń zãnguo. 4 Ɔ̃ Gata nɛgↄ̃na pↄ́ wì mɛ Goliati bↄ̀ Filitɛ̃ↄ bòou. Aà gbã̀a kà gã̀sĩsuu soolo. 5 A mↄgotɛ̃ fùa kpaa, mɛ́ a mↄgotɛ̃ ula pↄ́ dɛ lán kpↄ̀tɛɛwa daa, a gbia kiloo bàaↄ̃ɛ. 6 A mↄgotɛ̃ sòolo yea lↄ, mɛ́ a mↄgotɛ̃ sↄ̃mpɛpɛɛ looa a kpɛ. 7 A sↄ̃n sↄ̃́nɛ kũa, a pá dɛ lán zwã̀atãna àsaliwa. A wɛ́tɛ̃ gbia kiloo soplaɛ. Aà sɛ̀ngbaokũna bɛ aà aɛ.

8 Goliati zɛa, ↄ̃ à lɛzù Isaili zĩgↄ̃ↄzi à mɛ̀: Bↄ́yãi a bↄlɛ ń zĩoi? Á dↄ̃ Filitɛ̃n ma ũoa? Ápiↄ sↄ̃, Saulu zↄↄ. À gbɛ̃e wɛɛlɛ á guu aà pila mↄ ma kĩ́i. 9 Tó a fↄ̃ zĩkamanↄ, tó à ma dɛ, ma gbɛ̃́ↄ gↄ̃ á zↄↄ ũɛ. Tó mámɛ ma aà dɛ̀ sↄ̃, á gↄ̃ wá zↄↄ ũɛ, íↄ zↄblewɛ̃ɛ. 10 Ɔ̃ Filitɛ̃pi ɛ̀a mɛ̀: Málɛ kuabii Isaili zĩgↄ̃ↄwa gbã. À gbɛ̃́ wɛɛlɛmɛɛ wà zĩka ń kↄ̃o. 11 Kɛ́ Saulu ń Isailiↄ píi aa aà yã́pi mà, aa bílikɛ̀, sↄ̃ kɛ̃̀ńgu.

12 Davidiá Ɛflata gbɛ̃́ Yɛse nɛ́ɛ. Yɛsepiá Bɛtɛlɛũ pↄ́ kú Yuda bùsuu gbɛ̃́ɛ. À nɛgↄ̃ɛↄ ì gbɛ̃ↄn swaaↄ̃ɛ, mɛ́ Saulu gↄↄ à maezↄ̃ↄkũ̀, à zikũ̀ táotao. 13 Aà nɛ́ gbãa gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ ku zĩlau ń Sauluo. Aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia tↄ́n Ɛliabu, a plaade tↄ́n Abinadabu, a àaↄ̃de tↄ́n Sãma. 14 Davidi mɛ́ Yɛse nɛ́ gↄ̃zãna ũ. Aà vĩ̀ipiↄ tɛ Sauluzi, 15 ↄ̃ aàpi ì gɛ Saulu kĩ́i, ì ɛa su Bɛtɛlɛũ a mae sãↄ dã́i. 16 Filitɛ̃pi ì bↄ à azĩa ↄlↄnɛ́ kↄↄ ń oosio e gↄↄ bla.

17 Zĩewa Yɛse ò a nɛ́ Davidiɛ: Ése kpasaa pɛ̃n doɛ́ ń pɛ̃ɛ mɛ̀n kwiɛ́ↄ sɛ ǹ gɛò kpakpa n vĩ̀iↄnɛ ń bòou. 18 Gàse mɛ̀n kwiɛ́ↄ sɛ ǹ kpá ń gãli gbɛ̃zↄ̃ↄwa. Gɛ ǹ ń gwa tó aa aafia, ní su ń ń aafia seelao. 19 Aa kú ń Sauluo ń Isailiↄ píi Ela gusalalau, aalɛ zĩka ń Filitɛ̃ↄ.

20 Davidi fɛ̀lɛ kↄↄ káaukaau, à a sãↄ tò ń sãdãn pãleo. À a aso sɛ̀, ↄ̃ à dàzɛu lá Yɛse dìlɛɛwa. Kɛ́ à kà zĩgↄ̃ↄ bòou, à mↄ lè aalɛ gɛ́ zĩlau, aalɛ wii gbãa lɛ́. 21 Isailiↄ ń Filitɛ̃ↄ lɛ́ sↄukɛ, aa aɛdↄkↄ̃wa. 22 Ɔ̃ Davidi a aso nà pↄ́ↄ dↄ̃̀anaɛ aà ↄzĩ, ↄ̃ à bàalɛ̀ gɛ̀ zĩlau. À a vĩ̀iↄ lè we, ↄ̃ à fↄkpàmá. 23 Kɛ́ àlɛ yã'ońnↄ, Filitɛ̃ↄ nɛgↄ̃na Goliati, Gata gbɛ̃́ bↄ̀ Filitɛ̃ zĩgↄ̃ↄ guu, à ɛ̀a fɛ̀lɛ ń a yã́pio. Davidi yã́pi mà. 24 Kɛ́ Isailiↄ aà è, sↄ̃ kɛ̃̀ńgu lↄ, aa lɛ̀kↄ̃wa ḿpii. 25 Aalɛ okↄ̃ɛ aa mɛ̀: I gↄ̃ɛpi e à bↄ̀o lé? Tó à bↄ̀, ì kuabiiwáɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ aà dɛ̀, kía a ade gba àizɛɛ zↄ̃ↄ, i aà gba a nɛnↄɛ lↄ nↄ ũ, mɛ́ aà bɛdeↄ wɛ̃̀'ↄ̃a kpá lↄo.

26 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃́ pↄ́ zɛa a saɛↄ là à mɛ̀: Bↄ́ wa kɛ gbɛ̃́ pↄ́ Filitɛ̃pi dɛ̀ à Isailiↄ bↄ̀ wíuɛi? Dén Filitɛ̃ gyafↄↄdepi ũ, à gbàsa lɛ́ kuabiibii Lua bɛ̃́ɛ zĩgↄ̃ↄwai? 27 Ɔ̃ wa òɛ̀ lá gbɛ̃́ↄ lɛ́ okↄ̃ɛwa wà mɛ̀: Màa wa kɛ gbɛ̃́ pↄ́ aà dɛ̀ɛ. 28 Kɛ́ aà vĩ̀i zↄ̃ↄde Ɛliabu mà Davidi lɛ́ yã'o ń gbɛ̃́ↄ, aà pↄ pàaàzi à mɛ̀: Àkɛa n mↄ lai? Dé n sã yↄↄnaↄ gↄ̃̀ɛ̀ zĩ gbáaui? Má ń kàamai ń n nↄ̀sɛvãio dↄ̃. N mↄ zĩ gwaiɛ. 29 Davidi mɛ̀: Bↄ́ má kɛ̀i? Baa yã́ má ooa? 30 Ɔ̃ à kpɛlìɛ̀ à gɛ̀ yã́ doũpi là gbɛ̃pãlewa. Lá gbɛ̃́ káau òɛ̀, màa wa òɛ̀ lↄ. 31 Wà yã́ pↄ́ Davidi òpi sɛ̀lɛ sìu Sauluɛ, ↄ̃ à aà sìsi.

32 Kɛ́ Davidi mↄ̀, a ò Sauluɛ: Gbɛ̃e su to sↄ̃ kɛ̃agu Filitɛ̃pi yã́ musuo. Mapi n zↄ̀blena, má gɛ́ zĩkaiaànↄɛ. 33 Ɔ̃ Saulu òɛ̀: Ńyↄ̃ fↄ̃ gɛ́ zĩkai ń Filitɛ̃pioo. Nɛbↄlↄnan n ũ. Gↄ̃ɛpi sↄ̃, zĩgↄ̃ɛ za a ɛ̀waasogↄↄ. 34 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Mapi n zↄ̀blena, mámɛ miↄ ma mae sãↄ dã́. Tó nↄ̀ↄmusu ge mai mↄ̀ sã kũ̀ kpàsau, 35 mi a gbɛsɛlɛ mà gbɛ̃ mà sãpi bↄ a lɛ́zĩɛ. Tó à lìaamanↄ, ↄ̃ mi kũ a lɛtãwa mà gbɛ̃ mà dɛ. 36 Mapi n zↄ̀blena, ma nↄ̀ↄmusu ń maio dɛ̀ píi, mɛ́ Filitɛ̃ gyafↄↄdepi a gↄ̃ lán pↄ́piↄwaɛ, asa àlɛ kuabiibii Lua bɛ̃́ɛ zĩgↄ̃ↄwaɛ. 37 Davidi ɛ̀a mɛ̀: Lá Dii ma bↄ nↄ̀ↄmusu ń maio lɛ́zĩ, màa a ma bↄ Filitɛ̃pi ↄzĩ. Ɔ̃ Saulu òɛ̀: Gɛ́! Dii kunnↄ.

38 Saulu a zĩka'ula dàɛ̀, à a mↄgotɛ̃ fùa kpàɛ̀, ↄ̃ à a mↄ̀ ula dàɛ̀. 39 Davidi Saulu fɛ̃nda lòo zĩka'ulapiwa. Kɛ́ à yↄ̃̀ táwa, ↄ̃ à fùa, asa a a dↄ́ɛ dↄ̃o. Ɔ̃ a ò Sauluɛ: Má fↄ̃ gɛ́ ń pↄ́piↄo, asa má a dↄ́ɛ dↄ̃o. Ɔ̃ à pↄ́piↄ bↄ̀lɛ píi a kàlɛ. 40 À a gopana sɛ̀, ↄ̃ à gɛ̀ gbɛ̀ boolona sɛ̀lɛ swa'ɛu mɛ̀n sↄo, a kà a dã́dãkɛbↄↄu. Ɔ̃ àlɛ sↄ̃ Filitɛ̃pizi, a a gbɛma kũa.

41 Ɔ̃ Filitɛ̃pi lɛ́ sↄ̃ Davidizi, aà sɛ̀ngbaokũna bɛ aà aɛ. 42 Kɛ́ à Davidi gwà, a è nɛ́ bↄlↄ tɛ̃a kɛfɛnaɛ, ↄ̃ à dↄ̀ɛwà. 43 A òɛ̀: Gbɛ̃n ma ũ, ↄ̃ n gbasa ńlɛ mↄa ń gooa? Ɔ̃ à aà kà ń a tã́a tↄ́o. 44 Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Sↄ̃mazi, bãↄ n ble, wàiↄ i n só. 45 Davidi òɛ̀: Fɛ̃nda ń sↄ̃mpɛpɛɛo ń sↄ̃n sↄ̃́nɛo ↄ̃ ńlɛ mↄoa. Mapi sↄ̃, Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua pↄ́ ńlɛ kuabiibiiwà tↄ́ ↄ̃ málɛ mↄoma. 46 Dii a n namɛɛ ma ↄzĩ gbãɛ. Má n nɛɛ, mí n mi zↄ̃, mí Filitɛ̃ zĩgↄ̃ↄ gɛↄ kpa bãↄ ń wàiↄwa gbã aa só, dṹnia i dↄ̃ kɛ́ Lua kú ń Isailiↄ. 47 Gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa laↄ i dↄ̃ kɛ́ Dii lí zĩble ń fɛ̃nda ge ń sↄ̃naoo. Dii mɛ́ zĩ̀ gbãa vĩ, a á nawɛ̃ɛ wá ↄzĩɛ.

48 Gↄↄ pↄ́ Filitɛ̃pi lɛ́ sↄ̃ Davidizi, àlɛ mↄ́ aà wíwii, ↄ̃ Davidi bàalɛ̀ lɛ́ suwà gu pↄ́ wa zĩkau. 49 Ɔ̃ à ↄgɛ̃̀ a bↄ̀ↄu, à gbɛ bↄ dà a gbɛmau. Kɛ́ à Filitɛ̃pi gbã̀ò, ↄ̃ à aà pà a mi'aɛwa. Gbɛpi vĩ̀lɛ aà mi'aɛpiu, ↄ̃ à lɛ̀lɛ a gbɛɛu. 50 Gbɛma ↄ̃ Davidi zĩblèò Filitɛ̃piwa. À aà pà a nɛ̀, baa fɛ̃nda a kũao. 51 Ɔ̃ à bàalɛ̀ gɛ̀ lòoaàla, à aà fɛ̃nda wò aà kpɛ, à aà dɛ̀ à aà mi zↄ̃̀ò. Kɛ́ Filitɛ̃ↄ è ń nɛgↄ̃napi gà, aa lɛ̀kↄ̃wa. 52 Ɔ̃ Isailiↄ ń Yudaↄ pɛ̀má ń wiio, aa ń yá e Gata bↄlɛu ń Ɛkɛloni bĩ́ibↄlɛo. Gbɛ̃́ pↄ́ aa ń dɛdɛↄ gɛↄ gↄ̃̀ kálɛa sɛa za Saalaiũ zɛ́u e Gata ń Ɛkɛlonio. 53 Kɛ́ aa sù ń Filitɛ̃ↄ yaao, ↄ̃ aa ń bòo pↄ́ↄ nàaa. 54 Davidi Filitɛ̃pi mi sɛ̀ à gɛ̀ò Yelusalɛũ, à aà gↄ̃kɛbↄↄ kàlɛ a kpɛ́u.

55 Gↄↄ pↄ́ Davidi lɛ́ sↄ̃ Filitɛ̃pizi, Saulu lɛ́ aà gwa, ↄ̃ à a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Abinɛɛ là à mɛ̀: Dé nɛ́n nɛgↄ̃ɛnapi ũi? A wèwà à mɛ̀: Kí, ń n kuao, má dↄ̃o. 56 Ɔ̃ kía mɛ̀: Gbɛa ǹ ma gbɛ̃́ pↄ́ a nɛ́n ɛ̀waasopi ũ. 57 Kɛ́ Davidi sù ń Filitɛ̃pi dɛao, Abinɛɛ aà sɛ̀ gɛ̀ò Saulu kĩ́i, a Filitɛ̃pi mi kũa. 58 Ɔ̃ Saulu aà là à mɛ̀: Nɛ́, dé nɛ́n n ũi? A wèwà à mɛ̀: N zↄ̀blena Yɛse, Bɛtɛlɛũ gbɛ̃́ nɛ́n ma ũ.

18

Saulu íbɛlɛsɛa ń Davidio

1 Kɛ́ Davidi yã'ò ń Sauluo a làa, ↄ̃ Yonatãa gbɛ̃kpàaànↄ, a yeaàzi lá azĩa wɛ̃niwa. 2 Za zĩbeezĩ ↄ̃ Saulu aà dìlɛ a bɛ, i wei aà ta a mae bɛ lↄo. 3 Yonatãa yãyèaànↄ, kɛ́ a yeaàzi lá azĩa wɛ̃niwa yã́i. 4 Ɔ̃ à a ulada pↄ́ á daa bↄ̀ à aà gbà ń a zĩka'ulao ń a fɛ̃ndao ń a sáo ń a asanao. 5 Gua pↄ́ Saulu Davidi gbàɛu zĩkai píi, ì saasɛɛ, ↄ̃ à aà dìlɛ zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Aà yã́ ì kɛ gbɛ̃́piiɛ naɛ ń Saulu ìwaↄ píi.

6 Kɛ́ zĩgↄ̃ↄ lɛ́ su Davidi Filitɛ̃pi dɛa gbɛa, nↄɛↄ bↄ̀ Isaili wɛ̃́lɛↄ guu píi, aa gɛ̀ dai ń kí Saululɛ, aalɛ lɛsi, aalɛ ↄ̃wã, aalɛ gã̀alɛ, aalɛ pↄnakɛ, aalɛ sɛ̃́sɛ̃napa. 7 Aalɛ lɛsi, aalɛ dↄkↄ̃ɛ, aalɛ ↄ̃wã, aalɛ mɛ:

Saulu gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ↄ̀aa sↄoɛ (1.000),

Davidi sↄ̃ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000).

8 Yã́pi kɛ̀ Sauluɛ ĩ́i maamaaɛ, ↄ̃ aà pↄ pà à mɛ̀: Wà ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi kpà Davidiwa, mapi sↄ̃ ↄ̀aa sↄonaɛ. Kpala mɛ́ gↄ̃̀ aà si sa. 9 Za zĩbeezĩ ↄ̃ à wɛdↄ̀ɛ̀.

10 Kɛ́ a gu dↄ̀, ↄ̃ Lua tò Saulu tã́a pãsĩpi dɛ̀dɛ, àlɛ yãyaaa'o a kpɛ́u, ↄ̃ Davidi a mↄↄna sɛ̀, àlɛ lɛ́ lá ìↄ kɛ gↄↄpiiwa. Saulu a sↄ̃na kũa, 11 ↄ̃ à aà gbã̀ò à mɛ̀: Má Davidi paò mà naaa ń gĩoɛ. Ɔ̃ Davidi azĩa ɛ̃̀ɛ̀ gɛ̃n pla. 12 Saulu ì vĩakɛ Davidiɛ, kɛ́ Dii kuaànↄ mɛ́ à pãkpàazi yã́i. 13 Ɔ̃ à Davidi yà à aà dìlɛ zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Ɔ̃mɛ ìↄ dↄaaanɛ́ zĩlau. 14 Gu pↄ́ à gɛ̀u píi ì saasɛɛ, kɛ́ Dii kuaànↄ yã́i. 15 Kɛ́ Saulu è ìↄ saasɛ, ↄ̃ à vĩakɛ̀ɛ̀ dɛ yãala. 16 Isailiↄ ń Yudaↄ sↄ̃ aa ye Davidizi ḿpiiɛ, kɛ́ ìↄ dↄaanɛ́ zĩlau yã́i.

17 Ɔ̃ Saulu òɛ̀: Má a nɛnↄɛ sɛ̃́ia Mɛlabu kpama nↄ ũ. Nɛgↄ̃nkɛa kɛ, ní zĩkamɛɛ Diiɛ. Asa Saulu làasookɛ̀ à mɛ̀: Má ↄkãwào, Filitɛ̃ↄ mɛ́ aa aà dɛ. 18 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Dén ma ũi? Deↄn ma bɛdeↄ ń ma mae buiↄ ũ kɛ́ mà gbasa mà gↄ̃ n nɛ́ zã́ ũi? 19 Kɛ́ Mɛlabu kà wà kpa Davidiwa, ↄ̃ Saulu aà kpà Mɛↄla gbɛ̃́ Adiɛliwa.

20 Saulu nɛnↄɛ Mikali ye Davidizi. Kɛ́ wà yã́pi ò Sauluɛ, à kɛ̀ɛ̀ na 21 à mɛ̀: Má aà kpawàɛ, i gↄ̃ɛ̀ bai ũ, Filitɛ̃ↄ i aà dɛ. Ɔ̃ a ò Davidiɛ: Ńyↄ̃ ma nɛ́ pãle e ǹ sɛ sa. 22 Ɔ̃ a ò a ìwaↄnɛ: À yã'o Davidiɛ asii guu, à oɛ̀ aà yã́ kàmagu, mɛ́ ma ìwaↄ yeaàzi píi. Aà ma nɛnↄɛ sɛ́. 23 Aà ìwaↄ yã́pi kã̀ Davidiɛ a swã́wa, ↄ̃ a ònɛ́: Gↄ̃a kíanɛ zã́ ũ á yã́ àa nɛe? Táaa taasiden ma ũ. 24 Kɛ́ Saulu ìwaↄ sù, aa Davidi yã́pi sɛ̀lɛ sìuɛ̀. 25 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: À oɛ̀ má ye ã̀nsue pↄeio, sema aà tↄsimɛɛ ma ibɛɛ Filitɛ̃ↄwa, i sumɛɛ ń ń gyafↄↄo mɛ̀n basↄo. Àlɛ e Filitɛ̃ↄ aà dɛɛ.

26 Kɛ́ ìwapiↄ yã́pi dàu a sìu Davidiɛ, gↄ̃a kíanɛ zã́ ũ kɛ̀ɛ̀ na sa. E nↄpi sɛgↄↄ àↄ gɛ́ kái, 27 Davidi ń a zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ gɛ̀ Filitɛ̃ↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do, ↄ̃ à sù ń ń gyafↄↄo, a kpà kíawa píi, kɛ́ à e gↄ̃ aà nɛ́ zã́ ũ yã́i. Ɔ̃ Saulu a nɛ́ Mikali kpàwà nↄ ũ. 28 Kɛ́ Saulu è màa, a dↄ̃̀ kɛ́ Dii kú ń Davidioɛ, mɛ́ a nɛ́ Mikali yeaàzi, 29 ↄ̃ aà vĩakɛaɛ̀ kã̀fĩ, à gↄ̃̀ aà ibɛɛ ũ e à gɛ̀ gàò. 30 Gↄↄ pↄ́ Filitɛ̃ kíaↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ zĩkai, Davidi ì saasɛ dɛ Saulu ìwa kĩniↄlaɛ, ↄ̃ à tↄbↄ̀ maamaa.

19

Saulu Davidi wɛa

1 Saulu ò a nɛ́ Yonatãaɛ ń a ìwaↄ píi aa Davidi dɛ. Ãma Yonatãa yeaàzi à kɛ̀ zài, 2 ↄ̃ à aà gbà laai à mɛ̀: Ma mae lɛ́ n wɛɛ. Ǹyↄ̃ nzĩa kũa dↄ̃ zia kↄↄ. Ulɛkĩi wɛɛlɛ ǹyↄ̃ kuu. 3 Má bↄ wɛ̃́nkpɛ ń ma maeo, wí zɛ gu pↄ́ n ulɛu. Má n yã'oɛ̀. Lá a òmɛɛ, mí onɛ.

4 Ɔ̃ Yonatãa gɛ̀ Davidi maabò a maeɛ à mɛ̀: Baa, ńsu vãikɛ n zↄ̀blena Davidiɛo, asa i vãie kɛnɛo. Aà yãkɛaↄ ài vĩnɛ maamaaɛ. 5 Kɛ́ à Filitɛ̃pi dɛ̀, à gì a wɛ̃niiɛ, ↄ̃ Dii tò wa zĩ̀ zↄ̃ↄ blè wápii. Ń è, ↄ̃ n pↄ kɛ̀na. Bↄ́yãi ń ye vãikɛ yãesaidepiɛ ǹ aà dɛ pãi? 6 Saulu aà yãmà, ↄ̃ à lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀: Ń Diio wa aà dɛo. 7 A gbɛa Yonatãa Davidi sìsi à yã́pi sìuɛ̀ píi, ↄ̃ à gɛ̀ ń Davidio Saulu kĩ́i, ↄ̃ àlɛ zĩkɛɛ̀ lán yãawa.

8 Zĩ ɛ̀a fɛ̀lɛ, ↄ̃ Davidi gɛ̀ zĩkai ń Filitɛ̃ↄ. À sìńgu à zĩblèmá dúuduu, ↄ̃ aa bàalɛ̀ɛ̀.

9 Dii tò Saulu tã́a pãsĩpi ɛ̀a dɛ̀dɛ gↄↄ pↄ́ a zↄ̃lɛa a kpɛ́u. A a sↄ̃na kũa, ↄ̃ Davidi lɛ́ a mↄↄnalɛɛ̀. 10 Saulu wɛ̀ɛlɛ à Davidi paò à naaa ń gĩo. Kɛ́ à ɛ̃̀ɛ̀, ↄ̃ sↄ̃napi gɛ̀ gĩ pà.

Gwãasĩna bee ↄ̃ Davidi bàalɛ̀ tà. 11 Ɔ̃ Saulu gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Davidi bɛ aa aà dã́dã, aai aà dɛ kↄↄ,* ↄ̃ aà na Mikali aà gbà laai à mɛ̀: Tó ni bàasi gwã́ao, wa ń dɛ ziaɛ. 12 Ɔ̃ Davidi bↄ̀ fɛnɛntiu, Mikali aà gbàɛ ń bao zĩ́lɛ, ↄ̃ à bàalɛ̀ gɛ̃̀zɛa. 13 Ɔ̃ Mikali tã́a† sɛ wùlɛ liiwa, à blè báa sɛ kà tã́api mia, ↄ̃ à zwãa kùa. 14 Kɛ́ Saulu gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Davidi kṹi, Mikali mɛ̀ àlɛ gyãkɛɛ. 15 Ɔ̃ Saulu ɛ̀a gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Davidi gwai, a ònɛ́: À aà sɛ́ ń a liio sãnu, à suomɛɛ mà dɛ. 16 Kɛ́ aa gɛ̃̀ kpɛ́u, tã́api ↄ̃ aa è liiwa, blè báa kuwà a mia. 17 Ɔ̃ Saulu Mikali là à mɛ̀: Bↄ́yãi n bↄ ma kpɛ n ma ibɛɛ gbàɛ à pìlia màai? Mikali wèwà à mɛ̀: A òmɛɛ mà to à gɛ̃zɛaɛ. Tó ma gi, á ma dɛɛ.

18 Kɛ́ Davidi bàalɛ̀ gɛ̃̀zɛa, à gɛ̀ Samuɛli gwai Lama. À yã́ pↄ́ Saulu kɛ̀ɛ dàu a sìuɛ̀ píi, ↄ̃ aa gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Naio sãnu. 19 Kɛ́ wa ò Sauluɛ, Davidi ku Naio Lama, 20 ↄ̃ Saulu gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aà kṹi. Kɛ́ aa kà we, aa lè ãnabi gãli lɛ́ ãnabikɛkɛ, Samuɛli kú ń guu an dↄaana ũ. Ɔ̃ Lua Nisĩna dì zĩnapiↄnɛ, aalɛ ãnabikɛkɛ sↄ̃. 21 Kɛ́ wa ò Sauluɛ, ↄ̃ à gbɛ̃pãleↄ zĩ̀, ↄ̃ aa ãnabikɛkɛ̀ màa lↄ. Saulu ɛ̀a gbɛ̃́ↄ zĩ̀ a gɛ̃n àaↄ̃dei, ↄ̃ aa ãnabikɛkɛ̀ màa lↄ. 22 Ɔ̃ Saulupi fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ Lama azĩa sa. Kɛ́ à kà lↄ̀ↄ zↄ̃ↄ pↄ́ kú Sɛku saɛ, à gbɛ̃́ↄ là à mɛ̀: Samuɛli ń Davidio ku má ni? Ɔ̃ wa òɛ̀: Aa ku Naio Lama. 23 Kɛ́ àlɛ gɛ́ we, ↄ̃ Lua Nisĩna dì aàpiɛ sↄ̃, àlɛ gɛ́, àlɛ ãnabikɛkɛ e à gɛ̀ kàò Naio Lama. 24 À a pↄkasaↄ bↄ̀ala, à ãnabikɛkɛ̀ Samuɛli wáa. Gↄↄ bee fãanɛ ń gwãasĩnao píi ìↄ wúlɛa puiziɛ. A yã́i tò wì mɛ: Saulu ku ãnabiↄ guu sↄ̃ nɛe?‡

20

Davidi ń Yonatãao

1 Davidi bↄ̀ Naio Lama à bàalɛ̀ gɛ̀ Yonatãa lè, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Bↄ́ má kɛ̀i? Dàa kpele má kɛ̀i? Vãi kpele má kɛ̀ ń maeɛ ↄ̃ àlɛ ma wɛi? 2 A wèwà à mɛ̀: Gyaũ! Ńyↄ̃ gao. Gwa, ma mae líↄ yãe kɛ à gì kã́imɛɛ ma swã́wao, yãzↄ̃ↄ ge a yↄↄnan nò. Ma mae aↄ yã́ bee taa kɛ à gí oimɛɛe? Màa no bá! 3 Ɔ̃ Davidi ò lↄ: N mae dↄ̃ sã́asã kɛ́ n ma wɛgwàɛ. A yã́i i to n yã́pi mào, kɛ́ n pↄ su yao yã́i. Ń Dii kuao ń n kuao má kú ga lɛ́zĩɛ. 4 Ɔ̃ Yonatãa òɛ̀: Yã́ pↄ́ ń gbɛ̀aa píi má kɛnɛ. 5 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Gwa, mↄ dafu dikpɛ ku zia. À kũ̀ mà zↄ̃lɛ mà pↄble ń kíaoɛ. To mà gɛ ulɛ sɛ̃u e zia bàasi oosi. 6 Tó n mae ma gbɛa, oɛ̀ ma zɛ́ gbɛ̀ama ma gɛ ma bɛ wɛ̃́lɛu Bɛtɛlɛũ zɛazɛaɛ, kɛ́ ma bɛdeↄ píi lɛ́ sa pↄ́ wì o wɛ̃ ń wɛ̃o o we yã́i. 7 Tó à mɛ̀ a maaɛ, máↄ aafia, ãma tó aà pↄ pà maamaaɛ, ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ yãvãi à zɛ̀ò à kɛmɛɛ we. 8 Gbɛ̃kɛkɛ mapi n zↄ̀blenaɛ, asa n yãyèmanↄ ń Dii dↄ̃aoɛ. Tó má tàae vĩ, ma dɛ nzĩa. Ńsu ma kpa n maewao. 9 Ɔ̃ Yonatãa mɛ̀: Gyaũ! Tó má dↄ̃ kɛ́ ma mae zɛ̀ò à vãikɛnɛɛ, má onɛo lé? 10 Ɔ̃ Davidi aà là à mɛ̀: Tó n mae sù yãpãsĩ ònɛ, démɛ a omɛɛi? 11 Ɔ̃ Yonatãa òɛ̀: Mↄ wà gɛ́ sɛ̃u. Ɔ̃ aa bↄ̀lɛ gɛ̀ sɛ̃u ḿpla.

12 Ɔ̃ Yonatãa mɛ̀: Ń Dii Isailiↄ Luao, e zia bàasi maa'i má a mae lɛ́ mà gwa. Tó n yã́ kàaàgu, má lɛ́kpãsãkɛnɛ. 13 Tó ma mae ye vãikɛnɛɛ, mɛ́ mi lɛ́kpãsãkɛnɛ ma n gbaɛ n ta aafiao, Dii yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ. Dii kunnↄ lá a kú ń ma maeo yãawa. 14 Tó ma su má kuɛ, gbɛ̃kɛkɛmɛɛ lá Dii ì kɛwa. Tó ma su ma gaɛ sↄ̃, 15 n gbɛ̃kɛ su láa ń ma bɛdeↄ bauo, baa tó Dii tò n ibɛɛↄ làa dṹniau.* 16 Màa Yonatãa yãyè ń Davidio, ↄ̃ à mɛ̀: Dii fĩabo n ibɛɛↄnɛ. 17 Ɔ̃ Yonatãa tò Davidi ɛ̀a a lɛgbɛ̃̀ɛ lↄ kɛ́ a yeaàzi yã́i, asa a yeaàzi lá azĩa wɛ̃niwaɛ.

18 Ɔ̃ Yonatãa òɛ̀: Mↄ dafu dikpɛ ku zia. Tó wi gbɛ̃e e n kìlauo, wa n gbɛaɛ. 19 Zia bàasi gɛ́ ulɛi gu pↄ́ n ulɛu yã́pi daalɛgↄↄ, níↄ ku gbɛ pↄ́ dɛ kↄↄ ũ saɛ we. 20 Má kazu gbɛpi saɛ wɛ́n àaↄ̃, lándↄ̃ málɛ pↄ́ gbã́wa, 21 mí nɛgↄ̃ɛnae zĩ aà gɛ kapiↄ wɛɛlɛ. Tó má òɛ̀, kaↄ ku aà kpɛ, aà sɛ́lɛ mↄò, ní mↄ́, asa ń Diio ńyↄ̃ↄ aafiaɛ, kai kuo. 22 Tó má òɛ̀ kaↄ ku aà aɛ sↄ̃, gɛ́i, asa Dii mɛ́ n gbaɛ. 23 Yã́ pↄ́ wá yè ń kↄ̃o sↄ̃, Dii mɛ́ aↄ dɛ yã́pi seelade ũ gↄↄpii.

24 Ɔ̃ Davidi gɛ̀ ùlɛ sɛ̃u. Kɛ́ mↄ dafu bↄ̀, kía zↄ̃̀lɛ pↄbleai. 25 À zↄ̃̀lɛ a zↄ̃lɛkĩi gĩ saɛ. Yonatãa zↄ̃̀lɛ aà aɛ, mɛ́ Abinɛɛ ku aà saɛ. Davidi zↄ̃lɛkĩi sↄ̃, gbɛ̃e ku weo. 26 Saulu i yãe o zĩbeezĩo, asa àlɛ e yãe mɛ́ aà lè, à gbãlɛ̀, bee mɛ́ gìɛ̀. 27 Kɛ́ a gu dↄ̀ mↄ gↄↄ plaade zĩ́, Davidi zↄ̃lɛkĩi gi da giiɛ, ↄ̃ Saulu a nɛ́ là à mɛ̀: Bↄ́yãi Yɛse nɛ'i mↄ pↄbleio za gĩai? 28 Ɔ̃ a òɛ̀: À zɛ́ gbɛ̀aa, à gɛ̀ Bɛtɛlɛũɛ. 29 À mɛ̀ mà to à gɛ́, asa a bɛdeↄ lɛ́ sa'o wɛ̃́lɛpiuɛ, ↄ̃ a vĩ̀i òɛ à mↄ́. À mɛ̀ tó à kɛ̀mɛɛ, mà a gbaɛ à gɛ́ a vĩ̀iↄ gwai. A yã́i tò i mↄ pↄbleinnↄo. 30 Ɔ̃ Saulu pↄ pà Yonatãazi à mɛ̀: Nɛ́ faasai swã́gbãade! Má dↄ̃ kɛ́ n zɛ ń Yɛse nɛ́oɛ. N widà nzĩa ń n daowa. 31 Tó Yɛse nɛ́pi ku wɛ̃ni guu, ńyↄ̃ e ǹ kpalableo. Gbɛ̃́ↄ zĩ aa aà kũ suomɛɛ tia. À gàɛ we. 32 Ɔ̃ Yonatãa aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi a gaii? Bↄ́ a kɛ̀i? 33 Ɔ̃ Saulu Yonatãa gbã̀ ń sↄ̃nao à e dɛ, ↄ̃ Yonatãa dↄ̃̀ sa kɛ́ a mae zɛ̀ ń Davidi dɛaoɛ.

34 Yonatãa fɛ̀lɛ gò pↄbleaa ń pↄfɛ̃o, i pↄble mↄ gↄↄ plaade zĩ́pio, asa aà nↄ̀sɛ yà Davidi yã́ musuɛ, kɛ́ aà mae aà dìlɛ yãfũu yã́i.

35 Kɛ́ a gu dↄ̀, Yonatãa bↄ̀ gɛ̀ Davidi lei gupiu. Nɛgↄ̃ɛnae tɛaàzi. 36 Ɔ̃ a ò nɛ́piɛ. Bàalɛ ǹ gɛ́ le. Má kazu, ní wɛɛlɛ. Kɛ́ nɛ́pi bàalɛ̀ lɛ́ gɛ́, ↄ̃ Yonatãa ka mà aà mia. 37 Kɛ́ nɛ́pi kà gu pↄ́ Yonatãa ka gbàɛpiu, ↄ̃ à lɛzù nɛ́pizi à mɛ̀: Kapiↄ ku n aɛ le. 38 Ɔ̃ Yonatãa ɛ̀a lɛzùaàzi lↄ à mɛ̀: Gɛ́ kpakpa, ńsu zɛo. Ɔ̃ nɛ́pi kapiↄ sɛ̀lɛ à sùò a diiɛ. 39 Nɛ́pi yã́pi dↄ̃o, sema Yonatãa ń Davidio. 40 Ɔ̃ Yonatãa a gↄ̃kɛbↄↄ kpà nɛ́piwa à mɛ̀: Si ǹ taò bɛ.

41 Kɛ́ nɛ́pi tà, Davidi fɛ̀lɛ gɛↄmidↄkĩi oi, à mↄ̀ kùlɛ Yonatãaɛ gɛ̃n àaↄ̃, à wùlɛ a gbɛɛu. Ɔ̃ aa lɛpɛ̀kↄ̃wa, aa ↄ́ↄlↄ̀ ḿpla ḿpii, Davidi pↄ́ mɛ́ kɛ̀ zài. 42 Ɔ̃ Yonatãa òɛ̀: Gɛ́ aafia, asa wa lɛgbɛ̃̀ ń Dii tↄ́o wa mɛ̀, Dii mɛ́ wá seelade ũ ma buiↄ ń n buiↄ zãnguo e gↄↄpii.

21

Davidi kua Nↄbu

1 Davidi bↄ̀ we, ↄ̃ Yonatãa ɛ̀a tà bɛ. 2 Kɛ́ Davidi lɛ́ gɛ́ sa'onkia Aimɛlɛki kĩ́i Nↄbu, Aimɛlɛkipi bↄ̀ gɛ̀ daiaàlɛ. Vĩa aà kũ̀, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Bↄ́mɛ tò ń bɛ ndo gbɛ̃e kunnↄo ni? 3 Davidi wèwà à mɛ̀: Kí mɛ́ zĩdàmɛɛ, à mɛ̀ másu to gbɛ̃e yã́ pↄ́ a dìlɛmɛɛ à ma zĩ kɛi dↄ̃o. Ɔ̃ wa gudↄ̀kↄ̃ɛ ń ma ìwaↄ aa dↄaamɛɛ. 4 Blɛ kpele ń vĩ la tiai? Ma gba pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo ge pↄ́ pↄ́ ń vĩ píi lé. 5 Ɔ̃ sa'onkiapi mɛ̀: Pɛ̃ɛ pã kuo, sema pↄ́ pↄ́ wa kàlɛ Luaɛ bàasio. Tó n gbɛ̃́ↄ gbãlɛa nↄɛ yã́ musuo,* má kpama. 6 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Màaɛ, wá wázĩa kũa nↄɛↄ yã́ musu, lá wi kɛ wà gbasa da zĩkazɛuwa. Ma gbɛ̃́ↄ pↄ́ↄ gbãlɛao. Baa gↄↄ pↄ́ wálɛ pↄeã táa'o, aaliↄ gbãlɛao, belenkɛ tá pↄ́ wálɛ o gbã. 7 Ɔ̃ sa'onkiapi Lua pɛ̃ɛ sɛ̀ a kpàwà, asa pɛ̃ɛe ku weo, sema pↄ́ pↄ́ wa kàlɛ Luaɛpi.† Wì pɛ̃ɛpi sɛ Dii aɛɛ, ↄ̃ wì a lɛũkpakɛ ń pɛ̃ɛ dafuo.‡

8 Saulu ìwae ku we gↄↄpi, aà tↄ́n Doegu. Ɛdↄũ buiɛ, aàpi mɛ́ Saulu sãdãnki ũ. 9 Ɔ̃ Davidi Aimɛlɛki là à mɛ̀: Ń sↄ̃na ge fɛ̃nda vĩ laa? Mi e ma a fɛ̃nda ge gↄ̃kɛbↄe sɛ̀o, asa kí zĩpi dàmɛɛ zɛazɛaɛ. 10 Sa'onkiapi wèwà à mɛ̀: Filitɛ̃ pↄ́ ń dɛ̀ Ela guzulɛu Goliati fɛ̃nda gwa kɛ. A ku sa'o'ula kpɛ, zwãa fĩfĩwa. Tó ń yei, sɛ́, asa a pãle ku la lↄo, sema bee. Ɔ̃ Davidi mɛ̀: Kpaa, a sáa kuo.

Davidi ĩ́andekɛkɛa

11 Davidi bàalɛ̀ Sauluɛ zĩbeezĩ, à tà Gata kí Akisi kĩ́i. 12 Ɔ̃ Akisipi ìwaↄ òɛ̀: Isaili bùsu kí Davidin weo lò? Aàpi ↄ̃ wì ↄ̃wã wì lɛsi aà yã́ musuo lò? Wì mɛ:

Saulu gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ↄ̀aa sↄoɛ (1.000),

Davidi sↄ̃ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000).

13 Yã́pi Davidi kũ̀ gbãa, àlɛ vĩakɛ Akisiɛ maamaa.§ 14 Ɔ̃ à azĩa lìlɛ, àlɛ ĩ́andekɛ kɛ ń wáa. À ↄgbɛ gàlɛgalɛ bĩ́ibↄlɛ gbaↄwa, a tò lɛ́'i dà a lɛkpɛa. 15 Ɔ̃ Akisi ò a ìwaↄnɛ: À gwa! Gbɛ̃́piá ĩ́andeɛ. Bↄ́yãi a aà sɛ̀ a mↄoai? 16 Ĩandeↄ kɛ̃̀sãaɛ, ↄ̃ a gbɛ̃́pi sɛ̀ a mↄoa aà ĩ́andekɛ kɛmɛɛa? A e gɛ̃ ma uao.*

22

Saulu Nↄbu sa'onaↄ dɛdɛa

1 Davidi bↄ̀ we, à bàalɛ̀ à gɛ̀ gɛ̃̀ Adulaũ gbɛ̀'ɛu.* Kɛ́ aà vĩ̀iↄ ń aà de bɛdeↄ aà bao mà, aa gɛ̀ aà lè we. 2 Yã'ↄ̃madeↄ ń fĩadeↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ yã́ lɛ́ káńguoↄ kã̀aaaàzi píi, ↄ̃ à gↄ̃̀ ń dↄaana ũ. Aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla taa. 3 Bↄa za we Davidi gɛ̀ Mizipa, Mↄabu bùsuu, a ò Mↄabuↄ kíaɛ: Ma mae ń ma dao gba zɛ́ aaↄ kunnↄ e mà dↄ̃ lá Lua a kɛmɛɛ. 4 Ɔ̃ à ń tó ń Mↄabuↄ kíao we. Aa kuaànↄ gↄↄ pↄ́ Davidi ku sɛ̃gbãu. 5 Bee gbɛa ãnabi Gada mↄ̀ yã'ò Davidiɛ à mɛ̀: Ńsu ǹyↄ̃ ku sɛ̃gbãu lↄo. Ɛa ta Yuda bùsuu. Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ Ɛlɛtu líkpɛu.

6 Zĩewa Saulu zↄ̃lɛa baali gbáu Gibɛa sĩ̀sĩ musu. A a sↄ̃na kũa, aà ìwaↄ liaaaàzi píi. Ɔ̃ a mà wà Davidi ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ kúkĩi dↄ̃̀. 7 Ɔ̃ a ò a ìwapiↄnɛ: Á Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ, à ma yãma ápii. Yɛse nɛ́ a buaↄ ń vɛ̃ɛbuↄ kpáwáe? A á dilɛ zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo ge gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ dↄaanaↄ ũe? 8 Ápii a lɛkpàaĩmaziɛ. Kɛ́ ma nɛ́ yãyè ń Yɛse nɛ́o, á gbɛ̃e i omɛɛo. Á gbɛ̃e i wɛ̃nadↄ̃mɛɛo. I kãmɛɛ ma swã́wa kɛ́ ma nɛ́ ma ìwapi nↄ̀sɛ fɛ̀lɛ aàↄ ma wɛ, lá àlɛ kɛ tiaɛwao. 9 Ɛdↄũ bui Doegu kú ń Saulu ìwaↄ we, ↄ̃ à mɛ̀: Ma Yɛse nɛ́ è, à mↄ̀ Aitubu nɛ́ Aimɛlɛki kĩ́i Nↄbu. 10 À yãe wɛɛlɛ kɛ̀ɛ̀ Diiwa, ↄ̃ à kũ̀sũa kpàwà ń Filitɛ̃ bui Goliati fɛ̃ndao.†

11 Ɔ̃ kía gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa sa'onkia Aimɛlɛki sísi ń a de bɛde pↄ́ dɛ sa'onaↄ ũ Nↄbuↄ píi. Ɔ̃ aa mↄ̀ kía kĩ́i ḿpii. 12 Ɔ̃ Saulupi òɛ̀: Swã́kpa ǹ ma, Aitubu nɛ́. A wèwà à mɛ̀: Ma swã́ wɛ̃̀, Baa. 13 Ɔ̃ Saulu aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi mpi ń Yɛse nɛ́o a lɛkpàaĩmazii? Bↄ́yãi n blɛ kpàwà ń fɛ̃ndao, n yãe wɛɛlɛ kɛ̀ɛ̀ Luawa, kɛ́ aà fɛlɛmanↄ aàↄ ma wɛ, lá àlɛ kɛ tiaɛwai? 14 Aimɛlɛki wèwà à mɛ̀: N ìwaↄ guu píi, dé náai mɛ́ kà Davidiwai? N nɛ́ zã́ɛ, nzĩa dↄ̃̀anaↄ kíaɛ. À tↄbↄ̀ n bɛ. 15 Mi wɛɛlɛ kɛɛ̀ Luawa yãao lé? Kai! Baa, ńsu yãdↄ mapi n zↄ̀blenawao ge ma de bɛdeↄ, asa má yãe dↄ̃ yã́pi musuo, baa yↄↄ. 16 Ɔ̃ kípi òɛ̀: N gaɛ, mpi ń n de bɛdeↄ píi. 17 Ɔ̃ a ò dↄai pↄ́ kú weↄnɛ à mɛ̀: À fɛlɛ à Dii gbàgbanaↄ dɛdɛ, asa an ↄ ku Davidi yã́uɛ. Aa aà bàalɛa yã́ dↄ̃, ↄ̃ aai omɛɛo. Ãma aà ìwapiↄ i we ↄsɛ̀ aa Dii gbàgbanapiↄ dɛ̀dɛo. 18 Ɔ̃ kípi ò Doeguɛ: Fɛlɛ ǹ sa'onapiↄ dɛdɛ. Ɔ̃ à fɛ̀lɛ à ń dɛdɛ gↄ̃̀ↄ. À bàabaa sa'o'uladanapiↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn basiiↄ̃sↄo. 19 Ɔ̃ Saulu ɛ̀a sa'onapiↄ wɛ̃́lɛ Nↄbudeↄ dɛ̀dɛ lↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń nɛ́ gbãaↄ ń nɛ́tɛ̃naↄ ń zuↄ ń zàa'ĩnaↄ ń sãↄ. Wà ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao ḿpii.

20 Ɔ̃ Aimɛlɛki nɛ́ do pìlimá, aà tↄ́n Abiataa. À bàalɛ̀ à gɛ̀ tɛ̀ Davidizi. 21 A ò Davidiɛ, Saulu Dii gbàgbanaↄ dɛ̀dɛ píiɛ. 22 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Kɛ́ ma Ɛdↄũ bui Doegu è we gↄↄ bee, má dↄ̃ sã́asã kɛ́ a o Sauluɛ. Tàaeden ma ũ n de bɛdeↄ gagaa píi yã́ musu. 23 Ǹyↄ̃ kumanↄ. Ńsu to vĩa n kũo. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ n wɛ lɛ́ ma wɛ sↄ̃ɛ. Yãe a n le ma ↄzĩo.

23

Davidi Kɛiladeↄ misia

1 Wa ò Davidiɛ wà mɛ̀: Gwa, Filitɛ̃ↄ lɛ́ zĩka ń Kɛiladeↄ, aalɛ ń pↄ́wɛnaↄ naaa. 2 Ɔ̃ Davidi gbɛ̀a Diiwa à mɛ̀: Mà gɛ́ lɛ́lɛi Filitɛ̃piↄwa yã̀? Ɔ̃ Dii òɛ̀: Gɛ́ lɛ́lɛimá, ní Kɛiladeↄ misi. 3 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃́ↄ òɛ̀: Lá vĩa lɛ́ wá kṹ Yuda bùsuu la, wá fↄ̃ gɛ́ zĩkai ń Filitɛ̃ↄ Kɛilae? 4 Davidi ɛ̀a gbɛ̀a Diiwa lↄ, ↄ̃ Dii òɛ̀: Fɛlɛ gɛ́ Kɛila, asa má Filitɛ̃ↄ nanɛ n ↄzĩɛ. 5 Ɔ̃ Davidi gɛ̀ Kɛila ń a gbɛ̃́ↄ, à zĩkà ń Filitɛ̃ↄ, ↄ̃ à ń pↄtuoↄ sìmá. À Filitɛ̃ↄ dɛ̀dɛ dasidasi, à Kɛiladeↄ mìsi.

Saulu pɛ́lɛa Davidizi

6 Kɛ́ Aimɛlɛki nɛ́ Abiataa bàalɛ̀, àlɛ gɛ́ Davidi kĩ́i yãa, a a sa'o'ula kũaɛ, ↄ̃ à gɛ̀ò Kɛila. 7 Kɛ́ Saulu mà Davidi gɛ̀ Kɛila, à mɛ̀: Lua gìaàziɛ, ↄ̃ à aà nàmɛɛ ma ↄzĩ, asa à azĩa kàka wɛ̃́lɛ bĩ́ideuɛ. 8 Saulu a zĩgↄ̃ↄ kã̀aa píi aa gɛ koezↄ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄzi Kɛila. 9 Kɛ́ Davidi mà Saulu lɛ́ vãikpaaĩanↄ, ↄ̃ a ò sa'ona Abiataaɛ aà mↄ́ ń sa'o'ulao. 10 Ɔ̃ Davidi mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua, mapi n zↄ̀blena, má mà Saulu lɛ́ zɛwɛɛlɛ à mↄ Kɛila à wɛ̃́lɛɛ beepi dúuzↄ̃ ma yã́i. 11 Kɛiladeↄ ma kpawà yã̀? Saulu a mↄ la lá má màwa yã̀? Dii Isailiↄ Lua, o mapi n zↄ̀blenaɛ. Ɔ̃ Dii òɛ̀: A mↄ́. 12 Ɔ̃ Davidi aà là lↄ: Kɛiladeↄ ma kpawà ń ma gbɛ̃́ↄ yã̀? Ɔ̃ Dii mɛ̀: Aa á kpawàɛ. 13 Ɔ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ fɛ̀lɛ, aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ taawa. Kɛ́ aa bↄ̀ Kɛila, ↄ̃ aa gɛ̀ gu pↄ́ aa yei. Kɛ́ Saulu mà Davidi bↄ̀ Kɛila, i gɛ́ we lↄo.

14 Davidi ku zɛgikĩiↄu gbáau Zifi bùsu gbɛ̀sĩsĩdeu. Lá gu lɛ́ dↄ Saulu ìↄ aà wɛɛ, ãma Lua i Davidi naɛ̀ aà ↄzĩo. 15 Gↄↄ pↄ́ Davidi ku Zifi bùsu líkpɛu, a mà Saulu ń aà gbɛ̃́ↄ lɛ́ mↄ́ a dɛi. 16 Ɔ̃ Saulu nɛ́ Yonatãa fɛ̀lɛ gɛ̀ Davidi lè za líkpɛpiu, à aà gbà sↄ̃ ń Lua tↄ́o. 17 A òɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo, asa ma mae a e ↄkãmao. Ḿmɛ ńyↄ̃ kible Isailiↄwa, mapi sↄ̃ míↄ dɛ n plaade ũ. Ma maepi bee dↄ̃ se. 18 Ɔ̃ aa yãyè ń kↄ̃o ḿpla Dii aɛ. Davidi ku líkpɛu we, ↄ̃ Yonatãa tà bɛ.

19 Bee gbɛa Zifideↄ gɛ̀ Saulu lè Gibɛa aa mɛ̀: Davidi ulɛa wá bùsu sɛ̃gbãu. A ku líkpɛu Hakila sĩ̀sĩpↄlɛu Yɛsimↄ gɛↄmidↄkĩi oi.* 20 Kí, gↄↄ pↄ́ ń yei píi, mↄ we, wí aà kpama. 21 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: Dii báaadaágu, kɛ́ a ma wɛ̃nagwà yã́i. 22 À tá, í ɛa sↄukɛ. À gu pↄ́ ì gɛ́u gbɛagbɛa ń gbɛ̃́ pↄ́ aa aà èↄ, asa má mà wà mɛ̀ aà ↄ̃nↄá ↄ̃nↄ no. 23 À gbɛagbɛa kɛ́ à e à aà ulɛkĩiↄ dↄ̃ píi, í ɛa mↄ ma le mà a sã́asã ma, mí gɛ́ánↄ. Tó a kú á bùsuu weɛ, má kpálɛkɛaàzi Yuda buiↄ guu píiɛ. 24 Ɔ̃ aa dàzɛu aa dↄ̀aa Sauluɛ Zifi. Gↄↄ bee sↄ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ ku Maↄni gbáau sɛ̃ pↄ́ kú Yɛsimↄ gɛↄmidↄkĩi oiu.

25 Kɛ́ Saulu ń a gbɛ̃́ↄ lɛ́ mↄ́ kpálɛkɛiaàzi, à a baomà, ↄ̃ à pìla gbɛpiwa, a ku Maↄni gbáau. Kɛ́ Saulu mà, ↄ̃ à pɛ̀lɛaàzi Maↄni gbáau we. 26 Sauluↄ bɛ gbɛ̀sĩsĩ kpɛle, Davidiↄ bɛ a kpɛla, aalɛ olo'olobo aalɛ bàalɛ Sauluɛ. Gↄↄ pↄ́ Saulu ń a gbɛ̃́ↄ lɛ́ lia Davidiↄzi aa ń kṹ, 27 ↄ̃ gbɛ̃e mↄ̀ baokpà Sauluɛ à mɛ̀: Kɛ kpakpa, Filitɛ̃ↄ mↄ̀ lɛ́lɛi wá bùsuwa. 28 Ɔ̃ Saulu zɛ̀ pɛ́lɛa Davidiziɛ, à gɛ̀ Filitɛ̃ↄ lei. A yã́i tò wì mɛ gupiɛ Kↄ̃kpaalɛgbɛ.

24

Davidi gia Saulu dɛai gbɛ̀'ɛu

1 Bee gbɛa Davidi bↄ̀ we à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ sɛ̃gbãu, gu pↄ́ wì mɛ Ɛ̃ngɛdi. 2 Kɛ́ Saulu sù ń Filitɛ̃ↄ yaao, wa òɛ̀ Davidi ku Ɛ̃ngɛdi gbáau. 3 Ɔ̃ à Isaili zĩgↄ̃ↄ sɛ̀lɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa gɛ̃o, à dàńnↄ zɛ́u kpálɛkɛi Davidiↄzi gu pↄ́ wì mɛ Tueↄ gbɛ̀sĩsĩ. 4 Kɛ́ à kà sãↄ kaa pↄ́ kú zɛ́ saɛ kĩ́i, à gbɛ̀'ɛ è we, ↄ̃ à gɛ̃̀u bĩ́ikpɛkɛi. Davidi ń a gbɛ̃́ↄ sↄ̃ aa ku gbɛ̀'ɛpiu za a lɛ́wa.* 5 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃́ↄ òɛ̀: Gwa, gↄↄ pↄ́ Dii mɛ̀ á n ibɛɛ nanɛ n ↄzĩ ǹ yãkɛɛ̀ lá ń yeiwan gbã. Ɔ̃ Davidi fɛ̀lɛ tɛɛɛ, à Saulu ulada lɛ́ zↄ̃̀ aà saɛ. 6 A gbɛa Davidi làasoo lɛ́ ĩadawà Saulu ula lɛ́ pↄ́ a zↄ̃̀pi yã́i, 7 a ò a gbɛ̃́ↄnɛ: Kai! Dii su to mà yã́ bee taa kɛ ma dii pↄ́ á kpàɛo. Má ↄkãwào, asa Dii mɛ́ aà kpà kía ũ.

8 Davidi a gbɛ̃́ↄ lèle ń yã́pi yã́i, i to aa Saulu dɛ̀o. Kɛ́ Saulu bↄ̀ gbɛ̀'ɛu, àlɛ gɛ̃zɛa, 9 ↄ̃ Davidi bↄ̀ gbɛ̀'ɛpiu à lɛzùaàzi à mɛ̀: Ma dii kí! Kɛ́ Saulu lìli à a kpɛ gwà, ↄ̃ Davidi kùlɛ à a mipɛ̀lɛɛ̀. 10 Ɔ̃ a ò Sauluɛ: Tó wà mɛ̀ ma vãi ò ń musu, bↄ́yãi ni síi? 11 Gwa! N wɛ́ è gbã lá Dii n namɛɛ ma ↄzĩ gbɛ̀'ɛu. Wa òmɛɛ mà n dɛ, ↄ̃ ma n wɛ̃nagwà, ma mɛ̀ má ↄkã ma diiwao, asa Dii mɛ́ aà kpà kía ũ. 12 Gwae Baa! Gwa, má n ulada lɛ́ kũa kɛ! Ma n ula lɛ́ zↄ̃̀, ãma mi n dɛo. Ń dↄ̃̀ sa kɛ́ má vãi ge ĩ́i kũannↄo. Mi tàaekɛnɛo, ↄ̃ ńlɛ ma wɛ. 13 Dii mɛ́ a yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ, i tↄsimamɛɛ, ãma mapi, má ↄkãmao. 14 Lá wà yáasikɛ̀ za ziwa wà mɛ̀: Yãvãi ì bↄ vãikɛnaↄ kĩ́iɛ. Má ↄkãmao. 15 N Isailiↄ kía, dé yã́i n bↄii? Dé ńlɛ pɛ́lɛaàzii? Gbɛ̃ gɛ yã̀? Kↄ̀ↄtɛ̃ yã̀? 16 Dii mɛ́ a ma yã́ gwa, i yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ, i yãnakpaa, i zɛmanↄ, i ma bↄ n ↄzĩ.

17 Kɛ́ Davidi yã́ bee ò Sauluɛ a làa, Saulu mɛ̀: Ma nɛ́ Davidi, n lↄↄn wee? Ɔ̃ Saulu wii pã̀lɛ à ↄ́ↄlↄ̀. 18 A ò Davidiɛ: N yã́ na dɛmala, asa vãi má kɛ̀nɛ, ↄ̃ n fĩabòmɛɛ ń maao. 19 N maa pↄ́ ń kɛ̀mɛɛ ò tia. Kɛ́ Dii ma nanɛ n ↄzĩ, ni ma dɛo. 20 Tó gbɛ̃́ bↄ̀ a ibɛɛwa, ì to aà ta aafiae? Dii maa pↄ́ ń kɛ̀mɛɛ gbã fĩabonɛ. 21 Má dↄ̃ sa kɛ́ ńyↄ̃ gↄ̃ kía ũ, níↄ kible Isailiↄwa. 22 Lɛgbɛ̃mɛɛ ń Dii tↄ́o, kɛ́ ńyↄ̃ ma bui kaalɛo, ńyↄ̃ ma de bɛdeↄ tↄ́ midɛo. 23 Ɔ̃ Davidi lɛgbɛ̃̀ Sauluɛ. Kɛ́ Saulu tà bɛ, ↄ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ ɛ̀a aa tà sɛ̃gbãu.

25

Nabali gia dↄnlɛkɛi Davidiɛ

1 Samuɛli gà, ↄ̃ Isailiↄ kã̀aa píi, aalɛ ↄ́ↄlↄ aà gaa yã́ musu, ↄ̃ wà aà vĩ̀ a bɛ Lama. Bee gbɛa Davidi gɛ̀ Palana sɛ̃u. 2 Maↄni gbɛ̃e ku, a bↄↄlɛ vĩ Kaamɛli we. Ɔde saɛ, a sãↄ vĩ mɛ̀n ↄ̀aa gɛ̃o ń bleↄ mɛ̀n ↄ̀aa sↄo. Ɔ̃ à mↄ̀ Kaamɛli a sãↄ kãkɛ̃ɛlɛi. 3 Aà tↄ́n Nabali,* aà na tↄ́n Abigaili. Nↄɛpi laai vĩ mɛ́ aà kákaa maa, ãma aà gↄ̃pi pãsĩ mɛ́ aà yãkɛaↄ dↄ̀ↄ vĩo. Kalɛbu buiɛ.

4 Gↄↄ pↄ́ Davidi ku sɛ̃u, a mà Nabali mↄ̀ a sãↄ kãkɛ̃ɛlɛi. 5 Ɔ̃ à a ìwaↄ zĩ̀ gbɛ̃ↄn kwi, a ònɛ́: À fɛlɛ gɛ́ Nabali kĩ́i Kaamɛli, í fↄkpawàmɛɛ, 6 í oɛ̀ à mɛ: Lua n dↄ̃ ń aafiao ń n uao ń n gbɛ̃́ↄ píi. 7 Má mà n mↄ ń sãkãkɛ̃ɛlɛnaↄ. Kɛ́ n sãdãnaↄ kúwanↄ, wi ĩadamáo, mɛ́ an kua Kaamɛli guu, pↄe i kɛ̃́sãmáo. 8 Ǹ n zĩkɛnapiↄ la, aa onɛ. Ma ìwaↄ wɛgwa, asa dikpɛ zĩ́ɛ. N zↄ̀blenapiↄ ń mapi n nɛ́o wá gba pↄ́ pↄ́ ń è.

9 Kɛ́ Davidi ìwapiↄ kà, aa yã́pi sɛ̀lɛ sìu Nabaliɛ ń Davidi tↄ́o, ↄ̃ aa sↄ̃̀aaàzi. 10 Ɔ̃ Nabali ònɛ́: Dén Davidi ũi? Bↄ́n Yɛse nɛ́pi ũi? Zↄ pↄ́ aa kɛ̃̀ ń diiↄwa gbãↄ dasi. 11 Á ye mà a pɛ̃ɛ ń ma ío ń nↄ̀ↄ pↄ́ má dɛ̀ ma sãkãkɛ̃ɛlɛnaↄnɛo sɛ́lɛ mà kpa gbɛ̃́ pↄ́ má ń bↄkĩi dↄ̃oↄwa yã̀? 12 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃́ↄ ɛ̀a dàzɛu aa tà. Kɛ́ aa kà, aa yã́piↄ sɛ̀lɛ sìuɛ̀ píi. 13 Ɔ̃ Davidi ò a gbɛ̃́piↄnɛ: Á baade a fɛ̃nda loo. Ɔ̃ an baade a fɛ̃nda lòo ń Davidipio sↄ̃. Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ ń Davidioↄ kà ↄ̀aa pla taa, ↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do gↄ̃̀ ń asoↄ.

Abigaili awakpaa Davidiɛ a zã́ Nabali yã́ musu

14 À mↄ lè zĩkɛnapiↄ do gɛ ò Nabali na Abigailiɛ à mɛ̀: Davidi gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa bↄ̀ sɛ̃u, aa mↄ̀ fↄkpà wá diiwa, ↄ̃ à pàlamá. 15 Gbɛ̃́piↄ sↄ̃ aa maakɛ̀wɛ̃ɛ maamaaɛ, aai ĩadawáo. Wá kuańnↄ sɛ̃u guu, pↄe lí kɛ̃́sãwáo. 16 Gↄↄ pↄ́ wálɛ sãdã ń saɛ fãanɛ ń gwãasĩnao píi aaìↄ liaawázi lán bĩ́iwaɛ. 17 Làasookɛ yã́ pↄ́ ńyↄ̃ kɛwa, asa aa zɛ̀ò wà vãikɛ wá diiɛ ń aà uadeↄ píiɛ. Aàpi maao, ìli gbɛ̃́ yã'onɛ mao.

18 Ɔ̃ Abigaili pɛ̃ɛ nàaa kpakpa mɛ̀n ↄ̀aa do ń vɛ̃ɛo tùu pla ń sã pↄ́ wa kɛ̀kɛↄ mɛ̀n sↄo ń pↄ́wɛna kpasaao pɛ̃n sↄo ń vɛ̃ɛbɛ kàaↄ mɛ̀n basↄo ń kaadↄɛmbɛ gii kàaↄ mɛ̀n ↄ̀aa do, aa yè zàa'ĩnaↄnɛ. 19 Ɔ̃ a ò a zĩkɛnaↄnɛ: Àↄ dↄaa, máↄ tɛ́ á kpɛɛ. I yãe o a zã Nabaliɛo. 20 Ɔ̃ a di a zàa'ĩna kpɛ, àlɛ pila sĩ̀sĩwa. Kɛ́ à bↄ̀ sĩ̀sĩ kpɛ, à kpàaũ ń Davidio, àlɛ pila sĩ̀sĩwa sↄ̃ ń a gbɛ̃́ↄ, aalɛ mↄ́. 21 Davidi lɛ́ o a gbɛ̃́ↄnɛ: Ma gbɛ̃́pi pↄ́ↄ dↄ̃̀aɛ̀ sɛ̃u pãɛ. Wi aà pↄe sɛo, ↄ̃ à maa fĩabòmɛɛ ń vãio. 22 Tó ma aà gↄ̃ɛe tò bɛ̃́ɛ e gu àↄ gɛ́ dↄi, Lua yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ.

23 Kɛ́ Abigaili aà è, ↄ̃ à pìla a zàa'ĩnawa kpakpa, à kùlɛ Davidiɛ à wùlɛ a gbɛɛu. 24 Ɔ̃ à kùlɛ aà gbázĩ à mɛ̀: Baa, mámɛ má tàae vĩ mado. Mapi n zↄ̀blena gba zɛ́ mà yã'onɛ. Swãdↄ mapi n zↄ̀blena yã́i. 25 Baa, Nabali maao. Ńsu ǹ aà yãdao. A dɛ lá a tↄ́waɛ. Aà tↄ́n Mìsaide, mɛ́ mìsaiyã ↄ̃ ìↄ kɛ. Mapi n zↄ̀blena sↄ̃ mi gbɛ̃́ pↄ́ n ń zĩ́ↄ eo. 26 Baa, lá Dii ku mɛ́ ń ku, Dii gìnɛ ǹ gbɛ̃dɛ ǹ tↄsi nzĩaɛɛ. Dii to n ibɛɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ n vãi wɛɛlɛↄ gↄ̃ lán Nabaliwa. 27 Tiasa Baa, gba pↄ́ mapi n zↄ̀blena ma mↄonɛɛ bee si ǹ kpa n ìwaↄwa. 28 Sùuukɛ ń mapi n zↄ̀blenao ń ma tàaeo. Dii a to n buiↄ aaↄ kible gↄↄpiiɛ, asa ni zĩka Diiɛɛ, mɛ́ wa vãie ema bauo. 29 Baa tó gbɛ̃e fɛ̀lɛ lɛ́ pɛ́lɛnzi n dɛi, Dii n Lua a n wɛ̃ni dↄnɛ ń mↄgalaoɛ, i n ibɛɛↄ wɛ̃ni da a gbɛmau, i zu. 30 Baa, tó Dii yãmaakɛ̀nɛ lá à a lɛgbɛ̃̀wà píi, mɛ́ à n dilɛ Isailiↄ dↄaana ũ, 31 n làasoo su ĩadama, i n dayãu gbɛ̃dɛa pã ge tↄsia nzĩaɛ yã́ musuo. Baa, tó Dii maakɛ̀nɛ, to mapi n zↄ̀blena ma yã́ àↄ dↄngu.

32 Ɔ̃ Davidi ò Abigailiɛ: Wà Dii Isailiↄ Lua sáaukpa. Ɔ̃mɛ n zĩ daimalɛ gbã. 33 Ma n sáaukɛ̀ sↄ̃ ń laai pↄ́ n ma gbao, asa ḿmɛ n ma zùukɛ̀ gbã, ↄ̃ mi gbɛ̃dɛ ma tↄsì mazĩaɛo. 34 Tó bee no, ń Dii Isailiↄ Lua pↄ́ gìmɛɛ mà vãikɛnɛo, tó ni wã n mↄ daimalɛ yãao, dↄ̃ yãa gu a dↄ Nabali gↄ̃ɛewao. 35 Ɔ̃ Davidi pↄ́ pↄ́ Abigaili mↄ̀oɛ sì à mɛ̀: Ka bɛ aafia. Ma n yãmà, ma yↄlaakɛ̀nɛ.

Nabali gaa ń Davidi Abigalio sɛao

36 Kɛ́ Abigaili kà Nabali kĩ́i, a è àlɛ pↄnablɛble lán kíawa. Aà pↄ kɛ̀na, à vɛ̃ɛ gbɛ̃̀ à kã̀. Ɔ̃ aà napi i lɛbↄ à yãe òɛ̀ baa yↄↄo e gu gɛ̀ dↄ̀ò. 37 Kɛ́ gu dↄ̀, vɛ̃ɛ wèe Nabaliwa, ↄ̃ aà na yã́ pↄ́ kɛ̀pi sɛ̀lɛ sìuɛ̀. Ɔ̃ sↄ̃ kɛ̃̀aàgu, à gↄ̃̀ lán gbɛwa. 38 Gↄↄ kwi taa gbɛa Dii gotↄ̃̀wà, ↄ̃ à gà.

39 Kɛ́ Davidi Nabali gaa bao mà à mɛ̀: Wà Dii pↄ́ zɛ̀manↄ sáaukpa, à wí pↄ́ Nabali dàa bↄ̀mɛɛ. À gìmɛɛ mà vãikɛ, ↄ̃ a tò Nabali vãikɛa wì aàzĩa musu. Bee gbɛa Davidi gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Abigailiwa aa oɛ̀ á ye aà sɛ nↄ ũ. 40 Kɛ́ Davidi ìwapiↄ kà Abigaili kĩ́i Kaamɛli, aa òɛ̀: Davidi mɛ́ wá zĩ́ma, a ye n da'uakɛ. 41 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ kùlɛ à a mipɛ̀lɛ à mɛ̀: Aà zↄ̀blenan ma ũ, ma sↄu mà mà a dii ìwaↄ gbá pípinɛ́. 42 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ dì zàa'ĩna kpɛ gↄ̃̀ↄ. Aà nↄɛ zĩkɛnaↄ gɛ̀aànↄ gbɛ̃ↄn sↄo. Aa dàzɛu ń Davidi zĩnaↄ, ↄ̃ à gↄ̃̀ aà nↄ ũ. 43 Davidi Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Ainↄaũ kũa nↄ ũ lↄ. An pla ḿpii aà naↄnɛ. 44 Ɔ̃ Saulu a nɛ́ Mikali pↄ́ dɛ Davidi nↄ ũ yãa kpà Laisi nɛ́ Palɛtiɛ, Galiũ gbɛ̃́wa.

26

Davidi gia Saulu dɛai gɛ̃n plaade

1 Zifideↄ gɛ̀ Saulu lè Gibɛa, aa òɛ̀: Davidi ulɛa Hakila sĩ̀sĩpↄlɛu bↄaa ń Yɛsimↄo.* 2 Ɔ̃ Saulu gɛ̀ Zifi sɛ̃u ń Isaili zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa gɛ̃o, aalɛ Davidi wɛ sɛ̃piu. 3 Saulu bòokpà zɛ saɛ Hakila sĩ̀sĩpↄlɛ pↄ́ bↄaa ń Yɛsimↄo, mɛ́ Davidi ku sɛ̃u. Kɛ́ a mà Saulu lɛ́ pɛ́lɛazi, 4 ↄ̃ à asiigwanaↄ zĩ̀, ↄ̃ a dↄ̃̀ sa kɛ́ Saulu kà. 5 Ɔ̃ Davidi fɛ̀lɛ gɛ̀ gu pↄ́ Saulu bòokpàu. À Saulu ń a zĩgↄ̃ↄ dↄaana Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛo wúlɛkĩi è. Saulu wúlɛa bòo guoguo, aà gbɛ̃́ↄ kálɛa liaaaàzi. 6 Ɔ̃ Davidi Iti bui Aimɛlɛki ń Zeluia nɛ́ Abisaio là à mɛ̀: Démɛ a gɛmanↄ bòopiu Saulu kĩ́ii? Ɔ̃ Abisai òɛ̀: Mámɛ má gɛnnↄ. 7 Kɛ́ Davidi ń Abisaio lↄ̀ↄlɛ zĩgↄ̃piↄzi gwã́, ↄ̃ aa Saulu è wúlɛa, àlɛ i'o bòo guoguo, aà sↄ̃na pɛ́lɛa aà mizĩ. Abinɛɛ ń a gbɛ̃́ↄ wúlɛa liaaaàzi ḿpii.

8 Ɔ̃ Abisai ò Davidiɛ: Lua n ibɛɛ nànɛ n ↄzĩ gbãɛ. To mà aà zↄ̃ ń sↄ̃nao mà naaa ń tↄↄlɛo. Má aà zↄ̃ gɛ̃n doɛ, i kɛ gɛ̃n pla no. 9 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Ńsu ǹ aà dɛo. Démɛ a ↄkã kía pↄ́ Dii kpàwa ade bↄ pãi? 10 Ɔ̃ Davidi ɛ̀a mɛ̀: Dii ku! Dii mɛ́ a gotↄ̃wà, aà gↄↄ pà à gàn nò, à gà zĩlaun nò. 11 Kai! Dii su to mà ↄkã kía pↄ́ á kpàwao. Wà gɛ wà sↄ̃na pↄ́ kú aà mizĩ sɛ́ ń aà ituuo, wí gɛ̃ò zɛ́a. 12 Davidi sↄ̃na ń ituu pↄ́ kú Saulu mizĩo sɛ̀, ↄ̃ aa gɛ̃̀ò zɛ́a. An gbɛ̃e i ń eo, aa ń yã́ dↄ̃o, aalɛ i'o ḿpiiɛ. An gbɛ̃e i vuo, asa Dii mɛ́ tò í zↄ̃ↄ dàńla.

13 Kɛ́ Davidi bùa swa baale, ↄ̃ à zɛ̀ sĩ̀sĩ musu za zã̀zã, gu yàasa daa ń zãnguo. 14 Ɔ̃ à lɛzù Abinɛɛ ń a gbɛ̃́ↄzi à mɛ̀: Abinɛɛ yòoo! Ń nílɛ yã̀? Abinɛɛ wèwà à mɛ̀: Démɛ lɛ́ lɛzu kíazii? 15 Davidi òɛ̀: Nɛgↄ̃nan n ũo lò? Gbɛ̃e kànwa Isaili bùsuue? Gbɛ̃e mↄ̀ n dii kí dɛi. Bↄ́yãi ńlɛ aà dↄ̃́ao ni? 16 Ni yã́ dↄ̃ ń kɛ̀o. Ń Diio a ka gaaɛ, asa i á dii kí pↄ́ Dii kpàɛ́ dↄ̃́ao. Gwae! Kí sↄ̃na ń aà ituu pↄ́ kú aà mizĩo ku máɛ? 17 Saulu Davidi lↄↄ dↄ̃̀, ↄ̃ à mɛ̀: Davidi ma nɛ́, n lↄↄn wee? A wèwà à mɛ̀: Ma dii kí, ma lↄↄɛ. 18 Davidi ɛ̀a mɛ̀: Bↄ́yãi ma dii lɛ́ pɛ́lɛ mapi a zↄ̀blenazii? Bↄ́ má kɛ̀i? Bↄ́ má wìwii? 19 Ma dii kí, swã́kpa mapi n zↄ̀blena yã́i sa. Tó Dii mɛ́ n sóikɛ̀a, aà ma sa'oa gĩma. Tó gbɛ̃nazĩnaↄnɛ sↄ̃, Dii láaikɛmá, asa aa ma ya ma bↄ Dii gbɛ̃́ↄ guu, aa mɛ̀ mà gɛ́ zↄblei dii zĩ̀loↄnɛɛ. 20 Ńsu to wà ma dɛ zã̀ ń Diioo. Isailiↄ kía bↄ̀ kↄ̀ↄtɛ̃ wɛi lá wìↄ dↄ̃na ya gbɛ̀sĩsĩↄ musuwa. 21 Ɔ̃ Saulu mɛ̀: Ma duunakɛ̀. Ma nɛ́ Davidi, ɛa su. Má ĩadama lↄo, asa n ma wɛ̃ni dà gbia gbã. Sĩanaɛ, ma mìsaiyã kɛ̀, ma zã yã́wa maamaaɛ. 22 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: N sↄ̃nan kɛ. To n ìwae bua mↄ síi. 23 Dii ì fĩabo baadeɛ a maakɛ ń a náaio musu. Dii n namɛɛ ma ↄzĩ gbãɛ, ãma mi we ↄkã̀mao, kɛ́ Diipi mɛ́ n kpa kía ũ yã́i. 24 Lá ma n wɛ̃ni bɛɛɛ dↄ̃̀ gbã, Dii ma wɛ̃ni bɛɛɛ dↄ̃ màa, i ma si vãi píiwa. 25 Ɔ̃ Saulu òɛ̀: Lua báaadangu ma nɛ́ Davidi. Ńyↄ̃ yãzↄ̃ↄkɛ, n mi aↄ daa íaɛ fá. Kɛ́ Davidi gɛ̃̀zɛa, ↄ̃ Saulu tà bɛ.

27

Davidi kua Filitɛ̃ↄ bùsuu

1 Davidi làasookɛ̀ à mɛ̀: Saulu a ma dɛ gↄↄewa. Tó mi bàalɛ ma ta Filitɛ̃ↄ bùsuuo, a bↄmanↄ nao. Tó ma bàalɛ̀, Saulu a ma wɛa tó, mí bↄ aà ↄzĩ. 2 Ɔ̃ Davidi fɛ̀lɛ gɛ̀ Gata kí Akisi, Maↄki nɛ́ kĩ́i. Gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ↄ gɛ̀aànↄ. 3 Ɔ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ zↄ̃̀lɛ Gata ń Akisio, baade ń a bɛdeↄ. Davidi ku we ń a na gbɛ̃ↄn plaↄ, Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Ainↄaũ ń Kaamɛli gbɛ̃́ Abigaili pↄ́ dɛ Nabali nↄ ũ yãao. 4 Kɛ́ wa ò Sauluɛ Davidi bàalɛ̀ tà Gata, i pɛ́lɛaàzi lↄo.

5 Davidi ò Akisiɛ: Tó n ma wɛgwàɛ, ma gba zɛ́ mà zↄ̃lɛ guei n zↄ̃ɛwiaↄ do guu. Mapi n zↄ̀blena má ye màↄ kunnↄ n mɛɛwiauo. 6 Zĩbeezĩ ↄ̃ Akisi Zikilaga kpàwà, ↄ̃ à gↄ̃̀ Yuda kíaↄ pↄ́ ũ e ń a gbão. 7 Davidi kua Filitɛ̃ↄ bùsuu kà wɛ̃̀ do ń mↄ síiↄ̃o.

8 Ɔ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ gɛ̀ lɛ̀lɛ Gesuuↄwa ń Giiziↄ ń Amalɛkiↄ. Gbɛ̃́piↄ ku bùsupiu za ziɛ bↄa za Sulu e à gɛ̀ pɛ̀ Egipiwa. 9 Tó Davidi zĩblè bùsupi wɛ̃́lɛↄwa, ìli gↄ̃ɛe ge nↄɛe to bɛ̃́ɛo, sãↄ ń zuↄ ń zàa'ĩnaↄ ń yiongoↄ ń pↄkasaↄ ↄ̃ ì naaa. Tó à tà, ì gɛ́ Akisi kĩ́i, 10 ↄ̃ Akisi ì aà la gu pↄ́ à lɛ̀lɛu gbɛ̃́ↄwa zĩbeezĩ. Davidi ì oɛ̀ a gɛ Nɛgɛvɛ bùsuu, Yudaↄ ge Yelamɛli buiↄ ge Keniↄ kĩ́iɛ. 11 Davidi lí gↄ̃ɛe ge nↄɛe to bɛ̃́ɛ wà suò Gatao, asa à mɛ̀: Gbɛ̃e asu wá kↄmalɛkɛ à mɛ má kɛ̀ kɛ́wa ge kɛ́wao. Màa ìↄ kɛ gↄↄ pↄ́ a ku Filitɛ̃ↄ bùsuu. 12 Akisi Davidi náaikɛ̀ à mɛ̀: Isailiↄ ye aà gĩyãio. Aↄ dɛ ma zↄ̀blena ũɛ gↄↄpii.

28

Saulu ń nↄɛ wɛlɛnde gɛ̀sisinao

1 Zĩbeezĩ Filitɛ̃ↄ ń zĩgↄ̃ↄ kã̀aa, aa ye gɛ́ zĩkai ń Isailiↄ. Ɔ̃ Akisi ò Davidiɛ: Asa ń dↄ̃ kɛ́ mpi ń n gbɛ̃́ↄ á gɛmanↄ zĩkaió? 2 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Too, ńyↄ̃ e sa lá mapi n zↄ̀blena má kɛ. Ɔ̃ Akisi òɛ̀: Tó màaɛ, má n kɛ ma dↄ̃̀ana ũɛ e gↄↄpii.

3 À mↄ lè Samuɛli gà kↄ̀, Isailiↄ kã̀aa píi, aa ↄ́ↄlↄ̀ aà gaa yã́ musu, ↄ̃ aa aà vĩ̀ a bɛ wɛ̃́lɛu Lama. Saulu wɛlɛndeↄ ń gɛ̀sisinaↄ yà Isaili bùsuu.* 4 Kɛ́ Filitɛ̃ↄ kã̀aa, aa mↄ̀ bòokpà Sunɛũ. Ɔ̃ Saulu Isailiↄ kã̀aa píi, aa bòokpà Giliboa. 5 Kɛ́ Saulu Filitɛ̃ zĩgↄ̃ↄ è, vĩa aà kũ̀, sↄ̃ kɛ̃̀aàgu maamaa. 6 A gbɛ̀a Diiwa, ↄ̃ Dii i wewà nana guu ge ń gbɛlaao† ge ń ãnabioo. 7 Ɔ̃ Saulu ò a ìwaↄnɛ: À nↄɛ wɛlɛnde gɛ̀sisina wɛɛlɛmɛɛ mà gɛ́ yãgbɛaiwà. Ɔ̃ aa òɛ̀: Nↄɛ wɛlɛnde gɛ̀sisinae ku Ɛndoo.

8 Ɔ̃ Saulu azĩa lìlɛ à pↄkasa pãleↄ dà, ↄ̃ à gɛ̀ nↄɛpi lè gwãasĩna ń a gbɛ̃ↄn plaↄ sãnu. A òɛ̀: To n tã́a mↄ́, ní gɛ pↄ́ ma aà tↄ́ ònɛ sísimɛɛ. 9 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Ń dↄ̃ sã́asã yã́ pↄ́ Saulu kɛ̀. À a bùsu zↄ̃̀ wɛlɛndeↄ ń gɛ̀sisinaↄnɛ. Bↄ́yãi ńlɛ baikpamɛɛ wà ma dɛi? 10 Ɔ̃ Saulu lɛgbɛ̃̀ɛ̀ ń Dii tↄ́o à mɛ̀: Má sì ń Diio wa ĩadama yã́ɛ bee musuo. 11 Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Gɛ kpele mà sísinɛi? À mɛ̀: Samuɛliɛ. 12 Kɛ́ nↄɛpi Samuɛli è, à wii pã̀lɛ a ò Sauluɛ: Ḿmɛnn Saulu. Bↄ́yãi n ↄ̃nↄkɛ̀imɛɛi? 13 Ɔ̃ kípi òɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo. Bↄ́ ń èi? A òɛ̀: Gyaade má è, àlɛ bↄ tↄↄlɛu. 14 Saulu aà là à mɛ̀: Kpelewa a dɛi? A òɛ̀: Mae zie mɛ́ lɛ́ mↄ́, a ulada daa.

Ɔ̃ Saulu dↄ̃̀ kɛ́ Samuɛliɛ, ↄ̃ à kùlɛ à wùlɛ a gbɛɛu. 15 Ɔ̃ Samuɛli aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi n ĩadàa, ńlɛ ma sísii? A wèwà à mɛ̀: Ma wɛ́tɛ̃a zↄ̃ↄ èɛ. Filitɛ̃ↄ mɛ́ mↄ̀ zĩkaimanↄ, mɛ́ Lua bↄ̀ ma kpɛɛ. Ìli wea ń ãnabio ge nana guu lↄo. A yã́i ma n sisi. Omɛɛ lá má kɛ. 16 Samuɛli òɛ̀: Dii bↄ̀ n kpɛ à gↄ̃̀ n ibɛɛ ũɛ, mɛ́ ńlɛ yãgbɛaa sↄ̃ bɛ? 17 Dii kɛ̀nɛ lá a dàmɛɛ má òwaɛ. À n bↄ kpalau à n gbɛ̃́dee Davidi kpàu.‡ 18 Dii bee kɛ̀nɛ gbã, kɛ́ ni aà yãmao yã́iɛ. Ni pↄkũma pãsĩ bↄbↄɛ̀ Amalɛkiↄwao.§ 19 Dii a Isailiↄ ń mpio kpa Filitɛ̃ↄwaɛ. Mpi ń n nɛgↄ̃ɛↄ áↄ kumanↄ la zia. Dii a Isaili zĩgↄ̃ↄ kpa Filitɛ̃ↄwa. 20 Samuɛli yã́pi tò vĩa Saulu kũ̀ maamaa, ↄ̃ à lɛ̀lɛ a gbɛɛu sↄlↄlↄ gↄ̃̀ↄ. Aà yɛ̃̀ɛɛ làa, asa i pↄe ble gↄↄ bee ge gwã́ beeo.

21 Kɛ́ nↄɛpi mↄ̀ Saulu kĩ́i, a è gili gɛ̃̀aàgu maamaa, ↄ̃ a òɛ̀: Mapi n zↄ̀blena ma n yãmà, ma azĩa kaikɛ̀, ma yã́ pↄ́ ń òmɛɛ kɛ̀. 22 Ǹ n zↄ̀blena yãma sa. To mà blɛ dilɛnɛ, ní ble, kɛ́ ǹ gbãakũ, ní gɛ̃zɛa. 23 Ɔ̃ Saulu gì à mɛ̀: Má pↄbleo. Kɛ́ aà ìwaↄ nàɛwà sãnu ń nↄɛpio, ↄ̃ à ń yãmà. Ɔ̃ à fɛ̀lɛ bùsuu à zↄ̃̀lɛ liiwa. 24 Nↄɛpi zunɛbↄlↄ mɛkpaa vĩ dↄa a bɛ. À gɛ̀ a dɛ̀ gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ à pɛ̃ɛti sɛ̀ a dɛ̀ à kàa kɛ̀ò. 25 A dìlɛ Saulu ń a ìwaↄnɛ. Aa blè, ↄ̃ aa fɛ̀lɛ tà gwã́ bee gↄ̃̀ↄ.

29

Filitɛ̃ kíaↄ Davidi gbaɛa Zikilaga

1 Filitɛ̃ↄ ń zĩgↄ̃ↄ kã̀aa Afɛki, mɛ́ Isailiↄ bòo ku Yezɛlɛɛ nibↄnai. 2 Filitɛ̃ kíaↄ lɛ́ gɛ̃ ń ń zĩgↄ̃ gãliↄ, an keeↄ gbɛ̃ↄn basↄobasↄo, an keeↄ ↄ̀aasↄsↄo. Davidi ń a gbɛ̃́ↄ tɛ́ ń kpɛ ń Akisio. 3 Ɔ̃ Filitɛ̃ kíapiↄ Akisi là à mɛ̀: Ɛbɛluɛ beeↄ sↄ̃ bɛ? A wèmá à mɛ̀: Davidin kɛ. Isailiↄ kí Saulu ìwaeɛ yãa. À gↄↄplakɛ̀manↄ. À wɛ̃ kɛ̀manↄ se. Sɛa za gↄↄ pↄ́ à mↄ̀ ma kĩ́i e gbã, mi yãe ewào. 4 Ɔ̃ kípiↄ kpɛ̃nɛkɛ̀aànↄ aa mɛ̀: Gↄ̃ɛpi gbaɛ aà ta gu pↄ́ ń kpàwàu. A e gɛ́wanↄ zĩlauo, kɛ́ asu liaawanↄ weo yã́i. Kpelewa a e kɛ na ń a diioi, mɛ́ i kɛ aà tá ń wá gbɛ̃eↄ mio bàasioa? 5 Davidi pↄ́ wà lɛsì wà ↄ̃wã̀ aà yã́ musun weo lò? Wà mɛ̀:

Saulu gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ↄ̀aa sↄo (1.000),

Davidi sↄ̃ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000).

6 Ɔ̃ Akisi Davidi sìsi a òɛ̀: Má sì ń Diio n kɛmɛɛ gbɛ̃maa ũɛ, mɛ́ n gɛamanↄ zĩlau kɛ̀mɛɛ na, asa sɛa za gↄↄ pↄ́ n mↄ ma kĩ́i e gbã, mi yãe emao. Ãma ń maa kíaↄnɛo. 7 Ɛa tá ń n aafianao, kɛ́ ńsu yãe kɛ à kɛ ĩ́io. 8 Ɔ̃ Davidi Akisi là à mɛ̀: Bↄ́ má kɛ̀i? Sɛa za gↄↄ pↄ́ ma mↄ n kĩ́i e gbã, bↄ́ ń èai? Bↄ́yãi má e gɛ́ zĩkai ń ma dii kí ibɛɛↄo ni? 9 Ɔ̃ Akisi òɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ ń maamɛɛ lán Lua malaikaewa, ãma wá kíaↄ mɛ̀ ńsu gɛ́wanↄ zĩlauoɛ. 10 Tó gu dↄ̀, fɛlɛ kↄↄkↄↄ ń n dii Saulu zↄ̀blena pↄ́ mↄ̀nnↄↄ, í tá. 11 Ɔ̃ Davidi fɛ̀lɛ kↄↄkↄↄ ń a gbɛ̃́ↄ, aalɛ tá Filitɛ̃ↄ bùsuu. Filitɛ̃ↄ sↄ̃ aa gɛ̀ Yezɛlɛɛ.

30

Davidi Amalɛkiↄ midɛa

1 Davidi ń a gbɛ̃́ↄ kà Zikilaga a gↄↄ àaↄ̃dezĩ. À mↄ lè Amalɛkiↄ mↄ̀ lɛ́lɛi Nɛgɛvɛ bùsuwa ń Zikilagao ń kpɛ. Aa lɛ̀lɛ Zikilagawa, aa tɛsↄ̃̀wà. 2 Aa nↄɛ pↄ́ kú weↄ kũ̀kũ, nɛnↄɛnaↄ ń nↄɛzↄ̃ↄↄ píi. Aai ń gbɛ̃e dɛo, aa ń sɛ́lɛ aa zɛsɛ̀ńnↄɛ. 3 Kɛ́ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ kà ń bɛ wɛ̃́lɛu, aa è wà tɛsↄ̃̀wà, wà ń nↄɛↄ ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ kũ̀kũ. 4 Ɔ̃ Davidi ń gbɛ̃́ pↄ́ kuanↄↄ wiilɛ̀ aa ↄ́ↄlↄ̀ e an yɛ̃̀ɛɛ làa, e aa fↄ̃̀ lɛ́ ↄ́ↄlↄ lↄo. 5 Wà Davidi nↄ mɛ̀n plaↄ Ainↄaũ ń Abigailio kũ̀ wà tàńnↄ. 6 Davidi wɛ́tɛ̃a è maamaaɛ, asa wàlɛ mɛ wà aà pápa ń gbɛo wà dɛɛ. Gbɛ̃́pii nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà an nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ yã́ musu. Davidi gbãa'è Dii a Luawa, 7 ↄ̃ a ò sa'ona Abiataaɛ: Mↄ́ ń n sa'o'ulao. Kɛ́ à mↄ̀oɛ̀, 8 ↄ̃ Davidi yãgbɛ̀aò Diiwa à aà là à mɛ̀: Mà pɛ́lɛ gbãamↄnɛdepiↄzi má ń lea? A òɛ̀: Pɛ́lɛńzi, ńyↄ̃ ń leɛ, ní n gbɛ̃́ↄ suaba. 9 Ɔ̃ Davidi dàzɛu ń gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ↄ. Kɛ́ aa kà Besoo swai, gbɛ̃eↄ gↄ̃̀ we. 10 Gbɛ̃ↄn ↄ̀aa doↄ yɛ̃̀ɛɛ làa, aai fↄ̃ bùa swapiwao, ↄ̃ Davidi bùa à pɛ̀lɛ ń gbɛwa ń gbɛ̃ↄn ↄ̀aa plaↄ.

11 Aa Egipi gbɛ̃e è sɛ̃u, ↄ̃ aa gɛ̀aànↄ Davidi kĩ́i. Aa blɛ kpàwà a blè. Aa í kpàwà a mì. 12 Ɔ̃ aa kaadↄɛmbɛ gii kpàwà ń vɛ̃ɛbɛ kàao mɛ̀n pla a sò. Ɔ̃ aà mɛ sù, asa à kɛ̀ fãanɛ àaↄ̃ gwãasĩn àaↄ̃ pↄblesai imisaiɛ. 13 Ɔ̃ Davidi aà là à mɛ̀: Dé gbɛ̃́n n ũi? N bↄ máɛ? Ɔ̃ Egipi gbɛ̃́pi mɛ̀: Amalɛki zↄn ma ũ. A gↄↄ àaↄ̃n kɛ, ma dii pãkpàmaziɛ, kɛ́ málɛ gyãkɛ yã́i. 14 Wa lɛlɛ Nɛgɛvɛ bùsuwaɛ, gu pↄ́ Kɛlɛtiↄ kuu ń Yudaↄ ń Kalɛbu buiↄ, ↄ̃ wà tɛsↄ̃̀ Zikilagawa. 15 Ɔ̃ Davidi aà là à mɛ̀: Ńyↄ̃ fↄ̃ gɛmanↄ gbɛ̃́piↄ kĩ́ia? A wèwà à mɛ̀: Tó n lɛgbɛ̃̀mɛɛ ń Lua tↄ́o kɛ́ ńyↄ̃ ma dɛo, mɛ́ ńyↄ̃ ma kpa ma diiwao, má gɛnnↄ ń kĩ́i.

16 Ɔ̃ à gɛ̀aànↄ. Kɛ́ aa kà, aa ń lé aa fãaaa gupiiu, aalɛ pↄble aalɛ imi, aalɛ pↄnakɛ ń pↄzↄ̃ↄ pↄ́ aa sɛ̀lɛ Filitɛ̃ↄ bùsuu ń Yuda bùsuoↄ yã́i. 17 Ɔ̃ Davidi sìńgu à ń dɛdɛ sɛa za oosiɛlɛ e gu sìa dↄa oosi. An gbɛ̃e i bↄkĩi eo, sema ɛ̀waaso gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla pↄ́ di yiongo kpɛ aa bàalɛ̀ↄ bàasio. 18 Davidi gbɛ̃́ pↄ́ Amalɛkiↄ ń kũkũↄ suabà píi ń a nↄ mɛ̀n plaↄ. 19 An gbɛ̃e i kɛ̃́são, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, nɛgↄ̃ɛↄ ń nɛnↄɛↄ píi. Baa pↄ́ pↄ́ aa sɛ̀lɛↄ, Davidi ɛ̀a pↄ́piↄ sì píiɛ. 20 À sãↄ ń zuↄ nàaa, ↄ̃ aà gbɛ̃́ↄ pↄtuopiↄ kpán'aɛkɛ̀ aa mɛ̀: Davidi pↄ́ↄn kɛ.

21 Kɛ́ Davidi kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do pↄ́ an yɛ̃̀ɛɛ làa, aai fↄ̃ gɛ̀anↄo, aa gↄ̃̀ Besoo swaiↄ kĩ́i, aa bↄ̀lɛ dàaàlɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ. Kɛ́ Davidi sↄ̃̀ńzi, à fↄkpàmá, 22 ↄ̃ gbɛ̃pã nↄ̀sɛvãide pↄ́ tɛ́ Davidiziↄ mɛ̀: Lá aai gɛ́wanↄo, wá pↄ́ pↄ́ wá sìↄ kee kpámáo, mɛ́ i kɛ an baade na ń a nɛ́ↄ bàasio. Aa ń sɛ táńnↄ. 23 Ɔ̃ Davidi mɛ̀: Ma gbɛ̃́ↄ, ásu kɛ màa ń pↄ́ pↄ́ Dii kpàwáↄo, asa à wá dↄ̃́a, à gbãamↄnɛde pↄ́ lɛ̀lɛwáↄ nàwɛ̃ɛ wá ↄzĩɛ. 24 Gbɛ̃e a yã́ pↄ́ á òɛ bee sio fá. Gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ aalɛ pↄ́ↄ dↄ̃́aↄ asea aↄ doũ ń gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ zĩlauↄ pↄ́ↄɛ. Wá kpaalɛkↄ̃ɛ sáasaa. 25 Kɛ́ Davidi yã́pi dìlɛ, ↄ̃ à gↄ̃̀ ikoyã ũ Isailiↄnɛ za gↄↄ bee e ń a gbão.

26 Kɛ́ Davidi kà Zikilaga, à pↄ́ pↄ́ a sì keeↄ kpã̀sã Yudaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ dɛ a gbɛ̃na ũↄnɛ à mɛ̀: Gba pↄ́ á è pↄ́ pↄ́ wá sì Dii ibɛɛↄwa guuↄn we. 27 A kpã̀sãnɛ́ Bɛtɛli ń Lamↄtu Nɛgɛvɛo ń Yatiio 28 ń Aloeeo ń Sifɛmↄo ń Ɛsɛmↄao 29 ń Lakalao ń Yelamɛli bui wɛ̃́lɛↄ ń Keni wɛ̃́lɛↄ 30 ń Ɔↄmao ń Boo'asão ń Atakao 31 ń Hɛblↄ̃o ń gu pↄ́ Davidi bɛu ń a gbɛ̃́ↄ píi.

31

Saulu ń a nɛgↄ̃ɛↄ gagaa

(1Lad 10.1-12)

1 Filitɛ̃ↄ zĩkà ń Isailiↄ, ↄ̃ Isailiↄ bàalɛ̀nɛ́, an daside gàga Giliboa gbɛpↄlɛu. 2 Filitɛ̃ↄ pɛ̀lɛ Saulu ń a nɛgↄ̃ɛↄzi, ↄ̃ aa aà nɛ́piↄ Yonatãa ń Abinadabuo ń Malakisuao dɛ̀dɛ. 3 Zĩ pↄ́ wàlɛ ká Saulu saɛ pãsĩkũ̀, ↄ̃ kàzunaↄ aà pà, à kɛ̀'ĩa maamaaɛ. 4 A ò a zĩkabↄkũnaɛ: Ǹ n fɛ̃nda wo, ní ma zↄ̃ ǹ ma dɛò. Tó màa no, gyafↄↄdeɛ beeↄ ma zↄ̃, aai kↄ̃̀ↄ'omanↄ. Ɔ̃ vĩa aà zĩkabↄkũna kũ̀, i weio, ↄ̃ Saulu a fɛ̃nda sɛ̀ à azĩa ò'oa. 5 Kɛ́ aà zĩkabↄkũna è à gà, ↄ̃ à azĩa ò'o a fɛ̃ndaa sↄ̃, à gàaànↄ. 6 Màa Saulu ń a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ ń a zĩkabↄkũnao ń a gbɛ̃́ↄ gàga sãnu gↄↄ doũpi zĩ́ píi.

7 Kɛ́ Isaili pↄ́ kú guzulɛu weↄ ń ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Yuudɛ̃ baaleↄ è ń zĩgↄ̃ↄ bàalɛ̀, mɛ́ Saulu ń a nɛ́ↄ gàga, aa bàalɛ̀ aa ń wɛ̃́lɛↄ tò we, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ mↄ̀ zↄ̃̀lɛu. 8 Kɛ́ a gu dↄ̀, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ mↄ̀, aalɛ pↄ́ↄ wolo gbɛ̃́ pↄ́ gàgaↄwa, ↄ̃ aa Saulu ń a nɛ́ mɛ̀n àaↄ̃piↄ gɛ è kálɛa Giliboa gbɛpↄlɛu. 9 Ɔ̃ aa Saulu mi zↄ̃̀ aa aà gↄ̃kɛbↄↄ wòlowà, ↄ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa a baokpàkpa Filitɛ̃ↄ bùsu gupiiu ń ń tã́akpɛↄ. 10 Wà aà gↄ̃kɛbↄↄ kàlɛ tã́a pↄ́ wì mɛ Asetaati kpɛ́u, ↄ̃ wà aà gɛ lòo Bɛtɛsã bĩ́iwa.

11 Kɛ́ Yabɛsi Galadadeↄ yã́ pↄ́ Filitɛ̃ↄ kɛ̀ Sauluɛpi mà, 12 ↄ̃ an nɛgↄ̃naↄ fɛ̀lɛ píi, aa táa'ò gwãasĩn bṹu bee, aa Saulu ń a nɛ́ↄ gɛↄ bùa Bɛtɛsã bĩ́iwa, ↄ̃ aa tàò Yabɛsi, aa kàtɛu we. 13 Aa ń wáↄ sɛ̀lɛ aa vĩ̀ baali gbáu Yabɛsi, ↄ̃ aa lɛyè gↄↄ sopla.

* 1:11 Nao 6.5

† 1:20 Bee mɛ̀ Dii mà.

* 2:26 Luk 2.52

† 2:28 Nao 18.1-10

* 4:4 Bↄa 25.22

† 4:21 Bee mɛ̀ gawi kↄ'ɛ̀.

* 7:2 2Sam 6.2-4

† 7:12 Bee mɛ̀ dↄnlɛ gbɛ.

* 12:6 Bↄa 6.26

† 12:8 Bↄa 2.23

‡ 12:9 Dↄa 4.2

§ 12:9 Dↄa 13.1

* 12:9 Dↄa 3.12

† 12:10 Dↄa 10.10

‡ 12:11 Dↄa 6-8

§ 12:11 Dↄa 4.6

* 12:11 Dↄa 11.29

† 12:11 Dↄa 15

‡ 12:12 1Sam 8.19

* 13:8 1Sam 10.8

† 13:14 Zĩn 13.21-22

* 14:33 Daa 9.4, Lev 17.10-14

† 14:42 Nao 27.21

* 15:2 Bↄa 17.8-14

† 15:28 1Sam 13.14, 28.17

* 19:11 Soũ 59

† 19:13 Tã́apiá lí pↄ́ wa ã̀ lán gbɛ̃nazĩnawaɛ.

‡ 19:24 1Sam 10.10-12

* 20:15 2Sam 9.1

* 21:5 Lev 15.18

† 21:7 Mat 12.3-4

‡ 21:7 Bↄa 40.22-23

§ 21:13 Soũ 56

* 21:16 Soũ 34

* 22:1 Soũ 57, 142

† 22:10 Soũ 52

* 23:19 Soũ 54

* 24:4 Soũ 142

* 25:3 Bee mɛ̀ mìsaide.

* 26:1 Soũ 54

* 28:3 Lev 20.27, Iko 18.10-11

† 28:6 Nao 27.21

‡ 28:17 1Sam 15.28

§ 28:18 1Sam 15.3-9

2 Samuɛli

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

SAMUƐLI LÁ PLAADE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ bee Isailiↄ kíaↄ mide Davidi kpalablea yã́ bↄↄlɛkɛ̀.

A daalɛkĩi kí Davidi kí Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gaa wɛ̃nakɛ̀, bee gbɛa Davidi gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ (1-4). Saulu nɛ́ↄ do Isibosɛ kigↄↄsoplana blè Yuda bùsu gugbãntoo oi, ãma kɛ́ à gà, aà gbɛ̃́ↄ lɛdoũkɛ̀ ń Davidio, à gↄ̃̀ ń kía ũ ↄ̃ aa misìilɛɛ̀. Davidi gↄ̃̀ Isaili bui kuɛplaↄ píi kía ũ (5-20).

Wà Kí Davidi yã'ò bakũaanakɛsai. À zĩkà ń a ibɛɛↄ, buipãleↄ ń azĩa buiↄ píi. Wà aà gbãakɛ ń aà busaao ↄ̀lↄwɛ̃ɛ. A Lua náai vĩ mɛ́ a ye Luapizi maamaa, mɛ́ aà gbɛ̃́ↄ yeaàzi. Ń beeo wi aà busaa ń duuna pↄ́ a kɛ̀o ń aà uadeↄ pãpãakↄ̃wao ulɛo. Kɛ́ ãnabi Natãa Davidi duuna bↄ̀ɛ̀ gupuau, Davidipi awakpà Luaɛɛ, i gi Lua a swã́gagaaio.

Gbɛzã tó yã́ lɛ́ ĩada Isailiↄwa, aaì Davidi bɛɛkɛɛ. Suabana pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀nɛ́ bee taa ↄ̃ an wɛ́ dↄi. Ìↄ dↄńgu kɛ́ Dii lɛgbɛ̃̀nɛ ãnabi Natãa sabai à mɛ̀: Aà buiↄ do aↄ kpalable gↄↄpiiɛ. Aà kpalapi aↄ láaa vĩo (7.16). Bee yã́ mɛ́ tò wì o Lua zĩna Yesu Kilisiɛ Davidi bui. (Mat 20.29-34, 21.9).

1

Davidi Saulu gaa baomaa

1 Saulu gaa gbɛa Davidi sù ń Amalɛkiↄ kaalɛao, ↄ̃ à gↄ̃̀ Zikilaga gↄↄ pla. 2 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ gↄ̃ɛe bↄ̀ Saulu bòou à mↄ̀. Aà pↄkasaↄ kɛ̃́kɛ̃a, mɛ́ bùsu ka aà miu. Kɛ́ à kà Davidi kĩ́i, à kùlɛɛ̀ à wùlɛ a gbɛɛu. 3 Davidi aà là à mɛ̀: N bↄ má ni? A wèwà à mɛ̀: Ma bↄ Isailiↄ bòouɛ. 4 Ɔ̃ Davidi aà là lↄ: À kɛ̀ kpelewa wei? Omɛɛ. Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Isailiↄ bↄ̀ zĩlau aa bàalɛ̀. An daside kwɛ̀ aa gàga. Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gà lↄ.* 5 Ɔ̃ Davidi ɛ̀waaso pↄ́ lɛ́ baopi kpaɛ là à mɛ̀: Kpelewa ↄ̃ ń dↄ̃ Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gài? 6 A wèwà à mɛ̀: À mↄ lè má kú Giliboa gbɛpↄlɛu weɛ, ↄ̃ ma Saulu è, àlɛ gbãa'e a sↄ̃nawa. Sↄ̃́godeↄ ń sↄ̃deↄ lɛ́ kãikũaànↄ. 7 À lìlɛ ma kĩ́i oi, à ma e, ↄ̃ à ma sisi. Ma mɛ̀: Má kɛ́! 8 Ɔ̃ à ma la, mámɛmaa déi? Ɔ̃ má wèwà Amalɛki buin ma ũ. 9 Ɔ̃ a òmɛɛ mà sↄ̃azi, mí a dɛ, asa gu lɛ́ liwaɛ, baa kɛ́ a wɛ́ gi kɛ̃a yↄↄ. 10 Ɔ̃ ma sↄ̃aàzi ma aà dɛ̀, asa má dↄ̃ a fↄ̃ ble a zↄ̃api gbɛa lↄo. Ɔ̃ ma aà kíafua pↄ́ a kpaa sɛ̀ ń zã pↄ́ a daao, ↄ̃ ma mↄonɛ kɛ ma dii. 11 Ɔ̃ Davidi a pↄkasaↄ gà a kɛ̃̀, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ ń pↄ́ kɛ̃̀kɛ̃ sↄ̃. 12 Aa Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gaa ↄ́ↄlↄ̀ ń Dii gbɛ̃́ Isailiↄ, asa zĩ ń bléɛ. Wɛ́'i bↄ̀má, ↄ̃ aa lɛyè e oosi.

13 Davidi ɛ̀waaso pↄ́ baopi kpàɛ là à mɛ̀: N bɛ ku má ni? Ɔ̃ a òɛ̀: Bↄ̀mↄ nɛ́n ma ũ, Amalɛki bui. 14 Ɔ̃ Davidi aà là à mɛ̀: Àkɛa kía pↄ́ Dii kpà dɛa vĩa i n kũo ni? 15 Ɔ̃ Davidi ɛ̀waasoe sìsi à mɛ̀: Ǹ aà lɛ ǹ aà dɛ sↄ̃. Ɔ̃ à aà lɛ̀ a dɛ̀. 16 Ɔ̃ Davidi mɛ̀: N nzĩa dɛ̀ɛ, asa nzĩa lɛ́ mɛ́ n dayãu, n mɛ̀ n kía pↄ́ Dii kpà dɛ̀.

Wɛ̃nalɛ pↄ́ Davidi sì Saulu ń Yonatãao gaa yã́ musu

17 Davidi wɛ̃nalɛɛ bee sì Saulu ń a nɛ́ Yonatãao gaa yã́ musu. 18 À mɛ̀ wà lɛpi dada Yudaↄnɛ. A ku Gbɛ̃ Maaↄ taalau.†

19 Isaili gawideↄ gàga sĩ̀sĩpↄlɛu,

nɛgↄ̃naↄ i'òɛ fá!

20 Ásu a baokpa Gata zɛauo,

kɛ́ Filitɛ̃ nↄɛↄ su a pↄnakɛo yã́i.

Ásu a kpàwakɛ Asekelonio,

kɛ́ gyafↄↄde nɛnↄɛↄ su kúkuakɛo.

21 Fíi su kpa Giliboa gbɛwa lↄo,

lou su ma bua pↄ́ kú weↄ lↄo.

We wà ↄzↄ̃̀u nɛgↄ̃naↄ sɛ̀ngbaoↄi,

nísidↄↄa Saulu sɛ̀ngbaowa lɛ́ kà!

22 Tó wàlɛ nɛgↄ̃naↄ au fã́ gua,

wàlɛ ń gbɛɛ pui,

kàzun pãsĩ Yonatãa lí kpɛkpao,

fɛ̃ndade pãsĩ Saulu lí su giio.

23 Saulu ń Yonatãao,

gbɛ̃́pii yeńziɛ, wìↄ kɛnɛ́ kɛ̀kɛ.

Aai kɛ̃kↄ̃wa wɛ̃ni ge gaa guuo.

An wãa dɛ kúula,

an gbãa dɛ nↄ̀ↄmusuↄla.

24 Isaili nↄɛↄ,

à wɛ́'ikau Saulu gaa yã́ musu.

À á ká zwã̀a tɛ̃a yeawa ń namablebↄↄ,

aà sabai a pↄkasa maaↄ dà ń vua nↄamblebↄↄ.

25 Nɛgↄ̃naↄ i'ò zĩlauɛ fá!

Wà Yonatãa dɛ̀ ń fɛ̃ndao sĩ̀sĩpↄlɛu.

26 Ma gbɛ̃́ Yonatãa,

ma gↄ̃ yeelɛa n yã́i,

ń maamɛɛ wásawasaɛ.

N yeamazi sáa vĩo,

a dɛ nↄɛ yea gↄ̃ɛzia.

27 Nɛgↄ̃naↄ i'òɛ fá!

An gↄ̃kɛbↄↄ kàalɛ.

2

Davidi kpaa Yudaↄ kpalau

1 Bee gbɛa Davidi Dii gbɛ̀a à mɛ̀: Mà gɛ́ Yuda wɛ̃́lɛe guua? Dii òɛ̀ aà gɛ́, ↄ̃ Davidi ɛ̀a aà là à mɛ̀: Mákĩi mà gɛ́ui? Dii wèwà à mɛ̀: Hɛblↄ̃ɛ. 2 Ɔ̃ Davidi gɛ̀ we ń a na gbɛ̃ↄn plaↄ, Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Ainↄaũ ń Nabali gyaa Abigaili, Kaamɛli gbɛ̃́o.* 3 Davidi gɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ kuanↄↄ lↄ, baade ń a bɛdeↄ, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛ Hɛblↄ̃ ń a zↄ̃ɛwiaↄ. 4 Ɔ̃ Yudaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mↄ̀ nísikà Davidi miwa we, aa aà kpà Yudaↄ kía ũ.

Kɛ́ Davidi mà Yabɛsi Galadadeↄ mɛ́ Saulu vĩ̀,† 5 à gbɛ̃́ↄ zĩ̀má, aa ònɛ́: Dii báaadaágu! A gbɛ̃kɛkɛ̀ Saulu á diiɛ, a aà vĩ̀. 6 Dii gbɛ̃kɛ ń náaiyão kɛɛ́, kɛ́ a yã́pi kɛ̀ yã́i. 7 À sↄ̃dilɛ à zɛ gbãa. Á dii Saulu gà, ↄ̃ Yudaↄ ma kpa ń kía ũ.

8 Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛ, Saulu zĩgↄ̃ↄ dↄaana gɛ̀ ń Saulu nɛ́ Isibosɛo Maanaiũ. 9 Ɔ̃ à aà kpà kía ũ Galada bùsuu ń Asɛɛ buiↄ bùsuo ń Yezɛlɛɛo ń Ɛflaiũ buiↄ bùsuo ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuo ń Isaili bùsu kĩniↄ píi. 10 Saulu nɛ́ Isibosɛ wɛ̃̀ blade guu à gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ. À kpalablè wɛ̃̀ plaɛ. Yudaↄ sↄ̃, Davidi ↄ̃ aa zɛ̀ò. 11 Davidi mɛ́ Yudaↄ kía ũ Hɛblↄ̃ e wɛ̃̀ sopla ń mↄ sooloo.

Isailiↄ zĩkaa ń Yudaↄ

12 Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛ ń Saulu nɛ́ Isibosɛ zĩgↄ̃ↄ bↄ̀ Maanaiũ aa gɛ̀ Gabaↄ̃ↄ. 13 Zeluia nɛ́ Yoabu ń Davidi zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ gɛ̀ daińlɛ Gabaↄ̃ↄ íkalɛkĩi saɛ. An gãli do ku í baala, an gãli do ku í baale. 14 Ɔ̃ Abinɛɛ ò Yoabuɛ: To ɛ̀waasoↄ fɛlɛ aa kↄ̃̀ↄ'owɛ̃ɛ. Ɔ̃ Yoabu mɛ̀: Aa gɛ́. 15 Ɔ̃ Bɛ̃yãmɛɛ zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ gbɛ̃ↄn kuɛpla Isibosɛ pↄ́ ũ, ↄ̃ Davidi zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ gbɛ̃ↄn kuɛpla sↄ̃. 16 Baade ↄkà a dɛ̃ɛkan dee mikpɛi, ↄ̃ aa kↄ̃ zↄ̃̀zↄ̃ kↄ̃ saalowa ń fɛ̃nao, aa kwɛ̀ sãnusãnu. Ɔ̃ wà tↄkpà Gabaↄ̃ↄ gupiɛ Fɛ̃nlɛnaↄbua. 17 Zĩ pↄ́ wa kà gↄↄ bee pãsĩ maamaaɛ, ↄ̃ Davidi zĩgↄ̃ↄ zĩblè Abinɛɛ ń Isailiↄwa.

18 Zeluia nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ ku we, Yoabu ń Abisaio ń Asaɛlio. Asaɛli sↄ̃, aà ba na lán tuewaɛ. 19 Ɔ̃ à pɛ̀lɛ Abinɛɛzi, i lilɛ ↄplaai ge zɛɛio. 20 Kɛ́ Abinɛɛ a kpɛ gwà, à aà è, ↄ̃ à mɛ̀: Asaɛli, ḿmɛnn wee? A wèwà à mɛ̀: Mámɛ. 21 Ɔ̃ Abinɛɛ òɛ̀: Lilɛ ↄplaai ge zɛɛi, ní ɛ̀waasoe kũ ǹ aà pↄ́ↄ siwà. Ãma Asaɛli i zɛɛ̀o. 22 Abinɛɛ ɛ̀a òɛ̀ lↄ à mɛ̀: Ńsu sↄ̃mazio. Ń ye mà n dɛ yã̀? Tó ma n dɛ, má we wá wɛ́ kɛ síiↄ̃ ń n vĩ̀i Yoabuo lↄe? 23 Ãma Asaɛli gì, i zɛɛ̀o, ↄ̃ Abinɛɛ aà zↄ̃̀ a gbɛɛu ń a sↄ̃mpao e à bↄ̀ kpɛ. We à lɛ̀lɛ à gàu, i go a tíao. Kɛ́ gbɛ̃́pii kà gu pↄ́ à lɛ̀lɛ à gàupiu, aa zɛ̀ wàlɛ gwa.

24 Ɔ̃ Yoabu ń Abisaio pɛ̀ Abinɛɛwa e ĩatɛ̃ gɛ̀ gɛ̃̀ kpɛ́u. Aa kà Ama sĩ̀sĩ pↄ́ bↄaa ń Giao musu Gabaↄ̃ↄ gbáa zɛ́ saɛ. 25 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kã̀aa Abinɛɛzi gãli do, ↄ̃ aa gɛ̀ lɛ́ gí ń ńzĩao sĩ̀sĩ misonaa. 26 Ɔ̃ Abinɛɛ lɛzù Yoabuzi à mɛ̀: Wá zɛ kↄ̃ dɛdɛaɛo lé? Ń dↄ̃ kɛ́ yã́pi a midɛ ń pↄsiaoo lé? Ńyↄ̃ o n gbɛ̃́ↄnɛ aa zɛwɛ̃ɛ aa ɛa taoa? 27 Ɔ̃ Yoabu wèwà à mɛ̀: Lua ku! Tó ni lɛ́si yãao, ma gbɛ̃́ↄ zɛɛ́o e gu gɛ̀ dↄ̀ò. 28 Kɛ́ Yoabu kuupɛ̀, ↄ̃ aà gbɛ̃́ↄ kã́mabò, aai gɛ́ Isailiↄwa ń zĩo lↄo.

29 Gwãasĩna bee Abinɛɛ ń a gbɛ̃́ↄ bɛ sɛ̃u, aa bùa Yuudɛ̃wa, ↄ̃ aa pã̀ swadↄↄi e aa gɛ̀ kà Maanaiũ. 30 Kɛ́ Yoabu sù ń pɛa Abinɛɛwao, ↄ̃ à a zĩgↄ̃ↄ kã̀aa píi. Davidi gbɛ̃́ↄ guu gbɛ̃ↄn bao mɛ̀ndosai mɛ́ kuo, Asaɛli bàasi. 31 Aa Bɛ̃yãmɛɛ pↄ́ kú ń Abinɛɛoↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń baswaaↄ̃oɛ (360). 32 Aa Asaɛli gɛ sɛ̀ aa vĩ̀ aà mae miau Bɛtɛlɛũ. Ɔ̃ Yoabu ń a gbɛ̃́ↄ táa'ò gwãasĩna, gudↄlɛia ↄ̃ aa kà Hɛblↄ̃.

3

1 Zĩ pↄ́ Saulu bɛdeↄ kà ń Davidi bɛdeↄ gɛ̃̀gɛ̃. Davidi gbãa lɛ́ dɛdɛɛ, Saulu bɛdeↄ sↄ̃, an gbãa lɛ́ busaɛ.

Davidi nɛgↄ̃ɛↄ

(1Lad 3.1-4)

2 Nɛgↄ̃ɛ pↄ́ Davidi ì Hɛblↄ̃ↄ tↄ́n kɛ: A sɛ̃́ia tↄ́n Aminↄ, aà da tↄ́n Ainↄaũ, Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ɛ. 3 A plaade tↄ́n Kilabu, aà da tↄ́n Abigaili, Nabali gyaa, Kaamɛli gbɛ̃́ɛ. A àaↄ̃de tↄ́n Abisaloũ, aà da tↄ́n Maaka, Gesuu kía Talemai nɛ́ɛ. 4 A síiↄ̃de tↄ́n Adonia, aà da tↄ́n Agita. A sↄode tↄ́n Sefatia, aà da tↄ́n Abitali. 5 A soolode tↄ́n Iteaũ, aà da tↄ́n Egela. Davidi naↄ nɛ́piↄ ì Hɛblↄ̃ɛ.

Abinɛɛ naa Davidiwa

6 Gↄↄ pↄ́ Saulu bɛdeↄ lɛ́ zĩka ń Davidi bɛdeↄ, Abinɛɛ lɛ́ gbãakũ Saulu bɛdeↄ guu. 7 Saulu nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀o vĩ yãa, aà tↄ́n Lizipa, Aya nɛ́ɛ. Isibosɛ ò Abinɛɛɛ: Bↄ́yãi n wulɛ ń ma mae nↄoi? 8 Abinɛɛ pↄ pà maamaa Isibosɛ yã́pi yã́i à mɛ̀: Yudaↄ gbɛ̃ min ma ũa? Málɛ gbɛ̃kɛkɛ n mae Saulu bɛdeↄnɛ ń aà dãunaↄ ń aà gbɛ̃naↄ e ń a gbão. Mi n na Davidiɛ a ↄzĩo, ↄ̃ ńlɛ ma tàae e nↄɛpi yã́ musu saa? 9 Tó mi lɛ́ pↄ́ Dii gbɛ̃̀ Davidiɛ* kɛɛ̀o, Lua yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ. 10 Á Saulu bɛdeↄ, má kpala síwáɛ, mí tó Davidi gↄ̃ Isailiↄ ń Yudaↄ kía ũ za Dã e à gɛ pɛò Bɛɛsɛbawa. 11 Isibosɛ i we yã́zãsì Abinɛɛwa lↄo, kɛ́ àlɛ vĩakɛɛ̀ yã́i.

12 Abinɛɛ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Davidiwa ń a tↄ́o a òɛ̀: Démɛ bùsu vĩi? Wà lɛdoũkɛ, mí dↄnlɛ, kɛ́ Isailiↄ e nama ḿpii. 13 Ɔ̃ Davidi mɛ̀: A maa, má lɛdoũkɛnnↄ, ãma yã́ mɛ̀ndo málɛ gbɛama. Tó ńlɛ mↄ́ ma gwai, tó ni mↄmɛɛ ń Saulu nɛnↄɛ Mikalioo, ńsu tó wá wɛ́ kɛ síiↄ̃o. 14 Davidi lɛ́kpãsãkɛ̀ Saulu nɛ́ Isibosɛɛ à mɛ̀: Ma na Mikali sↄaamɛɛ. Ma ã̀nsueblè ń Filitɛ̃ↄ gyafↄↄo mɛ̀n basↄoɛ.† 15 Ɔ̃ Isibosɛ gbɛ̃́ↄ zĩ̀, aa nↄɛpi sì a zã Palɛtiɛ, Laisi nɛ́wa. 16 Ɔ̃ aà zã́pi lɛ́ gɛaànↄ, a tɛaàzi e Bauliũ, àlɛ ↄ́ↄlↄ. Ɔ̃ Abinɛɛ òɛ̀ aà ɛa tá, ↄ̃ à tà.

17 Abinɛɛ yã'ò ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ à mɛ̀: Za zi álɛ wɛɛlɛ Davidi àↄ dɛ á kía ũɛ. 18 À aà kpa sa, asa Dii lɛgbɛ̃̀ɛ̀ à mɛ̀ á a gbɛ̃́ Isailiↄ bↄ Filitɛ̃ↄ ń ń ibɛɛↄ píi ↄzĩ a zↄ̀blena Davidipi sabaiɛ. 19 Abinɛɛ yã́pi kã̀ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄnɛ ń swã́wa lↄ. Ɔ̃ à gɛ̀ Hɛblↄ̃ yã́ pↄ́ kà Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ ń Isailiↄgupi oi Davidiɛ. 20 Kɛ́ à kà Davidi kĩ́i Hɛblↄ̃ ń gbɛ̃ↄn bao pↄ́ kuanↄↄ, ↄ̃ Davidi blɛsakɛ̀nɛ́. 21 Ɔ̃ Abinɛɛ ò Davidiɛ: Ma dii kí, to mà fɛlɛ mà gɛ Isailiↄ kãaanɛ píi, aa lɛdoũkɛnnↄ, níↄ dɛ bùsu pↄ́ n pↄ gbàpi píi kía ũ. Ɔ̃ Davidi Abinɛɛ gbàɛ, àlɛ tá aafia.

Yoabu Abinɛɛ dɛa

22 Gↄↄbeezĩ Yoabu ń Davidi gbɛ̃́ↄ sù ń lɛ́lɛamáo. Aa pↄ́ↄ sì gbɛ̃́ↄwa maamaa aa sùò. Abinɛɛ kú ń Davidio we lↄo, asa à aà gbàɛ, àlɛ tá aafiaɛ. 23 Kɛ́ Yoabu ń zĩgↄ̃ pↄ́ kuaànↄↄ kà, wa òɛ̀ Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛ mↄ̀ kía gwai, ↄ̃ à aà gbàɛ à tà aafia. 24 Ɔ̃ Yoabu gɛ̀ kía lè à mɛ̀: Bↄ́ yã́ ń kɛ̀ màai? Kɛ́ Abinɛɛ mↄ̀ n kĩ́i, bↄ́yãi ń tò à tài? 25 Ń Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛ dↄ̃o lé? À mↄ̀ ↄ̃nↄkɛinɛ, kɛ́ à e àↄ n gugɛgↄↄ ń n sugↄↄo dↄ̃ɛ ń n yãkɛaↄ píi. 26 Kɛ́ Yoabu bↄ̀ Davidi kĩ́i, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa pɛ̀lɛ Abinɛɛpizi. Aa aà lè Sila lↄ̀ↄ kĩ́i, ↄ̃ aalɛ suaànↄ, ãma Davidi a yã́ dↄ̃o. 27 Kɛ́ wà kà ń Abinɛɛo Hɛblↄ̃ wɛ̃́lɛ bↄlɛu, ↄ̃ Yoabu aà sìsi lándↄ̃ a ye bũnuboaànↄwa, ↄ̃ à aà zↄ̃̀ a gbɛɛu a dɛ̀. Aà dãuna dɛa tↄ ↄ̃ a sìwà.

28 Bee gbɛa kɛ́ Davidi mà, à mɛ̀: Mapi ń ma kíakɛo, máↄ tàae vĩ Diiɛ Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛ dɛa yã́ musuo. 29 Yã́pi a wi Yoabu musuɛ ń aà de bɛdeↄ píi. Yoabu bɛdeↄ aaↄ ku kɛ̃nude ge kusude ge ɛɛ ge gbɛ̃́ pↄ́ zĩ aà blè ge nↄandɛna saio. 30 Yoabu ń Abisaio mɛ́ Abinɛɛ dɛ̀, kɛ́ aàpi mɛ́ ń dãuna Asaɛli dɛ̀ zĩlau Gabaↄ̃ↄ yã́i. 31 Ɔ̃ Davidi ò Yoabuɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ píi: À á pↄkasaↄ ga à kɛ̃́, í zwã̀nkasaↄ kákaála, íↄ tɛ Abinɛɛ gɛi ń ↄↄlↄo. Kí Davidi mɛ́ gɛpi kpán'aɛkɛ̀. 32 Ɔ̃ wà aà vĩ̀ Hɛblↄ̃. Kí ↄ́ↄlↄ̀, à búbuapɛ̀ Abinɛɛ miaa, ↄ̃ gbɛ̃́pii ↄ́ↄlↄ̀ sↄ̃. 33 Ɔ̃ kí wɛ̃nalɛɛ bee sì Abinɛɛ yã́ musu à mɛ̀:

Abinɛɛ gaa lán mìsaidewaɛ maan wea?

34 Wi aà gã liɛ̀ a kpɛo, wi galakpaɛ̀o,

ↄ̃ à gà lán gbɛ̃́ pↄ́ zù vãikɛnaↄ ↄuwa.

Ɔ̃ gbɛ̃́pii ɛ̀a ↄ́ↄlↄ̀ lↄ. 35 Gbɛ̃́pii mↄ ò Davidiɛ aà pↄble e gu àↄ gɛ́ síi, ãma à lakpà azĩala à mɛ̀: Tó ma pɛ̃ɛ ge blɛe kã̀ ma lɛ́wa ĩatɛ̃gɛ̃kpɛu sai, Lua yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ. 36 Gbɛ̃́pii wɛtɛ̀ yã́pii, ↄ̃ à kɛ̀nɛ́ maa. Yã́ pↄ́ kípi lɛ́ kɛ píi ì kɛ gbɛ̃́ↄnɛ maaɛ. 37 Gↄↄ bee ↄ̃ Davidi gbɛ̃́ↄ ń Isailiↄ píi dↄ̃̀ sa kɛ́ kí lɛ́ kú Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛ dɛa yã́uo. 38 Ɔ̃ a ò a gbɛ̃́piↄnɛ: Á dↄ̃ kɛ́ Isaili dↄaana zↄ̃ↄ gà gbão lé? 39 Mapi sↄ̃, baa kɛ́ Lua ma kpa kía ũ, ma busa gbã. Zeluia nɛ́piↄ yãkɛa pãsĩ dɛ ma pↄ́a. Dii mɛ́ a fĩabo vãikɛnaɛ.

4

Isibosɛ gaa

1 Kɛ́ Saulu nɛ́ Isibosɛ mà Abinɛɛ gà Hɛblↄ̃, aà kã́ gà, mɛ́ Isailiↄ gↄ̃̀ bíli guu ḿpii. 2 Saulu nɛ́pi zĩgↄ̃ dↄaanaↄ vĩ gbɛ̃ↄn pla, ado tↄ́n Baana, ado sↄ̃ Lekabu. Beelo gbɛ̃́ Limↄ, Bɛ̃yãmɛɛ bui nɛ́ↄnɛ. Wà Beelo dìlɛ Bɛ̃yãmɛɛ pↄ́ ũ yãaɛ, 3 asa Beelodeↄ bàalɛ̀ tà Gitaiũɛ, aa ku we e ń a gbão. 4 Saulu nɛ́ Yonatãa sↄ̃ a nɛ́ vĩ ɛɛ ũ. Gↄↄ pↄ́ nɛ́pi kà wɛ̃̀ sↄo, ↄ̃ Saulu ń Yonatãao gaa Yezɛlɛɛ bao sù. Kɛ́ aà gwana aà sɛ̀, àlɛ bàalɛaànↄ, aà wãa guu ↄ̃ nɛ́pi pìliwà à lɛ̀lɛ. Bee mɛ́ tò à ɛɛ kũ̀. Aà tↄ́n Mɛfibosɛ.

5 Beelo gbɛ̃́ Limↄ nɛ́piↄ Lekabu ń Baanao fɛ̀lɛ, ĩatɛ̃ gbãa zã́ ↄ̃ aa kà Isibosɛ bɛ, gↄↄ pↄ́ àlɛ i fãanɛ o. 6 Ɔ̃ Lekabu ń a dãuna Baanao gɛ̃̀ kpɛ́u, aa kɛ̀ lándↄ̃ wàlɛ gɛ́ pↄ́wɛna dã́iwa. 7 Kɛ́ aa gɛ̃̀ kpɛ́u, Isibosɛ wúlɛa a liiwa, ↄ̃ aa gɛ̃̀aàzi kpɛa, aa aà zↄ̃̀ wa dɛ̀. Ɔ̃ aa aà mi zↄ̃̀ aa sɛ̀ wà tàò. Aa tↄ̃̀u Yuudɛ̃ sɛ̃u, ↄ̃ aa bɛu e gu gɛ̀ dↄ̀ò. 8 Aa mↄ̀ Davidi kĩ́i Hɛblↄ̃ ń Isibosɛ mio aa òɛ̀: Gwa, n ibɛɛ Saulu pↄ́ wɛ̀ɛlɛ à n dɛ nɛ́ Isibosɛ min kɛ. Wá dii kí, Dii tↄsìnɛ Saulu ń a buiↄwa gbã. 9 Davidi wèmá à mɛ̀: Dii ku! À ma bↄ ma taasikɛa guu píi. 10 Kɛ́ gbɛ̃e mↄ̀ ma kĩ́i Zikilaga yãa à mɛ̀ Saulu gà, àlɛ e baona álɛ kpá, ↄ̃ ma aà kũ̀ má dɛ̀. Aà bao àin we.* 11 Azaiasa lá á gbɛ̃vãiↄ a tàaesaide dɛ̀ a liiwa a kpɛ́u, má aà dɛa tↄsiwá mà á wɛ̃ni bↄɛ. 12 Ɔ̃ Davidi yã'ò a ɛ̀waaso zĩ̀kanaↄnɛ, ↄ̃ aa ń dɛdɛ. Aa ń ↄla ń ń gbálao zↄ̃̀zↄ̃, ↄ̃ aa ń gɛↄ lòo Hɛblↄ̃ ítↄkĩi saɛ. Ɔ̃ wà Isibosɛ mi sɛ̀ wa vĩ̀ Abinɛɛ miau Hɛblↄ̃.

5

Davidi kpaa Isailiↄ kpalau

(1Lad 11.1-9, 3.5-9, 14.1-17)

1 Isailiↄ mↄ̀ ń buiwa píi Davidi kĩ́i Hɛblↄ̃ aa mɛ̀: Wá au doũɛ. 2 Za zi gↄↄ pↄ́ Saulu dɛ wá kía ũ, ḿmɛ ni dↄaawɛ̃ɛ zĩlau, gɛa ń suao. Ɔ̃ Dii ònɛ ḿmɛ ńyↄ̃ↄ dɛ a gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũ, an kía ũ. 3 Kɛ́ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mↄ̀ kí Davidi kĩ́i Hɛblↄ̃ ḿpii, we à lɛdoũkɛ̀uńnↄ Dii aɛ, ↄ̃ aa nísikà aà miwa, aa aà kpà Isailiↄ kpalau. 4 Davidi wɛ̃̀ baakwide guu ↄ̃ à kpalablè, à kɛ̀ kpalapiu wɛ̃̀ blaɛ. 5 A dɛ Yudaↄ kía ũ Hɛblↄ̃ wɛ̃̀ sopla ń mↄ soolooɛ, ↄ̃ a dɛ Yudaↄ ń Isailiↄ píi kía ũ Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi ń àaↄ̃o.

6 Kí ń a gbɛ̃́ↄ tↄ̃̀u Yelusalɛũ zĩkai ń Yebusi pↄ́ kú weↄ.* Ɔ̃ aa ò Davidiɛ: Ńyↄ̃ gɛ̃ lao, baa vĩ̀aↄ ń ɛɛↄ aa n yaɛ. Aalɛ e Davidi a e gɛ̃ weo. 7 Ń beeo Davidi wɛ̃́lɛ bĩ́ide pↄ́ wì mɛ lↄ Siↄnapi sì, ↄ̃ à gↄ̃̀ aà wɛ̃́lɛ ũ. 8 Gↄↄ bee Davidi mɛ̀: Tó gbɛ̃́ ye Yebusiↄ dɛdɛ, sema aà gɛ̃ ízɛ pↄ́ wa sↄ̀ gbɛu guu, i ɛɛↄ ń vĩ̀apiↄ le. Davidi ibɛɛↄnɛ. A yã́i wì mɛ vĩ̀aↄ ń ɛɛↄ gɛ̃ kibɛo. 9 Ɔ̃ Davidi bɛkpà wɛ̃́lɛ bĩ́idepiu, à azĩa tↄ́ kpàɛ̀ Davidi Wɛ̃́lɛ. À kpɛ́ↄ dↄ̀dↄ a lìai za gu pↄ́ wà ɛ kàkau wì mɛ Milo e a ɛdau. 10 Davidi gbãa lɛ́ dɛdɛɛ, asa Dii Lua Zĩgↄ̃de kuaànↄɛ.

11 Tii kí Hilaũ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Davidiwa ń sɛdɛ líↄ ń li'ãnaↄ ń gbɛ̀'ãnaↄ, ↄ̃ aa kpɛdↄ̀ɛ̀. 12 Ɔ̃ Davidi dↄ̃̀ sa kɛ́ Dii a kpa Isailiↄ kía ũɛ, mɛ́ à a kpala kã̀fĩɛ, kɛ́ Isailiↄ dɛ Diipi gbɛ̃́ↄ ũ yã́i.

13 Davidi bↄa Hɛblↄ̃ gbɛa à ɛ̀a nↄeↄ sɛ̀ Yelusalɛũ lↄ ń nↄɛ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ, ↄ̃ à nɛgↄ̃ɛↄ ń nɛnↄɛↄ ìńnↄ. 14 Nɛgↄ̃ɛ pↄ́ à ń í Yelusalɛũpiↄ tↄ́n kɛ: Samua, Sobabu, Natã, Salomↄↄ, 15 Ibaa, Ɛlisua, Nɛfɛgi, Yafia, 16 Ɛlisama, Ɛliada, Ɛlifele.

17 Kɛ́ Filitɛ̃ↄ mà wà Davidi kpà Isailiↄ kía ũ, ↄ̃ aa gɛ̀ lɛ́ aà wɛ ḿpii. Kɛ́ à ń bao mà, ↄ̃ à gɛ̀ sɛ̃gbãu. 18 Filitɛ̃ↄ zĩ'ↄpòo Lefai guzulɛu, 19 ↄ̃ Davidi gbɛ̀a Diiwa à mɛ̀: Mà gɛ́ lɛ́lɛi Filitɛ̃ↄwa, ńyↄ̃ ń namɛɛ ma ↄzĩa? Ɔ̃ Dii wèwà à mɛ̀: Gɛ́, má ń nanɛ ń ↄzĩ. 20 Ɔ̃ Davidi gɛ̀ Baali Pelaziũ, à zĩblèmá we. Ɔ̃ à mɛ̀: Dii dↄ̀aamɛɛ, à bↄ̀ mↄ̀ ma ibɛɛↄwa ń gbãao, lá í ì gufↄ̃ bùiwa. Ɔ̃ à tↄkpà gupiɛ Baali Pelaziũ.† 21 Filitɛ̃ↄ ń tã́aↄ tò we, ↄ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ sɛ̀lɛ aa tàò.

22 Filitɛ̃ↄ ɛ̀a mↄ̀ lↄ aa zĩ'ↄpòo Lefai guzulɛu. 23 Ɔ̃ Davidi ɛ̀a gbɛ̀a Diiwa lↄ. Ɔ̃ Dii wèwà à mɛ̀: Ńsu gɛ́má súsuo. Sɛ́lɛ ń kpɛ oi, ní lɛ́lɛmá bↄaa ń kpɛ̃̀ kpɛ́o. 24 Tó a táa'okĩi mà lípiↄ mia, à kɛ kpakpa, asa mámɛ ma bↄ ma dↄaaɛ́ we, kɛ́ mà zĩbleɛ́ Filitɛ̃ zĩgↄ̃ↄwa yã́i. 25 Davidi kɛ̀ màa lá Dii òɛwa, ↄ̃ à zĩblè Filitɛ̃ↄwa za Gabaↄ̃ↄ e à gɛ̀ pɛ̀ Gɛzɛɛwa.

6

Sua ń Dii kpagoloo Yelusalɛũ

(1Lad 13.1-14, 15.25-16.3)

1 Davidi ɛ̀a Isaili pↄ́ à ń sɛ́ↄ kã̀aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi (30.000). 2 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ dàńnↄ zɛ́u, aa gɛ̀ Baala pↄ́ kú Yuda bùsuu, kɛ́ aa Lua kpagolo sɛ́ wà suò. Dii Zĩgↄ̃de ìↄ zↄ̃lɛa kible kpagolopi musu malaika gã̀sĩadeↄ zãnguo,* ↄ̃ wì mɛ aà tↄ́ kuwà. 3 Aa kpagolopi dà zugo dafu guu† Abinadabu bɛ sĩ̀sĩ musu, ↄ̃ aa dàò zɛ́u. Abinadabu nɛ́ↄ Uza ń Ahioo mɛ́ lɛ́ gɛ́ ń zugopio, 4 Lua kpagolo kú a guu. Ahio mɛ́ dↄaaa, 5 ↄ̃ Davidi ń Isailiↄ lɛ́ ↄ̃wã ḿpii Dii aɛ ń gbãa pua lɛ́u ń lɛsiao. Wàlɛ mↄↄnalɛ, wàlɛ kúulɛ, wàlɛ gã̀alɛ, wàlɛ faapa, wàlɛ sɛ̃́sɛ̃napa.

6 Kɛ́ aa kà Nakↄ̃ ésegbɛ̃kĩi, zuↄ gɛ̃nalɛ̀, ↄ̃ Uza ↄbↄ pɛ̀ Lua kpagolopiwa. 7 Ɔ̃ Dii pↄ pàaàzi, à aà lɛ̀ a dɛ̀ kpagolo saɛ we dàa pↄ́ a kɛ̀pi yã́i.‡ 8 Davidi pↄ pà kɛ́ Dii pↄ fɛ̃̀ Uzazi yã́i, ↄ̃ wì mɛ gupiɛ Pↄfɛ̃a'uzazi e ń a gbão. 9 Gↄↄ bee ↄ̃ vĩa Davidi kũ̀ Dii yã́ musu à mɛ̀: Kpelewa má kɛ mà Dii kpagolo sɛ mà taòi? 10 Ɔ̃ i we sùò a wɛ̃́lɛu lↄo, à lìlɛ tàò Gata gbɛ̃́ Ɔbɛdɛdↄũ bɛɛ.

11 Dii kpagolo kú aà bɛ e mↄ àaↄ̃, ↄ̃ Dii ɛ̀fãaikɛ̀ɛ̀ ń aà bɛdeↄ píi. 12 Wa ò kí Davidiɛ wà mɛ̀: Dii ɛ̀fãaikɛ̀ Ɔbɛdɛdↄũ bɛdeↄnɛ ń pↄ́ pↄ́ a vĩↄ píi a kpagolo yã́i. Ɔ̃ Davidi gɛ̀ we, à Lua kpagolo sɛ̀ lɛ́ suò a wɛ̃́lɛ guu ń pↄnao. 13 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ Dii kpagolo sɛaↄ gbasɛ̀ gɛ̃n soolo, ↄ̃ Davidi sa'ò ń gáaeo ń zunɛbↄlↄ mɛkpaao. 14 Davidi bàabaa sa'o'ula daa, àlɛ ↄ̃wã Dii aɛ a gbãa pua lɛ́u. 15 Aàpi ń Isailiↄ píi aalɛ su ń Dii kpagoloo, aalɛ kúkuakɛ, aalɛ kuupɛ. 16 Kɛ́ Dii kpagolo lɛ́ gɛ̃ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ Saulu nɛ́ Mikali lɛ́ zĩ́lɛ gwa fɛnɛntiu. Kɛ́ a è kí Davidi lɛ́ vĩvĩ, àlɛ ↄ̃wã Dii aɛ, à sakàaàgu a sↄ̃ guu. 17 Kɛ́ wà sù ń Dii kpagoloo, wa dìlɛ a gbɛu zwã̀akpɛ pↄ́ Davidi dↄ̀ɛ̀ guu. Ɔ̃ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò Dii aɛ ń sáaukpasao. 18 Kɛ́ à sa'ò a làa, à samaa'ò gbɛ̃́ↄnɛ ń Dii Zĩgↄ̃de tↄ́o. 19 Ɔ̃ à pɛ̃ɛ bìilɛ Isaili pↄ́ kãaaa weↄnɛ mɛ̀ndodo gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ píi ń damina kàao mɛ̀ndodo ń vɛ̃ɛbɛ kàao mɛ̀ndodo.

20 Kɛ́ Davidi lɛ́ tá samaa'oi a bɛdeↄnɛ, ↄ̃ Saulu nɛ́ Mikali bↄ̀ gɛ̀ daiaàlɛ à mɛ̀: N Isailiↄ kía, n kɛ gbian we gbãa? N nzĩa mɛ mↄ̀ n ìwaↄ nↄɛ zĩkɛnaↄnɛ, lá wisaide ì azĩa mɛ mↄnɛ́wa. 21 Ɔ̃ Davidi ò Mikaliɛ: Dii ma ↄ̃wã̀ɛ̀. Dii mɛ́ ma sɛ n mae ń a bɛdeↄ gbɛu, à ma kpa a gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũ. 22 Má yãfũkũ dɛ beea, mí azĩa sↄaanɛ n ea guu, ãma nↄɛ zĩkɛna pↄ́ n ń yã'òpiↄ mɛ́ aa ma kpɛla.§ 23 Ɔ̃ Saulu nɛ́ Mikali i nɛ'io e à gɛ̀ gàò.

7

Lua lɛgbɛ̃a Davidiɛ

(1Lad 17.1-15)

1 Kɛ́ kí zↄ̃̀lɛ a bɛ, Dii aà bↄ̀ ibɛɛ pↄ́ liaaaàziↄ ↄzĩ, à aà gbà ĩ́ampakĩi, 2 ↄ̃ kí ò ãnabi Natãɛ: Ée! Kpɛ́ pↄ́ wa dↄ̀ ń sɛdɛ lío ↄ̃ máↄ zↄ̃lɛu, Lua kpagolo iↄ dilɛa zwã̀akpɛua? 3 Natã wèwà à mɛ̀: Lá à n pↄ gbà ǹ kɛ, asa Dii kunnↄɛ. 4 Gwãasĩna bee Dii yã'ò Natãɛ à mɛ̀: 5 Gɛ ǹ o ma zↄ̀blena Davidiɛ ma mɛ̀, ↄ̃mɛ a kpɛ́ pↄ́ máↄ kuu dↄmɛɛo. 6 Za gↄↄ pↄ́ ma Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipi e gbã mi bɛkpao. Miↄ sↄ̃kĩikpakpaɛ, zwã̀akpɛ mɛ́ ma kúkĩi ũ. 7 Gu pↄ́ ma sↄ̃kĩikpàu ń ma gbɛ̃́ Isailiↄ píi mi dↄaanaↄ dilɛ aa dↄaanɛ́ɛ, kási mi o ń gbɛ̃eɛ, bↄ́yãi i kpɛdↄmɛɛ ń sɛdɛ líoo nio. 8 Gɛ ǹ o ma zↄ̀blena Davidipiɛ, ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, ma aà sɛ̀ sãdãdãkĩi, kɛ́ aàↄ dɛ ma gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũɛ. 9 Má kuaànↄ gu pↄ́ à gɛ̀u píi, ↄ̃ ma aà ibɛɛↄ dɛ̀dɛɛ̀. Má tó aà tↄbↄ maamaa saɛ, iↄ dɛ dṹnia tↄdeↄ do ũ. 10 Má bùsu kpa ma gbɛ̃́ Isailiↄwa, mí ń kálɛu, aai zↄ̃lɛu ń pↄ́ ũ. Aa sↄ̃̀deedeekɛ lↄo. Gbɛ̃vãiↄ e ń wɛtã lá aa ń wɛtã̀ káau 11 gↄↄ pↄ́ ma dↄaanaↄ dìlɛnɛ́wa lↄo. Má aà bↄ a ibɛɛpiↄ ↄzĩ píiɛ.

Ma Dii málɛ oɛ̀, mámɛ má bɛkpaɛ̀ aà buiↄ gbãa'ekĩi ũ. 12 Tó aà gↄↄ pà, à gà, má aà bui pↄ́ bↄ̀ aà plɛue sɛ lɛsĩ, mí aà kpa kpalau.* 13 Aàpi mɛ́ a kpɛdↄ, ma tↄ́ iↄ kuwà, mí tó aàↄ zↄ̃lɛa kpalau e gↄↄpii. 14 Mámɛ máↄ dɛ aà mae ũ, aàpi iↄ dɛ ma nɛ́ ũ.† Tó à tàaekɛ̀, má ĩadawà ń gooɛ, lá gbɛ̃nazĩna ì gbɛ̃́ gbɛ̃wa.‡ 15 Kasi má gbɛ̃kɛ bↄaaaànↄ lá má bↄ̀aa ń Saulu pↄ́ má wò kpalau Davidi aɛwao. 16 Aà buiↄ aaↄ kpalable gↄↄpii. Aà kpalapi aↄ láaa vĩo.§

17 Ɔ̃ Natã yã́pi dàu a sìu Davidiɛ lá Dii òɛwa píi.

Davidi wabikɛa Diiwa

(1Lad 17.16-27)

18 Ɔ̃ kí Davidi gɛ̃̀ zↄ̃̀lɛ Dii aɛ à mɛ̀: Dii Lua, bↄ́n ma ũi? Deↄn ma bɛdeↄ ũ ↄ̃ n ma ka gweaɛ taawai? 19 Dii Lua, bee kɛ̀nɛ fɛ̃́nɛũ e tia, ↄ̃ n mapi n zↄ̀blena bui pↄ́ aaↄ ku ziaↄ yã'ò lↄa? Màa ńlɛ kɛmɛɛa, Dii Lua? 20 Dii Lua, má mɛnɛ kpelewa lↄɛ? Mapi n zↄ̀blena ń ma dↄ̃. 21 N yãzↄ̃ↄpi kɛ̀ lá ń yeiwa lɛ́ pↄ́ ń gbɛ̃̀ yã́i, ↄ̃ ń tò mapi n zↄ̀blena má dↄ̃. 22 Dii Lua, ń zↄ̃ↄ fá! Gbɛ̃e muaannↄo. N bàasio diie kuo, lá wá mà ń swã́owa. 23 Démɛ muaa ń n gbɛ̃́ Isailiↄi? Dṹnia buiↄ guu bui mɛ̀ndopi ↄ̃ ń bò n gbɛ̃́ↄ ũ. N nzĩa tↄbↄ̀, n yãzↄ̃ↄ bↄnsaɛↄ kɛ̀ n gbɛ̃́piↄnɛ, n buieↄ ń ń tã́aↄ yà n gbɛ̃́ pↄ́ n ń bó Egipiↄnɛ. 24 N Isailiↄ dìlɛ aaↄ dɛ n gbɛ̃́ↄ ũ e gↄↄpii. Dii, n gↄ̃ ń Lua ũ. 25 Dii Lua, lɛ́ pↄ́ ń gbɛ̃̀ mapi n zↄ̀blenaɛ ń ma buiↄ yã́ musu, ǹyↄ̃ zĩkɛwà gↄↄpii. Kɛ lá ń òwa, 26 ní tↄbↄ maamaa e gↄↄpii. Gbɛ̃́ↄ i mɛ Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ Isailiↄ Lua ũ, mɛ́ mapi n zↄ̀blena Davidi, ńyↄ̃ ma buiↄ zĩ́napɛlɛ, 27 asa Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua, ń òmɛɛ n mɛ̀ ńyↄ̃ ma bɛ kpamɛɛ ma buiↄ gbãa'ekĩi ũ. A yã́i tò mapi n zↄ̀blena ma sↄ̃dìlɛ, ma wabiɛ bee kɛ̀ma. 28 Dii Lua, ḿmɛnn Lua, n yã́ náai vĩ, ↄ̃ n yãmaapi ò mapi n zↄ̀blenaɛ. 29 Báaada mapi n zↄ̀blena buiↄgu sa, níↄ wɛ́tɛńzi gↄↄpii. Dii Lua, n yã'ò, n báaadà mapi n zↄ̀blena buiↄgu, aaↄ báaa vĩ e gↄↄpii.

8

Davidi zĩblea buipãleↄwa

(1Lad 18.1-17)

1 Bee gbɛa Davidi zĩblè Filitɛ̃ↄwa à ń busa à ń mɛɛwia Gata sìmá. 2 À zĩblè Mↄabuↄwa, ↄ̃ a tò aa wùlɛ kↄ̃ saɛ tↄↄlɛ, à ba yↄ̃̀má. Tó à bà pla zãnguo dɛ̀dɛ, ì bà do zãnguo to bɛ̃́ɛ. Ɔ̃ Mↄabuↄ gↄ̃̀ Davidi zↄ̀blenaↄ ũ, ↄ̃ aaìↄ falubↄɛ̀. 3 Davidi zĩblè Leobɛ nɛ́ Adadɛzɛɛ, Zoba kíawa, gↄↄ pↄ́ kípi ɛ̀a lɛ́ gɛ́ ↄtↄ̃ↄlɛi Uflata swasaɛdeↄwa. 4 Ɔ̃ à aà sↄ̃́goↄ kũ̀kũ mɛ̀n ↄ̀aa sↄo (1.000) ń sↄ̃́godeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi (70.000) ń kɛ̀sɛdeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao (20.000). Ɔ̃ à ń sↄ̃́ↄ kĩzã zↄ̃̀zↄ̃ píi, mɛ̀n basↄo mɛ́ è bↄ̀. 5 Sili pↄ́ kú Damasiↄ mↄ̀ dↄi Adadɛzɛɛlɛ, ↄ̃ Davidi ń gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plao (22.000). 6 À gudↄ̃anaↄ dìlɛdilɛ Sili bùsuu, ↄ̃ aa gↄ̃̀ aà zↄ̀blenaↄ ũ, aaìↄ falubↄɛ̀. Dii tò Davidi zĩblè gu pↄ́ à gɛ̀u píi. 7 Davidi Adadɛzɛɛ ìwaↄ vua sɛ̀ngbao sɛ̀lɛ à tàò Yelusalɛũ. 8 À mↄgotɛ̃ sɛ̀lɛ zↄ̃ↄzↄ̃ↄ Adadɛzɛɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Teba ń Belotaio guu.

9 Kɛ́ Amata kí Tou mà Davidi zĩblè Adadɛzɛɛ zĩgↄ̃ↄwa píi, 10 ↄ̃ à a nɛ́ Adolaũ zĩ̀ fↄkpaiwà. À aà sáaukpà zĩ pↄ́ a blè Adadɛzɛɛwa yã́i, asa Tou zĩkàaànↄ yãaɛ. Adolaũ mↄ̀ ń vua pↄ́ↄ ń ã́nusu pↄ́ↄ ń mↄgotɛ̃ pↄ́ↄ, 11 ↄ̃ kí Davidi kàlɛ Dii pↄ́ ũ, lá a kɛ̀ ń bui pↄ́ à gbãablèmáↄ ã́nusuↄ ń vuaↄwa píi, 12 Ɛdↄũↄ ń Mↄabuↄ ń Amↄniↄ ń Filitɛ̃ↄ ń Amalɛkiↄ. Màa a kɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ a sì Zoba kí Adadɛzɛɛ, Leobɛ nɛ́wao. 13 Beewa ↄ̃ Davidi tↄbↄ̀. Kɛ́ à zĩblè Siliↄwa à sù, à Ɛdↄũↄ dɛ̀dɛ Guzulɛ Wisideu* gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao plasai (18.000). 14 Ɔ̃ à gudↄ̃anaↄ dìlɛdilɛ Ɛdↄũ bùsuu lↄ, ↄ̃ Ɛdↄũpiↄ gↄ̃̀ aà zↄ̀blenaↄ ũ. Gu pↄ́ Davidi gɛ̀u píi Dii tò à zĩblèɛ.

15 Davidi mɛ́ Isaili bui píi kía ũ, à yãmaakɛ̀ a gbɛ̃́ↄnɛ a zɛ́wa. 16 Zeluia nɛ́ Yoabu mɛ́ aà zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. Ailudi nɛ́ Yosafa mɛ́ aà kpàwakɛna ũ. 17 Aitubu nɛ́ Zadoki ń Abiataa nɛ́ Aimɛlɛkio mɛ́ sa'onkiaↄ ũ. Selaia mɛ́ aà lakɛ̃na ũ. 18 Yoiada nɛ́ Benaia mɛ́ aà dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Davidipi zĩa nɛgↄ̃ɛↄ mɛ́ aà kwàasiↄ ũ.

9

Davidi gbɛ̃kɛkɛa Mɛfibosɛɛ

1 Davidi gbɛ̃́ↄ là à mɛ̀: Saulu buie i gↄ̃o lé? Má ye gbɛ̃kɛkɛɛ̀ Yonatãa yã́i.* 2 Saulu bɛ zĩkɛnae ku, aà tↄ́n Ziba, ↄ̃ wà aà sìsi kí Davidiɛ. À aà là à mɛ̀: Ḿmɛnn Zibaa? A wèwà à mɛ̀: Ao, n zↄ̀blenan ma ũ. 3 Ɔ̃ kípi aà là à mɛ̀: Saulu buie ku e tiaa? Má ye gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua vĩ kɛɛ̀ɛ. Ɔ̃ Ziba wèwà à mɛ̀: Yonatãa nɛ́e ku e tia. Ɛɛɛ. 4 Ɔ̃ kí aà là à mɛ̀: A ku má ni? Ziba wèwà à mɛ̀: A ku Amiɛli nɛ́ Makii bɛ Lodebaa. 5 Kí Davidi gbɛ̃́ↄ zĩ̀, ↄ̃ wà mↄ̀aànↄ. 6 Kɛ́ Yonatãa nɛ́ Mɛfibosɛ, Saulu tↄũna kà Davidi kĩ́i, à kùlɛɛ̀ à wùlɛ a gbɛɛu. Ɔ̃ Davidi mɛ̀: Mɛfibosɛ! A wèwà à mɛ̀: N zↄ̀blenan ma ũ. 7 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo, asa má gbɛ̃kɛkɛnɛ n mae Yonatãa yã́iɛ. Má n dezi Saulu buaↄ sↄaanɛ píi, níliↄ mↄ pↄbleimanↄ gↄↄpii. 8 Mɛfibosɛ kùlɛɛ̀ à mɛ̀: Bↄ́n mapi n zↄ̀blena ũ kɛ́ n ma wɛgwài? Má dɛ lán gbɛ̃ gɛwaɛ.

9 Ɔ̃ kí Saulu zĩkɛna Ziba sìsi, a òɛ̀: Pↄ́ pↄ́ dɛ Saulu pↄ́ ũ ń a bɛdeↄ pↄ́o píi, má kpà n dii tↄũnawaɛ. 10 Mpi ń n nɛ́ↄ ń n zĩkɛnaↄ, àli aà tↄↄlɛ zĩ kɛɛ̀, í a pↄ́ↄ kɛkɛ, kɛ́ aà e àↄ kũ̀sũa vĩ. N dii tↄũna Mɛfibosɛpi aliↄ pↄblemanↄ gↄↄpiiɛ. Ziba sↄ̃ a nɛgↄ̃ɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn gɛ̃o ń zĩkɛnaↄ gbɛ̃ↄn bao. 11 Ɔ̃ Ziba ò kípiɛ: Yã́ pↄ́ ma dii kí ò mapi n zↄ̀blenaɛ, má kɛ píiɛ. Ɔ̃ Mɛfibosɛ ìↄ pↄble ń kípio, à gↄ̃̀ lán kíanɛↄ dowa. 12 Mɛfibosɛ nɛgↄ̃ɛna vĩ, aà tↄ́n Mika, mɛ́ Ziba bɛdeↄ mɛ́ aà zĩkɛnaↄ ũ ḿpii. 13 A ku Yelusalɛũ, asa ìↄ pↄble ń kío gↄↄpiiɛ. Aàpiá ɛɛɛ.

10

Davidi zĩblea Amↄniↄwa

(1Lad 19.1-19)

1 Bee gbɛa Amↄniↄ kía gà, ↄ̃ aà nɛ́ Anuni zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 2 Davidi mɛ̀: Má gbɛ̃kɛkɛ Naasa nɛ́ Anuniɛ lá aà mae gbɛ̃kɛkɛ̀mɛɛ yãawaɛ. Ɔ̃ Davidi a ìwaeↄ zĩ̀wà, aa gɛ Amↄni bùsuu aa aà nↄ̀sɛ níniɛ̀ aà mae gaa yã́ musu. Kɛ́ Davidi ìwapiↄ kà we, 3 Amↄniↄ kíaↄ ò ń dii Anuniɛ: Ńlɛ e Davidi gbɛ̃́ↄ zĩ̀ n mae gɛ̀ kpɛlaa yã́i aà ń nↄ̀sɛ níninɛ nɛe? À ń zĩ́ aa mↄ wá wɛ̃́lɛ asiigwaiɛ, aai ɛa mↄ a músikɛi. 4 Ɔ̃ Anuni Davidi ìwapiↄ kũ̀kũ à ń lɛkãna saaloↄ wàwa, à ń pↄkasaↄ zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ a guo ń pↄ̀ↄwa súsu, ↄ̃ à ń gbáɛ. 5 Kɛ́ wa ò Davidiɛ, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa gɛ́ daińlɛ, asa wí ń kṹ maamaaɛ. Aa ònɛ́: Kí mɛ̀, à zↄ̃lɛ Yeliko e á lɛkãna kã́ bↄlɛ, í gbasa su.

6 Kɛ́ Amↄniↄ è Davidi ye ń gĩyãi lↄo, ↄ̃ aa fĩabò gbɛ̃́ↄnɛ aa zĩkanɛ́: Sili pↄ́ kú Leobɛ ń Zobaoↄ kɛ̀sɛdeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao (20.000) ń kí Maaka zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo (1.000) ń Tobudeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000). 7 Kɛ́ Davidi a baomà, ↄ̃ à Yoabu gbàɛmá ń zĩgↄ̃ↄ píi. 8 Amↄniↄ bↄ̀ zĩ'ↄpòo ń wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu, ↄ̃ Zoba ń Leobɛ Siliↄ ń Tobudeↄ ń Maaka gbɛ̃́ↄ ku sɛ̃u ńtɛ̃ɛ. 9 Kɛ́ Yoabu è wà zĩ'ↄpòo a aɛ ń a kpɛo, ↄ̃ à Isaili zĩgↄ̃ maaↄ plɛ̀ à ń gbáɛ aa gɛ́ lɛ́lɛi Siliↄwa. 10 Ɔ̃ à zĩgↄ̃ kĩniↄ nà a dãuna Abisaiɛ a ↄzĩ, ↄ̃ à ń gbáɛ aa gɛ́ lɛ́lɛi Amↄniↄwa. 11 À mɛ̀: Tó Siliↄ gbãa su lɛ́ ma fu, mↄ dↄmalɛ. Tó Amↄniↄ gbãa su lɛ́ n fuɛ sↄ̃, má mↄ́ dↄinlɛ. 12 Sↄ̃dilɛ, wà gↄ̃ɛkɛ kɛ wá gbɛ̃́ↄ ń wá Dii wɛ̃́lɛↄ yã́ musu. Dii a yã́ pↄ́ kɛ̀ɛ maa kɛ. 13 Ɔ̃ Yoabu ń zĩgↄ̃ pↄ́ kuanↄↄ gɛ̀ Siliↄwa ń zĩo, ↄ̃ Silipiↄ bàalɛ̀nɛ́. 14 Kɛ́ Amↄniↄ è Siliↄ bàalɛ̀, ↄ̃ aa bàalɛ̀ Abisaiɛ sↄ̃, aa sì wɛ̃́lɛ guu, ↄ̃ Yoabu ń tó we, à tà Yelusalɛũ.

15 Kɛ́ Siliↄ è Isailiↄ zĩblèmá, ↄ̃ aa ɛ̀a kↄ̃ kã̀aa. 16 Ɔ̃ Adadɛzɛɛ gbɛ̃́ↄ zĩ̀, aa sù ń Sili pↄ́ kú Uflata baaleↄ, ↄ̃ aa gɛ̀ Helaũ. Sobaki mɛ́ Adadɛzɛɛ zĩgↄ̃piↄ dↄaana ũ. 17 Kɛ́ Davidi a baomà, ↄ̃ à Isailiↄ kã̀aa píi, à bùańnↄ Yuudɛ̃wa à gɛ̀ Helaũ. Ɔ̃ Siliↄ zĩ'ↄpòoaàzi, ↄ̃ aa sìkↄ̃u. 18 Kɛ́ aalɛ bàalɛ Isailiↄnɛ, ↄ̃ Davidi ń dɛdɛ sↄ̃́godeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo (700) ń kɛ̀sɛdeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla (40.000). We wà ń zĩgↄ̃ↄ dↄaana Sobaki dɛ̀u. 19 Kɛ́ kía pↄ́ aa dɛ Adadɛzɛɛ zↄ̀blenaↄ ũↄ è Isailiↄ zĩblèmá màa, ↄ̃ aa lɛdoũkɛ̀ ń Isailiↄ, aa gↄ̃̀ n zↄ̀blenaↄ ũ. Vĩa Siliↄ kũ̀, aai gɛ́ dↄi Amↄniↄlɛ lↄo.

11

Davidi yea Basɛbazi

1 Kɛ́ í bↄ̀ ɛu, gↄↄ pↄ́ kíaↄ ì gɛ́ zĩkai, ↄ̃ Davidi Yoabu zĩ̀ ń a ìwaↄ ń Isailiↄ píi. Aa Amↄniↄ ásookɛ̀, ↄ̃ aa koezↄ̃̀ Labazi. Davidi sↄ̃ a ku Yelusalɛũ. 2 Kɛ́ oosi kɛ̀, ↄ̃ Davidi fɛ̀lɛ a liiwa, àlɛ bɛbɛ a kpɛ́ musu. Za kpɛ́ musu we ↄ̃ à nↄɛe è, àlɛ zu'o. Nↄɛpiá nↄ kɛfɛnaɛ maamaa, 3 ↄ̃ à gbɛ̃́ zĩ̀ nↄɛpi yãgbɛai. Ɔ̃ wa òɛ̀: Ɛliaũ nɛ́ Basɛban we, Iti bui Uli naɛ. 4 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aà sísii. Kɛ́ à mↄ̀, ↄ̃ Davidi wùlɛaànↄ, ↄ̃ nↄɛpi tà bɛ. Aàpi sↄ̃ à ↄkũ gbãbↄ̀ dafuɛ. 5 Kɛ́ à nↄsì, ↄ̃ à lɛ́kpãsãkɛ̀ Davidiɛ à mɛ̀ a nↄsì.

6 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃́ zĩ̀ Yoabuwa à mɛ̀: Iti bui Uli gbaɛmɛɛ. Ɔ̃ Yoabu aà gbàɛɛ̀. 7 Kɛ́ Ulipi mↄ̀, ↄ̃ Davidi Yoabu aafia gbɛ̀a ń zĩgↄ̃ↄ ń zĩ pↄ́ aalɛ kao. 8 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Ta bɛ zu'oi. Kɛ́ Uli bↄ̀ kibɛ, ↄ̃ kí gbɛ̃́ zĩ̀ɛ̀ ń blɛo. 9 Ãma Uli i ta a bɛo, kibɛ gↄ̃u ↄ̃ à ìu ń a zĩkɛnkĩniↄ. 10 Ɔ̃ wa ò Davidipiɛ wà mɛ̀: Uli i ta a bɛo. Ɔ̃ à Uli là à mɛ̀: Madↄ̃ n su ń wɛ̃́lɛo dafu ni? Àkɛa ni ta bɛo ni? 11 Uli wèwà à mɛ̀: Kpagolo ń Isailiↄ ń Yudaↄ ku zwã̀akpɛↄ guu. Ma dii Yoabu ń a gbɛ̃́ↄ ku sɛ̃u. Má fↄ̃ ta bɛ mà pↄble mà imi, mà wúlɛ ń ma naoo. Ń n kuao má yã́pi kɛo. 12 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Gↄ̃ la gbã lↄ, zia mí n gbaɛ. Ɔ̃ Uli gↄ̃̀ Yelusalɛũ zĩbeezĩ ń a gↄↄ sìao lↄ. 13 Davidi aà sìsi, à pↄblè à imìaànↄ, ↄ̃ Davidi ikàkaɛ̀. Kási kɛ́ à bↄ̀ oosi, à gɛ̀ ì ń a dii kía zĩkɛnaↄɛ, i ta a bɛo. 14 Kɛ́ gu dↄ̀, Davidi lakɛ̃ Yoabuɛ, ↄ̃ à Uli gbàɛò. 15 Lápi guu à mɛ̀: À Uli dↄaa gu pↄ́ zĩ pãsĩu, í pↄ̀ↄbↄzãkɛ aà kpɛ, kɛ́ wà e wà aà dɛ.

16 Gↄↄ pↄ́ Yoabu lɛ́ koezↄ̃ wɛ̃́lɛpizi, ↄ̃ à Uli dà gu pↄ́ a dↄ̃ nɛgↄ̃naↄ kuu. 17 Kɛ́ wɛ̃́lɛdeↄ bↄ̀lɛ lɛ́ zĩka ń Yoabuo, aa Davidi zĩgↄ̃eↄ dɛ̀dɛ. Iti bui Uli kú ń guu.

18 Ɔ̃ Yoabu gbɛ̃́ zĩ̀ Davidiwa aà zĩ̀ yã́ dau siuɛ̀ píi. 19 A ò zĩnapiɛ: Tó n zĩ̀ yã́ dàu ń sìu kíɛ píi ń làa, 20 tó aà nↄ̀sɛ fɛ̀lɛ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́mɛ tò a sↄ̃ wɛ̃́lɛzi kãikãi ń zĩoi? Á dↄ̃ kɛ́ bĩ́imusudeↄ lí ka gbaɛmá zĩ́lɛo lé? 21 Démɛ Gedeↄ̃ↄ nɛ́ Abimɛlɛki dɛ̀i? Nↄɛ mɛ́ ↄzↄ̃̀ wísilↄgbɛi za bĩ́i musu, ↄ̃ à aà dɛ̀ Tebezio lò?* Àkɛa a sↄ̃ bĩ́izi kãikãi màai? Tó a ònɛ màa, ní oɛ̀ aà zↄ̀blena Uli, Iti bui gà lↄ. 22 Ɔ̃ zĩnapi dàzɛu. Kɛ́ à kà Davidi kĩ́i, à yã́ pↄ́ Yoabu dàɛ òɛ̀ píi. 23 À mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛu, aalɛ gbãamↄwɛ̃ɛ wɛ̃́nkpɛɛ, ↄ̃ wa ń yá e ń wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu. 24 An kàzunaↄ ku za bĩ́i musuɛ, ↄ̃ aa ka fã̀ n gbɛ̃́ↄgu zĩ́lɛ, aa ń gbɛ̃eↄ dɛ̀dɛ. N zↄ̀blena Uli, Iti bui gà lↄ. 25 Ɔ̃ Davidi ò zĩnapiɛ: O Yoabuɛ asu to yã́pi kɛɛ ĩ́io. Wìliↄ gbɛ̃́ pↄ́ zĩ a ń bleↄ dↄ̃o. Aà zĩka ń wɛ̃́lɛpideↄ ń gbãao, i kwɛ́. Ǹ aà gba sↄ̃ màa. 26 Kɛ́ Uli na mà a zã́ gà, à ↄ́ↄlↄ̀. 27 Kɛ́ gɛ'ↄↄlↄgↄↄ làa, Davidi gbɛ̃́ↄ zĩ̀, aa sùaànↄ Davidipi bɛ, ↄ̃ à gↄ̃̀ aà na ũ. À nɛ'ìaànↄ gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ yã́ pↄ́ Davidi kɛ̀pi kɛ̀ Diiɛ ĩ́i.

12

Ãnabi Natã Davidi gbaa laai

1 Dii Natã zĩ̀ Davidiwa.* Kɛ́ à kà, a òɛ̀: Gↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn plaeↄ mɛ́ kú wɛ̃́lɛ doũ, gbɛ̃doá ↄdeɛ, gbɛ̃do sↄ̃ taasideɛ. 2 Ɔdepi sãↄ ń zuↄ vĩ dasidasi, 3 taasidepi sↄ̃ a pↄe vĩo, sãnununa mɛ̀ndoe a lù. Ɔ̃ à ↄlìai, à zↄ̃ↄkũ̀ ń aà nɛ́ↄ sãnu aà bɛ. Aaìↄ blɛ doũ ble, aaìↄ imi ta doũ, ì wúlɛ aà pↄlɛu, ↄ̃ àlɛ gwa lán azĩa nɛnↄɛnawa. 4 Kɛ́ nibↄ pìla ↄdepiwa, ↄ̃ i we sã ge zu kũ̀ a kpàsa guu à nibↄpi yàaekɛòo, taaside sãnununapi ↄ̃ a sìwà, à a nibↄpi yàaekɛ̀ò. 5 Ɔ̃ Davidi pↄ pà ↄdepi yã́ musu maamaa, a ò Natãɛ: Dii ku! À kũ̀ wà gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi kɛ̀ dɛɛ. 6 Lá màa a kɛ̀, i aà wɛ̃nagwao, aà sãpi fĩabo lɛɛ síiↄ̃. 7 Ɔ̃ Natã ò Davidipiɛ: Ḿmɛ ń gbɛ̃́pi ũ. Dii Isailiↄ Lua mɛ́ yã́ɛ bee ò à mɛ̀: Ma n kpa Isailiↄ kía ũɛ, ma n bↄ Saulu ↄzĩ, 8 ↄ̃ ma n diipi bɛ kpàma, ma aà naↄ nànɛ n ↄzĩ. Ma Isailiↄ ń Yudaↄ kpàma n gbɛ̃́ↄ ũ. Tó bee kɛ̀nɛ fɛ̃́nɛũ, má a pãleↄ kã́fĩnɛ. 9 Bↄ́yãi n sakà ma yã́ui? N yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀, n Iti bui Uli dɛ̀ ń fɛ̃ndao, n aà nↄsì ń sɛ̀. Ń tò Amↄniↄ aà dɛ̀ zĩ guu. 10 Za gbã yãpãsĩ a kɛ̃ n bɛwa bau lↄo, asa n sakàmaguɛ, n Iti bui Uli nↄ sì ń sɛ̀. 11 Ɔ̃ Dii ɛ̀a yã́ɛ bee ò à mɛ̀: Ma! Má tó nzĩa bɛdeↄ yã'inɛ. Má n naↄ sima, mí ń kpá n gbɛ̃́deewa n wáa, i wúlɛńnↄ gupuau. 12 N yãkɛ̀ asii guuɛ. Mapi sↄ̃ má yã́pi kɛnɛ gupuau Isaili píi wáaɛ.†

13 Ɔ̃ Davidi ò Natãɛ: Ma duunakɛ̀ Diiɛ. Ɔ̃ Natã òɛ̀: Dii n duuna kɛ̃̀ma, ńyↄ̃ gao. 14 Ãma lá n dↄɛ Diiwa maamaa yã́pi kɛa musu, nɛgↄ̃ɛ pↄ́ nↄɛpi ìnnↄ a gaɛ. 15 Kɛ́ Natã tà bɛ, ↄ̃ Dii tò nɛ́ pↄ́ Uli na ì ń Davidiopi gyã kũ̀. 16 Ɔ̃ Davidi lɛ́ Lua sisi nɛ́pi yã́ musu ń lɛyeo, gwã́ ì wúlɛ bùsuuɛ. 17 Aà bɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ìↄ zɛaàla aà fɛlɛ bùsuu, ãma ìli weio, mɛ́ ìli pↄbleńnↄo. 18 A gↄↄ soplade zĩ́ ↄ̃ nɛ́pi gà. Vĩa Davidi ìwaↄ kũ̀, aai fↄ̃ òɛ̀ nɛ́pi gào. Aa mɛ̀: Gↄↄ pↄ́ nɛ́pi ku, wa yã'òɛ̀, i wá yãmao. Kpelewa wá oɛ̀ sa nɛ́pi gài? A yãvãikɛ. 19 Davidi è a ìwaↄ lɛ́ yã́kpãina'okↄ̃ɛ, ↄ̃ a dↄ̃̀ kɛ́ nɛ́pi gàɛ. À ń lá à mɛ̀: Nɛ́pi gà yã̀? Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Ao! À gàɛ. 20 Davidi fɛ̀lɛ bùsuu, à zu'ò à nísidↄ̀ↄ à a pↄkasaↄ lìlɛ, ↄ̃ à gɛ̀ kùlɛ Diiɛ a kpɛ́u. Kɛ́ à ɛ̀a tà bɛ, à pↄblea gbɛ̀a, ↄ̃ wa kpàwà, a blè. 21 Aà ìwaↄ aà là à mɛ̀: Àkɛa ńlɛ yãkɛ màai? Gↄↄ pↄ́ nɛ́pi ku, n lɛyè n ↄ́ↄlↄ̀. Kɛ́ à gà sa, n fɛlɛ n pↄblè. 22 A wèmá à mɛ̀: Gↄↄ pↄ́ nɛ́pi ku, ma lɛyè ma ↄ́ↄlↄ̀, asa ma mɛ̀, tó Dii a ma wɛgwa à to nɛ́pi àↄ kun no, démɛ dↄ̃i? 23 Lá à gà sa, bↄ́yãi máↄ lɛyea lↄi? Má fↄ̃ mà aà vu yã̀? Má gɛ́ aà kĩ́i, ãma aàpi a e ɛa mↄ ma kĩ́io.

24 Davidi a na Basɛba nↄ̀sɛ nìniɛ̀, ↄ̃ à gɛ̀ wùlɛaànↄ. À nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Salomↄↄ. Dii yeaàzi, 25 ↄ̃ à ãnabi Natã zĩ̀wà à tↄkpà nɛ́piɛ Yedidia‡ Dii yeaaàzipi yã́i.

Laba sia Amↄniↄwa

(1Lad 20.1-3)

26 Yoabu zĩkà ń Amↄniↄ Laba, ↄ̃ à kibɛ sì. 27 Ɔ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Davidiwa à mɛ̀: Ma zĩkà ń Labadeↄ, ↄ̃ ma ń ítↄkĩi sì. 28 Zĩgↄ̃ kĩniↄ kãaa sa, ní mↄ koezↄ̃ wɛ̃́lɛpizi, ní sí. Tó màa no, má sí, wi ma tↄ́kpaɛ̀. 29 Ɔ̃ Davidi zĩgↄ̃ↄ kã̀aa píi, à gɛ̀ lɛ̀lɛ Labawa a sì. 30 Wà ń tã́a Mↄlↄku vua fùa gò aà miwa, wa kpà Davidiɛ. A gbia kà kiloo baakwi, mɛ́ gbɛ̀ bɛɛɛde kuwà. À wɛ̃́lɛpi pↄ́ↄ nàaa dúuduu, 31 ↄ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ kũ̀kũ bↄ̀lɛńnↄ, à ń da síi zĩu ń dúuduusu zĩo ń mↄo zĩo, mɛ́ a tò aa bilikibↄ̀. Màa a kɛ̀ Amↄni wɛ̃́lɛↄnɛ píi, ↄ̃ à ɛ̀a tà Yelusalɛũ ń a zĩgↄ̃ↄ píi.

13

Aminↄ yea Tamaazi

1 Bee gbɛa Davidi nɛ́ Abisaloũ dãe kɛfɛna vĩ, aà tↄ́n Tamaa, ↄ̃ Davidi nɛ́ Aminↄ yeaàzi. 2 Yã́pi lɛ́ ĩada Aminↄpiwa, à kà gyãkɛa a dãe Tamaapi yã́i, asa nↄɛ lɛ́soɛ, a fↄ̃ yãe kɛɛ̀o. 3 Aminↄpi gbɛ̃na vĩ, aà tↄ́n Yonadabu, Davidi vĩ̀i Simɛa nɛ́ɛ. Yonadabu ↄ̃nↄ gbãa, 4 ↄ̃ à Aminↄ là à mɛ̀: Àkɛa n kíanɛ'ia n kúsu ìↄ kwɛa lá gu lɛ́ dↄi? Ńyↄ̃ omɛɛo lé? Ɔ̃ Aminↄ wèwà à mɛ̀: Má ye ma dãuna Abisaloũ dãe Tamaaziɛ. 5 Ɔ̃ Yonadabu òɛ̀: Gɛ ǹ wúlɛ n liiwa lán gyãewa. Tó n mae mↄ̀ n gwai, ní oɛ̀ ń ye n dãe Tamaa mↄ blɛ kpamaɛ. Aà mↄ kɛkɛ n wáa kɛ́ ǹyↄ̃ e, i gbasa nanɛ n ↄzĩ. 6 Ɔ̃ Aminↄ wùlɛ lán gyãewa. Kɛ́ kí mↄ̀ aà gwai, ↄ̃ a òɛ̀: To ma dãe Tamaa mↄ kàa kɛmɛɛ ma wáa, i namɛɛ ma ↄzĩ. 7 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃́ zĩ̀ Tamaawa a bɛ à mɛ̀: Gɛ́ n vĩ̀i Aminↄ kpɛ́u, ní blɛkɛɛ̀. 8 Kɛ́ Tamaa gɛ̃̀ aà kpɛ́u, à aà lè wúlɛa, ↄ̃ à pↄ́wɛnti dɛ̀ à kàa kɛ̀ò aà wáa, ↄ̃ a dìsa. 9 Ɔ̃ à ta sɛ̀ à kàapi kàuɛ̀. Aminↄ gì sói à mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ ya aa bↄlɛ ḿpii. Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ bↄ̀lɛ píi, 10 ↄ̃ a ò Tamaaɛ: Mↄ́ ń blɛpio kpɛa la, ní namɛɛ ma ↄzĩ. Ɔ̃ Tamaa kàa pↄ́ á kɛ̀ sɛ̀ à gɛ̃̀ò a vĩ̀i Aminↄpi kĩ́i kpɛa. 11 Kɛ́ à sↄ̃̀aàzi, àlɛ kpawà à só, ↄ̃ à a dãepi kũ̀ à mɛ̀: To mà wúlɛnnↄ.

12 Ɔ̃ a ò a vĩ̀ipiɛ: Aawo! Ńsu gbãamↄmɛɛo. Asa wá Isailiↄ wìli yã́ bee taa kɛo. Ńsu yãdↄↄsai bee taa kɛmɛɛo. 13 Mapi, má má gɛ́u ń wí beeoi? Mpi sↄ̃, Isailiↄ n dilɛ gbɛ̃pã ũ. Suɛ! Ǹ a yã'o kíɛ, a gí ma kpáimao. 14 I we aà yãmào. À gbãamↄ̀ɛ̀, ↄ̃ à kùsiwà à wùlɛaànↄ. 15 Ɔ̃ Aminↄpi zàaàgu pãsĩpãsĩ. Aà zaaaàgu dɛ aà yeaaàzi yãala. Ɔ̃ a òɛ̀: Fɛlɛ bↄ. 16 Ɔ̃ nↄɛpi ò a vĩ̀ipiɛ: Aawo! Tó n ma ya n ma bↄ, a tàae aↄ zↄ̃ↄ dɛ pↄ́ pↄ́ ń kɛ̀mɛɛa. Ń beeo i we à aà yãmào. 17 Ɔ̃ Aminↄpi a zĩkɛnɛ̀waasona sìsi à mɛ̀: Nↄɛɛ bee ya bↄomɛɛ, ní gbata ǹ kilidau. 18 Ɔ̃ aà zĩkɛnapi aà sɛ̀ bↄ̀ò bàasi, à gbatà à kilidàu. Nↄɛpi ula gbã̀a daa, asa ula bee taa kía nɛnↄɛ lɛ́soↄ ìↄ daa. 19 Ɔ̃ Tamaa túfu gbɛ̃̀ a miwa, à a ula gbã̀a pↄ́ á daapi gà a kɛ̃̀, ↄ̃ àlɛ ↄ́ↄlↄ àlɛ tá, à ↄdì a musu.

20 Aà dãↄ dadoũde Abisaloũ òɛ̀: N dãↄ Aminↄ làanɛ yã̀? Ńsu o gbɛ̃e mao, asa n dãↄɛ. Ńsu ǹyↄ̃ yã́pi kũa n sↄ̃ guuo. Ɔ̃ Tamaa zↄ̃̀lɛ a dãↄ Abisaloũ bɛ yãkpaa. 21 Kɛ́ kí Davidi yã́pi mà, aà pↄ pà maamaa. 22 Abisaloũ i yãe o Aminↄɛo, yãvãi ge a maa, asa aà za fɛ̃̀ɛ̀, kɛ́ à kùsi a dãe Tamaawa yã́i.

Abisaloũ Aminↄ dɛa

23 Wɛ̃̀ pla gbɛa Abisaloũ ku Baali Azoo, Ɛflaiũ bùsu zↄ̃lɛu ń a sãkãkɛ̃ɛlɛnaↄ, ↄ̃ à kíanɛↄ sìsi blɛsawa ḿpii. 24 Ɔ̃ à gɛ̀ kí lè à mɛ̀: Kí, wàlɛ mapi n zↄ̀blena sãↄ kãkɛ̃ɛlɛ. Mpi ń n ìwaↄ á gɛmanↄ weo lé? 25 Ɔ̃ kí wè a nɛ́piwa à mɛ̀: Aawo! Wá fↄ̃ gɛ́ wápiio. Wá kɛnɛ aso ũɛ. À nàɛwà, ãma i gɛo, ↄ̃ à samaa'òɛ̀. 26 Ɔ̃ Abisaloũ mɛ̀: Tó ńlɛ gɛo, to ma vĩ̀i Aminↄ gɛ́wanↄ. Kí aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi ń ye aà gɛnnↄi? 27 Abisaloũ nàɛwà, ↄ̃ kí tò Aminↄ gɛ̀aànↄ ń a nɛ́ kĩniↄ píi.

28 Abisaloũ yãdìlɛ a gbɛ̃́ↄnɛ à mɛ̀: À swã́kpa! Tó Aminↄ pↄ kɛ̀ vɛ̃ɛwa na, tó má òɛ́ à aà zↄ̃, à aà dɛ. Ásu to vĩa á kũo. Mámɛ ma á dáu! À sↄ̃dilɛ, í gↄ̃ɛkɛ kɛ. 29 Abisaloũ gbɛ̃́ↄ kɛ̀ lá a dìlɛnɛ́wa, ↄ̃ kíanɛ kĩniↄ fɛ̀lɛ dì ń sↄ̃baonaↄ kpɛ, aa bàalɛ̀. 30 Gↄↄ pↄ́ aa ku zɛ́u, Davidi a baomà wà mɛ̀: Abisaloũ kíanɛↄ dɛ̀dɛ píi, an kee i gↄ̃o. 31 Davidi fɛ̀lɛ à a pↄkasaↄ gà a kɛ̃̀, ↄ̃ à wùlɛ bùsuu. Aà ìwaↄ sĩaaàzi ń ń pↄkasaↄ kɛ̃́kɛ̃a. 32 Ɔ̃ Davidi vĩ̀i Simɛa nɛ́ Yonadabu mɛ̀: Baa, ńsu ǹyↄ̃ e wà n nɛ́ ɛ̀waasoↄ dɛ̀dɛ píi no, Aminↄ mɛ́ gà ado. Wà yã́pi dↄ̃̀ Abisaloũ wɛ́wa za gↄↄ pↄ́ Aminↄ kùsi a dãe Tamaawaɛ. 33 Ma dii kí, ńsu ǹyↄ̃ yã́pi kũa n sↄ̃uo. N nɛgↄ̃ɛↄ i gaga píio, sema Aminↄ ado. 34 Abisaloũ sↄ̃ à bàalɛ̀.

Kɛ́ ɛ̀waaso gudↄ̃ana wɛzù, a è wa bɛ Olonaiũ zɛ́u sĩ̀sĩpↄlɛu dasidasi. À gɛ̀ a ò kíɛ: Ma gbɛ̃́ↄ è bɛ sĩ̀sĩpↄlɛu Olonaiũ oi. 35 Ɔ̃ Yonadabu ò kíɛ: Ń èa? N nɛ́ↄ mɛ́ lɛ́ su we lá má ònɛwa. 36 Kɛ́ à yã́pi ò a làa, ↄ̃ kíanɛpiↄ kà gↄ̃̀ↄ, aalɛ búbuapɛ. Kí ń a ìwaↄ ↄ́ↄlↄ̀ ḿpii maamaaɛ lↄ.

37 Abisaloũ bàalɛ̀ à tà Amihudu nɛ́ Talemai, Gesuu kía kĩ́i,* ↄ̃ kí Davidi sↄ̃ ìↄ a nɛ́ gaa ↄ́ↄlↄ gↄↄpii. 38 Kɛ́ Abisaloũ bàalɛ̀ à tà Gesuu, a ku we e wɛ̃̀ àaↄ̃. 39 Kɛ́ kí Davidi nↄ̀sɛ nìni Aminↄ gaa yã́ musu, ↄ̃ àlɛ Abisaloũ bɛɛkɛ sa.

14

Abisaloũ sua Yelusalɛũ

1 Zeluia nɛ́ Yoabu dↄ̃ kɛ́ kí pↄ dↄ Abisaloũwa, 2 ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Tekoa, aa nↄɛ ↄ̃nↄna sɛ̀ aa sùò. Ɔ̃ a òɛ̀: Kɛ lá ńlɛ gɛwiipɛwa. Gyaa pↄkasaↄ da. Ńsu nísidↄↄo. Kɛ lán nↄɛ pↄ́ a gbɛ̃́ gà àlɛ a ↄ́ↄlↄ à gɛ̃̀gɛ̃wa. 3 Gɛ́ kí kĩ́i màa, ní yã́ɛ bee oɛ̀. Ɔ̃ Yoabu yã́ sòso kà nↄɛpiɛ a lɛ́u. 4 Kɛ́ Tekoa nↄɛpi gɛ̀ kí lè, à kùlɛɛ̀ à wùlɛ a gbɛɛu à mɛ̀: Kí, ma suaba! 5 Ɔ̃ kípi aà là à mɛ̀: Bↄ́ ń yeii? A wèwà à mɛ̀: Gyaan ma ũ, ma zã́ gàɛ. 6 Mapi n zↄ̀blena, má nɛgↄ̃ɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn pla. Kɛ́ aalɛ sòlekɛ kↄ̃tɛ̃ɛ bua, gbɛ̃e ku à ń yoaao. Ɔ̃ an gbɛ̃do a gbɛ̃do lɛ dɛ̀. 7 Ɔ̃ ma bɛdeↄ fɛ̀lɛ ḿpii, aa ò mapi n zↄ̀blenaɛ aa mɛ̀ mà a nɛ́ pↄ́ a gbɛ̃do dɛ̀pi kpámá wà dɛ, kɛ́ à a gbɛ̃do dɛ̀ yã́i. Aa ye yàa miↄn tɛde pↄ́ gↄ̃̀mɛɛ túbiblena ũpi tɛdɛɛ, kɛ́ ma zã́ su àↄ tↄ́ ge bui vĩ dṹnia guu lↄo. 8 Ɔ̃ kí ò nↄɛpiɛ: Ta bɛ, má yãdilɛ n yã́pi musu. 9 Ɔ̃ Tekoa nↄɛpi mɛ̀: Ma dii kí, tàaepi wi ma musu ń ma de bɛdeↄ, mpi níↄ ku tàaesai ń n kíakɛo. 10 Ɔ̃ kí mɛ̀: Tó gbɛ̃e lɛkã̀ yã́piwa, mↄaànↄ ma kĩ́i la, a e ĩadama lↄo. 11 Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Kí, lɛgbɛ̃ ń Dii n Lua tↄ́o, kɛ́ tↄ̀sina su ma nɛ́ dɛ kɛmapla ma leo yã́i. Ɔ̃ kípi mɛ̀: Ń Diio n nɛ́pi mikãe a lɛ́lɛ zĩ́lɛo.

12 Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Ma dii kí, mapi n zↄ̀blena ma gba zɛ́ mà ɛa yã'onɛ. A wèwà à mɛ̀: O! 13 Ɔ̃ a òɛ̀: Bↄ́yãi n yã́ bee taa kpàaĩ ń Lua gbɛ̃́ↄi? Yã́ pↄ́ ń òmɛɛ mɛ́ n dayãu, asa ni gbɛ̃́ pↄ́ ń yà gbɛsi n suòo. 14 Wápii wá ga, wíↄ dɛ lán í pↄ́ kↄ̀lɛ tↄↄlɛ gbɛ̃e i e sɛ̀lɛ lↄowa. Lua lí gbɛ̃́ pↄ́ wa yà wɛ̃ni bↄo, ì zɛwɛɛlɛ ade ɛa suwaɛ. 15 Ma mↄ yã́pi oi ma dii kíɛɛ, asa gbɛ̃́ↄ tò vĩa ma kũɛ. Ɔ̃ mapi n zↄ̀blena ma mɛ̀ má yã'onɛ. Wìliↄ dↄ̃o tó ńyↄ̃ ma wabikɛama sí, 16 ní ma bↄ gbɛ̃́ pↄ́ ye mapi ń ma nɛ́o tↄↄlɛ pↄ́ Lua tòwɛ̃ɛ síwá ↄzĩ. 17 Ma dii kí, mapi n zↄ̀blena ma mɛ̀ n yã́ a to ma sↄ̃ dadoũ, asa ń dɛ lán Lua malaikaewaɛ, ni swã́sɛ yãmaa ń a vãiozi píiɛ. Dii n Lua aↄ kunnↄ.

18 Ɔ̃ kí òɛ̀: Ńsu gí yã́ pↄ́ málɛ n lai zã́ síiao. Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: O ma dii kí! 19 Ɔ̃ kí aà là à mɛ̀: Yoabu lɛ́ kú yã́pi guu yã̀? Nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Ma dii kí, ń n kuao yã́ pↄ́ ń òpi gɛa aɛ ń kpɛo vĩo. Ao, n zↄ̀blena Yoabu mɛ́ yã́pi sòso kàmɛɛ ma lɛ́u píi. 20 N zↄ̀blena Yoabu kɛ̀ màa, kɛ́ à e yã́ pↄ́ daa líwa tiaɛ bee kɛkɛ yã́iɛ. Ma dii, ń ↄ̃nↄ lán Lua malaikaewaɛ, ń yã́ pↄ́ kɛ̀ dṹniau dↄ̃ píi. 21 Ɔ̃ kí gɛ ò Yoabuɛ: Too, má yã́pi kɛ sa. Gɛ ǹ ɛ̀waaso Abisaloũ gbɛsi ǹ suò. 22 Ɔ̃ Yoabu kùlɛ kípiɛ, à wùlɛ a gbɛɛu à aà sáaukpà à mɛ̀: Ma dii kí, mapi n zↄ̀blena, má dↄ̃̀ gbã sa kɛ́ ma yã́ kàngu, asa n ma yãmà.

23 Ɔ̃ Yoabu fɛ̀lɛ gɛ̀ Abisaloũ gbɛ̀si Gesuu, à sùò Yelusalɛũ. 24 Ɔ̃ kí mɛ̀: Oɛ̀ aà gɛ zↄ̃lɛ azĩa bɛ, wá wɛ́ a kɛ síiↄ̃o. Ɔ̃ Abisaloũ gɛ̀ zↄ̃̀lɛ a bɛ, aai wɛsikↄ̃lɛ ń kíoo. 25 Gↄ̃ kɛfɛnae ku Isailiↄ guu lán Abisaloũwao. Wìↄ aà maabo maamaaɛ. Sɛa za aà gbá zĩ́lɛ e à gɛ̀ pɛ̀ aà minanguo sãae kuo. 26 Ìↄ a mi bo wɛ̃ ń wɛ̃oɛ. Ì a gbia ma. Tó a bò, ì yↄ̃ kiloowa, ìↄ dɛ kiloo plaa. 27 À nɛgↄ̃ɛↄ ì gbɛ̃ↄn àaↄ̃ ń nɛnↄɛo do. Nɛnↄɛpi tↄ́n Tamaa. Nↄ kɛfɛnaɛ. 28 Abisaloũ ku Yelusalɛũ e wɛ̃̀ pla wɛsia kílɛ sai.

29 Ɔ̃ à Yoabu sìsi aà gɛɛ kí kĩ́i, ãma Yoabu i we mↄ̀ aà kĩ́io. Ɔ̃ à ɛ̀a à aà sìsi lↄ, i we mↄ̀o. 30 Ɔ̃ a ò a ìwaↄnɛ: À Yoabu bua pↄ́ kú ma pↄ́ saɛ gwa, aà naa mà. À gɛ tɛsↄ̃wà. Ɔ̃ Abisaloũ ìwaↄ gɛ̀ tɛsↄ̃̀ Yoabu buapiwa. 31 Ɔ̃ Yoabu fɛ̀lɛ gɛ̀ Abisaloũ bɛ, à aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi n ìwaↄ tɛsↄ̃̀i ma buawai? 32 Ɔ̃ Abisaloũ wèwà à mɛ̀: Gwa, ma gbɛ̃́ zĩ̀ma, ma mɛ̀ mↄ mà n zĩ kíwaɛ, kɛ́ ǹ aà la bↄ́mɛ tò à ma gbɛ̀si Gesuu à sùmanↄi? Kua we sã̀ↄmɛɛ dɛ laa! Má ye mà kↄ̃'e ń kío tia. Tó má tàae vĩɛ, aà ma dɛ. 33 Ɔ̃ Yoabu gɛ̀ yã́pi ò kíɛ. Ɔ̃ kípi Abisaloũ sìsi. Kɛ́ à mↄ̀, à kùlɛɛ̀ à wùlɛ a gbɛɛu. Ɔ̃ kí lɛpɛ̀wà.

15

Abisaloũ bↄa Davidi kpɛ

1 Bee gbɛa Abisaloũ sↄ̃́go è ń sↄ̃́ↄ ń gↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn blakwi pↄ́ aaↄ bàalɛ a aɛↄ. 2 Ì fɛlɛ kↄↄkↄↄ àↄ zɛa bĩ́ibↄlɛzɛ saɛ. Tó gbɛ̃́ yãvĩ ń a gbɛ̃́deeo, àlɛ gɛò kí kĩ́i aà kɛkɛɛ, Abisaloũ ì ade sísi ì oɛ̀: Wɛ̃́lɛ kpele n bↄui? Tó a wèwà à mɛ̀: Mapi n zↄ̀blena ma bↄ Isaili buiɛ beeuɛ, 3 ↄ̃ Abisaloũ ì oɛ̀: N yã́ naɛ, a zɛvĩ, ãma kí gbɛ̃e ku à swã́sɛ n yã́io. 4 Abisaloũ ì ɛa mɛ: Tó wà ma kɛ yã́kpalɛkɛna ũ wá bùsuu, gbɛ̃́ pↄ́ yãvĩ ge gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gbɛ̃́ gbɛa yã́kpalɛu píi ali mↄ́ ma kĩ́i, máli aà yãkɛkɛɛ̀ a zɛ́waɛ. 5 Tó gbɛ̃́ mↄ̀ kùlɛ aà aɛ, ì ↄbↄ ade kũ à lɛ́pɛwà. 6 Màa ìↄ kɛ Isaili pↄ́ lɛ́ mↄ́ yã́kpalɛkɛi kí kĩ́iↄnɛ píi, ↄ̃ an sↄ̃ tàwà.

7 Wɛ̃̀ síiↄ̃ gbɛa a ò kíɛ: Ma gba zɛ́ mà gɛ́ lɛ́ pↄ́ má kɛ̀ Diiwa sa'oi Hɛblↄ̃. 8 Mapi n zↄ̀blena ma lɛ́gbã dↄ̀wà gↄↄ pↄ́ má kú Gesuu, Sili bùsuu ma mɛ̀: Tó Dii tò ma su Yelusalɛũ, má sa'owà Hɛblↄ̃ɛ. 9 Kí òɛ̀: Gɛ ǹ su aafia! Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ Hɛblↄ̃. 10 À gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Isaili buiↄwa píi à mɛ̀: Tó a kuu'ↄ mà dↄ, à o Abisaloũ mɛ́ kpalablè Hɛblↄ̃. 11 Gↄↄ pↄ́ àlɛ fɛlɛ Yelusalɛũ, à gbɛ̃́ↄ sìsi gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do aa gɛ́ánↄ, ↄ̃ aa gɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo, aa yã́ asii dↄ̃o. 12 Gↄↄ pↄ́ àlɛ sa'o, à Gilo gbɛ̃́ Aitofɛli, Davidi lɛdamade sìsi za aà bɛ wɛ̃́lɛu, ↄ̃ lɛkpaaĩa Davidizi lɛ́ dɛdɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ aa kú ń Abisaloũoↄ dasi lɛ́ kã́fĩɛ.

Davidi bàalɛa

13 Baokpana mↄ ò Davidiɛ à mɛ̀: Isailiↄ ń sↄ̃ kpà Abisaloũwa. 14 Ɔ̃ Davidi ò a ìwa pↄ́ kuanↄ Yelusalɛũↄnɛ: À fɛlɛ wà bàasi. Tó wi kɛ màao, wá pili Abisaloũwao. Wà kɛ kpakpa. Tó wi kɛ kpakpao, a wá le la à wá ásookɛ, i wɛ̃́lɛdeↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao. 15 Kí ìwaↄ òɛ̀: Wá dii kí, yã́ pↄ́ n zɛò píi, wápiↄ n zↄ̀blenaↄ wá làaɛ. 16 Ɔ̃ kí dàzɛu. Aà bɛdeↄ bↄ̀ tɛaàzi ḿpii, ãma aà nↄ mɛ̀n kwi pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ ↄ̃ à ń tó we aaↄ bɛgwa. 17 Kí dàzɛu ń a gbɛ̃́ↄ màa. Kɛ́ aa kà wɛ̃́nkpɛ, à lìlɛ zɛ̀ 18 a ìwaↄnɛ píi ń aà dↄaiↄ ń Gatade gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ pↄ́ tɛaàzi za Gataↄ, aa gɛ̃̀ píi.

19 Ɔ̃ kí ò Gata gbɛ̃́ Itaiɛ: Bↄ́yãi ńlɛ gɛ́wanↄi? Ɛa tá, níↄ kú ń kí dafuo, asa bↄ̀mↄn n ũ, n bↄ n bùsuuɛ. 20 N kaa i gↄↄplakɛo, ↄ̃ ń ye ǹyↄ̃ liaaliaawanↄa? Má dↄ̃ gu pↄ́ málɛ gɛ́uo. Ǹ n gbɛ̃́ↄ kãaa ǹ táńnↄ. Dii gbɛ̃kɛ ń náaiyão kɛnɛ. 21 Ɔ̃ Itai wèwà à mɛ̀: Ma dii kí, ń Dii kuao ń n kuao, gu pↄ́ ń kúu píi, mapi n zↄ̀blena máↄ ku weɛ, má gan nò máↄ kun nò. 22 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Dↄaa wà gɛ́! Ɔ̃ Gata gbɛ̃́ Itai ɛ̀a dàzɛu ń a gbɛ̃́ↄ ń a daɛ pↄ́ kuanↄↄ píi. 23 Kɛ́ aalɛ gɛ̃zɛa ḿpii, ↄ̃ bùsudeↄ wii pã̀lɛ. Kɛ́ kí bùa Sedↄ̃wa, ↄ̃ ampii aa gbáa zɛ́ sɛ̀.

24 Zadoki ku we lↄ ń Levii buiↄ píi. Aa Luabaakuańnↄ kpagolo sɛa. Aa kpagolopi dìlɛ Abiataa saɛ e gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛu aa làa píi. 25 Ɔ̃ kí ò Zadokiɛ: Lua kpagolo sɛ́ ǹ gɛ̃ò wɛ̃́lɛu. Tó Dii ma wɛgwà, a to mà su, mí wɛsiɛ ń a kúkĩio. 26 Tó asu mɛ ma yã́ i kaaguoɛ sↄ̃, má làa. Aà kɛmɛɛ lá à kɛ̀ɛ̀ maawa. 27 Ɔ̃ kí ɛ̀a ò sa'ona Zadokiɛ: Gu'enan n ũo lò? Ɛa ta wɛ̃́lɛ guu aafia ń n nɛ́ Aimaazao ń Abiataa nɛ́ Yonatãao. À tá ń á nɛ́ gbɛ̃ↄn plapiↄ. 28 Máↄ zɛa swabↄlɛu sɛ̃u e mà baomawáɛ. 29 Ɔ̃ Zadoki ń Abiataao Lua kpagolo sɛ̀ aa tàò Yelusalɛũ, ↄ̃ aa gↄ̃̀ we. 30 Davidi lɛ́ Kùkpɛ sĩ̀sĩ kṹ, àlɛ ↄ́ↄlↄ. À pↄkù a mia, a kyalekpaao. Gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ pↄkù ń mia píi, aalɛ ↄ́ↄlↄ aalɛ gɛò. 31 Kɛ́ wa ò Davidiɛ Aitofɛli ku gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń Abisaloũoↄ guuɛ, ↄ̃ Davidi wabikɛ̀ Diiwa à mɛ̀: To aà lɛdama àↄ dɛ yãfaasai ũ.

32 Kɛ́ Davidi kà sĩ̀sĩ misonaa, gu pↄ́ lousisikĩi kúu, Aaki gbɛ̃́ Usai mↄ̀ dàaàlɛ, aà ula kɛ̃a, mɛ́ bùsu kaa aà miu. 33 Davidi òɛ̀: Tó n gɛmanↄ, ńyↄ̃ↄ dɛmɛɛ aso ũɛ. 34 Tó n ɛa n ta wɛ̃́lɛu, mɛ́ ń ò Abisaloũɛ aà zↄ̀blenan n ũ sↄ̃, ńyↄ̃ Aitofɛli lɛdama bãdɛmɛɛɛ. Oɛ̀ aà mae zↄ̀blenan n ũ yãa, ãma tia n gↄ̃ aà zↄ̀blena ũɛ sa. 35 Sa'onaↄ Zadoki ń Abiataao aaↄ kunnↄ we. Yã́ pↄ́ ń mà kibɛ sɛ́lɛ siunɛ́ píi. 36 An nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ kunnↄ we, Zadoki nɛ́ Aimaaza ń Abiataa nɛ́ Yonatãao. Tó n yãe mà, nɛ́piↄ zĩ aa mↄ omɛɛ. 37 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃na Usaipi tà, à kà Yelusalɛũ gↄↄ pↄ́ Abisaloũ lɛ́ gɛ̃u.

16

Davidi ń Zibao ń Simɛio

1 Kɛ́ Davidi vĩ̀ sĩ̀sĩ misonaa yↄↄ, a è Mɛfibosɛ ziia Ziba káoyè zàa'ĩnaↄnɛ mɛ̀n pla, àlɛ mↄ́ daialɛ. Aa pɛ̃ɛ sɛa mɛ̀n ↄ̀aa do ń vɛ̃ɛbɛ kàao mɛ̀n basↄo ń kaadↄɛn kàao mɛ̀n basↄo ń vɛ̃ɛo tùu do. 2 Ɔ̃ Davidi Ziba là à mɛ̀: Bↄ́mɛ tò n mↄ ń beeoi? Ziba wèwà à mɛ̀: Kí, zàa'ĩnaↄá n bɛdeↄ pↄ́ɛ aa dikpɛ. Pɛ̃ɛ ń kàaↄá n gbɛ̃́ↄ pↄbleaɛ. Vɛ̃ɛ sↄ̃, gbɛ̃́ pↄ́ kpàsa guwaiwaiuↄ imiaɛ. 3 Kí aà là à mɛ̀: N dii pↄ́ ì kɛsai tↄũna ku má ni? Ziba wèwà à mɛ̀: À gↄ̃̀ Yelusalɛũ, asa àlɛ e Isailiↄ a kpa a dezi kpalau gbãɛ. 4 Ɔ̃ kí òɛ̀: Pↄ́ pↄ́ Mɛfibosɛ vĩ píi gↄ̃̀ n pↄ́ ũɛ. Ɔ̃ Ziba mɛ̀: Ma kulɛ kɛ! Ma dii kí, ǹyↄ̃ ma wɛgwa màa.

5 Kɛ́ kí Davidi sↄ̃̀ Bauliũzi, a è gↄ̃ɛe bↄ̀u. Aà tↄ́n Simɛi, Gela nɛ́ɛ. Aamɛ aa bui doũ ń Saulu bɛdeↄ. À bↄ̀ wɛ̃́lɛu, àlɛ Davidi ká. 6 Àlɛ kí Davidi ń aà gbɛ̃́ↄ kɛ̃kɛ̃ ń gbɛo, baa kɛ́ aà zĩgↄ̃ↄ ń aà dↄaiↄ ku aà ↄplaai ń ↄzɛɛio ḿpii. 7 Àlɛ aà sↄ̃sↄ̃ àlɛ mɛ: Gɛ́i! Gɛ́i! Gbɛ̃dɛna! Pↄ́ pãɛ! 8 Dii fĩabònɛ Saulu pↄ́ n kpalablè aà gbɛu bɛdeↄ dɛdɛa yã́ musu. Dii n bↄ kpalau, à n nɛ́ Abisaloũ kpàu. Ásoo kɛ̀maɛ sa, asa gbɛ̃dɛnan n ũ. 9 Ɔ̃ Zeluia nɛ́ Abisai ò kíɛ: Ma dii kí, a maa gbɛ̃ gɛɛ bee àↄ n sↄ̃sↄ̃o. To mà gɛ́ aà mi zↄ̃i. 10 Ɔ̃ kí mɛ̀: Zeluia nɛ́ↄ, bↄ́mɛ wá daaai? Tó Dii mɛ́ òɛ̀ aà ma sↄ̃́sↄ̃, ↄ̃ àlɛ ma sↄ̃sↄ̃, démɛ a fↄ̃ aà la, bↄ́yãi àlɛ kɛi màaii? 11 Ɔ̃ Davidi ò Abisaiɛ ń a ìwaↄ píi à mɛ̀: À gwa, mazĩa nɛ'ia mɛ́ lɛ́ wɛɛlɛ ma dɛ. Wa Bɛ̃yãmɛɛ buiɛ bee pↄ́ o lↄe? À aà to we. Tó Dii mɛ́ òɛ̀ aà ma sↄ̃́sↄ̃, a maaɛ. 12 Wìliↄ dↄ̃o tó Dii asu ma taasi e, i fĩabomɛɛ ń maao sↄ̃́sↄ̃a pↄ́ wàlɛ kɛmɛɛ gbã yã́i. 13 Kɛ́ Davidi bɛ zɛ́u ń a gbɛ̃́ↄ, Simɛi bɛ sĩ̀sĩpↄlɛu aà saɛ. Àlɛ aà sↄ̃sↄ̃, àlɛ aà kɛ̃kɛ̃ ń gbɛo, àlɛ bùsu fãaàgu. 14 Kɛ́ kí ń a gbɛ̃́ pↄ́ kuanↄↄ kà swai, aa kpàsa, ↄ̃ aa kã́mabò we.

Abisaloũ kaa Yelusalɛũ

15 Abisaloũ kà Yelusalɛũ ń Isailiↄ píi. Aitofɛli kuaànↄ. 16 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃na Usai, Aaki gbɛ̃́ gɛ̀ Abisaloũ lè a òɛ̀: Lua n dↄ̃ ń aafiao Záai! Lua n dↄ̃ ń aafiao Záai! 17 Abisaloũ aà là à mɛ̀: Gbɛ̃kɛ pↄ́ ń vĩ ń n gbɛ̃naon wea? Bↄ́yãi ni gɛ́ ń n gbɛ̃naoo ni? 18 Usai wèwà à mɛ̀: Màa no! Má dɛ gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń gbɛ̃́ɛ beeↄ sɛ̀ pↄ́ ũɛ. Ma zɛ ń kía pↄ́ Isailiↄ kpàpioɛ. 19 Bee gbɛa lↄ, démɛ maa mà zↄbleɛ̀i, n bàasio? Lá ma zↄblè n maeɛ yãa, a maa mà blenɛ sↄ̃ɛ.

20 Abisaloũ ò Aitofɛliↄnɛ: À lɛdaa. Bↄ́ wá kɛi? 21 Ɔ̃ Aitofɛli wèwà à mɛ̀: Gɛ́ wúlɛi ń n mae nↄ pↄ́ à ń tó la aalɛ bɛgwaↄ. Isaili píi a ma ń tò n mae ye n gĩyãio, gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄↄ gbãa i kã́fĩ. 22 Ɔ̃ wà zwã̀akpɛ dↄ̀ Abisaloũɛ kpɛ́ musu, ↄ̃ à gɛ̀ wùlɛ ń a mae nↄpiↄ we Isailiↄ píi wáa.* 23 Gↄↄ beeↄ lɛ́ pↄ́ Aitofɛli ì damá dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ yãgbɛ̀a Luawawaɛ. Màa Aitofɛli lɛdama dɛ Davidiɛ ń Abisaloũo píi.

17

Usai ↄ̃nↄkɛa Abisaloũɛ

1 Aitofɛli ò Abisaloũɛ: To mà zĩgↄ̃ↄ sɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000), mí gɛ́ pɛ́lɛińnↄ Davidizi gwã́a. 2 Má lɛ́lɛwà gↄↄ pↄ́ à kpàsa, aà ↄ bùsaɛ, mí aà fu, aà gbɛ̃́ↄ i bàalɛ píi, mí aà dɛ ado, 3 mí sunɛ ń gbɛ̃́ↄ píi. Ampii sua yã́ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ ńlɛ wɛ yã́ ũɛ. Tó à gà, ↄ̃ gbɛ̃́ↄ gↄ̃ yãkelesai ḿpii. 4 Yã́pi kà Abisaloũgu ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ píi. 5 Ɔ̃ Abisaloũ mɛ̀: Aaki gbɛ̃́ Usai sísi lↄ, wà ma lá a o sↄ̃. 6 Kɛ́ Usai kà, Abisaloũ òɛ̀: Lá Aitofɛli òn kɛ. Wà kɛ lá a òwa yã̀, ge wásu kɛ màao? Ń è kpelewai? 7 Usai wèwà à mɛ̀: Lɛ́ pↄ́ Aitofɛli dàwá gbã maao. 8 Ń n mae dↄ̃ ń aà gbɛ̃́ↄ. Zĩ̀kan maaↄn ń ũ, aa pãsĩ lán wài nɛade pↄ́ wà a nɛ́ↄ sìwàwaɛ. N maeá zĩgↄ̃ɛ, a we i gudoũ ń a gbɛ̃́ↄo. 9 Kɛ́ a ku tia, àↄ ulɛa gbɛ̀'ɛ guu ge gupãleiɛ. Tó à sù dↄ̀aa a lɛ̀lɛ wá gbɛ̃́ↄwaɛ, gbɛ̃́ pↄ́ a baomà a mɛ, wà zĩblè Abisaloũ zĩgↄ̃ↄwaɛ. 10 Baa nɛgↄ̃na pↄ́ wↄ́ↄ vĩ lán nↄ̀ↄmusuwaↄ sↄ̃ a kɛ̃́ńguɛ, asa Isailiↄ dↄ̃ píi kɛ́ n maeá zĩ̀kan maaɛ, mɛ́ nɛgↄ̃naↄ kuaànↄ. 11 Ayãmɛto lɛdama pↄ́ má vĩn kɛ: Isailiↄ kãaanzi píi za Dã e za Bɛɛsɛba, aaiↄ dasi lán ísialɛ ũfãawa, ní dↄaanɛ́ zĩlau. 12 Wá aà le gu pↄ́ a kuu píi, wí lɛ́lɛwà lán fíi kwɛa tↄↄlɛwawa. Aàpi ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ píi, an gbɛ̃e a bↄo. 13 Tó à sù gɛ̃̀ wɛ̃́lɛeuɛ sↄ̃, Isaili baade píi ba sɛ gɛò we, aai pↄ́ pↄ́ wà wɛ̃́lɛpi kàlɛwàↄ gálɛ taò guzulɛu. Baa a gbɛ̀ kasonae, wasu e we lↄo. 14 Ɔ̃ Abisaloũ ń Isailiↄ píi mɛ̀: Usai lɛdama maa dɛ Aitofɛli pↄ́a. Dii mɛ́ zɛ̀ò à Aitofɛli lɛdama maapi bãdɛ, kɛ́ à e Abisaloũ ásookɛ yã́i.

15 Ɔ̃ Usai ò sa'ona Zadokiɛ ń sa'ona Abiataao à mɛ̀: Aitofɛli lɛdà Abisaloũwa ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lá aa kɛ kɛ́wa, ↄ̃ mapi sↄ̃ ma lɛdàmá ma mɛ̀ lá á kɛn la. 16 À gbɛ̃́ↄ zĩ kpakpa aa gɛ o Davidiɛ asu i swabↄlɛuo, aà bua kpakpa, kɛ́ wasu aàpi ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ míↄnzↄ̃o yã́i. 17 Yonatãa ń Aimaazao ku Logɛli nibↄnai, asa aa fↄ̃ bↄ gupuau Yelusalɛũo. Ɔ̃ nↄɛ zĩkɛna gɛ ònɛ́ aa gɛ baopi kpa kí Davidiɛ. 18 À mↄ lè ɛ̀waasoe ń é, ↄ̃ à gɛ̀ a ò Abisaloũɛ. Gbɛ̃ↄn plapiↄ dàzɛu gↄ̃̀ↄ, aa gɛ̀ gbɛ̃e bɛ Bauliũ. Lↄ̀ↄ ku ua we, ↄ̃ aa gɛ̃̀u. 19 Ɔ̃ nↄɛe lↄ̀ↄpi nɛ́ tàɛ à pↄ́wɛna fã̀lɛwà, gbɛ̃e a yã́ dↄ̃o. 20 Kɛ́ Abisaloũ gbɛ̃́ↄ mↄ̀ nↄɛpi bɛ aa mɛ̀: Aimaaza ń Yonatãao ku má ni? A wèmá à mɛ̀: Aa bùa swa'ↄnawa. Aa ń wɛɛlɛ, aai ń eo, ↄ̃ aa ɛ̀a tà Yelusalɛũ. 21 Kɛ́ aa tà, ↄ̃ gbɛ̃ↄn plapiↄ bↄ̀lɛ lↄ̀ↄpiu, aa gɛ̀ wa ò kí Davidiɛ aa mɛ̀: Bua swawa kpakpa, asa Aitofɛli lɛkpàaĩnziɛ. 22 Davidi dàzɛu ń gbɛ̃́ pↄ́ kuanↄↄ píi, aa bùa Yuudɛ̃wa. Kɛ́ gu dↄ̀, an gbɛ̃e i gↄ̃o, aa bùa ḿpiiɛ. 23 Kɛ́ Aitofɛli è wi zĩkɛ a lɛdamawao, à fɛ̀lɛ káoyè a zàa'ĩnaɛ, à tà a bɛ wɛ̃́lɛu. À a bɛ yãgↄ̃̀gↄ̃, ↄ̃ à azĩa lòo à gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ a mae mia'ɛu.

24 Davidi gɛ̀ Maanaiũ, ↄ̃ Abisaloũ bùa Yuudɛ̃wa ń Isailiↄ píi. 25 Abisaloũ Amasa dìlɛ zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ Yoabu gbɛu. Amasaá Isimaɛla bui Yɛtɛɛ nɛ́ɛ. Aà dan Yɛse nɛ́ Abigaili ũ, Yoabu da Zeluia dãunaɛ. 26 Isailiↄ ń Abisaloũo bòokpà Galada bùsuu.

27 Kɛ́ Davidi kà Maanaiũ, Naasa nɛ́ Sobi, Laba wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Amↄni bùsuu gbɛ̃́ mↄ̀ ń Lodebaa gbɛ̃́ Amiɛli nɛ́ Makiio ń Logɛliũ pↄ́ kú Galada bùsuu gbɛ̃́ Baazilaio. 28 Aa mↄ̀ ń wúlɛbↄↄ ń taↄ ń ooↄ ń éseo ń naao ń pɛ̃ɛtio ń pↄ́wɛna kpasaao ń bláao ń dopↄↄ 29 ń zↄ́o ń vĩfãaio ń sã nↄ̀ↄo ń gàseo, aa kpà Davidiwa ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ aa ble, asa aa mɛ̀: Nↄana ń imio gbɛ̃́piↄ dɛ̀ gbáau, aa kpàsaɛ.

18

Abisaloũ gaa

1 Davidi gbɛ̃́ pↄ́ kuanↄↄ kã̀aa, ↄ̃ à dↄaanaↄ dìlɛdilɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄnɛ ń gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ. 2 Ɔ̃ à a zĩgↄ̃piↄ kpaalɛ̀ gãli àaↄ̃. À gãli do nà Zeluia nɛ́ Yoabuɛ a ↄzĩ, ado sↄ̃ Yoabupi dãuna Abisaiɛ a ↄzĩ, ado sↄ̃ Gata gbɛ̃́ Itaiɛ a ↄzĩ. Ɔ̃ kí ò a zĩgↄ̃ↄnɛ à mɛ̀: Mámɛ má dↄaaɛ́. 3 Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ mɛ̀: Ńsu gɛo. Tó wa su wa bàalɛ̀, aa wá yãdao. Baa tó wá gbɛ̃́ kĩniↄ gàga, aa wá yãdao. Mpi aalɛ n gwa dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwia (10.000). N dↄawálɛ wɛ̃́lɛ guu mɛ́ maa. 4 Ɔ̃ kí ònɛ́: Lá à kɛ̀ɛ́ maa ↄ̃ má kɛ. Kí gɛ̀ zɛ̀ bĩ́ibↄlɛ saɛ, ↄ̃ zĩgↄ̃ↄ bↄ̀lɛ gã ń gão gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ ń gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ. 5 Ɔ̃ kí yãdìlɛ Yoabuɛ ń Abisaio ń Itaio à mɛ̀: Kɛ ɛ̀waaso Abisaloũɛ busɛbusɛ ma yã́i. Zĩgↄ̃ↄ yã́ pↄ́ kí dìlɛ dↄaanaↄnɛ Abisaloũ yã́ musu mà ḿpii. 6 Zĩgↄ̃ↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ sɛ̃u zĩkai ń Isailiↄ, ↄ̃ aa sìkↄ̃u Ɛflaiũ lákpɛu. 7 Davidi zĩgↄ̃ↄ zĩblè Isailiↄwa. Gbɛ̃́ pↄ́ gàga gↄↄ beeↄ dasi, gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baoɛ (20.000). 8 Zĩpi lì bùsupia píiɛ, ↄ̃ gↄↄ bee sɛ̃ gbɛ̃́ↄ blè dasi dɛ fɛ̃ndaa.

9 Kɛ́ Abisaloũ kpàaũ ń Davidi gbɛ̃́ↄ, a di sↄ̃baona kpɛ. Ɔ̃ sↄ̃baonapi gɛ̀ gbɛ̃́nɛli gbɛ̃̀nɛ gↄ̃n kelede gbáu, ↄ̃ aà waa pà ligↄ̃n taau gíũgiũ, ↄ̃ aà sↄ̃́pi gɛ̃̀zɛa, ↄ̃ à gↄ̃̀ looa gugbↄ̃u we. 10 Kɛ́ gbɛ̃e aà è, à gɛ̀ a ò Yoabuɛ à mɛ̀: Ma Abisaloũ è paa ligↄ̃n taau. 11 Ɔ̃ Yoabu ò gbɛ̃́ pↄ́ baopi kpàɛɛ̀: Bↄ́ↄↄ? N aà èa? Bↄ́yãi ni aà lɛ́ ń nɛ̀o ni? Dↄ̃ ma n gba yãa ã́nusu ↄwatɛ̃ kwi ń nɛgↄ̃n asanao. 12 Ɔ̃ gbɛ̃́pi wè Yoabuwa: Baa tó wà ã́nusu kà ma ↄu mɛ̀n ↄ̀aa sↄo, má fↄ̃ ↄkã kíanɛpiwao, asa kí yãdìlɛnɛ ń Abisaio ń Itaio wá swã́ mà, à mɛ̀ wà ↄlia ɛ̀waaso Abisaloũpizi. 13 Tó ma aà dɛ̀, ma ásookɛ̀ mazĩaɛɛ. A kee ulɛa kíɛo, mpi sↄ̃ ńyↄ̃ zɛmanↄo. 14 Yoabu mɛ̀: Má fↄ̃ màↄ n dã màao. Ɔ̃ à lí sↄ̃́nɛ sɛ̀ mɛ̀n àaↄ̃, à gɛ̀ Abisaloũ zↄ̃̀ò a sↄ̃u gↄↄ pↄ́ a paa ligↄ̃n taau bɛ̃́ɛ. 15 Ɔ̃ Yoabu zĩkabↄkũna gbɛ̃ↄn kwiↄ lìaaàzi aa aà dɛ̀.

16 Ɔ̃ Yoabu kuupɛ̀ à a zĩgↄ̃ↄ zùukɛ̀, ↄ̃ aa zɛ̀ pɛ́lɛa Isailiↄziɛ. 17 Aa Abisaloũ gɛ sɛ̀ wa zù ɛ̀ zↄ̃ↄ guu lákpɛu we, ↄ̃ aa gbɛ kã̀aawa, à gↄ̃̀ gbɛ̀zɛ zↄ̃ↄ ũ. Ɔ̃ Isailiↄ bàalɛ̀, baade tà a bɛ.

18 Gↄↄ pↄ́ Abisaloũ ku, à gbɛpɛ̀lɛ azĩaɛ Kía guzulɛu, asa à mɛ̀ á nɛgↄ̃ɛ vĩo, mɛ́ á ye a tↄ́ gao. À azĩa tↄ́ kpà gbɛ pↄ́ a pɛ̀lɛpiɛ, ↄ̃ wìↄ sísi Abisaloũ Dↄngubↄ e ń a gbão.

Davidi Abisaloũ gaa baomaa

19 Zadoki nɛ́ Aimaaza mɛ̀: To mà bàalɛ mà gɛ́ baokpai kíɛ, lá Dii yãnakpàwà à aà bↄ̀ a ibɛɛↄ ↄzĩ. 20 Ɔ̃ Yoabu òɛ̀: Ńyↄ̃ e ǹ baokpa gbão, sema gↄↄ pãle zĩ́ɛ. Gbã pↄ́ɛ bee ńyↄ̃ kpao, kɛ́ kíanɛ gà yã́i. 21 Ɔ̃ Yoabu ò Etiopi buiɛ: Gɛ ǹ yã́ pↄ́ ń è o kíɛ. Ɔ̃ Etiopi buipi kùlɛ Yoabuɛ, à fɛ̀lɛ ń bao. 22 Zadoki nɛ́ Aimaaza ɛ̀a ò Yoabuɛ: Baa tó à kɛ̀ kpelewaɛ, to mà bàalɛ màↄ tɛ Etiopi buipi kpɛ. Ɔ̃ Yoabu òɛ̀: Nɛ́, bↄ́yãi ń ye bàalɛi? Baopi aↄ ài vĩnɛo. 23 Ɔ̃ Aimaaza mɛ̀: Baa tó à kɛ̀ kpelewa, má ye mà bàalɛɛ. Ɔ̃ Yoabu òɛ̀: Bàalɛ! Ɔ̃ à bàalɛ̀, à bↄ̀ ń swa saɛ zɛ́o, à Etiopi buipi kɛ̃̀.

24 Davidi zↄ̃lɛa wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛ gbà mɛ̀n plaↄ zãnguo. Gudↄ̃ana dɛ̀dɛ bĩ́iwa e bↄlɛpi musu. Kɛ́ à wɛzù, à gbɛ̃e è bɛ ado ń bao. 25 À lɛzù kízi, a òɛ̀. Ɔ̃ kí mɛ̀: Lá a bɛ adoɛ, àlɛ mↄ́ ń baonaoɛ. Ɔ̃ àlɛ mↄ́, à kãikũ̀. 26 Ɔ̃ gudↄ̃anapi gbɛ̃pãle è lↄ, àlɛ bàalɛ. À lɛzù bĩ́ibↄlɛdↄ̃anazi à mɛ̀: Gbɛ̃pãle bɛ aà kpɛ ń bao, àlɛ mↄ́ kee lↄ. Ɔ̃ kí mɛ̀: Àlɛ mↄ́ ń baonao sↄ̃ɛ. 27 Ɔ̃ gudↄ̃anapi mɛ̀: Má è gbɛ̃́ sɛ̃́ia bàalɛa dɛ lán Zadoki nɛ́ Aimaaza bàalɛawaɛ. Ɔ̃ kí mɛ̀: Gbɛ̃maaɛ, baona ↄ̃ àlɛ suò. 28 Aimaaza lɛzù kízi à mɛ̀: Aafia ku! Ɔ̃ à kùlɛ kíɛ, à mipɛ̀lɛ tↄↄlɛ à mɛ̀: Wà Dii n Lua sáaukpa, à gbɛ̃́ pↄ́ kuabìimaↄ kpàma, ma dii kí. 29 Ɔ̃ kí aà là à mɛ̀: Ɛ̀waaso Abisaloũ ku aafiaa? Aimaaza wèwà à mɛ̀: Kɛ́ Yoabu lɛ́ n zↄ̀blena zĩ ń mapi n zↄ̀blenao, má mà zↄa fɛ̀lɛ maamaa, ãma má dↄ̃ bↄ́mɛ kɛ̀o. 30 Kí mɛ̀: Zɛ la gĩa. Ɔ̃ à zɛ̀ we.

31 Kɛ́ Etiopi buipi kà à mɛ̀: Ma dii kí, ma mↄnɛ ń baonaoɛ. Dii yãnakpàma gbã, à n bↄ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ n kpɛↄ ↄzĩ. 32 Ɔ̃ kí aà là à mɛ̀: Ɛ̀waaso Abisaloũ ku aafiaa? Etiopi buipi wèwà à mɛ̀: Ma dii kí, Lua to n ibɛɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa fɛ̀lɛ aalɛ ĩadamaↄ gↄ̃ lán ɛ̀waasopiwa.

19

Yoabu zↄakaa Davidizi

1 Sↄ̃ kɛ̃̀ kígu, à dɛ̀dɛ gɛ̃̀ kpɛ́ pↄ́ kú bↄlɛpi musuu, ↄ̃ à ↄ́ↄlↄ̀ we. Gↄↄ pↄ́ àlɛ dɛdɛ we à mɛ̀: Ma nɛ́ Abisaloũ! Ma nɛ́ Abisaloũ! Ma gaa n gɛ̃ɛ ũ sã̀ↄ yãa! Abisaloũ ma nɛ́! Ma nɛ́! 2 Wa ò Yoabuɛ: Kí lɛ́ ↄ́ↄlↄ àlɛ wɛ̃nakɛ Abisaloũ yã́ musu. 3 Gↄↄ bee zĩgↄ̃ↄ zĩblepↄnakɛa lì wɛ̃nakɛa ũ, asa aa mà wà mɛ̀, kí nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà a nɛ́ yã́ musuɛ. 4 Gↄↄ bee zĩgↄ̃ↄ gɛ̃̀ wɛ̃́lɛu sↄↄsↄↄ lán gbɛ̃́ pↄ́ bàalɛ̀ zĩlau, wí ń kṹↄwaɛ. 5 Kí pↄkù a oaa, àlɛ búbuapɛ, àlɛ mɛ: Ma nɛ́ Abisaloũ! Abisaloũ ma nɛ́! Ma nɛ́!

6 Ɔ̃ Yoabu gɛ̀ kí lè kpɛ́u à mɛ̀: N widà n gbɛ̃́ↄwa gbã. Aa n bↄ gbã ń n nɛgↄ̃ɛↄ ń n nɛnↄɛↄ ń n naↄ ń n nↄ pↄ́ ni mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ. 7 N zangudeↄ ↄ̃ ń yeńzi, ↄ̃ ń za n yenzideↄgu. Ń ↄ̀lↄwɛ̃ɛ gbã, wápiↄ n zĩgↄ̃ dↄaanaↄ ń wá gbɛ̃́ↄ wá dɛnɛ pↄe ũo. Má è sa, tó Abisaloũ ku gbã, mɛ́ wápiↄ wa gaga píi, bee mɛ́ a kɛnɛ na. 8 Fɛlɛ bↄ sa. Gɛ ǹ n gbɛ̃́ↄ gba sↄ̃. Má sìnɛ ń Diio, tó ni gɛo, an gbɛ̃e a innↄ la gwã́ao. Bee a kɛnɛ vãi, aↄ dɛ vãi pↄ́ n le za n ɛ̀waasogↄↄ e gbãa. 9 Ɔ̃ kí fɛ̀lɛ gɛ̀ zↄ̃̀lɛ bĩ́ibↄlɛu. Kɛ́ wa ò gbɛ̃́ↄnɛ kí zↄ̃lɛa bↄlɛu, ↄ̃ aa mↄ̀ sĩ̀ aà aɛ ḿpii.

Davidi gbɛsia

Isailiↄ bàalɛ̀, baade tà a bɛ. 10 Isaili buiↄ guu píi gbɛ̃́ↄ lɛ́ lɛkpaakɛ kↄ̃tɛ̃ɛ aa mɛ̀: Kí wá sí wá ibɛɛↄwa, à wá bↄ́ Filitɛ̃ↄ ↄzĩ, ↄ̃ à bàalɛ̀ bↄ̀ wá bùsuu Abisaloũ yã́i. 11 Wa Abisaloũ kpà kpalau, ↄ̃ à gà zĩlau. Bↄ́ álɛ dã́ ń kía gbɛsiaoi?

12 Kí Davidi gbɛ̃́ↄ zĩ̀ sa'ona Zadoki ń sa'ona Abiataaowa à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Isailiↄ lɛ́ o píi gɛ̃̀ ma swã́u za ma kúkĩi la. Yã́ɛ bee gbɛa Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa ǹ mɛ: Bↄ́yãi a gbɛzãkpà ń ma gbɛsia yã́oi? 13 Ma gbɛ̃́ↄ, ma daɛↄn á ũ, wá au doũɛ. Bↄ́yãi a gbɛzãkpà ń ma gbɛsiaoi? 14 O Amasaɛ ma daɛn aà ũ, wá au doũɛ. Tó mi to à gↄ̃̀ ma zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ Yoabu gbɛu za gbão, Lua yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ. 15 Aà yã́ Yudaↄ sↄ̃ blè, an lɛ́ kɛ̀ doũ, ↄ̃ aa lɛ́kpãsãkɛ̀ɛ̀ aa mɛ̀: Su ń n gbɛ̃́ↄ píi.

16 Kí lɛ́ su, à kà Yuudɛ̃i, ↄ̃ Yudaↄ gɛ̀ daiaàlɛ Giligali aa buaaànↄ swapiwa. 17 Gela nɛ́ Simɛi,* Bɛ̃yãmɛɛ bui pↄ́ kú Bauliũ wã̀ à gɛ̀ dai kí Davidilɛ ń Yudaↄ. 18 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kuaànↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo. Saulu bɛ ziia Ziba gɛ̀ lↄ ń a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn gɛ̃oↄ ń a zĩkɛna gbɛ̃ↄn baoↄ. Aa sì Yuudɛ̃u kí ãa, 19 kɛ́ wa e wà bua ń kípi bɛdeↄ, wi e yã́ pↄ́ a ka kígu kɛ yã́i. Ɔ̃ Gela nɛ́ Simɛi wùlɛ kí aɛ e àↄ gɛ́ buai Yuudɛ̃wa. 20 A òɛ̀: Ma dii, ńsu ǹ ma tàae yãdao. Ńsu to yãvãi pↄ́ mapi n zↄ̀blena má kɛ̀nɛ gↄↄ pↄ́ n bↄ Yelusalɛũ dↄnguo. Ma dii kía, ńsu ǹyↄ̃ yã́pi kũa n sↄ̃ guuo. 21 Mapi n zↄ̀blena, má dↄ̃ kɛ́ ma duunakɛ̀. Yosɛfu buiↄ guu píi, mámɛ ma dↄaa ma mↄ dainlɛ gbã ma dii kí. 22 Ɔ̃ Zeluia nɛ́ Abisai mɛ̀: Simɛi kía pↄ́ Dii kpà kàɛ. I ka wà aà dɛo lé? 23 Ɔ̃ Davidi mɛ̀: Zeluia nɛ́ↄ, bↄ́mɛ wá daaai? Á ye zɛzↄ̃mɛɛ gbã yã̀? Wá gbɛ̃e dɛ Isaili bùsuu gbão, asa má dↄ̃ gbã kɛ́ má dɛ Isailiↄ kía ũ. 24 Ɔ̃ kí ò Simɛiɛ: Ńyↄ̃ gao. Ɔ̃ kí lɛgbɛ̃̀ɛ̀.

25 Saulu tↄũna Mɛfibosɛ† gɛ̀ dai kílɛ. Za gↄↄ pↄ́ kí bↄ̀ wɛ̃́lɛu e gↄↄ pↄ́ à sù aafia, Mɛfibosɛ i a gbá pípio, i a lɛkãna kɛkɛo, i a pↄ́ↄpio. 26 Kɛ́ à bↄ̀ Yelusalɛũ à mↄ̀ dà kílɛ màa, ↄ̃ kí aà là à mɛ̀: Mɛfibosɛ, bↄ́yãi ni gɛmanↄo ni? 27 A wèwà à mɛ̀: Ma dii kí, ma zĩkɛna mɛ́ ↄ̃nↄkɛ̀mɛɛ. Má òɛ̀ aà káoyemɛɛ ma zàa'ĩnaɛ mà dikpɛ mà gɛnnↄ, asa ɛɛn ma ũ. 28 Ma dii kí, ↄ̃ à gɛ̀ mapi n zↄ̀blena ↄ̃̀ↄkpà n kĩ́i.‡ Ma dii kí dɛ lán Lua malaikaewaɛ. Kɛ lá à kɛ̀nɛ maawa. 29 Ma dii kí, a dɛ yãa ǹ ma de bɛdeↄ dɛdɛ ḿpiiɛ, ↄ̃ n mapi n zↄ̀blena baa dàa ń n blɛblenaↄ. Má zɛvĩ mà wiilɛnzi lↄo. 30 Ɔ̃ kí òɛ̀: Yã́ kpele ńyↄ̃ o lↄi? Má dìlɛ mpi ń Zibao, à tↄↄlɛ kpaalɛkↄ̃ɛɛ. 31 Ɔ̃ Mɛfibosɛ ò kíɛ: Ma dii kí, lá n su bɛ aafia, aà sɛ píi.

32 Galada bùsu gbɛ̃́ Baazilai§ bↄ̀ Logɛliũ à gɛ̀ zɛi kíɛ e Yuudɛ̃ baale. 33 Baazilai zikũ̀ maamaaɛ, à kà wɛ̃̀ basiiↄ̃. À kí yàaekɛ̀ gↄↄ pↄ́ a ku Maanaiũ, asa ↄde sà gbãngbooɛ. 34 Ɔ̃ kí òɛ̀: Buamanↄ, mí n gwa ma bɛ Yelusalɛũ. 35 Baazilai wèwà à mɛ̀: Ma wɛ̃ni i gↄ̃ bíla kɛ́ mà tannↄ Yelusalɛũo. 36 Ma ka wɛ̃̀ basiiↄ̃ kↄ̀. Má pↄmaa ń pↄvãio dↄ̃kↄ̃ɛ lↄe? Mapi n zↄ̀blena mi blɛ pↄ́ má ble ge í pↄ́ má mi na mae? Má gↄ̃ɛ ge nↄɛ lɛ̀sinaↄ lↄↄ ma lↄe? Ma dii kí, má aso kã́fĩnɛɛ. 37 Mapi n zↄ̀blena má buannↄ Yuudɛ̃wa, mí zɛnɛ kãinnↄ we. Àkɛa ń ye ǹ fĩabomɛɛ màai? 38 Mapi n zↄ̀blena, to mà ɛa ta ma bɛ wɛ̃́lɛu, kɛ́ másu ga ma de ń ma da miao zã̀o yã́i. Ma nɛ n zↄ̀blena Kimaũ gwa kɛ. Ma dii kí, to aà buannↄ. Kɛɛ̀ lá à kɛ̀nɛ maawa. 39 Ɔ̃ kí mɛ̀: Kimaũ a buamanↄɛ. Má yã́ pↄ́ kɛ̀nɛ maa kɛɛ̀, mɛ́ yã́ pↄ́ ń gbɛ̀aa píi má kɛnɛ.

40 Gbɛ̃́pii bùa Yuudɛ̃wa, ↄ̃ kí bùa. Kí lɛpɛ̀ Baazilaiwa à samaa'òɛ̀, ↄ̃ Baazilai ɛ̀a tà bɛ. 41 Kɛ́ kí bùa à gɛ̀ Giligali, Kimaũ bùaaànↄ.

Yuda zĩgↄ̃ↄ píi ń Isaili zĩgↄ̃ kĩniↄ bùa ń kípio. 42 Ɔ̃ Isaili bui píi mↄ̀ kí lè, aa òɛ̀: Àkɛa wá gbɛ̃́ Yudaↄ bùaánↄ kpã́i, mpi ń n bɛdeↄ ń n gbɛ̃́ↄ píii? 43 Ɔ̃ Yudaↄ a zãsìmá aa mɛ̀: Kɛ́ kí dɛ wá daɛ ũ yã́iɛ. Bↄ́yãi yã́ bee kɛ̀ɛ́ ĩ́ii? Wi kí kũ̀sũa bleo, wi aà pↄe si wá pↄ́ ũo. 44 Ɔ̃ Isailiↄ ò Yudaↄnɛ: Lá wá bui lɛɛ kwiɛ, wá ↄ kú ń kí Davidio dɛ á pↄ́a. Bↄ́yãi a wá dílɛ yãfũnnↄi? Wámɛ wa kí gbɛsia yã'ò káauo lò? Ãma Yudaↄ yã́zãsia Isailiↄwa dɛ ń pↄ́a.

20

Sɛba bↄa Davidi kpɛ

1 À mↄ lè gbɛ̃pãe ku we, aà tↄ́n Sɛba, Bikili nɛ́ɛ, Bɛ̃yãmɛɛ buiɛ. Ɔ̃ à kuupɛ̀ à mɛ̀:

Wá baa daaa ń Davidioo,

wá bàa kú ń Yɛse nɛ́oo,

á Isailiↄ, á baade tá a bɛ.*

2 Ɔ̃ Isailiↄ kɛ̃̀ Davidiwa píi, aa gɛ̀ nà Bikili nɛ́ Sɛbawa, ãma Yudaↄ zɛ̀ ń ń kío bↄa za Yuudɛ̃i e Yelusalɛũ. 3 Kɛ́ Davidi sù a bɛ Yelusalɛũ, à a nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ gbɛ̃ↄn kwi pↄ́ á tò aalɛ bɛgwaↄ sɛ̀ à ń kálɛ gudↄ̃ana bɛ. Davidi ń gwá, ãma i wúlɛńnↄ lↄo. Wà ń kaka kpɛ́u gyaaↄ ũɛ e aa gɛ̀ gàgaò.

4 Ɔ̃ kí ò Amasaɛ: Yuda zĩgↄ̃ↄ sísi ǹ ń kãaamɛɛ e gↄↄ àaↄ̃ àↄ pa, níↄ ku la. 5 Amasa gɛ̀ Yudaↄ sìsi, ãma à gɛ̃̀gɛ̃ dɛ gↄↄ pↄ́ kí dìlɛɛla. 6 Ɔ̃ Davidi ò Abisaiɛ: Bikili nɛ́ Sɛba a ĩadawá tia dɛ yã́ pↄ́ Abisaloũ kɛ̀la. Ma gbɛ̃́ↄ sɛ́lɛ à pɛ́lɛaàzi, kɛ́ asu si wɛ̃́lɛ bĩ́ideu à bèebeetɛ̃ kɛwɛ̃ɛo yã́i. 7 Ɔ̃ Yoabu gbɛ̃́ↄ ń kí dↄaiↄ ń zĩgↄ̃ↄ píi bↄ̀lɛ Yelusalɛũ, aa pɛ̀lɛ Bikili nɛ́ Sɛbazi.

8 Gↄↄ pↄ́ aa ku gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ pↄ́ kú Gabaↄ̃ↄ saɛ, ↄ̃ Amasa mↄ̀ daińlɛ. Yoabu zĩka'ula daa, mɛ́ aà fɛ̃na dↄa aà pi. Kɛ́ à sↄ̃̀ Amasazi, à fɛ̃napi wò, 9 a òɛ̀: Ma gbɛ̃́, ń aafiaa? Ɔ̃ à Amasa kũ̀ a lɛkãnawa ń a ↄplaao, lá a ye lɛ́pɛwàwa. 10 Amasa fɛ̃na pↄ́ kú Yoabu ↄu fãn vĩo, ↄ̃ Yoabu aà zↄ̃̀ò a gbɛɛu, aà nↄnaↄ bↄ̀lɛ kàlɛ zĩ́lɛ. Yoabu i a gɛ̃n plaade kɛ lↄo, asa à gà kↄ̀ɛ. Ɔ̃ Yoabu ń a dãuna Abisaio pɛ̀lɛ Bikili nɛ́ Sɛbazi.

11 Yoabu ìwaↄ do gↄ̃̀ zɛa Amasala à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń Yoabuo ń Davidio, aà tɛ Yoabuzi. 12 Au daa Amasa gɛa zɛdau, ↄ̃ zĩgↄ̃ pↄ́ lɛ́ mↄ́ↄ zɛ̀ lɛ́ gwa píi. Kɛ́ Yoabu ìwapi è gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ weↄ píi zɛ̀ lɛ́ gwa, ↄ̃ à Amasa gɛ gàlɛ gòò zɛ́u a dìlɛ sɛ̃u, ↄ̃ à ula kùaàla. 13 Kɛ́ a gàlɛ gòò zɛ́u, gbɛ̃́pii bↄ̀ tɛ Yoabuzi, ↄ̃ aa pɛ̀lɛ Bikili nɛ́ Sɛbazi.

14 Sɛba Isaili bùsu baa vĩ̀ e Abɛli Bɛmaaka, ↄ̃ Beli buiↄ mↄ̀ kã̀aaaàzi we. 15 Yoabuↄ mↄ̀ koezↄ̃̀aàzi Abɛli Bɛmaaka. Wà bùsu kàlɛkalɛ wɛ̃́lɛ bĩ́i saɛ, ↄ̃ aalɛ wɛɛlɛ wà bĩ́ipi gboo. 16 Ɔ̃ nↄɛ ↄ̃nↄdee lɛzù za wɛ̃́lɛ guu à mɛ̀: À swã́kpa! À swã́kpa! O Yoabuɛ aà mↄ la mà yã'oɛ̀. 17 Kɛ́ Yoabu sↄ̃̀ nↄɛpizi, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Ḿmɛ ń Yoabua? A wèwà à mɛ̀: Mámɛ! Ɔ̃ a òɛ̀: Swã́kpa mapi n zↄ̀blena yã́i. À mɛ̀: Ma swã́ wɛ̃̀. 18 Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Wì mɛ yãa, yãgbɛa Abɛlideↄwa, yã́ i midɛ. 19 Wá kú yãkelesai Isaili gbɛ̃́ náaideↄ ũ, ↄ̃ ńlɛ wɛɛlɛ ǹ Isaili wɛ̃́lɛdadeɛ beeↄ dɛdɛa? Bↄ́yãi ń ye ǹ Dii wɛ̃́lɛ dɛi? 20 Yoabu wèwà à mɛ̀: Gyaũ! Aawo! Má ye mà á dɛdɛo. Má ye mà á wɛ̃́lɛ dɛo. 21 Màa no! Gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Bikili nɛ́ Sɛba, Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩde gbɛ̃́ mɛ́ fɛ̀lɛ ń kí Davidio. À gbɛ̃́ mɛ̀ndopi kpaa, mí go á wɛ̃́lɛa. Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Ma! Wa aà mi zunɛ bĩ́ia. 22 Nↄɛpi gɛ̀ a gbɛ̃́ↄ lè ń a ↄ̃nↄo, ↄ̃ wà Bikili nɛ́ Sɛba mi zↄ̃̀ wa zù Yoabuɛ bĩ́ia. Yoabu kuupɛ̀, ↄ̃ wà fã̀aa wà wɛ̃́lɛpi tò we. Baade tà a bɛ, ↄ̃ Yoabupi tà kí kĩ́i Yelusalɛũ.

Davidi ìwaↄ

23 Yoabu mɛ́ Isaili zĩgↄ̃ↄ píi dↄaana ũ. Yoiada nɛ́ Benaia mɛ́ dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 24 Adonilaũ mɛ́ zↄↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Ailudi nɛ́ Yosafa mɛ́ kpàwakɛna ũ. 25 Seva mɛ́ lakɛ̃na ũ. Zadoki ń Abiataao mɛ́ sa'onkiaↄ ũ. 26 Yaii gbɛ̃́ Ila mɛ́ Davidi kwàasi ũ.

21

Tↄsia Gabaↄ̃ↄdeↄnɛ

1 Imina ku Davidi gↄↄ, à gɛ̃̀gɛ̃ e wɛ̃̀ àaↄ̃. Davidi Dii aɛyà, ↄ̃ Dii mɛ̀: Saulu yã́iɛ. Gbɛ̃dɛyã wì aà bɛdeↄ musu kɛ́ à Gabaↄ̃ↄdeↄ dɛ̀dɛ yã́i. 2 Ɔ̃ kí Gabaↄ̃ↄdeↄ sìsi à yã'ònɛ́. Gabaↄ̃ↄdeↄ dɛ Isailiↄ ũo, Amↄle bui kↄ̃naↄnɛ. Isailiↄ lɛgbɛ̃̀nɛ́ yãa aa mɛ̀ wa ń dɛdɛo,* ↄ̃ Saulu wɛ̀ɛlɛ à ń bãdɛ a ãiakɛa Isailiↄnɛ ń Yudaↄ guu. 3 Ɔ̃ Davidi Gabaↄ̃ↄdeↄ là à mɛ̀: Bↄ́ á ye mà kɛɛ́i? Kpelewa má awakpaɛ́, kɛ́ à e Dii gbɛ̃́ↄ sáaukpai? 4 Aa wèwà aa mɛ̀: Wá zɛvĩ wà ã́nusu ge vua gbɛa Saulu ge a bɛdeↄwao, mɛ́ wá zɛvĩ wà Isaili gbɛ̃e dɛo. Ɔ̃ Davidi ń lá à mɛ̀: Álɛ o kpelewa ni? Bↄ́ má kɛɛ́i? 5 Aa wèwà aa mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ wá dɛdɛ, à lɛkpàaĩwázi à wá midɛɛ, kɛ́ à e wá buibↄ Isailiↄ guu yã́i, 6 to wà aà bui gↄ̃ɛ soplaↄ kpáwá, wí ń loo líwa Dii aɛ Gibɛa, kí Saulu pↄ́ Dii kpàpi bɛ wɛ̃́lɛu. Ɔ̃ kí mɛ̀: Má ń kpáwáɛ. 7 Kí i Yonatãa nɛ́ Mɛfibosɛ, Saulu tↄũna kpámáo, lɛ́ pↄ́ aa kɛ̀ Diiwa sãnu ń Yonatãao yã́i.† 8 À nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn pla pↄ́ Aya nɛnↄɛ Lizipa ì ń Sauluo sɛ̀. An tↄ́n kɛ: Aamↄni ń Mɛfibosɛo. À nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn sↄo pↄ́ Saulu nɛnↄɛ Mɛlabu ì ń Mɛↄla gbɛ̃́ Baazilai nɛ́ Adiɛlioↄ‡ sɛ̀ lↄ. 9 À ń ná Gabaↄ̃ↄdeↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ aa ń loo líwa sĩ̀sĩ musu Dii aɛ. Gbɛ̃ↄn soplapiↄ gà sãnuɛ, wà ń dɛdɛ pↄkɛkɛ daalɛgↄↄɛ.

10 Aya nɛ́ Lizipa zwã̀nkasaↄ sɛ kpàlɛ azĩaɛ gbɛwa we. Za pↄkɛkɛ daalɛgↄↄ e lou gɛ̀ gɛpiↄ gbɛ̃̀, ìↄ gi bãↄnɛ aa pɛ́má fãanɛ, ìↄ gi sɛ̃̀anↄbↄↄnɛ aa sↄ̃ńzi gwã́. 11 Wà yã́ pↄ́ Saulu nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀opi kɛ̀ ò Davidiɛ, 12 ↄ̃ à gɛ̀ Saulu ń aà nɛ́ Yonatãao wáↄ bìlɛ Yabɛsi Galadadeↄ kĩ́i. À mↄ lè wà ń gɛ sɛ̀ yãa kpã́i Bɛtɛsã gãaɛ, gu pↄ́ Filitɛ̃ↄ ń loo bĩ́iwa Saulu dɛa Giliboa gbɛaɛ.§ 13 Davidi tò wà ń gɛwapiↄ sɛ̀lɛ wà tàò, wa kã̀aa ń gbɛ̃́ pↄ́ wà ń loopiↄ gɛwaↄ, 14 ↄ̃ wa vĩ̀ Saulu mae Kisi miau Zɛla, Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu. Wà yã́ pↄ́ kía dìlɛ kɛ̀ píi, ↄ̃ Lua wabi pↄ́ wa kɛ̀ bùsupi yã́ musu sìńnↄ.

Gbɛ̃́ gbã̀agbãaↄ dɛdɛa

(1Lad 20.4-8)

15 Filitɛ̃ↄ ɛ̀a zĩkà ń Isailiↄ lↄ. Davidi ń a gbɛ̃́ↄ gɛ̀ zĩkàńnↄ. Kɛ́ Davidi yɛ̃̀ɛɛ làa, 16 ↄ̃ gbɛ̃́ gbã̀aↄ bui Isibenↄbi mɛ̀ á Davidi dɛɛ. Aà mↄgotɛ̃ sↄ̃na gbia dɛ kiloo àaↄ̃a, mɛ́ a fɛ̃nda dafu looa. 17 Ɔ̃ Zeluia nɛ́ Abisai dↄ̀aàlɛ, à Filitɛ̃pi dɛ̀. Ɔ̃ Davidi gbɛ̃́ↄ lɛgbɛ̃̀ɛ̀ aa mɛ̀: Ńyↄ̃ gɛ́wanↄ zĩlau lↄo, kɛ́ wá Isailiↄ filia su gao yã́i.

18 Bee gbɛa aalɛ zĩka ń Filitɛ̃ↄ Gobu, ↄ̃ Usa gbɛ̃́ Sibekai gbɛ̃́ gbã̀a bui pↄ́ wì mɛ Safa dɛ̀. 19 Zĩ ɛ̀a fɛ̀lɛ ń Filitɛ̃ↄ Gobu lↄ, ↄ̃ Bɛtɛlɛũ gbɛ̃́ Yaii nɛ́ Ɛlana Gata gbɛ̃́ Goliati dãuna Lami dɛ̀. Lami sↄ̃mpa dɛ lán zwã̀atãna àsaliwaɛ. 20 Kɛ́ aalɛ zĩkańnↄ Gata lↄ, gbɛ̃́ tìisie ku we, aà ↄnɛↄ ń aà gbánɛↄ soolosooloɛ, à kɛ̀ píi baasↄo mɛ̀ndosai. Gbɛ̃́ gbã̀aↄ buiɛ lↄ. 21 À kuabìi Isailiↄwa, ↄ̃ Davidi vĩ̀i Simɛa nɛ́ Yonatãa aà dɛ̀. 22 Gbɛ̃ↄn síiↄ̃piↄá Gata gbɛ̃́ gbã̀aↄ buiↄnɛ. Davidi ń a gbɛ̃́ↄ mɛ́ ń dɛdɛ.

22

Davidi Dii sáaukpaa a zĩblea yã́ musu

(Soũ 18)

1 Kɛ́ Dii kí Davidi bↄ̀ Saulu ń a ibɛɛ kĩniↄ ↄzĩ, à lɛdà ń Diio 2 à mɛ̀:

Dii mɛ́ ma gbɛsi ũ ń ma zɛgikĩio,

ì ma misi.

3 Ma Lua mɛ́ ma gbɛsi ũ,

mi naaàzi.

Ɔ̃mɛ ma sɛ̀ngbao ũ

ma Suaban gbãa ń ma gulɛsĩo ũ,

ma ulɛkĩi ń ma bↄkĩio ũ,

ì ma si gbɛ̃́ pãsĩↄwa.

4 Dii kà wà aà sáaukpa.

Mi lɛzuaàzi,

ì ma bↄ ma ibɛɛↄ ↄzĩ.

5 Gó kpàlɛmanↄ,

kaalɛ swa lɛ́ ma ble.

6 Mia baↄ galakpàmɛɛ,

ga baikpà ma aɛ.

7 Ma yeelɛa guu ma Dii sìsi,

ma lɛzù ma Luazi,

ↄ̃ à ma yãmà za a bɛ,

ma wii kàwà, à gɛ̃̀ aà swã́u.

8 Tↄↄlɛ lùalua à zĩ̀azĩa,

gbɛ̀sĩsĩↄ dèedee ń zĩ́nau.

Aa lùalua kɛ́ aà pↄ pà yã́i.

9 Súɛlɛ bↄ̀ aà níu,

tɛ́ pↄkaalɛna bↄ̀ aà lɛ́u,

a yↄ̃ↄ lɛ́ pipi aà aɛ.

10 À gu kɛ̃̀aa musu à pìla,

lou sìsi aà gbá zíɛ.

11 Àlɛ vua dia malaika gã̀sĩade kpɛ,

àlɛ yàakpa ń ĩ́anao.

12 À gusia kù azĩala,

à luabɛsiana kɛ̀ a kúkĩ́i ũ.

13 Za aà gawi pílɛau

lou lɛ́ pílɛ pãsĩpãsĩ.

14 Dii pàla za musu,

Lua Musude lↄↄ dↄ louvĩa ũ.

15 À ka fã̀ ma ibɛɛↄgu à ń fãaa,

Lua sùmá à ń yá.

16 Kɛ́ Dii pàlamá,

ísia tↄↄlɛ bↄ̀ gupuau,

kɛ́ à pↄbↄ̀ a níu,

dṹnia zĩ́na bↄ̀ puizi.

17 À ↄbↄ̀ za musu à ma kũ,

à ma bↄ ísiu.

18 À ma si ma ibɛɛ gbãawa

ń ma wɛ̀lɛ pↄ́ an gbãa dɛmalaↄ.

19 Aa ã̀naa ma wɛ̃nakɛgↄↄ,

ↄ̃ Dii zɛ̀manↄ.

20 À ma bↄ à ma gba dɛ̀ɛpookĩi,

à ma mìsi kɛ́ a yemazi yã́i.

21 Dii yãkɛ̀mɛɛ ma nↄ̀sɛmaa lɛ́uɛ,

à fĩabòmɛɛ ma gbãsĩsai lɛ́u.

22 Asa má Dii yã́ kũa,

mi vãikɛ ma a Lua tò weo.

23 Aà ikoyã ìↄ dↄaaamɛɛ píi,

mi bↄ yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kpɛo.

24 Ma kua tàae vĩ Diiɛo,

má azĩa kũa duunasai.

25 Dii fĩabòmɛɛ ma maakɛ lɛ́uɛ,

asa a è má kú gbãsĩsai.

26 Ń náai vĩ náaideↄnɛ,

tàaesaiden n ũ tàaesaideↄnɛ.

27 Ń wásawasa gbɛ̃́ wásawasaↄnɛ,

ãma ni kↄ̃nikɛ gbɛ̃́ dↄ̀ↄsaiↄnɛ.

28 Ni zĩabusanaↄ suaba,

ni gbɛ̃́ pↄ́ aaì ńzĩa sɛ lɛsĩↄ busa.

29 Mpi Dii, ḿmɛ ń ma filia ũ,

Dii, ni ma gusia lilɛ gupua ũ.

30 Ń n gbãao má fↄ̃ kuadi kaawa,

ń ma Lua dↄnlɛo má fↄ̃ vĩ gĩa.

31 Luapi sↄ̃, aà yãkɛaↄ bↄ̀lɛi,

Dii yã́ sãa vĩo.

A dɛ sɛ̀ngbao ũ gbɛ̃́ pↄ́ nàaziↄnɛ.

32 Dii bàasio, démɛ Lua ũi?

Wá Lua bàasio, démɛ ulɛkĩi ũi?

33 Lua mɛ́ ì ma gba gbãa,

ↄ̃mɛ ì zɛpoomɛɛ súsu.

34 Ì to ma wá nakũ lán tuewa,

ì to màↄ bɛ bùsu gulɛsĩↄ musu.

35 Ì zĩkaa dadamɛɛ,

e ma gã̀sĩ a fↄ̃ mↄgotɛ̃ sá gá.

36 Ni n zĩblesɛ̀ngbao kpaa,

ni naalɛ ǹ ma tↄbↄ.

37 Ni ma zɛ́ yàasa kũmɛɛ,

ↄ̃ ma gbá lí gbãlɛo.

38 Ma pɛlɛ ma wɛ̀lɛↄzi ma ń bãdɛ̀,

mi kpɛkpao e ma gɛ ma ń dɛdɛò.

39 Ma ń wiwi míↄmiↄɛ, aai e fɛ̀lɛo,

aa kwɛ̀ gↄ̃̀ kálɛa ma gbá zíɛ.

40 N ma gba gbãa ma zĩkàò,

ń tò ma ibɛɛↄ mikpàa.

41 Ń tò ma wɛ̀lɛↄ kpɛkpà,

ↄ̃ ma a zangudepiↄ kàalɛ.

42 Aa wiilɛ̀, gbɛ̃e i ń suabao,

aa lɛzù Diizi, i yãmamáo.

43 Ma ń kɛ́ búɛbuɛ lán bùsutiwa,

ma táa'òmá lán zɛ́ guu pɛ̀lɛawa.

44 N ma bↄ ma gbɛ̃́ pↄ fɛ̀lɛmanↄↄ ↄzĩ,

n ma kɛ buiↄ mide ũ.

Gbɛ̃́ pↄ́ má ń dↄ̃oↄ ì zↄblemɛɛ,

45 bui zĩ̀loↄ ì vlãnaumɛɛ.

Tó aa ma yã'o mà, aaì misiilɛmɛɛ.

46 Buipãleↄ kúsu ì kwɛ́,

aaì bↄ ń zɛgikĩiↄu ń lualuao.

47 Dii ku! Báaaden ma gbɛsi ũ!

Wà Lua ma gbɛsi ma Suabana tↄbↄ!

48 Lua mɛ́ ì tↄsimɛɛ,

ì buiↄ totomɛɛ,

49 ì to mà pili ma ibɛɛↄwa.

N ma gba gbãa dɛ ma wɛ̀lɛↄla,

n ma bↄ gbɛ̃́ pãsĩↄ ↄzĩ.

50 A yã́i tò má ń sáaukpa buiↄnɛ,

má n táasilɛ Dii.*

51 Ì zĩ̀ zↄ̃ↄ ble kí pↄ́ á sɛ̀ɛ,

ì gbɛ̃kɛkɛ kía pↄ́ a kpàpiɛ,

ma Davidi ń ma buiↄ e gↄↄpii.

23

Yã́ gbɛzã pↄ́ Davidi ò

1 Yã́ gbɛzã pↄ́ Davidi òn kɛ:

Yɛse nɛ́ Davidi yã́n kɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà gbà gbãa yã'oaɛ.

Yakↄbu Lua aà kpà kía ũ,

ↄ̃mɛ Isailiↄ lɛ̀dan maa ũ.

2 Dii Nisĩna yãdàmɛɛ,

aà yã́ dↄ ma lɛ́u.

3 Isailiↄ Lua yã'ò,

Isailiↄ gbɛsi òmɛɛ:

Tó kí yãgↄ̃̀gↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ a zɛ́wa,

mɛ́ à kía blè vĩakɛa Luaɛ guu,

4 ìↄ dɛ lán ĩatɛ̃ bilɛa gupuawaɛ,

lán gudↄa guduuduusaiwa,

lán lou pↄ́ ì to sɛ̃ bↄlɛwa.

5 Ma bɛdeↄ na ń Luaoo lé?

Aà bàa aↄ kumanↄ e gↄↄpiiɛ.

À a yã́ dↄ̀dↄ píi, a sea vĩo.

A bↄ ń ma suabaaoo lé?

A pↄ́ pↄ́ má a ni vĩ kpaa píio lé?

6 Gbɛ̃pãↄ dɛ lán lɛwaɛ,

wì ń vũaaɛ, wìli kṹ kyàuo.

7 Gbɛ̃́ pↄ́ ye kã́má,

sema aàↄ gↄ̃kɛbↄ ge go kũa,

i tɛsↄ̃má ń kúkĩi.

Davidi nɛgↄ̃naↄ

(1Lad 11.10-41)

8 Davidi nɛgↄ̃naↄ tↄ́n kɛ: Akemↄ gbɛ̃́ Yasↄbaũá nɛgↄ̃n tↄde gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ dↄaanaɛ. Ɔ̃mɛ sↄ̃na sɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa síiↄ̃ↄzi, à ń zↄ̃zↄ̃ò píi gↄↄdoũzĩ. 9 Gbɛ̃́ bee gbɛa Dodai nɛ́ Ɛleazaa, Ahoa gbɛ̃́ kú nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ guu lↄ. A kú ń Davidio gↄↄ pↄ́ Isailiↄ kã̀aa aa zĩkà ń Filitɛ̃ↄ Pasadamiũ. Isailiↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀, 10 ↄ̃ aàpi fɛ̀lɛ à Filitɛ̃ↄ dɛ̀dɛ e aà ↄ wã̀, à gↄ̃̀ fɛ̃nda pá kũa. Dii tò à zĩblè maamaa gↄↄ bee. Zĩgↄ̃ kĩniↄ ɛ̀a sù aa aà lè, ãma pↄ́ↄ woloa gɛↄwa yã́iɛ. 11 Gbɛ̃́ bee gbɛa Age nɛ́ Sãma gusĩsĩde gbɛ̃́ kú. Kɛ́ Filitɛ̃ↄ gãli kã̀aa gu pↄ́ bláa bú kúu, Isailiↄ bàalɛ̀nɛ́, 12 aàpi mɛ́ zɛ̀ gì búpi guoguo. À búpi sìmá, à Filitɛ̃ↄ dɛ̀dɛ. Dii tò à zĩblè maamaa.

13 Pↄkɛkɛgↄↄ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwiↄ guu, gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ bↄ̀ gɛ̀ Davidi kĩ́i Adulaũ gbɛ̀'ɛu. Filitɛ̃ↄ gãli bòo kálɛ Lefai guzulɛu. 14 Gↄↄ bee Davidi ku sɛ̃gbãu, Filitɛ̃ gudↄ̃anaↄ ku Bɛtɛlɛũ. 15 Davidi lɛ́ a bɛ í nidɛ à mɛ̀: Démɛ a gɛ́ Bɛtɛlɛũ bↄlɛ lↄ̀ↄ'i tↄ́imɛɛi? 16 Nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ mɛ́ gɛ̀ gɛ̃̀ Filitɛ̃ↄ bòou, aa Bɛtɛlɛũ bↄlɛ lↄ̀ↄ'i tↄ̀ aa sùò Davidiɛ. Ɔ̃ i we mìo, a tↄ̃̀lɛ Diiɛ sa'o'i ũɛ. 17 À mɛ̀: Kai Dii, má fↄ̃ íɛ bee mio. Gbɛ̃́ pↄ́ aa gì ń wɛ̃niiↄ auɛ. I we mìo. Nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ yãkɛan we.

18 Zeluia nɛ́ Abisai, Yoabu dãuna mɛ́ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwiↄ dↄaana ũ. Ɔ̃mɛ sↄ̃na sɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄooↄzi à ń dɛdɛ, ↄ̃ à tↄbↄ̀ gbɛ̃ↄn baakwipiↄ guu. 19 À tↄbↄ̀ dɛ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄla, ↄ̃ à gↄ̃̀ ń dↄaana ũ, kási a ku nɛgↄ̃n tↄde gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ guuo. 20 Yoiada nɛ́ Benaia, Kabazee gbɛ̃́á zĩ̀kan wↄ́ↄdeɛ. Aà yãkɛaↄ dasi. À Mↄabu nɛgↄ̃n tↄdeↄ dɛ̀ gbɛ̃ↄn pla. À gɛ̃̀ ɛ guu gↄↄ pↄ́ lougbɛ kwɛ̀, à nↄ̀ↄmusu dɛ̀u. 21 À Egipi gↄ̃sa tìisi pↄ́ sↄ̃na kũa dɛ̀. À sↄ̃̀aàzi ń goo, à aà sↄ̃na sìwà à aà dɛ̀ò. 22 Yoiada nɛ́ Benaia mɛ́ yã́piↄ kɛ̀, ↄ̃ à tↄbↄ̀ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwipiↄ guu. 23 À tↄbↄ̀ dɛ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwipiↄla, kási a ku nɛgↄ̃n tↄde gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ guuo. Ɔ̃ Davidi aà dìlɛ a dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

24 Gbɛ̃́ↄ baakwipiↄ tↄ́n kɛ:

Yoabu dãuna Asaɛli,

Dodo nɛ́ Ɛlana Bɛtɛlɛũ gbɛ̃́,

25 Alodi gbɛ̃́ↄ Sãma ń Ɛlikao,

26 Paleti gbɛ̃́ Ɛlɛzi,

Tekoa gbɛ̃́ Ikesi nɛ́ Ila,

27 Anato gbɛ̃́ Abiɛzɛɛ,

Usa gbɛ̃́ Mɛbuni,

28 Ahoa gbɛ̃́ Salamↄ,

Nɛtofa gbɛ̃́ Malai,

29 Nɛtofa gbɛ̃́ Baana nɛ́ Ɛlɛbu,

Gibɛa pↄ́ kú Bɛ̃yãmɛɛ bùsuu gbɛ̃́ Libai nɛ́ Itai,

30 Pilatↄ̃ gbɛ̃́ Benaia,

Gaasi guzulɛ gbɛ̃́ Idai,

31 Alaba gbɛ̃́ Abialebↄ̃,

Bauliũ gbɛ̃́ Azemavɛ,

32 Saaleboni gbɛ̃́ Ɛliaba,

Yasɛ̃ nɛ́ↄ,

33 gusĩsĩde gbɛ̃́ Sãma nɛ́ Yonatãa,

gusĩsĩde gbɛ̃́ Salaa nɛ́ Ahiaũ,

34 Maaka gbɛ̃́ Aasebai nɛ́ Ɛlifele,

Gilo gbɛ̃́ Aitofɛli nɛ́ Ɛliaũ,

35 Kaamɛli gbɛ̃́ Ɛzɛlo,

Laalubu bui Paalai,

36 Zoba gbɛ̃́ Natã nɛ́ Igali,

Gada bui Bani,

37 Amↄni bui Zɛlɛki,

Beelo gbɛ̃́ Naalai, Zeluia nɛ́ Yoabu zĩkabↄkũna,

38 Yɛtɛɛ buiↄ Ila ń Galebuo

39 ń Iti bui Ulio.

Ampii aa gbɛ̃ↄn bla àaↄ̃saiɛ.

24

Davidi a zĩgↄ̃ↄ naoa

(1Lad 21.1-26)

1 Dii pↄ ɛ̀a pà Isailiↄzi, ↄ̃ à Davidi swãfɛ̃̀nɛ́ à mɛ̀: Gɛ́ Isailiↄ ń Yudaↄ naoi. 2 Ɔ̃ kí ò Yoabuɛ ń zĩgↄ̃ dↄaana pↄ́ kuaànↄↄ à mɛ̀: À Isaili buiↄ bùsu kɛɛlɛ píi za Dã e à gɛ pɛò Bɛɛsɛbawa, í ń nao, kɛ́ mà e mà ń dasilɛ dↄ̃. 3 Ɔ̃ Yoabu ò kíɛ: Ma dii kí, Dii n Lua n gbɛ̃́ↄ kↄ̃nɛ lɛɛ basↄo, ní wɛsiɛ, ãma ma dii kí, àkɛa ń ye ǹ kɛ màai? 4 Ń beeo kí yã́ Yoabu ń zĩgↄ̃ dↄaanaↄ blè, ↄ̃ aa bↄ̀lɛ kí kĩ́i, aa gɛ̀ Isailiↄ naoi. 5 Aa bùa Yuudɛ̃wa, aa bòokpà Aloee saɛ. Wɛ̃́lɛpi ku guzulɛuɛ. Ɔ̃ aa Gada bùsu kɛ̀ɛlɛ e Yazɛɛ. 6 Aa Galada bùsu kɛ̀ɛlɛ aa gɛ̀ Kadɛsi, Iti bùsuu e Dãyaani, ↄ̃ aa gɛ̀ Sidↄ̃ oi. 7 Aa gɛ̀ Tii wɛ̃́lɛ bĩ́ideu ń Iviↄ ń Kanaaↄ wɛ̃́lɛↄ guu píi, ↄ̃ aa gɛ̀ Yuda bùsu gɛↄmidↄkĩi oi e Bɛɛsɛba. 8 Aa bùsupi kɛ̀ɛlɛ píi. Mↄ kɛ̃okwi ń gↄↄ baoo gbɛa aa ɛ̀a sù Yelusalɛũ. 9 Ɔ̃ Yoabu gbɛ̃́ pↄ́ à ń naoↄ lɛ́ ò kíɛ. Isaili gↄ̃ɛ pↄ́ aa fɛ̃nda dↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa síiↄ̃ɛ (800.000). Yudaↄ sↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa pla ń basↄoo (500.000).

10 Gbɛ̃́piↄ naoa gbɛa Davidi ku déndↄ̃mɛɛ guu, ↄ̃ a ò Diiɛ: Ma duunakɛ̀ yã́pi kɛa guu maamaaɛ. Dii, mapi n zↄ̀blena, ma tàae kɛ̃a sa, asa ma sↄũyã kɛ̀ɛ. 11 Kɛ́ Davidi fɛ̀lɛ kↄↄ, Dii yã'ò ãnabi Gada, Davidi gu'enaɛ à mɛ̀: 12 Gɛ ǹ o Davidiɛ ma mɛ̀, má yã́ mɛ̀n àaↄ̃ kpálɛ aà gɛ̃zĩ, aà yã́piↄ do gwa à sɛ́, mí kɛɛ̀. 13 Ɔ̃ Gada gɛ̀ Davidi lè, a òɛ̀ à mɛ̀: Imina kaa ń bùsuu wɛ̃̀ sopla ge n ibɛɛↄ pɛ́lɛanzi n bàalɛanɛ́ mↄ àaↄ̃ ge gagyãkaa n bùsuu gↄↄ àaↄ̃, a kpele ń sɛ̀i? Làasookɛwà ǹ gwa, mí gɛ o Lua pↄ́ ma zĩɛ. 14 Ɔ̃ Davidi ò Gadaɛ: Má kú yeelɛa zↄ̃ↄ guuɛ. Má sì wà lɛ́lɛ wà da Dii ↄzĩ, asa a sósobi vĩ maamaaɛ. Asu to mà lɛ́lɛ da gbɛ̃nazĩna ↄzĩo. 15 Ɔ̃ Dii gagyãkà Isailiↄgu za kↄↄ bee e gↄↄ pↄ́ à zɛ̀ò. Sɛa za Dã e à gɛ̀ pɛ̀ò Bɛɛsɛbawa Isailiↄ gàga gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi (70.000). 16 Kɛ́ Dii Malaika ↄbↄ̀ àlɛ yã́yia Yelusalɛũdeↄwa, Dii a nↄ̀sɛ suumpà yã́pi musu, ↄ̃ a ò malaikapiɛ: Zɛ màa! Ǹ n ↄ sↄaa sa. Yebusi bui Alauna pↄ́wɛngbɛ̃zɛ ↄ̃ Dii malaikapi kuu. 17 Gↄↄ pↄ́ Davidi malaikapi è, àlɛ ń dɛdɛ, a ò Diiɛ: Mámɛ ma duunapi kɛ̀ ma tàaekɛ̀. Gbɛ̃́piↄá ma kpàsa sãↄnɛ, aai yãe kɛo. To n ↄ su mapi ń ma de bɛdeↄwa.

18 Gↄↄbeezĩ Gada gɛ̀ Davidi lè a òɛ̀: Gɛ́ Dii gbagbakĩi boi Yebusi bui Alauna pↄ́wɛngbɛ̃zɛu. 19 Ɔ̃ Davidi gɛ̀ lá Dii a yã'ò Gadaɛwa. 20 Kɛ́ Alauna wɛzù, a è kí ń a gbɛ̃́ↄ lɛ́ mↄ́ a kĩ́i, ↄ̃ à gɛ̀ kùlɛɛ̀ à wùlɛ a gbɛɛu 21 à mɛ̀: Ma dii kí, àkɛa ńlɛ mↄ́ mapi n zↄ̀blena kĩ́ii? Davidi wèwà à mɛ̀: Ma mↄ n pↄ́wɛngbɛ̃zɛ lúima, mà Dii gbagbakĩi bouɛ, kɛ́ gagyãpi e go gbɛ̃́ↄwa yã́i. 22 Ɔ̃ Alauna ò Davidiɛ: Ma dii kí, pↄ́ pↄ́ kɛ̀nɛ maa sɛ ǹ sa'oò. Zuↄ gwa sa'obↄ ũ. Pↄ́wɛngbɛ̃goↄ ń zuuↄ sɛ́lɛ yàa ũ. 23 Kí, ma n gba píiɛ. Alauna ɛ̀a ò lↄ: Dii n Lua sinnↄ. 24 Ɔ̃ kí òɛ̀: Aawo! Má lúmaɛ, mí a fĩabonɛ. Má sa'o Dii ma Luawa pã fĩabosaio. Ɔ̃ à pↄ́wɛngbɛ̃zɛpi ń zuↄ lùwà ã́nusu ↄwatɛ̃ blakwi. 25 Ɔ̃ à Dii gbagbakĩi bò we, à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń sáaukpasaↄ. Dii sìaànↄ aà bùsu yã́ musu, ↄ̃ gagyãpi zɛ̀.

* 1:4 1Sam 31.1-6

† 1:18 Yoz 10.13

* 2:2 1Sam 25.43

† 2:4 1Sam 31.11-13

* 3:9 1Sam 15.28

† 3:14 1Sam 18.25, 27

* 4:10 2Sam 1.1-16

* 5:6 Dↄa 1.21

† 5:20 Bee mɛ̀ Dii bↄ̀ bùi.

* 6:2 1Sam 4.4, Soũ 99.1

† 6:3 1Sam 7.1-2

‡ 6:7 Nao 4.15

§ 6:22 Mat 23.12

* 7:12 Soũ 89.3-4, 132.11, Zãa 7.42, Zĩn 2.30

† 7:14 Soũ 2.7, 89.26-27, 2Kln 6.18, Ɛbɛ 1.5

‡ 7:14 Soũ 89.30-33

§ 7:16 Soũ 89.36-37

* 8:13 Soũ 60

* 9:1 1Sam 20.14-16

* 11:21 Dↄa 9.53

* 12:1 Soũ 51

† 12:12 2Sam 16.22

‡ 12:25 Bee mɛ̀ Dii gbɛ̃́ yenzide.

* 13:37 2Sam 3.3

* 16:22 2Sam 12.11-12

* 19:17 2Sam 16.5-13

† 19:25 2Sam 9.1-13

‡ 19:28 2Sam 16.1-4

§ 19:32 2Sam 17.27-29

* 20:1 1Kia 12.16

* 21:2 Yoz 9.3-15

† 21:7 1Sam 20.14-17, 2Sam 9.1-7

‡ 21:8 1Sam 18.19

§ 21:12 1Sam 31.8-13

* 22:50 Lom 15.9

1 Kíaↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

KÍAƆ LÁ SƐ̃IA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ bee kí Salomↄↄ kpalablea yã́ bↄↄlɛkɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa kpalablè aà gbɛaↄ. Gↄↄ pↄ́ Davidi zikũ̀ táotao, a fↄ̃ lɛ́ kpala yã́ↄ gↄ̃gↄ̃ lↄo, ↄ̃ aà nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ wɛ̀ɛlɛ wà e wà aà gɛ̃ɛ ble (1.1-2.12), ↄ̃ aà nɛ́ Salomↄↄ zↄ̃̀lɛ báawa. Aà kíakɛ guu à gbãakpà Lua kpɛ́ dↄawa ń azĩa bɛo. Ãma aà yã́ pↄ́ kɛ̀ vãi mɛ́ dɛ à a dṹniablea mìdɛ ń luanaaikɛsaioɛ ń zↄblea tã́aↄnɛo (2.13-11.43). Ɔ̃ Lua tò kpalapi kɛ̃̀aa pla. Isaili bui pↄ́ aa ku gugbãntoo oiↄ gì misiilɛi kí Salomↄↄ nɛ́ɛ, ↄ̃ aa ńzĩa kía kpà (12.1-14.20). Bee tò Isailiↄ kpalapi kɛ̃̀aa lɛɛ pla e wɛ̃̀ ↄ̀aa pla taawa, Isailiↄ kpala ń Yudaↄ kpalao. Aa kálɛa kↄ̃ saɛɛ, ãma aaliↄ na gbã wàↄ na ziao (14.21-22.53).

Lápi lɛ́ dadawɛ̃ɛ à kũ̀ kíaↄ aaↄ dɛ náaideↄ ũ Luaɛɛ. An náai bee ì to bùsu kua àↄ na, ãma kúlɛa tã́aↄnɛ ń luayãmasaio ì mipɛńnↄ kaalɛwaɛ. Lua ãnabiↄ zĩ̀má dasi, aaìↄ Lua yãdilɛnɛↄ dↄńgu. Ãnabi Elia mɛ́ ń mide ũ (17-19, 21).

1

Adonia azĩa dilɛa kía ũ

1 Kí Davidi zikũ̀ táotao. Baa tó wà zwãa kùaàla, ĩ́ana ì gi àↄ aà dɛɛ. 2 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Wá dii kí, to wà wɛ̃́ndia wɛɛlɛnɛ, aàↄ zĩkɛnɛ, iↄ n gwa, iↄ wúlɛ n saɛ, kɛ́ ĩ́ana su n dɛ lↄo yã́i. 3 Ɔ̃ wà gɛ̀ kpálɛkɛ̀ wɛ̃́ndia kɛfɛnai Isaili bùsuu píi, ↄ̃ wà bↄ̀ Sunɛũ nↄɛ Abisagawa, wa sɛ̀ sùò kíɛ. 4 Wɛ̃́ndiapiá nↄanaɛ. Ìↄ kí gwa àↄ zĩkɛɛ̀, ãma kí i aà dↄ̃ nↄɛ ũo.

5 Agita nɛ́ Adonia* azĩa dìlɛ a ka, à mɛ̀ ámɛ á kpalable tia. Ɔ̃ à sↄ̃́goↄ sɛ̀ ń sↄ̃deↄ ń gↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn blakwi pↄ́ aaↄ bàalɛ aaↄ dↄaaɛↄ. 6 Zaa a ku, aà mae i aà lele à mɛ bↄ́yãi ńlɛ kɛ màaio. Aàpi sↄ̃ gↄ̃ kɛfɛnaɛ. Abisaloũ mɛ́ yↄ̃́ mì a kpàwà. 7 Ɔ̃ à lɛkpàaĩ ń Zeluia nɛ́ Yoabuo ń sa'ona Abiataao, ↄ̃ aa zɛ̀aànↄ. 8 Kási sa'ona Zadoki ń Yoiada nɛ́ Benaiao ń ãnabi Natão ń Simɛio ń Davidi gbɛ̃naↄ ń aà dↄai nɛgↄ̃naↄ aai zɛaànↄo. 9 Adonia sa'ò ń sãↄ ń zuↄ ń zunɛ mɛkpaaↄ Gbɛ̀mlɛ̃ pↄ́ kú Logɛli nibↄna saɛwa. À a dãuna kíanɛↄ sìsi píi ń Yuda pↄ́ dɛ kía ìwa ũↄ píi. 10 I ãnabi Natã sísio ge Benaia ge Davidi dↄai nɛgↄ̃naↄ ge azĩa dãuna Salomↄↄ.

11 Ɔ̃ Natã gɛ̀ Salomↄↄ da Basɛba† là à mɛ̀: Ni ma Agita nɛ́ Adonia kpalablè wá dii kí Davidi dↄ̃a saio lé? 12 To mà lɛdama, lá ńyↄ̃ kɛ, ǹ nzĩa misi ń n nɛ́ Salomↄↄ pↄ́o. 13 Fɛlɛ gɛ́ kí Davidi kĩ́i, ní oɛ̀, kɛ́ à lɛgbɛ̃̀nɛ yãa sↄ̃ à mɛ̀ n nɛ́ Salomↄↄ mɛ́ a kpalable a gbɛu a gɛ̃ɛ ũ sↄ̃ bɛ? Àkɛa Adonia mɛ́ kpalablèi? 14 Gↄↄ pↄ́ ńlɛ yã́pi oɛ̀ ↄ̃ má mↄ́ sↄ̃, mí yã́'idia. 15 Ɔ̃ Basɛba gɛ̀ kí lè aà kpɛa, asa kí zikũ̀ɛ. Sunɛũ nↄɛ Abisaga kuaànↄ we. 16 Basɛba kùlɛ mipɛ̀lɛɛ̀, ↄ̃ kí aà là à mɛ̀: Bↄ́ ń yeii? 17 A wèwà à mɛ̀: Baa, ḿmɛ n lɛgbɛ̃̀ mapi n zↄ̀blenaɛ ń Dii n Lua tↄ́o n mɛ̀ ma nɛ́ Salomↄↄ mɛ́ a kpalable, iↄ dɛ kía ũ n gɛ̃ɛ ũo lò? 18 Gwa ma dii kí, Adonia mɛ́ kpalablè tia, mɛ́ ń a yã́ dↄ̃o. 19 À sa'ò ń zuↄ ń zunɛ mɛkpaaↄ ń sãↄ dasidasi, à n nɛ́ↄ sìsi píi ń sa'ona Abiataao ń zĩgↄ̃ↄ dↄaana Yoabuo, ↄ̃ i n zↄ̀blena Salomↄↄ sísio. 20 Ma dii kí, ḿmɛ Isailiↄ sↄ̃́anzi ḿpii, wà e ma gbɛ̃́ pↄ́ a gↄ̃ kía ũ n gbɛu. 21 Ma dii kí, tó n ta n deziↄ guu, mapi ń ma nɛ́ Salomↄↄo, waↄ wá gwa tàaedeↄ ũɛ.

22 Kɛ́ àlɛ yã'o ń kío màa, ↄ̃ ãnabi Natã kà. 23 Wa ò kíɛ wà mɛ̀, ãnabi Natã kɛ́. Ɔ̃ Natãpi mↄ̀ kùlɛ kíɛ, à wùlɛ a gbɛɛu 24 à mɛ̀: Ma dii kí, ḿmɛ n mɛ̀ Adonia kpalable, iↄ dɛ kía ũ n gɛ̃ɛ ũa? 25 Asa à gɛ̀ sa'ò gbã ń zuↄ ń zunɛ mɛkpaaↄ ń sãↄ dasidasi. À n nɛ́ↄ sìsi píi ń n zĩgↄ̃ↄ dↄaanao ń sa'ona Abiataao. Aalɛ pↄble, aalɛ imiaànↄ tia, aalɛ mɛ: Lua kí Adonia dↄ̃ ń aafiao! 26 Ãma i mapi n zↄ̀blena sísio ge sa'ona Zadoki ge Yoiada nɛ́ Benaia ge n zↄ̀blena Salomↄↄ. 27 Ma dii kí, asi ḿmɛ n yã́pi kɛ̀, ↄ̃ n gi gbɛ̃́ pↄ́ a zↄ̃lɛ kpalau n gɛ̃ɛ ũ oi wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛa?

Salomↄↄ kpaa kpalau

28 Ɔ̃ kí Davidi mɛ̀: À Basɛba sísimɛɛ. Kɛ́ Basɛba mↄ̀ gɛ̃̀, à mↄ̀ zɛ̀ kí aɛ. 29 Ɔ̃ kí lɛgbɛ̃̀ɛ̀ à mɛ̀: Dii ku! À ma bↄ taasi píi guu. 30 Lɛ́ pↄ́ má gbɛ̃̀nɛ ń Dii Isailiↄ Lua tↄ́o, ma mɛ̀ n nɛ́ Salomↄↄ mɛ́ a kpalable ma gbɛu, iↄ dɛ kía ũ ma gɛ̃ɛ ũ, má kɛ gbã kã́ukãu. 31 Ɔ̃ Basɛba kùlɛ mipɛ̀lɛ tↄↄlɛ kíɛ à mɛ̀: Ma dii kí Davidi, Lua n dↄ̃ ń aafiao gↄↄpii!

32 Ɔ̃ kí Davidi mɛ̀: À sa'ona Zadoki sísimɛɛ ń ãnabi Natão ń Yoiada nɛ́ Benaiao. Kɛ́ aa kà kí kĩ́i, 33 a ònɛ́: À ma ìwaↄ naaa à gɛ́ ma nɛ́ Salomↄↄ dii ma sↄ̃baona kpɛ, í gɛaànↄ Giↄ̃. 34 Wekĩi sa'ona Zadoki ń ãnabi Natão aa nísikauwà, aai aà dilɛ Isailiↄ kía ũ, í kuupɛ à wiilɛ à mɛ: Lua kí Salomↄↄ dↄ̃ ń aafiao! 35 Bee kpɛ í suaànↄ, i zↄ̃lɛ kpalau, iↄ dɛ kía ũ ma gbɛu. Aàpi má dìlɛ Isailiↄ ń Yudaↄ dↄaana ũ. 36 Ɔ̃ Yoiada nɛ́ Benaia ò kíɛ: A kɛ màa! Dii n Lua n lɛ́si, ma dii kí! 37 Lá Dii kunnↄ ma dii kí, aàↄ kú ń Salomↄↄo màa sↄ̃, i aà kíakɛ kã́fĩ dɛ n pↄ́a.

38 Ɔ̃ sa'ona Zadoki ń ãnabi Natão ń Yoiada nɛ́ Benaiao ń dↄaiↄ gɛ̀ Salomↄↄ dì kí Davidi sↄ̃baona kpɛ, aa gɛ̀aànↄ Giↄ̃. 39 Ɔ̃ sa'ona Zadoki nísi tùu sɛ̀ Dii zwã̀akpɛu, à nísipi kà Salomↄↄwa. Kɛ́ wà kuupɛ̀, ↄ̃ gbɛ̃́pii wiilɛ̀ aa mɛ̀: Lua kí Salomↄↄ dↄ̃ ń aafiao! 40 Ɔ̃ gbɛ̃́pii bↄ̀ tɛaàzi, aalɛ su, aalɛ kulɛpɛ, aalɛ pↄnakɛ maamaa, ↄ̃ tↄↄlɛ lùa kↄ̃fĩ pↄ́ aalɛ kɛpi yã́i.

41 Kɛ́ Adonia ń gbɛ̃́ pↄ́ à ń sisiↄ pↄblè aa làa, aalɛ fɛlɛ, aa kↄ̃fĩpi mà. Kɛ́ Yoabu kuu'ↄpi mà, ↄ̃ à mɛ̀: Bↄ́ zↄa mɛ́ dↄ wɛ̃́lɛ guu màai? 42 I yã́pi o a làao, ↄ̃ sa'ona Abiataa nɛ́ Yonatãa kàò gↄ̃̀ↄ. Ɔ̃ Adonia mɛ̀: Mↄ ǹ gɛ̃. Bɛɛɛden n ũ, baona n mↄò. 43 Ɔ̃ Yonatãa ò Adoniaɛ: Aawo! Wá dii kí Davidi mɛ́ Salomↄↄ kpà kpalau. 44 À sa'ona Zadoki ń ãnabi Natão ń Yoiada nɛ́ Benaiao ń a dↄaiↄ gbàɛ aa gɛaànↄ, ↄ̃ aa gɛ̀ aà dì kí sↄ̃baona kpɛ. 45 Ɔ̃ sa'ona Zadoki ń ãnabi Natão nísikàwà, aa aà kpà kía ũ Giↄ̃. Bↄa we aa sù ń pↄnakɛao, ↄ̃ wɛ̃́lɛ lòo. Kↄ̃fĩ pↄ́ á màn we. 46 Salomↄↄ zↄ̃lɛa kpalau kↄ̀. 47 Ɔ̃ wá dii kí Davidi ìwaↄ mↄ̀ fↄkpàwà sↄ̃, aa mɛ̀ Lua Salomↄↄ tↄbↄ dɛ aà pↄ́a! Lua aà kíakɛ gba gbãa dɛ aà pↄ́a! Ɔ̃ Davidi misìilɛ Diiɛ a liiwa, 48 à mɛ̀: Wà gbãakpa Dii Isailiↄ Luazi! Asa a tò ma wɛsì ma gɛ̃ɛ kpaa ma kpalaulɛ gbã.

49 Kɛ́ vĩa gbɛ̃́ pↄ́ Adonia ń sisiↄ kũ̀, ↄ̃ aa tilɛ̀, baade a taa kɛ̀. 50 Kɛ́ Adonia lɛ́ vĩakɛ Salomↄↄɛ, à fɛ̀lɛ gɛ̀ nà Dii gbagbakĩizi, à a kↄ́ba kũ̀. 51 Ɔ̃ wa ò Salomↄↄɛ wà mɛ̀: Gwa, Adonia lɛ́ vĩakɛnɛɛ, à gɛ̀ nà Dii gbagbakĩizi a a kↄ́ba kũa, àlɛ mɛ ǹ lɛgbɛ̃ n zↄ̀blenaɛ gbã, kɛ́ ńyↄ̃ a dɛo. 52 Ɔ̃ Salomↄↄ mɛ̀: Tó a azĩa kũa dↄ̃ gbɛ̃́ bɛɛɛde ũ, baa aà mikãe a lɛ́lɛ zĩ́lɛo. Tó wà sù vãie èwà sↄ̃, à gàɛ. 53 Ɔ̃ kí Salomↄↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa Adonia gò Dii gbagbakĩiwa. Kɛ́ Adoniapi mↄ̀ kùlɛɛ̀, ↄ̃ Salomↄↄ òɛ̀: Ta n bɛ.

2

Davidi lɛdilɛa Salomↄↄɛ

1 Kɛ́ Davidi gagↄↄ kãikũ̀, à lɛdìlɛ a nɛ́ Salomↄↄɛ à mɛ̀: 2 Málɛ gɛ́ gɛ́kĩi. Sↄ̃dilɛ, níↄ dɛ gbɛ̃́ kàsaa ũ! 3 Nìliↄ Dii ń Lua yãdilɛnɛↄ kũa, níↄ táa'o lá a yeiwa, níↄ aà ↄtondↄkĩi gwa, níↄ aà yãdilɛaↄ kũa ń aà ikoyãↄ ń aà yã'onɛↄ, lá a ku Mↄizi ikoyã láuwa, yã́ pↄ́ ńlɛ kɛ píi iↄ bↄ maa, n tá píi iↄ na. 4 Màa Dii a yã́ pↄ́ a òmɛɛ papa à mɛ̀, tó ma nɛ́ↄ ńzĩa kũa dↄ̃, mɛ́ aalɛ táa'o lá á yeiwa sĩana, mɛ́ an sↄ̃ kuwa, ma buiↄ aaↄ kpaa Isailiↄ kpalau gↄↄpiiɛ.

5 Ń yã́ pↄ́ Zeluia nɛ́ Yoabu kɛ̀mɛɛ dↄ̃, lá à Isaili zĩgↄ̃ↄ dↄaana gbɛ̃ↄn plaↄ dɛ̀dɛ, Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛ* ń Yɛtɛɛ nɛ́ Amasao.† À gbɛ̃́piↄ dɛ̀dɛ, an au fã̀ aà asana ń aà kyaleↄwa. I kɛ sↄ̃ zĩ guu no. 6 Yã́ kɛɛ̀ n ↄ̃nↄ lɛ́u. Ńsu to aà mikã dadau, i gbasa ta bɛdau niɛ guuo. 7 Gbɛ̃kɛkɛ Galada gbɛ̃́ Baazilai nɛgↄ̃ɛↄnɛ. Ǹ ń dilɛ gbɛ̃́ pↄ́ áↄ pↄble sãnuↄ guu, asa aamɛ aa zɛ̀manↄ gↄↄ pↄ́ málɛ bàalɛ n vĩ̀i Abisaloũɛ.‡ 8 Bɛ̃yãmɛɛ bui Gela nɛ́ Simɛi, Bauliũ gbɛ̃́ kunnↄ lↄ. À ma ka pãsĩpãsĩ gↄↄ pↄ́ málɛ gɛ́ Maanaiũ.§ Kɛ́ à mↄ̀ dàmalɛ Yuudɛ̃i, ma lɛgbɛ̃̀ɛ̀ ma mɛ̀ ń Diio má aà dɛo.* 9 Ń beeo ńsu ǹ aà to we swã́gagasaio. Ń ↄ̃nↄ, lá ńyↄ̃ kɛ ǹ tↄsiwà aà ta bɛdau, ń dↄ̃.

10 Ɔ̃ Davidi gà. Yelusalɛũ fã́ani pↄ́ wà aà vĩ̀u ↄ̃ wì mɛ Davidi wɛ̃́lɛ.† 11 A dɛ Isailiↄ kía ũ wɛ̃̀ blaɛ, Hɛblↄ̃ wɛ̃̀ sopla,‡ Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi ń àaↄ̃o. 12 Salomↄↄ mɛ́ gↄ̃̀ kía ũ a mae gbɛu, a ku kpalau gíũgiũ.

Adonia gaa

13 Agita nɛ́ Adonia gɛ̀ Salomↄↄ da Basɛba lè, ↄ̃ Basɛba aà là à mɛ̀: Aafia n mↄa? A wèwà à mɛ̀: Aafiaɛ! 14 Adonia ɛ̀a mɛ̀: Má yãvĩ mà onɛ. Basɛba mɛ̀: O! 15 Ɔ̃ Adonia mɛ̀: Ń dↄ̃ kɛ́ kpala dɛ ma pↄ́ ũ yãaɛ. Isailiↄ wɛ́ dↄmazi ḿpii mà gↄ̃ kía ũ, ↄ̃ yã́ lìlɛ, ma dãuna mɛ́ kpalablè, asa Dii mɛ́ aà kpàu. 16 Tiasa yã́ mɛ̀ndo málɛ gbɛama, ńsu gí kɛimɛɛo. Basɛba mɛ̀: O! 17 Ɔ̃ à mɛ̀: Gbɛamɛɛ kí Salomↄↄwa aà Sunɛũ nↄɛ Abisaga§ kpaa nↄ ũ, asa a ginɛo. 18 Basɛba òɛ̀: Tↄ̀ↄ, má oɛ̀nɛ.

19 Kɛ́ Basɛba gɛ̀ kí Salomↄↄ lei Adonia yã́pi musu, ↄ̃ kípi fɛ̀lɛ gɛ̀ dàaàlɛ à kùlɛɛ̀, ↄ̃ à ɛ̀a mↄ̀ zↄ̃̀lɛ a gĩ́naa. Ɔ̃ wà mↄ̀ Basɛbaɛ ń kìlao, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ kí ↄplaai. 20 Basɛbapi mɛ̀: Yã́ yↄↄnae má vĩ mà gbɛama, ńsu gí kɛimɛɛo. Ɔ̃ kí mɛ̀: Gbɛa Naa, má gio. 21 Ɔ̃ Basɛba mɛ̀: To wà Sunɛũ nↄɛ Abisaga kpa n vĩ̀i Adoniawa nↄ ũ. 22 Ɔ̃ kí Salomↄↄ a da là à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ Sunɛũ nↄɛ Abisaga gbɛa Adoniaɛi? Kpala ńlɛ gbɛaɛ̀ we mɛ̀, asa ma vĩ̀iɛ. Ńlɛ kpala gbɛaɛ̀ ń sa'ona Abiataao ń Zeluia nɛ́ Yoabuoɛ. 23 Ɔ̃ kí Salomↄↄpi lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀: Má sì ń Diio, tó Adonia i ga yã́ pↄ́ a gbɛ̀api yã́io, Lua yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ. 24 Lá Dii ma kpa kpalau, à ma dilɛ ma mae Davidi gɛ̃ɛ ũ, à ma bui zɛ̀dↄ lá à a lɛgbɛ̃̀wa, má sì ń Diipio Adonia gà gbãɛ. 25 Ɔ̃ kí Salomↄↄpi Yoiada nɛ́ Benaia zĩ̀, à gɛ̀ ↄtↄ̃̀ Adoniawa, ↄ̃ à gà.

Salomↄↄ Abiataa yaa ń Yoabu gaao

26 Kí ò sa'ona Abiataaɛ: Ɛa ta n bualoũ Anato. À kũ̀ ǹ gaɛ, ãma má n dɛ gbão, asa ḿmɛ n Dii Lua kpagolo sɛ̀ n dↄaa ma mae Davidiɛ,* mɛ́ n zɛaànↄ aà wɛtãa píi guu.† 27 Màa Salomↄↄ Abiataa ya bↄ̀ Dii gbagbazĩu, kɛ́ yã́ pↄ́ Dii ò Ɛli bɛdeↄ musu‡ Silo e pa yã́i.

28 Kɛ́ Yoabu a feena mà, ↄ̃ à bàalɛ̀ gɛ̃̀ Dii zwã̀akpɛ ua, à nà Dii gbagbakĩizi à a kↄ́ba kũ̀. Yoabupi zɛ̀ ń Adoniao yãaɛ, ãma i zɛ ń Abisaloũoo. 29 Kɛ́ wa ò kí Salomↄↄɛ, Yoabu bàalɛ̀ gɛ̃̀ Dii zwã̀akpɛ ua, a ku sa'okĩipi saɛ, ↄ̃ Salomↄↄ ò Yoiada nɛ́ Benaiaɛ aà gɛ ↄtↄ̃wà we. 30 Kɛ́ Benaia gɛ̃̀ Dii zwã̀akpɛ ua, a òɛ̀: Kí mɛ̀, mↄ ǹ bↄ! Ɔ̃ Yoabu mɛ̀: Aawo! Lakĩi má gau. Ɔ̃ Benaia gbɛ̃́ↄ zĩ̀ kíwa à mɛ̀: Lá Yoabu yã́zãsìan kɛ. 31 Ɔ̃ kí òɛ̀: Kɛɛ̀ lá a òwa. Ǹ aà dɛ, ní aà vĩ, kɛ́ aà gbɛ̃dɛa pã yã́ su wi mapi ń ma de bɛdeↄ musuo yã́i. 32 Dii a to aà gbɛ̃dɛa yã́ wí aà musuɛ, asa à ↄtↄ̃̀ yãesaide gbɛ̃ↄn pla pↄ́ an maa dɛalaↄwaɛ. À Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛ, Isaili zĩgↄ̃ↄ dↄaana ń Yɛtɛɛ nɛ́ Amasa, Yuda zĩgↄ̃ↄ dↄaanao dɛ̀ ma mae lɛ́ saiɛ. 33 An dɛa yã́ aↄ wi Yoabu ń a buiↄ musu gↄↄpiiɛ, kási Dii aↄ Davidi ń a buiↄ ń a uao ń a kpalao gba aafia gↄↄpiiɛ. 34 Ɔ̃ Yoiada nɛ́ Benaia gɛ̀ ↄtↄ̃̀ Yoabuwa, ↄ̃ wà aà vĩ̀ a bɛ gbáau. 35 Ɔ̃ kí Yoiada nɛ́ Benaia dìlɛ zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ aà gbɛu, sa'ona Zadoki sↄ̃ Abiataa gbɛu.

Simɛi gaa

36 Kí gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa Simɛi sìsi, ↄ̃ a òɛ̀: Bɛkpa Yelusalɛũ la, níↄ ku a guu. Ńsu bↄ wɛ̃́lɛu la ǹ gɛ́ gueio. 37 Ǹyↄ̃ dↄ̃ sã́asã kɛ́ gↄↄ pↄ́ n bua Sedↄ̃wa, n gan we. Kási n nzĩa dɛ̀ɛ. 38 Ɔ̃ Simɛi ò kíɛ: Yãmaaɛ, ma dii kí. Mapi n zↄ̀blena má kɛ lá ń òwaɛ. Ɔ̃ à gↄ̃̀ Yelusalɛũ màa gĩa gↄↄpla.

39 Wɛ̃̀ àaↄ̃ gbɛa Simɛi zↄ̀ gbɛ̃ↄn plaↄ bàalɛ̀ aa tà Maaka nɛ́ Akisi, Gata kía kĩ́i, ↄ̃ wa ò Simɛiɛ: N zↄↄ ku Gata. 40 Ɔ̃ Simɛi fɛ̀lɛ káoyè a zàa'ĩnaɛ, à gɛ̀ Akisi kĩ́i Gata a zↄpiↄ wɛɛlɛi. Kɛ́ à ń é, ↄ̃ à ń sɛ́lɛ Gata à sùńnↄ. 41 Ɔ̃ wa ò Salomↄↄɛ, Simɛi bↄ̀ Yelusalɛũ, à gɛ̀ Gata à ɛ̀a sù. 42 Ɔ̃ kí gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa Simɛi sìsiɛ, ↄ̃ a òɛ̀: Má tò ń lɛgbɛ̃̀ n mɛ̀ ń sì ń Diio, ↄ̃ ma lɛzàma ma mɛ̀, zĩ́ pↄ́ n bↄ la n gɛ guei, ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ n gan we. Ɔ̃ ń òmɛɛ, yãmaaɛ, ń mà. 43 Bↄ́yãi n bↄ lɛ́ pↄ́ ń gbɛ̃̀ n mɛ̀ ń sì ń Diio n yã́ pↄ́ má dìlɛnɛo kpɛi? 44 Ɔ̃ kí ɛ̀a òɛ̀ lↄ: Vãi pↄ́ ń kɛ̀ ma mae Davidiɛ dↄngu píi. Dii mɛ́ a to vãipi wi n musu sa, 45 kási a báaadamaguɛ, i Davidi kpala zĩ́napɛlɛ gíũgiũ, aↄ láaa vĩo. 46 Kí yã'ò Yoiada nɛ́ Benaiaɛ, ↄ̃ à gɛ̀ ↄtↄ̃̀ Simɛiwa. Màa Salomↄↄ kpala zĩ́napɛ̀lɛ.

3

Salomↄↄ ↄ̃nↄ gbɛaa

(2Lad 1.1-13)

1 Salomↄↄ lɛdoũkɛ̀ ń Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄo, à aà nɛnↄɛ sɛ̀ nↄ ũ, à sùò Davidi wɛ̃́lɛu e àↄ gɛ́ a kpɛ́ ń Dii kpɛ́o ń Yelusalɛũ bĩ́io midɛi. 2 Gↄↄ bee wi kpɛdↄ Diiɛ gĩao, ↄ̃ wìↄ sa'o gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄwa. 3 Salomↄↄ ye Diizi, a a mae Davidi yãdilɛnɛↄ kũa, kási sↄ̃ ì sa'o gulɛsĩpiↄwaɛ, ↄ̃ ìↄ tulaletikatɛa we.

4 Ɔ̃ à gɛ̀ Gabaↄ̃ↄ sa'oi, asa gulɛsĩ bee mɛ́ dɛńla. À sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò we ń sa'obↄↄ mɛ̀n ↄ̀aa sↄo. 5 Ɔ̃ Dii bↄ̀ mↄ̀wà nana guu we gwãasĩna à mɛ̀: Pↄ́ pↄ́ ń yei gbɛaa. 6 Ɔ̃ Salomↄↄ mɛ̀: N gbɛ̃kɛkɛ̀ n zↄ̀blena ma mae Davidiɛ maamaaɛ, kɛ́ a dɛnɛ gbɛ̃maa náaide nↄ̀sɛpuade ũ yã́i. N gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ kɛ̀ɛ̀, ń tò mapi aà nɛ́ lɛ́ kible aà gɛ̃ɛ ũ e ń a gbão. 7 Tia kɛ́wa Dii ma Lua, n mapi n zↄ̀blena kpà kía ũ ma mae Davidi gbɛu. Ɛ̀waasonan ma ũ, má dↄaanakɛ dↄ̃o. 8 Mapi n zↄ̀blena, má kú ń n gbɛ̃́ pↄ́ ń sɛ̀ↄ, gbɛ̃́ dasi pↄ́ wa fↄ̃ ń nao wà ń lɛ́ dↄ̃oↄ. 9 To mapi n zↄ̀blena màↄ laai vĩ, to màli yã́gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃́ↄnɛ mà maa dↄ̃kↄ̃ɛ ń vãio. Tó màa no, kpelewa má kɛ mà yã́gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃́ dasipiↄnɛi? 10 Yã́ pↄ́ Salomↄↄ gbɛ̀api kà Diigu, 11 ↄ̃ a òɛ̀: Lá yã́ pↄ́ ń gbɛ̀aan we, ni wɛ̃ni gbã̀a gbɛao ge àizɛɛ ge n ibɛɛↄ gaa, sema yã́gↄ̃gↄ̃a a zɛ́wa dↄ̃a ↄ̃ ń gbɛ̀a, 12 má kɛ lá ń gbɛ̀awa, má n gba ↄ̃nↄ ń laaio. Gbɛ̃́ pↄ́ kú n ãae ge gbɛ̃́ pↄ́ aↄ ku n gbɛae ↄ̃nↄ a kanwao. 13 Má pↄ́ pↄ́ ni gbɛao kpama lↄ, má n gba àizɛɛ ń gawio píi, kíae a kanwao e ǹ gɛ ǹ gaò. 14 Tó ńlɛ táa'o lá má yeiwa, mɛ́ ń ma yã'onɛↄ ń ma yãdilɛaↄ kũa, lá n mae Davidi kũa yãawa, má n wɛ̃ni dↄnɛ ń mↄgalao. 15 Ɔ̃ Salomↄↄ vù, asa nana àlɛ o. Ɔ̃ à tà Yelusalɛũ à gɛ̀ zɛ̀ Dii bàa kua ń Isailiↄ kpagolo aɛ, à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sáaukpasao ò we, ↄ̃ à blɛsakɛ̀ a ìwaↄnɛ.

Salomↄↄ yã́gↄ̃gↄ̃a káaluaↄnɛ

16 Zĩewa káalua gbɛ̃ↄn plaↄ mↄ̀ Salomↄↄ kĩ́i, aa sĩ̀ aà aɛ. 17 An gbɛ̃do mɛ̀: Gáafaakɛmɛɛ Baa. Mapi ń nↄɛɛ beeo wá kú kpɛ́ doũɛ. Ɔ̃ ma nɛ'ì, wámɛwawa pla kpɛ́piu. 18 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ ↄ̃ nↄɛpi nɛ'ì sↄ̃. Wámɛwawa pla kpɛ́pi guu, gbɛ̃e kúwanↄ weo. 19 Kɛ́ nↄɛpi wùlɛ a nɛgↄ̃ɛpiwa gwãasĩna, à gà. 20 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gwãasĩn wɛɛdo, à ma nɛgↄ̃ɛ sɛ̀ ma saɛ gↄↄ pↄ́ mapi n zↄ̀blena málɛ i'o, a wùlɛ a kùɛ, ↄ̃ à nɛ́ pↄ́ gàpi sɛ̀, a wùlɛmɛɛ ma kùɛ. 21 Kɛ́ ma vu kↄↄ mà yↄ̃́ kpá ma nɛ́wa, ↄ̃ má è gɛ̀. Kɛ́ má gwàgwa, mi e ma nɛ'ia ũo. 22 Ɔ̃ nↄɛpi gbɛ̃do mɛ̀: Ɛgɛɛ! Ma nɛ́ mɛ́ bɛ̃́ɛ, n nɛ́ mɛ́ gà. Ɔ̃ nↄɛ sɛ̃́ia mɛ̀: Ɛgɛɛ! N nɛ́ mɛ́ gà, ma nɛ́ mɛ́ bɛ̃́ɛ. Ɔ̃ aalɛ lɛkpaakɛ kí aɛ.

23 Ɔ̃ kí mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ bee mɛ̀ a nɛ́ mɛ́ bɛ̃́ɛ, n nɛ́ mɛ́ gà, mɛ́ gbɛ̃́ kee mɛ̀, ɛgɛɛ, n nɛ́ mɛ́ gà, a nɛ́ mɛ́ bɛ̃́ɛ. 24 Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: À mↄmɛɛ ń fɛ̃ndao. Ɔ̃ wà mↄ̀oɛ̀. 25 Kí mɛ̀: À nɛ́ pↄ́ bɛ̃́ɛ zↄ̃ɛ pla, í a kpɛdo kpa gbɛ̃dowa, í a kpɛdo kpa gbɛ̃dowa. 26 Ɔ̃ nↄɛ pↄ́ a nɛ́ mɛ́ bɛ̃́ɛ, nɛ́pi kɛ̀ɛ̀ wɛ̃naũ, a ò kíɛ: Baa, nɛ́ pↄ́ bɛ̃́ɛpi kpawà, ńsu ǹ aà dɛo. Ɔ̃ aà gbɛ̃do mɛ̀: Aↄ dɛ ma pↄ́ ũo, aↄ dɛ n pↄ́ ũ sↄ̃o, wà aà zↄ̃ɛ pla. 27 Ɔ̃ kí yãgↄ̃̀gↄ̃ à mɛ̀: Wà nɛ́ pↄ́ bɛ̃́ɛpi kpa nↄɛ sɛ̃́iawa. Ásu à aà dɛo, aà dan we. 28 Kɛ́ Isailiↄ yã́kpalɛ pↄ́ kí kɛ̀pi mà, aa aà yãdà gbia, asa aa è Lua aà gbà ↄ̃nↄ aà yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ a zɛ́wa.

4

Salomↄↄ ìwaↄ

1 Kí Salomↄↄ mɛ́ Isaili bui píi kía ũ. 2 Aà bùsu dↄaanaↄ tↄ́n kɛ: Zadoki nɛ́ Azalia mɛ́ sa'ona ũ. 3 Sisa nɛ́ↄ Ɛliolɛfu ń Ahiao mɛ́ aà lakɛ̃naↄ ũ. Ailudi nɛ́ Yosafa mɛ́ aà kpàwakɛna ũ. 4 Yoiada nɛ́ Benaia mɛ́ aà zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. Zadoki ń Abiataao mɛ́ sa'onaↄ ũ. 5 Natã nɛ́ Azalia mɛ́ aà bùsu dↄaanaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Sa'ona Zabudu, Natã nɛ́ mɛ́ aà kwàasi ũ. 6 Ahisaa mɛ́ aà bɛ ziia ũ. Abeda nɛ́ Adonilaũ mɛ́ zↄzĩ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

7 Kí Salomↄↄ Isaili bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ dìlɛdilɛ gbɛ̃ↄn kuɛpla. Wɛ̃ ń wɛ̃o an baade ì kípi ń a uadeↄ gwa ń blɛo mↄ dodo. 8 An tↄ́n kɛ: Hulu nɛ́ mɛ́ Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩde vĩ. 9 Dɛkɛɛ nɛ́ mɛ́ Makaza ń Saalebiũo ń Bɛsɛmɛsio ń Elonio ń Bɛkanao vĩ. 10 Hɛsɛ nɛ́ mɛ́ Alubo vĩ. Soko ń Efɛɛ bùsu bṹuoá aà pↄ́ɛ lↄ. 11 Abinadabu nɛ́ mɛ́ Doo gusĩsĩde vĩ. Salomↄↄ nɛnↄɛ Tafa mɛ́ aà nↄ ũ. 12 Ailudi nɛ́ Baana mɛ́ Taanaki ń Mɛgidoo ń Bɛtɛsã bùsu pↄ́ kú Zalɛtã saɛ ń Yezɛlɛɛ zĩ́lɛo vĩ píi sɛa za Bɛtɛsã e Abɛli Mɛↄla e Yↄkemaũ kpɛle. 13 Gɛbɛɛ nɛ́ mɛ́ Lamↄtu Galada vĩ. Manase nɛ́ Yaii mɛ́ zↄ̃ɛwia pↄ́ kú Galada bùsuuↄ vĩ ń Aagobu bùsu pↄ́ kú Basanao ń a mɛɛwia bĩ́ideↄ mɛ̀n bàaↄ̃. Wà ń bↄlɛ gbã́aↄ kɛ̀ ń mↄgotɛ̃oɛ. 14 Ido nɛ́ Ainadabu mɛ́ Maanaiũ vĩ. 15 Aimaaza mɛ́ Nɛfatali bùsu vĩ. Ɔ̃mɛ Salomↄↄ nɛnↄɛ Basɛma sɛ̀ nↄ ũ. 16 Usai nɛ́ Baana mɛ́ Asɛɛ buiↄ bùsu vĩ ń Alotio. 17 Palua nɛ́ Yosafa mɛ́ Isakaa buiↄ bùsu vĩ. 18 Ɛla nɛ́ Simɛi mɛ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsu vĩ. 19 Uli nɛ́ Gɛbɛɛ mɛ́ Galada bùsu vĩ. Amↄleↄ kí Siↄ̃ ń Basana kí Oguo mɛ́ kú we yãa. Gɛbɛɛpi mɛ́ bùsupi dↄaana ũ ado. 20 Yudaↄ ń Isailiↄ dasi lán ísialɛ ũfãawaɛ. Aaìↄ pↄble, aaìↄ imi, aaìↄ pↄnakɛ.

5

Salomↄↄ namablea ń aà ↄ̃nↄo

1 Sɛa za Uflatai e Filitɛ̃ bùsuu ń Egipi bùsu lɛ́o,* Salomↄↄ mɛ́ bùsupiↄ kía ũ píiɛ. Bùsupiↄ gbɛ̃́ↄ ìↄ falubↄɛ̀ e aà wɛ̃ni lɛ́uɛ. 2 Salomↄↄ ua gↄↄ do blɛn kɛ: Pɛ̃ɛti koko ↄ̀aa do ń basↄoo, pↄ́wɛnti koko ↄ̀aa àaↄ̃. 3 Zu pↄ́ wa gwà bɛ à mɛ̀kpa mɛ̀n kwi, kpàsa zu bao, sã basↄo ń banaↄ ń tueↄ ń buaↄ ń ko maaↄ lↄ. 4 Asa ↄ̃mɛ bùsu pↄ́ kú Uflata bɛ'aɛↄ píi kía ũ za Tifasa e Gaza, mɛ́ yãkele ku gueio. 5 Salomↄↄ gↄↄ Yudaↄ ń Isaili pↄ́ kú za Dã e Bɛɛsɛbaↄ kálɛa ń bùsuu dↄdↄaɛ, baade ń a vɛ̃ɛliↄ ń a kaadↄɛnliↄ.

6 Salomↄↄ sↄ̃́ pↄ́ aaì gó gálɛↄ kɛ̃́ɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ɛ (4.000), a pↄ́ pↄ́ wì dikpɛↄ sↄ̃ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000). 7 Bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ à ń dílɛdilɛpiↄ sↄ̃, an baade ìↄ mↄɛ̀ ń blɛo mↄ pↄ́ wa dìlɛɛwa, kí Salomↄↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì mↄ́ pↄbleiaànↄↄ pↄ́ ũ. Pↄe lí kɛ̃́sãmáo. 8 Aaìↄ mↄ sↄ̃́piↄnɛ ń éseo ń tàaao lↄ gu pↄ́ aa kuu, lá wa dìlɛ ń baadeɛwa.

9 Lua Salomↄↄ gbà ↄ̃nↄ ń wɛzɛ̃o maamaa à kɛ̀ zài. Wa fↄ̃ aà dↄ̃a lɛ́ dↄ̃o, lá wa fↄ̃ ísialɛ ũfãa lɛ́ dↄ̃owa. 10 Salomↄↄ ↄ̃nↄ dɛ gukpɛdeↄ ń Egipiↄ pↄ́a píi. 11 Aà ↄ̃nↄ dɛ gbɛ̃́piia. A dɛ Ɛzala bui Etanila† ń Maↄli nɛ́ↄ Emani ń Kalolio ń Daadao. À tↄbↄ̀ bùsu pↄ́ liaaaàziↄ guu píi. 12 À yáasikɛ̀ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ɛ (3.000),‡ mɛ́ lɛ pↄ́ a dàↄ kà ↄ̀aa sↄo ń sↄoo (1.005). 13 À líↄ ń láↄ yã́ bↄↄlɛkɛ̀, sɛa za sɛdɛ lí pↄ́ kú Libã bùsuu e à gɛ̀ pɛ̀ lá pↄ́ ì bↄlɛ bĩ́iwaↄwa. À nↄ̀bↄↄ yãdànɛ́ lↄ ń bãↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń kpↄↄ. 14 Kía pↄ́ kú dṹnia guuↄ aà ↄ̃nↄ bao mà ḿpii. Bùsu ń bùsuo píi aa ń gbɛ̃́ↄ zĩ̀, aa gɛ̀ aà ↄ̃nↄ mà.

Salomↄↄ Dii kpɛ́ sↄukɛa

(2Lad 2.1-17)

15 Kɛ́ Tii kí Hilaũ mà wà Salomↄↄ kpà kía ũ a mae gbɛu, à a ìwaeↄ zĩ̀wà, asa Davidi gbɛ̃naɛ yãa. 16 Ɔ̃ Salomↄↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Hilaũpiwa à mɛ̀: 17 Ń dↄ̃ kɛ́ ma mae Davidi i e kpɛdↄ̀ Dii a Luaɛo, kɛ́ bui pↄ́ liaaaàziↄ lɛ́ zĩkaaànↄ yã́i, e Dii gɛ̀ ń kɛɛ̀ gbadibↄ ũ. 18 Tia kɛ́wa sↄ̃ Dii ma Lua tò ma ĩ́ampakĩi è. Íbɛlɛ kú gueio, músi kuo. 19 A yã́i tò má ye kpɛdↄ Dii ma Luaɛ, lá Dii ò ma mae Davidiɛwa à mɛ̀, aà nɛ́ pↄ́ á kpá kpalau aà gɛ̃ɛ ũ mɛ́ a kpɛdↄɛ.§ 20 Yãdilɛ gbɛ̃́ↄnɛ aa Libã sɛdɛ líↄ zↄ̃zↄ̃mɛɛ. Ma zĩkɛnaↄ zĩpi kɛ ń n zĩkɛnaↄ sãnuɛ, mí n zĩkɛnapiↄ fĩabonɛ lá ń òwa píi. Ń dↄ̃ kɛ́ wá gbɛ̃e vĩ à lizↄ̃ dↄ̃ lá á Sidↄ̃deↄwao.

21 Kɛ́ Hilaũ Salomↄↄ yã́pi mà, aà pↄ kɛ̀na maamaa à mɛ̀: Wà gbãakpa Diizi gbã, asa à Davidi gbà nɛ́ ↄ̃nↄna, àlɛ dↄaa a gbɛ̃́ dasipiↄnɛ. 22 Ɔ̃ Hilaũ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Salomↄↄwa à mɛ̀: Ma lɛ́kpãsã pↄ́ ń kɛ̀mɛɛ mà. Má kɛ lá ń yeiwa sɛdɛ líↄ ń pɛ̃liↄ yã́ musu. 23 Ma zĩkɛnaↄ lípiↄ sɛ za Libã sĩ̀sĩↄ musu, aa pilaò ísialɛ, mí yeye mà gbɛ̃́ↄ zĩonɛ ísiaa. Gu pↄ́ ń òmɛɛ, we má tó wà kálɛunɛ, ní taò. Mpi sↄ̃, yã́ pↄ́ má ye ǹ kɛmɛɛ mɛ́ blɛkpaa ma uadeↄwa ũ. 24 Màa Hilaũ ìↄ sɛdɛ líↄ ń pɛ̃liↄ kpa Salomↄↄwa lá a yeiwa. 25 Salomↄↄ sↄ̃ ìↄ pↄ́wɛna kpawà wɛ̃ ń wɛ̃o koko ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do (200.000) ń nísio koko ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao (20.000). 26 Dii Salomↄↄ gbà ↄ̃nↄ lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ̀wa. Hilaũ ń Salomↄↄo na ń kↄ̃o, ↄ̃ aa lɛdoũkɛ̀.

27 Kí Salomↄↄ gbɛ̃́ↄ sɛ̀sɛ Isaili buiↄ guu píi, à ń dá zĩpiu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi (30.000). 28 Ìↄ ń zĩ Libã mↄ ń mↄo gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). Gbɛ̃́piↄ ì kɛ Libã mↄ do, ↄ̃ aaì su aa kɛ bɛ mↄ plapla. Adonilaũ mɛ́ zↄzĩpi gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 29 Salomↄↄ gbɛ̀'ãnaↄ vĩ gusĩsĩdeu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basiiↄ̃ (80.000), a sɛ̀sɛnaↄ sↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi (70.000). 30 Gbɛ̃́piↄ bàasi, Salomↄↄ gbɛ̃́ↄ dìlɛdilɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃o (3.600), aaↄ wɛ́tɛ zĩpizi. 31 Kí yãdìlɛ, ↄ̃ wà gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ maaↄ pàapaa, wa ã̀ wa sɛ̀lɛ sùò kpɛ́pi ɛ̃daalɛbↄↄ ũ. 32 Màa Salomↄↄ zĩkɛnaↄ ń Hilaũ zĩkɛnaↄ ń Gebalideↄ lizↄ̃̀zↄ̃ aa kɛ̀kɛ, aa gbɛ kɛ̀kɛ kpɛ́pi dↄbↄ ũ.

6

Salomↄↄ Dii kpɛ́ dↄa

(2Lad 3.1-14)

1 Isailiↄ bↄa Egipi wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń basiiↄ̃o (480) gbɛa, Salomↄↄ kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de, a mↄ plaade pↄ́ wì mɛ Zivi guu, ↄ̃ à nà Dii kpɛ́ boawa. 2 Kpɛ́ pↄ́ a bò Diiɛpi gbã̀a gã̀sĩsuu bàaↄ̃ɛ, a yàasa bao, a lɛsĩ baakwi. 3 Kpɛ́pi bilandaa vĩ, a yàasa sáaò gã̀sĩsuu bao, a gbã̀a kwi. 4 À a fɛnɛntiↄ bↄ̀bↄ, a lɛ́ↄ dɛ yaasannↄ, a guu oi tuuuũ. 5 À kpɛ́nɛↄ bòbo a lìa kpɛ́pi ń a luakukĩiozi gbã̀tɛ̃ɛ ń gbã̀tɛ̃ɛo ń a kpɛo. 6 A dìdikↄ̃a àaↄ̃, kpɛ́nɛ pↄ́ kú zĩ́lɛↄ yàasa gã̀sĩsuu sↄ́sↄo, pↄ́ pↄ́ kú guoↄ soolosoolo, pↄ́ pↄ́ kú musuↄ soplapla. Dii kpɛ́ gbɛ pↄ́ kú musuↄ yàasa kɛ̃̀sã zĩ́lɛpↄi, kɛ́ wà e kpɛapi zaↄ didiwà kpɛ́pi gĩfↄ̃sai yã́i.

7 Kɛ́ wàlɛ kpɛ́pi bo, wa bò ń gbɛ pↄ́ wa ã̀ za a paakĩioɛ. Wi masana ge gã́ ge zĩkɛbↄe kↄ̃fĩ ma kpɛ́pi bokĩio. 8 Kpɛ́nɛ pↄ́ kú zĩ́lɛↄ píi lɛ́ ɛlɛa mɛ̀ndoɛ gɛↄmidↄkĩi oi. Dɛdɛkĩi gɛ̀ kpɛ́nɛ pↄ́ kú guoↄ ń kpɛ́nɛ pↄ́ di a musuↄ kĩ́i. 9 Kɛ́ à kpɛ́pi bò a làa, a dↄ̀ ń zaↄ ń sɛdɛ lipɛpɛɛↄɛ. 10 À kpɛ́nɛpiↄ dↄ̀ kpɛ́pi gbã̀a lɛ́uɛ. Apii lɛsĩ gã̀sĩsuu sↄ́sↄoɛ, mɛ́ wa pɛ̀kↄ̃wa ń sɛdɛ lío Lua kpɛ́piwaɛ.

11 Ɔ̃ Dii yã'ò Salomↄↄpiɛ à mɛ̀: 12 Kpɛ́ pↄ́ ńlɛ boɛ bee yã́ musu, tó ńlɛ ma ↄtondↄkĩi gwa, mɛ́ ń ma ikoyãↄ kũa, mɛ́ n ma yãdilɛnɛↄ kɛ̀, ńlɛ zĩkɛwà, má lɛ́ pↄ́ má gbɛ̃̀ n mae Davidiɛ kɛnɛ. 13 Máↄ kú ń ma gbɛ̃́ Isailiↄ, má ń tó weo.

14 Kɛ́ Salomↄↄ kpɛ́pi dↄ̀ à a mìdɛ, 15 à sɛdɛ lipɛpɛɛↄ kpà a gĩwa a guu kpɛ́kpɛ za zĩ́lɛ e a balazaↄwa, ↄ̃ à pɛ̃́ lipɛpɛɛↄ kpàlɛ a zĩ́lɛ píi. 16 À kpɛa kɛ̀ kpɛ́pi guu luakukĩi ũ, a gbã̀a gã̀sĩsuu bao, ↄ̃ à sɛdɛ lipɛpɛɛↄ kpà a gĩwa kpɛ́kpɛ za zĩ́lɛ e a zaↄwa. 17 Kpɛ́pi kpɛɛlɛ pↄ́ gↄ̃̀ gbã̀a gã̀sĩsuu blaɛ. 18 Sɛdɛ lí pↄ́ wa kpà kpɛ́pi guu, wà gↄ̃inakɛ̀wà lán tùu ń lávu piaaↄwa. Apii sɛdɛ líɛ, a gbɛe i gↄ̃ guei wa èo. 19 À kpɛ́pi kpɛa kɛ̀kɛ Dii bàa kua ń Isailiↄ kpagolo dilɛkĩi ũ. 20 Kpɛapi gbã̀a gã̀sĩsuu baoɛ, a yàasa lↄ bao, a lɛsĩ bao. À vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kpà kpɛapi gĩwa píi. À tulaletikatɛakĩi pↄ́ wa kɛ̀ ń sɛdɛ lío kpà ń vuao lↄ. 21 À vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kpà kpɛɛlɛ gĩwa lↄ, ↄ̃ à mↄdaona pↄ́ wa pì ń vuaoↄ pã̀pã kpɛa gĩ pↄ́ à vua kpàwàpiwa kpɛɛlɛ oi. 22 À vua kpà kpɛ́pi guu kpɛ́kpɛ ń tulaletikatɛakĩi pↄ́ kú kpɛapi suuna saɛo.

23 À kùli ã̀ malaika gã̀sĩadeↄ ũ mɛ̀n pla, a dìlɛ kpɛa. Malaikapiↄ lɛsĩ gã̀sĩsuu kwiɛ. 24 An gã̀sĩa gbã̀a gã̀sĩsuu sↄ́sↄoɛ. Za gã̀sĩa do lɛ́wa la e ado lɛ́wa le a gbã̀a gã̀sĩsuu kwiɛ. 25 Malaika mɛ̀n plapiↄ bↄ̀kↄ̃waɛ, aa doũɛ zálala. 26 An pla ḿpii lɛsĩ gã̀sĩsuu kwikwiɛ. 27 Ɔ̃ à ń kálɛ kpɛ́pi kpɛau. An gã̀sĩaↄ poopooa, ado gã̀sĩa gɛ̀ pɛ̀ gĩwa le, ado pↄ́ pɛ̀ gĩwa la, ↄ̃ an gã̀sĩa pↄ́ gↄ̃̀ↄ pɛ̀kↄ̃wa kpɛapi guoguo. 28 À malaikapiↄ kpà ń vuaoɛ lↄ. 29 À gↄ̃inakɛ̀ kpɛ́pi gĩↄwa kpɛa ń kpɛɛlɛo píi lán malaika gã̀sĩadeↄ ń daminaliↄ ń lávu piaaↄwa. 30 À vua kpàlɛ kpɛ́pi zĩ́lɛwa lↄ, kpɛa ń kpɛɛlɛo píi. 31 À kpɛapi lɛ́ gbaↄ ń a lipɛlɛↄ kɛ̀ ń kulioɛ. 32 À gↄ̃inakɛ̀ kùli gbà mɛ̀n plapiↄwa lán malaika gã̀sĩadeↄ ń daminaliↄ ń lávu piaaↄwa, ↄ̃ a kpà ń vuao, gↄ̃inapiↄ bↄ̀ɛ̀ wásawasa. 33 Màa à kpɛɛlɛ lipɛlɛↄ kɛ̀ ń kulio lↄ. 34 Ɔ̃ à a gba kɛ̀ mɛ̀n pla ń pɛ̃lio. Gbapiↄ ì kpaaũ a guo plapla. 35 Ɔ̃ à gↄ̃inakɛ̀ gbapiↄwa lán malaika gã̀sĩadeↄ ń daminalio ń lávu piaaowa, ↄ̃ a kpà ń vuao, gↄ̃inapiↄ bↄ̀ wásawasa.

36 À kaa da lìai. Kaapi gbɛ pↄ́ wa ã̀ↄ vĩ didiakↄ̃a dↄ̀ↄ àaↄ̃, ↄ̃ sɛdɛ lí pↄ́ wa zↄ̃̀ↄ kálɛa a musu. 37 Wà Dii kpɛ́pi ɛ̃ kpàlɛ Salomↄↄ kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de mↄ pↄ́ wì mɛ Zivi guuɛ, 38 ↄ̃ wà a mìdɛ a wɛ̃̀ kuɛdode mↄ swaaↄ̃de pↄ́ wì mɛ Bulu guu lá à kpɛ́pi zĩ dìlɛwa. A boa ń a kɛkɛao kà wɛ̃̀ sopla.

7

Salomↄↄ uakpaa

1 Salomↄↄ uakpaa zĩ kɛ̀ píi wɛ̃̀ kuɛ'aaↄ̃ɛ. 2 À Libã líkpɛ kpɛ́ bò, a gbã̀a gã̀sĩsuu basↄo, a yàasa blakwi, a lɛsĩ baakwi. À sɛdɛ líↄ pɛ̀lɛpɛlɛ dↄ̀ↄ síiↄ̃, ↄ̃ à sɛdɛ lí pↄ́ wa ã̀ↄ dàdaa 3 mɛ̀n blasↄo, dↄ̀ↄ ń dↄ̀ↄo mɛ̀n gɛ̃ogɛ̃o, ↄ̃ à sɛdɛ líↄ kpàkpa sɛdɛ lí pↄ́ wa dàdapiↄla. 4 À a fɛnɛntiↄ bↄ̀bↄ dↄ̀ↄ àaↄ̃ didiakↄ̃a bↄaabↄaa ń kↄ̃o. 5 Kpɛ́pi lɛ́ↄ lɛsĩ ń a yàasao píi sáasaaɛ. A lɛ́ↄ àaↄ̃'aaↄ̃ kpɛle ń kpɛlao bↄaabↄaa ń kↄ̃o.

6 À lí pɛ̀lɛpɛlɛ kpɛ́pi kpɛɛlɛ, kpɛɛlɛpi gbã̀a gã̀sĩsuu blakwiɛ, a yàasa baakwi. À gↄ̃u bò lipɛlɛpiↄ aɛ, ↄ̃ à líↄ pɛ̀lɛpɛlɛ à bilandaa kɛ̀ gↄ̃upi kpɛɛlɛ.

7 À gĩ́na bò gↄ̃upiu. Wekĩi ì yã́gↄ̃gↄ̃u, ↄ̃ wì mɛ Yã́kpalɛkɛgↄ̃u. À sɛdɛ lipɛpɛɛↄ kpà a gĩwa za zĩ́lɛ e a balawa. 8 Aà kpɛ́ pↄ́ ì iu ku aɛ. À bↄ̀kↄ̃wa ń gↄ̃upioɛ. Màa kpɛ́ pↄ́ a dↄ̀ Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛ pↄ́ a sɛ̀ nↄ ũɛ dɛ lↄ. 9 Kpɛ́piↄ boa, gbɛ̀ maaↄ ↄ̃ wa dàalɛò e à gɛ̀ pɛ̀ò a saawa. Wà gbɛpiↄ pàapaaɛ, ↄ̃ wà gbàsa zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ ń siio kpɛ plapla píi. Màaɛ ua ń bàasio píi. 10 Wà kpɛ́piↄ ɛ̃ kpàlɛ ń gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ maaↄ, a keeↄ gbã̀a gã̀sĩsuu kwi, a keeↄ swaaↄ̃. 11 Ɔ̃ wà gbàsa bò ń gbɛ̀ maa pↄ́ wa pàapaa wa ã̀ↄ ń sɛdɛ lío. 12 À kaa da lìa ua zↄ̃ↄpizi, a gbɛ pↄ́ wa ã̀ↄ vĩ didiakↄ̃a dↄ̀ↄ àaↄ̃, ↄ̃ sɛdɛ lí pↄ́ wa ã̀ↄ kálɛa a musu, lán Dii kpɛ́ ń a kpɛɛlɛo ua kaawa.

Dii kpɛ́ pↄ́ↄ

(2Lad 2.12-13, 3.15-17, 4.1-5.1)

13 Kí Salomↄↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Hulaũ sísii Tii, ↄ̃ wà sùaànↄ. 14 Hulaũpi daá Nɛfatali buiɛ, mɛ́ gyaaɛ. Aà maeá Tii gbɛ̃́ɛ, mɛ́ mↄgotɛ̃ ↄzĩkɛnaɛ. Hulaũpi ↄ̃nↄ ń wɛzɛ̃o ń dↄ̃ao vĩ mↄgotɛ̃ zĩ píi guu. Kɛ́ à mↄ̀ kí Salomↄↄ kĩ́i, ↄ̃ à zĩ pↄ́ kípi dàɛ kɛ̀ píi. 15 À mↄ̀pɛlɛ pì mɛ̀n pla ń mↄgotɛ̃o. Apii lɛsĩ gã̀sĩsuu bao plasaiɛ, a zↄ̃ↄ kuɛpla. 16 À fùa pì ń mↄgotɛ̃o mɛ̀n pla, a kùlɛ mↄ̀pɛlɛpiↄ musu. Fùapiↄ lɛsĩ gã̀sĩsuu sↄ́sↄoɛ. 17 À mↄdaonaↄ pì, ↄ̃ a fĩ̀ fùapiↄwa yàbaa ũ, aa loolooa mɛ̀n sopla. 18 À gↄ̃inakɛ̀ a lìa fùapiↄzi lán gbɛafu bɛↄwa dↄ̀ↄ pla, mↄdaonapiↄ zĩ́lɛ ń musuo. Fùapiↄ doũ píiɛ. 19 À fùapiↄ pì ń gↄ̃io lán kↄ̀lↄwɛɛvuwa, lán Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ pↄ́wa. Kↄ̀lↄwɛɛ gↄ̃inapi lɛsĩ gã̀sĩsuu síiↄ̃ɛ. 20 À gↄ̃inakɛ̀ lán gbɛafu bɛwa mↄ̀pɛlɛ fùapiↄ kũdↄkĩi musu mɛ̀n ↄ̀aa dodo liaa mↄdaonapiↄi dↄ̀ↄdↄↄ. 21 Ɔ̃ à mↄpiↄ pɛ̀lɛpɛlɛ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ ↄplaai ń zɛɛio. À tↄkpà ↄplaa pↄ́ɛ Yakɛ̃,* ↄzɛɛ pↄ́ sↄ̃ Bↄazu.† 22 Mↄ̀pɛlɛpi fùa bↄ̀ lán kↄ̀lↄwɛɛvuwaɛ. Màa à mↄ̀pɛlɛpiↄ pì píi.

23 À mↄkàsa íkakĩi ũ bòoloo. A lɛ́la e a lɛ́le gã̀sĩsuu kwiɛ, a lɛsĩ sↄo, a zↄ̃ↄ sↄ̃ baakwi. 24 À gↄ̃inakɛ̀ íkakĩipiwa lán tùuↄwa, a lìa a lɛ́i zĩ́lɛ dↄ̀ↄ pla, gã̀sĩsuu dodo tùu mɛ̀n kwikwi. À íkakĩipi pì sãnu ń tùu gↄ̃inapiↄɛ. 25 Íkakĩipi di zuswana mɛ̀n kuɛplaↄwa. Zù mɛ̀n àaↄ̃ↄ mi dↄ gugbãntoo oi, mɛ̀n àaↄ̃ↄ bɛ'aɛ oi, mɛ̀n àaↄ̃ↄ gɛↄmidↄkĩi oi, mɛ̀n àaↄ̃ↄ lↄ gukpɛ oi. Íkakĩipi di ń musuɛ, mɛ́ an pↄ̀ↄↄ dↄdↄ guo. 26 Íkakĩipi gèele ↄtã doɛ. A swã́ dɛ lán ta swã́wa, lán tↄ̃́ↄngbelezĩwa. Galuba zↄ̃ↄ lɛ ↄ̀aa do í ↄ̃ tapi ì sí.

27 À tadibↄↄ pì ń mↄgotɛ̃o mɛ̀n kwi, apii gbã̀a gã̀sĩsuu síiↄ̃siiↄ̃ɛ, a yàasa síiↄ̃siiↄ̃, a lɛsĩ àaↄ̃'aaↄ̃. 28 Kɛ́ wà tadibↄpiↄ pì, wà a gbapɛlɛ zãnguoↄ tàta ń mↄ̀pɛpɛɛↄɛ. 29 Ɔ̃ wà gↄ̃inakɛ̀ mↄ̀pɛpɛɛpiↄwa lán nↄ̀ↄmusu ń zuswanao ń malaika gã̀sĩadeowa píiɛ. Wà gↄ̃inakɛ̀ nↄ̀ↄmusupiↄ ń zuswanapiↄ musu ń a zĩ́lɛo lán lávutãawa. 30 Tadibↄpiↄ mↄgotɛ̃ wuluu ń goo vĩ mɛ̀n síiↄ̃siiↄ̃. Aa gbá vĩ síiↄ̃siiↄ̃ lↄ. Gbápiↄ musu ↄ̃ wì ta diu. Wà tapiↄ kàsa wà gↄ̃inakɛ̀wà lán lávutãawa gbã̀tɛ̃ɛ ń gbã̀tɛ̃ɛo. 31 Tadibↄpiↄ pↄ́ bòoloo vĩ, à bↄ̀ musu gã̀sĩsuu do mɛ́ à gɛ̃̀u zĩ́lɛ ↄtã do. Wà gↄ̃inakɛ̀ a pↄ́ pↄ́ bↄ̀ musuwa lↄ. Tadibↄpiↄ mↄ̀pɛpɛɛↄ gola vĩ, aa dɛ bòolooo. 32 Wuluupiↄ ku mↄ̀pɛpɛɛpiↄ zíɛ. A goↄ pɛ́pɛa tadibↄpiↄ gbáↄwa. Wuluupiↄ lɛsĩ gã̀sĩsuu do ń kĩnioɛ. 33 Wà wuluupiↄ pì lán sↄ̃́go pↄ́waɛ. Wà a goↄ ń a gukũbↄↄ ń a àliyↄ̃ↄↄ ń a ooↄ kàsa píiɛ. 34 Tadibↄpiↄ kṹkĩi vĩ mɛ̀n síiↄ̃siiↄ̃ a golaↄwa. 35 Tadibↄpiↄ musu dɛ bòolooo, a lɛsĩ ↄtã doɛ. A gbapɛlɛↄ ń a mↄ̀pɛpɛɛↄ nana tadibↄpiↄ musu. 36 À gↄ̃inakɛ̀ a gbapɛlɛpiↄ ń a mↄ̀pɛpɛɛpiↄwa lán malaika gã̀sĩadeↄ ń nↄ̀ↄmusuↄ ń daminaliↄwa, gu pↄ́ à zɛ'èu píi. Ɔ̃ à gↄ̃inakɛ̀ a lìai lán lávutãawa lↄ. 37 Màa à tadibↄpiↄ pì. A kàsa pↄ doũ guuɛ, an zↄ̃ↄ ń ń bↄao doũɛ wásawasa.

38 Ɔ̃ à dàa pì ń mↄgotɛ̃o mɛ̀n kwi. Apii ì í sí galuba lɛ síiↄ̃siiↄ̃ɛ. Tapiↄ yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu síiↄ̃siiↄ̃ɛ. Kɛ́ à tapiↄ dìdi tadibↄ mɛ̀n kwipiↄwa, 39 ↄ̃ a kàlɛ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ, mɛ̀n sↄo ↄplaai, mɛ̀n sↄo ↄzɛɛi. À íkakĩipi dìlɛ ↄzɛɛ oi lↄ Dii kpɛ́ gola pↄ́ kú gukpɛ ń gɛↄmidↄkĩio zãnguo saɛ. 40 Hulaũpi oo túfukabↄↄ ń pɛ́ɛluↄ ń ta au'ɛlɛbↄↄ pì lↄ. Màa à Dii kpɛ́ zĩ pↄ́ kí Salomↄↄ dàɛ kɛ̀, à a lɛkpàaĩ píi. 41 Zĩ pↄ́ a kɛ̀piↄn kɛ: Mↄ̀pɛlɛↄ pla, fùa pↄ́ bↄ̀ lán lowa a ku mↄ̀pɛlɛpiↄ musuↄ pla, mↄdaona pↄ́ à zãblèò fùapiↄwaↄ pla, 42 gↄ̃ina pↄ́ a dↄ̀dↄ mↄdaonapiↄwa lán gbɛafu bɛwaↄ ↄ̀aa pla. A kɛ̀ dↄ̀ↄ plaplaɛ à zãblèò fùapiↄwa. 43 Tadibↄↄ kwi ń a taↄ kwi. 44 Íkakĩi do ń zuswana pↄ́ kú a zíɛↄ kuɛpla. 45 Túfukabↄↄ ń pɛ́ɛluↄ ń ta au'ɛlɛbↄↄ. Pↄ́ pↄ́ Hulaũ pì kí Salomↄↄɛ Dii kpɛ́ pↄ́ ũↄ píi, a pì ń mↄgotɛo, ↄ̃ wa yↄ̀ↄ. 46 Kí mɛ̀ wà kása ń Yuudɛ̃ dã̀na gĩ pↄ́ kú Suko ń Zalɛtão zãnguooɛ. 47 Salomↄↄ i pↄ́ pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃opiↄ yↄ̃ kiloowa à a gbia dↄ̃̀o, kɛ́ a dasi kɛ̀ zài yã́i.

48 Salomↄↄ pↄ́ pↄ́ kú Dii kpɛ́ guuↄ pì lↄ, tulaletikatɛakĩi pↄ́ wa kɛ̀ ń vuao ń vua táabũnu pↄ́ wì Dii pɛ̃ɛ kálɛwào, 49 ń dau pↄ́ wa kàlɛ kpɛɛlɛ kpɛa lɛ́u ↄplaai ń zɛɛio sↄ́sↄoↄ. Wa pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛoɛ ń a filiaↄ ń a kpàoↄ píi, wà gↄ̃inakɛ̀wà lán lávu piaaↄwa. 50 Vua imibↄↄ ń filiadɛbↄↄ ń taↄ ń gↄ̃̀ↄnaↄ ń tàasoↄ ń kpɛa pↄ́ wì mɛ luakukĩi gbà lipɛlɛ sↄↄ ń kpɛɛlɛ pↄ́ↄ. 51 Kɛ́ kí Salomↄↄ Dii kpɛ́ zĩpi kɛ̀ a làa píi, ↄ̃ à mↄ̀ ń vuao ń ã́nusuo ń pↄ́ pↄ́ a mae Davidi dìlɛ Dii pↄ́ ũↄ,‡ ↄ̃ a kà Dii kpɛ́ làasiu.

8

Taa ń Dii kpagoloo a kpɛ́u

(2Lad 5.2-6.11)

1 Ɔ̃ kí Salomↄↄ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi Yelusalɛũ, an bui dↄaanaↄ ń ń uabeleↄ píi, aa mↄ Dii bàakuańnↄ kpagolo* sɛ́ Davidi wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Siↄna wa suò. 2 Ɔ̃ Isailiↄ kã̀aaaàzi ḿpii mↄ soplade Etaniũ dikpɛgↄↄzĩ. 3 Kɛ́ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kà píi, ↄ̃ sa'onaↄ Dii kpagolopi sɛ̀ 4 ń kpaaũkpɛo ń Dii pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ. Sa'onaↄ ń Levii buiↄ mɛ́ pↄ́piↄ sɛ̀, 5 ↄ̃ kí Salomↄↄ ń Isaili pↄ́ kã̀aaaàziↄ sa'ò ń sãↄ ń zuↄ kpagolopi aɛ. Pↄ́ pↄ́ aa sa'òopiↄ dasi kɛ̀ zài, wi fↄ̃ nàoo. 6 Ɔ̃ sa'onaↄ gɛ̃̀ ń Dii bàakuańnↄ kpagoloo a kpɛ́u e kpɛa pↄ́ wì mɛ luakukĩiu. Aa dìlɛ a dilɛkĩi we malaika gã̀sĩadeↄ zíɛ. 7 Malaikapiↄ gã̀sĩaↄ poopooa kpagolopi ń a sɛ́liↄla. 8 A sɛ́lipiↄ gbã̀a, wì ń lɛ́ e Dii kpɛ́pi kpɛɛlɛ, ãma wìli e uao. Lípiↄ ku we e ń a gbão. 9 Pↄe ku kpagolopi guuo, mɛ́ i kɛ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n pla pↄ́ Mↄizi dàu Olebu, gu pↄ́ Dii mɛ̀ a bàa aↄ kú ń Isailiↄ an bↄa Egipi gbɛa bàasio.

10 Kɛ́ sa'onaↄ bↄ̀lɛ Dii kpɛ́u, tɛlu kpɛ́pi pà, 11 aai fↄ̃ gɛ̃̀ zĩkɛi weo tɛlupi yã́i, asa Dii gawi a kpɛ́pi pàɛ.† 12 Ɔ̃ Salomↄↄ mɛ̀: Dii mɛ̀ áↄ ku tɛlu sia guuɛ.‡ 13 Ɔ̃ a ò Diiɛ: Ma kpɛ́ lɛsĩɛ bee dↄ̀nɛɛ. Ǹyↄ̃ ku a guu gↄↄpii. 14 Ɔ̃ à lìli aɛdↄ̀ bílawa à samaa'ònɛ́. 15 Ɔ̃ à mɛ̀: Wà gbãakpa Dii Isailiↄ Luazi! À lɛgbɛ̃̀ ma mae Davidiɛ, ↄ̃ à kɛ̀ɛ̀. Asa à mɛ̀, 16 za gↄↄ pↄ́ a a gbɛ̃́ Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipi, i Isaili wɛ̃́lɛe dilɛ wà kpɛdↄuɛo. Davidi ↄ̃ a sɛ̀ a gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũ.§ 17 Kɛ́ ma mae Davidi ye kpɛdↄ Dii Isailiↄ Luaɛ, 18 ↄ̃ Dii òɛ̀, kpɛdↄaɛ kɛ́ a tↄ́ àↄ kuwà làasoo pↄ́ a kɛ̀pi maaɛ, 19 ãma i kɛ aàpi mɛ́ a dↄɛo, aàzĩa nɛ́e mɛ́ a dↄɛ.* 20 Ɔ̃ Dii kɛ̀ lá à a lɛgbɛ̃̀ɛ̀wa. Ma gↄ̃ ma mae Davidi gɛ̃ɛ ũ, ma zↄ̃lɛ kpalau Isailiↄ guu, lá Dii Isailiↄ Lua a lɛgbɛ̃̀wa, ↄ̃ ma kpɛ́pi dↄ̀ɛ̀, kɛ́ aà tↄ́ àↄ kuwà yã́i. 21 We ma Dii kpagolo dilɛkĩi kɛ̀kɛu. Dii bàa kua ń wá deziↄ an bↄa Egipi gbɛa yã́ kú a guu.

Salomↄↄ wabikɛa a gbɛ̃́ↄnɛ

(2Lad 6.12-40)

22 Salomↄↄ gɛ̀ zɛ̀ Dii gbagbakĩi aɛ Isaili pↄ́ kãaaa weↄ wáa píi, ↄ̃ à ↄsɛ̀ musu plapla 23 à mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua, gbɛ̃e muaannↄ musu ge zĩ́lɛo. N gbɛ̃kɛ guu n bàa kú ń n zↄ̀blena pↄ́ aaì táa'o lá ń yeiwa ń nↄ̀sɛmɛndooↄ. 24 N yã́ pↄ́ n a lɛgbɛ̃̀ n zↄ̀blena ma mae Davidiɛ kɛ̀. Ń ò ń lɛ́o yãaɛ, gbã sa ↄ̃ ń kɛ̀. 25 Tia kɛ́wa Dii Isailiↄ Lua, n lɛgbɛ̃̀ n zↄ̀blena ma mae Davidiɛ n mɛ̀, tó aà buiↄ ńzĩa kũa dↄ̃ mɛ́ aalɛ táa'o lá ń yeiwa, aaↄ zↄ̃lɛa kpalau Isaili bùsuu gↄↄpiiɛ. 26 Isailiↄ Lua, to yã́ pↄ́ ń ò n zↄ̀blena ma mae Davidiɛ kɛ sĩana ũ sa. 27 Lua, ńyↄ̃ↄ ku zĩ́lɛ la yãma yã̀? Musu ń a lɛsĩkɛo a fↄ̃ n sio, belenkɛ kpɛ́ pↄ́ má dↄ̀nɛɛ bee sa.† 28 Dii ma Lua, mapi n zↄ̀blena wɛgwa, ní ma wabikɛa ń ma sùuugbɛaamao sí. Swã́sɛ wii pↄ́ mapi n zↄ̀blena málɛ lɛ́ma ń wabi pↄ́ málɛ kɛmaozi gbã. 29 To n wɛ́ àↄ pɛa kpɛ́ɛ beewa gwãasĩna ń fãanɛo, gu pↄ́ n mɛ̀ n tↄ́ aↄ kuwàɛ beepi. Wabi pↄ́ mapi n zↄ̀blena málɛ kɛ ń aɛo dↄa gupiwa ma. 30 Tó mapi n zↄ̀blena ge n gbɛ̃́ Isailiↄ aɛdↄ̀ guɛ beewa mɛ́ wa wabikɛ̀ma, níli wá wabikɛa si za n kúkĩi musu, ní sùuukɛwanↄ.

31 Tó gbɛ̃́ tàaekɛ̀ a gbɛ̃́deeɛ, mɛ́ wa òɛ̀ aà sí ń n tↄ́o, tó à mↄ sì ń n tↄ́o n gbagbakĩi aɛ kpɛ́ɛ bee ua, 32 níli síńnↄ kua za musu, ní ↄlↄnɛ́. Níli yã́gↄ̃gↄ̃ n zↄ̀blenaↄnɛ, ní yãda tàaedela, aà yãkɛa i wi aà musu, ní yãnakpa yãesaidewa, wí e dↄ̃ i yãe kɛo. 33 Tó n gbɛ̃́ Isailiↄ ibɛɛↄ zĩblèmá mɛ́ wà tàńnↄ duuna pↄ́ aa kɛ̀nɛ yã́i, tó aa ɛ̀a aɛdↄ̀ma aa ń sisi, tó aa wabikɛ̀ma aa sùuugbɛ̀ama kpɛ́ɛ bee ua, 34 kua za musu níli síńnↄ, ní sùuukɛńnↄ ń duuna yã́ musu, ní suńnↄ bùsu pↄ́ ń kpà ń deziↄwaɛ beepiu.

35 Tó luabɛ gↄ̃̀ da wáiwai, lou lɛ́ mao, kɛ́ aa duunakɛ̀nɛ yã́i, tó aa aɛdↄ̀ guɛ beewa aa wabikɛ̀ma aa n sisi, mɛ́ aa mikɛ̃̀ ń duunaↄnɛ kɛ́ n ń wɛtã̀ yã́i, 36 kua za musu níli síńnↄ, ní sùuukɛńnↄ ń duuna yã́ musu. Níli ń da zɛ́ maawa, ní tó lou ma ń bùsu pↄ́ ń kpà n gbɛ̃́ↄwa an pↄ́ ũɛ beepiu. 37 Tó nↄana ge gagyã kà bùsuɛ beepiu, ge pↄ́wɛn gbↄ̃si ge pↄ́ fukpaa ge kwasutɛ̃ↄ ge sɛ̃sɛwɛkwaↄ ge tó ibɛɛↄ koezↄ̃̀ ń wɛ̃́lɛezi ge tó músi ge gyã gɛ̃̀ńgu, 38 tó an gbɛ̃e yã́ pↄ́ a le dↄ̃̀ mɛ́ à ↄdↄ̀ kpɛ́ɛ bee kĩ́i oi, mɛ́ à wabikɛ̀ma à sùuugbɛ̀ama, 39 kua za musu níli siaànↄ. Níli sùuukɛaànↄ, ní aà yã́ kɛkɛ. Níli fĩaboɛ̀ a yãkɛawa, asa ń aà nↄ̀sɛ dↄ̃. Ḿmɛ ń gbɛ̃́pii nↄ̀sɛ dↄ̃. 40 Màa aaliↄ vĩakɛnɛ e ń wɛ̃ni lɛ́u bùsu pↄ́ ń kpà ń deziↄwaɛ beeu.

41-42 Tó wà sù wà n tↄ́ zↄ̃ↄ ń n gã̀sa gbãao ń n ↄ pↄ́ pooao bao mà, tó bↄ̀mↄ pↄ́ dɛ n gbɛ̃́ Isaili bui ũo bↄ̀ bùsu zã̀zãu à mↄ̀ n tↄ́ yã́i, tó à aɛdↄ̀ kpɛ́ɛ beewa à wabikɛ̀ma, 43 kua za musu níli siaànↄ, ní yã́ pↄ́ a gbɛ̀ama kɛɛ̀, kɛ́ dṹnia bui píi e n tↄ́ dↄ̃, aai vĩakɛnɛ, lá n gbɛ̃́ Isailiↄ ì kɛnɛwa, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ n tↄ́ kú kpɛ́ pↄ́ má dↄ̀ɛ beewa.

44 Tó n gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ zĩkai ń ń wɛ̀lɛↄ gu pↄ́ ń ń zĩ́u píi, tó aa aɛdↄ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ ń dìlɛɛ bee ń kpɛ́ pↄ́ má dↄ̀nɛɛ beeowa, mɛ́ aa wabikɛ̀ma, 45 kua za musu níli síńnↄ sùuu pↄ́ aa gbɛ̀ama yã́ musu, ní yãnakpámá. 46 Lá gbɛ̃e ku à gí duunakɛio, tó aa duunakɛ̀nɛ mɛ́ n pↄ pàńzi, n ń ná ń wɛ̀lɛↄnɛ ń ↄzĩ mɛ́ aa tàńnↄ ń bùsuu zĩ̀zↄↄ ũ bùsu zã̀zã ge a kãina guun nò, 47 tó aa nↄ̀sɛlìlɛ bùsu pↄ́ aalɛ zↄbleupi guu, mɛ́ aa ɛ̀a sùuugbɛ̀ama we aa mɛ̀, wa duunakɛ̀, wa tàaekɛ̀, wa yãvãikɛ̀, 48 tó aa ɛ̀a sùma ń nↄ̀sɛmɛndoo ń pↄeão píi za bùsu pↄ́ aalɛ zↄbleu ń wɛ̀lɛↄnɛpi guu, tó aa aɛdↄ̀ bùsu pↄ́ ń kpà ń deziↄwa ń wɛ̃́lɛ pↄ́ ń dìlɛo ń kpɛ́ pↄ́ má dↄ̀nɛɛ beeowa, mɛ́ aa wabikɛ̀ma, 49 kua za musu níli síńnↄ sùuu pↄ́ aa gbɛ̀ama yã́i, ní yãnakpámá. 50 Níli sùuukɛ ń n gbɛ̃́ pↄ́ aa duunakɛ̀nɛↄ ń tàae pↄ́ aa kɛ̀o, ní tó gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ zↄblenɛ́ↄ ń wɛgwa, 51 asa gbɛ̃́piↄá n gbɛ̃́ pↄ́ n ń bↄ́lɛ Egipiↄ mua tɛ́uↄnɛ, n àizɛɛↄnɛ.

52 To n wɛ́ àↄ pɛa mapi n zↄ̀blenawa, ní swã́sɛ sùuu pↄ́ má gbɛ̀amai ń sùuu pↄ́ n gbɛ̃́ Isailiↄ gbɛ̀amao, ní swã́sɛńzi gↄↄ pↄ́ aa lɛzùnzi píi. 53 Dii Lua, asa dṹnia bui píi guu ampiↄ ↄ̃ n ń sɛ́ n gbɛ̃́ↄ ũ, lá ń dà n zↄ̀blena Mↄiziɛ a ò gↄↄ pↄ́ n wá deziↄ bↄ̀lɛ Egipiwa.

54 Gↄↄ pↄ́ Salomↄↄ lɛ́ wabikɛ Diiwa màa, a kúlɛa a kosowaɛ, ↄ̃ aà ↄ pooa musu. Kɛ́ à sùuugbɛ̀awà màa a làa, ↄ̃ à fɛ̀lɛ zɛ̀ Dii gbagbakĩi we, 55 ↄ̃ à samaa'ò Isaili pↄ́ kãaaa weↄnɛ a ò gbã́ugbãu à mɛ̀: 56 Wà gbãakpa Diizi, asa wápiↄ aà gbɛ̃́ Isailiↄ, à wá gbá ĩ́ampakĩi lá á òwa. Yãmaa pↄ́ a dà a zↄ̀blena Mↄiziɛ a òↄ kɛ̀ píi, a kee i lɛ́lɛ pão.‡ 57 Dii wá Lua aↄ kúwanↄɛ, lá a kú ń wá deziↄwa. A wá tó weo, a pãkpawázio. 58 A to wà wá sↄ̃ kpawa, wíↄ táa'o lá á yeiwa, wíↄ aà yãdilɛaↄ kũa ń yã́ pↄ́ a dà wá deziↄnɛↄ, wíↄ aà ↄtondↄkĩi gwa. 59 Sùuu pↄ́ má gbɛ̀a Dii wá Luawa, aↄ dↄaàgu fãanɛ ń gwãasĩnaoɛ, iↄ yãnakpa mapi a zↄ̀blenawa ń a gbɛ̃́ Isailiↄ lá gu lɛ́ dↄ, 60 dṹnia bui píi i dↄ̃ kɛ́ Dii á Luaɛ, a pãle kuo. 61 Sema à á sↄ̃ kpa Dii wá Luawa míↄmiↄ, íↄ aà ↄtondↄkĩi gwa, íↄ aà yãdilɛaↄ kũa lá wá kũa gbãɛwa.

Dii kpɛ́ sakɛ̃a

(2Lad 7.4-10)

62 Ɔ̃ kí ń Isailiↄ píi sa'ò Diiwa. 63 Salomↄↄ sáaukpa sa'ò Diiwa ń zuↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plao (22.000) ń sãↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa soolo (120.000). Màa kí ń Isailiↄ píi aa Dii kpɛ́ sakɛ̃̀. 64 Zĩbeezĩ kí gbãbↄ̀ ua pↄ́ kú Dii kpɛ́ kpɛɛlɛɛ, ↄ̃ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò we ń pↄ́wɛn gbao ń sáaukpasa nísio, asa sa'okĩi pↄ́ a kɛ̀ ń mↄgotɛ̃o a ku Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ bílao, i fↄ̃ sì píio. 65 Zĩbeezĩ Salomↄↄ ń Isailiↄ píi aa dikpɛkɛ̀ Dii ń Luaɛ e gↄↄ sopla, ↄ̃ aa Lákpɛdↄa dikpɛkɛ̀ gↄↄ sopla lↄ. Apii kɛ̀ gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosai. Wa dasi maamaaɛ, wà bↄ̀ za Amata bↄlɛi e à gɛ̀ pɛ̀ Egipi zɛ́ swawa. 66 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ ↄ̃ à ń kɛ̃́, ↄ̃ aa lɛzàwà, aa tà ń bɛ ń pↄnao. An pↄ kɛ̀na yãmaa pↄ́ Dii kɛ̀ a zↄ̀blena Davidi ń a gbɛ̃́ Isailiↄnɛ píi yã́ musu.

9

Dii bↄ mↄa Salomↄↄwa

(2Lad 7.11-22)

1 Kɛ́ Salomↄↄ Dii kpɛ́ dↄ̀ ń a bɛo ń zĩ pↄ́ a pↄ dↄwàↄ a làa píi, 2 ↄ̃ Dii ɛ̀a bↄ̀ mↄ̀wà Gabaↄ̃ↄ a gɛ̃n plaade, 3 a òɛ̀: Ma wabi pↄ́ ń kɛ̀ ń sùuu pↄ́ ń gbɛ̀aao mà. Ma kpɛ́ pↄ́ ń dↄ̀pi dìlɛ ma pↄ́ ũ, ma tↄ́ aↄ kuwà láasaiɛ. Ma wɛ́ aↄ pɛwàɛ, ma pↄ iↄ dↄwà gↄↄpii. 4 Mpi sↄ̃, tó ń kúmɛɛ súsu ń nↄ̀sɛpuao lá n mae Davidiwa, mɛ́ ń ma yãdilɛnɛↄ kũa ń ma yã'onɛↄ, mɛ́ ńlɛ ma ↄtondↄkĩi gwa, 5 má n zↄ̃lɛa kpalau Isailiↄ guu zɛdↄ, aↄ láaa vĩo, lá ma lɛgbɛ̃̀ n mae Davidiɛwa ma mɛ̀, aà buiↄ aaↄ zↄ̃lɛa kpalau Isailiↄ guu gↄↄpiiɛ. 6 Tó mpi ge n nɛ́ↄ bↄ̀ ma kpɛ sↄ̃, tó á ma ikoyãↄ ń yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́ↄ kũao, mɛ́ a gɛ lɛ́ zↄble dii pãleↄnɛ, álɛ ń sisi, 7 má Isailipiↄ bↄlɛ bùsu pↄ́ má kpàmáuɛ, mí gí kpɛ́ pↄ́ má dìlɛ ma pↄ́ ũpizi, aai gↄ̃ láanipↄ ũ, bui píi i yãadańnↄ. 8 Baa ń kpɛ́pi lɛsĩkɛo, a yã́ a di gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ weↄwaɛ. Aa fionada aa mɛ: Bↄ́yãi Dii kɛ̀ bùsuɛ beeɛ ń kpɛ́ɛ beeoɛ màai?* 9 Wi onɛ́: Kɛ́ aa pãkpà Dii ń Lua pↄ́ ń deziↄ bↄ̀lɛ Egipizi yã́iɛ. Aa zɛ̀ ń dii pãleↄ, aa ń sisi, aa zↄblènɛ́. A yã́i Dii músi bee zĩ̀imá píi.

Salomↄↄ yã́ kĩniↄ

(2Lad 8.1-18)

10 Salomↄↄ kpɛ́ mɛ̀n plapiↄ dↄ̀ wɛ̃̀ baoɛ, Dii kpɛ́ ń azĩa kpɛ́o. A gbɛa 11 à Galile bùsu wɛ̃́lɛ kpà Tii kí Hilaũwa mɛ̀n bao, asa Hilaũ sɛdɛ lí ń pɛ̃lio ń vuao kpàwà lá a yeiwaɛ. 12 Kɛ́ Hilaũ bↄ̀ Tii à gɛ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ Salomↄↄ kpàwaↄ gwà, i kɛɛ̀o, 13 ↄ̃ à mɛ̀: Ma gbɛ̃́, wɛ̃́lɛ kpeletaaↄ ń kpàa wei? Ɔ̃ wà tↄkpà bùsupiɛ Kabulu† e ń a gbão. 14 Hilaũ vua kpã̀sã Salomↄↄɛ yãa tↄnu síiↄ̃ɛ.

15 Gbɛ̃́ pↄ́ Salomↄↄ ń dá zↄzĩuↄ yã́n kɛ. Gbɛ̃́piↄ Dii kpɛ́ ń Salomↄↄ kpɛ́o zĩ kɛ̀. Aa Milo ɛ kàka ń bùsuo aa Yelusalɛũ bĩ́i bò, aa ɛ̀a Azoo ń Mɛgidoo ń Gɛzɛɛo kɛ̀kɛ kàlɛ. 16 Egipi kí Falaↄ̃ↄ mɛ́ lɛ̀lɛ Gɛzɛɛwa yãa, ↄ̃ a sì à tɛsↄ̃̀wà, à Kanaa pↄ́ kú a guuↄ dɛ̀dɛ, ↄ̃ a kpà a nɛnↄɛwa zãkɛgba ũ, gↄↄ pↄ́ à aà kpã̀sã Salomↄↄwa. 17 Ɔ̃ Salomↄↄ ɛ̀a Gɛzɛɛpi kɛ̀kɛ a kàlɛ ń Bɛtoloni Zĩ́lɛo 18 ń Baalatao ń Tamↄↄ pↄ́ kú a bùsu gbáauo, 19 ń wɛ̃́lɛ pↄ́ a kũ̀sũa kàlɛuↄ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ a sↄ̃́goↄ kuuↄ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ a sↄ̃́ↄ kuuↄ ń kpɛ́ pↄ́ a ye dↄ Yelusalɛũↄ ń Libão ń bùsu pↄ́ àlɛ kiblewàↄ píi. 20 Bui pↄ́ dɛ Isaili ũoↄ: Amↄleↄ, Itiↄ, Pɛliziↄ, Iviↄ ń Yebusi kↄ̃naↄ píi, 21 gbɛ̃́ pↄ́ Isailiↄ i fↄ̃ ń dɛdɛoↄ, an bui pↄ́ gↄ̃̀ ń bùsupiuↄ ↄ̃ Salomↄↄ ń dá zↄzĩu, ↄ̃ aaìↄ zĩpi kɛ màa e ń a gbão. 22 I Isailiↄ da zↄzĩpiuo. Ampiↄ ↄ̃ à ń dílɛ a zĩgↄ̃ↄ ũ ń a ìwaↄ ń a kía deeↄ ń a gbɛ̃́ↄ dↄaanaↄ ń a zĩkasↄ̃godeↄ ń a sↄ̃deↄ. 23 Aamɛ zĩ pↄ́ wàlɛ kɛpi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ lↄ, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń basoplakwioɛ (550).

24 Kɛ́ Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛ bↄ̀ Davidi wɛ̃́lɛu à tà a kpɛ́ pↄ́ Salomↄↄ dↄ̀ɛu, ↄ̃ Salomↄↄ Milo ɛ kàka. 25 Wɛ̃ ń wɛ̃o Salomↄↄ ìↄ sa'o Diiwa gɛ̃n àaↄ̃'aaↄ̃ɛ.‡ Ì sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sáaukpasao o sa'okĩi pↄ́ a bò Diiɛwa, ì tulaletikatɛa Dii aɛ we lↄ. Màa à Dii kpɛ́ zĩↄ kɛ̀ lá a maawa.

26 Kí Salomↄↄ gó'ilɛnaↄ kɛ̀ Ɛziↄ̃gɛbɛɛ, Elata saɛ Ɛdↄũ bùsuu Ísia Tɛ̃a lɛ́i. 27 Hilaũ a gode pↄ́ ísia dↄ̃ↄ zĩ̀ we, ↄ̃ aa dà ísiaa sãnu ń Salomↄↄ gbɛ̃́ↄ. 28 Aa gɛ̀ Ofii aa vua nàaa we tↄnu gɛ̃o, aa sùò kí Salomↄↄɛ.

10

Seba bùsu nↄɛ kía mↄa Salomↄↄ gwai

(2Lad 9.1-12)

1 Kɛ́ Seba bùsu nↄɛ kía* Salomↄↄ bao mà Dii tↄbↄa yã́ musu, ↄ̃ à mↄ̀ aà lɛ́i à gwa ń yã́ zĩ'ũ laawào. 2 Kɛ́ à kà Yelusalɛũ ń a ìwaↄ dasidasi ń pↄ́ gĩnanaↄ ń vua sà zↄ̃ↄo ń gbɛ̀ bɛɛɛde pↄ́ yiongoↄ sɛaↄ, ↄ̃ à gɛ̀ Salomↄↄ kĩ́i, à yã́ pↄ́ kú a nↄ̀sɛ guu faai bòaànↄ píi. 3 Ɔ̃ Salomↄↄ yã́ pↄ́ a làwaↄ bↄↄlɛkɛ̀ɛ̀ píi. A kee bↄↄlɛ i aà fuo. 4 Kɛ́ nↄɛpi Salomↄↄ ↄ̃nↄyã mà píi, mɛ́ à kpɛ́ pↄ́ a dↄ̀ è 5 ń blɛ pↄ́ ì bleo ń aà ìwaↄ gweao ń aà bɛ zĩkɛnaↄ kuao ń ń pↄkasaↄ ń aà vɛ̃ɛbↄlɛnaↄ ń sa pↄ́ a ò Dii kpɛ́uↄ, yã́pi dìwà, ↄ̃ aà lɛ́ gↄ̃̀ ɛlɛa. 6 Ɔ̃ a ò kíɛ: N yãkɛaↄ ń n ↄ̃nↄ bao pↄ́ má mà za ma bùsuuoá sĩanaɛ. 7 Mi yã́piↄ sio e ma gɛ kaò la, ↄ̃ ma wɛsìɛ sa. Wi omɛɛ píio fá! N ↄ̃nↄ ń n àizɛɛↄ dɛ lá ma a baomàa. 8 Minadeↄn n gbɛ̃́ↄ ũ ń n ìwa pↄ́ aaìↄ kunnↄ gↄↄpii, aaì swãdↄ n ↄ̃nↄyãiↄ! 9 Wà Dii n Lua sáaukpa, asa n yã́ kàaàguɛ, ↄ̃ à n kpa Isailiↄ kpalau. Dii yea Isailiↄzi gↄↄpii yã́ mɛ́ tò à n kpa kía ũ, kɛ́ ǹyↄ̃ yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ a zɛ́wa yã́i. 10 Ɔ̃ nↄɛpi kí gbà vua tↄnu síiↄ̃ ń pↄ́ gĩnanaↄ dasidasi maamaa ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ. Pↄ́ gĩnana pↄ́ à kí Salomↄↄ gbàpiↄ zↄ̃ↄ, gbɛ̃e i mↄoɛ̀ à kà màa lↄo.

11 Hilaũ gó'ilɛna pↄ́ sù ń Ofiio ń vuaoↄ sù ń lí bɛɛɛdeↄ maamaaɛ ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ lↄ. 12 Ɔ̃ kí Dii kpɛ́ ń azĩa kpɛ́o pↄ́ↄ kɛ̀ò, à mↄↄnaↄ ń kúuↄ kɛ̀ò lɛ̀sinaↄnɛ lↄ. Wi mↄ́ ń lípi buio à kà màa lↄo, wi wɛsiɛ màa lↄo e ń a gbão.

13 Pↄ́ pↄ́ Seba bùsu nↄɛ kía yei píi, a gbɛ̀a kí Salomↄↄwaɛ, ↄ̃ à aà gbà, gba pↄ́ a dàɛ̀ sↄũsↄũↄ bàasi. Ɔ̃ à ɛ̀a tà a bùsuu ń a ìwaↄ.

Salomↄↄ àizɛɛↄ

(2Lad 1.13-17, 9.13-28)

14 Vua pↄ́ Salomↄↄ ì e wɛ̃ ń wɛ̃o ì ka tↄnu bao ń àaↄ̃o, 15 falu pↄ́ tagɛnaↄ ń laatanaↄ ń Laalubu kíaↄ ń bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ì bↄɛ̀ bàasi. 16 À sɛ̀ngbao zↄ̃ↄↄ kɛ̀ ń vua pↄ́ wa gbɛ̃̀gbɛ̃o mɛ̀n ↄ̀aa do, an baade gbia kà kiloo àaↄ̃'aaↄ̃ ń kĩnio. 17 À sɛ̀ngbao nɛ́naↄ kɛ̀ò lↄ, an baade gbia ye kai kiloo plapla. À sɛ̀ngbaopiↄ kàlɛ kpɛ́ pↄ́ wì mɛ Libã Líkpɛuɛ. 18 Kí kiblekila zↄ̃ↄ kɛ̀ ń wesa swaao, ↄ̃ à vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kùlɛwà. 19 Kìlapi dɛdɛkĩi vĩ, a gbápɛpɛkĩi soolo. A kpɛnakĩi musu dɛ mↄ̀ↄↄ golasai. A gã̀sĩdikĩiↄ vĩ, nↄ̀ↄmusu pↄ́ wa kɛ̀ↄ zɛzɛ gã̀sĩdikĩipiↄ saɛ. 20 Nↄ̀ↄmusu kɛapiↄ zɛzɛ gbápɛpɛkĩipiↄwa plapla ↄplaai ń zɛɛio, apii kɛ̀ kuɛpla. Wi kìlapi taa kɛ bùsueu yãao. 21 Kí Salomↄↄ imibↄↄá vuaɛ píi. Kpɛ́ pↄ́ wì mɛ Libã Líkpɛ pↄ́ↄ píiá vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛɛ. Ãnusu pↄe ku weo, asa wìli ã́nusu dilɛ pↄe ũ Salomↄↄ gↄↄo.

22 Kí ísia gó'ilɛnaↄ ìↄ daa ísiaa ń Hilaũ góↄ. Wɛ̃̀ àaↄ̃ ń wɛ̃̀ àaↄ̃o ↄ̃ aaìↄ su ń vuao ń ã́nusuo ń wesa swaao ń gbaũↄ ń bã bui maaↄ. 23 Kí Salomↄↄ àizɛɛ ń aà ↄ̃nↄo zↄ̃ↄ dɛ dṹnia kíaↄ pↄ́la píi. 24 Gbɛ̃́pii lɛ́ zɛwɛɛlɛ à wɛsi Salomↄↄlɛ, aai swã́sɛ aà ↄ̃nↄyã pↄ́ Lua dàɛ̀ aà sↄ̃uzi. 25 Wɛ̃ ń wɛ̃o wìↄ mↄɛ̀, baade ń a gbao: Ãnusu pↄ́ↄ, vua pↄ́ↄ, ulaↄ, gↄ̃kɛbↄↄ, pↄ́ gĩnanaↄ, sↄ̃́ↄ ń a baonaↄ. 26 Salomↄↄ zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃́ↄ kã̀aa, aà sↄ̃́gopiↄ ↄ̀aa soplaɛ (1.400), aà sↄ̃́ↄ sↄ̃ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000). Wì aà sↄ̃́piↄ gwa aà sↄ̃́go wɛ̃́lɛↄ guuɛ ń aà bɛ Yelusalɛũo. 27 Kí tò ã́nusu di Yelusalɛũ lán gbɛwa, mɛ́ sɛdɛ lí pↄ́ wà kpɛdↄ̀ò dasi lán bɛ̀lɛ líwa sɛ̃u. 28 Salomↄↄ sↄ̃́piↄ bↄ̀ Egipi† ń Silisi bùsuoɛ. Kí laatanaↄ mɛ́ ì gɛ́ lúlui we. 29 Aaì sↄ̃́goↄ lúlu Egipi ã́nusu kiloo soplaplaɛ, sↄ̃́ↄ sↄ̃ kiloo plapla taa, ↄ̃ ì ɛa sↄ̃́piↄ yía Iti kíaↄ ń Siliↄ kíaↄwa lↄ.

11

Salomↄↄ naↄ

1 Kí Salomↄↄ yè buipãle nↄɛↄzi dasi.* Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛ bàasi, ↄ̃ à Mↄabuↄ ń Amↄniↄ ń Ɛdↄũↄ ń Sidↄ̃deↄ ń Itiↄ nàaa nↄ ũ. 2 Dii ò Isailiↄnɛ aasu buipiↄ sɛo, asa aa ń sã́sãɛ, aaiↄ sa'o ń tã́aↄwa.† Ń beeo Salomↄↄ nàmá kɛ́ a yeńzi yã́i. 3 À kíabuiↄ sɛ̀ nↄ ũ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo, mɛ́ a nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ vĩ lↄ ↄ̀aa do ń basↄoo. Ɔ̃ aà nↄpiↄ aà sã̀sã. 4 Kɛ́ à zikũ̀, aà naↄ tò à tɛ̀ tã́aↄzi, i a sↄ̃ kpa Dii a Luawa míↄmiↄ lá a mae Davidiwao. 5 À tɛ̀ Sidↄ̃deↄ dii Asetaatizi ń Amↄniↄ dii Mↄlↄku pↄ́ Lua ye a gĩyãioo. 6 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, i tɛaàzi ń nↄ̀sɛmɛndoo lá a mae Davidiwao. 7 Ɔ̃ à gɛ̀ gulɛsĩ bò sĩ̀sĩ pↄ́ kú Yelusalɛũ gukpɛ oi musu Mↄabuↄ dii vãi Kɛmↄsi pↄ́ Lua ye a gĩyãioɛ ń Amↄniↄ dii vãi Mↄlↄkuo. 8 Màa a kɛ̀ a buipãle nↄↄnɛ píi, ↄ̃ aa tulaletikàtɛa ń diiↄnɛ aa sa'òmá.

9 Ɔ̃ Dii Isailiↄ Lua pↄ pà Salomↄↄzi, kɛ́ à bↄ̀ a kpɛ, aà sↄ̃ kuwa lↄo yã́i, asa Dii bↄ̀ mↄ̀wà yãa gɛ̃n plaɛ. 10 Baa kɛ́ Dii òɛ̀ asu tɛ dii pãleↄzio, i yã́ pↄ́ Dii dìlɛɛpi mao. 11 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Lá màa ń sɛ̀, ni zɛ ń ma bàakuannↄ yã́ pↄ́ má dìlɛnɛoo, má n bↄ kíakɛuɛ, mí n zↄ̀blenae dilɛ n gbɛu. 12 Ãma n mae Davidi yã́i má kɛ n gↄↄo, n nɛ́ ↄ̃ má kɛɛ̀. 13 Ń beeo má aà bↄ kíakɛu míↄmiↄo. Bui lɛɛ do ↄ̃ má tó n nɛ́piɛ ma zↄ̀blena Davidi ń Yelusalɛũ pↄ́ má sɛ̀ ma pↄ́ ũo yã́i.

Salomↄↄ ibɛɛↄ

14 Ɔ̃ Dii tò Ɛdↄũ gbɛ̃́ Adada pↄ́ dɛ kíabui ũ íbɛlɛsɛ̀ ń Salomↄↄo. 15 Gↄↄ pↄ́ Davidi lɛ́ zĩka ń Ɛdↄũↄ yãa, aà zĩgↄ̃ↄ dↄaana Yoabu mɛ́ gɛ̀ Isailiↄ gɛↄ vĩ̀, ↄ̃ àlɛ Ɛdↄũ bùsu gↄ̃ɛↄ dɛdɛ we píi. 16 Aàpi ń a gbɛ̃́ↄ ku we e mↄ soolo e aa gɛ̀ Ɛdↄũↄ bùsu gↄ̃ɛpiↄ dɛ̀dɛò píi. 17 Ɔ̃ Adada bàalɛ̀ lɛ́ tá Egipi ń a mae ìwaeↄ. Gↄↄ bee sↄ̃ Adadaá ɛ̀waasonaɛ. 18 Aa bↄ̀ Madiã aa gɛ̀ Palana, ↄ̃ aa Palana gbɛ̃eↄ sɛ̀ gɛ̀ńnↄ Egipi kí Falaↄ̃ↄ kĩ́i. Falaↄ̃ↄ kpɛ́ kpàwà ń blɛo ń tↄↄlɛo. 19 Adada yã́ kà Falaↄ̃ↄgu maamaaɛ, ↄ̃ à a na Tapɛnɛsi dãuna kpàwà nↄ ũ. 20 Ɔ̃ Tapɛnɛsi dãunapi nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ, wì mɛ Genuba, ↄ̃ Tapɛnɛsi nɛ́pi gwà Falaↄ̃ↄ ua ń Falaↄ̃ↄ nɛ́ↄ sãnu. 21 Gↄↄ pↄ́ Adada ku Egipi, a mà Davidi gà mɛ́ aà zĩgↄ̃ↄ dↄaana Yoabu gà lↄ. Ɔ̃ a ò Falaↄ̃ↄɛ à mɛ̀: Ma gba zɛ́ mà ta ma bùsuu. 22 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ aà là à mɛ̀: Bↄ́mɛ lɛ́ kɛ̃́sãma ma kĩ́i, ↄ̃ n gbasa ń ye ta n bùsuui? A wèwà à mɛ̀: Pↄe lɛ́ kɛ̃́sãao, ma gba zɛ́ lé!

23 Lua tò Ɛliada nɛ́ Lɛzↄ̃ fɛ̀lɛ ń Salomↄↄo lↄ. À bàalɛ̀ a dii Zoba kí Adadɛzɛɛɛ yãaɛ. 24 Kɛ́ Davidi Adadɛzɛɛↄ dɛ̀dɛ, Lɛzↄ̃ gbɛ̃́ↄ kã̀aaazi gbãamↄnɛdeↄ gãli ũ, à gↄ̃̀ ń dↄaana ũ. Aa gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Damasi, ↄ̃ à gↄ̃̀ a kía ũ. 25 Aàpi sↄ̃ Isailiↄ ibɛɛɛ e Salomↄↄ wɛ̃ni lɛ́u, yãkele pↄ́ Adada fɛ̀lɛò bàasi. À kpalablè Sili bùsuu, a ye Isailiↄ gĩyãio.

Yeloboaũ bↄa Salomↄↄ kpɛ

26 Nɛba nɛ́ Yeloboaũ, Ɛflaiũ bui pↄ́ bↄ̀ Zeledaá Salomↄↄ ìwaↄ doɛ, ↄ̃ à bↄ̀ Salomↄↄpi kpɛ. Aà daá gyaaɛ, aà tↄ́n Zelua. 27 Lá à bↄ̀ kí kpɛ taan kɛ: Salomↄↄ bùsu kàka ɛ pↄ́ wì mɛ Milou, ↄ̃ à a mae Davidi wɛ̃́lɛ bĩ́i bò a pɛ̀ɛ. 28 Yeloboaũá gↄ̃sa laaideɛ. Kɛ́ Salomↄↄ è ɛ̀waasopi ãiavĩ, ↄ̃ à aà dìlɛ zĩ gbãa pↄ́ Yosɛfu buiↄ lɛ́ kɛpi gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 29 Zĩbeezĩ Yeloboaũpi bↄ̀ Yelusalɛũ, ↄ̃ à kpàaũ ń ãnabi Ahia, Silo gbɛ̃́o zɛ́u, a ula dafu daa. Aa ku sɛ̃u we ńtɛ̃ɛ. 30 Ɔ̃ Ahia a ula dafupi ga kɛ̃̀, a pàapaa kuɛpla. 31 Ɔ̃ a ò Yeloboaũɛ aà a paaapi sɛ́lɛ mɛ̀n kwi. Ɔ̃ Dii yã'òɛ̀ à mɛ̀: Ma Dii Isailiↄ Lua má Salomↄↄ bↄ kíakɛuɛ, mí Isaili bui lɛɛ kwiↄ kpama. 32 Mí bui lɛɛ do toɛ̀ ma zↄ̀blena Davidi ń Yelusalɛũo yã́i, asa wɛ̃́lɛpi má sɛ̀ Isaili buiↄ wɛ̃́lɛↄ guu. 33 Má kɛɛ̀ màa, kɛ́ à ma vũaa à gɛ̀ lɛ́ Sidↄ̃deↄ dii Asetaati ń Mↄabuↄ dii Kɛmↄsio ń Amↄniↄ dii Mↄlↄkuo sisi yã́iɛ. I tɛmazio, i yã́ pↄ́ maamɛɛ kɛo, i ma ↄtondↄkĩi gwao, a ma ikoyãↄ kũa lá a mae Davidiwao. 34 Ń beeo má aà bↄ kpalau fĩ́afĩao, asa má tò à gↄ̃̀ kía ũ e a wɛ̃ni lɛ́u ma zↄ̀blena Davidi yã́iɛ, asa kɛ́ ma Davidi sɛ̀, a yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũaɛ, mɛ́ à ma ↄtondↄkĩi gwà. 35 Má Salomↄↄ nɛ́ bↄ kpalau saɛ, mí Isaili bui lɛɛ kwiↄ kpama. 36 Isaili bui lɛɛ do ↄ̃ má tó aà nɛ́piɛ, kɛ́ ma zↄ̀blena Davidi filia àↄ dↄ ma aɛ gↄↄpii Yelusalɛũ, wɛ̃́lɛ pↄ́ má dìlɛ ma tↄ́ àↄ kuwàu. 37 Mpi sↄ̃, ma n sɛ Isailiↄ kía ũɛ. Ǹyↄ̃ kible lá à n pↄ gbàwa. 38 Tó ńlɛ yã́ pↄ́ má dìlɛnɛ kɛ píi, tó ń tɛmazi, ńlɛ yã́ pↄ́ maamɛɛ kɛ, tó ńlɛ ma ↄtondↄkĩi gwa mɛ́ ń ma yãdilɛaↄ kũa lán ma zↄ̀blena Davidiwa, máↄ kunnↄɛ, míↄ n buiↄ kpa Isailiↄ kpalau gↄↄpii, lá ma Davidi buiↄ kpàuwa. 39 Má ↄtↄ̃ↄlɛ Davidi buiↄwa yã́ pↄ́ kɛ̀pi yã́iɛ, ãma i kɛ gↄↄpii no.

40 Salomↄↄ zɛwɛ̀ɛlɛ à Yeloboaũ dɛ, ↄ̃ à fɛ̀lɛ tilɛ̀ à tà Egipi kí Sisaki kĩ́i, ↄ̃ a ku we e Salomↄↄ gɛ̀ gàò. 41 Salomↄↄ yã́ kĩniↄ ń ↄ̃nↄ pↄ́ a vĩↄ píi ku aàzĩapi yãkɛaↄ láu. 42 Salomↄↄpi dɛ Isaili bui píi kía ũ Yelusalɛũ wɛ̃̀ blaɛ. 43 Kɛ́ à gà, wà aà vĩ̀ aà mae Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Lↄbↄaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

12

Isailiↄ bↄa Lↄbↄaũ kpɛ

(2Lad 10.1-11.4)

1 Lↄbↄaũ gɛ̀ Sikɛũ, asa wekĩi Isaili bui píi gɛ̀u aà kpái kpalau. 2 Kɛ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ a baomà, ↄ̃ à bↄ̀ Egipi à sù, asa wekĩi a kuu za gↄↄ pↄ́ à tilɛ̀ Salomↄↄɛ. 3 Ɔ̃ Isaili pↄ́ kãaaapiↄ aà sìsi, ↄ̃ aa gɛ̀ yã'ò Lↄbↄaũɛ sãnu aa mɛ̀: 4 N mae zĩ gbãa dàwɛ̃ɛ pãsĩpãsĩɛ. Mpi sↄ̃, zĩ gbãa ń aso gbia pↄ́ a dìwɛ̃ɛpio lao, wí misiilɛnɛ. 5 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: À tá gĩa e gↄↄ àaↄ̃, í ɛa mↄ́. Ɔ̃ aa tà.

6 Kí Lↄbↄaũ yã́pi kpàlɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ aa dɛ a mae Salomↄↄ ìwa ũↄ gɛ̃zĩ à mɛ̀: Yã́ kpele á è a maa mà a zã́ sí gbɛ̃́piↄwai? 7 Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Tó n misìilɛnɛ́ gbã, mɛ́ n yãmaa zãsìmá, aaↄ dɛ n zↄ̀blenaↄ ũ gↄↄpiiɛ. 8 Ɔ̃ Lↄbↄaũ gì gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ lɛdama mai, à gɛ̀ yã́pi kpàlɛ a ìwa ɛ̀waaso pↄ́ aa nɛblè sãnuↄ gɛ̃zĩ. 9 À ń lá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ aa òmɛɛ mà zĩ gbãa pↄ́ ma mae dànɛ́ laonɛ́piↄ, yã́ kpele á è a maa wà a zã́ símái? 10 Ɔ̃ ɛ̀waasopiↄ wèwà aa mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ aa ònɛ n mae aso gbia dìnɛ́, laonɛ́piↄ, onɛ́ n ↄnɛnzãna gèele dɛ n mae gbↄ̃ua. 11 N mae aso gbia dìnɛ́, mpi sↄ̃ ńyↄ̃ asopi kã́fĩnɛ́ɛ. N mae ń wɛtã̀ ń flãoɛ, kási flàala lɛde ńyↄ̃ ń wɛtãò.

12 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ Yeloboaũ ń Isailiↄ ɛ̀a mↄ̀ Lↄbↄaũ lè ḿpii, lá a ònɛ́ à mɛ̀ aa ɛa mↄ gↄↄ àaↄ̃ gbɛapiwa. 13 Ɔ̃ kí gì gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lɛdama mai, à yãpãsĩ ònɛ́. 14 A ònɛ́ lá ɛ̀waasoↄ lɛdàwawa à mɛ̀: Aso gbia ma mae dìɛ́, mapi sↄ̃ má asopi kã́fĩɛ́ɛ. Flã ↄ̃ ma mae á wɛtã̀ò, mapi sↄ̃, flàala lɛde ↄ̃ má á wɛtãò. 15 Beewa kí i Isailiↄ yãmao, asa yã́pi bↄ̀ Dii kĩ́iɛ, kɛ́ yã́ pↄ́ a dà ãnabi Ahia, Silo gbɛ̃́ɛ a ò Nɛba nɛ́ Yeloboaũɛ e kɛ yã́i.

16 Kɛ́ Isailiↄ è kí gì ń yãmai, aa òɛ̀:

Wá bàa kú ń Davidioo,

wá lɛ́ kú Yɛse nɛ́ yã́uo.

Isailiↄ, á baade tá a bɛ!*

Davidi bui, laaidↄ nzĩa bɛwa!

Ɔ̃ Isailipiↄ tà ń bɛ. 17 Isaili pↄ́ kú Yuda wɛ̃́lɛ guuↄ ↄ̃ Lↄbↄaũ gↄ̃̀ ń kía ũ ńtɛ̃ɛ. 18 Kí Lↄbↄaũ a zↄↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Adonilaũ zĩ̀ Isailiↄwa, ↄ̃ aa aà pàpa ń gbɛo wà aà dɛ̀. Ɔ̃ kí Lↄbↄaũ fɛ̀lɛ ń wãao, à sì a sↄ̃́go guu, à bàalɛ̀ Yelusalɛũ. 19 Beewa Isailiↄ gì Davidi buiↄzi e ń a gbão. 20 Kɛ́ Isailiↄ mà píi Yeloboaũ sù, ↄ̃ aa aà sìsi kↄ̃kãaa guu, ↄ̃ aa aà kpà Isailiↄ kía ũ. Isaili buie i zɛ ń Davidi buiↄo, sema Yuda buiↄ bàasio.

21 Kɛ́ Lↄbↄaũ kà Yelusalɛũ, à Yudaↄ kã̀aa píi ń Bɛ̃yãmɛɛ buieↄ. Zĩgↄ̃piↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do baosaiɛ (180.000). Ɔ̃ aalɛ gɛ́ zĩkai ń Isailiↄ, kɛ́ aa e Salomↄↄ nɛ́ Lↄbↄaũ kpa kpalapiu lↄ. 22 Ɔ̃ Lua yã'ò Lua gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Semaiaɛ à mɛ̀: 23 O Yudaↄ kí Salomↄↄ nɛ́ Lↄbↄaũɛ ń Yudaↄ píi ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ, 24 ma Dii ma mɛ̀, ásu gɛ́ zĩkai ń á gbɛ̃́ Isailiↄo. Á baade tá a bɛ, asa yã́ pↄ́ kɛ̀pi bↄ̀ ma kĩ́iɛ. Ɔ̃ aa yã́ pↄ́ Dii ònɛ́ mà aa tà.

25 Yeloboaũ Sikɛũ pↄ́ kú Ɛflaiũ bùsu sĩ̀sĩdeu bĩ́i bò, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛu. Za we ↄ̃ à gɛ̀ Pɛnuɛli kɛ̀kɛ a kàlɛ. 26 Ɔ̃ à làasookɛ̀ à mɛ̀: Wa ɛa Davidi bɛ gbɛ̃́ kpá kpalauɛ. 27 Tó Isailiↄ lɛ́ gɛ́ sa'oi Dii kpɛ́u Yelusalɛũ, aa ɛa zɛ ń ń dii Yudaↄ kí Lↄbↄaũoɛ, aai ma dɛ, aai zɛaànↄ. 28 Kɛ́ kí yã́pi gwà, ↄ̃ à vua gáaena pì mɛ̀n pla, ↄ̃ a ò gbɛ̃́ↄnɛ: Isailiↄ, á gɛa Yelusalɛũ kɛ̀ zài. Á Lua pↄ́ á bↄ́lɛ Egipin kɛ!† 29 Ɔ̃ à ado dìlɛ Bɛtɛli, ado sↄ̃ Dã. 30 Ɔ̃ yã́pi duuna ìnɛ́, aaì gɛ́ kúlɛi adoɛ Bɛtɛli, ado sↄ̃ za Dã. 31 Yeloboaũ kpɛdↄ̀ zupiↄnɛ gulɛsĩↄwa, ↄ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ Levii bui ũoↄ dìlɛ sa'onaↄ ũ. 32 Ɔ̃ à mↄ swaaↄ̃de gↄↄ gɛ̃ode dìlɛ dikpɛ ũ lán Yudaↄ pↄ́wa sↄ̃, ↄ̃ à sa'ò sa'okĩi pↄ́ kú Bɛtɛlipiwa. À sa'ò gáae pↄ́ a pìpiↄwa, ↄ̃ à sa'onaↄ dìlɛ we aaↄ gulɛsĩpiↄ gbagba. 33 Ɔ̃ à sa'ò sa'okĩi pↄ́ á kɛ̀ Bɛtɛlipiwa mↄ swaaↄ̃de gↄↄ gɛ̃odezĩ. À gↄↄpi dìlɛ azĩa pↄeãwa dikpɛ ũ Isailiↄnɛ.

13

Ãnabi pↄ́ i Dii yãmao

1 Lua gbɛ̃e bↄ̀ Yuda bùsuu à mↄ̀ Bɛtɛli lá Dii dàɛwa, gↄↄ pↄ́ Yeloboaũ zɛa sa'okĩipi saɛ, a súɛlɛ lɛ́ fɛlɛ. 2 Ɔ̃ à àsi'ò sa'okĩipi musu à mɛ̀: Sa'okĩi, sa'okĩi, Dii mɛ̀ wa nɛ'i Davidi bɛ, wi tↄ́kpaɛ̀ Yosia. Aàpi mɛ́ a sa'oma ń gulɛsĩ sa'ona pↄ́ lɛ́ zĩkɛ laↄ, i sa'onapiↄ wáↄ kpasama.* 3 Wegↄ̃ↄ Lua gbɛ̃́pi yã́pi kɛa seela ònɛ́ à mɛ̀: Seela pↄ́ Dii òn kɛ: Sa'okĩipi a paaɛ, a túfu i kↄ́lɛ.

4 Kɛ́ kí Yeloboaũ àsi pↄ́ Lua gbɛ̃́pi ò Bɛtɛli sa'okĩipi musu mà, ↄ̃ à ↄdↄ̀wà za sa'okĩi we à mɛ̀: À aà kṹ! Ɔ̃ ↄ pↄ́ a dↄ̀wàpi imì, i fↄ̃ kòo lↄo. 5 Ɔ̃ sa'okĩipi pàa a túfu kↄ̀lɛ lá Dii dà Lua gbɛ̃́piɛ a òwa. 6 Ɔ̃ kí ò Lua gbɛ̃́piɛ: Awakpamɛɛ Dii n Luaɛ. Wabikɛwàmɛɛ ma ↄ e su a gbɛu. Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi awakpàɛ̀ Diiɛ, ↄ̃ aà ↄ sù a gbɛu lán yãawa. 7 Ɔ̃ kí ò Lua gbɛ̃́piɛ: Mↄ wà gɛ́ ma bɛ wà pↄble, mí gbadanɛ. 8 Ɔ̃ a ò kípiɛ: Baa tó n n àizɛɛ guo kpàa, má gɛnnↄo. Má pↄble mà imi guɛ beeuo, 9 asa Dii òmɛɛ à mɛ̀ másu pↄble lao, másu imi lao, mɛ́ másu tá ń zɛ́ pↄ́ ma mↄooo. 10 Ɔ̃ à zɛ́ pãle sɛ̀, i zɛ́ pↄ́ à mↄ̀ò Bɛtɛli sɛ lↄo.

11 Ãnabi zie ku Bɛtɛli we. Kɛ́ aà nɛ́ↄ sù, aa yã́ pↄ́ Lua gbɛ̃́pi kɛ̀ we zĩbeezĩ dàu aa sìu ń maeɛ ń yã́ pↄ́ a ò kíɛo píi. 12 Ɔ̃ an mae ń lá à mɛ̀: Zɛ́ kpele a sɛ̀i? Ɔ̃ aà nɛ́ↄ zɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Yuda bùsuupi sɛ̀ òɛ̀. 13 Ɔ̃ a ònɛ́: À káoyemɛɛ zàa'ĩnaɛ. Ɔ̃ aa yèɛ̀ aa aà dìkpɛ. 14 Kɛ́ à pɛ̀lɛ Lua gbɛ̃́pizi, ↄ̃ à aà lè zↄ̃lɛa gbɛ̃́nɛli gbáu. Ɔ̃ à aà là à mɛ̀: Lua gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Yuda bùsuun n ũa? A wèwà à mɛ̀: Mámɛ! 15 Ɔ̃ ãnabi zipi òɛ̀: Mↄ wà gɛ́ ma bɛ, ní pↄble. 16 A wèwà à mɛ̀: Má fↄ̃ ɛa tannↄo. Má fↄ̃ pↄble mà iminnↄ guɛ beeuo, 17 asa Dii òmɛɛ à mɛ̀, másu pↄble ge mà imi lao, mɛ́ másu tá ń zɛ́ pↄ́ ma mↄooo. 18 Ɔ̃ ãnabi zipi òɛ̀: Ãnabin ma ũ lanwa. Malaikae mɛ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀ mà pɛ́lɛnzi mà sunnↄ ma bɛ, kɛ́ ǹ pↄble, ní imi. À mↄ lè ɛɛ ãnabipi lɛ́ tó.

19 Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi ɛ̀a gɛ̀aànↄ, à pↄblè aà bɛ, à imì. 20 Gↄↄ pↄ́ aa zↄ̃lɛ pↄbleai, Dii yã'ò ãnabi zi pↄ́ sùaànↄpiɛ, 21 ↄ̃ à wiidↄ̀ Lua gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Yuda bùsuupiwa à mɛ̀: Dii n Lua mɛ̀, lá n gi a yãmai, ni yã́ pↄ́ á ònɛ mao, 22 n ɛa n mↄ n pↄblè, n imì gu pↄ́ á ònɛ ńsu bleuo, ńsu miuopi, wa n vĩ n deziↄ mia'ɛuo. 23 Aà pↄblea ń aà imiao gbɛa, ãnabi pↄ́ sùaànↄpi káoyèɛ̀ zàa'ĩanaɛ. 24 Kɛ́ à dàzɛu, ↄ̃ à kpàaũ ń nↄ̀ↄmusuo, nↄ̀ↄmusupi aà dɛ̀. Aà gɛ gↄ̃̀ dilɛa zɛ́u, ↄ̃ zàa'ĩna ń nↄ̀ↄmusuo gↄ̃̀ sĩ aà gɛpizi. 25 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ↄ aà gɛ è wúlɛa zɛ́u we ń nↄ̀ↄmusu pↄ́ zɛio, ↄ̃ aa gɛ̀ a baokpà wɛ̃́lɛ pↄ́ ãnabi zipi kuu.

26 Kɛ́ ãnabi pↄ́ sùaànↄpi a baomà, à mɛ̀: Lua gbɛ̃́ pↄ́ gì Dii yãmain we. Ɔ̃ Dii aà kpà nↄ̀ↄmusuwa, à aà ɛ̀'ɛ a dɛ̀ lá Dii òɛ̀wa. 27 Ɔ̃ a ò a nɛ́ↄnɛ: À káoyemɛɛ zàa'ĩnaɛ. Ɔ̃ aa yèɛ̀. 28 À dàzɛu, ↄ̃ à gɛ̀ à aà gɛ lè wúlɛa zɛ́u. Zàa'ĩna ń nↄ̀ↄmusuo aa sĩaàzi. Nↄ̀ↄmusupi i gɛpi soo, mɛ́ i zàa'ĩnapi ɛ́'ɛ sↄ̃o. 29 Ɔ̃ ãnabipi Lua gbɛ̃́pi gɛ sɛ dì zàa'ĩnaɛ à sùò a bɛ wɛ̃́lɛu, kɛ́ à aà gaa ↄ́ↄlↄ, i aà vĩ. 30 Ɔ̃ à aà vĩ̀ azĩa mia'ɛu, à ↄ́ↄlↄ̀ à mɛ̀: Waiyoo ma gbɛ̃́! 31 Kɛ́ à aà vĩ̀ màa, a ò a nɛ́ↄnɛ: Tó ma ga, à ma vĩ mia'ɛ pↄ́ ma Lua gbɛ̃́pi vĩ̀upiu, í wá gɛ kpakↄ̃i. 32 Asa àsi pↄ́ Dii dàɛ̀ a ò Bɛtɛli sa'okĩi musu ń tã́akpɛ pↄ́ kú Samali bùsu wɛ̃́lɛ gulɛsĩuↄ a kɛ sĩanaɛ.

33 Yã́pi gbɛa Yeloboaũ i a yãvãikɛa too, baa se à ɛ̀a Isaili bui píi dìlɛ gulɛsĩ sa'onaↄ ũ lↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ aa ye gↄ̃ gulɛsĩ sa'onaↄ ũ ↄ̃ à ń kpá a ũ. 34 Duuna pↄ́ tò wà Yeloboaũ buiↄ tↄ̀lↄzↄ̃̀ aa mìdɛ dṹniaun we.

14

Ãnabi Ahia yã́ pↄ́ a Yeloboaũ le oa

1 Gↄↄ bee gyã Yeloboaũ nɛgↄ̃ɛ Abia lè. 2 Ɔ̃ Yeloboaũpi ò a naɛ: Fɛlɛ ǹ nzĩa lilɛ, kɛ́ wasu n dↄ̃ ma nↄ ũo, ní gɛ́ Silo. Ãnabi Ahia ku we. Ɔ̃mɛ òmɛɛ máↄ dɛ Isailiↄ kía ũ. 3 Pɛ̃ɛ sɛ mɛ̀n kwi ń kàaↄ ń zↄ́ tùuo, ní gɛoɛ̀. A yã́ pↄ́ a nɛ́pi le onɛɛ. 4 Ɔ̃ Yeloboaũ nↄ kɛ̀ màa, à fɛ̀lɛ gɛ̀ Silo à gɛ̃̀ Ahia bɛ. Ahia wɛ́ lɛ́ gu'e lↄo, asa à zikũ̀ɛ, aà wɛ́ gↄ̃̀ sùii. 5 À mↄ lè Dii ò Ahiaɛ: Yeloboaũ nↄ nɛ́ lɛ́ gyãkɛ, ↄ̃ àlɛ mↄ́ a yãgbɛaima. Lá ńyↄ̃ wewàn kɛ, asa tó à mↄ̀, a azĩa lilɛnɛ gbɛ̃pãle ũɛ.

6 Kɛ́ Ahia aà kɛ̀sɛ kↄ̃fĩ mà, àlɛ gɛ̃ kpɛ́u, à mɛ̀: Gɛ̃ Yeloboaũ na! Bↄ́yãi n nzĩa lìlɛ màai? Yãpãsĩ Lua mɛ̀ mà onɛ. 7 Gɛ ǹ o Yeloboaũɛ, Dii Isailiↄ Lua mɛ̀ ámɛ a n sɛ n gbɛ̃́ↄ guu, a n dilɛ a gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũ. 8 A Davidi buiↄ bↄ̀ kpalau, ↄ̃ a n kpau, kási ń dɛ lá a zↄ̀blena Davidiwao. Aàpi a yãdilɛaↄ kũa, a tɛazi ń nↄ̀sɛmɛndoo, à yã́ pↄ́ á yei kɛ̀. 9 N vãikɛ̀ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aanɛↄla, n gɛ n dii pãleↄ kɛ̀ nzĩaɛ, mↄ pↄ́ ń kàsa tã́a ũↄ, ↄ̃ n bↄ aà kpɛ, n a pↄ fɛ̀lɛɛ. 10 Ayãmɛto á yã́yia n buiↄwa, á n gↄ̃ɛↄ kaalɛ Isailiↄ guu zↄↄ ń wɛ̃́ɛↄ píi, í tɛsↄ̃ n bɛwa, lá wì tɛsↄ̃ zùgbↄ̃wa e à tɛ́kũ láa píiwa. 11 Gbɛ̃ↄ n bui pↄ́ aa gaga wɛ̃́lɛuↄ só, bãↄ i n gbɛ̃́ pↄ́ aa gaga sɛ̃uↄ ble. Dii mɛ́ ò. 12 Mpi sa sↄ̃ nↄɛ, fɛlɛ ta bɛ. Tó n kɛ̀sɛpɛ̀lɛ wɛ̃́lɛ guu gↄ̃̀ↄ, nɛ́pi a gaɛ. 13 Isailiↄ i aà gɛ ↄ́ↄlↄ, aai aà vĩ. Yeloboaũ buiↄ guu píi, aàpi wa vĩ ado, asa aàpi ado ↄ̃ Dii Isailiↄ Lua yãmaa èwà Yeloboaũ ua. 14 Dii a kía pãle dilɛ a gbɛ̃́ Isailiↄnɛ. Ɔ̃mɛ a Yeloboaũ buiↄ dɛdɛ. Gbãɛ! Bↄ kɛ ló? Ée, tiatiaɛ! 15 Dii a gotↄ̃ Isailiↄwa, aai gↄ̃ lán fee pↄ́ lɛ́ deedee í guuwa. A Isailiↄ bↄlɛ bùsu maa pↄ́ a kpà ń deziↄwaɛ beeu, i ń fãaa Uflata baale, kɛ́ aa Asetaati lí pɛ̀lɛpɛlɛ, aa Dii pↄ fɛ̀lɛoɛ̀ yã́i. 16 A Isailiↄ kpámá duuna pↄ́ Yeloboaũ kɛ̀ à Isailiↄ dà a kɛau yã́i.

17 Ɔ̃ Yeloboaũ na fɛ̀lɛ lɛ́ tá. Kɛ́ à kà Tiiza, àlɛ gɛ̃ kpɛ́u, ↄ̃ nɛgↄ̃ɛnapi gà. 18 Wà aà vĩ̀, ↄ̃ Isailiↄ ↄ́ↄlↄ̀ ḿpii, lá Dii dà a zↄ̀blena ãnabi Ahiaɛ a òwa. 19 Yeloboaũ yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau, zĩ pↄ́ a kàↄ ń aà kíakɛyão píi. 20 Yeloboaũ zↄ̃lɛa kpalau píi wɛ̃̀ bao ń plaoɛ. Kɛ́ à gà, ↄ̃ aà nɛ́ Nadabu zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Lↄbↄaũ

(2Lad 12.1-16)

21 Salomↄↄ nɛ́ Lↄbↄaũ mɛ́ Yudaↄ kía ũ. À kpalablè a wɛ̃̀ bla ń mɛ̀ndoode guuɛ, ↄ̃ à kɛ̀ kpalau Yelusalɛũ wɛ̃̀ gɛ̃o ń plao, wɛ̃́lɛ pↄ́ Dii dìlɛ Isaili bui píi wɛ̃́lɛↄ ũ guu, kɛ́ a tↄ́ àↄ kuwà. Aà da tↄ́n Naama, Amↄni buiɛ. 22 Yudaↄ yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, aa aà zafɛ̃̀ɛ̀ dɛ ń deziↄla píi ń duuna pↄ́ aa kɛ̀o. 23 Aa gulɛsĩↄ bò sa'okĩiↄ ũ sĩ̀sĩ lɛsĩↄ musu píi ń lí yɛ̀lɛlɛↄ gbáuo píi, aa gbɛↄ ń líↄ pɛ̀lɛpɛlɛu. 24 Baa se tã́akpɛ káaluaↄ* ku Isaili bùsuu gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ũ. Isailiↄ bui pↄ́ Dii ń yánɛ́ↄ yãbɛ̃ɛkɛaↄ sɛ̀ píiɛ.

25 Kí Lↄbↄaũ kpalablea wɛ̃̀ sↄode guu ↄ̃ Egipi kí Sisaki mↄ̀ lɛ̀lɛ Yelusalɛũwa. 26 À Dii kpɛ́ àizɛɛↄ ń kibɛ pↄ́ↄ nàaa, à vua sɛ̀ngbao pↄ́ Salomↄↄpiↄ sɛ̀lɛ píi. 27 Ɔ̃ kí Lↄbↄaũ sɛ̀ngbaopiↄ gɛ̃ɛ pì ń mↄgotɛ̃o, a nà dↄai pↄ́ aaìↄ a bɛ zɛ́ dↄ̃́aↄ dↄaanaↄnɛ ń ↄzĩ. 28 Tó kí lɛ́ gɛ́ Dii kpɛ́u, dↄaipiↄ ìↄ sɛ̀ngbaopiↄ kũa. Tó dↄaipiↄ sù, ↄ̃ aaì ɛa kálɛ ń kpɛ́u.

29 Lↄbↄaũ yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau. 30 Lↄbↄaũ ń Yeloboaũo aaìↄ zĩka ń kↄ̃o gↄↄpiiɛ. 31 Kɛ́ Lↄbↄaũ gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń aà deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu. Aà da tↄ́n Naama, Amↄni buiɛ. Ɔ̃ aà nɛ́ Abia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

15

Yudaↄ kí Abia

(2Lad 13.1-3, 22-23)

1 Nɛba nɛ́ Yeloboaũ kpalablea wɛ̃̀ bao plasaide guu ↄ̃ Abia gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ, 2 à zↄ̃̀lɛ kpalau Yelusalɛũ wɛ̃̀ àaↄ̃ɛ. Aà da tↄ́n Maaka, Abisaloũ buiɛ. 3 À duuna pↄ́ a mae kɛ̀ↄ kɛ̀ píiɛ, i azĩa kpa Dii a Luawa lá a dezi Davidiwao. 4 Ãma Davidi yã́i ↄ̃ Dii aà Lua tò aà bui zↄ̃̀lɛ kpalau Yelusalɛũ, à aà buipi dìlɛ aà gɛ̃ɛ ũ, a tò Yelusalɛũ zɛdↄa. 5 Asa Davidi yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀, i gí yã́ pↄ́ Dii dìlɛɛ maio e a wɛ̃ni lɛ́u, mɛ́ i kɛ Iti bui Uli yã́* bàasio.

6 Abia ń Yeloboaũo aaìↄ zĩka ń kↄ̃oɛ e Abia wɛ̃ni lɛ́u. 7 Abia yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau. 8 Kɛ́ à gà, wà aà vĩ̀ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Asa zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Asa

(2Lad 14.1-2, 15.16-19, 16.1-6, 11-14)

9 Isailiↄ kí Yeloboaũ kpalablea wɛ̃̀ baode guu ↄ̃ Asa gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ, 10 ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ kpalau Yelusalɛũ wɛ̃̀ bla ń mɛ̀ndoo. Aà dazi tↄ́n Maaka, Abisaloũ buiɛ. 11 Kí Asa yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ lá a dezi Davidiwa. 12 À tã́akpɛ káaluaↄ yà a bùsuu, ↄ̃ à dii pↄ́ a deziↄpiↄ kↄ̀lɛ píi. 13 Baa se à a dazi Maaka bↄ̀ kíakɛu, kɛ́ à Asetaati lí pↄ́ Lua ye a gĩyãio pɛ̀lɛ yã́i. Kí Asa lípi zↄ̃̀ à tɛsↄ̃̀wà Sedↄ̃ guzulɛu. 14 À azĩa kpà Diiwa e a wɛ̃ni lɛ́uɛ, ãma i gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ daaĩo. 15 À vua ń ã́nusuo ń pↄpãle pↄ́ api ń a maeo dìlɛ Dii pↄ́ ũↄ sɛ̀lɛ kàlɛ Dii kpɛ́u.

16 Asapi ń Isailiↄ kí Baasao aaìↄ zĩka ń kↄ̃oɛ e ń kpalablea lɛ́wa. 17 Baasapi mɛ́ gɛ̀ lɛ̀lɛ Yuda bùsuwa, ↄ̃ àlɛ bĩ́ibo Lamai, kɛ́ gbɛ̃e suli bↄ ge àli gɛ̃ Yudaↄ kí Asa bùsuuo yã́i. 18 Ɔ̃ Asa ã́nusu ń vua pↄ́ gↄ̃̀ Dii kpɛ́ làasiuↄ sɛ̀lɛ ń pↄ́ pↄ́ kú a bɛ làasiuↄ, a nà a ìwaↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ à ń zĩ́ Damasi, Sili bùsu kí Bɛnadada, Tablemↄ nɛ́, Eziↄ̃ tↄũna kĩ́i à mɛ̀: 19 Wà lɛdoũkɛ, lá ma mae ń n maeo kɛ̀ yãawa. A ã́nusu ń vuaon kɛ. Lɛdoũ pↄ́ ń vĩ ń Isailiↄ kí Baasao gboo, i gomala ń a zĩgↄ̃ↄ. 20 Ɔ̃ Bɛnadada lɛdoũkɛ̀ ń Asao, à a zĩgↄ̃ↄ gbàɛ aa gɛ́ lɛ́lɛi Isaili wɛ̃́lɛↄwa. Aa Iyoni sì ń Dão ń Abɛli Bɛmaakao ń Gɛnɛzalɛti bùsuo ń Nɛfatali buiↄ bùsuo píi. 21 Kɛ́ Baasa a baomà, ↄ̃ à bĩ́iboa Lamai tò à tà Tiiza. 22 Ɔ̃ kí Asa kpàwakɛ̀ Yudaↄnɛ píi, i gbɛ̃e tɛ̃boo à mɛ̀, aa Lama gbɛↄ ń lí pↄ́ Baasa lɛ́ bĩ́iboòↄ sɛ́lɛ. Ɔ̃ à bĩ́ibòò Gɛba pↄ́ kú Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsui ń Mizipao. 23 Kí Asa yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau, aà nɛgↄ̃nkɛyãↄ ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi ń wɛ̃́lɛ bĩ́i pↄ́ a bòↄ. Kɛ́ à zikũ̀, gyã aà kũ̀ a gbálaↄwa. 24 Kɛ́ à gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń aà deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Yosafa zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Isailiↄ kí Nadabu

25 Yudaↄ kí Asa kpalablea wɛ̃̀ plaade guu ↄ̃ Yeloboaũ nɛ́ Nadabu gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ kpalau wɛ̃̀ plaɛ. 26 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, à zɛ̀ ń yã́ pↄ́ a mae kɛ̀ à Isailiↄ dà duunauo. 27 Ahia nɛ́ Baasa, Isakaa bui lɛkpàaĩaàzi gↄↄ pↄ́ aàpi ń Isailiↄ lɛ́ koezↄ̃ Filitɛ̃ wɛ̃́lɛ Gibetↄ̃i, ↄ̃ Baasapi aà dɛ̀ we. 28 À aà dɛ̀ Yudaↄ kí Asa kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guuɛ, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 29 Kɛ́ à nà kpalableawa, ↄ̃ à Yeloboaũ buipiↄ dɛ̀dɛ píi, i ń gbɛ̃e too, à ń mìdɛ lá Dii dà a zↄ̀blena Ahia, Silo gbɛ̃́ɛ a òwaɛ. 30 Yã́pi kɛ̀ màa duuna pↄ́ Yeloboaũ kɛ̀ à Isailiↄ dà a kɛau, à Dii Isailiↄ Lua pↄ fɛ̀lɛoɛ̀ yã́iɛ. 31 Nadabu yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau. 32 Kí Asa ń Isailiↄ kí Baasao aaìↄ zĩka ń kↄ̃o e an kpalablea lɛ́waɛ.

Isailiↄ kí Baasa

33 Yudaↄ kí Asa kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guu ↄ̃ Ahia nɛ́ Baasa gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ. À zↄ̃̀lɛ kpalau Tiiza wɛ̃̀ baasↄo mɛ̀ndosaiɛ. 34 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, à zɛ̀ ń Yeloboaũ yãkɛao ń duuna pↄ́ à Isailiↄ dà a kɛauo.

16

1 Dii yã'ò Anani nɛ́ Yehuɛ, ↄ̃ à àsi'ò Baasaɛ à mɛ̀: 2 Ma n sɛ luutɛ̃u, ma n dilɛ ma gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũ, ↄ̃ n zɛ ń Yeloboaũ yãkɛao, n ma gbɛ̃́ Isailiↄ dà duunau, ↄ̃ an duunapiↄ ma pↄ fɛ̀lɛ. 3 Mpi ń n buiↄ, má á dɛ̃ↄnzↄ̃ saɛ. Má kɛ n uaɛ lá má kɛ̀ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ uaɛwaɛ. 4 Gbɛ̃ↄ n gbɛ̃́ pↄ́ aa gaga wɛ̃́lɛuↄ só, bãↄ i n gbɛ̃́ pↄ́ aa gaga sɛ̃uↄ ble. 5 Baasa yã́ kĩniↄ ń aà nɛgↄ̃nkɛyãↄ ku Isaili kíaↄ ladau. 6 Kɛ́ Baasa gà, wà aà vĩ̀ Tiiza, ↄ̃ aà nɛ́ Ela zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

7 Dii yã́pi dà ãnabi Yehu, Anani nɛ́ɛ, ↄ̃ a ò Baasaɛ ń a buiↄ vãi pↄ́ a kɛ̀ à Dii pↄ fɛ̀lɛoɛ̀ lá Yeloboaũ buiↄ kɛ̀wa yã́i ń Yeloboaũ bui pↄ́ à ń mìdɛↄ yã́o lↄ.

Isailiↄ kí Ela

8 Yudaↄ kí Asa kpalablea wɛ̃̀ baasↄo ń mɛ̀ndoode guu ↄ̃ Baasa nɛ́ Ela gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ Tiiza wɛ̃̀ plaɛ. 9 Aà ìwaↄ do Zimli mɛ́ aà zĩkasↄ̃goↄ lɛɛ do gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ lè aa lɛkpàaĩaàzi. Kɛ́ vɛ̃ɛ lɛ́ Ela dɛ a bɛ ziia Aaza kpɛ́u Tiiza, 10 ↄ̃ Zimli gɛ̃̀ à aà dɛ̀ Asa kpalablea wɛ̃̀ baasↄo ń plaode guu, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 11 Kɛ́ à zↄ̃̀lɛ kpalau a làa, ↄ̃ à Baasa buiↄ dɛ̀dɛ píi, i gↄ̃ɛe to aà daɛↄ ge aà gbɛ̃naↄ guuo. 12 À Baasa buipiↄ mìdɛ píiɛ, lá Dii dà ãnabi Yehuɛ a òwa. 13 Baasa ń a nɛ́ Elao Dii Isailiↄ Lua pↄ fɛ̀lɛɛ̀ duuna pↄ́ aa kɛ̀ tã́aↄ yã́ musu, mɛ́ kɛ́ aa ɛ̀a Isailiↄ dà a kɛau yã́i. 14 Ela yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau.

Isailiↄ kí Zimli

15 Yudaↄ kí Asa kpalablea wɛ̃̀ baasↄo ń plaode guu ↄ̃ Zimli zↄ̃̀lɛ kpalau Tiiza gↄↄ sopla. Gↄↄ bee Isaili zĩgↄ̃ↄ bòo ku Filitɛ̃ wɛ̃́lɛ Gibetↄ̃ saɛ. 16 Kɛ́ zĩgↄ̃piↄ mà Zimli lɛkpàaĩ ń gbɛ̃́ↄ kízi à aà dɛ̀, ↄ̃ aa ń dↄaana Ɔmɛli dìlɛ Isailiↄ kía ũ ń bòou wegↄ̃ↄ. 17 Ɔ̃ Ɔmɛli ń Isaili zĩgↄ̃ↄ kɛ̃̀ Gibetↄ̃wa, aa gɛ̀ koezↄ̃̀ Tiizai. 18 Kɛ́ Zimli è aa a wɛ̃́lɛ sìwa, ↄ̃ à dɛ̀dɛ sì a bɛ kpɛdiakↄ̃au musu, à tɛsↄ̃̀wà, ↄ̃ tɛ́pi kũ̀wà. À gà 19 duuna pↄ́ a kɛ̀ yã́iɛ. À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, à zɛ̀ ń Yeloboaũ yãkɛaoɛ. À duunakɛ̀ mɛ́ à ɛ̀a Isailiↄ dà a kɛau. 20 Zimli yã́ kĩniↄ ń lɛ́ pↄ́ a kpàaĩńnↄ Elazio ku Isaili kíaↄ ladau.

Isailiↄ kí Ɔmɛli

21 Isailiↄ kↄ̃kpaalɛ̀ lɛɛ pla. An gbɛ̃́ kĩniↄ ye Gina nɛ́ Tibeni kpá kía ũ, gbɛ̃́ kĩniↄ sↄ̃ Ɔmɛli. 22 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa zɛ̀ ń Ɔmɛlioↄ gbãa dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa zɛ̀ ń Gina nɛ́ Tibenioↄla, ↄ̃ wà Tibenipi dɛ̀, Ɔmɛli mɛ́ kpalablè. 23 Yudaↄ kí Asa kpalablea wɛ̃̀ baakwi ń mɛ̀ndoode guu ↄ̃ Ɔmɛli gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ kpalau wɛ̃̀ kuɛplaɛ. À ku Tiiza wɛ̃̀ sooloɛ, 24 ↄ̃ à Samali sĩ̀sĩ lù Sɛmɛɛwa ń ã́nusuo kiloo bàaↄ̃kwi, ↄ̃ à wɛ̃́lɛ kàlɛwa, à tↄkpàɛ̀ Samali, kɛ́ Sɛmɛɛ mɛ́ sĩ̀sĩpi vĩ yãa yã́i. 25 Ɔmɛli yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, à duunakɛ̀ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aaɛↄla píi. 26 À zɛ̀ ń Nɛba nɛ́ Yeloboaũ yãkɛao píiɛ. À Dii Isailiↄ Lua pↄ fɛ̀lɛɛ̀ ń duuna pↄ́ a kɛ̀ tã́aↄ yã́ musu, à ɛ̀a Isailiↄ dà a kɛauo. 27 Ɔmɛli yã́ kĩniↄ ń a nɛgↄ̃nkɛyãↄ ku Isaili kíaↄ ladau. 28 Kɛ́ à gà, wà aà vĩ̀ Samali, ↄ̃ aà nɛ́ Ahabu zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Isailiↄ kí Ahabu

29 Yudaↄ kí Asa kpalablea wɛ̃̀ bla plasaide guu ↄ̃ Ɔmɛli nɛ́ Ahabu gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ kpalau Samali wɛ̃̀ bao ń plaoɛ. 30 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aaɛↄla píi. 31 Zɛa ń Nɛba nɛ́ Yeloboaũ duunakɛao i kɛɛ̀ yãe ũo, ↄ̃ à Sidↄ̃deↄ kí Ɛbaali nɛnↄɛ Zezabɛli sɛ̀ nↄ ũ, ↄ̃ à nà zↄblea Baaliɛwa, ìↄ aà sisi. 32 À kpɛdↄ̀ Baalipiɛ Samali, ↄ̃ à aà gbagbakĩi pɛ̀lɛ kpɛ́piu. 33 À Asetaatili pɛ̀lɛu lↄ, à ɛ̀a Dii Isailiↄ Lua pↄ fɛ̀lɛɛ̀ dɛ Isaili kía pↄ́ dↄ̀aaɛↄla píi.

34 Ahabupi gↄↄ ↄ̃ Bɛtɛli gbɛ̃́ Hiɛli Yeliko kɛ̀kɛ kàlɛ. Kɛ́ à a bĩ́i ɛ̃ kpàlɛ, ↄ̃ aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Abilaũ gà. Kɛ́ à a bↄlɛ gbaↄ pɛ̀lɛ, ↄ̃ aà nɛ́ gbɛzãna Segubu gà, lá Dii dà Nuni nɛ́ Yozueeɛ a òwa.*

17

Gbagbaaↄ ãnabi Ɛlia gwaa

1 Tisɛbɛ gbɛ̃́ Ɛlia bↄ̀ a bɛ Galada bùsuu, à gɛ̀ Ahabu lè à mɛ̀: Ń Dii Isailiↄ Lua pↄ́ málɛ zↄbleɛ̀ kuao, sɛa za wɛ̃a fíi a kpao, lou a mao. Sema gↄↄ pↄ́ má ò bàasio.*

2 Ɔ̃ Dii yã'ò Ɛliapiɛ à mɛ̀: 3 Fɛlɛ gɛ́ gukpɛ oi, ní ulɛ Kɛliti swa'ɛu Yuudɛ̃ baale, 4 níↄ swapi í mi. Má dìlɛ gbagbaaↄnɛ aaↄ n gwa we. 5 Ɔ̃ à gɛ kɛ̀ lá Dii òɛwa, a ku Kɛliti swa'ɛu Yuudɛ̃ baale. 6 Gbagbaaↄ ìↄ mↄɛ̀ ń pɛ̃ɛo ń nↄ̀ↄo kↄↄ ń oosio, ↄ̃ ìↄ swapi í mi.

Salɛpa gyaa Ɛlia gwaa

7 Gↄↄpla gbɛa swapi í bà, kɛ́ lou lɛ́ ma bùsupiuo yã́i. 8 Ɔ̃ Dii yã'òɛ̀ à mɛ̀: 9 Fɛlɛ gɛ́ Salɛpa, Sidↄ̃ saɛ, níↄ ku we. Má dìlɛ gyaa taasideeɛ aàↄ n gwa we.† 10 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ Salɛpa. Kɛ́ à kà wɛ̃́lɛpi lɛ́i, à gyaae lè, àlɛ yàawɛ we. Ɔ̃ Ɛlia lɛzù gyaapizi à mɛ̀: Gɛ ǹ mↄmɛɛ ń ío, baa yↄↄ, mà mi. 11 Kɛ́ àlɛ gɛ́ dã́i, Ɛlia ɛ̀a lɛzùaàzi à mɛ̀: Ní mↄmɛɛ ń pɛ̃ɛ miↄnao lↄ. 12 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Ń Dii n Lua kuao, baa kàa má vĩo, sema pↄ́wɛnti ↄkũ do pɛ̃na guu ń nísi yↄↄnao tùu guu bàasio. A yàa málɛ wɛ kɛ, mí tá bɛ mà blɛkɛò wà ble ń ma nɛ́o, wíↄ ga dã́. 13 Ɔ̃ Ɛlia òɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo. Gɛ ǹ kɛ lá ń òwa, ãma kàa kɛò yↄↄnnↄ ǹ mↄomɛɛ gĩa, ní gbasa ǹ n pↄ́ kɛ, á ń n nɛ́o. 14 Asa Dii Isailiↄ Lua mɛ̀ pↄ́wɛnti a láa pɛ̃na guuo, mɛ́ nísi a láa tùupiuo e gↄↄ pↄ́ a to lou ma bùsu la gɛ kaò. 15 Gyaapi gɛ kɛ̀ lá Ɛlia òɛwa, ↄ̃ aalɛ pↄble màa e gↄↄ ũma, aàpi ń a bɛdeↄ ń Ɛliao. 16 Pↄ́wɛnti i láa pɛ̃napiuo, mɛ́ nísi i láa tùupiuo, lá Dii dà Ɛliaɛ a òwa.

17 Bee gbɛa nↄɛ uabelepi nɛ́pi lɛ́ gyãkɛ. Kɛ́ gyãpi gbãakũ̀ maamaa, ↄ̃ nɛ́pi gà. 18 Ɔ̃ nↄɛpi ò Ɛliaɛ: Lua gbɛ̃́, bↄ́mɛ wá daaa, ↄ̃ n mↄ ma bɛi? N mↄ ma duuna dↄi Luagu, kɛ́ aà ma nɛ́ dɛ yã́i yã̀? 19 Ɔ̃ Ɛlia òɛ̀: Ǹ n nɛ́pi kpaa. Ɔ̃ à nɛ́pi sì nↄɛpi ↄzĩ, à dɛ̀dɛò kpɛdiakↄ̃a kpɛa pↄ́ à pìlau. À aà wùlɛ a liiwa we, 20 ↄ̃ à wiilɛ̀ Diiwa à mɛ̀: Dii ma Lua, ḿmɛ ń tò gyaa pↄ́ ma pila aà bɛ nɛ́ gà, n pↄsia kpàaàzia? 21 Ɔ̃ à kùa kã́ màma nɛgↄ̃ɛnapiwa gɛ̃n àaↄ̃,‡ à wiilɛ̀ Diiwa à mɛ̀: Dii ma Lua, to aà wɛ̃ni ɛa su aà mɛu. 22 Dii Ɛlia wiilɛa mà, ↄ̃ wɛ̃ni ɛ̀a sù nɛ́pi mɛu, à vù. 23 Kɛ́ Ɛlia nɛgↄ̃ɛnapi sɛ̀ à pìlaò, à gɛ̃̀ò kpɛ́u, ↄ̃ à aà kpà aà dawa à mɛ̀: Gwa, n nɛ́ bɛ̃́ɛ! 24 Ɔ̃ nↄɛpi ò Ɛliaɛ: Má dↄ̃ sa kɛ́ Lua gbɛ̃́n n ũ. Dii yã́ pↄ́ bↄ̀ n lɛ́uá sĩanaɛ.

18

Ɛlia ń Obadiao

1 Ɛlia gↄↄplakɛ̀ we. A wɛ̃̀ àaↄ̃de guu ↄ̃ Dii yã'òɛ̀ à mɛ̀: Gɛ ǹ nzĩa ↄlↄ Ahabuɛ, mí tó lou ma aà bùsuu. 2 Ɔ̃ Ɛlia fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ azĩa ↄlↄi Ahabuɛ.

Nↄana sↄ̃ à pãsĩkũ̀ Samali, 3 ↄ̃ Ahabu a bɛ ziia Obadia sìsi. Obadiapi sↄ̃ ì misiilɛ Diiɛ maamaaɛ. 4 Gↄↄ pↄ́ Zezabɛli lɛ́ Dii ãnabiↄ dɛdɛ, Obadia ń sɛ́lɛ gbɛ̃ↄn basↄo, à ń úlɛ gbɛ̀'ɛↄ guu gbɛ̃ↄn blakwikwi, ↄ̃ à ń gwá ń blɛo ń ío. 5 Ɔ̃ Ahabu ò Obadiapiɛ: Wà bùsu kɛɛlɛ wà gɛ́ nibↄnaↄ ń swa'ɛↄu píi. Wìliↄ dↄ̃o tó wá sɛ̃ e wà wá sↄ̃́ↄ ń wá sↄ̃baonaↄ gwaò. 6 Ɔ̃ aa bùsu kpaalɛ̀kↄ̃ɛ, an baade a zɛ́ sɛ̀. 7 Kɛ́ Obadia kpàaũ ń Ɛliao zɛ́u, à aà dↄ̃̀, ↄ̃ à wùlɛ a gbɛɛu à mɛ̀: Ma dii Ɛlia, ḿmɛnn wea? 8 Ɛlia wèwà à mɛ̀: Mámɛ! Gɛ ǹ o n diiɛ ma su. 9 Ɔ̃ Obadia mɛ̀: Tàae kpele má kɛ̀, ↄ̃ ńlɛ mapi n zↄ̀blena na Ahabuɛ a ↄzĩ aà ma dɛi? 10 Ń Dii n Lua kuao buie ge bùsue ku kɛ́ ma dii gì gbɛ̃́ↄ zĩuimá n wɛɛlɛio. Tó wà mɛ̀ ń kú weo, ì to aa mɛ wa sì ń pↄeoɛ. 11 Ɔ̃ ńlɛ omɛɛ sa mà gɛ o ma dii Ahabuɛ n sua? 12 Tó ma gɛ̃zɛa, máↄ dↄ̃ gu pↄ́ Dii Nisĩna a n sɛ taunnↄo. Tó ma gɛ má ò Ahabuɛ, mɛ́ i n eo, a ma dɛɛ. Mapi n zↄ̀blena sↄ̃ ma misìilɛ Diiɛ za ma ɛ̀waasogↄↄɛ. 13 Ma dii Ɛlia, kɛ́ Zezabɛli lɛ́ Dii ãnabiↄ dɛdɛ, ni yã́ pↄ́ má kɛ̀ mao lé? Mámɛ ma ń gbɛ̃eↄ sɛ̀lɛ gbɛ̃ↄn basↄo, ma ń úlɛ gbɛ̀'ɛↄ guu gbɛ̃ↄn blakwikwi, ma ń gwá ń blɛo ń ío. 14 Ɔ̃ ńlɛ omɛɛ sa mà gɛ o ma dii Ahabuɛ n sua? A ma dɛɛ. 15 Ɔ̃ Ɛlia mɛ̀: Ń Dii Zĩgↄ̃de pↄ́ málɛ zↄbleɛ̀ kuao má gɛ́ aà ma e gbãɛ.

Ɛlia ń tã́adeↄ kua Kaamɛli gbɛ musu

16 Ɔ̃ Obadia gɛ̀ dà Ahabulɛ, à yã́pi òɛ̀, ↄ̃ Ahabu gɛ̀ dai Ɛlialɛ. 17 Kɛ́ Ahabu Ɛlia è, a òɛ̀: Isaili bùsudɛna, ḿmɛnn wea? 18 Ɔ̃ Ɛlia mɛ̀: I kɛ mámɛ ma Isaili bùsu dɛ̀o, mpi ń n mae bɛdeↄ ámɛ á dɛ̀, asa a pãkpà Dii yãdilɛaↄi, á tɛ́ Baaliziɛ. 19 Isailiↄ sísi píi sa aa kãaamazi Kaamɛli gbɛ musu sãnu ń Baali tã́ade gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń blakwiↄ ń Asetaati tã́ade gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla pↄ́ aaì pↄble ń Zezabɛlioↄ.

20 Ahabu Isailiↄ sìsi píi, ↄ̃ à tã́adepiↄ kã̀aa Kaamɛli gbɛ musu. 21 Ɔ̃ Ɛlia sↄ̃̀ Isailiↄzi à ń lá à mɛ̀: Áↄ yã́ kũa ↄkpɛai e bↄɛ ni? Tó Dii mɛ́ Lua ũ, à tɛaàzi. Tó Baaliɛ sↄ̃, à tɛaàzi. Aai yãe zã́ síwào, 22 ↄ̃ Ɛlia ònɛ́: Dii ãnabiↄ guu mámɛ ma gↄ̃ mado. Baali tã́adeↄ sↄ̃ aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń blakwioɛ. 23 À zuswana kpáwá mɛ̀n pla, tã́adepiↄ i a mɛ̀ndo sɛ aa zↄ̃ɛzↄ̃ɛ aa ka yàaa, aasu tɛ́ dauo. Mapi sↄ̃ má ado kɛkɛ, mí ká yàaa, má tɛ́ dau sↄ̃o. 24 Ampiↄ aa Baali sísi, mapi sↄ̃ má Dii sísi. An gbɛ̃́ pↄ́ yãmà à tɛsↄ̃̀wà ↄ̃mɛ Lua ũ. Ɔ̃ gbɛ̃́pii mɛ̀: A maaɛ! 25 Ɔ̃ Ɛlia ò tã́adepiↄnɛ: À zuswana mɛ̀ndo sɛ kɛkɛ káau, asa ámɛ á dasi. À á dii sísi, kási ásu tɛ́ dauo. 26 Ɔ̃ aa zuswana pↄ́ wa kpàmá sì aa kɛ̀kɛ, ↄ̃ aalɛ Baali sisi za kↄↄ e ĩatɛ̃ gɛ̀ kàò minanguo. Aalɛ ↄ̃wã, aalɛ lia sa'okĩi pↄ́ aa bòi, aalɛ mɛ: Baali, yãmawáe! Ń beeo aai yãe mao, i yãmamáo. 27 Kɛ́ ĩatɛ̃ kà minanguo, ↄ̃ Ɛlia lɛ́ ń láanikɛ à mɛ̀: À wiilɛ gbãa, ↄ̃mɛ diie ũo lò? Aà làasoo tà saalon nò, á dↄ̃a? À gɛ̀ bĩ́ikpɛkɛi yã̀? À gɛ̀ wɛ̃́lɛu yã̀? Àlɛ i'oɛ, ↄ̃ álɛ aà vua? 28 Ɔ̃ aalɛ wiilɛ ń lↄↄ gbãtɛ̃o, aalɛ ńzĩa lili ń fɛ̃ndao ń sↄ̃nao lá aaì kɛwa, e au lɛ́ bàalɛ ń mɛwa. 29 Kɛ́ ĩatɛ̃ gɛ̀ aua pilai, ↄ̃ aalɛ yãyaaabↄlɛ e sa oosi ogↄↄ gɛ̀ kàò. Ń beeo i yãe zã́ símáo, i yãmamáo, i swã́sɛńzio.

30 Ɔ̃ Ɛlia ò bílaɛ: À sↄ̃mazi! Kɛ́ aa sↄ̃̀aàzi ḿpii, ↄ̃ à Dii gbagbakĩi pↄ́ wa gbòo kɛ̀kɛ lɛ́ bo. 31 À gbɛ sɛ̀sɛ mɛ̀n kuɛpla Yakↄbu buiↄ dasilɛu. Yakↄbupi Dii yã'òɛ̀ yãa à mɛ̀, wàli oɛ̀ sa Isaili.* 32 Kɛ́ à Dii gbagbakĩipi bò, ↄ̃ à ɛyↄ̃ lìai. Ɛpi kà à í sí litili gɛ̃o. 33 À yàakà sa'okĩipia, à zupi zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ a kà yàapia 34 à mɛ̀: À ítↄ lo síiↄ̃, í ka sa'obↄpiwa ń yàapio. Kɛ́ aa tↄ̀, ↄ̃ à mɛ̀: À ɛa tↄ lↄ. Kɛ́ aa tↄ̀, ↄ̃ à mɛ̀: À ɛa tↄ à kɛ gɛ̃n àaↄ̃. Ɔ̃ aa tↄ̀ e gɛ̃n àaↄ̃. 35 Ípi bàalɛ̀ lìa sa'okĩipizi e ɛpi pà. 36 Sa oosi ogↄↄ ↄ̃ ãnabi Ɛlia sↄ̃̀i à mɛ̀: Dii, Ablahaũ ń Izaakio ń Isailio Lua, to wà dↄ̃ gbã kɛ́ ḿmɛnn Isailiↄ Lua, mɛ́ n zↄ̀blenan ma ũ, málɛ yã́ɛ bee kɛ, kɛ́ ḿmɛ ń òmɛɛ yã́i. 37 Yãmaa Dii! Yãmaa, kɛ́ gbɛ̃́ɛ beeↄ e dↄ̃ kɛ́ n Dii ḿmɛnn Lua, mɛ́ ńlɛ ń nↄ̀sɛ lilɛnɛ́, kɛ́ aa ɛa sumaɛ. 38 Ɔ̃ Dii tɛ́ sù sa'obↄ ń yàao ń gbɛↄ ń bùsuopiwa, aa tɛkũ̀, ↄ̃ í pↄ́ kú ɛupi bà. 39 Kɛ́ gbɛ̃́ↄ è, aa wùlɛ ń gbɛɛu aa mɛ̀: Dii mɛ́ Lua ũ! Dii mɛ́ Lua ũ! 40 Ɔ̃ Ɛlia ònɛ́: À Baali tã́adeↄ kṹkũ, an gbɛ̃e su piliwáo. Kɛ́ aa ń kũkũ, ↄ̃ Ɛlia gɛ̀ńnↄ Kisↄ̃ guzulɛu, à ń dɛdɛ we.

41 Ɛlia ò Ahabuɛ: Gɛ ǹ pↄble, ní imi, asa ma lou kↄ̃fĩ mà dↄ. 42 Ɔ̃ Ahabu gɛ̀ lɛ́ pↄble, àlɛ imi. Ɔ̃ Ɛlia dɛ̀dɛ gɛ̀ Kaamɛli misonaa, à sionkpa à wɛpɛ̀lɛ a gbáu. 43 A ò a zĩkɛnaɛ: Gɛ ǹ gugwa ísia oi. Ɔ̃ à gɛ gwà. Kɛ́ à sù, à mɛ̀: Pↄe ku weo. Ɔ̃ Ɛlia òɛ̀ aà ɛa gɛ́ gwai lↄ, ↄ̃ à gɛ̀ màa e gɛ̃n soolo. 44 A gɛ̃n soplade guu ↄ̃ zĩkɛnapi mɛ̀: Ma lou è na sɛsɛɛnnↄ lán ↄlawa, àlɛ fɛlɛ ísiaa. Ɔ̃ Ɛlia òɛ̀: Gɛ ǹ o Ahabuɛ aà a sↄ̃́go dↄ sↄ̃́ↄnɛ, i gɛ̃u à pila gbɛwa e lou àↄ gɛ́ gíiɛ̀. 45 Lou lɛ́ sisi busɛbusɛ, zàa'ĩana fɛ̀lɛ, ↄ̃ lou kwɛ̀.† Ahabu ku sↄ̃́gou, àlɛ tá Yezɛlɛɛ. 46 Dii gbãa dɛ̀dɛ Ɛliawa, ↄ̃ à a ulada kã̀aa a kũ̀, à bàalɛ̀ dↄ̀aa Ahabuɛ e à gɛ̀ kàò Yezɛlɛɛ.

19

Dii bↄ mↄa Ɛliawa Olebu

1 Kɛ́ Ahabu yã́ pↄ́ Ɛlia kɛ̀ dàu a sìu Zezabɛliɛ píi, lá à tã́adepiↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao ḿpii, 2 ↄ̃ Zezabɛli lɛ́kpãsãkɛ̀ Ɛliaɛ à mɛ̀: E zia maa'i, tó mi kɛnɛ lá ń kɛ̀ tã́adeↄnɛwao, adeↄ yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ! 3 Ɔ̃ vĩa Ɛlia kũ̀, ↄ̃ à fɛ̀lɛ bàalɛ̀ à azĩa mibↄkĩi wɛ̀ɛlɛ. Kɛ́ à kà Bɛɛsɛba, Yuda bùsuu, we à a zĩkɛnapi tòu, 4 ↄ̃ à táa'ò gbáau gↄↄ do. À gɛ̀ zↄ̃̀lɛ sɛ̃́li gbáu, ↄ̃ à wabikɛ̀ à e ga à mɛ̀: Dii, kɛ́ bee mↄ̀a. Ma sɛ gↄ̃̀ↄ, asa má dɛ ma deziↄlao.* 5 Ɔ̃ à wùlɛ lɛ́ i'o sɛ̃́lipi gbáu.

Malaika mↄ̀ we, à ↄnàwà à mɛ̀: Fɛlɛ pↄble. 6 Kɛ́ Ɛlia gugwà, ↄ̃ à kàa asaa ń ituuo è kálɛa a mizĩ. Ɔ̃ à pↄblè à imì à ɛ̀a wùlɛ. 7 Dii Malaika ɛ̀a mↄ̀ a gɛ̃n plaadei, à ↄnàwà à mɛ̀: Fɛlɛ pↄble, asa tá gbã̀a ńlɛ mↄ́ oi. 8 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ pↄblè à imì. Blɛpi tò à gbãa'è, ↄ̃ à táa'ò gↄↄ bla fãanɛ ń gwãasĩnao e à gɛ̀ kà Lua gbɛ pↄ́ wì mɛ Olebui.† 9 Kɛ́ à gɛ̃̀ lɛ́ i gbɛpi ɛu, we ↄ̃ Dii yã'òuɛ̀ à mɛ̀: Ɛlia, bↄ́ ńlɛ kɛ lai? 10 A wèwà à mɛ̀: Dii Lua Zĩgↄ̃de, ma zɛ ma gi fĩ́afĩa n yã́ musu, asa Isailiↄ pãkpà ń bàakuańnↄ yã́i, ↄ̃ aa ń gbagbakĩiↄ gbòo aa ń ãnabiↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao. Mámɛ ma gↄ̃ mado, ↄ̃ aalɛ ma wɛ sa.‡ 11 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Bↄ gɛ zɛ ma aɛ gbɛ musu le, mí gɛ̃ n aɛ.

Zàa'ĩan gbãa fɛ̀lɛ, àlɛ gbɛ̀sĩsĩpiↄ paa, àlɛ gbɛsiↄ wíwi Dii aɛ, kási Dii ku ĩ́anapi guuo. Ĩanapi gbɛa tↄↄlɛ lùalua, kási Dii ku tↄↄlɛ lualuaapi guuo. 12 Tↄↄlɛ lualuaapi gbɛa sa tɛ́ɛ, kási Dii ku tɛ́pi guuo. Tɛ́pi gbɛa yã́kpãina mɛ́ dↄ busɛnnↄ. 13 Kɛ́ Ɛlia yã́pi mà, à a ulada kù a wɛ́a, ↄ̃ à bↄ̀ gɛ̀ zɛ̀ gbɛ̀'ɛpi lɛ́, a mà wa òɛ: Ɛlia, bↄ́ ńlɛ kɛ lai? 14 A wèwà à mɛ̀: Dii Lua Zĩgↄ̃de, ma zɛ ma gi fĩ́afĩa n yã́ musu, asa Isailiↄ pãkpà ń bàakuańnↄ yã́i, ↄ̃ aa n gbagbakĩiↄ gbòo aa n ãnabiↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao. Mámɛ ma gↄ̃ mado, ↄ̃ aalɛ ma wɛ sa. 15 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ɛa ta Damasi guwaiwaiu. Tó n ka we, ní Azaeli dilɛ Siliↄ kía ũ,§ 16 ní Nimisi tↄũna Yehu dilɛ Isailiↄ kía ũ,* ní Abɛli Mɛↄla gbɛ̃́ Safata nɛ́ Ɛlizi dilɛ n gbɛu ãnabi ũ. 17 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Azaeli fɛ̃nda lɛ́zĩↄ, Yehu mɛ́ a ń dɛdɛ. Tó aa bↄ̀ Yehu fɛ̃nda lɛ́zĩ sↄ̃, Ɛlizi mɛ́ a ń dɛdɛ. 18 Ń beeo má Isailiↄ vĩ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000). An gbɛ̃e i kúlɛ Baaliɛ à lɛpɛ̀wào.†

Ɛlizi sísia

19 Ɔ̃ Ɛlia fɛ̀lɛ bↄ̀ we, à gɛ̀ Safata nɛ́ Ɛlizi lè, àlɛ sapa ń zuↄ ń a gbɛ̃́ↄ soon kuɛpla. Aàpi mɛ́ tɛ́ zã́. Ɔ̃ Ɛlia sↄ̃̀aàzi, à a ulada kàaàla. 20 Ɔ̃ Ɛlizi a zuↄ tò we, à bàalɛ̀ bↄ̀ tɛ Ɛliazi, ↄ̃ a òɛ̀: To mà gɛ́ lɛzai ma de ń ma daowa gĩa, mí gbasa mↄ tɛnzi sa. Ɛlia mɛ̀: Gɛ́, ní ɛa su. Ń yã́ pↄ́ má kɛ̀nɛ dↄ̃. 21 Ɔ̃ Ɛlizi ɛ̀a à a zupiↄ kòlokpa, à tɛkà ń zù zĩkɛbↄↄ, ↄ̃ à zupiↄ nↄ̀ↄ fùukɛ̀ a kpà gbɛ̃́ↄwa aa sò. Ɔ̃ à bↄ̀ tɛ Ɛliazi, à gↄ̃̀ aà zↄbãna ũ.

20

Bɛnadada ń a zĩgↄ̃ↄ koezↄ̃a Samalizi

1 Siliↄ kí Bɛnadada a zĩgↄ̃ↄ kã̀aa píi. Kía gbɛ̃ↄn baakwi ń plaoↄ kuaànↄ ń ń sↄ̃́ↄ ń ń zĩkasↄ̃goↄ. Ɔ̃ aa gɛ̀ koezↄ̃̀ Samalizi aalɛ lɛ́lɛwà. 2 Ɔ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Ahabuwa wɛ̃́lɛ guu 3 à mɛ̀: Ma Bɛnadada ma mɛ̀, n ã́nusu ń n vuao gↄ̃̀ ma pↄ́ ũɛ. N nↄ maaↄ ń n nɛ́ maaↄ gↄ̃̀ ma pↄ́ ũɛ lↄ. 4 Ɔ̃ Isailiↄ kía mɛ̀: Ma dii kí, mapi ń pↄ́ pↄ́ má vĩↄ gↄ̃̀ n pↄ́ ũɛ píi lá ń òwa. 5 Ɔ̃ Bɛnadada ɛ̀a gbɛ̃́ↄ zĩ̀wà lↄ à mɛ̀: Ma Bɛnadada ma mɛ̀, ma gbɛ̃́ↄ zĩ̀ n ã́nusu ń n vuao ń n nↄↄ ń n nɛ́ↄ gbɛaimaɛ. 6 Zia maa'i má a gbɛ̃́ↄ zĩma, aa n bɛ yↄɛ ń n gbɛ̃́ↄ bɛↄ, aai á pↄ́ bɛɛɛdeↄ sɛ́lɛ suomɛɛ píi. 7 Ɔ̃ Isailiↄ kía a bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi píi à mɛ̀: Á è lá àlɛ ma lɛ́wɛó? Kɛ́ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀a, à ma naↄ ń ma nɛ́ↄ ń ma ã́nusuo ń ma vuao gbɛ̀a, mi gioɛ̀o. 8 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ òɛ̀: Ńsu ǹ aà yãmao, ńsu weiɛ̀o. 9 Ɔ̃ a ò Bɛnadada zĩnaↄnɛ: À gɛ o ma dii kíɛ, yã́ pↄ́ a gbɛ̀a mapi a zↄ̀blena wa káau ↄ̃ má kɛ. Yã́ pↄ́ a gbɛ̀a gbɛzãɛ bee má kɛo. Ɔ̃ zĩnapiↄ ɛ̀a tà Bɛnadadawa ń yã́pio. 10 Ɔ̃ à ɛ̀a gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Ahabuwa lↄ à mɛ̀: Tó Samali bùsuti gↄ̃̀ à kà kɛ́ ma zĩgↄ̃ↄ e sɛ́lɛ ń miwa ↄkũ dodo, adeↄ yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ! 11 Ɔ̃ Isailiↄ kía mɛ̀: À gɛ oɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a zĩka'ula da su ĩ́anadã lá à ulapi bↄ̀ lɛ́ kálɛwao. 12 Kɛ́ Bɛnadada yã́pi mà, àlɛ vɛ̃ɛmi ń a kía deeↄ lákpɛↄ guu, ↄ̃ a ò a gbɛ̃́ↄnɛ aa sↄukɛ. Ɔ̃ aa gɛ̀ sↄukɛi.

Ahabu zĩblea Bɛnadadawa

13 Ãnabie mↄ̀ Isailiↄ kí Ahabu lè à mɛ̀: Dii mɛ̀, n zĩgↄ̃ dasiↄ è wea? A ń nanɛ n ↄzĩ gbãɛ, níↄ dↄ̃ kɛ́ ámɛ á a Dii. 14 Ɔ̃ Ahabu aà là à mɛ̀: Démɛ a bee kɛi? A wèwà à mɛ̀: Dii mɛ̀ n bùsu kíaↄ ìwaↄ mɛ́ aa kɛ. Ɔ̃ Ahabu aà là lↄ: Démɛ a lɛ́lɛmái? A wèwà à mɛ̀: Ḿmɛ! 15 Ɔ̃ Ahabu a bùsu kíaↄ ìwaↄ kã̀aa, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń baakwi ń plaoɛ (232). Ɔ̃ à a zĩgↄ̃ↄ kã̀aa píi, aa kɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000). 16 Aa bↄ̀ wɛ̃́lɛu ĩatɛ̃ minanguo, gↄↄ pↄ́ vɛ̃ɛ lɛ́ Bɛnadada ń a kía deepiↄ dɛ lákpɛpiↄ guu. 17 Ahabu bùsu kíaↄ ìwapiↄ mɛ́ bↄ̀lɛ káau. Ɔ̃ Bɛnadada zĩnaↄ gɛ òɛ̀, gbɛ̃́ↄ lɛ́ bↄlɛ Samali. 18 Ɔ̃ Bɛnadada mɛ̀: Tó aafia aalɛ mↄ́ ge ń zĩon nò, à ń kṹkũ bɛ̃́ɛ. 19 Kɛ́ bùsu kíaↄ ìwapiↄ bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛu, ↄ̃ zĩgↄ̃ↄ tɛ́ ń kpɛ, 20 an baade gbɛ̃dɛ̀. Kɛ́ Siliↄ lɛ̀kↄ̃wa, ↄ̃ Isailiↄ pɛ̀má, ↄ̃ Siliↄ kí Bɛnadada ń a sↄ̃deeↄ ń kɛ̃́ dia ń sↄ̃́ↄ kpɛ. 21 Ɔ̃ Isailiↄ kía bↄ̀ gɛ̀ sↄ̃deↄ ń sↄ̃́godeↄ dɛ̀dɛ, à Siliↄ ásookɛ̀ maamaaɛ.

22 Ãnabipi ɛ̀a mↄ̀ Isailiↄ kía lè à mɛ̀: Sↄ̃dilɛ, ní làasookɛ yã́ pↄ́ ńyↄ̃ kɛwa, asa tó í bↄ̀ ɛu, Siliↄ kía a ɛa mↄ lɛ́lɛima lↄɛ.

23 Ɔ̃ Siliↄ kía ìwaↄ òɛ̀: Isaili tã́aↄá sĩ̀sĩ tã́aↄnɛ. A yã́i tò an gbãa dɛwála. Tó wálɛ zĩkańnↄ gusalalau, wá gbãa aↄ dɛńlaɛ. 24 Ǹ n kía deeↄ lɛũkpakɛ, ní dↄaana pãleↄ dilɛdilɛ ń gbɛu. 25 Sema n zĩgↄ̃ↄ ń n sↄ̃́ↄ ń n sↄ̃́goↄ aaↄ dasi lán yãawa, wí zĩkańnↄ gusalalau, wá gbãa i dɛńla. Kí ń yãmà, ↄ̃ a kɛ̀ màa.

26 Kɛ́ í bↄ̀ ɛu, Bɛnadada Siliↄ kã̀aa, ↄ̃ à gɛ̀ zĩkai ń Isailiↄ Afɛki. 27 Wà Isailiↄ kã̀aa wà kũ̀sũakɛ̀nɛ́, ↄ̃ aa gɛ̀má. Siliↄ lìgua, ↄ̃ Isailiↄ bòokpà bↄaańnↄ lán blè kpàsa nɛ́na lɛɛ plaↄwa. 28 Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi mↄ ò Isailiↄ kíaɛ à mɛ̀: Dii mɛ̀ lá Siliↄ lɛ́ e sĩ̀sĩↄ diin a ũ, guzulɛ diin a ũo, á aà zĩgↄ̃ wiilaɛ beeↄ nanɛ ń ↄzĩɛ, níↄ dↄ̃ kɛ́ ámɛaa Dii. 29 An bòoↄ bↄaa ń kↄ̃o màa e gↄↄ sopla, a gↄↄ sopladepi zĩ́ ↄ̃ aa nà zĩwa. Ɔ̃ Isailiↄ Sili kɛ̀sɛdeↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basↄo (100.000) gↄↄ doũpizĩ. 30 Kɛ́ an gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ lɛ̀kↄ̃wa Afɛki wɛ̃́lɛu, ↄ̃ a bĩ́i kwɛ̀ńla. Gbɛ̃́piↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo ń plao (27.000). Bɛnadada bàalɛ̀ sì wɛ̃́lɛu sↄ̃, à ùlɛ kpɛ́u kpɛa. 31 Aà ìwaↄ òɛ̀: Wá mà Isaili kíaↄ gbɛ̃kɛ vĩ. Wà zwã̀nkasaↄ dↄ wá pi, wà ba dↄ wá nↄɛ, wí bↄ gɛ aà le. Wìliↄ dↄ̃o tó a n tó. 32 Ɔ̃ aa zwã̀nkasaↄ dↄ̀ ń pi, aa ba dↄ̀ ń nↄɛ, aa gɛ̀ Isailiↄ kía lè aa mɛ̀: N zↄ̀blena Bɛnadada mɛ̀ ǹ a tó. Ɔ̃ Isailiↄ kía mɛ̀: Asi a ku fá! Ma gbɛ̃́ɛ. 33 Yã́pi kɛ̀ gbɛ̃́piↄnɛ àsi na ũ, ↄ̃ aa yã́pi gbã̀ wà kũ̀ aa mɛ̀: Ao, Bɛnadadaá n gbɛ̃́ɛ. Ɔ̃ kí mɛ̀: À gɛ à aà sɛ mↄò. Kɛ́ Bɛnadada mↄ̀, ↄ̃ Ahabu òɛ̀ aà gɛ̃anↄ a sↄ̃́gou. 34 Ɔ̃ Bɛnadada òɛ̀: Wɛ̃́lɛ pↄ́ ma mae sì n maewaↄ, má ɛa sↄaanɛ, níↄ laata Damasi lá ma mae kɛ̀ Samaliwa. Ɔ̃ Ahabu mɛ̀: Wà lɛdoũkɛ bee musu, mí n gbaɛ. Ɔ̃ à lɛdoũkɛ̀aànↄ à aà gbàɛ.

Ãnabi kí Ahabu daa yã́u

35 Dii ò ãnabi gãli gbɛ̃eɛ à o a gbɛ̃́deeɛ aà a lɛ́. Kɛ́ ãnabipi òɛ̀, ↄ̃ à gì. 36 Ɔ̃ a òɛ̀: Lá ni Dii yãmao, tó n kɛ̃a, nↄ̀ↄmusu a n dɛɛ. Kɛ́ à gɛ̃̀zɛa, ↄ̃ nↄ̀ↄmusu aà è a dɛ̀.* 37 Ãnabipi gbɛ̃e è lↄ, ↄ̃ a òɛ̀ aà a lɛ́. Ɔ̃ à aà lɛ̀, à kɛ̀'ĩa. 38 Ɔ̃ ãnabipi zwãa kù a wɛ́a à azĩa lìlɛ, ↄ̃ à gɛ̀ lɛ́ kí dã́ zɛ́ lɛ. 39 Kɛ́ kí lɛ́ gɛ̃, ↄ̃ ãnabipi lɛzùaàzi à mɛ̀: Mapi n zↄ̀blena, kɛ́ ma gɛ zĩlau, ↄ̃ gbɛ̃e mↄ̀ ma kĩ́i ń gↄ̃ɛeo, à mɛ̀ màↄ aà dↄ̃́aɛ. Tó má tò à pìlia, ma wɛ̃ni gɛ̃̀ yã́uɛ, ge má fĩabo ã́nusu kiloo bla sↄosaiɛ. 40 Kɛ́ ma laai tà gupãlei, ↄ̃ gↄ̃ɛpi gɛ̃̀zɛa. Ɔ̃ Isailiↄ kía òɛ̀: Lá wa ĩadama ↄ̃ ń ò we. 41 À zwãapi gò a wɛ́a kpakpa, ↄ̃ Isailiↄ kía aà dↄ̃̀ ãnabi ũ. 42 Ɔ̃ ãnabipi òɛ̀: Dii mɛ̀ lá n gↄ̃ɛ pↄ́ á dìlɛ aà ga gbàɛ, n wɛ̃ni gɛ̃̀ yã́uɛ, n zĩgↄ̃ↄ i gaga aà zĩgↄ̃ↄ gɛ̃ɛ ũ. 43 Ɔ̃ Isailiↄ kía dàzɛu, àlɛ tá a bɛ Samali. Aà nↄ̀sɛ yà, à oosìsi.

21

Nabↄti vɛ̃ɛbu

1 Bee gbɛa Yezɛlɛɛ gbɛ̃e ku, aà tↄ́n Nabↄti. A vɛ̃ɛbu vĩ Yezɛlɛɛ, Samali kí Ahabu bɛ saɛ. 2 Ɔ̃ Ahabu òɛ̀: Ǹ n vɛ̃ɛbu kpaa mà kɛ dò kaa ũ, asa a ku ma bɛ saɛɛ, mí vɛ̃ɛbu pↄ́ a maa dɛ beea kpama a gɛ̃ɛ ũ. Tó ń yei, má fĩabonɛ ń ã́nusuo a bɛɛɛ lɛ́u. 3 Ɔ̃ Nabↄti ò Ahabuɛ: Kai, a kɛo! Má fↄ̃ túbi pↄ́ ma deziↄ tòmɛɛ kpamao. 4 Ɔ̃ Ahabu nↄ̀sɛ yà, à tà bɛ ń oosisio, kɛ́ Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Nabↄtipi òɛ̀ á túbi pↄ́ a deziↄ tòɛ kpawào yã́i. Ɔ̃ à wùlɛ a liiwa, à aɛdↄ̀ gĩwa, à gì pↄblei. 5 Aà na Zezabɛli mↄ̀ aà là à mɛ̀: Bↄ́mɛ n le n oosìsi, ńlɛ pↄbleo ni? 6 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Má ò Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Nabↄtiɛ ma mɛ̀ aà a vɛ̃ɛbu kpaa, mí fĩaboɛ̀ ń ã́nusuoɛ. Tó vɛ̃ɛbu pãle a yei sↄ̃, mí kpawà a gɛ̃ɛ ũ. Ɔ̃ à mɛ̀ á kpao. 7 Ɔ̃ Zezabɛli òɛ̀: N Isailiↄ kíakɛ yãkɛan wea? Fɛlɛ pↄble ń pↄnao, má Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Nabↄti vɛ̃ɛbu enɛ.

8 Ɔ̃ à láↄ kɛ̃̀kɛ̃ ń Ahabu tↄ́o, à aà tãana seela kɛ̀wà, a kpã̀sãkpãsã gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń kíabui pↄ́ kú Nabↄti wɛ̃́lɛ guuↄnɛ. 9 Lápiↄ guu à mɛ̀: À lɛyegↄↄ dilɛ, í a kpàwakɛ. À zↄ̃lɛkĩi maa kpa Nabↄtiwa gbɛ̃́ↄ guu, 10 í gbɛ̃́ giaↄ wɛɛlɛ gbɛ̃ↄn pla à ń kálɛ aà aɛ. Aai yãdↄwà aa mɛ à Lua ń kíao tↄbɛ̃ɛsìɛ, í aà kũ bↄaànↄ wɛ̃́nkpɛ à aà pápa ń gbɛo à dɛ. 11 Ɔ̃ Nabↄti wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń kíabuiↄ kɛ̀ lá Zezabɛli ò taala pↄ́ á kpã̀sãnɛ́ↄ guuwa. 12 Aa lɛyegↄↄ dìlɛ, ↄ̃ aa zↄ̃lɛkĩi maa kpà Nabↄtiwa gbɛ̃́ↄ guu. 13 Ɔ̃ gbɛ̃́ gia gbɛ̃ↄn plapiↄ mↄ̀ zↄ̃̀lɛ aà aɛ, aa yãdↄ̀wà gbɛ̃́ↄ wáa aa mɛ̀ à Lua ń kíao tↄbɛ̃ɛsìɛ. Ɔ̃ wà aà kũ̀ wà bↄ̀aànↄ wɛ̃́nkpɛ, wà aà pàpa ń gbɛo wa dɛ̀. 14 Ɔ̃ wà lɛ́kpãsãkɛ̀ Zezabɛliɛ wà mɛ̀ wà Nabↄti pàpa ń gbɛo wa dɛ̀.

15 Kɛ́ Zezabɛli mà wà Nabↄti pàpa ń gbɛo wa dɛ̀, ↄ̃ à gɛ̀ a ò Ahabuɛ à mɛ̀: Fɛlɛ gɛ Nabↄti vɛ̃ɛbu pↄ́ à gìonɛ́pi sɛ n pↄ́ ũ, asa a ku lↄo, à gà. 16 Kɛ́ Ahabu mà Nabↄti gà, ↄ̃ à fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ aà vɛ̃ɛbu sɛ́i a pↄ́ ũ.

17 Ɔ̃ Dii yã'ò Tisɛbɛ gbɛ̃́ Ɛliaɛ à mɛ̀: 18 Fɛlɛ gɛ́ Samali kí Ahabu lei. À gɛ̀ Nabↄti vɛ̃ɛbu sɛ́i, a ku we. 19 Oɛ̀ ma Dii ma mɛ̀, gbɛ̃́ ↄ̃ a dɛ̀ à mↄ̀ a túbi sɛ́io lò? Ní oɛ̀ lↄ, gu pↄ́ gbɛ̃ↄ Nabↄti au sã̀sãu, we aa aàpi pↄ́ sãsãu sↄ̃.

20 Kɛ́ Ahabu Ɛlia è à mɛ̀: Ma ibɛɛ, n bↄa fá! Ɔ̃ Ɛlia òɛ̀: Ée, ma bↄma kài! Asa n nzĩa kpà yã́ pↄ́ kɛ̀ Diiɛ vãiwaɛ. 21 Ɔ̃ Dii mɛ̀ á vãikɛnɛ, á kɛ n buiↄnɛ sàabu. N gↄ̃ɛe a gↄ̃ Isaili bùsuuo, wɛ̃́ɛn nò, zↄn nò. 22 Á kɛ n uaɛ lá á kɛ̀ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ uaɛwaɛ, lá á kɛ̀ Ahia nɛ́ Baasa uaɛwa, asa n Isailiↄ daa duunkɛau aà pↄ fɛ̀lɛɛ̀. 23 Zezabɛli sↄ̃, Dii mɛ̀ gbɛ̃ↄ aà so Yezɛlɛɛ bĩ́i saɛɛ.* 24 Gbɛ̃ↄ n gbɛ̃́ pↄ́ aa gaga wɛ̃́lɛuↄ só, bãↄ i n gbɛ̃́ pↄ́ aa gaga sɛ̃uↄ ble.

25 Gbɛ̃e ku yãa lán Ahabuwao, à azĩa kpà yã́ pↄ́ Dii yeiowaɛ, mɛ́ aà na Zezabɛli ì tɛ́kpaaàgu. 26 À yã́ pↄ́ wa ye a gĩyãio kɛ̀ maamaaɛ, à tɛ̀ tã́aↄzi lán Amↄle pↄ́ Dii ń yá Isailiↄnɛↄwaɛ.

27 Kɛ́ Ahabu yã́pi mà, à a ula ga kɛ̃̀ à zwã̀nkasaↄ dà, ↄ̃ à lɛyè. À ì ń zwã̀nkasapiↄ daa, à táa'ò busɛbusɛ. 28 Ɔ̃ Dii ò Ɛliaɛ: 29 Ń è lá Ahabu azĩa bùsamɛɛa? Lá à azĩa bùsamɛɛ, má vãipi kɛ aà uaɛ aà gↄↄo. Aà nɛgↄ̃ɛ ↄ̃ má vãipi kɛ aà uaɛ.

22

Ãnabi Mise yã́ pↄ́ a su oa Ahabuɛ

(2Lad 18.1-27)

1 À kà wɛ̃̀ àaↄ̃ kɛ́ Siliↄ ń Isailiↄ i zĩka ń kↄ̃oo. 2 A wɛ̃̀ àaↄ̃depi guu ↄ̃ Yudaↄ kí Yosafa gɛ̀ Isailiↄ kía lè. 3 À mↄ lè Isailiↄ kía ò a gbɛ̃́ↄnɛ yãa à mɛ̀: Á dↄ̃ kɛ́ Lamↄtu Galada á wá pↄ́ɛ yãao lò? Kási wi a sia Siliↄ kíawa yãkɛkɛo. 4 Ɔ̃ à Yosafa là à mɛ̀: Ńyↄ̃ gɛmanↄ zĩu Lamↄtu Galadao lé? Ɔ̃ Yosafa wèwà à mɛ̀: Wá doũɛ, ma gbɛ̃́ↄá n gbɛ̃́ↄnɛ. Ma sↄ̃́ↄá n sↄ̃́ↄnɛ. 5 Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Dii la gĩa. 6 Isailiↄ kíapi ãnabi ɛgɛnaↄ kã̀aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla taawa, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Mà gɛ́ zĩu Lamↄtu Galadadeↄwa yã̀, ge mà kã́maboɛ? Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Gɛ́! Dii a ń nanɛ n ↄzĩɛ. 7 Ɔ̃ Yosafa mɛ̀: Dii ãnabi ku la, wà e wà aà laoa? 8 Ɔ̃ Isailiↄ kía wèwà à mɛ̀: Gↄ̃ɛe ku lↄ, aà tↄ́n Mise, Imɛla nɛ́ɛ. A fↄ̃ yãgbɛawɛ̃ɛ Diiwa, ãma má yeaàzi no, asa ìli àsi maa omɛɛ ziio, sema a bɛ̃̀ɛ. Ɔ̃ Yosafa mɛ̀: Ńsu o màao kí! 9 Ɔ̃ Isailiↄ kía a ìwae sìsi, a òɛ̀: Gɛ ǹ Imɛla nɛ́ Mise sísi aà mↄ kpakpa. 10 Isailiↄ kía ń Yudaↄ kí Yosafao baade a kible'ula daa, aa zↄ̃lɛa ń báaↄwa pↄ́wɛngbɛ̃zɛ pↄ́ kú Samali bĩ́ibↄlɛ saɛ, ↄ̃ ãnabi ɛgɛnapiↄ lɛ́ yãyaaa'o ń aɛ. 11 Kenaana nɛ́ Zedekia mↄsi pì lán kↄ́baↄwa à mɛ̀: Dii mɛ̀ kↄ́baɛ beeↄ ↄ̃ ńyↄ̃ Siliↄ zↄ̃zↄ̃ò ǹ ń dɛdɛò píi. 12 Ɔ̃ ãnabipiↄ lɛ́ yã́ doũ o ḿpii aalɛ mɛ: Gɛ́ lɛ́lɛi Lamↄtu Galadawa, ńyↄ̃ fuao. Dii ń nánɛ n ↄzĩɛ. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ Mise sísii òɛ̀: Ãnabi dãↄ lɛ́ kɛ̀ doũɛ laↄ! Àsi maa aalɛ o kíɛ. Yã doũpi o sↄ̃, àsi maa oɛ̀. 14 Ɔ̃ Mise mɛ̀: Ń Dii kuao, yã́ pↄ́ Dii òmɛɛ, bee má o kípiɛ.

15 Kɛ́ à kà, ↄ̃ kí aà là à mɛ̀: Mise, wà gɛ́ zĩu Lamↄtu Galadawa yã̀, ge wà kã́maboɛ? Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Gɛ́ lɛ́lɛiwà mɛ̀! Ńyↄ̃ fuao. Dii ń nánɛ n ↄzĩɛ. 16 Ɔ̃ kí òɛ̀: Gɛ̃n ũma ń ye mà onɛ ńsu ɛɛtomɛɛo ni? Sĩana o ń Diio. 17 Ɔ̃ Mise mɛ̀: Ma Isailiↄ è fãaaa sĩ̀sĩↄ pↄlɛu lán sã pↄ́ dãna vĩoↄwa.* Ɔ̃ Dii òmɛɛ, gbɛ̃́piↄ dↄaana vĩo, an baade tá a bɛ ń a aafiao. 18 Ɔ̃ Isailiↄ kía ò Yosafaɛ: Ni ma we ya? Mi onɛ ìli àsi maa omɛɛo, sema a bɛ̃̀ɛo lò? 19 Ɔ̃ Mise ɛ̀a mɛ̀: Dii yãma! Ma Dii è zↄ̃lɛa a gĩ́naa,† luabɛ gbɛ̃́ↄ zɛa aà saɛ píi ↄplaai ń zɛɛio.‡ 20 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Démɛ a e kↄ̃nikɛmɛɛ Ahabuɛ aà gɛ́ lɛ́lɛi Lamↄtu Galadawa, i ga wei? Ɔ̃ wã́anɛ ò kɛ́wa, lootɛ̃ ò kɛ́wa. 21 Ɔ̃ nisĩnae bↄ̀ mↄ̀ zɛ̀ Dii aɛ à mɛ̀: Mámɛ má gɛ́ kↄ̃nikɛɛ̀. Ɔ̃ Dii aà là à mɛ̀: Ńyↄ̃ kɛ kpelewa ni? 22 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Má gɛ sóso ká aà ãnabiↄnɛ ń lɛ́u nisĩn ɛɛde ũɛ.§ Ɔ̃ Dii mɛ̀: Ńyↄ̃ kↄ̃nikɛɛ̀, ńyↄ̃ fuao. Gɛ ǹ kɛ màa. 23 Màa nisĩn ɛɛdepi sòso kà n ãnabiɛ beeↄnɛ ń lɛ́u ḿpii, kási sↄ̃ àsi bɛ̃̀ɛ ↄ̃ Dii ò n yã́ musu. 24 Ɔ̃ Kenaana nɛ́ Zedekia gɛ̀ Mise sãnkɛ à mɛ̀: Zɛ́ kpele Dii Nisĩna sɛ̀ à gòa à gɛ̀ yã'ònɛi? 25 Ɔ̃ Mise wèwà à mɛ̀: Gↄↄ pↄ́ n gɛ ulɛi kpɛ́u kpɛa, gↄↄ bee ńyↄ̃ dↄ̃. 26 Ɔ̃ Isailiↄ kía mɛ̀: À Mise kũ taò wɛ̃́lɛ kía Amↄ ń ma nɛ́ Yoasio kĩ́i. 27 Í onɛ́ ma mɛ̀ aa aà dakpɛu, aaiↄ pɛ̃ɛ ń ío kpawà yↄↄyↄↄ e mà gɛ suò aafia. 28 Ɔ̃ Mise mɛ̀: Tó n su aafia, Dii mɛ́ i damɛɛ má ònɛo. Ɔ̃ Mise ɛ̀a mɛ̀: Á baade píi ma yã́pi mào lò?

Ahabu gaa Lamↄtu Galada

(2Lad 18.28-34)

29 Isailiↄ kía ń Yudaↄ kí Yosafao gɛ̀ Lamↄtu Galada. 30 Ɔ̃ Isailiↄ kía ò Yosafaɛ: Má azĩa lilɛɛ, mí si zĩu. Mpi sↄ̃ ǹyↄ̃ ku la ń n kible'ulao daa. Ɔ̃ Isailiↄ kía azĩa lìlɛ à sì zĩu. 31 À mↄ lè Siliↄ kía ò a sↄ̃́go dↄaana gbɛ̃ↄn baakwi ń plaoↄnɛ à mɛ̀: Ásu gbɛ̃e wɛ zĩpiuo, nɛ́fɛ̃nɛnan nò, gbɛ̃zↄ̃ↄn nò, sema Isailiↄ kía ado. 32 Kɛ́ sↄ̃́go dↄaanapiↄ Yosafa è, aalɛ e Isailiↄ kíaɛ. Kɛ́ aa sùwà, ↄ̃ Yosafa wiilɛ̀. 33 Kɛ́ aa è Isailiↄ kía no, ↄ̃ aa aà tò we.

34 Kɛ́ gbɛ̃e ka tↄ̃̀ Isailiↄgu pã yã́i, ↄ̃ à gɛ̀ Isailiↄ kíapi pà à gɛ̃̀ aà mↄ̀ ula pɛɛkĩiↄ zãnguo. Ɔ̃ a ò a sↄ̃́godeɛ: Lɛliaa wà bↄ zĩu, wà ma wiwiɛ we. 35 Zĩpi gbãakũ̀ gↄↄ bee, mɛ́ wa kípi kṹkũa zɛa a sↄ̃́go guu, aà aɛ dↄa Siliↄwa. Gu pↄ́ wà aà wìwiupi lɛ́ aubↄ, àlɛ ká sↄ̃́go guu. Oosi ↄ̃ à gà. 36 Kɛ́ ĩatɛ̃ lɛ́ gɛ̃ kpɛ́u, zĩgↄ̃ↄ wiilɛ̀kↄ̃i aa mɛ̀ baade tá a bùsuu e a bɛ wɛ̃́lɛu. 37 Màa kípi gà, ↄ̃ wà aà gɛ sɛ̀ sùò Samali wa vĩ̀. 38 Wà aà sↄ̃́go pìpi Samali íkalɛkĩi, gu pↄ́ káaluaↄ ì zu'ou, ↄ̃ gbɛ̃ↄ mↄ̀ aà au sã̀sã lá Dii òwa.

39 Ahabu yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau, yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi ń kpɛ́ pↄ́ a dↄ̀ ń wesa swaao ń wɛ̃́lɛ pↄ́ a kɛ̀kɛ kàlɛↄ. 40 Kɛ́ Ahabu gà, ↄ̃ aà nɛ́ Aazia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Yosafa

(2Lad 20.31-21.1)

41 Isailiↄ kí Ahabu kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de guu ↄ̃ Asa nɛ́ Yosafa gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ. 42 Aà wɛ̃̀ bla sↄosaide guu ↄ̃ à kpalablèu, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ baasↄoɛ. Aà da tↄ́n Azuba, Seli nɛ́ɛ. 43 À zɛ̀ ń a mae Asa yãkɛaↄ yã́pii musuɛ, i pãalɛo, à yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀. 44 Ń beeo i gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ daaĩo. E tia wìↄ sa'owàɛ, wìↄ tulaletikatɛa we.

45 Yosafa na ń Isailiↄ kíao. 46 Aà yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau, aà nɛgↄ̃nkɛyãↄ ń zĩ pↄ́ a kàↄ píi. 47 Tã́akpɛ káalua kĩni pↄ́ gↄ̃̀ aà bùsuu za a mae Asa gↄↄↄ, à ń mìdɛ píiɛ. 48 Ɛdↄũ bùsu kía vĩo, ↄ̃ Yosafa dↄaana dìlɛnɛ́.

49 À ísia gó'ilɛnaↄ kɛ̀ aa gɛ́ vua sɛ́i Ofii, kási aai e bↄ̀ ń táo ísiaao, ↄ̃ aa wìwi Ɛziↄ̃gɛbɛɛɛ. 50 Gↄↄ bee ↄ̃ Ahabu nɛ́ Aazia ò Yosafaɛ aà to a gbɛ̃́ↄ da ísiaa ń aà gbɛ̃́ↄ sãnu, ↄ̃ Yosafa i weio. 51 Kɛ́ Yosafa gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń aà deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Yolaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Isailiↄ kí Aazia

52 Yudaↄ kí Yosafa kpalablea wɛ̃̀ gɛ̃o ń plaode guu ↄ̃ Ahabu nɛ́ Aazia gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ Samali, à zↄ̃̀lɛ báawa wɛ̃̀ plaɛ. 53 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ à zɛ̀ ń a de ń a dao yã́o ń Nɛba nɛ́ Yeloboaũ pↄ́ Isailiↄ dà duunau yãkɛaↄ. 54 À zↄblè Baaliɛ à aà sìsi, ↄ̃ à Dii Isailiↄ Lua pↄ fɛ̀lɛɛ̀ lá a mae kɛ̀wa.

* 1:5 2Sam 3.4

† 1:11 2Sam 12.24

* 2:5 2Sam 3.27

† 2:5 2Sam 20.10

‡ 2:7 2Sam 17.27-29

§ 2:8 2Sam 16.5-13

* 2:8 2Sam 19.16-23

† 2:10 Zĩn 2.29

‡ 2:11 2Sam 5.4-5

§ 2:17 1Kia 1.3-4

* 2:26 2Sam 15.24

† 2:26 1Sam 22.20-23

‡ 2:27 1Sam 2.27-36

* 5:1 Daa 15.18

† 5:11 Soũ 89

‡ 5:12 Yaa 1.1, 10.1, 25.1

§ 5:19 2Sam 7.12-13

* 7:21 Bee mɛ̀ ì ń zɛdↄ.

† 7:21 Bee mɛ̀ gbãa kuwà.

‡ 7:51 2Sam 8.11

* 8:1 2Sam 6.12-16

† 8:11 Bↄa 40.34-35

‡ 8:12 Soũ 18.11, 97.2

§ 8:16 2Sam 7.4-11

* 8:19 2Sam 7.12-13

† 8:27 Zĩn 7.48-50

‡ 8:56 Iko 12.10, Yoz 21.45

* 9:8 2Kia 25.9

† 9:13 Bee mɛ̀ pↄpã.

‡ 9:25 Bↄa 23.17

* 10:1 Mat 12.42

† 10:28 Iko 17.16

* 11:1 Iko 17.17

† 11:2 Bↄa 34.16

* 12:16 2Sam 20.1

† 12:28 Bↄa 32.4

* 13:2 2Kia 23.15-16

* 14:24 Iko 23.18

* 15:5 2Sam 11.1-27

* 16:34 Yoz 6.26

* 17:1 Zaa 5.17

† 17:9 Luk 4.25-26

‡ 17:21 2Kia 4.34-35

* 18:31 Daa 32.28

† 18:45 Zaa 5.18

* 19:4 Yon 4.3

† 19:8 Bↄa 3.1

‡ 19:10 Lom 11.3

§ 19:15 2Kia 8.7-13

* 19:16 2Kia 9.1-6

† 19:18 Lom 11.4

* 20:36 1Kia 13.24

* 21:23 2Kia 9.36

* 22:17 Nao 27.17

† 22:19 Isa 6.1

‡ 22:19 Yob 1.6

§ 22:22 2Tɛs 2.11-12

2 Kíaↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

KÍAƆ LÁ PLAADE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ bee Isailiↄ ń Yudaↄ kpala yã́ gbɛzãↄ bↄↄlɛkɛ̀wɛ̃ɛ.

Lɛɛ 1 e 17 lɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa kpalablè e Isailiↄ kpala àↄ gɛ́ midɛi owɛ̃ɛ. Isaili kíapiↄ swã́ gbãa, aa pãkpà Luazi, ↄ̃ Lua tò Asiliↄ kí Samanasaa Isailiↄ mɛɛwia Samali sì, à tà ń Isaili gbɛ̃eↄ a bùsuu. Yã́pi kɛ̀ e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 720 taawa. Gↄↄ bee ãnabi Ɛlia gɛ̃ɛ Elizi mɛ́ lɛ́ zĩkɛ (2-13).

Lɛɛ 18 e 25 Yudaↄ kpala pↄ́ gↄ̃̀ ado e wɛ̃̀ basoplakwi yã'ò, e Babiloni kí Nɛbukanɛza gɛ̀ Yelusalɛũ sìò e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 587. Kí Nɛbukanɛza Lua kpɛ́ wìwi, ↄ̃ à tà ń Yuda bui gbɛ̃maaↄ a bùsuu ḿpii (25).

1

Ɛlia ń kí Aaziao

1 Ahabu gaa gbɛa Mↄabuↄ ńzĩa sì Isailiↄwa. 2 Gↄↄ pↄ́ Aazia bã̀ɛ za a kpɛdiakↄ̃a fɛnɛntiu Samali, àlɛ gyãkɛ. Ɔ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ à mɛ̀: À gɛ́ Ɛkɛloni dii Baalizɛbu laimɛɛ, tó má gbã́gbã ń gyãɛ beeo. 3 Ɔ̃ Dii Malaika ò Tisɛbɛ gbɛ̃́ Ɛliaɛ: Fɛlɛ gɛ́ dai Samali kía zĩnaↄlɛ, ní ń la, Lua ku Isaili bùsuuoɛ, ↄ̃ aalɛ gɛ́ yãgbɛai Ɛkɛloni dii Baalizɛbuwaa? 4 A yã́i ma mɛ̀ Aazia a fɛlɛ lii pↄ́ a wúlɛwàwao, a gaɛ. Ɔ̃ Ɛlia gɛ ò màa.

5 Kɛ́ zĩnapiↄ ɛ̀a tà kí kĩ́i, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Àkɛa a ɛa sui? 6 Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Gↄ̃ɛe mɛ́ mↄ̀ dàwálɛ, a òwɛ̃ɛ wà ɛa su, wí onɛ, Dii mɛ̀ á kú Isaili bùsuuoɛ, ↄ̃ n gbɛ̃́ↄ zĩ̀ yãlai Ɛkɛloni dii Baalizɛbuwaa? A yã́i ńyↄ̃ fɛlɛ lii pↄ́ ń wúlɛwàwao, ńyↄ̃ gaɛ. 7 Ɔ̃ kí ń lá à mɛ̀: Gↄ̃ɛ pↄ́ mↄ̀ dàálɛ à yã'òɛ́pi dɛ kpelewa ni? 8 Aa wèwà aa mɛ̀: Pↄ́kã ula gↄ̃ɛpi daa, mɛ́ a báa asana dↄa.* Ɔ̃ kí mɛ̀: Tisɛbɛ gbɛ̃́ Ɛlian we.

9 Kí a zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn blakwi ń ń dↄaanao zĩ̀ Ɛlia kṹi, ↄ̃ aa gɛ̀ aà lè zↄ̃lɛa sĩ̀sĩ musu. Dↄaanapi òɛ̀: Lua gbɛ̃́, kí mɛ̀ pila! 10 Ɛlia wèwà à mɛ̀: Tó Lua gbɛ̃́n ma ũ, tɛ́ bↄ luabɛ, i kũma† ń n zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn blakwiↄ. Ɔ̃ tɛ́ bↄ̀ luabɛ, à kũ̀má ḿpii. 11 Ɔ̃ kí ɛ̀a zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn blakwi pãleↄ ń ń dↄaanao zĩ̀ lↄ. Dↄaanapi mɛ̀: Lua gbɛ̃́, kí mɛ̀ pila kpakpa! 12 Ɛlia òɛ̀: Tó Lua gbɛ̃́n ma ũ, tɛ́ bↄ luabɛ, i kũma ń n zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn blakwiↄ. Ɔ̃ Lua tɛ́ gbàɛ, à kũ̀má ḿpii. 13 Ɔ̃ kí ɛ̀a zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn blakwi pãleↄ ń ń dↄaanao zĩ̀ a gɛ̃n àaↄ̃dei. Dↄaanapi gɛ̀ kùlɛ Ɛliaɛ à awakpàɛ̀ à mɛ̀: Lua gbɛ̃́, mapi ń n zↄ̀blena gbɛ̃ↄn blakwiɛ beeↄ, wá wɛ̃ni da gbia. 14 Tɛ́ bↄ̀ luabɛ à kũ̀ dↄaana gbɛ̃ↄn pla káauↄwa ń ń zĩgↄ̃ↄ píi. Tiasa sↄ̃ ma wɛ̃ni da gbia. 15 Ɔ̃ Dii Malaika ò Ɛliaɛ: Pila gɛaànↄ, ńsu vĩakɛɛ̀o. Ɔ̃ à pìla, aa gɛ̀ kípi kĩ́i sãnu. 16 Ɔ̃ Ɛlia ò kípiɛ: Dii mɛ̀ á kú Isaili bùsuuoɛ, ↄ̃ n gbɛ̃́ↄ zĩ̀ yãlai Ɛkɛloni dii Baalizɛbuwaa? A yã́i tò ńyↄ̃ fɛlɛ lii pↄ́ ń wúlɛwàwao, ńyↄ̃ gaɛ. 17 Ɔ̃ kí Aaziapi gà lá Dii dà Ɛliaɛ a òwa.

Yudaↄ kí Yeholaũ, Yosafa nɛ́ kpalablea wɛ̃̀ plaade guu ↄ̃ Yolaũ zↄ̃̀lɛ Aazia gbɛu, kɛ́ Aaziapi nɛgↄ̃ɛ vĩo yã́i. 18 Aazia yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau.

2

Dii Ɛlia sɛ suaò a kĩ́i

1 Lá Dii Ɛlia sɛ̀ ń zàao à sùò a kĩ́in kɛ: Kɛ́ Ɛlia ń Ɛlizio bↄ̀ Giligali, aa bɛ zɛ́u. 2 Ɔ̃ Ɛlia ò Ɛliziɛ: Zɛ laaↄ! Dii ma zĩ Bɛtɛliɛ. Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: Ń Dii kuao ń n kuao má kɛ̃mao. Kɛ́ aalɛ gɛ́ Bɛtɛli, 3 ↄ̃ ãnabiↄ gãlide pↄ́ kú Bɛtɛliↄ bↄ̀ mↄ̀ Ɛlizi là aa mɛ̀: Asa ń dↄ̃ kɛ́ Dii lɛ́ n dii sima gbão lò? A wèmá à mɛ̀: Má dↄ̃. À nílɛ! 4 Ɔ̃ Ɛlia ò Ɛliziɛ: Zɛ laaↄ! Dii ma zĩ Yelikoɛ. A wèwà à mɛ̀: Ń Dii kuao ń n kuao má kɛ̃mao. Ɔ̃ aa gɛ̀ Yeliko. 5 Ãnabiↄ gãlide pↄ́ kú Yelikoↄ bↄ̀ mↄ̀ Ɛlizi là aa mɛ̀: Asa ń dↄ̃ kɛ́ Dii lɛ́ n dii sima gbão lò? A wèmá à mɛ̀: Má dↄ̃ɛ bɛ! À nílɛ! 6 Ɔ̃ Ɛlia òɛ̀: Zɛ laaↄ! Dii ma zĩ Yuudɛ̃iɛ. A wèwà à mɛ̀: Ń Dii kuao ń n kuao má kɛ̃mao.

Ɔ̃ aa tɛkↄ̃i, 7 ãnabi gbɛ̃ↄn blakwiↄ tɛ́ńzi. Kɛ́ gbɛ̃ↄn plapiↄ zɛ̀ Yuudɛ̃ baa, ↄ̃ ãnabipiↄ zɛ̀ kãaa. 8 Ɔ̃ Ɛlia a ulada bↄ kpàaũ à í lɛ̀ò, ↄ̃ ípi zↄ̃̀ɛ za baala e baale, à gↄ̃̀ gugii ũ, ↄ̃ gbɛ̃ↄn plapiↄ bùawà. 9 Kɛ́ aa bùa, Ɛlia Ɛlizi là à mɛ̀: Bↄ́ ń ye mà kɛnɛ e Lua àↄ gɛ́ ma síimai? Ɛlizi wèwà à mɛ̀: To n ãnabikɛgbãa pↄ́ ń vĩ gↄ̃mɛɛ e lɛɛ pla.* 10 Ɔ̃ Ɛlia òɛ̀: Yã́ pↄ́ ń gbɛ̀api zĩ'ũ. Gↄↄ pↄ́ Lua lɛ́ ma sima, tó n ma e, a gↄ̃nɛɛ. Tó ni ma e sↄ̃o, ńyↄ̃ eo. 11 Kɛ́ aalɛ yã́pi o, aalɛ gɛ́ màa, ↄ̃ sↄ̃́go tɛde ń sↄ̃́ tɛdeↄ ń kɛ̃́kↄ̃wa, ↄ̃ Ɛlia tà musu ń zàao. 12 Kɛ́ Ɛlizi è, à wiilɛ̀ à mɛ̀: Baa! Baa! N ka Isailiↄ zĩkasↄ̃goↄ ń a sↄ̃deↄwa.† I aà e lↄo, ↄ̃ à a pↄkasaↄ ga pàa. 13 À Ɛlia ulada pↄ́ wòlowà à kwɛ̀ sɛ̀lɛ, ↄ̃ à ɛ̀a gɛ̀ zɛ̀ Yuudɛ̃ baa. 14 À í lɛ̀ ń Ɛlia ulada pↄ́ á kũapio à mɛ̀: Dii Ɛlia Lua ku máɛ? Kɛ́ à í lɛ̀ò màa, ↄ̃ à zↄ̃̀ɛ za baala e baale, ↄ̃ à bùa.

15 Ãnabiↄ gãlide pↄ́ bↄ̀ Yelikoↄ lɛ́ gwa, ↄ̃ aa mɛ̀: Ɛlia ãnabikɛgbãa gↄ̃̀ Ɛliziɛ. Ɔ̃ aa mↄ̀ dàaàlɛ aa kùlɛɛ̀ 16 aa mɛ̀: Wápiↄ n zↄ̀blenaↄ, wá gↄ̃sa gbãa gbɛ̃ↄn blakwiↄ vĩ. Aa gɛ́ n dii wɛɛlɛi. Wìliↄ dↄ̃o tó Dii Nisĩna aà sɛ zù gbɛ̀sĩsĩe musu ge guzulɛeuɛ. Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: Ásu ń zĩo. 17 Aa nàɛwà e à kɛ̀ɛ̀ gɛɛkpanwɛia yã́ ũ, ↄ̃ à mɛ̀: À ń zĩ. Ɔ̃ aa gbɛ̃ↄn blakwipiↄ gbàɛ, aa kpálɛkɛ̀ Ɛliazi gↄↄ àaↄ̃, aai bↄwào. 18 Kɛ́ aa ɛ̀a sù, aa Ɛlizi lè Yeliko, ↄ̃ a ònɛ́: Mi oɛ́ ásu gɛoo lé?

Ɛlizi dabudabu sɛ̃́iaↄ

19 Wɛ̃́lɛpideↄ ò Ɛliziɛ: Gwa dii! Wá wɛ̃́lɛ kálɛa maa lá ń èwa. A í mɛ́ nao, a tↄↄlɛ lí pↄe kɛo. 20 Ɔ̃ à mɛ̀: À wisika ta dafuu à mↄomɛɛ. Ɔ̃ wà mↄ̀oɛ̀. 21 À gɛ̀ nibↄnai, ↄ̃ à wisipi kàu à mɛ̀: Dii mɛ̀ a ípi yↄ̀ↄkɛ̀. Ípi a mↄ́ ń gaga ge tↄↄlɛ pↄekɛsaio lↄo.‡ 22 Ɔ̃ ípi maakũ̀ e ń a gbão lá Ɛlizi òwa.

23 Kɛ́ Ɛlizi bↄ̀ we, àlɛ gɛ́ Bɛtɛli. Gↄↄ pↄ́ a bɛ zɛ́u, ↄ̃ ɛ̀waasonaeↄ bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛ guu, aa aà kɛ̀ pↄ́ↄpↄↄ aa òɛ̀: Migbaa, ǹyↄ̃ gɛ́! Migbaa, ǹyↄ̃ gɛ́! 24 À lìli wɛbìimá, à ń ká ń Dii tↄ́o. Ɔ̃ wàiↄ bↄ̀lɛ líkpɛu mɛ̀n pla, aa nɛ́ gbɛ̃ↄn bla ń plaopiↄ zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ. 25 Kɛ́ Ɛlizi bↄ̀ we, à gɛ̀ Kaamɛli, ↄ̃ à ɛ̀a tà Samali.

3

Mↄabuↄ ńzĩa sia Isailiↄwa

1 Yudaↄ kí Yosafa kpalablea wɛ̃̀ bao plasaide guu ↄ̃ Ahabu nɛ́ Yolaũ gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ Samali, à zↄ̃̀lɛ kpalau wɛ̃̀ kuɛplaɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, ãma i ka a de ń a dao pↄ́wao. À Baali gbɛ pↄ́ a mae pɛ̀lɛ bìlɛ, 3 ãma à zɛ̀ ń duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛauo, i pãalɛɛ̀o.

4 Mↄabuↄ kí Mɛsa sã kpàsaↄ vĩ, ìↄ sãnɛbↄlↄnaↄ falubↄ Isailiↄ kíaɛ mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basↄo (100.000) ń sãsa mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basↄo (100.000) kã́o. 5 Kɛ́ Ahabu gà, ↄ̃ Mↄabuↄ kía azĩa sì Isailiↄ kíawa. 6 Wegↄ̃ↄ kí Yolaũ bↄ̀ Samali à Isailiↄ kã̀aa píi. 7 À gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Yudaↄ kí Yosafawa à mɛ̀: Mↄabuↄ kía azĩa sìa. Ńyↄ̃ gɛmanↄ zĩkai ń Mↄabuↄo lé? A wèwà à mɛ̀: Má gɛ́, asa wá doũɛ. Ma zĩgↄ̃ↄá n zĩgↄ̃ↄnɛ, ma sↄ̃́ↄá n sↄ̃́ↄnɛ.

8 Kɛ́ Yosafa mↄ̀, ↄ̃ à Yolaũ là à mɛ̀: Má oi wà sɛ́lɛu wà gɛ lɛ́lɛmái? Yolaũ wèwà à mɛ̀: Wá sɛ́lɛ Ɛdↄũ guwaiwaiuɛ. 9 Ɔ̃ Isailiↄ kía dàzɛu ń Yudaↄ kíao ń Ɛdↄũↄ kíao. Kɛ́ aa pã̀ gui gↄↄ sopla, ↄ̃ í làa zĩgↄ̃ↄwa ń ń pↄtuoↄ. 10 Ɔ̃ Isailiↄ kía mɛ̀: Yã́ gì! Dii wá kía gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ kã̀aa, ↄ̃ à wá ná Mↄabuↄnɛ ń ↄzĩa? 11 Ɔ̃ Yosafa mɛ̀: Dii ãnabie ku la aà Dii lawɛ̃ɛo lé? Ɔ̃ Isailiↄ kía ìwae mɛ̀: Safata nɛ́ Ɛlizi ku la. Ɔ̃mɛ ì íka Ɛliaɛ a ↄwa yãa. 12 Ɔ̃ Yosafa mɛ̀: Dii yã́ kuwà. Ɔ̃ Isailiↄ kía ń Yosafao ń Ɛdↄũↄ kíao gɛ̀ Ɛlizi kĩ́i. 13 Ɔ̃ Ɛlizi ò Isailiↄ kíaɛ: Wá yã́ kↄ̃'è má ni? Gɛ́ n de ń n dao tã́adeↄ kĩ́i. Ɔ̃ Isailiↄ kía wèwà à mɛ̀: Aawo! Wá kía gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ, Dii mɛ́ wá kãaa, àlɛ wá na Mↄabuↄnɛ ń ↄzĩ. 14 Ɔ̃ Ɛlizi òɛ̀: Ń Dii Zĩgↄ̃de pↄ́ mi zĩkɛɛ̀ kuao, mɛ́ i kɛ Yudaↄ kí Yosafa wɛ́ yã́i no, má wɛsɛ mà n gwa seo. 15 À mↄmɛɛ ń mↄↄnlɛnao. Kɛ́ mↄↄnlɛnapi nà a lɛawa, ↄ̃ Dii gbãamↄ̀ Ɛliziwa 16 à mɛ̀: Dii mɛ̀ à ɛyↄ̃yↄ̃ swa'ɛɛ beeu. 17 Dii mɛ̀ á zàa'ĩana ń louo eo, kási í a swa'ɛɛ bee paɛ, í mi ń á zuↄ ń á zàa'ĩnaↄ. 18 Dii kĩ́i yã́piá faaiɛ. A Mↄabuↄ naɛ́ á ↄzĩ lↄɛ. 19 Á lɛ́lɛ an wɛ̃́lɛ maa bĩ́ideↄwa píi, í lí pↄ́ wì a bɛ bleↄ zↄ̃zↄ̃ píi, í nibↄnaↄ wɛna píi, í bugbɛ kɛfɛnaↄ ↄ̃̀ↄkpa ń gbɛo píi. 20 Kɛ́ gu dↄ̀ sa kↄↄ ogↄↄ, ↄ̃ í bↄ̀ Ɛdↄũ bùsu oi à dà tↄↄlɛa píi.

21 Kɛ́ Mↄabuↄ mà kípiↄ mↄ̀ zĩkaińnↄ, aa gbɛ̃́ pↄ́ kà pↄ́ naańziↄ sìsi píi nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, ↄ̃ aa ń kãaa ń bùsu zↄ̃lɛu. 22 Kɛ́ aa fɛ̀lɛ kↄↄ, ĩatɛ̃ dↄa ípiwa ń aɛ, a dɛnɛ́ tɛ̃́ɛɛ lán auwa. 23 Ɔ̃ aa mɛ̀: Aun we! Kípiↄ lìaa ń kↄ̃o aa kↄ̃ dɛ̀dɛɛ fá! Mↄabuↄ, wà gɛ́ ń pↄ́ↄ sɛ́lɛi! 24 Kɛ́ aa kà Isailiↄ bòou, ↄ̃ Isailiↄ fɛ̀lɛ lɛ̀lɛmá, ↄ̃ Mↄabupiↄ lɛ̀kↄ̃wa. Ɔ̃ Isailiↄ sì ń bùsuu aa ń dɛdɛ. 25 Aa ń wɛ̃́lɛↄ wìwi, baade gbɛ sɛ̀lɛ zùzu bugbɛ kɛfɛnaↄu aa dà bugbɛpiↄla píi. Aa nibↄnaↄ wɛnà píi, aa lí pↄ́ wì a bɛ bleↄ zↄ̃̀zↄ̃ píi. An mɛɛwia Kilalɛsɛ mɛ́ gↄ̃̀ ado lɛ́solɛso, ↄ̃ gbɛ̀zunaↄ lìai, aalɛ wɛ̃́lɛpi bĩ́i papa ń gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛo. 26 Kɛ́ Mↄabuↄ kía è wa ye zĩblewa, ↄ̃ à fɛ̃ndadeↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo (700), aa gbɛ̃́piↄ kɛ̃aaɛ Ɛdↄũↄ kía tufawa, ↄ̃ aa fùa. 27 Ɔ̃ à a nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia pↄ́ a kpalable a gbɛu sɛ̀ sa'òò bĩ́iwa. Ɔ̃ gili gɛ̃̀ Isailiↄgu, aa gò Mↄabuↄla aa tà ń bùsuu.

4

Gyaa nísi tùu yã́

1 Ãnabiↄ gãli gbɛ̃e na wiilɛ̀ Ɛliziwa à mɛ̀: Ma zã́ pↄ́ dɛ n gbɛ̃́ ũ gà. Ń dↄ̃ kɛ́ n gbɛ̃́pi Dii vĩa vĩ. Aà fĩade lɛ́ mↄ́ ma nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn plaↄ sɛ́lɛi a zↄↄ ũɛ. 2 Ɔ̃ Ɛlizi òɛ̀: Bↄ́ ń ye mà kɛnɛi? Bↄ́ ń vĩ n kpɛ́ui? À mɛ̀: Mapi n zↄ̀blena, nísi pↄ́ kú tùu guu we bàasio má pↄe vĩo. 3 Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: Bↄ gãaɛ, ní ta giiↄ gbɛagbɛa n gbɛ̃́deeↄwa píi, i kɛ yↄↄnnↄ no, 4 ní gɛ̃ kpɛ́u ǹ zɛtaálɛ ń n nɛ́ↄ, níↄ nísika tapiↄ guu, ta pↄ́ pà niↄ dilɛ saalo.

5 Ɔ̃ nↄɛpi fɛ̀lɛ bↄ̀ aà kĩ́i, à gɛ̀ lɛ́ kɛ màa. À gɛ̃̀ kpɛ́u ń a nɛ́ↄ à zɛtà, aalɛ ta dↄɛ̀, ↄ̃ àlɛ nísikakau. 6 Kɛ́ tapiↄ pà píi, a ò a nɛ́ doɛ aà ta dↄ, ↄ̃ a òɛ̀ ta ku lↄo, ↄ̃ nísipi zɛ̀ kyó. 7 À gɛ̀ a ò Lua gbɛ̃́piɛ, ↄ̃ Lua gbɛ̃́pi mɛ̀: Gɛ ǹ nísipi yía, ní fĩaboò, mpi ń n nɛ́ↄ íↄ pↄble ń a kĩni pↄ́ gↄ̃̀o.

Ɛlizi Sunɛũ nↄɛ nɛ́ vua

8 Gↄↄewa Ɛlizi gɛ̀ Sunɛũ. Nↄɛ tↄdee ku we, à nàɛwà aà pↄble a bɛ, ↄ̃ a blè. Za gↄↄ bee tó àlɛ gɛ̃ we, ì bↄlɛ pↄble weɛ. 9 Ɔ̃ nↄɛ tↄdepi ò a zã́ɛ: Má dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ gɛ̃ la mↄ̀ↄmↄↄpiá Lua gbɛ̃́ zálalaɛ. 10 Wà kpɛ́ nɛ́na di wá kpɛ́ musu, wí lii dilɛɛ̀ we ń táabũnuo ń kìlao ń filiao. Tó à mↄ̀ wá gwai, ìli pila we.

11 Gↄↄewa kɛ Ɛlizi mↄ̀ we, à pìla a kpɛ́piu, a wúlɛau. 12 Ɔ̃ a ò a zĩkɛna Geaziɛ. Sunɛũ nↄɛpi sísi. Kɛ́ à aà sìsi, ↄ̃ à mↄ̀ zɛ̀ Ɛlizi aɛ. 13 Ɔ̃ Ɛlizi ò Geaziɛ: Oɛ̀ à dɛ̃ɛkà à pↄ́ɛ beeↄ kɛ̀wɛ̃ɛ píi. Bↄ́ a ye wà kɛɛ sↄ̃i? A ye wà a yã'o kí ge zĩgↄ̃ↄ dↄaanaɛa? Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Kua ma ua pↄe lɛ́ kɛ̃́sãao. 14 Kɛ́ nↄɛpi bↄ̀, ↄ̃ Ɛlizi mɛ̀: Bↄ́ wà kɛɛ̀i? Ɔ̃ Geazi wèwà à mɛ̀: A nɛgↄ̃ɛe vĩo, mɛ́ aà zã́ zikũ̀. 15 Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: Ǹ aà sísi. Kɛ́ à aà sìsi, ↄ̃ à mↄ̀ zɛ̀ kpɛɛlɛ. 16 Ɔ̃ Ɛlizi òɛ̀: Zii maa'i ńyↄ̃ↄ nɛgↄ̃ɛ kpaa n kùɛ.* Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Aawo Lua gbɛ̃́ ma dii, ńsu ɛɛto mapi n zↄ̀blenaɛo.

17 Ɔ̃ nↄɛpi nↄsì. Kɛ́ wɛ̃ sù, à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ lá Ɛlizi òɛwa. 18 Nɛ́pi gbãakũ̀. Gↄↄewa à gɛ̀ a mae lè bua pↄkɛkɛnaↄ kĩ́i. 19 Ɔ̃ a ò a maepiɛ: Ma miɛ! Ma miɛ! Ɔ̃ aà maepi ò a zĩkɛnaɛ: Nɛ́pi sɛ taò a daɛ. 20 Kɛ́ à aà sɛ̀ tàò a daɛ, ↄ̃ aà dapi aà sɛ kpà a gbáa. Kɛ́ ĩatɛ̃ kà minanguo, ↄ̃ à gà. 21 À dɛ̀dɛaànↄ Lua gbɛ̃́pi kpɛ́u, à aà wùlɛ aà liiwa, ↄ̃ à bↄ̀ à zɛtàaàlɛ. 22 À a zã́ sìsi, ↄ̃ a òɛ̀: Zĩkɛnaↄ do gbaɛmɛɛ ń zàa'ĩnao. Má ye gɛ́ Lua gbɛ̃́pi kĩ́i kpakpaɛ. Má su tia. 23 Ɔ̃ à aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ gɛ́ aà kĩ́i gbãi? Mↄ dafu ge kã́mabogↄↄzĩn gbão. Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Yãe kuo. 24 À káoyè zàa'ĩnaɛ à dìkpɛ, ↄ̃ a ò a zĩkɛnaɛ: Ǹ a lɛ́ kṹ wà gɛ́. Ńsu zɛo, sema má ònɛ bàasio. 25 Aa dàzɛu aa gɛ̀ Lua gbɛ̃́pi kĩ́i Kaamɛli gbɛ̀sĩsĩ musu. Kɛ́ Lua gbɛ̃́pi aà è kãaa, a ò a zĩkɛna Geaziɛ: Sunɛũ nↄɛ gwa, àlɛ mↄ́ kee! 26 Bàalɛ gɛ́ daiaàlɛ, ní aà la, tó a aafia ń a zã́o ń a nɛ́o. Ɔ̃ nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Aafiaɛ! 27 Kɛ́ à kà Lua gbɛ̃́pi kĩ́i gbɛ̀sĩsĩpi musu, ↄ̃ à aà kũ̀ a gbáwa. Kɛ́ Geazi mↄ̀ ↄzↄ̃iaàzi, ↄ̃ Lua gbɛ̃́pi mɛ̀: Ǹ aà to we. Aà nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpàɛ, ↄ̃ Dii ùlɛmɛɛ, i a yã'omɛɛo. 28 Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Ma dii, ma nɛgↄ̃ɛ gbɛ̀ama yã̀? Mi mɛ ńsu ma wɛtotonkɛoo lé?

29 Ɔ̃ Ɛlizi ò Geaziɛ: Ǹ n ula kãaa ǹ kṹ. Ma lípana sɛ bàalɛ. Tó n kpaaũ ń gbɛ̃eo, ńsu fↄkpawào. Tó gbɛ̃e fↄkpàma sↄ̃, ńsu weo. Gɛ ǹ ma lípanapi di nɛ́pi oaa. 30 Ɔ̃ nɛ́pi da mɛ̀: Ń Dii kuao ń n kuao má tá n saio. Ɔ̃ à bↄ̀ tɛaàzi. 31 Geazi dↄ̀aanɛ́ à gɛ̀ lípanapi dì nɛ́pi oaa, ãma i kĩ́ikɛo, i yãe kɛo. Ɔ̃ Geazi ɛ̀a gɛ̀ dà Ɛlizilɛ, a òɛ̀: Nɛ́pi i vuo. 32 Kɛ́ Ɛlizi kà kpɛ́pi kĩ́i, à nɛ́pi è wúlɛa a liiwa gɛ̀. 33 Ɔ̃ à gɛ̃̀ à zɛtà, à wabikɛ̀ Diiwa. 34 Ɔ̃ à wùlɛ nɛ́piwa. À lɛpɛ̀ aà lɛ́wa, à wɛpɛ̀ aà wɛ́u, à ↄdàda aà ↄↄu, à kùa kã́ màmawà e aà mɛ gɛ̀ wãa kũ̀. 35 Ɛlizi fɛ̀lɛwà, àlɛ táa'o kpɛ́piu, à gɛ́ le à su la, ↄ̃ à ɛ̀a gbɛsɛdì nɛ́piwa lↄ.† Ɔ̃ nɛ́pi nisã̀ gɛ̃n sopla à a wɛ́ wɛ̃̀. 36 Ɔ̃ Ɛlizi Geazi sìsi a òɛ̀: Sunɛũ nↄɛpi sísi. Kɛ́ à mↄ̀, ↄ̃ Ɛlizi òɛ̀: Ǹ n nɛ́ sɛ́. 37 À gɛ̃̀ kùlɛ aà gbázĩ à wùlɛɛ̀, ↄ̃ à a nɛ́pi sɛ̀ bↄ̀ò.

Ãnabiↄ gãli blɛ yã́

38 Ɛlizi tà Giligali. Gↄↄ bee imina kà bùsupiu. Ãnabiↄ kãaaa aà aɛ, ↄ̃ a ò a zĩkɛnapiɛ: Dàa ditɛ. Do kuu ãnabipiↄnɛ. 39 Kɛ́ an gbɛ̃e gɛ̀ dopↄↄ wɛɛlɛi bua, ↄ̃ à bↄ̀ bòbo sɛ̃̀ pↄ́wa. À a bɛ bòbo kà a ula pai. Kɛ́ à sùò, ↄ̃ wa pàapaa wa kà dou, gbɛ̃e dↄ̃ lá a dɛo. 40 Kɛ́ wà dopi dã̀ gbɛ̃́piↄnɛ aa pↄbleò, kɛ́ aa ìɛ, aa wiilɛ̀ aa mɛ̀: Lua gbɛ̃́, ga ku dàapiuɛ. Ɔ̃ aai fↄ̃ blèo. 41 Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: À pɛ̃ɛti sɛ́ mↄò. Ɔ̃ a dã kà dàapiu à mɛ̀: Dãnɛ́ aa ble. Ɔ̃ pↄvãipi làa dàapiu.

42 Gbɛ̃e bↄ̀ Baali Salisa à mↄ̀ Lua gbɛ̃́piɛ ń pɛ̃ɛ pↄ́ wa kɛ̀ ń pↄ́wɛn sɛ̃́iao mɛ̀n bao ń mase dafuo. Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: Kpa gbɛ̃́piↄwa aa só. 43 Ɔ̃ aà zĩkɛna aà là à mɛ̀: Gbɛ̃́piↄ gbɛ̃ↄn basↄoɛ, kpelewa má bee dilɛnɛ́i? A wèwà à mɛ̀: Kpámá aa só, asa Dii mɛ̀ aa soɛ, a kĩni i ɛa gↄ̃. 44 Ɔ̃ a dìlɛnɛ́ aa sò a kĩni gↄ̃̀ lá Dii òwa.

5

Naama gbã́gbãa ń a kusuo

1 Naama mɛ́ Siliↄ kía zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. A bɛɛɛ vĩ a diiɛ mɛ́ tↄdeɛ, asa aà sabai Dii tò Siliↄ zĩblè. Nɛgↄ̃naɛ zĩ guu, ↄ̃ kusu aà lè. 2 Gↄↄ pↄ́ Sili zĩgↄ̃ gbãamↄnɛdeↄ gɛ̀ Isaili bùsuu yãa, aa nɛnↄɛnae kũ̀, ↄ̃ à gↄ̃̀ Naama na zĩkɛna ũ. 3 Ɔ̃ nɛnↄɛnapi ò a diipiɛ: Tó n zã́ gɛ̀ ãnabi pↄ́ kú Samali kĩ́i lé, ãnabipi a aà gbã́gbã ń a kusuoɛ. 4 Ɔ̃ Naama gɛ̀ kí kĩ́i à mɛ̀: Wɛ̃́ndia pↄ́ bↄ̀ Isaili bùsuu ò kɛ́wa kɛ́wa. 5 Ɔ̃ Siliↄ kía mɛ̀: Fɛlɛ gɛ́. Má lákɛ̃ Isailiↄ kíaɛ. Ɔ̃ Naama ã́nusu nàaa kiloo ↄ̀aa do ń basoplao ń vuao kiloo bàaↄ̃kwi ń uladaↄ mɛ̀n kwi. 6 À gɛ̀ ń taala pↄ́ kí kɛ̃̀ Isailiↄ kíaɛpio lↄ. Lápi guu kí mɛ̀: Ma láɛ bee kpã̀sãnɛ ń ma ìwa Naamao, kɛ́ ǹ e ǹ aà gbã́gbãmɛɛ ń a kusuoɛ. 7 Kɛ́ Isailiↄ kía lápi kyokɛ̀, à a ulada ga kɛ̃̀ à mɛ̀: Luan ma ũ kɛ́ mà to gbɛ̃́ ga ge mà to gbɛ̃́ àↄ aafiaa? Bↄ́yãi à gbɛ̃́pi gbàɛa mà aà gbã́gbã ń a kusuoi? À gwa à gwae, àlɛ ma lɛ́wɛɛ fá!

8 Kɛ́ Lua gbɛ̃́ Ɛlizi mà Isailiↄ kía a ulada ga kɛ̃̀, à lɛ́kpãsãkɛ̀ɛ̀ à mɛ̀: Bↄ́yãi n n ulada gà ń kɛ̃̀i? To gbɛ̃́pi mↄ ma kĩ́i, iↄ dↄ̃ kɛ́ ãnabi ku Isaili bùsuu. 9 Ɔ̃ Naama gɛ̃̀ a sↄ̃́gou, à gɛ̀ zɛ̀ Ɛlizi kpɛ́ kpɛɛlɛ. 10 Ɔ̃ Ɛlizi gbɛ̃́ zĩ̀wà à mɛ̀: Gɛ ǹ nzĩa kpálɛ Yuudɛ̃ íu gɛ̃n sopla, n mɛ i ɛa su a gbɛu wásawasa. 11 Ɔ̃ Naama pↄ pà, àlɛ tá à mɛ̀: Málɛ e a bↄ a kpɛ́u à mↄ zɛ ma aɛ, i Dii a Lua sísi, i ↄdↄdↄmala, ma kusupi i láaɛa? 12 Damasi swaↄ Abana ń Faapaao í maa dɛ Isaili swaↄ íao lé? Má fↄ̃ mà azĩa kpálɛkpalɛu we mà gↄ̃ wásawasao lé? Ɔ̃ à ɛ̀a ń pↄfɛ̃o, àlɛ tá.

13 Ɔ̃ aà ìwaↄ sↄ̃̀aàzi aa mɛ̀: Baa, tó ãnabipi yã́ zĩ'ũ dànɛ yãa, ńyↄ̃ kɛo lé? Lá a ònɛ ǹ nzĩa kpálɛ íu, ní gↄ̃ wásawasa, bee mɛ́ a n fua? 14 Ɔ̃ à gɛ̀ azĩa kpàlɛkpalɛ Yuudɛ̃ íu e gɛ̃n sopla lá Lua gbɛ̃́pi òɛ̀wa. Ɔ̃ aà mɛ ɛ̀a sù a gbɛu wásawasa lán ɛ̀waasonawa.* 15 Ɔ̃ Naama ń a ìwaↄ ɛ̀a gɛ̀ Lua gbɛ̃́pi kĩ́i ḿpii, à zɛ̀ aà aɛ à mɛ̀: Má dↄ̃ sa kɛ́ diie ku guei dṹnia guuo, sema Isaili bùsuu bàasio. Gba pↄ́ mapi n zↄ̀blena ma mↄòɛ bee sí. 16 Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: Ń Dii pↄ́ mi zĩkɛɛ̀ kuao má sio. Naama nàɛwà aà sí, ń beeo à gì síi. 17 Ɔ̃ Naama mɛ̀: Tó ni sio, mapi n zↄ̀blena ma gba zɛ́ mà bùsu sɛ sↄ̃baon aso pla, asa má sa'o dii pãlewa lↄo, sema Dii. 18 Dii sùuukɛmanↄ ń yã́ɛ beeo. Tó ma kía gɛ̃̀ kúlɛi Limↄɛ a kpɛ́u mɛ́ ma gɛ aà kpái, tó ma kulɛaànↄ Limↄ kpɛ́piu, Dii lí sùuukɛmanↄ ń yã́pio. 19 Ɔ̃ Ɛlizi òɛ̀: Ka bɛ aafia!

Kɛ́ à dàzɛu, à táa'ò yↄↄ, 20 ↄ̃ Lua gbɛ̃́ Ɛlizipi zĩkɛna Geazi làasookɛ̀ à mɛ̀: Ma dii tò Sili gbɛ̃́ Naamapi lɛ́ tá pã, i pↄ́ pↄ́ à mↄ̀oɛ sio. Ń Dii kuao má pɛ́lɛaàzi mà pↄe siwàɛ. 21 Ɔ̃ Geazi pɛ̀lɛ Naamazi. Kɛ́ Naama è a tɛ́ ń kpɛ ń bao, ↄ̃ à bↄ̀ a sↄ̃́gou, àlɛ aà dã́. Kɛ́ à kà, ↄ̃ Naama aà là à mɛ̀: Aafiaa? 22 A wèwà à mɛ̀: Aafiaɛ. Ma dii mɛ́ ma zĩma, à mɛ̀ ãnabiↄ gãli ɛ̀waaso gbɛ̃ↄn plaeↄ mɛ́ bↄ̀ Ɛflaiũↄ buiↄ bùsu gusĩsĩdeu aa mↄ̀ a kĩ́i tia. Ǹ ń gba ã́nusu kiloo bla ń uladao mɛ̀n pla. 23 Ɔ̃ Naama mɛ̀: Ãnusu kiloo basiiↄ̃ sí. À nàɛwà a kàɛ̀ bãniu mɛ̀n pla ń uladao mɛ̀n pla. A kpà a ìwa gbɛ̃ↄn plaↄwa, ↄ̃ aa sɛ̀ aa dↄaaa Geaziɛ. 24 Kɛ́ aa kà Ɛlizi bɛ sĩ̀sĩ musu, ↄ̃ Geazi pↄ́piↄ sìmá a kàlɛ a kpɛ́u, ↄ̃ à gbɛ̃́piↄ gbàɛ aa tà. 25 Kɛ́ à gɛ̀ zɛ̀ a dii Ɛlizi kĩ́i, ↄ̃ Ɛlizipi aà là à mɛ̀: Geazi, má n gɛui? A wèwà à mɛ̀: Mapi n zↄ̀blena, mi gɛ́ gueio. 26 Ɔ̃ Ɛlizi òɛ̀: Kɛ́ gↄ̃ɛpi bↄ̀ a sↄ̃́gou, àlɛ n dã́, ń dↄ̃ ma nisĩna kunnↄ weo lé? Ãnusu ge uladaↄ siama gↄↄn lao, ge kù kpɛ́ↄ ge vɛ̃ɛbuↄ ge sãↄ ge zuↄ ge gↄ̃ɛ ń nↄɛ zĩkɛnaↄ. 27 Naama kusu a gↄ̃nɛɛ ń n buiↄ e gↄↄpii. Kɛ́ à bↄ̀ Ɛlizi kĩ́i, ↄ̃ kusupi lìaàla púuu lán buawa.

6

Mↄo fua ía

1 Ãnabiↄ gãli gbɛ̃e ò Ɛliziɛ: Gu pↄ́ wì kↄ̃kãaakɛunnↄ gwa, à kɛ̀wɛ̃ɛ fɛ̃́nɛũ. 2 Wà gɛ́ Yuudɛ̃i, wá baade i za paa, wí wá kↄ̃kãaakɛkpɛ dↄ we. Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: À gɛ́. 3 Ɔ̃ an gbɛ̃e mɛ̀: Ńyↄ̃ gɛ́wanↄo lé? A wèwà à mɛ̀: Má gɛ́. 4 Ɔ̃ aa gɛ̀ sãnu. Kɛ́ aa kà Yuudɛ̃i, aalɛ lizↄ̃zↄ̃. 5 Kɛ́ an gbɛ̃e lɛ́ za zↄ̃, ↄ̃ aà mↄo wò zù íu potoũ, ↄ̃ à wiilɛ̀ Ɛlizizi à mɛ̀: Ó'o dii, ma mↄopi sɛ̀máɛ fá! 6 Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi mɛ̀: Mákĩi à zùu súsui? Kɛ́ a ↄ̀lↄɛ̀, ↄ̃ Ɛlizi lizↄ̃̀ a zù íu we, ↄ̃ mↄopi fù. 7 Ɛlizi mɛ̀: Sɛ́! Ɔ̃ gbɛ̃́pi ↄbↄ̀ a kũ̀.

Sili zĩgↄ̃ gbãamↄnɛdeↄ vĩ̀akũa

8 Siliↄ kía fɛ̀lɛ Isailiↄwa ń zĩo. À lɛkpàaĩ ń a ìwaↄ, ↄ̃ a ònɛ́ gu pↄ́ á bòokpau. 9 Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi lɛ́kpãsãkɛ̀ Isailiↄ kíaɛ à mɛ̀ aàↄ gupi dↄ̃́a, asu gɛ̃ao, asa Siliↄ lɛ́ mↄ́ weɛ. 10 Ɔ̃ Isailiↄ kía gbɛ̃́ↄ zĩ̀ gu pↄ́ Lua gbɛ̃́pi a yã'òɛpiu. Màa Ɛlizi ìↄ lɛdawà mↄ̀ↄmↄↄ, ↄ̃ ì to wàↄ gupiↄ dↄ̃́a. 11 Ɔ̃ Siliↄ kía pↄ pà yã́pi musu. À a ìwaↄ kã̀aa, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Wá gbɛ̃́ kpele mɛ́ dɛ Isailiↄ kía gbɛ̃́ ũi? À omɛɛ. 12 Aà ìwapiↄ do wèwà à mɛ̀: Ma dii kí, i kɛ wá gbɛ̃eá aà gbɛ̃́ no. Isaili bùsu ãnabi Ɛlizi mɛ́ ì yã́ pↄ́ ni o za n kpɛa dau siu Isailiↄ kíaɛ. 13 Ɔ̃ kíapi mɛ̀: À gɛ aà wɛɛlɛ gu pↄ́ a kuu, mí gbɛ̃́ↄ zĩ aà kṹi. Ɔ̃ wa òɛ̀: A ku Dotaniɛ. 14 Ɔ̃ kía zĩgↄ̃ↄ gbàɛ we dasidasi ń sↄ̃deↄ ń zĩkasↄ̃goↄ. Aa gɛ̀ we gwãasĩna, aa lìa wɛ̃́lɛpizi.

15 Kɛ́ Lua gbɛ̃́pi zĩkɛna fɛ̀lɛ káaukaau, à gɛ̀ bĩ́i kpɛ, ↄ̃ à zĩgↄ̃piↄ è liaa wɛ̃́lɛi ń sↄ̃deↄ ń zĩkasↄ̃goↄ. Ɔ̃ a ò Ɛlizipiɛ: Ó'o dii, wá kɛ kpelewa ni? 16 A wèwà à mɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo. Gbɛ̃́ pↄ́ kúwanↄↄ dasi dɛ gbɛ̃́ pↄ́ kúńnↄↄla. 17 Ɔ̃ Ɛlizi wabikɛ̀ à mɛ̀: Dii, ǹ aà wɛ́ kɛ̃ɛ̀. Ɔ̃ Dii zĩkɛnapi wɛ́ kɛ̃̀ɛ̀. Kɛ́ à gugwà lↄ, ↄ̃ à sↄ̃deↄ ń sↄ̃́go tɛdeↄ è liaa Ɛlizizi, aa lì sĩ̀sĩpia. 18 Kɛ́ Siliↄ lɛ́ mↄ́ Ɛlizi kṹi, ↄ̃ à wabikɛ̀ Diiwa à mɛ̀: To gbɛ̃́piↄ vĩ̀akũ. Ɔ̃ Dii tò aa vĩ̀akũ̀ lá Ɛlizi a wabikɛ̀wawa. 19 Ɔ̃ Ɛlizi ò Sili zĩgↄ̃piↄnɛ: Zɛ́ɛ bee no! Wɛ̃́lɛɛ bee no! À tɛmazi, mí gɛ́ánↄ gbɛ̃́ pↄ́ álɛ wɛɛlɛ kĩ́i. Ɔ̃ à gɛ̀ńnↄ Samali. 20 Kɛ́ aa gɛ̃̀ wɛ̃́lɛpiu, ↄ̃ Ɛlizi mɛ̀: Dii, ǹ ń wɛ́ wɛ̃nɛ́ sa. Kɛ́ Dii ń wɛ́ wɛ̃̀nɛ́, aa gugwà aa è Samali wa kuu. 21 Kɛ́ Isailiↄ kía ń é, à Ɛlizi là à mɛ̀: Mà ń dɛdɛ yã̀? Baa, mà ń dɛdɛa? 22 Ɔ̃ Ɛlizi wèwà à mɛ̀: Ńsu ǹ ń dɛdɛo. Ni gbɛ̃́ pↄ́ n ń kũkũ zĩlauↄ dɛdɛ yã̀? Pɛ̃ɛ kpámá aa só, í kpámá aa mi, aai gbasa tá ń diiwa. 23 Ɔ̃ kí blɛsakɛ̀nɛ́, aa pↄgbɛ̃̀ aa imì, ↄ̃ aa ń gbáɛ, aa tà ń diiwa. A gbɛa Sili zĩgↄ̃ gbãamↄnɛdeↄ i ɛa mↄ síi Isaili bùsuu lↄo.

Siliↄ koezↄ̃a Samalizi

24 Gↄↄpla gbɛa Siliↄ kí Bɛnadada a zĩgↄ̃ↄ kã̀aa píi, ↄ̃ aa mↄ̀ koezↄ̃̀ Samalizi. 25 Ɔ̃ nↄana gbãakũ̀ Samali wɛ̃́lɛu. Wà koezↄ̃̀ńzi e wàlɛ zàa'ĩn mi yia ã́nusu kiloo do, felenguulu gbↄ̃̀ zaa nɛ́na lɛ do sↄ̃ ã́nusu ↄwatɛ̃ sↄo. 26 Kɛ́ Isailiↄ kía bɛ bĩ́i musu, ↄ̃ nↄɛe wiilɛ̀wà à mɛ̀: Ma dii kí, ma suaba. 27 Ɔ̃ kípi òɛ̀: Tó Dii i n suabao, má e mà n suaba má ni? Pↄ́wɛngbɛ̃kĩi ge vɛ̃ɛfɛ̃kĩi pↄe vĩe? 28 Ɔ̃ à ɛ̀a aà là à mɛ̀: Bↄ́mɛ n lei? Ɔ̃ nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Nↄɛe mɛ́ òmɛɛ mà mↄ́ ń ma nɛgↄ̃ɛo wà so gbã, zia sↄ̃ wí a pↄ́ só. 29 Ɔ̃ wa ma nɛ́ fùukɛ̀ wá sò. Kɛ́ gu dↄ̀, ↄ̃ má òɛ̀ aà mↄ́ ń a pↄ́o sↄ̃ wà só,* asi za gↄↄ bee à a pↄ́ ùlɛ kↄ̀ɛ. 30 Kɛ́ kí nↄɛpi yãmà, à a ulada ga kɛ̃̀. Lá a bɛ bĩ́i musu màa, kɛ́ wà wɛsɛ̀ wà aà gwà, wa è a ulakasaↄ daa a uladapi zíɛ. 31 Ɔ̃ kí mɛ̀: Tó mi Safata nɛ́ Ɛlizi mi zↄ̃ gbão, Lua yãpãsĩkɛmɛɛ bɛ̃̀ɛbɛ̃ɛ.

32 Ɛlizi zↄ̃lɛa a kpɛ́u ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ. Ɔ̃ kí gbɛ̃́ zĩ̀ aà dↄaa gɛ́ Ɛlizi kṹiɛ e àↄ ká. E zĩnapi àↄ gɛ́ kái we, ↄ̃ Ɛlizi ò gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄnɛ à mɛ̀: Gbɛ̃dɛnaↄ̀ gbɛ̃́ zĩ̀, àlɛ mↄ́ ma mi zↄ̃i. À laaika! Tó zĩnapi kà, à zɛtaɛ̀, ásu to aà gɛ̃o. I aà dii kɛ̀sɛ kↄ̃fĩ ma dↄ aà kpɛo lé? 33 Gↄↄ pↄ́ àlɛ yã'onɛ́, zĩnapi kà. Ɔ̃ kípi kà à mɛ̀: Dii mɛ́ yã́ɛ bee yìawá, bↄ́yãi ma wɛ́ dↄaàzi lↄi?

7

1 Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: À Dii yãma! À mɛ̀ zia maa'i wa pɛ̃ɛti yía Samali bĩ́ibↄlɛu zaa lɛ do ã́nusu ↄwatɛ̃ do, pↄ́wɛna zaa lɛ pla sↄ̃ ã́nusu ↄwatɛ̃ do. 2 Ɔ̃ kí kwàasi a zãsì Lua gbɛ̃́piwa à mɛ̀: Baa tó Dii loupↄↄ fↄ̃̀, yã́pi a kɛe? Ɔ̃ Ɛlizipi mɛ̀: Ńyↄ̃ wɛsiɛ, kási ńyↄ̃ e ǹ bleo.

Kusudeↄ baonakpaa

3 Kusude gbɛ̃ↄn síiↄ̃ↄ ku bĩ́ibↄlɛu. Aa òkↄ̃ɛ: Bↄ́yãi wáↄ zↄ̃lɛa la e wà gɛ gagai? 4 Tó wa mɛ̀ wá gɛ̃ wɛ̃́lɛ ɛu, nↄana ku we, wá gagaɛ. Tó wa gↄ̃ la sↄ̃, ga doũpiɛ. Wà fɛlɛ wà gɛ na Siliↄ bòowa. Tó aa wá tó bɛ̃́ɛ, wáↄ ku. Tó aa wá dɛdɛɛ sↄ̃, wa gagan we. 5 Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ oosiɛlɛ, aalɛ gɛ́ Siliↄ bòou. Kɛ́ aa kà bòo lɛ́i, aa è gbɛ̃e ku weo. 6 Dii tò Sili bòodeↄ sↄ̃́goↄ ń sↄ̃́ↄ ń zĩgↄ̃ dasiↄ kĩ́a màɛ, ↄ̃ aa òkↄ̃ɛ, Isailiↄ kía fĩabò Iti kíaↄ ń Egipi kíaↄnɛ aa mↄ lɛ́lɛwáɛ. 7 Ɔ̃ aa tilɛ̀ oosiɛlɛpi gↄ̃̀ↄ, aa ń zwã̀akpɛↄ tò we ń ń sↄ̃́ↄ ń ń zàa'ĩnaↄ. Aa ń bòo tò we lá a dɛwa, aa lɛ̀kↄ̃wa aa ńzĩa mibↄkĩi wɛ̀ɛlɛ.

8 Kɛ́ kusudepiↄ kà bòopiu we, aa gɛ̃̀ zwã̀akpɛpiↄ do guu, aa pↄblè aa imì, ↄ̃ aa ã́nusu ń vuao ń pↄkasaↄ sɛ̀lɛ aa gɛ ùlɛ. Kɛ́ aa ɛ̀a sù, aa gɛ̃̀ zwã̀akpɛ pãleu lↄ, aa pↄ́ↄ nàaa aa gɛ ùlɛ. 9 Ɔ̃ aa òkↄ̃ɛ: Yã́ pↄ́ wálɛ kɛpi maao. Gbã mɛ́ dɛ wà baonakpa, ↄ̃ wá nílɛa? Tó wa nilɛ màa e gu gɛ̀ dↄ̀ò, a go a wá gbɛ̃ɛ. Wà fɛlɛ gↄ̃̀ↄ wà gɛ o kibɛdeↄnɛ. 10 Kɛ́ aa kà we, aa lɛzù wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄzi aa mɛ̀: Wa gɛ Siliↄ bòou, wi gbɛ̃e e weo, wi gbɛ̃e kĩ́a mao. An sↄ̃́ↄ ń ń zàa'ĩnaↄ mɛ́ dↄdↄa we, mɛ́ an zwã̀akpɛↄ kú ń gbɛu gboosai. 11 Kɛ́ bĩ́ibↄlɛdↄ̃anapiↄ lɛzù aa ònɛ́ wɛ̃́lɛu, ↄ̃ wà a baokpà kibɛ ua. 12 Ɔ̃ kí fɛ̀lɛ gwãasĩna, a ò a ìwaↄnɛ. Má yã́ pↄ́ Siliↄ kɛ̀wɛ̃ɛ oɛ́. Kɛ́ aa dↄ̃ nↄana wá kṹ gbãa, a yã́i ↄ̃ aa bↄ̀lɛ ń bòou, aa gɛ̀ ùlɛ sɛ̃u. Aalɛ e wá bↄlɛ wɛ̃́lɛuɛ, wi wá kṹkũ bɛ̃́ɛ, wi si wɛ̃́lɛu. 13 Ɔ̃ aà ìwaↄ do òɛ̀: Lá wá Isaili pↄ́ wa gↄ̃ↄ wa gↄ̃ lɛɛ wà gagaɛ, to wà sↄ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ mɛ̀n sↄo, wí ń zĩ yã́ pↄ́ kɛ̀pi gwai. 14 Ɔ̃ aa sↄ̃́go sɛ̀ mɛ̀n pla ń sↄ̃́ↄ, ↄ̃ kí ń gbáɛ à mɛ̀: À gɛ Sili zĩgↄ̃ↄ gbɛsɛlɛ à gwa! 15 Ɔ̃ aa ń gbɛsɛ̀lɛ e Yuudɛ̃i. Aa è kɛ́ Siliↄ tilɛ̀ɛ, aa ń pↄkasaↄ ń ń gↄ̃kɛbↄↄ fã̀aa zɛ́ guu we. Ɔ̃ zĩnapiↄ ɛ̀a sù aa yã́pi sìu kíɛ.

16 Ɔ̃ wà bↄ̀lɛ gɛ̀ Siliↄ bòou wà pↄ́ↄ nàaa, ↄ̃ wàlɛ pɛ̃ɛti yia zaa lɛ do ã́nusu ↄwatɛ̃ do, pↄ́wɛna zaa lɛ pla ã́nusu ↄwatɛ̃ do, lá Dii òwa. 17 Kí a kwàasipi dìlɛ bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana ũɛ, ↄ̃ wà ↄ̃zↄ̃̀wà bↄlɛpiu à gà, lá Lua gbɛ̃́pi dↄ̀aa ò gↄↄ pↄ́ kí mↄ̀ aà bɛwa. 18 À kɛ̀ lá Lua gbɛ̃́pi ò kíɛwa à mɛ̀: Wa pↄ́wɛna yía zia maa'i Samali bĩ́ibↄlɛu zaa lɛ pla ã́nusu ↄwatɛ̃ do, pɛ̃ɛti zaa lɛ do ã́nusu ↄwatɛ̃ do. 19 Kí kwàasipi mɛ́ a zãsì Lua gbɛ̃́piwa à mɛ̀: Baa tó Dii loupↄↄ fↄ̃̀, yã́pi a kɛe? Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi òɛ̀: Ńyↄ̃ wɛsiɛ, kási ńyↄ̃ e bleo. 20 Ɔ̃ à kɛ̀ màa, wà ↄ̃zↄ̃̀wà bĩ́ibↄlɛu, à gà.

8

Kí Sunɛũ nↄɛ bua sↄaaaɛ̀

1 Ɛlizi ò nↄɛ pↄ́ à aà nɛ́ vùpiɛ aà fɛlɛ ta bùsu pãleu ń a bɛdeↄ, i gↄↄplakɛ we, asa Dii dìlɛ nↄana àↄ ku Isaili bùsuu e wɛ̃̀ soplaɛ. 2 Ɔ̃ nↄɛpi kɛ̀ lá Lua gbɛ̃́pi òɛwa. Aàpi ń a bɛdeↄ aa gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Filitɛ̃ↄ bùsuu e wɛ̃̀ sopla. 3 Wɛ̃̀ soplapi gbɛa ↄ̃ à bↄ̀ Filitɛ̃ↄ bùsupiu à sù, ↄ̃ à gɛ̀ wiilɛi kíwa a bɛ ń a buao yã́ musu. 4 Gↄↄ bee kí lɛ́ faaibo ń Lua gbɛ̃́pi zĩkɛna Geazio à mɛ̀: Yãzↄ̃ↄ pↄ́ Ɛlizi kɛ̀ↄ dau siumɛɛ. 5 Gↄↄ pↄ́ àlɛ aà gɛvua yã'o kíɛ, ↄ̃ nↄɛ pↄ́ à aà nɛgↄ̃ɛ vùɛpi mↄ̀ wiilɛi kípiwa a bɛ ń a buao yã́ musu. Ɔ̃ Geazi mɛ̀: Ma dii kí, nↄɛ pↄ́ Ɛlizi aà nɛ́ vùɛ̀pin kɛ. 6 Kɛ́ kí yã́pi làlawà, ↄ̃ nↄɛpi yã́pi sìuɛ̀. Ɔ̃ kí ò a zĩkɛnaↄ doɛ: Nↄɛpi pↄ́ↄ sↄaaɛ̀ ń blɛ pↄ́ kɛ̀ aà buapiu za gↄↄ pↄ́ à fɛ̀lɛ la e à gɛ̀ pɛ̀ò gbãwao.

Azaeli kí Bɛnadada dɛa

7 Ɛlizi gɛ̀ Damasi. Gↄↄ bee Siliↄ kí Bɛnadada lɛ́ gyãkɛɛ. Kɛ́ wa òɛ̀ Lua gbɛ̃́ mↄ̀ la, 8 ↄ̃ kípi ò Azaeliɛ: Pↄ́ sɛ gɛ́ daiò Lua gbɛ̃́lɛ ǹ aà gba, ní oɛ̀ aà Dii lamɛɛ, tó má fɛlɛ ń gyãɛ beeo. 9 Ɔ̃ Azaeli Damasi pↄmaaↄ nàaa yiongo aso bla, ↄ̃ à gɛ̀ daiò Ɛlizilɛ. Kɛ́ à kà aà kĩ́i à mɛ̀: N zↄ̀blena Siliↄ kí Bɛnadada mɛ́ ma zĩma mà n laɛ, tó a fɛlɛ ń a gyão. 10 Ɔ̃ Ɛlizi wèwà à mɛ̀: Gɛ ǹ oɛ̀ a fɛlɛ ń beeo, ãma Dii ↄ̀lↄmɛɛ a gaɛ. 11 Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi wɛbìi Azaeliwa e wí gɛ̀ aà kũ̀, ↄ̃ Lua gbɛ̃́pi nà ↄↄlↄwa. 12 Ɔ̃ Azaeli aà là à mɛ̀: Ma dii, bↄ́yãi ńlɛ ↄ́ↄlↄi? A wèwà à mɛ̀: Kɛ́ má vãi pↄ́ ńyↄ̃ kɛ Isailiↄnɛ dↄ̃ yã́iɛ. Ńyↄ̃ tɛsↄ̃ ń zɛgikĩiↄwa, ńyↄ̃ ń ɛ̀waasoↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao, ńyↄ̃ ń nɛ́ↄ wíwi, ńyↄ̃ ń nↄsindeeↄ puipui. 13 Ɔ̃ Azaeli mɛ̀: Mapi n zↄ̀blena, bↄ́n ma ũ mà gbasa yãzↄ̃ↄ bee taa kɛi? Ɔ̃ Ɛlizi òɛ̀: Dii ↄ̀lↄmɛɛ, ńyↄ̃ gↄ̃ Siliↄ kía ũɛ.*

14 Kɛ́ à bↄ̀ Ɛlizi kĩ́i, à ɛ̀a tà a diiwa. Kɛ́ kí yã́ pↄ́ Ɛlizi ò gbɛ̀awà, à mɛ̀: A òmɛɛ ńyↄ̃ fɛlɛ aafia. 15 Kɛ́ gu dↄ̀, Azaeli zwã̀a gèele sɛ kpàlɛ íu, a kù kí oaa, i wekĩi eo, à gà. Ɔ̃ Azaelipi zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Yeholaũ

(2Lad 21.2-20)

16 Isailiↄ kí Ahabu nɛ́ Yolaũ kpalablea wɛ̃̀ sↄode guu, Yudaↄ kí Yosafa nɛ́ Yeholaũ nà kpalableawa. 17 Aà wɛ̃̀ baakwi ń plaode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ swaaↄ̃ɛ. 18 À zɛ̀ ń Isaili kíaↄ yãkɛao lán Ahabu bɛdeↄwaɛ, asa à Ahabu nɛnↄɛ sɛ̀ nↄ ũɛ, ↄ̃ à yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀. 19 Ń beeo Dii i we Yudaↄ tↄ̀lↄzↄ̃̀o a zↄ̀blena Davidi yã́i, asa à lɛgbɛ̃̀ɛ̀ à mɛ̀ aà bui filia aↄ dↄ gↄↄpiiɛ.†

20 Yeholaũpi kpalablegↄↄ ↄ̃ Ɛdↄũↄ ńzĩa sì Yudaↄwa‡ aa ńzĩa kía kpà. 21 Kɛ́ Yeholaũ gɛ̀ Saii ń a zĩkasↄ̃goↄ píi, ↄ̃ Ɛdↄũↄ lìaaàzi ń a sↄ̃́godeↄ. À fɛ̀lɛ ń kɛ̃aa gwãasĩna à tà, ↄ̃ aà zĩgↄ̃ↄ bàalɛ̀ tà bɛ. 22 Ɛdↄũↄ ńzĩa sì Yudaↄwa e ń a gbão. Gↄↄ bee Libenadeↄ ńzĩa sì Yudaↄwa sↄ̃. 23 Yeholaũ yã́ kĩniↄ ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi kú Yuda kíaↄ ladau. 24 Yeholaũ gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Aazia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Aazia

(2Lad 22.1-6)

25 Isailiↄ kí Ahabu nɛ́ Yolaũ kpalablea wɛ̃̀ kuɛplade guu ↄ̃ Yudaↄ kí Yeholaũpi nɛ́ Aazia nà kpalableawa. 26 Aà wɛ̃̀ bao ń plaode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ doɛ. Aà da tↄ́n Atalia, Isailiↄ kí Ɔmɛli tↄũnaɛ. 27 Aazia zɛ̀ ń Ahabu bɛdeↄ yãkɛaoɛ, à yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lán Ahabu bɛdeↄwa, asa aà ã̀nsueↄnɛ. 28 À gɛ̀ nà Ahabu nɛ́ Yolaũwa, ↄ̃ aalɛ zĩka ń Siliↄ kí Azaelio sãnu Lamↄtu Galada. Kɛ́ Siliↄ Yolaũ kɛ̀'ĩa, 29 ↄ̃ à ɛ̀a tà Yezɛlɛɛ e a bↄpi àↄ laa. Ɔ̃ Aazia gɛ̀ wɛ́kpalɛiaàzi we.

9

Yehu kpaa Isailiↄ kía ũ

1 Ãnabi Ɛlizi ãnabi gãli gbɛ̃e sìsi, ↄ̃ a òɛ̀: Ǹ n ula kãaa ǹ kṹ, nísi tùuɛ bee si gɛò Lamↄtu Galada. 2 Tó n ka we, kpálɛkɛ Yosafa nɛ́ Yehu, Nimisi tↄũnazi, ní aà bↄ a gbɛ̃́ↄ guu, ní gɛ̃aànↄ kpɛ́u e kpɛa. 3 Ní tùupi nísika aà miwa, ní oɛ̀ Dii mɛ̀ a aà kpà Isailiↄ kía ũɛ. Bee gbɛa ní zɛwɛ̃ ǹ bàalɛ ǹ su. Ńsu gɛ̃gɛ̃ weo. 4 Ɔ̃ ãnabi ɛ̀waasopi gɛ̀ Lamↄtu Galada. 5 Kɛ́ à kà we, à zĩgↄ̃ dↄaanaↄ è kálɛa, ↄ̃ à mɛ̀: Dↄaana, má yãvĩ mà onɛ. Ɔ̃ Yehu aà là à mɛ̀: Wá dé ńlɛ oi? A wèwà à mɛ̀: Ḿmɛ dↄaana. 6 Kɛ́ Yehu fɛ̀lɛ gɛ̃̀ kpɛ́u, ↄ̃ ɛ̀waasopi nísikà aà miwa à mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua mɛ̀ a n kpa a gbɛ̃́ Isailiↄ kía ũɛ.* 7 Ní Ahabu bɛdeↄ dɛdɛ, Dii i a zↄ̀blena ãnabiↄ tↄsinɛ́ ń a zↄ̀blena pↄ́ Zezabɛli ń dɛ́ↄ píi. 8 Ní Ahabu bɛdepiↄ dɛdɛ zↄↄ ń wɛ̃́ɛↄ píi. An gↄ̃ɛe su gↄ̃ Isaili bùsuuo, 9 Ahabu ua i gↄ̃ lán Nɛba nɛ́ Yeloboaũ uawa, lán Ahia nɛ́ Baasa uawa. 10 Gbɛ̃ↄ Zezabɛli gɛ so Yezɛlɛɛ bĩ́i kpɛɛ,† gbɛ̃e a aà vĩo. Ɔ̃ ãnabipi zɛwɛ̃̀, à tilɛ̀. 11 Kɛ́ Yehu bↄ̀ gɛ̀ a dↄaana deeↄ kĩ́i, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́yãi ĩ́andepi mↄ̀i n kĩ́ii? A wèmá à mɛ̀: Á gbɛ̃́pi dↄ̃, yãbↄlɛnaɛ. 12 Ɔ̃ aa mɛ̀: Ɛgɛɛ! Owɛ̃ɛ. Ɔ̃ à mɛ̀: Yã́ pↄ́ a òmɛɛn kɛ: À mɛ̀ Dii mɛ̀ a ma kpa Isailiↄ kía ũɛ. 13 Ɔ̃ an baade kɛ̀ kpakpa à a ulada sɛ kàlɛ aà zíɛ dɛdɛkĩiwa, ↄ̃ aa kuupɛ̀ aa mɛ̀: Yehu mɛ́ kí ũ.

14 Ɔ̃ Yehu lɛkpàaĩ ń gbɛ̃́ↄ Yolaũzi. À mↄ lè kí Yolaũpi ń Isailiↄ píi lɛ́ gí ń Lamↄtu Galadaoɛ, ↄ̃ aalɛ zĩka ń Siliↄ kí Azaelio. 15 Kɛ́ Siliↄ aà kɛ̀'ĩa, ↄ̃ à ɛ̀a tà Yezɛlɛɛ e à gbã́gbã. Ɔ̃ Yehu ò a gbɛ̃́piↄnɛ: Tó a zɛmanↄɛ, ásu to gbɛ̃e bↄ wɛ̃́lɛu à gɛ yã́pi baokpa Yezɛlɛɛo. 16 Ɔ̃ Yehu gɛ̃̀ a sↄ̃́gou à gɛ̀ Yezɛlɛɛ. Yolaũ wúlɛa we, Yudaↄ kí Aazia ku we lↄ, à gɛ̀ wɛ́kpalɛiaàziɛ. 17 Kɛ́ gudↄ̃ana pↄ́ kú Yezɛlɛɛ kalanga musu Yehu è ń a gbɛ̃́ↄ, aalɛ mↄ́, ↄ̃ à wiilɛ̀ à mɛ̀: Ma gbɛ̃́ↄ è, aalɛ mↄ́. Ɔ̃ Yolaũ mɛ̀: Sↄ̃de gbaɛ aà gɛ dańlɛ, aà ń la tó aafia aalɛ mↄ́. 18 Ɔ̃ sↄ̃de bↄ̀ gɛ̀ Yehu lè à mɛ̀: Kí mɛ̀ aafia ńlɛ mↄ́a? Yehu wèwà à mɛ̀: N bàa ũma ń aafiaoi? Mↄ ǹyↄ̃ tɛmazi. Ɔ̃ gudↄ̃anapi mɛ̀: Zĩnapi ń lé, kási i ɛa sùo. 19 Ɔ̃ kí sↄ̃de plaade gbàɛ lↄ. Kɛ́ à ń lé, à mɛ̀: Kí mɛ̀ aafia ńlɛ mↄ́a? Ɔ̃ Yehu wèwà à mɛ̀: N bàa ũma ń aafiaoi? Mↄ ǹyↄ̃ tɛmazi. 20 Ɔ̃ gudↄ̃anapi mɛ̀: À ń lé, kási i ɛa sù sↄ̃o. Gbɛ̃́pi gofĩa dɛ lán Nimisi tↄũna Yehuwaɛ, ì gó baa lán ĩ́andewaɛ.

21 Ɔ̃ kí Yolaũpi mɛ̀: Gó dↄmɛɛ sↄ̃́ↄnɛ! Kɛ́ wa dↄ̀ɛ̀, ↄ̃ aa bↄ̀ wɛ̃́lɛu ń Yudaↄ kí Aaziao, baade ń a sↄ̃́goo, aalɛ gɛ́ dai Yehulɛ. Ɔ̃ aa kpàaũ Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Nabↄti pↄ́ wa dɛ̀ yãa bua. 22 Kɛ́ Yolaũ wɛsì Yehulɛ, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Yehu, aafia ńlɛ mↄ́a? A wèwà à mɛ̀: Lá n da Zezabɛli gbãsĩkɛa tã́aↄ yã́ musu ń aà pↄdaa gbɛ̃́ↄwao lìgua, aafia ku máɛ? 23 Kɛ́ Yolaũ lìaa àlɛ bàalɛ, ↄ̃ à lɛzù Aaziazi à mɛ̀: Bↄnkpɛyãɛ Aazia! 24 Ɔ̃ Yehu a sá kã̀ à Yolaũ pà a káafala zãnguo. Kapi gɛ̀ aà sↄ̃ kũ̀, ↄ̃ à kɛ̀ a sↄ̃́gou yↄ̀gɛɛ. 25 Ɔ̃ Yehu ò a zĩgↄ̃ bade Bidekaaɛ: Ǹ aà gɛ sɛ zu Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Nabↄti bua we, asa yã́ dↄ̀magu. Kɛ́ wá kú sↄ̃́go guu sãnu yãa wá pla, wá tɛ́ aà mae Ahabuzi, ↄ̃ Dii àsi'ò aà yã́ musu à mɛ̀ 26 a Nabↄti ń a nɛ́ↄ dɛa è. Bua la ↄ̃ á Nabↄti pↄ́ tↄsiuɛ̀. A yã́i tò ǹ aà gɛ sɛ vũaa bua we lá Dii òwa.‡

27 Kɛ́ Yudaↄ kí Aazia è màa, ↄ̃ à pɛ̀lɛ Bɛtagã zɛ́u ń bao. Ɔ̃ Yehu pɛ̀lɛaàzi à mɛ̀: À aà dɛ sↄ̃ɛ. Ɔ̃ wà aà pà a sↄ̃́go guu gↄↄ pↄ́ àlɛ Guu sĩ̀sĩ kũ Ibleaũ saɛ. Ɔ̃ à ń kɛ̃́ à tà Mɛgido, we à gàu. 28 Aà ìwaↄ aà gɛ sɛ dà sↄ̃́go guu aa tàò Yelusalɛũ, ↄ̃ aa aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu. 29 Za Ahabu nɛ́ Yolaũ kpalablea wɛ̃̀ kuɛdode guu, ↄ̃ Aaziapi gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ.

Zezabɛli gaa

30 Kɛ́ Yehu mↄ̀ Yezɛlɛɛ, Zezabɛli a baomà, ↄ̃ à kio kà à a mikã kɛ̀kɛ. Za bĩ́i kpɛdiakↄ̃a fɛnɛntiu ↄ̃ àlɛ zĩ́lɛ gwa. 31 Kɛ́ Yehu gɛ̃̀ bĩ́ibↄlɛu, ↄ̃ Zezabɛli mɛ̀: N kɛ doũ ń Zimlio, n n dii dɛ̀. Aafia n mↄ laa? 32 Kɛ́ Yehu wɛsɛ̀ musu, à fɛnɛnti gwà, ↄ̃ à mɛ̀: Démɛ zɛ̀manↄi? Démɛ kú wei? Kɛ́ kibɛ zĩkɛna gbɛ̃ↄn pla ge àaↄ̃ↄ mↄ̀ zĩ́lɛ gwà fɛnɛntiu, 33 ↄ̃ Yehu ònɛ́: À ↄzↄ̃aàzi. Kɛ́ aa ↄzↄ̃̀aàzi, à lɛ̀lɛ, ↄ̃ Yehu lɛ́ aà tↄ̀ↄsↄmpa ń a sↄ̃́goo e aà au fã̀ gĩwa ń sↄ̃́ↄ. 34 Kɛ́ Yehu gɛ̃̀ kibɛ, à pↄblè à imì, ↄ̃ à mɛ̀: Baa kɛ́ nↄɛpiá láaipↄɛ, wà aà vĩ, asa kíabuiɛ. 35 Kɛ́ wà gɛ̀ aà sɛ́i wà vĩ, wi pↄe eo, sema aà miwa ń aà gbálaↄ ń aà ↄlaↄ bàasio. 36 Ɔ̃ wà ɛ̀a gɛ ò Yehuɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii dà a zↄ̀blena Tisɛbɛ gbɛ̃́ Ɛliaɛ a òn we, à mɛ̀: Gbɛ̃ↄ Zezabɛli mɛ so Yezɛlɛɛ bĩ́i kpɛɛ.§ 37 Zezabɛli gɛ a gↄ̃ fãaaa tↄↄlɛ lán pↄtuo gbↄ̃wa Yezɛlɛɛ bĩ́i kpɛɛ. Gbɛ̃e a e mɛ Zezabɛlin kɛo.

10

Yehu Ahabu buiↄ dɛdɛa

1 Ahabu buiↄ ku Samali gↄ̃ɛↄ ũ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi. Ɔ̃ Yehu lakɛ̃ a kpã̀sã Samali kíaↄnɛ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yãda Ahabu nɛ́ↄnɛↄ à mɛ̀: 2 Tó láɛ bee á lé, lá á dii Ahabu buiↄ kúánↄ, mɛ́ á sↄ̃́goↄ vĩ ń sↄ̃́ↄ ń wɛ̃́lɛ bĩ́ideo ń gↄ̃kɛbↄↄ, 3 à á dii nɛ́ pↄ́ kɛ̀ɛ́ maa wásawasa kpá aà mae kpalau, í zĩka á diipi bɛdeↄnɛ. 4 Ɔ̃ iwãa pãsĩ kà ń pↄa aa mɛ̀: Lá kía gbɛ̃ↄn plaↄ i fↄ̃ gìɛ̀o, wá fↄ̃ giɛ̀ kpelewa ni? 5 Ɔ̃ kibɛ ziia ń wɛ̃́lɛ dↄaanao ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń yãdanɛdepiↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Yehuwa aa mɛ̀: N zↄ̀blenaↄn wá ũ. Yã́ pↄ́ ń òwɛ̃ɛ píi, wá kɛɛ. Wá gbɛ̃e kpa kpalauo. Kɛ lá à kɛ̀nɛ maawa. 6 Ɔ̃ Yehu lá pãle kɛ̃̀nɛ́ à mɛ̀: Tó a zɛmanↄ, álɛ ma yãmaɛ, à á dii Ahabu buipiↄ mi zↄ̃zↄ̃, í mↄomɛɛ Yezɛlɛɛ zia maa'i.

Kía nɛ́piↄ sↄ̃ aa gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiɛ, aa kú ń wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ lɛ́ ń tòlokɛↄ. 7 Kɛ́ lápi kà, ↄ̃ aa kíabui gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwipiↄ kũ̀kũ aa ń dɛdɛ píi, ↄ̃ aa ń miↄ kàka gbíu aa kpã̀sãɛ̀ Yezɛlɛɛ. 8 Kɛ́ zĩnapi kà, ↄ̃ a ò Yehuɛ: Wà mↄ̀ ń kíabuipiↄ miↄ kɛ. Ɔ̃ Yehu mɛ̀ wà kálɛ bĩ́ibↄlɛu lɛɛ pla e kↄↄ.

9 Kɛ́ gu dↄ̀, ↄ̃ Yehu bↄ̀ gɛ̀ zɛ̀ gbɛ̃́ↄ aɛ à mɛ̀: Ápiↄ á yãe vĩo, mámɛ ma bↄ ma dii kpɛ ma aà dɛ̀, ãma mi gbɛ̃́piↄ dɛdɛo. 10 Àↄ dↄ̃ sa kɛ́ àsi pↄ́ Dii ò Ahabu bɛdeↄ yã́ musu, a kee a lɛ́lɛ pão. Dii yã́ pↄ́ á dà a zↄ̀blena Ɛliaɛ a ò kɛ̀. 11 Ɔ̃ Yehu Ahabu bɛde pↄ́ gↄ̃̀ Yezɛlɛɛↄ dɛ̀dɛ píi ń aà ìwa gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń aà gbɛ̃naↄ ń aà sa'onaↄ. I aà gbɛ̃e too.*

12 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ dà Samali zɛ́u. Kɛ́ à kà sãdãnaↄ bòokpakĩi, 13 ↄ̃ à kpàaũ ń Yudaↄ kí Aazia daɛↄ à ń lá à mɛ̀: Deↄn á ũi? Aa wèwà aa mɛ̀: Aazia daɛↄn wá ũ, wa mↄ fↄkpai kí Yolaũ bɛdeↄwaɛ ń aà da Zezabɛli bɛdeↄ. 14 Ɔ̃ Yehu ò a gbɛ̃́ↄnɛ: À ń kṹkũ bɛ̃́ɛ! Ɔ̃ aa ń kũkũ aa ń dɛdɛ bòopiu lↄ̀ↄ saɛ. Aa gbɛ̃ↄn bla ń plaoɛ, an gbɛ̃e i bↄo.

15 Kɛ́ à bↄ̀ we, à kpàaũ ń Lekabu nɛ́ Yonadabuo, àlɛ mↄ́ daialɛ. Ɔ̃ Yehu aà là à mɛ̀: N sↄ̃ kua lá ma sↄ̃ kumawaa? Yonadabu wèwà à mɛ̀: Ao! Ɔ̃ Yehu mɛ̀: Lá màaɛ, ↄdↄmazi. Kɛ́ à ↄdↄ̀ Yehuzi, ↄ̃ Yehu aà kũ̀ gɛ̃̀aànↄ a sↄ̃́go guu. 16 Yehu mɛ̀: Wà gɛ́ sãnu, ní ãia pↄ́ má vĩ ń Dii yã́o e. 17 Kɛ́ Yehu kà Samali, à Ahabu bui pↄ́ gↄ̃̀ weↄ dɛ̀dɛ míↄ. À ń tↄ̀lↄzↄ̃̀ lá Dii dà Ɛliaɛ a òwa.

Yehu Baali zↄ̀blenaↄ dɛdɛa

18 Yehu gbɛ̃́ↄ kã̀aa píi, ↄ̃ a ònɛ́: Ahabu zↄblè Baaliɛ yↄↄnnↄɛ, ma Yehu má zↄbleɛ̀ maamaaɛ. 19 Baalideↄ sísimɛɛ píi ń aà zↄ̀blenaↄ ń aà gbàgbanaↄ píi. An gbɛ̃e su gí mↄ́io, má ye sa zↄ̃ↄ o Baaliwaɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gì mↄ́i à gàɛ. Yehu lɛ́ ↄ̃nↄkɛnɛ́, kɛ́ à e Baali zↄ̀blenapiↄ midɛɛ. 20 Ɔ̃ à mɛ̀: À dikpɛ dilɛ Baali pↄ́ ũ. Ɔ̃ wà a kpàwakɛ̀. 21 À lɛ́kpãsãkɛ̀ Isaili bùsuu píi, ↄ̃ Baali zↄ̀blenaↄ mↄ̀ píi, an gbɛ̃e i gↄ̃o. Kɛ́ aa gɛ̃̀ Baali kpɛ́u, aa kpɛ́pi pà pã́upãu, gbápɛlɛkĩi kuo. 22 Ɔ̃ Yehu ò kpɛ́pi ula'ulɛnaɛ: Bↄlɛ ń ulaↄ Baali zↄ̀blenaↄnɛ ḿpii. Ɔ̃ à bↄ̀lɛnɛ́ ń ulapiↄ. 23 Yehu ń Lekabu nɛ́ Yonadabuo gɛ̃̀ Baali kpɛ́u, ↄ̃ Yehupi ò Baali zↄ̀blenapiↄnɛ: À wɛpã gbɛ̃́ↄla à ń gwa maamaa, kɛ́ Dii zↄ̀blenaↄ su aaↄ kúánↄ lao, sema á Baali zↄ̀blenaↄ átɛ̃ɛ. 24 Ɔ̃ Yehu ń Yonadabuo gɛ̃̀ sa'oi. À mↄ lè Yehu gbɛ̃́ↄ kálɛa bàasi gbɛ̃ↄn basiiↄ̃. A ònɛ́ yãa, tó an gbɛ̃e tò gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ ń nanɛ́ ń ↄzĩↄ do pìliwa, aà wɛ̃ni gɛ̃̀ yã́uɛ. 25 Kɛ́ Yehu sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò a làa, ↄ̃ a ò dↄaiↄ ń zĩgↄ̃ badepiↄnɛ: À gɛ̃ à ń dɛdɛ! Ásu to an gbɛ̃e piliwáo. Kɛ́ aa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao, aa ń gɛↄ kↄ̀lɛ bàasi, ↄ̃ aa gɛ̃̀ Baalizi kpɛa. 26 Aa Baali kpɛ́ lipɛlɛↄ sɛ̀lɛ bↄ̀ò aa tɛsↄ̃̀wà, 27 ↄ̃ aa Baali gbɛ bìlɛ, aa aà kpɛ́ gbòo, ↄ̃ wà gupi dìlɛ bĩ́ikpɛkɛkĩi ũ e ń a gbão.

28 Màa Yehu Baali gbagbaa mìdɛ Isaili bùsuu. 29 Ń beeo i ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛau guuo, a tɛ vua gáaena pↄ́ kú Bɛtɛli ń Dãoↄziɛ.† 30 Dii òɛ̀: Lá n yãkɛ̀ maa, n yã́ pↄ́ má yei kɛ̀, ń kɛ̀ Ahabu bɛdeↄnɛ lá ma zɛòwa, n bui aↄ kpaa Isaili kpalau e ń sↄ̃kpaɛↄwaɛ. 31 Kásile Yehu i zɛ ń Dii Isailiↄ Lua ikoyãoo, i laaidↄwà ń nↄ̀sɛmɛndooo. I ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛau guuo.

32 Gↄↄ bee Dii tò Isaili bùsu nà laoawa. Azaeli gbãablè Isaili bùsu 33 pↄ́ kú Yuudɛ̃ gukpɛ oiwa píi za Aloee pↄ́ kú Aanↄ swadↄↄi e Galada ń Basana bùsuo. Gada buiↄ ń Lubɛni buiↄ ń Manase buiↄ ku we. 34 Yehu yã́ kĩni pↄ́ a kɛ̀ↄ ku Isaili kíaↄ ladau ń aà nɛgↄ̃nkɛyãↄ píi. 35 Yehu gà, wà aà vĩ̀ Samali, ↄ̃ aà nɛ́ Yoaaza zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 36 Yehu zↄ̃̀lɛ Samali Isailiↄ kía ũ wɛ̃̀ baakwi plasaiɛ.

11

Yoasi ń a dazi Ataliao

(2Lad 22.10-23.21)

1 Kɛ́ Aazia da Atalia è a nɛ́ Aaziapi gà, ↄ̃ à fɛ̀lɛ lɛ́ kíabuiↄ dɛdɛ píi. 2 Ɔ̃ kí Yeholaũ nɛnↄɛ Yosɛba, Aazia dãe, Aazia nɛ́ Yoasi sɛ̀ ń saɛ kíanɛ pↄ́ wàlɛ ń dɛdɛↄ guu. À aà ùlɛ Ataliaɛ kpɛa pↄ́ liiↄ kálɛau ń nↄɛ pↄ́ lɛ́ yↄ̃́ kpawào sãnu, ↄ̃ wi e aà dɛ̀o. 3 Nɛ́pi gↄ̃̀ ulɛa Dii kpɛ́u ń a gwanapio e wɛ̃̀ soolo. Gↄↄ bee Atalia mɛ́ Yuda bùsu kía ũ.

4 A wɛ̃̀ soplade guu ↄ̃ sa'onkia Yoiada kibɛ dↄai badeↄ ń zĩgↄ̃ badeↄ sìsi, ↄ̃ wà mↄ̀ńnↄ aà kĩ́i Dii ua. Ɔ̃ à yãyèńnↄ a tò aa lɛgbɛ̃̀ Dii ua we, ↄ̃ à kía nɛgↄ̃ɛpi ↄ̀lↄnɛ́. 5 Ɔ̃ à yãdìlɛnɛ́ à mɛ̀: Yã́ pↄ́ áli kɛn kɛ: Tó a mↄ gudↄ̃ai kã́mabogↄↄzĩ, á gãli sɛ̃́ia aↄ kibɛ dↄ̃́a, 6 á gãli plaade sↄ̃ Suu Bↄlɛ, á gãli àaↄ̃de iↄ bↄlɛ pↄ́ kú dↄaiↄ kpɛ dↄ̃́a. 7 Á gãli pla pↄ́ lɛ́ kã́mabo kã́mabogↄↄzĩↄ iↄ nɛ́ kíapi dↄ̃́a Dii ua. 8 À liaaàzi á baade ń a gↄ̃kɛbↄo kũa. Gbɛ̃́ pↄ́ sù sↄ̃̀ázi, à aà dɛ. Àↄ tɛ kípizi gu pↄ́ àlɛ gɛ́u píi.

9 Zĩgↄ̃ badeↄ kɛ̀ lá sa'onkia Yoiada ònɛ́wa. An baade a gbɛ̃́ↄ sɛ̀ gɛ̀ńnↄ Yoiada kĩ́i, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ kã́maboↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń lɛũkpakɛiↄ píi. 10 Ɔ̃ Yoiada kí Davidi sↄ̃naↄ ń aà sɛ̀ngbao pↄ́ kú Dii kpɛ́uↄ kpà zĩgↄ̃ badepiↄwa. 11 Ɔ̃ dↄaipiↄ mↄ̀ aa kàlɛ Dii kpɛ́ ń sa'okĩio kpɛɛlɛ, sɛa za Dii kpɛ́pi ↄplaa oi e a zɛɛ oi, baade ń a gↄ̃kɛbↄo kũa, kɛ́ aaↄ nɛ́ kíapi dↄ̃́aò. 12 Ɔ̃ Yoiada bↄ̀ ń kía nɛgↄ̃ɛpio à kíafua kpàɛ̀, à ikoyã lá kpàwà. Kɛ́ wà nísikà aà miwa wà aà kpà kía ũ, ↄ̃ wà ↄtaalɛ̀ wà wiilɛ̀ wà mɛ̀: Lua kí dↄ̃ ń aafiao! 13 Kɛ́ Atalia dↄaiↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ kĩ́api mà, ↄ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ ń kĩ́i Dii ua. 14 Kɛ́ à wɛzù, à kípi è zɛa mↄ̀pɛlɛ saɛ lá wì kɛwa. Zĩgↄ̃ badeↄ ń kã̀aepɛnaↄ zɛa aà saɛ, mɛ́ gbɛ̃́pii lɛ́ pↄnakɛ, aalɛ kã̀aepɛ. Ɔ̃ Atalia a pↄkasaↄ ga kɛ̃̀ à wii pã̀lɛ à mɛ̀: Wà bↄ̀ ma kpɛɛ! Wà bↄ̀ ma kpɛɛ! 15 Ɔ̃ sa'onkia Yoiada ò zĩgↄ̃ badepiↄnɛ: À nↄɛpi sɛ bↄaànↄ bàasi, í gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ tɛaàziↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao. Asa à mɛ̀ wasu aà dɛ Dii uaoɛ. 16 Gↄↄ pↄ́ nↄɛpi kà kibɛ bↄlɛ pↄ́ sↄ̃́ↄ ì gɛ̃u zɛ́u, ↄ̃ wà ↄpɛ̀lɛwà, we wà aà dɛ̀u.

17 Yoiada tò kí ń gbɛ̃́ↄ lɛdoũkɛ̀ ń Diio ḿpii, kɛ́ aa e wàↄ dɛ Diipi gbɛ̃́ↄ ũ yã́i. A tò kí ń gbɛ̃́ↄ lɛdoũkɛ̀ ń kↄ̃o lↄ. 18 Ɔ̃ wà gɛ̀ Baali kpɛ́ gbòo, aa a gbagbakĩiↄ ń a tã́aↄ wìwi kɛ́lɛkɛlɛ, ↄ̃ aa Baali gbàgbana Matã dɛ̀ gbagbakĩipiↄ saɛ.

Yoiadapi Dii kpɛ́ nà gudↄ̃anaↄnɛ ń ↄzĩ, 19 ↄ̃ à zĩgↄ̃ badeↄ sɛ̀ ń dↄaiↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi, aa bↄ̀ Dii kpɛ́u ń kíapio, aa kibɛ bↄlɛ pↄ́ dↄaiↄ ì gɛ̃u zɛ́ sɛ̀. Kɛ́ aa kà kibɛ, ↄ̃ kípi zↄ̃̀lɛ gĩ́naa, 20 ↄ̃ bùsupi gbɛ̃́pii pↄ kɛ̀na, mɛ́ wɛ̃́lɛ gↄ̃̀ yãkelesai. Lá wà Atalia dɛ̀ ń fɛ̃ndao kibɛn we.

12

Yoasi Dii kpɛ́ kɛkɛa

(2Lad 24.1-14, 23-27)

1 Yoasi kpalablè a wɛ̃̀ soplade guuɛ. 2 À gↄ̃̀ kía ũ Yehu kpalablea wɛ̃̀ soplade guu, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ kpalau Yelusalɛũ wɛ̃̀ bla. Aà da tↄ́n Zibia, Bɛɛsɛba nↄɛɛ. 3 Gↄↄ pↄ́ sa'onkia Yoiada lɛdà Yoasiwa, Yoasipi yã́ pↄ́ maa Diiɛ kɛ̀. 4 Kási i gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ daaĩo, wì gi wàↄ sa'o we, wàↄ tulaletikatɛa weɛ.

5 Yoasi ò sa'onaↄnɛ: À ↄ̃a pↄ́ wà mↄ̀ò Dii kpɛ́u kãaa, naokɛ'ↄ̃a ń tↄ̀ↄmabo'ↄ̃ao ń ↄ̃a pↄ́ wì mↄò Dii kpɛ́u ń pↄeãwaↄ píi. 6 Sa'onaↄ lí ↄ̃api si ↄsinaↄwa, wi Dii kpɛ́ guyaaaↄ kɛkɛò. 7 Kási e Yoasi kpalablea wɛ̃̀ bao ń àaↄ̃ode guu, sa'onaↄ i Dii kpɛ́ guyaaaↄ kɛkɛo, 8 ↄ̃ kí Yoasi sa'onkia Yoiada sìsi ń sa'onaↄ píi, à ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãi álɛ Dii kpɛ́ guyaaaↄ kɛkɛo ni? Ásu ↄ̃a si ↄsinaↄwa lↄo. Àli tó wà Dii kpɛ́ guyaaaↄ kɛkɛò. 9 Ɔ̃ sa'onaↄ wèi, aai ↄ̃asi gbɛ̃́ↄwa lↄo. Aamɛ wa Dii kpɛ́ guyaaaↄ kɛkɛo. 10 Ɔ̃ sa'onkia Yoiada kpagolo sɛ̀ à a nɛ́ fↄ̃̀, ↄ̃ a dìlɛ sa'okĩi saɛ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ ↄplaa oi. Ɔ̃ sa'ona pↄ́ lɛ́ kpɛ́ zɛ́ dↄ̃́aↄ ì ↄ̃a pↄ́ wà mↄ̀ò Dii ua kau we píi. 11 Tó aa è kpagolopi ↄ̃a zↄ̃ↄkũ̀, ↄ̃ kí lakɛ̃na ń sa'onkiao ì nao, aai káka bãniu. 12 Aaì ↄ̃a pↄ́ wa yↄ̃̀pi na gbɛ̃́ pↄ́ wà Dii kpɛ́ zĩ dànɛ́ↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ aaì fĩaboò li'ãnaↄnɛ ń kpɛdↄnaↄ 13 ń gĩ̀bonaↄ ń gbɛ̀'ãnaↄ. Ɔ̃ aa lí ń gbɛ̀ ãaↄ lùluò lↄ, kɛ́ wà Dii kpɛ́ guyaaaↄ kɛkɛò yã́i ń kpɛ́kɛkɛa zĩ pãleↄ píi. 14 Wi Dii kpɛ́ ã́nusu taↄ pí ń ↄ̃a pↄ́ wà mↄ̀ò Dii uapioo, ge filia tɛdɛbↄↄ ge au'ɛlɛbↄↄ ge kã̀aeↄ ge vua pↄ́ↄ ge ã́nusu pↄ́ↄ. 15 Dii kpɛ́kɛkɛnaↄ ↄ̃ wà fĩabòonɛ́. 16 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ↄ̃api kpàmá aa fĩabo zĩkɛnaↄnɛↄ, aali ń lala ↄ̃api yã́ musuo, asa gbɛ̃́piↄá náaideↄnɛ. 17 Ɔ̃a pↄ́ wa kpà tàae fĩabobↄ ge duun awakpabↄ ũↄ, wìli gɛ̃ò Dii kpɛ́uo. Sa'onaↄ pↄ́ɛ.

18 Gↄↄ bee Siliↄ kí Azaeli gɛ̀ lɛ̀lɛ Gatawa, ↄ̃ à ɛ̀a lɛ́ mↄ́ lɛ́lɛi Yelusalɛũwa lↄ. 19 Ɔ̃ Yudaↄ kí Yoasi pↄ́ pↄ́ api ń a dezi Yuda kíaↄ Yosafa ń Yolaũo ń Aaziao kpà Diiwaↄ sɛ̀lɛ ń vua pↄ́ kú Dii kpɛ́ làasiuo ń a bɛ làasiuo píi, a kpã̀sã Azaeliɛ, ↄ̃ Azaeli gò Yelusalɛũla. 20 Yoasi yã́ kĩniↄ ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi kú Yuda kíaↄ ladau. 21 Aà ìwaↄ lɛkpàaĩaàzi, ↄ̃ aa aà dɛ̀ Bɛmilo Sila zɛ́u. 22 Aà dɛnapiↄ tↄ́n kɛ: Simɛata nɛ́ Yozaba ń Somɛɛ nɛ́ Yozabao. Kɛ́ Yoasi gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Amazia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

13

Isailiↄ kí Yoaaza

1 Yudaↄ kí Aazia nɛ́ Yoasi kpalablea wɛ̃̀ bao ń àaↄ̃ode guu ↄ̃ Yehu nɛ́ Yoaaza gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ kpalau Samali wɛ̃̀ gɛ̃o ń plaoɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ à zɛ̀ ń duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛauo, i pãalɛɛ̀o. 3 Ɔ̃ Dii pↄ pà Isailiↄzi, à ń ná Siliↄ kí Azaeliɛ a ↄzĩ ń a nɛ́ Bɛnadadao e Yoaaza kpalablea lɛ́wa. 4 Yoaaza awakpà Diiɛ, ↄ̃ Dii sìaànↄ, asa a è lá Siliↄ kíapi lɛ́ Isailiↄ wɛtã. 5 Dii tò aa suabana è, ↄ̃ aa bↄ̀ Siliↄ ↄzĩ, ↄ̃ baade ku a ua lá a ziwa. 6 Kási aai ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ ń dá a kɛau guuo, aa zɛ̀òɛ. Asetaati lí gì pɛ́lɛa Samali. 7 Yoaaza zĩgↄ̃ↄ ye láai, mɛ́ i kɛ sↄ̃de gbɛ̃ↄn blakwiↄ ń zĩkasↄ̃go mɛ̀n kwiↄ ń zĩgↄ̃ kɛ̀sɛde gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwiↄ (10.000) bàasio, asa Siliↄ kía ń kɛ́ kɛ́lɛkɛlɛɛ, ↄ̃ aa gↄ̃̀ lán bùsuti pↄ́ wà ↄ̃zↄ̃̀wàwa. 8 Yoaaza yã́ kĩniↄ, yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ ń a nɛgↄ̃nkɛyãↄ ku Isaili kíaↄ ladau. 9 Kɛ́ Yoaaza gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Samali, ↄ̃ aà nɛ́ Yehoasi zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Isailiↄ kí Yehoasi

10 Yudaↄ kí Yoasi kpalablea wɛ̃̀ bla àaↄ̃saide guu ↄ̃ Yoaaza nɛ́ Yehoasi gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ kpalau wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ. 11 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, i ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛau guuo, à zɛ̀òɛ. 12 Yehoasi yã́ kĩni pↄ́ a kɛ̀ↄ ń a nɛgↄ̃nkɛyãↄ ń zĩ pↄ́ a kà ń Yudaↄ kí Amaziao ku Isaili kíaↄ ladau. 13 Kɛ́ à gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń Isaili kíaↄ Samali, ↄ̃ Yeloboaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Ɛlizi gaa

14 Ɛlizi lɛ́ gyãkɛ, a bleo, ↄ̃ Isailiↄ kí Yehoasi gɛ̀ aà lè, àlɛ ↄ́ↄlↄɛ̀ à mɛ̀: Baa! Baa! Isaili zĩkasↄ̃goↄ ń a sↄ̃deↄn n ũ.* 15 Ɔ̃ Ɛlizi òɛ̀: Sá sɛ́ ń kaↄ. Kɛ́ a sɛ̀, 16 ↄ̃ Ɛlizi òɛ̀: Ka kpa sáa. Kɛ́ a kpà sáa, ↄ̃ Ɛlizi ↄnàna kípi ↄↄwa 17 à mɛ̀: Gukpɛ fɛnɛnti wɛ̃. Kɛ́ a wɛ̃̀, ↄ̃ Ɛlizi mɛ̀: Kapi zu. Kɛ́ a zù, ↄ̃ Ɛlizi mɛ̀: Dii zĩblekan we. Zĩblea Siliↄwa kaɛ. Ńyↄ̃ Siliↄ fu Afɛki míↄmiↄɛ. 18 Ɔ̃ Ɛlizi mɛ̀: Kapiↄ sɛ́lɛ. Kɛ́ a sɛ̀lɛ, ↄ̃ Ɛlizi òɛ̀: Tↄↄlɛ lɛ́ò. A lɛ̀ò gɛ̃n àaↄ̃, ↄ̃ à zɛ̀. 19 Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi pↄ pàaàzi à mɛ̀: A maa ǹ tↄↄlɛ lɛ́ò yãa gɛ̃n sↄo ge sooloɛ, ní zĩble Siliↄwa míↄmiↄ. Tiasa ńyↄ̃ zĩblemá gɛ̃n àaↄ̃ɛ.

20 Ɛlizi gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀.

Kɛ́ a wɛ̃ sù, ↄ̃ Mↄabu gbãamↄnɛdeↄ sì Isaili bùsuu. 21 Gↄↄ bee gbɛ̃́ↄ lɛ́ gɛ vĩɛ. Kɛ́ aa gbãamↄnɛdepiↄ è, ↄ̃ aa gɛpi sɛ̀ ↄzↄ̃̀i Ɛlizi miau. Kɛ́ gɛpi lɛ̀lɛ Ɛlizi wáↄwa, ↄ̃ à vù à fɛ̀lɛ zɛ̀.

22 Siliↄ kí Azaeli Isailiↄ wɛtã̀ e Yoaaza kpalablea lɛ́waɛ. 23 Ɔ̃ Dii sùuukɛ̀ńnↄ à wɛ̃nadↄ̃̀nɛ́, à ń wɛgwà a bàa pↄ́ kú ń Ablahaũo ń Izaakio ń Yakↄbuo yã́i. I we ń tↄ̀lↄzↄ̃̀o, i ń vũaao e ń a gbão. 24 Kɛ́ Siliↄ kí Azaeli gà, ↄ̃ aà nɛ́ Bɛnadada zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 25 Kɛ́ Yoaaza nɛ́ Yehoasi zĩkà ń Azaeli nɛ́ Bɛnadadapio, à ɛ̀a wɛ̃́lɛ pↄ́ Azaeli sì a mae Yoaazawaↄ sìwà. Yehoasi zĩblèwà gɛ̃n àaↄ̃ɛ, ↄ̃ à Isaili wɛ̃́lɛpiↄ sìwà.

14

Yudaↄ kí Amazia

(2Lad 25.1-28)

1 Isailiↄ kí Yoaaza nɛ́ Yehoasi kpalablea wɛ̃̀ plaade guu ↄ̃ Yoasi nɛ́ Amazia gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ. 2 Aà wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi mɛ̀ndosaiɛ. Aà da tↄ́n Yoadã, Yelusalɛũ nↄɛɛ. 3 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀, ãma i ka a mae Davidi pↄ́wao. À a mae Yoasi ↄlɛsɛ̀ɛ wásawasa. 4 Ãma i gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ daaĩo, wìↄ sa'o wàↄ tulaletikatɛa we e tiaɛ. 5 Kɛ́ à zɛ̀dↄ kpalau, ↄ̃ à a ìwa pↄ́ aa a mae dɛ̀ↄ dɛ̀dɛ sↄ̃. 6 Lá a ku Mↄizi ikoyã láuwa, i gbɛ̃dɛnapiↄ nɛ́ↄ dɛdɛo. Lápi guu Dii mɛ̀ wasu maeↄ dɛdɛ ń nɛ́ↄ duuna yã́io, mɛ́ wasu nɛ́ↄ dɛdɛ ń maeↄ duuna yã́io. Baade a ga azĩa duuna yã́iɛ. 7 Amazia mɛ́ zĩblè Ɛdↄũↄwa Guzulɛ Wisideu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). Zĩpi guu à Sela sìu, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Yↄkeeli e ń a gbão.

8 Bee gbɛa Amazia gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Isailiↄ kí Yoaaza nɛ́ Yehoasi, Yehu tↄũnawa, a òɛ̀: Mↄ wà kↄ̃ le zĩlau. 9 Isailiↄ kí Yoasi wèwà à mɛ̀: Libã bùsu lɛaa lɛ́kpãsãkɛ̀ Libã bùsu sɛdɛ líɛ à mɛ̀, aà a nɛnↄɛ kpã́sã a nɛ́wa, ↄ̃ Libã bùsu wài mↄ̀ ↄ̃zↄ̃̀ lɛaapiwa. 10 N zĩblè Ɛdↄũↄwa, ↄ̃ n nzĩa sɛ̀ lɛsĩ. N tↄbↄ̀, ãma ǹ nzĩa to tɛɛɛ. Tó n sòle dà, ńyↄ̃ fua, mpi ń Yudaↄ píi. 11 Kási Amazia i swã́sɛio, ↄ̃ Yehoasi mↄ̀ lɛ́lɛiwà. Aa kↄ̃ lè Yuda bùsu wɛ̃́lɛu Bɛsɛmɛsi. 12 Kɛ́ Isailiↄ Yudaↄ fù, ↄ̃ Yudaↄ bàalɛ̀, baade tà a bɛ. 13 Bɛsɛmɛsi we ↄ̃ Yehoasi Amazia kũ̀u à tàò Yelusalɛũ. À a bĩ́i gbòo gã̀sĩsuu ↄ̀aa pla za Ɛflaiũ Bↄlɛ e Gola Bↄlɛ. 14 À vua ń ã́nusuo ń pↄ́ pↄ́ kú Dii kpɛ́uↄ ń pↄ́ pↄ́ kú kibɛ làasiuↄ sɛ̀lɛ píi, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ à tàńnↄ Samali zĩ̀zↄↄ ũ. 15 Yehoasi yã́ kĩni pↄ́ a kɛ̀ↄ ń a nɛgↄ̃nkɛyãↄ ku Isaili kíaↄ ladau ń lá à zĩkà ń Yudaↄ kí Amaziaoo. 16 Kɛ́ Yehoasi gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń Isaili kíaↄ Samali, ↄ̃ aà nɛ́ Yeloboaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

17 Yudaↄ kí Amazia ku Yehoasi gaa gbɛa e wɛ̃̀ gɛ̃oɛ. 18 Amazia yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau. 19 Wà lɛkpàaĩaàzi Yelusalɛũɛ, ↄ̃ à bàalɛ̀ tà Lakisi. Ɔ̃ wà gbɛ̃́ↄ gbàɛ, aa pɛ̀lɛaàzi aa aà dɛ̀ we. 20 Ɔ̃ wà aà gɛ sɛ̀ ń sↄ̃́o wà sùò Yelusalɛũ, wà aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu. 21 Ɔ̃ Yudaↄ Uzia kpà kía ũ aà mae Amazia gbɛu. Uzia wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ. 22 Ɔ̃mɛ Elata kɛ̀kɛ kàlɛ Yudaↄnɛ a mae gaa gbɛa.

Isailiↄ kí Yeloboaũ

23 Yudaↄ kí Yoasi nɛ́ Amazia kpalablea wɛ̃̀ gɛ̃ode guu ↄ̃ Yoasi nɛ́ Yeloboaũ gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ Samali, à zↄ̃̀lɛ kpalau wɛ̃̀ bla ń mɛ̀ndooɛ. 24 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, i ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛau guuo. 25 Ɔ̃mɛ ɛ̀a Isaili bùsu sì za Amata bↄlɛi e Ísia Wisidei, lá Dii Isailiↄ Lua dà a zↄ̀blena Amitai nɛ́ Yonasi,* Gatefɛɛ gbɛ̃́ɛ a òwa. 26 Asa Dii è Isailiↄ lɛ́ taasikɛ maamaaɛ, zↄↄ ń wɛ̃́ɛↄ píi, mɛ́ aa gbɛ̃e vĩ à dↄńlɛo. 27 Dii i mɛ á Isailiↄ tↄ́ dɛ dṹniauo, ↄ̃ à ń suabà Yehoasi nɛ́ Yeloboaũ sabai. 28 Yeloboaũ yã́ kĩni pↄ́ a kɛ̀ↄ ń zĩ pↄ́ a kàↄ ku Isailiↄ kíaↄ ladau ń lá à ɛ̀a Damasi ń Amatao sì Isailiↄnɛo. 29 Kɛ́ à gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń a dezi Isaili kíaↄ, ↄ̃ aà nɛ́ Zakali zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

15

Yudaↄ kí Uzia

(2Lad 26.1-4, 21-23)

1 Isailiↄ kí Yeloboaũ kpalablea wɛ̃̀ baasↄo ń plaode guu Amazia nɛ́ Uzia gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ. 2 Aà wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndoode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ blakwi ń plaoɛ. Aà da tↄ́n Yekolia, Yelusalɛũ nↄɛɛ. 3 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ lá a mae Amazia kɛ̀waɛ. 4 Ãma i gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ daaĩo, gbɛ̃́ↄ ìↄ sa'o wàↄ tulaletikatɛa we e tiaɛ. 5 Ɔ̃ Dii tò kusu aà lè, a vĩɛ e à gɛ̀ gàò. Aà kpɛ́ kú adoaɛ, aà nɛ́ Yotaũ mɛ́ kú kibɛ. Ɔ̃mɛ Yudaↄ dↄaana ũ. 6 Uzia yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi. 7 Kɛ́ à gà,* wà aà vĩ̀ kãi ń kíapiↄ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Yotaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Isailiↄ kí Zakali

8 Yudaↄ kí Uzia kpalablea wɛ̃̀ bla plasaide guu ↄ̃ Yeloboaũ nɛ́ Zakali gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ Samali, à zↄ̃̀lɛ kpalau mↄ sooloɛ. 9 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lá a deziↄ kɛ̀waɛ. I ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛau guuo. 10 Ɔ̃ Yabɛsi nɛ́ Saluũ lɛkpàaĩaàzi ń gbɛ̃́ↄ, à aà dɛ̀ Ibleaũ, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 11 Zakali yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau. 12 Màa yã́ pↄ́ Dii ò Yehuɛ kɛ̀, à mɛ̀ aà buiↄ mɛ́ aaↄ Isaili kpalable e à gɛ pɛ aà sↄ̃kpaɛↄwa.†

Isailiↄ kí Saluũ

13 Yabɛsi nɛ́ Saluũ gↄ̃̀ kía ũ Yudaↄ kí Uzia kpalablea wɛ̃̀ bla mɛ̀ndosaide guuɛ, à zↄ̃̀lɛ kpalau Samali mↄ doɛ. 14 Kɛ́ Gadi nɛ́ Mɛnaeũ bↄ̀ Tiiza à gɛ̀ Samali, ↄ̃ à Yabɛsi nɛ́ Saluũpi lɛ̀ we a dɛ̀, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 15 Saluũ yã́ kĩniↄ ń lɛ́ pↄ́ a kpàaĩ ń gbɛ̃́ↄ Zakalizio ku Isaili kíaↄ ladau. 16 Mɛnaeũpi bↄ̀ Tiiza à gɛ̀ lɛ̀lɛ Tifasawa ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a bùsuuↄ píi, asa aa gì zɛwɛ̃iɛ̀ɛ. Kɛ́ à lɛ̀lɛmá, ↄ̃ à nↄsindeeↄ pùipui píi.

Isailiↄ kí Mɛnaeũ

17 Yudaↄ kí Uzia kpalablea wɛ̃̀ bla mɛ̀ndosaide guu ↄ̃ Gadi nɛ́ Mɛnaeũpi gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ kpalau Samali wɛ̃̀ kwiɛ. 18 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ e a wɛ̃ni lɛ́uɛ. I ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛau guuo.

19 Kɛ́ Asiliↄ kí Pulu sì Isaili bùsuu, ↄ̃ Mɛnaeũ aà gbà ã́nusu tↄnu baakwi ń síiↄ̃o, kɛ́ Pulupi e ↄdawa, i zɛdↄ kpalau yã́i. 20 Mɛnaeũ tò Isailiↄ ã́nusupi fĩabò, ↄ̃ ↄdeↄ ã́nusu kpà ń miwa ↄwatɛ̃ blakwikwi Asiliↄ kía pↄ́ ũ. Ɔ̃ Asiliↄ kíapi ɛ̀a tà, i zɛ ń bùsu weo. 21 Mɛnaeũ yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi. 22 Kɛ́ à gà, ↄ̃ aà nɛ́ Pekaia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Isailiↄ kí Pekaia

23 Yudaↄ kí Uzia kpalablea wɛ̃̀ blakwide guu ↄ̃ Mɛnaeũ nɛ́ Pekaia gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ kpalau Samali wɛ̃̀ plaɛ. 24 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, i ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛau guuo. 25 Aà zĩgↄ̃ bade Lemalia nɛ́ Pɛka lɛkpàaĩaàzi ń gbɛ̃́ↄ. Ɔ̃ à Galada bùsudeↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn blakwi à sìńnↄ kípizi aà zɛgikĩi Samali, à aà dɛ̀ ń Aagobuo ń Alieo, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 26 Pekaia yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi.

Isailiↄ kí Pɛka

27 Yudaↄ kí Uzia kpalablea wɛ̃̀ blakwi ń plaode guu ↄ̃ Lemalia nɛ́ Pɛka gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ, à zↄ̃̀lɛ kpalau Samali wɛ̃̀ baoɛ. 28 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, i ↄbↄlɛ duuna pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ Isailiↄ dà a kɛau guuo. 29 Pɛka gↄↄ ↄ̃ Asiliↄ kí Pulu mↄ̀ Iyoni sì ń Abɛli Bɛmaakao ń Yanↄao ń Kɛdɛsio ń Azooo. À Nɛfatali bùsu sì lↄ, Galada ń Galileo píi, ↄ̃ à bùsupideↄ kũ̀kũ tàńnↄ Asili. 30 Ela nɛ́ Ozee lɛkpàaĩ ń gbɛ̃́ↄ Pɛkazi, ↄ̃ à aà dɛ̀ à zↄ̃̀lɛ aà gbɛu Uzia nɛ́ Yotaũ kpalablea wɛ̃̀ baode guu. 31 Pɛka yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi.

Yudaↄ kí Yotaũ

(2Lad 27.1-9)

32 Isailiↄ kí Lemalia nɛ́ Pɛka kpalablea wɛ̃̀ plaade guu ↄ̃ Uzia nɛ́ Yotaũ gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ. 33 Aà wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à nà kpalableawa, à zↄ̃̀lɛ kpalau Yelusalɛũ wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ. Aà da tↄ́n Yelusa, Zadoki nɛ́ɛ. 34 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ lá a mae Uzia kɛ̀waɛ. 35 Ãma i gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ daaĩo, wìↄ sa'o wàↄ tulaletikatɛa we e tiaɛ. Ɔ̃mɛ Dii ua bↄlɛ pↄ́ kú musu kɛ̀kɛ. 36 Yotaũ yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi. 37 Gↄↄ bee Dii tò Siliↄ kí Lezini ń Lemalia nɛ́ Pɛkao nà lɛ́lɛa Yudaↄwawa. 38 Kɛ́ Yotaũ gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Aaza zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

16

Yudaↄ kí Aaza

(2Lad 28.1-27)

1 Lemalia nɛ́ Pɛka kpalablea wɛ̃̀ gɛ̃o ń plaode guu ↄ̃ Yotaũ nɛ́ Aaza gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ. 2 Aà wɛ̃̀ baode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ. I yã́ pↄ́ Dii a Lua yei kɛ lá a dezi Davidiwao. 3 À zɛ̀ ń Isaili kíaↄ yãkɛaoɛ. À sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò ń a nɛgↄ̃ɛo se.* À yãbɛ̃ɛkɛ̀, lá bui pↄ́ Dii ń yá Isailiↄnɛↄ ì kɛ yãawaɛ. 4 À sa'ò à tulaletikàtɛa gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄwa ń sĩ̀sĩↄ musuↄ ń lí yɛ̀lɛlɛↄ gbáuↄ píi.

5 Bee gbɛa Siliↄ kí Lezini ń Isailiↄ kí Lemalia nɛ́ Pɛkao mↄ̀ zĩkai Yelusalɛũ.† We aa koezↄ̃̀u Aazazi, kási aai fↄ̃ zĩblèwào. 6 Zĩbeezĩ Lezini Yudaↄ yà ń bↄ́lɛ Elata, à ɛ̀a sìmá, ↄ̃ Ɛdↄũↄ mↄ̀ zↄ̃̀lɛ we e ń a gbão. 7 Ɔ̃ Aaza gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Asiliↄ kí Puluwa à mɛ̀: N zↄ̀blenan ma ũ, mɛ́ n nɛ́n ma ũ. Mↄ ǹ ma bↄ Siliↄ kía ń Isailiↄ kía pↄ fɛ̀lɛmanↄↄ ↄzĩ. 8 Aaza ã́nusu ń vua pↄ́ kú Dii kpɛ́uo ń a bɛ làasiuo sɛ̀lɛ à Asiliↄ kía gbà a kpã̀sãɛ̀. 9 Ɔ̃ Asiliↄ kíapi aà yãmà, à gɛ̀ lɛ̀lɛ Damasiwa a sì. À Lezini dɛ̀, ↄ̃ à tà ń Damasideↄ Kii. 10 Kí Aaza gɛ̀ dà Asiliↄ kí Pulupilɛ Damasi. À sa'okĩi è we, ↄ̃ à a taa kɛ̀ lá guu, a kpã̀sã sa'ona Uliaɛ ń a kɛa taao píi. 11 Sa'ona Ulia sa'okĩipi kɛ̀ lá kí Aaza kpã̀sãɛwa wásawasa, à a mìdɛ e kí Aazapi àↄ gɛ́ sui ń Damasio. 12 Kɛ́ à sù, à tã́agbagbakĩipi è, ↄ̃ à sↄ̃̀i à dɛ̀dɛwà. 13 À sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà, à pↄ́wɛnti kàwà, à itↄ̃̀lɛwà, à sáaukpasa au ɛ̀lɛwà. 14 Dii gbagbakĩi pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃o ku sa'okĩi dafupi ń Dii kpɛ́o zãnguo, ↄ̃ Aazapi sɛ dìlɛ sa'okĩi dafupi saɛ ↄplaa oi. 15 Ɔ̃ kí Aazapi yãdìlɛ sa'ona Uliaɛ à mɛ̀: Nìli sa kↄↄ pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o sa'okĩi zↄ̃ↄpiwa ń pↄ́wɛnti oosio ń kí sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũo ń aà pↄ́wɛnti gbao ń gbɛ̃́ↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũo ń ń pↄ́wɛnti gbao ń í pↄ́ aaì tↄ̃́lɛo. Nìli sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sáaukpasao au ɛ́lɛwà. Sa'okĩi pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃o sↄ̃ aↄ dɛmɛɛ màsokɛkĩi ũɛ. 16 Ɔ̃ sa'ona Ulia kɛ̀ lá kí Aaza òɛwa.

17 Kí Aaza mↄ̀pɛpɛɛↄ gògo tadibↄↄwa à ń taↄ bùa. À íkakĩi gò mↄgotɛ̃ zuswana pↄ́ kú a zíɛↄwa,‡ a dìlɛ gbɛↄwa. 18 À kí gĩ́na pↄ́ wa bò Dii ua ń aà bↄlɛ pↄ́ kú weo gbòo misiilɛa Asiliↄ kíaɛ yã́i. 19 Aaza yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi. 20 Aaza gà,§ ↄ̃ wà aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Ezekia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

17

Isailiↄ kí gbɛzãna Ozee

1 Yudaↄ kí Aaza kpalablea wɛ̃̀ kuɛplade guu ↄ̃ Ela nɛ́ Ozee gↄ̃̀ Isailiↄ kía ũ Samali, à zↄ̃̀lɛ kpalau wɛ̃̀ kɛ̃okwiɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, ãma i kɛ lá Isailiↄ kía pↄ́ dↄ̀aaɛↄ kɛ̀wao. 3 Asiliↄ kí Samanasaa mↄ̀ lɛ̀lɛwà, ↄ̃ Ozee gↄ̃̀ aà zↄ̀blena ũ, àlɛ falubↄɛ̀. 4 Ozee gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Egipiↄ kí Sowa, ↄ̃ i falu pↄ́ ì bↄ Samanasaaɛ wɛ̃ ń wɛ̃o bↄɛ̀ lↄo. Kɛ́ Samanasaa è Ozee bↄ̀ a kpɛ, ↄ̃ à aà kũ̀ à mↄkàwà à aà dàkpɛu. 5 Ɔ̃ Samanasaa lɛ̀lɛ Isaili bùsuwa píi. Aà gbɛ̃́ↄ mↄ̀ koezↄ̃̀ Samalizi, aa ku we e wɛ̃̀ àaↄ̃. 6 Ozee kpalablea wɛ̃̀ kɛ̃okwide guu ↄ̃ Samanasaapi Samali sì à tà ń Isailiↄ a bùsuu, à ń kálɛkalɛ Ala ń Gozã pↄ́ kú Aboo baao ń Mɛdɛ bùsu wɛ̃́lɛↄ guuo.

Isailiↄ gↄ̃a zĩ̀zↄↄ ũ ń duuna yã́i

7 Yã́pi kɛ̀ màa kɛ́ Isailiↄ duunakɛ̀ Dii ń Lua pↄ́ ń bↄ́ Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ ↄzĩɛ yã́iɛ. Aa misìilɛ dii pãleↄnɛ, 8 aa bui pↄ́ Dii ń yánɛ́ↄ ↄlɛsɛ̀, aa zɛ̀ ń yã́ pↄ́ Isailiↄ kíaↄ dànɛ́ↄɛ. 9 Aa yãdↄↄsai dìlɛ Dii ń Lua yã́ gbɛu, aa gulɛsĩↄ bò ńzĩaɛ ń wɛ̃́lɛↄ guu píi sɛa za bualoũↄ ń wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ. 10 Aa gbɛↄ ń líↄ pɛ̀lɛpɛlɛ sĩ̀sĩ lɛsĩↄwa píi ń lí yɛ̀lɛlɛↄ gbáuↄ píi.* 11 Aa tulaletikàtɛa gulɛsĩ pↄ́ aa bòpiↄwa píi, lá bui pↄ́ Dii ń yánɛ́ↄ kɛ̀wa. Yãvãi pↄ́ aa kɛ̀piↄ mɛ́ Dii pↄ fɛ̀lɛɛ̀. 12 Aa zↄblè tã́aↄnɛ. Dii ònɛ́ yãa sↄ̃ aasu kɛo. 13 Dii dà ãnabiↄ ń gu'enaↄnɛ píi, ↄ̃ aa lɛnàwà Isailiↄ ń Yudaↄnɛ, aa mɛ̀ aa mikɛ̃ ń yãvãiↄwa, aaiↄ Dii yãdilɛaↄ ń aà yãdanɛo kũa, lá a ku ikoyã pↄ́ a dìlɛ ń deziↄnɛ guu, à ɛ̀a dà a zↄ̀blena ãnabiↄnɛ aa òwa.

14 Ń beeo Isailiↄ i swã́sɛio, an swã́ gbãa lá ń dezi pↄ́ aai Dii ń Lua náaikɛoↄ pↄ́waɛ. 15 Aa gì aà ↄtondↄkĩi gwai, aa aà bàakuańnↄ yã́ gbòo, aai lɛ́ pↄ́ a nàwànɛ́ yãdao. Aa tɛ̀ pↄpãↄzi, ↄ̃ aa gↄ̃̀ pã. Aa bui pↄ́ liaańziↄ ↄlɛsɛ̀, bui pↄ́ Dii mɛ̀ aasu ń kɛa kɛopiↄ. 16 Aa pãkpà Dii ń Lua yãdilɛaↄzi, aa mↄkàsa mɛ̀n pla lán gáaenaↄwa ń diiↄ ũ,† aa Asetaati lí pɛ̀lɛ, aa kùlɛ luabɛ pↄ́ↄnɛ, aa zↄblè Baaliɛ. 17 Aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò ń ń nɛ́ↄ,‡ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ, aa màsokɛ̀, aa wɛlɛna gà, aa ńzĩa kpà yã́ pↄ́ Dii yeiowa, aa aà pↄ fɛ̀lɛɛ̀. 18 Ɔ̃ Dii pↄ pàńzi maamaa à ń yá. Yuda bui mɛ́ gↄ̃̀ ado. 19 Baa se Yudaↄ i Dii ń Lua yãdilɛaↄ mao, aa Isailiↄ ↄlɛsɛ̀ɛ. 20 Ɔ̃ Dii gì Isaili buipiↄzi píi. À ń wɛtã̀ à ń ná gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ gbãamↄnɛ́ↄnɛ ń ↄzĩ e à gɛ̀ ń yáò.

21 Kɛ́ Dii Isailiↄ kɛ̃̀ Davidi buiↄwa, ↄ̃ aa Nɛba nɛ́ Yeloboaũ dìlɛ ń kía ũ. Yeloboaũpi mɛ́ Isailiↄ swãfɛ̃̀ Diiɛ, a tò aa duun sà zↄ̃ↄ kɛ̀. 22 Isailiↄ gì lɛ́ duuna pↄ́ Yeloboaũ kɛ̀ↄ kɛ, aai mikɛ̃wào, 23 ↄ̃ Dii ń yá, lá a dà a zↄ̀blena ãnabiↄnɛ aa òwa. Asiliↄ Isailiↄ nàaa ń bùsuu aa tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ, ↄ̃ aa ku we e ń a gbão.

Samaliↄ yã́

24 Asiliↄ kía tò gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ Babɛli ń Kutao ń Avao ń Amatao ń Sefavaiũo, ↄ̃ à ń kálɛkalɛ Samali wɛ̃́lɛↄ guu Isailiↄ gbɛu. Màa aa Samali bùsu sì aa zↄ̃̀lɛ a wɛ̃́lɛↄ guu. 25 Kɛ́ aa kà we káau, aali Dii sísio, ↄ̃ à nↄ̀ↄmusuↄ gbàɛmá, aalɛ ń dɛdɛ. 26 Ɔ̃ wa ò Asiliↄ kíaɛ wà mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ n ń sɛ́ n ń kálɛkalɛ Samali wɛ̃́lɛↄ guuↄ, aa bùsupi tã́akɛkɛa dↄ̃o, ↄ̃ à nↄ̀ↄmusuↄ gbàɛmá, aalɛ ń dɛdɛ. 27 Ɔ̃ Asiliↄ kía mɛ̀: Wà Samali sa'ona pↄ́ wa suńnↄↄ do gbaɛ aà ta we, i bùsupi tã́a yãdadanɛ́. 28 Ɔ̃ Samali sa'onae ɛ̀a tà we à zↄ̃̀lɛ Bɛtɛli. A dàda gbɛ̃́ↄnɛ lá aa kɛ aali Dii sísi.

29 Gↄↄ bee gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ zↄ̃̀lɛ wɛ̃́lɛpiↄ guuↄ, bui píi ń a tã́aoɛ, ↄ̃ aa ń tã́apiↄ taa kɛ̀ aa pɛ̀lɛpɛlɛ gulɛsĩ pↄ́ Isailiↄ bòↄ kpɛ́ↄ guu. 30 Babɛlideↄ Sukobenↄ pì, Kutadeↄ Nɛɛgali pì, Amatadeↄ Asima pì, 31 Avadeↄ Nibaza ń Taatakio pì, Sefavaiũdeↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò ń ń nɛ́ↄ ń tã́a Adamɛlɛki ń Anamɛlɛkiowa. 32 Ɔ̃ aa ɛ̀a Dii sìsi lↄ. Aa ń gbɛ̃́ↄ dilɛa gulɛsĩpiↄ gbàgbanaↄ ũ tɛ̃ vĩo, ↄ̃ aaìↄ sa'onɛ́ gulɛsĩpiↄ kpɛ́ↄ guu. 33 Aa Dii sìsi, ↄ̃ aalɛ zↄble ń tã́aↄnɛ lá bùsu pↄ́ aa bↄ̀u fɛlɛkaayã dɛwa. 34 Màa aa ń fɛlɛkaayã kũa e ń a gbão. Aalɛ Dii sisio, asa aali aà ↄtondↄkĩi gwao, aaliↄ aà yãdanɛ kũao ge aà ikoyã ge yã́ pↄ́ a dìlɛ Yakↄbu pↄ́ à ɛ̀a tↄkpàɛ̀ Isaili buiↄnɛↄ.§ 35 Kɛ́ Dii mɛ̀ a bàa aↄ kú ń Isailipiↄ yãa, à mɛ̀ aasu dii pãleↄ sísio, aasu kúlɛnɛ́o,* aasu zↄblenɛ́o, aasu sa'omáo, 36 sema a gbɛ̃́ pↄ́ a ń bↄ́lɛ Egipi ń a iko zↄ̃ↄo ń a gã̀sa gbãao. Api ámɛ aaↄ a sisi, aaↄ kúlɛɛ,† aai sa'owa. 37 À mɛ̀ aaↄ a ↄtondↄkĩi gwa, aaiↄ a yãdanɛↄ kũa ń a ikoyãↄ ń yãdilɛa pↄ́ a kɛ̃̀nɛ́ lá guuↄ e gↄↄpii. Aasu dii pãleↄ sísio. 38 Aasu to a bàakuańnↄ yã́ lí sã́ńguo. Aasu dii pãleↄ sísio. 39 Aali a Dii ń Lua sísi ado. Ámɛ á ń bↄ ń wɛ̀lɛↄ ↄzĩ ḿpii.

40 Ń beeo aai swã́sɛio, ↄ̃ aa zɛ̀ ń ń fɛlɛkaayão. 41 Buipiↄ Dii sìsi, kási aa gì lɛ́ zↄble ń tã́aↄnɛ lↄɛ, ↄ̃ an nɛ́ↄ ń ń tↄũnaↄ lɛ́ kɛ lá ń maepiↄ kɛ̀wa e ń a gbão.

18

Yudaↄ kí Ezekia

1 Isailiↄ kí Ela nɛ́ Ozee kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guu ↄ̃ Aaza nɛ́ Ezekia gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ. 2 Aà wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi mɛ̀ndosaiɛ. Aà da tↄ́n Abi, Zakali nɛ́ɛ. 3 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ lá a dezi Davidi kɛ̀wa píiɛ. 4 À gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ gbòo, à tã́agbɛↄ wìwi, à Asetaati lipɛlɛↄ zↄ̃̀zↄ̃. À mↄgotɛ̃ mlɛ̃ pↄ́ Mↄizi pi* gbɛ̃̀gbɛ̃, asa e gↄↄ bee Isailiↄ lɛ́ tulaletikatɛawàɛ, aa tↄkpàɛ̀ Nɛusetã. 5 Ezekia Dii Isailiↄ Lua náaikɛ̀, Yudaↄ kíae muaaaànↄo, an gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aaɛↄ ge an gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ aà gbɛaↄ. 6 À nà Diiwa, i bↄ aà kpɛo. A yã́ pↄ́ Dii dà Mↄiziɛↄ kũaɛ. 7 Dii kuaànↄ, ↄ̃ yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ bↄ̀ maa píi. À bↄ̀ Asiliↄ kía yã́ kpɛ, i zↄbleɛ̀ lↄo. 8 À zĩblè Filitɛ̃ↄwa e Gaza ń bùsu pↄ́ liaaiↄ sɛa za bualoũↄ ń wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ píi.

9 Kí Ezekia kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guu, Isailiↄ kí Ela nɛ́ Ozee kpalablea wɛ̃̀ soplade guu, ↄ̃ Asiliↄ kí Samanasaa mↄ̀ koezↄ̃̀ Samalizi. Aa kálɛa we 10 e wɛ̃̀ àaↄ̃, aa wɛ̃́lɛpi sì Ezekia kpalablea wɛ̃̀ soolode guuɛ. Isailiↄ kí Ozee kpalablea wɛ̃̀ kɛ̃okwiden we. 11 Asiliↄ kía tà ń Isailiↄ a bùsuu, à ń kálɛkalɛ Ala ń Gozã pↄ́ kú Aboo baa ń Mɛdɛ bùsu wɛ̃́lɛↄ guuo. 12 Yã́pi kɛ̀ màa, kɛ́ aai Dii ń Lua yãmao yã́iɛ. Aa aà bàakuańnↄ yã́ↄ kũao, aai yã́ pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi dìlɛ ma aa zĩkɛ̀wào.

Asiliↄ kía vĩadadaa Yelusalɛũdeↄzi

(2Lad 32.1-16, Isa 36.1-22)

13 Kí Ezekia kpalablea wɛ̃̀ gɛ̃o mɛ̀ndosaide guu ↄ̃ Asiliↄ kí Sɛnakelibu mↄ̀ lɛ̀lɛ Yuda wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄwa, a sì píi. 14 Ɔ̃ Yudaↄ kí Ezekia gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Asiliↄ kíawa Lakisi à mɛ̀: Ma tàaekɛ̀. Ńsu mↄao, míↄ falubↄnɛ lá ńyↄ̃ zↄ̃mɛɛwa. Ɔ̃ Asiliↄ kía ã́nusu zↄ̃̀ Ezekiaɛ tↄnu kwi ń vuao tↄnu do. 15 Ɔ̃ Ezekia ã́nusu pↄ́ a è Dii kpɛ́u ń a bɛ làasiuo kpàwà píi. 16 Gↄↄ bee à vua gò Dii kpɛ́ gbaↄwa ń pↄ́ pↄ́ a kùlɛ gbapiↄ lipɛlɛwao, a kpà Asiliↄ kíapiwa.

17 Ɔ̃ Asiliↄ kía a kwàasi ń a ìwaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄo ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄo zĩ̀, aa bↄ̀ Lakisi aa mↄ̀ Yelusalɛũ kí Ezekia kĩ́i ń zĩgↄ̃ↄ dasidasi. Kɛ́ aa kà Yelusalɛũ, aa mↄ̀ zɛ̀ íkalɛkĩi pↄ́ kú musu saɛ, pↄpinaↄ bua zɛ́u. 18 Aa lɛzù kípizi, ↄ̃ kibɛ ziia Ilikia nɛ́ Ɛliakiũ ń aà lakɛ̃na Sɛbenao ń aà kpàwakɛna Asafa nɛ́ Yoao bↄ̀ gɛ̀ ń kĩ́i. 19 Ɔ̃ zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi ònɛ́: À gɛ o Ezekiaɛ, Asiliↄ kía zↄ̃ↄ mɛ́ lɛ́ aà la, bↄ́ àlɛ a náaikɛ màai? 20 À mɛ̀ á zĩgbasɛlɛa dↄ̃ mɛ́ á gbãa, kási yãpã giiɛ. Dé àlɛ a náaikɛ, ↄ̃ àlɛ bↄ a yã́ kpɛi? 21 Egipiↄ kía pↄ́ àlɛ a náaikɛpi gwa. A dɛ lán fee lípan wíwiawaɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gbãa'èwà, ì aà zↄ̃ a ↄuɛ. 22 Ezekia Dii gulɛsĩↄ ń aà gbagbakĩiↄ gbòoo lò? A ò Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄnɛ píi aa mↄ kúlɛ gbagbakĩi aɛ Yelusalɛũ la, ↄ̃ àlɛ omɛɛ Dii a Luapi náai ↄ̃ álɛ kɛa? 23 Aà lɛdoũkɛ ń ma dii Asiliↄ kíao, mí aà gba sↄ̃́ ↄ̀aa kwi, tó a gbɛ̃́ vĩ aa diɛ̀ kpɛ. 24 Lá àlɛ Egipi zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃deↄ náaikɛ, kpelewa a fↄ̃ zɛzↄ̃ baa ma dii zĩgↄ̃ gãli pↄ́ kɛ̃̀sãńziↄ doɛi? 25 Àlɛ e ma dii mↄ̀ lɛ́lɛi guɛ beewa à wíwi Dii lɛ́ sai yã̀? Dii mɛ́ òɛ̀ aà lɛ́lɛ bùsuɛ beepiwa, i wíwi.

26 Ɔ̃ Ɛliakiũ ń Sɛbenao ń Yoao ò zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpiɛ: Yã'o wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛ ń Sili yã́o, asa wi maɛ. Ńsu yã'owɛ̃ɛ ń Ɛbɛlu yã́oo, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kú bĩ́iwaↄ su mao yã́i. 27 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi wèmá à mɛ̀: Ma dii i ma zĩ mà yã́pi òɛ́ ń á diio átɛ̃ɛo, ń gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa bĩ́iwaↄɛ lↄ, asa aa ńzĩa bĩ́ikpɛ pↄ́ aa kɛ̀ bleɛ, aai ńzĩa osoo mi lááwa. 28 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi fɛ̀lɛ pũ̀na ń Ɛbɛlu yã́o à mɛ̀: À Asiliↄ kía zↄ̃ↄ yãma! 29 Kípi mɛ̀, ásu to Ezekia á sã́são, asa a fↄ̃ á bↄ a ↄzĩo. 30 Ezekia mɛ̀ Dii a á bↄ, a á wɛ̃́lɛɛ bee kpa Asiliↄ kíawao. Ásu Ezekiapi yãma à Dii náaikɛ yã́ bee musuo. 31 Ásu Ezekia yãmao. Asiliↄ kía mɛ̀ à lɛdoũkɛanↄ, à mikpawa, á baade i azĩa vɛ̃ɛbɛ ń azĩa kaadↄɛmbɛo ble, i azĩa bia'i mi, 32 e àↄ mↄ́ á sɛ́lɛi à táánↄ bùsu pↄ́ dɛ lá á pↄ́wau. Pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛ nao pàlawà, pɛ̃ɛ ń vɛ̃ɛbuo ń kuliↄ ń zↄ́'io diuɛ. À zɛ ń wɛ̃nio. Ásu zɛ ń gaoo. Ezekia mɛ̀ Dii a á bↄɛ, kási ásu weio, ásu to aà á sã́são. 33 Buipãleↄ tã́ae fↄ̃̀ gì Asiliↄ kíaɛ aà ń bùsu símáe? 34 Amata ń Aapadao tã́aↄ gɛ̀ máɛ? Sefavaiũ ge Ena ge Iva tã́aↄ gɛ̀ má ni? Samali tã́aↄ è gìɛ̀ ń ń wɛ̃́lɛoe? 35 Bùsupiↄ kpele tã́a mɛ́ fↄ̃̀ gìɛ̀ ń a bùsuoi? Kpelewa Dii a fↄ̃ giɛ̀ ń Yelusalɛũoi?

36 Gbɛ̃́ↄ nílɛa kílikili, aai yãwewào, asa an kía ònɛ́ aasu yã́zãsiwàoɛ. 37 Ɔ̃ kibɛ ziia Ilikia nɛ́ Ɛliakiũ ń aà lakɛ̃na Sɛbenao ń Asafa nɛ́ Yoa aà kpàwakɛnao ń pↄkasaↄ kɛ̃̀kɛ̃, aa ɛ̀a sù Ezekiapiwa aa zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ yã́pi dàu a sìuɛ̀.

19

Ezekia wabikɛa Diiwa

(Isa 37.1-20)

1 Kɛ́ kí Ezekia yã́pi mà, à a ula ga kɛ̃̀, ↄ̃ à zwã̀nkasa kàkaala, à gɛ̀ Dii kpɛ́u. 2 À a bɛ ziia Ɛliakiũ ń a lakɛ̃na Sɛbenao ń sa'onkiaↄ zĩ̀ ãnabi Isaia, Amↄzu nɛ́wa, zwã̀nkasaↄ kákaańla. 3 Aa òɛ̀: Ezekia mɛ̀ yã́ gì gbãɛ, wà wá da taasiu wà wá lele wà widàdawá. Wa gↄ̃ lán nↄɛ pↄ́ a nɛ́ kà bↄa, mɛ́ yɛ̃̀ɛɛ ku a fↄ̃ iowaɛ. 4 Asiliↄ kía a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩ̀, à mↄ̀ Lua bɛ̃́ɛ láanikɛ̀. Dii n Lua yã́pi mà, a aà lele yã́pi oa yã́ia, wá dↄ̃o. Wabikɛwà wá gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ wa gↄ̃ↄnɛ.

5 Kɛ́ kí Ezekia zĩnapiↄ gɛ̀ Isaia lè màa, 6 a ònɛ́: À gɛ o á diiɛ, Dii mɛ̀ asu to vĩa a kũ Asiliↄ kía ìwaↄ dↄ́ɛaanↄ yã́ pↄ́ a màpi yã́io. 7 À ma! Tó Asiliↄ kía baoe mà, Dii a to làasoo gɛ̃aàgu, i ta a bùsuu, Dii i to wà aà dɛ ń fɛ̃ndao we.

8 Kɛ́ zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ mà Asiliↄ kía fɛ̀lɛ Lakisi, ↄ̃ à ɛ̀a tà à aà lè, àlɛ zĩka ń Libenadeↄ. 9 Kɛ́ Asiliↄ kía mà Etiopiↄ kí Tilaka lɛ́ mↄ́ zĩkaianↄ, ↄ̃ à ɛ̀a zĩnaↄ gbàɛ Ezekiawa à mɛ̀: 10 À o Yudaↄ kí Ezekiaɛ, dii pↄ́ àlɛ a náaikɛ à gbàsa mɛ̀ á Yelusalɛũ namɛɛ ma ↄzĩo, asu to diipi a sã́são. 11 I ma lá Asiliↄ kíaↄ kɛ̀ bùsuↄnɛ à ń kɛ́ kɛ́lɛkɛlɛ píio lé? Ɔ̃mɛ a bↄ ado saa? 12 Wɛ̃́lɛ pↄ́ ma deziↄ kàalɛↄ, Gozã ń Halanao ń Lɛzɛfio ń Edɛni pↄ́ kú Telasaaↄ, an tã́aↄ fↄ̃̀ ń bↄ́e? 13 Amata kía kú mái? Aapadaɛ kía kú máɛ? Sefavaiũ ge Ena ge Iva kíaↄ ku mái?

14 Zĩnapiↄ Asiliↄ lá kpà Ezekiawa. Kɛ́ à a kyokɛ̀, ↄ̃ à gɛ̀ Dii kpɛ́u a pòo aà aɛ, 15 à wabikɛ̀wà à mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua, ń kú malaika gã̀sĩadeↄ zãnguo,* ḿmɛ ń Lua ũ bùsu pↄ́ kú dṹnia guu píiɛ. Ḿmɛ ń musu kɛ̀ ń tↄↄlɛo. 16 Swã́kpa ǹ yãma, Dii. Wɛ́sɛ ǹ gugwa, Dii. Dↄ́ɛa ń Lua bɛ̃́ɛo lɛ́kpãsã pↄ́ Sɛnakelibu kɛ̀ ma fá! 17 Sĩanaɛ Dii, Asili kíaↄ buipiↄ kàalɛ píiɛ, an bùsuↄ gↄ̃̀ bɛzia ũ. 18 Aa ń diiↄ kàtɛu aa ń kpasa, asa pↄ́piↄá Lua no, pↄ́ pↄ́ gbɛ̃nazĩna kɛ̀ ń lío ń gbɛoↄnɛ. 19 Dii wá Lua, wá bↄ aà ↄzĩ, bùsu pↄ́ kú dṹnia guu píi iↄ dↄ̃ kɛ́ n Dii, ḿmɛ ń Lua ũ ndo.

Sɛnakelibu gaa

(Isa 37.21-38)

20 Ɔ̃ Amↄzu nɛ́ Isaia lɛ́kpãsãkɛ̀ Ezekiaɛ à mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua mɛ̀ a wabi pↄ́ ń kɛ̀ Asiliↄ kí Sɛnakelibu yã́ musu mà, 21 ↄ̃ à àsiɛ bee ò aà musu:

Siↄna nɛnↄɛ lɛ́so lɛ́ sakangu,

àlɛ n láanikɛ n kpɛ.

Gbɛ̃e i zĩble Yelusalɛũwa yãao

ↄ̃ àlɛ a mi dada a gã̀u.

22 Dé n dↄɛwà ń sↄ̃̀sↄ̃i?

Dé n kãaɛ, n n mi dàɛ̀ íai?

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa n bee kɛ̀ɛ.

23 Ń dà n zĩnaↄnɛ aa Dii sↄ̃̀sↄ̃,

n mɛ̀ n dɛdɛ sĩ̀sĩↄ musu

ń n zĩkasↄ̃goↄ dasidasi

e Libã bùsu gbɛ̀sĩsĩ misonau.

N sɛdɛ lí gbã̀aↄ zↄ̃̀zↄ̃,

n pɛ̃li zↄ̃ↄↄ kwɛ̀,

n ka a lɛ́wa musu e a líkpɛ sisiu.

24 N lↄ̀ↄ yↄ̃̀ buipãleↄ bùsuu,

n a imì,

n kɛ̀sɛ Egipi swaↄ í bà.

25 Kɛ́ ma Dii má dìlɛ màa za zi,

ni mao lé?

Ma zɛò à gɛ̃̀gɛ̃, ↄ̃ má tò à kɛ̀.

Má tò n ń wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ kwɛ̀ wìliũ,

aa gↄ̃̀ daaĩa.

26 Wɛ̃́lɛpideↄ gbãa kɛ̃̀sã,

aa gↄ̃̀ suuu, wí ń kṹ,

aa dɛ lán sɛ̃saowa,

lán sɛ̃la bↄlↄwa,

lán sɛ̃ pↄ́ bↄ̀lɛ kpɛ́wa à gàga gↄ̃̀ↄwa.

27 Má n kúkĩi dↄ̃,

má n gɛa ń n suao dↄ̃,

má n kãaamazi dↄ̃.

28 N kãamazi,

n kàamai pↄ́ ń vĩ yã́ gɛ̃̀ ma swã́u.

Má bakanɛ n níuɛ,

má ã̀asĩna kanɛ n lɛ́uɛ,

mí tó ǹ ɛa tá ń zɛ́ pↄ́ n mↄòo.

29 Ezekia, yã́ɛ bee aↄ dɛnɛ seela ũ:

Á pↄzã blɛ ble wɛ̃a, zii lↄ í ble we.

Zii kee sa à pↄ́tↄ̃ í pↄkɛkɛ,

à vɛ̃ɛli pɛ́pɛ í a bɛ ble.

30 Yuda kↄ̃na pↄ́ bↄ̀ↄ zĩ́na a ɛa gɛ̃ tíu,

an nɛ́ iↄ kpa musu.

31 Asa gbɛ̃́ kↄ̃naↄ bↄ Yelusalɛũ,

Siↄna gbɛ̀sĩsĩdepiↄ gↄ̃.

Ma Dii Zĩgↄ̃de ma ãia mɛ́ a bee kɛ.

32 Ayãmɛto ma yã́ɛ bee ò Asiliↄ kía musu:

A gɛ̃ wɛ̃́lɛɛ beeuo,

a kazuuo,

a a sɛ̀ngbao dↄɛ̀o,

a koezↄ̃i à gbà lɛsĩ daio.

33 A ɛa tá ń zɛ́ pↄ́ à mↄ̀òo,

a gɛ̃ wɛ̃́lɛɛ beeuo.

Ma Dii mámɛ má ò.

34 Má gí ń wɛ̃́lɛpioɛ,

mí a suaba mazĩa yã́i

ń ma zↄ̀blena Davidi yã́io.

35 Gwã́ bee Dii Malaika bↄ̀ gɛ̀ Asiliↄ bòou, à gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do gɛ̃osai (185.000). Kɛ́ aa fɛ̀lɛ kↄↄ, aa gɛↄ è kálɛa gupiiu. 36 Ɔ̃ Asiliↄ kí Sɛnakelibu fɛ̀lɛ a bòopiu à ɛ̀a tà Niniva, a ku we. 37 Gↄↄ pↄ́ a kúlɛa a tã́a Nisoki kpɛ́u, ↄ̃ aà nɛ́ↄ Adamɛlɛki ń Salɛzɛɛo aà dɛ̀ ń fɛ̃ndao. Aa bàasi tà Alalata bùsuu, ↄ̃ aà nɛ́ Esaadↄ̃ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

20

Ezekia gyãkɛa

(Isa 38.1-8)

1 A gbɛa Ezekia gyãkɛ̀ à kà gaa, ↄ̃ ãnabi Isaia, Amↄzu nɛ́ gɛ̀ aà lè a òɛ̀: Dii mɛ̀, lɛdilɛ n gbɛ̃́ↄnɛ, asa ńlɛ mↄ́ gaiɛ, ńyↄ̃ fɛlɛ lↄo. 2 Ɔ̃ Ezekia aɛdↄ̀ gĩwa à wabikɛ̀ Diiwa 3 à mɛ̀: Dii, n yã́ na! Lá ma táa'ònnↄ ń náaio, mɛ́ ma yã́ pↄ́ ń yei kɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo, to à dↄngu. Ɔ̃ à wɛ̃na ↄ́ↄlↄ̀. 4 E Isaia àↄ gɛ́ bↄi ua, ↄ̃ Dii yã'òɛ̀ à mɛ̀: 5 Gɛ ǹ o ma gbɛ̃́ↄ dↄaana Ezekiaɛ, ma Dii aà dezi Davidi Lua ma mɛ̀, ma aà wabikɛa mà, ma aà wɛ́'i è. Má aà gbã́gbã, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ i gɛ́ ma kpɛ́u. 6 Ma aà gↄↄ kã̀fĩɛ̀ wɛ̃̀ gɛ̃o. Má aà si Asiliↄ kíawa ń wɛ̃́lɛɛ beeo. Má gí ń wɛ̃́lɛpio mazĩa yã́iɛ ń ma zↄ̀blena Davidi yã́io.

7 Isaia mɛ̀ wà kaadↄɛmbɛ lↄ. Kɛ́ wa lↄ̀, wa dↄ̀ↄ aà sã́nɛpiwa, ↄ̃ à gbã̀gbã. 8 Ɔ̃ Ezekia Isaia là à mɛ̀: Lá Dii mɛ̀ á ma gbã́gbã, mí gɛ́ a kpɛ́u a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́, bↄ́mɛ aↄ dɛ a seela ũi? 9 Ɔ̃ Isaia wèwà à mɛ̀: Seela pↄ́ Dii a kɛnɛ lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀nɛ yã́ musun kɛ: Uena pↄ́ ĩatɛ̃ lɛ́ suò Aaza dɛdɛkĩiↄwa, ń ye à gɛ́ e a gbápɛkĩi mɛ̀n kwiↄwa yã̀, ge à ɛa kpɛ oi mɛ̀n kwiↄwaɛ? 10 Ɔ̃ Ezekia wèwà à mɛ̀: Uena pilaa gbápɛkĩi mɛ̀n kwiↄwa zĩ'ũo. Aà to à ɛa dɛdɛ kpɛ oi mɛ̀n kwi. 11 Kɛ́ ãnabi Isaia lɛzù Diizi, ↄ̃ uena pↄ́ ĩatɛ̃ lɛ́ suò ɛ̀a dɛ̀dɛ gbápɛkĩi mɛ̀n kwi pↄ́ à pìlawà yãaↄwa.

Babɛli bùsu zĩnaↄ mↄa Yelusalɛũ

(Isa 39.1-8)

12 Gↄↄ bee Baladã nɛ́ Mɛlodaki Baladã, Babɛli kía lá kpã̀sã Ezekiaɛ ń gbao, kɛ́ à aà gyãkɛa bao mà yã́i. 13 Ezekia gbãakpà zĩnapiↄzi, à gɛ̀ńnↄ a làasiu, à a ã́nusuↄ ↄ̀lↄnɛ́ ń vuaↄ ń pↄ́ gĩnanaↄ ń nísi maao. À gɛ̀ńnↄ a gↄ̃kɛbↄkalɛkpɛu lↄ, à a àizɛɛↄ ↄ̀lↄnɛ́ míↄmiↄ. Pↄe ku aà bɛ ge aà bùsuu kɛ à gì ↄlↄinɛ́o. 14 Ɔ̃ ãnabi Isaia gɛ̀ aà lè à aà là à mɛ̀: Kpelewa gbɛ̃́piↄ ònɛi? Za má aa bↄ̀u aa mↄ̀ n kĩ́ii? Ɔ̃ Ezekia wèwà à mɛ̀: An bↄkĩi zã̀, Babɛli aa bↄ̀u. 15 Ɔ̃ Isaia aà là à mɛ̀: Bↄ́ aa è n bɛi? A wèwà à mɛ̀: Aa ma bɛpↄ́ píi èɛ. Ma àizɛɛe ku kɛ́ ma gi ↄ̀lↄinɛ́o. 16 Ɔ̃ Isaia òɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii ò ma: 17 Gↄↄ lɛ́ mↄ́ wa ń bɛpↄ píi ń àizɛɛ pↄ́ n deziↄ tònɛ ń kũa e gbãↄ sɛ́lɛ taò Babɛliɛ. Dii mɛ̀ a kee a gↄ̃o. 18 Wa nɛ́ pↄ́ ńyↄ̃ ń ieↄ sɛ́lɛ táńnↄ, aai gↄ̃ Babɛli kibɛ zĩkɛnaↄ ũ.* 19 Ɔ̃ Ezekia ò Isaiaɛ: Dii yã́ pↄ́ ń òmɛɛpi maaɛ. Asa àlɛ e áↄ ku aafia niɛ guu e a wɛ̃ni lɛ́uɛ. 20 Ezekia yã́ kĩniↄ ń a nɛgↄ̃nkɛyãↄ ku Yuda kíaↄ ladau ń lá à íkalɛkĩi ń ízɛ pↄ́ a sↄ̀ gbɛu ì mↄ́ ń ío wɛ̃́lɛ guuo kɛ̀o. 21 Kɛ́ à gà, ↄ̃ aà nɛ́ Manase zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

21

Yudaↄ kí Manase

(2Lad 33.1-10, 18-20)

1 Manase wɛ̃̀ kuɛplade guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ bàaↄ̃ sↄosaiɛ. Aà da tↄ́n Ɛfɛziba. 2 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀, à zɛ̀ ń bui pↄ́ Dii ń yá Isailiↄnɛↄ yãbɛ̃ɛↄ.* 3 À ɛ̀a gulɛsĩ pↄ́ a mae Ezekia dàaĩↄ bò ń Baali gbagbakĩiↄ. À Asetaati lí pɛ̀lɛ lá Isailiↄ kí Ahabu kɛ̀ yãawa. À kùlɛ luabɛ pↄ́ↄnɛ à zↄblènɛ́. 4 À sa'okĩiↄ bò Dii kpɛ́u Yelusalɛũ, gu pↄ́ Dii mɛ̀ a tↄ́ aↄ kuwàpi.† 5 À luabɛ pↄ́ↄ gbagbakĩiↄ bò Dii ua ń a kaa guuo píi. 6 À sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò ń a nɛgↄ̃ɛo, à pↄdà gbɛ̃́ↄwa, à màsoↄ kɛ̀, à yãgbɛ̀a gɛ̀sisinaↄwa ń wɛlɛndeↄ, à yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ maamaaɛ, ↄ̃ à aà pↄ fɛ̀lɛɛ̀. 7 À Asetaati tã́a pↄ́ á kɛ̀pi dìlɛ Dii ua, gu pↄ́ Dii ò Davidiɛ ń aà nɛ́ Salomↄↄo a tↄ́ aↄ kuwà gↄↄpiipi, asa Isaili wɛ̃́lɛↄ guu píi Yelusalɛũ ↄ̃ a sɛ̀. 8 À mɛ̀ tó Isailiↄ yã́ pↄ́ á dìlɛnɛ́ↄ kũa píi, mɛ́ aa zɛ̀ ń ikoyã pↄ́ a zↄ̀blena Mↄizi kpàmáo píi, á ɛa ń bↄlɛ bùsu pↄ́ á kpà ń deziↄwauo, á tó aa liaaliaa lↄo.‡ 9 Ń beeo aai swã́sɛio. Manase ń sãsã, ↄ̃ aa vãikɛ̀ dɛ bui pↄ́ Dii ń mìdɛ ń deziↄnɛↄla.

10 Ɔ̃ Dii yãdà a zↄ̀blena ãnabiↄnɛ aa mɛ̀: 11 Lá Yudaↄ kí Manase yã́ pↄ́ má ye a gĩyãioↄ kɛ̀, à vãikɛ̀ dɛ Amↄle pↄ́ kú a ãaↄla, à Yudaↄ dà duunkɛau tã́a pↄ́ a kɛ̀ↄ yã́ musu, 12 a yã́i tò ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, má yã́yia Yelusalɛũwa ń Yuda bùsuo píi. Gbɛ̃́ pↄ́ a baomà a kɛkɛ swãwɛ̃ɛ. 13 Má guyↄ̃bↄ poo Yelusalɛũwa mà wíwi, lá má pòo Samaliwawa. Má kɛɛ̀ lá má kɛ̀ Ahabu bɛɛwaɛ. Má plɛ málɛ Yelusalɛũu lá wì málɛ tau wà kúlɛwa. 14 Má pãkpa ma gbɛ̃́ kↄ̃napiↄzi mà ń na ń wɛ̀lɛↄnɛ ń ↄzĩɛ. Aa ń naaa, aai ń pↄ́ↄ sɛ́lɛ, 15 asa aa yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀ɛ, aaìↄ ma pↄ fɛlɛmɛɛ za gↄↄ pↄ́ an deziↄ bↄ̀ Egipiɛ e ń a gbão.

16 Manase yãesaideↄ dɛ̀dɛ dasidasi e an gɛↄ Yelusalɛũ pà za a lɛ́la e a lɛ́le, duuna pↄ́ a kɛ̀ à Yudaↄ dà yã́ pↄ́ Dii yeio kɛau bàasi. 17 Manasepi yã́ kĩniↄ ń duuna pↄ́ a kɛ̀o píi kú Yuda kíaↄ ladau. 18 Kɛ́ à gà, wà aà vĩ̀ a bɛ, Uza kaa pↄ́ à li'bàbau, ↄ̃ aà nɛ́ Amↄ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Amↄ

(2Lad 33.21-25)

19 Amↄ wɛ̃̀ bao ń plaode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ plaɛ. Aà da tↄ́n Mɛsulɛmɛ, Aluzu nɛ́, Yↄteba gbɛ̃́ɛ. 20 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lá a mae Manase kɛ̀waɛ. 21 À a maepi ↄlɛsɛ̀ píiɛ. À zↄblè tã́a pↄ́ a mae zↄblènɛ́ↄnɛ à kùlɛnɛ́. 22 À Dii a deziↄ Lua tò we, i aà zɛ́ sɛo. 23 Ɔ̃ aà ìwaↄ lɛkpàaĩaàzi aa aà dɛ̀ a bɛ. 24 Kɛ́ Yudaↄ gbɛ̃́ pↄ́ lɛkpàaĩaàzipiↄ dɛ̀dɛ píi, ↄ̃ aa aà nɛ́ Yosia kpà kía ũ aà gbɛu. 25 Amↄ yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi. 26 Kɛ́ wà aà vĩ̀ Uza kaau, ↄ̃ aà nɛ́ Yosia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

22

Yudaↄ kí Yosia

(2Lad 34.1-2, 8-28)

1 Yosia wɛ̃̀ swaaↄ̃de guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa* Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi ń mɛ̀ndooɛ. Aà da tↄ́n Yedida, Adaia nɛ́, Bↄzeka gbɛ̃́ɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀, à a dezi Davidi ↄlɛsɛ̀ píiɛ, i pãalɛ ↄplaai ge zɛɛio. 3 Aà kpalablea wɛ̃̀ bao plasaide guu ↄ̃ à a lakɛ̃na Safana, Asalia nɛ́, Mɛsulaũ tↄũna zĩ̀ Dii kpɛ́u à mɛ̀: 4 Gɛ́ sa'onkia Ilikia le, ní oɛ̀ aà ↄ̃a pↄ́ wa kpà Dii kpɛ́ bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄwa nao, 5 wi na gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dílɛ Dii kpɛ́ zĩ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũↄnɛ ń ↄzĩ, aai fĩabo gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Dii kpɛ́ guyaaaↄ kɛkɛↄnɛ, 6 li'ãnaↄ ń kpɛbonaↄ ń kpɛdↄnaↄ. Aa lí lúò lↄ ń gbɛ̀ ãaↄ, aai kpɛ́pi kɛkɛò. 7 Asu ↄ̃a pↄ́ wa nànɛ́ ń ↄzĩ kã̀akɛo, asa gbɛ̃́piↄá náaideↄnɛ.

8 Sa'onkia Ilikia ò lakɛ̃na Safanaɛ a bↄ Mↄizi ikoyã láwa Dii kpɛ́u, ↄ̃ a kpàwà. Kɛ́ à a kyokɛ̀, 9 ↄ̃ à gɛ̀ò kí kĩ́i, à a yã́ dàu a sìuɛ̀ à mɛ̀: N ìwaↄ ↄ̃a pↄ́ kú Dii kpɛ́u bↄ̀lɛ aa nà Dii kpɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ ń ↄzĩ. 10 À ɛ̀a òɛ̀ sa'ona Ilikia lá kpàwa, ↄ̃ à a kyokɛ̀ kíɛ. 11 Kɛ́ kí Mↄizi ikoyã lápi yãmà, à a ulada ga kɛ̃̀. 12 Ɔ̃ a ò sa'ona Ilikiaɛ ń Safana nɛ́ Aikaũo ń Mise nɛ́ Akabooo ń lakɛ̃na Safanao ń a ìwa Asaiao à mɛ̀: 13 À gɛ Dii lamɛɛ ń Yudaↄ píi lá pↄ́ wa bↄwàɛ bee yã́ musu. Dii pↄpaawázi à kɛ̀ zài, asa wá deziↄ i wá yã́ pↄ́ kú láɛ bee guu ma aa zĩkɛ̀wào. 14 Ɔ̃ sa'ona Ilikia ń Aikaũo ń Akabooo ń Safanao ń Asaiao gɛ̀ yã́pi ò nↄɛ ãnabi Uledaɛ. Nↄɛpi ku Yelusalɛũ fã́ani plaade guuɛ, aà zã́ tↄ́n Saluũ, Tikeva nɛ́, Halasa tↄũnaɛ. Halasapi mɛ́ Dii kpɛ́ ula'ulɛna ũ. 15 Dii Isailiↄ Lua yã'ò nↄɛpiɛ à mɛ̀: À gɛ o gbɛ̃́ pↄ́ á zĩ́aɛ, 16 ma Dii ma mɛ̀ má yã́yia guɛ beewa ń gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ, lá a ku lá pↄ́ Yudaↄ kía a kyokɛ̀pi guuwa. 17 Má pↄkũmabↄbↄ guɛ beewaɛ, ma pↄkũmapi a kpálɛo, asa aa ma to we, aa tulaletikàtɛa dii pãleↄnɛɛ, aa ma pↄ fɛ̀lɛmɛɛ tã́a pↄ́ aa kɛ̀piↄ yã́i. 18 À o Yudaↄ kía pↄ́ á zĩ́ ma laiɛ, yã́ pↄ́ a màpi musu, ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, 19 yã́ pↄ́ má ò guɛ bee musu ń gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ, ma mɛ̀ a gↄ̃ yàaa láaipↄ ũɛ, lá à swãsɛ̀i à azĩa bùsamɛɛ, à a ulada ga kɛ̃̀ à ↄ́ↄlↄ̀, ma aà yãmà má sìaànↄ. Ma Dii mámɛ má ò. 20 A yã́i tò má tó aà ga, wi aà vĩ niɛ guu. Aà wɛ́ a si yã́ pↄ́ má yía guɛ beewapilɛo. Ɔ̃ zĩnapiↄ ɛ̀a tà kí kĩ́i ń yã́pio.

23

Yosia ɛa zɛa ń Dii bàa kua ń Isailiↄ yã́ↄ

(2Lad 34.3-7, 29-32, 35.1-27)

1 Kí Yelusalɛũ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Yudaↄ sìsi, ↄ̃ aa kã̀aaaàzi ḿpii. 2 À gɛ̀ńnↄ Dii ua ń sa'onaↄ ń ãnabiↄ ń Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, ↄ̃ a tò wà Dii bàakuańnↄ lá pↄ́ wa è aà kpɛ́upi kyokɛ̀ ń wáa píi. 3 Kí zɛa mↄ̀pɛlɛ saɛ, ↄ̃ à ɛ̀a zɛ̀ ń Dii bàakuańnↄ yã́ↄ. À mɛ̀ á tɛ́ Diizi, íↄ aà yãdilɛaↄ ń aà yãdanɛↄ kũa, íↄ aà ↄtondↄkĩi gwa ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai, lá a ku lápi guuwa. Ɔ̃ gbɛ̃́pii zɛ̀ ń Dii bàakuańnↄ yã́o lↄ.

4 Kí ò sa'onkia Ilikiaɛ ń aà kwàasio ń Dii kpɛ́ bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ, aa pↄ́ pↄ́ wa kɛ̀ Baaliɛ ń Asetaatio ń luabɛ pↄ́ↄ sɛ́lɛ bↄò Dii kpɛ́u. Ɔ̃ à gɛ̀ tɛsↄ̃̀wà Yelusalɛũ bĩ́i kpɛ Sedↄ̃ guzulɛ bugbɛu, ↄ̃ wà a túfu sɛ̀lɛ tàò Bɛtɛli. 5 Ɔ̃ kí tã́agbagbana pↄ́ Yuda kíaↄ dìlɛ aa sa'ò Yuda wɛ̃́lɛ gulɛsĩↄwaↄ ń pↄ́ pↄ́ lìa Yelusalɛũziↄ yà ḿpii ń tã́agbagbana pↄ́ aa sa'ò Baali ń ĩatɛ̃o ń mↄvuao ń saan tↄdeↄ ń luabɛ pↄ́ↄwaↄ píi. 6 À Asetaati lipɛlɛ sɛ̀ Dii ua à bↄ̀ò à gɛ̀ tɛsↄ̃̀wà Yelusalɛũ bĩ́i kpɛ Sedↄ̃ guzulɛu, ↄ̃ à a tibò a fã̀ɛ táaaↄ miaↄwa. 7 À gↄ̃ɛ káaluaↄ kpɛ́ pↄ́ kú Dii uaↄ gbòo lↄ. Kpɛ́piↄ guu nↄɛↄ Asetaati zwã̀akpɛↄ tã̀u. 8 A tò sa'ona pↄ́ kú Yuda wɛ̃́lɛuↄ sù Yelusalɛũ, ↄ̃ à gulɛsĩ pↄ́ wa bò sa'onapiↄ tulaletikàtɛawàↄ gbãlɛ̀ za Gɛba e Bɛɛsɛba. À tã́agbagbakĩi pↄ́ kú wɛ̃́lɛ dↄaana Yozuee bↄlɛu wɛ̃́lɛ bↄlɛ ↄzɛɛ oiↄ gbòo. 9 I we gulɛsĩ gbàgbanapiↄ sa'ò Diiwa Yelusalɛũo, ãma aa kàa só ń ń gbɛ̃́ↄ. 10 A tò sa'okĩi pↄ́ kú Tofɛti, Bɛninↄũ guzulɛu gbãlɛ̀, kɛ́ gbɛ̃e su sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Mↄlↄkuwa ń a nɛgↄ̃ɛ ge ń a nɛnↄɛo lↄo.* 11 À gò ń sↄ̃́ pↄ́ Yuda kíaↄ dìlɛ ĩatɛ̃ pↄ́ ũↄ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ, ↄ̃ à sↄ̃́piↄ góↄ kpàsa. Sↄ̃́piↄ ku yãa Dii ua Natãmɛlɛki kpɛ́ saɛɛ. 12 À sa'okĩi pↄ́ Yuda kíaↄ bò Aaza kpɛdiakↄ̃a musuↄ gbòo ń pↄ́ pↄ́ Manase bò Dii ua sɛ̃́ia ń a plaadeoↄ. Ɔ̃ a wìwi kɛ́lɛkɛlɛ, à a buuna sɛ̀lɛ kↄ̀lɛ Sedↄ̃ guzulɛu. 13 Ɔ̃ à gulɛsĩ pↄ́ wa bò Yelusalɛũ gukpɛ oi Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu gɛↄmidↄkĩi oiↄ gbãlɛ̀. Isailiↄ kí Salomↄↄ mɛ́ sa'okĩipiↄ bò Sidↄ̃deↄ dii Asetaatiɛ ń Mↄabuↄ dii Kɛmↄsio ń Amↄniↄ dii Mↄlↄkuo.† 14 À a gbɛ̀pɛlɛↄ wìwi, à a lipɛlɛↄ zↄ̃̀zↄ̃, ↄ̃ à gbɛ̃nazĩn gɛwaↄ kàlɛkalɛ gupiↄu à pà.

15 Baa gulɛsĩ pↄ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ bò sa'okĩi ũ Bɛtɛli à Isailiↄ dàò duunkɛaupi,‡ Yosia gulɛsĩpi ń a sa'okĩio gbòo. À gulɛsĩpi gbɛↄ wìwi à a tibò, à tɛsↄ̃̀ Asetaati lipɛlɛwa lↄ. 16 Kɛ́ à wɛzù, à miaↄ è sĩ̀sĩwa we, ↄ̃ à gɛwaↄ bↄ̀lɛu a kpàsa sa'okĩipiwa à a gbãlɛ̀, lá Dii dà Lua gbɛ̃́ɛ à dↄ̀aa òwa.§ 17 Ɔ̃ kí mɛ̀: Dé mia wà seelakɛ̀wà keei? Ɔ̃ wɛ̃́lɛpideↄ mɛ̀: Lua gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Yuda bùsuuɛ. Ɔ̃mɛ dↄ̀aa yã́ pↄ́ ń kɛ̀ Bɛtɛli sa'okĩiɛ beeɛ ò.* 18 Ɔ̃ kí mɛ̀: À to we. Gbɛ̃e su aà wá sɛ́ sↄ̃òo. Ɔ̃ wà aà wáↄ tò we ń ãnabi pↄ́ bↄ̀ Samali wáo. 19 Gulɛsĩ kpɛ́ pↄ́ Isaili kíaↄ dↄ̀ Samali bùsu wɛ̃́lɛↄ guu aa Dii pↄ fɛ̀lɛoɛ̀ↄ ↄ̃ Yosia wìwi píi, a kɛ̀ sa'okĩipiↄnɛ lá a kɛ̀ Bɛtɛli pↄ́ɛwaɛ. 20 Ɔ̃ à gulɛsĩpiↄ gbàgbanaↄ kòlokpakpa sa'okĩi pↄ́ aaì sa'owàↄwa píi, à gbɛ̃nazĩn gɛwaↄ kpàsawà, ↄ̃ à ɛ̀a tà Yelusalɛũ.

21 Kí ò gbɛ̃́piiɛ à mɛ̀: À Gɛ̃amusu dikpɛkɛ Dii á Luaɛ, lá a ku Dii bàakuawanↄ taalaɛ bee guuwa. 22 Za gↄↄ pↄ́ dↄaanaↄ dↄ̀aa Isailiↄnɛ ń gↄↄ pↄ́ Isaili kíaↄ ń Yuda kíaↄ lɛ́ kpalableo píi, wi Gɛ̃amusu dikpɛpi kɛ à kà màao. 23 Kí Yosia kpalablea wɛ̃̀ bao plasaide guu ↄ̃ wà Gɛ̃amusu dikpɛpi kɛ̀ Yelusalɛũ. 24 Bee gbɛa à gɛ̀sisinaↄ ń wɛlɛndeↄ mìdɛ, à kpɛ́ guu tã́aↄ ń ua tã́aↄ ń tã́a pↄ́ pↄ́ wa è Yelusalɛũ ń Yuda bùsuoↄ dúuzↄ̃̀ píi míↄmiↄ, kɛ́ à zĩkɛ ikoyã pↄ́ kú taala pↄ́ sa'onkia Ilikia bↄ̀wà Dii kpɛ́upiↄwa. 25 Kí pↄ́ dↄ̀aaɛↄ ń kí pↄ́ kú aà gbɛaↄ guu, an gbɛ̃e i zɛ ń Diio ń nↄ̀sɛmɛndoo ń a pↄeão píi laaàwao. A Mↄizi ikoyã kũa píi a gbãa lɛ́uɛ. 26 Gia ń beeo Dii pↄfɛ̃a Yudaↄzi ń pↄkũma pãsĩo vãi pↄ́ Manase kɛ̀ yã́i i kpálɛo. 27 Dii mɛ̀: Má Yudaↄ yá mà ń gomala, lá ma Isailiↄ yà ma ń gomalawaɛ. Má gí Yelusalɛũ pↄ́ má sɛ̀i ń kpɛ́ pↄ́ ma mɛ̀ ma tↄ́ aↄ kuwàoɛ. 28 Yosia yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi.

29 Kí Yosia gↄↄ kɛ́ Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ Nɛko lɛ́ gɛ́ Asiliↄ kía lei Uflatai, ↄ̃ Yosia gɛ̀ zĩkaiaànↄ Mɛgido. Kɛ́ aa kↄ̃ lè, ↄ̃ Nɛko aà dɛ̀. 30 Aà ìwaↄ aà gɛ sɛ dà sↄ̃́go guu, aa sùò Yelusalɛũ wa vĩ̀. Ɔ̃ Yudaↄ aà nɛ́ Yoaaza kpà kía ũ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Yoaaza

(2Lad 36.1-4)

31 Yoaaza wɛ̃̀ bao ń àaↄ̃ode guu à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ mↄ àaↄ̃ɛ. Aà da tↄ́n Amutali, Zelemii nɛ́, Libena gbɛ̃́ɛ. 32 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lá a deziↄ kɛ̀waɛ. 33 Ɔ̃ Falaↄ̃ↄ Nɛko mↄkàwà Libla, Amata bùsuu, kɛ́ asu àↄ dɛ kía ũ Yelusalɛũo yã́i, ↄ̃ à mɛ̀ Yuda bùsudeↄ falubↄɛ ã́nusu tↄnu àaↄ̃ ń kĩnio ń vuao kiloo bla sↄosai. 34 Ɔ̃ à Yosia nɛ́ Ɛliakiũ dìlɛ kía ũ a mae Yosia gɛ̃ɛ ũ, ↄ̃ à aà tↄ́ lìlɛɛ̀ Yoakiũ. Ɔ̃ à Yoaaza sɛ̀ tàò Egipi, we à gàu. 35 Yoakiũ ã́nusu ń vua pↄ́ Falaↄ̃ↄ Nɛko gbɛ̀awa sì a bùsudeↄwa baade gbãa lɛ́u, ↄ̃ a kpàwà.

Yudaↄ kí Yoakiũ

(2Lad 36.5-8)

36 Yoakiũ wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa† Yelusalɛũ wɛ̃̀ kuɛdoɛ. Aà da tↄ́n Zebuda, Pedaia nɛ́, Luma gbɛ̃́ɛ. 37 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lá a deziↄ kɛ̀waɛ.

24

1 Yoakiũ kiblegↄↄ ↄ̃ Babɛli kí Nɛbukanɛza mↄ̀ lɛ̀lɛ Yuda bùsuwa, ↄ̃ Yoakiũ gↄ̃̀ aà zↄ̀blena ũ e wɛ̃̀ àaↄ̃.* A gbɛa à nↄ̀sɛ pãle sɛ̀, ↄ̃ à bↄ̀ aà yã́u. 2 Dii Babiloni gbãamↄnɛdeↄ gbàɛwà ń Siliↄ ń Mↄabuↄ ń Amↄniↄ. À ń gbáɛ Yudaↄ bùsuu aa kaalɛ, lá a dà a zↄ̀blena ãnabiↄnɛ aa òwa. 3 Yã́pi Yudaↄ lè, kɛ́ Dii mɛ́ ò yã́i, kɛ́ à ń yá ń goala duuna pↄ́ Manase kɛ̀ yã́i 4 ń yãesaide pↄ́ à ń dɛdɛↄ yã́io. Manasepi tò Yelusalɛũ pà ń yãesaide pↄ́ à ń dɛdɛↄ auo. Bee yã́i Dii i we sùuukɛ̀o. 5 Yoakiũ yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ladau ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi. 6 Kɛ́ à gà, ↄ̃ aà nɛ́ Yɛkↄnia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 7 Egipiↄ kía i ɛa bↄ̀ a bùsuu lↄo, asa Babɛli kía bùsu pↄ́ dɛ Egipi pↄ́ ũ yãa sìwà píiɛ za Egipi zɛ́ swai e Uflatai.

Yudaↄ kí Yɛkↄnia

(2Lad 36.9-10)

8 Yɛkↄnia wɛ̃̀ bao plasaide guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ mↄ àaↄ̃ɛ. Aà da tↄ́n Nɛuseta, Ɛlenatã nɛ́, Yelusalɛũ gbɛ̃́ɛ. 9 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lá a mae kɛ̀waɛ. 10 Zĩbeezĩ Babɛli kí Nɛbukanɛza zĩgↄ̃ↄ mↄ̀ Yelusalɛũ aa koezↄ̃̀i, aa ku we. 11 Ɔ̃ Nɛbukanɛza mↄ̀ we gↄↄ pↄ́ aà ìwapiↄ liaai. 12 Ɔ̃ Yudaↄ kí Yɛkↄnia bↄ̀ gɛ̀ azĩa kpàwà, aàpi ń a dao ń a ìwaↄ ń a kía deeↄ ń a kwàasiↄ. Babɛli kíapi Yɛkↄnia kũ̀ a kpalablea wɛ̃̀ swaaↄ̃de guuɛ.† 13 Ɔ̃ à Dii kpɛ́ àizɛɛↄ nàaa à bↄ̀ò we ń kibɛ àizɛɛↄ. À vua pↄ́ pↄ́ Isailiↄ kí Salomↄↄ kɛ̀ Dii kpɛ́ pↄ́ ũↄ zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ lá Dii dↄ̀aa òwa. 14 À Yelusalɛũ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń zĩgↄ̃ↄ kũ̀kũ tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ píi, aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). À tà ń li'ãnaↄ ń siaↄ lↄ. Gbɛ̃e i gↄ̃o, sema taasideↄ bàasio. 15 Màa à Yɛkↄnia kũ̀ Yelusalɛũ ń aà dao ń aà naↄ ń aà kwàasiↄ ń bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ, à tàńnↄ Babɛli zĩ̀zↄↄ ũ. 16 À tà Babɛli ń gↄ̃gbãaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000) ń li'ãnaↄ ń siaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo. Ampii gↄ̃sa giiↄnɛ. 17 À Yɛkↄnia desɛ̃ Matania dìlɛ kía ũ aà gbɛu, ↄ̃ à aà tↄ́ lìlɛɛ̀ Zedekia.‡

Yudaↄ kí Zedekia

(2Lad 36.11-12, Zel 52.1-3)

18 Zedekia wɛ̃̀ bao ń mɛ̀ndoode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ kuɛdoɛ. Aà da tↄ́n Amutali, Zelemii nɛ́, Libena gbɛ̃́ɛ. 19 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lá Yoakiũ kɛ̀waɛ. 20 Dii pↄkũma mɛ́ tò yã́pi Yelusalɛũ ń Yuda bùsuo lè píi e à gɛ̀ ń yá ń goala. Ɔ̃ Zedekia bↄ̀ Babɛli kía yã́u.

25

Yelusalɛũ dúuzↄ̃a

(2Lad 36.15-21, Zel 39.1-10, 52.1-30)

1 Zedekia kpalablea wɛ̃̀ kɛ̃okwide guu, a mↄ kwide gↄↄ kwide zĩ́ ↄ̃ Babɛli kí Nɛbukanɛza mↄ̀ lɛ́lɛi Yelusalɛũwa, aàpi ń a zĩgↄ̃ↄ píi.* Aa bòokpà a bĩ́i saɛ, ↄ̃ aa gbà lɛsĩↄ dà aa lìai. 2 Aa liaa wɛ̃́lɛpizi màa e kí Zedekia kpalablea wɛ̃̀ kuɛdode guu. 3 A mↄ síiↄ̃de gↄↄ kɛ̃okwide zĩ́ nↄana gbãakũ̀ wɛ̃́lɛu, gbɛ̃e pↄblea vĩ lↄo. 4 Kɛ́ wà bĩ́i fↄ̃̀, ↄ̃ Yuda zĩgↄ̃ↄ lɛ̀kↄ̃wa píi, aa bↄ̀lɛ ń kibɛ kaao, aa bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛ bↄlɛu gwã́, ↄ̃ aa pɛ̀lɛ Yuudɛ̃ sɛ̃u. 5 Ɔ̃ Babiloni zĩgↄ̃ↄ pɛ̀lɛ kí gbɛwa, aa aà lè sɛ̃piu Yeliko oi. Kɛ́ Zedekia zĩgↄ̃ↄ fã̀aa, aa aà tò we, 6 ↄ̃ wà aà kũ̀ tàò Babɛli kíaɛ Libla. We wà yãdàuaàla, 7 wà aà nɛ́ↄ dɛ̀dɛ aà wáa, ↄ̃ wà aà wɛ́ wìwi, wà mↄgotɛ̃ gala kpàɛ̀, wà tàaànↄ Babɛli.

8 Babɛli kía kpalablea wɛ̃̀ bao mɛ̀ndosaide guu, a mↄ sↄode gↄↄ soplade zĩ́ ↄ̃ aà ìwa Nɛbuzaladã mↄ̀ Yelusalɛũ. Aàpi mɛ́ Nɛbukanɛza dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 9 À tɛsↄ̃̀ Dii kpɛ́wa ń kibɛo ń Yelusalɛũ kpɛ́ↄ píi. Kpɛ́ pↄ́ dɛ kpɛ́ zↄ̃ↄ ũ píi lé, à tɛsↄ̃̀wàɛ. 10 Ɔ̃ a tò Babiloni zĩgↄ̃ↄ Yelusalɛũ bĩ́i gbòo ḿpii.† 11 À gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ wɛ̃́lɛpiuↄ nàaa tàńnↄ Babɛli ń gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ nà Babɛli kíawaↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ. 12 Taasideↄ ↄ̃ à ń tó we aaↄ vɛ̃ɛbuↄ ń bugbɛↄ sɛ̃wa.

13 Babiloniↄ Dii kpɛ́ mↄgotɛ̃ pɛ́lɛↄ ń tadibↄↄ ń íkakĩi zↄ̃ↄo wìwi‡ aa tàò Babɛli. 14 Aa túfukabↄↄ ń pɛ́ɛluↄ ń filiadɛbↄↄ ń gↄ̃̀ↄnaↄ ń mↄgotɛ̃ pↄpãle pↄ́ wì Dii kpɛ́ zĩ kɛòↄ nàaa tàò lↄ.§ 15 Ɔ̃ dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi tàasoↄ ń au'ɛlɛbↄↄ ń pↄ́ pↄ́ wa pì ń vuao ge ń ã́nusuoↄ sɛ̀lɛ píiɛ. 16 Mↄ̀pɛlɛ mɛ̀n pla ń íkakĩipio ń tadibↄ pↄ́ Salomↄↄ pì Dii kpɛ́ pↄ́ ũↄ, wi fↄ̃ wà a mↄgotɛ̃ yↄ̃̀ kiloowao, a gbia kɛ̀ zài. 17 Mↄ̀pɛlɛpiↄ lɛsĩ gã̀sĩsuu bao plaplasaiɛ, mɛ́ a fùa pↄ́ kú musuↄ lɛsĩ gã̀sĩsuu sↄ́sↄoɛ. Mↄdaona tãa ń gↄ̃ina pↄ́ wa kɛ̀ lán gbɛafu bɛwaↄ liaa fùapiↄzi píiɛ. Mↄ̀pɛlɛ mɛ̀n plapiↄ doũɛ.

18 Dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi sa'onkia Selaia kũ̀ ń aà plaade Zefaniao ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ. 19 À zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ kũ̀ wɛ̃́lɛ guu ń kí ìwa gbɛ̃ↄn sↄo pↄ́ à bↄ̀má wɛ̃́lɛ guuↄ lↄ ń zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ lakɛ̃na pↄ́ ì gbɛ̃́ↄ tↄ́ dalauo ń gↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃ pↄ́ wà bↄ̀má wɛ̃́lɛ guuↄ. 20 Nɛbuzaladãpi ń naaa tàńnↄ Babɛli kíaɛ Libla, 21 ↄ̃ Babɛli kíapi ń dɛdɛ Libla we Amata bùsuu. Màa wà Yudaↄ nàaa ń bùsuu wà tàńnↄ.

Gedalia dilɛa Yuda bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ

(Zel 40.7-41.18)

22 Babɛli kí Nɛbukanɛza Aikaũ nɛ́ Gedalia, Safana tↄũna dìlɛ gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ Yuda bùsuuↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 23 Kɛ́ zĩgↄ̃ↄ dↄaanaↄ ń ń gbɛ̃́ↄ mà Babɛli kía Gedalia dìlɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, ↄ̃ aa mↄ̀ aà kĩ́i Mizipa. Nɛtania nɛ́ Isimaɛla kú ń guu ń Kalea nɛ́ Yohananio ń Tanumɛ nɛ́ Selaia, Nɛtofa gbɛ̃́o ń Maaka gbɛ̃́ nɛ́ Yazaniao ń ń gbɛ̃́ↄ. 24 Ɔ̃ Gedalia lɛgbɛ̃̀nɛ́ ń ń gbɛ̃́piↄ à mɛ̀: Ásu vĩakɛ Babiloni gbãadeↄnɛo. À zↄ̃lɛ wá bùsuu la à zↄble Babɛli kíaɛ, íↄ aafia. 25 Ãma a mↄ soplade guu ↄ̃ Nɛtania nɛ́ Isimaɛla, Ɛlisama tↄũna pↄ́ dɛ kíabui ũ mↄ̀ ń gbɛ̃ↄn kwiↄ, à Gedalia dɛ̀ ń Yuda pↄ́ kuaànↄ Mizipaↄ ń Babiloni pↄ́ kuaànↄ weↄ. 26 Ɔ̃ Yudaↄ fɛ̀lɛ, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi ń zĩgↄ̃ↄ dↄaanapiↄ, aa bàalɛ̀ tà Egipi, kɛ́ aalɛ vĩakɛ Babiloniↄnɛ yã́i.

Yɛkↄnia gbaɛa

(Zel 52.31-34)

27 Yudaↄ kí Yɛkↄnia taa Babɛli wɛ̃̀ bla àaↄ̃saide, a mↄ kuɛplade gↄↄ baasↄo ń plaode zĩ́ ↄ̃ Babɛli kí Ɛvili Mɛlodaki aà bↄ̀ kpɛ́u a kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu, à aà sɛ̀ lɛsĩ. 28 À yãmaa òɛ̀, ↄ̃ à zↄ̃lɛkĩi pↄ́ dɛ a kía dee pↄ́ kuanↄ Babɛliↄ pↄ́a kpàwà. 29 Ɔ̃ Yɛkↄnia ↄzↄ̃̀ a dakpɛunakɛ'ulai, ìↄ pↄble ń kío sãnu e a wɛ̃ni lɛ́u. 30 Lá gu lɛ́ dↄ kí ìↄ pↄ́ pↄ́ a yei kpawàɛ e à gɛ̀ gàò.

* 1:8 Mat 3.4, Maa 1.6

† 1:10 Luk 9.54

* 2:9 Iko 21.17

† 2:12 2Kia 13.14

‡ 2:21 Bↄa 15.22-26

* 4:16 Daa 18.14

† 4:35 1Kia 17.21

* 5:14 Luk 4.27

* 6:29 Iko 28.53-57

* 8:13 1Kia 19.15

† 8:19 1Kia 11.36

‡ 8:20 Daa 27.40

* 9:6 1Kia 19.16

† 9:10 1Kia 21.23

‡ 9:26 1Kia 21.19

§ 9:36 1Kia 21.23

* 10:11 Ozee 1.4

† 10:29 1Kia 12.28-30

* 13:14 2Kia 2.12

* 14:25 Yon 1.1

* 15:7 Isa 6.1

† 15:12 2Kia 10.30

* 16:3 Iko 12.31

† 16:5 Isa 7.1

‡ 16:17 1Kia 7.23-29

§ 16:20 Isa 14.28

* 17:10 1Kia 14.23

† 17:16 1Kia 12.28

‡ 17:17 Iko 18.10

§ 17:34 Daa 32.28, 35.10

* 17:35 Bↄa 20.5, Iko 5.9

† 17:36 Iko 6.13

* 18:4 Nao 21.9

* 19:15 1Sam 4.4

* 20:18 2Kia 24.13-15, Dan 1.1-7

* 21:2 Zel 15.4

† 21:4 2Sam 7.13

‡ 21:8 1Kia 9.3-5

* 22:1 Zel 3.6

* 23:10 Lev 18.21, Zel 7.31, 19.1-6

† 23:13 1Kia 11.7

‡ 23:15 1Kia 12.33

§ 23:16 1Kia 13.2

* 23:17 1Kia 13.30-32

† 23:36 Zel 26.1-6

* 24:1 Zel 25.1-38, Dan 1.1-2

† 24:12 Zel 24.1-10

‡ 24:17 Zel 37.1

* 25:1 Zel 34.1-5

† 25:10 Eze 33.21

‡ 25:13 1Kia 7.15-26

§ 25:14 1Kia 7.45

1 Lada

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

LADA SƐ̃IA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ bee Isailiↄ kua káau yã'òwɛ̃ɛ e wàↄ tàńnↄ zↄↄ ũ Babiloni. Lua gbàgbanaↄ mɛ́ kɛ̃̀. Aa yã́ pↄ́ kú Samuɛli láↄ ń Kíaↄ láↄ guu sɛ̀, ãma lousisiyã mɛ́ gbãanɛ́, ↄ̃ aa gbãakpà Lua ua ń Lua yã́owa. Lua mɛ́ kũ̀ àↄ dɛ Isailiↄ kía ũ ado, kíaↄ dɛ aà zĩkɛnaↄ ũɛ, aamɛ aaì kíablea yã́gↄ̃gↄ̃ aà gɛ̃ɛ ũ. Yã́ bee guu Davidiá kía náaideɛ, ↄ̃mɛ Yelusalɛũ sì, ↄ̃ wɛ̃́lɛpi gↄ̃̀ Lua wɛ̃́lɛ ũ Lua kpɛ́ pↄ́ kú we yã́i. Ɔ̃mɛ kíablea yã́ↄ ń lousisiyãↄ dà Isailiↄnɛ. Kía maapi gaa gbɛa lápi kɛ̃na gbãakpà aà bui pↄ́ aa gↄ̃̀ Yudaↄ bùsu kpalablenaↄ ũↄ yã́wa.

Lápi daalɛkĩi wà gbɛ̃́ↄ tↄdↄ̀dↄ sɛa za Adamuwa e à gɛ̀ pɛ̀ò Davidiwa (1-9). Bee gbɛa wà Davidi kpalablea yã́ bↄↄlɛkɛ̀ (10-29), ãma wi aà yãkɛaeↄ oo: Aà ɛ̀waasoblea, Saulu aà wɛa, aà kpalablea wɛ̃̀ sopla ń kĩnio Hɛblↄ̃, aà Basɛba sɛa, Abisaloũ fɛlɛaaànↄ ń yãpãleↄ. Lápi Davidi Lua kpɛdↄa Yelusalɛũ sↄukɛa yã́ bↄↄlɛkɛ̀ lↄ: Sua ń Dii kpagoloo Yelusalɛũ, Davidi Isaili zĩgↄ̃ↄ naoa, Levii buiↄ ń sa'onaↄ ń lɛ̀sinaↄ ń bↄlɛdↄ̃anaↄ zĩ zɛ́kalɛa.

1

Sɛa Adamu e Ablahaũwa

(Daa 5.1-32, 10.1-32, 11.10-26)

1 Adamu, Sɛti, Ɛnↄsi, 2 Kena, Maalalee, Yɛlɛdi, 3 Ɛnↄki, Mɛtusela, Lemɛki, 4 Nↄee ń a nɛgↄ̃ɛↄ Sɛũ ń Haũo ń Yafɛtio.

5 Yafɛti nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Gomɛɛ, Magↄgu, Mɛdɛ, Gɛlɛsi, Tubali, Mɛsɛki ń Tilasio. 6 Gomɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Asɛnazi, Lifa ń Tↄgaamao. 7 Gɛlɛsi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛlisa, Taasisi, Sipi ń Lodanio.

8 Haũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Etiopi, Egipi, Libii ń Kanaao. 9 Etiopi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Saba, Avila, Sabata, Laama ń Sabatɛkao. Laama nɛgↄ̃ɛↄn Seba ń Dedão ũ. 10 Niũlodiá Etiopi buiɛ lↄ. Ɔ̃mɛ dṹnia nɛgↄ̃n tↄde sɛ̃́ia ũ. 11 Egipi buiↄ tↄ́n kɛ: Ludiↄ, Anaũↄ, Lɛabaↄ, Nafɛtuↄ, 12 Patusiↄ, Kasuluↄ ń Kɛlɛti pↄ́ Filitɛ̃ↄ bↄ̀ ń guuↄ. 13 Kanaa nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Sidↄ̃ ũ. Aà bui kĩniↄn kɛ: Iti buiↄ, 14 Yebusi buiↄ, Amↄle buiↄ, Giigasi buiↄ, 15 Ivi buiↄ, Aaka buiↄ, Sini buiↄ, 16 Aavadi buiↄ, Zɛmali buiↄ ń Amata buiↄ.

17 Sɛũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Elaũ, Asili, Aapasa, Ludi ń Alaũo. Alaũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Uzu, Hulu, Getɛɛ ń Mɛsɛkio. 18 Aapasa mɛ́ Sela ì, ↄ̃ Sela Ɛbɛlu ì. 19 Ɛbɛlupi nɛgↄ̃ɛ ì plaɛ. Ado tↄ́n Pɛlɛgi, asa aà gↄↄ ↄ̃ wà kɛ̃̀kↄ̃wa dṹniau. Aà dãuna tↄ́n Yotã. 20 Yotãpi buiↄ tↄ́n kɛ: Alɛmↄda, Sɛlɛfi, Azemavɛ, Yela, 21 Adolaũ, Uzali, Dikala, 22 Obali, Abimaɛ, Seba, 23 Ofii, Avila ń Yobabao. Yotã buiↄn we píi.

24 Sɛũ, Aapasa, Sela, 25 Ɛbɛlu, Pɛlɛgi, Leu, 26 Selugi, Nakↄↄ, Tela 27 ń Ablaũ pↄ́ wì mɛ lↄ Ablahaũo.

Ablahaũ buiↄ

(Daa 25.12-16, 36.1-19)

28 Ablahaũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Izaaki ń Isimaɛlao. 29 An buiↄ tↄ́n kɛ: Isimaɛla nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Nɛbai ũ. A gbɛa Kedaa, Adibɛɛli, Mibisã, 30 Misima, Duma, Masa, Adada, Tema, 31 Yetuu, Nafisi ń Kedemao. Isimaɛla nɛgↄ̃ɛↄn we.

32 Ablahaũ nↄ Kɛtula pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀o nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Zimana, Yosã, Mɛdã, Madiã, Isebaki ń Suao. Yosã nɛgↄ̃ɛↄn Seba ń Dedão ũ. 33 Madiã nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Efa, Efɛɛ, Anↄki, Abida ń Ɛlɛdaao. Kɛtulapi buiↄn we ḿpii.

34 Ablahaũ nɛ́ Izaaki nɛgↄ̃ɛↄn Esau ń Yakↄbuo ũ. 35 Esau nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛlifaza, Leuɛli, Yeusi, Yalaũ ń Kolao. 36 Ɛlifaza nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Temani, Omaa, Zefo, Gataũ, Kenazi ń Amalɛki pↄ́ a ì ń Timinao. 37 Leuɛli nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Naata, Zela, Sãma ń Mizao.

Sei buiↄ

(Daa 36.20-43)

38 Sei nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Lotani, Sobala, Zibɛↄ̃, Ana, Disↄ̃, Ezɛɛ ń Disão. 39 Lotani nɛgↄ̃ɛↄn Oli ń Omaũo ũ. Lotani dãen Timina ũ. 40 Sobala nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Alavã, Manaata, Ebali, Sefo ń Onaũo. Zibɛↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄn Aya ń Anao ũ. 41 Ana nɛ́n Disↄ̃ ũ. Disↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛmadã, Ɛsebã, Ilana ń Kelanao. 42 Ezɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Bilana, Zaavã ń Akanao. Disã nɛgↄ̃ɛↄn Uzu ń Alanao ũ.

43 Kía pↄ́ aa kpalablè Ɛdↄũ bùsuu Isaili kíaↄ ãaↄ tↄ́n kɛ: Bɛↄↄ nɛ́ Bɛla, Dinaba gbɛ̃́ɛ. 44 Kɛ́ Bɛla gà, ↄ̃ Bↄzɛla gbɛ̃́ Zela nɛ́ Yobaba zↄ̃̀lɛ aà gbɛu, 45 Kɛ́ Yobaba gà, ↄ̃ Temani bùsu gbɛ̃́ Usaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 46 Kɛ́ Usaũ gà, ↄ̃ Aviti gbɛ̃́ Bedada nɛ́ Adada zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. Ɔ̃mɛ zĩblè Madiãↄwa Mↄabu bùsuu. 47 Kɛ́ Adada gà, ↄ̃ Maseleka gbɛ̃́ Samala zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 48 Kɛ́ Samala gà, ↄ̃ Leobo pↄ́ kú Uflata saɛ gbɛ̃́ Saulu zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 49 Kɛ́ Saulu gà, ↄ̃ Akaboo nɛ́ Baalanana zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 50 Kɛ́ Baalanana gà, ↄ̃ Pau gbɛ̃́ Adada zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. Aà na tↄ́n Mɛtabɛli, Malɛdi nɛ́ɛ, Mɛzaaba tↄũnaɛ. 51 Adadapi gà sↄ̃.

Ɛdↄũ bui dezi káauↄn kɛ: Timina, Alava, Yɛtɛti, 52 Ɔhↄlibama, Ela, Pinↄ, 53 Kenazi, Temani, Mibizaa, 54 Magadiɛ ń Ilaũo. Ɛdↄũ bui dezi káauↄn we.

2

Isaili buiↄ

1 Isaili nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Lubɛni, Simɛↄ, Levii, Yuda, Isakaa, Zabulↄni, 2 Dã, Yosɛfu, Bɛ̃yãmɛɛ, Nɛfatali, Gada ń Asɛɛo.

Yuda buiↄ

3 Yuda nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛɛ, Onani ń Selao. À nɛ́ mɛ̀n àaↄ̃piↄ ì ń Kanaa bùsu nↄɛ Sua nɛ́oɛ. Yuda nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Ɛɛ yã́ i ka Diiguo, ↄ̃ à aà dɛ̀. 4 Yuda mɛ́ Pɛlɛzi ń Zelao ì ń a nɛ́pi gyaao, ↄ̃ aà nɛgↄ̃ɛↄ kɛ̀ píi sↄo.

5 Pɛlɛzi nɛgↄ̃ɛↄn Ɛzↄ̃nↄ ń Amuluo ũ. 6 Zela nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Zimli, Etani, Emani, Kaloli ń Daadao. Aà nɛ́piↄ kɛ̀ píi sↄo. 7 Kaami nɛgↄ̃ɛn Akãa* ũ. À yã'ì Isailiↄnɛ, à bↄ̀ Dii yã́ kpɛ à láaipↄ sɛ̀.

8 Etani nɛgↄ̃ɛn Azalia ũ.

9 Ɛzↄ̃nↄ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yelamɛli, Laũ ń Kalɛbuo.

10 Laũ Aminadabu ì, Aminadabu Yudaↄ kía Naasↄ̃ ì, 11 Naasↄ̃ Salamↄ ì, Salamↄ Bↄazu ì, 12 Bↄazu Ɔbɛdi ì, Ɔbɛdi Yɛse ì,

13 Yɛse nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Ɛliabu ũ, a plaade Abinadabu, a àaↄ̃de Sãma, 14 a síiↄ̃de Nɛtanɛli, a sↄode Ladai, 15 a soolode Ozɛũ, a soplade Davidi. 16 An dãeↄn Zeluia ń Abigailio ũ. Zeluia nɛgↄ̃ɛ àaↄ̃ɛ: Abisai, Yoabu ń Asaɛlio. 17 Abigaili mɛ́ Amasa ì. Amasapi den Isimaɛla bui Yɛtɛɛ ũ.

18 Ɛzↄ̃nↄ nɛ́ Kalɛbu nɛ́ↄ ì ń a na Azubao. Aà nɛnↄɛn Yelio ũ. Aà nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yesɛɛ, Sobabu ń Aadↄ̃o. 19 Kɛ́ Azuba gà, ↄ̃ Kalɛbu Ɛflata sɛ̀ à Hulu ìò. 20 Hulu Uli ì, ↄ̃ Uli Bezalɛli ì.

21 Bee gbɛa kɛ́ Ɛzↄ̃nↄ kà wɛ̃̀ bàaↄ̃, ↄ̃ à Makii nɛ́ pↄ́ dɛ Galada da ũ sɛ̀ à Segubu ìò. 22 Segubupi mɛ́ Yaii ì. Yaiipi wɛ̃́lɛ vĩ Galada bùsuu mɛ̀n bao ń àaↄ̃o. 23 Ɔ̃ Gesuuↄ ń Alaũↄ lɛ̀lɛ Yaii wɛ̃́lɛpiↄwa ń Kenatio ń a bualoũↄ. Wɛ̃́lɛpiↄ kɛ̀ píi bàaↄ̃. Galada mae Makii buiↄn we píi. 24 Kɛ́ Ɛzↄ̃nↄ gà Kalɛbu Ɛflata, ↄ̃ aà na Abia Asuli ì. Asulipi mɛ́ Tekoa kàlɛ.

25 Ɛzↄ̃nↄ yoa Yelamɛli nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: A sɛ̃́ian Laũ ũ, a gbɛa Buna, Olɛni, Ozɛũ ń Ahiao. 26 Yelamɛli nↄ pãle vĩ, aà tↄ́n Atala. Ɔ̃mɛ Onaũ da ũ. 27 Yelamɛli yoa Laũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: A sɛ̃́ian Maaza ũ, a gbɛa Yamini ń Ekɛɛo. 28 Onaũ nɛgↄ̃ɛↄn Samai ń Yadao ũ. Samai nɛgↄ̃ɛn Nadabu ń Abisuuo ũ.

29 Abisuu na tↄ́n Abihaili, ↄ̃ à Abani ń Mↄlidio ì. 30 Nadabu nɛgↄ̃ɛↄn Sɛlɛdi ń Apaiũo ũ. Sɛlɛdi gà nɛ́saiɛ. 31 Apaiũ mɛ́ Isi ì, ↄ̃ Isi Sesã ì, ↄ̃ Sesã Alai ì.

32 Samai dãuna Yada nɛgↄ̃ɛↄn Yɛtɛɛ ń Yonatãao ũ. Yɛtɛɛ gà nɛ́saiɛ. 33 Yonatãa nɛgↄ̃ɛↄn Pɛlɛti ń Zazao ũ. Yelamɛli buiↄn we.

34 Sesã nɛgↄ̃ɛ vĩo, sema nɛnↄɛ. Sesã Etiopi gbɛ̃́ vĩ zↄ ũ, aà tↄ́n Yala. 35 Ɔ̃ Sesãpi a nɛnↄɛ kpà a zↄ Yalapiwa, ↄ̃ à Atai ìò. 36 Atai Natã ì, Natã Zabada ì, 37 Zabada Ɛflala ì, Ɛflala Ɔbɛdi ì, 38 Ɔbɛdi Yehu ì, Yehu Azalia ì, 39 Azalia Ɛlɛzi ì, Ɛlɛzi Ɛlasa ì, 40 Ɛlasa Sisemai ì, Sisemai Saluũ ì, 41 Saluũ Yekamia ì, Yekamia Ɛlisama ì.

Kalɛbu buiↄ

42 Yelamɛli dãuna Kalɛbu nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: A sɛ̃́ia Mɛsa mɛ́ Zifi ì, a plaade Malesa mɛ́ Hɛblↄ̃ ì. 43 Hɛblↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Kola, Tapua, Lɛkɛũ ń Sɛmao. 44 Sɛma Lahaũ ì, Lahaũ Yↄↄkaũ ì, Lɛkɛũ Samai ì. 45 Samaipi mɛ́ Maↄni pↄ́ Bɛzuu kàlɛ ì. 46 Kalɛbu mɛ́ Halana ń Mↄzao ń Gazezio ì ń a nↄ Efa pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀oo, ↄ̃ Halanapi Gazezi ì.

47 Yadai nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Lɛgɛũ, Yotaũ, Gesã, Pɛlɛti, Efa ń Saafao.

48 Kalɛbu mɛ́ Sɛbɛɛ ń Tilanao ì ń a nↄ Maaka pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀oo. 49 Ɔ̃ à Mademana mae Saafa ìò ń Gibɛa mae Mabenao. Kalɛbu nɛnↄɛn Akesa ũ. 50 Kalɛbu buiↄn kɛ lↄ.

Aà na Ɛflata nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Hulu nɛ́ↄ tↄ́n kɛ: Sobala pↄ́ Kiliayaaliũ kàlɛ 51 ń Salɛma pↄ́ Bɛtɛlɛũ kàlɛo ń Alefa pↄ́ Bɛgadee kàlɛo.

52 Sobala pↄ́ Kiliayaaliũ kàlɛ buiↄ tↄ́n kɛ: Aloedeↄ ń Manaata gbɛ̃́ kĩniↄ 53 ń Kiliayaaliũ buiɛ beeↄ: Yɛtɛɛ buiↄ ń Pu buiↄ ń Suma buiↄ ń Misela buiↄ. Zↄladeↄ ń Ɛsɛtaodeↄ bↄ̀ buipiↄ guuɛ.

54 Salema buiↄ tↄ́n kɛ: Bɛtɛlɛũdeↄ, Nɛtofadeↄ, Atalobɛyoabudeↄ ń Manaata gbɛ̃́ kĩniↄ ń Zↄladeↄ 55 ń lakɛ̃na pↄ́ kú Yabɛziↄ. Aamɛ Tila buiↄ ń Simɛa buiↄ ń Suka buiↄ ũ. Keni buipiↄ bↄ̀ Lekabu buiↄ guuɛ. Amata mɛ́ ń dezi káau ũ.

3

Davidi buiↄ

1 Davidi nɛ́ pↄ́ a ì Hɛblↄ̃ↄn kɛ: À a nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Aminↄ ì ń Yezɛlɛɛ gbɛ̃́ Ainↄaũoɛ. À a plaade ì ń Kaamɛli gbɛ̃́ Abigailioɛ, ↄ̃n Daniɛli ũ. 2 À a àaↄ̃de ì ń Gesuu kí Talemai nɛ́ Maakaoɛ, ↄ̃n Abisaloũ ũ. À a síiↄ̃de ì ń Agitaoɛ, ↄ̃n Adonia ũ. 3 À a sↄode ì ń Abitalioɛ, ↄ̃n Sefatia ũ. À a soolode ì ń a nↄ Egelaoɛ, ↄ̃n Iteaũ ũ. 4 À nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn soolopiↄ ì Hɛblↄ̃ɛ. À kpalablè we wɛ̃̀ sopla ń mↄ soolooɛ, mɛ́ à kpalablè Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi ń àaↄ̃o.*

5 Nɛ́ pↄ́ a ì Yelusalɛũↄ tↄ́n kɛ: À nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn síiↄ̃ɛ beeↄ ì ń Amiɛli nɛ́ Basɛbaoɛ: Simɛa, Sobabu, Natã ń Salomↄↄo. 6 Bee gbɛa Ibaa, Ɛlisua, Ɛlifele, 7 Nↄga, Nɛfɛgi, Yafia, 8 Ɛlisama, Ɛliada ń Ɛlifeleo. Aà nɛgↄ̃ɛↄ kɛ̀ kɛ̃okwin we. 9 Davidi nɛgↄ̃ɛↄn we píi nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛ nɛ́oↄ nɛ́ↄ bàasi. An dãen Tamaa ũ.

Yuda kíaↄ

10 Salomↄↄ Lↄbↄaũ ì, Lↄbↄaũ Abia ì, Abia Asa ì, Asa Yosafa ì, 11 Yosafa Yolaũ ì, Yolaũ Aazia ì, Aazia Yoasi ì, 12 Yoasi Amazia ì, Amazia Azalia ì, Azalia Yotaũ ì, 13 Yotaũ Aaza ì, Aaza Ezekia ì, Ezekia Manase ì, 14 Manase Amↄ ì, Amↄ Yosia ì. 15 Yosiapi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: A sɛ̃́ia Yohanani, a plaade Yoakiũ, a àaↄ̃de Zedekia, a síiↄ̃de Saluũ. 16 Yoakiũ nɛ́ Yɛkↄnia mɛ́ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu, ↄ̃ Zedekia zↄ̃̀lɛ Yɛkↄnia gbɛu.

Taa ń Yudaↄ Babiloni bùsuu gbɛa kíabuiↄ

17 Wà tà ń Yɛkↄniapio zĩ̀zↄ ũɛ. Aà nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Salatiɛli, 18 Malakilaũ, Pedaia, Sɛnazaa, Yekamia, Osama ń Nɛdabiao. 19 Pedaia nɛgↄ̃ɛↄn Zolobabɛli ń Simɛio ũ. Zolobabɛlipi mɛ́ Mɛsulaũ ń Ananiao ì ń ń dãe Selomio. 20 À nɛgↄ̃ɛↄ ì lↄ gbɛ̃ↄn sↄo: Asuba, Oɛli, Bɛlɛkia, Asadia ń Yusabɛsɛdio.

21 Anania nɛgↄ̃ɛↄn Pelatia ń Yesaiao ũ. Aà buiↄn Lefaia buiↄ ũ lↄ ń Aanana buiↄ ń Obadia buiↄ ń Sekania buiↄ. 22 Sekania nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Semaia, Atusu, Igali, Balia, Nɛalia ń Safatao, aa kɛ̀ soolo. 23 Nɛalia nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛlioenai, Izikia ń Azikaũo, aa kɛ̀ àaↄ̃. 24 Ɛlioenai nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Odavia, Ɛliasibu, Pelaia, Akubu, Yohanani, Delaia ń Ananio, aa kɛ̀ sopla.

4

Yuda bui kĩniↄ

1 Yuda nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Pɛlɛzi, Ɛzↄ̃nↄ, Kaami, Hulu ń Sobalao. 2 Sobalapi nɛ́ Leaia mɛ́ Yaata ì, ↄ̃ Yaata Ahumai ń Laadio ì. Zↄla buiↄn we.

3 Etaũ nɛgↄ̃ɛↄn Yezɛlɛɛ, Isema ń Ibasio ũ. An dãe tↄ́n Azɛlɛponi. 4 Ɔ̃ à Penuɛli pↄ́ Gedoo kàlɛ ì ń Ezɛɛ pↄ́ Usa kàlɛo. Ɛflata yoa Hulu pↄ́ Bɛtɛlɛũ kàlɛ buiↄn we.

5 Asuli pↄ́ Tekoa kàlɛ nↄ vĩ plaɛ, aan Ɛla ń Naalao ũ. 6 Naala mɛ́ Ahuzaũ ń Efɛɛo ń Temɛnio ń Aasetalio ì. 7 Ɛla mɛ́ Zɛlɛti ń Zohaao ń Ɛnanio ì.

8 Kozu Anubi ń Zobebao ì. An guu ↄ̃ Aluũ nɛ́ Ahaleli buiↄ bↄ̀u.

9 Yabɛsi bɛɛɛ vĩ dɛ a gbɛ̃́ↄla. Aà da mɛ́ tↄkpàɛ̀ Yabɛsi,* kɛ à aà ì ń wãwã zↄ̃ↄo yã́i. 10 Yabɛsi wiilɛ̀ Isailiↄ Luawa à mɛ̀: Báaadamagu, ní ma bùsu kã́fĩmɛɛ. Ɔdaa, ní ma bↄ vãiu, kɛ́ másu wãwãmao yã́i. Ɔ̃ Lua sìaànↄ.

11 Suha dãuna Kelubu mɛ́ Mɛhii ì, ↄ̃ Mɛhii Ɛsitoni ì. 12 Ɛsitoni mɛ́ Bɛlafa ń Paseao ń Tehinao ì. Tehinapi mɛ́ Naasa kàlɛ. Lekadeↄn we.

13 Kenazi nɛgↄ̃ɛↄn Ɔniɛli ń Selaiao ũ. Ɔniɛli nɛgↄ̃ɛↄn Hata ń Mɛↄnↄtaio ũ. 14 Mɛↄnↄtaipi mɛ́ Ɔfɛla ì. Selaia mɛ́ Yoabu ì. Ɔ̃mɛ sia pↄ́ kú Siaↄ Guzulɛuↄ dezi ũ.

15 Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbu nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ilu, Ela ń Naaũo. Elapi mɛ́ Kenazi ì.

16 Yalɛlɛli nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Zifi, Zifa, Tilia ń Asalɛo.

17-18 Ɛzala nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yɛtɛɛ, Mɛlɛdi, Efɛɛ ń Yalonio. Mɛlɛdi mɛ́ Falaↄ̃ↄ nɛ́ Bitia sɛ̀, ↄ̃ à Miliaũ ń Samaio ìò ń Ɛsɛmↄa mae Isebao. Aà Yuda nↄ ↄ̃ à Gedoo mae Yɛlɛdi ń Soko mae Ɛbɛɛ ń Zanↄa mae Yekutiɛo ìò.

19 Odia na Nahaũ dãe buiↄ tↄ́n kɛ: Gaami bui pↄ́ kú Kɛilaↄ ń Maaka bui pↄ́ kú Ɛsɛmↄaↄ.

20 Simↄↄ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Aminↄ, Lina, Bɛnana ń Tilonio. Isi buiↄn Zoeti ń aà nɛgↄ̃ɛo ũ.

21 Yuda nɛ́ Sela buiↄ tↄ́n kɛ: Ɛɛ pↄ́ Leka kàlɛ, Laada pↄ́ Malesa kàlɛ ń zwã̀atãnaↄ bui pↄ́ kú Bɛtasebeaↄ 22 ń Yokiũo ń Kozebadeↄ ń Yoasio ń Salafa pↄ́ aa dɛ Mↄabu bùsu kíaↄ ũↄ ń Yasubilɛmao. Yã́piↄ kɛgↄↄ zi. 23 Gbɛ̃́piↄá oobonaↄnɛ, aa ku Nɛtaiũ ń Gedelao. We aaì zĩkɛu kíaɛ.

Simɛↄ buiↄ

24 Simɛↄ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Nɛmuɛli, Yamini, Yalibu, Zela ń Sauluo. 25 Saulu Saluũ ì, Saluũ Mibisã ì, Mibisã Misima ì. 26 Misima Amuɛli ì, Amuɛli Zakuu ì, Zakuu Simɛi ì. 27 Simɛipi nɛgↄ̃ɛ ì gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ, nɛnↄɛ soolo. Aà gbɛ̃́piↄ sↄ̃ aai nɛ'i dasio. Bee yã́i Simɛↄ buiↄ dasi lán Yudaↄwao.

28 Wɛ̃́lɛ pↄ́ aa zↄ̃̀lɛuↄn kɛ: Bɛɛsɛba, Mↄlada, Azaasuali, 29 Bila, Ɛsɛũ, Tolada, 30 Bɛtuɛ, Ɔↄma, Zikilaga, 31 Bɛmaakabo, Azaasusiũ, Bɛbili ń Saalaiũo. An wɛ̃́lɛↄn we† e à gɛ̀ pɛ̀ò Davidi kpalableawa. 32 Aa wɛ̃́lɛↄ vĩ mɛ̀n sↄo lↄ: Etaũ, Aini, Limↄ, Tokɛ̃ ń Asão 33 ń ń bualoũ pↄ́ liaa wɛ̃́lɛpiↄziↄ e à gɛ̀ pɛ̀ò Baalawa. An wɛ̃́lɛↄn we. Aa ń buiↄ tↄ́ dàlau, ↄ̃n kɛ:

34 Mɛsoba, Yamɛlɛki, Amazia nɛ́ Yosa, 35 Yoɛli, Yosibia nɛ́, Selaia tↄũna, Asiɛ sĩ́wɛna Yehu, 36 Ɛlioenai, Yaakoba, Yesohaia, Asaia, Adiɛli, Yesimiɛ, Benaia 37 ń Zizao. Zizapi mɛ́ Sifi nɛ́, Aloni tↄũna, Yedaia sĩ́wɛna, Simɛli sↄ̃kpaɛ, Semaia sĩsĩ ũ.

38 Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń tↄ́ dàda láupiↄ mɛ́ ń bui dↄaanaↄ ũ. An bɛdeↄ dasikũ̀ maamaa, 39 ↄ̃ aa fɛ̀lɛ gɛ̀ dã́dãkɛkĩi wɛɛlɛi Gedoo bɛ'aɛ oi guzulɛ gukpɛ oi. 40 Ɔ̃ aa bↄ̀ dã́dãkɛkĩi maa táaedewa we. Bùsupi yàasa mɛ́ a yãkele vĩo. Haũ buieↄ mɛ́ kú we yãa. 41 Gbɛ̃́piↄ gɛ̀ we Yudaↄ kí Ezekia gↄↄɛ. Aa sì Haũ buipiↄzi ń kpɛ́ↄ guu ń Mɛu bui pↄ́ kú weↄ. Aa ń dɛdɛ míↄ, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛ we aa kɛ̀ ń dã́dãkɛkĩi ũ e ń a gbão. 42 Ɔ̃ Simɛↄ bui gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń basↄoↄ lɛ̀lɛ Sei bùsu sĩ̀sĩdewa. Isi nɛgↄ̃ɛↄ Pelatia ń Nɛaliao ń Lefaiao ń Uziɛlio mɛ́ dↄ̀aanɛ́. 43 Aa Amalɛki bui kↄ̃na pↄ́ bↄ̀ yãaↄ dɛ̀dɛ, ↄ̃ aa ku we e ń a gbão.

5

Lubɛni buiↄ

1 Isaili nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Lubɛni buiↄ tↄ́n kɛ: Ɔ̃mɛ yoa ũ, ãma kɛ́ à gbadà a mae nawa yã́i,* ↄ̃ aà maepi aà yoakɛzɛ kpà Yosɛfu nɛgↄ̃ɛↄwa, wi aà tↄ́ dalau yoa ũ lↄo. 2 Baa kɛ́ Yuda gbãa a gbɛ̃́ↄ guu, mɛ́ dↄaana bↄ̀ aà buiↄ guu, Yosɛfu mɛ́ yoakɛzɛ vĩ. 3 Isaili yoa Lubɛni nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Anↄki, Palu, Ɛzↄ̃nↄ ń Kaamio.

4 Yoɛli Semaia ì, Semaia Gↄgu ì, Gↄgu Simɛi ì, 5 Simɛi Mika ì, Mika Leaia ì, Leaia Baali ì, 6 Baali Beela ì. Ɔ̃mɛ Lubɛni buiↄ dↄaana ũ, ↄ̃ Asiliↄ kí Pulu aà kũ̀ tàò zĩ̀zↄ ũ.†

7 Beela gbɛ̃́ pↄ́ wà ń tↄ́ dàda láu daɛdaɛↄn kɛ: Kí Yeiɛli, Zakali 8 ń Azaza nɛ́, Sɛma tↄũna, Yoɛli sĩ́wɛna Bɛlao. Aa zↄ̃̀lɛ Aloee ń Nɛboo ń Baali Mɛonao. 9 Aa zↄ̃̀lɛ gukpɛ oi e aa gɛ̀ nà guwaiwai pↄ́ pɛ̀ Uflatawa, kɛ́ an pↄtuoↄ dasikũ̀ Galada bùsuu yã́i. 10 Saulu gↄↄ aa zĩkà ń Ageli buiↄ, ↄ̃ aa zĩblèmá aa zↄ̃̀lɛ ń wɛ̃́lɛↄ guu bùsu pↄ́ kú Galada gukpɛ oi píiu.

Gada buiↄ

11 Gada buiↄ kú ń saɛ Basana bùsuu e à gɛ̀ pɛ̀ Salekawa. 12 Yoɛli mɛ́ ń dↄaana ũ Basana we, Safaũ mɛ́ aà plaade ũ, a gbɛa Yanai ń Safatao. 13 An gbɛ̃ↄn kɛ daɛdaɛ gbɛ̃ↄn sopla: Mikaila, Mɛsulaũ, Sɛba, Yolai, Yakã, Zia ń Ɛbɛluo. 14 Buzu Yado ì, Yado Yesisai ì, Yesisai Mikaila ì, Mikaila Galada ì, Galada Yaloa ì, Yaloa Huli ì, Huli Abihaili ì, Abihaili mɛ́ gbɛ̃́piↄ ì. 15 Abidiɛli nɛ́, Guni tↄũna Ahi mɛ́ gbɛ̃́piↄ uabele sɛ̃́ia ũ. 16 Gada buiↄ ku Galada ń Basana bùsu wɛ̃́lɛↄ guu ń Salↄna dã́dãkɛkĩio e a zↄ̃lɛwa. 17 Wà gbɛ̃́piↄ tↄ́ dàlau Yudaↄ kí Yotaũ ń Isailiↄ kí Yeloboaũo gↄↄɛ.

18 Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ doo gbɛ̃́ gbãa pↄ́ kú zĩ̀ sↄu guuↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń síiↄ̃o ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń baswaaↄ̃oɛ (44.760). Wà zĩkaa dànɛ́, aa sɛ̀ngbao ń fɛ̃ndao vĩ, mɛ́ aa ka dↄ̃. 19 Aa zĩkà ń Ageli buiↄ ń Yetuuo ń Nafisio ń Nↄdabao. 20 Lua dↄ̀ńlɛ à Ageli buiↄ nànɛ́ ń ↄzĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ kúńnↄↄ píi, kɛ́ aa wiilɛ̀wa zĩlau yã́i. A sìńnↄ, kɛ́ aa a náaikɛ̀ yã́i. 21 Ɔ̃ aa Ageli buiↄ pↄtuoↄ nàaa, yiongoↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi (50.000), sãↄ ń bleↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń blakwio (250.000), zàa'ĩnaↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla (2.000). Aa gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ bɛ̃́ɛ lↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basↄo (100.000), 22 mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ gàga zĩpi guuↄ dasi, asa zĩpi bↄ̀ Dii kĩ́iɛ. Aa zↄ̃̀lɛ ń gbɛu e wà gɛ̀ Isailiↄ kũ̀kũ tàńnↄ.‡

Manase bui pↄ́ kú gukpɛ oiↄ

23 Manase buiↄ lɛɛ do zↄ̃̀lɛ bùsupiu za Basana e Baali Ɛɛmↄ ń Seniio ń Ɛɛmↄ gbɛo. Aa dasi. 24 An uabele káauↄn kɛ: Efɛɛ, Isi, Ɛliɛli, Azeliɛ, Zelemii, Odavia ń Yadiɛlio. Gↄ̃sa gbãa tↄdeↄnɛ, mɛ́ uabeleↄnɛ lↄ.

25 Kási aa náai vĩ ń deziↄ Luaɛo, aa gbãsĩkɛ̀ ń bùsupi gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń mìdɛnɛ́ↄ tã́aↄɛ. 26 Ɔ̃ Isailiↄ Lua tɛkpà Asiliↄ kí Pulu pↄ́ wì mɛ lↄ Tigela Pilɛsɛɛgu, ↄ̃ Pulupi mↄ̀ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase buiↄ lɛɛ dopio kũ̀kũ tàńnↄ Ala ń Abooo ń Halao ń swa pↄ́ wì mɛ Gozã saɛo.

Levii buiↄ

27 Levii nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Geesↄ̃, Kɛata ń Mɛlalio.

28 Kɛata nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Amlaũ, Isaa, Hɛblↄ̃ ń Uziɛlio. 29 Amlaũ nɛ́ↄ tↄ́n kɛ: Aalona, Mↄizi ń Miliaũo. Aalona nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Nadabu, Abiu, Ɛleazaa ń Itamaao.

30 Ɛleazaa Finɛasi ì, Finɛasi Abisua ì, 31 Abisua Buki ì, Buki Uzi ì, 32 Uzi Zelaia ì, Zelaia Mɛlaio ì, 33 Mɛlaio Amalia ì, Amalia Aitubu ì, 34 Aitubu Zadoki ì, Zadoki Aimaaza ì, 35 Aimaaza Azalia ì, Azalia Yohanani ì, 36 Yohanani Azalia ì. Ɔ̃mɛ Lua gbàgba kpɛ́ pↄ́ Salomↄↄ dↄ̀ Yelusalɛũ ua. 37 Azalia Amalia ì, Amalia Aitubu ì, 38 Aitubu Zadoki ì, Zadoki Saluũ ì, 39 Saluũ Ilikia ì, Ilikia Azalia ì, 40 Azalia Selaia ì, Selaia Yozada ì. 41 Kɛ́ Dii tò Nɛbukanɛza mↄ̀ Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi kũ̀kũ tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ, Yozadapi kú ń guuɛ.

6

1 Levii nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Geesↄ̃, Kɛata ń Mɛlalio. 2 Geesↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄn Libeni ń Simɛio ũ. 3 Kɛata nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Amlaũ, Isaa, Hɛblↄ̃ ń Uziɛlio. 4 Mɛlali nɛgↄ̃ɛↄn Mali ń Musio ũ.* Levii buiↄn kɛ an dezi káauↄwa:

5 Geesↄ̃ Libeni ì, Libeni Yaata ì, Yaata Zima ì, 6 Zima Yoa ì, Yoa Ido ì, Ido Zela ì, Zela Yealai ì.

7 Kɛata Aminadabu ì, Aminadabu Kole ì, Kole Asii ì, 8 Asii Ɛlikana ì, Ɛlikana Abiasafa ì, Abiasafa Asii ì, 9 Asii Taatu ì, Taatu Uliɛli ì, Uliɛli Uzia ì, Uzia Saulu ì. 10 Ɛlikana nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Amasai ń Aimↄo. 11 Aimↄ Ɛlikana ì, Ɛlikana Zofai ì, Zofai Naata ì, 12 Naata Ɛliabu ì, Ɛliabu Yeloaũ ì, Yeloaũ Ɛlikana ì, Ɛlikana Samuɛli ì. 13 Samuɛli nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Yoɛli ũ, a plaade Abia.

14 Mɛlali Mali ì, Mali Libeni ì, Libeni Simɛi ì, Simɛi Uza ì, 15 Uza Simɛa ì, Simɛa Agia ì, Agia Asaia ì.

Lua kpɛ́

16 Gbɛ̃́ pↄ́ Davidi ń dílɛ Dii kpɛ́ lɛ̀sin gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ kpagolo sua we gbɛaↄn kɛ: 17 Aaìↄ lɛsizĩ kɛ zwã̀akpɛ pↄ́ wì mɛ Kpaaũkpɛ kpɛɛlɛ e Salomↄↄ gɛ̀ kpɛdↄ̀ò Diiɛ Yelusalɛũ. Aa zĩkɛ̀ a zɛ́wa lá wa dìlɛnɛ́wa. 18-23 Gbɛ̃́ pↄ́ aa zĩpi kɛ̀ↄ ń ń nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Lɛ̀sin dↄaana Emani, Kɛata bui deziↄ tↄ́n kɛ maeↄ ń ń nɛ́ↄ daalɛa Isailiwa: Isaili, Levii, Kɛata, Isaa, Kole, Abiasafa, Asii, Taatu, Zefania, Azalia, Yoɛli, Ɛlikana, Amasai, Maatu, Ɛlikana, Zufi, Toa, Ɛliɛli, Yeloaũ, Ɛlikana, Samuɛli ń Yoɛli pↄ́ Emanipi ìo.

24-28 Emani gbɛ̃do Asafa mɛ́ ì lɛsi aà ↄplaai. Aà deziↄ tↄ́n kɛ maeↄ ń ń nɛ́ↄ: Levii, Geesↄ̃, Yaata, Simɛi, Zima, Etani, Adaia, Zela, Ɛteni, Malakia, Baaseia, Mikaila, Simɛa ń Bɛlɛkia pↄ́ Asafapi ìo.

29-32 An gbɛ̃́ Mɛlali buiↄ dↄaana Etani mɛ́ ìↄ kú ń ↄzɛɛi. Aà deziↄ tↄ́n kɛ: Levii, Mɛlali, Musi, Mali, Sɛmɛɛ, Bani, Amɛzi, Ilikia, Amazia, Asabia, Maluku, Abadi ń Kisi pↄ́ Etanipi ìo.

33 An Levii deeↄ mɛ́ zwã̀akpɛ pↄ́ dɛ Lua kpɛ́ ũ zĩ kĩniↄ kɛ̀ píi.

34 Aalona ń a buiↄ mɛ́ ì pↄ́ↄ kpasa sa'okĩiwa ń tulaletikatɛakĩio. Aamɛ aaìↄ luakukĩi zĩ kɛ, aaì Isailiↄ duuna kɛ̃́má lá Lua zↄ̀blena Mↄizi dìlɛnɛ́wa. 35 Aalona buiↄ tↄ́n kɛ: Ɛleazaa Finɛasi ì, Finɛasi Abisua ì, 36 Abisua Buki ì, Buki Uzi ì, Uzi Zelaia ì, 37 Zelaia Mɛlaio ì, Mɛlaio Amalia ì, Amalia Aitubu ì, 38 Aitubu Zadoki ì, Zadoki Aimaaza ì.

Levii buiↄ wɛ̃́lɛↄ

(Yoz 21.4-39)

39 Wɛ̃́lɛ pↄ́ wa kpàmá ń zↄ̃lɛkĩi ũↄn kɛ: Kɛata tↄũna Aalona buiↄ ↄ̃ wà gbɛlànɛ́ káau. 40 Ɔ̃ aa Hɛblↄ̃ pↄ́ kú Yuda bùsuu blè ń a dã́dãkɛkĩi pↄ́ liaaiↄ. 41 Ãma wà wɛ̃́lɛpi buaↄ ń a bualoũↄ kpà Yefũnɛ nɛ́ Kalɛbuwaɛ. 42 Aalona buiↄ mɛ́ Hɛblↄ̃ pↄ́ dɛ misiwɛ̃lɛ ũ blè ń Libenao ń Yatiio ń Ɛsɛmↄao 43 ń Ilɛnio ń Dɛbiio 44 ń Asão ń Bɛsɛmɛsio, ampii ń a dã́dãkɛkĩioɛ. 45 Aa Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ wɛ̃́lɛↄ blè lↄ, Gɛba ń Alemɛo ń Anatoo, ampii ń a dã́dãkɛkĩioɛ. Wɛ̃́lɛ mɛ̀n kuɛ'aaↄ̃piↄá Aalona buiↄ pↄ́ɛ. 46 Kɛata bui kĩniↄ mɛ́ Manase bui pↄ́ kú bɛ'aɛ oiↄ wɛ̃́lɛↄ blè mɛ̀n kwi gbɛlaa guu. 47 Geesↄ̃ buiↄ mɛ́ Isakaa buiↄ ń Asɛɛ buiↄ ń Nɛfatali buiↄ ń Manase bui pↄ́ kú Basana bùsuuↄ wɛ̃́lɛↄ blè daɛdaɛ mɛ̀n kuɛ'aaↄ̃. 48 Mɛlali buiↄ mɛ́ Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Zabulↄni buiↄ wɛ̃́lɛↄ blè daɛdaɛ mɛ̀n kwi gbɛlaa guu. 49 Ɔ̃ Isaili buipiↄ wɛ̃́lɛpiↄ ń ń dã́dãkɛkĩiↄ kpà Levii buiↄwa. 50 Yudaↄ ń Simɛↄ buiↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ wɛ̃́lɛ pↄ́ wà ń tↄ́ sìpiↄ kpàmá lↄ. 51 Kɛata buieↄ mɛ́ Ɛflaiũ buiↄ wɛ̃́lɛↄ blè lↄ.

52 Wà Ɛflaiũ bùsu sĩ̀sĩde misiwɛ̃lɛ pↄ́ wì mɛ Sikɛũ kpàmá ń Gɛzɛɛo 53 ń Yↄkemaũo ń Bɛtolonio 54 ń Ayalonio ń Galimↄo, ampii ń a dã́dãkɛkĩioɛ. 55 Manase bui pↄ́ kú bɛ'aɛ oiↄ mɛ́ Anɛɛ ń Bileaũo ń ń dã́dãkɛkĩio kpà Kɛata bui kĩniↄwa.

56 Wɛ̃́lɛ pↄ́ Geesↄ̃ buiↄ èn kɛ: Manase bui pↄ́ kú gukpɛ oi wɛ̃́lɛↄ Golana pↄ́ kú Basana bùsuu ń Asaloo ń ń dã́dãkɛkĩio. 57 Isakaa bui wɛ̃́lɛↄ Kɛdɛsi, Dabela, 58 Lamↄtu ń Anɛũo ń ń dã́dãkɛkĩiↄ. 59 Asɛɛ bui wɛ̃́lɛↄ Masala, Abedↄ̃, 60 Hukoko ń Leobɛo ń ń dã́dãkɛkĩiↄ. 61 Nɛfatali bui wɛ̃́lɛↄ Kɛdɛsi pↄ́ kú Galile, Hamↄ, Kiliataiũ ń ń dã́dãkɛkĩiↄ.

62 Levii nɛ́ Mɛlali buiↄ mɛ́ gↄ̃̀. Ɔ̃ aa Zabulↄni bui wɛ̃́lɛɛ beeↄ è: Yↄkenaũ, Kaata, Limↄnↄ ń Tabooo, ampii ń a dã́dãkɛkĩiↄ. 63 Aa Lubɛni bui pↄ́ kú Yuudɛ̃ baa bↄaa ń Yelikooↄ wɛ̃́lɛɛ beeↄ è lↄ: Bɛzɛɛ pↄ́ kú guwaiwaiu, Yaza, 64 Kedemↄ ń Mɛfaao, ampii ń a dã́dãkɛkĩiↄ. 65 Aa Gada bui wɛ̃́lɛɛ beeↄ è lↄ: Lamↄtu pↄ́ kú Galada bùsuu, Maanaiũ, 66 Ɛsɛbↄ̃ ń Yazɛɛo, ampii ń a dã́dãkɛkĩiↄ.

7

Isakaa buiↄ

1 Isakaa nɛgↄ̃ɛↄ síiↄ̃ɛ: Tola, Pua, Yasubu ń Simɛlↄnio. 2 Tola nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Uzi, Lefaia, Yeliɛ, Yamai, Ibisaũ ń Samuɛlio. Uabeleↄnɛ ḿpii. Davidi gↄↄ Tola bui gↄ̃sa pↄ́ wà ń tↄ́ dàlauↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plao ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (22.600).

3 Uzi mɛ́ Izilahia ì. Izilahia nɛgↄ̃ɛↄn Mikaila, Obadia, Yoɛli ń Isiao ũ. An gbɛ̃ↄn sↄo píiá uabeleↄnɛ. 4 An bui zĩgↄ̃ pↄ́ wà ń tↄ́ dàlau daɛdaɛↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń soolooɛ (36.000), kɛ́ an nↄↄ ń ń nɛ́ↄ dasi yã́i.

5 Isakaa bui gↄ̃sa pↄ́ wà ń tↄ́ dàlauↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basiiↄ̃ ń soplaoɛ (87.000).

Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ

6 Bɛ̃yãmɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ àaↄ̃ɛ: Bɛla, Bɛkɛɛ ń Yediaɛo. 7 Bɛla nɛgↄ̃ɛↄ sↄoɛ: Ɛzɛbↄ̃, Uzi, Uziɛli, Yelimↄ ń Ilio. Uabeleↄnɛ ḿpii. An bui gↄ̃sa pↄ́ wà ń tↄ́ dàlauↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao n plao ń baakwi ń síiↄ̃oɛ (22.034).

8 Bɛkɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Zemila, Yoasi, Ɛliɛzɛɛ, Ɛlioenai, Ɔmɛli, Yelemↄ, Abia, Anato ń Alemɛo. Bɛkɛɛ nɛgↄ̃ɛↄn we píi. 9 Wà ń uabeleↄ tↄ́ dàlau, mɛ́ an gↄ̃saↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń ↄ̀aa dooɛ (20.200).

10 Yediaɛ mɛ́ Bilana ì. Bilana nɛ́ↄ tↄ́n kɛ: Yeusi, Bɛ̃yãmɛɛ, Ehudu, Kenaana, Zetã, Taasisi ń Aisahaao. 11 Yediaɛ buipiↄá uabeleↄnɛ ḿpii. An bui gↄ̃sa pↄ́ aaì bↄ gɛ́ zĩkaiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ gɛ̃o ń plao ń ↄ̀aa dooɛ (17.200). 12 Supiũ ń Hupiũoá Ili buiↄnɛ, mɛ́ Husiũá Ahee buiↄnɛ.

Nɛfatali buiↄ

13 Bila nɛ́ Nɛfatali nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yaziɛli, Guni, Yezɛɛ ń Sileũo.

Manase buiↄ

14 Manase nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: À Asiɛli ń Makiio ì ń Sili bui nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛɛ̀ooɛ. Makii mɛ́ Galada ì. 15 Makii nↄsɛ̀ Hupiũɛ ń Supiũo. Aà dãe tↄ́n Maaka. Makii buie tↄ́n Zelofada. Nɛnↄɛↄ a ì atɛ̃ɛ.

16 Makii nɛgↄ̃ɛ ì ń a na Maakao, ↄ̃ à tↄkpàɛ̀ Pɛlɛsi. Aà dãuna tↄ́n Sɛlɛsi, aà nɛgↄ̃ɛↄn Ulaũ ń Lakɛũo ũ. 17 Ulaũ mɛ́ Bedã ì. Makii nɛ́ Galada, Manase tↄũna nɛgↄ̃ɛↄn we.

18 Aà dãe Amↄlɛkɛ nɛgↄ̃ɛↄn Isodo, Abiɛzɛɛ ń Malao ũ. 19 Semida nɛgↄ̃ɛↄn Ahiana, Sikɛũ, Liki ń Aniaũo ũ.

Ɛflaiũ buiↄ

20 Ɛflaiũ Sutɛla ì, Sutɛla Bɛlɛdi ì, Bɛlɛdi Taatu ì, Taatu Ɛlada ì, Ɛlada Taatu ì, 21 Taatu Zabada ì, Zabada Sutɛla ì. Ezɛɛ ń Ɛladuo gɛ̀ Gatadeↄ pↄtuoↄ kṹkũi, ↄ̃ wà ń dɛdɛ we. 22 An mae Ɛflaiũ pↄsia kɛ̀ ń gaa yã́ musu à gↄↄplakɛ̀, ↄ̃ aà daɛↄ mↄ̀ aà nↄ̀sɛ nìniɛ̀. 23 Kɛ́ Ɛflaiũpi ɛ̀a wùlɛ ń a nao, ↄ̃ à nↄsì à nɛgↄ̃ɛ ì lↄ. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Bɛlia,* kɛ́ yã'ↄ̃ma aà bɛdeↄ lè yã́i. 24 Aà nɛnↄɛ tↄ́n Sɛɛla. Ɔ̃mɛ Bɛtoloni Musu ń Bɛtoloni Zĩ́lɛo kàlɛ ń Uzɛni Sɛɛlao.

25 Lɛfa Lɛsɛfa ì, Lɛsɛfa Tɛla ì, Tɛla Taani ì, 26 Taani Ladã ì, Ladã Amihudu ì, Amihudu Ɛlisama ì, 27 Ɛlisama Nuni ì, Nuni Yozuee ì.

28 An bùsu wɛ̃́lɛↄ tↄ́n kɛ: Bɛtɛli ń a bualoũↄ, Naalana pↄ́ kú gukpɛ oi, Gɛzɛɛ pↄ́ kú bɛ'aɛ oi ń a bualoũↄ, Sikɛũ ń a bualoũↄ e à gɛ̀ pɛ̀ Aya ń a bualoũↄwa. 29 Bɛtɛsã ń Taanakio ń Mɛgidoo ń Dooo, ampii ń a bualoũↄ ku Manase buiↄ bùsuuɛ, ↄ̃ Isaili nɛ́ Yosɛfu buipiↄ ku wɛ̃́lɛpiↄ guu.

Asɛɛ buiↄ

30 Asɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Imɛna, Iseva, Isevi ń Bɛliao. An dãen Sela ũ. 31 Bɛlia nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛbɛɛ ń Biizai mae Malakiɛo. 32 Ɛbɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yaflɛti, Somɛɛ ń Otaũo. An dãen Sua ũ. 33 Yaflɛti nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Pasaki, Bimali ń Asevao. 34 Somɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ahi, Lↄga, Uba ń Alaũo. 35 Aà dãuna Otaũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Zofa, Imɛna, Selɛsi ń Amaluo. 36 Zofa nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Sua, Aanɛfɛɛ, Suali, Beli, Imla, 37 Bɛzɛɛ, Odo, Sãma, Silesa, Yɛtɛɛ ń Beelao. 38 Yɛtɛɛ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yefũnɛ, Pisipa ń Elao. 39 Ula nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ala, Aniɛli ń Liziao.

40 Asɛɛ buiↄn we, mɛ́ uabeleↄnɛ ḿpii. Gↄ̃sa gbãa tↄdeↄnɛ mɛ́ dↄaana maaↄnɛ. An zĩgↄ̃ pↄ́ wà ń tↄ́ dàlauↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo ń mɛ̀ndooɛ (26.000).

8

Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ

1 Bɛ̃yãmɛɛ nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Bɛla ũ, a plaade Asebe, a àaↄ̃de Ahala, 2 a síiↄ̃de Nↄha, a sↄode Lafa. 3 Bɛla nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Adaa, Ehudu mae Gela, 4 Abisua, Naamani, Ahoa, 5 Gela, Sefufã ń Hulaũo. 6-7 Ehudu nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Naamani, Ahia ń Gelao. Gelapi nɛgↄ̃ɛↄn Uza ń Aihuduo ũ. Uabeleↄn ń ũ Gɛba, ↄ̃ Gela tò aa fɛ̀lɛ tà Manaata.

8 Saalaiũ a naↄ Husiũ ń Baalao yà, ↄ̃ à nɛ́ɛ beeↄ ì Mↄabu bùsuu 9 ń a na Odɛsio: Yobaba, Zibia, Mɛsa, Malekaũ, 10 Yeuzi, Sakia ń Miimao. Aà nɛ́piↄn we, ampii uabeleↄnɛ. 11 À Abitubu ń Ɛlipaao ì ń a na Husiũpio zadↄ̃ i aà yao. 12 Ɛlipaa nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ɛbɛlu, Misaũ ń Sɛmɛdi pↄ́ Onↄ ń Lodio kàlɛ ń a bualoũↄ.

13 À Bɛlia ń Sɛmao ì lↄ. Uabeleↄn ń ũ Ayaloni. Aamɛ Gatadeↄ yà. 14-16 Bɛlia nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Ahio, Sasaki, Yelemↄ, Zebadia, Alade, Edɛɛ, Mikaila, Isepa ń Yohao.

17-18 Ɛlipaa nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Zebadia, Mɛsulaũ, Iziki, Ɛbɛɛ, Isimɛlai, Izilia ń Yobabao. 19-21 Simɛi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yakiũ, Zikeli, Zabedi, Ɛlienai, Ziletai, Ɛliɛli, Adaia, Bɛlaia ń Simɛlao.

22-25 Sasaki nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Isepã, Ɛbɛlu, Ɛliɛli, Abedↄ̃, Zikeli, Anana, Anania, Elaũ, Anɛtotia, Ifedea ń Penuɛlio.

26-27 Yeloaũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Samɛselai, Sealia, Atalia, Yaalɛsia, Ɛlia ń Zikelio.

28 Wà gbɛ̃́piↄ tↄ́ dàlau. Uabeleↄnɛ ḿpii. Aa kú ń gbɛ̃́ↄ saɛ Yelusalɛũɛ.

Saulu buiↄ

29 Kɛ́ Yeiɛli Gabaↄ̃ↄ kàlɛ, ↄ̃ a ku we. Aà na tↄ́n Maaka. 30 Aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Abedↄ̃ ũ. A gbɛa Zuu, Kisi, Baali, Nɛɛ, Nadabu, 31 Gedoo, Ahio, Zekɛɛ 32 ń Simɛa mae Mikeloo. Aa kú ń gbɛ̃́ↄ saɛ Yelusalɛũɛ.

33 Nɛɛ Kisi ì, Kisi Saulu ì, Saulu Yonatãa ì ń Malakisuao ń Abinadabuo ń Isibosɛo. 34 Yonatãa mɛ́ Mika mae Mɛfibosɛ ì. 35 Mikapi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Pitↄ̃, Mɛlɛki, Talea ń Aazao.

36 Aaza Yoada ì, Yoada Alemɛ ì ń Azemavɛo ń Zimlio. Zimli Mↄza ì, 37 Mↄza Binɛa ì, Binɛa Lafa ì, Lafa Ɛlasa ì, Ɛlasa Aseli ì.

38 Aseli nɛgↄ̃ɛ ì sooloɛ. An tↄ́n kɛ: Azikaũ, Bokelu, Isimaɛla, Sealia, Obadia ń Ananio. Aseli nɛgↄ̃ɛↄn we píi. 39 Aà gbɛ̃do Ɛsɛki nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Aà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Ulaũ ũ, a plaade Yeusi, a àaↄ̃de Ɛlifele. 40 Ulaũ nɛgↄ̃ɛↄá gↄ̃sa gbãa kàdↄ̃naↄnɛ. Aa nɛgↄ̃ɛↄ ń tↄũnaↄ vĩ dasi, aa kà basoplakwi.

Gbɛ̃́piↄá Bɛ̃yãmɛɛ buiↄnɛ ḿpii.

9

Yuda pↄ́ aa sù ń Babɛlioↄ

1 Wà Isailiↄ tↄ́ dà Isaili kíaↄ ladau ḿpiiɛ.

Wà Yudaↄ kũ̀kũ tàńnↄ Babɛli, kɛ́ aa bↄ̀ Lua kpɛ yã́i. 2 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń Lua ua zĩkɛnaↄ ń Isaili kĩniↄ mɛ́ ɛ̀a sù ń bùsuu ń ń wɛ̃́lɛↄ guuo káau.

3 Yuda buiↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ ń Ɛflaiũ buiↄ ń Manase bui pↄ́ sù Yelusalɛũↄn* kɛ:

4 Amihudu nɛ́ Utai, Ɔmɛli tↄũna, Imɛli sĩ́wɛna, Bani sↄ̃kpaɛ mɛ́ Yuda nɛ́ Pɛlɛzi buiↄ dↄaana ũ. 5 Asaia ń a dãunaↄ mɛ́ Yuda nɛ́ Sɛla buiↄ dↄaanaↄ ũ. 6 Yeuɛli mɛ́ Yuda nɛ́ Zela buiↄ dↄaana ũ. Yuda buipiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basiiↄ̃kwioɛ (690).

7 Mɛsulaũ nɛ́ Salu, Odavia tↄũna, Asenua sĩ́wɛna mɛ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ dↄaana ũ 8 ń Yeloaũ nɛ́ Ibinɛiao ń Uzi nɛ́ Ela, Mikeli tↄũnao ń Sefatia nɛ́ Mɛsulaũ, Leuɛli tↄũna, Ibinia sĩ́wɛnao. 9 Bɛ̃yãmɛɛ bui pↄ́ wà ń tↄ́ dàlauↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa síiↄ̃ ń basoplakwi ń soolooɛ (956). Uabeleↄnɛ ḿpii.

10 Yedaia ń Yoialibuo ń Yakɛ̃o mɛ́ sa'onaↄ dↄaanaↄ ũ 11 ń Lua kpɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄ Azalia, Ilikia nɛ́, Mɛsulaũ tↄũna, Zadoki sĩ́wɛna, Mɛlaio sↄ̃kpaɛ, Aitubu sĩsĩo 12 ń Yeloaũ nɛ́ Adaia, Pasuu tↄũna, Malakia sĩ́wɛnao ń Adiɛli nɛ́ Maasai, Yazela tↄũna, Mɛsulaũ sĩ́wɛna, Mɛsilemi sↄ̃kpaɛ, Imɛɛ sĩsĩo. 13 Sa'on uabeleↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa swaaↄ̃ ń baswaaↄ̃oɛ (1.760). Gↄ̃sa gbãaↄnɛ, Lua ua zĩkɛnaↄnɛ.

14 Mɛlali bui Asubu nɛ́ Semaia, Azikaũ tↄũna, Asabia sĩ́wɛna mɛ́ Levii buiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ 15 ń Bakebakaao ń Ɛlɛsio ń Galalio ń Mika nɛ́ Matania, Zikeli tↄũna, Bɛlɛkia sĩ́wɛnao 16 ń Semaia nɛ́ Obadia, Galali tↄũna, Yedutu sĩ́wɛnao ń Asa nɛ́ Bɛlɛkia, Ɛlikana pↄ́ kú Nɛtofa tↄũnao.

17 Bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ tↄ́n kɛ: Saluũ, Akubu, Talemↄ, Aimani ń ń gbɛ̃́ↄ. Saluũ mɛ́ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 18 Ɔ̃mɛ ìↄ Kí Bĩ́ibↄlɛ pↄ́ kú gukpɛ oi dↄ̃́a e ń a gbão. Gbɛ̃́piↄ mɛ́ Levii buiↄ fã́ani bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ũ. 19 Kole nɛ́ Saluũ, Abiasafa tↄũna, Kole sĩ́wɛna ń a gbɛ̃́ Kole buiↄ mɛ́ Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ dↄ̃̀anaↄ ũ lá ń deziↄ dɛ Dii bòo bↄlɛdↄ̃anaↄ ũ yãawa. 20 Ɛleazaa nɛ́ Finɛasi mɛ́ ń dↄaana ũ gↄↄ bee, mɛ́ Dii kuaànↄ. 21 Mɛsɛlɛmia nɛ́ Zakali mɛ́ Kpaaũkpɛ bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana ũ.

22 Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sɛ́ bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ũↄ píi gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń kuɛplaoɛ (212). An tↄ́ↄ ku taalau ń wɛ̃́lɛↄ guu. Davidi ń gu'ena Samuɛlio mɛ́ zĩ gbiapi dà ń deziↄnɛ. 23 Ampiↄ ń ń buiↄ mɛ́ Dii ua bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ũ. 24 Aaìↄ zɛzɛa kpɛ́pi gola síiↄ̃ↄwa, gukpɛ, bɛ'aɛ, gugbãntoo ń gɛↄmidↄkĩio. 25 Zĩeↄ an gbɛ̃́ pↄ́ aa ku wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛoↄ ìↄ mↄ zĩkɛińnↄ gↄↄ soplapla. 26 Zĩpiá bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn síiↄ̃piↄ yã́ɛ. Levii buipiↄ mɛ́ ì Lua ua kpɛ́nɛↄ ń a làasiↄ dↄ̃́a. 27 Aaì zɛzɛ lia Lua uai gwã́, aaìↄ dↄ̃́a. Ampiↄ mɛ́ aaìↄ a zɛ́ kili kũa, aaìↄ wɛ̃ lá gu lɛ́ dↄ.

28 An gbɛ̃eↄ ìↄ laaidↄ Lua ua zĩkɛbↄↄwa. Tó wà gɛ̃̀ò ge tó wà bↄ̀ò, aamɛ aaìↄ nao. 29 Wà ń gbɛ̃eↄ dìlɛ aaↄ laaidↄ Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ pↄ́ↄ ń a zĩkɛbↄↄwa ń pↄ́wɛntio ń vɛ̃ɛo ń nísio ń tulaletio ń pↄ́ gĩnanaↄ. 30 Sa'onaeↄ mɛ́ aaì pↄ́ gĩnanapiↄ yãalɛkↄ̃u. 31 Pɛ̃ɛkɛa† mɛ́ Levii nɛ́ Kole bui Saluũ nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia Matitia zĩ ũ. 32 Aà gbɛ̃́ Kole buieↄ mɛ́ aaìↄ pɛ̃ɛ pↄ́ wì kálɛ dↄ̀ↄdↄↄ kã́mabogↄↄzĩ kɛ.‡

33 Levii bui uabele lɛ̀sinaↄ mɛ́ aaìↄ ku Lua ua kpɛ́nɛↄ guu. Wìli zĩ pãle danɛ́o, asa aaìↄ ń zĩ kɛ fãanɛ ń gwãasĩnaoɛ. 34 Ampiↄ mɛ́ Levii bui uabele pↄ́ kú Yelusalɛũↄ ũ, gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ wà ń tↄ́ dàlauↄ ũ.

Saulu buiↄ

35 Yeiɛli mɛ́ Gabaↄ̃ↄ kàlɛ, ↄ̃ a ku we. Aà na tↄ́n Maaka. 36 Aà yoan Abedↄ̃ ũ. A gbɛa Zuu, Kisi, Baali, Nɛɛ, Nadabu, 37 Gedoo, Ahio, Zakali 38 ń Simɛa mae Mikeloo. Aa kú ń gbɛ̃́ↄ saɛ Yelusalɛũɛ.

39 Nɛɛ Kisi ì, Kisi Saulu ì, Saulu Yonatãa ì ń Malakisuao ń Abinadabuo ń Isibosɛo. 40 Yonatãa mɛ́ Mika mae Mɛfibosɛ ì. 41 Mikapi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Pitↄ̃, Mɛlɛki, Talea ń Aazao. 42 Aaza Yada ì, Yala Alemɛ ì ń Azemavɛo ń Zimlio. Zimli Mↄza ì, 43 Mↄza Binɛa ì, Binɛa Lefaia ì, Lefaia Ɛlasa ì, Ɛlasa Aseli ì.

44 Aseli nɛgↄ̃ɛ ì sooloɛ. An tↄ́n kɛ: Azikaũ, Bokelu, Isimaɛla, Sealia, Obadia ń Ananio. Aseli nɛgↄ̃ɛↄn we píi.

10

Kí Saulu gaa

(1Sam 31.1-13)

1 Filitɛ̃ↄ zĩkà ń Isailiↄ, ↄ̃ Isailiↄ bàalɛ̀nɛ́, an daside gàga Giliboa gbɛpↄlɛu. 2 Kɛ́ Filitɛ̃ↄ pɛ̀lɛ Saulu ń a nɛgↄ̃ɛↄzi, ↄ̃ aa aà nɛ́ↄ Yonatãa ń Abinadabuo ń Malakisuao dɛ̀dɛ. 3 Zĩ pↄ́ lìaa Sauluzi pãsĩkũ̀, ↄ̃ kàzunaↄ aà pà, à kɛ̀'ĩa. 4 Ɔ̃ a ò a zĩkabↄkũnaɛ: Ǹ ń fɛ̃nda wo, ní ma zↄ̃ ǹ ma dɛò. Tó ni kɛ màao, gyafↄↄdeɛ beeↄ mↄ kↄ̃̀ↄ'omanↄɛ. Ɔ̃ vĩa aà zĩkabↄkũnapi kũ̀, i weio, ↄ̃ Saulu a fɛ̃nda sɛ̀ à azĩa ò'oa. 5 Kɛ́ aà zĩkabↄkũnapi è à gà, ↄ̃ à azĩa ò'o a fɛ̃ndaa sↄ̃, aa gà ḿpii. 6 Màa Saulu ń a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ ń a bɛdeↄ gàga ḿpii sãnu.

7 Kɛ́ Isaili pↄ́ kú guzulɛu weↄ è ń zĩgↄ̃ↄ bàalɛ̀ mɛ́ Saulu ń a nɛgↄ̃ɛↄ gàga, ↄ̃ aa bàalɛ̀ sↄ̃, aa ń wɛ̃́lɛↄ tò we, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ mↄ̀ zↄ̃̀lɛu. 8 Kɛ́ a gu dↄ̀, ↄ̃ Filitɛ̃ↄ mↄ̀ pↄ́ↄ woloi gbɛ̃́ pↄ́ gàgaↄwa, ↄ̃ aa Saulu ń a nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ gɛ è kálɛa Giliboa gbɛpↄlɛu. 9 Ɔ̃ aa Saulu mi zↄ̃̀ aa aà gↄ̃kɛbↄↄ wòlowà, ↄ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa a bao fã̀ɛ Filitɛ̃ↄ bùsuu píi ń ń tã́akpɛↄ. 10 Wà aà gↄ̃kɛbↄↄ kàlɛ ń tã́aↄ kpɛ́u, ↄ̃ wà aà mi lòo Dagↄ̃ kpɛ́u.

11 Kɛ́ Yabɛsi Galadadeↄ yã́ pↄ́ Filitɛ̃ↄ kɛ̀ Sauluɛpi mà màa, 12 ↄ̃ an nɛgↄ̃naↄ fɛ̀lɛ píi, aa Saulu ń a nɛgↄ̃ɛↄ gɛↄ sɛ̀lɛ tàò Yabɛsi. Aa ń vĩ́ gbɛ̃́nɛli gbáu we, ↄ̃ aa lɛyè e gↄↄ sopla.

13 Saulu gà kɛ́ à bↄ̀ Dii kpɛ yã́iɛ. I Dii yãdao,* à gɛ̀ yãgbɛ̀a gɛ̀sisinawa se.† 14 I yãgbɛa Diiwao. A yã́i Dii aà dɛ̀i, ↄ̃ à Yɛse nɛ́ Davidi kpà kpalau aà gbɛu.

11

Davidi kpaa Isailiↄ kpalau

(2Sam 5.1-10)

1 Isailiↄ mↄ̀ Davidi kĩ́i ḿpii Hɛblↄ̃ aa mɛ̀: Wá au doũɛ. 2 Za zi, baa gↄↄ pↄ́ Saulu dɛ kía ũ, ḿmɛ ni dↄaawɛ̃ɛ zĩlau gɛa ń suao. Ɔ̃ Dii n Lua ònɛ ḿmɛ ńyↄ̃ↄ dɛ a gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũ, an kía ũ. 3 Kɛ́ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mↄ̀ kí Davidi kĩ́i Hɛblↄ̃ ḿpii, we à lɛdoũkɛ̀uńnↄ Dii aɛ, ↄ̃ aa nísikà aà miwa aa aà kpà Isailiↄ kpalau, lá Dii dà Samuɛliɛ a òwa.

4 Davidi ń Isailiↄ tↄ̃̀u Yelusalɛũ pↄ́ wì mɛ lↄ Yebusi* ḿpii. Ɔ̃ Yebusideↄ 5 ò Davidiɛ: Ńyↄ̃ gɛ̃ lao. Ń beeo Davidi wɛ̃́lɛ bĩ́ide pↄ́ wì mɛ lↄ Siↄnapi sì, ↄ̃ à gↄ̃̀ aà wɛ̃́lɛ ũ. 6 Gↄↄ bee Davidi mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aa lɛ̀lɛ Yebusideↄwa káau mɛ́ a gↄ̃ zĩgↄ̃ↄ swana ũ, an gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Zeluia nɛ́ Yoabu mɛ́ gɛ̀ káau, ↄ̃ à gↄ̃̀ ń swana ũ. 7 Davidi bɛkpà wɛ̃́lɛ bĩ́idepiu, ↄ̃ wà tↄkpàɛ̀ Davidi Wɛ̃́lɛ. 8 À kpɛ́ↄ dↄ̀dↄ lìai za gu pↄ́ wà Milo ɛ kàka ń bùsuo e a bĩ́iwa, mɛ́ Yoabu wɛ̃́lɛpi gu pↄ́ gↄ̃̀ↄ kɛ̀kɛ. 9 Davidi gbãa lɛ́ dɛdɛɛ, asa Dii Zĩgↄ̃de kuaànↄɛ.

Davidi nɛgↄ̃naↄ

(2Sam 23.8-39)

10 Davidi nɛgↄ̃naↄ kíaↄ yã́n kɛ. Ampiↄ ń Isailiↄ píi aa zɛ̀aànↄ aà kíakɛ yã́ musu. Aa aà kpà Isailiↄ kía ũ lá Dii òwa. 11 Davidi nɛgↄ̃napiↄ tↄ́n kɛ: Akemↄ gbɛ̃́ Yasↄbaũ mɛ́ nɛgↄ̃n tↄde gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ swana ũ. Aàpi mɛ́ sↄ̃na sɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄoↄzi, à ń zↄ̃zↄ̃ò píi gↄↄdoũzĩ.

12 Aà gbɛa Dodai nɛ́ Ɛleazaa, Ahoa gbɛ̃́ kú nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ guu lↄ. 13 A kú ń Davidio gↄↄ pↄ́ Filitɛ̃ↄ kã̀aa aa zĩkà Pasadamiũ. Isailiↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀ gu pↄ́ naa bú kúu. 14 Aàpi ń a gbɛ̃́ↄ aamɛ zɛ̀ wà gì búpi guoguo. Aa Filitɛ̃ↄ dɛ̀dɛ, ↄ̃ Dii tò aa zĩ̀ zↄ̃ↄ blè gↄↄ bee.

15 Nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwiↄ guu, gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ mɛ́ bↄ̀ gɛ̀ Davidi kĩ́i Adulaũ gbɛ̀'ɛu. Filitɛ̃ↄ gãli bòo kálɛa Lefai guzulɛu. 16 Gↄↄ bee Davidi ku sɛ̃gbãu mɛ́ Filitɛ̃ gudↄ̃anaↄ ku Bɛtɛlɛũ. 17 Davidi lɛ́ a bɛ í nidɛ à mɛ̀: Démɛ a gɛ́ Bɛtɛlɛũ bↄlɛ lↄ̀ↄ'i tↄ́imɛɛi? 18 Ɔ̃ gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ gɛ̀ gɛ̃̀ Filitɛ̃ↄ bòou, aa Bɛtɛlɛũ bↄlɛ lↄ̀ↄpi í tↄ̀ sùò Davidiɛ. Ɔ̃ i we mìo, a tↄ̃̀lɛ Diiɛ sa'o'i ũɛ. 19 À mɛ̀: Kai ma Lua, má fↄ̃ íɛ bee mio. Gbɛ̃́ pↄ́ aa gì ń wɛ̃niiↄ auɛ! I we mìo. Nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ yãkɛan we.

20 Yoabu dãuna Abisai mɛ́ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwipiↄ swana ũ. Aàpi mɛ́ sↄ̃na sɛ̀ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄoozi à ń dɛdɛ, ↄ̃ à tↄbↄ̀ gbɛ̃ↄn baakwipiↄ guu. 21 À tↄbↄ̀ dɛ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄla, ↄ̃ à gↄ̃̀ ń dↄaana ũ, kási a ku nɛgↄ̃n tↄde gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ guuo.

22 Yoiada nɛ́ Benaia, Kabazee gbɛ̃́á zĩ̀kan wↄ́ↄdeɛ. Aà yãkɛaↄ dasi. À Mↄabu nɛgↄ̃n tↄdeↄ dɛ̀ gbɛ̃ↄn pla. À gɛ̃̀ ɛ guu gↄↄ pↄ́ lougbɛ kwɛ̀, à nↄ̀ↄmusu dɛ̀u. 23 À Egipi gbɛ̃́ pↄ́ a gbã̀a kà gã̀sĩsuu sↄo dɛ̀. Egipi gbɛ̃́pi sↄ̃mpa dɛ lán zwã̀atãn àsaliwaɛ, ↄ̃ Benaia sↄ̃̀aàzi ń goo, à aà sↄ̃napi sìwà à aà dɛ̀ò. 24 Yoiada nɛ́ Benaia mɛ́ yã́piↄ kɛ̀, ↄ̃ à tↄbↄ̀ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwipiↄ guu. 25 À tↄbↄ̀ dɛ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwipiↄla, kási a ku nɛgↄ̃n tↄde gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ guuo. Ɔ̃ Davidi aà dìlɛ a dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

26 Nɛgↄ̃napiↄ tↄ́n kɛ:

Yoabu dãuna Asaɛli,

Dodo nɛ́ Ɛlana Bɛtɛlɛũ gbɛ̃́,

27 Alodi gbɛ̃́ Samↄ,

Peloni gbɛ̃́ Ɛlɛzi,

28 Tekoa gbɛ̃́ Ikesi nɛ́ Ila,

Anato gbɛ̃́ Abiɛzɛɛ,

29 Usa gbɛ̃́ Sibekai,

Ahoa gbɛ̃́ Ilai,

30 Nɛtofa gbɛ̃́ Malai,

Nɛtofa gbɛ̃́ Baana nɛ́ Ɛlɛbu,

31 Gibɛa pↄ́ kú Bɛ̃yãmɛɛ bùsuu gbɛ̃́ Libai nɛ́ Itai,

Pilatↄ̃ gbɛ̃́ Benaia,

32 Gaasi guzulɛ gbɛ̃́ Idai,

Alaba gbɛ̃́ Abiɛli,

33 Bauliũ gbɛ̃́ Azemavɛ,

Saaleboni gbɛ̃́ Ɛliaba,

34 Gizoni gbɛ̃́ Asɛũ nɛgↄ̃ɛↄ,

gusĩsĩde gbɛ̃́ Sage nɛ́ Yonatãa,

35 gusĩsĩde gbɛ̃́ Sakaa nɛ́ Ahiaũ,

Ulu nɛ́ Ɛlifala,

36 Mɛkɛla gbɛ̃́ Efɛɛ,

Peloni gbɛ̃́ Ahia,

37 Kaamɛli gbɛ̃́ Ɛzɛlo,

Ɛzɛbai nɛ́ Naalai,

38 Natã dãuna Yoɛli,

Ageli nɛ́ Mibaa,

39 Amↄni bui Zɛlɛki,

Beelo gbɛ̃́ Naalai, Zeluia nɛ́ Yoabu zĩkabↄkũna,

40 Yɛtɛɛ buiↄ Ila ń Galebuo

41 Iti bui Uli,

Alai nɛ́ Zabada,

42 Siza nɛ́ Adina, Lubɛni buiↄ swana

ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn baakwi.

43 Maaka nɛ́ Anana,

Miti gbɛ̃́ Yosafa,

44 Asalo gbɛ̃́ Uzia,

Aloee gbɛ̃́ Otaũ nɛgↄ̃ɛↄ Sãma ń Yeiɛlio,

45 Simɛli nɛ́ Yediaɛ

ń a dãuna Yoha Tizi gbɛ̃́o,

46 Maava gbɛ̃́ Ɛliɛli,

Ɛlinaaũ nɛgↄ̃ɛↄ Yelibai ń Yosaviao,

Mↄabu gbɛ̃́ Itamaa,

47 Ɛliɛli ń Ɔbɛdio

ń Mɛzobi gbɛ̃́ Yaasiɛo.

12

Zĩgↄ̃ pↄ́ nà Davidiwa Saulu gↄↄↄ

1 Kɛ́ Kisi nɛ́ Saulu Davidi yà, gbɛ̃́ pↄ́ aa nà Davidiwa Zikilagaↄ tↄ́n kɛ. Aa ku nɛgↄ̃na pↄ́ dↄ̀aàlɛ zĩlauↄ guuɛ. 2 Aa sáↄ ń gbɛmaↄ kũa, aaì ka ge gbɛ zu ń ↄplaao ń ↄzɛɛo píiɛ. Saulu zĩa bui Bɛ̃yãmɛɛ buiↄnɛ, aan kɛ:

3 An swana Ahiɛzɛɛ, Gibɛa gbɛ̃́ Semaanɛ ń aà dãuna Yoasio, Azemavɛ nɛgↄ̃ɛↄ Yeziɛli ń Pɛlɛtio, Belaka ń Anato gbɛ̃́ Yehuo, 4 Gabaↄ̃ↄ gbɛ̃́ Isimaia pↄ́ dɛ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwiↄ dↄaanaↄ do ũ, 5 Selemia, Yaaziɛ, Yohanani, Gedela gbɛ̃́ Yozaba, 6 Ɛluzai, Yelimↄ, Bealia, Semalia, Alufi bui Sefatia, 7 Ɛlikana, Isia, Azalɛli, Kole buiↄ Yoɛzɛɛ ń Yasↄbaũo 8 ń Gedoo gbɛ̃́ Yeloaũ nɛgↄ̃ɛↄ Yoela ń Zebadiao.

9 Gada buieↄ ńzĩa kpà Davidiwa sɛ̃gbãu. Gↄ̃sa gbãaↄnɛ. Aaìↄ ku zĩ̀ sↄu guuɛ, mɛ́ aa sɛ̀ngbao ń sↄ̃nao dↄ̃. An oa bↄ̀ nↄ̀ↄmusuwa, mɛ́ aaìↄ wãa gusĩsĩdeu lán tuewa. 10 Ezɛɛ mɛ́ ń swana ũ, a plaade Obadia, a àaↄ̃de Ɛliabu, 11 a síiↄ̃de Misimana, a sↄode Zelemii, 12 a soolode Atai, a soplade Ɛliɛli, 13 a swaaↄ̃de Yohanani, a kɛ̃okwide Ɛlizaba, 14 a kwide Zelemii, a kuɛdode Mabanai.

15 Gada buipiↄá zĩgↄ̃ swanaↄnɛ. An gbɛ̃́ pↄ́ a gbãa kɛ̃́sãańzi gbãa mɛ́ sáa ń gbɛ̃ↄn basↄoↄ gbãao. An gbɛ̃́ pↄ́ dɛńlaↄ sↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo pↄ́. 16 Ɔ̃mɛ bùa Yuudɛ̃wa mↄ sɛ̃́ia guu gↄↄ pↄ́ à pà, aa tò guzulɛdeↄ tilɛ̀ gukpɛ ń bɛ'aɛo píi.

17 Bɛ̃yãmɛɛ buieↄ ń Yudaeↄ mↄ̀ nà Davidiwa sɛ̃gbãu lↄ. 18 Davidi gɛ̀ dàńlɛ à mɛ̀: Tó aafia álɛ mↄa à dↄmalɛ, mí gbãakpaázi ń nↄ̀sɛmɛndoo. Tó álɛ mↄ́ ma kpái ma ibɛɛↄwa, baa kɛ́ mi yãpãsĩkɛɛ́oɛ sↄ̃, wá deziↄ Lua a e, i yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ. 19 Ɔ̃ Lua Nisĩna dɛ̀dɛ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwipiↄ swana Amasaiwa à mɛ̀:

N gbɛ̃́ↄn wá ũ, Davidi,

wa zɛnnↄɛ, Yɛse nɛ́.

Lua aafia kã́fĩnɛ,

Lua n dↄnlɛdeↄ gba aafia lↄ,

asa n Lua a dↄnlɛɛ.

Ɔ̃ Davidi ń dílɛ à ń kɛ́ a zĩgↄ̃ gbãamↄnɛdeↄ swanaↄ ũ.

20 Manase buieↄ nà Davidiwa gↄↄ pↄ́ aàpi ń Filitɛ̃ↄ lɛ́ gɛ́ zĩkai ń Sauluo. Ɔ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ i dↄ Filitɛ̃ↄlɛo, asa Filitɛ̃ kíaↄ mɛ́ lɛkpàaĩ, ↄ̃ aa aà gbàɛ aa mɛ̀: Tó à zɛ̀ ń a dii Sauluoɛ, aa wá mi zↄ̃zↄ̃ɛ. 21 Manase bui pↄ́ nà Davidiwa gↄↄ pↄ́ à tà Zikilagaↄn kɛ: Adena, Yozaba, Yediaɛ, Mikaila, Yozaba, Ɛlihu ń Ziletaio. Aamɛ Manase bui zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ũ. 22 Aa dↄ̀ Davidilɛ gbãamↄnɛdeↄ yã́ musu, asa gↄ̃sa gbãaↄnɛ ḿpii, Davidi zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ. 23 Lá gu lɛ́ dↄ wìↄ mↄ Davidi kĩ́i dↄiaàlɛ e aà zĩgↄ̃ↄ gɛ̀ dasikũ̀ lán Lua ìwaↄwaɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ nà Davidiwa Hɛblↄ̃ↄ

24 Gbɛ̃́ pↄ́ aa gↄ̃kɛbↄↄ kũa aa mↄ̀ Hɛblↄ̃ Davidi kpái kpalau Saulu gbɛu lá Dii òwaↄ dasilɛn kɛ: 25 Yuda pↄ́ sɛ̀ngbao ń sↄ̃naↄ kũaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ soolo n ↄ̀aa síiↄ̃oɛ (6.800). 26 Simɛↄ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla ń basↄooɛ (7.100). 27 Levii buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (4.600). 28 Aalona buiↄ dↄaana Yoiada ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄooɛ (3.700). 29 Ɛ̀waaso nɛgↄ̃n Zadoki kú ń guu ń a bɛ'uabeleↄ gbɛ̃ↄn bao ń plao. 30 Saulu zĩa bui Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ɛ (3.000). Bɛ̃yãmɛɛ bui dasideↄ ku Saulu kpɛ e tiaɛ. 31 Ɛflaiũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń ↄ̀aa síiↄ̃oɛ (20.800). Gↄ̃sa gbãa tↄdeↄnɛ ń gbɛ̃́ↄ guu. 32 Manase bui pↄ́ kú bɛ'aɛ oiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao plasaiɛ (18.000). Gbɛ̃́piↄ wà ń plɛ́ aa gɛ́ Davidi kpái kpalau. 33 Isakaa bui dↄaanaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa doɛ. Aa gↄↄ bee yã́ dↄ̃ mɛ́ aa laai vĩ a yã́ musu, aa dↄ̃ lá à kũ̀ Isailiↄ kɛ. Aa kú ń ń ìwaↄ píi. 34 Zabulↄni bui pↄ́ aa zĩ dↄ̃ mɛ́ aa gↄ̃kɛbↄ dↄ́ɛ dↄ̃ↄ píi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwiɛ (50.000). Aa ku aà kpɛ ń nↄ̀sɛmɛndooɛ 35 Nɛfatali bui dↄaanaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoɛ ń ń ìwaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń soplao (37.000), baade ń a sɛ̀ngbaoo ń a sↄ̃nao. 36 Dã bui pↄ́ aa ku zĩ̀ sↄu guuↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi plasaio ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (28.600). 37 Asɛɛ bui pↄ́ zĩ dↄ̃ mɛ́ aa ku sↄu guuↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blaɛ (40.000). 38 Lubɛni buiↄ ń Gada buiↄ ń Manase bui pↄ́ kú Yuudɛ̃ baaleↄ gbɛ̃ↄn sↄ́sↄo lɛɛ basooloɛ (120.000). An baade ń a gↄ̃kɛbↄↄ.

39 Gbɛ̃́piↄá zĩgↄ̃ↄnɛ ḿpii, aaìↄ ku sia zĩlau sↄu guuɛ. Aa mↄ̀ Hɛblↄ̃ ń nↄ̀sɛmɛndoo Davidi kpái kpalau, i gↄ̃ Isaili bui píi kía ũ. Ɔ̃ Isaili kĩniↄ làasoo doũpi kɛ̀ lↄ, aa ye Davidi kpaa kpalaui. 40 Ɔ̃ aa gↄↄ àaↄ̃ kɛ̀ ń Davidio we, aa pↄblè aa vɛ̃ɛmì, asa an bɛdeↄ kũ̀sũakɛ̀nɛ́ɛ. 41 Bee gbɛa an saɛde pↄ́ kú Isakaa buiↄ bùsuu ń Zabulↄni buiↄ bùsuo e à gɛ̀ pɛ̀ Nɛfatali bui pↄ́ kú zã̀ↄ bùsuwaↄ aa pↄblea dì zàa'ĩnaↄnɛ ń yiongoↄ ń sↄ̃baonaↄ ń zuↄ aa mↄ̀onɛ́ɛ. Pↄ́wɛnti diɛ ń kaadↄɛmbɛ giiↄ ń vɛ̃ɛbɛ giiↄ ń vɛ̃ɛo ń nísio ń zuↄ ń sãↄ, kɛ́ Isailiↄ lɛ́ pↄnakɛ yã́i.

13

Sua ń Dii kpagoloo Yelusalɛũ

(2Sam 6.1-11)

1 Davidi lɛkpàaĩ ń a zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ń a gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ dↄaanaↄ píi. 2 Ɔ̃ a ò Isailiↄnɛ píi: Tó à kɛ̀ɛ́ maa, mɛ́ a dɛ Dii wá Lua pↄeã ũɛ, wà lɛ́kpãsãkɛ wá gbɛ̃́ kĩni pↄ́ kú Isaili bùsuuↄnɛ píi ń sa'onaↄ ń Levii bui pↄ́ kúńnↄ ń wɛ̃́lɛↄ guuↄ, aa mↄ kãaawanↄ, 3 wí gɛ wá Lua kpagolo sɛ́ suò wá kĩ́i, asa wi yãgbɛawà Saulu gↄↄo. 4 Gbɛ̃́ pↄ́ kãaaapiↄ wèi màa, asa à kɛ̀ ḿpiiɛ maaɛ.

5 Ɔ̃ Davidi Isailiↄ kã̀aa za Egipi swa Sikooi e à gɛ̀ pɛ̀ Amata bↄlɛwa, kɛ́ aa Lua kpagolo sɛ́ Kiliayaaliũ aa suò. 6 Ɔ̃ Davidi ń Isailiↄ gɛ̀ Kiliayaaliũ pↄ́ wì mɛ lↄ Baala, Yuda bùsuu ḿpii, kɛ́ aa gɛ wà Dii Lua kpagolo sɛ́ wà suò. Dii ìↄ kible kpagolopi musu malaika gã̀sĩadeↄ zãnguo* ↄ̃ aà tↄ́ kuwà. 7 Ɔ̃ aa kpagolopi sɛ̀ Abinadabu bɛ,† aa dà zugo dafu guu aa dàò zɛ́u, Uza ń Ahio mɛ́ lɛ́ gɛò. 8 Davidi ń Isailiↄ lɛ́ ↄ̃wã Lua aɛ ń gbãa pua lɛ́u ḿpii ń lɛsiao. Wàlɛ mↄↄnalɛ ń kúuo ń gã̀ao ń sɛ̃́sɛ̃naↄ ń kã̀aeↄ.

9 Kɛ́ aa kà Kidↄ̃ ésegbɛ̃kĩi, zuↄ gɛ̃nalɛ̀, ↄ̃ Uza ↄbↄ̀ kpagolopi kũ̀. 10 Ɔ̃ Dii pↄ pàaàzi à aà lɛ̀ we, kɛ́ à ↄnà kpagolopiwa yã́i, ↄ̃ à gà‡ Lua aɛ we. 11 Davidi pↄ pà, kɛ́ Dii pↄ fɛ̃̀ Uzazi yã́i, ↄ̃ wì mɛ gupiɛ Pↄfɛ̃a'uzazi e ń a gbão. 12 Gↄↄ bee ↄ̃ vĩa Davidi kũ̀ Lua yã́ musu à mɛ̀: Kpelewa má kɛ mà Lua kpagolo sɛ́ mà taòi? 13 Ɔ̃ i sɛ sùò a wɛ̃́lɛu lↄo, à lìlɛ tàò Gata gbɛ̃́ Ɔbɛdɛdↄũ bɛ.

14 Lua kpagolopi ku aà bɛ e mↄ àaↄ̃, ↄ̃ Dii ɛ̀fãaikɛ̀ aà bɛdeↄnɛ ń pↄ́ pↄ́ a vĩↄ píi.§

14

Davidi zĩblea Filitɛ̃ↄwa

(2Sam 5.11-25)

1 Tii kí Hilaũ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Davidiwa ń sɛdɛ líↄ ń gbɛ̀'ãnaↄ ń li'ãnaↄ kpɛdↄiɛ̀. 2 Ɔ̃ Davidi dↄ̃̀ sa kɛ́ Dii a kpa Isailiↄ kía ũɛ, mɛ́ à a kpala kã̀fĩɛ maamaa, kɛ́ Isailiↄ dɛ Luapi gbɛ̃́ↄ ũ yã́i.

3 Davidi ɛ̀a nↄeↄ sɛ̀ Yelusalɛũ lↄ, ↄ̃ à nɛgↄ̃ɛↄ ń nɛnↄɛↄ ì'ińnↄ. 4 Nɛgↄ̃ɛ pↄ́ à ń í Yelusalɛũpiↄ tↄ́n kɛ: Samua, Sobabu, Natã, Salomↄↄ, 5 Ibaa, Ɛlisua, Ɛlifele, 6 Nↄga, Nɛfɛgi, Yafia, 7 Ɛlisama, Ɛliada ń Ɛlifeleo.

8 Kɛ́ Filitɛ̃ↄ mà wà Davidi kpà Isaili bui píi kía ũ, ↄ̃ ampii aa gɛ̀ lɛ́ aà wɛ. Kɛ́ Davidi a baomà, ↄ̃ à gɛ̀ daińlɛ. 9 Filitɛ̃ↄ mↄ̀ lɛ̀lɛ Lefai guzulɛdeↄwa, 10 ↄ̃ Davidi gbɛ̀a Luawa à mɛ̀: Mà gɛ́ lɛ́lɛi Filitɛ̃ↄwa, ńyↄ̃ ń namɛɛ ma ↄzĩa? Dii wèwà à mɛ̀: Gɛ́, má ń nanɛ n ↄzĩ. 11 Ɔ̃ Davidi ń a gbɛ̃́ↄ gɛ̀ Baali Pelaziũ, ↄ̃ à zĩblèmá we. Davidi mɛ̀: Lua dↄ̀aamɛɛ à bↄ̀ mↄ̀ ma ibɛɛↄwa ń gbãao, lá í ì gufↄ̃ bùiwa. Ɔ̃ à tↄkpà gupiɛ Baali Pelaziũ.* 12 Filitɛ̃ↄ ń tã́aↄ tò we, ↄ̃ Davidi mɛ̀ wà kpasa.

13 Ɔ̃ Filitɛ̃ↄ ɛ̀a mↄ̀ lɛ̀lɛ Lefai guzulɛdeↄwa lↄ. 14 Ɔ̃ Davidi ɛ̀a gbɛ̀a Luawa lↄ. Lua wèwà à mɛ̀: Ńsu gɛ́má súsuo. Liańzi, ní lɛ́lɛmá bↄaa ń kpɛ̃̀ kpɛ́o. 15 Tó a táa'okĩi mà lípiↄ mia, à bↄmá ń zĩo, asa ma bↄ dↄaaɛ́n we, kɛ́ mà zĩble Filitɛ̃ zĩgↄ̃ↄwa yã́i. 16 Davidi kɛ̀ màa lá Lua òɛwa, ↄ̃ aa zĩblè Filitɛ̃ zĩgↄ̃ↄwa za Gabaↄ̃ↄ e à gɛ̀ pɛ̀ Gɛzɛɛwa. 17 Davidi tↄ́ lì bùsuↄla píi, ↄ̃ Dii tò bui píi vĩakɛ̀ɛ̀.

15

Sua ń Dii kpagoloo Yelusalɛũ

(2Sam 6.12-22)

1 Kɛ́ Davidi kpɛdↄ̀dↄ azĩaɛ a wɛ̃́lɛ guu, ↄ̃ à gukɛ̀kɛ Lua kpagoloɛ, à zwã̀akpɛ dↄ̀ɛ̀ 2 à mɛ̀: Gbɛ̃e Lua kpagolo sɛa zɛ́ vĩo, sema Levii buiↄ bàasio, asa Dii mɛ́ ń dílɛ a sɛnaↄ ũ, aaiↄ a zĩ kɛ gↄↄpii.

3 À Isaili bui píi kã̀aa Yelusalɛũ, kɛ́ aa gɛ Dii kpagolopi sɛ suò gu pↄ́ a kɛ̀kɛɛ̀u. 4 Ɔ̃ à Aalona buiↄ ń Levii buiↄ sìsi: 5 Kɛata buiↄ dↄaana Uliɛli ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn basooloↄ. 6 Mɛlali buiↄ dↄaana Asaia ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń baooↄ. 7 Geesↄ̃ buiↄ dↄaana Yoɛli ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn basoolokwiↄ. 8 Ɛlizafã buiↄ dↄaana Semaia ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa doↄ. 9 Hɛblↄ̃ buiↄ dↄaana Ɛliɛli ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn basiiↄ̃ↄ. 10 Uziɛli buiↄ dↄaana Aminadabu ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn basↄokwi ń plaoↄ.

11 Ɔ̃ Davidi sa'onkiaↄ Zadoki ń Abiataao sìsi ń Levii buiↄ Uliɛli, Asaia, Yoɛli, Semaia, Ɛliɛli ń Aminadabuo. 12 A ònɛ́: Levii bui dↄaanaↄn á ũ. Ápiↄ ń á gbɛ̃́ↄ à gbãbↄ ázĩaɛ, í gɛ́ Dii Isailiↄ Lua kpagolo sɛ́ à suò gu pↄ́ má kɛ̀kɛɛ̀u. 13 Dii wá Lua pↄ fɛ̃̀wázi káau, kɛ́ á Levii buiↄ ámɛ á sɛao yã́i. Wi yãgbɛawà a zɛ́wao. 14 Ɔ̃ Sa'onaↄ ń Levii bui kĩniↄ gbãbↄ̀ ńzĩaɛ, kɛ́ aa Dii Isailiↄ Lua kpagolo sɛ suò yã́i. 15 Ɔ̃ Levii buipiↄ gɛ̀ Lua kpagolo sɛ dà ń gã̀u, aalɛ suò ń a sɛ́liↄ lá Dii ò Mↄiziɛwa.

16 Ɔ̃ Davidi ò Levii bui dↄaanaↄnɛ aa ń gbɛ̃eↄ dilɛ aaↄ lɛsi ń pↄ́'ↄbↄnaↄ: Domaↄ ń mↄↄnaↄ ń sɛ̃́sɛ̃naↄ, an pↄna súu iↄ dↄ. 17 Ɔ̃ Levii buipiↄ Yoɛli nɛ́ Emani dìlɛ ń Bɛlɛkia nɛ́ Asafao ń Mɛlali bui Kusaia nɛ́ Etanio. 18 An kwàasiↄn kɛ: Zakali, Yaaziɛ, Semilamↄ, Yeiɛli, Uni, Ɛliabu, Benaia, Maasea, Matitia, Ɛlifeleu, Mikinɛia, Ɔbɛdɛdↄũ, Yeiɛli ń Azaziao. 19 Lɛ̀sin dↄaanaↄ Emani, Asafa ń Etanio lɛ́ mↄgotɛ̃ sɛ̃́sɛ̃naↄ lɛ́. 20 Zakali, Aziɛli, Semilamↄ, Yeiɛli, Uni, Ɛliabu, Maasea ń Benaiao lɛ́ doma'ↄ gèele lɛ́. 21 Matitia, Ɛlifeleu, Mikinɛia, Ɔbɛdɛdↄũ, Yeiɛli ń Azaziao lɛ́ mↄↄna'ↄ kelena lɛ́.

22 Levii bui dↄaana Kenania mɛ́ kpagolosɛnaↄ dↄaana ũ. Ì yãdanɛ́, kɛ́ a dↄ̃a vĩ a guu yã́i. 23 Bɛlɛkia ń Ɛlikanao mɛ́ kpagolopi dↄ̃̀anaↄ ũ. 24 Sa'onaɛ beeↄ mɛ́ lɛ́ kã̀aepɛ Lua kpagolo aɛ: Sebania, Yosafa, Nɛtanɛli, Amasai, Zakali, Benaia ń Ɛliɛzɛɛo. Ɔbɛdɛdↄũ ń Yehiao dɛ a dↄ̃̀anaↄ ũɛ lↄ.

25 Màa Davidi ń Isailiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ gɛ̀ Dii bàakuańnↄ kpagolo sɛ̀ Ɔbɛdɛdↄũ bɛ, aalɛ suò ń pↄnao. 26 Lua dↄ̀ Levii bui pↄ́ kpagolopi sɛaↄlɛ, ↄ̃ wà sa'ò ń zuswanaↄ mɛ̀n sopla ń sãsakaoↄ mɛ̀n sopla lↄ. 27 Davidi bàabaa gomusu daa ń Levii bui pↄ́ kpagolo sɛaↄ ń ń dↄaana Kenaniao ń lɛ̀sinaↄ píi. Davidi bàabaa sa'o'ula daa lↄ. 28 Màa Isaili bui píi lɛ́ su ń Dii kpagoloo ń kúkuakɛao ń kuu'ↄo ń kã̀ae'ↄo ń sɛ̃́sɛ̃n ↄ́o ń domalɛao ń mↄↄnlɛao.

29 Kɛ́ Dii kpagolo lɛ́ gɛ̃ Davidi wɛ̃́lɛu, Saulu nɛ́ Mikali lɛ́ zĩ́lɛ gwa fɛnɛntiu. Kɛ́ a è kí Davidi lɛ́ ↄ̃wã, àlɛ pↄnakɛ Dii aɛ, ↄ̃ à sakàaàgu a sↄ̃ guu.

16

1 Wà sù ń Lua kpagoloo wa dìlɛ zwã̀akpɛ pↄ́ Davidi dↄ̀ɛ̀ guu. Ɔ̃ wà sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò Lua aɛ ń sáaukpasaↄ. 2 Kɛ́ Davidi sa'ò a làa, à báaadà gbɛ̃́ↄgu ń Dii tↄ́o. 3 Ɔ̃ à pɛ̃ɛ ń damina kàao ń vɛ̃ɛbɛ kàao bìilɛ Isaili pↄ́ kãaaa weↄnɛ ń miwa mɛ̀ndodo gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

4 À Levii buieↄ dìlɛ aaↄ zĩkɛ Dii kpagolo aɛ, aaiↄ Dii Isailiↄ Lua tↄbↄ, aaiↄ aà sáaukpa, aaiↄ aà táasilɛ. 5 Asafa mɛ́ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, Zakali mɛ́ aà plaade ũ, bee gbɛa Yaaziɛ, Semilamↄ, Yeiɛli, Matitia, Ɛliabu, Benaia, Ɔbɛdɛdↄũ ń Yeiɛlio. Aaliↄ domaↄ lɛ́ ń mↄↄnaↄ. Asafa sↄ̃ aliↄ sɛ̃́sɛ̃napa. 6 Sa'onaↄ Benaia ń Yaaziɛo mɛ́ aaliↄ kã̀aepɛ Luabaakuańnↄ kpagolo aɛ gↄↄpii.

Lua a gbɛ̃́ↄ suabaa

(Soũ 105.1-15)

7 Gↄↄ bee ↄ̃ Davidi Dii sáaukpazĩ dàalɛ, a nà Asafa ń a gbɛ̃́ↄnɛ ń ↄzĩ.

8 À Dii sáaukpa, í aà sísi,

à to bui píi aà yãkɛaↄ dↄ̃.

9 À lɛsi à aà táasilɛ,

í aà yãbↄnsaɛkɛaↄ galikɛ píi,

10 í ĩ́anadã ń aà tↄ́ pↄ́ a kua adoao.

Á Dii kĩ́i wɛ̀ɛlɛnaↄ à pↄnakɛ,

11 à gɛ Dii le à gbãa gbɛawà,

íↄ aà aɛya gↄↄpii.

12 À to yãbↄnsaɛ pↄ́ a kɛ̀ↄ dↄágu,

aà dabudabukɛaↄ ń yã́ pↄ́ a dìlɛↄ.

13 Á Dii zↄ̀blena Isaili buiↄ,

á Yakↄbu bui pↄ́ à á sɛ́piↄ,

14 Dii mɛ́ wá Lua ũ,

ↄ̃mɛ ì yãdilɛ gbɛ̃́piiɛ.

15 Aà bàakuawanↄ yã́ lí sãaaguo,

yã́ pↄ́ a òpi aↄ ku e wá buiwaɛ.

16 Aà bàa kú ń Ablahaũo,*

à ɛ̀a yã́ doũpi lɛgbɛ̃̀ Izaakiɛ lↄ.†

17 Aà bàa ɛ̀a kú ń Yakↄbuo iko ũ,

ↄ̃ a kú ń Isailiↄ e gↄↄpii.

18 À mɛ̀ á Kanaa bùsu kpámá,

aↄ dɛ pↄ́ pↄ́ aa sɛ kpaalɛ guu ũ.‡

19 Gↄↄ bee aa dasio, wìli ń yãdao,

aa ku Kanaa bùsuu bↄ̀mↄↄ ũɛ.

20 Aaìↄ liaaliaa bui ń buio guuɛ,

aaìↄ bɛbɛ bùsu ń bùsuo.

21 I we gbɛ̃e ń wɛtã̀o,

à kíaↄ lèle an yã́ musu à mɛ̀:

22 Aasu ↄkã gbɛ̃́ pↄ́ a ń sɛ́piↄwao,

aasu ĩada a ãnabipiↄwao.§

Dii mɛ́ kía zↄ̃ↄ ũ

(Soũ 96.1-13, 106.1, 47-48)

23 Dṹnia gbɛ̃́pii, à lɛsi Diiɛ.

Àↄ aà zĩblea baokpa lá gu lɛ́ dↄ.

24 À aà gawi yã'o buiↄnɛ,

à aà yãbↄnsaɛↄ galikɛ gbɛ̃́piiɛ.

25 Dii zↄ̃ↄ, à kà wà aà táasilɛ,

à kà wà vĩakɛɛ̀ dɛ diiↄla píi.

26 Buipãleↄ diiↄá pↄ́ gianaↄnɛ,

Dii mɛ́ musu kɛ̀.

27 A zↄ̃ↄkɛ ń bɛɛɛo vĩ,

gbãa ń pↄnao ku aà kĩ́iɛ.

28 À gawi ń gbãao dↄ̃ Diiɛ,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ, à dↄ̃ Diiɛ.

29 À Dii tↄ́ gawi dↄ̃ɛ̀,

à mↄ aà aɛ, í aà gba pↄ́,

à kúlɛ Diiɛ ń lousisi'ulaↄ daa.

30 Zĩ́lɛdeↄ à tó á mɛ àↄ kukɛ aà aɛ.

À dṹnia kàlɛ gíũgiũ, a deea vĩo.

31 Musudeↄ, à pↄnakɛ,

zĩ́lɛdeↄ, à vĩ àↄ kɛ̃aa,

í o buiↄ guu Dii mɛ́ lɛ́ kible.

32 Ísia ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ, à kↄ̃fĩkɛ,

sɛ̃̀a ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ, à kúkuakɛ píi,

33 lí pↄ́ kú lákpɛuↄ i gulakɛ,

aai pↄnakɛ Dii aɛ,

asa àlɛ mↄ́ yã́kpalɛkɛi ń dṹniaoɛ.

34 À Dii sáaukpa, asa a maa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

35 À mɛ: Lua wá Suabana, wá suaba!

Wá bↄlɛ buiↄ guu, ní wá kãaa,

wí n tↄ́ kã́fĩ, asa a kua adoa,

wí ĩ́anadã ń n táasilɛao.

36 Wà Dii Isailiↄ Lua sáaukpa

za asĩnizĩ e gↄↄpii!

Ɔ̃ gbɛ̃́pii mɛ̀: Ãmi! Àleluya!

37 Davidi Asafa ń a gbɛ̃́ↄ dìlɛ Dii bàakuańnↄ kpagoloi, kɛ́ aaliↄ zĩkɛ a aɛ lá gu lɛ́ dↄ lá wa dìlɛwa. 38 À Ɔbɛdɛdↄũ ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi plasaiↄ dìlɛ we lↄ. Yedutu nɛ́ Ɔbɛdɛdↄũpi ń Osao mɛ́ bↄlɛdↄ̃anaↄ ũ. 39 À sa'onkia Zadoki ń a gbɛ̃ sa'onaↄ dìlɛ Dii zwã̀akpɛ kĩ́i Gabaↄ̃ↄ gulɛsĩ pↄ́ wa bòu, 40 kɛ́ aaliↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Dii gbagbakĩiwa kↄↄ ń oosio, lá a ku Dii ikoyã pↄ́ a dìlɛ Isailiↄnɛ lá guuwa. 41 Emani ń Yedutuo kúńnↄ we ń gbɛ̃́ kĩni pↄ́ wà ń tↄ́ sì wà ń sɛ́ↄ, kɛ́ aaↄ Dii sáaukpa, asa aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo. 42 Kã̀aeↄ ń sɛ̃́sɛ̃naↄ ń pↄ́'ↄbↄn pãleↄ dɛ Emani ń Yedutupio yã́ ũɛ, kɛ́ wàli lɛsiò Luaɛ. Yedutupi nɛgↄ̃ɛↄ mɛ́ bↄlɛdↄ̃anaↄ ũ. 43 Kɛ́ baade tà a bɛ, ↄ̃ Davidi ɛ̀a tà à samaa'ò a uadeↄnɛ.

17

Lua lɛgbɛ̃a Davidiɛ

(2Sam 7.1-17)

1 Kɛ́ kí zↄ̃̀lɛ a bɛ, a ò ãnabi Natãɛ: Ée! Kpɛ́ pↄ́ wa dↄ̀ ń sɛdɛ lío ↄ̃ máↄ zↄ̃lɛu, Dii bàakuawanↄ kpagolo iↄ dilɛa zwã̀akpɛua? 2 Natã wèwà à mɛ̀: Lá à n pↄ gbàn kɛ, asa Lua kunnↄɛ. 3 Gwãasĩna bee Dii yã'ò Natãɛ à mɛ̀: 4 Gɛ ǹ o ma zↄ̀blena Davidiɛ ma mɛ̀ ↄ̃mɛ a bɛ pↄ́ máↄ ku a guu kpamɛɛo. 5 Za gↄↄ pↄ́ ma bↄ ń Isailiↄ Egipi e gbã mi bɛkpao. Miↄ sↄ̃kĩikpakpaɛ, zwã̀akpɛ mɛ́ ma zↄ̃lɛkĩi ũ. 6 Gu pↄ́ ma sↄ̃kĩikpàu ń ma gbɛ̃́ Isailiↄ píi mi dↄaanaↄ dilɛ aa dↄaanɛ́ɛ, kási mi o ń gbɛ̃eɛ, bↄ́yãi i kpɛdↄmɛɛ ń sɛdɛ líoo nio. 7 Gɛ ǹ o ma zↄ̀blena Davidipiɛ, ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀ ma aà sɛ̀ sãdãdãkĩi, kɛ́ aàↄ dɛ ma gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũɛ. 8 Gu pↄ́ à gɛ̀u píi miↄ kuaànↄɛ, ↄ̃ ma aà ibɛɛↄ dɛ̀dɛɛ̀. Má aà tↄbↄ maamaa saɛ, iↄ dɛ dṹnia tↄdeↄ do ũ. 9 Ma bùsu kpà ma gbɛ̃́ Isailiↄwa ma ń kálɛu, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛu aa gↄ̃̀ vĩ. Aa sↄ̃̀deedeekɛ lↄo. Gbɛ̃vãiↄ e ń wɛtã lá aa ń wɛtã̀ káau 10 gↄↄ pↄ́ ma dↄaanaↄ dìlɛnɛ́wa lↄo. Má aà ibɛɛpiↄ busaɛ̀ píiɛ.

Ma Dii málɛ oɛ̀, mámɛ má bɛkpaɛ̀ aà buiↄ gbãa'ekĩi ũ. 11 Tó aà gↄↄ pà à gà, má aà nɛgↄ̃ɛ mɛ̀ndo sɛ lɛsĩɛ, mí aà kpa kpalau.* 12 Aàpi mɛ́ a kpɛdↄmɛɛ, iↄ ku kpalau e gↄↄpii. 13 Mámɛ máↄ dɛ aà mae ũ, aàpi iↄ dɛ ma nɛ́ ũ.† Má gbɛ̃kɛ bↄaaaànↄ lá má bↄ̀aa ń gbɛ̃́ pↄ́ kú aà ãawao. 14 Má aà buipi kpa kpala pↄ́ bↄ̀ ma kĩ́iu, iↄ ku we e gↄↄpii, iↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ kía ũ, mɛ́ aà kpalapi aↄ láaa vĩo.‡

15 Ɔ̃ Natã yã́pi dàu a sìu Davidiɛ lá Dii òɛwa píi.

Davidi wabikɛa Diiwa

(2Sam 7.18-29)

16 Ɔ̃ kí Davidi gɛ̃̀ zↄ̃̀lɛ Dii aɛ à mɛ̀: Dii Lua, bↄ́n ma ũi? Deↄn ma bɛdeↄ ũ ↄ̃ n ma ka gweaɛ taawai? 17 Lua, bee kɛ̀nɛ fɛ̃́nɛũ e tia, ↄ̃ n mapi n zↄ̀blena bui pↄ́ aↄ ku zia yã'ò lↄ. Dii Lua, ↄ̃ n ma dilɛ lándↄ̃ má dɛ gbɛ̃́piilawaa? 18 Dii Lua, kpelewa má o sa mapi n zↄ̀blena kã́fĩa yã́ musu lↄi? Ń ma dↄ̃. 19 Dii, n yãzↄ̃ↄpi kɛ̀ lá ń yeiwa ma yã́iɛ, ↄ̃ ń tò mapi n zↄ̀blena má yãzↄ̃ↄpiↄ dↄ̃ píi. 20 Dii, gbɛ̃e muaannↄo. Diie kuo, n bàasio, lá wá màwa. 21 Démɛ muaa ń n gbɛ̃́ Isailiↄi? Dṹnia buiↄ guu bui mɛ̀ndopi ↄ̃ ń bò n gbɛ̃́ↄ ũ. N nzĩa tↄbↄ̀, n yãzↄ̃ↄ bↄnsaɛↄ kɛ̀ n gbɛ̃́piↄnɛ, n buieↄ yà n gbɛ̃́ pↄ́ n ń bó Egipiↄnɛ. 22 N Isailiↄ dìlɛ aaↄ dɛ n gbɛ̃́ↄ ũ e gↄↄpiiɛ. Dii, n gↄ̃ ń Lua ũ. 23 Dii, to lɛ́ pↄ́ ń gbɛ̃̀ mapi n zↄ̀blena ń ma buiↄ yã́ musu àↄ ku gↄↄpii. Kɛ lá ń òwa, 24 ní tↄbↄ maamaa e gↄↄpii, wi mɛ Dii Zĩgↄ̃deá Isailiↄ Luaɛ, mɛ́ mapi n zↄ̀blena Davidi, ńyↄ̃ ma buiↄ zĩ́napɛlɛ, 25 asa mpi ma Lua, ń òmɛɛ n mɛ̀ ńyↄ̃ bɛkpamɛɛ ma buiↄ gbãa'ekĩi ũɛ. A yã́i tò mapi n zↄ̀blena ma sↄ̃dìlɛ ma wabiɛ bee kɛ̀ma. 26 Dii, ḿmɛnn Lua, ↄ̃ n yãmaapi ò mapi n zↄ̀blenaɛ. 27 Báaada mapi n zↄ̀blena ma buiↄgu sa, níↄ wɛ́tɛńzi gↄↄpii. Dii, ḿmɛ n báaadàńgu, aaↄ báaa vĩ e gↄↄpiiɛ.

18

Davidi zĩblea buipãleↄwa

(2Sam 8.1-18)

1 Bee gbɛa Davidi zĩblè Filitɛ̃ↄwa, à ń busa à Gata ń a wɛ̃́lɛↄ sìmá. 2 À zĩblè Mↄabuↄwa, ↄ̃ aa gↄ̃̀ aà zↄ̀blenaↄ ũ, aaiↄ falubↄɛ̀. 3 Davidi zĩblè Zoba kí Adadɛzɛɛwa Amata gↄↄ pↄ́ à ɛ̀a lɛ́ gɛ́ ↄtↄ̃i Uflata swasaɛdeↄwa. 4 À aà sↄ̃́goↄ kũ̀kũ mɛ̀n ↄ̀aa sↄo (1.000) ń sↄ̃́godeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000) ń kɛ̀sɛdeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao (20.000). À ń sↄ̃́ↄ kĩzã zↄ̃̀zↄ̃ píi, mɛ̀n basↄo mɛ́ è bↄ̀. 5 Kɛ́ Sili pↄ́ kú Damasi bùsuuↄ mↄ̀ dↄi Adadɛzɛɛlɛ, ↄ̃ Davidi ń gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plao (22.000). 6 À gudↄ̃anaↄ dìlɛdilɛ Sili bùsuu, ↄ̃ aa gↄ̃̀ aà zↄ̀blenaↄ ũ, aaiↄ falubↄɛ̀. Dii tò Davidi zĩblè gu pↄ́ à gɛ̀u píiɛ. 7 Davidi vua sɛ̀ngbao pↄ́ Adadɛzɛɛ ìwaↄ kũaↄ sɛ̀lɛ tàò Yelusalɛũ. 8 À mↄgotɛ̃ sɛ̀lɛ zↄ̃ↄzↄ̃ↄ Adadɛzɛɛ wɛ̃́lɛ Teba ń Kunio guu. Salomↄↄ íkakĩi pìò ń mↄ̀pɛlɛↄ ń Lua kpɛ́ pↄ́ↄ.

9 Kɛ́ Amata kí Tou mà Davidi zĩblè Zoba kí Adadɛzɛɛ zĩgↄ̃ↄwa píi, 10 ↄ̃ à a nɛ́ Adolaũ zĩ̀ fↄkpaiwà. À aà sáaukpà zĩ pↄ́ a blè Adadɛzɛɛwa yã́i, asa Tou zĩkàaànↄ yãaɛ. Ɔ̃ Adolaũpi mↄ̀ ń vua pↄ́ↄ ń ã́nusu pↄ́ↄ ń mↄgotɛ̃ pↄ́ↄ, 11 ↄ̃ kí Davidi dìlɛ Dii pↄ́ ũ, lá a kɛ̀ ń buipãle pↄ́ à gbãablèmáↄ ã́nusuↄ ń vuaↄwa píi, Ɛdↄũↄ ń Mↄabuↄ ń Amↄniↄ ń Filitɛ̃ↄ ń Amalɛki buiↄ. 12 Zeluia nɛ́ Abisai Ɛdↄũↄ dɛ̀dɛ Guzulɛ Wisideu* gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao plasai (18.000). 13 À gudↄ̃anaↄ dìlɛdilɛ Ɛdↄũ bùsuu lↄ, ↄ̃ Ɛdↄũↄ gↄ̃̀ aà zↄ̀blenaↄ ũ. Dii tò Davidi zĩblè gu pↄ́ à gɛ̀u píiɛ.

14 Davidi mɛ́ Isaili bui píi kía ũ, à yãmaa gↄ̃̀gↄ̃ a gbɛ̃́ↄnɛ a zɛ́wa. 15 Zeluia nɛ́ Yoabu mɛ́ aà zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ. Ailudi nɛ́ Yosafa mɛ́ aà kpàwakɛna ũ. 16 Aitubu nɛ́ Zadoki ń Abiataa nɛ́ Aimɛlɛkio mɛ́ sa'onkiaↄ ũ. Selaia mɛ́ aà lakɛ̃na ũ. 17 Yoiada nɛ́ Benaia mɛ́ aà dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Davidipi nɛgↄ̃ɛↄ mɛ́ aà kwàasiↄ ũ aà saɛ.

19

Davidi zĩblea Amↄniↄwa

(2Sam 10.1-19)

1 Bee gbɛa kɛ́ Amↄniↄ kí Naasa gà, ↄ̃ aà nɛ́ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 2 Davidi mɛ̀: Má gbɛ̃kɛkɛ Naasa nɛ́ Anuniɛɛ, kɛ́ aà mae gbɛ̃kɛkɛ̀mɛɛ yãa yã́i. Ɔ̃ Davidi a ìwaeↄ zĩ̀ aa gɛ́ Amↄni bùsuu aa aà nↄ̀sɛ níniɛ̀ aà mae gaa yã́ musu. Kɛ́ Davidi ìwapiↄ kà Anuni kĩ́i we aa aà nↄ̀sɛ níniɛ̀, 3 ↄ̃ Amↄni kíaↄ ò Anuniɛ: Ńlɛ e Davidi gbɛ̃́ↄ zĩ̀ n mae gɛ̀ kpɛlaa yã́i aà n nↄ̀sɛ níninɛ nɛe? Aa mↄ̀ wá bùsu asiigwaiɛ, aai ɛa mↄ lɛ́lɛwá. 4 Ɔ̃ Anuni Davidi ìwapiↄ kũ̀kũ à ń lɛkãna wà, à ń pↄkasaↄ zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ a guo an zí lɛ́u, ↄ̃ à ń gbáɛ. 5 Kɛ́ wà mↄ̀ wa ò Davidiɛ, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa gɛ́ daińlɛ, asa wí ń kṹ maamaaɛ. Aa ònɛ́: Kí mɛ̀ à zↄ̃lɛ Yeliko e á lɛkãna kã́ bↄlɛ, í gbasa su.

6 Kɛ́ Anuni ń Amↄniↄ píi è Davidi ye ń gĩyãi lↄo, ↄ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Mɛsↄpↄtami bùsuu ń Maaka bùsuo ń Zoba bùsuo ń ã́nusuo tↄnu bla sↄosai, aa fĩaboò zĩkasↄ̃goↄ yã́i. 7 Ɔ̃ aa fĩabò sↄ̃́go mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń plao (32.000) ń ń diiↄ yã́ musu. Aa fĩabò Maaka kíaɛ ń a zĩgↄ̃ↄ lↄ. Aa mↄ̀ bòokpà Mɛdeba saɛ, ↄ̃ wà Amↄniↄ kã̀aa wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, aa gɛ̀ zĩlau. 8 Kɛ́ Davidi a baomà, ↄ̃ à Yoabu zĩ̀ ń zĩgↄ̃ↄ píi. 9 Amↄniↄ bↄ̀ zĩ'ↄpòo ń wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu mɛ́ kía pↄ́ mↄ̀piↄ ku sɛ̃u ńtɛ̃ɛ. 10 Kɛ́ Yoabu è wà zĩ'ↄpòo a aɛ ń a kpɛo, ↄ̃ à Isaili zĩgↄ̃ maaↄ plɛ̀ à ń kálɛ aa gɛ́ lɛ́lɛiɛ Siliↄwa. 11 À zĩgↄ̃ kĩniↄ nà a dãuna Abisaiɛ a ↄzĩ, à ń kálɛ aa gɛ́ lɛ́lɛi Amↄniↄwa 12 à mɛ̀: Tó Siliↄ gbãa sù lɛ́ ma fu, mↄ dↄmalɛ. Tó Amↄni buiↄ gbãa mɛ́ sù lɛ́ n fu sↄ̃, má mↄ́ dↄnlɛ. 13 À sↄ̃dilɛ! Wà gↄ̃ɛkɛ kɛ wá gbɛ̃́ↄ ń wá Dii wɛ̃́lɛↄ yã́ musu. Dii a yã́ pↄ́ kɛ̀ɛ maa kɛ. 14 Ɔ̃ Yoabu ń zĩgↄ̃ pↄ́ kuanↄↄ gɛ̀ lɛ́ zĩka ń Siliↄ, ↄ̃ Siliↄ bàalɛ̀nɛ́. 15 Kɛ́ Amↄniↄ è Siliↄ bàalɛ̀, ↄ̃ aa bàalɛ̀ Abisaiɛ sↄ̃, aa sì wɛ̃́lɛ guu, ↄ̃ Yoabu tà Yelusalɛũ.

16 Kɛ́ Siliↄ è Isailiↄ zĩblèmá, ↄ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Uflata baa, aa gɛ̀ ń gbɛ̃́ kĩniↄ nàaa sùńnↄ. Adadɛzɛɛ zĩgↄ̃ↄ dↄaana Sofaki mɛ́ dↄaaa. 17 Kɛ́ Davidi a baomà, à Isailiↄ kã̀aa píi, ↄ̃ à bùańnↄ Yuudɛ̃wa. Davidi gɛ̀ Siliↄ kĩ́i, à zĩ'ↄpòońzi, ↄ̃ aa sìkↄ̃u. 18 Aalɛ bàalɛ Isailiↄnɛ, ↄ̃ Davidi ń dɛdɛ sↄ̃́godeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000) ń kɛ̀sɛdeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla (40.000). We wà ń zĩgↄ̃ↄ dↄaana Sofaki dɛ̀u. 19 Kɛ́ Adadɛzɛɛ zↄ̀blenaↄ è Isailiↄ zĩblèmá màa, ↄ̃ aa lɛdoũkɛ̀ ń Davidio, aa gↄ̃̀ aà zↄ̀blenaↄ ũ. Ɔ̃ Siliↄ i we dↄ̀ Amↄniↄlɛ lↄo.

20

Laba sia Amↄniↄwa

(2Sam 12.26-31)

1 Kɛ́ í bↄ̀ ɛu, gↄↄ pↄ́ kíaↄ ì gɛ́ zĩkai, ↄ̃ Yoabu dↄ̀aa zĩgↄ̃ↄnɛ zĩlau. À Amↄni bùsu ásookɛ̀, ↄ̃ à gɛ̀ koezↄ̃̀ Labazi. Gↄↄ bee Davidi ku Yelusalɛũ. Ɔ̃ Yoabu lɛ̀lɛ Labawa a gbòo. 2 Ɔ̃ Davidi mↄ̀ ń kía vua fùa gò aà miwa. A gbia kà kiloo baakwi, mɛ́ gbɛ̀ bɛɛɛde kuwà. Ɔ̃ wa kpà Davidiɛ. À wɛ̃́lɛpi pↄ́ↄ nàaa dúuduuɛ, 3 ↄ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ kũ̀kũ bↄ̀lɛńnↄ, à ń dá síi zĩu ń dúuduusu zĩo ń mↄo zĩo. Màa à kɛ̀ Amↄni wɛ̃́lɛↄnɛ píi, ↄ̃ à ɛ̀a tà Yelusalɛũ ń a zĩgↄ̃ↄ píi.

Zĩkaa ń Filitɛ̃ↄ

(2Sam 21.15-22)

4 Bee gbɛa kɛ́ zĩ̀ fɛ̀lɛ ń Filitɛ̃ↄ Gɛzɛɛ, Usa gbɛ̃́ Sibekai mɛ́ gbɛ̃́ gbã̀a bui pↄ́ wì mɛ Sipai dɛ̀, ↄ̃ Isailiↄ gbãablè Filitɛ̃ↄwa. 5 Kɛ́ zĩ̀ ɛ̀a fɛ̀lɛ ń Filitɛ̃ↄ lↄ, Yaii nɛ́ Ɛlana mɛ́ Gata gbɛ̃́ Goliati dãuna Lami dɛ̀. Lami sↄ̃mpa dɛ lán zwã̀atãna àsaliwaɛ. 6 Aalɛ zĩkańnↄ Gata lↄ. Gↄ̃sa tìisie ku we, aà ↄnɛↄ soolosooloɛ, mɛ́ aà gbánɛↄ soolosoolo, apii kɛ̀ baasↄo mɛ̀ndosai, mɛ́ gbɛ̃́ gbã̀a buiɛ lↄ. 7 À kuabìi Isailiↄwa, ↄ̃ Davidi vĩ̀i Simɛa nɛ́ Yonatãa aà dɛ̀. 8 Gbɛ̃́piↄá Gata gbɛ̃́ gbã̀a buiↄnɛ. Davidi ń a gbɛ̃́ↄ mɛ́ ń dɛdɛ.

21

Davidi a zĩgↄ̃ↄ naoa

(2Sam 24.1-25)

1 Setãu fɛ̀lɛ Isailiↄwa, ↄ̃ à kↄ̃nikɛ̀ Davidiɛ aà Isailiↄ nao. 2 Ɔ̃ Davidi ò Yoabuɛ ń zĩgↄ̃ dↄaanaↄ: À gɛ Isailiↄ nao za Bɛɛsɛba e à gɛ pɛò Dãwa, í ɛa su ma kĩ́i, kɛ́ mà e ń dasilɛ dↄ̃. 3 Ɔ̃ Yoabu wèwà à mɛ̀: Dii a gbɛ̃́ↄ kↄ̃nɛ lɛɛ basↄo! Ma dii kí, má dↄ̃ n gbɛ̃́ↄnɛ píi. Àkɛa ń ye kɛ màai? Bↄ́yãi ń ye yã'i Isailiↄnɛi? 4 Ń beeo kí yã́ Yoabu blè, ↄ̃ à bↄ̀ gɛ̀ Isaili bùsu kɛ̀ɛlɛ, à ɛ̀a sù Yelusalɛũ. 5 Ɔ̃ Yoabu gbɛ̃́ pↄ́ a ń naoↄ lɛ́ ò Davidiɛ. Isaili bùsu guu píi gↄ̃ɛ pↄ́ aa fɛ̃nda dↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn miliↄ̃ do ń ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basↄooɛ (1.100.000). Yudaↄ sↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa pla ń bàaↄ̃kwioɛ (470.000). 6 Yoabu i Levii buiↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ da nao guuo, asa yã́ pↄ́ kí dàɛpi i kaaàguo.

7 Yã́ pↄ́ Davidi kɛ̀pi kɛ̀ Luaɛ ĩ́i, ↄ̃ à ↄtↄ̃̀ Isailiↄwa. 8 Ɔ̃ Davidi ò Luaɛ: Ma duunakɛ̀ maamaa yã́pi kɛa guu. Mapi n zↄ̀blena, ma tàae kɛ̃a sa, asa ma sↄũyã kɛ̀ɛ. 9 Dii yã'ò Davidi gu'ena Gadaɛ à mɛ̀: 10 Gɛ ǹ o Davidiɛ ma mɛ̀ má yã́ mɛ̀n àaↄ̃ kpaaĩɛ̀. Aà yã́ mɛ̀ndo sɛ a guu, mí kɛɛ̀. 11 Ɔ̃ Gada gɛ̀ Davidi lè a òɛ̀: Dii mɛ̀ yã́ɛ beeↄ do gwa ǹ sɛ́. 12 Imina wɛ̃̀ àaↄ̃ ge bàalɛa n ibɛɛↄnɛ á dɛdɛa ń fɛ̃ndao mↄ àaↄ̃ ge Dii Malaika gagyãkaa Isaili bùsu gupiiu gↄↄ àaↄ̃ Dii fɛ̃nda ũ. A kpele ń sɛ̀i? Gwa ǹ sɛ́, mí dↄ̃ lá má gɛ́ o ma Zĩnaɛ. 13 Ɔ̃ Davidi ò Gadaɛ: Má kú yeelɛa zↄ̃ↄ guuɛ. Má sì wà lɛ́lɛ da Dii ↄzĩ, asa a sósobi vĩ maamaaɛ. Asu to mà lɛ́lɛ da gbɛ̃nazĩna ↄzĩo. 14 Ɔ̃ Dii gagyãkà Isailiↄgu, ↄ̃ Isailiↄ gàga gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi (70.000). 15 Ɔ̃ Lua malaikae zĩ̀ aà gɛ́ yã́yiai Yelusalɛũdeↄwa. Gↄↄ pↄ́ àlɛ ń dɛdɛ, ↄ̃ Dii a nↄ̀sɛ suumpà an dɛdɛapi yã́ musu, ↄ̃ a ò malaika pↄ́ lɛ́ ń dɛdɛpiɛ: Zɛ màa! Ǹ n ↄ sↄaa sa. Yebusi bui Alauna pↄ́wɛngbɛ̃zɛa ↄ̃ Dii Malaikapi kuu. 16 Kɛ́ Davidi wɛzù, ↄ̃ à malaikapi è zɛa gugbↄ̃u a musu yã́io a zĩ́lɛ yã́io, à a fɛ̃nda ↄ pooa Yelusalɛũa. Ɔ̃ Davidi ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ wùlɛ ń gbɛɛu zwã̀nkasaↄ kákaańla. 17 Ɔ̃ Davidi ò Luaɛ: Mámɛ má ò wà gbɛ̃́ↄ nao. Mámɛ ma duunapi kɛ̀ ma tàaekɛ̀. Gbɛ̃́piↄá ma kpàsa sãↄnɛ. Aai yãe kɛo. Dii ma Lua, to n ↄ sua ń ma de bɛdeↄ. Ńsu ǹ n gbɛ̃́ↄ dɛdɛ ń gagyãpioo.

18 Ɔ̃ Dii Malaikapi ò Gadaɛ aà o Davidiɛ aà gɛ́ Dii gbagbakĩi boi Yebusi bui Alauna pↄ́wɛngbɛ̃zɛu. 19 Ɔ̃ Davidi gɛ̀ lá Gada òɛ ń Dii tↄ́o kɛi. 20 Alauna lɛ́ ése gbɛ̃. Kɛ́ à lìli, à malaikapi è. Aà nɛ́ gbɛ̃ↄn síiↄ̃ pↄ́ kuaànↄↄ bↄ̀zã. 21 Kɛ́ Alauna gugwà, a è Davidi lɛ́ mↄ́ a kĩ́i, ↄ̃ à bↄ̀ pↄ́wɛngbɛ̃zɛa, à gɛ̀ kùlɛ Davidiɛ à wùlɛ a gbɛɛu. 22 Ɔ̃ Davidi òɛ̀: Ǹ n pↄ́wɛngbɛ̃zɛ yíaa mà Dii gbagbakĩi bou, kɛ́ gagyãpi e go gbɛ̃́ↄla. Yíaa a ↄ̃awa. 23 Ɔ̃ Alauna ò Davidiɛ: Sɛ́! Ma dii kí, lá à kɛ̀nɛ maa, kɛò. Gwa, má zuↄ kpa sa'obↄ ũ ń pↄ́wɛngbɛ̃goↄ yàa ũ ń éseo pↄ́wɛn gba ũ. Má n gba píiɛ. 24 Ɔ̃ kí Davidi òɛ̀: Aawo! Má lúmáɛ, mí a fĩabonɛ píi. Má pↄ́ pↄ́ dɛ n pↄ́ ũ sɛ mà kpa Diiwao. Má sa'oowà pã fĩabosaio. 25 Ɔ̃ à pↄ́wɛngbɛ̃zɛpi lùwà vua ↄwatɛ̃ mɛ̀n ↄ̀aa àaↄ̃. 26 À Dii gbagbakĩi bò we, ↄ̃ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń sáaukpasao. Kɛ́ à lɛzù Diizi, ↄ̃ Dii wèwà à tɛ́ gbàɛ za musu, à sù gbagbakĩipiwa.

27 Dii yã'ò malaikapiɛ, ↄ̃ à a fɛ̃nda sↄ̀lↄ a kpɛ́u. 28 Kɛ́ Davidi è Dii sìanↄ Yebusi bui Alauna pↄ́wɛngbɛ̃zɛa, ↄ̃ à ɛ̀a sa'òwà we lↄ. 29 Gↄↄ bee Dii zwã̀akpɛ pↄ́ Mↄizi kɛ̀ guwaiwaiu ń a gbagbakĩio ku Gabaↄ̃ↄ gulɛsĩ pↄ́ wa bòu. 30 Davidi lí fↄ̃ gɛ̀ yãgbɛai Diiwa weo, asa àlɛ vĩakɛ Dii malaika fɛ̃ndaɛɛ.

22

1 Ɔ̃ Davidi mɛ̀: Lakĩi Dii Lua kpɛ́ aↄ kuu ń sa pↄ́ Isailiↄ ì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩio.

Lua kpɛ́ dↄa sↄukɛa

2 Davidi ò wà bↄ̀mↄ pↄ́ kú Isaili bùsuuↄ kãaa píi, ↄ̃ à ń gbɛ̃eↄ dìlɛ gbɛ̀'ãnaↄ ũ aa gbɛↄ ã wà Lua kpɛ́ boò. 3 À mↄ kpà siaↄwa maamaa aa kusaↄ ń sanɛɛↄ kɛò gãmↄↄ ń bↄlɛↄ pↄ́ ũ. Mↄgotɛ̃ pↄ́ a kpà sↄ̃, à gɛ̃̀ oaa. 4 Sɛdɛ lí pↄ́ a kpàↄ dasi, wa a lɛ́ dↄ̃o, asa Sidↄ̃deↄ ń Tiideↄ mↄ̀ɛ̀ ń sɛdɛ líↄ à kɛ̀ zài. 5 Davidi mɛ̀: Ma nɛ́ Salomↄↄá ɛ̀waasonaɛ, a yãe yáasi dↄ̃ gĩao. À kũ̀ kpɛ́ pↄ́ wa dↄ Diiɛ aↄ zↄ̃ↄɛ, i ɛa aↄ kɛfɛũ lↄ maamaa, gbɛ̃́pii i a maabo. A yã́i tò málɛ a dↄa sↄukɛ. Ɔ̃ Davidi kpɛ́pi dↄa sↄukɛ̀ maamaa e àↄ gɛ́ gai.

6 Ɔ̃ à a nɛ́ Salomↄↄ sìsi, a òɛ̀ aà kpɛdↄ Dii Isailiↄ Luaɛ. 7 A òɛ̀: Ma nɛ́, ma zɛò ma sↄ̃ guu mà kpɛdↄ Dii ma Luaɛ, aà tↄ́ iↄ kuwà. 8 Ɔ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀ ma gbɛ̃dɛ̀dɛ dasi zĩ pↄ́ má kàↄ guu. Má e kpɛ́pi dↄɛo gbɛ̃́ dasi pↄ́ ma ń dɛdɛ a aɛ yã́i. 9 À mɛ̀ nɛ́ pↄ́ má i mɛ́ aↄ dɛ aafia gbɛ̃́ ũ, asa á tó aà kã́mabo aà ibɛɛ pↄ́ liaiↄ yã́ musuɛ. Wa tↄ́kpa nɛ́piɛ Salomↄↄ.* À mɛ̀ á tó Isailiↄ kua àↄ na kílikili aà gↄↄɛ. 10 Aàpi mɛ́ a kpɛdↄɛ, iↄ dɛ a nɛ́ ũ, íↄ dɛ aà mae ũ. Á aà zↄ̃lɛa kpalau Isailiↄ guu zɛdↄ, aà kpala aↄ láaa vĩo. 11 Tia sↄ̃ ma nɛ́, Dii aↄ kunnↄ, i n daɛ ń gòmio, ní kpɛdↄ Dii n Luapiɛ, lá a ò n yã́ musuwa. 12 Dii n gba ↄ̃nↄ ń wɛzɛ̃o gↄↄ pↄ́ a n dilɛ Isailiↄnɛ, kɛ́ ǹyↄ̃ aà ikoyã kũa. 13 Tó ń ikoyã pↄ́ Dii dà Mↄiziɛ a dìlɛ Isailiↄnɛ kũa, mɛ́ ńlɛ aà ↄtondↄkĩi gwa, ńyↄ̃ kã́fĩa e. Sↄ̃dilɛ, níↄ wↄ́ↄ vĩ. Ńsu to vĩa n kũo. Ńsu to sↄ̃ kɛ̃nguo.

14 Ma dɛ̃ɛkà ma vua kàlɛ Dii kpɛ́ pↄ́ ũ tↄnu ↄ̀aa gɛ̃o ń plao, ã́nusu sↄ̃ tↄnu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi ń síiↄ̃o. Mↄ́ ń mↄgotɛ̃o sↄ̃, wa a lɛ́ dↄ̃o, a gbia kɛ̀ zài. Ma lí ń gbɛo kàlɛ we lↄ. Pↄ́piↄ kã́fĩ lↄ. 15 Ń zĩkɛnaↄ vĩ dasi, gbɛ̀'ãnaↄ ń li'ãnaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃i vĩ ↄzĩ píi guuↄ, 16 vua zĩ, ã́nusu zĩ, mↄgotɛ̃ zĩ ń mↄsi zĩo. N ↄzĩkɛnaↄ lɛ́ vĩo. Na zĩpiwa! Dii aↄ kunnↄ!

17 Ɔ̃ Davidi ò Isaili kíaↄnɛ aa mↄ dↄ a nɛ́ Salomↄↄlɛ 18 à mɛ̀: Dii á Lua kúánↄo lé? I á gba ĩ́ampakĩi gupiiuo lé? À gbɛ̃́ pↄ́ kú bùsuɛ beeu za káauↄ nàmɛɛ ma ↄzĩɛ, ↄ̃ bùsupi gↄ̃̀ Diipi ń a gbɛ̃́ↄ pↄ́ ũ sa. 19 À Dii á Lua kĩ́i wɛɛlɛ teasisai ń nↄ̀sɛmɛndoo sa, í na Dii Lua kúkĩi boawa, í su ń Dii bàakuaánↄ kpagoloo ń aà pↄ́ keleↄ kpɛ́ pↄ́ álɛ dↄɛ̀, aà tↄ́ iↄ kuwàpi guu.

23

1 Kɛ́ Davidi zikũ̀ táotao, ↄ̃ à Salomↄↄ kpà Isailiↄ kía ũ.*

Levii buiↄ zĩ

2 Davidi Isaili kíaↄ kã̀aa ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ píi. 3 Wà Levii bui gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ baakwi ge aa dɛaↄ nào, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla plasaiɛ (38.000). 4 Ɔ̃ Davidi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo mɛ̀ndosaiↄ (24.000) dìlɛ aaↄ wɛ́tɛ Dii ua yã́ↄi, à gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sooloↄ (6.000) dìlɛ lakɛ̃naↄ ń yãgↄ̃gↄ̃naↄ ũ. 5 Ɔ̃ à gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ↄ (4.000) dìlɛ bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ũ, mɛ́ à gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ↄ (4.000) dìlɛ Dii táasilɛnaↄ ũ, aaliↄ aà táasilɛ ń pↄ́'ↄbↄna pↄ́ Davidi kpàↄ. 6 Davidi ń kpaalɛ̀ ń buiↄwa gã ń gão, Geesↄ̃ buiↄ, Kɛata buiↄ ń Mɛlali buiↄ.

7 Geesↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄn Ladã ń Simɛio ũ. 8 Ladã nɛgↄ̃ɛↄ àaↄ̃ɛ: A sɛ̃́ia Yeiɛli, a gbɛa Zetaũ ń Yoɛlio. 9 Simɛi nɛgↄ̃ɛↄ àaↄ̃ɛ: Selomↄ, Haziɛli ń Halanao. Ladã bui uabele káauↄn we. 10 Simɛi nɛgↄ̃ɛↄ síiↄ̃ɛ: Yaata, Ziza, Yeusi ń Bɛliao. 11 A sɛ̃́ia Yaata, a plaade Ziza. Yeusi ń Bɛliao buiↄ dasio, ↄ̃ wà ń dílɛ bui doũ zĩ doũ guu.

12 Kɛata nɛgↄ̃ɛↄ síiↄ̃ɛ: Amlaũ, Isaa, Hɛblↄ̃ ń Uziɛlio. 13 Amlaũ nɛgↄ̃ɛↄn Aalona ń Mↄizio ũ. Wà Aalona ń a buiↄ dìlɛ ń zɛ́i, aaↄ laaidↄ Lua pↄ́ↄwa, aaↄ Luapi gbagba, aaↄ tulaletikatɛaɛ̀, aaↄ zĩkɛ aà kúkĩi, aaↄ samaa'o gbɛ̃́ↄnɛ ń aà tↄ́o gↄↄpii.† 14 Wà Lua gbɛ̃́ Mↄizi buiↄ dìlɛ lán Levii bui kĩniↄwa. 15 Mↄizi nɛgↄ̃ɛↄn Geesoũ ń Ɛliɛzɛɛo ũ. 16 Geesoũ nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Sebuɛli ũ. 17 Ɛliɛzɛɛ nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Lɛabia ũ. I nɛgↄ̃ɛe i lↄo, ãma Lɛabiapi nɛgↄ̃ɛↄ ì dasi maamaaɛ.

18 Isaa nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ian Selomi ũ. 19 Hɛblↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: A sɛ̃́ia Yelia, a plaade Amalia, a àaↄ̃de Yaaziɛ, a síiↄ̃de Yekamaũ. 20 Uziɛli nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: A sɛ̃́ia Mika, a plaade Isia.

21 Mɛlali nɛgↄ̃ɛↄn Mali ń Musio ũ. Mali nɛgↄ̃ɛↄn Ɛleazaa ń Kisio ũ. 22 Ɛleazaa gà nɛgↄ̃ɛsaiɛ, nɛnↄɛↄ a ì tɛ̃ɛtɛ̃ɛ. An desɛ̃ Kisi nɛgↄ̃ɛↄ mɛ́ ń sɛsɛ. 23 Musi nɛgↄ̃ɛↄ àaↄ̃ɛ: Mali ń Edɛɛo ń Yelemↄo.

24 Levii buiↄn we sɛa an dezi pↄ́ dɛ uabele káau ũↄwa. Lua ua zĩkɛna pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ, wà ń baade tↄ́ dàlau an buipiↄwaɛ. 25 Davidi mɛ̀: Lá Dii Isailiↄ Lua a gbɛ̃́ↄ gbà ĩ́ampakĩi mɛ́ à sù Yelusalɛũ àↄ ku we gↄↄpiiɛ, 26 Levii buiↄ zwã̀akpɛ ń a zĩkɛbↄↄ sɛ táa'oò lↄo. 27 Yã́ pↄ́ Davidi ò gbɛzã yã́i ↄ̃ wì Levii bui pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ naoi.

28 Levii buipiↄ líↄ dↄ Aalona buiↄlɛ ń Dii ua zĩo. Aaliↄ wɛ́tɛ Lua uai ń a kpɛ́ↄ ń gbãbↄa Lua pↄ́ↄnɛↄ ń zĩ pↄ́ wì kɛ weo 29 ń pɛ̃ɛ pↄ́ wì kpa Luawao ń pↄ́wɛnti gbao ń kàawanao ń a totoao ń a zaao ń a zↄ̃ↄ lɛ́o. 30 Aaliↄ Dii sáaukpa ń aà táasilɛao kↄↄ ń oosio 31 ń gↄↄ pↄ́ wàlɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Diiwa kã́mabogↄↄzĩↄ ń mↄ gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ↄ ń dikpɛ pↄ́ wa dìlɛↄ. Aaliↄ zĩkɛ Diiɛ gↄↄpii màa, mɛ́ an dasi lí ká lá wa dìlɛnɛ́wa. 32 Ampiↄ mɛ́ aali laaidↄ kpaaũkpɛ ń a pↄkeleↄ zĩwa, mɛ́ an gbɛ̃́ Aalona buiↄ lí laaidↄ Dii kpɛ́ zĩwa.‡

24

Sa'onaↄ zĩ

1 Aalona bui gãliↄn kɛ: Aalona nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Nadabu, Abiu, Ɛleazaa ń Itamaao. 2 Nadabu ń Abiuo gàga ń mae wáaɛ,* aai nɛgↄ̃ɛ i sↄ̃o. Ɔ̃ Ɛleazaa ń Itamaao gↄ̃̀ sa'onaↄ ũ. 3 Davidi ń Ɛleazaa bui Zadokio ń Itamaa bui Aimɛlɛkio sa'onaↄ kpaalɛ̀ gã ń gão, aaↄ kↄ̃ gba zɛ́ zĩ yã́ musu. 4 Aa dↄaanaↄ è dasi Ɛleazaa buiↄ guu dɛ Itamaa buiↄ guula, ↄ̃ aa Ɛleazaa bui uabeleↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn gɛ̃o ń mɛ̀ndoo, Itamaa bui uabeleↄ sↄ̃ swaaↄ̃. 5 Aa ń kpaalɛ̀ ń gbɛlaaoɛ an wɛgwasai, asa Ɛleazaa buieↄ ń Itamaa buieↄ dɛ Lua kpɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń sa'onkiaↄ ũ ḿpiiɛ. 6 Levii bui lakɛ̃na Semaia, Nɛtanɛli nɛ́ ń tↄ́ dàlau kía ń aà ìwaɛ beeↄ wáaɛ: Sa'onkia Zadoki, Abiataa nɛ́ Aimɛlɛki, sa'ona uabeleↄ ń Levii bui uabeleↄ. Tó wà gbɛ̃́ sɛ̀ Ɛleazaa bui guu do, ↄ̃ wì sɛ Itamaa bui guu do.

7 Yoialibu mɛ́ sɛ̃́ia,

a plaade Yedaia,

8 a àaↄ̃de Aliũ,

a síiↄ̃de Seoliũ,

9 a sↄode Malakia,

a soolode Miamɛ,

10 a soplade Akozi,

a swaaↄ̃de Abia,

11 a kɛ̃okwide Yesua,

a kwide Sekania,

12 a kuɛdode Ɛliasibu,

a kuɛplade Yakiũ,

13 a kuɛ'aaↄ̃de Hupa,

a gɛ̃o mɛ̀ndosaide Yɛsɛba,

14 a gɛ̃ode Bilega,

a gɛ̃o ń mɛ̀ndoode Imɛɛ,

15 a gɛ̃o ń plaode Ezii,

a bao plasaide Apisɛsi,

16 a bao mɛ̀ndosaide Petaia,

a baode Yeezekɛli,

17 a bao ń mɛ̀ndoode Yakɛ̃,

a bao ń plaode Gamulu,

18 a bao ń àaↄ̃ode Delaia,

a baasↄo mɛ̀ndosaide Maazia.

19 Lá aali gɛ́ zĩkɛi Dii kpɛ́u aaↄ kↄ̃ gba zɛ́n we, lá Dii Isailiↄ Lua dà an dezi Aalonaɛ a dìlɛwa.

Levii bui kĩniↄ

20 Levii bui kĩniↄn kɛ: Amlaũ bui Sebuɛli nɛ́ Yedeia.

21 Lɛabia yoa Isia.

22 Isaa bui Selomↄ nɛ́ Yaata.

23 Hɛblↄ̃ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Yelia, Amalia, Yaaziɛ ń Yekamaũo.

24 Uziɛli bui Mika nɛ́ Samii.

25 Mika dãuna Isia nɛ́ Zakali.

26 Mɛlali nɛgↄ̃ɛↄ Mali ń Musio. 27 Mɛlali bui Yaazia nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Bɛnↄ, Soaũ, Zakuu ń Ibelio. 28 Mali nɛ́ Ɛleazaa i nɛgↄ̃ɛ io. 29 Mali nɛ́ Kisi bui Yelamɛli. 30 Musi nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Mali, Edɛɛ ń Yelimↄo. Levii buiↄn we an dezi buiↄwa.

31 Ampiↄ sↄ̃ aa gbɛlà lá an gbɛ̃́ Aalona buiↄ kɛ̀wa kí Davidi ń Zadokio ń Aimɛlɛkio ń sa'ona uabeleↄ ń Levii bui uabeleↄ wáaɛ. Vĩ̀i buiↄ ń dãuna buiↄ, yã́ doũ wa kɛ̀nɛ́.

25

Lɛ̀sinaↄ

1 Davidi ń Isaili kíaↄ mɛ́ Asafa nɛgↄ̃ɛↄ ń Emani nɛgↄ̃ɛↄ ń Yedutu nɛgↄ̃ɛↄ dìlɛ ń zɛ́i aa ãnabikɛkɛ ń mↄↄnaↄ ń domaↄ ń sɛ̃́sɛ̃naↄ. Zĩpikɛnaↄ tↄ́n kɛ:

2 Asafa nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Zakuu, Yosɛfu, Nɛtania ń Asalɛlao. Asafa mɛ́ aↄ wɛ́tɛ a nɛ́piↄzi, kía sↄ̃ iↄ wɛ́tɛ ń ãnabikɛkɛai.

3 Yedutu nɛgↄ̃ɛↄ sooloɛ: Gedalia, Zeli, Yesaia, Simɛi, Asabia ń Matitiao. An mae Yedutu mɛ́ ìↄ wɛ́tɛńzi, ↄ̃ ìↄ ãnabikɛkɛ ń mↄↄnlɛao, ìↄ Dii sáau kpa àↄ aà táasilɛò.

4 Emani nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: Bukia, Matania, Uziɛli, Sebuɛli, Yelemↄ, Anania, Anani, Ɛliata, Gidaleti, Lomantiɛzɛɛ, Maloti, Yↄsebekasa, Otii ń Maazioo. 5 Gbɛ̃́piↄá kí gu'ena Emani nɛgↄ̃ɛↄnɛ ḿpii. Lua lɛgbɛ̃̀ɛ̀ à mɛ̀ á aà gba gbãa, ↄ̃ à aà gbà nɛgↄ̃ɛↄ gɛ̃o mɛ̀ndosai ń nɛnↄɛↄ lↄ àaↄ̃. 6 Gbɛ̃́piↄ ìↄ lɛsi Dii ua ń sɛ̃́sɛ̃naↄ ń domaↄ ń mↄↄnaↄ ḿpiiɛ. An maeↄ Asafa ń Yedutuo ń Emanio mɛ́ aaìↄ wɛ́tɛńzi Lua ua zĩpi guu. Kí sↄ̃ ìↄ wɛ́tɛ ń maepiↄzi. 7 Ampiↄ ń ń gbɛ̃́ pↄ́ aa lɛsia Diiɛ dàda aa dↄ̃ↄ, ampii gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basiiↄ̃kwi plasaioɛ (288). 8 Wà likpà lá aali kↄ̃ gba zɛ́ zĩpi yã́ musuɛ, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, yãdanɛdeↄ ń yãdadanaↄ píi. 9 Wà gbɛ̃́piↄ sɛ̀ baade ń a nɛgↄ̃ɛↄ ń a dãunaↄ gbɛ̃ↄn kuɛplaplaɛ:

A sɛ̃́ia Asafa nɛ́ Yosɛfu,

a plaade Gedalia,

10 a àaↄ̃de Zakuu,

11 a síiↄ̃de Zeli,

12 a sↄode Nɛtania,

13 a soolode Bukia,

14 a soplade Yesalela,

15 a swaaↄ̃de Yesaia,

16 a kɛ̃okwide Matania,

17 a kwide Simɛi,

18 a kuɛdode Azalɛli,

19 a kuɛplade Asabia,

20 a kuɛ'aaↄ̃de Sebuɛli,

21 a gɛ̃o mɛ̀ndosaide Matitia,

22 a gɛ̃ode Yelimↄ,

23 a gɛ̃o ń mɛ̀ndoode Anania,

24 a gɛ̃o ń plaode Yↄsebekasa,

25 a bao plasaide Anani,

26 a bao mɛ̀ndosaide Maloti,

27 a baode Ɛliata,

28 a bao ń mɛ̀ndoode Otii,

29 a bao ń plaode Gidaleti,

30 a bao ń àaↄ̃ode Maazio,

31 a baasↄo mɛ̀ndosaide Lomantiɛzɛɛ.

26

Lua kpɛ bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ

1 Bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ gãliↄn kɛ:

Sɛ̃́ia Kole buiↄ.

Kole nɛ́ Mɛsɛlɛmia, Abiasafa tↄũna.

2 Mɛsɛlɛmia nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ:

A sɛ̃́ia Zakali,

a plaade Yediaɛ,

a àaↄ̃de Zebadia,

a síiↄ̃de Yaniɛli,

3 a sↄode Elaũ,

a soolode Yohanani,

a soplade Ɛlioenai.

4 Ɔbɛdɛdↄũ nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ:

A sɛ̃́ia Semaia,

a plaade Yozaba,

a àaↄ̃de Yoa,

a síiↄ̃de Sakaa,

a sↄode Nɛtanɛli,

5 a soolode Amiɛli,

a soplade Isakaa,

a swaaↄ̃de Puletai.

Asa Lua mɛ́ ɛ̀fãaikɛ̀ Ɔbɛdɛdↄũpiɛ.* 6 Aà nɛ́ Semaia nɛgↄ̃ɛↄ ì lↄ, aa kpalablè ń dezi buiↄ guu, asa bɛɛɛdeↄnɛ. 7 Semaia nɛ́piↄn kɛ: Ɔtɛni, Lefaɛli, Ɔbɛdi ń Ɛlizabao. Aà dãunaↄ Ɛlihu ń Semakiaoá bɛɛɛdeↄnɛ lↄ. 8 Gbɛ̃́piↄá Ɔbɛdɛdↄũ buiↄnɛ ḿpii. Ampiↄ ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń dãunaↄá bɛɛɛdeↄnɛ, an gbãa kà zĩpi kɛa. Aa gbɛ̃ↄn bàaↄ̃ ń plaoɛ. 9 Mɛsɛlɛmia nɛgↄ̃ɛↄ ń a dãunaↄá bɛɛɛdeↄnɛ lↄ. Aa gbɛ̃ↄn bao plasaiɛ.

10 Mɛlali bui Osa nɛgↄ̃ɛↄ tↄ́n kɛ: A sɛ̃́ia Simɛli, ãma nɛ́ sɛ̃́ia no, aà mae mɛ́ aà dìlɛ yoa ũ. 11 A plaade Ilikia, a àaↄ̃de Tabalia, a síiↄ̃de Zakali. Osa nɛgↄ̃ɛↄ ń a dãunaↄ gbɛ̃ↄn kuɛ'aaↄ̃ɛ.

12 Wà zĩdà bui dↄaanapiↄnɛ, baade ń a bĩ́ibↄlɛdↄ̃an gãliↄ, lá wa dà ń daɛ pↄ́ lɛ́ zĩkɛ Dii uaↄnɛwa. 13 Wà likpànɛ́ ń buiwaɛ, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ ń bↄlɛ pↄ́ an baade aↄ dↄ̃́ao. 14 Mɛsɛlɛmia gukpɛ oi bↄlɛ blè, ↄ̃ aà nɛ́ Zakali pↄ́ dɛ lɛdamade ↄ̃nↄna ũ gugbãntoo oi bↄlɛ blè. 15 Ɔbɛdɛdↄũ gɛↄmidↄkĩi oi bↄlɛ blè, mɛ́ aà nɛgↄ̃ɛↄ mɛ́ dↄ̃ↄ dↄ̃́aa blè. 16 Osa bɛ'aɛ oi bↄlɛ blè ń zɛda pↄ́ kú musu bↄlɛ pↄ́ wì mɛ Salɛkɛ Bↄlɛo.

Bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ìↄ kↄ̃ lɛũkpakɛɛ. 17 Levii buipiↄ ìↄ ku gukpɛ oi lá gu lɛ́ dↄ gbɛ̃ↄn soolosoolo, gugbãntoo oi gbɛ̃ↄn síiↄ̃siiↄ̃, gɛↄmidↄkĩi oi gbɛ̃ↄn síiↄ̃siiↄ̃, dↄ̃ↄ saɛ gbɛ̃ↄn plapla. 18 Bɛ'aɛ oi gbɛ̃ↄn síiↄ̃siiↄ̃ ìↄ ku zɛdau, ua oi sↄ̃ gbɛ̃ↄn plapla. 19 Kole buiↄ ń Mɛlali bui bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana gãliↄn we.

Làasi dↄ̃̀anaↄ ń yãgↄ̃gↄ̃naↄ

20 An gbɛ̃́ Levii buiↄ mɛ́ Lua kpɛ́ làasiↄ ń pↄ́ pↄ́ wì Lua gba làasiↄ dↄ̃̀anaↄ ũ. 21 Geesↄ̃ bui Ladã bui uabeleↄn kɛ: Yeiɛli 22 ń a nɛ́ Zetaũo ń Zetaũpi dãuna Yoɛlio. Ampiↄ mɛ́ aaìↄ wɛ́tɛ Dii kpɛ́ làasiↄi.

23 Amlaũ bui gbɛ̃eↄ ń Isaa bui gbɛ̃eↄ ń Hɛblↄ̃ bui gbɛ̃eↄ ń Uziɛli bui gbɛ̃eↄ ku we lↄ. Ampiↄn kɛ: 24 Mↄizi nɛ́ Geesoũ bui Sebuɛli mɛ́ làasi gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 25 Aà deziↄ do Ɛleazaa mɛ́ Lɛabia ì, Lɛabia Yesaia ì, Yesaia Yolaũ ì, Yolaũ Zikeli ì, Zikeli Selomi ì. 26 Selomipi ń a daɛↄ mɛ́ pↄ́ pↄ́ wa Lua gbà làasiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ. Kí Davidi ń uabele pↄ́ dɛ zĩgↄ̃ dↄaanaↄ ũↄ mɛ́ gbapiↄ dà. 27 Aa pↄ́ pↄ́ aa nàaa zĩ guuↄ kpà Luawa wà aà kpɛ́ kɛkɛò. 28 Selomi ń a daɛↄ mɛ́ aaìↄ wɛ́tɛ pↄ́ pↄ́ gu'ena Samuɛli ń Kisi nɛ́ Sauluo ń Nɛɛ nɛ́ Abinɛɛo ń Zeluia nɛ́ Yoabuo kpàↄi ń pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ kĩniↄ kpàↄ píi.

29 Wà bàasi zĩ dà Isaa bui Kenaniaɛ ń a nɛgↄ̃ɛↄ. Aamɛ Isailiↄ lakɛ̃naↄ ń ń yãgↄ̃gↄ̃naↄ ũ. 30 Hɛblↄ̃ bui Asabia ń a daɛↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa swaaↄ̃ ń basↄooɛ (1.700). Bɛɛɛdeↄnɛ ḿpii. Aaìↄ wɛ́tɛ Isaili bùsu pↄ́ kú Yuudɛ̃ baa bɛ'aɛzi Dii yã́ musu ń zĩ pↄ́ kí dànɛ́ yã́ musuo píi. 31 Yelia mɛ́ Hɛblↄ̃ buiↄ kía ũ. Davidi kpalablea wɛ̃̀ blade guu ↄ̃ à wɛtɛ̀tɛ Hɛblↄ̃ buipi tↄ́ pↄ́ wa kà láuↄzi, ↄ̃ wà gɛ̀ bↄ̀ an bɛɛɛdeↄwa an bɛ wɛ̃́lɛu Yazɛɛ, Galada bùsuu. 32 Yelia daɛ uabeleↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa kuɛ'aaↄ̃ ń basↄooɛ (2.700). Bɛɛɛdeↄnɛ ḿpii, ↄ̃ kí Davidi ń dílɛ aaↄ wɛ́tɛ Lubɛni buiↄzi ń Gada buiↄ ń Manase bui pↄ́ kú gukpɛ oi weↄ Lua yã́ ń azĩa yã́o kɛkɛa yã́i.

27

Zĩgↄ̃ↄ

1 Isaili uabeleↄ ń zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ń zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ dↄaanaↄ ń ń lakɛ̃na pↄ́ aaìↄ zĩkɛ kíaɛ yã́pii musuↄn kɛ: Zĩgↄ̃ gãliↄ ìↄ kↄ̃ lɛũkpakɛ mↄ ń mↄoɛ e wɛ̃ gɛ́ bↄlɛi, gãlipiↄ baade zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo mɛ̀ndosaiɛ (24.000).

2 Zadiɛli nɛ́ Yasↄbaũ mɛ́ mↄ sɛ̃́iadeↄ gãli dↄaana ũ. 3 Pɛlɛzi buiɛ. Ɔ̃mɛ zĩgↄ̃ↄ dↄaana píi gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ mↄ sɛ̃́ia guu.

4 Ahoa nɛ́ Dodai mɛ́ mↄ plaadeↄ gãli dↄaana ũ. Mikelo mɛ́ aà plaade ũ.

5 Sa'ona Yoiada nɛ́ Benaia mɛ́ mↄ àaↄ̃deↄ gãli dↄaana ũ. 6 Benaiapi mɛ́ nɛgↄ̃n gbɛ̃ↄn baakwiↄ dↄaana ũ lↄ. Aà nɛ́ Amizaba ku aà gãli guuɛ.

7 Yoabu dãuna Asaɛli mɛ́ mↄ síiↄ̃deↄ gãli dↄaana ũ. Kɛ́ à gà, ↄ̃ aà nɛ́ Zebadia gↄ̃̀ aà gɛ̃ɛ ũ.

8 Izala bui Samu mɛ́ mↄ sↄodeↄ gãli dↄaana ũ.

9 Tekoa gbɛ̃́ Ikesi nɛ́ Ila mɛ́ mↄ soolodeↄ gãli dↄaana ũ.

10 Ɛflaiũ bui Ɛlɛzi, Peloni gbɛ̃́ mɛ́ mↄ sopladeↄ gãli dↄaana ũ.

11 Zela bui Sibekai, Usa gbɛ̃́ mɛ́ mↄ swaaↄ̃deↄ gãli dↄaana ũ.

12 Bɛ̃yãmɛɛ bui Abiɛzɛɛ, Anato gbɛ̃́ mɛ́ mↄ kɛ̃okwideↄ gãli dↄaana ũ.

13 Zela bui Malai, Nɛtofa gbɛ̃́ mɛ́ mↄ kwideↄ gãli dↄaana ũ.

14 Ɛflaiũ bui Benaia, Pilatↄ̃ gbɛ̃́ mɛ́ mↄ kuɛdodeↄ gãli dↄaana ũ.

15 Ɔniɛli bui Ɛlɛdai, Nɛtofa gbɛ̃́ mɛ́ mↄ kuɛpladeↄ gãli dↄaana ũ.

Isaili buiↄ dↄaanaↄ

16 Isaili buiↄ kíaↄn kɛ:

Lubɛni buiↄ kí Ɛliɛzɛɛ, Zikeli nɛ́,

Simɛↄ buiↄ kí Sefatia, Maaka nɛ́,

17 Levii buiↄ kí Asabia, Kɛmuɛ nɛ́,

Aalona buiↄ kí Zadoki,

18 Yudaↄ kí Ɛlihu, Davidi vĩ̀i,

Isakaa buiↄ kí Ɔmɛli, Mikaila nɛ́,

19 Zabulↄni buiↄ kí Isimaia, Obadia nɛ́,

Nɛfatali buiↄ kí Yelimↄ, Azeliɛ nɛ́,

20 Ɛflaiũ buiↄ kí Ozee, Azazia nɛ́,

Manase bui pↄ́ kú bɛ'aɛ oiↄ kí Yoɛli, Pedaia nɛ́,

21 Manase bui pↄ́ kú Galada bùsuuↄ kí Ido, Zakali nɛ́,

Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kí Yaasiɛ, Abinɛɛ nɛ́,

22 Dã buiↄ kí Azalɛli, Yeloaũ nɛ́.

Isaili buiↄ kíaↄn we.

23 Davidi i gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aai kaoↄ naoo, asa Dii mɛ̀ á tó Isailiↄ dasikũ lán saanaↄwaɛ.* 24 Kɛ́ Zeluia nɛ́ Yoabu nà ń naoawa,† i a midɛo. Naopi yã́i Lua pↄ fɛ̃̀i Isailiↄzi, ↄ̃ wì ń dasilɛ kɛ̃́ kí Davidi ladauo.

Kía ìwaↄ

25 Adiɛli nɛ́ Azemavɛ mɛ́ kibɛ làasi gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

Uzia nɛ́ Yonatãa mɛ́ dↄ̃ pↄ́ kú bua ń mɛɛwiaↄ ń zↄ̃ɛwiaↄ ń gudↄ̃akĩiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

26 Kelubu nɛ́ Ɛzali mɛ́ buazĩkɛnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

27 Lama gbɛ̃́ Simɛi mɛ́ vɛ̃ɛbudeↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

Sefã gbɛ̃́ Zabedi mɛ́ ziia ũ vɛ̃ɛbɛ ń vɛ̃ɛ kũ̀sũao yã́ musu.

28 Gɛdɛɛ gbɛ̃́ Baalanana mɛ́ kuliↄ ń kaadↄɛnliↄ zĩkɛnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

Yoasi mɛ́ ziia ũ kù nísi yã́ musu.

29 Salↄna gbɛ̃́ Sitelai mɛ́ Salↄna zùdãnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

Adelai nɛ́ Safata mɛ́ guzulɛ zùdãnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

30 Isimaɛla bui Obili mɛ́ yiongodãnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

Mɛlↄnↄ gbɛ̃́ Yedeia mɛ́ zàa'ĩndãnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

31 Ageli bui Yazizi mɛ́ sãↄ ń bleↄ dãnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Gbɛ̃́piↄá kí Davidi ziiaↄnɛ ḿpii.

32 Davidi desɛ̃ Yonatãaá lɛdamadeɛ. Aà wɛ́ zɛ̃a mɛ́ lakɛ̃naɛ. Aàpi ń Akemↄ nɛ́ Yeiɛlio mɛ́ Davidi nɛgↄ̃ɛↄ gwana ũ. 33 Aitofɛli mɛ́ Davidi lɛdamade ũ. Aaki gbɛ̃́ Usai mɛ́ kí kwàasi ũ. 34 A gbɛa Benaia nɛ́ Yoiada ń Abiataao gↄ̃̀ Aitofɛli gɛ̃ɛ ũ.

Yoabu mɛ́ kí zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ.

28

Davidi Lua kpɛ́ dↄa zɛ́kalɛa Salomↄↄɛ

1 Davidi Isaili kíaↄ kã̀aa Yelusalɛũ píi, Isaili bui kíaↄ ń zĩgↄ̃ↄ dↄaana pↄ́ lɛ́ zĩkɛɛ̀ↄ, zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ń gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ dↄaanaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ kía ń a nɛgↄ̃ɛↄ àizɛɛ ziia ũↄ ń a ìwaↄ ń a nɛgↄ̃naↄ ń a gↄ̃ gɛ̀bɛɛↄ píi. 2 Ɔ̃ kí Davidi fɛ̀lɛ zɛ̀ à mɛ̀: Ma gbɛ̃́ↄ, à swã́sɛmazi! Ma zɛò ma sↄ̃u mà kpɛdↄ Dii wá Lua bàakuawanↄ kpagolo pↄ́ dɛ aà gbadibↄ ũɛ, ↄ̃ ma sↄu mà ń a dↄao. 3 Ɔ̃ Lua òmɛɛ i kɛ mámɛ mà kpɛ́pi dↄɛo, asa zĩgↄ̃n ma ũ, ma gbɛ̃dɛ̀dɛ dasidasiɛ. 4 Ń beeo Dii wá Isailiↄ Lua ma sɛ ma bɛdeↄ guu, kɛ́ mapi ń ma buiↄ wàↄ dɛ Isailiↄ kía ũ gↄↄpiiɛ. À Yuda sɛ̀ yãa dↄaana ũ, ↄ̃ à ma bɛdeↄ sɛ̀ aà buiↄ guu. À kàaàgu, ↄ̃ à ma kpa Isailiↄ kía ũ. 5 Dii ma gba nɛgↄ̃ɛↄ dasi, ↄ̃ à Salomↄↄ sɛ̀ ń guu, à aà kpà kpala pↄ́ a dìlɛ Isailiↄnɛu. 6 A òmɛɛ à mɛ̀: N nɛ́ Salomↄↄ mɛ́ a kpɛdↄmɛɛ ń a uao, asa ma aà sɛ̀ ma nɛ́ ũɛ, míↄ dɛ aà mae ũ. 7 Tó a ma yãdilɛaↄ ń ma ikoyãↄ kũa lá a kũa gbãwa, má tó aà kpala àↄ ku gↄↄpiiɛ.*

8 Ma gbɛ̃́ↄ, ma naɛ́ wá Luazi Isailiↄ bui pↄ́ kãaaa Dii aɛↄ wáa píi, àↄ tɛ Dii wá Lua yãdilɛaↄi ń laaio, kɛ́ àↄ ku bùsu maaɛ beeu, i gↄ̃ á buiↄnɛ e gↄↄpii. 9 Mpi sↄ̃, ma nɛ́ Salomↄↄ, ǹyↄ̃ ma Lua dↄ̃, ní zↄbleɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai, asa Dii ì wá sↄ̃ yↄɛ à wá làasooↄ ń yã́ pↄ́ wa zɛòↄ dↄ̃. Tó n aà kĩ́i wɛ̀ɛlɛ, ńyↄ̃ aà e. Tó n pãkpàaàzi sↄ̃, à gìnzin we e gↄↄpii. 10 Ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ Dii n sɛ ǹ kpɛdↄɛ a kúkĩi ũɛ. Sↄ̃dilɛ, ní zĩpi kɛ.

11 Ɔ̃ Davidi Lua kpɛ́ ń a kpɛɛlɛo taa pↄ́ a kɛ̀ taalau kpà a nɛ́ Salomↄↄwa ń a làasiↄ ń a kpɛa pↄ́ kú musu ń zĩ́lɛoↄ ń a duunkɛ̃makĩio. 12 Yã́ pↄ́ kú aà sↄ̃u Dii ua ń a kpɛ́nɛ pↄ́ liaaiↄ musu, à a taataa pↄ́ a kɛ̀ taalau kpàwà lↄ: Lua kpɛ́pi làasiↄ, pↄ́ pↄ́ wì Lua gba kálɛkĩiↄ, 13 Dii kpɛ́ zĩkɛbↄↄ ń lá wa sa'onaↄ ń Levii bui gãliↄ dilɛdilɛ aa Dii kpɛ́ zĩ kɛo. 14 À vua ń ã́nusu pↄ́ wa zĩkɛbↄpiↄpiò gbia dìlɛdilɛ: 15 Vua dauↄ ń a filiaↄ, ã́nusu dauↄ ń a filiaↄ, 16 vua táabũnu pↄ́ wì pɛ̃ɛ kálɛwàↄ, ã́nusu táabũnuↄ, 17 vua saaↄ, au'ɛlɛbↄ pↄ́ wa pì ń vuaoↄ, vua loↄ, vua taↄ, ã́nusu taↄ 18 ń tulaletikatɛakĩi pↄ́ wa pì ń vuao. À vua malaika gã̀sĩade pↄ́ an gã̀sĩa aↄ pooa Dii bàa kua ń Isailiↄ kpagoloa aà zĩkasↄ̃go ũ taa pↄ́ a kɛ̀ taalau kpàwà lↄ.

19 Davidi mɛ̀: Ma yã́piↄ taa dàlau píi, asa Dii gbãa mↄ̀a à ma wɛ́ kɛ̃̀mɛɛɛ. 20 Ɔ̃ Davidi ò a nɛ́ Salomↄↄɛ: Sↄ̃dilɛ, zĩpi kɛ ń wↄ́ↄo. Ńsu to vĩa n kũo. Ńsu bílikɛo, asa Dii ma Lua a pãkpanzio, a n to weo. Aↄ kunnↄɛ e ǹ gɛ ǹ kpɛ́ zĩpi midɛò. 21 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ gãliↄ ku sↄu guu wà Dii kpɛ́pi zĩ kɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa gↄ̃i vĩ mɛ́ an pↄ gbàↄ kunnↄ aa zĩpi kɛ. Gbɛ̃́pii ń ń kíaↄ aa n yãma.

29

Gbadaa Lua kpɛ́ dↄa yã́ musu

1 Ɔ̃ kí Davidi ò gbɛ̃́ pↄ́ kãaaaↄnɛ píi: Ma nɛ́ Salomↄↄ pↄ́ Lua aà sɛ̀piá ɛ̀waason bↄlↄnaɛ. Zĩpi zↄ̃ↄ, asa uapiá gbɛ̃nazĩna pↄ́ no, Dii Lua pↄ́ɛ. 2 Ma Lua kpɛ́pi dↄa sↄukɛ̀ maamaa ma gbãa lɛ́uɛ, ma vua kpà vua zĩ pↄ́ ũ ń ã́nusuo ã́nusu zĩ pↄ́ ũ ń mↄgotɛ̃o mↄgotɛ̃ zĩ pↄ́ ũ ń mↄsio mↄsi zĩ pↄ́ ũ ń lío lí zĩ pↄ́ ũ ń gbɛo gbɛ̀ zĩ pↄ́ ũ ń onisio ń tiikↄazio ń gbɛ̀ bɛɛɛde bui píio ń gbɛpuao. 3 Bee gbɛa lá ma Lua kpɛ́ yã́ kàmagu, vua ń ã́nusu àizɛɛ pↄ́ má vĩↄ, ↄ̃ má kpá ma Lua kpɛ́ pↄ́ ũ pↄ́ pↄ́ ma a sↄukɛ̀ↄ bàasi: 4 Ofii bùsu vua tↄnu basↄo ń ã́nusu tɛ̃ɛtɛ̃ɛo tↄnu ↄ̀aa do ń blao, kɛ́ wà kpa kpɛ́pi gĩↄwa a guu. 5 Vuaá vua zĩ pↄ́ɛ, ã́nusuá ã́nusu zĩ pↄ́ɛ ń zĩ pↄ́ gↄ̃ideↄ kɛↄ píi. Á démɛ zɛ̀ò gbã à kpa Diiwa sↄũsↄũi?

6 Ɔ̃ uabeleↄ ń Isaili bui kíaↄ ń zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ń gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ dↄaanaↄ ń kíapi ziiaↄ vua ń ã́nusuo kpà. 7 Aa vua kpà tↄnu baswaaↄ̃kwi (170) wà Lua kpɛ́pi zĩ kɛò ń ã́nusuo tↄnu ↄ̀aa do ń basoplao (340) ń mↄgotɛ̃o tↄnu ↄ̀aa àaↄ̃ ń kwio (610) ń mↄsio tↄnu ↄ̀aa gɛ̃o ń plao (3.400). 8 Gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ vĩↄ nà Geesↄ̃ bui Yeiɛliɛ a ↄzĩ Dii kpɛ́ làasiu. 9 Gbɛ̃́pii pↄ kɛ̀na pↄ́ pↄ́ wa kpàpi yã́ musu, asa aa kpà Diiwa ń nↄ̀sɛmɛndooɛ. Kí Davidi pↄ kɛ̀na maamaa, 10 ↄ̃ à Dii sáaukpà gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ wáa à mɛ̀:

Ɛ̀fãaide Dii wá dezi Isaili Lua

za asĩnizĩ e gↄↄpii!

11 Dii, ḿmɛ ń zↄ̃ↄkɛ ń gbãao

ń bɛɛɛo ń dɛnlao ń gawio vĩ,

asa pↄ́ pↄ́ kú musu ń zĩ́lɛoↄá n pↄ́ɛ píi.

Ḿmɛ ń kía ũ,

ḿmɛ ń pↄ́pii mide ũ.

12 Àizɛɛ ń bɛɛɛo ì bↄ n kĩ́iɛ,

ni kible pↄ́piiwa.

Iko ń gbãao ku n ↄzĩɛ,

ń gbɛ̃́pii kã́fĩa zɛ́ vĩ,

mɛ́ ń ń gbaa gbãa zɛ́ vĩ lↄ.

13 Tiasa wá Lua, wálɛ n sáaukpa,

wálɛ n tↄ́ bɛɛɛde bↄ.

14 Ée, dén ma ũ ge ma gbɛ̃́ↄ, kɛ́ wà gbasa pↄ́ kpama màai? Pↄ́pii ì bↄ n kĩ́iɛ. Pↄ́ pↄ́ wa kpàma bↄ̀ n ↄzĩɛ. 15 Wá dɛnɛ bↄ̀mↄↄ ũ, nibↄↄ ũ lán wá deziↄwaɛ. Wá kua dṹniau dɛ lán uenawa tãmaasaiɛ. 16 Dii wá Lua, pↄzↄ̃ↄ pↄ́ wá kpà n kpɛ́ dↄa yã́i, kɛ́ n tↄ́ pↄ́ a kua adoa e àↄ kuwà, apii bↄ̀ n ↄzĩɛ, n pↄ́ɛ. 17 Ma Lua, má dↄ̃ kɛ́ sↄ̃̀ tàasikanan n ũ, yãkɛa a zɛ́wa mɛ́ ì kangu. Ma pↄ́piↄ kpàma píi ń nↄ̀sɛpuaoɛ, ↄ̃ má è n gbɛ̃́ pↄ́ kú laↄ pↄ́ kpàma ń pↄnao sↄ̃. 18 Dii wá deziↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Isailio Lua, to n gbɛ̃́ↄ lí zɛò beewa ń sↄ̃ guu, ní tó an sↄ̃ àↄ kuma gↄↄpii. 19 Ma nɛ́ Salomↄↄ gba zɛ́ aàↄ n yãdilɛaↄ ń n ikoyãↄ kũa ń nↄ̀sɛmɛndoo, i n ↄtondↄkĩi gwa à zĩkɛwà píi, i n kpɛ́ pↄ́ ma a sↄukɛ̀ dↄ.

20 Ɔ̃ Davidi ò gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄnɛ: À Dii á Lua sáaukpa! Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ Dii ń deziↄ Lua sáaukpà, aa mipɛ̀lɛ aa kùlɛ Diiɛ, aa kùlɛ kíaɛ lↄ.

Salomↄↄ kpaa kía ũ

21 Kɛ́ gu dↄ̀ aa sa'ò Diiwa. Aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń zuswanaↄ mɛ̀n ↄ̀aa sↄo ń sãsakaoↄ mɛ̀n ↄ̀aa sↄo ń sãsa bↄlↄnaↄ mɛ̀n ↄ̀aa sↄo. Aa vɛ̃ɛ ɛ̀lɛwà aa sáaukpa sa'òwà dúuduu Isaili píi pↄ́ ũ. 22 Gↄↄ bee aa pↄblè aa vɛ̃ɛmì Dii aɛ ń pↄna zↄ̃ↄo.

Ɔ̃ aa Davidi nɛ́ Salomↄↄ kpaa kía ũ gbãa kã̀fĩ.* Aa aà kpà kía ũ Dii aɛ sa, ↄ̃ aa Zadoki dìlɛ sa'onkia ũ. 23 Ɔ̃ Salomↄↄ zↄ̃̀lɛ kpalau a mae gbɛu kía pↄ́ Dii kpà ũ.† À gwea è mɛ́ Isaili bui píi misìilɛɛ̀. 24 Kíaↄ ń nɛgↄ̃naↄ ń kí Davidi nɛgↄ̃ɛↄ píi mikpà kí Salomↄↄwa. 25 Dii tò Salomↄↄ zↄ̃ↄkɛ kã̀fĩ maamaa, Isaili bui píi wɛ́ è. Dii kíakɛgawi kpàwà, Isailiↄ kía pↄ́ dↄaaaɛ̀ↄ, an kee i kaaàwao.

Davidi gaa

26 Yɛse nɛ́ Davidiá Isaili buiↄ píi kíaɛ. 27 À kɛ̀ kpalau wɛ̃̀ blaɛ, Hɛblↄ̃ wɛ̃̀ sopla, Yelusalɛũ sↄ̃ wɛ̃̀ baakwi ń àaↄ̃o.‡ 28 À zikũ̀ táotaoɛ, ↄ̃ à gà. Ɔdeɛ mɛ́ a bɛɛɛ vĩ. Ɔ̃ aà nɛ́ Salomↄↄ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 29 Kí Davidi yãkɛaↄ ku gu'ena Samuɛli taalau ń ãnabi Natã láo ń gu'ena Gada láo za a daalɛawa e a midɛawa, 30 aà kpalablea yã́ↄ ń aà nɛgↄ̃nkɛyãↄ ń yã́ pↄ́ aà lèↄ ń yã́ pↄ́ Isailiↄ ń bùsu pↄ́ liaai kíaↄ lèↄ.

* 2:7 Yoz 7.1

* 3:4 2Sam 5.4-5, 1Kia 2.11, 1Lad 29.27

* 4:9 Bee mɛ̀ wãwã.

† 4:31 Yoz 19.2-8

* 5:1 Daa 35.22, 49.3-4

† 5:6 2Kia 15.29

‡ 5:22 2Kia 15.29

* 6:4 Bↄa 6.16-19

* 7:23 Bee mɛ̀ yã'ↄ̃ma guu.

* 9:3 Ɛza 2.1

† 9:31 Lev 2.4-6

‡ 9:32 Lev 24.5-9

* 10:13 Lev 19.31, 20.6

† 10:13 1Sam 28.7-8

* 11:4 Dↄa 1.21

* 13:6 1Sam 4.4, Soũ 99.1

† 13:7 1Sam 7.1-2

‡ 13:10 Nao 4.15

§ 13:14 1Lad 26.4-5

* 14:11 Bee mɛ̀ Dii bↄ̀ bùi.

* 16:16 Daa 12.7, 17.8

† 16:16 Daa 26.3

‡ 16:18 Daa 28.13

§ 16:22 Daa 20.3-7

* 17:11 Soũ 89.3-4, 132.11, Zãa 7.42, Zĩn 2.30

† 17:13 Soũ 2.7, 89.26-27, 2Kln 6.18, Ɛbɛ 1.5

‡ 17:14 Soũ 89.36-37

* 18:12 Soũ 60

* 22:9 Bee mɛ̀ aafia.

* 23:1 1Kia 1.38-39

† 23:13 Bↄa 28.1

‡ 23:32 Nao 3.5-9

* 24:2 Lev 10.1-2

* 26:5 1Lad 13.14

* 27:23 Daa 15.5, 22.17, 26.4

† 27:24 2Sam 24.1-15, 1Lad 21.1-14

* 28:7 2Sam 7.5-16, 1Lad 17.4-14

* 29:22 1Lad 23.1

† 29:23 1Kia 2.12

‡ 29:27 2Sam 5.4-5

2 Lada

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

LADA PLAADE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ bee Davidi nɛ́ Salomↄↄ kpalablea yã́ bↄↄlɛkɛ̀wɛ̃ɛ (1-9). Bee gbɛa aà bui pↄ́ aa gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũↄ e à gɛ̀ pɛ̀ò Nɛbukanɛza Yelusalɛũ siawa ń taańnↄ Babilonio (10-36).

Láɛ bee dↄ̀ↄ gbɛzã mɛ̀n plaↄ yã́ gɛ̃̀ à Ɛzala lá ń Nɛɛmii láo kũ̀ɛ. Bee lɛ́ owɛ̃ɛ wà Isailiↄ yãziↄ kyokɛ aɛ we, asa wekĩi Pɛɛsiↄ kí Kilusi Yudaↄ gbà zɛ́ aa ɛa gɛ́ Lua kpɛ́ dↄi Yelusalɛũ.

1

Salomↄↄ ↄ̃nↄ gbɛaa

(1Kia 3.1-15, 10.26-29)

1 Davidi nɛ́ Salomↄↄ kpala zĩ́napɛ̀lɛ gíũgiũ, asa Dii aà Lua kuaànↄɛ, ↄ̃ à aà zↄ̃ↄkɛ kã̀fĩ maamaa. 2 Salomↄↄ yãdìlɛ Isailiↄnɛ píi, gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄoↄ dↄaanaↄ ń gbɛ̃ↄn basↄobasↄoↄ dↄaanaↄ ń yã́kpalɛkɛnaↄ ń kíaↄ píi ń Isailiↄ uabeleↄ píi, 3 ↄ̃ à gɛ̀ńnↄ gulɛsĩ pↄ́ wa bò Gabaↄ̃ↄ, asa kpaaũkpɛ pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi kɛ̀ guwaiwaiu kú weɛ. 4 Davidi tò wà Dii kpagolo sɛ̀ yãa Kiliayaaliũ,* wà gɛ̀ò gu pↄ́ a kɛ̀kɛɛ̀u Yelusalɛũ, asa we à zwã̀akpɛ dↄ̀uɛ̀. 5 Mↄgotɛ̃ sa'okĩi pↄ́ Uli nɛ́ Bezalɛli, Hulu tↄũna pì† sↄ̃ a ku Gabaↄ̃ↄ Dii zwã̀akpɛ kpɛɛlɛ, ↄ̃ Salomↄↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kãaaapiↄ yãgbɛ̀awà we. 6 Salomↄↄ sↄ̃̀ kpaaũkpɛ sa'okĩipizi Dii aɛ, ↄ̃ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń pↄ́ mɛ̀n ↄ̀aa sↄoↄ. 7 Ɔ̃ Lua bↄ̀ mↄ̀wà gwãasĩna à mɛ̀: Pↄ́ pↄ́ ń yei gbɛaa. 8 Salomↄↄ wè Luawa à mɛ̀: N gbɛ̃kɛkɛ̀ ma mae Davidiɛ maamaaɛ, ↄ̃ n ma kpa kpalau aà gɛ̃ɛ ũ. 9 Dii Lua, lɛ́ pↄ́ ń gbɛ̃̀ ma mae Davidiɛ kɛ sa, asa n ma dilɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa dasi lán dṹnia bùsu'ũfãawaↄ kía ũ.‡ 10 Ma gba ↄ̃nↄ ń dↄ̃ao sa, kɛ́ mà e dↄaaò gbɛ̃́piↄnɛ. Tó màa no kpelewa máli yã́gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃́ dasipiↄnɛi?

11 Ɔ̃ Lua òɛ̀: Lá yã́ bee mɛ́ kú n sↄ̃u, mɛ́ ni ↄda ge àizɛɛ ge gawi ge n ibɛɛↄ gaa ge wɛ̃ni gbã̀a gbɛaao, sema ↄ̃nↄ ń dↄ̃ao, kɛ́ ǹ e yã́gↄ̃gↄ̃ ma gbɛ̃́ pↄ́ ma n dilɛ ń kía ũɛ beeↄnɛ, 12 má n gba ↄ̃nↄ ń dↄ̃apio, mí ɛa mà n gba ↄda ń àizɛɛo ń gawio lↄ. Kí pↄ́ kú n ãae ge kí pↄ́ aↄ ku n gbɛae a kanwao. 13 Ɔ̃ Salomↄↄ bↄ̀ kpaaũkpɛ pↄ́ kú gulɛsĩpia kĩ́i Gabaↄ̃ↄ, à tà Yelusalɛũ, ↄ̃ àlɛ kible Isailiↄwa.

14 Salomↄↄ zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃́ↄ kã̀aa, aà sↄ̃́gopiↄ kà ↄ̀aa sopla (1.400), aà sↄ̃́ↄ sↄ̃ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000). Wì aà sↄ̃́piↄ gwa aà sↄ̃́go wɛ̃́lɛↄ guu ń aà bɛ Yelusalɛũoɛ. 15 Kí tò ã́nusu ń vuao di Yelusalɛũ lán gbɛwa, mɛ́ sɛdɛ lí pↄ́ wà kpɛdↄ̀ò dasi lán bɛ̀lɛ líwa sɛ̃u. 16 Salomↄↄ sↄ̃́piↄ bↄ̀ Egipi§ ń Silisi bùsuoɛ. Kí laatanaↄ mɛ́ lùlu Silisi. 17 Aaì sↄ̃́goↄ lúlu Egipi ã́nusu kiloo soplaplaɛ, sↄ̃́ↄ sↄ̃ kiloo plapla taawa, ↄ̃ aaì ɛa sↄ̃́piↄ yía Itiↄ ń Siliↄ kíaↄwa lↄ. 18 Ɔ̃ Salomↄↄ dìlɛ wà kpɛdↄ Diiɛ ń azĩa bɛo.

2

Salomↄↄ Dii kpɛ́ sↄukɛa

(1Kia 5.15-32)

1 Salomↄↄ gbɛ̃́ↄ dà gbɛ'ãzĩu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basiiↄ̃ (80.000), a sɛ̀sɛnaↄ sↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi (70.000) ń ń dↄaanaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃o (3.600).

2 Ɔ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Tii kí Hilaũwa à mɛ̀: Sɛdɛ líↄ kpã́sãmɛɛ lá ń kpã̀sã ma mae Davidiɛ ↄ̃ à bɛkpàòwa. 3 Málɛ kpɛdↄ Dii ma Luaɛ. Aà pↄ́ɛ, we waↄ tulaletikauɛ̀ tɛ́a, wiↄ pɛ̃ɛ kálɛɛ̀, wiↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ owà kↄↄ ń oosio ń kã́mabogↄↄzĩo ń mↄ dafu gↄↄↄ ń Dii wá Lua dikpɛↄ. Ɔ̃ Luapi dìlɛ Isailiↄnɛ aaↄ kɛ màa gↄↄpii. 4 Kpɛ́ pↄ́ málɛ dↄɛ̀pi zↄ̃ↄ, asa wá Lua zↄ̃ↄ dɛ diiↄla píi. 5 Ń beeo démɛ kpɛdↄaɛ̀ gbãa vĩi? Asa musu a fↄ̃ aà sio, baa musumusu. Dén ma ũ mà kpɛdↄɛ̀i, mɛ́ i kɛ àↄ dɛ aà gbagbakĩi ũ bàasio.

6 Bee yã́i gↄ̃ide kpã́sãmɛɛ aà zĩkɛ ń vuao ń ã́nusuo ń mↄgotɛ̃o ń mↄsio ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń bà gàaluladeo ń babuunao ń wɛ̃̀sãkɛ̃a pↄ́ↄwao, i zĩkɛ Yelusalɛũ ń Yuda bùsuo ń gↄ̃ide pↄ́ ma mae Davidi dìlɛmɛɛↄ. 7 Ǹ n Libã bùsu sɛdɛ líↄ kpã́sãmɛɛ ń pɛ̃liↄ ń lí bɛɛɛde pãleↄ, asa má dↄ̃ kɛ́ n bùsu zĩkɛnaↄ lizↄ̃ dↄ̃. Ma zĩkɛnaↄ lí zĩkɛ ń n zĩkɛnaↄ, 8 aai lí kɛkɛmɛɛ dasidasi, asa kpɛ́ pↄ́ málɛ dↄpi, sema àↄ zↄ̃ↄ mɛ́ àↄ muaa ń kpɛ́eoo. 9 Má mase kpa n zĩkɛna pↄ́ lɛ́ lizↄ̃piↄwa koko ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do (200.000) ń naao koko ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do (200.000) ń vɛ̃ɛo sela ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao (20.000) ń nísio koko ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao (20.000).

10 Ɔ̃ Tii kí Hilaũ lá kpã̀sã Salomↄↄɛ à mɛ̀: Kɛ́ Dii ye a gbɛ̃́ↄzi yã́i, ↄ̃ à n kpa ń kía ũ. 11 À ɛ̀a ò lↄ: Wà Dii Isailiↄ Lua pↄ́ musu ń zĩ́lɛo kɛ̀ sáaukpa! Asa à kí Davidi gbà nɛ́ ↄ̃nↄna pↄ́ dↄ̃a ń wɛzɛ̃o vĩ, ↄ̃ àlɛ kpɛdↄɛ̀ ń azĩa bɛo. 12 Málɛ gↄ̃ide pↄ́ zĩ dↄ̃ gbaɛnɛ, aà tↄ́n Hulaũ Abi. 13 Aà daá Dã buiɛ, mɛ́ aà maeá Tii gbɛ̃́ɛ. A vua ń ã́nusuo ń mↄgotɛ̃o ń mↄsio ń gbɛo ń lío ń bà gàaluladeo ń babuunao ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń bàabaao zĩ dↄ̃. A wɛ̃̀sãkɛ̃a pↄ́ↄwa dↄ̃, mɛ́ zĩ pↄ́ wa dàɛ̀ píi ì kɛɛ. Àli zĩkɛ ń n ↄzĩkɛnaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ n mae Davidi ↄzĩkɛna ũ yãaↄ. 14 Kí, mase ń naao ń nísio ń vɛ̃ɛ pↄ́ n a lɛgbɛ̃̀o kpã́sã wápiↄ ń zĩkɛnaↄnɛ, 15 wí Libã bùsu lí zↄ̃zↄ̃nɛ lá ń yei lɛ́u, wí yeye wà gbɛ̃́ↄ zĩò ísiaa e Zope, ní taò Yelusalɛũ.

16 Salomↄↄ bↄ̀mↄ pↄ́ kú Isaili bùsuuↄ nào píi, aà mae Davidi gbɛ̃́ↄ naoa bàasi. Aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basoplakwi ń àaↄ̃o ń ↄ̀aa àaↄ̃o (153.600). 17 À ń gbɛ̃eↄ dìlɛ gbɛ̀'ãnaↄ ũ gusĩsĩdeu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basiiↄ̃ (80.000), a sɛ̀sɛnaↄ sↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃kwi (70.000), an dↄaana pↄ́ aaↄ wɛ́tɛ zĩpiziↄ sↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (3.600).

3

Salomↄↄ Dii kpɛ́ dↄa

(1Kia 6.1-38)

1 Ɔ̃ Salomↄↄ nà Dii kpɛ́ boawa Mↄlia* gbɛ musu Yelusalɛũ, gu pↄ́ Dii bↄ̀ mↄ̀u a mae Davidiwau. Davidi mɛ́ Yebusi bui Alauna pↄ́wɛngbɛ̃zɛpi dìlɛ kpɛ́pi dↄkĩi ũ. 2 À nà zĩpiwa a kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de mↄ plaade gↄↄ plaade zĩ́ɛ. 3 Ɛ̃ pↄ́ a bò Lua kpɛ́ pↄ́ ũ gbã̀a kà gã̀sĩsuu bàaↄ̃, a yàasa bao. 4 Kpɛ́pi bilandaa vĩ, a yàasa sáa ń kpɛ́pioɛ gã̀sĩsuu bao, a lɛsĩ kwi.

À vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kpà kpɛ́pi guu. 5 À pɛ̃́ lipɛpɛɛↄ kpà kpɛɛlɛ gĩwa, ↄ̃ à vua maa kùlɛwà. À gↄ̃inakɛ̀wà lán daminaliↄwa ń mↄdaonaↄ. 6 À zãblè kpɛ́piwa ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ. Vuapi sↄ̃ à bↄ̀ Paavaiũɛ. 7 À vua kùlɛ kpɛ́pi balazaↄwa ń a kpɛɛlɛ líↄ ń a gĩↄ ń a bↄlɛ gbaↄ, mɛ́ à gↄ̃inakɛ̀ gĩpiↄwa lán malaika gã̀sĩadeↄwa.

8 À luakukĩi kɛ̀, a gbã̀a sáa ń kpɛ́pi yàasao gã̀sĩsuu bao, a yàasa bao. À vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kùlɛwà tↄnu bao. 9 Vua kusaↄ gbia dɛ kiloo kĩnia. À vua kùlɛ kpɛa pↄ́ kú musuↄwa lↄ.

10 À li'ã̀ malaika gã̀sĩadeↄ ũ mɛ̀n pla, a kpà ń vuao. 11-12 Malaikapiↄ gã̀sĩa pooa, a gbã̀a gã̀sĩsuu sↄ́sↄo, ampii gã̀sĩsuu baoɛ. Ado gã̀sĩa gɛ̀ pɛ̀ gĩwa le, ado pↄ́ pɛ̀ gĩwa la, ↄ̃ an gã̀sĩa pↄ́ gↄ̃̀ↄ pɛ̀kↄ̃wa. 13 Malaikapiↄ gã̀sĩaↄ poopooa màa e gã̀sĩsuu bao. Aa zɛa mɛ́ an aɛ dↄa kpɛɛlɛ oi.† 14 À zwãa pↄ́ wa da tã̀ ń babuunao ń bà gàaluladeo ń wↄ̃ↄtɛ̃nao ń bàabaao, ↄ̃ à gↄ̃inakɛ̃̀wà lán malaika gã̀sĩadeↄwa.‡

15 À mↄ̀pɛlɛ pì mɛ̀n pla kpɛ́pi kpɛɛlɛ pↄ́ ũ. A pla píi lɛsĩ gã̀sĩsuu bao plaplasaiɛ, a fùa lɛsĩ sↄ̃ gã̀sĩsuu sↄ́sↄo. 16 À mↄdaonaↄ pì, ↄ̃ a fĩ̀ fùapiↄwa yàbaa ũ. À pↄ́ↄ pì lán gbɛafu bɛↄwa mɛ̀n basↄobasↄo, a dↄ̀dↄ mↄdaonapiↄwa. 17 À mↄpiↄ pɛ̀lɛ kpɛ́ kpɛɛlɛ ↄplaai ń zɛɛio. À tↄkpà ↄplaa pↄ́ɛ Yakɛ̃,§ ↄzɛɛ pↄ́ sↄ̃ Bↄazu.*

4

Lua kpɛ́ pↄ́ↄ

(1Kia 7.23-51)

1 Salomↄↄ sa'okĩi kɛ̀ ń mↄgotɛ̃o.* A gbã̀a ń a yàasao gã̀sĩsuu baobao, a lɛsĩ kwi. 2 À íkakĩi bò bòoloo. A lɛ́la e a lɛ́le gã̀sĩsuu kwiɛ, a lɛsĩ sↄo, a zↄ̃ↄ sↄ̃ baakwi. 3 À gↄ̃inakɛ̀ íkakĩipiwa lán tùuↄwa, a lìa a lɛ́i zĩ́lɛ dↄ̀ↄ pla, gã̀sĩsuu dodo tùu mɛ̀n kwikwi. À íkakĩipi pì sãnu ń tùu gↄ̃inapioɛ. 4 Íkakĩipi di zuswana mɛ̀n kuɛplaↄwa. Zù mɛ̀n àaↄ̃ↄ mi dↄ gugbãntoo oi, mɛ̀n àaↄ̃ↄ bɛ'aɛ oi, mɛ̀n àaↄ̃ↄ gɛↄmidↄkĩi oi, mɛ̀n àaↄ̃ↄ lↄ gukpɛ oi. Íkakĩipi di ń musu, ↄ̃ an pↄ̀ↄↄ dↄdↄ guo. 5 Íkakĩipi gèele ↄtã doɛ, mɛ́ a swã́ dɛ lán ta swã́wa, lán tↄ̃́ↄngbelezĩwa. Galuba zↄ̃ↄ lɛ ↄ̀aa do ń basↄoo í ↄ̃ ta sapi ì sí.

6 Ɔ̃ à dàa pì mɛ̀n kwi nↄ̀ↄpipibↄↄ ũ, a kàlɛ Lua kpɛ́ ↄplaa oi mɛ̀n sↄo, ↄzɛɛi mɛ̀n sↄo. Sa'onaↄ ì dàapiↄ idada sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ nↄ̀ↄwa. Sa'onapiↄ sↄ̃ aaì zu'o ń íkakĩipi íoɛ.†

7 À vua dau‡ pì mɛ̀n kwi lá wà a kɛa dìlɛwa. A kàlɛ Lua kpɛ́u, mɛ̀n sↄo ↄplaa oi, mɛ̀n sↄo zɛɛi. 8 À táabũnu§ kɛ̀ mɛ̀n kwi, a kàlɛ Lua kpɛ́u, mɛ̀n sↄo ↄplaa oi, mɛ̀n sↄo zɛɛi. À ta au'ɛlɛbↄↄ pì ń vuao mɛ̀n basↄo. 9 À sa'onaↄ ua kpànɛ́ ń Lua kpɛ́ uadao ń a bↄlɛ gbaↄ, ↄ̃ à mↄgotɛ̃ kùlɛ gbapiↄwa. 10 Ɔ̃ à íkakĩipi dìlɛ Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ ↄplaa oi gɛↄmidↄkĩi oi ń gukpɛo zãnguo. 11 À túfukabↄↄ ń pɛ́ɛluↄ ń ta au'ɛlɛbↄↄ pì lↄ.

Màa Hulaũ Lua kpɛ́ zĩ kɛ̀ kí Salomↄↄɛ, à a lɛkpàaĩ. Zĩ pↄ́ a kɛ̀piↄn kɛ:

12 Mↄ̀pɛlɛↄ pla.

Fùa pↄ́ bↄ̀ lán lowa, a ku mↄ̀pɛlɛpiↄ musuↄ pla.

Mↄdaona pↄ́ à zãblèò fùapiↄwaↄ pla.

13 Gↄ̃ina pↄ́ a dↄ̀dↄ mↄdaonapiↄwa lán gbɛafu bɛↄwaↄ ↄ̀aa pla. A kɛ̀ dↄ̀ↄ plapla, à zãblèò fùapiↄwa.

14 Tadibↄↄ ń a taↄ.

15 Íkakĩi do ń zuswana pↄ́ kú a zíɛↄ kuɛpla.

16 Túfukabↄↄ ń pɛ́ɛluↄ ń saaↄ ń a pↄkeleↄ píi.

Pↄ́ pↄ́ Hulaũ pì kí Salomↄↄɛ Dii kpɛ́ pↄ́ ũↄ píi, a pì ń mↄgotɛ̃ pↄ́ wa yↄ̀ↄoɛ. 17 Kí mɛ̀ wà kása ń Yuudɛ̃ dã̀na gĩ pↄ́ kú Suko ń Zalɛtão zãnguoo. 18 Pↄ́ pↄ́ Salomↄↄ pì ń mↄgotɛ̃opiↄ, wi yↄ̃ kiloowa wà a gbia dↄ̃̀o, kɛ́ a dasi kɛ̀ zài yã́i.

19 Salomↄↄ pↄ́ pↄ́ kú Lua kpɛ́ guuↄ pì lↄ, tulaletikatɛakĩi pↄ́ wa kɛ̀ ń vuao ń vua táabũnu pↄ́ wì Dii pɛ̃ɛ kálɛwàↄ 20 ń dau pↄ́ wa pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛoↄ ń a filia pↄ́ ìↄ naa luakukĩi aɛↄ lá wa dìlɛwa. 21 Wà gↄ̃inakɛ̀ daupiↄwa lán kↄpɛkĩi fùaↄwa. Wà a filiaↄ ń a kpàoↄ pì ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛoɛ. 22 Vua filiadɛbↄↄ ń taↄ ń gↄ̃̀ↄnaↄ ń tàasoↄ ń kpɛa pↄ́ wì mɛ luakukĩi gbaↄ ń kpɛɛlɛ pↄ́ↄ.

5

1 Kɛ́ Salomↄↄ Dii kpɛ́ zĩpi kɛ̀ a làa píi, ↄ̃ à mↄ̀ ń vuao ń ã́nusuo ń pↄ́ pↄ́ a mae Davidi dìlɛ Lua pↄ́ ũↄ,* a kà Lua kpɛ́ làasiu.

Taa ń Dii kpagoloo a kpɛ́u

(1Kia 8.1-9)

2 Ɔ̃ kí Salomↄↄ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi Yelusalɛũ, an bui dↄaanaↄ ń ń uabeleↄ píi, aa mↄ Dii bàakuańnↄ kpagolo† sɛ́ Davidi wɛ̃́lɛ Siↄna wà suò. 3 Ɔ̃ Isailiↄ kã̀aaaàzi ḿpii mↄ soplade dikpɛgↄↄzĩ. 4 Kɛ́ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kà píi, ↄ̃ Levii buiↄ Dii kpagolopi sɛ̀ 5 ń kpaaũkpɛo ń Dii pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ. Levii bui pↄ́ dɛ sa'onaↄ ũ mɛ́ pↄ́piↄ sɛ̀, 6 ↄ̃ kí Salomↄↄ ń Isaili pↄ́ kã̀aaàziↄ sa'ò ń sãↄ ń zuↄ kpagolopi aɛ. Pↄ́ pↄ́ à sa'òopiↄ dasi kɛ̀ zài, wi fↄ̃ nàoo. 7 Ɔ̃ sa'onaↄ gɛ̃̀ ń Dii bàakuańnↄ kpagoloo a kpɛ́u e kpɛa pↄ́ wì mɛ luakukĩi. Aa dìlɛ a dilɛkĩi we malaika gã̀sĩadeↄ zíɛ. 8 Malaikapiↄ gã̀sĩa poopooa gu pↄ́ kpagolo ń a sɛ́liↄ kuua. 9 A sɛ́lipiↄ gbã̀a, wì a lɛ́ e kpɛ́pi kpɛɛlɛ, wìli e uao. Lípiↄ ku we e gbã. 10 Pↄe ku kpagolopi guuo, mɛ́ i kɛ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛ mɛ̀n pla pↄ́ Mↄizi dàu Olebu,‡ gu pↄ́ Dii mɛ̀ a bàa aↄ kú ń Isailiↄ ń bↄa Egipi gbɛa bàasio.

11 Ɔ̃ sa'onaↄ bↄ̀lɛ Dii kpɛ́u. Gↄↄ bee sa'ona gãli pↄ́ kú we gbãbↄ̀ ńzĩaɛ píi kↄ̀. 12 Levii bui pↄ́ dɛ lɛ̀sina ũↄ, Asafa ń Emanio ń Yedutuo ń ń nɛ́ↄ ń ń dãunaↄ sĩ píi sa'okĩi gukpɛ oi ń bàabaa pↄkasaↄ dadaa, aalɛ sɛ̃́sɛ̃naↄ lɛ́ ń mↄↄnaↄ ń domaↄ. Sa'on kã̀aepɛnaↄ kú ń guu lↄ gbɛ̃ↄn basoolo. 13 Kã̀ae'ↄ ń lɛo dàkↄ̃i lán pↄ mɛ̀ndowa, aalɛ Dii táasilɛ, aalɛ lɛ́mawà. Aalɛ lɛsi ń kã̀aeↄ ń sɛ̃́sɛ̃naↄ ń pↄ́'ↄbↄn pãleↄ, aalɛ Dii táasilɛ aalɛ mɛ:

A maa, aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

Tɛlu Dii kpɛ́pi pà, 14 ↄ̃ sa'onaↄ i fↄ̃ gɛ̃̀ zĩkɛi weo tɛlupi yã́i, asa Dii gawi kpɛ́pi pàɛ.§

6

Salomↄↄ yã'oa gbɛ̃́ↄnɛ

1 Ɔ̃ Salomↄↄ mɛ̀: Dii mɛ̀ áↄ ku tɛlu sia guuɛ.* 2 Ɔ̃ a ò Diiɛ: Ma kpɛ́ lɛsĩɛ bee dↄ̀nɛ kɛ́ ǹyↄ̃ kuu gↄↄpiiɛ. 3 Ɔ̃ à lìli aɛdↄ̀ bílawa à samaa'ònɛ́. 4 Ɔ̃ à mɛ̀: Wà gbãakpa Dii Isailiↄ Luazi! À lɛgbɛ̃̀ ma mae Davidiɛ, ↄ̃ à kɛ̀ɛ̀ lá a òwa. Asa à mɛ̀† 5 za gↄↄ pↄ́ a a gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ Egipi, i Isaili wɛ̃́lɛe dilɛ wà kpɛdↄuɛo, mɛ́ i gbɛ̃e dilɛ a gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũo, 6 ↄ̃ à Yelusalɛũ dìlɛ kɛ́ a tↄ́ àↄ kuwà, mɛ́ à Davidi dìlɛ a gbɛ̃́ Isailiↄ dↄaana ũ.‡ 7 Kɛ́ ma mae Davidi ye kpɛdↄ Dii Isailiↄ Luaɛ, 8 ↄ̃ Diipi òɛ̀ kpɛdↄaɛ kɛ́ a tↄ́ e àↄ kuwà làasoo pↄ́ a kɛ̀pi maaɛ, 9 ãma i kɛ aàpi mɛ́ a dↄɛo, aàzĩa nɛ́e mɛ́ a dↄɛ.§ 10 Dii kɛ̀ lá à lɛgbɛ̃̀ɛ̀wa, ↄ̃ ma gↄ̃ ma mae Davidi gɛ̃ɛ ũ, ma zↄ̃lɛ kpalau Isailiↄ guu, lá Dii Isailiↄ Lua a lɛgbɛ̃̀wa, ↄ̃ ma kpɛ́pi dↄ̀ɛ̀, kɛ́ aà tↄ́ e àↄ kuwà yã́i. 11 We ma Dii kpagolo dìlɛu. Dii bàa kua ń a gbɛ̃́ Isailiↄ yã́ kú a guu.

Salomↄↄ wabikɛa a gbɛ̃́ↄnɛ

(1Kia 8.22-53)

12 Salomↄↄ gɛ̀ zɛ̀ Dii gbagbakĩi kpɛɛlɛ Isaili pↄ́ kãaaa weↄ wáa píi, ↄ̃ à ↄsɛ̀ musu plapla. 13 Salomↄↄpi gĩ́na bò yãa ń mↄgotɛ̃o ua guoguoɛ. A gbã̀a ń a yàasao gã̀sĩsuu sↄ́sↄoɛ, a lɛsĩ sↄ̃ àaↄ̃. Ɔ̃ à dɛ̀dɛ gĩ́napiwa à kùlɛ a kosowa Isaili pↄ́ kãaaa weↄ aɛ, à ↄsɛ̀ musu 14 à mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua, gbɛ̃e muaannↄ musu ge zĩ́lɛo. N gbɛ̃kɛ guu n bàa kú ń n zↄ̀blena pↄ́ aa ku lá ń yeiwa ń nↄ̀sɛmɛndooↄɛ. 15 N yã́ pↄ́ n a lɛgbɛ̃̀ n zↄ̀blena ma mae Davidiɛ kɛ̀. Ń ò ń lɛ́o yãaɛ, gbã sa ↄ̃ ń kɛ̀. 16 Tia kɛ́wa Dii Isailiↄ Lua, n lɛgbɛ̃̀ n zↄ̀blena ma mae Davidiɛ n mɛ̀, tó aà buiↄ ńzĩa kũa dↄ̃ mɛ́ aa ku lá ń yeiwa, aa n ikoyã kũa laaàwa, aaↄ zↄ̃lɛa kpalau Isailiↄ guu gↄↄpiiɛ.* 17 Dii Isailiↄ Lua, to yã́ pↄ́ ń ò n zↄ̀blena Davidiɛ kɛ sĩana ũ sa. 18 Lua, ńyↄ̃ↄ kú ń gbɛ̃nazĩnaↄ zĩ́lɛ la yãma yã̀? Gwa, n bɛ pↄ́ kú musu ń gu pↄ́ kú musumusuo píi a fↄ̃ n sio, belenkɛ kpɛ́ pↄ́ má dↄ̀nɛɛ bee sa.† 19 Dii ma Lua, mapi n zↄ̀blenawa wɛgwa, ní ma wabikɛa ń ma sùuugbɛaamao sí. Swã́sɛ wii pↄ́ mapi n zↄ̀blena málɛ lɛ́ma ń wabi pↄ́ málɛ kɛmaozi. 20 To n wɛ́ àↄ pɛa kpɛ́ɛ beewa gwãasĩna ń fãanɛo, gu pↄ́ n mɛ̀ n tↄ́ aↄ kuwàɛ beepi. Wabi pↄ́ mapi n zↄ̀blena málɛ kɛ ń aɛo dↄa gupiwa ma. 21 Tó mapi n zↄ̀blena ge n gbɛ̃́ Isailiↄ aɛdↄ̀ guɛ beewa, mɛ́ wa wabikɛ̀ma, nìli wá wabikɛa si za n kúkĩi musu, ní sùuukɛwanↄ.

22 Tó gbɛ̃́ tàaekɛ̀ a gbɛ̃́deeɛ, mɛ́ wa òɛ̀ aà mɛ á sì ń n tↄ́o, tó à mↄ̀ mɛ́ à mɛ̀ á sì ń n tↄ́o n gbagbakĩi kpɛɛlɛ kpɛ́ɛ beeu, 23 nìli síńnↄ kua za musu, ní ↄlↄnɛ́. Nìli yã́gↄ̃gↄ̃ n zↄ̀blenaↄnɛ, ní fĩabo tàaedeɛ, aà yãkɛa i wi aà musu, ní tó yã́ bↄ ń yãesaideo na, wí e dↄ̃ kɛ́ i yãe kɛo.

24 Tó n gbɛ̃́ Isailiↄ ibɛɛↄ zĩblèmá duuna pↄ́ aa kɛ̀ yã́i, mɛ́ aa tàńnↄ, mɛ́ aa ɛ̀a sùma aa n sisi, tó aa wabikɛ̀ma aa sùuugbɛ̀ama kpɛ́ɛ beeu, 25 kua za musu nìli síńnↄ, ní ń duuna kɛ̃́má, ní suńnↄ bùsu pↄ́ ń kpà ń deziↄwaɛ beeu.

26 Tó luabɛ gↄ̃̀ da wáiwai, lou lɛ́ mao kɛ́ aa duunakɛ̀nɛ yã́i, tó aa aɛdↄ̀ guɛ beewa, aa wabikɛ̀ma aa n sisi, mɛ́ aa mikɛ̃̀ ń duunaↄnɛ kɛ́ n ń wɛtã̀ yã́i, 27 kua za musu nìli síńnↄ, ní ń duuna kɛ̃́má. Nìli ń da zɛ́ maawa, ní tó lou ma bùsu pↄ́ ń kpà n gbɛ̃́ↄwa an pↄ́ ũɛ beeu. 28 Tó nↄana ge gagyã kà bùsuɛ beeu, ge pↄ́wɛn gbↄ̃si ge pↄ́ fukpaa ge kwasutɛ̃ↄ ge sɛ̃sɛwɛkwaↄ ge tó ibɛɛↄ koezↄ̃̀ ń wɛ̃́lɛezi ge tó músi ge gyã gɛ̃̀ńgu, 29 tó an gbɛ̃e yã́ pↄ́ a le dↄ̃̀ ń wãwã pↄ́ àlɛ kɛo, mɛ́ à ↄdↄ̀ kpɛ́ɛ bee oi, mɛ́ à wabikɛ̀ma à sùuugbɛ̀ama, 30 kua za musu nìli siaànↄ. Nìli sùuukɛaànↄ, ní fĩaboɛ̀ aà yãkɛawa, asa ń aà nↄ̀sɛ dↄ̃. Ḿmɛ ń gbɛ̃́pii nↄ̀sɛ dↄ̃. 31 Màa aaliↄ vĩakɛnɛ, aaↄ ku lá ń yeiwa e ń wɛ̃ni lɛ́u bùsu pↄ́ ń kpà ń deziↄwaɛ beeu.

32 Tó bↄ̀mↄ pↄ́ dɛ n gbɛ̃́ Isaili bui ũo bↄ̀ bùsu zã̀zãu à mↄ̀ n tↄ́ zↄ̃ↄ yã́i ń n ikoyão ń n ↄ pↄ́ pooa yã́o, tó à aɛdↄ̀ kpɛ́ɛ beewa à wabikɛ̀ma, 33 kua za musu nìli siaànↄ, ní yã́ pↄ́ a gbɛ̀ama kɛɛ̀, kɛ́ dṹnia bui píi e n tↄ́ dↄ̃, aai vĩakɛnɛ, lá n gbɛ̃́ Isailiↄ ì kɛnɛwa, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ n tↄ́ kú kpɛ́ pↄ́ má dↄ̀ɛ beewa.

34 Tó n gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ zĩkai ń ń wɛ̀lɛↄ zĩlau, gu pↄ́ n ń zĩ́u píi, tó aa aɛdↄ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ ń dìlɛɛ bee ń kpɛ́ pↄ́ má dↄ̀nɛɛ beeowa, mɛ́ aa wabikɛ̀ma, 35 kua za musu nìli síńnↄ sùuu pↄ́ aa gbɛ̀ama yã́ musu, ní tó yã́ bↄńnↄ na. 36 Tó aa duunakɛ̀nɛ, lá gbɛ̃e ku à gí duunakɛio, mɛ́ n pↄ pàńzi n ń ná ń wɛ̀lɛↄnɛ ń ↄzĩ, mɛ́ aa tàńnↄ ń bùsuu zĩ̀zↄↄ ũ bùsu zã̀zã ge a kãina guun nò, 37 tó aa nↄ̀sɛlìlɛ bùsu pↄ́ aalɛ zↄblepiu, mɛ́ aa ɛ̀a sùuugbɛ̀ama we aa mɛ̀ wà duunakɛ̀, wà tàaekɛ̀, wà yãvãikɛ̀, 38 tó aa ɛ̀a sùma ń nↄ̀sɛmɛndoo ń pↄeão píi za bùsu pↄ́ wà tàuńnↄ, aalɛ zↄbleu, tó aa aɛdↄ̀ bùsu pↄ́ ń kpà ń deziↄwa ń wɛ̃́lɛ pↄ́ ń dìlɛo ń kpɛ́ pↄ́ má dↄ̀nɛɛ beeowa, mɛ́ aa wabikɛ̀ma, 39 kua za musu nìli síńnↄ sùuu pↄ́ aa gbɛ̀ama yã́ musu, ní tó yã́ bↄńnↄ na, ní sùuukɛ ń n gbɛ̃́ pↄ́ aa duunakɛ̀nɛↄ.

40 Tia kɛ́wa ma Lua, to n wɛ́ àↄ pɛa guɛ beewa, ní swã́sɛ wabi pↄ́ wa su kɛma lai.

41 Dii Lua, pila su n kúkĩi sa,

mpi ń n gbãa kpagoloo.

Dii Lua, to gbɛ̃́ↄ suabaa àↄ dↄ n sa'onaↄ sↄ̃wa,

to n yãmanaↄ pↄnakɛ n maa yã́i.

42 Dii Lua, ńsu bↄ kía pↄ́ ń kpà kpɛo.

To gbɛ̃kɛ pↄ́ ń kɛ̀ n zↄ̀blena Davidiɛ yã́ àↄ dↄngu.‡

7

Dii kpɛ́ sakɛ̃a

(1Kia 8.62-66)

1 Kɛ́ Salomↄↄ wabikɛ̀ a làa, tɛ́ bↄ̀ luabɛ à sù sa pↄ́ a ò pↄ́ↄwa à tɛkũ̀, ↄ̃ Dii gawi kpɛ́pi pà.* 2 Sa'onaↄ i fↄ̃ gɛ̃̀uo, Dii gawi pↄ́ kpɛ́pi pà yã́i. 3 Kɛ́ Isailiↄ tɛ́pi sua è ń Dii gawipio a kpɛ́ musu, aa wùlɛ ń gbɛɛu aa misìilɛɛ̀, aa Dii sáaukpà aa mɛ̀:

A maa, aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

4 Ɔ̃ kí ń gbɛ̃́piio sa'ò Diiwa. 5 Kí Salomↄↄ sa'òwà ń zuↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń plao (22.000) ń sãↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basoolo (120.000). Màa kí ń gbɛ̃́piio Dii kpɛ́ sakɛ̃̀. 6 Sa'onaↄ zɛa ń zɛkĩi, mɛ́ Levii buiↄ ku we, aalɛ Dii sáaukpa ń pↄ́'ↄbↄna pↄ́ kí Davidi kɛ̀, à Dii táasilɛ̀òↄ à mɛ̀:

Aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

Sa'on kã̀aepɛnaↄ kú ń aɛ, mɛ́ Isaili bui píi gↄ̃̀ sĩa. 7 Salomↄↄ gbãbↄ̀ ua pↄ́ kú Dii kpɛ́ kpɛɛlɛɛ, ↄ̃ à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò we ń pↄ́wɛn gbao ń sáaukpaa sa'obↄ nísio, asa sa'okĩi pↄ́ a kɛ̀ ń mↄgotɛ̃o i fↄ̃ pↄ́piↄ sì píio. 8 Zĩbeezĩ Salomↄↄ ń Isailiↄ píi aa dikpɛkɛ̀ e gↄↄ sopla. Wa dasi maamaaɛ, wà bↄ̀ za Amata bↄlɛi e à gɛ̀ pɛ̀ Egipi zɛ́ swawa. 9 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ wà kↄ̃ kã̀aa, asa wà sa'okĩi sakɛ̃a dikpɛkɛ̀ gↄↄ soplaɛ, ↄ̃ wà ɛ̀a wà Lákpɛdↄa dikpɛkɛ̀ gↄↄ sopla lↄ. 10 Mↄ soplade gↄↄ bao ń àaↄ̃ode zĩ́ ↄ̃ à ń kɛ̃́, aa tà ń bɛ ń pↄnao. An pↄ kɛ̀na yãmaa pↄ́ Dii kɛ̀ Davidi ń Salomↄↄo ń a gbɛ̃́ Isailiↄnɛ yã́ musu.

Dii bↄ mↄa Salomↄↄwa

(1Kia 9.1-9)

11 Kɛ́ Salomↄↄ Dii kpɛ́ mìdɛ ń azĩa bɛo ń zĩ pↄ́ a pↄ dↄwà à kɛ Dii kpɛ́u ń a bɛpio, a làa píi, 12 ↄ̃ Dii bↄ̀ mↄ̀wà gwãasĩna, a òɛ̀: Ma wabi pↄ́ ń kɛ̀a mà, ma guɛ bee dìlɛ ma kpɛ́ pↄ́ wàli sa'oua ũɛ.

13 Tó ma musu zɛ́ tà mɛ́ lou lɛ́ mao, ge tó ma kwaↄ gbàɛwá, aalɛ á bùsu pↄ́ↄ ble, ge tó ma gagyãkà ma gbɛ̃́ↄgu, 14 tó ma gbɛ̃́ pↄ́ ma tↄ́ kúmápiↄ ńzĩa bùsa, aalɛ wabikɛa, aalɛ ma aɛya, aalɛ ń zɛ́ vãiↄ tó, kua za musu má síńnↄ, mí ń duuna kɛ̃́má, mí ń bùsu gba aafia. 15 Ma wɛ́ iↄ pɛa guɛ beewa, mí swã́sɛ wabi pↄ́ wàlɛ kɛui. 16 Ma kpɛ́ɛ bee sɛ̀ má dìlɛ ma pↄ́ ũɛ, kɛ́ ma tↄ́ e àↄ kuwà gↄↄpii. Ma wɛ́ iↄ pɛwà, ma pↄ iↄ dↄwà gↄↄpii.

17 Mpi sↄ̃, tó ń tɛmazi lá n mae Davidiwa, mɛ́ ń yã́ pↄ́ má dìlɛnɛↄ kũa ń ma yã'onɛↄ, mɛ́ ńlɛ ma ↄtondↄkĩi gwa, 18 má n zↄ̃lɛa kpalau zɛdↄ, lá ma a lɛgbɛ̃̀ n mae Davidiɛwa, ma mɛ̀ aà buiↄ aaↄ zↄ̃lɛa kpalau Isailiↄ guu gↄↄpiiɛ.† 19 Tó a bↄ ma kpɛ sↄ̃, tó a pãkpà ma ikoyãↄ ń yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́ↄzi, mɛ́ a gɛ lɛ́ zↄble dii pãleↄnɛ, álɛ ń sisi, 20 má á bↄlɛ bùsu pↄ́ má kpàwáuɛ, mí gí kpɛ́ pↄ́ má dìlɛ ma pↄ́ ũpizi, i gↄ̃ láanipↄ ũ, bui píi i yãadaò. 21 Baa ń kpɛ́pi lɛsĩkɛo, a yã́ a di gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ weↄwa, aa mɛ: Bↄ́ yã́ mɛ́ tò Dii kɛ̀ bùsuɛ bee ń kpɛ́ɛ beeoɛ màai?‡ 22 Wi onɛ́: Kɛ́ aa pãkpà Dii ń deziↄ Lua pↄ́ ń bↄ́lɛ Egipizi yã́iɛ. Aa zɛ̀ ń dii pãleↄ, aa ń sisi aa zↄblènɛ́ɛ. Bee mɛ́ yã́piↄ ìnɛ́ píi.

8

Salomↄↄ yã́ kĩniↄ

(1Kia 9.10-28)

1 Salomↄↄ Dii kpɛ́ ń azĩa kpɛ́o dↄ̀ wɛ̃̀ baoɛ. A gbɛa 2 à wɛ̃́lɛ pↄ́ Hilaũ kpàwaↄ kɛ̀kɛ kàlɛ, ↄ̃ a kpà Isailiↄwa, aa zↄ̃̀lɛu. 3 À gɛ̀ ń zĩo Amata Zoba, ↄ̃ a sì. 4 À Tamↄↄ pↄ́ kú guwaiwaiu kɛ̀kɛ kàlɛ lↄ ń kũ̀sũakalɛwɛ̃lɛ pↄ́ a kàlɛ Amata bùsuuↄ. 5 À Bɛtoloni Musu ń Bɛtoloni Zĩ́lɛo kɛ̀kɛ kàlɛ wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ ũ. Bĩ́ipiↄ bↄlɛ gbaↄ ń gbã́aↄ vĩ. 6 Màa a kɛ̀ Baalata ń wɛ̃́lɛ pↄ́ a kũ̀sũa kálɛuↄ píi ń wɛ̃́lɛ pↄ́ aà sↄ̃́goↄ kuuↄ. Kpɛ́ pↄ́ a ye dↄ Yelusalɛũ ń Libão ń bùsu pↄ́ àlɛ kiblewàↄ píi, a dↄ̀.

7 Bui pↄ́ dɛ Isaili ũoↄ: Itiↄ, Amↄleↄ, Pɛliziↄ, Iviↄ ń Yebusi kↄ̃naↄ píi, 8 gbɛ̃́ pↄ́ Isailiↄ i ń midɛoↄ, an bui pↄ́ gↄ̃̀ ń bùsuupiↄ ↄ̃ Salomↄↄ ń dá zↄzĩu, ↄ̃ aaìↄ zĩkɛ màa e ń a gbão. 9 I Isailiↄ da zↄzĩpiuo. Ampiↄ ↄ̃ à ń dílɛ a zĩgↄ̃ↄ ń a kía deeↄ ń a gbɛ̃́ↄ dↄaanaↄ ń a zĩkasↄ̃godeↄ ń a sↄ̃deↄ ũ. 10 An gbɛ̃́ↄ mɛ́ zĩ pↄ́ kí Salomↄↄ lɛ́ kɛpi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ lↄ, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń blakwioɛ.

11 Salomↄↄ bↄ̀ Davidi wɛ̃́lɛu ń a nↄ Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛo, à mↄ̀aànↄ kpɛ́ pↄ́ a dↄ̀ɛ̀u, asa à mɛ̀: Ma napi a e àↄ ku Isailiↄ kí Davidi bɛo, asa gu pↄ́ Dii kpagolo gɛ̃̀u a kua adoaɛ. 12 Salomↄↄ ìↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Dii gbagbakĩi pↄ́ a bò Dii kpɛ́ bilandaa kpɛɛlɛwa. 13 Ìↄ o lá gu lɛ́ dↄ lá Mↄizi dìlɛ wà owa ń kã́mabogↄↄzĩ pↄ́ↄ ń mↄ dafu pↄ́ↄ ń dikpɛ mɛ̀n àaↄ̃ pↄ́ wì kɛ wɛ̃ ń wɛ̃o pↄ́ↄ, Kàaso dikpɛ ń Pↄkɛkɛ dikpɛo ń Lákpɛdↄa dikpɛo.* Màa à Dii kpɛ́ yã́ↄ kɛ̀ lá à kũ̀wa. 14 À sa'on gãliↄ dìlɛdilɛ baade ń a zĩo lá a mae Davidi òwa. À Levii bui kĩniↄ dìlɛdilɛ lↄ, an gbɛ̃eↄ lí dↄaa ń Dii táasilɛao, an gbɛ̃eↄ lí dↄ sa'onaↄlɛ ń zĩ pↄ́ aalɛ kɛ lá gu lɛ́ dↄo. À ń gbɛ̃eↄ dìlɛ bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ũ gã ń gão, bↄlɛ ń bↄlɛo, asa màa Lua gbɛ̃́ Davidi ò. 15 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ i bↄ yã́ pↄ́ kí dìlɛnɛ́e kpɛo, baa làasi yã́. 16 Wà zĩ pↄ́ Salomↄↄ dànɛ́ kɛ̀ píiɛ, za gↄↄ pↄ́ wà Dii kpɛ́ ɛ̃ kpàlɛ e wà gɛ̀ a mìdɛò. Màa wà Dii kpɛ́ dↄ̀ wa làa.

17 Kí Salomↄↄ gɛ̀ Ɛziↄ̃gɛbɛɛ ń Elatao Ɛdↄũ bùsuu ísia saɛ. 18 Hilaũ a gode pↄ́ ísia dↄ̃ↄ zĩ̀wà ń gó'ilɛnaↄ, ↄ̃ aa dà ísiaa sãnu ń Salomↄↄ gbɛ̃́ↄ. Aa gɛ̀ Ofii aa vua nàaa we tↄnu gɛ̃o ń mɛ̀ndoo, ↄ̃ aa sùò kí Salomↄↄɛ.

9

Seba bùsu nↄɛ kía mↄa Salomↄↄ gwai

(1Kia 10.1-13)

1 Kɛ́ Seba bùsu nↄɛ kía* Salomↄↄ bao mà, ↄ̃ à mↄ̀ aà lɛ́i à gwa Yelusalɛũ ń yã́ zĩ'ũ laawào. À kà ń a ìwaↄ dasidasi ń pↄ́ gĩnanaↄ ń vuao zↄ̃ↄzↄ̃ↄ ń gbɛ̀ bɛɛɛde pↄ́ yiongo sɛaↄ, ↄ̃ à gɛ̀ Salomↄↄ kĩ́i à yã́ pↄ́ kú a nↄ̀sɛ guu faai bòaànↄ píi. 2 Salomↄↄ yã́ pↄ́ a làwaↄ bↄↄlɛkɛ̀ɛ̀ píi. A kee poloa i aà fuo. 3 Kɛ́ nↄɛ kíapi Salomↄↄ ↄ̃nↄyã mà, mɛ́ à kpɛ́ pↄ́ a dↄ̀ è 4 ń blɛ pↄ́ ì bleo ń aà ìwaↄ gweao ń aà bɛ zĩkɛnaↄ kuao ń ń pↄkasaↄ ń vɛ̃ɛbↄlɛnaↄ ń ń pↄkasaↄ ń sa pↄ́ a ò Dii uaↄ, yã́pi dìwà, ↄ̃ aà lɛ́ gↄ̃̀ ɛlɛa. 5 Ɔ̃ a ò kíɛ: N yãkɛaↄ ń n ↄ̃nↄ bao pↄ́ má mà za ma bùsuuoá sĩanaɛ. 6 Mi n yã́piↄ sio e ma gɛ kaò la, tia ↄ̃ ma wɛsìɛ sa. Wi n ↄ̃nↄ zↄ̃ↄ yã'omɛɛ píio fá! Ń dɛ lá ma n bao màa. 7 Minadeↄn n gbɛ̃́ↄ ũ, n ìwa pↄ́ aaìↄ kunnↄ gↄↄpii aaì swãdↄ n ↄ̃nↄyãiↄ! 8 Wà Dii n Lua sáaukpa, asa n yã́ kàaàguɛ, ↄ̃ à n kpa kpala pↄ́ a dìlɛu kía ũ. Kɛ́ n Lua ye Isailiↄzi, ìↄ zɛńnↄ gↄↄpii yã́ mɛ́ tò à n kpa ń kía ũ, kɛ́ ǹ yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ a zɛ́wa. 9 Ɔ̃ à kía gbà vua tↄnu síiↄ̃ ń pↄ́ gĩnanaↄ dasidasi ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ. Pↄ́ gĩnana pↄ́ à kí Salomↄↄ gbàpiↄ zↄ̃ↄ, gbɛ̃e i mↄoɛ̀ à kà màa lↄo.

10 Hilaũ gó'ilɛna pↄ́ sù ń Ofiio ń vuaoↄ sù ń lí bɛɛɛdeo maamaa ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ lↄ. 11 Kí Dii kpɛ́ ń azĩa kpɛ́o pↄ́ↄ kɛ̀ò, mɛ́ à mↄↄnaↄ ń kúuↄ kɛ̀ò lɛ̀sinaↄnɛ lↄ. Wi mↄ́ ń lípi buio à kà màa lↄo, wi wɛsiɛ beewa lↄo e gbã.

12 Pↄ́ pↄ́ Seba bùsu nↄɛ kía yei, a gbɛ̀a kí Salomↄↄwa, ↄ̃ à aà gbà. À gbadàɛ̀ dɛ pↄ́ pↄ́ à mↄ̀oɛa. Ɔ̃ nↄɛpi ɛ̀a tà a bùsuu ń a ìwaↄ.

Salomↄↄ àizɛɛↄ

(1Kia 10.14-25, 11.41-43)

13 Vua pↄ́ Salomↄↄ ìↄ e wɛ̃ ń wɛ̃oↄ ì ka tↄnu bao ń àaↄ̃o, 14 falu pↄ́ tagɛnaↄ ń laatanaↄ ì bↄɛ̀ bàasi. Laalubu kíaↄ ń bùsu gbãadeↄ ì mↄɛ̀ ń vuao ń ã́nusuo lↄ. 15 À sɛ̀ngbao zↄ̃ↄↄ kɛ̀ ń vua pↄ́ wa gbɛ̃̀gbɛ̃o mɛ̀n ↄ̀aa do, an baade gbia kiloo àaↄ̃'aaↄ̃ ń kĩnioɛ. 16 À sɛ̀ngbao nɛ́naↄ kɛ̀ò lↄ, an baade gbia ye kai kiloo plapla. À sɛ̀ngbaopiↄ kàlɛ kpɛ́ pↄ́ wì mɛ Libã Líkpɛu. 17 Kí a kiblekila zↄ̃ↄ kɛ̀ ń wesa swaao, ↄ̃ à vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ kùlɛwà. 18 Kìlapi dɛdɛkĩi vĩ, a gbápɛkĩiↄ sooloɛ, mɛ́ à gbadibↄ kɛ̀ kìlapiwa ń vuao. A gã̀sĩdikĩiↄ vĩ, nↄ̀ↄmusu pↄ́ wa kɛ̀ↄ zɛzɛ gã̀sĩdikĩipiↄ saɛ. 19 Nↄ̀ↄmusu kɛapiↄ zɛzɛ gbápɛkĩipiↄwa plapla ↄplaai ń zɛɛo, apii kɛ̀ kuɛpla. Wi kìlapi taa kɛ bùsueu yãao. 20 Kí Salomↄↄ imibↄↄá vuaɛ píi. Kpɛ́ pↄ́ wì mɛ Libã Líkpɛ pↄ́ↄ píiá vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛɛ, ã́nusu pↄe ku weo, asa wìli ã́nusu dilɛ pↄe ũ Salomↄↄ gↄↄo.

21 Kí ísia gó'ilɛnaↄ ìↄ daa ísiaa ń Hilaũ gbɛ̃́ↄ. Wɛ̃̀ àaↄ̃ ń wɛ̃̀ àaↄ̃o ↄ̃ aaìↄ su ń vuao ń ã́nusuo ń wesa swaao ń gbaũↄ ń bã bui maaↄ. 22 Kí Salomↄↄ àizɛɛ ń a ↄ̃nↄo zↄ̃ↄ dɛ dṹnia kíaↄ pↄ́a píi. 23 Dṹnia kíaↄ zɛwɛ̀ɛlɛ píi wà wɛsi Salomↄↄlɛ, wi swã́sɛ ↄ̃nↄ pↄ́ Lua dàɛ̀ aà sↄ̃uzi. 24 Wɛ̃ ń wɛ̃o wìↄ mↄɛ̀ baade ń a gbao: Ãnusu pↄ́ↄ, vua pↄ́ↄ, ulaↄ, gↄ̃kɛbↄↄ, pↄ́ gĩnanaↄ, sↄ̃́ↄ ń a baonaↄ.

25 Salomↄↄ sↄ̃́ pↄ́ ì gó gálɛↄ kɛ̃́ɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ɛ (4.000), a pↄ́ wì dikpɛↄ sↄ̃ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000). Aa ku sↄ̃́go wɛ̃́lɛↄ guu ń aà bɛ Yelusalɛũo. 26 Sɛa za Uflatai ń Filitɛ̃ bùsuo e à gɛ̀ pɛ̀ Egipi bùsu lɛ́wa, ↄ̃mɛ bùsupiↄ píi kía ũ.† 27 Kí tò ã́nusu di Yelusalɛũ lán gbɛwa, mɛ́ sɛdɛ lí pↄ́ wà kpɛdↄ̀ò dasi lán bɛ̀lɛ líwa sɛ̃u. 28 Salomↄↄ sↄ̃́piↄ bↄ̀ Egipi‡ ń bùsu pãleↄɛ.

29 Yã́ pↄ́ Salomↄↄ kɛ̀ za a daalɛawa e a midɛawa kĩni kú ãnabi Natã taalau ń Silo gbɛ̃́ Ahia ãnabikɛlao ń gu'ena Ido wɛ́pungu pↄ́ a è Nɛba nɛ́ Yeloboaũ yã́ musu láo. 30 Salomↄↄ mɛ́ Isaili buiↄ píi kía ũ Yelusalɛũ e wɛ̃̀ bla. 31 Kɛ́ à gà, wà aà vĩ̀ a mae Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Lↄbↄaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

10

Isailiↄ bↄa Lↄbↄaũ kpɛ

(1Kia 12.1-24)

1 Lↄbↄaũ gɛ̀ Sikɛũ, asa wekĩi Isaili bui píi gɛ̀u aà kpái kpalau. 2 Kɛ́ Nɛba nɛ́ Yeloboaũ a baomà, à sù ń Egipio. Wekĩi a kuu za gↄↄ pↄ́ à tilɛ̀ Salomↄↄɛ. 3 Wà aà sìsi, ↄ̃ à gɛ̀ Lↄbↄaũ lè ń Isaili buiↄ píi aa òɛ̀: 4 N mae zĩ gbãa dàwɛ̃ɛ pãsĩpãsĩ. Mpi sↄ̃, zĩ gbãa ń aso gbia pↄ́ a dìwɛ̃ɛpio lao, wí misiilɛnɛ. 5 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: E gↄↄ àaↄ̃, í ɛa mↄ́. Ɔ̃ aa tà.

6 Kí Lↄbↄaũ yã́pi kpàlɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ aa dɛ a mae Salomↄↄ ìwa ũↄ gɛ̃zĩ à mɛ̀: Yã́ kpele á è a maa mà a zã́ sí gbɛ̃́piↄwai? 7 Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Tó n maakɛ̀nɛ́, n yã́ a káńgu. Tó n yãmaa zãsìmá, aaↄ dɛ n zↄ̀blenaↄ ũ gↄↄpiiɛ. 8 Ɔ̃ Lↄbↄaũ gì gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ lɛdama mai, à gɛ̀ yã́pi kpàlɛ a ìwa ɛ̀waaso pↄ́ aa nɛblè sãnuↄ gɛ̃zĩ. 9 À ń lá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ aa òmɛɛ mà zĩ gbãa pↄ́ ma mae dànɛ́ laonɛ́piↄ, yã́ kpele á è a maa wà a zã́simái? 10 Ɔ̃ ɛ̀waasopiↄ wèwà wà mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ aa ònɛ n mae aso gbia dìnɛ́, laonɛ́piↄ, onɛ́ n ↄnɛnzãna gèele dɛ n mae gbↄ̃ua. 11 N mae aso gbia dìnɛ́, mpi sↄ̃ ńyↄ̃ asopi kã́fĩnɛ́ɛ. N mae ń wɛtã̀ ń flão, kási flàala lɛde ↄ̃ ńyↄ̃ ń wɛtãò. 12 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ Yeloboaũ ń Isailiↄ ɛ̀a mↄ̀ Lↄbↄaũ lè ḿpii, lá a ònɛ́ à mɛ̀ aa ɛa mↄ gↄↄ àaↄ̃ gbɛawa. 13 Ɔ̃ kí gì gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lɛdama mai, à yãpãsĩ ònɛ́. 14 A ònɛ́ lá ɛ̀waasoↄ lɛdàwawa à mɛ̀: Aso gbia ma mae dìɛ́, mapi sↄ̃ má asopi kã́fĩɛ́ɛ. Flã ↄ̃ ma mae á wɛtã̀ò, mapi sↄ̃, flàala lɛde ↄ̃ má á wɛtãò. 15 Beewa kí i Isailiↄ yãmao, asa yã́pi bↄ̀ Lua kĩ́iɛ, kɛ́ yã́ pↄ́ a dà ãnabi Ahia, Silo gbɛ̃́ɛ, a ò Nɛba nɛ́ Yeloboaũɛ e kɛ yã́i.

16 Kɛ́ Isailiↄ è kí gì ń yãmai, aa òɛ̀:

Wá bàa kú ń Davidioo,

wá lɛ́ kú Yɛse nɛ́ yã́uo,

á Isailiↄ, á baade tá a bɛ!*

Davidi buiↄ, à laaidↄ á bɛwa!

Ɔ̃ Isailipiↄ tà ń bɛ. 17 Isaili pↄ́ kú Yuda wɛ̃́lɛ guuↄ ↄ̃ Lↄbↄaũ gↄ̃̀ ń kía ũ ńtɛ̃ɛ. 18 Kí Lↄbↄaũ zↄↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Adonilaũ zĩ̀ Isailiↄwa, ↄ̃ aa aà pàpa ń gbɛo wa dɛ̀. Ɔ̃ kí Lↄbↄaũ fɛ̀lɛ ń wãao, à sì a sↄ̃́go guu à bàalɛ̀ tà Yelusalɛũ. 19 Beewa Isailiↄ gì Davidi buiↄzi e ń a gbão.

11

1 Kɛ́ Lↄbↄaũ kà Yelusalɛũ, à Yudaↄ kã̀aa ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ. Zĩgↄ̃piↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do baosaiɛ (180.000). Ɔ̃ aalɛ gɛ́ zĩkai ń Isailiↄ, kɛ́ aa e Lↄbↄaũ kpa kpalapiu lↄ. 2 Ɔ̃ Dii yã'ò Lua gbɛ̃́ Semaiaɛ à mɛ̀: 3 O Yudaↄ kí Salomↄↄ nɛ́ Lↄbↄaũɛ ń Isaili pↄ́ kú Yuda bùsuu ń Bɛ̃yãmɛɛ bùsuoↄnɛ 4 ma Dii ma mɛ̀ aasu gɛ́ zĩkai ń ń gbɛ̃́ Isailiↄo. An baade tá a bɛ, asa yã́ pↄ́ kɛ̀pi bↄ̀ ma kĩ́iɛ. Ɔ̃ aa yã́ pↄ́ Dii ònɛ́ mà aa tà, aai gɛ́ Yeloboaũwa ń zĩo lↄo.

Lↄbↄaũ gbãakãfĩa Yudaↄnɛ

5 Lↄbↄaũ ìↄ ku Yelusalɛũ, ↄ̃ à bĩ́ibò Yuda bùsu wɛ̃́lɛeↄzi:

6 Bɛtɛlɛũ, Etaũ, Tekoa,

7 Bɛzuu, Soko, Adulaũ,

8 Gata, Malesa, Zifi,

9 Adolaiũ, Lakisi, Azeka,

10 Zↄla, Ayaloni ń Hɛblↄ̃o.

Wɛ̃́lɛ bĩ́ide pↄ́ kú Yuda bùsuu ń Bɛ̃yãmɛɛ bùsuoↄn we. 11 À gbãa kã̀fĩ wɛ̃́lɛpiↄnɛ, à zĩgↄ̃ dↄaanaↄ kàlɛu ń pↄblea kũ̀sũao ń nísio ń vɛ̃ɛo. 12 À sɛ̀ngbaoↄ ń sↄ̃naↄ kàlɛkalɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo píi, à gbãa kã̀fĩ wɛ̃́lɛpiↄnɛ maamaaɛ. Màa Yuda bùsu ń Bɛ̃yãmɛɛ bùsuo dɛò aà pↄ́ ũ.

13 Sa'ona ń Levii bui kĩni pↄ́ kú Isaili bùsu gupiiuↄ zɛ̀aànↄ. 14 Levii buiↄ ń dã́dãkɛkĩiↄ ń ń wɛ̃́lɛↄ tò we aa sù Yuda bùsuu ń Yelusalɛũo, asa Yeloboaũ ń a buiↄ i weinɛ́ aaↄ dɛ Dii gbàgbanaↄ ũ lↄo. 15 Gbɛ̃pãleↄ ↄ̃ à ń dílɛ gulɛsĩ pↄ́ a bòↄ gbàgbanaↄ ũ aa sa'o tã́aↄwa ń gáaena pↄ́ a pìↄ. 16 Isaili bui píi gbɛ̃́ pↄ́ aa zɛ̀ò ń sↄ̃u wà Dii Isailiↄ Lua kĩ́i wɛɛlɛↄ pɛ̀lɛńzi Yelusalɛũ, kɛ́ aa e Dii ń deziↄ Lua gbagba yã́i. 17 Aa Yuda bùsu zɛ̀dↄ, aa Salomↄↄ nɛ́ Lↄbↄaũ gbà gbãa wɛ̃̀ àaↄ̃, kɛ́ aa Davidi ń Salomↄↄo tufasɛ̀ yã́i.

Lↄbↄaũ daɛↄ

18 Lↄbↄaũ Yelimↄ nɛ́ Maalata, Davidi tↄũna sɛ̀ nↄ ũ. Aà da tↄ́n Abihaili, Ɛliabu nɛ́, Yɛse tↄũnaɛ. 19 Nɛgↄ̃ɛ pↄ́ a ìaànↄↄn kɛ: Yeusi, Semalia ń Zahaũo. 20 Maalata gbɛa ↄ̃ à Abisaloũ tↄũna Maaka sɛ̀, ↄ̃ à Abia ń Ataio ń Zizao ń Selomio ìò. 21 Lↄbↄaũ ye Abisaloũ nɛ́ Maakapizi dɛ a nↄ kĩniↄ ń nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄla píi. À nↄsɛ̀ bao plasaiɛ, nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ sↄ̃ bàaↄ̃. À nɛgↄ̃ɛↄ ì baakwi plasaiɛ, nɛnↄɛↄ sↄ̃ bàaↄ̃.

22 Lↄbↄaũ dìlɛ Maaka nɛ́ Abia mɛ́ aↄ dɛ kía ũ aà gbɛ̃́ↄ guu, kɛ́ aà zↄ̃lɛ a gbɛu yã́i. 23 À ↄ̃nↄsↄpɛ̀lɛ a nɛgↄ̃ɛ kĩnipiↄnɛ, à ń dílɛdilɛ wɛ̃́lɛ bĩ́ide pↄ́ kú Yuda bùsu ń Bɛ̃yãmɛɛ bùsuoↄ guu píi. À kũ̀sũakɛ̀nɛ́ maamaa, mɛ́ à nↄsɛ̀sɛnɛ́ dasidasi.

12

Sisaki lɛ́lɛa Yelusalɛũwa

(1Kia 14.25-31)

1 Kɛ́ Lↄbↄaũ zĩ́napɛ̀lɛ kpalau mɛ́ à gbãakũ̀, à pãkpà Dii ikoyãi, aàpi ń a gbɛ̃́ↄ píi. 2 Kí Lↄbↄaũ kpalablea wɛ̃̀ sↄode guu ↄ̃ Egipiↄ kí Sisaki mↄ̀ lɛ̀lɛ Yelusalɛũwa, kɛ́ aa bↄ̀ Dii kpɛ yã́i. 3 À mↄ̀ ń sↄ̃́goↄ mɛ̀n ↄ̀aa soolo (1.200) ń sↄ̃deↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bàaↄ̃ (60.000). Aà zĩgↄ̃ pↄ́ bↄ̀aànↄ Egipiↄ lɛ́ vĩo ń Libiiↄ ń Sukiↄ ń Etiopiↄ. 4 À Yuda bùsu wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ sì e à gɛ̀ pɛ̀ Yelusalɛũwa.

5 Ɔ̃ ãnabi Semaia mↄ̀ Lↄbↄaũ ń Yudaↄ kía pↄ́ kãaaa Yelusalɛũ Sisaki yã́iↄ lè a ònɛ́: Dii mɛ̀ a pãkpàazi. Ayãmɛto á pãkpaázi sↄ̃, í á na Sisakiɛ a ↄzĩ. 6 Ɔ̃ Yuda kíaↄ ń kípio ńzĩa bùsa aa mɛ̀: Dii maa! 7 Kɛ́ Dii è aa ńzĩa bùsa, à yã'ò Semaiaɛ à mɛ̀: Lá aa ńzĩa bùsa, má ń midɛo, má tó aa bↄkĩi e tia. I kɛ Sisaki sabai ↄ̃ má mɛ aà pↄkũmabↄbↄmɛɛ Yelusalɛũwao. 8 Ń beeo aa zↄbleɛ̀, kɛ́ aa e zↄbleamɛɛ dↄ̃kↄ̃ɛ ń zↄblea dṹnia kíaↄnɛo.

9 Kɛ́ Egipiↄ kí Sisaki lɛ̀lɛ Yelusalɛũwa, à Dii kpɛ́ àizɛɛↄ ń kibɛ pↄ́ↄ nàaa, à vua sɛ̀ngbao pↄ́ Salomↄↄpiↄ sɛ̀lɛ píi. 10 Ɔ̃ kí Lↄbↄaũ sɛ̀ngbaopiↄ gɛ̃ɛ pì ń mↄgotɛ̃o, a nà dↄai pↄ́ aaìↄ a bɛ zɛ́ dↄ̃́aↄ dↄaanaↄnɛ ń ↄzĩ. 11 Tó kí lɛ́ gɛ́ Dii ua, dↄaipiↄ ì gɛaànↄ ń sɛ̀ngbaopiↄ kũa. Tó dↄaipiↄ sù, aaì ɛa kálɛ ń kpɛ́u. 12 Dii pↄ wèe Lↄbↄaũwa, kɛ́ à azĩa bùsa yã́i, ↄ̃ i aà kɛ kɛ́lɛkɛlɛo. Yudaↄ yãeↄ maa.

13 Kí Lↄbↄaũ a gbãa kã̀fĩ Yelusalɛũ, aà kpala lɛ́ gɛ́. À kpalablè a wɛ̃̀ bla ń mɛ̀ndoode guuɛ, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ gɛ̃o ń plao, wɛ̃́lɛ pↄ́ Dii dìlɛ Isaili bui píi wɛ̃́lɛↄ guu, kɛ́ a tↄ́ àↄ kuwà. Lↄbↄaũ da tↄ́n Naama, Amↄni buiɛ. 14 À yãvãikɛ̀, asa i zɛò a sↄ̃u à Dii kĩ́i wɛɛlɛo.

15 Lↄbↄaũ yãkɛaↄ za a daalɛawa e a midɛawa ku ãnabi Semaia taalau ń gu'ena Ido láo. Lↄbↄaũ ń Yeloboaũo aaìↄ zĩka ń kↄ̃o gↄↄpiiɛ. 16 Kɛ́ Lↄbↄaũ gà, wà aà vĩ̀ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Abia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

13

Yudaↄ kí Abia

(1Kia 15.1-8)

1 Yeloboaũ kpalablea wɛ̃̀ bao plasaide guu ↄ̃ Abia gↄ̃̀ Yudaↄ kía ũ, 2 à kɛ̀ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ àaↄ̃ɛ. Aà da tↄ́n Maaka, Gibɛa gbɛ̃́ Uliɛli tↄũnaɛ.

Abia ń Yeloboaũo aaìↄ zĩka ń kↄ̃oɛ. 3 Abia gɛ̀ zĩlau ń zĩgↄ̃ na maaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa pla (400.000). Ɔ̃ Yeloboaũ bↄ̀ zĩ'ↄpòoaàzi ń gↄ̃sa gbãaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa síiↄ̃ (800.000). 4 Ɔ̃ Abia dɛ̀dɛ Zemalaiũ gbɛ pↄ́ kú Ɛflaiũ bùsu gusĩsĩdeuwa à mɛ̀: Yeloboaũ ń Isailiↄ píi, à ma yãma. 5 Á dↄ̃ kɛ́ Dii Isailiↄ Lua Davidi ń aà buiↄ kpà kpalau aa kible Isailiↄwa gↄↄpiio lé? Dii bàakuaaànↄ lɛ́ vĩo. 6 Ń beeo Nɛba nɛ́ Yeloboaũ, Davidi nɛ́ Salomↄↄ ìwae bↄ̀ a diipi kpɛ. 7 Gbɛ̃pã giaeↄ kã̀aaaàzi, aa gbãamↄ̀ Salomↄↄ nɛ́ Lↄbↄaũɛ gↄↄ pↄ́ a dɛ ɛ̀waasona ũ, a yã́ↄ yáasi dↄ̃o, aà gbãa i ka à gínɛ́o. 8 Tia kɛ́wa ápiↄ sↄ̃ a zɛò à gi Davidi bui pↄ́ Dii kpà kpala pↄ́ a dìlɛuↄnɛ. Á zĩgↄ̃ↄ dasi maamaa, mɛ́ vua gáaena pↄ́ Yeloboaũ pìɛ́ dii ũↄ kúánↄ. 9 A Dii gbàgbana Levii buiↄ ń Levii bui kĩniↄ yà, ↄ̃ a azĩa sa'onaↄ dìlɛ lá buipãleↄ ì kɛwa. Gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ń gáaenao ń sãsakaoↄ mɛ̀n sopla ↄ̃mɛ ì gↄ̃ pↄ́ pↄ́ dɛ Lua ũo gbàgbana ũ.

10 Wápiↄ sↄ̃, Dii mɛ́ wá Lua ũ, wi pãkpaaàzio. Sa'ona pↄ́ aaì zĩkɛ Diiɛↄ mɛ́ Aalona buiↄ ũ, ↄ̃ Levii buiↄ ì dↄńlɛ. 11 Aaìↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Diiwa lá gu lɛ́ dↄ kↄↄ ń oosio, aaìↄ tulaletikaɛ̀ tɛ́a. Aaì pɛ̃ɛ kálɛ táabũnu gbãlɛsaiwa, aaì vua dau filiaↄ nana oosi ń oosio. Wámɛ wá Dii wá Lua yãdilɛaↄ kũa, ápiↄ sↄ̃ ↄ̃ a pãkpàaàzi. 12 Lua kúwanↄ wá dↄaana ũ. Aà gbàgbanaↄ mɛ́ aa zĩkawii dↄwá ń kã̀aepɛao. Isailiↄ, ásu zĩka ń Dii á deziↄ Luaoo, asa a bↄánↄ nao.

13 Yeloboaũ zĩgↄ̃ↄ gbàɛ aa lↄↄlɛ Yudaↄzi ń kpɛ. Aàpi ń a gbɛ̃́ↄ kú ń aɛ, mɛ́ lↄↄlɛnapiↄ kú ń kpɛ. 14 Kɛ́ Yudaↄ lìli, ↄ̃ aa è wàlɛ sumá kpɛ ń aɛo píi, ↄ̃ aa wiilɛ̀ Diiwa. Sa'onaↄ lɛ́ kã̀aepɛ, 15 ↄ̃ Abia ń Yuda zĩgↄ̃ↄ kúkuakɛ̀. Kɛ́ aa kúkuakɛ̀, ↄ̃ Lua tò aa Yeloboaũ ń Isaili zĩgↄ̃ↄ fù. 16 Gↄↄ pↄ́ aalɛ bàalɛnɛ́, ↄ̃ Lua ń nánɛ́ ń ↄzĩ. 17 Ɔ̃ Abia ń a gbɛ̃́ↄ Isailiↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ, an zĩgↄ̃ na maa pↄ́ gàgaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (500.000). 18 Yudaↄ Isailiↄ bùsa gↄↄ bee, aa gbãamↄ̀nɛ́, kɛ́ aa sↄ̃kpàlɛ Dii ń deziↄ Luazi yã́i.

19 Abia pɛ̀lɛ Yeloboaũ zĩgↄ̃ↄzi, ↄ̃ à ń wɛ̃́lɛeↄ sìmá, Bɛtɛli ń Yesanao ń Ɛfↄ̃nↄo ń zↄ̃ɛwia pↄ́ liaaiↄ. 20 Yeloboaũ i dↄkↄ̃wa Abia gↄↄ lↄo, ↄ̃ Dii aà lɛ̀ a dɛ̀.

21 Abia gbãa kã̀fĩ. Aà nↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaiɛ, aà nɛgↄ̃ɛↄ bao ń plao, nɛnↄɛↄ sↄ̃ gɛ̃o ń mɛ̀ndoo. 22 Abia yã́ kĩniↄ ku ãnabi Ido taalau, yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ ń yã́ pↄ́ a òↄ píi. 23 Abia gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Asa zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. Aà gↄↄ bùsu ku kílikiliɛ e wɛ̃̀ kwi.

14

Yudaↄ kí Asa

(1Kia 15.11-12)

1 Kí Asa yã́zɛde pↄ́ Dii a Lua yei kɛ̀. 2 À tã́a sa'okĩiↄ gbòo, à gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ dàaĩ, à gbɛ̀pɛlɛↄ wìwi, à Asetaati líↄ zↄ̃̀zↄ̃. 3 Ɔ̃ a ò Yudaↄnɛ aa Dii ń deziↄ Lua kĩ́i wɛɛlɛ, aaiↄ aà ikoyã ń aà yãdilɛaↄ kũa. 4 À gulɛsĩ pↄ́ wa bò Yuda wɛ̃́lɛↄ guu dàaĩ, à tulaletikatɛakĩiↄ gbòo, ↄ̃ bùsu gↄ̃̀ dↄdↄa aà gↄↄ. 5 Kɛ́ bùsu gↄ̃̀ dↄdↄa màa, ↄ̃ à Yuda bùsu wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ kɛ̀kɛ kàlɛ. Gbɛ̃e i zĩkaaànↄ gↄↄ beeo, asa Dii tò à ĩ́ampakĩi èɛ. 6 A ò Yudaↄnɛ: Bùsu da wá pↄ́ ũ gbã, asa wa Dii wá Lua kĩ́i wɛ̀ɛlɛɛ. Wà wɛ̃́lɛpiↄ kɛkɛ kálɛ, wí bĩ́i liai ń gugwakĩi lɛsĩↄ a musu ń bↄlɛ gbaↄ ń a gbã́ao. Wa aà kĩ́i wɛ̀ɛlɛɛ, ↄ̃ a tò wa ĩ́ampakĩi è gupiiu. Ɔ̃ aa wɛ̃́lɛpiↄ kɛ̀kɛ kàlɛ, aalɛ namableu.

7 Kí Asa Yuda zĩgↄ̃ↄ vĩ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basↄoo (300.000), baade ń a sɛ̀ngbao zↄ̃ↄo ń a sↄ̃nao. A Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ vĩ zĩgↄ̃ↄ ũ lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basiiↄ̃o (280.000), baade ń a sɛ̀ngbao nɛ́nao ń a sáo. Ampii gↄ̃sa gbãaↄnɛ.

8 Etiopi gbɛ̃́ Zela bↄ̀ lɛ́ mↄ́ ń zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn miliↄ̃ doↄ (1.000.000) ń sↄ̃́goↄ mɛ̀n ↄ̀aa do ń basↄoo (300), aa mↄ̀ e Malesa. 9 Kí Asa bↄ̀ gɛ̀ daiaàlɛ, ↄ̃ aa zĩ'ↄpòokↄ̃i Zefata guzulɛu Malesa saɛ. 10 Ɔ̃ kí Asa lɛzù Dii a Luazi à mɛ̀: Dii, gbɛ̃e muaannↄ à dↄ gbãasaidelɛ gbãade wáao. Dii wá Lua, dↄwálɛ, asa ḿmɛ wa sↄ̃kpàlɛnzi. Wa mↄ zĩkai ń gbɛ̃́ dasidasiɛ beeↄ ń n tↄ́oɛ. Dii, ḿmɛ ń wá Lua ũ, ńsu to gbɛ̃nazĩna gbãamↄnɛo.

11 Ɔ̃ Dii tò Asa ń Yudaↄ Etiopiↄ fù. Kɛ́ aalɛ bàalɛ, 12 ↄ̃ Asa ń a zĩgↄ̃ↄ pɛ̀má e Gelaa. Aa Etiopipiↄ dɛ̀dɛ dasidasi, ↄ̃ an gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ i fↄ̃ fɛ̀lɛńnↄ lↄo, asa Dii ń a zĩgↄ̃ↄ ń tↄ̀ↄsↄmpaɛ. Ɔ̃ Yudaↄ ń pↄ́ↄ nàaa dúuduu. 13 Aa lɛ̀lɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ liaa Gelaaziↄwa, asa Dii tò vĩa wɛ̃́lɛpideↄ kũ̀, ↄ̃ Yudaↄ wɛ̃́lɛpiↄ pↄ́ↄ nàaa píi, asa wɛ̃́lɛpiↄ pↄ́ↄ dasi. 14 Aa lɛ̀lɛ pↄdãnaↄ bòoↄwa lↄ, ↄ̃ aa ń sãↄ ń ń yiongoↄ nàaa tàò Yelusalɛũ.

15

Kí Asa azĩa kpaa Luawa

(1Kia 15.13-16)

1 Lua Nisĩna dɛ̀dɛ Odede nɛ́ Azaliawa, 2 ↄ̃ à bↄ̀ gɛ̀ dai Asalɛ a òɛ̀: Kí Asa ń Yudaↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ, à ma yãma ápii. Dii kúánↄ, tó a zɛaànↄ. Tó a aà kĩ́i wɛ̀ɛlɛ, á aà e. Tó a pãkpàaàzi sↄ̃, a pãkpaáziɛ. 3 Isailiↄ ku Lua sĩande sai a gↄↄplakɛ̀, sa'on yãdanɛdeↄ kuo, ikoyãↄ kuo. 4 An taasikɛa guu aa ɛ̀a sù Dii ń Luawa, aa aà kĩ́i wɛ̀ɛlɛɛ, ↄ̃ aa aà è. 5 Gↄↄ bee gɛa ge sua náai vĩo, dṹnia buiↄ píi kú gili zↄ̃ↄ guuɛ. 6 Bui ń buio kↄ̃ tↄ̀ↄsↄmpa, wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo kↄ̃ dɛ̃ↄnzↄ̃, kɛ́ Lua ĩadàmá ń taasi píio yã́i. 7 Ápiↄ sↄ̃ à sↄ̃dilɛ, ásu tó á ↄ gↄ̃ dↄázio, asa á a yãkɛa asea e.

8 Kɛ́ Asa ãnabikɛyã pↄ́ ãnabi Azalia, Odede nɛ́ ò mà, à sↄ̃dìlɛ, ↄ̃ à tã́a pↄ́ kú Yuda bùsuu ń Bɛ̃yãmɛɛ bùsuoↄ wòlɛwolɛ píi ń pↄ́ pↄ́ kú Ɛflaiũ bùsu gusĩsĩde wɛ̃́lɛ pↄ́ a sìↄ guuↄ. À Dii gbagbakĩi pↄ́ kú Dii kpɛ́ bilandaa aɛ kɛ̀kɛ, 9 ↄ̃ à Yudaↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kã̀aa píi ń Ɛflaiũ bui pↄ́ mↄ̀ zↄ̃̀lɛ ń guuↄ ń Manase buiↄ ń Simɛↄ buiↄ, asa wa è Dii aà Lua kuaànↄɛ, ↄ̃ wà bↄ̀lɛ Isaili bùsuu dasidasi, wà mↄ̀ nàwà.

10 Kí Asa kpalablea wɛ̃̀ gɛ̃ode mↄ àaↄ̃de guu ↄ̃ aa kã̀aa Yelusalɛũ. 11 Zĩbeezĩ aa sa'ò Diiwa ń pↄ́ pↄ́ aa nàaa aa sùòeↄ, zù mɛ̀n ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo (700) ń sãↄ mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000). 12 Aa lɛgbɛ̃̀ aa mɛ̀ wà Dii ń deziↄ Lua kĩ́i wɛɛlɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo, ń sↄ̃ iↄ kuwà. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ gì Dii Isailiↄ Lua kĩ́i wɛɛlɛi à gàɛ, nɛ́fɛ̃nɛnan nò, gbɛ̃zↄ̃ↄn nò, gↄ̃ɛn nò, nↄɛn nò. 14 Aa lɛ́pi gbɛ̃̀ Diiɛ ń kↄ̃fĩ gbãao ń pↄna wiio ń kã̀aepɛao ń kuupɛaoɛ. 15 Yuda bùsudeↄ pↄ kɛ̀na lɛ́ pↄ́ wa gbɛ̃̀pi yã́i, asa aa lɛ́pi gbɛ̃̀ ń nↄ̀sɛmɛndooɛ. Aa aà kĩ́i wɛ̀ɛlɛ ń pↄeão, ↄ̃ aa aà è, ↄ̃ a tò aa ĩ́ampakĩi è gupiiu.

16 Kí Asa a dazi Maaka bↄ̀ kíakɛu se, kɛ́ à Asetaati lí pↄ́ Lua ye a gĩyãio pɛ̀lɛ yã́i. Kí Asa lípi zↄ̃̀ a pàa kɛ́lɛkɛlɛ, ↄ̃ à tɛsↄ̃̀wà Sedↄ̃ guzulɛu. 17 À azĩa kpà Diiwa e a wɛ̃ni lɛ́uɛ, ãma i e gulɛsĩ pↄ́ wa bò sa'okĩi ũ Isaili bùsuuↄ dàaĩ píio. 18 À vua ń ã́nusuo ń pↄpãle pↄ́ aàpi ń a maeo dìlɛ Dii pↄ́ ũↄ sɛ̀lɛ kàlɛ Dii kpɛ́u. 19 Zĩ kuo e aà kpalablea wɛ̃̀ bla sↄosaideu.

16

Kí Asa kpalablea yã́ gbɛzãↄ

(1Kia 15.17-24)

1 Kí Asa kpalablea wɛ̃̀ bla síiↄ̃saide guu ↄ̃ Isailiↄ kí Baasa mↄ̀ lɛ̀lɛ Yuda bùsuwa, ↄ̃ àlɛ bĩ́ibo Lamai, kɛ́ gbɛ̃e suli bↄ ge àli gɛ̃ Yudaↄ kí Asa bùsuuo yã́i. 2 Ɔ̃ kí Asa ã́nusu ń vua pↄ́ kú Dii kpɛ́ làasiuↄ sɛ̀lɛ ń pↄ́ pↄ́ kú a bɛ làasiuↄ, à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ò Sili bùsuu Bɛnadada pↄ́ lɛ́ kible Damasiwa à mɛ̀: 3 Wà lɛdoũkɛ, lá ma mae ń n maeo kɛ̀ yãawa. A ã́nusu ń vuaon kɛ. Lɛdoũ pↄ́ ń vĩ ń Isailiↄ kí Baasao gboo, i gomala ń a zĩgↄ̃ↄ. 4 Ɔ̃ Bɛnadada lɛdoũkɛ̀ ń Asao, à a zĩgↄ̃ↄ gbàɛ aa gɛ́ lɛ́lɛi Isaili wɛ̃́lɛↄwa. Aa Iyoni sì ń Dão ń Abɛli Bɛmaakao ń Nɛfatali bui wɛ̃́lɛ pↄ́ wì kũ̀sũa kálɛuↄ píi. 5 Kɛ́ Baasa a baomà, à bĩ́iboa Lamai tò à kã́mabò ń zĩpio. 6 Ɔ̃ kí Asa mↄ̀ ń Yudaↄ píi, aa Lama gbɛↄ ń lí pↄ́ Baasa lɛ́ bĩ́iboòↄ sɛ̀lɛ à gɛ̀ bĩ́ibòò Gɛbai ń Mizipao.

7 Zĩbeezĩ gu'ena Anani mↄ̀ Yudaↄ kí Asa lè, a òɛ̀: Lá n sↄ̃kpàlɛ Siliↄ kíazi, ni sↄ̃kpalɛ Dii n Luazio, Siliↄ kía zĩgↄ̃ↄ pìlimaɛ. 8 Etiopi ń Libiio zĩgↄ̃ↄ ń ń sↄ̃́goↄ ń sↄ̃deↄ dasi fá! Kɛ́ n sↄ̃kpàlɛ Diizi, i ń nanɛ n ↄzĩo lé? 9 Asa Dii ì wɛ́tɛ dṹniazi píiɛ, kɛ́ à e gbãa kã́fĩ gbɛ̃́ pↄ́ aa ńzĩa nàɛ a ↄzĩↄnɛ. N sↄũkɛkɛ̀ɛ we fá! Za gbã waↄ zĩkannↄɛ. 10 Ɔ̃ kí Asa pↄ pà gu'enapizi à aà dàkpɛu, kɛ́ aà za fɛ̃̀aàzi yã́ pↄ́ a ò yã́i. Gↄↄpi kí Asa wɛ́tɛ̃amↄ̀ gbɛ̃́ↄnɛ maamaaɛ.

11 Kí Asa yãkɛaↄ ku Yudaↄ ń Isaili kíaↄ ladau za a daalɛawa e a midɛawa. 12 Aà kpalablea wɛ̃̀ bla mɛ̀ndosaide guu ↄ̃ gyã aà lè a gbálaↄwa. Aà gyãpi pãsĩ, ãma i Dii kĩ́i wɛɛlɛo, sema ɛsɛdeↄ. 13 Aà kpalablea wɛ̃̀ bla ń mɛ̀ndoode guu ↄ̃ à gà. 14 Wà aà gɛ wùlɛ wúlɛkĩi pↄ́ wà pↄ́ gĩnana bui píi ń tulaleti bui yãalɛaↄ wìawa, ↄ̃ wà aà vĩ̀ mia pↄ́ wa yↄ̃̀ɛ̀ Davidi wɛ̃́lɛu. Wà tɛ́ zↄ̃ↄ kà, wà pↄ́piↄ kàu aà gɛ̀ kpɛlaa yã́i.

17

Yudaↄ kí Yosafa

1 Aà nɛ́ Yosafa zↄ̃̀lɛ aà gbɛu, ↄ̃ à sↄukɛ̀ Isailiↄ yã́ musu. 2 À zĩgↄ̃ↄ kàlɛkalɛ Yuda bùsu wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ guu píi, mɛ́ à gudↄ̃akĩiↄ dìlɛdilɛ Yuda bùsuu ń Ɛflaiũ bui wɛ̃́lɛ pↄ́ aà mae kí Asa sìↄ. 3 Dii kuaànↄ, asa à Dii zɛ́ sɛ̀ lá a dezi Davidi sɛ̀ káauwaɛ, i tã́aↄ kĩ́i wɛɛlɛo. 4 À a mae Lua kĩ́i wɛ̀ɛlɛ, a aà yãdilɛaↄ kũa, i Isailiↄ ↄlɛsɛo. 5 Dii tò à zĩ́napɛ̀lɛ kpalau, ↄ̃ Yudaↄ gbadàɛ̀ ḿpii, aà àizɛɛↄ ń aà gawio zↄ̃ↄ. 6 Aà mi daa ía Dii yã́ musu, ↄ̃ à gulɛsĩ pↄ́ wa bò Yuda bùsuuↄ dàaĩ, à Asetaati lipɛlɛↄ zↄ̃̀zↄ̃.

7 Aà kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guu ↄ̃ à a ìwaɛ beeↄ gbàɛ yãdadainɛ́ Yuda wɛ̃́lɛↄ guu: Bɛnaili, Obadia, Zakali, Nɛtanɛli ń Mikaiao. 8 Levii buiɛ beeↄ kú ń guu: Semaia, Nɛtania, Zebadia, Asaɛli, Semilamↄ, Yonatãa, Adonia, Tobia ń Tobadoniao. Ń sa'onaɛ beeↄ lↄ: Ɛlisama ń Yolaũo. 9 Aa Dii ikoyã lá sɛ̀ aa gɛ̀ Yuda bùsu wɛ̃́lɛↄ kɛ̀ɛlɛò píi, aa yãdàdaonɛ́. 10 Ɔ̃ vĩa bùsu pↄ́ liaa Yuda bùsuziↄ deↄ kũ̀kũ Dii yã́ musu píi, aai fɛlɛ Yosafawa ń zĩoo. 11 Filitɛ̃ↄ mↄ̀ aà gbà ã́nusu, mɛ́ Laalubuↄ mↄ̀ɛ̀ ń sãsakaoↄ mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo (7.700) ń blesanaↄ mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basↄoo (7.700).

12 Yosafa lɛ́ kã́fĩ, aà gwea lɛ́ dɛdɛ. À zɛgikĩi gbãaↄ bò, à kũ̀sũakalɛwɛ̃lɛↄ kàlɛ Yuda bùsuu. 13 À zĩ zↄ̃ↄ kɛ̀ Yuda wɛ̃́lɛↄ guu, mɛ́ a zĩgↄ̃ gↄ̃sa gbãaↄ vĩ Yelusalɛũ. 14 Wà zĩgↄ̃piↄ nào an deziↄ uawaɛ. Yuda zĩgↄ̃ dↄaanaↄn kɛ: Adena ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basↄoo (300.000). 15 A gbɛa Yohanani ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basiiↄ̃o (280.000). 16 A gbɛa Amasia, Zikeli nɛ́ pↄ́ dↄ̀aa azĩa kpà Diiwa ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do (200.000). 17 Bɛ̃yãmɛɛ bui nɛgↄ̃na Ɛliada ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do (200.000), baade ń a sáo ń a sɛ̀ngbaoo. 18 A gbɛa Yozaba ń a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do baosai (180.000), baade ń a gↄ̃kɛbↄↄ.

19 Dↄaanapiↄ ku kía ìwaↄ guuɛ, gbɛ̃́ pↄ́ kía ń dílɛ Yuda bùsu wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ guuↄ bàasi.

18

Ãnabi Mise yã́ pↄ́ a su oa Ahabuɛ

(1Kia 22.1-28)

1 Yosafa àizɛɛↄ ń aà gawio zↄ̃ↄ, ↄ̃ à Ahabu nɛnↄɛ sɛ̀ a nɛ́ɛ. 2 Gↄↄpla gbɛa à gɛ̀ Ahabu gwai Samali. Ɔ̃ Ahabu sãↄ ń zuↄ dɛ̀dɛɛ̀ dasidasi ń gbɛ̃́ pↄ́ aa kuaànↄↄ, à nàɛwà aà gɛ lɛ́lɛɛ Lamↄtu Galadawa. 3 Ahabu Yosafa là à mɛ̀: Ńyↄ̃ gɛmanↄ zĩu Lamↄtu Galadao lé? Yosafa wèwà à mɛ̀: Wá doũɛ, ma gbɛ̃́ↄá n gbɛ̃́ↄnɛ. Wá gɛnnↄ zĩuɛ. 4 Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Dii la gĩa. 5 Isailiↄ kíapi ãnabi ɛgɛnaↄ kã̀aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Wà gɛ́ zĩu Lamↄtu Galadadeↄwa yã̀, ge wà kã́maboɛ? Aa wèwà aa mɛ̀: Gɛ́! Lua a ń nanɛ n ↄzĩɛ. 6 Ɔ̃ Yosafa mɛ̀: Dii ãnabi ku la wà aà laoa? 7 Isailiↄ kía wèwà à mɛ̀: Gↄ̃ɛe ku lↄ, wì mɛɛ̀ Mise, Imɛla nɛ́ɛ. A fↄ̃ yãgbɛawɛ̃ɛ Diiwa fá, ãma má yeaàzi no, asa ìli àsi maa omɛɛ ziio, sema a bɛ̃̀ɛ. Ɔ̃ Yosafa mɛ̀: Ńsu o màao kí! 8 Ɔ̃ Isailiↄ kía a ìwaↄ do sìsi à mɛ̀: Gɛ ǹ Imɛla nɛ́ Mise sísi aà mↄ kpakpa.

9 Isailiↄ kía ń Yudaↄ kí Yosafao baade a kible'ula daa, aa zↄ̃lɛa ń báaↄwa pↄ́wɛngbɛ̃zɛ pↄ́ kú Samali bĩ́ibↄlɛ saɛ, ↄ̃ ãnabi ɛgɛnapiↄ lɛ́ yãyaaa'o ń aɛ. 10 Kenaana nɛ́ Zedekia mↄ pì lán kↄ́baↄwa à mɛ̀: Dii mɛ̀ kↄ́baɛ beeↄ ńyↄ̃ Siliↄ zↄ̃zↄ̃ò ǹ ń dɛdɛò píi. 11 Ɔ̃ ãnabipiↄ lɛ́ yã́ doũ o ḿpii aalɛ mɛ: Gɛ ǹ lɛ́lɛ Lamↄtu Galadawa, ńyↄ̃ fuao. Dii ń nánɛ n ↄzĩɛ. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ Mise sísii òɛ̀: Ãnabi dãↄ lɛ́ kɛ̀ doũɛ laↄ! Àsi maa aalɛ o kíɛ. Yã doũpi o sↄ̃. Àsi maa oɛ̀. 13 Ɔ̃ Mise mɛ̀: Ń Dii kuao, yã́ pↄ́ Lua ò, bee ↄ̃ má o.

14 Kɛ́ à kà, kí aà là à mɛ̀: Mise, wà gɛ́ zĩu Lamↄtu Galadadeↄwa yã̀, ge wà kã́maboɛ? A wèwà à mɛ̀: Gɛ ǹ lɛ́lɛwà mɛ! Ńyↄ̃ fuao. Lua ń nánɛ n ↄzĩɛ. 15 Ɔ̃ kí òɛ̀: Gɛ̃n ũma ń ye mà onɛ, ńsu ɛɛtomɛɛo ni? Sĩana o ń Diio. 16 Ɔ̃ Mise mɛ̀: Ma Isailiↄ è fãaaa sĩ̀sĩↄ pↄlɛu lán sã pↄ́ dãna vĩoↄwa.* Ɔ̃ Dii òmɛɛ, gbɛ̃́piↄ dↄaana vĩo, an baade tá a bɛ ń a aafiao. 17 Ɔ̃ Isailiↄ kía ò Yosafaɛ: Ni ma we ya? Mi onɛ ìli àsi maa omɛɛo, sema a bɛ̃̀ɛo lò?

18 Ɔ̃ Mise ɛ̀a mɛ̀: Dii yãma! Ma Dii è zↄ̃lɛa báawa,† luabɛ gbɛ̃́ dasiↄ zɛa aà saɛ ↄplaai ń zɛɛio.‡ 19 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Démɛ a e kↄ̃nikɛmɛɛ Ahabuɛ aà gɛ́ lɛ́lɛi Lamↄtu Galadawa, i ga wei? Wã́anɛ ò kɛ́wa, lootɛ̃ ò kɛ́wa, 20 ↄ̃ nisĩnae bↄ̀ mↄ̀ zɛ̀ Dii aɛ à mɛ̀: Má gɛ kↄ̃nikɛɛ̀. Ɔ̃ Dii aà là à mɛ̀: Ńyↄ̃ kɛ kpelewa ni? 21 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Má gɛ soso ka aà ãnabiↄnɛ ń lɛ́u nisĩn ɛɛde ũɛ.§ Ɔ̃ Dii mɛ̀: Ńyↄ̃ fↄ̃ kↄ̃nikɛɛ̀, ńyↄ̃ fuao. Gɛ ǹ kɛ màa. 22 Màa nisĩn ɛɛdepi sòso kà n ãnabiɛ beeↄnɛ ń lɛ́u, kási sↄ̃ àsi bɛ̃̀ɛ ↄ̃ Dii ò n yã́ musu. 23 Ɔ̃ Kenaana nɛ́ Zedekia gɛ̀ Mise sãnkɛ à mɛ̀: Zɛ́ kpele Dii Nisĩna sɛ̀ à gòa à gɛ̀ yã'ònɛi? 24 Ɔ̃ Mise wèwà à mɛ̀: Gↄↄ pↄ́ n gɛ ulɛi kpɛ́u kpɛa, ńyↄ̃ zɛ́pi dↄ̃. 25 Ɔ̃ Isailiↄ kía mɛ̀: À Mise kũ taò wɛ̃́lɛ kí Amↄ ń ma nɛ́ Yoasio kĩ́i. 26 À onɛ́ ma mɛ̀ aa aà dakpɛu. Aasu pↄe kpawào, sema pɛ̃ɛ ń ío e mà gɛ suò aafia. 27 Mise mɛ̀: Tó n su aafia, Dii mɛ́ i damɛɛ má ònɛo. Ɔ̃ Mise ɛ̀a mɛ̀: Á baade píi ma yã́pi mào lò?

Ahabu gaa Lamↄtu Galada

(1Kia 22.29-35)

28 Isailiↄ kía ń Yudaↄ kí Yosafao gɛ̀ Lamↄtu Galada. 29 Ɔ̃ Isailiↄ kía ò Yosafaɛ: Má azĩa lilɛɛ, mí si zĩu. Mpi sↄ̃ ǹyↄ̃ ku la ń n kible'ulao daa. Ɔ̃ Isailiↄ kía azĩa lìlɛ à sì zĩu. 30 À mↄ lè Siliↄ kía ò a sↄ̃́go dↄaanaↄnɛ à mɛ̀: Ásu gbɛ̃e wɛ zĩpiuo, nɛ́fɛ̃nɛna ge gbɛ̃zↄ̃ↄ, sema Isailiↄ kía ado. 31 Kɛ́ sↄ̃́go dↄaanapiↄ Yosafa è, aalɛ e Isailiↄ kíaɛ. Kɛ́ aa sùwà, ↄ̃ Yosafa wiilɛ̀, ↄ̃ Dii dↄ̀aàlɛ a tò aa gòaàla. 32 Asa kɛ́ aa è Isailiↄ kía no, ↄ̃ aa aà tò we.

33 Gbɛ̃e ka tↄ̃̀ Isailiↄgu pã yã́i, ↄ̃ à gɛ̀ Isailiↄ kíapi pà à gɛ̃̀ aà mↄ̀ ula pɛɛkĩiↄ zãnguo. A ò a sↄ̃́gobaanaɛ: Lɛliaa wà bↄ zĩu, ma kɛ'ĩaɛ we. 34 Zĩpi gbãakũ̀ gↄↄ bee, mɛ́ Isailiↄ kíapi zɛa a sↄ̃́go guu à dìdiwà, aà aɛ dↄa Siliↄwa e oosi. Kɛ́ ĩatɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́u, ↄ̃ à gà.

19

1 Kɛ́ Yudaↄ kí Yosafa lɛ́ su a bɛ Yelusalɛũ aafia, 2 gu'ena Yehu, Anani nɛ́ bↄ̀ gɛ̀ daiaàlɛ, a òɛ̀: N dↄa gbɛ̃vãiↄlɛ maaa? N yea gbɛ̃́ pↄ́ za Diiguↄzi maaa? A yã́i Dii pↄ fɛ̃anzi. 3 Ń beeo à yãmaa èma lↄ, kɛ́ n zɛò ǹ a kĩ́i wɛɛlɛ, ↄ̃ n wá bùsu Asetaati lipɛlɛↄ zↄ̃̀zↄ̃.

Yosafa yã́kpalɛkɛnaↄ dilɛdilɛa

4 Yosafa ìↄ ku Yelusalɛũ, ãma ìↄ bɛ gbɛ̃́ↄ guu za Bɛɛsɛba e Ɛflaiũ bùsu gusĩsĩdeuɛ, a tò gbɛ̃́ↄ ɛ̀a sù Dii ń deziↄ Luawa. 5 À yã́kpalɛkɛnaↄ dìlɛdilɛ Yuda bùsu wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ guu. 6 A ònɛ́: À laaidↄ yã́ pↄ́ álɛ kɛwa, asa i kɛ gbɛ̃nazĩna álɛ kɛɛ̀o, Diiɛ. Aↄ kúánↄ á yã́gↄ̃gↄ̃anɛ guuɛ. 7 Àliↄ Dii vĩa vĩ. À laaika! Dii wá Lua lí yãfaasai kɛo, ìli gbɛ̃́ zãboo, ìli gbagusaɛsio.

8 Yosafa Levii buieↄ ń sa'onaeↄ ń Isaili uabeleeↄ dìlɛ Yelusalɛũ Dii yã́kpalɛkɛnaↄ ũ aaↄ lɛkpaaↄ bↄaa. Ɔ̃ aa ku Yelusalɛũ. 9 À yãdìlɛnɛ́ à mɛ̀: Àↄ Dii vĩa vĩ, í zĩkɛɛ̀ ń náaio ń nↄ̀sɛmɛndoo. 10 Tó á gbɛ̃́ pↄ́ kú ń wɛ̃́lɛↄ guuↄ mↄ̀wá ń yã́o, gbɛ̃dɛa yã́ ge ikoyã pãlen nò, yãdilɛa ge ↄtondↄkĩi ge yãdilɛnɛn nò, àli lɛdamá, kɛ́ aasu tàaekɛ Diiɛ, i pↄkũmabↄbↄwá ń á gbɛ̃́ↄo yã́i. Àↄ kɛ màa, kɛ́ ásu duunakɛo yã́i. 11 Sa'onkia Amalia mɛ́ á gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ Dii yã́pii musu. Isimaɛla nɛ́ Zebadia, Yudaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ mɛ́ á gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ kí yã́ musu. Levii buiↄ mɛ́ á lakɛ̃naↄ ũ. À sↄ̃dilɛ àↄ zĩkɛ yã́piↄwa, Dii iↄ kú ń gbɛ̃maaↄɛ.

20

Yosafa zĩblea Mↄabuↄwa

1 Bee gbɛa Mↄabuↄ ń Amↄniↄ ń Mɛu buieↄ mↄ̀ zĩkai ń Yosafao. 2 Wà mↄ̀ wa ò Yosafaɛ: Zĩgↄ̃ dasiↄ bↄ̀ Ɛdↄũ bùsuu Ísida Wiside baale, aalɛ mↄ́ zĩkainnↄ. Aa kà Asasↄ̃ Tamaa kↄ̀. Ɔ̃mɛ Ɛ̃ngɛdi ũ. 3 Vĩa Yosafa kũ̀, ↄ̃ à zɛ̀ò à dↄnlɛ gbɛa Diiwa, ↄ̃ à gↄↄdìlɛ Yudaↄnɛ aa lɛye ḿpii. 4 Ɔ̃ Yudaↄ kã̀aa dↄnlɛ gbɛaa Diiwa yã́i. Aa bↄ̀ Yuda bùsu wɛ̃́lɛ píi guu aa mↄ̀ aà kĩ́i wɛɛlɛi. 5 Yosafa fɛ̀lɛ zɛ̀ Yelusalɛũdeↄ ń Yuda pↄ́ kãaaa Dii ua dafu guuↄ kpɛɛlɛ 6 à mɛ̀: Dii wá deziↄ Lua, Lua Musuden n ũo lò? Niↄ kible bui píi bùsuwa. Gbãa ń ikoo ku n ↄzĩɛ, gbɛ̃e lí fↄ̃ kpànɛo. 7 Wá Lua, n gbɛ̃́ pↄ́ kú yãa bùsuɛ beeuↄ yà n gbɛ̃́ Isailiↄnɛ, ↄ̃ ń kpà n gbɛ̃na Ablahaũ* buipiↄwa e gↄↄpii. 8 Wá kú a guu, wa kpɛ́ɛ bee dↄ̀unɛ wa mɛ̀, 9 tó ń tò músi wá lé, kɛ́ ńlɛ wá wɛtã yã́i, fɛ̃nda ge gagyã ge nↄanan nò, wá zɛ n aɛ kpɛ́ pↄ́ n tↄ́ kuwàɛ bee kpɛɛlɛ, wí wiilɛma wá taasikɛa guu, ní síwanↄ, ní wá suaba. 10 Tia kɛ́wa, Amↄniↄ ń Mↄabuↄ ń Sei gbɛ̀sĩsĩdeↄ fɛ̀lɛwanↄ. Kɛ́ Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipi, ni we aa lɛ̀lɛ ń bùsuↄwao, ↄ̃ aa pã̀alɛnɛ́, aai ń midɛo.† 11 Gwa lá aalɛ kɛwɛ̃ɛ sa, aa mↄ̀ lɛ́ wá yá aalɛ wá bↄlɛ bùsu pↄ́ ń kpàwáu. 12 Wá Lua, ńyↄ̃ yã́gↄ̃gↄ̃ńnↄo lé? Wápiↄ, wá gbãa vĩ zĩgↄ̃ dasidasi pↄ́ fɛ̀lɛwáɛ beeↄ ↄzĩo. Wá dↄ̃ lá wá kɛo. Wá wɛ́ dↄnzi.

13 Yudaↄ sĩ Dii aɛ we ń ń nↄɛↄ ń ń nɛ́ↄ. 14 Levii nɛ́ Asafa bui Yaaziɛ, Zakali nɛ́, Benaia tↄũna, Yeiɛli sĩ́wɛna, Matania sↄ̃kpaɛ ku zã guu we, ↄ̃ Dii Nisĩna dɛ̀dɛwà 15 à mɛ̀: Kí Yosafa ń Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi, à swã́kpa! Yã́ pↄ́ Dii òɛ́n kɛ: Ásu to vĩa á kũo. Ásu bílikɛ zĩgↄ̃ dasidasipiↄ yã́ musuo, asa zĩpi dɛ á yã́ ũo, Lua yã́ɛ. 16 À gɛ́má zia. Zizi gbɛbↄlɛ ↄ̃ aa sɛ́, á ń le guzulɛ lɛ́wa bↄaa ń Yeluɛli gbáao. 17 I kɛ á zĩka we no. À zɛ tɛɛɛ, í e lá Dii a á suaba. Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi, ásu to vĩa á kũo, ásu bílikɛo. À gɛ́má zia, Dii aↄ kúánↄɛ.‡

18 Yosafa kùlɛ à mipɛ̀lɛ, ↄ̃ Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi kùlɛ Diiɛ aa wùlɛ ń gbɛɛu. 19 Ɔ̃ Levii nɛ́ Kɛata ń Koleo buiↄ fɛ̀lɛ lɛ́ Dii Isailiↄ Lua sáaukpa gbã́ugbãu.

20 Aa fɛ̀lɛ kↄↄ káaukaau, ↄ̃ aa Tekoa gbáa zɛ́ sɛ̀. Kɛ́ aalɛ dazɛu, ↄ̃ Yosafa mɛ̀: Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ, à ma yãma. À Dii á Lua náaikɛ, i á gba gbãa. À aà ãnabiↄ yã́si, á tá i kɛ na. 21 Kɛ́ à lɛkpàaĩńnↄ, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ dìlɛ aa dↄaa zĩgↄ̃ↄnɛ, aaↄ lɛsi Diiɛ ń ń lousisi'ulaↄ daa, aaↄ mɛ:

À Dii sáaukpa,

asa aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

22 Gↄↄ pↄ́ aa nà lɛsiawa ń gulakɛao ń Dii táasilɛao, ↄ̃ Diipi tò Amↄniↄ ń Mↄabuↄ ń Sei gbɛ̀sĩsĩde pↄ́ aalɛ lɛ́lɛ Yuda bùsuwapiↄ kpàkpakↄ̃a, ↄ̃ zĩ zↄ̃̀lɛmá. 23 Ɔ̃ Amↄniↄ ń Mↄabuↄ lɛ̀lɛ Sei gbɛ̀sĩsĩdeↄwa, kɛ́ aa e ń dɛdɛ míↄmiↄ yã́i. Kɛ́ aa ń dɛdɛ aa làa, aa lìaa ń kↄ̃o, aalɛ kↄ̃ dɛdɛ. 24 Kɛ́ Yudaↄ kà gugwakĩi gbáau, kɛ́ aa zĩgↄ̃ↄ kĩ́i gwà, ↄ̃ aa ń gɛↄ è kpálɛ tↄↄlɛ, gbɛ̃e i bↄo. 25 Yosafa ń a gbɛ̃́ↄ gɛ̀ ń pↄ́ↄ naaai, ↄ̃ aa pↄtuoↄ ń kũ̀sũaↄ ń pↄkasaↄ ń pↄ́ bɛɛɛdeↄ è zↄ̃ↄzↄ̃ↄ. Aa nàaa, aai fↄ̃ sɛ̀ píio. Aa ń pↄ́ↄ sɛ̀lɛ e gↄↄ àaↄ̃ɛ, kɛ́ a zↄ̃ↄ yã́i. 26 A gↄↄ síiↄ̃de zĩ́ aa kã̀aa Sáaukpaguzulɛu, asa wekĩi aa Dii sáaukpàu. Ɔ̃ wì mɛ gupiɛ Sáaukpaguzulɛ e ń a gbão.

27 Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi ɛ̀a lɛ́ tá Yelusalɛũ ń pↄnao, Yosafa mɛ́ dↄaaa, asa Dii tò aa pↄnakɛ̀ ń ibɛɛↄ yã́ musuɛ. 28 Kɛ́ aa kà Yelusalɛũ, aa gɛ̀ Dii ua ń mↄↄnlɛao ń domalɛao ń kã̀aepɛao. 29 Kɛ́ bùsu píi kíaↄ mà lá Dii zĩkà ń Isailiↄ ibɛɛↄ, Lua tò vĩa ń kṹ ḿpii. 30 Ɔ̃ Yosafa zↄ̃lɛa báawa yãkelesai, aà Lua aà gbà ĩ́ampakĩi gupiiu.

Yosafa kpalablea yã́ gbɛzã

(1Kia 22.41-50)

31 Lá Yosafa dɛ Yudaↄ kía ũn we. Aà wɛ̃̀ bla sↄosaide guu ↄ̃ à kpalablèu à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ baasↄo. Aà da tↄ́n Azuba, Seli nɛ́ɛ. 32 À zɛ̀ ń a mae kí Asa yãkɛaↄ, i pãalɛo, à yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀. 33 Ń beeo i gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ daaĩo. E tia gbɛ̃́ↄ i ń sↄ̃ wɛ̃ ń deziↄ Luaɛo. 34 Yosafa yã́ kĩniↄ ku Anani nɛ́ Yehu yã́ pↄ́ kú Isaili kíaↄ ladau za a kpalablea daalɛawa e a midɛawa.

35 Gbɛzã Yudaↄ kí Yosafa lɛdoũkɛ̀ ń Isailiↄ kí Aazia pↄ́ dɛ yãvãikɛna ũo. 36 Yosafa lɛdoũkɛ̀aànↄ gó'ilɛna laatabↄↄ kɛa yã́ musuɛ. Kɛ́ wà gópiↄ kɛ̀ Ɛziↄ̃gɛbɛɛ, 37 Dodava nɛ́ Ɛliɛzɛɛ, Malesa gbɛ̃́ ãnabikɛkɛ̀ Yosafaɛ à mɛ̀: Lá n lɛdoũkɛ̀ ń Aaziao, Dii a zĩ pↄ́ ń kɛ̀ↄ gbooɛ. Ɔ̃ gópiↄ wìwi, aai e bↄ̀ ń táo ísiaa wà laataò seo.

21

Yudaↄ kí Yeholaũ

(2Kia 8.16-24)

1 Kɛ́ Yosafa gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Yeholaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu. 2 Yeholaũ dãunaↄn kɛ: Azalia, Yeiɛli, Zakali, Azaliahu, Mikaila ń Sefatiao. Isailiↄ kí Yosafa nɛ́ↄn we píi. 3 An mae ń gbá ã́nusu ń vuao ń pↄ́ bɛɛɛdeↄ maamaaɛ ń Yuda bùsu wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ, ↄ̃ à Yeholaũ kpà kpalau, kɛ́ aà yoaɛ yã́i. 4 Kɛ́ Yeholaũ zĩ́napɛ̀lɛ gíũgiũ a mae kpalau, ↄ̃ à a dãunapiↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao ḿpii ń Yuda kíaeↄ lↄ.

5 Aà wɛ̃̀ baakwi ń plaode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ swaaↄ̃ɛ. 6 À Isaili kíaↄ ↄlɛsɛ̀ lán Ahabu bɛdeↄwaɛ, asa à Ahabu nɛnↄɛ sɛ̀ nↄ ũɛ, ↄ̃ à yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀. 7 Dii i we Davidi buiↄ kàalɛo, kɛ́ aà bàa kú ń Davidio yã́i, asa à lɛgbɛ̃̀ɛ̀ à mɛ̀ aà bui aↄ dɛ kía ũ gↄↄpiiɛ.*

8 Yeholaũpi kpalablea gↄↄ Ɛdↄũↄ ńzĩa sì Yudaↄwa,† ↄ̃ aa ńzĩa kía kpà. 9 Ɔ̃ Yeholaũ gɛ̀ we ń a ìwaↄ ń a sↄ̃́goↄ píi, ↄ̃ Ɛdↄũↄ koezↄ̃̀aàzi ń a sↄ̃́godeↄ. Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gwãasĩna, à ń kɛ̃aa à tà. 10 Ɔ̃ Ɛdↄũↄ ńzĩa sì Yudaↄwa e ń a gbão. Gↄↄ bee ↄ̃ Libenadeↄ ńzĩa sì Yudaↄwa lↄ, kɛ́ Yeholaũ pãkpà Dii a deziↄ Luazi yã́i. 11 À gulɛsĩↄ bò Yuda bùsu sĩ̀sĩↄwa se, ↄ̃ a tò Yelusalɛũdeↄ gbãlɛ̀ tã́a yã́ musu e Yudaↄ gɛ̀ kɛ̃̀ Diiwa.

12 Ãnabi Ɛlia lá kpã̀sãɛ̀ à mɛ̀: Dii n dezi Davidi Lua mɛ̀, ni n mae Yosafa ge Yudaↄ kí Asa ↄlɛsɛo. 13 N Isaili kíaↄ ↄlɛsɛ̀, ń tò Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi gbãlɛ̀ tã́a yã́ musu lá Ahabu bɛdeↄ kɛ̀wa. N n dãunaↄ dɛ̀dɛ lↄ, n mae bɛde pↄ́ an maa dɛnlapiↄ. 14 Dii a to kìsia zↄ̃ↄ n gbɛ̃́ↄ le ń n nɛgↄ̃ɛↄ ń n naↄ ń n àizɛɛↄ píiɛ. 15 Mpi sↄ̃, gyã zↄ̃ↄ a n le, i gↄↄplakɛnnↄ. Ńyↄ̃ nↄ̀sɛ gyã kɛ e ǹ n nↄna pa gbↄ̃ ũ.

16 Dii Filitɛ̃ↄ ń Laalubu pↄ́ kú Etiopi saɛↄ sóikɛ̀ Yeholaũwa. 17 Ɔ̃ aa lɛ̀lɛ Yudaↄwa aa sì ń bùsuu, aa kibɛ pↄ́ↄ sɛ̀lɛ píi ń aà nɛ́ↄ ń aà naↄ. Aà nɛgↄ̃ɛe i gↄ̃ɛ̀o, mɛ́ i kɛ aà nɛ́ gbɛzãna Aazia bàasio. 18 Yã́piↄ píi gbɛa Dii tò gyã pↄ́ a gbã́gbãòo aà lè a nↄnau. 19 Gyãpi gↄↄplakɛ̀aànↄ, a ye kaiaànↄ wɛ̃̀ pla, ↄ̃ gyãpi aà nↄnaↄ bↄ̀lɛ, à gà ń wãwã zↄ̃ↄo. Aà gbɛ̃́ↄ i tɛ́ zↄ̃ↄ kaɛ̀ aà gɛ̀ kpɛlaa yã́i lá aa kɛ̀ aà deziↄnɛwao. 20 Yeholaũ wɛ̃̀ baakwi ń plaode guu ↄ̃ à kpalablèu, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ swaaↄ̃ɛ. Kɛ́ à ã́nuatò, gbɛ̃e i aà bɛɛkɛo, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Davidi wɛ̃́lɛu, wi aà mia kpakↄ̃i ń kía kĩniↄo.

22

Yudaↄ kí Aazia

(2Kia 8.25-29, 9.27-29)

1 Yelusalɛũdeↄ aà nɛ́ gbɛzãna Aazia kpà kpalau aà gbɛu, kɛ́ gbãamↄnɛde pↄ́ sì ń bòou ń Laalubuↄ aà vĩ̀iↄ dɛ̀dɛ píi yã́i. Ɔ̃ Yudaↄ kí Aazia, Yeholaũ nɛ́ nà kpalableawa. 2 Aà wɛ̃̀ bao ń plaode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ doɛ. Aà da tↄ́n Atalia, Ɔmɛli tↄũnaɛ. 3 Aàpi sↄ̃ à Ahabu bɛdeↄ ↄlɛsɛ̀, asa aà da mɛ́ nàɛwà ń vãikɛao. 4 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lán Ahabu bɛdeↄwa, asa aamɛ aa gↄ̃̀ aà lɛdamadeↄ ũ aà mae gaa gbɛa, ↄ̃ aa aà ↄ̃̀ↄkpà. 5 À ń lɛdama mà, ↄ̃ à gɛ̀ nà Isailiↄ kí Ahabu nɛ́ Yolaũwa, aa gɛ̀ zĩkai ń Siliↄ kí Azaelio sãnu Lamↄtu Galada. Siliↄ Yolaũ kɛ̀'ĩa, 6 ↄ̃ à ɛ̀a tà Yezɛlɛɛ e a bↄ àↄ láa. Ɔ̃ Aazia gɛ̀ wɛ́kpalɛiaàzi we.

7 Aazia gɛa Yolaũ gwai bↄ̀ Lua kĩ́iɛ, kɛ́ wà e aà dɛ yã́i. Kɛ́ à kà, à bↄ̀ ń Yolaũo, aa gɛ̀ dai Nimisi nɛ́ Yehulɛ. À mↄ lè Dii Yehu dìlɛ aà Ahabu bɛdeↄ midɛɛ. 8 Gↄↄ pↄ́ Yehupi lɛ́ sɛ́ ń Ahabu bɛdeↄ màa, à kpàaũ ń Yuda kíaↄ ń Aazia vĩ̀i nɛ́ pↄ́ dɛ aà ìwaↄ ũↄ, ↄ̃ à ń dɛdɛ. 9 Wà gɛ̀ Aazia wɛ̀ɛlɛ, ↄ̃ wà aà è ulɛa Samali, ↄ̃ wà aà kũ̀ wà sùò Yehuɛ, ↄ̃ wà aà dɛ̀. Wà aà vĩ̀, asa wà mɛ̀ Yosafa pↄ́ Dii kĩ́i wɛ̀ɛlɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo tↄũnaɛ. Aazia bɛ gbɛ̃e ku à zↄ̃ↄkũ̀ à kà kpalableao.

Yoasi ń a dazi Ataliao

(2Kia 11.1-20)

10 Kɛ́ Aazia da Atalia è a nɛ́ Aaziapi gà, ↄ̃ à nà Yuda kíabuiↄ dɛdɛawa, 11 ↄ̃ kí Yeholaũ nɛnↄɛ Yosɛba Aazia nɛ́ Yoasi sɛ̀ ń saɛ kíanɛ pↄ́ wàlɛ ń dɛdɛpiↄ guu, ↄ̃ à aà ùlɛ kpɛa pↄ́ liiↄ kálɛau ń nↄɛ pↄ́ lɛ́ yↄ̃́ kpawào. Kí Yeholaũ nɛ́ Yosɛbapi mɛ́ sa'onkia Yoiada nↄ ũ, Aazia dãeɛ. À nɛ́pi ùlɛ Ataliaɛ, i e aà dɛ̀o. 12 Ɔ̃ nɛ́pi ulɛa Dii ua we ń nↄɛpiↄ e wɛ̃̀ soolo, gↄↄ pↄ́ Atalia lɛ́ kible Yuda bùsuwa.

23

1 A wɛ̃̀ soplade guu sa'onkia Yoiada bↄ̀ à sↄ̃dilɛ, ↄ̃ à lɛdoũkɛ̀ ń zĩgↄ̃ badeɛ beeↄ: Yeloaũ nɛ́ Azalia, Yohanani nɛ́ Isimaɛla, Ɔbɛdi nɛ́ Azalia, Adaia nɛ́ Maasea ń Zikeli nɛ́ Ɛlisafao. 2 Aa Yuda bùsu kɛ̀ɛlɛ aa Levii buiↄ ń Isaili uabeleↄ kã̀aa wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, ↄ̃ aa sù sãnu Yelusalɛũ. 3 Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń kãaapiↄ yãyè ń kío Lua ua. Ɔ̃ Yoiada mɛ̀: Kía nɛ́pi a kpalable, lá Dii a lɛgbɛ̃̀ Davidi buiↄ yã́ musuwa.* 4 Yã́ pↄ́ á kɛn kɛ: Tó á sa'onaↄ ń Levii buiↄ mↄ̀ gudↄ̃ai kã́mabogↄↄzĩ, á gãli sɛ̃́iadeↄ aaↄ Lua kpɛ́ bↄlɛↄ dↄ̃́a, 5 á gãli plaadeↄ sↄ̃ íↄ kibɛ dↄ̃́a, á gãli àaↄ̃deↄ íↄ Ɛ̃kpalɛa Bↄlɛ dↄ̃́a, á gbɛ̃́ kĩniↄ sↄ̃, àↄ ku Dii ua. 6 Gbɛ̃e su gɛ̃ Dii kpɛ́uo, mɛ́ i kɛ sa'onaↄ ń Levii bui pↄ́ lɛ́ zĩkɛ weↄ bàasio. Aamɛ aa gɛ̃u, asa aa gbãlɛao, gbɛ̃́ kĩniↄ sↄ̃ à zɛ ń zĩ pↄ́ Dii dàɛ́o. 7 Levii buiↄ lia kízi, baade ń a gↄ̃kɛbↄↄ kũa, aai gbɛ̃́ pↄ́ sù gɛ̃̀ Dii kpɛ́u dɛ. Àↄ kú ń kío gu pↄ́ àlɛ gɛ́u píi.

8 Levii buiↄ ń Yudaↄ kɛ̀ lá sa'onkia Yoiada ònɛ́wa. An baade ń a gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ kã́maboↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ mↄ́ ń lɛũkpakɛiↄ píi, asa Yoiada ì ń gãlie gbaɛo. 9 Ɔ̃ Yoiada kí Davidi sↄ̃naↄ kpà zĩgↄ̃ badepiↄwa ń a sɛ̀ngbao pↄ́ kú Dii kpɛ́uↄ, a nɛ́na ń a zↄ̃ↄo. 10 À gbɛ̃́ↄ kàlɛ Dii kpɛ́ ń a sa'okĩio kpɛɛlɛ, sɛa za Dii kpɛ́pi ↄplaa oi e a zɛɛ oi, baade ń a gↄ̃kɛbↄo kũa nɛ́ kíapi dↄ̃́aa yã́i. 11 Ɔ̃ Yoiada ń a nɛ́ↄ bↄ̀ ń nɛ́pio, aa kíafua kpàɛ̀, aa Lua ikoyã lá kpàwà. Aa nísikà aà miwa aa aà kpà kía ũ, ↄ̃ baade mɛ̀: Lua kía dↄ̃ ń aafiao!

12 Kɛ́ Atalia kĩ́a pↄ́ gbɛ̃́ↄ lɛ́ kɛ, aalɛ bàalɛ aalɛ wiilɛpi mà, ↄ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̀ ń kĩ́i Dii ua. 13 Kɛ́ à wɛzù, à kí è zɛa a mↄ̀pɛlɛ saɛ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ. Zĩgↄ̃ badeↄ ń kã̀aepɛnaↄ sĩ aà saɛ, mɛ́ gbɛ̃́pii lɛ́ pↄnakɛ aalɛ kã̀aepɛ, mɛ́ lɛ̀sinaↄ dↄaaa ń táasilɛao ń pↄ́'ↄbↄnaↄ. Ɔ̃ Atalia a pↄkasaↄ ga kɛ̃̀ à wii pã̀lɛ à mɛ̀: Wà bↄ̀ ma kpɛɛ! Wà bↄ̀ ma kpɛɛ! 14 Sa'onkia Yoiada ò zĩgↄ̃ badepiↄnɛ: À nↄɛpi sɛ bↄò bàasi, í gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ tɛaàziↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao. Ásu à aà dɛ Dii uao. 15 Gↄↄ pↄ́ nↄɛpi kà kibɛ bↄlɛ pↄ́ wì mɛ Sↄ̃́ Bↄlɛ guu, we wà aà kũ̀u wà aà dɛ̀.

16 Ɔ̃ Yoiada lɛdoũkɛ̀ ń Diio, kɛ́ aàpi ń kío ń gbɛ̃́piio e aaↄ dɛ Dii gbɛ̃́ↄ ũ yã́i. 17 Ɔ̃ wà gɛ̀ Baali kpɛ́ gbòo ḿpii, wà a sa'okĩiↄ ń a tã́aↄ wìwi, ↄ̃ wà Baali sa'ona Matã dɛ̀ sa'okĩipiↄ saɛ.

18 Yoiada Dii ua nà Levii bui sa'onaↄnɛ ń ↄzĩ aaↄ wɛ́tɛi. Davidi mɛ́ ń dílɛdilɛ yãa à mɛ̀, aali sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Diiwa a ua ń pↄnakɛao ń lɛsiao, lá a ku Mↄizi ikoyã guuwa. 19 À bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ dìlɛdilɛ Dii ua bↄlɛↄu, kɛ́ gbɛ̃́ gbãlɛae su gɛ̃uo, baa gbãlɛa kpele buin nò. 20 Ɔ̃ à zĩgↄ̃ badeↄ sɛ̀ ń gbãadeↄ ń kpalablenaↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi, aa bↄ̀ Dii ua ń kío, aa bↄ̀lɛ ń Musu Bↄlɛo aa gɛ̀ kibɛ, ↄ̃ aa kípi zↄ̃̀lɛ gĩ́naa, 21 ↄ̃ gbɛ̃́pii pↄ kɛ̀na bùsupiu. Atalia dɛa ń fɛ̃ndao gbɛa, wɛ̃́lɛpi gↄ̃̀ yãkelesai.

24

Yoasi Dii kpɛ́ kɛkɛa

(2Kia 12.1-17)

1 Yoasi wɛ̃̀ soplade guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ blaɛ. Aà da tↄ́n Zibia, Bɛɛsɛba nↄɛɛ. 2 Yoasi yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ sa'onkia Yoiada gↄↄ. 3 Yoiada nↄsɛ̀ Yosiaɛ plaɛ, ↄ̃ à nɛgↄ̃ɛↄ ń nɛnↄɛↄ ì'ińnↄ.

4 Bee gbɛa Yoasi zɛ̀ò à Dii kpɛ́ kɛkɛ. 5 À sa'onaↄ ń Levii bui kĩniↄ sìsi, a ònɛ́: À gɛ́ Yuda wɛ̃́lɛↄ guu, í Isailiↄ wɛ̃̀'ↄ̃a kãaa à á Lua kpɛ́ kɛkɛò. À kɛ kpakpa. Levii buipiↄ i kɛ kpakpa sↄ̃o. 6 Ɔ̃ kí sa'onkia Yoiada sìsi, à aà là à mɛ̀: Wɛ̃̀'ↄ̃a pↄ́ Dii zↄ̀blena Mↄizi ń Isailiↄ píi dìlɛ wà kpa ikoyã zwã̀akpɛ yã́i, bↄ́yãi ni gbɛa Levii buiↄwa aa si Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄwa píio ni?* 7 Asa nↄɛ vãi Atalia nɛ́ↄ mɛ́ Lua kpɛ́ gbaↄ gbòo yãa. Baa se aa zↄblè tã́aↄnɛ ń Lua kpɛ́ zĩkɛbↄↄ.

8 Kí mɛ̀ wà ↄkakpagolo kɛ, ↄ̃ wa kɛ̀ wa dìlɛ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ bↄlɛu. 9 Wà kpàwakɛ̀ Yelusalɛũ ń Yuda bùsuo, wà mɛ̀ baade mↄ́ Diiɛ ń wɛ̃̀'ↄ̃a pↄ́ Lua zↄ̀blena Mↄizi gbɛ̀a Isailiↄwa guwaiwaiuo. 10 Ɔ̃ kíaↄ ń gbɛ̃́piio mↄ̀ò ń pↄnao aa kà kpagolopiu e à pà. 11 Tó Levii buiↄ è kpagolopi ↄ̃a zↄ̃ↄkũ̀, ↄ̃ aaì sɛ gɛò kí ìwaↄnɛ, ↄ̃ kí lakɛ̃na ń sa'onkia plaadeo aaì mↄ a ↄ̃a bↄlɛ, aaì kpagolopi sɛ gɛ dilɛ a gbɛu. Màa aaìↄ kɛ lá gu lɛ́ dↄ e ↄ̃a gɛ̀ zↄ̃ↄkũ̀. 12 Kí ń Yoiadao ↄ̃api kpà Dii uazĩkɛnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa, ↄ̃ aaìↄ fĩaboò gbɛ̀'ãnaↄ ń li'ãnaↄ ń kpɛdↄnaↄnɛ, aaↄ Dii kpɛ́ kɛkɛò. Aaì fĩabo gbɛ̃́ pↄ́ aaì mↄsi ń mↄgotɛ̃opiↄnɛ lↄ.

13 Zĩpi dↄaanaↄ zĩkɛ̀, ↄ̃ Lua kpɛ́ kɛkɛa táa'ò ń ↄzĩ, aa tò kpɛ́pi sù a gbɛu lá a káauwa. 14 Kɛ́ aa zĩpi mìdɛ, aa mↄ̀ ↄ̃a pↄ́ gↄ̃̀ kpà kí ń Yoiadaowa, ↄ̃ wà Dii kpɛ́ zĩkɛbↄↄ pìò, sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ okĩi pↄ́ↄ ń toonaↄ ń vua pↄeↄ ń ã́nusu pↄeↄ. Wìↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Dii ua mↄ̀ↄmↄↄ Yoiada gↄↄɛ.

15 Yoiada zikũ̀ táotaoɛ. Aà wɛ̃̀ basoolokwide guu ↄ̃ à gà. 16 Wà aà vĩ̀ Davidi wɛ̃́lɛu, wà aà mia kpàkↄ̃i ń kíaↄ, asa à yãmaakɛ̀ Isaili bùsuu Luaɛ ń Luapi kpɛ́o yã́ musuɛ.

Yoasi yãvãikɛa

(2Kia 12.18-22)

17 Yoiada gaa gbɛa Yuda kíaↄ mↄ̀ kulɛkɛ̀ kíɛ, ↄ̃ à ń yãmà. 18 Aa pãkpà Dii ń deziↄ Lua kpɛ́zi, aa zↄblè Asetaati lipɛlɛↄnɛ ń tã́a pãleↄ. Ɔ̃ Dii pↄ pà Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píizi tàae pↄ́ aa kɛ̀pi yã́i. 19 À ãnabiↄ zĩ̀má aa ɛa suwa, aalɛ ń tàaeↄ onɛ́, aai swã́sɛio. 20 Lua Nisĩna dɛ̀dɛ sa'onkia Yoiada nɛ́ Zakaliwa, ↄ̃ à zɛ̀ gbɛ̃́ↄ aɛ, a ònɛ́: Lua mɛ̀, àkɛa a pã a yã́ai? A bↄánↄ nao. Lá a pãkpà Diizi, à pãkpàázi sↄ̃ɛ. 21 Ɔ̃ aa lɛkpàaĩaàzi, aa aà pàpa ń gbɛo Dii ua, kɛ́ kí mɛ́ ò yã́i, ↄ̃ à gà.† 22 Gbɛ̃kɛ pↄ́ Zakali mae Yoiada kɛ̀ kí Yoasiɛ yã́ i dↄaàguo, ↄ̃ à aà nɛ́pi dɛ̀. Gↄↄ pↄ́ nɛ́pi lɛ́ ga à mɛ̀: Dii a yã́ pↄ́ wa kɛ̀mɛɛ e, i a tↄsimɛɛ.

23 Kɛ́ wɛ̃̀ sù, Sili zĩgↄ̃ↄ fɛ̀lɛ ń Yoasio, ↄ̃ aa lɛ̀lɛ Yuda bùsuwa ń Yelusalɛũo. Aa Yuda dↄaanaↄ dɛ̀dɛ píi, ↄ̃ aa pↄ́ↄ nàaa aa kpã̀sã ń kíaɛ Damasi. 24 Baa kɛ́ Sili zĩgↄ̃ↄ dasio, Dii Yoasi zĩgↄ̃ pↄ́ aa dasi maamaaↄ nànɛ́ ń ↄzĩ, asa aa pãkpà Dii an deziↄ Luaziɛ. Màa yã́ zↄ̃̀lɛ Yoasiwa. 25 Kɛ́ Siliↄ tà, aa Yoasi tò we, à kɛ̀'ĩa maamaaɛ, ↄ̃ aà ìwaↄ lɛkpàaĩaàzi, kɛ́ à sa'ona Yoiada nɛ́ dɛ̀ yã́i, ↄ̃ aa aà dɛ̀ a liia. Kɛ́ à gà, wà aà vĩ̀ Davidi wɛ̃́lɛu, ãma wì aà mia kpakↄ̃i ń kíaↄo. 26 Amↄni nↄɛ Simɛata nɛ́ Yozaba ń Mↄabu nↄɛ Somɛɛ nɛ́ Yozabao mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛkpàaĩaàzipiↄ ũ. 27 Aà nɛ́ↄ yã́ ń ãnabikɛyã pↄ́ wa ò aà musuo ń Lua kpɛ́ kɛkɛa yã́o, yã́piↄ ku kíaↄ ladau. Aà nɛ́ Amazia mɛ́ zↄ̃̀lɛ kpalau aà gbɛu.

25

Yudaↄ kí Amazia

(2Kia 14.1-20)

1 Amazia wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à nà kpalableawa, à zↄ̃̀lɛ kpalau Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi mɛ̀ndosaiɛ. Aà da tↄ́n Yoadã, Yelusalɛũ nↄɛɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀, ãma i kɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo no. 3 Kɛ́ à zĩ́napɛ̀lɛ kpalau, à a ìwa pↄ́ aa a mae dɛ̀ↄ dɛ̀dɛ. 4 Lá a ku Mↄizi ikoyã láuwa, i ń nɛ́ↄ dɛdɛo. Lápi guu Dii mɛ̀, maeↄ ga ń nɛ́ↄ duuna yã́io, mɛ́ nɛ́ↄ ga ń maeↄ duuna yã́io. Baade a ga azĩa duuna yã́iɛ.*

5 Amazia Yudaↄ kã̀aa, ↄ̃ à Yudaↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ kpaalɛ̀ gã ń gão an uaↄwa. À zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn basↄoↄ dↄaanaↄ dìlɛdilɛ ń zĩgↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ pↄ́o. Ɔ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge a dɛaↄ nào, aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basↄoo (300.000). An sↄu mà aa gɛ́ zĩlau, baade ń a sↄ̃nao ń a sɛ̀ngbaoo. 6 À Isaili zĩgↄ̃ↄ sɛ̀ à fĩabònɛ́ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basↄo (100.000) ń ã́nusuo tↄnu àaↄ̃ ń kĩnio. 7 Ɔ̃ Lua gbɛ̃e mↄ òɛ̀: Kí, ńsu gɛ́ ń Isaili zĩgↄ̃piↄo, asa Dii kú ń Isailiↄ lↄo, a kú ń Ɛflaiũ buipiↄo. 8 Baa tó n gɛ n nɛgↄ̃nkɛ kɛ̀ zĩlau, Lua a to n ibɛɛↄ n fuɛ, asa Lua mɛ́ gbãa vĩ à n misi ge à n sↄ̃ↄlɛ. 9 Ɔ̃ Amazia Lua gbɛ̃́pi là à mɛ̀: Ãnusu pↄ́ ma fĩabòò Isaili zĩgↄ̃piↄnɛ sↄ̃ bɛ? Ɔ̃ Lua gbɛ̃́pi wèwà à mɛ̀: Dii a a gɛ̃ɛ kpama dɛ beea. 10 Ɔ̃ Amazia Ɛflaiũ zĩgↄ̃ pↄ́ mↄ̀ a kĩ́ipiↄ gbàɛ ń bɛ. An pↄ pà Yudaↄzi maamaa, ↄ̃ aa tà ń bɛ ń pↄfɛ̃ zↄ̃ↄo.

11 Amazia sↄ̃dìlɛ à dↄ̀aa a gbɛ̃́ↄnɛ Guzulɛ Wisideu, ↄ̃ à Ɛdↄũↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). 12 Yuda zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ bɛ̃́ɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000), aa gɛ̀ńnↄ gbɛ musu, ↄ̃ aa ń zuzu zĩ́lɛ, aa pũ̀napũna ḿpii. 13 Zĩgↄ̃ pↄ́ Amazia ń gbáɛ, i we aa gɛ̀anↄ zĩlauopiↄ, kɛ́ aalɛ tá, aa lɛ̀lɛ Yuda bùsu wɛ̃́lɛↄwa za Samali e à gɛ̀ pɛ̀ Bɛtoloniwa, aa gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ (3.000), ↄ̃ aa ń pↄ́ↄ nàaa dúuduu.

14 Kɛ́ Amazia sù ń Ɛdↄũↄ dɛdɛao, à sù ń ń tã́aↄ. À ń pɛ̀lɛpɛlɛ azĩaɛ, ↄ̃ ìↄ kúlɛnɛ́, ìↄ tulaletikanɛ́ tɛ́a. 15 Ɔ̃ Dii pↄ pà Amaziazi, à ãnabi zĩ̀wà à mɛ̀: Àkɛa ńlɛ kɛ Ɛdↄũↄ tã́aↄnɛ kɛ̀kɛi? Pↄ́ pↄ́ aai fↄ̃ Ɛdↄũↄ bↄ̀ n ↄzĩoa? 16 Gↄↄ pↄ́ àlɛ yã'o kíɛ, ↄ̃ kípi òɛ̀: Wa n dilɛ ma lɛdamade ũ yã̀? Nílɛ! Tó n gi, wa n wɛtã fá! E ãnabipi àↄ gɛ́ nílɛi, à mɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ Dii zɛ̀ ń n dɛaoɛ, asa n yã́pi kɛ̀, ↄ̃ ni ma lɛdama mao.

17 Yudaↄ kí Amazia lɛkpàaĩ ń a gbɛ̃́ↄ, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Isailiↄ kí Yehoasi, Yoaaza nɛ́, Yehu tↄũnawa, a òɛ̀: Mↄ wà wɛsikↄ̃lɛ zĩlau. 18 Isailiↄ kí Yehoasi wèwà à mɛ̀: Libã bùsu lɛaa lɛ́kpãsãkɛ̀ Libã bùsu sɛdɛ líɛ, à mɛ̀ aà a nɛnↄɛ kpã́sã a nɛ́wa, ↄ̃ Libã bùsu wài mↄ̀ ↄ̃zↄ̃̀ lɛaapiwa. 19 N zĩblè Ɛdↄũↄwa, ↄ̃ n nzĩa sɛ̀ lɛsĩ, ńlɛ ĩ́anadã. Ǹ nzĩa to tɛɛɛ fá! Ɔ̃ ń ye ǹ sòle da ǹ yã'i nzĩaɛ ń Yudaↄ píia? 20 Ɔ̃ Amazia i swã́sɛio. Bee bↄ̀ Lua kĩ́iɛ, kɛ́ à e Yudaↄ na Yehoasiɛ a ↄzĩ, kɛ́ aa kɛ̀ Ɛdↄũↄ tã́aↄnɛ kɛ̀kɛ yã́i. 21 Ɔ̃ Isailiↄ kí Yehoasi mↄ̀ lɛ́lɛiwà. Aa wɛsìkↄ̃lɛ Yuda bùsu wɛ̃́lɛu Bɛsɛmɛsi. 22 Isailiↄ Yudaↄ fù, ↄ̃ Yudapiↄ lɛ̀kↄ̃wa, baade tà a bɛ. 23 Yehoasi Amazia kũ̀ Bɛsɛmɛsi we, à bↄ̀lɛaànↄ Yelusalɛũ, ↄ̃ à a bĩ́i gbòo gã̀sĩsuu ↄ̀aa pla za Ɛflaiũ Bↄlɛu e à gɛ̀ pɛ̀ Gola Bↄlɛwa. 24 À vua ń ã́nusuo ń pↄ́ pↄ́ kú Ɔbɛdɛdↄũ kĩ́i Lua ua sɛ̀lɛ píi ń pↄ́ pↄ́ kú kibɛ làasiuↄ. Ɔ̃ à gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ tàńnↄ Samali zĩ̀zↄↄ ũ.

25 Yudaↄ kí Amazia kɛ̀ Yehoasi gaa gbɛa wɛ̃̀ gɛ̃oɛ. 26 Amazia yã́ kĩniↄ ku Yuda kíaↄ ń Isaili kíaↄ ladau za a daalɛa e a midɛawa. 27 Za gↄↄ pↄ́ à bↄ̀ Dii kpɛ, wà lɛkpàaĩaàzi Yelusalɛũ, ↄ̃ à bàalɛ̀ tà Lakisi. Wà gbɛ̃́ↄ gbàɛ aa pɛ̀lɛaàzi, ↄ̃ wà aà dɛ̀ we. 28 Wà aà gɛ sɛ̀ ń sↄ̃́o wà sùò, ↄ̃ wà aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ Davidi wɛ̃́lɛu.

26

Yudaↄ kí Uzia

(2Kia 14.21-22, 15.1-7)

1 Ɔ̃ Yudaↄ Uzia kpà kía ũ aà mae Amazia gbɛu aà wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndoode guu. 2 Ɔ̃mɛ Elata kɛ̀kɛ kàlɛ Yudaↄ pↄ́ ũ a mae gaa gbɛa. 3 Aà wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndoode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ blakwi ń plaoɛ. Aà da tↄ́n Yekolia, Yelusalɛũ nↄɛɛ. 4 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ lá a mae Amazia kɛ̀wa. 5 À Lua kĩ́i wɛ̀ɛlɛ gↄↄ pↄ́ Zakali lɛ́ vĩakɛa Luaɛ daɛ, ↄ̃ gↄↄ pↄ́ àlɛ Dii kĩ́i wɛɛlɛ, Dii tò aà yã́ↄ bↄ̀ maa.

6 À gɛ̀ zĩkà ń Filitɛ̃ↄ, à Gata bĩ́i gbòo ń Yabenɛ pↄ́o ń Asedoda pↄ́o. Ɔ̃ à ɛ̀a wɛ̃́lɛↄ kàlɛ Asedoda fã́ani ń gupãleↄ Filitɛ̃ bùsuu. 7 Lua dↄ̀aàlɛ Filitɛ̃ↄ ń Laalubu pↄ́ kú Guubaaliↄ ń Mɛu buiↄ yã́ musu. 8 Amↄniↄ lɛ́ falubↄ Uziaɛ, ↄ̃ à tↄbↄ̀ e à gɛ̀ pɛ̀ Egipi zↄ̃lɛwa, asa à gbãakũ̀ lɛ́ gɛɛ.

9 Uzia gugwakĩi lɛsĩↄ bòbo Yelusalɛũ bĩ́i wa Gola Bↄlɛ ń Guzulɛ Bↄlɛo ń gola pãleo musu, mɛ́ a boa gbãa. 10 À gugwakĩi lɛsĩↄ bòbo gbáau lↄ, mɛ́ à lↄ̀ↄ yↄ̃̀yↄ̃ dasi, kɛ́ a pↄtuoↄ vĩ dasi gusĩsĩdeu ń gusalalao yã́i. A buazĩkɛnaↄ ń vɛ̃ɛbu zĩkɛnaↄ vĩ gusĩsĩdeu ń gutaaedeo, asa a ye buaiɛ.

11 A zĩgↄ̃ↄ vĩ, aaì gɛ́ zĩlau gã ń gão an dasilɛu. Gbɛ̃́ↄ tↄdↄdↄna Yeiɛli ń lakɛ̃na Maaseao ì ń tↄ́ dalau. Kí ìwaↄ do Anania mɛ́ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 12 Uabele pↄ́ dɛ zĩgↄ̃piↄ dↄaana ũↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla ń ↄ̀aa àaↄ̃oɛ (2.600). 13 An zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do ń basↄo ń soplao ń ↄ̀aa pla ń basↄooɛ (307.500). Zĩ̀dↄ̃n saↄnɛ, mɛ́ aa gbãa vĩ aa dↄ kílɛ a ibɛɛↄ yã́ musu. 14 Uzia sɛ̀ngbaoↄ ń sↄ̃naↄ ń mↄ̀ fùaↄ ń mↄ̀ ulaↄ ń sáↄ ń gbɛmaↄ kpà ń baadewa. 15 À masĩni pↄ́ dↄ̃naↄ a taataa kɛ̀ↄ kɛ̀, a kàlɛ Yelusalɛũ bĩ́i gulɛsĩↄ ń bĩ́i golaↄwa aaↄ kaↄ ń gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛↄ zuzu. Aà tↄ́ tà zã̀, asa Lua dↄnlɛ zↄ̃ↄ kɛ̀ɛ̀, ↄ̃ à gbãakũ̀.

16 Kɛ́ Uzia gbãa'è màa, ↄ̃ à azĩa sɛ̀ lɛsĩ e à lɛ̀lɛ. À dↄ̀ɛ Dii a Luawa, à gɛ̃̀ aà kpɛ́u tulaletikaiɛ̀ tɛ́a a kátɛakĩiwa. 17 Sa'onkia Azalia pɛ̀lɛaàzi ń Dii gbàgban wↄ́ↄdeↄ gbɛ̃ↄn basiiↄ̃. 18 Aa gìɛ̀ aa mɛ̀: Uzia, ń zɛvĩ ǹ tulaletikatɛa Diiɛo, sema Aalona bui sa'ona pↄ́ wà gbãbↄ̀nɛ́ↄ bàasio.* Go aà kúkĩi la. N dↄɛ Dii Luawaɛ, a n kpɛla lↄo. 19 Uzia tɛ́sibↄ kũa à tulaletikatɛao. Aà pↄ fɛ̃̀, ↄ̃ gↄↄ pↄ́ àlɛ kãa sa'onapiↄzi, ↄ̃ kusu bìlɛ aà mi'aɛwa ń wáa tulaletikatɛakĩi pↄ́ kú Dii kpɛ́u saɛ we. 20 Kɛ́ sa'onkia Azalia ń sa'onaↄ aà gwà, aa è kusu bìlɛ aà mi'aɛwa, ↄ̃ aa kɛ̀ kpakpa aa bↄ̀lɛ. Aàpi sↄ̃ à kɛ̀ kpakpa à bↄ̀, kɛ́ Dii kusu zĩ̀wà yã́i.

21 Kí Uzia gà ń kusupioɛ. Aà kpɛ́ kú adoaɛ, mɛ́ wà Dii kpɛ́ zↄ̃̀ɛ̀ lↄ. Aà nɛ́ Yotaũ mɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ kibɛ. Ɔ̃mɛ gↄ̃̀ Yudaↄ dↄaana ũ. 22 Uzia yã́ kĩni kú ãnabi Isaia, Amↄzu nɛ́ taalau za a daalɛa e a midɛawa. 23 À gà,† ↄ̃ wà aà vĩ̀ kíaↄ vĩkĩi, ãma wi aà mia kpakↄ̃ińnↄo, asa wà mɛ̀, kusudeɛ. Ɔ̃ aà nɛ́ Yotaũ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

27

Yudaↄ kí Yotaũ

(2Kia 15.32-38)

1 Yotaũ wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ. Aà da tↄ́n Yelusa, Zadoki nɛ́ɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ lá a mae Uzia kɛ̀wa. I gɛ̃ Dii kpɛ́u lá a mae gɛ̃̀uwao. Gbɛ̃́ↄ gì lɛ́ ńzĩa ↄ̃̀ↄkpa e tiaɛ. 3 Ɔ̃mɛ Dii kpɛ́ Bↄlɛ Musu kɛ̀kɛ, mɛ́ à bĩ́i pↄ́ kú Ofɛli sĩ̀sĩ musu kɛ̀kɛ bò maamaa. 4 À wɛ̃́lɛↄ kàlɛ Yuda bùsu gusĩsĩdeu, mɛ́ à zɛgikĩi gbãaↄ ń gugwakĩi lɛsĩↄ bò sĩ̀sĩ líkpɛdeↄ musu.

5 Yotaũ zĩkà ń Amↄniↄ kíao, ↄ̃ à gbãamↄ̀nɛ́. Wɛ̃ bee aa ã́nusu kpàwà tↄnu àaↄ̃ ń kĩnio. Ése ń naao sↄ̃ koko ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basↄobasↄo (100.000). Wɛ̃̀ plaade ń a àaↄ̃deo guu màa aa mↄ̀oɛ̀. 6 Yotaũ gbãa lɛ́ dɛdɛɛ, kɛ́ aà yãkɛaↄ maa Dii a Luaɛ yã́i.

7 Yotaũ yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ń Yuda kíaↄ ladau, zĩ pↄ́ a kàↄ ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ píi. 8 Aà wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à kpalablèu, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ. 9 Kɛ́ Yotaũ gà, wà aà vĩ̀ Davidi wɛ̃́lɛu, ↄ̃ aà nɛ́ Aaza zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

28

Yudaↄ kí Aaza

(2Kia 16.1-20)

1 Aaza wɛ̃̀ baode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ gɛ̃o ń mɛ̀ndooɛ. I yã́ pↄ́ Dii a Lua yei kɛ lá a dezi Davidiwao. 2 À zɛ̀ ń Isaili kíaↄ yãkɛaoɛ, à mↄkàsakasa Baaliↄ ũ. 3 À sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò Bɛninↄũ guzulɛu ń a nɛgↄ̃ɛↄ se.* À yãbɛ̃ɛkɛ̀ lá bui pↄ́ Dii ń yá Isailiↄnɛↄ ì kɛ yãawa. 4 À sa'ò à tulaletikàtɛa gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄwa ń sĩ̀sĩↄ musuo ń lí yɛ̀lɛlɛↄ gbáuo píi. 5 Ɔ̃ Dii aà Lua aà nà Siliↄ kíaɛ a ↄzĩ. Siliↄ zĩblèwà, aa aà gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ dasidasi, aa tàńnↄ Damasi.

Dii aà nà Isailiↄ kíaɛ aà ↄzĩ lↄ, ↄ̃ Isailiↄ aà gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ dúuduu. 6 Isailiↄ kí Pɛka,† Lemalia nɛ́ aà gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ Yuda bùsuu gↄↄ do gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basoolo (120.000), kɛ́ Yudaↄ pãkpà Dii ń deziↄ Luazi yã́i. 7 Ɛflaiũ bui nɛgↄ̃n Zikeli kíanɛ Maasea dɛ̀ ń kibɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ Azikaũo ń kí kwàasi Ɛlikanao. 8 Isailiↄ ń daɛ Yuda nↄɛↄ kũ̀kũ ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do (200.000). Aa ń pↄ́ↄ nàaa lↄ maamaa, aalɛ taò Samali.

9 Dii ãnabi Odede ku we. À gɛ̀ dai zĩgↄ̃ pↄ́ lɛ́ su Samaliↄlɛ, a ònɛ́: Dii á deziↄ Lua Yudaↄ nàɛ́ á ↄzĩɛ, kɛ́ aà pↄ pàńzi yã́i. Ɔ̃ a ń dɛdɛ ń pↄfɛ̃ pↄ́ gbã̀ zↄ̃̀ luawao. 10 Ɔ̃ á ye Yudaↄ kɛ á zↄↄ ũ gↄ̃ɛ ń nↄɛo saa? Ápiↄ i tàaekɛ Dii á Luaɛ sↄ̃o lé? 11 À ma yãma sa! À á gbɛ̃́ pↄ́ a ń kũkũ zĩ̀zↄ ũɛ beeↄ gbaɛ, asa Dii pↄ fɛ̃aázi maamaaɛ. 12 Ɔ̃ Ɛflaiũ bui dↄaanaɛ beeↄ fɛ̀lɛ gì gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ su ń zĩlaoↄnɛ: Yohanani nɛ́ Azalia, Mɛsilemↄ nɛ́ Bɛlɛkia, Saluũ nɛ́ Yezekia ń Hadelai nɛ́ Amasao. 13 Aa ònɛ́: Ásu su ń zĩgↄ̃ɛ beeↄ lao, kɛ́ wásu tàaekɛ Diiɛo yã́i. Á ye wá duuna ń wá tàaeↄ kã́fĩ yã̀? Wa tàaekɛ̀ɛ̀ maamaa kↄ̀, ↄ̃ aà pↄ fɛ̃a wá Isailiↄzi maamaa. 14 Ɔ̃ zĩgↄ̃ↄ zĩ̀zↄↄ ń pↄ́ pↄ́ aa nàaaↄ tò we gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ ń ń kíaↄ wáa. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń tↄ́ sìↄ zĩ̀zↄↄ sɛ̀, ↄ̃ aa pↄ́ pↄ́ wa nàaaↄ sɛ nà gbɛ̃́ pↄ́ kú puiziↄi. Aa pↄkasaↄ kpàmá ń kyaleↄ ń pↄbleao ń imiao, aa nísimàma ń bↄↄwa. Aa ń gbɛ̃́ pↄ́ gbãaoↄ dì zàa'ĩnaↄ kpɛ, aa gɛ̀ńnↄ ń gbɛ̃́ↄ kĩ́i wɛ̃́lɛ daminalikpɛdeu Yeliko, ↄ̃ aa sù Samali.

16 Zĩbeezĩ kí Aaza gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Asiliↄ kíawa à mɛ̀, aà mↄ dↄalɛ, 17 asa Ɛdↄũↄ mↄ̀ lɛ̀lɛ Yudaↄwa lↄ, aa zĩ̀zↄↄ kũ̀kũ. 18 Filitɛ̃ↄ sↄ̃ aa lɛ̀lɛ Yuda bùsu gusĩsĩde wɛ̃́lɛↄ ń Nɛgɛvɛ wɛ̃́lɛↄwa, aa Bɛsɛmɛsi sì ń Ayalonio ń Gedeloo ń Sokoo ń Timinao ń Gimɛzoo ń a zↄ̃ɛwiaↄ, aa zↄ̃̀lɛu. 19 Dii ↄtↄ̃̀ↄlɛ Yudaↄwa an kí Aaza yã́i, asa à bↄ̀ Dii kpɛɛ maamaa, a Ayãmɛto Yudaↄ mɛkpà vãikɛawa. 20 Asiliↄ kí Tigela Pilɛsɛɛ mↄ̀ Aaza kĩ́i, kási i dↄnlɛkɛɛ̀o, à aà tò yooyeaɛ. 21 Kí Aaza Dii kpɛ́ pↄ́ↄ ń azĩa bɛ pↄ́ↄ ń Yuda kíaↄ pↄ́ↄ sɛ̀lɛ kpà Asiliↄ kíapiwa, kási a kee i gbɛsuo. 22 Kua yooyeapi guu kí Aaza gì lɛ́ bↄ Dii kpɛɛ. 23 À sa'ò Siliↄ kía pↄ́ aa a fuↄ tã́aↄwa, asa à mɛ̀, lá Damasi tã́apiↄ dↄ̀ńlɛ, má sa'omáɛ, aai dↄmalɛ sↄ̃. Ãma aà ↄ̃̀ↄkpakĩin we ń a gbɛ̃́ↄ píi. 24 Kí Aaza Lua kpɛ́ pↄ́ↄ nàaa a zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛ. À Dii kpɛ́ zɛ́ tà, ↄ̃ à sa'okĩiↄ pɛ̀lɛpɛlɛ Yelusalɛũ zɛ́kpaaↄ guu píi. 25 À gulɛsĩↄ bòbo wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo Yuda bùsuu, kɛ́ wàli tulaletikatɛa we dii pãleↄnɛ, ↄ̃ à Dii a deziↄ Lua pↄ fɛ̀lɛò.

26 Yã́ pↄ́ a kɛ̀ za a daalɛawa e a midɛawa kĩni kú Yuda kíaↄ ń Isaili kíaↄ ladau. 27 Kɛ́ à gà, ↄ̃ wà aà vĩ̀ Yelusalɛũ, ãma wi aà mia kpakↄ̃i ń Yuda kíaↄo. Ɔ̃ aà nɛ́ Ezekia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

29

Ezekia gbãbↄa Lua kpɛ́ɛ

(2Kia 18.1-3)

1 Ezekia wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi mɛ̀ndosaiɛ. Aà da tↄ́n Abia, Zakali nɛ́ɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ lá a dezi Davidi kɛ̀wa píiɛ. 3 Aà kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia mↄ sɛ̃́ia guu, à Dii kpɛ́ zɛ́ wɛ̃̀, à a gbaↄ kɛ̀kɛ. 4 À sa'onaↄ ń Levii buiↄ sìsi, ↄ̃ à ń kãaa gãaɛ Lua kpɛ́ gukpɛ oi. 5 A ònɛ́: Á Levii buiↄ, à ma yãma! À gbãbↄ ázĩaɛ, í gbãbↄ Dii á deziↄ Lua kpɛ́ɛ. À bↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ ì luakukĩi gbãlɛo píi. 6 Asa wá maeↄ bↄ̀ Dii wá Lua kpɛɛ, aa yã́ pↄ́ a yeio kɛ̀ɛ, aa pãkpàaàzi. Aa bã̀nɛbↄ̀ aà kpɛ́ɛ, aa mikpɛlìɛ̀. 7 Aa a kpɛɛlɛ zɛ́ tà, aa a filiaↄ dɛ̀, aai tulaletikatɛa ń Luaɛ a kúkĩio, aai sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ owà lↄo. 8 Ɔ̃ Dii pↄkũmabↄ̀bↄ Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄwa, a tò aa gↄ̃̀ sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ↄ ũ, láanipↄↄ ũ, pↄ́sↄ̃sↄ̃aↄ ũ, lá á wɛ́ lɛ́ e gbãɛwa. 9 A yã́i wà wá maeↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao, mɛ́ wá nɛgↄ̃ɛↄ ń wá nɛnↄɛↄ ń wá nↄɛↄ gↄ̃̀ zĩ̀zↄↄ ũ. 10 Má ye mà lɛdoũkɛ ń Dii Isailiↄ Luaoɛ sa, kɛ́ aà pↄkũma pãsĩ e weewá. 11 Ma gbɛ̃́ↄ, ásu pãkpaaàzi lↄo, asa Dii á sɛ́ àↄ ku a aɛ, íↄ a gbagbaɛ. Ámɛ i aà gbagba, i tulaletikaɛ̀ tɛ́a.

12 Ɔ̃ Levii buiɛ beeↄ fɛ̀lɛ:

Kɛata buiↄ Amasai nɛ́ Maatu

ń Azalia nɛ́ Yoɛlio.

Mɛlali buiↄ Abadi nɛ́ Kisi

ń Yalɛlɛli nɛ́ Azaliao.

Geesↄ̃ buiↄ Zima nɛ́ Yoa

ń Yoapi nɛ́ Edɛnio.

13 Ɛlizafã buiↄ Yeiɛli ń Simɛlio.

Asafa buiↄ Zakali ń Mataniao.

14 Emani buiↄ Yeiɛli ń Simɛio.

Yedutu buiↄ Semaia ń Uziɛlio.

15 Kɛ́ aa ń gbɛ̃́ↄ kã̀aa, aa gbãbↄ̀nɛ́, ↄ̃ aa gɛ̀ gbãbↄ̀ Dii uaɛ lá Dii dà kíɛ a òwa. 16 Sa'onaↄ gɛ̃̀ gbãbↄi Dii kpɛ́ɛ, ↄ̃ aa pↄ́ gbãlɛa pↄ́ aa èuↄ nàaa wà bↄ̀o Dii ua, ↄ̃ Levii buiↄ sì aa bↄ̀ò bĩ́i kpɛ e Sedↄ̃ guzulɛu. 17 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ ↄ̃ aa nà gbãbↄa uapiɛwa. A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ aa kà kpɛ́pi kpɛɛlɛ, ↄ̃ aa gbãbↄ̀ɛ̀ e gↄↄ swaaↄ̃ lↄ. Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃o ń mɛ̀ndoode zĩ́ ↄ̃ aa làa.

18 Ɔ̃ aa gɛ̀ kí Ezekia lè aa mɛ̀: Wa gbãbↄ̀ Dii kpɛ́ɛ, sa'okĩi ń a pↄkeleↄ píi ń táabũnu pↄ́ wì pɛ̃ɛ kálɛwà ń a pↄkeleↄ píi. 19 Pↄ́ pↄ́ kí Aaza sakàu a náaisaikɛ guuↄ píi wá kɛ̀kɛ wa gbãbↄ̀nɛ́, aa kálɛ Dii gbagbakĩi aɛ.

20 Kɛ́ gu dↄ̀, Ezekia fɛ̀lɛ káaukaau, à wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kã̀aa, ↄ̃ aa gɛ̀ Dii ua. 21 Aa gɛ̀ ń gáaenaↄ mɛ̀n sopla ń sãsakaoↄ sopla, ń sãnɛbↄlↄↄ sopla ń blesanaↄ sopla duun awakpabↄↄ ũ Yudaↄ ń ń bùsuo ń Lua kpɛ́o yã́ musu. Ɔ̃ kí ò Aalona bui sa'onaↄnɛ aa sa'oò Dii gbagbakĩiwa. 22 Wà zupiↄ kòlokpakpa, ↄ̃ sa'onaↄ a au sì wa lɛ̀ sa'okĩiwa. Ɔ̃ wà sãsakaopiↄ kòlokpakpa lↄ, wà a au lɛ̀ sa'okĩiwa. Ɔ̃ wà sãnɛbↄlↄpiↄ kòlokpakpa, wà a au lɛ̀ sa'okĩiwa. 23 Wà gɛ̀ ń blesan duun awakpabↄↄ kí kĩ́i ń gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ, aa ↄnàna blepiↄwa. 24 Ɔ̃ sa'onaↄ a kòlokpakpa, aa gɛ̀ ń a auo sa'okĩi duun awakpabↄ ũ Isailiↄ duunakɛ̃ama yã́i, asa kí mɛ́ mɛ̀ wà sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sa pↄ́ wì o duun awakpabↄ ũo o Isaili bui píiↄnɛ.

25 À Levii buiↄ kàlɛ Dii ua, aa sɛ̃́sɛ̃naↄ ń mↄↄnaↄ ń domaↄ kũa lá Davidi ń aà gu'ena Gadao ń ãnabi Natão dìlɛwa, asa Dii mɛ́ dà a ãnabipiↄnɛ, ↄ̃ aa ò. 26 Ɔ̃ Levii buiↄ sĩ we, aa Davidi pↄ́'ↄbↄnapiↄ kṹkũa. Sa'onaↄ ku we lↄ, aa kã̀aeↄ kṹkũa. 27 Ɔ̃ Ezekia mɛ̀ wà sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o'o sa'okĩiwa. Kɛ́ wà nà sapi oawa, ↄ̃ wà nà lɛsia Diiɛwa ń kã̀aeↄ ń Isailiↄ kí Davidi pↄ́'ↄbↄnapiↄ. 28 Gↄↄ pↄ́ lɛ̀sinaↄ lɛ́ lɛsi, mɛ́ kã̀aepɛnaↄ lɛ́ ń kã̀aepɛ, gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ lɛ́ kúlɛ Diiɛ e wà gɛ̀ sapi ò wa làa píi. 29 Kɛ́ wà sapi ò wa làa, kí ń gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ kùlɛɛ̀ aa wùlɛ ń gbɛɛu. 30 Ɔ̃ kí Ezekia ń a ìwaↄ ò Levii buiↄnɛ aa Dii táasilɛ ń lɛ pↄ́ Davidi ń gu'ena Asafao dàↄ. Aa aà táasilɛ̀ ń pↄnao, ↄ̃ aa mipɛ̀lɛ aa kùlɛɛ̀.

31 Ɔ̃ Ezekia mɛ̀: Lá a ázĩa kpà Diiwa gbã, à mↄ Dii ua ń á sa'obↄↄ ń á sáaukpasaↄ. Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kãaaaↄ mↄ̀ ń ń sa'obↄↄ ń ń sáaukpasaↄ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ an pↄ́ gbàↄ mↄ̀ ń pↄ́ pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ. 32 Sa'obↄ pↄ́ aa mↄ̀opiↄn kɛ: Zu bàaↄ̃kwi, sãsakao basↄo ń sãsa bↄlↄↄ ↄ̀aa do. Aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òò píi. 33 Sa'obↄ pãleↄn kɛ: Zu ↄ̀aa àaↄ̃ (600) ń sãↄ ń bleↄ ↄ̀aa gɛ̃o (3.000). 34 Sa'onaↄ dasio, aai fↄ̃ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ báa bò píio, ↄ̃ an gbɛ̃́ Levii buiↄ lɛ́ dↄńlɛ́ e sa'on kĩniↄ aaↄ gɛ́ gbãbↄi ńzĩaɛ, zĩpi e láa, asa Levii buiↄ laai vĩ gbãbↄa ńzĩaɛ yã́ musu dɛ sa'onaↄla. 35 Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ dasi, mɛ́ sáaukpasaↄ nísi di lↄ ń vɛ̃ɛ pↄ́ wì ɛ́lɛwào.

Màa wà ɛ̀a nà Dii ua zĩwa. 36 Ezekia ń a gbɛ̃́ↄ pↄ kɛ̀na yã́ pↄ́ Lua kɛ̀ a gbɛ̃́ↄnɛwa, asa yã́pi kɛ̀ gↄ̃̀ↄgↄ̃ↄɛ.

30

Ezekia Gɛ̃amusu dikpɛkɛa

1 Ezekia lɛ́kpãsãkɛ̀ Yudaↄnɛ ń Isailiↄ píi, mɛ́ à lá kɛ̃ kpã̀sã Ɛflaiũ ń Manase buiↄnɛ. A ònɛ́ aa mↄ Gɛ̃amusu dikpɛkɛ Dii Isailiↄ Luaɛ a ua Yelusalɛũ. 2 Kí ń a ìwaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Yelusalɛũↄ zɛ̀ò wà dikpɛpi kɛ mↄ plaade guuɛ. 3 Aai e kɛ̀ a gↄↄo,* asa sa'ona pↄ́ aa gbãbↄ̀ ńzĩaɛↄ an dasi i kao, mɛ́ gbɛ̃́ↄ i kãaa Yelusalɛũo. 4 Yã́pi kɛ̀ kíɛ maa ń gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ píi, 5 ↄ̃ aa lɛ́kpãsãkɛ̀ Isailiↄnɛ píi za Bɛɛsɛba e Dã, aa mɛ̀ wà mↄ Gɛ̃amusu dikpɛkɛ Dii Isailiↄ Luaɛ Yelusalɛũ, asa wi mↄ dikpɛpi kɛi dasidasi lá a ku taalauwao. 6 Ɔ̃ kí ń a ìwaↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀, aa bàalɛ̀ gɛ̀ò Yuda bùsuu ń Isaili bùsuo píi. Lápi mɛ̀: Isailiↄ, à zɛ ń Dii Ablahaũ ń Izaakio ń Isailio Luao, i zɛ ń á gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Asiliↄ kía ↄzĩ aa gↄ̃̀ↄwa. 7 Ásu àↄ dɛ lá á maeↄ ń á gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀ Dii ń Lua kpɛↄwao. Lua ń kɛ́ sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ lá á èwa. 8 Ásu swã́gbãakɛ lá á maeↄwao. À ↄdↄ Diizi, í mↄ aà ua pↄ́ a dìlɛ a pↄ́ ũ gↄↄpii guu. À zↄble Dii á Luaɛ, aà pↄkũma zↄ̃ↄ i weewá. 9 Tó a zɛ̀ ń Diio, gbɛ̃́ pↄ́ aa á gbɛ̃́ↄ ń á nɛ́ↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũↄ wɛ̃nadↄ̃nɛ́, aai su bùsuɛ beeu, asa Dii á Luaá sósobide sùuudeɛ. Tó a zɛaànↄ, a bↄ á kpɛo.

10 Kpàwakɛnaↄ gɛ̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo Ɛflaiũ buiↄ bùsuu ń Manase buiↄ bùsuo e Zabulↄni buiↄ bùsuu, ↄ̃ gbɛ̃́ↄ ń yáalↄ̀, aa ń àlafiikɛ̀. 11 Ń beeo Asɛɛ buieↄ ń Manase buieↄ ń Zabulↄni buieↄ ńzĩa bùsa, ↄ̃ aa gɛ̀ Yelusalɛũ. 12 Dii zĩkɛ̀ Yudaↄ bùsuu, a tò an làasoo doũ, kɛ́ aa e yã́ pↄ́ á dà kí ń a ìwaↄnɛ aa ò kɛ yã́i.

13 Gbɛ̃́ↄ kã̀aa Yelusalɛũ dasidasi Kàaso dikpɛkɛa yã́i mↄ plaade guu. Gbɛ̃́piↄ dasi maamaaɛ. 14 Aa fɛ̀lɛ sa'okĩiↄ ń tulaletikatɛakĩi pↄ́ kú Yelusalɛũↄ dàaĩ píi, aa sɛ̀lɛ kↄ̀lɛ Sedↄ̃ guzulɛu. 15 Aa Gɛ̃amusu sã kòlokpakpa mↄ plaade gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaidezĩ. Yã́pi kɛ̀ sa'onaↄ ń Levii buiↄnɛ wí ũ, ↄ̃ aa gbãbↄ̀ ńzĩaɛ, aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ ò Dii ua. 16 Aa gɛ̀ zɛ̀ ń kĩ́i lá a ku Lua gbɛ̃́ Mↄizi ikoyã láuwa. Sa'onaↄ au sì Levii buiↄwa, ↄ̃ aa lɛ̀ sa'okĩiwa. 17 Kɛ́ gbɛ̃́ dasideↄ i gbãbↄ ńzĩaɛ yãao yã́i ↄ̃ aai fↄ̃ Gɛ̃amusu sãↄ kòlokpa Diiɛo, ↄ̃ Levii buiↄ a kòlokpakpanɛ́. 18 Ɛflaiũ buiↄ ń Manase buiↄ ń Isakaa buiↄ ń Zabulↄni buiↄ, an gbɛ̃́ daside i gbãbↄ azĩaɛo, ↄ̃ aa Gɛ̃amusu sã nↄ̀ↄ sò, aa bↄ̀ yã́ pↄ́ kú lápiu kpɛ. A yã́i tò Ezekia wabikɛ̀nɛ́ à mɛ̀: Dii maa, aà sùuukɛ 19 ń gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ò à Dii a deziↄ Lua kĩ́i wɛɛlɛo, baa kɛ́ i gbãbↄ azĩaɛo. 20 Ɔ̃ Dii sì ń Ezekiao, à ń tó aafia. 21 Isaili pↄ́ kú Yelusalɛũpiↄ Kàaso dikpɛkɛ̀ e gↄↄ sopla ń pↄna zↄ̃ↄo, mɛ́ Levii buiↄ ń sa'onaↄ ìↄ Dii táasilɛ lá gu lɛ́ dↄ ń gbãa pua lɛ́u. 22 Ezekia Levii buiↄ gbà sↄ̃ ḿpii, kɛ́ aa zĩkɛ̀ Diiɛ ń dↄ̃ao yã́i.

Wà sáaukpa sa'ò e gↄↄ sopla, wà dikpɛ pↄ́piↄ sò, wà Dii ń deziↄ Lua sáaukpà. 23 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kãaaaↄ zɛ̀ò wà ɛa dikpɛkɛ e gↄↄ sopla lↄ, ↄ̃ wà ɛ̀a wa kɛ̀ ń pↄnao lↄ. 24 Yudaↄ kí Ezekia gbɛ̃́ↄ kámasa kà ń gáaeↄ ↄ̀aa sↄo (1.000) ń sãↄ ń bleↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000), ↄ̃ aà ìwaↄ kpà lↄ gáae ↄ̀aa sↄo (1.000) ń sãↄ ń bleↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). Sa'ona pↄ́ aa gbãbↄ̀ ńzĩaɛ zĩbeezĩↄ dasi. 25 Yuda pↄ́ kãaaaↄ pↄnakɛ̀ ḿpii ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Isaili bùsuuↄ ń bↄ̀mↄ pↄ́ kú Isaili bùsuu ń Yuda bùsuoↄ. 26 Wà pↄnakɛ̀ Yelusalɛũ maamaaɛ, asa za Isailiↄ kí Davidi nɛ́ Salomↄↄ gↄↄ, wi dikpɛkɛ à kà màao. 27 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ fɛ̀lɛ zɛ̀ aa samaa'ò gbɛ̃́ↄnɛ, ↄ̃ Lua sìńnↄ, asa an wabikɛa aà lè za musu aà kúkĩiɛ.

31

1 Kɛ́ wa làa píi, Isaili pↄ́ kú weↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ Yuda wɛ̃́lɛↄ guu, ↄ̃ aa tã́agbɛ pↄ́ wa pɛ̀lɛↄ wìwi, aa Asetaati lipɛlɛↄ zↄ̃̀zↄ̃, aa gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ dàaĩ, aa sa'okĩi pↄ́ kú Yuda bùsuuↄ gbòo ń Bɛ̃yãmɛɛ bùsuo ń Ɛflaiũ bùsuo ń Manase bùsuo píi. Kɛ́ aa làa, ↄ̃ an baade tà a bɛ wɛ̃́lɛu.

Ezekia lousisiyã kɛkɛa

2 Ezekia sa'onaↄ ń Levii buiↄ kpaalɛ̀ gã ń gão, baade ń a zĩo, kɛ́ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń sáaukpasaↄ, aai zĩkɛ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ, aai aà sáaukpa, aai aà táasilɛ. 3 Kí ìↄ pↄ́ pↄ́ dɛ à kpa bↄ a àizɛɛↄ guu lá gu lɛ́ dↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ ũ. Ìↄ kpa sa kↄↄ obↄↄ ũ ń sa oosi pↄ́o ń kã́mabogↄↄ pↄ́o ń mↄ dafu pↄ́o ń dikpɛgↄↄ pↄ́o, lá a ku Dii ikoyã láuwa. 4 A ò Yelusalɛũdeↄnɛ aa sa'onaↄ ń Levii buiↄ asea kpámá,* kɛ́ aa e mɛkpa Dii ikoyãwa yã́i. 5 Kɛ́ yã́pi lìgua gↄ̃̀ↄ, Isailiↄ ń pↄ́ káauↄ kpà sↄũsↄũ, pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo ń nísio ń zↄ́'io ń ń buapↄ́ↄ píi. Aa mↄ̀ ń ń pↄ́ kwideↄ píi à kɛ̀ zài. 6 Isailiↄ ń Yuda pↄ́ kú Yuda wɛ̃́lɛↄ guuↄ mↄ̀ ń zù kwideↄ lↄ ń ń sã kwideↄ ń pↄ́ pↄ́ aalɛ kpá Dii ń Luawaↄ kwideↄ, aa kàlɛ zɛ́zɛ. 7 Aa nà a kãaaa zɛ́zɛwa mↄ àaↄ̃de guu, ↄ̃ aa a mìdɛ mↄ soplade guu. 8 Kɛ́ Ezekia ń a ìwaↄ mↄ̀ pↄ́piↄ è kãaaa zɛ́zɛ màa, aa Dii sáaukpà mɛ́ à a gbɛ̃́ Isailiↄ sáaukpà lↄ. 9 Ezekia yãlàla sa'onaↄ ń Levii buiↄwa pↄ́piↄ musu, 10 ↄ̃ sa'onkia Azalia, Zadoki bui wèwà à mɛ̀: Za gↄↄ pↄ́ gbɛ̃́ↄ nà mↄa Dii ua ń ń gbaↄwa, wa pↄblè wa kã, à fɛ̃̀. Báaa pↄ́ Dii dà a gbɛ̃́ↄgu mɛ́ tò pↄ́piↄ fɛ̃̀ kálɛa màa.

11 Ɔ̃ Ezekia mɛ̀, wà Dii kpɛ́ làasiↄ kɛkɛ, ↄ̃ wa kɛ̀kɛ. 12 Ɔ̃ aa mↄ̀ ń gbapiↄ ń pↄ kwidepiↄ ń pↄ́ pↄ́ wa kpà Diiwapiↄ ń náaio. Levii bui Kↄnania mɛ́ pↄ́piↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, mɛ́ aà dãuna Simɛi mɛ́ aà plaade ũ. 13 Kí Ezekia ń Dii kpɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄ Azaliao mɛ́ gbɛ̃́ɛ beeↄ dìlɛ Kↄnania ń Simɛio dↄnlɛdeↄ ũ:

Yeiɛli, Azazia, Naata, Asaɛli,

Yelimↄ, Yozaba, Ɛliɛli,

Isemakia, Maatu ń Benaiao.

14 Pↄ́ pↄ́ wà Lua gbàↄ zĩ dɛ Gukpɛ Bↄlɛ dↄ̃̀ana Levii bui Imɛna nɛ́ Kole yã́ ũɛ. Ɔ̃mɛ ìↄ gba pↄ́ wa dà Diiɛↄ ń sa pↄ́ wa òwàↄ pↄ́ kpaalɛnɛ́. 15 Edɛni, Miamɛ, Yesua, Semaia, Amalia ń Sekaniao mɛ́ aaìↄ dↄaàlɛ ń náaio sa'ona wɛ̃́lɛↄ guu. Aa kpaalɛ̀ ń gbɛ̃́ↄnɛ gã ń gão nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ. 16 Bee gbɛa aa kpaalɛ̀ gↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ àaↄ̃ ge aa dɛa an tↄ́ kú taalauↄnɛ, gbɛ̃́ pↄ́ aa gɛ̃ Dii ua lá gu lɛ́ dↄ yãkɛkɛi gã ń gãoↄ baade ń a zĩo. 17 Aa kpaalɛ̀ sa'ona pↄ́ an tↄ́ kú taalau daɛdaɛↄnɛ ń Levii bui pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ gã ń gão baade ń a zĩo. 18 Aa ń nↄɛↄ ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ tↄ́ dàlau píi, kɛ́ aa ńzĩa kpà Luawa ń náaio yã́i. 19 Aalona bui sa'ona pↄ́ kú ń wɛ̃́lɛ bualoũↄ ge wɛ̃́lɛ pãle bualoũↄ sↄ̃, wà gbɛ̃́ↄ dìlɛ aa gɛ́ sa'on gↄ̃ɛ píiɛ ń a aseao ń Levii pↄ́ wà ń tↄ́ dàlauↄ.

20 Yã́ pↄ́ Ezekia kɛ̀ Yuda bùsu píi guun we. À yã́zɛde náaide pↄ́ Dii a Lua yei kɛ̀. 21 Zĩ pↄ́ à ↄkpàwà Dii kpɛ́ yã́ musu ge aà ikoyã ge aà yãdilɛaↄ yã́i, à a Lua kĩ́i wɛ̀ɛlɛò ń nↄ̀sɛmɛndoo, ↄ̃ yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ bↄ̀ maa píi.

32

Asiliↄ kía vĩadadaa Yelusalɛũdeↄzi

(2Kia 18.13-37, Isa 36.1-22)

1 Ezekia yã́piↄ kɛa ń náaio gbɛa Asiliↄ kí Sɛnakelibu lɛ̀lɛ Yuda bùsuwa, à koezↄ̃̀ a wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄzi, à mɛ̀ á gbooɛ, wɛ̃́lɛpiↄ i gↄ̃ a pↄ́ ũ. 2 Kɛ́ Ezekia è Sɛnakelibu mↄ̀ mɛ́ à mipɛ̀ Yelusalɛũwa ń zĩo, 3 à lɛkpàaĩ ń a ìwaↄ ń a zĩgↄ̃ↄ lá wa kɛ wà nibↄna pↄ́ kú bĩ́i kpɛ tata, ↄ̃ aa dↄ̀aàlɛ. 4 Gbɛ̃́ↄ kã̀aa dasidasi, ↄ̃ aa nibↄnaↄ ń ízɛ pↄ pã̀ buaↄlao tàta píi aa mɛ̀: Tó Asiliↄ kía mↄ̀, a í e la zↄ̃ↄo. 5 Ezekia ãiakɛ̀ à bĩ́i pↄ́ gbòo kɛ̀kɛ píi, ↄ̃ à gugwakĩi lɛsĩↄ bòwà. À bĩ́ibò bĩ́izi lↄ mɛ́ à Davidi wɛ̃́lɛ gu pↄ́ wa kàkaↄ gbãa kã̀fĩ. À gↄ̃kɛbↄↄ ń sɛ̀ngbaoↄ pì dasidasi. 6 À gbɛ̃́ↄ dìlɛdilɛ zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ, ↄ̃ à ń kãaaazi wɛ̃́lɛ bↄlɛ kpɛɛlɛ, ↄ̃ à ń gbá sↄ̃ à mɛ̀: 7 À sↄ̃dilɛ, í wↄ́ↄ kɛ. Ásu to vĩa á kũo. Ásu bílikɛ Asiliↄ kía ń a zĩgↄ̃ dasiↄ yã́wao, asa gbãa pↄ́ kúwanↄ dɛ ń pↄ́a. 8 Gbɛ̃nazĩna gbãa ↄ̃ aa vĩ, wápiↄ sↄ̃, Dii wá Lua kúwanↄ. A dↄwálɛ, i zĩkawɛ̃ɛ. Ɔ̃ Yudaↄ kí Ezekia yã́pi gbɛ̃́ↄ gbà sↄ̃.

9 Bee gbɛa Asiliↄ kí Sɛnakelibu ń a zĩgↄ̃ↄ koezↄ̃̀ Lakisizi píi, aa ku we, ↄ̃ à a ìwaeↄ zĩ̀ Yudaↄ kí Ezekiawa Yelusalɛũ, aa òɛ̀ ń Yuda pↄ́ kú weↄ: 10 Yã́ pↄ́ Asiliↄ kí Sɛnakelibu òn kɛ: Á gbɛ̃́ pↄ́ ma á kaka Yelusalɛũↄ, bↄ́ álɛ a náaikɛ màai? 11 Kɛ́ Ezekia mɛ̀ Dii á Lua a á bↄ ma ↄzĩ, á dↄ̃ àlɛ á sãsã noa? A ga ń nↄao ń imion we. 12 Ezekiapi i Diipi gulɛsĩↄ ń aà gbagbakĩiↄ gbòoo lé? A ò Yelusalɛũdeↄnɛ ń Yudaↄ píi aa mↄ kúlɛ gbagbakĩi mɛ̀ndo aɛ, aai sa'owà. 13 Á yã́ pↄ́ ma Sɛnakelibu ń ma maeↄ wá kɛ̀ bui pↄ́ kú bùsu pãleuↄnɛ dↄ̃o lé? Buipiↄ tã́aↄ fↄ̃̀ gìmɛɛ mà ń bùsu símáe? 14 Bui pↄ́ ma mae ń kaalɛↄ píi, an kpele tã́a mɛ́ fↄ̃̀ gìɛ̀ ń a gbɛ̃́ↄi? Kpelewa á dii a fↄ̃ á bↄ ma ↄzĩi? 15 Ásu to Ezekia ↄ̃nↄkɛɛ́ lↄo fá! Ásu to aà á sã́sã màao. Ásu à aà yã́ sio, asa buie ge bùsue tã́a i fↄ̃ a gbɛ̃́ↄ bↄ̀ ma ↄzĩo ge ma maeↄ ↄzĩo, belenkɛ á diiↄ. Aa fↄ̃ á bↄ ma ↄzĩo.

16 Sɛnakelibu ìwapiↄ ɛ̀a dↄ̀ɛ ń Dii Luao ń aà zↄ̀blena Ezekiao lↄ. 17 Ɔ̃ à lakɛ̃ a kpã̀sãɛ̀, à Dii Isailiↄ Lua sↄ̃̀sↄ̃ a guu à mɛ̀: Lá buie tã́aↄ i fↄ̃ ń gbɛ̃́ↄ bↄ̀ ma ↄzĩo, màa Ezekia Lua a fↄ̃ a gbɛ̃́ↄ bↄ ma ↄzĩo. 18 Ɔ̃ ìwapiↄ lɛ́ gbãa zù Yelusalɛũ gbɛ̃́ pↄ́ kú bĩ́iwaↄzi ń Ɛbɛlu yã́o, kɛ́ iwãa e ká ń pↄa, sↄ̃ i kɛ̃́ńgu yã́i, aai gbasa ń wɛ̃́lɛ sí. 19 Aa Yelusalɛũ Lua dìlɛ lán buiↄ tã́aↄwaɛ, dii pↄ́ gbɛ̃nazĩna mɛ́ ń kɛ́piↄ.

20 Kí Ezekia ń ãnabi Isaia, Amↄzu nɛ́o wabikɛ̀ yã́pi musu aa wiilɛ̀ Luawa. 21 Ɔ̃ Dii malaikae zĩ̀ à gɛ̀ zĩgↄ̃ↄ ń ń badeↄ ń ń dↄaana pↄ́ kú Asiliↄ kía bòouↄ tↄ̀lↄzↄ̃̀. Ɔ̃ Asiliↄ kía ɛ̀a tà a bùsuu, aà gɛɛ gↄ̃̀ kpa a wɛ́i. Kɛ́ à gɛ̃̀ a tã́aↄ kpɛ́u, ↄ̃ aà nɛ́eↄ aà dɛ̀ we ń fɛ̃ndao. 22 Dii Ezekia ń Yelusalɛũdeↄ bↄ̀ Asiliↄ kí Sɛnakelibu ↄzĩ ń gbɛ̃́piio, à ↄlìańzi gupiiu. 23 Ɔ̃ wà mↄ̀ dasidasi wà Dii gbà pↄ́ Yelusalɛũ, wà pↄ́ bɛɛɛdeↄ kpà Yudaↄ kí Ezekiawa. Za gↄↄ bee bui píi zↄ̃ↄkɛ dↄ̃̀ɛ̀.

Ezekia gyãkɛa

(2Kia 20.1-3, 12-21, Isa 38.1-8, 39.1-8)

24 A gbɛa Ezekia gyãkɛ̀ à kà gaa. Kɛ́ à wabikɛ̀ Diiwa, ↄ̃ Dii sìaànↄ, à dabudabukɛ̀ɛ̀ a seela ũ. 25 Ń beeo Ezekia azĩa sɛ̀ lɛsĩ, i maa pↄ́ Dii kɛ̀ɛ fĩaboɛ̀o, ↄ̃ Dii fɛ̃̀ Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄzi píi. 26 Ɔ̃ Ezekia azĩa bùsa ń Yelusalɛũdeↄ píi, ↄ̃ Dii i pↄkũmabↄbↄmá Ezekiapi gↄↄo.

27 Ezekia àizɛɛ ń gawio vĩ maamaaɛ. À làasiↄ bòbo à a ã́nusu kàkau ń a vuao ń a gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ ń a tulaleti gĩnanaↄ ń a sɛ̀ngbaoↄ ń pↄ́ ↄde bui píio. 28 À blɛwɛkakĩiↄ bòbo, ↄ̃ à pↄ́wɛnaↄ kàkau ń vɛ̃ɛo ń nísio. À kpɛ́ↄ dↄ̀dↄ a zù bui dodoaↄnɛ, à kaa dàda pↄ́ kelenaↄnɛ. 29 À kpàsaↄ kàlɛ, ↄ̃ à sãↄ ń zuↄ lùlu dasidasi a kã̀fĩ, asa Lua àizɛɛↄ pìsiɛ̀ zↄ̃ↄzↄ̃ↄɛ.

30 Ezekia mɛ́ Giↄ̃ nibↄna musu tà, ↄ̃ à a í gbàɛ zĩ́lɛ Davidi wɛ̃́lɛ bɛ'aɛ oi. Yã́ pↄ́ a kɛ̀ píi bↄ̀ maa. 31 Kɛ́ Babɛli kíaↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ dabudabu pↄ́ kɛ̀ aà bùsu gbɛaiwà, Lua aà tò a laaiwa, kɛ́ à aà lɛ à gwa, í yã́ pↄ́ kú aà sↄ̃u dↄ̃.

32 Ezekia yã́ kĩniↄ ń yã́ pↄ́ a kɛ̀ Luaɛↄ ku ãnabi Isaia, Amↄzu nɛ́ wɛ́pungu pↄ́ a è taalau ń Yuda kíaↄ ń Isaili kíaↄ láo. 33 À gà, ↄ̃ wà aà mia kpàkↄ̃i ń Davidi buiↄ sĩ̀sĩ musu. Kɛ́ à gà, Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi aà gɛ kpɛlà, ↄ̃ aà nɛ́ Manase zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

33

Yudaↄ kí Manase

(2Kia 21.1-18)

1 Manase wɛ̃̀ kuɛplade guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ bàaↄ̃ sↄosaiɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ à zɛ̀ ń bui pↄ́ Dii ń yá Isailiↄnɛↄ yãbɛ̃ɛkɛaↄ.* 3 À ɛ̀a gulɛsĩ pↄ́ a mae Ezekia dàaĩↄ bòbo ń Baali gbagbakĩiↄ. À Asetaati líↄ pɛ̀lɛpɛlɛ, à kùlɛ luabɛ pↄ́ↄnɛ, à zↄblènɛ́. 4 À sa'okĩiↄ bò Dii kpɛ́u Yelusalɛũ, gu pↄ́ Dii mɛ̀ á tↄ́ aↄ kuwà gↄↄpiipi.† 5 À luabɛ pↄ́ↄ gbagbakĩiↄ bò Dii uaↄ guu píi. 6 À sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò ń a nɛgↄ̃ɛↄ Bɛninↄũ guzulɛu, à pↄ dà gbɛ̃́ↄwa, à màsoↄ kɛ̀, à gbɛ̃́ↄ kↄ̀ↄlɛkɛ̀, à yãgbɛ̀a gɛ̀sisinaↄwa ń wɛlɛndeↄ, à yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ maamaa, ↄ̃ à aà pↄ fɛ̀lɛɛ̀. 7 À tã́a pↄ́ a ã̀ dìlɛ Dii kpɛ́u, gu pↄ́ Dii ò Davidiɛ ń aà nɛ́ Salomↄↄo a tↄ́ aↄ kuwà gↄↄpii, asa Isaili wɛ̃́lɛↄ guu píi Yelusalɛũ ↄ̃ a sɛ̀. 8 À mɛ̀ tó Isailiↄ yã́ pↄ́ á dìlɛnɛ́ↄ kũa píi, aalɛ a ↄtondↄkĩi gwa, mɛ́ aa zɛ̀ ń a ikoyãↄ ń yã'onɛ pↄ́ a zↄ̀blena Mↄizi kpàmáo píi, á ń bↄlɛ bùsu pↄ́ á kpà ń deziↄwauo.‡ 9 Ń beeo Manase Yelusalɛũdeↄ sã̀sã ń Yudaↄ píi, ↄ̃ aa yãvãikɛ̀ dɛ bui pↄ́ Dii ń kaalɛ ń deziↄnɛↄla.

10 Dii yã'ò Manaseɛ ń aà gbɛ̃́ↄ, kási aai swã́sɛio. 11 Ɔ̃ Dii mↄ̀ ń Asiliↄ kía zĩgↄ̃ dↄaanaↄ, aa aà kũ̀ wà bakàɛ̀ a níu wà mↄgotɛ̃ gala kpàɛ̀, ↄ̃ wà tàaànↄ Babɛli. 12 Aà yooyeapi guu à awakpà Dii a Luaɛ, à azĩa bùsa a deziↄ Luapiɛ maamaa. 13 Kɛ́ à wabikɛ̀ Diiwa, ↄ̃ Dii sìaànↄ, à aà awa sì à ɛ̀a aà kpà kpalau Yelusalɛũ. Manase dↄ̃̀ sa kɛ́ Dii á Luaɛ.

14 Bee gbɛa à Davidi wɛ̃́lɛ bĩ́i pↄ́ wa bò bĩ́izi kɛ̀kɛ za Giↄ̃ nibↄna pↄ́ kú guzulɛu bɛ'aɛ oi e à gɛ̀ pɛ̀ò Kpↄ̀ Bↄlɛwa. À bĩ́ipi bò lìa Ofɛli sĩ̀sĩi, mɛ́ a lɛsĩ dɛ a káaua. Ɔ̃ à zĩgↄ̃ dↄaanaↄ dìlɛdilɛ Yuda bùsu wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ guu píi. 15 À dii zĩ̀loↄ ń tã́a pↄ́ a pìo bↄ̀lɛ Dii kpɛ́u, à sa'okĩi pↄ́ a bò Dii kpɛ́ sĩ̀sĩwa ń wɛ̃́lɛ ɛuoↄ gbòo a kↄ̀lɛ bĩ́i kpɛ. 16 À Dii gbagbakĩi kɛ̀kɛ, ↄ̃ à sa'òwà ń lɛ́gbã fĩabobↄↄ ń sáaukpasaↄ. A ò Yudaↄnɛ aa zↄble Dii Isailiↄ Luaɛ. 17 Gbɛ̃́ↄ gì lɛ́ sa'o gulɛsĩↄwa, ãma Dii ń Lua aalɛ owà.

18 Manase yã́ kĩniↄ ń wabi pↄ́ a kɛ̀ a Luawao ń yã́ pↄ́ gu'enaↄ òɛ̀ ń Dii Isailiↄ Lua tↄ́oↄ aa ku Isaili kíaↄ ladau. 19 Wabi pↄ́ a kɛ̀ ń lá Dii sìaànↄo ku gu'enaↄ taalau sãnu ń duuna pↄ́ a kɛ̀ à bↄ̀ Dii kpɛ e àↄ gɛ́ azĩa busaio. Gu pↄ́ à gulɛsĩↄ bòuↄ ku lápi guu lↄ ń gu pↄ́ à Asetaati lí ń tã́a pãleↄ pɛ̀lɛpɛlɛuↄ. 20 Kɛ́ à gà, wà aà vĩ̀ a bɛ, ↄ̃ aà nɛ́ Amↄ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Amↄ

(2Kia 21.19-26)

21 Amↄ wɛ̃̀ bao ń plaode guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ plaɛ. 22 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lá a mae Manase kɛ̀waɛ. À sa'ò tã́a pↄ́ a mae pìpiↄwa píi, à zↄblènɛ́. 23 Kási i azĩa busa Diiɛ lá a mae kɛ̀wao, a tò a tàaeↄ dɛ̀dɛ. 24 Ɔ̃ aà ìwaↄ lɛkpàaĩaàzi aa aà dɛ̀ a bɛ. 25 Ɔ̃ Yudaↄ gbɛ̃́ pↄ́ lɛkpàaĩaàzipiↄ dɛ̀dɛ píi, aa Amↄpi nɛ́ Yosia kpà kía ũ aà gbɛu.

34

Yudaↄ kí Yosia

(2Kia 22.1-20, 23.4-20)

1 Yosia wɛ̃̀ swaaↄ̃de guu ↄ̃ à kpalablè, à zↄ̃̀lɛ báawa* Yelusalɛũ wɛ̃̀ baakwi ń mɛ̀ndooɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yei kɛ̀ à a dezi Davidi ↄlɛsɛ̀ píi, i pãalɛ ↄplaai ge zɛɛio.

3 Aà kpalablea wɛ̃̀ swaaↄ̃de guu, gↄↄ pↄ́ a dɛ ɛ̀waasona ũ ↄ̃ à nà a dezi Davidi Lua kĩ́i wɛɛlɛawa. A wɛ̃̀ kuɛplade guu ↄ̃ à nà gbãbↄa Yelusalɛũɛwa ń Yuda bùsuo píi. À gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ dàaĩ, à Asetaati lipɛlɛↄ zↄ̃̀zↄ̃, à tã́a pↄ́ wa ã̀ↄ ń pↄ́ pↄ́ wa kàsaↄ sɛ̀lɛ. 4 Wà Baali gbagbakĩiↄ gbòo aà wáa, ↄ̃ a tò wà tulaletikatɛakĩi pↄ́ kú gbagbakĩipiↄ musu zↄ̃̀zↄ̃. À Asetaati lipɛlɛↄ ń tã́a pↄ́ wa ã̀ↄ ń pↄ́ pↄ́ wa kàsaↄ wìwi, ↄ̃ à a tibò a fã̀fã tã́apiↄ gbàgbanaↄ miaↄwa. 5 À tã́apiↄ sa'onaↄ wáↄ kpàsa ń sa'okĩiↄwa.† Màa à gbãbↄ̀ Yelusalɛũ ń Yuda bùsuoɛ. 6-7 À sa'okĩiↄ ń Asetaati lipɛlɛↄ gbòo Manase buiↄ wɛ̃́lɛↄ guu ń Ɛflaiũ buiↄ pↄ́ↄ ń Simɛↄ buiↄ pↄ́ↄ e à gɛ̀ pɛ̀ Nɛfatali buiↄ pↄ́ↄ ń a bɛzia pↄ́ liaiↄwa. À tã́aↄ gbɛ̃̀gbɛ̃ à a tibò, à tulaletikatɛakĩiↄ gbòo Isaili bùsu gupiiu, ↄ̃ à ɛ̀a tà Yelusalɛũ.

8 Aà kpalablea wɛ̃̀ bao plasaide guu, gↄↄ pↄ́ àlɛ gbãbↄ Yelusalɛũɛ ń Yuda bùsuo, à Asalia nɛ́ Safana ń wɛ̃́lɛ kí Maaseao ń kpàwakɛna Yoa, Yoaaza nɛ́o gbàɛ Dii a Lua kpɛ́ kɛkɛi. 9-10 Ɔ̃a pↄ́ wà mↄ̀ò Lua ua, Levii bui bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ sì ↄ̃ aa gɛ̀ò sa'onkia Ilikia kĩ́i, ↄ̃ ampii aa gɛ̀ nà gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dílɛ Dii kpɛ́ zĩ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũↄnɛ ń ↄzĩ. Manase buiↄ ń Ɛflaiũ buiↄ ń Isaili kↄ̃naↄ píi ń Yudaↄ píi ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ ń Yelusalɛũdeↄ mɛ́ ↄ̃api kpà. Ɔ̃ Dii kpɛ́ zĩ gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ fĩabòò zĩkɛnaↄnɛ wà Dii kpɛ́ kɛkɛ wà a gbãa kã́fĩ. 11 Aa ↄ̃a kpà kpɛbonaↄwa wà gbɛ̀ ãaↄ luò. Aa kpà li'ãnaↄwa lↄ wà kpɛɛlɛ líↄ ń zaↄ luò, wi kpɛ́ pↄ́ Yuda kíaↄ tò we yàaaↄ kɛkɛò. 12 Gbɛ̃́piↄ zĩkɛ̀ ń náaio. Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dílɛ aa wɛtɛ̀ zĩpiziↄn kɛ: Levii nɛ́ Mɛlali buiↄ Yaata ń Obadiao ń Levii nɛ́ Kɛata buiↄ Zakali ń Mɛsulaũo. Levii buiↄ pↄ́'ↄbↄnaↄ lɛa dↄ̃ ḿpiiɛ. 13 Aamɛ aa asosɛnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ, aa wɛtɛ̀tɛ zĩkɛnaↄzi zɛ́zɛ. Levii buieↄ mɛ́ tↄdↄdↄnaↄ ń lakɛ̃naↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ũ.

Yosia bↄa ikoyã láwa

(2Kia 22.8-23.3)

14 Gↄↄ pↄ́ wàlɛ bↄ Dii kpɛ́u ń ↄ̃a pↄ́ wà gɛ̃̀uo, sa'onkia Ilikia bↄ̀ ikoyã pↄ́ Dii ò Mↄiziɛ taalawa. 15 Ɔ̃ Ilikia ò lakɛ̃na Safanaɛ a ikoyã lá è Dii kpɛ́u, ↄ̃ a kpàwà. 16 Safana gɛ̀ò kí kĩ́i, à yã́ dàu a sìuɛ̀ à mɛ̀: N ìwaↄ lɛ́ zĩ pↄ́ ń nànɛ́ ń ↄzĩpi kɛ píi. 17 Aa ↄ̃a pↄ́ kú Dii kpɛ́u nà zĩkɛnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ ń ↄzĩ ń zĩpikɛnaↄ. 18 Ɔ̃ à ɛ̀a òɛ̀ sa'onkia Ilikia lá kpàwa, ↄ̃ à a kyokɛ̀ kíɛ.

19 Kɛ́ kí ikoyã lápi yãmà, à a ulada ga kɛ̃̀. 20 Ɔ̃ a ò sa'ona Ilikiaɛ ń Safana nɛ́ Aikaũo ń Mika nɛ́ Abedↄ̃o ń lakɛ̃na Safanao ń a ìwa Asaiao à mɛ̀: 21 À gɛ Dii laimɛɛ ń Isaili kↄ̃naↄ ń Yudaↄ taala pↄ́ wa bↄwàɛ bee yã́ musu. Dii pↄkũmabↄ̀bↄwá à kɛ̀ zài, asa wá deziↄ Dii yã́ kũao, aai yã́ pↄ́ kú taalaɛ bee guu ma aa zĩkɛ̀wào. 22 Ɔ̃ sa'ona Ilikia ń gbɛ̃́ pↄ́ kí ń zĩ́ sãnuↄ gɛ̀ yã'ò nↄɛ ãnabi Uledaɛ. Nↄɛpi ku Yelusalɛũ fã́ani plaade guuɛ, aà zã́ tↄ́n Saluũ, Tikeva nɛ́, Halasa tↄũnaɛ. Gↄ̃ɛpiá Dii kpɛ́ pↄkasaↄ ùlɛnaɛ.

23 Dii Isailiↄ Lua yã'ò nↄɛpiɛ à mɛ̀: À gɛ o gbɛ̃́ pↄ́ á zĩ́aɛ, 24 ma Dii ma mɛ̀, má yã́yia guɛ beewa ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ, láai yã́ pↄ́ kú taala pↄ́ wà a kyokɛ̀ Yudaↄ kíaɛupiↄ píi. 25 Má pↄkũmabↄbↄ guɛ beewa, ma pↄkũmapi a kpálɛo, asa aa pãkpàmazi aa gɛ̀ sa'ò dii pãleↄwa, aa ma pↄ fɛ̀lɛmɛɛ tã́a pↄ́ aa kɛ̀piↄ yã́ musuɛ. 26 À gɛ o Yudaↄ kía pↄ́ á zĩ́ ma laiɛ, yã́ pↄ́ a màpi musu, ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, 27 yã́ pↄ́ má ò guɛ bee ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ musu, lá à swãsɛ̀i à a ulada ga kɛ̃̀ à ↄ́ↄlↄ̀, má mà. Ma Dii mámɛ má ò. 28 Má tó aà ã́nuatoɛ, wi aà vĩ niɛ guu. Aà wɛ́ a si yã́ pↄ́ má yía guɛ bee ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄwalɛo. Ɔ̃ zĩnapiↄ ɛ̀a tà kíwa ń yã́pio.

29 Kí Yelusalɛũ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Yudaↄ sìsi, ↄ̃ aa kã̀aaaàzi píi. 30 À gɛ̀ńnↄ Dii ua ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, ↄ̃ a tò wà Dii bàakuańnↄ taala pↄ́ wa è aà kpɛ́u kyokɛ̀ píi ń wáa. 31 Kí zɛa a mↄ̀pɛlɛ saɛ, ↄ̃ à ɛ̀a zɛ̀ ń Dii bàakuańnↄ yãdilɛaↄ. À mɛ̀ á tɛ́ Diizi, iↄ aà yãdilɛaↄ ń aà yãdanɛo kũa, iↄ aà ↄtondↄkĩi gwa ń nↄ̀sɛmɛndoo ń a pↄeão píi, iↄ Dii bàakuańnↄ yã́ pↄ́ kú lápi guu ma. 32 Ɔ̃ a tò Yelusalɛũdeↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ fɛ̀lɛ zɛ̀ ḿpii, ↄ̃ aa zɛ̀ ń ń deziↄ Lua bàakuańnↄ yã́o.

33 Yosia tã́aↄ nàaa Isaili bùsu gupiiu a kↄ̀lɛ, a tò gbɛ̃́ pↄ́ kú Isaili bùsuuↄ zↄblè Dii ń Luaɛ ḿpii. Yosia gↄↄ aa tɛ Dii ń deziↄ Luazi, aai pãalɛɛ̀o.

35

Yosia Gɛ̃amusu dikpɛkɛa

(2Kia 23.21-23)

1 Yosia Gɛ̃amusu dikpɛkɛ̀ Diiɛ Yelusalɛũ, ↄ̃ wà Gɛ̃amusu sa'obↄↄ kòlokpakpa mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaidezĩ. 2 À sa'onaↄ dàzĩu, à ń gba sↄ̃ Dii kpɛ́ zĩ pↄ́ aa kɛ yã́ musu. 3 A ò Levii bui pↄ́ wà ń kpá Diiwa, aaì yãdada Isailiↄnɛↄnɛ: À Lua kpagolo dilɛ kpɛ́ pↄ́ Isailiↄ kí Davidi nɛ́ Salomↄↄ dↄ̀u, ásu da á gã̀u lↄo. Àli zↄble Dii á Luaɛ ń a gbɛ̃́ Isailiↄ. 4 Á baade sↄukɛ gã ń gão á deziↄ uawa, lá Isailiↄ kí Davidi ń aà nɛ́ Salomↄↄo dàlauwa. 5 Àↄ sĩa Dii ua, á gbɛ̃eↄ iↄ kú ń á gbɛ̃́ Isailiↄ gã ń gão, 6 í ń Gɛ̃amusu sa'obↄↄ kòlokpakpanɛ́. À gbãbↄ ázĩaɛ, í sãpiↄ kɛkɛ á gbɛ̃́ↄnɛ, kɛ́ aa e kɛ lá Dii dà Mↄiziɛ a òwa.

7 Yosia azĩa sãↄ ń a bleↄ kpà gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄwa Gɛ̃amusu sa'obↄↄ ũ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baakwi (30.000) ń zuↄ ↄ̀aa gɛ̃o (3.000). 8 Aà ìwaↄ gbɛ̃́ↄ gbà pↄ́ ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ sↄ̃. Lua ua dↄaanaↄ Ilikia ń Zakalio ń Yeiɛlio sa'onaↄ gbà Gɛ̃amusu sa'obↄↄ ↄ̀aa kuɛ'aaↄ̃ (2.600) ń zuↄ ↄ̀aa do ń basↄoo (300). 9 Kↄnania ń Semaiao ń a dãuna Nɛtanɛlio ń Asabiao ń Yeiɛlio ń Yozabao mɛ́ Levii bui kíaↄ ũ. Aa Levii buiↄ gbà Gɛ̃amusu sa'obↄↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000) ń zuↄ ↄ̀aa pla ń basↄoo (500).

10 Ɔ̃ wà Lua gbagbazĩ sↄukɛ̀, sa'onaↄ sĩa ń zɛkĩi, mɛ́ Levii bui kĩniↄ ku we gã ń gão lá kí dìlɛwa. 11 Aa Gɛ̃amusu sa'obↄↄ kòlokpakpa, ↄ̃ sa'onaↄ a au sì wa lɛ̀ sa'okĩiwa. Levii bui pↄ́piↄ báa bò, 12 ↄ̃ aa pↄ́ pↄ́ wì a pↄ́ kàtɛu à tɛ́kũ bↄ̀ adoa, aa kpà ń gbɛ̃́ Isailiↄwa gã ń gão aa sↄ̃ò Diizi, lá a ku Mↄizi taalauwa. Màaɛ lↄ ń zuↄ. 13 Levii buiↄ Gɛ̃amusu sa'obↄↄ kpàtɛa lá wa dìlɛwa,* ↄ̃ aa zùnↄↄ kà taↄ ń ooↄ ń dàaↄ guu, aa a fùukɛ̀, ↄ̃ aa gɛ̀ò gbɛ̃́ↄnɛ kpakpa. 14 Bee gbɛa ↄ̃ aa ńzĩa pↄ́ kɛ̀kɛ ń sa'onaↄ, asa Aalona bui sa'onapiↄ lɛ́ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ nísi tɛ́kũↄ o e gu gɛ̀ sìòɛ. 15 Asafa bui lɛ̀sinaↄ kú ń zɛkĩi lá Davidi dìlɛwa, Asafa buiↄ ń Emani buiↄ ń kí gu'ena Yedutu buiↄ. Bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana pↄ́ kú bↄlɛ ń bↄlɛo aai go ń tíao, an gbɛ̃́ Levii buiↄ mɛ́ ń pↄ́ kɛ̀kɛnɛ́.

16 Zĩbeezĩ wà Dii gbàgba a zɛ́wa, wà Gɛ̃amusu dikpɛkɛ̀, mɛ́ wà sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò aà gbagbakĩiwa, lá kí Yosia dìlɛwa. 17 Gↄↄ bee Isaili pↄ́ kú weↄ Gɛ̃amusu dikpɛkɛ̀, ↄ̃ aa Kàaso dikpɛkɛ̀ gↄↄ sopla.† 18 Za ãnabi Samuɛli gↄↄ wi Gɛ̃amusu dikpɛpi kɛ à kà màao. Isailiↄ kíae i dikpɛpi kɛ lá Yosia kɛ̀wao. Sa'onaↄ ku we ń Levii buiↄ ń Yudaↄ píi ń Isaili pↄ́ kú weↄ ń Yelusalɛũdeↄ. 19 Wà Gɛ̃amusu dikpɛpi kɛ̀ kí Yosia kpalablea wɛ̃̀ bao plasaide guuɛ.

Yosia gaa

(2Kia 23.28-30)

20 Yosia Lua kpɛ́ yãkɛkɛa gbɛa píi Egipiↄ kí Nɛko lɛ́ gɛ́ zĩkai Kaakemi, Uflata saɛ, ↄ̃ Yosia bↄ̀ gɛ̀wà ń zĩo. 21 Nɛko gbɛ̃́ↄ zĩ̀wà à mɛ̀: Yudaↄ kía, bↄ́mɛ wá daaai? I kɛ ḿmɛ ↄ̃ málɛ mↄ́ zĩkainnↄ gbão, ma ibɛɛↄnɛ. Lua mɛ̀ mà kɛ kpakpa. Lá a kumanↄ, ńsu kpaɛ̀o, kɛ́ asu n dɛo yã́i. 22 Kási Yosia i mikɛ̃wào, i yã́ pↄ́ Lua dà Nɛkoɛ a òɛ mao, ↄ̃ à azĩa lìlɛ, à gɛ̀wà ń zĩo Mɛgido gusalalau. 23 Kɛ́ kàzunaↄ kí Yosia pà, ↄ̃ a ò a ìwaↄnɛ: À ma sɛ tamanↄ, wà ma wiwiɛ we. 24 Ɔ̃ aà ìwapiↄ aà bↄ̀ a sↄ̃́go guu wà aà dà a sↄ̃́go plaade guu wà tàò Yelusalɛũ. À gà, ↄ̃ wà aà mia kpàkↄ̃i ń aà deziↄ. Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ aà gɛ ↄ́ↄlↄ̀ ḿpii.

25 Ɔ̃ Zelemii wɛ̃nalɛ dà ń Yosiao. E gbã gↄ̃ɛ ń nↄɛo lɛ̀sinaↄ ì lɛpi si Yosia yã́ musuɛ, tó aalɛ wɛ̃nalɛ sí. Ɔ̃ wɛ̃nalɛsia gↄ̃̀ fɛlɛkaa ũ Isaili bùsuu, lɛpiↄ ku wɛ̃nalɛ taalau.

26-27 Yosia yã́ kĩni pↄ́ a kɛ̀ za a daalɛawa e a midɛawa ku Isaili kíaↄ ń Yuda kíaↄ ladau ń gbɛ̃kɛ pↄ́ a kɛ̀ Diiɛ à zĩkɛ̀ yã́ pↄ́ kú aà ikoyã láuwao.

36

Yudaↄ kí Yoaaza

(2Kia 23.31-34)

1 Ɔ̃ Yudaↄ Yosia nɛ́ Yoaaza kpà kía ũ aà gbɛu Yelusalɛũ. 2 Yoaaza wɛ̃̀ bao ń àaↄ̃ode guu ↄ̃ à kpalablèu, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ mↄ àaↄ̃ɛ. 3 Ɔ̃ Egipiↄ kí Nɛko aà bↄ̀ kpalau Yelusalɛũ, ↄ̃ à mɛ̀ Yuda bùsudeↄ falubↄɛ ã́nusu tↄnu àaↄ̃ ń kĩnio ń vuao kiloo bla sↄosai. 4 À Yoaaza vĩ̀i Ɛliakiũ kpà Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ kía ũ, ↄ̃ à aà tↄ́ lìlɛɛ̀ Yoakiũ. Ɔ̃ à Ɛliakiũ dãuna Yoaaza kũ̀ tàò Egipi.*

Yudaↄ kí Yoakiũ

(2Kia 23.36-24.7)

5 Yoakiũ wɛ̃̀ baasↄode guu ↄ̃ à kpalablèu, à zↄ̃̀lɛ báawa† Yelusalɛũ wɛ̃̀ kuɛdoɛ. À yã́ pↄ́ Dii a Lua yeio kɛ̀. 6 Babɛli kí Nɛbukanɛza mↄ̀ lɛ̀lɛwà, à mↄgotɛ̃ gala kpàɛ̀ à taaànↄ Babɛli. 7 Nɛbukanɛza Dii kpɛ́ pↄeↄ sɛ̀lɛ tàò, a kàlɛ a bɛ Babɛli.‡ 8 Yoakiũ yã́ kĩniↄ ku Isaili kíaↄ ń Yuda kíaↄ ladau ń yãbɛ̃ɛ pↄ́ a kɛ̀ↄ ń vãi pↄ́ wa èwàↄ. Ɔ̃ aà nɛ́ Yɛkↄnia zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

Yudaↄ kí Yɛkↄnia ń kí Zedekiao

(2Kia 24.8-20, Zel 52.1-2)

9 Yɛkↄnia wɛ̃̀ bao plasaide guu ↄ̃ à kpalablèu, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ mↄ àaↄ̃ ń gↄↄ kwioɛ. À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀. 10 Kɛ́ í bↄ̀ ɛu, kí Nɛbukanɛza gbɛ̃́ↄ zĩ̀, ↄ̃ wà aà kũ̀ sùò Babɛli ń Dii kpɛ́ pↄ́ ↄdeↄ. À aà desɛ̃ Zedekia kpà Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ kía ũ.

11 Zedekia wɛ̃̀ bao ń mɛ̀ndoode guu ↄ̃ à kpalablèu, à zↄ̃̀lɛ báawa Yelusalɛũ wɛ̃̀ kuɛdoɛ. 12 À yã́ pↄ́ Dii a Lua yeio kɛ̀, i azĩa busa ãnabi Zelemii pↄ́ Dii yã'òɛɛo. 13 Kí Nɛbukanɛza tò à lɛgbɛ̃̀ɛ à mɛ̀ á sì ń Luao a bↄ aà kpɛo, ↄ̃ à bↄ̀ aà kpɛ. Aà swã́ gbãakũ̀, à gì ɛa sui Dii Isailiↄ Luawa fĩ́afĩa. 14 Ɔ̃ sa'on dↄaanaↄ ń gbɛ̃́ↄ dↄaanaↄ bↄ̀ Dii yã́ kpɛ sↄ̃, aa zɛ̀ ń yãbɛ̃ɛ pↄ́ buipãleↄ kɛ̀ↄ, aa kpɛ́ pↄ́ Dii dìlɛ a pↄ́ ũ gbãlɛ̀.

Yelusalɛũ dúuzↄ̃a

(2Kia 25.1-21, Zel 39.1-10, 52.3-11)

15 Dii an deziↄ Lua ìↄ ãnabiↄ zĩmá mↄ̀ↄmↄↄ, asa à a gbɛ̃́ↄ wɛ̃nagwà ń a kpɛ́o, 16 ↄ̃ aa Lua zĩnapiↄ kɛ̀ pↄ́ↄpↄↄ, aa sakà Luapi yã́u. Aa aà ãnabipiↄ àlafiikɛ̀ e aà pↄ gɛ̀ pàńzi, a weea vĩo. 17 Ɔ̃ à Babiloniↄ kía gbàɛmá, à gɛ̀ lɛ̀lɛmá. Kíapi ń ɛ̀waasoↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao Dii ua. Dii i ɛ̀waasoↄ ń wɛ̃́ndiaↄ wɛ̃nagwao ge maezↄ̃ↄↄ ge gbɛ̃ ziↄ, à ń náɛ̀ a ↄzĩɛ. 18 Ɔ̃ à Dii kpɛ́ pↄ́ↄ sɛ̀lɛ tàò Babɛli píi, a zↄ̃ↄ ń a nɛ́nao, ń Dii kpɛ́ àizɛɛↄ ń kí ń a ìwaↄ àizɛɛↄ píi. 19 Ɔ̃ aa tɛsↄ̃̀ Lua kpɛ́wa, aa Yelusalɛũ bĩ́i gbòo. Aa tɛsↄ̃̀ a ua maaↄwa, aa pↄ́ bɛɛɛdeↄ ↄ̃̀ↄkpà píi.

20 Kíapi gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ bɛ̃́ɛ, wi ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaooↄ kũ̀kũ zↄↄ ũ api ń a nɛ́ↄ, à tàńnↄ Babɛli e Pɛɛsiↄ gɛ̀ kpalablèò. 21 Isaili bùsu ĩ́ampakĩi è sa. Kɛ́ à gↄ̃̀ da gii, a ĩ́ampaa e wɛ̃̀ bàaↄ̃kwi gɛ̀ pàò, lá Dii dà Zelemiiɛ a òwa.§

Kilusi Isailiↄ gbaɛa

(Ɛza 1.1-4)

22 Pɛɛsiↄ kí Kilusi kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu ↄ̃ Dii tɛkpàaàgu, kɛ́ yã́ pↄ́ a dà Zelemiiɛ a ò e kɛ yã́i.* Ɔ̃ Kilusi kpàwakɛ̀ a bùsu gupiiu, ↄ̃ à gbàsa kɛ̃̀ láu à mɛ̀: 23 Yã́ pↄ́ ma Pɛɛsiↄ kí Kilusi má òn kɛ: Dii Lua Musude tò dṹnia kpala píi gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ, ↄ̃ a dìlɛmɛɛ mà kpɛdↄɛ Yelusalɛũ, Yuda bùsuu.† Á gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ aà gbɛ̃́ ũↄ, à fɛlɛ à á taanankɛ we, Dii á Lua iↄ kúánↄ.

* 1:4 2Sam 6.1-17

† 1:5 Bↄa 38.1-7

‡ 1:9 Daa 13.16, 28.14

§ 1:16 Iko 17.16

* 3:1 Daa 22.2

† 3:13 Bↄa 25.18-20

‡ 3:14 Bↄa 26.31

§ 3:17 Bee mɛ̀ ì ń zɛdↄ.

* 3:17 Bee mɛ̀ gbãa kuwà.

* 4:1 Bↄa 27.1-2

† 4:6 Bↄa 30.17-21

‡ 4:7 Bↄa 25.31-40

§ 4:8 Bↄa 25.23-30

* 5:1 2Sam 8.11

† 5:2 2Sam 6.12

‡ 5:10 Iko 10.5

§ 5:14 Bↄa 40.34-35

* 6:1 Soũ 18.11, 97.2

† 6:4 2Sam 7.1-13

‡ 6:6 2Sam 7.4-11

§ 6:9 2Sam 7.12-13

* 6:16 1Kia 2.4

† 6:18 Zĩn 7.48-50

‡ 6:42 Soũ 132.8-11

* 7:1 Lev 9.23-24

† 7:18 1Kia 2.4

‡ 7:21 2Kia 25.9

* 8:13 Bↄa 23.14-17

* 9:1 Mat 12.42

† 9:26 Daa 15.18

‡ 9:28 Iko 17.16

* 10:16 2Sam 20.1

* 18:16 Nao 27.17

† 18:18 Isa 6.1

‡ 18:18 Yob 1.6

§ 18:21 2Tɛs 2.11-12

* 20:7 Isa 41.8, Zaa 2.23

† 20:10 Iko 2.4-19

‡ 20:17 Bↄa 14.13-14, Iko 20.1-4

* 21:7 1Kia 11.36

† 21:8 Daa 27.40

* 23:3 2Sam 7.12

* 24:6 Bↄa 30.11-16

† 24:21 Mat 23.35, Luk 11.51

* 25:4 Iko 24.16

* 26:18 Nao 3.10

† 26:23 Isa 6.1

* 28:3 Iko 12.31

† 28:6 Isa 7.1

* 30:3 Nao 9.9-11

* 31:4 Nao 18.12-13, 21

* 33:2 Zel 15.4

† 33:4 2Sam 7.13

‡ 33:8 1Kia 9.3-5

* 34:1 Zel 3.6

† 34:5 1Kia 13.2

* 35:13 Bↄa 12.8

† 35:17 Bↄa 12.1-20

* 36:4 Zel 22.11-12

† 36:5 Zel 26.1-6

‡ 36:7 Dan 1.1-2

§ 36:21 Zel 25.11

* 36:22 Zel 29.10

† 36:23 Isa 44.28

Ɛzala

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

ƐZALA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Pɛɛsiↄ kí Kilusi Yudaↄ gbà zɛ́ aa gɛ́ Dii kpɛ́ kɛkɛ dↄi Yelusalɛũ (1). Gbɛ̃́ pↄ́ wà tàńnↄ yãa Babiloniↄ ɛ̀a lɛ́ tá ń bɛ (2). Yã́ sɛ̃́ia pↄ́ aa kɛ̀ an ɛa sua guu mɛ́ Lua gbagbakĩi kɛkɛ boa ũ, kɛ́ wàli e wàↄ sa'owà lán yãawa (3). Ãma Lua kpɛ́ kɛkɛ dↄa yã́ musu buipãleↄ íbɛlɛsɛ̀ńnↄ, ↄ̃ aa lɛ́kpãsãkɛ̀ Pɛɛsi gbãadeↄnɛ, kɛ́ wà e dↄ̃ tó aa ń gbá zɛ́ wà kpɛ́pi dↄ sĩanaɛ (4-6).

Bee gbɛa Pɛɛsiↄ kí Aatasasa sa'ona Ɛzala zĩ̀ we, ↄ̃ à lousisiyã vù Yelusalɛũ, a tò Yudaↄ nↄ̀sɛlìlɛ aa Lua yã́ kũ̀ ↄplapla. (7-10).

Ɛzala lá gbãakpà luanaaikɛa yã́waɛ ń kua gbãsĩsaio. Sa'ona Ɛzala wↄ́ↄ vĩ, ↄ̃ á kↄaikɛ̀ a tò gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛlìlɛ wà gↄ̃̀ luayãmanaↄ ũ. Ɛzala gↄↄ ↄ̃ Yudaↄ kɛ̀kɛ wà lousisiyã kũ̀ ↄplapla. Wɛ̃ↄ gɛ̃̀ dasi, a gbɛa ↄ̃ wà Yesu Kilisi ì.

1

Kilusi Isailiↄ gbaɛa

1 Pɛɛsiↄ kí Kilusi kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu Dii tɛkpàaàgu, kɛ́ yã́ pↄ́ a dà Zelemiiɛ a ò e kɛ yã́i.* Ɔ̃ Kilusi kpàwakɛ̀ a bùsuu píi, ↄ̃ à gbàsa kɛ̃̀ láu à mɛ̀: 2 Yã́ pↄ́ ma Kilusi, Pɛɛsiↄ kía má òn kɛ: Dii Lua Musude tò dṹnia kpala píi gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ, ↄ̃ a dìlɛmɛɛ mà kpɛdↄɛ Yelusalɛũ, Yuda bùsuu.† 3 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ aà gbɛ̃́ ũ á guu, Lua kuaànↄ, i ta Yelusalɛũ, Yuda bùsuu, i kpɛdↄ Dii Isailiↄ Lua pↄ́ dɛ Dii ũ Yelusalɛũɛ we. 4 An gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀piↄ saɛdeↄ dↄńlɛ ń ã́nusuo ń vuao ń àizɛɛↄ ń pↄtuoↄ ń Lua kpɛ́ pↄ́ aalɛ gɛ́ dↄi Yelusalɛũ gbaↄ.

5 Ɔ̃ Yudaↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ uabeleↄ ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ Lua tɛkpàńguↄ fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ Dii kpɛ́ dↄi Yelusalɛũ. 6 An saɛdeↄ ↄdàmá, aa ń gbá ã́nusu pↄ́ↄ ń vua pↄ́ↄ ń àizɛɛↄ ń pↄtuoↄ ń pↄ́ ↄdeↄ ń Dii kpɛ́ gbaↄ píi. 7 Ɔ̃ Pɛɛsiↄ kí Kilusi bↄ̀ ń Dii kpɛ́ pↄ́ pↄ́ Nɛbukanɛza sɛ̀lɛ yãa Yelusalɛũ a kàlɛ a tã́a kpɛ́uↄ. 8 A ò a ↄ'ulɛna Miledaɛ aà pↄ́piↄ nao aà kpa Yudaↄ kí Sesebazaawa, ↄ̃ a kɛ̀ màa. 9 Pↄ́piↄ dasin kɛ: Vua ta baakwi, ã́nusu ta ↄ̀aa sↄo, tapɛlɛnti baakwi mɛ̀ndosai, 10 vua imibↄ baakwi, ã́nusu imibↄ ↄ̀aa pla ń kwio, ta buipãle ↄ̀aa sↄo. 11 Vua ń ã́nusu taↄ fɛ̀lɛ píi ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo ń ↄ̀aa plao (5.400). Kɛ́ zĩ̀zↄpiↄ bↄ̀lɛ Babɛli aa sù Yelusalɛũ, ↄ̃ Sesebazaa mↄ̀ ń pↄ́piↄ píi.

2

Zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄ

1 Babɛli kí Nɛbukanɛza Isailiↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũ yãa, à tàńnↄ Babɛli, ↄ̃ an gbɛ̃eↄ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛpiu aa sù Yelusalɛũ, Yuda bùsuu sa, ↄ̃ baade tà a bɛ wɛ̃́lɛu. 2 An dↄaanaↄn kɛ: Zolobabɛli, Yesua, Nɛɛmii, Selaia, Leelaia, Maadose, Bilisã, Misipaa, Bigivai, Leuũ ń Baanao. Isaili gↄ̃ɛ pↄ́ sùↄ dasilɛn kɛ:

3 Palↄsi buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla ń baswaaↄ̃kwi ń plao (2.172). 4 Sefatia buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń baswaaↄ̃kwi ń plao (372). 5 Ala buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń baswaaↄ̃kwi ń sↄoo (775). 6 Paata Mↄabu bui pↄ́ dɛ Yesua ń Yoabuo buiↄ ũↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla ń ↄ̀aa síiↄ̃ ń kuɛplao (2.812). 7 Elaũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa soolo ń blakwi ń síiↄ̃o (1.254). 8 Zatu buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa síiↄ̃ ń basoplasↄoo (945). 9 Zakai buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń baswaaↄ̃o (760). 10 Bani buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń bla ń plao (642). 11 Bebai buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń bao ń àaↄ̃o (623). 12 Azegada buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa soolo ń bao ń plao (1.222). 13 Adonikaũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń bàaↄ̃sↄo ń mɛ̀ndoo (666). 14 Bigivai buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla ń bàaↄ̃ síiↄ̃saio (2.056). 15 Adini buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń blakwi ń síiↄ̃o (454). 16 Atee buiↄ gbɛ̃ↄn basↄo plasai (98). 17 Bezai buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basoolo ń àaↄ̃o (323). 18 Yola buiↄ gbɛ̃ↄn basↄokwi ń plao (112). 19 Asuũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń bao ń àaↄ̃o (223). 20 Gibaa buiↄ gbɛ̃ↄn basↄo sↄosai (95).

21 Bɛtɛlɛũdeↄ gbɛ̃ↄn basoolo ń àaↄ̃o (123). 22 Nɛtofadeↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃ síiↄ̃sai (56). 23 Anatodeↄ gbɛ̃ↄn basoolosↄo ń àaↄ̃o (128). 24 Azemavɛdeↄ gbɛ̃ↄn bla ń plao (42). 25 Kiliayaaliũdeↄ ń Kefiladeↄ ń Beelodeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basopla ń àaↄ̃o (743). 26 Lamadeↄ ń Gɛbadeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń bao ń mɛ̀ndoo (621). 27 Mimasadeↄ gbɛ̃ↄn basoolo ń plao (122). 28 Bɛtɛlideↄ ń Aideↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń bao ń àaↄ̃o (223). 29 Nɛbodeↄ gbɛ̃ↄn blakwi ń plao (52). 30 Magbisideↄ gbɛ̃ↄn baswaaↄ̃ síiↄ̃sai (156). 31 Elaũ pãle buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa soolo ń blakwi ń síiↄ̃o (1.254). 32 Aliũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basooloo (320). 33 Lodideↄ ń Adidadeↄ ń Onↄdeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basoolosↄoo (725). 34 Yelikodeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basoplasↄoo (345). 35 Senaadeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń baakwio (3.630).

36 Sa'ona bui pↄ́ sùↄn kɛ: Yesua bui Yedaia buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa síiↄ̃ ń baswaaↄ̃kwi ń àaↄ̃o (973). 37 Imɛɛ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo ń blakwi ń plao (1.052). 38 Pasuu buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa soolo ń blasↄo ń plao (1.247). 39 Aliũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo ń gɛ̃o ń plao (1.017).

40 Levii bui pↄ́ sùↄn kɛ: Odavia bui Yesua ń Kamiɛlio buiↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi ń síiↄ̃o (74). 41 Asafa bui lɛ̀sinaↄ gbɛ̃ↄn basoolosↄo ń àaↄ̃o (128). 42 Bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana pↄ́ dɛ Saluũ ń Ateeo ń Talemↄo ń Akubuo ń Atitao ń Sobaio bui ũↄ gbɛ̃ↄn basopla mɛ̀ndosai (139).

43 Gbɛ̃́ɛ beeↄ buiↄ mɛ́ Lua ua zĩkɛnaↄ ũ: Ziha, Asufa, Tabao, 44 Kelosi, Siaa, Padoni, 45 Lebana, Agaba, Akubu, 46 Agabu, Salemai, Anana, 47 Gideli, Gaaa, Leaia, 48 Lezini, Nɛkoda, Gaaũ, 49 Uza, Pasea, Besai, 50 Asena, Mɛuniũ, Nɛfusiũ, 51 Babuku, Akufa, Aluu, 52 Bazelu, Mɛida, Aasa, 53 Baakosi, Sisela, Tɛma, 54 Nɛzia ń Atifao.

55 Gbɛ̃́ɛ beeↄ mɛ́ Salomↄↄ zↄ̀blenaↄ buiↄ ũ: Sotai, Sofɛlɛ, Peludao, 56 Yala, Daakↄ̃, Gideli, 57 Sefatia, Atili, Pokɛlɛ Azebaiũ ń Amio. 58 Lua ua zĩkɛnapiↄ ń Salomↄↄ zↄ̀blenapiↄ kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla swaaↄ̃sai (392).

59 Gbɛ̃eↄ bↄ̀ Tɛmɛla ń Tɛlaasao ń Kelubuo ń Adↄ̃o ń Imɛɛo, ↄ̃ aai e ń buibↄkĩi ònɛ́o, tó Isailiↄn ń ũ. 60 Delaia ń Tobiao ń Nɛkodao buiↄnɛ, mɛ́ aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń blakwi ń plao (652). 61 Sa'ona bui pↄ́ dɛ Ɔbaia ń Akozio ń Baazilaio buiↄ ũ sù lↄ. Baazilaipi Galada bùsu gbɛ̃́ Baazilai nɛ́ sɛ̀ yãa, ↄ̃ à a ã̀nsuepi tↄ́ sɛ̀. 62 Gbɛ̃́piↄ ń tↄ́ wɛ̀ɛlɛ buibↄkĩi taalau, kási aai bↄwào, ↄ̃ wà gìnɛ́ ń sa'ozĩo. 63 Bùsu dↄaana ònɛ́, mɛ́ i kɛ sa'ona ń yã́ gwà ń Uliũo ń Tumiũo* bàasio, aasu sa'oblɛ bleo.

64 Gbɛ̃́piↄ píi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń plao ń ↄ̀aa doo ń baswaaↄ̃oɛ (42.360). 65 An zↄ̀blenaↄ gↄ̃ɛ ń nↄɛo ku lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla ń ↄ̀aa doo ń basopla àaↄ̃saio (7.337). Lɛ̀sinaↄ gↄ̃ɛ ń nↄɛo kúńnↄ lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do. 66 Aa sↄ̃́ vĩ mɛ̀n ↄ̀aa àaↄ̃ ń basopla síiↄ̃saio (736), sↄ̃baona ↄ̀aa do ń blasↄoo, 67 yiongo ↄ̀aa pla ń bla sↄosaio (435), zàa'ĩna ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ soolo ń ↄ̀aa àaↄ̃o ń basooloo (6.720).

68 Kɛ́ aa kà Dii kpɛ́ dↄkĩi Yelusalɛũ, an uabeleeↄ gbadàda, kɛ́ aa e Lua kpɛ́ kɛkɛ dↄò a gbɛu. 69 Aa gbadà kpɛ́ zĩ kpagolo guu ń gbãa lɛ́u, vua kiloo ↄ̀aa pla ń basↄoo (500), ã́nusu tↄnu àaↄ̃ ń sa'ona ulataoↄ basↄo. 70 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń lɛ̀sinaↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ń Lua ua zĩkɛnaↄ ń gbɛ̃pãleeↄ zↄ̃̀lɛzↄ̃lɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ wa kɛ̀kɛnɛ́ↄ guu, ↄ̃ Isaili kĩniↄ zↄ̃̀lɛ ń wɛ̃́lɛↄ guu.†

3

Dii gbagbakĩi boa

1 Kɛ́ wɛ̃̀ mↄ soplade kà, Isailiↄ sù zↄ̃̀lɛ ń wɛ̃́lɛↄ guu píi. Ɔ̃ aa kã̀aa Yelusalɛũ lán gbɛ̃́ mɛ̀ndowa. 2 Yozada nɛ́ Yesua ń a sa'on deeↄ ń Salatiɛli nɛ́ Zolobabɛlio ń a gbɛ̃́ Isailiↄ Lua gbagbakĩi bò, kɛ́ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ owà, lá Lua gbɛ̃́ Mↄizi ò a ikoyã guuwa. 3 Baa kɛ́ aalɛ vĩakɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú bùsupi guuↄnɛ, aa gbagbakĩipi bò a gbɛuɛ, ↄ̃ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò Diiwa kↄↄ ń oosio.* 4 Aa Lákpɛdↄa dikpɛkɛ̀ lá a ku lápi guuwa, aaìↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o lá gu lɛ́ dↄ, lá wà a lɛ́ dìlɛwa.† 5 Bee gbɛa aa sa pↄ́ wìↄ o gↄↄpii ò ń mↄ dafu pↄ́o ń dikpɛ pↄ́ Dii dìlɛↄ pↄ́o ń gba pↄ́ wì mↄoɛ̀ↄ.‡ 6 Mↄ soplade gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ ↄ̃ aa nà Dii gbagbaawa màa, baa kɛ́ wi aà kpɛ́ dↄ yãao.

7 Aa ↄ̃a kpà gbɛ̀'ãnaↄ ń li'ãnaↄwa, ↄ̃ aa pↄblea ń imiao ń nísio kpà Sidↄ̃deↄ ń Tiideↄwa, kɛ́ aa sɛdɛ lí zↄ̃zↄ̃ Libã bùsuu, aa yeye gɛò Zope daa ísiaa, lá Pɛɛsiↄ kía Kilusi ń gbá zɛ́wa. 8 An kaa Lua kpɛ́ dↄkĩi Yelusalɛũ wɛ̃̀ plaade mↄ plaade guu, Salatiɛli nɛ́ Zolobabɛli ń Yozada nɛ́ Yesuao nà zĩwa ń ń gbɛ̃́ kĩniↄ, sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛu aa sù Yelusalɛũↄ píi. Aa Levii bui pↄ́ kà wɛ̃̀ bao ge aa dɛaↄ dìlɛ Dii kpɛ́ zĩpi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ. 9 Yesua ń a buiↄ nàkↄ̃wa ń Kamiɛlio ń aà nɛ́ Odavia buiↄ, ↄ̃ aa gↄ̃̀ zĩpi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ ń Enadao ń aà buiↄ. Levii buiↄnɛ ḿpii. 10 Kɛ́ Dii kpɛbonaↄ lɛ́ kpɛ́pi ɛ̃ kpálɛ, sa'onaↄ zɛzɛ we sa'on pↄkasaↄ dadaa, aa ń kuuↄ kṹkũa, mɛ́ Levii nɛ́ Asafa buiↄ ku we lↄ ń sɛ̃́sɛ̃naↄ aa Dii táasilɛò, lá Isailiↄ kí Davidi ò yãawa.§ 11 Aa lɛsì aa Dii táasilɛ̀, aa aà sáaukpà aa mɛ̀: Dii maa, aà gbɛ̃kɛkɛa wá Isailiↄnɛ láaa vĩo. Ɔ̃ gbɛ̃́pii wii gbãa lɛ̀ aa Dii táasilɛ̀, kɛ́ wà Dii kpɛ́ ɛ̃ kpàlɛ yã́i. 12 Kási sa'on daside ń Levii buiↄ ń uabele pↄ́ zikũ̀ aa wɛsì kpɛ́ káaulɛↄ, kɛ́ aa kpɛ́pi ɛ̃boa è, aa búbuapɛ̀ɛ. Gbɛ̃́ dasideↄ sↄ̃ aalɛ pↄna wii lɛ. 13 Gbɛ̃e pↄna wii dↄ̃kↄ̃ɛ ń búbua pↄ́ wàlɛ pɛ́o lↄo, kɛ́ baade lɛ́ wii gbãa lɛ yã́i, mɛ́ wà kↄ̃fĩpi mà zã̀.

4

Íbɛlɛsɛa ń Dii kpɛbonaↄ

1 Kɛ́ Yudaↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ ibɛɛↄ mà zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄ lɛ́ kpɛ́ bo Dii Isailiↄ Luaɛ, 2 aa mↄ̀ Zolobabɛli ń uabeleↄ lè, aa ònɛ́: À to wà kpɛ́ boánↄ, asa wi á Lua kĩ́i wɛɛlɛ lááwa sↄ̃ɛ. Wiↄ aà gbagbaɛ za gↄↄ pↄ́ Asiliↄ kí Esaadↄ̃ sùwanↄ la.* 3 Ɔ̃ Zolobabɛli ń Yesuao ń Isaili uabele kĩniↄ ònɛ́: Wá Lua kpɛ́ boa dɛ á yã́ ũo. Wá wá pↄ́ bo Dii Isailiↄ Luaɛ wátɛ̃ɛ, lá Pɛɛsiↄ kí Kilusi dìlɛwɛ̃ɛwaɛ. 4 Ɔ̃ bùsupideↄ lɛ́ wɛɛlɛ Yudaↄ kãdɛ, aalɛ ĩadamá, kɛ́ aasu kpɛ́pi boo yã́i. 5 Aa fĩabò kía lɛdamadeↄnɛ za Kilusi gↄↄ e à gɛ̀ pɛ̀ Pɛɛsiↄ kí Daliusi kpalablegↄↄwa, ↄ̃ aa gìnɛ́ ń yã́ pↄ́ aalɛ yáo.

6 Aa lakɛ̃ Aasueluɛ† aà kpalablea daalɛgↄↄ, aa gbɛ̃́ pↄ́ kú Yelusalɛũↄ ń Yuda bùsuo píi káalakɛ̀ɛ̀. 7 Biselaũ ń Miledao ń Tabeelio ń ń gbɛ̃́ kĩniↄ lakɛ̃ Pɛɛsiↄ kí Aatasasaɛ lↄ aà kpalablegↄↄ. Aa kɛ̃̀ɛ̀ ń Sili yã́o, ↄ̃ wà a bↄↄlɛkɛ̀ɛ̀. 8 Bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ Leuũ ń a lakɛ̃na Simɛsaio lakɛ̃ kí Aatasasaɛ Yelusalɛũ yã́ musu lↄ aa mɛ̀: 9 Bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ Leuũ ń a lakɛ̃na Simɛsaio ń ń gbɛ̃́ kĩni Dinadeↄ ń Afaasatadeↄ ń Taapɛlideↄ ń Afaasideↄ ń Ɛlɛkideↄ ń Babɛlideↄ ń Susade pↄ́ bↄ̀lɛ Elaũ bùsuuↄ 10 ń gbɛ̃́ pↄ́ kía zↄ̃ↄ bɛɛɛde Asenapa ń bↄ́lɛ ń bùsuu aa ń zↄ̃́lɛzↄ̃lɛ Samali wɛ̃́lɛu ń Uflata baala gupãleuↄ, 11 wá Uflata baaladeↄ n zↄ̀blenaↄ mɛ́ lápi kɛ̃̀nɛ kí Aatasasa, wa mɛ̀:

12 Kí, ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ Yuda pↄ́ bↄ̀ n kĩ́i aa sù laↄ gɛ̀ lɛ́ Yelusalɛũ wɛ̃́lɛ vãi pãsĩpi kálɛ, aa ɛ̀a lɛ́ a bĩ́ibo lↄ, aalɛ a bɛzia fɛlɛ. 13 Kí, ǹyↄ̃ dↄ̃ lↄ, tó aa ɛ̀a wɛ̃́lɛpi kàlɛ aa a bĩ́ibò wa làa, aa falubↄnɛ lↄo ge ɛlɛ'ↄ̃a ge wɛ̃̀'ↄ̃a, aai n ↄ̃a pↄ́ ni si kɛ̃́sã. 14 Tia kɛ́wa kí, lá ḿmɛ ń wá ũ, i kũ wà n kpɛ eo. A yã́i wa láɛ bee kpã̀sãinɛ kɛ́ wà yã́pi onɛ. 15 Wɛɛlɛ n deziↄ láↄ guu ǹ gwa, ní e dↄ̃ lá wɛ̃́lɛpideↄ swã́ gbãa, aa ĩadà kíaↄwa ń bùsu gbãadeↄ. Za zi wɛ̃́lɛpideↄ yãkele kɛ̀ zài. Bee yã́ mɛ́ tò wà wɛ̃́lɛpi dúuzↄ̃̀i. 16 Kí, wálɛ onɛ, tó wà ɛ̀a wɛ̃́lɛpi fɛ̀lɛ, wà ɛ̀a a bĩ́ibò wa làa, ńyↄ̃ↄ pↄe vĩ Uflata baala lↄo.

17 Bee gbɛa kía lá kpã̀sãnɛ́ à mɛ̀: Bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ Leuũ ń a lakɛ̃na Simɛsaio ń á gbɛ̃́ kĩni pↄ́ kú Samali ń Uflata baaleↄ, ma fↄkpàwá. 18 Lá pↄ́ á kpã̀sãmɛɛ, wà a kyokɛ̀ wà a bↄↄlɛkɛ̀mɛɛ. 19 Má ò wà wɛɛlɛ lá ziↄ guu, ↄ̃ wa è sĩanaɛ, wɛ̃́lɛpideↄ ìↄ bↄ kíaↄ kpɛɛ. Za zi yãkeledeↄnɛ. 20 Kía zↄ̃ↄↄ kpalablè Yelusalɛũ we, aa gbãablè Uflata baaledeↄwa píi, wà falubↄ̀nɛ́ ń ɛlɛ'ↄ̃ao ń wɛ̃̀'ↄ̃ao. 21 À yãdilɛ gbɛ̃́piↄnɛ aa kã́mabo sa. Aasu ɛa wɛ̃́lɛpi vuo e mà ń gba lɛ́. 22 À laaika! Ásu niazĩkpa yã́pizio, kɛ́ vãipi su ↄta, aa wá ásookɛo yã́i.

23 Kɛ́ wà kí Aatasasa lápi kyokɛ̀, wà a bↄↄlɛkɛ̀ Leuũɛ ń a lakɛ̃na Simɛsaio ń ń gbɛ̃́ kĩniↄ, ↄ̃ aa fɛ̀lɛ gɛ̀ Yudaↄ lè Yelusalɛũ gↄ̃̀ↄ. Aa gìnɛ́ pãsĩpãsĩ aa mɛ̀ aa kã́mabo. 24 Beewa aa kã́mabò ń Lua kpɛ́ zĩ pↄ́ aalɛ kɛ Yelusalɛũo e Pɛɛsiↄ kí Daliusi kpalablea wɛ̃̀ plaade guu.

5

Tatɛnai lákɛ̃a kí Daliusiɛ

1 Ãnabi Age* ń ãnabi Zakali,† Ido nɛ́o ãnabikɛkɛ̀ Yuda pↄ́ kú Yelusalɛũↄ ń Yuda bùsuo píi ń Isailiↄ Lua tↄ́o. 2 Ɔ̃ Salatiɛli nɛ́ Zolobabɛli ń Yozada nɛ́ Yesuao fɛ̀lɛ nà Lua kpɛ́ boawa Yelusalɛũ.‡ Lua ãnabipiↄ kúńnↄ, aalɛ dↄńlɛ.§ 3 Wegↄ̃ↄ Uflata baala dↄaana Tatɛnai ń Setaa Bozenaio ń ń gbɛ̃́ↄ mↄ̀ ń lé, aa ń lá aa mɛ̀: Démɛ á gbá zɛ́ à kpɛ́ɛ bee kɛkɛ boi? 4 Aa gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ kpɛ́pi boↄ tↄ́ gbɛ̀a lↄ. 5 Ń beeo Lua lɛ́ wɛ́tɛ Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄzi, ↄ̃ aai onɛ́ aa kã́maboo. Aa mɛ̀ wà lɛ́kpãsãkɛ Daliusiɛ gĩa, aai lá pↄ́ a kɛ̃ a yã́ musu e. 6 Uflata baala dↄaana Tatɛnai ń Setaa Bozenaio ń ń gbɛ̃́ Pɛɛsi buiↄ lakɛ̃, ↄ̃ aa kpã̀sã kí Daliusiɛ. 7 Lɛ́kpãsã pↄ́ aa kɛ̀ɛ̀n kɛ, aa mɛ̀:

Kí Daliusi, wa fↄkpàma maamaa. 8 Kí, ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ wa gɛ Yuda bùsuu e Lua zↄ̃ↄde kpɛ́u. Wàlɛ kpɛ́pi bo ń gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛↄ, wàlɛ lí da kpɛ́pi gĩↄwa. Wàlɛ zĩpi kɛ ń laaio, àlɛ táa'o. 9 Wa yãlàla ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa wa mɛ̀: Démɛ á gbá zɛ́ à kpɛ́ɛ bee kɛkɛ boi? 10 Wa ń tↄ́ gbɛ̀a kɛ́ wà e onɛ, ↄ̃ wa ń dↄaanapiↄ tↄ́ dàlau. 11 Lá aa yã́zãsìwán kɛ: Aa mɛ̀ musu ń zĩ́lɛo Lua zↄ̀blenaↄn ń ũ. Kpɛ́ pↄ́ wa bò yãa à wɛ̃ kɛ̀, ↄ̃ wa kɛ̀kɛ lɛ́ bo lↄ. Isailiↄ kí zↄ̃ↄ mɛ́ bò yãa. 12 Aa mɛ̀ ń deziↄ Lua Musude pↄ fɛ̀lɛ, ↄ̃ à ń ná Babiloni bui Nɛbukanɛza, Babɛli kíaɛ a ↄzĩ, ↄ̃ à kpɛ́pi wìwi à gbɛ̃́piↄ sɛ̀lɛ tàńnↄ Babɛli.* 13 Bee gbɛa Babɛli kí Kilusi kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu à yãdìlɛ à mɛ̀ wà ɛa Lua kpɛ́pi bo lↄ. 14 Baa vua ń ã́nusu pↄ́ pↄ́ Nɛbukanɛza sɛ̀lɛ Lua kpɛ́u Yelusalɛũ, a kàlɛ a tã́akpɛu Babɛliↄ, kí Kilusi bↄ̀lɛ kpà Sesebazaa pↄ́ à aà dìlɛ bùsu dↄaana ũwaɛ.† 15 A òɛ̀ aà pↄ́piↄ sɛ gɛ kálɛ Lua kpɛ́u Yelusalɛũ, tó wà kpɛ́pi kɛ̀kɛ dↄ̀. 16 Ɔ̃ Sesebazaa mↄ̀ Lua kpɛ́ ɛ̃ kpàlɛ. Wàlɛ kpɛ́pi bo za gↄↄ beeɛ e gbã, kási i láa yãao. 17 Kí, tó à kɛ̀nɛ maa, lá wɛɛlɛ kíaↄ lákalɛkĩi Babɛli, ní gwa tó kí Kilusi yãdìlɛ wà Lua kpɛ́ dↄ Yelusalɛũɛ. Lá ń è, ní lɛ́kpãsãkɛwɛ̃ɛ.

6

Daliusi yãdilɛa Lua kpɛ́ boa yã́ musu

1 Kí Daliusi yãdìlɛ, ↄ̃ wà lápi wɛ̀ɛlɛ taala pↄ́ wa kàlɛ Babɛli lákalɛkĩiↄ guu. 2 Ɔ̃ wà bↄ̀ lá kooawa Ɛbatana wɛ̃́lɛ bĩ́ideu Mɛdɛ bùsuu. Yã́ɛ bee ku a guu, kɛ́ asu sã́ńguo yã́i:

3 Kí Kilusi kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu à yãdìlɛ Lua kpɛ́ pↄ́ kú Yelusalɛũ musu, à mɛ̀ wà kpɛ́pi dↄ sa'okĩi ũ. Wà a ɛ̃bo a lɛsĩ ká gã̀sĩsuu bàaↄ̃, a yàasa gã̀sĩsuu bàaↄ̃. 4 Wàli gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ di àaↄ̃, lí mɛ̀ndo, gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ àaↄ̃, lí mɛ̀ndo. Wa a fĩabo ń kibɛ ↄ̃ao. 5 Vua ń ã́nusu pↄ́ pↄ́ Nɛbukanɛza sɛ̀lɛ Lua kpɛ́u Yelusalɛũ à sùò Babɛliↄ sↄ̃, wa ɛa gɛ kálɛ a gbɛu Lua kpɛ́u Yelusalɛũ.

6 Ɔ̃ kí Daliusi lɛ́kpãsãkɛ̀ à mɛ̀: Tiasa Uflata baale dↄaana Tatɛnai ń Setaa Bozenaio ń á gbɛ̃́ pↄ́ kú Uflata baa weↄ, à ázĩa ga we. 7 À Lua kpɛ́ dↄ̀na dãↄ to tɛɛɛ. À to Yudaↄ dↄaana ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ Lua kpɛ́pi kɛkɛ dↄ. 8 Málɛ yã́ pↄ́ ásu kɛ Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ Lua kpɛ́pi dↄa musu dilɛɛ́. À pↄ́ pↄ́ aa yeiↄ sɛ́lɛ ma làasiu we ń Uflata baale falu pↄ́ wa bↄ̀o, í kpámá píi, kɛ́ zĩpi su zɛ lↄo yã́i. 9 Pↄ́ pↄ́ aa yei píi, zugaae, sãsakao, sãnɛbↄlↄ pↄ́ aaì Lua Musude gbagbaò, pↄ́wɛna, wisi, vɛ̃ɛ, nísi, àↄ kpa Yelusalɛũ sa'onaↄwa lá gu lɛ́ dↄ lá aa gbɛ̀awáwa pãkpaisai, 10 kɛ́ aa e sa pↄ́ kà Lua Musudegu owà, aai wabikɛwàmɛɛ ń ma nɛ́ↄ. 11 Tó gbɛ̃e yã́ pↄ́ má dìlɛɛ bee lìlɛ, wa ade kpɛ́ lí wo, wi aà pawà wà pɛ́lɛ, wi aà bɛ kɛ tufua ũ. 12 Tó kíae ge buie lɛ́ wɛɛlɛ yã́pi lilɛ ge àlɛ wɛɛlɛ Lua kpɛ́ pↄ́ kú Yelusalɛũpi wí, Lua pↄ́ tò a tↄ́ kú gupiwa, aà ade fu. Ma Daliusi mámɛ ma yã́pi dìlɛ. Wà zĩkɛwà maamaa.

Lua kpɛ́ sakɛ̃a

13 Kɛ́ kí Daliusi lɛ́kpãsãpi kɛ̀ màa, Uflata baala dↄaana Tatɛnai ń Setaa Bozenaio ń ń gbɛ̃́ↄ yã́pi kɛ̀ ń laaio. 14 Ɔ̃ Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kpɛdↄa lɛ́ gɛ́ aɛ lá ãnabi Age* ń ãnabi Zakali Ido nɛ́o† ãnabikɛkɛ̀wa. Aa kpɛ́pi dↄ̀ wa làa lá Isailiↄ Lua òwa, lá Pɛɛsiↄ kíaↄ Kilusi ń Daliusio ń Aatasasao a yãdìlɛwa. 15 Aa Lua kpɛ́ mìdɛ Adaa gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ kí Daliusi kpalablea wɛ̃̀ soolode guuɛ. 16 Ɔ̃ Isailiↄ Lua kpɛ́ sakɛ̃̀ ń pↄnao, sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń gbɛ̃́ kĩni pↄ́ sù ń zĩ̀zↄkɛoↄ píi. 17 Lua kpɛ́ sakɛ̃api yã́i aa sa'ò ń zuswanaↄ mɛ̀n basↄo ń sãsakaoↄ mɛ̀n ↄ̀aa do ń sãnɛbↄlↄↄ mɛ̀n ↄ̀aa pla, ↄ̃ aa sa'ò ń blesanaↄ mɛ̀n kuɛpla Isaili bui dasilɛu ampii duun awakpabↄ ũ. 18 Aa sa'onaↄ dìlɛdilɛ gã ń gão, mɛ́ aa Levii buiↄ dìlɛdilɛ gã ń gão lↄ, kɛ́ aa zĩkɛ Luaɛ Yelusalɛũ, lá a ku Mↄizi lá guuwa.

19 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́, zĩ̀zↄ pↄ́ sùpiↄ Gɛ̃amusu dikpɛ‡ kɛ̀. 20 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ gbãbↄ̀ ńzĩaɛ aa gↄ̃̀ gbãlɛsai ḿpii, ↄ̃ aa Gɛ̃amusu sã kòlokpakpa zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄnɛ ń ń sa'on deeↄ pↄ́o ń ńzĩa pↄ́o. 21 Isaili zĩ̀zↄ pↄ́ sùpiↄ mɛ́ sò ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛa buipãleↄ yã́ musu tò, aalɛ Dii Isailiↄ Lua kĩ́i wɛɛlɛↄ. 22 Ɔ̃ aa Kàaso dikpɛkɛ̀ ń pↄnao e gↄↄ sopla. Dii tò an pↄ kɛ̀na, asa a tò Asiliↄ kía nↄ̀sɛlìlɛ ń yã́ musuɛ, ↄ̃ à dↄ̀ńlɛ a kpɛdↄa zĩ guu, Isailiↄ Luapi.

7

Ɛzala sua Yelusalɛũ sↄukɛa

1-5 Yã́ beeↄ gbɛa Pɛɛsiↄ kí Aatasasa kpalablegↄↄ Ɛzala bↄ̀ Babɛli à sù. Sa'onkia Aalona mɛ́ Ɛleazaa ì, Ɛleazaa Finɛasi ì, Finɛasi Abisua ì, Abisua Buki ì, Buki Uzi ì, Uzi Zelaia ì, Zelaia Mɛlaio ì, Mɛlaio Azalia ì, Azalia Amalia ì, Amalia Aitubu ì, Aitubu Zadoki ì, Zadoki Saluũ ì, Saluũ Ilikia ì, Ilikia Azalia ì, Azalia Selaia ì, ↄ̃ Selaia Ɛzalapi ì. 6 Ɛzalaá yãdanɛdeɛ, a Mↄizi ikoyã pↄ́ Dii Isailiↄ Lua dìlɛ dↄ̃ sã́asã. Lá Dii aà Lua ↄkùaàla, kía pↄ́ pↄ́ à a wabikɛ̀wa kpàwà píiɛ. 7 Kí Aatasasa kpalablea wɛ̃̀ soplade guu Isailieↄ sù Yelusalɛũ lↄ. Sa'onaↄ kú ń guu ń Levii buiↄ ń lɛ̀sinaↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ń Lua ua zĩkɛnaↄ. 8 Ɛzala kà Yelusalɛũ kí kpalablea wɛ̃̀ soplade mↄ sↄode guu. 9 À fɛ̀lɛ Babɛli mↄ sɛ̃́ia gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ɛ, ↄ̃ à kà Yelusalɛũ mↄ sↄode gↄↄ sɛ̃́iazĩ. Aà Lua ↄ kuaàla, 10 asa Ɛzala mɛkpà Dii ikoyã wàaipaawa ń a kɛao, kɛ́ à e aà yãdilɛnɛↄ ń aà ikoyãↄ dada Isailiↄnɛ.

Lá pↄ́ kí Aatasasa kpà Ɛzalawa

11 Taala pↄ́ kí Aatasasa kpà sa'on Ɛzala pↄ́ ì Dii yãdilɛaↄ ń aà yãdilɛnɛↄ da Isailiↄnɛwa yã́n kɛ: 12 Aatasasa, kíaↄ kía mɛ́ láɛ bee kɛ̃̀ sa'ona Ɛzala, Lua Musude ikoyãdanaɛ. Ma fↄkpàma. 13 Ma yãdìlɛ ma mɛ̀ Isaili bui ge sa'ona ge Levii bui pↄ́ kú ma bùsuu aa ye gɛnnↄ Yelusalɛũↄ píi, aa gɛ́. 14 Mapi ń ma lɛdamade gbɛ̃ↄn soplaↄ mɛ́ n gbaɛ, kɛ́ ǹ gɛ́ Yelusalɛũ ń Yuda bùsuo píi yã́ gwagwai n Lua ikoyã pↄ́ ń kũa musu. 15 Ãnusu ń vua pↄ́ mapi ń ma lɛdamadeↄ wa Isailiↄ Lua pↄ́ aà bɛ ku Yelusalɛũ gbà sɛ́lɛ wà gɛò 16 ń ã́nusuo ń vua pↄ́ ń è Babɛli bùsuuo píi ń pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ↄ ń sa'onaↄ kpà ń Lua kpɛ́ pↄ́ ũ Yelusalɛũo. 17 Zuswanaↄ ń sãsakaoↄ ń sãnɛbↄlↄↄ lúlu ń ↄ̃apio n laaiwa, ní sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oò n Lua kpɛ́ gbagbakĩiwa Yelusalɛũ ń pↄ́wɛnti gbao ń imia gbao. 18 Mpi ń n gbɛ̃́ↄ à kɛ ń ã́nusuo ń vua pↄ́ gↄ̃̀o lá à kɛ̀ɛ́ maawa, lá á Lua yeiwa. 19 Pↄ́ pↄ́ wà nànɛ n ↄzĩ lousisia Lua kpɛ́u pↄ́ ũↄ kpa n Luapiwa Yelusalɛũ. 20 Tó ń ye Lua kpɛ́ pↄ́ kĩniↄi, tó a kɛkɛa gↄ̃̀ n yã́ ũɛ, sɛ ma làasiu we. 21 Mámɛmaa kí Aatasasa, ma yãdìlɛ Uflata baale ↄ'ulɛnaↄnɛ píiɛ. À wabi pↄ́ sa'ona Ɛzala, Lua Musude ikoyãdana kɛ̀wá kpawà gↄ̃̀ↄ píi. 22 Ãnusu su dɛ tↄnu àaↄ̃ao. Pↄ́wɛna su dɛ tↄnu baakwiao. Vɛ̃ɛ ń nísio su dɛ litili ↄ̀aa baobaoao. Wisi sↄ̃, lá a yei lɛ́u. 23 Lá Lua Musude dìlɛ píi, à kpa gↄ̃̀ↄ aà kpɛ́ pↄ́ ũ, kɛ́ asu kpɛ̃nɛkɛ ń ma kíakɛo ge ma nɛ́ↄo. 24 Àↄ dↄ̃ sↄ̃ kɛ́ á zɛvĩ à falu ge ɛlɛ'ↄ̃a ge wɛ̃̀'ↄ̃a sí Lua ua zĩkɛnaↄ ge sa'onaↄ ge Levii buiↄ ge lɛ̀sinaↄ ge bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ge zĩkɛnpãleↄwao.

25 Mpi sↄ̃ Ɛzala, yã́kpalɛkɛnaↄ ń yãgↄ̃gↄ̃naↄ dilɛdilɛ ↄ̃nↄ pↄ́ n Lua kpàma lɛ́u, kɛ́ aa yãkɛkɛ a zɛ́wa gbɛ̃́ pↄ́ kú Uflata baaleↄnɛ píi. Aaↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa n Lua ikoyã dↄ̃ↄ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̃oↄ sↄ̃, dadanɛ́. 26 Gbɛ̃́ pↄ́ n Lua ikoyã ń bùsu ikoyão kũa ↄplaplao, wa yãdaaàla, aà dɛa ge aà ya bↄa bùsuu ge aà àizɛɛ siawà ge aà daakpɛun nò.

27 Ɔ̃ Ɛzala mɛ̀: Wà Dii wá deziↄ Lua sáaukpa! À làasoo maa dà kíɛ a sↄ̃u, ↄ̃ kípi gbãakpà aà kpɛ́ pↄ́ kú Yelusalɛũwa màa. 28 A tò ma yã́ kà kía ń a lɛdamadeↄgu ń aà ìwa gbãaↄ píi. Lá Dii ma Lua ↄ kuamala, ma sↄ̃dìlɛ, ↄ̃ ma Isaili dↄaanaↄ kã̀aa aa gɛmanↄ.

8

Uabele pↄ́ sù ń Ɛzalaoↄ

1 Uabele pↄ́ wa bↄ Babɛli bùsuu Aatasasa kpalablegↄↄ wa su sãnuↄ tↄ́ↄn kɛ ń ń buibↄkĩio:

2 Finɛasi buiↄ uabele Geesoũ,

Itamaa buiↄ uabele Daniɛli,

Davidi buiↄ uabele Atusu.

3 Palↄsi bui Zakali ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn basoplakwi.

4 Paata Mↄabu bui Zelaia nɛ́ Ɛlioenai ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do.

5 Zatu bui Yaaziɛ nɛ́ Sekania ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄoo.

6 Adini bui Yonatãa nɛ́ Ɛbɛdɛ ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn blakwi.

7 Elaũ bui Atalia nɛ́ Yesaia ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi.

8 Sefatia bui Mikaila nɛ́ Zebadia ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn basiiↄ̃.

9 Yoabu bui Yeiɛli nɛ́ Obadia ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń gɛ̃o ń àaↄ̃o.

10 Bani bui Yosifia nɛ́ Selomi ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn baswaaↄ̃.

11 Bebai bui Bebai nɛ́ Zakali ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn baasↄo ń àaↄ̃o.

12 Azegada bui Akatã nɛ́ Yohanani ń a gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn basↄokwi.

13 Adonikaũ bui pↄ́ sù gbɛzãↄ, Ɛlifele ń Yeiɛlio ń Semaiao ń ń gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃.

14 Bigivai buiↄ Zakuu ń Utaio ń ń gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi.

Ɛzalaↄ daa Yelusalɛũ zɛ́u

15 Ma ń kãaa swa pↄ́ ì dↄ Aavai, ↄ̃ wa bòokpà we gↄↄ àaↄ̃. Kɛ́ ma gbɛ̃́ↄ fãnkɛ ń sa'onaↄ, má è Levii buiↄ kú ń guuo. 16 Ɔ̃ ma dↄaanaɛ beeↄ sìsi: Ɛliɛzɛɛ, Aliɛli, Semaia, Ɛlenatã, Yalibu, Ɛlenatã, Natã, Zakali ń Mɛsulaũo. Ma yãdanɛdeↄ Yoialibu ń Ɛlenatão sìsi lↄ. 17 Ma ń zĩ́ Ido pↄ́ dɛ dↄaana ũ gu pↄ́ wì mɛ Kasifia kĩ́i. Ma yã́ pↄ́ aa oɛ̀ ń aà gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ dànɛ́, kɛ́ aa suwɛ̃ɛ ń wá Lua ua zĩkɛnaↄ. 18 Lá wá Lua ↄ kuawála maannↄ, aa sùwɛ̃ɛ ń gbɛ̃́ laaideo, Levii tↄũna Mali bui Selebia ń aà nɛ́ↄ ń aà dãunaↄ gbɛ̃ↄn bao plasai. 19 Aa sù ń Mɛlali buiↄ Asabia ń Yesaiao lↄ ń ń dãunaↄ ń ń nɛ́ↄ gbɛ̃ↄn bao. 20 Aa sù ń Lua ua zĩkɛna pↄ́ Davidi ń a ìwaↄ ń dílɛ aa dↄ Levii buiↄlɛↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń baoo. Wà ń tↄ́ dàlau ḿpii.

21 Ma lɛye kpàwakɛ̀ Aava swa saɛ we, kɛ́ wà wázĩa busa wá Luaɛ, wí tá na wabikɛwà wápiↄ ń wá nɛ́ↄ ń wá àizɛɛↄ yã́ musu. 22 Ma sosaↄ ń sↄ̃deↄ gbɛaa kíawa aa kàedawázi zɛ́u ibɛɛↄ yã́i oa widɛ̀, asa wá ò kíaɛ wa mɛ̀: Wá Lua ì ↄku gbɛ̃́ pↄ́ aaì a kĩ́i wɛɛlɛↄla maannↄɛ, ↄ̃ ì a pↄkũma zↄ̃ↄ bↄbↄ gbɛ̃́ pↄ́ pãkpàaziↄwa. 23 Wa lɛyè wa wabikɛ̀ wá Luawa yã́piↄ musu, ↄ̃ a sìwanↄ.

24 Ma sa'on dↄaanaↄ sɛ̀ gbɛ̃ↄn kuɛpla ń Selebiao ń Asabiao ń ń gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn kwi. 25 Ɔ̃ ma ã́nusu ń vuao yↄ̃̀nɛ́ kiloowa ń pↄ́ pↄ́ kí ń a lɛdamadeↄ ń aà ìwaↄ ń Isaili pↄ́ kú weↄ a labakɛ̀ wá Lua kpɛ́ gba ũo. 26 Wa ã́nusu yↄ̃̀nɛ́ kiloowa tↄnu bao ń plao ń ã́nusu pↄ́ↄ tↄnu àaↄ̃ ń vuao tↄnu àaↄ̃. 27 Vua taↄ ku lↄ mɛ̀n bao, aa kà kiloo swaaↄ̃, mɛ́ mↄgotɛ̃ ta maa tɛkɛaↄ ku mɛ̀n pla, a bɛɛɛ kà vuawa. 28 Má ònɛ́: Ápiↄ ń pↄ́piↄá Dii pↄ́ɛ. Ãnusu ń vuaoá pↄ́ pↄ́ wà Dii á deziↄ Lua gbàɛ. 29 À itɛ̃kɛ à pↄ́piↄ dↄ̃́a e a gɛ yↄ̃ kiloowa Dii kpɛ́ kpɛ́nɛↄ guu Yelusalɛũ sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń uabeleↄ wáa. 30 Ɔ̃ sa'onaↄ ń Levii buiↄ ã́nusu ń vuao ń pↄ́ pↄ́ wa yↄ̃̀ kiloowapiↄ sì aa gɛò wá Lua kpɛ́u Yelusalɛũ. 31 Wa fɛlɛ Aavai, wa da Yelusalɛũ zɛ́u mↄ sɛ̃́ia gↄↄ kuɛpladezĩ. Wá Lua ↄkùwála, à kàedàwázi zɛ́u ibɛɛↄ ń kpã́iwɛliwɛↄ yã́i. 32 Kɛ́ wa ka Yelusalɛũ, wa kã́mabò we gↄↄ àaↄ̃. 33 A gↄↄ síiↄ̃de zĩ́ wa ã́nusu ń vuao ń pↄ́piↄ yↄ̃̀ kiloowa wá Lua kpɛ́u, ↄ̃ wá kpà sa'ona Ulia nɛ́ Mɛlemↄwa. Finɛasi nɛ́ Ɛleazaa kuaànↄ ń Yesua nɛ́ Yozabao ń Binui nɛ́ Nↄadiao. Levii buiↄnɛ ḿpii. 34 Wà apii nào wa yↄ̃̀ kiloowa, ↄ̃ wà a gbia lɛ́ dàlau zĩbeezĩ. 35 Ɔ̃ zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò'o Isailiↄ Luawa, zuswana kuɛpla Isaili bui píi pↄ́ ũ, sãsakao basↄo síiↄ̃sai, sãnɛbↄlↄↄ basiiↄ̃ àaↄ̃sai, blesanaↄ kuɛpla duun awakpabↄ ũ. Wà sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òò Diiwa píiɛ. 36 Wà yã́ pↄ́ kía dìlɛ taala kpà aà ìwaↄ ń Uflata baala dↄaanaↄwa, ↄ̃ aa gbãkà Isailiↄnɛ ń Lua kpɛ́ dↄao.

9

Isailiↄ buipãleↄ sɛa nↄ ũ

1 Yã́pi kɛa gbɛa kíaↄ mↄ̀ ma kĩ́i aa mɛ̀: Wá gbɛ̃́ↄ ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ aai kɛ̃kↄ̃wa ń bui pↄ́ liaawáziↄ ń ń yãbɛ̃ɛkɛaↄo, Kanaaↄ, Itiↄ, Pɛliziↄ, Yebusiↄ, Amↄniↄ, Mↄabuↄ, Egipiↄ ń Amↄleↄ. 2 Aa nↄsɛ̀ ń guu, aa sɛ̀ ń nɛ́ↄnɛ lↄ. Aa wá bui pↄ́ wá dɛ Lua gbɛ̃́ ũↄ kɛ̀ kↄ̃gbɛ̃ ũ ń bui pↄ́ liaawáziↄ. Kíaↄ ń dↄaanaↄ mɛ́ bↄ̀ Lua kpɛ màa. 3 Kɛ́ ma yã́pi mà, ma a ula ń ma ulataoo gà má kɛ̃̀, ma a mikãeↄ ń ma lɛkãna kã́eↄ wò. Ɔ̃ ma zↄ̃lɛ, yã́pi dìa. 4 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ yã́ pↄ́ Isailiↄ Lua ò vĩa vĩↄ kã̀aamazi píi zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄ bↄa Lua kpɛpi yã́i. Lá yã́pi dìa, ma gↄ̃ zↄ̃lɛa we e sa oosi ogↄↄ. 5 Kɛ́ sa oosi ogↄↄ kà, ma fɛlɛ mazĩa busaa guu, ma ula ń ma ulataoo kɛ̃a, ↄ̃ ma gɛ kulɛ ma kosowa, ma a ↄ pòopoo Dii ma Luaɛ 6 ma mɛ̀:

Ma Lua, wí ma kũ, ma gɛɛ gↄ̃̀ kpa ma wɛ́i. Ma Lua, má fↄ̃ wɛ́sɛ mà n gwao, asa wá duuna kùwála, wá tàaeↄ zↄ̃̀ma. 7 Za wá deziↄ gↄↄ e ń a gbão wá tàae zↄ̃ↄ. Wá duuna yã́i ↄ̃ n wá ná buipãleↄ kíaↄnɛ ń ↄzĩ, wápiↄ ń wá kíaↄ ń wá sa'onaↄ, ↄ̃ aa wá gbɛ̃eↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao, aa wá gbɛ̃eↄ kũ̀ zĩ̀zↄↄ ũ, aa wá pↄ́ↄ nàaa, ↄ̃ wí wá kṹ lá à wá kṹ gbãɛwa. 8 Dii wá Lua, tia kɛ́wa n wá wɛgwà gĩa yↄↄ, n gbɛ̃́ kↄ̃naↄ tòwɛ̃ɛ, ↄ̃ ń wá gbá tepɛkĩi n kpɛ́u. Wá Lua, ń tò wá oa wèe, n wá lɛ́ ń láo yↄↄ wá zↄbleu. 9 Wá Lua, baa kɛ́ zↄↄn wá ũ, ni wá tó wá zↄbleuo. Ń tò Pɛɛsiↄ kíaↄ gbɛ̃kɛkɛ̀wɛ̃ɛ. N wá lɛ́ ń láo, ↄ̃ wa n kpɛ́ gbooaↄ kɛ̀kɛ wá dↄ̀. Wá Lua, n kàedàwázi Yelusalɛũ ń Yuda bùsuo píi. 10 Tia kɛ́wa wá Lua, yã́ kpele wá fↄ̃ onɛ lↄi? Asa wa pãkpà n yã́ 11 pↄ́ ń dìlɛ n zↄ̀blena ãnabiↄnɛ aa òↄziɛ. Aa mɛ̀ bùsu pↄ́ wá deziↄ lɛ́ gɛ́ síi dɛ bùsu pↄ́ gbãlɛ̀ bui pↄ́ kú weↄ yãbɛ̃ɛkɛa yã́i ũɛ. An bↄlↄ bùsupi pà za a lɛ́le ń a lɛ́lao an yãbɛ̃ɛkɛa yã́iɛ. 12 Aa mɛ̀ wásu wà wá nɛnↄɛↄ kpã́sãmáo, mɛ́ wásu ń nↄ sɛ́ wá nɛ́ↄnɛo. Wásu wɛdↄ ń aafia ń ń gwea maaozi bauo, kɛ́ wà e gbãakũ, wí bùsu pↄmaaↄ ble, wà tó wá nɛ́ↄnɛ e gↄↄpii.* 13 Yã́piↄ wá lé píi wá vãikɛa ń wá tàae zↄ̃ↄo yã́iɛ. Ń beeo wá Lua, ni ĩadawá e wá duuna lɛ́wao, n gbɛ̃́ kↄ̃naↄ tòwɛ̃ɛ kɛ́wa. 14 Ɔ̃ wa ɛa n yãdilɛaↄ gbòo, wa bui yãbɛ̃ɛkɛnaↄ sɛ̀ nↄ ũ. Lá wá kɛ̀ màa, n pↄ a pawázi, ní wá dɛdɛ míↄmiↄɛ, gbɛ̃́ kↄ̃nae a bↄ lↄo. 15 Dii Isailiↄ Lua, n yã́ kuɛ, ↄ̃ wa gↄ̃ gbãgbɛ̃ kↄ̃naↄ ũ. Tàaedeↄn wá ũ. A yã́i wá gbɛ̃e a fↄ̃ wɛsɛ à n gwao.

10

Isailiↄ ń duunaↄ oa Luaɛ

1 Gↄↄ pↄ́ Ɛzala lɛ́ lousisi màa, a kúlɛa Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ, àlɛ ń duunaↄ o Luaɛ, àlɛ ↄ́ↄlↄ, Isailiↄ kã̀aaaàzi dasidasi, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń nɛ́fɛ̃nɛnaↄ, ↄ̃ aalɛ ↄ́ↄlↄ maamaa. 2 Ɔ̃ Elaũ bui Yeiɛli nɛ́ Sekania fɛ̀lɛ yã'ò Ɛzalaɛ à mɛ̀: Wa bↄ wá Lua kpɛ, wa bui pↄ́ liaawáziↄ sɛ̀ nↄ ũ. Ń beeo bↄkĩi kú wá Isailiↄnɛ e tia. 3 Wà lɛdoũkɛ ń wá Luao sa, wí nↄɛpiↄ ya ń ń nɛ́ↄ, lá n a lɛdàwáwa, mpi ń gbɛ̃́ pↄ́ aa wá Lua yãdilɛaↄ vĩa vĩↄ. Wà kɛ lá aà ikoyã'òwa. 4 Fɛlɛ! À gↄ̃̀ n yã́ ũɛ. Wa zɛnnↄɛ. Sↄ̃dilɛ ǹ zĩkɛ yã́piwa.

5 Ɔ̃ Ɛzala fɛ̀lɛ, a tò kíaↄ ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń Isailiↄ píi lɛgbɛ̃̀ yã́pi musu. 6 Ɔ̃ à gò Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ, à gɛ̀ ì Ɛliasibu nɛ́ Yohanani kpɛ́nɛu. I pↄbleo, i imio, kɛ́ àlɛ zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄ náaisaikɛ ↄ́ↄlↄ yã́i.

7 Ɔ̃ wà kpàwakɛ̀ Yelusalɛũ ń Yuda bùsuo píi wà mɛ̀, zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄ aa kãaa Yelusalɛũ píi. 8 E gↄↄ àaↄ̃ àↄ gɛ́ pai, tó gbɛ̃́ i mↄo, aà àizɛɛↄ gↄ̃̀ Dii pↄ́ ũɛ, wi ade ya bↄ zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄ guu. Kíaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mɛ́ zɛ̀ò màa. 9 Ɔ̃ Yuda gↄ̃ɛↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ bui gↄ̃ɛↄ kã̀aa Yelusalɛũ píi e gↄↄ àaↄ̃pi gɛ̀ pàò. Mↄ kɛ̃okwi gↄↄ baode zĩ́ aa zↄ̃lɛa Lua kpɛ́ gãaɛ ḿpii, aalɛ lualua yã́pi ń lou pↄ́ lɛ́ mao yã́i. 10 Ɔ̃ sa'ona Ɛzala fɛ̀lɛ yã'ònɛ́ à mɛ̀: A bↄ Lua kpɛ, a wá Isailiↄ tàae kã̀fĩ, a buipãleↄ sɛ̀ nↄ ũ. 11 À á duunaↄ o Dii á deziↄ Luaɛ, í aà pↄeã kɛ sa. À kɛ̃kↄ̃wa ń bui pↄ́ liaaáziↄ ń nↄ pↄ́ á sɛ̀ ń guuↄ. 12 Bíla wèwà ń lↄↄ gbãao aa mɛ̀: Màaɛ, wá kɛ lá ń òwɛ̃ɛwa. 13 Ãma wá dasi mɛ́ lou ku, wá fↄ̃ wàↄ zɛa bàasi lao. Wá fↄ̃ yã́pi kɛkɛ gↄↄ do ge gↄↄ plao, asa wá tàae kɛ̀ zↄ̃ↄ yã́pi musu. 14 Tó wá kíaↄ gↄ̃ la bíla gɛ̃ɛ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ buipãleↄ sɛ̀ nↄ ũↄ i bↄ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, aai mↄ gↄↄ pↄ́ wa dìlɛnɛ́wa ń ń wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń yã́kpalɛkɛnaↄ, wá Lua pↄ i weewá yã́pi musu. 15 Asaɛli nɛ́ Yonatãa ń Tikeva nɛ́ Yaziao mɛ́ bↄ̀ yã́pi kpɛ ḿpla, ↄ̃ Levii buiↄ Mɛsulaũ ń Sabetaio zɛ̀ńnↄ.

16 Ɔ̃ zĩ̀zↄ pↄ́ sùↄ kɛ̀ lá wa òwa. Sa'ona Ɛzala uabeleↄ sɛ̀ daɛdaɛ mɛ̀ndodo. À ń tↄ́ dàlau píi. Mↄ kwide gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ ↄ̃ gbɛ̃́piↄ zↄ̃̀lɛ yã́pi gwàgwa. 17 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ aa buipãle sɛnapiↄ yã́ gwàgwa aa làa píi.

Gbɛ̃́ pↄ́ aa buipãle nↄ sɛ̀ↄ

18 Sa'ona pↄ́ aa buipãle nↄ sɛ̀ↄn kɛ: Yozada nɛ́ Yesua buiↄ ń a dãunaɛ beeↄ Maasea, Ɛliɛzɛɛ, Yalibu, Gedalia. 19 Aa ↄdà kↄ̃ ↄu aa mɛ̀ wa ń nↄpiↄ yá, ↄ̃ an baade sãsa kpà ń tàae fĩabobↄ ũ. 20 Imɛɛ buiↄ Anani ń Zebadiao. 21 Aliũ buiↄ Maasea, Ɛlia, Semaia, Yeiɛli, Uzia. 22 Pasuu buiↄ Ɛlioenai, Maasea, Isimaɛla, Nɛtanɛli, Yozaba, Ɛlasa. 23 Levii buiↄ Yozaba, Simɛi, Kelaia pↄ́ wì mɛ lↄ Kelita, Petaia, Yuda, Ɛliɛzɛɛ. 24 Lɛ̀sina Ɛliasibu ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ Saluũ ń Teleũo ń Ulio.

25 Isaili kĩni pↄ́ aa buipãle nↄ sɛ̀ↄn kɛ: Palↄsi buiↄ Lamia, Izia, Malakia, Miamɛ, Ɛleazaa, Malakia, Benaia. 26 Elaũ buiↄ Matania, Zakali, Yeiɛli, Abadi, Yelemↄ, Ɛlia. 27 Zatu buiↄ Ɛlioenai, Ɛliasibu, Matania, Yelemↄ, Zabada, Aziza. 28 Bebai buiↄ Yohanani, Anania, Zabai, Atalai. 29 Bani buiↄ Mɛsulaũ, Maluku, Adaia, Yasubu, Seali, Yelemↄ. 30 Paata Mↄabu buiↄ Adena, Kelala, Benaia, Maasea, Matania, Bezalɛli, Binui, Manase. 31 Aliũ buiↄ Ɛliɛzɛɛ, Isia, Semaia, Simɛↄ, 32 Bɛ̃yãmɛɛ, Maluku, Semalia. 33 Asuũ buiↄ Matenai, Matata, Zabada, Ɛlifele, Yelemai, Manase, Simɛi. 34 Bani buiↄ Maadai, Amlaũ, Uɛli, 35 Benaia, Bedea, Kelui, 36 Vania, Mɛlemↄ, Ɛliasibu, 37 Matania, Matenai, Yaasu. 38 Binui buiↄ Simɛi, 39 Selemia, Natã, Adaia, 40 Manadebai, Sasai, Salai, 41 Azalɛli, Selemia, Semalia, 42 Saluũ, Amalia, Yosɛfu. 43 Nɛbo buiↄ Yeiɛli, Matitia, Zabada, Zebina, Yadai, Yoɛli, Benaia. 44 Gbɛ̃́piↄ buipãle nↄ sɛ̀ɛ ḿpii, mɛ́ an nↄpi keeↄ nɛ́ↄ ì'ińnↄ.

* 1:1 Zel 25.11, 29.10

† 1:2 Isa 44.28

* 2:63 Bↄa 28.30, Iko 33.8

† 2:70 1Lad 9.2-3, Nɛɛ 11.1-3

* 3:3 Nao 28.1-8

† 3:4 Nao 29.12-38

‡ 3:5 Nao 28.11-29.11

§ 3:10 1Lad 25.1

* 4:2 2Kia 17.24-41

† 4:6 Ɛsi 1.1

* 5:1 Age 1.1

† 5:1 Zkl 1.1

‡ 5:2 Age 1.12

§ 5:2 Zkl 4.6-9

* 5:12 2Kia 25.8-12

† 5:14 Ɛza 1.2-11

* 6:14 Age 1.1

† 6:14 Zkl 1.1

‡ 6:19 Bↄa 12.1-20

* 9:12 Bↄa 34.12-16, Iko 7.1-4

Nɛɛmii

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

NƐƐMII

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Nɛɛmii lá yã́ pↄ́ kɛ̀ Ɛzala lá guuↄ gbɛa yã́ dàu a sìuwɛ̃ɛ. Nɛɛmii láá yã́ pↄ́ a kɛ̃̀ azĩa yã́ musu láɛ. Nɛɛmii ku sa'ona Ɛzala gↄↄɛ, Pɛɛsiↄ kí Aatasasa ìwaↄ doɛ. Kípi aà gbà zɛ́ aà gɛ Yelusalɛũ kɛkɛ kálɛ. (1.1-2.10) Kɛ́ à kà we, baa kɛ́ gbɛ̃eↄ íbɛlɛsɛ̀aànↄ, aà bùsu gbɛ̃eↄ dↄ̀aàlɛ, ↄ̃ à Yelusalɛũ bĩ́i kɛ̀kɛ a bò. (2.11-7.72) À zɛ̀ ń Ɛzalao gↄↄ pↄ́ aa kãaaa zↄ̃ↄ kɛ, ↄ̃ Ɛzala Lua ikoyã kyokɛ̀. Levii buiↄ yã́pi bↄↄlɛkɛ̀ gbɛ̃́ↄnɛ, ↄ̃ baade kɛ̀kɛ zɛ̀ ń Diio. (8.1-10.40) Wà yãeↄ gↄ̃̀gↄ̃ Isaili pↄ́ sù Yelusalɛũↄnɛ, (11.1-12.26) ↄ̃ Nɛɛmii dↄ̀aa Yelusalɛũ bĩ́i sakɛ̃a guu. (12.27-43) Bee gbɛa à kɛ̀kɛ Lua ikoyãeↄ zɛ́ kàlɛnɛ́. (12.44-13.31)

Láɛ bee guu wá è Nɛɛmiiá ãiadeɛ. A wↄ́ↄ vĩ mɛ́ gbɛ̃maaɛ. Yã́ pↄ́ à su lɛ́ kɛ píi guu ì wabikɛ Luawa a yã́ musuɛ.

1

Nɛɛmii Yelusalɛũ kã̀akɛa

1 Akalia nɛ́ Nɛɛmii yã́n kɛ: Aatasasa kpalablea wɛ̃̀ baode mↄ pↄ́ wì mɛ Kisele guu má kú kibɛ Susa mɛɛwiau. 2 Ɔ̃ ma dãuna Anani bↄ̀ Yuda bùsuu à mↄ̀ ń gbɛ̃eↄ. Ma yãlàlamá Yuda gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛuↄ ń Yelusalɛũo musu. 3 Aa wèa aa mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛu aa tà Yuda bùsuuↄ lɛ́ taasikɛ maamaaɛ, wàlɛ ń láanikɛ, asa Yelusalɛũ bĩ́i gbooaɛ, mɛ́ a bↄlɛ gbaↄ tɛ́kũa. 4 Kɛ́ ma yã́pi mà, ma zↄ̃lɛ, ↄ̃ wɛ́'i bↄ̀a. Ma ↄ́ↄlↄ̀ gↄↄpla, málɛ lɛye, málɛ wabikɛ Lua Musudewa 5 ma mɛ̀: N yã́ na Dii Lua Musude. Lua zↄ̃ↄ pↄ́ ì tó ń mɛ séenatan n ũ. Gbɛ̃kɛ guu n bàa ìↄ kú ń gbɛ̃́ pↄ́ yenzi aaìↄ n yãdilɛaↄ kũaↄ. 6 Wɛ́tɛ mapi n zↄ̀blenai. Swã́kpa wabi pↄ́ málɛ kɛma fãanɛ ń gwãasĩnao n zↄ̀blena Isailiↄnɛzi. Málɛ duuna pↄ́ wá kɛ̀nɛ o. Baa mapi ń ma de bɛdeↄ wa duunakɛ̀ sↄ̃ɛ. 7 Wa yãvãikɛ̀nɛ maamaaɛ, wi n yãdilɛaↄ dao, wi n ↄtondↄkĩi gwao, wá n ikoyã pↄ́ ń dìlɛ n zↄ̀blena Mↄiziɛ kũao. 8 To yã́ pↄ́ ń dìlɛ n zↄ̀blena Mↄiziɛɛ bee dↄngu. N mɛ̀ tó wa bↄ n kpɛ, ńyↄ̃ wá fãaa buipãleↄ guuɛ. 9 N mɛ̀ lↄ, tó wa ɛa suma, mɛ́ wá n yãdilɛaↄ kũa wálɛ zĩkɛwà, baa kɛ́ n wá yá e dṹnia lɛ́wa, ńyↄ̃ wá kãaa, ńyↄ̃ suwanↄ gu pↄ́ ń sɛ̀ n tↄ́ kuwàu.* 10 Gbɛ̃́piↄá n zↄ̀blenaↄnɛ, n gbɛ̃́ pↄ́ n ń bó ń n iko zↄ̃ↄo ń n gã̀sa gbãaoↄnɛ. 11 N yã́ na Dii, swãdↄ mapi n zↄ̀blena wabikɛai ń n zↄ̀blena pↄ́ n yã́ ì kɛnɛ́ na aa n vĩa vĩↄ wabikɛao. Mapi n zↄ̀blena ma daɛ ń gòmio gbã, kí i ma wɛgwa.

Gↄↄ bee sↄ̃ kípi vɛ̃ɛbↄlɛnan ma ũ.

2

Kí Aatasasa Nɛɛmii zĩa Yelusalɛũ

1 Aatasasa kpalablea wɛ̃̀ baode mↄ pↄ́ wì mɛ Nisã guu kí ye vɛ̃ɛmi, ↄ̃ má sɛ̀ má kpàwà. A ma dↄ̃ ń oosisio yãao, 2 ↄ̃ à ma la à mɛ̀: Bↄ́yãi n oosìsii? Ńlɛ gyãkɛo. N pↄ mɛ́ yàa? Vĩa ma kũ maamaa, 3 ↄ̃ má òɛ̀: Lua n dↄ̃ ń aafiao, Záai! Ma oosìsi, asa wɛ̃́lɛ pↄ́ ma deziↄ mia kuu gↄ̃̀ bɛzia ũɛ. A bĩ́ibↄlɛ gbaↄ tɛ́kũa.* 4 Ɔ̃ a òmɛɛ: Ń ye mà kɛ kpelewa ni? Ma wabikɛ̀ Lua Musudewa gĩa, 5 ↄ̃ má wèwà ma mɛ̀: Kí, tó à kɛ̀nɛ maa, mɛ́ mapi n zↄ̀blena ma yã́ kànguɛ, ma zĩ Yuda bùsu wɛ̃́lɛ pↄ́ ma deziↄ mia kuupi, kɛ́ mà e kɛkɛ kálɛ. 6 Kípi na zↄ̃lɛa aà saɛ, ↄ̃ à ma la à mɛ̀: Ńyↄ̃ kɛ we gↄↄ ũma ni? Gↄↄ kpele ńyↄ̃ sui? Kɛ́ kí wè ma gɛai, ↄ̃ ma gↄↄdìlɛɛ̀. 7 Má òɛ̀: Tó à kànguɛ, lákɛ̃ Uflata baale dↄaanaↄnɛ ǹ kpaa. Onɛ́ aa to mà pã́ ń bùsua e mà gɛ kaò Yuda bùsuu. 8 Lákɛ̃ n líkpɛ dↄ̃̀ana Asafaɛ lↄ. Oɛ̀ aà ma gba lí mà zɛgikĩi pↄ́ kú Lua kpɛ́ saɛ gbaↄ kɛò ń bĩ́ibↄlɛ gbaↄ ń kpɛ́ pↄ́ máↄ kuu pↄ́o. Ɔ̃ kí lá pↄ́ má gbɛ̀awaↄ kpàa, asa ma Lua ↄ kuamalaɛ. 9 Kí sosa badeↄ ń sↄ̃deↄ dàmɛɛ aa gɛmanↄ. Ɔ̃ ma gɛ Uflata baale dↄaanaↄ lè, ma kí láↄ kpàmá. 10 Kɛ́ Oloni gbɛ̃́ Sambala ń a ìwa Tobia, Amↄni buio mà gbɛ̃e mↄ̀ Isailiↄ gwea kã́fĩi, à kɛ̀nɛ́ ĩ́i maamaaɛ.

11 Kɛ́ ma ka Yelusalɛũ, ma kã́mabò gĩa gↄↄ àaↄ̃. 12 Ɔ̃ ma fɛlɛ gwãasĩna ń gbɛ̃eↄ, mi yã́ pↄ́ ma Lua dà ma sↄ̃u mà kɛ Yelusalɛũ o gbɛ̃eɛo. Ma di zàa'ĩna kpɛ, gbɛ̃́ kĩniↄ bɛ kɛ̀sɛ. 13 Ma bↄ Guzulɛ Bↄlɛu gwã́, ma mipɛ̀ Gbɛ̃gbon lↄ̀ↄwa ń Tufua Bↄlɛo. Málɛ Yelusalɛũ bĩ́i pↄ́ daaĩa gwagwa ń a bↄlɛ gbà tɛ́kũaↄ. 14 Ɔ̃ ma gɛ aɛ e Nibↄna Bↄlɛ ń kí íkalɛkĩio. Gue ku we, ma zàa'ĩna i fↄ̃ gɛ̃̀uo, 15 ↄ̃ má bɛ swa'ɛu gwã́, málɛ bĩ́i gwagwa. Ɔ̃ ma ɛa su, ma gɛ̃ Guzulɛ Bↄlɛu. 16 Gbãadeↄ gu pↄ́ ma gɛu ge yã́ pↄ́ má kɛ̀ dↄ̃o, asa mi yãe o Yudaↄnɛ gĩao, baa sa'onaↄ ge kíabuiↄ ge gbãadeↄ ge gbɛ̃́ kĩni pↄ́ aa zĩpi kɛↄ. 17 Ɔ̃ má ònɛ́: A taasi pↄ́ wá lé èó? Yelusalɛũ gↄ̃̀ bɛzia ũ, a bĩ́ibↄlɛↄ tɛ́kũa. À to wà ɛa bĩ́iboi lↄ, kɛ́ wásu wàↄ dɛ láanipↄ ũ lↄo yã́i. 18 Má ònɛ́ lↄ lá ma Lua ↄkùmala ń yã́ pↄ́ kí òmɛɛo. Ɔ̃ aa mɛ̀: Wà fɛlɛ na a boawa. Ɔ̃ aa nà zĩ maapiwa ↄplapla.

19 Kɛ́ Oloni gbɛ̃́ Sambala ń a ìwa Tobia, Amↄni buio ń Laalubu bui Gɛsɛũo a baomà, aa wá àlafiikɛ̀, aa sakàwágu aa mɛ̀: Bↄ́ álɛ kɛ wei? Álɛ bↄ kí yã́ kpɛ yↄ̃oo? 20 Ɔ̃ ma a zãsìmá ma mɛ̀: Lua Musude a wá daɛ ń gòmio. Wápiↄ aà zↄ̀blenaↄ, Yelusalɛũ bĩ́iboa wálɛ nawà kɛ. Ápiↄ sↄ̃ á baa ku lao. Á yã́ kú la lↄo, á tↄ́ àↄ dↄ gbɛ̃egu wɛ̃́lɛpi guu la lↄo.

3

Yelusalɛũ bĩ́ibonaↄ

1 Sa'ona Ɛliasibu ń a gbɛ̃ sa'onaↄ ɛ̀a Sã Bↄlɛ bò. Aa a sakɛ̃̀, ↄ̃ aa a gbaↄ pɛ̀lɛpɛlɛ. Aa bĩ́i sakɛ̃̀ e za Basↄo Kalanga ń Ananɛli Kalangao. 2 An saɛ Yelikodeↄ bĩ́ibò. An saɛ Imɛli nɛ́ Zakuu bĩ́ibò. 3 Asenaa bɛdeↄ ɛ̀a Kpↄ̀ Bↄlɛ bò, aa a zaↄ dàda, aa a gbaↄ pɛ̀lɛpɛlɛ, aa a mↄↄ ń a gbã́aↄ dàu. 4 An saɛ Ulia nɛ́ Mɛlemↄ, Akozi tↄũna bĩ́i kɛ̀kɛ bò. Aà saɛ Bɛlɛkia nɛ́ Mɛsulaũ, Mɛsezabɛli tↄũna kɛ̀kɛ bò. Aà saɛ Baana nɛ́ Zadoki kɛ̀kɛ bò. 5 Aà saɛ Tekoadeↄ bĩ́i kɛ̀kɛ bò, kási an gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gì zĩ gbãa pↄ́ dↄaana dànɛ́ kɛiɛ.

6 An saɛ Pasea nɛ́ Yoiada ń Besodia nɛ́ Mɛsulaũo Bↄlɛ Zi bò. Aa a zaↄ dàda aa a gbaↄ pɛ̀lɛpɛlɛ, aa a mↄↄ ń a gbã́aↄ dàu. 7 An saɛ Gabaↄ̃ↄ gbɛ̃́ Mɛlatia ń Mɛlↄnↄ gbɛ̃́ Yadↄ̃o bĩ́i kɛ̀kɛ bò ń Gabaↄ̃ↄdeↄ ń Mizipadeↄ e za Uflata baala dↄaana bɛ. 8 An saɛ Alaia nɛ́ Uziɛli pↄ́ ì vua zĩ kɛ bĩ́i kɛ̀kɛ bò. Aà saɛ tulalekɛna Anania kɛ̀kɛ bò e za bĩ́i yàasa kĩ́i. 9 Aà saɛ Hulu nɛ́ Lefaia, Yelusalɛũ kpɛdo kía, bĩ́i kɛ̀kɛ bò. 10 Aà saɛ Alumafa nɛ́ Yedaia bĩ́i pↄ́ bↄaa ń a bɛo kɛ̀kɛ bò. Aà saɛ Asabana nɛ́ Atusu kɛ̀kɛ bò. 11 Aliũ nɛ́ Malakia ń Paata Mↄabu nɛ́ Asubuo gupãle kɛ̀kɛ bò ń Kĩna Kalangao. 12 An saɛ Aloese nɛ́ Saluũ, Yelusalɛũ kpɛdo kía, bĩ́i kɛ̀kɛ bò sãnu ń a nɛnↄɛↄ. 13 Anuni ń Zanↄadeↄ Guzulɛ Bↄlɛ kɛ̀kɛ. Aa ɛ̀a bò aa a gbaↄ pɛ̀lɛpɛlɛ, aa a mↄↄ ń a gbã́aↄ dàu. Aa bĩ́i kɛ̀kɛ bò lↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aa sↄo e à gɛ̀ pɛ̀ Pↄtuogbↄ̃ Bↄlɛwa. 14 Lekabu nɛ́ Malakia, Bɛtakɛlɛũ fã́ani kí, Pↄtuogbↄ̃ Bↄlɛ kɛ̀kɛ. À ɛ̀a bò, à a gbaↄ pɛ̀lɛpɛlɛ, à a mↄↄ ń a gbã́aↄ dàu. 15 Kↄloze nɛ́ Saluũ, Mizipa fã́ani kí, Nibↄna Bↄlɛ kɛ̀kɛ. À ɛ̀a bò a dↄ̀, à a gbaↄ pɛ̀lɛpɛlɛ, à a mↄↄ ń a gbã́aↄ dàu. À bĩ́i pↄ́ kú Siloe Íkalɛkĩi saɛ kɛ̀kɛ bò lↄ za kibɛ kaa saɛ e à gɛ̀ pɛ̀ Davidi Wɛ̃́lɛ dɛdɛkĩiwa. 16 A gbɛa Azebu nɛ́ Nɛɛmii, Bɛzuu fã́ani kpɛdo kí, bĩ́i kɛ̀kɛ bò e Davidi bɛ gɛvĩkĩi saɛ ń íkalɛkĩi pↄ́ wa yↄ̃̀o ń Nɛgↄ̃naↄ Kpɛ́o.

17 A gbɛa Bani nɛ́ Leuũ ń Levii buiↄ bĩ́i kɛ̀kɛ bò. A gbɛa Asabia, Kɛila fã́ani kpɛdo kí, a fã́ani bĩ́i kɛ̀kɛ bò. 18 A gbɛa Enada nɛ́ Bavai, Kɛila fã́ani kpɛdo kí, a fã́ani bĩ́i kɛ̀kɛ bò. 19 Aà saɛ Yesua nɛ́ Ezɛɛ, Mizipa kí, bĩ́i pↄ́ bↄaa ń gↄ̃kɛbↄkpɛo kɛ̀kɛ bò e bĩ́i golawa. 20 A gbɛa Zabai nɛ́ Baluku kↄaikɛ̀ à bĩ́i kɛ̀kɛ bò za golawa e à gɛ̀ pɛ̀ sa'onkia Ɛliasibu bɛ kpɛɛlɛwa. 21 A gbɛa Ulia nɛ́ Mɛlemↄ, Akozi tↄũna gupãle kɛ̀kɛ bò za Ɛliasibu bɛ kpɛɛlɛ e aà ua lɛ́wa.

22 A gbɛa sa'ona pↄ́ kãi ń Yelusalɛũↄ bĩ́i kɛ̀kɛ bò. 23 A gbɛa Bɛ̃yãmɛɛ ń Asubuo bĩ́i pↄ́ bↄaa ń ń bɛo kɛ̀kɛ bò. A gbɛa Maasea nɛ́ Azalia, Anania tↄũna bĩ́i pↄ́ kú a bɛ saɛ kɛ̀kɛ bò. 24 A gbɛa Enada nɛ́ Binui gupãle kɛ̀kɛ bò za Azalia bɛ e à gɛ̀ pɛ̀ bĩ́i golawa. 25 Uzai nɛ́ Palala bĩ́i kɛ̀kɛ bò za golawa e kalanga pↄ́ bↄaa ń kibɛo dakpɛunaↄ ua saɛ. A gbɛa Palↄsi nɛ́ Pedaia 26 ń Lua ua zĩkɛna pↄ́ kú Ofɛli sĩ̀sĩ musuↄ bĩ́i kɛ̀kɛ bò Í Bↄlɛ kpɛɛlɛ gukpɛ oi e à gɛ̀ pɛ̀ kalangapiwa.

27 A gbɛa Tekoadeↄ bĩ́i kɛ̀kɛ bò za kalanga zↄ̃ↄpi saɛ e sĩ̀sĩpi bĩ́iwa. 28 Sa'onaↄ bĩ́i pↄ́ kú Sↄ̃́ Bↄlɛ saɛ kɛ̀kɛ bò, baade ń bĩ́i pↄ́ kú a bɛ saɛo. 29 A gbɛa Imɛɛ nɛ́ Zadoki bĩ́i pↄ́ kú a bɛ saɛ kɛ̀kɛ bò. A gbɛa Sekania nɛ́ Semaia pↄ́ dɛ Gukpɛ Bↄlɛ dↄ̃̀ana ũ bĩ́i kɛ̀kɛ bò. 30 A gbɛa Selemia nɛ́ Anania ń Zalafa nɛgↄ̃ɛ soolode Anunio gupãle kɛ̀kɛ bò. A gbɛa Bɛlɛkia nɛ́ Mɛsulaũ bĩ́i pↄ́ kú a kpɛ́ saɛ kɛ̀kɛ bò. 31 A gbɛa vuazĩkɛna Malakia bĩ́i kɛ̀kɛ bò e Lua ua zĩkɛnaↄ ń laatanaↄ bɛ Mifɛka Bↄlɛ saɛ e à gɛ̀ pɛ̀ kpɛ́ pↄ́ kú bĩ́i golawa. 32 Vuazĩkɛnaↄ ń laatanaↄ mɛ́ bĩ́i kɛ̀kɛ bò kpɛ́ pↄ́ kú bĩ́i golawa ń Sã Bↄlɛo zãnguo.

Íbɛlɛsɛa ń Yelusalɛũ bĩ́ibonaↄ

33 Kɛ́ Sambala mà wá Yudaↄ wálɛ Yelusalɛũ bĩ́i bo, aà pↄ pà, aà za fɛ̃̀ maamaa, ↄ̃ àlɛ wá awiambↄ. 34 A ò a gbɛ̃́ↄ ń Samali zĩgↄ̃ↄ wáa à mɛ̀: Bↄ́ Yuda gianapiↄ lɛ́ kɛɛɛɛ? Aa fↄ̃ ɛa bĩ́ipi boe? Aa sa'o aai zĩpi nɛ gↄↄ do nia? Aa fↄ̃ wɛ̃́lɛpi vu ń gbɛ pↄ́ tɛkũ̀ à dàaĩpiↄe? 35 Amↄni bui Tobia ku aà saɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Bĩ́i pↄ́ aalɛ bopi, tó gbɛ̃gbona dɛ̀dɛwà, a gbɛↄ gbooɛ fá!

36 Ɔ̃ ma mɛ̀: Wá Lua, wá yãma, asa aa nifɛ̃̀wáziɛ. Tó wá awiana pↄ́ aalɛ bↄ wi ń musu. To wà ń kṹkũ wà táńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ. 37 Ńsu láka ń tàaeↄlao. Ńsu ǹ ń duuna bãdɛo, asa aa bĩ́ibonaↄ sↄ̃̀sↄ̃ɛ. 38 Màa wa bĩ́ipi bò e à pɛ̀kↄ̃wa mɛ́ a lɛsĩ kà guo, asa gbɛ̃́ↄ lɛ́ zĩpi kɛ ń nↄ̀sɛmɛndooɛ.

4

1 Kɛ́ Sambala ń Tobiao ń Laalubuↄ ń Amↄniↄ ń Asedodadeↄ mà Yelusalɛũ bĩ́ikɛkɛa lɛ́ gɛ́ aɛ mɛ́ gufooↄ lɛ́ tata, an pↄ pà maamaa. 2 Ɔ̃ aa lɛkpàaĩ ḿpii, aa mɛ̀ wa mↄ lɛ́lɛ Yelusalɛũwa, wi yãkele liańzi. 3 Ɔ̃ wa wabikɛ̀ wá Luawa, mɛ́ wa gudↄ̃anaↄ dìlɛdilɛ fãanɛ ń gwãasĩnao an yã́i. 4 Ɔ̃ wá Yudaeↄ mɛ̀: Asosɛnaↄ yɛ̃̀ɛɛ lɛ́ láa. Gbɛ pↄ́ wa gbòo wa dàaĩ zↄ̃ↄ, wá fↄ̃ bĩ́ipi bo wà a midɛo. 5 Wá ibɛɛↄ mɛ̀, e wàↄ gɛ́ ń yã́ dↄ̃i, wa siwágu, wi wá dɛdɛɛ, zĩpi i gↄ̃ kpaa zɛ́u. 6 Wá gbɛ̃́ pↄ́ kú ń saɛↄ mↄ òwɛ̃ɛ à kà gɛ̃n kwi aa mɛ̀: Aalɛ bↄ gupiiu, aa ye mↄ lɛ́lɛiwáɛ. 7 Ɔ̃ ma gbɛ̃́ↄ dìlɛdilɛ bĩ́ifooↄ guu ń a gu pↄ́ ɛɛũↄ. Ma ń dílɛdilɛ daɛdaɛ, baade ń a fɛ̃ndao ń a sↄ̃nao ń a sáo. 8 Kɛ́ ma wɛtɛ̀ guↄi, ma fɛlɛ ò kíabuiↄnɛ ń gbãadeↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ ma mɛ̀: Ásu vĩakɛnɛ́o. Àↄ dↄ̃ kɛ́ Dii zↄ̃ↄ, ì tó ń mɛ séenata. À zĩka á gbɛ̃́ↄnɛ ń á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ ń á naↄ ń á bɛↄ. 9 Kɛ́ wá ibɛɛↄ mà Lua ń fú, a tò wa ń lɛkpaaĩ feena mà, ↄ̃ wápii wa ɛa na bĩ́iboawa, baade ń a zĩo.

10 Za gↄↄ bee ma gbɛ̃́ↄ kpaalɛ̀ lɛɛ pla. Gbɛ̃eↄ lɛ́ zĩkɛ mɛ́ gbɛ̃eↄ sↄ̃na kũa ń sɛ̀ngbaoo ń sáo ń mↄ̀ ulao daa. Kíaↄ sĩ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bĩ́iboↄ kpɛ. 11 Gbɛ̃́ pↄ́ aso sɛaↄ aso kũa ↄ do, gↄ̃kɛbↄ ↄ do. 12 Bĩ́ibonaↄ fɛ̃nda dↄa ń pi ḿpii. Kuupɛna ìↄ ku ma saɛ. 13 Ɔ̃ má ò kíabuiↄnɛ ń gbãadeↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ: Zĩ dasi mɛ́ bĩ́ipi gbã̀a, ↄ̃ wa kↄ̃kpaalɛ̀kpaalɛ a lɛ́u. 14 Gu pↄ́ á mà wàlɛ kuupɛu, à kãaawázi we, wá Lua i zĩkawɛ̃ɛ. 15 Ɔ̃ wa ɛa na zĩwa, gbɛ̃eↄ sↄ̃na kũa za guluuluui e saanaↄ gɛ̀ bìlɛò. 16 Zĩbeezĩ má ò gbɛ̃́ↄnɛ: Á baade lí i Yelusalɛũ la ń a ìwaↄ, kɛ́ aàli e gudↄ̃a gwã́, aàli zĩkɛ fãanɛ. 17 Mapi ń ma dãunaↄ ń ma ìwaↄ ń gudↄ̃ana pↄ́ kumanↄↄ, wili wá pↄkasa bↄo, baade ìↄ a gↄ̃kɛbↄ kũa a ↄplaauɛ.

5

Nɛɛmii zɛa ń taasideↄ

1 Gↄↄ bee wá Yudaeↄ ń ń naↄ lɛ́ wiilɛ ń gbɛ̃́ↄwa maamaa. 2 An gbɛ̃eↄ mɛ̀: Wápiↄ ń wá nɛ́ↄ, wá dasi. Wá ye pↄ́wɛnai wà pↄble, wí e wàↄ aafia. 3 An gbɛ̃eↄ mɛ̀ lↄ: Nↄana ku, ↄ̃ wa wá buaↄ ń wá vɛ̃ɛbuↄ ń wá kpɛ́ↄ tↄ̀ↄma dìlɛ pↄ́wɛna yã́i. 4 An gbɛ̃eↄ mɛ̀: Wa ↄ̃a sɛ̃̀a, kɛ́ wà wá buaↄ ń wá vɛ̃ɛbuↄ falu kpa kíwa yã́i. 5 Baa tó wá bui doũɛ, mɛ́ wá nɛ́ↄ doũ ń ń nɛ́ↄ, wálɛ wá nɛ́ↄ yiamá zↄↄ ũ teasi. Wá nɛnↄɛeↄ lɛ́ zↄble kↄ̀, mɛ́ wá gbãa i ka wà pↄe kɛo, asa wá buaↄ ń wá vɛ̃ɛbuↄ gↄ̃̀ ń pↄ́ ũɛ.

6 Kɛ́ ma ń wiipi mà ń gbɛ̃́ↄ káala pↄ́ aa kɛ̀o, ma pↄ pà maamaa. 7 Ma yã́pi wàaipà ma sↄ̃ guu, ↄ̃ ma zↄadↄ̀ kíabuiↄ ń gbãadeↄwa má ònɛ́: Á baade lɛ́ ↄ'idia a gbɛ̃́deeɛ.* Ɔ̃ ma mɛ̀ wà bíla kãaa an yã́pi yã́i. 8 Má ònɛ́: Wa wá gbɛ̃́ Yuda pↄ́ gↄ̃̀ buipãleↄ pↄ́ ũↄ bò wá gbãa lɛ́u, ↄ̃ á tò á gbɛ̃́ↄ lɛ́ ńzĩa yiawá lↄa? Ɔ̃ aa nílɛ kpɛ̃́, aai yãe e òo. 9 Ɔ̃ ma ɛa ma mɛ̀: Yã́ pↄ́ álɛ kɛpi maao. Àↄ wá Lua vĩa vĩ, kɛ́ wá ibɛɛ buipãleↄ su wá sↄ̃́sↄ̃o yã́i. 10 Mapi ń ma daɛↄ ń ma ìwaↄ, wa ↄ̃a ń pↄ́wɛnao sɛ̃̀anɛ́ sↄ̃. À ↄ'idianɛ́ tó sa, 11 í ń buaↄ ń ń vɛ̃ɛbuↄ ń ń kù kpɛ́ↄ ń ń kpɛ́ↄ sↄaanɛ́ ń pↄ́ basↄode pↄ́ álɛ símá ↄ'i ũo, ↄ̃a ń pↄ́wɛnao ń vɛ̃ɛo ń nísio píi. 12 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wá sↄaanɛ́, wá pↄe wɛɛlɛmá lↄo. Wá kɛ lá ń òwa. Ɔ̃ ma sa'onaↄ sìsi, má tò gbɛ̃́piↄ lakpà ńzĩala lá aa a lɛgbɛ̃̀wa. 13 Ma a ulada kpòɛ ma mɛ̀: Lua gbɛ̃́ pↄ́ i zĩkɛ lɛ́ pↄ́ á gbɛ̃̀piwao kpoɛ màa, i aà bɛ ń aà àizɛɛↄ siwà. Lua aà kpoɛ aà gↄ̃ gii màa. Bíla mɛ̀: Ãmi! Ɔ̃ aa Dii sáaukpà. Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ kɛ̀ lá aa a lɛgbɛ̃̀wa.

14 Bee gbɛa za gↄↄ pↄ́ Aatasasa ma dilɛ Yuda bùsu dↄaana ũ a kpalablea wɛ̃̀ baode zĩ́ e a wɛ̃̀ baakwi ń plaode guu, à kà wɛ̃̀ kuɛpla, mapi ń ma daɛↄ wi dↄaanakɛblɛ bleo. 15 Dↄaana káau pↄ́ dↄ̀aamɛɛↄ aso gbia tↄ̃̀ gbɛ̃́ↄwa, aa pↄblea ń vɛ̃ɛo sì baadewa ń ã́nusu ↄwatɛ̃ blablao. An ìwaↄ gbãablèmá lↄ. Mapi sↄ̃ mi kɛ màao, asa má Lua vĩa vĩ. 16 Ma mɛkpà bĩ́ipi boawa, mi tↄↄlɛ sɛ́ ma pↄ́ ũo. Ma ìwaↄ kãaaa we zĩpi yã́iɛ. 17 Yudaↄ ìↄ pↄble ma bɛ gbɛ̃ↄn basoplakwikwi, gbãadeↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ bui pↄ́ liaawáziↄ kĩ́iↄ. 18 Lá gu lɛ́ dↄ wìↄ zu kɛkɛmɛɛ mɛ̀ndodo ń sã mɛkpaaↄ mɛ̀n soolosoolo ń koↄ, mɛ́ wìↄ vɛ̃ɛ ba zↄ̃ↄzↄ̃ↄ gↄↄ kwi ń gↄↄ kwio. Gia ń beeo mi dↄaanakɛblɛ gbɛamáo, asa zĩ pↄ́ gbɛ̃́ beeↄ lɛ́ kɛ zↄ̃ↄ. 19 Ma Lua, yãmaa pↄ́ má kɛ̀ gbɛ̃́ beeↄnɛ píi àↄ dↄngu.

6

Nɛɛmii ibɛɛↄ wɛɛlɛ ↄ̃nↄkɛaɛ̀

1 Ma bĩ́ibò má làa, a fòo ku guei lↄo, ãma mi a bↄlɛ gbaↄ pɛ́lɛpɛlɛ gĩao. Kɛ́ Sambala ń Tobiao ń Laalubu bui Gɛsɛũo ń ma ibɛɛ kĩniↄ a baomà, 2 Sambala ń Gɛsɛũpio lɛ́kpãsãkɛ̀mɛɛ aa mɛ̀ mà mↄ dańlɛ Onↄ guzulɛ wɛ̃́lɛe guu. Vãi ↄ̃ aalɛ wɛɛlɛmanↄ. 3 Ma gbɛ̃́ↄ zĩ̀má ma mɛ̀: Málɛ zĩ zↄ̃ↄ kɛɛ, má e mà mↄo. Má e mà zĩpi to we mà mↄ á kĩ́io. 4 Aa lɛ́kpãsãpi kɛ̀mɛɛ gɛ̃n síiↄ̃ɛ, mɛ́ ma yã́pi zãsìmá màa píi. 5 A gɛ̃n sↄode Sambala a ìwae zĩ̀a. A taala pↄ́ wi kã́n'ↄ nawào kũa. 6 Wa kɛ̃̀ lápi guu wà mɛ̀: Wà yãe feena mà buipãleↄ kĩ́i, ↄ̃ Gɛsɛũ mɛ̀ sĩanaɛ. À mɛ̀ mpi ń Yuda kĩniↄ a zɛò à bↄ kí yã́ kpɛɛ. A yã́i álɛ bĩ́ipi boi. Wà mɛ̀ lↄ ń ye ǹ gↄ̃ Yudaↄ kía ũɛ, 7 ↄ̃ n ãnabiↄ dìlɛ aa o Yelusalɛũ ḿmɛ ń dɛ ń kía ũ. Kí a yã́pi ma. Ayãmɛto mↄ wà lɛkpaaĩ. 8 Ɔ̃ ma lɛ́kpãsãkɛ̀ɛ̀ ma mɛ̀: Yã́ pↄ́ ńlɛ o kuo. Ḿmɛ n yã́pi ò nzĩawa. 9 Ampii aa ye vĩa ma kũ aa mɛ̀ wá ↄ a gↄ̃ dↄwáziɛ, wá e zĩpi midɛo. Ma Lua, ma ↄ gba gbãa.

10 Gↄↄewa ma gɛ Delaia nɛ́ Semaia, Mɛtabɛli tↄũna bɛ, asa à azĩa yè a kpɛ́u. À mɛ̀: Wà kpaaũ Lua kpɛ́u, wí a gbatawálɛ, asa gbɛ̃́ↄ lɛ́ mↄ́ n dɛiɛ. Aa mↄ n dɛi gwã́aɛ. 11 Ɔ̃ ma mɛ̀: Ma taa ì bàalɛa? Ma taa a fↄ̃ gɛ ulɛ Lua kpɛ́u mazĩa misia yã́ia? Má gɛo. 12 Má dↄ̃ mazĩawa aà yã́pi i bↄ Lua kĩ́io. À ãnabikɛpi kɛ̀ ma yã́ musu, kɛ́ Tobia ń Sambalao fĩabòɛ̀ yã́iɛ. 13 Màa à fĩabòɛ̀, kɛ́ vĩa e ma kũ mà duunakɛ mà gɛ́ we, aai gbasa ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa aa ma sↄ̃́sↄ̃. 14 Ma Lua, to Tobia ń Sambalao yãkɛapi àↄ dↄngu. To nↄɛ ãnabi Nↄadia yã́ àↄ dↄngu lↄ ń ãnabi kĩni pↄ́ aa ye vĩa ma kũↄ.

Yelusalɛũ bĩ́i midɛa

15 Gↄↄ blakwi ń plao gbɛa wa bĩ́ipi mìdɛ mↄ pↄ́ wì mɛ Ɛlulu gↄↄ baasↄodezĩ. 16 Kɛ́ wá ibɛɛↄ a baomà, mɛ́ bui pↄ́ liaawáziↄ wɛsìɛ, an kã́ gà, aa dↄ̃̀ sa kɛ́ wa zĩpi kɛ̀ ń wá Lua gbãaoɛ. 17 Gↄↄbeezĩ Yuda kíabuiↄ lɛ́ lá kpã́sã Tobiaɛ mↄ̀ↄmↄↄ, mɛ́ Tobiapi lɛ́ kpã́sãnɛ́. 18 Yudaↄ yãyèaànↄ dasi, asa Ala nɛ́ Sekania mɛ́ aà ã̀nsue ũ, mɛ́ Bɛlɛkia nɛ́ Mɛsulaũ mɛ́ Tobiapi nɛ́ Yohanani ã̀nsue ũ. 19 Aaì aà sáaukpa ma wáa lↄ, ↄ̃ aaì ɛa ma yã́ dau siuɛ̀. Tobiapi láↄ kpã̀sãmɛɛ lↄ, kɛ́ vĩa e ma kṹ.

7

1 Kɛ́ wà bĩ́ibò mɛ́ ma a bↄlɛ gbaↄ pɛ̀lɛpɛlɛ, wà bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ń lɛ̀sinaↄ ń Levii buiↄ dìlɛ. 2 Ɔ̃ ma a dãuna Anani dìlɛ Yelusalɛũ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ ń kibɛ ziia Ananiao, asa gbɛ̃́ náaideɛ. A Lua vĩa vĩ dɛ gbɛ̃́ dasidela. 3 Má ònɛ́: Wasuli Yelusalɛũ bↄlɛ gbaↄ wɛ̃o e ĩatɛ̃ gɛ lí gbãakũ. Wàli zɛtata wà gbã́aↄ dau e bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ tá. Wà Yelusalɛũdeↄ dilɛdilɛ gudↄ̃anaↄ ũ lↄ, an gbɛ̃eↄ aaↄ ku gudↄ̃akĩi, an gbɛ̃eↄ ń bɛ saɛ. 4 Wɛ̃́lɛpi zↄ̃ↄ mɛ́ a bàlumaↄ vĩ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ bílao. Wi e ɛ̀a a kpɛ́ↄ dↄ̀dↄ yãao. 5 Ma Lua làasoo dàmɛɛ ma sↄ̃u, ↄ̃ ma kíabuiↄ kã̀aa ń gbãadeↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi, kɛ́ wà ń tↄ́ dalau ń buiwa yã́i.

6 Babɛli kí Nɛbukanɛza Isailiↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũ yãa, à tàńnↄ Babɛli. An gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛpiu aa sù Yelusalɛũ ń Yuda bùsuo, baade ń a bɛoↄn kɛ: 7 Aa sù ń Zolobabɛlio ń Yesuao ń Nɛɛmiio ń Azaliao ń Laamiao ń Naamanio ń Maadoseo ń Bilisão ń Misipaao ń Bigivaio ń Leuũo ń Baanao sãnu.

Isaili gↄ̃ɛ pↄ́ sùpiↄ naoan kɛ: 8 Palↄsi buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla ń baswaaↄ̃kwi ń plao (2.172). 9 Sefatia buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń baswaaↄ̃kwi ń plao (372). 10 Ala buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃o ń blakwi ń plao (652). 11 Paata Mↄabu bui pↄ́ dɛ Yesua ń Yoabuo buiↄ ũↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla ń ↄ̀aa síiↄ̃ ń bao plasaio (2.818). 12 Elaũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa soolo ń blakwi ń síiↄ̃o (1.254). 13 Zatu buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa síiↄ̃ ń blasↄoo (845). 14 Zakai buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń baswaaↄ̃o (760). 15 Binui buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń blakwi plasaio (648). 16 Bebai buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń baasↄo ń àaↄ̃o (628). 17 Azegada buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla ń ↄ̀aa do ń basoolo ń plao (2.322). 18 Adonikaũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń bàaↄ̃sↄo ń plao (667). 19 Bigivai buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ pla ń bàaↄ̃sↄo ń plao (2.067). 20 Adini buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń bàaↄ̃ sↄosaio (655). 21 Atee pↄ́ dɛ Ezekia bui ũ buiↄ gbɛ̃ↄn basↄo plasai (98). 22 Asuũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basoolosↄo ń àaↄ̃o (328). 23 Bezai buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basoolosↄo mɛ̀ndosaio (324). 24 Alifi buiↄ gbɛ̃ↄn basↄokwi ń plao (112). 25 Gabaↄ̃ↄ buiↄ gbɛ̃ↄn basↄo sↄosai (95). 26 Bɛtɛlɛũdeↄ ń Nɛtofadeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do kuɛplasai (188). 27 Anatodeↄ gbɛ̃ↄn basoolosↄo ń àaↄ̃o (128). 28 Bɛtazamavɛdeↄ gbɛ̃ↄn bla ń plao (42). 29 Kiliayaaliũdeↄ ń Kefiladeↄ ń Beelodeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basopla ń àaↄ̃o (743). 30 Lamadeↄ ń Gɛbadeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń bao ń mɛ̀ndoo (621). 31 Mimasadeↄ gbɛ̃ↄn basoolo ń plao (122). 32 Bɛtɛlideↄ ń Aideↄ gbɛ̃ↄn basoolo ń àaↄ̃o (123). 33 Nɛbo pãle buiↄ gbɛ̃ↄn blakwi ń plao (52). 34 Elaũ pãle buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa soolo ń blakwi ń síiↄ̃o (1.254). 35 Aliũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basooloo (320). 36 Yelikodeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basoplasↄoo (345). 37 Lodideↄ ń Adidadeↄ ń Onↄdeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basoolo ń mɛ̀ndoo (721). 38 Senaadeↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ ń ↄ̀aa síiↄ̃ ń basoolokwio (3.930).

39 Sa'ona bui pↄ́ sùↄn kɛ: Yesua bui Yedaia buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo baasↄo ń plao sai (973). 40 Imɛɛ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo ń blakwi ń plao (1.052). 41 Pasuu buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa soolo ń blasↄo ń plao (1.247). 42 Aliũ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo ń gɛ̃o ń plao (1.017).

43 Levii bui pↄ́ sùↄn kɛ: Odeva bui Yesua ń Kamiɛlio buiↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi ń síiↄ̃o (74). 44 Asafa bui lɛ̀sinaↄ gbɛ̃ↄn basoplasↄo ń àaↄ̃o (148). 45 Saluũ ń Ateeo ń Talemↄo ń Akubuo ń Atitao ń Sobaio bui bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ gbɛ̃ↄn basopla plasai (138).

46 Lua ua zĩkɛnaↄá gbɛ̃́ɛ beeↄ buiↄnɛ: Ziha, Asufa, Tabao, 47 Kelosi, Siaa, Padoni, 48 Lebana, Agaba, Salemai, 49 Anana, Gideli, Gaaa, 50 Leaia, Lezini, Nɛkoda, 51 Gazaũ, Uza, Pasea, 52 Besai, Mɛuniũ, Nɛfusiũ, 53 Babuku, Akufa, Aluu, 54 Bazelu, Mɛida, Aasa, 55 Baakosi, Sisela, Tɛma, 56 Nɛzia ń Atifao.

57 Salomↄↄ zↄ̀blena buiↄá gbɛ̃́ɛ beeↄ buiↄnɛ: Sotai, Sofɛlɛ, Peluda, 58 Yala, Daakↄ̃, Gideli, 59 Sefatia, Atili, Pokɛlɛ Azebaiũ ń Amↄo. 60 Lua ua zĩkɛnapiↄ ń Salomↄↄ zↄ̀blena buipiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla swaaↄ̃saiɛ (392).

61 Gbɛ̃eↄ bↄ̀ Tɛmɛla ń Tɛlaasao ń Kelubuo ń Adↄ̃o ń Imɛɛo, ↄ̃ aai e ń buibↄkĩi ↄ̀lↄnɛ́o, tó Isailiↄn ń ũ. 62 Delaia ń Tobiao ń Nɛkodao buiↄnɛ, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń bla ń plaoɛ (642). 63 Sa'ona bui pↄ́ dɛ Ɔbaia ń Akozio ń Baazilaio buiↄ ũ sù lↄ. Baazilaipi Galada bui Baazilainɛ sɛ̀ yãa nↄ ũ, ↄ̃ à a ã̀nsue tↄ́pi sɛ̀. 64 Gbɛ̃́piↄ ń tↄ́ wɛ̀ɛlɛ buibↄkĩi taalau, aai bↄwào, ↄ̃ wà gìnɛ́ ń sa'ozĩo. 65 Bùsu dↄaana ònɛ́, mɛ́ i kɛ sa'ona ń yã́ gwà ń Uliũo ń Tumiũo* bàasio, aasu Lua blɛ bleo.

66 Gbɛ̃́piↄ píi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bla ń plao ń ↄ̀aa do ń baswaaↄ̃o (42.360). 67 An zↄ̀blenaↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ku lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla ń ↄ̀aa do ń basopla àaↄ̃saio (7.337). Lɛ̀sinaↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ kúńnↄ lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń blasↄoo (245). 68 Aa sↄ̃́ↄ vĩ ↄ̀aa àaↄ̃ ń basooloo ń gɛ̃o ń mɛ̀ndoo (736), sↄ̃baonaↄ ↄ̀aa do ń blasↄoo (245), yiongoↄ ↄ̀aa pla ń bla sↄosaio (435), zàa'ĩnaↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ soolo ń ↄ̀aa àaↄ̃ ń basooloo (6.720).

69 An uabeleeↄ gbadàda zĩ yã́ musu. Bùsu dↄaana gbadà Lua kpɛ́ zĩ kpagolo guu vua kiloo swaaↄ̃ ń kĩnio ń vua taↄ mɛ̀n blakwi ń sa'on ulataoↄ mɛ̀n ↄ̀aa pla ń basoolokwio (530). 70 Uabeleeↄ gbadàda Lua kpɛ́ zĩ kpagolo guu, vua kiloo baswaaↄ̃kwi (170) ń ã́nusuo tↄnu do ń kiloo ↄ̀aa doo. 71 Gbɛ̃́ kĩniↄ gbadàda lↄ, vua kiloo baswaaↄ̃kwi (170) ń ã́nusuo tↄnu do ń kiloo basↄoo ń sa'on ulataoↄ mɛ̀n bàaↄ̃sↄo ń plao (67). 72 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ń lɛ̀sinaↄ ń gbɛ̃pãleeↄ ń Lua ua zĩkɛnaↄ ń Isaili kĩniↄ zↄ̃̀lɛzↄ̃lɛ ń wɛ̃́lɛↄ guu.†

8

Ɛzala Mↄizi ikoyã kyokɛa

1 Gbɛ̃́pii kã̀aa ń lɛdoũo gãaɛ pↄ́ kú Í Bↄlɛ saɛ, ↄ̃ wa ò yãdanɛde Ɛzalaɛ aà bↄ ń Mↄizi ikoyã pↄ́ Dii dìlɛ Isailiↄnɛ láo. 2 Mↄ sopla gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ sa'ona Ɛzala bↄ̀ ń Mↄizi ikoyão bíla aɛ. Gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa fↄ̃ yãmaↄ píi kú we. 3 À aɛdↄ̀ gãaɛ pↄ́ kú Í Bↄlɛpi saɛwa, ↄ̃ àlɛ lápi kyokɛ za kↄↄkↄↄ e ĩatɛ̃ minanguo gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa fↄ̃ maↄ wáa. Gbɛ̃́pii swãdↄ̀ Mↄizi ikoyã lápi kyokɛai. 4 Yãdanɛde Ɛzala zɛ gbà lɛsĩ pↄ́ wa dà ń lío lápi kyokɛa yã́i musu. Matitia ń Sɛmao ń Anaiao ń Uliao ń Ilikiao ń Maaseao ku aà ↄplaai. Pedaia ń Misaɛlio ń Malakiao ń Asuũo ń Asadanao ń Zakalio ń Mɛsulaũo ku aà ↄzɛɛi. 5 Kɛ́ Ɛzala lá wɛ̃̀, gbɛ̃́pii è, asa aà zɛkĩi lɛsĩ dɛńla. Kɛ́ a wɛ̃̀, gbɛ̃́pii fɛ̀lɛ zɛ̀. 6 Ɛzala Dii Lua zↄ̃ↄde sáaukpà, ↄ̃ gbɛ̃́pii ↄsɛ̀ musu aa mɛ̀: Ãmi! Ãmi! Ɔ̃ aa mipɛ̀lɛ tↄↄlɛ, aa kùlɛ Diiɛ. 7 Gↄↄ pↄ́ gbɛ̃́ↄ zɛa we, Levii buieↄ Mↄizi ikoyã dàdanɛ́. Levii buipiↄ tↄ́n kɛ: Yesua, Bani, Selebia, Yamini, Akubu, Sabetai, Odia, Maasea, Kelita, Azalia, Yozaba, Anana ń Pelaiao. 8 Aa Lua ikoyã lápi kyokɛ̀, ↄ̃ aa a bↄↄlɛkɛ̀, aa a wɛ́ wɛ̃̀nɛ́, kɛ́ aa e kyópi ma.

9 Ɔ̃ bùsu gbãade Nɛɛmii ń yãdanɛde sa'ona Ɛzalao ń Levii bui pↄ́ lɛ́ yãdada gbɛ̃́ↄnɛↄ ònɛ́: Gↄↄɛ beeá Dii á Lua pↄ́ɛ. Ásu wɛ̃nakɛo, ásu ↄ́ↄlↄo. Asa kɛ́ aalɛ Mↄizi ikoyã ma, aalɛ ↄ́ↄlↄ ḿpiiɛ. 10 Nɛɛmii mɛ̀: À gɛ pↄ́ níside ble, í í nana mi. À li gbɛ̃́ pↄ́ pↄe vĩoↄnɛ. Gↄↄɛ beeá wá Dii pↄ́ɛ. Ásu búbuapɛo, asa pↄna pↄ́ Dii ì kpámá dɛ á gbãa'ekĩi ũ. 11 Levii buiↄ gɛ̀ gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ nìninɛ́ aa mɛ̀: À nílɛ! Gↄↄɛ beeá Lua pↄ́ɛ, ásu búbuapɛo. 12 Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ gɛ̀ pↄblè aa imì, aa lìkↄ̃ɛ aa pↄnakɛ̀ maamaa, asa aa yã́ pↄ́ wa ònɛ́ mà sa.

13 Mↄpi gↄↄ plaade zĩ́ uabeleↄ ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ kã̀aa yãdanɛde Ɛzalazi, kɛ́ aa e wɛ́tɛ Mↄizi ikoyãi. 14 Ɔ̃ aa yã́ pↄ́ Dii dìlɛ Mↄiziɛ è we à mɛ̀, Isailiↄ aaↄ ku lákpɛↄ guu mↄ soplade dikpɛgↄↄzĩ,* 15 mɛ́ aa yã́ɛ bee kpàwakɛ ń zↄ̃ɛwiaↄ guu ń Yelusalɛũo aa mɛ: À bↄlɛ gɛ́ sɛ̃u, í kulaↄ kaso suò ń baalalaↄ ń gbɛ́laↄ ń daminalaↄ ń lí uede láↄ, kɛ́ à lákpɛↄ dↄò lá a ku taalauwa. 16 Ɔ̃ gbɛ̃́ↄ gɛ̀ kàsokaso aa sùò, baade lákpɛ dↄ̀ò a kpɛ́ musu ge ua ge Lua ua ge Í Bↄlɛ gãaɛ ge Ɛflaiũ Bↄlɛ gãaɛ. 17 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛupiↄ lákpɛↄ dↄ̀dↄ ḿpii, ↄ̃ aa ku a guu. Za Nuni nɛ́ Yozuee gↄↄ e gↄↄ bee Isailiↄ i dikpɛpi kɛ màao. Ɔ̃ aa pↄnakɛ̀ maamaa. 18 Ɛzala ìↄ Lua ikoyã lá kyokɛ lá gu lɛ́ dↄ sɛa za dikpɛgↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ e à gɛ midɛò. Aa dikpɛpi kɛ̀ gↄↄ soplaɛ. A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ ↄ̃ aa kↄ̃kãaakɛ̀ lá wa dìlɛwa.

9

Isailiↄ ń duunaↄ oa Luaɛ

1 Mↄ doũpi gↄↄ baasↄo mɛ̀ndosaide zĩ́ Isailiↄ kↄ̃ kã̀aa ń lɛyeo ń zwã̀nkasaↄ dadaa, mɛ́ bùsu kákaa ń miu. 2 Aa ńzĩa kɛ̃̀ buipãleↄwa ↄ̃ aa sĩa, aalɛ ń duunaↄ ń ń deziↄ yãvãikɛaↄ o. 3 Aa gↄ̃̀ sĩa gu pↄ́ aa kuu, ↄ̃ wà Dii ń Lua ikoyã lá kyokɛ̀nɛ́ e mↄ̀ àaↄ̃, ↄ̃ aa ń duunaↄ ò aa kùlɛ Dii ń Luaɛ e mↄ̀ àaↄ̃. 4 Levii buieↄ zɛ gba pↄ́ wa dànɛ́ musu, aa lɛzù Dii ń Luazi gbã́ugbãu. An tↄ́ↄn kɛ: Yesua, Bani, Kamiɛli, Sebania, Buni, Selebia, Bani ń Kenanio. 5 Levii buiↄ Yesua ń Kamiɛlio ń Banio ń Asaniao ń Selebiao ń Odiao ń Sebaniao ń Petaiao mɛ̀: À fɛlɛ Dii á Lua táasilɛ! A ku za asĩnizĩ e gↄↄpii. To wà n tↄbↄ, asa n gawi dɛ lɛ́maama ń táasiola píi. 6 Ḿmɛ ń Dii ũ ndo. N bàluma kɛ̀ ń n bɛ pↄ́ kú musuo ń pↄ́ pↄ́ kú weↄ píi. N dṹnia kɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ kuwàↄ, n ísia kɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ. Ni wɛ̃ni kpa ḿpiiwa, n bɛ malaika dasiↄ ì kúlɛnɛ.

7 Ḿmɛ ń Dii Lua pↄ́ Ablaũ sɛ̀ ũ, n bↄaànↄ Ulu, Babiloni bùsuu,* n aà tↄ́ lìlɛɛ̀ Ablahaũ.† 8 Ń è a n náai vĩ a sↄ̃ guu, ↄ̃ n mɛ̀ n bàa aↄ kuaànↄ, ńyↄ̃ Kanaa bùsu kpawà ń aà buiↄ, bùsu pↄ́ Itiↄ ń Amↄleↄ kuu ń Pɛliziↄ ń Yebusiↄ ń Giigasiↄ.‡ Ɔ̃ n lɛ́ pↄ́ ń gbɛ̃̀ɛ̀pi kɛ̀, kɛ́ ń maa yã́i.

9 N taasi pↄ́ wá deziↄ kɛ̀ Egipi è,§ n wii pↄ́ aa lɛ̀ Ísia Tɛ̃ai mà.* 10 N seelaↄ ń dabudabuↄ kɛ̀ Falaↄ̃ↄɛ,† ń kpàaàzi ń aà ìwaↄ ń aà bùsudeↄ píi, asa ń dↄ̃ lá aa ãiapãsĩkɛ̀ ń wá deziↄ. N tↄbↄ̀ lá a ku e ń a gbãowa. 11 N ísia zↄ̃̀ɛnɛ́, ↄ̃ aa táa'ò gugiiu aa bùa.‡ N gbɛ̃́ pↄ́ pɛ̀lɛńziↄ zù ísiu, n ń zú lán gbɛwa í zↄ̃ↄpi guu.§ 12 N dↄaa n gbɛ̃́ↄnɛ tɛlu guu fãanɛ, gwãasĩna sↄ̃ tɛ́ guu.* N zɛ́ pↄ́ dɛ aa sɛ pùnɛ́.

13 N pila Sinai gbɛ̀sĩsĩ musu, n yã'ònɛ́ za musu.† N ikoyã zɛde sĩande kpàmá ń yãmaa pↄ́ ń dìlɛↄ. 14 Ń tò aa kã́mabogↄↄ dↄ̃̀ ń pↄ́ ũ.‡ N n yãdilɛaↄ ń n ↄtondↄkĩio ń n ikoyão dà n zↄ̀blena Mↄiziɛ, ↄ̃ a kpàmá. 15 Kɛ́ nↄana ń dɛ́, n blɛ gbàɛnɛ́ za musu.§ Kɛ́ imi ń dɛ́, n ibↄ̀nɛ́ gbɛsiu.* Bùsu pↄ́ n a lɛgbɛ̃̀nɛ́ n mɛ̀ ńyↄ̃ kpámá ↄ̃ ń ònɛ́ aa gɛ sí ń pↄ́ ũ.

16 Ń beeo wá dezipiↄ kàamai vĩ, an swã́ gbãakũ̀, aaliↄ n yãdilɛaↄ kũao. 17 Aa gì n yãmai, dabudabu pↄ́ ń kɛ̀nɛ́ↄ yã́ sã̀ńgu. An swã́ gbãakũ̀, aa bↄ̀ n yã́ kpɛ, aa dↄaana dìlɛ aà ɛa táńnↄ zↄbleu.† Lua, ni gbɛ̃́ↄ duuna kɛ̃́má, ń sùuu vĩ ń sósobio, n pↄ lí pa kpaao, ń gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃ↄ, ↄ̃ ni pãkpańzio.‡ 18 Baa kɛ́ aa mↄkàsa lán gáaenawa, aa mɛ̀ ń dii pↄ́ ń bↄ́lɛ Egipin we,§ mɛ́ aa dↄ̀ɛnnↄ maamaa, 19 ni pãkpańzi guwaiwaiuo n sósobi zↄ̃ↄ yã́i. Tɛlupi dↄ̀aa zɛ'ↄ̀lↄnɛ́ fãanɛ, tɛ́pi zɛ́ pↄ́ dɛ aa sɛ pùnɛ́ gwã́, i ń tó we ziio. 20 N n Nisĩna kpàmá à yãdànɛ́. Ni ń tɛ̃́ manao. Kɛ́ imi lɛ́ ń dɛ, n ń gbá í. 21 N ń gwá guwaiwaiu wɛ̃̀ bla, pↄe i kɛ̃́sãmáo. An pↄkasaↄ i yaao, an gbá i sɛ́sɛo.

22 N buiↄ kpàmá ń ń bùsuↄ, n ń bùsupiↄ kpaalɛ̀nɛ́ míↄ. Aa Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ bùsu sì ń pↄ́ ũ ń Basana kí Ogu pↄ́o.* 23 Ń tò an bui dasikũ̀ lán saanaↄwa,† n gɛ̃ńnↄ bùsu pↄ́ ń ò ń maeↄnɛ aa gɛ sí ń pↄ́ ũ guu. 24 Kɛ́ an nɛ́ↄ gɛ̀ bùsupi sì ń pↄ́ ũ, ↄ̃ n Kanaa pↄ́ kú weↄ kãdɛ̀nɛ́, n ń nánɛ́ ń ↄzĩ ń ń kíaↄ píi, n bùsupi buiↄ kpàmá, aa ń pↄeã kɛ̀má.‡ 25 Aa wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ sì ń tↄↄlɛ maao, aa kpɛ́ↄ sì ń pↄmaa pↄ́ kúuↄ ń lↄ̀ↄ pↄ́ wa yↄ̃̀ↄ ń vɛ̃ɛbuↄ ń kù kpɛ́ↄ ń lí pↄ́ wì a bɛ bleↄ à kɛ̀ zài. Aa pↄblè aa kã̀ aa mɛ̀kpa, aa namablè n ɛ̀fãai zↄ̃ↄ yã́i.

26 Ń beeo an swã́ gbãakũ̀, ↄ̃ aa bↄ̀ n yã́ kpɛ, aa gì n ikoyãi. Aa ãnabi pↄ́ lɛdàmá aa sumaↄ dɛ̀dɛ, aa dↄ̀ɛnnↄ maamaa. 27 N ń ná ń ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩ, aa gbãamↄ̀nɛ́, ↄ̃ aa wiilɛ̀nzi ń taasikɛa guu. Kua za musu ń sìńnↄ n sósobi zↄ̃ↄ yã́i, n suabanaↄ dìlɛnɛ́, ↄ̃ aa ń bↄ́ ń ibɛɛpiↄ ↄzĩ. 28 Tó aa niɛ è, aaì ɛa yã́ pↄ́ vãinɛ kɛɛ, ↄ̃ n ń kpá ń ibɛɛↄwa aa gbãablèmá. Aa ɛ̀a wiilɛ̀nzi, ↄ̃ kua za musu ń sìńnↄ, n ń bↄ́ gɛ̃n ũma'ũma n sósobi yã́i.§

29 N lɛdàmá aa zɛ ń n ikoyão, kási aa zazakũ̀ma, aaliↄ n yãdilɛaↄ kũao, n yã́ pↄ́ tó gbɛ̃́ kũa, aↄ ku a sabaiɛ.* Aa zã̀ n yã́piↄwa aa mikpɛlìnɛ, an swã́ gbãakũ̀ aa gì n yãmai. 30 N mɛnakɛ̀ńnↄ a wɛ̃ dasi, n Nisĩna yãdà ń ãnabiↄnɛ, ↄ̃ aa lɛdàomá, aai swãdↄio, ↄ̃ n ń ná buipãleↄnɛ ń ↄzĩ.† 31 N sósobi zↄ̃ↄ guu ni ń midɛo, Lua sùuude sósobiden n ũ, ni pãkpańzio.

32 Ayãmɛto wá Lua, Lua zↄ̃ↄ gbãade pↄ́ ni tó ń mɛ séenata, lá n bàa ìↄ kúwanↄ gbɛ̃kɛ guu, taasi pↄ́ wá lé ń wá kíaↄ ń wá dↄaanaↄ ń wá sa'onaↄ ń wá ãnabiↄ ń wá deziↄ ń n gbɛ̃́ↄ píi za Asili kíaↄ gↄↄ e ń a gbão, ńsu to à kɛnɛ fɛ̃́nɛũo. 33 Yã́ pↄ́ wá léↄ píi musu ń maa, baa kɛ́ wa yãvãikɛ̀, ń náai vĩ. 34 Wá kíaↄ ń wá dↄaanaↄ ń wá sa'onaↄ ń wá deziↄ aai zĩkɛ ń ikoyãwao, aai laaidↄ ń yãdilɛaↄwao ge lɛ́ pↄ́ ń dàmáↄ. 35 Baa gↄↄ pↄ́ aa ńzĩa vĩ, mɛ́ aa pↄmaa dasi pↄ́ n ń gbáↄ vĩ ń bùsu yàasa táaede pↄ́ ń kpàmáo, aai zↄblenɛo, aai mikɛ̃ ń yãvãiↄwao.

36 Gwa! Zↄↄn wá ũ gbã. Bùsu pↄ́ ń kpà wá deziↄwa aa a libɛↄ ń a pↄmaaↄ ble, zↄↄn wá ũ a guu. 37 Wá bugbɛ yàasaↄ gↄ̃̀ kí pↄ́ ń tò aa gbãablèwáↄ pↄ́ ũ wá duuna yã́i. Aaì kiblewá ń wá pↄtuoↄ lá aa yeiwa. Wá kú wɛ́tɛ̃a zↄ̃ↄ guu.

10

Isailiↄ lɛdoũkɛa ń Luao

1 Yã́ beeↄ yã́i píi wálɛ lɛdoũkɛnnↄ ń sĩanao, wálɛ kɛ̃́ lá guu. Wá dↄaanaↄ ń Levii buiↄ ń wá sa'onaↄ lɛ́ ń seela kɛwà. 2 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ń seela kɛ̀wàↄn kɛ: Bùsu gbãade Nɛɛmii Akalia nɛ́, Zedekia, 3 Selaia, Azalia, Zelemii, 4 Pasuu, Amalia, Malakia, 5 Atusu, Sebania, Maluku, 6 Aliũ, Mɛlemↄ, Obadia, 7 Daniɛli, Ginɛtↄ̃, Baluku, 8 Mɛsulaũ, Abia, Miamɛ, 9 Maazia, Bilegai ń Semaiao. Gbɛ̃́piↄá sa'onaↄnɛ.

10 Levii buiↄn kɛ: Azania nɛ́ Yesua, Enada nɛ́ Binui, Kamiɛli 11 ń ń gbɛ̃́ↄ: Sebania, Odia, Kelita, Pelaia, Anana, 12 Mise, Leobɛ, Asabia, 13 Zakuu, Selebia, Sebania, 14 Odia, Bani ń Beninuo.

15 Isaili dↄaanaↄn kɛ: Palↄsi, Paata Mↄabu, Elaũ, Zatu, Bani, 16 Buni, Azegada, Bebai, 17 Adonia, Bigivai, Adini, 18 Atee, Ezekia, Azuu, 19 Odia, Asuũ, Bezai, 20 Alifi, Anato, Nɛbai, 21 Mapiasi, Mɛsulaũ, Ezii, 22 Mɛsezabɛli, Zadoki, Yadua, 23 Pelatia, Anana, Anaia, 24 Ozee, Anania, Asubu, 25 Aloese, Pila, Sobɛki, 26 Leuũ, Asabana, Maasea, 27 Ahia, Anana, Ana, 28 Maluku, Aliũ ń Baanao.

29 Isaili kĩniↄ, sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ń lɛ̀sinaↄ ń Lua ua zĩkɛnaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa kɛ̃̀ bui pↄ́ liaańziↄwa aa Lua ikoyã kũaↄ nàkↄ̃wa ń ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ gbãade ũↄ. An naↄ ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ nàmá lↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi mà mɛ́ aa dↄ̃ↄ píi. 30 Aa lɛgbɛ̃̀ aa mɛ̀: Wá sì ń Luao, wáↄ tɛ Lua ikoyã pↄ́ a kpà a zↄ̀blena Mↄiziwai. Wáↄ Dii wá Lua yãdilɛaↄ kũa ń aà yãdanɛↄ, wíↄ aà ↄtondↄkĩi gwa. 31 Wá wá nɛnↄɛↄ kpã́sã bui pↄ́ liaawáziↄwa lↄo. Wá ń nɛnↄɛↄ sɛ́ wá nɛ́ↄnɛ sↄ̃o.* 32 Aa mɛ̀ lↄ: Tó bui pↄ́ liaawáziↄ mↄ̀ ń laao ge pↄ́wɛnae aa yía kã́mabogↄↄ, wá lúmá kã́mabogↄↄzĩ ge lousisigↄↄzĩo. Wɛ̃̀ sopla ń wɛ̃̀ soplao wáli tó tↄↄlɛ ĩ́ampa,† wíli gbɛ̃́ↄ kɛ̃́ ń ń fĩaↄ.‡

33 Wá dìlɛ wázĩa yã́ ũɛ, wá baade lí ã́nusu kpa wɛ̃ ń wɛ̃o galaũ síiↄ̃ wá Lua ua zĩ yã́ musu. 34 Iↄ dɛ pɛ̃ɛ pↄ́ wì kpa Luawa pↄ́ ũ ń pↄ́wɛnti pↄ́ wìↄ kpawà lá gu lɛ́ dↄo ń sa pↄ́ wìↄ a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ lá gu lɛ́ dↄo ń sa pↄ́ wìↄ o kã́mabogↄↄ ń mↄ dafu dikpɛgↄↄo ń dikpɛ pãle zĩ́o ń sa pↄ́ wì o sáaukpaa yã́io ń Isailiↄ duun awakpabↄↄ ń wá Lua ua yã́ kĩniↄ píi. 35 Wá sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi, wa gbɛlà mↄa ń yàao wá Lua ua yã́ musu, wàli mↄò ualɛ ń ualɛo gↄↄ pↄ́ wa dìlɛwa wɛ̃ ń wɛ̃o. A dɛ Dii wá Lua gbagbakĩi pↄ́ ũɛ lá a ku Mↄizi ikoyã guuwa. 36 Wáliↄ mↄ Dii kpɛ́u wɛ̃ ń wɛ̃o ń wá buapↄ́ káauↄ ń libɛ sɛ̃́iaↄ píi.§ 37 Wáliↄ mↄ wá Lua ua ń wá nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ ń wá zunɛ sɛ̃́iaↄ ge sã ge ble, wíli kpá sa'ona pↄ́ lɛ́ zĩkɛ weↄwa, lá a ku Mↄizi ikoyã guuwa.* 38 Wáli mↄ́ ń wá pↄ́wɛn sɛ̃́iao ń wá kàa sɛ̃́iaↄ ń wá libɛ sɛ̃́iaↄ ń wá vɛ̃ɛ sɛ̃́iaↄ ń wá nísi sɛ̃́iao, wí kálɛ làasiu wá Lua ua sa'onaↄnɛ. Wáli wá buapↄ́ↄ kwide bↄ Levii buiↄnɛ,† asa Levii buiↄ mɛ́ ì a kwide si zↄ̃ɛwia ń zↄ̃ɛwiao. 39 Tó Levii buiↄ lɛ́ a kwide sí, Aalona bui sa'onaeↄ líↄ kúńnↄ. Levii buiↄ sↄ̃ aali pↄ́ kwide pↄ́ aa sìpi kwide sɛ gɛò wá Lua ua, aali kálɛ làasiu.‡ 40 Levii buiↄ ń Isaili kĩniↄ píi lí pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo ń nísio labakɛ, aali kálɛ làasiu Lua ua, gu pↄ́ luakukĩi pↄ́ↄ kuu ń sa'ona pↄ́ lɛ́ zĩkɛ weↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ ń lɛ̀sinaↄ. Màa wáli pãkpa wá Lua uaio.

11

Isaili pↄ́ zↄ̃̀lɛ Yelusalɛũↄ

1 Isaili dↄaanaↄ zↄ̃̀lɛ Yelusalɛũ, ↄ̃ gbɛ̃́ kĩniↄ gbɛlà an gbɛ̃́ↄ kwide mↄ zↄ̃lɛa Lua wɛ̃́lɛpi guu yã́ musu, an gbɛ̃́ kĩniↄ i gↄ̃ zↄ̃ɛwiaↄ guu. 2 Wà uabele pↄ́ dↄ̀aa zɛ̀ ń kua Yelusalɛũoↄ sáaukpà.

3 Yuda bùsu dↄaana pↄ́ zↄ̃̀lɛ Yelusalɛũↄ tↄ́ↄn kɛ: Isaili kĩniↄ, sa'onaↄ ń Levii buiↄ ń Lua ua zĩkɛnaↄ ń Salomↄↄ zↄ̀blen buiↄ zↄ̃̀lɛ Yuda bùsu wɛ̃́lɛↄ guu, baade ń a tↄↄlɛo, 4 ↄ̃ Yudaeↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buieↄ zↄ̃̀lɛ Yelusalɛũ.

Yudaↄ dↄaanaↄ tↄ́n Ataia ń Maaseao. Pɛlɛzi Maalalee ì, Maalalee Sefatia ì, Sefatia Amalia ì, Amalia Zakali ì, Zakali Uzia ì, ↄ̃ Uzia Ataiapi ì. 5 Sela Zakali ì, Zakali Yoialibu ì, Yoialibu Adaia ì, Adaia Azaia ì, Azaia Kↄloze ì, Kↄloze Baluku ì, ↄ̃ Baluku Maaseapi ì. 6 Pɛlɛzi bui gↄ̃gbãa pↄ́ kú Yelusalɛũↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń bàaↄ̃kwi plasaioɛ (468).

7 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ dↄaana Salu. Yesaia Itiɛli ì, Itiɛli Maasea ì, Maasea Kolaia ì, Kolaia Pedaia ì, Pedaia Yoedi ì, Yoedi Mɛsulaũ ì, ↄ̃ Mɛsulaũ Salupi ì. 8 Aàpi gbɛa Gabai ń Salaio. Ampii gbɛ̃ↄn ↄ̀aa síiↄ̃ ń basoolokwi plasaioɛ (928). 9 Zikeli nɛ́ Yoɛli mɛ́ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, mɛ́ Asenua nɛ́ Yuda mɛ́ wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ plaade ũ.

10 Sa'on dↄaanaↄ Yoialibu nɛ́ Yedaia ń Yakɛ̃o 11 ń Selaiao. Lua ua dↄaana Aitubu Mɛlaio ì, Mɛlaio Zadoki ì, Zadoki Mɛsulaũ ì, Mɛsulaũ Ilikia ì, ↄ̃ Ilikia Selaiapi ì. 12 An gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Lua kpɛ́ zĩ kɛↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa síiↄ̃ ń bao ń plaoɛ (822).

Sa'on dↄaana Adaia. Malakia Pasuu ì, Pasuu Zakali ì, Zakali Amɛzi ì, Amɛzi Pelalia ì, Pelalia Yolaũ ì, ↄ̃ Yolaũ Adaiapi ì. 13 Aà gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ uabeleↄ ũↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń bla ń plaoɛ (242). Sa'on dↄaana Amasai. Imɛɛ Mɛsilemↄ ì, Mɛsilemↄ Azai ì, Azai Azalɛli ì, ↄ̃ Azalɛli Amasaipi ì. 14 Aà gbɛ̃́ↄá gↄ̃sa gbãaↄnɛ, aa gbɛ̃ↄn basoolokwi plasaiɛ (128). Agedoliũ nɛ́ Zadiɛli mɛ́ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ.

15 Levii buiↄ dↄaana Semaia. Buni Asabia ì, Asabia Azikaũ ì, Azikaũ Asubu ì, ↄ̃ Asubu Semaiapi ì. 16 Levii buiↄ dↄaanaↄ Sabetai ń Yozabao mɛ́ Lua ua gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ. 17 Lɛ̀sin dↄaana Matania pↄ́ dɛ lousisin dↄaana ũ. Asafa Zabedi ì, Zabedi Mise ì, ↄ̃ Mise Mataniapi ì. Babukia mɛ́ aà plaade ũ. Bee gbɛa Samua nɛ́ Abeda, Galali tↄũna, Yedutu bui. 18 Levii bui pↄ́ kú Lua wɛ̃́lɛuↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basiiↄ̃sↄo mɛ̀ndosaioɛ (284).

19 Bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ Akubu ń Talemↄo ń ń gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ↄn baswaaↄ̃kwi ń plaoɛ. 20 Isaili kĩniↄ ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ ku Yuda bùsu wɛ̃́lɛↄ guu, baade ń a tↄↄlɛo. 21 Lua ua zĩkɛnaↄ ku Ofɛli sĩ̀sĩ musu. Ziha ń Gisepao mɛ́ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ. 22 Levii bui pↄ́ kú Yelusalɛũↄ dↄaanan Uzi ũ. Mise Matania ì, Matania Asabia ì, Asabia Bani ì, ↄ̃ Bani Uzipi ì. Aàpi mɛ́ Asafa bui pↄ́ aaì dↄaa ń lɛsiyão Lua uaↄ gbɛ̃do ũ. 23 Pɛɛsiↄ kía mɛ́ yãdìlɛ lɛ̀sinaↄnɛ, à yã́ pↄ́ aa kɛ lá gu lɛ́ dↄ dànɛ́. 24 Mɛsezabɛli nɛ́ Petaia pↄ́ dɛ Yuda nɛ́ Zela bui ũ ku kíapi kĩ́i Isailiↄ yã́gↄ̃gↄ̃a yã́i.

25 Yudaeↄ zↄ̃̀lɛ zↄ̃ɛwiaɛ beeↄ guu ń ń fã́anio: Kiliataaba ń a bualoũↄ, Dibↄ̃ ń a bualoũↄ, Kabazee ń a bualoũↄ, 26 Yesua, Mↄlada, Bɛpele, 27 Azaasuali, Bɛɛsɛba ń a bualoũↄ, 28 Zikilaga, Mɛkona ń a bualoũↄ, 29 Ɛnilimↄ, Zↄla, Yaamu, 30 Zanↄa, Adulaũ ń a zↄ̃ɛwiaↄ, Lakisi ń a fã́anio ń Azekao ń a bualoũↄ. Aa bɛkpà za Bɛɛsɛba e Bɛninↄũ guzulɛu.

31 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bɛkpà wɛ̃́lɛɛ beeↄ guu: Gɛba, Mimasa, Ai, Bɛtɛli ń a bualoũↄ, 32 Anato, Nↄbu, Anania, 33 Azoo, Lama, Gitaiũ, 34 Adida, Zeboiũ, Nɛbala, 35 Lodi, Onↄ ń Siaↄ guzulɛo. 36 Levii bui gãli pↄ́ kú Yuda bùsuu yãaeↄ bɛkpà Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu.

12

Sa'onaↄ ń Levii buiↄ yã́

1 Sa'onaↄ ń Levii bui pↄ́ aa sù ń Salatiɛli nɛ́ Zolobabɛlio ń Yesuaoↄn kɛ: Selaia, Zelemii, Ɛzala, 2 Amalia, Maluku, Atusu, 3 Sekania, Leuũ, Mɛlemↄ, 4 Ido, Ginɛtↄ̃, Abia, 5 Miamɛ, Maadia, Bilega, 6 Semaia, Yoialibu, Yedaia, 7 Salu, Amↄku, Ilikia, Yedaia. Gbɛ̃́piↄ mɛ́ sa'ona ń ń gbɛ̃́ Levii buiↄ dↄaanaↄ ũ sa'onkia Yesua gↄↄ.

8 Levii buiↄ dↄaanaↄn kɛ: Yesua, Binui, Kamiɛli, Selebia, Yuda, Matania. Matania ń a gbɛ̃́ↄ mɛ́ aaì dↄaa ń táasilɛao, 9 mɛ́ Babukia ń Unio ń ń gbɛ̃́ↄ mɛ́ lɛ̀sinaↄ gãli plaade ũ. 10 Yesua Yoakiũ ì, Yoakiũ Ɛliasibu ì, Ɛliasibu Yoiada ì, 11 Yoiada Yonatãa ì, ↄ̃ Yonatãa Yadua ì.

12 Sa'ona pↄ́ aa dɛ uabeleↄ ũ Yoakiũ gↄↄↄn kɛ: Selaia bui Mɛlaia, Zelemii bui Anania, 13 Ɛzala bui Mɛsulaũ, Amalia bui Yohanani, 14 Maluku bui Yonatãa, Sebania bui Yosɛfu, 15 Aliũ bui Adena, Mɛlaio bui Ɛlekai, 16 Ido bui Zakali, Ginɛtↄ̃ bui Mɛsulaũ, 17 Abia bui Zikeli, Miyãmɛ bui, Maadia bui Piletai, 18 Bilega bui Samua, Semaia bui Yonatãa, 19 Yoialibu bui Matenai, Yedaia bui Uzi, 20 Salu bui Kalai, Amↄku bui Ɛbɛɛ, 21 Ilikia bui Asabia ń Yedaia bui Nɛtanɛlio.

22 Wà sa'ona uabeleↄ tↄ́ dàlau za gↄↄ pↄ́ Ɛliasibu ń Yoiadao ń Yohananio ń Yaduao dɛ sa'onkiaↄ ũ e Pɛɛsiↄ kí Daliusi kpalablegↄↄɛ. 23 Wà Levii bui uabeleↄ tↄ́ dà ladau e Ɛliasibu tↄũna Yohanani gↄↄ. 24 Levii bui dↄaanaↄ tↄ́n kɛ: Asabia, Selebia, Binui, Kamiɛli ń Yesuao. An gbɛ̃́ↄ ì yãwemá táasilɛa ń sáaukpaao guu gã ń gãoɛ, lá Lua gbɛ̃́ Davidi dìlɛwa. 25 Gbɛ̃́ɛ beeↄ mɛ́ bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana pↄ́ aaì Lua ua làasiↄ ń a bↄlɛↄ dↄ̃́aↄ ũ: Matania, Babukia, Obadia, Mɛsulaũ, Talemↄ ń Akubuo. 26 Gbɛ̃́piↄ ku gↄↄ pↄ́ Yesua nɛ́ Yoakiũ, Yozada tↄũna dɛ sa'onkia ũɛ. Nɛɛmii mɛ́ bùsu dↄaana ũ, sa'ona Ɛzala mɛ́ yãdanɛde ũ.

Yelusalɛũ bĩ́i sakɛ̃a

27 Yelusalɛũ bĩ́i sakɛ̃gↄↄ wà Levii buiↄ wɛ̀ɛlɛwɛɛlɛ gu pↄ́ aa kuu, wà gɛ̀ńnↄ Yelusalɛũ aa bĩ́i sakɛ̃ ń pↄnao ń sáaukpaao ń lɛsiao ń sɛ̃́sɛ̃naↄ ń mↄↄnaↄ ń kúuↄ. 28 Lɛ̀sina pↄ́ kãi ń Yelusalɛũↄ kↄ̃ kã̀aa we, Nɛtofa bualoũdeↄ 29 ń Bɛgiligalideↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Gɛba ń Azemavɛo saɛↄ, asa lɛ̀sinaↄ ńzĩa bualoũↄ kpà Yelusalɛũ saɛ weɛ. 30 Sa'onaↄ ń Levii buiↄ gbãbↄ̀ ńzĩaɛ, ↄ̃ aa gbãbↄ̀ gbɛ̃́ kĩniↄnɛ, ↄ̃ aa gbãbↄ̀ bĩ́iɛ ń a bↄlɛↄ.

31 Má tò Yuda dↄaanaↄ dɛ̀dɛ bĩ́iwa, ↄ̃ ma lɛ̀sinaↄ kã̀aa gãli zↄ̃ↄ lɛɛ pla, aa dↄaanɛ́ bĩ́i musu. An gãli do bɛ ↄplaa oi, aa bɛ bĩ́i musu Tufua Bↄlɛ oi. 32 Osaia ń Yuda dↄaana lɛɛ doↄ tɛ́ ń kpɛ 33 ń Azaliao ń Ɛzalao ń Mɛsulaũo 34 ń Yudao ń Bɛ̃yãmɛɛo ń Semaiao ń Zelemiio. 35 Sa'onaeↄ kúńnↄ lↄ, aa kùuↄ kṹkũa. Bee gbɛa Yonatãa nɛ́ Zakali. Asafa mɛ́ Zakuu ì, Zakuu Mise ì, Mise Matania ì, Matania Semaia ì, Semaia Yonatãapi ì. 36 Aà gbɛ̃́ beeↄ kuaànↄ: Semaia, Azalɛli, Milalai, Gilalai, Maai, Nɛtanɛli, Yuda ń Ananio. Aa Lua gbɛ̃́ Davidi pↄ́'ↄbↄnaↄ kũa. Yãdanɛde Ɛzala mɛ́ dↄaaanɛ́. 37 Kɛ́ aa kà Nibↄna Bↄlɛ musu, aa dɛ̀dɛ Davidi wɛ̃́lɛ dɛdɛkĩi pↄ́ kú ń aɛↄwa, gu pↄ́ bĩ́i sĩ̀sĩ kũ̀u. Aa dↄ̀ Davidi bɛi, ↄ̃ aa kà Í Bↄlɛ musu gukpɛ oi.

38 Lɛ̀sinaↄ gãli plaadeↄ gɛ̀ ↄzɛɛ oi. Má tɛ́ńzi bĩ́i musu ń gbɛ̃́ kĩniↄ. Wa dↄ Kĩna kalangai, wa gɛ e bĩ́i yàasa kĩ́i. 39 Ɔ̃ wa gɛ̃ Ɛflaiũ Bↄlɛa ń Bↄlɛ Zio ń Kpↄ̀ Bↄlɛo. Wa dↄ Ananɛli kalangai ń Basↄo kalangao e Sã Bↄlɛ musu, ↄ̃ aa zɛ̀ Dakpɛunaↄ Bↄlɛ musu. 40 Ɔ̃ lɛ̀sinaↄ gãli plapiↄ kↄ̃ kã̀aa Lua ua. Má kú we lↄ ń gbãade lɛɛ doↄ 41 ń sa'onaɛ beeↄ: Ɛliakiũ, Maasea, Miyãmɛ, Mise, Ɛlioenai, Zakali ń Ananiao. Aa ń kùuↄ kṹkũa. 42 Maasea ku we lↄ ń Semaiao ń Ɛleazaao ń Uzio ń Yohananio ń Malakiao ń Elaũo ń Ezɛɛo. Lɛ̀sinaↄ lɛ́ lɛsi, Yezahia mɛ́ ń dↄaana ũ. 43 Gↄↄ bee aa sa'ò maamaa, ↄ̃ aa pↄnakɛ̀, asa Lua tò an pↄ kɛ̀na à kɛ̀ zàiɛ. Nↄɛↄ ń nɛ́ↄ lɛ́ pↄnakɛ lↄ. Wà Yelusalɛũdeↄ pↄnakɛapi súu mà zã̀.

44 Zĩbeezĩ aa gↄ̃ɛeↄ dìlɛ làasi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ, gu pↄ́ gbaↄ ń buapↄ káauↄ ń pↄ́ kwideↄ kálɛu. Gbɛ̃́piↄ lí buapↄ́ pↄ́ Mↄizi ikoyã dìlɛ a dɛ sa'onaↄ ń Levii buiↄ baa ũ sɛ́lɛ zↄ̃ɛwia ń zↄ̃ɛwiao aa kãaa we, asa sa'onaↄ ń Levii bui pↄ́ aaì zĩkɛ weↄ yã́ kà Yudaↄguɛ. 45 Lua ua zĩ ń gbãbↄanɛ́o dɛ ń yã́ ũɛ. Lɛ̀sinaↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ líↄ ń zĩ kɛ lá Davidi ń a nɛ́ Salomↄↄo dìlɛwa. 46 Asa za Davidi ń Asafao gↄↄ lɛ̀sin dↄaanaↄ kuɛ, aaì dↄaa ń Lua táasilɛao ń aà sáaukpaao. 47 Zolobabɛli ń Nɛɛmiio gↄↄ Isailiↄ píi ìↄ lɛ̀sinaↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ kámasa ká lá gu lɛ́ dↄɛ. Aaì Levii buiↄ asea kpámá, mɛ́ Levii buiↄ ì Aalona buiↄ asea kpámá sↄ̃.

13

Nɛɛmii yã́gↄ̃gↄ̃a Isailiↄnɛ gbɛzã

1 Zĩbeezĩ wà Mↄizi lá kyokɛ̀ gbɛ̃́ↄnɛ, ↄ̃ wa è we kɛ́ Amↄni ge Mↄabu buie suli gɛ̃ Lua gbɛ̃́ↄ guuo, 2 asa aai da Isailiↄlɛ ń pↄbleao ń íoo. Aa fĩabò Balaaũɛ aà láaikɛmáɛ, ↄ̃ wá Lua aà yã́ lìlɛ samaa'oa ũ.* 3 Kɛ́ aa ikoyãpi mà, aa buipãleↄ bↄ̀lɛ ń guu.

4 E yã́pi àↄ gɛ́ kɛi wà sa'ona Ɛliasibu dìlɛ wá Lua ua làasi gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. Amↄni bui Tobia daɛɛ, 5 à kpɛ́nɛ zↄ̃ↄ kpà Tobiapiwa. Wì pↄ́wɛnti kálɛu we yãa ń tulaletio ń Lua ua pↄ́ↄ ń pↄ́wɛna kwideo ń vɛ̃ɛo ń nísi pↄ́ dɛ Levii buiↄ ń lɛ̀sinaↄ ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ pↄ́ ũo ń laba pↄ́ wa kɛ̀ sa'onaↄnɛo. 6 Gↄↄ bee má kú Yelusalɛũo, asa Babɛli kí Aatasasa kpalablea wɛ̃̀ baakwi ń plaode guu ma ɛa gɛ aà kĩ́i. Gↄↄpla gbɛa ma wabikɛ̀wà, 7 ↄ̃ ma su Yelusalɛũ. Ma yãvãi pↄ́ Ɛliasibu kɛ̀ bao mà, lá à Lua ua kpɛ́nɛ kpà Tobiawa. 8 Yã́pi kɛ̀mɛɛ ĩ́i maamaaɛ, ↄ̃ ma aà pↄ́ↄ sɛ̀lɛ kↄ̀lɛɛ̀ bàasi. 9 Ma mɛ̀ wà gbãbↄ kpɛ́nɛpiɛ, ↄ̃ ma ɛa Lua ua pↄ́ↄ kàlɛ we ń pↄ́wɛntio ń tulaletio.

10 Má mà lↄ wìli Levii buiↄ ń lɛ̀sinaↄ asea kpámáo, ↄ̃ aa ↄbↄ̀lɛ Lua ua zĩu, an baade tà bua. 11 Ma zↄadↄ̀ gbãadeↄwa ma mɛ̀: Àkɛa a pãkpà Lua uaii? Ɔ̃ ma Levii buiↄ kã̀aa, ma ń baade dà a zĩu. 12 Ɔ̃ Yudaↄ mↄ̀ ń pↄ́wɛn kwide bↄ̀ ń vɛ̃ɛo ń nísio ḿpii, aa kàka làasiu.† 13 Ma sa'ona Selemia ń lakɛ̃na Zadokio ń Levii bui Pedaiao dìlɛ làasipiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ, ↄ̃ ma Zakuu nɛ́ Anana, Matania tↄũna dìlɛ ń dↄnlɛde ũ, asa wa ń dↄ̃ gbɛ̃́ náaideↄ ũɛ. Làasi pↄ́ↄ biilɛa ń gbɛ̃́ↄnɛ dɛ ń yã́ ũɛ. 14 Ma Lua, ma yã́pi àↄ dↄngu. Ńsu yãmaa pↄ́ má kɛ̀ n kpɛ́ zĩ yã́ musu suumpao.

15 Gↄↄbeezĩ ma Yudaeↄ è, aalɛ ↄ̃zↄ̃ vɛ̃ɛwa a ífɛ̃kĩi kã́mabogↄↄzĩ. Ma gbɛ̃eↄ è lↄ, aalɛ su Yelusalɛũ ń pↄ́wɛnao kã́mabogↄↄzĩ. Aa yè zàa'ĩnaↄnɛ ń vɛ̃ɛbɛ'io ń vɛ̃ɛbɛo ń kaadↄɛmbɛo ń aso pãleↄ, ↄ̃ ma ń gba laai blɛyiaa gↄↄpi zĩ́ yã́ musu.‡ 16 Tiideↄ ku Yelusalɛũ, aaì su ń kpↄo ń laa bui píio, ↄ̃ aaì yía Yudaↄwa kã́mabogↄↄzĩ. 17 Ma zↄadↄ̀ Yuda gbãadeↄwa ma mɛ̀: Yãvãi pↄ́ álɛ kɛɛ bee sↄ̃ bɛ! Álɛ kã́mabogↄↄ gbãlɛɛ. 18 Màa á deziↄ lɛ́ kɛ, ↄ̃ wá Lua yãyìa wɛ̃́lɛɛ beewao lò? Ɔ̃ álɛ kã́mabogↄↄ gbãlɛ, álɛ aà pↄ fɛlɛ sↄ̃a? 19 Má dìlɛ tó gu sì ãsↄ̃adazĩ oosi, wàli Yelusalɛũ bↄlɛ gbaↄ tata, wasuli wɛ̃o e kã́mabogↄↄ gɛ̃. Ma azĩa gbɛ̃́ↄ kàlɛ bↄlɛpiↄu, kɛ́ gbɛ̃e su gɛ̃ ń asoo kã́mabogↄↄo yã́i. 20 Laatanaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ pↄ́ yiaↄ ì bĩ́i kpɛ gɛ̃n do ge gɛ̃n pla. 21 Ɔ̃ ma lɛzàmá ma mɛ̀: Tó a i we sa, má á kṹkũɛ. Za gↄↄ bee ↄ̃ aai mↄ kã́mabogↄↄzĩ lↄo. 22 Ɔ̃ má ò Levii buiↄnɛ aa gbãbↄ ńzĩaɛ, aai gɛ́ bↄlɛdↄ̃ai, kɛ́ wà kã́mabogↄↄ dↄ̃ Lua pↄ́ ũ yã́i. Ma Lua, to ma yã́pi àↄ dↄngu, ní ma wɛgwa n gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ lɛ́u.

23 Gↄↄbeezĩ lↄ ma Yudaeↄ è, aa nↄↄ sɛ̀ Asedodadeↄ ń Amↄniↄ ń Mↄabuↄ guu. 24 Ɔ̃ an nɛ́eↄ ì Asedoda yã́ ge buipãle yã́ ma, aali Ɛbɛlu yãmao. 25 Ɔ̃ ma zↄadↄ̀má ma ń ká, ma ń gↄ̃ɛeↄ gbɛ̃̀, ma ń gbɛ̃eↄ mikã gà má wò. Ɔ̃ má tò aa mɛ̀ wa sì ń Luao, wa ń nɛnↄɛↄ kpã́sã ń nɛgↄ̃ɛnaↄwao. Wa ń nɛnↄɛↄ sɛ́ ń nɛgↄ̃ɛↄnɛ ge ńzĩa pↄ́ ũo. 26 Màa Isailiↄ kí Salomↄↄ duunakɛ̀o lò? Buie kía i kaaàwao. Aà Lua yeaàzi,§ ↄ̃ à aà kpà Isailiↄ píi kía ũ, kási baa aàpi, buipãle nↄɛↄ mɛ́ aa aà dà duunau.* 27 Ɔ̃ wá mà ápiↄ sↄ̃ a yãvãi zↄ̃ↄpi kɛ̀, a zĩbↄnkpɛkɛ̀ wá Luaɛ, a buipãleↄ sɛ̀ nↄ ũ. 28 Yoiada nɛ́ↄ do pↄ́ dɛ sa'onkia Ɛliasibu tↄũna ũ mɛ́ Oloni gbɛ̃́ Sambala nɛ́ sɛ̀ yãa, ↄ̃ ma aà yà. 29 Ma Lua, to an yã́ àↄ dↄngu, asa aa sa'onkɛ gbãlɛ̀ɛ, aa n bàa kua ń sa'onaↄ ń Levii buiↄ yãdilɛa gbòo. 30 Ma buipãleↄ yã́ↄ píi bↄ̀ sa'onaↄ ń Levii buiↄnɛ, ↄ̃ ma ń baade dàzĩu. 31 Ma ɛa yàa labakɛa gↄↄ dìlɛ gbɛ̃́ↄnɛ ń buapↄ́ káauↄ kpaao. Ma Lua, to ma yã́ àↄ dↄngu a maa ũ.

* 1:9 Iko 28.64, 30.2-5

* 2:3 2Kia 25.8-10

* 5:7 Bↄa 22.24

* 7:65 Bↄa 28.30, Iko 33.8

† 7:72 1Lad 9.2-3

* 8:14 Lev 23.33-43

* 9:7 Daa 11.31, 12.1

† 9:7 Daa 17.5

‡ 9:8 Daa 15.18-21

§ 9:9 Bↄa 3.7

* 9:9 Bↄa 14.10

† 9:10 Bↄa 7-12

‡ 9:11 Bↄa 14.21-29

§ 9:11 Bↄa 15.4-5

* 9:12 Bↄa 13.21-22

† 9:13 Bↄa 19.18-20

‡ 9:14 Bↄa 20.8-11

§ 9:15 Bↄa 16.14-15

* 9:15 Bↄa 17.6-7

† 9:17 Nao 14.4

‡ 9:17 Bↄa 34.6

§ 9:18 Bↄa 32.1-4

* 9:22 Nao 21.21-35

† 9:23 Daa 15.5

‡ 9:24 Yoz 11.23

§ 9:28 Dↄa 2.11-16

* 9:29 Lev 18.5

† 9:30 2Kia 17.13-18

* 10:31 Bↄa 34.16

† 10:32 Bↄa 23.10-11

‡ 10:32 Iko 15.1-2

§ 10:36 Bↄa 23.19

* 10:37 Bↄa 13.2, Nao 18.15-16

† 10:38 Nao 18.21

‡ 10:39 Nao 18.26

* 13:2 Nao 22.1-6

† 13:12 Mal 3.10

‡ 13:15 Bↄa 20.8-10

§ 13:26 2Sam 12.24-25

* 13:26 1Kia 11.1-8

Ɛsitɛɛ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

ƐSITƐƐ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ bee yã́ pↄ́ wa sɛ̀ ń Yuda buiↄ wa dìlɛ wà ń midɛ yã́ bↄↄlɛkɛ̀wɛ̃ɛ, ↄ̃ Lua ń bↄ́. Yã́pi kɛ̀ gↄↄ pↄ́ Pɛɛsiↄ lɛ́ ikokɛ sɛa za India bùsuu e à gɛ̀ pɛ̀ò Egipiwaɛ. Yuda bui kↄ̃na pↄ́ wà ń kũkũ wà tàńnↄ Babiloniↄ, an gbɛ̃eↄ i su ń bùsuuo e à gɛ̀ pɛ̀ò gↄↄ pↄ́ Babiloni kpala mìdɛ e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 539. Yudapiↄ lí we bui pↄ́ aa kú ń guuↄ nàmáo, asa an yã́ↄ adoaɛ, aaìↄ zĩkɛ ń ikoyã ń ń fɛlɛkaayãↄwaɛ. Lápi ĩ́i pↄ́ kí Aasuelu gbãade sɛ̃́ia Amani sɛ̀ ǹ Yuda gbãadeↄ do Maadoseo yã́ bↄↄlɛkɛ̀. Ɛsitɛɛá Maadose nɛ́ɛ, ↄ̃ Maadose lɛdàwà e à gↄ̃̀ Pɛɛsi kía nↄ ũ, ↄ̃ a zɛ'è à kpà vãi pↄ́ a a bui Yudaↄ leɛ. Bee lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ yã́ pↄ́ wa sɛ̀ ń Yudaↄ píi ì lɛ́lɛ pãɛ. Gↄↄ pↄ́ wa dìlɛ wà Yudaↄ dɛdɛwà gↄ̃̀ zĩblea an ibɛɛpiↄwa gↄↄ ũ, ↄ̃ gↄↄpi gↄ̃̀ Yudaↄ dikpɛgↄↄ ũ e ń a gbão, aaì dikpɛpi kɛ e Paki àↄ gɛ́ káiɛ. Yã́ pↄ́ wa dàu wa sìu Ɛsitɛɛ láu lɛ́ dikpɛpi bↄkĩi ↄlↄwɛ̃ɛɛ. Yudaↄ zɛ̀ wà gì ń ńzĩao, asa kua bùsu pãleu wà gìńziɛ. Wi Lua tↄ́ sí láɛ bee guuo, ãma Lua i a gbɛ̃́ↄ to weo, à ń suabà Ɛsitɛɛ sabai.

1

Kí Aasuelu a na Vasiti bↄa kpalau

1 Kí Aasuelu* gↄↄ bùsu mɛ̀n basoolo ń soplaoↄ ↄ̃ a dɛ a kía ũ sɛa za India bùsuu e à gɛ̀ pɛ̀ Etiopi bùsuwa. 2 Zↄ̃lɛa a bɛ Susa mɛɛwiau 3 aà kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guu à gbãadeↄ ń a ìwaↄ kã̀aa píi blɛsableawa. Pɛɛsi ń Mɛdɛo bùsu zĩgↄ̃ badeↄ ku we ń gbɛ̃́ gbiaↄ ń bùsu gbãadeↄ. 4 À a kpala àizɛɛ zↄ̃ↄↄ ń a zↄ̃ↄkɛ gawio ↄ̀lↄnɛ́ e mↄ soolo. 5 Kɛ́ gↄↄ beeↄ pà, à blɛsakɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ kú Susaↄnɛ, kíabuiↄ ń táaaↄ píi. Wà blɛsapi blè e gↄↄ sopla aà bɛ'ua líkpɛu. 6 Wà zwã̀a pua ń zwã̀a búunao dↄ̀dↄ ã́nusu tãanaↄwa ń bà puaↄ ń bà gàaluladeↄ, ↄ̃ wa lòo kpɛ́ gbapɛlɛ pↄ́ wa kɛ̀ ń gbɛpuↄwa. Vua ń ã́nusu wúlɛbↄↄ kálɛa gusalala pↄ́ wa kɛ̀ ń gbɛpuo ń gbɛtɛ̃o ń gbɛsio ń gbɛ̀ búunaowa. 7 Wà vɛ̃ɛ kpàkpamá we ń vua imibↄↄ. Imibↄpiↄ dodoa kↄ̃ɛ píiɛ. Kí vɛ̃ɛpi kpàmá sↄũsↄũ. 8 Kí dìlɛ wasu vɛ̃ɛminaↄ wɛtão. A ò a bɛ ziiaɛ aà kpa baadewa lá ade yei.

9 Kí Aasuelu na Vasiti blɛsakɛ̀ nↄɛↄnɛ kibɛ lↄ. 10 A gↄↄ soplade zĩ́ kí pↄ kɛ̀na vɛ̃ɛ yã́i, ↄ̃ a ò a dↄai gbɛ̃ↄn soplaↄnɛ: Mɛumanu, Bizita, Aabona, Bigita, Abaga, Zetaa ń Kaakasio, 11 aa mↄɛ ń a na Vasitio ń a kía na fùao kpaa, kɛ́ à aà kɛfɛnkɛ ↄlↄ gbɛ̃́ↄnɛ ń gbãadeↄ, asa nↄɛpiá nↄɛ. 12 Kɛ́ kí dↄaipiↄ yã́pi ò aà naɛ, à gì mↄ́i, ↄ̃ kí pↄ pà à fɛ̃̀aàzi maamaa. 13 Kí yã́pi ò wɛzɛ̃n saanyãdↄ̃naↄnɛ, asa ìↄ yã́pii gbɛa gbɛ̃́ pↄ́ bùsu ikoyã dↄ̃ↄwaɛ. 14 Pɛɛsi ń Mɛdɛo gbãade pↄ́ aaìↄ ku aà saɛ gbɛ̃ↄn soplaↄ tↄ́n kɛ: Kaasena, Setaa, Ademata, Taasisi, Mɛlɛsi, Maasena ń Mɛmukão. Ampiↄ mɛ́ aa aà kwàasiↄ ũ, aà kpala ikodeↄ ũ. 15 A ònɛ́: Ma a dↄaiↄ zĩ̀ aa yãdìlɛ ma na Vasitiɛ, ↄ̃ à gì mai. Wá sɛaànↄ kpelewa ni? Ikoyã mɛ̀ kpelewa ni?

16 Ɔ̃ Mɛmukã ò kíɛ ń gbãadepiↄ à mɛ̀: Kí, ḿmɛ n na Vasiti tàaekɛ̀nɛ ndoo, à tàaekɛ̀ gbãadeↄnɛ ń n bùsu gbɛ̃́piiↄɛ. 17 Yã́ pↄ́ n napi kɛ̀ a ligua, nↄɛ píi i ma, aai saka ń zã́ↄgu aa mɛ: Kí Aasuelu mɛ̀ wà a na Vasiti sísiɛ, ↄ̃ à gì gɛ́i. 18 Pɛɛsi ń Mɛdɛo bùsu gbãadeↄ nↄ pↄ́ n na yã́pi màↄ, aa yãbↄbↄ ń zã́ↄ lɛ́zĩ tia. Lɛ́'ɛakↄ̃wa ń zↄao a kɛ zài. 19 Kí, tó à kànguɛ, yãdilɛ Vasitiɛ asu tó á wɛsikↄ̃lɛ lↄo, ní nↄɛ pↄ́ dɛaàla kpa aà kpalau. Wa yã́pi kɛ̃ Pɛɛsi ń Mɛdɛo ikoyã pↄ́ wìli a bãdɛo lá guu. 20 Tó wà yã́ pↄ́ ń dìlɛ kpàwakɛ̀ n bùsu zↄ̃ↄ guu píi, nↄɛↄ bɛɛɛ dↄ̃ ń zã́ↄnɛ, nↄgbãaↄ ń nↄ nɛ́naↄ píi. 21 Yã́pi kà kíagu ń gbãadeↄ píi, ↄ̃ a kɛ̀ lá Mɛmukã òɛwa. 22 Ɔ̃ à lɛ́kpãsãkɛ̀ bùsu pↄ́ a dɛ ń kía ũ gbɛ̃́ↄnɛ píi, bùsu ń bùsuo ń a lákɛ̃ao, bui ń buio ń ń yã́o. À mɛ̀ gↄ̃ɛ mɛ́ aↄ a ua kía ũ mɛ́ aà buiyã ↄ̃ wàli o uapiu.

2

Ɛsitɛɛ gↄ̃a kía na ũ

1 Yã́ beeↄ gbɛa kɛ́ kí Aasuelu pↄ wèe, yã́ pↄ́ Vasiti kɛ̀ɛ̀ ń yã́ pↄ́ a dìlɛ aà yã́ musuo i sãaàguo. 2 Ɔ̃ kí ìwaↄ òɛ̀: Kí, to wà wɛ̃́ndia kɛfɛnaↄ wɛɛlɛnɛ. 3 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ dilɛ n bùsuↄ guu píi aa wɛ̃́ndia kɛfɛnaↄ naaa mↄ ka n nↄɛↄ guu Susa la. N nↄɛↄ ziia Ege i ń gwa ń n naↄ, wi ń kɛkɛ ń nↄamblebↄↄ wásawasa. 4 Nↄɛ pↄ́ kàngu i gↄ̃ n na ũ Vasiti gɛ̃ɛ ũ. Yã́pi kɛ̀ kíɛ na, ↄ̃ à zɛ̀ò.

5 Yudae ku Susa Bɛ̃yãmɛɛ bui ũ, aà tↄ́n Maadose, Yaii nɛ́ɛ. Simɛi ń Kisio ku aà deziↄ guu. 6 A ku zĩ̀zↄ pↄ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza ń kũkũ Yelusalɛũ ń Yudaↄ kí Yɛkↄniao à tàńnↄↄ guuɛ.* 7 Àlɛ a desɛ̃ nɛ́ Adasa pↄ́ wì mɛ lↄ Ɛsitɛɛ gwa, asa aà de ń aà dao kuo. Wɛ̃́ndiapi kákaa maa mɛ́ a kɛfɛũ. Kɛ́ aà de ń aà dao gà, Maadose aà sɛ̀ a nɛ́ ũ. 8 Kɛ́ wà yã́ pↄ́ kí dìlɛpi mà, ↄ̃ wà gɛ̀ ń wɛ̃́ndiaↄ dasidasi Susa, wà ń ná Egeɛ a ↄzĩ. Ɔ̃ wà Ɛsitɛɛ sɛ̀ gɛ̀ò kibɛ kí nↄɛↄ ziiapiɛ. 9 Wɛ̃́ndiapi kɛ̀ɛ̀ maa, ↄ̃ à gbɛ̃kɛkɛ̀ɛ̀ à mɛ̀, wà aà kɛkɛ ń nↄamblebↄↄ wásawasa gↄ̃̀ↄ, wi blɛ maa kpawà. À kibɛ wɛ̃́ndia pↄ́ a sɛ̀ gbɛ̃ↄn soplaↄ kpàwà, ↄ̃ à kpɛ́ maa kpàwà kí nↄɛↄ bɛ. 10 Ɛsitɛɛ i a bui ge a bɛ bùsu o gbɛ̃eɛo, asa Maadose òɛ̀ asu to gbɛ̃e dↄ̃o. 11 Lá gu lɛ́ dↄ Maadose ìↄ kí nↄɛↄ bɛ gãaɛ baa vĩvĩ, kɛ́ à e àↄ Ɛsitɛɛ kua dↄ̃ ń yã́ pↄ́ lɛ́ aà leo.

12 E wɛ̃́ndiaↄ aaↄ zɛ'e aaↄ gɛ́ ii ń kí Aasueluo, sema aa yã́ pↄ́ wa dìlɛnɛ́ kɛ gĩa e mↄ kuɛpla. Wìↄ nísi pↄ́ wa kɛ̀ ń lí'ↄ gĩ nao dↄↄmá e mↄ soolo, ↄ̃ wìↄ ń kɛkɛ ń tulaleↄ ń nↄɛ mɛkɛkɛbↄↄ e mↄ soolo. 13 Wɛ̃́ndia pↄ́ kí mɛ̀ ia kàwà, nↄɛↄ bɛpↄ pↄ́ a gbɛ̀a píi wì kpawà aà gɛòɛ. 14 Ì gɛ́ oosi, ì su nↄɛↄ bɛ kↄↄ ziia pↄ́ wì mɛ Saasagaza fã́ani. Aàpi mɛ́ ì ↄlia kí nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́opiↄzi. Ìli e ɛ̀a gɛ̀ kí kĩ́i lↄo, sema aà yã́ kà kípigu à aà gbɛ̀a aà tↄ́wa bàasio. 15 Kɛ́ ia kà Abihaili nɛ́ Ɛsitɛɛ pↄ́ aà desɛ̃ Maadose aà sɛ̀ a nɛ́ ũpiwa, i pↄe gbɛao, sema pↄ́ pↄ́ kí nↄɛↄ ziia Ege òɛ̀ bàasio. Ɛsitɛɛ yã́ kà gbɛ̃́ pↄ́ wɛsìaàlɛↄgu píi. 16 Kí kpalablea wɛ̃̀ soplade guu wà gɛ̀aànↄ aà bɛ mↄ kwide Tebe guu. 17 Kí ye Ɛsitɛɛzi dɛ a nↄ kĩniↄla píi. Aà yã́ kàaàgu, à kɛ̀ɛ̀ na dɛ wɛ̃́ndia kĩniↄla píi, ↄ̃ à kía na fùa kpàɛ̀, à aà dìlɛ a na Vasiti gɛ̃ɛ ũ. 18 Ɔ̃ kípi blɛsakɛ̀, à gbãadeↄ ń a ìwaↄ kã̀aa Ɛsitɛɛ sɛa yã́ musu. A dìlɛ wà dikpɛ zↄ̃ↄ kɛ, ↄ̃ wà a kpàwakɛ̀ bùsu ń bùsuo, ↄ̃ à gbadà gbɛ̃́ↄnɛ sↄũsↄũ.

Maadose ń Amanio

19 Wɛ̃́ndiaↄ kãaaa gɛ̃n plaade, Maadose zↄ̃lɛa kibɛ bↄlɛu. 20 Ɛsitɛɛ i a bɛ bùsu ge a buiyã'ò gbɛ̃e mào lá Maadose òɛ̀wa. Ìↄ Maadose yãmaɛ, lá ìↄ ma za gↄↄ pↄ́ àlɛ aà gwawa. 21 Kɛ́ Maadose zↄ̃lɛa kibɛ bↄlɛu màa, kí Aasuelu dↄai bↄlɛdↄ̃ana gbɛ̃ↄn plaↄ pↄ pà kízi, ↄ̃ aa lɛkpàaĩaàzi. An tↄ́n kɛ: Bigana ń Tɛlɛsio. 22 Kɛ́ Maadose yã́pi feena mà, a ò kía na Ɛsitɛɛɛ, ↄ̃ Ɛsitɛɛ ò kíɛ ń Maadose tↄ́o. 23 Kɛ́ wà yã́pi gwàgwa, wa è sĩanaɛ, ↄ̃ wà gbɛ̃ↄn plapiↄ lòo líwa aa gà. Wà yã́pi kɛ̃̀ bùsu ladau kí wáa.

3

1 Yã́ beeↄ gbɛa kí Aasuelu Amɛdata nɛ́ Amani, Agaga* bui kpɛlà, à aà gbà gbãa, à zↄ̃lɛkĩi pↄ́ dɛ gbãade pↄ́ kuaànↄↄ pↄ́a píi kpàwà. 2 Kí ìwa pↄ́ kú aà bɛ bↄlɛuↄ ì wúlɛ ń gbɛɛu ge aa misiilɛ Amaniɛ, lá kí dìlɛwa, kási Maadose lí wúlɛ a gbɛɛu à misiilɛɛ̀o. 3 Ɔ̃ kí ìwapiↄ Maadose là aa mɛ̀: Àkɛa ńlɛ kí yãmao ni? 4 Lá gu lɛ́ dↄ aaìↄ oɛ̀ màa, kási ìli ń yãmao, à mɛ̀ Yudan a ũ. Ɔ̃ aa ò Amaniɛ kɛ́ aa e dↄ̃ tó a Maadose yãkɛapi fↄ̃́. 5 Kɛ́ Amani è Maadose lí wúlɛ a gbɛɛu à misiilɛɛo, ↄ̃ aà pↄ pà. 6 Kɛ́ wà Maadose bui òɛ̀, aà dɛa ado kɛ̀ɛ̀ fɛ̃́nɛũ, ↄ̃ àlɛ zɛwɛɛlɛ à Maadose bui Yuda pↄ́ kú Aasuelu bùsuↄ guuↄ míↄnzↄ̃ píi.

Amani vãi lɛkpaaĩa Yudaↄzi

7 Kí Aasuelu kpalablea wɛ̃̀ kuɛplade guu a mↄ sɛ̃́ia pↄ́ wì mɛ Nisãnu guu, Amani gbɛ pↄ́ wì mɛ puliũ là, kɛ́ à e mↄ pↄ́ á yã́pi kɛwà dↄ̃ ń a gↄↄo. Ɔ̃ mↄ kuɛpla Adaa bↄ̀ àsi guu. 8 Ɔ̃ Amani ò kí Aasueluɛ: Buie ku, a gbɛ̃́ↄ fã̀aa buipãleↄ guu n bùsu dasiↄu píi. An fɛlɛkaayãↄ dodo ń buipãleↄɛ píi, aali n ikoyã dao. I kũ ǹ ń tó tɛɛɛo. 9 Kí, tó à kɛ̀nɛ naɛ, yãdilɛ wà ń midɛ, mí ã́nusu tↄnu ↄ̀aa pla kpá yã́pikɛnaↄwa aa ka n làasiu. 10 Kí a tãana seela kɛbↄ bↄ̀ a kpà Amɛdata nɛ́ Amani, Agaga bui Yudaↄ wɛ̀lɛpiwa 11 à mɛ̀: Kɛ buipiɛ lá à kɛ̀nɛ maawa, níↄ ã́nusupi kũa n pↄ́ ũ.

12 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ kuɛ'aaↄ̃de zĩ́ Amani kí lakɛ̃naↄ sìsi. Aa yã́ pↄ́ Amani dìlɛ kí ìwaↄ ń kía pↄ́ kú bùsu ń bùsuoↄ ń bui ń buio gbãadeↄnɛ dàlau. Aa kɛ̃̀ bui ń buioɛ ń baade buiyão, bùsu ń bùsuo ń a lákɛ̃ao. Aa kɛ̃̀ ń kí Aasuelu tↄ́o, ↄ̃ aa aà seela kɛ̀ láwa ń aà tãanao. 13 Aa lápiↄ nà zĩnaↄnɛ ń ↄzĩ, aa ń gbáɛ kí bùsu dasiↄ guu. Lápi guu wà mɛ̀ wà Yudaↄ dɛdɛ wà ń midɛ wà ń buibↄ, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ gↄↄ doũ zĩ́, mↄ kuɛplade pↄ́ wì mɛ Adaa gↄↄ kuɛ'aaↄ̃de zĩ́, wi ń pↄ́ↄ naaa. 14 Wa yã́ pↄ́ a dìlɛpi lá kpã́sã bùsu ń bùsuo píi, kɛ́ àↄ dɛ ikoyã ũ, wi a kpàwakɛ bui píiɛ, kɛ́ aaↄ ku sↄu guu gↄↄpizĩ. 15 Zĩnaↄ wã̀ gɛ̀ màa yã́ pↄ́ kí dìlɛpi yã́i, ↄ̃ wà a kpàwakɛ̀ Susa mɛɛwiau. Kí ń Amanio zↄ̃̀lɛ lɛ́ imi. Susadeↄ sↄ̃ aa bílikɛ̀ yã́piwa.

4

Maadose wabikɛa Ɛsitɛɛwa aà lɛdau

1 Kɛ́ Maadose yã́ pↄ́ wa kɛ̀pi mà, à a pↄkasaↄ ga kɛ̃̀, ↄ̃ à zwã̀nkasaↄ dà à túfu gbɛ̃̀ a miwa, ↄ̃ a bɛ wɛ̃́lɛ guu, àlɛ wɛ̃na'ↄ gbãa dↄ. 2 À gɛ̀ e za kibɛ gãaɛ, asa gbɛ̃e a fↄ̃ gɛ̃ kibɛ bↄlɛu ń zwã̀nkasaↄ daao. 3 Wà yã́ pↄ́ kí dìlɛ iko ũpi kpàwakɛ̀ bùsu ń bùsuo píi, ↄ̃ Yudaↄ nà ↄↄlↄwa maamaa gupiiu ń lɛyeo. An wɛ́'i lɛ́ kwɛ́, aalɛ búbuapɛ. An gbɛ̃́ daside zwã̀nkasaↄ daa, aa túfu gbɛ̃̀ ń miwa.

4 Kɛ́ Ɛsitɛɛ ìwaↄ, nↄɛ ń gↄ̃ɛo píi, mↄ òɛ̀, à pelembò. À pↄkasaↄ kpã̀sã Maadoseɛ aà da zwã̀nkasaↄ gbɛu, kási i we sìo. 5 Ataki mɛ́ dↄai pↄ́ kí dìlɛ aàↄ ku aà saɛ ũ. Ɛsitɛɛ aà sìsi à aà zĩ̀ Maadosewa, aà gɛ́ aà laiɛ: Bↄ́ yã́ mɛ́ mↄ̀? Bↄ́yãi àlɛ kɛi màai? 6 Ataki bↄ̀ kibɛ gãaɛ à Maadose lè. 7 Maadose yã́ pↄ́ a le sìuɛ̀ píi, ↄ̃ à ã́nusu pↄ́ Amani mɛ̀ á ká kí làasiu Yudaↄ dɛdɛa yã́i lɛ́ òɛ̀ kyáukyau. 8 À yã́ pↄ́ wa dìlɛ Yudaↄ dɛdɛa yã́ musu wà a kpàwakɛ̀ Susa taala kpàwà lↄ, aà ↄlↄ Ɛsitɛɛɛ, i a bↄↄlɛkɛɛ̀. À mɛ̀ aà o Ɛsitɛɛɛ aà gɛ́ kí kĩ́i, aà awakpaɛ̀, i wabikɛwà a gbɛ̃́ↄnɛ. 9 Ataki tà à yã́ pↄ́ Maadose ò dàu a sìuɛ̀.

10 Ɔ̃ Ɛsitɛɛ òɛ̀ aà gɛ o Maadoseɛ. 11 Kí ìwaↄ ń a bùsu gbɛ̃́ↄ dↄ̃ píi, tó gↄ̃ɛ ge nↄɛ sↄ̃̀ kízi aà kpɛ́u, mɛ́ i aà sísio, ikoyã kú mɛ̀ndoɛ. Wì ade dɛɛ, mɛ́ i kɛ kí a vua gopana dↄ̀ɛ̀ kɛ́ à e àↄ ku bàasio. Mapi sↄ̃, à kà gↄↄ baakwi wi ma sísi mà gɛ́ kí kĩ́io. 12 Kɛ́ à gɛ̀ Ɛsitɛɛ yã́pi dàu a sìu Maadoseɛ, 13 ↄ̃ Maadose ɛ̀a lɛ́kpãsãkɛ̀ɛ̀ à mɛ̀: Ńsu ǹyↄ̃ e ḿmɛ ńyↄ̃ bↄ ndo Yudaↄ guu n kua kibɛ yã́io. 14 Tó ń nílɛ yã́ bee taa gↄↄzĩ, suabana a bↄ guei à Yudaↄ misi, aai bↄ. Mpi ń n de bɛdeↄ sↄ̃, á gaga. Tó gↄↄɛ bee taa yã́i n gↄ̃i kía na ũ, démɛ dↄ̃i? 15 Ɔ̃ Ɛsitɛɛ lɛ́kpãsãkɛ̀ Maadoseɛ à mɛ̀: 16 Gɛ ǹ Yuda pↄ́ kú Susaↄ kãaa píi, í lɛye ma yã́ musu. Ásu pↄbleo, ásu imio gↄↄ àaↄ̃ fãanɛ ń gwãasĩnao. Mapi ń ma ìwaↄ wá lɛye màa sↄ̃. Bee gbɛa mí gɛ́ kí kĩ́i, baa tó má gɛa zɛvĩo. Tó má su gaɛ, ma gan we. 17 Ɔ̃ Maadose tà à yã́ pↄ́ Ɛsitɛɛ òɛ kɛ̀ píi.

5

Ɛsitɛɛ gɛa wabikɛi kíwa

1 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ Ɛsitɛɛ a kíanakɛ zwãaↄ yè, ↄ̃ à gɛ̀ zɛ̀ kípi bɛ'ua, kpɛ́ pↄ́ a kuu kpɛɛlɛ. Kí zↄ̃lɛa a gĩ́naa kpɛ́u we, aà aɛ dↄa kpɛɛlɛwa. 2 Kɛ́ à a na Ɛsitɛɛ è zɛa kpɛɛlɛ, à aà wɛgwà, ↄ̃ à a vua gopana pↄ́ á kũa dↄ̀ɛ̀. Ɛsitɛɛ sↄ̃̀aàzi à ↄkã̀ aà gopanapi lɛ́wa. 3 Kí aà là à mɛ̀: Ɛsitɛɛ, bↄ́ ń yeii? Bↄ́ ńlɛ gbɛaai? Baa ma kpala guo má n gba. 4 A wèwà à mɛ̀: Kí, tó à kɛ̀nɛ maa, Amani sísi blɛ pↄ́ málɛ kɛnɛ gbãwa. 5 Ɔ̃ kí mɛ̀ wà mↄ́ ń Amanio gↄ̃̀ↄ, kɛ́ aa gɛ yã́ pↄ́ Ɛsitɛɛ gbɛ̀a kɛ. Ɔ̃ kí ń Amanio gɛ̀ blɛ pↄ́ Ɛsitɛɛ lɛ́ kɛnɛ́pi blei.

6 Kɛ́ aalɛ vɛ̃ɛmi, kí Ɛsitɛɛ là à mɛ̀: Bↄ́ ńlɛ a wabikɛai? Má kɛnɛ. Yã́ kpele ńlɛ gbɛaai? Baa ma kpala guo má n gba. 7 Ɛsitɛɛ wèwà à mɛ̀: Yã́ pↄ́ málɛ a wabikɛman kɛ: 8 Kí, tó n ma wɛgwàɛ, tó à kàngu ǹ yã́ pↄ́ málɛ a wabikɛma kɛmɛɛɛ, à mↄ blɛ pↄ́ má kɛɛ́ zia blei, mí yã́ pↄ́ n ma lai onɛ.

9 Kɛ́ Amani bↄ̀ gↄↄ bee, aà pↄ kɛ̀na, àlɛ yáalↄ. Kási kɛ́ à Maadose è kibɛ bↄlɛu, i fɛlɛɛo, a aà vĩa vĩo, ↄ̃ aà pↄ fɛ̃̀aàzi. 10 A azĩa kũa à tà bɛ. Kɛ́ à a gbɛ̃naↄ sìsi ń a na Zɛlɛsio, 11 ↄ̃ àlɛ ĩ́anadã a àizɛɛ sà zↄ̃ↄ ń a nɛgↄ̃ɛ dasiↄ yã́ musu. À mɛ̀ kí a kpɛlà, à a gba gbãa dɛ a ìwaↄ ń gbãadeↄla píi. 12 À mɛ̀ lↄ: Kía na Ɛsitɛɛ ma sisi, à blɛkɛ̀mɛɛ ń kío sãnu, gbɛ̃pãle kuo. À ɛ̀a ma sisi mà ble ń kío zia lↄ. 13 Ń beeo tó ma Yuda bui Maadose è zↄ̃lɛa kibɛ bↄlɛu, yã́ beeↄ píi lí kɛmɛɛ pↄe ũo. 14 Ɔ̃ aà na Zɛlɛsi ń aà gbɛ̃naↄ òɛ̀: To gbɛ̃́ↄ lípɛlɛnɛ a lɛsĩ kà gã̀sĩsuu blakwi, ní wabikɛ kíwa zia kↄↄ aà n gba zɛ ǹ Maadose loowà, ní gbasa gɛ́ ń kío blɛpi blei ń pↄnao. Yã́pi kà Amanigu maamaa, ↄ̃ à lípi pɛ̀lɛ.

6

Kí Maadose gbaa gbãa

1 Gwãasĩna bee kí i fↄ̃ i'òo. Ɔ̃ à mɛ̀ wà mↄ́ ń a bùsu ladao. Wà a kyokɛ̀ɛ̀, 2 ↄ̃ wà Maadose yã́ è we, lá kí dↄai bↄlɛdↄ̃ana gbɛ̃ↄn plaↄ Bigana ń Tɛlɛsio lɛkpàaĩaàzi, ↄ̃ Maadose bↄ̀ò. 3 Kí a ìwaↄ là à mɛ̀: Wà Maadose kpɛlà wà aà gbà gbãa yã́pi yã́i kpeletaawa ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Wi yãe kɛɛ̀o. 4 Ɔ̃ kí mɛ̀: Démɛ kú ua wei? À mↄ lè Amani gɛ̃̀ kibɛ ua gↄ̃̀ↄ Maadose looa lí pↄ́ á pɛ̀lɛɛpiwa yã'oiɛ̀. 5 Ɔ̃ kí ìwaↄ wèwà aa mɛ̀: Amani mɛ́ kú ua we. Ɔ̃ kí mɛ̀ aà mↄ gɛ̃. 6 Kɛ́ à gɛ̃̀, kí aà là à mɛ̀: Bↄ́ wa kɛ gↄ̃ɛ pↄ́ má ye aà kpɛlaɛi? Amani làasookɛ̀ à mɛ̀: Dé kí ye aà kpɛla, mɛ́ i kɛ ma bàasio ni? 7 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Tó ń ye ǹ gbɛ̃́ kpɛlaɛ, 8 wa kía gomusu pↄ́ ń dà yãa sɛ mↄò ń n sↄ̃́ pↄ́ kíafua kpaao. 9 Gomusupi ń sↄ̃́pio kpa n gbãade bɛɛɛdeↄ dowa, i gomusupi da gbɛ̃́ pↄ́ ń ye ǹ aà kpɛlaɛ, i aà di sↄ̃́pi kpɛ, iↄ bɛ aà aɛ wɛ̃́lɛ zɛaↄ guu, iↄ pũna àↄ mɛ: Màa kí ì kɛ gbɛ̃́ pↄ́ á ye à aà kpɛlaɛ. 10 Ɔ̃ kí òɛ̀: Gɛ ǹ gomusupi sɛ gↄ̃̀ↄ ń sↄ̃́o lá ń òwa, ní yã́pi kɛ Yuda bui Maadose pↄ́ ìↄ zↄ̃lɛ ma bɛ bↄlɛuɛ. Ńsu yã́ pↄ́ n mɛ̀ wà kɛɛ̀pi kee too.

11 Amani gɛ̀ gomusupi sɛ̀ ń sↄ̃́pio à sùò. Ɔ̃ à gomusupi dà Maadoseɛ, à aà dì sↄ̃́pi kpɛ, a bɛ aà aɛ wɛ̃́lɛ zɛaↄ guu, àlɛ pũna àlɛ mɛ: Màa kí ì kɛ gbɛ̃́ pↄ́ á ye à aà kpɛlaɛ. 12 Kɛ́ aa sù, Maadose gɛ̀ zↄ̃̀lɛ kibɛ bↄlɛu, ↄ̃ Amani ↄkù a wɛ́wa, àlɛ tá a bɛ ń ↄↄlↄo. 13 À yã́ pↄ́ a le dàu a sìu a na Zɛlɛsiɛ ń a gbɛ̃naↄ píi. Ɔ̃ aà lɛdamadepiↄ ń Zɛlɛsio òɛ̀: Lá Maadose pↄ́ ńlɛ gↄ̃ kpɛɛ aà yã́ musupiá Yuda buiɛ, ńyↄ̃ aà fↄ̃ lↄo, ńyↄ̃ↄ kɛ̃́sãaàzi ǹyↄ̃ gɛɛ. 14 Gↄↄ pↄ́ aalɛ yã́pi oɛ̀, kí dↄaiↄ kà, ↄ̃ aa aà sɛ̀ ń wãao, aa gɛ̀aànↄ blɛ pↄ́ Ɛsitɛɛ kɛ̀ blei.

7

Amani looa líwa

1 Ɔ̃ kí ń Amanio gɛ̀ pↄblei ń Ɛsitɛɛo. 2 Kɛ́ aalɛ vɛ̃ɛmi a gↄↄ plaadepi zĩ́, ↄ̃ kí Ɛsitɛɛ là à mɛ̀: Ɛsitɛɛ, bↄ́ ńlɛ a wabikɛai? Má kɛnɛ. Yã́ kpele ńlɛ gbɛaai? Baa ma kpala guo má n gba. 3 A wèwà à mɛ̀: Tó n ma wɛgwà, mɛ́ yã́pi kànguɛ, to màↄ ku wɛ̃ni guu. Wabi pↄ́ má kɛ̀man we. To ma gbɛ̃́ↄ aaↄ wɛ̃ni vĩ. Yã́ pↄ́ má gbɛ̀an we. 4 Asa mapi ń ma gbɛ̃́ↄ, wa dìlɛ wà wá dɛdɛ wà wá midɛ wà wá buibↄɛ. Tó wàlɛ wá yia zↄↄ ũ yãaɛ, dↄ̃ má nílɛ. Taasi bee taa i ka mà ĩadamao. 5 Ɔ̃ kí aà là à mɛ̀: Dé ni? Démɛ a fↄ̃ yã́ bee taa kɛa làasoo da a sↄ̃ui? 6 A wèwà à mɛ̀: Amani bɛ̃̀ɛɛ bee mɛ́ ibɛɛ pↄ́ zawágupi ũ. Sↄ̃ kɛ̃̀ Amanigu kí ń a napio yã́ musu. 7 Kí fɛ̀lɛ a vɛ̃ɛa ń pↄkũmao, à gɛ̀ líkpɛu a ua. Amani gↄ̃̀ we ń Ɛsitɛɛo, ↄ̃ Amani lɛ́ kulɛkɛɛ̀ a wɛ̃ni yã́ musu, asa a è kí zɛ̀ò à vãikɛɛɛ. 8 Amanipi kùlɛ Ɛsitɛɛ gbázĩ wúlɛbↄ pↄ́ a zↄ̃lɛwà saɛ. Wegↄ̃ↄ kí bↄ̀ líkpɛu à sù pↄblekĩi, ↄ̃ à mɛ̀: A ye kusi ma nawa ma wáa kpɛ́u la yã̀? Kɛ́ yã́pi bↄ̀ kí lɛ́u gↄ̃̀ↄ, wà mↄ̀ pↄ́ yè Amani oawa. 9 Kí dↄaiↄ do Aabona òɛ̀: Lí pɛ́lɛa Amanipi bɛ saɛ à kà gã̀sĩsuu blakwi. Aàpi lípi pɛ̀lɛ kɛ́ à e Maadose pↄ́ yãmaakɛ̀nɛ loowàɛ. Ɔ̃ kí mɛ̀: À aàpi loowà. 10 Kɛ́ aa Amani lòo lí pↄ́ a pɛ̀lɛ Maadoseɛpiwa, kí pↄ wèe.

8

Kí yãpãle dilɛa Yudaↄ yã́ musu

1 Gↄↄbeezĩ kí Aasuelu Yudaↄ wɛ̀lɛ Amani bɛ kpà a na Ɛsitɛɛwa. Ɛsitɛɛ ò kíɛ Maadose mɛ́ a daɛ ũ, ↄ̃ Maadose sↄ̃̀ kízi. 2 Kí a tãana pↄ́ à ɛ̀a sì Amaniwa bↄ̀ à dà Maadoseɛ, ↄ̃ Ɛsitɛɛ Amani bɛ nàɛ̀ aà ↄzĩ.

3 Ɛsitɛɛ ɛ̀a gɛ̀ yã'oi kíɛ lↄ. À wùlɛ aà gbázĩ, aà wɛ́'i lɛ́ kwɛ́, à awakpàɛ̀ aà vãi pↄ́ Agaga bui Amani a lɛkpàaĩ Yudaↄzi gboo. 4 Kí vua gopana dↄ̀ɛ̀, ↄ̃ à fɛ̀lɛ zɛ̀ aà aɛ 5 à mɛ̀: Tó n ma wɛgwà, mɛ́ ma yã́ kànguɛ, tó yã́ɛ bee kɛ̀nɛ zɛ́ vĩ, mɛ́ ma yã́ kànguɛ, lá Amɛdata nɛ́ Amani, Agaga bui, zɛ̀ò à Yuda pↄ́ kú n bùsuuↄ dɛdɛ píiɛ, o n lakɛ̃naↄnɛ aa lákɛ̃ aa Amani yã́pi fuangba. 6 Má fↄ̃ yã́ pↄ́ a yìa ma gbɛ̃́ↄwapi gwao. Má fↄ̃ wɛsi ma buiↄ dɛdɛalɛo. 7 Ɔ̃ kí Aasuelu ò a na Ɛsitɛɛɛ ń Maadoseo: À gwa, ma Amani bɛ kpà Ɛsitɛɛwa, ↄ̃ ma Amanipi lòo líwa, kɛ́ à vãikpàaĩ ń Yudaↄ yã́i. 8 À lákɛ̃ Yudaↄ yã́ musu lá à kɛ̀ɛ́ maawa. À kɛ̃́ ń ma tↄ́o, í ma tãana seela kɛwà, asa lá pↄ́ wa kɛ̃̀ ń ma tↄ́o wà ma tãana seela kɛ̀wà suumpaa vĩo. 9 Wegↄ̃ↄ aa kí lakɛ̃naↄ sìsi. Mↄ àaↄ̃de Sivã gↄↄ bao ń àaↄ̃ode zĩ́ ↄ̃ aa yã́ pↄ́ Maadose dìlɛ Yudaↄnɛ ń kí ìwaↄ ń kíaↄ ń bùsu gbãadeↄ kɛ̃̀ píi bùsu mɛ̀n basoolo ń soplaoↄnɛ sɛa za India bùsuu e à gɛ̀ pɛ̀ Etiopi bùsuwa. Aa lakɛ̃ bùsu ń bùsuo ń a lákɛ̃ao, bui ń buio ń ń buiyão. Aa lakɛ̃ Yudaↄnɛ lá aaì lákɛ̃wa ń ń buiyão lↄ. 10 Maadose kɛ̃̀ ń kí Aasuelu tↄ́o, à kí tãana seela kɛ̀wà, à lápiↄ nà zĩnaↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ aa dì sↄ̃koelɛɛna pↄ́ bↄ̀ kí sↄ̃gↄ̃u guuↄ kpɛ aa gɛ̀ò.

11 Yã́ pↄ́ kí dìlɛpi Yuda pↄ́ kú wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛoↄ gbà zɛ́ aa kↄ̃ kãaa aa gí ń ńzĩao. À ń gba zɛ́ aa bui ge bùsu zĩgↄ̃ pↄ́ íbɛlɛsɛ̀ńnↄ ń ń nɛ́ↄ ń ń nↄɛↄ kɛ́ aa ń pↄ́ↄ sɛ́lɛↄ dɛdɛ, aa ń míↄnzↄ̃ aa ń midɛ. 12 À ń gba zɛ́ aa bee kɛ kí Aasuelu bùsu daside guu píi mↄ kuɛplade pↄ́ wì mɛ Adaa gↄↄ kuɛ'aaↄ̃dezĩ. 13 Wà yã́ pↄ́ a dìlɛpi lá kpã̀sã bùsu ń bùsuoɛ píi ikoyã ũ. Wà a kpàwakɛ̀ bui píiɛ, kɛ́ Yudaↄ aaↄ ku sↄu guu aa yã́yia ń ibɛɛↄwa gↄↄ bee yã́i. 14 Kí yãdilɛapi yã́i zĩnaↄ kɛ̀ kpakpa dia kí sↄ̃koelɛɛnaↄ kpɛ, aa gɛ̀. Ɔ̃ wà yã́pi kpàwakɛ̀ Susa mɛɛwiau. 15 Maadose bↄ̀ kibɛ kíakɛ pↄ́ pua ń pↄ́ búunao daa, a kíafua zↄ̃ↄ pↄ́ wa pì ń vuao kpaa. A bàabaa gomusu tɛ̃a daa lↄ, ↄ̃ Susadeↄ gulakɛ̀ ń pↄnao. 16 Gu pù Yudaↄnɛ gↄↄ bee, aalɛ pↄnakɛ ń yaalↄo, asa wà ń gbá gbãaɛ. 17 Bùsu ń bùsuo wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, gu pↄ́ kí yã́ pↄ́ a dìlɛpi lè píi Yudaↄ pↄnakɛ̀ ń yaalↄo, aa dikpɛkɛ̀ ń blɛbleao. Buipãleↄ gↄ̃̀ Yudaↄ ũ dasi, kɛ́ vĩa ń kṹ Yudaↄ yã́ musu yã́i.

9

Yudaↄ yã́yiaa ń ibɛɛↄwa

1 Mↄ kuɛplade Adaa gↄↄ kuɛ'aaↄ̃de zĩ́ mɛ́ kí yã́ pↄ́ a dìlɛ kɛgↄↄ ũ. Gↄↄ bee Yudaↄ ibɛɛↄ wɛ́ dↄi yãa wà gbãamↄ Yudaↄnɛɛ, ãma wà yã́pi lìlɛ, ↄ̃ Yudaↄ gbãamↄ̀ ń ibɛɛↄnɛ. 2 Kí Aasuelu bùsuↄ guu píi Yudaↄ kↄ̃ kã̀aa wɛ̃́lɛ pↄ́ aa kuu, kɛ́ aa lɛ́lɛ gbɛ̃́ pↄ́ vãikpaaĩńnↄↄwa. Gbɛ̃e i fↄ̃ ń fúo, asa buipãleↄ vĩakɛ̀nɛ́ píiɛ. 3 Bùsu gbãadeↄ, kí ìwaↄ ń kíaↄ ń aà zĩkɛnaↄ píi gbãakpà Yudaↄwa, kɛ́ aalɛ vĩakɛ Maadoseɛ yã́i. 4 Maadose gbia kibɛ, ↄ̃ aà tↄ́ lì bùsu píia, asa aà gbãa lɛ́ dɛdɛɛ.

5 Yudaↄ ń ibɛɛↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao, aa ń míↄnzↄ̃ píi, aa pↄeã kɛ̀ ń zangudepiↄwa. 6 Aa gↄ̃ɛↄ dɛ̀dɛ Susa mɛɛwiau gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń basↄoo. 7 Aa Paasãdata ń Dalɛfↄ̃o ń Asepatao 8 ń Polatao ń Adaliao ń Alidatao 9 ń Paamasetao ń Alisaio ń Alidaio ń Vaizatao dɛ̀dɛ lↄ. 10 Gbɛ̃́piↄá Amɛdata nɛ́ Amani, Yudaↄ wɛ̀lɛ nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn kwiↄnɛ. Ń beeo aai ↄkã ń pↄewao.

11 Gↄↄ doũpi zĩ́ kí gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ Susaↄ dasilɛ mà. 12 Ɔ̃ a ò a na Ɛsitɛɛɛ: Yudaↄ gↄ̃ɛↄ dɛ̀dɛ Susa la gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń basↄoo ń Amani nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn kwiↄ. Bↄ́ aa kɛ̀ ma bùsu kĩniↄ guui mↄↄ! Yã́ kpele ńlɛ a wabikɛa lↄi? Má kɛnɛ. Bↄ́ yã́ ńlɛ gbɛaai? Má n gba. 13 Ɛsitɛɛ wèwà à mɛ̀: Kí, tó à kɛ̀nɛ maa, Yuda pↄ́ kú Susa laↄ gba zɛ́ aa yã́ pↄ́ ń dìlɛ aa kɛ gbã kɛ zia lↄ, wi Amani nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn kwipiↄ loo líwa. 14 Kí mɛ̀ wà kɛ màa. Wà a kpàwakɛ̀ Susa, ↄ̃ wà Amani nɛ́piↄ gɛ lòoloo. 15 Yuda pↄ́ kú Susaↄ kↄ̃ kã̀aa Adaa gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́, ↄ̃ aa gↄ̃ɛↄ dɛ̀dɛ lↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basↄoo. Ń beeo aai ↄkã ń pↄewao.

16 Yuda kĩni pↄ́ kú kí bùsuↄ guuↄ píi kↄ̃ kã̀aa, kɛ́ aa gí ń ńzĩao, aai bↄ ń ibɛɛↄ yã́u yã́i, ↄ̃ aa ń zangudeↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basiiↄ̃ sↄosai (75.000). Ń beeo aai ↄkã ń pↄewao. 17 Aa bee kɛ̀ Adaa gↄↄ kuɛ'aaↄ̃de zĩ́ɛ, a gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ ↄ̃ aa kã́mabò. Aa gↄↄpi dìlɛ dikpɛ ũ, kɛ́ aa blɛsakɛ, wi pↄnakɛ gↄↄpizĩ.

18 Yuda pↄ́ kú Susaↄ kↄ̃ kã̀aa a gↄↄ kuɛ'aaↄ̃de zĩ́ ń a gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaideo, ↄ̃ aa kã́mabò a gↄↄ gɛ̃odezĩ. Aa gↄↄpi dìlɛ dikpɛ ũ, ↄ̃ aa blɛsablè aa pↄnakɛ̀u. 19 Ayãmɛto Yuda zↄ̃ɛ pↄ́ kú zↄ̃ɛwiaↄ aaì dikpɛpi kɛ Adaa gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́, aaì blɛsable, aaì pↄnakɛ, aaì blɛlikↄ̃ɛ.

Puliũ dikpɛ dilɛa

20 Maadose yã́piↄ kɛ̃̀ lá guu, ↄ̃ à lá kpã̀sã Yuda pↄ́ kú kí Aasuelu bùsu guuↄnɛ píi, gbɛ̃́ pↄ́ kú kãiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú zã̀ↄ píi. 21 A dìlɛnɛ́ aaliↄ dikpɛpi kɛ wɛ̃ ń wɛ̃o mↄ pↄ́ wì mɛ Adaa gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ ń a gↄↄ gɛ̃odeo. 22 Gↄↄpiↄ mɛ́ Yudaↄ bↄa ń ibɛɛↄ yã́u dikpɛ ũ. Mↄpi guu an pↄsia lìlɛ pↄna ũ, mɛ́ an wɛ̃nakɛa lìlɛ dikpɛkɛa ũ. Aali dikpɛpi kɛ gↄↄ beeↄ zĩ́, aali blɛsakɛ, aali pↄnakɛ, aali blɛlikↄ̃ɛ, aali gbada taasideↄnɛ. 23 Yudaↄ zɛ̀ ń yã́ pↄ́ Maadose kɛ̃̀nɛ́o, ↄ̃ dikpɛ pↄ́ aa kɛ̀pi gↄ̃̀nɛ́ fɛlɛkaa ũ.

24 Amɛdata nɛ́ Amani, Agaga bui Yudaↄ píi wɛ̀lɛ vãi lɛkpàaĩńzi à ń dɛdɛ, ↄ̃ à gbɛ pↄ́ wì mɛ puliũ gbɛ̀a à e ń fu, i ń dɛdɛ. 25 Kási kɛ́ kí a feena mà, à yãdìlɛ lá guu, kɛ́ vãi pↄ́ à a lɛkpàaĩ Yudaↄzipi wi aà musu. Ɔ̃ wà aà lòo líwa ń a nɛgↄ̃ɛↄ sãnu. 26 Ayãmɛto wì o gↄↄpiↄnɛ Puliũ, asa gbɛ pↄ́ a là tↄ́n we. Yã́ pↄ́ Maadose kɛ̃̀ lápi guu ń yã́ pↄ́ à ń léo yã́i 27 aa sì wà dikpɛkɛ gↄↄ plapiↄ guu wɛ̃ ń wɛ̃o. Aa mɛ̀ ḿpiↄ ń ń nɛ́ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ nàmáↄ gí dikpɛpi kɛio, wàli kɛ a gↄↄwa lá wa kɛ̃̀ láuwaɛ. 28 Wɛ̃ ń wɛ̃o gↄↄpiↄ yã́ líↄ dↄńgu, aali a dikpɛkɛ ualɛ ń ualɛo, wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, bùsu ń bùsuo. Puliũ dikpɛpi su bãdɛ Yudaↄ kĩ́io, a kɛgↄↄ su midɛ ń buiↄ kĩ́io.

29 Kía na Ɛsitɛɛ, Abihaili nɛ́, la plaade kɛ̃̀ ń a ikoo píi Puliũ yã́ musu, à gbãakpàò lá pↄ́ Yuda bui Maadose kɛ̃̀wa. 30 Maadose lápi kpã̀sã Yuda pↄ́ kú kí Aasuelu bùsu mɛ̀n basoolo ń soplao guuↄnɛ. À kua aafia niɛ guu yã'ònɛ́, 31 ↄ̃ à Puliũ dikpɛpi dìlɛ a gↄↄwa, lá aàpi ń kía na Ɛsitɛɛo dìlɛnɛ́wa, lá ampiↄ sↄ̃ aa sì wà kɛ ń ń buiↄ ń kpɛ ń lɛyeo ń ↄↄlↄo. 32 Yã́ pↄ́ Ɛsitɛɛ dìlɛpi gbãakpà Puliũ yã́ beeↄwa, ↄ̃ wa kɛ̃̀ láu.

10

Kí Aasuelu ń Maadoseo yã́

1 Kí Aasuelu tò gbɛ̃́ pↄ́ kú a bùsu guuↄ píi ń ísia gũgũnaↄ falubↄ̀ɛ. 2 Yãzↄ̃ↄ pↄ́ a kɛ̀ↄ ń a ikokɛyãↄ ku Mɛdɛↄ ń Pɛɛsiↄ kíaↄ ladau. Lá kí Maadose gbà gbãa à gↄ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, a ku lápi guu lↄ. 3 Yuda bui Maadose mɛ́ kí Aasuelu plaade ũ. À tↄbↄ̀ Yudaↄ guu, mɛ́ aà yã́ kà ń gbɛ̃́ dasidegu, asa à a gbɛ̃́ↄ aafia wɛ̀ɛlɛɛ, mɛ́ à kuana zɛ́ kɛ̀kɛ a buipiↄnɛ.

* 1:1 Ɛza 4.6

* 2:6 2Kia 24.10-16

* 3:1 1Sam 15.1-9, 32-35

Yobu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

YOBU

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Yobu lá dàalɛ ń yã́ pↄ́ Yobupi lèoɛ (1-2). Yobuá gbɛ̃maaɛ mɛ́ dṹnia pↄ́pii pɛ̀ɛwà. Ń beeo a gi dɛ náaide ũ Luaɛ. Kɛ́ Lua báaadàaàgu yã́i yã̀? Gwa lá aà pↄ́piↄ mìdɛ píi, aà àizɛɛↄ ń aà nɛ́ↄ ń aafia pↄ́ a vĩo ń pↄ́ pↄ́ a vĩↄ píi. Baa kɛ́ àlɛ taasikɛ, à gì lɛ́ Lua náaikɛɛ.

Lua ì sɛ́wanↄ kpelewa ni? Lá Yobu ì yãkɛ a zɛ́wa, bↄ́yãi yãvãipi aà lèii? Aà gbɛ̃na gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ òɛ̀ aa mɛ̀, tàae pↄ́ a kɛ̀ go mɛ́ lɛ́ aà gbɛ̃. Beewa ↄ̃ aalɛ yã́gaga ń kↄ̃o, yã́pi ku lápi guoguo (3-31). Gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ lɛ́ fɛlɛkaayãↄ o'o. Yobu sↄ̃ à gì an yã́ pↄ́ aalɛ o beei, ↄ̃ à yã́zãsìmá à mɛ̀: Yã́zɛde kuo, vãikɛnaↄ yã́ mɛ́ ì gɛ́ aɛ. A gì yã́ pↄ́ a gbɛ̃naↄ zɛ̀opiↄi, ↄ̃ à zɛ̀ ń a tàaesaidekɛo.

Gbɛ̃pãle yãsɛ̀ lↄ, aà tↄ́n Ɛlihu (32-37), ↄ̃ àlɛ wɛɛlɛ à yã́ pↄ́ Yobu lɛ́ oↄ ɛɛbo. À mɛ̀ Lua ì yã'ĩa zĩ gbɛ̃nazĩnawa lɛzaawà yã́iɛ, gbɛ̃e a fↄ̃ o Luaɛ̀ aà azĩa yã́ↄ sɛ́lɛ siuɛ sↄ̃o.

Gbɛzã ↄ̃ Lua lɛdà yã́piu azĩa sa (38.1-42.6). I we Yobuwao, ãma à yãgbɛ̀agbɛawà. Yobu yã́ pↄ́ a zãwàↄ dↄ̃̀ sa, à yã́ pↄ́ á a gbadↄ̃o ò.

Lápi yã́ làa ń yã́ pↄ́ Yobu lè gbɛzãoɛ (42.7-17). Lua mɛ̀ Yobu yã́ na dɛ aà gbɛ̃napiↄ pↄ́la, ↄ̃ à ɛ̀a pↄ́ pↄ́ Yobu vĩ yãa kã̀fĩɛ̀ lɛɛ pla.

1

Setãu kↄ̃nikɛa Yobuɛ sɛ̃́ia

1 Gↄ̃ɛe ku yãa Uzu bùsuu, aà tↄ́n Yobu. Gbɛ̃maaɛ, a tàae vĩo. A Lua vĩa vĩ mɛ́ à mikɛ̃̀ yãvãiwa. 2 A nɛgↄ̃ɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn sopla, nɛnↄɛↄ gbɛ̃ↄn àaↄ̃. 3 A sãↄ vĩ mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla, yiongoↄ ↄ̀aa gɛ̃o, zuↄ ↄ̀aa sↄo, zàa'ĩnaↄ ↄ̀aa pla ń basↄoo, mɛ́ aà zĩkɛnaↄ dasi maamaa. Aà zↄ̃ↄ dɛ gukpɛ oi gbɛ̃́piia. 4 Aà nɛgↄ̃ɛↄ ì blɛkɛkↄ̃ɛ bɛ ń bɛo, aaì ń dãepiↄ sísi aa mↄ pↄble aa vɛ̃ɛmińnↄ. 5 Tó aa blɛblè wa làa píi, Yobu ì ń sísi à gbãbↄnɛ́ɛ. Ì fɛlɛ kↄↄkↄↄ ì sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o an baadeɛ, ì mɛ: Wìliↄ dↄ̃o ma nɛ́ↄ duunakɛ̀ aa dↄ̀ɛ ń Luao ń sↄ̃u. Màa Yobu ìↄ kɛ gↄↄpii.

6 Gↄↄewa luabɛ gbãadeↄ* mↄ̀ sĩ̀ Dii aɛ, mɛ́ Setãu kú ń guu. 7 Ɔ̃ Dii ò Setãuɛ: N bↄ má ni? A wèwà à mɛ̀: Málɛ bɛbɛ, málɛ liaa dṹniauɛ. 8 Ɔ̃ Dii òɛ̀: N ma zↄ̀blena Yobu èa? Aà sáa kú dṹniauo. Gbɛ̃maaɛ, a tàae vĩo. A ma vĩa vĩ mɛ́ à mikɛ̃̀ yãvãiwa. 9 Ɔ̃ Setãu† ò Diiɛ: Yobu n vĩa vĩ pã nɛe? 10 Ni ↄliaaàzi ń aà bɛo ń pↄ́ pↄ́ a vĩ gupiiuↄo lé? N báaadà aà zĩu, ↄ̃ aà pↄ́ↄ lìgua. 11 Ɔbↄ na aà pↄ́ↄwa píi ǹ gwa, a yãvãi o n musuɛ. 12 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ma aà pↄ́ↄ nànɛ ń ↄzĩ píi, ãma ńsu ↄkã aà mɛwao. Ɔ̃ Setãu bↄ̀ Dii kĩ́i.

13 Gↄↄewa Yobu nɛgↄ̃ɛↄ ń aà nɛnↄɛↄ lɛ́ pↄble, aalɛ vɛ̃ɛmi ń vĩ̀i bɛ. 14 Ɔ̃ gbɛ̃e mↄ̀ Yobu kĩ́i à mɛ̀: Zuↄ lɛ́ sapa mɛ́ zàa'ĩnaↄ lɛ́ sɛ̃ ble ń saɛ, 15 ↄ̃ Sebaↄ lɛ̀lɛmá aa ń naaa wà tàò, aa ń dãnaↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao. Mámɛ ma bↄ mado, ma mↄ a baokpainɛ. 16 I yã'o a làao, ↄ̃ gbɛ̃pãle mↄ̀ à mɛ̀: Lua sù n sã kpàsaↄwa, aa tɛkũ̀, an dãnaↄ gàga. Mámɛ ma bↄ mado, ma mↄ a baokpainɛ. 17 I yã'o a làao, ↄ̃ gbɛ̃pãle mↄ̀ à mɛ̀: Kaladeↄ kↄ̃kpaalɛ̀ gãli àaↄ̃, aa mↄ̀ lɛ̀lɛ n yiongoↄwa, aa ń dãnaↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao. Mámɛ ma bↄ mado, ma mↄ a baokpainɛ. 18 I yã'o a làao, ↄ̃ gbɛ̃pãle mↄ̀ à mɛ̀: N nɛgↄ̃ɛↄ ń n nɛnↄɛↄ lɛ́ pↄble, aalɛ vɛ̃ɛmi ń vĩ̀i bɛ, 19 ↄ̃ zàa'ĩan gbãa kàka à bↄ̀ guwaiwaiu, à sù ń kpɛ́ gola síiↄ̃wa, ↄ̃ à kwɛ̀ kà nɛ́piↄla, aa gàga. Mámɛ ma bↄ mado, ma mↄ a baokpainɛ.

20 Yobu fɛ̀lɛ à a ula ga kɛ̃̀, à a mi bò. Ɔ̃ à wùlɛ a gbɛɛu à misìilɛ Luaɛ 21 à mɛ̀:

Ma bↄ ma da gbɛɛu ↄgiiɛ,

mɛ́ má ɛa ta ↄgiiɛ.‡

Dii kpàa, ↄ̃ à ɛ̀a sìa,

ma sáaukɛ̀ ń Diio.

22 Apii guu Yobu i duunakɛo, i Lua tàae eo.

2

Setãu kↄ̃nikɛa Yobuɛ gɛ̃n plaade

1 Gↄↄewa luabɛ gbãadepiↄ ɛ̀a mↄ̀ sĩ̀ Dii aɛ mɛ́ Setãu kú ń guu. À zɛ̀ Dii aɛ, 2 ↄ̃ Dii aà là à mɛ̀: N bↄ má ni? A wèwà à mɛ̀: Málɛ bɛbɛ, málɛ liaa dṹniauɛ. 3 Ɔ̃ Dii òɛ̀: N ma zↄ̀blena Yobu èa? Aà sáa kú dṹniauo. Gbɛ̃maaɛ, a tàae vĩo. A ma vĩa vĩ mɛ́ à mikɛ̃̀ yãvãiwa. Baa kɛ́ n ma swãfɛ̃̀ɛ̀, ma músi kpàaàzi pã, à gì ku tàaesai e tia. 4 Ɔ̃ Setãu òɛ̀: Kɛmɛɛ, má kɛnɛ. Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ vĩ píi a kpa a misia yã́i. 5 Ɔbↄ na aà mɛwa ǹ gwa. A yãvãi o n musuɛ. 6 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ma aà nànɛ n ↄzĩ, ãma ńsu ǹ aà dɛo.

7 Setãu bↄ̀ Dii kĩ́i, ↄ̃ à sã́nɛ vãi zĩ̀ Yobuwa sɛa za aà kɛ̀sɛwa e à gɛ̀ pɛ̀ aà minanguo. 8 Ɔ̃ Yobu tàaso sɛ̀ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ tufua, àlɛ azĩa waò. 9 Aà na òɛ̀: Ńyↄ̃ gi ǹyↄ̃ ku tàaesai e tia yã̀? Yãvãi o Lua musu, ní ga. 10 Ɔ̃ a òɛ̀: Ńlɛ yã'o lán nↄɛ sↄũwa. Maa wáↄ e Luawa, wá vãi e lↄo yó? Apii guu Yobu i duunakɛ a yã'oa guuo.

Yobu gbɛ̃naↄ mↄa aà gwai

11 Kɛ́ Yobu gbɛ̃na gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ taasi pↄ́ aà lèↄ bao mà, an baade bↄ̀ a bɛ aa kↄ̃ kã̀aa, ↄ̃ aa gɛ̀ sósobi kɛiɛ̀, wi aà nↄ̀sɛ níniɛ̀. An tↄ́n kɛ: Temani gbɛ̃́ Ɛlifaza, Sua gbɛ̃́ Bilidada ń Naama gbɛ̃́ Zofaao. 12 Kɛ́ aa aà wɛpà za kãaa, aai aà dↄ̃ lↄo, ↄ̃ aa ↄ́ↄlↄ̀, baade a ula ga kɛ̃̀, ↄ̃ aa bùsu dã zù musu ń mia. 13 Ɔ̃ aa zↄ̃̀lɛaànↄ tↄↄlɛ gↄↄ sopla fãanɛ ń gwãasĩnao. An gbɛ̃e i yãe oɛ̀o, asa aa è lá aà wɛ̃nakɛa kɛ̀ zↄ̃ↄ maamaa.

3

Yobu sakaa a igↄↄu

1 Bee gbɛa Yobu yãsɛ̀ à sakà a igↄↄu 2 à mɛ̀:

3 To ma igↄↄ bãdɛ

gwãasĩna pↄ́ wà mɛ̀ wà ma iupi.*

4 To gↄↄpi li gusia ũ.

Kua musu Lua su a yãdao,

asu to gupuuo.

5 To gusia níinii kũaa gↄↄpiwa,

to luabɛsiana kúlɛwà,

to gusia gèele daala.

6 Gwãasĩnapi sↄ̃, aà siakũ maamaa,

wasu da wɛ̃̀ gↄↄ guu lↄo,

wasu nao mↄ gↄↄ guuo.

7 To gwãasĩnapi fĩikũ,

gula su àↄ dↄ gↄↄ beeo.

8 Pↄdamade pↄ́ aali tó ĩatɛ̃ gupuoↄ

láaizĩ gↄↄpiwa.

9 To a gudↄlɛia saanaↄ siakũ,

wi gudↄa dã pã, gu a kɛ̃o.

10 Asa gↄↄpi i ma da nɛasakpɛ zɛ́ tamɛɛo,

a tò ma wɛsì taasilɛ.

11 Àkɛa wi ma i gɛ ũ yãao ni?

Bↄ́yãi mi bↄ gbɛɛu mà ta gↄ̃̀ↄo ni?

12 Àkɛa wà ma kpa gbáai?

Bↄ́yãi wà yↄ̃́ kpàa má mìi?

13 Tó ma ga yãa, dↄ̃ má kú kílikili,

dↄ̃ ma i'ò ma kã́mabò

14 ń kíaↄ ń dṹnia lɛdamade

pↄ́ aa kpɛ́ ziↄ kɛ̀kɛ dↄ̀ ńzĩaɛↄ,

15 kía pↄ́ aa vua kã̀aańziↄ,

mɛ́ aa ã́nusu kà ń kpɛ́ paiↄ.

16 A maa yãa wà ma vĩ lán nↄbↄlɛawa,

lán nɛ́ pↄ́ mↄ̀ gɛ̀, i dṹnia eowa.

17 Wekĩi vãikɛnaↄ ì ń zↄa tóu,

mɛ́ yɛ̃̀ɛɛsaideↄ ì kã́mabou.

18 Zĩ̀zↄↄ ì ĩ́ampakĩi e we,

aali ń wɛtãnaↄ lↄↄ ma lↄo.

19 Gbãadeↄ ń táaaↄ ku we píi,

mɛ́ zↄ líↄ dɛ a dii pↄ́ ũ we lↄo.

20 Bↄ́yãi Lua ì gupu wɛ̃nadeↄnɛ

ń gbɛ̃́ pↄ́ an nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpaaↄi?

21 Aai wɛɛlɛ ga mↄ́ ń sɛ́, ìli mↄo,†

aaì kpálɛkɛi dɛ lá wì kɛ ↄdaila.

22 Tó aa gɛ̃̀ tɛ̃́ɛnau, an pↄ ì kɛ na,

an nↄ̀sɛ ì yáalↄ maamaa.

23 Gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̃ gu pↄ́ á kúuon ma ũ,

Lua kaa lìamazi gupiiu.

24 Wea zàũzaũ mɛ́ ma pↄblea ũ,

ma aaukɛa ì bↄlɛ ma lɛ́u lán íwa.

25 Yã́ pↄ́ má a vĩa vĩ mɛ́ ma le,

yã́ pↄ́ ma kã́ gìi mɛ́ pìlaa.

26 Má kú niɛo, má kú kílikilio.

Mi e kã́mabòo, gili mɛ́ gɛ̃̀magu.

4

Gbɛ̃́ pↄ́ Lua ì aà toto mɛ́ báaa vĩ

1 Ɔ̃ Temani gbɛ̃́ Ɛlifaza yã́zãsìwà à mɛ̀:

2 Tó gbɛ̃́ wↄ́ↄ fↄ̃̀ yã'ònɛ, ńyↄ̃ mɛnaòoa?

Asa ma lɛ́ a fↄ̃ àↄ kpaaũao.

3 Gwa, n lɛdà gbɛ̃́ↄwa dasi,

n gbɛ̃́ pↄ́ an yɛ̃̀ɛɛ làaↄ gbà sↄ̃.

4 N yã́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ fuↄ sɛ̀ lɛsĩ,

n gbɛ̃́ pↄ́ naalɛaↄ gbà gbãa.

5 Kɛ́ yã́ n le sa sↄ̃, ńlɛ fu,

kɛ́ à n le, ↄ̃ bíli n kũ.

6 N vĩakɛa Luaɛ lí tó n mi àↄ daa íao lé?

N kua tàaesai lí tó n nↄ̀sɛ àↄ daa doũo lé?

7 Làasookɛ!

Démɛ i yãe kɛo, ↄ̃ à mìdɛi?

Gbɛ̃maa ku má ↄ̃ wà aà suumpai?

8 Gbɛ̃́ pↄ́ vãi sa pà à yãkele tↄ̃̀wà,

málɛ e bee mɛ́ ì bↄlɛɛ̀.

9 Lua lɛ́'ĩana ì aà midɛ,

aà pↄbↄa a níu ì aà tↄ̀lↄzↄ̃.

10 Aà kãaa lán nↄ̀ↄmusuwa lɛ́ ì ká,

Lua ì aà swaa ɛ́'ɛɛ̀.

11 Ì ga lán nↄ̀ↄmusu pↄ́ nↄ̀ↄ wɛ̀ɛlɛ kùawàwa,

aà nɛ́ↄ i fãaa.

12 Yã́kpãina mↄ̀a ĩ́ana guu,

yã́pi feena gɛ̃̀ ma swã́u,

13 gↄↄ pↄ́ málɛ nana yàaa o gwãasĩna,

gↄↄ pↄ́ izↄ̃ↄ daa gbɛ̃́ↄla.

14 Vĩa ma kũ, málɛ lualua,

ma mɛ̀ bṹu lɛ́ dee.

15 Ĩana ma oa pà,

ma mɛkã fɛ̀lɛ sĩ̀.

16 À zɛ̀, mi a taa dↄ̃o,

pↄ́pi ku ma aɛ,

ↄ̃ ma aà lↄↄ kpã́ina mà à mɛ̀:

17 Gbɛ̃nazĩna yã́ aↄ na Luaɛe?

Démɛ a fↄ̃ àↄ zɛ̃a a Kɛna aɛi?

18 Lá Lua lí a malaikaↄ náaikɛo,

mɛ́ ì a zↄ̀blenapiↄ tàae e,

19 wa wá gbɛ̃́ pↄ́ wá mɛ dɛ gĩ̀ kpɛ́ ũ,

mɛ́ wá daalɛa dɛ bùsu giina ũ,*

wì wá suumpa lán kitolowa pↄ́ oa?

20 Za kↄↄ e oosi gbɛ̃́ↄ ì gaga,

aaì sãalɛ e gↄↄpii, wìli ń fãnkɛo.

21 Lua ì ń kpɛ́pi gbapɛlɛ wolɛnɛ́,

ↄ̃ aaì ga ↄ̃nↄkũsai.

5

1 Lɛzu sa ǹ ma, tó gbɛ̃e a wema.

Malaika kpele ńyↄ̃ liliwài?

2 Sↄũ ì ga a yã́kũańnↄ yã́i,

mìsaide ì kpagua a wɛdↄanɛ yã́i.

3 Má è sↄũ zĩ́napɛ̀lɛ,

ↄ̃ zĩ́napi yↄ̀ kã́ndo.

4 Aà nɛ́ↄ kɛ̃̀ aafia zɛ́wa,

wì ń yã́ málɛnɛ́ yã́kpalɛkɛkĩi,

gbɛ̃e lí zɛńnↄo.

5 Nↄandɛnaↄ aà buapↄↄ blè,

baa pↄ́ pↄ́ à lɛkaa lìai,

imidɛnaↄ lùa aà àizɛɛi.

6 Yã'ĩa lí bↄlɛ bùsuwao,

yã'ↄ̃ma lí bↄlɛ tↄↄlɛwao.

7 Kási lá tɛkↄna gɛa musu sea vĩo,

màa gbɛ̃́ pↄ́ wa ì píi ì yã'ĩa e.

8 Tó mámɛ sↄ̃, má gbɛa Luawa,

mí a yã́ kpálɛ aà gɛ̃zĩ.

9 Ì yãzↄ̃ↄ pↄ́ wa fↄ̃ a gbadↄ̃o kɛ,

wa fↄ̃ aà yãbↄnsaɛkɛaↄ lɛ́ dↄ̃o.

10 Ì to lou ma dṹniau,

ì to a í dagua sɛ̃saou.

11 Ì gbɛ̃́ kpɛɛnaↄ sɛ lɛsĩ,

ì oosisinaↄ da pↄnau.

12 Ì yã́ pↄ́ kↄ̃nideↄ lɛ́ yá gboo,

kɛ́ an ↄ su àↄ báaa vĩo yã́i.

13 Ì ↄ̃nↄnaↄ kṹ ń kↄ̃nikɛa guu,*

ì to yãfuangbanaↄ lɛdama kɛ pã.

14 Gu ìↄ sianɛ́ fãanɛ,

aaì ↄmalɛmalɛ ĩatɛ̃ gbãa zã́ lán gwã́wa.

15 Ì taasideↄ bↄ ga lɛ́zĩ,

ì ń bↄ gbãamↄnɛdeↄ ↄzĩ.

16 Ayãmɛto gbãasaideↄ wɛ́ aↄ dↄaàzi,

yãkpaanlakɛnaↄ i kɛ kyↄ̃́.

17 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Lua ì aà toto ũ.

Tó Gbãapiide lɛ́ n swãgaga, ńsu gio.†

18 Asa ì gbɛ̃́ kɛ'ĩa, ↄ̃ ì aà bↄ gwa,

ì gbɛ̃́ wíwi, ↄ̃ ì aà gbã́gbã.‡

19 A n bↄ taasiu gɛ̃n soolo,

baa tó a dɛa, a n nɛo.

20 A n si gawa nↄana gↄↄ,

a n bↄ fɛ̃nda lɛ́zĩ zĩlau.

21 Dii a kàedanzi kɛ́ wasu yãdↄmao yã́i.

Tó músi mↄ̀, vĩa a n kũo.

22 Ńyↄ̃ músi ń nↄanao yáalↄ,

ńyↄ̃ vĩakɛ wàiↄnɛo.

23 Asa á kↄ̃ yãma ń gbɛↄ, n bú a gbɛ kao,

ńyↄ̃ↄ na ń sɛ̃̀anↄbↄↄ,

24 níↄ dↄ̃ kɛ́ n ua aↄ na.

Tó n gɛ n kpàsau, pↄe a kɛ̃́são.

25 Ńyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ n nɛ́ↄ aaↄ dasi,

n buiↄ ligua lán sɛ̃wa.

26 Ńyↄ̃ zikũɛ, ní gbasa ga

lán ése pↄ́ wa kɛ̃̀ a gↄↄwawa.

27 Kɛ́ wa ↄlì yã́piu, lá wá èn we.

Yã́pi sí, ní dↄ̃ nzĩa yã́ ũ.

6

Yobu zↄadↄa a gbɛ̃nawa

1 Yobu yã́zãsìwà à mɛ̀:

2 Tó wa fↄ̃ zaada ma yã'ↄ̃mau wà yↄ̃,

tó wa fↄ̃ músi pↄ́ ma le yↄ̃ lé,

3 a gbia aↄ dɛ ísialɛ ũfãala.

A yã́i tò ma yãyaaa'ò.

4 Gbãapiide kaↄ ma kũ,

a sɛwɛ lɛ́ taalɛ ma nisĩnau.

Pↄ́ pↄ́ Lua ì ĩadaomáↄ lìamazi.

5 Tó zàa'ĩna sɛ̃ è lɛ́ ble, ì wiilɛe?

Tó zu lɛ́ pɛ̀lɛ tàaau, ì ↄ́ↄlↄe?

6 Wì pↄ́ sùusuu ble wisisaie?

Kogbepuana í ìↄ nae?

7 Ma nisĩna ye blɛ bee taaio,

ì to ma gua àↄ ye kpaaaɛ.

8 Tó ma yã́ pↄ́ má gbɛ̀a è lé!

Lua ma ka yã́ pↄ́ ma wɛ́ dↄipiwa.

9 Lua ma suumpa lé!

Aà ↄtↄ̃a aà ma gyawi!

10 Ma nↄ̀sɛ i gbasa níni,

ma pↄ iↄ na,

baa kɛ́ ma wãwã gi ku,

asa mi lelekpa Lua pↄ́ a kua adoazio.

11 Ma yɛ̃̀ɛɛ kà mà gi màↄ kue?

Ma wɛ̃ni gↄ̃a kà mà mɛnakɛe?

12 Ma gbãa kà gbɛwa yã̀?

Ma mɛ á mↄgotɛ̃ yã̀?

13 Má fↄ̃ kaakaanakɛ lↄo,

wà ma bↄa maa zɛ́ tà.

14 À kũ̀ pↄsiade gbɛ̃naↄ gbɛ̃kɛkɛɛ̀,

kɛ́ asu vĩakɛa Gbãapiideɛ too yã́i.

15 Ma gbɛ̃́ↄ náai dɛ lán swa pↄ́ a í ì bawa,

lán swa'ↄna pↄ́ a í ì gɛ̃zɛawa.

16 Ì pa buziɛ, a í ì kɛ dùuduu

lougbɛ ń nɛɛzio yↄa yã́i,

17 ↄ̃ a í ì ba saɛ, a ɛ ì tɛ́kũ,

a í ì sãalɛ ĩatɛ̃ gbãa zã́.

18 Tágɛnaↄ ì kɛ̃ zɛ́wa,

aaì si guwaiwaiu aa ga we.

19 Tema tagɛnaↄ ì í wɛɛlɛ swapiu,

Seba laatanaↄ wɛ́ ìↄ dↄ ípizi.

20 Tó aa kà, an gɛɛ ì gↄ̃ kpá ń wɛ́i,

aa í'ea náai vĩ we, ↄ̃ tãmaa ń nɛ́.

21 Màa ápiↄ sↄ̃, mi pↄe ewáo,

kɛ́ a yãpãsĩ pↄ́ ma le è, vĩa á kṹ.

22 Ma pↄe gbɛ̀awá yã̀?

Má òɛ́ à ma gba pↄ́ á gbãa lɛ́u yã̀?

23 Ma mɛ̀ à ma bↄ ibɛɛↄ ↄzĩ yã̀?

Má òɛ́ à ma si gbɛ̃́ pãsĩↄwae?

24 À yã́ pↄ́ ma zãwà ↄlↄmɛɛ,

í ma wɛ́ kɛ̃́mɛɛ, mí nílɛ.

25 Yã́zɛde oanɛ́ mɛ́ zɛvĩ,

ãma ma bɛ̃̀ɛ pↄ́ á bò zɛvĩo.

26 Á ye yáasi pↄ́ má kɛ̀ↄ bɛ̃̀ɛbo yã̀?

I tãmaasaide yã́ gwa yãbↄlɛ ũ yã̀?

27 Á líkpa nɛtonɛ sɛa yã́ musu,

á á gbɛ̃na kpámá ↄda'ea yã́i.

28 Á yã́ na, à lili à ma gwa.

Ma wɛ́ aↄ pɛ á wɛ́u, míↄ ɛɛtoɛ́a?

29 À suɛ! Ásu ma yã́ gwa koleao.

À ɛa làasookɛ, ma yã́ mɛ́ zɛvĩ.

30 Ma lɛdà yãkpaanlau yãae?

Má yãvãi dↄ̃ noa?

7

Yobu zↄadↄa Luawa

1 Gbɛ̃nazĩna kua dṹniauá dɛ̃ɛɛ.

Aà kua dɛ lán gbɛ̀wina kuawaɛ,

2 lán zↄ pↄ́ lɛ́ ue nidɛ kuawa,

ge gbɛ̀wina pↄ́ a wɛ́ ìↄ dↄ a aseai.

3 Ma luakpama mɛ́ kua pã ũ mↄ ń mↄo,

Lua ma da taasiu gwã́ ń gwã́o.

4 Tó ma wulɛ, mi mɛ má fɛlɛ bↄɛ ni?

Gwãasĩna ìↄ gbã̀a, miↄ pelembo e gu gɛ dↄò.

5 Kↄ̀ↄ ń bↄtɛɛo fĩ̀fĩ ma mɛwa,

ma mɛbaa kàsaakũ̀, ìↄ ibↄ.

6 Ma gↄↄↄ ìↄ gɛ̃ ń bao lán zwã̀atãna kↄↄzuawa,

ìↄ gɛ̃zɛa wɛdↄa pↄ́i sai.

7 Lua, dↄ̃ kɛ́ ma wɛ̃ni dɛ lán lɛ́'ĩanawaɛ,

má aafiaʼe bau lↄo.

8 Lá ńlɛ ma e, ńyↄ̃ ma e lↄo.

Ńyↄ̃ wɛ́kpalɛmazi, kási máↄ ku lↄo.

9 Lá luabɛpuana ì gusikɛ à gɛ̃zɛa,

màa gbɛ̃́ pↄ́ tà bɛdau lí fɛlɛo.

10 Ìli ɛa su a bɛ lↄo,

aà yã́ lí dↄ aà bɛdeↄgu lↄo.

11 Ayãmɛto má a lɛ́ kpaaũo,

má yã'o ma yeelɛa guu,

má zↄaka ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpaa yã́i.

12 Ísia ge kpↄ̀ gbɛ̃̀nɛn ma ũ

kɛ́ ni ma dↄ̃́aa?

13 Tó ma mɛ̀ ma lii a ma sↄ̃ dadoũ,

ge ma wúlɛbↄ a ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ,

14 ↄ̃ ni to vĩa ma kũ nana guu,

ni to gili gɛ̃magu wɛ́pungu'eau.

15 Ma waa fĩa a kɛmɛɛ na dɛ kɛ́ beea,

ga maamɛɛ dɛ ma wãwãɛ beea.

16 Mi saka ma wɛ̃nigu,

má ye màↄ ku gↄↄpiio.

Ma tó tɛɛɛ, asa ma kua ku pↄe lɛ́io.

17 Bↄ́n gbɛ̃nazĩna ũ kɛ́ niↄ aà kã́fĩ,

niↄ làasookɛ aà yã́wai?*

18 Niↄ aà tàasika lá gu lɛ́ dↄ,

niↄ aà lɛ ǹ aà gwa gↄↄpii.

19 Ńyↄ̃ n wɛ́ woa baa yↄↄ

mà e lɛ́'i mↄ́ yá?

20 Ma duunakɛ̀ yã̀? Bↄ́ má kɛ̀nɛi?

Gbɛ̃nazĩngwana, àkɛa n ma kɛ n pↄdɛa ũi?

Ma gↄ̃nɛ aso ũ yã̀?

21 Bↄ́yãi nili ma tàaeↄ kɛ̃a

ǹ ma duuna woloao ni?

Asa má gɛ̃ tɛ̃́ɛnau tia, máↄ ku lↄo,

ńyↄ̃ kpálɛkɛmazi, ńyↄ̃ ma eo.

8

Baade ì a tàae gbɛ'eɛ

1 Ɔ̃ Sua gbɛ̃́ Bilidada yã́zãsìwà à mɛ̀:

2 Ńyↄ̃ↄ yã́ bee taa o e bↄɛ ni?

Ńlɛ yãbↄlɛ bùuu.

3 Lua ì yã́zɛde fuangbaa?

Gbãapiide ì yãmaa bãdɛa?

4 Lá n nɛ́ↄ duunakɛ̀ɛ̀,

a tò aa ń tàaeↄ gbɛ'è.

5 Tó n Lua kĩ́i wɛ̀ɛlɛ,

mɛ́ n sùuugbɛ̀a Gbãapiidepiwa,

6 tó ń gbãsĩ vĩo mɛ́ ń maa,

baa e tia a fɛlɛ n wɛ̃nagwa,

i n bɛ yã́ gↄ̃́gↄ̃nɛ a zɛ́wa.

7 N gwea káau a kɛnɛ pↄe ũo,

n gwea gbɛzã aↄ kã́fĩa vĩ maamaaɛ.

8 Gbɛ̃́ ziↄ la,

ní ↄ̃nↄ pↄ́ an deziↄ kpálɛkɛ̀i dↄ̃.

9 Asa nɛ́ zĩ́anaↄn wá ũ, wá yãe dↄ̃o,

wá kua dṹniau ì gɛ̃zɛa lán uenawaɛ.

10 Gbɛ̃́ zipiↄ yã́ a n wɛ́ kɛ̃o lé?

Aa ń nↄ̀sɛ guu yã'onɛ.

11 Kɛfu ì kɛ maa dã̀nasaie?

Fee ì zↄ̃ↄkũ isaia?

12 Tó wi zↄ̃o, baa ń a lá'isikɛo,

a lá ì giigaga àa dɛ sɛ̃ↄla píi.

13 Màa a dɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ Lua yã́ sã̀aàguo,

beewa tãmaa a luayãdansai nɛ́.

14 Sↄuba nian do ↄ̃ ì a náaikɛ,

dã̀nsaba ↄ̃ ì gbãa'ewà.

15 Ì sↄ̃kpalɛ bapizi,

ↄ̃ bapi lí fↄ̃ aà kũ̀o.

Ì didi bapiwa, ↄ̃ bapi ì fua.

16 A gↄ̃naↄ ì dagua káau

lán lí pↄ́ ìↄ í vĩ ĩatɛ̃ gbãaiwa,

17 ↄ̃ a zĩ́naↄ ì fĩakↄ̃i gu gbɛdeu,

ì gɛ̃ gbɛↄu.

18 Tó wa ga wòlɛ a pɛ́kĩi,

gupi ì lelekpaaàzi à mɛ:

Má n dↄ̃ yãao.

19 Zɛ́ pↄ́ a sɛ̀pi pↄna lɛ́n we,

ↄ̃ pↄpãleↄ ì bↄlɛ tↄↄlɛpiwa.

20 Lua lí gí tàaesaidezio fá,

mɛ́ ìli vãikɛnaↄ gba gbãao.

21 A to ǹ yáalↄ tia,

ní kúkuakɛ.

22 A wida n zangudeↄwa,

gbɛ̃vãipiↄ bɛ a gↄ̃ bɛzia ũ.

9

Lua gbãa dɛmala

1 Ɔ̃ Yobu mɛ̀:

2 Sĩanaɛ, má dↄ̃ màa.

Kpelewa gbɛ̃nazĩna yã́ aↄ na Luaɛi?

3 Tó gbɛ̃́ ye lɛkpaakɛaànↄ,

yã́ mɛ̀n ↄ̀aa sↄo guu a fↄ̃ mɛ̀ndo zã́siwào.

4 Aà ↄ̃nↄ kɛ̀ zài mɛ́ aà gbãa zↄ̃ↄ.

Démɛ a fↄ̃ giɛ̀, ade i bↄ aafiai?

5 Ì gbɛ̀sĩsĩↄ sↄ̃, aaliↄ dↄ̃o,

ì ń fuangba ń pↄkũmao.

6 Ì tↄↄlɛ lualua à sↄ̃,

ì to a gbapɛlɛↄ zĩazĩa.

7 Ì yã'o ĩatɛ̃ɛ, ↄ̃ ì gí bilɛi,

ì pↄ́ku saanaↄla.

8 Ɔ̃mɛ musu kpàlɛ ado,

ì táa'o ísia ikooaↄwa.

9 À saanaↄ kɛ̀ gudoũ,

Kífɛ̃nɛna ń Ko nɛadeo*

ń pↄ́ pↄ́ kú gɛↄmidↄkĩi oiↄ píi.

10 Ì yãzↄ̃ↄkɛ, wìli fↄ̃ dↄ̃̀o,

ì yãbↄnsaɛↄ kɛ, a lɛ́ vĩo.

11 Ì gɛ̃mala, mili aà eo,

ì gɛ̃zɛa, mili aà wɛ́pao.

12 Ì pↄ́ símá, démɛ a fↄ̃ giɛ̀i?

Démɛ a fↄ̃ oɛ̀, bↄ́ ńlɛ kɛ màaii?

13 Lua lí to a pↄkũma kpàlɛo,

baa Ílɛnↄbↄ zↄ̃ↄ† dↄnlɛdeↄ vlãnàuɛ̀.

14 Mapi sↄ̃ má fↄ̃ yã́zãsiwàe?

Má fↄ̃ lɛkpaakɛaànↄe?

15 Baa tó ma yã́ na,

má fↄ̃ wewào.

Ɔ̃mɛ ma yã́kpalɛkɛna ũ,

sema mà sùuugbɛawà.

16 Tó ma lɛzùaàzi mɛ́ a wèa,

a yãmaae? Mi sio.

17 Ì ma gbɛ̃gbɛ̃ yã́ yↄↄna yã́iɛ,

ì ma kɛ'ĩa kpɛ́lɛkpɛlɛ pã.

18 Ìli tó ma wekĩi eo,

ì ma tó ń nↄ̀sɛpusuoɛ.

19 Tó gbãa yã́ɛ, aàpi mɛ́ zↄ̃ↄ.

Tó yã́gↄ̃gↄ̃aɛ sↄ̃, démɛ a aà sísii?

20 Tó ma mɛ̀ ma yã́ mɛ́ na,

ma lɛ́ a yãdamalaɛ.

Tó ma mɛ̀ má tàae vĩo,

a ma ɛɛboɛ.

21 Má tàae vĩoa? A yãe vĩ lↄo,

mi saka mazĩa wɛ̃niu.

22 Yã doũɛ, asa lá málɛ o,

ì tàaesaideↄ ń gbɛ̃vãiↄ midɛ píi.

23 Tó yã́ mↄ̀ ga ìnɛ́ kã́ndo,

ì tàaesaideↄ láanikɛ ń yã'ea guu.

24 Tó bùsu gↄ̃̀ gbɛ̃vãiↄ ↄzĩ,

ì pↄ́ku yã́kpalɛkɛnaↄ wɛ́aɛ.

Tó aàpi no, dé ni?

25 Ma gↄↄↄ gɛ̃a wãa dɛ bàalɛnala,

aalɛ tá ń bao, a kee nao.

26 Aalɛ gu baa vĩ lán kɛfu gó'ilɛnawa,

lán kúu sua pↄ́wawa.

27 Baa tó ma mɛ̀ má yã́ pↄ́ má kũa bↄ ma nↄ̀sɛu,

mí a oa wee mà yákpãinadↄ,

28 ma wãwã a iwãa ka ma pↄaɛ.

Má dↄ̃ kɛ́ ńyↄ̃ to yã́ bↄmanↄ nao.

29 Lá wàlɛ ma gwa tàaede ũ,

bↄ́yãi má ĩada mazĩawa pã lↄi?

30 Baa tó ma zu'ò ń mↄsↄnao,

ge ma a ↄ pìpi ń kasagbↄ̃o,

31 ńyↄ̃ ma zu ɛ̀ pɛ̀lɛadeuɛ.

Baa ma pↄkasaↄ aaↄ ye ma gĩyãio.

32 A dɛ gbɛ̃nazĩna ũ lamawao.

Má fↄ̃ yã́zãsiwà

wà gbasa gɛ́ yã́kpalɛkɛkĩi sãnuo.

33 Tó gbɛ̃e kú wá kↄ́ↄ ũ,

aↄ iko vĩwá wá gbɛ̃ↄn pla wápii,

34 i aà go'ↄ zɛ lé,

vĩa zↄ̃ↄ pↄ́ málɛ kɛɛ̀ a gɛ́ aɛ lↄo.

35 Má vĩakɛɛ̀ lↄo, míↄ yã'o,

asa má dↄ̃ mazĩawa,

má dɛ lá wàlɛ ewao.

10

Ma dɛa yã́i Lua tò wà ma ii

1 Ma kpasa ń ma wɛ̃nio,

má yã́ pↄ́ má kũa o sa.

Pↄsia guu má yãbↄlɛ sa.

2 Má o Luaɛ: Ńsu yãdamalao.

Yã́ pↄ́ ń èa omɛɛ.

3 Gbãamↄa mapi n ↄgbɛɛ kàngu yã̀?

N bↄ ma kpɛ,

ↄ̃ n zɛ ń gbɛ̃vãiↄ lɛkpaaĩaoa?

4 Wá wɛ́ doũ yã̀?

Gudoũ ni e ń gbɛ̃nazĩnaoa?

5 N wɛ̃ni geseũ lán wá pↄ́wa yã̀?

N kua muaa ń wá gbɛ̃nazĩnaↄ yã̀?

6-7 Lá ń dↄ̃̀ tàaeden ma ũo,

mɛ́ gbɛ̃e ku aà ma bↄ n ↄzĩo,

a yã́i n kpálɛkɛ̀ ma yãvãiↄi,

n ma duuna tàasikàa?

8 N ma ikàsa ń nzĩa ↄo,

ↄ̃ ńyↄ̃ ɛa ǹ ma tↄ̀lↄzↄ̃ saa?

9 Kɛ́ n ma kɛ ń bɛ̀lɛo, a yã́ dↄngu.

Ńyↄ̃ ɛa ǹ ma kɛ bùsuti ũ lↄ yã̀?

10 Ni ma kása nↄ'itɛ̃na ũ lán vĩ'ipuwao lé?

Ni to ma i lán vĩ iawao lé?

11 N báa ń bàasio dàmala,

n ma wáↄ pɛ̀pɛkↄ̃wa ń kĩↄ.

12 N gbɛ̃kɛ guu n ma gba wɛ̃ni,

n ma dↄ̃a, n ↄkù ma nisĩnala.

13 Ma n làasoo dↄ̃̀ sa,

yã́ pↄ́ ulɛa n sↄ̃un kɛ:

14 Tó ma duunakɛ̀, niↄ wɛ́tɛmazi,

nili tó ma bↄ pã ma tàaeↄ yã́ musuo.

15 Waiyoo mapi, tó tàaeden ma ũ.

Baa tó ma yã́ na, má fↄ̃ mida íao,

asa wí ma kũ, taasi ma kũ gbãa.

16 Tó ma su midà ía,

ni lↄↄlɛmazi lán nↄ̀ↄmusuwa,

ní ɛa ǹ n gbãa bↄnsaɛ mↄmɛɛ.

17 Ní ma kpakↄ̃a ń seelade pãleↄ,

n pↄfɛ̃amazi i kã́fĩ,

ní tó yã'ĩa ma le mↄ̀ↄmↄↄ.

18 Bↄ́yãi n ma bↄ ma da gbɛɛui?

A maa yãa mà kɛsaiɛ,

kɛ́ gbɛ̃e su wɛsimalɛo.

19 A maa màↄ ku yãao.

A maa yãa ma bↄa nɛasakpɛu

wàↄ ma da mia'ɛu gↄ̃̀ↄɛ.

20 Gↄↄ yↄↄna pↄ́ gↄ̃̀mɛɛ a láa tia.

Gomala, ma pↄ e kɛ na, baa yↄↄ

21 e màↄ gɛ́ gɛ́i gɛ́kĩi,

gu pↄ́ gugɛ̃akↄ̃u ń gusiao kuu.

22 Gupi sì níinii lán gwã́wa,

pↄe ku we zɛ́zɛo,

wɛɛdo mɛ́ a fãanɛ ũ.

11

Nↄ̀sɛwɛ̃ Luaɛ!

1 Ɔ̃ Naama gbɛ̃́ Zofaa yãsɛ̀ à mɛ̀: 2 Aà yã́ dasi, wá wewào lé?

Yãbↄlɛnapi a bↄ maa yã̀?

3 N yãpã oa a gbɛ̃́ↄ lɛ́ kũa?

N yãyaaabↄ̀lɛ, ↄ̃ wa zↄadↄmaoa?

4 N mɛ̀ n yãdanɛ sãa vĩo,

ń kú Luaɛ tàaesai.

5 Tó Lua yã'ò lé,

a n ɛɛboɛ.

6 A ↄ̃nↄ asii bↄↄlɛkɛnɛ,

asa Lua ↄ̃nↄ zↄ̃ↄ dɛwála.

Ń dↄ̃ Lua lɛ́ ĩadama n vãi lɛ́u nɛe?

7 Ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ Lua asii dↄ̃a?

Ńyↄ̃ bↄ Gbãapiide zↄ̃ↄkɛ lɛ́wae?

8 A lɛsĩ dɛ luabɛa, ńyↄ̃ kɛ kpelewa ni?

A zã dɛ bɛdaa, ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ dↄ̃e?

9 A zↄ̃ↄ dɛ tↄↄlɛa, a lɛ́ vĩo,

a yàasa dɛ ísiaa maamaa.

10 Tó à mↄ̀ gbɛ̃́ kũ̀ a dàkpɛu,

mɛ́ àlɛ yã́kpalɛkɛaànↄ,

démɛ a fↄ̃ gii?

11 A mↄafilideↄ dↄ̃ fá!

Tó à vãikɛa è, ìli a yãdao lé?

12 Lá zàa'ĩna lí nɛ'i gbɛ̃nazĩna ũo,

màa nↄ̀sɛsaide lí ↄ̃nↄkũo.

13 Tó n n nↄ̀sɛ wɛ̃̀ Luaɛ,

mɛ́ n ↄsɛ̀ musu wabikɛa guu,

14 tó n nzĩa gà duunaɛ,

mɛ́ yãvãi i zↄ̃lɛkĩi e n bɛo,

15 n mi aↄ daa ía sãasaiɛ,

ńyↄ̃ zɛdↄ vĩasai.

16 N taasi yã́ i sãngu,

a dↄangu iↄ dɛ lán í gɛ̃a zɛ́awa.

17 N kua i tɛkɛ dɛ fãanɛ ĩatɛ̃a,

gusia pↄ́ ń kúu i pu lán gudↄawa.

18 N sↄ̃ aↄ dilɛa, n nↄ̀sɛ iↄ daa doũ,

n laai aↄ kpalɛa, níↄ i'o ń a nao kau.

19 Ńyↄ̃ ↄli nzĩau,

gbɛ̃e yã́ a iwãa ka n pↄao,

baade a wɛɛlɛ àↄ nannↄ.

20 Gbɛ̃vãiↄ yiongo lɛ́baa dↄ̃́a,

aa bↄkĩi eo, yã́ pↄ́ gↄ̃̀nɛ́ mɛ́ ga ũ.

12

Lua mɛ́ gbãa vĩ

1 Ɔ̃ Yobu yãsɛ̀ à mɛ̀:

2 Sĩanaɛ, ámɛ a maa gbɛ̃́ↄnɛ sa lá!

Ɔ̃ álɛ e tó a ga, ↄ̃nↄ mìdɛn we.

3 Mapi sↄ̃ má nↄ̀sɛ vĩ lááwaɛ,

má kɛ̃́sãaázio,

démɛ a fu yã́ pↄ́ álɛ oↄwai?

4 Ma gbɛ̃́ pↄ́ ma lɛzù Luazi a wèa,

ma gↄ̃ pↄ́ yáalↄa ũ ma gbɛ̃naↄnɛ.

Ma gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ na mɛ́ má tàae vĩo,

ma gↄ̃ pↄ́ yáalↄa ũ.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku niɛniɛↄ

ì gbɛ̃́ pↄ́ músi ń léↄ gwa pãɛ,

aaì saka gbɛ̃́ pↄ́ kpàguaↄgu.

6 Gbɛ̃blenaↄ sↄ̃ aaìↄ zↄ̃lɛa ń bɛ ń laaiwa,

lualɛwɛna pↄ́ an gbãa dɛ ń lua ũpiↄ ìↄ ku dↄdↄa.

7 À gɛ nↄ̀bↄↄ la, aai yãdaɛ́,

à gbɛa bãↄwa, aai oɛ́.

8 À yã'o ń tↄↄlɛo, i ↄ̃nↄ daɛ́,

à to kpↄↄ sɛ́lɛ siuɛ́.

9 Pↄ́piↄ píi, an kpele mɛ́ gí dↄ̃i

kɛ́ Lua mɛ́ pↄ́pii kɛ̀ ń a gbãaoi?

10 Pↄ́pii wɛ̃ni ku aà ↄzĩɛ

ń gbɛ̃́pii nisĩnao.

11 Lá lɛ́na ì pↄ́ í dↄ̃,

màa swã́ ì yã́ dↄ̃kↄ̃ɛ.

12 Gbɛ̃́ ziↄ mɛ́ ↄ̃nↄ vĩ,

gbɛ̃́ pↄ́ wɛ̃ kɛ̀ↄ wɛ́ mɛ́ zɛ̃a.

13 Ɔ̃nↄ ń gbãaoá Lua pↄ́ɛ,

lɛdama ń wɛzɛ̃o ì bↄ aà kĩ́iɛ.

14 Ì pↄ́ gboo, wìli fↄ̃ kɛ̀kɛo,

ì zɛtańlɛ, wìli fↄ̃ wɛ̃̀o.

15 Ì lou zɛ, gu i giigaga,

ì to loupↄↄ fↄ̃, tↄↄlɛ i foofↄ̃.

16 Aàpi mɛ́ iko vĩ ń dɛnlao,

gbɛ̃sãsãnaↄ ń gbɛ̃́ sã́sãaↄ ku aà ↄzĩ ḿpiiɛ.

17 Ì to lɛdamadeↄ ta kyalesai,

ì to yã́kpalɛkɛnaↄ gↄ̃ mìsaideↄ ũ.

18 Ì gala pↄ́ kíaↄ kpà gbɛ̃́ↄnɛ polo,

ↄ̃ ì bɛlɛona ye kíapiↄnɛ.

19 Ì to sa'onaↄ ta kyalesai,

ì gbɛ̃́ pↄ́ an zĩ́na pɛ̀lɛↄ fuangba.

20 Ì to náaideↄ lɛ́ gↄ̃ kpaaũa,

ì yã́zɛdↄ̃a si maezↄ̃ↄↄwa.

21 Ì saikɛ kpalablenaↄwa,

ì nɛgↄ̃naↄ gↄ̃kɛbↄↄ polomá.

22 Ì asiiyã pↄ́ kú gusiau biiwànɛ́,

ì bↄ ń yã́ pↄ́ wa a gbadↄ̃oo gupuau.

23 Ì to buiↄ tↄbↄ, ↄ̃ ì ń midɛ,

ì to aa ligua, ↄ̃ ì ń fãaa.

24 Ì to dṹnia dↄaanaↄ gↄ̃ mìsai,

ì to aa sã́sã gugii zɛsaideu.

25 Aaìↄ ↄmalɛmalɛ gusiau filiasai,

aaìↄ tàlaatalaabo lán idɛnaↄwa.

13

Yobu ye yã'o ń Luao

1 Ma wɛ́ yã́piↄ è píi,

ma swã́ mà ↄ̃ má dↄ̃̀.

2 Lá á dↄ̃a vĩ, màa má dↄ̃a vĩ sↄ̃,

i kɛ má kɛ̃́sãaázi no.

3 Ãma Gbãapiide ↄ̃ má ye mà yã'oɛ̀ sa,

má ye gɛ́ ń ma yã́o Luawaɛ.

4 Ápiↄ sↄ̃ i ɛɛ liamazi,

gyãegwan giaↄn á ũ ápii.

5 Tó á lɛ́ kpaaũa yãa lé,

wa á dilɛ ↄ̃nↄnaↄ ũɛ.

6 À ma yã́zɛ ma,

à swã́sɛ ma yã́zãsiawái.

7 Yã́zɛsai ↄ̃ á o Lua gɛ̃ɛ ũa?

Sã́sãyã ↄ̃ á o Lua gbɛua?

8 Á yãnakpa Luawa yã̀?

Á yã́siaànↄ yã̀?

9 Tó à wɛtɛ̀ á yã́i, a bↄánↄ nae?

Á dↄ́ɛwà lá wì dↄ́ɛ gbɛ̃nazĩnawawa yã̀?

10 Tó álɛ yãnakpawà a gbadↄ̃sai,

a á swã́gagaɛ.

11 Aà zↄ̃ↄkɛ a kã̀adaálao lé?

Vĩakɛaɛ̀ a tↄ̃́wáo lé?

12 Á yã'onɛↄá túfuɛ,

yã́ pↄ́ a giiyèoaá pɛ̀lɛaɛ.

13 À nílɛmɛɛ mà yã'o,

yã́ pↄ́ a ma le aà ma le.

14 Bↄ́yãi má azĩa pa swaai?

Máↄ a wɛ̃ni naa ma ↄzĩ yã̀?

15 Gwa, a ye ma dɛɛ, ma wɛ́ dↄ pↄei lↄo.

Ń beeo má gí ń mazĩao aà aɛ.

16 Bee a ma bↄ,

asa aà yãdansaiↄ we mↄ zɛ aà aɛo.

17 À laaidↄ ma yã́wa maamaa,

à swã́sɛmazi.

18 Ma yã́ pↄ́ má o zɛ́ kàlɛ,

má dↄ̃ kɛ́ ma yã́ naɛ.

19 Démɛ a fↄ̃ bↄbↄmanↄi?

Tó wa fↄ̃, má nílɛɛ, mí ga.

20 Lua, yã́ mɛ̀n plaɛ beeↄ kɛmɛɛ,

má ulɛnɛo.

21 Ǹ n ↄ goa,

ńsu to iwãakampↄa kã̀adamalao.

22 Bee gbɛa lɛzumazi, mí mↄ́,

ma gba zɛ́ mà yã'o, ní yã́zãsia.

23 Ma yãvãiↄ ń ma tàaeↄ kà ũmai?

To mà a tàae ń ma duunao dↄ̃.

24 Àkɛa ńlɛ nzĩa ulɛmɛɛ,

ńlɛ ma dilɛ n ibɛɛ ũi?

25 Lakɛɛ pↄ́ lɛ́ ĩ́ansɛ ↄ̃ ń ye wíwia?

Sɛ̃̀ gii ↄ̃ ń ye ɛ́'ɛa?

26 Ni yã́'ĩikpaa,

ni ma ɛ̀waasogↄↄ duuna wi ma musu.

27 Ni ma daliu,

ni ma táa'oa lɛ́ damɛɛ,

ni wɛ́tɛ ma yãvãiↄi píi.

28 Ɔ̃ ma gↄ̃ lán pↄ́ vlãa pↄ́ lì àlɛ lɛ́lɛlɛlɛwa,

lán pↄkasa pↄ́ blɛↄ lɛ́ blewa.

14

Gbɛ̃nazĩna kua wɛ̃naũ

1 Gbɛ̃nazĩna ì bↄ nↄɛ kĩ́iɛ,

aà wɛ̃ni kuluũ, ìliↄ ku yãkelesaio.

2 Ì pia lán lávuwa, ì giigaga,

ì gɛ̃zɛa lán uenawa, ìli gɛ̃gɛ̃o.

3 Gbɛ̃́ bee taa ↄ̃ ńyↄ̃ wɛdↄɛ̀

ǹ yã́kpalɛkɛaànↄa?

4 Gbɛ̃́ gbãlɛa a fↄ̃ nɛ́ gbãlɛsai io,

baa do.

5 N gbɛ̃nazĩna gↄↄ dìlɛɛ̀,

aà mↄ dasilɛ dɛ n yã́ ũɛ,

n aà wɛ̃ lɛ́ dàɛ̀, a fↄ̃ vĩao.

6 Wɛwowà ǹ aà to we,

e aà gↄↄ pa lán gbɛ̀winawa.

7 Baa lí ì saasɛ,

asa tó wa zↄ̃̀, ì ɛa vlãpaɛ,

mɛ́ a vlã̀ dafupi lí golɛo.

8 Baa tó a zĩ́na zikũ̀ tↄↄlɛ guu,

mɛ́ a miↄna gà tɛ̃́ɛnau,

9 tó à í gĩmà, a bↄlɛɛ,

a gↄ̃nakɛ̃ lán lí pↄ́ wa bàwaɛ.

10 Tó gbɛ̃́ gà sↄ̃, ìↄ wúlɛa tèlele,

ì tá, ìliↄ ku lↄo.

11 Lá ísida'i ì lao,

mɛ́ swa'i ì ba à gɛ̃zɛa,

12 màa gbɛ̃nazĩna ì wúlɛ, ìli fɛlɛ lↄo.

E luabɛ gɛ àↄ kuo, a vuo,

a vu ń ipioo.

13 Ńyↄ̃ ma ulɛ bɛdauo lé?

Ńyↄ̃ ↄkumala e n pↄ wèeao lé?

Gↄↄ dilɛmɛɛ we, ma yã́ i gbasa dↄngu.

14 Tó gbɛ̃́ gà, a ɛa àↄ kua?

Tó màaɛ, ma wɛ́ aↄ dↄ ma vuai

ma dɛ̃ɛkaa guu gↄↄpiiɛ.

15 Ńyↄ̃ lɛzumazi, mí wema,

ńyↄ̃ n pↄkɛa ea nidɛ.

16 Tia ńlɛ wɛ́tɛ ma yãkɛaↄi,

gↄↄ bee ńyↄ̃ ma duuna yãda lↄo.

17 Ńyↄ̃ ma tàaeↄ ka bↄ̀ↄu, ní ye ǹ dilɛ,

ńyↄ̃ kã́n'ↄ lɛ́ ma vãikɛapiↄwa.

18 Lá gbɛ̀sĩsĩ ì gboo à yↄ́ↄlɛ,

mɛ́ sĩ̀sĩ musu gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ ì sↄ̃,

19 lá swa'i ì gbɛ yↄↄ,

mɛ́ í ì bùsu sɛ́lɛ taò,

màa ni to tãmaa gbɛ̃nazĩna nɛ́.

20 Ni gbãamↄɛ̀, ↄ̃ ì tá, ìli su lↄo,

ni to aà ã́nuato, aà wɛ́ ì lilɛ.

21 Tó aà nɛ́ↄ gↄ̃̀ gbɛ̃́ gbiaↄ ũ, a mao,

tó gbɛ̃́ yãfũnaↄnɛ sↄ̃, aↄ dↄ̃o.

22 Wãwã ↄ̃ aↄ ma ado,

aàzĩa ↄ́ ↄ̃ aↄ dↄ.

15

Vãikɛna lí bↄ pão

1 Ɔ̃ Temani gbɛ̃́ Ɛlifaza wèwà à mɛ̀:

2 Ɔ̃nↄna a yãpã gii bee taa oa?

A lɛ́ ɛlɛ yã́ↄ bↄlɛwà yã̀?

3 A lɛkpaakɛ yã́ àisai musua?

A yã́ kã́fĩasai oa?

4 Mpi sↄ̃ ńlɛ vĩakɛa Luaɛ bãdɛ sa,

ńlɛ kpá gbɛ̃́ↄnɛ aa làasookɛwà.

5 Vãi pↄ́ ń kũa mɛ́ dↄ n lɛ́u,

kↄ̃nide lɛ́ mɛ́ dↄma.

6 N lɛ́ mɛ́ n dayãu, i kɛ mámɛo,

n lɛ́ mɛ́ n kalikɛ̃̀.

7 Gbɛ̃nazĩn sɛ̃́ian n ũa?

Wà n i e wàↄ gɛ́ gbɛ̀sĩsĩↄ kɛia?

8 N Lua lɛkpaaĩa ń a gbɛ̃́ↄ màa?

Ḿmɛ ń ↄ̃nↄ vĩ ndoa?

9 Yã́ kpele ń dↄ̃ mɛ́ wá dↄ̃o ni?

N wɛzɛ̃ dɛwála yã̀?

10 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń mikãpuadeↄ kúwanↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ an zↄ̃ↄ dɛ n maelaↄ.

11 Lua ye n nↄ̀sɛ níninɛ,

ↄ̃ à kɛ̀nɛ fɛ̃́nɛũa?

Wálɛ yã'onɛ busɛbusɛo lé?

12 Bↄ́mɛ n sↄ̃ blèi?

Bↄ́yãi ńlɛ wá gwa ń wɛpãsĩoi?

13 N pↄ paa Luazi,

ↄ̃ yã́ dasi ì bↄlɛ n lɛ́u.

14 Bↄ́n gbɛ̃nazĩna ũ kɛ́ àↄ ku gbãlɛsaii?

Gbɛ̃́ pↄ́ nↄɛ aà ì aↄ maaa?

15 Lá Lua ì a malaikaↄ náaikɛo,

mɛ́ aà bɛ i kɛɛ̀ gbãlɛsaio,

16 wa gbɛ̃nazĩna pↄ́ o lↄe?

A bɛ̃̀ɛ, a ↄ̃̀ↄkpaa, ì yãvãi mi lán íwa.

17 Má yã'onɛ, swã́sɛi!

Má yã́ pↄ́ ma swã́ mà sɛ́lɛ mà siunɛ.

18 Ɔ̃nↄnaↄ mɛ́ bↄ̀ ń yã́pio,

aai yã́ pↄ́ an deziↄ ò kee ulɛwɛ̃ɛo.

19 Aamɛ ń bùsu vĩ ńtɛ̃ɛ,

zĩ̀loe i zↄ̃lɛ ń guuo.

20 Gbɛ̃vãi ìↄ ku dɛ̃ɛu e a wɛ̃ni lɛ́uɛ,

gbɛ̃́ pãsĩ gↄↄ lɛ́ kuɛ.

21 Kↄ̃fĩ iwãakampↄade ìↄ dↄ aà swã́u,

aà aafia gↄↄ gbãamↄnɛdeↄ ì lɛ́lɛwà.

22 A ɛa bↄa gusiau náai vĩ lↄo,

dɛa ń fɛ̃ndao mɛ́ lɛ́ aà dã́.

23 Ìↄ liaaliaa, ìↄ mɛ blɛ ku má ni?

A dↄ̃ kɛ́ a kua bɛda gusiau kãikũ̀.

24 Taasi ń yeelɛao ìↄ aà vĩakũ,

a daaàla lán kía pↄ́ a lɛ́lɛama sↄu màwa.

25 Asa à ↄsɛ̀ Luaziɛ,

à kuabìi Gbãapiidewaɛ.

26 À sùwà ń waakĩba bↄbↄawào

ń a sɛ̀ngbao gèele kↄdeo.

27 Baa kɛ́ aà oa nísi bↄa,

mɛ́ a mɛkpaa, aà gbↄ̃u lɛ̀ɛlɛ,

28 a zↄ̃lɛ uazĩ pↄ́ wìli gɛ̃uoↄ guu,

wɛ̃́lɛ pↄ́ wa wì, a kpɛ́ↄ gↄ̃̀ wɛ̀ɛwɛɛↄu.

29 Aà àizɛɛ a gↄↄplakɛo,

aↄ dɛ ↄde ũo,

pↄ́ pↄ́ a vĩoↄ ligua lↄo.

30 A e bↄ gusiauo,

tɛ́lɛpiↄ a aà vlãpaa sãsã,

Lua lɛ́'ĩana i aà sɛ gɛò zɛ́a.

31 Asu pↄ́ gia náaikɛ à azĩa sã́são,

asa pↄ́ gia mɛ́ aↄ aà asea ũ.

32 Yã́pi a aà le e aà gↄↄ àↄ gɛ́ pai,

aà gↄ̃naↄ e ↄtao.

33 A gↄ̃ lán kuli pↄ́ a vú wòlowaɛ,

lán vɛ̃ɛli pↄ́ a nɛsoena wòlowa.

34 Luayãdansaiↄ gãli a báaa kɛo,

tɛ́ a kũ gbagusaɛdanaↄ kpɛ́wa.

35 Aaì yãkele nↄsi, aaì nɛ'i yã'ĩa ũ,

mↄafili mɛ́ ì bↄ ń nɛasakpɛu.

16

Má seelade vĩ luabɛ

1 Ɔ̃ Yobu mɛ̀:

2 Ma yã́ bee taa mà à dasikũ̀,

gbɛ̃nↄsɛnininaↄn á ũ wea?

3 Á zɛ á lɛ́'ĩanagbaaɛ bↄɛ ni?

Bↄ́ yã́ mɛ́ lɛ́ ↄ̃wá, ↄ̃ álɛ yã́zãsiai?

4 Tó ámɛ á kú ma kuawa yãa,

má yã'o lááwa sↄ̃ɛ,

mí á dɛ ń yã'oo,

mí a mi kɛɛ́ déũdeũ.

5 Kási ma yã́ a á gbãa kã́fĩɛ́ɛ,

ma lɛdama a á nↄ̀sɛ níniɛ́ɛ.

6 Tó málɛ yã'o, ma wãwã a láao,

tó má nílɛ sↄ̃, a kpálɛe?

7 Lua, ń tò ma gↄ̃ gbãasai sa,

n ma gbɛ̃́ↄ dɛ̃ↄnzↄ̃ píi.

8 Ń tò ma gↄ̃ yooyea seela ũ,

ma ibabaa gↄ̃̀mɛɛ seela bɛ̃̀ɛ ũ.

9 Lua ì fɛlɛmanↄ ń pↄfɛ̃o,

ì ma zↄ̃ɛzↄ̃ɛ,

ìↄ a swaa lↄlↄmɛɛkↄ̃wa,

ma ibɛɛpi ì wɛbiibiia.

10 Wì lɛ́'ɛ'ɛa, wì yãzↄ̃zↄ̃mɛɛ,

wì ma sãnkɛkɛ, wì fɛlɛmanↄ píi.

11 Lua ma na faasaideↄnɛ ń ↄzĩ,

à ma zu gbɛ̃vãiↄ ↄu.

12 Ma a kuanankɛ kílikiliɛ,

ↄ̃ à mↄ̀ yãyìaa.

À ma kũ ma waa kpɛ

à ma pã pↄ́wa,

à ma kɛ a pↄdɛa ũ.

13 Aà kàzunaↄ lìamazi,

à ma papaò ma pↄawa ma wɛ̃nagwasai,

ma sɛtɛ̃na wì, a í lɛ́ fã́ɛ tↄↄlɛ.

14 Ìↄ pũnaa ń pↄkũmao mↄ̀ↄmↄↄ,

ì sↄ̃́ daa lá nɛgↄ̃na ì kɛwa.

15 Ma zwã̀nkasaↄ nàminami má kàkamala,

ma a mi sↄ̀lↄ bùsuu.

16 Ma ↄ́ↄlↄ̀ e ma wɛ́ wò,

ma wɛ́ tà loũloũ.

17 Kási ma ↄ ku yãpãsĩe guuo,

mɛ́ ma wabikɛa Luawa mↄafili vĩo.

18 Bùsu, ńsu ka ma auao,

ma wii su kpálɛo.*

19 Baa tia má seelade vĩ luabɛ,

ma zɛnnↄde ku musu we.†

20 Ma gbɛ̃napi mɛ́ ma kↄ́ↄ ũ

gↄↄ pↄ́ málɛ wɛ́'i bↄ Luaɛ.

21 A zɛmanↄ Lua aɛ,

lá gbɛ̃́ ì zɛ ń a gbɛ̃naowa.

22 Asa ma gɛa gɛ́kĩi wɛ̃ i gↄ̃ bílao,

gu pↄ́ wìli gɛ́u wà sù lↄopi.

17

Yobu wɛ́ dↄ pↄei lↄo

1 Ma nisĩna lɛ́ gɛ̃zɛa,

ma gↄↄ lɛ́ mↄ pai,

mia'ɛ lɛ́ ma dã́.

2 Gbɛ̃́laanikɛnaↄ kálɛmazi,

ma wɛ́ ì ma lɛwɛnapiↄ e.

3 Lua, ǹyↄ̃ dɛ ma kↄ́ↄ ũ.

N bàasio, démɛ a zɛmanↄi?

4 Lá ń tò aa gↄ̃̀ nↄ̀sɛsaideↄ ũ,

ńsu to aa tidↄmalao.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ ì a gbɛ̃na kpámá pↄ́ yã́i,

aà nɛ́ↄ wɛ́ aↄ dↄ pↄ́i e an wɛ́ woɛ.

6 Lua tò gbɛ̃́ↄ yãadàmanↄ,

ma gↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ wì lɛ́'ikakawà ũ.

7 Pↄsia tò ma wɛ́ lɛ́ gu'e lↄo,

ma guↄ gↄ̃̀ záazaannↄ.

8 Ma yã́ dì gbɛ̃maaↄwa,

tàaesaideↄ nↄ̀sɛ fɛ̀lɛ luayãmansaiↄ yã́ musu.

9 Gbɛ̃maa a gɛ àↄ kú ń a yãkɛaↄ,

yãesaide gbãa aↄ dɛdɛɛ.

10 Ápiↄ sↄ̃ à ɛa na yã́wa lↄ ápii,

mi á gbɛ̃e e ↄ̃nↄna ũo.

11 Ma gↄↄ pà,

yã́ pↄ́ ma a zɛ́ kàlɛ kɛ̀ fama,

yã́ pↄ́ ma pↄ dↄmápiↄ.

12 Aaìↄ e gwãasĩnaá fãanɛɛ,

tó gu lɛ́ gɛ̃kↄ̃u,

aaì mɛ guwɛ lɛ́ kɛ̃ɛ.

13 Tó bɛda ↄ̃ ma wɛ́ dↄi,

mɛ́ ma a pɛ kpàlɛ gusiau,

14 tó má ò mia'ɛ mɛ́ ma de ũ,

mɛ́ má ò kↄ̀ↄↄ mɛ́ ma da ń ma dãeↄ ũ,

15 bↄ́ ma wɛ́ aↄ dↄi lↄi?

Wa ma e ń gweao lↄi?

16 Tãmaa aↄ ma nɛ e bɛdau nɛe?

Wá si tɛ̃́ɛnau sãnu yã̀?

18

Bai ì vãikɛna kṹ

1 Ɔ̃ Sua gbɛ̃́ Bilidada yã́zãsìwà à mɛ̀:

2 Ńyↄ̃ n yã́ midɛ bↄɛ ni?

Su n laaiwa, wí gbasa faaibo.

3 Bↄ́yãi ńlɛ wá gwa lán pↄtuoↄwai?

N wá dílɛ sↄũↄ ũ yã̀?

4 N gbɛ̃́ pↄ́ ni to n pↄfɛ̃ nzĩa taitaiɛ,

dṹnia a gↄ̃ bɛzia ũ n yã́i nɛe?

Gbɛsi a sↄ̃ n yã́ musu nɛe?

5 Gbɛ̃vãi gupua ì láa,

aà tɛ́vua ì midɛ.

6 Aà kpɛ́ gupua ì li gusia ũ,

filia pↄ́ kú aà saɛ ì ga.

7 Aà táa'oa ń sↄ̃o dilɛa ì gↄ̃ sea tá ũ,

aà yã́zɛkalɛa ì aà fuangba.

8 Aà tá ì aà kpa baia,

aà gbá ì si balɛtãu.

9 Mↄ ì aà kũ a kɛ̀sɛwoũ lɛ́u,

baipi ì kúlɛwà búlu.

10 Ba kpaa aà aɛ tↄↄlɛu,

kúsɛ lɛ́ aà dã a táa'ozɛu.

11 Kìsia ì koezↄ̃aàzi,

àlɛ aà gbɛsɛlɛ.

12 Nↄana ì aà gbãa kↄ'ɛ,

músi ìↄ aà kpaa gua dã́.

13 Ì aà mɛ̀ gueↄ ble,

gagyã ì aà mɛguↄ yↄ́.

14 Wì aà ga wà bↄ kpɛ́ pↄ́ a kuu aafiau,

wì aà gálɛ gɛò pↄ́ pↄ́ ì to vĩa ń kṹↄ mideɛ.

15 Aà kpɛ́ gↄ̃̀ gii,

ĩatɛ̃gbↄ̃ lì aà uaa.

16 Aà zĩ́naↄ i giigaga tíu,

aà gↄ̃naↄ i imi musu.

17 Aà yã́ i sã́ńgu dṹniau,

aà tↄ́ i midɛ tↄↄlɛ.

18 Wi aà ya gupuau wà aà kpa gusiau,

wi ↄzↄ̃aàzi aà ã́nuato.

19 A nɛ́ ge buie to a gbɛ̃́ↄ guuo,

aà bɛ gbɛ̃e a bↄo.

20 Yã́ pↄ́ aà lè dì bɛ'aɛdeↄwa,

gukpɛdeↄ kãsì aà yã́ musu.

21 Yã́ pↄ́ ì faasaide ua len we,

luadↄ̃nsai gwean we.

19

Ma mìsina a mↄ gbɛzã

1 Ɔ̃ Yobu wèwà à mɛ̀:

2 E gↄↄ ũma áↄ ĩadaa

àↄ ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpamɛɛi?

3 A ma sↄ̃sↄ̃ à kɛ̀ gɛ̃n kwi sa,

i ma taiinkɛ, wí lí á kũo.

4 Tó ma sãsã sĩana,

ma tàae dɛ mazĩa yã́ ũɛ.

5 Tó a gi lɛ́ ázĩa maabo dɛmala,

mɛ́ álɛ ma duuna kamɛɛ ma ↄzĩ,

6 àↄ dↄ̃ kɛ́ Lua mɛ́ ma yã́ fuangba,

à filifilimbakpàmɛɛ à ma kũ.

7 Mi a taiinakɛa ↄ́ↄlↄ, gbɛ̃e lí weao,

mi suaba wiilɛ, yã́zɛde kuo.

8 Lua zɛzↄ̃̀mɛɛ, dↄikĩi kuo,

à gusia dà ma zɛ́a.

9 À ma kpɛbↄ̀,

à ma fùa gò.

10 Ì ma dɛɛlɛmpa gupiiu e mà láa,

ì to tãmaa ma nɛ lán lí bilɛawa.

11 Ì a pↄkũmabↄbↄa,

ì ma gwa a ibɛɛↄ do ũ.

12 Aà zĩgↄ̃ↄ ì sↄ̃mazi sãnu,

aaì koezↄ̃mazi, aaì bòokpa lia ma kpɛ́i.

13 A tò ma gbɛ̃́ↄ lí kãaamanↄ lↄo,

gbɛ̃́ pↄ́ ma dↄ̃ↄ lɛzↄ̃ tàmalɛ.

14 Ma daɛↄ fùa,

ma yã́ sã̀ ma gbɛ̃naↄgu.

15 Ma gↄ̃ nibↄ ũ ma bɛ zĩkɛnaↄnɛ,

ma gↄ̃nɛ́ lán bui zĩ̀lowa.

16 Tó ma a ziia sìsi, ìli wea lↄo,

baa kɛ́ ma awakpàɛ̀, à bↄ̀ ma lɛ́wa.

17 Ma lɛ́'ĩana ì kɛ ma naɛ gbↄ̃ↄ gĩ ũɛ,

ma vĩ̀iↄ ń ma dãunaↄ yemazi lↄo.

18 Baa nɛgↄ̃ɛnaↄ ì sakamagu,

tó málɛ mↄ́, aaìↄ ma kɛ pↄ́ↄpↄↄ.

19 Ma kpàasiaↄ ye ma gĩyãio,

ma gbɛ̃́ yenzideↄ bↄ̀ ma kpɛ.

20 Ma gↄ̃ wá ń báao ũ,

à gↄ̃̀ lɛɛ mà gaɛ.

21 À ma wɛ̃nagwa ma gbɛ̃naↄ,

à ma wɛ̃nagwa, asa Lua ↄtↄ̃̀aɛ.

22 Bↄ́yãi i pɛ́lɛmazi lán Luawai?

Ili kpasa ń ma kɛ̃́kɛ̃akↄ̃ɛoa?

23 Má ye wà ma yã́ↄ kɛ̃́,

má ye wà dalau.

24 Wà kɛ̃ gbɛwa ń lákɛ̃bↄo,

wi bɛↄma kpálɛu àↄ ku gↄↄpii.

25 Mapi, má dↄ̃ kɛ́ ma mìsina ku,

a fɛlɛ zɛ tↄↄlɛ gbɛzã.

26 Ma bↄa sↄuɛ bee gbɛa,

má wɛsi Lualɛ mɛsai.

27 Má wɛsiaàlɛ mazĩa,

mazĩa wɛ́ɛ, i kɛ gbɛ̃pãle no.

Málɛ a nidɛ ma nↄ̀sɛ guu.

28 A mɛ̀ kpelewa á kɛ à kãaamazi,

kɛ́ à e yã́pi sã́asã ma ma lɛ́u.

29 À vĩakɛ fɛ̃ndaɛ.

Lua a pↄkũmabↄbↄò vãikɛnaↄwaɛ,

í dↄ̃ kɛ́ yã́kpalɛ lɛ́ á dã́.

20

Vãikɛna ì yã'ↄ̃ma e

1 Ɔ̃ Naama gbɛ̃́ Zofaa yã́zãsìwà à mɛ̀:

2 Yã́ pↄ́ ń ò ↄ̃̀a,

ma mɛ wã̀ mà wema.

3 N ma lele n ma kpɛbↄ̀,

má wema ma wɛzɛ̃ guu.

4 Ń dↄ̃ lá a dɛ za zio lé?

Za gↄↄ pↄ́ Lua gbɛ̃nazĩna kɛ̀ dṹniau,

5 vãikɛna kúkuakɛa lí gɛ̃gɛ̃o,

luayãdansai pↄnakɛaá gↄↄpla yã́ɛ.

6 Baa tó aà ĩ́andãa zↄ̃̀ luawa,

mɛ́ aà mi kã̀ luabɛpuanawa,

7 a gɛ̃zɛa lá azĩa bĩ́ikpɛwaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aa aà è yãaↄ mɛ:

A ku má ni?

8 A sãalɛ lán nanawa, wa aà e lↄo,

a gɛ̃lɛ lán wɛ́pungu'eawaɛ.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ wɛsìaàlɛ yãaↄ aà e lↄo,

aà bɛdeↄ aà wɛ́pa lↄo.

10 Aà nɛ́ↄ awakpa taasideↄnɛ,

aai aà àizɛɛ sↄaanɛ́.

11 Aà ɛ̀waasogↄↄ gbãa pↄ́ a vĩ yãa

a gɛ̃aànↄ tɛ̃́ɛnau.

12 Baa kɛ́ yãvãi ìↄ na aà lɛ́ɛ,

mɛ́ ìↄ ulɛa aà lɛ́na zíɛ,

13 baa kɛ́ à gì ↄkpaii,

mɛ́ ìↄ dↄ aà lɛ́u,

14 blɛ pↄ́ a blè a li aà nↄ̀sɛu,

i gↄ̃ aà mɛu mlɛ̃̀ sɛwɛ ũ.

15 A blɛ níside pↄ́ a gbɛ̃̀ pisi,

Lua mɛ́ a to à bↄlɛ aà gbɛɛu.

16 Pↄ́ pↄ́ àlɛ mi a gↄ̃ɛ̀ mlɛ̃̀ sɛwɛ ũ,

i aà dɛ lán sↄ̀gbala swaawa.

17 Zↄ́ ń vĩfãaio aↄ diaàzi lán íwa

lá aà wɛ́ dↄiwao.

18 A pↄ́ pↄ́ á sìmáↄ sↄaanɛ́ɛ,

a e pↄnakɛ ń a laata'aioo.

19 Asa à gbãamↄ̀ taasideↄnɛ à ń tó giiɛ,

à ń kpɛ́ↄ sìmá, ↄ̃mɛ dↄ̀ sↄ̃o.

20 Aà yea pↄ́i lí to à ĩ́ampakĩi èo,

pↄ́ pↄ́ aà pↄ dↄwàpiↄ lí aà bↄo.

21 À pↄ́pii è, pↄe kpɛ́ lↄo,

ń beeo aà nama a la ń lao leo.

22 Aà pↄdekɛ guu a gↄ̃ yooyeaɛ,

ń aà ↄniɛkɛo taasi a ↄgbagoɛ̀ɛ.

23 Gↄↄ pↄ́ à kã̀ a làa,

Lua a pↄkũmabↄbↄwà pãsĩpãsĩ,

a wɛ́tɛ̃amↄɛ̀, i dↄ̃ a mɛwa.

24 Baa kɛ́ à bàalɛ̀ mↄsi gↄ̃kɛbↄɛ,

mↄgotɛ̃ ka mɛ́ a aà pá.

25 A kapi wo a kpɛsɛa,

i kà lɛ́ tɛkɛapi wo a pↄawa,

ga vĩa i aà kṹ.

26 Gusia yã́ i aà àizɛɛ le,

tɛ́ pↄ́ gbɛ̃e mɛ́ kào i kũwà,

tɛ́pi i pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀ aà kpɛ́uↄ sãsã.

27 Luabɛdeↄ aa aà tàaeↄ bↄ gupuau,

zĩ́lɛdeↄ bↄ aà kpɛ.

28 Aà bɛpↄↄ gusikɛ píi,

aa gɛ̃lɛ luapↄkũmagↄↄ.

29 Fĩa pↄ́ Lua a boɛ̀n we,

baa pↄ́ gbɛ̃vãi ì e Lua kĩ́in we.

21

Vãikɛna ì namable

1 Ɔ̃ Yobu mɛ̀:

2 À swã́kpa à ma yãma,

ↄ̃mɛ a ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ.

3 À mɛnakɛmɛɛ mà yã'o,

ma yã'oa gbɛa í ma àlafiikɛ.

4 I kɛ gbɛ̃nazĩna málɛ zↄakaio.

Ma pↄyaa zɛvĩo lé?

5 À ma gwa, yã́pi i diwá,

í ↄku á lɛ́wa.

6 Tó ma làasookɛ̀ ma yã́wa,

gili ì gɛ̃magu, mi lualua.

7 Àkɛa vãikɛnaↄ ìↄ ku,

aaì zi kṹ, an gbãa ìↄ kã́fĩi?

8 An nɛ́ↄ ì zĩ́napɛlɛ ń wáa,

aaì wɛsi ń buiↄ gbãakũalɛ.

9 An bɛdeↄ ìↄ ku aafia,

vĩa lí ń kũo, Lua lí gotↄ̃máo.

10 An gáaeↄ ì ku zudaↄwa, aali fuao,

an zudapiↄ lí nↄbↄlɛo, aaì nɛ'i.

11 Aaì ń nɛ́ↄ gbaɛ kↄ̃̀ↄ'oi lán sã kpàsawa,

an nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ì vĩvĩ lán blenɛↄwa.

12 Aaì lɛsi ń gã̀ao ń mↄↄnao,

aaì kↄ̃̀ↄ'o ń kulɛpɛao.

13 Aaì zikũ ń namao,

aaì ta bɛdau niɛniɛ.

14 Kási aaì o Luaɛ: Gowála,

wá ye wàↄ bɛ n zɛ́uo.

15 Démɛ Gbãapiide ũ wà zↄbleɛ̀i?

Tó wa kulɛkɛ̀ɛ̀, bↄ́ ài wá ei?

16 Kási an nama lɛ́ bↄ ń kĩ́io.

A yã́i mi gbɛ̃vãiↄ lɛdama bee sio.

17 Vãikɛnaↄ filia ì gamá mↄ̀ↄmↄↄe?

Lua pↄkũma lí tó músi ń lé dasio.

18 Ĩana ì ń sɛ́lɛ lán ése ṹawae?

Zàa'ĩana ì ń waa lán sɛ̃wae?

19 Lua ì vãi pↄ́ gbɛ̃́ kɛ̀ wi aà nɛ́ↄ musuɛ.

Lua fĩabo adeɛ gↄ̃̀ↄ, aà dↄ̃!

20 Aà wɛsi azĩa ↄ̃̀ↄkpaalɛ!

Gbãapiide pↄkũma imibↄ dↄɛ̀ aà mi!

21 Yã́ pↄ́ a aà bɛdeↄ le aà gaa gbɛa,

ìli a kã̀akɛo.

22 Lá Lua ì yã́gↄ̃gↄ̃ musudeↄnɛ,

wa fↄ̃ yãdaɛ̀e?

23 Gbɛ̃eↄ ì ga ń àizɛɛ zↄ̃ↄo,

aa namablè bɛ́lɛbɛlɛ.

24 Vĩ ìↄ di, an taↄ pai yɛlɛlɛ,

an wá ìↄ gbãa, aaìↄ mɛkpaa maamaa.

25 Gbɛ̃eↄ ì ga ń nↄ̀sɛyaao,

zaa aa ku, aai pↄmaa e wa blèo.

26 Aaì wúlɛ gudoũ tɛ̃́ɛnauɛ,

aaì kↄ̀ↄka ḿpla ḿpii.

27 Á èa? Má á làasooↄ dↄ̃

ń kↄ̃ni pↄ́ álɛ kɛmɛɛo.

28 Asa i mɛ: Gbɛ̃zↄ̃ↄ bɛ kú má saɛ?

Vãikɛnaↄ ua gↄ̃̀ bɛzia ũ.

29 Ili yãlala wɛ̃́lɛgɛnaↄwao lé?

Á yã́ pↄ́ aaì o fãn vĩo lé?

30 Gbɛ̃vãi ì bↄ músikɛgↄↄ,

pↄe lí aà le taasikɛgↄↄo.

31 Démɛ ì zↄadↄwài?

Démɛ ì fĩaboɛ̀ aà yãkɛawai?

32 Wì aà sɛ wà gɛò gɛvĩkĩi,

wì itɛ̃kɛ aà mia dↄngubↄwa.

33 Swa saɛ bùsukↄ̃ↄtɛ̃ↄ ì kɛɛ̀ na,

gbɛ̃́pii tɛaàzi we, mɛ́ wì dↄaaɛ̀ dasi.

34 Á fↄ̃ ma nↄ̀sɛ níni ń á yãpãoe?

Yã́ pↄ́ álɛ weaá zĩbↄnkpɛ yã́ɛ.

22

Yobu tàae vĩ

1 Ɔ̃ Temani gbɛ̃́ Ɛlifaza mɛ̀:

2 Gbɛ̃nazĩna a fↄ̃ àↄ ài vĩ Luaɛe?

Baa ↄ̃nↄde kã́fĩa vĩɛ̀e?

3 Baa tó n yã́ na,

ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ Gbãapiide pↄ kɛ nae?

Baa tó ń kú tàaesai,

bↄ́ ài a vĩ Luaɛi?

4 Ńlɛ e àlɛ zↄadↄma àlɛ bↄbↄnnↄ

kɛ́ ń dɛ aà yãmana ũ yã́i nɛe?

5 N vãikɛa zↄ̃ↄo lé?

N duuna lɛ́ vĩo.

6 N tↄ̀ↄmasì n gbɛ̃́ↄwa pã,

n gbɛ̃́ↄ pↄkasaↄ wòlomá, aa gↄ̃̀ puizi.

7 Ni í kpá yɛ̃̀ɛɛsaideↄwa aa mìo,

n nↄandɛnaↄ tɛ̃̀ blɛ.

8 Ḿmɛ ń gbãade ũ, ń tↄↄlɛ vĩ,

ń dɛ n bùsu bɛɛɛde ũ.

9 Ɔ̃ n gyaa gbɛ̃andoↄ yà ↄgii,

n tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ gbãa mìdɛ.

10 Bee yã́i músi dasi n le,

ásoo kɛ̀ma kã́ndo.

11 A yã́i gu sìma, ńlɛ gu'eo,

í kũ̀aama à dànla.

12 Lua ku musu a bɛo lé?

Saanaↄ pɛ́kĩi gwa, lá à zã̀!

13 Ɔ̃ ńlɛ o: Bↄ́ Lua dↄ̃i?

Kua luabɛpuana kpɛle a fↄ̃ yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛe?

14 Lousisia kpaaɛ̀, àlɛ wá eo,

ìↄ bɛ musumusu weɛ.

15 Zɛ́ pↄ́ gbɛ̃vãiↄ bɛu à gɛ̃̀gɛ̃

ↄ̃ ń ye ǹ sɛ sↄ̃a?

16 Wà gɛ̃̀ńnↄ zɛ́a kpóo,

í dàńla à tà ń ń zĩ́mpɛlɛo.

17 Aa ò Luaɛ: Gowála!

Bↄ́ Gbãapiide a kɛwɛ̃ɛi?

18 Kási ↄ̃mɛ ń ká pↄmaawa ń ua.

Mi gbɛ̃vãiↄ lɛdama bee sio.

19 Tó gbɛ̃maaↄ yã́ pↄ́ ń lé è, an pↄ ì kɛ na,

tàaesaideↄ ì ń láanikɛ aaì mɛ:

20 Wá ibɛɛↄ mìdɛ bɛ!

Tɛ́ kũ̀ pↄ́ pↄ́ dińziↄwa.

21 Misiilɛ Luaɛ, níↄ naaànↄ,

ní gbasa nama e.

22 Yã́ pↄ́ àlɛ onɛ ma,

ní da n sↄ̃u.

23 Tó n ɛa n su Gbãapiidewa,

mɛ́ ń tò vãi kɛ̃̀ n uawa zã̀,

a ń zɛdↄ.

24 Tó n n mↄ̀ bɛɛɛdeↄ kↄ̀lɛ bùsuu,

mɛ́ n n vua maaↄ vũ̀aa swa'ɛ gbɛↄ guu,

25 Gbãapiide a gↄ̃ n mↄ̀ bɛɛɛde ũ,

aↄ dɛnɛ n pↄeã ã́nusu ũ.

26 N pↄ i gbasa kɛ na Gbãapiidewa,

n wɛ́ iↄ pɛ Luawa.

27 Ní wabikɛwà, i sinnↄ,

ní lɛ́gbã pↄ́ ń dↄ̀wà fĩabo.

28 Yã́ pↄ́ n zɛò i zɛkɛɛ,

n zɛ́ i pu.

29 Lua ì ĩ́andãnaↄ fu,

ì gbɛ̃́ pↄ́ an mi gↄ̃̀ pɛ́lɛaↄ suaba.

30 Baa tàaede, Lua a aà misi.

A n misi n ↄbↄlɛa vãi guu yã́i.

23

Yobu yea kↄ̃'ea ń Luaoi

1 Ɔ̃ Yobu mɛ̀:

2 Baa e tia málɛ yã́kũtɛ̃ka wɛ̃nannↄ,

Lua ↄtↄ̃̀a gbã́ugbãu, málɛ aaukɛ.

3 Tó má dↄ̃ gu pↄ́ má aà eu,

dↄ̃ ma gɛ aà kĩ́i.

4 Má a yã́ↄ dↄdↄɛ̀,

má lɛkpaakɛaànↄ,

5 mí ma lá a wea,

míↄ yã́ pↄ́ a omɛɛ tàasi kũa.

6 A sòlekɛmanↄ a gbãa pua lɛ́u nɛe?

Aawo! A íbɛlɛsɛmanↄo.

7 Wekĩi gbɛ̃maa a e yã'ouɛ̀,

ma yã́kpalɛkɛnapi i ma kɛ̃ e gↄↄpii.

8 Tó ma gɛ gukpɛ oi, a ku weo,

tó bɛ'aɛɛ sↄ̃, mili aà e weo.

9 Tó àlɛ zĩkɛ gugbãntoo oi, mili wɛsiaàlɛo,

tó à lìlɛ gɛↄmidↄkĩi oi, mili aà wɛ́pao.

10 Ãma a zɛ́ pↄ́ má sɛ̀ dↄ̃,

tó à ma yↄ̃, má bↄ lán vuawaɛ.

11 Ma aà kɛ̀sɛ kũ̀,

ma aà zɛ́ sɛ̀, mi lilɛo.

12 Mi bↄ aà yãdilɛaↄ kpɛo,

yã́ pↄ́ bↄ̀ aà lɛ́u kɛ̀mɛɛ na dɛ ma pↄbleaa.

13 A ku ado, démɛ a fↄ̃ zɛ giɛ̀i?

Yã́ pↄ́ kàaàgu ↄ̃ ì kɛ.

14 A zĩkɛ yã́ pↄ́ a dìlɛmɛɛwa,

mɛ́ a yã́ↄ kũa a nↄ̀sɛu dasi lↄ.

15 Bee yã́i gili ì gɛ̃magu aà aɛ,

tó ma làasookɛ̀wà, iwãa ì ka ma pↄaɛ.

16 Lua ma kãdɛ̀,

Gbãapiide vĩadàdamazi.

17 Gusia kù ma wɛ́a,

ãma i to ma nilɛo.

24

Lua ì vãikɛnaↄ to we

1 Bↄ́yãi Gbãapiide ĩadamagↄↄ dilɛao ni?

Gↄↄpi lí ká aà dↄ̃naↄnɛo bɛ!

2 Gbɛ̃́ↄ ì kↄↄↄ sɛ wà sↄ̃ò,

aaì pↄtuoↄ kpã́i'o aaↄ dã́.

3 Aaì tonɛ pↄ́ gwana vĩo zàa'ĩna síwà,

aaì gyaa gbɛ̃ando zu tↄ̀ↄmasi.

4 Aaì yɛ̃̀ɛɛsaideↄ yá zɛ́u,

ↄ̃ bùsu taasideↄ ì ńzĩa kpagui.

5 Taasidepiↄ ì bɛbɛbɛbɛ sɛ̃u

lán sɛ̃̀a zàa'ĩnaↄwa,

aaìↄ blɛ wɛɛlɛwɛɛlɛ ń laaio,

aaìↄ blɛ kpálɛkɛ sɛ̃u ń nɛ́ↄnɛ.

6 Aaì tàaa kɛ̃ bugbɛ ziu,

aaì vɛ̃ɛ kↄ̃nwɛ gbɛ̃vãiↄ vɛ̃ɛbuu.

7 Aaì i bṹu kɛ́ aa pↄkasa vĩo yã́i,

aa zwãa vĩ wà kúńla tó ĩ́ana bↄ̀lɛo.

8 Lou ì ń gbɛ̃ gbɛ̀sĩsĩ musu,

aa ulɛkĩi vĩo, ↄ̃ aaì na gbɛwa.

9 Wì nɛ́ desai sí a dawa,

wì taaside nɛ́ sí tↄ̀ↄma ũ.

10 Aa pↄkasaↄ vĩo, ↄ̃ aaìↄ bɛ bṹu,

ń ń pↄ́ bàaa sɛ́sɛanɛ́kɛo, nↄa ì ń dɛɛ.

11 Aaìↄ nísi zↄ̃nɛ́ ń kaau,

aaìↄ ↄ̃zↄ̃nɛ́ vɛ̃ɛwa,

kási imi ìↄ ń dɛɛ.

12 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gaↄ lɛ́ aaukɛ wɛ̃́lɛu,

gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̀'ĩaↄ lɛ́ wiilɛ,

kási Lua lí gbɛ̃e tàae eo.

13 Gbɛ̃eↄ ku aa ye gupua yã́io,

aa a gbadↄ̃o, aai a zɛ́ sɛo.

14 Gbɛ̃dɛna ì fɛlɛ gufɛ̃nɛ,

ì wɛ̃nadeↄ ń taasideↄ dɛdɛ,

ìↄ gusia yeyewa lán kpã́iwa.

15 Gbãsĩkɛna ìↄ gubeebee dãɛ,

ìliↄ e gbɛ̃e a a eo,

ↄ̃ ì pↄ́ku a oaa.

16 Gbɛ̃́ↄ ì kpɛ́ gboo gusiai,

aaì ńzĩa sↄlↄ kpɛ́u fãanɛ,

aa gupua dↄ̃o.

17 Gusia níinii mɛ́ ń fãanɛ ũ,

aa kↄ̃ dↄ̃̀ ń gwãasĩn pↄ́ↄ.

18 Aa gbiao lán í fùlawa,

wà lɛkɛ̀ ń tↄↄlɛɛ,

ↄ̃ aali ń vɛ̃ɛbu kↄↄ sɛ lↄo.

19 Lá tↄↄlɛ gii ì imi guantɛ̃na,

màa bɛda ì duunkɛnaↄ mↄ́mↄ.

20 An yã́ ì sã́ ń da'iaↄgu,

aa gↄ̃̀ kↄ̀ↄↄ blɛ ũ.

Faasaidepiↄ yã́ lí dↄ gbɛ̃egu lↄo,

aa gↄ̃̀ kálɛa lán yàamiↄnaↄwa.

21 Gbɛ̃́piↄ ì fĩiↄ pↄ́ↄ símá,

aali yãmaakɛ gyaa gbɛ̃andoↄnɛo.

22 Lua ì gbɛ̃vãipiↄ gálɛ táńnↄ ń a gbãao,

baa tó aa zɛ̀dↄ, an kua náai vĩo.

23 Ì to aaↄ dↄdↄa aaↄ ńzĩa náai vĩ,

ↄ̃ ìↄ wɛ́tɛ an yãkɛaↄzi.

24 Aaì tↄbↄ gↄↄpla, ↄ̃ aaì sãalɛ,

aaì wulɛ ga lán gbɛ̃́piiwa,

aaì mipɛlɛ lán ése sáowa.

25 Tó màan sↄ̃o, démɛ a ma ɛɛboi?

Démɛ a yã́ pↄ́ má ò dilɛ pãi?

25

Luaá Gbãapiideɛ

1 Ɔ̃ Sua gbɛ̃́ Bilidada mɛ̀:

2 Lua ì a bɛ gwa musu we yãkelesai,

kíakɛ dɛ aà yã́ ũ, à kà wà vĩakɛɛ̀.

3 Aa zĩgↄ̃ↄ lɛ́ vĩe?

Ali gupu gbɛ̃́piiɛo lé?

4 Kpelewa gbɛ̃́ a fↄ̃ bↄ maa Luaɛi?

Kpelewa gbɛ̃́ pↄ́ nↄɛ kùlɛ ì a fↄ̃ àↄ ku gbãsĩsaii?

5 Lá mↄvua lí tɛkɛ iwesasaio,

mɛ́ saanaↄ pípiaɛ̀o,

6 wa gbɛ̃nazĩna pↄ́ dɛ kↄ̀ↄbii

ge kↄ̀ↄtɛ̃ ũ yã'o lↄe?

26

Yobu dↄ̃ Luaá Gbãapiideɛ

1 Ɔ̃ Yobu mɛ̀:

2 N dↄ yɛ̃̀ɛɛsaidelɛn wee?

N ↄdà gbãasaidewan wea?

3 N lɛdà ↄ̃nↄsaidewan wee?

N bↄ ń wɛzɛ̃ zↄ̃ↄon wee?

4 N yã́pi ò ń dé gbãao ni?

Démɛ dↄ̀aanɛ n yã́ bee òi?

5 Gyaadeↄ lɛ́ pelembo

ísia ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ zíɛ.

6 Bɛda yãe ulɛa Luaɛo,

pↄe daaɛ̀ gɛↄbɛlao.

7 Ì gugbãntoo musu kpálɛ bàlumaa,

a tò dṹnia gola síiↄ̃ looa pↄewao.

8 Ì í ye a bɛ puanau.

Ń ípi gbiakɛo luabɛpuanapi lí pũnao.

9 Ì pↄ́ku mↄvuala,

ì luabɛsiana na azĩai.

10 À iadà ísiaɛ gu'ea lɛ́ zɛlɛu,

a dɛ kↄↄ ũ gupua ń gusiao zãnguo.

11 Tó Lua pũ̀na, gu ì dee,

tó à kã̀a, ì bↄ ń saɛ.

12 À ísia yà ń a gbãao,

à kwãsa wìwi ń a dↄ̃ao.

13 A tò gu wèe ń a lɛ́'ĩanao,

à mlɛ̃̀ kↄ̃̀nikↄ̃ni bàwãade zↄ̃̀ɛ ń ↄo.*

14 Aà yãkɛaeↄn we,

a yↄↄna wálɛ ma we.

Wá fↄ̃ wà aà gↄ̃sakɛyãↄ gbadↄ̃ píio.

27

Yobu yãnakpaa azĩawa

1 Yobu ɛ̀a pɛ̀ a yã́lɛ lↄ à mɛ̀:

2 Lua ku! À gì yãnakpáia,

Gbãapiidepi tò ma pↄ yà.

3 Gↄↄ pↄ́ Lua ĩ́an wɛ̃nide ku ma mɛu,

e ma wɛ̃ni lɛ́u,

4 yãfaasai a bↄ ma lɛ́uo,

máↄ mↄafili vĩo.

5 Kai! Má o á yã́ mɛ́ kú bauo.

E mà gɛ gaò má zɛ ń ma yãnakɛoɛ.

6 Ma maakɛ ↄ̃ ma zɛò, má bↄ a kpɛo,

ma làasoo a ma dayãuo e ma wɛ̃ni lɛ́u.

7 Lua to gbɛ̃́ pↄ́ íbɛlɛsɛ̀manↄ gↄ̃ lán gbɛ̃vãiwa,

aà to gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̀lɛmanↄ gↄ̃ lán faasaidewa.

8 Tó Lua tò a yãmansai ã́nuatò,

bↄ́ aà wɛ́ aↄ dↄii?

9 Lua a swã́sɛ aà wiilɛai

gↄↄ pↄ́ wɛ́tɛ̃a aà lèe?

10 Aà pↄ a kɛ na Gbãapiidewae?

Aↄ Lua sisi mↄ̀ↄmↄↄe?

11 Má Lua gbãa yã́ bↄↄlɛkɛɛ́,

má Gbãapiide yãkɛae ulɛɛ́o.

12 Ápii á è lá a dɛ.

Bↄ́yãi álɛ yãpã bↄlɛi?

13 Baa pↄ́ Lua dìlɛ gbɛ̃́ pãsĩɛn kɛ,

zia pↄ́ Gbãapiide dìlɛ gbɛ̃vãiɛ.

14 Baa tó aà nɛ́ↄ dasi,

wa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ,

blɛ ali mↄ́ aà buiↄwao.

15 Gagyã a aà nɛ́ pↄ́ gↄ̃̀ aà kpɛↄ sɛ́lɛ,

aà gyaaↄ nɛ́piↄ ga ↄ́ↄlↄ.

16 Baa tó à ã́nusu kã̀aaazi lán bùsuwa,

mɛ́ à pↄkasa nↄ̀nↄaaazi lán bɛ̀lɛ zɛwa,

17 gbɛ̃maaↄ mɛ́ aa aà pↄ́piↄ da,

yãesaideↄ mɛ́ aa aà ã́nusupiↄ kpaalɛkↄ̃ɛ.

18 Kpɛ́ pↄ́ a dↄ̀ dɛ lán dã̀nsakpɛwaɛ,

lán gudↄ̃ana kolakpɛwa.

19 A wúlɛ ↄde ũ, ãma a fɛlɛ lↄo,

tó aà wɛ́ wɛ̃̀, a e á kú ã́nuau lↄo.

20 Pↄ́ pↄ́ ì to vĩa ń kṹↄ daaàla lán íwa,

zàa gwãasĩna a aà sɛ́.

21 Gukpɛ ĩ́ana a aà sɛ gɛ̃ò zɛ́a,

i aà go a tía.

22 Lua a kakpálɛwà aà wɛ̃nagwasai,

gbɛ̃vãipi i tílɛ àↄ bↄ Lua ↄzĩ.

23 Wì ↄtaakãaawà,

wìↄ fionadadawà e aà go a tía.

28

Ɔ̃nↄ sáaukpaa

1 Ãnusuyↄ̃kĩi kú,

vuabaasakĩi kú lↄ.

2 Wì mↄsi bↄ tↄↄlɛu,

wì mↄgotɛ̃ bↄ gbɛu.

3 Gbɛ̃nazĩna ì gusia yá,

ì tↄↄlɛ yↄɛ e a lɛ́ lɛ́u,

ì gbɛ pↄ́ kú gusia níiniiu wɛɛlɛ.

4 Wì ɛyↄ̃ tↄↄlɛ nↄnau wà zɛbↄ we,

gu pↄ́ gbɛ̃e lí bɛbɛ à kauo.

Ba wì loowà wà gɛ̃ò ɛpiu.

5 Blɛ ì bↄlɛ tↄↄlɛwaɛ,

ↄ̃ gbɛ̃nazĩna ì tↄↄlɛ títiu lilɛ

lá tɛ́ ì pↄ́ lilɛwa.

6 Safii ku a gbɛↄ guu,

vua ku a bùsuti guu.

7 Bã nↄ̀ↄsonaↄ a zɛ́ dↄ̃o,

bleaa lí wɛsi zɛ́pilɛo.

8 Sɛ̃̀a nↄ̀bↄ tↄdeↄ lí zɛ́pi sɛo,

nↄ̀ↄmusuↄ lí bɛbɛuo.

9 Gbɛ̃nazĩna ì gbɛkão wíwi we,

ì gbɛ̀sĩsĩↄ zĩ́lɛ sↄ.

10 Ì zɛ́ da gbɛu we,

ì wɛsi gupi pↄ́ bɛɛɛdeↄlɛ píi.

11 Ì zɛzↄ̃ swa'iɛ,

ì bↄ ń pↄ́ pↄ́ ulɛaↄ gupuau.

12 Ɔ̃nↄ sↄ̃, wì e má ni?

Dↄ̃a kúkĩin mái?

13 Gbɛ̃nazĩna a bɛɛɛ dↄ̃o,

wìli e dṹnia guuo.

14 Ísi ì mɛ á vĩo,

ísia ì mɛ a ku a kĩ́io.

15 Wa fↄ̃ lú ń vua maaoo,

wa fↄ̃ a lɛũkpakɛ ń ã́nusuoo.

16 A bɛɛɛ dɛ Ofii bùsu vuaa

ge safii gbɛ bɛɛɛde ge onisi.

17 Wa fↄ̃ lɛɛũ ń vuao ge bĩsãgbɛo,

wa fↄ̃ a fĩabo ń vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ pↄ́oo.

18 Wa ↄpua ge gbɛdii yã'o lↄe?

Ɔ̃nↄkũa bɛɛɛ dɛ òsowɛɛlɛaa.

19 Wa fↄ̃ lɛɛũ ń Etiopi bùsu topazaoo,

wa fↄ̃ lú ń vua maaoo.

20 Ɔ̃nↄ ì bↄ má ni?

Wɛzɛ̃ kúkĩin mái?

21 A ulɛa pↄ́piiɛ,

baa bã pↄ́ ì vua musu lí a wɛ́pao.

22 Kaalɛ ń gao ì mɛ,

wá swã́ a feena màɛ.

23 Lua mɛ́ a zɛ́ dↄ̃,

aàpi mɛ́ a kúkĩi dↄ̃.

24 Asa ì gugwa e dṹnia lɛ́waɛ,

ì pↄ́ pↄ́ kú zĩ́lɛ e píi.

25 Kɛ́ Lua gbãa dìlɛ ĩ́anaɛ,

mɛ́ à ísia í lɛ́ dàɛ̀,

26 kɛ́ à lou ikoyã dìlɛ,

mɛ́ à zɛbↄ̀ loupilɛaɛ,

27 zĩbeezĩ à ↄ̃nↄ laai gwà à a maabò,

a dìlɛ, ↄ̃ à a sáaukpà.

28 Ɔ̃ a ò gbɛ̃nazĩnaↄnɛ:

Vĩakɛa Diiɛ mɛ́ ì mↄ́ ń ↄ̃nↄo,

mikɛ̃a yãvãiwa mɛ́ ì ń wɛ́ kɛ̃́.*

29

Yobuá bɛɛɛdeɛ yãa

1 Yobu ɛ̀a pɛ̀ a yã́lɛ à mɛ̀:

2 Tó má e màↄ ku ma kua yãa

gↄↄ pↄ́ Lua lɛ́ ma dↄ̃́awa lé!

3 Gↄↄ bee aà filia ìↄ dia ma mi'aɛwaɛ,

ↄ̃ miↄ bɛ aa gupuau gwã́.

4 Gↄↄ bee má kú ma gↄↄ soplawa,

Lua gbɛ̃naↄn wá ũ ma ua.

5 Gↄↄ bee Gbãapiide kumanↄɛ,

ma nɛ́ↄ liaamazi.

6 Gↄↄ bee vĩ dimaziɛ,

mɛ́ ma gu gbɛde ku bↄ̀, nísi dìɛ.

7 Tó ma gɛ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu,

ge ma zↄ̃lɛkĩi kũ̀ gãaɛ,

8 tó málɛ mↄ́, ɛ̀waasoↄ ì gubↄmɛɛɛ,

maezↄ̃ↄↄ ì fɛlɛ aaↄ zɛaɛ.

9 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ì kɛ kyↄ̃́,

aaì ↄku ń lɛ́wa.

10 Dↄaanaↄ yã'o ì busa,

an lɛ́ ì gↄ̃ kpaaũa.

11 Gbɛ̃́ pↄ́ swãsɛ̀ ma yã́i ì ma tↄnasi,

gbɛ̃́ pↄ́ wɛsìmalɛ ì ma sáaukpa.

12 Asa ma taaside pↄ́ wiilɛ̀ mìsi

ń tonɛo ń gbɛ̃́ pↄ́ ↄdamade vĩoo.

13 Gbɛ̃́ pↄ́ kú ga lɛ́zĩ samaa'òmɛɛ,

má tò gyaa gbɛ̃ando guladↄ̀a.

14 Ma yãkɛa a zɛ́wa dà pↄkasa ũ,

maakɛa dɛmɛɛ ulada ũ fùa ũ.

15 Vĩ̀aↄ wɛ́n ma ũ,

ɛɛↄ gbán ma ũ,

16 taaside maen ma ũ.

Kɛ́ wàlɛ yã́gↄ̃gↄ̃ ń nibↄo, ma lɛdau.

17 Ma faasaideↄ kãnkãnaↄ ɛ̀'ɛ,

ma gbɛ̃́ pↄ́ kpá aà lɛ́zĩ gà má bↄ̀.

18 Ɔ̃ ma mɛ̀ ma gↄↄ aↄ dasi lán ũfãawaɛ,

mí ga niɛ guu ma bɛ.

19 Ma zĩ́na a í le,

fíi iↄ kpa ma gↄ̃naↄwa gwã́.

20 Ma gawi aↄ diadiɛ,

ma sá iↄ naa ma ↄzĩ dafudafu.

21 Wì zɛ wà swãdↄ ma yã́i,

wì kɛ kílikili wà ma lɛdama ma.

22 Ma yã'oa gbɛa gbɛ̃e lí yã'o lↄo,

ma yã́ mɛ́ ì tↄ̃́má.

23 An wɛ́ ìↄ dↄmazi lá an wɛ́ ìↄ dↄ louziwa,

aaìↄ lua ma yã́i lá wìↄ lua káabuan louziwa.

24 Tó ma yamↄsɛkpàmá, ì bↄ ń saɛ,

ma oa weeama ì kɛnɛ́ na,

gbɛ̃e lí fↄ̃ tò ma oosìsio.

25 Ma zɛmikũ̀nɛ́,

má kú ń guu dↄaana ũ.

Má dɛ pↄsiadeↄ nↄ̀sɛninina ũ

lá kía ìↄ kú ń a ìwaↄwa.

30

Yobuá bɛɛɛsaideɛ sa

1 Tiasa ma gↄ̃ pↄ́ yáalↄa ũ gbɛ̃́ pↄ́ aai kamawaoↄnɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ an maeↄ bɛɛɛ i ka aa yãalɛ ń ma gbɛ̃ↄo.

2 Bↄ́ gbɛ̃́piↄ wòmɛɛi?

Aa yɛ̃̀ɛɛ vĩ lↄo.

3 Aa gↄ̃̀ kóũkoũnnↄ nↄana ń pↄ́kɛ̃sãmao yã́i,

aaì blɛ wɛɛlɛwɛɛlɛ gugiiu,

aaì i gugbaigbaiu.

4 Aaì libɛↄ wɛɛlɛ sɛ̃u,

lízĩna mɛ́ ń pↄblea ũ.

5 Wà ń yá ń gbɛ̃́ↄ guuɛ,

wà wiidↄ̀má lá wì kɛ kpã́iɛwa.

6 Aaìↄ ku swa gbã́oↄ guu

ń tↄↄlɛ ɛↄ ń gbɛ̀'ɛↄ.

7 An wii ìↄ dↄ lákpɛu,

aaì fĩfĩkↄ̃wa sɛ̃ zíɛ.

8 Gbɛ̃pãↄnɛ, tↄsaideↄnɛ,

wà ń yá ń bùsuuɛ.

9 Tiasa ma yã́ mɛ́ gↄ̃̀nɛ́ lɛ ũ,

ma gↄ̃nɛ́ láanipↄ ũ.

10 Aa ye ma gĩyãio, aaì bↄmɛɛ zã̀,

an lɛ́'ikaaa líↄ kpaagui vĩo.

11 Za gↄↄ pↄ́ Lua ma sá ìlo à ma busa,

aaìↄ ma yã'o ma wáaɛ.

12 Gbɛ̃vãipiↄ fɛ̀lɛmanↄ ma ↄplaai,

aaìↄ gbá zↄ̃zↄ̃mɛɛ,

ma kaaũa zɛ́ ↄ̃ aaìↄ wɛɛlɛ.

13 Aaì zɛzↄ̃mɛɛ,

aaì dɛ̃ɛka wà e ma bↄlia,

an gbɛ̃e bàa kú ń dↄamalɛoo.

14 Aa gufↄ̃̀ wàu, aalɛ mↄ́,

aa dↄ̀dↄkↄ̃wa gu pↄ́ aa yàapiu.

15 Sↄ̃ kɛ̃̀magu, ma bɛɛɛ gɛ̃̀zɛa ń ĩ́anao,

ma kuana sã̀alɛ lán luabɛpuanawa.

16 Tiasa ma wɛ̃ni lɛ́ gɛ̃zɛa,

ma si wɛ́tɛ̃au sa.

17 Wãwã ìↄ ma wá wí gwãasĩna,

wãwãpi ìↄ swaa kĩkĩa kã́mabosai.

18 Lua ma pↄkasa kã̀aa a kũ̀ gbã́ugbãu,

ↄ̃ ma ulatao lɛ́ ma kòlo wí.

19 À ma zu bɛ̀lɛau,

ma gↄ̃ lán bùsuti ge túfuwa.

20 Lua, mi wiilɛnzi, nili weao,

mi fɛlɛ zɛ, wɛ́ ni ma gwaò.

21 Ni liaamanↄ pãsĩpãsĩ,

ni fɛlɛmanↄ ń n gã̀sa gbãao.

22 Ni ma sɛ ǹ ma gbaɛ ĩ́anau,

ni to ma sãalɛ zàa'ĩanau.

23 Má dↄ̃ kɛ́ ńyↄ̃ ma kpa gaiɛ.

Gbɛ̃́pii bɛɛ!

24 Gbɛ̃́ pↄ́ wìwi lí ↄdↄnzio lé?

Gbɛ̃́ pↄ́ sì wɛ́tɛ̃au ì wiilɛnziɛ.

25 Mi ↄ́ↄlↄ gbɛ̃́ pↄ́ yã́ ń léↄnɛo lé?

Mi pↄsia kɛ wɛ̃nadeↄnɛo lé?

26 Kɛ́ ma wɛ́ dↄ maai, ↄ̃ ma vãi è.

Málɛ gupua dã́, ↄ̃ gusia mↄ̀a.

27 Ma nↄ̀sɛ líↄ daa doũo,

wɛ́tɛ̃a miↄ e'e lá gu lɛ́ dↄ.

28 Miↄ bɛ sínkpaũkpaũ,

i kɛ ĩatɛ̃ yã́i no.

Mi fɛlɛ zɛ bíla guu mà wiilɛ.

29 Ma gↄ̃ kↄ̃gbɛ̃ ũ ń gbɛ̃gbonaↄ,

taataaↄ gbɛ̃nan ma ũ.

30 Ma mɛbaa siakũ̀, àlɛ bↄ sↄu,

ma mɛ lɛ́ pí, àlɛ pusu bↄ.

31 Ma mↄↄna gↄ̃̀ pↄsiakɛbↄ ũ,

ma kulɛ'ↄ dàkↄ̃i ń ↄↄlↄnaↄ.

31

Yobu zɛa ń a tàaesaidekɛo

1 Má dìlɛ ma wɛ́ɛ

asu àↄ biibiia wɛ̃́ndiaↄwao.

2 Lua kua za musu, ài kpele wì ewài?

Asea kpele Gbãapiide ì kɛnɛ́i?

3 Faasaide lí wɛ́tɛ̃a eo lé?

Kìsia lí vãikɛna leo lé?

4 Lua lɛ́ ma yãkɛaↄ eo lé?

A ma gbásɛa lɛ́ dↄ̃o lé?

5 Miↄ bɛ ń mↄafilio yã̀?

Ma kɛ̀sɛ lɛɛũ ń gbɛ̃sãsãao yã̀?

6 Lua, ma yↄ̃ a zɛ́wa ǹ ma gwa,

tó má kú tàaesai.

7 Tó ma pãzɛa,

mɛ́ pↄ́ pↄ́ ma wɛ́ lɛ́ eↄ lɛ́ ma sↄ̃ ble,

ge tó ma ↄ ku yãvãie guu,

8 to gbɛ̃pãleↄ pↄ́ pↄ́ má tↄ̃̀ↄ ble,

aai pↄ́ pↄ́ má bàↄ bilɛbilɛ.

9 Tó ma nↄɛ bĩikɛ̀ ma sↄ̃u,

tó ma a gbɛ̃́dee kpɛɛlɛ baa vĩ̀vĩ aà nↄ yã́i,

10 to gbɛ̃pãleↄ gbada ma nawa,

to aàↄ kĩna kɛ gbɛ̃pãleɛ.

11 Asa tó ma yã́pi kɛ̀, dↄ́ɛ'ĩiɛ,

duuna pↄ́ kà wà a yã́gↄ̃gↄ̃ɛ.

12 Yã́piá tɛ́ pↄkaalɛnaɛ,

dↄ̃ à kũ̀ ma buapↄ́ↄwa, i ma pↄ́ↄ bilɛbilɛ.

13 Tó ma gↄ̃ɛ ge nↄɛ zĩkɛna yãvĩmanↄ,

tó mi gↄ̃́gↄ̃ a zɛ́wao,

14 kpelewa má kɛ, tó Lua fɛ̀lɛmanↄ yã́pi yã́ii?

Tó à mↄ̀a, kpelewa má oɛ̀i?

15 Lua pↄ́ ma ikàsa nɛasakpɛu mɛ́ ade ikàsa sↄ̃o lé?

Lua doũpi mɛ́ wá baade kɛ̀ a da nↄ̀sɛuo lò?

16 Tó ma gi pↄ́ pↄ́ taaside lɛ́ a nidɛ kpáiwà,

tó ma gi gyaa gbɛ̃ando wɛgwai,

17 tó ma blɛblè ma a ta sã̀sã,

mɛ́ mi kpa tonɛ pↄ́ gwana vĩowao, tↄ̀ↄ!

18 Aawo! Za ma ɛ̀waasogↄↄ tonɛↄ maen ma ũ.

Za gↄↄ pↄ́ ma bↄ ma da nɛasakpɛu

gyaa gbɛ̃andoↄ dↄnlɛden ma ũ.

19 Tó ma gbɛ̃e è, ĩ́ana lɛ́ aà dɛ,

ge ma wɛ̃nade è, a zwãa vĩ à kualao,

20 mɛ́ mi a sãↄ kã́ pↄkasa kuaàla

aà mɛ kɛ̀ lↄ́ↄlↄↄũ à gbàsa samaa'òmɛɛo,

21 tó ma gbãamↄ̀ nɛtonɛɛ,

kɛ́ má dↄ̃ wa zɛmanↄ yã́i,

22 Lua to ma gãu golɛ à lɛ́lɛ,

ma gã̀sĩ i wo a pɛ́kĩi.

23 Má Lua ĩadama vĩa vĩ,

aà zↄ̃ↄkɛ yã́i má fↄ̃ yã́ bee taa kɛo.

24 Tó vua ma gbãa'èwà,

tó ma mɛ̀ vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ má a náai vĩ,

25 tó ma àizɛɛ zↄ̃ↄ ma pↄ dↄwà,

ↄda pↄ́ gɛ̃̀ ma ↄzĩpi,

26 tó ĩatɛ̃ tɛkɛa ma wɛpɛ̀wà,

ge mↄvua táa'oa ń a kɛfɛnkɛo,

27 ↄ̃ an yã́ lɛ́ ma sↄ̃ ble tɛɛtɛɛ,

tó ma lɛpɛ̀ ma ↄwa ma fↄkpàomá,

28 beeá duuna pↄ́ kà wà a yã́gↄ̃gↄ̃ɛ,

mↄafilikɛa Lua Musudeɛn we.

29 Mi pↄnakɛ ma zangude músi'ea yã́ musuo,

mi aà yáalↄ kɛ́ yã́ aà lè yã́io.

30 Mi we ma duunakɛ̀ ma aà kào.

31 Démɛ pìlaa, i nↄ̀ↄ so à kã̀o ni?

Ma bɛdeↄ mɛ́ ma seeladeↄ ũ.

32 Ma bɛ zɛ́ ìↄ wɛ̃a nibↄↄnɛ,

mili we gɛ̃zɛa ì gãaɛo.

33 Ma lakà ma tàaeↄla lán Adamuwae?

Ma a duuna ùlɛ yã̀?

34 Bíla zↄ̃̀lɛa, ↄ̃ vĩa ma kũ ma fua yã'oe?

Mi gí bↄi kpɛ́u sakaamagu yã́io.

35 Ée! Démɛ a ma yã́ɛ maai?

Ma zɛò. Gbãapiide yã́pi zã́sia sa.

Lua pↄ́ yãvĩmanↄpi aà kɛ̃ láu.

36 Má lápi da ma gã̀uɛ,

mí kpá fùa ũ,

37 mí gɛowà mà yã́ pↄ́ má kɛ̀ↄ dau mà siuɛ̀ píi,

mí sↄ̃aàzi lán kíawa.

38 Tó ma bú lɛ́ wiilɛa,

mɛ́ a gbaanaↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄmɛɛ,

39 tó mi tↄↄlɛpi fĩaboo mɛ́ ma a blɛ blè,

ge tó ma gbɛ̃́ pↄ́ aa vĩ yãaↄ dɛ̀dɛɛ,

40 Lua to lɛaa bↄlɛ mase gɛ̃ɛ ũ,

papaa sↄ̃ ése gbɛu.

Yobu yã́ lɛ́n we.

32

Ɛlihu yã'oa

1 Ɔ̃ gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ kã́mabò, aai yã́zãsi Yobuwa lↄo, asa à azĩa dìlɛ gbɛ̃maa ũɛ. 2 Ɔ̃ Buzu gbɛ̃́ Balakɛli nɛ́ Ɛlihu, Laũ bui pↄ pà. Aà pↄ pà Yobuzi, asa à yãnakpà azĩawaɛ, i kɛ Lua no. 3 Aà pↄ pà Yobu gbɛ̃na gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄzi lↄ, asa aa aà tàae èɛ, ãma aai fↄ̃ yã́zãsìwào. 4 Ɛlihu lɛ́ ń dã́ e aa yã'ò wa làa, kɛ́ an zi dɛaàla yã́i. 5 Kɛ́ a è gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ i fↄ̃ yãe wè Yobuwa lↄo, ↄ̃ aà pↄ pà 6 à mɛ̀:

Ɛ̀waason ma ũ, gbɛ̃zↄ̃ↄↄn á ũ,

bee yã́i ma azĩa bùsaiɛ́,

vĩa ma kũ, mi e ma a dↄ̃a òɛ́o.

7 Ma mɛ̀ a maa gbɛ̃zↄ̃ↄↄ yã'oɛ,

à kũ̀ gbɛ̃ ziↄ ↄ̃nↄ danɛ́ɛ.

8 Ãma Lua Nisĩna mɛ́ ì gbɛ̃́ wɛ́ kɛ̃ɛ̀,

Gbãapiide lɛ́'ĩanapi ì aà gba ↄ̃nↄ.

9 I kɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mɛ́ ↄ̃nↄ ńtɛ̃ɛo,

i kɛ gbɛ̃ ziↄ mɛ́ líↄ yã́zɛde dↄ̃o.

10 Bee yã́i ma mɛ̀ à ma yãma sa,

mapi, má a dↄ̃a o sↄ̃.

11 Ma sↄ̃aázi gↄↄ pↄ́ álɛ yã'o,

ma swãkpà á ↄ̃nↄyãi

gↄↄ pↄ́ álɛ yã́zãsikↄ̃wa.

12 Ma laaidↄ̀ á yã́wa maamaa,

ãma á gbɛ̃e i Yobu ɛɛboo,

i e yã́zãsìwào.

13 Ásu àↄ mɛ á ↄ̃nↄ kào,

sema Lua aà fu, i kɛ gbɛ̃nazĩna no.

14 Lá Yobu i a yã́ dↄdↄmɛɛo,

má wewà lá á òɛ̀wao.

15 Aa bílikɛ̀, aalɛ wewà lↄo,

aa yãe vĩ wà oɛ̀ lↄo.

16 Aalɛ yãe oo, máↄ sↄ̃́ańzi lↄo,

aa zɛa we, aa kùa yã'okĩiwa.

17 Mapi, má a pↄ́ o sↄ̃,

mámɛ má a dↄ̃a o sↄ̃.

18 Asa má yãvĩ dasi mà o,

yã́piↄ lɛ́ ma nↄ̀sɛ pũna.

19 Aa ku ma guu lán vɛ̃ɛ pↄ́ kú tùu bũu guuwa,

má ye pũna lán vɛ̃ɛ tùu dafuwa.

20 Sema mapi mà yã'o, ma mɛ i su,

sema mà fɛlɛ mà wewà.

21 Má gbɛ̃́ bↄbↄ'ↄsio,

má gbɛ̃́ kɛkɛ ń lɛ́oo.

22 Tó má gbɛ̃kɛkɛa ń lɛ́o dↄ̃,

ma Kɛna a ma sɛ tamanↄ gↄ̃̀ↄɛ.

33

Lua ì gbɛ̃nazĩna gba laai

1 Ma yãma sa Yobu,

swã́kpa ma yã'oai.

2 Gwa, ma bↄ ń yã́o sa,

a dↄ ma lɛ́u.

3 Ma yã́ↄ lɛ́ bↄ ma nↄ̀sɛmaa guuɛ,

málɛ yã́ pↄ́ má dↄ̃ o ń nↄ̀sɛmɛndoo.

4 Lua Nisĩna ma kɛ,

Gbãapiide lɛ́'ĩanapi ma gba wɛ̃ni.

5 Tó ńyↄ̃ fↄ̃́, yãwea,

sↄukɛ, ní yã́zãsia.

6 Má kɛ́, má doũnnↄ Luaɛɛ,

à gĩtↄ̀ à ma kɛò sↄ̃ɛ.

7 Ńsu vĩakɛmɛɛo,

má ↄtↄ̃ma gbãao.

8 Ń ò ma swã́ mà,

má mà n yã'ò n mɛ̀,

9 ń tàae vĩo, ń zɛ̃a,

ń kú gbãsĩsai, ń yãvãi vĩo.

10 Ɔ̃ Lua íbɛlɛsɛ̀nnↄ,

à n dilɛ a wɛ̀lɛ ũ.

11 Ì galakpanɛ,

ìↄ n tàasika n yãkɛa píi guu.

12 Málɛ onɛ, n yã́ bee nao,

asa Lua zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃nazĩnaa.

13 Bↄ́yãi ńlɛ zↄadↄ Luawa

kɛ́ ìli yã́zãsi gbɛ̃nazĩnawao ni?

14 Lua ì yã'o gɛ̃n doɛ,

ìli a gbɛsisio.

15 Ì yã'onɛ́ wɛ́pungu'ea ge nana guu gwã́,

gↄↄ pↄ́ i niazĩde kpà gbɛ̃́ↄla,

aalɛ ipi o ń wúlɛkĩi.

16 Ɔ̃ ì yã'o ń swã́u,

ì to vĩa ń kṹ ń ĩadama yã́o,

17 kɛ́ gbɛ̃́ↄ e mikɛ̃ yãvãiwa,

mɛ́ aasu ĩ́anadão.

18 Ì gínɛ́ màa aa ta miau,

ì kpánɛ́ wà ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

19 Ì gbɛ̃́ toto ń wawãwão aà wúlɛkĩi,

ì ĩakpaaàzi kã́mabosai,

20 ↄ̃ pↄblea ì kɛɛ̀ bↄlↄ ũ,

ìliↄ ye a pↄeã blɛi seo.

21 Aà mɛ ì ibaba,

aà wá pↄ́ ulɛa yãa ì bↄ gupuau sa,

22 e aà wɛ̃ni kãikũ ń miao,

àlɛ sↄ̃ malaika gbɛ̃dɛnaↄzi.

23 Ń beeo tó a malaika vĩ kↄ́ↄ ũ,

gbɛ̃́ pↄ́ dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄla,

a yã́ pↄ́ zɛvĩ ↄlↄɛ̀,

24 i sùuukɛaànↄ à onɛ́:

Ásu to aà ta miauo,

ma aà misia zɛ́ è.

25 Aà mɛ i dafukũ lán nɛ́tɛ̃nawa,

iↄ tɛkɛ lán ɛ̀waasowa,

26 i wabikɛ Luawa, i kɛaànↄ na.

Tó a è Lua a wɛgwà, a kúkuakɛ,

Lua i ɛa to aàↄ naanↄ.

27 A gɛ́ gbɛ̃́ↄ kĩ́i, i mɛ:

Ma duunakɛ̀ ma yã́zɛde fuangbà,

ↄ̃ Lua i a fĩabomɛɛo.

28 À ma mìsi, mi ta miauo,

málɛ pↄnakɛ aà gupuau sa.

29 Ń èa? Lua ì yã́ beeↄ kɛ píi,

ì kɛ gbɛ̃́ɛ gɛ̃n pla, baa gɛ̃n àaↄ̃.

30 Ì aà si gawa,

kɛ́ gupua wɛ̃nide e biiwà.

31 Swã́kpa ǹ ma yãma, Yobu,

ǹyↄ̃ n lɛ́ kpaaũ, mapi má yã'o.

32 Tó ń yã'oa vĩ sↄ̃, o,

asa má ye mà yãnakpama.

33 Tó ń vĩ sↄ̃o, ma yãma.

Nílɛ mà ↄ̃nↄ danɛ.

34

Ɛlihu Yobu tàae'ea

1 Ɛlihu pɛ̀ a yã́lɛ à mɛ̀:

2 Á ↄ̃nↄnaↄ, à ma yãma!

Á yãdↄ̃naↄ, à swã́kpa à ma!

3 Asa swã́ ì yã́ dↄ̃kↄ̃ɛ,

lá lɛ́ ì blɛ dↄ̃kↄ̃ɛwaɛ.

4 Wà zɛ ń yã́zɛdeo,

wíↄ yãmaa dↄ̃ wá zãnguo.

5 Yobu lɛ́ mɛ á tàae vĩo,

ↄ̃ Lua lɛ́ gí a yãnakpáiwà.

6 À mɛ̀ ń a yã́ nao,

Lua lɛ́ a dilɛ ɛɛde ũɛ,

ń a tàaesaidekɛo a bↄá fↄ̃naɛ.

7 Démɛ kú lán Yobuwa

dↄ́ɛa ń Luao ìↄ dɛ aà imia ũi?

8 À gbɛ̃kpà ń duunkɛnaↄ,

à bɛ̀bɛ ń vãikɛnaↄ.

9 Asa ì mɛ̀

gbɛ̃́ wɛɛlɛa a yã́ ká Luagu ài vĩo.

10 Á nↄ̀sɛdeↄ, à ma yãma!

Yãdↄↄsai i kↄ̃'e ń Luaoo,

Gbãapiide lí yãvãikɛo.

11 Ì fĩabo baadeɛ a yãkɛawaɛ,

gbɛ̃́pii zĩa yã́ ↄ̃ ì wiɛ̀ a musu.*

12 Lua lí yãdↄↄsai kɛo fá!

Gbãapiide lí yã́zɛde fuangbao.

13 Démɛ aà dìlɛ dṹnia kía ũi?

Démɛ dṹnia bṹu nàɛ̀ aà ↄzĩi?

14 Tó à zɛ̀ò

à nisĩna ń ĩ́an wɛ̃nideo si baadewa,

15 gbɛ̃́pii a gaga gↄ̃̀ↄɛ,

gbɛ̃nazĩna i ɛa gɛ̃ tíu.

16 Yobu, tó n ↄ̃nↄ kà, yã́ɛ bee ma,

swã́sɛ ma yã́i.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ ye yã́zɛdeio a kɛ dↄaana ũe?

Lua zↄ̃ↄ mɛ́ a maa, ↄ̃ ńyↄ̃ yãdaaàlaa?

18 Luapi ì o kíaↄnɛ, pↄ́ giaↄ,

ì o kíabuiↄnɛ, gbɛ̃vãiↄ.

19 Ìli kíaↄ dilɛ ńdoao,

ìli zɛ ń ↄdeↄ à bↄ̀ taasideↄ kpɛo,

asa ampiiá aà pↄkɛaↄnɛ.

20 Aaì gaga kã́ndo wɛɛdo,

aaì gbãsĩlɛ aa gɛ̃zɛa,

zɛdeↄ ì ã́nuato gbɛ̃nazĩna ↄ sai.

21 Lua ì wɛ́tɛ gbɛ̃nazĩnaↄ yãkɛai,

lá aalɛ gbásɛ, ìↄ e píiɛ.

22 Gusia ge gusisie ku

kɛ́ vãikɛna ulɛuɛ̀o.

23 Lua lí gbɛ̃́ lala yã́i

à gbasa yãdaaàlao.

24 Ì zɛdeↄ wíwi yã́gↄ̃gↄ̃ańnↄ sai,

ↄ̃ ì gbɛ̃pãleↄ dilɛ ń gbɛu.

25 Kɛ́ ìↄ ń yãkɛaↄ e yã́i,

ì ń fuangba gwãasĩna à ń wíwi.

26 Ì ń wɛtã ń vãi yã́i gupuau,

27 kɛ́ aa bↄ̀ aà yã́ kpɛ,

aai laaidↄ aà yã́wao yã́i.

28 Aa tò pↄesaideↄ wii Lua lè,

ↄ̃ à wɛ̃nadepiↄ wii mà.

29 Lua nílɛa kpɛ̃́, démɛ a fↄ̃ aà tàae ei?

À azĩa kpàgui, démɛ a bↄwài?

A iko vĩ bui píiwa ń baadeo,

30 kɛ́ luayãdansai su kpalable,

i kↄ̃nikɛ gbɛ̃́ↄnɛo yã́i.

31 Tó gbɛ̃́ ò Luaɛ tàaeden a ũ,

á yãdↄↄsai kɛ lↄo,

32 yã́ pↄ́ á dↄ̃o Lua dadaɛ,

tó a duunakɛ̀ yãaɛ, á kɛ lↄo.

33 Lua a ĩadawà yã̀?

N Lua tàae è, ń è kpelewa ni?

Lá ńlɛ e, o, n yã́ɛ, i kɛ mámɛo.

34 Nↄ̀sɛdeↄ òmɛɛ,

ↄ̃nↄna pↄ́ aa ma yãmàↄ mɛ̀,

35 Yobu lɛ́ yã́ pↄ́ á dↄ̃o o,

aà yã'oa dↄ̀ↄ vĩo.

36 Yobu ĩadama aↄ gɛɛ,

asa àlɛ yã́zãsi lán gbɛ̃vãiwaɛ.

37 Àlɛ tàae kã́fĩ duunaa,

àlɛ ↄtaalɛ wá guu,

àlɛ lɛnakasa Luaɛ.

35

Yobu zↄadↄa Luawaá pãɛ

1 Ɛlihu ɛ̀a pɛ̀ a yã́lɛ à mɛ̀:

2-3 Kɛ́ n mɛ̀ Lua a yãnakpama,

ↄ̃ n ɛa n mɛ̀ bↄ́ ài kua duunasai vĩi,

ge bↄ́ má sɛ́lɛ a guui,

ńlɛ e yã́ pↄ́ ń bɛopi maa yã̀?

4 Mpi ń n gbɛ̃́ↄ, má yã́zãsiwá.

5 Wɛ́sɛ ǹ luabɛ gwa,

gwa lá luabɛpuana zã̀nnↄ mɛ̀!

6 Tó n duunakɛ̀, bↄ́ a wo Luawai?

Tó n tàae lɛ́ diadi, bↄ́ a biwài?

7 Tó ń kú n dↄ̀ↄwa, bↄ́ ńlɛ aà gbai?

Bↄ́ àlɛ emai?

8 N gbɛ̃́deeↄ ↄ̃ n vãikɛa ì pↄ́ womá,

n gbɛ̃nazĩn deeↄ ↄ̃ n maakɛa ì àikɛnɛ́.

9 Gbãamↄanɛ́ pãsĩ ì to wà wiilɛ

wà mɛ wá sí gbɛ̃́ taiinkɛnaↄwa.

10 Ãma an gbɛ̃e lí mɛ Lua a Kɛna ku máɛo.

Ɔ̃mɛ ì to wàↄ lɛtɛ̃ dↄ gwã́,

11 ì yãdawɛ̃ɛ dɛ nↄ̀bↄↄla,

ì wá gba ↄ̃nↄ dɛ bãↄla.

12 Tó wà wiilɛ̀wà, ìli yãmamáo,

kɛ́ gbɛ̃vãipiↄ ìↄ dↄ́ɛwà yã́i.

13 Wii pãɛ! Lua lí swã́sɛio,

Gbãapiide lí ń yãdao.

14 Baa kɛ́ n mɛ̀ ni wɛsiaàlɛo,

n yã́ aà kĩ́i lè, sↄ̃́aaàzi.

15 Kɛ́ àlɛ pↄkũmabↄbↄmá tia kɛ́wao

ↄ̃ ńlɛ e àlɛ tàae pↄ́ wa kɛ̀ↄ yãdaoɛa?

16 Beewa Yobu yãpã ò,

à yã́ pↄ́ á a gbadↄ̃o bↄ̀lɛ.

36

Wi taasikɛ wá bↄa maa yã́iɛ

1 Ɛlihu ɛ̀a pɛ̀ a yã́lɛ à mɛ̀:

2 Mɛnakɛ yↄↄ, mí ɛa onɛ

yã́ pↄ́ tò Lua yã́ mɛ́ kú.

3 Mí bↄnɛ ń ma dↄ̃a pↄ́ i bↄ kãioo,

mí yãnakpa ma Kɛnawa.

4 Ǹyↄ̃ dↄ̃ sã́asã kɛ́ ma yã́ ɛɛ vĩo,

ma ↄ̃nↄpaɛmade má kunnↄ.

5 Lua zↄ̃ↄ, kási ìli saka gbɛ̃eguo,

a zↄ̃ↄ, yã́ pↄ́ à zɛ̀ò lilɛa vĩo.

6 Ìli gbɛ̃vãi to aàↄ kuo,

ì yã́gↄ̃gↄ̃ wɛ̃nadeↄnɛ a zɛ́waɛ.

7 Aà wɛ́ lí go gbɛ̃maaↄwao,

ì ń kpá kpalau ń kíaↄ sãnu,

ì to aaↄ kible gↄↄpii, aai tↄbↄ.

8 Tó wà gbɛ̃́ↄ yèye ń mↄdaonaↄ,

tó wà wɛ́tɛ̃a ba kã̀nɛ́,

9 Lua ì yã́ pↄ́ aa kɛ̀ↄ onɛ́,

ↄ̃ aai dↄ̃ kɛ́ wà dↄ̀ɛwà, wà tàaekɛ̀ɛ̀.

10 Ì ń swã́ busanɛ́,

kɛ́ aa e yãma yã́i,

ì dilɛnɛ́ aa mikɛ̃ yãvãiwa.

11 Tó aa aà yãmà mɛ́ aa zↄblèɛ̀,

aa láa maa, aai ká ń gↄↄwa ń namao.

12 Tó aa gì mai,

wa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ,

aa kpagua dↄ̃a kɛ̃́sãma yã́i.

13 Luayãdansaiↄ ìↄ ĩ́ikũa ń sↄ̃u,

baa tó Lua ń yé ń mↄdaonaↄ,

aali awakpaɛ̀o.

14 Aaì ɛɛ wà gaga ń ɛ̀waasogↄↄ

lán gↄ̃ɛ káaluaↄ gaawa.

15 Lua ì to wɛ̃na gbɛ̃́ le kɛ́ à aà bↄ yã́iɛ,

ì to wà gbãamↄ gbɛ̃́ɛ, kɛ́ aà swã́ e busa.

16 Màa àlɛ n sisi à n bↄ n yooyeau,

i gɛnnↄ dɛ̀ɛpookĩi, ní gↄ̃ nzĩaɛ dↄdↄa,

n táabũnu aↄ fòona vĩo ń blɛ maaↄ.

17 Lua tàae'ea lán gbɛ̃vãiwa lɛ́ í sima,

n aà tàae è, ↄ̃ àlɛ n swãgaga.

18 Laaika kɛ́ àizɛɛ su n wɛ́ bleo,

ńsu to gbagusaɛ zↄ̃ↄ n làasoo liaao.

19 N wiilɛa a fↄ̃ n bↄ taasiue?

Baa ń dɛ̃ɛ sa pↄ́ ńlɛ kao píi.

20 Ńsu gwãasĩna nidɛo,

gbɛ̃nazĩna ã́nuatoa gↄↄpi.

21 Laaika zɛa ń vãioi,

asa wãwãpi n le kɛ́ ǹ kɛ̃ vãiwa yã́iɛ.

Lua mɛ́ gbãa vĩ

22 Lua dɛ pↄ́piia a gbãa yã́i.

Démɛ yãdanɛde ũ laaàwai?

23 Démɛ aà yãkɛaↄ zɛ́ kàlɛɛ̀i?

Démɛ a fↄ̃ oɛ̀ à vãikɛ̀i?

24 To aà zĩ maaboa àↄ dↄngu,

aà yã́ pↄ́ wà lɛdàò wì sipiↄ.

25 Gbɛ̃́pii wɛsì aà pↄkɛapiↄlɛ,

baade lɛ́ gwa kãaa.

26 Lua dɛ pↄ́piia,

aà zↄ̃ↄkɛ dɛ wá dↄ̃ala,

wa fↄ̃ wà aà wɛ̃ dↄdↄ wà a lɛ́ dↄ̃o.

27 Ì í pusu gálɛ suowa,

ↄ̃ ì to à ma lou ũ à ɛa ta swai.

28 Ì to lou sisi à kwɛ

à í zↄ̃ↄ bↄ gbɛ̃nazĩnaↄnɛ.

29 Démɛ lousisia daa gua yáasi dↄ̃i?

Démɛ aà kↄ̃fĩ gbãa bↄkĩi gbadↄ̃i?

30 Gwa! Ì to loupilɛa dagua,

a gupua ì kúlɛ ísiaa e títiu.

31 Ì kibleò bui píiwa,

ì blɛ kpaomá àↄ dińzi.

32 A loupilɛa naa a ↄzĩ,

ↄ̃ ì pↄ́ pↄ́ a yei aà suwà oɛ̀.

33 Aà kↄ̃fĩ ìↄ aà baokpa,

baa pↄtuoↄ ì dↄ̃ kɛ́ à kà kãi.

37

1 Zàa'ĩana ì to sↄ̃ kɛ̃magu,

ìↄ vĩ kpòkpokpo.

2 À swã́kpa à aà lↄↄ ma, àlɛ pũna,

louvĩa lɛ́ bↄ aà lɛ́u.

3 Ì loupilɛa gbaɛ musu gupiiu,

ì pílɛpilɛ e dṹnia lɛ́wa.

4 A gbɛa ì pala gbã́ugbãu,

ì pũna ń a zↄ̃ↄkɛ lↄↄo.

Tó aà lↄↄ dↄ, ìli a pílɛa zùukɛo.

5 Lua pũnaaá yãbↄnsaɛɛ,

ì yãzↄ̃ↄkɛ, wá fↄ̃ a gbadↄ̃o.

6 Ì o lougbɛɛ aà kwɛ dṹniau,

ì o louɛ aà ma ń gbãao.

7 Ì tó gbɛ̃́pii go azĩa gĩa,

kɛ́ baade e dↄ̃ ámɛ álɛ zĩkɛ we.

8 Sɛ̃̀a nↄ̀bↄↄ ì tá ń tòou,

aaↄ ye ń ulɛkĩi.

9 Zàa'ĩana ì bↄ a kpɛ́u,

ì to ĩ́an niɛ bↄlɛ.

10 Lua lɛ́'ĩanapi ì to í i,

í pↄ́ kálɛ nài i gↄ̃ lán lougbɛwa.

11 Ɔ̃mɛ ì í aso di luabɛpuanaɛ,

ↄ̃ ì to lou àↄ pílɛpilɛ a guu.

12 Lousisia ìↄ bilɛbilɛkↄ̃u lá a dìlɛɛ̀wa,

ↄ̃ ì da dṹniaa píi lá a òwa.

13 Ì mↄ́ ń a píio gotↄ̃ama ũ

ge tↄↄlɛ nínia gbɛ̃kɛkɛaɛ ũ.

14 Yã́ɛ bee ma Yobu,

zɛ ǹ Lua dabudabuↄ gwa.

15 Ń dↄ̃ lá Lua ì yãdilɛ pↄ́piↄnɛa?

Ń dↄ̃ lá ì to lou pílɛa?

16 Ń dↄ̃ lá lousisia ìↄ looa musua?

Lua dↄ̃apaɛmade mɛ́ dabudabupi kɛ̀.

17 N gbɛ̃́ pↄ́ niↄ yↄ n pↄkasaↄ guu,

tó guantɛ̃na lɛ́ mɛ'ↄ̃ tↄↄlɛwa,

18 ńyↄ̃ fↄ̃ ↄli musuu laaàwaa?

Luabɛpi gbãaɛ lán mↄ̀ díiwa.

19 Yã́ pↄ́ wá o Luaɛ dawɛ̃ɛ.

Wá yã́zɛkalɛa dↄ̃o wá wɛ́sia yã́i.

20 Wa oɛ̀ má ye mà yã'oɛ̀ yã̀?

Gbɛ̃e a we o wà a dɛ tiaa?

21 Ĩana fɛ̀lɛ luabɛpuana yà,

ĩatɛ̃ bↄ̀ musu sa, wɛ́ lɛ́ dↄwào,

a gbãa kɛ̀ zài.

22 Luabɛtɛ̃ana bↄ̀ gugbãntoo oi,

à gawi zↄ̃ↄ dà Luaɛ.

23 Wá fↄ̃ Gbãapiide leo,

aà iko zↄ̃ↄ, ìↄ yãkɛ a zɛ́wa,

ìli yã́zɛde fuangbao.

24 Ayãmɛto gbɛ̃nazĩna ì vĩakɛɛ̀,

asa ìli ↄ̃nↄnaↄ yãdao.

38

Dii yã́zãsia Yobuwa

1 Ɔ̃ Dii yã́zãsì Yobuwa zàa'ĩana guu à mɛ̀:

2 Démɛ lɛ́ ↄ̃nↄ ↄ̃̀ↄkpa

ń yãfaasai oaoi?

3 Sↄukɛ lán gↄ̃sawa,

má n la yã́i, ní wea.

Lua mɛ́ dṹnia kɛ̀

4 Kɛ́ ma dṹnia kàlɛ, ń kú má ni?

Tó ń a dↄ̃a vĩ, omɛɛ.

5 Démɛ a kↄↄlɛ̀i?

Démɛ ba yↄ̃̀wài? Ń dↄ̃ nolo?

6 Wà a gbá pɛ̀lɛ bↄ́wa ni?

Démɛ a ɛ̃ dàalɛ,

7 gↄↄ pↄ́ gudↄlɛia saanaↄ lɛ́ gulakɛ,

mɛ́ luabɛ gbãadeↄ* kúkua dↄ píii?

8 Kɛ́ ísia bↄ̀ a da gbɛɛu,

démɛ kaa lìai à a zùukɛ̀i?†

9 Ma luabɛpuana dàɛ̀ pↄkasa ũ,

ma sua fĩ̀wà ulada ũ.

10 Ma a zɛkĩi lɛ́ dàɛ̀,

ma zɛtàɛ̀ ma gbã́a dàu.

11 Má òɛ̀: Nìli mↄ́ la, ńsu vĩao,

n ikooa zↄ̃ↄↄ zɛ la.

12 N yãdìlɛ kↄↄɛ yãae?

N bↄkĩi ↄ̀lↄ gudↄaɛa?

13 Gudↄa ì dṹnia kṹ a gola síiↄ̃wa,

ì vãikɛnaↄ kpoɛ.

14 Ì dṹnia lilɛ lán oo pↄ́ wà seelakɛ̀wàwa,

sĩ̀sĩↄ ì bↄ gupuau lán ula kpóũkpoũna kɛawa.

15 Ì gi vãikɛnaↄnɛ aa ń gusiayã kɛ,

ì ń ↄ pↄ́ aa sɛ̀ musu ɛ́'ɛ.

16 N gɛ e za ísia nibↄnaↄ kĩ́ia?

N bɛbɛ ísipi nↄnau yãae?

17 Wà ga gãmↄ ↄ̀lↄnɛa?

N bɛda bĩ́ibↄlɛↄ èa?

18 N dṹnia yàasa lɛ́ tàasikàa?

Tó ń yã́ beeↄ dↄ̃ píi, omɛɛ.

19 Gupua bɛn mái?

Ń gusiakukĩi dↄ̃e?

20 Ńyↄ̃ fↄ̃ gɛ́ńnↄ ń bùsuua?

Ń ń bɛ zɛ́ dↄ̃o lé?

21 Ń dↄ̃, asa wà n i gↄↄ bee nolo?

N wɛ̃ lɛ́ vĩo nolo?

22 N gɛ̃ làasi pↄ́ ma guniɛ kàlɛua?

N ma lougbɛ dↄ̃ èa?

23 Miↄ kũa taasikɛgↄↄ pↄ́ ũɛ,

mi gbaɛ zĩkagↄↄ.

24 Gupua ì ligua kpelewa ni?

Ĩana ì bↄ à li tↄↄlɛa kpelewa ni?

25 Démɛ ì loukwɛa dazɛwai?

Démɛ ì zɛbↄ loupilɛaɛi?

26 Ì to lou ma tↄↄlɛ pↄ́ gbɛ̃e kuou,

baa sɛ̃gbãu gu pↄ́ gbɛ̃nazĩna vĩo.

27 Ì bɛzia ń tàaao níni,

ì to sɛ̃ bↄlɛ we.

28 Lou de'ia vĩe?

Démɛ dɛ sua pↄ́ ì kpa mae ũi?

29 Dé nɛasakpɛ lougbɛ ì bↄui?

Démɛ ì fíi i, ↄ̃ i gbasa kpai?

30 Démɛ ì to í fee lán gbɛwa

à to ísia musu gbãakũi?

31 Ńyↄ̃ fↄ̃ saana pↄ́ kãaaoↄ kãaaa?

Ńyↄ̃ fↄ̃ Saan kífɛ̃nɛnaↄ kɛ̃kↄ̃waa?‡

32 Ńyↄ̃ fↄ̃ Saan nↄ̀ↄ'imina bilɛ a gↄↄwaa?

Ńyↄ̃ fↄ̃ bↄ ń Saan ko nɛadeo ń a nɛ́ↄa?

33 Ń musupↄↄ ikoyã dↄ̃a?

Ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ ń kpá kpalau tↄↄlɛa?

34 Ńyↄ̃ fↄ̃ lɛzu louzi à sisi

à ibↄ à n gbɛ̃a?

35 Ni loupilɛaↄ gbaɛ aa dazɛu nɛe?

Aaì mↄ onɛ wa làa yã̀?

36 Démɛ ↄ̃nↄ dà kpↄbↄ'ilɛnaɛi?

Démɛ dↄ̃a kpà kosawai?

37 Dé ↄ̃nↄ mɛ́ kà à lounaaↄ naoi?

Démɛ a fↄ̃ musu olaↄ yɛɛlɛi?

38 Tó a ibↄ̀lɛ, bùsu giina ì gↄ̃ bɛ̀lɛ ũ,

bùsukↄ̃ↄtɛ̃ↄ ì nanakↄ̃wa.

Lua mɛ́ nↄ̀bↄↄ kɛ̀

39-40 Gↄↄ pↄ́ nↄ̀ↄmusuↄ naalɛa ń tòou,

ge aalɛ nↄ̀ↄ kpakpa dào guu,

ḿmɛ ni toekanɛ́a?

Ḿmɛ ni to an nɛ́ↄ kãaa?

41 Tó gbagbaa nɛ́ↄ lɛ́ liaaliaa,

aalɛ lɛzumazi blɛkɛ̃sãama yã́i,

démɛ ì pↄblea kpámái?

39

1 Ń tue nɛ'igↄↄ dↄ̃e?

N bana è gↄↄ pↄ́ àlɛ nɛ'ia?

2 Ni ń nↄ mↄ dↄdↄe?

Ni ń nɛ'igↄↄ dↄ̃e?

3 Aaì kúlɛ aa nɛ'iɛ,

ↄ̃ an nɛ'iwãwã ì kpálɛ.

4 An nɛ́ↄ ì gbãakũ sɛ̃u, aaì pɛ́lɛ,

aaì gɛ̃zɛa, aali su ń daↄwa lↄo.

5 Démɛ tò sɛ̃̀a zàa'ĩna gↄ̃̀ azĩaɛi?

Démɛ aà pòlo gbàɛi?

6 Ma sɛ̃sao dìlɛɛ̀ aà bɛ ũɛ,

ma tↄↄlɛ wiside kɛ̀ɛ̀ aà kúkĩi ũ.

7 Ì wɛ̃́lɛ súu kɛ pↄ́ↄpↄↄɛ,

ìli gbãamↄnɛdeↄ zↄa mao.

8 Ìↄ sĩ̀sĩↄ kɛɛlɛ àↄ sɛ̃ wɛɛlɛ,

ìↄ kpálɛkɛ pↄ́ ísinaↄi píi.

9 Zùsɛ̃lɛ a we zĩkɛnɛe?

A we i n tàaakalɛkĩie?

10 Ńyↄ̃ ba dↄwà aà sa panɛe?

Ńyↄ̃ zuudaɛ̀ aà kpase kɛ̃nɛe?

11 Ńyↄ̃ aà náaikɛ aà gbãa zↄ̃ↄ yã́ie?

Ńyↄ̃ wei ǹ n zĩ toɛ̀e?

12 Ńyↄ̃ aà náaikɛ,

aà n pↄ́wɛna sɛ́sɛ suonɛ zɛue?

13 Taataa ì a gã̀sĩa poo ń pↄnao,

a muaa ń wàaliana gã̀sĩa kã́oo.

14 Ì gbeda zĩ́lɛ,

ì to ũfãa gbepiↄ wã à pipi.

15 Kɛ́ wa su kɛ̀sɛpɛlɛwà à wíwi,

ge sɛ̃̀anↄbↄↄ ↄ̃zↄ̃wà líↄ dↄaàguo.

16 Ìↄ pãsĩ ń a nɛ́ↄ,

ńyↄ̃ↄ dↄ̃ se aàzĩa nɛ́ↄ no,

zĩ pã kɛa lí kɛɛ̀ yãe ũo.

17 Asa mi aà gba ↄ̃nↄo,

mi aà baa da faadeↄ guuo.

18 Ãma tó à pòo à bↄ̀ ń bao,

ì sↄ̃́ kɛ̃ɛ, ↄ̃ ì sↄ̃́pi dikpɛna yáalↄ.

19 Ḿmɛ ni to sↄ̃́ àↄ gbãaa?

Ḿmɛ n bã́ngasa pɛ̀pɛɛ̀ aà waawaa?

20 Ḿmɛ ni to aàↄ vĩvĩ lán kwawaa?

Aà pↄbↄa a níu kↄ̃fĩ ì to vĩa ń kṹ.

21 Ì a gbá pã́lɛpãlɛ guzulɛu,

ì pↄnakɛ a gbãa yã́ musu,

ↄ̃ ì gɛ́ dai zĩgↄ̃ↄlɛ.

22 Ì pↄ́ pↄ́ wì vĩakɛɛ̀ yáalↄɛ,

sↄ̃ lí kɛ̃aàguo,

ìli pↄ̀ↄbↄzãkɛ fɛ̃ndaɛo.

23 Ka ìↄ kↄ̃fĩkɛ gbàlau aà musu,

sↄ̃mpɛpɛɛ ń sↄ̃n gésedeo ì tɛkɛ.

24 Tó wà zĩ̀mↄ pɛ̀,

ìliↄ azĩa dakĩi dↄ̃o,

ìↄ tↄↄlɛ gbɛ̃ ìↄ vĩvĩ,

ìↄ kɛ sɛ̀ɛsɛɛsɛɛ.

25 Tó wà kuupɛ̀,

ì pↄbↄ a níu à mɛ̀ ɛ̃hɛ̃ɛ!

Ìↄ zĩ ĩ́anasɛsɛ za zã̀zã

ń dↄaanaↄ kↄ̃fĩ gbãao ń kúkuakɛao.

26 N ↄ̃nↄ mɛ́ tò bleaa ì vua

à a gã̀sĩa poo à gɛ́ gɛↄmidↄkĩi oia?

27 Ḿmɛ ń dìlɛ yãamusuɛ

aàli yàakpa, i a sakpɛ da musua?

28 Ìↄ ku gbɛ musu, we ì iu,

ì pɛ gbɛ̀ misonawa a aafia'ekĩi ũ.

29 Za we ìↄ pↄblea gwagwau,

ì pↄ́ↄ wɛ́pa kãaa.

30 Au mɛ́ aà nɛ́ↄ pↄblea ũ,

gu pↄ́ pↄgɛ kuu, ìↄ ku weɛ.*

40

Gbɛ̃nazĩna lí fↄ̃ Lua bɛ̃̀ɛbòo

1 Ɔ̃ Dii ɛ̀a ò Yobuɛ:

2 Ma Gbãapiide,

ńyↄ̃ ma tàae e ǹ ma gba laaia?

Luabɛ̃ɛbona, yã́zãsia sa.

3 Ɔ̃ Yobu wèwà à mɛ̀:

4 Má pↄe ũo, kpelewa má wemai?

Sema mà ↄku ma lɛ́wa bàasio.

5 Ma yã'ò gɛ̃n doɛ, má ɛa o lↄo,

má ò gɛ̃n pla se, má a zã́si lↄo.

6 Ɔ̃ Dii ɛ̀a yã'ò Yobuɛ zàa'ĩana guu à mɛ̀:

7 Sↄukɛ lán gↄ̃sawa,

má yãlalama, ní wea.

8 Ńyↄ̃ láka ma yãkɛa a zɛ́waa yã̀?

Ń ye ǹ yã́'ĩikpaa, n yãna bↄ yã̀?

9 N gã̀sa gbãa kàmawaa?

N lↄↄ a fↄ̃ gu dee lamawaa?

10 Zↄ̃ↄkɛ ń kíakɛo da nↄamblebↄↄ ũ,

gawi ń bɛɛɛo da ulada ũ.

11 Ǹ n pↄfɛ̃bↄbↄmá,

waladeↄ gwa ń wɛpãsĩo, widamá.

12 Waladeↄ gwa ń wɛpãsĩo, ní ń lao,

ↄ̃zↄ̃má gu pↄ́ aa kuu,

13 ní ń vĩlɛ tɛ̃́ɛnau píi,

ní pↄ́ fĩ ń oawa miau,

14 mí gbasa mà n sáaukpa,

kɛ́ n fↄ̃ n zĩblè ń n ↄplaao yã́i.

Dalagↄ̃ↄ

15 Dalagↄ̃ↄ gwa,

mámɛ ma aà kɛ̀ lá ma n kɛwa.

Ì sɛ̃ ble lán zuwaɛ.

16 Aà yɛ̃̀ɛɛ ku aà wokpɛɛ,

aà gbãa ku aà kutɛlɛnawaɛ.

17 Ì a vlã́ poo lán sɛdɛ líwa,

aà gbala kĩ dɛ lán bataɛawaɛ.

18 Aà wáↄ dɛ lán mↄgotɛ̃wa,

aà mɛguↄ dɛ lán mↄ̀ gowa.

19 Aà zↄ̃ↄ mɛ́ dɛ pↄ́ bɛ̃́ɛ pↄ́ má kɛ̀ↄla,

mapi aà Kɛna ma fɛ̃nda kɛ̀ɛ̀.

20 Gbɛ̀sĩsĩↄ mɛ́ aà blɛ'ekĩi ũ,

we sɛ̃̀anↄbↄↄ ì kↄ̃̀ↄ'ou píi.

21 Ì wúlɛ íu kↄ̀lↄwɛɛ zíɛ,

ìↄ ye feeu dã̀na guu.

22 Kↄ̀lↄwɛɛ ue ì daaàla,

swagbalalaↄ ì kákaaàla.

23 Baa tó swa gbakàka, ìli leelekɛo,

tó Yuudɛ̃ isukaa lɛ́ aà lɛ́ lé, ìli deeo.

24 Ńlɛ e wa fↄ̃ wà aà wɛ́ wíwi, wi aà kũ nɛe?

Ńlɛ e wa e kↄ̃nikɛɛ̀, wi aà ní fↄ̃́ yã̀?

Kwãsa

25 Ńyↄ̃ fↄ̃ kwãsa kṹ ń kokoao ǹ gálɛ ǹ bↄòe?

Ńyↄ̃ fↄ̃ ba dↄ aà lɛ́nawae?

26 Ńyↄ̃ fↄ̃ bà lɛɛna ká aà níue?

Ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ aà lɛtã zíɛ fↄ̃́ ń kúlaoe?

27 A awakpakpanɛe?

A yã́ nana onɛe?

28 A lɛdoũkɛnnↄ

ǹ a sɛ n zↄ ũ e a wɛ̃ni lɛ́u nɛe?

29 Ńyↄ̃ kↄ̃̀ↄ'oò lá wì o ń bãowae?

Ńyↄ̃ ba dↄwà ǹ kpa n nɛnↄɛnaↄwae?

30 Laatanaↄ kwãsapi tↄɛmáe?

Laayianaↄ aa aà tↄ̃nↄnakɛkↄ̃ɛe?

31 Ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ aà pápa ń saao ǹ aà báa fↄ̃́e?

Ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ aà mi kɛ yáiyai ń sↄ̃naoe?

32 Wɛɛlɛ ↄkãwà ǹ gwa!

Dɛ̃ɛpi a sãnguo,

ńyↄ̃ si a sìawa lↄo.

41

1 Tó ńlɛ e ńyↄ̃ aà kũɛ,

ńlɛ nzĩa sãsãɛ,

tó n wɛsìaàlɛ, ńyↄ̃ gↄ̃ zɛ sã̀iiɛ.

2 Lá gbɛ̃e wↄ́ↄ i ka à to aà go a tíao,

démɛ a fↄ̃ zɛ ma aɛ sↄ̃i?

3 Démɛ a fↄ̃ ma le à o ma fĩaboɛi?

Pↄ́ pↄ́ kú dṹniau píiá ma pↄ́ɛ.

4 Má gí kwãsapi gbáↄ yã'oio

ge aà gↄ̃sakɛ ge aà kɛfɛnkɛ.

5 Démɛ a fↄ̃ à aà tɛɛ woloi?

Démɛ a we ã̀asĩna kaɛ̀i?

6 Démɛ a we à aà lɛ́ wɛ̃aai?

Aà swaa aà lɛ́ pà mɛ́ a kai vĩ.

7 Aà tɛɛ dɛ lán sɛ̀ngbaoↄwa aà kpɛsɛa,

a daaĩa sàlala fòonasai dↄ̀ↄdↄↄ.

8 Aà tɛɛpiↄ nanaakↄ̃waɛ,

baa ĩ́ana lí gɛ̃kĩi euo.

9 Aa pɛ́pɛakↄ̃wa gíũgiũɛ,

aa kɛ̃aaakↄ̃wa vĩo.

10 Tó à nisã̀, gu ì puɛ,

aà wɛ́ dɛ lán ĩatɛ̃ bilɛa kↄↄkↄↄwa.

11 Tɛ́vua ì pípi aà lɛ́u,

tɛkↄna ìↄ bↄlɛu.

12 Súɛlɛ ìↄ bↄlɛ aà níu

lán lá ísi tɛ́ pↄ́ wà oo dìwà súɛlɛwa.

13 Aà lɛ́'ĩana ì to sĩsĩↄna tɛ́sɛ,

tɛ́lɛpiↄ ì bↄ aà lɛ́u.

14 Aà gbãa ku aà waauɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ kpàaũaànↄ píi ì tolootolooboɛ.

15 Aà báasi ì didikↄ̃a,

ì nawà gbã́ugbãu, ìli deeo.

16 Aà kùa gbãa lán gbɛwa,

lán wísilↄgbɛdawa.

17 Tó à fɛ̀lɛ, sↄ̃ ì kɛ̃ nɛgↄ̃naↄguɛ,

aaì kpákpakↄ̃a aaìↄ kua gɛ́kĩiwa.

18 Fɛ̃nda pↄ́ wa lɛ̀ò píi, ìli bↄwào

ge sↄ̃na ge ka ge saa.

19 Ì mↄsi dilɛ lán gàwatonawaɛ,

mↄgotɛ̃ ìↄ dɛɛ̀ lán lí mùaawa.

20 Ìli bàalɛ kaɛo,

gbɛma gbɛ ìↄ dɛɛ̀ lán ésemisinawaɛ.

21 Ìↄ go gwa lán sɛ̃̀ giiwaɛ,

sↄ̃na kↄ̃fĩ ìↄ dɛɛ̀ yaalↄyã ũɛ.

22 Aà gbɛɛ tɛɛ dɛ lán zàkologbawaɛ,

a ia ìↄ tɛ bɛ̀lɛau lán zusoon guwibↄwa.

23 Ì í bilɛ títiu lán í piaoouwa,

ì ísipi ya lán nísi ikpaawa.

24 Í seena ìↄ tɛ aà kpɛɛ,

ísipi ì ya aà kpɛ púuu.

25 Aà sáa kú dṹnia guuo,

ma pↄkɛaↄ guu ↄ̃mɛ vĩa vĩo.

26 Ì pↄ́ pↄ́ aalɛ e wa kaↄ dilɛ pãɛ,

ↄ̃mɛ nↄ̀ↄ tↄdeↄ kía ũ.

42

Yobu misiilɛa Luaɛ

1 Ɔ̃ Yobu ò Diiɛ à mɛ̀:

2 Má dↄ̃ kɛ́ ńyↄ̃ fↄ̃ yã́pii kɛ,

nili fu yã́ pↄ́ ńlɛ yáwao.

3 N mɛ̀ démɛ lɛ́ zɛzↄ̃ ↄ̃nↄɛ dↄ̃saii?

Sĩanaɛ, ma yã́ pↄ́ má a gbadↄ̃o ò,

yãbↄnsaɛ pↄ́ dɛ ma dↄ̃ala.

4 N mɛ̀ mà swã́kpa, ńyↄ̃ yã'o,

ńyↄ̃ yãlalaa, mí wema.

5 Ma n yã́ mà ń swã́o yãaɛ,

tiasa ↄ̃ ma wɛsìnlɛ.

6 Ayãmɛto ma sakà mazĩagu,

ma nↄ̀sɛlìlɛ zↄ̃lɛa bùsuu tufua.

Dii ɛa Yobu zɛdↄa

7 Dii yã́ beeↄ oa gbɛa à yã'ò Temani gbɛ̃́ Ɛlifazaɛ à mɛ̀: Ma pↄ pànzi ń n gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn plaↄ, asa i ma yã'o a zɛ́wa lán ma zↄ̀blena Yobuwao. 8 À zuswana sɛ mɛ̀n sopla ń sãsakaoo mɛ̀n sopla, à gɛò ma zↄ̀blena Yobu kĩ́i, í sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oò, ma zↄ̀blena Yobu i wabikɛɛ́. Má aà wabikɛa sí, má kɛɛ́ á sↄũkɛwao. I ma yã'o a zɛ́wa lán ma zↄ̀blena Yobuwao. 9 Ɔ̃ Temani gbɛ̃́ Ɛlifaza ń Sua gbɛ̃́ Bilidadao ń Naama gbɛ̃́ Zofaao gɛ kɛ̀ lá Dii ònɛ́wa, ↄ̃ Dii Yobu wabikɛanɛ́ sì.

10 Yobu wabikɛa a gbɛ̃naↄnɛ gbɛa Dii tò à sù a pá ziu. À ɛ̀a à pↄ́ pↄ́ a vĩ yãa kã̀fĩɛ̀ lɛɛ pla. 11 Aà vĩ̀i ń aà dãunaↄ mↄ̀ aà kĩ́i píi ń aà gbɛ̃́ dↄ̃aↄ píi. Aa pↄblèaànↄ a bɛ, aa sósobi kɛ̀aànↄ, aa aà nↄ̀sɛ nìniɛ̀ yã́ pↄ́ Dii yìawà píi musu. Ɔ̃ an baade aà gbà ã́nusu ń vua tãanao mɛ̀ndodo.

12 Dii ɛ̀fãaikɛ̀ Yobuɛ gbɛzã dɛ a káaua. A sãↄ vĩ mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ gɛ̃o mɛ̀ndosai (14.000), yiongoↄ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ soolo (6.000), zuↄ ↄ̀aa kwi (2.000) ń zàa'ĩnaↄ ↄ̀aa sↄo (1.000). 13 À nɛgↄ̃ɛ ì gbɛ̃ↄn sopla ń nɛnↄɛↄ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ lↄ. 14 Aà nɛnↄɛ sɛ̃́ia tↄ́n Yemima,* a plaade tↄ́n Kasia,† a àaↄ̃de tↄ́n Kɛlɛnafu.‡ 15 Bùsupi guu píi nↄɛe ku a maa kà Yobu nɛnↄɛpiↄwao. An mae ń túbi dìlɛnɛ́ ń ń dãↄↄɛ.

16 Yobu taasikɛa gbɛa à kɛ̀ wɛ̃̀ basoplaɛ, à wɛsì a tↄũnaↄ ń a sĩ́wɛnaↄ ń a sↄ̃kpaɛↄlɛ. 17 À zikũ̀ táotaoɛ, ↄ̃ à gà.

* 1:6 Ń Ɛbɛlu yã́o wà mɛ̀ Lua nɛ́ↄ. Daa 6.2 gwa.

† 1:9 Zia 12.10

‡ 1:21 1Tim 6.7

* 3:3 Zel 20.14

† 3:21 Zia 9.6

* 4:19 Daa 2.7, 3.19

* 5:13 1Kln 3.19

† 5:17 Yaa 3.11, Ɛbɛ 12.5

‡ 5:18 Oze 6.1

* 7:17 Soũ 8.4, 144.3

* 9:9 Amↄ 5.8

† 9:13 Isa 30.7

* 16:18 Daa 4.10

† 16:19 Yob 19.25

* 26:13 Isa 27.1

* 28:28 Soũ 111.10, Yaa 1.7, 9.10

* 34:11 Soũ 62.13

* 38:7 Yob 1.6

† 38:8 Zel 5.22

‡ 38:31 Amↄ 5.8

* 39:30 Mat 24.28, Luk 17.37

* 42:14 Bee mɛ̀ felena.

† 42:14 Lí gĩnana tↄ́.

‡ 42:14 Bee mɛ̀ kiopɛ̃na.

Soũↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

SOŨƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Soũↄá wabi mɛ̀n basoplakwi pↄ́ Isailiↄ kɛ̀ Luawaↄnɛ, mɛ́ aaì si lɛ ũ ń pↄ́ʼↄbↄna, mɛ́ Yesudeↄ lɛ́ zĩkɛò e ń a gbão.

Soũ lá kpaalɛa lɛɛ sↄoɛ. Lɛ pↄ́ Davidi dàↄ ku we dasi (51-65, 67-71) bee gbɛa Kole buiↄ lɛↄ (42-49, 84-88), Asafa lɛↄ (73-83), kíablea lɛↄ (93-99), gɛa Yelusalɛũ lɛↄ (120-134).

Soũↄ buiↄ dasi maamaaɛ:

Lɛ pↄ́ aaì Dii tↄbↄ aà zↄ̃ↄkɛ ń aà maakɛo yã́ musuↄ: 8, 19, 33, 100, 103-105, 111, 113-114, 117, 135-136, 145-149

Dii kiblea lɛↄ: Dii mɛ́ kía ũ: 47, 93, 96-99

Kíablea Soũↄ, wabikɛa kíaɛ ge kía wabikɛa: 2, 18, 20-21, 45, 72, 89, 101, 110, 144

Gɛ̃a Dii kpɛ́u lɛↄ: 15, 24

Gɛa Yelusalɛũ lɛ pↄ́ Isailiↄ ì si gↄↄ pↄ́ aalɛ gɛ́ dikpɛkɛi we: 84, 91, 121, 122

Siↄna lɛↄ, aalɛ gu pↄ́ Dii sɛ̀ wà a kpɛ́ dↄu Yelusalɛũ tↄbↄ: 46, 48, 76, 87, 132

Waaso Soũↄ: 14, 50, 53, 75, 81, 95

Soũ pↄ́ ì yãdada luanaaikɛnaↄnɛ: 1, 37, 49, 73, 78, 112, 119, 127, 133

Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ pↄsia kɛ aalɛ Lua sisi ń yã'ↄ̃ma guuↄ Soũↄ: 12, 44, 58, 60, 74, 79, 80, 83, 85, 90, 94, 106, 108, 123, 126, 137

Lua gbɛ̃́ↄ wiilɛawa yã'ĩa ge ĩadama ge gudɛ ge gyã ge zĩ̀zↄkɛ yã́ musu lɛↄ: 5-7, 13, 17, 22, 25-26, 28, 31, 35, 38-39, 41-43, 51, 54, 57, 59, 61, 63-64, 69-71, 86, 88, 102, 109, 120, 130, 140-143

Lua sáaukpaa kɛ́ ì ń suaba ge ì duunakɛ̃má yã́i: 9-10, 30, 32, 34, 40.1-12, 92, 107, 116, 118

Pↄna ń aafia pↄ́ luanaaikɛnaↄ vĩ lɛↄ: 3, 4, 11, 16, 23, 62, 131, 139

Yesu Soũ lɛsì Maaku 14.26 guu, mɛ́ à Soũ yã'ò a yãdanɛↄ guu (Maa 12.10, 36) ń aà wabikɛaↄ guuo (Maa 15.34, Luku 23.46).

Soũↄ guu wà dↄ̀aa wà Kilisi yã'ò ń taasi pↄ́ a kɛↄ (22, 69). Wà aà bↄa gau yã'ò lↄ ń aà taa luabɛ yã́o (16, 110, 118). Wà Soũ lá yã́ↄ ò Lua bàakuańnↄ gbɛzã láↄ guu dɛ gɛ̃n basↄola.

Isailiↄ wabikɛa, Yesu wabikɛa, Yesude káauↄ wabikɛa (Zĩn 4.24-26), Soũↄ dɛ lá pↄ́ Yesudeↄ ì lousisiò ũ e ń a gbão.

LÁ SƐ̃IA

1

Soũↄ 1-41

Báaade

1 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lí gbɛ̃vãiↄ lɛdama mao ũ.

Ìli duunkɛnaↄ zɛ́ sɛo,

ìli zↄ̃lɛ ń gbɛ̃́ àlafiikɛnaↄo.

2 Dii ikoyã mɛ́ ì kaaàgu,

ìↄ làasookɛwà fãanɛ ń gwãasĩnao.

3 A dɛ lán lí pↄ́ wa bà swa saɛwa,*

a lá lí giigagao, ìↄ nɛ'i a gↄↄwa,

yã́ pↄ́ ì kɛ píi kã́fĩa vĩ.

4 A dɛ màa ń gbɛ̃vãiↄo.

Aa dɛ lán ése ṹa pↄ́ ĩ́ana ì sɛ́lɛwaɛ.

5 Beewa gbɛ̃vãiↄ bↄ maa yã́kpalɛkɛgↄↄzĩo,

duunkɛnaↄ zɛ gbɛ̃maaↄ saɛo.

6 Dii ì zɛmikũ gbɛ̃maaↄnɛ,

gbɛ̃vãiↄ sↄ̃, an zɛ́ mipɛ̀ kaalɛwa.

2

Kía pↄ́ Lua kpà

1 Bↄ́yãi bui ń buio lɛ́ zↄakai?

Àkɛa wàlɛ lɛ́ pã kpaaĩi?

2 Dṹnia kíaↄ lɛ́ zĩ̀ sↄukɛ,

kpalablenaↄ lɛ́ kãaa Dii

ń Kía pↄ́ a kpàozi.*

3 Aalɛ mɛ: Wà ń mↄdaonaↄ kɛ̃́kɛ̃,

wà ń ba polowá.

4 Dii lɛ́ ń àlafiikɛ,

zↄ̃lɛa musu àlɛ ń yáalↄ.

5 A palamá ń pↄfɛ̃o,

aà kpɛ̃nɛ ì to vĩa ń kṹ.

6 À mɛ̀ a a Kía kpà

a gbɛ̀sĩsĩ Siↄna musu.

7 Má yã́ pↄ́ Dii dìlɛmɛɛ o à mɛ̀:

Ma nɛ́n n ũ, n Maen ma ũ gbã.†

8 Wabikɛa, mí n gba bui píi,

mí dṹnia gola síiↄ̃ kpama n pↄ́ ũ.

9 Ńyↄ̃ kiblemá ń mↄ̀ gopanao,

ńyↄ̃ ń wíwi lá wì gĩ̀ oo wiwa.‡

10 Kíaↄ, à lɛdamaɛ bee ma,

dṹnia kpalablenaↄ, à ↄ̃nↄkũ sa.

11 À zↄble Diiɛ ń vĩakɛaɛ̀o,

à kúlɛ bùsu sɛɛ̀ ń lualuao,

12 kɛ́ aà pↄ su fɛ̃́ázi à gaga zɛ́uo,

asa aà pↄ ì pa kã́ndoɛ.

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ nàaàzi ũ.

3

Lɛzua Luazi ibɛɛↄ yã́ musu

(2Sam 15.13-17)

1 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ à bàalɛ̀ a nɛ́ Abisaloũɛ.

2 Dii, ma wɛ̀lɛↄ diɛ fá,

gbɛ̃́ pↄ́ íbɛlɛsɛ̀manↄↄ dasi.

3 Wàlɛ ma yã'o dasi,

wàlɛ mɛ Lua a ma suabao.

4 Mpi sↄ̃ Dii,

ńlɛ ↄliamazi sɛ̀ngbao ũ,

ma gawin n ũ,

ni to ma mi àↄ daa ía.

5 Mi lɛzu Diizi,

ì wea za a kpɛ́u gbɛ̀sĩsĩ musu.

6 Mi wúlɛ i'o ń a nao,

mi vu aafia, asa Dii mɛ́ ma ũ.

7 Gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi lɛ́ ma wɛ,

kási mili vĩakɛnɛ́o.

8 Fɛlɛ Dii,

ní ma ibɛɛↄ lɛgbeomble,

ma suaba ma Lua,

ní gbɛ̃vãipiↄ swaa ɛ́'ɛ.

9 Dii mɛ́ ì gbɛ̃́ suaba.

Báaada n gbɛ̃́ↄgu.

4

Wabi oosi kɛa

1 Davidi lɛ. Wì sí ń mↄↄnlɛaoɛ.

2 Tó ma n sisi, wea Lua ma Zɛnnↄde.

Tó má yeelɛa, ni ma gba dɛ̀ɛpookĩi.

Wɛ̃nadↄ̃mɛɛ, ní ma wabikɛa ma.

3 Gbɛ̃́ↄ, á zɛ widaa ma Lua gawidewaɛ bↄɛ ni?

Iↄ ye pↄpãↄzi, iↄ tɛ tã́aↄzi.

4 Àↄ dↄ̃ kɛ́ Dii a gbɛ̃́ↄ dìlɛ adoa,

tó ma aà sìsi, a ma yãma.

5 À kpakpanaga, ásu duunakɛo,

à làasookɛ á wúlɛkĩi, í nílɛ.

6 À sa pↄ́ dɛ à o o,

í Dii náaikɛ.

7 Dasi ì mɛ: Démɛ a ɛ̀fãaikɛwɛ̃ɛi?

Wá wɛgwa Dii, báaadawágu.

8 Baa tó pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo dińzi,

pↄna pↄ́ ń dàmɛɛ ma sↄ̃u dɛ ń pↄ́a.

9 Mi wúlɛ i'o ń a nao kau,

asa Dii, ḿmɛ ni to màↄ ku dↄdↄa.

5

Wabi kↄↄ kɛa

1 Davidi lɛ. Wì sí ń kulɛpɛaoɛ.

2 Swã́kpa ma yã́i Dii,

laaidↄ ma yãwaaipaawa.

3 Ma Kía, málɛ wiilɛma,

ma Lua, málɛ wabikɛma.

4 Dii, ni ma yãma gufɛ̃nɛ,

mi a yã́ↄ dↄdↄnɛ kↄↄ,

ma wɛ́ iↄ dↄnzi.

5 Luan n ũ, ń ye vãizio,

nili gbɛ̃vãi dilɛo.

6 Zĩakãfĩna lí e zɛ̀ n aɛo,

ń za vãikɛnaↄgu píiɛ.

7 Dii, ni ɛɛdeↄ midɛ,

ń ye gbɛ̃dɛnaↄ ń gbɛ̃blenaↄ gĩyãio.

8 Mapi má gɛ̃ n ua n gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ yã́i,

má kúlɛ n kpɛɛlɛ mà misiilɛnɛ.

9 Dii, dↄaamɛɛ n náai yã́i,

zɛpoomɛɛ ma dã̀dãnaↄ yã́i.

10 Asa an yãe náai vĩo,

aaì lɛnakasa gbɛ̃́ↄnɛ.

An nↄ̀sɛ dɛ lán kaadↄɛmbɛwaɛ,

gbɛ̃́ ↄ̃̀ↄkpaa yã́ kↄ̃̀ ń sↄ̃u.*

11 To yã́ zↄ̃lɛmá Lua,

to aa ↄzu ńzĩa wɛ́u.

Ǹ ń yá n aɛ an tàae dasiↄ yã́i,

asa aa gì n yãmaiɛ.

12 To gbɛ̃́ pↄ́ nà n kpɛↄ yáalↄ,

aaiↄ wiilɛ ń pↄnao gↄↄpii.

Ɔku gbɛ̃́ pↄ́ yenziↄla,

aai vĩ aaↄ kɛ̃aa n yã́ musu.

13 Dii, ni báaada gbɛ̃maaↄgu,

n yeańzi ì kàedańzi.

6

Wiilɛa Luawa

1 Davidi lɛ. Wì sí ń kúulɛaoɛ.

2 Dii, ńsu ma lele ń kpɛ̃nɛoo,

ńsu ma toto ń pↄkũmaoo.

3 Wɛ̃nadↄ̃mɛɛ Dii,

ma gↄ̃ déedeennↄɛ,

ma gbã́gbã Dii, asa ma wá lɛ́ wíɛ.

4 Ma pↄ yà dúuduuɛ, Dii,

ńyↄ̃ dↄmalɛ bↄɛ ni?

5 Ɛa ǹ ma misi, Dii,

ma suaba n gbɛ̃kɛ yã́i.

6 Asa gɛ lí e lɛmàma lↄo,

wìli n táasilɛ miauo.

7 Ma wɛ̃nakɛ̀ ma kpasa,

ma mìbↄↄ ì gá ń wɛ́'io,

ma wúlɛkĩi ìↄ niɛɛ e gu gɛ dↄò.

8 Ma wɛ́ ìↄ bↄbↄ ń pↄsiao,

ìↄ wo, kɛ́ ma ibɛɛↄ dasi yã́i.

9 À go ma kĩ́i vãikɛnaↄ,*

asa Dii ma ↄↄlↄ mà.

10 Dii ma wiilɛa mà,

Dii ma wabikɛa sì.

11 Wí a ma ibɛɛↄ kũ píi,

aa gↄ̃ bíli guu,

aa fua kã́ndo, aai kpɛkpa.

7

Yãnakpaa, Dii!

1 Lɛ pↄ́ Davidi sì Diiɛ Bɛ̃yãmɛɛ bui Kusi yã́ musu.

2 Dii ma Lua, ma nanziɛ,

ma suaba ǹ ma bↄ gbɛ̃́ pↄ́ pɛ̀lɛmaziↄ ↄzĩ.

3 Tó màa no,

aa ma taitai lán nↄ̀ↄmusuwaɛ,

aa ma kɛ̃́kɛ̃kↄ̃ɛɛ,

gbɛ̃e a ma misio.

4 Dii ma Lua, tó ma tàaekɛ̀ɛ sↄ̃,

tó ma ↄ ku yãvãiu,

5 tó ma vãikɛ̀ ma gbɛ̃́deeɛ,

ge tó ma gbãamↄ̀ ma wɛ̀lɛɛ pã,

6 ma ibɛɛpi pɛ́lɛmazi aà ma kṹ,

i ↄ̃zↄ̃a tↄↄlɛ,

i ma tↄ́ vĩlɛ bùsu'ũfãau.

7 Fɛlɛ zɛ ń pↄfɛ̃o Dii,

fɛlɛ kpɛ̃nɛbↄbↄ ma ibɛɛↄwa.

Ǹ n mɛ sɛ́, ma Lua,

ní yã́gↄ̃gↄ̃ a zɛ́wa.

8 To gbɛ̃́ↄ kãaanzi,

ní kiblemá kua za musu.

9 Dii, ni yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ.

Dii, to yã́ bↄmanↄ na ma yã́zɛde lɛ́u,

Musude, kɛmɛɛ ma nↄ̀sɛpua lɛ́u.

10 Lua, ḿmɛ ń maa,

ni nↄ̀sɛ ń làasooo yↄɛ.*

Gbɛ̃vãiↄ pãsĩkɛa midɛ,

ní gbɛ̃maaↄ gba zɛkĩi.

11 Lua Musude mɛ́ ma sɛ̀ngbao ũ,

ì nↄ̀sɛmaadeↄ suaba.

12 Lua ì yã́kpalɛkɛ a zɛ́wa,

ì to yã́ àↄ zↄ̃lɛmá gↄↄpii.

13 Tó gbɛ̃́ i nↄ̀sɛlilɛo,

Lua ì a fɛ̃nda lɛkɛ, ì a sá kã́.

14 Ì a ka gbaɛ̀,

ì a gↄ̃kɛbↄ pↄ́ ì ga inɛ́ↄ kɛkɛ.

15 Gwa, vãi ì nↄdↄ gbɛ̃́piu,

ì yãdↄnwɛia nↄsi à nɛ'iɛ̀ ɛgɛ ũ.

16 Ì ɛyↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ zã̀zã bai ũ,

ↄ̃ ì zu ɛ pↄ́ a yↄ̃̀pi guu.

17 Aà yãdↄnwɛia a wi aà musu,

aà gbɛ̃́ↄ wɛtãa a sↄaa aà miwa.

18 Má Dii sáaukpa aà maakɛ yã́i,

má Dii Musude tↄbↄ ń lɛsiao.

8

Lua zↄ̃ↄkɛ oa

1 Davidi lɛ.

2 Dii wá Dii, n tↄbↄ̀ dṹnia guu,

n gawi bↄ̀ gupuau musu.

3 Ń dà nɛ́fɛ̃nɛnaↄnɛ ń nɛ́ yↄ̃minaↄ

aa n táasilɛ,*

kɛ́ n ibɛɛↄ ń n wɛ̀lɛↄ nílɛ yã́i,

n mↄakanaↄ lɛ́ i gↄ̃ kpaaũa.

4 Kɛ́ ma n zĩ gwà musu,

mↄvua ń saana pↄ́ ń pɛ̀pɛ weↄ,

5 ma mɛ̀ bↄ́n gbɛ̃nazĩna ũ an yã́ ìↄ dↄngui?

Bↄ́n ń ũ ni laaidↄmái?†

6 N aà kɛ̀ kɛ̃́sãa malaikaↄzi gↄↄpla,

n aà kpà kpalau ń gawio ń bɛɛɛo.

7 Ń tò à iko vĩ pↄ́ pↄ́ ń kɛ̀ↄwa,

ń tò pↄ́pii misìilɛɛ̀,‡

8 sãↄ ń zuↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ píi,

9 bãↄ ń kpↄↄ ń pↄ́ pↄ́ kú ísia guuↄ.

10 Dii wá Dii, n tↄbↄ̀ dṹnia guu.

9

Lua sáaukpaa kɛ́ ì yãkɛkɛ gbɛ̃́ↄnɛ yã́i

1 Davidi lɛ.

2 Dii, má n táasilɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo,

má n yãbↄnsaɛkɛaↄ kpàwakɛnɛ́.

3 Má pↄnakɛ, má yáalↄ n yã́ musu,

Musude, má n tↄbↄ ń lɛsiao.

4 Ma ibɛɛↄ ì kpɛkpa,

aaì gɛ̃mbↄlɛ aa gaga n aɛ.

5 Asa n zɛmanↄ, n yãnakpàa,

zↄ̃lɛa n gĩ́naa n yãgↄ̃̀gↄ̃ a zɛ́wa.

6 N buipãleↄ lèle,

n gbɛ̃vãipiↄ míↄnzↄ̃,

n ń tↄ́ dɛ̀ míↄmiↄ.

7 N músi láasai kpà ma wɛ̀lɛↄzi,

n ń wɛ̃́lɛↄ kwɛ̀,

an yã́ dↄ gbɛ̃egu lↄo.

8 Dii ì kible gↄↄpii,

à a kpala dìlɛ yã́kpalɛkɛa yã́i.

9 A yã́kpalɛkɛ ń dṹnia gbɛ̃́ↄ súsu,

a kible buiↄwa a zɛ́wa.

10 Dii mɛ́ ulɛkĩi ũ

gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãamↄnɛ́ↄnɛ,

a dɛnɛ́ aafia'ekĩi ũ taasikɛgↄↄ.

11 Dii, gbɛ̃́ pↄ́ n tↄ́ dↄ̃ↄ n náai vĩ,

nili n aɛyanaↄ vũaao.

12 À lɛsi Diiɛ, àlɛ kible Siↄna,

à aà yãkɛaↄ kpàwakɛ bui píiɛ.

13 Asa yã́ lí sãaaguo,

ì tↄsi gbɛ̃dɛnawa,

ì taasideↄ wiilɛa yãda.

14 Gwa lá ma ibɛɛↄ lɛ́ ĩadaa, Dii,

wɛ̃nadↄ̃mɛɛ, ní ma bↄ ga lɛ́zĩ,

15 mí lɛ́mama Siↄna bĩ́ibↄlɛu,

mí pↄnakɛ kɛ́ n ma suabà yã́i.

16 Buiↄ sì ɛ pↄ́ aa yↄ̃̀u,

an gbá zù ba pↄ́ aa kpàu.

17 Wa Dii dↄ̃ ń yã́kpalɛkɛa a zɛ́waoɛ,

ì to gbɛ̃vãi yãkɛa labadaaàla.

18 Gbɛ̃vãiↄ ì ta bɛdau,

bui pↄ́ aali Lua yãdaopiↄ.

19 Wɛ̃nadeↄ yã́ a sãaàgu bauo,

taaside wɛdↄaaàzi láaa vĩo.

20 Fɛlɛ Dii,

ńsu to gbɛ̃nazĩna n gã fĩo,

bui píi kãaa, ní yã́kpalɛkɛńnↄ.

21 Dii, to vĩa buiↄ kṹ,

kɛ́ aa e dↄ̃ wa dɛ gbɛ̃nazĩnaↄ ũ.

10

Lua yã́gↄ̃gↄ̃a ń gbɛ̃́ↄ wabikɛa

1 Dii, bↄ́yãi ń zɛa zã̀zãi?

Àkɛa ni ulɛnɛ́ taasikɛgↄↄzĩi?

2 Gbɛ̃vãi ì gbãasaide wɛ wala guu,

ì kↄ̃nikɛɛ̀, ì aà kṹ.

3 Gbɛ̃vãi ì a pↄnidɛaↄ ĩ́anadã,

ì bĩide sáaukpa, ì Dii tↄbɛ̃ɛsi.

4 Gbɛ̃vãi wala mɛ́ tò ìli Dii aɛyao,

a Lua làasoo vĩo.

5 Yã́ pↄ́ ì kɛ píi ì bↄɛ̀ maaɛ,

ì azĩa kã́fĩ, ìli n ikoyã dao,

ì lɛsuikɛ a ibɛɛↄwa.

6 Ì mɛ á kpaguao,

áↄ ku pↄnau taasikɛsai gↄↄpiiɛ.

7 Ɛɛ ìↄ dↄ aà lɛ́u

ń gbɛ̃́kaao ń yãpãsĩo,

yãdↄnwɛia ń yãvãio mɛ́ aà lɛ́ pà.*

8 Ì naalɛ yãesaideɛ wɛ̃́nkpɛ,

kɛ́ à e aà dɛ asii guu,

ì mi'ĩide kpákpa gusaɛna.

9 Ì naalɛ gbɛ̃́ↄnɛ asii guu lán nↄ̀ↄmusuwa,

ì naalɛ lákpɛu à e yɛ̃̀ɛɛsaide kṹ.

Tó à aà kũ̀, ì aà gálɛ ń a bao.

10 Gbɛ̃́ pↄ́ a le a kũ̀ gↄ̃̀ wúlɛa yɛ̃̀mɛɛ,

gbãa mɛ́ aà nɛ̀.

11 Gbɛ̃vãipi ì mɛ Lua a yã́ fãn vĩo,

ì ↄku a wɛ́waɛ, ìli gu'eo.

12 Dii, fɛlɛ mↄ́ ń n gbãao,

Lua, ǹyↄ̃ yɛ̃̀ɛɛsaideↄ fãnkɛ.

13 Lua, bↄ́yãi gbɛ̃vãi ì dↄ́ɛnnↄi?

Ì o a sↄ̃ guu ńyↄ̃ ĩadawao.

14 Ń beeo ni e sã́asã,

ni gbɛ̃́ↄ yã'ↄ̃ma ń ń pↄsiao yãda,

kɛ́ ǹ e ↄdaumá.

Yɛ̃̀ɛɛsaide ì azĩa kpama,

tonɛ pↄ́ gwana vĩo dↄnlɛden n ũ.

15 Gbɛ̃vãi ń gbɛ̃́ pãsĩo gã̀sĩ ɛ́nɛ́,

an vãi pↄ́ aalɛ e wa dↄ̃o wí ń musu.

16 Dii ìↄ kible gↄↄpii,

aà yãdansaiↄ midɛ aà bùsuu.

17 Dii ì yɛ̃̀ɛɛsaideↄ wabikɛa ma,

ì ń gba sↄ̃, ì swãdↄ ń yã́i.

18 Ì zɛ ń tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ

ń gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ĩadamáↄ,

kɛ́ gbɛ̃nazĩna pↄ́ dɛ bùsuti ũ su to sↄ̃ kɛ̃́ńgu lↄo yã́i.

11

Sↄ̃dilɛa

Davidi lɛ.

1 Ma na Diizi.

Bↄ́yãi álɛ omɛɛ mà vua

mà ta gbɛ musu lán bãwai?

2 À vãikɛnaↄ gwa, aa kakpà sáa,

aa gusaɛ yèmá aa sá gà,

aa kakpàlɛ nↄ̀sɛmaadeↄwa.

3 Tó fɛlɛkaa yãmikpalɛ gbòo,

gbɛ̃maaↄ kɛa ni?

4 Dii ku a kpɛ́u,

a zↄ̃lɛa báawa musu we.

Ì wɛpã gbɛ̃nazĩnaↄla,

ì wɛ́kpalɛńzi.

5 Dii ì gbɛ̃maaↄ tàasika,

ãma a za vãikɛnaↄgu

ń gbɛ̃́ pↄ́ yãpãsĩ ì kɛnɛ́ naↄ.

6 A tɛyↄ̃ ń ĩatɛ̃gbↄ̃o kwɛ vãikɛnaↄwa,

ĩ́an wãa mɛ́ aↄ dɛ ń baa ũ.

7 Asa Dii ì yãkɛ a zɛ́wa,

yãkɛa a zɛ́wa ì kɛɛ̀ na,

gbɛ̃maaↄ wɛsiaàlɛ.

12

Gbɛ̃nazĩna bɛ̃̀ɛboa

1 Davidi lɛ. Wì sí ń kúulɛaoɛ.

2 Ma suaba Dii!

Asa gbɛ̃maa ku lↄo,

náaide làa gbɛ̃nazĩnaↄ guu.

3 Baade ì ɛɛto a gbɛ̃́deeɛɛ,

ì lɛna kɛɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛmplao.

4 Dii, lɛnade gyawi

ń gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa sɛ lɛsĩo.

5 Aaì mɛ ń lɛ́ mɛ́ a tidↄ gbɛ̃́a,

wa mɛ́ wa ń lɛ́ vĩ,

démɛ a kiblemái?

6 Gbɛ̃́ busɛↄ wɛtãa

ń wɛ̃nadeↄ aaukɛao yã́i,

Dii mɛ̀ á fɛlɛ sa,

á ń gba bↄkĩi pↄ́ aalɛ a nidɛ.

7 Dii yã́ sãa vĩo,

a dɛ lán ã́nusu pↄ́ wa yↄ̀ mua tɛ́u

wa bàasa gɛ̃n soplawa.

8 Mpi Dii, ńyↄ̃ↄ wá dↄ̃́a gↄↄpii,

ńyↄ̃ wá sí gbɛ̃́ bee taaↄwa.

9 Tó gbɛ̃́ↄ yãbɛ̃ɛ kũ̀ ↄplapla,

gbɛ̃vãiↄ ìↄ bɛ ń yↄ̃̀ↄo gupiiuɛ.

13

Lɛzua Luazi

1 Davidi lɛ.

2 E bↄɛ, Dii?

Ma yã́ aↄ sãangu gↄↄpii yã̀?

N mikpɛ aↄ dↄamɛɛ e bↄɛ ni?

3 Máↄ dɛ̃ɛka ń ma làasooↄ e bↄɛ ni?

Ma pↄ ìↄ sia lá gu lɛ́ dↄ,

ma ibɛɛ aↄ gbãablea e bↄɛ ni?

4 Dii ma Lua, ma gwa ní ma yãma.

Ma oa weemɛɛ,

kɛ́ másu ga i oo yã́i,

5 kɛ́ ma ibɛɛ su mɛ a tidↄ̀malao,

kɛ́ ma wɛ̀lɛↄ su pↄnakɛ ma fua yã́ musuo.

6 Málɛ n gbɛ̃kɛ náaikɛ,

ma pↄ na kɛ́ ńyↄ̃ ma suaba.

Má lɛsi Diiɛ,

asa à yãmaakɛ̀mɛɛ.

14

Mìsaide yã'oa

(Soũ 53)

Davidi lɛ.

1 Mìsaideↄ ì o ń sↄ̃ guu Lua kuo.

Aa ↄ̃̀ↄkpà, an yãkɛa vãi,

yãmaakɛna kú ń guuo.

2 Za musu Dii ì wɛ́tɛ gbɛ̃nazĩnaↄzi,

ì gwa tó gbɛ̃e ↄ̃nↄ kà a kĩ́i wɛɛlɛa.

3 Aa sã̀sã píi, aa gↄ̃̀ dↄ̀ↄsai míↄmiↄ,

yãmaakɛna kuo, baa do.*

4 Vãikɛna wɛ́ lí gu'eo lé?

Aaì ma gbɛ̃́ↄ mↄ́mↄ lán úwa,

aali lɛzu Diizio.

5 Gwa, vĩa a ń kṹ we maamaa,

asa Lua a zɛ ń gbɛ̃maaↄ.

6 Vãikɛna ì kpa taasideɛ a pↄeãu,

kási sↄ̃ Dii mɛ́ taaside ulɛkĩi ũ.

7 Lua, bↄ Siↄna mↄ ǹ Isailiↄ bↄ!

Tó Dii sù ń a gbɛ̃́ↄ ń pá ziu,

Yakↄbu buiↄ pↄnakɛ,

Isailiↄ yáalↄ.

15

Luayãmana yã'oa

Davidi lɛ.

1 Dii, démɛ zɛvĩ à gɛ̃ n uai?

Démɛ a fↄ̃ àↄ ku n gbɛ̀sĩsĩ musui?

2 Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ ku tàaesai,

mɛ́ ì yãkɛ a zɛ́wa,

mɛ́ ì sĩana'o ń nↄ̀sɛmɛndoo.

3 Ìli yãdↄ gbɛ̃ewao,

ìli tàaekɛ a gbɛ̃́deeɛo,

ìli a gbɛ̃do sↄ̃́sↄ̃o.

4 Ì saka luayãdansaiↄgu,

ì luayãmanaↄ kpɛla.

Ìli a lɛgbɛ̃a lilɛo,

baa tó à kɛ̀ɛ̀ zĩ'ũ.

5 Ìli ↄ̃a sɛ̃anɛ́ à a igbào,

ìli bↄ gbɛ̃́ pↄ́ a yã́ kú kpɛ ↄsãsãa yã́io.

Gbɛ̃́ pↄ́ ì kɛ màa a kpagua bauo.

16

Naa Luazi

Davidi lɛ.

1 Ma dↄ̃́a Lua,

ḿmɛ ma nanzi.

2 Má ò Diiɛ ma diin n ũ,

ḿmɛ ń ma aafia ũ.

3 N gbɛ̃́ pↄ́ kú ma bùsuuↄ

mɛ́ dɛ gawide pↄ́ ì kamaguↄ ũ.

4 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì wã gɛ́ tã́a kĩ́iↄ

aaì yã'ↄ̃ma kpá ńzĩaziɛ.

Má sa'o'i tↄ̃́lɛńnↄo,

wa ń tã́aↄ tↄ́ ma ma lɛ́uo.

5 Dii, n ma ka ma baawa,

ma wɛ̃ni ku n ↄzĩɛ.

6 N kↄↄ dàmɛɛ gumaau,

gba pↄ́ ń dàmɛɛ kàmagu.

7 Má Dii táasilɛ kɛ́ ì lɛdaa,

baa gwã́ ì to ma sↄ̃ ma gba laai.

8 Miↄ Dii e ma wɛ́u gↄↄpii,

lá a kumanↄ, má kpaguao.

9 Bee yã́i ma pↄ ìↄ na,

ma nↄ̀sɛ ìↄ yáalↄ,

ma wɛ́ dↄi lↄ ma mɛ aↄ ku aafia.

10 Asa ńyↄ̃ ma to miauo,

ńyↄ̃ we n yãmana yaikɛo.*

11 N ma ka wɛ̃ni zɛ́wa,

n kĩ́i pↄna ìↄ pɛɛau,

pↄmaaↄ ku n ↄzĩ gↄↄpii.†

17

Wabikɛa

Davidi wabikɛa.

1 Dii, ma yãma,

asa ma yã́ naɛ,

swãdↄ ma wiilɛai,

ma wabikɛa ma,

asa málɛ kɛ ń mↄafilioo.

2 N kĩ́i má yãna eu,

n wɛ́ lɛ́ yã́ pↄ́ zɛvĩ e sã́asã.

3 N ma sↄ̃ gwà, n wɛ́tɛmazi gwã́,

n ma tàasikà, ni yãe eao,

asa ma zɛò ma lɛ́ a ma kalikɛ̃o.

4 Mili tɛ́ gbɛ̃nazĩna yãkɛaↄzio,

mili gbɛ̃́ pãsĩↄ ↄlɛsɛo.

5 Ma bɛ n zɛ́u súsu,

mi pãalɛ n yã́ɛo.

6 Málɛ lɛzunzi, asa ńyↄ̃ wea.

Lua, swã́sɛ ma wabikɛai.

7 Ǹ n gbɛ̃kɛ bↄnsaɛ kɛmɛɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ nànziↄ bↄ ń ibɛɛↄ ↄzĩ.

8 Laaidↄa lá ń wɛ́bɛsianawa,

ní ma sↄlↄ n kúlukulunau.

9 Ma si gbɛ̃vãi pↄ́ aaì ĩadaaↄwa,

ma ibɛɛ pↄ́ liaamazipiↄ.

10 Aali gbɛ̃e wɛgwao,

an lɛ́ ì yↄ̃̀ↄ yã'o.

11 Aa pɛ̀lɛmazi aa lìamazi,

aa wɛbìia kɛ́ aa e ma pã́lɛ zĩ́lɛ.

12 Aa ye ma taitai

lán nↄ̀ↄmusu nↄandɛnawa,

lán nↄ̀ↄkusi pↄ́ naalɛa gusaɛnawa.

13 Dii, fɛlɛ dańlɛ, ní ń kwɛ́,

ma si gbɛ̃vãipiↄwa ń n fɛ̃ndao,

14 ma bↄ gbɛ̃́piↄ ↄzĩ ń n gbãao.

An baa ku dṹniaɛ bee guu,

an àizɛɛ ìↄ dińzi, an nɛ́ↄ ì kã́,

aaì pↄ́ pↄ́ fɛ̃̀ↄ kálɛ ń nɛ́piↄnɛ.

15 Má wɛsinlɛ ma nↄ̀sɛmaa yã́i,

tó ma n e ma vugↄↄ, bee a mↄa.

18

Zĩblea sáaukpaa

(2Sam 22.1-51)

1 Lɛ pↄ́ Dii zↄ̀blena Davidi sìɛ̀ gↄↄ pↄ́ à aà bↄ̀ Saulu ń aà ibɛɛ kĩniↄ ↄzĩ.

2 Má yenzi Dii,

ḿmɛ ń ma gbãa ũ.

3 Lua mɛ́ ma gbɛsi ũ,

mi naaàzi,

ma Lua mɛ́ ma zɛgikĩi ũ,

ì ma misi.

A dɛ ma sɛ̀ngbao ũ,

má aà náai vĩ,

a dɛ ma suaban gbãa ũ,

ì ma dↄ̃́a.

4 Dii kà wà aà sáaukpa.

Mi lɛzuaàzi,

ì ma bↄ ma ibɛɛↄ ↄzĩ.

5 Gó kpàlɛmanↄ,

kaalɛ swa lɛ́ ma ble.

6 Mia baↄ galakpàmɛɛ,

ga baikpàmɛɛ ma aɛ.

7 Ma yeelɛa guu màa ma Dii sìsi,

ma lɛzù ma Luazi,

ↄ̃ à ma lↄↄ mà za a bɛ,

ma wii kàwà, à gɛ̃̀ aà swã́u.

8 Tↄↄlɛ lùalua à zĩ̀azĩa,

gbɛ̀sĩsĩↄ dèedee ń zĩ́nau,

aa lùalua kɛ́ aà pↄ pà yã́i.

9 Súɛlɛ bↄ̀ aà níu,

tɛ́ pↄ́ ì kṹmá bↄ̀ aà lɛ́u,

a yↄ̃ↄ lɛ́ pipi aà aɛ.

10 À gu kɛ̃̀aa musu à pìla,

lou sìsi aà gbá zíɛ.

11 Àlɛ vua dia malaika gã̀sĩade kpɛ,

àlɛ yàakpa ń ĩ́anao.

12 À gusia kù azĩala,

à luabɛsiana kɛ̀ a kúkĩi ũ.

13 Lousisia dↄ̀aa aà gawi pílɛaɛ,

lougbɛ kwɛ̀, lou pìlɛpilɛ pãsĩpãsĩ.

14 Dii Musude pàla za musu,

aà lↄↄ dↄ louvĩa ũ.

15 À ka fã̀ ma ibɛɛↄgu à ń fãaa,

Lua sùmá à ń yá.

16 Kɛ́ n palamá Dii,

ísia tↄↄlɛ bↄ̀ gupuau,

kɛ́ n pↄbↄ̀ n níu,

dṹnia zĩ́na bↄ̀ puizi.

17 À ↄbↄ̀ za musu à ma kũ,

à ma bↄ ísiu.

18 À ma si ma ibɛɛ gbãawa

ń ma wɛ̀lɛ pↄ́ an gbãa dɛmalaↄ.

19 Aa ã̀naa ma wɛ̃nakɛgↄↄ,

ↄ̃ Dii zɛ̀manↄ.

20 À ma bↄ à ma gba dɛ̀ɛpookĩi,

à ma mìsi kɛ́ a yemazi yã́i.

21 Dii yãkɛ̀mɛɛ ma nↄ̀sɛmaa lɛ́u,

à fĩabòmɛɛ ma gbãsĩsai lɛ́u.

22 Asa má Dii yãdilɛaↄ kũa,

mi vãikɛ ma a Lua tò weo.

23 Aà ikoyãↄ ìↄ dↄaaamɛɛ,

mi bↄ yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kpɛo.

24 Ma kua tàae vĩ Diiɛo,

má azĩa kũa duunasai.

25 Dii fĩabòmɛɛ ma nↄ̀sɛmaa lɛ́u,

asa a è má kú gbãsĩsaiɛ.

26 Ń náai vĩ náaideↄnɛ,

tàaesaiden n ũ tàaesaideↄnɛ.

27 Ń wásawasa gbɛ̃́ wásawasaↄnɛ,

ãma ni kↄ̃nikɛ gbɛ̃́ dↄ̀ↄsaiↄnɛ.

28 Ni zĩabusanaↄ suaba,

ni gbɛ̃́ pↄ́ aaì ńzĩa sɛ lɛsĩↄ busa.

29 Dii, ni ma filia tɛfɛlɛ,

ma Lua, ni ma gusia lilɛ gupua ũ.

30 Ń n gbãao má fↄ̃ kuadi kaawa,

ń ma Lua dↄnlɛo má fↄ̃ vĩ gĩa.

31 Luapi sↄ̃, aà yãkɛa bↄ̀lɛi.

Dii yã́ sãa vĩo.

A dɛ sɛ̀ngbao ũ gbɛ̃́ pↄ́ nàaziↄnɛ.

32 Dii bàasio, démɛ Lua ũi?

Wá Lua bàasio, démɛ gbɛsi ũi?

33 Lua mɛ́ ì ma gba gbãa,

ↄ̃mɛ ì zɛpoomɛɛ súsu.

34 Ì to ma wá nakũ lán tuewa,

ì to màↄ bɛ bùsu gulɛsĩↄ musu.

35 Ì zĩkaa dadamɛɛ

e ma gã̀sĩ fↄ̃ mↄgotɛ̃ sá gá.

36 Ni n zĩblesɛ̀ngbao kpaa,

ń ma kũa ń n ↄplaao,

ni naalɛ ǹ ma tↄbↄ.

37 Ni ma zɛ́ yàasa kũmɛɛ,

ↄ̃ ma gbá lí gbãlɛo.

38 Ma pɛlɛ ma wɛ̀lɛↄzi ma ń kũkũ,

mi kpɛkpao e ma gɛ ń dɛdɛò.

39 Ma ń wiwi, aai e fɛ̀lɛo,

aa kwɛ̀ gↄ̃̀ kálɛa ma gbá zíɛ.

40 N ma gba gbãa, ma zĩkàò,

ń tò ma ibɛɛↄ mikpàa.

41 Ń tò ma wɛ̀lɛↄ kpɛkpà,

ↄ̃ ma a zangudepiↄ mìdɛ.

42 Aa wiilɛ̀, gbɛ̃e i ń suabao,

aa lɛzù Diizi, i yãmamáo.

43 Ma ń kɛ́ búɛbuɛ

lán luutɛ̃ pↄ́ ĩ́ana sɛ̀wa,

ma táa'òmá lán zɛ́ guu pɛ̀lɛawa.

44 N ma bↄ gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̀lɛmanↄↄ ↄzĩ,

n ma kɛ buiↄ mide ũ.

Gbɛ̃́ pↄ́ má ń dↄ̃oↄ lɛ́ zↄblemɛɛ.

45 Bui zĩ̀loↄ ì vlãnaumɛɛ,

tó aa ma yãmà, aaì misiilɛmɛɛ.

46 Buipãleↄ kúsu ì kwɛ́,

aaì bↄ ń zɛgikĩiↄu ń lualuao.

47 Dii ku! Báaaden ma gbɛsi ũ!

Wà Lua ma Suabana tↄbↄ.

48 Lua mɛ́ ì tↄsimɛɛ,

ì buiↄ totomɛɛ.

49 Ń tò ma pili ma ibɛɛↄwa,

n ma gba gbãa dɛ ma wɛ̀lɛↄla,

n ma bↄ gbɛ̃́ pãsĩↄ ↄzĩ.

50 A yã́i má n sáaukpa buiↄnɛ,

má n táasilɛ, Dii.*

51 Dii ì zĩ̀ zↄ̃ↄ ble kía pↄ́ á sɛ̀ɛ,

ì gbɛ̃kɛkɛ kía pↄ́ á kpàpiɛ,

ma Davidi ń ma buiↄ e gↄↄpii.

19

Luabɛ gawi ń Lua yã gawio

1 Davidi lɛ.

2 Musu ì Lua gawi bↄ gupuau,

bàluma pↄ́ↄ ì aà zĩ ↄlↄnɛ́.

3 Ìↄ yãdanɛ́ lá gu lɛ́ dↄ,

ì dↄ̃a kpámá gwã́ ń gwã́o.

4 Ìli yã'oo, aà yã'oa bui kuo,

wìli a kĩ́a mao.

5 Aà lↄↄ ì gɛ́ dṹnia guu píi,

aà yã'oa ì gɛ́ e tↄↄlɛ lɛ́wa.*

Lua kpɛdↄ̀ ĩatɛ̃ɛ we,

6 ì bↄ kpɛ́u à bilɛ lán nↄsɛnawa,

ì fɛlɛ ń táo ń pↄnao lán nɛgↄ̃nawa.

7 Ì fɛlɛ luabɛ lɛ́la,

ì pãa gɛ́ e a lɛ́le,

pↄe líↄ ulɛa a pusuio.

8 Dii ikoyã paɛa,

ì ń nↄ̀sɛ níninɛ́.

Dii yã́ náai vĩ,

ì lɛda ↄ̃nↄsaideↄwa.

9 Dii ì ↄtona dↄnɛ́ súsu,

ì ń pↄ kɛ na.

Dii yãdilɛaↄ gbãsĩ vĩo,

ì ń oa weenɛ́.

10 Misiilɛa Diiɛ zɛ́pi wɛbↄa,

waↄ tɛi gↄↄpii,

Dii yã́kpalɛkɛa sĩana vĩ,

yã́pi ìↄ maa wásawasa.

11 Aà yãmaa dɛ vuaa, baa vua maa,

a na dɛ zↄ́'ia, baa zↄ́ bùsu.

12 Ni lɛda mapi n zↄ̀blenawa,

gbɛ̃́ pↄ́ n yã́ kũa ài ìↄ zↄ̃ↄ.

13 Démɛ a fↄ̃ yã́ pↄ́ álɛ zãwàↄ dↄ̃i?

Sùuukɛmanↄ ń ma tàae pↄ́ ulɛaↄ.

14 Ńsu to mapi n zↄ̀blena dↄ́ɛnnↄo,

duuna su gbãableao,

míↄ kú wásawasa tàae zↄ̃ↄ sai.

15 To yã́ pↄ́ lɛ́ bↄ ma lɛ́u

ń làasoo pↄ́ kú ma sↄ̃uo kangu

Dii, ma gbɛsi, ma Suabana.

20

Zĩblea wabikɛa

1 Davidi lɛ.

2 Dii sinnↄ n yeelɛa guu,

Yakↄbu buiↄ Lua n sɛ lɛsĩ.

3 Kua za aà kúkĩi a n suaba,

kua za Siↄna a dↄnlɛ.

4 Aà n sa'oa píi sí,

n sa'obↄↄ i dↄaàgu.

5 Aà pↄ́ pↄ́ n pↄ gbà kpama,

aà to ǹ yã́ pↄ́ ńlɛ yá le,

6 wí gulakɛ zĩ pↄ́ ń blè yã́ musu,

wí dàlapoo da ń wá Lua tↄ́o.

Dii wabi pↄ́ ń kɛ̀ sinnↄ píi.

7 Má dↄ̃̀ sa Dii ì kía pↄ́ a kpà suaba,

ì siaànↄ za a bɛ pↄ́ a kua adoau,

i to aà zĩble ń a gã̀sa gbãao.

8 Gbɛ̃eↄ ì zĩkasↄ̃goↄ náaikɛ,

gbɛ̃eↄ ì sↄ̃́ↄ náaikɛ,

wápiↄ sↄ̃, Dii wá Lua náai wi kɛ.

9 Ampiↄ, aa kúlɛ aa lɛ́lɛ,

wápiↄ sↄ̃ wáↄ zɛa gíũgiũɛ.

10 Dii, to kí zĩble,

tó wa lɛzùnzi, síwanↄ.

21

Zĩblea sáaukpaa

1 Davidi lɛ.

2 Dii, kí lɛ́ pↄnakɛ ń n gbãao,

aà pↄ na maamaa kɛ́ ń tò à zĩblè.

3 N pↄ́ pↄ́ aà pↄ gbà kpàwà,

ni gí aà wabikɛa síiaànↄo.

4 N danlɛ kɛ̀ɛ̀ ń ɛ̀fãai zↄ̃ↄo,

n vua fùa kpàɛ̀.

5 À wɛ̃ni gbɛ̀ama, ↄ̃ ń kpàwà,

ń tò a ku e gↄↄpii.

6 Aà gawi zↄ̃ↄ kɛ́ ń tò à zĩblè,

n gawi ń zↄ̃ↄkɛo kpàwà.

7 Niↄ báaadaaàgu gↄↄpii,

n kuaaànↄ tò aà pↄ kɛ̀na.

8 Asa kí Dii náai vĩ,

kua Musude gbɛ̃kɛu a kpaguao.

9 Ńyↄ̃ ↄdiɛ n ibɛɛↄwa,

ńyↄ̃ n wɛ̀lɛↄ kṹ ń n ↄplaao.

10 Ńyↄ̃ ń kɛ mua yàa ũ n mↄgↄↄ,

Dii a ń míↄnzↄ̃ a pↄfɛ̃gↄↄ,

i to tɛ́kũmá.

11 Ńyↄ̃ ń nɛ́ↄ midɛ dṹnia guu,

ní ń buiↄ kɛ̃ gbɛ̃nazĩnaↄwa.

12 Baa tó aa lɛkpàaĩnzi,

an pↄeã a fↄ̃ zĩkɛo.

13 Ńyↄ̃ ka dↄdↄ ń wɛ́wa,

ńyↄ̃ to aa kpɛkpa.

14 N gbãa guu, Dii, ǹ nzĩa kã́fĩ,

wí lɛsi wà n gↄ̃sakɛ táasilɛ.

22

Wiilɛa Luawa

1 Davidi lɛ.

2 Ma Lua, ma Lua,

bↄ́yãi n ma to wei?*

Ma wiilɛ̀,

àkɛa ńlɛ mↄ́ ma suabaio ni?

3 Ma Lua, ma lɛzùnzi fãanɛ,

ni weao,

ma wiilɛ̀ma gwãasĩna,

ↄ̃ ń nílɛ.

4 N kua adoa, ń zↄ̃lɛa báawa,

ↄ̃ Isailiↄ ì ń táasilɛ.

5 Ḿmɛ wá deziↄ n náaikɛ̀,

aa n náaikɛ̀ ↄ̃ n ń mìsi.

6 Aa lɛzùnzi ↄ̃ aa bↄkĩi è,

aa n náaikɛ̀ ↄ̃ wí i ń kũo.

7 Kↄ̀ↄtɛ̃n ma ũ, gbɛ̃nazĩnan ma ũo,

wàlɛ ma sↄ̃sↄ̃, wàlɛ sakamagu.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma gwaↄ lɛ́ ma yáalↄ,

aalɛ lɛsuikɛa,

aalɛ mikɛ déũdeũ aalɛ mɛ:†

9 Lá àlɛ Dii náaikɛ, aà aà bↄ,

tó aà yã́ kàaàguɛ, aà aà misi.‡

10 Ḿmɛ n ma bↄ ma da nↄ̀sɛu,

n ma dↄ aà yↄ̃́wa.

11 Má na n ↄzĩ za nɛasakpɛuɛ,

ń dɛ ma Lua ũ za ma da nↄ̀sɛu.

12 Ńsu ǹyↄ̃ kumanↄ zã̀o,

asa taasi lɛ́ mɛkpa,

mɛ́ gbɛ̃e ku à dↄmalɛo.

13 Wa liaamazi dasidasi lán zugaaeↄwa,

wa pooamazi lán Basana zuswanaↄwa.

14 Wàlɛ lɛdↄdↄa lán nↄ̀ↄmusu ↄↄlↄna pↄ́ aalɛ pↄ́ taitaiↄwa.

15 Ma gbãa gɛ̃̀zɛa lán í kↄ́lɛawa,

ma guↄ bↄ̀ↄũ píi,

ma mɛ yↄ̀ lán zↄsawa.

16 Ma kòlo giigàga lán pɛ̃nkasowa,

ma lɛ́na nàalɛ ma lɛ́ musu.§

Wà ma wulɛ lán gɛwa bùsutiu.

17 Gbɛ̃́ↄ liaamazi dasidasi lán gbɛ̃ↄwa,

gbɛ̃vãipiↄ nↄ̀nↄaamazi,

aa ma ↄↄ ń ma gbáↄ fↄ̃̀fↄ̃.*

18 Má fↄ̃ mà a wáↄ nao píi.

Wà wɛbìibii, wàlɛ ma gwa,

19 wàlɛ ma pↄkasaↄ kpaalɛ,

wàlɛ tɛ́lɛpa ma ulatao yã́ musu.†

20 Dii, ńsu ǹyↄ̃ kumanↄ zã̀o,

ḿmɛ ń ma gbãa ũ,

mↄ dↄmalɛ kpakpa,

21 ma bↄ an fɛ̃nda lɛ́zĩ,

ma wɛ̃ni si gbɛ̃piↄ swaawa,

22 ma bↄ nↄ̀ↄmusupiↄ lɛ́zĩ,

ma si zùsɛ̃lɛpiↄ kↄ́bawa,

23 mí n tↄbↄ ma gbɛ̃́ↄnɛ,

mí n táasilɛ kↄ̃kãaa guu.‡

24 Á Dii vĩakɛnaↄ, à aà táasilɛ,

á Yakↄbu buiↄ, à aà tↄbↄ,

á Isailiↄ, à misiilɛɛ̀.

25 Asa i saka taasideguo,

i aà wɛ̃nadekɛ yaboo,

i mikpɛdↄɛ̀o,

à swãkpà aà wiilɛai.

26 Má n táasilɛ balu guu,

má lɛ́ pↄ́ má kɛ̀ma fĩabo n vĩakɛnaↄ wáa.

27 Taasideↄ pↄble aa kã́,

Dii kĩ́i wɛ̀ɛlɛnaↄ aa aà táasilɛ,

aaiↄ ku gↄↄpii.

28 Dṹnia bṹu gbɛ̃́ↄ Dii dↄ̃, aai zɛaànↄ,

bui pↄ́ kúuↄ kúlɛɛ̀ píi,

29 asa kpalableaá Dii yã́ɛ,

ì kible bui píiwa.

30 Dṹnia gbãadeↄ kúlɛɛ̀ píi,

gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ gɛ́kĩiↄ misiilɛɛ̀ píi.

31 An buiↄ zↄbleɛ̀,

aa Dii yã́ dau siu ziadeↄnɛ,

32 aai o gbɛ̃́ pↄ́ wi ń i yãaoↄnɛ

lá à yãnakpàmá,

asa a kɛ̀.

23

Dii mɛ́ ma dãna ũ

Davidi lɛ.

1 Dii mɛ́ ma dãna ũ,*

pↄe a kɛ̃́sãao.

2 Ì ma wúlɛ sɛ̃̀bↄlↄkĩi,

ì gɛmanↄ í kílikili saɛ.†

3 Ì ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ,

ì dↄaamɛɛ zɛ́ maaↄ guu a tↄ́ yã́i.

4 Baa tó má bɛ gusisi pãsĩu,

má vãi vĩakɛo, asa ń kumanↄ,

n sↄ̃na ń n goo ì ma gba sↄ̃.

5 Ni blɛkalɛ ma aɛ ma ibɛɛↄ wáa,

ni nísidↄↄ ma miwa,

ni íka ma toona pai yɛlɛlɛ.

6 Nama ń gbɛ̃kɛo aↄ kumanↄ gↄↄpiiɛ,

míↄ ku Dii ua e ma wɛ̃ni lɛ́u.

24

Dii gɛ̃a a kpɛ́u

Davidi lɛ.

1 Tↄↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ kuwàↄá Dii pↄ́ɛ,*

dṹnia ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ píi.

2 À tↄↄlɛ zĩ́napɛ̀lɛ ísiau,

a kàlɛ ń swaↄ.

3 Démɛ zɛvĩ à dɛdɛ Dii sĩ̀sĩwai?

Démɛ a fↄ̃ gɛ̃ aà uai?

4 Gbɛ̃́ pↄ́ tàae vĩo mɛ́ aà nↄ̀sɛ pua,†

mɛ́ ìli zɛ ń tã́aↄo,

mɛ́ ìli lɛgbɛ̃ ń mↄafilioo.

5 Dii a báaada adegu,

Lua aà Suabana a to yã́ bↄaànↄ na.

6 Màa a dɛ ń aà kĩ́i wɛ̀ɛlɛnaↄ,

Yakↄbu buiↄ Lua aɛyanapiↄ.

7 À bĩ́ibↄlɛↄ wɛ̃wɛ̃,

à gbà ziↄ wɛ̃wɛ̃,

í tó Kía gawide‡ gɛ̃.

8 Démɛ Kía gawidepi ũi?

Dii nɛgↄ̃n gbãaɛ,

Dii zĩ̀kan gbãaɛ.

9 À bĩ́ibↄlɛↄ wɛ̃wɛ̃,

à gbà ziↄ wɛ̃wɛ̃,

í tó Kía gawide gɛ̃.

10 Démɛ Kía gawidepi ũi?

Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ Kía gawidepi ũ.

25

Lua wá dↄ̃̀ana

Davidi lɛ.

1 Dii, ma azĩa kpàmaɛ,

2 ma Lua, málɛ n náaikɛ.

Ńsu to wí ma kũo,

ńsu to ma ibɛɛↄ tidↄmalao.

3 Wí a gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄnziↄ kũo,

sema gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ n kpɛ pãↄ.

4 Dii, ǹ n zɛ́ ↄlↄmɛɛ,

ní n yã́ dadamɛɛ.

5 Gɛmanↄ n sĩanau, ní dadamɛɛ,

asa Lua ma Suabanan n ũ,

ma wɛ́ ìↄ dↄnziɛ gↄↄpii.

6 N sùuu ń n gbɛ̃kɛo aↄ dↄngu,

asa ń vĩ za káauɛ, Dii.

7 Ńsu tàae pↄ́ má kɛ̀ↄ yãdao

ge duuna pↄ́ má kɛ̀ ma ɛ̀waasogↄↄ.

Ma yã́ àↄ dↄngu gbɛ̃kɛ guu,

kɛ́ ń maa yã́i, Dii.

8 Dii maa, ì yãkɛ a zɛ́wa,

bee yã́i ì a yãdada duunkɛnaↄnɛ.

9 Ì zĩabusanaↄ da a zɛ́wa,

ì yãmaa dadanɛ́.

10 Dii ìↄ gbɛ̃kɛ ń náaio vĩ

ń gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń a bàakuańnↄ yã́o.

11 Baa kɛ́ ma duuna zↄ̃ↄ Dii,

sùuukɛmanↄ n tↄ́ yã́i.

12 Démɛ Dii vĩa vĩi?

Dii ì ade da zɛ́ pↄ́ dɛ aà sɛwa.

13 Ade aↄ ku nama guu,

aà buiↄ mɛ́ aa gↄ̃ ń bùsu vĩ.

14 Dii gbɛ̃kɛ vĩ ń a vĩakɛnaↄ,

ì to aaↄ a bàakuańnↄ yã́ dↄ̃.

15 Ma wɛ́ ìↄ pɛ Diiwa gↄↄpii,

asa ↄ̃mɛ ì ma gbá bↄ bau.

16 Ma wɛgwa, wɛ̃nadↄ̃mɛɛ,

asa má kú mado ń taasio.

17 Ma yã'ↄ̃maↄ kↄ̃̀ ma nↄ̀sɛ guu,

ma bↄ ma wɛ́tɛ̃api guu.

18 Ma taasi ń ma pↄsiao gwa,

ní ma duuna woloa píi.

19 Gwa lá ma ibɛɛↄ lìgua,

aa zamagu pãsĩpãsĩ.

20 Ma wɛ̃ni dↄ̃́a, ní ma misi,

ńsu to wí ma kũo, asa ma nanziɛ.

21 To sĩana ń kua maao àↄ ma dↄ̃́a,

asa ma wɛ́ ìↄ dↄnziɛ.

22 Lua, Isailiↄ bↄ ń taasikɛaↄu píi.

26

Gbɛ̃maa wabikɛa Diiwa

Davidi lɛ.

1 Yãnakpaa Dii,

asa ma yãkɛ̀ a zɛ́wa,

ma n náaikɛ̀ seasai.

2 Ma lɛ ǹ ma gwa Dii,

ní ma nↄ̀sɛ ń ma làasooↄ gwa.

3 N gbɛ̃kɛ ìↄ dↄaamɛɛ,

mi zĩkɛ n sĩanawa.

4 Mili zↄ̃lɛ ń ɛɛdeↄo,

mili bɛbɛ ń mↄafilideↄo.

5 Má za duunkɛnaↄ kãaaau,

mili zↄ̃lɛ ń gbɛ̃vãiↄo.

6 Ma a ↄ pìpi tàaesai seela ũ,*

málɛ lia n gbagbakĩizi, Dii,

7 kɛ́ mà e n sáaukpa lɛsia guu,

mí n yãbↄnsaɛↄ kpàwakɛ.

8 Dii, má ye n kpɛ́ pↄ́ niↄ kuuzi,

gu pↄ́ n gawi ì pilau.

9 Ńsu ǹ ma naaa ń duunkɛnaↄo,

ńsu ǹ ma baa daaa ń gbɛ̃dɛnaↄo.

10 Vãi làasoo mɛ́ ìↄ dↄaanɛ́,

an ↄ ìↄ pai ń gbagusaɛↄ.

11 Mapi sↄ̃ mi yãkɛ a zɛ́wa,

wɛ̃nadↄ̃mɛɛ ní ma suaba.

12 Ma zɛkĩi è gumaau,

má Dii sáaukpa balu guu.

27

Dii mɛ́ ma gupua ũ

Davidi lɛ.

1 Dii mɛ́ ma gupua ũ, ma Suabana ũ,

dé má vĩakɛɛ̀i?

Dii mɛ́ ma ulɛkĩi ũ,

dé vĩa mɛ́ a ma kṹi?

2 Tó gbɛ̃vãiↄ sìmazi ma taitaia yã́i,

ge tó ma ibɛɛↄ ń ma wɛ̀lɛↄ ã̀naa,

aa gɛ̃mbↄlɛ aa lɛ́lɛ.

3 Baa tó zĩgↄ̃ↄ koezↄ̃̀mazi,

ma sↄ̃ a vĩo.

Baa tó gbɛ̃́ↄ fɛ̀lɛa ń zĩo,

ma sↄ̃ aↄ dilɛaɛ.

4 Yã́ mɛ̀ndo málɛ a wabikɛ Diiwa,

yã́pi málɛ wɛɛlɛ maamaa.

Má ye màↄ ku Dii ua e ma gↄↄ lɛ́waɛ,

kɛ́ màↄ aà aɛya aà kpɛ́u we,

mí wɛ́pɛ aà kɛfɛnkɛwa.

5 A ma ulɛ a kpɛ́u taasikɛgↄↄ,

a ma gwa a zwã̀akpɛu,

i ma zɛ gbɛ musu aafia.

6 Ma mi a fu ma ibɛɛ pↄ́ liaamaziↄla,

mí sa'o Dii ua ń gulakɛao,

mí lɛsi mà aà táasilɛ.

7 Tó ma lɛzùnzi Dii, wea.

Ma wɛ̃nagwa ní ma yãma.

8 Ma nↄ̀sɛ lɛ́ lɛdaa mà n aɛya,

Dii, málɛ n aɛya.

9 Ńsu mikpɛdↄ mapi n zↄ̀blenaɛo,

ńsu bↄ ma kpɛ ń pↄfɛ̃oo.

Ma Dↄnlɛden n ũ, ńsu ma vũaao,

Lua ma Suabana, ńsu ma to weo.

10 Tó ma de ń ma dao pãkpàmazi,

Dii a ↄliamazi.

11 Dii, ma da n zɛ́wa,

dↄaamɛɛ zɛ́ súsu guu ma kpàkpanaↄ yã́i.

12 Ńsu to ma ibɛɛↄ ń pↄeã kɛao,

asa seelade ɛgɛnaↄ lɛ́ yãdↄa,

mɛ́ gbɛ̃́ pãsĩↄ lɛ́ pↄbↄ ń níu.

13 Má yã́ɛ bee náai vĩ kɛ́ má e:

Dii a maakɛmɛɛ dṹniaɛ bee guu.

14 Wɛdↄ Diizi.

Zɛ gbãa, ní sↄ̃dilɛ.

Wɛdↄ Diizi.

28

Wabikɛa ń sáaukpaao

Davidi lɛ.

1 Dii ma gbɛsi, málɛ lɛzunzi,

ńsu ǹ n swã́ kákamɛɛo.

Tó ń nílɛ,

má gↄ̃ lán gbɛ̃́ pↄ́ aa sì bɛdauↄwaɛ.

2 Málɛ wɛ̃na wii lɛma, swã́sɛmazi,

málɛ ma ↄ sɛ n kúkĩi oi.

3 Ńsu ma gálɛ ń gbɛ̃́ bɛ̃̀ɛↄ ge vãikɛnaↄ sãnuo.

Aaì yãna o ń gbɛ̃́deeɛ,

ãma an zaa gbɛ̃́ↄu kɛ̀ zài.

4 Kɛnɛ́ ń yãkɛa ń ń vãikɛaowa,

fĩabonɛ́ ń dàawa,

a gbɛ i wí ń musu.*

5 Aali Dii yãkɛa ń aà zĩkɛao yãdao,

a ń fuangba, a ń zɛdↄo.

6 Ma Dii sáaukpà,

asa à swãsɛ̀ ma wɛ̃na wiilɛai.

7 Dii mɛ́ ma gbãa ń ma sɛ̀ngbaoo ũ,

má aà náai vĩ ma sↄ̃u.

Ì dↄmalɛ, ma nↄ̀sɛ ì yáalↄ,

mi aà sáaukpa ń lɛsiao.

8 Dii mɛ́ a gbɛ̃́ↄ gbãa ũ,

a dɛ ulɛkĩi ũ kía pↄ́ a kpàɛ,

ì aà suaba.

9 Ǹ n gbɛ̃́ↄ suaba, ní báaadańgu.

Ǹ ń dã́dã, níↄ ń kũa gↄↄpii.

29

Dii yã'oa zàa'ĩana guu

Davidi lɛ.

1 Malaikaↄ, à Dii tↄbↄ,

à gawi ń gbãao dↄ̃ Diiɛ.

2 À Dii tↄbↄ,

à kúlɛ Diiɛ ń lousisi'ulaↄ daa.

3 Dii lↄↄ kú lousisia kpɛ,

Dii gawide ì to lou pũna,

Dii ku lousisia musu.

4 Dii lↄↄ gbãa dↄ,

Dii lↄↄ gawi vĩ.

5 Dii lↄↄ ì sɛdɛ líↄ paa,

Dii ì Libã bùsu sɛdɛ líↄ paa.

6 Ì to Libã gbɛ̀sĩsĩↄ vĩvĩ lán zunɛwa,

ì to Ɛɛmↄ gbɛ vĩvĩ lán gáaenawa.

7 Dii lↄↄ ì bↄ ń loupilɛaↄ.

8 Dii lↄↄ ì gbáa dee,

Dii ì Kadɛsi guwaiwai dee.

9 Dii lↄↄ ì líↄ zĩa,

ì líkpɛ puakũ,

gbɛ̃́ pↄ́ kú aà uaↄ i oɛ̀, Gawideɛ.

10 Dii ku í pↄ́ daa dṹniaa musu,

Dii ìↄ zↄ̃lɛa Kía ũ gↄↄpii.

11 Dii ì a gbɛ̃́ↄ gba gbãa,

Dii ì báaadańgu aaↄ aafia.

30

Dii sáaukpaa

1 Lɛ pↄ́ Davidi dà Lua kpɛ́ sakɛ̃pↄ ũ.

2 Má n kã́fĩ Dii, asa n ma sɛ lɛsĩ,

ni to ma ibɛɛↄ tidↄ̀malao.

3 Dii ma Lua, ma wiilɛ̀ma,

ↄ̃ n ma gbãgbã.

4 Dii, n ma si miawa,

ni to ma si bɛdauo.

5 Dii náaikɛnaↄ, à aà táasilɛ,

à aà tↄbↄ, asa a kua adoaɛ.

6 Asa aa pↄfɛ̃a lí la ń lao leo,

aà ɛ̀fãai mɛ́ ìↄ ku e gbɛ̃́ wɛ̃ni lɛ́u.

Ɔ́ↄlↄa ìↄ ku gwã́,

ↄ̃ gu ì dↄ ń pↄnao.

7 Kɛ́ má kú nama guu, ma mɛ̀:

Má kpagua bauo.

8 Dii, kɛ́ n ɛ̀fãaikɛ̀mɛɛ,

n ma zɛ gíũgiũ lán gbɛsiwa.

Kɛ́ n mikpɛdↄ̀mɛɛ,

ma gↄ̃ bíli guu.

9 Ḿmɛ ma lɛzùnzi Dii,

ma kulɛkɛ̀ ma diiɛ ma mɛ̀:

10 Bↄ́ ài ma gaa ge ma sia bɛdau vĩi?

Ma papa a n tↄbↄe?

A n náai kpàwakɛe?

11 Ma yãma Dii, wɛ̃nadↄ̃mɛɛ.

Dii, ǹyↄ̃ dɛ ma Dↄnlɛde ũ.

12 N ma ↄ́ↄlↄa lìlɛ ↄ̃wãa ũ,

n ma zwã̀nkasaↄ wòloa,

n pↄna dàmɛɛ pↄkasa ũ.

13 Máↄ nílɛo, máↄ n táasilɛɛ,

Dii ma Lua, máↄ n sáaukpa láasaiɛ.

31

Zĩakpaa Diiwa

1 Davidi lɛ.

2 Dii, ḿmɛ ma nanzi,

ńsuli tó wí ma kũo.

Lá ni yãkɛ a zɛ́wa, ma misi.

3 Swãdↄmazi, ní ma bↄ kpakpa.

Gↄ̃mɛɛ ma misigbɛ ũ,

zɛgikĩi pↄ́ a ma suaba ũ.

4 Ma gbɛsi ń ma ulɛkĩion n ũ,

dↄaamɛɛ, ní gɛmanↄ n tↄ́ yã́i.

5 Ńsu to mà zu ba pↄ́ wa kpàmɛɛuo,

asa ma Mìsinan n ũ.

6 Ma a wɛ̃ni nànɛ n ↄzĩ,*

ma bↄ, Dii Lua Sĩande.

7 Má za tã́a gbàgbanaↄgu,

Dii má aà náai vĩ.

8 Má yáalↄ má pↄnakɛ ń n gbɛ̃kɛo,

asa n ma gwa ma taasikɛa guu,

ń dↄ̃̀manↄ ma yooyea guu.

9 Ni ma na ma ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩo,

n ma gba dɛ̀ɛpookĩi.

10 Ma wɛ̃nagwa Dii, asa má yooyeaɛ,

pↄsia tò ma wɛ́ gↄ̃̀ sùii,

ma pↄ yà, ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà.

11 Pↄsia lɛ́ ma wɛ̃ni mↄsↄ,

aaukɛa lɛ́ ma wɛ̃ lao,

làasoo tò má yɛ̃̀ɛɛ vĩ lↄo,

ma wáↄ kɛ̀ múumuunnↄ.

12 Ma gbɛ̃́deeↄ ì sakamagu ma ibɛɛↄ yã́i,

ma yã́ ì ma gbɛ̃́ↄ vĩakũ maamaaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ kpaaũmanↄ gãaɛↄ ì pãalɛmɛɛ.

13 Ma yã́ i dↄ gbɛ̃egu lↄo

ma gↄ̃ lán gɛwa,

ma gↄ̃nɛ́ lán oogboowa.

14 Miↄ ma gbɛ̃́ dasiↄ lɛ́ ma pe,

vĩa pↄ́ↄ liaamazi.

Aaì kãaa aa lɛkpaaĩmazi,

aaì lɛdoũkɛ ma wɛ̃nibↄa yã́i.

15 Mapi sↄ̃, ḿmɛ má n náai vĩ, Dii,

mi mɛ ma Luan n ũ.

16 Ma wɛ̃ni ìↄ ku n ↄzĩ gↄↄpiiɛ,

ma si ma ibɛɛ pↄ́ lɛ́ ma wɛↄwa.

17 Mapi n zↄ̀blenawa wɛgwa,

ma suaba n gbɛ̃kɛ yã́i.

18 Dii, ńsu to wí ma kũo,

asa ma lɛzùnzi.

To wí vãikɛnaↄ kṹ,

to an lɛ́ àↄ kpaaũa tɛ̃́ɛnau,

19 to an lɛ́na ɛɛtonaↄ naalɛ.

Aaì dↄ́ɛ ń gbɛ̃maaↄ,

aaì sakańgu ń ĩ́andãao.

20 Àizɛɛ pↄ́ ń kã̀aa n vĩakɛnaↄnɛ zↄ̃ↄ,

ni ɛ̀fãaikɛ gbɛ̃́ pↄ́ nanziↄnɛ gbɛ̃́pii wáa.

21 Tó gbɛ̃́ↄ lɛkpàaĩńzi,

ni ↄkuńla,

tó wàlɛ lɛkpaakɛńnↄ,

ni ń ulɛ n guu.

22 Ma Dii sáaukpà,

asa a yemazi zↄ̃ↄ

wɛ̃́lɛ pↄ́ wà koezↄ̃̀i guu.

23 Gili gɛ̃̀magu we,

ↄ̃ ma mɛ̀: N ma vũaaɛ.

Kɛ́ ma suabalɛ zùnzi,

n ma wɛ̃na wiilɛa mà.

24 Dii yãmanaↄ, àↄ yeaàzi.

Dii ì a náaikɛnaↄ dↄ̃́a,

ì fĩabo zĩakãfĩnaↄnɛ a lɛ́ gbɛu.

25 Á gbɛ̃́ pↄ́ á wɛ́ dↄ Diiziↄ,

àↄ gbãa à á sↄ̃dilɛ.

32

Duuna'oa Luaɛ

Davidi lɛ.

1 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Dii aà tàae wòlowà

à aà duuna kɛ̃̀wà ũ.

2 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Dii lí aà tàae yãda lↄo

mɛ́ mↄafili kú aà nↄ̀sɛ guuo ũ.*

3 Kɛ́ má nílɛ ń ma duunao, ma ibàba,

ma wii ìↄ dↄ za kↄↄ e oosi.

4 N ↄtↄ̃ↄlɛaa fãanɛ ń gwãasĩnao,

ma yɛ̃̀ɛɛ làa lá guantɛ̃na ĩatɛ̃ ma gbɛ̃wa.

5 Ɔ̃ ma wenɛ ma duunai,

mi a yãvãi ulɛnɛ lↄo.

Ma mɛ̀ má a tàaeↄ onɛ Dii,

ↄ̃ n ma duuna kɛ̃̀a.

6 N náaikɛna wabikɛma a gↄↄwa,

tó yã'ĩa lɛ́ mↄ́, a aà le lↄo.

7 Ma ulɛkĩin n ũ,

ni ma bↄ wɛ́tɛ̃a guu,

ni liamazi ǹ ma suaba.

8 Dii òmɛɛ à mɛ̀: Má yãdanɛ,

mí n da zɛ́ pↄ́ dɛ ǹ sɛwa,

má lɛdama, míↄ wɛ́tɛnzi.

9 Ńsu ǹyↄ̃ ku làasoosai

lán sↄ̃́ ge sↄ̃baonawao.

Tó ni ã̀asĩna kánɛ́ ge kpío,

aali n dↄ̀ↄ sɛo.

10 Yã'ↄ̃ma ì li gbɛ̃vãiↄla,

Dii gbɛ̃kɛ ì li aà náaikɛnaↄla.

11 Gbɛ̃maaↄ, à pↄnakɛ ń Diio,

nↄ̀sɛpuadeↄ, à gulakɛ, í yáalↄ.

33

Lua táasilɛa

1 À gulakɛ Diiɛ gbɛ̃maaↄ,

à kũ̀ nↄ̀sɛpuadeↄ aà táasilɛɛ.

2 À Dii tↄbↄ ń domao,

à lɛsiɛ̀ ń mↄↄnao.

3 À lɛ̀ dafu siɛ̀,

à pↄ́ lɛ́ ń dↄ̃ao ń pↄna wiio.

4 Asa yã́ pↄ́ Dii ò sĩana vĩ,

a náai vĩ a yãkɛa píi guu.

5 A ye yãmaai ń yã́zɛdeo,

Dii gbɛ̃kɛ dṹnia pà.

6 Dii yã'oa mɛ́ musu kɛ̀,

aà lɛ́'ĩana mɛ́ musupↄↄ pɛ̀pɛ.

7 À ikàlɛ gudoũ, à gↄ̃̀ ísia ũ,

à íↄ kã̀aa, à gↄ̃̀ ísi ũ.

8 Dṹnia gbɛ̃́pii, à vĩakɛ Diiɛ,

gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ píi, à misiilɛɛ̀.

9 Asa à yã'ò ↄ̃ dṹnia kɛ̀,

à yãdìlɛ ↄ̃ à gↄ̃̀ kálɛa.

10 Dii ì lɛ́ pↄ́ buiↄ kpàaĩ gboo,

ì kpa bùsudeↄnɛ ń yã́ pↄ́ aalɛ yáo.

11 Yã́ pↄ́ Dii zɛ̀ò ìↄ zɛa gíũgiũ,

yã́ pↄ́ aà pↄ gbà ìↄ ku gↄↄpii.

12 Báaaden bui pↄ́ Dii dɛ ń Lua ũ

à ń sɛ́ a pↄ́ ũↄ ũ.

13 Za musu Dii ì gugwa zĩ́lɛ,

ì gbɛ̃nazĩnaↄ e píi.

14 Za aà kúkĩi ì wɛpã

gbɛ̃́ pↄ́ kú dṹnia guuↄla píi.

15 Aàpi mɛ́ sↄ̃ dↄ̀ baadeɛ,

ì wɛsi ń yãkɛaↄlɛ píi.

16 Kía lí zĩble a zĩgↄ̃ dasikɛ yã́io,

zĩ̀kanae lí bↄ a gↄ̃sakɛ yã́io.

17 Sↄ̃́ náaikɛa à ń bↄ ɛɛ vĩ,

baa ń a gbãakɛo a fↄ̃ gbɛ̃́ suabao.

18 Dii wɛ́ pɛa a vĩakɛnaↄwa,

gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄ aà gbɛ̃kɛziↄ.

19 A ń bↄ ga lɛ́zĩ,

a ń gwa aafia nↄana gↄↄ.

20 Wá wɛ́ ìↄ dↄ Diizi,

ↄ̃mɛ wá Dↄnlɛde ũ, wá sɛ̀ngbao ũ.

21 Asa Dii ↄ̃ wá pↄ ì kɛwà na,

wá aà tↄ́ pↄ́ a kua adoa náai vĩ.

22 Dii, n gbɛ̃kɛ àↄ kúwanↄ

lá wá wɛ́ dↄnziwa.

34

Dii maakɛa

1 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ à azĩa dìlɛ ĩ́ande ũ Abimɛlɛki aɛ, ↄ̃ Abimɛlɛki aà yà, à tà.*

2 Máↄ Dii sáaukpa gↄↄpiiɛ,

míↄ aà táasilɛ lá gu lɛ́ dↄ.

3 Máↄ ĩ́anadã Dii yã́ musu,

taasideↄ i ma, aai pↄnakɛ.

4 À zↄ̃ↄkɛ dↄ̃ Diiɛmanↄ,

wí aà tↄbↄ sãnu.

5 Ma Dii kĩ́i wɛ̀ɛlɛ ↄ̃ a wèa,

à ma bↄ ma sↄ̃̀deedee guu.

6 Gbɛ̃́ pↄ́ aà wɛ́ dↄaàzi a yáalↄ,

aà gɛɛ a gↄ̃ kpa aà wɛ́i bauo.

7 Ma taasidekɛ guu ma lɛzù Diizi,

ↄ̃ à ma yãmà à ma bↄ ma yooyea píi guu.

8 Dii Malaika ìↄ ku a vĩakɛnaↄ saɛ,

ì ń bↄ.

9 À iɛ àↄ dↄ̃ lá Dii maa,†

báaaden gbɛ̃́ pↄ́ nàaàzi ũ.

10 Dii gbɛ̃́ↄ, à vĩakɛɛ̀,

pↄe lí kɛ̃́sã aà vĩakɛnaↄwao.

11 Nↄana ì nↄ̀ↄmusu dɛ, pↄblea ì kɛ̃́sãwà,

ãma pↄmaae lí kɛ̃́sã Dii kĩ́i wɛ̀ɛlɛnaↄwao.

12 Gbɛ̃́ↄ, à mↄ ma yãma,

mí vĩakɛa Diiɛ dadaɛ́.

13 Gbɛ̃́ pↄ́ ye a wɛ̃ni àↄ maa,

mɛ́ a ye a kua àↄ na,

14 aà a lɛ́ fↄ̃́ ń yãvãi oao,

asu to ɛɛ bↄ a lɛ́uo.

15 Aà mikɛ̃ vãiwa, i maakɛ,

aà aafia zɛ́ wɛɛlɛ, iↄ tɛi.

16 Dii ìↄ wɛ́tɛ gbɛ̃maaↄzi,

ì swã́kpa ń wiilɛai.

17 Dii ì mikpɛdↄ vãikɛnaↄnɛ,‡

kɛ́ an yã́ su dↄ gbɛ̃egu lↄo yã́i.

18 Tó wà lɛzù Diizi, ì ma,

ì ń bↄ ń yooyea píi guu.

19 Dii kãi ń gbɛ̃́ pↄ́ an pↄ yàↄ,

ì dↄ gbɛ̃́ pↄ́ an kã́ gàↄlɛ.

20 Taasi ìↄ gbɛ̃maa le mↄ̀ↄmↄↄ,

ãma Dii ì aà bↄ a guu píi.

21 Ì aa wáↄ dↄ̃́aɛ̀ píi,

ìli ɛ́o, baa mɛ̀ndo.§

22 Kìsia a gbɛ̃vãiↄ dɛdɛ,

yã́ a zↄ̃lɛ gbɛ̃maa ibɛɛↄwa.

23 Dii ì a zↄ̀blenaↄ suaba,

yã́ a zↄ̃lɛ gbɛ̃́ pↄ́ nàaàziwao.

35

Gbɛ̃maa wiilɛa Diiwa

Davidi lɛ.

1 Dii, íbɛlɛsɛ ń ma ibɛɛↄ,

zĩka ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ kamanↄↄ.

2 Ǹ n sɛ̀ngbao ń n gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ,

ní fɛlɛ dↄmalɛ.

3 Ǹ n sↄ̃na ń n fɛ̃ndao sɛ dↄ,

gɛ da gbɛ̃́ pↄ́ pɛ̀lɛmaziↄlɛ.

Omɛɛ ma Suabanan n ũ.

4 To gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma wɛↄ kpɛkpa,

wí i ń kṹ.

To gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ vãikpaaĩmanↄↄ fua,

mí ń kpɛ e.

5 Aaↄ dɛ lán ése ṹa pↄ́ ĩ́ana sɛ̀lɛwa,

Dii Malaika i pɛ́lɛńzi.

6 An zɛ́ àↄ gusia vĩ ń zãanao,

Dii Malaika i ↄzↄ̃ńzi.

7 Asa aa ɛyↄ̃̀mɛɛ pãɛ,

mi yãe kɛnɛ́o, ↄ̃ aa ba kpàmɛɛ.

8 To músi ń le, i kɛnɛ́ zãma ũ.

To ba pↄ́ aa kpàmɛɛ ń kṹ,

aai lɛ́lɛ ɛ pↄ́ aa yↄ̃̀pi guu.

9 Ma pↄ i gbasa kɛ Diiwa na,

mí pↄnakɛ kɛ́ à ma suabà yã́i.

10 Má o ń nↄ̀sɛmɛndoo,

Dii, démɛ kànwai?

Ni taasideↄ si gbãamↄnɛdeↄwa,

ni wɛ̃nadeↄ bↄ ń wɛtãnaↄ ↄzĩ.

11 Seelade ɛgɛnaↄ ì fɛlɛmanↄ,

aaì yã́ pↄ́ má a yã́ dↄ̃o lalaa.

12 Aaì maa fĩabomɛɛ ń vãio,

ↄ̃ ma gↄ̃ gbɛ̃ando ũ.

13 Tó aalɛ gyãkɛ yãa sↄ̃,

mi zwã̀nkasa daɛ,

mi azĩa kɛ̃́sã ń lɛyeao,

mi wabikɛnɛ́ láasai,

14 lá aa dɛ ma gbɛ̃na ge ma gbɛ̃́ ũwa.

Miↄ bɛ mipɛlɛa ń oosisio,

lá ma da málɛ wɛ̃nakɛɛ̀wa.

15 Ãma kɛ́ ma gɛ̃mbↄlɛ,

aa kã̀aamazi ń pↄnao,

aa ma zãmakɛ̀ aa ã̀naa,

aa ĩadàa láasai.

16 Aa ma àlafiikɛ̀ pãsĩpãsĩ,

aa lɛ́sakã̀mazi.

17 Dii, ńyↄ̃ↄ ma gwa màa e bↄɛ ni?

Nↄ̀ↄmusupiↄ lɛ́ ma taitai,

ma símá màↄ ku.

18 Má n tↄbↄ balu guu,

má n táasilɛ dasi guu.

19 Ńsu to ma ibɛɛↄ tidↄmalao,

ńsu to gbɛ̃́ pↄ́ zamagu pãↄ* ma gwa ń wɛdooo.

20 Yãna lí bↄ ń lɛ́uo,

aaì yãdↄ yãkelesaideↄwa.

21 Aaì lɛ́ ɛlɛa aa mɛ:

Ɛ̃hɛ̃, ɛ̃hɛ̃, wá wɛ́ mɛ́ è.

22 Dii, n wɛsìɛ, ńsu ǹyↄ̃ nílɛao,

ma Dii, ńsu ǹyↄ̃ zã̀manↄo.

23 Ma Lua, fɛlɛ zɛmanↄ,

ma Dii, tó yã́ bↄmanↄ na.

24 Ni yãkɛ a zɛ́wa Dii, yãnakpaa,

ma Lua, ńsu to aa tidↄmalao.

25 Ńsu to aa o ń sↄ̃u wa ma nɛo,

ńsu to aa o wa ma mↄ bɛ̃̀ɛo.

26 Lá aalɛ pↄnakɛ ma yã'ea musu,

to wí ń kṹ, mí ń kpɛ e.

Lá aalɛ zↄ̃ↄkɛ blea,

widamá, ní ń kpɛbↄ.

27 To gbɛ̃́ pↄ́ ma bↄa maa ì kɛnɛ́ naↄ pↄnakɛ, aai wiidↄi.

To gbɛ̃́ pↄ́ ma bↄa aafia ì káńguↄ o gↄↄpii, Dii mɛ́ zↄ̃ↄ.

28 Mapi sↄ̃ má n náaiyã'ò,

míↄ n táasilɛ gↄↄpii.

36

Gbɛ̃nazĩna vãi, Lua maa

1 Dii zↄ̀blena Davidi lɛ.

2 Gbɛ̃vãi duuna yã́ dↄ ma sↄ̃wa,

aà wɛ́ líↄ Lua wí vĩo,*

3 asa ìↄ e gbɛ̃maan a ũ,

ìli a duuna dↄ̃ à gbasa zauo.

4 Ɛɛ ń mↄafilio ku aà lɛ́u,

à ↄ̃nↄ ń maakɛao tò.

5 Ì yãvãi wàaipa a wúlɛkĩi,

ìli gí yãpãsĩio,

ì azĩa pɛ́lɛ zɛ́ faasai guu.

6 Dii, n gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ kà saanaↄwa,

ń náai vĩ maamaa à zↄ̃̀ Luawa.

7 N maakɛa zↄ̃ↄ lán gbɛ̀sĩsĩↄwa,

n yã́gↄ̃gↄ̃a lɛ́ vĩo lán ísia ɛwa.

Dii, ni gbɛ̃nazĩnaↄ ń nↄ̀bↄↄ bↄ píi.

8 Lua, n gbɛ̃kɛ bɛɛɛ vĩ fá,

gbɛ̃nazĩnaↄ ì sↄlↄ ń kúlukulunau.

9 Aaì n ua blɛ níside ble aa kã́,

ni n swa'i pↄnade kpámá aa mi.

10 Asa ḿmɛ ń wɛ̃ni mi ũ,

kua ń gupuau mɛ́ wá wɛ́ kɛ̃̀.

11 Ǹyↄ̃ gbɛ̃kɛkɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa n dↄ̃ↄnɛ ǹyↄ̃ gɛ́,

gi ǹyↄ̃ nↄ̀sɛpuadeↄ suaba.

12 Ńsu to zĩakãfĩnaↄ ↄ̃zↄ̃ao,

ńsu to vãikɛnaↄ ↄkɛmɛɛ yàayaao.

13 Gwa, mↄafilidepiↄ lɛ̀lɛ,

aa gↄ̃̀ kálɛa sↄlↄlↄ, aa fↄ̃ fɛlɛo.

37

Gbɛ̃maaↄ ń gbɛ̃vãiↄ zia

Davidi lɛ.

1 Ńsu to gbɛ̃vãiↄ yã́ n kũ gbãao,

ńsu vãikɛnaↄ gwea nidɛo,

2 asa aa giigaga gↄ̃̀ↄ lán sɛ̃waɛ,

an maa a láa lán sɛ̃la ísiwa.

3 Dii náaikɛ, níↄ yãmaakɛ.

Zɛ n bùsuu, níↄ inamiu.

4 To n pↄ kɛ Diiwa na,

i n gba pↄ́ pↄ́ n nↄ̀sɛ yei.

5 Zɛ ń Diio,

ǹ aà náaikɛ, i yã́ɛ beeↄ kɛnɛ:

6 A tó yã́ bↄnnↄ na lán gudↄawa,

a to ǹ bↄ maa lán fãanɛwa.

7 Lɛkpaaũ Dii aɛ, ní sↄ̃́aaàzi,

ńsu to saasɛna yã́ n kũ gbãa

gↄↄ pↄ́ aà yã́ lɛ́ bↄlɛiɛo.

8 Pↄkũma tó, mikɛ̃ pↄpaawa.

Ńsu to yã́ lí n kũ gbãao,

ì mↄ́ ń vãikɛaoɛ.

9 Asa gbɛ̃vãiↄ midɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄ Diiziↄ mɛ́ aa gↄ̃ bùsu vĩ.

10 À gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ gbɛ̃vãiↄ aaↄ ku lↄo,

baa tó n ń wɛɛlɛ, ńyↄ̃ ń eo.

11 Zĩabusanaↄ mɛ́ aaↄ bùsu vĩ,*

aaiↄ pↄnakɛò ń aafia zↄ̃ↄo.

12 Gbɛ̃vãi ì vãikpaaĩ ń gbɛ̃maao,

ì lɛ́sakãaàzi.

13 Ãma Dii ìↄ aà yáalↄ,

asa a dↄ̃ aà gↄↄ a pa.

14 Gbɛ̃vãiↄ ì fɛ̃nda wo,

aaì ń kakpa sáa,

kɛ́ aa e taasideↄ ń wɛ̃nadeↄ kwɛò,

aai gbɛ̃́ pↄ́ an yãkɛa maaↄ dɛdɛ.

15 An zĩa fɛ̃nda a ń zↄ̃ ń sↄ̃u,

wa ń sáↄ ɛ́'ɛnɛ́.

16 Yↄↄna pↄ́ gbɛ̃maa vĩ

dɛ gbɛ̃vãi dasiↄ àizɛɛa.

17 Asa gbɛ̃vãiↄ gbãa a midɛ,

ãma Dii ìↄ gbɛ̃maaↄ kũa.

18 Dii tàaesaideↄ yã́ dↄ̃,

an kpaalɛ ìↄ dɛ ń pↄ́ ũ gↄↄpiiɛ.

19 Wí a ń kṹ yãpãsĩgↄↄo,

baa tó nↄana kà, aaↄ kãaɛ.

20 Ãma gaga a gɛ̃ gbɛ̃vãiↄgu,

Dii ibɛɛↄ láa lá sɛ̃̀bↄlↄ ì láawa,

aa gɛ̃lɛ lán súɛlɛwa.

21 Gbɛ̃vãi ì pↄ́ sɛ̃amá,

ìli a fĩaboo,

gbɛ̃maa sↄ̃ ì gbada sↄũsↄũ.

22 Gbɛ̃́ pↄ́ Dii báaadàńguↄ mɛ́ aa gↄ̃ bùsu vĩ,

gbɛ̃́ pↄ́ à lɛkɛ̀nɛ́ↄ sↄ̃ aa midɛ.

23 Dii mɛ́ ì zɛmikũ gbɛ̃́ɛ,

aà pↄ ìↄ na aà kuawa.

24 Baa tó àlɛ lɛlɛ, a lɛ́lɛ sↄlↄlↄo,

kɛ́ Dii aà kũa yã́i.

25 Ɛ̀waason ma ũ yãa, ↄ̃ ma zikũ̀,

mi e Lua gbɛ̃maa vũ̀aa bauo,

mi e aà nɛ́ↄ lɛ́ baakɛo.

26 Ìↄ gbada gↄↄpii ìↄ pↄ́ sɛ̃anɛ́,

aà nɛ́ↄ aaↄ dɛ báaadeↄ ũɛ.

27 Mikɛ̃ yãvãiwa, níↄ yãmaakɛ,

ní e ǹyↄ̃ ku gↄↄpii.

28 Asa Dii ye maakɛai,

a a náaikɛnaↄ vũaao.

Aaↄ ku aafiaɛ gↄↄpii,

gbɛ̃vãiↄ sↄ̃ aa midɛ.

29 Gbɛ̃maaↄ mɛ́ aa gↄ̃ bùsu vĩ,

aaiↄ ku we gↄↄpii.

30 Ɔ̃nↄyã ì bↄ gbɛ̃maa lɛ́u,

aà lɛ́ ì yã́zɛde o.

31 Aà Lua ikoyã dↄ aà sↄ̃wa,

aà gbá lí tii pↄewao.

32 Gbɛ̃vãi ì gbɛ̃maa kpákpa

kɛ́ à e aà dɛ.

33 Dii a gbɛ̃maapi to aà ↄzĩo,

a we yã́kpalɛ aà bleo.

34 Sↄ̃́a Diizi, níↄ aà yã́ kũa,

i n kã́fĩ, ní gↄ̃ bùsu vĩ,

ní gbɛ̃vãiↄ midɛa e.

35 Ma gbɛ̃vãi gbãadee è yãa,

àlɛ ↄta lán lí pↄ́ gu kɛ̀ɛ̀ nawa.

36 Kɛ́ tá ma kpa we, a ku we lↄo,

ma aà wɛ̀ɛlɛ, mi aà eo.

37 Tàaesaide yã́ gwa,

wɛ́tɛ gbɛ̃maa yã́i,

asa nↄ̀sɛniɛde buiↄ gↄ̃ bui ũ.

38 Ãma duunkɛnaↄ bãdɛ sãnusãnu,

gbɛ̃vãiↄ bui a midɛ.

39 Dii mɛ́ a gbɛ̃maaↄ suaba,

aↄ dɛnɛ́ ulɛkĩi ũ taasikɛgↄↄ.

40 Dii a dↄńlɛ, i ń bↄ,

a ń sí gbɛ̃vãiↄwa, i ń suaba

kɛ́ aa nàaàzi yã́i.

38

Taaside wabikɛa

1 Davidi lɛ.

2 Dii, ńsu ma toto ń pↄfɛ̃oo,

ńsu ma lele ń pↄkũmaoo.

3 N ka ma kũ maa,

n ↄtↄ̃̀ↄlɛa.

4 Ma mɛ dáamavĩo n kpɛ̃nɛ yã́i,

ma wá aafiao ma duuna yã́i.

5 Ma tàaeↄ dàmala,

aa tↄ̃̀a lán aso gbiawa.

6 Ma bↄↄ lì fↄ̃na ũ,

aa yaikɛ̀ ma sↄũkɛ yã́i.

7 Má kooa ma gↄ̃ dↄ̀lↄlↄ,

miↄ bɛ oosisiaɛ gↄↄpii.

8 Ma wó lɛ́ wí sĩana,

ma mɛ dáamavĩo.

9 Má yɛ̃̀ɛɛ vĩo, ma mɛ kɛ̀ múɛmuɛ,

málɛ wiilɛ ma sↄ̃̀ pusubↄa yã́i.

10 Dii, ń pↄ́ pↄ́ má yei dↄ̃ píi,

ni ma wea fɛ̀ɛɛ ma sã́asã.

11 Ma sↄ̃ lɛ́ vĩ gbò gbò, ma gbãa yã̀a,

ma wɛ́ lɛ́ tɛkɛ lↄo.

12 Ma gbɛ̃naↄ ń ma gbɛ̃́ↄ ì ɛ̃mɛɛɛ,

ma daɛↄ ì zɛmɛɛ zã̀zã ma bↄ yã́i.

13 Gbɛ̃́ pↄ́ ye ma kaikɛↄ ì ma pá,

ma wɛnaↄ ì vãikpaaĩmanↄ,

aaìↄ mↄafiliyã gwa ń kↄ̃o gↄↄpii.

14 Ma gↄ̃ lán swãdowa,

mili yãmao,

ma gↄ̃ lán lɛ́nanaalɛadewa,

mili lɛwɛ̃aao.

15 Má dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ lí yãmaowa,

mili yã́zãsimáo.

16 Dii, ḿmɛ ma wɛ́ dↄnzi,

ńyↄ̃ ma yãma, Dii ma Lua.

17 Ma mɛ̀ ńsu to aa tidↄmalao,

ńsu to aa ĩ́anadã ma tiia guwa yã́io.

18 Ma ka lɛ́lɛa,

miↄ ku yã'ↄ̃mauɛ gↄↄpii.

19 Má a yãvãiↄ siunɛ sa,

asa ma duuna yã́i ma pↄ yaa.

20 Ma ibɛɛↄ gbãa mɛ́ aa aafia,

gbɛ̃́ pↄ́ zamagu pãↄ dasi.

21 Aaì maa fĩabomɛɛ ń vãio,

maa má tɛ́i, ↄ̃ aa íbɛlɛsɛ̀manↄ.

22 Dii, ńsu ma vũaao,

ma Lua, ńsu ǹyↄ̃ kumanↄ zã̀o.

23 Mↄ dↄmalɛ kpakpa,

ma Dii, ma Suabana.

39

Taaside wiilɛa Luawa

1 Davidi lɛ.

2 Ma mɛ̀ máↄ azĩa kũa dↄ̃ɛ,

má tó ma lɛ́ ma da duunauo.

Tó gbɛ̃vãiↄ kumanↄ, má a lɛ́ fↄ̃́.

3 Ma lɛ́ kpaaũa, má kú kílikili,

mi yãe oo, baa yãmaa,

ↄ̃ ma yã'ↄ̃ma ɛ̀a kã̀fĩ.

4 Ma sↄ̃ pusu bↄ̀ ma guu,

kɛ́ ma làasookɛ̀, ma nↄ̀sɛ tɛ́ bↄ̀,

ↄ̃ ma yã'ò ma mɛ̀:

5 Dii, to mà a kua lɛ́ dↄ̃,

ń ma gↄↄ dasilɛo.

To mà dↄ̃ lá ma wɛ̃ni ì gɛ̃zɛa àa.

6 N ma wɛ̃ni lɛ́ yↄ̃̀ n ↄtão,

ma kua dɛ wɛ́ ń níola n kĩ́io.

Gbɛ̃́pii ì gɛ̃zɛa lán ĩ́anawaɛ,

7 gbɛ̃nazĩna bɛa ìↄ dɛ lán uenawaɛ.

Ì kɛ bã̀abãa ì àizɛɛ kãaa,

ãma a dↄ̃ dé a gↄ̃ɛ̀o.

8 Lá màaɛ, bↄ́ má wɛ́ aↄ dↄi lↄi?

Ḿmɛ ma wɛ́ dↄnzi, Dii.

9 Ma tàaeↄ kɛ̃a,

ńsu to mìsaideↄ ma àlafiikɛo.

10 Ma lɛ́ kpaaũa, mi a lɛ́ wɛ̃aao,

asa ḿmɛ n yã́pi kɛ̀.

11 Ńsu ma gbɛ̃ lↄo,

n ↄgbala lɛ́ ma kãsãnkɛ.

12 Ni gbɛ̃́ toto,

ni aà wɛtã aà duuna yã́i,

ni aà àizɛɛ sóso lán blɛ́wa.

Gbɛ̃́pii ì gɛ̃zɛa lán ĩ́anawaɛ.

13 Ma wabikɛa si Dii,

swã́kpa ma wiilɛai.

Ńsu swã́kaka ma ↄ́ↄlↄaɛo,

asa n nibↄn ma ũ,

má dɛ bↄ̀mↄ ũ lán ma deziↄwaɛ.

14 Wɛwoa kɛ́ mà e màↄ weea,

e màↄ kɛsai.

40

Dii sáaukpaa

1 Davidi lɛ.

2 Ma wɛdↄ̀ Diizi maamaa,

ↄ̃ à ma wɛgwà à ma wiilɛa mà.

3 À ma bↄ gbã́o kↄ̃fĩde guu,

à ma si dɛɛwa.

À ma gbá pɛ̀lɛ gbɛsi musu,

à ma zɛ we gíũgiũ.

4 À lɛ̀ dafu dà ma lɛ́u,

wá Lua táasilɛa pↄ́ ũ.

Gbɛ̃́ↄ e dasi, vĩa i ń kṹ,

aai Dii náaikɛ.

5 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Dii náai vĩ

mɛ́ ìli zɛ ń waladeↄ ń tã́agbagbanaↄo ũ.

6 Dii ma Lua, n yãbↄnsaɛkɛaↄ dasi,

wa fↄ̃ yã́ pↄ́ ńlɛ yáwanↄↄ dↄdↄo.

Tó má dàu lɛ́ siunɛ́,

a lɛ́ vĩo, má fↄ̃ o píio.

7 Ń ye sa'obↄ ge gbaio,

ↄ̃ ń tò ma swã́ mà.

Ni sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ

ge duun awakpabↄ gbɛao.

8 Ɔ̃ ma mɛ̀: Má kɛ́!

Lá a ku lá guu ma yã́ musuwa.

9 Má ye n pↄeã kɛaiɛ, ma Lua,

n ikoyã ku ma sↄ̃ guu.*

10 Má yã́zɛde baokpa balu guu,

má a lɛ́ kpaaũo lá ń dↄ̃wà Dii.

11 Lá ni yãnakpámá, má nílɛo,

má n náai ń n gbɛ̃suabaao yã'o.

Má gí n gbɛ̃kɛ ń n sĩandekɛo oi balu guuo.

12 Dii, ńsu gí ma wɛ̃nagwaio,

to n gbɛ̃kɛ ń n sĩandekɛo ma dↄ̃́a.

13 Asa vãi pↄ́ liaamazi lɛ́ vĩo,

ma tàaeↄ dàmala, má fↄ̃ gu'eo,

a dasi dɛ ma mikãa, sↄ̃ kɛ̃̀magu.

14 Dii, suɛ, ma misi,

Dii, kɛ kpakpa, mↄ dↄmalɛ.

15 To wí ma wɛnaↄ kṹ,

aa ń mi pɛlɛ.

To gbɛ̃́ pↄ́ ye mà yã'eↄ kpɛkpa,

an gɛɛ gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì omɛɛ, tàalɛ, tàalɛↄ,

to wí gↄ̃ ń ú ũ.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ n kĩ́i wɛɛlɛↄ,

to an pↄ kɛma na aa yáalↄ.

Gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄi ǹ ń suabaↄ,

aaↄ o láasai Dii zↄ̃ↄ.

18 Taaside wɛ̃naden ma ũ,

làasookɛ ma yã́wa, Dii.

Ḿmɛ ń ma Dↄnlɛde ũ,

ma Mìsina ũ.

Ma Lua, ńsu gɛ̃gɛ̃o.

41

Gyãe wabikɛa

1 Davidi lɛ.

2 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ ì yɛ̃̀ɛɛsaide yãda ũ,

Dii ì aà bↄ taasikɛgↄↄ.

3 Dii a aà dↄ̃́a, a aà gba wɛ̃ni,

a báaadaaàgu aà bùsuu,

a aà kpa aà ibɛɛↄwa aa ń pↄeã daɛ̀o.

4 Dii a zɛaànↄ aà gyãkɛa guu,

a to aà gyãpi ble.

5 Ma mɛ̀: Dii, ma duunakɛ̀nɛ,

ma wɛ̃nagwa, ní ma gbã́gbã.

6 Ma ibɛɛↄ lɛ́ ga kpaaĩmanↄ aa mɛ̀:

A ga bↄɛ ni? Bↄɛ aà tↄ́ a midɛi?

7 Tó aa mↄ̀ ma gwai,

yãyaaa aaì bↄlɛmɛɛ,

aaì bao vãi wɛɛlɛ ma yã́ musu,

ↄ̃ aaì fɛlɛ gɛ fãaa bàasi.

8 Ma zangudeↄ ì vãikpaaĩmanↄ,

aaì àsi bɛ̃̀ɛ dↄa aaì mɛ:

9 Gagyã mɛ́ aà lè,

a fɛlɛ a wúlɛkĩi beeu lↄo.

10 Baa ma kpàasia pↄ́ má aà náai vĩ

wi pↄble sãnu bↄ̀ ma kpɛ.*

11 Mpi sↄ̃ Dii, ma wɛ̃nagwa,

ma gbã́gbã, mí fĩabonɛ́.

12 Tó ma ibɛɛↄ i kúkua dↄao,

máↄ dↄ̃ sa kɛ́ ma yã́ kàngu.

13 Ń ma kũa ma nↄ̀sɛmaa yã́i,

n aɛ ìↄ dↄa gↄↄpii.

14 Báaade Dii, Isailiↄ Lua

za asĩnizĩ e gↄↄpii!

Ãmi! Ãmi!

LÁ PLAADE

Soũↄ 42-72

42

Zĩ̀zↄ ↄ́ↄlↄa

1 Kole buiↄ lɛ.

2 Lá tue ì swa saɛ nidɛ,

màa n ni ku ma sↄ̃u, Lua.

3 Lua ni lɛ́ ma dɛ, Lua bɛ̃́ɛpi.

Bↄɛ má e gɛ wɛsiaàlɛi?

4 Wɛ́'i mɛ́ gↄ̃̀ ma pↄblea ũ fãanɛ ń gwãasĩnao.

Wìↄ omɛɛ gↄↄpii:

N Lua ku máɛ la?

5 Yã́ɛ beeↄ dↄ̀magu,

ↄ̃ málɛ ma nↄ̀sɛ yã́ↄ bↄlɛ.

Miↄ gɛ́ yãa bíla guu e Lua ua,

gbɛ̃́ↄ ì dↄdↄkↄ̃wa ma kpɛ ń gulao,

dikpɛkɛnaↄ ì nↄnↄaa ń táasilɛao.

6 Bↄ́yãi ma sↄ̃ ↄ̃̀ↄkpài?

Bↄ́yãi ma nↄ̀sɛ yài?

Sema màↄ wɛdↄ Luazi,

asa má ɛa màↄ aà táasilɛ,

ma Suabana, ma Lua.

7 Ma sↄ̃ ↄ̃̀ↄkpà ↄ̃ n yã́ dↄ̀magu

za Mizaa gbɛpↄlɛu Yuudɛ̃ mii,

za Ɛɛmↄ gbɛ̀sĩsĩↄ sↄ̀ↄu.

8 Ni to isukaa kↄ̃fĩ àↄ dↄ,

ísiↄ lɛ́ lɛzukↄ̃i,

ń tò í lɛ́ damala,

a sↄ̃́ lɛ́ tamanↄ.

9 Dii ì gbɛ̃kɛkɛmɛɛ fãanɛ,

aà lɛ ìↄ dↄ ma lɛ́u gwãasĩna

wabikɛa Lua pↄ́ ma wɛ̃ni ũwa.

10 Mi o Lua ma gbɛsiɛ:

Bↄ́yãi ma yã́ sã̀ngui?

Bↄ́yãi ń tò miↄ bɛ oosisia

wɛ́tɛ̃a pↄ́ ma ibɛɛ lɛ́ mↄmɛɛ yã́ii?

11 Ma ĩadamadeↄ ì ma sↄ̃́sↄ̃,

ma wá ìↄ wí,

aaìↄ omɛɛ gↄↄpii:

N Lua ku máɛ la?

12 Bↄ́yãi ma sↄ̃ ↄ̃̀ↄkpài?

Bↄ́yãi ma nↄ̀sɛ yài?

Sema màↄ wɛdↄ Luazi,

asa má ɛa màↄ aà táasilɛ,

ma Suabana, ma Lua.

43

1 Ma yãnakpaa Lua,

zɛmanↄ bui gbɛ̃kɛsaide yã́ musu,

ma bↄ gbɛ̃vãi koleapiↄ ↄzĩ.

2 Lua, ḿmɛ ń ma ulɛkĩi ũ,

bↄ́yãi n gimazii?

Bↄ́yãi ń tò miↄ bɛ oosisia

wɛ́tɛ̃a pↄ́ ma ibɛɛ lɛ́ mↄmɛɛ yã́ii?

3 Ǹ n gupua ń n sĩanao zĩa,

i dↄaamɛɛ e n gbɛ̀sĩsĩ musu,

i gɛmanↄ e n kúkĩi we.

4 Mí gɛ́ n gbagbakĩi Lua,

ma pↄ i kɛma na, Lua ma pↄna,

mí n tↄbↄ ń mↄↄnao, Lua ma Lua.

5 Bↄ́yãi ma sↄ̃ ↄ̃̀ↄkpài?

Bↄ́yãi ma nↄ̀sɛ yài?

Máↄ wɛdↄ Luazi,

asa má ɛa màↄ aà táasilɛ,

ma Suabana, ma Lua.

44

Isailiↄ wɛ̃nakɛa

1 Kole buiↄ lɛ.

2 Lua, yã́ pↄ́ ń kɛ̀ wá deziↄ gↄↄ,

aa òwɛ̃ɛ wá swã́ mà.

3 N ↄpɛ̀ buipãleↄwa n ĩadàmá,

n wá deziↄ kàlɛ ń gbɛu aa ↄtàu.

4 An fɛ̃nda mɛ́ ń ká bùsupiwao,

an gã̀sa gbãa ↄ̃ aa zĩblèòo.

N zĩa gã̀sa gbãa mɛ́ kɛ̀,

n kuańnↄ gupùnɛ́, kɛ́ ń yeńzi yã́i.

5 Ḿmɛ ń ma kía ũ ma Lua,

ni to Yakↄbu buiↄ zĩble.

6 Ń n báaao wi ↄpɛ wá ibɛɛↄwa,

ń n tↄ́o wi ↄ̃zↄ̃ wá wɛ̀lɛpiↄwa.

7 I kɛ ma sá málɛ a náaikɛo,

i kɛ ma fɛ̃nda mɛ́ ì ma bↄo.

8 Asa ḿmɛ ni wá sí wá ibɛɛↄwa,

ni wida wá zangudeↄwa.

9 Lua, wiↄ n táasilɛ gↄↄpii,

wiↄ n tↄbↄ láasai.

10 Ń beeo n ↄpɛ̀wá ń tò wí wá kṹ,

nili bↄ ń wá zĩgↄ̃ↄ lↄo.

11 Ń tò wa pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀ wá ibɛɛↄnɛ,

ń tò wá zangudepiↄ wá pↄ́ↄ nàaa.

12 N ń gbá zɛ́ aa wá dɛdɛ lán sãↄwa,

n wá fãaa buipãleↄ guu.

13 N n gbɛ̃́ↄ yìa àa'aa,

ni ài'e ń yíaa yã́ musuo.

14 Ń tò wá saɛdeↄ wá sↄ̃sↄ̃,

gbɛ̃́ pↄ́ liaawáziↄ wá láanikɛ̀.

15 Ń tò wa gↄ̃ yãa ũ buipãleↄnɛ,

gbɛ̃́ↄ ìↄ midɛwɛ̃ɛ.

16 Miↄ kú ń wío gↄↄpiiɛ,

ma gɛɛ gↄ̃̀ kpa ma wɛ́i,

17 ma láanikɛnaↄ ń ma sↄ̃̀sↄ̃naↄ yã́i

ń ma ibɛɛ pↄ́ aa ye tↄsiaↄ yã́o.

18 Bee wá lé píi,

baa kɛ́ n yã́ i sã́wáguo,

mɛ́ wi ń bàakuawanↄ yã́ gbooo.

19 Wá nↄ̀sɛ i liaamao,

wi kɛ̃ n zɛ́wao.

20 N wá wiwi n wá ká gu gbɛ̃gbondeu,

n gusia zↄ̃ↄ kũ̀aawá.

21 Tó wá Lua tↄ́ sã̀wágu,

ge tó wa wɛdↄ̀ dii zĩ̀lozi yãaɛ,

22 Lua a gí eie?

Asa ↄ̃mɛ wá nↄ̀sɛ yã́ dↄ̃ píi.

23 N yã́i wá kú ga lɛ́zĩ gↄↄpii,

wì wá dilɛ lán sã pↄ́ wa ń kòlokpaↄwa.*

24 Vu, Dii! Àkɛa ńlɛ i'oi?

Fɛlɛ! Ńsu wá vũaa gↄↄpiio.

25 Àkɛa n mikpɛlìwɛ̃ɛi?

Wá wɛ̃nakɛa ń wá wɛtãao sã̀ngu yã̀?

26 Wa gↄ̃ ye bùsutiu,

wa gↄ̃ wúlɛa tↄↄlɛ.

27 Fɛlɛ dↄwálɛ!

Mↄ ǹ wá misi n gbɛ̃kɛ yã́i.

45

Kía nↄsɛlɛ

1 Gbɛ̃́ yenzide lɛ pↄ́ Kole buiↄ dà.

2 Yãna lɛ́ pipi ma sↄ̃ guu,

ↄ̃ málɛ lɛɛ bee da ń kío.

Ma lɛ́ na lán ladↄ̃n maa lákɛ̃bↄwa.

3 N kɛfɛnkɛ dɛ gbɛ̃́piia,

n lɛgbɛ'i ìↄ na,

báaa pↄ́ Lua dàngu láaa vĩo.

4 Zĩgↄ̃ pãsĩ, ǹ ń fɛ̃nda sɛ ǹ loo

n kíakɛgawi seela ũ.

5 Di sↄ̃́ kpɛ gɛ zĩble n gawi guu

sĩana ń yã́zɛdeo yã́i.

Yã́ pↄ́ ì dimá kɛ ń n ↄplaa gbãao.

6 Kí, n kaↄ lɛ́ sↄ̃́nɛ,

a gɛ̃ n ibɛɛↄ sↄ̃ kṹ,

buiↄ kwɛ n gbázĩ.

7 Lua, ńyↄ̃ↄ zↄ̃lɛa báawa gↄↄpiiɛ,

niↄ n kíakɛ lípana kũa yã́zɛde ũ.

8 Ń ye yã́zɛdei, ń za vãigu.

A yã́i tò Lua, n Lua, n kpa kpalau,

à pↄna pìsima dɛ n gbɛ̃́ↄla.*

9 Lí'ↄ gĩnana pìsi ń pↄkasaↄwa,

mↄↄna'ↄ a n pↄ kɛ na

n kpɛ́ pↄ́ wa kɛ̀kɛ ń wesa swaao guu.

10 Kí nɛnↄɛↄ ku n nↄ yenzideↄ guu,

n nↄ dafu kú n ↄplaai,

a Ofii bùsu vua zãblebↄↄ daa.

11 Nɛnↄɛna, swã́kpa ǹ ma!

N mae bɛ ń n gbɛ̃́ↄ yã́ su dↄaanɛo.

12 N kɛfɛnkɛ lɛ́ kí mɛ lua,

misiilɛɛ̀, asa n diin aà ũ.

13 Tiideↄ mↄ gbadanɛ,

ↄdeↄ n aɛ wɛɛlɛ.

14 Kí nɛnↄɛpi zↄ̃lɛ kpɛa ń gawio,

wà vua ba kɛ̃̀ aà pↄkasaↄwa.

15 Wàlɛ mↄaànↄ kípiɛ

ń aà pↄkasa wɛ̃̀sãdeↄ daa.

Nɛ́ wɛ̃́ndiapi mↄtɛnziↄ tɛaàzi,

aalɛ mↄaànↄ aà kĩ́i.

16 Wàlɛ gɛ̃ńnↄ kibɛ,

wàlɛ pↄnakɛ ń gulakɛao.

17 N nɛgↄ̃ɛↄ gↄ̃ n maeↄ gɛ̃ɛ ũ,

ńyↄ̃ ń dilɛdilɛ kíaↄ ũ dṹnia guu píi.

18 Má tó n tↄ́ àↄ dↄ gbɛ̃́ↄgu láasai,

bui píi iↄ n sáaukpa gↄↄpii.

46

Lua kúwanↄ

1 Kole buiↄ lɛ.

2 Lua mɛ́ wá ulɛkĩi ń wá gbãao ũ,

ìↄ dↄwálɛ gↄↄpii wá yooyeau.

3 A yã́i tò sↄ̃ lí kɛ̃́wáguo,

baa tó dṹnia yà,

mɛ́ gbɛ̀sĩsĩↄ kwɛ̀ ísiau,

4 baa tó ípi sùka a fùlabↄ̀,

mɛ́ gbɛ̀sĩsĩↄ dèe ń kↄ̃fĩo.

5 Swa ku a í ì mↄ́ ń pↄnao Lua wɛ̃́lɛu,

Musude kúkĩi pↄ́ a kua adoapi.

6 Lua ku wɛ̃́lɛpiu, a gↄ̃ bɛzia ũo,

Lua a dↄaàlɛ gudↄlɛia.

7 Bui píi lɛ́ wiilɛ,

kpalaↄ lɛ́ bãdɛ.

Lua pũ̀na ↄ̃ dṹnia yↄ̀.

8 Dii Zĩgↄ̃de kúwanↄ,

Yakↄbu buiↄ Lua mɛ́ wá ulɛkĩi ũ.

9 À mↄ Dii yãkɛaↄ gwa,

lá à yãyìa dṹniawa.

10 Ɔ̃mɛ ì zĩ midɛ e dṹnia lɛ́u,

ì sáↄ ɛ́'ɛ ì sↄ̃naↄ suumpa,

ì tɛsↄ̃ sɛ̀ngbaoↄwa.

11 À zɛ tɛɛɛ, íↄ dↄ̃ mámɛmaa Lua.

Bui píi a ma kã́fĩ,

wa ma tↄbↄ dṹnia guu píi.

12 Dii Zĩgↄ̃de kúwanↄ,

Yakↄbu buiↄ Lua mɛ́ wá ulɛkĩi ũ.

47

Lua mɛ́ dṹnia gbɛ̃́pii kía ũ

1 Kole buiↄ lɛ.

2 Bui píi, à ↄtaalɛ,

à kúkuakɛ Luaɛ ń gulao.

3 Asa Dii Musude kà wàↄ aà vĩa vĩ,

dṹnia gbɛ̃́pii Kía zↄ̃ↄn aà ũ.

4 A tò wa zĩblè buiↄwa,

a tò wa ↄ̃zↄ̃̀ gbɛ̃́piↄwa.

5 À kpaalɛsɛ̀wɛ̃ɛ,

wápiↄ aà yenzide Yakↄbu buiↄ ĩ́andãbↄ ũ.

6 Lua fɛ̀lɛ, wàlɛ gulakɛ,

Dii zɛa, wàlɛ kã̀aepɛ.

7 À lɛsi Luaɛ, à lɛsiɛ̀,

à lɛsi wá Kíaɛ, à lɛsiɛ̀.

8 Asa dṹnia píi Kían aà ũ.

À lɛsiɛ̀ ń dↄ̃ao.

9 Lua lɛ́ kible bui píiwa,

a zↄ̃lɛa a báa pↄ́ a kua adoawa.

10 Bui píi kpalablenaↄ lɛ́ kãaa

ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ Ablahaũ Lua gbɛ̃́ↄ ũↄ,

asa dṹnia kíaↄá Lua pↄ́ɛ.

A dɛńla píi.

48

Siↄnaá Lua wɛ̃́lɛɛ

1 Kole buiↄ lɛ.

2 Dii zↄ̃ↄ,

à kà wà aà táasilɛ maamaa

wá Lua wɛ̃́lɛ guu,

aà gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu.

3 Siↄna gbɛ kálɛa maa,

a dɛ dṹnia gbɛ̃́piiɛ pↄna ũ.

Kía zↄ̃ↄ wɛ̃́lɛpi* ku Siↄna gugbãntoo oi.

4 Lua ku a gudↄ̃akĩiↄ guu,

a tò wa a dↄ̃ aafia'ekĩi ũ.

5 Kɛ́ kíaↄ lɛdoũkɛ̀,

kɛ́ aa mↄ̀ lɛ́lɛiwà sãnu,

6 kɛ́ aa è màa, ↄ̃ à dìmá,

iwãa kà ń pↄa ↄ̃ aa tilɛ̀.

7 Aa gↄ̃̀ ń lualuao

lán nↄɛ nↄwãwãkɛnawa.

8 N ń wiwi

lá gukpɛ ĩ́ana ì laatanaↄ gó'ilɛnaↄ wíwiwa.

9 Yã́ pↄ́ wá mà ↄ̃ wa wɛsìɛ

Dii Zĩgↄ̃de wá Lua wɛ̃́lɛ guu.

Lua wɛ̃́lɛpi kàlɛ àↄ ku gↄↄpiiɛ.

10 Lua, wá kú n kpɛ́u,

wálɛ làasookɛ n gbɛ̃kɛwa.

11 Lua, lá n tↄ́ fã̀aa e dṹnia lɛ́u,

màa n táasilɛa fã̀aa lↄ.

Ni yã́gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃́ↄnɛ a zɛ́wa.

12 Siↄna gbɛ̀sĩsĩdeↄ lɛ́ pↄnakɛ,

Yuda bùsu wɛ̃́lɛdeↄ pↄ kɛ̀na

yã́kpalɛ pↄ́ ń kɛ̀ↄ yã́i.

13 À dↄdↄkↄ̃wa à lia Siↄnai,

í a bĩ́i musu gudↄ̃akĩi dasiↄ nao.

14 À a bĩ́iↄ tàasika ń a zɛgikĩiↄ,

kɛ́ à e dau à siu ziadeↄnɛ.

15 Asa Lua dee dɛ wá Lua ũ gↄↄpii,

ì dↄaawɛ̃ɛ e wà gɛ gɛò gɛ́kĩiɛ.

49

Àizɛɛ náaikɛaá mìsaiyãɛ

1 Kole buiↄ lɛ.

2 Bui píi, à yã́ɛ bee ma,

dṹnia gbɛ̃́pii, à swã́kpa,

3 kíaↄ ń táaaↄ,

ↄdeↄ ń taasideↄ píi.

4 Ɔ̃nↄyã kú ma lɛ́u,

dↄ̃a ku ma sↄ̃u.

5 Má swãdↄ yáasi yã́i,

mí polo mↄↄnlɛa guu.

6 Má vĩakɛ yãpãsĩgↄↄo,

baa tó ma wɛ̀lɛↄ liaamazi.

7 Aa ń àizɛɛ náai vĩ,

aaì ń ↄda ĩ́anadã.

8 Gbɛ̃e a fↄ̃ gí ń a dee wɛ̃nioo,

a e pↄe kpa Luawa à aà wɛ̃ni boòo.

9 Asa gbɛ̃́ wɛ̃ni boa zĩ'ũ,

àizɛɛ a fↄ̃ bo bauo.

10 A fↄ̃ to aàↄ ku gↄↄpiio,

a fↄ̃ giɛ̀ aà wɛsi bɛdalɛo.

11 Asa wa dↄ̃ baa ↄ̃nↄnaↄ ì ga,

mìsaideↄ ń sↄũↄ ì midɛ màa píi,

aaì ń àizɛɛ tó gbɛ̃pãleↄnɛ.

12 Baa kɛ́ wà ńzĩa tↄ́ kpà bùsuↄnɛ yãa,

an mia aↄ dɛ ń bɛ ũɛ gↄↄpii,

an kúkĩi ũ e ń buiwa.

13 Gbɛ̃nazĩna ń a bɛɛɛkɛo

ìliↄ ku gↄↄpiio,

a ta lán nↄ̀bↄↄwaɛ.

14 Mìsaideↄ láaan we,

màaɛ lↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ ń iaiↄ.

15 Aa si bɛdau lán sãↄwa,

ga mɛ́ aↄ dɛ ń dã̀dãna ũ,

mɛ́ gbɛ̃maaↄ kiblemá zia.

An mɛↄ yaikɛ miau,

aaↄ kpɛ́ vĩ lↄo.

16 Ãma Lua a ma wɛ̃ni si bɛdawa,

i gbãakpamazi.

17 Tó gbɛ̃́ lɛ́ gↄ̃ ↄde ũ,

mɛ́ aà bɛ tↄ́ lɛ́ nakṹ,

ńsu to à kɛnɛ yãe ũo,

18 asa a a kee e sɛ taò a gagↄↄo,

aà àizɛɛↄ e pɛ́lɛaàzio.

19 Baa tó à azĩa dↄ̃̀ ɛ̀fãaide ũ a wɛ̃nigↄↄ,

mɛ́ wà aà sáaukpà aà namablea yã́i,

20 a ta a deziↄ kĩ́i,

a wɛsi gupualɛ bau lↄo.

21 Gbɛ̃nazĩna ń a bɛɛɛkɛo,

tó aà wɛ́ i kɛ̃o,

a ta lán nↄ̀bↄↄwaɛ.

50

Lousisia sĩana

Asafa lɛ.

1 Dii Lua Gbãapiide lɛ́ yã'o,

àlɛ lɛzu dṹnia gbɛ̃́ↄzi

za ĩatɛ̃bilɛkĩi e a gɛ̃kpɛukĩi.

2 Lua gawi bìlɛ Siↄna,

wɛ̃́lɛ pↄ́ a kɛfɛnkɛ bↄlɛi.

3 Wá Luapi lɛ́ mↄ́, aↄ ku kílikilio.

Tɛ́ pↄ́ ì kṹmá kú aà aɛ,

zàa pãsĩ liaaaàzi.

4 Àlɛ lɛzu musudeↄ ń zĩ́lɛdeↄzi,

kɛ́ à e yã́kpalɛkɛ ń a gbɛ̃́ↄ.

5 À mɛ̀: À ma yãmanaↄ kãaamɛɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ma bàa kúńnↄ sa'oaa yã́iↄ.

6 Lua mɛ́ yã́kpalɛkɛna ũ,

musudeↄ ì aà yãkɛa a zɛ́wa kpàwakɛ.

7 À ma ma gbɛ̃́ↄ, má yãvĩ mà oɛ́,

Isailiↄ, má bↄbↄánↄ,

mámɛmaa Lua á Lua.

8 Málɛ zↄadↄwá á sa'oa yã́io,

asa i sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃.

9 Má zuswana pↄ́ kú á kpàsau ni vĩo,

ge ble pↄ́ kú á kaau,

10 asa sɛ̃̀anↄbↄↄá ma pↄ́ↄnɛ

ń pↄtuo wai pↄ́ kú sĩ̀sĩ píi musuↄ.

11 Má gbɛ̀ musu bãↄ dↄ̃ píi,

mɛ́ sɛ̃sao pↄkelenaↄ ku ma pↄ́ ũɛ.

12 Tó nↄa lɛ́ ma dɛ, má oɛ́o,

asa mámɛ má dṹnia vĩ ń a pↄ́ↄ píi.

13 Mi zuswana nↄ̀ↄ so yã̀?

Mi blesana au mi yã̀?

14 À sa'oa ma sáaukpaa ũ,

à lɛ́ pↄ́ á kɛ̀ ma Musudewa fĩabo.

15 À lɛzumazi taasikɛgↄↄ,

mí á bↄu, í ma kpɛla.

16 Ɔ̃ Lua ò vãikɛnaↄnɛ:

Àkɛa álɛ ma yãdilɛaↄ dↄdↄi,

mɛ́ ma bàakuańnↄ yã́ dↄ á lɛ́ui?

17 Á ye ma yãdanɛio,

a ma yã́ↄ kpà kpɛ.

18 Tó a kpã́i è, i aà kɛ á gbɛ̃́ ũɛ,

mɛ́ á bàa ìↄ kú ń gbãsĩkɛnaↄ.

19 Á lɛgbɛ'i vãi,

mɛ́ i lɛnakasanɛ́.

20 I zↄ̃lɛ ń á gbɛ̃do tↄ́o,

mɛ́ i á da nɛ́ bɛ̃̀ɛbo.

21 A yã́ beeↄ kɛ̀ ↄ̃ má nílɛ.

Álɛ e má dɛáwaɛ,

ãma má zↄadↄwá, mí bↄbↄánↄ.

22 Á gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ sã̀águↄ

à yã́pi ma.

Tó màan sↄ̃o, má á taitai,

gbɛ̃e a e á siao.

23 Gbɛ̃́ pↄ́ sa'òa ma sáaukpaa ũ

ade ma kpɛlàɛ,

àlɛ ma gba zɛ́ mà ↄlↄɛ

lá mi gbɛ̃́ↄ suabaɛ.

51

Sùuugbɛaa Luawa

1-2 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ ãnabi Natã gɛ̀ aà kĩ́i aà gbãsĩkɛa ń Basɛbao gbɛa.*

3 Lua, wɛ̃nadↄ̃mɛɛ n gbɛ̃kɛ guu,

ma tàaeↄ midɛ n maa zↄ̃ↄ yã́i.

4 Ma gbãsĩ woloa mà gↄ̃ wásawasa,

ma duuna kɛ̃a míↄmiↄ.

5 Má a tàaeↄ dↄ̃ sa,

ma duuna lí sãmaguo.

6 Ḿmɛ ma duunakɛ̀nɛ,

ma yã́ pↄ́ ń yeio kɛ̀.

Tó n fɛlɛa ń yã́o, n yã́ aↄ naɛ,

tó n yãdàmala, n yã́ aↄ zɛvĩ.†

7 Za ma da nↄ̀sɛu má vãi,

má duuna vĩ za ma igↄↄɛ.

8 Nↄ̀sɛmaa mɛ́ ì kangu,

ↄ̃nↄ damɛɛ ma sↄ̃ guu.

9 Ma zu'o ń saoo mà zɛ̃ wásawasa,

ma nↄ̀sɛ pípi mà gↄ̃ púnvlãvlã.

10 To mà pↄnakɛ ń yaalↄo,

to ma wá pↄ́ ń bùsa wee.

11 Ńsu ma duuna yãdao,

ma yãvãiↄ bↄ dilɛ píi.

12 Lua, nↄ̀sɛpua damɛɛ,

ɛa to ma sↄ̃ àↄ dilɛa.

13 Ńsu ma vũaao,

ńsu ǹ n Nisĩna siao.

14 Ɛa to ma pↄ kɛ na

kɛ́ n ma suabà yã́i.

To pↄeã maa dↄaamɛɛ,

15 mí n yã́ dada vãikɛnaↄnɛ,

duunkɛnapiↄ i ɛa zɛnnↄ.

16 Lua, ma bↄ gbɛ̃dɛa yã́u,

mí lɛsi n yãkɛa a zɛ́wa musu,

Lua ma Suabana.

17 Dii, ma gba lɛ́,

mí n táasilɛ.

18 Sa'oa lí kɛnɛ nao,

tó bee no, dↄ̃ má ò.

Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ lí kánguo.

19 Sa pↄ́ málɛ oma mɛ́ nↄ̀sɛniɛ ũ,

nili saka nↄ̀sɛniɛ sùuudeguo.

20 Lua, ɛ̀fãaikɛ Siↄnaɛ n pↄeã maa guu.

Yelusalɛũ bĩ́i gba gbãa.

21 A gbɛa sa'oa a zɛ́wa a kangu

ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũo,

wi sa'o ń swanaↄ n gbagbakĩiwa.

52

Ɔde ĩ́andãa

1-2 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ à gɛ̀ Aimɛlɛki bɛ, ↄ̃ Ɛdↄũ gbɛ̃́ Doegu gɛ ò Sauluɛ.*

3 Nɛgↄ̃na, Lua gbɛ̃kɛ ku gↄↄpiiɛ,

àkɛa ńlɛ ĩ́anadã ń yãvãioi?

4 Niↄ lɛkↄↄlɛka gbɛ̃́ↄzi gↄↄpii,

n lɛ́ na lán gɛ̃ mibobↄwa,

ni gbɛ̃́ↄ gbázĩna zↄ̃ò.

5 Ń ye vãii dɛ maala,

ɛɛtoa ì kɛnɛ na dɛ sĩanaa.

6 Ń ye gbɛ̃kaalɛa yã́i,

mↄafili mɛ́ dↄ n lɛ́u.

7 Lua a n kↄ'ɛ e gↄↄpiiɛ,

a n kũ bↄnnↄ n kpɛ́u,

a n wo, i n kɛ̃ gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄwa.

8 Tó gbɛ̃maaↄ è, vĩa a ń kṹ,

aai n láanikɛ aa mɛ:

9 Gbɛ̃́ pↄ́ i Lua si a mìsina ũo gwa!

À a àizɛɛ zↄ̃ↄ náaikɛ̀,

à gↄ̃̀ gbãade ũ gbɛ̃kaalɛa yã́ musu.

10 Mapi sↄ̃ má dɛ lán kù lásiade pↄ́ kú Lua uawa,

má zɛ ń Lua gbɛ̃kɛo gↄↄpiiɛ.

11 Máↄ n sáaukpa gↄↄpii yã́ pↄ́ ń kɛ̀ yã́i,

má n tↄbↄ n yãmanaↄ wáa kɛ́ ń maa yã́i.

53

Mìsaide yã'oa

(Soũ 14)

1 Davidi lɛ.

2 Mìsaideↄ ì o ń sↄ̃ guu Lua kuo,

aa ↄ̃̀ↄkpà, an yãkɛa vãi,

yãmaakɛna kú ń guuo.

3 Za musu Lua ì wɛ́tɛ gbɛ̃nazĩnaↄzi,

ì gwa tó gbɛ̃e ↄ̃nↄ kà a kĩ́i wɛɛlɛa.

4 Aa sã̀sã píi aa gↄ̃̀ dↄ̀ↄsai míↄmiↄ,

yãmaakɛna kú ń guuo, baa do.*

5 Vãikɛnaↄ wɛ́ lí gu'eo lé?

Aaì ma gbɛ̃́ↄ mↄ́mↄ lán úwa,

aali lɛzu Luazio.

6 Vĩa ń kṹ maamaa,

vĩa pↄ́ↄ ku we sↄ̃o.

Lua tò gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛwáↄ gↄ̃̀ kálɛa gɛↄ ũ,

a widàmá kɛ́ Lua gìńzi yã́i.

7 Lua, bↄ Siↄna mↄ ǹ Isailiↄ suaba!

Tó Lua sù ń a gbɛ̃́ↄ ń pá ziu,

Yakↄbu buiↄ pↄnakɛ,

Isailiↄ yáalↄ.

54

Gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ĩadawà wabikɛa

1-2 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ Zifideↄ gɛ ò Sauluɛ aa mɛ̀ Davidi ulɛa ń bùsuu.*

3 Lua, ma suaba n tↄ́ yã́i,

yã́simanↄ ń n gbãao.

4 Lua, ma wabikɛama ma,

swã́kpa ma yã'oai.

5 Asa buipãleↄ fɛ̀lɛmanↄɛ,

gbɛ̃́ pãsĩpiↄ lɛ́ ma wɛ,

aali Lua yãdao.

6 Lua mɛ́ ma dↄnlɛde ũ,

Dii mɛ́ ma wɛ̃nikũna ũ.

7 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma wɛↄ vãi sↄaamá,

ǹ ń bãdɛ n náai yã́i.

8 Má sa'oma ń ma pↄeãoɛ,

má n tↄbↄ Dii, asa ń maa.

9 À ma bↄ ma yooyea píi guu,

a tò ma tidↄ̀ ma ibɛɛↄla.

55

Wabikɛa Luawa kua ĩadama guu

1 Davidi lɛ. Wì sí ń kúuↄɛ.

2 Lua, ma wabikɛama ma,

ńsu láka ma yã́ao.

3 Swã́sɛ ma yã́i, ní wea,

ma làasoo lìaa ma gↄ̃ bíli guu,

4 ma ibɛɛↄ yã'oa ń gbɛ̃vãiↄ wɛbiiaao yã́i.

Asa aalɛ taasi daaɛ,

aa ma kũa ń kpɛ̃nɛo.

5 Sↄ̃ kɛ̃̀magu,

ga tòlobi zùmagu.

6 Vĩa ma kũ ń lualuaao,

iwãa pãsĩ kà ma pↄa.

7 Tó má gã̀sĩa vĩ lán felenawa,

má vua gɛ́ kã́maboiɛ.

8 Má bàalɛ gɛ́ zã̀zãɛ,

mí gɛ zↄ̃lɛ guwaiwaiu.

9 Má wã gɛ ulɛkĩi wɛɛlɛ,

kɛ́ zàa'ĩan gbãa su ma leo yã́i.

10 Ǹ ń fu Dii, ǹ ń yã́ yãalɛnɛ́,

asa má è zↄa ń sòleo kú wá wɛ̃́lɛuɛ.

11 Aaì kpálɛkɛ bĩ́i musu fãanɛ ń gwãasĩnao,

yãvãi ń yã́ gbãao di wɛ̃́lɛpiuɛ.

12 Gbɛ̃dɛdɛa yã́ mɛ́ wɛ̃́lɛpi pà,

gbãamↄanɛ́ ń mↄafilio lí kɛ̃́lɛ a gãaɛo.

13 Tó ibɛɛ mɛ́ lɛ́ ma wɛ yãa, a sã̀ↄ,

tó ma wɛ̀lɛ mɛ́ fɛ̀lɛmanↄ, má ulɛɛ̀ɛ.

14 É'e mpi! N gbɛ̃́ pↄ́ wá sáa,

ma gbɛ̃do pↄ́ dɛ ma gbɛ̃na ũɛa?

15 Wi faaibo ń kↄ̃o yãa nana,

wiↄ tɛkↄ̃i dasi guu Lua uaa?

16 Ga a zãmakɛ ma ibɛɛↄnɛ,

aai si bɛdau ń gbãagↄↄ,

asa vãi zↄ̃lɛkĩi è ń guuɛ.

17 Mapi sↄ̃ mi lɛzu Luazi,

ↄ̃ Dii ì ma suaba.

18 Kↄↄ, fãanɛ ń oosio

miↄ a yã'ↄ̃maↄ bↄlɛɛ̀ ń aauo,

ↄ̃ ì ma yãma.

19 Baa kɛ́ ma ibɛɛↄ dasi, aali ma leo,

Lua ì ma bↄ sòleu aafia.

20 Luapi ìↄ zↄ̃lɛa báawa gↄↄpiiɛ,

a ma yãma, i widamá.

Aali nↄ̀sɛlilɛo, aaliↄ aà vĩa vĩo.

21 Gbɛ̃́pi ↄ wãa ń a gbɛ̃́ↄ,

à bↄ̀ lɛdoũ pↄ́ aa kɛ̀ ń kↄ̃o kpɛ.

22 Ì na o ń wáa lán zↄ́wa,

ãma sòle làasoo mɛ́ kú aà sↄ̃u.

Ì lɛnakasanɛ́ páipai,

ãma yaalↄma ba da bↄ̀ↄuɛ.

23 Ɔzↄ̃ Diiɛ n yã'ↄ̃maↄi, iↄ n kũa,*

ìli tó gbɛ̃maa fù bauo.

24 Gbɛ̃dɛna náaisaidepiↄ ń gↄↄ guo leo.

Lua, ńyↄ̃ to aa si bɛda gbã́ou.

Mapi sↄ̃ máↄ n náai vĩ.

56

Zĩakpaa Luawa

1 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ Filitɛ̃ↄ aà kũ̀ Gata.*

2 Ma wɛ̃nagwa Lua, wàlɛ pɛa,

wìↄ zĩkamanↄ wàↄ ĩadaa gↄↄpiiɛ.

3 Ma kpàkpanapiↄ ìↄ pɛa gↄↄpiiɛ,

an wala yã́i aalɛ zĩkaimanↄ.

4 Tó vĩa lɛ́ ma kṹ, má n náai vĩ.

5 Má Lua táasilɛ yã́ pↄ́ a ò yã́i,

má Lua náai vĩ, má vĩakɛo.

Bↄ́ gbɛ̃nazĩna a fↄ̃ kɛmɛɛi?

6 Aaìↄ ma yã́ kpaanlabo gↄↄpiiɛ,

aaì vãi lɛkpaaĩmazi.

7 Aaì sòle da, aaì ulɛmɛɛ,

aaì ma kpákpa, aaìↄ ye ma dɛ.

8 Lua, ńsu to an gbɛ̃e bↄo,

gbɛ̃́piↄ nɛ ń pↄkũmao.

9 Ma bàalɛ̀ liaaliaaaↄ yãda,

ma wɛ́'ika n tùuna guu.

A ku n taala guuo lé?

10 Tó ma lɛzù Luazi,

ma ibɛɛↄ kpɛkpa,

míↄ dↄ̃ kɛ́ à yãsìmanↄ.

11 Má Lua táasilɛ yã́ pↄ́ a ò yã́i,

ao, má Dii táasilɛ yã́pi oa yã́i.

12 Má Lua náai vĩ, má vĩakɛo.

Bↄ́ gbɛ̃nazĩna a fↄ̃ kɛmɛɛi?

13 Lua, má lɛ́ pↄ́ má kɛ̀maↄ fĩabo,

má sáaukpa sa'oma.

14 Asa n ma si gawa,

n ma gbá vĩ̀ lí miↄn pãsĩa,

kɛ́ màↄ bɛnnↄ gupua pↄ́ ì wɛ̃ni kpámáu.

57

Wiilɛa Lua Musudewa

1 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ à bàalɛ̀ Sauluɛ à ùlɛ gbɛ̀'ɛu.*

2 Wɛ̃nadↄ̃mɛɛ, Lua, wɛ̃nadↄ̃mɛɛ,

asa ḿmɛ mi nanzi.

Ma sↄlↄ n kúlukulunau

mi bↄ ga lɛ́zĩ.

3 Málɛ wiilɛ Lua Musudewa,

Lua ì ma yã́ píi bↄↄlɛkɛmɛɛ.

4 A to dↄnlɛ bↄ za musu à ma suaba,

a zↄadↄ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ pɛaↄwa.

A a gbɛ̃kɛ ń a náaiyão kɛmɛɛ.

5 Má kú nↄ̀ↄmusuↄ sↄ̀ↄu,

ma gↄ̃ wúlɛa wàiↄ guu.

Gbɛ̃́piↄ lɛ́na na lán fɛ̃ndawa,

an swaa dɛ lán sↄ̃naↄ ge kaↄwa.

6 Lua, ǹ ńzĩa tↄbↄ e a zↄ̃ma,

to n gawi li dṹniaa píi.

7 Aa baikpàmɛɛ ma táa'ozɛu

ↄ̃ ma gↄ̃ yeelɛa,

aa ɛyↄ̃̀ ma aɛ ↄ̃ aa zù ɛpiu.

8 Ma sↄ̃ dilɛa Lua, ma sↄ̃ dilɛa,

má lɛsi mà n táasilɛ.

9 Ma nisĩna, su!

Ma mↄↄna ń ma domao, vu!

Mí gbãakpa gudↄazi.

10 Dii, má n sáaukpa buiↄ guu,

má n táasilɛ gbɛ̃́ↄnɛ.

11 Asa n gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ zↄ̃̀ma,

mɛ́ n náai zↄ̃̀ luabɛpuanawa.

12 Lua, ǹ nzĩa tↄbↄ e a zↄ̃ma,

to n gawi li dṹniaa píi.†

58

Gbɛ̃vãiↄ kaa Luawa

1 Davidi lɛ.

2 Gbãadeↄ, i yã'o a zɛ́waa?

I yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ a zɛ́waa?

3 I yã́ kolea wàaipa á sↄ̃ guu,

i gbãamↄ gbɛ̃́ↄnɛ á bùsuu.

4 Gbɛ̃vãiↄ sã́sãa za ń igↄↄɛ,

ɛɛdeↄ ↄ̃̀ↄkpaa za ń da nↄ̀sɛuɛ.

5 An lɛgbɛ'i dɛ lán mlɛ̃̀ sɛwɛwa,

aa dɛ lán kyã́ pↄ́ a swã́ kàkawa,

6 asa ìli a kↄ̃̀ↄ'ona kulɛ'ↄ mao,

ìli a wɛliaanɛde gↄ̃i eo.

7 Lua, ǹ ń swaa ɛ́'ɛnɛ́ ń lɛ́u,

Dii, nↄ̀ↄmusupiↄ kãnkãnaↄ wolo,

8 aai gɛ̃zɛa lán í bàalɛawa.

Tó aa sagòlɛ, ǹ ń kaↄ ɛ́'ɛ.

9 Aa giigaga zɛ́u lán kòlo lɛ́'iwa,

aaↄ dɛ lán nɛ́ pↄ́ wa ì gɛ̀, i ĩatɛ̃ eowa.

10 E lɛ̀ yàa miↄn tɛ́ àↄ gɛ́ oo wãi,

gbɛ̃vãiↄ gɛ̃zɛa ń ĩ́anaoɛ.

11 Tó gbɛ̃maaↄ è Lua tↄsìnɛ́ gbɛ̃vãipiↄwa,

mɛ́ aa ń gbá pìpi ń ń auo,

an pↄ a kɛ na.

12 Gbɛ̃́ↄ i mɛ: Gbɛ̃maaↄ ài vĩ fá!

Lua ku, ì yã́kpalɛkɛ dṹniau.

59

Ma si ma ibɛɛↄwa

1 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ Saulu gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa aà dã́dã aà bɛ aa aà dɛ.*

2 Ma Lua, ma si ma ibɛɛↄwa,

ma bↄ gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̀lɛmanↄↄ guu.

3 Ma si vãikɛnaↄwa,

ma bↄ gbɛ̃dɛnaↄ ↄzĩ.

4 Gwa, aalɛ ma kpakpaɛ,

gbɛ̃́ pãsĩↄ lɛ́ sòlekɛmanↄ.

Dii, mi tàae ge duunakɛnɛ́o,

5 mi zãnɛ́ yãewao,

ↄ̃ aa kú ń naaamanↄ sↄuo.

Ma wɛgwa! Fɛlɛ mↄ dↄmalɛ!

6 Mpi Dii Lua Zĩgↄ̃de, Isailiↄ Lua,

fɛlɛ ĩada bui píiwa.

Ńsu bↄnkpɛde vãipiↄ wɛ̃nagwao.

7 Aaì ɛa su oosi lↄ, aaì wɛ̃́lɛ kɛɛlɛ,

aaì hɛ̃̀ɛkɛa lán gbɛ̃ↄwa.

8 Gwa, an lɛ́'i lɛ́ tↄ̃́,

fɛ̃na kpá ń lɛ́u.

Aaì mɛ ńlɛ ń yãmao.

9 Mpi sↄ̃ Dii, ni ń yáalↄ,

ni bui píi láanikɛ.

10 Lua ma gbãa, ma wɛ́ dↄnzi,

ḿmɛ ń ma aafia'ekĩi ũ.

11 Lua a dↄaamɛɛ a gbɛ̃kɛ guu,

a to mà tidↄ ma wɛ̀lɛpiↄla.

12 Dii wá sɛ̀ngbao, ńsu ǹ ń dɛdɛo,

kɛ́ an yã́ su sã ma gbɛ̃́ↄguo yã́i.

To aa olo'olobo,

ní ń kwɛ́ ń n gbãao.

13 Yã́ pↄ́ ì bↄ ń lɛ́uá duunaɛ.

To an tòe ń pui,

asa aaì lɛgbɛ̃ pãɛ aaì gbɛ̃́ ká.

14 Ǹ ń midɛ ń pↄkũmao,

ǹ ń bãdɛ, aasu wàↄ ku lↄo.

Gbɛ̃́ pↄ́ kú e tↄↄlɛ lɛ́waↄ i dↄ̃

Lua mɛ́ lɛ́ kible Yakↄbu buiↄwa.

15 Aaì ɛa su oosi, aaì wɛ̃́lɛ kɛɛlɛ,

aaì hɛ̃̀ɛkɛa lán gbɛ̃ↄwa.

16 Aaì liaaliaa wàↄ pↄblea wɛɛlɛ,

tó aai kão, aaì gbokɛɛ.

17 Mapi sↄ̃ má lɛsi n gbãa yã́ musu,

má gulakɛ kↄↄ n gbɛ̃kɛ yã́ musu,

asa ḿmɛ ń ma aafia'ekĩi ũ,

ḿmɛ ń ma ulɛkĩi ũ taasikɛgↄↄzĩ.

18 Lua ma gbãa, má n táasilɛ,

asa ḿmɛ ń ma aafia'ekĩi ũ,

ni gbɛ̃kɛkɛmɛɛ.

60

Wá zĩble ń Lua gbãao

1-2 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ à zĩkà ń Sili pↄ́ kú Mɛsↄpↄtami bùsuu ń Zoba bùsuuↄ, ↄ̃ Yoabu sù à Ɛdↄũↄ dɛ̀dɛ Guzulɛ Wisideu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000).*

3 Lua, n pↄ pàwázi,

n ↄpɛ̀wá n wá vũaa,

ɛa ↄkawázi sa.

4 Ń tò wá bùsu lùa e à pàa,

ɛa ǹ a gbɛ tata, asa à gↄ̃̀ looaɛ.

5 Ń tò n gbɛ̃́ↄ yã́ zĩ'ũ è,

n í gbãa kàkawɛ̃ɛ ↄ̃ wa pãpãzɛa.

6 N dàlapoo dà n vĩakɛnaↄnɛ

kɛ́ aa e bↄ gbɛ̃́ↄ ka lɛ́zĩ.

7 Wewá, wá suaba ń n gã̀sa gbãao,

kɛ́ wápiↄ n gbɛ̃́ yenzideↄ wá e bↄ.

8 Lua yã'ò za a kúkĩi à mɛ̀:

Má Sikɛũ kpaalɛ ń tidↄańlao,

mí Suko guzulɛ kpámá.

9 Galada bùsuá ma pↄ́ɛ,

Manase buiↄ bùsuá ma pↄ́ɛ,

Ɛflaiũ buiↄ bùsuá ma mↄ̀ fùaɛ,

Yuda bùsuá ma lípanaɛ.

10 Mↄabuↄ bùsuá ma zion zu'obↄɛ,

mi a kyale kálɛ Ɛdↄũↄ bùsuwa,

mi kúkua dↄ Filitɛ̃ↄ bùsuwa.

11 Démɛ a gɛ̃manↄ wɛ̃́lɛ bĩ́ideui?

Démɛ a dↄaamɛɛ e Ɛdↄũↄ bùsuui?

12 Lua, mɛ́ i kɛ n gbɛ̃́ pↄ́ n wá vũaa

nili bↄ ń wá zĩgↄ̃ↄ lↄo bàasio.

13 Ɔdawá wá ibɛɛↄ yã́ musu,

asa gbɛ̃nazĩna gbɛ̃suabaaá pãɛ.

14 Wá zĩble ń Lua gbãao,

ↄ̃mɛ a ↄ̃zↄ̃ wá ibɛɛↄwa.†

61

Kía wabikɛa Luawa

1 Davidi lɛ.

2 Lua, swã́sɛ ma wiilɛai,

laaidↄ ma wabikɛawa.

3 Kua za tↄↄlɛ lɛ́wa ma lɛzùnzi.

Ma sↄ̃ lɛ́ wo ↄ̃ ma n sisi.

Gɛmanↄ gbɛsi pↄ́ a lɛsĩ dɛmala kĩ́i.

4 Asa ḿmɛ ń ma aafia'ekĩi ũ,

ma kalanga gbãa ũ ma ibɛɛↄ aɛ.

5 Má ye màↄ ku n ua gↄↄpiiɛ,

míↄ sↄlↄa n kúlukulunau.

6 Lua, asa n ma lɛgbɛ̃anɛ mà,

ↄ̃ n gba pↄ́ ni da n vĩakɛnaↄnɛ dàmɛɛ.

7 Kía wɛ̃ni dↄɛ̀ ń mↄgalao,

to aà ka a gↄↄwa.

8 Aàↄ kpalable n dↄ̃a guu gↄↄpii,

ǹ aà dↄ̃́a n gbɛ̃kɛ ń n náaio yã́i,

9 míↄ n táasilɛ lá gu lɛ́ dↄ,

míↄ lɛ́ pↄ́ má kɛ̀ma fĩabo gↄↄpii.

62

Lua mɛ́ ulɛkĩi ũ

1 Davidi lɛ.

2 Lua ado mɛ́ tò ma sↄ̃ dilɛa,

ↄ̃mɛ ì ma suaba.

3 Ɔ̃mɛ ma gbɛsi ũ, ma Suabana ũ.

Mi gbãa'ewà, má fu bauo.

4 Gɛ̃n ũma áↄ ãna'ãna gbɛ̃́wai?

Á aà nɛ lán gĩ̀ yɛɛlɛa ge kaa ziwa yã̀?

5 Aà goa a tía lɛ́ ↄ̃ álɛ kpaaĩ,

ɛɛtoa mɛ́ ì kɛɛ́ na.

I samaa'o gbɛ̃́ɛ ń lɛ́oɛ,

ↄ̃ i ń ká á sↄ̃ guu.

6 Lua ado mɛ́ tò ma sↄ̃ dilɛa,

asa aàpi ma wɛ́ dↄi.

7 Ɔ̃mɛ ma gbɛsi ũ, ma Suabana ũ.

Mi gbãa'ewà, má fu bauo,

8 Ma aafia ń ma bɛɛɛo ì bↄ aà kĩ́iɛ,

ↄ̃mɛ ma gbɛsi gbãa ũ,

ↄ̃mɛ ma ulɛkĩi ũ.

9 Gbɛ̃́ↄ, àↄ aà náai vĩ gↄↄpii,

à á sↄ̃ wɛ̃ɛ̀, ↄ̃mɛ wá ulɛkĩi ũ.

10 Gbɛ̃nazĩnaↄ dɛ lán lɛ́'ĩanawaɛ,

an kee náai vĩo.

Tó wà ń yↄ̃́ kiloowa,

ampii aaↄ dɛ fauunnↄɛ.

11 Ásu gbɛ̃ble'ↄ̃a náaikɛo,

ásu ĩ́anadã ń kpã́i pↄ́oo.

Tó á àizɛɛ lɛ́ kↄ̃́,

ásu to à á sↄ̃ bleo.

12 Yã́ mɛ̀ndo Lua ò,

yã́ mɛ̀n plaɛ beeↄ má mà:

Lua mɛ́ gbãa vĩ,

13 mɛ́ mpi Dii, ḿmɛ ń gbɛ̃kɛ vĩ,

ↄ̃ ni fĩaboò baadeɛ a yãkɛawa.*

63

Lua nidɛa

1 Lɛ pↄ́ Davidi dà gↄↄ pↄ́ a ku Yuda gbáau.*

2 Lua, ma Luan n ũ,

málɛ n aɛya,

ma nisĩna yenzi,

málɛ n nidɛ

lán guwaiwai pↄ́ lɛ́ í nidɛwa.

3 Ma n e n kúkĩi,

ma n gbãa ń n gawio gwà.

4 N gbɛ̃kɛ maamɛɛ dɛ wɛ̃nia,

a yã́i n táasilɛa aↄ dↄ ma lɛ́u.

5 Máↄ n sáaukpa e ma wɛ̃ni lɛ́u,

má ↄsɛ musu mà n sísi.

6 Má kã́ lá wì nↄ̀ↄ bↄ́ↄ gbɛ̃ wà kãwa,

n táasilɛa aↄ dↄ ma lɛ́u ń gulakɛao.

7 N yã́ ì dↄmagu ma wúlɛkĩi,

mi làasookɛma gwãasĩna.

8 Málɛ lɛsi sↄlↄa ń kúlukulunau,

asa ḿmɛ ń ma dↄnlɛde ũ.

9 Ma nisĩna yenzi,

ń ma kũa n ↄplaau.

10 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ma wɛↄ midɛ,

aa si tↄↄlɛ nↄnau.

11 Lua a to wà ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ,

aai gↄ̃ gbɛ̃gbonaↄ blɛ ũ.

12 Kí sↄ̃ a pↄ a kɛ ń Luawa nao.

Gbɛ̃́ pↄ́ mɛ̀ amↄↄma Lua á sìò

aↄ vĩvĩ ń pↄnaoɛ,

ɛɛdeↄ sↄ̃ an lɛ́ a gↄ̃ kpaaũaɛ.

64

Ma si gbɛ̃vãiↄwa

1 Davidi lɛ.

2 Lua, ma aaukɛa wii ma,

ma bↄ ma ibɛɛ pↄ́ má ń vĩa vĩↄ ↄzĩ.

3 Ma si gbɛ̃vãiↄ lɛkpaaĩamaziwa,

ma bↄ vãikɛnaↄ zↄau.

4 Aaì ń lɛ́ kɛkɛ lán fɛ̃ndawa,

aaì yãpãsĩↄ o lán kazuawa.

5 Aaì ye láu aa tàaesaide gbã́,

aaì aà pá kã́ndo, vĩa lí ń kũo.

6 Aaì tɛ́kpakↄ̃u ń vãikɛa guu,

aaì bai pↄ́ aalɛ kpánɛ́ↄ yã'o.

Aaì mɛ: Gbɛ̃e a wá eo.

7 An vãi lɛkpaaĩa kↄ̃sɛ̀ aa mɛ̀,

lɛ́ pↄ́ wá kpàaĩ bↄ̀lɛi.

Gbɛ̃nazĩna nↄ̀sɛ guu yã́ↄ asii zↄ̃ↄ.

8 Ãma Lua a ń gbã́ ń kao,

a ń kɛ'ĩa kã́ndo.

9 A tó yã́ pↄ́ aa ò wí ń musu,

gbɛ̃́ pↄ́ ń é píi iↄ mikɛ déũdeũ.

10 Vĩa a gbɛ̃́pii kṹ,

aai Lua yãkɛaↄ galikɛ,

aaiↄ zĩ pↄ́ a kɛ̀ↄ tàasi kũa.

11 Gbɛ̃maaↄ pↄ a kɛ Diiwa na,

aa naaàzi,

nↄ̀sɛpuadeↄ aà táasilɛ ḿpii.

65

Bui píi wɛ́ dↄ Luazi

1 Davidi lɛ.

2 Lua, à kũ̀ wà n táasilɛ Siↄnaɛ,

wi lɛ́ pↄ́ wa kɛ̀maↄ fĩabo.

3 Lá ni gbɛ̃́ wabikɛa ma,

bui píi a wi danlaɛ.

4 Wá yãvãiↄ làasoo wá kṹ gbãa,

ↄ̃ n wá tàaeↄ kɛ̃̀wá.

5 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ ń sɛ̀

n gɛ̃aànↄ n ua ũ.

N kpɛ́ pↄmaaↄ wá kã́,

n kpɛ́ pↄ́ a kua adoapi.

6 Ni wewá a zɛ́wa ń yãbↄnsaɛkɛao,

Lua wá Suabana.

Za dṹnia lɛ́wa ń ísia baaleo

gbɛ̃́ↄ wɛ́ dↄnzi.

7 Ń gbãa daa ula ũ,

n gbɛ̀sĩsĩↄ kɛ̀ ń n ikoo.

8 Ni ísia ń a ísↄ̃ↄ kↄ̃fĩo kpálɛ,

ni buipãleↄ zↄa midɛ.

9 N dabudabukɛa dì gbɛ̃́ pↄ́ kú tↄↄlɛ lɛ́ↄwa,

wì guladↄma za ĩatɛ̃bilɛkĩi ń a gɛ̃kpɛukĩio.

10 Ni laaidↄ dṹniawa,

ni táaekɛ tↄↄlɛɛ.

Ni aà gba í, n swaↄ pai ń ío,

ni to blɛwɛna kɛ, asa màa n zɛò.

11 Ni idagua e bugbaanaↄ pa,

ni guↄ foofↄ̃ ń louo,

ni báaada pↄ́ pↄ́ bↄ̀lɛu.

12 Ni ɛ̀fãaida buazĩu wɛ̃ ń wɛ̃o,

blɛ níside ì kwɛ n iau.

13 Sɛ̃sao dã́dãkɛkĩiↄ sɛ̃̀bↄlↄ kɛ̀,

sĩ̀sĩↄ pↄna ula dà.

14 Pↄtuoↄ lì dã́dãkɛkĩiↄla,

blɛwɛna daa gua sĩ̀sĩpↄlɛu.

Wàlɛ wiilɛ ń pↄnao, wàlɛ lɛsi.

66

Lua sáaukpaa

1 Dṹnia gbɛ̃́pii, à guladↄ Diiwa,

2 à lɛsi aà tↄ́ gawi yã́ musu,

à aà táasilɛ à aà tↄbↄ.

3 À o Luaɛ: N yãkɛaↄ ì dimá,

n gbãa zↄ̃ↄ ì to n ibɛɛↄ vlãnau.

4 Dṹnia gbɛ̃́pii ì kúlɛnɛ,

aaì n táasilɛ aa n tↄbↄ.

5 À mↄ Lua yãkɛaↄ gwa,

yã́ pↄ́ a kɛ̀ gbɛ̃nazĩnaↄnɛ i diwá.

6 À ísia lì gugii ũ*

aa bùa swawa kɛ̀sɛ.†

Wà pↄnakɛ aà yã́ musu.

7 Ìↄ kible ń a gbãao gↄↄpii,

aà wɛ́ ìↄ ku bui píiwa.

Swã́gbãadeↄ su dↄ́ɛaànↄo.

8 Buipãleↄ, à wá Lua sáaukpa,

aà táasilɛa àↄ dↄ á lɛ́u.

9 Ìↄ wá wɛ̃ni dↄ̃́awɛ̃ɛ,

ìli tó wa kpaguao.

10 Lua, asa n wá yↄ̃́,

n wá baasa lán ã́nusuwa.

11 N gɛwanↄ gukpaoloonau,

n wá wó wì ń aso gbiao.

12 Ń tò wà ↄzↄ̃̀zↄ̃ wá mikpɛi,

wà tɛ́ dìwɛ̃ɛ, í wá kṹ wá nↄɛ,

ↄ̃ n mↄwanↄ gu namadeɛ beeu.

13 Má mↄ́ n ua ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄo,

má lɛ́ pↄ́ má kɛ̀maↄ fĩabo,

14 yã́ pↄ́ bↄ̀ ma lɛ́u ma taasikɛgↄↄ.

15 Má sa'oma ń pↄ́ mɛkpaaↄ,

má sãsakaoↄ kpasanɛ,

mí n gbagba ń zuswanaↄ ń blesanaↄ.

16 Á gbɛ̃́ pↄ́ á Lua vĩa vĩↄ, à mↄ ma,

mí yã́ pↄ́ a kɛ̀mɛɛ oɛ́.

17 Ma wiilɛ̀wà,

aà táasilɛa dↄ ma lɛ́u.

18 Tó má yãvãi kũa ma sↄ̃u,

dↄ̃ Dii gì ma yãmai.

19 Ãma à ma yãmà,

ↄ̃ à ma wabikɛa sì.

20 Má Lua sáaukpa,

i gí ma wabikɛa maio,

i gí gbɛ̃kɛkɛimɛɛo.

67

Báaa gbɛaa Luawa

1 Lɛ pↄ́ wì sí ń kúuↄɛ.

2 Lua, wá wɛ̃nagwa,

wá wɛgwa, ní báaadawágu,

3 kɛ́ dṹnia gbɛ̃́pii n zɛ́ dↄ̃,

bui píi i dↄ̃ lá ni gbɛ̃́ suaba.

4 Wa n táasilɛ Lua,

gbɛ̃́pii a n táasilɛ.

5 Bui píi a pↄnakɛ, i gulakɛ,

asa ni yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ a zɛ́wa,

ni dↄaa buiↄnɛ píi.

6 Wa n táasilɛ Lua,

gbɛ̃́pii a n táasilɛ.

7 Tↄↄlɛ a blɛkɛ,

Lua wá Lua a báaadawágu.

8 Lua a báaadawágu,

gbɛ̃́pii i vĩakɛɛ̀ e dṹnia lɛ́wa.

68

Lua zↄ̃ↄkɛ

1 Davidi lɛ.

2 Lua lɛ́ fɛlɛ, aà ibɛɛↄ lɛ́ fãaa,

aà zangudeↄ lɛ́ bàalɛɛ̀.

3 Lá súɛlɛ ì gɛ̃ ń ĩ́anao,

kɛnɛ́ màa, Lua,

lá zↄ́ nísi ì yↄ tɛ́ saɛ,

vãikɛnaↄ midɛ n aɛ màa.

4 Gbɛ̃maaↄ sↄ̃ aa pↄnakɛ,

aa yáalↄ Lua aɛ,

aa vĩvĩ ń pↄna zↄ̃ↄo.

5 À lɛsi Luaɛ à lɛ́mawà.

A di luabɛpuana kpɛ, à aà tↄbↄ.

Aà tↄ́n Dii, à kúkuakɛ aà aɛ.

6 Kua aà gu pↄ́ a kua adoa guu,

Luaá tonɛↄ maeɛ,

gyaaↄ zɛnnↄdeɛ.

7 Lua ì bɛkpa zĩ̀loↄnɛ,

ì zĩ̀zↄↄ bↄlɛ à ń da namau.

Swã́gbãadeↄ sↄ̃ aaↄ ku gugiiuɛ.

8 Lua, kɛ́ n dↄaa n gbɛ̃́ↄnɛ,

kɛ́ n bɛɛlɛńnↄ guwaiwaiu,

9 tↄↄlɛ lùalua, lou kwɛ̀ n aɛ,

n Lua pↄ́ n yã'ò Sinai gbɛ musu,*

Lua, Isailiↄ Lua.

10 Lua, n ɛ̀fãai pìsinɛ́ kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃,

ↄ̃ n ń bùsu kpɛɛna gbà gbãa.

11 N gbɛ̃́ↄ zↄ̃̀lɛ a guu Lua,

n wɛ̃nadeↄ gbà pↄ́ n maakɛa yã́i.

12 Dii yã'ò,

ↄ̃ bíla gↄ̃̀ aà baokpanaↄ ũ.

13 Kíaↄ ń ń zĩgↄ̃ↄ lɛ́ tílɛ kpakpa,

gↄ̃ɛ pↄ́ gↄ̃̀ bòouↄ lɛ́ ń pↄ́ↄ kpaalɛ.

14 Baa kɛ́ a i sã kaaↄ sↄ̀ↄu,

ã́nusu kú ma felena gã̀sĩaa,

a kã́ↄ lɛ́ tɛkɛ lán vuawa.

15 Kɛ́ Gbãapiide kíaↄ fã̀aa,

aa lì tↄↄlɛa lán Zalamↄ gbɛ̀ nɛɛziwa.

16 Basana gbɛ̀sĩsĩ dɛ a kĩniↄla,

Basana gbɛ̀sĩsĩ misonaↄ dasi.

17 Á gbɛ̀ misonaↄ, bↄ́yãi álɛ wɛbii

gbɛ pↄ́ Lua sɛ̀ a kiblekĩi ũwai?

Dii mɛ́ aↄ ku we gↄↄpii.

18 Dii sↄ̃́goↄ lɛ́ vĩo, à kà miliↄ̃ do.

Dii bↄ̀ò za Sinai,

à mↄ̀ pìla a gu pↄ́ a kua adoau.

19 N dɛdɛ musu ń zĩ̀zↄↄ,†

n gba sì gbɛ̃́ↄwa falu ũ,

baa swã́gbãadeↄ,

ↄ̃ n zↄ̃lɛ we, Dii Lua.

20 Wà Dii sáaukpa, Lua wá Suabana,

ìↄ wá aso kũawɛ̃ɛ lá gu lɛ́ dↄɛ.

21 Wá Luaá Lua pↄ́ ì gbɛ̃́ suabaɛ,

Dii Lua mɛ́ ì wá bↄ ga lɛ́zĩ.

22 Lua a a ibɛɛↄ mi wíwinɛ́,

gbɛ̃nazĩn mikã dↄ̀ɛ pↄ́ aa tɛ́ ń duunawaↄ.

23 Dii mɛ̀: Má á bↄlɛ Basana bùsuu,

má á bↄlɛ ísia títiu,

24 kɛ́ à á gbáↄ pípi ń á ibɛɛↄ auo,

á gbɛ̃ↄ lɛ́naↄ i ń baa ewà.

25 Lua, wa n gbɛ̃́ↄ è aa dↄ̀dↄkↄ̃wa,

ma Lua ma Kía, aalɛ mↄ́ n kúkĩi.

26 Lɛ̀sinaↄ dↄaaa, pↄlɛnaↄ tɛ zã́,

wɛ̃́ndia sɛ̃́sɛ̃mpanaↄ ku guo.

27 À Lua tↄbↄ balu guu,

à Dii kpɛla Isailiↄ kↄ̃kãaau.

28 Nɛ́ gↄ̃zãna Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ mɛ́ dↄaaa,

bee gbɛa Yuda kíaↄ ń ń gbɛ̃́ↄ

ń Zabulↄni bui kíaↄ ń Nɛfatali bui kíaↄ.

29 Á Lua dìlɛɛ́ àↄ gbãa.

Lua, bↄ ń n gbãa pↄ́ ń ↄ̀lↄwɛ̃ɛo.

30 Kíaↄ mↄnɛ ń ń gbaↄ

n kpɛ́ pↄ́ kú Yelusalɛũ yã́i.

31 Zↄa dↄ ílɛnↄbↄ Egipiwa,

zↄadↄ buiↄ swanaↄ ń ń gbɛ̃́ↄwa.

Ãnusu gopana tↄ̃́má,

gbɛ̃́ pↄ́ zĩkaa ì kɛnɛ́ naↄ fãaa.

32 Egipiↄ gbɛ̃́ↄ zĩma,

Etiopiↄ wã aa ↄdↄnzi, Lua.

33 Dṹnia kpalablenaↄ, à lɛsi Luaɛ,

à Dii táasilɛ.

34 A di lounaa kpɛ musumusu za zizi,

à ma, àlɛ pũna gbã́ugbãu.

35 À Lua gbãa galikɛ,

wa aà zↄ̃ↄkɛ dↄ̃ Isailiↄwa,

aà gbãa ku luabɛpuanau.

36 Lua, kua n kúkĩi ń zↄ̃ↄ,

Isailiↄ Lua ì gbãa ń ikoo kpa a gbɛ̃́ↄwa.

Wà Lua sáaukpa!

69

Wabikɛa Luawa kua ĩadama guu

1 Davidi lɛ.

2 Lua, ma suaba,

asa í ma kũ ma nↄɛɛ.

3 Dɛɛ lɛ́ ma mↄ́, ma ka zã̀,

tepɛkĩi kuo.

Ma kpalɛ ísiu,

ísↄ̃ lɛ́ damala.

4 Ma wiilɛ̀ ma kpasa,

ma kòlo nàaa,

ma wɛdↄ̀ ma Luazi

e ma wɛ́ gɛ̀ lɛ́ wo.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ aa zamagu pãↄ* dasi dɛ ma mikãa,

ma ibɛɛ pↄ́ aa ye ma dɛ pↄewiwinɛ́saiↄ lɛ́ vĩo.

Pↄ́ pↄ́ mi a kpã́i'oo ↄ̃ aa mɛ̀ mà a nɛ'i mà kpá.

6 Lua, ń ma mìsaiyãↄ dↄ̃,

ma tàaeↄ ulɛanɛo.

7 Dii Lua Zĩgↄ̃de, gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄnziↄ

ńsu to wí ń kṹ ma yã́io.

Isailiↄ Lua, gbɛ̃́ pↄ́ aaì n kĩ́i wɛɛlɛↄ

ńsu to an tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa ma yã́io.

8 Asa n yã́i mi sↄ̃́sↄ̃a fↄ̃i,

ↄ̃ ma gɛɛ gↄ̃̀ kpa ma wɛ́i.

9 Ma gↄ̃ zĩ̀lo ũ ma gbɛ̃́ↄ guu,

ma gↄ̃ gbɛ̃ando ũ ma da bɛdeↄ guu.

10 N kpɛ́ yã́ ma kũ gbãa,

àlɛ ma ibaba,†

n sↄ̃̀sↄ̃naↄ n sↄ̃́sↄ̃a gↄ̃̀mɛɛ.‡

11 Mi lɛye pↄsia guu,

ↄ̃ wìↄ ma sↄ̃sↄ̃.

12 Mi zwã̀nkasaↄ fĩfĩa,

ↄ̃ wìↄ ma kɛ pↄ́ↄpↄↄ.

13 Gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ gãaɛↄ ì ma pe,

ígbãaminaↄ ì lɛdamanↄ.

14 Dii, málɛ wabikɛma,

ńsu to à bↄ n pↄ kpɛo,

wea Lua, n gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ yã́i,

ní ma suaba sĩana.

15 Ma bↄ bɛ̀lɛu,

ńsu to mà kpálɛuo.

Ma bↄ ísiu,

ma si ma zangudeↄwa.

16 Ńsu to ísↄ̃ damalao,

ńsu to mà kpálɛ ísiuo,

ńsu to wà tɛ̃́ɛna kamalao.

17 Wea Dii, asa n gbɛ̃kɛ maa,

ma wɛgwa n sùuu zↄ̃ↄ guu.

18 Ńsu mikpɛli n zↄ̀blenaɛo,

wea kpakpa, asa ma gↄ̃ yeelɛaɛ.

19 Sↄ̃mazi, ma misi,

ma suaba ma ibɛɛↄ yã́i.

20 Ń ma sↄ̃́sↄ̃a ń widaaao ń ma kpɛbↄao dↄ̃,

ńlɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa yã́kũamanↄↄ e.

21 Sↄ̃́sↄ̃a ma sↄ̃ zↄ̃̀, ma gↄ̃ yɛ̃̀ɛɛsai,

gbɛ̃́ pↄ́ a ma wɛgwa ↄ̃ má wɛ̀ɛlɛ, mi eo,

gbɛ̃́ pↄ́ a ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ ↄ̃ ma wɛdↄ̀i, a kuo.

22 Aa ɛsɛ vãi kàmɛɛ blɛu,

kɛ́ imi ma kũ gbãa, aa vɛ̃ɛ kũ̀ma kpàa.§

23 To an dikpɛkɛa gↄ̃nɛ́ bai ũ, wà ń kṹ,

to an kua aafia yã'inɛ́.

24 To an wɛ́ siakũ, kɛ́ aasu gu'eo,

to an wó gↄ̃ koolonnↄ gↄↄpii.*

25 Ǹ n kpɛ̃nɛmuu bↄbↄmá,

ǹ n pↄkũma pãsĩ pisimá.

26 An bòo gↄ̃ bòo zia ũ,

an gbɛ̃e su àↄ ku kɛ́ à zↄ̃lɛ ń kpɛ́u lↄo,†

27 asa aaì ĩada gbɛ̃́ pↄ́ ń gbɛ̃̀waɛ,

aaì gbɛ̃́ pↄ́ ń zↄ̃̀ wãwã galikɛ.

28 Ǹ ń yã́ píi tàaeↄ dańla,

an baa su àↄ ku n gbɛ̃suabaa guuo.

29 Ǹ ń tↄ́ waa wɛ̃ni taala guu,‡

an tↄ́ su àↄ ku lá doũ guu ń gbɛ̃maaↄ tↄ́oo.

30 Lua, má kú taasi ń yã'ↄ̃mao guu,

ma sɛ lɛsĩ mà bↄu aafia.

31 Má Lua tↄbↄ lɛsia guu,

má aà sáaukpa mà aà kã́fĩ.

32 Bee a ka Diigu dɛ sa'oa ń zuoa,

a kɛɛ̀ na dɛ zugaaena kↄ́badea.

33 Taasideↄ e, aai pↄnakɛ,

á luakĩiwɛɛlɛnaↄ á sↄ̃ i níni.

34 Asa Dii ì wɛ̃nadeↄ yãma,

ìli saka a gbɛ̃́ pↄ́ dɛ zĩ̀zↄ ũↄguo.

35 À aà táasilɛ musu ń tↄↄlɛo,

ísia ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píi.

36 Asa Lua a Siↄna suaba,

a ɛa Yuda wɛ̃́lɛↄ kálɛ,

aà gbɛ̃́ↄ i zↄ̃lɛu ń pↄ́ ũ.

37 Aà zↄ̀blenaↄ nɛ́ↄ mɛ́ aa gↄ̃ vĩ,

gbɛ̃́ pↄ́ ye aà tↄ́ naipiↄ iↄ ku a guu.

70

Wiilɛa Suabanai

(Soũ 40.14-18)

1 Davidi lɛ.

2 Lua, ma misi,

Dii, kɛ kpakpa mↄ dↄmalɛ.

3 To wí gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma wɛↄ kṹ,

aa ń mi pɛlɛ.

To gbɛ̃́ pↄ́ ye mà taasikɛↄ kpɛkpa,

an gɛɛ gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

4 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì omɛɛ, tàalɛ tàalɛↄ,

to aa ɛa ń wío.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ n kĩ́i wɛɛlɛↄ,

to an pↄ kɛma na aa yáalↄ.

Gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄi ǹ ń suabaↄ,

aa o láasai Lua zↄ̃ↄ.

6 Taaside wɛ̃naden ma ũ,

Lua, kɛ kpakpa.

Ḿmɛ ń ma Dↄnlɛde ũ,

ḿmɛ ń ma Mìsina ũ,

Dii, ńsu gɛ̃gɛ̃o.

71

Mae zↄ̃ↄ wabikɛa Luawa

1 Dii, ma nanziɛ,

ńsu to wí ma kũ bauo.

2 Ma misi, ma bↄ n maakɛa yã́i,

swã́kpamazi, ma suaba.

3 Ma gbɛsi pↄ́ máli gɛ́ ulɛi a guun n ũ.

Ń dìlɛ ǹ ma suaba,

asa ma gbɛsi ń ma zɛgikĩion n ũ.

4 Ma Lua, ma bↄ vãikɛnaↄ ↄzĩ,

ma si gbɛ̃́ bɛ̃̀ɛ pãsĩↄwa.

5 Ḿmɛ ma wɛ́ dↄnzi, Dii Lua,

ḿmɛ má n náai vĩ za ma ɛ̀waasogↄↄ.

6 Ma sↄ̃ kpálɛanzi za nɛasakpɛuɛ,

ḿmɛ n ma bↄ ma da nↄ̀sɛu.

N táasi miↄ lɛ gↄↄpii.

7 Ma kua dɛ yãbↄnsaɛ ũ gbɛ̃́ dasideɛ,

asa ḿmɛ ń ma ulɛkĩi gbãa ũ.

8 N táasilɛa ìↄ dↄ ma lɛ́u,

miↄ n maabo kↄↄ ń oosio.

9 Ńsu pãkpamazi ma zikũa yã́io,

ńsu ma vũaa ma gbãa láaa yã́io.

10 Asa ma ibɛɛↄ lɛ́ ma yã'o,

ma wɛ̀lɛↄ lɛ́ lɛkpaaĩ ma wɛ̃nibↄai.

11 Aa mɛ̀: Lua gìaàziɛ,

wà aà ya kṹ,

gbɛ̃e ku à aà suabao.

12 Lua, ńsu ǹyↄ̃ kumanↄ zã̀o,

ma Lua, kɛ kpakpa mↄ dↄmalɛ.

13 To wí gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yãdↄaↄ kṹ,

aa midɛ,

to sↄ̃́sↄ̃a da gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ĩadaaↄla,

an tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa.

14 Mapi sↄ̃, ma wɛ́ ìↄ dↄnzi láasaiɛ,

miↄ n táasilɛ màↄ gɛ́.

15 N maakɛa aↄ dↄ ma lɛ́u gↄↄpiiɛ

ń n gbɛ̃suabaa pↄ́ má a lɛ́ dↄ̃oo.

16 Má mↄ mà Dii Lua gↄ̃sakɛyãↄ galikɛ,

n mɛ̀ndo maakɛa má dↄ gbɛ̃́ↄgu.

17 N yãdàdamɛɛ za ma ɛ̀waasogↄↄ,

Lua, e tia málɛ n yãbↄnsaɛↄ o'o.

18 Baa kɛ́ ma zikũ̀, ma mikã pua,

ńsu ma to weo, Lua,

kɛ́ mà e n gbãa galikɛ tiadeↄnɛ,

mí n gↄ̃sakɛyã dau siu gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ fɛlɛↄnɛ.

19 Lua, n maakɛa zↄ̃̀ma,

n yãzↄ̃ↄkɛ̀, démɛ muaannↄi?

20 Ń tò taasi pãsĩ ma le dasidasi,

ãma ńyↄ̃ ɛa ǹ ma gba wɛ̃ni,

ńyↄ̃ ɛa ǹ ma bↄ tↄↄlɛ nↄnau.

21 Ńyↄ̃ ma bɛɛɛ kã́fĩmɛɛ,

ńyↄ̃ ɛa ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ lↄ.

22 Ma Lua, má n sáaukpa ń mↄↄnao n náai yã́i.

Isailiↄ Lua pↄ́ n kua adoa, má n táasilɛ ń kúuo.

23 Gula aↄ dↄ ma lɛ́u.

Ma gbɛ̃́ pↄ́ n ma mìsi,

má n táasilɛ.

24 Máↄ n maakɛa o gↄↄpiiɛ,

asa wí gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma vãi wɛɛlɛↄ kũ̀,

an gɛɛ gↄ̃̀ kpá ń wɛ́i.

72

Wabikɛa Luawa

Salomↄↄ lɛ.

1 Lua, ǹ n iko kpa kíawa,

ǹ n maakɛ kpa kíabuipiwa,

2 kɛ́ aà dↄaa n gbɛ̃́ↄnɛ a zɛ́wa,

i yã́gↄ̃gↄ̃ táaaↄnɛ a zɛ́wa,

3 gbɛ̀sĩsĩↄ i mↄ gbɛ̃́ↄnɛ ń aafiao,

sĩ̀sĩↄnaↄ i to aaↄ ku nama guu.

4 Kía a to yã́ bↄ ń táaaↄ na,

a taaside nɛ́ↄ suaba,

i gbãamↄnɛdeↄ wíwi.

5 Aↄ ku lá ĩatɛ̃ ìↄ ku gↄↄpiiwa,

lán mↄvua kua wɛ̃ ń wɛ̃owa.

6 Aↄ dɛ lán zuↄ louwa,

lán mↄ̀sɛ pↄ́ ì pisi tↄↄlɛwawa.

7 Gbɛ̃maaↄ ↄta aà gↄↄ,

nama a kɛ zài e mↄ gɛ midɛò.

8 A kible za ísialɛ la ń a lɛ́leo,

za Uflata e dṹnia lɛ́wa.*

9 Bui pↄ́ kú guwaiwaiuↄ mↄ kúlɛɛ̀,

aà ibɛɛↄ wúlɛ ń gbɛɛu aà aɛ.

10 Taasisi ń ísia baa kíaↄ falubↄɛ̀,

Seba ń Saba kíaↄ mↄ gbadaɛ̀.

11 Kíaↄ mↄ kúlɛɛ̀ ḿpii,

bui píi a misiilɛɛ̀.

12 Asa a wɛ̃nade pↄ́ an wii dↄↄ bↄɛ,

a taaside pↄ́ dↄnlɛde vĩoↄ misi.

13 A yɛ̃̀ɛɛsaideↄ wɛ̃nagwa,

a taasideↄ bↄ ga lɛ́zĩ.

14 A ń bↄ gbãamↄnɛdeↄ ń gbɛ̃́ pãsĩↄ ↄzĩ,

asa an kua bɛɛɛ vĩɛ̀.

15 Lua kía dↄ̃ ń aafiao!

Wiↄ aà gba Seba bùsu vua,

wiↄ wabikɛɛ̀ Luawa gↄↄpii,

wiↄ samaa'oɛ̀ láasai.

16 Bua pↄ́ↄ kɛ aà bùsuu maamaa,

a láↄ aↄ da sĩ̀sĩↄ musu síii,

aa nɛ'i aa pia lán Libã lákpɛwa,

aa gbã lán kàsapuwa sɛ̃saou.

17 Aà tↄ́ aↄ ku gↄↄpii lán ĩatɛ̃waɛ,

bui píi a báaa e aà sabai, aai aà tↄnasi.

18 Wà Dii Lua, Isailiↄ Lua sáaukpa!

Ɔ̃mɛ ì yãbↄnsaɛↄ kɛ ado.

19 Wàↄ Lua gawidepi tↄbↄ gↄↄpii,

aà gawi i li dṹniaa píi.

Ãmi! Ãmi!

20 Yɛse nɛ́ Davidi wabikɛa lɛ́n we.

LÁ ÀAƆ̃DE

Soũↄ 73-89

73

Vãikɛnaↄ kã́fĩa'ea yã́

Asafa lɛ.

1 Lua ì ɛ̀fãaikɛ Isailiↄnɛ sĩanaɛ,

ì maakɛ nↄ̀sɛpuadeↄnɛ.

2 Mapi sↄ̃ ma kãikũ̀ ń lɛ́lɛao,

ma gbá ye zãi guwa yãaɛ.

3 Kɛ́ ma vãikɛnaↄ kua maa è,

ma ĩ́andãnapiↄ gwea nidɛ̀.

4 Yãe lí kpàlikpanɛ́o,

aa aafia mɛ́ aa mɛkpaa.

5 An wá lí wã lán dãↄwao,

aali gyãkɛ lán deↄwao.

6 Aaì ĩ́andãa da ń nↄɛ yàbaa ũ,

aaì pãsĩ nańzi pↄkasa ũ.

7 An oa ìↄ nísi bↄ,

an kàamai dɛ ń pia.

8 Aa gbɛ̃́laani vĩ,

aaì boo gbɛ̃̀nɛ onɛ́,

aaì naɛnaɛmá ń zↄ̃ↄkɛ yã́i.

9 Aaì mɛ: Lua pila wà dɛ̃ɛka,

mɛ́ an yã́ ì li dṹniaa.

10 Ayãmɛto wì kɛnɛ́ kɛ̀kɛ,

wì yã́ pↄ́ aa ò píi sí sĩana ũ.

11 Aaì mɛ: Lua a dↄ̃ má ni?

Musude dↄ̃a kà màae?

12 Vãikɛnapiↄ gwa, aa yãe kã̀a vĩo,

an gwea ìↄ kã́fĩ gↄↄpiiɛ.

13 Asi ma nↄ̀sɛ pua pã yã̀?

Ma a ↄbↄ̀lɛ tàaeu wásawasa pãɛa?

14 Niↄ ma gbɛ̃ gↄↄpiiɛ,

niↄ ma swã́gaga lá gu lɛ́ dↄ.

15 Tó ma zɛ ń yã́ bee taa oaoɛ,

bee aↄ dɛ bↄa n gbɛ̃́ↄ kpɛ ũɛ.

16 Kɛ́ ma làasookɛ̀ yã́piwa mà dↄ̃,

à kɛ̀mɛɛ zĩ'ũɛ,

17 e ma gɛ gɛ̃ò Lua kúkĩi,

ↄ̃ ma wɛ́ gbàsa kɛ̃̀ an láaa yã́ musu.

18 Ni ń da gu zãandeu,

ni ↄzↄ̃ńzi aa gↄ̃ ń liaao.

19 Aaì gↄ̃ kaalɛpↄ ũ kã́ndo,

vĩa pↄ́ↄ ì ń le, aa midɛ.

20 Lá nana ì gɛ̃zɛa, tó gbɛ̃́ vù,

tó n fɛlɛ Dii, ńyↄ̃ to aa gɛ̃ ń ĩ́anao màaɛ.

21 Kɛ́ ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà,

mɛ́ ma pↄ yà,

22 ma sↄũkũ̀, má yãe dↄ̃o,

ma gↄ̃ n kĩ́i lán nↄ̀bↄwa.

23 N beeo má kunnↄ gↄↄpiiɛ,

n ma kũ ma ↄplaawa.

24 Ni dↄaamɛɛ ń n lɛdaaao,

bee gbɛa ńyↄ̃ ma ka àizãnawa.

25 Ma wɛ́ dↄ gbɛ̃ezi musuo, n bàasio,

kuannↄ guu pↄe ni lɛ́ ma dɛ tↄↄlɛo.

26 Baa tó ma mɛ ń ma sↄ̃o yɛ̃̀ɛɛ lɛ́ láa,

Lua mɛ́ ì to ma sↄ̃ gbãakũ,

ↄ̃mɛ ma baa ũ gↄↄpii.

27 Asa gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃̀maↄ midɛɛ,

ńyↄ̃ n gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ n kpɛↄ bãdɛ.

28 Lua, sↄ̃́aanzi mɛ́ kɛ̀mɛɛ na,

Dii Lua, ma n kɛ ma ulɛkĩi ũɛ.

Má n yãkɛaↄ dau mà siunɛ́.

74

Wiilɛa Luai aà kpɛ́ wia yã́ musu

Asafa lɛ.

1 Lua, bↄ́yãi n giwázi e gↄↄpiii?

Àkɛa ńlɛ pↄbↄ n níu n kpàsa sãↄ yã́ musui?

2 Gbɛ̃́ pↄ́ n ń sí za ziↄ yã́ dↄngu,

bui pↄ́ ń bò aa gↄ̃̀ ń pↄ́ ũↄ

ń Siↄna gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ ń kɛ̀ n kúkĩi ũo.

3 N ibɛɛↄ n kúkĩi dàaĩ míↄmiↄ.

Dɛdɛ ń laaio, à ↄ̃̀ↄkpà píi.

4 N wɛ̀lɛↄ kã̀aa gu pↄ́ ni dauwálɛ,

aa ńzĩa seelaↄ pɛ̀lɛ we.

5 Wá è, an mↄona dↄ musu,

aalɛ kɛ lá wìↄ dào gbɛ̃wa.

6 Lí yↄↄa kɛfɛna pↄ́ wa kpà a gĩwa,

aa gbɛ̃̀ wa gbòo ń mↄoo ń fɛ̃nkĩnio.

7 Aa tɛsↄ̃̀ n kúkĩiwa, à kwɛ̀,

aa tò kpɛ́ pↄ́ n tↄ́ kuwàpi gbãlɛ̀.

8 Aa ò ń nↄ̀sɛu: Wà ↄtↄ̃má míↄmiↄ.

Aa tɛsↄ̃̀ wá bùsu lousisikpɛↄwa.

9 N kpɛ́ lousisibↄↄ gɛ̃̀zɛa,

ãnabie ku lↄo.

Wáↄ ku màa e bↄɛn yã̀?

Wá gbɛ̃e dↄ̃o.

10 Lua, ńyↄ̃ to n ibɛɛↄ aaↄ n yáalↄ e bↄɛ ni?

N wɛ̀lɛↄ aaↄ sakangu láasai yã̀?

11 Bↄ́yãi n ↄ kpaaũai?

Ɔgo n kùɛ, ní ń dɛdɛ.

12 Lua mɛ́ ma kía ũ za asĩnizĩ,

ↄ̃mɛ ì gbɛ̃́ suaba dṹniau.

13 Ḿmɛ n ísia zↄ̃̀ɛ ń n gbãao,*

n kwãsa mi wì í guu.

14 N Egipiↄ mìdɛ we,

n ń gɛↄ kpà wàiↄwa pↄblea ũ.

15 N swaↄ bↄ̀, n zɛwɛ̃̀ nibↄnaↄnɛ,

n swa pↄ́ a í baa vĩo zↄ̃̀ɛ.

16 Fãanɛ ń gwãasĩnao dɛ n pↄ́ ũɛ,

n mↄvua ń ĩatɛ̃o kúkĩi dìlɛnɛ́.

17 Ḿmɛ n kↄↄ dàda bùsu píiu,

n saɛ ń buziɛo gↄↄ dìlɛ.

18 Yá pↄ́ n ibɛɛↄ dↄ̀ yã́ dↄngu Dii,

mìsaidepiↄ sakà n tↄ́uɛ.

19 Ńsu ǹ n felena kpá wàiↄwao,

n wɛ̃nadeↄ yã́ su sãnguo.

20 Laaidↄ n bàakuawanↄwa,

asa wá bùsu gbɛ̀'ɛↄ pãsĩkũ̀ píiɛ.

21 Wá gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãamↄwɛ̃ɛↄ,

ńsu to wà kpɛkpa ń wíoo.

To wɛ̃nadeↄ ń taasideↄ n táasilɛ.

22 Lua, fɛlɛ gí ń nzĩao.

N yá pↄ́ mìsaideↄ lɛ́ dↄ zɛsai màé!

23 Ńsu zↄa pↄ́ n ibɛɛↄ lɛ́ kánzi kpa swã́ao,

n wɛ̀lɛpiↄ kↄ̃fĩ dↄ gↄↄpiiɛ.

75

Lua mɛ́ yã́kpalɛkɛna ũ

1 Asafa lɛ.

2 Wa n sáaukɛ̀ Lua,

wa n sáaukɛ̀.

Tó wà n yãbↄnsaɛↄ galikɛ̀,

ń kú kãi.

3 Lua mɛ̀: Ma gↄↄdìlɛ,

má yã́kpalɛkɛ a zɛ́wa.

4 Tó dṹnia dèe, a gbɛ̃́ↄ lɛ́ kɛ sèee,

mámɛ mi a gbapɛlɛ kṹ gíũgiũ.

5 Mi o yↄ̃̀ↄdeↄnɛ aasu ń gasa fɛlɛo,

mi o vãikɛnaↄnɛ aasu káakuo.

6 Ásu à á gasa fɛlɛao,

ásu kàamai kɛmanↄo.

7 Asa gbãa lí bↄ gukpɛ ge bɛ'aɛo,

ìli bↄ guwaiwai guu no,

8 Lua mɛ́ yã́kpalɛkɛna ũ,

ↄ̃mɛ ì gbɛ̃do sↄ̃ↄlɛ, ì gbɛ̃do fɛlɛ.

9 Imibↄ ku Dii ↄzĩ, í gbãa ka a pai,

àlɛ pí aà pↄkũma ũ.

Ì kↄ́lɛ dṹnia vãikɛnaↄwa píi,

ↄ̃ aaì mi wesai ń a gbↄ̃ↄ.

10 Mapi sↄ̃ máↄ yã́pi o gↄↄpiiɛ,

mí Yakↄbu Lua táasilɛ.

11 Má vãikɛnaↄ gasa kwɛ́,

gbɛ̃maaↄ gasa iↄ ku musu.

76

Lua mɛ́ zĩblea gbãa ũ

1 Asafa lɛ. Wì sí ń kúuↄɛ.

2 Wa Lua dↄ̃ Yuda bùsuuɛ,

aà tↄ́ gbãa Isailiↄnɛ.

3 Aà zwã̀akpɛ kú Salɛma,

aà kúkĩi kú Siↄna.

4 Kua we à kà wãaↄ ɛ̀'ɛ

ń sɛ̀ngbaoↄ ń fɛ̃ndaↄ ń zĩkabↄↄ.

5 Ni gupu, niↄ tɛkɛ,

n zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ kú gↄↄpiia.

6 N gbãa dɛnla kɛ̀ gↄ̃sa gbãaↄnɛ,

aa wúlɛa ń ń i gbɛzão,

gↄ̃ gɛ̀bɛɛpiↄ gbɛ̃e i fↄ̃ ↄsɛ̀o.

7 Yakↄbu Lua, n ń lele,

ↄ̃ sↄ̃deↄ ń ń sↄ̃́ↄ gↄ̃̀ kálɛa ń izↄ̃ↄo.

8 Ḿmɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ wà vĩakɛɛ̀ ũ,

tó n pↄbↄ̀ n níu,

démɛ a fↄ̃ zɛ n aɛi?

9 Kua musu n yã́kpalɛkɛ̀,

ↄ̃ vĩa dṹnia kũ̀, à gↄ̃̀ kílikili.

10 Lua, n fɛlɛ n yãgↄ̃̀gↄ̃ dṹniaɛ,

n yɛ̃̀ɛɛsaideↄ suabà.

11 Gbɛ̃nazĩna pↄkũma ì n tↄbↄ,

n pↄkũma kĩni ìↄ dↄa n piɛ.

12 À lɛkɛ Dii á Luawa, í a fĩabo.

Á gbɛ̃́ pↄ́ á liaawáziↄ,

à mↄ Lua pↄ́ dɛ wàↄ aà vĩa vĩ gba pↄ́.

13 Ì kpalablenaↄ kãdɛ,

ì to vĩa dṹnia kíaↄ kṹ.

77

Lua dↄnlɛ bɛɛkɛa taasi guu

1 Asafa lɛ.

2 Ma lɛzù Luazi,

ma wiilɛ̀wà,

ma lɛzù Luazi aà ma yãma.

3 Kua taasi guu ma Dii kĩ́i wɛ̀ɛlɛ,

ma ↄ dↄa Luazi gwã́ kpasasai,

ma nↄ̀sɛ i nínio.

4 Kɛ́ ma làasoo tà Lua kĩ́i,

ↄ̃ málɛ kãsãnkɛ,

kɛ́ ma aà wàaipà,

ma nisĩna vùa.

5 Ń ma wɛ́ kũa, mi e i'òo,

ma gↄ̃ bíli guu, mi dↄ̃ lá má oo.

6 Ma làasookɛ̀ yãawa

ń wɛ̃̀ zizi pↄ́ gɛ̃̀ↄ yã́o.

7 Lɛ pↄ́ má dà yãa dↄ̀magu gwã́,

ma làasookɛ̀wà mà wɛɛlɛ dↄ̃.

8 Ma mɛ̀: Dii wá vũaa gↄↄpii yã̀?

Wá yã́ a kaaàgu lↄoa?

9 Aà gbɛ̃kɛ mìdɛ míↄmiↄ yã̀?

Aà yã́ aↄ gbooa gↄↄpii yã̀?

10 Wá wɛ̃nagwaa yã́ sã̀ Luagu yã̀?

Aà pↄ pàwázi, a wá wɛgwa lↄoa?

11 Ɔ̃ ma mɛ̀: Yã́ pↄ́ má kũan kɛ:

Musude ↄzɛɛdↄ̀wɛ̃ɛɛ.

12 Má làasookɛ Dii yãbↄnsaɛↄwa,

mí aà yã́ pↄ́ a kɛ̀ yãaↄ dↄ gbɛ̃́ↄgu.

13 Má n dabudabukɛaↄ wàaipa píi,

mí n yãzↄ̃ↄkɛaↄ onɛ́.

14 Lua, n zɛ́ gbãsĩ vĩo.

Dii kpele mɛ́ zↄ̃ↄ lán Luawai?

15 Ḿmɛ ń Lua dabudabukɛna ũ,

n n gbãa ↄ̀lↄ buiↄnɛ.

16 N n gbɛ̃́ↄ mìsi ń n gã̀sa gbãao,

wá Yakↄbu ń Yosɛfuo buiↄ.

17 Ísia wɛsìnlɛ Lua,

ísia wɛsìnlɛ ↄ̃ à kↄ̃dɛ̀,

à lùalua za a ɛu.

18 Lou kwɛ̀, a pũnaa kↄ̃fĩ dↄ̀ luabɛ,

n kà tɛdeↄ kpa loupilɛa ũ.

19 N pũnaa kↄ̃fĩ dↄ zàa'ĩana guu,

loupilɛa dṹnia pù píi.

Tↄↄlɛ gbãlɛ à lùalua.

20 N zɛ́ dà ísiau,

n gɛ̃kĩi bↄ̀ í zↄ̃ↄ guu,

wi n kɛ̀sɛgbɛ eo.

21 N dↄaa n gbɛ̃́ↄnɛ lán sã waiwa

Mↄizi ń Aalonao sabai.

78

Lɛdaawá Isailiↄ yã́ musu

Asafa lɛ.

1 Ma gbɛ̃́ↄ, à ma lɛdama ma,

à swã́kpa ma yã́i.

2 Má yã'oɛ́ ń yáasio,

má yã́ pↄ́ ulɛa za zi bↄↄlɛkɛɛ́,*

3 yã́ pↄ́ wá mà mɛ́ wá dↄ̃,

yã́ pↄ́ wá maeↄ a galikɛ̀wɛ̃ɛ.

4 Wá yã́pi ulɛ wá nɛ́ↄnɛo,

wá Dii táasilɛa da wá tↄũnaↄnɛ

ń aà gbãao ń yãbↄnsaɛ pↄ́ a kɛ̀ↄ.

5 À yãdìlɛ Yakↄbu buiↄnɛ,

à a ikoyã dà Isailiↄnɛ.

A ò wá deziↄnɛ aa tó ń nɛ́ↄ dↄ̃,

6 i gↄ̃ ń bui pↄ́ kpɛ́ↄnɛ fɛlɛkaa ũ,

aai fɛlɛ dada ń nɛ́ↄnɛ sↄ̃,

7 kɛ́ aa e Lua náaikɛ,

kɛ́ Lua yãkɛaↄ su sã́ńguo,

aaiↄ aà yãdilɛaↄ kũa,

8 kɛ́ aasu wàↄ dɛ lán ń deziↄwao,

asa aa swã́gbãakɛ̀ aa gì Lua yã́i,

an sↄ̃ ku Luawao, aa náai vĩɛ̀o.

9 Ɛflaiũ buiↄá kàzunaↄnɛ,

ↄ̃ aa kpɛkpà zĩ guu.

10 Aai zɛ ń Luabaakuańnↄoo,

aa gì tɛ́i aà ikoyãi.

11 Aà yãkɛaↄ sã̀ńgu

ń aà yãbↄnsaɛ pↄ́ a ↄ̀lↄnɛ́ↄ.

12 À dabudabuↄ kɛ̀ an deziↄ wáa

Zoã wɛ̃́lɛu, Egipi bùsuu.†

13 À ísia zↄ̃̀ɛ à bùańnↄ,

à í bĩ́ibò.‡

14 À dↄ̀aanɛ́ tɛlu guu fãanɛ,

gwãasĩna sↄ̃ ń tɛ́ gupuao.§

15 À gbɛsi pàa guwaiwaiu,

à í kpàmá zↄ̃ↄ lán ísia íwa.

16 A tò í bↄ̀nɛ́ gbɛu,

ípi bàalɛ̀ lán swadawa.*

17 Ɔ̃ aa gì tɛ duunawa,

aa gì Musude yãmai guwaiwaiu.

18 Aa gí kɛ̀ aa Lua lɛwɛ,

aa ń pↄeã blɛ gbɛ̀awà.†

19 Aa Lua bɛ̃̀ɛbò aa mɛ̀:

A fↄ̃ ↄpi'i dilɛwɛ̃ɛ sɛ̃u lae?

20 Gwa, à gbɛ lɛ̀, í bↄ̀ dàgua mɛ!

A fↄ̃ blɛ ge nↄ̀ↄ kpáwá sↄ̃a?

21 Kɛ́ Dii yã́pi mà, aà pↄ pà,

ↄ̃ tɛ́ kũ̀ Yakↄbu buiↄwa,

à pↄkũmabↄ̀bↄ Isailiↄwa.

22 Asa aai Lua yã́ sio,

aa aà gbɛ̃́ suabaa gbãa náai vĩo.

23 À yãdà bàlumaɛ,

à zɛwɛ̃̀ musu,

24 ↄ̃ mana kwɛ̀nɛ́ blɛ ũ,‡

à musu pↄ́wɛna gbↄ̃ yònɛ́.

25 Aa malaikaↄ blɛ blè,

à kũ̀sũakɛ̀nɛ́, à dìńla.

26 A tò ĩ́an gbãa bↄ̀ gukpɛ,

ń aà gbãao à bↄ̀ gɛↄmidↄkĩi oi lↄ,

27 ↄ̃ à nↄ̀ↄ kwɛ̀nɛ́ lán luutɛ̃wa,

bãↄ lìńla lán ísialɛ ũfãawa.§

28 A tò aa kwɛ̀ ń bòou,

aa gↄ̃̀ kálɛa liaa ń kpɛ́ↄi.

29 Lua pↄ́ pↄ́ aa a ni vĩ kpàmá,

ↄ̃ aa sò aa kã̀ pã́upãu.

30 E a ni àↄ gɛ́ bↄińla,

gↄↄ pↄ́ blɛpi da ń lɛ́u,

31 Lua fɛ̀lɛ fɛ̃̀ńnↄ,

à Isaili gↄ̃gbãaↄ dɛ̀dɛ,

à ń ɛ̀waasoↄ kwɛ̀.*

32 Gia ń beeo aa gì tɛ duunawaɛ,

ń aà yãbↄnsaɛkɛaↄ aai aà náaikɛo.

33 Ɔ̃ à ń wɛ̃ni kɛ̀nɛ́ lán lɛ́'ĩanawa,

a tò ↄ̃̀ↄnɛkɛa ń mìdɛ.

34 Tó à ń pisabò, aaì aà aɛya,

aaì ɛa wà aà kĩ́i wɛɛlɛ ń wãao.

35 Aa dↄ̃̀ sa Lua mɛ́ ń gbɛsi ũ,

Lua Musude mɛ́ ń Mìsina ũ.

36 Ãma aaì lɛ́mawà,

aaì ɛɛtoɛ̀,

37 an sↄ̃ kuwào,

aa aà bàakuańnↄ yã́ gbòo.

38 Aàpi sↄ̃ à ń wɛ̃nagwà,

à ń duuna kɛ̃̀má, i ń midɛo.

Ìↄ azĩa zùukɛ mↄ̀ↄmↄↄɛ,

i a pↄkũmabↄbↄmá píio.

39 À ń gbɛ̃nazĩnkɛ dↄ̃̀má,

asa aaì gɛ̃zɛa susai lán ĩ́anawaɛ.

40 Aa swã́gbãakɛ̀ guwaiwaiu gɛ̃n ũma'ũma!

Aa aà pↄ yàɛ̀ sɛ̃u we à kɛ̀ zài.

41 Aa Lua lɛwɛ,

aa Lua lɛwɛ,

aa Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa fɛ̃̀.

42 Aà iko gbãa sã̀ńgu,

lá à ń sí ń ibɛɛↄwa,

43 lá à dabudabuↄ kɛ̀ Egipi,

mɛ́ à yãbↄnsaɛↄ kɛ̀ Zoã bùsuu.

44 À ń swa'iↄ lìlɛ au ũ,†

ↄ̃ aai fↄ̃ aa a imì lↄo.

45 À ũsĩnaↄ kàńgu, aa ń soso,‡

ń blↄↄↄ lↄ, aa yãyìamá.§

46 A tò kwaↄ ń pↄ́wɛnaↄ blè,

à kwasutɛ̃ kà ń buapↄ́ↄu.*

47 A tò lougbɛ ń vɛ̃ɛbuↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ,

a zàa'ĩana ń kaa líↄ ɛ̀'ɛ.

48 À ń pↄtuoↄ músikɛ̀ ń lougbɛpio,

lua sù ń kpàsaↄwa.†

49 À a pↄkũma zↄ̃ↄ bↄ̀bↄmá,

à ĩ́isɛ̀ńnↄ ń pↄfɛ̃o ń kpɛ̃nɛo,

à músi malaikaↄ gbàɛmá.

50 À a pↄkũma gbà zɛ́,

i zɛzↄ̃ gaɛ lↄo, à gagyãkàńgu.

51 À Egipi nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dɛ̀dɛ píi,‡

Haũ bui gↄ̃sakɛ nɛ́piↄ gàga.

52 À bↄ̀ ń a gbɛ̃́ↄ lán sãↄwa,

à dↄ̀aanɛ́ guwaiwaiu lán sã waiↄwa.§

53 A bɛńnↄ, aa ku dↄdↄa vĩasai,

an ibɛɛↄ sↄ̃, ísia kũ̀aamá.*

54 À kàńnↄ a bùsu zↄ̃lɛu,†

gusĩsĩde pↄ́ a sì ń a gbãaopiu.

55 À buipãleↄ yànɛ́,

ↄ̃ à ń bùsu kpaalɛ̀nɛ́ ń pↄ́ ũ,

à uakpàkpa Isaili buipiↄnɛ.‡

56 Ɔ̃ aa Lua lɛwɛ aa gì aà yãmai,

aa Musude yãdilɛaↄ kũao.§

57 Aa kpɛkpà aa bↄ̀ aà kpɛ lán ń maeↄwa,

aa náai vĩo lán sá gia baiwa.

58 Aa aà pↄ fɛ̀lɛɛ̀ ń ń sa'okĩio,

aa aà zafɛ̃̀ɛ̀ ń ń tã́aↄ.

59 Kɛ́ Lua è màa, ↄ̃ aà pↄ pà,

à ↄzↄ̃̀ Isailiↄzi pãsĩpãsĩ.

60 À a zwã̀akpɛ tò Silo* we,

aà bɛ pↄ́ a kpà gbɛ̃nazĩnaↄ guupi.

61 A tò an wɛ̀lɛↄ mↄ̀ a kpagolo sɛ̀,†

ↄ̃mɛ aà gbãa ń aà gawio kúkĩi ũ.

62 A tò wà a gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao,

aà pↄ pà bui pↄ́ a sɛ̀pizi.

63 An ɛ̀waasoↄ tɛkũ̀ zĩ guu,

an wɛ̃́ndiaↄ i zãkɛlɛ dↄ̃ lↄo.

64 Wà ń sa'onaↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao,

an gyaaↄ i fↄ̃ ↄ́ↄlↄ̀o.

65 Ɔ̃ Dii vù ń io sa,

lán gↄ̃sa pↄ́ vù ń wɛ̃'iowa.

66 À ń wɛ̀lɛↄ gbɛ̃̀, aa kpɛkpà,

a tò aa gↄ̃̀ ń wío gↄↄpii.

67 Ɔ̃ à gì Ɛflaiũ buiↄzi,

i Yosɛfu buipi sɛ lↄo.

68 Yuda bui ↄ̃ a sɛ̀ sa

ń Siↄna gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ á yeio.

69 À a kúkĩi dↄ̀ musumusu we,

aↄ ku gↄↄpii lán dṹnia kálɛawa.

70 Ɔ̃ à a zↄ̀blena Davidi sɛ̀,‡

à aà bↄ̀ sã kaau.

71 À aà bↄ̀ sãdãu, à dↄ̀aa Isailiↄnɛ,§

Lua gbɛ̃́ Yakↄbu buipiↄ kíaɛ.

72 Davidi ń kpá a kpɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo,

à dↄ̀aanɛ́ ń a ↄ báaadeo.

79

Yelusalɛũ dɛɛlɛa wii

Asafa lɛ.

1 Lua, buipãleↄ sì ń bùsuu,

aa n kpɛ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpà,

aa Yelusalɛũ dɛ̀ɛlɛ.*

2 Aa n zↄ̀blenaↄ dɛ̀dɛ aa ń gɛ kpà bãↄwa,

aa n yãmanaↄ gɛ tò wàiↄnɛ blɛ ũ.

3 An au bàalɛ̀ lán íwa Yelusalɛũ bĩ́i kpɛ,

gbɛ̃e ku à ń vĩo.

4 Wa gↄ̃ pↄ́ yáalↄaↄ ũ wá saɛdeↄnɛ,

láanipↄ ũ gbɛ̃́ pↄ́ liaawáziↄnɛ.

5 Dii, n pↄ aↄ paawázi e bↄɛ ni?

N kpɛ̃nɛ tɛ́ aↄ kũ gↄↄpii yã̀?

6 Pↄkũma bↄbↄ bui pↄ́ aa n dↄ̃oↄwa,

gbɛ̃́ pↄ́ aali ń sísioↄ bùsuↄwa.

7 Asa aa Yakↄbu buiↄ blè,

aa ń bùsu ↄ̃̀ↄkpàɛ.

8 Ńsu wá maeↄ duuna wi wá musuo.

Wɛ̃nadↄ̃wɛ̃ɛ kpakpa,

asa wa busa dúuduuɛ.

9 Dↄwálɛ, Lua wá Suabana.

Wá misi, kɛ́ ǹ tↄbↄ,

wá duuna kɛ̃́wá n tↄ́ yã́i.

10 Bↄ́yãi ńyↄ̃ to buipãleↄ wá lá:

Wá Lua ku máɛ la?

To buipãleↄ dↄ̃ wá aɛ,

kɛ́ ni n zↄ̀blenaↄ dɛdɛa tↄsimá.

11 To zĩ̀zↄↄ ↄↄlↄ gɛ̃ n swã́u,

gbɛ̃́ pↄ́ kú ga lɛ́zĩpiↄ bↄ

ń n gã̀sa gbãao.

12 Láani pↄ́ wá saɛdeↄ zĩ̀ma,

fĩabonɛ́ gɛ̃n sopla, Dii.

13 Wápiↄ n gbɛ̃́ↄ, n kpàsa sãↄ,

wíↄ n sáaukpa gↄↄpii,

wíↄ n tↄ́ galikɛ e wá buiwa.

80

Isailiↄ sua ń pá ziu wabikɛa

1 Asafa lɛ.

2 Swã́kpa Isailiↄ Dↄaana,

n gbɛ̃́ pↄ́ ni Yosɛfu buiↄ dã lán sãↄwa.

Bↄ gupuau, n gbɛ̃́ pↄ́ ń zↄ̃lɛa malaika gã̀sĩadeↄ zãnguo,*

3 ní dↄaa Ɛflaiũ buiↄnɛ

ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ ń Manase buiↄ.

Fɛlɛ ń n gbãao, mↄ ǹ wá suaba!

4 Lua, to wà ɛa su wá pá ziu.

Wá wɛgwa wà aafiaʼe.

5 Dii Lua Zĩgↄ̃de,

ńlɛ pↄbↄ n níu e tia,

ńyↄ̃ n gbɛ̃́ↄ wabikɛa mamá bↄɛ ni?

6 N wɛ́'i kpàmá blɛ ũ,

n ń wɛ́'i yↄ̃̀nɛ́ pↄ́ pai aa mì.

7 Ń tò wa gↄ̃ láanipↄ ũ wá saɛdeↄnɛ,

wá ibɛɛpiↄ lɛ́ wá kɛ pↄ́ↄpↄↄ.

8 Lua Zĩgↄ̃de, to wà su wá pá ziu,

wá wɛgwa wà aafiaʼe.

9 N vɛ̃ɛli wò Egipi,

n buipãleↄ yà ↄ̃ ń pɛ̀ ń gbɛu.

10 N gukɛ̀kɛɛ̀, à zĩ́napɛ̀lɛ,

ↄ̃ à ↄtà à a bùsu pà.

11 A uedà gbɛ̀sĩsĩↄla,

a gↄ̃naↄ dɛ sɛdɛ lí zↄ̃ↄↄla.

12 À ↄtà à gɛ̀ e ísialɛ,

a ↄnɛↄ gɛ̀ e Uflatai.

13 Bↄ́yãi n a kaa gbòo,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃zɛaↄ ìↄ ↄmalɛii?

14 Dào sàwa ì lɛ́ kái,

sɛ̃̀anↄbↄↄ ì mↄ a lá blei.

15 N yã́ na! Lua Zĩgↄ̃de, wá wɛgwa!

Kua za musu wɛzu ǹ gwa!

Laaidↄ vɛ̃ɛlipiwa,

16 bui pↄ́ ń pɛ̀ nzĩa,

nɛ́ pↄ́ ń sì n pↄ́ ũpi.

17 Wà n vɛ̃ɛlipi zↄ̃̀ wà tɛsↄ̃̀wà.

Wɛpãsĩ biimá aa midɛ.

18 Ɔda gbɛ̃́ pↄ́ kú n ↄplaaiwa,

gbɛ̃nazĩn nɛ́ pↄ́ ń sì n pↄ́ ũ.

19 Wá kɛ̃ma lↄo.

Wá lɛ́ ń láo, wí n sísi.

20 Dii Lua Zĩgↄ̃de,

to wà su wá pá ziu,

wá wɛgwa wà aafiaʼe.

81

Isailiↄ dikpɛ lɛ

1 Asafa lɛ.

2 À guladↄ Lua wá gbãawa.

À kúkuakɛ Yakↄbu buiↄ Luaɛ.

3 À bↄ ń lɛo, í bala lɛ́

ń mↄↄna'ↄ nao ń domao.

4 À kuupɛ mↄbↄzĩ,*

í pɛ́ a vua zã́ wá dikpɛgↄↄ,

5 asa a dɛ ikoyã ũ Isailiↄnɛɛ.

Yã́ pↄ́ Yakↄbu buiↄ Lua dìlɛn we.

6 À yã́pi dà Yosɛfu buiↄnɛ

gↄↄ pↄ́ à ã̀na Egipiↄwa.

Aa lↄↄ pↄ́ aai ma yãao mà à mɛ̀:

7 Ma aso gò á gã̀u,

ma á ↄ bↄ̀ ɛ̃u.

8 A wiilɛ̀a taasikɛgↄↄ, ↄ̃ ma á bↄ́,

má wèwá asii guu ń louvĩao.

Ma á lɛ́ ma á gwá Mɛliba í kĩ́i.†

9 À swã́kpa ma gbɛ̃́ↄ, mí lɛdawá.

Á Isailiↄ, à ma yãma lé!

10 Ásu àↄ dii pãle vĩo,

ásu kúlɛ dii zĩ̀loɛo.‡

11 Mámɛ má Dii á Lua ũ,

ma á bↄ́lɛ Egipiɛ.

À á lɛ́ ɛlɛ, mí tó à kã́.

12 Ɔ̃ Isailiↄ i ma yãmao,

ma gbɛ̃́piↄ i misiilɛmɛɛo.

13 Ɔ̃ ma ń tó ń ń swã́gbãao,§

aa tɛ́ ńzĩa pↄeãi.

14 Tó Isailiↄ sↄ̃́amazi,

tó ma gbɛ̃́piↄ tɛ ma yã́i,

15 dↄ̃ ma ń ibɛɛↄ bùsanɛ́ gↄ̃̀ↄgↄ̃ↄ,

ma ↄzↄ̃̀ ń wɛ̀lɛpiↄzi.

16 Ma zangudeↄ i vlãnau ma aɛ,

an ĩadama aↄ láaa vĩo.

17 Mí á gwa ń pↄ́wɛn gawideo,

mí gbɛ̀ zↄ́'i kpáwá à kã́.

82

Yã́kpalɛkɛa ń gbãadeↄ

Asafa lɛ.

1 Lua zↄ̃lɛa balu guu,

àlɛ yã́gↄ̃gↄ̃ gbãadeↄnɛ à mɛ̀:

2 Bↄɛ á yã́kpalɛkɛ a zɛ́wai?

Áↄ kɛ vãikɛnaↄnɛ kɛ̀kɛ gↄↄpii yã̀?

3 À yãnakpa yɛ̃̀ɛɛsaideↄwa

ń tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ.

À zɛ ń taasideↄ

ń gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ĩadamáↄ.

4 À yɛ̃̀ɛɛsaideↄ ń wɛ̃nadeↄ misi

à ń bↄ vãikɛnaↄ ↄzĩ.

5 Gbãadepiↄ yãe dↄ̃o,

aa a kee gbáɛo.

Aa ku gusiauɛ,

ↄ̃ dṹnia zĩ́na lɛ́ fu.

6 Ma mɛ̀ luaↄn á ũ,*

Musude nɛ́ↄn á ũ ápii.

7 Ń beeo á ga gbɛ̃nazĩna ũɛ,

á kpagua lán kía pãleↄwaɛ.

8 Lua, fɛlɛ yã́kpalɛkɛ ń dṹniao,

asa bui píiá n pↄ́ɛ.

83

Isailiↄ ń ibɛɛↄ kaa Luawa

1 Asafa lɛ.

2 Lua, ńsu ǹyↄ̃ nílɛao,

ń lɛ́ su àↄ kpaaũao,

ńsu ǹyↄ̃ ku kílikilio, Lua.

3 Ǹ ń ibɛɛↄ gwa, asa aalɛ kãa,

n wɛ̀lɛpiↄ lɛ́ ń mi fu.

4 Aalɛ ↄ̃nↄsↄpɛ́lɛ n gbɛ̃́ↄnɛ,

aalɛ lɛkpaaĩ ń yenzideↄzi.

5 Aalɛ mɛ: À mↄ wà ń buibↄ,

an tↄ́ Isaili su àↄ dↄ gbɛ̃egu lↄo.

6 Aa lɛkpàaĩ, an lɛ́ kↄ̃sɛ̀,

aa lɛdoũkɛ̀ ń kↄ̃o aa fɛlɛnnↄ.

7 Ɛdↄũↄ ń Isimaɛla buiↄ

ń Mↄabuↄ ń Hagaa buiↄ

8 ń Gebalideↄ ń Amↄniↄ

ń Amalɛkiↄ ń Filitɛ̃ↄ ń Tiideↄ.

9 Baa se Asiliↄ nàmá lↄ,

aalɛ ↄda Lↄtu buipiↄwa.

10 Kɛnɛ́ lá ń kɛ̀ Madiãↄnɛwa,*

lá ń kɛ̀ Sisela ń Yabɛ̃oɛ Kisↄ̃i.†

11 N ń kɛ́ kɛ́lɛkɛlɛ Ɛndoo,

aa gↄ̃̀ kálɛa tↄↄlɛ lán pↄgbↄ̃wa.

12 Kɛ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ

lá wa kɛ̀ Olebu ń Zeebuoɛwa.‡

Kɛ ń kíaↄnɛ

lá wa kɛ̀ Zɛba ń Zalemunaoɛwa.§

13 Ampiↄ mɛ́ ò yãa aa mɛ̀,

wà Lua dã́dãkɛkĩi sɛ́ ń pↄ́ ũ.

14 Ma Lua, to aa gↄ̃ lakɛɛ ũ

lán ése ṹa pↄ́ ĩ́ana ì sɛ́lɛwa.

15 Lá dào ì tɛ́kũ,

ge lá tɛ́ ì gbɛ̀sĩsĩ sãsã,

16 pɛ́lɛńzi ń n zàao màa,

n ĩ́an pãsĩ i to sↄ̃ kɛ̃́ńgu.

17 To an gɛɛ gↄ̃ kpá ń wɛ́i,

aai n gbãa dↄ̃ Dii.

18 Wí líↄ ń kṹ gↄↄpii ń bílio,

aa kpɛbↄ aa midɛ,

19 kɛ́ aa e dↄ̃ kɛ́ n tↄ́n Dii,

ḿmɛ ń Musude ũ dṹniau píi.

84

Lua ua bɛɛkɛa

1 Kole buiↄ lɛ.

2 N kúkĩi maa fá, Dii Zĩgↄ̃de!

3 Málɛ Dii ua bɛɛkɛ e gu gɛ̀ lɛ́ lia,

ma nisĩna ń ma mɛo lɛ́ lua Lua bɛ̃́ɛi.

4 Dii Zĩgↄ̃de, ma Kía, ma Lua,

gòlegolena kpɛ́ è ń gbagbakĩi saɛ,

luakibãna sakpɛdà we à a nɛ́ↄ kàu.

5 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ kú n ua

aaìↄ n táasilɛ gↄↄpiiↄ ũ.

6 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ an gbãa bↄ̀ n kĩ́i

mɛ́ n kpɛ́ gɛa yã́ kú ń sↄ̃ guuↄ ũ.

7 Tó aalɛ pã Baka guzulɛa,

aaì to à gↄ̃ lán gu nibↄnadewa,

káabuan lou ì to ɛ̀fãai ligua.

8 An gɛa guu an gbãa ìↄ kã́fĩɛ

e aa gɛ kaò n kĩ́i Siↄna.

9 Dii Lua Zĩgↄ̃de, ma wabikɛa sí,

swã́sɛ ma yã́i, Yakↄbu buiↄ Lua.

10 Lua, kía wá sɛ̀ngbao gwa,

wɛ́tɛ kía pↄ́ ń kpài.

11 Kua n kpɛ́ kpɛɛlɛ gↄↄ do maa

dɛ kua gupãlei gↄↄ ↄ̀aa sↄola.

Ma Lua ua bĩ́ibↄlɛdↄ̃anakɛ sì

dɛ kua ua doũ ń vãikɛnaↄla.

12 Dii Lua dɛnɛ́ ĩatɛ̃* ń sɛ̀ngbaoo ũ.

Dii ì báaadańgu ń kã́fĩao,

ìli gí maakɛi tàaesaideɛo.

13 Dii Zĩgↄ̃de,

báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ n náaikɛ ũ.

85

Isailiↄ aafia wabikɛa

1 Kole buiↄ lɛ.

2 N báaadà n bùsuu, Dii,

n su ń Yakↄbu buiↄ ń pá ziu.

3 N n gbɛ̃́ↄ tàaeↄ wòlomá,

n ń duuna kɛ̃̀má píi.

4 N pↄ wèemá,

n n pↄkũma pãsĩ kpà kpɛ.

5 Suwanↄ wá pá ziu,

Lua wá Suabana,

kpɛ̃nɛ pↄ́ ń kɛ̀wanↄ suumpa.

6 N pↄ aↄ paawázi gↄↄpii yã̀?

Ńyↄ̃ↄ n pↄfɛ̃gↄↄ gága wɛ̃ ń wɛ̃o yã̀?

7 Ńyↄ̃ ɛa ǹ n gbɛ̃́ↄ lɛ́ ń láo

kɛ́ an pↄ e kɛma nao lé?

8 Dii, ǹ n gbɛ̃kɛ ↄlↄwɛ̃ɛ,

wá suaba ń n gbãao.

9 Ma swã́ dↄ Dii Lua yã'oai,

asa ì aafia lɛgbɛ̃ a yãmanaↄnɛɛ,

tó aai ɛa sù ń mìsaiyãↄwao.

10 Aà vĩakɛnaↄ suabaa zã̀o,

kɛ́ aà gawi e àↄ kú wá bùsuu yã́i.*

11 Gbɛ̃kɛ ń náaio kpàaũ,

yã́zɛde ń aafiao dàkↄ̃lɛ.

12 Náai ì ↄ poo musu,

yã́zɛde ì ↄnↄnↄ zĩ́lɛi.

13 Dii a maakɛwɛ̃ɛ,

wá tↄↄlɛ i blɛkɛ.

14 Yã́zɛde ìↄ bɛ aà aɛ,

ì zɛkɛkɛɛ̀.

86

Kowɛkɛa Luaɛ

Davidi lɛ.

1 Dii, swã́kpa ma yã́i, ní wea,

asa taaside wɛ̃naden ma ũ.

2 Ma wɛ̃ni dↄ̃́a, asa má n yã́ↄ kũaɛ.

Ǹ n zↄ̀blena suaba,

ḿmɛ ń ma Lua ũ, málɛ n náaikɛ.

3 Sùuukɛmanↄ, Dii,

asa miↄ lɛzunzi kↄↄ ń oosioɛ.

4 Ǹ n zↄ̀blena pↄ kɛ na,

asa ma laai tà n kĩ́i, Dii.

5 Ń maa mɛ́ ń sùuu vĩ, Dii,

n gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ n sìsinaↄnɛ.

6 Dii, swã́kpa ma wabikɛai,

laaidↄ ma wɛ̃na wiiwa.

7 Má lɛzunzi ma taasikɛgↄↄzĩ,

asa ni wea.

8 Tã́ae muaannↄo, Dii,

gbɛ̃e lí fↄ̃ n kɛa kɛ̀o.

9 Bui pↄ́ ń kɛ̀ↄ mↄ́ kúlɛnɛ,*

aa n tↄbↄ ḿpii.

10 Asa ń zↄ̃ↄ mɛ́ ni dabudabuↄ kɛ,

ḿmɛ ń Lua ũ ndo.

11 Ǹ n zɛ́ ↄlↄmɛɛ Dii,

míↄ bɛ n sĩana guu.

Ma sↄ̃ damɛɛ doũ, míↄ n vĩa vĩ.

12 Má n sáaukpa ń nↄ̀sɛmɛndoo,

Dii ma Lua, máↄ n tↄbↄ gↄↄpiiɛ.

13 Asa gbɛ̃kɛ pↄ́ ń kɛ̀mɛɛ zↄ̃ↄ,

n ma wɛ̃ni sì bɛda ɛ̀ títiwa.

14 Lua, kàamaideↄ lɛ́ fɛlɛmanↄ,

gbɛ̃́ pãsĩↄ lɛ́ ma wɛ, aali n yãdao.

15 Mpi Dii, Lua sósobiden n ũ,

ń sùuu vĩ mɛ́ n pↄ lí pa kpaao,

ń gbɛ̃kɛ ń náaio vĩ zↄ̃ↄ.

16 Ma wɛgwa, wɛ̃nadↄ̃mɛɛ.

Ǹ n zↄ̀blena gba gbãa,

mapi n nↄɛ zĩkɛna nɛ́ suaba.

17 Maakɛamɛɛ seela kɛ,

ma wɛ̀lɛↄ i e, wí i ń kṹ,

asa Dii, n dↄmalɛ,

n ma nↄ̀sɛ nìnimɛɛ.

87

Siↄnaá Lua wɛ̃́lɛɛ

Kole buiↄ lɛ.

1 Lua a wɛ̃́lɛ kàlɛ gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu,

2 Dii ye Siↄna bĩ́ibↄlɛↄi

dɛ Yakↄbu buiↄ wɛ̃́lɛ kĩniↄla píi.

3 Lua gawi yã'ò wɛ̃́lɛpi musu à mɛ̀:

4 Má Egipiↄ ń Babɛlideↄ da gbɛ̃́ pↄ́ aa ma dↄ̃ↄ guu.

Filitɛ̃ↄ ku a guu lↄ ń Tiideↄ ń Etiopiↄ.

Wa mɛ wà gbɛ̃́ beeↄ ì weɛ.*

5 Wa o Siↄna yã́ musu:

Wà wã́anɛ ń wã́anɛo ì weɛ,

Musude mɛ́ ì a zɛdↄ gíũgiũ.

6 Tó Dii lɛ́ gbɛ̃́ↄ tↄ́ dalau,

a mɛ: Wà gbɛ̃́ beeↄ ì weɛ.

7 Lɛ̀sinaↄ ń ↄ̃wãnaↄ píi aa mɛ:

Wá maa píi ì bↄ Siↄnaɛ.

88

Kua ga lɛ́zĩ wiilɛa

1 Ɛzala bui Emani* lɛ.

2 Dii Lua ma Suabana,

málɛ wiilɛma fãanɛ ń gwãasĩnao.

3 To ma wabikɛa kama,

swã́kpa ma wiilɛai.

4 Asa yã'ↄ̃ma kↄ̃̀ ma nↄ̀sɛuɛ,

ma wɛ̃ni sↄ̃̀ ɛ̀ lɛ́i.

5 Wà ma da gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ si bɛdauↄu,

ma gↄ̃ lán yɛ̃̀ɛɛsaidewa.

6 Wà ma ya ma kpa gɛↄ guu

lán gbɛ̃́ pↄ́ wúlɛa miau sↄlↄlↄↄwa.

An yã́ dↄngu lↄo, aa bↄ̀ n ↄu.

7 N ma zu ɛ̀ zòolo guu

e tↄↄlɛ nↄna gbã́o gusiau.

8 N pↄkũma tↄ̃̀a,

a ísↄ̃ lɛ́ ma lɛ́.

9 Ń tò ma gbɛ̃́ↄ ma vũaa,

ń tò aa ye ma gĩyãio.

Wà ma kaka, bↄkĩi kuo.

10 Ĩadama ma wɛ́ siakũ̀,

málɛ lɛzunzi za kↄↄ e oosi,

ma ↄↄ dↄanzi.

11 Gɛↄ ni yãbↄnsaɛkɛnɛ́a?

Gyaadeↄ mɛ́ aaì fɛlɛ n sáaukpaa?

12 Wì n gbɛ̃kɛ galikɛ miau yã̀?

Wì n náaiyã'ò kaalɛu yã̀?

13 Wa n dabudabuↄ dↄ̃ a gusiau yã̀?

N maakɛaↄ dↄ̃a ku wɛ́sia guu yã̀?

14 Dii, mi wiilɛma,

ma wabikɛa kↄↄ ì ka n kĩ́i.

15 Bↄ́yãi ńlɛ gímazii, Dii?

Àkɛa n mikpɛlìmɛɛi?

16 Má kú ga lɛ́zĩ wɛ̃nannↄ za ma ɛ̀waasogↄↄ,

n wɛ́tɛ̃amↄanɛ́ tↄ̃̀a, ma gↄ̃ sã̀ii.

17 N pↄpaamazi mà ma mia,

n vĩa pↄ́ↄ lɛ́ ma midɛ.

18 A daamala lán íwa za kↄↄ e oosi,

à kũ̀aaa míↄmiↄ.

19 Ń tò ma gbɛ̃́ yenzideↄ ma vũaa,

gusia mɛ́ gↄ̃̀ ma gbɛ̃na ũ.

89

Lua lɛgbɛ̃a Davidiɛ

1 Ɛzala bui Etani* lɛ.

2 Dii, máↄ lɛsi n gbɛ̃kɛ yã́ musu láasaiɛ,

máↄ n náaiyã kpàwakɛ wɛ̃ ń wɛ̃o.

3 Má o n gbɛ̃kɛ líↄ kpálɛa vĩo,

n náaidekɛ zĩ́napɛlɛa musu n bɛ.

4 N mɛ̀ n bàa kú ń gbɛ̃́ pↄ́ ń sɛ̀o,

n lɛgbɛ̃̀ n zↄ̀blena Davidiɛ.

5 Ńyↄ̃ to aà bui àↄ kible gↄↄpiiɛ,

ńyↄ̃ aà kpala gba gbãa e aà buiwa.†

6 Musudeↄ n dabuyãↄ sáaukpa, Dii,

malaikaↄ n náaiyã'ò balu guu.

7 Asa gbɛ̃e ku musu à kà Diiwao,

malaikae muaaaànↄo.

8 Baa malaikaↄ kã̀aa, Lua mɛ́ fuańla,

gbɛ̃́ pↄ́ liaaaàziↄ mɛ ì seena ta.

9 Dii Lua Zĩgↄ̃de, démɛ muaannↄi?

Ń gbãa ń náaio vĩ yã́pii guu.

10 Ni gbãamↄ ísiaɛ,

tó à fɛ̀lɛ ń vĩvĩao, ni a zùukɛ.

11 N Egipiↄ suumpà aa gↄ̃̀ gɛↄ ũ,

n n wɛ̀lɛpiↄ fã̀aa ń n gã̀sa gbãao.

12 Musu ń zĩ́lɛoá n pↄ́ɛ,

n dṹnia kàlɛ ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ.

13 N gugbãntoo ń gɛↄmidↄkĩio kɛ̀,

Taboo ń Ɛɛmↄ gbɛↄ ì guladↄma.

14 N gã̀saá gↄ̃sa pↄ́ɛ,

n ↄ gbãa mɛ́ n ↄplaa dↄ musu.

15 Yãmaa ń yã́zɛdeo mɛ́ n gĩ́na ɛ̃kpalɛ ũ,

gbɛ̃kɛ ń náaio mɛ́ dia n aɛwa.

16 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aa guladↄama dↄ̃,

aaìↄ bɛ n aɛ gupuauↄ ũ, Dii.

17 Aaìↄ pↄnakɛ ń n tↄ́o gↄↄpii,

aaì ĩ́anadã ń n maakɛao.

18 Asa an gawi ń ń gbãaon n ũ,

n zɛawanↄ yã́i wá mi daa ía.

19 Wá sɛ̀ngbaoá Dii pↄ́ɛ,

wá kíapiá wá Isailiↄ Lua pↄ́ɛ.

20 N yã'ò n yãmanaↄnɛ yãa

wɛ́pungu'ea guu n mɛ̀:

Ma dↄnlɛkɛ̀ nɛgↄ̃naɛ,

ma ɛ̀waasopi sɛ̀ lɛsĩ a gbɛ̃́ↄ guu.

21 Ma a zↄ̀blena Davidi è,

ma a nísikàwà ma aà dìlɛ.

22 Máↄ aà kũa ma ↄzĩɛ,

ma gã̀sa gbãa aↄ kuaànↄ.

23 Ibɛɛ a fↄ̃ falusiwào,

gbɛ̃vãi a e ↄnaalɛwào.

24 Má aà wɛ̀lɛↄ wíwi aà aɛ,

má aà zangudeↄ kwɛ́.

25 Máↄ náai vĩɛ̀ ń gbɛ̃kɛo,

aà mi iↄ daa ía ń ma tↄ́o.

26 Má ísia naɛ̀ a ↄzĩɛ,

iↄ iko vĩ swaↄwa.

27 A lɛzumazi à mɛ,

má dɛ a Mae ń a Luao ũ,

a gbɛsi ń a Suabanao ũ.

28 Má aà kɛ ma yoa ũ,

iↄ dɛ dṹnia kíaↄ mide ũ.‡

29 Máↄ gbɛ̃kɛ vĩaànↄ gↄↄpiiɛ,

ma bàa pↄ́ kuaànↄ gbooa vĩo.

30 Má tó aà bui àↄ kible gↄↄpiiɛ,

aà kpala iↄ ku e dṹnia gɛ láaò.

31 Tó aà buiↄ pãkpà ma ikoyãi,

mɛ́ aai tɛ ma yãdilɛaↄzio,

32 tó aa bↄ̀ ma yã́ kpɛ,

mɛ́ aa ma yãdanɛↄ kũao,

33 má gotↄ̃má an tàaeↄ yã́iɛ,

mí ń kɛ búubuu an vãi yã́ musu,

34 ãma gbɛ̃kɛ pↄ́ má vĩaànↄ a midɛo,

má fↄ̃ náaisaiyãkɛo.

35 Má a bàa pↄ́ kuaànↄ yã́ gbooo,

má lɛ́ pↄ́ má gbɛ̃̀ɛ̀ lilɛo.

36 Ma lɛgbɛ̃̀ ń mazĩa kuao gɛ̃n do,

má ɛɛto Davidiɛo, ma mɛ̀,

37 aà bui aↄ ku gↄↄpiiɛ,

aà kpala aↄ ku ma aɛ lán ĩatɛ̃wa.

38 Lá mↄvua dɛ seela náaide ũ musu,

màa aà kpala aↄ ku gↄↄpii.

39 Ń beeo n gi kía pↄ́ ń kpài,

n ↄkpàaàzi, n kolokɛ̀aànↄ.

40 N n bàa kua ń n zↄ̀blenao yã́ gbòo,

n sakà aà kíafuau, ń zù zĩ́lɛ.

41 N aà wɛ̃́lɛ bĩ́iↄ gbòo,

n aà zɛgikĩiↄ kwɛ̀ ń dàaĩ.

42 Gɛ̃zɛadeↄ lɛ́ ń baa sɛu,

à gↄ̃̀ láanipↄ ũ a saɛdeↄnɛ.

43 Ń tò aà wɛ̀lɛↄ gã gbã̀ɛ,

ń tò aà ibɛɛↄ pↄnakɛ̀.

44 N aà fɛ̃nda lɛ́ dɛ̀,

ni zɛaànↄ zĩ guuo.

45 N aà gawi kↄ'ɛ̀,

n aà báa bↄ̀aàla.

46 Ń tò à zikũ̀ a gbãau,

n widàwà.

47 Dii, ńyↄ̃ↄ ulɛawɛ̃ɛ gↄↄpii yã̀?

N pↄkũma tɛ́ aↄ kũ e bↄɛ ni?

48 Làasookɛ ma wɛ̃ni kulunkɛwa,

n gbɛ̃nazĩna kɛ̀ pã yã̀?

49 Gↄ̃sa kpele mɛ́ aↄ ku à gí gaii?

Démɛ a fↄ̃ azĩa si mia ikowai?

50 Dii, gbɛ̃kɛ pↄ́ ń vĩ yãa gɛ̀ má ni?

Lɛ́ pↄ́ ń gbɛ̃̀ Davidiɛ ń náaio sↄ̃ bɛ?

51 To n zↄ̀blena láanikɛa yã́ dↄngu,

buiↄ ma kɛa pↄ́ↄpↄↄ ma sↄ̃ zↄ̃̀.

52 N ibɛɛↄ kía pↄ́ ń kpà láanikɛ̀,

e gu pↄ́ aà kɛ̀sɛ zɛ̀u, Dii.

53 Wà Dii sáaukpa gↄↄpii!

Ãmi! Ãmi!

LÁ SÍIƆ̃DE

Soũↄ 90-106

90

Lua ń gbɛ̃nazĩnao

Lua gbɛ̃́ Mↄizi wabikɛa.

1 Dii, wá ulɛkĩin n ũ wɛ̃ ń wɛ̃o.

2 E ǹyↄ̃ gɛ́ gbɛ̀sĩsĩↄ kɛi,

e ǹyↄ̃ gɛ́ tↄↄlɛ ń dṹniao kálɛi,

Luan n ũ za asĩnizĩ e gↄↄpii.

3 Ni dilɛ gbɛ̃nazĩnaɛ aà gɛ̃ tɛ̃́ɛnau,

ni to aà ɛa gↄ̃ bùsuti ũ.

4 Wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄo dɛnɛ lán gↄↄ dowa,*

ì gɛ̃nɛ lán gĩa ge gwãasĩnawa.

5 Ni to i dańla aai gaga,

aa dɛ lán sɛ̃ pↄ́ ì bↄlɛ kↄↄwa,

6 ì bↄlɛ kↄↄ, i gbã́,

ì i'o oosi, i giigaga.†

7 N pↄkũma ì wá suumpa,

n kòlokɛa ì gili gɛ̃wágu.

8 Wá yãvãiↄ kálɛa n aɛ,

wá asiiyãↄ bↄ̀ gupuau n kuu.

9 Wá gↄↄ ì gɛ̃kↄ̃u n kpɛ̃nɛ yã́i,

wá wɛ̃ni ì midɛ wá wea dóũdoũnau.

10 Wá wɛ̃ ì ka bàaↄ̃kwi taawa,

tó wá gbãa sↄ̃, basiiↄ̃.

Wɛ̃piↄ guu baa a pↄ́ pↄ́ na

ì mↄ́ ń taasio ń pↄsiaoɛ,

ì gɛ̃zɛa kpakpa, ↄ̃ wi kpagui.

11 Démɛ n pↄkũma gbãa lɛ́ dↄ̃i?

Démɛ n kpɛ̃nɛ lɛ́ dↄ̃ à vĩakɛɛ̀i?

12 Dadawɛ̃ɛ wàↄ wá wɛ̃ni dↄ̃ màa,

kɛ́ wà ↄ̃nↄ e wá sↄ̃ guu.

13 Dii, ńyↄ̃ ɛa wá wɛgwa bↄɛ ni?

Wɛ̃nadↄ̃ n zↄ̀blenaↄnɛ.

14 Tó gu dↄ̀, to n gbɛ̃kɛ mↄ́wá,

wíↄ pↄnakɛ ń gulakɛao gↄↄpii.

15 Wá gba pↄna ↄ pↄ́ ń tↄ̃̀wá gↄↄ lɛ́u,

taasi pↄ́ wá kɛ̀ wɛ̃̀ lɛ́u.

16 Ǹ n yãkɛaↄ ↄlↄ n zↄ̀blenaↄnɛ,

ní tó wá nɛ́ↄ n iko gbãa dↄ̃.

17 Dii wá Lua, báaadawágu nana,

ɛ̀fãaida wá zĩu wàↄ kã́fĩakɛ,

ao, ɛ̀fãaida wá zĩu wàↄ kã́fĩakɛ.

91

Lua mɛ́ wá dↄ̃̀ana ũ

1 Gbɛ̃́ pↄ́ ulɛa Musude ↄ guu,

mɛ́ a ku Gbãapiide uei,

2 ì mɛ Dii mɛ́ a zɛgikĩi ũ,

a Lua mɛ́ a ulɛkĩi ũ, á aà náai vĩ.

3 A n si kaiwa,

a n suaba ń gagyão.

4 A n sↄlↄ a pↄlɛu,

ńyↄ̃ↄ ulɛa aà kúlukulunau.

Aà náai mɛ́ aↄ dɛ n sɛ̀ngbao ũ.

5 Gwãasĩn pↄ́ↄ ń fãanɛ kà kpán'ãaↄ

an kee vĩa a n kũo,

6 ge gagyã pↄ́ ìↄ bɛ gusiau

ge gyãkawɛ̃lɛ pↄ́ ì ń le fãanɛ gbãa.

7 Baa tó gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo lɛ́ kwɛ́ n saɛ,

ge gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi lɛ́ fu n ↄplaai,

pↄe a n leo.

8 Wɛzu ǹ gwa,

ńyↄ̃ e lá wì ĩada vãikɛnaↄwa.

9 Tó n Musude dìlɛ n ulɛkĩi ũ,

mɛ́ n Dii dìlɛ n kúkĩi ũ,

10 vãie a sↄ̃nzio,

músi a gɛ̃ n uao.

11 Asa a n yã'o a malaikaↄnɛ

aa n dↄ̃́a gu pↄ́ ńlɛ gɛ́u píiɛ.

12 Aa ↄdama,

kɛ́ ńsu gɛ̃nalɛ gbɛwao yã́i.*

13 Ńyↄ̃ táa'o nↄ̀ↄmusuwa ń kyã́o,

ńyↄ̃ ↄ̃zↄ̃ nↄ̀ↄkusiwa ń mlɛ̃̀ pãsĩo.†

14 Dii mɛ̀: Lá à nàmazi, má aà bↄ,

lá a ma dↄ̃, má aà sɛ musu.

15 A lɛzumazi, mí wewà.

Tó yã́ nàɛwà, máↄ kuaànↄ,

má aà suaba, mí aà kpɛla.

16 Má báaadaaàgu ń wɛ̃ni gbã̀ao,

má aà suaba, i pↄnakɛò.

92

Lua sáaukpaa

1 Kã́mabogↄↄ lɛ.

2 A maa wà n sáaukpaɛ, Dii,

wá lɛsi wà n tↄbↄ, Musude,

3 wí n gbɛ̃kɛ galikɛ kↄↄ,

wí n náaiyã'ò gwã́,

4 wí n táasilɛ ń mↄↄnao

ń domao ń kotilio.

5 N yãkɛaↄ ì ma pↄ kɛ na, Dii,

mi guladↄ n ↄzĩkɛaↄwa.

6 Dii, n yãkɛaↄ zↄ̃ↄ maamaaɛ,

n làasooↄ gbia à kɛ̀ zài.*

7 Sↄũ yã́pi dↄ̃o,

mìsaide a fↄ̃ mao.

8 Baa tó gbɛ̃vãiↄ ↄtà lán kàewa,

mɛ́ vãikɛnaↄ kã́fĩa è ḿpii,

an zia dɛ kaalɛ láasai ũɛ.

9 Mpi sↄ̃ Dii, ńyↄ̃ↄ kã́fĩa gↄↄpiiɛ.

10 Ǹ n ibɛɛↄ gwa, aalɛ midɛ,

vãikɛnaↄ lɛ́ fãaa píi.

11 N ma gba gbãa lán zùsɛ̃lɛwa,

n nísi ↄde kà ma miwa.

12 Ma wɛsì ma wɛ̀lɛↄ fualɛ,

ma swã́ ma ibɛɛ vãiↄ wii mà.

13 Gbɛ̃maaↄ gbã lán daminaliↄwa,

aa zↄ̃ↄkũ lán Libã sɛdɛ líↄwa.

14 Pɛ́lɛa Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ

aa gbã wá Lua ua.

15 Ń ń zikũakɛo aaↄ nɛ'iɛ,†

an lá aↄ nísi bↄɛ si plɛ̀plɛ.

16 Aa mɛ Dii maa,

ↄ̃mɛ wá gbɛsi ũ,

vãie ku aà guuo.

93

Dii mɛ́ Kía ũ

1 Dii mɛ́ lɛ́ kible,

a zↄ̃ↄkɛ daa ula ũ.

Dii zↄ̃ↄkɛ daa, à gbãa dↄ̀ a pi,

à dṹnia kàlɛ gíũgiũ, a deeo.

2 Ń zↄ̃lɛa báawa za gↄↄpi,

ń kú za asĩnizĩ.

3 Swaↄ pà Dii,

swaↄ kↄ̃fĩ dↄ,

swaↄ lɛ́ gã̀alɛ.

4 Dii ku musu, a zↄ̃ↄ,

aà zↄ̃ↄ dɛ í zↄ̃ↄ kↄ̃fĩa,

aà gbãa dɛ ísia í vĩvĩaa.

5 Dii, n yãdilɛaↄ gbooa vĩo,

à kũ̀ n kpɛ́ àↄ ku adoa e gↄↄpiiɛ.

94

Lua mɛ́ yã́kpalɛkɛna ũ

1 Dii á Lua pↄ́ ì tↄsimáɛ.

Lua pↄ́ ì tↄsimá, bↄ gupuau!

2 Dṹnia yã́kpalɛkɛna, fɛlɛ!

Fĩa bo ĩ́andãnaↄnɛ ń yãkɛawa.

3 Gbɛ̃vãiↄ aaↄ pↄnakɛ e bↄɛ ni?

Aaↄ tidↄwála e bↄɛ ni, Dii?

4 Vãikɛnapiↄ ì gↄ̃sagↄ̃sa yã'o,

aaì yãbↄlɛ, aaì ĩ́anadã ḿpii.

5 Dii, aaì táa'o n gbɛ̃́ↄwa,

aaì gbãamↄ gbɛ̃́ pↄ́ n ń sɛ́piↄnɛ.

6 Aaì gyaa gbɛ̃andoↄ ń bↄ̀mↄↄ dɛdɛ,

aaì tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ suumpa.

7 Aaì mɛ Dii lɛ́ ń eo,

Yakↄbu buiↄ Lua laai kúmáo.

8 Á sↄũↄ, à laaika!

Á mìsaideↄ, á ↄ̃nↄkũ bↄɛɛ la?

9 Lua swã́ pɛ̀, ìli yãmao lé?

À wɛ́ kàsa, ìli gu'eo lé?

10 Ì bui píi toto, a ń swã́gagaoa?

Ì yãdanɛ́, a dↄ̃a vĩoa?

11 Dii gbɛ̃nazĩna làasooↄ dↄ̃,

a dↄ̃ kɛ́ aa yãfũu lán gbɛ́ tíwa.*

12 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ ni toto,

ni n ikoyã dadaɛ ũ, Dii.

13 Ni aà nↄ̀sɛ daɛ̀ doũ taasikɛgↄↄ,

e wà gɛ ɛyↄ̃ vãikɛnaɛ.

14 Dii a pãkpa a gbɛ̃́ↄzio,

a gbɛ̃́ pↄ́ á sɛ̀ a pↄ́ ũↄ vũaao.

15 Wa ɛa yã́kpalɛkɛ a zɛ́wa,

nↄ̀sɛpuadeↄ i zɛò.

16 Démɛ a fɛlɛmɛɛ gbɛ̃vãiↄwai?

Démɛ a zɛmanↄ vãikɛnaↄ musui?

17 Mɛ́ i kɛ Dii dↄnlɛkɛ̀mɛɛ yãa no,

dↄ̃ má kú miau kílikili gↄ̃̀ↄ.

18 Kɛ́ ma mɛ̀ zãana lɛ́ ma sɛ́lɛ,

n ma kũ n gbɛ̃kɛ guu, Dii.

19 Kɛ́ ma làasoo kↄ̃̀ ma sↄ̃u,

n ma sↄ̃ nìnimɛɛ n ma pↄ kɛ̀na.

20 N lɛ́ líↄ ku yã́gↄ̃gↄ̃n koleaↄ yã́uo,

an yãdilɛaↄ ì mↄnɛ́ ń taasio.

21 Aaì lɛkpaaĩ gbɛ̃maazi,

aaì yãda tàaesaidea wà aà dɛ.

22 Dii mɛ́ ma zɛgikĩi ũ,

ma Lua mɛ́ gbɛsi pↄ́ mi ulɛu ũ.

23 A ń vãikɛa sↄaamáɛ,

i ń buibↄ an tàaeↄ yã́i,

Dii wá Lua a ń buibↄ.

95

Lua táasilɛa

1 À mↄ wà pↄna wii dↄ Diiwa,

wà guladↄ gbɛsi pↄ́ ì wá bↄwa.

2 Wà gɛ́ aà aɛ wà aà sáaukpa,

wà lɛsi wà aà táasilɛ.

3 Asa Dii mɛ́ Lua zↄ̃ↄde ũ.

Kía zↄ̃ↄɛ, a dɛ dii píia.

4 Tↄↄlɛ nↄna ku aà ↄzĩɛ,

gbɛ̀sĩsĩ misonaↄá aà pↄ́ɛ.

5 Ísiaá aà pↄ́ɛ, ↄ̃mɛ kɛ̀,

ↄ̃mɛ tↄↄlɛ ikàsa ń a ↄo.

6 À mↄ wà wúlɛ wá gbɛɛu

wà kúlɛ Dii wá Kɛna aɛ.

7 Asa aàpi mɛ́ wá Lua ũ,

wá dɛ aà kpàsa gbɛ̃́ↄ ũɛ,

aà sã pↄ́ àlɛ ń dãↄ ũ.

Tó a aà lↄↄ mà gbã,

8 ásu swã́gbãakɛ lá á deziↄ kɛ̀ Mɛliba

gↄↄ pↄ́ aa ku Masa guwaiwaiuwao.*

9 Baa kɛ́ aa ma yãkɛaↄ è,

aa ma yↄ̃ aa ma gbãa lɛgwà.†

10 Ɔ̃ má ye ń gĩyãio e wɛ̃̀ bla,

ma mɛ̀ gbɛ̃́ sã́sãaↄnɛ,

aa ma yãkɛaↄ dↄ̃o.

11 Má ò ń mazĩao ń pↄfɛ̃o ma mɛ̀,

aa gɛ̃ ma kã́mabokĩiuo.‡

96

Dii mɛ́ Kía zↄ̃ↄ ũ

(1Lad 16.23-33)

1 À lɛ̀ dafu sí Diiɛ,

dṹnia gbɛ̃́pii, à lɛsi Diiɛ.

2 À lɛsi Diiɛ, í aà tↄbↄ,

àↄ aà zĩblea baokpa lá gu lɛ́ dↄ.

3 À aà gawi yã'o buiↄnɛ,

à aà yãbↄnsaɛↄ galikɛ gbɛ̃́piiɛ.

4 Dii zↄ̃ↄ, à kà wà aà táasilɛ,

à kà wà vĩakɛɛ̀ dɛ diiↄla píi.

5 Buipãleↄ diiↄá pↄ́ gianaↄnɛ,

Dii mɛ́ musu kɛ̀.

6 Zↄ̃ↄkɛ ń bɛɛɛo kuwà,

gbãa ń gawio ku aà kĩ́iɛ.

7 À gawi ń gbãao dↄ̃ Diiɛ,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ, à dↄ̃ Diiɛ.

8 À Dii tↄ́ gawi dↄ̃ɛ̀,

à mↄ aà ua, í aà gba pↄ́.

9 À kúlɛ Diiɛ ń lousisi'ulaↄ daa,

zĩ́lɛdeↄ, à tó á mɛ àↄ kukɛ aà aɛ,

10 í o bui píiɛ, Dii mɛ́ lɛ́ kible.

À dṹnia kàlɛ gíũgiũ, a deea vĩo.

A yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́piio a zɛ́wa.

11 Musudeↄ, à pↄnakɛ,

zĩ́lɛdeↄ, à vĩ àↄ kɛ̃aa,

ísia ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ, à kↄ̃fĩkɛ.

12 Sɛ̃̀a ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ, à kúkuakɛ,

lí pↄ́ kú lákpɛuↄ i gulakɛ píi.

13 Aa pↄnakɛ Dii aɛ, asa àlɛ mↄ́,

àlɛ mↄ́ yã́kpalɛkɛi ń dṹniaoɛ.

A yã́kpalɛkɛ ń dṹniao a zɛ́wa,

a yã́gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ ń sĩanao.

97

Dii mↄa

1 Dii mɛ́ lɛ́ kible!

Dṹnia gbɛ̃́ↄ, à pↄnakɛ,

ísiabaadeↄ, àↄ ku pↄna guu.

2 Luabɛpuana ń a sianao liaaaàzi,

yã́zɛde ń yãmaao mɛ́ aà kpala zĩ́na ũ.

3 Tɛ́ ìↄ dↄaaaɛ̀,

ì kũ aà ibɛɛ pↄ́ liaaaàziↄwa.

4 Aà loupilɛaↄ ì tↄↄlɛ pu,

tó dṹnia è, ì lualua.

5 Gbɛ̀sĩsĩↄ ì yↄ lán zↄ́nisiwa Dii aɛ,

dṹnia gbɛ̃́pii Diipi aɛ.

6 Musudeↄ ì aà maakɛa kpàwakɛ,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ ì aà gawi e.

7 Wí ì tã́agbagbanaↄ kṹ,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì ĩ́anadã ń tã́apiↄ.

Diipiↄ kúlɛ aà aɛ ḿpiiɛ.

8 Tó Siↄnadeↄ mà, aa pↄnakɛ,

Yuda wɛ̃́lɛdeↄ aaↄ ku pↄna guu

n yã́kpalɛkɛaↄ yã́i, Dii.

9 Dii Musuden n ũ dṹnia gbɛ̃́piiɛ,

n zↄ̃ↄ dɛ diiↄla píi.

10 Gbɛ̃́ pↄ́ ye Diiziↄ, à za vãigu.

Ìↄ a yãmanaↄ wɛ̃ni kũanɛ́,

ì ń bↄ vãikɛnaↄ ↄu.

11 Ì gupu gbɛ̃maaↄnɛ ń zɛ́u,

ì pↄna tↄ̃ nↄ̀sɛpuadeↄ guu.

12 Gbɛ̃maaↄ, à tó á pↄ kɛ Diiwa na,

à aà tↄbↄ, asa a ku adoa.

98

Dii mↄa táasilɛa

1 À lɛ̀ dafu sí Diiɛ,

asa à yãbↄnsaɛↄ kɛ̀,

à zĩblè ń a gã̀sa pↄ́ a kua adoa gbãao.

2 Dii tò wa dↄ̃̀ a zĩblè,

à a gbɛ̃suabaa gbãa ↄ̀lↄ bui píiɛ.

3 Gbɛ̃kɛ ń náai pↄ́ a vĩ ń wá Isailiↄ dↄaàgu.

E dṹnia lɛ́wa wa è lá wá Lua zĩblè.

4 Dṹnia gbɛ̃́pii, à pↄna wii dↄ Diiwa,

à vĩ ń wiio, à gulakɛ à lɛ̀ sí.

5 À lɛsi Diiɛ ń mↄↄnlɛao,

ń mↄↄnlɛao ń lɛtɛ̃dↄawao

6 ń kã̀aepɛao ń kuu'ↄo,

à pↄna wii dↄ Dii wá Kíawa.

7 Ísia ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ, à kↄ̃fĩkɛ,

ń tↄↄlɛo ń gbɛ̃́ pↄ́ kuwàↄ píi.

8 Swaↄ, à gã̀alɛ Dii aɛ.

Gbɛ̀sĩsĩↄ, à gulakɛ sãnusãnu,

9 asa àlɛ mↄ́ yã́kpalɛkɛi tↄↄlɛɛ.

A yã́kpalɛkɛ ń dṹniao a zɛ́wa,

a yã́gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ ń sĩanao.

99

Lua kuaadoade

1 Dii mɛ́ lɛ́ kible,

bui píi lɛ́ lualua,

a zↄ̃lɛa malaika gã̀sĩadeↄ zãnguo,*

dṹnia lòo.

2 Dii zↄ̃ↄ Siↄna,

a ku musu, a dɛ bui píila.

3 Aa aà tↄ́ zↄ̃ↄ pↄ́ ì to vĩa ń kṹ bↄ,

asa aà kua adoaɛ.

4 Wá Kía gbãa vĩ, a ye yã́zɛdei,

Ɔ̃mɛ yã́kpalɛkɛa a zɛ́wa dà,

à yãgↄ̃̀gↄ̃ Yakↄbu buiↄnɛ a zɛ́wa.

5 À Dii wá Lua tↄbↄ,

à kúlɛ aà gbadibↄ saɛ,

aà kua adoaɛ.

6 Mↄizi ń Aalonao mɛ́ aà gbàgbanaↄ ũ,

Samuɛli mɛ́ aà sìsinaↄ do ũ.

Aa lɛzùaàzi, ↄ̃ a wèmá.

7 Kua tɛlu guu à yã'ònɛ́,†

aa aà ikoyã ń aà yãdilɛnɛↄ kũa.

8 Dii wá Lua, ń wèmá,

Lua sùuuden n ũ.

Ń beeo n ń yãvãiↄ wìnɛ́ ń musu.

9 À Dii wá Lua tↄbↄ,

à kúlɛɛ̀ aà gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu,

asa Dii wá Lua kua adoaɛ.

100

Dii sáaukpaa

Sáaukpaa lɛ.

1 Dṹnia gbɛ̃́pii, à kúkuakɛ Diiɛ.

2 À zↄble Diiɛ ń pↄnao,

à mↄ aà kĩ́i ń gulakɛao.

3 Àↄ dↄ̃ kɛ́ Dii mɛ́ Lua ũ,

ↄ̃mɛ wá kɛ́, wá dɛ aà pↄ́ ũɛ.

Wá dɛ aà gbɛ̃́ↄ ũ, aà kpàsa sãↄ ũ.

4 À gɛ̃ aà ua lɛ́u ń sáaukpaao,

à gɛ̃ aà ua ń aà táasilɛao,

à aà sáau kpa à aà tↄbↄ.

5 Asa Dii maa, aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo,

ìↄ náai vĩ gↄↄpiiɛ.

101

Kía lɛgbɛ̃a a kiblea yã́ musu

Davidi lɛ.

1 Má lɛsi gbɛ̃kɛ ń yã́zɛdeo musu,

má soũ dannↄ, Dii.

2 Má laaidↄ kua tàaesaiwa,

bↄɛ ńyↄ̃ mↄai?

Máↄ ku ma ua ń nↄ̀sɛpuao,

3 má pↄvãi dↄ ma wɛ́io.

Má za yãdↄↄsaikɛau, a naao.

4 Má yãdↄↄsai fↄ̃o,

ma bàa aↄ kú ń yãvãioo.

5 Má gbɛ̃́ pↄ́ ì a gbɛ̃́dee pe suumpaɛ,

má yↄ̃̀ↄdeↄ ń ĩ́andãnaↄ fↄ̃o.

6 Ma wɛ́ dↄ ma bùsu náaideↄzi aaↄ kumanↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ bɛ tàaesai mɛ́ aↄ dɛ ma zĩkɛna ũ.

7 Má we gbɛ̃sãsãna àↄ ku ma bɛo,

má tó mↄafilide àↄ ku ma saɛo.

8 Máↄ a bùsu gbɛ̃vãiↄ suumpa lá gu lɛ́ dↄ,

máↄ vãikɛnaↄ midɛ Dii wɛ̃́lɛ guuɛ.

102

Yɛ̃̀ɛɛsaide wabikɛa

1 Wɛ̃nade yɛ̃̀ɛɛsaide pↄ́ lɛ́ a yã'ↄ̃maↄ bↄlɛ Diiɛ wabikɛa.

2 Dii, ma wabikɛa ma,

to ma wiilɛama ká.

3 Ńsu bↄ ma kpɛ ma taasikɛgↄↄo,

swã́kpamazi.

Tó ma lɛzùnzi, wea kpakpa,

4 asa ma gↄↄ lɛ́ gɛ̃ lán súɛlɛwaɛ,*

ma mɛ lɛ́ pusu bↄ lán tɛyↄ̃wa.

5 Ma sↄ̃ lɛ́ wo,

málɛ ibaba lán sɛ̃wa,

blɛblea yã́ lí dↄmagu mà bleo.

6 Ma aaukɛa mɛ́ tò

ma gↄ̃ wákambaau ũ.

7 Ma gↄ̃ lán gbáa gbaonawa,

lán bɛzia koowa.

8 I lí gɛ̃ ma wɛ́uo

lán bã mɛ̀ndona pↄ́ pɛ́ kpɛ́ musuwa.

9 Ma ibɛɛↄ ìↄ ma sↄ̃sↄ̃ gↄↄpiiɛ,

ma láanikɛnaↄ ì gbɛ̃́ ká ń ma tↄ́o.

10 Túfu mi ble blɛ ũ,

ma wɛ́'i ì ka ma imia guu

11 n pↄkũma ń n kpɛ̃nɛo yã́i,

asa n ma sɛ n ma pãlɛɛ.

12 Ma wɛ̃ni lɛ́ gɛ̃zɛa lán uenawa,

ↄ̃ málɛ giigaga lán sɛ̃wa.

13 Mpi Dii, ń zↄ̃lɛa báawa gↄↄpii,

ńyↄ̃ↄ dɛ tↄde ũɛ e wá buiwa.

14 Ńyↄ̃ fɛlɛ wɛ̃nadↄ̃ Siↄnaɛ,

asa n sùuukɛaaànↄ gↄↄ kà sa.

15 Aà gbɛↄ kɛ̀ n zↄ̀blenaↄnɛ maa,

aà daaĩa ìↄ kɛwɛ̃ɛ wɛ̃naɛ.

16 Bui píi a vĩakɛnɛ, Dii,

dṹnia kíaↄ gawi dↄ̃nɛ ḿpii.

17 Asa Dii a ɛa Siↄna kálɛ lↄ,

i bↄ mↄ́má we ń gawio.†

18 A gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ yↄ́ↄyↄↄↄ wabikɛa sí,

a ń wiilɛawa kpa swã́ao.

19 Wa yã́pi kɛ̃ ziadeↄ yã́iɛ,‡

gbɛ̃́ pↄ́ kuopiↄ i Dii táasilɛ.

20 Dii wɛkpàlɛ zĩ́lɛ za a kúkĩi,

kua za musu à wɛzù tↄↄlɛ,

21 kɛ́ à e gbɛ̃́ↄ zↄblewii ma,

i ń bↄ ga lɛ́zĩ yã́i,

22 wi Dii tↄbↄ Siↄna,

wi aà táasilɛ Yelusalɛũ.

23 Gↄↄ bee bùsu píi gbɛ̃́ↄ kãaa we,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ mↄ misiilɛiɛ̀.

24 Kua ma sápaagↄↄ à ma busa,

à ma wɛ̃ni kulun kṹ.

25 Ɔ̃ ma mɛ̀: Ma Lua,

ńsu ma sɛ kpóoo,

n gbɛ̃́ bee, n wɛ̃ni láaa vĩo.

26 N tↄↄlɛ kàlɛ za asĩnizĩ,

musuá n ↄzĩkɛaɛ.

27 Ampii a gɛ̃, ãma ńyↄ̃ↄ kuɛ.

Aa zikũ lán pↄkasawa píiɛ,§

ńyↄ̃ ń lilɛ lán ulawa aa gɛ̃lɛ.*

28 Mpi sↄ̃ ńyↄ̃ↄ doũ gↄↄpiiɛ,

n gↄↄ láaa vĩo.†

29 N zↄ̀blenaↄ nɛ́ↄ zɛdↄ,

an buiↄ aaↄ ku n aɛ.

103

Lua gbɛ̃kɛ

Davidi lɛ.

1 Má Dii sáaukpa,

má aà tↄ́ pↄ́ kú adoa bↄ ń nↄ̀sɛmɛndoo.

2 Má Dii sáaukpa,

aà maakɛae a sãmaguo.

3 Ì sùuukɛmanↄ ń ma tàaeↄ píi,

ì ma gbã́gbã ń ma gyãↄ píi.*

4 Ì ma bↄ ga lɛ́zĩ,

ì maakɛmɛɛ a gbɛ̃kɛ guu.

5 Ì to pↄmaaↄ mↄa,

mí ɛa su ɛ̀waaso ũ lán kúuwa.

6 Dii ì yãkɛ a zɛ́wa,

ì to yã́ bↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãamↄnɛ́ↄnɛ na.

7 A tò Mↄizi a pↄeã dↄ̃̀,

à a yãkɛaↄ ↄ̀lↄ Isailiↄnɛ.

8 Dii sùuu vĩ ń sósobio,

aà pↄ́ lí pa kpaao,

a gbɛ̃kɛ vĩ maamaaɛ.†

9 Ìliↄ zↄadↄmá láasaio,

aà pↄ líↄ fɛ̃a gↄↄpiio.

10 Ìli yãkɛwɛ̃ɛ wá duunawao,

ìli ĩadawá wá vãikɛawao.

11 Lá luabɛ lɛsĩ dɛ ń tↄↄlɛo,

màa a gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃ↄ ń a vĩakɛnaↄ.

12 Lá gukpɛ zã̀ kↄ̃ɛ ń bɛ'aɛo,

màa ì wá tàaeↄ kɛ̃́wá.

13 Lá mae ì a nɛ́ↄ wɛ̃nagwa,

màa Dii ì wɛ̃nadↄ̃ a vĩakɛnaↄnɛ,

14 asa a wá kɛbↄ dↄ̃,

wá dɛa bùsuti ũ dↄaàgu.‡

15 Gbɛ̃nazĩna wɛ̃ni dɛ lán sɛ̃waɛ,

ìↄ gawi vĩ gↄↄpla lán lávuwaɛ.§

16 Tó ĩ́anapɛ̀wà, ì gɛ̃lɛɛ,

a kúkĩi líↄ dↄ gbɛ̃egu lↄo.

17 Dii ìↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń a vĩakɛnaↄ

za asĩnizĩ e gↄↄpii,

ì maakɛ ń nɛ́ↄnɛ ń ń tↄũnaↄ,*

18 gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń aà bàakuańnↄ yã́o

aa yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũaↄ.

19 Dii a kpalabaa kpàlɛ musu,

a iko vĩ gbɛ̃́piiwa.

20 À Dii sáaukpa aà malaikaↄ,

ikode pↄ́ i aà yã'onɛ ma à zĩkɛwàↄ.

21 À Dii sáaukpa, aà ìwaↄ píi,

aà zĩkɛna pↄ́ i aà pↄeã kɛↄ.†

22 À Dii sáaukpa, aà pↄkɛaↄ píi

gu pↄ́ àlɛ kibleuↄ píi.

Má Dii sáaukpa.

104

Dii Pↄ́piikɛna táasilɛa

1 Má Dii sáaukpa.

Dii ma Lua, ń zↄ̃ↄ maamaaɛ,

ń gawi daa pↄkasa ũ, àlɛ tɛkɛ,

2 gupua fĩfĩama zwãa ũ.

N musu kpàlɛ lán pɛwa,

3 n bɛkpà lousisiaa.

N luabɛpuana kɛ̀ ń sↄ̃́go ũ,

niↄ bɛ ń ĩ́anao.

4 Ni ĩ́ana gbaɛ n zĩnaↄ ũ,

ni tɛ́ zĩ n zĩkɛnaↄ ũ.*

5 N dṹnia kàlɛ, n a zĩ́napɛ̀lɛ,

a deea vĩ bauo.

6 N ísia lɛ̀aàla pↄkasa ũ,†

í kù gbɛ̀sĩsĩↄla.

7 N ípi lèle ↄ̃ à bàasi,‡

n pũnawà ↄ̃ gili gɛ̃̀u.

8 Gbɛ̀sĩsĩↄ lɛsĩ kũ̀, gusalalaↄ ɛɛnkũ,

ↄ̃ í tà gu pↄ́ ń dìlɛɛ̀u.

9 N kↄↄ dà ípiɛ, a e vĩao,

a e ɛa da tↄↄlɛa bau lↄo.

10 Ń tò nibↄnaↄ ì í pisi swa'ↄnaↄu,

ↄ̃ a í ìↄ bàalɛ gbɛ̀sĩsĩↄ zãnguo.

11 Sɛ̃̀a pↄ́pii ìↄ a imi,

a í ì sɛ̃̀a zàa'ĩnaↄ imi bↄ.

12 Bãↄ ìↄ ka swapiↄ saɛ,

aaìↄ pɛa a dào guu, an wii ìↄ dↄu.

13 Za n bɛ ni lou gbaɛ gbɛ̀sĩsĩↄwa,

n zĩ gbɛ ì dṹnia kã́.

14 Ni to sɛ̃ bↄlɛ pↄtuoↄnɛ,§

ni blɛ bui kpa sɛ̃̀wanaↄwa.

Ni blɛ bↄlɛ tↄↄlɛ, aai ble.

15 Vɛ̃ɛ pↄ́ ì ń pↄ kɛ na

ń nísi pↄ́ ì ń lɛkpɛ yↄo

ń blɛ pↄ́ ì ń gba gbãao.

16 Dii líↄ ì mↄ̀sɛ e maamaa,

sɛdɛ lí pↄ́ a bà Libãpiↄ.

17 We bãↄ ì sakpɛdadau,

wàalianaↄ ì bɛkpa pɛ̃li láu.

18 Gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩↄ dɛ tueↄ kúkĩi ũ,

gbɛtↄↄↄ dɛ ɛ̃́n'ui'uinaↄ ulɛkĩi ũ.

19 N mↄvua kɛ̀ gↄↄ tàasikabↄ ũ*

ń ĩatɛ̃ pↄ́ a gɛ̃a kpɛ́u gↄↄ dↄ̃o.

20 Ni to gu si, ↄ̃ gwãasĩna ì kɛ,

ↄ̃ lákpɛ pↄ́ↄ ì fɛlɛ ń táo píi.

21 Nↄ̀ↄmusuↄ ì ↄ́ↄlↄ maafɛi,

aaì pↄblea wɛɛlɛ Luawa.

22 Tó ĩatɛ̃ bìlɛ, aaì lↄ̀ↄ gá,

aaì ta wúlɛi ń tòou.

23 Gbɛ̃nazĩna ì bↄ gɛ́ zĩkɛi,

ìↄ yãma azĩawa e oosi.

24 Dii, n yãkɛaↄ dasi fá!

Apii bↄ̀ n ↄ̃nↄ guuɛ.

Dṹnia pà ń pↄ́ pↄ́ ń kɛ̀ↄ.

25 Ísia ku, a zↄ̃ↄ mɛ́ a yàasa,

pↄ́ bɛ̃́ɛ pↄ́ kú a guuↄ lɛ́ vĩo,

a nɛ́na a zↄ̃ↄ píi.

26 Gó'ilɛnaↄ ìↄ bɛu

ń kwãsa pↄ́ ń kɛ̀ à kↄ̃̀ↄ'ouo.

27 Pↄ́piↄ wɛ́ dↄnzi ḿpii,

kɛ́ ǹ blɛ kpámá a gↄↄwa.

28 Ni kpámá, aaì sɛ́lɛ,

ni ↄ poonɛ́ ↄ̃ pↄmaaↄ ì ń kã́.

29 Tó n mikpɛlìnɛ́, bíli ì ń kũɛ,

tó n wɛ̃ni sìmá,

aaì ga aa ɛa ta tɛ̃́ɛnauɛ.

30 Tó n n Nisĩna gbàɛ,

pↄ́ bɛ̃́ɛↄ ì bↄ,

ni to tↄↄlɛ ɛa dafukũ.

31 Dii gawipi aↄ ku gↄↄpiiɛ,

Dii pↄ i kɛ na a yãkɛaↄwa.

32 Ì dṹnia gwa ↄ̃ dṹnia ì lua,

ì ↄkã gbɛ̀sĩsĩↄwa ↄ̃ súɛlɛ ì bↄ.

33 Má lɛsi Diiɛ e ma wɛ̃ni lɛ́uɛ,

má a Lua táasilɛ e ma kua lɛ́uɛ.

34 To ma làasoo kangu,

mí pↄnakɛnnↄ, Dii.

35 To duunkɛnaↄ midɛ dṹnia guu,

vãikɛnaↄ su aaↄ ku lↄo.

Má Dii sáaukpa.

Àleluya!

105

Lua a gbɛ̃́ↄ suabaa

(1Lad 16.8-22)

1 À Dii sáaukpa, í lɛ́mawà,

à to bui píi aà yãkɛaↄ dↄ̃.

2 À lɛsi, í aà táasilɛ,

à aà yãbↄnsaɛkɛaↄ galikɛ píi.

3 À ĩ́anadã ń Dii tↄ́ pↄ́ kú adoao.

Á Dii kĩ́i wɛ̀ɛlɛnaↄ à pↄnakɛ,

4 à gɛ Dii le à gbãa gbɛawà,

íↄ aà aɛya gↄↄpii.

5 À to yãbↄnsaɛ pↄ́ a kɛ̀ↄ dↄágu,

aà dabudabukɛaↄ ń ikoyã pↄ́ a òↄ,

6 á Dii zↄ̀blena Ablahaũ buiↄ,

á Yakↄbu bui pↄ́ à á sɛ́ↄ.

7 Dii mɛ́ wá Lua ũ,

ↄ̃mɛ ì yãdilɛ gbɛ̃́piiɛ.

8 Aà bàakuawanↄ yã́ lí sãaaguo,

yã́ pↄ́ a òpi aↄ kuɛ e wá buiwa.

9 Aà bàa kú ń Ablahaũo,*

à ɛ̀a à a lɛgbɛ̃̀ Izaakiɛ lↄ.†

10 Aà bàa ɛ̀a kú ń Yakↄbuo iko ũ,

ↄ̃ a kú ń Isailiↄ e gↄↄpii.

11 À mɛ̀ á Kanaa bùsu kpámá,

aↄ dɛ pↄ́ pↄ́ aa sɛ kpaalɛ guu ũ.‡

12 Gↄↄ bee aa dasio, wìli ń yãdao,

aa ku Kanaa bùsuu bↄ̀mↄↄ ũɛ.

13 Aaìↄ liaaliaa bui ń buioↄ guu,

aaìↄ bɛbɛ bùsu ń bùsuo.

14 I we wà ń wɛtã̀o,

à kíaↄ lèle an yã́ musu à mɛ̀

15 aasu ↄkã gbɛ̃́ pↄ́ a ń sɛ́piↄwao,

aasu ĩada a ãnabipiↄwao.§

16 Ɔ̃ a tò nↄana kà bùsupiu,

a tò an kũ̀sũa làa píi.*

17 Ɔ̃ à Yosɛfu gbàɛ à dↄ̀aanɛ́,

wà aà yìa zↄ ũ.†

18 Wà mↄkà aà gbáwa,

wà mↄ dↄ̀ aà nↄɛ‡

19 e yã́ pↄ́ à dↄ̀aa ò gɛ̀ kɛ̀ò,

ↄ̃ yã́ pↄ́ Dii dàɛ̀ tò yã́ bↄ̀aànↄ na.§

20 Kɛ́ kía gbɛ̃́ zĩ̀, ↄ̃ wà aà gbàɛ,

bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi aà kɛ̃̀.*

21 À aà dìlɛ a bùsu dↄaana ũ,

a tò aàↄ iko vĩ a àizɛɛↄwa píi.†

22 Yosɛfu aà kíaↄ tòto a pↄeãwa,

à ↄ̃nↄ dà aà ìwaↄnɛ.

23 Ɔ̃ Yakↄbu buiↄ mↄ̀ Egipi,‡

Isailiↄ ku nibↄↄ ũ Haũ buiↄ bùsuu.§

24 Dii tò a gbɛ̃́ↄ kↄ̃̀ we maamaa,

a tò aa dasikũ̀ dɛ ń ibɛɛↄla.

25 Ɔ̃ à ń ibɛɛpiↄ swãfɛ̃̀, ↄ̃ aa zà aà gbɛ̃́piↄu,

aa ↄ̃nↄsↄpɛ̀lɛ aà zↄ̀blenapiↄnɛ.*

26 À a zↄ̀blena Mↄizi zĩ̀má†

ń Aalona pↄ́ a sɛ̀o.‡

27 Aa yãkɛ̀ Egipiↄnɛ seela ũ,

aa dabudabukɛ̀ Haũ buipiↄ bùsuu.

28 À gusia gbàɛmá, gu sì ń bùsuu,§

kɛ́ aa gì aà yãmai yã́i.

29 À ń swa'i lìlɛ à gↄ̃̀ au ũ,

ↄ̃ a kpↄↄ gàga.*

30 Blↄↄ lì ń bùsua

ń ń gbãadeↄ wúlɛkĩiↄ píi.†

31 À yã'ò ↄ̃ ũsĩnaↄ kàńgu,‡

gã́i kàńgu e an bùsu lɛ́ lɛ́u píi.§

32 À lougbɛ kàńgu lou ũ,

loupilɛa lì ń bùsua gupiiu.*

33 À ń vɛ̃ɛliↄ ɛ̀'ɛ ń ń kaadↄɛnliↄ,

à ń bùsu líↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ píi.

34 À yã'ò ↄ̃ kwaↄ kàńgu,

kwasutɛ̃ↄ kà, aa lɛ́ vĩo.

35 Aa ń bùsu sɛ̃ ń láo nɛ̀,

aa ń buapↄ́ↄ blè píi.†

36 À ń bùsu nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dɛ̀dɛ píi,

nɛ́ woode pↄ́ aa ń í ń ɛ̀waasogↄↄpiↄ.‡

37 À bↄ̀lɛ ń a gbɛ̃́ↄ,

aa ã́nusu ń vuao kũa,

an bui gbɛ̃e i gɛ̃nalɛ zɛ́uo.

38 Kɛ́ aa bↄ̀lɛ, Egipiↄ pↄ kɛ̀na,

kɛ́ vĩa ń kṹ Isailiↄ yã́ musu yã́i.§

39 À tɛlu pɛ̀lɛ kpà a gbɛ̃́ↄzi,

à kɛ̀ tɛ́ ũ gwã́, à gupùnɛ́.*

40 Aa wabikɛ̀wà, ↄ̃ à mↄ̀nɛ́ ń bùuↄ,

à musu blɛ kpàmá aa kã̀.†

41 À gbɛsi pàa, ↄ̃ í bↄ̀u,‡

ípi bàalɛ̀ guwaiwaiu we lán swawa.

42 Asa lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ yã́ dↄaàguɛ,

yã́ pↄ́ a ò a zↄ̀blena Ablahaũɛpi.

43 À bↄ̀ ń a gbɛ̃́ↄ, aalɛ pↄnakɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ a sɛ̀piↄ guladↄ.

44 À buipãleↄ bùsu kpàmá,§

zĩ pↄ́ gbɛ̃́piↄ kɛ̀ↄ ài gↄ̃̀nɛ́.

45 Bee kɛ̀ píi kɛ́ aa e wàↄ a yãdilɛaↄ kũa,

aai a ikoyãↄ da.

Àleluya!

106

Isailiↄ ń duunaↄ oa Luaɛ

1 Àleluya!

À Dii sáaukpa, asa a maa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

2 Démɛ a fↄ̃ Dii yãzↄ̃ↄkɛaↄ oi?

Démɛ a fↄ̃ à aà táasilɛ píii?

3 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aaìↄ yãmaa kũa

aaìↄ yãkɛ a zɛ́wa gↄↄpiiↄ ũ.

4 Tó ńlɛ na kɛ n gbɛ̃́ↄnɛ,

ma yã́ aↄ dↄngu, Dii.

Tó ńlɛ ń suaba, ma wɛgwa,

5 kɛ́ ma baa e àↄ ku n gbɛ̃́ↄ namau,

mí pↄnakɛ ń bui pↄ́ ń sɛ̀ↄ,

mí ń táasilɛ n gbɛ̃́piↄ guu.

6 Wa duunakɛ̀ lán wá deziↄwa,

wa tàaekɛ̀ wa yãvãikɛ̀.

7 Kɛ́ wá deziↄ ku Egipi,

aai Dii dabudabukɛaↄ yãdao,

yãmaa dasi pↄ́ a kɛ̀nɛ́ↄ sã̀ńguɛ,

ↄ̃ aa swã́gbãakɛ̀ Ísia Tɛ̃a saɛ.*

8 Ń beeo à ń suabà a tↄ́ yã́i,

kɛ́ wà e a gbãa dↄ̃.

9 À gbãamↄ̀ Ísia Tɛ̃aɛ ↄ̃ gugii bↄ̀,

à sìńnↄ a ɛu, aa bùawà guwaiwai ũ.†

10 À ń bↄ́ ń ibɛɛↄ ↄzĩ,

à ń sí ń zangudeↄ gbãawa.

11 Í dà ń wɛ̀lɛpiↄla,

baa an gbɛ̃́ mɛ̀ndo i bↄo.‡

12 Ɔ̃ aa yã́ pↄ́ a ò sì,

aa aà táasilɛ̀.§

13 Ɔ̃ aà yãkɛaↄ sã̀ńgu gↄ̃̀ↄ,

aai aà dã aà lɛdamáo.

14 Aalɛ ń pↄblea bɛɛkɛ guwaiwaiu,

ↄ̃ aa Dii lɛwɛ sɛ̃gbãu we.*

15 À pↄ́ pↄ́ aa gbɛ̀awa kpàmá,

ↄ̃ à mɛ'ibabagyã zĩ̀má.†

16 Aa ĩ́isɛ̀ ń Mↄizio bòou

ń Aalona pↄ́ Dii aà dìlɛo.‡

17 Tↄↄlɛ wɛ̃̀aa à Datani mↄ̀,

à kũ̀aa Abilaũ ń a gbɛ̃́ↄwa.§

18 Tɛ́ sù an ìwaↄwa,

tɛ́vua kùlɛ gbɛ̃vãipiↄwa.*

19 Aa mↄ pì Olebu lán gáaenawa,

ↄ̃ aa kùlɛ ń dii pↄ́ aa kàsapiɛ.†

20 Aa Lua gawide lɛũkpakɛ̀

ń zù sɛ̃̀sona taao.‡

21 Lua ń suabà ↄ̃ aà yã́ sã̀ńgu.

À yãzↄ̃ↄkɛ̀nɛ́ Egipi,

22 à dabudabuↄ kɛ̀ Haũ buiↄ bùsuu,

à yã́ pↄ́ ì to vĩa ń kṹ kɛ̀ Ísia Tɛ̃ai.

23 À mɛ̀ á a gbɛ̃́piↄ midɛ,

ↄ̃ aà gbɛ̃́ Mↄizi aà zùukɛ̀,

a tò aà pↄ wèe, ↄ̃ i ń midɛo.§

24 Aa pãkpà ń pↄeã bùsui,

aa gì Dii yã́ síi.

25 Aa yã́kũtɛ̃kà ń zwã̀akpɛↄ guu,

aai swã́sɛ Dii yã́io.*

26 Ɔ̃ à ↄlɛ̀lɛnɛ́ à mɛ̀

á tó aa kwɛ guwaiwaiuɛ,

27 á tó an buiↄ lɛ́lɛ buiↄ guu,

í ń fãaa bùsu ń bùsuo.†

28 Aa nà tã́a Peoowa,

aa pↄ́ pↄ́ wà sa'òò pↄgɛↄwa sò.‡

29 An yãkɛaↄ Dii pↄ fɛ̃̀,

ↄ̃ gaga gɛ̃̀ńgu.

30 Finɛasi fɛ̀lɛ yã́pi tɛdɛ̀,

ↄ̃ gagapi zɛ̀nɛ́.§

31 Ɔ̃ Dii tò yã́ bↄ̀aànↄ na,

aà bàa kuaànↄ e aà buiwa.*

32 Aa Dii zafɛ̃̀ Mɛliba í kĩ́i,

ↄ̃ Mↄizi yã'ì azĩaɛ an yã́i.

33 Asa aa aà nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpàɛ̀ɛ,

ↄ̃ à yã'ò làasoosai.†

34 Aai bùsupideↄ kɛ kɛ́lɛkɛlɛ,

lá Dii dìlɛnɛ́wao.‡

35 Aa gↄ̃̀ kↄ̃gbɛ̃ↄ ũ ń buipiↄ,

aa ń ↄlɛsɛ̀.

36 Aa zↄblè ń diiↄnɛ,

ↄ̃ yã́pi ń sↄ̃ blè.§

37 Aa ń nɛgↄ̃ɛnaↄ dɛ̀dɛ sa'obↄ ũ,

aa sa'ò tã́aↄwa ń ń nɛnↄɛnaↄ.*

38 Aa yãesaideↄ kòlokpakpa,

an nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛpiↄ.

Aa sa'òńnↄ Kanaa bùsu tã́aↄwa,

ↄ̃ an bùsupi gbãlɛ̀.†

39 An yãkɛaↄ mɛ́ tò aa gbãlɛ̀,

an dàaↄ tò aa gↄ̃̀ Luaɛ káaluaↄ ũ.

40 Ɔ̃ Dii pↄkũmabↄ̀bↄmá,

a ye gbɛ̃́ pↄ́ a ń sɛ́piↄ gĩyãi lↄo.

41 À ń kpá buiↄwa,

an zangudepiↄ ikokɛ̀má.

42 An ibɛɛↄ wɛ́tɛ̃amↄ̀nɛ́,

aa ↄtↄ̃̀ↄlɛmá.‡

43 Ìↄ ń bↄ mↄ̀ↄmↄↄ,

ãma aa zɛ̀ ń ń swã́gbãaoɛ,

ↄ̃ an duuna dàńla.

44 Tó à ń wii mà,

ì taasi dↄ̃nɛ́ɛ.§

45 Aà bàakuańnↄ yã́ i sãaàguo,

ↄ̃ à nↄ̀sɛlìlɛ a gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ guu.

46 A tò gbɛ̃́ pↄ́ aa ń kũkũ zĩ̀zↄↄ ũↄ wɛ̃nadↄ̃̀nɛ́.

47 Dii wá Lua, wá suaba!

Wá bↄlɛ buiↄ guu, ní wá kãaa,

wí n tↄ́ pↄ́ kú adoa bↄ,

wí ĩ́anadã ń n táasilɛao.

48 Wà Dii, Isailiↄ Lua sáaukpa

za asĩnizĩ e gↄↄpii!

Gbɛ̃́pii mɛ, ãmi!

Àleluya!

LÁ SƆODE

Souↄ̃ 107-150

107

Lua sáaukpaa aà maa yã́i

1 À Dii sáaukpa, asa a maa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

2 Gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń bóↄ o màa,

gbɛ̃́ pↄ́ à ń bↄ́ ń ibɛɛↄ ↄzĩↄ.

3 À ń bↄ́ bùsu ń bùsuo à ń kãaa

za gukpɛ oi ń bɛ'aɛ oio,

za gugbãntoo oi ń gɛↄmidↄkĩi oio.

4 An gbɛ̃eↄ bɛ sã́sãa guwaiwaiu ń sɛ̃gbão,*

aai wɛ̃́lɛ pↄ́ aa zↄ̃lɛu zɛ́ dↄ̃o.

5 Nↄana ń imio lɛ́ ń dɛ,

an wɛ̃ni gↄ̃̀ lɛɛnnↄ.

6 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ Diizi ń taasikɛau,

ↄ̃ à ń bↄ́ ń wɛ́tɛ̃a guu.

7 À ń dá zɛ́ súsuwa,

ↄ̃ aa kà wɛ̃́lɛ pↄ́ aa zↄ̃lɛu.

8 Aa Dii sáaukpa aà gbɛ̃kɛ yã́i

ń yãbↄnsaɛ pↄ́ ì kɛnɛ́o.

9 Asa ì imidɛnaↄ kòlo níninɛ́,

ì pↄmaa kpa nↄandɛnaↄwa aa kã́.†

10 An gbɛ̃eↄ ku gusiau ga lɛ́zĩ,‡

aalɛ taasikɛ yea ń mↄdaonao.

11 Asa aa gì Lua yãmai,

aa sakà Musude lɛdamauɛ.

12 A tò wà ń busa ń zĩ gbãao,

aalɛ lɛ́ gálɛ, gbɛ̃e ku à dↄńlɛo.

13 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ Diizi ń taasikɛa guu,

ↄ̃ à ń bↄ́ ń wɛ́tɛ̃api guu.

14 À ń bↄ́ gusiau ń gao lɛ́zĩ,

à ń mↄdaonapiↄ kɛ̃̀kɛ̃má.

15 Aa Dii sáaukpa aà gbɛ̃kɛ yã́i,

ń yãbↄnsaɛ pↄ́ ì kɛnɛ́o.

16 Asa ì bĩ́ibↄlɛ gba pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃o gbooɛ,

ì mↄsi gbãa zɛ́kakabↄↄ ɛ́'ɛ.

17 An gbɛ̃eↄ lìaa ń swã́gbãa yã́i,

aa gↄ̃̀ suuunnↄ ń tàaeↄ yã́i.

18 Aa ye pↄblea gĩyãio,

aa kà gaa.

19 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ Diizi ń taasikɛau,

ↄ̃ à ń bↄ́ ń wɛ́tɛ̃api guu.

20 Aà lɛ́kpãsã ń gbãgbã,§

à ń sí mia'ɛwa.

21 Aa Dii sáaukpa aà gbɛ̃kɛ yã́i,

ń yãbↄnsaɛ pↄ́ ì kɛnɛ́o.

22 Aa sáaukpa sa'owa,

aai aà yãkɛaↄ galikɛ ń gulakɛao.

23 An gbɛ̃eↄ gɛ̃̀ gó'ilɛnaↄu,

aa dàzɛu ísiaa,

aaìↄ bɛ í zↄ̃ↄpia aaↄ gɛ́ laatai.

24 Gbɛ̃́piↄ Dii yãkɛaↄ è,

ń yãbↄnsaɛ pↄ́ ì kɛ í guoↄ.

25 À yã'ò ↄ̃ zàa'ĩan gbãa kàka,

ísia fɛ̀lɛ ń bútɛ̃mbaao.*

26 Aa gɛ̀ musu aa sù zĩ́lɛ,

kua kaipi lɛ́zĩ sↄ̃ kɛ̃̀ńgu.

27 Aa dèedee,

aa tàlaatalaabò lán wɛ̃dɛnawa,

an ílɛ'ↄ̃nↄ mìdɛ.

28 Aa wiilɛ̀ Diizi ń taasikɛau,

ↄ̃ à ń bↄ́ ń wɛ́tɛ̃api guu.

29 À ĩ́an gbãa zɛ̀ à gↄ̃̀ ĩ́an fɛɛɛna ũ,

à í zùukɛ̀ à kɛ̀ kílikili.†

30 Kɛ́ gu nìni gↄ̃̀ↄ, an pↄ kɛ̀na,

ↄ̃ à gɛ̀ńnↄ godↄkĩi pↄ́ aalɛ yáu.

31 Aa Dii sáaukpa aà gbɛ̃kɛ yã́i,

ń yãbↄnsaɛ pↄ́ ì kɛnɛ́o.

32 Aa aà tↄbↄ balu guu,

aa aà táasilɛ dↄaanaↄ kãaa guu.

33 À swaↄ zↄ̃̀ɛ à gↄ̃̀ gugii ũ,‡

a tò nibↄnaↄ gↄ̃̀ tↄↄlɛ inidɛnaↄ ũ.

34 À tↄↄlɛ báaade lìlɛ gu wiside ũ

gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛuↄ vãi yã́i.§

35 À guwaiwai lìlɛ dã̀na ũ,

a tò gugii gↄ̃̀ nibↄna ũ.*

36 À nↄandɛnaↄ dìlɛ we,

ↄ̃ aa wɛ̃́lɛ kàlɛ aa zↄ̃̀lɛu.

37 Aa buapↄ́ↄ tↄ̃̀ aa vɛ̃ɛliↄ bà,

ↄ̃ à nɛ'ìnɛ́ maamaa.

38 À báaadàńgu,

ↄ̃ aa dasikũ̀ à kɛ̀ zài,

i to an pↄtuoↄ làoo.

39 Ɔ̃ à ń láo lↄ, aa gↄ̃̀ yↄↄnnↄ

gbãamↄanɛ́ ń músio ń pↄsiao yã́i.

40 Lua ì saikɛ kpalablenaↄwa,

ì to aa liaaliaa gugii pↄ́ zɛvĩo guu.

41 Ì wɛ̃nadeↄ bↄ taasiu à ń sɛ́ lɛsĩ,

ì to an uadeↄ dasikũ.

42 Tó gbɛ̃maaↄ è, aaì pↄnakɛ,

gbɛ̃vãiↄ sↄ̃ aaì ń lɛ́ kpaaũ.

43 Nↄ̀sɛde laaidↄ yã́piↄwa,

i Dii gbɛ̃kɛ gwa lá a dɛ.

108

Lua mɛ́ ì to wà zĩble

1 Davidi lɛ.*

2 Ma sↄ̃ dilɛa, Lua,

má lɛsi mà ń táasilɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo.

3 Ma mↄↄna ń ma domao, vu!

Mí gbãakpa gudↄazi.

4 Dii, má ń sáaukpa buiↄ guu,

má ń táasilɛ gbɛ̃́ↄnɛ.

5 Asa n gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ zↄ̃̀maɛ,

mɛ́ n náai zↄ̃̀ luabɛpuanawa.

6 Lua, tↄbↄ e à zↄ̃ma,

to n gawi li dṹniaa píi.

7 Wea, wá suaba ń n gã̀sa gbãao,

kɛ́ wápiↄ n gbɛ̃́ yenzideↄ e bↄ.

8 Lua yã'ò za a kúkĩi à mɛ̀:

Má Sikɛũ kpaalɛ ń tidↄanlaoɛ,

mí Suko guzulɛ kpámá.

9 Galada bùsuá ma pↄ́ɛ,

Manase buiↄ bùsuá ma pↄ́ɛ,

Ɛflaiũ buiↄ bùsuá ma mↄ̀ fùaɛ,

Yuda bùsuá ma lípanaɛ.

10 Mↄabuↄ bùsuá ma zion zu'obↄɛ,

mi a kyale kálɛ Ɛdↄũↄ bùsuwa,

mi kúkua dↄ Filitɛ̃ↄ bùsuwa.

11 Démɛ a gɛ̃manↄ wɛ̃́lɛ bĩ́ideui?

Démɛ a dↄaamɛɛ e Ɛdↄũↄ bùsuui?

12 Lua, mɛ́ i kɛ n gbɛ̃́ pↄ́ n wá vũaa

nili bↄ ń wá zĩgↄ̃ↄ lↄo bàasio.

13 Ɔdawá wá ibɛɛↄ yã́i,

asa gbɛ̃nazĩna gbɛ̃suabaaá pãɛ.

14 Wá zĩble ń Lua gbãao,

ↄ̃mɛ a ↄ̃zↄ̃ wá ibɛɛↄwa.

109

Sa bɛ̃̀ɛ oa ibɛɛɛ

Davidi lɛ.

1 Lua, ḿmɛ mi n táasilɛ,

ńsu ǹyↄ̃ nílɛao.

2 Asa gbɛ̃vãi bↄnkpɛdeↄ ì ma yaa,

aaì lɛkↄↄlɛkamazi ń ɛɛo.

3 Aaì liamazi ń yã́'ĩio,

aaì sòlekɛmanↄ pↄewiwinɛsai.

4 Aaì ma yeańzi fĩabomɛɛ ń yãdↄmao,

mapi sↄ̃ miↄ wabikɛma.

5 Aaì maa fĩabomɛɛ ń vãio,

ma yeańzi sↄ̃ ń zaamaguo.

6 Gbɛ̃vãi sóikɛ ń dↄaanawa,

ǹ aà na gudɛnaɛ a ↄzĩ.

7 To yã́kpalɛ bↄaànↄ vãi,

to aà wabikɛa yã'iɛ̀.

8 Aà wɛ̃ni su àↄ gbã̀ao,

gbɛ̃pãle i zↄ̃lɛ aà gbɛu.*

9 Aà nɛ́ↄ gↄ̃ desai,

aà na i gↄ̃ gyaa ũ.

10 Aà nɛ́ↄ gↄ̃ lìaanaↄ ũ aaↄ baakɛ,

aaↄ pↄ́ wɛɛlɛwɛɛlɛ pↄ́kↄlɛkĩi.

11 Aà fĩade aà pↄ́ↄ naaa píi,

buipãleↄ aà zĩ ài siwà.

12 Gbɛ̃e su gbɛ̃kɛkɛɛ̀o,

wasu wɛ̃nadↄ̃ aà nɛ́ pↄ́ a tòↄnɛo.

13 Aà buiↄ midɛ,

an tↄ́ ga gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ fɛlɛↄ guu.

14 Aà deziↄ vãikɛa yã́ dↄngu, Dii,

ńsu ǹ aà da duuna kɛ̃wà bauo.

15 An duuna aↄ dↄngu gↄↄpii, Dii,

an yã́ i sã gbɛ̃́ↄgu dṹniau,

16 kɛ́ ìli làasookɛ gbɛ̃kɛwao yã́i,

ì ĩada taasideↄ ń wɛ̃nadeↄ

ń gbɛ̃́ pↄ́ an kã́ gàↄwa e aa ga.

17 A ye savãi'oa gbɛ̃́ɛi,

to à wi aà musu.

Sa maa oa gbɛ̃́ɛ lí kaaàguo,

a kɛ báaa vĩ sↄ̃o.

18 À lɛkɛanɛ́ ula dà,

à gɛ̃̀ aà nↄ̀sɛu lán íwa,

à tàalɛaàgu lán nísiwa.

19 Àↄ fĩwà gↄↄpii zwãa ũɛ,

iↄ dↄ aàpi asana ũ.

20 Dii fĩabo ma yãdↄmadeↄnɛ màa

ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì vãi o ma musuↄ.

21 Dii Gbãapiide, ma wɛgwa n tↄ́ yã́i,

ma bↄ n maa ń n gbɛ̃kɛo yã́i.

22 Asa taaside wɛ̃naden ma ũ,

ma pↄ yà dúuduu.

23 Málɛ sãalɛ lán oosi uenawa,

málɛ gɛ̃zɛa lán ĩ́ana kwasɛawa.

24 Lɛye tò ma gbá lɛ́ sɛ́ lↄo,

ma fɛ̃fɛ̃ e ma gↄ̃ wákambaau ũ.

25 Ma gↄ̃nɛ́ pↄ́sↄ̃sↄ̃a ũ,

aaì ma gwa aa mikɛ déũdeũ.†

26 Dↄmalɛ Dii ma Lua,

ma suaba n gbɛ̃kɛ yã́i,

27 aai dↄ̃ kɛ́ n ↄdàa,

kɛ́ ḿmɛ ń kɛ̀mɛɛ, Dii.

28 Tó aa ma ka, ńyↄ̃ báaadamagu,

tó aa fɛ̀lɛmanↄ, wí a ń kṹ,

mapi n zↄ̀blena mí pↄnakɛ.

29 Tↄ́ ĩ́i a gↄ̃ ma yãdↄmadeↄnɛ ula ũ,

aa wida ńzĩawa lán gomusuwa.

30 Má Dii sáaukpa ń lↄↄ gbãao,

má aà táasilɛ balu guu.

31 Asa ì zɛ ń wɛ̃nadeↄɛ,

ì ń sí gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yãdańlaↄwa.

110

Mɛsii kíakɛ

Davidi lɛ.

1 Dii ò ma diiɛ aà zↄ̃lɛ a ↄplaai

e aà aà ibɛɛↄ kɛɛ̀ aà gbadibↄ ũ.*

2 Dii a to n iko ligua,

ńyↄ̃ kible n ibɛɛↄwa Siↄna.

3 N gbɛ̃́ↄ ńzĩa kpama n ikokɛgↄↄ

ń lousisi'ulaↄ daa.

N ɛ̀waasoↄ mↄ n kĩ́i gudↄlɛia lán fíiwa.

4 Dii lɛgbɛ̃̀, a lɛ́ lilɛa vĩo à mɛ̀:

Ńyↄ̃ↄ dɛ sa'ona ũ gↄↄpii

lán Mɛkizɛdɛwaɛ.†

5 Dii ku n ↄplaai,

a kíaↄ míↄnzↄ̃ a pↄfɛ̃gↄↄ.

6 A tↄsi buiↄwa, an gɛↄ gupa,

a dṹnia bṹu kíaↄ míↄnzↄ̃,

7 i swa'i mi zɛ́ lɛ́.

Bee yã́ mɛ́ tò aà mi aↄ daa ía.

111

Dii tↄbↄa

1 Àleluya!

Má Dii sáaukpa ń nↄ̀sɛmɛndoo

ń gbɛ̃maaↄ sãnu balu guu.

2 Dii yãkɛaↄ zↄ̃ↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ à kàńguↄ ì a wàaipa.

3 Aà yãkɛaↄ bɛɛɛ ń gawio vĩ,

aà yãkɛa a zɛ́wa láaa vĩo.

4 Dii tò a yãbↄnsaɛkɛaↄ dↄ̀wágu,

a sùuu ń sósobio vĩ.

5 Ì blɛ kpa a vĩakɛnaↄwa,

aà bàakuańnↄ yã́ lí sãaaguo.

6 À a gbãa ↄ̀lↄ a gbɛ̃́ↄnɛ yãkɛa guu,

à buipãleↄ bùsuↄ kpàmá.

7 Yã́ pↄ́ a kɛ̀ↄ náai vĩ mɛ́ a zɛvĩ,

yã́ pↄ́ a dìlɛↄ sĩana vĩ píiɛ.

8 Yã́piↄ zĩ́naↄ pɛ́lɛa gↄↄpii,

ì yãkɛ a zɛ́wa náai guu.

9 À suabana zĩ̀ à a gbɛ̃́ↄ bò,

aà bàa kúńnↄ gↄↄpii.

Aà tↄ́ kua adoa mɛ́ ì to vĩa ń kṹ.

10 Vĩakɛa Diiɛ mɛ́ ↄ̃nↄ zĩ́na ũ,*

gbɛ̃́ pↄ́ ì vĩakɛɛ̀ wɛzɛ̃ gbãa.

Aà táasilɛa aↄ láaa vĩo.

112

Gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩ

1 Àleluya!

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩ,

mɛ́ Diipi yãdilɛaↄ ì kaaàgu ũ.

2 Aà nɛ́ↄ gↄ̃ gbãadeↄ ũ ń bùsuu,

asa nↄ̀sɛpuade buiↄá báaadeↄnɛ.

3 Pↄ́mↄama ń àizɛɛo di aà bɛɛ,

aà yãkɛa a zɛ́wa láaa vĩo.

4 Baa gusiau gu ì pu gbɛ̃maaↄnɛɛ,

nↄ̀sɛpuade pↄ́ sùuu ń sósobio vĩↄ.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃kɛ vĩ ì pↄ́ sɛ̃anɛ́,

ì a yã́ↄ kɛ a zɛ́wa, yã́ ì bↄɛ̀ maaɛ.

6 Gbɛ̃maa lí fu bauo,

aà yã́ aↄ dↄńguɛ gↄↄpii.

7 Bao ĩ́i lí aà vĩakũo,

aà sↄ̃ ìↄ dilɛa, ìↄ Dii náai vĩ.

8 Aà sↄ̃ lí vĩo, vĩa lí aà kũo,

e à gɛ tidↄò a ibɛɛↄla.

9 Ì pↄ́ fã́ɛ taasideↄnɛ,

aà yãkɛa a zɛ́wa láaa vĩo.*

Aà mi ìↄ daa ía ń gawioɛ.

10 Gbɛ̃vãi líↄ ye aà ea yã́io,

ì lɛ́sakãaàzi, ì lↄ̀ↄ gá.

Yã́ pↄ́ vãikɛna wɛ́ dↄi ì midɛwàɛ.

113

Dii táasilɛa

1 Àleluya!

Dii zↄ̀blenaↄ, à aà táasilɛ,

í aà tↄbↄ!

2 Gbɛ̃́pii Dii sáaukpa

za gbã e gↄↄpii.

3 Gbɛ̃́pii Dii tↄbↄ

sɛa za ĩatɛ̃bilɛa e a gɛ̃kpɛukĩi.

4 Dii ku musu, a dɛ bui píila,

à tↄbↄ̀ e à mà musua.

5 Gbɛ̃e i ka Dii wá Luawao,

a zↄ̃lɛa báawa musu.

6 Ì wɛ́kpalɛ zĩ́lɛ,

ì musu ń tↄↄlɛo gwa.

7 Ì yɛ̃̀ɛɛsaideↄ bↄ bùsutiu, ì ń fɛlɛ,

ì wɛ̃nadeↄ bↄ túfuu, ì ń sɛ́ lɛsĩ.

8 Ì ń da kíabuiↄ guu,

anzĩa gbɛ̃́ kíabuiↄ guu.

9 Ì to fĩi nɛ́ bↄbↄ,

i gↄ̃ nɛade pↄnade ũ.

Àleluya!

114

Gɛ̃amusu dikpɛ lɛ

1 Kɛ́ Isailiↄ bↄ̀ Egipi,

kɛ́ Yakↄbu buiↄ bↄ̀ bui zĩ̀loↄ guu,*

2 Yuda bùsu gↄ̃̀ Dii kúkĩi ũ,

Isaili bùsu gↄ̃̀ aà kiblekĩi ũ.

3 Ísia Tɛ̃a è ↄ̃ à bàalɛ̀,†

Yuudɛ̃ í kpɛkpà.‡

4 Gbɛ̀sĩsĩↄ vĩ̀vĩ lán sãↄwa,

sĩ̀sĩↄ ↄyaayè lán bleↄwa.

5 Ísia, bↄ́mɛ n le n bàalɛ̀i?

Yuudɛ̃, àkɛa n kpɛkpài?

6 Gbɛ̀sĩsĩↄ, bↄ́yãi a vĩvĩ lán sãↄwai?

Sĩ̀sĩↄ, àkɛa a ↄyaayè lán bleↄwai?

7 Dṹnia, lualua Dii mↄa guu,

dee Yakↄbu Luapi aɛ.

8 À gbɛsi kɛ̀ ibↄkĩi ũ,§

à gbɛkão lìlɛ nibↄna ũ.

115

Dii mɛ́ ì báaadańgu

1 I kɛ wá tↄ́ mɛ́ a bↄo Dii,

i kɛ wá tↄ́ mɛ́ a bↄo.

Ǹ nzĩa tↄbↄ n gbɛ̃kɛ ń n náaio yã́i.

2 Àkɛa buipãleↄ ì wá la aa mɛ

wá Lua kú má niɛi?

3 Wá Lua ku musu,

yã́ pↄ́ a yei ì kɛɛ.

4 Aa ń diiↄ pì ń ã́nusuo ń vuao,

gbɛ̃nazĩna ↄgbɛɛ.*

5 Aa lɛ́ vĩ, aali yã'oo,

aa wɛ́ vĩ, aali gu'e sↄ̃o.

6 Aa swã́ vĩ, aali yãmao,

aa ní vĩ, kási aali pↄ́ gĩmao.

7 Aa ↄ vĩ, aali kã́ pↄ́wao,

aa gbá vĩ, kási aali táa'oo.

Aali kolokɛkɛo.

8 An pinaↄ gↄ̃ńwaɛ

ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń náaikɛↄ.†

9 Isailiↄ, à Dii náaikɛ!

Ɔ̃mɛ á sɛ̀ngbao ũ, ì dↄálɛ.

10 Aalona buiↄ, à Dii náaikɛ!

Ɔ̃mɛ á sɛ̀ngbao ũ, ì dↄálɛ.

11 Dii vĩakɛnaↄ, à Dii náaikɛ!

Ɔ̃mɛ á sɛ̀ngbao ũ, ì dↄálɛ.

12 Wá yã́ lí sã́ Diiguo,

a báaadawágu.

A báaada Isaili buiↄgu,

a báaada Aalona buiↄgu.

13 Dii a báaada a vĩakɛnaↄgu,

nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ.‡

14 Dii kã́fĩakɛɛ́,

ápiↄ ń á nɛ́ↄ.

15 Dii mɛ́ a báaadaágu,

musu ń tↄↄlɛo Kɛnapi.

16 Musuá Dii bɛɛ,

ↄ̃ à tↄↄlɛ nà gbɛ̃nazĩnaↄnɛ ń ↄzĩ.

17 I kɛ gɛↄ mɛ́ lí Dii táasilɛo,

gbɛ̃́ pↄ́ kú bɛdauↄ ìↄ ku kílikiliɛ.

18 Wápiↄ, wáↄ Dii sáaukpa

za gbã e gↄↄpiiɛ.

Àleluya!

116

Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ga lɛ́zĩ Dii sáaukpaa

1 Má ye Diizi,

asa à ma yãmàɛ,

à ma wiilɛawa mà.

2 Máↄ aà sísi e ma wɛ̃ni lɛ́uɛ,

kɛ́ à swãdↄ̀mazi yã́i.

3 Ga fùa kpàmɛɛ yãa,

má kú yeelɛa zↄ̃ↄ guu,

taasi ń pↄsiao tↄ̃̀a.

4 Ɔ̃ ma lɛzù Diizi ma mɛ̀:

Dii, n yã́ na, ma misi.

5 Dii sùuu vĩ mɛ́ a maa,

wá Lua sósobi vĩ.

6 Dii ì yɛ̃̀ɛɛsaideↄ dↄ̃́a.

Kɛ́ ma gↄ̃ dↄ̀lↄlↄ, à ma suabà.

7 Ma nↄ̀sɛ aↄ nínia sa,

asa Dii yãmaakɛ̀mɛɛ.

8 Dii ma bↄ ga lɛ́zĩ,

à wɛ́'i gògomɛɛ,

i to ma gɛ̃nalɛ̀o,

9 kɛ́ màↄ ku dṹnia guu,

míↄ bɛ aà aɛ.

10 Kɛ́ taasi tↄ̃̀a, ma gↄ̃ búɛbuɛ.

Ma aà náaikɛ̀, ↄ̃ ma yã'ò.*

11 Gili gɛ̃̀magu ma mɛ̀:

Gbɛ̃e mↄafilisaio.

12 Bↄ́ má fĩaboò Diiɛ

maa pↄ́ a kɛ̀mɛɛ píi yã́ musui?

13 Má Dii gbɛ̃́ suabaa imibↄ sɛ musu,

mí aà sísiò.

14 Má lɛ́ pↄ́ má kɛ̀ Diiwaↄ fĩabo

aà gbɛ̃́ↄ wáa píi.

15 Dii yãmanaↄ gaa gbiaɛ̀.

16 Dii, n yã́ na, n zↄ̀blenan ma ũ.

Nↄɛ pↄ́ zↄblènɛ nɛ́n ma ũ,

n ma bↄ bau.

17 Má sáaukpa sa'oma,

mí ń sísiò, Dii.

18 Má lɛ́ pↄ́ má kɛ̀ Diiwaↄ fĩabo

aà gbɛ̃́ↄ wáa píi.

19 Má fĩaboɛ̀ aà ua Yelusalɛũ.

Àleluya!

117

Dii táasilɛa

1 Bui píi, à Dii táasilɛ,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ, à aà tↄbↄ,*

2 asa a gbɛ̃kɛ vĩwanↄ à kɛ̀ zài.

Dii náai vĩ gↄↄpiiɛ.

Àleluya!

118

Gɛa Dii ua ń sáaukpaao

1 À Dii sáaukpa, asa a maa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

2 Isailiↄ o,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

3 Aalona buiↄ o,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

4 Aà vĩakɛnaↄ o,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

5 Ma lɛzù Diizi ma yeelɛa guu,

ↄ̃ a wèa à ma gba dɛ̀ɛpookĩi.

6 Dii kumanↄ, vĩa a ma kũo,

bↄ́ gbɛ̃nazĩna a fↄ̃ kɛmɛɛi?*

7 Dii kumanↄ ma dↄnlɛde ũ,

má tidↄ ma ibɛɛↄlaɛ.

8 Naa Diizi maa dɛ

gbɛ̃nazĩna náaikɛala.

9 Naa Diizi maa dɛ

gbãadeↄ náaikɛala.

10 Bui píi lìamazi,

ↄ̃ ma ń kwɛ́ ń Dii tↄ́o.

11 Aa lìamazi ↄplaai ń zɛɛo,

ↄ̃ ma ń kwɛ́ ń Dii tↄ́o.

12 Aa fĩ̀a lán zↄdaↄwa,

ↄ̃ aa mìdɛ lán sɛ̃̀ tɛ́kũawa,

ma ń kwɛ́ ń Dii tↄ́o.

13 Aa ↄzↄ̃̀mazi pãsĩpãsĩ,

má ye lɛ́lɛi, ↄ̃ Dii dↄ̀malɛ.

14 Dii mɛ́ ma gbãa ũ, aà táasi mi lɛ́,

à gↄ̃̀ ma Suabana ũ.

15 À ma, kúkua dↄ gbɛ̃maaↄ bòou,

Dii ↄplaa gbãa zĩkɛ̀.

16 Dii ↄplaa dↄa musu,

Dii ↄplaa gbãa zĩkɛ̀.

17 Má gao, máↄ kuɛ,

míↄ Dii yãkɛaↄ galikɛ.

18 Dii ma swãgàga maamaa,

ãma i to ga ma sɛo.

19 À gbɛ̃́ suabaa bↄlɛ gbaↄ wɛ̃mɛɛ

mà gɛ̃ mà Dii sáaukpa.

20 Dii ua bↄlɛ kɛ,

gbɛ̃maaↄ mɛ́ ì gɛ̃u.

21 Ma n sáaukɛ̀ Dii, asa ń wèa,

n gↄ̃ ma Suabana ũ.

22 Gbɛ pↄ́ ɛ̃bonaↄ pãkpài

mɛ́ gↄ̃̀ gbɛↄ mide ũ.†

23 Dii mɛ́ bee kɛ̀,

ↄ̃ à kɛ̀wɛ̃ɛ yãbↄnsaɛ ũ.‡

24 Gↄↄ pↄ́ Dii dìlɛn kɛ.

Wà pↄnakɛu wà yáalↄ.

25 N yã́ na Dii! Wá suaba!

Suɛ Dii! Wá daɛ ń gòmio!

26 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o ũ,

kua Dii ua wálɛ gbãakpanzi.§

27 Dii mɛ́ Lua ũ, à gupùwɛ̃ɛ.

À ba dↄdↄ sa'obↄↄwa,

í poo gbagbakĩizi.

28 Ma Luan n ũ, má n sáaukpa,

ma Lua, má n tↄbↄ.

29 À Dii sáaukpa, asa a maa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

119

Gbãakpaa Lua yã́wa

1 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aa ku tàaesai

aa Dii ikoyã kũaↄ ũ.

2 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aaì Dii yã'onɛ ma

aaì aà kĩ́i wɛɛlɛ ń nↄ̀sɛmɛndooↄ ũ.

3 Aali yãkpaanlakɛo,

aaì aà dↄ̀ↄ sɛ́.

4 N n ↄtondↄkĩi ↄ̀lↄwɛ̃ɛ,

kɛ́ wàↄ tɛi ń laaio.

5 Má ye màↄ ku ma dↄ̀ↄwaɛ,

míↄ n yãdilɛnɛↄ kũa.

6 Tó má n yãdilɛaↄ kũa píi,

bee a to wí ma kũo.

7 Gↄↄ pↄ́ málɛ n yãmaapiↄ dada,

má n sáaukpa ń nↄ̀sɛpuaoɛ.

8 Máↄ n yãdilɛnɛↄ kũaɛ,

ńsu ma to we míↄmiↄo.

9 Kpelewa ɛ̀waaso a kɛ àↄ ku gbãlɛsaii?

Sema aà yãkɛa kpaaĩ ń n yã́o.

10 Málɛ n kĩ́i wɛɛlɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo,

ńsu to mà pãalɛ n yãdilɛaↄnɛo.

11 Ma n yã́ dà ma sↄ̃ guu,*

kɛ́ másu duunakɛnɛo yã́i.

12 Ma n sáaukɛ̀, Dii,

ǹ n yãdilɛnɛↄ damɛɛ.

13 N ikoyã pↄ́ bↄ̀ ń lɛ́uↄ píi,

má dau siu nɛ́ɛ.

14 Málɛ pↄnakɛ ń n yã'onɛↄ

lá wì kɛ ń àizɛɛowa.

15 Málɛ n ↄtondↄkĩi wàaipa,

ma làasoo ku n kɛkɛáↄwa.

16 Ma pↄ kɛ̀na n yãdilɛaↄwa,

n yã́ a sãmaguo.

17 Yãmaakɛ mapi n zↄ̀blenaɛ,

mí e màↄ ku màↄ n yã́ kũa.

18 Ma wɛ́ kɛ̃́mɛɛ,

kɛ́ mà wɛsi n ikoyã bↄnsaɛↄlɛ.

19 Bↄ̀mↄn ma ũ dṹnia guu,†

ńsu ǹ n yãdilɛaↄ ulɛmɛɛo.

20 N ikoyãↄ nidɛa gↄↄpii

mɛ́ tò ma nisĩna vùa.

21 Ni waladeↄ lele, ni láaikɛmá,

gbɛ̃́ pↄ́ pã̀alɛ n yãdilɛaↄnɛpiↄ.

22 Ma bↄ sↄ̃́sↄ̃a ń sa pↄ́ aaì kamaguou,

asa má n yã'onɛↄ kũaɛ.

23 Baa kɛ́ kíaↄ zↄ̃̀lɛ lɛkpàaĩmazi,

ma làasoo aↄ ku n yãdilɛnɛↄwaɛ.

24 N yã'onɛↄ mɛ́ ì ma pↄ kɛ na,

n yã́pi mɛ́ ì lɛdaa.

25 Ma nisĩna naa líwa.

Ma misi lá ń òwa.

26 Ma a yãkɛaↄ dↄ̀dↄnɛ, ↄ̃ ń wèa.

Ǹ n yãdilɛnɛↄ damɛɛ.

27 To mà n ↄtondↄkĩiↄ dↄ̃,

ma làasoo iↄ ku n yãbↄnsaɛↄwa.

28 Kua pↄsiau ma nↄ̀sɛ ↄ́ↄlↄ̀.

Ma gba gbãa lá ń òwa.

29 Ma kɛ̃ sã́sãzɛwa,

ní ma gba zɛ́ mà zɛ ń n ikoyão.

30 Ma sĩana zɛ́ sɛ̀,

ma sↄ̃ ìↄ ku n ikoyãwa.

31 Má n yã'onɛↄ kũa ↄplapla.

Dii, ńsu to wí ma kũo.

32 Má wãa ń n yãdilɛaↄ,

asa n ma sↄ̃ dàmɛɛ doũɛ.

33 Dii, ǹ n yãdilɛnɛↄ zɛ́ ↄlↄmɛɛ

màↄ kũa e ma wɛ̃ni lɛ́u.

34 Ma gba ↄ̃nↄ màↄ n ikoyã kũa,

míↄ zĩkɛwà ń nↄ̀sɛmɛndoo.

35 Ma da n yãdilɛaↄ zɛ́u,

asa bee mɛ́ ì kamagu.

36 To ma sↄ̃ ta n yã'onɛↄwa,

asu tá gbɛ̃ble'aiwao.

37 To ma wɛma pↄ́ gianaↄla,

ma lɛ́ ń láo n zɛ́ guu.

38 Yã́ pↄ́ ń ò kɛ mapi n zↄ̀blenaɛ,

lɛ́ pↄ́ ń gbɛ̃̀ n vĩakɛnaↄnɛpi.

39 To sↄ̃́sↄ̃a pↄ́ má a vĩa vĩ gɛ̃ ma swã́ kpɛ,

asa n yãkɛkɛa maaɛ.

40 Má ye n ↄtondↄkĩii fá,

ma lɛ́ ń láo n maakɛa guu.

41 Dii, mↄ gbɛ̃kɛkɛmɛɛ,

ma suaba lá ń òwa,

42 mí yã́zãsi ma sↄ̃̀sↄ̃nawa,

asa málɛ n yã́ náaikɛ.

43 Ńsu to màↄ ku sĩana'oanɛ́ saio,

asa n ikoyãↄ ↄ̃ ma wɛ́ dↄi.

44 Máↄ n ikoyãↄ kũa

za gbã e gↄↄpiiɛ,

45 míↄ bɛ ma laaiwa,

asa ma n ↄtondↄkĩi wɛ̀ɛlɛɛ.

46 Má n yã'onɛↄ o kíaↄnɛ,

wí a ma kũo.

47 N yãdilɛaↄ ì ma pↄ kɛ na,

asa má ye yã́piↄiɛ.

48 Má ye n yãdilɛaↄi ↄ̃ ma ↄdↄi,

mi làasookɛ n yãdilɛnɛↄwa.

49 To yã́ pↄ́ ń ò n zↄ̀blenaɛ dↄngu,

asa ń tò ma wɛ́ dↄiɛ.

50 Ma nↄ̀sɛ ì níni ma taasikɛa guu,

asa n yã́ mɛ́ ì ma lɛ́ ń láo.

51 Waladeↄ lɛ́ ma yáalↄ maamaaɛ,

ń beeo má pãalɛ n ikoyãɛo.

52 Mi làasookɛ n ikoyã yãaↄwa,

ↄ̃ aaì ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ, Dii.

53 Ma pↄ ì pa maamaa

vãikɛnaↄ pãkpaa n ikoyãi yã́i.

54 Mi lɛsi n yãdilɛnɛↄ musu

ma kua dṹniau bↄ̀mↄ ũ guu.

55 N yã́ ìↄ dↄmagu gwã́, Dii,

ↄ̃ miↄ n ikoyãↄ kũa.

56 Má yã́ beeↄ dↄ́ɛ dↄ̃,

asa miↄ n ↄtondↄkĩi gwaɛ.

57 Dii mɛ́ ma baa ũ,

ma lɛgbɛ̃̀ ma mɛ̀ má n yãma.

58 Mi awakpanɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo,

sùuukɛmanↄ lá ń òwa.

59 Ma a yãkɛaↄ gwà,

ↄ̃ ma n yã́zɛ sɛ̀.

60 Máↄ wãa, má zɛzɛo,

má n yãdilɛaↄ da.

61 Baa tó gbɛ̃vãiↄ ba lìamazi,

n ikoyãↄ sãmaguo.

62 Mi fɛlɛ mà n sáaukpa wɛɛdo

n ikoyã maapiↄ musu.

63 N vĩakɛnaↄ gbɛ̃nan ma ũ,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì n ↄtondↄkĩi gwaↄ.

64 Dii, n gbɛ̃kɛ dṹnia pà.

Ǹ n yãdilɛnɛↄ damɛɛ.

65 N maakɛ̀ mapi n zↄ̀blenaɛ,

lá ń òwa, Dii.

66 Wɛzɛ̃ ń dↄ̃ao damɛɛ,

asa ma n yãdilɛaↄ sìɛ.

67 E ǹyↄ̃ gɛ́ ↄtↄ̃ↄlɛia, má sã́sãaɛ,

ãma tiasa má n yã́ kũa.

68 Ń maa mɛ́ ni yãmaakɛ.

Ǹ n yãdilɛnɛↄ damɛɛ.

69 Baa kɛ́ waladeↄ yã́sia lì wa nànaa,

miↄ n ↄtondↄkĩi gwa ń nↄ̀sɛmɛndooɛ.

70 An swã́ yìaa, aa sↄũkũ̀,

mapi sↄ̃ ma pↄ na n ikoyãwa.

71 N ↄtↄ̃ↄlɛaa kɛ̀ maaɛ,

asa ma e ma n yãdanɛↄ dàdaɛ.

72 Ikoyã pↄ́ lɛ́ bↄ n lɛ́u maamɛɛ

dɛ vua ń ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa sↄoↄla.

73 N ↄ mɛ́ ma ikàsa, ↄ̃ n ma kɛ.

Ma gba ↄ̃nↄ mà n yãdilɛaↄ dada.

74 Tó n vĩakɛnaↄ ma e, an pↄ ì kɛ na,

asa n yã́ ↄ̃ ma wɛ́ dↄi.

75 Dii, má dↄ̃ kɛ́ n ikoyãↄ maa,

kɛ́ ń náai vĩ yã́i ↄ̃ n ↄtↄ̃̀ↄlɛa.

76 Gbɛ̃kɛkɛmɛɛ, ma nↄ̀sɛ i níni,

lá ń ò mapi n zↄ̀blenaɛwa.

77 Mↄ ǹ wɛ̃nadↄ̃mɛɛ màↄ ku aafia,

asa n ikoyãↄ mɛ́ ma pↄnakɛbↄ ũ.

78 To wí waladeↄ kṹ, asa aa yãdↄ̀aɛ,

mí làasookɛ n ↄtondↄkĩiwa.

79 To n vĩakɛnaↄ mↄ ma kĩ́i,

gbɛ̃́ pↄ́ aa n yã'onɛ dↄ̃piↄ.

80 To màↄ ku tàaesai n yã́ↄ musu,

kɛ́ wí su ma kũo yã́i.

81 Ma sↄ̃anzi ǹ ma suaba e ma nisĩna lòo,

n yã́ ↄ̃ ma wɛ́ dↄi.

82 Ma wɛdↄ̀dↄ n lɛgbɛ̃ai e ma wɛ́ wò,

bↄɛ ńyↄ̃ ma nↄ̀sɛ nínimɛɛi?

83 Má dɛ lán báa bↄ̀ↄ pↄ́ tɛ́zãna màwaɛ,

ń beeo n yãdilɛnɛↄ lí sãmaguo.

84 Mapi n zↄ̀blena máↄ n dã e bↄɛ ni?

Bↄɛ ńyↄ̃ ĩada ma wɛ̀lɛↄwai?

85 Waladeↄ ì ɛyↄ̃mɛɛ,

an yã́ lí kↄ̃'e ń n ikoyãoo.

86 N yãdilɛaↄ píi náai vĩ.

Dↄmalɛ, asa wàlɛ ĩadaa pãɛ.

87 À gↄ̃̀ yↄↄ aa ma bↄ dṹniauɛ,

mapi sↄ̃ mi n ↄtondↄkĩi tó weo.

88 Ma lɛ́ ń láo n gbɛ̃kɛ yã́i,

mí n yã'onɛ ma.

89 Dii, n yã́ ìↄ ku gↄↄpiiɛ,‡

a zĩ́napɛlɛa musu n bɛ.

90 Ń náai vĩ wɛ̃ ń wɛ̃o,

n dṹnia kàlɛ, ↄ̃ a ku.

91 N ikoyãↄ mɛ́ tò pↄ́pii kú gbã,

asa pↄ́pii misiilɛanɛ.

92 Tó n ikoyã mɛ́ ma pↄnakɛbↄ ũo,

dↄ̃ ma mìdɛ ma taasikɛa guu.

93 N ↄtondↄkĩi a sãmagu bauo,

asa a sabai ↄ̃ n ma lɛ ń láo.

94 N pↄ́n ma ũ, ma suaba,

asa miↄ n ↄtondↄkĩi wɛɛlɛɛ.

95 Gbɛ̃vãiↄ lɛ́ ma wɛ,

ↄ̃ ma laai ku n yã'onɛↄwa.

96 Má è pↄ́pii maa lɛ́ kuɛ,

ãma n yãdilɛaↄ zↄ̃ↄ lɛ́ vĩo.

97 Má ye n ikoyãi à kɛ̀ zài,

miↄ làasookɛwà gↄↄpiiɛ.

98 N yã́ tò ma ↄ̃nↄ dɛ ma ibɛɛↄla,

asa a ku ma sↄ̃u gↄↄpiiɛ.

99 Ma wɛzɛ̃ dɛ ma yãdanɛdeↄla,

asa ma làasoo ìↄ ku n yã'onɛↄwaɛ.

100 Ma ↄ̃nↄ dɛ maezↄ̃ↄↄla,

asa miↄ n ↄtondↄkĩiↄ gwaɛ.

101 Mi gbápɛlɛ zɛ́ vãie guuo,

kɛ́ mà e màↄ n yã́ kũa yã́i.

102 Mi kɛ̃ n ikoyãↄwao,

asa ḿmɛ ń dàmɛɛ.

103 N yã́ↄ namɛɛ à kɛ̀ zài,

a na dɛ zↄ́a ma lɛ́u.

104 N ↄtondↄkĩi ì ma gba ↄ̃nↄ,

a yã́i tò má za sã́sãzɛ píiu.

105 N yã́ mɛ́ filia ũ ma gbázĩ,§

ì gupumɛɛ zɛ́u.

106 Ma lɛgbɛ̃̀ ↄ̃ ma kpalɛ ma siwà,

ma mɛ̀ máↄ zĩkɛ n ikoyãↄwaɛ.

107 Ma taasikɛa kɛ̀ zài, Dii.

Ma lɛ́ ń láo lá ń òwa.

108 To n sáau pↄ́ málɛ kpá kángu,*

ní n ikoyãↄ damɛɛ, Dii.

109 Gↄↄpii miↄ ku ga lɛ́zĩɛ,

ń beeo n ikoyãↄ lí sãmaguo.

110 Vãikɛnaↄ baikpàmɛɛ,

kási mi zã n ↄtondↄkĩiwao.

111 N yã'onɛↄá ma pↄ́ɛ gↄↄpii,

aaì to ma pↄ kɛ na.

112 Ma a sↄ̃ kpà n yãdilɛnɛↄwa,

máↄ kũa gↄↄpii e ma wɛ̃ni lɛ́uɛ.

113 Má za nↄ̀sɛmɛmpladeↄgu,

má ye n ikoyãi.

114 Ḿmɛ ń ma ulɛkĩi ń ma sɛ̀ngbaoo ũ,

n yã́ ↄ̃ ma wɛ́ dↄi.

115 À gomala vãikɛnaↄ,

kɛ́ mà zĩkɛ ma Lua yãdilɛaↄwa.

116 Ǹyↄ̃ ma kũa lá ń òwa, míↄ ku,

ńsu to tãmaa ma nɛo.†

117 Ǹyↄ̃ dɛ ma gbãa ũ, míↄ aafia,

ma wɛ́ iↄ pɛ n yãdilɛnɛwa láasai.

118 Ɔzↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ pã̀alɛ n yãdilɛnɛɛi,

an mↄafiliyã a àikɛnɛ́o.

119 Ni dṹnia vãikɛnaↄ waa bìsa ũ,

a yã́i tò má ye n yã'onɛi.

120 Má n vĩa vĩ, ma mɛ ì seenata,

n ikoyãↄ ì to vĩa ma kũ.

121 Ma yãkɛ̀ a zɛ́wa wásawasaɛ,

ńsu ma to ma ĩadamadeↄnɛo.

122 Kpɛ́gaausi mapi n zↄ̀blenaɛ,

ńsu to waladeↄ ma wɛtão.

123 Ma wɛ́ dↄ n dↄnlɛi e ma wɛ́ wò,

má sↄ̃́anzi ǹ ma suaba lá ń òwa.

124 Yãkɛmɛɛ n gbɛ̃kɛ guu,

ní n yã́ da mapi n zↄ̀blenaɛ.

125 N zↄ̀blenan ma ũ, ma gba ↄ̃nↄ,

kɛ́ mà n yã'onɛↄ yáasi dↄ̃.

126 N yãkɛgↄↄ kà, Dii,

wàlɛ bↄ n ikoyã kpɛ.

127 Má ye n yãdilɛaↄi dɛ vuaa,

baa vua baasaa.

128 Má è n ↄtondↄkĩi maa,

a yã́i má za sã́sãzɛ píiu.

129 N yã'onɛↄ dɛmɛɛ yãbↄnsaɛ ũ,

Ayãmɛto má dà ma sↄ̃u.

130 N yã́ bↄↄlɛkɛa ì gupunɛ́,

ì nↄ̀sɛdoũdeↄ gba ↄ̃nↄ.

131 Ma lɛ́ ɛlɛa, málɛ we fòofoo,

asa n ikoyãↄ ni lɛ́ ma dɛɛ.

132 Ma wɛgwa, sùuukɛmanↄ,

lá ni kɛ gbɛ̃́ pↄ́ ye n tↄ́iↄnɛwa.

133 Ma dazɛwa lá ń òwa,

ńsu to yãvãie kibleao.

134 Ma bↄ gbɛ̃́ taiinkɛnaↄ ↄzĩ,

kɛ́ màↄ n ↄtondↄkĩi gwa.

135 Mapi n zↄ̀blena wɛgwa,

ní tó mà n yãdilɛnɛↄ dↄ̃.

136 Wɛ́'i lɛ́ bàalɛ ma kùawa,

kɛ́ wa n ikoyã kũao yã́i.

137 Dii, ń maa,

n yãkɛkɛaↄ zɛvĩ.

138 N n yã́ↄ dìlɛ a zɛ́wa,

aa náai vĩ maamaaɛ.

139 N yã́ lɛ́ kɛ ma ibɛɛↄnɛ yãe ũo,

ↄ̃ a yã́ lɛ́ ma dɛ.

140 Wa è n yã́ sãa vĩo,

mapi n zↄ̀blena, má yei maamaaɛ.

141 Pↄen ma ũo, wì sakamagu,

ń beeo n ↄtondↄkĩi lí sãmaguo.

142 N yã́ ìↄ zɛvĩ gↄↄpiiɛ,

n ikoyã sĩana vĩ.

143 Taasi n yã'ↄ̃mao ma le,

ãma n yãdilɛaↄ mɛ́ ma pↄnakɛbↄ ũ.

144 N yã'onɛↄ maa gↄↄpiiɛ,

ma gba ↄ̃nↄ kɛ́ màↄ ku.

145 Mi n sísi ń nↄ̀sɛmɛndoo,

wea Dii, míↄ n yãdilɛnɛↄ kũa.

146 Mi lɛzunzi,

ma suaba, míↄ n yã'onɛↄ kũa.

147 Mi fɛlɛ gudↄsai mà wiilɛma,

n yã́ ma wɛ́ dↄi.

148 I lí na ma wɛ́u gwãasĩnao,

kɛ́ mà e làasookɛ n yã́wa yã́i.

149 Ma yãma n gbɛ̃kɛ yã́i, Dii,

ma lɛ́ ń láo lá n ikoyã'òwa.

150 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lɛkpaaĩmaziↄ kãi,

aa zã̀ ń n ikoyão.

151 Ń kumanↄ kãi, Dii,

n ikoyã píi sĩana vĩ.

152 Má dↄ̃̀ n yã'onɛↄwa à gɛ̃̀gɛ̃,

kɛ́ ń dìlɛ àↄ ku gↄↄpii yã́i.

153 Ma taasi gwa, ní ma suaba,

asa n ikoyã i sãmaguo.

154 Zɛmanↄ, ní ma bↄ,

ma lɛ́ ń láo lá n a lɛgbɛ̃̀wa.

155 N dↄnlɛ zã̀ ń vãikɛnaↄ,

asa aali n yãdilɛnɛↄ wɛɛlɛo.

156 Ń sósobi vĩ zↄ̃ↄ, Dii,

ma lɛ́ ń láo lá n ikoyã'òwa.

157 Ma ĩadamadeↄ ń ma wɛ̀lɛↄ dasi,

ãma mi pãalɛ n yã'onɛↄnɛo.

158 Má ye n náaikɛnsaiↄ gĩyãio,

kɛ́ aaliↄ n yã́ kũao yã́i.

159 Gwa lá má ye n ↄtondↄkĩii.

Dii, ma lɛ́ ń láo n gbɛ̃kɛ yã́i.

160 N yã́pii zĩ́naá sĩanaɛ,

n ikoyãↄ maa, aa láaa vĩo.

161 Gbãadeↄ ì ĩadaa pã,

ãma n yã́ ↄ̃ má a vĩa vĩ.

162 Mi pↄnakɛ ń n lɛgbɛ̃ao,

lán gbɛ̃́ pↄ́ àizɛɛ zↄ̃ↄ kↄ̃mpawa.

163 Má za mↄafiliu, má ye a yã́io,

n ikoyã má yei.

164 Miↄ n táasilɛ gↄↄ do gɛ̃n soplapla

kɛ́ n ikoyãↄ maa yã́i.

165 Gbɛ̃́ pↄ́ ye n ikoyãiↄ aafia zↄ̃ↄ,

yãe lí tó aa fùo.‡

166 Ma wɛ́ dↄi ǹ ma suaba, Dii,

mi zĩkɛ n yãdilɛaↄwa.

167 Má n yã'onɛↄ kũa ń nↄ̀sɛo,

má yei maamaaɛ.

168 Mi n ↄtondↄkĩi gwa, mi n yãma,

asa ma kɛkɛá píi kú n ↄzĩɛ.

169 To ma wiilɛa kama, Dii,

ma gba ↄ̃nↄ lá ń òwa.

170 To ma wabikɛa n le,

ma suaba lá n a lɛgbɛ̃̀wa.

171 N táasilɛa aↄ dↄ ma lɛ́uɛ,

asa ni n yãdilɛnɛↄ damɛɛ.

172 Má lɛsi n lɛgbɛ̃a musu,

asa n yãdilɛaↄ maa píiɛ.

173 Ǹyↄ̃ kú ń dↄamalɛ sↄuo,

asa ma zɛ ń n ↄtondↄkĩioɛ.

174 Málɛ a nidɛ ǹ ma suaba, Dii,

n ikoyã mɛ́ ma pↄnakɛbↄ ũ.

175 To màↄ ku, míↄ n táasilɛ,

to n ikoyãↄ aaↄ ma kũa.

176 Ma liaa lán sã pↄ́ sã̀sãwa,

mapi n zↄ̀blena, ma wɛɛlɛ,§

asa n yã́ↄ i sãmaguo.

120

Kua yãkeledeↄ guu

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Ma kua yeelɛa guu ma wiilɛ̀ Diizi,

ↄ̃ à ma yãmà.

2 Ma si yã́siadeↄ yãdↄmawa

ń mↄafilide yã́o.

3 Mↄafilide, kpelewa Lua a sɛnnↄi?

Bↄ́ a fĩaboonɛi?

4 Gↄ̃sa gbãa kà lɛnaↄ

ń sɛ̃́ sĩsĩ wãao.

5 Waiyoo mapi kua Mɛsɛkiↄ guu,*

zↄ̃lɛa Kedaaↄ zwã̀akpɛu.†

6 Ma zↄ̃lɛ gbɛ̃́ pↄ́ za aafiauↄ guu à gɛ̃̀gɛ̃.

7 Yãkelesaiden ma ũ,

tó ma a yã'ò, sòle aaì fɛlɛò.

121

Dii wá dↄ̃̀ana

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Ma wɛ́ dↄ gbɛ̀sĩsĩↄ kĩ́i oi,

gu pↄ́ ma dↄnlɛ ì bↄu.

2 Ma dↄnlɛ ì bↄ Dii kĩ́iɛ,

aàpi mɛ́ musu ń zĩ́lɛo kɛ̀.

3 A to à gɛ̃nalɛo,

i lí kpá á dↄ̃̀analao.

4 I lí Isailiↄ dↄ̃̀ana lɛo,

ìli i'oo.

5 Dii mɛ́ á dↄ̃̀ana ũ,

Dii dɛɛ́ ue ũ á ↄplaai.

6 Ĩatɛ̃ a á lɛ́ fãanɛo,*

mↄvua a dↄwá gwã́o.

7 Dii a á sí vãi píiwa,

a á wɛ̃ni dↄ̃́aɛ́.

8 Dii a á dↄ̃́a á gɛa guu ń á suao

za gbã e gↄↄpii.

122

Davidi wabikɛa Yelusalɛũɛ

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Kɛ́ wa òmɛɛ wà gɛ́ Dii ua,

ma pↄ kɛ̀na.

2 Wa ka Yelusalɛũ sa,

wá zɛa a bĩ́ibↄlɛu.

3 Wà Yelusalɛũ kàlɛ,

wa nànakↄ̃wa gíũgiũ.

4 Wekĩi Isaili buiↄ ì gɛ̃u,

bui pↄ́ Dii sɛ̀piↄ.

Aaì gɛ́ Dii sáaukpai,

lá a dìlɛnɛ́wa.

5 We wà kía yã́gↄ̃gↄ̃baaↄ kpàlɛu

Davidi buiↄ báaↄ ũ.

6 À wabikɛ Lua à Yelusalɛũ gba aafia à mɛ:

Gbɛ̃́ pↄ́ yeiↄ aaↄ ku niɛniɛ,

7 aafia iↄ ku a bĩ́i guu,

a gudↄ̃akĩiↄ iↄ ku yãkelesai.

8 Ma gbɛ̃́ↄ ń ma gbɛ̃naↄ yã́i má o,

Lua Yelusalɛũ gba aafia.

9 Dii wá Lua kpɛ́ yã́i

má maa wabikɛɛ̀.

123

Wɛdↄa Luazi

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Ma wɛsɛ̀ málɛ n kĩ́i gwa

gu pↄ́ ń zↄ̃lɛau báawa musu.

2 Lá zↄ wɛ́ ìↄ dↄ pↄ́i a dii ↄzĩ,

mɛ́ zↄnↄɛna wɛ́ ìↄ dↄ nↄɛ pↄ́ a vĩzi,

màa wá wɛ́ ìↄ dↄ Dii wá Luazi,

e aà gɛ wá wɛgwaò.

3 Wá wɛgwa Dii, wá wɛgwa,

asa gbɛ̃́ↄ sakaawágu wá wã́ maamaaɛ.

4 Namablenaↄ wá láanikɛ̀,

waladeↄ sakàwágu,

wá pↄ yà dúuduu.

124

Dii wá Zɛnnↄde

Gɛa Yelusalɛũ lɛ pↄ́ Davidi dà.

1 Tó Dii kúwanↄ yãao,

Isailiↄ o:

2 Tó Dii kúwanↄ yãa

gↄↄ pↄ́ wà fɛ̀lɛwanↄo,

3 dↄ̃ wà wá mↄmↄ bɛ̃́ɛ,

kɛ́ an pↄ pàwázi,

4 dↄ̃ aa dàwála lán í zↄ̃ↄwa,

aa wá sɛ́lɛ tàwanↄ lán swa paawa,

5 aa kùwála lán í pↄ fɛ̃̀wa.

6 Wà Dii sáaukpa,

kɛ́ i to aa wá kɛ̃́kɛ̃kↄ̃ɛo.

7 Wa bↄ fíiu lán bãwa.

Fíi zↄ̃̀wá, wa pilimá.

8 Wá dↄnlɛ ì bↄ Dii kĩ́iɛ,

aàpi mɛ́ musu ń zĩ́lɛo kɛ̀.

125

Lua gbɛ̃́ↄ kua aafia

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Dii náaikɛnaↄ dɛ lán Siↄna gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ deea vĩo aↄ ku gↄↄpiiwaɛ.

2 Lá gbɛ̀sĩsĩↄ liaa Yelusalɛũzi,

màa Dii liaa a gbɛ̃́ↄzi

za gbã e gↄↄpii.

3 Gbɛ̃vãiↄ e wàↄ kible gbɛ̃maaↄ bùsuwa aaↄ gɛo,

kɛ́ gbɛ̃maaↄ su ↄda vãikɛauo yã́i.

4 Dii, maakɛ gbɛ̃maaↄnɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ an nↄ̀sɛ puaↄ.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ aa tɛ zɛ́ koleaiↄ sↄ̃,

Dii a ń waa ń vãikɛnaↄɛ.

Lua Isailiↄ gba aafia!

126

Isailiↄ sua ń pá ziu

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Kɛ́ Dii wá bↄ́ zↄbleu à sùwanↄ Siↄna,

à kɛ̀wɛ̃ɛ lán nanawaɛ.

2 Wa vĩ ń yáo, wá guladↄ,

ↄ̃ buiↄ òkↄ̃ɛ, Dii yãzↄ̃ↄkɛ̀nɛ́.

3 Sĩanaɛ, Dii yãzↄ̃ↄkɛ̀wɛ̃ɛ,

ↄ̃ wálɛ pↄnakɛ.

4 Dii, suwanↄ wá pá ziu,

lá ni su ń ío gbáauwa.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ pↄtↄ̃̀ ń wɛ́'io,

a kɛkɛ ń gulaoɛ.

6 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ bɛ ń ↄↄlↄo pↄbui kũa,

a ɛa su ń gulao ése bàaa sɛa.

127

Luakpama yãdaa

Gɛa Yelusalɛũ lɛ pↄ́ Salomↄↄ dà.

1 Mɛ́ i kɛ Dii mɛ́ lɛ́ kpɛdↄo,

kpɛdↄnaↄ lɛ́ zĩ pã kɛɛ.

Mɛ́ i kɛ Dii mɛ́ lɛ́ wɛ̃́lɛ dↄ̃́ao,

gudↄ̃anaↄ lɛ́ itɛ̃kɛ pãɛ.

2 Fɛlɛa káaukaau, wúlɛa wɛɛdo,

zĩkɛa ń leeleo blɛ yã́iá pãɛ,

asa Dii mɛ́ ì a yenzideↄ gba ĩ́ampaa.

3 Nɛgↄ̃ɛnaↄá Dii gbaɛ,

nɛ́ píiá aà kpámaɛ.

4 Lá ka ìↄ ka gↄ̃sa gbãa ↄu,

màa ɛ̀waasogↄↄ nɛgↄ̃ɛnaↄ dɛ.

5 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ aà gbàla pàò ũ.

Tó aà ibɛɛↄ aà lè gãaɛ,

wí a aà kũo.

128

Maa pↄ́ Dii vĩakɛna ì e

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩ

a aà yã́ↄ kũa ũ.

2 Ńyↄ̃ n zĩkɛa baa ble,

ńyↄ̃ ɛ̀fãai e, níↄ aafia.

3 N nↄ aↄ dɛ lí nɛ'ina ũ n ua,

n nɛgↄ̃ɛnaↄ aaↄ liaa n keenai

lán kuli keleↄwa.

4 Màa gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩ aↄ báaa vĩ.

5 Kua Siↄna Dii a báaadangu,

ńyↄ̃ Yelusalɛũ nama e e n wɛ̃ni lɛ́u,

6 ńyↄ̃ n tↄũnaↄ e.

Dii Isailiↄ gba aafia!

129

Isailiↄ savãi'oa ń ibɛɛↄnɛ

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Za wá ɛ̀waasogↄↄ

wà íbɛlɛsɛ̀wanↄ maamaaɛ.*

Isailiↄ o:

2 Za wá ɛ̀waasogↄↄ

wà íbɛlɛsɛ̀wanↄ maamaaɛ,

kási wi fↄ̃ wà wá fúo.†

3 Wà wá gbɛ̃́ wá kpɛnanguo bì

wèlelewelele lán sàdↄↄwa.

4 Dii maa,

à gbɛ̃vãipiↄ ba zↄ̃̀wá.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ za Siↄnaguↄ kpɛkpa ń wíoɛ.

6 Aaↄ dɛ lán sɛ̃ pↄ́ bↄ̀lɛ kpɛ́ musu

à giigàga, i e gbã̀owaɛ.

7 A sɛ̃̀kɛ̃na ↄkũ pao,

a ka bàaa ũ wà ye wà da ń gã̀uo.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ↄ mɛ Dii báaadanguo

ge wa báaadàngu ń Dii tↄ́oo.

130

Wɛdↄa Diizi

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Kɛ́ í ma kũa ma nↄɛ

ma lɛzù Diizi ma mɛ̀,

2 Dii, ma yãma,

swã́kpa ma wɛ̃na wiii.

3 Tó n wá duuna yãdà,

Dii, démɛ a bↄi?*

4 Ḿmɛ ń duunakɛ̃ama zɛ́ vĩ,

Ayãmɛto wìↄ n vĩa vĩ.†

5 Ma wɛ́ ìↄ dↄ Diizi,

málɛ aà dã́, má sↄ̃́a aà yã́i.

6 Lá gudↄ̃anaↄ wɛ́ ìↄ dↄ gudↄai,

ma wɛ́ ìↄ dↄ Diizi dɛńla,

ao, a dɛ gudↄ̃anaↄ wɛdↄa gudↄaia.

7 Isailiↄ, àↄ wɛdↄ Diizi,

asa a gbɛ̃kɛ vĩ à kɛ̀ zài,

gbɛ̃suabaa gbãa pɛɛwà maamaaɛ.‡

8 Aàpi mɛ́ a Isailiↄ suaba

an duuna yã́ musu píi.§

131

Sↄ̃kpalɛa Diizi

Gɛa Yelusalɛũ lɛ pↄ́ Davidi dà.

1 Dii, ĩ́andãa ku ma sↄ̃uo,

mili wɛ́ kũaa gbɛ̃́wao,

mili laaidↄ yã́ pↄ́ dɛmala

ge yã́ pↄ́ zĩ'ũ mɛɛwao.

2 Aawo! Ma a nↄ̀sɛ dɛ̀,

ma a sↄ̃ dàdoũ,

lán nɛ́ kɛ̃a pↄ́ kú ń a daowa,

ma nↄ̀sɛ dɛ lán nɛ́ kɛ̃a pↄ́waɛ.*

3 Isailiↄ, àↄ wɛdↄ Diizi

za gbã e gↄↄpii.

132

Davidi buiↄ zↄ̃lɛa báawa Siↄna

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Dii, ńsu to Davidi yã́ sãngu

ń taasi pↄ́ a kɛ̀o píi.

2 À lɛkɛ̀ Yakↄbu Lua gbãadewa,

à lɛgbɛ̃̀ Diiɛ à mɛ̀,

3 á tá kpɛ́uo,

á wúlɛ a liiwao,

4 á we i a wɛ́baa gbiakũo,

á tó i na a wɛ́uo,

5 e à gɛ uakpaò Diiɛ,

i kpɛdↄ Yakↄbu Lua gbãadepiɛ.*

6 Wá mà a ku Ɛflata bùsuu,

wá è Kiliayaaliũdeↄ bua.

7 Wà gɛ́ aà kúkĩi,

wà kúlɛ aà gbadibↄ aɛ.

8 Dii, fɛlɛ su n pilakĩi,

mpi ń n kpagolo ikodeo.†

9 N gbàgbanaↄ gbɛ̃suabaa da ula ũ,

n yãmanaↄ gula iↄ dↄ.

10 Ńsu mikpɛdↄ kía pↄ́ ń kpàɛo

n zↄ̀blena Davidi yã́i.

11 Dii lɛgbɛ̃̀ Davidiɛ,

a náai vĩ, a lɛ́ lilɛo, à mɛ̀:

Má n bui zↄ̃lɛ n kpalabaawa.‡

12 Tó n buiↄ ma bàakuańnↄ yãdà,

mɛ́ aa yã́ pↄ́ má dànɛ́ↄ kũa,

an buiↄ aaↄ zↄ̃lɛ n kpalabaawa gↄↄpiiɛ.

13 Asa Dii Siↄna sɛ̀,

a ye àↄ dɛ a zↄ̃lɛkĩi ũ à mɛ̀:

14 Guɛ bee máↄ kuu gↄↄpii,

la máↄ zↄ̃lɛau, asa à ma pↄ́ gbàɛ.

15 Má báaadau, mí kũ̀sũa diɛ̀,

má blɛ kpa a wɛ̃nadeↄwa aa kã́.

16 Má gbɛ̃suabaa da sa'onaↄnɛ ula ũ,

ma yãmanaↄ lɛtɛ̃ iↄ dↄ ń pↄnao.

17 We má Davidi bui kía gbãade bↄu,§

we kía pↄ́ má kpà filia aↄ dↄu.*

18 Má wida aà ibɛɛↄwa,

aà kíafua iↄ pipi aà musu.

133

Kua ń lɛdoũo

Gɛa Yelusalɛũ lɛ pↄ́ Davidi dà.

1 Gwa lá a maa mɛ́ a na

tó kↄ̃gbɛ̃ↄ ku gudoũ ń lɛdoũo.

2 A dɛ lán sakɛ̃nisi pↄ́ wa kà Aalona miwawaɛ.*

À bàalɛ̀ pìla aà lɛkãnawa

e à gɛ̀ pìla aà ula lɛ́wa.

3 A dɛ lán Ɛɛmↄ fíi mɛ́ lɛ́ kpá Siↄna gbɛ̀sĩsĩↄwawa.

Wekĩi Dii báaadangu dìlɛu wɛ̃ni láasai ũ.

134

Dii sísia a ua gwã́

Gɛa Yelusalɛũ lɛ.

1 Á Dii zĩkɛnaↄ,

à Dii sáaukpa ápii,

á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ zĩkɛ Dii ua gwã́ↄ.

2 À á ↄ sɛ musu Dii kúkĩi oi,

í aà sáaukpa.

3 Kua Siↄna Dii báaadaágu,

aàpi mɛ́ musu ń zĩ́lɛo kɛ̀.

135

Dii táasilɛa

1 Àleluya!

À Dii tↄbↄ!

À Dii táasilɛ aà zĩkɛnaↄ!

2 Á gbɛ̃́ pↄ́ i zĩkɛ wá Lua uaↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ iↄ sĩ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛↄ,

3 à Dii tↄbↄ, asa a maaɛ,

à lɛ́mawà, asa bee mɛ́ na.

4 Dii Yakↄbu buiↄ sɛ̀ a pↄ́ ũ,

à Isailiↄ dìlɛ a gbɛ̃́ yenzideↄ ũ.

5 Má dↄ̃ kɛ́ Dii zↄ̃ↄ,

wá Lua mɛ́ dɛ diiↄla píi.

6 Dii ì yã́ pↄ́ kàagu kɛ musu ń zĩ́lɛo,

ísia guu ń tↄↄlɛ nↄnauo.

7 Ɔ̃mɛ ì to lou sisi tↄↄlɛ lɛ́wa,

ì to lou ma ń pílɛao,

ì bↄ ń zàa'ĩanao a làasiu.

8 À Egipiↄ yoaↄ dɛ̀dɛ*

ń pↄtuo nɛ́ sɛ̃́iaↄ píi.

9 À seelaↄ ń dabudabuↄ kɛ̀ Egipi,†

à Falaↄ̃ↄ ń a gbɛ̃́ↄ fù píi.

10 À buiↄ mìdɛ dasi,

à kía gbãadeↄ dɛ̀dɛ.

11 Amↄleↄ kí Siↄ̃ ń Basana kí Oguo‡

ń Kanaa bùsu kíaↄ píi.

12 À gbadà ń ń bùsuo,

a kpà a gbɛ̃́ Isailiↄwa.

13 Dii, n tↄ́ gaa vĩo,

Dii, n yã́ aↄ dↄ gbɛ̃́ↄgu gↄↄpiiɛ.

14 Asa Dii a yãkɛkɛ a gbɛ̃́ↄnɛ,

i a zↄ̀blenapiↄ wɛ̃nagwa.

15 Buipãleↄ ń diiↄ pì ń ã́nusuo ń vuaoɛ,

gbɛ̃nazĩna ↄgbɛↄnɛ.§

16 Aa lɛ́ vĩ, aali yã'oo,

aa wɛ́ vĩ, aali gu'e sↄ̃o.

17 Aa swã́ vĩ, aali yãmao,

an lɛ́ ĩ́ana vĩo.

18 An pinaↄ gↄ̃ńwaɛ

ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń náaikɛↄ píi.

19 Isailiↄ, à Dii sáaukpa!

Aalona buiↄ, à Dii sáaukpa!

20 Levii buiↄ, à Dii sáaukpa!

Dii vĩakɛnaↄ, à Dii sáaukpa!

21 Wà Dii sáaukpa Siↄna,

à bɛkpà Yelusalɛũ.

Àleluya!

136

Dii sáaukpaa

1 À Dii sáaukpa, asa a maaɛ,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

2 À luaↄ Lua sáaukpa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

3 À diiↄ Dii sáaukpa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

4 Ɔ̃mɛ ì dabudabu zↄ̃ↄↄ kɛ ado,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

5 Ɔ̃mɛ musu kɛ̀ ń a ↄ̃nↄo,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

6 Ɔ̃mɛ tↄↄlɛ pòo ía,*

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

7 Ɔ̃mɛ gupuakũna zↄ̃ↄↄ kɛ̀,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

8 À ĩatɛ̃ kɛ̀ à kible fãanɛ,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

9 Mↄvua ń saanaↄ ì kible gwã́,†

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

10 Ɔ̃mɛ Egipiↄ nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ dɛ̀dɛ,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo,

11 À Isailiↄ bↄ̀lɛ ń guu,‡

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

12 À a gã̀sĩ pòo ń a iko gbãao,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

13 À Ísia Tɛ̃a zↄ̃̀ɛ pla,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

14 A tò Isailiↄ gɛ̃̀ ípi zãnguo,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

15 A tò ípi dà Falaↄ̃ↄ ń a zĩgↄ̃ↄla,§

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

16 Ɔ̃mɛ dↄ̀aa a gbɛ̃́ↄnɛ guwaiwaiu,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

17 Ɔ̃mɛ kía zↄ̃ↄↄ tↄ̀lↄzↄ̃̀,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

18 À kía gawideↄ dɛ̀dɛ,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

19 Amↄleↄ kí Siↄ̃,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

20 Ń Basana kí Oguo,*

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

21 À gbadà ń ń bùsuo,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

22 A kpà a zↄ̀blena Isailiↄwa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

23 Ibɛɛↄ ↄnaalɛawá i sãaàguo,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

24 À wá bↄ́lɛ wá ibɛɛpiↄ guu,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

25 Ɔ̃mɛ ì blɛ kpa pↄ́piiwa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

26 À Lua Musude sáaukpa,

aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

137

Zĩ̀zↄↄ ↄ́ↄlↄa

1 Zↄ̃lɛa Babɛli bùsu swaↄ saɛ*

Siↄna yã́ dↄ̀wágu, ↄ̃ wa ↄ́ↄlↄ̀.

2 Wa wá mↄↄnaↄ tò looa swagbalaliↄwa we.

3 Gbɛ̃́ pↄ́ aa wá kũaↄ lɛ gbɛ̀awá,

wá wɛtãnaↄ mɛ̀ wà ń pↄna yá,

wà Siↄna lɛe sínɛ́.

4 Kpelewa wá Dii lɛↄ si

kua buipãleↄ bùsu guui?

5 Tó Yelusalɛũ yã́ sã̀magu,

to ma ↄplaa imi.

6 Tó Yelusalɛũ yã́ lí dↄmaguo,

mɛ́ mi aà dilɛ ma pↄnakɛbↄ mide ũo,

to ma lɛ́na naalɛ.

7 Dii, tó yã́ pↄ́ Ɛdↄũↄ kɛ̀ Yelusalɛũ wãgↄↄ dↄngu aa mɛ̀:

À wíwi, à wíwi, à daaĩ míↄmiↄ.

8 Pↄ́kaalɛaↄá Babɛli bùsudeↄ!

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ a yã́ pↄ́ á kɛ̀wɛ̃ɛ fĩaboɛ́ ũ.†

9 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ a á nɛ́ↄ kṹkũ

à ń wíwi gbɛsiwa ũ.‡

138

Dii sáaukpaa aà gbɛ̃kɛ yã́i

Davidi lɛ.

1 Má n sáaukpa ń nↄ̀sɛmɛndoo,

má n táasilɛ gbãadeↄ aɛ.

2 Má kúlɛ n kpɛ́ pↄ́ a kua adoa aɛ,*

má n tↄbↄ n gbɛ̃kɛ ń n náaio yã́i,

asa ḿmɛ ń tò n tↄ́ ń n yã́o zↄ̃ↄ dɛ pↄ́piia.

3 Gↄↄ pↄ́ ma lɛzùnzi, ń wèa,

n ma gba wↄ́ↄ ń gbãao.

4 Tó dṹnia kíaↄ yã́ pↄ́ ń ò mà,

aa n sáaukpa ń píi, Dii.

5 Aa lɛsi Dii kɛkɛáↄ yã́ musu,

asa Dii gawi zↄ̃ↄɛ.

6 Baa ń Dii kuamusukɛo,

ì gbɛ̃́ kɛ̃́sãanaↄ wɛgwa,†

ì wɛvĩ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ e wà kàↄla.‡

7 Baa tó má yooyea, ni ma bↄ,

ni ma ibɛɛↄ pↄkũma kpálɛ,

ni ma suaba ń n gã̀sa gbãao.

8 Dii a ma yã́ píi lɛkpaaĩmɛɛ,§

Dii, n gbɛ̃kɛ láaa vĩo.

Ńsu zĩ pↄ́ n ↄkpàwà too.

139

Dii yã́pii dↄ̃a

Davidi lɛ.

1 Dii, n ma tàasikà ń dↄ̃̀,

2 ń ma zↄ̃lɛa ń ma fɛlɛao dↄ̃.

Ń n zãkɛo ń yã́ pↄ́ málɛ yáↄ kũa.

3 Ni ma táa'oa ń ma wúlɛao gwa,

ma kɛkɛá píi dↄ́ɛkɛ̀nnↄ.

4 E yã́ àↄ gɛ́ bↄi ma lɛ́u,

Dii, ń dↄ̃ sã́asã.

5 Ń liaamazi kpɛ ń aɛo,

n ↄ kumala.

6 Dↄ̃a bee dɛmɛɛ dabuyã ũɛ,

a dɛmala, ma ↄ̃nↄ i kawào.

7 Má má gɛ́u mà pili n Nisĩnawai?

Má má bàalɛ tau, ńyↄ̃ↄ ku weo ni?

8 Tó ma fɛlɛ gɛ́ musu, ń kú we!

Tó ma tòo sↄ̀ miau, ń kɛ́!

9 Tó ma fɛlɛ gɛ ĩatɛ̃bilɛkĩi gukpɛ,

tó ma gɛ zↄ̃lɛ ísia baale bɛ'aɛ,

10 baa wekĩi má naa n ↄzĩɛ,

ńyↄ̃ↄ ma kũa n ↄplaauɛ.

11 Tó ma mɛ̀ gusia kumala,

ge gupua pↄ́ má kúu li gwã́ ũ,

12 gu líↄ sianɛo,*

gwã́ ìↄ puanɛ lán fãanɛwaɛ,

asa gupua ń gusiao doũ nɛɛ.

13 Ḿmɛ n ma sↄ̃ pɛ̀mɛɛ,

n ma ikàsa ma da nↄ̀sɛu.

14 Ma n sáaukɛ̀, n yãkɛa ì dia,

ma kɛa dɛ dabuyã ũ, à bↄ̀ ma saɛ,

a yã́ ma kũa gbãa.

15 Gↄↄ pↄ́ ma daalɛ nɛasakpɛ guu,

ma wáe ulɛanɛo.

Kɛ́ ma mɛ lɛ́ i asii guu we,

16 n wɛsìmalɛ nↄ'itɛ̃na ũ.

Lá n ma gↄↄ dìlɛ píi,

a lɛ́ kú n taalau

zadↄ̃ a kee i daalɛo.

17 Lua, n làasoo gbiamɛɛ maamaaɛ,

a naoa zↄ̃ↄ fá!

18 Tó má ye nao, an dasi dɛ ũfãaa.

Tó ma vu, miↄ kunnↄɛ e tia.

19 Lua, bↄ́ ńlɛ dã́ ń gbɛ̃vãiↄi?

À gomala gbɛ̃dɛnaↄ!

20 N ibɛɛↄ ì n yã'o ń nↄ̀sɛvãioɛ,

n tↄ́ gbia ń lɛ́uo.

21 Dii, má za n zangudeↄguo lé?

Má ye gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̀lɛnnↄↄ gĩyãio.

22 Má zańgu vãivãi,

ma ń dílɛ ma ibɛɛↄ ũɛ.

23 Lua, ma gwagwa, ní ma nↄ̀sɛ dↄ̃,

ma tàasika, níↄ ma asiiↄ kũa.

24 Gwa tó má dↄ́ɛ'ĩi vĩ,

ní dↄaamɛɛ n zɛ́ gasai guu.

140

Wabikɛa gbɛ̃vãiↄ yã́ musu

1 Davidi lɛ.

2 Dii, ma si gbɛ̃vãiↄwa,

ma dↄ̃́a gbɛ̃́ pãsĩpiↄ yã́i.

3 Aaì yãvãi wàaipa ń sↄ̃ guu,

sòle lɛ́ ↄ̃ aaìↄ wɛ́ gↄↄpii.

4 Aaì ń lɛ́ kɛkɛ lán mlɛ̃wa,

an lɛgbɛ'iá sↄ̀gbala sɛwɛɛ.*

5 Dii, ńsu to gbɛ̃vãiↄ ↄkãao,

ma si gbɛ̃́ pãsĩpiↄwa,

aaì ↄzↄ̃amazi lɛkpaaĩ.

6 Waladepiↄ ɛyↄ̃̀mɛɛ,

aa filifilimbakpàmɛɛ,

aa baikpàmɛɛ zɛ́u.

7 Má ò Diiɛ: Ma Luan n ũ,

swã́kpa ma wɛ̃na wiii, Dii.

8 Dii Lua, ma Suabana gbãa,

ni ↄkumala zĩ guu.

9 Ńsu to gbɛ̃vãiↄ pↄeã zɛkɛo,

Dii, ńsu to an lɛkpaaĩ kↄ̃sɛo.

10 To gbɛ̃́ pↄ́ liaamaziↄ midɛ,

to vãi pↄ́ aalɛ o wí ń musu.

11 To tɛyↄ̃ wãa ɛ́lɛmá,

to aa si ɛ pↄ́ aa fↄ̃ bↄuo guu.

12 Ńsu to yã́siade zɛkĩi e dṹniauo,

to vãi aↄ gbɛ̃́ pãsĩ wɛ zɛsaiɛ.

13 Má dↄ̃ Dii ì yãnakpa wɛ̃nadeↄwa,

ì yãkɛkɛ taasideↄnɛ a zɛ́wa.

14 Gbɛ̃maaↄ mɛ́ aa n tↄbↄ,

nↄ̀sɛpuadeↄ mɛ́ aaↄ ku n kĩ́i.

141

Suabaa wabikɛa

Davidi lɛ.

1 Dii, málɛ wiilɛnzi, kɛ kpakpa,

tó ma lɛzùnzi, swã́kpa ma yã́i.

2 Ma wabikɛa a kama

lán tulaleti súɛlɛwa,*

ma ↄ dↄa musu iↄ dɛnɛ sa oosi oa ũ.

3 Dii, ma lɛ́na dↄ̃́amɛɛ.

To mà a lɛ́ fↄ̃́.

4 Ńsu to ma nↄ̀sɛ ta yãvãiwa

mà gↄ̃ dàade ũ ń vãikɛnaↄ,

mà ↄdaaańnↄ ń blɛnablea guuo.

5 Tó gbɛ̃maa ma gbɛ̃, gbɛ̃kɛkɛaɛ!

Tó à ma swãgàga, má gíio,

à nísikà ma miwa.

Miↄ wabikɛ kɛ́ gbɛ̃vãiↄ yãkɛaↄ su zɛkɛo.

6 Tó wà ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kwɛ̀ yãtɛ̃u,

wa si sa kɛ́ ma yã́ mɛ́ na.

7 Lá wì yàa paa a fɛ́ɛnaↄ fãaa,

màa an wá aↄ kálɛ ń mia'ɛlɛ.

8 Dii Lua, ḿmɛ ma wɛ́ pɛ́ma,

ma nanziɛ, ńsu ma kpámáo.

9 Ma suaba ń mↄ pↄ́ aa kpàmɛɛo,

to mà zã bai pↄ́ vãikɛnaↄ kpàmɛɛi.

10 To gbɛ̃vãipiↄ si ńzĩa bai guu,

mapi sↄ̃ mí dↄi aafia.

142

Wabikɛa gbɛ̀'ɛu

1 Davidi wabikɛa gↄↄ pↄ́ a ku gbɛ̀'ɛu.*

2 Málɛ ↄ́ gbãa dↄ Diiɛ,

málɛ wɛ̃na wii lɛ Diiwa.

3 Málɛ a yã'ↄ̃ma bↄlɛɛ̀,

málɛ a taasikɛa siuɛ̀.

4 Tó ma wɛ̃ni gↄ̃̀ lɛɛ,

ḿmɛ niↄ ma kua dↄ̃.

Wà baikpàmɛɛ ma táa'ozɛu.

5 Wɛ́sɛ ǹ ma ↄplaa gwa,

gbɛ̃e lɛ́ ma yãdao.

Ulɛkĩi làaa,

gbɛ̃e lɛ́ ma aafia gbɛao.

6 Dii, málɛ wiilɛma ma mɛ̀:

Ḿmɛ ń ma ulɛkĩi ũ,

ḿmɛ ń ma baa ũ dṹniaɛ beeu.

7 Swãdↄ ma wiilɛai,

asa ma gↄ̃ mugɛɛnnↄɛ.

Ma si ma gbɛ̀sɛlɛnaↄwa,

asa an gbãa dɛmalaɛ.

8 Ma bↄ yooyeaɛ beeu,

kɛ́ mà n tↄbↄ,

gbɛ̃maaↄ i kãaamazi,

kɛ́ n maakɛ̀mɛɛ yã́i.

143

Kua ibɛɛↄ ↄzĩ wabikɛa

Davidi lɛ.

1 Dii, ma wabikɛa sí,

swãdↄ ma wɛ̃na wiii.

Wea n náai ń n maao yã́i.

2 Ńsu yã́kpalɛkɛ ń mapi n zↄ̀blenaoo,

asa gbɛ̃e kunɛ tàaesaio.

3 Ma ibɛɛ ma gbɛsɛ̀lɛ à ↄ̃zↄ̃̀a,

a tò má kú gusiau

lán gbɛ̃́ pↄ́ gà à gɛ̃̀gɛ̃wa.

4 Ɔ̃ ma wɛ̃ni gↄ̃̀ lɛɛ,

ma pↄ yà dúuduu.

5 Gĩa dↄ̀magu,

málɛ làasookɛ n zĩkɛaↄwa,

málɛ n yãkɛaↄ wàaipa.

6 Ma ↄ dↄnzi,

málɛ n mↄ̀sɛ nidɛ lán gugiiwa.

7 Wea kpakpa Dii, ma yɛ̃̀ɛɛ làa.

Ńsu bↄ ma kpɛ mà gↄ̃

lán gbɛ̃́ pↄ́ sì bɛdauↄwao.

8 Ǹ n gbɛ̃kɛ ↄlↄmɛɛ kↄↄ,

asa ḿmɛ má n náai vĩ.

Ma da zɛ́ pↄ́ dɛ mà sɛwa,

asa ḿmɛ ma azĩa kpàma.

9 Ma si ma ibɛɛↄwa, Dii,

ḿmɛ ma nanzi.

10 Ḿmɛ ń ma Lua ũ,

ǹ n pↄeãkɛa damɛɛ.

N Nisĩna maa dↄaamɛɛ gusalalau.

11 Ma lɛ́ ń láo n tↄ́ yã́i, Dii,

ma bↄ taasi guu n maa yã́i.

12 Ma ibɛɛↄ midɛ n gbɛ̃kɛ yã́i,

ma wɛ̀lɛↄ dɛdɛ píi,

asa n zↄ̀blenan ma ũ.

144

Wabikɛa misia yã́ musu

Davidi lɛ.

1 Má Dii ma gbɛsi sáaukpa,

ì zĩkaa ↄ na damɛɛ,

ì to ma ↄ àↄ kai vĩ zĩ guu.

2 Ɔ̃mɛ ma ulɛkĩi ũ, ì gbɛ̃kɛkɛmɛɛ,

ↄ̃mɛ ma zɛgikĩi ũ, ì ma suaba.

Ɔ̃mɛ ma sɛ̀ngbao pↄ́ mi mikpai ũ,

ì to buiↄ mikpaa.

3 Dii, bↄ́n gbɛ̃nazĩna ũ an yã́ ìↄ dↄngui?

Bↄ́n ń ũ, ni laaidↄmái?*

4 Gbɛ̃nazĩna dɛ lán kàsafiiwaɛ,

aà wɛ̃ni ì gɛ̃zɛa lán uenawaɛ.

5 Dii, ǹ n bɛ siilɛ ǹ pila,

ↄkã gbɛ̀sĩsĩↄwa aa súɛlɛbↄ.

6 To lou pílɛpilɛ ǹ gbɛ̃́ↄ fãaa,

ka fã́ńgu, gili i gɛ̃ńgu.

7 Ɔbↄ za musu ǹ ma kṹ.

Ma bↄ í zↄ̃ↄ guu,

ma si bui zĩ̀loↄwa.

8 Yã pã oa mɛ́ ń lɛ́ pà,

aaì ↄlɛlɛ ń lɛ́ pã gbɛ̃ao.

9 Lua, má lɛ̀ dafu sínɛ,

má n táasilɛ ń kúu bakwio.

10 Ni to kíaↄ zĩble,

ni n zↄ̀blena Davidi bↄ fɛ̃n'ↄↄ lɛ́zĩ.

11 Ma kũ ǹ ma bↄ bui zĩ̀loↄ guu,

yãpã oa mɛ́ ń lɛ́ pà,

aaì ↄlɛlɛ ń lɛ́ pã gbɛ̃ao.

12 Wá nɛgↄ̃ɛↄ pɛ́lɛ ń ɛ̀waasokɛu lán lí pɛawa,

wá nɛnↄɛↄ aaↄ dɛ lán kibɛ gbɛ̀pɛlɛ kɛfɛnawa.

13 Wá dↄ̃ↄ pa, aaↄ pↄ́pii vĩ,

wá pↄtuoↄ kↄ̃ lɛɛ ↄ̀aa sↄo,

aa ka ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi wá kpàsau.

14 Wá zuↄ aso zↄ̃ↄ sɛ́sɛ.

Bĩ́igbooa aↄ kuo, lala'oa aↄ kuo,

búbuapɛa aↄ ku gãaɛ lↄo.

15 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ an kua dɛ màaↄ ũ.

Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ Dii dɛ ń Lua ũↄ ũ.

145

Dii táasilɛa aà maakɛa yã́i

Dii táasi pↄ́ Davidi lɛ.

1 Má n táasilɛ ma Lua, ma Kía,

máↄ n tↄbↄ gↄↄpiiɛ.

2 Máↄ n sáaukpa lá gu lɛ́ dↄ,

máↄ n táasilɛ láasaiɛ.

3 Dii zↄ̃ↄ, à kà wà aà táasilɛ,

aà zↄ̃ↄkɛ lɛ́ vĩo.*

4 Kpàiↄ n yãkɛaↄ sáaukpa Wueↄnɛ,

aa n yãzↄ̃ↄkɛaↄ galikɛ.

5 Aa n maa zↄ̃ↄ gawide yã'o,

má n yãbↄnsaɛkɛaↄ wàaipa.

6 Aa n dabudabukɛa gbãa yã'o,

mí n zↄ̃ↄkɛ dau siunɛ́.

7 Aa n maakɛa zↄ̃ↄ baokpa,

aai gulakɛ n yã́zɛdekɛaↄ yã́i.

8 Dii sùuu vĩ ń sósobio,

aà pↄ lí pa kpaao, a gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃ↄ.

9 Dii ì maakɛ gbɛ̃́piiɛ,

ì a pↄkɛaↄ wɛ̃nagwa píi.

10 Dii, n pↄkɛaↄ n sáaukpa píi,

n yãmanaↄ n tↄbↄ.

11 Aa n kpala gawi faai bo,

aa n iko gbãa yã'o.

12 Aa n yãzↄ̃ↄkɛaↄ da gbɛ̃́ↄnɛ

ń n kpala maa gawide yã́o.

13 N kpalaá kpala láasaiɛ,

ńyↄ̃ↄ dɛ kía ũ wɛ̃̀ píiɛ.

Dii náai vĩ a yã́pii musu,

a sùuu vĩ ń a pↄkɛaↄ píi.

14 Dii ì gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lɛ́lɛↄ kṹ,

ì gbɛ̃́ pↄ́ taasi tↄ̃̀máↄ fɛlɛ.

15 Pↄ́pii wɛ́ dↄnzi,

ni blɛ kpámá a gↄↄwa.

16 Ni ↄ poonɛ́, pↄ́ mↄ́má,

ni pↄ́ bɛ̃́ɛ píi pↄeã bↄↄlɛkɛɛ̀.

17 Dii kɛkɛáↄ maa píi,

a gbɛ̃kɛ vĩ a yã́pii kɛa guu.

18 Dii kãi ń a sìsinaↄ píi,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì aà sísi ń sĩanaoↄ.†

19 Ì a vĩakɛnaↄ pↄeã bↄↄlɛnɛ́,

ì ń wiilɛa ma, i ń suaba.

20 Dii ì gbɛ̃́ pↄ́ yeaziↄ dↄ̃́a píi,

ãma a vãikɛnaↄ míↄnzↄ̃ɛ.

21 Dii táasilɛa aↄ dↄ ma lɛ́uɛ.

Pↄ́pii aaↄ aà tↄbↄgↄↄ píi, asa a kua adoaɛ.

146

Dii laaidↄa wɛ̃nadeↄwa

1 Àleluya!

Mapi, má Dii táasilɛ,

2 máↄ Dii táasilɛ e ma wɛ̃ni lɛ́uɛ,

máↄ lɛsi ma Luaɛ ma kua lɛ́uɛ.

3 Ásu sↄ̃kpalɛ gbãadeↄzio,

gbɛ̃suabaa ku gbɛ̃nazĩna kĩ́io.

4 Tó an wea làa, aaì ɛa gɛ̃ tíuɛ,

zĩbeezĩ yã́ pↄ́ aalɛ yá ì midɛ.

5 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Yakↄbu Lua mɛ́ aà dↄnlɛde ũ ũ,

aà wɛ́ ìↄ dↄ Dii a Luazi.

6 Ɔ̃mɛ musu ń zĩ́lɛo kɛ̀,

ísia ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píi.*

7 Ì yãnakpa gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãamↄnɛ́ↄwa,

ì blɛ kpa nↄandɛnaↄwa.

Dii ì babↄ gbɛ̃́ pↄ́ yeelɛaↄwa,

8 Dii ì vĩ̀aↄ wɛ́ wɛ̃nɛ́,†

Dii ì gbɛ̃́ pↄ́ taasi tↄ̃̀máↄ fɛlɛ,

Dii ìↄ ye gbɛ̃maaↄzi.

9 Dii ì bↄ̀mↄↄ gwa,

ì ↄda gyaaↄ ń tonɛↄwa,

ↄ̃ ì zɛ́ kaaũ gbɛ̃vãiↄnɛ.

10 Dii ìↄ kible gↄↄpiiɛ.

Siↄnadeↄ, á Lua ìↄ ku e á buiwaɛ.

Àleluya!

147

Pↄ́pii kua Lua ↄzĩ

1 Àleluya!

Lɛsia wá Luaɛ maa mɛ́ a na,

à kũ̀ wà aà táasilɛɛ.

2 Dii lɛ́ Yelusalɛũ fɛlɛ lↄ,

à Isaili zĩ̀zↄↄ nàaa lɛ́ suńnↄ.

3 Ì gbɛ̃́ pↄ́ an pↄ yàↄ nↄ̀sɛ níninɛ́,

ì nísidↄↄ ń gu'ĩaↄwa.

4 Ì saanaↄ nao,

a ń baade dↄ̃ ń a tↄ́o.*

5 Wá Dii zↄ̃ↄ, a iko vĩ maamaaɛ,

aà ↄ̃nↄ lɛ́ vĩo.

6 Dii ì zĩabusanaↄ gba gbãa,

ↄ̃ ì ↄtↄ̃ vãikɛnaↄwa e zĩ́lɛ.

7 À lɛsi Diiɛ ń aà sáaukpaao,

à wá Lua táasilɛ ń mↄↄnao.

8 Ì to lou sisi,

ì tↄↄlɛ gba lou,

ì to sɛ̃ bↄlɛ sĩ̀sĩa.

9 Ì blɛ kpa nↄ̀bↄↄwa

ń gbagbaa nɛ́ↄ, tó aalɛ wiipɛ.

10 I kɛ sↄ̃́ gbãaↄ mɛ́ ì kaaàguo,

i kɛ gↄ̃sagbãakɛ mɛ́ ì kɛɛ̀o.†

11 Gbɛ̃́ pↄ́ aa aà vĩa vĩↄ mɛ́ ì kaaàgu,

gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄ aà gbɛ̃kɛipiↄ.

12 Yelusalɛũdeↄ, à Dii tↄbↄ,

Siↄnadeↄ, à á Lua táasilɛ.

13 Asa ì báaadaáguɛ,

ì á wɛ̃́lɛ bↄlɛ gbã́aↄ gba gbãa.

14 Ì á gba aafiaʼe á bùsu lɛ́ lɛ́u,

ì pↄbui maa kpáwá à kã́.

15 Ì yã'o kpã́sã tↄↄlɛ,

aà yã́ ì ká ń bao.

16 Ì nɛɛzi kwɛ púuu lán sãkãwa,

ì to fíi kpá lán túfuwa.

17 Ì lougbɛ fã́ɛ lán gbɛ̀kↄsↄwa.

Démɛ a fↄ̃ zɛ a ĩ́anaii?

18 Ì yã'o kpã́sã, ↄ̃ lougbɛpi ì yↄ́,

ì ĩ́ana gbaɛ, a í ì bàalɛ.

19 Ì to Yakↄbu buiↄ a yã́ dↄ̃,

ì ikoyã pↄ́ á dìlɛↄ da Isailiↄnɛ.

20 I bee kɛ buipãleↄnɛo,

aa aà yãdilɛaↄ dↄ̃o.

Àleluya!

148

Dii pↄkɛaↄ aà táasilɛa

1 Àleluya!

À Dii táasilɛ aà bɛdeↄ!

À aà táasilɛ za musu!

2 À aà táasilɛ aà malaikaↄ píi!

À aà táasilɛ aà ìwaↄ píi!

3 À aà táasilɛ ĩatɛ̃ ń mↄvuao!

À aà táasilɛ saan'inaↄ píi!

4 Bàluma kpɛle pↄ́ↄ

ń í pↄ́ kú luabɛpuanaaↄ,*

à aà táasilɛ.

5 Aa Dii tↄbↄ,

asa ↄ̃mɛ yã'ò, ↄ̃ aa kɛ̀.†

6 À ń pɛpɛ ń pɛ́pɛkĩi,

aaↄ ku we gↄↄpii,‡

à kↄↄ dànɛ́, aa fↄ̃ vĩao.

7 Pↄ́ pↄ́ kú tↄↄlɛↄ, à Dii táasilɛ,

ń kpↄ̀ gbɛ̃̀nɛↄ ń ísia í títiuↄ§

8 ń loupilɛao ń lousisiao

ń lou'io ń a gbɛo

ń zàa'ĩana pↄ́ ì misiilɛ aà yã́ɛo

9 ń gbɛ̀sĩsĩↄ ń sĩ̀sĩↄnaↄ píi

ń lí nɛ'inaↄ ń sɛdɛ líↄ píi

10 ń sɛ̃̀anↄbↄↄ ń pↄtuoↄ píi

ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń bãↄ

11 ń dṹnia kíaↄ ń buiↄ píi

ń kíaↄ ń bùsu gbãadeↄ píi

12 ń ɛ̀waasoↄ ń wɛ̃́ndiaↄ píi

ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń nɛ́fɛ̃nɛnaↄ.

13 À Dii tↄbↄ,

asa aà tↄ́ mɛ́ dɛńla,

aà zↄ̃ↄkɛ dɛ musu ń zĩ́lɛo pↄ́a.

14 À kía gbãade kpà a gbɛ̃́ↄnɛ

gbɛ̃́ pↄ́ Isailiↄ ì aà táasilɛ ũ,

aà yãmana pↄ́ kãiaànↄpiↄ.

Àleluya!

149

Dii yãmanaↄ yã́kpalɛkɛa ń dṹniao

1 Àleluya!

À lɛ̀ dafu sí Diiɛ aà yãmanaↄ!

À aà táasilɛ balu guu!

2 Isailiↄ, à vĩ àↄ kɛ̃aa á Kɛna yã́ musu.

Siↄnadeↄ, à pↄnakɛ ń á kíao.

3 À ↄ̃wã à aà tↄbↄ,

à aà táasilɛ ń mↄↄnao ń gã̀ao.

4 Asa Dii gbɛ̃́ↄ yã́ ì kaaàguɛ,

ì zĩabusanaↄ kpɛla à ń suaba.

5 Dii yãmanaↄ kúkuakɛ ń gawipiu,

an gula aↄ dↄ ń lii musu.

6 Lua táasilɛa aↄ dↄ ń lɛ́u,

fɛ̃nda lɛ́ pla aↄ naa ń ↄzĩ,

7 aa tↄsiò buiↄwa,

aai bùsu píi gbɛ̃́ↄ wɛtãò,

8 aai ń kíaↄ yeye ń mↄdaonaↄ,

aai galakpa ń kíabuiↄnɛ,

9 aai sɛ́ńnↄ lá Lua yãdàńlawa.

Dii yãmanaↄ tↄbↄ a guu.

Àleluya!

150

Dii táasilɛa

1 Àleluya!

À Lua táasilɛ aà kúkĩi,

à aà táasilɛ bàluma zↄ̃ↄ guu.

2 À aà táasilɛ aà gↄ̃sakɛ yã́i,

à aà táasilɛ aà zↄ̃ↄ dɛńla yã́i.

3 À aà táasilɛ ń kuupɛao,

à aà táasilɛ ń mↄↄnao ń domao.*

4 À aà táasilɛ ń gã̀ao ń ↄ̃wãao,†

à aà táasilɛ ń goeo ń kulɛo.

5 À aà táasilɛ ń sɛ̃́sɛ̃napaao,

à aà táasilɛ ń sɛ̃́sɛ̃n'ↄ gbãao.

6 Pↄ́ bɛ̃́ɛ píi, à Dii táasilɛ!

Àleluya!

* 1:3 Zel 17.8

* 2:2 Zĩn 4.25-26

† 2:7 2Sam 7.14, Mat 3.17, Zĩn 13.33, Ɛbɛ 1.5, 5.5

‡ 2:9 Zia 2.26-27, 12.5, 19.15

* 5:10 Lom 3.13

* 6:9 Mat 7.23, Luk 13.27

* 7:10 Zia 2.23

* 8:3 Mat 21.16

† 8:5 Soũ 144.3, Ɛbɛ 2.6-8

‡ 8:7 1Kln 15.27, Ɛfɛ 1.22, Ɛbɛ 2.8

* 10:7 Lom 3.14

* 14:3 Lom 3.10-12

* 16:10 Zĩn 13.35

† 16:11 Zĩn 2.25-31

* 18:50 Lom 15.9

* 19:5 Lom 10.18

* 22:2 Mat 27.46, Maa 15.34

† 22:8 Mat 27.39, Maa 15.29, Luk 23.35

‡ 22:9 Mat 27.43

§ 22:16 Zãa 19.28

* 22:17 Zãa 20.27

† 22:19 Mat 27.35, Maa 15.24, Luk 23.34, Zãa 19.24

‡ 22:23 Ɛbɛ 2.12

* 23:1 Zãa 10.11, 1Piɛ 2.25

† 23:2 Zia 7.17

* 24:1 1Kln 10.26

† 24:4 Mat 5.8

‡ 24:7 1Kln 2.8

* 26:6 Iko 21.6-7, Mat 27.24

* 28:4 2Tim 4.14

* 31:6 Luk 23.46

* 32:2 Lom 4.7-8

* 34:1 1Sam 21.13-15

† 34:9 1Piɛ 2.3

‡ 34:17 1Piɛ 3.10-12

§ 34:21 Zãa 19.36

* 35:19 Zãa 15.25

* 36:2 Lom 3.18

* 37:11 Mat 5.5

* 40:9 Ɛbɛ 10.5-7

* 41:10 Mat 26.23, Maa 14.18, Luk 22.21, Zãa 13.18

* 44:23 Lom 8.36

* 45:8 Ɛbɛ 1.8-9

* 48:3 Mat 5.35

* 51:1-2 2Sam 12.1-15

† 51:6 Lom 3.4

* 52:1-2 1Sam 22.9-10

* 53:4 Lom 3.10-12

* 54:1-2 1Sam 23.19, 26.1

* 55:23 1Piɛ 5.7

* 56:1 1Sam 21.13-15

* 57:1 1Sam 22.1, 24.3

† 57:12 Soũ 108.2-6

* 59:1 1Sam 19.11

* 60:1-2 2Sam 8.13

† 60:14 Soũ 108.7-14

* 62:13 Mat 16.27, Lom 2.6, Zia 2.23

* 63:1 1Sam 23.14

* 66:6 Bↄa 14.21

† 66:6 Yoz 3.14-17

* 68:9 Bↄa 19.18

† 68:19 Ɛfɛ 4.8

* 69:5 Zãa 15.25

† 69:10 Zãa 2.17

‡ 69:10 Lom 15.3

§ 69:22 Mat 27.48, Maa 15.36, Luk 23.36, Zãa 19.28-29

* 69:24 Lom 11.9-10

† 69:26 Zĩn 1.20

‡ 69:29 Bↄa 32.32, Zia 3.5, 13.8, 17.8

* 72:8 Zkl 9.10

* 74:13 Bↄa 14.21

* 78:2 Mat 13.35

† 78:12 Bↄa 7.8-12.32

‡ 78:13 Bↄa 14.21-22

§ 78:14 Bↄa 13.21-22

* 78:16 Bↄa 17.1-7, Nao 20.2-13

† 78:18 Bↄa 16.3, Nao 11.4-5

‡ 78:24 Bↄa 16.14-15, Nao 11.7-9, Zãa 6.31

§ 78:27 Bↄa 16.13, Nao 11.31-32

* 78:31 Nao 11.33

† 78:44 Bↄa 7.17-21

‡ 78:45 Bↄa 8.20-24

§ 78:45 Bↄa 8.1-6

* 78:46 Bↄa 10.12-15

† 78:48 Bↄa 9.22-25

‡ 78:51 Bↄa 12.29

§ 78:52 Bↄa 13.17-22

* 78:53 Bↄa 14.26-28

† 78:54 Yoz 3.14

‡ 78:55 Yoz 11.16-23

§ 78:56 Dↄa 2.11-15

* 78:60 Yoz 18.1, Zel 7.12

† 78:61 1Sam 4.4-22

‡ 78:70 1Sam 16.11-12

§ 78:71 2Sam 7.8

* 79:1 2Kia 25.8-10, Zel 52.12-14

* 80:2 Bↄa 25.22

* 81:4 Nao 10.10

† 81:8 Bↄa 17.7, Nao 20.13

‡ 81:10 Bↄa 20.2-3

§ 81:13 Lom 1.24

* 82:6 Zãa 10.34

* 83:10 Dↄa 7.1-23

† 83:10 Dↄa 4.6-22

‡ 83:12 Dↄa 7.25

§ 83:12 Dↄa 8.12

* 84:12 Mal 4.2, Zia 21.23

* 85:10 Zãa 1.14

* 86:9 Zia 15.4

* 87:4 Gal 4.26

* 88:1 1Kia 5.11

* 89:1 1Kia 5.11

† 89:5 2Sam 7.12-16, Soũ 132.11, Zĩn 2.30

‡ 89:28 Zia 1.5

* 90:4 2Piɛ 3.8

† 90:6 Zaa 1.11

* 91:12 Mat 4.6, Luk 4.10-11

† 91:13 Luk 10.19, Lom 16.20

* 92:6 Lom 11.34

† 92:15 Zãa 15.2

* 94:11 1Kln 3.20

* 95:8 Ɛbɛ 3.15

† 95:9 Bↄa 17.1-7, Ɛbɛ 3.7-11

‡ 95:11 Nao 14.20-23, Ɛbɛ 4.3, 5

* 99:1 Bↄa 25.22

† 99:7 Bↄa 33.9

* 102:4 Zaa 4.14

† 102:17 Isa 60.1-2

‡ 102:19 1Kln 10.11

§ 102:27 Isa 51.6

* 102:27 Zia 20.11, 21.1

† 102:28 Ɛbɛ 1.10-12, 13.8

* 103:3 Bↄa 15.26

† 103:8 Bↄa 34.6, Yon 4.2, Yoɛ 2.13, Zaa 5.11

‡ 103:14 Daa 3.19

§ 103:15 Isa 40.6-7, 1Piɛ 1.24, Zaa 1.10-11

* 103:17 Bↄa 20.6

† 103:21 Luk 2.13

* 104:4 Ɛbɛ 1.7

† 104:6 Daa 1.1-2

‡ 104:7 Daa 1.9

§ 104:14 Daa 1.11

* 104:19 Daa 1.14

* 105:9 Daa 12.7, 17.8

† 105:9 Daa 26.3

‡ 105:11 Daa 28.13

§ 105:15 Daa 20.3-7

* 105:16 Daa 41.53-57

† 105:17 Daa 37.28, 45.5

‡ 105:18 Daa 39.20

§ 105:19 Daa 37.6-9

* 105:20 Daa 41.14

† 105:21 Daa 41.39-41

‡ 105:23 Daa 46.6

§ 105:23 Daa 47.11

* 105:25 Bↄa 1.7-14

† 105:26 Bↄa 3.10

‡ 105:26 Bↄa 4.14-16

§ 105:28 Bↄa 10.21-23

* 105:29 Bↄa 7.17-21

† 105:30 Bↄa 8.1-6

‡ 105:31 Bↄa 8.20-24

§ 105:31 Bↄa 8.12-15

* 105:32 Bↄa 9.22-25

† 105:35 Bↄa 10.12-15

‡ 105:36 Bↄa 12.29

§ 105:38 Bↄa 12.33-36

* 105:39 Bↄa 13.21-22

† 105:40 Bↄa 16.2-15

‡ 105:41 Bↄa 17.1-7, Nao 20.2-13

§ 105:44 Yoz 11.16-23

* 106:7 Bↄa 14.10-12

† 106:9 Bↄa 14.21-22

‡ 106:11 Bↄa 14.21-22

§ 106:12 Bↄa 15.1

* 106:14 Nao 11.4-6

† 106:15 Nao 11.31-33

‡ 106:16 Nao 16.1-3

§ 106:17 Nao 16.31-33

* 106:18 Nao 16.35

† 106:19 Bↄa 32.1-6

‡ 106:20 Lom 1.23

§ 106:23 Bↄa 32.10-14

* 106:25 Nao 14.1-4

† 106:27 Nao 14.26-35

‡ 106:28 Nao 25.1-3

§ 106:30 Nao 25.7-8

* 106:31 Nao 25.10-13

† 106:33 Nao 20.10-12

‡ 106:34 Iko 7.2

§ 106:36 Dↄa 3.5-6

* 106:37 2Kia 17.17

† 106:38 Nao 35.33-34

‡ 106:42 Dↄa 2.14

§ 106:44 Dↄa 2.18

* 107:4 Nao 14.33

† 107:9 Luk 1.53

‡ 107:10 Luk 1.79

§ 107:20 Luk 7.7

* 107:25 Yon 1.4

† 107:29 Luk 8.24

‡ 107:33 Yoz 3.13

§ 107:34 Daa 13.10, 19.24-26

* 107:35 Bↄa 17.6

* 108:1 Soũ 57.8-12, 60.7-14

* 109:8 Zĩn 1.20

† 109:25 Mat 27.39

* 110:1 Mat 22.44, Zĩn 2.34-35, 1Kln 15.25, Ɛfɛ 1.20-22, Ɛbɛ 1.13, 8.1, 10.12-13

† 110:4 Ɛbɛ 5.6, 6.20, 7.17, 21

* 111:10 Yaa 1.7, 9.10

* 112:9 2Kln 9.9

* 114:1 Bↄa 12.51

† 114:3 Bↄa 14.21

‡ 114:3 Yoz 3.16

§ 114:8 Bↄa 17.1-6, Nao 20.10-11

* 115:4 Zia 9.20

† 115:8 Soũ 135.15-18

‡ 115:13 Zia 11.18, 19.5

* 116:10 2Kln 4.13

* 117:1 Lom 15.11

* 118:6 Ɛbɛ 13.6

† 118:22 Luk 20.17, Zĩn 4.11, 1Piɛ 2.7

‡ 118:23 Mat 21.42, Maa 12.10-11

§ 118:26 Mat 21.9, Maa 11.9, Luk 19.38, Zãa 12.13

* 119:11 Luk 2.19

† 119:19 Ɛbɛ 11.13

‡ 119:89 Mat 24.35, 1Piɛ 1.25

§ 119:105 Yaa 6.23

* 119:108 Ɛbɛ 13.15

† 119:116 Lom 5.5

‡ 119:165 1Zãa 2.10

§ 119:176 Luk 15.4

* 120:5 Daa 10.2, Eze 38.2-3

† 120:5 Daa 25.13, Isa 21.16-17

* 121:6 Zia 7.16

* 129:1 Bↄa 1.11

† 129:2 2Kln 4.8-9

* 130:3 Mal 3.2, Zia 6.17

† 130:4 1Kia 8.39-40

‡ 130:7 Lom 3.24

§ 130:8 Mat 1.21, Tit 2.14

* 131:2 Mat 18.3

* 132:5 1Kia 8.17, Zĩn 7.46

† 132:8 Nao 10.35-36

‡ 132:11 2Sam 7.12-16, Luk 1.32-33, Zĩn 2.30

§ 132:17 Luk 1.69

* 132:17 1Kia 11.36, 2Kia 8.19

* 133:2 Bↄa 29.7

* 135:8 Bↄa 12.29

† 135:9 Bↄa 7.3

‡ 135:11 Nao 21.21-24, 33-35

§ 135:15 Soũ 115.4-8, Zia 9.20

* 136:6 Daa 1.1-2

† 136:9 Daa 1.16

‡ 136:11 Bↄa 12.29-31

§ 136:15 Bↄa 14.21-29

* 136:20 Nao 21.21-35

* 137:1 Eze 1.1, 3

† 137:8 Zia 18.6

‡ 137:9 Isa 13.16

* 138:2 1Kia 8.29

† 138:6 Luk 1.48

‡ 138:6 Zaa 4.6

§ 138:8 Flp 1.6

* 139:12 Dan 2.22

* 140:4 Lom 3.13

* 141:2 Zia 5.8, 8.3

* 142:1 1Sam 22.1

* 144:3 Soũ 8.4, Ɛbɛ 2.6

* 145:3 Lom 11.33

† 145:18 Zãa 4.24

* 146:6 Zĩn 4.24, 14.15

† 146:8 Mat 9.30, Zãa 9.7

* 147:4 Isa 40.26

† 147:10 1Sam 16.7

* 148:4 Daa 1.7

† 148:5 Daa 1.1, 3

‡ 148:6 Daa 1.14

§ 148:7 Daa 1.21

* 150:3 2Sam 6.5

† 150:4 2Sam 6.14

Yáasiↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

YÁASIƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ bee guu wà yáasiↄ ń ↄ̃nↄ yãdanɛↄ òu, ↄ̃ wà Salomↄↄ tↄkpàɛ, asa Isailiↄ Salomↄↄ dↄ̃ ↄ̃nↄna pↄ́ tↄbↄ̀ ũ.

Yáasi láá lá pↄ́ wà Isailiↄ fɛlɛkaa ↄ̃nↄyãↄ kɛ̃̀uↄ doɛ. Wa fↄ̃ lápi kpaalɛ lɛɛ àaↄ̃:

A sɛ̃́ia lɛ́ ài pↄ́ ↄ̃nↄ ì inɛ́ bↄↄlɛkɛ (1-9). Gueↄ ↄ̃nↄ ì yã'o lán gbɛ̃nazĩnawa (8.12-36), ì azĩa dilɛ Lua zĩkɛna ũ.

A plaade mɛ́ lápi guoguo yã́ ũ, gu pↄ́ yáasiↄ kuu (10-29). Salomↄↄ mɛ́ yáasipiↄ kɛ̀ ge a kã̀aa gudoũ (10.1-22.16, 25.1-29.27), mɛ́ wà ↄ̃nↄna pãleↄ yáasiↄ kã̀fĩ a guu lↄ (22.17-24.22, 24.23-34).

A àaↄ̃de (30-31) guu ↄ̃nↄyã pↄ́ gbɛ̃pãleↄ kɛ̃̀ↄ kuu.

Yáasi lá i yãzi ge Isailiↄ yã́ↄ o lán Bibeli lá kĩniↄwao. A yãdanɛↄá wá baade píi pↄ́ɛ, mɛ́ a lɛdamaↄ ì to gbɛ̃́ kua àↄ na, iↄ Lua pↄeã kɛ ń pↄnao. Ɔ̃nↄyã pↄ́ kú lápi guuá wá kua lá gu lɛ́ dↄ yã́ɛ. Lua mɛ́ iko vĩ. Vĩakɛaɛ̀ mɛ́ dↄ̃a zĩ́na ũ, ì mↄ́ ń yãmaakɛao ń kuanao. Músi ì gbɛ̃vãiↄ ń sↄũↄ ń ↄdeↄ le, ãma gbɛ̃maaↄ ń ↄ̃nↄnaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì wɛ̃nadↄ̃ taasideↄnɛↄ ì ń maakɛa gbɛ e.

Yáasi lá kyokɛa ì to wà Isailiↄ kua gbadↄ̃ ń ↄ̃nↄ pↄ́ aa vĩↄ. Wì e lá an ↄ̃nↄnaↄ ì wá gbɛ̃nazĩnaↄ yã́ↄ ń wá yã'ↄ̃maↄ dↄdↄ. Ɔ̃nↄpi dɛ gↄↄpii yã́ ũɛ, mɛ́ à gì ku e ń a gbão.

1

Yã́ pↄ́ a yã́i wì yáasikɛi

1 Yáasi pↄ́ Davidi nɛ́ Salomↄↄ,*

Isailiↄ kía kɛ̀,

2 kɛ́ gbɛ̃́ↄ e ↄ̃nↄkũ, aaↄ laai vĩ,

aai dↄ̃ayã dada,

3 aai gↄ̃ wɛzɛ̃n làasoodeↄ ũ,

maakɛa ń yã́zɛdeo ń náaio yã́ musu.

4 Yáasipiↄ ì nↄ̀sɛdoũde gba laai,

ì to ɛ̀waaso àↄ ku a dↄ̀ↄwa ń dↄ̃ao.

5 Laaide i ma, aà yãdadaa i gɛ́ aɛ,

nↄ̀sɛde i lɛdama e a guu,

6 i yáasi ń yãlɛɛũanɛo midↄ̃

ń ↄ̃nↄdeↄ yã'oao ń ń faai yã́ↄ.

7 Vĩakɛa Diiɛ mɛ́ dↄ̃a zĩ́na ũ,†

gbɛ̃́ pↄ́ ì saka ↄ̃nↄ ń yãdadaaoguá sↄũɛ.

Laaikaa gbɛ̃vãiↄ kↄ̃nii

8 Ma nɛ́, nìli n mae yã'onɛ ma,

ńsu pãkpa n da lɛdamaio.

9 Aↄ dɛ fùa kɛfɛna ũ n miwa,

aↄ dɛ yàbaa ũ n nↄɛ.

10 Tó duunkɛnaↄ lɛ́ kↄ̃nikɛnɛ,

ńsu weio, ma nɛ́.

11 Aaì mɛ:

Mↄ wà gɛ gbɛ̃́ↄ dã́dã wà ń dɛdɛ,

wà yãesaideↄ kpákpa wà ń kṹkũ.

12 Wà ń mↄ́mↄ bɛ̃̀ɛ lá mia ì kɛwa,

wà ń mↄ́ ĩ́i lá bɛda ì kɛwa,

13 wí pↄ́ ↄde bui píi e,

wá kpɛ́ↄ i pa ń pↄ́ pↄ́ wá nàaapiↄ.

14 Mↄ wà wá baa daaa,

wápii, wá mↄkpɛ iↄ doũ.

15 Ma nɛ́, ńsu gɛ́ńnↄo,

ńsu zɛ́sɛńnↄo.

16 Asa an kɛ̀sɛ lɛɛũ ń vãikɛaoɛ,

aa wãa ń gbɛ̃dɛao.

17 Bakpaa bãↄ wáaá pãɛ.

18 Aalɛ baikpá ńzĩaɛɛ,

an tòe mɛ́ a ń pui.

19 Ɔvãi'enaↄ zian we ḿpii,

an luaa pↄ́i mɛ́ ì ń wɛ̃ni bↄ.

Ɔ̃nↄ gbɛ̃́sisia

20 Ɔ̃nↄ lɛ́ wiilɛ gãaɛ,

aà lɛ́ dↄ zɛau.

21 Ì lɛzu zɛ́ pↄ́ wìli láauo miwa,

ì kpàwakɛ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛↄ guu à mɛ:

22 Ɔ̃nↄsaideↄ, áↄ kú ń ↄ̃nↄsaio e bↄɛ ni?

Ma láanikɛnaↄ, á zɛ ma láanikɛaɛ bↄɛ ni?

Sↄũↄ, áↄ za dↄ̃agu e bↄɛɛ?

23 Tó a ma lɛdama mà yãa,

dↄ̃ ma a nisĩna pìsiwá,

mí tó àↄ ma làasoo vĩ.

24 Lá ma á sisi, a gi swã́kpai,

ma ↄ pòoɛ́, á gbɛ̃e laai i kawào,

25 lá a ma lɛdama kpà swã́a píi,

i we laai pↄ́ ma á gbáio,

26 tó músi á lé, má á yáalↄɛ,

tó yã́ á lé, má á láanikɛɛ,

27 baa tó yã́ á lé lán zàa'ĩanawa,

mɛ́ músi á lé lán zàalolowa,

mɛ́ taasi ń yã'ↄ̃mao gɛ̃̀ázi.

28 Gↄↄ bee á gbasa lɛzumazi,

kási má weo,

á ma kĩ́i wɛɛlɛ, kási á ma eo.

29 Asa á za dↄ̃auɛ,

mɛ́ i zɛ ń vĩakɛa Diiɛoo.

30 I we ma lɛdamaio,

a sakà laai pↄ́ ma á gbáuɛ.

31 Á á dàa gbɛ'e,

yãvãi pↄ́ a zɛò a wi á musu.

32 Gia ↄ̃nↄi ì ↄ̃nↄsaideↄ dɛdɛ,

làasoosai ì sↄũↄ tↄ̀lↄzↄ̃.

33 Gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ kũa sↄ̃ aↄ dↄdↄa,

aↄ ku niɛ musu vãi kã̀akɛsaiɛ.

2

Tɛa ↄ̃nↄi ài

1 Ma nɛ́, tó n ma yã́ sì,

mɛ́ n ma yãdilɛaↄ kũa n sↄ̃u,

2 tó ńlɛ swãdↄ ↄ̃nↄyãi,

mɛ́ n sↄ̃ kpà a dadaawa,

3 tó n lɛzù laaizi,

mɛ́ n wiilɛ̀ yãdadaai,

4 tó n kpálɛkɛ̀i ã́nusu ũ,

mɛ́ n wɛ̀ɛlɛ àizɛɛ ulɛa ũ,*

5 ńyↄ̃ vĩakɛa Diiɛ midↄ̃ sa,

ní Lua dↄ̃a e.

6 Asa Dii mɛ́ ì ń gba ↄ̃nↄ,

dadaa ń dↄ̃ao ì bↄ aà kĩ́iɛ.

7 A kã́fĩa zɛ́ kũa gbɛ̃maaↄnɛ,

a dɛ sɛ̀ngbao ũ tàaesaideↄnɛ.

8 Ì ↄlia gbɛ̃maaↄzi ń táa'oau,

ì a yãmanaↄ dↄ̃́a ń yã́ píi kɛa guu.

9 Ńyↄ̃ yã́zɛde dↄ̃ sa ń yã́ dↄ̀ↄdeo

ń yã́ pↄ́ zɛvĩo ń maa píi zɛ́o.

10 Asa ↄ̃nↄ a mↄma,

mɛ́ dↄ̃a a n kã́si.

11 Kua ń laaio a n dↄ̃́a,

yã́zɛdↄ̃a a ↄlianzi.

12 A n bↄ gbɛ̃vãiↄ zɛ́u

ń yãbɛ̃ɛkɛnaↄ ↄzĩo.

13 Gbɛ̃́piↄ pã̀alɛ yãmaa zɛ́ɛ,

aa gusia zɛ́ sɛ̀.

14 Aaì pↄnakɛ ń vãikɛao,

aaì vĩ aaↄ kɛ̃aa ń yãbɛ̃ɛ faasaio.

15 An kɛkɛá faa vĩo,

aaìↄ yãkɛ ń kↄ̃nioɛ.

16 Ɔ̃nↄpi a n bↄ káalua ↄzĩ,

a n si nↄɛ pãle yã́ nana oanɛwa.

17 Nↄɛpi pãkpà a nɛnↄn gↄ̃i,

à a Lua bàa kuaanↄ yã́ gbòo.

18 Aà bɛ ì mipɛńnↄ gawaɛ,

aà kpɛ́ zɛ́ ì táńnↄ bɛdau.

19 Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀aàzi lí nↄ̀sɛlilɛo,

ìli wɛ̃ni zɛ́ le lↄo.

20 Ɔ̃nↄpi a n da gbɛ̃maaↄ zɛ́wa,

níↄ dↄ̀ↄdeↄ zɛ́ kũa.

21 Asa nↄ̀sɛpuadeↄ mɛ́ aa gↄ̃ bùsu vĩ,

tàaesaideↄ mɛ́ aaↄ ku a guu.

22 Vãikɛnaↄ sↄ̃, wa ń yá ń bↄlɛuɛ,

wa náaisaideↄ kpoɛuɛ.

3

Dii náaikɛa ì ↄ̃nↄ inɛ́

1 Ma nɛ́, ńsu to ma yãdanɛ sãnguo,

ǹyↄ̃ yã́ pↄ́ má dìlɛnɛↄ kũa n sↄ̃u.

2 Asa a n ka wɛ̃ni gbã̀awa,

a aafia kã́fĩnɛ.

3 Gbɛ̃kɛ ń náaio su kɛ̃mao,

ǹyↄ̃ daa yàbaa ũ,

kɛ̃ n sↄ̃wa lá wì kɛ̃ lákɛ̃kĩiwawa,

4 n tↄ́ iↄ na,

níↄ maa Luaɛ ń gbɛ̃nazĩnaↄ.*

5 Dii náaikɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo,

ńsu gbãa'e nzĩa ↄ̃nↄwao.

6 Ǹyↄ̃ aà dↄ̃ n yã́ píi kɛa guu,

i zɛpoonɛ.

7 Ńsu ǹ nzĩa gwa ↄ̃nↄna ũo,

ǹyↄ̃ Dii vĩa vĩ, ní kɛ̃́ vãiwa.†

8 Bee aↄ dɛ n mɛ aafia ɛsɛ ũ,

a n wá gba gbãa.

9 Dii kpɛla ń n àizɛɛo

ń n buapↄ́ káauↄ píi,

10 pↄ́wɛnaↄ i bi bↄ n dↄ̃u,

n selaↄ i pa yɛlɛlɛ ń vɛ̃ɛ dafuo.

11 Ma nɛ́, tó Dii n toto, ńsu dilɛ pão,

tó à n gba laai, ńsu to à kɛnɛ ĩ́io.‡

12 Asa gbɛ̃́ pↄ́ Dii yei ↄ̃ ì dazɛwa,

lá mae ì kɛ a nɛ́ pↄ́ kɛ̀ɛ maaɛwawa.§

Ɔ̃nↄ ài

13 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃nↄ le kũ̀

mɛ́ dↄ̃a pàɛ̀ ũ.

14 Asa a ài vĩ dɛ ã́nusua,

ì kã́fĩakɛnɛ́ dɛ vuaa.

15 A bɛɛɛ vĩ dɛ òsoa,

pↄ́ pↄ́ a ni kumaↄ kee i kawào.

16 Wɛ̃ni gbã̀a ku aà ↄplaau,

àizɛɛ ń gawio ku aà ↄzɛɛu.

17 Aà yã́ↄ kɛkɛá na,

aà zɛ́ píi aafia vĩ.

18 A dɛ lí wɛ̃nide ũ gbɛ̃́ pↄ́ kũaↄnɛ,

báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ sìↄ ũ.

19 Dii gↄ̃ikɛ guu à tↄↄlɛ kàlɛ,

aà ↄ̃nↄ guu à musu kɛ̀.

20 À ísia ɛ bↄ̀ a dↄ̃a guu,

a tò luabɛpuana mↄ̀sɛ vĩ.

21 Ma nɛ́, ǹyↄ̃ wɛzɛ̃ ń ↄ̃nↄo vĩ,

ńsu ǹ wɛvĩao.

22 Aↄ dɛ n nisĩna wɛ̃ni ũ,

aↄ dɛ yàbaa ũ n nↄɛ.

23 Ńyↄ̃ↄ bɛ n laaiwa,

pↄe a kpàlikpanɛo.

24 Tó n wulɛ, vĩa a n kũo,

ńyↄ̃ wúlɛ i'o na.

25 Ńyↄ̃ kai vĩakɛo,

ge músi pↄ́ ì vãikɛnaↄ le kã́ndo.

26 Asa Dii aↄ dɛ n mikpakĩi ũ,

a n gbá vĩ kaia.

27 Tó n ↄ lɛ́ n kpɛ le,

ńsu gí maakɛi gbɛ̃́ pↄ́ kũ̀ ǹ kɛɛ̀ɛo.

28 Tó n dↄnlɛ zɛ́ vĩ,

ńsu o n gbɛ̃́deeɛ aà gɛ́ e ziao.

29 N gbɛ̃́dee pↄ́ kú n saɛ dↄdↄa,

ńsu lɛkpaaĩaàzi ń gbɛ̃eoo.

30 Tó gbɛ̃́ i yãe kɛnɛo,

ńsu lɛkpaakɛaànↄ pão.

31 Ńsu gbãamↄnɛdeↄ kua nidɛo,

ńsu ǹ ń kɛae kɛo.

32 Asa Dii ye kↄ̃nideↄ gĩyãio,

nↄ̀sɛpuadeↄ ↄ̃ ì kɛ a kpàasiaↄ ũ.

33 Dii ì láaizĩ gbɛ̃vãiↄ uawa,

ì báaada gbɛ̃maaↄ bɛu.

34 Ì gbɛ̃́laanikɛnaↄ láanikɛ,

a gbɛ̃kɛ vĩ ń zĩabusanaↄ.*

35 Ɔ̃nↄde a bɛɛɛ e,

sↄũ sↄ̃ ì wida azĩawa.

4

Gbɛ̃zↄ̃ↄ lɛdama

1 Ma nɛ́ↄ, à gbɛ̃zↄ̃ↄ lɛdama ma,

à á laai kpálɛ kɛ́ à e àↄ dↄ̃a vĩ.

2 Dↄ̃a súsu málɛ daɛ́,

ásu pãkpa ma yãdanɛio.

3 Kɛ́ má kú nɛ́ ũ ma mae ↄzĩ,

má busɛ ma da nɛ́ mɛ̀ndona ũ.

4 Ma mae yãdàmɛɛ à mɛ̀:

Ǹyↄ̃ ma yã́ kũa n sↄ̃u,

ma yãdilɛnɛↄ da, n kua iↄ na.

5 Ɔ̃nↄkũ, ǹyↄ̃ dↄ̃a vĩ,

asu sãngu ǹ pãalɛ ma yã́ɛo.

6 Ńsu pãkpa ↄ̃nↄio, a n dↄ̃́a,

ǹyↄ̃ yeaàzi, a ↄkunla.

7 Ɔ̃nↄkũ, ↄ̃mɛ yã́pii mi ũ,

dↄ̃a wɛɛlɛ ń àizɛɛ pↄ́ ń vĩ píio.*

8 Ǹ aà kṹ gbã́ugbãu, a n kã́fĩ,

didiwà ↄplapla, a n kpɛla.

9 Aↄ dɛ fùa maa ũ n miwa,

àↄ dɛnɛ kíafua gawide ũ.

10 Ma nɛ́, swã́kpa ma yã́i,

yã́pi da, n wɛ̃ni aↄ gbã̀a.

11 Ma ↄ̃nↄ zɛ́ ↄ̀lↄnɛ,

ma n da yãmaa zɛ́wa.

12 Tó ńlɛ táa'ou, pↄe a kpanɛo,

tó ńlɛ bàalɛu, ńyↄ̃ gɛ̃nalɛo.

13 Ǹyↄ̃ ma lɛdama kũa, ńsu gbaɛo,

didiwà gbãa, asa ↄ̃mɛ n wɛ̃ni ũ.

14 Ńsu vãikɛnaↄ zɛ́ sɛo,

ńsu tɛ gbɛ̃vãiↄ zɛ́io.

15 Ɛ̃nɛ́, ńsu namáo,

kɛ̃́má, ǹ n gɛa kɛ.

16 Tó aai vãi e kɛ̀o, aali i'oo,

tó aai gbɛ̃́ e kàaũo, i lí gɛ̃ ń wɛ́uo.

17 Asa vãikɛa mɛ́ ń pↄblea ũ,

gbɛ̃́ↄ wɛtãa mɛ́ ń imia ũ.

18 Gbɛ̃maaↄ zɛ́ dɛ lán gudↄlɛiawa,

a gupua ìↄ dɛdɛ lán ĩatɛ̃ dɛdɛawa.

19 Vãikɛnaↄ zɛ́ dɛ lán gusia níiniiwa,†

aali pↄ́ pↄ́ tò wàlɛ gɛ̃nalɛ dↄ̃o.

20 Ma nɛ́, laaidↄ yã́piↄwa,

swã́sɛ ma yã'onɛi.

21 Ńsu kpá swã́ao,

ǹyↄ̃ kũa n sↄ̃u.

22 Asa a dɛ wɛ̃ni ũ gbɛ̃́ pↄ́ le kũ̀ↄnɛ,

a dɛ mɛ̀ bṹu aafia ũ.

23 Azaiasa laaidↄ n sↄ̃ yã́wa,

asa wɛ̃ni zĩ́na bↄ̀ sↄ̃ kĩ́iɛ.

24 Bↄ yãbɛ̃ɛ'oau,

mikɛ̃ yãkpaanla'oawa.

25 Wɛdↄ n aɛ,

gugwa n kuu súsu.

26 Zɛ́ sɛ́ súsu,

n yãkɛaↄ píi a bↄ maa.‡

27 Ńsu yɛɛlɛ ↄplaai ge zɛɛio,

ńsu gbápɛlɛ vãi zɛ́uo.

5

Laaikaa káaluai

1 Ma nɛ́, laaidↄ ma ↄ̃nↄwa,

swã́kpa ǹ ma wɛzɛ̃ yãma,

2 kɛ́ ǹ e ǹyↄ̃ ku n dↄ̀ↄwa,

dↄ̃a iↄ ku n lɛ́u.

3 Káalua lɛgbɛ'i ìↄ na lán zↄ́wa,

ì ń gálɛ ń lɛ́ nao,

4 ãma gbɛzã ì kɛnɛ́ ĩ́i lán gↄ̃iwa,

ì ń zↄ̃ lán fɛ̃nda lɛna kpɛplawa.

5 Aà zɛ́ ì mipɛńnↄ gawa,

ì si ń gbɛ̃́ pↄ́ tɛaziↄ bɛdau.

6 Ìli làasookɛ wɛ̃ni zɛ́wao,

a dↄ̃ a zã zɛ́piwao.

7 Ma nɛ́, swã́sɛ ma yã́i sa,

ńsu gi ma lɛdamaio.

8 Pãalɛ nↄɛ bee taaɛ zã̀,

ńsu ǹ aà bɛ gãaɛ baa vĩo.

9 Ńsu ǹ n gbãakpa gbɛ̃pãlewao,

ńsu ǹ n wɛ̃ni kpa gbɛ̃́ pãsĩwao,

10 kɛ́ n àizɛɛↄ su gↄ̃ dãↄnɛo,

mɛ́ n zĩ ài su gↄ̃ ua pãledeↄnɛo.

11 Ńyↄ̃ aaukɛ n gↄↄ vlã́wa,

ńyↄ̃ ibaba, n yɛ̃̀ɛɛ a láa,

12 ní mɛ: Ma gi lɛdamai fá!

Ma sakaa totoau mɛ́ tò.

13 Mi lɛdamadeↄ yã'onɛ mao,

mi swã́sɛ ma yãdanɛdeↄzio.

14 Ma gↄ̃a wɛ̃na pↄ́ ũ míↄmiↄ

kɛ́ dṹnia ma e zã̀o.

15 Ǹ nzĩa ola imi,

zɛ ń nzĩa lↄ̀ↄ'io.

16 N nibↄna ibↄlɛa bàasi maae?

N í gufↄ̃ bↄa gãaɛ zɛvĩo.

17 To àↄ dɛ n na pↄ́ ũ ado,

asu àↄ dɛ gbɛ̃e pↄ́ ũo.

18 To Lua báaada n biapiu,

pↄnakɛ ń n ɛ̀waasogↄↄ nↄo.

19 N tue báasɛ̃de! N zↄ̃́tɛ̃n kɛfɛna!

To bↄ̃̀nↄbleaaànↄ lí kangu gↄↄpii,

ní aà báasɛ̃ nidɛ lá gu lɛ́ dↄ.

20 Ma nɛ́, bↄ́yãi ńyↄ̃ nↄ pãle nidɛi?

Bↄ́yãi ńyↄ̃ bↄ̃̀nↄble ń nↄ pↄsɛoi?

21 Gbɛ̃nazĩnaↄ yãkɛae ulɛa Diiɛo,

ìↄ zɛ́ pↄ́ aa sɛ̀ dↄ̃ píi.

22 Vãikɛna tàae ì aà kṹ,

aà duuna ì ba zuɛ̀.

23 Aà lɛdamamasai a aà kpa gai,

aà sↄũkɛ zↄ̃ↄ a aà sã́sã.

6

Fĩa ń màao ń gbɛ̃nazĩn pão yã́

1 Ma nɛ́, tó n n gbɛ̃do fĩa dì n miwa,

tó n kpɛ́gaausì gbɛ̃́ɛ,

2 tó n lɛ́ n kalikɛ̃̀,

tó n yã'oa n dayãu,

3 lá ńyↄ̃ kɛn la ma nɛ́: Lɛbↄ yã́piu,

asa n na n gbɛ̃do ↄzĩɛ.

Gɛ ǹyↄ̃ zɛzɛ n gbɛ̃dopizi,

awakpaɛ̀.

4 Ńsu to i gɛ̃ n wɛ́uo,

ńsu to n wɛ́baa gbiakũo,

5 ǹ nzĩa siwà

lá tue ì ń kɛ̃́wa,

lá bã ì bↄ fíikpana ↄuwa.

6 Zígbiade, gɛ́ bↄↄna gwai,

ní aà yãkɛa tàasika, ńyↄ̃ ↄ̃nↄkũ.

7 A dↄaana vĩo,

a gbɛ̃zↄ̃ↄ ge dii vĩo.

8 Ì blɛ kũ̀sũa di saɛ,

ì a pↄblea kãaa pↄkɛkɛgↄↄ.

9 Màade, ńyↄ̃ↄ wúlɛa e bↄɛ ni?

Bↄɛ ńyↄ̃ vu ń ioi?

10 Ni kã́mabo yↄↄ, ni i'o yↄↄ,

ni wúlɛ yↄↄ ↄkpaa n kùɛ.

11 Pↄ́ taasi a gɛ̃nzi lán kpã́iwɛliwɛwa,

nↄana a mↄma lán gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃kɛbↄ kũawa.

12 Gbɛ̃nazĩn pãá gbɛ̃vãiɛ,

ìↄ bɛbɛ ń ɛɛo dↄ a lɛ́u.

13 Ì yã'o ń wɛ́o ń ↄo,

ì seelakɛnɛ́ ń gbáo.

14 Mↄafili mɛ́ aà nↄ̀sɛ pà,

vãi wàai ↄ̃ ìↄ pa gↄↄpii.

15 Bee yã́i músi a mↄwà lɛzasai,

kaaũ a gɛ̃aàzi kã́ndo, aↄ fɛlɛa vĩo.

16 Yã́ mɛ̀n soolo ku kɛ́ Dii zau,

à kà se sopla kɛ́ a ye a gĩyãio.

17 Káakua, ɛɛtoa, yãesaidedɛa,

18 yãpãsĩ wàaipaa, wãa ń vãio,

19 seelade ɛɛtoa ń daɛↄ pɛãaao.

Laaikaa gbãsĩkɛai

20 Ma nɛ́, ǹyↄ̃ n mae yãdilɛaↄ kũa,

ńsu pãkpa n da yãdanɛio.

21 Ǹyↄ̃ kũa n sↄ̃u gↄↄpii,

ǹyↄ̃ daa yàbaa ũ.

22 A dↄaanɛ n táa'oa guu,

a n dↄ̃́a n wúlɛa guu.

Tó n vu, ali lɛdama.

23 Asa yãdilɛapiↄá filiaɛ,

yãdanɛpiá gupuaɛ,

lɛdama ń leleaoá zɛ́ wɛ̃nideɛ.

24 A n si nↄɛ vãiwa,

a n bↄ nↄɛ pãle yã́ nana oanɛu.

25 Ńsu ǹ aà kɛfɛnkɛ nidɛo,

ńsu to aà gↄ̃gwawɛ n kũo.

26 Káalua ì ń gↄ̃ gii,

gbɛ̃pãle nↄ yã́ sↄ̃ ì ń bɛɛɛ midɛ.

27 Tó gbɛ̃́ tɛsɛ dà a pↄlɛu,

aà pↄkasa a gí tɛ́kũie?

28 Tó gbɛ̃́ kɛ̀sɛpɛ̀lɛ tɛyↄ̃wa,

a na aà gbáwao lé?

29 Màaɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ a gbɛ̃́dee nↄ yã́uo,

asa tó à ↄnàwà, a bↄ pão.

30 Tó nↄa lɛ́ gbɛ̃dɛ, tó à kpã́i'ò,

wì a yã́ dilɛ pãe?

31 Tó wà aà kũ̀, a fĩabo lɛɛ sopla,

i pↄ́ pↄ́ a vĩ a ua kpa píi.

32 Gbɛ̃́ pↄ́ ì wúlɛ ń pãle nↄo làasoo vĩo,

gbɛ̃́ pↄ́ ì bee kɛ lɛ́ azĩa ↄ̃̀ↄkpaɛ.

33 Gbɛ̃a gbãa ń kpɛbↄao mɛ́ aà baa ũ,

aà tↄ́ ĩ́i a kɛ̃wào.

34 Asa íbɛlɛ a aà zã́ nↄ̀sɛ fɛlɛ,

i tↄsiwà aà wɛ̃nagwasai.

35 A awakpabↄe sio,

baa tó à gba zↄ̃ↄ dàɛ̀, a weio.

7

Laaika nↄɛ pↄ́ ì ń gálɛzi

1 Ma nɛ́, ma yã'onɛ ma,

ma yãdilɛaↄ da n nↄ̀sɛu.

2 Ǹyↄ̃ ma yãdilɛaↄ kũa, níↄ aafia,

laaidↄ ma yãdanɛwa lán n wɛ́wa.

3 Da n ↄnɛwa tãana ũ,

kɛ̃ n sↄ̃wa lá wì kɛ̃ lákɛ̃bↄwawa.

4 O ↄ̃nↄɛ, n dãen aà ũ,

wɛzɛ̃ sísi n daɛ ũ.

5 A n dↄ̃́a dↄ́ɛ'ĩide yã́ musu,

a n bↄ nↄ pãle yã́ nana oanɛu.

6 Má zɛa ma kpɛ́ fɛnɛntiu,

málɛ bàasi gwa.

7 Ɔ̃ ma gↄ̃gbãanaeↄ è, ↄ̃nↄ i panɛ́o,

ɛ̀waasoe kú ń guu, a làasoo vĩo.

8 Àlɛ liaaliaa gãaɛ,

àlɛ waaloũkɛkɛ nↄɛezi,

àlɛ aà bɛ gãaɛ baa vĩvĩ

9 za oosiɛlɛ gukãaaa e gwã́,

e gu gɛ̀ siakũ̀ maamaa.

10 Ɔ̃ nↄɛpi bↄ̀ mↄ̀ dàaàlɛ ń kↄ̃nio,

à ↄmà azĩawa lán káaluawa.

11 A lɛ́ vĩ mɛ́ zĩapↄeãkɛnaɛ,

aà pↄ̀ↄ lí pɛ́ bɛo.

12 Zĩeↄ ìↄ ku zɛau, zĩeↄ gãaɛ,

ìↄ zɛ́kpaa yeyewa.

13 Ɔ̃ à ɛ̀waasopi kũ̀ à lɛpɛ̀wà,

à aà gwà ń wɛgaalimao à mɛ̀:

14 Sáaukpasa'oa kua yãa,

ↄ̃ ma lɛ́ pↄ́ má kɛ̀pi fĩabò gbã.

15 N kↄ̃'ea yã́i ma bↄi,

málɛ n wɛɛlɛ, ma n e kɛ sↄ̃.

16 Ma kũ̀ntu kpà ma liia

ń Egipi bùsu zwã̀a wɛ́ kɛfɛnao.

17 Ma tulale fã̀ɛ ma wúlɛkĩia,

wa kɛ̀ ń lí'ↄ gĩnanaↄ ń litɛɛↄ.

18 Mↄ wà bↄ̃̀nↄble e gu gɛ dↄò,

wà wá pↄeã kɛ à mↄ́wá.

19 Asa ma zã́ kú bɛo,

wɛ̃́lɛ pↄ́ à gɛ̀u zã̀.

20 À ↄbaaa yè gɛ̀ò,

e aàↄ gɛ́ sui mↄ a ↄsikɛ.

21 À aà sↄ̃ blè ń yã́ dasi kálɛaɛo,

à gãnàwà ń yã́ nana oaɛ̀o.

22 Ɔ̃ à bↄ̀ tɛaàzi gↄ̃̀ↄ,

lán zu pↄ́ wàlɛ gɛ́ a kòlokpaiwa,

lán tue pↄ́ lɛ́ gbápɛlɛ bauwa,

23 lán bã pↄ́ wã̀ sì fíiuwa.

I dↄ̃ kɛ́ a azĩa kpà gaiɛo,

e ka gɛ̀ aà sↄ̃ kũ̀.

24 Tiasa ma nɛ́ↄ, à ma yãma,

à laaidↄ yã́ pↄ́ lɛ́ bↄ ma lɛ́uwa.

25 Ńsu to n làasoo ta aà kĩ́io,

ńsu pãzɛa ǹ gɛ̃ aà yã́uo.

26 Gbɛ̃́ pↄ́ à ń nɛ́ à ń ↄ̃̀ↄkpàↄ dasi,

gbɛ̃́ pↄ́ à ń kaaũpiↄ lɛ́ vĩo.

27 Aà bɛá bɛda zɛ́kpaaɛ,

ì sińnↄ ga kpɛ kpɛauɛ.

8

Ɔ̃nↄ gbɛ̃́sisia

1 Ɔ̃nↄ lɛ́ lɛzuwázi fá!

Wɛzɛ̃ lɛ́ wá sisiaↄ!

2 A ku sĩ̀sĩ musu zɛ́ gɛɛwa,

a zɛa zɛnankpaau.

3 A ku wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛↄ saɛ,

aà lↄↄ dↄ bↄlɛ gbaↄ kĩ́i.

4 Gbɛ̃́ↄ, ámɛ málɛ á sisi,

gbɛ̃nazĩnaↄ, málɛ lɛzuázi.

5 Niazĩdeↄ, à wɛɛlɛ àↄ laai vĩ,

làasoosaideↄ, à to àↄ nↄ̀sɛ vĩ.

6 À swã́kpa, asa yã́ gbia má oɛ́,

yã́ dↄ̀ↄde a bↄ ma lɛ́u.

7 Asa ma lɛ́ ì sĩana'o,

má ye vãi gĩyãio.

8 Yã́ pↄ́ dↄ ma lɛ́uↄ maa,

a kee faasai ge kpaanlao.

9 Aa sĩana vĩ laaideɛ píiɛ,

aa zɛvĩ gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃nↄkũ̀ↄnɛ.

10 À ma lɛdama sɛ́ dɛ ã́nusua,

à dↄ̃a sɛ dɛ vua kɛfɛnaa.

11 Asa ↄ̃nↄ bɛɛɛ dɛ òsoↄla,

pↄ́ pↄ́ a ni kúwáe i kawào.

12 Mapi má ↄ̃nↄ, má laai vĩ,

mɛ́ má yãkɛa a zɛ́wa dↄ̃a kũa.

13 Vĩakɛa Diiɛ mɛ́ zaa vãigu ũ.

Má za zĩasɛa lɛsĩ ń ĩ́andãao

ń zɛa ń vãio ń yãkpaanla'oaogu.

14 Lɛdama ń yãkɛkɛa dↄ̃aoá ma pↄ́ɛ,

mámɛ má wɛzɛ̃ ũ,

ma kĩ́i gbãa ì bↄu.

15 Kíaↄ ì kpalable ma sabaiɛ,

ↄ̃ kpalablenaↄ ì yã́zɛde dilɛò.

16 Gbãadeↄ ì ikokɛ ma sabaiɛ

ń dṹnia kpaladeↄ píi.

17 Má ye gbɛ̃́ pↄ́ yemaziↄzi,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma wɛɛlɛↄ mɛ́ aa ma e.*

18 Àizɛɛ ń gawio ku ma ↄzĩ

ń ↄda kã́fĩadeo ń namao.

19 Nɛ́ pↄ́ mi inɛ́ maa dɛ vua sĩanaa,

kã́fĩa pↄ́ mi kɛnɛ́ dɛ ã́nusu maaa.

20 Má bɛ yã́ dↄ̀ↄde zɛ́u,

mi táa'o zɛ́ súsu guu.

21 Mi gbɛ̃́ pↄ́ yemaziↄ gba àizɛɛ,

an làasiↄ i pa.

22 Dii ma kũa za a zĩ daalɛgↄↄ,

e àↄ gɛ́ yã́ pↄ́ a kɛ̀ za káauↄ kɛi.†

23 À ma dilɛ za asĩnizĩɛ,

za a daalɛgↄↄ, dↄ̃ i dṹnia kɛo.

24 À ma i zadↄ̃ ísia kuo,

nibↄnae ku gↄↄ beeo.

25 À ma i sĩ̀sĩↄ ãa,

e àↄ gɛ́ gbɛ̀sĩsĩↄ zĩ́napɛlɛi,

26 e àↄ gɛ́ dṹnia kálɛi,

ge sɛ̃sao ge bùsu wɛ́n do.

27 Kɛ́ àlɛ pↄ́ pↄ́ kú musuↄ kɛ,

kɛ́ àlɛ bàluma da ísiaa,

28 kɛ́ àlɛ lou na musu,

kɛ́ àlɛ ísia í zɛ́ fↄ̃,

29 kɛ́ àlɛ kↄↄ da ísiaɛ,

a í su a baa vĩo,

kɛ́ àlɛ tↄↄlɛ zĩ́napɛlɛ,

má kú weɛ.

30 Má kú aà saɛ zĩpi ziia ũ,

ma pↄ ìↄ nawà lá gu lɛ́ dↄ,

miↄ pↄnakɛ aà aɛ gↄↄpii.

31 Miↄ kↄ̃̀ↄ'o aà dṹniaa,

gbɛ̃nazĩnaↄ dɛ ma pↄnakɛbↄ ũ.

32 Tiasa ma nɛ́ↄ, à ma yãma.

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ ma yãkɛaↄ kũa ũ.

33 À lɛdama ma, í ↄ̃nↄkũ,

ásu niazĩkpaio.

34 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma yãma

ìↄ ma dã ma kpɛɛlɛ ũ,

ìↄ taamalɛ gↄↄpii.

35 Asa gbɛ̃́ pↄ́ ma e wɛ̃ni èɛ,

aↄ na ń Diio.

36 Gbɛ̃́ pↄ́ kùaa vãi ì azĩaɛɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ zamaguↄ, ga ↄ̃ aa yei.

9

Ɔ̃nↄ ń sↄũkɛo

1 Ɔ̃nↄ a kpɛ́ dↄ̀,

à a gbapɛlɛↄ ã̀ mɛ̀n sopla a pɛ̀lɛpɛlɛ.

2 À nↄ̀ↄ dɛ̀ à vɛ̃ɛ kɛ̀kɛ,

à blɛↄ sↄukɛ̀ a kàlɛ.

3 À a wɛ̃́ndia zĩkɛnaↄ zĩ̀,

àlɛ lɛzu wɛ̃́lɛ sĩ̀sĩ misonaa à mɛ̀:

4 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩoↄ à ɛa mↄ kɛ!

Ɔ̃nↄkɛ̃sãmadeↄ málɛ oɛ́,

5 à mↄ blɛblemanↄ,

í vɛ̃ɛ pↄ́ má kɛ̀kɛ mi.

6 À sↄũkɛ tó, íↄ aafia,

í táa'o wɛ́kɛ̃a zɛ́u.

7 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lɛda gbɛ̃́laanikɛnawa

ì gↄ̃ sↄ̃́sↄ̃ɛɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ vãikɛna dazɛwa

ì gↄ̃ tàaeɛɛ.

8 Ńsu gbɛ̃́laanikɛna dazɛwao,

asa a ĩ́isɛnnↄɛ.

Ɔ̃nↄna dazɛwa, iↄ yenzi.

9 Yãda ↄ̃nↄnaɛ, aà ↄ̃nↄ i dɛdɛ,

yã'o gbɛ̃maaɛ, aà dↄ̃a i kã́fĩ.

10 Vĩakɛa Diiɛ mɛ́ ↄ̃nↄ daalɛa ũ,

Lua pↄ́ a kua adoa dↄ̃a mɛ́ wɛ́kɛ̃a ũ.

11 Asa ńyↄ̃ gɛ̃gɛ̃ ma sabai,

n wɛ̃ni a gbã̀akũ.

12 Tó ń ↄ̃nↄ, nzĩaɛɛ,

tó gbɛ̃'awiambↄnan n ũ, n mi musu.

13 Mìsaikɛ dɛ lán nↄɛ lɛdewaɛ,

a sↄũ mɛ́ a yãe dↄ̃o.

14 Ì zↄ̃lɛ kìlau a kpɛɛlɛ,

aà kpɛ́ kú wɛ̃́lɛ sĩ̀sĩ musu,

15 ì lɛzu gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ↄzi,

ì o gbɛ̃́ pↄ́ zɛ́ kũa súsuↄnɛ:

16 Làasoosaide, ɛa mↄ kɛ!

Ɔ̃nↄkɛ̃sãmade, málɛ onɛ,

17 í kpã́i mia ìↄ na,

blɛblea asii guuá zↄ́ɛ.

18 Gↄ̃ɛpi dↄ̃ kɛ́ gↄ̃a gyaade ũ zɛ́n weo,

gbɛ̃́ pↄ́ à ń sisiↄ sì bɛda gbã́ou.

10

Salomↄↄ yáasiↄ

1 Nɛ́ ↄ̃nↄna ì to a mae pↄ kɛ na,

nɛ́ sↄũ ì a da pↄ yaɛ̀.

2 Ɔvãi lí àikɛo,

yãkɛa a zɛ́wa ì ń sí gawa.

3 Dii lí to nↄana gbɛ̃maa dɛo,

mɛ́ ì vãikɛnaↄ tɛ̃́ ń pↄeã pↄ́.

4 Pↄewosai ì to wà taasikɛ,

zĩkɛa ↄplapla mɛ́ ì to wà kɛ pↄde ũ.

5 Nɛ́ pↄ́ blɛ gba dↄ̀ saɛá nɛ́ laaideɛ,

nɛ́ pↄ́ ì i'o pↄkɛkɛgↄↄ wí dↄ̃o.

6 Gbɛ̃maa mi ìↄ báaa vĩ,

ãma yãpãsĩ mɛ́ vãikɛna lɛ́ pà.

7 Gbɛ̃maa lí ga ń a tↄ́oo,

vãikɛna tↄ́ ì midɛ.

8 Ɔ̃nↄna ì zĩkɛ yãdilɛnɛↄwa,

yãbↄlɛna ì azĩa nɛ́.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa ku dↄdↄa,

yãbɛ̃ɛkɛna yã́ a bↄ.

10 Gbɛ̃gwaa ń wɛ́ vãio ì mↄ́ ń yã́o,

gbɛ̃́ gbaa laai ì íbɛlɛmidɛ.

11 Gbɛ̃maa lɛ́á nibↄna wɛ̃nideɛ,

yãpãsĩ mɛ́ vãikɛna lɛ́ pà.

12 Zaakↄ̃u ì sòle da,

yeakↄ̃i ì láka tàae píia.*

13 Ɔ̃nↄyã ìↄ dↄ laaide lɛ́u,

flã mɛ́ ↄ̃nↄkɛ̃sãmade pↄ́ ũ a kpɛsɛa.

14 Ɔ̃nↄna ìↄ dↄ̃a kũ̀sũa dia,

laaisaide lɛ́ ì aà dayãu àa.

15 Ɔde àizɛɛ ìↄ dɛɛ̀ wɛ̃́lɛ bĩ́ide ũ,

wɛ̃nade taasikɛa mɛ́ aà midɛa ũ.

16 Gbɛ̃maa asea ì mↄɛ̀ ń wɛ̃nio,

vãikɛna ài ì ĩadama iɛ̀.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ ì lɛdama ma wɛ̃ni zɛ́ sɛ̀,

gbɛ̃́ pↄ́ ì totoa dilɛ pã zã̀ zɛ́wa.

18 Gbɛ̃́ pↄ́ za gbɛ̃́u mɛ́ a ye wa dↄ̃o ɛɛdeɛ,

gbɛ̃'ↄ̃ↄkpanaá sↄũɛ.

19 Duuna a gíↄ kui yã́ dasi bↄlɛa guuo,

gbɛ̃́ pↄ́ ì a lɛ́ fↄ̃́á laaideɛ.

20 Gbɛ̃maa lɛ́naá ã́nusu maaɛ,

vãikɛna nↄ̀sɛ gbiao.

21 Gbɛ̃maa yã'oa ì ń dazɛwa dasi,

laaisaide ì ga ↄ̃nↄkɛ̃sãma guuɛ.

22 Dii báaadaańgu ì ń kɛ ↄde ũ,

zĩkɛa ń taasio lí pↄe kã́fĩo.

23 Dàakɛa dɛ sↄũɛ kↄ̃̀ↄ yã́ ũɛ,

ↄ̃nↄkũa mɛ́ ì kɛ laaideɛ na.

24 Yã́ pↄ́ vãikɛna lɛ́ a vĩakɛ mɛ́ a aà le,

Lua a gbɛ̃maa pↄeã pↄ́ kpawà.

25 Tó ĩ́ana kàka à gɛ̃̀,

vãikɛnaↄ aaↄ ku lↄo,

gbɛ̃maa zĩ́na mɛ́ ìↄ pɛ́lɛa gↄↄpii.†

26 Lá lɛmuu kũ̀ma ì kɛ swaaɛ,

lá súɛlɛ ì kɛ wɛ́ɛ,

màa zígbiade dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa aà zĩↄnɛ.

27 Vĩakɛa Diiɛ ì wɛ̃ni gbã̀a kã́fĩ,

vãikɛnaↄ sↄ̃, an wɛ̃ni a kulunkũ.

28 Gbɛ̃maaↄ wɛ́ ìↄ dↄ pↄnai,

vãikɛnaↄ sↄ̃, tãmaa a ń nɛ́ɛ.

29 Dii zɛ́ mɛ́ mikpakĩi ũ gbɛ̃maaↄnɛ,

vãikɛnaↄ sↄ̃, Dii ì ń kaalɛɛ.

30 Gbɛ̃maa a fu bauo,

gbɛ̃vãi sↄ̃ a zↄ̃lɛkĩi e dṹniauo.

31 Ɔ̃nↄ ì bↄ gbɛ̃maa lɛ́u,

lɛvãide sↄ̃, wa aà lɛ́na zↄ̃ɛɛ.

32 Gbɛ̃maa yã́ pↄ́ kũ̀ wà onɛ́ dↄ̃,

yãbɛ̃ɛ ìↄ dↄ gbɛ̃vãi lɛ́u.

11

1 Dii za pↄ́yↄ̃a ń mↄafiliogu,

kiloolɛa a zɛ́wa ì kaaàgu.

2 Zĩa sɛa lɛsĩ ì mↄ́ ń wío,

zĩabusaa mɛ́ ↄ̃nↄyã ũ.

3 Gbɛ̃maa nↄ̀sɛpua ì aà dazɛwa,

náaisaide nↄ̀sɛ bɛ̃̀ɛ ì aà ↄ̃̀ↄkpa.

4 Àizɛɛ ài vĩ yã́kpalɛkɛgↄↄzĩo,

yãkɛa a zɛ́wa mɛ́ ì ń sí gawa.

5 Tàaesaide maakɛa ì zɛpooɛ̀,

vãikɛna yãvãikɛa ì aà nɛ́.

6 Nↄ̀sɛpuade maakɛa ì aà bↄ,

náaisaide pↄnidɛa ì aà kṹ.

7 Tó gbɛ̃vãi gà, aà tãmaa ì midɛ,

pↄ́ pↄ́ à wɛdↄ̀i a wɛ̃nigↄↄ ì láa.

8 Gbɛ̃maa ì bↄ taasiu,

ↄ̃ gbɛ̃vãi ì gɛ̃u aà gɛ̃ɛ ũ.

9 Luayãdansai lɛ́ ì aà gbɛ̃́dee ↄ̃̀ↄkpa,

ãma dↄ̃a ì gbɛ̃maa bↄu.

10 Tó gbɛ̃maaↄ ku namau, wɛ̃́lɛ ìↄ naɛ,

tó gbɛ̃vãiↄ gàga, wì gulakɛ.

11 Wɛ̃́lɛ ì kã́fĩ nↄ̀sɛpuadeↄ sabai,

gbɛ̃vãiↄ lɛ́ ì wɛ̃́lɛ dɛ.

12 Ɔ̃nↄkɛ̃sãmade ì saka a gbɛ̃́deegu,

laaide ì a lɛ́ fↄ̃́.

13 Gbɛ̃pena ì bↄ ń dãↄ asiio gupuau,

gbɛ̃́ náaide ì pↄ́ kúlɛwà.

14 Dↄaanasaikɛ ì to gbɛ̃́ↄ fu,

yãkɛkɛn dasiↄ ì to wà zĩble.

15 Tó n gbɛ̃pãle fĩa dì ń miwa, taasi n kaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ mibↄ̀lɛu ì gↄ̃ a laaiwa.

16 Gbãamↄnɛde ìↄ àizɛɛ vĩ,

ãma nↄɛ nↄ̀sɛmaade ìↄ gbianɛ́.

17 Sùuude ì maa i azĩaɛ,

gbɛ̃́ pãsĩ ì azĩa kpa ĩai.

18 Gbɛ̃vãi zĩ ài líↄ báaa vĩo,

yãmaatↄ̃na ì ài sĩana e.

19 Kua maa sĩana ì ń ká wɛ̃niwa,

tɛa vãizi ì mↄ́ ń gao.

20 Dii ye nↄ̀sɛvãide gĩyãio,

tàaesaide yã́ ì kaaàgu.

21 Sĩana guu gbɛ̃vãiↄ bↄ pão,

gbɛ̃maaↄ mɛ́ aa bↄ aafia.

22 Lá vua tãana dɛ sàwakusana níu,

màa nↄ kɛfɛn ↄ̃nↄsaide dɛ.

23 Gbɛ̃maaↄ pↄeã ì ń ká namawa,

gbɛ̃vãiↄ tãmaa ì ń nɛ́.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄ pòo ì kã́fĩa e dɛ a zia,

gbɛ̃́ pↄ́ gì pↄ́ pↄ́ dɛ à kpa kpái, pↄ́ ì kɛ̃́sãwà.

25 Gbɛ̃nazĩn báaade àↄ ku namau,

gbɛ̃́ pↄ́ ì ń gba niɛ a niɛ e sↄ̃.*

26 Wì gbɛ̃́ pↄ́ ì pↄ́wɛna ↄ̃a na dã kaɛ,

wì sa na o gbɛ̃́ pↄ́ ì yíamáɛ.

27 Gbɛ̃́ pↄ́ ì maa wɛɛlɛ aↄ na ń gbɛ̃́ↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ ì vãi wɛɛlɛ, vãi a aà le.

28 Gbɛ̃́ pↄ́ ì a àizɛɛ náaikɛ a lɛ́lɛ,

gbɛ̃maa a bↄlↄbↄ lán lí láwa.

29 Gbɛ̃́ pↄ́ yã'ì a uaɛ a gↄ̃ gii,

sↄũ a gↄ̃ ↄ̃nↄna zↄ ũ.

30 Gbɛ̃maa yãkɛa gbɛá lí wɛ̃nideɛ,

ↄ̃nↄna ì gbɛ̃́ e.

31 Lá Lua ì fĩabo gbɛ̃maaɛ dṹniau,

wa vãikɛna ń duunkɛnao pↄ́ o lↄe?†

12

1 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛdama ì kɛɛ̀ na ye dↄ̃ai,

gbɛ̃́ pↄ́ totoa ì kɛɛ̀ ĩ́i mi vĩo.

2 Dii ì gbɛ̃maa wɛgwa,

ãma ì yãda làasoovãidea.

3 Vãikɛa lí gbɛ̃e zɛdↄo,

gbɛ̃maa zĩ́na sↄ̃ deea vĩo.

4 Nↄ maa dɛ a zã́ɛ lán fùawa,

nↄ widamade dɛɛ̀ mɛkɛmuuna ũ.

5 Gbɛ̃maaↄ ìↄ yã́zɛde yá,

gbɛ̃vãiↄ lɛdama mↄafili vĩ.

6 Gbɛ̃vãiↄ yã́á gbɛ̃wɛa yã́ɛ,

gbɛ̃maaↄ lɛ́ ì ń bↄ.

7 Wì gbɛ̃vãiↄ fuangba, aai midɛ,

ãma gbɛ̃maaↄ ua ìↄ ku.*

8 Wì gbɛ̃́ tↄbↄ aà ↄ̃nↄ lɛ́uɛ,

faasaide sↄ̃, wì sakauɛ.

9 Gbɛ̃́ kpɛɛ pↄ́ ì a zĩkɛ maannↄ

dɛ zĩadilɛngbia pↄ́ blɛ ì kɛ̃́sãwàla.

10 Gbɛ̃maa a pↄtuoↄ gwaa dↄ̃,

ãma gbɛ̃vãiↄ sósobi pãsĩ.

11 Zↄ̃ɛ ãiade ìↄ kãa,

gugiiyana sↄ̃, ↄ̃nↄ ì kɛ̃́sãwaɛ.

12 Gbɛ̃vãi ì ↄvãi nidɛ,

kási gbɛ̃maa zĩ́na mɛ́ ìↄ mↄ̀sɛ vĩ.

13 Gbɛ̃vãi lɛ́ vãi ì aà kṹ,

gbɛ̃maa sↄ̃ ì bↄ yãkeleu.

14 Lɛ́ maa ì ń ká pↄmaawa,

zĩ pↄ́ gbɛ̃́ kɛ̀ ài a suwà.

15 Sↄũ yãkɛa ì kɛɛ̀ maa,

ↄ̃nↄna sↄ̃ ì lɛdama ma.

16 Sↄũ ì to wà a pↄfɛ̃ dↄ̃wa gↄ̃̀ↄ,

laaide sↄ̃ ìli sↄ̃́sↄ̃a dao.

17 Sĩan'ona ì yã́zɛde o,

seelade vãi yã́ ìↄ mↄafili vĩ.

18 Yãbↄlɛna yã́ ì gbɛ̃́ sↄ̃ zↄ̃ lán fɛ̃nawa,

ↄ̃nↄna lɛgbɛ'i ì mↄ́ ń aafiao.

19 Sĩana pↄ́ wa ò ìↄ zɛdↄa,

ɛgɛ sↄ̃ ì gɛ̃zɛa lán wɛdɛawa.

20 Mↄafili kú vãi wàaipanaↄ sↄ̃u,

gbɛ̃'aafiawɛɛlɛnaↄ mɛ́ pↄna vĩ.†

21 Vãie lí gbɛ̃maa leo,

gbɛ̃vãiↄ sↄ̃, taasi ì dańla.

22 Dii ye ɛɛde gĩyãio,

aà pↄ ìↄ na sĩandewa.

23 Laaide ìↄ a dↄ̃a kũa a sↄ̃u,

sↄũ ì yãfaasai kpàwakɛ.

24 Zĩkɛa ↄplapla ì to gbɛ̃́ kible,

màa ì gbɛ̃́ da zↄbleu.

25 Kua bíli guu ì gbɛ̃́ kúsu kwɛ́,

yãna'oanɛ ì ń pↄ kɛ na.

26 Gbɛ̃maa ì a gbɛ̃na dazɛwa,

gbɛ̃vãiↄ yãkɛa ì ń sã́sã.

27 Màade lí nↄ̀ↄ sãsã maamaao,

ãiade ì laaidↄ a pↄ́ↄwa.

28 Kua yã́zɛde zɛ́u wɛ̃ni vĩ,

zɛ́pi sɛa lí ń kpá gaio.‡

13

1 Nɛ́ ↄ̃nↄde ì a mae lɛdama ma,

gbɛ̃́laanikɛna gbaa laai lí tↄ̃wào.

2 Lɛgbɛ'i na ì gbɛ̃́ ká pↄmaawa,

náaisaide ì ble a pãsĩ guuɛ.

3 Gbɛ̃́ pↄ́ ì a lɛ́ fↄ̃́ ì a wɛ̃ni dↄ̃́a,

gbɛ̃́ pↄ́ a lɛ́ lí kuo ì azĩa ↄ̃̀ↄkpa.

4 Màade lí pↄ́ pↄ́ á yei eo,

ãiade mɛ́ ì namable.

5 Gbɛ̃maa za mↄafiliyãu,

gbɛ̃vãi ì widamá ì ń kpɛbↄ.

6 Yãmaakɛa ì zɛmaasɛna misi,

dàakɛa ì duunkɛna fuangba.

7 Gbɛ̃eↄ ì ńzĩa dilɛ ↄde ũ,

kási aaliↄ pↄe vĩ sↄ̃o,

gbɛ̃eↄ ì ńzĩa dilɛ taaside ũ,

kási aaìↄ pↄ́ vĩ zↄ̃ↄ.*

8 Ɔde ì azĩa bo ń a àizɛɛo,

taaside sↄ̃ ìli wɛ́tɛ̃abiima eo.

9 Gbɛ̃maaↄ gupua aↄ pipi,

gbɛ̃vãiↄ filia a gamá.

10 Zĩa sɛa lɛsĩ mɛ́ ì sòle da,

lɛdamamaa mɛ́ ì to wà ↄ̃nↄkũ.

11 Ɔvãi lí gɛ́ aɛo,

ↄ̃a'ea isima guu mɛ́ ì kↄ̃́.

12 Wɛdↄa pↄ́i gɛ̃gɛ̃a ì ń sↄ̃ ↄ̃̀ↄkpa,

pↄeã ea ì mↄ́ ń wɛ̃ni dafuo.

13 Gbɛ̃́ pↄ́ ì fionada yã́wa a yã'e,

gbɛ̃́ pↄ́ ì gbɛ̃́ yã'onɛ ma a ài'e.

14 Ɔ̃nↄna yãdanɛá nibↄna wɛ̃nideɛ,

ì ń bↄ ga lɛ́zĩ.

15 Wɛzɛ̃ gbãa ì to wàↄ nańnↄ,

ãma náaisaideↄ zɛ́ pãsĩ.

16 Laaideↄ ì yãkɛ ń dↄ̃ao,

sↄũ ì a faasaikɛ fãaa.

17 Zĩna vãi ì zu taasiu,

ìwa náaide ì su aafia.

18 Gia totoai ì mↄ́ ń taasio ń wío,

lɛdamamaa ì ń kpɛla.

19 Pↄ́nidɛa ea ì ń pↄ kɛ na,

ↄ̃ sↄũ ye kɛ̃a vãikɛawa gĩyãio.

20 Gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ ↄ̃nↄnaↄzi ì ↄ̃nↄkũ,

gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa ń sↄũↄ ì vãikũ.

21 Taasi ìↄ tɛ duunkɛnaↄzi,

nama mɛ́ gbɛ̃maaↄ ài ũ.

22 Gbɛ̃maa ì túbito a tↄũnaↄnɛ,

duunkɛna sↄ̃, aà àizɛɛ a gↄ̃ gbɛ̃maaɛ.

23 Taaside bua ì blɛkɛ maamaa,

ↄ̃ yãfuangbanaↄ ì to aà kuawà.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ lí a nɛ́ gbɛ̃o zaaàguɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ye a nɛ́i ì aà toto a gↄↄwa.

25 Gbɛ̃maa ì pↄble à kã́,

gbɛ̃vãiↄ nↄ̀sɛ ìↄ da gii.

14

1 Nↄɛ ↄ̃nↄde ì ua kálɛ,

a faasaide sↄ̃ ì ua fãaa.

2 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa Dii vĩa vĩ,

zɛkoleasɛna ì sakaaàgu.

3 Faasaide lɛ́ mɛ́ aà gbɛ̃bↄ ũ,

ↄ̃nↄna yã'oa ì aà bↄ.

4 Tó zu kuo, gba ìↄ da giiɛ,

wì ài zↄ̃ↄ e ń zuↄ gbãao.

5 Seelade sĩande lí ɛɛtoo,

seelade vãi yã́ ìↄ mↄafili vĩ.

6 Láanide ì kpálɛkɛ ↄ̃nↄi à kuawà,

laaide yãdↄ̃aá faaiɛ.

7 Kɛ̃ sↄũwa zã̀zã,

asa ńyↄ̃ dↄ̃a ewào.

8 Ɔ̃nↄ ì to laaide làasookɛ a zɛ́wa,

sↄũ faasaikɛ ì aà sã́sã.

9 Faasaideↄ ì saka tàae kulɛkɛau,

gbɛ̃maaↄ ìↄ na ń kↄ̃o.

10 Baade azĩa yã'ↄ̃ma dↄ̃,

mɛ́ gbɛ̃́ pↄnaá gbɛ̃pãle pↄ́ no.

11 Gbɛ̃vãiↄ ua a midɛ,

gbɛ̃maaↄ bɛ a ↄta.

12 Zɛ́ kú ì kɛ gbɛ̃́ↄnɛ maa,

ãma a midɛkĩiá gaɛ.

13 Baa yaalↄ guu nↄ̀sɛ ì ↄ̃̀ↄkpa,

pↄna ku ì midɛ ń pↄsiao.

14 Pↄ̀ↄbↄzãkɛna yãkɛa ì wi aà musu,

gbɛ̃maa ì a yãkɛa gbɛ'e.

15 Làasoosaide ì yã́pii siɛ,

laaide lí yã́ náaikɛ làasookɛsaio.

16 Ɔ̃nↄna vãikɛa vĩa vĩ, ì ɛ̃ɛ̀,

sↄũ ì azĩa náai vĩ, ìↄ wãa.

17 Pↄkũmade ì yã́ yãfũna kɛ,

kↄ̃nide ì to wà zaagu.

18 Ɔ̃nↄkɛ̃sãmade ì gↄ̃ faasai,

laaideↄ ì dↄ̃a kpa fùa ũ.

19 Gbɛ̃vãiↄ misiilɛ gbɛ̃maaↄnɛ,

vãikɛnaↄ kúlɛ nↄ̀sɛpuadeↄ kpɛɛlɛ.

20 Baa taaside gbɛ̃́dee ì zaaàgu,

ãma ↄde gbɛ̃naↄ ìↄ dasi.

21 Sakaa n gbɛ̃́deeguá duunaɛ.

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ ì wɛ̃nadↄ̃ taasideↄnɛ ũ.

22 Vãi wàaipanaↄ sã́sãao lé?

Maa wàaipanaↄ sùuu vĩ ń náaio.

23 Mɛkpaa zĩwa ìↄ ài vĩ,

mɛ́ yãbↄlɛ ì ń kɛ̃́sã.

24 Ɔ̃nↄnaↄ àizɛɛ ì gↄ̃ ń gawi ũ,

sↄũↄ faasaikɛ ì ń gↄ̃ faasai.

25 Seelade sĩande ì gbɛ̃́ misi,

a ɛɛde yã́ mↄafili vĩ.

26 Vĩakɛa Diiɛá gbãa'ekĩi náaideɛ,

a dɛ misikĩi ũ ade nɛ́ↄnɛ.

27 Vĩakɛa Diiɛá nibↄna wɛ̃nideɛ,

ì ń bↄ ga lɛ́zĩ.

28 Tó kía gbɛ̃́ↄ dasi, ìↄ gawi vĩ,

bùsugbɛ̃saikɛá kpalablena músiɛ.

29 Gbɛ̃́ pↄ́ a pↄ lí pa kpaao wɛ́ kɛ̃a,

pↄkũmade ì a yãfũkɛ sɛ lɛsĩ.

30 Sↄ̃daadoũ mɛ́ mɛ aafia ũ,

wɛdↄanɛ ì mɛkɛmuuna zĩmá.

31 Wɛ̃nade wɛtãna ì aà Kɛna kpɛbↄ,

taaside wɛgwana ì aà Kɛna kpɛla.

32 Tó yã́ vãikɛna lè, ì aà nɛɛ,

baa tó gbɛ̃maa gà, a ulɛkĩi vĩ.

33 Ɔ̃nↄ ì zↄ̃lɛkĩi e wɛzɛ̃na nↄ̀sɛu,

ãma wìli e sↄũwao.

34 Yã́zɛde ì bui sɛ lɛsĩ,

duuna ì wida gbɛ̃́ↄwa.

35 Zↄ̀blen laaide yã́ ì ka kíagu,

ãma ì a pↄkũmabↄbↄ a gianawa.*

15

1 Yãwea dↄ̃ ì pↄkũma kpálɛ,

yã́'ĩi ì ń pↄ fɛlɛ.

2 Ɔ̃nↄna yã'oa ì to dↄ̃a káńgu,

sↄũ lɛ́ sↄ̃, yãfaasai ìↄ bↄlɛu.

3 Dii wɛ́ kú gupiiu,

ìↄ gbɛ̃vãiↄ ń gbɛ̃maaↄ tàasika.

4 Nↄ̀sɛ níniyã ì ń gba wɛ̃ni dafu,

yãkpaanla ì ń kãdɛ.

5 Faasaide ì saka a mae totoau,

lɛdamamana sↄ̃ ìↄ laai vĩ.

6 Gbɛ̃maa ua ìↄ àizɛɛ zↄ̃ↄ vĩ,

gbɛ̃vãi pↄ́ↄ ìↄ yãkele vĩ.

7 Ɔ̃nↄna lɛ́ ì dↄ̃a fã́ɛ,

sↄũↄ sↄ̃ aa nↄ̀sɛ vĩo.

8 Dii ye gbɛ̃vãiↄ sa'oa gĩyãio,

gbɛ̃maa wabikɛa mɛ́ ì kaaàgu.

9 Dii za gbɛ̃vãi yãkɛau,

a ye gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ yã́zɛdeiↄzi.

10 Totoa pãsĩá gbɛ̃́ pↄ́ pã̀zɛa pↄ́ɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ye lɛdamaio sↄ̃ gɛ̀kↄↄɛ.

11 Lá Dii bɛda ń tɛ́o yã́ dↄ̃,

wa gbɛ̃nazĩna sↄ̃ yã'o lↄe?*

12 Láanide líↄ ye wà a gba laaio,

ìli gɛ́ ↄ̃nↄnaↄ kĩ́io.

13 Nↄ̀sɛna ì oa tɛkɛ,

nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpaa ì ń kúsu kwɛ́.

14 Làasoode ì dↄ̃a wɛɛlɛ,

sↄũ ì yãfaasai mↄ́mↄ.

15 Gↄↄpii ìↄ ĩ́i wɛ̃nadeɛɛ,

pↄnade ìↄ ku dikpɛ guu láasai.

16 Pↄvĩa yↄↄna vĩakɛa Diiɛ guu

maa dɛ àizɛɛ zↄ̃ↄ kũa gili guua.

17 Dò sau blea yeakↄ̃i guu

maa dɛ nↄ̀ↄ níside soa ń zaakↄ̃uoa.

18 Pↄkũmade ì sòle da,

nↄ̀sɛniɛde ì zↄa midɛ.

19 Màade zɛ́ ìↄ dɛɛ̀ lɛkaa ũɛ,

gbɛ̃maa zɛ́ ìↄ daaĩaɛ.

20 Nɛ́ ↄ̃nↄde ì to a mae pↄ kɛ na,

gbɛ̃nazĩn sↄũ ì saka a dau.

21 Yãfaasai ì kɛ ↄ̃nↄkɛ̃sãmadeɛ na,

làasoode ì zɛ́sɛ súsu.

22 Lɛkpaaĩsai ì yã́ gboo,

lɛdamade dasiↄ ì to à kɛ.

23 Yãwea dↄ̃ ì a òna pↄ kɛ na,

yã'oa a gↄↄwa ìↄ na fá!

24 Wɛ̃ni zɛ́ ì gɛ́ ń laaideↄ musu,

kɛ́ aasu si bɛdauo yã́i.

25 Dii ì káakuna ua wí,

ì to gyaa kↄↄↄ ku a gbɛu.

26 Dii za làasoo vãiu,

yãna'oa gbãsĩ vĩɛ̀o.

27 Gbɛ̃wɛtãna ì ĩada a uawa,

gbɛ̃́ pↄ́ za gbagusaɛu aↄ ku aafia.

28 Gbɛ̃maa ì làasookɛ yã́zãsiawa,

yãvãi ì bↄlɛ gbɛ̃vãiↄ lɛ́u gↄ̃̀ↄ.

29 Dii zã̀ ń gbɛ̃vãiↄ,

ì swã́kpa gbɛ̃maaↄ wabikɛai.†

30 Oa weea ì ń pↄ kɛ na,

baona ì ń wá wee.

31 Gbɛ̃́ pↄ́ ì swãdↄ aafia lɛdamai

aↄ bele ũ ↄ̃nↄnaↄ guuɛ.

32 Gbɛ̃́ pↄ́ gì totoai za azĩau,

lɛdamamana mɛ́ ì gↄ̃ nↄ̀sɛde ũ.

33 Vĩakɛa Diiɛ ì ↄ̃nↄ danɛ́,

zĩabusaa mɛ́ ì mↄ́ ń bɛɛɛo.

16

1 Gbɛ̃nazĩna ì yã́sɛ,

ãma a midɛa ì bↄ Dii lɛ́uɛ.

2 Baade ì a yãkɛa e maaɛ,

ãma Dii mɛ́ ìↄ ń pↄeã dↄ̃.

3 Ǹ n yã́ kpálɛ Dii gɛ̃zĩ,

n pↄeã i zɛkɛ.

4 Dii pↄ́pii kɛ̀ a pↄeã yã́iɛ,

baa vãikɛnaↄ dɛ ĩadamagↄↄ pↄ́ ũɛ.

5 Dii ye ĩ́andãnaↄ gĩyãio,

sĩana guu aa bↄ pão.

6 Gbɛ̃kɛ ń náaio ì láka tàaea,

vĩakɛa Diiɛ ì ń ɛ̃ vãiɛ.

7 Tó gbɛ̃́ yãkɛaↄ kà Diigu,

ì to se aà ibɛɛↄ kɛaànↄ na.

8 Pↄ́ yↄↄna ea maakɛa guu

maa dɛ ↄvãi'ea zↄ̃ↄla.

9 Gbɛ̃nazĩna ì zɛ́ pↄ́ á sɛ́ làasookɛ,

ãma Dii mɛ́ ì aà kɛ̀sɛ dↄdↄɛ̀.

10 Lá kía mɛ́ ì yãdilɛ Lua gɛ̃ɛ ũ,

a maa aà yã́ bↄ yã́zɛde kpɛo.

11 Zaa maa ń kiloo lɛa súsuoá Dii pↄ́ɛ,

a zã nɛ́na ń a gbɛ̃̀nɛo píi aà pↄkɛaɛ.

12 Wìliↄ ye kía vãikɛna gĩyãio,

wì kpala zĩ́napɛlɛ yã́zɛde musuɛ.

13 Yã́zɛde'ona ì ka kíagu,

ìↄ ye sĩan'onai.

14 Kía pↄkũmaá ga zĩnaɛ,

ãma ↄ̃nↄna ì a tɛdɛ.

15 Kía oa weea ìↄ aafia vĩ,

aà nakɛnɛá káabuan louɛ.

16 Ɔ̃nↄkũa maa dɛ vuala zã̀,

gↄ̃a laaide ũ bɛɛɛ dɛ ã́nusu maaa.

17 Gbɛ̃maa ì zɛ́ pↄ́ ì ɛ̃ vãiɛ sɛ́,

zĩakũadↄ̃na ì a wɛ̃ni dↄ̃́a.

18 Ĩandãa ì mↄ́ ń lɛ́lɛao,

zĩasɛa lɛsĩ ì mↄ́ ń ɛɛao.

19 Zĩabusaa taasideↄ guu

maa dɛ baadaaa ń ĩ́andãnaↄla.

20 Gbɛ̃́ pↄ́ ì laaidↄ yã́wa ì maa e,

Dii náaikɛna mɛ́ ìↄ pↄna vĩ.

21 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ pàɛ ↄ̃ wì mɛɛ̀ wɛzɛ̃na,

gbɛ̃́ pↄ́ a lɛ́ na, wì aà yãdↄ̃a zɛ́ e.

22 Laai dɛ wɛ̃ni mi ũ gbɛ̃́ pↄ́ vĩↄnɛ,

faasaideↄ yãfaasai ì ń gbɛ̃.

23 Ɔ̃nↄna làasoo ì pisi aà lɛ́wa,

aà lɛ́ ì to wà aà yãdↄ̃a zɛ́ e.

24 Yãna'oaá zↄsapunaɛ,

a na nↄ̀sɛu, mɛ́ ì mɛ gba aafia.

25 Zɛ́ kú ì kɛ gbɛ̃́ↄnɛ maa,

ãma a midɛkĩiá gaɛ.

26 Sɛ̃̀wana nↄ̀sɛ ì aà dazĩu,

asa nↄana ì tɛ́kpaaàguɛ.

27 Gbɛ̃pã ì vãikpaaĩńnↄ,

yãvãi ìↄ dↄ aà lɛ́u.

28 Gbɛ̃́ dↄ̀ↄsai ì sòle da,

gbɛ̃pena ì gbɛ̃naↄ kɛ̃aa.

29 Gbɛ̃́ pãsĩ ì kↄ̃nikɛ a gbɛ̃́deeɛ,

ì aà da zɛ́ vãiwa.

30 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ wɛ'i'o làasoo vãi vĩ,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lɛsuikɛ zɛ̀ ń vãioɛ.

31 Mikã puaá fùa í gbiaɛ,

maakɛa mɛ́ ì ń káwà.

32 Nↄ̀sɛniɛde maa dɛ zĩgↄ̃a,

zĩakũadↄ̃na maa dɛ wɛ̃́lɛsinala.

33 Wì yãkɛkɛa gbɛa ń gbɛo,

ãma a bↄↄlɛ ì bↄ Dii kĩ́iɛ.

17

1 Pɛ̃ɛ miↄn giina soa yãkelesai

maa dɛ nↄ̀ↄgbɛ̃a ua sòledeula.

2 Zↄ̀ laaide ìↄ iko vĩ nɛ́ giawaɛ,

aà baa aↄ ku ua túbi guu.

3 Wì ã́nusu ń vuao baasa,

Dii mɛ́ ì wá sↄ̃ tàasika.

4 Gbɛ̃vãi swã́ ìↄ na ń yãdↄↄsaio,

ɛɛde laai ìↄ ku lɛkpɛdaamáwa.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ ì taaside kɛ pↄ́ↄpↄↄ lɛ́ saka aà Kɛnaguɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ì gbɛ̃́ yáalↄ músiwa a bↄ pão.

6 Tↄũnaↄ mɛ́ ń deziↄ gawi ũ,

maeↄ mɛ́ ń nɛ́ↄ ĩ́andãbↄ ũ.

7 Yã́zɛde oa lí kↄ̃si ń sↄũoo,

màa ɛɛ lí kↄ̃si ń bɛɛɛde lɛ́oo.

8 Gbagusaɛ dɛ zĩakɛkɛa ũ a danaɛ,

gu pↄ́ à lìliu píi aà tá ìↄ naɛ.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ lakà tàae pↄ́ wa kɛ̀ɛ̀la ye wàↄ yeaziɛ,

yãzifɛlɛna sↄ̃ ì gbɛ̃kɛ bↄaa.

10 Ɔ̃nↄna gbaa laai ì tↄ̃wà

dɛ sↄũ gbɛ̃a gɛ̃n basↄola.

11 Yãvãi mɛ́ ì dↄaa swã́gbãadeɛ,

wa zĩna sósobisaide gbaɛwà.

12 Kpaaũa ń wài pↄ́ wà a nɛ́ sɛ̀lɛo

sã̀ↄ dɛ kpaaũa ń sↄũo a mìsaikɛula.

13 Tó gbɛ̃maa fĩabò ń vãio,

vãi a kɛ̃ aà uawao.

14 Lɛkpaadaa dɛ lán ízɛwɛ̃awaɛ,

go we e sòle àↄ gɛ́ fɛlɛi.

15 Yãnakpaa tàaedewa ń yãdaa yãesaidelao,

Dii za yã́ beeↄu píiɛ.

16 Bↄ́ ài sↄũ ↄ̃adɛa a kyodↄ̃a yã́i vĩi?

Asa a nↄ̀sɛ vĩo.

17 Gbɛ̃naↄ ìↄ yekↄ̃i gↄↄpiiɛ,

vĩ̀i ń dãunaↄ ku dↄ̃a kↄ̃ɛ yã́iɛ.

18 Mìsaide ì a gbɛ̃do fĩa di a miwa,

ì kpɛ́gaausí a gbɛ̃́deeɛ.

19 Gbɛ̃́ pↄ́ ye sòlei ye duunaiɛ,

yã́gbãa'ona ì músi'i azĩaɛ.

20 Làasookpaanlade lí maa eo,

lɛfↄlↄde ì lɛ́lɛ da taasiu.

21 Sↄũ'ina pↄ ìↄ siaɛ,

faasaide mae pↄ líↄ nao.

22 Nↄ̀sɛnaá ɛsɛ maaɛ,

pↄsia ì ń ibaba.

23 Vãikɛna ì gbagusaɛ sↄlↄ a ulau

kɛ́ à e yã́zɛde bãdɛò yã́iɛ.

24 Laaide ì wɛbii ↄ̃nↄwa,

ãma sↄũ wɛ́pɛkĩi ìↄ zã̀ɛ.

25 Nɛ́ sↄũ ì a mae pↄ ya,

ì a da'ia nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpaɛ̀.

26 A maa wà yãesaide yíao,

bɛɛɛde gbɛ̃a a nↄ̀sɛmaa yã́i zɛvĩo.

27 Gbɛ̃́ pↄ́ ì a lɛ́ fↄ̃́ dↄ̃a vĩ,

nↄ̀sɛniɛde ìↄ laai vĩ.

28 Baa sↄũ, tó à a lɛ́ fↄ̃̀, wì aà dilɛ ↄ̃nↄna ũɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ì a lɛ́ kúá laaideɛ.

18

1 Zĩa pↄeã mɛ́ ì dↄaa gbɛ̃́ pↄ́ ì kɛ̃́máɛ,

ì fɛ̃́ńzi lɛdama píi musu.

2 Sↄũ lí pↄnakɛ wɛzɛ̃ yã́ musuo,

yã́ pↄ́ dɛ̀dɛwà ↄ̃ ì o.

3 Vãikɛa ì mↄ́ ń sakanguoɛ,

kpɛbↄyã ì láani inɛ́.

4 Gbɛ̃nazĩna lɛgbɛ dɛ lán ísiwaɛ,

lán swa'i bàalɛa ge ↄ̃nↄ lↄ̀ↄwa.

5 Kɛa vãikɛnaɛ kɛ̀kɛ

ge yãkɛkɛa yãesaideɛ ↄkpɛai maao.

6 Sↄũ lɛ́ ì aà da sòleu,

aà yã'oa ì aà kpa gbɛ̃ai.

7 Sↄũ lɛ́ ì aà ↄ̃̀ↄkpa,

aà yã'oa ì aà kũ lán baiwa.

8 Gbɛ̃pena yã́ ì kɛnɛ́ lán zↄ́wa,

ì gɛ̃ lɛ́u dↄ̃̀ↄ e nↄ̀sɛ kpɛau.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ ì pãkpa a zĩiá músi dãunaɛ.

10 Dii tↄ́á ulɛkĩi lɛsĩɛ,

gbɛ̃maa ì bàalɛ à azĩa yeu.

11 Ɔde àizɛɛ ìↄ dɛɛ̀ wɛ̃́lɛ kàede ũ,

a dɛɛ̀ bĩ́i pↄ́ wa fↄ̃ dɛdɛwào ũ.

12 Zĩasɛa lɛsĩ ì mↄ́ gbɛ̃́ɛ ń lɛ́lɛaoɛ,

zĩabusaa ì mↄ́ ń bɛɛɛo.

13 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yã́zãsi yãmasai,

mìsaikɛ ń kpɛbↄao mɛ́ ì gↄ̃ɛ̀.

14 Sↄ̃dilɛa ì gbɛ̃́ gba gbãa gyãpɛwa,

ãma démɛ a pↄsia fↄ̃i?

15 Wɛzɛ̃na ì yãdada a sↄ̃u,

ↄ̃nↄna swã́ ìↄ dↄ dↄ̃ai.

16 Gba pↄ́ gbɛ̃́ dà ì zɛkɛkɛɛ̀,

ì zɛwɛ̃ɛ̀ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kĩ́i.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aa a yã'ò, wì aà yã́zɛ e,

e aà ibɛɛ àↄ gɛ́ aà pↄ́ oi.

18 Yãkɛkɛa gbɛaa Diiwa ń gbɛo

ì sòle midɛ, ì gↄ̃gbãaↄ yoaa.

19 Daɛ pↄ́ wà tàaekɛ̀ɛ̀ yã́ ìↄ gbãa lán bĩ́iwaɛ,

aà sòle dɛ lán zɛ́kakaa ń lɛowaɛ.

20 Yã'oa ì gbɛ̃́ ká kãawa,

aà lɛgbɛ'i ì to pↄ́ mↄ́wà.

21 Ga ń wɛ̃nio ku lɛ́uɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ye yã'oai a a gbɛ'e.

22 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ è pↄmaa è,

báaa bee bↄ̀ Dii kĩ́iɛ.

23 Taaside ì yã'o wɛ̃nawɛ̃na,

ↄde ì yã́zãsi gbã́ugbãu.

24 Gbɛ̃na yàaa ì yãvãi inɛ́ɛ,

gbɛ̃naeↄ ku aaìↄ nańnↄ dɛ ua gbɛ̃́a.

19

1 Kua taaside tàaesaide ũ

maa dɛ kua sↄũ yãvãi'ona ũla.

2 Ãia vĩa yã́zɛdↄ̃sai maao,

wãa zↄ̃ↄ ì ń zã zɛ́waɛ.

3 Gbɛ̃nazĩna faasaikɛ ì zɛ́ ↄ̃̀ↄkpaɛ̀,

ↄ̃ ì Dii tàae e.

4 Àizɛɛ ì to wà gbɛ̃na e dasi,

taaside gbɛ̃na ì kɛ̃wàɛ.

5 Seelade vãi a bↄ pão,

ɛɛde a gí wɛ́tɛ̃a eio.

6 Gbɛ̃́ daside ì kpalablena tↄnasi,

gbɛ̃́pii ìↄ ye gbadana àↄ dɛ a gbɛ̃́ ũɛ.

7 Taaside daɛↄ ì aà vũaaɛ,

wa aà gbɛ̃naↄ kɛ̃awà o lↄo.

Tó a wɛ̀ɛlɛ yã'ońnↄ, ìli ń e bɛo.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ↄ̃nↄkũ ye azĩaiɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ye dↄ̃ai ì maa e.

9 Seelade vãi a bↄ pão,

ɛɛde a midɛ.

10 Lá namablea lí kↄ̃si ń sↄũoo,

màa i kũ zↄ àↄ kible wɛ̃́ɛↄwao.

11 Wɛzɛ̃na pↄ lí pa kpaao,

lákaa tàaea mɛ́ aà ĩ́andãbↄ ũ.

12 Kía zↄakaaá nↄ̀ↄmusu pũnaaɛ,

aà nakɛnɛá mↄ̀sɛpisia sɛ̃waɛ.

13 Nɛ́ sↄũ dɛ a mae ↄ̃̀ↄkpana ũɛ,

nↄ sòlede dɛ lán ítↄ̃tↄ̃a zɛsaiwaɛ.

14 Wì ua ń a àizɛɛo e mae túbi ũɛ,

ãma nↄ laaide ea ì bↄ Dii kĩ́iɛ.

15 Zígbiakɛ ì ń da i zↄ̃ↄ'oau,

nↄana ì màade dɛ.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ yãdilɛnɛ kũa aↄ aafiaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ì saka a kuau a ga.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ wɛ̃nadↄ̃̀ taasideɛ pↄ́ sɛ̃̀a Diiɛɛ,

ↄ̃mɛ a aà yãkɛaↄ fĩaboɛ̀.*

18 Ǹ n nɛ́ toto a gↄↄwa,

ãma ńsu to a gɛ̃agɛ̃ e à gao.

19 Wa ↄ̃a zↄ̃ pↄkũmadeɛ aà fĩabo,

tó n aà bò, aà boa aↄ lɛ́ vĩo.

20 Lɛdama ma, totoa yãda,

kɛ́ ǹ e ǹ ↄ̃nↄkũ zã́ yã́i.

21 Làasoo ku gbɛ̃nazĩna nↄ̀sɛu dasi,

ãma yã́ pↄ́ Dii zɛ̀ò mɛ́ a kɛ.

22 Gbɛ̃kɛkɛanɛde mɛ́ ì ka gbɛ̃́ↄgu,

kua taaside ũ maa dɛ kua ɛɛde ũa.

23 Vĩakɛa Diiɛ ì mↄ́ ń wɛ̃nio,

ade ì i kãa, vãi lí aà leo.

24 Màade ì ↄgɛ̃ tau

à fua blɛli gɛò a lɛ́ kĩ́i.

25 Láanide gbɛ̃, mìsaide ì gↄ̃ laai vĩ.

Wɛzɛ̃na gba laai, ì yãdada.

26 Nɛ́ pↄ́ ì a mae gbɛ̃ mɛ́ ì a da yáá nɛ́ gia pↄ́ ì widamáɛ.

27 Ma nɛ́, tó n kã́mabò ń lɛdamamaao,

n pãalɛ yãdↄ̃aɛn we.

28 Seelade pã ì yã́zɛde láanikɛ,

vãikɛna ì yã́'ĩi mↄ́mↄ bɛ̃̀ɛ.

29 Go looa gbɛ̃́laanikɛnaↄla,

gbɛ̃aá sↄũↄ pↄ́ɛ ń kpɛsɛa.

20

1 Vɛ̃ɛ ì to wà gↄ̃ láanipↄ ũ,

í gbãa ì ń da yãbↄlɛu,

gbɛ̃́ pↄ́ tò à a dɛ ↄ̃nↄ vĩo.

2 Kía palaaá nↄ̀ↄmusu pũnaaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aà pↄ fɛ̃̀ɛ̀ azĩa kpà gaiɛ.

3 Lɛdaa lɛkpaau sai ì to wàↄ bɛɛɛ vĩ,

faasaideↄ ìↄ kãa ḿpiiɛ.

4 Màade lí sapa a gↄↄo,

tó à gɛ̀ bua pↄkɛkɛgↄↄ, ìli pↄe eo.

5 Gbɛ̃nazĩna sↄ̃ yã́ dɛ lán ísiwaɛ,

wɛzɛ̃na mɛ́ a tↄa dↄ̃.

6 Gbɛ̃́ daside ì a gbɛ̃kɛkɛanɛ́ yã'o,

ãma bↄa gbɛ̃́ náaidewa zĩ'ũ.

7 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa mɛ́ maa,

báaaden nɛ́ pↄ́ à gà à ń tóↄ ũ.

8 Kía zↄ̃lɛa a yã́kpalɛkɛkĩi

ì vãi píi dↄ̃ a wɛ́ guu à plɛkↄ̃u.

9 Démɛ a fↄ̃ o a nↄ̀sɛ yãe vĩo

á kú duunasai wásawasaɛi?

10 Kiloolɛa vãi ń gbɛ̃blezaao,

Dii za beeↄu píiɛ.

11 Baa kↄ̃̀ↄ'oa guu wì dↄ̃ nɛ́wa,

tó aà yãkɛa maa mɛ́ a dↄ̀ↄ vĩ.

12 Swã́ pↄ́ wì yãmaò ń wɛ́ pↄ́ wì gu'eoo

Dii mɛ́ ń kɛ́ píi.

13 Tó ń ye ii, ńyↄ̃ gↄ̃ taaside ũɛ,

tó n wɛ́ i vĩo, blɛ a mↄma.

14 Pↄluna ì mɛ: I ka màao! I ka màao!

Tó à kàò aɛ, ì azĩa sáaukpa.

15 Vua saio, òso diɛ,

ãma bↄa yãfaade'onawa àao.

16 Tó gbɛ̃́ nibↄ fĩa dì a miwa,

ǹ aà ula si ǹyↄ̃ kũa tↄ̀ↄma ũ gbɛ̃́pi gɛ̃ɛ ũ.

17 Dìidiina pↄblea ìↄ nanɛ́,

gbɛzã sa ì gↄ̃ lɛ́u lán gbɛ̀kↄsↄwa.

18 Zɛ ń yã́o lɛdama musu,

yã́ gwa maamaa, ní gbasa zĩka.

19 Gbɛ̃pena ìↄ bɛ ń dãↄ asiioɛ,

ńsu yãalɛ ń yãbↄlɛn zↄ̃ↄdeoo.

20 Gbɛ̃́ pↄ́ a de ge a da kà,

aà filia a gawà gusia níiniiuɛ.

21 Túbiblea káau taasidↄ̃sai

líↄ báaa vĩ gbɛzão.

22 Ńsu vãi tↄsia làasookɛo.

Sↄ̃́a Diizi à n suaba.

23 Dii za kiloolɛa vãiuɛ,

gbɛ̃blezaa lí kaaàguo.

24 Dii mɛ́ ì gbɛ̃nazĩna kɛ̀sɛ dↄdↄ.

Kpelewa gbɛ̃́ a yã́ pↄ́ a kɛ zɛ́ dↄ̃i?

25 Wã lɛgbɛ̃a Luaɛ kai vĩ,

gbɛzã ńyↄ̃ làasookɛ lɛ́ pↄ́ ń kɛ̀wàpiwa.

26 Kía ↄ̃nↄna ì gbɛ̃vãiↄ plɛ

à ń ká gbɛu à ń kɛ kɛ́lɛkɛlɛ.

27 Dii filia ì gbɛ̃nazĩna làasoo pu,

ì aà nↄ̀sɛkpɛaↄ tàasika píi.

28 Gbɛ̃kɛ ń náaio mɛ́ kía dↄ̃̀anaↄ ũ,

gbɛ̃kɛkɛa ì aà kpala zɛdↄ.

29 Ɛ̀waasoↄ gbãa mɛ́ ń ĩ́andãbↄ ũ,

maezↄ̃ↄↄ mikã pua mɛ́ ń gawi ũ.

30 Gbɛ̃a pↄ́ ì gɛ̃ńgu ì vãi wolomá,

flã'ↄ̃ama ì gɛ̃ e za nↄ̀sɛkpɛau.

21

1 Kía nↄ̀sɛ ku Dii ↄzĩ lán ízɛwaɛ,

gu pↄ́ a yei ↄ̃ ì aà liliu.

2 Baade ìↄ e a yãkɛa maaɛ,

ãma Dii mɛ́ ìↄ ń nↄ̀sɛ dↄ̃.

3 Maakɛa ń yãkɛa a zɛ́wao

ì ka Diigu dɛ sa'oawàa.

4 Zĩasɛa lɛsĩ ń ĩ́andão

ì vãikɛnaↄ duuna bↄ gupuau.

5 Ãiade làasoo ì aà ka namawa,

nↄnwãade ì si pↄ́kɛ̃sãmau.

6 Àizɛɛ pↄ́ gbɛ̃́ è ɛɛtoa guu

a gɛ̃ ń ĩ́anaoɛ, aàpi i ga.

7 Vãikɛnaↄ pãsĩkɛa a táńnↄ,

asa aali we yã́zɛdekɛ̀o.

8 Tàaede yãkɛa líↄ dↄ̀ↄ vĩo,

yãesaide yãkɛa ìↄ wásawasaɛ.

9 Ia gↄ̃u zã́u maa dɛ

kua kpɛ́u sãnu ń nↄ sòledeola.

10 Vãikɛna sↄ̃ ìↄ ku vãiwaɛ,

ìli a gbɛ̃́ wɛ̃nagwao.

11 Tó wà ĩadà gbɛ̃́laanikɛnawa, mìsaide ì ↄ̃nↄkũɛ,

tó wà ↄ̃nↄna gbà laai, aà dↄ̃a ì kã́fĩɛ.

12 Lua maa, ì vãikɛna bɛ tàasika,

ↄ̃ ì vãikɛnaↄ fuangba taasiu.

13 Gbɛ̃́ pↄ́ i swã́kpa wɛ̃nade wiiio,

aàpi a wiilɛ sↄ̃, gbɛ̃e a wewào.

14 Gbadaa asii guu ì pↄkũma kpálɛ,

gbagusaɛ sↄlↄa ulau ì pↄfɛ̃ midɛ.

15 Yã́gↄ̃gↄ̃a a zɛ́wa ì gbɛ̃maa pↄ kɛ na,

ãma ì iwãa ka vãikɛna pↄaɛ.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ pã̀alɛ wɛ́kɛ̃a zɛ́ɛ

a ta gyaadeↄ kãaauɛ.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ ye pↄnakɛai a gↄ̃ pↄ́kɛ̃sãma guuɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ye vɛ̃ɛi ń blɛ nísideo a kɛ ↄde ũo.

18 Vãikɛnaↄ mɛ́ gbɛ̃maaↄ awakpabↄ ũ,

wa ĩada náaisaideↄwa nↄ̀sɛpuadeↄ gbɛu.

19 Zↄ̃lɛa sɛ̃gbãu maa dɛ

zↄ̃lɛa ń nↄ sòlede kpɛ̃nɛdeola.

20 Blɛ maa ń nísio ìↄ kálɛ ↄ̃nↄna bɛ,

ãma sↄũ ì a pↄ́ mↄ́mↄ gↄ̃̀ↄɛ.

21 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yã́zɛde ń gbɛ̃kɛo wɛɛlɛ

ì wɛ̃ni ń yã́ nao ń bɛɛɛo e.

22 Ɔ̃nↄna ì si gↄ̃gbãaↄzi ń wɛ̃́lɛu,

ì gbãa pↄ́ aalɛ a náaikɛ gboo.

23 Gbɛ̃́ pↄ́ a lɛ́ fↄ̃̀ à a lɛ́na zùukɛ̀,

ade kɛ́sɛɛkɛ a wɛ̃niɛɛ.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ wala ń yↄ̃̀ↄo vĩ tↄ́n gbɛ̃́laanikɛna,

ì yãkɛ ń zaza zↄ̃ↄoɛ.

25 Màade pↄeã ì aà kpa gai

kɛ́ à ↄkpà a sì yã́i.

26 Ìↄ ku pↄnidɛau gↄↄpiiɛ,

gbɛ̃maa sↄ̃ ì gbada, ìli gio.

27 Dii ye gbɛ̃vãi a gbagbaa gĩyãio,

atɛ̃sa tó àlɛ sapi o ń mↄafilio.

28 Seelade vãi a midɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ì gbɛ̃́ yãma yã́ aↄ ku.

29 Gbɛ̃vãi wɛ́ ìↄ pãsĩɛ,

nↄ̀sɛpuade ì wɛ́tɛ a yãkɛai.

30 Ɔ̃nↄ ge wɛzɛ̃ ge lɛdama,

an kee a fↄ̃ pã Dii pↄeãlao.

31 Wì sↄ̃́ sↄukɛ zĩkaa yã́iɛ,

ãma Dii mɛ́ zĩblea yã́ dↄ̃.

22

1 Tↄ́ na dɛ àizɛɛa,

na ń gbɛ̃́ↄ dɛ vua ń ã́nusuola.

2 Ɔde ń taasideo zĩ́na doũɛ,

Dii mɛ́ ń kɛ́ píi.

3 Laaide ì dↄaa vãi e, ↄ̃ ì ulɛɛ̀,

ↄ̃nↄsaide ì gi àↄ gɛ́, ↄ̃ ì wɛ́tɛ̃a e.

4 Zĩabusaa vĩakɛa Diiɛ guu gbɛ

mɛ́ àizɛɛ ń bɛɛɛo ń wɛ̃nio ũ.

5 Lɛ ń baio ku gbɛ̃́ dↄ̀ↄsai zɛ́u,

gbɛ̃́ pↄ́ ye aafiai ì kɛ̃́má.

6 Ɛ̀waasona da zɛ́ pↄ́ dɛ aà sɛwa,

tó à zↄ̃ↄkũ̀, a bↄuo.

7 Ɔde ì gbãamↄ taasideɛ,

pↄsɛ̃ana ì zↄble pↄdeɛɛ.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ vãi tↄ̃̀ a yã'e a kɛkɛgↄↄ,

aà pãsĩkɛgo a aà gbɛ̃.

9 Lua a báaada gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃kɛ vĩgu

kɛ́ ì blɛli taasideↄnɛ yã́i.

10 Láanide yá, sòle i midɛ,

yãkele ń wío i láa.

11 Nↄ̀sɛpuade pↄ́ a lɛgbɛ'i na,*

ↄ̃mɛ aↄ dɛ kía gbɛ̃na ũ.

12 Dii ìↄ wɛ́tɛ dↄ̃ai,

ì mↄafilide ɛɛkaɛ̀ a ↄzĩ.

13 Màade ì mɛ nↄ̀ↄmusu ku bàasi,

a ma dɛ gãaɛɛ.

14 Káalua lɛ́á ɛ̀ zòoloɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ Dii láaizĩ̀wà ì lɛ́lɛ dau.

15 Faasaiyã ìↄ dↄ nɛ́ↄ sↄ̃wa,

totoa ń flão a to aa kɛ̃wà.

16 Gbãasaide wɛtãa ì aà kã́fĩ,

ↄde gbaa pↄ́ ì aà kɛ̃́sã.

Ɔ̃nↄnaↄ lɛdama

17 Swã́kpa ǹ ↄ̃nↄnaↄ yã'onɛ ma,

ǹ n nↄ̀sɛ wɛ̃ ma yãdanɛɛ,

18 asa a maa ǹyↄ̃ kũa n sↄ̃ guuɛ,

iↄ dↄ n lɛ́u.

19 Baa mpi, málɛ yãdanɛ gbã,

kɛ́ ǹyↄ̃ Dii náai vĩɛ.

20 Ma yã'onɛ kɛ̃̀nɛ mɛ̀n baakwi,

yã́piↄ lɛdama ń dↄ̃ao vĩ.

21 Málɛ yã́ pↄ́ sĩana vĩ danɛ,

kɛ́ ǹ e ǹ yã́zãsimá a zɛ́waɛ.

22 Ńsu gbãasaide ble aà gbãasaikɛ yã́io,

ńsu gbãamↄ wɛ̃nadeɛ yã́kpalɛkɛkĩio.

23 Asa Dii a yã́sińnↄɛ,

i gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń wɛtãↄ wɛtã.

24 Ńsu gbɛ̃́kpa ń pↄkũmadeoo,

ńsu bɛbɛ ń pↄfɛ̃deoo,

25 kɛ́ ńsu ǹ aà dàa sɛ́lɛ

ǹ nzĩa kpa yã́io yã́i.

26 Ńsu gbɛ̃pãle fĩa di n miwao,

ńsu kpɛ́gaausíɛ̀o.

27 Tó ń pↄe vĩ ǹ fĩaboòo,

wa n wúlɛbↄ sɛ n zíɛɛ.

28 Ńsu kↄↄ baa vĩo,

n deziↄ mɛ́ dà za zi.

29 Ń gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃i vĩ a ↄzĩ guu dↄ̃a?

Ade a zĩkɛ kíaↄnɛɛ, ì kɛ táaaↄ a kɛnɛ́o.

23

1 Tó n mↄ pↄblei ń gbãadeo,

ǹyↄ̃ dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kú n aɛ.

2 Tó asiaden n ũ,

fɛ̃na da n kòlowa.

3 Ńsu to aà pↄ́ níside n wɛ́ bleo,

asa blɛpiá kokoazuanɛɛ.

4 Ńsu ĩada nzĩawa ↄ zↄ̃ↄ ea yã́io,

ǹ nzĩa ↄ̃nↄ tó.

5 Wì wɛ́lɛ ↄ̃awaɛ ↄ̃ ì gɛ̃zɛa,

ì gã̀sĩa bↄ ì vua lán yãamusuwa.

6 Ńsu bĩide blɛ bleo,

ńsu to aà pↄ́ níside n wɛ́ bleo,

7 asa ìↄ a ↄ̃a nao a nↄ̀sɛuɛ.

Ì onɛ ǹ pↄble ǹ imi, ãma aà pↄ dↄmao.

8 Ńyↄ̃ a miↄna pↄ́ ń blè pisiɛ,

aà sáau pↄ́ ń kpà i kɛ pã.

9 Ńsu yã'o sↄũ swã́uo,

asa a sakanɛ n ↄ̃nↄyãuɛ.

10 Ńsu kↄↄ baa vĩo,

ńsu nɛtonɛↄ bú lɛ ǹ ka n pↄ́uo.

11 Asa an Zɛnnↄde gbãa,

a bↄ n kpɛɛ, i yã́sińnↄ.

12 Lɛdama da n sↄ̃u,

swã́sɛ dↄ̃ayãi.

13 Ńsu gí n nɛ́ totoio.

Tó ń gbɛ̃̀ ń flão, a gao.

14 Ǹ aà gbɛ̃ ń flão,

ǹ aà bↄ ga lɛ́zĩ.

15 Ma nɛ́, tó n nↄ̀sɛ paaa,

ma pↄna a kɛ zài.

16 Tó yã́zɛde lɛ́ bↄ n lɛ́u,

ma nↄ̀sɛ a yáalↄ.

17 Ńsu duunkɛnaↄ gwea nidɛo,

ǹyↄ̃ Dii vĩa vĩ gↄↄpii.

18 Asa ńyↄ̃ↄ zia vĩɛ,

mɛ́ tãmaa a n nɛo.

19 Ma nɛ́, ma yãma, ní ↄ̃nↄkũ,

to n laai àↄ ku yã́zɛdekɛawa.

20 Ńsu yãalɛ ń wɛ̃dɛnaↄo,

ńsu ǹyↄ̃ ku lɛ́'udeↄ guuo.

21 Asa wɛ̃dɛna ń lɛ́'udeo ì gↄ̃ puaɛ,

an mɛkɛmuuna ì ń da zwã̀nkasa yeauɛ.

22 Ǹ n de'ia yãma,

tó n da zikũ̀, ńsu sakaaàguo.

23 Ǹyↄ̃ sĩana yá, ńsu zɛɛ̀o,

ↄ̃nↄ ń yãdanɛo ń wɛzɛ̃o wɛɛlɛ.

24 Gbɛ̃maa mae pↄ ìↄ na maamaaɛ,

ↄ̃nↄna de'ia mikpɛ ìↄ tɛ́vuɛ.

25 To n de ń n dao pↄ àↄ nama,

to n da'ia yáalↄma.

26 Ma nɛ́, ǹ n nↄ̀sɛ wɛ̃mɛɛ,

wɛ́tɛ ma yãkɛai.

27 Asa káaluaá ɛ̀ zòoloɛ,

nↄɛ dↄ́ɛ'ĩideá tↄ̃ↄ kpaolonaɛ.

28 Ì gbɛ̃́ kpákpa lán kpã́iwɛliwɛwa,

ì to gↄ̃ɛ daside gↄ̃ náaisaiɛ.

29 Dé wì waiyookɛɛ̀i?

Dé wì ó'o kɛɛ̀i?

Démɛ lɛkpaa vĩi?

Démɛ zↄa vĩi?

Démɛ ì kɛ'ĩa pãi?

Dé wɛ́ mɛ́ tɛ̃ai?

30 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì sɛ̀ɛ dɛ wɛ̃ tùui,

aaì gɛ́ kpálɛkɛi vɛ̃ɛ yãalɛaiↄnɛ.

31 Ńsu wɛbii vɛ̃ɛwa a tɛ̃akɛ n wɛ́ bleo,

asa ìↄ pipi kɛɛona guuɛ, mɛ́ a gɛ̃a lɛ́u ìↄ na.

32 Gbɛzã a swaa kĩma lán mlɛ̃waɛ,

i n gbã à n kũ lán píligonawa.

33 Ńyↄ̃ wɛsi pↄ́ pↄ́ ni e yãaolɛ,

ńyↄ̃ làasoo kpaanlakɛ n sↄ̃u.

34 Ńyↄ̃ↄ dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ wúlɛa gó guu ísiaawa,

lán gbɛ̃́ pↄ́ kú gó zwã̀a misonaawa.

35 Ńyↄ̃ mɛ: Wà ma gbɛ̃, i ↄ̃ao,

wà ma kɛ búubuu, mi a wãwãmao.

Bↄɛ ma wɛ́ a wee mà í wɛɛlɛ mi lↄi?

24

1 Ńsu lua gbɛ̃vãiↄ gweaio,

ńsu yãalɛańnↄ nidɛ seo.

2 Yã́ gbãa làasoo mɛ́ ìↄ kú ń sↄ̃u,

yãkele mɛ́ ìↄ dↄ ń lɛ́u.

3 Ɔ̃nↄ wì uakpaò,

wɛzɛ̃ ì to àↄ báaa vĩ.

4 Dↄ̃a ↄ̃ wì pↄ́ kaò làasiↄ pai

ń àizɛɛ maa gawideo.

5 Ɔ̃nↄna gbãa ìↄ kã́fĩɛ,

dↄ̃na iko ìↄ dɛdɛɛ.

6 Zĩgbasɛlɛa ì to wà fↄ̃ wà zĩka,

tó yãkɛkɛnaↄ dasi, ì to wà zĩble.

7 Ɔ̃nↄ lɛsĩ dɛ faasaidea,

wɛ̃́lɛ kↄ̃kãaa guu aà lɛ́ ìↄ kpaaũaɛ.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ vãikɛanɛ́ làasoo vĩ

ↄ̃ wì mɛ kↄ̃nide.

9 Yãfaasai wàaipaaá duunaɛ,

gbɛ̃e líↄ ye gbɛ̃́laanikɛna gĩyãio.

10 Tó n nzĩa bùsa taasiɛ,

n yɛ̃̀ɛɛ mɛ́ bílao.

11 Gbɛ̃́ pↄ́ aa mipɛ̀ gawaↄ suaba,

gbɛ̃́ pↄ́ aa sòo lɛ́ si kaalɛ guuↄ misi.

12 Tó n mɛ̀: Ó'o, wá dↄ̃ yãao fá,

Lua pↄ́ nↄ̀sɛ guu yã́ dↄ̃ a eo lé?

N wɛ̃ni Dↄ̃̀ana a yã́ dↄ̃,

a fĩabo baadeɛ a yãkɛawaɛ.

13 Ma nɛ́, zↄ́ ble, asa a naɛ,

zↄsapuna ì kɛ lɛ́ɛ na.

14 Màa ↄ̃nↄ ì kɛ gbɛ̃́ɛ na a nↄ̀sɛu.

Tó n ↄ̃nↄkũ̀, ńyↄ̃ↄ zia vĩ,

mɛ́ tãmaa a n nɛo.

15 Dàade, ńsu gbɛ̃maa ua kpákpao,

ńsu ǹ aà pↄ́ↄ waawà a bɛo.

16 Baa tó gbɛ̃maa lɛ̀lɛ gɛ̃n sopla, ì ɛa fɛlɛɛ,

vãikɛnaↄ sↄ̃, músi ì to aa fu.

17 Tó n ibɛɛ lɛ̀lɛ, ńsu pↄnakɛo,

tó à fù, ńsu tidↄaàlao.

18 Tó Dii è màa, a kɛɛ̀ nao,

aà pↄkũma a wee n ibɛɛpiwaɛ.

19 Ńsu to gbɛ̃vãiↄ yã́ n kũ gbãao,

ńsu lua vãikɛnaↄ gweaio.

20 Asa gbɛ̃vãi líↄ zia vĩo,

Lua a vãikɛnaↄ tɛdɛ.

21 Ma nɛ́, vĩakɛ Diiɛ ń kíao,*

ńsu gbɛ̃́kpa ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ń kpɛↄo.

22 Asa yã́ a ń le kã́ndoɛ.

Démɛ dↄ̃ lá wa ń ásookɛi?

Ɔ̃nↄnaↄ yã́n kɛ lↄ

23 Ɔ̃nↄnaↄ yã́n kɛ lↄ:

Gbɛ̃bↄbↄa'ↄsi yã́kpalɛ guu maao.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãnakpa tàaedewa,

wa savãi'oɛ̀, buiↄ i ↄlɛlɛɛ̀.

25 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yã́'ĩikpawà aↄ maa e,

Lua a báaadaaàgu maamaaɛ.

26 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãwe gbɛ̃́wa wásawasa

lɛ́ lɛ́pɛwàɛ.

27 Ɔlia n buai a zĩↄ láa,

ní gbasa kpɛdↄ sa.

28 Ńsu bↄbↄ ń n gbɛ̃́deeo pão,

ńsu to n lɛ́ gbɛ̃́ↄ sã́são.

29 Ńsu mɛ: Má kɛɛ̀ lá a kɛ̀mɛɛwaɛo,

ge má fĩaboɛ̀ a yãkɛawaɛo.

30 Ma pã màade bua,

ma dↄ ↄ̃nↄkɛ̃sãmade vɛ̃ɛbui,

31 ↄ̃ má è lɛ bↄ̀lɛ dàgua píi,

à sɛ̃kù, gĩ pↄ́ a bò ń gbɛo kwɛ̀.

32 Ma yã́pi gwà, ma làasookɛ̀wà,

ↄ̃ yã́ pↄ́ má èpi yãdàdamɛɛ.

33 Tó n mɛ̀: Má i'o yↄↄ, má kã́mabo yↄↄ,

má wúlɛ yↄↄ ↄkpaa ma kùɛ,

34 pↄtaasi a n zãmakɛ lán kpã́iwa,

pↄ́ nↄana i mↄma lán gↄ̃kɛbↄdewa.

25

Salomↄↄ yáasi pãleↄ

1 Salomↄↄ yáasi pↄ́ Yudaↄ kí Ezekia gbɛ̃́ↄ è aa kɛ̃̀ↄn kɛ:

2 Lua gawi vĩ kɛ́ à yã́ ulɛ,

kíaↄ gawi vĩ kɛ́ aa yã́ tàasika.

3 Luabɛ lɛsĩ lɛ́ ń tↄↄlɛ gèele lɛ́o

ń kía làasooo tàasikaa vĩo.

4 Ãnusu gbãsĩ bↄlɛ,

ã́nusuzĩkɛna i pↄmaa piò.

5 Vãikɛnaↄ bↄlɛ kía ìwaↄ guu,

aà kpala i zɛdↄ yã́zɛde musu.

6 Ńsu ǹ nzĩa dilɛ gbia kía aɛo,

ńsu zɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛuo.

7 Asa aà oanɛ, mↄ aɛ la, maa dɛ

aà n dilɛ kɛ̃́sãa gbɛ̃́ gbiaↄ aɛa.*

8 Yã́ pↄ́ n wɛ́ è ńsu ǹyↄ̃ wã ń a gↄ̃́gↄ̃aoo.

Tó wà yɛlɛdìnɛ, bↄ́ ńyↄ̃ kɛ gbɛzãi?

9 Tó ńlɛ yã́gↄ̃gↄ̃ ń n gbɛ̃́deeo,

ńsu bↄ ń gbɛ̃pãle asiioo.

10 Tó à su mà, a widamaɛ,

n tↄ́ ĩ́i a láa lↄo.

11 Yã́na'oa a gↄↄwa kɛfɛũ

lán mao tɛ̃a pↄ́ da ã́nusu tauwa.

12 Ɔ̃nↄna lɛdama maa gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩɛ

lán vua nↄamblebↄwaɛ.

13 Lá í niɛ ìↄ dɛ pↄkɛkɛnaↄnɛ,

màa zĩna náaide dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa aà zĩↄnɛ,

ì ń nↄ̀sɛ níninɛ́.

14 Gbɛ̃́ pↄ́ ì gbadaa lɛgbɛ̃ mɛ́ ìli dao

dɛ lán lou pↄ́ sìsi à ĩ́ana kàka i maowaɛ.†

15 Mɛnakɛa ì to kía ń yã́zɛ e,

kpálɛa yã́i ì tó ń yã́ ble.

16 Tó n zↄ́ è, ble n lɛ́ lɛ́u,

kɛ́ ńsu ble zↄ̃ↄ ǹ pisio yã́i.

17 Ńsu ǹ n gbɛ̃́dee bɛ zɛ́ sↄo,

kɛ́ asu kpasannↄ à zanguo yã́i.

18 Gbɛ̃́ yãdↄa a gbɛ̃́deewa

dɛ lá à aà kɛ̀'ĩa ń goo ge fɛ̃nda ge ń kaowaɛ.

19 Sↄ̃kpalɛa náaisaidezi taasikɛgↄↄ

dɛ lán swaa gyãe ge gbá kↄ̃̀ↄwaɛ.

20 Pↄna lɛsia pↄsiadeɛ

dɛ lán ulawoloama ĩ́ampuu

ge yↄ̃una kaa bↄwawaɛ.

21 Tó nↄa lɛ́ n ibɛɛ dɛ, blɛ kpawà,

tó imiɛ sↄ̃, ǹ aà gba í,

22 asa ńlɛ aà ↄ kaɛ̀ a lɛ́un we,‡

mɛ́ Dii a fĩabonɛ.

23 Lá gukpɛ ĩ́ana ì mↄ́ ń louo,

màa gbɛ̃pea ì mↄ́ ń oa fɛ̃́nkpaao.

24 Ia gↄ̃u zãu maa

dɛ kua kpɛ́u sãnu ń nↄ sòledeola.

25 Baona bↄa bùsu zã̀zãu

dɛ lán í niɛ kpaa gbɛ̃́ pↄ́ a yɛ̃̀ɛɛ làawawaɛ.

26 Gbɛ̃maa pↄ́ misìilɛ vãikɛnaɛ

dɛ lán nibↄna pↄ́ a í yàwaɛ,

lán lↄ̀ↄ pↄ́ a í ↄ̃̀ↄkpàwa.

27 Zↄblea gɛ̃agɛ̃a maao,

gbɛ̃́ azĩa kpɛlaa gbiao.

28 Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa kũa dↄ̃o

dɛ lán wɛ̃́lɛ pↄ́ a bĩ́i gbooawaɛ.

26

1 Lá lougbɛkwɛa saɛ

ge loumaa pↄkɛkɛgↄↄ lí zɛkɛo,

màa gawi lí kↄ̃si ń sↄũoo.

2 Lá gòlegolena ń luakitɛlɛnao

ìↄ vuavua, ìↄ gɛ́ la, ìↄ ta le,

màa ↄlɛlɛa gbɛ̃́ɛ pã a pↄe zↄ̃wào.

3 Flãá sↄ̃́ pↄ́ɛ, kpíá zàa'ĩna pↄ́ɛ,

sↄũ pↄ́ mɛ́ go ũ a kpɛsɛa.

4 Ńsu yã́zãsi sↄũwa a faasaikɛwao,

kɛ́ ńsu gↄ̃aàwao yã́i.

5 Yã́zãsi sↄũwa a faasaikɛwa,

kɛ́ asu azĩa gwa ↄ̃nↄna ũo yã́i.

6 Tó n lɛdì sↄũɛ,

n nzĩa ↄ̃̀ↄkpàɛ, n yã'ì nzĩaɛɛ.

7 Yáasi pↄ́ dↄ sↄũ lɛ́u

dɛ lán ɛɛ gbá pↄ́ lɛ́ gbãɛwaɛ.

8 Sↄũ kpɛlaa

dɛ lán gbɛdaa gbɛmauwaɛ.

9 Yáasi pↄ́ dↄ sↄũ lɛ́u

dɛ lán lɛ naa wɛ̃dɛna ↄzĩwaɛ.

10 Sↄũ ge gbɛ̃pãpã daazĩu

dɛ lán toekana pↄ́pii gbã́awaɛ.

11 Sↄũ ɛaa a yãfaasaikɛawa lↄ

dɛ lán gbɛ̃ pↄ́ ɛ̀a a pisi blèwaɛ.*

12 N gbɛ̃́ pↄ́ azĩa dìlɛ ↄ̃nↄna ũ èa?

Sↄũ sã̀ↄwà.

13 Màade ì mɛ: Nↄ̀ↄmusu ku zɛ́uɛ,

wài pãsĩ bɛ zɛau.

14 Lá gba ìↄ lili a lilibↄu,

màa màade ìↄ lilɛlilɛ a wúlɛkĩi.

15 Màade ì ↄsi tau,

aà blɛli gɛò a lɛ́ kĩ́i ì kɛwà ĩa.

16 Màade ìↄ e a ↄ̃nↄ

dɛ yãwendↄ̃na gbɛ̃ↄn soplaↄla.

17 Vĩ pɛ́lɛa dãↄ lɛkpaau

dɛ bàasi gbɛ̃ kũa a vlã́wa ũɛ.

18-19 Gbɛ̃́ pↄ́ a gbɛ̃́dee sã̀sã ↄ̃ à gbàsa oɛ̀: Málɛ faaiboɛ

dɛ lán wɛkɛyiode pↄ́ lɛ́ kà tɛde ń kagbao fã́ńguwaɛ.

20 Tó yàa kuo, tɛ́ ì gaɛ,

tó gbɛ̃pena kuo, sòle ì láaɛ.

21 Lá sĩsĩ ì kɛ tɛyↄ̃ɛ, lá yàa ì kɛ tɛ́ɛ,

màa lɛkpaade ì sòle da.

22 Gbɛ̃pena yã́ ì kɛnɛ́ lán zↄ́wa,

ì gɛ̃ lɛ́u dↄ̃̀ↄ e nↄ̀sɛkpɛau.

23 Nↄ̀sɛpãsĩde pↄ́ ì yã́ nana onɛ́

dɛ lán lo pↄ́ wà ã́nusu'i lɛ̀wàwaɛ.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ zańgu ì azĩa kɛkɛ ń lɛ́oɛ,

gbɛ̃́sãsãa làasoo mɛ́ kú aà sↄ̃u.

25 Tó yã́ nana bↄ̀ aà lɛ́u, ńsu sio,

asa yãvãi mɛ̀n sopla mɛ́ kú aà sↄ̃u.

26 Tó à a zaa gbɛ̃́ↄu ùlɛ mↄafili guu,

aà vãi ì bↄ gupuau bíla wáa.

27 Gbɛ̃́ pↄ́ ɛyↄ̃̀nɛ́ a zu a guuɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ gbeembò, gbɛpi a si adewa.

28 Ɛɛde za gbɛ̃́ pↄ́ ì ń ↄ̃̀ↄkpaↄgu,

kↄ̃nide ì gbɛ̃́ kpá lɛ́lɛai.

27

1 Ńsu ĩ́anadã zia yã́ musuo,

asa ń dↄ̃ yã́ pↄ́ zia a io.*

2 To wà n sáaukpa, ńsu ǹ nzĩa sáaukpao.

To à bↄ gbɛ̃pãleↄ lɛ́u, asu bↄ n lɛ́uo.

3 Gbɛ gbia, ũfãaá asoɛ,

kási sↄũ ĩadama ì tↄ̃́má dɛ beea.

4 Pↄkũma pãsĩ, pↄfɛ̃ ì dańla,

démɛ a nↄ̀sɛgↄ̃a fↄ̃ sↄ̃i?

5 Gbɛ̃́ gbaa laai bíla wáa maa

dɛ yea gbɛ̃́zi yãe oaɛ̀ saia.

6 Gbɛ̃na yã'ↄ̃ma kpaańzi náai vĩ,

ibɛɛ lɛ́pɛama mↄafili vĩ.†

7 Gbɛ̃́ pↄ́ kãa ì zazakũ zↄ́waɛ,

ãma nↄandɛna pↄ́ kĩ̀sã dↄ̃o.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃̀ a uawa àlɛ bɛbɛbɛbɛ

dɛ lán bã pↄ́ sã̀sã a sakpɛwawaɛ.

9 Nísi gĩnana ń tulaletio ì ń pↄ kɛ na,

lɛdaakↄ̃wa ń nↄ̀sɛmɛndoo ì gbɛ̃naↄ kɛ na.

10 Ńsu ǹ n gbɛ̃na vũaao ge n mae gbɛ̃na.

Tó yã́ n le, ńsu gɛ́ n vĩ̀i ge n dãuna bɛo.

N gbɛ̃́dee pↄ́ kú kãi maa dɛ n bɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú zã̀a.

11 Ma nɛ́, ǹyↄ̃ ↄ̃nↄ, ma pↄ i kɛma na,

mí e yã́zãsi ma sↄ̃̀sↄ̃naↄwa.

12 Laaide ì dↄaa vãi e ↄ̃ ì ulɛɛ̀,

làasoosaide ì gi àↄ gɛ́ ↄ̃ ì yã'e.

13 Tó gbɛ̃́ nibↄ fĩa dì a miwa, ǹ aà ula sí,

ǹyↄ̃ kũa tↄ̀ↄma ũ gbɛ̃́pi gɛ̃ɛ ũ.

14 Tó n lɛdà ía n samaa'ò n gbɛ̃́deeɛ kↄↄkↄↄ,

wa dilɛ savãi ũɛ.

15 Nↄ sòlede muaa

ń í pↄ́ lɛ́ tↄ̃tↄ̃ zɛsai lou zã́oɛ.

16 Aà zùukɛaá ĩ́ana zùukɛaɛ,

ade lɛ́ í ↄkũkpaɛ.

17 Lá mↄↄ ì kↄ̃ lɛkɛ,

màa gbɛ̃nazĩna ì a gbɛ̃́dee kɛkɛ.

18 Tó n laaidↄ̀ lí nɛ'inawa, ńyↄ̃ a nɛ́ ble,

tó n ↄlìa n diizi, a n kpɛla.

19 Lá gbɛ̃́ ì a oa e í guu,

màa gbɛ̃́ ì a nↄ̀sɛ dↄ̃ a yãkɛawa.

20 Lá gɛↄ lí mↄ́ bɛda ń tɛ́owao,

màa gbɛ̃́ wɛ́ yea pↄ́i lí mↄ́wào.

21 Wì ã́nusu ń vuao maa dↄ̃ a baasaa guuɛ,

màa wì gbɛ̃́ bɛɛɛ dↄ̃ aà tↄbↄa guu.

22 Baa tó n faasaide kà góu

ńlɛ aà sabo ń pↄ́wɛnao sãnu,

aà faasaikɛ a kɛ̃wào.

23 Nìliↄ n pↄtuoↄ kua dↄ̃ maamaa,

laaidↄ n kpàsa pↄ́ↄwa.

24 Asa àizɛɛ líↄ ku gↄↄpiio,

mɛ́ gawi líↄ gɛ́ wɛ̃ ń wɛ̃oo.

25 Sɛ̃ ì láa, a dafu ì bↄlɛ,

ni a tàaa kpá pↄ́ↄnɛ,

26 ni pↄkasa kɛ ń n sãↄ kã́o,

ni bú lú ń n blè ↄ̃ao,

27 ń bleↄ vĩ iↄ dinzi n pↄblea ũ,

ni n uadeↄ ń n nↄɛ zĩkɛnaↄ gwaò.

28

1 Vãikɛna ì bàalɛɛ, baa tó wàlɛ aà yao,

gbɛ̃maa ìↄ wↄ́ↄ vĩ lán nↄ̀ↄmusuwa.

2 Tó duuna kↄ̃̀ bùsuu, a kíaↄ ìↄ dasiɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ wɛzɛ̃ ń dↄ̃ao vĩ ì to yã́zɛde àↄ ku.

3 Kía pↄ́ ì ĩada yɛ̃̀ɛɛsaideↄwa

dɛ lán lou pↄ́ ì kwɛ à blɛ ↄ̃̀ↄkpawaɛ.

4 Ikoyãdansaiↄ ì gãga vãikɛnaↄnɛ,

ikoyãdanaↄ sↄ̃ aaì bↄ ń kpɛɛ.

5 Gbɛ̃vãiↄ yã́zɛde gbadↄ̃o,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Dii aɛyaↄ dↄ̃ wásawasa.*

6 Taaside tàaesaide maa

dɛ ↄde yãkpaanlakɛnala.

7 Nɛ́ ikoyãdana wɛ́ kɛ̃a,

lalasideↄ gbɛ̃na ì wida a maewaɛ.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ ì a àizɛɛ kã́fĩ ↄ'igbaa ń àiwɛɛlɛa zↄ̃ↄo guu

lɛ́ pↄ́ kãaa gbɛ̃́ pↄ́ ì taasideↄ wɛgwaɛɛ.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ ì ikoyã kpá swã́a,

Lua líↄ ye aà wabikɛawa gĩyãio.

10 Gbɛ̃́ pↄ́ ì gbɛ̃maaↄ da zɛ́ vãiwa,

a lɛ́lɛ da azĩa baiuɛ,

tàaesaideↄ sↄ̃ aa bↄ maa.

11 Ɔde ì azĩa dilɛ ↄ̃nↄna ũɛ,

kási taaside wɛzɛ̃na ì aà ↄ̃nↄ dↄ̃wàɛ.

12 Tó gbɛ̃maaↄ kúkua dↄ, gbɛ̃́pii ìↄ ĩ́anadãɛ,

tó vãikɛnaↄ gbãakũ̀, baade ìↄ mikpaguiɛ.

13 Tó n n tàaeↄ ùlɛ, ńyↄ̃ gɛ́ aɛo,

tó ń ò mɛ́ ń tò, Lua a n wɛ̃nagwa.†

14 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩ ũ.

Swã́gbãade sↄ̃ ì lɛ́lɛ da taasiu.

15 Gbɛ̃vãi pↄ́ ì kible yɛ̃̀ɛɛsaideↄwa

dɛ lán nↄ̀ↄmusu pũnaawaɛ,

lán gbɛaana kusiamáwa.

16 Dↄaana pↄ́ ì gbɛ̃́ wɛtã wɛ́ kɛ̃ao,

gbɛ̃́ pↄ́ za ↄvãi'eau wɛ̃ni ìↄ gbã̀a.

17 Gbɛ̃dɛna pↄ́ a làasoo lɛ́ ĩadawa

aↄ bàalɛ e a gɛ gaòɛ.

Gbɛ̃e su kpaɛ̀o.

18 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa aↄ aafiaɛ,

yãdↄↄsaikɛna sↄ̃ a ɛɛ kã́ndoɛ.

19 Gbɛ̃́ pↄ́ ì laaidↄ a buazĩwa ìↄ kãa,

gugiiyana sↄ̃ ìↄ ku pↄ́kɛ̃sãma guuɛ.

20 Lua a báaada náaidegu maamaaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ wã à kɛ ↄde ũ a bↄ pão.

21 Gbɛ̃bↄbↄa'ↄsi maao,

kási gbɛ̃́ a tàaekɛ pɛ̃ɛ miↄna yã́i.

22 Bĩide mɛ́ ì wã ń àizɛɛ'eao,

ìliↄ dↄ̃ kɛ́ taasi a a leo.

23 Gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃́ gbà laai ìↄ naaànↄ

dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aà tↄnasìla.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ a de ń a dao kpã́i'ò,

mɛ́ àlɛ mɛ tàae no,

ade doũ ń kpã́iwɛliwɛoɛ.

25 Gbɛ̃́ pↄ́ wɛ́kaka vĩ ì sòle daɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ Dii náai vĩ mɛ́ a mɛkpa.

26 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ azĩa náaikɛá sↄũɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ kú ↄ̃nↄ'ↄ̃nↄ mɛ́ a bↄ maa.

27 Pↄ́ lí kɛ̃́sã gbɛ̃́ pↄ́ ì taasideↄ gba pↄ́wao,

wì gbɛ̃́ pↄ́ ì wɛvĩńla kaɛ.

28 Tó vãikɛnaↄ gbãakũ̀,

baade ìↄ mikpaguiɛ.

Tó aa gàga, gbɛ̃maaↄ ì liguaɛ.

29

1 Gbɛ̃́ pↄ́ wa gbà laai maamaa mɛ́ aà swã́ gì gbãa,

kaaũ a gɛ̃aàzi kã́ndoɛ, a fɛlɛ lↄo.

2 Tó gbɛ̃maaↄ lìgua, gbɛ̃́ↄ pↄ ìↄ naɛ,

tó gbɛ̃vãi ku kpalau, wì aaukɛɛ.

3 Gbɛ̃́ pↄ́ ye ↄ̃nↄi ì a mae pↄ kɛ na,

káaluaↄ bɛ zɛsɛna ì a ↄ̃a dɛ.

4 Kía ì a bùsu zɛdↄ yã́zɛde musu,

a gbagusaɛsina sↄ̃ ì a bùsu dɛɛ.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lɛna kɛ a gbɛ̃́deeɛ

lɛ́ ba kpa azĩaɛɛ.

6 Gbɛ̃vãi tàaekɛa ì aà kũ bai ũ,

gbɛ̃maa gula ìↄ dↄ ń pↄnao.

7 Gbɛ̃maa ì laaidↄ yɛ̃̀ɛɛsaideɛ a yã́gↄ̃gↄ̃awa,

vãikɛna sↄ̃ ìli aà kã̀akɛo.

8 Gbɛ̃́laanikɛnaↄ ì wɛ̃́lɛ wã,

ↄ̃nↄnaↄ ì gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ níninɛ́.

9 Tó ↄ̃nↄna gɛ̀ yã́kpalɛkɛi ń sↄũo,

sↄũpi pↄ pà yã̀, àlɛ yáalↄ yã̀,

aà lɛ́ lí kpaaũo.

10 Gbɛ̃dɛnaↄ ìↄ za tàaesaideguɛ,

aaìↄ gbɛ̃maaↄ wɛɛ.

11 Sↄũ pↄkũma ì pisi aà wɛ́waɛ,

ↄ̃nↄna sↄ̃ ì a nↄ̀sɛ suumpaɛ.

12 Tó gbãade lɛ́ swã́sɛ ɛɛyãi,

aà ìwaↄ ì gↄ̃ vãikɛnaↄ ũ píiɛ.

13 Taaside ń ĩadamadeo an yã́ɛ bee doũɛ,

Dii mɛ́ tò an wɛ́ lɛ́ gu'e ḿpii.

14 Kía pↄ́ ì yã́kpalɛkɛ taasideↄnɛ ń sĩanao,

aà kpala zĩ́napɛlɛa ìↄ gbãa gↄↄpiiɛ.

15 Totoa ń flão ì to gbɛ̃́ ↄ̃nↄkũ,

nɛ́ pↄ́ wa tò azĩaɛ ì wida a dawaɛ.

16 Tó vãikɛnaↄ lìgua, tàaekɛa ì kↄ̃ɛ,

ãma gbɛ̃maaↄ aa ń lɛ́lɛa e.

17 Ǹ n nɛ́ toto, i n nↄ̀sɛ danɛ doũ,

a to n nↄ̀sɛ àↄ yáalↄwa.

18 Gu pↄ́ Lua yã́ kúuo wìliↄ ńzĩa kũa dↄ̃o.

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ aà ikoyã kũa ũ.

19 Wìli zↄ toto ń lɛ́oo.

Baa tó a mà, a zĩkɛwào.

20 N gbɛ̃́ pↄ́ ì wã àↄ yã'o èa?

Sↄũ sã̀ↄwa.

21 Zↄ pↄ́ wa zàza za a ɛ̀waasogↄↄ,

a gↄ̃ gulu ũ gbɛzãɛ.

22 Pↄkũmade ì sòle da,

nↄ̀sɛyãfũnde ì duunakɛ maamaaɛ.

23 Ĩandãa ì ń busaɛ,

zĩabusaa mɛ́ ì ń kã́fĩ.*

24 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ble ń kpã́io za azĩauɛ,

ì mɛ á sì ń Luao, ↄ̃ ìli we òo.

25 Vĩakɛa gbɛ̃nazĩnaɛá baiɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Dii náaikɛ mi aↄ daa ía.

26 Gbɛ̃́ daside ìↄ ye gbãade zɛńnↄɛ,

ãma yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ↄá Dii yã́ɛ.

27 Gbɛ̃maa ye gbɛ̃́ dↄ̀ↄsai gĩyãio,

gbɛ̃vãi sↄ̃ ìliↄ ye nↄ̀sɛpuade yãkɛaio.

30

Aguu yã'oa

1 Yakɛ nɛ́ Aguu yã'oa.

Ma kpasa Lua, ma kpasa dúuduu,

2 asa ma sↄũkɛ dɛ dãↄla,

má gbɛ̃nazĩna wɛzɛ̃ vĩo.

3 Mi ↄ̃nↄ dadao,

mɛ́ má Lua dↄ̃a vĩo.

4 Démɛ gɛ̀ luabɛ yãa à sùi?

Démɛ ĩ́ana kã̀aa kũ̀ a ↄzĩi?

Démɛ lou yè a pↄkasaui?

Démɛ tↄↄlɛ lɛ́ dài?

Aà tↄ́n lai? Aà nɛ́ tↄ́n lai?

Tó ń dↄ̃.

5 Lua yã́ↄ pípia píiɛ,

ìↄ dɛ sɛ̀ngbao ũ gbɛ̃́ pↄ́ nàaàziɛ.

6 Ńsu yãe kã́fĩ aà yã́ guuo,

kɛ́ asu ń ɛɛkanɛ ń ↄzĩo yã́i.

7 Yã́ mɛ̀n pla málɛ gbɛama Dii,

ńsu giomɛɛ e màↄ gao.

8 Ma kɛ̃ yãpã oa ń ɛɛtoaowa.

Nìli ma gba blɛ ma lɛ́ lɛ́u.

Ńsu ma da taasi ge ↄdekɛuo,

9 kɛ́ pↄ́ su àↄ dimazi

mà lelekpanzi mà mɛ,

démɛ Lua ũio,

mɛ́ kɛ́ taasi su ma kũ mà kpã́i'o

mà n tↄ́ ↄ̃̀ↄkpao.

10 Ńsu yãdↄ zↄwa a dii kĩ́io,

kɛ́ asu n ka, à wi n musuo yã́i.

11 Gbɛ̃eↄ ku, aaì ń mae kaɛ,

aali samaa'o ń daɛo.

12 Gbɛ̃eↄ ku aaliↄ e wa gbãsĩo,

kási an ã́makɛ i kɛ̃́máo.

13 Gbɛ̃eↄ ku an wɛ́pɛkĩi zã̀,

aaì ń mi ga da ía.

14 Gbɛ̃eↄ ku an swaaá fɛ̃ndaɛ,

an kãnkãnaá fɛ̃naɛ,

aaì dṹnia taasideↄ ń gbɛ̃nazĩn wɛ̃nadeↄ taitaiò.

15 Too nɛnↄɛnaↄ vĩ mɛ̀n pla,

aaì mɛ: Wá gba, wá gba.

Pↄ́ mɛ̀n àaↄ̃ ku aali kã́o,

à kà síiↄ̃ se, aali mɛ pↄ́ mↄ̀máo:

16 Bɛda ń nɛasakpɛ giio

ń tↄↄlɛo asa í lí mↄ́wào

ń tɛ́o asa ìli mɛ a kã ziio.

17 Wɛ́ pↄ́ nɛ́ ì a mae láanikɛò mɛ́ ì sakaò a dau,

swa'ɛ gbagbaaↄ mɛ́ aa aà wɛ́pi bↄ,

yãamusuↄ i gbasa aa aà gɛ ble.

18 Yã́ mɛ̀n àaↄ̃ ku aa dɛ ma dↄ̃ala,

à kà síiↄ̃ se kɛ́ má ń midↄ̃o:

19 Zɛ́ pↄ́ yãamusu ìↄ bɛò musu,

zɛ́ pↄ́ mlɛ̃ ìↄ táa'oò gbɛsɛɛnaa,

zɛ́ pↄ́ gó'ilɛna ìↄ bɛò ísia guo

ń zɛ́ pↄ́ gↄ̃ɛ ìↄ yeò wɛ̃́ndiazio.

20 Nↄɛ dↄ́ɛ'ĩide yãkɛan kɛ:

Ì pↄble, ì ↄma a lɛ́wa,

ì mɛ i vãikɛo.

21 Yã́ mɛ̀n àaↄ̃ ì tↄ̃ tↄↄlɛwa à lualua,

à kà síiↄ̃ se a yã́piↄ fↄ̃o:

22 Zↄ kpalablea,

sↄũ pↄble kãa,

23 nↄɛ pↄ́ wa zau zãkɛa,

zↄ̀ wɛ̃́ndia gↄ̃a a dii zã́ nↄ ũ.

24 Pↄ́ nɛ́naↄ ku tↄↄlɛ mɛ̀n síiↄ̃,

kási aa ↄ̃nↄ vĩ maamaaɛ:

25 Bↄↄnaↄ dɛ pↄ́ gbãaↄ ũo,

kási aaì blɛ kũ̀sũa di saɛɛ.

26 Ɛ̃n'ui'uinaↄ dɛ pↄzↄ̃ↄↄ ũo,

kási aaì bɛkpa gbɛ̀sↄↄuɛ.

27 Kwaↄ líↄ kía vĩo,

kási aaì bↄlɛ zɛ́zɛ gã ń gãoɛ.

28 Ńyↄ̃ fↄ̃ zↄ̃ kṹ ń ↄo,

kási ì e gɛ na kía kpɛ́ saaiɛ.

29 Pↄ́ mɛ̀n àaↄ̃ ku an bɛa maa,

à kà síiↄ̃ se an táa'oa kɛfɛũ:

30 Nↄ̀ↄmusu pↄ́ dɛ gↄ̃sa ũ nↄ̀bↄↄ guu,

ìli pↄ̀ↄbↄzãkɛ pↄeɛo

31 ń kosa pↄ́ toe bↄo ń blesan giio

ń kía pↄ́ kú a zĩgↄ̃ↄ aɛo.

32 Tó n sↄũyã kɛ̀ zĩasɛa lɛsĩ guu

ge tó n vãi làasookɛ̀, ↄku n lɛ́wa,

33 asa lá wì vĩ disaa í fɛ̃́ à gↄ̃ wàagase ũ,

ge lá wì ní kṹ wà fĩ à aubↄ,

màa gbɛ̃́ↄ pↄfɛ̃anɛ ì sòleda.

31

Kí Lemuɛli yã́

1 Kí Lemuɛli da lɛdàwà à mɛ̀:

2 Kpelewaɛ, ma nɛ́? Bↄɛ́, ma nɛ'ia?

Àkɛaɛ, nɛ́ pↄ́ ma a lɛkɛ̀ Luawa?

3 Ńsu ǹ n wo dɛ nↄɛↄ kĩ́io,

ńsu zɛ́ pↄ́ ì kíaↄ ↄ̃̀ↄkpa sɛo.

4 Lemuɛli, vɛ̃ɛá kíaↄ pↄmia no,

í gbãaá kpalablenaↄ pↄmia no,

5 kɛ́ aasu mi ikoyãↄ sã́ńgu,

aai yã́gↄ̃gↄ̃ taasideↄnɛ faasaio yã́i.

6 À í gbãa kpa gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ gaiↄwa,

à vɛ̃ɛ kpa pↄsiadeↄwa

7 aa mi, an taasi i sã́ńgu,

an yã'ↄ̃ma aↄ dↄńgu lↄo.

8 Yã'o gbɛ̃́ pↄ́ a lɛ́ lɛ́ bebeka gɛ̃ɛ ũ,

yã́gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ sãalɛↄnɛ.

9 Ńsu ǹyↄ̃ nílɛo, yã́kpalɛkɛ a zɛ́wa,

taasideↄ ń wɛ̃nadeↄ yãnakpámá.

Nↄ ãiade

10 Démɛ a nↄ ãiade ei?

Aà bɛɛɛ dɛ òsoↄla zã̀.

11 Aà zã́ ìↄ aà náai vĩ ń nↄ̀sɛmɛndooɛ,

pↄmaae lí kɛ̃́sãwào.

12 Maa ìↄ kɛ a zã́ɛ, i kɛ vãi no

e a wɛ̃ni lɛ́u.

13 Ì sãkã ń buao wɛɛlɛ,

ì a ↄzĩ kɛ ń pↄnao.

14 Ì gɛ́ blɛ sɛ́i zã̀

lán gó'ilɛna laatanawa.

15 Ì fɛlɛ gufɛ̃nɛ à blɛkɛ a uadeↄnɛ,

ì zĩ kpaalɛ a wɛ̃́ndiaↄnɛ.

16 Ì tↄↄlɛ maa wɛɛlɛ lú,

ì vɛ̃ɛliↄ pɛ́pɛu ń azĩa bↄ̀ↄ ↄ̃ao.

17 Ì gbãa dↄ a pi asana ũ,

ì gã̀sĩwa bↄbↄ a zĩwa.

18 Ìↄ dↄ̃ kɛ́ á ɛlɛ e,

aà filia ìↄ dↄ gwã́.

19 Aà ↄ ìↄ pooa àↄ bunkapa kũa,

ìↄ kɛ̀ɛ ↄ̃wã ń a ↄnɛo.

20 Ì ↄ poo wɛ̃nadeↄnɛ,

ì ↄlia taasideↄzi.

21 Ìli ĩ́ampuu vĩakɛ a bɛdeↄ yã́ musuo,

asa aà uadeↄ ì ula didikↄ̃aɛ.

22 Ì zwã̀a wúlɛbↄↄ tã azĩa,

aà pↄkasaↄá bàabaa ń zwã̀a gàaluladeↄnɛ.

23 Aà zã́ ì tↄbↄ faaibokĩi,

ìↄ zↄ̃lɛ gudoũ ń bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ.

24 Nↄɛpi ì pↄlↄgãu kɛ àↄ yía,

ì pↄlↄna tã à kpa laatanaↄwa.

25 Ìↄ gbãa ń gawio daa a pↄkasa ũ,

aà kua zia yã́ lí iwãa ka aà pↄao.

26 Ɔ̃nↄyã ìↄ dↄ aà lɛ́u,

ì yãdanɛ́ ń nↄ̀sɛmaao.

27 Ì wɛ́tɛ a ua yãkɛai,

ìli zígbiakɛ à gbasa àↄ pↄbleo.

28 Aà nɛ́ↄ ì fɛlɛ aa samaa'oɛ̀,

aà zã́ ì aà sáaukpa ì mɛ:

29 Nↄɛ daside ãiavĩ fá,

ãma ḿmɛ ń dɛńla píi.

30 Kákaa maa líↄ náai vĩo,

kɛfɛnkɛ ì gɛ̃zɛaɛ,

nↄɛ pↄ́ Dii vĩa vĩ ↄ̃ wì aà sáaukpa.

31 À aà sáaukpa zĩ pↄ́ a kɛ̀ yã́ musu,

í aà táasilɛ aà yãkɛa musu gãaɛ.

* 1:1 1Kia 5.12

† 1:7 Yob 28.28, Soũ 111.10

* 2:4 Mat 13.44

* 3:4 Luk 2.52

† 3:7 Lom 12.16

‡ 3:11 Yob 5.17

§ 3:12 Ɛbɛ 12.5-6, Zia 3.19

* 3:34 Zaa 4.6, 1Piɛ 5.5

* 4:7 Mat 13.44-46

† 4:19 1Zãa 2.11

‡ 4:26 Ɛbɛ 12.13

* 8:17 Mat 7.7-8

† 8:22 Daa 1.1, Zãa 1.1-3, Zia 3.14

* 10:12 1Kln 13.7, Zaa 5.20, 1Piɛ 4.8

† 10:25 Mat 7.24-27

* 11:25 Mat 10.42

† 11:31 1Piɛ 4.18

* 12:7 Mat 7.24-27

† 12:20 Mat 5.9

‡ 12:28 Lom 6.23

* 13:7 Luk 12.21, 33

* 14:35 Mat 24.45

* 15:11 Zãa 2.25

† 15:29 Zãa 9.31

* 19:17 Mat 25.40

* 22:11 Mat 5.8

* 24:21 1Piɛ 2.17

* 25:7 Luk 14.8-10

† 25:14 Yud 12

‡ 25:22 Lom 12.20

* 26:11 2Piɛ 2.22

* 27:1 Zaa 4.13-16

† 27:6 Luk 22.47-48

* 28:5 1Kln 2.14

† 28:13 1Zãa 1.9

* 29:23 Mat 23.12

Làasoode

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

LÀASOODE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Sɛa za lápi dↄ̀ↄ sɛ̃́iawa lápi kɛ̃na lɛ́ azĩa yã́ bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ lá á ↄ̃nↄ, ãma lápi ↄ̃nↄ yã́ↄ doũ ń Yáasi lá pↄ́oo. Aà ↄ̃nↄ doũ ń fɛlɛkaa pↄ́oo. Aà kua dṹnia guu à yã́ pↄ́ á kɛ̀ↄ ń yã́ pↄ́ a leↄ gwà, ↄ̃ a è nama dɛ lán suawaɛ, mɛ́ gbɛ̃nazĩna ì dɛ̃ɛka, kɛ́ à e namable yã́iɛ, ↄ̃ ìↄ bↄ pã mↄ̀ↄmↄↄ. À làasookɛ̀ azĩawa tó kua dṹniau dↄ̀ↄ vĩ, ge tó a bɛɛɛ vĩ. Ì to gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lápi kyokɛↄ yã́ doũpiↄ wàaipa. Lá a ku Yobu lá guuwa, yãwea àao. Làasoode ń a ↄ̃nↄkɛo à bílikɛ̀ gbɛ̃nazĩna kuana yã́wa. Ɔ̃ à lɛdàwá wà zĩkɛ maamaa wà pↄnakɛ ń pↄ́ pↄ́ Lua wá gbáↄ e wá wɛ̃ni lɛ́u.

Làasoode yã́ dasiↄ bↄ̀ yã́ↄ kpɛɛ, ì gbɛ̃́ kãdɛ. À zɛ̀ò kɛ́ dɛ̃ɛ pↄ́ wì ká ń pↄna pↄ́ wì e dṹnia guuoá yãpãɛ. Ɛ̀waasokɛ, ↄdekɛ, àizɛɛdekɛ, zĩkɛa, ↄ̃nↄkũa, yãkɛa a zɛ́wa, a dìlɛ yã́piiá pãɛ mɛ́ gugiiyaaɛ. Lá gbɛ̃nazĩnaↄ ìↄ ku ga lɛ́zĩ mɛ́ yã́zɛsai ku, bee tò nama líↄ kuo. Wìliↄ yã́ pↄ́ Lua lɛ́ yá ń dṹniao dↄ̃o, ↄ̃ bee tò wá gbɛ̃nazĩna zia gbá dↄ̃o. Yã́piↄ ì to wà làasookɛ zɛ́ pↄ́ maa wà sɛↄwa.

Bibeli láↄ ì wá wɛ̃ni mi ↄlↄwɛ̃ɛ. A maa wà lápiↄ kyokɛ, wí e dↄ̃, wí bↄ seakɛa ń pↄyaao guu. A maa wà làasookɛ wá kua dṹniauwaɛ, wí zĩkɛ yã́ pↄ́ wa kɛ̃̀ Bibeliuwa, wí e Lua náaikɛ a zɛ́wa. Wɛdↄa Luazi mɛ́ a tó wá kua dṹniau àↄ dɛ gugiiyaa ũo.

1

Yã́pii pãɛ

1 Làasoode Davidi nɛ́, Yelusalɛũ kía yã́n kɛ:

2 Mámɛmaa Làasoode ma mɛ̀:

Yãpã búubuu,

yãpã búubuu, yã́pii pãɛ.

3 Bↄ́ ài gbɛ̃nazĩna ì e dṹniau

taasi pↄ́ àlɛ kɛ a zĩ píi guuwai?

4 Kpàiↄ ì gɛ̃, Wueↄ ì su,

ń beeo dṹnia ìↄ ku gↄↄpiiɛ.

5 Ĩatɛ̃ ì bilɛ ì gɛ̃ kpɛ́u,

ì wã à ɛa gɛ́ gu pↄ́ a bↄu.

6 Ĩana ì na gɛↄmidↄkĩi oi,

ì liaa su gugbãntoo oi,

ìↄ liaaliaa à gɛ́ le à su la.

7 Swa píi í ìↄ ka ísiauɛ,

kási ísia lí pao,

ípiↄ i ɛa su swapiↄ miwa.

8 Pↄ́pii ì ń kpasa,

kpasapi yã́ gɛ̃̀ oaa.

Gugwaa lí mↄ́ wɛ́wao,

yãmaa lí swã́ pao.

9 Yã́ pↄ́ kú yãa mɛ́ a ɛa àↄ ku lↄ,

yã́ pↄ́ wa kɛ̀ yãa ↄ̃ wa ɛa kɛ lↄ.

A dafue ku dṹniauo.

10 Pↄe ku kɛ́ wà mɛ:

Pↄ́ dafue gwaa?

Aawo! À dↄ̀aa kú wá ãa za zi kↄ̀.

11 Gbɛ̃́ káauↄ yã́ líↄ dↄ gbɛ̃egu lↄo.

Baa gbɛ̃́ pↄ́ aaↄ ku ziaↄ,

an yã́ a dↄ gbɛ̃egu gbɛzão.

12 Ma làasoode ma kɛ Isailiↄ kía ũ Yelusalɛũ. 13 Ma mɛkpà yã́ pↄ́ wàlɛ kɛ dṹniau píi tàasikaawa, má yↄ̀ɛ ↄ̃nↄ'ↄ̃nↄ, má è Lua zĩ pãsĩ dà gbɛ̃nazĩnaↄnɛ aa kɛ. 14 Ma yã́ pↄ́ wàlɛ kɛ dṹniau è píi, a píiá pãɛ mɛ́ gugiiyaaɛ.

15 Pↄ́ fĩaa pooa vĩo,

wìli e pↄ́ pↄ́ kɛ̃̀sã nào ń a kĩniↄo.

16 Ɔ̃ má ò ma nↄ̀sɛu ma mɛ̀: Gwa! Ma ↄ̃nↄ zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ kpalablè Yelusalɛũ ma ãaↄla píi, ma ↄ̃nↄ ń ma dↄ̃ao wɛbↄ̀ maamaaɛ.* 17 Ɔ̃ ma mɛkpà ↄ̃nↄ asii dↄ̃awa mà sↄũkɛ ń mìsaiyão asii dↄ̃, ↄ̃ má è beeá gugiiyaaɛ lↄ.

18 Asa ↄ̃nↄ zↄ̃ↄ ì mↄ́ ń pↄyaa zↄ̃ↄoɛ,

mɛ́ wì yã'ↄ̃ma e ń dↄ̃a lɛ́uɛ.

2

Pↄnakɛaá pãɛ

1 Má ò mazĩawa mà fɛlɛ mà pↄnakɛa lɛ́ gwa, mí namablea dↄ̃, ↄ̃ má è beeá pãɛ lↄ. 2 Má è yaalↄá sↄũkɛɛ. Pↄnakɛa sↄ̃, bↄ́ ì inɛ́i? 3 Ma pↄna wɛ̀ɛlɛ vɛ̃ɛmia guu, ma ↄlìa mìsaiyãi, ãma ma làasoo lɛ́ tamanↄ ↄ̃nↄwa, kɛ́ mà yã́ pↄ́ maa gbɛ̃nazĩna lí kɛ dṹnia guu a wɛ̃ni kpòona lɛ́u dↄ̃.

4 Ma ↄkpà zĩ zↄ̃ↄↄwa, ma kpɛdↄ̀dↄ mazĩaɛ, ma vɛ̃ɛliↄ pɛ̀pɛ kpɛ́lɛkpɛlɛ. 5 Ma kaaↄ dàda, ma swa saɛↄ kɛ̀kɛ, ma lí pↄ́ wì a bɛ ble bui píi bàbau. 6 Ma íkalɛkĩiↄ kɛ̀kɛ aaↄ mↄ̀sɛpisi líkpɛpiↄwa. 7 Ma zↄↄ lùlu gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ, mɛ́ wà ń keeↄ ì ma bɛɛ. Má zuↄ ń pↄtuo keleↄ vĩ dasidasi dɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú Yelusalɛũ ma ãaↄla píi.* 8 Ma ã́nusu ń vuao kã̀aamazi ń kíaↄ àizɛɛↄ ń ń bùsu pↄ́ↄ.† Ma lɛ̀sinaↄ sɛ̀ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ, ma nↄ pↄ́ gↄ̃ɛ ì luaiↄ sɛ̀ dasi. 9 Ma tↄbↄ̀, ma zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú Yelusalɛũ ma ãaↄla píi, mɛ́ ma gi má ↄ̃nↄ apii guu.

10 Mi gi mazĩaɛ ń pↄ́ pↄ́ ma wɛ́ blèoo.

Mi pↄ́ pↄ́ ma pↄ gbàe to weo.

Ma pↄ kɛ̀na ma zĩkɛa píiwa,

ↄ̃mɛ ma isimagakpaa píi asea ũ.

11 Kɛ́ ma wɛtɛ̀ yã́ pↄ́ má kɛ̀ↄzi píi

ń isima pↄ́ má gà má kpà a musuo,

má è apii pãɛ mɛ́ gugiiyaaɛ,

a ài vĩ dṹniauo.

12 Ɔ̃ ma làasoo tà ↄ̃nↄ ń sↄũkɛo ń mìsaikɛowa.

Yã́ pↄ́ wa kɛ̀ za zi bàasio,

a kpele kí gɛ̃ɛ a kɛ lↄi?

13 Má è ↄ̃nↄ ài vĩ dɛ mìsaikɛa

lá gupua ìↄ ài vĩ dɛ gusiaawa.

14 Ɔ̃nↄna wɛ́ ìↄ ku aà aɛ,

sↄũ ìↄ bɛ gusiau.

Ɔ̃ má è gó doũ mɛ́ a ń bua ḿpii.

15 Ɔ̃ ma làasookɛ̀ ma sↄ̃u ma mɛ̀:

Lá gó doũ mɛ́ a wá bua ń sↄũↄ,

bↄ́ ài má e ma ↄ̃nↄwai?

Ɔ̃ ma mɛ̀: Beeá yãpãɛ lↄ.

16 Ɔ̃nↄna yã́ a dↄ gbɛ̃egu dɛ sↄũao,

ampii an yã́ a sã gbɛ̃́ↄgu zia.

Ɔ̃nↄna ì ga lán sↄũwaɛ.

Isimagakpaaá pãɛ

17 Ɔ̃ ma sakà ma kuau, asa yã́ pↄ́ wàlɛ kɛ dṹniau píi ì kɛmɛɛ yã'ↄ̃ma ũɛ. Apii pãɛ mɛ́ gugiiyaaɛ. 18 Ɔ̃ ma sakà zĩ pↄ́ má kɛ̀ dṹniauↄgu píi, kɛ́ má tó ma gɛ̃ɛɛ yã́i. 19 Démɛ dↄ̃ tó ↄ̃nↄna ge sↄũn aà ũi? Kásile zĩ pↄ́ má kɛ̀ dṹniau ń ↄ̃nↄo a gↄ̃ɛ̀ɛ. Beeá pãɛ lↄ. 20 Ɔ̃ ma pↄ yà isima pↄ́ má gà má kpà dṹniau píi yã́ musu. 21 Asa gbɛ̃́ ì zĩkɛ ń ↄ̃nↄo ń dↄ̃ao ń gↄ̃io, ↄ̃ ì to gbɛ̃́ pↄ́ i a kee kɛoɛ a pↄ́ ũ. Beeá pãɛ lↄ, yãvãiɛ maamaa. 22 Bↄ́ gbɛ̃́ ì e isima pↄ́ a ga kpà dṹniau ń dɛ̃ɛ pↄ́ a kào píi yã́ musui? 23 Aà kua dṹniau gↄↄpii aà zĩ ì mↄɛ̀ ń yã'ↄ̃mao ń pↄyaaoɛ.‡ Baa gwã́ aà nↄ̀sɛ lí dadoũo. Beeá pãɛ lↄ.

24 Yã́ pↄ́ maa ń gbɛ̃nazĩnao mɛ́ dɛ aà pↄble, aà imi, aà a zĩ sáaukpa.§ Má è bee bↄ̀ Lua ↄzĩɛ lↄ. 25 Lua dↄnlɛ sai démɛ a fↄ̃ pↄble à pↄnakɛi? 26 Lua ì gbɛ̃́ pↄ́ kàagu gba ↄ̃nↄ ń dↄ̃ao ń pↄnao,* ãma Lua ì àizɛɛsɛlɛkãaaa zĩda duunkɛnaɛ, kɛ́ à kpa gbɛ̃́ pↄ́ kàaguwa. Beeá pãɛ lↄ mɛ́ gugiiyaaɛ.

3

Yã́pii ń a gↄↄoɛ

1 Yã́pii ń a gↄↄoɛ,

bↄↄlɛ píi ń a kɛgↄↄo.

2 Nɛ'igↄↄ ku, gagↄↄ ku,

pↄ́tↄ̃gↄↄ ku, a wolɛgↄↄ ku.

3 Dɛgↄↄ ku, gbã́gbãgↄↄ ku,

gboogↄↄ ku, a dↄgↄↄ ku.

4 Ɔↄlↄgↄↄ ku, yaalↄgↄↄ ku,

wɛ̃nakɛgↄↄ ku, kↄ̃̀ↄ'ogↄↄ ku.

5 Gbɛkↄlɛgↄↄ ku, gbɛkãaagↄↄ ku,

bↄ̃̀nↄblegↄↄ ku, a zɛgↄↄ ku.

6 Pↄwɛɛlɛgↄↄ ku, a ↄkpaigↄↄ ku,

ↄdidia pↄ́wa gↄↄ ku, a gbaɛa gↄↄ ku.

7 Pↄ́gakɛ̃gↄↄ ku, a namigↄↄ ku,

lɛkpaaũgↄↄ ku, yã'ogↄↄ ku.

8 Yenzigↄↄ ku, zangugↄↄ ku,

zĩkagↄↄ ku, kálɛa aafia gↄↄ ku.

9 Bↄ́ ài zĩkɛna ì e taasi pↄ́ a kɛ̀wai? 10 Ma zĩ pↄ́ Lua dà gbɛ̃nazĩnaↄnɛ aa kɛ è. 11 Lua tò pↄ́pii maa a gↄↄwa. À kua gↄↄpii làasoo dà gbɛ̃nazĩna sↄ̃u lↄ, kási a fↄ̃ yã́ pↄ́ Lua lɛ́ kɛ za dṹnia daalɛa e a midɛawa gbadↄ̃o. 12 Má dↄ̃ kɛ́ pↄe maa ń gbɛ̃nazĩnao dɛ aà kua pↄna guu ń maakɛao aà wɛ̃ni lɛ́ulao. 13 Tó gbɛ̃́ lɛ́ pↄble, àlɛ imi, àlɛ a zĩ píi sáaukpa, Lua mɛ́ aà gbà. 14 Má dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ Lua lɛ́ kɛ aↄ ku gↄↄpiiɛ. Wa fↄ̃ pↄe kã́fĩuo, mɛ́ wa fↄ̃ pↄe laouo. Lua kɛ̀ màa, kɛ́ wàↄ a vĩa vĩ yã́iɛ. 15 Pↄ́ pↄ́ kú tia ku za zi kↄ̀, mɛ́ pↄ́ pↄ́ aↄ ku zia ku yãa lↄ. Lua ì yã́ pↄ́ kɛ̀ yãaↄ gbɛsisi.

16 Ma yã́ è dṹniau lↄ:

Gu pↄ́ dɛ yã́zɛde àↄ kuu,

yã́zɛsai mɛ́ kú we,

mɛ́ gu pↄ́ dɛ yãmaa àↄ kuu,

yãvãi mɛ́ kú we.

17 Má ò mazĩawa:

Lua a yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃maaↄ ń gbɛ̃vãiↄ píi,

asa yã́pii ń a gↄↄoɛ,

bↄↄlɛ píi ń a kɛgↄↄo.

18 Má ò ma sↄ̃ guu lↄ: Gbɛ̃nazĩnaↄ ì kɛ màa, Lua a ń yã́wɛ wɛ̃nɛ́, aai dↄ̃ ńzĩawa wa dɛ lán nↄ̀bↄↄwaɛ. 19 Sĩanaɛ, gbɛ̃nazĩnaↄ ń nↄ̀bↄↄ, gó doũ mɛ́ a ń bua. Lá nↄ̀bↄ ì ga, màa gbɛ̃nazĩna ì ga lↄ, an wea doũɛ. Gbɛ̃nazĩna dɛ nↄ̀bↄlao, asa yã́pii pãɛ. 20 Ampii aaì gɛ́ gudoũ, asa ampii aa bↄ̀ bùsutiuɛ, mɛ́ ampii aa ɛa gↄ̃ bùsutipi ũɛ. 21 Tó gbɛ̃nazĩna nisĩna ì ta musu, nↄ̀bↄ pↄ́ ì ta zĩ́lɛn lò, démɛ dↄ̃i? 22 A yã́i tò má è yãe maa ń gbɛ̃nazĩnao dɛ aà a zĩ sáaukpalao, asa aà luakpaman we. Démɛ a to aà dↄ̃ yã́ pↄ́ a mↄ aà kpɛi?

4

Kua ń kↄ̃o

1 Ɔ̃ ma gbãa pↄ́ wàlɛ mↄ gbɛ̃́ↄnɛ dṹniau yã́ gwà lↄ píi. Ma gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ń wɛtãↄ wɛ́'i è, aa nↄ̀sɛninina vĩo. Aa nↄ̀sɛninina vĩo, asa an wɛtãnapiↄ mɛ́ gbãa vĩ. 2 Ɔ̃ ma mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ gà yãaↄ Lua sáaukɛ̀ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ kúↄla, 3 ãma gbɛ̃́ pↄ́ wi i yãao, i wɛsi vãi pↄ́ wì kɛ dṹniaulɛo sã̀ↄmá ḿpii. 4 Má è pↄ́ pↄ́ tò gbɛ̃́ ì zĩkɛ à mɛkpawà, kɛ́ à e àↄ dɛ a gbɛ̃́deela yã́iɛ. Beeá pãɛ lↄ mɛ́ gugiiyaaɛ.

5 Sↄũ ì a ↄ kpaaũ à ibaba.

6 Kua ń pↄ́ ↄkũ doo ń sↄ̃daadoũo

maa dɛ kua ń pↄ́ ↄkũ plao

ń isimagakpaao ń gugiiyaaola.

7 Ɔ̃ ma ɛa yãpã pãle è dṹnia guu lↄ. 8 Zĩ̀loe ku, a nɛ́ vĩo, a vĩ̀i ge dãuna vĩo. Aà isima lí bao, kási aà àizɛɛ lí mↄ́wào. Dé yã́i àlɛ zĩkɛii? Bↄ́yãi à pↄnakɛa tɛ̃̀ azĩaɛi? Beeá pãɛ lↄ, bↄↄlɛ pãsĩɛ.

9 Plaa dɛ doũa,

asa an taasi ài aↄ maa.

10 Tó gbɛ̃do lɛ̀lɛ, aà gbɛ̃do a aà sɛ́.

Waiyoo gbɛ̃doũna!

Tó à lɛ̀lɛ, aↄ sɛna vĩo.

11 Tó gbɛ̃ↄn plaↄ wúlɛa gudoũ,

aa kↄ̃ pusu ma.

Kpelewa gbɛ̃doũna a bↄ ĩ́ana yã́ui?

12 Wì gbãamↄ gbɛ̃doũnaɛɛ,

gbɛ̃ↄn plaↄ sↄ̃ aaì zɛ wà giɛ.

Bà nian àaↄ̃ lí kɛ̃́ kpaao.

13 Ɛ̀waaso ↄ̃nↄna taaside maa dɛ kía zi sↄũ pↄ́ lí lɛdama ma lↄola, 14 baa tó ɛ̀waasopi bↄ̀ dakpɛunakɛ guu ↄ̃ à gↄ̃̀ kía ũ, ge wà aà ì bùsupiu táaa ũn lò. 15 Má è dṹnia a tɛ kí gɛ̃ɛ ɛ̀waasopizi, 16 gↄↄ bee aà gbɛ̃́ↄ aaↄ lɛ́ vĩo, gbɛ̃́ pↄ́ a dɛ ń dↄaana ũↄ. Ń beeo gbɛ̃́ pↄ́ aa mↄ gbɛzãↄ aa aà sáaukpao. Beeá pãɛ lↄ mɛ́ gugiiyaaɛ.

Vĩakɛa Luaɛ

17 Tó n gɛ Lua kpɛ́u, ǹyↄ̃ kú ń laaio. Sↄ̃aaàzi ǹ aà yãma maa dɛ sↄũↄ sa'oa wea, asa an yãdↄ̃sai mɛ́ ì to aa yãvãikɛ.

5

1 N lɛ́ su àↄ wãao, ńsu nↄnwãakɛ ǹ yã'o Lua aɛo. Lá a ku musu mɛ́ ń kú zĩ́lɛ, ńsu yã'o dasio. 2 Lá bↄↄlɛ dasi ì mↄ́ ń nana'oao, màa yã́ dasi bↄlɛa ì mↄ́ ń sↄũyã'oo. 3 Tó n lɛkɛ̀ Luawa,* ńsu ǹ a fĩaboa gágao. Ǹ a fĩabo, asa sↄũↄ yã́ lí kaaàguo. 4 Lɛkɛa Luawa sai maa dɛ a kɛawà fĩabosaia. 5 Ńsu to n lɛ́ n dayãuo. Ńsu o sa'onaɛ n zã lɛkɛawaɛo. Ń ye Lua pↄ panzi n yã́pi yã́i, i zĩ pↄ́ ńlɛ kɛ bãdɛ yã̀? 6 Nana dasi oa ń yã́ dasi bↄlɛao ì mↄ́ ń yãpão. A yã́i tò ǹyↄ̃ Lua vĩa vĩ.

Àizɛɛá pãɛ

7 Tó ń è wàlɛ gbãamↄ taasideↄnɛ guei, wàlɛ gínɛ́ ń yã́zɛdeo, wàlɛ yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ a zɛ́wao, ńsu to yã́pi dimao, asa bùsupi gbãadeↄ lɛ́ wɛ́tɛkↄ̃iɛ, mɛ́ an gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lɛ́ wɛ́tɛńzi lↄ. 8 Ampii aaì bùsupi baa bleɛ, asa kía mɛ́ buaↄ vĩ.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ ye ↄ̃ai lí kã́òo,

gbɛ̃́ pↄ́ ye àizɛɛi ài lí mↄ́wào.

Beeá pãɛ lↄ.

10 Tó àizɛɛ lɛ́ kã́fĩ,

a blenaↄ ìↄ kã́fĩɛ.

Bↄ́ ài a vĩ a diiɛi?

Aà wɛbiiwà bàasio.

11 Zĩgbãakɛna ì i na ma,

à pↄblè yↄↄ ge maamaan nò.

Ɔde sↄ̃, aà kãa lí tó à i'oo.

12 Ma yãvãi pãsĩ è dṹniau,

gbɛ̃e zɛtà a ↄdalɛ,

à azĩa kpà ĩai,

13 ↄ̃ à bↄↄlɛ vãi kɛ̀ò,

aà àizɛɛ mìdɛ píi.

Kɛ́ à nɛgↄ̃ɛ ì, a pↄe vĩ à toɛ̀ lↄo.

14 Gbɛ̃nazĩna ì bↄ a da gbɛɛu puiziɛ.

Lá à mↄ̀, màa ì ɛa ta lↄ,

ìli a zĩ àie e sɛ nà a ↄzĩ à tàòo.†

15 Yã́ɛ beeá yãvãi pãsĩɛ lↄ.

Lá gbɛ̃́ mↄ̀, màa ì ɛa ta lↄ.

À isima ga kpà, à gugiiyàɛ,

bↄ́mɛ gↄ̃̀ɛ̀i?

16 Bee gbɛa à a gↄↄ mↄaokɛ̀ gusiau

ń pↄyaa zↄ̃ↄo ń gyão ń pↄfɛ̃o.

17 Ɔ̃ má è a maa ń gbɛ̃nazĩnao aà pↄble, aà imi, aà zĩ pↄ́ a kɛ̀ ń taasio dṹniau a wɛ̃ni kpòona pↄ́ Lua aà gbà lɛ́u sáaukpa, asa aà luakpaman we. 18 Bee gbɛa tó Lua gbɛ̃́ kà ↄdawa ń àizɛɛo, mɛ́ à aà gbà zɛ́ aà pↄnakɛò, aà zɛ ń a luakpamao, aà a zĩ sáaukpa. Lua mɛ́ aà gbà. 19 Ìliↄ làasookɛ a wɛ̃ni gesenawa mↄ̀ↄmↄↄ lↄo, asa Lua mɛ́ yãmàwà ń pↄnao.

6

1 Ma vãi è dṹnia guu lↄ, à tↄ̃̀ gbɛ̃nazĩnaↄwa. 2 Lua gbɛ̃́ kà ↄdawa, à aà gbà àizɛɛ ń bɛɛɛo, a pↄ́ pↄ́ dɛ àↄ a ni vĩ píi vĩ, ↄ̃ Lua i to à pↄnakɛ̀òo, gbɛ̃pãle mɛ́ gↄ̃̀ vĩ. Beeá pãɛ, yãvãi pãsĩɛ.

3 Tó gbɛ̃́ nɛ'ì mɛ̀n basↄo mɛ́ à zikũ̀ táotao, baa ń aà gɛ̃gɛ̃akɛo, tó i e pↄnakɛ̀ a guuo, tó à gà mɛ́ aà vĩa kpɛlaao, nɛ́ pↄ́ wa ì gɛ̀ sã̀ↄwà. 4 Asa nɛ́pi mↄ̀ pãɛ, ↄ̃ à tà gusiau, aà tↄ́ gↄ̃̀ balau. 5 Baa kɛ́ i ĩatɛ̃ eo mɛ́ a yãe dↄ̃o, à niɛ è dɛ ↄdepia. 6 A dɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú wɛ̃̀ ↄ̀aa kwi pↄnakɛsaila. Aali gɛ́ gudoũ ḿpiio lé?

7 Gbɛ̃nazĩna isima pↄ́ a gà lɛ́ kpá,

à pↄ́ e da lɛ́ɛ yã́ɛ,

kási aà gbɛɛ lí kã́o.

8 Bↄ́ ↄ̃nↄna dɛò sↄũai?

Bↄ́ ài yãkɛa a zɛ́wa ì i taasideɛi?

9 Pↄnakɛa ń pↄ́ pↄ́ ń vĩo

maa dɛ a pãle nidɛaa.

Beeá pãɛ lↄ mɛ́ gugiiyaaɛ.

10 Pↄ́ pↄ́ kɛ̀ yãa tↄ́ vĩ kↄ̀,

mɛ́ wa dↄ̃ lá gbɛ̃nazĩna dɛ.

Gbɛ̃nazĩna a fↄ̃ lɛkpaakɛ

ń gbɛ̃́ pↄ́ a gbãa dɛalaoo.

11 Yãbↄlɛ dasi ì yãpã kↄ̃́.

Bↄ́ ài bee vĩ gbɛ̃́ɛi?

12 Démɛ dↄ̃ pↄ́ pↄ́ maa ń gbɛ̃nazĩnao aà wɛ̃ni gii kpòona pↄ́ ì gɛ̃ lán uenawa guui? Démɛ a fↄ̃ yã́ pↄ́ a kɛ aà kpɛ dṹnia guu oɛ̀i?

7

Ɔ̃nↄdaanɛ́

1 Tↄ́ na maa dɛ tulale bɛɛɛdea,*

mɛ́ gagↄↄ maa dɛ igↄↄa.

2 Gɛ̃a ua pↄ́ wàlɛ gɛwiipɛu maa

dɛ gɛ̃a ua pↄ́ wàlɛ dikpɛkɛula,

asa gbɛ̃́pii midɛan we,

mɛ́ a maa gbɛ̃́ pↄ́ kúↄ yã́pi da.

3 Wɛ̃nakɛa maa dɛ yáalↄaa,

oosisia gbɛa nↄ̀sɛ ì wee.

4 Ɔ̃nↄna laai ìↄ ku ua pↄ́ wàlɛ ↄ́ↄlↄuwa.

Sↄũ laai ìↄ ku ua pↄ́ wàlɛ pↄnakɛuwaɛ.

5 Ɔ̃nↄna n lelea yãdaa maa dɛ

swã́sɛa sↄũ n táasilɛaia,

6 asa sↄũↄ yaalↄ dɛ

lán kù tɛ́ pũnaa kĩnauwaɛ.

Beeá pãɛ lↄ.

7 Gbãa mↄa gbɛ̃́ↄnɛ ì to ↄ̃nↄna sↄũkũɛ,

mɛ́ gbagusaɛ ì gbɛ̃́ ↄ̃̀ↄkpaɛ.

8 Yã́ midɛa maa dɛ a fɛlɛaa,

sùuu maa dɛ kàamaia.

9 Ńsu to n pↄ lí pa àao,†

asa sↄũ mɛ́ ìↄ pↄfɛ̃ vĩ.

10 Ńsu yãgbɛa ǹ mɛ

bↄ́yãi yãagↄↄ maa dɛ tiaaio,

asa yãlaa bee taaá ↄ̃nↄyã no.

11 Ɔ̃nↄá pↄmaaɛ lán túbiwa,

a ài vĩ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ĩatɛ̃ eↄnɛ píi.

12 Ɔ̃nↄá kpanziɛɛ,

lá ↄ̃a dɛ kpanziɛ ũwa,

mɛ́ dↄ̃a àin kɛ:

Ɔ̃nↄnaↄ ↄ̃nↄ ì ń misi.

13 Làasookɛ Lua yãkɛaↄwa.

Démɛ a fↄ̃ pↄ́ pↄ́ a kɛ̀ kolea pooi?

14 Tó gↄↄ na mↄ̀ma, pↄnakɛò.

Tó gↄↄ vãiɛ sↄ̃, làasookɛ,

Lua mɛ́ kɛ̀ píi, kɛ́ gbɛ̃e su àↄ a zia dↄ̃o yã́i.

15 Ma wɛ̃ni giiɛ bee guu ma yã́ɛ beeↄ è píi.

Ma gbɛ̃maa è à gà a maakɛa guu,

mɛ́ ma gbɛ̃vãi è àlɛ gɛ̃gɛ̃ a yãvãikɛa guu.

16 Ńsu to n maakɛa gɛ̃agɛ̃o,

ńsu to n ↄ̃nↄ gɛ̃agɛ̃o.

Bↄ́yãi ńyↄ̃ yã́yia nzĩawai?

17 N vãi su gɛ̃agɛ̃o,

ńsu ǹyↄ̃ sↄũo.

Bↄ́yãi ńyↄ̃ ga kpóoi?

18 A maa ǹyↄ̃ yã́ mɛ̀n plapiↄ kũaɛ,

ńsu ↄkpaio,

asa gbɛ̃́ pↄ́ Lua vĩa vĩ ì yã́piↄ zɛ́ e píiɛ.

19 Ɔ̃nↄ ì to ↄ̃nↄna gbãa àↄ dɛ

wɛ̃́lɛ gbãade gbɛ̃ↄn kwiↄla.

20 Gbɛ̃maa pↄ́ ìↄ yãmaakɛ

mɛ́ ìli duunakɛo ku dṹniauo.

21 Ńsu swã́sɛ yã́ pↄ́ wàlɛ ozi píio,

kɛ́ tó n zĩkɛna lɛ́ n ká, ńsu mao yã́i.

22 Asa ń dↄ̃ nzĩawa,

kɛ́ mpi sↄ̃ n gbɛ̃́ↄ kà dasi.

23 Ma wɛtɛ̀ yã́ beeↄi ↄ̃nↄ'ↄ̃nↄ píi,

ma mɛ̀ má ↄ̃nↄkũ, ↄ̃ à zã̀kũmanↄ.

24 Ɔ̃nↄ kúkĩi zã̀,

a asii zↄ̃ↄ maamaaɛ,

démɛ a fↄ̃ bↄwài?

25 Ma ↄ̃nↄ ń yã́pii mio tàasikà,

má yↄ̀ɛ kɛ́ mà e dↄ̃,

mí yãvãikɛa dↄ̃ sↄũkɛ ũ,

mí sↄũkɛ dↄ̃ mìsaikɛ ũ.

26 Má è nↄɛ pↄ́ dɛ bai ũ,

aà sↄ̃á mↄmusunaɛ,

mɛ́ aà ↄↄá mↄdaonaɛ,

aà yã́ ì ma pↄ ya dɛ gaa.

Gbɛ̃́ pↄ́ a yã́ kà Luagu ì pili nↄɛpiwa,

ãma nↄɛpi ì duunkɛna kũɛ.

27 Mámɛmaa Làasoode ma mɛ̀:

Yã́ pↄ́ ma bↄwà gwa.

Kɛ́ málɛ yã́ gwa zɛ́zɛ mà e a midↄ̃,

28 gↄↄ pↄ́ málɛ wɛɛlɛ málɛ eo,

ma gↄ̃ɛ bɛɛɛde è mɛ̀ndo gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ guu,

ãma baa mɛ̀ndo mi nↄɛ bɛɛɛde e ń guuo.

29 Yã́ pↄ́ ma bↄwàn kɛ:

Lua gbɛ̃nazĩnaↄ kɛ̀ nↄ̀sɛpuadeↄ ũɛ,

ↄ̃ aa pɛ̀lɛpɛlɛ kↄ̃ni zɛ́u.

8

1 Démɛ dɛ lán ↄ̃nↄnawai?

Démɛ yã́ↄ bↄↄlɛ dↄ̃i?

Ɔ̃nↄ ì gbɛ̃nazĩna oa weeɛ̀,

ì oa pãsĩ lilɛ.

2 Misiilɛ kía yã́ɛ,

asa n lɛkɛ̀wà ń Lua tↄ́oɛ.

3 Ńsu wã ǹ go aà aɛo,

ńsu ǹyↄ̃ yã́ pↄ́ lɛ́ kɛɛ̀ ĩ́i kṹkũao,

asa a yã́ pↄ́ kàagu kɛ píiɛ.

4 Lá kía yã́ mɛ́ zɛvĩ,

démɛ a fↄ̃ oɛ̀, bↄ́ ńlɛ kɛ weii?

5 Gbɛ̃́ pↄ́ misìilɛɛ̀ a ĩa eo,

gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃nↄ a a gↄↄ ń a kɛkɛáo dↄ̃.

6 Yã́pii a gↄↄ ń a kɛkɛáo vĩɛ,

baa tó taasi lɛ́ tↄ̃́ gbɛ̃́wa gbã́ugbãu.

7 Lá gbɛ̃e zia dↄ̃o,

démɛ a fↄ̃ yã́ pↄ́ a mↄ oɛ̀i?

8 Gbɛ̃e a wɛ̃ni kũa gbãa vĩo,

màa gbɛ̃e a fↄ̃ à a gagↄↄ sɛ sↄ̃òo.

Wìli e bↄ̀ sosau zĩgↄↄo,

màa vãi lí a kɛnaↄ gbaɛo.

9 Kɛ́ ma yã́ pↄ́ wàlɛ kɛ dṹniau wàaipà píi, má è gbɛ̃nazĩna ì gbãablemá à ĩakpańzi. 10 Ɔ̃ ma vãikɛna pↄ́ wàlɛ ń vĩↄ è. Gbɛ̃́ↄ bↄ̀ Lua kpɛ́u, aa mↄ̀ ń tↄnasì wɛ̃́lɛ pↄ́ aa ń yãkɛaↄ kɛ̀u guu. Beeá pãɛ lↄ. 11 Tó wi ĩada dàakɛnawa kpakpao, a yã́ ì to gbɛ̃nazĩna zɛò a sↄ̃u à vãikɛ sↄ̃ɛ. 12 Baa tó duunkɛna dàakɛ̀ gɛ̃n basↄo mɛ́ à gɛ̃̀gɛ̃, má dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ Lua vĩa vĩ aalɛ misiilɛɛ̀ↄ dáama dɛaàla. 13 Vãikɛnaↄ aaↄ dáamavĩo, kɛ́ aa Lua vĩa vĩo yã́i, an gↄↄ a gbã̀akũ lán uenawao.

14 Yãpã pãle lɛ́ kɛ dṹniau. Yã́ ì gbɛ̃maa le lán vãikɛnan aà ũwa, yã́ ì vãikɛna le lán gbɛ̃maan aà ũwa. Ma mɛ̀ beeá pãɛ lↄ. 15 Mi pↄnakɛa sáaukpa, asa a maa ń gbɛ̃nazĩnao dṹniau aà pↄble, aà imi, aà pↄnakɛ, pↄnapi i dↄaaɛ̀ aà zĩkɛa guu lá Lua aà gbà aà wɛ̃ni lɛ́u dṹnia guuɛ.

16 Ma mɛkpà ↄ̃nↄkũawa, ↄ̃ ma bↄↄlɛ pↄ́ wàlɛ kɛ dṹniau, kɛ́ i lí na ń wɛ́uo fãanɛ ń gwãasĩnao wàaipà. 17 Má è Lua tò gbɛ̃e a fↄ̃ yã́ pↄ́ lɛ́ kɛ dṹniau dↄ̃o. Baa tó gbɛ̃́ kpálɛkɛ̀i maamaa, a a midↄ̃o. Baa tó ↄ̃nↄna mɛ̀ á dↄ̃, a fↄ̃ bↄwào.

9

Wɛ̃ni kulunkɛ

1 Ma beeↄ wàaipà píi, ↄ̃ ma zɛò kɛ́ gbɛ̃maaↄ ń ↄ̃nↄnaↄ ń ń yãkɛaↄ ku Lua ↄzĩɛ. Gbɛ̃e líↄ dↄ̃ tó wàↄ yeazi ge wàↄ zaagu gbɛzão. 2 Yã doũ mɛ́ lɛ́ gbɛ̃́pii dã́, gbɛ̃́ dↄ̀ↄdeↄ ń gbɛ̃́ dↄ̀ↄsaiↄ, gbɛ̃maaↄ ń gbɛ̃vãiↄ, gbɛ̃́ pↄ́ aa gbãlɛaↄ ń gbãlɛnsaiↄ, sa'onaↄ ń sa'onsaiↄ. Lá a dɛ ń gbɛ̃maao, màa a dɛ ń duunkɛnaↄ. Lá a dɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ wa sì ń Luaoↄ, màa a dɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa a oa vĩa vĩↄ. 3 Yãvãi pↄ́ ì kɛ dṹniau píin kɛ: Yã doũ ì gbɛ̃́pii le. Vãi kↄ̃̀ gbɛ̃nazĩnaↄ sↄ̃u, mìsaiyã mɛ́ ì dↄaanɛ́, a gbɛa aaì ta gɛↄ guu. 4 Gↄↄ pↄ́ gbɛ̃́ bɛ̃́ɛ, ìↄ tãmaa vĩɛ. Baa se gbɛ̃ bɛ̃́ɛ sã̀ↄ nↄ̀ↄmusu gɛwa. 5 Gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ dↄ̃ kɛ́ wa ga, gɛↄ sↄ̃ aa pↄe dↄ̃o. Aa àie vĩ lↄo, an yã́ a dↄ gbɛ̃egu lↄo. 6 An yea gbɛ̃́zi ń ń zaa gbɛ̃́guo ń ń dɛnlawɛɛlɛao gɛ̃̀zɛan we kↄ̀. An bàa aↄ kú ń yã́ pↄ́ lɛ́ kɛ dṹniauo bau lↄo. 7 Gɛ ǹ pↄble ń pↄnao, vɛ̃ɛmi ń yaalↄo, asa Lua n yãkɛapiↄ sáaukpà kↄ̀. 8 Ǹyↄ̃ ula pua daa gↄↄpii. Ńsu líↄ ku nísidↄↄa n miwa saio. 9 Dṹnia ble ń n na yenzideo n wɛ̃ni gii pↄ́ Lua kpàma dṹniau lɛ́u, asa n luakpaman we gↄↄ pↄ́ n isima gà ńlɛ kpá dṹniau. 10 Zĩ pↄ́ ń è n ↄkpàwà, mɛkpawà n gbãa lɛ́u, asa zĩ ge làasoo ge dↄ̃a ge ↄ̃nↄ ku bɛdau, gu pↄ́ ńlɛ táuo.

11 Má è dṹnia guu lↄ kɛ́

bakpaaĩbleaá kàsakasa yã́ɛ adoo,

zĩbleaá nɛgↄ̃nkɛyãɛ adoo,

pↄbleaá ↄ̃nↄyãɛ adoo,

àizɛɛ'eaá wɛzɛ̃yãɛ adoo,

na ń gbɛ̃́ↄá ladↄ̃yãɛ adoo,

asa gↄↄ vãi ń kìsiao ì gbɛ̃́pii leɛ,

12 mɛ́ gbɛ̃e gↄↄ pↄ́ vãi a a le dↄ̃o.

Lán kpↄ pↄ́ sì táalu guuwa,

lán bã pↄ́ fíi aà kũ̀wa,

màa gu ì dↄ gbɛ̃́ɛ vãivãi,

ì aà kũ kã́ndo.

Ɔ̃nↄ dɛ gbãaa

13 Ma ↄ̃nↄe taa è dṹniau, a yã́ ma kũ gbãa. 14 Wɛ̃́lɛ kú yãa a gbɛ̃́ↄ dasio, ↄ̃ kía gbãadee mↄ̀ lɛ́lɛiwa, à koezↄ̃̀i. 15 Gↄ̃ɛ taaside ↄ̃nↄnae ku wɛ̃́lɛpi guu, a fↄ̃ wɛ̃́lɛ bↄ ń a ↄ̃nↄo, ãma gbɛ̃e i aà yãdao. 16 Ɔ̃ ma mɛ̀ ↄ̃nↄ dɛ gbãaa, ãma wì saka taaside ↄ̃nↄuɛ, wìli aà yãdao.

17 Ɔ̃nↄna yã́ pↄ́ wà swãdↄ̀i niɛniɛ

maa dɛ sↄũↄ dↄaana zↄakaala.

18 Ɔ̃nↄ ì mↄ́ ń maao dɛ gↄ̃kɛbↄↄla,

ãma duunkɛna mɛ̀ndo ì yãmaa zↄ̃ↄ ↄ̃̀ↄkpaɛ.

10

Sↄũkɛ kai

1 Ũsĩn gɛↄ ì to tulalekɛna nísi gĩ ĩ́ikũ,

sↄũkɛ yↄↄna ì gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃nↄ ń bɛɛɛo vĩ tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa.

2 Ɔ̃nↄna làasoo ì ta ↄplaai,

sↄũ pↄ́ ì ta ↄzɛɛi.

3 Baa tó sↄũ bɛ zɛ́u,

aà ↄ̃nↄ ìↄ kɛ̃́sãwàɛ,

ì to gbɛ̃́pii a mìsaikɛ dↄ̃.

4 Tó gbãade pↄ pànzi,

ńsu go n tíao.

Kua n laaiwa ì láka tàae zↄ̃ↄa.

5 Ma yãvãie è dṹniau,

a dɛ gbãade zãa yã́wa ũɛ.

6 Wì sↄũↄ kpa kpala gbiau dasi,

mɛ́ ↄdeↄ ìↄ ku kpala yãfũnau.

7 Ma zↄↄ è di sↄ̃́ kpɛ,

mɛ́ wɛ̃́ɛↄ bɛ kɛ̀sɛ lán zↄↄwa.

8 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ɛyↄ̃ a zu a guu,*

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gĩ gboo, mlɛ̃ a aà só.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gbɛwi, gbɛ a aà kɛ'ĩa,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lipaa, lí a aà kaikɛ.

10 Tó mↄo lɛnao, mɛ́ wi a lɛkɛo,

sema ǹ gã̀sĩwa bↄbↄwà ń gbãao,

ãma ↄ̃nↄ ì to wà zɛ'eɛ.

11 Tó mlɛ̃ bↄn'ãa kɛ̀ a kↄ̃̀ↄ'onaɛ à aà sò,

a ài vĩ a guu lↄo.

12 Ɔ̃nↄna lɛgbɛ'i na,

ãma sↄũ lɛ́ ì aà kaalɛɛ.

13 Ì na yã'owa sↄũsↄũ,

ì a midɛ ń mìsaiyãvãio,

14 asa sↄũ ì da yãaɛ.

Lá gbɛ̃e yã́ pↄ́ a mↄ dↄ̃o,

démɛ a fↄ̃ yã́ pↄ́ a kɛ aà kpɛ oɛ̀i?

15 Sↄũ zĩ ì aà kpasa,

ↄ̃ ìliↄ wɛ̃́lɛ zɛ́ dↄ̃o.

16 Waiyoo bùsu pↄ́ a kía dɛ ɛ̀waasona ũ,

mɛ́ aà ìwaↄ ìↄ blɛ gbɛ̃ kↄↄ.

17 Násaa bùsu pↄ́ a kíaá kíabuiɛ,

mɛ́ aà ìwaↄ ì pↄble a gↄↄwa

gbãakãfĩa yã́i, i kɛ idɛkɛa yã́i no.

18 Tó gbɛ̃́ màa vĩ,

aà kpɛ́ zaↄ ìↄ wozuzuaɛ,

tó à ↄkpà a sì, aà kpɛ́ ì ibↄ.

19 Wì blɛ zↄ̃ↄ kɛ pↄnakɛa yã́iɛ,

vɛ̃ɛmia ì mↄ́ ń yaalↄo,

ãma ↄ̃a mɛ́ ì mↄ́ ń a píio.

20 Ńsu kía sↄ̃́sↄ̃o, baa n nↄ̀sɛu,

ńsu ↄde kao, baa n kpɛa,

asa bã a yã́pi sɛ́lɛ gɛ́ siuinɛ́ɛ.

11

1 Ɔzↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ blɛi,

gↄↄewa ńyↄ̃ e lↄ.

2 Biilɛ gbɛ̃ↄn soplaↄnɛ ge swaaↄ̃,

asa ń músi pↄ́ a bùsu le dↄ̃o.

3 Tó luabɛsiana pà ń ío, ì ma tↄↄlɛ lou ũɛ,

tó lí lɛ̀lɛ gukpɛ ge bɛ'aɛn nò,

gu pↄ́ à lɛ̀lɛu, we ìↄ wúlɛu.

4 Gbɛ̃́ pↄ́ a wɛ́ dↄ ĩ́anai lí pↄ́tↄ̃o,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ luabɛsia gwa lí pↄkɛkɛo.

5 Lá ń wɛ̃nibↄkĩi ge nɛ́ daalɛa nɛasakpɛu dↄ̃o,

ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ Lua Pↄ́piikɛna yãkɛa dↄ̃o.

6 Pↄ́tↄ̃ kↄↄ, ńsu ↄkpa n kùɛ oosio,

asa ń dↄ̃ a kpele mɛ́ a kɛ báaa vĩo.

Kɛ́ bee yã̀, ge kee yã̀,

ge aaↄ maa ḿpii yã̀, ń dↄ̃o.

7 Gupua na,

mɛ́ wɛsia ĩatɛ̃lɛ ì káńgu.

8 Lá gbɛ̃́ wɛ̃ni lɛ́ gɛ́ lɛ́u,

aà pↄnakɛu píi.

Ń beeo aà làasookɛ gusia gↄↄↄwa,

asa aaↄ dasiɛ.

Yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ píi pãɛ.

Lɛdaa ɛ̀waasoↄwa

9 Ɛ̀waaso, pↄnakɛ n ɛ̀waasogↄↄ,

to n pↄ kɛ n ɛ̀waasogↄↄwa na.

Yã́ pↄ́ n pↄ gbà kɛ,

tɛ yã́ pↄ́ kàngui,

ãma apii guu ǹyↄ̃ dↄ̃

kɛ́ Lua a yã́kpalɛkɛnnↄ.

10 Ńsu to n pↄ yao,

ǹ n gu'ĩaↄ bↄnla,

asa ɛ̀waasokɛ ń mikã siao ì gɛ̃zɛaɛ.

12

1 To n Kɛna yã́ dↄngu n ɛ̀waasogↄↄ

e gu àↄ gɛ́ dↄinɛ vãi,

e wɛ̃ pↄ́ ńyↄ̃ mɛ n pↄ nawào aↄ gɛ́ kái.

2 To aà yã́ dↄngu

e ĩatɛ̃ ń gupuao àↄ lao,

e mↄvua ń saanaↄ aaↄ siakũ,

e loumaa gbɛa gu weesai àↄ gɛ́ mↄ́i.

3 Gↄↄ bee n ↄↄ lualua,

n gbáↄ koo,

n pↄ́sobↄↄ kã́mabo kɛ́ aa dasi lↄo,

n gugwabↄↄ gu'e ń tↄ́ↄnau dã̀adãa.

4 N lɛ́ aↄ kpaaũa gãaɛ,

wísilↄgbɛ kↄ̃fĩ a busɛkũnɛ.

Bãↄ wii a n vu iu,

mɛ́ nɛnↄɛnaↄ lɛ a kɛnɛ busɛ.

5 Ńyↄ̃ vĩakɛ gulɛsĩɛ ń bɛa zɛ́ guuo,

n mikã a pu lán gyavuwa.

Ńyↄ̃ nzĩa gálɛ lán kwa táa'oawa,

pↄe a n mɛ fɛlɛ lↄo,

asa gbɛ̃nazĩna ì gɛ́ a gɛ́kĩiɛ,

ↄ̃ ↄↄlↄnaↄ ìↄ bɛ gãaɛ.

6 To n Kɛna yã́ dↄngu

e n ã́nusu ba àↄ gɛ́ kɛ̃́i,

e n vua ta àↄ gɛ́ kpàolokũi,

e n nibↄna lo àↄ gɛ́ wíwii,

e n lↄ̀ↄ wuluu àↄ gɛ́ ɛ́i,

7 e n bùsuti à ɛa àↄ gɛ́ gɛ̃i tɛ̃́ɛnau,

gu pↄ́ à bↄ̀u,

e n nisĩna àↄ gɛ́ tái

Lua pↄ́ kpàma kĩ́i.

8 Mapi ma Làasoode ma mɛ̀:

Yãpã búubuu, yã́pii pãɛ.

Yã́pi midɛa

9 Bee gbɛa lá Làasoodepi ↄ̃nↄ, à dↄ̃a dàdanɛ́. À làasookɛ̀ à kpálɛkɛ̀ yã́ↄi, ↄ̃ à yáasiↄ kɛ̀kɛ dasi. 10 À kpálɛkɛ̀ yãmaai, ↄ̃ à yã́piↄ kɛ̃̀ a zɛ́wa, mɛ́ sĩanaɛ.

11 Ɔ̃nↄnaↄ yã́ↄ dɛ lán gése pↄ́ wì lɛ́ sↄ̃́uwaɛ,

an yã'onɛↄ dɛ lán kusa pↄ́ wa pà gíũgiũↄwaɛ.

Sãdãn mɛ̀ndona mɛ́ dànɛ́.

12 Ma nɛ́, laaika, ńsu yãe kã́fĩuo. Wì taalaↄ bↄ dasidasi a lɛ́ vĩo, mɛ́ kyokɛa zↄ̃ↄ ì mɛ kpasaɛ. 13 Wà apii mà, a midɛan kɛ:

Vĩakɛ Luaɛ,

níↄ aà yãdilɛaↄ kũa,

asa gbɛ̃́pii yã́n we.

14 Lua a yã́kpalɛkɛwanↄ wá yã́ píiwa,

baa asiiyã, a maa ge a vãin nò.

* 1:16 1Kia 5.9-11, 10.23-24

* 2:7 1Kia 5.2-3

† 2:8 1Kia 10.14-27

‡ 2:23 Yob 14.1

§ 2:24 Isa 56.12, Luk 12.19, 1Kln 15.32

* 2:26 Yob 32.8, Yaa 2.6

* 5:3 Soũ 66.13-14

† 5:14 Yob 1.21, Soũ 49.17-18, 1Tim 6.7

* 7:1 Yaa 22.1

† 7:9 Zaa 1.19

* 10:8 Soũ 7.16, Yaa 26.27

Salomↄↄ lɛ

1

2

3

4

5

6

7

8

SALOMƆƆ LƐ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Salomↄↄ lɛá báasɛ̃ lɛɛ. We ↄ̃ gbɛ̃ↄn plaↄ lɛ́ ń báasɛ̃ ↄlↄukↄ̃ɛ n yã́ nana oakↄ̃ɛo widɛsai. Yã́pi ì di Bibeli kyokɛnaↄwa maamaaɛ. Bee yã́i za asĩnizĩ wà lɛpi dìlɛ Lua yea a gbɛ̃́ↄzi yãtaa ũ. Ń beeo gↄ̃ɛ ń nↄɛo báasɛ̃ ì bↄ Lua kĩ́iɛ, Lua gbaɛ. Ayãmɛto lápi kua Bibeli guu zɛvĩ.

Bↄ̃̀nↄblenapiↄ lɛ́ báasɛ̃ yã́ lɛɛũ ń buapↄ́ↄ. Gↄ̃ɛ ń nↄɛo yã'oa ń kↄ̃opi guu, zĩeↄ aaì kↄ̃ wɛɛlɛ aaì kↄ̃ e, zĩeↄ aaì kuakↄ̃wa ↄ̃ aaì ɛa wàↄ kↄ̃ wɛɛlɛ lↄ. Zĩeↄ gbɛ̃pãleↄ ì mↄ dúsakũkpanɛ́, sãdãnaↄ (ɛ̀waaso gbɛ̃naↄ) ge wɛ̃ndiapi da ge aà dãↄ ge aà gbɛ̃naↄ. Aaìↄ wɛɛlɛ wà lɛda gbɛ̃́piↄ yã́u, ãma báasɛ̃pi i bↄ ń kĩ́i no, Lua mɛ́ tò an nisĩna yekↄ̃i.

1

1 Lɛↄ mide pↄ́ Salomↄↄ dà.*

Nↄɛ

2 Lɛ́pɛ ma lɛ́wa,

asa n yeamazi na dɛmɛɛ vɛ̃ɛa.

3 N tulaleↄ gĩ na.

N tↄ́ na lán tulale lɛ́kulɛa gĩwa.

Bee yã́ mɛ́ tò wɛ̃́ndiaↄ yenzi.

4 Ma sɛ wà ta kpakpa.

Kí, gɛ̃manↄ n kpɛ́u.

Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ

Kí, wálɛ pↄnakɛ n yã́ musu,

wálɛ yasenapa,

wá n yeańzi na bo dɛ vɛ̃ɛa.

Nↄɛ

Aaìↄ yenzi a zɛ́wa.

5 Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ,

má sia mɛ́ má kɛfɛũ.

Má sia lán Kedaa zwã̀akpɛↄwa,

má kɛfɛũ lán Salomↄↄ kpɛ́ zwãaↄwa.

6 Ásu àↄ ma gwa ma siakɛ yã́io,

ĩatɛ̃ mɛ́ ma lɛ.

Ma dãↄↄ pↄ pàmaziɛ,

ↄ̃ aa ma da vɛ̃ɛbugwaa zĩu.

Mi e ma azĩa pↄ́ kɛ̀kɛo.

7 N gbɛ̃́ pↄ́ ma nisĩna yenzi,

ǹ n sãↄ dã́dãkɛkĩi omɛɛ.

Mákĩi ni to aa ĩatɛ̃ dɛui?

Bↄ́yãi máↄ ku n gbɛ̃́ↄ sã waiↄ saɛ sã́sãai?

Kía

8 N gbɛ̃́ pↄ́ n nↄankɛ dɛ nↄɛↄla píi,

tó ń gupi dↄ̃o, tɛ sãↄ iai,

ní n blenɛↄ dã sãdãnaↄ bòo saɛ.

9 Ma gbɛ̃na, ń kɛfɛũmɛɛ

lán Falaↄ̃ↄ sↄ̃da pↄ́ ì godↄnɛ́ↄ dowa.

10 N gɛɛↄ maa, n swã́liↄ n sɛ,

n ↄ̃nɛɛↄ kↄ̃sì ń n nↄɛo.

11 Wá swã́liↄ pinɛ ń vuao,

wí ã́nusu pɛ́lɛpɛlɛu.

Nↄɛ

12 Gↄↄ pↄ́ kía gɛngɛsɛkɛa,

ma tulale gĩ dↄ.

13 Ma yenzide dɛmɛɛ

lí'ↄ gĩnana pↄ́ looa ma yↄ̃́ taau ũ.

14 Ma yenzide dɛmɛɛ ãyã ligↄ̃n vude

pↄ́ wà bↄ̀ò Ɛ̃ngɛdi vɛ̃ɛbua ũɛ.

Kía

15 Ma gbɛ̃na, ń kɛfɛũ fá!

N wɛ́ kɛfɛũ lán felen wɛ́wa.

Nↄɛ

16 Ma yenzide, ń kɛfɛũ fá!

N zɛa maa!

Wá wúlɛkĩiá sɛ̃̀bↄlↄɛ,

17 wá kpɛ́ zaↄá sɛdɛ líↄnɛ,

wá kpɛ́ bala líↄá pɛ̃liↄnɛ.

2

1 Má dɛ lán Salↄna nàalɛvuwa,

lán guzulɛ sũmaavuwa.

Kía

2 Lá lávu kɛfɛna dɛ lɛↄ guu,

màa ma gbɛ̃na dɛ wɛ̃́ndiaↄ guu.

Nↄɛ

3 Lá mao lí dɛ líkpɛu,

màa ma yenzide dɛ ɛ̀waasoↄ guu.

Zↄ̃lɛa a uenai ì kamagu,

a bɛ blea ì kɛmɛɛ na.

4 À gɛ̃̀manↄ a pↄnablɛblekpɛu,

aà dàlapoo pooamala báasɛ̃ ũ.

5 À vɛ̃ɛbɛ gii kpaa kɛ́ mà yɛ̃̀ɛɛ e,

à ma gba mao kɛ́ ma mɛ su,

asa aà báasɛ̃ lɛ́ ma gyãkɛɛ.

6 Aà ↄzɛɛ ku ma mi zíɛ,

aà ↄplaa liaamazi.

7 Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ,

ma naɛ́ tueↄ ń zↄ̃́tɛ̃naↄzi,

ásu dúsakũkpawɛ̃ɛo,

ásu wá báasɛ̃ gbooo e a lɛ́ ká.

Nↄɛ

8 Ma yenzide kĩ́i ma, àlɛ mↄ́,

à vĩ̀ lɛ́ pɛ́lɛpɛlɛ gbɛ̀sĩsĩↄwa,

àlɛ bàalɛ sĩ̀sĩ musu, àlɛ vĩvĩ.

9 Ma yenzide dɛmɛɛ

lán tue ge bùasanawa.

À aà gwa zɛ wá kpɛ́ kpɛ.

Àlɛ wɛ́kpalɛ fɛnɛntiu,

àlɛ gugwagwa a mↄↄ zãnguo.

10 Ma yenzide yã'òmɛɛ à mɛ̀:

Kía

Ma gbɛ̃na kɛfɛna, fɛlɛ wà gɛ́,

11 asa lou làa, buziɛ gɛ̃̀zɛa.

12 Pↄ́pii lɛ́ vukɛ tↄↄlɛwa,

lɛsigↄↄ kà,

felenkↄpunaↄ ↄ́ lìgua wá bùsuu.

13 Kaadↄɛnliↄ nɛ́ sɛ̃́ia dàalɛ,

vɛ̃ɛliↄ vukɛ̀, a gĩ lòo.

Ma gbɛ̃na kɛfɛna, fɛlɛ wà gɛ́.

14 Ma felena,

ń pɛ gbɛ̀sↄↄu n ulɛkĩi.

To ma n wɛgwa, to ma n lↄↄ ma,

asa n lↄↄ na, mɛ́ n oa kɛfɛũ kɛ̀ zài.

15 À gbɛ̃gbonaↄ kṹkũwɛ̃ɛ,

gbɛ̃gbon kelepiↄ,

aalɛ wá vɛ̃ɛbuↄ ásookɛɛ,

wá vɛ̃ɛ pↄ́ lɛ́ vukɛpiↄ.

Nↄɛ

16 Ma yenzideá ma pↄ́ɛ,

mɛ́ aà pↄ́n ma ũ,

àlɛ pↄble sũmaavuↄ guu.

17 Ma yenzide, e gu àↄ gɛ́ dↄi,

e guwɛ àↄ gɛ́ kɛ̃́i,

ɛa ǹ kɛ lá tue ge bùasan bↄlↄna

ì kɛ gbɛ̀sĩsĩↄwawa.

3

1 Ma wɛ́ dↄ ma yenzidezi gwãasĩna ma wúlɛkĩi,

ma aà wɛ̀ɛlɛ, mi aà eo.

2 Má fɛlɛ gɛ́ zɛaↄ kɛɛlɛi saɛ,

mí gbɛ̃́ pↄ́ ma nisĩna yeipi wɛɛlɛ gãaɛↄ.

Ɔ̃ ma aà wɛ̀ɛlɛ, mi aà eo.

3 Gudↄ̃anaↄ bↄ̀a, kɛ́ aalɛ bɛbɛ wɛ̃́lɛu,

ↄ̃ ma mɛ̀:

A gbɛ̃́ pↄ́ ma nisĩna yei è lae?

4 Kɛ́ ma gɛ̃má gↄ̃̀ↄ,

ma bↄ gbɛ̃́ pↄ́ ma nisĩna yeipiwa.

Ma aà kũ̀, mi we ma aà gbàɛ lↄo

e ma gɛ gɛ̃aànↄ ma dakpɛu

e kpɛa pↄ́ à ma nↄsìu.

5 Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ,

ma naɛ́ tueↄ ń zↄ̃́tɛ̃naↄzi,

ásu dúsakũkpawɛ̃ɛo,

ásu wá báasɛ̃ gbooo e a lɛ́ ká.

Nↄɛ

6 Démɛ bↄ̀ gbáau,

àlɛ mↄ́ lán tɛluwa keei?

À lí'ↄ gĩnana tulaletikàtɛa

ń laatanaↄ pↄ́ gĩnanaↄ píi.

7 Salomↄↄ mákɛlɛ gwa kɛ,

gↄ̃saↄ liaai gbɛ̃ↄn bàaↄ̃

Isaili nɛgↄ̃naↄnɛ.

8 Aa fɛ̃ndaↄ kũa ḿpii,

zĩ̀kan saↄnɛ!

An baade fɛ̃nda looa gwãasĩn yã́ↄ yã́i.

9 Kí Salomↄↄ a sɛbↄpi kɛ̀

ń Libã bùsu líoɛ.

10 A lipɛlɛↄá ã́nusuɛ,

a kpɛnakĩiá vuaɛ.

Zwã̀a gàalulade kpa a zↄ̃lɛkĩia,

a guuá Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ yeanzi ↄgbɛɛ.

11 Siↄna nɛnↄnaↄ,

à bↄlɛ à mↄ́ kí Salomↄↄ gwa,

a a kíakɛfua kpaa.

Aà da mɛ́ kpàɛ̀ aà nↄsɛzĩ,

gↄↄ pↄ́ aà nↄ̀sɛ lɛ́ yáalↄ.

4

Kía

1 Ń kɛfɛũ ma gbɛ̃na, ń kɛfɛũ fá!

N wɛ́ dɛ lán felen wɛ́wa n sálana fòou,

n mikã dɛ lán blè wiilaↄ pilaa Galada sĩ̀sĩwawa.

2 N swaa pua lán sã pↄ́ wà ń kãkɛ̃̀ɛlɛ

aa bↄ̀ zu'okĩi aalɛ suↄwa.

Aa kↄ̃sɛ̀ plapla píi,

a kee i pↄsɛ bↄo.

3 N lɛ́baa dɛ lán wↄ̃ↄtɛ̃n nian dowa,

n lɛ́ kɛfɛũ.

N gɛɛ dɛ lán gbɛafu pɛɛwa n sálana fòou.

4 N nↄɛ dɛ lán Davidi kalangawa.

Sɛngbao mɛ̀n ↄ̀aa sↄo looawà,

nɛgↄ̃naↄ gↄ̃kɛbↄɛ píi.

5 N yↄ̃́ dɛ lán tue nɛ́ sìa pↄ́ aalɛ pↄble sũmaavuↄ guuwa.

6 E gu àↄ gɛ́ dↄi,

e guwɛ àↄ gɛ́ kɛ̃́i,

má gɛ́ gbɛ̀sĩsĩ lí'ↄ gĩnanade musu,

má dɛdɛ sĩ̀sĩ tulaletidewa.

7 Ma gbɛ̃na, n gupii kɛfɛũ,

n gue sãa vĩo.

8 Ma nↄkpama,

to wà pila Libã gusĩsĩdewa

za Amana misonawa

ń Senii gbɛ̀ misonao ń Ɛɛmↄ gbɛ̀ misonao,

za nↄ̀ↄmusuↄ tòopiu,

za gbɛaantɛ̃naↄ gusĩsĩdepiu.

9 N yã́ ma sↄ̃ blè ma nↄkpama, ma báasɛ̃de,

wɛ́ pↄ́ n ma gwaò ma sↄ̃ blè

ń n ↄ̃nɛɛ pↄ́ mɛ̀ndoeo.

10 Ma nↄkpama, ma báasɛ̃de,

n yeamazi kɛ̀ zài,

n yeamazi namɛɛ dɛ vɛ̃ɛa,

n nísi gĩ namɛɛ dɛ pↄ́ gĩnanaↄla píi.

11 N lɛ́baa mↄ̀sɛ dɛmɛɛ lán zↄsapunawa.

Ma nↄkpama,

zↄ́ ń vĩo mɛ́ kú n lɛ́na zíɛ,

n pↄkasaↄ gĩ dɛ

lán Libã bùsu líkpɛ gĩwa.

12 Ń dɛ lán kaa pↄ́ wà a zɛtà

wà kilidàuwa.

Ma báasɛ̃de, ma nↄkpama,

ń dɛ lán bia pↄ́ wà kaa dàiwa,

lán nibↄna pↄ́ wà zɛtàɛ̀wa.

13 N lu pↄ́ↄá gbɛafuɛ

ń libɛ maaↄ ń ãyãlio ń naadilio

14 ń sũmaao ń fee bui gĩnanao

ń sinamↄ lío ń lí'ↄ gĩnanaↄ píi.

Zↄ̃go lí'ↄ ń aloe lí'ↄo ku we

ń pↄ́ pↄ́ a gĩ na dɛńlaↄ píi.

15 Kaa lↄ̀ↄn n ũ,

nibↄna í wɛ̃nide pↄ́ lɛ́ bↄ za Libã gusĩsĩdeu ũ.

Nↄɛ

16 Gugbãntoo ĩ́ana, fɛlɛ!

Gɛↄmidↄkĩi ĩ́ana,

káka su ma kaawa,

a pↄ́ↄ gĩ na i ligua,

ma yenzide i gɛ̃u,

i a libɛ nanaↄ ble.

5

Kía

1 Ma gɛ̃ ma kaau, ma nↄkpama báasɛ̃de,

ma a zↄ̃go lí'ↄ gò ń pↄ́ gĩnanaↄ,

ma a zↄsapuna blè ń a ío,

ma a vɛ̃ɛ mì ń ma vĩo.

Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ

À pↄble gbɛ̃́ↄ,

à imi à kã́ á bↄ̃̀nↄblenaↄ.

Nↄɛ

2 Málɛ i'o, ãma ma làasoo bɛ̃́ɛ,

ma yenzide ma, àlɛ gbalɛ.

Kía

Gba wɛ̃mɛɛ ma gbɛ̃na báasɛ̃de,

ma felen sãasaide!

Fíi kpà ma miwa,

gwãasĩna mↄ̀sɛ ma mikã nìni.

Nↄɛ

3 Ma a ula bↄ̀, mí ɛa mà da lↄa?

Ma gbá pìpi, i ɛa gbãsĩkpa lↄa?

4 Ma yenzide ↄgɛ̃̀ gbà fòou,

ↄ̃ ma mɛ lɛ́ kɛ fèfe.

5 Ma fɛlɛ gɛ gbawɛ̃i ma yenzideɛ,

ma ↄ lɛ́ yↄyↄ ń zↄ̃go lí'ↄ tulaleo,

zↄ̃go lípi nísi lɛ́ bàalɛ ma ↄnɛↄwa,

à fĩ̀ gbatabↄwa.

6 Ma gbawɛ̃̀ ma yenzideɛ,

ãma à gɛ̃̀zɛa à tà kↄ̀.

Kɛ́ àlɛ yã'o, aà ni ma kũ.

Ma aà wɛ̀ɛlɛ, mi aà eo,

ma lɛzùzuaàzi, i weao.

7 Gudↄ̃anaↄ bↄ̀a,

kɛ́ aalɛ bɛbɛ wɛ̃́lɛ guu.

Aa ma gbɛ̃ aa ma wiwi,

bĩ́idↄ̃anapiↄ ma pↄlↄgãu wòlomala.

8 Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ,

tó a ma yenzide è,

á oɛ̀ kpelewa ni?

Ma naɛ́ Luazi à oɛ̀mɛɛ,

ma yeaaàzi ma mɛ bùsa.

Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ

9 Bↄ́ n yenzide dɛò dãↄlai?

N gbɛ̃́ pↄ́ ń kɛfɛũ dɛ nↄɛↄla píi,

bↄ́ n yenzide dɛò dãↄla

ↄ̃ n gbasa n nawɛ̃ɛ Luazi màai?

Nↄɛ

10 Ma yenzide tɛ̃a pípia,

gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwiↄ guu ↄ̃mɛ vua ũ.

11 Aà miá vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛɛ,

aà mikã dɛ sí plɛ̀ɛɛ

lán gbagbaa kã́wa.

12 Aà wɛ́ dɛ lán felen pɛ́lɛa íuwa,

aà wɛ́pi pípia ń vĩo, mɛ́ a sàlala.

13 Aà gɛɛ dɛ lán pↄ́ gĩnanaↄ buawa,

a gĩdↄ nanannↄ.

Aà lɛ́baa dɛ lán lávuwa,

àlɛ yↄyↄ ń zↄ̃go lí nísio.

14 Aà ↄ dɛ lán vua lipↄ̃ↄↄ pↄ́ diamaa dadauwa,

aà gbɛɛ dɛ lán wesa swaa yↄↄa pↄ́ wà safii gbɛ pɛ̀pɛwawa.

15 Aà gbáↄ dɛ lán gbɛ̀pɛlɛ bɛɛɛde

pↄ́ wà a zɛbↄ pì ń vuaowa.

À bↄ̀ lán Libã bùsuwa,

aà zɛa maa lán sɛdɛ líwa.

16 Aà lɛ́á zↄ́ɛ,

aà gupii kɛfɛũ.

Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ,

lá ma gbɛ̃na yenzide dɛn we.

6

Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ

1 N gbɛ̃́ pↄ́ ń kɛfɛũ dɛ nↄɛↄla píi,

n yenzide gɛ̀ má ni?

N yenzide mi dì má oiɛ

kɛ́ wà e wà aà wɛɛlɛnnↄi?

Nↄɛ

2 Ma yenzide gɛ̀ a pↄ́ gĩnana buaɛ,

à gɛ̀ pↄblei a kaauɛ,

i lávuↄ wɛ.

3 Ma yenzideá ma pↄ́ɛ,

mɛ́ aà pↄ́n ma ũ,

àlɛ pↄble sũmaavuↄ guuɛ.

Kía

4 Ma gbɛ̃na, ń kɛfɛũ lán Tiizawa,

ń maa lán Yelusalɛũwa.

N yã́ ì dimá

lán zĩgↄ̃ pↄ́ dàlapoo kũaↄwa.

5 Wɛgoa, asa málɛ liɛ.

N mikã dɛ lán blè wiilaↄ pilaa Galada sĩ̀sĩwawa.

6 N swaa pua lán sã pↄ́ aa bↄ̀lɛ zu'okĩi aalɛ suↄwa.

Aa kↄ̃sɛ̀ plapla píi,

an kee i pↄsɛ bↄo.

7 N gɛɛ dɛ lán gbɛafu pɛɛwa

n sálana fòou.

8 Ma naↄ kà bàaↄ̃,

a pↄ́ mi mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ basiiↄ̃,

a lɛ́soↄ lɛ́ vĩo,

9 ãma ma felen sãasai adoaɛ,

aà da nɛ́ mɛ̀ndonan we,

aà da'iapi pↄ dↄwàɛ.

Tó nɛnↄnaↄ aà è, aaì aà sáaukpaɛ,

ma nↄpiↄ ì aà tↄbↄ ḿpii.

10 Démɛ bↄ̀ lɛ́ mↄ́ kee lán gudↄawai?

A kɛfɛũ lán mↄvuawa,

a pípia lán ĩatɛ̃wa.

Aà yã́ ì dimá

lán zĩgↄ̃ pↄ́ dàlapoo kũaↄwa.

11 Ma gɛ lí pↄ́ wì a wɛ́na só kaau,

ma pila swa'ɛu pↄ́ↄ lá taa gwaiɛ.

Ma gɛ gwai tó vɛ̃ɛↄ bↄlↄbↄ̀,

tó gbɛafuↄ vukɛ̀.

12 Mi dↄ̃ kɛ́ ma nisĩna ma sɛ

gɛ̀manↄ ma kía deeↄ sↄ̃́goↄ guuo.

7

Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ

1 Ɛa su, ɛa su Sulami nↄɛ!

Ɛa su, ɛa su wà wɛfĩma!

Kía

Bↄ́yãi á ye wɛfĩ Sulami nↄɛwa

lán zã̀ lɛɛ pla ↄ̃gwaawai?

2 Kía bui nↄɛ,

n gbála maa n kyaleu,

n gbala ú dɛ bũunnↄ,

a dɛ lán gↄ̃ide ↄzĩwaɛ.

3 Kɛɛona pↄ́ vɛ̃ɛli láa a guuo ku we,

pↄ́wɛn zɛ pↄ́ sũmaavuↄ liaai ku we.

4 N yↄ̃́ dɛ lán bua nɛ́ mɛ̀n plaↄwa,

lán tue nɛ́ sìaↄwa.

5 N nↄɛ dɛ lán kalanga pↄ́ wa bò ń wesa swaaowa.

N wɛ́ dɛ lán Ɛsɛbↄ̃ íkalɛkĩi pↄ́ kú Balabiũ bĩ́ibↄlɛ saɛwa.

N ní dɛ lán Libã bùsu kalanga pↄ́ bↄaa ń Damasiowa.

6 N mi maa lán Kaamɛli gbɛ̀sĩsĩwa.

N mikã dɛ lán zwã̀a gàaluladewa,

a dɛ plɛ̀ɛɛ, ì ma laai sia.

7 Ń kɛfɛũ fá, ni kamagu,

wá yeakↄ̃i gɛ̃agɛ̃̀.

8 N zɛa maa lán daminaliwa,

n yↄ̃́ dɛ lá a kↄ́wa.

9 Ma mɛ̀ má dɛdɛ lípiwa,

mí a bɛ kṹ.

N yↄ̃́ dɛmɛɛ lán vɛ̃ɛ kↄ́wa,

n lɛ́'ĩana dɛ lán mao gĩwa.

10 N lɛ́'i na

lán vɛ̃ɛ pↄ́ a na dɛńlawa.

Nↄɛ

Vɛ̃ɛpi lɛ́ gɛ̃ ma yenzide lɛ́u sàaa,

àlɛ táa'o aà lɛ́baa ń aà swaaowa yↄlↄlↄ.

11 Má dɛ ma yenzide pↄ́ ũ,

ma ni kuwà.

12 Ma yenzide, mↄ wà gɛ́ sɛ̃u,

wí gɛ́ ii zↄ̃ɛwiaↄu.

13 Gufɛ̃nɛ wí gɛ́ vɛ̃ɛbua,

wà gwa tó vɛ̃ɛↄ bↄlↄbↄ̀,

wà e tó gbɛafuↄ vú pìa.

We má yeanzi ↄlↄunɛ.

14 Sɛ́ɛ lávu gĩ dàgua,

libɛ nana bui píi kú wá kpɛɛlɛ.

Ma a zi ń a dafuo kàlɛnɛ,

ma yenzide.

8

1 Tó ma dãↄn n ũ

wa yↄ̃́ mì wá kpàkↄ̃wa yãaɛ lé!

Tó ma kpaaũnnↄ bàasi,

dↄ̃ má lɛ́pɛma, wa sakamaguo.

2 Dↄ̃ ma gɛnnↄ ma da'ia kpɛ́u,

mí vɛ̃ɛ gĩ na kpama ǹ mi

ń gbɛafu í nanao.

3 Aà ↄzɛɛ ku ma mi zíɛ,

aà ↄplaa liaamazi.

4 Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ, ma naɛ́ Luazi,

ásu dúsakũkpawɛ̃ɛo,

ásu wá báasɛ̃ gbooo e a lɛ́ ká.

Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ

5 Démɛ bↄ̀ gbáau, àlɛ mↄ́,

àlɛ gbãa'e a yenzidewa keei?

Nↄɛ

Ma n vu mao lí gbáu,

wekĩi n da n nↄsìu,

wekĩi nↄwãwã mↄ̀uwà ↄ̃ à n i.

6 Ma na n sↄ̃wa lán seelakɛbↄ pↄ́ wì da ń nↄɛ ge ń ↄwawa,

asa yeagↄ̃ɛi ì mↄ́má lán gawaɛ,

báasɛ̃pi pãsĩ lán mia'ɛwaɛ.

Ì namá lán tɛ́waɛ,

ì kṹmá lán tɛ́ sà zↄ̃ↄwaɛ.

7 Baa ísi a fↄ̃ báasɛ̃ tɛdɛo,

baa swada í a fↄ̃ daao.

Tó gbɛ̃́ a bɛ àizɛɛↄ kpà píi

báasɛ̃ lua yã́i,

wa sakaaàgu búubuuɛ.

Yelusalɛũ nɛnↄnaↄ

8 Wá dãuna vĩ, i yↄ̃́ bↄbↄo.

Kpelewa wá kɛ

tó gbɛ̃e ye gɛ̃ aà yã́ui?

9 Tó a dɛ bĩ́i ũɛ,

wá gulɛsĩↄ bowà ń ã́nusuoɛ.

Tó a dɛ bĩ́ibↄlɛ ũɛ,

wá káka ń sɛdɛ líoɛ.

Nↄɛ

10 Bĩ́in ma ũ,

ma yↄ̃́ mɛ́ a gulɛsĩↄ ũ,

ↄ̃ má dɛ ma yenzideɛ

gbɛ̃́ pↄ́ ì aafia iɛ̀ ũ.

11 Salomↄↄ vɛ̃ɛbu vĩ Baalamↄ,

à búpi nà gbɛ̀winaↄnɛ ń ↄzĩ.

An baade líↄ fĩabo ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aasↄsↄo.

12 Salomↄↄ, má azĩa vɛ̃ɛbu vĩɛ,

má ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa sↄo kpama,

mí a ↄ̀aa do kpa vɛ̃ɛbu zĩkɛnaↄwa.

Kía

13 N gbɛ̃́ pↄ́ niↄ ku kaaↄ guu,

wì swãdↄnzi,

to mà n lↄↄ ma.

Nↄɛ

14 Ma yenzide, mↄ kpakpa,

ní kɛ lá tue ge bùasan bↄlↄna

ì kɛ sĩ̀sĩ pↄgĩnadeↄ musuwa.

* 1:1 1Kia 5.12

Isaia

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

ISAIA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Ń Ɛbɛlu yã́o Isaia tↄ́ bↄↄlɛ mɛ̀ Dii ì ń suaba. Ãma Lua gbɛ̃́ↄ suabaa doũ ń pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ↄ ìↄ yaoo. A yã́i láɛ bee yã́ ì dimá. A lɛɛ mɛ̀n bàaↄ̃ ń soolooɛ (66) kpaalɛa lɛɛ àaↄ̃:

Lɛɛ 1 e 39 Ãnabi Isaia kɛ̀ Lua lɛdↄɛkɛna ũ Yelusalɛũdeↄnɛ yãpãsĩ gↄↄɛ. Gↄↄ bee Egipiↄ gbãa lɛ́ sↄaa mɛ́ Asiliↄ gbãa lɛ́ kã́fĩ.

E wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 734, gↄↄ pↄ́ Aaza dɛ Yelusalɛũ kía ũ, Siliↄ ń Isailiↄ (wì mɛ lↄ Ɛflaiũↄ) lɛdoũkɛ̀, ↄ̃ aa zĩkà ń Yudaↄ, kɛ́ Yudapiↄ e namá, wi zĩka ń Asiliↄ.

Wɛ̃̀ 722-721 guu Isaili bùsu mìdɛ. Asiliↄ ń mɛɛwia Samali sì, ↄ̃ aa tà ń ń gbɛ̃́ↄ.

Wɛ̃̀ 701 guu kí Ezekia kpalablegↄↄ ↄ̃ Asiliↄ koezↄ̃̀ Yelusalɛũzi, ↄ̃ aa Yuda bùsu kpaalɛ̀.

Gↄↄ bee ãnabi Isaia bↄ̀ gupuau nɛgↄ̃na ũ, aà yã́ↄ adoa. À mɛ̀ Asiliↄ wɛ́tɛ̃amↄanɛ́ bↄ̀ Lua kĩ́iɛ, àlɛ a gbɛ̃́ náaisaidepiↄ swã́gagaɛ. À gì Yelusalɛũ dↄaanaↄ lɛkpaaĩnzi dasiↄi ń ń bↄa ikoyã kpɛo ń ń yã́zɛsaio ń lousisiyã pↄ́ aa koleaↄ ń ń gbãamↄa taasideↄnɛo ń yãpãleↄ dasi. Ãma tó kai mↄ̀, ãnabipi yã'oanɛ́ ì ń gba sↄ̃, ì ń nↄ̀sɛ níninɛ́ɛ.

Yã́pii guu Isaia ì onɛ́ aa Lua náaikɛ, atɛ̃sa lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀nɛ́ↄ, aai zĩkɛ aà yãdilɛaↄwa. Isaia ò à kpàlɛ à sìwà à mɛ̀, sema luanaaikɛa mↄ́ ń yãmaakɛaↄ, baade zĩa yã́ↄ musu ń wɛ̃́lɛdeↄ yã́ↄ lↄ ń gbãadeↄ yã́ↄ píi.

Lɛɛ 40 e 55 ↄ̃ wì mɛ Isailiↄ nↄ̀sɛninia yã́. Bùsu yã́ↄ lìlɛ sa. Babilonideↄ mɛ́ aa gↄ̃̀ dↄaaa Asiliↄ gbɛu, aamɛ gↄ̃̀ gbãa vĩ, ↄ̃ aa Yelusalɛũ sì e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 587, aa gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ nàaa tàńnↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sɛ́lɛ wà tàńnↄↄ lɛ́ kↄ̃ lala wàlɛ mɛ: Lua wɛ̃́lɛ kaalɛaá Babiloni tã́aↄ zĩblea Isailiↄ Luawa yã̀ mↄↄↄ? Wà ń kɛ̃́ bùsu pↄ́ Dii kpàmáwa zã̀zã, wà gìnɛ́ aa lousisi Dii kpɛ́u, ↄ̃ an pↄ na lↄo, aa dìlɛ Dii pãkpàńziɛ, à kàaàgu màan lò, ge a gbãa vĩ lↄon lò, wa dↄ̃o.

Gbɛ̃́ pↄ́ an pↄ yaapiↄ ↄ̃ ãnabi lɛ́ yã'onɛ́. À mɛ̀ Lua a zĩkɛ Pɛɛsiↄ kí Kilusi nↄ̀sɛ guu, kɛ́ à a gbɛ̃́ↄ suaba. A ń bↄ a gɛ̃n plaade lá à ń bↄ́ Egipi bùsuu yãawa, Lua gbɛ̃́piↄ i ɛa ta bùsu pↄ́ Lua kpàmáu. Lá Lua mɛ́ dṹnia Kɛna ũ, a fↄ̃ yã́ pↄ́ a mↄ o, i gbasa kɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ zĩblèmápiↄ tã́aↄá pↄ́ gianaↄnɛ.

Wɛdↄa yã́piↄi guu yã́ mɛ̀n síiↄ̃ↄ ku, àlɛ gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛɛ̀ Dii zĩkɛna yã'o: (42.1-4, 49.1-6, 50.4-9, 52.13-53.12). Lua bàakuańnↄ gbɛzã lá guu gbɛ̃́pi mɛ́ Yesu Kilisi pↄ́ wà dↄ̀aa wà aà yã'ò ũ (Zĩn 8.30-35).

Lɛɛ 56 e 66 yã́á gbɛ̃́ pↄ́ wà tàńnↄↄ ɛa sua Yelusalɛũ yã́ɛ. E wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 538 Pɛɛsiↄ kí Kilusi ↄdà láu à mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sɛ́lɛ wà sùńnↄↄ ɛa tá ń bùsuu, aai ɛa Lua kpɛ́ kɛkɛ wà dↄ. Kɛ́ aa kà we, yã́ zĩ'ũↄ ń lé. An mɛɛwia Yelusalɛũ ↄ̃̀ↄkpà, gbɛ̃́ pↄ́ aa gↄ̃̀ bɛↄ bùsu kɛ̃̀aakɛ̃aakↄ̃ɛ, mɛ́ luanaaikɛnaↄ dasi lↄo. Wàlɛ yãkɛ a zɛ́wao, baa kúlɛa tã́aↄnɛ ɛ̀a fɛ̀lɛ ń gbãao se.

Ãma ãnabi Isaia azĩa ↄ̀lↄnɛ́ Dii zĩna ũ, à bao na kpà taasideↄnɛ, à pↄsiadeↄ gbà sↄ̃. (61.1-3). Gↄↄ pↄ́ Yesu mↄ̀, a dↄ̃ zĩ pↄ́ a mↄ kɛiá ãnabikɛzĩpiɛ. (Luk 4.16-21).

1

Isailiↄ swã́gbãakɛa

1 Yã́ pↄ́ Amↄzu nɛ́ Isaia è Yuda bùsu ń Yelusalɛũo musu Yuda kíaↄ Uzia* ń Yotaũo† ń Aazao‡ ń Ezekiao§ gↄↄn kɛ:

2 Musudeↄ, à yãma!

Gbɛ̃́ pↄ́ kú zĩ́lɛↄ, à swã́kpa!

Asa ma Dii ma mɛ̀,

ma nɛ́ↄ sì ma ń gwá,

ↄ̃ aa gìmazi.

3 Zu a dii dↄ̃,

zàa'ĩna a blɛkalɛkĩi dↄ̃,

kási Isailiↄ ye yã́pi dↄ̃a yã́io,

ma gbɛ̃́piↄ líↄ yã́ dↄ̃o.

4 Waiyoo bui duunkɛna pi!

Tàae kɛ̀ ń musu zↄ̃ↄ!

Gbɛ̃nazĩn vãikɛnaↄ! Nɛ́ vlãaↄ!

Aa pãkpà Diizi aa mikpɛlìɛ̀,

aa sakà Isailiↄ Lua Kuaadoadegu.

5 Á ye aà ɛa á gbɛ̃ yã̀?

Bↄ́yãi a gi lɛ́ bↄ aà yã́ kpɛi?

Mi gyã sɛ̀, sↄ̃ yɛ̃̀ɛɛ làa míↄ.

6 Za á kɛ̀sɛwa e à gɛ̀ pɛ̀ á miwa,

aafia ku gueio,

sema bↄ ń flàala iaↄ ń bↄ̀ uusikɛaↄ.

Wi ↄtↄ̃ a keewa à ibↄ̀o,

wi nísimawà wà zwãa yèwào.

7 Á bùsu gↄ̃̀ da giiɛ,

á wɛ̃́lɛↄ tɛkũ̀.

Bui zĩ̀loↄ á buapↄ́ↄ sɛ̀lɛ á wáa,

à gↄ̃̀ da gii kɛ́ aa zĩblèwà yã́i.

8 Siↄna mɛ́ gↄ̃̀ ado lán vɛ̃ɛbu kolakpɛwa.

À gↄ̃̀ lán pɛ̃n bua yãayãasuwa,

lán wɛ̃́lɛ pↄ́ wà koezↄ̃̀iwa.

9 Mɛ́ i kɛ Dii Zĩgↄ̃de wá kↄ̃naeↄ tòwɛ̃ɛo,

dↄ̃ wa gↄ̃ lán Sↄdↄũwa,

wí bↄ lán Gↄmↄↄwa.*

10 À Lua yãma,

á kía pↄ́ á yã́ muaa ń Sↄdↄũdeↄ.

À swãdↄ wá Lua ikoyãi,

á Gↄmↄↄ dendaeↄ.

11 Ma Dii ma mɛ̀:

Sa dasi pↄ́ álɛ oa dɛmɛɛ pↄe ũe?

Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oaa

ń são ń pↄ mɛkpaa nísio ni bↄ̀mala.

Gáae ń são ń bleo au lí kamaguo.

12 Kɛ́ a mↄ zɛ ma aɛ,

démɛ bee gbɛ̀awái?

Pↄ́ↄ kìlimpaa ma uapi.

13 Ásu ɛa ma gba pↄpã lↄo,

má ye á tulaleti gĩyãio.

Dikpɛ pↄ́ i kɛ mↄbↄzĩ ń kã́mabogↄↄo,

á kↄ̃kãaapiↄ vãiɛ, má fↄ̃o.

14 Má za á mↄbↄa dikpɛↄgu

ń dikpɛ pↄ́ i kɛↄ píi,

ì ma kũ gbãa lán asowaɛ,

ma kpasa ń a sɛao.

15 Tó a ↄsɛ̀ musu a wabikɛ̀a,

má a wɛ́ ga zuɛ,

baa tó a wabikɛ̀a kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃,

má swã́sɛio.

Gbɛ̃dɛ'au gↄ̃́kpa á ↄwa.

16 À zu'o, í gↄ̃ gbãsĩsai,

à yãvãi tó,

má ye mà á e ń vãikɛao lↄo.

17 À fɛlɛ zɛ ń maakɛao,

íↄ tɛ yã́zɛdekɛai.

À gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãamↄnɛ́ↄ dazɛwa,

í yãnakpa tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄwa,

í yã́gↄ̃gↄ̃ gyaa gbɛ̃andoↄnɛ.

18 Ma Dii ma mɛ̀:

À mↄ wà lɛdoũkɛ.

Baa tó á duuna gↄ̃̀wá tɛ̃́ɛɛ lán wↄ̃ↄtɛ̃nawa,

a gↄ̃wá púuu lán buawaɛ.

Baa tó à gↄ̃̀wá tɛ̃́ɛɛ lán gàalulawa,

a gↄ̃wá púuu lán sãkãwaɛ.

19 Tó a wei mɛ́ a ma yãmà,

áↄ á bùsuɛ bee blɛ maa bleɛ.

20 Tó a gi sↄ̃ mɛ́ a swã́gbãakɛ̀,

wa á dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ.

Ma Dii ma lɛ́ mɛ́ ò.

21 À gwa lá wɛ̃́lɛ pↄ́ náai vĩ yãa gↄ̃̀ káalua ũ sa.

Maakɛa ń yã́zɛdeo di a guu yãaɛ,

tiasa gbɛ̃dɛnaↄ mɛ́ kↄ̃̀ a guu.

22 N ã́nusu tã́nkpakɛ̀,

n vɛ̃ɛ maa kɛ̀ íwa.

23 N dↄaanaↄ swã́gbãakɛ̀,

aa nà kpã́iↄwa.

Ampii aa ye gbagusaɛi,

aaìↄ kpálɛkɛ gbai.

Aali yãnakpa tonɛↄwao,

aali lɛda gyaaↄzio.

24 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua Gbãade ma mɛ̀:

Kai ma ibɛɛↄ! Má tↄsiwáɛ,

ma pↄ i weewá.

25 Má ↄdiɛwáɛ sa,

mí á baasa lán mↄwa ń kasagbↄ̃o,

mí á gbãsĩ wolowá píi.

26 Má tó àↄ dↄaanaↄ vĩ lán yãawa,

á lɛdamadeↄ i gↄ̃ ń kua ziwa.

Bee gbɛa wi mɛ á wɛ̃́lɛɛ

yã́zɛde wɛ̃́lɛ ge náai wɛ̃́lɛ.

27 Má Siↄnadeↄ bↄ ĩadaama guu,

an gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛlìlɛↄ bↄ yã́zɛde yã́i.

28 Má tàaedeↄ ń duunkɛnaↄ wíwi píiɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aa pãkpàmaziↄ midɛ.

29 Wí a á kṹ

gbɛ̃́nɛli pↄ́ kàágu a sa'òmáↄ yã́i.

Á gɛɛ a gↄ̃ kpá á wɛ́iɛ

swalu sa'oa pↄ́ a zɛòↄ yã́ musu.

30 Á gↄ̃ lán gbɛ̃́nɛli pↄ́ a lá wòlowa,

lán swalu pↄ́ a í làawa.

31 Gↄ̃sa gbãa a gↄ̃ lán sɛ̃̀ giiwa,

aà yãkɛa iↄ dɛ tɛkↄna ũ.

A tɛ́kũ ń a yãkɛao sãnuɛ,

gbɛ̃e aↄ ku we à tɛ́pi dɛo.

2

Dii gbɛ̀sĩsĩ

1 Yã́ pↄ́ Amↄzu nɛ́ Isaia è Yuda bùsu ń Yelusalɛũo musun kɛ:

2 Gↄↄgbɛzãzĩ Dii kpɛ́ gbɛ̀sĩsĩ

a gↄ̃ gbɛ̀sĩsĩↄ mide ũ.

Wa sɛ lɛsĩ dɛ sĩ̀sĩↄla,

bui píi i siu we.

3 Dasi a gɛ́ we aai mɛ:

À mↄ wà Dii gbɛ̀sĩsĩkũ,

wà gɛ́ Yakↄbu buiↄ Lua kpɛ́u,

i wá da a zɛ́wa, wíↄ bɛu.

Dii yãdaanɛ́ a bↄ Siↄna,

aà yã́ a bↄ Yelusalɛũ.

4 A yã́gↄ̃gↄ̃ buiↄnɛ,

a yãkɛkɛ dasiↄnɛ,

aai ń fɛ̃ndaↄ gbɛ̃gbɛ̃ lilɛ soona ũ,

an sↄ̃naↄ sↄ̃ máaso limibobↄ ũ.*

Buie a fɛ̃nda sɛ a deezio,

wa zĩkaa dada lↄo.

5 Yakↄbu buiↄ, à mↄ́,

wàↄ bɛ Dii gupuau.

Dii yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ

6 N n gbɛ̃́ Yakↄbu buiↄ vũ̀aa,

asa gukpɛ oi yã́ tↄ̃̀máɛ.

Aa ↄdìdi màso yã́wa lán Filitɛ̃ↄwaɛ,

aa kↄ̃ ↄ kũ̀ ń buipãleↄ.

7 Ãnusu ń vuao di ń bùsuuɛ,

an àizɛɛↄ lɛ́ vĩo.

Sↄ̃́ di ń bùsuuɛ,

an zĩkasↄ̃goↄ lɛ́ vĩo.

8 Pↄ́ pↄ́ aa kɛ̀ tã́aↄ ũ di ń bùsuuɛ,

aaì kulɛkɛ ń ↄzĩpiↄnɛ.

9 Gbɛ̃nazĩnaↄ gↄ̃ suuunnↄ,

aa gↄ̃ yɛ̀ɛɛ.

Ńsu sùuukɛńnↄo!

10 Bàalɛ Dii zↄ̃ↄkɛ gawi pↄ́ ì to vĩa ń kũɛ,

ní sↄlↄ gbɛu, ní ulɛ ɛu.†

11 Waladeↄ mi a gↄ̃ pɛ́lɛa,

gbɛ̃́ↄ ĩ́andãa a midɛ.

Dii mɛ́ a tↄbↄ ado gↄↄ beezĩ.

12 Dii Zĩgↄ̃de gↄↄdìlɛ

yↄ̃̀ↄdeↄnɛ ń waladeↄ píi

ń ĩ́andãna pↄ́ aaì ńzĩa sɛ lɛsĩↄ,

13 Libã bùsu sɛdɛ lí gbã̀a zↄ̃ↄↄ

ń Basana bùsu gbɛ̃́nɛliↄ píi,

14 gbɛ̀sĩsĩ misonaↄ

ń sĩ̀sĩ lɛsĩlɛsĩↄ píi,

15 kalanga lɛsĩↄ

ń bĩ́i gbãaↄ píi,

16 gó'ilɛna laatanaↄ

ń gó'ilɛna bɛɛɛdeↄ píi.

17 Gbɛ̃nazĩna wala a kpálɛ,

gbɛ̃́ↄ yↄ̃̀ↄkɛa a busa.

Dii mɛ́ a tↄbↄ ado gↄↄbeezĩ,

18 tã́aↄ i gɛ̃lɛ míↄ.

19 Tó Dii fɛ̀lɛ ń dṹnia kpoɛao,

wa bàalɛ aà zↄ̃ↄkɛ gawi pↄ́ ì to vĩa ń kũɛ,

gbɛ̃́ↄ ta gbɛ̀'ɛↄ guu ń vukpɛ'ɛↄ.

20 Zĩbeezĩ aa ń tã́a pↄ́ wa pì ń ã́nusuo ń vuao

wà kúlɛnɛ́ kↄ́lɛ ɛ̃́naↄnɛ ń sasiↄ.

21 Tó Dii fɛ̀lɛ ń dṹnia kpoɛao,

wa bàalɛ aà zↄ̃ↄkɛ gawi pↄ́ ì to vĩa ń kũɛ,

gbɛ̃́ↄ sↄlↄ gbɛ̀'ɛↄ ń gbɛ̀sↄↄↄ guu.

22 Ásu gbɛ̃nazĩna náaikɛo.

Ĩana ì weò, bↄ́n aà ũi?

3

Yãdaa Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄla

1 Gwa! Dii Lua Zĩgↄ̃de

a lípana pↄ́ Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ lɛ́ gbãa'ewà gá,

a ń kũ̀sũa ń ń ío símá píi.

2 A ń nɛgↄ̃naↄ ń ń zĩgↄ̃ↄ símáɛ

ń ń dↄaanaↄ ń ń ãnabiↄ

ń ń màsokɛnaↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ.

3 A ń sosa badeↄ ń ń gbãadeↄ símáɛ

ń ń lɛdamadeↄ ń ń ↄzĩkɛnaↄ

ń ń wɛɛlɛkɛnɛde kàsaaↄ.

4 A ɛ̀waasonaↄ kpánɛ́ kíaↄ ũ.

Gbɛ̃́ pↄ́ an yã́ ì gɛ́ ń kpɛo à su ń aɛoↄ mɛ́ aa dↄaanɛ́.

5 Wa kↄ̃ bↄ́ↄ'i mi,

gbɛ̃́ ń a gbɛ̃́o, gbɛ̃́ ń a gbɛ̃́deeo.

Ɛ̀waaso a gbɛ̃zↄ̃ↄ lele,

bɛɛɛsaide a zↄadↄ gawidewa.

6 Gbɛ̃́ a a dãuna kũ a mae bɛ, i oɛ̀:

Ń ula vĩ, kɛwɛ̃ɛ dↄaana ũ,

kaaũaɛ bee kɛkɛa gↄ̃̀ n yã́ ũɛ.

7 Zĩbeezĩ sa i pũna à mɛ:

Ma gɛ̃nɛ no.

Pↄblea ge pↄkasa ku ma bɛo,

ńsu ma kpa gbɛ̃́ↄnɛ kía ũo.

8 Yelusalɛũdeↄ lɛ́ fua,

Yudaↄ lɛ́ kɛ kɛ́lɛkɛlɛ.

An yã'oa ń ń yãkɛao bↄ̀ Dii kpɛ,

aa lɛ'ɛ̀ Dii gawidewa.

9 Wa ń tàae dↄ̃ ń wɛ́wa,

aaì ń duunakɛ gupuau lán Sↄdↄũdeↄwaɛ,

aali kpaguio.

Waiyoo ampiↄ, aa kìsia ì ńzĩaɛ.

10 À o gbɛ̃maaↄnɛ aaↄ ku aafia,

asa aa ń yãkɛaↄ gbɛ'e.

11 Waiyoo vãikɛnaↄ! Aa yã'e,

asa pↄ́ pↄ́ aa tↄ̃̀ mɛ́ a bↄlɛnɛ́.

12 Ɛ̀waasonaↄ lɛ́ ma gbɛ̃́ↄ wɛtã,

nↄɛↄ mɛ́ lɛ́ kiblemá.

Ma gbɛ̃́ↄ, á dↄaanaↄ mɛ́ lɛ́ á sãsã,

aalɛ á da zɛ́ vãiwa.

13 Dii mↄ̀ zↄ̃̀lɛ a gĩ́naa,

à fɛ̀lɛ lɛ́ yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ.

14 Dii lɛ́ yãda a gbɛ̃́ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń ń dↄaanaↄla à mɛ̀:

Ámɛ a ↄmàlɛ ma vɛ̃ɛbuu,

a taasideↄ pↄ́ↄ nàaa á kàlɛ á kpɛ́ↄu.

15 Démɛ á gbá zɛ́ à ma gbɛ̃́ↄ wíwi

à taasideↄ dɛ̃ↄnzↄ̃i?

Ma Dii Zĩgↄ̃de, mámɛ málɛ á la.

Yelusalɛũ nↄɛↄ

16 Dii mɛ̀, Siↄna nↄɛↄ yↄ̃̀ↄ vĩ,

aaìↄ bɛbɛ wàↄ ń waa bↄbↄ ń aɛ,

wàↄ wɛ́blaavu bilɛbilɛnɛ́,

aaìↄ táa'o mɛtɛɛmɛtɛɛ

ń zã̀ kↄ̃fĩdeↄ daa ń gbáwa.

17 A yã́i Dii a to Siↄna nↄɛↄ mi bↄkeleka,

a to an mi gbáa kɛ.

18 Zĩbeezĩ Dii a ń nↄamblebↄↄ wolomá,

zãdangbawaↄ ń falanaↄ ń ↄ̃nɛɛↄ

19 ń swã́liↄ ń zãↄ ń sálanaↄ

20 ń pↄ́kummusuↄ ń gã̀sĩgbɛↄ

ń seↄ ń tulaleↄ ń ɛsɛbaↄ

21 ń tãanaↄ ń tãana ní pↄ́ↄ

22 ń zwãaↄ ń pↄlↄgãuↄ

ń ula gbã̀aↄ ń kiopɛ̃naↄ

23 ń díiↄ ń pↄ́lɛ lɛɛnaↄ

ń tulu pↄ́ aaì diↄ ń gomusuↄ.

24 An gĩ na gbɛu, gĩ ĩ́i mɛ́ a gↄ̃ dↄ,

an se gbɛu, zↄ̀ ba mɛ́ aↄ dↄ ń pi.

An mitãa gbɛu, migbaa mɛ́ a gↄ̃,

an pↄkasaↄ gbɛu, zwã̀nkasa aaↄ yea,

an maa gbɛu, mↄ̀ wãa seela mɛ́ aↄ ku.

25 Wa á zã́ↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ,

wa á nɛgↄ̃naↄ dɛdɛ zĩ guuɛ.

26 Siↄnadeↄ wɛ̃nakɛ aa ↄ́ↄlↄ,

aa gↄ̃ kálɛa tↄↄlɛ ↄgii.

4

1 Zĩbeezĩ nↄɛ gbɛ̃ↄn soplaↄ gↄ̃ɛ mɛ̀ndo sikↄ̃wa aa mɛ:

Wáↄ wázĩa gwa,

wíↄ pↄkasa kɛ wázĩaɛ.

Wibↄwɛ̃ɛ, n tↄ́ iↄ kuwá.

Vlã́ pↄ́ Dii a to à pá

2 Zĩbeezĩ Dii a to Isailiↄ vlãpa,

aↄ maa mɛ́ aↄ gawi vĩ.

An bùsu pↄ́ↄ aↄ zↄ̃ↄ,

a Isaili kↄ̃naↄ ka bɛɛɛ ń gawiowa.

3 Gbɛ̃́ pↄ́ aa gↄ̃ Siↄnaↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ aaↄ ku Yelusalɛũpiↄ,

waↄ o gbɛ̃́ pↄ́ wà ń tↄ́ kɛ̃̀ wɛ̃ni taalaupiↄnɛ Lua gbɛ̃́ↄ.

4 Dii a Siↄna nↄɛↄ ã́ma wolomá,

a gbɛ̃dɛ'au wolo Yelusalɛũdepiↄwa.

Tó à yã́kpalɛkɛ̀ńnↄ ń tɛ́o màa,

5 a tɛlu kúlɛ Siↄna gbɛ̀sĩsĩ

ń gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄwa píi fãanɛ,

i tɛ́lɛpiↄ gupua kúlɛwà gwãasĩna,

asa Dii gawi mɛ́ a kúlɛwà píi.*

6 Aↄ dɛ mikpakĩi ũ fãanɛ,

kɛ́ à uena dańla ĩatɛ̃ gbãa yã́i.

Aↄ dɛ yekĩi ũ lↄ,

kɛ́ wà e ulɛu zàa'ĩana ń louoɛ yã́i.

5

Dii vɛ̃ɛbu

1 Má lɛsi ma yenzideɛ aà vɛ̃ɛbu musu.

Ma yenzide vɛ̃ɛbu vĩ sĩ̀sĩ táaede pↄlɛu.

2 À a gu bì à a gbɛↄ kↄ̀lɛ,

à vɛ̃ɛli maaↄ bàu.

À gugwakĩi lɛsĩ dà a guoguo,

à vɛ̃ɛfɛ̃kĩi yↄ̃̀ a guu.*

Aà wɛ́ dↄi à nɛ́ maa iɛ,

ↄ̃ nɛ́ gia a ìɛ̀.

3 Tiasa Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ,

à yã́gↄ̃gↄ̃wɛ̃ɛ, mapi ń ma vɛ̃ɛbuo.

4 Yã́ kpele mɛ́ gↄ̃̀ mà kɛ ma vɛ̃ɛbuɛ,

mɛ́ mi kɛo ni?

Ma wɛ́ dↄi aà nɛ́ maa imɛɛ.

Bↄ́yãi à nɛ́ gia ìmɛɛi?

5 Tiasa má oɛ́ lá má kɛ ma vɛ̃ɛbuɛ:

Má a kaa gbooɛ, wi a ↄ̃̀ↄkpa,

má a bĩ́iↄ daaĩɛ, wi ↄ̃zↄ̃wà.

6 Má pãkpaiɛ̀,

wa a líↄ mibo lↄo, wa a sɛ̃wao.

Lɛaa ń lɛsikaoo mɛ́ a fɛlɛ we,

mɛ́ má o louɛ asu ma we lↄo.

7 Isailiↄ mɛ́ Dii Zĩgↄ̃de vɛ̃ɛbupi ũ,

Yudaↄ mɛ́ kaa pↄ́ ì pↄnakɛò ũ.

Yã́zɛde a wɛ̀ɛlɛ, ↄ̃ gbɛ̃dɛa mɛ́ kↄ̃̀,

aà wɛ́ dↄ maakɛai, ↄ̃ búbua mɛ́ dↄ.

Waiyoo vãikɛnaↄ

8 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì kpɛ́ nanakↄ̃wa,

aaì bú pɛ́pɛkↄ̃lɛ e gu láa,

aaì gↄ̃ bùsu vĩ ńdoↄ.

9 Dii Zĩgↄ̃de ò, ma swã́ mà à mɛ̀:

Ua yàlalapiↄ gↄ̃ uazĩ ũɛ,

bɛ zↄ̃ↄ maapiↄ gↄ̃ bɛzia ũɛ.

10 Baa vɛ̃ɛbu bà kwi,

a vɛ̃ɛ a ka litili baoo,

pↄ́wɛna zaa lɛ basↄo tↄ̃a guu,

lɛ kwi wa e.

11 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì fɛlɛ kↄↄkↄↄ

wàↄ kpálɛkɛ í gbãai,

aaì gɛ̃gɛ̃ vɛ̃ɛi gwãasĩna

e à gɛ̀ fɛ̀lɛńnↄↄ.

12 Mↄↄna ń kotilio ń gã̀ao ń kulɛo

ń vɛ̃ɛo ↄ̃ aaì pↄnakɛò.

Aali Dii yãkɛaↄ dao,

aali làasookɛ zĩ pↄ́ a kɛ̀ↄwao.

13 Ma gbɛ̃́ↄ ↄ̃nↄkɛ̃sãama yã́i

wa ń sɛ́lɛ táńnↄɛ.

An gbɛ̃́ gbiaↄ gaga ń nↄanaoɛ,

imi a ń daside dɛ.

14 A yã́i tò bɛda lɛ́ vù,

à lɛ'ɛ̀lɛ à gɛ̃agɛ̃̀.

An gawideↄ ń ń dasideↄ siu we,

ń ń zↄadeↄ ń ń pↄnakɛnaↄ sãnu.

15 Gbɛ̃nazĩnaↄ gↄ̃ suuunnↄ,

aa gↄ̃ yɛ̀ɛɛ,

waladeↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

16 Dii Zĩgↄ̃de a tↄbↄ yã́zɛde guu,

Lua Kuaadoade a a kuaadoakɛ ↄlↄnɛ́ yãkɛa a zɛ́wa guu.

17 Sãↄ i gbasa aaↄ kú ń dã́dãkɛkĩi,

sãnɛbↄlↄnaↄ pↄble ↄdeↄ bɛziapiu.

18 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì yãvãi dↄ ń pi ń mↄafilio,

aaìↄ ń duuna gálɛ ń kpɛ lán zugowaↄ.

19 Aaì mɛ: Yã́ pↄ́ Lua kũa,

aà bↄò kpakpa wà wɛsiɛ.

Yã́ pↄ́ Isailiↄ Lua Kuaadoade lɛ́ yá mↄ́ wà e.

20 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ vãiɛ maa

mɛ́ aaì mɛ maaɛ vãiↄ.

Aaì gusia dilɛ gupua ũ

mɛ́ aaì gupua dilɛ gusia ũ.

Aaì ĩ́i dilɛ na ũ

mɛ́ aaì na dilɛ ĩ́i ũ.

21 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaìↄ e wà kà,

aaì ńzĩa dilɛ ↄ̃nↄna ũↄ.

22 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aa tↄbↄ̀ wɛ̃mia guuↄ

ń gↄ̃sa pↄ́ aa í gbãa yãalɛa dↄ̃ↄ.

23 Aaì yãnakpa tàaedeↄwa gbagusaɛ yã́i,

aaì gbɛ̃maaↄ yã́ málɛnɛ́.

24 A yã́i tò lá tɛ́ ì áwa sãsã

mɛ́ sɛ̃ ì kwɛ́ tɛ́ guu,

màa an zĩ́naↄ yↄ́,

an vúↄ gɛ̃ ń ĩ́anao lán luutɛ̃wa,

asa aa gì Dii Zĩgↄ̃de ikoyãi,

aa sakà Isailiↄ Lua Kuaadoade yã́uɛ.

25 A yã́i Dii pↄkũmabↄ̀bↄ a gbɛ̃́ↄwa,

à ↄ ue sùmá à ń gbɛ̃́.

Gbɛ̀sĩsĩↄ dèe,

an gɛↄ gↄ̃̀ kálɛ bàasi lán bìsawa.

Ń beeↄ píi aà pↄkũma i kpálɛo,

aà ↄ gi looańlaɛ.

26 Dii gudↄkↄ̃ɛkĩi dìlɛ bui zã̀zãↄnɛ,

à swe pɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ kú tↄↄlɛ lɛ́waↄzi.

Gwa, aalɛ mↄ́ wãawãa dìoo.

27 An gbɛ̃e i kpasao,

an gbɛ̃e i gɛ̃nalɛo.

An gbɛ̃e lɛ́ igofampao,

i lɛ́ ń gbɛ̃e dɛdɛo.

An gbɛ̃e pↄdↄmpi i fɛ̀ɛsio,

an gbɛ̃e kyaleba i kɛ̃o.

28 An kaↄ lɛna, an sáↄ kãa píiɛ,

an sↄ̃́ↄ swɛ gbãa lán gbɛsiwa,

an sↄ̃́goↄ gbá lɛ́ liasãizↄ̃ lán zàawa.

29 An kↄ̃fĩ dↄ lán nↄ̀ↄmusuↄwa,

aalɛ pũna lán nↄ̀ↄkusi bↄlↄↄwa.

Aalɛ lɛ́ kú pↄ́wa ń palaao,

aalɛ taò, gbɛ̃e a fↄ̃ gɛ́ síio.

30 Zĩbeezĩ aaↄ pũnamá lán ísia pũnaawa.

Tó n bùsupi gwà,

gusia ń yooyeao mɛ́ aↄ ku we,

gu a sisi luabɛsiana yã́i.

6

Lua Isaia dilɛa ãnabi ũ

1 Wɛ̃ pↄ́ kí Uzia gà,* ma Dii è zↄ̃lɛa báawa musumusu, aà gomusu pↄ́ bã̀ɛ aà gbázĩ aà kpɛ́ pà. 2 Malaika gudↄ̃anaↄ ku aà mia, an baade gã̀sĩa soolosooloɛ. Aa a mɛ̀n plapla kù ń oaa, a mɛ̀n plapla sↄ̃ ń mɛwa, a plapla pↄ́ gↄ̃̀ↄ ↄ̃ aaì vuaò. 3 Aalɛ okↄ̃ɛ:

Kuaadoade, Kuaadoade, Kuaadoade Dii Zĩgↄ̃de!

Aà gawi dṹnia pà píi.†

4 Lua kpɛ́ kpɛɛlɛliↄ dèe tↄↄlɛu malaikapiↄ lↄↄ yã́i, ↄ̃ súɛlɛ kpɛ́pi pà.‡

5 Ɔ̃ ma mɛ̀: Yã́ gìaɛ sa, kɛgua, asa ma lɛ́ gbãlɛaɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ má kú ń guuↄ lɛ́ gbãlɛa, ↄ̃ ma wɛsì Kí Dii Zĩgↄ̃delɛ. 6 Ɔ̃ malaikapiↄ do tɛyↄ̃ sɛ̀ gbagbakĩi ń kpàoo, à vùa mↄ̀ò ma kĩ́i, 7 ↄ̃ a zↄ̃̀ ma lɛ́wa à mɛ̀: Lá à zↄ̃̀ n lɛ́wa, n tàae kɛ̃̀ma, wà lakà n duunaan we. 8 Ɔ̃ ma Dii lↄↄ mà à mɛ̀: Dé má zĩi? Démɛ a gɛ́wɛ̃ɛi? Ɔ̃ ma mɛ̀: Má kɛ́! Ma zĩ mɛ. 9 Ɔ̃ à mɛ̀:

Gɛ ǹ o gbɛ̃́ↄnɛ,

aa swã́kpa aaↄ gɛ́ yãemasai,

aa wɛ́tɛi aaↄ gɛ́ yãedↄ̃sai.

10 Ǹ ń wɛ́ dɛnɛ́ kɛ aasu gu'eo,

ǹ ń swã́ gbãakũnɛ́ kɛ́ yã́ su gɛ̃uo,

ǹ ń nↄ̀sɛ tatanɛ́ kɛ́ aasu yãe dↄ̃

aa ɛa sua, mí ń gbã́gbão yã́i.§

11 Ɔ̃ ma aà là: Aↄ dɛ màa e gↄↄ ũma ni, Dii? Ɔ̃ a wèa:

E gↄↄ pↄ́ an wɛ̃́lɛpiↄ kwɛ̀ wìliũ,

gbɛ̃e ku a guu lↄo,

mɛ́ wà ń bùsupi kàalɛ dɛ̃̀ↄↄ,

à gↄ̃̀ bɛzia ũ,

12 mɛ́ má tò wà tà ń a gbɛ̃́ↄ zã̀zã,

wà bùsupi tò da fↄ̃̀ↄↄ.

13 Baa tó an gbɛ̃́ↄ kwide gↄ̃̀ we,

wa ɛa ń tↄ̀lↄzↄ̃ lↄɛ.

Lá wì kpakpaa ge kpàkɛfↄ̃ↄↄli zↄ̃

a miↄna i vlãpa,

màa bui pↄ́ a kua adoa a gↄ̃ a miↄna ũ.

7

Ɛmanuɛli seela

1 Gↄↄ pↄ́ Yotaũ nɛ́ Aaza, Uzia tↄũna dɛ Yudaↄ kía ũ, ↄ̃ Siliↄ kí Lezini ń Isailiↄ kí Pɛka, Lemalia nɛ́o gɛ̀ lɛ́lɛi Yelusalɛũwa, ↄ̃ aa fùa.* 2 Ɔ̃ wà gɛ̀ wa ò Davidi bui Aazapiɛ wà mɛ̀: Siliↄ lɛdoũkɛ̀ ń Ɛflaiũ buiↄ. Ɔ̃ sↄ̃ kɛ̃̀aàgu ń a gbɛ̃́ↄ, aa lùalua lá ĩ́ana ì likpɛ lá deedeewa. 3 Ɔ̃ Dii ò Isaiaɛ à mɛ̀: À bↄ gɛ́ dai Aazalɛ Íkalɛkĩi Musu ízɛ lɛ́ pↄ́pizɛu ń n nɛ́ Gbɛ̃kↄ̃naↄ'ɛasuo,† 4 ní oɛ̀ aàↄ kú ń laaio kpálɛa, asu to vĩa a kũ yàa miↄn súɛlɛde mɛ̀n plapiↄ yã́io. Asu to iwãa ka a pↄa Siliↄ kí Lezini ń Lemalia nɛ́o pↄbↄa ń níu yã́ musuo. 5 Siliↄ ń Ɛflaiũ buiↄ ń Lemalia nɛ́o vãikpaaĩaànↄ aa mɛ̀, 6 wà gɛ́ lɛ́lɛi Yudaↄwa wà gbãamↄnɛ́, wà ń kɛ yáiyai wí Tabeeli nɛ́ kpánɛ́ kpalau.

7 Ma Dii Lua ma mɛ̀:

Bee a kɛo, bee a ń leo,

8 asa Damasi mɛ́ Sili bùsu mi ũ,

Lezini sↄ̃, ↄ̃mɛ Damasi mi ũ.

Wɛ̃̀ bàaↄ̃sↄo gbɛa Ɛflaiũ buiↄ gↄ̃ wíwia,

aaↄ dɛ pↄe ũ lↄo.

9 Samali mɛ́ Ɛflaiũ buiↄ bùsu mi ũ,

Lemalia nɛ́ sↄ̃, ↄ̃mɛ Samali mi ũ.

Tó Aazapi i zɛ ń ma náaikɛaoo,

aↄ zɛao.

10 Dii ɛ̀a yã'ò Aazaɛ à mɛ̀:

11 Seela gbɛa ma Dii n Luawa,

baa yã́ pↄ́ kú za tↄↄlɛ nↄnau,

ge yã́ pↄ́ vĩ̀ luabɛpuanaa.

12 Ɔ̃ Aaza mɛ̀:

Má seela gbɛao,

má Dii lɛ mà gwao.

13 Ɔ̃ Isaia mɛ̀:

À yãma Davidi buiↄ!

Gbɛ̃nazĩnaↄ kpasaaánↄ i mↄ́wáo,

ↄ̃ á ye ma Lua kpasaánↄ lↄa?

14 A yã́i Dii a seelakɛɛ́ azĩa.

Gwa! Wɛ̃́ndia lɛ́so a nↄsi‡

à nɛ'i gↄ̃ɛ ũ, i tↄ́kpaɛ̀ Ɛmanuɛli.§

15 Tó à zↄ̃ↄkũ̀, mɛ́ a vãi dↄ̃kↄ̃ɛ ń maao, vĩfãai ń zↄ́o mɛ́ aↄ dɛ aà pↄblea ũ. 16 E nɛ́pi àↄ gɛ́ kái vãi dↄ̃akↄ̃ɛ ń maaoo sↄ̃, kía gbɛ̃ↄn pla pↄ́ ń ń vĩa vĩↄ bùsu a ziabↄ. 17 Dii a yãmↄnɛ ń n gbɛ̃́ↄ ń n de bɛdeↄ, ↄ̃mɛ Asiliↄ kía ũ. Za gↄↄ pↄ́ Ɛflaiũ buiↄ ń Yudaↄ kɛ̃̀kↄ̃wa, gↄↄ bee taa i kɛo.

18 Zĩbeezĩ Dii a swe pɛ ũsĩnaↄzi Egipi swaↄ zↄ̃lɛu ń zↄ́ pↄ́ kú Asili bùsuuↄ. 19 Ampii aa mↄ kpa swa'ɛ zòoloↄ guu ń gbɛ̀sↄↄↄ ń lɛ kpɛↄ ń bia'ɛↄ. 20 Zĩbeezĩ Dii a gɛ̃ sɛ́má Uflata baale Asiliↄ kía ũ, i á mikã ń á mɛkão ń á lɛkãnao waoɛ́. 21 Zĩbeezĩ wa zuda ń bleda mɛ̀n plao daalɛu. 22 Pↄ́ beeↄ vĩ mɛ́ a gↄ̃ di gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ gↄ̃̀ bùsupiuↄnɛ, vĩfãai ń zↄ́o iↄ dɛ ń pↄblea ũ. 23 Zĩbeezĩ gu pↄ́ vɛ̃ɛli ↄ̀aa sↄo pↄ́ kà ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa sↄo ũ kuu, lɛaa ń lɛsikaoo mɛ́ a gↄ̃u. 24 Wali gɛ́ toekai we ń gbàlao, asa lɛaa ń lɛsikaoo mɛ́ a gupi sisi. 25 Sĩ̀sĩ pↄ́ wà bú kɛ̀uↄ sↄ̃, gbɛ̃e a gɛ́ we lↄo lɛaa ń lɛsikaoo yã́i. Wa zuↄ ń sãↄ gbaɛ aa kìlimpapau.

8

Pↄ́ↄnaaagↄ̃ↄ Pↄ́ↄsɛlɛkpakpa

1 Dii òmɛɛ mà taala kooa zↄ̃ↄ sɛ mà yã́ɛ bee kɛ̃wà: Pↄ́ↄnaaagↄ̃ↄ Pↄ́ↄsɛlɛkpakpa. 2 Ma sa'ona Ulia ń Bɛlɛkia nɛ́ Zakalio sìsi aaↄ dɛmɛɛ yã́pi seeladeↄ ũ. 3 Kɛ́ ma wulɛ ń ma nↄ ãnabio, à nↄsì à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ. Ɔ̃ Dii òmɛɛ mà tↄ́kpaɛ̀ Pↄ́ↄnaaagↄ̃ↄ Pↄ́ↄsɛlɛkpakpa. 4 E àↄ gɛ́ Naa ń Baao oi dↄ̃, Asiliↄ kía a Damasideↄ àizɛɛↄ naaa, a Samalideↄ pↄ́ↄ sɛ́lɛ. 5 Dii òmɛɛ lↄ à mɛ̀:

6 Gbɛ̃́ɛ beeↄ sakà Siloe* í pↄ́ lɛ́ bàalɛ busɛbusɛgu,

ↄ̃ aa zɛ̀ ń Lezinio ń Lemalia nɛ́o.

7 A yã́i tò má ń pá ń Uflata í zↄ̃ↄ pↄ́ a sĩ̀sĩ sɛ à daguao,

ↄ̃mɛ Asiliↄ kía ń a gbɛ̃́ gbiaↄ ũ.

8 A pa gɛ̃ Yuda bùsuzi,

i dagua, i bùsupi kũ a nↄɛ.

Ípi yàasa lɛ́ da ń bùsua píi, Ɛmanuɛli.

9 Buipãleↄ, à zĩ̀ sↄukɛ, wi á wíwi.

Bùsuzãzãdeↄ, à swã́kpa!

À gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ, wi á wíwi,

À gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ, wi á wíwi.

10 Baa tó a lɛkpàaĩ, pãɛ.

Baa tó a yãdìlɛ ń kↄ̃o, a kɛo,

asa Lua kúwanↄɛ.

Vĩakɛa Luaɛ

11 Dii a ↄ gbãa nàa à yã'òmɛɛ, à lɛdàa à mɛ̀ másu gbɛ̃́piↄ kɛa kɛo. À mɛ̀:

12 Yã́ pↄ́ aalɛ gwa lɛkpaaĩnzi yã́ ũ,

ńsu dilɛ màao.

Yã́ pↄ́ aalɛ vĩakɛɛ̀, ńsu kɛɛ̀o.

Ńsu to iwãa ka n pↄao.

13 Ǹyↄ̃ Dii Zĩgↄ̃de yãma ado,

ↄ̃mɛ kũ̀ ǹ vĩakɛɛ̀.

Aà yã́ mɛ́ dɛ à iwãa ka n pↄa.

14 Ɔ̃mɛ aↄ dɛ n ulɛkĩi ũ,

mɛ́ aↄ dɛ Isaili lɛɛ plaↄnɛ

gbɛ pↄ́ ì to wà gɛ̃mbↄlɛwà ũ,

gbɛsi pↄ́ ì to aa fu ũ.†

Aↄ dɛ Yelusalɛũdeↄnɛ bai ũ.

15 An daside a gɛ̃mbↄlɛwà,

aa fu, aai kɛ kɛ́lɛkɛlɛ.

Aa si baipiu, i ń kṹ.

16 Má pↄ́ fĩ yã́pi taalawa seela ũ,

má kã́n'ↄ lɛ́ yãdanɛpiwa ma ìwaↄnɛ.

17 Ma wɛ́ dↄ Dii pↄ́ mikpɛdↄ̀ Yakↄbu buiↄnɛzi,

má aà náai vĩ.

18 Má kɛ́, ń nɛ́ pↄ́ Dii kpàaↄ.‡ Wá dɛ Isailiↄnɛ àsi pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de pↄ́ kú Siↄna gbɛ musu ò seela ũ.

19 Tó wa òɛ́ à gɛ́ wɛlɛnde ge gɛ̀sisina pↄ́ aaìↄ yã'o ń kòlou hũuↄ kĩ́i, yãgbɛaa á Luawa mɛ́ maao lò? Wì gbɛ̃́ bɛ̃́ɛ àsi gbɛa gɛↄwa yã̀? 20 À gɛ Lua ikoyãdanɛ gwa. Tó an yã́ i kpaaĩòo, gu i dↄnɛ́ yãao.

21 Aa bã̀abãabo ń bùsuu, nↄana a ń dɛ, aa kɛ wɛ̃na. Tó an yɛ̃̀ɛɛ làa, an pↄ a pa, aai ń kía ń ń diio ká. Aa musu gwa, 22 aa zĩ́lɛ gwa, yã'ↄ̃ma mɛ́ a ń le. Aaↄ ku gusia ń pↄsia zↄ̃ↄo guu, aai gↄ̃ gusia níiniiu. 23 Ãma gbɛ̃́ pↄ́ kú yã'ↄ̃maupiↄ aaↄ ku gusiapiu gↄↄpiio. Wà Zabulↄni buiↄ ń Nɛfatali buiↄ bùsu kpɛbↄ̀ yãa, ãma wa Galile bùsu pↄ́ buipãleↄ kuu kpɛla zia za ísialɛu e à gɛ pɛ Yuudɛ̃ baawa.

9

Wà nɛ'ìwɛ̃ɛ

1 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku gusiauↄ gupua zↄ̃ↄ è,

gu dↄ̀ bùsu pↄ́ kú ga lɛ́zĩ deↄnɛ.*

2 Ń tò an pↄ kɛ̀na zↄ̃ↄ,

n ń gbá pↄna maamaa.

Aalɛ pↄnakɛ n aɛ

lá wì kɛ pↄkɛkɛgↄↄwa,

lá aalɛ zĩblea pↄ́ kpaalɛwa.

3 Asa n zuu pↄ́ wa dànɛ́ ń gã̀u

ń go pↄ́ wàlɛ ń gbɛ̃òo ɛ̀'ɛ.

N ń wɛtãnapiↄ fù

lá ń kɛ̀ Madiãↄnɛ yãawa.

4 Zĩgↄ̃ kyaleↄ ń ń ula pↄ́ au gↄ̃́kpawàↄ,

wa kátɛu à tɛ́kũ yàa ũɛ.

5 Asa wà nɛ'ìwɛ̃ɛɛ,

wà wá gbá nɛgↄ̃ɛ.

Lua kíakɛmi dìɛ̀,†

wàli oɛ̀ Lɛdamade Bↄnsaɛde, Lua Gbãade,

Mae Gↄↄpiide,‡ Aafia Kía.

6 Aà kpala zↄ̃ↄ ń a aafiao aↄ lɛ́ vĩo,

aↄ zↄ̃lɛa báawa Davidi kpalau.§

Aà kpala zĩ́napɛlɛa aↄ gbãa,

aↄ yã́gↄ̃gↄ̃ wásawasa a zɛ́wa gↄↄpiiɛ.

Dii Lua Zĩgↄ̃de ãia mɛ́ a mↄ́ ń beeo.

Dii pↄpaa Isailiↄzi

7 Dii yã'o kpã̀sã Yakↄbu buiↄnɛ,

yã́pi a wi Isailiↄ musuɛ,

8 Samalideↄ ń Ɛflaiũ buiↄ yã́pi ma.

Aa wala ń kàamaio vĩ aa mɛ̀:

9 Kpɛ́ pↄ́ wa dↄ̀ ń bilikiↄ kwɛ̀,

wá bo ń gbɛoɛ sa.

Wà wá kaadↄɛnliↄ zↄ̃̀zↄ̃,

sɛdɛ líↄ wá pɛ́ ń gɛ̃ɛ ũ sa.

10 Ɔ̃ Dii ń ibɛɛↄ kã̀fĩ,

à ń wɛ̀lɛↄ sóikɛ̀má.

11 Siliↄ bↄ̀ gukpɛ oi,

Filitɛ̃ↄ bↄ̀ bɛ'aɛ oi,

aa Isailiↄ sↄ̃̀sↄ̃ ń lɛ́ pai.

Ń beeo píi Dii pↄkũma a kpálɛo,

aà ↄ aↄ looańlaɛ.

12 Isailiↄ i ɛa sù ń tòtonawao,

aai Dii Zĩgↄ̃de kĩ́i wɛɛlɛo.

13 A yã́i tò Dii a Isailiↄ mi zↄ̃ ń ń vlã́o píi,

a ń zaliↄ ń ń kɛfuↄ zↄ̃zↄ̃ gↄↄ do kóũɛ.

14 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì ń mi da íaↄ mɛ́ mipi ũ,

ãnabi ɛgɛnaↄ mɛ́ vlã́pi ũ.

15 Gbɛ̃́piↄ dↄaanaↄ lɛ́ ń sãsãɛ,

ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ńziↄ lɛ́ midɛ.

16 A yã́i an ɛ̀waasoↄ i ka Diiguo,

an tonɛↄ ń ń gyaaↄ i kɛɛ̀ wɛ̃naũo,

asa luayãdansai vãikɛnaↄn ń ũ,

yãdↄↄsai mɛ́ ìↄ dↄ ń lɛ́u.

Ń beeo píi aà pↄkũma a kpálɛo,

aà ↄ aↄ looańlaɛ.

17 Yãvãi ì fɛlɛmá lán tɛ́wa,

ì kũ lɛaa ń lɛsikaoowa,

ì da dào ń likpɛↄla,

a lu iↄ súɛlɛ búuna bↄ.

18 Dii Zĩgↄ̃de kpɛ̃nɛmuu a to bùsupi tɛ́sɛɛ,

gbɛ̃nazĩnaↄ mɛ́ aaↄ dɛ tɛ́pi yàa ũ,

gbɛ̃e a a dee wɛ̃nagwao.

19 Wa pↄ́ li ↄplaai,

nↄana a gi àↄ ń dɛɛ.

Wa pↄble ↄzɛɛi, kási wa kão,

baade a a gbɛ̃́dee sóso.

20 Manase buiↄ kɛ Ɛflaiũ buiↄnɛ,

Ɛflaiũ buiↄ kɛ Manase buiↄnɛ,

ampii aai kɛ Yudaↄnɛ.

Ń beeo píi aà pↄkũma a kpálɛo,

aà ↄ aↄ looańlaɛ.

10

1 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì yãfaasai ń gbɛ̃wɛtãao yãdilɛↄ.

2 Aaì taasideↄ yãna símá,

aaì ma gbɛ̃́ wɛ̃nadeↄ yã́ málɛnɛ́.

Gyaa gbɛ̃andoↄ ì gↄ̃ ń pↄ́ mↄsↄaↄ ũ,

aaì nɛtonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ waa.

3 Gↄↄ pↄ́ Dii mↄ̀ ĩadaiwá,

wà bↄ̀ za zã̀zã wà mↄ̀ á músikɛi,

á kɛ kpelewa ni?

Dé kĩ́i á bàalɛ gɛ́u aà á misii?

Mákĩi á á àizɛɛↄ toui?

4 A kee kpɛ́o,

sema à vlãnau ń zĩ̀zↄↄ,

ge àↄ ku gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛↄ guu.

Ń beeo aà pↄkũma a kpálɛo,

aà ↄ aↄ looańlaɛ.

Dii yãdaa Asiliↄla

5 Waiyoo Asili pↄ́ aaì pↄkũmabↄbↄmámɛɛↄ!

Ɔ̃mɛ ma pↄkpɛ̃nɛ go pↄ́ na ma ↄzĩ ũ.

6 Málɛ ń kpakↄ̃a ń bui luayãdansaiↄ,

málɛ ń zĩ gbɛ̃́ pↄ́ aa ma pↄ fɛ̃̀ↄwaɛ,

kɛ́ aa ń pↄ́ↄ naaa, aa ń àizɛɛ sɛ́lɛ,

aai ↄ̃zↄ̃má zɛ́kpaaↄu lán pɛ̀lɛawa.

7 Ãma yã́ pↄ́ aalɛ yán weo,

làasoo pↄ́ kúmán weo.

Gbɛ̃́ↄ midɛa yã́ mɛ́ dↄ ń sↄ̃wa,

kɛ́ aa e buiↄ míↄnzↄ̃ dasi.

8 Asa aaì mɛ:

Ma dↄaanaↄá kíaↄnɛ píio lò?

9 Lá má kɛ̀ Kaakemiɛ,

má kɛ̀ Kalenↄɛɛ.

Lá má kɛ̀ Amataɛ,

má kɛ̀ Aapadaɛɛ.

Lá má kɛ̀ Damasiɛ,

má kɛ̀ Samaliɛɛ.

10 Ma ↄbↄ̀ ma tã́aↄ bùsuↄ sìmá,

kási sↄ̃ an diipiↄ dasi

dɛ Yelusalɛũ ń Samalio pↄ́ↄla.

11 Lá má kɛ̀ Samaliɛ ń a tã́aↄ,

má kɛ Yelusalɛũɛ ń a diiↄo lé?

12 Tó Dii a yãkɛa Yelusalɛũ Siↄna gbɛ musu lɛzɛ̀, a Asiliↄ kía swã́gagaɛ̀ wala pↄ́ a vĩ ń aà wɛkũaamao yã́i. 13 Asa à mɛ̀:

Má kɛ̀ ń mazĩa gbãaoɛ ń ma ↄ̃nↄo,

asa ma wɛ́ zɛ̃aɛ.

Ma bùsu zↄ̃lɛↄ dɛ̀,

ma ń àizɛɛↄ nàaa,

ↄ̃ ma ń gↄ̃sa kpalablenaↄ pã̀lɛ.

14 Lá wì ↄgɛ̃ bã sakpɛu,

màa ma buiↄ àizɛɛↄ nàaa.

Lá wì gbe pↄ́ bã gòa sɛ́lɛ,

màa ma ń bùsuↄ sì píi.

An kee i kúu'oao,

an kee i lɛwɛ̃aaao.

15 Tó wa mↄo kũao, a zĩkɛe?

Tó wi sii sɛo, a zĩkɛa?

Lípana a liaa ń a kũnaoe?

Go a fɛlɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ pↄgbɛ̃òoe?

16 A yã́i tò Dii Lua Zĩgↄ̃de

a ibabagyã kpa Asili kíapi zĩgↄ̃ kãapiↄzi,

i to tɛ́ aà gawi kↄ'ɛ.

17 Isailiↄ Gupua a gↄ̃ tɛ́ ũ,

an Lua Kuaadoade a gↄ̃ tɛ́vua ũ,

i kũ Asili lɛaaↄ ń aà lɛsikaoↄwa gↄↄ do kóũ.

18 A aà likpɛↄ ń aà swaluↄ gawi midɛ míↄ,

aa láa lán gyãe ibabaawa.

19 Lí pↄ́ a gↄ̃ aà likpɛu aↄ dasio,

baa nɛ́fɛ̃nɛna a fↄ̃ a lɛ́ dↄ̃ɛ.

20 Zĩbeezĩ sa Isaili kↄ̃naↄ na gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛmápiↄ kpɛ lↄo.

Yakↄbu bui pↄ́ bↄ̀piↄ,

Dii an Lua Kuaadoade ↄ̃ aa nai ń sĩanao sa.

21 Yakↄbu bui kↄ̃naↄ ɛa su,

gbɛ̃́ kↄ̃napiↄ ɛa zɛ ń Lua Gbãadeo.

22 Isailiↄ, baa tó á gbɛ̃́ↄ dasi lán ísialɛ ũfãawa,

an kↄ̃naↄ mɛ́ aa ɛa su.*

Pisaboa looaála kɛ́ yã́zɛde e kɛ zài yã́i.

23 Asa Dii Lua Zĩgↄ̃de mɛ́ a mↄ́

ń kaalɛ pↄ́ a dìlɛo á bùsuu píi.

24 A yã́i tò ma Dii Lua Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Ma gbɛ̃́ pↄ́ kú Siↄnaↄ,

Asiliↄ á gbɛ̃ ń flão,

aa go'ↄ sɛ́ázi lá Egipiↄ kɛ̀wa,

ãma ásu vĩakɛnɛ́o.

25 Asa à gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ ma pↄ weewá,

mi gbasa pↄkũmabↄbↄmá mà ń dɛdɛ.

26 Dii Zĩgↄ̃de a fɛlɛmá ń flàalao,

lá à Madiãↄ gbɛ̃̀ Ɔlɛbu gbɛ saɛwa.

A a go poo ísiaa,

là a kɛ̀ Egipiↄnɛwa.

27 Zĩbeezĩ a ń aso go á gã̀u,

a ń zuu bↄɛ́ á nↄɛ à ɛ́'ɛ.

Asiliↄ mↄa lɛ́lɛi Yelusalɛũwa

28 Aa ku Ayata,

aa bↄ̀lɛ ń Migↄ̃nↄo,

aa ń asoↄ kàlɛ Mimasa.

29 Aa bↄ̀lɛ ń gbɛbↄlɛo,

aa bòokpà Gɛba,

Lamadeↄ lɛ́ lualua,

Gibɛa Saulu wɛ̃́lɛdeↄ lɛ́ bàalɛ.

30 Galiũdeↄ, à búbuapɛ!

Laisideↄ, à swã́kpa!

Waiyoo Anatodeↄ!

31 Mademɛnadeↄ lɛ́ tílɛ,

Gebiũdeↄ lɛ́ ulɛkĩi wɛɛlɛ.

32 Gↄↄ bee aa pila Nↄbu,

aa ń gã gbãɛ Yelusalɛũdeↄnɛ Siↄna gbɛ̀sĩsĩ musu.

33 Gwa! Dii Lua Zĩgↄ̃de

ali lɛsĩpiↄ zↄ̃,

ali zↄ̃ↄpiↄ nɛ́,

an gↄ̃naↄ kwɛ wìliũ.

34 A dào likpɛpi zↄ̃zↄ̃ ń mↄoo,

likpɛpi i kwɛ Lua Gbãade aɛ.

11

Yɛse gↄ̃na kpalablea

1 Yɛse miↄna a vlãpa a zĩ́nau,* a gↄ̃na a bↄ, i nɛ'i.

2 Dii Nisĩna aↄ kuwà,

a aà gba ↄ̃nↄ ń wɛzɛ̃o,

a aà gba gbãa ń lɛdaama zɛ́o,

a aà gba dↄ̃a, i to aàↄ Dii vĩa vĩ.

3 Vĩakɛa Diiɛ a aà kã́si.

A yã́gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ lá wɛ́ lɛ́ ewao,

a yãkɛkɛnɛ́ lá àlɛ mawao.

4 A yã́kpalɛkɛ taasideↄnɛ a zɛ́wa,

a dṹnia wɛ̃nadeↄ yãnakpámá.

Aà yã́ a dṹnia gbɛ̃́ↄ gbɛ̃ lán gowa,

a vãikɛnaↄ dɛdɛ ń a lɛ́'ĩanao.†

5 A yã́zɛde kuluka báa ũ,

a náai dↄ a pi asana ũ.‡

6 Àwalɛwana aↄ ku sãnu ń sãnɛo,

gbɛaana a wúlɛ kↄ̃ saɛ ń bleo.

Gáaena ń nↄ̀ↄmusuo aa pↄble sãnu,

nɛ́fɛ̃nɛna mɛ́ a dↄaanɛ́.

7 Zuda ń wàio aaↄ dɛ kↄ̃gbɛ̃ↄ ũ,

an nɛ́ↄ wúlɛ gudoũ.

Nↄ̀ↄkusi a sɛ̃ ble lán zuwa.

8 Nɛ́ yↄ̃mina a kↄ̃̀ↄ'o kyã́ ɛlɛ,

nɛ́ kɛ̃a a ↄgɛ̃ píligonazi.

9 Pↄ́ pↄ́ ì ń kɛ'ĩa ge pↄ́ pↄ́ ì ń dɛ

aↄ ku Dii gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoawao,§

asa Dii dↄ̃a a li dṹniaaɛ,

lá í ì dagua ísiaiwa.

10 Zĩbeezĩ Yɛse zĩ́na aↄ dɛ gudↄkↄ̃ɛkĩi ũ buiↄnɛ.* Wa aà kĩ́i wɛɛlɛ mɛ́ aà kúkĩi aↄ gawi vĩ.† 11 Zĩbeezĩ Dii a ɛa ↄbↄ a gɛ̃n plaade, i a gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ gↄ̃̀ↄ bo. Aa bↄ Asili ń Egipio ń Etiopio ń Elaũo ń Babilonio ń Amatao ń ísia gũgũnaↄ.

12 A gudↄkↄ̃ɛkĩi dilɛ buiↄnɛ,

i Isaili zĩ̀zↄↄ kãaa.

A Yuda pↄ́ fãaaapiↄ sɛ́lɛ

za dṹnia gola síiↄ̃ↄwa.

13 Ɛflaiũ buiↄ zaańgu a midɛ,

aaↄ za Yudaↄgu lↄo.

Yudaↄ íbɛlɛ a láa,

aa íbɛlɛsɛ ń Ɛflaiũ buiↄ lↄo.

14 Aa lɛ́lɛ Filitɛ̃ↄ bùsuwa bɛ'aɛ,

aa gukpɛdeↄ pↄ́ↄ naaa sãnu.

Aa ↄtↄ̃ Ɛdↄũↄ ń Mↄabuↄwa,

mɛ́ Amↄniↄ misiilɛnɛ́.

15 Dii a to Egipi ísialɛ gↄ̃ gii,

a ↄmalɛ Uflatai ń a lɛ́'ĩan wãao,

i gↄ̃nakɛ̃ lɛɛ sopla,

wi buawà ń kyaleo kpaa.‡

16 A zɛda bↄ a guu a gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ gↄ̃̀ Asiliↄnɛ,

lá a kɛ̀ Isailiↄnɛ gↄↄ pↄ́ aa bↄ̀ Egipiwa.

12

Dii sáaukpaa

1 Zĩbeezĩ á o à mɛ:

Wa n sáaukɛ̀ Dii!

Baa kɛ́ n pↄ pàwázi, n pↄ wèewá,

ↄ̃ n wá nↄ̀sɛ nìniwɛ̃ɛ.

2 Lua mɛ́ wá Suabana ũ,

wáↄ aà náai vĩɛ, vĩa a wá kũo.

Dii mɛ́ wá gbãa ũ, aà táasi wi lɛ́,

ↄ̃mɛ wá suabà.*

3 Á ítↄ ń pↄnao suaba nibↄnaↄi.

4 Zĩbeezĩ á o à mɛ:

À Dii sáaukpa à aà sísi,

à to buiↄ aà yãkɛaↄ dↄ̃.

À onɛ́ Dii mɛ́ tↄbↄ̀ ado.

5 À lɛsi Diiɛ, asa à tidↄ̀ńlaɛ,

à to dṹnia gbɛ̃́pii yã́pi dↄ̃.

6 Siↄnadeↄ, à wiilɛ à gulakɛ,

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa zↄ̃ↄ,

mɛ́ a kú á guu.

13

Babɛli dúuzↄ̃a

1 Yã́ pↄ́ Amↄzu nɛ́ Isaia è Babɛli musun kɛ:

2 À gilili pɛ́lɛ sĩ̀sĩ wáiwai musu,

à kúkua dↄmá à ↄkɛnɛ́

aa si Wɛ̃́ɛↄ bↄlɛↄu.

3 Ma yãdìlɛ ma gbɛ̃́ↄnɛ,

ma a gↄ̃sapiↄ sìsi

aa mↄ gɛ pↄkũmabↄbↄmámɛɛ,

ↄ̃ aalɛ pↄnakɛ ń ma tidↄańlao.

4 Kↄ̃fĩ lòo gbɛ̀sĩsĩↄ musu lán bíla kↄ̃fĩwa,

zↄa dↄ buipãleↄ guu lán bui dasiↄ kãaaawa.

Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ lɛ́ a zĩgↄ̃ↄ kãaa.

5 Aa bↄ̀ bùsu zã̀zãↄu za dṹnia lɛ́wa,

Dii ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì pↄkũmabↄbↄmáɛpiↄ

lɛ́ mↄ́ dṹnia kɛi kɛ́lɛkɛlɛ píi.

6 À búbuapɛ, asa Dii gↄↄ kãikũ̀ɛ,

Gbãapiide mɛ́ a ń kaalɛ.*

7 A yã́i baade ↄ a gↄ̃ dↄ̀lↄlↄ,

sↄ̃ a kɛ̃ gbɛ̃́piigu.

8 Gili a gɛ̃ńgu,

wãwã ń gu'ↄ̃amáo a tↄ̃́má.

Aaↄ pelembo lán nɛ'inawa,

yã́ a dimá, an wɛ́ i tã,

aaiↄ kↄ̃ gwa.

9 Gwa! Dii yã́kpalɛkɛgↄↄ lɛ́ mↄ́,

aↄ pãsĩ, pↄbↄnniu ń fɛ̃́nkpaao aↄ ku,

a dṹnia kɛ kɛ́lɛkɛlɛ,

i duunkɛnaↄ dɛdɛu.

10 Saan tↄdeↄ ń a kĩniↄ ikɛ lↄo,

ĩatɛ̃ a siakũ za a bilɛkĩi,

mↄvua a gupu lↄo.†

11 Má ĩada dṹniawa a vãikɛa yã́i,

má gotↄ̃ duunkɛnaↄwa ń tàaeↄ yã́iɛ,

má waladeↄ yↄ̃̀ↄkɛa midɛ,

má gbɛ̃́ pãsĩↄ ĩ́andãa kpálɛ.

12 Má tó gbɛ̃nazĩnaↄ gↄ̃ kálaũkalaũ lán vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛwa,

gbɛ̃nazĩnaↄ gↄ̃ kásakasa lán Ofii vuawa.

13 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de má musu dee ma pↄkũma yã́i,

tↄↄlɛ i lualua za a zĩ́nau ma pↄpaa zↄ̃ↄ gↄↄ.

14 Baade a ta a gbɛ̃́ↄ guu lán tue pↄ́ wàlɛ wɛwa,

gbɛ̃́pii a bàalɛ ta a bùsuu lán sã pↄ́ dãna vĩoↄwa.

15 Wa gbɛ̃́ pↄ́ wà kpàaũńnↄↄ zↄ̃,

wa gbɛ̃́ pↄ́ wà ń kṹↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

16 Wa ń nɛ́ↄ wíwi ń wáa,

wa ń kpɛ́ↄ yↄɛ, wi kɛ ń naↄnɛ ń gbãao.

17 Gwa! Má Mɛdɛↄ sóikɛmá.

An laai ku ã́nusuwao,

an bàa aↄ kú ń vuaoo.

18 Aa ɛ̀waasoↄ dɛdɛ ń kao,

aa nɛ́tɛ̃naↄ wɛ̃na boo,

aa nɛ́ↄ sósobi vĩo.

19 Babɛliá kpalaↄ mideɛ,

Kaladeↄ ĩ́andãbↄ gawideɛ.

Ń beeo wa a suumpaɛ

lán Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo suumpaawa.‡

20 Aↄ da bɛzia ũ gↄↄpiiɛ,

waↄ ku we bau lↄo.

Laalubue a bòokpa weo,

pↄdãnae a i weo.

21 Gbáa nↄ̀bↄↄ mɛ́ aaↄ kálɛa we,

a kpɛ́ↄ gↄ̃ gbɛ̃gbonaↄ tòo ũɛ.

Koohũhũnaↄ zↄ̃zↄ̃ we,

tã́aↄ i kìlimpau.§

22 Maiↄ wiilɛ a bĩ́iↄ sↄ̀ↄu,

gbɛ̃gbonaↄ gbokɛ a namablekĩiↄu.

A gↄↄ kãikũ̀, a gↄↄ ga lↄo.

14

Isailiↄ sua ń pá ziu

1 Dii a Yakↄbu buiↄ wɛ̃nagwa,

a ɛa Isailiↄ si lↄ.

A ɛa ń kálɛ ń bùsuu,

buipãleↄ namá, aai kãaańnↄ.

2 Buipãleↄ gɛ́ zɛinɛ́ ń gbɛu,

Isailiↄ i gↄ̃ ń vĩ ń bùsuu.

Aaↄ dɛ ń zĩkɛnaↄ ũ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

Gbɛ̃́ pↄ́ ń vĩ zↄ ũ yãaↄ gↄ̃ ń zↄ ũɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ń gã lìnɛ́ ń kpɛↄ ↄ̃ aa gbãamↄnɛ́.

3 Zĩbeezĩ ↄ̃ Dii a á gba ĩ́ampakĩi,

á taasikɛ lↄo, á liaazↄ̃ lↄo,

á zↄzĩ gbãa kɛ lↄo.

Babɛli kía yã́

4 À yãada ń Babɛli kíao à mɛ:

Gbɛ̃gãfĩna ku lↄo,

aà kãaa mìdɛ.

5 Dii vãikɛnaↄ go ɛ̀,

à kpalablenapiↄ lípana zↄ̃̀ɛ.

6 Kíapi buiↄ gbɛ̃̀ò ń pↄfɛ̃o yãa ↄzɛsaiɛ,

à gbãa dɛnla kɛ̀nɛ́ ń pↄkũmao,

i kã́mabo ń ĩadaamáoo.

7 Bùsu píi gↄ̃̀ niɛniɛ yãkelesai,

an gula dↄ sa.

8 Pɛ̃liↄ ń Libã bùsu sɛdɛ líↄ pↄ kɛ̀na n yã́ musu, aalɛ mɛ:

Za gↄↄ pↄ́ n lɛlɛ,

gbɛ̃e lí mↄ́ wá zↄ̃i lↄo.

9 Bɛda looa n yã́i za zĩ́lɛzĩlɛ,

wàlɛ mↄ́ dainlɛ.

Bui píi kíaↄ lɛ́ fɛlɛ ń kìlau,

dṹnia gbɛ̃zↄ̃ↄ gyaadeↄ lɛ́ gbãakpanzi ḿpii.

10 Aa yã́sɛ ḿpii aa mɛ:

Mpi sↄ̃ n kɛwanↄ mùaa yã̀?

N gↄ̃ gbãasai láwáwa yã̀?

11 N ĩ́andãa ń n táasi mↄↄna ↄ́o sì bɛdau la,

kↄ̀ↄbiiↄ mɛ́ gↄ̃̀ n pɛ ũ,

séseↄ mɛ́ n zwãa ũ.

12 Saan nↄ̀ↄ'imina, gudↄlɛia nɛ́!

N bãɛ luabɛ n su zĩ́lɛ fá!

N gbɛ̃́ pↄ́ n buiↄ kàaũ

ↄ̃ wà n nɛ tↄↄlɛ.*

13 Ń ò n sↄ̃ guu n mɛ̀

ńyↄ̃ gbã zↄ̃ luawaɛ,†

ńyↄ̃ n kpala kã́fĩ e a vĩ saanaↄla,

ní zↄ̃lɛ diiↄ kↄ̃kãaakɛgbɛ pↄ́ kú gugbãntoo oi musu,

14 ní dɛdɛ ǹ vĩ luabɛpuanaa,

níↄ dɛ lán Musudewaɛ.

15 Ɔ̃ n si bɛdau e a nↄnau.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ n e aↄ n gwa soee,

i làasookɛ à mɛ:

Ɔ̃mɛ dṹnia lùa yãao lò?

Aàpi mɛ́ kpalaↄ gbã̀ɛo lò?

17 Ɔ̃mɛ tò dṹnia gↄ̃̀ guwaiwai ũ,

à a mɛɛwiaↄ dɛ̃ↄnzↄ̃,

ìli a zĩ̀zↄↄ gbaɛ aa tá ń bɛo.

18 Bui píi kíaↄ wúlɛa ń gawio

baade a kpɛ́ dↄngubↄ guu,

19 ↄ̃ wà n vũaa miagbɛsai

lán nɛ́ pↄ́ wa ì gɛ ũwa.

Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń zↄ̃zↄ̃ ń fɛ̃ndao

wà ń dɛdɛↄ kákaanla.

Wà n zu ɛu ń gbɛ̃́piↄɛ,

wà ↄ̃zↄ̃̀ n gɛwa.

20 Wa n mia kpakↄ̃i ń kíaↄo,

asa n n bùsu ↄ̃̀ↄkpàɛ,

n n gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ.

Wa vãikɛnapi bui tↄ́ ma bauo.

21 À aà nɛ́ↄ dɛdɛkĩi kɛkɛ

duuna pↄ́ an maeↄ kɛ̀ yã́i,

kɛ́ aasu gbãakũ aa gↄ̃ bùsu vĩ,

an wɛ̃́lɛↄ dṹnia pao yã́i.

22 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀ má fɛlɛmá,

mí Babɛli tↄ́ dɛ ń a gbɛ̃́ kĩnina pↄ́ gↄ̃̀ↄ,

an nɛ́ↄ ń ń buiↄ píi.

Ma Dii mámɛ má ò.

23 Má wɛ̃́lɛpi kɛ dã̀na ũɛ,

kpↄbↄ'ilɛnaↄ kákĩi ũ,

mí waa ń mɛ́sɛo mà kaalɛ.

Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

Yã́ pↄ́ a Asiliↄ le

24 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma lɛgbɛ̃̀ ma mɛ̀:

Lá ma zɛò a kɛ,

yã́ pↄ́ má dà a zɛkɛ.

25 Má Asiliↄ wíwi ma bùsuu,

má ↄ̃zↄ̃má ma gbɛ̀sĩsĩↄ musu.

Má ń zuu bↄlɛɛ́,

má ń asoↄ goɛ́ á gã̀u.

26 Lá ma zɛò mà kɛ dṹniau píin we,

a yã́i ma ↄ looa bui píila.

27 Ma Dii Zĩgↄ̃de lá ma zɛòn we,

démɛ a fↄ̃ kpamɛɛi?

Ma ↄ dↄa musu,

démɛ a fↄ̃ siilɛi?

Yã́ pↄ́ a Filitɛ̃ↄ le

28 Wɛ̃ pↄ́ kí Aaza gà,‡ ↄ̃ Lua yã́ɛ bee ò:

29 Filitɛ̃ↄ, ásu pↄnakɛ go pↄ́ á gbɛ̃́ ɛa yã́ musuo.

Mlɛ̃pi bui guu ↄ̃ mlɛ̃̀ pãsĩna a bↄu,

aà lɛ́ aↄ vãi mɛ́ aↄ wãa.

30 Taaside búubuuↄ dã́dãkɛkĩi maa e,

wɛ̃nadeↄ wúlɛ ń laai musu.

Ãma má tó á zĩ́na ga ń nↄanaoɛ,

mí á gbɛ̃́ kĩnina pↄ́ gↄ̃̀ↄ dɛdɛ.

31 Wɛ̃́lɛdeↄ, à wiilɛ!

Uadeↄ, à búbuapɛ!

Filitɛ̃ↄ ápii, à kɛ dↄ̃nↄnↄ,

asa súɛlɛ dↄ gugbãntoo oi,

zĩgↄ̃ↄ kpaaĩa,

an gbɛ̃e kɛ̃a a deewao.

32 Kpelewa wa o buiↄ zĩnaↄnɛi?

Wa onɛ́ Dii Siↄna kàlɛ,

aà gbɛ̃́ wɛ̃nadeↄ ulɛkĩi vĩ a guu.

15

Yã́ pↄ́ a Mↄabuↄ le

1 Yã́ pↄ́ Lua ò Mↄabuↄ musun kɛ:

Mↄabuↄ bùsu wɛ̃́lɛ Ala gbòo,

wà a suumpa gwãasĩn doɛ.

Mↄabuↄ bùsu wɛ̃́lɛ Kii gbòo,

wà a suumpa gwãasĩn doɛ.

2 Dibↄ̃deↄ lɛ́ gɛ́ ↄ́ↄlↄi ń tã́akpɛu ń ń sa'okĩiↄwa.

Mↄabuↄ búbua dↄ Nɛbo ń Mɛdebao yã́ musu.

Migbaalɛa ḿpii, lɛkãna waa.

3 Gbɛ̃́ↄ ku zɛaↄu, zwã̀nkasaↄ kákaańla,

aa ku ua ń gãaɛo,

aalɛ ↄ́ↄlↄ, aalɛ pelembo.

4 Ɛsɛbↄ̃deↄ ń Ɛlealedeↄ búbua dↄ,

wàlɛ ń lↄↄ ma za Yaaza.

A yã́i tò Mↄabu zĩgↄ̃ↄ lɛ́ wiipɛ

e an nisĩna nàliwa.

5 Málɛ wɛ̃nakɛ Mↄabuↄnɛ ma sↄ̃ guu,

an lala'onaↄ lɛ́ tá Zoaa

e à gɛ̀ pɛ̀ Egala Selisiawa.

Aalɛ Luiti sĩ̀sĩ kṹ ń ↄↄlↄo,

aa bɛ Olonaiũ zɛ́u,

aalɛ ń wíwia búbuapɛ.

6 Asa Niũliũ í bà, a sɛ̃ gàgaɛ,

sɛ̃̀ ísi làa, lá ísi kú lↄo.

7 Ɔ̃ aa àizɛɛ pↄ́ aa è aa kàlɛↄ sɛ̀lɛ,

aalɛ taò swa gbalade baa.

8 Búbua lìgua Mↄabu bùsu zↄ̃lɛu,

wà ń ↄↄlↄ mà e à gɛ̀ pɛ̀ Egelaiũwa,

wà ń tã̀aapɛapi mà Bɛɛ'ɛliũ.

9 Dibↄ̃ íↄ gà ń auo,

asi má ɛa kpa Dibↄ̃zi lↄɛ.

Má nↄ̀ↄmusu gbaɛ Mↄabu lala'onaↄwa

ń ń bùsu gbɛ̃́ kĩninaↄ.

16

Mↄabuↄ dↄnlɛ gbɛaa Yelusalɛũdeↄwa

1 À bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ gba sãↄ à kpã́sãɛ̀,

bↄa Sela à ma guwaiwaia e à gɛ ka Siↄna gbɛ̀sĩsĩwa.

2 Mↄabu nↄɛↄ ku Aanↄ buakĩiↄ

lán bã pↄ́ wà ń yá ń sakpɛu aalɛ liaaliaaↄwa.

3 Aaì mɛ: Lɛdawá! Lá wá kɛ owɛ̃ɛ!

Ue dawála ĩatɛ̃ gbãa zã́ lán gwãasĩnawa.

Lala'onaↄ ulɛ, ńsu bↄ ń bàalɛnapiↄo.

4 To Mↄabu lala'onapiↄ aaↄ kú ń bùsuu,

ǹ ń ulɛ gbɛ̃́ pↄ́ ye ń kɛ kɛ́lɛkɛlɛɛ.

Tó gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ↄtↄ̃máↄ mìdɛ,

mɛ́ an kɛa kɛ́lɛkɛlɛ làa,

mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ↄ̃zↄ̃máↄ sã̀alɛ bùsupiu,

5 kpala a zĩ́napɛlɛ gbɛ̃kɛ guu,

Davidi buie a zↄ̃lɛu ń náaio.

A kpálɛkɛ yã́zɛdei,

aↄ wãa ń yã́gↄ̃gↄ̃anɛ a zɛ́wao.

6 Wa Mↄabuↄ yↄ̃̀ↄ yãmà,

an kàamai ń ń zazao zↄ̃ↄ.

Aa wala ń ĩ́andão vĩ,

kási an yãbↄlɛa píi pãɛ.

7 Bee yã́i Mↄabuↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ,

ampii, aalɛ ↄ́ↄlↄ ńzĩa yã́i,

aalɛ ↄ́ↄlↄ, aalɛ kàa bɛɛkɛ,

kàa pↄ́ wì kɛ ń vɛ̃ɛbɛo Kilalɛsɛ.

8 Asa Ɛsɛbↄ̃ buaↄ ń Sibema vɛ̃ɛbuↄ tↄↄlɛ gàɛ.

Buipãle kiblenaↄ ↄ̃zↄ̃̀ ń vɛ̃ɛlipiↄwa.

A bú kà yãa za Yazɛɛ e guwaiwai lɛ́wa,

aa ↄtà e à gɛ̀ nà ísiawa.

9 A yã́i málɛ ↄ́ↄlↄ Sibema vɛ̃ɛbuↄnɛ

lá Yazɛɛdeↄ a ↄ́ↄlↄ̀wa.

Ɛsɛbↄ̃deↄ! Ɛlealedeↄ! Ma wɛ́'ikàwá,

asa gula pↄ́ ìↄ dↄ yãa saɛ pↄkɛkɛgↄↄ làaɛ.

10 Wà pↄna ń yaalↄo bↄ̀ á kaaↄu,

gula ń pↄna wiio dↄ á vɛ̃ɛbuↄ guuo.

Gbɛ̃e lɛ́ ↄ̃zↄ̃ vɛ̃ɛwa a ífɛ̃kĩiu lↄo,

ma á pↄna súu mìdɛ.

11 Ma nↄ̀sɛ lɛ́ ↄ́ↄlↄ Mↄabuↄnɛ lán mↄↄnawa,

ma pↄ yaa Kilalɛsɛ yã́ musu.

12 Tó Mↄabuↄ bↄ̀ gɛ̀ ń sa'okĩi,

aaì ĩada ńzĩawaɛ.

Tó aa gɛ̀ wabikɛi ń tã́akpɛu,

aa ma nao.

13 Yã́ pↄ́ Dii dↄ̀aa ò Mↄabuↄ musun we. 14 Ãma tiasa Dii mɛ̀: Wɛ̃̀ àaↄ̃ lɛ́u lán gbɛ̀wina zĩgↄↄ lɛdilɛawa Mↄabuↄ gawi a láa, an gbɛ̃́ daside a yãfũkũ, an gbɛ̃́ kĩninaↄ fɛ̃́nɛũ a kɛ zài, aaↄ dasio.

17

Yã́ pↄ́ a Damasi le

1 Yã́ pↄ́ Dii ò Damasi musun kɛ: Gwa! Damasi aↄ dɛ wɛ̃́lɛ ũ lↄo,

aↄ dↄdↄaa lán zɛ̀tɛ̃ kwɛawaɛ.

2 Aloee wɛ̃́lɛↄ gↄ̃ bɛzia ũ,

aↄ dɛ pↄ́ↄ kákĩi ũ.

Gbɛ̃e aↄ ku we

kɛ́ a vĩa gbasa pↄ́piↄ kũo.

3 Ɛflaiũ buiↄ wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ aↄ ku lↄo,

Damasi kpala aↄ ku lↄo.

Sili gbɛ̃́ kĩninaↄ gↄ̃ lala'onaↄ ũ lán Isailiↄwaɛ.

Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ ò.

4 Zĩ́ bee Yakↄbu buiↄ gawi kↄ a ɛ́,

an namablea a midɛ.

5 An bùsu a gↄ̃ lán bua pↄ́ wà a pↄ́ kɛ̀kɛ wà ↄmàlɛuwaɛ,

lán Lefai guzulɛ pↄ́ wà a pↄ́ kↄ̃nwɛ̀wa.

6 Kási a kↄ̃napi a gi gↄ̃ yↄↄ

lán ku pↄ́ wa kɛ̀ a nɛ́ mɛ̀n pla ge àaↄ̃ gì gↄ̃̀ a musu

mɛ́ a nɛ́ mɛ̀n síiↄ̃ ge sↄo gì gↄ̃̀ a gↄ̃n nɛdewawaɛ.

Dii Isailiↄ Lua mɛ́ ò.

7 Gↄↄ bee gbɛ̃nazĩnaↄ wɛ́ aↄ pɛ ń Kɛnawa,

aa wɛsi Isailiↄ Lua Kuaadoadelɛ.

8 An wɛ́ aↄ ku sa'okĩi pↄ́ aa bò ńzĩaɛↄwa lↄo,

aa wɛdↄ lí pↄ́ aa pɛ̀lɛ tã́a ũↄzi lↄo ge ń tulaletikatɛakĩiↄ.

9 Gↄↄ bee an wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ a gↄ̃ bɛzia ũ,

aa gↄ̃ daaĩa lán Amↄleↄ ń Iviↄ wɛ̃́lɛↄwa

gↄↄ pↄ́ aa ń tó Isailiↄnɛ.

10 Asa Lua á Suabana yã́ sã̀águɛ,

Lua á gbãa á ulɛkĩi yã́ i dↄáguo.

Ayãmɛto a dↄ̀ↄsagbɛ pɛ̀lɛ,

a buade pɛ̀ lá buipãleↄ ì kɛwa.

11 Zĩ́ pↄ́ á bà a kaa lìai,

a gu dↄ̀ á tò à bↄlↄbↄ̀.

Kási á pↄe e weo,

sema gyã ń yã'ↄ̃ma láasaio.

12 Ó'o! Buiↄ zↄa dↄ dasidasi

lán ísia kↄ̃fĩwa.

Ó'o! Gbɛ̃nazĩnaↄ kĩ́i dↄ

lán izↄ̃ↄsukaawa.

13 Tó buiↄ kĩ́ipi dↄ

lán izↄ̃ↄsukaawa màa,

Dii a ń lele, aai bàalɛ ta zã̀zã

lán ése ṹa pↄ́ ĩ́ana sɛ̀lɛ sĩ̀sĩ musuwa,

lán ĩ́ampuuvu pↄ́ zàa'ĩana gɛ̃̀ò zɛ́awa.

14 Tó oosi kɛ̀, sↄ̃kɛ̃ngu a mɛ á kɛ́!

E gu àↄ gɛ́ dↄi yã́ a láa.

Gbɛ̃́ pↄ́ aaì wá pↄ́ↄ sɛ́lɛↄ baan we,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì wá pↄ́ↄ naaaↄ zian we.

18

Yã́ pↄ́ a Etiopiↄ le

1 Ó'o! Etiopi bùsu swade fìonde gbɛ̃́ↄ!

2 Aaì zĩnaↄ gbaɛ ísiaa,

aaìↄ bɛ ía ń kɛfu gó'ilɛnaↄ.

Zĩna kàsakasaↄ,

à gɛ́ bui gbã̀a mɛ̀ yↄ̀lↄ pↄ́ wì vĩakɛnɛ́ gupiiuↄ kĩ́i,

bui pãsĩ pↄ́ aaì ↄ̃zↄ̃ ń ibɛɛↄwa mɛ́ swaↄ ń bùsu zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛↄ.

3 Á dṹnia gbɛ̃́pii,

á gbɛ̃́ pↄ́ á kú tↄↄlɛↄ,

tó wà gilili pɛ̀lɛ gbɛ̀sĩsĩ musu, á e,

tó wà kuupɛ̀, á ma.

4 Dii òmɛɛ à mɛ̀

áↄ gugwa za a kúkĩi kílikili,

lá ĩatɛ̃ ìↄ pipi tↄↄlɛwawa,

lá lou ìↄ ku masai pↄkɛkɛgↄↄwa.

5 E wàↄ gɛ́ pↄkɛkɛi,

e vɛ̃ɛvu àↄ gɛ́ láai a nɛsoenaↄ kã́kã,

a a gↄ̃naↄ zↄ̃zↄ̃ ń fɛ̃nkĩnio,

a a ↄ pↄ́ a tàↄ ɛ́'ɛ kↄ́lɛ.

6 Wa ń tó gbɛ̀sĩsĩ bãↄ ń wàiↄ blɛ ũ,

gbɛ̀sĩsĩ bãↄ saɛ bleńnↄ,

wàiↄ i buziɛbleńnↄ.

7 Gↄↄ bee bui gbã̀a mɛ̀ yↄ̀lↄ pↄ́ wì vĩakɛnɛ́ gupiiuↄ,

bui pãsĩ pↄ́ aaì ↄ̃zↄ̃ ń ibɛɛↄwa mɛ́ swaↄ ń bùsu zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛↄ

aa mↄ Dii Zĩgↄ̃de gba pↄ́ Siↄna gbɛ̀sĩsĩ musu,

gu pↄ́ aà tↄ́ kuwàpiu.

19

Yã́ pↄ́ a Egipiↄ le

1 Yã́ pↄ́ Dii ò Egipi musun kɛ:

Gwa! Dii di lou kàsakasa kpɛ,

àlɛ mↄ Egipi.

An tã́aↄ lɛ́ lualua aà aɛ,

mɛ́ sↄ̃ a kɛ̃ Egipiↄgu.

2 Dii mɛ̀:

Má Egipiↄ kpakↄ̃a ń zĩo,

vĩ̀i ń dãunao, gbɛ̃́ ń gbɛ̃́o,

wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, kpala ń kpalao.

3 Egipiↄ nisĩna a naliwa,

má ń lɛkpaaĩ gboo.

Aa yãgbɛa tã́aↄ ń wɛlɛndeↄwa

ń gɛ̀sisinaↄ ń màsokɛnaↄ.

4 Má Egipiↄ na dii pãsĩↄnɛ ń ↄzĩɛ,

kía gbɛ̃wɛtãna mɛ́ aↄ dɛ ń kía ũ.

Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

5 An swada í a ba,

swa'ɛpi a gↄ̃ gii, a bɛ̀lɛ a paa.

6 Egipi bùsu swa'ↄnaↄ gĩdↄ,

a í a láa, i wɛ́tↄↄna bↄ,

swa'ɛ feeↄ ń a wáaↄ vlã.

7 Niili dↄ̀ↄ a gↄ̃ náinai e a kãaawa,

bua pↄ́ wa kɛ̀ a gɛɛwaↄ giigaga,

aa gɛ̃ ń ĩ́anao, aaↄ ku lↄo.

8 Kpↄ̀wɛnaↄ ↄ́ↄlↄ,

táalukpanaↄ gↄ̃ wɛ̃nannↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì kokoa da Niili íuↄ gↄ̃ zeesai.

9 Wí a bùnwɛmbↄbↄnaↄ kṹ,

bàabaatãnaↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

10 Zↄ̃ɛↄ pↄ a ya,

lakɛ̃naↄ nↄ̀sɛ a ↄ̃̀ↄkpa.

11 Zoã dↄaanaↄá sↄũↄnɛ,

Falaↄ̃ↄ ìwa ↄ̃nↄnaↄ lɛdama gbá vĩo.

Kpelewa aa fↄ̃ o Falaↄ̃ↄɛ

ↄ̃nↄnaↄn ń ũ, yãa kíabuiↄn ń ũi?

12 N ↄ̃nↄnaↄ gɛ̀ máɛ la?

Aa yã́ pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de dìlɛ

à kɛ Egipiↄnɛ o wà mae?

13 Zoã dↄaanaↄá sↄũↄnɛ,

Nↄfu gbãadeↄ sã́sãaɛ.

An bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lɛ́ ń gbɛ̃́ↄ liaa.

14 Dii làasoo kpaanla dà Egipiↄnɛ,

à liaa zĩ̀má an yã́ píi kɛa guu,

ↄ̃ aa gↄ̃̀ lán wɛ̃dɛna pↄ́ lɛ́ málɛmalɛ a pisiuwa.

15 Egipi mi ń a vlã́o,

a zaliↄ ń a nàalɛↄ,

a dↄaanaↄ ń a gbɛ̃́ kpɛɛↄ

an gbɛ̃e a fↄ̃ yãe kɛo.

16 Gↄↄ bee Egipiↄ aaↄ dɛ lán nↄɛↄwaɛ, vĩa a ń kṹ aa lualua Dii Zĩgↄ̃de ↄ pↄ́ looańla yã́i. 17 Yuda bùsu yã́ a di Egipiↄwa, gu i limá. Gbɛ̃́ pↄ́ wà Yudaↄ yã'òɛ̀ píi, sↄ̃ a kɛ̃ adegu yã́ pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de zɛ̀ò à kɛnɛ́ musu.

18 Gↄↄ bee Egipi wɛ̃́lɛ mɛ̀n sↄoↄ Ɛbɛlu yã'o, aai zɛ ń Dii Zĩgↄ̃deo. Wɛ̃́lɛpiↄ do tↄ́n Ɛliↄpↄli. 19 Gↄↄ bee wa Dii gbagbakĩi bo Egipi guo, wa dↄngubↄ pɛ́lɛ Diiɛ Egipi bùsu zↄ̃lɛu. 20 Aↄ dɛ seela ń dↄnguo ũ Dii Zĩgↄ̃deɛ Egipi bùsuu. Tó aa wiipɛ̀ Diiwa gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń gyawiↄ yã́ musu, a suabana gbaɛnɛ́ à yã́sińnↄ, i ń bↄ. 21 Gↄↄ bee Dii a azĩa ↄlↄ Egipiↄnɛ, aai aà dↄ̃, aaiↄ zↄbleɛ ń sa'obↄↄ ń pↄ́wɛntio, aa lɛkɛwa, aai a fĩabo. 22 Dii a kpa Egipiↄzi. A kpáńzi, i ɛa ń gbã́gbã. Aa ɛa zɛ ń Diio, i ń wabikɛa sí, i ń gbã́gbã.

23 Gↄↄ bee zɛda a bↄ Egipi a gɛ́ Asili. Asiliↄ gɛ́ Egipi, Egipiↄ gɛ́ Asili, Egipiↄ ń Asiliↄ kúlɛ Diiɛ sãnu. 24 Isaili mɛ́ aaↄ dɛ bùsu ɛ̀fãaideↄ àaↄ̃de ũ ń Egipio ń Asilio dṹnia guo gↄↄ bee. 25 Dii Zĩgↄ̃de a báaadańgu à mɛ: Ɛ̀fãaideↄ ma gbɛ̃́ Egipiↄ ń Asili ma ↄgbɛↄ ń Isaili ma pↄvĩaↄ.

20

Asili zĩblea Egipiↄ ń Etiopiↄwa

1 Asiliↄ kí Saagↄ̃ a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩ̀, ↄ̃ à gɛ̀ lɛ̀lɛ Asedodawa a sì. 2 Wɛ̃ bee Dii yãdà Amↄzu nɛ́ Isaiaɛ à mɛ̀: Gɛ ǹ n zwã̀nkasaↄ woloma, ní n kyaleↄ bↄbↄ. Ɔ̃ a kɛ̀ màa, a bɛ bṹu kyalesai. 3 Ɔ̃ Dii mɛ̀: Lá ma zↄ̀blena Isaia gↄ̃̀ bɛ bṹu kyalesai wɛ̃̀ àaↄ̃ Egipiↄ ń Etiopiↄ yã'ea seela ũ, 4 màa Asiliↄ kía a Egipiↄ ń Etiopiↄ sɛ́lɛ zĩ̀zↄↄ ũ, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, i táńnↄ bṹu kyalesai. An pↄ̀ↄ iↄ di, aa kpɛbↄ. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ aa Etiopiↄ náaikɛ̀ aa Egipiↄ gbãa kɛ̀ↄ gↄ̃ ń bílio, an gɛɛ i gↄ̃ kpá ń wɛ́i. 6 Gↄↄ bee bùsuɛbeedeↄ mɛ: Gwa! Gbɛ̃́ pↄ́ wá ń náai vĩ wa nańzi aa dↄwálɛ aa wá sí Asiliↄ kíawaↄn we fá! Kpelewa wá kɛ wà pilimá sai?

21

Yã́ pↄ́ a Babɛli le

1 Gbáa pↄ́ pãa ísiai yã́.

Lá zàa'ĩana ì pã Nɛgɛvɛa,

màa wà bↄ̀ bùsu pↄ́ wa a vĩa vĩu,

wàlɛ pã guwaiwaia.

2 Wɛ́pungu pↄ́ má èpi yã́ pãsĩ.

Pↄkaalɛna lɛ́ pↄ́ kaalɛ,

zĩbↄnkpɛde lɛ́ bↄ ń kpɛ.

Elaũↄ, à lɛ́lɛmá!

Mɛdɛↄ, à koezↄ̃ńzi!

3 Yã́ pↄ́ má è tò ma lɛ́ gↄ̃̀ kpaaũa,

yã́ pↄ́ má mà ma da bíliu.

A wãwã ma kũ gbãa, àlɛ ma wó paa,

à fɛ̀lɛmanↄ lá nↄwãwã ì fɛlɛ nↄɛwawa.

4 Iwãa kà ma pↄa,

gili gɛ̃̀magu, málɛ lualua.

Oosi mɛ́ ma si,

ↄ̃ à mↄ̀mɛɛ ń kpakpanagaao.

5 Wàlɛ blɛkalɛ táabũnu musu,

wàlɛ pɛ kpálɛkpalɛ,

wàlɛ pↄble, wàlɛ imi.

Zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ,

à fɛlɛ à á gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ!

6 Yã́ pↄ́ Dii òmɛɛn kɛ:

Gɛ ǹ gbɛ̃́ dilɛ gugwakĩi,

pↄ́ pↄ́ a è i o.

7 Tó à sↄ̃́ↄ è kpaaĩa plapla,

aalɛ zĩkagoↄ gá

ń gbɛ̃́ↄ didia zàa'ĩnaↄ kpɛ ń yiongoↄ,

aàↄ kú ń laaio maamaa.

8 Ɔ̃ gugwanapi wiilɛ̀ à mɛ̀: Dii,

miↄ zɛ ma gugwakĩi lá gu lɛ́ dↄɛ,

miↄ ku ma limusudakĩi gwã́ ń gwã́o.

9 Gwa! Sↄ̃́ kpaaĩa plapla gode lɛ́ mↄ́.

Ɔ̃ godepi mɛ̀: À gà! Babɛli gà!*

A diiↄ kálɛa tↄↄlɛ wíwia.

10 Ma gbɛ̃́ pↄ́ wà á gbɛ̃́ lán pↄ́wɛnawaↄ,

ma yã́ pↄ́ má mà Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Luawa òɛ́.

Yã́ pↄ́ a Ɛdↄũↄ le

11 Duma yã́.

Gbɛ̃e lɛ́ lɛzumazi za Sei à mɛ̀:

Gudↄ̃ana, gusia kà kpelewai?

Gudↄ̃ana, gusia kà kpelewai?

12 Ɔ̃ gudↄ̃ana òɛ̀: Gu lɛ́ mↄ́ dↄiɛ,

kási gu a gi àↄ siaɛ.

Tó ń ye yãlaɛ, la, ní ɛa su lↄ.

Yã́ pↄ́ a wi Laalubuↄ musu

13 Laalubuↄ yã́.

Á Dedã kyaama pↄ́ ì bòokpa Laalubuↄ bùsu likpɛnauↄ,

14 à gɛ́ dai imidɛnaↄlɛ ń ío.

Á gbɛ̃́ pↄ́ á kú Tema bùsuuↄ,

à gɛ́ dai lala'onaↄlɛ ń pↄbleao.

15 Asa aalɛ bàalɛ fɛ̃ndaɛɛ,

fɛ̃nda wɛ́tɛ̃ ń sákãao ń zĩ̀ pãsĩoɛ.

16 Dii òmɛɛ à mɛ̀: Wɛ̃̀ do lɛ́u lán gbɛ̀wina zĩgↄↄ lɛdilɛawa, Kedaaↄ gawi a láa. 17 Kedaa gↄ̃sa kadeↄ bↄ dasio. Dii Isailiↄ Lua mɛ́ ò.

22

Yã́ pↄ́ a Yelusalɛũdeↄ le

1 Wɛ́pungu'ea guzulɛu yã́.

Bↄ́mɛ á lé a dɛdɛ á kpɛ́ musu píii?

2 Wɛ̃́lɛ súu gbãade gbɛ̃́ↄ!

Wɛ̃́lɛ pↄna kↄ̃fĩde gbɛ̃́ↄ!

I kɛ fɛ̃nda mɛ́ á gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛo,

aai gaga zĩ guuo.

3 Á dↄaanaↄ kpàkↄ̃ɛ aa bàalɛ̀,

ↄ̃ wà ń naaa, wà ń kũkũ kazusai.

Wà á gbɛ̃́ pↄ́ wà ń éↄ kũ̀kũ,

baa kɛ́ aa bàalɛ̀ tà zã̀zã.

4 Ayãmɛto ma mɛ̀:

À gomala, à to mà ↄ́ↄlↄ wɛ̃nannↄ.

Ásu wɛɛlɛ ma nↄ̀sɛ nínimɛɛ

ma gbɛ̃́ pↄ́ gàgaↄ yã́ musuo.

5 Dii Lua Zĩgↄ̃de gↄↄdìlɛ.

Zↄa ń ↄ̃zↄ̃amáo ń gilio

aↄ ku Wɛ́pungu'ea Guzulɛu

ń bĩ́igbooao ń wiilɛa gbɛ̀sĩsĩ musuo.

6 Elaũↄ ń gbàlaↄ sɛ̀lɛ,

aalɛ mↄ́ ń sↄ̃deↄ ń sↄ̃́godeↄ.

Kiiↄ ń sɛ̀ngbaoↄ sɛ̀ lɛ́ dↄdↄ.

7 Sↄ̃́goↄ di á guzulɛ táaedeↄu,

sↄ̃deↄ zɛzɛ á wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛↄu,

8 Yudaↄ gia ń ńzĩao zɛvĩ lↄo.

Ɔ̃ zĩ́ bee sa a á zĩkabↄↄ wɛ̀ɛlɛ

kpɛ́ pↄ́ wì mɛ Líkpɛ Kpɛ́u.

9 Á è Davidi wɛ̃́lɛ bĩ́i gufooↄ dasi,

a i kũ̀sũa dì íkalɛkĩi pↄ́ kú zĩ́lɛ guu.

10 A Yelusalɛũ kpɛ́ↄ nào,

a kpɛ́eↄ gbòo à a bĩ́i tàtaò.

11 A íkalɛkĩipi kɛ̀ wɛ̃́lɛ guu

íkalɛkĩi zi plaade ũ,

ãma i wɛdↄ Lua pↄ́ mↄ̀ ń yã́piozio,

i Lua pↄ́ yã́pi dìlɛ za zi yãdao.

12 Zĩ́ bee Dii Lua Zĩgↄ̃de á sisi

à ↄ́ↄlↄ, à búbuapɛ, à á mi wa,

í zwã̀nkasa kákaála,

13 ↄ̃ á kú pↄnakɛa guu ń yaalↄo.

A zuↄ ń sãↄ dɛ̀dɛ,

álɛ nↄ̀ↄ só, álɛ vɛ̃ɛmi,

álɛ mɛ: Wà pↄble, wà imi,

asa wá ga ziaɛ.*

14 Dii Zĩgↄ̃de kã̀mɛɛ ma swã́wa à mɛ̀:

Á duunapi kɛ̃awá vĩo e à gɛ gaò.

Dii Lua Zĩgↄ̃de mɛ́ ò.

Kibɛ ziia Sɛbena

15 Yã́ pↄ́ Dii Lua Zĩgↄ̃de òn kɛ:

Fɛlɛ gɛ o kibɛ ziia Sɛbenaɛ:

16 Bↄ́ ń vĩ lai? Dé ń vĩ la

ↄ̃ ńlɛ mia'ɛ sↄ nzĩaɛ la,

ńlɛ gbɛsi yↄ̃́ musumusu n vĩkĩi ũi?

17 Laaika gↄ̃sa!

Dii a n kũ n zu!

18 A n koo lán banↄↄwa,

i ń gbeembo e bùsu yàasau.

We ńyↄ̃ gau,

n sↄ̃́go gawideↄ i gↄ̃ we.

N dii ua kpɛbↄnan n ũ.

19 Má n bↄ zĩuɛ,

má n kɛ̃ n gweawaɛ.

20 Gↄↄ bee má a zↄ̀blena

Ilikia nɛ́ Ɛliakiũ sísi,

21 mí n ula daɛ̀, mí n asana dↄɛ̀,

mí n kpala kpawà aàↄ kũa,

iↄ dɛ Yelusalɛũdeↄ mae ũ

ń Yudaↄ píi.

22 Má Davidi bɛ kili daɛ̀ a gã̀u,

a zɛwɛ̃, gbɛ̃e a fↄ̃ tao,

a zɛta, gbɛ̃e a fↄ̃ wɛ̃o.†

23 Má aà pɛ kálo ũ gĩ̀ gbãawa,

aà zↄ̃lɛkĩi aↄ maa,

i aà de bɛdeↄ kpɛla.

24 Ãma aà de bɛdeↄ a loowà ḿpii,

an nɛ́ↄ ń ń buiↄ ń ń ta keleↄ píi,

sɛa dodãbↄↄ e olaↄwa.

25 Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀, zĩ́ bee kálo pↄ́ wa pɛ̀ gĩ̀ gbãawapi a fu, a kaso lɛ́lɛ, aso pↄ́ loowàↄ i wíwi. Dii mɛ́ ò.

23

Yã́ pↄ́ a Tiideↄ le*

1 Tii yã́. Ísia gó'ilɛnadeↄ,

à ↄ́ↄlↄ, asa Tii gↄ̃̀ yàaaɛ,

kpɛ́e i gↄ̃ lↄo, godↄkĩi kú lↄo.

Sipi bùsudeↄ mɛ́ baopi kpànɛ́.

2 À kɛ kílikili ísialɛdeↄ

ń Sidↄ̃ laatana pↄ́ aa kã̀ ísiatagɛnaↄ musuↄ.

3 Bua pↄ́ kú Niili saɛ mɛ́ Tiideↄ pↄ'ekĩi ũ.

We aaì pↄ́wɛna lúluu wà buaò í zↄ̃ↄwa,

ↄ̃ Tii gↄ̃̀ buiↄ ɛlɛblekĩi ũ.

4 Sidↄ̃deↄ ń ísia gũgũna wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ,

á gɛɛ a gↄ̃ kpá á wɛ́iɛ, asa ísia mɛ̀:

Mi nↄwãwãkɛo, mi nɛ'io,

mi nɛgↄ̃ɛ gwao, mi nɛnↄɛ tòlokɛo.

5 Tó Egipiↄ Tiideↄ baopi mà,

aa bã̀abãabo.

6 À bua ta Taasisi,

à ↄ́ↄlↄ á ísialɛdeↄ!

7 Á wɛ̃́lɛ pↄnade pↄ́ kálɛa za zin weo lò?

Wɛ̃́lɛpi gbɛ̃eↄ mɛ́ fã̀aa

aa gɛ̀ zↄ̃̀lɛ bùsu zã̀zãↄuo lò?

8 Tiideↄ gbɛ̃́ↄ kpà kpalau yãa,

an laatanaↄá kíaↄnɛ,

an pↄyianaↄ tↄbↄ̀ dṹniau.

Démɛ dìlɛ yã́pi Tii lei?

9 Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ dìlɛ

à ĩ́andãnapiↄ gawi kↄ'ɛ,

i gbɛ̃́ pↄ́ aa tↄbↄ̀ dṹniaupiↄ busa.

10 Taasisiↄ, à dagua lán Niili í paawa,

gbɛ̃e ku à kpáɛ́ lↄo.

11 Dii ↄlòo ísiaa,

a tò bùsu pↄ́ kú a saɛↄ lùalua.

À yãdìlɛ Kanaa bùsu yã́ musu,

à mɛ̀ wà a wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ dɛɛlɛ.

12 À mɛ̀: Sidↄ̃ wɛ̃́lɛ

pↄ́ gbɛ̃e i zĩblema yãao,

wà lɛ̀lɛma ń gbãao saɛ,

ńyↄ̃ e ĩ́anadã lↄo.

Tó a fɛlɛ bua íwa e Sipi bùsuu,

baa wekĩi á ĩ́ampakĩi eo.

13 À bùsupi gwa,

Babiloniↄ tò à gↄ̃̀ gbɛ̃gbonaↄ tòo ũ,

i kɛ Asiliↄ no.

Aa gbà lɛsĩ dà wa kpàaĩ ń a bĩ́iↄ,

aa a kpɛ́ maaↄ dɛ̀ɛlɛ,

gupi gↄ̃̀ yáiyai.

14 Ísia gó'ilɛnadeↄ, à ↄ́ↄlↄ,

asa á wɛ̃́lɛ gbãa gↄ̃̀ yàaaɛ.

15 Gↄↄ bee Tii yã́ a sã gbɛ̃́ↄgu wɛ̃̀ bàaↄ̃kwi lán kía wɛ̃̀ dasilɛwa. Tó wɛ̃̀ bàaↄ̃kwipi làa, lá wa ò lɛ pↄ́ wa dà ń káaluao guuwa, màa aↄ dɛ ń Tiio wà mɛ̀:

16 Káalua pↄ́ gbɛ̃e lɛ́ mↄma lↄo,

ǹ n mↄↄna sɛ da wɛ̃́lɛa.

Lɛ maamaa, ní lɛↄ siò dasidasi,

kɛ́ n yã́ e dↄ gbɛ̃́ↄgu yã́i.

17 Wɛ̃̀ bàaↄ̃kwipi gbɛa Dii a ɛa aɛdↄ Tiiwa. Tii a ɛa na a laataawa, i káaluaka ń dṹnia bùsuↄ píi. 18 Aà zĩa yíaa ài aↄ dɛ Dii pↄ́ ũɛ. Wa àipi dilɛo, wa ulɛo, aↄ dɛ Dii sìsinaↄ pↄ́ ũɛ, kɛ́ aa e pↄble maamaa, aai pↄkasa ↄdeↄ lú.

24

Yã́ pↄ́ a dṹnia le

1 Gwa! Dii a dṹnia to da pã, a a dɛɛlɛmpaɛ.

A tↄↄlɛ fĩaa, i a gbɛ̃́ↄ fãaa.

2 Lá aↄ dɛ ń gbɛ̃́ↄ,

màa aↄ dɛ ń sa'onaↄ.

Lá aↄ dɛ ń zↄ̀ↄ,

màa aↄ dɛ ń ń diiↄ.

Lá aↄ dɛ ń nɛnↄɛnaↄ,

màa aↄ dɛ ń ń daↄ.

Lá aↄ dɛ ń pↄlunaↄ,

màa aↄ dɛ ń pↄyianaↄ.

Lá aↄ dɛ ń pↄsɛ̃anaↄ,

màa aↄ dɛ ń pↄdeↄ.

Lá aↄ dɛ ń fĩasɛnaↄ,

màa aↄ dɛ ń fĩadeↄ.

3 Dṹnia da pã láilai ↄ̃̀ↄkpaa.

Dii mɛ́ yã́pi ò.

4 Dṹnia gↄ̃̀ wɛ̃nannↄ sìtiũ!

Tↄↄlɛ gↄ̃̀ ↄↄↄnnↄ búɛbuɛ!

Dṹnia gbɛ̃́ gbiaↄ gↄ̃̀ yɛ̃̀ɛɛsai.

5 Dṹnia ↄ̃̀ↄkpà a gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ yã́i,

asa aa pã̀ Dii ikoyãa,

aa bↄ̀ yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kpɛɛ,

aa aà bàakuańnↄ gↄↄpii yã́ gbòo.

6 Ayãmɛto dṹnia gↄ̃̀ láaipↄ ũ,

a gbɛ̃́ↄ ń tàaeↄ gbɛ'è.

Ayãmɛto dṹnia gbɛ̃́ↄ tɛkũ̀,

gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ dasio.

7 Vɛ̃ɛ dafu lɛ́ fɛ̃́ tùuu,

vɛ̃ɛliↄ giigàga,

pↄnakɛnaↄ lɛ́ we zàũzaũ ḿpii.

8 Pↄna gã̀a'ↄ kɛ̀ kílikili,

kↄ̃̀ↄ'onaↄ kↄ̃fĩ nì,

pↄna mↄↄna kɛ̀ kyↄ̃́!

9 Wàlɛ vɛ̃ɛmi ń lɛtɛ̃o lↄo,

wɛ̃ kĩ̀sãkũ̀ a minaↄ lɛ́u.

10 Wɛ̃́lɛ gↄ̃̀ da pã,

ua lɛ́ↄ kàka píi, gbɛ̃e lɛ́ gɛ̃ lↄo.

11 Zↄa dↄ gãaɛ vɛ̃ɛsai yã́i,

yaalↄ lì oosisi ũ míↄ,

pↄna gò dṹniaa.

12 Wɛ̃́lɛ gↄ̃̀ kaaũa,

a bↄlɛↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ.

13 Màa aↄ dɛ bui píiɛ dṹnia guu.

Aↄ dɛ lán kukɛawa,

lá wà kpa kↄ̃nwɛ̀ wa làawa.

14 Gbɛ̃eↄ lɛ́ wii gbãa lɛ́,

aalɛ gulakɛ,

bɛ'aɛdeↄ wiidↄ Dii zↄ̃ↄkɛ yã́ musu.

15 A yã́i gukpɛdeↄ, à Dii táasilɛ,

ísiabaadeↄ à Dii Isailiↄ Lua tↄbↄ.

16 Wálɛ lɛ ma dↄ za dṹnia lɛ́wa

wàlɛ mɛ: Gbɛ̃maa kɛfɛna!

Ɔ̃ ma mɛ̀: Waiyoo mapi!

Ma kaalɛn kɛ́waa?

Ma kaalɛn kɛ́waa?

Zĩ̀bↄnkpɛdeↄ bↄ̀ ń kpɛ,

náaisaideↄ náaisaiyãkɛ̀nɛ́.

17 Gili ń ɛo ń baio lɛ́ á dã́ dṹnia gbɛ̃́ↄ.

18 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bàalɛ gili súuɛ a zu ɛpi guuɛ,

mɛ́ bai a gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ɛpi guu kṹ.

Lou pↄ̀ↄfↄ̃̀, dṹnia dèe e a zĩ́nau.

19 Tↄↄlɛ pàa à wì,

dṹnia dèe gbã́ugbãu!

20 Dṹnia lɛ́ kɛ tàlaatalaa

lán wɛ̃dɛnawa,

àlɛ kɛ dɛ̀gɛɛdɛgɛɛ

lán gbà lɛsĩwa.

Aà tàae gbia mɛ́ tↄ̃̀wà,

àlɛ lɛlɛ, a e fɛlɛ lↄo.

21 Gↄↄ bee Dii a ĩada malaika gbãadeↄwa musu

ń dṹnia kíaↄ zĩ́lɛ.

22 A ń naaa ń ká ɛ̀ zòolou,

a gbatańlɛ lán dakpɛunaↄwa,

tó à gↄↄplakɛ̀, i yã́gↄ̃gↄ̃ńnↄ.*

23 Wí a mↄvua kṹ,

ĩatɛ̃ gɛɛ a gↄ̃ kpa a wɛ́i,

asa Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ a kible Yelusalɛũ,

a tↄbↄ Siↄna gbɛ musu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ wáa.

25

Dii sáaukpaa

1 Dii, ma Luan n ũ, má n kpɛla, má n tↄbↄ,

asa ń náai vĩ maamaaɛ,

n yãbↄnsaɛ pↄ́ n zɛò za zi kɛ̀.

2 N mɛɛwia kɛ̀ gbɛ̀zɛ ũ,

n wɛ̃́lɛ bĩ́ide dɛ̀ɛlɛ.

Buipãleↄ wɛ̃́lɛ bĩ́ide dɛ wɛ̃́lɛ ũ lↄo,

mɛ́ wa ɛa kálɛ bau lↄo.

3 Ayãmɛto bui gbãaↄ n kpɛla,

bui pãsĩↄ aaↄ n vĩa vĩ ń wɛ̃́lɛu.

4 Ń dɛ aafia'ekĩi ũ yɛ̃̀ɛɛsaideↄnɛ,

ń dɛ ulɛkĩi ũ wɛ̃nadeↄnɛ ń yooyeau.

Ń dɛ mikpakĩi ũ lou zã́,

ń dɛ uena ũ ĩatɛ̃ zã́,

asa gbɛ̃́ pãsĩↄ lɛ́'ĩana dɛ

lán lou gĩgbɛ̃awaɛ,

5 aa dɛ lán ĩatɛ̃ pusuwa guwaiwaiu.

Ni buipãlepiↄ zↄa midɛ,

lá lou ue ì ĩatɛ̃ pusu kpálɛwa.

Màa gbɛ̃́ pãsĩpiↄ kúkua ì zɛ kyↄ̃́!

6 Dii Zĩgↄ̃de a dikpɛ blɛ kɛ bui píiɛ

gbɛ̀sĩsĩɛ bee musu ń blɛ asaao

ń nↄ̀ↄ nísideo ń vɛ̃ɛ maa kↄↄsↄkɛao.

7 Gbɛ̀sĩsĩɛ bee musu ↄ̃

a sálana pↄ́ kú bui píi wɛ́a bãdɛ,

zwãa pↄ́ kú bùsu píi gbɛ̃́ↄlapi.

8 A ga midɛ, aↄ ku lↄo,*

a wɛ́'i gogo gbɛ̃́piiɛ,†

a wibↄ a gbɛ̃́ↄnɛ dṹnia guu píi.

Dii mɛ́ ò.

9 Gↄↄ bee wa mɛ: Wá Luan kɛ,

wa wɛdↄ̀aàzi, ↄ̃ à wá suabà.

Diin kɛ, wá wɛ́ dↄaàzi.

Wà pↄnakɛ wà yáalↄ,

kɛ́ à wá suabà yã́i.

10 Dii ↄ aↄ ku gbɛ̀sĩsĩɛ beea,

ãma a ↄ̃zↄ̃ Mↄabuↄwa,

lá wì ↄ̃zↄ̃ sɛ̃wa zùgbↄ̃uwa.

11 Aa ↄkɛ a guu

lá kpáa'ona ì íliwa.

Baa ń ń ↄkɛapio,

Dii a ń ĩ́andãa kↄ'ɛ.

12 A ń bĩ́i gbãa lɛsĩↄ gboo,

a pã́lɛ zĩ́lɛ à daaĩ ń bùsutio.

26

Dii náaikɛnaↄ lɛ

1 Gↄↄ bee wa lɛɛ bee si Yuda bùsuu wà mɛ:

Wá wɛ̃́lɛ gbãa vĩ,

Lua ì to a bĩ́i ń a zɛgikĩiↄ wá suaba.

2 À bĩ́ibↄlɛↄ wɛ̃, bui maa i gɛ̃,

gbɛ̃́ pↄ́ aaliↄ Dii náai vĩↄ ũ.

3 Gbɛ̃́ pↄ́ aà sↄ̃ ìↄ dilɛa

ↄ̃ ni aà nↄ̀sɛ daɛ̀ doũ wásawasa,

kɛ́ a n náai vĩ yã́i.

4 Àↄ Dii náai vĩ gↄↄpii,

Dii mɛ́ gbɛsi pↄ́ ìↄ ku gↄↄpii ũ.

5 Ì gbɛ̃́ pↄ́ aaì bɛkpa musuↄ kwɛ́,

ì wɛ̃́lɛ pↄ́ kálɛa lɛsĩↄ bãɛ

à pã́lɛ zĩ́lɛ à daaĩ ń bùsutio.

6 Taasideↄ ↄ̃zↄ̃wà,

wɛ̃nadeↄ kɛ̀sɛ tↄ̃wà.

7 Nↄ̀sɛpuadeↄ zɛ́ ìↄ pooa,

ni gbɛ̃maaↄ kua kɛkɛnɛ́ wásawasa.

8 Ao Dii, wá kú ń yã́ pↄ́ n zɛòo zɛ́u,

wá wɛ́ dↄnzi,

n tↄ́ ń n yã́ dↄawáguo wá kãsì.

9 Mi n nidɛ gwãasĩna,

tó gu dↄ̀, mi n kĩ́i wɛɛlɛ.

Tó n yã́kpalɛkɛ̀ ń dṹniao,

zĩ́lɛdeↄ ì yã́zɛde dada.

10 Baa tó wà sùuukɛ̀ ń gbɛ̃vãio,

ìli zɛ́ súsu sɛo.

Vãi ì fɛlɛò dↄ̀ↄdeↄ bùsuu,

ìli Dii zↄ̃ↄkɛ yãdao.

11 Dii, n ↄ looańla,

kási aali eo,

to aa ãia pↄ́ ń vĩ ń n gbɛ̃́ↄ e,

wí i ń kṹ.

To tɛ́ pↄ́ ń dìlɛ ń ibɛɛↄnɛ kṹmá.*

12 Dii, ni wá gba aafia,

yã́ pↄ́ wá kɛ̀ píi, ḿmɛ ń kɛ̀wɛ̃ɛ.

13 Dii wá Lua,

dii pãleↄ gbãablèwá,

ń beeo ḿmɛ wi n tↄbↄ ado.

14 Aa gàga aa ku lↄo,

an gɛↄ lí vuo,

asa n ĩadàmá n ń mìdɛ,

ń tò an yã́ dↄ gbɛ̃egu lↄo.

15 N wá bui kↄ̃̀, Dii, n wá bui kↄ̃̀,

n nzĩa tↄbↄ̀,

ń tò wá bùsu zↄ̃lɛↄ ↄtà píi.

16 Aa n kĩ́i wɛ̀ɛlɛ ń yooyea guu,

Dii, kɛ́ n ń toto,

aa wabikɛ̀ma wɛ̃nannↄ.

17 Lá nↄsindee pↄ́ kà nɛ'ia ì dɛ̃ɛka,

ì wiilɛ wãwã guu,

màa wá kú n aɛ yãa, Dii.

18 Wa nↄsì wa dɛ̃ɛkà,

ń beeo wa nɛ'ì ĩ́ana ũɛ.

Wi e wà dṹnia bↄ̀o,

wi nɛ́ↄ i aaↄ ku tↄↄlɛo.

19 N gbɛ̃́ pↄ́ gàↄ vu, aaiↄ ku,

gbɛ̃́ pↄ́ kú tɛ̃́ɛnauↄ bↄ gau, aai gulakɛ.

N mↄ̀sɛ a pↄ́ fɛlɛ lán kↄↄ fíiwa,

gɛ pↄ́ kú tↄↄlɛ guuↄ i bↄlɛ.

20 Ma gbɛ̃́ↄ, à fɛlɛ gɛ̃ á kpɛ́u,

í zɛtaálɛ à ulɛ gĩa yↄↄ

e aà pↄkũma gɛ̃zɛa.

21 Gwa! Dii bↄ̀ a kúkĩi,

àlɛ mↄ́ dṹnia gbɛ̃́ↄ tàae wiinɛ́ ń musu.

Tↄↄlɛ a gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛↄ ulɛ lↄo,

a bↄ ń gbɛ̃́piↄ auo gupuauɛ.

27

Isailiↄ suabaa

1 Gↄↄ bee Dii a ĩada kwãsawa,

mlɛ̃̀ kↄ̃̀nikↄ̃ni bàwãadepi,

ń a fɛ̃nda zↄ̃ↄ gbãa pãsĩo,

i ísia kwãsapi dɛ.

2 Gↄↄ bee á lɛsi vɛ̃ɛbu nɛ'ina yã́ musu.

3 Ma Dii miↄ dↄ̃́a,

miↄ íkawà gↄↄpii,

miↄ dↄ̃́a fãanɛ ń gwãasĩnao,

kɛ́ wasu ↄkãwào yã́iɛ.

4 Ma pↄ lí paaàzio.

Tó lɛaa ń lɛsikaoo bↄ̀lɛu yãa,

dↄ̃ ma gɛ lɛlɛmá

mà tɛsↄ̃má míↄ!

5 Sema aa ma sí ń ulɛkĩi ũ,

aai kɛmanↄ na,

ao, aai kɛmanↄ na.

6 Gↄↄewa Yakↄbu buiↄ zĩ́napɛlɛ,

Isailiↄ bↄlↄbↄ, aai vukɛ,

an libɛↄ i li dṹniaa.

7 Dii ń gbɛ̃́ lá à bui pↄ́ ń gbɛ̃́ↄ gbɛ̃̀wae?

Dii ń dɛdɛ lá à gbɛ̃́ pↄ́ ń dɛdɛↄ dɛ̀dɛwae?

8 Dii a yã́kpalɛkɛńnↄ,

i ń yá ń gbaɛ.

A bↄ ń a ĩ́an pãsĩo gukpɛ oi,

i ń sɛ́lɛ.

9 Bee a láka Yakↄbu buiↄ tàaeↄla.

An duunakɛ̃ama gbɛn kɛ:

Aa ń sa'okĩi gbɛↄ wíwi kɛ́lɛkɛlɛ,

mɛ́ aali pↄ́ wa pɛ̀ tã́a ũↄ

ń ń tulaletikatɛakĩiↄ zↄ̃zↄ̃ píi.

10 Wɛ̃́lɛ bĩ́ide gↄ̃̀ bɛzĩ ũ adoa,

a dɛ gu pↄ́ wà pãkpài ũ lán gbáa wáiwaiwa.

Wekĩi zuↄ ì pↄbleu, aai wúlɛu,

aai a líↄ suumpa.

11 Tó a gↄ̃naↄ gàga,

nↄɛↄ mↄ ɛ́'ɛ wa tɛ́kaò.

Wɛ̃́lɛpideↄ nↄ̀sɛ vĩo,

a yã́i tò an Kɛna a ń wɛ̃nagwao,

Lua pↄ́ ń ikàsa a sùuukɛńnↄo.

12 Gↄↄ bee Dii a a pↄ́wɛna gbɛ̃

za Uflata pↄ́ a í lí zↄ̃ɛoi

e à gɛ pɛ Egipi zɛ́ swawa,

i á Isailiↄ pɛɛlɛ dodo.

13 Gↄↄ bee wa kã̀ae zↄ̃ↄ pɛ́,

gbɛ̃́ pↄ́ vũ̀aa Asili bùsuuↄ

ń gbɛ̃́ pↄ́ lala'ò tà Egipi bùsuuↄ

aai ɛa su kúlɛ Diiɛ Yelusalɛũ

a gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu.

28

Waiyookɛa Ɛflaiũ buiↄ ń Yelusalɛũdeↄnɛ

1 Waiyoo wɛ̃́lɛ pↄ́ Ɛflaiũ bui idɛkɛnaↄ aaì ĩ́anadãò,

mɛɛwia pↄ́ kú guzulɛ táaede sĩ̀sĩ musu lán kíafuawa!

A kɛfɛnkɛ gawi lɛ́ láa lá lávu ì wolowa.

2 Dii gↄ̃sa gbãa vĩ, a mↄ wɛ̃́lɛpi wí

lán lou maa ń gbɛo zàa'ĩan gbãa pↄ́ ì pↄ́ músikɛwa,

lán lou zàa'ĩan gbãa pↄ́ ì to í daguawa.

3 Wa ↄ̃zↄ̃ wɛ̃́lɛ pↄ́ Ɛflaiũ bui idɛkɛnapiↄ ì ĩ́anadãòwa.

4 A kɛfɛnkɛ gawi pↄ́ kú guzulɛ táaede sĩ̀sĩwa lán lávuwa

a kwɛ́ lán kaadↄɛn nɛ́ maà sɛ̃́iawa.

Tó wa è, wa sɛ zu lɛ́u gↄ̃̀ↄ bló.

5 Gↄↄ bee Dii Zĩgↄ̃de aↄ dɛ lán kíafua gawidewa a gbɛ̃́ kↄ̃naↄnɛ,

ↄ̃mɛ aↄ dɛnɛ́ lán tulu kɛfɛnawa.

6 A tó yã́zɛde dↄaa yã́kpalɛkɛnaↄnɛ,

a gbɛ̃́ↄ gba gbãa aa zĩ yoaa bĩ́ibↄlɛu.

7 Vɛ̃ɛ ì sa'onaↄ tàlaatalaazↄ̃,

í gbãa ì ãnabiↄ pãpãzɛa.

Í gbãa ì ń tàlaatalaazↄ̃,

vɛ̃ɛ ì zↄ̃lɛmá.

Í gbãa ì ń pãpãzɛa,

aaì tàlaatalaabo ń ãnabikɛ guu,

yã́ ì yamá ń yã́gↄ̃gↄ̃a guu.

8 Pisi dà ń táabũnuↄla,

gue fòona vĩo ń gbãsĩo.

9 Aaì o ma yã́ musu:

A ye dↄ̃a kɛwɛ̃ɛ yã̀?

Àlɛ wɛɛlɛ ãnabikɛ dadawɛ̃ɛ yã̀?

Nɛ́ dɛ̀ɛũnaↄn wá ũa?

10 Asa ì mɛ:

Sá, sà, sá sà,

ká, kà, ká, kà,

la yↄↄ, le yↄↄ.

11 A yã́i tò Dii a yã'o gbɛ̃́piↄnɛ

ń buipãle yã́ pↄ́ aalɛ maoo.

12 Asa a ònɛ́ yãa:

Kã́mabokĩi kɛ! Ĩampakĩi kɛ!

À to gbɛ̃́ pↄ́ kpàsaↄ kã́mabo!

Kási aai swã́sɛ aà yã́io.*

13 Ɔ̃ Dii yã́ dɛnɛ́:

Sá, sà, sá, sà,

ká, kà, ká, kà,

la yↄↄ, le yↄↄ,

kɛ́ aa bↄlɛlɛ kpaanla, aai wíwi,

bai i ń kṹ, wi ↄdiɛmá.

14 A yã́i tò à Dii yãma,

á gbɛ̃́laanikɛna pↄ́ álɛ kible gbɛ̃́piↄwa Yelusalɛũↄ.

15 A mɛ̀ a kↄ̃ yãmà ń gao,

a lɛdoũkɛ̀ ń bɛdao.

A mɛ̀ lↄ, tó músi lìgua,

àlɛ pãála, a á leo,

asa ɛɛ mɛ́ á ulɛkĩi ũ,

mↄafili mɛ́ á mikpakĩi ũ.

16 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Gwa! Málɛ gbɛ gbãa dilɛ Siↄna,

kpɛ́ gbɛ̀ bɛɛɛde mide pↄ́ wa ɛ̃ kpálɛò ũ.

Wí a gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ kũo.†

17 Yã́zɛde mɛ́ aↄ dɛ kpɛ́pi yↄ̃ba ũ,

mɛ́ maakɛa aↄ dɛ a gĩsusugwabↄ ũ.

Lougbɛ a ɛɛ pↄ́ dɛ á ulɛkĩi ũpi gbɛ̃,

í a da á mikpakĩia.

18 Á kↄ̃ yãmaa ń gao a midɛ,

á lɛdoũkɛa ń bɛdao a gboo.

Tó músi lìgua, àlɛ pãála,

a ↄ̃zↄ̃wáɛ.

19 Tó à mↄ̀, ali á sɛ́lɛ táánↄɛ,

aↄ pãála lá gu lɛ́ dↄ fãanɛ ń gwãasĩnao.

Gili a gɛ̃ gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi zɛ́ dↄ̃u.

20 Wúlɛbↄ kɛ geseũ, a ń pooo,

zwãa kɛ̀ teeeũ, a kúńlao.

21 Dii a fɛlɛ ń a zĩo,

lá a kɛ̀ Pelaziũ gbɛ̀sĩsĩ saɛwa,‡

a bↄ ń a dabudabu zĩo,

lá a kɛ̀ Gabaↄ̃ↄ guzulɛuwa.§

22 Ásu àↄ dɛ gbɛ̃́laanikɛnaↄ ũo,

kɛ́ ba pↄ́ wa dↄ̀wá su nao yã́i.

Asa má mà Dii Lua Zĩgↄ̃de mɛ̀

a zɛ ń á bùsu kaalɛao píiɛ.

23 À swã́kpa ma yã́ ma,

à laaidↄ yã́ pↄ́ málɛ oɛ́wa.

24 Zↄ̃ɛ ìↄ kpase kɛ̃ gↄↄpii yã̀?

Ìↄ gubi àↄ sapa zɛsai yã̀?

25 Tó à tↄↄlɛ dàaĩ,

ì dosiona ba,

ì ɛfↄ kɛɛlɛ,

ì mase tↄ̃́ dↄ̀ↄdↄↄ,

ì naa ba a bakĩi,

ì gbɛ́'a pɛ́ kↄↄ lɛ́zĩ.

26 Aà Lua ì dↄaaɛ̀,

ì aà da zĩpi zɛ́wa súsu.

27 Ìli dosiona gbɛ̃ ń ɛ̃́ngooo,

ìli ɛfↄ wɛ́ suumpa ń zugo gbáoo.

Ì dosiona wɛbↄ ń gongbãanaoɛ,

ì ɛfↄ wɛ́ suumpa ń ↄoɛ busɛbusɛ.

28 Ì pↄ́wɛna lↄ́ɛ, ìliↄ gbɛ̃ gↄↄpiio.

Baa tó à táa'òwà ń zugo gbáo,

ìli a tí bↄo.

29 Yã́pi bↄ̀ Dii Lua Zĩgↄ̃de kĩ́iɛ lↄ,

aà lɛdama ì bↄ ń saɛ,

aà ↄ̃nↄ zↄ̃ↄ.

29

Yã́ pↄ́ a Yelusalɛũdeↄ le

1 Waiyoo Aliɛli!

Aliɛli wɛ̃́lɛ pↄ́ Davidi zↄ̃̀lɛu!

I dikpɛkɛ wɛ̃ ń wɛ̃o, álɛ gɛ́.

2 Ń beeo má Aliɛli da taasiu.

Wa búbuapɛ, wa búbuapɛ,

Aliɛli i gↄ̃mɛɛ sa'okĩi kĩna ũ.

3 Má koe'ↄpooi, mí ɛyↄ̃ liai,

mí gbà lɛsĩ dai.

4 Wa ↄnaalɛwá,

á yã'oa i gↄ̃ dↄ tↄↄlɛu,

á lↄↄ i gↄ̃ wíwia bùsuu.

Á yã'oa aↄ bↄ tɛ̃́ɛnau lán gɛngbãgbãnawa,

á kĩ́i aↄ dↄ bùsutiu kpã́ikpãi.

5 Ń beeo á ibɛɛ dasipiↄ gↄ̃ lán luutɛ̃waɛ,

gbɛ̃́ pãsĩpiↄ aaↄ dɛ lán ése ṹa pↄ́ ĩ́ana lɛ́ gɛ̃ò zɛ́awaɛ.

Yã́pi a ń le kpóokpoo kã́ndoɛ.

6 Ma Dii Zĩgↄ̃de má mↄ ĩadamá

ń loupũnaao ń tↄↄlɛ lualuaao

ń kↄ̃fĩ zↄ̃ↄo ń zàa'ĩanao

ń zàao ń tɛ́lɛpiↄ pↄkaalɛnao.

7 Bui dasi pↄ́ mↄ̀ lɛ́lɛi Aliɛliwaↄ gↄ̃ lán nana yã́wa,

gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ a bĩ́i gbooi aa koezↄ̃iↄ gↄ̃ lán wɛ́pungu'ea yã́wa.

8 Lá nↄandɛna ì nana'o à e álɛ pↄble,

ↄ̃ ì vu ń nↄanao,

lá imidɛna ì nana'o à e álɛ imi,

ↄ̃ ì vu yɛ̃̀ɛɛsai kòlo gagaa,

màa aↄ dɛ ń bui dasi pↄ́ lɛ́ mↄ́ Siↄna gbɛwa ń zĩopiↄ.

9 Àↄ gɛ́ ń yãdiawáo,

àↄ gɛ́ ń yã́ tↄ̃awáo,

à tó á vĩ̀akɛ àↄ gɛ́!

Á kua bùubuu aↄ gɛ́,

i kɛ vɛ̃ɛ mɛ́ lɛ́ á dɛo.

Á tàlaatalaaboa aↄ gɛ́,

i kɛ í gbãa yã́i no.

10 Asa Dii kpasa'i zↄ̃ↄ dàálaɛ.

Ãnabiↄ mɛ́ á wɛ́ ũ,

ↄ̃ a tò wɛ́piↄ lɛ́ gu'e lↄo.

Gu'enaↄ mɛ́ á mi ũ,

ↄ̃ à pↄkùaɛ́.

11 Ãnabikɛyãɛ bee dɛɛ́ yã́ pↄ́ kú taala nanaau ũ píi. Tó á kpà kyokɛnawa aà a kyokɛ, a mɛ á fↄ̃o, asa a nanaaɛ. 12 Tó á kpà kyodↄ̃nsaiwa aà a kyokɛ, a mɛ á kyó dↄ̃o.

13 Ma Dii ma mɛ̀ bui bee ì sↄ̃mazi

à ma kpɛla ń lɛ́oɛ, an sↄ̃ kuao.

Aaì ma sísi gbɛ̃nazĩna yãdilɛaↄwaɛ.*

14 A yã́i má ɛa yãbↄnsaɛↄ kɛnɛ́,

má ↄ̃nↄdeↄ ↄ̃nↄ midɛ,

má wɛzɛ̃naↄ wɛzɛ̃ suumpa.†

15 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì yã́ pↄ́ aalɛ yáↄ ulɛmɛɛ zã̀zã,

aaì ń yã́ↄ kɛ gusiau aaì mɛ:

Démɛ lɛ́ wá ei?

Démɛ wá yã́ dↄ̃i?

16 Yãfuangbanaↄ!

Álɛ e oobona dɛ lán gĩwaɛ.

Pↄ́ pↄ́ wa bò a o a bonaɛ i a booa?

Oo a o a kùunaɛ a yãe dↄ̃oa?‡

17 À gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ Libã a gↄ̃ bugbɛ ũ,

mɛ́ bugbɛ a gↄ̃ likpɛ ũ.

18 Gↄↄ bee swãdoↄ taalapi yãma,

vĩ̀aↄ bↄ gusia níiniiu aa gu'e.

19 Taasideↄ pↄ a ɛa kɛ na Diiwa,

wɛ̃nadeↄ pↄnakɛ ń Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoao.

20 Gbɛ̃́ pãsĩↄ gɛ̃lɛ,

gbɛ̃́laanikɛnaↄ midɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ an mɛ wã̀ ń vãioↄ kaalɛ,

21 gbɛ̃́ pↄ́ aaì yãdↄ gbɛ̃́wa,

aaì baikpa yãnadeɛ yã́kpalɛkɛkĩi,

aaì yãda yãesaidela ń ɛɛopiↄ.

22 Ayãmɛto Dii pↄ́ Ablahaũ bↄ̀ yã́ɛ bee ò Yakↄbu buiↄ musu:

Wí a Yakↄbu buiↄ kũ lↄo,

an gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i lↄo.

23 Tó an buiↄ ma yãkɛa ń guu è,

aaↄ dↄ̃ kɛ́ ma kua adoa.§

Aa ma dↄ̃ Yakↄbu Lua pↄ́ a kua adoa ũ,

an mɛ i kukɛ ma Isailiↄ Lua aɛ.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ an nↄ̀sɛ lìaaↄ ↄ̃nↄkũ,

yã́kũtɛ̃kanaↄ lɛdama ma.

30

Yã́ pↄ́ a bui swã́gbãadeↄ le

1 Ma Dii ma mɛ̀:

Waiyoo nɛ́ swã́gbãadeↄ!

Aaì yã́ pↄ́ ma lɛ́ kú a guuoↄ yá,

aaì kↄ̃ yãma ń gbɛ̃́ↄ,

ma Nisĩnali dↄaanɛ́o,

aaì duuna kã́fĩ duunaa.

2 Aaì fɛlɛ gɛ́ Egipi, aali lɛzaao,

aaì na Falaↄ̃ↄzi ń mìsina ũ,

aaì mikpa Egipi uenai.

3 Kási naa Falaↄ̃ↄzi a widawá,

mikpaa Egipi uenai a á tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa.

4 Baa kɛ́ á gbãadeↄ ku Zoã,

mɛ́ á zĩnaↄ kà Anɛsi,

5 wí a ń kṹ ḿpii bui àisaipi yã́i,

aa dↄnlɛ ge kã́fĩa e weo,

sema wí ń tↄ́ ĩ́io.

6 Nɛgɛvɛ nↄ̀bↄↄ yã́.

Wàlɛ guwaiwai pↄ́ yã'ĩa ń taasio vĩ baa vĩ,

nↄ̀ↄmusu saↄ ń nↄ̀ↄmusu daↄ

ń sↄ̀gbalaↄ ń mlɛ̃̀ pãsĩnaↄ di weɛ.

Zàa'ĩnaↄ ń àizɛɛↄ sɛ́sɛa,

yiongoↄ lɛ́ kↄ̃́ↄ ɛ́'ɛ ń ń pↄmaaↄ,

aalɛ gɛò bui àisaipiↄnɛ.

7 Aalɛ gɛò Egipi pↄ́ an dↄnlɛ gia

lán lɛ́'ĩana gbawaɛ.

A yã́i tò mi oɛ̀, Ílɛnↄbↄ zↄ̃ↄ pↄewonsai!

8 Dii mɛ̀ mà gɛ́ yã́pi kɛ̃́nɛ́ láu ge pↄ́ pɛpɛɛnawa,

iↄ dɛnɛ́ gↄↄ pↄ́ lɛ́ mↄ́pi seela ũ gↄↄpii.

9 Buipiá lualɛwɛnaↄnɛ,

nɛ́ sã́sãaↄnɛ,

aaliↄ ye swã́sɛa Dii ikoyãizio.

10 Aaì o gu'enaↄnɛ

aasu gu'e aai a yã'onɛ́ lↄo,

aaì o ãnabiↄnɛ

aasu yã́zɛde manɛ́ lↄo.

Aaì mɛ: À yã́ nana owɛ̃ɛ,

à ãnabikɛyã'òwɛ̃ɛ kpaanla.

11 À kɛ̃́ zɛ́piwa, à pã yãmaaa,

à Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa gáwɛ̃ɛ zɛ́u.

Ayãmɛto Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa yã́ɛ bee ò:

12 Lá a gi yã́pi mai,

a gbɛ̃́ↄ bↄ́ↄ'imia náaikɛ̀,

mɛ́ a zɛ ń kↄ̃nio,

13 Ayãmɛto duunapi aↄ dɛɛ́

lán gĩ̀ lɛsĩ paaa kↄ̃́ↄdↄa pↄ́ a kwɛ́ kpóokpoo kã́ndowa.

14 A wíwi kɛ́lɛkɛlɛ

lán lo pↄ́ oobona gotↄ̃̀wàwa.

Wa a kaso e a guu

kɛ́ à ká tɛ́sibↄ ge idãbↄ ũo.

15 Dii Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa yã́ɛ bee ò:

Zↄ̃lɛa tɛɛɛ ń sↄ̃daadoũo mɛ́ a á bↄ,

laaikpalɛa niɛniɛ mɛ́ á gbãa ũ,

ↄ̃ i weio.

16 A mɛ̀: Beewa no!

Wá di sↄ̃́ kpɛ wà bàalɛɛ!

Á yã́ bee yã́i á bàalɛi sĩana.

A mɛ̀: Wá di sↄ̃ wãa kpɛ!

Á yã́ bee yã́i á gbɛ̀sɛlɛnaↄ wãa.

17 Tó á gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄoↄ ń gbɛ̃́ mɛ̀ndo wɛpà,

á tílɛɛ.

Tó gbɛ̃ↄn sↄoɛ sa,

á lɛ́kↄ̃wa píiɛ.

Á gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ iↄ zɛ

lán lí pↄ́ pɛ́lɛ gbɛ musuwa,

lán dàlapoo pↄ́ kú sĩ̀sĩ musuwa.

18 Kási Dii lɛ́ á dã́ à e maakɛɛ́,

i fɛlɛ à á wɛ̃nagwa,

asa Dii Lua ì yãkɛ a zɛ́waɛ.

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ sↄ̃́a Diizi ũ.

Dii a a gbɛ̃́ↄ suaba

19 Á Siↄnadeↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ á kú Yelusalɛũↄ,

á ↄ́ↄlↄ bau lↄo.

Tó Dii á ↄↄlↄ mà, a gbɛ̃kɛkɛɛ́,

tó à á wii mà, a wewá.

20 Baa tó Dii taasi dàɛ́ á blɛ ũ,

mɛ́ à á dá wɛ́tɛ̃au á imia ũ,

á yãdanɛde aↄ ulɛaɛ́ lↄo,

á wɛsiaàlɛ.

21 Tó a pãalɛ ↄplaa oi ge zɛɛ oin nò,

á swã́lɛ yã́wa á kpɛ à ma,

wàlɛ mɛ: Zɛ́n kɛ, àↄ bɛu.

22 I gbasa á tã́a pↄ́ wà ã́nusu lɛ̀wàↄ

ń a pↄ́ pↄ́ wà vua lɛ̀wàↄ ↄ̃̀ↄkpa,

í ↄzↄ̃i lán bↄlↄwa,

í o pↄ́piↄnɛ: À gɛ́i!

23 A á gba lou pↄ́ pↄ́ álɛ tↄ̃́ bua yã́i,

tↄↄlɛ a blɛkɛɛ́ maamaa zìtiũ.

Gↄↄ bee á pↄtuoↄ sɛ̃ ble dã́dãkɛkĩi yàasau.

24 Zu ń zàa'ĩna pↄ́ aalɛ bua zĩkɛↄ

sɛ̃la búuna ń tàaa wisideo ble,

wa kálɛnɛ́ ń pɛ́ɛluo ge saa.

25 Gbɛ̃́ↄ dɛdɛa dasidasi gↄↄ,

tó pↄ́ lɛsĩ pↄ́ wa bòↄ kwɛ̀,

swa pↄ́ a í lí zↄ̃ɛo aↄ ku

gbɛ̀sĩsĩↄ ń sĩ̀sĩ lɛsĩↄ musu píi.

26 Tó Dii a gbɛ̃́ↄ gu'ĩaↄ kɛ̀kɛnɛ́,

mɛ́ à ń gbãgbã ń ĩa pↄ́ a kpàńzio,

mↄvua í aↄ gbãa lán ĩatɛ̃ gupuawa,

ĩatɛ̃ gupua a kã́fĩ lɛɛ sopla lán gↄↄ sopla gupuawa.

27 Dii bↄ̀ zã̀zã,

àlɛ mↄ́ luabɛsianau,

àlɛ pↄbↄ a níu,

aà lɛ́baa lɛ́ lua ń kpɛ̃nɛo,

aà lɛ́na dɛ tɛ́ pↄkaalɛna ũ.

28 Aà lɛ́'ĩana dɛ lán swa paa í

pↄ́ kà ń nↄɛ ísↄ̃wa.

Àlɛ buiↄ bobo ń tɛ̃mɛo à ń bãdɛ,

àlɛ ã̀asĩna kánɛ à ń sã́sã.

29 Ápiↄ sↄ̃ áↄ lɛsi,

lá álɛ dikpɛkɛ Diiɛ gwãasĩnawaɛ,

á pↄ a kɛ na,

lá álɛ Dii gbɛ̀sĩsĩkũ ń kulɛpɛao

álɛ gɛ́ Isailiↄ gbɛsi kĩ́iwa.

30 Dii a to gbɛ̃́ↄ a lↄↄ gawide ma,

a to aa a ↄ pↄ́ looańla e.

Àlɛ pila ń pↄkũma zↄ̃ↄo ń tɛ́lɛpiↄ pↄkaalɛnao

ń lou kwɛao ń zàa'ĩanao ń lougbɛo.

31 Dii lↄↄ a gili gɛ̃ Asiliↄgu,

a ń wíwi ń a gopanao.

32 A ń lɛ́ dodo ń go pↄ́ a dìlɛnɛ́o

ń gã̀a ↄ́o ń mↄↄna ↄ́o sãnu.

A zĩkańnↄ ↄzɛsai.

33 À dↄ̀aa tɛkà à gɛ̃̀gɛ̃ an kía pↄ́ ũ,

tɛ́pi kákĩi ɛ zã̀ a yàasa mɛ́ yàa mↄ̀wà.

Ĩatɛ̃gbↄ̃ tɛ́sɛa a bↄ Dii lɛ́u a lɛ́'ĩana ũ, i kũwà.

31

Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aa sↄ̃kpàlɛ Egipiↄziↄ

1 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ aaì gɛ́ dↄnlɛ wɛɛlɛi Egipi,

aaì gbãa'e ń sↄ̃́ↄwa,

aaì ń zĩkasↄ̃go dasiↄ náaikɛ

ń ń sↄ̃de pↄ́ lɛ́ vĩoↄ.

Aali wɛ́pɛ Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoawao,

aali Dii kĩ́i wɛɛlɛo.

2 Kási aàpi sↄ̃ a zĩka'ↄ̃nↄ vĩ,

ì yã́yiamá, mɛ́ ìli lɛlilɛo.

A fɛlɛ gbɛ̃vãiↄwa

ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì dↄ vãikɛnapiↄlɛↄ.

3 Egipiↄá Lua no, gbɛ̃nazĩnaↄnɛ!

An sↄ̃́ↄá Lua Nisĩna no, pↄ́ audeↄnɛ!

Tó Dii ↄ lòońla,

an dↄnlɛdeↄ gɛ̃mbↄlɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ dↄńlɛↄ lɛ́lɛ,

aa midɛ sãnu ḿpii.

4 Dii yã́ɛ bee òmɛɛ à mɛ̀:

Tó nↄ̀ↄmusu lɛ́ hɛ̃̀ɛkɛ a pↄbleawa,

mɛ́ wà pↄdãnaↄ kã̀aaaàzi dasi,

lá an wiidↄawà vĩa a aà kũo,

mɛ́ an zↄa a aà kãdɛo,

màa Dii Zĩgↄ̃de a pila zĩkai

Siↄna gbɛwa ń a sĩ̀sĩↄnaↄ.

5 Lá bã ìↄ gí ń a nɛ́ↄ,

màa Dii a gí ń Yelusalɛũo.

A giò, a aà suaba,

a maaàla, a aà bↄ.

6 Isailiↄ, à ɛa zɛ ń Lua pↄ́ a bↄ aà yã́u pãsĩpãsĩo sa. 7 Asa gↄↄ bee á baade a gí tã́a pↄ́ a pì azĩaɛ ń ã́nusuo ń vuaozi.

8 Wa Asiliↄ kwɛ́ ń fɛ̃ndao,

i kɛ gbɛ̃nazĩna no.

Fɛ̃nda pↄ́ dɛ gↄ̃ɛ pↄ́ ũo mɛ́ a ń dɛdɛ.

Aa wí ń bao fɛ̃ndapi lɛ́zĩ,

wi zↄzĩda ń ɛ̀waasoↄnɛ.

9 Vĩa a ń kía kṹ à gↄ̀ↄgↄↄbo,

iwãa a ká ń dↄaanaↄ pↄa,

aai ń dàlapoo to daa we.

Dii mɛ́ yã́pi ò.

Aà tɛ́ dↄ Siↄna,

aà kĩna ku Yelusalɛũ.

32

Kía maa kpala

1 Gwa! Kíae a kpalable ń yã́zɛdeo,

aà ìwaↄ kible a zɛ́wa.

2 An baade aↄ dɛ ulɛkĩi ũ zàa'ĩanaɛ,

aↄ dɛ mikpakĩi ũ lou zã́,

aↄ dɛ swa ide ũ gbáau,

aↄ dɛ gbɛsi zↄ̃ↄ uede ũ gugiiu.

3 Wɛbiibiinaↄ wɛ́ a kɛ̃ sa,

swãkpanaↄ yãma.

4 Nↄnwãadeↄ ↄ̃nↄkũ aa yã́ dↄ̃,

bebedeↄ yã'o sa káukau iwesasai.

5 Wa mɛ sↄũɛ bɛɛɛde lↄo,

wa mɛ kↄ̃nideɛ gbɛ̃maa lↄo.

6 Asa sↄũ ì yãfaasai o,

aà làasoo ìↄ ku yãvãiwa.

Ìli zĩkɛ Lua yã́wao,

ì Dii seela bɛ̃̀ɛ kɛnɛ́.

Ì nↄandɛnaↄ to gii,

ì imidɛnaↄ to isai.

7 Kↄ̃nide yãkɛaↄ vãi,

ì vãikpaaĩ ń taasideↄ

à ń ↄ̃̀ↄkpa ń mↄafilio,

i wɛ̃nadepiↄ yã́ málɛnɛ́.

8 Bɛɛɛde ì yã́zɛde yá,

yã́ bɛɛɛde ↄ̃ ì zɛò.

9 Á nↄɛ namablenaↄ,

à fɛlɛ swãdↄmazi,

á nↄɛ pↄ́ á kú niɛniɛↄ,

à ma yãma.

10 Á nↄɛ pↄ́ á kú niɛniɛↄ

á gↄ̃ ń bílio zii maa'i,

asa vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃a aↄ kuo,

ésekɛkɛa a kɛo.

11 Á nↄɛ pↄ́ álɛ namableↄ,

à lualua ń sↄ̃̀deedeeo.

Á nↄɛ pↄ́ á kú niɛniɛↄ,

à kpakpanaga.

À á pↄ́ↄ wolowá píi,

í zwã̀nkasaↄ dↄ á pi.

12 À ázĩa gbɛ̃gbɛ̃, í búbuapɛ

á bua maaↄ ń á vɛ̃ɛ nɛ'inaↄ yã́i.

13 À ↄ́ↄlↄ ma gbɛ̃́ↄ bùsu yã́i,

asa lɛaa ń lɛsikaoo bↄ̀lɛu.

À ↄ́ↄlↄ á ua pↄnadeↄ

ń á wɛ̃́lɛ naɛ beeo yã́i.

14 Kibɛ a gↄ̃ da pã,

wɛ̃́lɛ súude a gↄ̃ bɛzia ũ.

A sĩ̀sĩ gudↄ̃akĩi aↄ da wáiwai gↄↄpii

zàa'ĩnaↄ pↄnakɛkĩi ũɛ,

pↄ́ↄ dã́dãkɛkĩi ũ,

15 e Lua àↄ gɛ́ a Nisĩna pisiiwá bↄa za musu,

gbáa i gbasa gↄ̃ gutaaede ũ,

gutaaede sↄ̃ dào ũ.

16 Yã́zɛde a kible gbáapiu,

maakɛa aↄ ku gutaaedepiu.

17 Yã́zɛdepi a aafia inɛ́,

maakɛa gbɛ aↄ dɛ kua dↄdↄa ń sↄ̃daadoũo ũ gↄↄpii.

18 Ma gbɛ̃́ↄ aaↄ ku ua aafiadeu,

an bɛ aↄ niɛ,

aa kã́mabou nama guu.

19 Baa tó lougbɛ likpɛ ↄ̃̀ↄkpà,

mɛ́ wà wɛ̃́lɛ dɛɛlɛmpà wa dàaĩ,

20 áↄ dɛ pↄnadeↄ ũ,

áↄ pↄtↄ̃tↄ̃ swa píi saɛ,

á zuↄ ń á zàa'ĩnaↄ dɛ̀ɛpookĩi e.

33

Yelusalɛũ suabaa yã́

1 Waiyoo gbɛ̃'ↄ̃ↄkpana,

n gbɛ̃́ pↄ́ wi n ↄ̃̀ↄkpa yãao!

Waiyoo zĩbↄnkpɛde,

n gbɛ̃́ pↄ́ wi bↄ n kpɛ yãao!

Tó n gbɛ̃́ ↄ̃̀ↄkpà ń làa,

wa n ↄ̃̀ↄkpa sↄ̃ɛ.

Tó n bↄ gbɛ̃́ↄ kpɛ ń làa,

wa bↄ n kpɛ sↄ̃ɛ.

2 Dii, wá wɛgwa, wálɛ sↄ̃́anzi.

Ǹyↄ̃ dↄwálɛ lá gu lɛ́ dↄ,

ní wá suaba wá taasikɛgↄↄ.

3 Tó n kolokɛ̀kɛ, wì lɛ́kↄ̃waɛ

tó n fɛlɛ, buiↄ ì fãaaɛ.

4 Wa lɛ́lɛ ń pↄ́ↄwa

lá kwaↄ ì lɛ́lɛ buapↄ́ↄwawa,

wa ń pↄ́ↄ símá

lá kwasutɛ̃ↄ ì kɛnɛ́wa.

5 Dii sáa kuo, asa a ku musu,

a to yã́zɛde ń maakɛao li Siↄnaa.

6 Dii aↄ dɛ ń zĩ́mpɛlɛ ũ gↄↄ bee,

aafia ń ↄ̃nↄo ń dↄ̃ao aↄ diɛ.

Vĩakɛa Diiɛ mɛ́ ì mↄ́ ń àizɛɛpio.

7 Gwa! Gↄ̃sa gbãaↄ wiidↄ gãaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ wà ń zĩ́ awakpaipiↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ wɛ̃nannↄ.

8 Zɛdaↄ lɛ́ sɛ́ lↄo,

gbɛ̃e lɛ́ gu baa vĩ lↄo,

lɛdoũ ku lↄo, wàlɛ saka seelaↄu,

wa kↄ̃ bɛɛɛ dↄ̃ lↄo.

9 Bùsu lɛ́ wɛ̃nakɛ, à gↄ̃̀ zeesai,

Libã gↄ̃̀ ń wío, à mùakũ̀.

Salↄna guzulɛ gↄ̃̀ lán gbáawa,

Basana ń Kaamɛlio gↄ̃̀ gii.

10 Ma Dii ma mɛ̀ má fɛlɛ sa,

má a gbãa ↄlↄnɛ́, mí tↄbↄ.

11 A nↄsì sɛ̃pisa ũ,

a nɛ'ì sɛ̃̀ giina ũ,

ma pↄbↄa ma níu dɛ tɛ́ pↄ́ a kṹwá ũɛ.

12 Gbɛ̃́piↄ tɛ́kũ aa gↄ̃ túfu ũ

lán kàelɛ zↄ̃zↄ̃a pↄ́ wà tɛsↄ̃̀wàwa.

13 Á gbɛ̃́ pↄ́ á kú zã̀zãↄ,

à yã́ pↄ́ má kɛ̀ ma,

á gbɛ̃́ pↄ́ á kú kãiↄ,

àↄ ma gↄ̃sakɛ dↄ̃.

14 Gili gɛ̃̀ Siↄna duunkɛnaↄgu,

luayãdansaipiↄ lɛ́ kpakpanaga.

Wá démɛ a fↄ̃ àↄ kú ń tɛ́ pↄkaalɛnaoi?

Wá démɛ a fↄ̃ àↄ kú ń tɛ́ gasaipioi?

15 Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa,

mɛ́ ì yãmaa o,

a za gbɛ̃ble'aigu,

mɛ́ ì ↄbↄlɛ gbagusaɛ yã́u,

ìli swã́sɛ gbɛ̃dɛyãio,

mɛ́ ìliↄ ye à wɛsi vãilɛo.

16 Ɔ̃mɛ aↄ ku aafia musu,

aà ulɛkĩi aↄ gbãa gbɛ̀sↄↄu.

Ali pↄblea e we,

mɛ́ í a kɛ̃́sãwào.

17 Ńyↄ̃ wɛsi kía kɛfɛnkɛlɛ,

ńyↄ̃ bùsu e kãaa yàasa.

18 Ńyↄ̃ làasookɛ gili pↄ́ kɛ̀ yãawa n sↄ̃ guu, ní mɛ:

Naokɛna ku máɛ la?

Ɔsina ku máɛ la?

Gbɛ̃́ pↄ́ ì dↄ̃ nao ku máɛ la?

19 Ńyↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aaì yã'o ń ↄopiↄ e lↄo,

ńyↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ nili ń buiyã maopiↄ yã'o ma lↄo,

bui zĩ̀lo pↄ́ ń ń yã́ gbadↄ̃opiↄ.

20 Siↄna pↄ́ wì dikpɛkɛu gwa,

wɛsi Yelusalɛũlɛ,

a ku aafia zwã̀akpɛ pↄ́ wa sↄ̃òo ũ.

Wa a lipɛlɛↄ wúlɛ bauo,

mɛ́ a bae a kɛ̃o.

21 Wekĩi Dii a a zↄ̃ↄkɛ ↄlↄwɛ̃ɛ,

gu pↄ́ swadaↄ ń swa'ↄnaↄ diu.

Gó'ilɛnaↄ táa'o ípiao,

baa a zↄ̃ↄ a bua swapiↄwao.

22 Asa Dii mɛ́ wá Dↄaana ũ,

Dii mɛ́ wá Gbãade ũ,

Dii mɛ́ wá Kía ũ,

ↄ̃mɛ a wá suaba.

23 N zwã̀akpɛ baↄ pòlo dɛ̀gɛdɛgɛ,

n kↄ̃kũliↄ pɛ́lɛa gbãa lↄo,

a zwãa dↄao.

Bee gbɛa ↄ̃ wa zĩ̀ ài zↄ̃ↄ biilɛkↄ̃ɛ,

baa ɛɛↄ pↄ́ sɛ́lɛ maamaa.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ kú wee a mɛ álɛ gyãkɛo,

wɛ̃́lɛpideↄ duuna kɛ̃̀má.

34

Yã́kpalɛkɛa ń dṹniao Ɛdↄũ

1 Bui ń buio à sↄ̃ kãi à yãma,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ à swã́kpa,

dṹnia ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ à yãma,

tↄↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ bↄ̀lɛwàↄ píi.

2 Asa Dii pↄ pà bui píizi,

à fɛ̃̀ ń ń zĩgↄ̃ↄ.

A ń dɛdɛ, i ń míↄnzↄ̃.

3 Wa gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛↄ kↄ́lɛ,

gbɛ̀sĩsĩↄ ń au mi, an gɛↄ gĩdↄ.

4 Saanaↄ yↄ musu píi,

luabɛ a koo lán pɛwa,

musupↄↄ wolo lán vɛ̃ɛlaↄwa,

aa kwɛ lán kaadↄɛnlaↄwa.

5 Dii fɛ̃nda gà ń auo musu.

Gwa! Àlɛ su Ɛdↄũwa yã́kpalɛkɛi,*

àlɛ mↄ́ pilai gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ ń míↄnzↄ̃piↄwa.

6 Dii fɛ̃nda tã̀ ń ble ń são auo,

sãsa gòle nísi ìwà,

asa Dii sa'oa vĩ Bↄzɛla,

aà pↄ́ kòlokpakpaa dasi Ɛdↄũ.

7 An zùsɛ̃lɛↄ ń ń zuswanaↄ kwɛ́ńnↄ sãnu

ń ń gbãadeↄ píi,

an bùsu i ga ń auo,

nísi i i ń tↄↄlɛwa.

8 Asa Dii tↄsimagↄↄɛ,

aà ĩadama wɛ̃̀ɛ yã́sia ń Siↄnao yã́i.

9 Ɛdↄũ swaↄ li kↄtaa ũ,

a bùsuti a li ĩatɛ̃gbↄ̃ ũ,

an bùsu i gↄ̃ lán kↄtaa tɛ́wa.

10 Aↄ gaa vĩo fãanɛ ń gwãasĩnao,

a súɛlɛ aↄ dↄ gↄↄpiiɛ.†

Wɛ̃ ń wɛ̃o aↄ da wáiwaiɛ,

gbɛ̃e a a baa vĩ lↄo.

11 Gáuↄ ń kpↄbↄ'ilɛnaↄ kɛ ń kúkĩi ũ,

koohũhũnaↄ ń gbagbaaↄ sakpɛda we.

Dii a guyↄ̃bↄ poowà, i gↄ̃ da pã,

a gwa ń gĩsusugwabao, i gↄ̃ gii.

12 Kía buiↄ ku wà ń kpá kpalau lↄo,

an dↄaanaↄ gɛ̃lɛ míↄ.

13 Kàelɛↄ ń lɛaaↄ kúlɛ ń kpɛ́ gbãaↄwa,

lɛsikao ń gàagaao a da ń zɛgikĩiↄla.

Aↄ dɛ gbɛ̃gbonaↄ tòo ũ, kooↄ bɛ ũ.

14 Àwalɛwanaↄ ń maiↄ kpaaũ we,

tã́aↄ fↄkpakpakↄ̃wa,

babayↄ̃ɛↄ zↄ̃lɛkĩi eu, aaↄ kálɛu.

15 Bãso a sakpɛ da we à gbedau,

a nɛpipi, i ń kãaa a zíɛ.

Yãamusuↄ kↄ̃ nↄnↄaau,

sa ìↄ tɛ a nai.

16 À wɛɛlɛ Dii taala guu,

à a kyokɛ,

an kee a kɛ̃́são,

a dae a kua a sawao,

asa aà lɛ́ mɛ́ ò,

aà Nisĩna mɛ́ a ń kãaa.

17 Ɔ̃mɛ ń baa kpàmá,

à ↄdↄ̀ ń baadeɛ a kúkĩiwa.

A gↄ̃ ń pↄ́ ũ gↄↄpii,

aaↄ ka a guu wɛ̃ ń wɛ̃o.

35

Gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń suabàↄ kua zia

1 Gbáa ń gugiio a pↄnakɛ,

guwaiwai a yáalↄ,

kpaa a bↄlɛu.

2 A vukɛ ń pↄna zↄ̃ↄo, a gulakɛ.

Libã gawi a gↄ̃ɛ̀,

Kaamɛli ń Salↄnao maa a pisiwà,

wi Dii wá Lua gawi ń a zↄ̃ↄkɛo e.

3 À á gã̀sĩ pↄ́ gↄ̃̀ dↄáziↄ zu,

à á gbá pↄ́ gↄ̃̀ tèeeↄ sɛ́.*

4 À o gbɛ̃́ pↄ́ an kã́ gàↄnɛ:

À sↄ̃dilɛ, ásu to vĩa á kũo.

À gwa! Á Lua lɛ́ mↄ́ tↄsiiɛ́,

àlɛ mↄ́ fĩaboinɛ́, i á suaba.

5 Vĩ̀aↄ wɛ́ a kɛ̃́,

swãdoↄ swã́ a wɛ̃,

6 ɛɛↄ vĩvĩ lán banawa,

lɛ́nanaalɛadeↄ gulakɛ,†

asa gbáa a pũna ń ío,

gugii a li swa ũ.

7 Tↄↄlɛ wãa a li íkalɛkĩi ũ,

gugii a gↄ̃ nibↄna ũ.

Gbɛ̃gbonaↄ kálɛkĩi a vↄ̃́ ń wáao ń swamↄeo bↄlɛ.

8 Wa zɛda bↄ we,

wa mɛ zɛ́piɛ zɛ́ pↄ́ a kua adoa.

Gbã̀lɛnaↄ sɛo,

sↄũ a bɛbɛ kpa a ãao,

zɛ́pi aↄ dɛ a sɛnaↄ pↄ́ ũɛ ńtɛ̃ɛ.

9 Nↄ̀ↄmusu aↄ ku weo, wàie a sↄ̃io,

wa wɛsi wàilɛ weo.

Gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń suabàↄ mɛ́ aaↄ bɛ we,

10 gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń bópiↄ ɛa su,

aa gɛ̃ Siↄna ń kúkuakɛao,

pↄna láasai kú ń musu,

pↄna ń yaalↄo gɛ̃ńzi,

pↄsia ń wɛ̃nao gɛ̃zɛa.

36

Asiliↄ kía vĩadadaa Yelusalɛũdeↄzi

(2Kia 18.13-27, 2Lad 32.1-19)

1 Kí Ezekia kpalablea wɛ̃̀ gɛ̃o mɛ̀ndosaide guu Asiliↄ kí Sɛnakelibu mↄ̀ lɛ̀lɛ Yuda wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄwa, a sì píi. 2 Ɔ̃ à a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩ̀, à bↄ̀ Lakisi à gɛ̀ Yelusalɛũ kí Ezekia lè ń zĩgↄ̃ↄ dasidasi. À zɛ̀ íkalɛkĩi pↄ́ kú musu saɛ, pↄpinaↄ bua zɛ́u. 3 Kibɛ ziia Ilikia nɛ́ Ɛliakiũ ń aà lakɛ̃na Sɛbenao ń aà kpàwakɛna Asafa nɛ́ Yoao bↄ̀ gɛ̀ aà kĩ́i. 4 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi ònɛ́: À gɛ o Ezekiaɛ, Asiliↄ kía zↄ̃ↄ mɛ́ lɛ́ aà la, bↄ́ àlɛ a náaikɛ màai? 5 À mɛ̀ á zĩgbasɛlɛa dↄ̃ mɛ́ á gbãa. Yãpã giiɛ. Dé àlɛ a náaikɛ, ↄ̃ àlɛ bↄ aà yã́ kpɛi? 6 Egipiↄ kía pↄ́ àlɛ a náaikɛ gwa. A dɛ lán feelipan wíwiawaɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gbãa'èwà, ì aà zↄ̃ a ↄuɛ.* 7 Tó á òmɛɛ Dii á Lua náai álɛ kɛ, aà gulɛsĩↄ ń aà gbagbakĩiↄ Ezekia gbòoo lò? A ò Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄnɛ píi aa mↄ kúlɛ gbagbakĩi aɛ Yelusalɛũ la. 8 Aà lɛdoũkɛ ń ma dii Asiliↄ kíao, mí aà gba sↄ̃́ mɛ̀n ↄ̀aa kwi, tó a gbɛ̃́ vĩ aa diɛ̀ kpɛ. 9 Lá àlɛ Egipi zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃deↄ náaikɛ, kpelewa a fↄ̃ zɛzↄ̃ baa ma dii zĩgↄ̃ gãli pↄ́ kɛ̃̀sãńziↄ doɛi? 10 Àlɛ e ma dii mↄ̀ lɛ́lɛi guɛ beewa à a dúuzↄ̃ Dii lɛ́ sai yã̀? Dii mɛ́ òɛ̀ aà lɛ́lɛ bùsuɛ beewa, i a dúuzↄ̃.

11 Ɔ̃ Ɛliakiũ ń Sɛbenao ń Yoao ò zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpiɛ: Yã'o wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛ ń Sili yã́o, asa wi maɛ. Ńsu yã'owɛ̃ɛ ń Ɛbɛlu yã́o, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kú bĩ́iwaↄ mao. 12 Gbɛ̃zↄ̃ↄpi wèmá à mɛ̀: Ma dii i ma zĩ mà yã́pi òɛ́ ń á diio átɛ̃ɛo, ń gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa bĩ́iwaↄnɛɛ lↄ, asa aa ńzĩa bĩ́ikpɛ pↄ́ aa kɛ̀ ble, aa ńzĩa osoo mi lááwaɛ. 13 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi fɛ̀lɛ pũ̀na ń Ɛbɛlu yã́o à mɛ̀: À Asiliↄ kía zↄ̃ↄ yãma! 14 Kípi mɛ̀ ásu to Ezekia á sã́são, asa a fↄ̃ á bↄ a ↄzĩo. 15 Ezekia mɛ̀ Dii a á bↄ, a á wɛ̃́lɛɛ bee kpa Asiliↄ kíawao. Ásu Ezekiapi yãma à Dii náaikɛ yã́pi musuo. 16 Ásu Ezekia yãmao. Asiliↄ kía mɛ̀ à lɛdoũkɛanↄ, à mikpawa, á baade i azĩa vɛ̃ɛbɛ ń azĩa kaadↄɛmbɛo ble, i azĩa bia'i mi, 17 e àↄ mↄ́ á sɛ́lɛi à táánↄ bùsu pãle pↄ́ dɛ lá á pↄ́wau. Pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛ nao pàlawà, pɛ̃ɛ ń vɛ̃ɛbuo diuɛ. 18 Ezekia mɛ̀ Dii a á bↄ. Ásu weio, ásu to à á sã́são. Buipãleↄ tã́ae è gì Asiliↄ kíaɛ aà ń bùsu símáe? 19 Amata ń Aapadaɛo tã́aↄ gɛ̀ máɛ? Sefavaiũ tã́aↄ gɛ̀ má ni? Samali tã́aↄ è gìɛ̀ ń ń wɛ̃́lɛoe? 20 Bùsu beeↄ píi, an kpele tã́a mɛ́ fↄ̃̀ gìɛ̀ ń a bùsuoi? Kpelewa Dii a fↄ̃ giɛ̀ ń Yelusalɛũoi?

21 Gbɛ̃́ↄ nílɛ kílikili, aai yãwewào, asa an kía ònɛ́ aasu yã́zãsiwàoɛ. 22 Ɔ̃ kibɛ ziia Ilikia nɛ́ Ɛliakiũ ń aà lakɛ̃na Sɛbenao ń Asafa nɛ́ Yoa aà kpàwakɛnao ɛ̀a sù Ezekiapiwa ń ń pↄkasaↄ kɛ̃́kɛ̃a, aa zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ yã́ dàu aa sìuɛ̀.

37

Ezekia wabikɛa Diiwa

(2Kia 19.1-19)

1 Kɛ́ kí Ezekia yã́pi mà, à a ula ga kɛ̃̀ à zwã̀nkasa kàkaala, ↄ̃ à gɛ̀ Dii ua. 2 À a bɛ ziia Ɛliakiũ ń a lakɛ̃na Sɛbenao ń sa'onkiaↄ zĩ̀ ãnabi Isaia, Amↄzu nɛ́wa, zwã̀nkasaↄ kákaańla. 3 Aa òɛ̀: Ezekia mɛ̀ yã́ gì gbãɛ, wà wá dá taasiu, wà wá lele, wà widàdawá. Wa gↄ̃ lán nↄɛ pↄ́ a nɛ́ kà bↄa mɛ́ yɛ̃̀ɛɛ ku a fↄ̃ iowa. 4 Asiliↄ kía a zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩ̀, à mↄ̀ Lua bɛ̃́ɛ láanikɛ̀. Dii n Lua yã́pi mà, a aà lele yã́pi oa yã́ia, wá dↄ̃o. Wabikɛwà wá gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ wa gↄ̃ↄnɛ.

5 Kɛ́ kí Ezekia zĩnapiↄ gɛ̀ Isaia lè màa, 6 a ònɛ́: À gɛ o á diiɛ, Dii mɛ̀ asu to vĩa a kũ Asiliↄ kía ìwaↄ dↄ́ɛaanↄ yã́ pↄ́ a màpi yã́io. 7 À ma! Tó Asiliↄ kía baoe mà, Dii a to làasoo gɛ̃aàgu, i ta a bùsuu. Dii i to wà aà dɛ ń fɛ̃ndao we.

8 Kɛ́ zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ mà Asiliↄ kía fɛ̀lɛ Lakisi, à ɛ̀a tà à aà lè, àlɛ zĩka ń Libenadeↄ. 9 Asiliↄ kía mà Etiopiↄ kí Tilaka lɛ́ mↄ́ zĩkaianↄ, ↄ̃ à ɛ̀a zĩnaↄ gbàɛ Ezekiawa à mɛ̀: 10 À o Yudaↄ kí Ezekiaɛ, dii pↄ́ àlɛ a náaikɛ à gbàsa mɛ̀ á Yelusalɛũ namɛɛ ma ↄzĩo, asu to aà a sã́são. 11 I ma lá Asili kíaↄ kɛ̀ bùsuↄnɛ à ń kɛ́ kɛ́lɛkɛlɛ píio lé? A mɛ́ a bↄ adoa? 12 Bui pↄ́ ma deziↄ kàalɛↄ, Gozã ń Halanao ń Lɛzɛfio ń Edɛni pↄ́ kú Telasaaↄ, an tã́aↄ ń bↄ́e? 13 Amata kía kú mái? Aapadaɛ kía kú máɛ? Sefavaiũ ge Ena ge Iva kíaↄ ku mái?

14 Zĩnapiↄ lá kpà Ezekiawa. Kɛ́ à a kyokɛ̀, à gɛ̀ Dii kpɛ́u, a pòo aà aɛ, 15 à wabikɛ̀wà à mɛ̀: 16 Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua pↄ́ kú malaika gã̀sĩadeↄ zãnguo,* ḿmɛ ń Lua ũ bùsu pↄ́ kú dṹnia guu píiɛ. Ḿmɛ n musu kɛ̀ ń tↄↄlɛo. 17 Swã́kpa ǹ yãma, Dii. Wɛ́sɛ ǹ gugwa, Dii. Dↄ́ɛa ń Lua bɛ̃́ɛo lɛ́kpãsã pↄ́ Sɛnakelibu kɛ̀ ma fá! 18 Sĩanaɛ Dii, Asili kíaↄ buipiↄ kàalɛ píi, an bùsuↄ gↄ̃̀ bɛzia ũ. 19 Aa ń diiↄ kàtɛu aa ń kpasa, asa aa dɛ Lua ũo, pↄ́ pↄ́ gbɛ̃nazĩna kɛ̀ ń lío ń gbɛoↄnɛ. 20 Dii wá Lua, wá bↄ aà ↄzĩ, bui pↄ́ kú dṹnia guu píi iↄ dↄ̃ kɛ́ n Dii, ḿmɛ ń Lua ũ ndo.

Sɛnakelibu gaa

(2Kia 19.20-37)

21 Ɔ̃ Amↄzu nɛ́ Isaia lɛ́kpãsãkɛ̀ Ezekiaɛ à mɛ̀: Dii Isailiↄ Lua mɛ̀ a wabi pↄ́ ń kɛ̀ Asiliↄ kí Sɛnakelibu yã́ musu mà, 22 à àsiɛ bee ò aà musu:

Siↄna wɛ̃́lɛ lɛ́ sakangu,

àlɛ n láanikɛ n kpɛ.

Gbɛ̃e i zĩble Yelusalɛũpiwa yãao,

ↄ̃ àlɛ a mi dada a gã̀u.

23 Dé n dↄɛwà ń sↄ̃̀sↄ̃i?

Dé n kãaɛ̀ n n mi dàɛ̀ íai?

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa ń kɛ̀ɛ.

24 Ń dà n ìwaↄnɛ aa Dii sↄ̃̀sↄ̃,

n mɛ̀ n dɛdɛ sĩ̀sĩↄ musu ń n zĩkasↄ̃go dasiↄ

e Libã bùsu gbɛ̀sĩsĩ misonau.

N sɛdɛ lí gbã̀aↄ zↄ̃̀zↄ̃,

n pɛ̃li zↄ̃ↄↄ kwɛ̀,

n ka a lɛ́wa musu e a likpɛ sisiu.

25 N lↄ̀ↄ yↄ̃̀ buipãleↄ bùsuu,

n a imì,

n kɛ̀sɛ Egipi swaↄ í bà.

26 Kɛ́ ma Dii má dìlɛ màa za zi,

ni mao lé?

Ma zɛò à gɛ̃̀gɛ̃, ↄ̃ má tò à kɛ̀.

Má tò n ń wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ kwɛ̀ wìliũ,

aa gↄ̃̀ daaĩa.

27 Wɛ̃́lɛpideↄ gbãa kɛ̃̀sã,

aa gↄ̃̀ suuu, wí ń kṹ.

Aa dɛ lán sɛ̃saowa,

lán sɛ̃la bↄlↄwa,

lán sɛ̃ pↄ́ bↄ̀lɛ kpɛ́wa à gàga gↄ̃̀ↄwa.

28 Má n kúkĩi dↄ̃,

má n gɛa ń n suao dↄ̃,

má n pↄpaamazi dↄ̃.

29 N pↄ pàmazi,

n kàamai pↄ́ ń vĩ yã́ gɛ̃̀ ma swã́u.

Má bakanɛ n níu,

má ã̀asĩna kanɛ n lɛ́uɛ,

má tó ǹ ɛa tá ń zɛ́ pↄ́ n mↄòo.

30 Ezekia, yã́ɛ beeↄ dɛnɛ seela ũ.

Á pↄzã blɛ ble wɛ̃a,

zii lↄ í ble we.

Zii kee sa à pↄ́tↄ̃ í pↄkɛkɛ,

à vɛ̃ɛli pɛ́pɛ í a bɛ ble.

31 Yuda kↄ̃na pↄ́ bↄ̀ↄ zĩ́na a ɛa pɛ́lɛ tíu,

an nɛ́ iↄ kpa musu.

32 Asa gbɛ̃́ kↄ̃naↄ bↄ Yelusalɛũ,

Siↄna gbɛ̀sĩsĩdepiↄ gↄ̃.

Ma Dii Zĩgↄ̃de ma ãia mɛ́ a bee kɛ.

33 Ayãmɛto ma yã́ɛ bee ò Asiliↄ kía musu:

A gɛ̃ wɛ̃́lɛɛ beeuo,

a kazuuo,

a a sɛ̀ngbao dↄɛ̀o,

a koezↄ̃i à gbà lɛsĩ daio.

34 A ɛa tá ń zɛ́ pↄ́ à mↄ̀ooɛ,

a gɛ̃ wɛ̃́lɛpiuo.

Ma Dii mámɛ má ò.

35 Má gí ń wɛ̃́lɛpio,

má a suaba mazĩa yã́i

ń ma zↄ̀blena Davidi yã́io.

36 Ɔ̃ Dii Malaika bↄ̀ gɛ̀ Asiliↄ bòou, à gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa do gɛ̃osai (185.000). Kɛ́ aa fɛ̀lɛ kↄↄ, aa gɛↄ e kálɛa gupiiu. 37 Ɔ̃ Asiliↄ kí Sɛnakelibu fɛ̀lɛ a bòopiu, à ɛ̀a tà Niniva, a ku we. 38 Gↄↄ pↄ́ a kúlɛa a tã́a Nisoki kpɛ́u, aà nɛ́ↄ Adamɛlɛki ń Salɛzɛɛo aà dɛ̀ ń fɛ̃ndao, ↄ̃ aa bàasi tà Alalata bùsuu. Ɔ̃ aà nɛ́ Esaadↄ̃ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu.

38

Ezekia gyãkɛa

(2Kia 20.1-11, 2Lad 32.24-26)

1 Bee gbɛa Ezekia gyãkɛ̀ à kà gaa, ↄ̃ ãnabi Isaia Amↄzu nɛ́ gɛ̀ aà lè, a òɛ̀: Dii mɛ̀ lɛdilɛ n gbɛ̃́ↄnɛ, asa ńlɛ mↄ́ gaiɛ, ńyↄ̃ fɛlɛ lↄo. 2 Ɔ̃ Ezekia aɛdↄ̀ gĩwa, à wabikɛ̀ Diiwa 3 à mɛ̀: Dii, n yã́ na! Lá má n yã́ kũa ń náaio, mɛ́ ma yã́ pↄ́ ń yei kɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo, to à dↄngu. Ɔ̃ à wɛ̃na ↄ́ↄlↄ̀. 4 Ɔ̃ Dii yã'ò Isaiaɛ à mɛ̀: 5 Gɛ ǹ o Ezekiaɛ, ma Dii aà dezi Davidi Lua ma mɛ̀, ma aà wabikɛa mà ma aà wɛ́'i è, ma aà gↄↄ kã̀fĩɛ̀ wɛ̃̀ gɛ̃o. 6 Má aà si Asiliↄ kíawa ń wɛ̃́lɛɛ beeo, má gí ń wɛ̃́lɛpioɛ.

21 Isaia mɛ̀ wà kaadↄɛmbɛ lↄ wà dↄↄ aà sã́nɛwa, i gbã́gbã. 22 Ɔ̃ Ezekia mɛ̀: Bↄ́mɛ aↄ dɛ ma ɛa gɛa Dii kpɛ́u seela ũi? Isaia wèwà à mɛ̀:* 7 Seela pↄ́ Dii a kɛnɛ lɛ́ pↄ́ á gbɛ̃̀nɛ yã́ musun kɛ: 8 Uena pↄ́ ĩatɛ̃ lɛ́ suò Aaza gbápɛpɛkĩiↄ gwa. A to uena pↄ́ lɛ́ pilawà ɛa dɛdɛwà mɛ̀n kwi. Ɔ̃ ĩatɛ̃ ɛ̀a dɛ̀dɛ gbápɛkĩi mɛ̀n kwi pↄ́ à pìlawà yãawa.

9 Lɛ pↄ́ Yudaↄ kí Ezekia dà a gbã́gbãa ń a gyão gbɛan kɛ:

10 Ma mɛ̀, gↄↄ pↄ́ ma ka kã́maboa

ↄ̃ ma kãikũ̀ ń ɛlɛoa?

Lua a ma wɛ̃̀ kĩnina pↄ́ gↄ̃̀mɛɛ sia yã̀?

11 Ɔ̃ ma mɛ̀ má Dii e dṹniau lↄo,

má wɛsi gbɛ̃nazĩnalɛ lↄo,

máↄ kú ń gbɛ̃́ pↄ́ kú tↄↄlɛↄ lↄo.

12 Lua lɛ́ ma bↄ sↄu,

àlɛ sↄpi sia,

lá dã́dãkɛna ì a kpɛ́ wolowa.

Àlɛ ma wɛ̃ni bãmba,

lá zwã̀atãna ì pↄ́lɛ bↄ àsauwa.

Fãanɛ ń gwãasĩnao àlɛ ma midɛɛ.

13 Ma a nↄ̀sɛ suumpà e gu gɛ̀ dↄ̀ò,

ń beeo à ma wá wì

lán nↄ̀ↄmusu wáwiawa.

Fãanɛ ń gwãasĩnao àlɛ ma midɛɛ.

14 Ma wiitɛ̃na lɛ̀ lán luakibãnawa,

ma ↄ́ↄlↄ̀ lán felentuukɛnawa.

Ma wɛ́ dↄnzi musu e ma wɛ́ wò,

málɛ taasikɛ, Dii, zɛmanↄ.

15 Má o kpelewaɛ?

Bↄ́ yã́ má fↄ̃ oɛ̀, kɛ́ ↄ̃mɛ mↄ̀ò nↄↄ!

Máↄ bɛ busɛbusɛ e ma wɛ̃ni lɛ́uɛ

ma pↄsia yã́i.

16 Dii, ni to wàↄ ku,

ma nisĩna aↄ aafia n yã́i,

ńyↄ̃ ma gbã́gbã, míↄ ku.

17 Ma kã́fĩa yã́i pↄsia bee ma lei,

ń tò ma gↄ̃sↄ̃kũ̀ n yeamazi yã́i,

n ma duuna zù n kpɛ píi.

18 Asa wìli n sáaukpa miauo,

gɛↄ lí n táasilɛo,

gbɛ̃́ pↄ́ sì ɛuↄ lí wɛdↄ n náaiio.

19 Gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ mɛ́ ì n sáaukpa,

lá málɛ kɛ gbãɛwa,

maeↄ ì n náai galikɛ ń nɛ́ↄnɛ.

20 Dii a ma suaba,

wí ↄkɛ Dii táasilɛbↄwa

aà kpɛ́u e wá wɛ̃ni lɛ́u.

39

Babɛli bùsu zĩnaↄ

(2Kia 20.12-19)

1 Gↄↄ bee Baladã nɛ́ Mɛlodaki Baladã, Babɛli kía lá kpã̀sã Ezekiaɛ ń gbaↄ, kɛ́ à aà gyãkɛ gbã́gbãa bao mà yã́i. 2 Ezekia gbãakpà zĩnapiↄzi, à gɛ̀ńnↄ a làasiu, à a ã́nusuↄ ń vuaↄ ń pↄ́ gĩnanaↄ ń nísi maao ↄ̀lↄnɛ́. À gɛ̀ńnↄ a zĩkabↄkalɛkpɛu lↄ, à a àizɛɛↄ ↄ̀lↄnɛ́ míↄmiↄ. Pↄe ku aà bɛ ge aà bùsuu kɛ à gì ↄlↄinɛ́o. 3 Ɔ̃ ãnabi Isaia gɛ̀ aà lè à aà là à mɛ̀: Kpelewa gbɛ̃́piↄ ònɛi? Za má aa bↄ̀u aa mↄ̀ n kĩ́ii? Ezekia wèwà à mɛ̀: An bↄkĩi zã̀, Babɛli aa bↄ̀u. 4 Ɔ̃ Isaia aà là à mɛ̀: Bↄ́ aa è n bɛi? A wèwà à mɛ̀: Aa ma bɛpↄ píi èɛ. Ma àizɛɛe ku kɛ́ ma gi ↄ̀lↄinɛ́o. 5 Ɔ̃ Isaia òɛ̀: Yã́ pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de ò ma. 6 Gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ wa n bɛpↄ píi ń àizɛɛ pↄ́ n deziↄ tònɛ ń kũa e gbãↄ sɛ́lɛ taò Babɛli. Dii mɛ̀ a kee a gↄ̃o. 7 Wa nɛ́ pↄ́ ńyↄ̃ ń ieↄ sɛ́lɛ táńnↄ, aai gↄ̃ Babɛli kibɛ zĩkɛnaↄ ũ.* 8 Ezekia òɛ̀: Dii yã́ pↄ́ ń òmɛɛ maa. Asa a dìlɛ áↄ aafia niɛ guu e a wɛ̃ni lɛ́uɛ.

40

Lua gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛninianɛ

1 Á Lua mɛ̀:

À ma gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ níninɛ́,

à ń nↄ̀sɛ níninɛ́.

2 À yã́ nana o Yelusalɛũdeↄnɛ,

à onɛ́ an zↄzĩ làa,

an tàae wì ń musu kↄ̀,

aa ń duuna fĩabò Diiɛ lɛɛ pla.

3 Kpàwakɛna lↄↄ ma dↄ, àlɛ mɛ:

À zɛkɛkɛ Diiɛ gbáau,

à zɛda poo wá Luaɛ sɛ̃u.*

4 Guzulɛ píi a tata,

gbɛ̀ lɛsĩↄ ń sĩ̀sĩↄ daaĩ píi,

gutoũtoũↄ kpaaĩ,

gusĩsĩdeↄ gↄ̃ gusalalaↄ ũ.

5 Dii gawi a bↄ,

gbɛ̃́pii a wɛsiɛ sãnusãnu.†

Dii lɛ́ mɛ́ ò.

6 Ma lↄↄ mà dↄ à mɛ̀: Kpàwakɛ!

Ma mɛ̀: Mà kpàwakɛ mà o kpelewai?

À mɛ̀: Gbɛ̃nazĩna píi dɛ lán sɛ̃waɛ,

an kɛfɛnkɛ dɛ lán sɛ̃vuwaɛ.

7 Sɛ̃ ì gaga, a vú ì kwɛ́,

kɛ́ Dii ì ĩ́anapɛwà yã́i.

Gbɛ̃nazĩnaↄ dɛ lán sɛ̃wa sĩanaɛ.

8 Sɛ̃ ì gaga, a vú ì kwɛ́,

wá Lua sↄ̃, aà yã́ ìↄ ku gↄↄpiiɛ.‡

9 Siↄna baonakpana,

dɛdɛ gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩwa, lɛda ía.

Yelusalɛũ baonakpana,

yã'o gbã́ugbãu vĩasai,

o Yuda wɛ̃́lɛdeↄnɛ: Á Lua kɛ!

10 À gwa! Dii Lua lɛ́ mↄ́ ń ikoo,

àlɛ mↄ́ kiblei ń gã̀sa gbãao.

À gwa! A a asea kũa,§

a a zĩ ài kpán'aɛkɛ.

11 Ì a pↄ́ↄ dã lán sãdãnawa,*

ì a sãnɛↄ sↄlↄ a ↄu,

ì ń kpá a kùɛ,

ì a nɛadeↄ tàlakpa.

Dii dɛa pↄ́piia

12 Démɛ ísia í yↄ̃̀ a ↄ guui?

Démɛ luabɛ yↄ̃̀ ń ↄtãoi?

Démɛ dṹnia bùsuti kà zaau píii?

Démɛ gbɛ̀sĩsĩↄ dì kiloowai?

Démɛ sĩ̀sĩↄ gbia yↄ̃̀i?

13 Démɛ Dii làasoo dↄ̃i?

Démɛ yãdàɛ̀ à lɛdàwài?†

14 Dé Dii yãkpàlɛ aà gɛ̃zĩ aà lɛdawai?

Démɛ aà dà zɛ́ súsuwai?

Démɛ dↄ̃a kã̀fĩɛ̀i?

Démɛ ↄ̃nↄ dàɛ̀i?

15 Bui píi dɛɛ̀ lán itona pↄ́ tↄ̃̀ soo guuwaɛ,

lán luutɛ̃ pↄ́ kpá kiloowawa,

ísia gũgũnaↄ gbia dɛɛ̀ lán gbɛ́tiwaɛ.

16 Libã likpɛ i ka Dii gbagbayaa ũo,

a nↄ̀bↄↄ i ka wà sa'oowào.

17 Bui píi dɛɛ̀ yãfũnnↄɛ,

àlɛ ń gwa fooonnↄɛ,

aa dɛɛ̀ pↄe ũo.

18 Dé á Lua lɛɛũòi?

Bↄ́ á mɛ a muaaòi?

19 Tã́a sↄ̃, ↄzĩkɛna mɛ́ ì pí,

ↄ̃ sia ì vua í lɛ́wà,

ì ã́nusu yàbaa kɛ daɛ̀.‡

20 Gbɛ̃́ pↄ́ a ↄ lɛ́ a kpɛ leo

ì lí pↄ́ lí vlão sɛ́,

ↄ̃ ì li'ãn gↄ̃ide wɛɛlɛ

aà tã́a pɛ́lɛɛ, kɛ́ asu lɛ́lɛo.

21 Á dↄ̃o lé? I mao lé?

Wi oɛ́ za asĩnizĩo lé?

I dṹniakalɛgↄↄ yãmao lé?

22 A zↄ̃lɛa bàlumaa dṹnia musu,

a gbɛ̃́ↄ dɛɛ̀ lán kwaↄwaɛ.

Ì musu poo lán zwã̀akpɛwa a bɛ ũ.

23 Ì to kpalablenaↄ gↄ̃ fooonnↄ,

ì dṹnia dↄaanaↄ sↄaa aa gↄ̃ kpɛɛ.

24 Wà ń dílɛn lò,

wà ń kpán lò,

an zĩ́na gɛ̃̀ tíun lò,

tó à ĩ́anapɛ̀má, aaì giigagaɛ,

zàa i ń sɛ́ lán sɛ̃̀ keleↄwa.

25 Lua pↄ́ a kua adoa mɛ̀:

Dé á ma lɛɛũòi?

Dé álɛ e wá sáai?

26 À wɛ́sɛ musu gwa.

Démɛ pↄ beeↄ kɛ̀i?

Démɛ ì to aa bilɛ ń dasilɛu

à ń baade sísi a tↄ́wai?

Aà iko zↄ̃ↄ ń aà gbãa pãsĩo

mɛ́ tò a keeli kɛ̃́são.

27 Yakↄbu buiↄ, bↄ́yãi i mɛ Dii á zɛ́ dↄ̃o ni?

Isailiↄ, àkɛa álɛ o á Lua á yã́ fãn vĩo ni?

28 Á dↄ̃o lé? I mao lé?

Dii mɛ́ Lua bɛ̃́ɛ ũ, dṹnialɛdana ũ.

Ìli kpasao, ìli fuo,

mɛ́ wa fↄ̃ aà ↄ̃nↄ lɛ́ dↄ̃o.

29 Ì gbãa kã́fĩ gbɛ̃́ pↄ́ kpàsaↄnɛ,

ì gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ dↄ̀lↄlↄↄ gba yɛ̃̀ɛɛ.

30 Ɛ̀waasoↄ ì kpasa aa fu,

gbɛ̃́ gbãaↄ ì gɛ̃mbↄlɛ aa lɛ́lɛ,

31 gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄ Diiziↄ sↄ̃,

an gbãa ìↄ dɛdɛɛ.

Aa fɛlɛ ń gbãao lán kúuwa,

aa bàalɛ aa kpasao,

aa táa'o aa fuo.

41

Gbɛ̃́ pↄ́ Dii aà vù iu

1 Ísiabaadeↄ, à kɛ ma aɛ kílikili,

bui píi, à tó á gbãa àↄ kã́fĩ.

À sↄ̃mazi à yã'o,

wà kↄ̃ kãaa wà yã́gↄ̃gↄ̃.

2 Démɛ gukpɛ gbɛ̃́pi vù iu,

gu pↄ́ ì gɛ́u píi ì zĩblei?

Démɛ ì buiↄ naɛ̀ a ↄzĩ,

ì to aàↄ gbãable ń kíaↄwai?

Ì ń kɛ kɛ́lɛkɛlɛ ń a fɛ̃ndao,

ì ń fãaa ń a kaↄ

lán ĩ́ana sɛ̃pisa sɛ́lɛawa.

3 Ì ń yá à ń kpá, ì gɛ́ aɛ aafia

ń zɛ́ pↄ́ aà kɛ̀sɛ i pɛ́lɛu yãaoo.

4 Démɛ bee kɛ̀i? Démɛ mↄ̀òi?

Démɛ tò buiↄ ìↄ tɛtɛ kↄ̃ kpɛ za asĩnizĩi?

Ma Dii, mámɛ má Dↄaana ń Gↄ̃zãnao ũ.

5 Ísiabaadeↄ è, vĩa ń kṹ, aalɛ sↄ̃i,

tↄↄlɛlɛdeↄ lɛ́ mↄ́ ń lualuao.

6 Aalɛ dↄkↄ̃lɛ,

baade lɛ́ o a gbɛ̃́ɛ aà zɛ gbãa.

7 An sia ì mↄ̀kasana gba sↄ̃,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ gaɛ ń masanao

ì o gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄlɛ éewaɛ:

N tã́a pɛɛpɛɛapi kɛ̀ maa,

ↄ̃ aaì pá ń kusao gíũgiũ,

kɛ́ asu lɛ́lɛo yã́i.

8 Ápiↄ sↄ̃ Isaili ma zↄ̀blenaↄ,

á Yakↄbu bui pↄ́ ma á sɛ́ↄ,

ápiↄ ma gbɛ̃na Ablahaũ buiↄ,*

9 ma á naaa za tↄↄlɛ lɛ́wa,

ma á sisi za dṹnia gola síiↄ̃wa,

má òɛ́ ma zↄ̀blenaↄn á ũ,

ma á sɛ́ mɛ́ mi á vũaao.

10 Ásu to vĩa á kũo, asa má kúánↄ,

ásu bílikɛo, asa á Luan ma ũ.

Má á gba gbãa, ao, má dↄálɛ,

ao, má á kṹ ń ma ↄplaa zĩ̀blenao.

11 Wí a gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̃̀áziↄ kṹ,

á ibɛɛpiↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i,

aa gↄ̃ pↄe ũo, aa midɛ.

12 Á á wɛ̀lɛpiↄ wɛɛlɛ kuamá,

gbɛ̃́ pↄ́ zĩkàánↄpiↄ gↄ̃ fooonnↄ.

13 Asa mámɛmaa Dii á Lua,

ma á kṹ á ↄplaawa má òɛ́,

ásu to vĩa á kũo, má dↄálɛ.

14 Á Yakↄbu bui kↄ̀ↄtɛ̃ↄ,

ásu to vĩa á kũo,

á Isaili pↄ́ gbɛ̃e lɛ́ á gwaoↄ,

má dↄálɛ.

Ma Dii Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoa,

mapi á Bona mámɛ má ò.

15 Gwa! Má á kɛ gbáalakɛbↄ dafu swaa sↄ̃́nɛde ũ,

á gbɛ̀sĩsĩↄ gbáala kɛ à ń tibo,

á sĩ̀sĩↄ dɛ̃ↄnzↄ̃ à ń kɛ búlɛbulɛ.

16 Á ń fã́, ĩ́ana i ń sɛ́lɛ,

zàa'ĩana i ń fã́kↄ̃wa.

Á Isailiↄ, á pↄ a kɛ Diiwa na,

á ĩ́anadã ń á Lua pↄ́ a kua adoao.

17 Á taasideↄ ń á wɛ̃nadeↄ

aa kpálɛkɛ íi aa kuawa,

an kòlo a gaga ń imio.

Ma Dii má wemá,

ma Isailiↄ Lua má pãkpańzio.

18 Má nibↄnaↄ bↄ sĩ̀sĩ wáiwaiↄ musu,

má tó swa'iↄ bàalɛ guzulɛↄ guu,

má gbáa lilɛ dã̀na ũ,

tↄↄlɛ gii i gↄ̃ gu ide ũ.

19 Má sɛdɛ líↄ ba gbáau

ń lɛpusialiↄ ń gbɛ́liↄ ń kuliↄ,

má pɛ̃liↄ pɛ gugiiu

ń kpɛ̃liↄ ń sɛ̃́liↄ,

20 kɛ́ gbɛ̃́pii e, aai a wàaipa,

aai làasookɛwà aa dↄ̃

kɛ́ ma ↄ mɛ́ kɛ̀,

ma Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoa,

mámɛ ma mↄò.

Dii tã́aↄ gbãasaikɛ kaanɛ́ ń ↄzĩ

21 Ma Dii ma mɛ̀,

à su ń á yã́o!

Ma Yakↄbu buiↄ Kía ma mɛ̀,

à á pↄ́ o wà ma!

22 À mↄ́ ń á tã́aↄ,

aa yã́ pↄ́ a mↄ o.

Aa yã́ pↄ́ kɛ̀ za ziↄ o,

wà làasookɛwà, wíↄ a midɛa dↄ̃.

Aa yã́ pↄ́ a mↄ zia o wà ma,

23 aa yã́ pↄ́ a kɛ gbɛzã o,

wí ń dↄ̃ diiↄ ũ sĩana!

Aa yãe kɛ, a maa ge a vãi,

kɛ́ vĩa e wá kṹ, wí kↄ̃ gwagwa.

24 Gwa! Pↄ́ giaↄn ń ũ,

pã sã̀ↄ ń yãkɛaↄwa.

Má ye gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ńnↄ gĩyãio.

25 Ma gugbãntoo gbɛ̃e vù iu, àlɛ mↄ́,

ma aà sìsi za ĩatɛ̃ bilɛawa.

Ì ↄ̃zↄ̃ gbãadeↄwa lán bɛ̀lɛbↄawa,

lán oobona gĩtotoawa.

26 Démɛ yã́pi ò za asĩnizĩ wà e wàↄ dↄ̃i?

Démɛ ò za káau kɛ́ wà e o sĩanaɛi?

Á gbɛ̃e i a yã'oo, wi yãe mawáo,

á gbɛ̃e i dↄaa kã̀nɛ́ ń swã́wao.

27 Ma dↄaa ò Siↄnadeↄnɛ,

ma baonakpana zĩ̀ Yelusalɛũdeↄwa

ma mɛ̀: À gwa, aalɛ mↄ́!

28 Ma wɛpã̀ tã́apiↄla,

mi ń kee e a fↄ̃ lɛdaao.

Kɛ́ ma yãgbɛ̀amá,

an kee i yã́zãsiao.

29 Gwa! Ampii pↄ́ giaↄnɛ,

pã sã̀ↄ ń yãkɛawa.

Pↄ́ pↄ́ wa pìpiↄá ĩ́an giiↄnɛ.

42

Dii zↄ̀blena

1 Ma zↄ̀blena pↄ́ má kũ̀ ↄplaplan kɛ.

Ma aà sɛ̀, ma pↄ kɛ̀wà na.

Má a Nisĩna pisiwà,*

i mↄ buiↄnɛ ń yã́zɛdeo.

2 A wiilɛo, a palamáo,

gbɛ̃e a aà zↄa ma dↄ gãaɛo.

3 A fee ɛkpaazɛua ɛ́o,

a filia yɛ̃ɛɛna dɛo,

a mↄ́ ń yã́zɛdeo sĩana.

4 A busao, aà kúsu a kwɛo,

a to yã́zɛde zɛdↄ dṹniau,

ísiabaadeↄ wɛ́ aↄ dↄ aà yãdanɛi.†

5 Ma Dii Lua, ma musu kɛ̀ ma ↄlìu,

ma tↄↄlɛ kàlɛ ń pↄ́ pↄ́ bↄ̀lɛwàↄ,

ma lɛ́'ĩana kpà gbɛ̃́ pↄ́ kuwàↄwa,

ma gbɛ̃́ pↄ́ bɛwàↄ gbà wɛ̃ni‡ ma mɛ̀:

6 Ma Dii ma n sisi yã́zɛde yã́iɛ.

Má n kũa n ↄwa, mí n dↄ̃́a.

Má n kɛ ma bàakuańnↄ mi ũ,

mí n dilɛ buiↄnɛ gupua ũ,§

7 kɛ ǹ vĩ̀aↄ wɛ́ wɛ̃nɛ́,

ní dakpɛunaↄ bↄ kpɛ́u,

gusia gbɛ̃́ↄ sↄ̃ ń gusↄↄkɛu.

8 Mámɛmaa Dii, ma tↄ́n we!

Má we wà ma bɛɛɛ kpa dii pãlewao,

má we wà ma táasilɛ tã́aeɛo.

9 Gwa! Yã́ pↄ́ ma dↄaa má ò kɛ̀,

yã́ dafu málɛ o sa,

málɛ a baokpaɛ́ e àↄ gɛ́ bↄi.

Dii táasilɛa

10 À lɛ̀ dafu sí Diiɛ,

à aà táasilɛ e tↄↄlɛ lɛ́wa,

á gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ bɛ ísiaaↄ

ń pↄ́ pↄ́ kú ísia guuↄ,

ísia gũgũnaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ píi.

11 Gbáa ń a wɛ̃́lɛdeↄ koo pũna,

Kedaa bòodeↄ vĩ waↄ kɛ̃aa,

Sela gbɛ̀'ɛdeↄ gulakɛ,

aa pↄna wii lɛ gbɛ̀sĩsĩ musu.

12 Aa Dii tↄbↄ,

wi aà táasilɛ ísia baa.

13 Dii a bↄ ń nɛgↄ̃nkɛo,

aà mɛ a fɛlɛ lán zĩgↄ̃ ì kɛwa,

a naɛmá ń wii gbãao,

a gↄ̃sakɛ mↄ a ibɛɛↄnɛ.

14 Má nílɛ à gɛ̃̀gɛ̃,

ma lɛ́ kpaaũa, ma azĩa kũ̀,

ↄ̃ ma wii dↄ sa, málɛ we fòofoo,

málɛ wea gbãa kɛ

lán nↄɛ pↄ́ lɛ́ nɛ'iwa.

15 Má gbɛ̀sĩsĩↄ ń sĩ̀sĩↄnaↄ ↄ̃̀ↄkpa,

má tó pↄ́ pↄ́ bↄ̀lɛmáↄ giigaga,

má swaↄ li gugii ũ,

má nibↄnaↄ wɛna.

16 Má dↄaa vĩ̀aↄnɛ zɛ́ guu,

má zɛ́wɛwɛna pↄ́ aa dↄ̃ yãaoↄ sɛ́ńnↄ,

má gusia linɛ́ gupua ũ ń aɛ,

má gutoũtoũↄ daaĩnɛ́ sàlala.

Má yã́ beeↄ kɛ, má pãkpańzio.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ aa pↄ́ ãaↄ náai vĩ,

aaì o pↄ́ kásaaↄ mɛ́ ń diiↄ ũↄ sↄ̃,

aa kpɛkpa, wí a ń kṹ maamaa.

Isailiↄá vĩ̀a swãdoↄnɛ

18 Swãdoↄ, à swã́kpa, í yãma!

Vĩ̀aↄ, à wɛzu, í gu'e!

19 Deↄ mɛ́ vĩ̀aↄ ũi, mɛ́ i kɛ ma zↄ̀blenaↄ bàasio?

Deↄ mɛ́ swãdoↄ ũ lán ma ìwa pↄ́ ma ń zĩ́ↄwai?

Deↄ mɛ́ vĩ̀aↄ ũ lán gbɛ̃́ pↄ́ namanↄpiↄwai?

Deↄ mɛ́ swãdoↄ ũ lán Dii zↄ̀blenaↄwai?

20 A yã́ↄ è dasi, kási á kũao,

á swã́ wɛ̃a, kási ili yãe mao.

21 À kà Diigu à zↄ̃ↄkɛ ń gawio

pìsi a ikoyãwa a yã́zɛde yã́i.

22 Ãma wà gbɛ̃́piↄ pↄ́ↄ sìmá,

wà ń naaa zĩ̀zↄↄ ũ, wà ń tata ɛuɛ,

ge wà ń ká kpɛ́u ḿpii.

Aa gↄ̃̀ zĩ̀zↄↄ ũɛ,

gbɛ̃e ku à ń bↄo.

Aa gↄ̃̀ zĩ̀ ài ũɛ,

gbɛ̃e ku à mɛ wà ń gbaɛo.

23 Á guu démɛ a swã́sɛ yã́pizii?

Démɛ a laaidↄwà za gbã à mai?

24 Démɛ Yakↄbu buiↄ kpàmá zĩ̀zↄↄ ũi?

Démɛ Isailiↄ kpàmá wà ń naaai?

Dii pↄ́ wa duunakɛ̀ɛ̀ nolo?

Aai we wà aà ↄtondↄkĩi gwào,

aa gì aà ikoyã mai.

25 Ɔ̃ à pↄkũma pãsĩ bↄ̀bↄmá zĩ̀ gbãa ũ.

Tɛ́ kũ̀aamá gupiiu, aai làasookɛo,

zĩ ń blé, a yã́ i gɛ̃ ń nↄ̀sɛ guuo.

43

Isailiↄ Suaban mɛ̀ndona

1 Tiasa ma Dii ma mɛ̀,

á Yakↄbu buiↄ, mámɛ ma á kɛ́,

á Isailiↄ, mámɛ ma á ikàsa.

Ásu vĩakɛo, asa ma á bó,

ma á sisi á tↄ́wa, a gↄ̃ ma pↄ́ ũ.

2 Tó a gɛ̃ íu, a daálao,

tó swa lɛ́ á ble, máↄ kúánↄɛ.

Tó a gɛ̃ tɛ́u, a nawáo,

tó a si tɛ́vuau, a kṹwáo.

3 Asa mámɛmaa Dii á Lua,

á Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoa ũ,

á Suabana ũ.

Má Egipiↄ kɛɛ́ á gɛ̃ɛ ũ,

má Etiopiↄ ń Sabaↄ kpá á gbɛu.

4 Lá á bɛɛɛ vĩmɛɛ mɛ́ á gbiamɛɛ,

mɛ́ má yeázi,

má gbɛ̃́ↄ kpá á gɛ̃ɛ ũ,

má buipãleↄ mipãakɛánↄ.

5 Ásu vĩakɛo, asa máↄ kúánↄɛ,

má bↄ ń á buiↄ gukpɛ oi,

má á nɛ́ↄ kãaa bɛ'aɛ oi mà suńnↄ.

6 Má o gugbãntoo oiɛ: Mↄò!

Gɛↄmidↄkĩi sↄ̃: Ńsu gí ń kpáio!

Su ń ma nɛgↄ̃ɛ pↄ́ kú zã̀zãↄ,

su ń ma nɛnↄɛ pↄ́ kú tↄↄlɛ lɛ́waↄ,

7 gbɛ̃́ pↄ́ ma tↄ́ kúmápiↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ ma ń ikàsa

ma ń kɛ́ ma tↄbↄa yã́ipiↄ.

8 Bↄ ń vĩ̀a wɛdepiↄ

ń swãdo yãmanapiↄ.

9 Bui píi kↄ̃ kãaa,

bùsu píi gbɛ̃́ↄ kálɛa gudoũ.

An démɛ yã́ bee dↄ̃ à dↄaa oi?

An démɛ yãzi kã̀wɛ̃ɛ wá swã́wai?

Aa bↄ ń ń seeladeↄ, aai ń yã'o,

kɛ́ gbɛ̃́ↄ ma, aai mɛ sĩanaɛ!

10 Ma Dii ma mɛ̀,

ámɛ á ma seeladeↄ ũ,

ma zↄ̀blena pↄ́ má sɛ̀ↄ ũ.

Ma á sɛ́ kɛ́ à ma dↄ̃, í ma náaikɛ,

íↄ dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ a ũ.

Tã́ae ku ma ãao,

mɛ́ an kee aↄ ku ma gbɛao.

11 Mapi, mámɛmaa Dii,

mɛ́ ma bàasio suabanae kuo.

12 Mámɛ ma dↄaa ma yã'ò,

ma á suabà, má dàɛ́ á dↄ̃̀,

i kɛ dii zĩ̀lo pↄ́ kú á guue no.

Ámɛ á ma seeladeↄ ũ,

kɛ́ mámɛ má Lua ũ.

13 Ao, má dɛ a ũ zadↄ̃ gↄↄ i daalɛo.

Gbɛ̃e a fↄ̃ pↄe bↄ ma ↄuo.

Tó málɛ yãkɛ, démɛ a kpamɛɛi?

Lua sùuu ń Isailiↄ náaisaikɛo

14 Ma Dii á Suabana,

á Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoa, ma mɛ̀,

má gbɛ̃́ↄ gbaɛ Babɛliwa á yã́i,

má Kaladeↄ nɛ gↄↄ pↄ́ aalɛ bàalɛ,

má ń gulakɛa lilɛ aaukɛa ũ.

15 Ma Dii á Lua pↄ́ ma kua adoa,

á Isailiↄ Kɛna, á Kían ma ũ.

16 Ma Dii ma zɛbↄ̀ ísiau,

ma zɛ́ dà í zↄ̃ↄpi guu,

17 má tò zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃́ↄ sì zɛ́u

ń zĩgↄ̃ↄ ń ń gbãao píi,

ↄ̃ aa gↄ̃̀ kálɛa, aai fɛlɛ lↄo,

aa mìdɛ lán filiadɛawa.

18 Ásu làasookɛ yãziↄwa lↄo,

ásu yã́ pↄ́ gɛ̃̀piↄ da lↄo.

19 Gwa! Málɛ yã́ dafu kɛ sa.

Kɛ́ yã́pi lɛ́ bↄ, i dↄ̃o lé?

Málɛ zɛ́ fↄ̃́ gbáau,

málɛ swaↄ bↄ gugiiu.

20 Sɛ̃̀a nↄ̀bↄↄ ma tↄnasi,

gbɛ̃gbonaↄ ń koohũhũnaↄ,

asa málɛ í kpá gbáawa,

málɛ swaↄ bↄ gugiiu,

kɛ́ ma gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄ e imi,

21 gbɛ̃́ pↄ́ ma ń kɛ́ mazĩa pↄ́ ũ

kɛ́ aa ma táasilɛpiↄ.

22 Yakↄbu buiↄ, i ma sísio,

Isailiↄ, i ma kĩ́i wɛɛlɛ a kpasao.

23 I mↄa ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ sãoo,

i ma kpɛla ń á sa'obↄↄo.

Mi pↄ́wɛn gba aso diɛ́o,

mi ĩadawá ń tulaletikaamɛɛ tɛ́aoo.

24 I tulaleti gĩnana lumɛɛo,

i á sa'obↄ nísi kpaa ma kão,

ↄ̃ a á duuna aso dìmɛɛ,

a ĩadàa ń á yãvãiↄ.

25 Mámɛmaa Dii,

mi á tàaeↄ bãdɛ ma sùuu yã́i,

mili tó á duuna yã́ dↄmagu lↄo.

26 À á yã'omɛɛ wà gwa ń kↄ̃o,

à dau siu lá a á bↄwa.

27 Á dezi sɛ̃́ia duunakɛ̀,

mɛ́ á ãnabiↄ bↄ̀ ma kpɛ.

28 A yã́i má a kúkĩi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kpɛbↄ,

má Yakↄbu buiↄ kpa kaalɛi,

má Isailiↄ kpa sↄ̃́sↄ̃i.

44

Lua diikɛ dɛ tã́aↄla

1 Tiasa Yakↄbu bui ma zↄ̀blenaↄ,

Isaili ma yenzideↄ, à ma yãma.

2 Ma Dii á Dↄnlɛde pↄ́ á kɛ́

ma á ikàsa nɛasakpɛu ma mɛ̀:

Yakↄbu bui ma zↄ̀blenaↄ

á bui maa pↄ́ má sɛ̀ↄ,

ásu to vĩa á kũo.

3 Asa má í pisi gu'isaiɛ,

má tó í da tↄↄlɛ giia,

má a Nisĩna pisi á buiↄwa,

má báaada á sↄ̃kpaɛↄgu.

4 Aa fɛlɛ lán sɛ̃̀bↄlↄwa,

aa ↄtá lán swagbalawa.

5 Gbɛ̃́ bee a mɛ Dii pↄ́n a ũ,

gbɛ̃do a Yakↄbu tↄ́ ble,

ado a kɛ̃ a ↄwa, Dii pↄ́,

ado a Isaili tↄ́ sɛ́.

6 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Kía

an Bona, ma mɛ̀,

mámɛ má Dↄaana ń Gↄ̃zãnao ũ,*

ma bàasio diie kuo.

7 Démɛ kàmawai?

Aà lɛ́si, aà yã'o.

Aà yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ dau siumɛɛ káau,

aà yã́ pↄ́ a su kɛ o.

8 Ásu to vĩa á kũo, ásu gilikɛo.

Mi a kpàwakɛɛ́, á mà za káauo lé?

Ámɛ á ma seeladeↄ ũ.

Diie ku lↄ ma bàasie?

Má gbɛsi pãle dↄ̃o.

9 Tã́apinaↄá pↄe no,

an zĩ pↄ́ ń pↄ dↄwàↄ ài vĩo.

An seelamaakɛnaↄá vĩ̀aↄnɛ,

an yãdↄ̃sai a widamá.

10 Tó gbɛ̃́ tã́a pì a kɛ̀ dii ũ,

a àikɛɛ̀o.

11 Wí a gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zↄblenɛ́ↄ kṹ píi,

asa an pinaↄá gbɛ̃nazĩnaↄnɛ.

Aa kãaa ḿpii aa bↄ gupuau,

mí gili gɛ̃ńgu, mí widamá sãnu.

12 Sia ì mↄ da tɛ́u,

ì gbɛ̃gbɛ̃ ń masanao,

ìpi tã́a ũ ń a gã̀sa gbãao.

Ɔ̃ nↄana ì aà dɛ, aà gbãa ì busa,

tó i í e mìo, aà yɛ̃̀ɛɛ ì láa.

13 Li'ãna ì ba yↄ̃ líwa,

ì a dↄ̀ↄda ń pↄ́ ia boolodabↄo,

ì a seelakɛ ń sĩsĩↄnao,

ì a tɛ̃ɛkɛ ń kpásagↄ̃nao.

Ì ã́ lán gbɛ̃nazĩnawa kɛfɛũkɛfɛũ,

kɛ́ àↄ ku a kpɛ́u tã́a ũ.

14 Wì sɛdɛ lí ge giali

ge gbɛ̃́nɛli zↄ̃ likpɛu ń pↄeãwa,

ge pɛ̃li pↄ́ wa bà, lou tò à zↄ̃ↄkũ̀.

15 Lí dɛ gbɛ̃nazĩnaↄnɛ yàa ũ.

Wì sɛ wà tɛ́kpakpaò,

wì tɛ́kaò wà pɛ̃ɛkɛò lↄ.

Ɔ̃ wì ã tã́a ũ wàↄ kúlɛɛ̀,

wì aà kɛ dii ũ wà misiilɛɛ̀ lↄ.

16 Wì a kĩni kátɛu wà blɛkɛò,

wì nↄ̀ↄ kpaò tɛ́a wà so wà kã́.

Wì tɛ́kpakpaò lↄ wà mɛ:

Ũhũu! Ma tɛ́ è sa, ma mɛ kɛ̀ lↄ̀ↄlↄↄ.

17 Ɔ̃ ì a kĩni kɛ tã́a ũ a dii ũ,

ì kúlɛɛ̀, ì misiilɛɛ̀,

ì wabikɛwà ì mɛ:

Ma suaba, asa ma diin n ũ.

18 Aa ↄ̃nↄ vĩo, aali yãmao,

wà ↄkùnɛ́ ń wɛ́waɛ, aalɛ gu'eo,

wà ń nↄ̀sɛ lìaa, ↄ̃ aa gↄ̃̀ faasai.

19 Aali làasookɛo, aa ↄ̃nↄo.

Kɛ́ aa a kĩni kàtɛu,

aa pɛ̃ɛkɛ̀ a yↄ̃wa,

aa nↄ̀ↄ kpàò tɛ́a aa sò,

ↄ̃ aa tã́a kɛ̀ ń a kĩnio,

aa misìilɛli pↄ́ aa zↄ̃̀ɛ,

aali yã́pi wàaipao.

20 Aalɛ kã́wã wɛɛlɛ tawa lɛ́'iuɛ,

an sↄ̃̀ mↄafilide ì ń sã́sã.

Aa fↄ̃ ńzĩa misi aa mɛ,

pↄ́ pↄ́ wa kũaá pↄ́ ɛgɛnaɛo.

21 Yakↄbu buiↄ, à to yã́ beeↄ dↄágu,

asa ma zↄ̀blenaↄn á ũ, Isailiↄ.

Ma á kɛ́, ma zↄ̀blenaↄn á ũ,

Isailiↄ, á yã́ a sãmaguo.

22 Ma á tàaeↄ bãdɛ̀,

aa tà lán louwa,

á duuna gɛ̃̀zɛa lán suawa.

À ɛa sua, asa ma á bó.

23 Luabɛdeↄ, à gulakɛ, asa Dii kɛ̀,

zĩ́lɛdeↄ, à kúkuakɛ.

Gbɛ̀sĩsĩↄ à vĩvĩ ń wiitɛ̃nao,

likpɛ ń a líↄ píi,

asa Dii Yakↄbu buiↄ bò,

à tↄbↄ̀ Isailiↄ yã́ musu.

Yelusalɛũ zia vua

24 Ma Dii á Bona pↄ́ ma á ikàsa nɛasakpɛu, ma mɛ̀

mámɛmaa Dii, ma pↄ́pii kɛ̀,

ma musu kpàlɛ mado,

ma dṹnia kàlɛ ń mazĩa ↄo.

25 Mi ãnabi ɛgɛnaↄ seela pã́lɛ,

mi to màsokɛnaↄ gↄ̃ láanipↄ ũ,

mi to ↄ̃nↄnaↄ kpɛkpa,

mi ń dↄ̃a liaanɛ́.†

26 Mi a zↄ̀blenaↄ yã́ sɛ́ lɛsĩ,

mi to ma ìwaↄ lɛdama zĩkɛ,

má ò Yelusalɛũ zia a vu,

wi ɛa Yuda wɛ̃́lɛↄ kálɛ,

wi ń kpɛ́ gbooaↄ kɛkɛ.

27 Mi o ísiɛ aà ba,

mi o swaↄnɛ aa gↄ̃ gii.

28 Má ò Kilusi yã́ musu,

àↄ dɛ ma sãdãna ũ,

kɛ́ à ma pↄeã kɛmɛɛ,

i o Yelusalɛũ yã́ musu,

wa ɛa kálɛ, wi ma kpɛ́ dↄ.‡

45

Dii Kilusi kpaa kpalau

1 Ma Dii ma Kilusi kpà kpalau,

ma aà kũ̀ a ↄplaawa.

Má buiↄ nɛɛ̀,

i ń kíaↄ asana polo ń pi,

má zɛwɛ̃ɛ̀, bĩ́ibↄlɛↄ aaↄ tataaɛ̀o.

2 Má òɛ̀: Mámɛ má dↄaanɛ,

má gbɛ̀sĩsĩↄ daaĩnɛ,

má bĩ́ibↄlɛ gba pↄ́ wa pì ń mↄgotɛ̃ↄ gboo,

má mↄ̀ gbã́aↄ zↄ̃ɛzↄ̃ɛ.

3 Má n gba gusↄↄ pↄ́ ↄdeↄ ń àizɛɛ pↄ́ ulɛaↄ,

kɛ́ ǹ e dↄ̃ mámɛmaa Dii,

Isailiↄ Lua pↄ́ n sisi n tↄ́wa ũ.

4 Ma lɛzùnzi n tↄ́wa

ma zↄ̀blena Yakↄbu buiↄ yã́i,

Isaili pↄ́ ma ń sɛ́ↄ yã́i.

Baa kɛ́ ń ma dↄ̃o,

ma tↄ́ gbia kpànɛ.

5 Mámɛmaa Dii, a pãle kuo,

ma bàasio diie kuo.

Baa kɛ́ ń ma dↄ̃o, má n gba gbãa,

6 kɛ́ wà e dↄ̃ za ĩatɛ̃bilɛkĩi

e a gɛ̃kpɛukĩi ma bàasio gbɛ̃e kuo.

Mámɛmaa Dii, a pãle kuo.

7 Gupua íkasanan ma ũ,

gusiakũnan ma ũ,

aafiakpamaden ma ũ

mɛ́ yã́yiamaden ma ũ.

Ma Dii mámɛ mi beeↄ kɛ píi.

8 Musu, mↄ̀sɛ gbaɛ,

luabɛ, to lou kwɛ yã́zɛde ũ.

Tↄↄlɛ, wɛ̃aa, gbɛ̃́ↄ suabaa i bↄlɛ,

i zↄ̃ↄkũ ń yã́zɛdeo sãnu.

Ma Dii mámɛ má dìlɛ màa.

9 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a Kɛna lɛ́wɛ,

oo kaso pↄ́ kálɛ tↄↄlɛↄ don aà ũ.

Gĩ ì o a tòtonaɛ: Bↄ́ ńlɛ kɛia?*

N pↄkɛa a onɛ ń ↄ vĩoa?

10 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ ò a maeɛ:

Bↄ́yãi n ma kai dṹniawa kɛ́wai?

Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ ò a daɛ:

Bↄ́yãi n ma ii kɛ́wai?

11 Ma Dii á Isailiↄ Kɛna,

á Lua pↄ́ ma kua adoa, ma mɛ̀

ámɛ á ma lala zia yã́ musua?

Ámɛ á yãdilɛmɛɛ ma nɛ́ↄ

ge ma pↄkɛaↄ yã́ musua?

12 Mámɛ ma tↄↄlɛ kɛ̀,

ma gbɛ̃nazĩna kàlɛwà,

ma ↄ mɛ́ musu kpàlɛ,

ma yãdìlɛdilɛ a pↄ́ↄnɛ.

13 Mámɛ má Kilusi vu iu yã́zɛde yã́i,

má zɛpooɛ̀ gupiiu súsu.

Ɔ̃mɛ a ma gbɛ̃́ zĩ̀zↄↄ gbaɛ

aa ma wɛ̃́lɛ vu.

A bee kɛ ài'ea ge gbagusaɛ yã́io.

Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

14 Ma Dii ma mɛ̀:

Egipiↄ zĩ ài ń Etiopiↄ ɛlɛ àio

a gↄ̃ á pↄ́ ũ,

mɛ́ Seba bui gbã̀aↄ bua su á kĩ́i

mↄdaona gala kpákpaa.

Aa kúlɛɛ́ aa awakpaɛ́ aa mɛ:

Lua kúánↄ fá, dii pãle kuo.

15 Lua pↄ́ wa aà asii dↄ̃on n ũ fá,

Isailiↄ Lua ń Suabanan n ũ.

16 Wí a tã́apinaↄ kṹ ḿpii,

an gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

Aa kpɛkpa sãnu ḿpii mipɛlɛa.

17 Dii a Isailiↄ suaba,

an suabaa aↄ láaa vĩo.

Wí a á kṹ bauo,

á gɛɛ a gↄ̃ kpá á wɛ́i bauo.

18 Ma Dii ma mɛ̀

mámɛ ma musu kɛ̀,

mámɛ má Lua ũ.

Ma dṹnia ikàsa má kɛ̀,

mámɛmaa Kalɛna ũ.

Mi dṹnia kɛ àↄ da pão,

má kɛ̀kɛ kɛ́ wàↄ ku a guuɛ.

Mámɛmaa Dii, a pãle kuo.

19 Mi yã'o asii guu ge tↄↄlɛ nↄnauo,

mi o Yakↄbu buiↄnɛ aa ma wɛɛlɛ pão.

Ma Dii mi yã'o a zɛ́waɛ,

sĩana kpàwa mi kɛ.

20 Á buipãle pↄ́ a gulɛ̀

a á bùsu tò weↄ,

à mↄ kↄ̃ kãaa, í sↄ̃ kãi.

Gbɛ̃́ pↄ́ aali tã́a kũaↄ yãe dↄ̃o,

aaì wabikɛ dii pↄ́ a ń suabaowa.

21 À lɛkpaaĩ à mↄ á yã'o gupuau.

Démɛ dↄ̀aa yã́pi ò za káaui?

Démɛ bↄ̀ò za zii?

Mapi Dii nolo?

Luae kuo, ma bàasio.

Lua maa suabanae kuo, sema mapi.

22 Á gbɛ̃́ pↄ́ á kú za tↄↄlɛ lɛ́waↄ,

à sua, mí á suaba,

asa mámɛ má Lua ũ, a pãle kuo.

23 Ma lɛgbɛ̃̀ ń mazĩa tↄ́o,

yã́zɛde bↄ̀ ma lɛ́u, a gbooa vĩo,

ma mɛ̀: Gbɛ̃́pii a kúlɛmɛɛ,

aa ma luakɛ dↄ̃.†

24 Wa o ma yã́ musu:

Yã́zɛde ń gbãao ku Dii kĩ́iɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̃̀maziↄ mↄ ma kĩ́i vlãnaa ń pↄ̀ↄu.

25 Isaili bui píi a bↄ maa Dii sabai,

aai ĩ́anadã aà yã́ musu.

46

Babɛli diiↄ kↄ̃'ea ń Luao

1 Bɛli lɛ́ su zĩ́lɛ,

Nɛbo lɛ́ naalɛ,

an tã́a pↄ́ zuↄ sɛapiↄá asoɛ,

aa kpàsa ń a sɛao.

2 Zupiↄ lɛ́ naalɛ, aalɛ su zĩ́lɛ,

aalɛ fu asowa sãnusãnu,

ↄ̃ tã́apiↄ lɛ́ gɛ̃zɛa zĩ̀zↄↄ ũ.

3 Yakↄbu buiↄ, à ma yãma!

Isaili kↄ̃na pↄ́ má á sɛa za nↄ̀sɛu,

má á zↄ̃a ma gã̀u za nɛasakpɛupiↄ.

4 E à gɛ zikũò máↄ ku kɛ́waɛ.

E á mikã gɛ può máↄ á kũaɛ.

Mámɛ ma á kɛ́, mámɛ máↄ á sɛa,

mámɛ máↄ á kũa, mɛ́ má á bↄ.

5 Dé álɛ e ma muaaòi?

Dé álɛ e wá sáai?

Dé álɛ e wá doũ, álɛ ma lɛɛũòi?

6 Gbɛ̃́ↄ ì vua bↄ ń sↄ̃̀ↄu,

ge aaì ã́nusu yↄ̃ kiloowa,

ↄ̃ aaì a zĩ da siaɛ aà tã́apionɛ́,

ↄ̃ aaì kúlɛɛ̀ aa misiilɛɛ̀.

7 Aaì sɛ da ń gã̀u aa taò,

aaì dilɛ a pɛ́lɛkĩi,

ↄ̃ ì gↄ̃ zɛa we, ìli go a tíao.

Tó wà lɛzùi, ìli weo,

ìli ń yã'ↄ̃ma bↄnɛ́o.

8 À làasookɛ yã́ɛ beewa,

íↄ kũa á sↄ̃u, swã́gbãadeↄ.

9 À làasookɛ yãzi káauↄwa,

asa mámɛ má Lua ũ, a pãle kuo.

Mámɛ má Lua ũ, diie muaamanↄo.

10 Mi dↄaa yã́ zã̀ kpàwakɛ za káau,

mi yã́ pↄ́ a su mↄ o e àↄ gɛ́ kái.

Mi mɛ yã́ pↄ́ ma zɛò a kɛ,

yã́ pↄ́ má yei píi, má kɛɛ.

11 Má lɛzu bãsoi gukpɛ oi,

má gbɛ̃́pi sísi za bùsu zã̀zãu aà yã́ pↄ́ málɛ yá kɛ.

Yã́ pↄ́ má ò má bↄò saɛ,

yã́ pↄ́ ma zɛò má kɛɛ.

12 Á swã́gbãade pↄ́ álɛ e á zĩblea zã̀ↄ,

à ma yãma.

13 Ma zĩblea gↄↄ zã̀o, à kãikũ̀,

ma gbɛ̃́ↄ suabaa a gↄↄ ga lↄo.

Má tó Siↄna zĩble,

má a gawi pisi Isailiↄwa.

47

Babɛli dúuzↄ̃a

1 Babɛli wɛ̃́lɛ lɛ́so, pila zↄ̃lɛ bùsuu,

á Kaladeↄ, à zↄ̃lɛ zĩ́lɛ kpalabaasai.

Wa oɛ́ mɛ̀zãɛ ge mɛniɛnadeↄ lↄo.

2 À á pↄ́kummusu go á mia,

í gbɛnɛ sɛ wísilↄ.

À zwãa kuluka á gbala tɛ̃a bↄ,

í gɛ̃ íu à bua swaↄwa.

3 Wa á puizi e, á asii a bↄ gupuau.

Má tↄsiwá, má á gbɛ̃e tɛ̃boo.

4 Wá Bona tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de,

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa.

5 Dii ò Babɛlideↄnɛ:

À gɛ́ gusiau, í zↄ̃lɛ kílikili.

Wa oɛ́ kpalaↄ mide lↄo.

6 Ma pↄ pà gbɛ̃́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũↄzi,

má tò wà ma gbɛ̃́piↄ kpɛ è.

Ma ń kpama, ↄ̃ ni ń wɛ̃nagwao.

Baa maezↄ̃ↄↄ, n zuu gbia dànɛ́ à tↄ̃̀má.

7 N mɛ̀ n kpalablea aↄ gɛ́ gↄↄpiiɛ.

Ń yã́piↄ kũa n nↄ̀sɛ guuo,

ni làasookɛ yã́piↄ midɛawao.

8 Yã́ɛ bee ma sa lalaside.

Ń zↄ̃lɛa báawa dↄdↄa,

n mɛ̀ n bàasio gbɛ̃e kuo,

ńyↄ̃ gyaable bauo,

ńyↄ̃ nɛga wɛ̃nakɛo.

9 Yã́ɛ bee a ń le píi gↄↄ do kóũ,

nɛgaga ń gyaableao.*

Baa ń n gbɛ̃kↄↄlɛkɛa zↄ̃ↄo

ń n pↄdama pãsĩo,

yã́pi a ń le, aↄ fòona vĩo.

10 Ń n yãvãikɛ náai vĩ,

n mɛ̀ gbɛ̃e lɛ́ n eo.

N ↄ̃nↄ ń n dↄ̃ao n mi lìaa,

ↄ̃ ni o n nↄ̀sɛu n bàasio gbɛ̃e kuo.

11 Músi a gɛ̃nzi,

ńyↄ̃ a yↄ̀ↄ dↄ̃ ǹ kɛo.

Kìsia a n le, aↄ kɛkɛa vĩo,

ásoo pↄ́ ń a fãn vĩo a n le lɛzasai.

12 Wɛtã ǹyↄ̃ gɛ́ ń n pↄdaamáo ń n gbɛ̃kↄↄlɛkɛa

pↄ́ dɛ n ↄzĩ ũ za n nɛ́fɛ̃nɛn zĩ́o.

Tó a fↄ̃ àikɛnɛ bɛ!

Tó a fↄ̃ to ǹ vĩadadańzi bɛ!

13 N nzĩa kpàsa ń yãgbɛaama dasio.

To musu tàasikanaↄ ń saanyãdↄ̃naↄ

ń mↄ àsi baokpanaↄ sunɛ ń ń yã́o,

aa n suaba ń yã́ pↄ́ lɛ́ mↄmao.

14 Aa dɛ lán sɛ̃̀ giiwa, tɛ́ a kṹmá,

aa ńzĩa si tɛ́vua gbãawao.

Tɛ́ pↄ́ wa kpakpa no,

tɛ́ pↄ́ wa zↄ̃lɛ a saɛ no.

15 Màa gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́tɛnzi za n nɛ́fɛ̃nɛn zĩ́

n nzĩa kpàsa ń yã́iↄ gↄ̃.

Aa fãaa aaↄ liaazↄ̃,

an kee a fↄ̃ n bↄo.

48

Dii mɛ́ zia yã́ dↄ̃

1 Yakↄbu buiↄ, à yã́ɛ bee ma.

Isaili tↄ́ kúwá, a bↄ Yuda au guu.

I lɛgbɛ̃ ń Dii tↄ́o,

i Isailiↄ Lua sísi,

ↄ̃ ili kɛ a zɛ́wa ń náaioo.

2 I mɛ Lua wɛ̃́lɛdeↄn á ũ,

á sↄ̃ kpálɛa Isailiↄ Luazi,

aà tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de.

3 Ma dↄaa yãzi káauↄ ò,

ma a kpàwakɛ̀ ń ma lɛ́o,

ma bↄ ń yã́o kã́ndo, ↄ̃ yã́piↄ kɛ̀.

4 Asa má dↄ̃ kɛ́ á swã́ gbãa,

á waa gbãa lán sↄ̃́wa,

mɛ́ á kùa gbãa lán mↄgotɛ̃wa.

5 Ayãmɛto ma dↄaa má òɛ́ za káau,

ma a kpàwakɛ̀ɛ́ e àↄ gɛ́ mↄ́i,

kɛ́ ásu mɛ á tã́aↄ mɛ́ kɛ̀o,

ge á pↄ́ ãaↄ ń á pↄ́ kásaaↄ mɛ́ dìlɛo.

6 A yã́piↄ mà. Gwa! À kɛ̀ píi.

Á ye dↄ̃ noa?

Za gbã má yã́ dafu kpàwakɛɛ́,

yã́ pↄ́ ulɛaɛ́, á dↄ̃o.

7 Ma bↄò gbãɛ, yãzi no.

Gbã bàasio, i ma yãao,

kɛ́ ásu o á dↄ̃ yãaɛo.

8 I mao, á dↄ̃o, á swã́ dↄi za zio.

Asa má á dↄ̃ náaisaideↄ ũɛ,

za á igↄↄ wì mɛɛ́ Wúuuɛ!

9 Ma tↄ́ yã́i ↄ̃ ma a pↄkũma tò kpaa ĩ́i,

ma táasilɛa yã́i ma azĩa zùukɛ̀i,

kɛ́ másu á míↄnzↄ̃o.

10 Gwa! Ma á baasa,

i kɛ ń tɛ́o lán ã́nusuwa no.

Ma á maa wɛ̀ɛlɛ ń taasikɛao,

i kɛ mua tɛ́ guu no.

11 Ma bee kɛ̀ mazĩa yã́i.

Má tó wà ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpaa?

Má we wà ma bɛɛɛ dↄ̃ dii pãleɛo.

12 Yakↄbu buiↄ, à ma yãma,

á Isaili pↄ́ ma á sisiↄ.

Mámɛmaa ũ.

Mámɛ má Dↄaana ũ,

mámɛ má Gↄ̃zãna ũ lↄ.*

13 Ma ↄ mɛ́ dṹnia kàlɛ,

ma ↄplaa mɛ́ musu kpàlɛ.

Tó ma ń sisi, aaì fɛlɛ sãnusãnu.

14 À mↄ ápii, à yãma!

Tã́aↄ kpele mɛ́ yã́piↄ ò yãai?

Ma gbɛ̃na mɛ́ a yã́ pↄ́ málɛ yá kɛ Babɛliɛ,

a ↄtↄ̃ Babiloniↄwa ń gbãao.

15 Mámɛ ma yã'ò ma aà sìsi,

má mↄaànↄ mɛ́ aà tá a kɛ na.

16 À sↄ̃mazi à yã́ɛ bee ma:

Za a daalɛgↄↄ mi yãe o asii guuo,

gↄↄ pↄ́ à kɛ̀, má kú we.

Dii Lua ń ma Nisĩnao aa ma zĩ à mɛ̀:

17 Ma Dii á Isailiↄ Lua á Bona

ma mɛ̀ mámɛmaa Dii á Lua,

mi yã́ kã́fĩade daɛ́,

mi á da zɛ́ pↄ́ dɛ à sɛwa.

18 Tó a laaidↄ̀ ma yãdanɛↄwa yãa,

dↄ̃ á kua aↄ na lán swawa,

á maakɛa aↄ kpálɛa vĩo lán ísia idãazĩwa,

19 á nɛ́ↄ dasikũ lán ũfãawa,

bui pↄ́ a bↄ á plɛuↄ aaↄ dasi lán gbɛ̀kↄsↄwa.

An tↄ́ a ga bauo, a láa ma kĩ́io.

20 À bↄlɛ Babɛli,†

à bàalɛ Babiloniↄnɛ!

À yã́pi kpàwakɛ ń gulakɛao,

à yã́pi baokpa e dṹnia lɛ́wa,

í o Dii a zↄ̀blena Yakↄbu buiↄ bò.

21 À gɛ̃̀ńnↄ guyaaau, imi i ń dɛo,

a tò í bↄ̀nɛ́ gbɛsiu.

À gbɛpi pàa, ↄ̃ í bↄ̀ lɛ́ bàalɛ.

22 Ma Dii ma mɛ̀:

Vãikɛnaↄ aaↄ aafiao.

49

Dii zↄ̀blena lɛ̀ plaade

1 À ma yãma ísiabaadeↄ!

À swã́kpa bùsuzãzãdeↄ!

E wàↄ gɛ́ ma ii Dii ma sisi,*

gↄↄ pↄ́ má kú ma da gbɛɛu, à ma tↄ́ ònɛ́.

2 À ma lɛ́ kɛ̀ lán fɛ̃nda lɛnawa,†

à ↄkùmala kɛ́ à ma dↄ̃́a,

à ma kɛ lán kà sↄ̃́nɛwa,

à ma zu a gbàlau.

3 A òmɛɛ a zↄ̀blenan ma ũ,

Isaili pↄ́ á tↄbↄ a musu.

4 Ma mɛ̀ ma zĩ pã kɛ̀ɛ,

ma a gbãa kↄ̀lɛ gugiiyaa musu.

Ń beeo ma asea ku Dii kĩ́i,

ma ài kú ń ma Luao.

5 Dii ma ikàsa ma da gbɛɛu

kɛ́ màↄ dɛ a zↄ̀blena ũ,

kɛ́ mà suɛ ń Yakↄbu buiↄ,

mà Isailiↄ kãaaɛ.

Asa má gbia Diiɛ,

ma Lua mɛ́ ma gbãa ũ.

6 A òmɛɛ à mɛ: Gↄ̃a ma zↄ̀blena ũ

kɛ́ ǹ ɛa Yakↄbu buiↄ sɛ musu,

kɛ́ ǹ su ń Isaili pↄ́ bↄ̀ↄ ń pá ziu,

kɛ́ bee kɛ̀nɛ fɛ̃́nɛũ.

Má n dilɛ gupua ũ buipãleↄnɛ,‡

kɛ́ ǹ gɛ́ ń suabayão e tↄↄlɛ lɛ́wa.§

7 Dii, Isailiↄ Bona,

an Lua pↄ́ a kua adoapi mɛ́ ò

kpalablenaↄ zↄ̀blena pↄ́ wà sakàu

wa ye aà gĩyãioɛ à mɛ̀:

Tó kíaↄ wɛsìnlɛ, aa fɛlɛ zɛ,

dↄaanaↄ i kúlɛnɛ,

asa Dii pↄ́ n sɛ náai vĩ,

Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoapi.

Isaili zĩ̀zↄↄ sua Siↄna

8 Ma Dii ma mɛ̀,

má n yãma a gↄↄwa,

má dↄnlɛ suabagↄↄ.*

Má n dↄ̃́a,

má n kɛ ma bàa kua ń gbɛ̃́ↄ mi ũ,

kɛ́ ǹ e su ń Isaili bùsu yàaao a pá ziu,

ní kpaalɛnɛ́.

9 Ńyↄ̃ o zĩ̀zↄ pↄ́ kú gusiauↄnɛ

aa bↄlɛ mↄ́ gupuau.

Aa pↄble zɛ́ↄ saɛ

ń sĩ̀sĩ wáiwaiↄ píi.

10 Nↄana ge imi a ń dɛ lↄo,

ĩatɛ̃ a ń lɛ́o, mɛ́ gu a wãmáo,

asa an Wɛ̃nadↄ̃nɛde mɛ́ a gɛ́ńnↄ,

i dↄaanɛ́ e nibↄnai.†

11 Má a gbɛ̀sĩsĩↄ kɛ zɛ́ ũ,

ma zɛdaↄ aaↄ ku musu.

12 Gwa! Aa bↄ̀ za zã̀zã, aalɛ mↄ́.

An gbɛ̃eↄ gwa, aa bↄ̀ gugbãntoo oi,

an gbɛ̃eↄ bↄ̀ bɛ'aɛ oi,

an gbɛ̃eↄ bↄ̀ Sini bùsuu.

13 À gulakɛ luabɛdeↄ,

à pↄnakɛ zĩ́lɛdeↄ,

à koo pũna ń lɛsiao gbɛ̀sĩsĩↄ,

asa Dii lɛ́ a gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ nininɛ́,

àlɛ wɛ̃nadↄ̃ a gbɛ̃́ taasideↄnɛ.

14 Ń beeo Siↄnadeↄ mɛ̀:

Dii pãkpàwázi,

wá yã́ sã̀aàgu.

15 Nɛ́ pↄ́ nↄɛ yↄ̃́ kpàwà yã́ a fↄ̃ sãaàgue?

A a nɛ'ia wɛ̃nagwao lé?

Baa tó aà yã́ sã̀aàgu,

n yã́ a sãmaguo.

16 Gwa! Ma n tↄ́ kɛ̃̀ ma ↄlau,

n bĩ́iↄ yã́ ìↄ dↄ ma sↄ̃wa gↄↄpiiɛ.

17 N nɛ́ pↄ́ aa ɛa n fɛlɛↄ wã̀ lɛ́ su,

gbɛ̃́ pↄ́ aa tò n gↄ̃ bɛzia ũↄ lɛ́ tá.

18 Wɛzu ǹ gugwagwa,

n nɛ́ↄ kã̀aa lɛ́ suma.

Ma Dii ma mɛ̀ ń mazĩa kuao,

aa nama ḿpii lán nↄamblebↄwa,

ńyↄ̃ ń da lán zãkɛn dafu bↄawa.

19 Baa kɛ́ wà n gboo

wà n kɛ bɛzia ũ,

mɛ́ n bùsu gↄ̃̀ da pã,

ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ n nɛ́ↄ si píi lↄo.

Gbɛ̃́ pↄ́ kpànziↄ aaↄ kunnↄ zã̀.

20 Ńyↄ̃ swã́lɛ nɛ́ pↄ́ wà ń í n ↄↄlↄgↄↄↄ yã́wa, aa okↄ̃ɛ:

Guɛ bee fɛ̃́nɛũ, a fↄ̃ wá sio,

wá gba dɛ̀ɛpookĩi wà zↄ̃lɛu.

21 Ńyↄ̃ mɛ n sↄ̃ guu:

Démɛ nɛ́ beeↄ ìmɛɛi mↄↄↄ?

Ma nɛ́ↄ gàga ma gↄ̃ nɛ́sai,

Lua gìmazi à ma nɛ́ↄ sìa,

démɛ nɛ́piↄ gwài?

À ma to mado, nɛ́piↄ bↄ̀ má ni?

22 Ma Dii Lua ma mɛ̀:

Gwa! Má ↄkɛ buipãleↄnɛ,

aa n nɛgↄ̃ɛↄ kuɛ suonɛ.

Má gudↄkↄ̃ɛkĩi dilɛ bùsu píi gbɛ̃́ↄnɛ,

aa n nɛnↄɛↄ zↄ̃ ń gã̀u aa mↄonɛ.

23 Kíaↄ mɛ́ aaↄ dɛ n nɛ́ↄ gwanaↄ ũ,

kía naↄ mɛ́ aaↄ dɛ ń yↄ̃kpamadeↄ ũ.

Aa kúlɛ bùsu sɛnɛ,

aa n gbá bùsu sãsã,

níↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

Wí a gbɛ̃́ pↄ́ a wɛ́ dↄmazi kũo.

24 Wa fↄ̃ gↄ̃sa zĩ̀ ài siwàe?

Wa fↄ̃ zĩ̀zↄↄ bↄ gbɛ̃́ pãsĩ ↄzĩe?

25 Ma Dii ma mɛ̀,

ao, wa zĩ̀zↄↄ si gↄ̃sawa,

mɛ́ wa zĩ̀ ài bↄ gbɛ̃́ pãsĩ ↄzĩ.

Má sòlekɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ sòlekɛnnↄↄ,

mí n nɛ́ↄ suaba.

26 Má tó n ĩadamadeↄ ńzĩa só,

aa ńzĩa au mi à ń dɛ lán wɛ̃wa,

gbɛ̃́pii iↄ dↄ̃ kɛ́

mámɛ má Dii á Suabana,

á Yakↄbu buiↄ Lua gbãade, á Bona ũ.

50

1 Ma Dii ma mɛ̀,

kɛ́ a mɛ̀ ma á da yà,

aà gínzila kú má ni?

Ma fĩade kpele ma á yíawài?

Aawo! Á duuna yã́i ma á yiai,

á tàaeↄ yã́i ma á da yài.

2 Kɛ́ ma mↄ, bↄ́yãi mi gbɛ̃e eo ni?

Kɛ́ ma lɛzùázi,

àkɛa á gbɛ̃e i weao ni?

Ma ↄ kɛ̀ geseũ a fↄ̃ á bↄo yã̀?

Má gbãa vĩ mà á bo noa?

Ma ísia lèle, ↄ̃ gugii bↄ̀,

má tò swa gↄ̃̀ lán gbáawa.

A kpↄↄ gàga isai yã́i,

ↄ̃ aa yaikɛ̀ kɛ́ í kuo yã́i.

3 Mi to gu si gbɛ̃́ↄnɛ,

mi zwã̀a sia da musuɛ.

Dii zↄ̀blena lɛ̀ àaↄ̃de

4 Dii Lua ma gba lɛ́ mà yãdaonɛ́

mà yã́ pↄ́ ì gbɛ̃́ pↄ́ bùsaↄ gba sↄ̃ o.

Ìↄ ma vu lá gu lɛ́ dↄ,

ì ma swã́ nakṹ,

kɛ́ mà yãma lán yãdadana pↄ́wa.

5 Dii Lua ma swã́ wɛ̃̀,

mi zazakũo, mi pↄ̀ↄbↄzãkɛo.

6 Ma a kpɛ tò lia gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ma gbɛ̃́ↄnɛ,

ma a gɛɛ tò dↄa gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ a kã́ woloↄnɛ.

Kɛ́ aalɛ ma sↄ̃sↄ̃, aalɛ lɛ́'ikákaa,

mi a wɛ́ ga ma sↄ̃òo.*

7 Ma gɛɛ a gↄ̃ kpa ma wɛ́io,

kɛ́ Dii Lua lɛ́ dↄmalɛ yã́i.

A yã́i ma aɛ dↄ súsu lán gbɛsiwa,

má dↄ̃ kɛ́ wí a ma kũo.

8 Lua ma yãnakpamade kumanↄ kãi.

Démɛ a bↄbↄmanↄi?

Wà aɛdↄkↄ̃wa!

Démɛ ma káalakɛna ũi?

Aà sↄ̃ kãi!

9 Dii Lua mɛ́ ì dↄmalɛ,

démɛ a fↄ̃ yãdamalai?†

Ampii aa kɛ yáiyai lán pↄkasawa,

kↄ̀ↄↄ mɛ́ a ń sóso.

10 Á démɛ Dii vĩa vĩ

ì aà zↄ̀blena yãmai?

Tó a bɛ gusiau filia í sai,

aà Dii náaikɛ,

i sↄ̃kpalɛ a Luazi.

11 À ma, á gbɛ̃́ pↄ́ i tɛ́ka ázĩaɛ

i sɛ̃̀ tɛ́ dↄↄ,

à gɛ àↄ bɛ á tɛ́pi vuai

ge sɛ̃ pↄ́ a tɛsↄ̃̀wà gupuai.

Yã́ pↄ́ a bↄ ma ↄzĩ à á len kɛ:

Áↄ wúlɛa gu wãwãdeu!

51

Dii Siↄnadeↄ suabaa

1 Ma Dii ma mɛ̀

à ma yãma yã́zɛdeyanaↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ ma kĩ́i wɛɛlɛↄ!

À wɛ́pɛ gbɛsi pↄ́ wà á bↄ́ a guuwa,

à gu gbɛde pↄ́ wà á yↄ̃́u yãda.

2 À làasookɛ á dezi Ablahaũ yã́wa

ń aà na Sala pↄ́ á bui kɛ̀o,

asa gↄↄ pↄ́ ma aà sìsi, a nɛ́ vĩo,

ↄ̃ ma báaadàaàgu,

má tò à kpàsa kàlɛ.

3 Màa ma Dii, má Siↄna nↄ̀sɛ níniɛ̀,

má wɛ̃nakɛɛ̀ a gbooa yã́ musu.

Má aà gbáaↄ lilɛ lán Edɛniwa,

aà gugbaigbaiↄ gↄ̃ lán ma swaluwa.

Pↄna ń yaalↄo aↄ ku a guu,

sáaukpaa ń lɛtɛ̃o aↄ dↄu.

4 Ma gbɛ̃́ↄ, à laaidↄ ma yã́wa,

ma kpàsa, à swã́kpa ma yã́i,

asa yã́zɛde a bↄ ma kĩ́iɛ,

ma ikoyã aↄ dɛ buiↄ gupua ũ.

5 A gɛ̃gɛ̃o má tó yã́ bↄ ń gbɛ̃́ↄ na,

ma gbɛ̃́ suabaa ye kái.

Má yã́gↄ̃gↄ̃ buiↄnɛ a zɛ́wa,

ísiabaadeↄ i sↄ̃́amazi,

an wɛ́ dↄi mà ń suaba.

6 À wɛ́sɛ luabɛ gwa,

í zĩ́lɛ gwa lↄ,

asa luabɛ a gɛ̃zɛa lán súɛlɛwa,

dṹnia a kɛ yáiyai lán pↄkasawa.

A gbɛ̃́ↄ gaga lán kↄ̀ↄtɛ̃ↄwa,

ãma gbɛ̃́ pↄ́ ma ń suabàↄ aaↄ ku gↄↄpiiɛ,

ma toa yã́ bↄańnↄ na gbooa vĩ bauo.

7 À ma yãma yã́zɛdedↄ̃naↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ á ma yãdanɛ kũa á sↄ̃uↄ!

Ásu vĩakɛ sↄ̃́sↄ̃aɛo,

ásu to gbɛ̃́ↄ á tↄbɛ̃ɛsia diwáo.

8 Kↄ̀ↄↄ ń sóso lán pↄkasawa,

blɛ́ↄ ń ble lán ulawa,

ãma ma toa yã́ bↄańnↄ na láaa vĩo,

gbɛ̃́ pↄ́ ma ń suabàpiↄ aaↄ ku gↄↄpiiɛ.

9 Vu iu, vu iu Dii,

fɛlɛ ń n gã̀sa gbãao.

Vu iu lá ń kɛ̀ yãadeↄ gↄↄwa.

Ḿmɛ n kwãsa zↄ̃̀ɛzↄ̃ɛo lò?

N dalagↄ̃ↄpi zↄ̃̀.

10 Ḿmɛ n gugii bↄ̀ ísiauo lò?

Ísi zↄ̃ↄ í pi!

N zɛbↄ̀ ísia lutuũnau

gbɛ̃́ pↄ́ n ń bↄ́ↄnɛ aa bùau.

11 Gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń bóↄ ɛa su Siↄna ń kúkuakɛao.

Pↄna láasai aↄ kú ń musu,

pↄna ń yaalↄo a gɛ̃ńzi,

pↄsia ń wɛ̃nao a gɛ̃zɛa.

12 Ma Dii, mámɛ má á nↄ̀sɛninina ũ.

Àkɛa álɛ vĩakɛ gbɛ̃nazĩmmikãdↄɛ pↄ́ a wɛ̃ni dɛ koaoɛi?

13 Mapi á Kɛna ma musu kpàlɛ,

ma dṹnia zĩ́napɛ̀lɛ,

ↄ̃ ma yã́ sã̀água?

Bↄ́yãi iↄ ku gili guu lá gu lɛ́ dↄ

gbɛ̃wɛtãna pↄ́ zɛ̀ ń á midɛao pↄfɛ̃ yã́ii?

Gbɛ̃wɛtãnapi pↄkũma tↄ́n lai?

14 Gbɛ̃́ pↄ́ an kↄ̃́ↄ bↄ̀ↄ gↄ̃ ńzĩaɛ tia,

aa ga ń gbãauo,

pↄblea a kɛ̃́sãmá lↄo.

15 Ma Dii á Lua mi ísia í fɛlɛ,

a ikooaↄ kↄ̃fĩkɛ.

Ma tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de!

16 Ma a yã́ↄ sòso má kàɛ́ á lɛ́u,

ma ↄkùála ma á dↄ̃́a.

Ma musu kpàlɛ, ma dṹnia zĩ́napɛ̀lɛ,

ↄ̃ má ò Siↄnadeↄnɛ aa dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.

Dii pↄ weea Siↄnadeↄwa

17 Vu iu, vu iu! Yelusalɛũ fɛlɛ zɛ!

N pↄkũma toona pↄ́ na Dii ↄzĩ í mì,

n aà kɛɛona pↄ́ ì ń kɛ tàlaatalaa í lɛ̀u ń a gbↄ̃o.*

18 Nɛ́ pↄ́ wà ń í n guuↄ kee i fↄ̃ zɛmikũ̀nɛo,

nɛ́ pↄ́ wà ń gwá n guuↄ kee i e dↄ̀ n ↄwao.

19 Músi mɛ̀n plaɛ beeↄ gɛ̃̀nzi:

Wà n gboo n gↄ̃ bɛzia ũ,

mɛ́ imina ń fɛ̃ndao n gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ.

Démɛ fↄ̃ ↄ́ↄlↄnɛi?

Démɛ fↄ̃ n nↄ̀sɛ níninɛi?

20 Yɛ̃̀ɛɛsai n gbɛ̃́ↄ nɛ̀,

aa kálɛa n zɛ́kpaaↄu píi.

Aa gↄ̃̀ yeelɛa lán kpòo gbↄwa.

Dii pↄkũma tↄ̃̀má, n Lua ń wɛtã̀.

21 A yã́i ma yãma sa wɛ̃́lɛ wɛ̃nade!

Í zↄ̃̀lɛma, i kɛ vɛ̃ɛ no.

22 Má Dii n Lua, mi zɛ ń ma gbɛ̃́ↄ.

Ma mɛ̀ má a pↄkũma toona bↄ n ↄzĩ,

ńyↄ̃ kɛɛona pↄ́ ì ń kɛ tàlaatalaa í mi bau lↄo.

23 Má kpa n ĩadamadeↄwaɛ.

Aa ònɛ yãa ǹ wúlɛ wà táa'oma,

ↄ̃ n kɛ bùsu ũ,

aa táa'ò n kpɛsɛa lán tↄↄlɛwa.

52

1 Vu iu, vu iu Siↄna!

Gbãa da ula ũ!

Lua wɛ̃́lɛ Yelusalɛũ,

ǹ n pↄkasa í gbiaↄ da,

gyafↄↄdeↄ ń gbãlɛnaↄ gɛ̃ ń guu lↄo.*

2 Yelusalɛũ, bùsu woloma,

fɛlɛ zↄ̃lɛ n báawa.

Nɛnↄn zĩ̀zↄ Siↄna,

mↄdaona polo n nↄɛ.

3 Asa ma Dii ma mɛ̀:

Ma á kpámá pã,

mɛ́ má á bo ↄ̃asai.

4 Asa ma Dii Lua ma mɛ̀:

Ma gbɛ̃́ↄ zↄblè Egipi káau,

a gbɛa sa Asiliↄ gbãamↄ̀nɛ́.

5 Ɔ̃ ma mɛ̀:

Kɛ́ bee dɛ kpelewa sa ni?

Asa wà ma gbɛ̃́ↄ sɛ̀lɛ pã,

ↄ̃ an gbãamↄnɛdeↄ ìↄ tidↄńla,

aaìↄ ma tↄbɛ̃ɛsi gↄↄpii.†

6 A yã́i tò má tó ma gbɛ̃́ↄ ma dↄ̃.

Gↄↄ bee aaↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛ ma dↄaa yã́pi ò.

Ao, mámɛ.

7 Baonakpana gbapɛlɛa gbɛ̀sĩsĩ musu maa fá!‡

Àlɛ aafia kpàwakɛ,

àlɛ baonakpa Siↄnadeↄnɛ.

Àlɛ suabayã'ònɛ́,

àlɛ mɛ an Lua mɛ́ lɛ́ kible.

8 A gudↄ̃anaↄ wiidↄ,

aalɛ kúkuakɛ sãnusãnu,

asa aa wɛsì Dii ɛa sua Siↄnalɛ.

9 Yelusalɛũ ziadeↄ,

à pũna ń gulakɛao sãnusãnu,

asa Dii Yelusalɛũ bò,

à a gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ nìninɛ́.

10 Lua a a gã̀sa pↄ́ a kua adoa gbãa ↄlↄ bui píiɛ,

tↄↄlɛlɛdeↄ e píi lá wá Lua a a gbɛ̃́ↄ suaba.

11 À fɛlɛ, à fɛlɛ, à bↄ we,

ásu ↄkã pↄ́ gbãlɛawao.§

Á gbɛ̃́ pↄ́ á Dii kpɛ́ pↄ́ↄ sɛa,

à bↄlɛu, íↄ ku gbãlɛsai.

12 Á bↄlɛ ń leeleoo,

á tá ń bàalɛaoo,

asa Dii Isailiↄ Lua a zɛmikũɛ́,

i ɛa àↄ tɛ́ á kpɛ.

Dii zↄ̀blena lɛ̀ síiↄ̃de

13 Gwa! Ma zↄ̀blena a gwea e,

wa aà kã́fĩ, wa aà sɛ lɛsĩ,

aↄ fuańla musumusu.

14 Aà oa ↄ̃̀ↄkpà, a dɛ oa ũ lↄo,

aà mɛ lìlɛ, a dɛ mɛ ũ lↄo,

ↄ̃ aà yã́pi dìmá.

15 Màa aà yã́ a ɛa bↄ bui dasiↄ saɛ,

mɛ́ kíaↄ lɛ́ a gↄ̃ kpaaũa aà aɛ,

asa aa yã́ pↄ́ wi onɛ́ yãao e,

aa yã́ pↄ́ aai ma yãao zɛ́ dↄ̃.*

53

1 Démɛ bao pↄ́ wá mà sìi?*

Démɛ Dii gbãa asiipi dↄ̃̀i?†

2 Aà zↄ̀blena fɛ̀lɛ aà aɛ lán lí vlãpaawa,

lán lizĩna pↄ́ fù tↄↄlɛ giiu à bↄlↄbↄ̀wa.

Aà kákaa ge aà zɛa maa i ka à gbɛ̃́ wɛ́ bleo,

aà kɛfɛnkɛ i ka wà wɛ́tɛaàzio.

3 Wà sakàaàgu wà bã̀nɛbↄ̀ɛ̀.

Pↄsiadeɛ, a gyãeↄ dↄ́ɛ dↄ̃,

a dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ wa ye wɛsiɛowa.

Wa sakàaàgu, wi aà yãdao.

4 Kási wá gyãↄ ↄ̃ a sɛa,

à wá wãwãↄ dì a miwa.‡

Ɔ̃ wa aà dìlɛ gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà gbɛ̃̀ ũ,

gbɛ̃́ pↄ́ Lua ↄkↄlↄmpàɛ̀ à widàwà ũ.

5 Wà aà zↄ̃̀ wá tàaeↄ yã́i,

wà aà kɛ̀'ĩa wá yãvãiↄ yã́i.

Ĩa pↄ́ wa dàwàpi wá gbá aafia,

aà flàala iaↄ mɛ́ wá gbãgbã.

6 Wa sãsã wápii lán sãↄwa,§

baade azĩa zɛ́ sɛ̀,

ↄ̃ Dii wápii vãikɛa dìɛ̀.

7 Wà aà wɛtã̀ wà widàwà,

ↄ̃ i lɛwɛ̃aao lán sã pↄ́ wàlɛ gɛ́ a kòlokpaiwa,*

a nílɛ kpɛ̃́ lán sã pↄ́ wàlɛ a kãkɛ̃ɛlɛwa.†

8 Wà aà kũ̀ ń gbãao,

wà yã́kpalɛkɛ̀aànↄ.

Wà aà bↄ̀ dṹniau ma gbɛ̃́ↄ tàae yã́i,

wà aà dɛ̀ an gbɛ̃go pↄ́ lɛ́ ń dã́ ũ.

Gbɛ̃́ pↄ́ kú aà gↄↄↄ,

an démɛ yã́pi làasookɛ̀i? ‡

9 Baa kɛ́ i yãpãsĩkɛo,

mɛ́ wi ma à ɛɛtòo,§

wà aà mia kpàkↄ̃i ń dàakɛnaↄ,*

ↄ̃ wà aà vĩ̀ ↄde miau.†

10 À kà Diigu à aà kɛ'ĩa aà taasikɛ.‡

Lá à azĩa kɛ̀ tàae awakpabↄ ũ,

a buikɛ, aà wɛ̃ni a gbã̀akũ,

Dii pↄeã i bↄↄlɛkɛ aà sabai.

11 Aà taasikɛa gbɛa a ɛa àↄ wɛ̃ni vĩ,

i a namable.

Ma zↄ̀blen maapi a to yã́ bↄ ń gbɛ̃́ↄ na dasi,

kɛ́ aa aà dↄ̃ yã́i,

asa a ń yãvãi di a miwa.

12 A yã́i má aà baa daaa ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ,

a zĩ̀ ài kpaalɛ ń gbãadeↄ,

asa à gì a wɛ̃nii e à gɛ̀ gàò,

wà aà gwà doũ ń dàakɛnaↄ.§

À gbɛ̃ dasiↄ duuna sɛ̀,*

à kulɛkɛ̀ Luaɛ tàaedeↄnɛ.†

54

Yelusalɛũ dafu

1 Ma Dii ma mɛ̀,

n fĩi pↄ́ ni nɛ'io,

koo pũna ń pↄna wiio.

N gbɛ̃́ pↄ́ ni nↄwãwãkɛo, gulakɛ.

Asa n gbɛ̃́ pↄ́ n gↄ̃ pãkpànzi,

n nɛ dasi aↄ dɛ nↄɛ pↄ́ a gↄ̃ aɛdↄ̀wà pↄ́a.*

2 Ǹ n zwã̀akpɛ gu kã́fĩ,

ǹ a zwãa yàasa kṹ,

ǹ a ba gbã̀akũ,

ǹ a líↄ pɛ́lɛ gíũgiũ.

3 Asa ńyↄ̃ ↄta ↄplaai ń zɛɛo,

n gbɛ̃́ↄ buiↄ bùsu símá,

aai zↄ̃lɛ ń wɛ̃́lɛ ziaↄu.

4 Ńsu vĩakɛo, asa wí a n kũo.

Ńsu widɛo, n gɛɛ a gↄ̃ kpa n wɛ́io.

N ɛ̀waasogↄↄ wíyã a sãngu,

n gyaable ń gɛɛo kpánwɛi yã́ a dↄngu lↄo.

5 Asa mapi n Kɛna mámɛ má n gↄ̃ ũ,

ma tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de!

Ma Isailiↄ Bona, an Lua,

ma kua adoaɛ,

wì mɛmɛɛ dṹnia píi Lua.

6 Má n gbɛsi

lán nↄɛ pↄ́ wà pãkpài aà pↄ yàwa.

Mapi n Lua má ɛa n kṹ

lán ɛ̀waaso nↄkpama pↄ́ à gìiwa.

7 Ma n to we yãa yↄↄ gĩaɛ,

ãma má ɛa n si ma sùuu zↄ̃ↄ yã́i.

8 Kɛ́ ma pↄ fɛ̃̀, ma bↄ n kpɛ gↄↄpla,

ãma má wɛ̃nadↄ̃nɛ gbɛ̃kɛ láasai musu.

Ma Dii n Bona mámɛ má ò.

9 Lá ma lɛgbɛ̃̀ Nↄee gↄↄ,

ma mɛ̀ í a da dṹniaa lↄo,†

màa ma lɛgbɛ̃̀ gbã lↄ,

ma mɛ̀ ma pↄ a fɛ̃nzi mà n lele lↄo.

10 Baa tó gbɛ̀sĩsĩↄ làa mɛ́ sĩ̀sĩↄ gbòo,

ma gbɛ̃kɛa láa n kĩ́io,

ma bàakuannↄ aafia yã́ a gbooo.

Ma Dii n wɛ̃nadↄ̃nɛde mámɛ má ò.

11 Wɛ̃́lɛ wɛ̃nade pↄ́ zàa'ĩana ì a suumpapa,

mɛ́ gbɛ̃e i n nↄ̀sɛ nínio,

má ɛa n kálɛ ń tiikↄazio,

má n ɛ̃ daalɛ safiiwa.

12 Má n bĩ́i misonaↄ kɛ ń lubiio,

má n bĩ́ibↄlɛↄ kɛ ń gbɛdiio,

má n bĩ́iↄ bo ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ.‡

13 Ma Dii, má yãda n gbɛ̃́ↄnɛ píi,§

n nɛ́ↄ aafia aↄ zↄ̃ↄ.

14 Yã́zɛde a n gba gbãa,

gbãamↄa gbɛ̃́ↄnɛ a zã̀ kũnnↄ.

Ńyↄ̃ↄ pↄe vĩa vĩo,

gili a gɛ̃nguo.

15 Tó wà lɛ̀lɛma, bee i bↄ ma kĩ́io,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛma a mikpama.

16 Gwa! Mámɛ ma sia kɛ̀,

ì tɛ́vu ń bↄ̀ↄo,

aà ↄzĩn gↄ̃kɛbↄpia ũ.

Mámɛ ma gbɛ̃kaalɛna kɛ̀ lↄ

aà gbɛ̃́ↄ dɛdɛ.

17 Gↄ̃kɛbↄ pↄ́ wa kɛ̀ n yã́i a àikɛo.

Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀bↄnnↄ, n yã́ a zↄ̃lɛwà.

Ma zↄ̀blenaↄ baan we,

má tó aa zĩble.

Ma Dii mámɛ má ò.

55

Dii kĩ́i wɛɛlɛa a gↄↄwa

1 Hee! Á gbɛ̃́ pↄ́ imi lɛ́ á dɛↄ,

à mↄ í kĩ́i ápii!*

Baa tó á ↄ̃a vĩo, à mↄ pↄble.

À mↄ vɛ̃ɛ ń vĩo mi ↄ̃asai, fĩabosai.

2 Àkɛa álɛ ↄ̃a dɛ pↄ́ pↄ́ dɛ blɛ ũo musui?

Bↄ́yãi álɛ zĩ ài dɛ pↄ́ pↄ́li ń kã́o yã́ii?

À ma yãma sa à pↄmaa ble,

á pↄ i kɛ na a nísiwa.

3 À swã́kpa ma!

À mↄ ma kĩ́i kɛ́ à e àↄ ku.

Ma bàa aↄ kúánↄ gↄↄpii,

ma gbɛ̃kɛ seasai pↄ́ má kɛ̀ Davidiɛ yã́pi.†

4 Gwa! Ma aà dìlɛ seelade ũ buiↄnɛ,

ma aà kɛ̀ gbɛ̃́ↄ dↄaana ũ, an kía ũ.

5 Ńyↄ̃ bui pↄ́ ń dↄ̃oↄ sísi,

bui pↄ́ ń dↄ̃opiↄ bàalɛ mↄ n kĩ́i

ma Dii Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa yã́i,

asa ma gawi pìsima.

6 À Dii kĩ́i wɛɛlɛ aà egↄↄ,

à aà sísi gↄↄ pↄ́ a kãiánↄ.

7 Vãikɛna a zɛ́ tó,

gbɛ̃vãi ↄkpa a làasooi.

Aà zɛ ń Diio, i aà wɛ̃nagwa,

wá Luapi i sùuukɛaànↄ maamaa.

8 Asa ma Dii ma mɛ̀,

á làasoo muaa ń ma làasoooo,

á yãkɛa muaa ń ma yãkɛaoo.

9 Lá musu ń zĩ́lɛo lɛsĩ dɛ ń kↄ̃o,

màa ma yãkɛa lɛsĩ dɛ á yãkɛaa,

màa ma làasoo dɛ á làasooa.

10 Lá lou ń mↄ̀sɛo ì bↄ za musu,

mɛ́ ìli ɛa we tↄↄlɛninisaio,

ì to pↄ́ bↄlɛwà à nɛ'i,

ↄ̃ ì buikɛ pↄtↄ̃naɛ,

ì blɛkɛ pↄblenaɛ,‡

11 màa yã́ pↄ́ bↄ̀ ma lɛ́u dɛ.

A lɛ́lɛ pã ma pↄeã kɛsaio,

ma yã'o kpã́sãa tá aↄ na.

12 Asa á bↄlɛ ń pↄnao,

wa dↄaaɛ́ ń aafiao,

gbɛ̀sĩsĩↄ ń sĩ̀sĩↄ koo pũna ń gulao á aɛ,

sɛ̃̀ali píi a ↄtaalɛ.

13 Pɛ̃liↄ bↄlɛ lɛaaↄ gbɛu,

gbɛ́liↄ bↄlɛ lɛsikaoↄ gbɛu.

Bee aↄ ma tↄbↄ

seela láasai pↄ́ a súuli kpálɛo ũ.

56

Bui píi suabaa

1 Ma Dii ma mɛ̀:

À zɛ ń yã́zɛdeo,

í yãkɛ a zɛ́wa,

asa ma sↄu mà ń á suabaao,

má làa ń á bↄa maao.

2 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bee kɛ

a yã́pi kũa ũ.

Ìli kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛ gbãlɛo,

à ↄbↄ̀lɛ vãi píiu.

3 Buipãle pↄ́ nàa su o

má we à gɛ̃ ma gbɛ̃́ↄ guuoo.

Gbɛ̃́ pↄ́ a lɛ wia su mɛ

lí giin a ũo.

4 Asa ma Dii ma mɛ̀:

Tó gbɛ̃́ pↄ́ wà ń lɛ wìↄ ma kã́mabogↄↄ yãdà,

tó aa zɛ̀ ń ma pↄeão,

mɛ́ aa ma bàakuańnↄ yã́ kũa,

5 má ↄgbɛkɛnɛ́ ma kpɛ́u,

an maa aↄ dɛ nɛgↄ̃ɛↄ ń nɛnↄɛↄla,

má ń tↄ́ na kɛ̃ a gĩↄwa,

tↄ́pi aↄ láaa vĩo, a ga bauo.

6 Buipãle pↄ́ aa nàa aa zĩkɛmɛɛ,

aa ye ma tↄ́i aa zↄblemɛɛↄ,

aali kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛ gbãlɛo,

aa ma bàakuańnↄ yã́ kũaↄ,

7 má gɛ́ńnↄ ma sĩ̀sĩ pↄ́ a kua adoa musu,

má tó an pↄ kɛ na ma sísikpɛu.

Má ń sa pↄ́ aaì o ma gbagbakĩiↄ sí

ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ,

asa wa mɛ ma kpɛ́ɛ bui píi lousisikpɛ.*

8 Ma Dii Lua pↄ́ mi Isaili zĩ̀zↄↄ kãaa ma mɛ̀

má ɛa gbɛ̃́ↄ kãaa kã́fĩ gbɛ̃́ pↄ́ kã̀aaↄ guu.

Lua yã́kpalɛkɛa ń ãnabi vãiↄ

9 Sɛ̃̀a nↄ̀bↄↄ píi, à mↄ pↄble

ń lákpɛ nↄ̀bↄↄ píi.

10 Isaili gudↄ̃anaↄá vĩ̀aↄnɛ píi,

aa a kee gbáɛo,

gbɛ̃ lɛ́nanaalɛaↄnɛ, aali gbokɛ dↄ̃o,

aaìↄ wúlɛa ń nana'oao, aa ye ii.

11 Gbɛ̃ asiadeↄnɛ, blɛ lí mↄ́máo,

dↄaana pↄ́ yãe dↄ̃oↄnɛ.

An baade a pↄeã zɛ́ sɛ̀,

an baade zĩa mì mɛ̀ndo ài àlɛ wɛɛlɛ.

12 Aaì okↄ̃ɛ: À mↄ wà vɛ̃ɛ wɛɛlɛ,

wà í gbãa mi wà a dɛ kɛ.

Pↄ́ pↄ́ mↄ̀ ń gbão a mↄ́ ń ziao,

iↄ dɛ gbã pↄ́ɛ beea maamaa.

57

1 Gbɛ̃maaↄ lɛ́ midɛ,

mɛ́ a yã́ lɛ́ kã̀ada gbɛ̃elao.

Wà luayãmanaↄ sɛ̀lɛ lɛ́ táńnↄ,

mɛ́ gbɛ̃e làasoo i kawào.

Lua lɛ́ gbɛ̃́ maapiↄ si músi pↄ́ lɛ́ mↄ́wa.

2 Zɛmaasɛnapiↄ lɛ́ gↄ̃ ń aafiao,

aa kã́mabo ń wúlɛkĩiↄwa miau.

3 Ápiↄ sↄ̃, à mↄ la á màsokɛn nɛ́ↄ!

Gbãsĩde ń káaluao buiↄn á ũ!

4 Dé álɛ a láanikɛi?

Dé álɛ á lɛ́ yàasa ɛlɛwà

álɛ á lɛ́na bↄɛ̀i?

Á tàae nɛ́ↄ! Á bui mↄafilideↄ!

5 Á mɛ ì lua tã́ai lí gbɛ̃̀nɛↄ gbáu

ń ligↄ̃n yàasaↄ píi.

I sa'o ń á nɛ́ↄ swai

ń gbɛ̀ lookpaaↄ zíɛo.

6 A zɛ ń swa gbɛ̀ pↄ́lↄpↄlↄↄ,

ↄ̃mɛ á baa ũ.

Ao, ampiↄ a itↄ̃̀lɛmá,

a ń gbá pↄ́wɛnti.

Lá màaɛ, má gí tↄsiiwáe?

7 A dↄɛ'ĩikɛkĩi kɛ̀kɛ sĩ̀sĩ lɛsĩ musu,

wekĩi i dɛdɛ gɛ sa'ou.

8 I á zeeↄ pɛ́lɛ kpɛ́ kpɛɛlɛli saɛ.

A pãkpàmazi,

a á zwãa wòlowá,

a dɛdɛ a da á wúlɛkĩi yàasaa.

A lɛdoũkɛ̀ ń á yenzideↄ,

a wulɛńnↄ, a ↄlìa ń plɛi.

9 A nísi gbɛ̃̀wá,

a fɛlɛ ń kibɛgɛtao,

a tulalelɛ̀ maamaa.

A a zĩnaↄ zĩ̀ bùsu zã̀zãu,

a ázĩa bùsa e bɛdau.

10 A ázĩa kpàsa ń tá dasi oao,

i dↄ̃ kɛ́ a zɛ́ kuoo.

A ázĩa lɛ̀ ń láo, ↄ̃ á yɛ̃̀ɛɛ i láao.

11 Dé álɛ bílikɛwà álɛ vĩakɛɛ̀

ↄ̃ a fɛlɛ ń mↄafilioi?

Ma yã́ i dↄáguo,

i ma yãda á sↄ̃uo.

Kɛ́ ma nilɛ à gɛ̃̀gɛ̃ yã́i

álɛ vĩakɛmɛɛoa?

12 Má á yãnakpaa ázĩawa ń á yãkɛao ɛɛkaɛ́ á ↄzĩ,

a kã́fĩakɛɛ́o.

13 Tó a wɛ̃na wii lɛ̀,

á zĩadↄ̃abↄ pↄ́ á kã̀aaↄ á bↄ mɛ̀!

Aa gɛ̃ ń ĩ́anao píi,

baa lɛ́'ĩana a ń sɛ́lɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ nàmazi mɛ́ a bùsu túbible,

ↄ̃mɛ a gↄ̃ ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa vĩ.

Lua gbɛ̃́ↄ gbã́gbãa

14 Dii mɛ̀: À zɛ́kpa! À zɛ́kpa!

Àli miↄnaↄ bibi!

À pↄ́ pↄ́ wa gɛ̃nalɛwà gága ma gbɛ̃́ↄ zɛ́u!

15 Asa ma Lua Musude má dɛńla,

má kú gↄↄpii mɛ́ ma tↄ́ kua adoa.

Ma mɛ̀: Ma bɛ ku gulɛsĩ pↄ́ a kua adoau,

má kú lↄ ń nↄ̀sɛniɛ sùuudeo.

Mi sùuudeↄ gba wɛ̃ni dafu,

mi nↄ̀sɛniɛdeↄ gba sↄ̃.

16 Máↄ yã́gagańnↄ láasaio,

ma pↄ aↄ paańzi gↄↄpiio.

Tó màaɛ, ma pↄkɛaↄ yɛ̃̀ɛɛ a láa,

an ĩ́an wɛ̃nide pↄ́ bↄ̀ ma kĩ́i a gɛ̃zɛa.

17 An gbɛ̃ble'ai tàae mɛ́ ma pↄ fɛ̃̀,

ↄ̃ ma ń gbɛ̃́ ma ulɛnɛ́ ń pↄkpɛ̃nɛo,

ↄ̃ aa gì bↄ̀ ma kpɛ,

aa ń pↄeã zɛ́ sɛ̀.

18 Baa kɛ́ ma ń yãkɛaↄ è màa,

má ń gbã́gbã, má ń tàlakpa,

má ń sↄ̃ níninɛ́ vlɛ̃́vlɛ̃.

19 Má tó ma sáaukpaa aↄ dↄ ↄↄlↄnapiↄ lɛ́u.

Ma Dii ma mɛ̀ má aafia kpá

gbɛ̃́ pↄ́ kú zã̀ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú kãiↄwa,*

mí ń gbã́gbã.

20 Vãikɛnaↄ dɛ lán ísia í pãpãakↄ̃wawa.

A í líↄ ku kílikilio,

a ikooaↄ ì fɛlɛ ń pɛ̀lɛao ń gbãsĩo.

21 Ma Dii ma mɛ̀

vãikɛnaↄ aaↄ aafiao.

58

Lɛyea sĩande

1 Wii lɛ́ gbã́ugbãu,

ńsu ǹ nzĩa kṹkũo.

Ǹ n lↄↄ fɛlɛ musu lán kuu'ↄwa.

Ma gbɛ̃́ↄ tàae kpàwakɛnɛ́,

Yakↄbu buipiↄ duunaↄ onɛ́.

2 Aaìↄ ma kĩ́i wɛɛlɛ lá gu lɛ́ dↄ,

an mɛ̀sa ì wã ma yãkɛaↄ dↄ̃ai

lán bui pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa

ìli pãkpa a Lua yãdilɛaↄziowa.

Aaì yã́gↄ̃gↄ̃a a zɛ́wa gbɛaa,

aaìↄ ye mà sↄ̃ńzi.

3 Ɔ̃ aaì ma la: Bↄ́yãi wa lɛyèi,

kɛ́ ńlɛ wá gwao ni?

Bↄ́yãi wa wázĩa bùsainɛ,

kɛ́ ń wá fãn vĩo ni?

Gwa! Á lɛyegↄↄ i ázĩa pↄeã kɛ,

mɛ́ i á zĩkɛnaↄ wɛtã píi.

4 Gwa! Á lɛyea ì midɛ ń lɛkpaao ń sòleo,

i kↄ̃ gbɛ̃ ń ↄkũ gbãao.

Á fↄ̃ lɛye lá álɛ kɛ gbãɛwa

mà á lↄↄ ma musue?

5 Lá ma lɛye dìlɛn wee?

Zĩabusaa ado yã́ nɛe?

I kɛ mipɛlɛa lán kpootɛ̃wa

ge wúlɛa túfuu ń zwã̀nkasa kákaaálao yã́ no.

Pↄ́ pↄ́ i mɛ lɛyen wea?

Bee mɛ́ ì kamagua?

6 Lɛye pↄ́ má dìlɛ min kɛo lò?

À vãikɛnaↄ gala polo gbɛ̃́ↄwa,

à zuubↄlɛ gbɛ̃́ↄnɛ,

à gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ↄtↄ̃máↄ gbaɛ,

í gbãamↄa gbɛ̃́ↄnɛ midɛ píi.

7 À blɛli nↄandɛnaɛ,

à wɛ̃nade bɛsaide dilɛ.

Tó a gbɛ̃́ è bɛ puizi, à pↄ́ nai.

Tó i bàalɛ á mɛdoũdeɛo,*

8 gu a puɛ́ lán ĩatɛ̃ bilɛawa,

á gↄ̃a maa a bↄlɛ àannↄ,

á maakɛa a zɛmikũɛ́,

ma gawi iↄ tɛ́ á kpɛ.

9 Tó a lɛzùmazi sa, má wewá,

tó a wiilɛ̀mazi, má oɛ́: Má kɛ́!

Tó a gbãamↄa gbɛ̃́ↄnɛ mìdɛ á guu

ń ↄtondↄakↄ̃wao ń yãpãsĩ'oao,

10 tó a nↄandɛna gbà á pↄeã blɛ,

mɛ́ a pↄ́ kpà wɛ̃nadewa à kã̀,

gu a puɛ́ gusiau,

gubeebee a gↄ̃ɛ́ lán fãanɛwa,

11 míↄ dↄaaɛ́ gↄↄpii.

Má tó pↄ́ mↄ́wá gu tɛ́kũau,

má á wá baasaɛ́,

íↄ dɛ lán swalu mↄ̀sɛdewa,

lán nibↄna pↄ́ a í lí baowa.

12 Á á bɛzia zi fɛlɛ,

á á wɛ̃́lɛ pↄ́ kálɛa à gɛ̃̀gɛ̃ vu,

wi mɛɛ́ bĩ́igbooa ń uazĩↄ kɛ̀kɛnaↄ.

13 Tó álɛ gbabↄ kã́mabogↄↄzĩo,

mɛ́ álɛ ázĩa pↄeã kɛ ma gↄↄpiwao,

tó a mɛ̀ kã́mabogↄↄzĩ na,

mɛ́ a ma gↄↄpi dìlɛ gbia,

tó á dìlɛ gbia mɛ́ a á bↄↄlɛ tò,

tó i ázĩa pↄeã kɛuo,

mɛ́ i yãyaaabↄlɛuo,

14 á pↄ́ a kɛa na,

mí tó àↄ kible bùsu gulɛsĩↄu,

mí tó à á dezi Yakↄbu túbible.

Ma Dii ma lɛ́ mɛ́ ò.

59

Gbɛ̃́ↄ duuna bↄa gupuau

1 Dii ↄ i kɛ geseũ à kɛ̃́sã á suabaaio.

Aà swã́ i kɛ gbãa à gí yãmaiwáo.

2 Á yãvãiↄ mɛ́ á kɛ̃́kↄ̃wa ń á Luao,

á duuna mɛ́ tò à a wɛ́ gòwá,

ↄ̃ à gì á yãmai.

3 Asa gbɛ̃dɛ'au gↄ̃́kpa á ↄwa,

á tàaeↄ á ↄkↄↄ pà.

Ɛɛ mɛ́ ìↄ dↄ á lɛ́u,

iↄ yãkpaanla bↄlɛ.

4 Gbɛ̃e lí wiilɛ yã́zɛdeio,

gbɛ̃e lí sĩana'o yã́kpalɛuo.

Aaì zɛ ń yãpão, aaìↄ ɛɛto.

Aaì nↄsi yãkele ũ,

aaì nɛ'i gudɛ ũ.

5 Aaì mlɛ̃̀ gbe pipi,

aaì dã̀nsaba tã́.

Tó gbɛ̃́ ń gbe blè, a gaɛ,

tó gbɛ̃́ wì sↄ̃, kyã́ a bↄ.

6 An bapiↄ lí pↄkasa kɛo,

an ↄzĩpiↄ lí pↄ́ nańzio.

An yãkɛaↄá gudɛɛ,

aa ↄdìdi yãpãsĩwa.

7 An kɛ̀sɛ lɛɛũ ń vãikɛao,

aaì yãesaide dɛ àannↄ.

Gudɛlaasoo aaìↄ kɛ,

aaì ásoo ń músio kpáńzi.

8 Aa aafia zɛ́ dↄ̃o,*

yã́ dↄ̀ↄde kú ń tufauo.

Aaì zɛ́ kolekolea da,

gbɛ̃́ pↄ́ bɛuↄ líↄ aafia dↄ̃o.

9 A yã́i tò yã́zɛde zã̀kũwanↄ,

mɛ́ yãmaa i wá leo.

Gupua wá wɛ́ dↄi,

ↄ̃ gusia wa su è,

gukɛ̃a wá mɛ wã̀i,

ↄ̃ gubeebee wá bɛu.

10 Wi ↄdↄ gĩi lán vĩ̀aↄwa,

wi ↄmalɛmalɛ lán wɛsaideↄwa,

wi gɛ̃nalɛ fãanɛ lán guluuluuiwa.

Wá gbãa fá,

ń beeo wá dɛ lán gɛↄwa.

11 Wi wiilɛ lán wàiↄwa,

wi ↄ́ↄlↄ wɛ̃nannↄ lán felenaↄwa.

Wá wɛ́ ìↄ dↄ yã́zɛdei, wili eo,

wá mɛ wã̀ wà wá suaba, a zã̀wanↄ.

12 Asa wá tàaeↄ kↄ̃̀nɛ,

wá duuna wá dá yã́u.

Wá tàaeↄ zↄ̃̀lɛwá,

wá wá yãkɛaↄ dↄ̃ sa.

13 Wa bↄ Dii kpɛ wa mↄafilikɛ̀ɛ̀,

wa gi wá Luazi,

yãkpaanla ń kĩ́iwãio ì dↄaawɛ̃ɛ.

Ɛɛ kↄ̃̀ wá sↄ̃ guu, àlɛ bↄlɛ wá lɛ́u.

14 Màa yã́zɛde pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀,

maakɛa zɛa kãaa,

sĩana gɛ̃mbↄlɛ gãaɛ,

yã́ dↄ̀ↄde kùa gɛ̃kĩiwa.

15 Sĩana gbɛzãkpà,

wì ↄ̃zↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃̀ vãiwawa.

Dii wɛkpàlɛ gwà, à kɛ̀ɛ̀ ĩ́i,

asa yã́zɛde kuo.

16 A è gbɛ̃́ maae kuo.

Kɛ́ yãkɛkɛnae kuo, à dìwà.

Ɔ̃ à suabazɛ bↄ̀ ń a gↄ̃sagbãakɛo,

à gbãa'è a maakɛawa.

17 À maakɛa dà mↄ̀ ula ũ,†

à suabaa kpà mↄ̀ fùa ũ,‡

à tↄsima dà pↄkasaↄ ũ,

à ãiapãsĩ kàkaala ulada ũ.

18 A fĩabo gbɛ̃́ↄnɛ ń yãkɛawa,

a pↄkũmabↄbↄ a ibɛɛↄwa,

a tↄsi a wɛ̀lɛↄwa,

i asea kɛ ísiabaadeↄnɛ a zɛ́wa.

19 Bɛ'aɛdeↄ vĩakɛ Dii tↄ́ɛ,

gukpɛdeↄ aà gawi da gbia,

asa a mↄ́ lán í gufↄ̃awa,

lán í pↄ́ Dii lɛ́'ĩana lɛ́ ↄzↄ̃iwa.

20 Yakↄbu buiↄ Bona a mↄ Siↄna

gbɛ̃́ pↄ́ mikɛ̃̀ ń duunaↄwaↄ kĩ́i.§

Ma Dii mámɛ má ò.

21 Ma Dii ma mɛ̀,

ma bàakuańnↄ yã́n kɛ:

Ma Nisĩna pↄ́ kúwá

ń ma yã́ pↄ́ má dàɛ́ á lɛ́uo

a bↄ á lɛ́uo ge á nɛ́ↄ ge á tↄũnaↄ

za gbã e gↄↄpii.

60

Siↄna gawi zia

1 Fɛlɛ tɛkɛ, asa n gupua mↄ̀,

Dii gawi pìsima.

2 Gwa! Guluuluu kù dṹniaa,

gusia kùlɛ a gbɛ̃́ↄwa.

Mpi sↄ̃, Dii a bilɛma,

aà gawi i bↄma.

3 Buiↄ mↄ n gupuau,

kíaↄ sↄ̃ n pípia í gbãai.

4 Wɛzu gugwa ǹ liai,

aa kã̀aa píi, aalɛ mↄ́ n kĩ́i.

N nɛgↄ̃ɛↄ bↄ̀ za zã̀zã, aalɛ su,

wa n nɛnↄɛↄ naaa ń gbã̀tɛ̃ɛu, wàlɛ suńnↄ.

5 Tó n bee è, n pↄna a pisi n oawa,

n nↄ̀sɛ a yáalↄ kua nzĩa dakĩiwa.

Wa n gba ísia baa àizɛɛↄ,

wa mↄnɛ ń buiↄ pↄmaaↄ.

6 Yiongo waiↄ li n bùsua,

Madiã ń Efa bùsu yiongo nɛ́ bↄlↄↄ.

Seba bùsudeↄ mↄ píi

vua ń tulaleti gĩnanaↄ sɛa,

aalɛ ma yãkɛaↄ baokpa.

7 Wa Kedaa bùsu pↄtuoↄ kãaanɛ píi,

wa Nɛbaioↄ sãsaↄ kpama ǹ n bↄↄlɛkɛò,

wi sa pↄ́ ì kamagu oò ma gbagbakĩiwa,

mí a kpɛ́ gawide gawi kã́fĩò.

8 Bↄ́mɛ táa'ò lɛ́ su lán louwa,

lán felenguuluↄ sua ń kpɛ́uwa keei?

9 Ísiabaadeↄ lɛ́ kãaamazi we,

ísia gó'ilɛnaↄ mɛ́ zɛmikũa we.

Aa bↄ̀ ń n nɛ́ↄ za zã̀zã,

aalɛ mↄ́ ń ń ã́nusuↄ ń ń vuaↄ

ma Dii n Lua tↄbↄi,

asa ma Isailiↄ Lua ma kua adoaɛ,

má gawi pisima.

10 Buipãleↄ ɛa n bĩ́iↄ bo,

an kíaↄ zĩkɛnɛ.

Baa kɛ́ ma n gbɛ̃ ń pↄfɛ̃o yãa,

má wɛ̃nadↄ̃nɛ ma sùuu yã́i sa.

11 N bĩ́ibↄlɛↄ aaↄ wɛ̃aɛ gↄↄpii,

aaliↄ taao fãanɛ ń gwãasĩnao,

kɛ́ buiↄ mↄnɛ ń ń àizɛɛↄ

ń ń kíaↄ kpán'aɛkɛa.*

12 Asa bui ge kpala pↄ́ i zↄblenɛo a midɛɛ,

wa ń bùsuↄ dɛɛlɛmpa míↄmiↄ.

13 Wa mↄnɛ ń Libã bùsu gawio,

pɛ̃liↄ ń kpɛ̃liↄ ń sɛ̃́liↄ píi,

kɛ́ mà e zãbleò ma kúkĩiwa,

ma gbadibↄpi iↄ gawi vĩ.

14 N wɛtãna nɛ́ↄ mↄ kúlɛnɛ,†

gbɛ̃́ pↄ́ aa sakàngupiↄ wúlɛnɛ n gbázĩ,

aai onɛ Dii wɛ̃́lɛ

Siↄna pↄ́ Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa kàlɛ.

15 Baa kɛ́ gbɛ̃́ↄ zàngu yãa

aa pãkpànzi,

gbɛ̃eli gu baavĩ n guuo,

má n kɛ ĩ́andãbↄ láasai ũ,

gbɛ̃́ↄ iↄ pↄnakɛò e ń buiwa.

16 Ńyↄ̃ buiↄ vĩ mi,

an kíaↄ yↄ̃́ kpama,

níↄ dↄ̃ mámɛ máa Dii n Suabana ũ,

Yakↄbu Lua gbãade n Bona ũ.

17 Má mↄ́ ń vuao mↄgotɛ̃ gbɛu,

ã́nusu sↄ̃ mↄsi gbɛu.

Má mↄ́ ń mↄgotɛ̃oli gbɛu,

mↄsi sↄ̃ gbɛ gbɛu.

Má aafia dilɛnɛ n laaidↄmade ũ,

má yã́zɛde danɛ n gbãade ũ.

18 Wa yãpãsĩ súu ma n bùsuu lↄo,

ásoo ń músio a sↄ̃ n bùsu zↄ̃lɛio.

Wa tↄ́kpa n bĩ́iɛ Suaba,

n bↄlɛↄ sↄ̃ Táasi.

19 Ĩatɛ̃ ali gupunɛ fãanɛ lↄo,

mↄvua í gbãa a gupunɛ lↄo.

Ma Dii mámɛ máↄ dɛ n gupua ũ gↄↄpii,

mapi n Lua, mámɛ máↄ dɛ n tɛkɛa ũ.‡

20 N ĩatɛ̃ a gɛ̃ kpɛ́u bauo,

mɛ́ n mↄ a ↄsikɛo,

asa mámɛ máↄ dɛ n gupua láasai ũ,

n ↄↄlↄ a midɛ sa.

21 N gbɛ̃́ↄ aaↄ maa píiɛ,

mɛ́ aaↄ bùsu vĩ gↄↄpii.

Aaↄ dɛ lí pↄ́ má bà vlãpaa ũ,

ma ↄgbɛ ũ ma zãblea yã́i.

22 An gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃́sãańzi

a kↄ̃ à ka gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo,

an gbɛ̃́ pↄ́ kpɛɛ ń guu,

a gↄ̃ bui zↄ̃ↄ ũ.

Mámɛmaa Dii,

má yã́pi kɛ a gↄↄwa ń wãao.

61

Dii ɛ̀fãaigↄↄ

1 Dii Lua Nisĩna kua,

à ma sɛ mà baonakpa taasideↄnɛ,*

à ma zĩ mà pↄsiadeↄ gba sↄ̃

mà zĩ̀zↄↄ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ ń dakpɛunaↄ gbaɛao kpàwakɛ,

2 mà Dii gbɛ̃kɛkɛnɛgↄↄ†

ń wá Lua tↄsimagↄↄo onɛ́,

pↄsiadeↄ nↄ̀sɛ i níni píi.‡

3 À ma zĩ mà fùakpa Siↄna ↄↄlↄnaↄnɛ túfu gbɛu,

mà pↄna nísi dↄↄmá an gbãsĩkpaa gbɛu,

mà táasilɛa pↄkasa danɛ́ an kãgaa gbɛu.

Aaↄ maa, wiↄ mɛnɛ́

lí pↄ́ Dii bà azĩa tↄbↄa yã́iↄ.

4 Aa bɛzia sà zizi vu,

aa pↄ́ pↄ́ wà a dɛɛlɛmpà yãaↄ kɛkɛ,

aa ɛa wɛ̃́lɛ pↄ́ gↄ̃̀ da wáiwai za káauↄ kálɛ lↄ.

5 Bui zĩ̀loↄ á pↄ́ↄ dã́dãɛ́,

buipãleↄ á bua ń á vɛ̃ɛbuↄ sɛ̃waɛ́.

6 Ápiↄ sↄ̃, wa mɛɛ́ Dii gbàgbanaↄ,

wa á sísi wá Lua zĩkɛnaↄ.

Á buiↄ àizɛɛble,

á ĩ́anadã ń ń pↄmaaↄ.

7 Ma gbɛ̃́ↄ asea e lɛɛ pla

wí pↄ́ wa dàmá gbɛu,

aa pↄnakɛ ń ń baao

an gɛɛkpanwɛia gbɛu.

Aa gↄ̃ bùsu lɛɛ pla vĩ,

pↄna láasai aↄ dɛ ń pↄ́ ũ.

8 Asa ma Dii, yã́zɛde mɛ́ ì kamagu,

má za pↄ́siama ń gbãableamáogu.

Má ń asea kpámá ń náaio,

ma bàa aↄ kúńnↄ gↄↄpii.

9 Waↄ ń buiↄ dↄ̃ dṹniau,

an nɛ́ↄ tↄbↄ bui píi kĩ́i,

gbɛ̃́ pↄ́ ń é píi i dↄ̃ kɛ́

aa dɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma báaadàńguↄ ũ.

10 Mi pↄnakɛ ń Diio maamaa,

ma pↄ na ma Luawa,

asa à suabaa nàmazi pↄkasa ũ,

à bↄa maa dàmɛɛ ula ũ,

lán nↄsɛna pↄ́ kákakɛ̀wa,

lá aà nↄ pↄ́ a zãblebↄↄ fĩ̀wawa.§

11 Lá tↄↄlɛ ì to pↄ́ bↄlɛwa,

mɛ́ bua ì to pↄ́wɛna fɛlɛ,

màa Dii Lua a to yã́zɛde ligua,

a to wà ma táasilɛ bui píi wáa.

62

Yelusalɛũ dafu

1 Siↄna yã́i máↄ nílɛao,

Yelusalɛũ yã́i ma lɛ́ a gↄ̃ kpaaũao

e a gɛ bↄò maa lá gu ì dↄwa,

e a suabaa gɛ àↄ pípi lán sɛ̃tɛwa.

2 Buiↄ n bↄa maa e,

kíaↄ wɛsi n gawilɛ ḿpii.

Wa tↄ́ dafu pↄ́ a bↄ Dii lɛ́u kpánɛ.

3 Ńyↄ̃ↄ dɛ lán tulu gawidewa Dii ↄzĩ,

ńyↄ̃ↄ dɛ kíafua ũ á Lua ↄlau.

4 Wa mɛnɛ Bɛzia bau lↄo,

wa n bùsu sísi Guwaiwai bau lↄo.

Waↄ mɛnɛ Mapↄeãwɛ̃lɛ,

n bùsu sↄ̃ Nↄzãe,

asa Dii pↄ aↄ dↄma,

mɛ́ n bùsu a zãkɛaànↄ.

5 Lá ɛ̀waaso ì wɛ̃́ndia sɛ́,

màa n Kɛna a n sɛ́.

Lá nↄsɛna ì pↄnakɛ ń a nↄo,

màa n Lua a pↄnakɛnnↄ.

6 Yelusalɛũ, ma gudↄ̃anaↄ dilɛ n bĩ́iↄ musu,

aaↄ nílɛao fãanɛ ń gwãasĩnao píi.

Á Dii sìsinaↄ, ásu kã́maboo,

7 àↄ zɛaàzi e a gɛ Yelusalɛũ kálɛ,

i aà kɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ dṹnia àↄ aà táasilɛ ũ.

8 Dii ladà ń ↄlɛlɛao,

a ò ń a gã̀sa gbãa dↄao à mɛ̀

á á blɛwɛ kpá á ibɛɛↄwa bau lↄo,

buipãleↄ vɛ̃ɛ pↄ́ a a zĩkɛ̀ mi lↄo.

9 A kɛ̀kɛnaↄ ble, aai ma táasilɛ,

vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃naↄ mi ma kpɛ́ kpɛɛlɛ.

10 À bↄlɛ! À bↄlɛ wɛ̃́nkpɛ!

À zɛkɛkɛ gbɛ̃́ↄnɛ!

À kpá! À zɛda kpá! À gbɛↄ gágau,

í gudↄkↄ̃ɛkĩi dilɛ buiↄnɛ!

11 Gwa! Dii kpàwakɛ̀ e dṹnia lɛ́wa:

O Siↄnaɛ aà Suabana lɛ́ mↄ́.

Gwa! A a asea kũa

mɛ́ a a zĩ ài kpán'aɛkɛa.*

12 Wa mɛnɛ́ Lua gbɛ̃́ↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń bóↄ.

Wa mɛnɛ Wa'ↄliai, Bɛzianlↄo.

63

Dii tↄsimagↄↄ

1 Démɛ bↄ̀ Ɛdↄũ bùsuu, àlɛ mↄ́,

à bↄ̀ Bↄzɛla, aà pↄkasaↄ tã̀ keei?*

Démɛ lɛ́ gↄ̃sagↄ̃sa táa'o ń gbãa zↄ̃ↄo,

a ula gawide daa keei?

Mámɛ, málɛ zĩblea kpàwakɛ,

má gbɛ̃́ↄ suabaa gbãa vĩ.

2 Bↄ́yãi n ula ń n pↄkasaↄ tã̀

lán gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃zↄ̃̀ vɛ̃ɛfɛ̃kĩiu pↄ́wai?

3 Ma ↄ̃zↄ̃̀ vɛ̃ɛfɛ̃kĩiu mado,

gbɛ̃e kumanↄo, baa do.

Ma ↄ̃zↄ̃̀ buiↄwa ń pↄkũmao,

ma kɛ̀sɛ tↄ̃̀má ma pↄfɛ̃ yã́i.

An au fã̀fã ma pↄkasaↄwa,†

ma ula gbãsĩkpà píi.

4 Asa má tↄsimagↄↄ kũa ma sↄ̃u,

ma gbɛ̃́ↄ bogↄↄ kà.

5 Ma gugwàgwa, gbɛ̃e ku à dↄmalɛo,

yã́ dìa kɛ́ gbɛ̃e ku à ma gba gbãao.

Ɔ̃ ma zĩblè ń mazĩa gã̀sa gbãao,

ma pↄkũma mɛ́ ma gba gbãa.

6 Ma ↄ̃zↄ̃̀ buiↄwa ń pↄfɛ̃o,

má tò ma pↄkũma í zↄ̃̀lɛmá,

ma ń au kↄ̀lɛ zĩ́lɛ.

Dii gbɛ̃kɛ galikɛa

7 Má Dii gbɛ̃kɛ galikɛ ń aà táasilɛao,

asa à yã́pii kɛ̀wɛ̃ɛ wá gwaa guu,

à yãmaa dasi kɛ̀ wá Isailiↄnɛ gbɛ̃kɛ guu.

8 À mɛ̀: Aa dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ,

aa mↄafiliyã kɛmɛɛo,

ↄ̃ à gↄ̃̀ ń Suabana ũ.

9 A dↄ̃ńnↄ ń taasikɛa guu píi,

aà aɛ malaika ń suabà,

à ń bó kɛ́ a yeńzi à ń wɛ̃nagwà yã́i.

A ń sɛa za yãayãa a ń kũa.

10 Kási aa bↄ̀ aà kpɛ,

aa aà Nisĩna pↄ yàɛ̀.

Ɔ̃ à mikpɛdↄ̀nɛ́ à gↄ̃̀ ń ibɛɛ ũ,

à zĩkàńnↄ.

11 Ɔ̃ Mↄizi gↄↄ yã́ dↄ̀ aà gbɛ̃́ↄgu aa mɛ̀:

Lua pↄ́ bùa ń a kpàsa dã̀dãnao ísiawa,

à a Nisĩna dàńgu ku má ni?

12 À a gã̀sa gawide pòo Mↄizi ↄplaai,

ↄ̃ à í zↄ̃̀ɛ ń aɛ,

kɛ́ à tↄbↄ e gↄↄpii yã́i.‡

13 À gɛ̃̀ńnↄ í títiu, aai gɛ̃mbↄlɛo

lán sↄ̃́ pↄ́ lɛ́ bàalɛ guwaiwaiuwa.

14 Ɔ̃ Dii Nisĩna ń gbá ĩ́ampakĩi,

lán zu pↄ́ wà gɛ̀ńnↄ swadↄↄiↄwa.

Màa n dↄaanɛ́,

kɛ́ n e tↄbↄ yã́i.

Suabaa wii

15 Kua za musu wɛ́kpalɛ ǹ gwa,

kua za n gulɛsĩ gawide pↄ́ a kua adoau.

N pãsĩ ń n nɛgↄ̃nkɛo tↄ́n lá?

N gi wɛ̃na ń sósobio kɛiwɛ̃ɛ.

16 Baa tó Ablahaũ wá dↄ̃o,

ḿmɛ ń wá Mae ũ.

Baa kɛ́ wá yã́ i dↄ Isailiguo,

Dii, ḿmɛ ń wá Mae ũ,

n tↄ́n wá Bona za zi.

17 Dii, bↄ́yãi ń tò wa zã n zɛ́wai?

Àkɛa n wá swã́ gbãakũ̀,

ↄ̃ wá n vĩa vĩo ni?

Ɛa su wápi n zↄ̀blenaↄwa,

gbɛ̃́ pↄ́ ń sɛ̀ buiↄn wá ũ.

18 Wa gↄ̃ bùsu pↄ́ ń kpàwá vĩ gↄↄpla,

ↄ̃ wá ibɛɛↄ mↄ̀ ↄ̃zↄ̃̀ n kpɛ́wa.

19 Wá dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ ń iko vĩmáoↄwa à gɛ̃̀gɛ̃,

lán gbɛ̃́ pↄ́ n tↄ́ kúmáoↄwa.

Kai! Tó n musu wɛ̃̀ n pila,

gbɛ̀sĩsĩↄ lualua n aɛ.

64

1 Ńyↄ̃ↄ dɛ lán tɛ́ pↄ́ kũ̀ yàa giiwa

a tò ípiwa,

n ibɛɛↄ i n tↄ́ dↄ̃,

buiↄ i gilikɛ n aɛ.

2 Asa kɛ́ n pila yãa,

n dabudabu pↄ́ wá a fãn vĩo kɛ̀,

gbɛ̀sĩsĩↄ lùalua n aɛ.

3 Dii pↄ́ ì yãkɛ gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄaàziↄnɛ,

mɛ́ ì kɛ n bàasio, wi e yãa gueio.

Gbɛ̃e swã́ i mao, gbɛ̃e i wɛsiɛo.*

4 Ni zɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ n yã́li sãaàguoo,

gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́wa ń pↄnao.

Ãma kɛ́ wa duunakɛ̀, n fɛ̃wázi,

wá kuò à gɛ̃̀gɛ̃, kpelewa wá bↄui?

5 Wápii, wa gↄ̃ gbãlɛa,

wá maakɛaↄ píi dɛ lán bↄlↄwa.

Wápii wálɛ i'o lán lí láwa,

wá yãvãikɛa a gɛ̃wanↄ zɛ́a lán ĩ́anawa.

6 Gbɛ̃e lɛ́ n sisi lↄo,

gbɛ̃e i fɛlɛ lɛ́ zɛzɛnzi lↄo,

asa n n wɛ́ gàwɛ̃ɛ,

n wá kpá wá yãvãiↄla.

7 Kási ḿmɛ ń wá Mae ũ Dii,

gĩn wá ũ, wá bonan n ũ,

n ↄgbɛn wá ũ wápii.

8 Dii, n pↄ su pawázi à gɛ̃agɛ̃o,

wá yãvãiↄ su àↄ dↄngu gↄↄpiio.

Wá wɛgwa, n gbɛ̃́ↄn wá ũ wápii.

9 N wɛ̃́lɛↄ gↄ̃̀ gbáa ũ,

baa Siↄna gↄ̃̀ gbáa ũ,

Yelusalɛũ gↄ̃̀ guwaiwai ũ.

10 N kpɛ́ gawide pↄ́ a kua adoa

pↄ́ wá deziↄ n táasilɛ̀u tɛkũ̀,

pↄ́ pↄ́ wá pↄ dↄwàↄ ↄ̃̀ↄkpà píi.

11 Ńyↄ̃ↄ yã́ beeↄ gwa, ní gí yãe kɛia?

Ńyↄ̃ↄ nílɛ kpɛ̃́, ní ↄtↄ̃ↄlɛwá à gɛ̃agɛ̃̀a?

65

Yã́kpalɛkɛa ń Isailiↄ

1 Ma sↄu mà mà wemá,

ↄ̃ gbɛ̃e i ma gbɛao,

má kɛ̀ wà ma e,

ↄ̃ gbɛ̃e i ma kĩ́i wɛɛlɛo.

Má ò bui pↄ́ lɛ́ ma sisioↄnɛ:

Má kɛ́! Má kɛ́!

2 Ma ↄ ìↄ dↄa bui swã́gbãadeↄzi,

kási aa bɛ zɛ́ vãi guu tɛa ńzĩa pↄeãi.*

3 Bui pↄ́ ìↄ ma lɛ́wɛ gↄↄpiin ń ũ,

aaìↄ sa'o swaluu,

aaì tulaletikatɛa tàasoↄu.

4 Aaì zↄ̃lɛ miai, aaì i bàalikpɛu,

aaì sa'osawa nↄ̀ↄ só,

aaì pↄ́ bɛ̃̀ɛↄ yãma dɛ ń dou.

5 Aaì mɛ: Ɛa, ńsu sↄ̃mazio,

asa má ye mà gↄ̃ gbãlɛao!

Gbɛ̃́ beeↄ dɛ tɛ́ pↄ́ ìↄ kũ gↄↄpii súɛlɛ ũ ma nízĩɛ.

6 Dii mɛ̀: Gwa!

A kɛ̃a láu ma aɛ, máↄ nílɛo,

má fĩabonɛ́ à gɛ̃ ń kṹ,

7 má fĩabonɛ́ ń duuna

ń ń deziↄ duunao yã́ musu píi,

asa aa tulaletikàtɛa gbɛ̀sĩsĩↄwa,

aa lɛ'ɛ̀a sĩ̀sĩↄ musu.

Má yã́ pↄ́ aa kɛ̀ yãaↄ fĩabonɛ́ a lɛ́u à gɛ̃ ń kṹ.

8 Ma Dii ma mɛ̀:

Baa tó vɛ̃ɛbɛↄ í vĩ yↄↄnnↄ,

wì mɛ wasu a ↄ̃̀ↄkpao,

asa a kã́fĩa vĩɛ.

Màa má kɛ ma zↄ̀blenaↄ yã́i,

má gbɛ̃́ↄ midɛ píio.

9 Má bui sɛ Yakↄbu buiↄ guu,

Yudaeↄ gↄ̃ ma gbɛ̀sĩsĩↄ vĩ.

Gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄ mɛ́ aa gↄ̃ vĩ,

wekĩi ma zↄ̀blenaↄ aaↄ kuu.

10 Salↄna a gↄ̃ dã́dãkɛkĩi ũ,

Akoo guzulɛ† a gↄ̃ zuↄ kálɛkĩi ũ

ma gbɛ̃́ pↄ́ aaì ma kĩ́i wɛɛlɛↄnɛ.

11 Á gbɛ̃́ pↄ́ a pãkpàmaziↄ sↄ̃,

ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa yã́ sã̀águ,

i blɛkalɛ tã́a pↄ́ ì mↄ́ ń minaoɛ,

i í gbãa yãalɛ tↄ̃́lɛ tã́a pↄ́ ì ń baa kpámáwa.

12 Má á baa kpáwá fɛ̃nda ũ,

í kúlɛ wà á dɛdɛ,

asa ma lɛzù, i weao,

ma yã'ò, i swã́sɛio,

a yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀,

a zɛ ń yã́ pↄ́ i kamaguoo.

13 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀

ma zↄ̀blenaↄ pↄble, nↄana i á dɛ.

Ma zↄ̀blenaↄ imi, imi i á dɛ.

Ma zↄ̀blenaↄ pↄnakɛ, wí i á kṹ.

14 Ma zↄ̀blenaↄ gulakɛ ń nↄ̀sɛnao,

ápiↄ sↄ̃ á wiilɛ ń yã'ↄ̃mao,

í búbuapɛ ń pↄsiao.

15 Á tↄ́ a gↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄnɛ gbɛ̃́kabↄ ũ.

Ma Dii Lua má á dɛdɛ,

ãma má tↄ́ dafu kpá ma zↄ̀blenaↄnɛ.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ sa'olɛkɛnɛ́ bùsupiu

a kɛ ń Lua sĩande tↄ́o.

Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ lada bùsupiu,

a da ń Lua sĩande tↄ́o.

Asa taasi pↄ́ aa kɛ̀ yãa a sã́ńgu,

i sãalɛ ma wɛ́u.

Musu dafu ń zĩ́lɛ dafuo

17 Málɛ musu dafu ń zĩ́lɛ dafuo kɛ.‡

Yãziↄ dↄ gbɛ̃́ↄgu lↄo,

a gɛ̃ ń làasoo guuo.

18 À pↄnakɛ,

àↄ yáalↄ pↄ́ pↄ́ málɛ kɛwa gↄↄpii,

asa málɛ Yelusalɛũ kɛ wà yáalↄu,

aà gbɛ̃́ↄ i pↄnakɛu.

19 Má yáalↄ Yelusalɛũwa,

ma pↄ a kɛ ma gbɛ̃́ↄwa na.

Wa ↄↄlↄ ń búbuapɛao súu ma a guu bau lↄo.§

20 Wa nɛ'iulitɛ̃n kpɛ́ɛ bau lↄo.

Mae zↄ̃ↄe a ga we a gↄↄ lesaio.

Tó gbɛ̃́ kà wɛ̃̀ basↄo mɛ́ à gà,

wa mɛ ɛ̀waasoɛ.

Tó gbɛ̃́ i ka wɛ̃̀ basↄoo, mɛ́ à gà,

wa mɛ Lua lɛkɛ̀ɛ̀ɛ.

21 Aa kpɛdↄdↄ, aaiↄ kuu,

aa vɛ̃ɛliↄ pɛ́pɛ, aaiↄ a bɛ ble.

22 Aa kpɛdↄdↄ buipãleↄnɛo,

aali pɛ́pɛ, dãↄ a bɛ bleo,

asa ma gbɛ̃́ↄ wɛ̃ni kɛ lán líwa,

gbɛ̃́ pↄ́ ma ń sɛ́piↄ ń zĩ ài ble.

23 Aa isima ga kpa pão,

aa nɛ'i à ɛɛ ń tó weo,

asa aaↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma báaadàńguↄ ũ,

ampiↄ ń ń nɛ́ↄ sãnu.

24 E aaↄ gɛ́ lɛzui, má wemá,

e aaↄ yã'o aaↄ gɛ́ láai, má swã́sɛi.

25 Àwalɛwana ń são a sɛ̃ ble sãnu,

nↄ̀ↄmusu a tàaable lán zuwa,

mlɛ̃ↄ pↄblea aↄ dɛ bùsu ũ.

Aa pↄe kɛ'ĩa ge aa pↄe ↄ̃̀ↄkpa ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musuo.*

Ma Dii mámɛ má ò.

66

Dii bui píi kãaa

1 Ma Dii ma mɛ̀:

Musu mɛ́ ma kpalabaa ũ,*

tↄↄlɛ mɛ́ ma gbadibↄ ũ.†

Kpɛ́ pↄ́ á ye dↄmɛɛ bee ku máɛ?

Ma zↄ̃lɛkĩi bee kà kpelewai?

2 Ma ↄ mɛ́ pↄ beeↄ kɛ̀ píi,

ↄ̃ aa kuo lò?‡

Ma Dii mámɛ má ò.

Gbɛ̃́ pↄ́ má aà wɛgwan kɛ:

Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa bùsa mɛ́ a nↄ̀sɛ doũ,

mɛ́ a ma yã́ↄ vĩa vĩ.

3 Wì sa'oa ń zuo, ↄ̃ wì gbɛ̃dɛ lↄ,

wì sa'oa ń são, ↄ̃ wì gbɛ̃ waa fĩ,

wì mↄ ma gba pↄ́wɛnti, ↄ̃ wì sàwa au tↄ̃́lɛ,

wì tulaletikamɛɛ tɛ́a, ↄ̃ wì kúlɛ tã́aɛ.

Aa zɛ̀ ń ńzĩa pↄeão,

an pↄ ìↄ na ń yãbɛ̃ɛpiↄwa.

4 Mapi sↄ̃ ma zɛò

mà yã́ gɛa ń kpɛo sua ń aɛo kɛnɛ́,

má mↄ́má ń yã́ pↄ́ aa a vĩa vĩo,

asa ma lɛzù, gbɛ̃e i weao,

ma yã'ò, aai swã́sɛio.

Aa yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀,

aa zɛ̀ ń yã́ pↄ́ i kamaguoo.

5 Á gbɛ̃́ pↄ́ á ma vĩa vĩↄ à ma yãma.

Á gbɛ̃́ pↄ́ aa zaágu,

aaì á bↄ adoa ma yã́iↄ mɛ̀:

Dii tↄbↄ, wí á pↄna e mɛ̀!

Wí a ń kṹ ḿpii.

6 Wɛ̃́lɛ súu ma dↄ!

Ma kpɛ́ kↄ̃fĩ ma dↄ!

Málɛ fĩabo ma ibɛɛↄnɛ a lɛ́ gbɛu.

7 E aàↄ gɛ́ nↄwãwãkɛi à pìla,

e aà nↄ̀sɛ àↄ gɛ́ swaa kĩ́iwa,

à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ.§

8 Démɛ yã́ bee taa mà yãai?

Démɛ wɛsìɛ màai?

Wa bùsu i gↄↄ doa?

Wa buikɛ kã́ndo gↄ̃̀ↄa?

Kási kɛ́ nↄwãwã mↄ̀ Siↄnawa,

à nɛ́ↄ bↄ̀bↄ gↄ̃̀ↄ.

9 Ma Dii ma mɛ̀

má tó nɛ'igↄↄ ká, nɛ́ gí bↄ pɛ́lɛia?

Mapi á Lua ma mɛ̀

má tó pilagↄↄ ká, mí sakpɛ tataa?

10 À pↄnakɛ Yelusalɛũ yã́ musu,

à yáalↄwà, á gbɛ̃́ pↄ́ á yeaàziↄ.

À pↄnakɛò, á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ ↄ́ↄlↄɛ̀ↄ.

11 Asa á aà yↄ̃́ mi à kã́, á nↄ̀sɛ i níni,

á aà í mi, á pↄ i kɛ aà àizɛɛ zↄ̃ↄwa na.

12 Asa ma Dii ma mɛ̀

má aafia pisiwà lán swawa,

má buiↄ àizɛɛ naaaɛ̀ lán swa paawa,

i yↄ̃́ kpáwá, i á kuɛ, i á kpá a gbáa.

13 Lá da ì a nɛ́ nↄ̀sɛ níni,

màa má á nↄ̀sɛ níniɛ́,

á nↄ̀sɛ a níni Yelusalɛũ.

14 Tó a wɛsìaàlɛ, á pↄ a kɛ na,

á mɛ iↄ aafia lán sɛ̃̀kusiwa.

Dii a to a zↄ̀blenaↄ a gbãa dↄ̃,

kási a kpɛ̃nɛmuu bↄbↄ a ibɛɛↄwa.

15 Gwa! Dii lɛ́ mↄ́ ń tɛ́o,

aà zĩkasↄ̃go aↄ dɛ lán zàawa.

A sumá ń kyã̀wãao,

a ń lele ń tɛ́lɛpiↄo.

16 Asa Dii a yã́kpalɛkɛ ń bui píio ń tɛ́o ń fɛ̃ndao,

mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a ń dɛdɛↄ fàao.

17 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì gbãbↄ ńzĩaɛ aa gɛ́ sa'oiↄ,

aaìↄ tɛ sa'onazi e swaluu,

aaì sàwa sa'onↄↄ só ń zaeo ń ɛ̃́nao,

aa midɛ sãnuɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

18 An yãkɛaↄ ń ń làasooↄ yã́i málɛ mↄ́ bui píi kãaai. Tó aa mↄ̀, aa wɛsi ma gawilɛ. 19 Má seelakɛ ń guu, mí ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀eↄ gbaɛ buiↄwa, Taasisi ń Libiio ń Ludi pↄ́ kàzunaↄ vĩo ń Tubalio ń Gɛlɛsio ń ísia baa bùsu zã̀zãↄ, gu pↄ́ wi ma tↄ́ mauo mɛ́ wì wɛsi ma gawilɛoↄ, aai ma gawi kpàwakɛ buiↄnɛ. 20 Aa bↄ ń á gbɛ̃́ↄ bui píi kĩ́i dia sↄ̃́ kpɛ ń sↄ̃baonaↄ ń yiongoↄ kua sↄ̃́goↄ ń zugoↄ guu. Ma Dii ma mɛ̀ wa mↄ́ńnↄ ma kpɛ́u wà ma gba Yelusalɛũ ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu, lá Isailiↄ ì mↄ́ ń pↄ́wɛntio ta gbãlɛsai guuwa. 21 Ma Dii ma mɛ̀, má ń gbɛ̃eↄ sɛ dilɛ sa'onaↄ ń Levii buiↄ ũ.

22 Ma Dii ma mɛ̀ lá musu dafu ń zĩ́lɛ dafu* pↄ́ málɛ kɛo aaↄ ku ma aɛ gↄↄpii, màa á nɛ́ↄ ń á tↄ́o aↄ ku gↄↄpii. 23 Ma Dii ma mɛ̀ mↄ ń mↄo, kã́mabogↄↄzĩ ń kã́mabogↄↄzĩo, bui píi aliↄ mↄ kúlɛi ma aɛ. 24 Tó aa bↄ̀ wɛ̃́nkpɛ, aa gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ma kpɛↄ gɛↄ gwagwa. An kↄ̀ↄbiiↄ láao, an tɛ́ a gao,† mɛ́ bui píi aↄ ye ń gĩyãio.

* 1:1 2Kia 15.1-7

† 1:1 2Kia 15.32-38

‡ 1:1 2Kia 16.1-20

§ 1:1 2Kia 18.1-20.21

* 1:9 Daa 19.24, Lom 9.29

* 2:4 Yoɛ 4.10, Mis 4.1-3

† 2:10 Zia 6.15

* 4:5 Bↄa 13.21, 24.16

* 5:2 Mat 21.33, Maa 12.1, Luk 20.9

* 6:1 2Kia 15.7

† 6:3 Zia 4.8

‡ 6:4 Zia 15.8

§ 6:10 Maa 4.12, Zãa 12.40, Zĩn 28.26-27

* 7:1 2Kia 16.5

† 7:3 Isa 10.21-22

‡ 7:14 Mat 1.23

§ 7:14 Bee mɛ̀ Lua kúwanↄ.

* 8:6 Zãa 9.7

† 8:14 1Piɛ 2.8

‡ 8:18 Ɛbɛ 2.13

* 9:1 Mat 4.15-16, Luk 1.79

† 9:5 Mat 28.18

‡ 9:5 Zãa 14.9-10

§ 9:6 Luk 1.32-33

* 10:22 Lom 9.27

* 11:1 Zia 5.5, 22.16

† 11:4 2Tɛs 2.8

‡ 11:5 Ɛfɛ 6.14

§ 11:9 Isa 65.25

* 11:10 Zãa 12.32

† 11:10 Lom 15.12

‡ 11:15 Zia 16.12

* 12:2 Bↄa 15.2, Soũ 118.14

* 13:6 Yoɛ 1.15

† 13:10 Mat 24.29, Zia 6.12-13, 8.12

‡ 13:19 Daa 19.24

§ 13:21 Zia 18.2

* 14:12 Zia 9.1

† 14:13 Mat 11.23

‡ 14:28 2Kia 16.20

* 21:9 Zia 14.8, 18.2

* 22:13 1Kln 15.32

† 22:22 Zia 3.7

* 23: Mat 11.21-22

* 24:22 Zia 20.3

* 25:8 1Kln 15.54

† 25:8 Zia 7.17, 21.4

* 26:11 Ɛbɛ 10.27

* 28:12 1Kln 14.21

† 28:16 Soũ 118.22-23, Lom 9.33, 10.11, 1Piɛ 2.6

‡ 28:21 2Sam 5.20

§ 28:21 Yoz 10.10-12

* 29:13 Mat 15.8-9, Maa 7.6-7

† 29:14 1Kln 1.19

‡ 29:16 Isa 45.9

§ 29:23 Mat 6.9

* 34:5 Isa 63.1, Mal 1.4

† 34:10 Zia 14.11, 19.3

* 35:3 Ɛbɛ 12.12

† 35:6 Mat 11.5

* 36:6 Eze 29.6

* 37:16 Bↄa 25.22

* 38:22 Dↄ̀ↄ 21-22 maa lakĩi, lá a ku 2Kia 20.7-8 guuwa.

* 39:7 2Kia 24.15

* 40:3 Mat 3.3, Maa 1.3, Zãa 1.23

† 40:5 Luk 3.4-6

‡ 40:8 1Piɛ 1.24-25

§ 40:10 Zia 22.12

* 40:11 Eze 34.15, Zãa 10.11

† 40:13 Lom 11.34, 1Kln 2.16

‡ 40:19 Zĩn 17.29

* 41:8 Zaa 2.23

* 42:1 Luk 3.22

† 42:4 Mat 12.18-21

‡ 42:5 Zĩn 17.24-25

§ 42:6 Isa 49.6, Luk 2.32, Zĩn 13.47, 26.23

* 44:6 Isa 48.12, Zia 1.17, 22.13

† 44:25 1Kln 1.20

‡ 44:28 Ɛza 1.2

* 45:9 Lom 9.20

† 45:23 Lom 14.11, Flp 2.10-11

* 47:9 Zia 18.7-8

* 48:12 Isa 44.6, Zia 1.17, 22.13

† 48:20 Zia 18.4

* 49:1 Isa 7.14, Zel 1.5, Mat 1.21

† 49:2 Ɛbɛ 4.12, Zia 1.16

‡ 49:6 Isa 42.6, Luk 2.32, Zĩn 26.23

§ 49:6 Zĩn 13.47

* 49:8 2Kln 6.2

† 49:10 Zia 7.16-17

* 50:6 Maa 14.65

† 50:9 Lom 8.33-34

* 51:17 Zia 14.10, 16.19

* 52:1 Zia 21.2, 27

† 52:5 Lom 2.24

‡ 52:7 Lom 10.15

§ 52:11 2Kln 6.17

* 52:15 Lom 15.21

* 53:1 Lom 10.16

† 53:1 Zãa 12.38

‡ 53:4 Mat 8.17

§ 53:6 1Piɛ 2.24-25

* 53:7 Zia 5.6

† 53:7 Maa 14.61, 1Piɛ 2.23

‡ 53:8 Zĩn 8.32-33

§ 53:9 1Piɛ 2.22

* 53:9 Luk 23.33

† 53:9 Mat 27.57-60

‡ 53:10 Zĩn 2.23

§ 53:12 Luk 22.37

* 53:12 Ɛbɛ 9.28

† 53:12 Lom 8.34

* 54:1 Gal 4.27

† 54:9 Daa 9.11

‡ 54:12 Zia 21.18-21

§ 54:13 Zãa 6.45

* 55:1 Zia 21.6, 22.17

† 55:3 Zĩn 13.34

‡ 55:10 2Kln 9.10

* 56:7 Mat 21.13

* 57:19 Ɛfɛ 2.17

* 58:7 Mat 25.35

* 59:8 Lom 3.15-17

† 59:17 Ɛfɛ 6.14

‡ 59:17 Ɛfɛ 6.17, 1Tɛs 5.8

§ 59:20 Lom 11.26

* 60:11 Zia 21.25-26

† 60:14 Zia 3.9

‡ 60:19 Zia 21.23, 22.5

* 61:1 Mat 11.5, Luk 7.22

† 61:2 Luk 4.18-19

‡ 61:2 Mat 5.4

§ 61:10 Zia 21.2

* 62:11 Isa 40.10, Zia 22.12

* 63:1 Isa 34.5-8

† 63:3 Zia 14.19, 19.13, 15

‡ 63:12 Bↄa 14.21

* 64:3 1Kln 2.9

* 65:2 Lom 10.20-21

† 65:10 Yoz 7.26

‡ 65:17 Isa 66.22, 2Piɛ 3.13, Zia 21.1

§ 65:19 Zia 21.4

* 65:25 Isa 11.6-9

* 66:1 Mat 5.34, 23.22

† 66:1 Mat 5.35

‡ 66:2 Zĩn 7.49-50

§ 66:7 Zia 12.5

* 66:22 Isa 65.17, 2Piɛ 3.13, Zia 21.1

† 66:24 Maa 9.48

Zelemii

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

ZELEMII

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Zelemii ku ado, a ku yã́ pↄ́ gbɛ̃́pii lɛ́ kɛ kpɛo, ãma a náai vĩ Luaɛ e à gɛ̀ zĩ pↄ́ Lua dàɛ kɛ̀ò píi. Zelemii ku lá Lua zĩna Pↄlu ò gbɛzãwa à mɛ̀, yɛ̃̀ɛɛsaikɛ guu ↄ̃ Lua gbãa sĩana ì bↄu (2Kln 12.9).

Zelemii yã́ pↄ́ kũ̀ wà làasookɛwàn kɛ: Aà ɛ̀waasokɛ guu à gↄ̃̀ Lua lɛdↄɛkɛna ũ Yelusalɛũ (1.4-9) e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 626, kí Yosia dɛa kía ũ gↄↄ (640-609), ↄ̃ a ku we wɛ̃̀ bla, gↄↄ pↄ́ yã́ↄ lɛ́ zĩ'ũkũ àlɛ kã́fĩ.

Asiliↄ mɛ́ gbãa vĩ gupiiu gↄↄ bee, ↄ̃ aa nà Babiloniↄ gbaa guwa. Yosia zɛ'è à ɛ̀a Isaili bùsu zi kpɛdo sì. Ãma wɛ̃̀ 609 guu wà aà dɛ̀ Megido gↄↄ pↄ́ àlɛ gɛ́ kpái Egipi zĩgↄ̃ pↄ́ aa mↄ̀ dↄi Asiliↄlɛↄnɛ. Egipiↄ aà nɛ́ Yoaaza pↄ́ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu bↄ̀ kpalau, ↄ̃ aa Yoakiũ kpà aà gbɛu. Wɛ̃̀ 597 guu kí Nɛbukanɛza ń Babiloniↄ sì Yelusalɛũ guu, aa ń gbɛ̃eↄ nàaa tàńnↄ ń kí Yɛkↄnia pↄ́ gↄ̃̀ a mae Yoakiũ gɛ̃ɛ ũo sãnu. Ɔ̃ aa Zedekia kpà Davidi kpalau, kía gbãasaide pↄ́ gbɛ̃́ↄ tò à yãkele kɛ̀ ń a dii Babiloniↄ. Ɔ̃ aa fɛ̀lɛaaànↄ pãsĩpãsĩ, aa koezↄ̃̀ Yelusalɛũzi e wɛ̃̀ do, ↄ̃ Nɛbukanɛza zĩgↄ̃ↄ Yelusalɛũ sì wɛ̃̀ 587 mↄ soplade guu, aa kí Zedekia kũ̀, ↄ̃ aa Lua kpɛ́ kpàsa, ↄ̃ aa tà ń gbɛ̃́ gbãaↄ píi.

An taa gbɛa wà Gedalia pↄ́ zĩ̀blenapiↄ aà dìlɛ gbãade ũ dɛ̀, ↄ̃ Yuda gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ aa gↄ̃̀ↄ bàalɛ̀ wà tà Egipi, aa ãnabi Zelemii sɛ̀ ń gbãao wà tàò. We à gàu.

Lán ãnabi kĩniↄwa Zelemii è yã́ gbãa pↄ́ kɛ̀piↄ guu Lua lɛzà a gbɛ̃́ pↄ́ aa a náai vĩopiↄwa. Ɔ̃ Zelemii mɛ̀ tó aa ye músipi kɛ̃́máɛ, sema aa ɛa su Dii ń Luawa, aa lɛkpaaĩa ń Egipiↄ tó, aai zɛ ń zↄblea Babilonideↄnɛo. Ãma aa Zelemii dìlɛ bↄnkpɛde ũɛ, ↄ̃ wà ĩadàwà. À bílikɛ̀ yã́piwa, asa a ye a gbɛ̃́piↄzi maamaaɛ. Màa a kuò dṹniau. Gaga bao pↄ́ Lua dìlɛɛ̀ aà kpa a gbɛ̃́ pↄ́ aa ku kai lɛzĩↄnɛ mɛ́ tò à bílikɛ̀, asa a ye a gbɛ̃́piↄzi. A yã́i ìↄ zↄaka Luazi mↄ̀ↄmↄↄ (11.18-12.6, 15.10-21, 18.18-23, 20.7-18).

Baa kɛ́ àlɛ Lua gbɛ̃́ↄ kaalɛa yã́ kpàwakɛ luanaaikɛnsaidepiↄnɛ, à ń suabaa yã́ è kãaa lↄ Luapi bàa ɛa kuańnↄ yã́ ũ (31). A zĩ pↄ́ Lua a ble gbɛzã náai vĩ, ↄ̃ à seeladekɛ pↄ́ ì bↄ ń saɛ kɛ̀. Wɛdↄa Luazi guu à tↄↄlɛ lù. (32).

Zelemii kɛ̀ waasokpan náaide pↄ́ wà Yesu lɛ̀ɛũò ũ (Matie 16.14). E Yesupi àↄ gɛ́ gai à Gɛ̃amusu dikpɛ blɛ blè ń a ìwaↄ, ↄ̃ à mɛ̀ Lua bàa kua ń a gbɛ̃́ↄ yã́ pↄ́ Zelemii ò pàpa sa (Luk 22.20, 1Kln 11.25).

1

Dii Zelemii dilɛa ãnabi ũ

1 Ilikia nɛ́ Zelemii, Anato pↄ́ kú Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu sa'onae yã́n kɛ. 2 Dii yã'òɛ̀ Amↄ nɛ́ Yosia,* Yudaↄ kía kpalablea wɛ̃̀ kuɛ'aaↄ̃de guu 3 ń Yosia nɛ́ Yoakiũ,† Yudaↄ kía kpalablea gↄↄo e Yosia nɛ́ Zedekia,‡ Yudaↄ kía kpalablea wɛ̃̀ kuɛdode mↄ sↄode guu, gↄↄ pↄ́ wà Yelusalɛũdeↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũ.

4 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀:

5 E màↄ gɛ́ n íkasai nɛasakpɛu,

má n dↄ̃,

e ǹyↄ̃ gɛ́ bↄi gbɛɛu,

ma n sɛ ma pↄ́ ũɛ,§

ma n dilɛ ãnabi ũ buiↄnɛ.

6 Ɔ̃ ma mɛ̀: Á'a Dii Lua! Má yã'oa dↄ̃o, asa ɛ̀waasonan ma ũ. 7 Ɔ̃ Dii òmɛɛ:

Ńsu o ɛ̀waasonan n ũo.

Gɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma n zĩmáↄ kĩ́i píi,

ní yã́ pↄ́ má danɛ píi onɛ́.

8 Ńsu vĩakɛnɛ́o,

asa má kunnↄ n misia yã́iɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

9 Ɔ̃ Dii ↄbↄ̀ a zↄ̃̀ ma lɛ́wa à mɛ̀:

Ma a yã́ sòso má kànɛ n lɛ́uɛ.

10 Gwa! Ma n dilɛ buiↄnɛ ń ń bùsuↄ,

ńyↄ̃ ń wo ń bùsuu,

ńyↄ̃ ń gbãa kↄ'ɛ,

ńyↄ̃ ń kaalɛ, ní ɛa ǹ ń zɛdↄ,

ńyↄ̃ ń gboo, ní ɛa ǹ ń kɛkɛ.

11 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: Zelemii, bↄ́ ń èi? Ɔ̃ má wèwà: Lí pↄ́ wì mɛ wɛ́tɛi gↄ̃na málɛ e. 12 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Ń è wásawasaɛ, asa málɛ wɛ́tɛ ma yã́i, kɛ́ à e papa yã́iɛ.

13 Dii yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛa à mɛ̀: Bↄ́ ń èi? Má wèwà: Ma oo è, àlɛ pusu bↄ, à yɛ̀ɛlɛ, a zí dↄ gugbãntoo oi. 14 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Za gugbãntoo oi wa bↄu wà yã́yia bùsuɛbeedeↄwa. 15 Málɛ bùsu pↄ́ kú gugbãntoo oiↄ gbɛ̃́ↄ sisi aa mↄ píiɛ.

An kíaↄ ń kpalabaaↄ kpálɛ Yelusalɛũ bĩ́ibↄlɛↄu.

Aa koezↄ̃ a bĩ́i pↄ́ liaizi,

aa lɛ́lɛ Yudaↄ bùsu wɛ̃́lɛↄwa.

16 Màa má yã́kpalɛkɛ ń ma gbɛ̃́ↄ

vãi pↄ́ aa kɛ̀ aa bↄ̀ ma kp yã́i.

Aa tulaletikàtɛa dii pãleↄnɛ,

aa kùlɛ ń pↄkɛaↄnɛ.

17 Sↄukɛ, ní fɛlɛ yã́ pↄ́ má danɛ onɛ́ píi.

Ńsu to sↄ̃ kɛ̃ngu an yã́io.

Tó màan sↄ̃o, ḿmɛ má tó sↄ̃ kɛ̃ngu ń aɛ.

18 Ma n kɛ lán wɛ̃́lɛ bĩ́idewa gbãɛ,

lán mↄ̀pɛlɛ ge mↄgotɛ̃ bĩ́iwa.

Yuda kíaↄ fↄ̃ kpanɛo,

ge a gbãadeↄ ge a sa'onaↄ ge a gbɛ̃́pii.

19 Aa ãnama, kási aa n fuo,

asa má kunnↄ n misia yã́iɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

2

Isailiↄ bↄa Dii kpɛ

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gɛ ǹ yã́ɛ bee kpàwakɛ Yelusalɛũdeↄ swã́u.

Ma Dii ma mɛ̀,

á wɛ̃ndiagↄↄ gbɛ̃kɛ pↄ́ á vĩmanↄ dↄmagu

gↄↄ pↄ́ á yemazi ma nↄ dafu ũ.

Gↄↄ bee á tɛmazi guwaiwaiu,

gu pↄ́ wi pↄ́tↄ̃uo.

3 Aa ku ma mɛ̀ndo yã́iɛ,

aamɛ ma buapↄ́ káauↄ ũ.

Ma gbɛ̃́ pↄ́ ń mↄmↄↄ tàae è,

ↄ̃ músi ń lé.

Ma Dii mámɛ má ò.

4 À swã́sɛ ma yã́i, á Isailiↄ,

á Yakↄbu buiↄ píi.

5 Ma Dii ma mɛ̀,

tàae kpele á deziↄ èa,

ↄ̃ aa zã̀kũmanↄi?

Aa tɛ̀ tã́aↄzi, ↄ̃ aa gì ↄi.

6 Ma ń bↄ́lɛ Egipi ma dↄaanɛ́ guwaiwaiu

ń sɛ̃gbão ń bùsu tↄ̃ↄ'ɛdeo

ń bùsu iminadeo ń gusisi pãsĩo,

gu pↄ́ gbɛ̃e lí a baa vĩo mɛ́ gbɛ̃e líↄ kuuo,

kási aai ma gbɛao.

7 Ma suńnↄ tↄↄlɛ táaedeu la,

aaliↄ a libɛↄ ble ń a pↄmaaↄ.

Kɛ́ aa kà, aa ma bùsu gbãlɛ̀,

aa tò à gↄ̃̀ pↄ́ pↄ́ má yeio ũ.

8 An sa'onaↄ i ma dↄ̃o,

ma ikoyãdanɛdeↄ i ma dↄ̃o,

an dↄaanaↄ bↄ̀ ma kpɛ,

an ãnabiↄ ãnabikɛkɛ̀ ń Baali gbãao,

aa tɛ̀ pↄ́ pↄ́ lí kã́fĩakɛnɛ́oↄzi.

9 A yã́i má mↄ́ ń á yã́o sↄ̃,

mɛ́ má mↄ́ ń á nɛ́ↄ ń á tↄũnaↄ yã́o.

Ma Dii mámɛ má ò.

10 À bua ísiawa e Sipi bùsuu à gwa.

À gbɛ̃́ zĩ Kedaa bùsuu à a yã́ tàasika,

í gwa tó yã́ɛ bee taa kɛ̀ we yãa.

11 Buie a diiↄ lìlɛ yãae?

Kási an tã́apiↄá Lua no.

Ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ Lua gawide ũ,

ma gbɛ̃́ↄ ma lɛũkpakɛ̀

ń pↄ́ pↄ́ lí kã́fĩakɛnɛ́oↄ.

12 Á musudeↄ, à to yã́pi diwá,

á mɛ i seenata à gↄ̃ sã̀iii.

Ma Dii mámɛ má ò.

13 Asa ma gbɛ̃́ↄ duunakɛ̀ lɛɛ plaɛ.

Mámɛ má nibↄna í wɛ̃nide ũ,

ↄ̃ aa ma to we,

aa gɛ̀ wà biaↄ yↄ̃̀ ńzĩaɛ,

bia tɛfɛɛna pↄ́ aa fↄ̃ í dilɛoↄ.

14 Isailiↄá zↄↄnɛe?

Wà ń í zↄble guu nɛe?

Bↄ́yãi aa gↄ̃̀ pↄvĩaↄ ũ sai?

15 Nↄ̀ↄmusuↄ pàlamá aa pũ̀namá,

ↄ̃ aa ń bùsu yàa,

an wɛ̃́lɛↄ tɛkũ̀, gbɛ̃e ku we lↄo.

16 Mɛfisideↄ ń Tapanɛsideↄ ń mi wànɛ́.

17 Ámɛ a yã́pi ì ázĩaɛo lò?

Ma Dii á Lua, kɛ́ má zɛmikũaɛ́,

ↄ̃ a ma to we.

18 Bↄ́yãi álɛ gɛ́ Egipi Sioo í miii?

Àkɛa álɛ gɛ́ Asili Uflata í miii?

19 Á vãikɛa a wi á musuɛ,

á pↄ̀ↄbↄzãkɛa a wɛ́tɛ̃a iɛ́.

À làasookɛ, í dↄ̃ kɛ́

á bↄa ma Dii á Lua kpɛ vãi,

mɛ́ á kua vĩakɛamɛɛ sai ĩ́i.

Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

Isailiↄ dɛa nↄ náaisai ũ

20 A ma zuu gbòo á nↄɛ à gɛ̃̀gɛ̃,

a ma baↄ kɛ̃̀kɛ̃,

a mɛ̀ á zↄblemɛɛo.

Sĩana guu i gbãsĩkɛ sĩ̀sĩ lɛsĩ píi musu

ń lí yɛ̀lɛlɛↄ píi gbáuo.

21 Ma á bá vɛ̃ɛli maa náaide ũɛ.

Kpelewa a kɛ̃a,

a gↄ̃ vɛ̃ɛli bↄlɛnzĩaɛ ũi?

22 Baa tó a zu'ò ń saoo

ń mↄsↄnao maamaa,

á tàae tèbateba a láamɛɛo.

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

23 Kpelewa á fↄ̃ o i gbãlɛo,

i kɛ Baaliↄnɛ kɛ̀kɛo ni?

À yã́ pↄ́ á kɛ̀ swadↄↄiↄ gwa,

à làasookɛ á yãkɛapiↄwa.

I gɛ́ le à su la,

lán yiongo núnu pↄ́ a mɛ fɛ̀lɛwa,

24 lán sɛ̃̀a zàa'ĩn da pↄ́ dↄ́ɛkɛ̀ ń gbáao,

àlɛ gↄ̃ ĩ́ana sɛsɛwa.

Démɛ a fↄ̃ à aà lɛ́ liaa gↄↄ pↄ́ aà mɛ fɛ̀lɛi?

Zàa'ĩn sa pↄ́ lɛ́ aà wɛɛlɛↄ kpasao,

aa aà e a gↄↄwaɛ.

25 Ásu àↄ kpálɛkɛńzi

e á kyale gɛ́ yaa á gbáu,

á kòlo giigagao.

Ń beeo a mɛ̀ a zɛkɛo,

wá ye dii zĩ̀loↄziɛ,

sema wà gɛ́má.

26 Lá wí ì kpã́i kṹ, tó wà bↄ̀wà,

màa wa wida Isailiↄwa,

an kíaↄ ń ń gbãadeↄ

ń ń sa'onaↄ ń ń ãnabiↄ.

27 Aaì o líɛ: Wá maen n ũ,

aaì o gbɛɛ: Ḿmɛ n wá í.

Aa bↄ̀ ma kpɛ, aai zɛmanↄo.

Gↄↄ pↄ́ taasi ń lé,

ↄ̃ aaì mɛ mà fɛlɛ mà ń suaba.

28 Dii pↄ́ á kɛ̀ ázĩaɛↄ ku máɛ?

Aa fɛlɛ á taasikɛgↄↄ,

tó aa fↄ̃ á suaba!

Asa á Yudaↄ,

á diiↄ dasi kà á wɛ̃́lɛↄwa.

29 Bↄ́yãi álɛ zↄakaimazii?

Ápii a bↄ ma kpɛɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

30 Ma ĩadà á deziↄwa pãɛ,

aai totoapi yãdao.

Aa lɛ̀lɛ ń ãnabiↄwa

lán nↄ̀ↄmusu pↄkaalɛnawa.

31 Á gbãgbɛ̃ↄ, à wɛ́tɛ ma yã́i.

Ma gↄ̃ Isailiↄnɛ gbáa

ge gubeebee ũ yã̀?

Bↄ́yãi ma gbɛ̃́piↄ ì mɛ

waↄ ń bɛbɛa kɛɛ,

wa mↄ ma kĩ́i lↄo ni?

32 Nↄamblebↄ yã́ a fↄ̃ sã wɛ̃́ndiague?

Zãkɛzĩ pↄ́ↄ yã́ a fↄ̃ sã nↄ dafugue?

Kási ma yã́ sã̀ ma gbɛ̃́ↄgu

à gↄↄplakɛ̀.

33 Á yenzi ɛsɛ vĩɛ fá!

Baa káalua sà zↄ̃ↄ,

á á yãkɛa dadaɛ̀.

34 Wì taaside yãesaide au e á pↄkasaↄwa,

i kɛ a ń lé á kpɛ́u,

aalɛ á pↄ́ↄ sɛ́lɛn sↄ̃o.

35 Gia ń beeo i mɛ á yãe vĩo,

ma pↄ a paázio.

Lá a mɛ̀ i duunakɛo,

má yã́kpalɛkɛánↄɛ.

36 Bↄ́yãi iↄ liaaliaa à á yãkɛa lilɛi?

Egipiↄ widawá,

lá Asiliↄ kɛ̀ɛ́wa.

37 Á bↄ we à su ń ↄo dia á musuɛ,

asa gbɛ̃́ pↄ́ álɛ ń náaikɛpiↄ,

ma gińziɛ, á dↄnlɛ emáo.

3

1 Tó gbɛ̃e gì a nai,

ↄ̃ à gɛ̀ zãkɛ̀ gupãlei,

a fↄ̃ ɛa nↄpi kũ lↄe?

Aà kũa a bùsupi gbãlɛ dúuduuɛ.

Ápiↄ sↄ̃ a gbãsĩkɛ̀ ń gↄ̃ↄ dasi,

ↄ̃ a ɛa lɛ́ sua saa?

Ma Dii mámɛ málɛ á la.

2 À wɛzu à sĩ̀sĩ wáiwaiↄ gwae,

gu kpele wi á dã̀akpauo ni?

Iↄ zↄ̃lɛ zɛ́ saɛ àↄ gↄ̃ↄ dã́

lán Laalubue zↄ̃lɛa guwaiwaiuwa.

3 A yã́i tò ma gi lou maɛ́,

káabuana i kɛɛ́o.

Ń beeo á wɛ́ dɛ lán káalua wɛ́waɛ,

wí lí á kũo.

4 A lɛzùmazi tia a mɛ̀:

Wá Mae, wá ɛ̀waasogↄↄ gbɛ̃na,

5 n pↄ aↄ paawázi e bↄɛ ni?

Ńyↄ̃ↄ wá kpɛ̃nɛ kũa gↄↄpii yã̀?

Màa i omɛɛ,

ↄ̃ iↄ yãvãikɛ á pↄeãwa.

Isailiↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛa Diiɛ ń ń suawào

6 Kí Yosia kpalablegↄↄ Dii òmɛɛ: N Isaili pↄ̀ↄbↄzãkɛnapiↄ yãkɛa èa? Aa gɛ̀ gbãsĩkɛ̀ sĩ̀sĩ lɛsĩ píi musu ń lí yɛ̀lɛlɛↄ píi gbáuo. 7 Málɛ e yã́ beeↄ kɛa gbɛa píi aa suaɛ, kási aai suao. Ɔ̃ an gbɛ̃́ Yuda náaisaideↄ ń yãkɛapiↄ è. 8 Ma gínzila kpà Isaili pↄ̀ↄbↄzãkɛnapiↄwa, ma ń yá gbãsĩ pↄ́ aa kɛ̀ↄ yã́i. Kási vĩa i ń gbɛ̃́ Yuda náaisaidepiↄ kũo, ↄ̃ aa gɛ̀ gbãsĩkɛ̀ sↄ̃. 9 Káaluakaa i kɛ Isailiↄnɛ yãe ũo, ↄ̃ aa ń bùsu gbãlɛ̀, aa gbãsĩkɛ̀ gbɛↄ ń líↄ yã́ musu. 10 Gia ń beeo píi an gbɛ̃́ Yuda náaisaidepiↄ i sua ń nↄ̀sɛmɛndooo, sema mↄafili. Ma Dii mámɛ má ò.

11 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Isaili pↄ̀ↄbↄzãkɛnapiↄ yã́ maa dɛ Yuda náaisaidepiↄla. 12 Gɛ ǹ kpàwakɛ gugbãntoo oi ǹ mɛ:

Ma Dii ma mɛ̀,

à sua Isaili pↄ̀ↄbↄzãkɛnaↄ!

Má fɛ̃́ázi lↄo, asa má gbɛ̃kɛ vĩ,

ma pↄ aↄ paaázi gↄↄpiio.

Ma Dii mámɛ má ò.

13 À we á tàaei lé!

Asa a bↄ ma Dii á Lua kpɛɛ,

a táa'ò dii zĩ̀loↄwa

lí yɛ̀lɛlɛↄ píi gbáu,

i swã́sɛ ma yã́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

14 Ma Dii ma mɛ̀, gbɛ̃nazĩn pↄ̀ↄbↄzãkɛnaↄ, à sua, asa á zã́n ma ũ. Má á sɛ́ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo dodo, bui ń buio plapla, mí suánↄ Siↄna. 15 Dã̀na pↄ́ an nↄ̀sɛ muaamanↄↄ ↄ̃ má ń dilɛ aa dↄaaɛ́ ń dↄ̃ao ń laaio. 16 Ma Dii ma mɛ̀, gↄↄ bee tó a kↄ̃ a dasikũ̀ á bùsuu, wa ma bàakuaánↄ kpagolo yã'o lↄo, a làasoo a gɛ̃ an sↄ̃ guuo. A ni aↄ kúmáo, mɛ́ wa a pãle kɛo. 17 Zĩbeezĩ wa o Yelusalɛũɛ, Dii kpalabaa. Bui píi a si Yelusalɛũu ma tↄbↄa yã́i. An nↄ̀sɛvãi swã́gbãa yã́ a dↄaanɛ́ lↄo. 18 Gↄↄ bee Yudaↄ na Isailiↄwa, aa bↄ gugbãntoo oi bùsuu sãnu, aai su bùsu pↄ́ má kpà ń deziↄwau.

19 Mámɛ má ò.

Má ye mà á sí ma nɛ́ↄ ũɛ,

mí pↄeã bùsu kpáwá,

bùsu pↄ́ a kɛfɛnkɛ dɛ buipãleↄ pↄ́a.

Málɛ e áli ma sísi á Mae ũɛ,

mɛ́ á we ma to weo,

20 ãma á Isailiↄ a bↄ ma kpɛ,

lán nↄɛ pↄ́ a zã́ tò à gɛ̀ gbãsĩkɛ̀wa.

Ma Dii mámɛ má ò.

21 Wii ma dↄ sĩ̀sĩ wáiwai musu,

Isailiↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ, aalɛ awakpa,

asa aa pã̀zɛaɛ,

ma Dii ń Lua ma yã́ sã̀ńguɛ.

22 À ɛa sua, pↄ̀ↄbↄzãkɛnaↄ,

mí á gbã́gbã ń á pↄ̀ↄbↄzãkɛgyão.

Wá kɛ́! Wá sumaɛ,

asa ḿmɛnn Dii wá Lua.

23 Sĩ̀sĩↄ ɛɛ vĩ, gbɛ̀sĩsĩↄ zↄa vĩ,

Dii Isailiↄ Lua mɛ́ wá Suabana ũ.

24 Za wá ɛ̀waasogↄↄ

tã́aↄ wá maeↄ zĩ ài blè,

an sãↄ ń ń zuↄ

ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ.

25 Wà naalɛ ń wío,

wà tó wá gɛɛ gↄ̃ kpá wá wɛ́i,

asa ń wá deziↄ wa duunakɛ̀ Dii wá Luaɛɛ,

za wá ɛ̀waasogↄↄ e gbã wi aà yãmao.

4

1 Ma Dii ma mɛ̀, á Isailiↄ, tó á sua, à sua.

Tó a ↄzↄ̃̀ á pↄ́ pↄ́ má zauↄi,

mɛ́ álɛ liaaliaa lↄo,

2 tó a lɛgbɛ̃̀ ń ma kuao kã́ukãu ń sĩanao,

buipãleↄ báaadakↄ̃u ń ma tↄ́o,

aai ĩ́anadã ma yã́ musu.

3 Yã́ pↄ́ Dii ò Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄnɛn kɛ:

Á Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi,

à kpase kɛ̃ wásawasa,

ásu pↄ́tↄ̃ lɛuo.*

4 À tↄ̃zↄ̃ á sↄ̃̀ gbãsĩwoloa ũ,

í gↄ̃ ma pↄ́ ũ wásawasa.

Tó màan sↄ̃o,

má a pↄkũmabↄbↄwáɛ

lán tɛ́ pↄ́ gbɛ̃e a fↄ̃ dɛowa

yãvãi pↄ́ á kɛ̀ yã́i.

Zĩgↄ̃ↄ bↄa gugbãntoo oi

5 À kpàwakɛ Yudaↄnɛ,

à o Yelusalɛũdeↄnɛ:

À kuupɛ á bùsuu,

à wiilɛ ń lↄↄ gbãtɛ̃o

à onɛ́ aa kãaa,

aai bàalɛ ta wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄu.

6 À gudↄkↄ̃ɛkĩi dilɛ Siↄna,

wí mↄ́ ulɛ we, ásu zɛzɛo,

asa má tó kìsia zↄ̃ↄ ń pↄ́ ↄ̃̀ↄnɛkɛao bↄ gugbãntoo oiɛ.

7 Nↄ̀ↄmusu fɛ̀lɛ bↄ̀ a tòou,

buiↄ kàalɛnapi dàzɛu.

À gò a tía,

àlɛ gɛ́ á bùsu kɛi kɛ́lɛkɛlɛ,

á wɛ̃́lɛↄ i gↄ̃ bɛziaↄ ũ.

8 A yã́i tò à zwã̀nkasaↄ kákaála,

à ↄ́ↄlↄ à búbuapɛ,

asa Dii pↄfɛ̃awázi zↄ̃ↄ, i kpálɛo.

9 Zĩbeezĩ sↄ̃ a kɛ̃ kía ń a ìwaↄgu,

yã́pi i di sa'onaↄwa,

ãnabiↄ lɛ́ i gↄ̃ kpaaũa.

Ma Dii mámɛ má ò.

10 Ɔ̃ ma mɛ̀: Á'a Dii Lua! N ↄ̃nↄkɛ̀ Yelusalɛũdeↄnɛɛ ń gbɛ̃́ɛ beeↄ píi. Kɛ́ n mɛ̀ aaↄ ku aafiaɛ,† ↄ̃ fɛ̃nda mɛ́ aↄ wiilɛ ń miwaa?

11 Gↄↄ bee Dii a o Yelusalɛũdeↄnɛ ń gbɛ̃́ɛ beeↄ píi, à mɛ ĩ́an wãa a bↄ gbáau sĩ̀sĩ wáiwaiↄ musu à mↄ lɛ́lɛ a gbɛ̃́ↄwa. I kɛ ĩ́ana pↄ́ wì pↄ́ fã́i a gbãsĩ bↄlɛ no, 12 ĩ́ana pↄ́ á gbaɛmá gbãa aↄ dɛ beea, yã́kpalɛ á kɛńnↄ sa.

13 Gwa! Àlɛ mↄ́ lán lousisiawa,

aà zĩkasↄ̃goↄ dɛ lán zàawa,

aà sↄ̃́ↄ wãa dɛ kúuↄla.

Waiyoo wápiↄ! Wa kaalɛɛ sa.

14 Yelusalɛũdeↄ, à á sↄ̃ pípi,

kɛ́ à e bↄ aafia.

Áↄ kú ń á làasoo vãio e bↄɛ ni?

15 Wàlɛ a baokpa Dã buiↄ bùsuu,

wàlɛ músi kpàwakɛ Ɛflaiũ buiↄ bùsu sĩ̀sĩdeu:

16 À o buiↄnɛ,

í a kpàwakɛ Yelusalɛũdeↄnɛ,

ibɛɛↄ bↄ̀ bùsu zã̀zãu, aalɛ mↄ́,

aalɛ kúkua dↄ Yudaↄ wɛ̃́lɛↄwa,

17 aalɛ liai lán masedãnaↄwa,

asa Yudaↄ bↄ̀ ma kpɛɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

18 Á dàa ń á yãkɛaↄ mɛ́ bee ìɛ́.

Á ĩadaman we. A pãsĩ!

Àlɛ ĩadawá e á sↄ̃u.

19 Ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà! Ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà!

Ma nↄ̀sɛ lɛ́ pusu bↄ, sↄ̃ kɛ̃̀magu,

má fↄ̃ màↄ nílɛo.

Ma kuu'ↄ mà dↄ ń kúkuakɛao.

20 Wíwia lɛ́ kɛ wíwia,

bùsu gↄ̃̀ da wàuu gupiiu.

Wá zwã̀akpɛↄ wìwi kã́ndo,

wá zwãaↄ yàa gↄ̃̀ↄgↄ̃ↄ.

21 Máↄ dàlapooↄ gwa e bↄɛ ni?

Máↄ kuu'ↄpi ma dↄ e bↄɛɛ?

22 Dii mɛ̀ a gbɛ̃́ↄ mi vĩo, aa a dↄ̃o,

nɛ́ sↄũↄnɛ, aa yãe gbáɛo.

Vãi ↄ̃nↄ ↄ̃ aa dↄ̃, aa maakɛa dↄ̃o.

23 Ma zĩ́lɛ gwà,

má è da pã, a kɛkɛao.

Ma musu gwà, má è a gupua vĩo.

24 Ma gbɛ̀sĩsĩↄ gwà,

mà è aalɛ lualua,

sĩ̀sĩↄ sↄ̃ aalɛ deedee píi.

25 Ma gugwà, mi gbɛ̃e eo,

baa bãↄ aa ń taa kɛ̀ píiɛ.

26 Ma gugwà, ↄ̃ má è

bùsu táaede gↄ̃̀ gbáa ũ,

wɛ̃́lɛↄ wìwi píi Dii aɛ

aà pↄkũma pãsĩ yã́i.

27 Asa Dii mɛ̀

bùsu a ↄ̃̀ↄkpa píiɛ,

ń beeo á kaalɛ míↄmiↄo.

28 Ayãmɛto tↄↄlɛ a búbuapɛ,

musu i siakũ,

asa Dii yã'ò, a a nↄ̀sɛ suumpao,

à yãdìlɛ kↄ̀, a ɛa kpɛo.

29 Wɛ̃́lɛdeↄ lɛ́ tílɛ píi,

kɛ́ aa sↄ̃deↄ ń kàzunaↄ kↄ̃fĩ mà yã́i.

Gbɛ̃eↄ lɛ́ si dào guu,

gbɛ̃eↄ dɛ̀dɛ lɛ́ sↄlↄ gbɛ̀sↄↄu.

Wɛ̃́lɛↄ gↄ̃̀ bɛziaↄ ũ,

gbɛ̃e ku we lↄo.

30 Yelusalɛũ, bↄ́ ńlɛ kɛi?

Àkɛa n zwã̀a tɛ̃a yè,

n vua nↄamblebↄↄ dà, n kio kài?

N nzĩa kɛ̀kɛ pãɛ!

N gↄ̃pↄsɛↄ gìnziɛ,

aa ye n wɛ̃ni bↄɛ sa.

31 Ma wii mà lán nɛ'iwãwã wiiwa,

lán nↄɛ pↄ́ lɛ́ nɛ́ sɛ̃́ia iwa.

Siↄna wiiɛ, àlɛ we fòo, fòo,

à ↄpòo à mɛ̀: Waiyoo mapi,

gbɛ̃dɛnaↄ ↄdìɛa, má kú ga lɛ́zĩɛ.

5

Gbɛ̃e maao

1 À Yelusalɛũ zɛaↄ kɛɛlɛ à gwa,

à wɛɛlɛ a gãaɛↄu à e dↄ̃.

Tó yãmaakɛn sĩanwɛɛlɛnae ku we,

má sùuukɛ ń wɛ̃́lɛpio.

2 Baa kɛ́ aaì mɛ Dii ku,

ń beeo aaì lɛgbɛ̃ ń mↄafilioɛ.

3 Dii, sĩana ↄ̃ ńlɛ wɛɛlɛmáo lò?

N ń gbɛ̃́, i ↄ̃máo,

n ń kɛ́ búɛbuɛ, ↄ̃ aa gì totoapi mai.

An swã́ gbãakũ̀ lán gbɛwa,

aa gì nↄ̀sɛlilɛi.

4 Ɔ̃ ma mɛ̀ taasideↄnɛ, aa mi vĩo,

aa Dii yãkɛaↄ dↄ̃o,

aa dↄ̃ yã́ pↄ́ ń Lua lɛ́ yáńnↄo.

5 Má gɛ́ mà yã'o maezↄ̃ↄↄnɛɛ,

aa Dii yãkɛaↄ dↄ̃o lé?

Aa dↄ̃ yã́ pↄ́ ń Lua lɛ́ yáńnↄo lé?

Kási gbɛ̃́piↄ sↄ̃ aa n zuu bↄ̀ńla,

aa n baↄ kɛ̃̀kɛ̃máɛ.

6 Ayãmɛto nↄ̀ↄmusu a bↄ lákpɛu à kusimá,

àwalɛwana a bↄ gbáau à ń dɛdɛ.

Gbɛaana a naalɛnɛ́ wɛ̃́nkpɛ,

i gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ↄ taitai,

asa an tàaeↄ dasikũ̀,

an pↄ̀ↄbↄzãkɛa kɛ̀ zài.

7 Yelusalɛũ, má sùuukɛnnↄe?

N gbɛ̃́ↄ pãkpàmaziɛ,

aaì yã́si ń tã́aↄɛ, i kɛ mámɛo.

Má tò pↄ́ mↄ̀má,

ↄ̃ aa sì káalua kpɛ́u aa gbãsĩkɛ̀.

8 Sↄ̃sa kãa pↄ́ an mɛ fɛlɛaↄnɛ,

an baade ì lua a gbɛ̃́dee nↄi.

9 Ma Dii ma mɛ̀

má ĩadamá yã́pi yã́io lé?

Má tↄsi buipi taawao lé?

10 À gɛ ma vɛ̃ɛbu* dúuzↄ̃,

ãma ásu dɛɛlɛ píio.

À a gↄ̃naↄ zↄ̃zↄ̃,

asa gↄ̃napiↄá ma pↄ́ no.

11 Isailiↄ ń Yudaↄ bↄ̀ ma kpɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

12 Aa Dii ɛɛbò aa mɛ̀:

Màa no, vãie a wá leo.

Wá kↄ̃'e ń zĩo ge ń nↄanaoo.

13 Ãnabiↄ lɛ́ lɛ́'ĩana gbaɛ,

Dii yã́ aalɛ oo.

Aamɛ aa ń pↄ́ e ńzĩawa we.

14 Ayãmɛto ma Dii Lua Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

lá màa gbɛ̃́piↄ ònɛ,

má a yã́ sóso kánɛ ń lɛ́u tɛ́ ũɛ,

gbɛ̃́piↄ iↄ dɛ yàa pↄ́ tɛ́pi a kũwà ũ.

15 Isailiↄ, ma Dii ma mɛ̀

má bui pↄ́ kú zã̀zã sóikɛwáɛ,

bui pↄ́ kú za zi mɛ́ aↄ ku gↄↄpiiɛ.

Bui pↄ́ ili ń yãmao

mɛ́ á ń yã'oa dↄ̃o.

16 An gbàlaↄ ì ga inɛ́ɛ,

ampii gↄ̃sa gbãaↄnɛ.

17 Aa pↄ́ pↄ́ á kɛ̀kɛↄ ń á blɛↄ naaa,

aai á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ sɛ́lɛ.

Aa á zuↄ ń á sãↄ ń á bleↄ naaa,

aai á vɛ̃ɛbɛↄ ń á kaadↄɛmbɛↄ sɛ́lɛ.

Aa á wɛ̃́lɛ bĩ́ide pↄ́ álɛ a náaikɛↄ dɛ̃ↄnzↄ̃ ń ń zĩkabↄↄ.

18 Ma Dii ma mɛ̀, baa gↄↄ bee má á kɛ kɛ́lɛkɛlɛo. 19 Tó wà n la, bↄ́yãi ma Dii ń Lua má kɛ̀inɛ́ màa píii, ní onɛ́, lá aa pãkpàmazi aa zↄblè dii zĩ̀loↄnɛ ńzĩa bùsuu, màa aa zↄble bui zĩ̀loↄnɛ bùsu zĩ̀lou sↄ̃.

20 À yã́ɛ bee o Yakↄbu buiↄnɛ,

í a kpàwakɛ Yudaↄnɛ à mɛ:

21 Sↄũ nↄ̀sɛsaideↄ, à yãma,

á wɛ́ vĩ, ili gu'eo,

á swã́ vĩ, ili yãmao.†

22 I kũ à vĩakɛmɛɛo lé?

I kũ à lualua ma aɛo lé?

Ma Dii mámɛ málɛ á la.

Ma bùsu'ũfãa kàlɛ ísia zↄ̃lɛ ũ,

kↄↄ pↄ́ ma dàɛ̀n we,

a í a fↄ̃ à a baa vĩ bauo.

Baa kɛ́ a í ì zãampapa,

ìli fↄ̃ à a baa vĩ̀o.

Baa kɛ́ a ikooaↄ ì kↄ̃fĩkɛ,

ìli fↄ̃ à a baa vĩ̀o.‡

23 Gbɛ̃́piↄ swã́ gbãa, aa fɛ̀lɛmanↄ,

ↄ̃ aa pã̀alɛmɛɛ aa gɛ̃̀zɛa.

24 Baa kɛ́ mi lou manɛ́ a gↄↄwa

za káabuana e à gɛ́ bↄlɛi,

mɛ́ ma pↄkɛkɛgↄↄ dìlɛnɛ́,

aali okↄ̃ɛ wà vĩakɛ ma Dii ń Luaɛo.

25 Á vãikɛa mɛ́ kpà pↄ́piↄnɛ,

á duuna mɛ́ gìɛ́ à maa e.

26 Vãikɛnaↄ ku ma gbɛ̃́ↄ guu,

aaì ń wɛ lán fíikpanaↄwa,

aaì baikpá gbɛ̃́ↄnɛ kɛ́ aa e wà ń kṹ yã́i.

27 Lá bã ìↄ ka bãwɛna bãkabↄ pai,

màa mↄafili ń ua pà,

ↄ̃ aaì kɛ ↄdeↄ ũ wà gbãakũ,

28 aaì kã́, an mɛ iↄ tɛkɛ.

An vãikɛa gɛ̃agɛ̃̀,

aali yã́si ń nɛtonɛↄ, yã́ e bↄńnↄ nao.

Aali zɛ ń pↄesaideↄ aa ń yãnakpàmáo.

29 Ma Dii ma mɛ̀,

má ĩadamá yã́pi yã́io lé?

Má tↄsi buipi taawao lé?

30 Yã́ pↄ́ wa ye a gĩyãio

wì vĩakɛɛ̀ kↄ̃̀ ń bùsuu.

31 Ãnabiↄ ì ãnabikɛkɛ ń ɛɛo,

sa'onaↄ zĩa yã́ mɛ́ ì dↄaanɛ́.

Màa ma gbɛ̃́ↄ yei,

ãma kpelewa aa kɛ zã́i?

6

Koezↄ̃a Yelusalɛũi

1 Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ, à bↄlɛ Yelusalɛũ,

í gɛ́ mikpakĩi wɛɛlɛi!

À kuupɛ Tekoa!

À to súɛlɛ fɛlɛ Bɛtakɛlɛũ seela ũ.

Kìsia lɛ́ bↄ gugbãntoo oi,

kaalɛ zↄ̃ↄ looaála.

2 Má Siↄna midɛ,

wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ a kɛfɛũ mɛ́ a maa.

3 Zĩgↄ̃ↄ mↄ bòokpa liai,

lán sãdãnaↄ ń ń sãↄwa,

baade ń a gbɛ̃́ↄ a bòou.

4 À sↄukɛ wà si Siↄna ń zĩo,

à fɛlɛ wà gɛ lɛ́lɛmá ĩatɛ̃ gbãa zã́.

Agya! Ĩatɛ̃'aua pìla,

gu lɛ́ gɛ̃kↄ̃u kↄ̀.

5 À fɛlɛ wà gɛ lɛ́lɛmá gwãasĩna,

wí gu pↄ́ dɛ aa zɛ giu wíwi.

6 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

À lizↄ̃zↄ̃,

í bùsu kálɛ Yelusalɛũ bĩ́i saɛ.

À ĩada wɛ̃́lɛpiwa,

asa gbãamↄakↄ̃ɛ mɛ́ kↄ̃̀u.

7 Lá í ìↄ di lↄ̀ↄu,

màa yãvãi di wɛ̃́lɛpiu.

Taiina ń yãpãsĩo zↄa dↄu,

mi e aà gyã ń aà bↄo làa ziio.

8 Yelusalɛũdeↄ, à ma lɛdama ma,

kɛ́ másu kɛ̃́wáo yã́i.

Tó màan sↄ̃o, má á bùsu dɛ̃ↄnzↄ̃ɛ,

gbɛ̃e aↄ ku a guu lↄo.

9 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Wa Isaili pↄ́ gↄ̃̀ↄ kↄ̃nwɛ,

lá wì vɛ̃ɛ kↄ̃nwɛwa.

Wa ɛa a gbɛsisi,

lá wì pↄ́ gbɛsisiwa.

10 Dé má yã'oɛ̀ mà aà gba laaii?

Démɛ a mamɛɛi?

An swã́ wɛ̃ao, aa fↄ̃ yãmao,

Dii yã́ ì kɛnɛ́ ĩ́iɛ,

ìli káńguo.

11 Dii pↄkũma dɛ̀dɛa,

má fↄ̃ màↄ kṹkũa lↄo.

Pↄkũmapi bↄbↄ nɛ́ↄwa gãaɛ

ń ɛ̀waaso pↄ́ kãaaa gudoũↄ.

To wà gↄ̃ɛ ń a nↄo kũ sãnu

ń gbɛ̃́ pↄ́ zikũ̀ táotaoↄ.

12 Ma Dii ma mɛ̀,

tó ma ↄ lòo bùsuɛbeedeↄla,

má ń bɛↄ na gbɛ̃pãleↄnɛ ń ↄzĩɛ,

ń ń buaↄ ń ń nↄɛↄ.

13 Nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi ↄvãi'enaↄnɛ.

Ãnabiↄ ń sa'onaↄ píi aaìↄ gbɛ̃́ↄ sãsãɛ.

14 Aaì ɛsɛ ma ma gbɛ̃́ↄ bↄwa

lá a dɛ pↄe ũowa.

Aaì mɛ, aafia ku, aafia ku,

kási aafia ku we sↄ̃o.*

15 Yãbɛ̃ɛ pↄ́ aa kɛ̀ ì kɛnɛ́ wí ũe?

Aawo! Ìli kɛnɛ́ wí ũo,

an gɛɛ lí gↄ̃ kpá ń wɛ́io.

A yã́i aa ta gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ gɛ́kĩiↄ guu,

aa kwɛ gↄↄ pↄ́ málɛ ĩadamá.

Ma Dii mámɛ má ò.

16 Ma Dii ma mɛ̀:

À zɛ zɛ́kpaau à a zɛ́ káauↄ gwa,

í a pↄ́ pↄ́ maa gbɛa àↄ bɛu,

á sↄ̃ i níni.†

Ɔ̃ a mɛ̀ áↄ bɛuo.

17 Ma gudↄ̃anaↄ‡ dìlɛɛ́,

má òɛ́ àli swãdↄ an kuupɛai,

ↄ̃ a mɛ̀ á swãdↄio.

18 Ayãmɛto buipãleↄ, à yãma,

í yã́ pↄ́ a ma gbɛ̃́ↄ le dↄ̃!

19 Dṹnia gbɛ̃́ↄ, à yãma,

málɛ mↄ́ gbɛ̃́piↄ ásookɛi.

Yã́ pↄ́ aalɛ yáↄ gbɛn we,

asa aai swãdↄ ma yã́io,

aa gì ma ikoyãiɛ.

20 Seba tulaleti dɛmɛɛ pↄe ũo,

ge kanɛli fee gĩnana pↄ́ bↄ̀ bùsu zã̀zãu.

Mili sa pↄ́ i oa i a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ sio,

á sa'oaa lí kamaguo.

21 Ayãmɛto ma Dii ma mɛ̀:

Má gbɛ pↄ́ gbɛ̃́ↄ ì gɛ̃mbↄlɛwàↄ kálɛ gbɛ̃́piↄnɛ ń aɛ,

maeↄ ń ń nɛ́ↄ, gbɛ̃́ ń a gbɛ̃́o

aai kpákpaa ḿpii aa gaga.

22 Ma Dii ma mɛ̀:

Gugbãntoo oi bùsudeↄ gwa,

aa fɛ̀lɛ,

bui zↄ̃ↄpiↄ lɛ́ bↄ za dṹnia lɛ́wa,

aalɛ mↄ́.

23 Aa sáↄ ń sↄ̃naↄ kṹkũa,

aa pãsĩ, aali gbɛ̃e wɛ̃nagwao.

An kↄ̃fĩ ìↄ dↄ lán ísia kↄ̃fĩwa,

aa didi sↄ̃́ kpɛ, aa zĩ'ↄpòo,

aalɛ mↄ́ lɛ́lɛiwá, Siↄnadeↄ.

24 Wa ń bao mà,

wá ↄ gↄ̃̀ dↄwázi.

Yã'ↄ̃ma wá kṹ gbãa,

wálɛ wãwãma lán nɛ'inawa.

25 Ásu gɛ́ buao,

ásu àↄ bɛ zɛ́uo,

asa ibɛɛↄ ń fɛ̃ndaↄ kṹkũaɛ,

vĩa pↄ́ↄ liaaázi.

26 Ma gbɛ̃́ↄ, à zwã̀nkasaↄ dↄdↄ á pi,

í gbeembo túfu guu.

À ↄ́ↄlↄ lán nɛ́ mɛ̀ndona gaamáwa,

à búbuapɛ pãsĩpãsĩ,

asa gbɛ̃kaalɛna a mↄ́wá kã́ndoɛ.

27 Ma n dilɛ mↄ̀baasana ũɛ,

ma gbɛ̃́ↄ mɛ́ gbɛ̀ mↄde ũ.

Ǹ ń yãkɛaↄ yↄ̃, ní ń dàa dↄ̃.

28 Swã́yãmansaideↄnɛ ḿpii,

aaìↄ bɛbɛ wàↄ yãdↄdↄmáɛ.

Aa fèe lán mↄgotɛ̃ ge mↄsiwaɛ,

yãkpaanlakɛnaↄnɛ ḿpii.

29 Sia lɛ́ tɛ́vu,

kɛ́ mↄ̀gbↄ̃ e láa tɛ́piu,

kási àlɛ mↄ baasa pãɛ,

gbɛ̃vãiↄ lɛ́ kɛ̃́ gbɛ̃maawao.

30 Wì onɛ́ ã́nusu giana,

asa Dii gìńziɛ.

7

Lua zɛ́ ɛgɛnaá pãɛ

1 Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 2 Gɛ ǹ zɛ ma kpɛ́ bↄlɛu, ní kpàwakɛnɛ́ we ǹ mɛ: Á Yuda pↄ́ álɛ gɛ̃ bↄlɛu la álɛ gɛ́ kúlɛimɛɛↄ, à ma yãma.

3 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀,

à nↄ̀sɛlilɛ ń á yãkɛaↄ,

mí tó àↄ ku guɛ beeu.

4 Ásu sã́sãyã náaikɛ à mɛ

Dii kpɛ́n kɛ, Dii kpɛ́ɛo.

5 Tó a nↄ̀sɛlìlɛ ń á yãkɛao sĩana,

mɛ́ álɛ yãkɛkↄ̃ɛ a zɛ́wa,

6 tó i gbãamↄ nibↄↄ ń tonɛↄ ń gyaaↄnɛo,

mɛ́ i yãesaideↄ dɛdɛ guɛ beeuo,

mɛ́ i ĩada ázĩawa a gɛ dii pãleↄwao,

7 má tó àↄ ku guɛ beeuɛ.

Gupi ↄ̃ má kpà á deziↄwa

aaↄ kuu gↄↄpii.

8 Á èa?

Álɛ sã́sãyã pↄ́ ài vĩo náaikɛ.

9 É'e! I kpã́i'o, i gbɛ̃dɛ,

i gbãsĩkɛ, i ɛɛto ń ma tↄ́o,

i tulaletikatɛa Baaliɛ,

i gɛ́ tã́a pↄ́ á ń dↄ̃ yãaoↄwa,

10 ↄ̃ i gbasa mↄ zɛ ma aɛ

kpɛ́ pↄ́ ma tↄ́ kuwàɛ beeu.

I mɛ a bↄ aafia,

ↄ̃ i ɛa gɛ yãbɛ̃ɛpiↄ kɛ.

11 Álɛ e kpɛ́ pↄ́ ma tↄ́ kuwà pi

á kpã́iwɛliwɛↄ tòo nɛe?*

Màa málɛ ewá.

Má Dii mámɛ má ò.

12 Ayãmɛto,

à gɛ́ gu pↄ́ ma zↄ̃lɛu káau Silo,†

í yã́ pↄ́ má kɛ̀ we gwa

ma gbɛ̃́ Isailiↄ vãikɛa yã́i.‡

13 Ma Dii ma mɛ̀:

Gↄↄ pↄ́ álɛ yã́piↄ kɛ píi,

mi dↄaa màↄ oɛ́ mↄ̀ↄmↄↄɛ,

ↄ̃ ili swã́sɛio.

Ma lɛzùázi, i weao.

14 A yã́i, lá má kɛ̀ Siloɛ,

màa má kɛ gu pↄ́ má kpà á deziↄwaɛ,

kpɛ́ pↄ́ ma tↄ́ kuwà álɛ a náaikɛpi.

15 Má á yá à gomalaɛ,

lá ma á gbɛ̃́ Ɛflaiũ buiↄ yàwa.

16 Ńsu wabikɛa gbɛ̃́piↄnɛo.

Ńsu wiilɛa ń yã́ musuo.

Ńsu yãgbɛaanɛ́o.

Ńsu ǹyↄ̃ zɛmazi ń yã́io,

asa má yãmamao.

17 Ń è lá aalɛ kɛ Yuda wɛ̃́lɛↄ guu

ń Yelusalɛũ gãaɛↄa?

18 Nɛ́ↄ ì yàawɛ, maeↄ ì tɛsↄ̃wà,

nↄɛↄ ì pↄ́wɛnti dɛ aa kàa kɛ musu nↄɛ kíaɛ.

Aaì ítↄ̃lɛ dii pãleↄwa,

kɛ́ a yã́ e ↄ̃a yã́i.

19 Ɔ̃ ma Dii ma mɛ̀

i kɛ mámɛ a ↄ̃ao,

ampiↄ ↄ̃ a ↄ̃má, wí i ń kṹ.

20 A yã́i tò ma Dii Lua ma mɛ̀,

má a pↄkũma pãsĩ bↄbↄ guɛ bee ń a gbɛ̃́ↄwa

ń a pↄtuoↄ ń sɛ̃̀a líↄ ń buapↄ́ↄ.

Aa tɛ́kũ píiɛ, wa e tɛ́pi dɛo.

21 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀,

à sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ kã́fĩ sáaukpasaↄu,

à ãiakɛ àↄ a nↄ̀ↄ so màa àↄ gɛò.

22 Asa kɛ́ ma á deziↄ bↄ̀lɛ Egipi,

ma yãdìlɛnɛ́,

i kɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ

ń sa pãleↄ yã́ ↄ̃ má dìlɛnɛ́ adoo.

23 Má ònɛ́ lↄ aaↄ ma yã́ kũa,

míↄ dɛ ń Lua ũ,

aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.

Má ònɛ́ aa zɛ́ pↄ́ má ↄ̀lↄnɛ́ sɛ́,

an kua iↄ na.

24 Kási aai swã́sɛio,

aai laaidↄwào,

an nↄ̀sɛvãi swã́gbãa yã́ mɛ́ dↄ̀aanɛ́.

Aa gbɛzã gwà, aai gɛ́ aɛo.

25 Za gↄↄ pↄ́ á deziↄ bↄ̀ Egipi e gbã

miↄ a zↄ̀blena ãnabiↄ dilɛɛ́,

26 kási ili swã́sɛ ń yã́io,

ili laaidↄwào, a swã́gbãakɛ̀,

ↄ̃ a yãvãikɛ̀ dɛ á deziↄla.

27 Tó n yã́piↄ ònɛ́, aa swã́sɛ n yã́io.

Tó n lɛzùńzi, aa wemao.

28 Onɛ́ bui pↄ́ i Dii ń Lua yãmaon ń ũ.

Aai we totoaio,

ↄ̃ sĩana pìlimá, a kú ń lɛ́uo.

29 À á mi kãkɛ̃ɛlɛ kↄ́lɛ,

í wɛ̃nalɛ si sĩ̀sĩ wáiwaiↄ musu,

asa á gbãgbɛ̃ↄ, ma giáziɛ,

ma pãkpàázi ń pↄfɛ̃oɛ.

30 Ma Dii ma mɛ̀: Yudaↄ yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀, aa pↄbɛ̃ɛ kàlɛ kpɛ́ pↄ́ ma tↄ́ kuwàu aa a gbãlɛ̀. 31 Aa Tofɛti gulɛsĩ bò Bɛninↄũ guzulɛu,§ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò we ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ. Mámɛ mi yã́pi dilɛnɛ́o, a làasoo i gɛ̃ ma sↄ̃ guu seo. 32 Ayãmɛto ma Dii ma mɛ̀, a gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ wa o guɛ beeɛ Tofɛti ge Bɛninↄũ guzulɛ lↄo, sema Gbɛ̃dɛdɛguzulɛ, asa waↄ gɛ vĩvĩ Tofɛti e gu gɛ́ láaɛ. 33 Gbɛ̃́piↄ gɛ a gↄ̃ bãↄ ń wàiↄ pↄblea ũɛ. Gbɛ̃e a ↄkɛnɛ́ yàayaao. 34 Má pↄna wii ń yaalↄo ń nↄsɛkↄ̃fĩo midɛ* Yuda wɛ̃́lɛↄu ń Yelusalɛũ gãaɛↄ, asa bùsupi a gↄ̃ bɛzia ũɛ.

8

1 Ma Dii ma mɛ̀, gↄↄ bee wa Yuda kíaↄ gɛwa bↄlɛ miau ń a gbãadeↄ ń a sa'onaↄ ń a ãnabiↄ ń Yelusalɛũdeↄ píi. 2 Wa ↄliu ĩatɛ̃i ń mↄvuao ń saana pↄ́ aa yeńzi aa zↄblènɛ́ aa tɛ̀ńzi aa yãgbɛ̀amá aa kùlɛnɛ́ↄ. Wa sɛ́lɛ vĩo, aa gↄ̃ kálɛa tↄↄlɛ lán pↄtuo gbↄ̃waɛ. 3 Gu pↄ́ má ↄzↄ̃u bui vãipizi píi, an gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀piↄ ga sí ń kuawaɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

Duuna ń yã́ pↄ́ ì inɛ́o

4 Onɛ́ ma Dii ma mɛ̀:

Tó gbɛ̃́ lɛ̀lɛ, ìli fɛlɛo lé?

Tó gbɛ̃́ zã̀ zɛ́wa, ìli ɛao lé?

5 Bↄ́yãi Yelusalɛũdeↄ ì zãmɛɛ yã́wai?

Àkɛa gbɛ̃́piↄ mikpɛ ìↄ dↄamɛɛi?

Mↄafili ↄ̃ aa zɛ̀ò, aa gì suia.

6 Ma swãkpà má mà,

aali yã́zɛde oo,

mɛ́ an gbɛ̃e líↄ ku déndↄ̃mɛɛ guu

à mɛ: Bↄ́yãi ma vãiɛ taa kɛ̀o.

Ampii aaì tɛ́ ń tufaiɛ,

lán sↄ̃́ pↄ́ lɛ́ si zĩlauwa.

7 Baa wàaliana ì fɛlɛ a gↄↄwaɛ,

felena ń luakibãnao ń yaabɛɛo

aaìↄ gↄↄ pↄ́ dɛ wa ɛa suwà dↄ̃ɛ,

kási ma gbɛ̃́ↄ ma yãdilɛnɛ dↄ̃o.

8 Kpelewa á e o ↄ̃nↄnaↄn á ũ,

ámɛ á Dii ikoyã kũai?

Yãdanɛde ɛgɛnaↄ a bↄↄlɛkɛ̀ɛ́ kpaanlaɛ.

9 Wí a ↄ̃nↄnapiↄ kũɛ,

aa bílikɛ, aai zu bai guu.

Aa gì ma yã́iɛ.

Ɔ̃nↄ kpeletaa buin wei?

10 A yã́i má ń nↄɛↄ kpa gbɛ̃pãleↄwa,

an buaↄ i gↄ̃ dãↄnɛ.

Nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi ↄvãi'enaↄnɛ.

Ãnabiↄ ń sa'onaↄá gbɛ̃sãsãnaↄnɛ.

11 Aaì ɛsɛ má ma gbɛ̃́ↄ bↄwa,

lá a dɛ pↄe ũowa.

Aaì mɛ, aafia ku, aafia ku,

kási aafia ku we sↄ̃o.*

12 Yãbɛ̃ɛ pↄ́ aa kɛ̀ ì kɛnɛ́ wí ũe?

Aawo, ìli kɛnɛ́ wí ũo,

an gɛɛ lí gↄ̃ kpá ń wɛ́io.

A yã́i aa ta gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ gɛ́kĩiↄ guu,

aa kwɛ gↄↄ pↄ́ málɛ ĩadamá.

Má Dii mámɛ má ò.

13 Ma Dii ma mɛ̀,

má ń buapↄ́ↄ símáɛ.

Vɛ̃ɛ a kɛo,

kaadↄɛna a nɛ'io,†

baa lá a giigaga.

Wa pↄ́ pↄ́ má kpàmáↄ símá.

14 Bↄ́yãi wá kálɛa lai?

Wà kãaa wà ta wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄu,

wíↄ ga dã we,

asa Dii wá Lua dìlɛ wà gagaɛ.

À kona í kpàwá wà mi,

kɛ́ wa duunakɛ̀ɛ yã́i.

15 Wá wɛ́ dↄ aafiai,

kási yãmaae kuo.

Wa gbã́gbãgↄↄ dã̀,

ↄ̃ wá nisĩna nà líwa.

16 Sↄ̃́ↄ lɛ́ pↄbↄ ń níu Dã buiↄ bùsuu,

bùsupi lɛ́ lualua sↄ̃saↄ ↄ́ↄlↄa yã́i.

Wà mↄ̀ bùsu ↄ̃̀ↄkpai ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ,

wɛ̃́lɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa ku a guuↄ.

17 Ma Dii ma mɛ̀,

má mlɛ̃̀ pãsĩnaↄ gbaɛwá aa á sósoɛ,

mlɛ̃piↄ lí ɛsɛdeↄ yãmao.

Má Dii mámɛ má ò.

18 Ma Gbɛ̃nↄsɛninina, ma pↄ siakũ̀,

ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà.

19 Ma gbɛ̃́ↄ wii ma dↄ

za bùsu zã̀zãu aa mɛ̀:

Dii ku Siↄnao lé?

Siↄna Kíapi ku we lↄo lé?

Bↄ́mɛ tò aa ma pↄ fɛ̀lɛmɛɛ ń ń tã́aↄi?

Bↄ́yãi aa ma zafɛ̃̀mɛɛ ń dii zĩ̀lo pãↄi?

20 Wà pↄ́ kɛ̀kɛ kↄ̀, saɛ gɛ̃̀,

wápiↄ sↄ̃, wi wá suabao.

21 Lá ma gbɛ̃́ↄ wíwia, màa má wíwia,

ma oosìsi, iwãa kà ma pↄa.

22 Bↄ̀ ɛsɛ ku Galada bùsuuo lé?

Lòotoo ku weo lé?

Àkɛa ma gbɛ̃́ↄ bↄ i láao ni?

23 Tó ma miá íɛ yãa,

mɛ́ ma wɛ́á nibↄnaɛ lé,

dↄ̃ má wɛ́'i lɛ́ kwɛ́ fãanɛ ń gwãasĩnao

ma gbɛ̃́ pↄ́ wa ń dɛdɛↄ yã́ musu.

9

1 Tó má pilakĩi vĩ gbáau yãaɛ lé,

má a gbɛ̃́ↄ to we mà gɛ́ weɛ,

asa gbãsĩkɛnaↄnɛ ḿpii,

náaisaideↄ gãliɛ.

2 Aaì lɛ́sakã aa ɛgɛ zuò,

aaliↄ gbãa ń bùsuu ń náaiyãoo.

Aaìↄ vãikɛ wàↄ gɛɛ, aa ma dↄ̃o.

Ma Dii mámɛ má ò.

3 Á baade laaika a gbɛ̃nai,

ásu à a daɛ náaikɛo,

asa daɛ píiá gbɛ̃sãsãnaɛ,

gbɛ̃naↄ ì kↄ̃ peɛ.

4 Gbɛ̃na ń gbɛ̃nao aaì ↄ̃nↄkɛkↄ̃ɛ,

aali sĩana'okↄ̃ɛo.

An lɛ́ dↄ́ɛkɛ̀ ń ɛɛo,

aaì tàaekɛkↄ̃ɛ e wà kpàsa.

5 Ń kú mↄafilideↄ guuɛ,

mↄafilipi mɛ́ tò aa gì ma dↄ̃i.

6 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

má ń baasa mà gwaɛ.

Bↄ́ má kɛ ma gbɛ̃́ↄnɛ

an vãipi yã́ musu lↄi?

7 An lɛ́naá kagbaɛ,

mↄafili mɛ́ ìↄ dↄ ń lɛ́u.

Na'onwaaↄnɛ,

mɛ́ yaalↄma ba da ń bↄ̀ↄuↄnɛ.*

8 Yã́ bee yã́i má ĩadamáo lé?

Má tↄsi buipi taawao lé?

Ma Dii mámɛ má ò.

9 Má ↄ́ↄlↄ mà búbuapɛ sĩ̀sĩↄnɛ,

má wɛ̃nalɛ si dã́dãkɛkĩiↄnɛ.

À sɛ̃kù, gbɛ̃e lɛ́ a baa vĩ lↄo,

wìli zù ↄↄlↄ ma we lↄo.

Bãↄ ń nↄ̀bↄↄ gɛ̃̀zɛa píi.

10 Má tó Yelusalɛũ gↄ̃ bɛzia ũɛ,

gbɛ̃gbonaↄ tòo ũ.

Mí Yuda bùsu wɛ̃́lɛↄ dɛ̃ↄnzↄ̃,

gbɛ̃e aↄ ku we lↄo.

11 Dé ↄ̃nↄ mɛ́ kà yã́pi gbadↄ̃ai?

Dé Dii yãdàɛ̀ aà a bↄↄlɛkɛi?

Àkɛa bùsu gↄ̃̀ gii lán gbáawa,

à gà, gbɛ̃e lɛ́ a baa vĩ lↄo ni?

12 Ma Dii ma mɛ̀,

kɛ́ aa pãkpà ma ikoyã pↄ́ má dìlɛnɛ́i yã́iɛ,

aai ma yã́pi mao, aai zĩkɛwào.

13 An swã́gbãa mɛ́ dↄ̀aanɛ́,

ↄ̃ aa tɛ tã́aↄzi lá ń maeↄ dànɛ́wa.

14 A yã́i ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀,

má gↄ̃i kpámá aa soɛ,

mí kona í kpámá aa mi.

15 Má ń fãaa buiↄ guuɛ,

bui pↄ́ ampiↄ ń ń maeↄ dↄ̃ yãaoↄ.

Mí tó wà pɛ́má ń fɛ̃ndao

e wà gɛ̀ ń mìdɛ.

16 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

À yã́pi da,

í gɛ nↄɛ gɛ'ↄↄlↄnaↄ sísi,

í gbɛ̃́ↄ zĩ nↄɛ wɛ̃nalɛdↄ̃naↄwa aa mↄ́.

17 Aai mↄ búbuapɛɛ́,

á wɛ́ i ibↄ e à kwɛ́.

18 Wà ↄↄlↄ mà dↄ Siↄna, wàlɛ mɛ,

wa ↄ̃̀ↄkpàɛ fá, wí wá kṹ maamaaɛ.

Wálɛ wá bùsu to we,

asa wà wá uaↄ dúuzↄ̃̀ɛ.

19 Nↄɛↄ, à Dii yãma sa,

à swã́kpa yã́ pↄ́ lɛ́ bↄ aà lɛ́ui.

À ↄↄlↄ dada á nɛnↄɛↄnɛ,

í wɛ̃nalɛ dadakↄ̃ɛ.

20 Asa gaga gɛ̃̀ wá fɛnɛntiↄuɛ,

ↄ̃ à sì wá zɛgikĩiↄu.

Gapi wá nɛ́ↄ dɛ̀dɛ zɛaↄ guu,

à wá ɛ̀waasoↄ mìdɛ gãaɛ.

21 Onɛ́ ma Dii ma mɛ̀:

Gbɛ̃nazĩn gɛↄ gↄ̃ kpálɛ sɛ̃u lán pↄtuo gbↄ̃wa,

lán ése pↄ́ wa kɛ̃̀ kálɛa gbɛ̃e i mↄ sɛ́lɛowa.

22 Ma Dii ma mɛ̀:

Ɔ̃nↄna su ĩ́anadã a ↄ̃nↄyã musuo,

gↄ̃gbãa su yↄ̃̀ↄkɛ a gↄ̃sakɛ yã́io,

ↄde su azĩa sɛ lɛsĩ a ↄda yã́io.

23 Tó gbɛ̃́ ye ĩ́anadã,

aà dã kɛ́ a wɛ́ kɛ̃̀ a ma dↄ̃ yã́i.†

A dↄ̃ kɛ́ má gbɛ̃kɛ vĩ,

mi yãmaakɛ dṹniau a zɛ́waɛ,

asa yã́ beeↄ mɛ́ ì kamagu.

Ma Dii mamɛ má ò.

24 Ma Dii ma mɛ̀ a gↄↄ a mↄ́ kɛ́ má ĩada gbɛ̃́ pↄ́ aa tↄ̃zↄ̃̀ↄwa, 25 Egipiↄ ń Yudaↄ ń Ɛdↄũↄ ń Amↄniↄ ń Mↄabuↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa ku guwaiwaiu aaì ń kã̀kãmↄ kɛ̃ɛlɛↄ.‡ Asa buipiↄ ń Isailiↄ píi, gyafↄↄdeↄnɛ ń sↄ̃u.

10

Lua lɛɛũa ń tã́aↄ

1 Isailiↄ, à yã́ pↄ́ Dii lɛ́ oɛ́ ma.

2 À mɛ̀ ásu buipãleↄ ↄlɛsɛ

à bílikɛ seela pↄ́ ì bↄ musuwao.

Ásu to vĩa lí á kṹ láńwao.

3 Asa buipãleↄ fɛlɛkaayãá yãpãɛ.

Aaì lizↄ̃ sɛ̃u,

ↄ̃ sia ì ã́nɛ́ ń kpásagↄ̃nao.

4 Wì zãblewà ń ã́nusuo ń vuao,

ↄ̃ wì kusa pápawà ń masanao,

kɛ́ asu àↄ zĩazĩao yã́i.

5 Tã́apiↄ lí yã'oo,

aa dɛ lán bua bãyabↄↄwaɛ.

Aali táa'oo, wì ń sɛɛ.

Ásu vĩakɛnɛ́o,

aali fↄ̃ vãie kɛ̀nɛ́o,

mɛ́ aali fↄ̃ yãmaae kɛ̀nɛ́ sↄ̃o.

6 Dii, gbɛ̃e muaannↄo, ń zↄ̃ↄ,

n tↄbↄ̀ n gbãa yã́ musu.

7 Bui píi Kía, démɛ n vĩa vĩo ni?*

Ao, a maannↄ màaɛ.

Bui píi ↄ̃nↄnaↄ ń ń kpaladeↄ guu

gbɛ̃e muaannↄo.

8 Aa doũ ḿpiiɛ,

sↄũↄnɛ, aa mi vĩo,

lí'ãaↄnɛ, aa fↄ̃ lɛdamáe?

9 Wì ã́nusu gbɛ̃gbɛ̃a pↄ́ wà bↄ̀ò Taasisi

ń vua pↄ́ wà bↄ̀ò Ufaza kúlɛwà,

ↄ̃ wì ula búuna ń a gàaluladeo káka

pↄ́ pↄ́ sia ń vuazĩkɛnao kɛ̀piɛ.

Gↄ̃ideↄ ↄzĩↄnɛ píi.

10 Dii mɛ́ Lua sĩande ũ,

aàpi mɛ́ ìↄ ku gↄↄpii Kía ũ.

Tó aà pↄ fɛ̃̀, tↄↄlɛ ì lualuaɛ,

buie a fↄ̃ zɛ aa aà pↄkũma dão.

11 À o buipiↄnɛ à mɛ dii pↄ́ aamɛ aa musu ń zĩ́lɛo kɛ̀opiↄ aa midɛ dṹniauɛ, aaↄ ku gueio.

12 Dii mɛ́ dṹnia kɛ̀ ń a gbãao,

à tↄↄlɛ kàlɛ ń a ↄ̃nↄo,

à musu kpàlɛ ń a wɛzɛ̃o.

13 Tó Dii pũ̀na,

í pↄ́ kú musu ì kↄ̃fĩkɛɛ,

lou ì sisi za dṹnia lɛ́wa.

Dii ì bↄ ń ĩ́anao a làasiu,

lou i ma ń pílɛao.

14 Gbɛ̃nazĩnaↄ sↄũ, aa yãe dↄ̃o,

siaↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i

tã́a pↄ́ aa pìↄ yã́ musu.

Pↄ́ ɛgɛnaↄnɛ, aa wɛ̃ni vĩo.

15 Pↄ́ gianaↄnɛ, láanipↄↄnɛ.

Yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ aa midɛ.

16 Dii pↄ́ dɛ Yakↄbu buiↄ baa ũ muaańnↄo,

asa ↄ̃mɛ pↄ́pii kɛ̀

ń Isaili pↄ́ à ń sɛ́ a pↄ́ ũↄ.

Aà tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de.

17 Á gbɛ̃́ pↄ́ wà koezↄ̃̀áziↄ,

à á pↄ́ↄ ye bↄò á bùsuu.

18 Asa ma Dii ma mɛ̀

tia kɛ́wa má bùsuɛ bee gbɛ̃́ↄ zuzu lán gbɛwaɛ.

Má ń ásookɛɛ, wi ń kṹkũ.

19 Waiyoo wápiↄ, kɛ́ wá wíwia yã́i.

Wá bↄá bↄ̀kↄↄɛ.

Wálɛ e yãa wá gyãpi bleɛ.

20 Wà wá zwã̀akpɛↄ kwɛ̀kwɛ,

wà a baↄ kɛ̃̀kɛ̃.

Wá nɛ́ↄ gɛ̃̀zɛa, aa ku lↄo.

Gbɛ̃e ku à zwã̀akpɛ dↄwɛ̃ɛ lↄo,

gbɛ̃e ku à a zwãaↄ kpálɛo.

21 Wá dↄaanaↄá sↄũↄnɛ,

aali yãgbɛa Diiwao.

A yã́i tò an yãe lí bↄ maao,

ↄ̃ an gbɛ̃́ↄ fã̀aa píi.

22 À ma, wàlɛ mↄ́ baokpai,

kↄ̃fĩ zↄ̃ↄ dↄ gugbãntoo oi bùsuu.

Wàlɛ mↄ́ Yuda wɛ̃́lɛↄ dɛ̃ↄnzↄ̃i,

wɛ̃́lɛpiↄ i gↄ̃ gbɛ̃gbonaↄ tòo ũ.

23 Dii, má dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃nazĩna kua dɛ aàzĩa yã́ ũo,

gbɛ̃e a fↄ̃ zɛpoo azĩaɛo.

24 Dii, ma toto a zɛ́wa,

i kɛ ń pↄkũmao no.

Ńsu ma lao mà gↄ̃ tɛ̃nɛɛo.

25 Pↄfɛ̃ bↄbↄ bui pↄ́ aa n dↄ̃oↄwa,

gbɛ̃́ pↄ́ aali n sísiopiↄ,

asa aa Yakↄbu buiↄ mↄ̀mↄɛ,

aa ń mↄmↄ bɛ̃̀ɛ,

aa ń bùsu ↄ̃̀ↄkpà.

11

Yudaↄ Dii bàakuańnↄ yãgbooa

1 Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 2 Swã́sɛ ma bàakuaánↄ yã́i, ní o Yelusalɛũdeↄnɛ ń Yudaↄ píi. 3-4 Onɛ́ ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, ma bàakuańnↄ yã́ pↄ́ má dìlɛ ń deziↄnɛ gↄↄ pↄ́ ma ń bↄ́lɛ Egipiↄ tɛmↄanɛu, gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi kũaoá láaipↄɛ. Má ònɛ́ aa ma yãma, aaↄ zĩkɛ yã́ pↄ́ má dìlɛnɛ́ↄwa, aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ ń Lua ũ, 5 mí lɛ́ pↄ́ má gbɛ̃̀ an deziↄnɛ papa. Ma mɛ̀ má bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diu kpámá, lá à gↄ̃̀ á pↄ́ ũ gbãɛwa. Ɔ̃ ma mɛ̀: Ãmi, Dii!

6 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Gɛ ǹ kpàwakɛ Yuda wɛ̃́lɛↄ guu ń Yelusalɛũ gãaɛↄ ǹ onɛ́ aa swã́sɛ ma bàakuańnↄpi yã́i, aaↄ zĩkɛwà. 7 Za gↄↄ pↄ́ ma bↄ ń á deziↄ Egipi e gbã, gↄↄpii miↄ lɛdamáɛ, mi mɛ aa ma yãma. 8 Kási aali swã́sɛio, aali laaidↄwào, ↄ̃ an baade nↄ̀sɛvãi ń swã́gbãao dↄ̀aaɛ̀, ↄ̃ ma láaizĩ̀má ma bàakuańnↄ yã́ musu, asa ma a yãdìlɛnɛ́ɛ, ãma aa kũao.

9 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi aa kú ń lɛkpaaĩamazioɛ. 10 Aa ɛ̀a sù ń dezi pↄ́ gì ma yãmaiↄ duunawa. Aa tɛ̀ tã́aↄzi aa zↄblènɛ́. Isailiↄ ń Yudaↄ píi, aa ma bàa kua ń ń deziↄ yã́ gbòo.

11 A yã́i tò ma Dii ma mɛ̀

má músi pↄ́ aa fↄ̃ bↄuo zĩmá.

Baa tó aa wiilɛ̀a,

má swã́sɛ ń yã́io.

12 Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi

aa bↄlɛ gɛ wiilɛ tã́a pↄ́ aaì tulaletikanɛ́ tɛ́aↄwa.

Aa fↄ̃ ń suaba ń taasikɛgↄↄ sↄ̃o.

13 Á Yudaↄ,

á tã́aↄ dasi kà á wɛ̃́lɛↄwa,

tulaletikatɛakĩi pↄ́ á bò Baaliɛↄ

dasi kà Yelusalɛũ gãaɛↄwa.

14 Mpi sↄ̃ Zelemii,

ńsu wabikɛa gbɛ̃́piↄnɛo,

ńsu wiilɛanɛ́o,

ńsu yãgbɛaa ń yã́ musuo.

15 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ lɛ́ lɛ́ vãi kpaaĩ,

bↄ aalɛ kɛ ma kpɛ́ guui?

Sa'onↄↄ pↄ́ aaì kpaa a ń sí ĩadamawao,

aaì pↄnakɛ ń vãi pↄ́ dↄ̀aanɛ́o.

16 Ma Dii mi oɛ́ yãa

kuli pↄ́ a lá sia mɛ́ a nɛ́ kɛfɛũ.

Má tɛsↄ̃wáɛ sa

ń zàa'ĩan gbãa kↄ̃fĩo,

á gↄ̃naↄ i golɛgolɛ.

17 Á Isailiↄ ń á Yudaↄ,

ma Dii Zĩgↄ̃de ma á báɛ,

kási yã́yiaawá ↄ̃ ma zɛò sa.

Ma za fɛ̃̀ vãi pↄ́ á kɛ̀ yã́i,

asa a tulaletikàtɛa Baaliɛɛ.

Lɛkpaaĩa Zelemiizi

18 Dii yã́ pↄ́ aalɛ kɛ ↄ̀lↄmɛɛ má dↄ̃̀, asa à ma wɛ́ kɛ̃̀mɛɛɛ. 19 Má dɛ yãa lán sãnɛbↄlↄ yãesaide pↄ́ wàlɛ gɛ́ a kòlokpaiwaɛ, mi dↄ̃ kɛ́ aalɛ lɛkpaaĩmazio. Aa mɛ̀ wà lizↄ̃ ń a nɛ́o wà aà bↄ dṹniau, kɛ́ aà tↄ́ su àↄ dↄ gbɛ̃egu lↄo yã́i.

20 Dii Zĩgↄ̃de,

asa ni yã́ gwa a zɛ́waɛ,

ni nↄ̀sɛ ń làasooo tàasika.

Tↄ símá mà gwa,

asa ma azĩa nànɛ n ↄzĩɛ.

21 Ayãmɛto ma Dii ma mɛ̀

Anato gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ n wɛ aalɛ mɛ,

tó n ãnabikɛkɛ̀ ń ma tↄ́o,

ńyↄ̃ tá ń ń ↄoɛↄ,

má yãvĩ mà o ń musu.

22 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀

má ĩadamá,

an ɛ̀waasoↄ gaga zĩlau,

an nɛ́ↄ gaga ń nↄanao,

23 an gbɛ̃́ kↄ̃nae a gↄ̃o,

asa má yã́yia Anatodeↄwa an ĩadamagↄↄɛ.

12

Zelemii yãgbɛaa Diiwa

1 Dii, tó ma mↄma ń yã́o,

n yã́ mɛ́ ìↄ zɛvĩ.

Ń beeo má yã'onnↄ yã́zɛde musu.

Bↄ́yãi vãikɛnaↄ yã́ ì bↄ maai?

Àkɛa náaisaideↄ ìↄ namablei?

2 N ń bá, aa zĩ́napɛ̀lɛ e aa gɛ̀ nɛ'ì.

N tↄ́ dↄ ń lɛ́u, an sↄ̃ kuma sↄ̃o.

3 Mpi Dii, ń ma dↄ̃, ni ma yãkɛa e,

ni wɛ́tɛ làasoo pↄ́ mi kɛmai.

Ǹ ń gálɛ táńnↄ

lán sã pↄ́ wàlɛ gɛ́ ń kòlokpaiↄwa.

Ǹ ń dilɛ ńdoa pↄ́dɛdɛgↄↄ pↄ́ ũ.

4 Wá bùsu aↄ ku wɛ̃nannↄ e bↄɛ ni?

Sɛ̃ aↄ ku giigagaa e gↄↄ kpele ni?

Nↄ̀bↄↄ ń bãↄ mìdɛ gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ vãikɛa yã́iɛ.

Asa aaì mɛ Lua yã́ pↄ́ a ń le zia dↄ̃o.

Lua yã́zãsia Zelemiiwa

5 Tó n bàalɛ̀ ń kɛ̀sɛdeↄ mɛ́ aa n kɛ̃,

kpelewa ńyↄ̃ bakpaaĩ kɛ ń sↄ̃deↄi?

Tó n sↄ̃ daa doũ bùsu aafiadeuo,

kpelewa ńyↄ̃ kɛ tó Yuudɛ̃ pài?

6 Baa n gbɛ̃́ↄ ń n uadeↄ bↄ̀ n kpɛ,

aa zↄakànzi.

Baa tó aalɛ yã́ nana onɛ,

ńsu ǹ ń náaikɛo.

7 Ma pãkpà ma gbɛ̃́ yenzideↄziɛ,

ma bui pↄ́ má sɛ̀pi tò we,

ma a gbɛ̃́piↄ nà ń ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩɛ.

8 Ma gbɛ̃́ↄ lìaamanↄ lán nↄ̀ↄmusuwa líkpɛu.

Aa pũ̀naa, ↄ̃ má zańgu.

9 Ma gbɛ̃́ↄ gↄ̃̀mɛɛ bãso bàebae ũ,

bãso pãleↄ lìai, aalɛ ãnawà.

À gɛ wàiↄ kãaa píi, aa mↄ ble.

10 Dↄaan dasideↄ ma vɛ̃ɛbuↄ ↄ̃̀ↄkpàɛ,

aa ↄ̃zↄ̃̀ ma buaↄwa,

aa tò ma pↄeã tↄↄlɛ gↄ̃̀ gbáa gii ũ.

11 Aa tò à gↄ̃̀ gugii ũ,

a da ma aɛ wɛ̃nannↄ.

Bùsupi gↄ̃̀ bɛzia ũ píi,

asa gbɛ̃e ku à laaidↄwào.

12 Bùsudɛnaↄ dɛ̀dɛ gbáa sĩ̀sĩ wáiwaiↄ musu píi,

asa Dii a gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao

za bùsu lɛ́la e a lɛ́leɛ.

Gbɛ̃nazĩnae a aafiaʼe gueio.

13 Aa blɛwɛna tↄ̃̀, ↄ̃ à bↄ̀lɛnɛ́ lɛ ũ,

aa taasi dà ńzĩawaɛ, aai ài'eo.

Wí mɛ́ dɛ an yãkɛa gbɛ ũ

Dii pↄkũma pãsĩ yã́i.

14 Ma Dii ma mɛ̀ ma bui vãi pↄ́ aa ku ma gbɛ̃́ Isailiↄ saɛ, aalɛ bùsu pↄ́ má kpà ma gbɛ̃́piↄwa símáↄ bↄlɛ ń bùsuuɛ, mí Yudaↄ kpoɛ ń guu lↄ. 15 An woa gbɛa mí ɛa wɛ̃nadↄ̃nɛ́, mí suńnↄ ń pá ziu ń bùsuↄ guu. 16 Buipiↄ mɛ́ lɛgbɛ̃a ń Baali tↄ́o dà ma gbɛ̃́ↄnɛ yãa. Tó aa ma gbɛ̃́ↄ ↄlɛsɛ̀ sa, mɛ́ aalɛ lɛgbɛ̃ ń ma tↄ́o, aalɛ mɛ wa sì ń Diio, má ń zɛdↄ ma gbɛ̃́ↄ guuɛ. 17 Tó an buie i ma yãma sↄ̃o, má ń kpoɛɛ, mí ń kaalɛ. Ma Dii mámɛ má ò.

13

Sàana yã́

1 Dii òmɛɛ mà gɛ sàana lu mà ye, ãma másuli pío. 2 Ɔ̃ ma sàana lù lá a òwa má yè. 3 Dii yã'oamɛɛ gɛ̃n plaade à mɛ̀ 4 mà sàana pↄ́ má lù má yèpi sɛ gɛò Uflatai, mí ulɛ gbɛ̀sↄↄu we. 5 Ɔ̃ ma gɛ má ùlɛ Uflatai lá a òmɛɛwa.

6 Gↄↄpla gbɛa Dii ɛ̀a yã'òmɛɛ à mɛ̀ mà fɛlɛ gɛ́ Uflatai, mí sàana pↄ́ a òmɛɛ mà ulɛ we sɛ suò. 7 Ɔ̃ ma ɛa gɛ Uflatai, ma sàanapi bↄ̀ gu pↄ́ má ùlɛu, ↄ̃ má è a ↄ̃̀ↄkpà, a keekɛa kɛ lↄo.

8 Ɔ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 9 Ma Dii ma mɛ̀, beewa má kɛ Yudaↄ ĩ́andãa ń Yelusalɛũdeↄ ĩ́andãa zↄ̃ↄoɛ. 10 Gbɛ̃vãipiↄ gì ma yãmaiɛ, swã́gbãa kɛ̀má zↄ̃ↄ, ↄ̃ aa tɛ̀ dii pãleↄzi aa zↄblènɛ́ aa kùlɛnɛ́. Aaↄ dɛ lán sàanapiwaɛ, a keekɛa kɛ lↄo. 11 Lá wì sàana nańzi, màa ma Isailiↄ ń Yudaↄ nàmazi, kɛ́ aaↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ, aaↄ ma tↄbↄ, aaↄ ma táasilɛ, aaiↄ ma kpɛla, ↄ̃ aa gì ma yãmai.

Vɛ̃ɛ tùu yã́

12 Onɛ́ ma Dii ma mɛ̀, wa vɛ̃ɛ ka tùuↄ guu à pa píi. Tó aa ònɛ wa dↄ̃ kɛ́ vɛ̃ɛ a tùu pa, 13 ní onɛ́ ma Dii ma mɛ̀, má vɛ̃ɛ káka bùsupideↄnɛ e à zↄ̃ ń lↄↄwa ḿpiiɛ, sɛa za kía pↄ́ zↄ̃lɛa Davidi kpalauↄwa ń sa'onaↄ ń ãnabiↄ ń Yelusalɛũdeↄ píi, 14 mí ń pãpãkↄ̃wa aa wíwi, maeↄ ń ń nɛ́ↄ píi. Ma Dii mámɛ má ò. Má ń dɛdɛɛ, má ń bↄo, má sùuukɛńnↄo, má ń wɛ̃nagwao.

Gbɛaana a fↄ̃ à a wɛ̃̀sã lilɛe?

15 À swã́kpa yãma!

Ásu ázĩa sɛ lɛsĩo,

asa Dii mɛ́ lɛ́ yã'o.

16 À bɛɛɛ dↄ̃ Dii á Luaɛ

e àↄ gɛ́ gusia kúlɛiwá,

à gɛ̃mbↄlɛ guluuluui gusĩsĩdeu.

Á wɛ́ dↄ gupuai,

kási gusia zↄ̃ↄ ↄ̃ a kũaawá,

i gusia pãsĩ kúála.

17 Tó i yã́pi mao,

á wala a to mà gɛ wiipɛ gusaɛ,

ma wɛ́'i i kwɛ maamaa

kɛ́ wa Dii kpàsa gbɛ̃́ↄ kṹkũ yã́i.

18 O kíaɛ ń a dao aa zↄ̃lɛ zĩ́lɛ,

kɛ́ an kíafua gawideↄ gògo yã́i.

19 Nɛgɛvɛ bùsu wɛ̃́lɛ gbaↄ aaↄ tataaɛ,

gbɛ̃e aↄ ku we à wɛ̃o.

Wa Yudaↄ naaa táńnↄ zↄↄ ũ píiɛ.

20 Yelusalɛũ, wɛzu ǹ gwa,

gbɛ̃́ↄ bↄ̀lɛ gugbãntoo oi, aalɛ mↄ́.

Gbɛ̃́ pↄ́ Lua nànɛ n ↄzĩↄ ku máɛ?

N kpàsa gbɛ̃́ gawidepiↄ!

21 Bui pↄ́ n gbɛ̃nakpàńnↄↄ,

tó Dii tò aa fɛ̀lɛnnↄ,

ńyↄ̃ mɛa ni?

Wãwã a ń le lán nɛ'inawaɛ.

22 Tó n mɛ̀ àkɛa yã́ɛ taa n lei?

N tàaeↄ yã́i ↄ̃ wà n zwãa pìliima

wà gbãamↄ̀nɛ.

23 Etiopi gbɛ̃́ a fↄ̃ à a mɛbaa lilɛe?

Gbɛaana a fↄ̃ à a wɛ̃̀sã lilɛe?

Á Yelusalɛũdeↄ sↄ̃,

vãi dↄ́ɛkɛ̀ánↄ, á fↄ̃ maakɛo.

24 Má á fãaa

lán sɛ̃ pↄ́ ĩ́ana sɛ̀lɛ gbáauwaɛ.

25 Á zian we,

baa pↄ́ má dìlɛɛ́n we.

Ma Dii mámɛ má ò,

asa ma yã́ sã̀águɛ,

ↄ̃ a ɛɛ náaikɛ̀.

26 Tↄ̀ↄ, má n zwãa lɛ́ kánɛ n miaɛ,

wi n puizi e.

27 Ma yãbɛ̃ɛ pↄ́ á kɛ̀ sĩ̀sĩↄ musu è,

n gbãsĩkɛa ń n wiilɛa gↄ̃ↄzio

ń n káaluakaa tã́aↄ yã́ musuo.

Waiyoo Yelusalɛũ,

ńyↄ̃ↄ gbãlɛa e bↄɛ ni?

14

Ikpaa

1 Dii yã'ò Zelemiiɛ lousai yã́ musun à mɛ̀:

2 Yuda bùsu gↄ̃̀ wɛ̃nannↄ,

a wɛ̃́lɛↄ gↄ̃̀ zeesai.

Wɛ̃́lɛdeↄ oosìsi ń bùsu yã́ musu,

Yelusalɛũdeↄ zↄa ma dↄ.

3 Zɛdeↄ ì ń zĩkɛnaↄ zĩ ítↄi.

Tó aa gɛ̀ lↄ̀ↄi, aali í eo,

aaì su tùu giiɛ, bíli ì ń kṹ.

Ì kɛnɛ́ wí ũ, aaì pↄ́ku ń wɛ́a.

4 Sɛ̃̀wanaↄ gↄ̃̀ ń bílio,

aalɛ pↄ́kuku ń wɛ́a,

tↄↄlɛ pàapaa, lou i ma gueio.

5 Baa tue da ì a nɛ́ tó weɛ,

kɛ́ sɛ̃ kuo yã́i.

6 Sɛ̃̀a zàa'ĩnaↄ zɛ sĩ̀sĩ wáiwaiↄ musu,

aalɛ we hɛ̀hɛhɛhɛ lán gbɛ̃gbonaↄwa,

an wɛ́ tà loũloũ sɛ̃sai yã́i.

7 Baa kɛ́ wá tàaeↄ wá dá yã́u,

dↄwálɛ n tↄ́ yã́i.

Wá pↄ̀ↄbↄzãkɛa kɛ̀ zài,

wa duunakɛ̀nɛ.

8 N gbɛ̃́ pↄ́ Isailiↄ wɛ́ dↄnzi,

an wɛtãgↄↄ Suabana,

àkɛa n gↄ̃wɛ̃ɛ lán nibↄ ge gɛ̃zɛa

pↄ́ mↄ̀ ì wá bùsuu gↄↄ dowai?

9 Bↄ́yãi ń dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ yã́ dìwà

ge nɛgↄ̃na pↄ́ a fↄ̃ ń suabaowai?

Dii, ń kú wá guu,

wìↄ wá sisi n tↄ́wa,

ńsu pãkpawázio.

10 Yã́ pↄ́ Dii ò gbɛ̃́piↄ yã́ musun kɛ:

Aa ye liaaliaai maamaaɛ,

aali zↄ̃lɛ ń zíwao,

an yã́ lí ká Diiguo.

An tàaeↄ a dↄaàgu sa,

i ĩadamá an duuna yã́i.

11 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Ńsu gbɛ̃́piↄ aafia wabikɛao. 12 Baa tó aa lɛyè, má ń wabikɛa sio. Baa tó aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òa ń pↄ́wɛntio, má síńnↄo. Má ń midɛ ń zĩo ń nↄanao ń gagyãoɛ. 13 Ɔ̃ ma mɛ̀: Á'a Dii Lua! Ãnabiↄ mɛ́ i onɛ́ aa wɛsi zĩlɛo, nↄana a ń dɛo. Aaì mɛ ńyↄ̃ ń gba aafia gↄↄpii guɛ beeuɛ.

14 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Ãnabipiↄ lɛ́ ãnabikɛkɛ ń ɛɛo ń ma tↄ́oɛ. Mi ń zĩo, mi yãdilɛnɛ́o, mɛ́ mi yãe onɛ́o. Ãnabikɛ pↄ́ aalɛ kɛɛ́á wɛ́pungu ɛgɛna ń màso bɛɛɛsaio ń làasoo kpaanlao yã́ɛ. 15 A yã́i tò yã́ pↄ́ ma Dii má ò ãnabi pↄ́ mi ń zĩo, mɛ́ aalɛ ãnabikɛkɛ ń ma tↄ́opiↄ musun kɛ: Aalɛ mɛ zĩ ge nↄana a gɛ̃ ń bùsuuo, kási sↄ̃ zĩ ń nↄanao mɛ́ a ń dɛdɛ, 16 wi gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ãnabikɛkɛnɛ́ↄ zuzu Yelusalɛũ gãaɛↄ nↄana ń zĩpio yã́i. Gbɛ̃e aↄ ku à ń vĩo ge ń nↄɛↄ ge ń nɛ́ↄ. Má ń vãikɛapi wínɛ́ ń musuɛ. 17 Yã́ɛ bee onɛ́:

To mà wɛ́'ikau,

má kã́mabo gwãasĩna ge fãanɛo.

Asa ma gbɛ̃́ↄ wíwia maamaaɛ,

wà ń kɛ́ ĩa à kɛ̀ zài.

18 Tó ma gɛ sɛ̃saou,

mi gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛↄ gɛ e kálɛa.

Tó ma gɛ̃ wɛ̃́lɛ guu,

mi gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gyãkɛkɛ nↄana yã́iↄ e.

Ãnabiↄ ń sa'onaↄ ìↄ liaaliaa ḿpii,

an gbɛ̃e a bùsu dↄ̃ lↄo.

19 N gi Yudaↄzi fĩ́afĩa yã̀?

N pↄ bↄ̀ Siↄnagu yã̀?

Àkɛa n wá wɛtã̀,

gbã́gbãa kuo ni?

Wá wɛ́ dↄ aafiai,

kási yãmaae kuo.

Wá wɛ́ dↄ gbã́gbãai,

ↄ̃ gili guu wá kúu.

20 Dii, wa wá vãikɛa dↄ̃̀

ń tàae pↄ́ wá deziↄ kɛ̀o.

Wa duunakɛ̀nɛɛ fá!

21 Ńsu sakáwáguo n tↄ́ yã́i,

ńsu ǹ n kpalabaa gawide bↄlↄboo.

N bàakuawanↄ yã́ su sãnguo,

ńsu gbooo.

22 Buipãleↄ tã́aↄ ì to lou mae?

Luabɛ ì to lou ma ń azĩaoa?

Aawo Dii wá Lua, ḿmɛ ni tó,

ↄ̃ wá wɛ́ dↄnzi,

asa ḿmɛ ni yã́piↄ kɛ píi.

15

Ĩa pↄ́ wa da Yudaↄwa

1 Ɔ̃ Dii òmɛɛ à mɛ̀: Baa tó Mↄizi* ge Samuɛli† zɛ ma aɛ,

Yudapiↄ yã́ a gɛ̃ ma sↄ̃uo.

Ǹ ń yá aa go ma aɛ zã̀.

2 Tó aa n lá, má wa gɛ́ui,

onɛ́ ma mɛ̀,

gbɛ̃́ pↄ́ má dìlɛ aà ga, a gaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ má dìlɛ wà dɛ ń fɛ̃ndao,

fɛ̃nda wa dɛò,

gbɛ̃́ pↄ́ má dìlɛ aà ga ń nↄanao,

nↄana a gaò,

gbɛ̃́ pↄ́ má dìlɛ wà kũ zĩ̀zↄ ũ,

wa kũ zĩ̀zↄ ũɛ.‡

3 Ma Dii ma mɛ̀,

má pↄkaalɛnaↄ gbaɛmá lɛɛ síiↄ̃ɛ.

Fɛ̃nda a ń dɛdɛ,

gbɛ̃ↄ i ń gálɛgalɛ táńnↄ,

bãↄ ń wàiↄ i ń ble sã́asã.

4 Yã́ pↄ́ a ń le a to sↄ̃ kɛ̃ dṹnia bùsu gbɛ̃́piigu yã́ pↄ́ Yudaↄ kí Manase, Ezekia nɛ́ kɛ̀ Yelusalɛũ yã́i.§

5 Yelusalɛũ, démɛ a wɛ̃nadↄ̃nɛi?

Démɛ a waiyookɛnɛi?

Démɛ a mↄ n aafia gbɛaii?

6 Ma Dii ma mɛ̀

n pãkpàmazi n bↄ ma kpɛ.

A yã́i má ↄtↄ̃ma mà n dɛ,

ma kpasa ń n wɛ̃nagwaao.

7 Má a gbɛ̃́ↄ zuzu musu ń saao

lán ésewa an bùsu wɛ̃́lɛↄ guuɛ,

má tó aa kua ń nɛ́ↄwa,

mí ń midɛ,

asa aai mikɛ̃ ń yãkɛaↄwao.

8 Má tó an gyaaↄ dasi aↄ dɛ ísialɛ ũfãaa.

Má tó bùsudɛnaↄ mↄ lɛ́lɛ

ń ɛ̀waasoↄ daↄwa fãanɛ gbãa zã́,

gili ń bã̀abãaboao a gɛ̃ńgu kã́ndoɛ.

9 Nↄɛ pↄ́ nɛgↄ̃ɛ ì sopla yɛ̃̀ɛɛ i láa,

wí i aà kṹ,

aà gɛɛ i gↄ̃ kpa a wɛ́i.

Aà gↄↄ a pa kpóoɛ, i tá.

Má tó an ibɛɛↄ ń gbɛ̃́ kↄ̃naↄ dɛdɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

10 Ma da, waiyoo mapi kɛ́ n ma i!

Bùsudeↄ lɛ́ ma dilɛ ḿpii sòlede gudɛna ũɛ.

Mi pↄ́ sɛ̃anɛ́o, mi pↄ́ sɛ̃amá sↄ̃o,

kási sa bɛ̃̀ɛ ↄ̃ gbɛ̃́pii ìↄ omɛɛ.

11 Ɔ̃ Dii mɛ̀:

Má tó ǹ bↄ aafiaɛ fá!

Mí tó n ibɛɛↄ mↄ kulɛkɛnɛ taasi pãsĩ gↄↄ.

12 Gbɛ̃e a fↄ̃ mↄsi ɛ́e?

Atɛ̃sa gugbãntoo oi mↄsi ge a mↄgotɛ̃.

13 Má á àizɛɛↄ ń á pↄ́ ↄdeↄ kpámá

aa naaa fĩabosaiɛ

duuna pↄ́ á kɛ̀ á bùsuuↄ píi yã́i.

14 Má tó à zↄble á ibɛɛↄnɛ

bùsu pↄ́ á dↄ̃o guu,

asa ma pↄfɛ̃ a fɛlɛ lán tɛ́waɛ,

i kṹwá.

15 Dii, ń ma yã́ dↄ̃.

To ma yã́ àↄ dↄngu, ní laaidↄa.

Tↄ simɛɛ ma wɛtãnaↄwa,

ńsu mɛnakɛńnↄ e aa gɛ ma dɛo.

Ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ n yã́i wì ma láanikɛi.

16 Kɛ́ n yã́ sòso ń kàmɛɛ ma lɛ́u,

má mↄ̀mↄ,

ↄ̃mɛ ma pↄna ń ma yáalↄao ũ,

asa n tↄ́ mɛ́ kua Dii Lua Zĩgↄ̃de.

17 Mili zↄ̃lɛ sãnu ń yaalↄnaↄo,

mili pↄnakɛńnↄo.

Miↄ zↄ̃lɛa madoɛ, asa ń kumanↄɛ,

mɛ́ ń tò málɛ kpɛ̃nɛkɛ an yã́ musu.

18 Bↄ́yãi ma yã'ↄ̃ma lí láao ni?

Ma bↄ pãsĩ, àlɛ gí láai.

Ńyↄ̃ↄ dɛmɛɛ lán yiongo lɛ́baawa,

lán nibↄna pↄ́ ì yɛ̀lɛdinɛ́wa yã̀?

19 A yã́i tò ma Dii ma mɛ̀:

Tó n nↄ̀sɛlìlɛ,

má ɛa n dilɛ n pá ziu,

níↄ zĩkɛmɛɛ.

Tó n yã́ gbia bↄ̀aa ń yã́ yãfũnao,

ńyↄ̃ↄ dɛ ma lɛdↄɛkɛna ũɛ.

To aa ɛa suma, ńsu támáo.

20 Má n kɛ gbɛ̃́piↄnɛ bĩ́i ũɛ,

mↄgotɛ̃ bĩ́i pↄ́ wa fↄ̃ gbooo ũ.

Aa sòlekɛnnↄ, kási aa n fuo,

asa máↄ kunnↄɛ,

má n suaba, mí n bↄ.

Ma Dii mámɛ má ò.

21 Má n bↄ gbɛ̃vãiↄ ↄzĩɛ,

mí n si nↄ̀sɛpãsĩdepiↄwa.

16

Zelemii kua

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Ńsu nↄsɛ la kɛ́ ǹ nɛ́ↄ i'i guɛ beeuo. 3 Yã́ pↄ́ ma Dii má ò nɛ́ pↄ́ wà ń i'i bùsuɛ beeuↄ ń ń da'iaↄ ń ń de'iaↄ musun kɛ: 4 Gagyã mɛ́ a ń dɛdɛ. Wa ń vĩo, wa ń gaa ↄ́ↄlↄo, an gɛↄ gↄ̃ kálɛa tↄↄlɛ lán pↄtuo gbↄ̃waɛ. Zĩ ń nↄanao mɛ́ a ń dɛdɛ, an gɛↄ i gↄ̃ bãↄ ń wàiↄ pↄblea ũ.

5 Ma Dii ma mɛ̀ ńsu gɛ̃ ua pↄ́ wà gàuo. Ńsu gɛ ↄ́ↄlↄńnↄ ǹ wɛ̃nadↄ̃nɛ́o, asa má tò gbɛ̃́piↄ gↄ̃̀ aafiasaiɛ. Má yeńzi lↄo, má wɛ̃nadↄ̃nɛ́o. Ma Dii mámɛ má ò. 6 Nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ aa gaga bùsupiuɛ. Wa ń vĩo, wa ń gɛ'ĩanabↄo. Gbɛ̃e a azĩa lili ge a a mi boo. 7 Wa blɛ kpa gɛ'ĩambↄnaↄwa wà ń nↄ̀sɛ níninɛ́o. Gbɛ̃́ pↄ́ a de ge a da gà sↄ̃, wa í dↄɛ̀ wà wɛ̃nadↄ̃ɛ̀o.

8 Ńsu gɛ̃ ua pↄ́ wàlɛ pↄnakɛuo, ńsu zↄ̃lɛ ǹ pↄble ǹ igbɛ̃ńnↄo. 9 Asa ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, má pↄna wii midɛ gupiu n wáaɛ, mí yaalↄ ń nↄsɛkↄ̃fĩo bãdɛ n gↄↄ.*

10 Tó n yã́piↄ ò gbɛ̃́piↄnɛ píi, aa n la: Àkɛa Dii àsi bɛ̃̀ɛ bee taa ò wá yã́ musu màai? Tàae kpele wá kɛ̀i? Duuna kpele wá kɛ̀ Dii wá Luaɛi? 11 Ní wemá ǹ mɛ, kɛ́ an deziↄ pãkpàmazi yã́iɛ. Aa tɛ̀ dii pãleↄzi, aa zↄblènɛ́, aa kùlɛnɛ́, ↄ̃ aa pãkpàmazi, aaliↄ ma ikoyã kũao. Ma Dii mámɛ má ò. 12 Ampiↄ sↄ̃ aa vãikɛ̀ dɛ ń dezipiↄla, an baade nↄ̀sɛvãi mɛ́ dↄaaaɛ̀, an swã́ gbãa, aali ma yãmao. 13 Má ń bↄlɛ bùsuɛ beepiuɛ, mí táńnↄ bùsu pↄ́ aa dↄ̃o guu, baa an deziↄ se aa dↄ̃o. Wekĩi aa zↄbleu dii pãleↄnɛ fãanɛ ń gwãasĩnao, asa má sùuukɛńnↄo.

14 Ma Dii ma mɛ̀, a gↄↄ a mↄ́ kɛ́ gbɛ̃e a mɛ á sì ń Dii pↄ́ Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipioo, 15 sema Dii pↄ́ Isailiↄ bↄ̀lɛ gugbãntoo oi bùsuu ń bùsu pↄ́ à ń yá ń kpáuↄ píi, asa má suńnↄ bùsu pↄ́ má kpà ń deziↄwapi guuɛ.

16 Ma Dii ma mɛ̀, tia kɛ́wa málɛ kpↄ̀wɛnaↄ sisi dasidasi aa mↄ gɛ́ Yudaↄ kṹkũi. Bee gbɛa mí toenaↄ sísi dasidasi aa mↄ gɛ́ ń wɛi gbɛ̀sĩsĩↄ musu ń sĩ̀sĩↄ musuo ń gbɛ̀sↄↄↄ. 17 Asa ma wɛtɛ̀ ń yãkɛaↄi píiɛ, a kee ulɛamɛɛo, an tàaee ku kɛ́ ma wɛ́ gì eio. 18 Má fĩabonɛ́ lɛɛ pla an tàaeↄ ń ń duunao lɛ́uɛ, asa aa ma bùsu gbãlɛ̀ ń ń dii wɛ̃nisai pↄ́ má zauↄ e pↄ́ pↄ́ má ye a gĩyãiopiↄ lì bùsupiaɛ.

19 Dii, ḿmɛ ń ma gbãa ũ,

ḿmɛ ń ma zɛgikĩi ũ,

ḿmɛ ń ma ulɛkĩi ũ wɛ́tɛ̃agↄↄ.

Buiↄ bↄ za dṹnia lɛ́wa,

aai mↄ onɛ ɛɛ ↄ̃ ń deziↄ kũa,

an diipiↄ i àikɛnɛ́o.

20 Gbɛ̃e a fↄ̃ dii kɛ azĩaɛo,

i kɛ pↄ́piↄá diiↄ no.

21 Ayãmɛto má yãdanɛ́,

má a gbãa ń ma ikoo mↄnɛ́ sa,

aai dↄ̃ kɛ́ ma tↄ́n Dii.

17

Sↄ̃ mↄafili vĩ dɛ pↄ́piia

1 Wà Yudaↄ duuna yã́ kɛ̃̀nɛ́ ń sↄ̃wa ń pɛ̃nkɛ̃bↄo.

Wa kɛ̃̀ ń sa'okĩiↄ kↄ́baↄwa ń gbɛkãoo.

2 An sa'okĩiↄ ń ń Asetaati lipɛlɛↄ yã́ ìↄ dↄ ń nɛ́ↄgu se.

Aa ku lí yɛ̀lɛlɛↄ gbáu sĩ̀sĩ lɛsĩↄ musu.

3 Má a gbɛ̀sĩsĩ na á ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩ

ń á àizɛɛↄ ń á pↄ́ ↄdeↄ

ń gulɛsĩ pↄ́ á bòↄɛ

duuna pↄ́ á kɛ̀ á bùsuu yã́i.

4 Á ↄkpa bùsu pↄ́ má kpàwázi,

mí tó à zↄble á ibɛɛↄnɛ bùsu pↄ́ á dↄ̃o guu,

asa á tò ma pↄ fɛ̀lɛ lán tɛ́waɛ,

mɛ́ tɛ́pi aↄ kũ gↄↄpiiɛ.

5 Ma Dii ma mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ma kpɛ

à gbɛ̃nazĩnaↄ náaikɛ̀,

a daa ń gã̀u gↄ̃̀ láaipↄ ũɛ.

6 A dɛ lán lí pↄ́ kú gugiiuwaɛ.

Tó nama mↄ̀, a e bleo.

Aↄ ku guwaiwaiuɛ

ge bùsu wiside pↄ́ gbɛ̃e kuuo.

7 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ,

àlɛ sↄ̃kpalɛmazi ũ.

8 A dɛ lán lí pↄ́ wa bà swa saɛ,*

a zĩ́napɛlɛa íuwaɛ.

Aà bàa kú ń guwãaoo,

a lá ìↄ siaɛ.

Ìli imina yãdao,

nɛ'i ĩaaànↄo.

9 Sↄ̃ mↄafili vĩ dɛ pↄ́piia,

a kɛkɛa vĩo,

démɛ a fↄ̃ à a yã́ↄ dↄ̃i?

10 Ma Dii, mámɛ mi sↄ̃ yↄɛ,

mi nↄ̀sɛ yã́ tàasika,

mí fĩabo baadeɛ a yãkɛawa,†

mí kɛɛ̀ lá a kɛ̀wa.

11 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄda è zɛ́ vãi guu dɛ

lán dↄ̃na pↄ́ gbe kↄ̃mpa pìpiwaɛ.

Gↄↄ pↄ́ a ku a gↄↄ soplawa,

ↄ̃api a láawàɛ, i gↄ̃ sↄũ ũ gbɛzã.

12 Wá Lua kpɛ́ mɛ́ aà kpalabaa gawide ũ,

kpɛ́pi mɛ́ fuańla za asĩnizĩ.

13 Dii, ḿmɛ Isailiↄ wɛ́ dↄnzi,

wí a gbɛ̃́ pↄ́ pãkpànziↄ kṹ.

Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ma kpɛↄ dɛ lán tↄ́ pↄ́ wa kɛ̃̀ tↄↄlɛwawaɛ,

asa aa pãkpà n gbɛ̃́ pↄ́ ń dɛ nibↄna í wɛ̃nide ũziɛ.

14 Ma gbã́gbã Dii, mí gbã́gbã,

ma bↄ Dii, mí bↄ,

asa n táasi miↄ lɛ gↄↄpii.

15 Wì mɛ yã́ pↄ́ Dii ò ku máɛ?

Aà kɛ wà e mɛ!

16 Mi gí dↄaainɛ n gbɛ̃́ↄnɛo,

ń dↄ̃ kɛ́ mámɛ mi wɛ́tɛ̃agↄↄ nidɛo,

yã́ pↄ́ ì bↄ ma lɛ́u ulɛanɛo.

17 Ńsu to sↄ̃ kɛ̃maguo,

ḿmɛ ń ma ulɛkĩi ũ yãpãsĩgↄↄ.

18 To wí ma wɛtãnaↄ kṹ,

mapi sↄ̃, ńsu to wí ma kũo.

To sↄ̃ kɛ̃́ńgu,

mapi sↄ̃, ńsu to sↄ̃ kɛ̃maguo.

Ǹ ń ká yãpãsĩpi gↄↄwa,

ní ń wíwi e lɛɛ pla.

Kã́mabogↄↄ

19 Dii òmɛɛ: Gɛ ǹ zɛ Gbɛ̃́ↄ Bↄlɛu, gu pↄ́ Yuda kíaↄ ìↄ gɛ̃u, aaìↄ bↄu, ní gɛ́ Yelusalɛũ bↄlɛ kĩniↄu lↄ píi. 20 Ní onɛ́ aa swã́kpa aa ma yãma, Yuda kíaↄ ń Yelusalɛũdeↄ píi ń Yuda pↄ́ aalɛ gɛ̃ bↄlɛpiↄuↄ píi.

21 Ma Dii ma mɛ̀: À laaika!

Ásu asosɛ kã́mabogↄↄzĩo,

ásu gɛ̃ò Yelusalɛũ bↄlɛↄuo.‡

22 Ásu bↄò á ua kã́mabogↄↄzĩo,

ásuli zĩe kɛ gↄↄpi zĩ́o.

Àliↄ dↄ̃ kɛ́ kã́mabogↄↄá ma pↄ́ɛ,

lá má dìlɛ á deziↄnɛwa.§

23 Kási aai mao, aai swã́sɛio,

aa ń swã́ kàkaɛ, aai mao,

aa gì totoaiɛ.

24 Ma Dii ma mɛ̀, tó a ma yãmà, álɛ gɛ̃ wɛ̃́lɛpi bↄlɛↄu ń asoo kã́mabogↄↄzĩ lↄo, tó á dↄ̃ kɛ́ gↄↄpiá ma pↄ́ɛ, álɛ zĩe kɛ gↄↄpi zĩ́o, 25 kía pↄ́ aa zↄ̃lɛa Davidi kpalauↄ gɛ̃ wɛ̃́lɛɛ beepi bↄlɛↄu ń ń ìwaↄ kua sↄ̃́goↄ guu ń dia sↄ̃́ↄ kpɛo. Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ aaↄ kúńnↄ, aaiↄ ku wɛ̃́lɛɛ beepiu gↄↄpii. 26 Wa bↄ wɛ̃́lɛ pↄ́ liaa Yelusalɛũiↄ guu ń Yuda wɛ̃́lɛↄ píi ń Bɛ̃yãmɛɛ bui wɛ̃́lɛↄ ń gusalalao ń gusĩsĩdeo ń Nɛgɛvɛ guwaiwaio, wi mↄ ma kpɛ́u ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ ń sa pãle obↄↄ ń pↄ́wɛntio ń tulaletio ma sáaukpaa yã́i. 27 Tó i ma yãma á dↄ̃̀ kɛ́ kã́mabogↄↄzĩá ma pↄ́ɛo, mɛ́ álɛ gɛ̃ Yelusalɛũ bↄlɛↄu ń asoo kã́mabogↄↄzĩ, má tɛ́ka bↄlɛpiↄuɛ, i kṹ á zɛgikĩiↄwa. Wa fↄ̃ tɛ́pi dɛo.

18

Zelemii kua oobona bɛ

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Fɛlɛ gɛ́ oobona bɛ, we má tó ǹ ma yãmau. 3 Kɛ́ ma gɛ oobona bɛ, má è àlɛ oo bo. 4 Kɛ́ oo pↄ́ àlɛ bopi ↄ̃̀ↄkpà aà ↄzĩ, ↄ̃ à ɛ̀a a pãle bò ń gĩpio, lá à kɛ̀ɛ̀ maawa.

5 Ɔ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 6 Á Isailiↄ, má fↄ̃ kɛɛ́ lá oobonapi ì kɛwao lé? Lá gĩ dɛ oobona ↄzĩ, màa á dɛ ma ↄzĩ.* 7 Tó ma bui ge bùsu yã'ò ma mɛ̀, wà a fuangba, wà a midɛ, wà kaalɛ, 8 mɛ́ bui pↄ́ ma lɛdàwàpi mikɛ̃̀ a vãikɛawa, má yã́ pↄ́ ma zɛò mà yíawà bↄ ma nↄ̀sɛuɛ. 9 Tó ma bui ge bùsu yã'ò ma mɛ̀, wà a zɛdↄ, wi gba gbãa, 10 mɛ́ buipi i ma yãmao, à yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀, má ɛ̀fãai pↄ́ ma mɛ̀ má kɛɛ̀ bↄ ma nↄ̀sɛuɛ. 11 A yã́i tò, o Yelusalɛũdeↄnɛ ń Yudaↄ píi, ma Dii ma mɛ̀:

À ma, málɛ vãi o á musu,

ma sↄu mà mà yã́yiawá.

12 Kási aa onɛ a zɛkɛo.

Aamɛ waↄ gɛ́ ń yã́ pↄ́ wà zɛ̀oɛ,

baade nↄ̀sɛvãi swã́gbãa yã́ mɛ́ aↄ dↄaaɛ̀.

13 A yã́i tò ma mɛ̀,

à buipãleↄ la à ma!

Démɛ yã́ bee taa mà yãai?

Á Isaili pↄ́ á dɛmɛɛ bui lɛ́so ũↄ

a yãvãi pↄ́ ì dimá kɛ̀.

14 Nɛɛzi ì go Libã bùsu gbɛ̀sĩsĩae?

A í niɛ pↄ́ ì bↄ za a musu a láae?

15 Kási ma yã́ sã̀ ma gbɛ̃́ↄguɛ,

aaì tulaletikatɛa tã́aↄnɛ,

ↄ̃ aa zã̀ ń fɛlɛkaa zɛ́wa,

aa pɛ̀lɛ zɛ́ kpã́inau.

16 Bee yã́i an bùsu a gↄ̃ yàaa,

iↄ dɛ láanipↄ ũ gↄↄpii.

Yã́pi a di gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ weↄwa,

aai ń mikɛ déũdeũ.

17 Má ń fãaa lán gukpɛ ĩ́anawa ń ibɛɛↄ aɛɛ,

má mikpɛlinɛ́ɛ,

má zɛńnↄ an wɛ́tɛ̃agↄↄo.

Lɛkpaaĩa Zelemiizi

18 Gbɛ̃́ↄ mɛ̀: À mↄ wà lɛkpaaĩ Zelemiizi, asa sa'onaↄ yãdanɛ a láao ge ↄ̃nↄnaↄ lɛdama ge ãnabiↄ yã́. À mↄ wà lɛnakasaɛ̀. Wásu laaidↄ aà yã'onɛwa lↄo.

19 Dii, swã́sɛ ma yã́i,

yã́ pↄ́ ma ibɛɛↄ lɛ́ o ma.

20 Wì maa fĩabo ń vãio yã̀?

Kási aa ɛyↄ̃̀mɛɛ.

To lá má zɛ n aɛ yã́ dↄngu,

ma ń maa wɛ̀ɛlɛ,

kɛ́ n pↄ e weemá.

21 Tↄ̀ↄ! Nↄana kpá ń nɛ́ↄzi sa,

ǹ ń kpá fɛ̃ndaa.

To wà ń gↄ̃ɛↄ dɛdɛ aa gaga,

an naↄ i gↄ̃ gyaa nɛ́saiↄ ũ,

ní ń ɛ̀waasoↄ kpa fɛ̃ndaa zĩlau.

22 To wà búbua ma dↄ ń ua

gↄↄ pↄ́ wà lɛ̀lɛmá kã́ndo,

asa aa ɛyↄ̃̀mɛɛ ma kũa yã́iɛ,

aa baikpàmɛɛ ma táa'ozɛu.

23 Mpi sↄ̃ Dii, ń dↄ̃ kɛ́

aa lɛkpàaĩmazi, aa ye ma dɛ.

Ńsu láka ń tàaepiao,

ńsu ǹ ń duunapi bãdɛo.

To aa kpagua n aɛ,

yã́yiamá n pↄkũmabↄbↄmagↄↄ.

19

Lowiaá zĩblea Yelusalɛũwa seelaɛ

1 Dii mɛ̀: Gɛ́ lo lúi oobona kĩ́i. Mae zↄ̃ↄↄ ń sa'on gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sɛ́lɛ gɛ́ńnↄ, 2 ní bↄńnↄ Bɛninↄũ* guzulɛu Tàaso Bↄlɛ saɛ. Yã́ pↄ́ má onɛ kpàwakɛ we, 3 o Yuda kíaↄnɛ ń Yelusalɛũdeↄ píi aa ma yãma. Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, málɛ músizĩ guɛ beewa, gbɛ̃́ pↄ́ a baomà a kɛkɛ swãwɛ̃ɛ. 4 Asa aa ma to weɛ, aa guɛ bee dìlɛ dii zĩ̀loↄ pↄ́ ũ, aa tulaletikàtɛau tã́a pↄ́ ampiↄ ń ń deziↄ ń Yuda kíaↄ ń dↄ̃oↄnɛ, aa guapi dɛ̀ ń yãesaideↄ auo. 5 Aa Baali gbagbakĩiↄ bò, aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òwà ń ń nɛgↄ̃ɛↄ.† Mámɛ mi yã́pi dilɛnɛ́o, a làasoo i gɛ̃ ma sↄ̃u seo. 6 Ma Dii ma mɛ̀, a gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ wa o guɛ beeɛ Tofɛti ge Bɛninↄũ guzulɛ lↄo, sema Gbɛ̃dɛdɛguzulɛ.

7 Guɛ beeu má yã́ pↄ́ Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ lɛ́ yá bãdɛu. Má tó an wɛ̀lɛↄ ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ, mí ń gɛ kpa bãↄ ń wàiↄwa aa ble. 8 Má tó wɛ̃́lɛpi gↄ̃ yàaaɛ, i gↄ̃ láanipↄ ũ. Yã́pi a di gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ weↄwa, aaↄ fionada wɛ́tɛ̃a pↄ́ wà mↄ̀ɛ̀ yã́i. 9 Má tó aa ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ só, aai gbasa liaa ń kↄ̃o koe pↄ́ an wɛ̀lɛↄ zↄ̃̀ńzi à gɛ̃̀gɛ̃ taasi yã́i.

10 Lopi wi gbɛ̃́ pↄ́ ńyↄ̃ gɛ́ńnↄↄ wáa, 11 ní onɛ́ ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Má buiɛ bee ń wɛ̃́lɛɛ beeo wi lá lopi wì a kɛkɛa vĩowaɛ. Waↄ gɛ vĩ e gu gɛ kɛ̃́sãmáɛ. 12 Ma Dii ma mɛ̀, yã́ pↄ́ má kɛ guɛ beeɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄn kɛ: Má wɛ̃́lɛɛ bee kɛ lán Tofɛtiwa. 13 Yuda kibɛↄ ń Yelusalɛũ uaↄ gbãlɛ lán Tofɛti guɛ beewaɛ. Kpɛ́ pↄ́ wà tulaletikàtɛau musupↄↄnɛ wà itↄ̃̀lɛ tã́aↄwa a musuↄ tɛ́kũ.

14 Kɛ́ Zelemii sù ń Tofɛtio, gu pↄ́ Dii aà zĩ̀ à ãnabikɛkɛ̀u, à gɛ̀ zɛ̀ Dii kpɛ́ ua, ↄ̃ a ò gbɛ̃́ↄnɛ: 15 Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀ á yã́ pↄ́ a mɛ̀ á yía wɛ̃́lɛɛ bee ń a zↄ̃ɛwiaↄwa yíamá píiɛ, kɛ́ wɛ̃́lɛpideↄ swã́ gbãa kɛ̀, aai a yãmao yã́i.

20

Zelemii daaliu

1 Kɛ́ sa'ona Pasuu, Imɛɛ nɛ́ pↄ́ dɛ Dii kpɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄe ũ Zelemii ãnabikɛkɛapi mà, 2 a tò wà aà gbɛ̃̀ wà aà dàliu Dii kpɛ́ bↄlɛ pↄ́ wì mɛ Bɛ̃yãmɛɛ Bↄlɛ Musu saɛ. 3 Kɛ́ gu dↄ̀ Pasuu Zelemii bↄ̀ líu, ↄ̃ Zelemii òɛ̀: Dii a onɛ Pasuu lↄo, sema Vĩapↄↄliaai. 4 Asa ma Dii ma mɛ̀, má tó ǹ gili gɛ̃ nzĩau ń n gbɛ̃naↄ píiɛ. An ibɛɛↄ ń kwɛ́ zĩ guu, ńyↄ̃ wɛsiɛ. Má Yudaↄ na Babɛli kíaɛ a ↄzĩɛ, i tá ń ń gbɛ̃eↄ Babɛli, i ń gbɛ̃eↄ dɛdɛ zĩ guu. 5 Má wɛ̃́lɛɛ bee àizɛɛↄ na ń ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩɛ, a buapↄ́ↄ píi ń a pↄ́ bɛɛɛdeↄ píi ń pↄ́ pↄ́ kú Yudaↄ kía làasiuↄ, aai naaa taò Babɛli. 6 Mpi sↄ̃ Pasuu ń n bɛdeↄ píi, wa táánↄ Babɛli zĩ̀zↄↄ ũɛ. We ńyↄ̃ gau, wa n vĩ ń n gbɛ̃na pↄ́ n ãnabi'ɛgɛnakɛ kɛ̀nɛ́ↄ.

7 Dii, n kↄ̃nikɛ̀mɛɛɛ,

ↄ̃ ma n yã́zɛ è,

n gbãamↄ̀mɛɛɛ, ↄ̃ n ma fu.

Ɔ̃ ma gↄ̃ pↄ́ yáalↄa ũ,

gbɛ̃́pii ìↄ ma láanikɛɛ.

8 Tó málɛ yã'o píi, wii mi lɛ́,

mi wɛ́tɛ̃a ń pↄkaalɛao kpàwakɛ.

Dii yã́ mɛ́ tò wì ma sↄ̃́sↄ̃,

wìↄ ma kɛ pↄ́ↄpↄↄ za kↄↄ e oosi.

9 Tó ma mɛ̀ má aà yã́ dↄ gbɛ̃́ↄguo,

má yã'o ń aà tↄ́o lↄo,

aà yã́pi ìↄ ma sↄ̃ tɛ́kũɛ,

ìↄ dɛ lá wà tɛkà ma mɛ guuwaɛ.

Yã́pi kṹkũa ì ma wãɛ, má fↄ̃o.

10 Asa mi ma wìↄ vãikpaaĩmanↄ dasi,

wìↄ mɛ, Vĩapↄↄliaai.

À aà kↄmalɛkɛ!

Wà aà kↄmalɛkɛ!

Ma gbɛ̃́ↄ wɛ́ ìↄ dↄ ma lɛ́lɛaiɛ,

aaì mɛ, tó à zã̀ yã́wa,

wá aà fuɛ, wí tↄsiwà.

11 Ń beeo Dii kumanↄ nɛgↄ̃n pãsĩ ũ,

a yã́i ma wɛtãnaↄ kpagua.

Aa fua, wí i ń kṹ.

Aa tidↄmalao, aai gↄ̃ ń tↄ́ ĩ́io.

12 Dii Zĩgↄ̃de, gbɛ̃maa tàasikana,

ni nↄ̀sɛ ń làasooo gwagwa.

Tↄ símámɛɛ mà gwa,

asa ma azĩa nànɛ n ↄzĩɛ.

13 À lɛsi Diiɛ à aà táasilɛ!

Asa ì wɛ̃nade bↄ vãikɛnaↄ ↄzĩɛ.

14 Gↄↄ pↄ́ ma da ma iwà gↄ̃ láaipↄ ũ,*

ma igↄↄpi su báaa kɛo.

15 Gↄ̃ɛ pↄ́ gɛ̀ a baokpà ma maeɛ,

à aà pↄ kɛ̀ɛ̀ na à mɛ̀,

aà na nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ,

ade gↄ̃ láaipↄ ũ.

16 Gↄ̃ɛpi gↄ̃ lán wɛ̃́lɛ pↄ́ Dii ń fuangba ń wɛ̃nagwasaiↄwa.

Aàliↄ búbua ma kↄↄ,

iliↄ zĩkawii ma fãanɛ.

17 Asa i ma dɛ nɛasakpɛu

ma da gbɛɛ gↄ̃̀ ma mia ũ

aà nɛasakpɛ gↄ̃̀ dↄ ma papa ũ gↄↄpiio.

18 Bↄ́mɛ tò ma bↄ nɛasakpɛpiu la?

Taasi ń pↄsiao ↄ̃ má dↄ̃,

ma gↄↄ a pa ń wíoɛ.

21

Zelemii Yelusalɛũ dúuzↄ̃a yã'oa

1 Dii yã'ò Zelemiiɛ gↄↄ pↄ́ kí Zedekia Malakia nɛ́ Pasuu ń sa'ona Zefania, Maasea nɛ́o zĩ̀wà. Aa mɛ̀: 2 Yãgbɛawɛ̃ɛ Diiwa, asa Babɛli kí Nɛbukanɛza lɛ́ zĩkawanↄɛ.* Wìliↄ dↄ̃o tó Dii a dabudabue kɛwɛ̃ɛ lán yãawa, i aà yáwɛ̃ɛ.

3 Ɔ̃ Zelemii ònɛ́ aa gɛ o Zedekiaɛ: 4 Dii Isailiↄ Lua mɛ̀: N zĩgↄ̃ pↄ́ aa gↄ̃kɛbↄↄ kũa, aalɛ zĩkaò bĩ́i kpɛ ń Babɛli kíao ń Babiloni bùsude pↄ́ koezↄ̃̀áziↄ, má tó n zĩgↄ̃piↄ kpɛkpaɛ, wi ń gↄ̃kɛbↄpiↄ sɛ́lɛ sioázi wɛ̃́lɛu la. 5 Mámɛ má a gã̀sĩ poo, mí zĩkaánↄ ń ma gã̀sa gbãao ń pↄfɛ̃o ń kyã̀wãao ń pↄkũma zↄ̃ↄo. 6 Má gagyã pãsĩ ká wɛ̃́lɛɛbeedepiↄgu aa gagaɛ, gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ píi. 7 Ma Dii ma mɛ̀, bee gbɛa mí Yudaↄ kí Zedekia ń a ìwaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀ gagyã ń zĩo ń nↄanao guuↄ na Babɛli kí Nɛbukanɛzaɛ a ↄzĩ ń ń ibɛɛ pↄ́ aalɛ ń wɛↄ, aai ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao. Aa sùuukɛńnↄo, aa ń gbɛ̃e too, aa ń wɛ̃nagwao.

8 O gbɛ̃́ kĩniↄnɛ sↄ̃ ma Dii ma mɛ̀, wɛ̃ni zɛ́ ń ga zɛ́o ↄ̃ málɛ ↄlↄnɛ́. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ wɛ̃́lɛɛ beepiuↄ gaga zĩu ń nↄanao ń gagyãoɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀ gɛ̀ nà Babiloni bùsude pↄ́ koezↄ̃̀ńziↄwaↄ sↄ̃ aaↄ kuɛ, adeↄ mɛ́ aa bↄ. 10 Ma zɛò mà vãikɛ wɛ̃́lɛɛ beepiɛ, i kɛ maa no. Ma Dii mámɛ má ò. Má wɛ̃́lɛpi na Babɛli kíaɛ a ↄzĩɛ, i tɛsↄ̃wà. 11 O Yudaↄ kí bɛdeↄnɛ aa Dii yã́ɛ bee ma.

12 Davidi bɛdeↄ, ma Dii ma mɛ̀,

àliↄ yãkɛ a zɛ́wa lá gu lɛ́ dↄ,

í gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãamↄnɛ́ↄ bↄ ń wɛtãnaↄ ↄzĩ.

Tó i kɛ màa sↄ̃o, má pↄfɛ̃bↄbↄwá

lán tɛ́wa á vãikɛaↄ yã́iɛ,

iↄ kṹwá, gbɛ̃e a fↄ̃ dɛo.

13 Yelusalɛũdeↄ, má bↄ á kpɛɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

Á kú gbɛ̀ sàlala musu guzulɛ saɛ,

ↄ̃ i mɛ: Démɛ a fↄ̃ lɛ́lɛwái?

Démɛ a e siwázi wá tòoui?

14 Má ĩadawá á yãkɛaↄ lɛ́uɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

Má tɛsↄ̃ á líkpɛ kpɛ́waɛ,†

tɛ́pi i kṹ pↄ́ pↄ́ liaaiↄwa píi.

22

Zelemii yã'oa Yuda kíaↄnɛ

1 Yã́ pↄ́ Dii òn kɛ: Gɛ́ Yudaↄ kí bɛ, ní yã́ɛ bee oɛ̀. 2 Yudaↄ kía pↄ́ zↄ̃lɛa Davidi kpalau, Dii yãma, mpi ń n ìwaↄ ń n gbɛ̃́ pↄ́ aaì gɛ̃ bↄlɛɛ beeuↄ. 3 Dii mɛ̀, àli yãmaakɛ a zɛ́wa. Àli gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ gbãamↄɛ̀ bↄ aà wɛtãna ↄzĩ. Ásuli gbãamↄ bↄ̀mↄɛo ge tonɛ ge gyaa. Ásuli ń taiinkɛo. Ásuli yãesaide dɛ guɛ beeu lↄo. 4 Asa tó álɛ zĩkɛ yã́piwa, kía pↄ́ zↄ̃lɛa Davidi kpalauↄ gɛ̃ bɛɛ bee bↄlɛpiu kua sↄ̃́goↄ guu ń dia sↄ̃́ↄ kpɛo ń ń ìwaↄ ń ń gbɛ̃́ↄɛ. 5 Tó álɛ zĩkɛ yã́piↄwa sↄ̃o, ma Dii má sì ń mazĩao, bɛɛ beepi a gↄ̃ bɛzia ũɛ.* 6 Yã́ pↄ́ ma Dii má ò Yudaↄ kí bɛ musun kɛ:

Ń dɛmɛɛ lán Galada bùsuwa,

lán Libã bùsu gbɛ̀sĩsĩ misonawa.

Ń beeo má tó ǹ gↄ̃ gbáa ũɛ,

wɛ̃́lɛ pↄ́ gbɛ̃e ku a guuo ũ,

7 mí bùsudɛnaↄ gbaɛma,

an baade iↄ a gↄ̃kɛbↄↄ kũa,

aai á sɛdɛ lí maaↄ zↄ̃zↄ̃ kátɛu.

8 Buiↄ aaↄ dↄ wɛ̃́lɛɛ beepizi dasi, aai kↄ̃ lala aa mɛ: Bↄ́yãi Dii kɛ̀ mɛɛwiaɛ beeɛ kɛ́wai? 9 Wi onɛ́, kɛ́ aa Dii ń Lua bàakuańnↄ yã́ tò we, aa gɛ̀ kùlɛ dii pãleↄnɛ aa zↄblènɛ́ yã́iɛ.

10 Ásu ↄ́ↄlↄ gbɛ̃́ pↄ́ gà yã́ musuo,

ásu waiyookɛɛ̀o.

À ↄ́ↄlↄ gbɛ̃́ pↄ́ wà tàaànↄ yã́ musu,

asa a sua vĩ lↄo,

a wɛsi a bɛ bùsulɛ lↄo.

11 Yã́ pↄ́ Dii ò Yudaↄ kí Saluũ† pↄ́ zↄ̃̀lɛ a mae Yosia gbɛu yã́ musun kɛ, à mɛ̀:

À bↄ̀ lakĩi, mɛ́ a su la lↄo.

12 A ga gu pↄ́ wà tàuaànↄ zĩ̀zↄ ũɛ,

a wɛsi bùsuɛ beepilɛ lↄo.

13 Waiyoo kía pↄ́ bɛkpà,

i a yãkɛkɛ a zɛ́wao,

a tò a gbɛ̃́ↄ zĩkɛ̀ɛ pã.

Waiyoo kía pↄ́ kpɛ́ↄ dìdikↄ̃a,

i a yã́gↄ̃gↄ̃ a zɛ́wao,

i fĩabo a zĩkɛnaↄnɛo.

14 À mɛ̀ á ua tìisi kpa azĩaɛ

ń kpɛ́ zↄ̃ↄ didiakↄ̃aↄ,

á fɛnɛnti yaasanaↄ bↄbↄ,

í sɛdɛ líↄ kpa a gĩↄwa kpɛ́kpɛ,

í pↄ́ tɛ̃a lɛwà.

15 N kíakɛá sɛdɛ lí dasi yã́ yã̀?

N mae i pↄble à imìo lò?

À yãmaakɛ̀ a zɛ́wa,

ↄ̃ aà yã́ bↄ̀ maa.

16 À zɛ̀ ń taasideↄ ń wɛ̃nadeↄ,

ↄ̃ yã́ bↄ̀ɛ̀ maa.

Kɛ́ a ma dↄ̃ yã́in weo lò?

Ma Dii mámɛ má ò.

17 Ń tò ↄvãi n wɛ́ ń n sↄ̃o blè

ń yãesaidedɛao ń gbãamↄanɛ́o

ń gbɛ̃́ↄ bↄ́ↄ'imiao.

18 Ayãmɛto Dii yã́ɛ bee ò Yudaↄ kí Yosia nɛ́ Yoakiũ‡ musu.

Wa aà gɛ ↄ́ↄlↄ wà mɛ

waiyoo gↄ̃ɛ, waiyoo nↄɛo.

Wà aà gɛ ↄ́ↄlↄ wà mɛ,

waiyoo ma dii, waiyoo ma kíao.

19 Wa kɛ aà gɛɛ

lá wì kɛ zàa'ĩn gɛɛwaɛ.

Wa aà gɛ gálɛ bↄò Yelusalɛũ

wà vũaa wɛ̃́nkpɛɛ.

20 À gɛ wii pãlɛ Libã bùsuu,

í búbuapɛ Basana bùsuu,

í wiilɛ Abaliũ gbɛ musu,

asa bui pↄ́ a yãyèńnↄↄ fùaɛ.

21 Kɛ́ álɛ namable, má òɛ́,

ↄ̃ a mɛ̀ á mao.

Zɛ́ pↄ́ á bɛu za á ɛ̀waasogↄↄn we,

íli swã́sɛ ma yã́io.

22 Ĩana a á dↄaanaↄ sɛ́lɛ píiɛ,

wi bui pↄ́ a yãyèńnↄↄ kṹkũ táńnↄ,

á gɛɛ i gↄ̃ kpá á wɛ́i,

wí i á kṹ á vãikɛaↄ yã́i.

23 Á gbɛ̃́ pↄ́ á kú kpɛ́ pↄ́ wa dↄ̀ ń Libã líↄ guu,

a sakpɛdà sɛdɛ lípiↄ musu,

wãwã a mↄ́wá lán nɛ'iwãwãwaɛ,

í aaukɛ à pelembo.

24 Ma Dii má ò Yudaↄ kí Yɛkↄnia§ Yoakiũ nɛ́ɛ, baa kɛ́ ń dɛ tãana ũ ma ↄplaa ↄnɛwa, ń ma kuao má n bↄ ma ↄpiwaɛ. 25 Mí n na gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ n wɛↄnɛ ń ↄzĩ, gbɛ̃́ pↄ́ ńlɛ vĩakɛnɛ́ↄ, Babɛli kí Nɛbukanɛza ń Babiloniↄ. 26 Mpi ń n da'iao, má á zu bùsu pãleuɛ, bùsu pↄ́ wi á iuo. We á gagau. 27 Á e su bùsu pↄ́ áↄ a bɛɛkɛuo.

28 Yɛkↄnia gbɛ̃́ bee dɛ oo pↄ́ wì

wà sakàu ge pↄ́ pↄ́ gbɛ̃e yeio ũ yã̀?

Bↄ́yãi wa aà zu ń a nɛ́ↄ

bùsu pↄ́ aa dↄ̃o guui?

29 Bùsude, bùsude, bùsudeↄ,

à Dii yãma.

30 Dii mɛ̀ gbɛ̃́pi tↄ́ dalau nɛ́sai,

gbɛ̃́ pↄ́ a bↄ maa e a wɛ̃ni lɛ́uopi,

asa aà nɛ́e a bↄ maao,

an gbɛ̃e a e Yudaↄ kía ble

à zↄ̃lɛ Davidi kpalauo.

23

Davidi bui vlãpaa yã́zɛdekɛna ũ

1 Ma Dii ma mɛ̀, waiyoo sãdãna pↄ́ aaì ma sãↄ kaalɛↄ, dↄaana pↄ́ aaì ma kpàsa sãↄ fãaaↄ. 2 Ayãmɛto ma Dii Isailiↄ Lua má ò ma gbɛ̃́ dↄaanapiↄnɛ, lá i ↄlia ma sãↄzio, mɛ́ a ń yá a ń fãaa, má á yãkɛaↄ wíɛ́ á musuɛ. Ma Dii mámɛ má ò. 3 Mámɛ má a sã kↄ̃naↄ kãaa bùsu pↄ́ ma ń yá ma ń kpáuↄ píi, mí suńnↄ ń kpàsau, aai nɛ'i aa kↄ̃́. 4 Má sãdãnaↄ dilɛnɛ́ aa dↄaanɛ́, vĩa a ń kṹ lↄo, sↄ̃ a kɛ̃́ńgu lↄo, mɛ́ an kee a sã́sã lↄo. Ma Dii mámɛ má ò.

5 Gwa, gↄↄe a mↄ́

kɛ́ má tó Davidi bui vlãpa* gbɛ̃maa ũ,

kía pↄ́ a kpalable ń laaio ũ,

i yãmaakɛ a zɛ́wa a bùsuu.

Ma Dii mámɛ má ò.

6 Aà gↄↄ Yudaↄ mi aↄ daa íaɛ,

Isailiↄ iↄ ku dↄdↄa.

Tↄ́ɛ bee wàli aà sísiwà,

Dii pↄ́ tò yã́ bↄ̀wanↄ na.†

7 Gwa, gↄↄe a mↄ́ kɛ́ wa mɛ ń Dii pↄ́ Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipio lↄo, 8 sema ń Dii pↄ́ Isailiↄ bↄ̀lɛ gugbãntoo oi bùsuu ń bùsu pↄ́ à ń yá ń kpáuↄ píio.

Ãnabi ɛgɛnaↄ

9 Ma pↄ yà ãnabiↄ yã́ musu dúuduuɛ,

ma wá gà píi,

ma gↄ̃ lán wɛ̃dɛnawa,

lán gbɛ̃́ pↄ́ vɛ̃ɛ zↄ̃̀lɛwàwa

Dii ń a yã́ gbãsĩsaio yã́i.

10 Gbãsĩkɛnaↄ bùsu pà,

vãi ↄ̃ aa tɛi, we an gbãa kuu.

Bùsu gↄ̃̀ wɛ̃nannↄ kɛ́ Dii lɛkɛ̀ɛ̀ yã́i,

dã́dãkɛkĩi gↄ̃̀ ń wío.

11 Ma Dii ma mɛ̀,

ãnabiↄ ń sa'onaↄ pã̀zɛa,

mi ń e ń vãio ma kpɛ́u se.

12 A yã́i tò an zɛ́ a zãana kɛ,

má ↄzↄ̃ńzi aa kwɛ gusiauɛ,

mí yã́yiamá ń ĩadamagↄↄ.

Ma Dii mámɛ má ò.

13 Ma yãvãi è Samali ãnabieↄwa,

aa yã'ò ń Baali gbãao

aa ma gbɛ̃́ Isailiↄ sã̀sãò.

14 Ma vãi pↄ́ ì dimá è Yelusalɛũ ãnabiↄwa,

aaì gbãsĩkɛ, aaↄ bɛ ń mↄafilio,

aaì vãikɛnaↄ gba gbãa,

ↄ̃ gbɛ̃e lí mikɛ̃ a vãiwao.

Aa gↄ̃̀mɛɛ lán Sↄdↄũdeↄwa ḿpii,

wɛ̃́lɛdepiↄ dɛ lán Gↄmↄↄdeↄwaɛ.‡

15 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de

má ò ãnabipiↄ yã́ musu ma mɛ̀,

má tó aa gↄ̃i só ń pↄblea ũ,

aai kona í mi ń imia ũ,

asa Yelusalɛũ ãnabipiↄ tò

ma yãdasai lì bùsupiaɛ.

16 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

ásu yã́ pↄ́ ãnabiↄ lɛ́ oɛ́ mao.

Aaì to àↄ yiongo lɛ́baa dↄ̃́aɛ,

anzĩa yã́ ↄ̃ aaì oɛ́,

aali ma ma lɛ́uo.

17 Aaì o gbɛ̃́ pↄ́ sakàmaguↄnɛ,

má ònɛ́ aaↄ ku aafiaɛ.

Aaì ɛa o swã́gbãadepiↄnɛ,

vãi a ń leo.

18 An démɛ kú ma ìwaↄ guu

à e ma yãmai?

An démɛ swãsɛ̀ ma yã́i a mài?

19 Gwa! Má pↄkũmabↄbↄmá lán zàa'ĩanawaɛ,

i liasãizↄ̃ à pila vãikɛnaↄ miwa lán zàawa.

20 Ma pↄfɛ̃ a weeo

e mà gɛ yã́ pↄ́ málɛ yá midɛò.

Gↄↄgbɛzãzĩ ↄ̃ á a midↄ̃ sã́asã.

21 Mámɛ mi ãnabipiↄ dilɛo,

ↄ̃ aa wãa ń ń yãkɛao,

mi yã'onɛ́o, ↄ̃ aa gɛ̀ yã'ò.

22 Tó aa ku ma ìwaↄ guu yãa,

dↄ̃ aa ma yã́ kpàwakɛ̀ ma gbɛ̃́piↄnɛ,

dↄ̃ aa tò aa bↄ̀ ń zɛ́ vãi guu

aa mikɛ̃̀ ń dàa vãiↄwa.

23 Ma Dii ma mɛ̀,

gudoũna Luan ma ũa?

Kãikãi e zã̀zã Luan ma ũ.

24 Ma Dii ma mɛ̀,

gbɛ̃e a e ulɛ guei mà gí aà eia?

Mi musu ń zĩ́lɛo pao lé?

Ma Dii mámɛ má ò.

25 Ma yã́ pↄ́ ãnabi ɛgɛnaↄ ì o ń ma tↄ́o mà, aaì mɛ, wa è iuɛ, wa è iuɛ. 26 Ãnabipiↄ ɛɛ kũa ń nↄ̀sɛ guu. Bↄɛ aa zɛ sã́sãyã pↄ́ kú ń sↄ̃u ãnabikɛkɛaɛi? 27 Aalɛ e nana yã́ pↄ́ wàlɛ okↄ̃ɛ a to ma tↄ́ sã́ ma gbɛ̃́ↄguɛ, lá à sã̀ ń deziↄgu Baali yã́iwa. 28 Ãnabi pↄ́ nana'ò, aà a nanapi dau siunɛ́. Gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ kũa sↄ̃, aà ma yã́pi onɛ́ sĩana. Bↄ́ blɛwɛ mìsina vĩ ń pↄ́wɛnapioi? 29 Ma yã́ dɛ lán tɛ́waɛ, a dɛ lán masana pↄ́ ì gbɛwi kɛ́lɛkɛlɛwaɛ. Ma Dii mámɛ má ò.

30 A yã́i ma Dii ma fɛlɛ ń ãnabi pↄ́ aaì ma yã́ sɛ́kↄ̃wa aa sↄ̃òpiↄ. 31 Ao, ma fɛlɛ ń ãnabi pↄ́ aaì ńzĩa yã'o, aaì mɛ mámɛ má òpiↄɛ. Ma Dii mámɛ má ò. 32 Ao, ma fɛlɛ ń ãnabi gbɛ̃sãsãna nana'onapiↄ. Aaì dau siu ma gbɛ̃́ↄnɛ, aaì ń sã́sã ń ń ɛɛ pã giiↄɛ. I kɛ mámɛ ma ń dílɛo, mi ń zĩo. Aali kã́fĩae kɛ gbɛ̃́piↄnɛo. Ma Dii mámɛ má ò.

33 Tó gbɛ̃́piↄ ge ãnabie ge sa'onae n la à mɛ̀, yã́ kpele ma mɛ̀ a ń lei? Ní onɛ́, bↄ́ yã́ ũi? Má ń tó weɛ. Ma Dii mámɛ má ò. 34 Tó ãnabi ge sa'ona ge gbɛ̃e mɛ̀ Dii yã́ álɛ o, má ĩada gbɛ̃́piwaɛ ń a bɛdeↄ. 35 Yã́ pↄ́ á baade ì o a gbɛ̃naɛ ge a daɛɛn kɛ: Á mɛ kpelewa Dii yã́zãsìmai? Dii mɛ̀a ni? 36 Á gbɛ̃e su lɛ́kã ma yãzↄ̃lɛawáwa lↄo, asa baade zĩa yã́ mɛ́ a zↄ̃lɛwà. Màa iↄ bɛ ń ma Dii Zĩgↄ̃de á Lua bɛ̃́ɛ yã́ fuangbaao. 37 Àli ãnabi la, kpelewa Dii yã́zãsìmai? Dii mɛ̀a ni? 38 Tó à sù mɛ̀, yã́ pↄ́ ma mɛ̀ a zↄ̃lɛwán kɛ, baa kɛ́ má òɛ́ ásu lɛ́kãwào, 39 a yã́i má á yã́ bↄ dilɛɛ. Ápiↄ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ má kpà á deziↄwao, má gíáziɛ, mí á vũaa, 40 mí tó àↄ bɛ ń wío, á gɛɛ iↄ kpaa á wɛ́i gↄↄpii.

24

Kaadↄɛn gbí pla

1 Kɛ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza Yudaↄ kí Yɛkↄnia, Yoakiũ nɛ́ ń Yuda gbãadeↄ ń li'ãnaↄ ń siaↄ kũ̀kũ Yelusalɛũ à tàńnↄ Babɛli bùsuu zĩ̀zↄↄ ũ,* a gbɛa Dii kaadↄɛn gbí pla ↄ̀lↄmɛɛ kálɛa a kpɛ́ kpɛɛlɛ. 2 Gbípi mɛ̀ndo kaadↄɛna maa maamaaɛ, libɛ maa dafuↄnɛ. Ado sↄ̃, a vãi gɛ̃agɛ̃̀, wa fↄ̃ bleo a vãipi yã́i. 3 Ɔ̃ Dii ma la à mɛ̀: Bↄ́ ń èi Zelemii? Má wèwà: Kaadↄɛnaↄnɛ. A pↄ́ pↄ́ maa maa maamaaɛ, pↄ́ pↄ́ vãi sↄ̃, a vãi gɛ̃agɛ̃̀, wa fↄ̃ bleo a vãi yã́i. 4 Ɔ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 5 Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, Yuda pↄ́ ma ń yá la, aa gↄ̃̀ zĩ̀zↄↄ ũ Babɛli bùsuuↄ, málɛ ń gwa pↄmaaↄ ũ lán kaadↄɛn maapiↄwaɛ. 6 Máↄ wɛ́tɛńzi an bↄa maa yã́iɛ, mí suńnↄ bùsuɛ beeu. Má ń zɛdↄɛ, má ń fuangbao, má ń gba gbãaɛ, má ń gbooo. 7 Má ń gba sↄ̃ pↄ́ a to aa ma dↄ̃, kɛ́ mámɛmaa Dii, aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ ń Lua ũ, asa aa sua ń nↄ̀sɛmɛndooɛ. 8 Ma Dii ma mɛ̀, lá wa kɛ ń kaadↄɛn vãi pↄ́ wa fↄ̃ bleoo a vãi yã́i, màa má kɛ ń Yudaↄ kí Zedekiao ń a ìwaↄ ń Yelusalɛũ gbɛ̃́ kↄ̃naↄ, aa gↄ̃̀ bùsuɛ beeu ge aa tà Egipin nò. 9 Má tó aa gↄ̃ sↄ̃kɛ̃ngu yãpãsĩ ũ dṹnia bùsu gbɛ̃́piiɛɛ. Aa gↄ̃ láanipↄ ũ, gbɛ̃́sↄ̃sↄ̃bↄ ũ, gbɛ̃́kabↄ ũ, wi yãadańnↄ gu pↄ́ má ń yá mà ń kpáu píi. 10 Má zĩgↄ̃ↄ gbaɛmá ń iminao ń gagyão e mà gɛ ń midɛ bùsu pↄ́ má kpà ń deziↄwau.

25

Yudaↄ kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ bàaↄ̃kwi

1 Dii yã'ò Zelemiiɛ Yudaↄ yã́ musu Yudaↄ kí Yoakiũ, Yosia nɛ́ kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de guu, Babɛli kí Nɛbukanɛza kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu.* 2 Ɔ̃ ãnabi Zelemii ò Yelusalɛũdeↄnɛ ń Yudaↄ píi à mɛ̀: 3 Sɛa za Yudaↄ kí Yosia, Amↄ nɛ́ kpalablea wɛ̃̀ kuɛ'aaↄ̃de guu e gbã, a wɛ̃̀ bao ń àaↄ̃on la kɛ́ Dii yã́ ìↄ dɛdɛa, ↄ̃ miↄ oɛ́, ili swã́sɛio.

4 Dii ìↄ a zↄ̀blena ãnabiↄ dilɛɛ́ mↄ̀ↄmↄↄ, ili swã́sɛ ń yã́io, ili mao. 5 Aa mɛ̀ á baade bↄ a zɛ́ vãiu, à mikɛ̃ a vãikɛawa, íↄ ku bùsu pↄ́ Dii kpà á deziↄwau gↄↄpii. 6 Aa mɛ̀ ásu tɛ tã́aↄzi à zↄblenɛ́ à kúlɛnɛ́o. Ásu to Dii pↄ fɛ̃ á pↄkɛaↄ yã́i à ĩadawáo.

7 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, i swã́sɛ ma yã́io, ↄ̃ a ma pↄ fɛ̃̀ ń á pↄkɛaↄ. Màa a ĩadà ázĩawa. 8 A yã́i ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, lá i swã́sɛ ma yã́io, 9 má gugbãntoodeↄ sísiwá ń ma zↄ̀blena Babɛli kí Nɛbukanɛzao, mí tó aa lɛ́lɛwá á bùsuu la ń bui pↄ́ liaaáziↄ píi. Má ń kaalɛɛ, aai gↄ̃ sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ, láanipↄ ũ, aaiↄ kaalɛa wáiwai e gↄↄpii. 10 Má ń pↄnakɛa ń yaalↄo ń nↄsɛkↄ̃fĩo ń wísilↄgbɛ kↄ̃fĩo ń filia gupuao midɛɛ.† 11 Wa bùsupi kaalɛ à gↄ̃ da wáiwai píiɛ, a buiↄ i zↄble Babɛli kíaɛ wɛ̃̀ bàaↄ̃kwi.‡ 12 Tó wɛ̃̀ bàaↄ̃kwipi pà, má tó Babɛli kía ń a bùsudeↄ tàae wí ń musu, Babiloni bùsupi i gↄ̃ wáiwai e gↄↄpii. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 13 Má tó yã́ pↄ́ má ò bùsupi le píiɛ, yã́ pↄ́ kú láɛ bee guu ãnabikɛ pↄ́ Zelemii kɛ̀ bui píi musu. 14 Ampiↄ aa zↄble buiↄnɛ dasi ń kía zↄ̃ↄↄ, mí fĩabonɛ́ ń yãkɛawa ń ń pↄkɛaↄo.

Dii pↄkũma imibↄ

15 Yã́ pↄ́ Dii Isailiↄ Lua òmɛɛn kɛ a mɛ̀: Imibↄ pↄ́ ma pↄkũma vɛ̃ɛ ka a pai si ma ↄzĩ, ní tó bui pↄ́ málɛ n zĩmáↄ mi ḿpii. 16 Tó aa mì, aa tàlaatalaabo, aaiↄ ĩ́ande yã́ kɛ fɛ̃nda pↄ́ málɛ sińgu yã́i. 17 Ɔ̃ ma imibↄpi sì Dii ↄzĩ, má tò bui pↄ́ Dii ma zĩmáↄ mì ḿpii. 18 À ma zĩ Yelusalɛũ ń Yuda wɛ̃́lɛↄ ń ń kíaↄ ń ń gbãadeↄwa, kɛ́ aa gↄ̃ bɛzia ũ, sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ, láanipↄ ũ, gbɛ̃́kabↄ ũ, lá a ku gbãɛwa. 19 À ma zĩ Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄwa ń a ìwaↄ ń a kía deeↄ ń a gbɛ̃́ↄ píi 20 ń bui pↄ́ kú weↄ píi ń Uzu bùsu kíaↄ píi ń Filitɛ̃ kíaↄ píi, Asekeloni kía ń Gaza kíao ń Ɛkɛloni kíao ń Asedoda gbɛ̃́ kↄ̃naↄ kíao, 21 ń Ɛdↄũↄ ń Mↄabuↄ ń Amↄniↄ 22 ń Tii bùsu kíaↄ píi ń Sidↄ̃ bùsu kíaↄ píi ń ísia baa bùsu kíaↄ píi 23 ń Dedãↄ ń Temaↄ ń Buzuↄ ń bui pↄ́ aaì ń kã̀kãmↄ kɛ̃ɛlɛↄ 24 ń Laalubuↄ bùsu kíaↄ píi ń bui pↄ́ aa ku guwaiwaiuↄ píi 25 ń Zimli bùsu kíaↄ píi ń Elaũ bùsu kíaↄ píi ń Mɛdɛ kíaↄ píi 26 ń gugbãntoo oi bùsu kãikãi ń a zã̀zãↄ píi ń dṹnia bùsu píio. Babɛli bùsu kíaↄ mɛ́ aa mi ń gbɛa.

27 Onɛ́ ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, aa ípi mi e à zↄ̃lɛmáɛ. Aa pisi, aai lɛ́lɛ, aa fɛlɛ lↄo fɛ̃nda pↄ́ málɛ sińgu yã́i. 28 Tó aa gì imibↄpi síi n ↄzĩ aa a imi, onɛ́ ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀ aa mi teasiɛ. 29 Ma yã́yiaama guu, lá málɛ daalɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ ma tↄ́ kuwàwa, ampiↄ sↄ̃ aa bↄ pãe? Aa bↄ pão, asa málɛ fɛ̃ndadeↄ sisi dṹnia gbɛ̃́piiwaɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 30 Ãnabikɛkɛ yã́pi musu ǹ mɛ,

Dii a pala za musu,

a pũna za a kúkĩi pↄ́ a kua adoau,

a pala a bùsudeↄwa gbã́ugbãu,

a wiilɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ↄ̃zↄ̃ vɛ̃ɛwawa,

i zↄadↄ dṹnia gbɛ̃́piiwa.

31 A kↄ̃fĩ a gɛ́ e dṹnia lɛ́wa,

asa Dii a bↄbↄ ń bui píioɛ,

a yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃nazĩna píio,

i fɛ̃nda si vãikɛnaↄgu.

Dii mɛ́ ò.

32 Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀:

Gwa, kaalɛ a li bùsu ń bùsuoa,

zàa'ĩan gbãa mɛ́ lɛ́ fɛlɛ za dṹnia lɛ́wa.

33 Gↄↄ bee gbɛ̃́ pↄ́ Dii a ń dɛdɛↄ aaↄ ku dṹnia lɛ́la e ń a lɛ́leo. Wa ń gaa ↄ́ↄlↄo, wa ń gɛ sɛ́lɛ wà vĩo, aaↄ kálɛa lán pↄtuo gbↄ̃wa tↄↄlɛɛ.

34 Sãdãnaↄ, à koo pũna à búbuapɛ,

kpàsa dↄaanaↄ, à gbeembo bùsuu,

asa á kòlokpagↄↄ kàɛ,

á kwɛ́ à wíwi kɛ́lɛkɛlɛ lán sɛkpalawiawaɛ.

35 Sãdãnaↄ bↄkĩi eo,

kpàsa dↄaanapiↄ e bàalɛo.

36 Sãdãnaↄ wii ma dↄ,

kpàsa dↄaanapiↄ lɛ́ búbuapɛ,

asa Dii lɛ́ ń dã́dãkɛkĩiↄ kaalɛɛ.

37 An gu namablekĩiↄ gↄ̃ da kílikili

Dii pↄkũma pãsĩ yã́i.

38 A bↄ a tòou lán nↄ̀ↄmusuwaɛ,

an bùsu i gↄ̃ wáiwai ibɛɛↄ fɛ̃nda

ń Dii pↄkũma pãsĩo yã́i.

26

Zelemii kua ga lɛ́zĩ

1 Yudaↄ kí Yoakiũ,* Yosia nɛ́ kpalablea gↄↄ, Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Ma Dii ma mɛ̀, gɛ zɛ ma kpɛ́ ua, ní yã'o Yuda wɛ̃́lɛde pↄ́ lɛ́ mↄ́ lousisii ma kpɛ́ uauↄnɛ píi. Yã́ pↄ́ má dìlɛnɛↄ onɛ́ píi. Ńsu ǹ a kee too. 3 Wìliↄ dↄ̃o tó aa we n yãma, an baade i bↄ a zɛ́ vãiu, mí yã́ pↄ́ ma zɛò yãa mà yíamá an vãikɛa yã́i bↄ ma nↄ̀sɛu. 4 Onɛ́ ma Dii ma mɛ̀, tó aai swã́sɛ ma yã́i aa ma ikoyã pↄ́ má kpàmáↄ kũao, 5 tó aai swã́sɛ ma zↄ̀blena ãnabi pↄ́ miↄ dilɛnɛ́ mↄ̀ↄmↄↄↄ yã́io, lá aaì gí swã́sɛii yãawa, 6 má kɛ kpɛ́ɛ beeɛ lá má kɛ̀ Siloɛwaɛ,† mí tó wɛ̃́lɛɛ beepi gↄ̃ gbɛ̃́kabↄ ũ bui píiɛ.

7 Sa'onaↄ ń ãnabiↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi yã́ pↄ́ Zelemii ò Dii uapi mà. 8 Kɛ́ Zelemii yã́ pↄ́ Dii dàɛ à o gbɛ̃́ↄnɛ ònɛ́ a làa, sa'onaↄ ń ãnabiↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi aa ↄpɛ̀lɛwà aa mɛ̀: N gaɛ. 9 Bↄ́yãi n ãnabikɛkɛ̀ n mɛ̀ kpɛ́ɛ bee a gↄ̃ lán Silowa, mɛ́ wɛ̃́lɛɛ bee a gↄ̃ bɛzia ũ wáiwaiɛi? Ɔ̃ wà lìa Zelemiizi Dii ua we. 10 Kɛ́ Yuda gbãadeↄ mà màa, aa bↄ̀ kibɛ aa gɛ̀ Dii ua, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛ Bↄlɛ Dafu saɛ. 11 Ɔ̃ sa'onaↄ ń ãnabiↄ ò gbãadepiↄnɛ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi aa mɛ̀: Wà yãda gↄ̃ɛpia wà aà dɛ, asa à àsi bɛ̃̀ɛ ò wɛ̃́lɛɛ bee musuɛ, á swã́ mà. 12 Ɔ̃ Zelemii ò gbãadepiↄnɛ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi à mɛ̀: Dii mɛ́ ma dilɛ mà àsi bɛ̃̀ɛ pↄ́ á mà kpɛ́ɛ bee ń wɛ̃́lɛɛ beeo yã́ musupi o. 13 À á zɛ́ ń á yãkɛaↄ lilɛ, í Dii á Lua yãma, Dii i gbasa yã́ pↄ́ à mɛ̀ á yíawá bↄ a nↄ̀sɛu. 14 Mapi sↄ̃ má na á ↄzĩ kɛ kↄ̀. À kɛmɛɛ lá à kɛ̀ɛ́ maawa. 15 Ãma àↄ dↄ̃ sã́asã, tó a ma dɛ, á tó yãesaidedɛa yã́ wí á musu ń wɛ̃́lɛɛ beeo ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ píiɛ, asa sĩana guu Dii mɛ́ ma zĩ sĩana mà yã́piↄ kã́ɛ́ á swã́wa. 16 Ɔ̃ gbãadepiↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi ò sa'onaↄ ń ãnabiↄnɛ aa mɛ̀, wá fↄ̃ yãda gↄ̃ɛpia wà aà dɛo. À yã'òwɛ̃ɛ ń Dii wá Lua tↄ́oɛ.

17 Ɔ̃ bùsu maezↄ̃ↄeↄ fɛ̀lɛ ò bílaɛ aa mɛ̀: 18 Mↄlɛsɛ gbɛ̃́ Mise ãnabikɛkɛ̀ kí Ezekia gↄↄ, a ò wá Yudaↄnɛ píi à mɛ̀:

Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀,

wa Siↄna sa pa bua ũɛ,

wa to Yelusalɛũ gↄ̃ bɛzia ũ,

a kpɛ́ sĩ̀sĩ i gↄ̃ sĩ̀sĩ líkpɛde ũ.‡

19 Kí Ezekia ge Yuda gbɛ̃e Misepi dɛ̀e? Kɛ́ Ezekiapi Dii vĩa vĩ, i awakpaɛ̀, ↄ̃ Dii yã́ pↄ́ à mɛ̀ á yíamá bↄ̀ a nↄ̀sɛuo lé? Wápiↄ sↄ̃ wá ye yãzↄ̃ↄ i wázĩaɛ yã̀? 20 Gbɛ̃e ku à ãnabikɛkɛ̀ ń Dii tↄ́o lↄ. Aà tↄ́n Ulia, Semaia nɛ́, Kiliayaaliũ gbɛ̃́ɛ. À àsi bɛ̃̀ɛ doũ pↄ́ Zelemii ò wɛ̃́lɛɛ bee yã́ musu ò lↄ. 21 Kɛ́ kí Yoakiũ ń a nɛgↄ̃naↄ ń a kía deeↄ Ulia yã́pi mà, a wɛ̀ɛlɛ à aà dɛ. Kɛ́ Uliapi a feena mà, vĩa aà kũ̀, ↄ̃ à bàalɛ̀ tà Egipi. 22 Ɔ̃ kí Yoakiũ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Egipi ń Akaboo nɛ́ Ɛlenatão. 23 Aa Ulia kũ̀ sùò kíɛ, ↄ̃ à aà dɛ̀ ń fɛ̃ndao à aà gɛ sɛ zù táaaↄ vĩkĩi. 24 Bee gbɛa Safana nɛ́ Aikaũ zɛ̀ ń Zelemiio, ↄ̃ wi aà kpámá aa aà dɛ̀ lↄo.

27

Zelemii zuudaa azĩaɛ

1 Yudaↄ kí Zedekia,* Yosia nɛ́ kpalablea gↄↄ, ma Zelemii, Dii yã'òmɛɛ 2 à mɛ̀: Zuu fↄ̃́fↄ̃, ní ba kákau ǹ da n nↄɛ, 3 ní bↄ gɛ lɛdi kíaɛ beeↄ zĩna pↄ́ aa mↄ̀ Zedekia kĩ́i Yelusalɛũↄnɛ: Ɛdↄũↄ kía ń Mↄabuↄ kíao ń Amↄniↄ kíao ń Tiideↄ kíao ń Sidↄ̃deↄ kíao. 4 Lɛdinɛ́ aa o ń diiↄnɛ, ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, 5 mámɛ ma ↄ pòo ma dṹnia kɛ̀ ń gbɛ̃nazĩnaↄ ń nↄ̀bↄ pↄ́ kú a guuↄ ń ma iko zↄ̃ↄo, ↄ̃ mi kpa gbɛ̃́ pↄ́ má yeiwa. 6 Málɛ á bùsuↄ na ma zↄ̀blena Babɛli kí Nɛbukanɛzaɛ a ↄzĩ sa. Baa sɛ̃̀anↄbↄↄ aaↄ dɛ aà pↄ́ ũɛ. 7 Bui píi i zↄbleɛ̀ ń aà nɛ́o ń aà tↄũnao aà kpɛ e aà bùsu iko lɛ́ àↄ ká, bui dasiↄ ń kía zↄ̃ↄↄ i gbasa aà bùsudeↄ ka zↄbleu.

8 Bui ge bùsu pↄ́ a gbɛ̃́ↄ i Babɛli kí Nɛbukanɛza zuu sɛ à zↄbleɛ̀o, má buipi naɛ̀ a ↄzĩɛ, i ń wɛtã ń fɛ̃ndao ń nↄanao ń gagyão e aa gɛ midɛ. 9 Ásu swã́sɛ á ãnabiↄ yã́io ge á màsokɛnaↄ ge á nana yãbↄↄlɛkɛnaↄ ge á wɛlɛndeↄ ge á ɛsɛde pↄ́ aalɛ oɛ́ á zↄble Babɛli kíaɛoↄ. 10 Ɛɛ pↄ́ aalɛ ãnabikɛkɛoɛ́ mɛ́ a to wà á kũkũ táánↄ, íↄ zã̀ ń á bùsuo. Má ↄzↄ̃áziɛ, we á gagau. 11 Bui pↄ́ aa Babɛli kía zuu sɛ aa zↄbleɛ̀ↄ sↄ̃, má tó aaↄ kú ń bùsuu aaↄ sɛ̃wauɛ, aaiↄ ku we. Ma Dii mámɛ má ò.

12 Ma yã́pi ò Yudaↄ kí Zedekiaɛ píi ma mɛ̀: À Babɛli kía zuu sɛ à zↄbleɛ̀ ń aà gbɛ̃́ↄ, kɛ́ à e àↄ ku. 13 Á ye à gaga ń zĩo ń nↄanao ń gagyão lá Dii ò bui pↄ́ i zↄble Babɛli kíaɛo a gawa yã̀? 14 Ásu swã́sɛ ãnabi pↄ́ aaì oɛ́ á zↄble Babɛli kíaɛoↄ yã́io. Ɛɛ ↄ̃ aaì ãnabikɛkɛoɛ́. 15 Dii mɛ̀ i ń zĩo, ɛɛ aaìↄ ãnabikɛkɛò ń a tↄ́o. An yã́i á ↄzↄ̃ázi, í midɛ, ápiↄ ń ãnabi pↄ́ aaìↄ ãnabikɛkɛɛ́piↄ sãnu.

16 Ɔ̃ ma yã'ò sa'onaↄnɛ ń gbɛ̃́ kĩniↄ ma mɛ̀, Dii mɛ̀ ásu swã́sɛ á ãnabi pↄ́ aaìↄ ãnabikɛkɛɛ́ↄ yã́io. Aaì mɛ wa Dii kpɛ́ pↄ́ↄ sɛ́lɛ Babiloni bùsuu wà suò tiatiaɛ. Ɛɛ ↄ̃ aaìↄ ãnabikɛkɛoɛ́. 17 Ásu swã́sɛ ń yã́io. Àↄ a zↄbleanankɛ Babɛli kíaɛ, kɛ́ à e àↄ ku. Á ye á mɛɛwiaɛ bee gↄ̃ bɛzia ũ yã̀? 18 Tó ãnabiↄn ń ũ sĩana, mɛ́ Dii yã́ ↄ̃ aalɛ o, a maa aa kulɛkɛ Dii Zĩgↄ̃deɛɛ, kɛ́ wasu pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀ aà kpɛ́uↄ ń Yudaↄ kía bɛo ń Yelusalɛũo sɛ́lɛ taò Babilonio yã́i. 19-20 Asa kɛ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza Yudaↄ kí Yɛkↄnia, Yoakiũ nɛ́ kũ̀ tàò Babɛli ń Yelusalɛũ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ píi, i Dii kpɛ́ mↄ̀pɛlɛↄ ń íkakĩio ń tadibↄↄ ń pↄ́ kĩni pↄ́ gↄ̃̀ wɛ̃́lɛpiuↄ sɛ́lɛo. 21 Yã́ pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ò pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀ a kpɛ́uↄ ń Yudaↄ kía bɛo ń Yelusalɛũo musun kɛ: 22 À mɛ̀ wa pↄ́piↄ sɛ́lɛ taò Babɛliɛ. We pↄ́piↄ aaↄ kuu e àↄ gɛ́ sɛ́lɛi à suò a gbɛu la.

28

Ãnabi ɛgɛna Anania

1 Yudaↄ kí Zedekia kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de mↄ sↄode guu ↄ̃ ãnabi Anania, Azuu nɛ́, Gabaↄ̃ↄ gbɛ̃́ òmɛɛ Dii ua sa'onaↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ wáa à mɛ̀: 2 Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀ á Babɛli kía zuu ɛ́. 3 E wɛ̃̀ pla àↄ gɛ́ kái á tó wà su ń a kpɛ́ pↄ́ pↄ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza sɛ̀lɛ tàò Babɛliↄ a gbɛu la. 4 Á tó Yudaↄ kí Yɛkↄnia, Yoakiũ nɛ́ su lↄ ń Yuda zĩ̀zↄ pↄ́ wà tàńnↄ Babɛliↄ píi. Dii mɛ́ ò, à mɛ̀ á Babɛli kía zuu ɛ́.

5 Ɔ̃ ãnabi Zelemii wè ãnabi Ananiapiwa sa'onaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Dii uaↄ wáa 6 à mɛ̀: Ãmi! Dii kɛ màa! Dii kɛ lá ń a ãnabikɛkɛ̀wa, aà to wà su ń a kpɛ́ pↄ́ↄ ń gbɛu la ń zĩ̀zↄ pↄ́ aa ku Babɛliↄ píi. 7 Ń beeo swã́sɛ ǹ yã́ pↄ́ málɛ onɛ gbɛ̃́pii wáaɛ bee ma. 8 Ãnabi pↄ́ kú wá ãa za káaukaauↄ ãnabikɛkɛ̀ zĩ ń músio ń gagyão yã́ pↄ́ a bùsu daside ń ń kía zↄ̃ↄↄ le yã́ musu. 9 Ãnabi pↄ́ ãnabikɛkɛ̀ à mɛ̀ aↄ aafiaɛ sↄ̃, tó à kɛ̀ lá a òwa, ↄ̃ wa dↄ̃ kɛ́ Dii mɛ́ aà zĩ̀ sĩana. 10 Ɔ̃ ãnabi Anania zuu pↄ́ da Zelemii nↄɛpi bↄ̀ a ɛ̀. 11 A ò gbɛ̃́pii wáa à mɛ̀: Dii mɛ̀ màa á zuu pↄ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza dà bui píiɛ ɛ e wɛ̃̀ pla àↄ gɛ́ kái. Ɔ̃ ãnabi Zelemii gɛ̃̀zɛa.

12 Ãnabi Anania zuu pↄ́ a bↄ̀ ãnabi Zelemii nↄɛ a ɛ̀pi ɛa gbɛa, Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 13 Gɛ ǹ o Ananiaɛ ma Dii ma mɛ̀, zuu pↄ́ wa kɛ̀ ń lío ↄ̃ ń ɛ̀o lò? Mↄ̀ zuu má kɛ sa a gɛ̃ɛ ũ. 14 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀ má mↄ̀ zuu da bui píiɛ, aai zↄble Babɛli kí Nɛbukanɛzaɛ. Baa sɛ̃̀anↄbↄↄ má ń naɛ̀ aà ↄzĩɛ.

15 Ɔ̃ ãnabi Zelemii ò ãnabi Ananiaɛ: Ma yãma Anania! Dii mɛ́ i n zĩo, ↄ̃ ń tò gbɛ̃́piↄ ɛɛ náaikɛ̀. 16 Ayãmɛto Dii mɛ̀ ńyↄ̃ ã́nuato. Ńyↄ̃ wɛ̃ɛ bee bleo, asa ń ò gbɛ̃́ↄnɛ aa bↄ Dii kpɛɛ.* 17 Wɛ̃pi mↄ soplade guu ↄ̃ ãnabi Anania gàu.

29

Lá pↄ́ Zelemii kpã̀sã zĩ̀zↄↄnɛ

1 Ãnabi Zelemii kua Yelusalɛũ ↄ̃ à lá kpã̀sã zĩ̀zↄↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ ń sa'onaↄ ń ãnabiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ Nɛbukanɛza ń naaa Yelusalɛũ à tàńnↄ Babɛliↄ. Yã́ pↄ́ a kɛ̃̀ lápi guun kɛ. 2 À lápi kɛ̃̀ kí Yɛkↄnia ń a dao ń a ìwaↄ ń Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Yelusalɛũ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń siaↄ ń li'ãnaↄ kṹkũa Yelusalɛũ taańnↄ Babɛli gbɛaɛ.* 3 À lápi kpà Safana nɛ́ Ɛlasa ń Ilikia nɛ́ Gemaliaowaɛ, ↄ̃ Yudaↄ kí Zedekia ń zĩ́ò kí Nɛbukanɛzawa Babɛli. Lápi guu à mɛ̀: 4 Yã́ pↄ́ Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ò gbɛ̃́ pↄ́ á tò wà ń naaa Yelusalɛũ wà tàńnↄ Babɛliↄnɛn kɛ: 5 À zↄ̃lɛ we, í kpɛdↄdↄ. À pↄ́tↄ̃ bua, íↄ ble. 6 À nↄsɛ, í nɛ́ↄ ińnↄ. À nↄsɛ á nɛ́ↄnɛ, í á nɛnↄɛↄ kpã́sã gↄ̃ↄwa, aai nɛ́ↄ i, íↄ kↄ̃́, ásu laoa zɛ́ sɛ́lɛo. 7 À wɛ̃́lɛ pↄ́ má tò á kú a guu maa wɛɛlɛ. Àli wabikɛa wɛ̃́lɛpi yã́ musu, asa tó wɛ̃́lɛpi maa, ↄ̃ á kua aↄ na. 8 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, ásu to ãnabiↄ ń màsokɛna pↄ́ kú á guuↄ á sã́são. Ásu swã́sɛ nana pↄ́ aaì o yã́io. 9 Ɛɛ ↄ̃ aaì ãnabikɛkɛoɛ́ ń ma tↄ́o, kási mámɛ mi ń zĩo. Ma Dii mámɛ má ò.

10 Ma Dii ma mɛ̀, tó á kua Babɛli wɛ̃̀ bàaↄ̃kwipi pà,† má mↄ́ á kĩ́i, mí yãmaa pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ kɛɛ́, mí suánↄ á gbɛu. 11 Asa má yã́ pↄ́ ma zɛò mà kɛɛ́ dↄ̃. Ma Dii mámɛ má ò. Aafia yã́ɛ, i kɛ yãpãsĩ no. Má á ká zia pↄ́ á wɛ́ dↄiwa. 12 Gↄↄ bee á mↄ́ wabikɛia, í lɛzumazi, mí swã́sɛ á yã́i. 13 Á ma kĩ́i wɛɛlɛ, í ma e, tó a su ma kĩ́i wɛɛlɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo.‡ 14 Ma Dii ma mɛ̀ á ma e, mí á kãaa mà suánↄ á pá ziu. Má á bↄlɛ buiↄ guu ń gu pↄ́ ma ↄzↄ̃̀uáziↄ píi, mí ɛa suánↄ gu pↄ́ ma á yáu. Ma Dii mamɛ má ò. 15 Ma bee ò kɛ́ a mɛ̀ mámɛ ma ãnabiↄ kpàwá Babɛli yã́iɛ. 16 Ma Dii ma mɛ̀, kía pↄ́ zↄ̃lɛa Davidi kpalau ń Yelusalɛũdeↄ píi, á gbɛ̃́ pↄ́ aai táánↄopiↄ, 17 má zĩ ń nↄanao ń gagyão káńguɛ, aai gↄ̃ lán kaadↄɛn vlãa pↄ́ wa fↄ̃ bleowa. Ma Dii mámɛ má ò. 18 Mí pɛ́má ń fɛ̃ndao ń nↄanao ń gagyão, vĩa i dṹnia bùsu gbɛ̃́pii kṹ ń yã́i. Aaↄ dɛ láaipↄ ũ, sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ, láanipↄ ũ, gbɛ̃́sↄ̃sↄ̃bↄ ũ bui pↄ́ ma ń yá ma ń kpá ń guuↄnɛ píi. 19 Asa aai swã́sɛ yã́ pↄ́ má dà ma zↄ̀blena ãnabiↄnɛ aaↄ onɛ́ láasaiio. Ma Dii mámɛ má ò. Ápiↄ sↄ̃ i swã́sɛio. Ma Dii mámɛ má ò.

20 À ma yãma, á gbɛ̃́ pↄ́ má tò wà á kũkũ Yelusalɛũ wà tàánↄ Babɛliↄ. 21 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, Kolaia nɛ́ Ahabu ń Maasea nɛ́ Zedekiao lɛ́ ãnabikɛkɛɛ́ ń ɛɛo ń ma tↄ́oɛ. Má ń na Babɛli kí Nɛbukanɛzaɛ a ↄzĩɛ, i ń dɛdɛ á wáa. 22 Á Yuda pↄ́ á kú Babɛli zĩ̀zↄ ũↄ áli gbɛ̃́ ká à lɛɛũ ń gbɛ̃́piↄ à mɛ: Dii kɛnɛ lá Babɛli kía kɛ̀ Zedekia ń Ahabuoɛ à ń kpátɛawa. 23 Asa aa wíyã kɛ̀ɛ, aa gbãsĩkɛ̀ ń ń gbɛ̃́dee nao, mɛ́ aa ɛɛtò ń ma tↄ́o, aa yã́ pↄ́ mi danɛ́o ò. Má yã́pi dↄ̃, a seeladen ma ũ. Ma Dii mámɛ má ò.

Ãnabi ɛgɛna Semaia

24 Dii ò Zelemiiɛ aà o Nɛɛla gbɛ̃́ Semaiaɛ aà mɛ: 25 Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀, n láↄ kpã̀sã sa'ona Zefania, Maasea nɛ́ɛ ń nzĩa tↄ́o ń sa'on kĩniↄ ń Yelusalɛũdeↄ píi n mɛ̀, 26 Dii mɛ́ Zefaniapi kpà sa'ona ũ sa'ona Yoiada gbɛu aàↄ wɛ́tɛ Dii kpɛ́i, i ĩ́ande pↄ́ lɛ́ ãnabikɛkɛↄ gbá ń ń mio daliu. 27 Ɔ̃ n Zefaniapi là, bↄ́mɛ tò i Anato gbɛ̃́ Zelemii pↄ́ lɛ́ ãnabikɛkɛnɛ́ wɛtão ni? 28 N mɛ̀ Zelemiipi lá kpã̀sãɛ́ Babɛli à mɛ̀ á gↄↄplakɛ weɛ. À zↄ̃lɛ we, í kpɛdↄdↄ. À pↄ́tↄ̃ bua, íↄ ble.

29 Sa'ona Zefania lápi kyokɛ̀ ãnabi Zelemiiɛ, 30 ↄ̃ Dii yã'ò Zelemiipiɛ à mɛ̀: 31 Lá kpã́sã zĩ̀zↄↄnɛ ḿpii, ní onɛ́ ma Dii ma mɛ̀, lá Nɛɛla gbɛ̃́ Semaia ãnabikɛkɛ̀ɛ́, mámɛ ma aà zĩ̀o, ↄ̃ a tò a ɛɛ náaikɛ̀, 32 a yã́i ma Dii ma mɛ̀, má ĩada Nɛɛla gbɛ̃́ Semaiapiwa ń aà buiↄɛ. Aà buie a e àↄ ku ma gbɛ̃́ↄ guuo, mɛ́ a ɛ̀fãai pↄ́ má kɛ ma gbɛ̃́ↄnɛ eo, kɛ́ a ònɛ́ aa bↄ ma kpɛ yã́i. Ma Dii mámɛ má ò.

30

Isailiↄ sua ń pá ziu

1 Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 2 Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, yã́ pↄ́ má ònɛ píi kɛ̃́ lá guu. 3 Ma Dii ma mɛ̀, gwa, gↄↄe a mↄ́ kɛ́ má a gbɛ̃́ Isailiↄ ń Yudaↄ bↄ zĩ̀zↄkɛu, mí suńnↄ bùsu pↄ́ má kpà ń deziↄwa aa gↄ̃ vĩ guu. Ma Dii mámɛ má ò. 4 Yã́ pↄ́ Dii ò Isailiↄ ń Yudaↄ musun kɛ, à mɛ̀:

5 Ma Dii ma mɛ̀, à vĩa wii ma dↄ!

Sↄ̃kɛ̃ngu wiiɛ, aafia wii no.

6 À gbɛ̃e la à ma,

gↄ̃ɛ mɛ́ ì kúlɛ nɛ'ia?

Àkɛa ma nɛgↄ̃naↄ è,

an oa fɛ̃́nkpaa píi,

aalɛ ↄ fĩfĩ ń gbɛɛwa

lán nↄɛ pↄ́ lɛ́ nɛ'iwai?

7 Waiyoo, asa gↄↄpi taasi vĩ zↄ̃ↄ,

gↄↄe aↄ muaaòo.

Yakↄbu buiↄ taasigↄↄɛ,

ãma aa bↄu.

8 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

gↄↄ bee má zuu ɛ́'ɛnɛ́ ń nↄɛ,

mí ń mↄdaonaↄ kɛ̃́kɛ̃nɛ́.

Aa zↄble bui zĩ̀loↄnɛ lↄo,

9 ma Dii ń Lua, mámɛ aa zↄblemɛɛ,

ń ń kí Davidi bui pↄ́ má dilɛnɛ́o.

10 Á Yakↄbu bui ma zↄ̀blenaↄ,

ásu to vĩa á kũo,

á Isailiↄ, ásu bílikɛo.

Ma Dii mámɛ má ò.

Asa mapi má á bↄlɛ za guzãzãuɛ,

mí á buiↄ bↄlɛ ń zↄblebusuu.

Yakↄbu buiↄ ɛa aaↄ ku dↄdↄa nana,

gbɛ̃e a to vĩa ń kṹ lↄo.

11 Ma Dii ma mɛ̀,

má kúánↄ á suabaa yã́iɛ.

Bui pↄ́ málɛ á fãaa ń guuↄ,

baa tó ma ń mìdɛ píi,

má á midɛ míↄmiↄo.

Má á toto a zɛ́waɛ,

má we à bↄ swã́gagasaio.*

12 Asa ma Dii ma mɛ̀,

á bↄá bↄ̀kↄↄɛ,

á kɛa'ĩa uusikɛ̀.

13 Gbɛ̃e ku à kulɛkɛmɛɛ á yã́ musuo,

á bↄ a ɛsɛ mao, a láaa vĩo.

14 Á yã́ sã̀ á yenzideↄgu,

aa yeázi lↄo,

asa ma á lɛ́ lán á ibɛɛwaɛ,

ma á toto lán gbɛ̃́ pãsĩwaɛ,

asa á tàaeↄ zↄ̃ↄɛ,

á duuna tìisi.

15 Ásu wiilɛ á bↄ̀kↄↄ wãwã yã́ musuo.

Á tàae zↄ̃ↄ ń á duuna tìisio yã́i

ma yã́ beeↄ kɛ̀iɛ́.

16 Wa á tàitainaↄ taitai píiɛ,

wi tá ń á ibɛɛↄ zĩ̀zↄↄ ũ píi.

Gbɛ̃́ pↄ́ aa á pↄ́ↄ nàaaↄ gↄ̃ pↄ́ naaaaↄ ũ sↄ̃ɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aa á pↄ́ↄ sɛ̀lɛↄ gↄ̃ pↄ́ sɛ́lɛaↄ ũɛ.

17 Má ɛa á gba aafia,

má tó á bↄ láa,

kɛ́ wìↄ oɛ́ pↄ́ vũaaaↄ,

Siↄnade pↄ́ gbɛ̃e yeńzioↄ yã́i.

Ma Dii mámɛ má ò.

18 Má su ń Yakↄbu buiↄ ń pá ziu,

má ń wɛ̃nagwa aa su ń gbɛu.

Aa ń mɛɛwia zia vu,

aai ɛa kibɛ kpá lá a ziwa.

19 Wa sáaukpaa mamá ń pↄna súuo.

Má tó aa dasikũɛ, aa lao lↄo,

má ń kpɛlaɛ, wa ń kpɛbↄ lↄo.

20 Aaↄ dɛ lán káauwa,

aaↄ zɛdↄamɛɛ ḿpiiɛ,

mí ĩada gbɛ̃́ pↄ́ gbãamↄ̀nɛ́ↄwa.

21 An gbɛ̃e mɛ́ aↄ dɛ ń dↄaana ũ,

gbɛ̃́ pↄ́ nɛblè ń guu mɛ́ aↄ dɛ ń kía ũ.

Má tó aà sↄ̃mazi aàↄ kumanↄ kãi.

Tó màa no, démɛ a fↄ̃ gi a wɛ̃nii à sↄ̃mazii?

Ma Dii mámɛ má ò.

22 Aa gↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ ũ,

mí gↄ̃ ń Lua ũ.

23 Ma pↄfɛ̃ a fɛlɛ lán zàa'ĩanawaɛ,

i su vãikɛnaↄ miwa lán zàalolowa.

24 Ma pↄkũma pãsĩ a weeo,

sema ma yã́ pↄ́ ma zɛò ma sↄ̃u kɛ̀.

Gↄↄgbɛzãzĩ á yã́pi gbadↄ̃.

31

1 Ma Dii ma mɛ̀

gↄↄ bee máↄ dɛ Isailiↄ Lua ũ,

aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.

2 Ma Dii ma mɛ̀

má maakɛ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ fɛ̃nda lɛ́zĩↄnɛ gbáau,

má gɛ́ Isailipiↄ gbai ĩ́ampakĩi.

3 Dii bↄ̀ mↄ̀wá za kãaa à mɛ̀:

Ma yeaázi láaa vĩo,

a yã́i ma á gálɛ ń gbɛ̃kɛo.

4 Má ɛa á zɛdↄ, íↄ zɛdↄa.

Á Isaili nɛnↄnaↄ,

á ɛa á sɛ̃́sɛ̃naↄ sɛ lↄ,

í bↄlɛ gɛ̃ò pↄnakɛnaↄ ↄ̃wãu.

5 Á ɛa vɛ̃ɛliↄ ba Samali sĩ̀sĩↄ pↄlɛu,

mɛ́ a banaↄ mɛ́ aa a bɛ mↄaokɛ.

6 Gↄↄe a mↄ́ kɛ́ gudↄ̃anaↄ lɛ́ gbãa zu Ɛflaiũ gbɛ̀sĩsĩ musu aa mɛ:

À fɛlɛ wà gɛ́ Siↄna Dii wá Lua kĩ́i.

7 Ma Dii ma mɛ̀

à lɛsi Yakↄbu buiↄnɛ ń pↄnao,

à gulakɛ buiↄ mide yã́ musu.

À to wà ma táasilɛa ma dↄ, í mɛ:

Dii, ǹ n gbɛ̃́ Isaili kↄ̃naↄ suaba.

8 Má bↄńnↄ gugbãntoo oi bùsuuɛ,

mí ń kãaa za dṹnia lɛ́wa.

Vĩ̀aↄ ń ɛɛↄ ń nↄsindeeↄ aaↄ kú ń guu

ń nↄɛ pↄ́ kúlɛa ń nↄwãwãoↄ.

Gbɛ̃́ bílapiↄ su la dasidasi,

9 aa su ń wɛ́'io ń awakpaamɛɛo.

Máↄ dↄaanɛ́ swa saɛ

zɛ́ sàlala pↄ́ aa gɛ̃mbↄlɛuo guu,

asa Isailiↄ maen ma ũ,

Ɛflaiũ buipiá ma nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaɛ.

10 Á buipãleↄ, à ma yãma,

í a kpàwakɛ ísiabaazãzãdeↄnɛ.

Ma gbɛ̃́ pↄ́ ma Isailiↄ fã̀aa,

má ɛa mà ń kãaa lↄɛ,

mí a kpàsa sãpiↄ dↄ̃́a lán sãdãnawa.

11 Asa má Yakↄbu buiↄ bo,

má ń bↄ gbɛ̃́ pↄ́ an gbãa dɛńlaↄ ↄzĩ.

12 Aa mↄ gulakɛ Siↄna sĩ̀sĩ musu,

aa pↄnakɛ ń ɛ̀fãai pↄ́ má kɛ̀nɛ́o,

pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo ń nísio

ń pↄtuo nɛ'iao yã́i.

Aaↄ dɛ lán swalu idewa,

an yɛ̃̀ɛɛ a kɛ̃́sãmá lↄo.

13 Wɛ̃́ndiaↄ pↄnakɛ, aaↄ ↄ̃wã

ń ɛ̀waasoↄ ń maezↄ̃ↄↄ píi.

Má ń ↄↄlↄ lilɛ pↄna ũ,

mí ń nↄ̀sɛ níninɛ́,

an nↄ̀sɛyaa gbɛu má nↄ̀sɛna danɛ́.

14 Má tó blɛ níside fɛ̃ sa'onaↄzi,

má tó blɛ maa àↄ di ma gbɛ̃́ↄzi.

15 Ma Dii ma mɛ̀

wàlɛ wii ma dↄ Lama,

wàlɛ búbuapɛ,

wàlɛ ↄ́ↄlↄ wɛ̃nannↄ.

Lasɛli mɛ́ lɛ́ a nɛ́ↄ ↄ́ↄlↄ,

à gì awamai,

kɛ́ aà nɛ́ↄ ku lↄo yã́i.*

16 Ma Dii ma mɛ̀

ásu ↄ́ↄlↄ lↄo,

ásu to wɛ́'i bↄwá lↄo,

asa má á taasi ài kpáwáɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

Á buiↄ bↄlɛ ń ibɛɛↄ bùsuu aa su.

17 À wɛ́ dↄ á ziai,

asa á buiↄ su ń bùsuuɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

18 Ma Ɛflaiũ buiↄ wɛ̃nakɛa mà aa mɛ̀:

Wá dɛ lán gáae pↄ́ zĩ dↄ́ɛ dↄ̃owa,

ↄ̃ n wá swãgàga maamaa.

Wá gbɛsi, wí su,

asa ḿmɛ ń wá Lua ũ.

19 Wa bↄ n kpɛ, ↄ̃ wa nↄ̀sɛlìlɛ,

wá wɛ́kɛ̃a gbɛa wa wázĩa gbɛ̃̀gbɛ̃.

Wí wá kṹ wá ɛ̀waasogↄↄ yã́ musu,

wá gɛɛ gↄ̃̀ kpá wá wɛ́i.

20 Ɛflaiũ buiↄá ma nɛ́ yenzideↄnɛ,

ma pↄ dↄmáo lé?

Baa kɛ́ miↄ ń lele an yã́ↄ yã́i mↄ̀ↄmↄↄ,

an yã́ lí sãmaguo.

A yã́i ma pↄ i bↄ ń guuo,

má wɛ̃nadↄ̃nɛ́ maamaa.

Ma Dii mámɛ má ò.

21 À lípɛlɛpɛlɛ á zɛ́u seela ũ,

à tó á sↄ̃ àↄ ku zɛ́ pↄ́ á bɛupiwa.

Isaili lɛ́so, su n wɛ̃́lɛↄ guu,

22 Nɛnↄɛ pↄ̀ↄbↄzãkɛna,

ńyↄ̃ↄ liaaliaa e bↄɛ ni?

Ma Dii má yã́ dafu dilɛ dṹniau,

nↄɛpi mɛ́ aↄ ↄlia a gↄ̃i sa.

23 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, tó ma suńnↄ ń pá ziu, gbɛ̃́ pↄ́ kú Yuda bùsuuↄ ń a wɛ̃́lɛdeↄ mɛ: Dii báaada a sĩ̀sĩ pↄ́ a kua adoau, gu pↄ́ yã́zɛde kuu. 24 Wa zↄ̃lɛ Yuda bùsuu ń a wɛ̃́lɛↄ, sɛ̃̀wanaↄ ń dã́dãkɛnaↄ píi. 25 Asa má gbɛ̃́ pↄ́ imi ń yɛ̃̀ɛɛ sìmáↄ gba í, mí tó gbɛ̃́ pↄ́ nↄana ń gbãa sìmáↄ kã́.

26 Gↄↄ bee ↄ̃ wɛ́pungu pↄ́ málɛ e wèea. Kɛ́ ma gugwà, yã́ pↄ́ má è i guupi na.

Dii bàa ɛa kua ń Isailiↄ

27 Ma Dii ma mɛ̀ gↄↄe a mↄ́ kɛ́ má tó gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ gupa Isaili ń Yuda bùsuo. 28 Lá ma wɛdↄ̀nɛ́ yãa, ma ń fuangba, ma ń gboo, ma ń pisabò, ma yãyìamá, màa má wɛ́tɛńzi sa, má ń zɛdↄ, má ń gba gbãa. Ma Dii mámɛ má ò. 29 Gↄↄ bee aa mɛ maeↄ vɛ̃ɛbɛ kũ̀ma blè ↄ̃ nɛ́ↄ swaa fɛ̃́nkpào,† 30 asa baade a ga a duuna yã́iɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ vɛ̃ɛbɛ kũ̀ma blè swaa mɛ́ a fɛ̃́nkpa.

31 Ma Dii ma mɛ̀, a gↄↄ a mↄ́ kɛ́ ma bàa a ɛa àↄ kú ń Isailiↄ ń Yudaↄ dafu.‡ 32 Ma bàa aↄ kúńnↄ lá a kú ń ń deziↄ gↄↄ pↄ́ ma ń kṹ ń ↄwa ma ń bↄ́lɛ Egipiwao. Asa baa kɛ́ má dɛ ń zã́ ũ, aa ma bàakuańnↄ yã́ gbòoɛ. Ma Dii mámɛ má ò. 33 Lá ma bàa aↄ kú ń Isailiↄ gↄↄ bee gbɛan kɛ.

Má a ikoyã danɛ́ ń nↄ̀sɛ guu,

má kɛ̃́ ń sↄ̃wa.

Máↄ dɛ ń Lua ũ,

aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.

34 An gbɛ̃e a yãdada a deeɛo,

gbɛ̃e a ma dↄ̃a da a gbɛ̃́ɛo,

asa ampii aaↄ ma dↄ̃ɛ,

nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi.

Ma Dii ma mɛ̀

má ń tàaeↄ kɛ̃́má,

má ń duuna yãda lↄo.§

35 Ma Dii ma mɛ̀

mámɛ ma ĩatɛ̃ dìlɛ à gupu fãanɛ,

ma mↄvua ń saanaↄ pɛ̀pɛ aa gupu gwã́,

mi to ísia fɛlɛ, a ikooaↄ pũna,

ma tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de.

36 Mɛ́ i kɛ pↄ́piↄ gòmalao,

Isaili bui a midɛmɛɛ bauo.

Ma Dii mámɛ má ò.

37 Ma Dii ma mɛ̀

mɛ́ i kɛ wà musu yↄ̃̀

wà dṹnia zĩ́mpɛlɛↄ asii dↄ̃̀o,

má gí Isaili buiↄzi píi

yã́ pↄ́ aa kɛ̀ yã́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

38 Ma Dii ma mɛ̀ gↄↄe a mↄ́ kɛ́ wa ɛa wɛ̃́lɛpi kálɛmɛɛ sɛa za Ananɛli kalangawa e Gola Bↄlɛu. 39 Za we wa ba poo gɛò Galebu sĩ̀sĩwa, wi liaa gɛò Goai. 40 Guzulɛ pↄ́ dɛ gɛvĩkĩi ń nísigbↄ̃kↄlɛkĩio ũ ń bua pↄ́ kú we e za Sedↄ̃ swaiↄ e Sↄ̃́ Bↄlɛu gukpɛ oi, apii aↄ dɛ ma pↄ́ ũɛ. Wa wɛ̃́lɛpi wi lↄo, wa gboo bauo.

32

Zelemii tↄↄlɛlua

1 Dii yã'òmɛɛ Yudaↄ kí Zedekia kpalablea wɛ̃̀ kwide guu,* Nɛbukanɛza kpalablea wɛ̃̀ bao plasaide guu. 2 Gↄↄ bee ↄ̃ Babɛli kíapi zĩgↄ̃ↄ liaa Yelusalɛũi, mɛ́ wa ma kũa dakpɛunaↄ ua Yudaↄ kí bɛ. 3 Yudaↄ kí Zedekia mɛ́ ma dakpɛu we à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ ãnabikɛkɛ n mɛ̀, Dii mɛ̀ á wɛ̃́lɛɛ bee na Babɛli kíaɛ a ↄzĩ, i siai? 4 N mɛ̀ má bↄ Babiloniↄ ↄzĩo. Dii a ma na Babɛli kíaɛ a ↄzĩɛ, wá wɛsikↄ̃lɛ, wí yãbↄ kↄ̃ lɛ́u. 5 N mɛ̀ a ma kũ tamanↄ Babɛli. We máↄ kuu e Dii gɛ ma yã́ kɛkɛ. N mɛ̀ tó wa zĩkà ń Babiloniↄ, wá zĩbleo.

6 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀ 7 ma desɛ̃ Saluũ nɛ́ Hanamɛli a mↄ ma kĩ́i, i omɛɛ mà a tↄↄlɛ pↄ́ kú Anato lú, asa mámɛ má a daɛ fɛ̃̀ɛɛ ũ, mámɛ má a lua zɛ́ vĩ. 8 Ɔ̃ ma desɛ̃ nɛ́ Hanamɛlipi mↄ̀ ma kĩ́i dakpɛunaↄ ua lá Dii òwa. A òmɛɛ mà a tↄↄlɛ pↄ́ kú Anato, Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu lú, asa mámɛ má a lua zɛ́ vĩ. Má dↄ̃ kɛ́ yã́pi bↄ̀ Dii kĩ́iɛ, 9 ↄ̃ má lù, ma ã́nusu yↄ̃̀ɛ̀ lɛ gɛ̃o ń plao. 10 Ma a tↄ́ kɛ̃̀ láu má nàna, ↄ̃ ma ã́nusupi dì kiloowa seeladeↄ aɛ. 11 Ɔ̃ ma tↄↄlɛpi lútaala lɛ́ nàna, yã́ pↄ́ wa dìlɛ a yã́ musu ku a guu. Ma lápi sɛ̀ ń lá pãle pↄ́ wi a lɛ́ nanaoo, 12 má kpà Nɛlia nɛ́ Baluku, Maasea tↄũnawa Hanamɛli ń seelade pↄ́ aa ń tↄ́ kɛ̃̀ lápiuↄ ń Yuda pↄ́ kálɛa dakpɛunaↄ uaↄ wáa. 13 An wáa má ò Balukuɛ ma mɛ̀: 14 Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀ ǹ láɛ beeↄ sɛ́, pↄ́ pↄ́ wà a lɛ́ nàna ń pↄ́ pↄ́ wi a lɛ́ nanaoo, ní gɛ da oou, iↄ ku we e gↄↄpla, 15 asa Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀, wa ɛa kpɛ́ↄ ń tↄↄlɛↄ ń vɛ̃ɛbuↄ lúlu bùsuɛ beepiu lↄɛ.

16 Kɛ́ ma lápi kpà Nɛlia nɛ́ Balukupiwa, ↄ̃ ma wabikɛ̀ Diiwa ma mɛ̀: 17 Á'a Dii Lua, ḿmɛ n n ↄ pòo n musu ń zĩ́lɛo kɛ̀ ń n gbãa zↄ̃ↄo, yãe líↄ zĩ'ũ nɛo. 18 Ni gbɛ̃kɛkɛnɛ́ dasi, mɛ́ ni maeↄ tàae wi ń nɛ́ↄnɛ ń musu. Lua zↄ̃ↄ gbãade, n tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de. 19 Yã́ pↄ́ ni zɛòↄ zↄ̃ↄ, yã́ pↄ́ ni kɛↄ dasi. Ni wɛ́tɛ gbɛ̃nazĩna yãkɛaↄi, mɛ́ ní fĩabo baadeɛ a yãkɛawa. Gbɛ̃́pii a zɛ́ pↄ́ á sɛ̀ gbɛ'e. 20 N dabudabuↄ kɛ̀ Egipi seela ũ, e ń a gbão niↄ kɛ wá guu ń buipãleↄ guuo, ↄ̃ n tↄbↄ̀ lá wàlɛ ma gbãɛwa. 21 N n ↄ pòo, n n gbɛ̃́ Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipi ń dabudabukɛaↄ seela ũ ń n gã̀sa gbãao e vĩa gbɛ̃́ↄ kũ̀. 22 N bùsu pↄ́ n a lɛgbɛ̃̀ ń deziↄnɛ n mɛ̀ ńyↄ̃ kpámá kpàmá, bùsu pↄ́ vĩ ń zↄ́'io diuɛ beepi. 23 Aa mↄ sì, ↄ̃ aai n yãmao, aa tɛ n ikoyãio, aai zĩkɛ yã́ pↄ́ ń dìlɛnɛ́wao, ↄ̃ n yã́ɛ bee yìamá píi. 24 Babiloniↄ koezↄ̃̀ wá wɛ̃́lɛi, aa dɛdɛkĩi bò bĩ́i saɛ kɛ́ aa e si yã́i. Fɛ̃nda ń nↄanao ń gagyão mɛ́ tò wɛ̃́lɛpi naa ń ↄzĩ. Yã́ pↄ́ ń ò a kɛ kɛ̀, n wɛsìɛ. 25 Dii Lua, wɛ̃́lɛ kú Babiloniↄ ↄzĩ, ↄ̃ ń òmɛɛ mà tↄↄlɛ lú ń ã́nusuo seeladeↄ wáaa?

26 Ɔ̃ Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 27 Dii gbɛ̃́pii Luan ma ũ, yãe ìↄ zĩ'ũ mɛɛe? 28 A yã́i tò ma Dii ma mɛ̀ má wɛ̃́lɛpi na Babɛli kí Nɛbukanɛza ń Babiloniↄnɛ ń ↄzĩɛ. 29 Babiloni pↄ́ lɛ́ zĩkaòpiↄ tɛsↄ̃wà ń a kpɛ́ↄ, kɛ́ wà tulaletikàtɛa Baaliɛ, wà itↄ̃̀lɛ dii pãleↄwa kpɛ́piↄ musu, wà ma pↄ fɛ̃̀mɛɛ yã́i.

30 Isailiↄ ń Yudaↄ yã́ pↄ́ má yeio kɛ̀ za ń ɛ̀waasogↄↄ, aa ma pↄ fɛ̃̀mɛɛ ń pↄ́ pↄ́ aa kɛ̀ↄ. Ma Dii mamɛ má ò. 31 Za gↄↄ pↄ́ wà wɛ̃́lɛpi kàlɛ e ń a gbão a gbɛ̃́ↄ ìↄ ma nↄ̀sɛ fɛlɛmɛɛɛ. Aa tò ma pↄ pà, a yã́i má ń yá mà ń gomalaɛ. 32 Isailiↄ ń Yudaↄ ma pↄ fɛ̃̀mɛɛ ń vãi pↄ́ aa kɛ̀ↄ ń ń kíaↄ ń ń gbãadeↄ ń ń sa'onaↄ ń ń ãnabiↄ ń Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píiɛ. 33 Mikpɛ aa dↄ̀mɛɛ, i kɛ aɛ aa dↄ̀ao. Miↄ yãdadanɛ́ mↄ̀ↄmↄↄ, kási aali swã́sɛio, aa gì totoaiɛ. 34 Aa pↄbɛ̃ɛↄ kàlɛ kpɛ́ pↄ́ ma tↄ́ kuwàu, aa a gbãlɛ̀. 35 Aa gulɛsĩↄ bò Baaliɛ Bɛninↄũ guzulɛu, aa ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ kpà Mↄlↄkuwa. Mámɛ ma yã́pi dìlɛnɛ́o, a làasoo i gɛ̃ ma sↄ̃ guu seo.† Yãbɛ̃ɛ pↄ́ aa kɛ̀ aa Yudaↄ dàò duunaun we.

36 N mɛ̀ fɛ̃nda ń nↄanao ń gagyão mɛ́ tò wɛ̃́lɛɛ bee naa Babɛli kía ↄzĩ, ↄ̃ ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, 37 bùsu pↄ́ ma ↄzↄ̃̀uńzi ń pↄkũma pãsĩo ń pↄfɛ̃ zↄ̃ↄoↄ, má ń kãaa bùsupiↄ guu we mà suńnↄ ń gbɛu laɛ, mí tó aaↄ ku dↄdↄa. 38 Aaìↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ ń Lua ũ. 39 Má tó aaↄ ma vĩa vĩ gↄↄpii ń nↄ̀sɛmɛndoo zɛ́ doũ guu, kɛ́ aaↄ ku aafia ń ń nɛ́ↄ. 40 Ma bàa aↄ kúńnↄ gↄↄpiiɛ, má kã́mabo ń maakɛanɛ́oo. Má tó aaↄ ma vĩa vĩ ń sↄ̃uɛ, aa bↄ ma kpɛ bauo. 41 Ma pↄ iↄ dↄmá, mí maakɛnɛ́. Má ń zɛdↄ bùsuɛ beepiu sĩana ń nↄ̀sɛmɛndoo ń pↄeão.

42 Ma Dii ma mɛ̀, lá ma yã́ saɛ bee yìa gbɛ̃́piↄwa píi, màa má ń gba aafia lá ma a lɛgbɛ̃̀nɛ́wa. 43 Bùsu pↄ́ álɛ o à gↄ̃̀ bɛzia ũ, gbɛ̃nazĩnae ge pↄtuoe ku a guuo, má nà Babiloniↄnɛ ń ↄzĩɛ beepi, wa ɛa tↄↄlɛↄ lúlu a guuɛ. 44 Wa tↄↄlɛↄ lúlu ń ã́nusuo, wi tↄ́ↄ dada láu, wi a lɛ́ nana seeladeↄ wáa Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu ń wɛ̃́lɛ pↄ́ liaa Yelusalɛũziↄ ń Yuda wɛ̃́lɛↄ ń gusĩsĩdeo ń gusalalao ń gbáao, asa má suńnↄ ń pá ziuɛ. Ma Dii mámɛ má ò.

33

Dii lɛgbɛ̃a Yelusalɛũ yã́ musu

1 Dii yã'ò Zelemiiɛ lↄ gↄↄ pↄ́ wà aà tàta dakpɛunaↄ ua, à mɛ̀: 2 Ma Dii ma mɛ̀ ma tↄↄlɛ ikàsa, má kàlɛ ma a zɛ̀dↄ, ma tↄ́n Dii. 3 Lɛzumazi, má wema, mí asiiyã zↄ̃ↄ pↄ́ ń dↄ̃oↄ onɛ. 4-5 Asa ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, wa wɛ̃́lɛɛ bee kpɛ́ↄ ń kibɛo kwɛ́. Álɛ zĩka ń Babiloni bùsude pↄ́ koezↄ̃̀áziↄ, kási á kpɛ́piↄ pa ń gbɛ̃nazĩn gɛↄɛ. Má ń dɛdɛ ń kpɛ̃nɛo ń pↄfɛ̃oɛ. Má gí wɛ̃́lɛpiziɛ a gbɛ̃́ↄ vãikɛa yã́i.

6 Ń beeo má mↄɛ̀ ń ɛsɛo ń aafiao, mí a gbɛ̃́ↄ gbã́gbã, mí tó nama tↄ̃́má, an zɛa iↄ gbãa. 7 Má su ń Yudaↄ ń Isailiↄ ń pá ziu, mí ń zɛdↄ lán káauwa. 8 Má duuna pↄ́ aa kɛ̀mɛɛ wolomá wásawasa, má tàae pↄ́ aa kɛ̀mɛɛ aa bↄ̀ ma kpɛ kɛ̃́má. 9 Wɛ̃́lɛpi a ma tↄbↄ, a ma pↄ kɛ na, wa ma táasilɛu, wi lɛ́maa. Tó bui pↄ́ kú dṹnia guu píi yãmaa pↄ́ málɛ kɛɛ̀ↄ mà píi, an mɛ a dee, aa bílikɛ aafia ń nama pↄ́ málɛ kpawào yã́ musu.

10 Ma Dii ma mɛ̀, i mɛ guɛ bee gↄ̃̀ bɛzia ũ, gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ ku a guu lↄo. Kási Yuda wɛ̃́lɛↄ ń Yelusalɛũ gãaɛ pↄ́ gↄ̃̀ fↄ̃̀ↄↄↄ, gbɛ̃nazĩna ge pↄtuo ku a guu gueio, 11 wa pↄna ń yaalↄo súu ma dↄu ń nↄsɛkↄ̃fĩo ń sáaukpaa sa'onaↄ lↄↄo aaↄ mɛ:

Wà Dii Zĩgↄ̃de sáaukpa,

asa a maa, aà gbɛ̃kɛ láaa vĩo.*

Asa má tó bùsupi su a gbɛu lá a káauwaɛ. Ma Dii mámɛ má ò.

12 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, guɛ beeá bɛziaɛ, gbɛ̃nazĩna ge pↄtuo ku a guuo, kási a wɛ̃́lɛ píi a ɛa àↄ dã́dãkɛkĩi vĩɛ, sãdãnaↄ i ń sãↄ kálɛu. 13 Gusĩsĩde wɛ̃́lɛↄ guu ń gusalala wɛ̃́lɛↄ ń gbáa wɛ̃́lɛↄ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsu wɛ̃́lɛↄ ń Yelusalɛũ zↄ̃ɛwiaↄ ń Yuda wɛ̃́lɛↄ píi, sãↄ ɛa gɛ̃ ń kaau gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń nao aɛ. Ma Dii mámɛ má ò.

Dii lɛgbɛ̃a Davidi bui yã́ musu

14 Ma Dii ma mɛ̀ gↄↄe a mↄ́ kɛ́ má lɛ́ maa pↄ́ má gbɛ̃̀ Isailiↄ ń Yudaↄnɛ papa.

15 Gↄↄbeezĩ má tó

Davidi bui vlãpa† gbɛ̃maa ũ,

ili yãmaakɛ a zɛ́wa a bùsuu.

16 Gↄↄ bee Yudaↄ dɛ̀ɛpoo,

Yelusalɛũdeↄ aaↄ ku dↄdↄa.

Tↄ́ɛ bee waliↄ aà sisiwà,

Dii pↄ́ tò yã́ bↄ̀wanↄ na.

17 Asa ma Dii ma mɛ̀ Davidi bui a kɛ̃́lɛ Isaili kpalawa bauo,‡ 18 Levii bui sa'onaↄ kɛ̃́lɛ ma aɛ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oaoo ge ń pↄ́wɛntio ge ń lá gu lɛ́ dↄ sa'oao.§

19 Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 20 Ma Dii ma mɛ̀, tó a fↄ̃ ma fãanɛ ń gwãasĩnao dilɛa gbòo,* kɛ́ aasu kɛ a gↄↄwa lↄo, 21 tↄ̀ↄ, ma bàa kua ń ma zↄ̀blena Davidio a gboo, aà bui i kɛ̃́lɛ kpalawa sa. Màaɛ ń sa'ona Levii bui pↄ́ aaì ma gbagbaↄ lↄ.† 22 Ma zↄ̀blena Davidi buiↄ ń Levii bui pↄ́ aaì zĩkɛmɛɛↄ, má tó aaↄ dasi lán saanaↄwa, wa fↄ̃ naoo, lán ísialɛ ũfãawa, wa fↄ̃ zaadauo.

23 Dii yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛ Zelemiiwa à mɛ̀: 24 N yã́ pↄ́ gbɛ̃́piↄ lɛ́ o mào lò? Aa mɛ̀ ma gi bui mɛ̀n pla pↄ́ má sɛ̀piↄzi. Màa aalɛ saka ma gbɛ̃́ↄgu, aalɛ ń gwa bui ũ lↄo. 25 Ma Dii ma mɛ̀, tó mi fãanɛ ń gwãasĩnao dilɛo, mɛ́ mi iko dilɛ musu ń zĩ́lɛoɛo, 26 má gí Yakↄbu buiↄ ń ma zↄ̀blena Davidioziɛ sa, kɛ́ aà bui su kpalable Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbu buiↄwa lↄo yã́i. Asa má suńnↄ ń pá ziuɛ, mí ń wɛ̃nagwa.

34

Dii lɛgbɛ̃a Zedekiaɛ

1 Gↄↄ pↄ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza ń a zĩgↄ̃ↄ píi ń bùsu pↄ́ àlɛ kiblewàↄ gbɛ̃́ↄ píi lɛ́ zĩka ń Yelusalɛũdeↄ ń a zↄ̃ɛwiaↄ, Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 2 Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, gɛ o Yudaↄ kí Zedekiaɛ ma mɛ̀, málɛ wɛ̃́lɛɛ bee na Babɛli kíaɛ a ↄzĩɛ, i tɛsↄ̃wà. 3 Aàpi sↄ̃ a bↄ aà ↄzĩo, wa aà kũ na Babɛli kíapiɛ a ↄzĩɛ. Aa wɛsikↄ̃lɛ, aai yãbↄ kↄ̃ lɛ́u, wi taaànↄ Babɛli. 4 Ń beeo lɛ́ pↄ́ ma Dii má gbɛ̃̀ɛ̀n kɛ: Ma mɛ̀ wa aà dɛ ń fɛ̃ndaoo, 5 a ga niɛniɛɛ. Lá wà tulaletikà aà dezi kía káau pↄ́ dↄ̀aaↄnɛ tɛ́a, màa wa tulaletikaɛ̀ tɛ́a, wi búbuapɛɛ̀ wà mɛ: Waiyoo kí! Ma Dii mámɛ ma lɛ́pi gbɛ̃̀.

6 Ɔ̃ ãnabi Zelemii yã́pi ò Yudaↄ kí Zedekiaɛ píi Yelusalɛũ, 7 gↄↄ pↄ́ Babɛli kía lɛ́ zĩka ń Yelusalɛũdeↄ ń Yuda wɛ̃́lɛ pↄ́ gↄ̃̀ↄ, Lakisi ń Azekao. Yuda wɛ̃́lɛ bĩ́ide pↄ́ gↄ̃̀ↄ lɛ́n we.

Zↄboa

8 Kí Zedekia lɛdoũkɛ̀ ń Yelusalɛũdeↄ à mɛ̀ wà zↄↄ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ kpàwakɛ. A gbɛa ↄ̃ Dii yã'ò Zelemiiɛ. 9 Kí mɛ̀ baade a zↄ pↄ́ dɛ Ɛbɛlu ũ kɛ̃́, gↄ̃ɛ nↄɛ píi. Gbɛ̃e su àↄ a Yuda dee vĩ zↄ ũ lↄo. 10 Ɔ̃ gbãadeↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ lɛ́ kɛ̀ doũ aa mɛ̀, wá baade a zↄ kɛ̃ gↄ̃ɛ ge nↄɛ, wáↄ ń kũa zↄↄ ũ lↄo. Kɛ́ aa kↄ̃ yãmà, aa ń kɛ̃́. 11 Gbɛzã aa nↄ̀sɛ pãle sɛ̀, aa ɛ̀a zↄ pↄ́ aa ń kɛ̃́piↄ dà zↄbleu.

12 Ɔ̃ Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 13 Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, gↄↄ pↄ́ ma á deziↄ bↄ̀lɛ Egipi bùsu zↄbleu, ma a bàakuańnↄ yãdìlɛnɛ́ ma mɛ̀ 14 an baade lí a Ɛbɛlu dee pↄ́ azĩa yìamá kɛ̃́ a wɛ̃̀ soplade guu. Tó à zↄblènɛ́ wɛ̃̀ soolo, aali aà kɛ̃́.* Ɔ̃ á deziↄ i swã́sɛmazi aa ma yãmào. 15 A su á dↄ̀ↄwa, a yã́ pↄ́ má yei kɛ̀, á baade gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ yã'ò a gbɛ̃́deeɛ, ↄ̃ a kↄ̃ yãmà ma aɛ ua pↄ́ ma tↄ́ kuwàu. 16 Ɔ̃ a ɛa a ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpà, á baade ɛ̀a a zↄ pↄ́ a kɛ̃̀ aà a pↄeã kɛ kũ̀ lↄ. A ɛa a ń dá zↄbleu, gↄ̃ɛ nↄɛ píi.

17 Ayãmɛto ma Dii ma mɛ̀, i swã́sɛ ma yã́io, á baade i gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ yã'o a gbɛ̃́deeɛo. Ma Dii mámɛ málɛ gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ yã́ kpàwakɛɛ́ sa. Má á gbaɛ mà á kpá fɛ̃nda ń gagyão ń nↄanaoaɛ. Má tó à gↄ̃ sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ dṹnia bùsu gbɛ̃́piiɛ. 18-19 Yuda dↄaanaↄ ń Yelusalɛũ dↄaanaↄ ń kí ìwaↄ ń sa'onaↄ ń bùsu gbɛ̃́ kĩniↄ lɛdoũkɛ̀manↄ, aa gɛ̃̀ gáaena paaa zãnguo. Ɔ̃ aa ma bàakuańnↄ yã́ gbòo, aai zĩkɛ lɛdoũ pↄ́ aa kɛ̀manↄpiwao. A yã́i má tó aa gↄ̃ lán gáaena pↄ́ aa pàa pla aa gɛ̃̀ a zãnguopiwa, 20 má ń na ń ibɛɛ pↄ́ lɛ́ ń wɛↄnɛ ń ↄzĩɛ, an gɛↄ i gↄ̃ bãↄ ń wàiↄ pↄblea ũ.

21 Má Yudaↄ kí Zedekia ń a ìwaↄ na ń ibɛɛ pↄ́ aalɛ ń wɛↄnɛ ń ↄzĩɛ, Babɛli kía zĩgↄ̃ pↄ́ aalɛ kɛ̃́wápiↄ. 22 Ma Dii ma mɛ̀ má yãdilɛnɛ́, aai su wɛ̃́lɛɛ beepiu, aai lɛ́lɛwà, aai tɛsↄ̃wà. Má tó Yuda bùsu wɛ̃́lɛↄ gↄ̃ bɛziaↄ ũ, gbɛ̃e aↄ ku a guuo.

35

Lekabu buiↄ

1 Dii yã'ò Zelemiiɛ Yudaↄ kí Yoakiũ, Yosia nɛ́ gↄↄ* à mɛ̀: 2 Gɛ́ Lekabu buiↄ bɛ. Yã'ońnↄ, ní mↄ́ńnↄ ma kpɛ́ kpɛ́nɛ dou, ní vɛ̃ɛ kpámá aa mi. 3 Ɔ̃ ma gɛ Zelemii nɛ́ Yazania, Habazinia tↄũna sìsi ń a dãunaↄ ń a nɛ́ↄ ń Lekabu bui bɛdeↄ píi. 4 Ma gɛńnↄ Dii ua e Lua gbɛ̃́ Anana, Igedalia nɛ́ ìwaↄ kpɛ́nɛu. A ku kpɛ́nɛ pↄ́ di bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana Maasea, Saluũ nɛ kpɛ́nɛaɛ, gu pↄ́ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kpɛ́nɛ kúu. 5 Ma tùu pↄ́ vɛ̃ɛ ka a paiↄ kàlɛ Lekabu buipiↄnɛ ń kɛɛonaↄ, ↄ̃ má ònɛ́: À mi. 6 Aa mɛ̀: Wili vɛ̃ɛmio, asa wá dezi Lekabu nɛ́ Yonadabu yãdìlɛwɛ̃ɛ à mɛ̀ wásuli vɛ̃ɛmio e wá bui lɛ́waɛ. 7 A òwɛ̃ɛ lↄ wásuli kpɛdↄo, wásuli pↄ́tↄ̃o, wásuli vɛ̃ɛbu bao. À mɛ̀ wásu wàↄ pↄ́piↄ vĩo, sema wàↄ ku zwã̀akpɛↄ guu gↄↄpii, kɛ́ wà e gɛ̃gɛ̃ bùsu pↄ́ wá kú a guu bↄ̀mↄↄ ũɛ beeu. 8 Wá wá dezi Lekabu nɛ́ Yonadabu yã́pi kũa píiɛ. Wápiↄ ń wá nↄɛↄ ń wá nɛgↄ̃ɛↄ ń wá nɛnↄɛↄ wili vɛ̃ɛmio. 9 Wili kpɛdↄ wàↄ ku a guuo. Wá vɛ̃ɛbu vĩo ge bua ge pↄbui. 10 Wiↄ ku zwã̀akpɛↄ guuɛ. Wá yã́ pↄ́ wá dezi Yonadabu dìlɛwɛ̃ɛ kũa píiɛ, wálɛ zĩkɛwà. 11 Kɛ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza sì wá bùsuu, ↄ̃ wá òkↄ̃ɛ: À mↄ wà bàalɛ Babiloni zĩgↄ̃ↄ ń Sili zĩgↄ̃ↄnɛ, wí tá Yelusalɛũ, ↄ̃ wa gↄ̃ Yelusalɛũ la.

12 Ɔ̃ Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 13 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, gɛ o Yelusalɛũdeↄnɛ ń Yudaↄ píi ǹ mɛ: Á swã́sɛ lɛdamai à ma yãmao lé? Ma Dii mámɛ málɛ á la. 14 Lekabu nɛ́ Yonadabu yãdìlɛ a buiↄnɛ à mɛ̀ aasuli vɛ̃ɛmio, ↄ̃ aa yã́pi kũa, aali mio e ń a gbão, kɛ́ aalɛ zĩkɛ ń dezipi yã́wa yã́i. Mapi sↄ̃ miↄ yã'oɛ́ mↄ̀ↄmↄↄ, ↄ̃ íli zĩkɛ ma yã́wao. 15 Miↄ a zↄ̀blena ãnabiↄ zĩwá mↄ̀ↄmↄↄ, aaiↄ oɛ́ á baade bↄ a zɛ́ vãi guu, i a yãkɛaↄ lilɛ. Aaìↄ oɛ́ ásu tɛ dii pãleↄzi à zↄblenɛ́o, íↄ ku aafia bùsu pↄ́ má kpà á deziↄwa guu. Kási i swã́sɛi à ma yãmào. 16 Lekabu nɛ́ Yonadabu buiↄ zĩkɛ̀ yã́ pↄ́ an dezipi dìlɛnɛ́wa, ápiↄ sↄ̃ íli ma yãmao. 17 Ayãmɛto ma Dii Lua Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, yã́ pↄ́ má ò má yía Yelusalɛũdeↄ ń Yuda kĩniↄwa, má yíamáɛ, asa ma yã'ònɛ́, aai swã́sɛio. Ma lɛzùńzi, aai weao.

18 Ɔ̃ Zelemii ò Lekabu buipiↄnɛ, Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀, lá á á dezi Yonadabu yãdilɛaɛ́ kũa, álɛ zĩkɛ yã́ pↄ́ a dìlɛɛ́piↄwa píi, 19 a yã́i Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀, Lekabu nɛ́ Yonadabu buie aↄ zↄbleɛ gↄↄpiiɛ, aↄ kɛ̃́lɛa we vĩ bauo.

36

Yoakiũ Zelemii lá kaa tɛ́u

1 Yudaↄ kí Yoakiũ, Yosia nɛ́ kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de guu, Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 2 Lá sɛ́ yã́ pↄ́ má ònɛ Isailiↄ ń Yudaↄ ń buipãleↄ yã́ musu za gↄↄ pↄ́ ma na yã'oanɛwa Yosia gↄↄ e gbã kɛ̃́u píi. 3 Wìliↄ dↄ̃o tó Yudaↄ yã́ pↄ́ ma zɛò mà yíamá yãma, an baade i bↄ a zɛ́ vãiu, mí ń tàaeↄ ń ń duunao kɛ̃́má.

4 Ɔ̃ Zelemii Nɛlia nɛ́ Baluku sìsi. Kɛ́ Zelemii yã́ pↄ́ Dii òɛ dàu lɛ́ siu Balukuɛ, ↄ̃ àlɛ kɛ̃́ láu. 5 Ɔ̃ Zelemii òɛ̀: Lá wà gìmɛɛ ń gɛa Dii uao, 6 gɛ́ Dii yã́ pↄ́ má dàu má sìunɛ ń kɛ̃̀ láu kyokɛinɛ́ we lɛyegↄↄ. Ǹ a kyokɛ Yuda pↄ́ aa bↄ̀ zↄ̃ɛwia aa mↄ̀ↄnɛ píi. 7 Wìliↄ dↄ̃o tó aa awakpa Diiɛ, an baade i bↄ a zɛ́ vãiu, asa kpɛ̃nɛ ń pↄfɛ̃ yã́ pↄ́ Dii ò gbɛ̃́piↄ musuo zↄ̃ↄ.

8 Ɔ̃ Nɛlia nɛ́ Baluku kɛ̀ lá ãnabi Zelemii òɛwa píi, à gɛ̀ Dii yã́ pↄ́ kú lápi guu kyokɛ̀ Dii ua. 9 Yudaↄ kí Yoakiũ, Yosia nɛ́ kpalablea wɛ̃̀ sↄode, a mↄ kɛ̃okwide, wa dìlɛ wà lɛye Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ Yelusalɛũdeↄ ń Yuda pↄ́ aa bↄ̀ zↄ̃ɛwia aa mↄ̀ Yelusalɛũↄ píi. 10 Gↄↄbeezĩ Baluku Zelemii yã́ taalapi kyokɛ̀ Dii kpɛ́ kpɛa pↄ́ dɛ lakɛ̃na Gemalia, Safana nɛ́ pↄ́ ũ guuɛ. Kpɛapi ku Bↄlɛ Dafu saɛ Dii kpɛ́ ua lɛsĩuɛ.

11 Kɛ́ Gemalia nɛ́ Mika, Safana tↄũna Dii yã́ pↄ́ kú taala guupi mà, 12 ↄ̃ à gɛ̀ kibɛ lakɛ̃na kpɛ́u, à gbãadeɛ beeↄ lè kálɛa we, lakɛ̃na Ɛlisama ń Semaia nɛ́ Delaiao ń Akaboo nɛ́ Ɛlenatão ń Safana nɛ́ Gemaliao ń Anania nɛ́ Zedekiao ń gbãade kĩniↄ píi. 13 Ɔ̃ Mika taala pↄ́ Baluku a kyokɛ̀ a mà kã̀nɛ́ ń swã́wa píi. 14 Ɔ̃ gbãadepiↄ Nɛtania nɛ́ Yehudi, Selemia tↄũna, Kusi sĩ́wɛna zĩ̀ Balukuwa aa mɛ̀: Oɛ̀ aà lá pↄ́ à a kyokɛ̀ gbɛ̃́ↄnɛpi sɛ mↄò. Ɔ̃ Nɛlia nɛ́ Baluku taalapi sɛ̀ gɛ̀onɛ́. 15 Aa òɛ̀: Zↄ̃lɛ ǹ lápi kyokɛwɛ̃ɛ. Ɔ̃ Baluku a kyokɛ̀nɛ́. 16 Kɛ́ aa yã́pi mà, aalɛ kↄ̃ gwagwa wèlewele, ↄ̃ aa ò Balukuɛ: Sema wà yã́pi dau wà siu kíɛ píi. 17 Ɔ̃ aa Baluku là wà mɛ̀: Kpelewa ń kɛ̀ ń lápi kɛ̃̀i? A dàu a sìunɛ yã̀? 18 Ɔ̃ Baluku wèmá à mɛ̀: Kɛ́ à yã́pi dàu a sìumɛɛ, ↄ̃ má kɛ̃̀ ń lákɛ̃bↄo. 19 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Á ń Zelemiio à gɛ ulɛ, gbɛ̃e su àↄ á kúkĩi dↄ̃o.

20 Gbãadepiↄ taalapi si dìlɛ lakɛ̃na Ɛlisama kpɛ́u, ↄ̃ aa gɛ̀ kí lè ua aa yã́pi sìuɛ̀. 21 Ɔ̃ kí Yehudi zĩ̀ lápi sɛ́i, ↄ̃ à gɛ sɛ̀ lakɛ̃na Ɛlisama kpɛ́u. Kɛ́ à sùò, à a kyokɛ̀ kípiɛ ń gbãade pↄ́ kú aà saɛↄ. 22 À mↄ lè mↄ kɛ̃okwide guuɛ, ĩ́ana kú. Kí zↄ̃lɛa a kpɛ́u, tɛ́ kaa tàasou dilɛa aà aɛ. 23 Tó Yehudi lápi kyokɛ̀ zɛkĩi àaↄ̃ ge síiↄ̃, ↄ̃ kí ì lápi zↄ̃ we lɛ́u ń lakɛ̃na fɛ̃nao, ì zu tàaso tɛ́piu e lápi gɛ̀ tɛkũ̀ píi. 24 Kɛ́ kí ń a ìwapiↄ yã́pi kyó mà, vĩa i ń kũo, aai ń ulaↄ gà wa kɛ̃̀o. 25 Baa kɛ́ Ɛlenatã ń Delaiao ń Gemaliao awakpàɛ̀ asu lápi kpasao, i ń yãmao. 26 Ɔ̃ kí ò a nɛ́ Yelamɛliɛ ń Azeliɛ nɛ́ Selaiao ń Abedee nɛ́ Selemiao aa gɛ́ lakɛ̃na Baluku ń ãnabi Zelemiio kṹkũi, ãma Dii ń úlɛ.

27 Kí taala pↄ́ Zelemii a yã́ dàu a sìu Balukuɛ a kɛ̃̀pi kpasaa gbɛa, Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 28 Ɛa ǹ lá pãle sɛ lↄ, ní yã́ pↄ́ kú taala sɛ̃́ia guu, Yudaↄ kí Yoakiũ kpàsapi kɛ̃u, 29 ní gɛ o kípiɛ ma Dii ma mɛ̀, à taalapi kpàsa à mɛ̀: Bↄ́yãi wa kɛ̃̀u wà mɛ̀ Babɛli kía a mↄ bùsuɛ bee ↄ̃̀ↄkpa, i gbɛ̃nazĩna ń pↄtuoↄ yáui? 30 A yã́i má ò Yudaↄ kí Yoakiũ yã́ musu, aà buie a zↄ̃lɛ Davidi kpalauo, wa aà gɛ zu bàasiɛ, ĩatɛ̃ i lɛ fãanɛ, fíi i kpawà gwã́. 31 Má aà tàae ń aà nɛ́ↄ tàaeo ń aà ìwaↄ tàaeo wí ń musuɛ, mí yã́ pↄ́ ma mɛ̀ má yía Yelusalɛũdeↄwa ń Yudaↄ píi yíamá píi, kɛ́ aai ma yãmao yã́i.

32 Zelemii taala pãle sɛ kpà lakɛ̃na Baluku, Nɛlia nɛ́wa, ↄ̃ à lá pↄ́ Yudaↄ kí Yoakiũ kpàsapi yã́ dàu a sìuɛ̀ píi a kɛ̃̀u. À yã́ bee taa kã̀fĩkãfĩɛ̀ dasi lↄ.

37

Zelemii daakpɛu

1 Babɛli kí Nɛbukanɛza Yosia nɛ́ Zedekia dìlɛ Yuda bùsu kía ũ Yoakiũ nɛ́ Yɛkↄnia gbɛu.* 2 Aàpi ń a ìwaↄ ń a bùsudeↄ aai swã́sɛ Dii yã́ pↄ́ ãnabi òio. 3 Ɔ̃ Zedekia Selemia nɛ́ Yehukali ń sa'ona Zefania, Maasea nɛ́o zĩ̀ ãnabi Zelemiiwa aa mɛ̀: Wabikɛwɛ̃ɛ Dii wá Luawa. 4 Zelemii ìↄ bɛbɛ gbɛ̃́ↄ guu, asa wi aà dakpɛu gĩao.

5 Gↄↄ bee Falaↄ̃ↄ bↄ̀ Egipi ń a zĩgↄ̃ↄ. Kɛ́ Babiloni bùsu gbɛ̃́ pↄ́ lia Yelusalɛũziↄ a baomà, ↄ̃ aa gòa. 6 Ɔ̃ Dii yã'ò Zelemiiɛ à mɛ̀: 7 Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, Yudaↄ kí pↄ́ gbɛ̃́ↄ zĩ̀ma ǹ ma laɛ, gɛ ǹ oɛ̀ Falaↄ̃ↄ zĩgↄ̃ pↄ́ bↄ̀lɛ Egipi aalɛ mↄ́ dↄiaàlɛↄ ɛa tá ń bùsuu. 8 Babiloni bùsudeↄ ɛa mↄ lɛ́lɛ wɛ̃́lɛpiwaɛ, aai si aa tɛsↄ̃wà. 9 Ma Dii ma mɛ̀ ásu ázĩa sã́sã à mɛ, Babiloniↄ goálaɛo, asa aa tao. 10 Baa tó a Babiloni pↄ́ lɛ́ zĩkaánↄↄ fù píi, tó kↄ̃̀ↄↄ mɛ́ gↄ̃̀ ń zwã̀akpɛↄ guu, ampiↄ mɛ́ aa fɛlɛ tɛsↄ̃ á wɛ̃́lɛpiwa.

11 Kɛ́ Babiloni zĩgↄ̃ↄ gò Yelusalɛũa Falaↄ̃ↄ zĩgↄ̃ↄ yã́i, 12 ↄ̃ Zelemii fɛ̀lɛ lɛ́ gɛ́ Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ bùsuu a kpaalɛ sɛ́i a gbɛ̃́ↄ guu we. 13 Ãma kɛ́ à kà Yelusalɛũ Bɛ̃yãmɛɛ Bↄlɛu, gudↄ̃anaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ wì mɛ Selemia nɛ́ Ilia, Anania tↄũna aà kũ̀ à mɛ̀: Ń ye gɛ́ nai Babiloniↄwaɛ. 14 Ɔ̃ Zelemii mɛ̀: Ɛgɛɛ! Málɛ gɛ́ naimáo. Ɔ̃ Ilia i we aà yã́io, ↄ̃ à gɛ̀aànↄ gbãadeↄ kĩ́i. 15 Gbãadeↄ pↄ pàaàzi, aa aà gbɛ̃̀ aa aà dàkpɛu lakɛ̃na Yonatãa bɛ, gu pↄ́ wa dìlɛ dakpɛunaↄ bɛ ũ. 16 Ɔ̃ wà aà dà ɛ pↄ́ wà a bala kɛ̀u, à gↄↄplakɛ̀ we.

17 Bee gbɛa kí Zedekia gbɛ̃́ↄ zĩ̀, wà aà bↄ̀ mↄ̀oɛ̀ azĩa kúkĩiu, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: N yãe mà Diiwae? Zelemii wèwà à mɛ̀: Ao, a n na Babɛli kíaɛ a ↄzĩɛ. 18 Ɔ̃ Zelemii kí Zedekia là à mɛ̀: Tàae kpele má kɛ̀nɛ ge n ìwaↄnɛ ge ń gbɛ̃́ↄnɛ ↄ̃ a ma dakpɛui? 19 Á ãnabi pↄ́ aa ãnabikɛkɛ̀ aa mɛ̀ Babɛli kía a lɛ́lɛ á bùsuwaoↄ ku máɛ? 20 Tiasa ma dii kí, ńlɛ maa? Ńsu to wà ɛa tamanↄ lakɛ̃na Yonatãa bɛo. Tó ni kɛ màao, má ga weɛ. 21 Ɔ̃ kí Zedekia mɛ̀ wà Zelemii dilɛ dakpɛunaↄ ua, wiↄ wɛ̃́lɛ pɛ̃ɛkɛnaↄ pɛ̃ɛ kpawà lá gu lɛ́ dↄ mɛ̀ndodo e pɛ̃ɛ gɛ láaò wɛ̃́lɛu. Ɔ̃ Zelemii gↄ̃̀ dakpɛunaↄ ua.

38

Zelemii zua lↄ̀ↄ giiu

1 Matã nɛ́ Sefatia ń Pasuu nɛ́ Gedaliao ń Selemia nɛ́ Yukalio ń Malakia nɛ́ Pasuuo yã́ pↄ́ Zelemii lɛ́ o gbɛ̃́ↄnɛ mà à mɛ̀: 2 Dii mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ wɛ̃́lɛɛ bee guuↄ ↄ̃ wa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao ge ń nↄanao ge ń gagyão, ãma gbɛ̃́ pↄ́ aa gɛ̀ nà Babiloniↄwaↄ aaↄ ku. Aa bↄ aafia, aaiↄ ku. 3 Dii mɛ̀ á wɛ̃́lɛɛ bee na Babɛli kía zĩgↄ̃ↄnɛ ń ↄzĩɛ, aai sí. 4 Ɔ̃ gbãadeↄ gɛ ò kíɛ: Wà gbɛ̃́pi dɛ, asa àlɛ zĩgↄ̃ pↄ́ gↄ̃̀wɛ̃ɛ wá wɛ̃́lɛ guuↄ kãdɛɛ ń gbɛ̃́ kĩniↄ píi, yã́ pↄ́ àlɛ onɛ́ yã́i. Gbɛ̃́pi lɛ́ wá gbɛ̃́ↄ aafia wɛɛlɛo, sema an ásookɛa. 5 Ɔ̃ kí Zedekia ònɛ́: Madↄ̃ a kú á ↄzĩ kↄ̀i? Bↄ́ á ye mà kɛ lↄi? 6 Ɔ̃ aa Zelemii sɛ dà kíanɛ Malakia lↄ̀ↄ pↄ́ kú dakpɛunaↄ uapiu. Wà aà gbàɛ lↄ̀ↄpiu ń baoɛ. Lↄ̀ↄpi í vĩo, sema pɛ̀lɛa, ↄ̃ Zelemii vĩ̀lɛ pɛ̀lɛapiu.

7 Etiopi gbɛ̃́ Ɛbɛmɛlɛki pↄ́ dɛ kía nↄↄ gwana ũ mà wà Zelemii dà lↄ̀ↄpiu. Gↄↄ pↄ́ kí zↄ̃lɛa Bɛ̃yãmɛɛ Bↄlɛu, 8 ↄ̃ Ɛbɛmɛlɛkipi bↄ̀ aà bɛ, à gɛ̀ a òɛ̀: 9 Ma dii kí, yã́ pↄ́ gbɛ̃́piↄ kɛ̀ ãnabi Zelemiiɛ maao, aa aà dà lↄ̀ↄuɛ. A gau ń nↄanaoɛ, asa pɛ̃ɛ ku wɛ̃́lɛ guu lↄo. 10 Ɔ̃ kí òɛ̀: Gbɛ̃ↄn baakwi sɛ la gɛ́ńnↄ, ní aà bↄ lↄ̀ↄpiu e àↄ ga. 11 Ɔ̃ Ɛbɛmɛlɛki gbɛ̃́ↄ sɛ̀ gɛ̀ńnↄ kibɛ. Aa pↄ́ ziↄ ń zwã̀nkasaↄ sɛ̀lɛ kpɛa pↄ́ kú làasi zĩ́lɛu, ↄ̃ aa gbàɛ Zelemiiɛ ń baↄ lↄ̀ↄpiu. 12 Ɔ̃ a ò Zelemiiɛ à mɛ̀: Pↄ́piↄ ka n kúlukulunau ń bapiↄ. Kɛ́ Zelemii kɛ̀ màa, 13 ↄ̃ aa aà gà bↄ̀ò lↄ̀ↄpiu. Zelemii ku dakpɛunaↄ uapiu.

Kí Zedekia yãgbɛaa Zelemiiwa

14 Ɔ̃ Zedekia gbɛ̃́ↄ zĩ̀ ãnabi Zelemiiwa, aa aà sɛ̀ sùoɛ̀ Dii kpɛ́ bↄlɛ àaↄ̃deu. Ɔ̃ kípi ò Zelemiiɛ: Málɛ yãgbɛama. Ńsu yãe ulɛmɛɛo. 15 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Tó má ònɛ, ńyↄ̃ ma dɛo yó? Baa tó ma lɛdàma, ńyↄ̃ swã́sɛ ma yã́io. 16 Ɔ̃ kí lɛgbɛ̃̀ɛ̀ asii guu à mɛ̀: Má sì ń Dii pↄ́ wá gbá wɛ̃nio, má n dɛo, má n na gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ n wɛↄnɛ ń ↄzĩo. 17 Ɔ̃ Zelemii òɛ̀: Dii Lua Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀, tó n mikpà Babɛli kía zĩgↄ̃ dↄaanaↄwa, ńyↄ̃ bↄ, mɛ́ wa tɛsↄ̃ wɛ̃́lɛɛ beewao. Mpi, ńyↄ̃ↄ kú ń n bɛdeↄ. 18 Tó ni mikpamá sↄ̃o, á wɛ̃́lɛpi na Babiloniↄnɛ ń ↄzĩɛ, aai tɛsↄ̃wà, mɛ́ ńyↄ̃ e pilimáo. 19 Ɔ̃ kípi òɛ̀: Málɛ vĩakɛ wá gbɛ̃́ Yuda pↄ́ gɛ̀ nà Babiloniↄwaↄnɛɛ. Tó wà ma kpámá, aa ma wɛtãɛ. 20 Ɔ̃ Zelemii mɛ̀: Wa n kpámáo. Dii yãma, níↄ zĩkɛ yã́ pↄ́ má ònɛpiwa, ńyↄ̃ bↄ, níↄ ku aafia. 21 Tó n gi mikpaimá sↄ̃, yã́ pↄ́ Dii ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: 22 Má è wà bↄ̀lɛ ń n bɛ nↄɛ pↄ́ gↄ̃̀ↄ Babɛli kía zĩgↄ̃ↄnɛ, ↄ̃ nↄɛpiↄ lɛ́ mɛ:

Gbɛ̃́ pↄ́ nannↄpiↄ ↄ̃nↄkɛ̀nɛɛ,

ↄ̃ aa n fu.

N gbá vĩ̀lɛ pɛ̀lɛau,

ↄ̃ aa bↄ̀ n kpɛ.

23 Wa bↄlɛ ń n naↄ ń n nɛ́ↄ Babiloniↄnɛ. Mpi sↄ̃ ńyↄ̃ pilimáo. Babɛli kíapi mɛ́ a n kṹ, i tɛsↄ̃ wɛ̃́lɛɛ beewa. 24 Ɔ̃ Zedekia ò Zelemiiɛ: Ńsu to gbɛ̃e yã́pi mao, kɛ́ wasu n dɛo yã́i. 25 Tó gbãadeↄ mà ma yã'ònnↄ, mɛ́ aa mↄ̀ n la aa mɛ̀ ǹ yã́ pↄ́ ń òmɛɛ ń yã́ pↄ́ má ònɛo onɛ́, tó n a kee ùlɛnɛ́, aa n dɛɛ, 26 ní onɛ́ n mↄ awakpaimɛɛ, kɛ́ másu n gbaɛ Yonatãa bɛ ǹ ga weo yã́iɛ.

27 Gbãadepiↄ mↄ̀ Zelemii kĩ́i píi, aa yãlàlawà, ↄ̃ a wèmá lá kí dàɛwa píi. Ɔ̃ aai yãe oɛ̀ lↄo, asa gbɛ̃e yã́ pↄ́ aa ò ń kↄ̃o ń kío dↄ̃o. 28 Ɔ̃ Zelemii ku dakpɛunaↄ ua e wà gɛ̀ Yelusalɛũ sìò. Lá wà Yelusalɛũ sìn kɛ:

39

Babiloniↄ Yelusalɛũ sia

1 Yudaↄ kí Zedekia kpalablea wɛ̃̀ kɛ̃okwi mↄ kwide guu, Babɛli kí Nɛbukanɛza mↄ̀ lìa Yelusalɛũi ń a zĩgↄ̃ↄ. 2 Zedekia kpalablea wɛ̃̀ kuɛdode mↄ síiↄ̃de guu, a gↄↄ kɛ̃okwide zĩ́ ↄ̃ aa a bĩ́i fↄ̃̀. 3 Ɔ̃ Babɛli kía ń a ìwaↄ mↄ̀ zↄ̃̀lɛ Guo Bↄlɛu. Àsi'onki Nɛɛgali Salɛzɛɛ kú ń guu ń Samɛgaa Nɛboo ń zĩgↄ̃ↄ ziia Saasikiũo ń Babɛli kía ìwa kĩniↄ píi. 4 Kɛ́ Yudaↄ kí Zedekia ń a zĩgↄ̃ↄ ń é màa, ↄ̃ aa lɛ̀kↄ̃wa aa bↄ̀lɛ ń kibɛ kaao, aa bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛ bↄlɛu gwã́, aa Yuudɛ̃ dↄ̀ↄ zɛ́ sɛ̀. 5 Ɔ̃ Babiloni zĩgↄ̃ↄ pɛ̀lɛ ń gbɛu, ↄ̃ aa Zedekia lè Yeliko gusalalau. Aa aà kũ̀ tàò Babɛli kí Nɛbukanɛzawa Libla, Amata bùsuu. We à yãdàuaàla, 6 à aà nɛ́ↄ dɛ̀dɛ aà wáa ń Yuda bùsu kíabuiↄ píi. 7 Ɔ̃ à Zedekia wɛ́ wìwi à aà yè ń mↄdaonao, à tàaànↄ Babɛli. 8 Ɔ̃ Babiloniↄ tɛsↄ̃̀ aà bɛwa ń Yelusalɛũ kpɛ́ↄ píi, mɛ́ aa a bĩ́i gbòo. 9 Dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Nɛbuzaladã gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ wɛ̃́lɛuↄ sɛ̀lɛ tàńnↄ Babɛli ń gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ nàwaↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ. 10 Taaside búubuuↄ ↄ̃ à ń tó Yuda bùsuu we, à ń gbá vɛ̃ɛbuↄ ń bugbɛↄ gↄↄ bee.

11 Babɛli kí Nɛbukanɛza yãdìlɛ dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Nɛbuzaladãɛ Zelemii yã́ musu à mɛ̀: 12 Ǹ aà sɛ́, níↄ laaidↄwà. Ńsu vãie kɛɛ̀o. Lá a ònɛ, nìli kɛɛ̀. 13 Ɔ̃ dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi ń zĩgↄ̃ↄ ziia Nɛbusazebão ń àsi'onki Nɛɛgali Salɛzɛɛo ń Babɛli kía ìwaↄ píi 14 Zelemii sɛ̀ bↄ̀ò dakpɛunaↄ ua, aa aà kpà Aikaũ nɛ́ Gedalia, Safana tↄũnawa, à tàò a bɛ, ↄ̃ a ku a gbɛ̃́ↄ guu we.

15 Gↄↄ pↄ́ Zelemii ku dakpɛunaↄ ua, Dii yã'òɛ̀ à mɛ̀:

16 Gɛ ǹ o Etiopi gbɛ̃́ Ɛbɛmɛlɛkiɛ,

ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀,

má yã́ pↄ́ má ò wɛ̃́lɛɛ bee musu kɛ,

kaalɛɛ, i kɛ aafia no.

Gↄↄ bee aà wɛ́ a siɛ.

Ma Dii mámɛ má ò,

17 Gↄↄ bee sↄ̃ má aà bↄ,

má aà na gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ vĩakɛnɛ́ↄnɛ ń ↄzĩo.

Ma Dii mámɛ má ò.

18 Má aà bↄɛ, wa aà dɛ ń fɛ̃ndaoo,

má aà misi kɛ́ a ma náai vĩ yã́i.

Ma Dii mámɛ má ò.

40

Zelemii zↄ̃lɛa Mizipa

1 Dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Nɛbuzaladã Zelemii gbaɛa gbɛa Dii yã'ò Zelemiipiɛ. À Zelemii lè Lama, wà aà yè ń mↄdaonao, a ku Yelusalɛũ zĩgↄ̃ↄ ń Yuda gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ táńnↄ Babɛliↄ guuɛ. 2 Kɛ́ dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi Zelemii è, a òɛ̀: Dii n Lua zɛ̀ò wà yã́yia guɛ beewaɛ. 3 Dii mↄ̀ò sa lá á òwa, asa a duunakɛ̀ɛ̀, i aà yãmao. A yã́i yã́pi á léi. 4 Ń beeo málɛ mↄdaona polo n ↄwa gbã. Tó à kɛ̀nɛ, tamanↄ Babɛli, mí laaidↄma we. Tó i kɛnɛ sↄ̃o, kã́mabo. Bùsu gwa da n aɛ, gu pↄ́ kɛ̀nɛ maa gɛ́u. 5 Kɛ́ Zelemii i dazɛuo, a òɛ̀: Gɛ́ Aikaũ nɛ́ Gedalia, Safana tↄũna pↄ́ Babɛli kía aà dìlɛ Yuda wɛ̃́lɛↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ kĩ́i, níↄ kuaànↄ n gbɛ̃́ↄ guu, ge gu pↄ́ kɛ̀nɛ píi lé. Ɔ̃ dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi kũ̀sũakɛ̀ɛ̀, à aà gbàɛò. 6 Ɔ̃ Zelemii gɛ̀ Aikaũ nɛ́ Gedalia kĩ́i Mizipa, ↄ̃ a kuaànↄ we a gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ ń bùsuuↄ guu.

Gedalia dilɛa

(2Kia 25.23-24)

7 Kɛ́ Yuda zĩgↄ̃ dↄaanaↄ ń ń gbɛ̃́ pↄ́ kú sɛ̃uↄ mà Babɛli kía mɛ́ Aikaũ nɛ́ Gedalia dìlɛ bùsu dↄaana ũ, mɛ́ à taaside pↄ́ aai táńnↄ Babɛlioↄ nàɛ̀ a ↄzĩ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń nɛ́ↄ píi, 8 aa mↄ̀ Gedalia kĩ́i Mizipa. Nɛtania nɛ́ Isimaɛla kú ń guu ń Kalea nɛ́ↄ Yohanani ń Yonatãao ń Tanumɛ nɛ́ Selaiao ń Nɛtofa gbɛ̃́ Efai nɛ́ↄ ń Maaka gbɛ̃́ Yezaniao ń ń gbɛ̃́ↄ. 9 Ɔ̃ Aikaũ nɛ́ Gedalia, Safana tↄũna lɛgbɛ̃̀nɛ́ ń ń gbɛ̃́ↄ à mɛ̀: Ásu zↄblea Babiloniↄnɛ vĩakɛo. À zↄ̃lɛ wá bùsuu la, í zↄble Babɛli kíaɛ, yã́ i bↄánↄ na. 10 Mapi, má gↄ̃ Mizipa laɛ, mí yã'o Babiloni pↄ́ aa mↄ wá kĩ́iↄnɛ. Ápiↄ sↄ̃ à gɛ pↄkɛkɛ ń vɛ̃ɛo ń nísio, í ká dↄ̃u, íↄ ku wɛ̃́lɛ pↄ́ á zↄ̃lɛu.

11 Kɛ́ Yuda pↄ́ kú Mↄabuↄ bùsuu ń Amↄniↄ bùsuo ń Ɛdↄũↄ bùsuo ń bùsu pãleↄ mà Babɛli kía gbɛ̃́ kↄ̃naↄ tò Yuda bùsuu, mɛ́ à Aikaũ nɛ́ Gedalia, Safana tↄũna dìlɛ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, 12 aa bↄ̀ bùsu pↄ́ aa fãaaaupiↄu aa sù Yuda bùsuu, aa mↄ̀ Gedalia kĩ́i Mizipa, ↄ̃ aa pↄ́ kɛ̀kɛ maamaa ń vɛ̃ɛo píi.

13 Kalea nɛ́ Yohanani ń zĩgↄ̃ dↄaana pↄ́ kú sɛ̃uↄ mↄ̀ Gedalia lè Mizipa ḿpii, 14 aa òɛ̀: Ń dↄ̃ kɛ́ Amↄniↄ kí Baalisi mɛ́ Nɛtania nɛ́ Isimaɛla zĩ̀ n dɛio lò? Ãma Aikaũ nɛ́ Gedalia i ń yã́ sio. 15 Ɔ̃ Kalea nɛ́ Yohanani ò Gedaliaɛ asii guu Mizipa à mɛ̀: To mà gɛ Nɛtania nɛ́ Isimaɛlapi dɛ. Gbɛ̃e aↄ a yã́ dↄ̃o. Bↄ́yãi ńyↄ̃ to aà n dɛ, Yuda pↄ́ kãaaańziↄ i fãaa píii? Yuda kↄ̃naↄ midɛɛ. 16 Ɔ̃ Aikaũ nɛ́ Gedalia wè Kalea nɛ́ Yohananiwa: Ńsu yã́pi kɛo, ɛɛ ńlɛ dↄ Isimaɛlawa.

41

Gedalia dɛa

1 Wɛ̃pi mↄ soplade guu ↄ̃ Nɛtania nɛ́ Isimaɛla, Ɛlisama tↄũna mↄ̀ ń gbɛ̃ↄn kwiↄ, aa Aikaũ nɛ́ Gedalia lè Mizipa. Kía buiɛ, mɛ́ kía ìwaɛ. Gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble Mizipa we sãnu, 2 ↄ̃ Isimaɛlapi ń gbɛ̃ↄn kwi pↄ́ kuaànↄↄ fɛ̀lɛ Aikaũ nɛ́ Gedalia, Safana tↄũna lɛ̀ ń fɛ̃ndao, aa gbɛ̃́ pↄ́ Babɛli kía aà dìlɛ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ ũpi dɛ̀.* 3 Isimaɛlapi Yuda pↄ́ kuaànↄ Mizipa weↄ dɛ̀dɛ píi ń Babiloni zĩgↄ̃ pↄ́ kú weↄ.

4 Kɛ́ a gu dↄ̀, gbɛ̃e Gedalia dɛa yã́ dↄ̃ gĩao, 5 ↄ̃ gbɛ̃ↄn basiiↄ̃ↄ bↄ̀ Sikɛũ ń Siloo ń Samalio. Gbɛ̃́piↄ ń lɛkãnaↄ wà, aa ń pↄkasaↄ ga kɛ̃̀kɛ̃, aa ń mɛ lìli kpɛ́lɛkpɛlɛ, aalɛ gɛ́ Dii ua ń pↄ́wɛntio ń tulaletio. 6 Ɔ̃ Isimaɛla fɛ̀lɛ Mizipa, àlɛ gɛ́ daińlɛ ń ↄↄlↄo. Kɛ́ à kà ń kĩ́i, a ònɛ́: À mↄ wà gɛ́ Aikaũ nɛ́ Gedalia kĩ́i. 7 Kɛ́ aa gɛ̃̀ wɛ̃́lɛu, ↄ̃ Isimaɛla ń gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ ń kòlokpakpa, à ń ká lↄ̀ↄ'ɛu. 8 À mↄ lè an gbɛ̃ↄn kwiↄ ò Isimaɛlaɛ: Ńsu wá dɛdɛo, asa wa mase ń naao ń nísio ń zↄ́o ùlɛ sɛ̃uɛ. Ɔ̃ à ń tó we, i ń dɛdɛ ń ń gbɛ̃́ↄo. 9 Lↄ̀ↄ pↄ́ kí Asa yↄ̃̀ gↄↄ pↄ́ àlɛ zĩka ń Isailiↄ kí Baasao ↄ̃ Isimaɛla gbɛ̃́ pↄ́ à ń dɛdɛpiↄ kàu Gedalia pↄ́ saɛ. Lↄ̀ↄpi ↄ̃ Isimaɛla gbɛ̃́ pↄ́ gàgaↄ kàu pã́upãu.

10 Ɔ̃ Isimaɛla gbɛ̃́ pↄ́ aa gↄ̃̀ Mizipaↄ kũ̀kũ píi, kía nɛnↄɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ dↄaiↄ dↄaana Nɛbuzaladã Gedalia dìlɛ ń dↄaana ũ aa gↄ̃̀ weↄ, ↄ̃ à dàzɛu àlɛ tá Amↄniↄ bùsuu.

11 Kɛ́ Kalea nɛ́ Yohanani ń zĩgↄ̃ dↄaana pↄ́ kuaànↄↄ yãvãi pↄ́ Isimaɛla kɛ̀ mà píi, 12 aa ń gbɛ̃́ↄ sɛ̀lɛ píi, aa gɛ̀ zĩkai ń Isimaɛlapio. Aa aà lè íkalɛkĩi zↄ̃ↄ pↄ́ kú Gabaↄ̃ↄ saɛ. 13 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa kú ń Isimaɛlaoↄ Yohanani ń zĩgↄ̃ dↄaana pↄ́ kuaànↄↄ è, an pↄ kɛ̀na. 14 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ Isimaɛla ń kũkũ Mizipapiↄ Isimaɛlapi tò we, aa tà Yohanani kĩ́i. 15 Ɔ̃ Isimaɛla ń a gbɛ̃ↄn swaaↄ̃ↄ pìliwà, aa tilɛ̀ wà tà Amↄniↄ bùsuu.

16 Yohanani ń zĩgↄ̃ dↄaana pↄ́ kuaànↄↄ Mizipa gbɛ̃́ kↄ̃napiↄ sì Isimaɛlawa Gedalia dɛa gbɛa, aa ń sɛ́lɛ, zĩgↄ̃ↄ ń nↄɛↄ ń nɛ́ↄ ń kía nↄↄ gwana pↄ́ à sùńnↄ ń Gabaↄ̃ↄoↄ, 17 ↄ̃ aa dàzɛu aa zɛ̀ Kimaũ pilakĩi pↄ́ kú Bɛtɛlɛũ saɛ. Aalɛ tá Egipi, 18 kɛ́ aalɛ bàalɛ Babiloniↄnɛ yã́i. Aalɛ vĩakɛnɛ́, asa Isimaɛla Gedalia pↄ́ Babɛli kía aà dìlɛ bùsu dↄaana ũ dɛ̀ɛ.

42

Zelemii wabikɛa Diiwa Yudaↄnɛ

1 Ɔ̃ Kalea nɛ́ Yohanani ń Osaia nɛ́ Azaliao ń zĩgↄ̃ dↄaanaↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi gɛ̀ 2 ãnabi Zelemii lè aa òɛ̀: Yã́ pↄ́ wálɛ gbɛama ma, ní wabikɛwɛ̃ɛ Dii n Luawa ń gbɛ̃́ kↄ̃naɛ beeↄ píi. Wá dasi yãa, wá gbɛ̃́ pↄ́ wa gↄ̃ↄ sa wá bílao lá ń è wá sĩɛ beewa. 3 Wabikɛ Dii n Luawa aà zɛ́ pↄ́ wá sɛ́ ń yã́ pↄ́ wá kɛo owɛ̃ɛ. 4 Ɔ̃ ãnabi Zelemii ònɛ́: Má mà. Má wabikɛɛ́ Dii á Luawa lá á òwa. Yã́ pↄ́ a wèwá píi má oɛ́. Má gí yãe oiɛ́o. 5 Ɔ̃ aa ò Zelemiiɛ: Lá Dii n Lua su onɛ wà kɛ, tó wi zĩkɛwà píio, Diipi mɛ́ aↄ dɛ wá seelade sĩande náaide ũ. 6 Yãmaa ge a vãin nò, wá zĩkɛ Dii wá Lua pↄ́ wálɛ n zĩ yãgbɛaiwà yã́wa, kɛ́ wà e wàↄ aafia, asa wá zĩkɛ Dii wá Lua yã́waɛ.

7 Gↄↄ kwi gbɛa Dii yã'ò Zelemiiɛ. 8 Ɔ̃ à Yohanani ń zĩgↄ̃ dↄaana pↄ́ kuaànↄↄ sìsi ń gbɛ̃́ kĩniↄ nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi. 9 A ònɛ́: Dii Isailiↄ Lua pↄ́ a ma zĩ yãgbɛaiwà mɛ̀: 10 Tó a gↄ̃ zↄ̃lɛ bùsupiu la, má á zɛdↄ, má á fuangbao, má á gba gbãa, má á gbooo, asa ma pↄ yà yã́ pↄ́ má yìawá yã́iɛ. 11 Ásu vĩakɛ Babɛli kía pↄ́ á aà vĩa vĩɛo. Ásu vĩakɛɛ̀o, asa máↄ kúánↄɛ. Má á suaba, mí á bↄ aà ↄzĩ. Ma Dii mámɛ má ò. 12 Má wɛ̃nadↄ̃ɛ́, Babɛli kía i á wɛ̃nagwa, i ɛa á bùsu sↄaaɛ́. 13 Tó a su mɛ̀ á Dii á Lua yãmao, á zↄ̃lɛ bùsuu lao, 14 tó a su mɛ̀ aawo, wá tá Egipiɛ, we wáↄ kuu, wá kↄ̃'e ń zĩoo, wá zĩ̀ kuu mao, nↄana a káwáguo, 15 too, à ma yãma Yuda kↄ̃naↄ. Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, tó a gi ta Egipi, a gɛ zↄ̃lɛ we, 16 fɛ̃nda pↄ́ álɛ vĩakɛɛ̀ mɛ́ a á le Egipi we, nↄana pↄ́ álɛ leelekɛ a yã́ musu a kááguɛ, í gaga we. 17 Gbɛ̃́ pↄ́ aa zɛ̀ ń Egipi taao wà gɛ zↄ̃lɛ weↄ, wa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ ń nↄanao ń gagyão. An gbɛ̃e a bↄo, aa bↄ yã́ pↄ́ má yíamá fòouo. 18 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, lá ma pↄfɛ̃ ń pↄkũmao bↄ̀bↄ Yelusalɛũdeↄwa, màa má pↄkũmabↄbↄwá, tó a ta Egipi. Á gↄ̃ gbɛ̃́kabↄ ũ, sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ, láaipↄ ũ, láanipↄ ũ, mɛ́ á wɛsi guɛ beelɛ bau lↄo.

19 Ɔ̃ Zelemii mɛ̀: Yuda kↄ̃naↄ, Dii òɛ́ ásu ta Egipio. Àↄ dↄ̃ sã́asã kɛ́ má òɛ́ gbãn we, 20 ma mɛ̀ a zã yã́wa, álɛ ázĩa kaikɛɛ. A ma zĩ Dii á Luawa, a mɛ̀ mà wabikɛwàɛ́, yã́ pↄ́ a omɛɛ mà oɛ́, á kɛ píiɛ. 21 Ma yã́ pↄ́ Dii á Lua ma zĩò òɛ́ gbã, kási i swã́sɛio. 22 Àↄ dↄ̃ sã́asã kɛ́ wa á dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ ń nↄanao ń gagyão gu pↄ́ á ye gɛ́ zↄ̃lɛuipi.

43

Yudaↄ taa Egipi

1 Kɛ́ Zelemii yã́pi ò gbɛ̃́piↄnɛ píi a làa, yã́ pↄ́ Dii ń Lua aà zĩ̀omápi, 2 Osaia nɛ́ Azalia ń Kalea nɛ́ Yohananio ń waladeↄ píi ò Zelemiiɛ: Ɛɛ ńlɛ to. Dii wá Lua i n zĩ ǹ owɛ̃ɛ wásu gɛ́ zↄ̃lɛi Egipioo. 3 Nɛlia nɛ́ Baluku mɛ́ n swãfɛ̃̀wɛ̃ɛ, kɛ́ à wá na Babiloniↄnɛ ń ↄzĩ, aai wá dɛdɛ ge aai táwanↄ Babɛli. 4 Ɔ̃ Yohanani ń zĩgↄ̃ dↄaanaↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ i Dii yãmao, aai gↄ̃ Yuda bùsuuo. 5 Ɔ̃ Yohanani ń zĩgↄ̃ dↄaanapiↄ Yuda kↄ̃na pↄ́ aa bↄ̀ bùsu pↄ́ aa fã̀aau aa sù Yuda bùsuuↄ sɛ̀lɛ píi aa dàzɛu, 6 gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ ń nɛ́ↄ ń kía nɛnↄɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Nɛbuzaladã ń tó ń Gedaliao ń ãnabi Zelemiio ń Nɛlia nɛ́ Balukuoↄ. 7 Aai Dii yãmao, ↄ̃ aa tà Egipi e Tapanɛsi.*

8 Ɔ̃ Dii yã'ò Zelemiiɛ Tapanɛsi we à mɛ̀: 9 Gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛↄ sɛ́lɛ gɛ ǹ vĩlɛvĩlɛ biliki pↄ́ kpálɛaↄ guu Falaↄ̃ↄ bɛ kpɛɛlɛ Tapanɛsi la Yudaↄ wáa, 10 ní onɛ́ ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, má a zↄ̀blena Babɛli kí Nɛbukanɛza sísi, mí aà kpalabaa kpálɛ gbɛ pↄ́ má vĩ̀lɛpiↄwa. Ɔ̃mɛ a zwã̀akpɛ dↄ gbɛpiↄ musu. 11 A mↄ lɛ́lɛ Egipiwa, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ má dìlɛ aa gagaↄ gaga, gbɛ̃́ pↄ́ má dìlɛ wà ń kṹkũ zĩ̀zↄ ũↄ, wa ń kṹkũ a ũɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ má dìlɛ wà ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaoↄ, fɛ̃nda wa ń dɛdɛò. 12 A tɛsↄ̃ Egipi tã́akpɛↄwa aa tɛ́kũ, i tã́apiↄ sɛ́lɛ taò. Lá pↄdãna ì a pↄ́ↄ kákaala, màa Babɛli kía a Egipi bùsu pↄ́ↄ kákaala, a ta aafiaɛ. 13 A ĩatɛ̃ kpɛ́ pↄ́ kú Egipi gbɛ̀pɛlɛↄ wíwi, i tɛsↄ̃ Egipi tã́akpɛↄwa.

44

Yã́yiaa tã́agbagbanaↄwa

1 Yã́ɛ bee dɛ̀dɛ Zelemiiwa Yuda pↄ́ kú Egipiↄ yã́ musu, gbɛ̃́ pↄ́ kú Midoliↄ ń Tapanɛsiↄ ń Mɛfisiↄ ń Egipi bùsu gɛↄmidↄkĩi oioↄ. 2 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, a yã́ pↄ́ má yìa Yelusalɛũ ń Yuda wɛ̃́lɛↄwa è píi. À gↄ̃̀ bɛzia ũ gbã, gbɛ̃e ku weo 3 vãi pↄ́ wɛ̃́lɛpideↄ kɛ̀, aa gɛ̀ tulaletikàtɛa dii pↄ́ ápiↄ ge á deziↄ dↄ̃oↄnɛ aa kùlɛnɛ́, ↄ̃ aa ma pↄ fɛ̀lɛmɛɛ yã́i. 4 Miↄ a zↄ̀blena ãnabiↄ zĩwá mↄ̀ↄmↄↄ, aaì mɛ ásu yãbɛ̃ɛ pↄ́ má zaupi kɛo. 5 Ɔ̃ i swã́sɛ a ma yãmào. I mikɛ̃ á vãikɛawao, i tulaletikaa tɛ́a dii pãleↄnɛ too. 6 Ɔ̃ ma pↄfɛ̃ ń pↄkũmao bↄ̀bↄ Yuda wɛ̃́lɛↄ ń Yelusalɛũowa e aa gↄ̃̀ bɛzia gii ũ lá á dↄ̃ gbãɛwa.

7 Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, bↄ́yãi álɛ yãzↄ̃ↄ i ázĩaɛ à ázĩa midɛi? Á Yuda gↄ̃ɛe ge nↄɛe ge nɛ́e ge yↄ̃minae a gↄ̃o. 8 Álɛ ma pↄ fɛlɛmɛɛ ń á pↄkɛaↄ. Álɛ tulaletikatɛa dii pãlepiↄnɛ Egipi la, gu pↄ́ a mↄ zↄ̃lɛu. Á ázĩa dɛdɛ a yã́i, i gↄ̃ láaipↄ ũ ń láanipↄo dṹnia bui píiɛ. 9 Vãi pↄ́ á deziↄ kɛ̀ á bùsuu ń Yelusalɛũ zɛaↄ guuo ń á kíaↄ ń ń naↄ ń ápiↄ ń á naↄ sã̀águ yã̀? 10 E ń a gbão i ázĩa busao, á ma vĩa vĩo. I tɛ ma ikoyã ń yã́ pↄ́ má dìlɛ á deziↄnɛↄzio. 11 Ayãmɛto ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀, ma zɛò mà mikpɛliɛ́, mí yã́yiawá mà á míↄnzↄ̃ ápiiɛ. 12 Á Yuda kↄ̃na pↄ́ a zɛ ń sua Egipi lao, ↄ̃ a su laↄ, lakĩi ↄ̃ á gagau ápii. Fɛ̃nda ń nↄanao a nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ dɛdɛ, aai gↄ̃ gbɛ̃́kabↄ ũ, sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ, láaipↄ ũ, láanipↄ ũ. 13 Má á gbɛ̃́ pↄ́ kú Egipiↄ wɛtã ń fɛ̃ndao ń nↄanao ń gagyãoɛ, lá ma Yelusalɛũdeↄ wɛtã̀wa. 14 Yuda kↄ̃na pↄ́ mↄ̀ zↄ̃̀lɛ Egipie a bↄo. Á e ɛa ta Yuda bùsu pↄ́ álɛ a bɛɛkɛuo. Á tá weo, sema á gbɛ̃́ pↄ́ sù bↄkĩi è bàasio.

15 Ɔ̃ gↄ̃ɛ pↄ́ aa dↄ̃ ń nↄɛↄ ì tulaletikatɛa dii pãleↄnɛↄ ń nↄɛ pↄ́ kãaaa we dasidasiↄ ń Yuda pↄ́ aa ku Egipi ń Patelosipiↄ ò Zelemiiɛ: 16 Wá yã́ pↄ́ ń òwɛ̃ɛ ń Dii tↄ́opi sio. 17 Yã́ pↄ́ bↄ̀ wá lɛ́u píi ↄ̃ wá kɛ, wá tulaletikatɛa luabɛ nↄɛ kíaɛɛ, wí ítↄ̃lɛwà, lá wápiↄ ń wá deziↄ ń wá kíaↄ ń wá gbãadeↄ kɛ̀ Yuda bùsuu ń Yelusalɛũ zɛaↄuwa. Gↄↄ bee pↄblea diwáziɛ, wálɛ namable, mɛ́ vãi i wá leo. 18 Za gↄↄ pↄ́ wa tulaletikaa tɛ́a luabɛ nↄɛ kíapiɛ tò, wálɛ ítↄ̃lɛwà lↄo, pↄ́pii lɛ́ kɛ̃́sãwáɛ, fɛ̃nda ń nↄanao lɛ́ wá dɛdɛɛ. 19 Ɔ̃ nↄɛↄ mɛ̀: Kɛ́ wálɛ tulaletikatɛa luabɛ nↄɛ kíapiɛ, wálɛ ítↄ̃lɛwà, wálɛ kàa kɛɛ̀ lá aà taawa, wá kɛ̀ wá zã́ↄ lɛ́ sai nɛe?

20 Ɔ̃ Zelemii ò gↄ̃ɛ ń nↄɛ pↄ́ lɛ́ yã́zãsiwaↄnɛ à mɛ̀: 21 Tulaleti pↄ́ ápiↄ ń á deziↄ ń á kíaↄ ń á gbãadeↄ ń á bùsudeↄ kàtɛa Yuda wɛ̃́lɛↄ guu ń Yelusalɛũ zɛaↄ guuo yã́ dↄ Diiguo lé? Diipi i làasookɛwào lé? 22 Kɛ́ Dii kpàsa ń á vãikɛaↄ ń tɛ̃̀ yã́ pↄ́ á kɛ̀ↄ, a yã́i á bùsu gↄ̃̀ bɛzia gii ũ, gbɛ̃e ku we lↄo, à gↄ̃̀ láaipↄ ũ lá á dↄ̃ gbãɛwa. 23 Lá a tulaletikàtɛa a duunakɛ̀ Diiɛ, i aà yãmao ge aà ikoyã ge aà yãdilɛaↄ, i aà ↄtondↄkĩi gwao, a yã́i à yãmↄ̀iɛ́ lá a gↄ̃ò gbãɛwa.

24 Ɔ̃ Zelemii ò nↄɛↄnɛ ń gbɛ̃́ kĩniↄ à mɛ̀: Á Yuda pↄ́ á kú Egipi laↄ, à Dii yãma. 25 Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua mɛ̀ ápiↄ ń á nↄɛↄ a lɛgbɛ̃̀, ↄ̃ a zĩkɛ̀wà a mɛ̀ á lɛ́ pↄ́ á kɛ̀ luabɛ nↄɛ kíawa fĩaboɛ̀ɛ. A mɛ̀ áↄ tulaletikaɛ̀ tɛ́a, íↄ ítↄ̃lɛwàɛ. Too, à lɛ́ pↄ́ á kɛ̀wà fĩaboɛ̀! À zĩkɛ lɛ́ pↄ́ á gbɛ̃̀ɛ̀wa! 26 Ń beeo à ma yãma, á Yuda pↄ́ á kú Egipiↄ! Ma Dii ma mɛ̀, má sì ń ma zↄ̃ↄkɛo, á Yuda pↄ́ á kú Egipiↄ, á gbɛ̃e a ma tↄ́ si à gbasa mɛ á sì ń Dii Lua kuao lↄo. 27 Málɛ wɛ́tɛázi kɛ mà vãikɛɛ́ yã́iɛ, i kɛ maakɛaɛ́ yã́i no. Wa á Yuda pↄ́ á kú Egipiↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ ń nↄanao e à gɛ midɛ ápii. 28 Gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ fɛ̃nda lɛ́zĩ, aa bↄlɛ Egipi aa ta Yuda bùsuuↄ aaↄ bílao, Yuda kↄ̃na pↄ́ mↄ̀ zↄ̃̀lɛ Egipiↄ i dↄ̃ sa gbɛ̃́ pↄ́ a yã́ kú, tó mapi ge ampiↄnɛ.

29 Ma Dii ma mɛ̀ seela pↄ́ a to àↄ dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ ma mɛ̀ má yíawá guɛ beeu kuɛn kɛ: 30 Ma Dii ma mɛ̀ má Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ Ɔfɛla na aà ibɛɛ pↄ́ lɛ́ aà wɛɛ a ↄzĩɛ, lá ma Yudaↄ kí Zedekia nà a ibɛɛ Babɛli kí Nɛbukanɛza pↄ́ lɛ́ aà wɛɛ a ↄzĩwa.

45

Baluku yã́

1 Nɛlia nɛ́ Baluku yã́ pↄ́ ãnabi Zelemii òɛ kɛ̃̀ láu. A gbɛa ↄ̃ Zelemii yã́ bee òɛ̀ Yudaↄ kí Yoakiũ, Yosia nɛ́ kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de guu. 2 Dii Isailiↄ Lua mɛ́ yã́pi ònɛ Baluku. 3 Ni mɛ waiyoo mpi, Dii yã'ĩa kã̀fĩnɛ n yã'ↄ̃mauɛ, ńlɛ aaukɛ e n kpasa, ńlɛ ĩ́ampakĩi eo. 4 Dii mɛ̀ mà onɛ á pↄ́ pↄ́ á bò wíwi, í pↄ́ pↄ́ á tↄ̃̀ wolɛ, baa bùsu bṹu guu. 5 Yãzↄ̃ↄↄ ńlɛ wɛɛlɛ nzĩaɛa? Ńsu wɛɛlɛo, asa Diipi mɛ̀ á yãmↄ gbɛ̃́piiɛ, ãma gu pↄ́ n gɛu píi, á n misiɛ. Dii mɛ́ ò.

46

Yã́ pↄ́ a Egipiↄ le

(Isa 19.1-25, Eze 29.1-32.32)

1 Dii yã'ò ãnabi Zelemiiɛ buiↄ yã́ musu à mɛ̀: 2 Egipi pↄ́n la. Yã́ pↄ́ Dii ò Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ Nɛko zĩgↄ̃ↄ musun kɛ, gↄↄ pↄ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza zĩblèmá Uflatai Kaakemi saɛ, Yudaↄ kí Yoakiũ, Yosia nɛ́ kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de guu.

3 À á sɛ̀ngbaoↄ kɛkɛ,

a zↄ̃ↄ ń a nɛ́nao,

í gɛ́ zĩu.

4 À ã̀asĩna ká sↄ̃́ↄnɛ, í di ń kpɛ.

À mↄ̀ fùaↄ kpákpa, í zɛ dↄ̀ↄdↄↄ,

à mↄ̀ ulaↄ dada, í á sↄ̃naↄ lɛkɛ.

5 Bↄ́ málɛ e wei?

Má è vĩa ń zĩgↄ̃ↄ kũ̀,

aalɛ pↄ̀ↄbↄzãkɛ,

wà zĩblèmá, aalɛ tílɛ,

aalɛ ń kpɛ gwao, vĩa pↄ́ↄ liaańzi.

Dii mɛ́ ò.

6 Gbɛ̃́ kàsakasa i e bàalɛo,

gbɛ̃́ gbãa i e bↄ̀o.

Aalɛ gɛ̃mbↄlɛ, aalɛ kwɛ́

Uflata saɛ gugbãntoo oi.

7 Deↄ mɛ́ lɛ́ fɛlɛ lán Niiliwa kee,

aalɛ zãampapa lán í zↄ̃ↄwai?

8 Egipiↄnɛ! Aalɛ fɛlɛ lán Niiliwa,

aalɛ zãampapa lán í zↄ̃ↄwa,

aalɛ mɛ: Wá fɛlɛ da dṹniaaɛ,

wí wɛ̃́lɛↄ míↄnzↄ̃ ń gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ.

9 Sↄ̃deↄ, à dazɛu!

Zĩkasↄ̃godeↄ, à gofĩ sↄũsↄũ!

Zĩgↄ̃ↄ, à bↄ ń táo!

Etiopiↄ ń Libiiↄ sɛ̀ngbao kũa,

Ludiↄ sá kũa, aalɛ kã́.

10 Gↄↄpiá Dii Lua Zĩgↄ̃de pↄ́ɛ,

tↄsia aà ibɛɛↄwa gↄↄɛ.

Fɛ̃nda a yɛ̃́mɛmińgu à tã ń auo,

asa Dii Lua Zĩgↄ̃de sa'oa vĩ

Uflata saɛ gugbãntoo oi bùsuuɛ.

11 Egipiↄ, à gɛ bↄ̀ ɛsɛ wɛɛlɛ Galada!

Ń beeo á ɛsɛkɛkɛ pãɛ,

á gyã a kɛ̃́wáo.

12 Buiↄ ma lá wà widàwá,

á pelemboa wii a li dṹniaa.

Á gↄ̃saↄ kpákpakↄ̃a,

aai kwɛ sikↄ̃a.

13 Yã́ pↄ́ Dii ò ãnabi Zelemiiɛ Babɛli kí Nɛbukanɛza mↄa lɛ́lɛi Egipiwa musun kɛ:

14 À yã́ɛ bee o Egipiↄnɛ,

à a kpàwakɛ Midoli ń Mɛfisio ń Tapanɛsio.

À onɛ́ aa sↄukɛ aa zĩ'ↄpoo,

asa zĩ lɛ́ ń saɛdeↄ bleɛ.

15 Bↄ́yãi á nɛgↄ̃naↄ wúlɛai?

Aai fↄ̃ fɛ̀lɛo, Dii mɛ́ ń nɛ́.

16 Aa gɛ̃nalɛlɛ aa kpákpakↄ̃a,

aa mɛ, fɛlɛ wà ta wá gbɛ̃́ↄ kĩ́i,

wà bàalɛ gbãamↄnɛdeↄ fɛ̃ndaɛ,

wà ta wázĩa bùsuu.

17 À tↄ́kpa Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄɛ,

Zↄade pↄ́ à azĩa gↄ̃́ikɛ̀.

18 Lá á Taboo dↄ̃ gbɛ̀sĩsĩ ũ,

mɛ́ á Kaamɛli dↄ̃ ísia saɛ,

ń ma kuao, màa á ibɛɛ mↄa sea vĩo.

Ma Kía pↄ́ ma tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

19 Á Egipiↄ, à á pↄ́ↄ naaa.

Wa á kṹkũ wà táánↄɛ.

Wa tɛsↄ̃ Mɛfisiwa à gↄ̃ bɛzia ũɛ,

gbɛ̃e aↄ ku we lↄo.

20 Egipi dɛ lán zununu kɛfɛnawaɛ.

Fìona a bↄ gugbãntoo oi, i mↄ pɛwà.

21 Zĩgↄ̃ pↄ́ Egipiↄ fĩabònɛ́ↄ

dɛ lán zunɛbↄlↄ mɛkpaaↄwaɛ.

Aa kpɛkpa, aai tílɛ sãnu,

aa fↄ̃ zɛ gio,

asa yãmↄnɛgↄↄ mɛ́ kà,

an ĩadamagↄↄ mɛ́ pìla.

22 Egipiↄ bà kpã́i lɛ́ lán mlɛ̃wa,

an ibɛɛↄ lɛ́lɛmá ń gbãao,

aa sumá ń mↄoↄ lán yàawɛnaↄwa.

23 Ma Dii ma mɛ̀,

baa kɛ́ Egipi zĩgↄ̃ↄ kpa

lán líkpɛ sisi pↄ́ wa fↄ̃ gɛ̃uowa,

wa ń kwɛ́ɛ.

Asa an ibɛɛpiↄ dasi dɛ kwaↄla,

wa fↄ̃ ń naoo.

24 Wa Egipiↄ na gugbãntoodepiↄnɛ ń ↄzĩɛ,

wi widamá.

25 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀ má Tɛbɛsi tã́a Amↄni wɛtã ń Falaↄ̃ↄo ń Egipiↄ ń ń tã́a kĩniↄ ń ń kíaↄ. Má Falaↄ̃ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa aà náai vĩↄ wɛtã, 26 mí ń na Babɛli kí Nɛbukanɛza ń aà zↄ̀blena pↄ́ aalɛ ń wɛↄnɛ ń ↄzĩ. A gbɛa wa ɛa wàↄ ku we lán yãawa. Ma Dii mámɛ má ò.

27 Ma zↄ̀blena Yakↄbu buiↄ,

ásu to vĩa á kũo.

Isailiↄ, ásu bílikɛo,

asa má á bↄ bùsu zã̀zãu,

á buiↄ ↄ̃ má ń sí zↄblewa.

Yakↄbu buiↄ ɛa aaↄ ku kílikili dↄdↄa,

gbɛ̃e a to vĩa ń kũo.

28 Ma zↄ̀blena Yakↄbu buiↄ,

ásu vĩakɛo, asa má kúánↄɛ.

Bui pↄ́ ma ↄzↄ̃̀ázi ń guuↄ

baa tó ma buipiↄ míↄnzↄ̃,

má á míↄnzↄ̃o.

Ãma á bↄ pão fá!*

Má á swã́gaga a zɛ́waɛ.

47

Yã́ pↄ́ a Filitɛ̃ↄ le

(Isa 14.29-32, Eze 25.15-17, Yoɛ 3.4-5, Amↄ 1.6-8, Sof 2.4-7, Zkl 9.5-7)

1 Dii yã'ò ãnabi Zelemiiɛ Filitɛ̃ↄ musu e Falaↄ̃ↄ àↄ gɛ́ lɛ́lɛi Gazawa à mɛ̀: 2 Dii mɛ̀:

Í bↄ̀ gugbãntoo oi,

àlɛ su lán swa paawa.

Ípi dà bùsua ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ,

à dà wɛ̃́lɛↄla ń gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ píi.

Wàlɛ wiilɛ,

bùsudeↄ lɛ́ búbuapɛ ḿpii,

3 ibɛɛↄ sↄ̃́ gbãa bàalɛkↄ̃fĩ yã́i

ń sↄ̃́goↄ wuluu tↄↄlɛlualuaa yã́io.

Maeↄ ɛa su ń nɛ́ↄ sɛ́lɛio,

kɛ́ an gã̀sĩ gↄ̃̀ dↄ̀lↄlↄ yã́i.

4 Filitɛ̃ↄ kɛa kɛ́lɛkɛlɛ gↄↄ mɛ́ kà,

wa gbɛ̃́ pↄ́ aaì dↄ Tiideↄ ń Sidↄ̃deↄlɛ kↄ̃napiↄ míↄnzↄ̃ɛ.

Dii mɛ́ a Filitɛ̃ↄ ásookɛ,

i Kɛlɛti bùsude pↄ́ gↄ̃̀piↄ dɛ̃ↄnzↄ̃.

5 Gazadeↄ ń mi bò,

Asekelonideↄ lɛ́ gↄ̃̀ kpaaũa.

Gusalala gbɛ̃́ kↄ̃naↄ,

áↄ ázĩa lili e bↄɛ ni?

6 Á'a Dii fɛ̃nda, ńyↄ̃ zɛwɛ̃ɛ bↄɛ ni?

Sↄlↄ n kpɛ́u! Kã́ma bo! Zɛ màa lɛ!

7 Dii mɛ́ fɛ̃ndapi dàu, kpelewa a kɛ à zɛi?

A dìlɛ fɛ̃ndapiɛ aà yɛ̃́mɛmi Asekelonideↄ ń ísialɛdeↄguɛ.

48

Yã́ pↄ́ a Mↄabuↄ le

(Isa 15.1-16.14, 25.10-12, Eze 25.8-11, Amↄ 2.1-3, Sof 2.8-11)

1 Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua yã'ò Mↄabuↄ musu à mɛ̀:

Waiyoo, wà Nɛbo ásookɛ̀.

Wà Kiliataiũ sì wà a gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ,

wà ń mɛɛwiadeↄ kũ̀, aa gↄ̃̀ bíli guu.

2 Mↄabuↄ ĩ́andãa vĩ lↄo,

wà lɛkpàaĩńzi Ɛsɛbↄ̃ wà mɛ̀:

À mↄ wà gɛ buipi dúuzↄ̃.

Á Madɛmɛdeↄ sↄ̃ á lɛ́ a gↄ̃ kpaaũaɛ,

wi pɛ́wá ń fɛ̃ndao.

3 Olonaiũdeↄ wii ma dↄ:

Wà wá dɛ̃ↄnzↄ̃! Wà wá kɛ́ dúuduu!

4 Wà Mↄabuↄ dúuzↄ̃̀,

an nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ↄↄlↄ ma dↄ.

5 Aalɛ wiipɛ, aalɛ Luiti sĩ̀sĩ kṹ,

aalɛ búbuapɛ, aa pìla lɛ́ gɛ́ Olonaiũ.

6 À bàalɛ! À ázĩa mibↄkĩi wɛɛlɛ,

íↄ ku gbáau lán sɛ̃̀a zàa'ĩnawa.

7 Lá a á yãkɛaↄ ń á àizɛɛↄ náaikɛ̀,

a yã́i wa á kṹkũi,

wi táánↄ bùsu pãleu ń á kíaↄ

ń á tã́a Kɛmↄsio ń a gbàgbanaↄ.

8 Gudɛna a lɛ́lɛ á wɛ̃́lɛwa píiɛ,

á wɛ̃́lɛe a bↄo.

Wa guzulɛ ↄ̃̀ↄkpaɛ,

wi gusalala dúuzↄ̃,

asa Dii mɛ́ ò.

9 À gã̀sĩaↄ kpa Mↄabuↄwa

aa vua taò,

asa an wɛ̃́lɛↄ gↄ̃ bɛziaↄ ũɛ,

gbɛ̃e aↄ ku a kee guu lↄo.

10 Gbɛ̃́ pↄ́ ì zĩkɛ Diiɛ ń zígbiaoá láaipↄɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ gì gbɛ̃dɛi ń a fɛ̃ndaoá láaipↄɛ.

11 Mↄabuↄ ku dↄdↄa za ń ɛ̀waasogↄↄ,

aa zↄ̃lɛaɛ mɛ̀tɛɛɛ lán wɛ̃wa dàa guu.

Wi ń lilɛ wà ń ká dàa pãleu yãao,

wi ń bↄlɛ wà tàńnↄ bùsu pãleuo.

Aa na e tiaɛ, an gĩ i lilɛo.

12 A yã́i ma Dii ma mɛ̀ a gↄↄ lɛ́ mↄ́

kɛ́ mà dàalɛkulɛnaↄ zĩmá,

aai ń dàapiↄ lɛ́ kúlɛ aa ń bↄlɛu,

aai gbasa ń dàapiↄ wíwi.

13 Wí a Mↄabuↄ kũ Kɛmↄsi yã́ musuɛ,

lá wí Isailiↄ kũ̀ Bɛtɛli pↄ́ aa aà náaikɛ̀ yã́ musuwa.

14 Mↄabuↄ, kpelewa á e o

nɛgↄ̃n zĩ̀kan gbãaↄn á ũi?

15 Wa si Mↄabuↄ wɛ̃́lɛↄu wà ń dɛ̃ↄnzↄ̃ɛ,

an ɛ̀waaso maaↄ i gaga gbɛ̃dɛdɛa guu.

Kía mɛ́ ò, aà tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de.

16 Mↄabuↄ kɛa kɛ́lɛkɛlɛ kãikũ̀,

wa yã́yiamá zɛzɛsaiɛ.

17 Á bui pↄ́ á liaańziↄ

ń á gbɛ̃́ pↄ́ a ń tↄ́ màↄ píi

à ázĩa gbɛ̃gbɛ̃ ń yã́i,

í mɛ an gopana gbãa làa,

an kpala gawi kↄ'ɛ̀.

18 Dibↄ̃deↄ à á kúkĩi gawide to we,

í pila zↄ̃lɛ bùsuu.

Asa Mↄabuↄ kàalɛnaↄ lɛ́ mↄ́ lɛ́lɛiwá,

aa á wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ gbooɛ.

19 Aloeedeↄ, à zɛ zɛ́ saɛ àↄ gudã,

íↄ gↄ̃ɛ ń nↄɛ pↄ́ aalɛ kↄ̀sↄ fãↄ la

àↄ mɛ, à kɛ̀ kpelewa ni?

20 Wí Mↄabuↄ kũ̀, wà ń dúuzↄ̃̀ɛ.

À wiilɛ! À búbuapɛ,

í onɛ́ Aanↄ saɛ we,

wà Mↄabuↄ míↄnzↄ̃ɛ.

21 Lua yã́kpalɛkɛ̀ ń gusalaladepiↄɛ,

Olonadeↄ ń Yazadeↄ ń Mɛfaadeↄ

22 ń Dibↄ̃deↄ ń Nɛbodeↄ ń Bɛdiblataiũdeↄ

23 ń Kiliataiũdeↄ ń Bɛgamuludeↄ ń Bɛmɛonadeↄ

24 ń Keliodeↄ ń Bↄzɛladeↄ

ń Mↄabu bùsu wɛ̃́lɛↄ píi,

a pↄ́ pↄ́ kú kãiↄ ń a pↄ́ pↄ́ kú zã̀ↄ.

25 Wà Mↄabuↄ gbãa kↄ'ɛ̀,

wà ń gã̀sa wìwi.

Dii mɛ́ ò.

26 Mↄabuↄ kuabìi Diiwaɛ.

À íkakanɛ́,

aa lɛ́lɛ ń pisi guu blàtau,

aa gↄ̃ láanipↄ ũ.

27 I Isailiↄ láanikɛ yãa nolo?

Tó álɛ ń yã'o,

iliↄ mikɛnɛ́ déũdeũ

lán kpã́i wa kũ̀wao lé?

28 Mↄabuↄ, à á wɛ̃́lɛↄ to we,

í gɛ àↄ ku gbɛtↄↄu

lán bã pↄ́ ì nɛ́ da wewa.

29 Wa Mↄabuↄ yↄ̃̀ↄ yãmà,

an kàamai ń ń zazao kɛ̀ zài.

Aa zĩasɛa lɛsĩ ń ĩ́andão vĩ,

wala mɛ́ lɛ́ ń ɛ́ ń sↄ̃ guu.

30 Ma Dii ma mɛ̀,

má ńzĩa sɛa lɛsĩ dↄ̃, kási pãɛ,

an yãbↄlɛ lí gbɛsuo.

31 Ayãmɛto málɛ ↄ́ↄlↄ Mↄabuↄnɛ,

málɛ wiipɛ ń yã́ musu,

málɛ búbuapɛ Kilalɛsɛdeↄnɛ.

32 Málɛ ↄ́ↄlↄ Sibema vɛ̃ɛbuↄnɛ,

ma wiipi dɛ lán Yazɛɛdeↄ pↄ́wa.

Sibema gↄ̃na ↄtà yãa e ísialɛi

e à gɛ̀ kà Yazɛɛwa.

Ɔ̃ gbɛ̃kaalɛna mↄ̀ lɛ̀lɛ

a vɛ̃ɛ kↄ́ pↄ́ màↄwa.

33 Wà pↄna ń yaalↄo bↄ̀

Mↄabuↄ kaaↄu ń ń buaↄ.

Má tò vɛ̃ɛ lɛ́ bↄ a fɛ̃kĩi lↄo,

gbɛ̃e lɛ́ ↄ̃zↄ̃ vɛ̃ɛwa ń wiio lↄo.

Wii dↄ, kási pↄna wii no.

34 An wii dↄ za Ɛsɛbↄ̃ e Ɛleale ń Yaazao,

za Zoaa e à gɛ̀ pɛ̀ Olonaiũ ń Egala Selisiaowa,

asa baa Niũliũ í bà lↄɛ se.

35 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì sa'o gulɛsĩↄwa,

aaì tulaletikatɛa ń diiↄnɛↄ,

má ń midɛ Mↄabu bùsuuɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

36 A yã́i ma nↄ̀sɛ lɛ́ ↄ́ↄlↄ lán kulɛ'ↄwa Mↄabuↄnɛ,

ma nↄ̀sɛ lɛ́ ↄ́ↄlↄ lán kulɛ'ↄ wà Kilalɛsɛdeↄnɛ,

asa an àizɛɛ pↄ́ aa nàaaↄ gɛ̃̀zɛaɛ.

37 An baade migbaa lɛ̀,

aa ń lɛkãna wà,

aa ń ↄↄ lìli ḿpii,

aa zwã̀nkasaↄ dↄ̀dↄ ń pi.

38 Mↄabuↄ lɛ́ búbuapɛ

ń kpɛ́ↄ musu píi ń ń gãaɛↄ píi,

asa ma ń wiwi

lán ta pↄ́ gbɛ̃e yeiowaɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

39 Bíli Mↄabuↄ kũ̀, ↄ̃ aalɛ wiipɛ,

aalɛ kpɛkpa ń wío.

Mↄabuↄ gↄ̃̀ láanipↄ ũ,

sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ gbɛ̃́ pↄ́ liaańziↄnɛ.

40 Ma Dii ma mɛ̀:

À gwa, wàlɛ yàakpa Mↄabuↄla,

wà kúu'ò lɛ́ sumá.

41 Wa lɛ́lɛ Keliowa,

wa wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ sí.

Zĩ́ bee sↄ̃ a kɛ̃ Mↄabu nɛgↄ̃naↄgu

lán nↄɛ pↄ́ lɛ́ nɛ'i wãwãkɛwa.

42 Wa Mↄabuↄ míↄnzↄ̃,

an bui aↄ ku lↄo,

kɛ́ aa kuabìia yã́i.

43 Ma Dii ma mɛ̀, Mↄabuↄ,

yãpãsĩ ń ɛo ń baio lɛ́ á dã́.

44 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bàalɛ yãpãsĩpiɛↄ zu ɛuɛ,

mɛ́ bai a gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ɛpi guuↄ kṹ,

asa má tó Mↄabuↄ wɛtãgↄↄ kaɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

45 Òlo'olobonaↄ yɛ̃̀ɛɛ làa,

aalɛ mikpakĩi wɛɛlɛ Ɛsɛbↄ̃ uei,

ↄ̃ tɛ́ fɛ̀lɛ Ɛsɛbↄ̃,

tɛ́lɛpiↄ bↄ̀ kí Siↄ̃ wɛ̃́lɛpiu,

àlɛ kṹ Mↄabuↄ miwa,

àlɛ kṹ zↄakanapiↄ dↄ́wa.

46 Waiyoo á Mↄabuↄ!

Kɛmↄsi gbàgbanaↄ mìdɛ!

Wà á nɛgↄ̃ɛↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũ,

wà á nɛnↄɛↄ nàaa wà tàńnↄ.

47 Ma Dii ma mɛ̀ gↄↄgbɛzãzĩ

má su ń Mↄabuↄ ń pá ziu.

Lá yã́ a zↄ̃lɛ Mↄabuↄwan we.

49

Yã́ pↄ́ a Amↄniↄ le

(Eze 21.28-32, 25.1-7, Amↄ 1.13-15, Sof 2.8-11)

1 Amↄniↄ yã́ musu Dii mɛ̀:

Isailiↄ nɛgↄ̃ɛↄ vĩo lé?

Aa túbiblenaↄ vĩo lé?

Àkɛa tã́a Mↄlↄku gↄ̃̀ Gada bùsu vĩi?

Bↄ́yãi aà gbàgbanaↄ ku a wɛ̃́lɛↄui?

2 Ma Dii ma mɛ̀,

a gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ má kúkua dↄ

Amↄniↄ mɛɛwia Labawa,

i gↄ̃ bɛzia ũ.

Isailiↄ i tɛsↄ̃ a zↄ̃ɛwiaↄwa,

aai gbɛ̃́ pↄ́ ń yá yãapiↄ ya sↄ̃.

Ma Dii mámɛ má ò.

3 Ɛsɛbↄ̃deↄ, à wiilɛ,

asa Ai kàalɛɛ.

Labadeↄ, à búbuapɛ,

í zwã̀nkasaↄ kákaála,

í ázĩa gbɛ̃gbɛ̃,

à bã̀abãabo á wɛ̃́lɛ bĩ́idepiu,

asa wa Mↄlↄku sɛ́lɛ taò sãnu

ń a gbàgbanaↄ ń ń kíaↄɛ.

4 Bↄ́yãi álɛ ĩ́anadã

á guzulɛ táaedeↄ yã́ musui?

Pↄ̀ↄbↄzãkɛnaↄ, i á àizɛɛ náaikɛ

à mɛ: Deↄ mɛ́ aa fↄ̃ lɛ́lɛwái?

5 Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de,

má tó bui pↄ́ liaaáziↄ gili gɛ̃águɛ,

aai pɛ́wá ápii,

gbɛ̃e ku à á gbɛ̃́ pↄ́ fãaaaↄ kãaao.

6 Gbɛzã má su ń Amↄniↄ ń pá ziu,

ma Dii mámɛ má ò.

Yã́ pↄ́ a Ɛdↄũↄ le

(Isa 34.5-17, 63.1-6, Eze 25.12-14, 35.1-15, Amↄ 1.11-12, Abd 1-14, Mal 1.2-5)

7 Ɛdↄũↄ yã́ musu Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀:

Ɔ̃nↄnae ku Temani lↄo lé?

Laaideↄ lɛdama làa yã̀?

An ↄ̃nↄ gɛ̃̀zɛa yã̀?

8 Dedãdeↄ, à ɛa ń bao,

í gɛ ulɛ gbɛ̀'ɛↄ guu,

asa má tó á Esau buiↄ yã'e

á wɛtãgↄↄpiɛ.

9 Tó vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃naↄ mɛ́ mↄ̀ sì á vɛ̃ɛbuↄu,

vɛ̃ɛ kↄ̃na ↄ̃ aa tóɛ́o lò?

Tó kpã́iↄ mɛ́ gɛ̃̀ázi gwã́ sↄ̃,

pↄ́ pↄ́ an pↄ́ dↄwà ↄ̃ aa sɛ adoo lò?

10 Mapi sↄ̃ má Esauↄ pↄ́ↄ pilimá píiɛ,

má bↄmá ń ulɛkĩiↄ guuɛ,

aa naalɛkĩi e guei lↄo.

An nɛ́ↄ ń ń daɛↄ ń ń gbɛ̃́deeↄ gaga,

an bui aↄ ku lↄo.

11 À tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ to we,

má ↄliańzi.

Á gyaa gbɛ̃andoↄ i ma náaikɛ lↄ.

12 Ma Dii ma mɛ̀,

tó gbɛ̃́ pↄ́ aai ka ma pↄkũma í miaoↄ sù wa mì,

ápiↄ sↄ̃ á bↄ pãe?

Á bↄ pão, á mi sↄ̃ɛ.

13 Ma Dii má sì ń mazĩao,

Bↄzɛla a gↄ̃ bɛzia ũɛ,

iↄ da gii lán gbáawa.

Aↄ dɛ láanipↄ ũ, láaipↄ ũ,

a zↄ̃ɛwiaↄ iↄ da gii gↄↄpii.

14 Ma baomà Diiwa,

wà zĩnae zĩ̀ buiↄwa aà onɛ́,

aa kↄ̃ kãaa aa gɛ lɛ́lɛwá,

aa fɛlɛ gɛ́ zĩkaiánↄ.

15 À ma! Má tó à gↄ̃ kpɛɛ buiↄ guu,

wìliↄ sakaágu.

16 Á nↄ̀sɛ pãsĩ ń á kàamaio mɛ́ á sãsã.

Á gbɛ̃́ pↄ́ a gbɛ kɛ̀ á kpɛ́ ũ,

á zↄ̃lɛa gbɛ̀sĩsĩ musu,

baa kɛ́ a á sakpɛ dà musumusu lán baɛwa,

má á bãɛɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

17 Ɛdↄũ bùsu a gↄ̃ wáiwai,

yã́pi i di gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ weↄwa,

aaiↄ a láanikɛ wɛ́tɛ̃a pↄ́ wà mↄ̀ɛ̀ yã́i.

18 Aↄ dɛ lán Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo*

ń wɛ̃́lɛ pↄ́ kú ń saɛↄ míↄnzↄ̃awaɛ.

Gbɛ̃e a zↄ̃lɛ weo, baa do.

Ma Dii mámɛ má ò.

19 Lá nↄ̀ↄmusu ì bↄ Yuudɛ̃ dàou

à gɛ̀ bualoũ àizɛɛdeu,

màa má Ɛdↄũↄ ya mà ń bↄlɛ ń bùsuu gↄ̃̀ↄ,

mí gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ dilɛ we.

Démɛ muaamanↄi?

Démɛ a fↄ̃ ma gbɛa a yã́ii?

Dↄaana kpele mɛ́ a fↄ̃ zɛ gimɛɛi?

20 Ayãmɛto à yã́ pↄ́ Dii zɛ̀ò à kɛ Ɛdↄũↄnɛ ma

ń yã́ pↄ́ a dìlɛ Temanideↄ musuo.

Nↄ̀ↄmusupi a ń nɛ́ↄ naaa taò lán sãↄwaɛ,

i ń bualoũpi dɛ̃ↄnzↄ̃ ń yã́i.

21 An kwɛa a tↄↄlɛ lualua,

wa ń wii ma e Ísia Tɛ̃ai.

22 À ma! Ibɛɛ a fɛlɛ kúu'omá,

i a gã̀sĩa poo Bↄzɛla.

Gↄↄ bee sↄ̃ a kɛ̃ Ɛdↄũ nɛgↄ̃naↄgu

lán nↄɛ pↄ́ lɛ́ nɛ'i wãwãkɛwa.

Yã́ pↄ́ a Damasi le

(Isa 17.1-3, Amↄ 1.3-5, Zkl 9.1)

23 Damasi yã́.

Amatadeↄ ń Aapadadeↄ gɛɛ gↄ̃̀ kpá ń wɛ́i,

kɛ́ aa bao ĩ́i mà yã́i.

An sↄ̃ zɛa tɛɛɛo lán ísia íwa,

an nↄ̀sɛ daa doũo.

24 Damasideↄ kúsu kwɛ̀,

aalɛ olo'olobo,

aa lɛ̀kↄ̃wa ń bao.

Pↄsia ń wãwão tↄ̃̀má,

lán nↄɛ pↄ́ lɛ́ nɛ'ìwa.

25 Bↄ́yãi aai bↄlɛ wà wɛ̃́lɛ tↄdepi tò weo ni?

Mɛɛwia pↄnadepi.

26 Wɛ̃́lɛpi ɛ̀waasoↄ kwɛ a zɛaↄ guuɛ,

wi a zĩgↄ̃ↄ dɛdɛ zĩbeezĩ píi.

Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

27 Má tɛsↄ̃ Damasi bĩ́iↄwa,

kí Bɛnadada zɛgikĩi i tɛ́kũ.

Kedaaↄ ń Azoo bùsudeↄ

28 Kedaaↄ ń Azoo bùsu pↄ́ Babɛli kí Nɛbukanɛza lɛ̀lɛmáↄ yã́ musu Dii mɛ̀:

À fɛlɛ gɛ́ lɛ́lɛi Kedaaↄwa,

í gukpɛdepiↄ dɛ̃ↄnzↄ̃.

29 Wa ń zwã̀akpɛↄ ń ń pↄtuoↄ símá,

wi tá ń ń zwãa pↄ́ aaì da ń kpɛ́uↄ

ń ń yiongoↄ ń ń pↄ́ↄ píi.

Wi wiidↄmá: Vĩa pↄ́ↄ liaaázi!

30 Azoo bùsudeↄ, à bàalɛ fãaa,

í gɛ ulɛ gbɛ̀'ɛↄ guu.

Ma Dii mámɛ má ò.

Babɛli kí Nɛbukanɛza yãsɛ̀ánↄ,

à lɛkpàaĩázi ń gbɛ̃́ↄ à mɛ̀:

31 À gɛ lɛ́lɛ bui pↄ́ kálɛa dↄdↄa,

aalɛ ńzĩa náaikɛↄwa.

An wɛ̃́lɛↄ gbaↄ ń gbã́aↄ vĩo,

aamɛ ká we ńtɛ̃ɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

32 Wa ń yiongoↄ naaa,

wi tá ń ń zuↄ dasidasi.

An gbɛ̃́ pↄ́ aaì mizↄ̃iↄ,

má tó yã́ bↄ gupiiu à ń le,

mí ń fãaa dṹnia gola síiↄ̃u.

Ma Dii mámɛ má ò.

33 Azoo bùsu a gↄ̃ gbɛ̃gbonaↄ tòo ũɛ,

iↄ da wáiwai gↄↄpii.

Gbɛ̃e aↄ ku we lↄo, baa do.

Elaũ bùsu

34 Dii yã'ò ãnabi Zelemiiɛ Elaũ bùsu yã́ musu Yudaↄ kí Zedekia kpalablea daalɛgↄↄ à mɛ̀:

35 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

má Elaũↄ sá ɛ́'ɛ,

asa sápi ↄ̃ aalɛ gbãa'ewà.

36 Má dṹnia gola síiↄ̃ ĩ́ana gbaɛmá,

mí ń fãaa gupiiu.

Bùsue ku kɛ́ an lala'onaↄ gí tauio.

37 Má Elaũↄ kãdɛ ń ibɛɛ pↄ́ aalɛ ń wɛↄnɛ,

mí yã́yiamá ń pↄfɛ̃ pãsĩo.

Ma Dii mámɛ má ò.

Má pɛ́má ń fɛ̃ndao

e mà gɛ ń midɛɛ.

38 Má Elaũↄ kía ń ń dↄaanaↄ dɛdɛɛ,

mí a kpalabaa kpálɛ an bùsuu.

Ma Dii mámɛ má ò.

39 Gbɛzã má su ń Elaũↄ ń pá ziu

Ma Dii mámɛ má ò.

50

Babɛli dúuzↄ̃a

(Isa 13.1-14.23, 47.1-15)

1 Yã́ pↄ́ Dii dà ãnabi Zelemiiɛ a ò Babɛli ń Babiloni bùsuo yã́ musun kɛ:

2 À baoɛ bee kpa buiↄnɛ,

à dàlapoo da, í kpàwakɛ,

ásu yãe ulɛnɛ́o,

à mɛ wà Babɛli sì,

an tã́a Bɛli gɛɛ gↄ̃̀ kpa a wɛ́i,

an tã́a Mɛlodaki gↄ̃̀ zɛ yɛ̀ɛɛ.

An pↄ́ pↄ́ aa pì dii ũↄ gↄ̃̀ ń wío,

vĩa ń tã́apiↄ kũ̀ píi.

3 Gugbãntoo oi bui mɛ́ lɛ̀lɛwà,

aa a bùsu kɛ̀ yáiyai.

Gbɛ̃e ku we lↄo,

baa nↄ̀bↄↄ se, aa bàalɛ̀ bↄ̀lɛuɛ.

4 Ma Dii ma mɛ̀

zĩbeezĩ Isailiↄ ń Yudaↄ su sãnu,

aa ma Dii ń Lua kĩ́i wɛɛlɛ ń ↄↄlↄo.

5 Aa Siↄna zɛ́ gbɛa, aai mipɛwà,

aai naa, ma bàa iↄ kúńnↄ gↄↄpii,

a yã́ a sã́ńguo.

6 Ma gbɛ̃́ↄ dɛ lán sã sã́sãaↄwaɛ,

an dↄaanaↄ mɛ́ tò aa lìaaliaa,

ↄ̃ aa pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀mɛɛ gbɛ̀sĩsĩↄ musu.

Aa gɛ̀ gbɛ̀sĩsĩ musu le,

aa sù sĩ̀sĩ musu la,

e aa gɛ̀ zã̀ ń kúkĩiwa.

7 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀máↄ ń mↄmↄ.

An ibɛɛpiↄ mɛ̀ wa tàae vĩo,

asa aa duunakɛ̀ Diiɛɛ.

Dii mɛ́ ń kaa sĩande

pↄ́ an deziↄ wɛ́ dↄi ũ.

8 À bↄlɛ Babɛli,*

à Babiloni bùsu to we.

Àↄ dɛ lán blesana

pↄ́ dↄaaa kpàsa pↄ́ↄnɛↄwaɛ.

9 Asa má bui zↄ̃ↄↄ kãaa gugbãntoo oi bùsuu,

mí ń sóikɛ aa gɛ lɛ́lɛ Babɛliwaɛ.

Bↄa we aa gɛ́ zĩ'ↄpooi, aai sí.

An kaↄ dɛ lán nɛgↄ̃n ↄnade pↄ́ aali su asioↄwa.

10 Aa Babiloni bùsu pↄ́ↄ naaa,

pↄsɛlɛnapiↄ i kã́.

Ma Dii mámɛ má ò.

11 Á gbɛ̃́ pↄ́ i ma gbɛ̃́ↄ pↄ́ↄ naaaↄ,

lá álɛ tidↄńla, álɛ pↄnakɛ ń ń pↄ́ↄ,

lá álɛ vĩvĩ lán zununu pↄ́ lɛ́ pↄ́wɛnagbɛ̃wa,

lá álɛ wiilɛ lán sↄ̃saↄwa,

12 wí a á da kũ maamaaɛ,

nↄɛ pↄ́ á í gɛɛ a gↄ̃ kpa a wɛ́i.

Aà buiↄ i gↄ̃ kpɛɛ buiↄ guu,

aà bùsu i gↄ̃ gbáa gii wáiwai ũ.

13 Gbɛ̃e aↄ ku weo ma pↄfɛ̃ yã́i,

a gↄ̃ da yàaa píiɛ.

Yã́pi a di gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ dↄ Babɛliziↄwa píi,

aaiↄ lɛsuikɛwà ĩa pↄ́ wa dàwà yã́i.

14 Kàzunaↄ à zĩ'ↄpoo Babɛlizi,

ásu á kaↄ wɛgwao, à ↄzↄ̃i,

asa à duunakɛ̀ Diiɛɛ.

15 À kúkua dↄwà gupiiu!

À mikpàmá sa,

a bĩ́iↄ kwɛ̀, a gĩↄ gbòo.

Lá Dii mɛ́ lɛ́ tↄsiwà,

à tↄsiwà,

à kɛɛ̀ lá à kɛ̀nɛ́wa.

16 À pↄtↄ̃naↄ míↄnzↄ̃ Babɛli ń pↄkɛkɛnaↄ.

Baade bↄlɛ tá a gbɛ̃́ↄ kĩ́i,

gbɛ̃́pii bàalɛ ta a bùsuu,

gbãamↄnɛdeↄ ń ń fɛ̃ndao yã́i.

17 Isailiↄ dɛ lán sã pↄ́ fãaaaↄwa,

nↄ̀ↄmusuↄ mɛ́ sìńgu.

Asiliↄ kía mɛ́ ń mↄmↄ káau,

ↄ̃ Babɛli kí Nɛbukanɛza ń kɛ́ kɛ́lɛkɛlɛ gbɛzã.

18 Ayãmɛto ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀,

má Babɛli kía ń a bùsudeↄ wɛtã

lá ma Asiliↄ kía wɛtã̀waɛ,

19 mí su ń Isailiↄ ń dã́dãkɛkĩi.

Aa pↄble Kaamɛli ń Basanao,

aai kã Ɛflaiũ ń Galada sĩ̀sĩↄ musu.

20 Ma Dii ma mɛ̀,

gↄↄ bee wa sãa wɛɛlɛ Isailiↄwa, wa eo,

wa kpálɛkɛ Yudaↄ duunai, wa bↄwào,

asa má gbɛ̃́ pↄ́ ma ń bↄ́piↄ duuna kɛ̃́máɛ.

21 À lɛ́lɛ Mɛlataiũ bùsuwa,

í Pekodiↄ dɛdɛ à ń míↄnzↄ̃.

Ma Dii mámɛ má ò.

À yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́ kɛ píi.

22 Zĩkakↄ̃fĩ ma dↄ bùsupiu,

a wíwia zↄ̃ↄ.

23 Masana pↄ́ dṹnia wìwi píi yãa gwa wíwia sa sↄ̃e!

Babɛlipi gↄ̃̀ sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ bui píiɛ.

24 Dii baikpànɛ Babɛli,

ń a yã́ dↄ̃o, ↄ̃ à n kũ.

Wà zãmakɛ̀nɛ wà ↄdìɛma,

asa n sòlekɛ̀ ń Diioɛ.

25 Dii Lua Zĩgↄ̃de a làasi zɛ́ wɛ̃̀,

à bↄ̀ ń a pↄfɛ̃ gↄ̃kɛbↄↄ,

asa a zĩ vĩ Babiloni bùsuu à gɛ́ kɛiɛ.

26 À bↄlɛ gupiiu à mↄ lɛ́lɛwà,

í a dↄ̃ↄ wɛ̃wɛ̃,

í a pↄ́ↄ kãaa zùuuzuuu,

í a míↄnzↄ̃, a kee su gↄ̃o.

27 À ń swanaↄ dɛdɛ,

à ń kòlokpakpa!

Waiyoo ampiↄ,

asa an wɛtãgↄↄ mɛ́ kà.

28 À gbɛ̃́ pↄ́ bàalɛ̀ bↄ̀ Babiloni bùsuu,

aa sù Siↄnaↄ yãma, aalɛ mɛ,

Dii ń Lua tↄsìmá a kpɛ́ yã́ musu.

29 À kàzunaↄ kãaa Babɛlizi,

sadepiↄ i bòokpa wà liai.

A gbɛ̃e su bↄo.

À fĩaboɛ̀ aà yãkɛawa,

à kɛɛ̀ lá a kɛ̀nɛ́wa píi,†

asa à kuabìiaɛ,

à bã̀nkũ̀ ma Isailiↄ Lua pↄ́ ma kua adoawaɛ.

30 A yã́i tò a ɛ̀waasoↄ kwɛ a zɛaↄu,

a zĩgↄ̃ↄ gaga zĩbeezĩ ḿpiiɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

31 Ma, ma íbɛlɛsɛ̀nnↄ kàamaide.

Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de mámɛ má ò,

asa gↄↄ pↄ́ má dìlɛ mà n wɛtãwà mɛ́ kà.

32 Kàamaide a gɛ̃mbↄlɛ à lɛ́lɛ.

Gbɛ̃e ku à ↄkaaàzio.

Má tɛsↄ̃ aà zↄ̃ɛwiaↄwaɛ,

pↄ́ pↄ́ liaiↄ i tɛ́kũ píi.

33 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

wà gbãamↄ̀ Isailiↄnɛ ń Yudaↄ píi.

Gbɛ̃́ pↄ́ tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũↄ ń kũa,

aa gì ń gbaɛi.

34 Ãma an Bona gbãa vĩ,

aà tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de.

A zɛńnↄ, i to an bùsu ĩ́ampa,

i gili gɛ̃ Babɛlideↄgu.

35 Wa lɛ́lɛ Babiloniↄwa ń fɛ̃ndaoɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

Wa lɛ́lɛ Babɛlideↄwa

ń a dↄaanaↄ ń a ↄ̃nↄnaↄ.

36 Wa lɛ́lɛ ãnabi ɛgɛnaↄwa,

wi ń dↄ̃ sↄũↄ ũ.

Wa lɛ́lɛ nɛgↄ̃naↄwa,

an nisĩna i na líwa.

37 Wa lɛ́lɛ ń sↄ̃́ↄ ń ń zĩkasↄ̃goↄwa

ń bui pↄ́ lɛ́ zɛńnↄↄ,

aai gↄ̃ lán nↄɛↄwa.

Wa lɛ́lɛ ń làasiↄwa,

wí ń pↄ́ↄ naaa.

38 Wa lɛ́lɛ ń swaↄwa, a í i ba,

asa tã́aↄ di ń bùsuuɛ.

Pↄvãipiↄ mɛ́ tò aa gↄ̃̀ mìsai.

39 Gbɛ̃gbonaↄ ń maiↄ mɛ́ aaↄ kálɛa we,

koohũhũnaↄ iↄ zↄ̃zↄ̃u.

Aↄ da bɛzia ũ gↄↄpiiɛ,

gbɛ̃e aↄ ku we bau lↄo.

40 Lá Lua Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo suumpà‡

ń wɛ̃́lɛ pↄ́ kú ń saɛↄ,

màa gbɛ̃e aↄ ku Babɛli lↄo, baa do.

Ma Dii mámɛ má ò.

41 Gwa! Zĩgↄ̃ↄ bↄ̀ gugbãntoo oi,

bui zↄ̃ↄ ń ń kíaↄ fɛ̀lɛ dasidasi

za dṹnia lɛ́wa, aalɛ mↄ́.

42 Aa sáↄ ń sↄ̃naↄ kṹkũa,

aa pãsĩ, sósobisaideↄnɛ.

Aa di sↄ̃́ↄ kpɛ,

an kĩ́a dↄ lán ísia kↄ̃fĩwa,

aalɛ mↄ́ zĩ'ↄpooińzi, Babɛli.

43 Kɛ́ Babɛli kía ń bao mà,

a dↄ̃ kɛ́ yã́ gìwaɛ, ↄ̃ à gↄ̃̀ dↄ̀lↄlↄ,

wãwã aà kũ̀ lán nɛ'iwãwãwa.

44 Lá nↄ̀ↄmusu ì bↄ Yuudɛ̃ dàou

à gɛ́ bualoũ àizɛɛdeu,

màa má Babɛlideↄ ya

mà ń bↄlɛ ń bùsuu gↄ̃̀ↄ,

mí gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ dilɛ we.

Démɛ muaamanↄi?

Démɛ a fↄ̃ ma la a yã́ii?

Dↄaana kpele mɛ́ a fↄ̃ zɛ gimɛɛi?

45 Ayãmɛto à yã́ pↄ́ Dii zɛ̀ò

à kɛ Babɛlideↄnɛ ma

ń yã́ pↄ́ a dìlɛ Babiloniↄ musuo.

Nↄ̀ↄmusupi a ń nɛ́ↄ naaa taò lán sãↄwaɛ,

i ń bualoũpi dɛ̃ↄnzↄ̃ ń yã́i.

46 Babɛlideↄ kṹkũa kↄ̃fĩ a tↄↄlɛ lualua,

bui píi a ń wii maɛ.

51

1 Ma Dii ma mɛ̀, má tó ĩ́an pↄkaalɛna fɛlɛ,

i Babɛlideↄ sɛ́lɛ ń Babiloniↄ píi.

2 Má bui zĩ̀loↄ gbaɛ Babɛliwa,

aa bↄ gupiiu,

aai lɛ́lɛwà yã́yiawagↄↄ,

aai ń fã́fã e an bùsu gↄ̃ da gii.

3 Ásu to an kàzunaↄ ń sá kã́o,

ásu to aa ń mↄ̀ ulaↄ dao.

Ásu ń ɛ̀waasoↄ wɛ̃nagwao,

à ń zĩgↄ̃ↄ míↄnzↄ̃.

4 Aa kwɛ gɛↄ ũ Babiloni bùsuu,

wa ń zↄ̃zↄ̃ aa lɛ́lɛ a zɛaↄu.

5 Isailiↄ ń Yudaↄá gyaaↄ no,

Dii Zĩgↄ̃de ń Lua i pãkpańzio,

asa tàae pↄ́ wa kɛ̀ Isailiↄ Lua

pↄ́ a kua adoaɛ Babiloni bùsuu kɛ̀ zài.

6 À bàalɛ bↄlɛ Babɛli,

á baade i a mibↄkĩi wɛɛlɛ.

Ásu to à gaga wɛ̃́lɛpi tàae yã́io.

Dii tↄsimagↄↄ mɛ́ pìla,

a fĩabonɛ́ a zɛ́waɛ.

7 Babɛli dɛ lán vua imibↄwa Dii ↄzĩɛ,

a tò dṹnia bui píi a igbɛ̃̀ kã̀.*

Buiↄ a vɛ̃ɛ mì, ↄ̃ aa gↄ̃̀ mìsai.

8 Babɛli a kwɛ́ kã́ndoɛ, i ga.

À ↄ́ↄlↄɛ̀, í ɛsɛ maɛ̀ aà bↄwa.

Wìliↄ dↄ̃o, a gí gbã́gbãia?

9 Wa ɛsɛ màma Babɛliwa, i gbã́gbão.

Wà aà to we sa,

wá baade a taa kɛ a bùsuu,

asa aà tàae luabɛpuana lè,

à gbã̀ zↄ̃̀ luawaɛ.†

10 Dii tò yã́ bↄ̀wanↄ na.

À mↄ wà gɛ́ yã́ pↄ́ Dii wá Lua kɛ̀ dau siuinɛ́ Siↄna.

11 À á kaↄ lɛ́ kɛkɛ,

í á sɛ̀ngbaoↄ sɛ́lɛ!

Dii Mɛdɛ kíaↄ sóikɛ̀ Babɛliwa,

asa à zɛ̀ ń aà kaalɛaoɛ,

i tↄsiwà a kpɛ́ yã́ musu.

12 À dàlapoo sɛ à mipɛò Babɛli bĩ́iwa.

À zĩgↄ̃ↄ gba gbãa,

í gudↄ̃anaↄ gbaɛ aa gɛ́ ń kúkĩi!

À gbɛ̃́ↄ zɛzɛ aa bↄnsaɛ kɛnɛ́!

Yã́ pↄ́ Dii zɛ̀ò a kɛɛ,

yã́ pↄ́ àlɛ yá Babɛlideↄ yã́ musupi.

13 Ń kálɛ swa zↄ̃ↄ saɛ,‡

àizɛɛ tↄ̃̀ma,

ń beeo n ka kaalɛa sa,

n ↄvãi'ea lɛ́ kà.

14 Dii Zĩgↄ̃de sì ń azĩao à mɛ̀

má tó wà li Babɛlia lán kwaↄwa,

wi kúkua dↄwà.

15 Dii mɛ́ tↄↄlɛ kɛ̀ ń azĩa gbãao,

à dṹnia kàlɛ ń azĩa ↄ̃nↄo,

à musu kpàlɛ ń azĩa wɛzɛ̃o.

16 Tó Dii pũ̀na,

í pↄ́ kú musu ì kↄ̃fĩkɛ,

ì to lou sisi za dṹnia lɛ́wa.

Dii ì bↄ ń ĩ́anao a làasiu,

ì to lou ma ń pílɛao.

17 Gbɛ̃nazĩnaↄ sↄũ, aa yãe dↄ̃o,

siaↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i

tã́a pↄ́ aa pìↄ yã́ musu.

Pↄ́ ɛgɛnaↄnɛ, aa wɛ̃ni vĩo.

18 Pↄ́ gianaↄnɛ, láanipↄↄnɛ,

yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ aa midɛ.

19 Dii pↄ́ dɛ Yakↄbu buiↄ baa ũ muaańnↄo,

asa ↄ̃mɛ pↄ́pii kɛ̀

ń bui pↄ́ à ń sɛ́ a pↄ́ ũↄ.

Aà tↄ́n Dii Zĩgↄ̃de.

20 Babɛli, ń dɛ ma gbɛ̃́wiwibↄ ũɛ,

ma gↄ̃kɛbↄn n ũ.

Mi n sɛ mà buiↄ wíwiò,

mi ń kpalaↄ midɛnnↄ.

21 Mi sↄ̃́ↄ ń ń dikpɛnaↄ wíwinnↄ

ń zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃́godeↄ.

22 Mi gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ wíwinnↄ,

nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ,

ɛ̀waasoↄ ń wɛ̃́ndiaↄ píi.

23 Mi sãdãnaↄ ń ń sãↄ wíwinnↄ,

zↄ̃ɛↄ ń ń zù zĩkɛnaↄ,

dↄaanaↄ ń gbãadeↄ.

24 Má fĩabo Babɛlideↄnɛ

ń Babiloniↄ píi á wáa

vãi pↄ́ aa kɛ̀ Siↄnaɛ yã́i.

Ma Dii mámɛ má ò.

25 Gbɛ̀sĩsĩ bùsudɛna,

ni dṹnia bṹu ↄ̃̀ↄkpa,

ↄ̃ ma fɛlɛnnↄ sa.

Ma Dii mámɛ má ò.

Má ↄkàa kpanzi

mà n zu yãtɛ̃uɛ,

ní gↄ̃ lán gbɛ̀sĩsĩ tɛ́kũawa.

26 Wa n gbɛe sɛ kpɛdↄgbɛↄ mide ũ

ge ɛ̃daalɛgbɛ ũo,

asa ńyↄ̃ↄ dɛ bɛzia ũ gↄↄpiiɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

27 À gudↄkↄ̃ɛkĩi dilɛ dṹniau,

à zĩ̀ kuupɛ bùsu ń bùsuo.

À gbãbↄ buiↄnɛ,

aa gɛ́ lɛ́lɛi Babɛliwa,

Alalata kía ń Mini kíao

ń Asɛnazi kíao sóikɛwà,

í zĩgↄ̃ badeↄ dilɛ aa gɛ́ lɛ́lɛiwà,

í sↄ̃deↄ gbaɛwà lán kwasutɛ̃ↄwa.

28 À gbãbↄ buiↄnɛ aa gɛ́wà ń zĩo,

Mɛdɛ kíaↄ ń ń dↄaanaↄ ń ń gbãadeↄ

ń bùsu pↄ́ aalɛ kiblewàↄ gbɛ̃́ↄ.

29 Dṹnia lɛ́ dee, àlɛ pelembo,

yã́ pↄ́ Dii lɛ́ yá ń Babɛlio gi kuɛ.

A to Babiloni bùsu gↄ̃ bɛzia ũɛ,

gbɛ̃e aↄ ku we lↄo.

30 Babɛli nɛgↄ̃naↄ fù zĩwa,

aa gↄ̃̀ ye ń zɛgikĩiↄu.

An yɛ̃̀ɛɛ làa aa gↄ̃̀ lán nↄɛↄwaɛ.

Wà tɛsↄ̃̀ ń bɛↄwa,

wà ń bↄlɛ gbã́aↄ ɛ̀'ɛ.

31 Zĩnaↄ lɛ́ dadakↄ̃lɛ,

baokpanaↄ tɛkↄ̃i,

aalɛ gɛ́ baokpai Babɛli kíaɛ,

aa oɛ̀ wà aà wɛ̃́lɛ bũu sìwà,

32 wà swabuakĩiↄ sì,

wà tɛsↄ̃̀ dã̀naↄwa,

gili gɛ̃̀ zĩgↄ̃ↄgu píi.

33 Ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua ma mɛ̀

Babɛli kɛkɛgↄↄ kà,

a dɛ lán pↄ́wɛna pↄ́ wa kàlɛ zɛu,

wàlɛ go kɛɛ̀waɛ.

34 Babɛli kí Nɛbukanɛza wá taitai,

à wá kɛ́ kɛ́lɛkɛlɛ,

à wá tó lán dàa giiwa.

À wá mↄmↄ lán kwãsawa,

à kã̀ pã́upãu ń wá pↄ́ maaↄ,

ↄ̃ à ↄzↄ̃̀wázi.

35 Siↄnadeↄ mɛ̀

gbãa pↄ́ Babɛlideↄ mↄ̀nɛ́ aa ń só,

to a yã́ wí ń musu.

Yelusalɛũdeↄ mɛ̀

ń bↄ́ↄ'i pↄ́ Babiloniↄ mì,

to aa a gbɛ'e.

36 A yã́i ma Dii ma mɛ̀,

À ma! Má zɛánↄ, mí tↄsiɛ́.

Má tó an swada í ba,

má tó an nibↄnaↄ gↄ̃ gii.

37 Babɛli a gↄ̃ gbɛ̀zɛ ũɛ,

gbɛ̃gbonaↄ tòo ũ, sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ,

láanipↄ ũ, gbɛ̃e aↄ ku weo.

38 Babɛlidepiↄ pũna sãnusãnu lán nↄ̀ↄmusuwa,

aa ↄ́ↄlↄ lán nↄ̀ↄmusu nɛ́ↄwa.

39 Gↄↄ pↄ́ an mɛ wã̀,

ↄ̃ má mↄ́nɛ́ ń í gbãao,

mí kákanɛ́, aai gↄ̃ dↄ̀ↄsai,§

aaiↄ i'o vusai gↄↄpii.

Ma Dii mámɛ má ò.

40 Má ń pã́lɛ lán sãnɛbↄlↄ

pↄ́ wàlɛ mↄ́ ń kòlokpaiↄwa,

lán sãsakaoↄ ge blesanaↄwa.

41 Wa lɛ́lɛ Babɛliwaɛ fá!

Wa dṹnia wɛ̃́lɛ tↄdepi siɛ,

Babɛlipi i gↄ̃ sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũ buiↄnɛ.

42 Ísia a da Babɛliaɛ,

a ikooa kↄ̃fĩdeↄ lɛ́lɛwà.

43 Aà zↄ̃ɛwiaↄ gↄ̃ bɛziaↄ ũ,

aà bùsu i gↄ̃ gbáa gii ũ.

Gbɛ̃e aↄ ku weo, gbɛ̃e a pãao.

44 Má fɛlɛ ń Bɛlio Babɛli,

mí tó aà pↄ́ pↄ́ a mↄ̀mↄↄ pisipisi.

Buiↄ siu we lↄo, aà bĩ́iↄ kwɛ́.

45 À bↄlɛ a guu ma gbɛ̃́ↄ,

baade azĩa mibↄkĩi wɛɛlɛ

ma pↄkũma pãsĩ yã́i.

46 Tó a bùsupi baoe mà,

ásu to sↄ̃ kɛ̃́águo,

ásu to vĩa á kũo.

Yãpãsĩ a fɛlɛ bùsupiu,

kpaladeↄ fɛlɛ ń kↄ̃o.

Á yã́pi feena ma wɛ̃a,

í a feena ma zii.

47 Asa a gↄↄ lɛ́ mↄ́

kɛ́ má fɛlɛ ń Babɛli tã́aↄ.

A gbɛ̃́ↄ kwɛ gɛↄ ũ a guu,

bùsupideↄ gɛɛ i gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

48 Luabɛdeↄ ń zĩ́lɛdeↄ gulakɛ

Babɛli yã́ musu ḿpii,*

asa bùsudɛnaↄ bↄ gugbãntoo oi,

aa mↄ lɛ́lɛwàɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

49 Lá Babɛlideↄ gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ dṹnia guu dasi,

Babɛlipi a wiɛ sa

Isaili pↄ́ aa ń dɛdɛↄ yã́ musu.†

50 Á Isaili pↄ́ a bↄ an fɛ̃nda lɛ́zĩↄ,

à bↄ we, ásu zɛzɛ weo.

À to Dii yã́ dↄágu za zã̀zã we,

í Yelusalɛũ yãda á sↄ̃u.

51 Wà yã́ lìwɛ̃ɛ, ↄ̃ wí wá kṹ,

bui zĩ̀loↄ gɛ̃̀ Dii kpɛ́u e aà kúkĩi,

wá gɛɛ gↄ̃̀ kpá wá wɛ́i.

52 Ma Dii ma mɛ̀, a gↄↄ lɛ́ mↄ́

kɛ́ má fɛlɛ ń Babɛli tã́aↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̀'ĩa Babiloni bùsu bũu guuↄ aaↄ aaukɛ.

53 Baa tó Babɛli gbã̀ zↄ̃̀ luawa,

mɛ́ à a bĩ́i lɛsĩ gbãa kã̀fĩ,

ma bùsudɛnaↄ gbaɛ aa gɛ lɛ́lɛwàɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

54 Babɛlideↄ wii ma dↄ,

Babiloni bùsu wíwia zↄ̃ↄ.

55 Asa Dii a Babɛli dúuzↄ̃ɛ,

i to aà súu zↄ̃ↄ midɛ.

Zĩgↄ̃ↄ lɛ́lɛwà lán ikooaↄwa,

an zↄa iↄ dↄ lán isukaawa.

56 Bùsudɛnaↄ mↄ lɛ́lɛ Babɛliwa,

aai aà nɛgↄ̃naↄ kṹkũ,

aai ń sáↄ ɛ́'ɛ,

asa ma Dii mi tↄsimá

mà fĩabonɛ́ a zɛ́waɛ.

57 Má íkaka aà kíaↄnɛ

ń aà ↄ̃nↄnaↄ ń aà dↄaanaↄ

ń aà gbãadeↄ ń aà nɛgↄ̃naↄ,

aaiↄ i'o vusai gↄↄpii.

Ma Dii mámɛ má ò.

58 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀

wa aà bĩ́i gèele daaĩ,

wa tɛsↄ̃ aà bↄlɛ lɛsĩↄwa.

Gbɛ̃nazĩnaↄ ì ĩada ńzĩawa pãɛ,

buiↄ isimagakpaa gbɛ a gↄ̃ tɛ́ pↄ́ ũɛ.

Gɛa ń Zelemii taalao Babɛli

59 Nɛlia nɛ́ Selaia, Maasea tↄũna gɛ̀ Babɛli ń Yudaↄ kí Zedekiao kíapi kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de guu. Selaiapi mɛ́ kía bòokpakĩi dↄaana ũ. Yã́ pↄ́ Zelemii dàɛ̀n kɛ. 60 Zelemii yãvãi pↄ́ a Babɛli lepiↄ kɛ̃̀ taala guu píi, 61 ↄ̃ a ò Selaiaɛ: Tó n ka Babɛli, wɛtã ǹ láɛ bee kyokɛnɛ́ píi, 62 ní mɛ, Dii mɛ́ ò á guɛ bee míↄnzↄ̃ɛ, gbɛ̃e ge pↄtuoe aↄ ku a guu lↄo. Aↄ da bɛzia ũ gↄↄpiiɛ. 63 Tó n lápi kyokɛ̀ ń làa, ba yewà ǹ naaa ń gbɛo, ní zu Uflata guoguo, 64 ní mɛ, màa Babɛli a kpálɛ fusai‡ yã́ pↄ́ Dii yìawà yã́i.

Zelemii yã́ lɛ́n we.

52

Yelusalɛũ dúuzↄ̃a

(2Kia 24.18-25.21)

1 Kɛ́ Zedekia kà wɛ̃̀ bao ń mɛ̀ndoo, ↄ̃ à kía blè, à zↄ̃̀lɛ kpalau Yelusalɛũ wɛ̃̀ kuɛdoɛ. Aà da tↄ́n Amutali, Zelemii nɛ́, Libena gbɛ̃́ɛ. 2 À yã́ pↄ́ Dii yeio kɛ̀ lá Yɛkↄnia kɛ̀wa píiɛ. 3 Dii pↄkũma mɛ́ tò yã́pi Yelusalɛũ ń Yuda bùsuo lè píi e à gɛ̀ ń yá à ń goala.

Ɔ̃ Zedekia bↄ̀ Babɛli kía yã́u. 4 Zedekiapi kpalablea wɛ̃̀ kɛ̃okwide guu, a mↄ kwide gↄↄ kwide zĩ́ ↄ̃ Babɛli kí Nɛbukanɛza mↄ̀ lɛ́lɛi Yelusalɛũwa, aàpi ń a zĩgↄ̃ↄ píi. Aa bòokpà a bĩ́i saɛ, ↄ̃ aa gbà lɛsĩↄ dà aa lìai. 5 Wa liaa wɛ̃́lɛpizi màa e kí Zedekia kpalablea wɛ̃̀ kuɛdode guu. 6 A mↄ síiↄ̃de gↄↄ kɛ̃okwide zĩ́ ↄ̃ nↄana gbãakũ̀ wɛ̃́lɛu, gbɛ̃e pↄblea vĩ lↄo. 7 Kɛ́ wà bĩ́i fↄ̃̀, ↄ̃ Yuda zĩgↄ̃ↄ lɛ̀kↄ̃wa gwã́, aa bↄ̀lɛ ń bↄlɛ pↄ́ kú bĩ́i mɛ̀n plaↄ zãnguoo kibɛ kaa saɛ, aa pɛ̀lɛ Yuudɛ̃ guzulɛ zɛ́u. 8 Ɔ̃ Babiloni zĩgↄ̃ↄ pɛ̀lɛ kíapi gbɛu, aa aà lè Yeliko gusalalaa. Zedekia zĩgↄ̃ↄ fã̀aa aa aà tò we, 9 ↄ̃ wà aà kũ̀ tàò Babɛli kíaɛ Libla, Amata bùsuu. We wà yãdàuaàla, 10 ↄ̃ Babɛli kía aà nɛ́ↄ kòlokpakpa aà wáa. Libla we lↄ ↄ̃ à Yuda kíaↄ dɛ̀dɛu. 11 Ɔ̃ à Zedekia wɛ́ bↄ̀bↄ, à aà yè ń mↄdaonao à tàaànↄ Babɛli.* Ɔ̃ à aà dàkpɛu e aà gɛ ga we.

12 Babɛli kía kpalablea wɛ̃̀ bao mɛ̀ndosaide guu, a mↄ sↄode gↄↄ kwide zĩ́ ↄ̃ aà ìwa Nɛbuzaladã mↄ̀ Yelusalɛũ. Aàpi mɛ́ Nɛbukanɛza dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 13 Ɔ̃mɛ tɛsↄ̃̀ Dii kpɛ́wa ń kibɛo ń Yelusalɛũ kpɛ́ↄ píi. Kpɛ́ zↄ̃ↄↄ píi lé, à tɛsↄ̃̀wàɛ. 14 Ɔ̃ a tò Babiloni zĩgↄ̃ↄ Yelusalɛũ bĩ́i gbòo píi.† 15 À taasideↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ wɛ̃́lɛuↄ nàaa tàńnↄ Babɛli ń gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ nà Babɛli kíawaↄ. 16 Ɔ̃ à taasideeↄ tò we aaↄ vɛ̃ɛbuↄ ń bugbɛↄ sɛ̃wa.

17 Ɔ̃ Babiloniↄ Dii kpɛ́ mↄgotɛ̃ pɛ́lɛↄ ń tadibↄↄ ń íkakĩio wìwi,‡ aa tàò Babɛli píi. 18 Aa túfukabↄↄ ń pɛ́ɛluↄ ń filiadɛbↄↄ ń au'ɛlɛbↄↄ ń gↄ̃̀ↄnaↄ ń mↄgotɛ̃ pↄ́ pↄ́ wì Dii kpɛ́ zĩ kɛòↄ nàaa tàò lↄ.§ 19 Dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi taↄ ń tɛ́sibↄↄ ń au'ɛlɛbↄↄ ń túfukabↄↄ ń dauↄ ń gↄ̃̀ↄnaↄ ń imibↄ pↄ́ wì vɛ̃ɛ kauↄ ń pↄ́ pↄ́ wa pì ń vuao ge ń ã́nusuoↄ sɛ̀lɛ píi. 20 Mↄ̀pɛlɛ mɛ̀n pla ń íkakĩipio ń mↄgotɛ̃ zuswana pↄ́ kú a zíɛↄ ń tadibↄ pↄ́ Salomↄↄ pì Dii kpɛ́ pↄ́ ũↄ, gbɛ̃e mↄgotɛ̃pi gbia lɛ́ dↄ̃o, a gbia kɛ̀ zài. 21 Mↄ̀pɛlɛpiↄ lɛsĩ gã̀sĩsuu bao plaplasaiɛ, a gbɛ̃̀nɛ sↄ̃ kuɛplapla. Mↄpiↄ gèele kà ↄnɛ síiↄ̃siiↄ̃, mɛ́ aa ɛ vĩvĩ ń guu. 22 Fùa pↄ́ kú ń musuↄ lɛsĩ gã̀sĩsuu sↄ́sↄoɛ. Mↄgotɛ̃ mↄdaona tãa ń gↄ̃ina pↄ́ wa kɛ̀ lán gbɛafu bɛwa liaa fùapiↄzi píi. Mↄ̀pɛlɛ mɛ̀n plapiↄ doũɛ. 23 Gbɛafu bɛ gↄ̃ina pↄ́ liaipiↄ basↄo síiↄ̃siiↄ̃saiɛ, mɛ́ a ku mↄdaona pↄ́ wa tã̀pi musu mɛ̀n basↄobasↄo.

24 Dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi mɛ́ sa'onkia Selaia kũ̀ ń aà plaade Zefaniao ń bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ. 25 À gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ dɛ zĩgↄ̃ↄ dↄaana ũ kũ̀ wɛ̃́lɛ guu ń kía ìwa gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ à bↄ̀má wɛ̃́lɛ guuↄ ń zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ lakɛ̃na pↄ́ ì gbɛ̃́ↄ tↄ́ dalauo ń gↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃ pↄ́ wà bↄ̀má wɛ̃́lɛ guuↄ. 26 Nɛbuzaladãpi mɛ́ ń naaa tàńnↄ Babɛli kíaɛ Libla, 27 ↄ̃ Babɛli kía ń dɛdɛ Amata bùsuu we.

Màa wà Yudaↄ nàaa ń bùsuu wà tàńnↄ. 28 Gbɛ̃́ pↄ́ Nɛbukanɛza ń naaa à tàòↄ dasilɛn kɛ: Aà kpalablea wɛ̃̀ soplade guu ↄ̃ à tàńnↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa gɛ̃o ń bao ń àaↄ̃o (3.023). 29 A wɛ̃̀ bao plasaide guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aa síiↄ̃ ń baakwi ń plao (832). 30 A wɛ̃̀ bao ń àaↄ̃ode guu ↄ̃ dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Nɛbuzaladã gbɛ̃́ↄ nàaa tàńnↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa àaↄ̃ ń basoplasↄoo (745). An dasi fɛ̀lɛ píi gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ ń ↄ̀aa àaↄ̃o (4.600).

Yɛkↄnia gbaɛa

(2Kia 25.27-30)

31 Yudaↄ kí Yɛkↄnia taa Babɛli wɛ̃̀ bla àaↄ̃saide mↄ kuɛplade gↄↄ baasↄo ń plaode zĩ́ ↄ̃ Babɛli kí Ɛvili Mɛlodaki aà bↄ̀ kpɛ́u a kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu, à aà gbà gbãa. 32 À yãmaa òɛ̀, ↄ̃ à zↄ̃lɛkĩi pↄ́ dɛ aà kía dee pↄ́ kuaànↄ Babɛliↄ pↄ́a kpàwà. 33 Yɛkↄnia a dakpɛunakɛ'ula lìlɛ, ↄ̃ ìↄ pↄble ń kío sãnu e a wɛ̃ni lɛ́u. 34 Lá gu lɛ́ dↄ Babɛli kía ìↄ pↄ́ pↄ́ a ni lɛ́ aà dɛ kpawàɛ e à gɛ̀ gàò.

* 1:2 2Kia 22-23

† 1:3 2Kia 23.35-24.6

‡ 1:3 2Kia 24.18-25.21

§ 1:5 Isa 49.5, Gal 1.15

* 4:3 Oze 10.12

† 4:10 Zel 6.13-14, 14.13, 23.16-17

* 5:10 Isa 5.7

† 5:21 Isa 6.9-10, Eze 12.2, Maa 8.18

‡ 5:22 Yob 38.8-11

* 6:14 Eze 13.10

† 6:16 Mat 11.29

‡ 6:17 Oze 9.8

* 7:11 Mat 21.13

† 7:12 Yoz 18.1

‡ 7:12 Soũ 78.61

§ 7:31 2Kia 23.10

* 7:34 Zia 18.23

* 8:11 Eze 13.10

† 8:13 Mat 21.19

* 9:7 Soũ 28.3

† 9:23 1Kln 1.31, 2Kln 2.17

‡ 9:25 Lev 19.27

* 10:7 Zia 15.4

* 15:1 Bↄa 32.11-14, Nao 14.13-20

† 15:1 1Sam 7.5

‡ 15:2 Zia 13.10

§ 15:4 2Kia 21.1-16

* 16:9 Zia 18.23

* 17:8 Soũ 1.3

† 17:10 Soũ 62.13, Zia 2.23

‡ 17:21 Nɛɛ 13.15-22

§ 17:22 Bↄa 20.8-10

* 18:6 Daa 2.7, Lom 9.20-21

* 19:2 2Kia 23.10

† 19:5 Lev 18.21

* 20:14 Yob 3.1-12

* 21:2 2Kia 25.1-2

† 21:14 1Kia 7.2

* 22:5 Mat 23.38, Luk 13.35

† 22:11 2Kia 23.31-34

‡ 22:18 2Kia 23.36-24.2

§ 22:24 2Kia 24.8-17

* 23:5 Isa 4.2

† 23:6 Zel 33.14-16

‡ 23:14 Daa 18.20

* 24:1 2Kia 24.12-15

* 25:1 2Kia 24.1, Dan 1.1-2

† 25:10 Zel 7.34, Zia 18.22-23

‡ 25:11 2Lad 36.21, Dan 9.2

* 26:1 2Kia 23.36-24.6

† 26:6 Yoz 18.1, Soũ 78.60

‡ 26:18 Mis 3.12

* 27:1 2Kia 24.18-20

* 28:16 Iko 13.6

* 29:2 2Kia 24.12-16

† 29:10 2Lad 36.21, Dan 9.2

‡ 29:13 Iko 4.29

* 30:11 Zel 46.27-28

* 31:15 Daa 35.16-19, Mat 2.18

† 31:29 Eze 18.2

‡ 31:31 Mat 26.28, 1Kln 11.25, 2Kln 3.6

§ 31:34 Ɛbɛ 8.8-12, 10.16-17

* 32:1 2Kia 25.1-2

† 32:35 Lev 18.21

* 33:11 Ɛza 3.11, Soũ 118.1, 136.1

† 33:15 Isa 4.2, 11.1, Zel 23.5-6

‡ 33:17 2Sam 7.12-16, 1Kia 2.4

§ 33:18 Nao 3.5-10

* 33:20 Daa 8.22

† 33:21 Zia 5.10

* 34:14 Bↄa 21.2, Iko 15.12

* 35:1 2Lad 36.5-8, Dan 1.1-2

* 37:1 2Kia 24.17

* 41:2 2Kia 25.25

* 43:7 2Kia 25.26

* 46:28 Zel 30.10-11

* 49:18 Daa 19.24-25

* 50:8 Zia 18.4

† 50:29 Zia 18.6

‡ 50:40 Daa 19.24-25

* 51:7 Zia 17.2-4, 18.3

† 51:9 Zia 18.5

‡ 51:13 Zia 17.1

§ 51:39 Dan 5.1

* 51:48 Zia 18.20

† 51:49 Zia 18.24

‡ 51:64 Zia 18.21

* 52:11 Eze 12.13

† 52:14 Eze 33.21

‡ 52:17 1Kia 7.15-26

§ 52:18 1Kia 7.45

Wɛ̃nalɛ

1

2

3

4

5

WƐ̃NALƐ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Wɛ̃nalɛ láɛ bee lɛɛ sↄo píi lɛ́ Yelusalɛũ kaalɛa yã'o, kɛ́ an ibɛɛ Babiloni zĩgↄ̃ↄ lɛ̀lɛwà e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 587. Yudaↄ kpala midɛan we. A dɛ lán músipi lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ Davidiɛ ɛɛbòwa kɛ́ à mɛ̀: Aà buiↄ aaↄ kpalable gↄↄpii. Aà kpalapi aↄ láaa vĩo (2Sam 7.16).

Músi yã́ pↄ́ kɛ̀piↄ tò gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀uↄ lɛ́ làasookɛ, ↄ̃ aa wɛ̀ɛlɛ wà yã́pi bↄↄlɛ dↄ̃. Démɛ gɛ̃̀wázi ń yã́ɛò? Dii gↄ̃̀ azĩa gbɛ̃́ↄnɛ ibɛɛ ũ yã̀? Ń beeo gbɛ̃́ pↄ́ wà zĩblèmáↄ ń taaeↄ dↄ̃̀. A dↄńgu kɛ́ Dii wɛ̃nadↄ̃anɛ lí láao mɛ́ a náai vĩ zↄ̃ↄ (Wɛ̃n 3.22-23). Yã́ bee ↄ̃ an wɛ́ gi dↄi, baa kɛ́ aa yã́ è.

1

Wɛ̃nakɛa Siↄnaɛ

1 Wɛ̃́lɛ pↄ́ wa diu yãa gↄ̃̀ da gii sa bɛ!

À tↄbↄ̀ buiↄ guu yãa,

ↄ̃ à gↄ̃̀ lán gyaa gbɛ̃andowa.

À iko vĩ bùsuↄwa yãa,

ↄ̃ à gↄ̃̀ zĩ̀zↄ ũ.

2 Ìↄ búbuapɛ gwã́,

aà oa ì ya ń wɛ́'io.

Bui pↄ́ yeaàzi yãaↄ,

an gbɛ̃e lɛ́ aà nↄ̀sɛ niniɛ̀o.

Aà gbɛ̃napiↄ zĩbↄnkpɛkɛ̀ɛ̀,

aa gↄ̃̀ aà ibɛɛↄ ũ.

3 Yudaↄ ku zĩ gbãau ń taasio,

ↄ̃ wà tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ.

Aa ku buipãleↄ guu,

aali ĩ́ampakĩi eo.

An kua wɛ́tɛ̃apiu

an ĩadamadeↄ mↄ̀ lɛ̀lɛmá ḿpii.

4 Siↄna zɛ́ↄ gà píi,

gbɛ̃e lɛ́ sɛ́ à mↄ dikpɛkɛi lↄo.

A bĩ́ibↄlɛↄ gↄ̃̀ da gii,

a sa'onaↄ lɛ́ aaukɛ,

a wɛ̃́ndiaↄ ku pↄsiau,

wɛ̃́lɛpi ĩ́ikũ̀.

5 Aà ibɛɛↄ mɛ́ gↄ̃̀ aà vĩ,

aà wɛ̀lɛpiↄ kálɛa dↄdↄa.

Dii mɛ́ mↄ̀ ń pↄsia beeo

tàae zↄ̃ↄ pↄ́ Siↄnapi kɛ̀ yã́i.

Aà ibɛɛↄ a gbɛ̃́ↄ kpán'aɛkɛ̀

aa tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ.

6 Siↄna gawi làa píi.

A kíaↄ gↄ̃̀ lán tue pↄ́ kùa sɛ̃wawa.

Aa yɛ̃̀ɛɛ vĩo,

ↄ̃ aa bàalɛ̀ ń yanaↄnɛ.

7 Siↄnadeↄ lìaaliaa wɛ́tɛ̃a guu,

aalɛ ń pↄ́ maaↄ bɛɛkɛ.

Kɛ́ aalɛ gɛ̃ ń ibɛɛↄ ↄzĩ,

aai gbɛ̃e e à ↄdàmáo.

Kɛ́ Yelusalɛũ ibɛɛↄ aà wíwia è,

aa aà yáalↄ̀.

8 Yelusalɛũ duuna zↄ̃ↄ,

bee yã́ mɛ́ tò à gbãlɛ̀.

Aà kpɛlanaↄ lɛ́ aà kpɛbↄ sa

kɛ́ aa aà puizi è yã́i.

Aàzĩawa àlɛ aaukɛ,

àlɛ a mi pãpãu.

9 Aà gbãsĩ kú aà zwãawa,

i yã́ pↄ́ a a le dao.

Aà lɛ́lɛapi bↄ̀ gbɛ̃́ↄ saɛ,

gbɛ̃e i waiyookɛɛ̀o.

Ma taasi gwa Dii,

asa ma ibɛɛↄ lɛ́ yↄ̃̀ↄ kɛaɛ.

10 Aà ibɛɛↄ ↄpɛ̀lɛ aà àizɛɛↄwa.

Bui pↄ́ n ginɛ́ aa gɛ̃ n gbɛ̃́ↄ kↄ̃kãaauↄ,

a è buipiↄ gɛ̃̀ n kpɛ́u.

11 Aà gbɛ̃́ↄ lɛ́ aaukɛ ḿpii,

aalɛ pↄblea wɛɛlɛ.

Aalɛ ń àizɛɛↄ lɛũkpakɛ

ń pↄbleao wɛ̃ni badↄa yã́i.

Wɛ́sɛ ǹ gwa Dii,

wàlɛ ma kɛ pↄ́ↄpↄↄɛ.

12 Á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ gɛ̃ laↄ,

ma yã́ lɛ́ kɛɛ́ yãe ũo lé?

À wɛ́sɛ à gwa tó yã'ↄ̃mae kà

pↄ́ pↄ́ wa kpàmaziɛwa.

Dii mɛ́ kpàmazi a pↄkũma pãsĩ bↄbↄaa gↄↄ.

13 Kua za musu à tɛ́ gbàɛa wawãwã ũ.

À ba kpàmɛɛ ma táa'ozɛu,

à ma sↄaa.

À ma kɛ bɛzia ũ,

à ma to ń aafiasaio gↄↄpii.

14 Dii ma tàaeↄ kàkↄ̃u,

a tã̀ zuu ũ.

A dàmɛɛ ma nↄɛ,

ↄ̃ ma gbãa bùsa.

À ma gbɛ̃́ↄ nà gbɛ̃́ pↄ́ aa fↄ̃ ń fuoↄnɛ ń ↄzĩ.

15 Dii sakà nɛgↄ̃na pↄ́ kú ma guuↄgu.

À gbɛ̃́ↄ kã̀aamazi,

aa ma ɛ̀waasoↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ.

Ma Yudaↄ mɛɛwia lɛ́so,

Dii ↄ̃zↄ̃̀a a vɛ̃ɛfɛ̃kĩiu.

16 Bee ↄ́ ↄ̃ málɛ dↄ,

ma wɛ́'i lɛ́ kwɛ́.

Nↄ̀sɛninina kumanↄ kãio,

wàlɛ wɛɛlɛ ma nisĩna suo.

Ma nɛ́ↄ gↄ̃̀ gii,

asa ibɛɛ gbãamↄ̀mɛɛɛ.

17 Ma Siↄna, ma ↄkpà,

ↄ̃ gbɛ̃e ku à ma nↄ̀sɛ nínimɛɛo.

Bui pↄ́ liaa Yakↄbu buiↄziↄ

ↄ̃ Dii dìlɛ aa gↄ̃ ń ibɛɛↄ ũ.

Ma Yelusalɛũ ma gↄ̃ ibɛɛpiↄnɛ lán pↄ́ gbãlɛawa.

18 Dii yã́ naɛ,

asa ma bↄ aà yã́ kpɛɛ.

Bui píi à swã́kpa,

í ma yã'ↄ̃ma ma.

Wà tà ń ma wɛ̃́ndiaↄ ń ma ɛ̀waasoↄ zĩ̀zↄↄ ũ.

19 Ma lɛzù bui pↄ́ yemaziↄzi,

ↄ̃ aa zĩbↄnkpɛkɛ̀mɛɛ.

Ma sa'onaↄ ń ma gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kɛ̀sai ma zɛaↄ guu,

gↄↄ pↄ́ aalɛ blɛ wɛɛlɛ,

aa ń wɛ̃ni ba dↄò.

20 Dii, ma taasikɛa gwa,

ma nↄ̀sɛ lɛ́ tɛ́kũ.

Ma túlu yà,

asa ma pã n yã́a maamaaɛ.

Zĩ ma gbɛ̃́ↄ blè gãaɛ,

mɛ́ gaga ku ua.

21 Wà ma aaukɛa mà,

kási má nↄ̀sɛninina vĩo.

Ma ibɛɛↄ ma taasikɛa bao mà,

aalɛ pↄnakɛ ń yã́ pↄ́ ń kɛ̀mɛɛo.

To gↄↄ pↄ́ n a yã'ò ká,

aai gↄ̃mawa.

22 Ǹ ń vãikɛa bↄnɛ́ gupuau,

ní kɛnɛ́ lá ń kɛ̀mɛɛwa ma tàae yã́i.

Ma aaukɛa zↄ̃ↄ,

ma sↄ̃ yɛ̃̀ɛɛ vĩ lↄo.

2

Ĩa pↄ́ Dii dà Siↄnawa

1 Gwa lá Dii pↄkũma kù Siↄnaa lán suawa.

À Isailiↄ bɛɛɛ pↄ́ zↄ̃̀ luawa pã̀lɛ zĩ́lɛ.

I a gbadibↄpi yãda a pↄfɛ̃gↄↄo.

2 Dii Yakↄbu buiↄ kpɛ́ↄ dàaĩ ń wɛ̃nagwasai,

à Yudaↄ mɛɛwia zɛgikĩiↄ kwɛ̀ a pↄfɛ̃ guu,

à kɛ̀sɛ tↄ̃̀ a kíaↄ ń ń kpalaowa zĩ́lɛ.

3 Aà pↄkũma pãsĩ guu à Isailiↄ gbãa kↄ'ɛ̀.

À a ↄbↄ̀lɛ ń yã́u an ibɛɛↄ wáa.

À kũ̀ Yakↄbu buiↄwa tɛ́ ũ ń pↄ́ pↄ́ liaiↄ píi.

4 À sagòlɛ lán ibɛɛwa,

à ↄkà sáu.

À gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̀ɛ maa yãaↄ dɛ̀dɛ píi

lán wɛ̀lɛwa.

À a pↄkũma pìpi Siↄnawa

lán tɛ́wa.

5 Dii gↄ̃̀ lán ibɛɛwa,

a kɛ̀ Isailiↄnɛ sàabu.

À ń kibɛↄ dàaĩ,

à ń wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ kwɛ̀.

A tò búbua ń wɛ̃na wiio kã̀fĩ Yudaↄ mɛɛwiau.

6 À a kpɛ́ gbòo à gↄ̃̀ lán kaawa,

à a gbɛ̃́ↄ kãaakĩipi wìwi.

Dii tò dikpɛ ń kã́mabogↄↄo yã́ dↄ Siↄnadeↄgu lↄo.

Aà zafɛ̃a zↄ̃ↄ guu i kía ń sa'onaↄ gwa pↄe ũo.

7 Dii gì a gbagbakĩizi,

à pãkpà a kpɛ́i.

À kibɛ kpɛ́ gbãaↄ nà ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩ.

Aa kúkuakɛ̀ Dii kpɛ́u

lá wì kɛ dikpɛ zĩ́wa.

8 Dii zɛ̀ ń Siↄna bĩ́i gbooaoɛ.

À ba yↄ̃̀wà, i gí ↄtↄ̃iwào.

A tò a bĩ́iↄ lɛ́ pìa, aa gↄ̃̀ kɛ̀lɛkɛlɛ.

9 A bↄlɛ gbaↄ vĩ̀lɛ tↄↄlɛu,

a gbã́aↄ ɛ̀'ɛ kpéekpee.

A kía ń a nɛ́ↄ gↄ̃̀ buipãleↄ guu,

wa ikoyã kũa lↄo.

A ãnabiↄ lí yã́ pↄ́ bↄ̀ Dii kĩ́i e lↄo.

10 Siↄna gbɛ̃zↄ̃ↄↄ zↄ̃lɛa zĩ́lɛ,

an lɛ́ kpaaũa.

Aa bùsukà ń miu,

aa zwã̀nkasaↄ kàkańla.

Yelusalɛũ wɛ̃́ndiaↄ mi gↄ̃̀ pɛ́lɛa zĩ́lɛ.

11 Ma wɛ́ lɛ́ wo ń ↄↄlↄo,

ma nↄ̀sɛ lɛ́ tɛ́kũ.

Ma pↄ yà dúuduu ma gbɛ̃́ↄ dɛdɛa yã́i.

Nɛ́fɛ̃nɛnaↄ ń nɛ́tɛ̃naↄ kálɛ ma gãaɛↄ yɛ̃̀ɛɛsai.

12 Gↄↄ pↄ́ aalɛ lɛ́lɛ gãaɛ

lán gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̀'ĩaↄwa,

aalɛ ń daↄ la aa mɛ̀:

Wá pↄblea ń imiao e má ni?

An wɛ̃ni lɛ́ gɛ̃zɛa ń daↄ kùɛ.

13 Yelusalɛũ, má onɛ kpelewa ni?

Bↄ́ má n lɛɛũòi?

Mɛɛwia lɛ́so Siↄna, bↄ́ má mɛ n muaaò

mà ń nↄ̀sɛ níninɛi?

N bↄ̀ ɛ zã̀ lán ísia ɛwa,

démɛ a fↄ̃ n gbã́gbãi?

14 N ãnabiↄ yãpã gii ènɛ.

Aai n yãvãi bↄnɛ gupuau aa n kɛ̃ zↄblewao.

Yãpã gii pↄ́ aa ènɛ n sãsã.

15 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ↄ píi aaìↄ ↄtaalɛ,

aaìↄ lɛsuikɛma Yelusalɛũ,

aaìↄ mikɛnɛ déũdeũ.

Aaì mɛ, wɛ̃́lɛ pↄ́ a kɛfɛna kɛ̀ zài,

dṹnia píi pↄnakɛbↄpin wee?

16 N ibɛɛↄ lɛ́ lɛdↄma píi,

aalɛ lɛsuikɛma.

Aalɛ swaa biima,

aalɛ mɛ wá dàaĩ,

wá wɛ́ dↄ gↄↄpizi yãaɛ,

wa wɛsìɛ sa.

17 Dii kɛ̀ lá à zɛ̀owa,

à yã́ pↄ́ a dìlɛ za zi pàpa.

À n kwɛ n wɛ̃nagwasai.

A tò ibɛɛↄ pↄnakɛ̀ n musu,

à n wɛ̀lɛↄ gbà gbãa.

18 Siↄna, to n bĩ́i wiilɛ Diizi ń nↄ̀sɛo,

to n wɛ́'i àↄ bàalɛ lán swa'iwa fãanɛ ń gwãasĩnao.

Ńsu kã́maboo,

ńsu to n wɛ́ ĩ́ampao.

19 Fɛlɛ wii kau gwã́ gudↄ̃anaↄ kↄ̃ lɛũkpakɛgↄↄ.

Ǹ n sↄ̃ wɛ̃ Diiɛ,

ní ↄdↄaàzi n nɛ́ pↄ́ lɛ́ ga ń nↄanao zɛauↄ wɛ̃ni yã́i.

20 Dii, gwa ǹ gwa!

Dé n yã́ bee taa kɛ̀ɛ̀ yãai?

Nↄɛↄ ń nɛ́ pↄ́ aa ń í aa ń kuɛↄ soa maan wea?

Sa'onaↄ ń ãnabiↄ dɛdɛa n kpɛ́u maan wea?

21 Nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ gɛↄ gↄ̃̀ kálɛa zɛau luutɛ̃u.

Wà ma ɛ̀waasoↄ ń ma wɛ̃́ndiaↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃ndao.

N ń dɛdɛ n pↄfɛ̃gↄↄ,

n ń kaalɛ ń wɛ̃nagwasai.

22 Lá ni gbɛ̃́ↄ kãaa dikpɛgↄↄ,

màa ń tò yãpãsĩ lìamazi.

N pↄkũmagↄↄ gbɛ̃e i pilimao,

gbɛ̃e i e bↄ̀o.

Ma ibɛɛↄ gbɛ̃́ pↄ́ ma ń gwá ma ń kuɛↄ mìdɛ.

3

Wɛdↄa nↄ̀sɛniniai Dii kĩ́i

1 Má dɛ gbɛ̃́ pↄ́ Dii pↄkũma gotↄ̃̀wà à taasi è ũɛ.

2 À ma ya à ma kpa gusiauɛ,

i kɛ gupuau no.

3 Mámɛ ìↄ ↄtↄ̃a gↄↄpii,

a láaa vĩo.

4 A tò ma mɛ ibàba,

à ma wáↄ wìwi.

5 À kona ń mɛkɛmuunao lìamazi lán bĩ́iwa.

6 A tò ma ye gusiau

lán gbɛ̃́ pↄ́ gà à gɛ̃̀gɛ̃ↄwa.

7 À gĩ lìamazi, má fↄ̃ bↄo,

à mↄ̀ gala gbiaↄ kpàmɛɛ.

8 Ma wiilɛ̀, ma suabalɛ zùaàzi,

kási i swã́sɛmazio.

9 À gĩbò ń gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛↄ,

a pã̀ ma zɛ́a a dɛ̀.

10 À gↄ̃̀mɛɛ lán gbɛaana pↄ́ naalɛa

ge nↄ̀ↄmusu pↄ́ ye láuwa.

11 À zɛ́ sìa, à ma taitai,

à ma ↄ̃̀ↄkpà.

12 À a ka kpà sáa,

ↄ̃ à ma dilɛ pↄ́ pↄ́ á pá ũ.

13 À a gbàla kaↄ tↄ̃̀ ma baluwa.

14 Ma gↄ̃ ma gbɛ̃́ↄnɛ pↄ́ yáalↄa ũ,

aa lɛdàmanↄ ḿpii.

15 À blɛ kĩ̀sã ò'omɛɛ,

à ma kaka ń gↄ̃io.

16 À gbɛ̀kↄsↄ kpàa, ma swaa ɛ̀'ɛ,

à ↄ̃zↄ̃̀a tufua.

17 À ma kɛ̃ aafiawa,

má dↄ̃ bↄ́ wì mɛ nama lↄo.

18 Ɔ̃ ma mɛ̀, ma gↄ̃ yɛ̃̀ɛɛsai,

ma wɛ́ dↄ Diizi lↄo.

19 Ma liaaliaaa wɛ́tɛ̃a guu dↄmagu,

a dɛmɛɛ gↄ̃i ń konao ũ.

20 Yã́pi ìↄ dↄamagu maamaaɛ,

ↄ̃ ma kúsu kwɛ̀.

21 Yã́ pↄ́ ìↄ dↄmagu

ì to ma nↄ̀sɛ àↄ daa doũn kɛ:

22 Dii gbɛ̃kɛ mɛ́ tò wi midɛo,

aà wɛ̃nadↄ̃anɛ lí láao.

23 Aà yeańzi ìↄ dafu lá gu lɛ́ dↄɛ,

a náai vĩ zↄ̃ↄ.

24 Ma mɛ̀, Dii mɛ́ ma baa ũ,

a yã́i má sↄ̃́aaàzi.

25 Dii maa gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄaàziↄnɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ aà kĩ́i wɛɛlɛↄ.

26 Wɛdↄa Diizi zↄasai à ń suaba mɛ́ maa.

27 A maa gbɛ̃́ taasi fↄ̃ a ɛ̀waasogↄↄɛ.

28 Aà zↄ̃lɛ ado kílikili,

asa Dii mɛ́ aà dàu.

29 Aà a mipɛlɛ bùsuu,

iↄ wɛdↄaàzi.

30 Aà a gɛɛ dↄ gbɛ̃́ pↄ́ ye a sãnkɛɛ,

i to wí a kṹ.

31 Asa Dii lí gí gbɛ̃́i à aà tò we gↄↄpiio.

32 Baa tó à aà dà taasiu,

ì aà wɛ̃nagwaɛ a gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ lɛ́u.

33 Dii lí gbɛ̃́ swã́gaga ń pↄnaoo,

ìli aà da taasiu pão.

34 Tó wàlɛ ↄ̃zↄ̃ zĩ̀zↄↄwa dṹnia guu guei,

35 tó wàlɛ ń yã́ málɛnɛ́ Lua Musude kpɛ́ kpɛɛlɛ,

36 tó wàlɛ yã́kpalɛkɛ gbɛ̃́ↄnɛ kolea,

Diipi lɛ́ eo lé?

37 Démɛ a fↄ̃ mɛ á kɛ, i kɛ,

tó Dii i a zɛbↄɛ̀o ni?

38 Vãi ń maao ì gbɛ̃́ le Lua Musude lɛ́ saia?

39 Gbɛ̃nazĩn bɛ̃́ɛ nɛ́ zɛ́ vĩ à zↄaka a duuna ĩadama yã́ musuo.

40 Wà wɛ́tɛ wá kuai wà gwa maamaa,

wí ɛa su Diiwa.

41 Wà ↄdↄ Luazi musu ń nↄ̀sɛmɛndoo, wí mɛ:

42 Wa duunakɛ̀, wa swã́gbãakɛ̀,

ↄ̃ ni sùuukɛwanↄo.

43 N pↄkũma kàkanla, n pɛwá,

n wá dɛdɛ wá wɛ̃nagwasai.

44 N sↄlↄ luabɛpuanau,

kɛ́ ńsu wá wabikɛa mao yã́i.

45 N wá dílɛ ukↄlↄ ge bìsa ũ buipãleↄ guu.

46 Wá ibɛɛↄ swaa bìiwá ḿpii.

47 Vĩa ń zua baiuo mɛ́ gↄ̃̀wɛ̃ɛ

ń músio ń kaalɛao.

48 Ma wɛ́'i lɛ́ bàalɛ lán swa'iwa

ma gbɛ̃́ↄ tↄ̀lↄzↄ̃a yã́i.

49 Ma wɛ́'i aↄ kwɛ zɛsaiɛ,

aↄ kã́maboa vĩo,

50 e Dii gɛ wɛzu zĩ́lɛ à e.

51 Yã́ pↄ́ ma wɛ̃́lɛ nↄɛↄ lè,

kɛ́ ma wɛsìɛ, ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà.

52 Gbɛ̃́ pↄ́ aa íbɛlɛsɛ̀manↄ pãↄ

lɛ́ ma wɛ lán bãwaɛ.

53 Aa ye ma wɛ̃ni bↄlia ɛu,

aa ma papa ń gbɛo.

54 Í dàmala,

ↄ̃ ma mɛ̀ ma gaɛ sa.

55 Kua za ɛ̀ títiu we

ma lɛzùnzi, Dii.

56 Kɛ́ ma suaba wiilɛ̀, ń mà,

ni swã́kpa ma yã́ao.

57 Kɛ́ ma lɛzùnzi, n sↄ̃mazi,

n mɛ̀ másu vĩakɛo.

58 Dii, n zɛmanↄ yã́kpalɛu,

n ma wɛ̃ni sì.

59 Ń è lá wà ma yã́ màlɛmɛɛ,

ↄ̃ n yãnakpàa, Dii.

60 Ń è lá aa ye tↄsia

ń vãi pↄ́ aa a lɛkpàaĩmazio píi.

61 Dii, ń mà lá aa ma sↄ̃sↄ̃

ń vãi pↄ́ aa a lɛkpàaĩmazio píi.

62 Ma ibɛɛpiↄ ìↄ lɛ́pɛ kↄ̃ swã́u,

aaìↄ lɛkpaaĩmazi gↄↄpiiɛ.

63 Ǹ ń zↄ̃lɛa gwa ń ń fɛlɛao,

ma tↄ́ mɛ́ gↄ̃̀ ń lɛ ũ.

64 Dii, fĩabonɛ́ a zɛ́wa,

kɛnɛ́ an yãkɛa lɛ́u.

65 To an swã́ gbãakũ,

ní láaizĩmá.

66 Pɛ́má ń pↄfɛ̃o,

ní ń tↄ̀lↄzↄ̃ dṹniau.

4

Ĩa pↄ́ wa dà Siↄnadeↄwa

1 Vua siakũ̀ɛ fá! Vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ lì!

Lua kpɛ́ gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ fã̀aa zɛ́kpaaↄu píi.

2 Siↄnade pↄ́ wàlɛ ń bɛɛɛ lɛɛũ ń vuao yãaↄ,

wà ń dílɛ lán gĩ̀ ooↄwa,

oobona ↄzĩɛ.

3 Baa gbɛ̃gbonaↄ ì yↄ̃́ kpá ń nɛ́ↄwa aa miɛ.

Ma gbɛ̃́ↄ sↄ̃ aa pãsĩkũ̀,

aa gↄ̃̀ lán taataawa gbáau.

4 Nɛ́ yↄ̃minaↄ lɛ́na nàalɛ ń lɛ́ musu imi yã́i.

Nɛ́ↄ lɛ́ pɛ̃ɛ gbɛa,

kási gbɛ̃e lɛ́ línɛ́o.

5 Nɛ́ pↄ́ aaì blɛ maa ble yãaↄ gↄ̃̀ gɛmbɛ̃ɛnaↄ ũ zɛaↄ guu.

Nɛ́ pↄ́ wà ń gwá ń pↄkasa ↄdeↄ lɛ́ pↄblea wɛɛlɛ bisau tufua.

6 Ma gbɛ̃́ↄ vãikɛa dɛ Sↄdↄũdeↄ duunala.

Lua Sↄdↄũpi suumpà kã́ndoɛ,

gbɛ̃e i ↄdawào.*

7 An kíaↄ zɛ̃a dɛ bùntafaa yãa,

an pípia dɛ vĩ'ipua.

An mɛↄ tɛ̃a lán lubiiwa,

an zɛa maa lán safiiwa.

8 Tiasa an sia dɛ nísi bòo góa,

tó aa bɛ gãaɛ, wìli ń dↄ̃o.

Aa gↄ̃̀ wákambaauↄ ũ,

aa gↄ̃̀ lán lí giiwa.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ gàga zĩuↄ mi na dɛ

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gaga ń nↄanaoↄla.

Bua pↄ́ↄ kuo, aalɛ ibaba,

aa gↄ̃̀ wooo.

10 Baa nↄɛ wɛ̃nadↄ̃nɛdeↄ ń nɛ́ↄ fùukɛ̀ ńzĩa.

An nɛ́piↄ gↄ̃̀ ń pↄblea ũ ma gbɛ̃́ↄ tↄ̀lↄzↄ̃a guu.†

11 Dii pↄfɛ̃ pàlamá,

à a pↄkũma pãsĩ bↄ̀bↄmá.

À tɛsↄ̃̀ Siↄnawa,

à kũ̀ a ɛ̃wa.

12 Dṹnia kíaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ píi,

aalɛ e yãa Yelusalɛũ ibɛɛↄ fↄ̃ gɛ̃ a bↄlɛuo.

13 Aà ãnabiↄ duuna ń aà gbàgbanaↄ vãikɛa yã́iɛ.

Aa gbɛ̃maaↄ dɛ̀dɛ ń wɛ̃́lɛ guuɛ.

14 Ɔ̃ aaìↄ ↄmalɛmalɛ zɛaↄ guu lán vĩ̀aↄwa sa.

Aa gbãlɛ̀ gbɛ̃dɛapi yã́i,

gbɛ̃e lí we ↄkã̀ ń pↄkasaↄwao.

15 Wìↄ wiidↄmá, à gɛ́i gbãsĩdeↄ!

À gɛ́i, à gɛ́i, ásu ↄkãwáo!

Aaìↄ bàalɛ wàↄ liaaliaa,

buipãleↄ i onɛ́: Á e àↄ ku lao.

16 Dii mɛ́ ń fãaa ń oa fɛ̃́nkpaao,

a ye à ń eo.

Wìli ń gbàgbanaↄ gwa pↄe ũo,

wìli gbɛ̃zↄ̃ↄↄ wɛgwao.

17 Wá wɛ́ dↄ gbɛ̃́ↄzi aa dↄwálɛ

e wá wɛ́ wò pã.

Kua gudↄ̃akĩi wa buie dã̀,

a fↄ̃ wá suaba sↄ̃o.

18 Lá wálɛ táa'o píi, wàlɛ wá wɛɛ,

wili e wa bɛbɛ gãaɛ lↄo.

Wá wɛ̃ni gↄ̃̀ lɛɛ, wá gↄↄ ye pai,

asa wá kua lɛ́ kàɛ.

19 Wá gbɛ̀sɛlɛnaↄ wãa dɛ kúu bↄa musua.

Aa pɛ̀lɛwázi gbɛ̀sĩsĩↄ musu,

aa wá dãdã gbáau.

20 Kía pↄ́ Dii kpà wá ĩ́an wɛ̃nide ũ,

aa aà kũ̀ ń baio.

Wálɛ e yãa ↄ̃mɛ aↄ kpaawázi buipãleↄ guu.

21 Á Ɛdↄũ pↄ́ á kú Uzu bùsuuↄ,

à vĩ àↄ kɛ̃aa ń pↄnao gĩa!

Lua a a pↄkũma í dↄɛ́ à mi à kã sↄ̃ɛ,

í á pↄkasaↄ wolowá.

22 Siↄnadeↄ, á ĩadama lɛ́ a ká,

wa táánↄ zĩ̀zↄↄ ũ lↄo.

Ɛdↄũↄ, Dii a bↄbↄánↄ ń á duunao,

i á vãikɛa wíɛ́ á musu.

5

Wabikɛa kua ĩadamau

1 Dii, to yã́ pↄ́ wá lé dↄngu!

Gwa ǹ gwa lá wà widàwá.

2 Buipãleↄ mɛ́ gↄ̃̀ wá bùsu vĩ,

zĩ̀loↄ mɛ́ kú wá kpɛ́ↄ guu.

3 Wa gↄ̃ nɛtonɛↄ ũ desai,

wá daↄ gↄ̃̀ gyaaↄ ũ.

4 Í pↄ́ wá vĩ, wi luɛ wà gbasa mi,

baa wázĩa yàa wi ↄ̃abↄ wà luɛ sa.

5 Wá ibɛɛↄ looawála,

wa kpasa, wi ĩ́ampakĩi eo.

6 Wa ↄdↄ̀ Egipiↄ ń Asiliↄzi

kɛ́ wà blɛ e à mↄ́wá yã́i.

7 Wá maeↄ duunakɛ̀, aa ku lↄo,

ↄ̃ an tàaeↄ lɛ́ wí wá musu.

8 Zↄↄ mɛ́ lɛ́ kiblewá,

gbɛ̃e ku à wá bↄ ń ↄzĩo.

9 Wi blɛ wɛɛlɛ kai guuɛ

gbãamↄnɛde pↄ́ kú sɛ̃uↄ yã́i.

10 Wá báa wã̀ lán oo pↄ́ ditɛawa,

nↄana mↄ̀ ń mɛ̀wãa pãsĩo.

11 Wà gbãamↄ̀ wɛ̃́ndiaↄnɛ Siↄna

ń wá Yudaↄ wɛ̃́lɛↄ guuo.

12 Wà kíaↄ yèye ń ↄↄwa wà ń loo,

wi bɛɛɛ dↄ̃ maezↄ̃ↄↄnɛo.

13 Wì wísilↄgbɛ di ɛ̀waasoↄnɛ,

nɛgↄ̃ɛnaↄ lɛ́ fu yàabaaawa.

14 Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lí kãaa gãaɛ lↄo,

ɛ̀waasoↄ kã́mabò ń lɛsiao.

15 Wá pↄna làa,

wá ↄ̃wãa gↄ̃̀ búbuapɛa ũ.

16 Wá fùa gò wá miwa à lɛ̀lɛ,

waiyoo wápiↄ, wa duunakɛ̀.

17 Bee yã́ mɛ́ tò wá pↄ yà,

yã́ beeↄ yã́i wá wɛ́ sìsi.

18 Siↄna gbɛ̀sĩsĩ gↄ̃̀ bɛzia ũɛ,

we gbɛ̃gbonaↄ ì kìlimpau.

19 Mpi Dii, niↄ kible gↄↄpiiɛ,

n zↄ̃lɛa báawa láaa vĩo.

20 Bↄ́yãi wá yã́ ìↄ sãangui?

Ńyↄ̃ wá vũaa e wá wɛ̃ni lɛ́u yã̀?

21 Dii, to wà suma, wí su.

To wà ɛa su wá pá ziu.

22 Ge n giwázi fĩ́afĩa yã̀?

N pↄ fɛ̃̀wázi dúuduu yã̀?

* 4:6 Daa 19.24

† 4:10 Iko 28.57, Eze 5.10

Ezekiɛli

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

EZEKIƐLI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Yelusalɛũ Lua kpɛ́ sa'ona Ezekiɛli ku Isaili pↄ́ wà tàńnↄ̀ Babiloniↄ guuɛ e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 597, Nɛbukanɛza lɛ́lɛa Yelusalɛũwa sɛ̃́ia gbɛa. A wɛ̃̀ síiↄ̃ gbɛa Lua aà sìsi aà kɛ ãnabi ũ. Kua zↄbleu Ezekiɛli lɛ́ lɛda Yuda pↄ́ wà tàńnↄ Babiloniↄwa ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gↄ̃̀ Yelusalɛũↄ lↄ. Kɛ́ wà Yelusalɛũ ń Lua kpɛ́o kàalɛ wɛ̃̀ 587 guu, ↄ̃ à ń nↄ̀sɛ nìninɛ́, a ònɛ́ aa wɛdↄ Luazi.

Ezekiɛli wɛ́pungu'è dasi, bee gbɛa à yã́ↄ kɛ̀kɛ seelaↄ ũ, aà yãkɛapiↄ aà yãdanɛ sĩanapìliwànɛ́. Dɛa sa'ona ũ guu à gbãakpà Lua kpɛ́ dↄa yã́wa maamaaɛ, ń beeo à mɛ̀ Lua kú ń a gbɛ̃́ↄ, baa Babiloni bùsuu, i kɛ kpɛ́pi ↄ̃ Lua kuu adoo (11.16). Baade yãkɛaↄ dɛ azĩa yã́ ũɛ (18), i kɛ gbɛ̃pãle yã́ no, ↄ̃ à baade gↄ̃a gbɛ̃́ dafu ũ yã'ò à kpàlɛ à sìwà. À mɛ̀ lↄ Lua a a Nisĩna da Isailiↄgu, aai vu (37) aai ɛa tá ń bùsuu (11.14-20, 36.1-38).

1

Dii azĩa ↄlↄa Ezekiɛliɛ

1 Ma wɛ̃̀ baakwide guu, a mↄ síiↄ̃de gↄↄ sↄode zĩ́, má kú ń zĩ̀zↄↄ swa pↄ́ wì mɛ Kebaa saɛ, ↄ̃ luabɛ wɛ̃̀aa,* ↄ̃ ma Lua è wɛ́pungu'ea guu. 2 Kí Yɛkↄnia gↄ̃a zĩ̀zↄ ũ† wɛ̃̀ sↄode guu 3 ↄ̃ Dii yã'ò mapi sa'ona Ezekiɛli, Buzi nɛ́ɛ Babiloni bùsuu we. We Dii gbãa mↄ̀ua.

4 Kɛ́ ma wɛzù, ↄ̃ má è zàa'ĩana lɛ́ fɛlɛ gugbãntoo oi. Lou sa sìsi, àlɛ pílɛ, àlɛ tɛkɛ púuu. Tɛ́ pↄ́ kú a guoguo dɛ lán mↄ̀ tɛ̃a bóiboiwa. 5 Pↄ́ kú tɛ́pi guu, a dɛ lán pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃ↄwa,‡ an taa bↄ̀ gbɛ̃nazĩnawa, 6 ãma an baade oa síiↄ̃siiↄ̃ mɛ́ aa gã̀sĩa vĩ síiↄ̃siiↄ̃. 7 An gbáↄ súsu, an gbálaↄ dɛ lán zù swɛwa, àlɛ tɛkɛ lán mↄgotɛ̃ yↄↄawa. 8 Aa gbɛ̃nazĩna ↄↄ vĩ ń gã̀sĩaↄ zíɛ. An oa síiↄ̃ ń ń gã̀sĩa síiↄ̃o dↄdↄ aɛ ń kpɛo, gbã̀tɛ̃ɛ ń gbã̀tɛ̃ɛo, 9 an gã̀sĩapiↄ lɛ́ kã́kↄ̃wa. Gu pↄ́ aalɛ gɛ́u, aali lɛ́ liaao, aaì gɛ́ ń aɛ màa gↄ̃̀ↄɛ.

10 Lá an oapiↄ dɛn kɛ: An baade gbɛ̃nazĩna oa vĩ, mɛ́ aa nↄ̀ↄmusu oa vĩ ↄplaa oi, zu oa ↄzɛɛ oi, mɛ́ aa kúu oa vĩ lↄ ń kpɛ oi.§ 11 Màa an oaↄ dɛ. An baade gã̀sĩa pooa musu plapla, aalɛ kã́kↄ̃wa, a pla pↄ́ gↄ̃̀ↄ naańzi. 12 An baade ì gɛ́ a aɛdↄawaɛ súsu. Gu pↄ́ an nisĩna tàu, we aaì gɛ́u, mɛ́ gu pↄ́ aalɛ gɛ́u píi, aali lɛ́ liaao. 13 Pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ kɛkɛá dɛ lán tɛyↄ̃ ge sɛ̃tɛwaɛ. Tɛ́pi gupua zↄ̃ↄ, ìↄ táa'o pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ zãnguo. Lou lɛ́ pílɛpilɛ tɛ́pi guu.* 14 Pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ wãa lán loupilɛawa, aaìↄ gɛ́, aaìↄ su.

15 Kɛ́ málɛ pↄ́ bɛ̃́ɛ oa síiↄ̃depiↄ e màa, ma wuluu è an baade saɛ tↄↄlɛ. 16 Wuluupiↄ ń ń pↄ́ↄ lɛ́ tɛkɛ lán gbɛ̀ bɛɛɛdewa, mɛ́ an síiↄ̃ píi aa doũɛ. Wuluupiↄ kɛa taan kɛ: Ampii aa wuluu vĩ mɛ̀n plapla pãpãakↄ̃a. 17 Tó aalɛ táa'o, aaì gɛ́ aɛ ń kpɛo, gbã̀tɛ̃ɛ ń gbã̀tɛ̃ɛo liaasaiɛ. 18 An wuluupiↄ lɛsĩ, ì to vĩa ń kṹ, mɛ́ wɛ́ fĩfĩwà à lìai.† 19 Tó pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ lɛ́ táa'o, wuluupiↄ ìↄ bɛ ń saɛɛ. Tó pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ fɛ̀lɛ tↄↄlɛ aalɛ gɛ́ musu, wuluupiↄ ì fɛlɛ musu sↄ̃ɛ. 20 Gu pↄ́ an nisĩna tàu, we aaì gɛ́u, an wuluuↄ i fɛlɛ gɛ́ńnↄ sãnuɛ, asa pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ nisĩna kú ń wuluuↄ guuɛ. 21 Tó pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ lɛ́ táa'o, an wuluuↄ ìↄ táa'oɛ. Tó aa zɛaɛ, aaìↄ zɛa sↄ̃ɛ. Tó aa fɛ̀lɛ tↄↄlɛwa, wuluupiↄ ì fɛlɛńnↄ sãnuɛ, asa pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ nisĩna kú ń wuluuↄ guuɛ.

22 Bàluma kpálɛa pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ mia e musu, àlɛ tɛkɛ wásawasa lán díiwa.‡ 23 Bàlumapi zíɛ an gã̀sĩaↄ pooa, aalɛ kã́kↄ̃wa, an baade gã̀sĩa mɛ̀n plaplaↄ naańzi. 24 Kɛ́ aalɛ táa'o, ma ń gã̀sĩapiↄ kĩ́a mà lán izↄ̃ↄsuka kↄ̃fĩwa,§ lán Gbãapiide lↄↄwa, lán zĩgↄ̃ↄ zↄawa. Kɛ́ aa zɛ̀, ↄ̃ aa ń gã̀sĩaↄ nàaa. 25 Kɛ́ aa zɛa an gã̀sĩaↄ naaaa màa, ma lↄↄ mà ń mia za bàluma musu. 26 Pↄe kú ń mia bàlumapi musu we lán kiblekila pↄ́ wa kɛ̀ ń safiiowa,* mɛ́ ma gbɛ̃e è zↄ̃lɛa kìlapiu musu we lán gbɛ̃nazĩnawa. 27 Má è, zↄ̃a aàpi lɛ́u e musu a dɛ lán mↄ̀ tɛ̃a bóiboi† pↄ́ lɛ́ pipi lán tɛ́wawa, mɛ́ zĩ́lɛ oi dɛ lán tɛ́wa. Gupua gbãa liaaaàzi. 28 Gupuapi bↄ̀ lán nàali pↄ́ bↄ̀ gↄↄ pↄ́ lou lɛ́ mawa. Dii gawi kɛkɛá pↄ́ má èn we. Kɛ́ má è, ma wulɛ ma gbɛɛu gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ ma lↄↄ mà, àlɛ yã'omɛɛ.

2

Dii Ezekiɛli sísia

1 À mɛ̀: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, fɛlɛ zɛ mà yã'onnↄ. 2 Kɛ́ àlɛ yã'omɛɛ, aà Nisĩna dìmɛɛ à ma sɛ ma zɛ, ↄ̃ má mà àlɛ yã'omɛɛ 3 à mɛ̀: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, málɛ n zĩ Isailiↄwaɛ, bui swã́gbãade pↄ́ bↄ̀ ma kpɛpiↄ. Ampiↄ ń ń deziↄ aa zã̀mɛɛ yã́waɛ e ń a gbão. 4 Gbɛ̃́ pↄ́ málɛ n zĩmápiↄ swã́ gbãa, mɛ́ aali ma yãmao. Onɛ́ Dii Lua mɛ́ lɛ́ yã́ɛ bee onɛ́. 5 Aa swã́sɛi ge aa gí sɛ́ii an swã́gbãa yã́in nò, aaↄ dↄ̃ kɛ́ ãnabi kú ń guu. 6 Mpi sↄ̃ gbɛ̃nazĩn nɛ́, ńsu vĩakɛnɛ́ ge an yã'oaɛo. Baa ń kua lɛaa ń lɛsikaopiↄ guu, mɛ́ ń zↄ̃lɛa sóipiↄ kĩ́i, ńsu vĩakɛ ń yã'oaɛo. Ńsu to sↄ̃ kɛ̃ngu an yã́io, asa swã́gbãadeↄnɛ. 7 Tó aa swãsɛ̀ ma yã́i ge tó aa swã́sɛio, ńsu gí oinɛ́o, asa swã́gbãadeↄnɛ. 8 Mpi sↄ̃ gbɛ̃nazĩn nɛ́, swã́sɛ yã́ pↄ́ málɛ onɛi. Ńsu swã́gbãakɛ lán swã́gbãadepiↄwao. Lɛ'ɛlɛ, ní pↄ́ pↄ́ má daunɛ só. 9 Kɛ́ ma wɛsɛ̀, ↄ̃ ma ↄ è, a taala kooa kũa, àlɛ dↄmɛɛ, 10 a pòo ma aɛ. Wà wɛ̃nalɛ ń búbuao ń waiyooo kɛ̃̀wà kpɛ pla píi.*

3

1 A òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, pↄ́ pↄ́ dↄanɛ só. Taalaɛ bee só, ní gɛ ǹ a yã'o Isailiↄnɛ. 2 Kɛ́ ma lɛ'ɛ̀lɛ, à taalapi dàumɛɛ mà só. 3 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, taala pↄ́ má dànɛ ń lɛ́upi só, i n nↄ̀sɛ kã́. Ɔ̃ má sò. À kɛ̀ ma lɛ́u na lán zↄ́wa.* 4 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, fɛlɛ gɛ ǹ ma yã́pi o Isailiↄnɛ. 5 Málɛ n zĩ bui pↄ́ an buiyã maa ĩa mɛ́ an yã'oa zĩ'ũↄ kĩ́io, Isailiↄ málɛ n zĩmá. 6 I kɛ bui dasi pↄ́ an buiyã maa ĩa mɛ́ an yã'oa zĩ'ũ mɛ́ ńyↄ̃ ń yãmaoↄ kĩ́i no. Tó ampiↄ málɛ n zĩmá, aa swã́sɛ n yã́iɛ. 7 Isailiↄ we swã́sɛ n yã́io, asa aali swã́sɛ ma yã́io. Ampii an swã́ fèe, an kùa gbãaɛ. 8 Má tó n kua àↄ gbãa lá ń pↄ́waɛ. Má tó ǹ zɛ gí lá aa zɛ̀ lɛ́ gíwa. 9 Má tó n kua gbãa àↄ dɛ gbɛa. Ńsu vĩakɛnɛ́o. Ńsu to sↄ̃ kɛ̃ngu an yã́io, asa swã́gbãadeↄnɛ. 10 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, swã́sɛ yã́ pↄ́ málɛ onɛi píi, ǹyↄ̃ kũa n sↄ̃u. 11 Fɛlɛ gɛ yã'o n gbɛ̃ zĩ̀zↄↄnɛ, ní mɛ Dii Lua mɛ́ yã́ɛ bee ò, tó aa swã́sɛi, ge aa swã́sɛio.

12 Aà Nisĩna ma sɛ musu, ↄ̃ ma kↄ̃fĩ gbãa mà ma kpɛ wà mɛ̀: Wà Dii gawide sáaukpa aà kúkĩi. 13 Pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ gã̀sĩaↄ lɛakↄ̃wa kↄ̃fĩ mɛ́ dↄ ń wuluu pↄ́ bɛ ń saɛↄ kↄ̃fĩ gbãao. 14 Nisĩnapi ma sɛ gɛ̃̀manↄ zɛ́a, ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpaa mɛ́ ma pↄ paa, ãma Dii gbãa mɛ́ mↄ̀a. 15 Ma ka zĩ̀zↄ pↄ́ kú Tɛlabibiↄ kĩ́i Kebaa saɛ, ↄ̃ ma zↄ̃lɛ gu pↄ́ aa kuu we e gↄↄ sopla. Yã́ dìa.

Isailiↄ gbaa laai

16 Gↄↄ soplapi gbɛa Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 17 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ma n kɛ gudↄ̃ana ũ Isailiↄnɛɛ.† Swã́sɛ yã́ pↄ́ lɛ́ bↄ ma lɛ́uzi, ní ń gbaomɛɛ laai. 18 Tó má ò vãikɛnaɛ a gaɛ, mɛ́ ni aà gba laaio, ge ni lɛdawà aà mikɛ̃ vãiwa kɛ́ à e àↄ kuo, vãikɛnapi a ga a duuna yã́iɛ. Aà gaa yã́ sↄ̃ a wi n musuɛ. 19 Tó n aà gbà laai sↄ̃, mɛ́ i mikɛ̃ a vãikɛapiwao, a ga a duuna yã́i, mpi sↄ̃ n lɛ́ aↄ ku yã́pi guu lↄo. 20 Tó maakɛna a maakɛa tò mɛ́ àlɛ vãikɛ, má tó aà kpaguaɛ, i ga. A ga, kɛ́ ni aà gba laaio yã́iɛ. Má maa pↄ́ a kɛ̀ yãda lↄo. Aà gaa yã́ sↄ̃ a wi n musuɛ. 21 Tó n lɛdàwà n mɛ̀ asu duunakɛo sↄ̃, mɛ́ i duunakɛo, aↄ kuɛ, kɛ́ à n lɛdama mà yã́i. Mpi sↄ̃ n lɛ́ aↄ ku yã́pi guu lↄo.

22 Dii gbãa mↄ̀a we, ↄ̃ a òmɛɛ: Fɛlɛ gɛ́ gusalalau, we má yã'ounɛ. 23 Ɔ̃ ma fɛlɛ gɛ gupiu, ma Dii gawi è zɛ we lá má è Kebaa saɛwa, ↄ̃ ma wulɛ ma gbɛɛu gↄ̃̀ↄ. 24 Ɔ̃ aà Nisĩna dɛ̀dɛa à ma sɛ ma zɛ, ↄ̃ a òmɛɛ à mɛ̀: Gɛ ǹ gɛ̃ kpɛ́u. Zɛtanlɛ. 25 N gbɛ̃nazĩn nɛ́, wa mↄma ń bao, wi kãnɛ, kɛ́ ńsu bↄ ń kĩ́i bàasio yã́i. 26 Má tó n lɛ́na naalɛ n lɛ́ musu, kɛ́ ńsu yã'onɛ́, ní ń gba laaio yã́i, asa swã́gbãadeↄn ń ũ. 27 Ãma tó ma yã'ònɛ, má n lɛ́na golɛ, ní gbasa onɛ́ ma Dii Lua mámɛ ma yã́ɛ bee ò. Gbɛ̃́ pↄ́ a swã́sɛi, aà sɛ́i, gbɛ̃́ pↄ́ a gii, aà gii, asa swã́gbãadeↄn ń ũ.

4

Koezↄ̃a Yelusalɛũi seela

1 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, biliki dilɛ n aɛ, ní Yelusalɛũ wɛ̃́lɛ taa kɛwà, 2 ní koezↄ̃i. Bòo kpákpai, ní gbà lɛsĩↄ da ǹ liai, ní bùsu kálɛkalɛ a bĩ́iↄ saɛ, ní bĩ́igboobↄↄ kálɛ ǹ liai. 3 Mↄ̀ pɛ̀pɛɛ sɛ ǹ pɛ́lɛ mↄ̀ bĩ́i ũ mpi ń wɛ̃́lɛpio zãnguo, ní aɛdↄwà. Wà koezↄ̃̀ wɛ̃́lɛpiziɛ, ḿmɛ ń koezↄ̃napi ũ sↄ̃. Bee iↄ dɛ seela ũ Isailiↄnɛ.

4 Wúlɛ n gbã̀tɛ̃ɛ ↄzɛɛwa, níↄ Isailiↄ duuna sɛa e n wúlɛa n gbã̀tɛ̃ɛpiwa gↄↄ lɛ́u. 5 Ma gↄↄ ↄ̀aa pla kwisai (390) dìlɛnɛ ǹyↄ̃ Isailiↄ duuna sɛaɛ e an duunakɛa wɛ̃̀ dasilɛu. 6 Tó n bee kɛ̀ ń làa, ɛa wúlɛ n gbã̀tɛ̃ɛ ↄplaawa, níↄ Yudaↄ duuna sɛa e gↄↄ bla. Ma ń duunakɛa wɛ̃ dìlɛnɛ, wɛ̃̀ dodo gↄↄ dodo. 7 Aɛdↄ Yelusalɛũ pↄ́ n koezↄ̃̀ipiwa, ní n ula gã̀sĩ sↄ̃sↄ̃, ní ãnabikɛkɛ a yã́ musu. 8 Má ba kãnɛ, kɛ́ ńsu lilɛkĩi eo yã́i, níↄ wúlɛa n gbã̀tɛ̃ɛ kpɛ dopiwa e koezↄ̃gↄↄpi gɛ paò.

9 Mase ń naao ń bláao ń nasio ń éseo ń weao sɛ ka ta doũ guu, ní a blɛkɛ ǹyↄ̃ ble gↄↄ ↄ̀aa do kwisai pↄ́ ńyↄ̃ wúlɛa n gbã̀tɛ̃ɛwapiu. 10 Níli blɛ pↄ́ ńyↄ̃ↄ ble lá gu lɛ́ dↄ yↄ̃ kiloowa galaũ ↄ̀aa dodo, níↄ ble yóbiyobi. 11 Níli í pↄ́ ńyↄ̃ↄ mi lá gu lɛ́ dↄ dã litili kↄ̃kpaalɛ lɛ́u, níↄ ga vólovolo. 12 Gbɛ̃nazĩn gbↄ̃ tɛ́ ↄ̃ ńyↄ̃ kàa kɛwà an wáa, ní só. 13 Dii ɛ̀a mɛ̀: Beewa Isailiↄ blɛ gbãlɛa ble bui pↄ́ ma ↄzↄ̃̀ńzi ń bùsuuↄ guu.

14 Ɔ̃ ma mɛ̀: Á'a Dii, mi gbãlɛ yãao. Za ma nɛ́zĩ e ń a gbão mi pↄ́ pↄ́ gà ń azĩao ge pↄ́ pↄ́ wài tàitai nↄ̀ↄ soo. Nↄ̀ↄ pↄ́ dɛ tɛ̃ ũ i gɛ̃ ma lɛ́u ziio. 15 Ɔ̃ a òmɛɛ: Tↄ̀ↄ, ma n gba zɛ́ ǹ kàa kɛ zùgbↄ̃ tɛ́wa gbɛ̃nazĩn gbↄ̃ gbɛu. 16 Ɔ̃ à ɛ̀a mɛ̀: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, má Yelusalɛũdeↄ kũ̀sũa midɛ, aaiↄ pↄblea yↄ̃yↄ̃kↄ̃ɛ yãkãakɛa guu, aaiↄ imi gↄ̃̀ↄna lɛ dodo sↄ̃̀deedee guu, 17 asa pↄblea ń imiao a kɛ̃́sãmáɛ. Sↄ̃ a kɛ̃́ńgu ḿpii, aai ibaba ń tàae yã́i.

5

Ĩadaa Yelusalɛũdeↄwa

1 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, fɛ̃nda lɛna sɛ sa, ní n mikã ń n lɛkãnao waò lá mìbona ì kɛwa. Ní kiloo sɛ ǹ n kã́pi yↄ̃, ní kpaalɛ lɛɛ àaↄ̃. 2 Tó n koezↄ̃a wɛ̃́lɛi gↄↄ lɛ́ pà, ní a lɛɛ do sɛ́lɛ ká pↄ́ pↄ́ ń kɛ̀ wɛ̃́lɛ taa ũpiwa, ní tɛsↄ̃wà. Ní a lɛɛ plaade do sɛ ǹ fɛ̃ndapi lɛ́lɛò ǹ lia wɛ̃́lɛpizi. Ní a lɛɛ àaↄ̃de do pↄ́ gↄ̃̀ fã́ɛ ĩ́anau, asa má a fɛ̃nda wo mà pɛ́lɛńziɛ. 3 Mi kã́piↄ pɛɛlɛ we yↄↄ, ní ye n ula lɛ́u, 4 ní dã ǹ kátɛu à tɛ́kũ. Tɛ́pi mɛ́ a kúlɛ Isailiↄwa píi.

5 Ma Dii Lua ma mɛ̀, yã́ pↄ́ a Yelusalɛũ len we. Má kàlɛ buiↄ guoguoɛ, an bùsuↄ liaai. 6 An vãikɛ guu aa bↄ̀ ma yãdilɛaↄ kpɛ dɛ buiↄla, aa gì ma ikoyã mai dɛ bùsu pↄ́ liaańziↄ deↄla. Aa gì ma yãdilɛaↄiɛ, aai tɛ ma ikoyãpiↄzio. 7 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, a zↄakà dɛ bui pↄ́ liaaáziↄla, i tɛ ma ikoyãio, i zĩkɛ ma yãdilɛaↄwao. Bui pↄ́ liaaáziↄ fɛlɛkaayãↄ ↄ̃ a zĩkɛ̀wà. 8 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, mapi sↄ̃ má fɛlɛánↄɛ. Yelusalɛũdeↄ, má yã́kpalɛkɛánↄ buipiↄ wáa. 9 Má yã́ pↄ́ mi kɛ yãao mɛ́ má kɛ lↄo kɛɛ́ á yãbɛ̃ɛkɛaↄ yã́i. 10 A yã́i maeↄ ń nɛ́ↄ só, mɛ́ nɛ́ↄ ń maeↄ só á mɛɛwiau.* Má á wɛtã, mí á gbɛ̃́ kↄ̃naↄ fãaa gupiiu. 11 Ma Dii Lua ma mɛ̀, lá a ma kpɛ́ gbãlɛ̀ ń á pↄbɛ̃ɛↄ ń á yãbɛ̃ɛkɛaↄ, ń ma kuao má kɛ̃́wáɛ. Má á wɛ̃nagwao, má á bↄo. 12 Á gbɛ̃́ↄ lɛɛ do a gaga ń gagyão ge nↄana á mɛɛwiau, á gbɛ̃́ↄ lɛɛ plaade a gaga zĩ guu bĩ́i kpɛ, mɛ́ má á gbɛ̃́ↄ lɛɛ àaↄ̃de fãaa gupiiu, mí a fɛ̃nda wo mà pɛ́lɛoázi.

13 Ma pↄkũma i gbasa kpálɛ, ma pↄ i wee, ma nↄ̀sɛ i níni sa. Tó ma pↄkũmabↄ̀bↄmá má làa, aaↄ dↄ̃ sa kɛ́ ma gbɛ̃́ pↄ́ mili sí sàao mámɛ má ò.

14 Má Yelusalɛũ kɛ bɛzia ũɛ, iↄ dɛ láanipↄ ũ bui pↄ́ liaaiↄnɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ dↄiↄ. 15 Tó ma yã́kpalɛkɛ̀ánↄ, mɛ́ ma á wɛtã̀ ń pↄfɛ̃o ń pↄkũmao, áↄ dɛ láanipↄ ũɛ, pↄ́ sↄ̃́sↄ̃aↄ ũ bui pↄ́ liaaáziↄnɛ. Á yã́ a to sↄ̃ kɛ̃́ńgu, i ń gba laai maamaa. Ma Dii mámɛ má ò. 16 Tó ma a kagba tↄ̃̀águ nↄana ũ, má á kɛ kɛ́lɛkɛlɛ. Má á kũ̀sũa midɛɛ, mí nↄana kã́fĩɛ́. 17 Má nↄana kááguɛ, mí wàiↄ sóikɛwá, í gↄ̃ nɛ́sai. Gagyã ń gbɛ̃dɛao a gɛ̃ázi, mí tó wà siágu ń zĩo.† Ma Dii mámɛ má ò.

6

Isaili bùsu gbɛ̀sĩsĩↄ

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii Isaili bùsu gbɛ̀sĩsĩↄwa, ní ãnabikɛkɛ a yã́ musu 3 ǹ mɛ: Isaili bùsu gbɛ̀sĩsĩↄ, à Dii Lua yãma. Dii Lua ò gbɛ̀sĩsĩↄnɛ ń sĩ̀sĩↄ ń swadↄↄↄ ń guzulɛↄ, à mɛ̀ álɛ mↄ́wá ń zĩo, i á gulɛsĩ pↄ́ wa bòↄ daaĩ. 4 Wa á sa'okĩiↄ gboo, wi á tulaletikatɛakĩiↄ wíwi, mí á gbɛ̃́ↄ dɛdɛ á tã́aↄ aɛ. 5 Isailiↄ, má á gɛↄ kálɛ á tã́aↄ aɛ, mí á wáↄ fãaa mà lia á sa'okĩiↄzi. 6 Wɛ̃́lɛ pↄ́ á kúu a gↄ̃ bɛzia ũ píiɛ. Wa gulɛsĩ pↄ́ á bòↄ daaĩɛ, wi á sa'okĩiↄ gboo aaↄ da wáiwai. Wa á tã́aↄ wíwi aaↄ ku lↄo, wi á tulaletikatɛakĩiↄ gboo, wi pↄ́ pↄ́ á kɛ̀piↄ míↄnzↄ̃. 7 Gbɛ̃́ pↄ́ wà fɛ̃nda tↄ̃̀má á guuↄ i kwɛ́, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

8 Ń beeo má tó á gbɛ̃́ kↄ̃naↄ gↄ̃ɛ́ɛ. Tó ma á fãaa buiↄ guu, á gbɛ̃eↄ bↄ fɛ̃nda lɛ́zĩ bùsu pↄ́ á kúu, 9 ma yãyìamá an náaisai pↄ́ tò an sↄ̃ kua lↄo yã́ musu ń ń gbãsĩkɛwɛ pↄ́ aaì tã́aↄ gwaò yã́o. Aaↄ ye ńzĩa gĩyãio vãi pↄ́ aa kɛ̀ yã́i ń ń yãbɛ̃ɛkɛaↄ yã́o, 10 aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. Mi lɛ́'ĩana gba no, má yã́pi yíamáɛ.

11 Ma Dii Lua ma mɛ̀, ↄplaa da zɛɛu, ní gbápãlɛ ǹ mɛ: Agya! Zĩ ń nↄanao ń gagyão a Isailiↄ dɛdɛ an yãvãi pↄ́ má ye a gĩyãioↄ yã́i. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku zã̀ↄ gaga ń gagyão, gbɛ̃́ pↄ́ aa ku kãiↄ i gaga zĩu, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa sù bↄ̀ↄ gaga ń nↄanaoɛ. Lá má pↄkũmabↄbↄmán we. 13 Wa ń gbɛ̃eↄ dɛdɛ, aaↄ kálɛa ń ń tã́aↄ an gbagbakĩiↄ saɛ sĩ̀sĩ lɛsĩↄ musu píi ń gbɛ̀sĩsĩ misonaↄ píi ń lí yɛ̀lɛlɛↄ ń gbɛ̃́nɛli lásisiↄ gbáuↄ píi, gu pↄ́ aa tulaleti gĩnana kpàsau ń tã́aↄnɛpiↄ, aaiↄ dↄ̃ sa kɛ́ mámɛmaa Dii. 14 Má ↄbↄ tↄ̃́má, mí tó an bùsupi gↄ̃ bɛzia ũ wáiwai za guwaiwaiu e Dibla, gu pↄ́ aa kuu píi, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

7

Isailiↄ midɛa kà kãi

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, yã́ pↄ́ ma Dii Lua má ò Isaili bùsudeↄnɛn kɛ: Á kua lɛ́ kà! Á bùsu gola síiↄ̃ píi mìdɛ. 3 Á kua lɛ́ kà! Má pↄkũmabↄbↄwáɛ, mí yã́kpalɛkɛánↄ á yãkɛaↄwa, mí yãbɛ̃ɛ pↄ́ á kɛ̀ fĩaboɛ́ píi. 4 Má á wɛ̃nagwao. Má á kɛ̃o. Á yãkɛaↄ fĩa má boɛ́ ń yãbɛ̃ɛ pↄ́ á kɛ̀ↄ, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

5 Ma Dii Lua ma mɛ̀ yã́ a á le!

Yãzↄ̃ↄ a á le!

6 Á kua lɛ́ kà! Á kua lɛ́ kà!

Yã́pi lɛ́ sↄ̃ázi, à pìlawá kↄ̀!

7 Yã́ zↄ̃̀lɛwáɛ,

á gbɛ̃́ pↄ́ á kú bùsuɛ beeuↄ.

Á gↄↄ kà kãi, à kà se!

Gili gɛ̃̀ńgu gbɛ̀sĩsĩↄ musu,

i kɛ pↄna wii aalɛ lɛ́o.

8 Tia kɛ́wa má pↄkũmabↄbↄwá,

mí palawá ń pↄfɛ̃o.

Má yã́kpalɛkɛánↄ á yãkɛaↄwa,

mí á yãbɛ̃ɛkɛaↄ fĩaboɛ́.

9 Má á wɛ̃nagwao, má á kɛ̃o.

Má fĩaboɛ́ á yãbɛ̃ɛkɛaↄwaɛ,

íↄ dↄ̃ ma Dii mámɛ ma á wɛtã̀.

10 À gↄↄpi gwa, à kà! Yã́ pìla!

À nↄsì yã́ gbãa ũ, ↄ̃ à nɛ'ì wala ũ.

11 Yãpãsĩ fɛ̀lɛ vãikɛnaↄ gbɛ̃go ũ.

An gbɛ̃e a bↄo! Bílapi gbɛ̃e a bↄo!

Ɔdee a bↄo! An bɛɛɛdee a bↄo!

12 A gↄↄ kà! À ń lé!

Pↄluna su pↄnakɛo,

pↄyiana su ↄ́ↄlↄo,

asa ma pↄ fɛ̃̀ bílapiziɛ.

13 Pↄyiana a pↄ́ pↄ́ á yìa si lↄo e a wɛ̃ni lɛ́u.

Ãnabikɛkɛa bílaɛpi a lɛ́lɛ pão,

gbɛ̃e a bↄo a tàae yã́i.

14 Wà kuupɛ̀, zĩ̀ sↄu mà píi,

kási gbɛ̃e a gɛ́ zĩlauo,

asa ma pↄ fɛ̃̀ bílapiziɛ.

15 Zĩ ku bĩ́i kpɛ,

gagyã ń nↄanao ku wɛ̃́lɛ guu.

Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku sɛ̃uↄ gaga zĩ guuɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ aa ku wɛ̃́lɛ guuↄ gaga

ń nↄanao ń gagyãoɛ.

16 An gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀ↄ

bàalɛ ta gbɛ̀sĩsĩↄ kĩ́i.

Aa ↄ́ↄlↄ lán swadↄↄ felenaↄwa

baade zĩa tàae yã́i.

17 Ampii an ↄ a gↄ̃ dↄńziɛ,

an kosokũↄ i busa.

18 Aai zwã̀nkasaↄ dↄ ń pi,

vĩa i ń kṹ.

An gɛɛ i gↄ̃ kpá ń wɛ́i,

aai migbaa lɛ́ ḿpii.

19 Aa ń ã́nusuↄ kↄ́lɛ zɛaↄ guu,

an vuaↄ i gↄ̃nɛ́ pↄ́ gbãlɛaↄ ũ.

An ã́nusuↄ ń ń vuaↄ a fↄ̃ ń bↄ Dii pↄfɛ̃gↄↄzĩo.

Ɔ̃api a ń nↄana kpálɛo,

an gbɛɛ kão,

asa ↄ̃mɛ ń dá duunau.

20 Aa ńzĩa sɛ̀ lɛsĩ

ń nↄamblebↄ kɛfɛnaↄ yã́i,

aa pↄbɛ̃ɛ pↄ́ má ye a gĩyãioↄ pìò.

A yã́i má tó à gↄ̃nɛ́ pↄ́ gbãlɛa ũ.

21 Má pↄ́piↄ na bui zĩ̀loↄnɛ ń ↄzĩ

aa ń pↄ́ sɛ́lɛɛ.

Má kpá dṹnia vãikɛnaↄwa,

aa ń pↄ́ naaaɛ, aai a gbãlɛ.

22 Má mikpɛlinɛ́ɛ,

aai ma gu bɛɛɛde gbãlɛ.

Kpã́i wɛliwɛpiↄ gɛ̃u, aai a gbãlɛ.

23 À mↄgalaↄ pí,

asa gbɛ̃dɛa di bùsuuɛ,

mɛ́ yã́ gbãa kↄ̃̀ wɛ̃́lɛu.

24 Má tó bui vãiↄ mↄ́ ń uaↄ símá,

má tó gbãadeↄ zĩasɛa lɛsĩ midɛ,

wi ń sa'okĩiↄ gbãlɛ.

25 Tó gili gɛ̃̀ńgu, aa aafia wɛɛlɛ,

kási aa eo.

26 Músi a kɛ músi,

bao ĩ́i a kɛ bao ĩ́i,

aai gbasa kpálɛkɛ ãnabikɛkɛai.

Sa'ona a fua ikoyãwa,

gbɛ̃zↄ̃ↄ a kua lɛdamawa.

27 Kí a búbuapɛ,

yã́ a di kíanɛwa,

táaaↄ ↄ a lualua.

Má kɛnɛ́ an yãkɛaↄwaɛ,

má yãdańla lá aa dà gbɛ̃́awaɛ,

aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

8

Tã́akɛa Dii kpɛ́u

1 Zĩ̀zↄↄ kũa wɛ̃̀ soolode guu, a mↄ soolode gↄↄ sↄode zĩ́, má zↄ̃lɛa ma kpɛ́u, Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kálɛa ma aɛ, ↄ̃ Dii Lua gbãa mↄ̀a we. 2 Kɛ́ ma wɛsɛ̀, ↄ̃ ma pↄe è lán gbɛ̃nazĩnawa.* Zↄ̃a aàpi lɛ́u zĩ́lɛ oiá tɛ́ɛ. Musu oi sↄ̃, àlɛ tɛkɛ lán mↄ̀ tɛ̃a bóiboiwa. 3 À pↄ́ bↄ̀ lán ↄwa, ↄ̃ à ma kũ ma mikãwa. Lua Nisĩna ma sɛ, má musu yã́io, má zĩ́lɛ yã́io, ↄ̃ à gɛ̀manↄ Yelusalɛũ wɛ́pungu pↄ́ Lua mↄ̀omɛɛpi guu e Lua ua plaade bĩ́ibↄlɛ pↄ́ kú gugbãntoo oi kpɛɛlɛu, gu pↄ́ tã́a pↄ́ a yã́ ì Dii nↄ̀sɛ fɛlɛ kúu. 4 Ma Isailiↄ Lua gawi è we, lá má è yãa gusalalaa wɛ́pungu'ea guuwa.† 5 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛ́sɛ gugbãntoo oi gwa. Kɛ́ ma wɛsɛ̀ má gwà, ↄ̃ ma tã́a pↄ́ a yã́ ì Dii nↄ̀sɛ fɛlɛpi è bĩ́ibↄlɛ pↄ́ kú sa'okĩi gugbãntoo oi kpɛɛlɛ. 6 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, n yãbɛ̃ɛ sa pↄ́ Isailiↄ lɛ́ kɛ la èó? Yã́pi a ma ya ma kúkĩi à ma kpa zã̀. Ńyↄ̃ ɛa yã́ pↄ́ a bɛ̃̀ɛ dɛ beea maamaa e lↄ.

7 Ɔ̃ à gɛ̀manↄ ua bĩ́ibↄlɛu. Kɛ́ ma wɛsɛ̀, ↄ̃ ma ɛ è bĩ́i guu. 8 A òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, bĩ́ipi fↄ̃́. Má fↄ̃̀, ↄ̃ ma bↄlɛ è we. 9 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gɛ̃ ǹ yãbɛ̃ɛ pↄ́ má zau aalɛ kɛ la gwa. 10 Ɔ̃ ma gɛ̃ má gwà. Má è wà pↄ́taa'onkuawaↄ taa kɛ̀ wà lìa gĩpizi píi ń nↄ̀ↄ pↄ́ dɛ tɛ̃ ũↄ ń Isailiↄ tã́aↄ píi. 11 Ɔ̃ Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ sĩa ń aɛ, Safana nɛ́ Yazania kú ń guu. Baade tɛ́sibↄ kṹkũa, tulaleti súɛlɛ gĩ na buumbo, àlɛ fɛlɛ musu. 12 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ń è lá Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lɛ́ kɛ gusiau, baade ń a tã́ao gugolonaua? Aaì mɛ ma wɛ́ lɛ́ ń eo, ma pãkpà ń bùsuziɛ. 13 À ɛ̀a òmɛɛ lↄ: Ńyↄ̃ ɛa yã́ pↄ́ aalɛ kɛ a bɛ̃̀ɛ dɛ beea maamaa e lↄ.

14 Ɔ̃ à gɛ̀manↄ a ua bĩ́ibↄlɛ pↄ́ kú gugbãntoo oi guu. Ma nↄɛↄ è kálɛ we, aalɛ Tamuzu ↄ́ↄlↄ. 15 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, n bee èa? Ńyↄ̃ yã́ pↄ́ a bɛ̃̀ɛ dɛ beea maamaa e lↄ. 16 Ɔ̃ à gɛ̀manↄ a kpɛ́ ua plaadeu, ↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ è baasↄo taawa, bilandaa ń sa'okĩio zãnguo. An kpɛ lia Dii kpɛ́ɛ, an aɛ dↄa gukpɛwa, ↄ̃ aalɛ kúlɛ ĩatɛ̃ɛ we. 17 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, n bee èa? Yãbɛ̃ɛ pↄ́ Yudaↄ lɛ́ kɛ lapi dɛnɛ́ yãe ũo, ↄ̃ aa tò yãpãsĩ kↄ̃̀ ń bùsuu kɛ́ ma pↄkũma e fɛlɛ lↄa? Ǹ ń gwa, lá aalɛ gozↄ̃zↄ̃ ma lɛ́wa. 18 Tↄ̀ↄ! Má pↄkũmabↄbↄmá. Má ń wɛgwao. Má ń bↄo. Baa tó an wii gbãa lɛ́ gɛ̃ ma swã́u, má swã́sɛio.

9

Tã́agbagbanaↄ dɛdɛa Yelusalɛũ

1 Ɔ̃ à lɛzù gbã́ugbãu ma swã́u à mɛ̀: Mↄ́ ń wɛ̃́lɛ dↄ̃̀anaↄ, baade ń a gbɛ̃dɛbↄo. 2 Ɔ̃ ma gbɛ̃ↄn sooloↄ è, aa bↄ̀ Musu Bↄlɛ pↄ́ a lɛ́ ɛlɛa gugbãntoo oiwa, aalɛ mↄ́ baade ń a gbɛ̃́wiwibↄo. Gↄ̃ɛe kú ń guu bàabaa ula daa, lákɛ̃bↄↄ ń taalao dↄa aà pi. Aa gɛ̃̀ zɛ̀ mↄgotɛ̃ sa'okĩi saɛ. 3 Isailiↄ Dii gawi gò malaika gã̀sĩadeↄla à mↄ̀ aà kpɛ́ kpɛɛlɛ. Ɔ̃ Dii lɛzù gbɛ̃́ pↄ́ bàabaa ula daa, lákɛ̃bↄↄ ń taalao dↄa aà pipizi 4 à mɛ̀: Yelusalɛũ kɛɛlɛ, ní seelakɛ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ↄ́ↄlↄ, aalɛ wɛ̃nakɛ yãbɛ̃ɛ pↄ́ wàlɛ kɛu píi musuↄ mi'aɛwa.* 5 Ɔ̃ má mà, a ò gbɛ̃́ kĩniↄnɛ à mɛ̀: Àↄ tɛ aà kpɛ, àↄ wɛ̃́lɛ kɛɛlɛ, íↄ gbɛ̃dɛdɛ ń wɛgwasai ń kɛ̃́sai. 6 À maezↄ̃ↄↄ ń ɛ̀waasoↄ ń wɛ̃́ndiaↄ ń nɛ́ↄ ń nↄɛↄ dɛdɛ à ń midɛ píi, ãma ásu sↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ wà seelakɛ̀máↄzio. À daalɛ ma kpɛ́u la. Ɔ̃ aa dàalɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ kú Dii kpɛ́ kpɛɛlɛↄwa.

7 Ɔ̃ a ònɛ́: À ń gɛↄ kálɛ ma ua, í ma kpɛ́ gbãlɛò. À gɛ́! Ɔ̃ aa sì wɛ̃́lɛu, aalɛ gbɛ̃dɛdɛ. 8 Gↄↄ pↄ́ aalɛ gbɛ̃dɛdɛ, mámɛ ma gↄ̃ mado, ↄ̃ ma wulɛ ma gbɛɛu gↄ̃̀ↄ, ma wiilɛ̀ ma mɛ̀: Á'a Dii Lua! N pↄkũmabↄbↄa Yelusalɛũwa guu ńyↄ̃ Isaili kↄ̃naↄ dɛdɛ píi yã̀? 9 Ɔ̃ a wèa: Isailiↄ ń Yudaↄ duuna zↄ̃ↄ maamaaɛ. Gbɛ̃dɛa di ń bùsuuɛ, mɛ́ yãdↄↄsai di wɛ̃́lɛ guuɛ. Aaì mɛ ma pãkpà ń bùsuziɛ, ma wɛ́ lɛ́ ń eo. 10 Tↄ̀ↄ! Má ń wɛgwao, má ń kɛ̃o. Má ń yãkɛaↄ wínɛ́ ń musuɛ. 11 Ɔ̃ ma gbɛ̃́ pↄ́ bàabaa ula daa, lákɛ̃bↄↄ dↄa aàpi pi è, à sù ń yã́o à mɛ̀: Má kɛ̀ lá ń òmɛɛwaɛ.

10

Dii gawi goa a kpɛ́a

1 Kɛ́ ma wɛzù, ↄ̃ ma pↄe è lán kiblekila pↄ́ wa kɛ̀ ń safii gbɛowa* bàluma pↄ́ kú malaika gã̀sĩadeↄ mia musu. 2 Ɔ̃ Dii ò gbɛ̃́ pↄ́ bàabaa ula daapiɛ à mɛ̀: Gɛ̃ wuluu pↄ́ kú malaika gã̀sĩadeↄ zíɛↄ guu, ní ↄkpa plapla tɛyↄ̃ pↄ́ kú malaikapiↄ zãnguo si n ↄ pai, ní fã́ wɛ̃́lɛu.† Ɔ̃ à gɛ̃̀u ma wáa. 3 Kɛ́ à gɛ̃̀u, malaikapiↄ sĩa Lua kpɛ́ gɛↄmidↄkĩi oi, mɛ́ súɛlɛ buumboa kùlɛ Lua kpɛ́ ua plaadewa. 4 Ɔ̃ Dii gawi gò malaikapiↄ mia à gɛ̀ aà kpɛ́ kpɛɛlɛ. Súɛlɛpi kpɛ́pi pà mɛ́ Dii gawipi uapi pù. 5 Wà malaikapiↄ gã̀sĩa kĩ́a mà za ua sɛ̃́iau lán Lua Gbãapiide yã'oawa. 6 Kɛ́ a ò gbɛ̃́ pↄ́ bàabaa ula daapiɛ aà tɛ́si wuluu ń malaikapiↄ zãnguo, à gɛ̃̀ zɛ̀ wuluue saɛ. 7 Pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ do ↄbↄ gɛ̃̀ tɛ́ pↄ́ kú ń zãnguou, a si kà gbɛ̃́ pↄ́ bàabaa ula daapiɛ a ↄu, ↄ̃ à bↄ̀ò. 8 Ma pↄe è lán gbɛ̃nazĩna ↄwa malaikapiↄ gã̀sĩa zíɛ.

9 Kɛ́ má gwà, ma wuluu è mɛ̀n síiↄ̃ malaikapiↄ saɛ, an baade ń a wuluuo. Wuluupiↄ lɛ́ tɛkɛ, an kɛkɛá dɛ lán gbɛ̀ bɛɛɛdewa. 10 Wuluupiↄ doũ píiɛ, mɛ́ ampii wuluu vĩ mɛ̀n plapla pãpãakↄ̃a. 11 Tó aalɛ táa'o, aaì gɛ́ aɛ ń kpɛo, gbã̀tɛ̃ɛ ń gbã̀tɛ̃ɛo liaasaiɛ. Aaìↄ tɛ wuluu pↄ́ kú kpɛ pↄ́ wàlɛ gɛ́uzi. Gↄↄ pↄ́ aalɛ táa'o, aali lɛ́ liaao. 12 Wɛ́ fĩfĩ malaikapiↄ mɛwa píiɛ, an kpɛ ń ń ↄↄ ń ń gã̀sĩaↄ ń ń wuluu mɛ̀n síiↄ̃piↄ píi.‡ 13 Má mà wuluupiↄ lɛ́ liasãizↄ̃. 14 Pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ oa síiↄ̃siiↄ̃ɛ, a sɛ̃́iaↄá zù pↄ́ɛ, a plaadeↄá gbɛ̃nazĩna pↄ́ɛ, a àaↄ̃deↄá nↄ̀ↄmusu pↄ́ɛ, a síiↄ̃deↄá kúu pↄ́ɛ.§ 15 Ɔ̃ malaikapiↄ fɛ̀lɛ musu. Pↄ́ bɛ̃́ɛ pↄ́ má è Kebaa saɛↄnɛ. 16 Tó malaikapiↄ lɛ́ gɛ́, wuluu pↄ́ kú ń saɛpiↄ ì gɛ́ sↄ̃ɛ. Tó aa ń gã̀sĩa pòo, aalɛ fɛlɛ tↄↄlɛ, wuluupiↄ lí go ń saɛo. 17 Tó aa zɛaɛ sↄ̃, aaìↄ zɛaɛ. Tó aa fɛ̀lɛ, aaì fɛlɛńnↄɛ, asa malaikapiↄ nisĩna kú ń guuɛ.

18 Ɔ̃ Dii gawi gò a kpɛ́ kpɛɛlɛa à gɛ̀ zɛ̀ malaika gã̀sĩadepiↄ mia. 19 Kɛ́ málɛ gwa, aa ń gã̀sĩaↄ pòo, ↄ̃ aa fɛ̀lɛ tↄↄlɛwa. Kɛ́ aalɛ gɛ́, wuluuↄ lɛ́ gɛ́ńnↄ, ↄ̃ aa zɛ̀ Dii ua bĩ́ibↄlɛ pↄ́ kú gukpɛ oi musu. Isailiↄ Lua gawi kú ń mia musu. 20 Pↄ́ bɛ̃́ɛ pↄ́ má è Isailiↄ Lua zíɛ Kebaa saɛↄn kɛ, ↄ̃ má dↄ̃̀ sa kɛ́ malaika gã̀sĩadeↄnɛ. 21 An baade oa ń gã̀sĩaↄ vĩ síiↄ̃siiↄ̃, mɛ́ pↄ́ pↄ́ dɛ gbɛ̃nazĩna ↄwa kú ń gã̀sĩapiↄ zíɛ. 22 An oaↄ doũ ń pↄ́ pↄ́ má è Kebaa saɛↄ pↄ́oɛ. Ampii ì táa'o a aɛdↄawaɛ súsu.

11

Yã́kpalɛkɛa ń Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄↄ

1 Dii Nisĩna ma sɛ gɛ̀manↄ Dii ua bĩ́ibↄlɛ pↄ́ kú gukpɛ oi guu, ↄ̃ ma gbɛ̃ↄn baasↄoↄ è kálɛa we. Kíaeↄ kú ń guu, Azuu nɛ́ Yazania ń Benaia nɛ́ Pelatiao. 2 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, gbɛ̃́ beeↄ lɛ́ vãi lɛkpaaĩ, aalɛ lɛ́ bɛ̃̀ɛ da má wɛ̃́lɛɛ beeu. 3 Aa mɛ̀ kpɛdↄgↄↄ i ka gĩao. Wɛ̃́lɛɛ beeá dàaɛ, ↄ̃ aa kau nↄ̀ↄ ũ. 4 Ayãmɛto ãnabikɛkɛnɛ́. Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ. 5 Ɔ̃ Dii Nisĩna dɛ̀dɛa à mɛ̀ mà o mà mɛ: Ma Dii ma mɛ̀ á Isailiↄ ì o màa, kási má á làasoo dↄ̃. 6 A gbɛ̃dɛ̀dɛ dasidasi wɛ̃́lɛɛ beeu, a gɛↄ daadà a zɛaↄu. 7 A yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ a ń dɛdɛ kálɛapiↄ mɛ́ nↄ̀ↄpi ũ, mɛ́ wɛ̃́lɛɛ bee mɛ́ dàapi ũ. Ápiↄ sↄ̃, má á yá mà á bↄlɛuɛ. 8 Ma Dii Lua ma mɛ̀, fɛ̃nda álɛ vĩakɛɛ̀, fɛ̃ndapi ↄ̃ má mↄowá. 9 Má á yá mà á bↄlɛuɛ, mí á na bui zĩ̀loↄnɛ ń ↄzĩ, aai á wɛtã. 10 Má yã́kpalɛkɛánↄ á bùsu zↄ̃lɛu, wi á dɛdɛ ń fɛ̃ndao, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 11 Wɛ̃́lɛɛ bee aↄ dɛɛ́ dàa ũo, mɛ́ áↄ ka dàapi guu nↄ̀ↄ ũo. Má yã́kpalɛkɛánↄ á bùsu zↄ̃lɛuɛ, 12 íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii, asa i ma ↄtondↄkĩi gwao, á ma ikoyã kũao, a bui pↄ́ liaaáziↄ ↄlɛsɛ̀ɛ.

13 Ma ãnabikɛkɛapi guu Benaia nɛ́ Pelatia gà, ↄ̃ ma wulɛ ma gbɛɛu gↄ̃̀ↄ ma wii gbãa lɛ̀ ma mɛ̀: Á'a Dii Lua! Ńyↄ̃ Isailiↄ midɛ píi yã̀?

Dii a gbɛ̃́ pↄ́ fãaaaↄ kãaa

14 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 15 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, n gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ n au ũↄ ń Isailiↄ píi, Yelusalɛũdeↄ ì onɛ́: Àↄ ku zã̀ ń Diio màa, asa à bùsuɛ bee kpàwá wá pↄ́ ũɛ. 16 A yã́i tò, onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀ baa kɛ́ ma tańnↄ zã̀zã buipãleↄ guu, mɛ́ ma ń fãaa bùsu ń bùsuo, ń beeo má dɛnɛ́ ulɛkĩi ũ gↄↄpla bùsu pↄ́ aa tàuↄ guu. 17 A yã́i tò, onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀ má ń kãaa buiↄ guu, má ń naaa bùsu ń bùsuo gu pↄ́ aa fãaaauↄ, mí suńnↄ Isaili bùsuu. 18 Aa su we, aai pↄbɛ̃ɛ pↄ́ má zauↄ bↄlɛ a guu, 19 mí sↄ̃̀ doũ danɛ́, mí nisĩna dafu danɛ́ ń nↄ̀sɛu. Má ń sↄ̃ pↄ́ dɛ lán gbɛwa bↄ, mí sↄ̃ pↄ́ dɛ báasi ũ danɛ́, 20 aaiↄ ma ↄtondↄkĩi gwa, aaiↄ ma ikoyãↄ kũa, aaiↄ zĩkɛwà.* Aaↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ ń Lua ũ. 21 Gbɛ̃́ pↄ́ an pↄ dↄ pↄbɛ̃ɛ pↄ́ má zauↄwa sↄ̃, ma Dii Lua ma mɛ̀ má ń yãkɛaↄ wínɛ́ ń musuɛ.

22 Ɔ̃ malaikapiↄ ń gã̀sĩaↄ pòo, wuluupiↄ kú ń saɛ, mɛ́ Isailiↄ Lua gawi kú ń mia. 23 Ɔ̃ Dii gawipi gò wɛ̃́lɛpia, à gɛ̀ zɛ̀ sĩ̀sĩ pↄ́ kú wɛ̃́lɛ gukpɛ oi musu. 24 Wɛ́pungu pↄ́ Lua Nisĩna mↄ̀opi ea guu, à ma sɛ tàmanↄ zĩ̀zↄↄ kĩ́i Babiloni bùsuu. Kɛ́ wɛ́pungu pↄ́ má èpi wèea, 25 ↄ̃ ma yã́ pↄ́ Dii ↄ̀lↄmɛɛ ò zĩ̀zↄↄnɛ píi.

12

Taa ń Isailiↄ zĩ̀zↄↄ ũ seela

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ń kú swã́gbãadeↄ guuɛ. Aa wɛ́ vĩ, kási aali gu'eo, aa swã́ vĩ, kási aali yãmao, asa swã́gbãadeↄnɛ.* 3 Ayãmɛto gbɛ̃nazĩn nɛ́, ǹ n pↄ́ↄ naaa fãanɛ, ǹ n taa bùsu pãleu sↄukɛ, ní dazɛu ń wáa. Go n tía, ta gupãleu ń wáa. Baa kɛ́ swã́gbãadeↄn ń ũ, an wɛ́ a gí kɛ̃́ia? 4 Bↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ ń nàaapiↄ fãanɛ ń wáa. Tó aua pìla, ní bↄ wɛ̃́lɛu ń wáa lán gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃zɛawa. 5 Bĩ́i fↄ̃́ ń wáa, ní bↄlɛ ń n asoↄ we. 6 Asopi sɛ́ ń wáa oosiɛlɛ, ní bↄò. Ní pↄ́ku n wɛ́a, kɛ́ ńsu bùsupi eo yã́i. Ma n kɛ yã́ pↄ́ a Isailiↄ le seela ũɛ. 7 Ɔ̃ má kɛ̀ lá Dii òmɛɛwa. Ma bↄ ń ma pↄ́ↄ fãanɛ lá málɛ tá bùsu pãleuwa. Kɛ́ aua pìla, ↄ̃ ma bĩ́i fↄ̃̀ ń ↄo. Oosiɛlɛ ↄ̃ ma a aso sɛ̀ ma bↄò ń wáa.

8 Kɛ́ gu dↄ̀, Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 9 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, Isaili swã́gbãadepiↄ i ń la bↄ́ ńlɛ kɛ màaio lé? 10 Onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, yã́ pↄ́ dↄaana pↄ́ kú Yelusalɛũ ń Isaili pↄ́ kú weↄ kɛn we. 11 Onɛ́ seelan n ũ, lá ń kɛ̀, a ń le sↄ̃ɛ, aai ta bùsu pãleu zĩ̀zↄↄ ũ. 12 An kía a a aso da a gã̀u oosiɛlɛ, i daò zɛ́u. Wa bĩ́i fↄ̃ɛ̀, i bↄò, i pↄ́ku a wɛ́a, kɛ́ asu bùsupi eo yã́i. 13 Má ba kpaɛ̀, i aà kṹ, mí taaànↄ Babɛli, Babiloni bùsuu, kási a wɛsi bùsupilɛ lↄo.† We a gau. 14 Má gbɛ̃́ pↄ́ liaaaàziↄ fãaa gupiiuɛ, aà dↄnlɛdeↄ ń aà dↄaiↄ píi, mí a fɛ̃nda wo mà pɛ́lɛońzi.

15 Tó ma ń fãaa buiↄ guu, mɛ́ ma ń zuzu bùsu ń bùsuo, aaↄ dↄ̃ sa kɛ́ mámɛmaa Dii. 16 Zĩ, nↄana, gagyã, má tó an gbɛ̃eↄ bↄ apii guu, kɛ́ aa e ń yãbɛ̃ɛkɛaↄ dau siunɛ́ bùsu pↄ́ aa tàuↄ guu, gbɛ̃́piↄ iↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

17 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 18 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ǹ ń blɛpi ble ń sↄ̃̀deedeeo, ní ípi mi ń lualuaao yãkãakɛa guu, 19 ní o bùsudeↄnɛ, ma Dii Lua mámɛ ma yã́ɛ bee ò Yelusalɛũdeↄnɛ ń Isaili bùsudeↄ píi. Aa blɛble yãkãakɛa guu, mɛ́ aa imi yãdima guu, asa wa ń bùsu kɛ yáiyai gbãamↄanɛ́ pↄ́ kↄ̃̀ ń guu yã́iɛ. 20 An wɛ̃́lɛↄ gↄ̃ bɛziaↄ ũɛ, an bùsu i gↄ̃ da wàuu, í dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

21 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 22 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, yáasi pↄ́ wì kɛ Isaili bùsu guuɛ bee dɛ kpelewa ni? Wì mɛ, àlɛ gↄↄ gá, ãnabikɛyã lɛ́ gbɛsuo. 23 Onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀ má yáasipi midɛ. Wa yáasipi kɛ Isaili bùsuu lↄo. Onɛ́ lↄ, gↄↄ kà kãi kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabiↄ è a gbɛsu píi. 24 Asa wa wɛ́pungu ɛɛyã ge màsokɛ lɛnakasa Isailiↄnɛ lↄo. 25 Ma Dii má yã'o, mɛ́ yã́ pↄ́ má o a kɛ, a gↄↄ gága lↄo. Á swã́gbãadeↄ, yã́ pↄ́ má ò á gↄↄ, má kɛɛ. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

26 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 27 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ma! Isailiↄ lɛ́ mɛ wɛ́pungu pↄ́ ń è yã́á zia yã́ɛ, n ãnabikɛkɛa gbɛsuagↄↄ zã̀. 28 Ayãmɛto onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, ma yã́piↄ kee a gɛ̃gɛ̃ lↄo, yã́ pↄ́ má òpi gbɛ a su. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

13

Yã́ zↄ̃lɛa ãnabi ɛgɛnaↄwa

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ Isaili ãnabi pↄ́ aalɛ ãnabikɛkɛↄ yã́ musu. O ãnabi pↄ́ aaì ńzĩa làasoo yã'oↄnɛ, aa swãdↄ ma yã́i. 3 Ma Dii Lua ma mɛ̀, waiyoo ãnabi sↄũ pↄ́ aali yãe eo, anzĩa yã́ mɛ́ lɛ́ dↄaanɛ́ↄ. 4 Isailiↄ, á ãnabiↄ dɛ lán gbɛ̃gbona pↄ́ bɛ bɛziauↄwaɛ. 5 Aai gɛ́ zɛi gufooↄ guuo, aai bĩ́i pↄ́ lia Isailiↄzi kɛkɛ, kɛ́ Isailiↄ e zɛ gbãa zĩ guu Dii pↄkũmagↄↄo. 6 An wɛ́pungu'eaá pãɛ, an màsoá ɛɛɛ. Aaì mɛ Dii mɛ́ ò, kási mámɛ ma ń zĩo, ↄ̃ an wɛ́ ìↄ dↄ ń yã́i à gbɛsu. 7 Kɛ́ aa mɛ̀ Dii mɛ́ ò, mɛ́ mi o sↄ̃o, wɛ́pungu pã aa èo lò? Màso aa kɛ̀o lò?

8 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, lá aa yãpã ò, aa wɛ́pungu ɛɛ è, a yã́i má fɛlɛńnↄ. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 9 Má ↄtↄ̃ ãnabi ɛgɛna pↄ́ aaì wɛ́pungu'e mɛ́ aaì màsokɛↄwa. Aaↄ ku ma gbɛ̃́ lɛdamadeↄ guuo, an tↄ́ àↄ ku Isailiↄ buibↄkĩi taalauo, mɛ́ aa e ɛa ta Isaili bùsuuo, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii Lua. 10 Aa ma gbɛ̃́ↄ sã̀sã, aa mɛ̀ aafia ku, kási sↄ̃ aafia kuo.* Ma gbɛ̃́ↄ ì bĩ́ibo, ↄ̃ ãnabipiↄ ì soolɛwà. 11 O soolɛnapiↄnɛ, bĩ́ipi a kwɛɛ. Dii a to lou bílibili ma ń gbɛo ń zàa'ĩan gbãao. 12 Tó bĩ́ipi kwɛ̀ sↄ̃, wa ń la wà mɛ, soo pↄ́ aa lɛ̀wà ku máɛ?

13 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, má zàa'ĩan gbãa gbaɛ ń pↄkũmao, ma pↄfɛ̃ i to lou bílibili ma ń gbɛo pↄkaalɛa yã́i. 14 Má bĩ́i pↄ́ aa soolɛ̀wàpi gboo mà daaĩɛ, a ɛ̃gbɛkpalɛ i bↄ gupuau. Tó bĩ́ipi kwɛ̀ sↄ̃, gbɛ̃́ pↄ́ kú wɛ̃́lɛpi guuↄ kaalɛɛ, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 15 Má pↄkũmabↄbↄ bĩ́ipiwa ń gbɛ̃́ pↄ́ soolɛ̀wàↄɛ, mí onɛ bĩ́ipi kuo, mɛ́ a soolɛnaↄ kuo, 16 Isaili ãnabi pↄ́ aa ãnabikɛkɛ̀ Yelusalɛũdeↄnɛ, aa wɛ́pungu'ènɛ́ aa mɛ̀ aafia ku, kási sↄ̃ aafia kuopiↄ. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

17 Mpi sↄ̃ gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii n bui nↄɛ ãnabi pↄ́ aaì ńzĩa làasoo yã'oↄwa, ní ãnabikɛkɛ ń yã́ musu 18 ǹ mɛ: Ma Dii Lua ma mɛ̀, waiyoo á nↄɛ pↄ́ i ɛsɛba naminami à dada á ↄpɛsɛwaↄ. I sↄ̃̀ↄↄ zↄ̃ baadeɛ a gbã̀a lɛ́u an nisĩna kũbↄ ũ. Á ma gbɛ̃́ↄ nisĩnaↄ kṹkũ, ápiↄ í bↄ aafiaa? 19 A ma ↄ̃̀ↄkpà ma gbɛ̃́ↄnɛ pↄ́wɛna ↄkũ doↄ ge pɛ̃ɛ kasoↄ yã́i. I ɛɛto ma gbɛ̃́ pↄ́ aaì swã́sɛ ɛɛiↄnɛ. A gbɛ̃́ pↄ́ i kũ aa gaoↄ dɛ̀dɛ, mɛ́ a gbɛ̃́ pↄ́ i kũ aaↄ kuoↄ tò.

20 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, má za á ɛsɛba pↄ́ i gbɛ̃nazĩna kũò lán bãwaↄu. Má ɛsɛbapiↄ bↄ á ↄwa, mí nisĩna pↄ́ a kũ̀ lán bãwapiↄ gbaɛ. 21 Má á sↄ̃̀ↄpiↄ taitai, mí a gbɛ̃́ↄ bↄlɛ á ↄzĩ. Aaↄ dɛ pↄ́ pↄ́ naa a ↄzĩↄ ũ lↄo, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 22 A gbɛ̃maa pↄ́ má ye ń pↄ yaoↄ kãdɛ̀ á mↄafili guu. A gbɛ̃vãiↄ gbà sↄ̃, ↄ̃ aai bↄ ń zɛ́ vãiu aa ńzĩa mìsio. 23 Ayãmɛto á e wɛ́pungu ɛɛ enɛ́ lↄo, á e màsokɛnɛ́ lↄo. Má a gbɛ̃́ↄ bↄ á ↄzĩɛ, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

14

Yãzↄ̃lɛa tã́agbagbanaↄwa

1 Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄeↄ mↄ̀ ma kĩ́i, aa zↄ̃̀lɛ ma aɛ, 2 ↄ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 3 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, gbɛ̃́ɛ beeↄ tò tã́aↄ yã́ ń sↄ̃ blè, an duuna pↄ́ lɛ́ ń fupi mɛ́ lɛ́ ń gálɛ. Aa yãgbɛaaa zɛ́ vĩa? 4 Yã'onɛ́ ǹ mɛ ma Dii Lua ma mɛ̀, tó Isailie tò tã́aↄ a sↄ̃ blè, mɛ́ aà duuna pↄ́ lɛ́ aà fupi mɛ́ lɛ́ aà gálɛ, tó à mↄ̀ yãgbɛai ãnabiwa, ma Dii mámɛ má yã́zãsi adewa aà tã́aↄ dasilɛu. 5 Màa má Isaili pↄ́ aa gↄ̃̀mɛɛ zĩ̀loↄ ũ ń tã́aↄ yã́iↄ gbɛsi píi.

6 Ayãmɛto o Isailiↄnɛ ma Dii Lua ma mɛ̀, aa nↄ̀sɛlilɛ aa mikɛ̃ ń tã́aↄ ń ń yãbɛ̃ɛkɛaↄwa. 7 Tó Isailie ge bↄ̀mↄ pↄ́ kú ń guue tò tã́aↄ a sↄ̃ blè, aà duuna pↄ́ lɛ́ aà fu àlɛ aà gálɛpi tò à kɛ̃̀a, tó à mↄ̀ ãnabi lè aà yãgbɛaaɛ, mámɛ má yã́zãsiwà mazĩa, 8 mí íbɛlɛsɛ ń gbɛ̃́pio, mí aà kɛ seela pↄ́ wa yãadaò ũ. Má aà bↄ ma gbɛ̃́ↄ guuɛ, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

9 Tó ãnabipi tò wà kↄ̃nikɛ̀ɛ, ↄ̃ à azĩa yã'ò, mámɛ ma kↄ̃nikɛ̀ɛ̀. Má ↄtↄ̃wàɛ, mí aà bↄ ma gbɛ̃́ↄ guu mà dɛ. 10 Ãnabipi ń gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ yãgbɛaiwàpio duuna doũɛ. An duuna a wi ń musu ḿpiiɛ, 11 kɛ́ Isailiↄ su zãmɛɛ yã́wa, aai gbãlɛ ń duuna yã́ musu lↄo yã́i, aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ ń Lua ũ. Ma Dii mámɛ má ò.

Gbɛ̃vãiↄ bↄ gbɛ̃maaↄ sabaio

12 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 13 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, tó bùsudeↄ náaisaiyãkɛ̀ aa duunakɛ̀mɛɛ, mɛ́ málɛ ↄtↄ̃má, málɛ ń kũ̀sũa míↄnzↄ̃, málɛ imina zĩmá, mɛ́ aalɛ gaga ń ń pↄtuoↄ píi, 14 baa tó gbɛ̃ↄn àaↄ̃ɛ beeↄ ku we, Nↄee ń Daniɛlio ń Yobuo, aa fↄ̃ gbɛ̃e misi ń gbɛ̃maakɛ yã́io, mɛ́ i kɛ anzĩa mi bàasio. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

15 Tó má tò wàiↄ pã̀ bùsupia aa bùsupi nɛ́ↄ sɛ̀lɛ píi, mɛ́ bùsupi gↄ̃̀ bɛzia ũ, gbɛ̃e lɛ́ pãa lↄo wàiↄ yã́i, 16 ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao tó gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ ku we, aa fↄ̃ ń nɛgↄ̃ɛↄ ge ń nɛnↄɛↄ misio, mɛ́ i kɛ anzĩa mi bàasio, bùsupi i gↄ̃ bɛzia ũ.

17 Tó má tò wà fɛ̀lɛ bùsupiwa ń zĩo, ma mɛ̀ wà pãa wà gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ dɛdɛ, 18 ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao tó gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ ku we, aa fↄ̃ ń nɛgↄ̃ɛↄ ge ń nɛnↄɛↄ misio, mɛ́ i kɛ anzĩa mi bàasio.

19 Tó ma gagyãkà bùsupiu, ma pↄkũmabↄ̀bↄwà, ma a gbɛ̃́ↄ ń a pↄtuoↄ dɛ̀dɛ, 20 ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao tó Nↄee ń Daniɛlio ń Yobuo ku we, aa fↄ̃ ń nɛgↄ̃ɛↄ ge ń nɛnↄɛↄ misi ń gbɛ̃maakɛ yã́io, mɛ́ i kɛ anzĩa mi bàasio.

21 Ma Dii Lua ma mɛ̀, tó málɛ ĩada Yelusalɛũdeↄwa ń yã́ mɛ̀n síiↄ̃ɛ beeↄ, zĩ ń iminao ń wàio ń gagyão,* málɛ ń dɛdɛ ń ń pↄtuoↄ, a kɛ zài. 22 Ń beeo an gbɛ̃́ kↄ̃naↄ gↄ̃, an nɛgↄ̃ɛeↄ ń ń nɛnↄɛeↄ bↄ. Tó aa bↄ̀ mↄ̀ á kĩ́i, mɛ́ a ń dàa ń ń yãkɛaↄ è, á nↄ̀sɛ a níni vãi pↄ́ má zĩ̀ Yelusalɛũwa yã́ musu ń ĩa pↄ́ má dàwàↄ píi. 23 Tó a ń dàa ń ń yãkɛaↄ è, á nↄ̀sɛ a níni, asa áↄ dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ má kɛ̀ Yelusalɛũɛ píi, mi kɛ pão. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

15

Yelusalɛũ lɛɛũa ń vɛ̃ɛ yàao

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, vɛ̃ɛli líkɛ dɛ líↄla yã̀? 3 Wì pↄe kɛ ń a lío yã̀? Wì kálo kɛ ń a lío wà pↄ́ loowàe? 4 Wì kátɛu yàa ũɛ. Tó a vlã́ ń a mio tɛkũ̀ mɛ́ a guo tɛ́ lɛ̀, wa fↄ̃ zĩkɛòe? 5 Gↄↄ pↄ́ a lɛ́so, wà zĩe kɛ̀òɛ, belenkɛ gↄↄ pↄ́ à tɛ́ lɛ̀ à gↄ̃̀ sín bèebeea?

6 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, lá líↄ guu vɛ̃ɛli má sɛ̀ yàa ũ má kàtɛu, màa má kɛ Yelusalɛũdeↄnɛ. 7 Tó ma fɛlɛńnↄ, baa kɛ́ aa bↄ̀ tɛ́u, tɛ́ mɛ́ a ɛa kṹmá. Tó ma íbɛlɛsɛ̀ńnↄ, áↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 8 Má tó an bùsu gↄ̃ bɛzia ũɛ, asa aa náaisaiyãkɛ̀mɛɛɛ. Ma Dii mámɛ má ò.

16

Yelusalɛũ lɛɛũa ń nↄ náaisaio

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, Yelusalɛũdeↄ yãbɛ̃ɛkɛaↄ kánɛ́ ń ↄzĩ 3 ǹ mɛ, ma Dii Lua mámɛ ma yã́ɛ bee ò Yelusalɛũ musu ma mɛ̀: Kanaa bùsu n bↄu, we wà n iu. N maeá Amↄle buiɛ, n daá Iti buiɛ.* 4 Kɛ́ wà n i, wi n bi zↄ̃o, wi n zu'o wà gbãbↄ̀nɛo, wi n nana ń wisio wà zwãa fĩ̀mao. 5 Gbɛ̃e i n wɛ̃nagwa à yã́piↄ kɛ̀nɛo. Wa n sósobi vĩo, ↄ̃ wà n vũaa sɛ̃u, asa kɛ wà n i, wa ye n gĩyãio.

6 Kɛ́ málɛ gɛ̃, ↄ̃ má è ńlɛ buumpa au guu. Gↄↄ pↄ́ ń kú aupi guu, ma mɛ̀ ńyↄ̃ kɛ pↄ́ ũɛ! 7 Má tò n gbã lán líwa sɛ̃u, n zↄ̃ↄkũ̀ n kɛ nↄana ũ. N yↄ̃́ bↄ̀bↄ n kã́ pàɛ, kási niↄ bɛ puiziɛ.

8 Kɛ́ ma ɛa málɛ dↄnzi lↄ, ma n gwa, ↄ̃ má è n ka kɛ́ wà gɛ̃ n yã́u, ↄ̃ ma a dábi lɛ̀nla ma n puizi ùlɛò. Ma lɛgbɛ̃̀nɛ, ma mɛ̀ ma bàa aↄ kunnↄɛ, ↄ̃ n gↄ̃ ma pↄ́ ũ. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 9 Ma n zu'ò ma n au wòloma, ↄ̃ ma nísidↄ̀ↄma. 10 Ma zwã̀a wɛde yènɛ, ma ayo báa kyale kpànɛ, ma bàabaa tulu dìnɛ, ↄ̃ ma siliki pↄlↄgãu dànɛ. 11 Ma nↄamblebↄↄ fĩ̀ma. Ma zãↄ kàkanɛ, ma yàbaa dànɛ. 12 Ma tãanadànɛ n níu, ma swã́li booloↄ dànɛ, ma kíafua gawide kpànɛ. 13 Màa ma zãblèma ń vuao ń ã́nusuo. N pↄkasaↄ dɛ bàabaa ń silikio ń zwã̀a wɛdeo ũ, mɛ́ n pↄblea dɛ pɛ̃ɛti maa ń zↄ́o ń nísio ũ. N kɛfɛnkɛ gɛ̃agɛ̃̀, ↄ̃ n zↄ̃ↄkũ̀ n gↄ̃ nↄɛ kía ũ. 14 N tↄbↄ̀ buiↄ guu n kɛfɛnkɛpi yã́i, asa n kɛfɛnkɛ bↄ̀lɛi nↄamblebↄ pↄ́ má kɛ̀nɛↄ yã́i. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

15 Ɔ̃ n n kɛfɛnkɛ náaikɛ̀, n gↄ̃ káalua ũ tↄ́ pↄ́ ń bↄ̀ yã́i, n káaluakà ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ weↄ, n gↄ̃ ń pↄ́ ũ. 16 N n pↄkasaeↄ sɛ̀ n zãblèò gulɛsĩ pↄ́ ń bòↄwa, ↄ̃ n káaluakà we. Yã́ bee taa maao, a kɛa zɛvĩo. 17 Ɔ̃ n n vua ń ã́nusuo nↄamblebↄ pↄ́ má kɛ̀nɛpi keeↄ sɛ̀ n tã́agↄ̃ɛↄ pìò, ↄ̃ n káaluakàńnↄ. 18 N n pↄkasa wɛdeↄ sɛ̀ ń dànɛ́, ↄ̃ n ma nísi kàmá, n ma tulaletikànɛ́ tɛ́a. 19 Blɛ pↄ́ má kpàma ǹ ble, pɛ̃ɛti ń zↄ́o ń nísiopi ↄ̃ ń kpàmá sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ ìↄ na ũ. Yã́ pↄ́ kɛ̀n we. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 20 N n nɛgↄ̃ɛↄ ń n nɛnↄɛ pↄ́ ń ìmanↄↄ sɛ̀ n sa'òomá blɛ ũ. N káaluakaa i mↄmaoa? 21 N ma nɛ́ↄ kòlokpa n sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òomá. 22 N yãbɛ̃ɛkɛaↄ ń n káaluakaapiↄ guu píi n nɛblegↄↄ yã́ i dↄnguo. Gↄↄ bee ń kú puizi, ńlɛ buumpa au guu.

23 Waiyoo! Waiyoo mpi! Ma Dii Lua ma mɛ̀ n yãvãikɛapiↄ gbɛa píi, 24 n tã́akpɛↄ dↄ̀ n sa'okĩi bòbo gãaɛ píiu. 25 N sa'okĩi bòbo zɛa miↄwa píi, ↄ̃ n n kɛfɛnkɛ ↄ̃̀ↄkpà, n n gbá wɛ̃̀aa gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ↄnɛ píi, n si káaluakaau. 26 N káaluakà ń n Egipi† pↄ́ kú n saɛ gↄ̃ɛ blesanaↄ, n ma pↄ fɛ̀lɛ n sia káaluakaaupi yã́i. 27 Ɔ̃ ma ↄtↄ̃̀ma, ma n bùsu lào, ma n kpa n zangude Filitɛ̃‡ pↄ́ n dàa vãi dìmáↄwa, aa ń pↄeã kɛ̀ma. 28 N ɛa n káaluakà ń Asiliↄ§ lↄ, asa nili kã́o. Baa n káaluakaańnↄ gbɛa ni kão, 29 ↄ̃ n si káaluakaau ń Babɛli bùsu laatanaↄ. Ń beeo ni kão.

30 Ma Dii Lua ma mɛ̀: N ↄ̃̀ↄkpaa gɛ̃agɛ̃̀. Lá n yã́piↄ kɛ̀, n gↄ̃ káalua wisaide ũ. 31 Ń beeo kɛ́ n tã́akpɛↄ dↄ̀dↄ zɛa miↄwa píi, mɛ́ n sa'okĩi bòbo gãaɛↄ píi, ń dɛ lán káaluawao, asa n sakà ↄ̃auɛ. 32 Nↄɛ gbãsĩkɛna, niↄ gↄ̃ pãleↄ si n zã́ gbɛuɛ. 33 Wì pↄ́ kpá káaluawaɛ, kási mpi ḿmɛ ni pↄ́ kpá n gↄ̃pↄsɛↄwa, ni gbagusaɛdanɛ́, kɛ́ aa bↄ gupiiu aa mↄ káaluakannↄ yã́i. 34 N káaluakaa adoa ń nↄɛ pãleↄɛ. Gbɛ̃e lí luanzio. Ḿmɛ ni fĩabonɛ́, wìli fĩabonɛo. N yã́ adoaɛ.

35 Ayãmɛto káalua, ma yãma! 36 Ma Dii Lua ma mɛ̀, n n ↄ̃a dɛ̀, n nzĩa kpà n gↄ̃pↄsɛↄwa ń káaluakaa guu, ń tã́a pↄ́ má ye ń gĩyãioↄ kũa, mɛ́ n n nɛ́ↄ au kpàmá. 37 Ayãmɛto málɛ n gↄ̃pↄsɛ pↄ́ ń yã́ kàngupiↄ kãaa, gↄ̃ pↄ́ ń yeńziↄ ń gↄ̃ pↄ́ ń yeńzioↄ píi. Má tó aa bↄ gupiiu, aai mↄ lɛ́lɛma, mí tó aa n puizi e ḿpii. 38 Má nↄɛ pↄ́ aaì gbãsĩkɛ mɛ́ aaì gbɛ̃dɛↄ tàae winɛ n musuɛ, mí gbɛ̃dɛ pↄfɛ̃ bↄbↄma, asa mili sí sàao. 39 Má n nanɛ́ ń ↄzĩɛ, aai n tã́akpɛↄ kwɛ́, aai n sa'okĩiↄ gboo, aai n pↄkasaↄ woloma, aai n nↄamblebↄↄ sima, aai n to puizi. 40 Aa dasi kãaanzi, aai n pápa ń gbɛo, aai n zↄ̃zↄ̃ ń fɛ̃ndao. 41 Aa tɛsↄ̃ n kpɛ́ↄwa, aai n wɛtã nↄɛ dasiↄ wáa. Má n káaluakaa midɛ. Ńyↄ̃ e fĩabo n gↄ̃pↄsɛↄnɛ lↄo. 42 Ma pↄfɛ̃ i kpálɛ, asa mili sí sàa yã́ bee taa musuo. Ma nↄ̀sɛ i gbasa níni, ma pↄ a panzi lↄo.

43 Lá n nɛgↄↄ yã́ i dↄnguo, ↄ̃ n ma pↄ fɛ̀lɛmɛɛ ń yã́piↄ píi, má n yãkɛa winɛ n musuɛ. Ma Dii Lua mámɛ má ò. Ni gbãsĩkɛa kã́fĩ n yãbɛ̃ɛkɛaↄ guu píio lé? 44 Yáasikɛnaↄ yáasikɛ n yã́ musu aa mɛ, pↄ́ pↄ́ bↄ̀ sãda wɛ́wa mɛ́ ì bↄ a nɛ́ wɛ́wa. 45 N n da pↄ́ ye a zã́ ń a nɛ́ↄ gĩyãio ↄlɛsɛ̀. Dàa doũ ↄ̃ ń vĩ ń n vĩ̀i ń n dãuna pↄ́ aa ye ń zã́ↄ ń ń nɛ́ↄ gĩyãioↄ. N daá Iti buiɛ mɛ́ n maeá Amↄle buiɛ. 46 N vĩ̀i Samali ku gugbãntoo oi ń a nɛ́ↄ, mɛ́ n dãuna Sↄdↄũ ku gɛↄmidↄkĩi oi ń a nɛ́ↄ. 47 I kɛ n ń ↄlɛsɛ̀ n ń yãbɛ̃ɛkɛaↄ kɛ̀ yↄↄ no, n ↄ̃̀ↄkpaa dɛńla n yãkɛaↄ guu píiɛ. 48 Ma Dii Lua ma mɛ̀ ń ma kuao n dãuna Sↄdↄũ ń aà nɛ́ↄ i yã́ pↄ́ mpi ń n nɛ́ↄ kɛ̀ kɛo.

49 Vãi pↄ́ n dãuna Sↄdↄũ kɛ̀n kɛ: Aàpi ń a nɛ́ↄ wala vĩ, asa aa kãa mɛ́ aa kálɛa dↄdↄa yãkelesai, kási aai dↄ taasideↄ ń wɛ̃nadeↄlɛo. 50 Ɔ̃ aa ńzĩa sɛ̀ lɛsĩ aa yã́ pↄ́ má ye a gĩyãio kɛ̀, ↄ̃ ma ń suumpà lá ń èwa. 51 Samali duuna i ka n duuna kↄ̃kpaalɛwao. N yãbɛ̃ɛkɛ̀ dasi dɛ n vĩ̀i ń n dãunaola, ↄ̃ an yã́ kɛ̀mɛɛ sã̀ↄ yãbɛ̃ɛ pↄ́ ń kɛ̀ píi yã́i. 52 Ńyↄ̃ↄ bɛ ń n tↄ́ ĩ́ioɛ, asa n duuna pↄ́ bɛ̃̀ɛ dɛ ń pↄ́a mɛ́ tò an pↄ́ sã̀ↄmɛɛ. Aa sã̀ↄma. Wí a n kũɛ, ńyↄ̃ↄ bɛ ń n tↄ́ ĩ́ioɛ, asa ń tò n vĩ̀i ń n dãunao yã́ kɛ̀ma sã̀ↄɛ.

53 Má su ń Sↄdↄũo a pá ziu ń a nɛ́ↄ ń Samalio lↄ ń a nɛ́ↄ ń mpio lↄ, 54 kɛ́ n gɛɛ e gↄ̃ kpa n wɛ́i, wí i n kṹ yã́ pↄ́ ń kɛ̀ↄ yã́i, an nↄ̀sɛ i níni sa. 55 N dãuna Sↄdↄũ a su a pá ziu ń a nɛ́ↄ, mɛ́ n vĩ̀i Samali a su a pá ziu ń a nɛ́ↄ, mɛ́ mpi ńyↄ̃ su n pá ziu ń n nɛ́ↄ. 56-57 E n vãikɛa àↄ gɛ́ bↄi gupuau n wala gↄↄ, ń ye wà n dãuna Sↄdↄũ tↄ́ ma ń lɛ́uo. Ɛdↄũ wɛ̃́lɛↄ ń ń saɛdeↄ lɛ́ n láanikɛ sa sↄ̃, mɛ́ Filitɛ̃ wɛ̃́lɛↄ ń ń saɛdeↄ lɛ́ sakangu lↄ. 58 N gbãsĩkɛa ń n yãbɛ̃ɛkɛao a wi n musuɛ. Ma Dii mámɛ má ò.

59 Ma Dii Lua ma mɛ̀ má kɛnɛ lá à kↄ̃sìnnↄwaɛ, asa n sakà lɛ́ pↄ́ má gbɛ̃̀nɛuɛ, n ma bàakuannↄ yã́ gbòo. 60 Ń beeo ma bàakuannↄ n nɛgↄↄ yã́ a sãmaguo, ma bàa a ɛa àↄ kunnↄ saɛ e gↄↄpii. 61 Má n vĩ̀iↄ ń n dãunaↄ kpama n nɛ́ↄ ũ, baa kɛ́ mi a lɛgbɛ̃nɛo. Tó n ń sí, n yãkɛaↄ dↄngu, i kɛnɛ wí ũ. 62 Ma bàa aↄ kunnↄ, níↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 63 Tó ma duuna pↄ́ ń kɛ̀ yãa kɛ̃̀ma píi, duunapi yã́ a dↄngu, i kɛnɛ wí ũ, n lɛ́ iↄ kpaaũa n tↄ́ ĩ́i yã́i. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

17

Kúu mɛ̀n plaↄ ń vɛ̃ɛlio

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, yãlɛɛũ Isailiↄnɛ, ní yáasikɛnɛ́ 3 ǹ mɛ, ma Dii Lua ma mɛ̀, kúu zↄ̃ↄe ku, aà gã̀sĩa gbãa mɛ́ a kã́ gbã̀a, mɛ́ aà sula wɛ̃̀sã pàɛ. À mↄ̀ Libã bùsuu à sɛdɛ lí misona kũ̀, 4 ↄ̃ a zↄ̃̀ tàò laatanaↄ bùsuu, à gɛ̀ pɛ̀ tagɛnapiↄ wɛ̃́lɛu. 5 À bùsupi vɛ̃ɛ bui sɛ̀ lↄ, a pɛ̀ swada saɛ bua lán swagbala líwa. 6 Vɛ̃ɛpi lì kɛ̀ lí ũ, à ↄtà yɛɛɛnnↄ, ↄ̃ a gↄ̃naↄ yɛ̀ɛlɛ kúupi kĩ́i oi, mɛ́ a zĩ́naↄ tà aà zíɛ. Màa à gↄ̃naↄ kɛ̃̀kɛ̃, a lá sìsi à gↄ̃̀ vɛ̃ɛli ũ.

7 Kúu zↄ̃ↄ pãle ku we, aà gã̀sĩa gbãa mɛ́ aà sula tìisi. Ɔ̃ vɛ̃ɛlipi zĩ́naↄ tà aà kĩ́i oi za kaa pↄ́ a pɛ̀u, àlɛ aà í nidɛ, ↄ̃ a gↄ̃naↄ tà aà kĩ́i. 8 À mↄ lè a pɛa tↄↄlɛ maau swada saɛɛ, kɛ́ à ↄta, i nɛ'i vɛ̃ɛli gawide ũ.

9 Onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, a kɛ maan wee? Vɛ̃ɛlipi a gɛ́ aɛe? Kúupi a gí a nɛ́ woloio. A lípi bilɛ à gao lé? A la bↄlↄↄ giigaga píiɛ. I kɛ gↄ̃sagbãakɛ ge dasikɛ wà kɛɛ̀ wà bilɛo. 10 Tó wà ɛ̀a pɛ̀, a li lↄe? Tó gukpɛ ĩ́ana kàka sùwà, a giigagao lé? A giigaga kaa pↄ́ à bↄ̀lɛupiuɛ.

11 Ɔ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 12 Bui swã́yãmansaidepiↄ la, aa yã́pi midↄ̃oa? Onɛ́ Babɛli kía mɛ́ gɛ̀ Yelusalɛũ, à a kía kũ̀ ń aà ìwaↄ à tàńnↄ Babɛli. 13 Ɔ̃ à kíabuie dìlɛ, à lɛdoũkɛ̀aànↄ, a tò à lɛgbɛ̃̀ɛ a yã́ musu. À bùsupi dↄaanaↄ sɛ̀lɛ tàńnↄ lↄ,* 14 kɛ́ bùsupi e gↄ̃ kpɛɛ fɛlɛsai yã́i. Lɛdoũ pↄ́ kíabui kɛ̀aànↄpi mɛ́ tò a ku. 15 Ɔ̃ kíabuipi bↄ̀ aà kpɛ, à zĩnaↄ zĩ̀ Egipi sↄ̃́ↄ ń zĩgↄ̃ↄ wɛɛlɛi dasi. Kípi a gɛ́ aɛe? Yã́pikɛna a bↄe? A lɛdoũpi gboo, i bↄa?

16 Ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao a ga kía pↄ́ à aà kpà kpalaupi mɛɛwia Babɛliɛ, kɛ́ à sakà lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ɛ̀u à lɛdoũ pↄ́ a kɛ̀aànↄ gbòo yã́i. 17 Tó wà bùsu kàlɛkalɛ wɛ̃́lɛ bĩ́i saɛ, mɛ́ wà gbà lɛsĩↄ da lìai, kɛ́ wà e gbɛ̃́ↄ dɛdɛ dasi yã́i, Falaↄ̃ↄ ń a zĩgↄ̃ gbãaↄ ń a gbɛ̃́ bílaↄ fↄ̃ dↄaàlɛ zĩpi guuo. 18 Asa kíabuipi sakà lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀uɛ, à lɛdoũpi gbòo. Lá aa ↄdà kↄ̃ ↄu lɛdoũpi musu, ↄ̃ à yã́piↄ kɛ̀ píi, a bↄo.

19 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, lá lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ ń ma tↄ́o ↄ̃ à sakàu, mɛ́ lɛdoũ pↄ́ a kɛ̀ ń ma tↄ́o ↄ̃ a gbòo, ń ma kuao má tó a yã́ wí aà musuɛ. 20 Má ba kpaɛ̀, i aà kṹ, mí taaànↄ Babɛli. We má yã́kpalɛkɛuaànↄ náaisaiyã pↄ́ a kɛ̀mɛɛ yã́i. 21 Wi aà zĩgↄ̃ pↄ́ lɛ́ bàalɛaànↄↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao, mɛ́ wa ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ↄ fãaa gupiiuɛ, íↄ dↄ̃ kɛ́ ma Dii mámɛ má ò.

22 Ma Dii Lua ma mɛ̀,

má sɛdɛ lí lɛsĩ misona zↄ̃ gɛ pɛ́.

Má a misona gↄ̃n bↄlↄ zↄ̃,

mí gɛ pɛ gbɛ̀sĩsĩ zↄ̃ↄ lɛsĩ musu.

23 Má pɛ́ Isaili gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩ musuɛ,

i gↄ̃napa, i nɛ'i sɛdɛ lí gawide ũ,

bã bui píi i mↄ ue e a láu,

aai pɛpɛ a gↄ̃naↄwa.†

24 Sɛ̃̀a lí píi i dↄ̃ kɛ́ ma Dii

mi to lí lɛsĩ ɛɛnkũ,

mɛ́ mi to lí ɛɛna lɛsĩ kṹ.

Mi to lí ísi giigaga,

mɛ́ mi to lí gii bↄlↄbↄ.

Ma Dii mámɛ má ò mɛ́ má kɛɛ.

18

Gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀ mɛ́ a ga

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Bↄ́yãi á Isailiↄ ì yáasiɛ bee kɛ á bùsu yã́ musui? I mɛ:

Maeↄ vɛ̃ɛbɛ kũ̀ma blè,

ↄ̃ nɛ́ↄ swaa fɛ̃́nkpà.*

3 Ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao á yáasi bee kɛ á bùsuu lↄo. 4 Gwa, gbɛ̃́piiá ma pↄ́ɛ. Maeↄ ń nɛ́ↄ píi, yã́ doũɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀ mɛ́ a ga. 5 Gbɛ̃maa pↄ́ lɛ́ yãmaakɛ a zɛ́wa yã́ gwa.

6 Ìli gɛ́ pↄblei tã́aↄ kùɛo,

ìli wɛ́malɛ Isailiↄ diipiↄzio.

Ìli a gbɛ̃́dee nↄ wɛɛlɛo,

ìli wúlɛ ń nↄɛo gↄↄ pↄ́ a ↄkũao.

7 Ìli gbãamↄ gbɛ̃eɛo,

ì gbɛ̃́ pↄ́ a fĩa sɛa tↄ̀ↄma sↄaaɛ̀ɛ.

Ìli pↄ́ símáo,

ì nↄandɛna gba blɛ,

ì pↄ́ na gbɛ̃́ pↄ́ kú bṹuzi.

8 Ìli ↄ̃a sɛ̃anɛ́ à a igbao,

ìli ài zↄ̃ↄ wɛɛlɛo,

ì azĩa bↄ yãvãiuɛ,

ì yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ a zɛ́wa.

9 Ìↄ ma ↄtondↄkĩi gwa,

ìↄ ma ikoyãↄ kũa,

ìↄ zĩkɛwà ń náaio.

Ma Dii Lua ma mɛ̀,

gbɛ̃́ bee mɛ́ maa, aↄ kuɛ.†

10 Tó gbɛ̃maapi nɛ́ vãi ì sↄ̃ bɛ? Ì gbɛ̃dɛ, ge ì yã́piↄ kɛ a gbɛ̃́deeɛ. 11 Baa kɛ́ aàpi i a kee kɛo,

nɛ́pi ì pↄble tã́a kùɛ,

ì a gbɛ̃́dee nↄ wɛɛlɛ,

12 ì gbãamↄ taasideↄnɛ ń wɛ̃nadeↄ,

ì pↄ́ símá,

ìli tↄ̀ↄma pↄ́ á kũa sↄaanɛ́o,

ì wɛ́malɛ tã́aↄzi, ì yãbɛ̃ɛkɛ,

13 ì ↄ̃a sɛ̃anɛ́ à a igba,

ì ài zↄ̃ↄ wɛɛlɛ.

Gbɛ̃́ bee taa aↄ kua? Aawo, aↄ kuo. A ga yãbɛ̃ɛ pↄ́ a kɛ̀ píi yã́iɛ. Aà tàae a wi aàzĩa musuɛ.

14 Tó nɛ́ vãipi nɛ'ì, ↄ̃ aà nɛ́ duuna pↄ́ a mae lɛ́ kɛↄ è, mɛ́ i a kee kɛo sↄ̃ bɛ?

15 Ìli pↄble tã́a kùɛo,

ìli wɛ́malɛ Isailiↄ diipiↄzio,

ìli a gbɛ̃́dee nↄ wɛɛlɛo,

16 ìli gbãamↄ gbɛ̃eɛo,

ìli tↄ̀ↄma gbɛao,

ìli pↄ́ símáo,

ì nↄandɛna gba blɛ,

ì pↄ́ na gbɛ̃́ pↄ́ kú bṹuzi,

17 ì azĩa bↄ yãvãiu,

ìli ↄ̃a sɛ̃anɛ́ à a igbao,

ìli ài zↄ̃ↄ wɛɛlɛo,

ìↄ ma ikoyãↄ kũa,

ì ma ↄtondↄkĩi gwa.

A ga a mae duuna yã́io, aↄ kuɛ. 18 Aà mae a ga azĩa duuna yã́iɛ, asa à gbɛ̃́ↄ bↄ́ↄ'i mì, à a gbɛ̃do pↄ́ sìwà, à yã́ pↄ́ maao kɛ̀ a gbɛ̃́ↄ guuɛ.

19 Ɔ̃ i mɛ: Bↄ́yãi maepi tàae lí wí a nɛ́ musuo ni? Lá nɛ́pi yãmaakɛ̀ a zɛ́wa, à ma ↄtondↄkĩi gwà ń laaio, aↄ kuɛ. 20 Gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀ mɛ́ a ga. Mae tàae a wi a nɛ́ musuo, nɛ́ tàae a wi a mae musuo.‡ Gbɛ̃maa maakɛaá aàzĩa yã́ɛ, mɛ́ gbɛ̃vãi vãikɛaá aàzĩa yã́ɛ.

21 Tó gbɛ̃vãi mikɛ̃̀ a duunaↄwa sↄ̃, mɛ́ à ma ↄtondↄkĩi gwà, àlɛ yãmaakɛ a zɛ́wa, a gao, aↄ kuɛ. 22 Wa aà tàae pↄ́ a kɛ̀piↄ kee dao, aↄ ku yãmaa pↄ́ á kɛ̀pi yã́iɛ. 23 Ma Dii Lua ma mɛ̀, vãikɛna gaa ì kamagu nɛe? Tó à mikɛ̃̀ a yãkɛaↄwa, aↄ kuɛ, bee mɛ́ ì kamagu.

24 Tó gbɛ̃maa mikɛ̃̀ a maakɛawa, àlɛ duunakɛ, àlɛ yãbɛ̃ɛ pↄ́ gbɛ̃vãi ìↄ kɛↄ kɛ, aↄ kue? Wa yãmaa pↄ́ a kɛ̀piↄ kee dao. A ga a náaisaikɛ ń duuna pↄ́ a kɛ̀o yã́iɛ.

25 Á Isailiↄ i mɛ ma yãkɛa dↄ̀ↄ vĩo. À swã́kpa sa. Ma yãkɛa dↄ̀ↄ vĩo ló? Ge á yãkɛa mɛ́ dↄ̀ↄ vĩo kai! 26 Tó gbɛ̃maa mikɛ̃̀ a maakɛawa, àlɛ duunakɛ, a yã́i a gai. A ga duuna pↄ́ a kɛ̀pi yã́iɛ. 27 Tó gbɛ̃vãi mikɛ̃̀ a vãikɛawa, àlɛ yãmaakɛ a zɛ́wa sↄ̃, a azĩa misiɛ. 28 Tó à tàae pↄ́ a kɛ̀ↄ è mɛ́ à mikɛ̃̀wà píi, a gao, aↄ kuɛ. 29 Á Isailiↄ sↄ̃ i mɛ ma yãkɛa dↄ̀ↄ vĩo. Á Isailiↄ, ma yãkɛa dↄ̀ↄ vĩo ló? Ge á yãkɛa mɛ́ dↄ̀ↄ vĩo kai!

30 A yã́i má yã́kpalɛkɛ ń á Isailiↄ, baade a yãkɛawa. Ma Dii Lua mámɛ má ò. À nↄ̀sɛlilɛ à mikɛ̃ á tàaeↄwa píi, kɛ́ á duuna su á ásookɛo yã́i. 31 Isailiↄ, à ↄzↄ̃ á tàaeↄzi píi, í á sↄ̃ ń á nisĩnao kɛkɛ dafu. Bↄ́yãi álɛ ázĩa kpa gaii? 32 Ma Dii Lua ma mɛ̀, gbɛ̃e gaa lí kamaguo. À nↄ̀sɛlilɛ, í e àↄ ku.

19

Wɛ̃nalɛsia Isaili kíaↄnɛ

1 Wɛ̃nalɛ si Isaili kíaↄ yã́ musu 2 ǹ mɛ:

Á daá nↄ̀ↄmusu daɛ fá!

À wùlɛ nↄ̀ↄmusu saↄ zãnguo,

à a nɛ́ↄ gwà nↄ̀ↄmusu ɛ̀waasoↄ guu.

3 À a nɛ́ do gwà,

ↄ̃ à kɛ̀ nↄ̀ↄmusu sà bↄlↄ ũ.

À pↄ́taitaia dàda,

ↄ̃ à gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩnsona ũ.

4 Kɛ́ buiↄ aà bao mà,

aa ɛyↄ̃̀ɛ̀, ↄ̃ à zù ɛpiu.

Aa bakàɛ̀ a níu,

aa tàaànↄ Egipi bùsuu.*

5 Kɛ́ nↄ̀ↄmusu dapi è tãmaa a nɛ,

yã́ pↄ́ aà wɛ́ dↄi mɛ́ mìdɛ we,

ↄ̃ à ɛ̀a à a nɛ́ do dìlɛ lↄ,

à kɛ̀ nↄ̀ↄmusu sà bↄlↄ ũ.

6 À bɛ̀bɛ ń nↄ̀ↄmusu saↄ

nↄ̀ↄmusu sà bↄlↄ ũ.

À pↄ́taitaia dàda,

ↄ̃ à gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩnsona ũ.

7 À ń kibɛↄ wìwi, à ń wɛ̃́lɛↄ dàaĩ.

Sↄ̃ kɛ̃̀ bùsupideↄgu

nↄ̀ↄmusupi pũnaama yã́i.

8 Ɔ̃ buiↄ bↄ̀ bùsu pↄ́ liaaiↄ guu,

aa mↄ̀ lɛ́lɛiwà.

Aa baikpàɛ̀,

ↄ̃ à zù ɛ pↄ́ aa yↄ̃̀ɛ guu.

9 Wà bakàɛ̀ a níu,

wà wáa tã̀ wà aà dàu,

ↄ̃ wà tàaànↄ Babɛli kíaɛ.†

We wà aà dàu kpɛ́u,

kɛ́ wasu aà pũnaa ma

Isaili bùsu gbɛ̀sĩsĩↄ sↄ̀ↄu lↄo yã́i.

10 Á da dɛ lán vɛ̃ɛliwa á kaau.

Wa aà pɛ̀ swa saɛ,

ↄ̃ à gↄ̃naↄ kɛ̃̀kɛ̃,

ↄ̃ swa saɛpi tò à nɛ'ì.

11 A gↄ̃napiↄ gbãa kà

wà kía gopana kɛò.

Lípi lɛsĩ, à gbã̀ zↄ̃̀ luawa,

a gbã̀a ń a gↄ̃n dasipiↄ tò wìli kuawào.

12 Ɔ̃ wa bìlɛ ń pↄfɛ̃o wa nɛ̀.

Gukpɛ ĩ́ana tò à giigàga,

ↄ̃ a nɛ́ↄ wòlo.

A gↄ̃n gbãapiↄ giigàga,

ↄ̃ tɛ́ kũ̀wà.

13 Tiasa a pɛa gbáauɛ

tↄↄlɛ gii isaideu.

14 A gↄ̃n do tɛsɛ̀ à kũ̀ a nɛ́ↄwa.

A gↄ̃na pↄ́ a gbãa kà wà kí gopana kɛò kuwà lↄo.

Wɛ̃na yã́ɛ, wàli sí lɛ ũ.

20

Isailiↄá swã́yãmansaideↄnɛ

1 Taa ń Isailiↄ zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ soplade guu, a mↄ sↄode gↄↄ kwide zĩ́, an gbɛ̃zↄ̃ↄeↄ mↄ̀ yãgbɛai Diiwa. Aa zↄ̃̀lɛ ma aɛ, 2 ↄ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 3 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, yã'o Isaili gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄnɛ ǹ mɛ, ma Dii Lua ma mɛ̀, aa mↄ̀ yãgbɛaia yã̀? Ń ma kuao má we aa yãe gbɛaao.

4 Ńyↄ̃ yã́kpalɛkɛńnↄo lé? Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ńyↄ̃ yã́kpalɛkɛńnↄo lé? Ǹ ń deziↄ yãbɛ̃ɛkɛaↄ onɛ́ 5 ǹ mɛ, ma Dii Lua ma mɛ̀, gↄↄ pↄ́ ma Isailiↄ sɛ̀, ma lɛgbɛ̃̀ Yakↄbu buipiↄnɛ, má tò aa ma dↄ̃ Egipi. Ma lɛgbɛ̃̀nɛ́ ma mɛ̀ Dii an Luan ma ũ. 6 Gↄↄ bee ma lɛgbɛ̃̀nɛ́ ma mɛ̀ má ń bↄlɛ Egipi, mí gɛ́ńnↄ bùsu pↄ́ má sɛ̀nɛ́,* zↄ́ ń vĩo diu, a maa dɛ bùsuↄla píi guu. 7 Má ònɛ́ an baade ↄkpa pↄbɛ̃ɛ pↄ́ an wɛ́ blèↄzi, aasu ńzĩa gbãlɛ Egipi tã́aↄ yã́ musuo. Mámɛ máa Dii an Lua ũ.

8 Ɔ̃ aa bↄ̀ ma kpɛ, aai we swãsɛ̀ ma yã́io. Aai ↄkpa pↄbɛ̃ɛ pↄ́ ń wɛ́ blèↄzio, aai Egipi tã́aↄ to weo. Ɔ̃ ma zɛò mà pↄkũmabↄbↄmá, mí palamá ń pↄfɛ̃o Egipi we. 9 Kási mi kɛo ma tↄ́ yã́i. Má ye mà a tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa bui pↄ́ aa kú ń guuↄnɛo, asa má tò Isailiↄ ma dↄ̃ ń wáa, kɛ́ mà ń bↄlɛ Egipiɛ. 10 Ɔ̃ ma ń bↄ́lɛ Egipi, ma gɛńnↄ guwaiwaiu. 11 Ma a ikoyãↄ kpàmá, ma a yãdilɛaↄ dànɛ́, asa gbɛ̃́ pↄ́ kũa a wɛ̃ni e a guuɛ.† 12 Ma kã́mabogↄↄ yãdànɛ́ lↄ seela ũ wá zãnguo, kɛ́ aa e dↄ̃ kɛ́ ma Dii ma ń sɛ́ ma gbɛ̃́ↄ ũɛ.‡

13 Ɔ̃ Isailiↄ bↄ̀ ma kpɛ guwaiwaiu, aa ma ikoyãↄ kũao. Aa gì ma yãdilɛa pↄ́ tó gbɛ̃́ kũa, a wɛ̃ni e a guuↄzi. Aa tò kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛ gbãlɛ̀ míↄmiↄ, ↄ̃ ma zɛò mà a pↄkũmabↄbↄmá guwaiwaiu, mí ń tↄ̀lↄzↄ̃. 14 Ãma mi kɛo ma tↄ́ yã́i. Má ye mà a tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa bui pↄ́ ma bↄ ń Isailiↄ ń wáaↄnɛo. 15 Ma ↄlɛ̀lɛnɛ́ guwaiwaiu lↄ ma mɛ̀ má gɛ́ńnↄ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀nɛ́ ma mɛ̀ má kpámá guuo. Vĩ ń zↄ́o di bùsupiuɛ, a maa dɛ bùsu píia.§ 16 Aa gì ma yãdilɛaↄiɛ, aa ma ikoyãↄ kũao, mɛ́ aa tò kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛnɛ́ↄ gbãlɛ̀, kɛ́ an sↄ̃ kú ń tã́aↄwa yã́i. 17 Ń beeo ma ń wɛ̃nagwà, mi ń kaalɛ guwaiwaiu mà ń bui midɛo. 18 Má ò ń nɛ́ↄnɛ guwaiwaiu aasu ń maeↄ ↄlɛsɛo, aasu ń yãkɛa kɛo, aasu gbãlɛ ń tã́aↄ yã́ musuo. 19 Mámɛ má Dii ń Lua ũ, aaliↄ ma ikoyãↄ kũa, aali swã́sɛ ma yãdilɛaↄi aaↄ zĩkɛwà. 20 Aali kã́mabogↄↄↄ dilɛ ma pↄ́ ũ seela ũ wá zãnguo, aaↄ dↄ̃ kɛ́ Dii ń Luan ma ũ.

21 Ɔ̃ an nɛ́piↄ bↄ̀ ma kpɛ, aa ma ikoyãↄ kũao, aai swã́sɛ ma yãdilɛa pↄ́ tó gbɛ̃́ kũa i wɛ̃ni e a guuↄzi aa zĩkɛ̀wào, mɛ́ aa tò kã́mabogↄↄ gbãlɛ̀, ↄ̃ ma zɛò mà pↄkũmabↄbↄmá, mí palamá ń pↄfɛ̃o guwaiwaiu, 22 ↄ̃ ma ↄsↄ̀aa, mi kɛo ma tↄ́ yã́i. Má ye ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa bui pↄ́ ma ń bↄ́lɛ Egipi ń wáaↄnɛo. 23 Ma ɛa ↄlɛ̀lɛnɛ́ guwaiwaiu we lↄ, ma mɛ̀ má ń fãaa buiↄ guuɛ, mí ń fã́ndaiada bùsu ń bùsuo,* 24 asa aai ma yãdilɛaↄ mao, aa gì ma ikoyãↄiɛ, aa tò kã́mabogↄↄ gbãlɛ̀, mɛ́ an maeↄ tã́aↄ ń wɛ́ blè. 25 Ɔ̃ ma ń kpá yãbɛ̃ɛkɛaↄla ń yãdilɛa pↄ́ wìli wɛ̃ni e a guuoↄ. 26 Má tò aa gↄ̃̀ gbãlɛa an sa'oa yã́ musu. Aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò ń ń nɛ́ sɛ̃́iaↄ, kɛ́ vĩa e ń kṹ, aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

27 Ayãmɛto gbɛ̃nazĩn nɛ́, yã'o Isailiↄnɛ ǹ mɛ ma Dii Lua ma mɛ̀ an deziↄ dↄ́ɛmanↄ yã́ɛ bee musu lↄ, aa náaisaiyãkɛ̀mɛɛ. 28 Kɛ́ ma mↄńnↄ bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀nɛ́ guu, kɛ́ aa sĩ̀sĩ lɛsĩe ge lí yɛ̀lɛlɛe è, aa sa'ò we. Aa ma pↄ fɛ̀lɛmɛɛ ń gba pↄ́ aa dà weo ń pↄ́ tɛ́kũa gĩ na pↄ́ aa kɛ̀o ń vɛ̃ɛ pↄ́ aa ɛ̀lɛwào. 29 Ɔ̃ ma ń lá ma mɛ̀ gulɛsĩ pↄ́ aalɛ gɛ́u weↄ dɛa ni? Ɔ̃ wì mɛ gupiↄnɛ gulɛsĩↄ e ń a gbão.

Yã́kpalɛkɛa ń Isailiↄ

30 Ayãmɛto o Isailiↄnɛ ma Dii Lua ma mɛ̀: Á á deziↄ zɛ́ sɛ à gbãlɛ tã́aↄ yã́ musu à gↄ̃ gbãlɛa yã̀? 31 Tó a mↄ sa'oimá mɛ́ a sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ò ń á nɛ́ↄ, áↄ gbãlɛa á tã́aↄ yã́ musu e ń a tiaoɛ. Lá màaɛ Isailiↄ, má we à yãgbɛaao. Ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao má we à yãgbɛaao.

32 Yã́ pↄ́ kú á nↄ̀sɛu a zɛkɛo. I mɛ áↄ zↄble líↄnɛ ń gbɛↄ lán buiↄwaɛ, lán dṹnia gbɛ̃́ↄwa. 33 Ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao má a gã̀sĩ poo, mí gbãamↄɛ́ ń pↄkũmabↄbↄawáo. 34 Má a gã̀sĩ poo mà á kãaa bui pↄ́ a fãaa ń guuↄ guuɛ, mí á bↄlɛ bùsu ń bùsuo ń ma gã̀sa gbãao ń pↄkũmabↄbↄawáo. 35 Má tó à gɛ́ buiↄ bùsuu gbáau, wá wɛ́ i kɛ síiↄ̃ we, mí yã́kpalɛkɛánↄ. 36 Lá ma yã́kpalɛkɛ̀ ń á deziↄ Egipi guwaiwaiu, màa má yã́kpalɛkɛánↄ. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 37 Mí tó à gɛ̃ ma kaau, mí tó à zɛ ń ma bàakuaánↄ yã́o. 38 Má gbɛ̃́ pↄ́ aa tàaekɛ̀mɛɛ aa bↄ̀ ma kpɛↄ bↄ á guuɛ. Baa kɛ́ ma ń bↄ́lɛ bùsu pↄ́ aa ku a guu, aa gɛ̃ Isaili bùsuuo, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

39 Á Isailiↄ, ma Dii Lua ma mɛ̀, lá á baade ye zↄble a tã́aↄnɛ, à gɛ́! Gbɛzã á ma yãma! Á ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpamɛɛ ń á tã́aↄ ń á sa'oamáo lↄo. 40 Asa ma Dii Lua ma mɛ̀, Isailiↄ píi aa zↄblemɛɛ ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musuɛ, Isaili bùsu gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩpi. We má ń síu. Wekĩi má sa'oa gbɛawá ń á buapↄ́ káauↄ ń gba pↄ́ á mↄomɛɛↄ. 41 Tó ma á kãaa buiↄ guu, mɛ́ ma á bↄ́lɛ bùsu ń bùsu pↄ́ a fãaauↄ guu, má á sí sa pↄ́ a pↄ́ tɛ́kũa gĩ na ũ, mí tↄbↄ á musu buiↄ wáa. 42 Tó ma suánↄ Isaili bùsu pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ á deziↄnɛ guu, á dↄ̃ sa kɛ́ mámɛmaa Dii. 43 Wekĩi á yãkɛaↄ ń á dàa pↄ́ tò a gↄ̃ gbãlɛa i dↄágu, ↄ̃ á gbasa àↄ ye ázĩa gĩyãio vãi pↄ́ á kɛ̀ↄ yã́i. 44 Tó ma yãkɛ̀ɛ́ ma tↄbↄa yã́i, i kɛ á yãvãikɛa ge á yã́ koleaↄ lɛ́u no, á Isailiↄ í dↄ̃ sa kɛ́ mámɛmaa Dii. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

21

Gɛↄmidↄkĩi oi tɛ́

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii gɛↄmidↄkĩiwa ǹ yã'o'oɛ̀. Ãnabikɛkɛ Nɛgɛvɛ bùsu líkpɛpi yã́ musu, 3 ní oɛ̀ aà ma yãma. Ma Dii Lua ma mɛ̀ má tɛsↄ̃wàɛ. Tɛ́pi a kũ a lí ísiↄ ń a lí giiↄwa píi. Wa e a tɛ́pi dɛo. Tɛ́pi a to gbɛ̃́pii oa siakũ za gɛↄmidↄkĩi oi e gugbãntoo oi. 4 Gbɛ̃́pii iↄ dↄ̃ ma Dii mámɛ ma tɛ́pi sↄ̃̀wà, wa fↄ̃ dɛo.

5 Ɔ̃ ma mɛ̀: Á'a Dii Lua! Wàlɛ o ma yã́ musu wà mɛ̀, yáasikɛna nolo?

Dii fɛ̃nda

6 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 7 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii Yelusalɛũ oi ǹ yã'o'o sa'okĩiↄnɛ. Ãnabikɛkɛ Isaili bùsu yã́ musu, 8 ní oɛ̀ ma Dii ma mɛ̀, má fɛlɛ ń bùsupideↄ. Má a fɛ̃nda wo a kpɛ́u, mí a gbɛ̃maaↄ ń a gbɛ̃vãiↄ dɛdɛò píi. 9 Lá málɛ a gbɛ̃maaↄ ń a gbɛ̃vãiↄ dɛdɛ píi, má a fɛ̃nda wo mà gbɛ̃́pii lɛ́ò za gɛↄmidↄkĩi oi e gugbãntoo oi. 10 Gbɛ̃́pii iↄ dↄ̃ kɛ́ ma Dii ma a fɛ̃nda wò a kpɛ́u, má sↄlↄu lↄo.

11 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, aaukɛ! Aaukɛ ń wáa ń ɛ̀lɛ'ɛlɛboao ń pↄsiao. 12 Tó wà n la, bↄ́yãi ńlɛ aaukɛii, ní onɛ́ bao pↄ́ wa ma tia yã́iɛ. Sↄ̃ a kɛ̃ gbɛ̃́piigu, an ↄↄ i gↄ̃ dↄ̀lↄlↄ, an kã́ i ga, an gbá iↄ lua. Yã́ lɛ́ pila, mɛ́ a kɛɛ. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

13 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 14 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ ǹ mɛ ma Dii ma mɛ̀:

Fɛ̃ndaɛ! Fɛ̃ndaɛ!

A lɛna, mɛ́ àlɛ tɛkɛ gɛ̃̀nɛgɛ̃nɛ!

15 Wà a lɛkɛ̀ gbɛ̃dɛdɛa yã́iɛ,

wa kɛ̀kɛ kɛ́ àↄ tɛkɛ lán loupilɛawaɛ.

Wa pↄnakɛ ń ma nɛ́ gopanao yã̀?

Fɛ̃nda bàa kú ń go bee taaeoo.

16 Wì fɛ̃nda kɛkɛ wàↄ kũaɛ,

wì a lɛkɛ, wì kɛkɛ,

wà na gbɛ̃dɛnaɛ a ↄzĩɛ.

17 Wii lɛ́ gbɛ̃nazĩn nɛ́,

ní waiyookɛnɛ́,

asa wa fɛlɛ ma gbɛ̃́ↄwa

ń fɛ̃ndapioɛ,

wa fɛlɛ ń Isaili kíaↄ píiɛ.

Wa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndaoɛ

ń ma gbɛ̃́ↄ lↄ.

A yã́i tò ǹ nzĩa gbɛ̃gbɛ̃.

18 Wa ń gbãa lɛ gwa fá!

Tó gopana pↄ fɛ̃nda bàa kuo su ku lↄo sↄ̃ bɛ?

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

19 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ, ní ↄtaalɛ.

To mà lɛ́lɛmá ń fɛ̃ndao gɛ̃n pla ge àaↄ̃.

Fɛ̃nda pↄ́ a gbɛ̃dɛdɛ dasidasiɛ,

wa koezↄ̃ńzi ń zĩpio,

20 sↄ̃ i kɛ̃́ńgu, gbɛ̃́ daside i fu.

Má tó gbɛ̃dɛdɛfɛ̃ndapi àↄ ku

an wɛ̃́lɛ bↄlɛↄ guu píiɛ.

Kúku, àlɛ tɛkɛ lán loupilɛawa,

gbɛ̃dɛdɛa yã́i wa kũai.

21 Fɛ̃nda, lɛ ↄplaa oi, gɛ́ zɛɛi.

Gu pↄ́ n lɛ́ yɛ̀ɛlɛu píi lé!

22 Mapi sↄ̃ má ↄtaalɛ, ma pↄ i wee.

Ma Dii mámɛ má ò.

Babɛli kía lɛ́lɛa Yelusalɛũwa seela

23 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 24 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, iada lán zɛ́wa mɛ̀n pla, Babɛli kía i sɛ́ ń a fɛ̃ndao. Zɛ́piↄ bↄ bùsu doũ ḿpii. Seela pɛ́lɛ zɛ́piↄ daalɛkĩi, i wɛ̃́lɛ pↄ́ zɛ́pi lɛ́ gɛ́u ↄlↄnɛ́. 25 Ado iada, fɛ̃nda i sɛ gɛ lɛ́lɛ Amↄniↄ mɛɛwia Labawa. Ado iada, i sɛ gɛ lɛ́lɛ Yudaↄwa ń ń wɛ̃́lɛ bĩ́ide Yelusalɛũo. 26 Babɛli kía a zɛ zɛ́kpaau, gu pↄ́ zɛ́ mɛ̀n plapiↄ kɛ̃̀ukↄ̃wa, i màsokɛ we. A yãla ń kaↄ, i yãgbɛa tã́aↄwa, i pↄ́ↄ pↄa gwagwa. 27 Lí a Yelusalɛũ sɛ́, i gɛ́ bĩ́igboobↄↄ pɛ́lɛ a bↄlɛↄu, i bùsu kãaai, i gbà lɛsĩↄ da, i gbɛ̃dɛdɛyã dilɛ, i zĩ̀gãalɛ. 28 Yelusalɛũdeↄ aaↄ e lí pↄ́ a sɛ̀piá ɛɛɛ lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀nɛ́ yã́i. Ãma a to aa ń tàae dↄ̃, i ń kṹkũ. 29 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, lá á tò wà á vãikɛa dↄ̃, á tàaeↄ bↄ̀ gupuau mɛ́ á duuna pìsi á yãkɛaↄwa, lá á tò wa dↄ̃̀ màa, wa ↄpɛlɛwáɛ sa.

30 Mpi sↄ̃ Isailiↄ kía vãi bɛɛɛsaide, n gↄↄ pà, ĩa pↄ́ wàlɛ dama kà a wáwa sa. 31 Ma Dii Lua ma mɛ̀ wa aà tulu go, wi aà kíafua go. Yã́ a lilɛ, wa gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa busa kã́fĩ, wi gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa kã́fĩ busa. 32 Bɛzia! Bɛzia! Má tó à gↄ̃ bɛzia ũɛ. A ɛa su a gbɛuo e gbɛ̃́ pↄ́ àↄ a vĩa zɛ́ vĩ mↄ́,* mí kpawà.

33 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ ǹ mɛ, ma Dii Lua mámɛ ma yã́ɛ bee ò Amↄniↄ musu an yãzↄ̃zↄ̃a Isailiↄnɛ yã́i.

Fɛ̃ndaɛ! Fɛ̃ndaɛ!

Wa wò gbɛ̃dɛdɛa yã́iɛ,

àlɛ tɛkɛ à láa gbɛ̃́ↄnɛɛ,

àlɛ pipi lán loupilɛawa.

34 Wɛ́pungu gii wàlɛ e ń yã́ musu, wàlɛ màso pã kɛnɛ́. Fɛ̃ndapi sↄu mà à gbɛ̃vãipiↄ mi zↄ̃zↄ̃. An gↄↄ pà, ĩa pↄ́ wàlɛ damá kà a wáwa sa. 35 Aa ń fɛ̃nda sↄlↄ a kpɛ́u sa, mí yã́kpalɛkɛńnↄ gu pↄ́ wà ń íu, bùsu pↄ́ aa bↄ̀u. 36 Má pↄkũmabↄbↄmá ń tɛ́o, mí pↄbↄ ma níu, mí ń na gbɛ̃́ pãsĩↄnɛ ń ↄzĩ, gbɛ̃́piↄ pↄkaalɛa dↄ̃. 37 Aaↄ dɛ yàa ũ tɛ́ɛ, wa ń au fã́ndaiada ń bùsuu. An yã́ a dↄ gbɛ̃egu lↄo, asa ma Dii mámɛ má ò.

22

Yelusalɛũdeↄ duuna

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ńyↄ̃ yã́kpalɛkɛaànↄo lé? Ńyↄ̃ yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃dɛn wɛ̃́lɛpioo lé? Ǹ a yãbɛ̃ɛkɛaↄ oɛ̀ 3 ǹ mɛ, ma Dii Lua ma mɛ̀: Wɛ̃́lɛ, n wɛtãgↄↄ kà gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ n guuↄ yã́i. N gbãlɛ̀ tã́a pↄ́ n gbɛ̃́ↄpiↄ yã́i. 4 N gↄ̃ tàaede ũ n gbɛ̃dɛa yã́i, n gbãlɛ̀ tã́a pↄ́ wa pìↄ yã́i. Ń tò n wɛ̃ni kulun kṹ, n gↄↄ pà. A yã́i má tó buiↄ n láanikɛ, má tó bùsu píi gbɛ̃́ↄ n kɛ pↄ́ↄpↄↄ. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄ kãiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄ zã̀ↄ n yáalↄ kɛ́ n tↄ́ ↄ̃̀ↄkpà, yã́ yà n guu yã́i. 6 Isaili kíaↄ gwa, an baade lɛ́ gbãamↄ a gbɛ̃́deeɛ n guu, aalɛ ń dɛdɛ. 7 Gbɛ̃eↄ ì saka ń de ń ń daogu n guu,* wì gbãamↄ bↄ̀mↄↄnɛ n guu,† wì tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń gyaa gbɛ̃andoↄ taiinkɛ n guu. 8 N sakà ma pↄ́ↄu, n gↄↄ pↄ́ má dìlɛ kã́mabogↄↄ ũ gbãlɛ̀.‡ 9 Kↄmalɛdeↄ ku n guu, aa zɛ̀ ń gbɛ̃dɛo. N gbɛ̃eↄ ì tã́a blɛↄ ble gbɛ̀sĩsĩↄ musu, ↄ̃ aaì ɛa gbãsĩkɛ n guu. 10 N gbɛ̃eↄ ì gbada ń mae nawa, n gbɛ̃eↄ ì kusi nↄɛ pↄ́ ↄkũaↄwa. 11 N gbɛ̃eↄ ì gbãsĩkɛ ń ń gbɛ̃́dee nao, n gbɛ̃eↄ ì wíyã kɛ aa gbada ń nɛ́ nawa, n gbɛ̃eↄ ì kusi ń dãe fɛ̃̀ɛɛwa.§ 12 Wì gbagusaɛsi n guu gbɛ̃dɛa yã́i,* wì ↄ'i símá, wì ài zↄ̃ↄ wɛɛlɛ,† wì kↄ̃ bↄ́ↄ'i mi. Ma yã́ sã̀ńguɛ, ma Dii Lua mámɛ má ò.

13 Má ↄtaalɛ ↄvãi pↄ́ wa è yã́i ń gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ n guuↄ yã́o. 14 Tó málɛ yã́ gↄ̃gↄ̃nnↄ, n gbãa a ka n sↄ̃ àↄ dilɛaa? Ma Dii ma yã'ò mɛ́ má kɛɛ. 15 Má n gbɛ̃́ↄ fãaa buiↄ guuɛ, má ń fã́ndaiada bùsu ń bùsuo, mí ń gbãsĩkɛa midɛ. 16 Tó n gↄ̃ sauluunnↄ buiↄnɛ, ńyↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

17 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 18 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, Isailiↄ gↄ̃̀mɛɛ lán mↄ̀ gbãsĩwa, ampii aa gↄ̃̀ lán mↄgotɛ̃ ge mↄpu ge mↄsi ge bɛↄma gbãsĩ pↄ́ wa bↄ̀lɛ muauwaɛ. Aa dɛmɛɛ lán ã́nusu gbãsĩwaɛ. 19 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, lá á gbãsĩ ápii, má á naaa Yelusalɛũɛ. 20 Lá wì ã́nusu ń mↄgotɛ̃o ń mↄsio ń bɛↄmao ń mↄpuo ka muau wà tɛ́kau e mↄpi bↄlɛ, màa má á naaa mà á ká wɛ̃́lɛpiu ń pↄfɛ̃o, mí á yↄ́ ń pↄkũmao. 21 Má á naaaɛ, mí tɛsↄ̃wá ń pↄfɛ̃o, í yↄ́ wɛ̃́lɛpi guu. 22 Lá wì ã́nusu yↄ muau, màa á yↄ́ wɛ̃́lɛpi guu, íↄ dↄ̃ kɛ́ ma Dii mámɛ ma pↄkũmabↄ̀bↄwá.

23 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 24 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, o Yelusalɛũpiɛ, wi gbãbↄ a bùsuɛo, ↄ̃ ma pↄfɛ̃ tò lou i mauo. 25 Aà kíaↄ ku a guu lán nↄ̀ↄmusu pↄ́ aa nↄ̀ↄ le kũ̀ aalɛ taitai, aalɛ wiidↄwàↄwaɛ. Aaìↄ gbɛ̃nazĩnaↄ nisĩna só, aaìↄ ń àizɛɛↄ ń ń pↄ́ bɛɛɛdeↄ naaa, ↄ̃ aa tò gyaaↄ lìgua a guu. 26 Aà sa'onaↄ lɛ́ zĩkɛ ma ikoyãwao, aaìↄ ma pↄ́ↄ gbãlɛɛ. Aali pↄ́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũ dↄ̃kↄ̃ɛ ń pↄ́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũooo. Aali pↄ́ gbãlɛa ń pↄ́ gbãlɛsaio dodoa kↄ̃ɛ yãda gbɛ̃́ↄnɛo.‡ Aaì wɛ́kpa vĩ kã́mabogↄↄzĩ tàaeaɛ, ↄ̃ ma tↄ́ iↄ ↄ̃̀ↄkpaa ń guu. 27 Aà kíaↄ ku a guu lán àwalɛwana pↄ́ aa pↄ́ kũ̀, aalɛ kɛ̃́kɛ̃kↄ̃ɛↄwa. Aaì gbɛ̃dɛdɛ ↄvãi'ea yã́i. 28 Aà ãnabiↄ ì wɛ́pungu giiↄ e, aaì màso pãↄ kɛ, aalɛ pↄ́ kúlɛ ń yãkɛapiↄwa, ↄ̃ aaì mɛ lá má òn we, kási mi yãe o sↄ̃o. 29 Bùsudeↄ ì gbãamↄkↄ̃ɛ, aaìↄ kↄ̃ kpã́i'o. Aaì taasideↄ ń wɛ̃nadeↄ taiinkɛ, aaì bↄ̀mↄↄ wɛtã ń ń yã́ nao.

30 Ma gbɛ̃e wɛ̀ɛlɛ ń guu aà bĩ́i kaso kɛkɛ, iↄ zɛ ma aɛ gufoou àↄ gi fĩnini bùsupi yã́ musu, kɛ́ másu bùsupi kaalɛo yã́i, ↄ̃ mi eo. 31 Ayãmɛto má pↄkũmabↄbↄmá, mí ń midɛ ń pↄfɛ̃tɛ̃o. Má ń yãkɛaↄ wínɛ́ ń musuɛ. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

23

Yelusalɛũ ń Samalio dɛa lán nↄɛ gbãsĩkɛnawa

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, nↄɛↄ ku gbɛ̃ↄn pla dadoũdeↄ ũ, 3 ↄ̃ aa káaluakà Egipi, aa dɛ káaluaↄ ũ za ń wɛ̃́ndiagↄↄɛ. Wekĩi wà ↄ bìibiiu ń yↄ̃́ↄwa, wekĩi wà ↄmàma ń nɛnↄnkɛyↄ̃ↄwa. 4 Vĩ̀i tↄ́n Ɔↄla, dãuna tↄ́n Ɔↄliba. Aa gↄ̃̀ ma nↄↄ ũ, ↄ̃ aa nɛgↄ̃ɛↄ ń nɛnↄɛↄ ì'i. Ɔↄla mɛ́ Samali ũ, Ɔↄliba mɛ́ Yelusalɛũ ũ. 5 Kua ma pↄ́ ũ Ɔↄla sì káaluakaau, à lùa a gↄ̃pↄsɛ Asiliↄzi. 6 Ampii bùsu dↄaanaↄnɛ ń gbãadeↄ, ɛ̀waaso maa pↄ́ di sↄ̃́ kpɛ ń ula gàaluladeↄ daa. 7 À azĩa kpàmá káalua ũ, ampii Asili gbɛ̃́ bɛɛɛdeↄnɛ. Ɔ̃ à gbãsĩkɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ à lùańzipiↄ tã́aↄ. 8 I káaluakaa pↄ́ á dàda Egipi too. We wà wùlɛwulɛuaànↄ a wɛ̃́ndiagↄↄ, wà ↄ bìibii aà nɛnↄnkɛyↄ̃ↄwa, wà ń pↄeã kɛ̀aànↄ. 9 Ɔ̃ ma aà nà a gↄ̃pↄsɛpiↄnɛ ń ↄzĩ, Asili pↄ́ à lùańzipiↄ. 10 Aa tò wà aà puizi è, aa aà nɛgↄ̃ɛↄ ń aà nɛnↄɛↄ nàaa, ↄ̃ aa aà dɛ̀ ń fɛ̃ndao. Kɛ́ aa ĩadàwà màa, ↄ̃ à gↄ̃̀ yãa ũ nↄɛↄnɛ.

11 Kɛ́ aà dãuna Ɔↄliba è màa, ↄ̃ à lùańzi a ↄ̃̀ↄkpà dɛaàla, à káaluakà dɛ a vĩ̀ipila. 12 À lùa Asiliↄzi lↄ se, an bùsu dↄaanaↄ ń ń gbãadeↄ, ɛ̀waaso maa pↄ́ di sↄ̃́ↄ kpɛ ń ula wɛdeↄ daa ḿpii. 13 Má è à gbãsĩkɛ̀ sↄ̃, an pla ḿpii aa zɛ́ doũ sɛ̀ɛ. 14 Aà káaluakaa gɛ̀ aɛ lↄ. A è wà gↄ̃ɛↄ taa kɛ̀ gĩwa ń pↄ́ tɛ̃ao, Babiloni bùsudeↄnɛ, 15 pↄ́ↄ dↄdↄa ń pi, aa tulu gbã̀aↄ didia, aa bↄ̀ lán Babɛli zĩgↄ̃ kíaↄwa lán Babiloni bùsudeↄwa. 16 Kɛ́ à wɛsìɛ, ↄ̃ à lùańzi, ↄ̃ à gbɛ̃́ zĩ̀ ń sísii Babiloni bùsuu. 17 Babɛlideↄ mↄ̀ aà kĩ́i wúlɛiaànↄ, aa tò à gbãsĩkɛ̀ an luaaaàzi guu. Kɛ́ aa tò à gbãsĩkɛ̀ màa, ↄ̃ aà nisĩna ye ń yã́i lↄo. 18 Kɛ́ aà káaluakaa kpálɛa vĩ lↄo, mɛ́ aà puizi bↄ̀ gupuau, ↄ̃ ma nisĩna ye aà yã́i lↄo, lá ma nisĩna ye aà vĩ̀i yã́i lↄowa. 19 Aà káaluakaa Egipi a wɛ̃́ndiagↄↄ yã́ dↄ̀aàgu, ↄ̃ à a káaluakaa kã̀fĩ. 20 We à lùau a gↄ̃pↄsɛↄzi. An gↄ̃ɛkɛbↄ dɛ lán zàa'ĩn pↄ́wa, aaì í zu lán sↄ̃́wa. 21 À a wɛ̃́ndiagↄↄ dↄ́ɛ'ĩi bɛɛkɛ̀, gↄↄ pↄ́ wà ↄ bìibii aà yↄ̃́ↄwa Egipi, mɛ́ wà ↄmàma aà nɛnↄnkɛyↄ̃piↄwa.

22 Ayãmɛto Ɔↄliba, ma Dii Lua ma mɛ̀, má tɛ́kpa ń gↄ̃pↄsɛ pↄ́ ń nisĩna ye ń yã́i lↄopiↄgu, má tó aa bↄ gupiiu, aa mↄ lɛ́lɛma. 23 Babɛlideↄ ń Babiloni bùsudeↄ píi ń Pekodiↄ ń Soaↄ ń Koaↄ ń Asiliↄ lↄ. Ɛ̀waaso maaↄnɛ, bùsu dↄaanaↄnɛ ń gbãadeↄ ḿpii, zĩgↄ̃ kíaↄ ń tↄdeↄ dia sↄ̃́ↄ kpɛ. 24 Aa bↄ gugbãntoo oi aa mↄ lɛ́lɛma ń gↄ̃kɛbↄↄ ń zĩkasↄ̃goↄ ń zugoↄ ń gbɛ̃nazĩnaↄ dasidasi ń sɛ̀ngbaoↄ ń mↄ̀ fùaↄ, aai koezↄ̃nzi. Má n nanɛ́ ń ↄzĩɛ, aai yã́kpalɛkɛnnↄ lá aaì kɛwa. 25 Ma pↄ a fɛ̃nziɛ, mí tó wà yã́yiama ń pↄkũmao. Aa n ní ń n swã́ↄ golɛ, n gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ i gaga zĩ guu. Aa n nɛgↄ̃ɛↄ ń n nɛnↄɛↄ naaa, n gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ i tɛ́kũ. 26 Aa n pↄkasaↄ woloma, aai n nↄamblebↄↄ sɛ́lɛ. 27 Má n dↄ́ɛ'ĩi midɛ ń n káaluakaa pↄ́ n nawà Egipio. Ńyↄ̃ wɛsi yã́piↄlɛ lↄo, ńyↄ̃ ɛa làasookɛ Egipi yã́wao. 28 Ma Dii Lua ma mɛ̀ má n na n zangudeↄnɛ ń ↄzĩɛ, gbɛ̃́ pↄ́ n nisĩna ye ń yã́i lↄopiↄ. 29 Aa zangu aa yãkɛnɛ, aa n àizɛɛↄ sɛ́lɛ píi, aai n to puizi wáiwai, n káaluakaa wisaiyã i bↄ gupuau. 30 N vãikɛa ń n káaluakaao mɛ́ mↄ̀onɛ, kɛ́ n lua buiↄzi n gbãsĩkɛ̀ ń ń tã́aↄ yã́i. 31 Kɛ́ n n vĩ̀i zɛ́ sɛ̀ yã́i, pↄkũma í pↄ́ má kàkaɛ̀ ↄ̃ má kákanɛ.

32 Ma Dii Lua ma mɛ̀

ńyↄ̃ í pↄ́ má kàka n vĩ̀iɛ miɛ.

N imibↄ yàasa mɛ́ a ɛ zã̀,

gbɛ̃́ↄ n láanikɛ aa n yáalↄ

í zↄ̃ↄ pↄ́ imibↄpi ì si yã́i.

33 Ípi a n dɛ, pↄsia i danla,

gↄ̃a bɛzia ũ wáiwai í pↄ́ n vĩ̀i Samali mipi yã́i.

34 Ńyↄ̃ ípi mi píiɛ wululu,

ní n imibↄpi wíwi,

ní n yↄ̃́ↄ lili ń a kasoo.

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

35 A yã́i tò ma Dii Lua ma mɛ̀

lá pↄ́ ma yã́ sã̀ngu, n ma kpa kpɛ,

ńyↄ̃ n dↄ́ɛ'ĩi ń n káaluakaao gbɛ'eɛ.

36 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ńyↄ̃ yã́kpalɛkɛ ń Ɔↄlao ń Ɔↄlibaoo lé? Bↄbↄńnↄ ń ń yãbɛ̃ɛkɛaↄ. 37 Asa aa gbãsĩkɛ̀ mɛ́ aa gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ. Aa gbãsĩkɛ̀ tã́aↄ yã́ musu, ↄ̃ aa sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òmá ń ń nɛ́ pↄ́ aa ìmanↄↄ tã́apiↄ pↄblea ũ. 38 Aa yã́ɛ bee kɛ̀mɛɛ lↄ, gↄↄ bee ↄ̃ aa ma kpɛ́ gbãlɛ̀, aa kã́mabogↄↄ pↄ́ má dìlɛnɛ́ ↄ̃̀ↄkpà. 39 Kɛ́ aa sa'ò ń tã́aↄwa ń ń nɛ́ↄ, zĩ́ bee aa gɛ̃̀ ma kpɛ́u aa a gbãlɛ̀. Yã́ pↄ́ aa kɛ̀ ma kpɛ́un we.

40 Baa se wì gbɛ̃́ↄ zĩ gↄ̃ɛↄ sísiinɛ zã̀zã aa mↄ́. N zu'ò, ńlɛ ń dã́, n kio kà, n n nↄamblebↄↄ dà. 41 N zↄ̃lɛ wúlɛkĩi kɛfɛnawa, pↄ́ↄ kálɛa táabũnuwa n aɛ ń ma tulaletio ń ma nísio.

42 Bíla pↄ́ kú aà kĩ́iↄ yã'o dↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ gbáau aa mↄ̀ↄ. Aa zã dàɛ̀ ń aà dãunao, aa fùa kɛfɛnaↄ kpàkpanɛ́. 43 Ɔ̃ ma làasookɛ̀ ma mɛ̀: Nↄɛ pↄ́ yàa gbãsĩkɛa yã́i dɛ a gbɛ̃doa mɛ́ lɛ́ si káaluakaau lↄa? 44 Ɔ̃ aa gɛ kɛ̀aànↄ lá wì gɛ kɛ ń káaluaowa. Màa aa gɛ kɛ̀ ń dↄ́ɛ'ĩideɛ beeↄ Ɔↄla ń Ɔↄlibao. 45 Gbɛ̃maaↄ yã́kpalɛkɛńnↄ, aai káaluakaa ń gbɛ̃dɛao yã́ wínɛ́ ń musu, asa aa káaluakà aa gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ.

46 Ma Dii Lua ma mɛ̀, to dasi mↄ lɛ́lɛimá, aai to gili gɛ̃ńgu, aai ń pↄ́ↄ naaa. 47 Aa ń pápa ń gbɛoɛ, aai ń zↄ̃ɛzↄ̃ɛ ń fɛ̃ndao. Aa ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ dɛdɛ, aai tɛsↄ̃ ń kpɛ́ↄwa. 48 Má dↄ́ɛ'ĩi midɛ ń bùsuu, kɛ́ nↄɛↄ e aaↄ laai vĩ, aasu dↄ́ɛ'ĩi kɛ láńwao. 49 Nↄɛpiↄ dↄ́ɛ'ĩi a wi ń musuɛ, aa ń duunakɛa tã́aↄ yã́ musu gbɛ'e, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii Lua.

24

Yelusalɛũ lɛɛũa ń mↄ̀ oo tã́nkpakɛao

1 Wá kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ kɛ̃okwide, a mↄ kwide gↄↄ kwide zĩ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, gↄↄɛ bee dalau, asa gbã Babɛli kía koezↄ̃̀ Yelusalɛũzi.* 3 Yãlɛɛũ ń bui swã́yãmansaidepiↄ ǹ onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀:

À oo ditɛ, í íkau,

4 í nↄ̀ↄ kau,

nↄ̀ↄ maaↄ, a gbá ń a ↄo,

í wá nísideↄ ka à pai.

5 Iↄ dɛ kpàsa nↄ̀ↄ maa ũ,

í yàaka oopi zíɛ,

í disa à ma oopi guu ɛ́lɛ'ɛlɛ.

6 A yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀,

waiyoo gbɛ̃dɛn wɛ̃́lɛ,

oo pↄ́ a gbãsĩ gì woloi pi!

À a nↄ̀ↄpiↄ bↄlɛu dodo píi,

kási ásu líkpa a yã́ musuo.

7 Aa gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ wɛ̃́lɛpi guu,

aa ń au bↄ̀lɛ gbɛsɛɛnawa,

aai kↄ́lɛ tↄↄlɛwa aa bùsukàwào.

8 Má tò aupi gↄ̃̀ gbɛsɛɛnapiwa,

kɛ́ wasu e pↄ́ káwào yã́i,

gbɛ̃́ↄ pↄ i pańzi, aai tↄsimá.

9 A yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀,

Waiyoo gbɛ̃dɛn wɛ̃́lɛ!

Mapi, má yàakau zↄ̃ↄzↄ̃ↄ sↄ̃ɛ.

10 À yàakau, í tɛ́ dau.

À nↄ̀ↄpi disa e a í ba,

a wápiↄ i tɛ́kũ.

11 À oo giipi di tɛyↄ̃wa,

kɛ́ à mↄ̀ e wãa kũ tã́utãu,

a gbãsĩ i wolowà,

a kpɛ sia i láa.

12 Oopi tò wà fùwa,

a gbãsĩ zↄ̃ↄ a gowà tɛ́ guuo.

13 N gbãsĩ mɛ́ n dↄ́ɛ'ĩi ũ.

Ńyↄ̃ↄ zɛ̃ao e ma pↄ gɛ́ weeò,

asa má wɛ̀ɛlɛ mà n gbãsĩ woloma,

kási ń ye à wolomao.

14 Ma Dii ma yã'ò, yã́pi lɛ́ mↄ́.

Má yã́pi kɛɛ, má gí kɛio,

má gbɛ̃e wɛgwao, má nↄ̀sɛlilɛo.

Má yã́kpalɛkɛánↄ á yãkɛawaɛ,

ma Dii Lua mámɛ má ò.

Ezekiɛli na gaa

15 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 16 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, má pↄ́ pↄ́ n wɛ́ blè sima kã́ndo. Ńsu búbuapɛo, ńsu ↄ́ↄlↄo, ńsu to wɛ́'i bↄmao. 17 Aaukɛ kílikili, ńsu ǹ aà gɛ ↄ́ↄlↄo. Ǹyↄ̃ n fùa ń n kyaleↄ kpaa. Ńsu pↄ́ kú n lɛ́wao. Ńsu gɛ'ↄↄlↄnaↄ blɛ bleo.

18 Ma yã'ò gbɛ̃́ↄnɛ kↄↄ, a oosi ↄ̃ ma na gà. Kɛ́ gu dↄ̀, ↄ̃ má yã́ pↄ́ Dii òmɛɛ kɛ̀. 19 Ɔ̃ aa ma la aa mɛ̀: Yã́ pↄ́ ńlɛ kɛɛ beeↄ dɛ wá yã́ ũ yã̀? Ǹ a bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ. 20 Ɔ̃ má wèmá ma mɛ̀: Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀ 21 mà o á Isailiↄnɛ á Dii Lua mɛ̀, álɛ a kpɛ́ gbãlɛ, á zɛgikĩi pↄ́ i ĩ́anadãò, ì kɛɛ́ maa, i a bɛɛkɛpi, á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛ pↄ́ a ń tó weↄ gaga zĩ guuɛ. 22 Í kɛ lá má kɛ̀wa. Á pↄ́ kú á lɛ́wao, á gɛ'ↄↄlↄnaↄ blɛ bleo. 23 Áↄ á fùaↄ ń á kyaleↄ kpaa. Á búbuapɛo, á ↄ́ↄlↄo. Á ibaba á duuna yã́i, í aaukɛkↄ̃ɛ. 24 Máↄ dɛɛ́ seela ũ. Lá má kɛ̀ píi, ápiↄ sↄ̃ á kɛɛ, íↄ dↄ̃ kɛ́ Dii mɛ́ Lua ũ.

25 Dii ɛ̀a mɛ̀: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, gↄↄ pↄ́ ma ń zɛgikĩi sìmá, an ĩ́andãbↄ pↄ́ aaì pↄnakɛòpi, pↄ́ pↄ́ ń wɛ́ blè an pↄ́ dↄwàpi ń ń nɛgↄ̃ɛↄ ń ń nɛnↄɛↄ, 26 gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ zĩ bee a mↄ n kĩ́i, i a bao kãnɛ n swã́wa. 27 Zĩ́ bee n lɛ́na a golɛ, ní yã'o ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀pio, n lɛ́na aↄ naalɛa lↄo. Ńyↄ̃ↄ dɛnɛ́ seela ũ, aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

25

Ãnabikɛkɛa Amↄniↄ yã́ musu

(Zel 49.1-6, Eze 21.28-32, Amↄ 1.13-15, Sof 2.8-11)

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii Amↄniↄ kĩ́i oi, ní ãnabikɛkɛ ń yã́ musu 3 ǹ mɛ: À Dii Lua yãma! Ma Dii Lua ma mɛ̀, kɛ́ wà ma kpɛ́ ↄ̃̀ↄkpà, wà Isaili bùsu kɛ̀ bɛzia ũ, mɛ́ wà Yudaↄ kũ̀kũ tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ, lá a mɛ̀, ɛ̃hɛ̃ɛ, tàalɛ, tàalɛ, 4 a yã́i má á na gukpɛdeↄnɛ ń ↄzĩ. Aa bòokpakpa á guu, aai zwã̀akpɛↄ dↄdↄ á zãnguo, aai á libɛↄ ble, aai á vĩ mi. 5 Mí tó á mɛɛwia Laba gↄ̃ yiongoↄ kákĩi ũ, á bùsu i gↄ̃ sãdãdãkĩi ũ, íↄ dↄ̃ mámɛmaa Dii. 6 Asa ma Dii Lua ma mɛ̀, kɛ́ a ↄtaalɛ̀, a gbapã̀lɛ, a pↄnakɛ̀ Isaili bùsu yã́ musu, a yá kpã́i dↄ̀ á nↄ̀sɛ guu, 7 a yã́i má ↄtↄ̃wá, mí tó buiↄ á pↄ́ↄ sɛ́lɛ. Má á kɛ̃́ buiↄwa, mí á bùsu midɛ. Má á dɛ̃ↄnzↄ̃, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

Ãnabikɛkɛa Mↄabuↄ yã́ musu

(Isa 15.1-16.14, 25.10-12, Zel 48.1-47, Amↄ 2.1-3, Sof 2.8-11)

8 Ma Dii Lua ma mɛ̀, kɛ́ Mↄabuↄ ń Seideↄ mɛ̀, gwa, Yudaↄ gↄ̃̀ lán bui píiwa, 9 a yã́i má ń wɛ̃́lɛ pↄ́ kú gbɛpↄlɛuↄ bĩ́ibↄlɛↄ wɛ̃wɛ̃, sɛa za ń bùsu lɛ́ wɛ̃́lɛ maaɛ beeↄwa: Bɛyɛsimↄ, Baali Mɛona ń Kiliataiũo. 10 Má ń kpá gukpɛdeↄwaɛ, aai gↄ̃ ń pↄ́ ũ ń Amↄniↄ, Amↄniↄ yã́ a dↄ gbɛ̃egu lↄo. 11 Màa má yã́kpalɛkɛ ń Mↄabuↄ, aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

Ãnabikɛkɛa Ɛdↄũↄ yã́ musu

(Isa 34.5-17, 63.1-6, Zel 49.7-22, Eze 35.1-15, Amↄ 1.11-12, Abd 1-14, Mal 1.2-5)

12 Ma Dii Lua ma mɛ̀, kɛ́ Ɛdↄũↄ tↄsì Yudaↄwa, tàae láasai aa kɛ̀ we. 13 A yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀, má ↄtↄ̃ Ɛdↄũↄwaɛ, mí gbɛ̃nazĩna ń pↄtuoↄ míↄnzↄ̃, mí tó an bùsu gↄ̃ wáiwai. Wa gaga zĩ guu sɛa za Temani e à gɛ̀ pɛ̀ Dedãwaɛ. 14 Ma gbɛ̃́ Isailiↄ tↄsimɛɛ Ɛdↄũↄwa. Aa yãkɛ Ɛdↄũↄnɛ ma pↄfɛ̃ ń ma pↄkũmao lɛ́u, Ɛdↄũↄ iↄ dↄ̃ sa kɛ́ mámɛ málɛ tↄsimá. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

Ãnabikɛkɛa Filitɛ̃ↄ yã́ musu

(Isa 14.29-31, Zel 47.1-7, Yoɛ 3.4-5, Amↄ 1.6-8, Sof 2.4-7, Zkl 9.5-7)

15 Ma Dii Lua ma mɛ̀, kɛ́ Filitɛ̃ↄ sakà ń ibɛɛ ziↄgu, aa tↄsìmá maamaaɛ, 16 a yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀, má ↄtↄ̃ Filitɛ̃ↄwaɛ, mí Kɛlɛti buipiↄ míↄnzↄ̃, mí ń gbɛ̃́ kĩni pↄ́ kú ísialɛↄ midɛ. 17 Má tↄsimáɛ maamaa, mí ń wɛtã ń pↄfɛ̃o. Tó ma tↄsìmá, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

26

Ãnabikɛkɛa Tiideↄ yã́ musu

(Isa 23.1-18, Yoɛ 3.4-5, Amↄ 1.9-10, Zkl 9.1-4, Mat 11.21-22)

1 Wá kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ kuɛdode mↄ gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, Tiideↄ ò Yelusalɛũ yã́ musu aa mɛ̀: Ɛ̃hɛ̃ɛ, a da wíwiaɛ! Buiↄ zɛ́ wɛ̃̀wɛ̃ɛ. À gↄ̃̀ bɛzia ũ, wa kãɛ sa. 3 A yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀, má fɛlɛnnↄɛ Tii, má tó buiↄ mↄ lɛ́lɛlɛlɛma lán ísia ikooaↄwa. 4 Aa Tii bĩ́i dúuzↄ̃, aai a gugwakĩi lɛsĩↄ gboo, mí a bùsuti waaɛ, i gↄ̃ gbɛsɛɛna ũ. 5 I gↄ̃ táalufãlɛkĩi ũ ísia guu, asa ma Dii Lua mámɛ má ò. Buiↄ wɛ̃́lɛpi pↄ́ↄ sɛ́lɛ, 6 wi a zↄ̃ɛwiadeↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

7 Asa ma Dii Lua ma mɛ̀, má tó Babɛli kí Nɛbukanɛza bↄ gugbãntoo oi, kíaↄ kíapi i mↄ lɛ́lɛ Tiiwa ń sↄ̃́ↄ ń zĩkasↄ̃goↄ ń sↄ̃deↄ ń zĩgↄ̃ↄ dasidasi. 8 A n zↄ̃ɛwiadeↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao, i gbà lɛsĩↄ da lianzi, i bùsu kálɛ bĩ́i saɛ, i a sɛ̀ngbaoↄ aɛ kpálɛma. 9 A n bĩ́i gbɛ̃gbɛ̃ ń a bĩ́igboobↄo, i n gugwakĩi lɛsĩↄ gboo ń a mↄoↄ. 10 Aà sↄ̃́ↄ dasi gɛ̃agɛ̃̀, an luutɛ̃ i kunla. N bĩ́iↄ deedee sↄ̃deↄ ń zugoↄ ń sↄ̃́goↄ kↄ̃fĩ yã́i, i gɛ̃ n bĩ́ibↄlɛu lá wì gɛ̃ wɛ̃́lɛ pↄ́ wà a bĩ́i gbòouwa. 11 Aà sↄ̃́ↄ ↄ̃zↄ̃ n zɛaↄu, i n gbɛ̃́ↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao, n gbɛ̀pɛlɛ gbãaↄ i kwɛ́. 12 Aa n àizɛɛↄ naaa, aa n pↄ́ↄ sɛ́lɛ. Aai n bĩ́iↄ gboo, aai n pↄeã kpɛ́ↄ dúuzↄ̃, aai n gbɛↄ ń n líↄ ń n bùsutio zu ísiau. 13 Má lɛsia midɛ n guu, wa mↄↄna'ↄ ma n guu lↄo.* 14 Má n kɛ gbɛsɛɛna ũɛ, ní gↄ̃ táalufãlɛkĩi ũ. Wa ɛa n kálɛ bau lↄo, asa ma Dii Lua mámɛ má ò.

15 Ma Dii Lua má ò Tii yã́ musu, tó ísialɛdeↄ n kwɛa kↄ̃fĩ mà, mɛ́ aa gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̀'ĩaↄ aaukɛa mà, wàlɛ gbɛ̃́ↄ dɛdɛ n guu, aa kpakpanaga. 16 Ísialɛ bùsu kíaↄ pila ń gĩ́nawa, aai ń gomusuↄ wolo, aai ń ula wɛ̃̀sãdeↄ bↄ. Zↄ̃lɛa tↄↄlɛ vĩa a ń kṹ, n yã́ i dimá, aaiↄ lualua láasai. 17 Aa wɛ̃nalɛ si n yã́ musu aa mɛnɛ:

Wɛ̃́lɛ tↄde pↄ́ ígbɛ̃ↄ kuu,

n kaalɛɛ fá!

Mpi ń n gbɛ̃́ↄ gbãa vĩ yãa ísiaa,

ń tò vĩa ísialɛdeↄ kũ̀ ḿpii.

18 N gbooa tò aa lùalua ń vĩao,

gili gɛ̃̀ ísia gũgũnadeↄgu n kwɛgↄↄ.

19 Ma Dii Lua ma mɛ̀, tó má tò n gↄ̃ bɛzia ũ, wɛ̃́lɛ pↄ́ wa kuu lↄo ũ, tó má tò ísia dànla mɛ́ í zↄ̃ↄpi kũ̀aama, 20 má n kpa gbɛ̃́ káauↄ kĩ́i ń gbɛ̃́ pↄ́ aa sì bɛdauↄ. Má tó ǹyↄ̃ ku tↄↄlɛ nↄnau we ń gbɛ̃́ pↄ́ sì bɛdauↄ bɛzia pↄ́ a vuo ũ. Ńyↄ̃ su n kúkĩi dṹniau la lↄo. 21 Má tó ǹ midɛ vãiɛ, ńyↄ̃ↄ ku lↄo. Wa n wɛɛlɛ, kási wa n e lↄo. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

27

Wɛ̃nakɛa Tiiɛ

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛ̃nalɛ da ń Tii pↄ́ kú ísiabuakĩi 3 ì laata ń bui dasi pↄ́ an bùsu ku ísialɛↄ ǹ mɛ:

Ma Dii Lua ma mɛ̀,

Tii, ni mɛ n kɛfɛnkɛ bↄ̀lɛi.

4 Ń dɛ lán gówa ísia guo,

n kalɛnaↄ tò n kɛfɛnkɛ bↄ̀lɛi.

5 N líↄá Senii gbɛ̀ pɛ̃liↄnɛ,

mɛ́ n lipɛlɛá Libã sɛdɛ líɛ.

6 Wà n gólibↄↄ ã̀ ń Basana gbɛ̃́nɛliↄɛ,

wà n lipɛpɛɛↄ kɛ̀ ń Sipi bùsu sɛ̃́ lí pↄ́ wà wesa swaa dàdauↄɛ.

7 N zwãaá Egipi pↄ́lɛ wɛ̃̀sãdeɛ,

a dɛ n dàlapoo ũ.

N zwã̀akpɛ zwãaá zwã̀a búuna

ń zwã̀a gàalulade pↄ́ bↄ̀ Ɛlisa bùsuuↄnɛ.

8 Sidↄ̃deↄ ń Aavadideↄ mɛ́ n gobↄnaↄ ũ,

nzĩa gbɛ̃́ gↄ̃ideↄ mɛ́ n ígbɛ̃ↄ ũ.

9 Gebali gↄ̃ide zↄ̃ↄↄ ku n guu

n gufootatanaↄ ũ.

Ísia góↄ ń ń ígbɛ̃ↄ ku n saɛ,

álɛ laata sãnu.

10 Pɛɛsiↄ ń Ludiↄ ń Libiiↄ

ku n zĩgↄ̃ↄ guu nɛgↄ̃naↄ ũ.

Aa ń sɛ̀ngbaoↄ ń ń mↄ̀ fùaↄ lòolooma,

aa tò n kɛfɛũ kũ̀.

11 Aavadi zĩgↄ̃ↄ kálɛa n bĩ́iↄwa aa lìai,

Gamadadeↄ ku n gugwakĩi lɛsĩↄ guu.

Aa ń sɛ̀ngbaoↄ lòoloo n bĩ́iↄwa

aa tò n kɛfɛnkɛ bↄ̀lɛi.

12 Taasisideↄ laatànnↄ sãnu n àizɛɛ dasiↄ yã́i. Aa fĩabònɛ ń ã́nusuo ń mↄsio ń mↄpuo ń bɛↄmao. 13 Gɛlɛkiↄ ń Tubaliↄ ń Mɛsɛkiↄ laatànnↄ sãnu, aa fĩabònɛ ń zↄↄ ń mↄgotɛ̃ pↄ́ↄ. 14 Tↄgaamaↄ fĩabònɛ ń sↄ̃́ zĩkɛnaↄ ń sↄ̃́ zĩ̀kanaↄ ń sↄ̃baonaↄ. 15 Lodedeↄ laatànnↄ sãnu, bùsu dasideↄ mɛ́ n laalunaↄ ũ, aa wesa swaa ń mↄa lío kpàma. 16 Siliↄ laatànnↄ sãnu n pↄ́ dasiↄ yã́i, aa fĩabònɛ ń tiikↄazio ń zwã̀a gàaluladeo ń zwã̀a wɛ̃̀sãdeo ń bàabaao ń òsoo ń lubiio. 17 Yudaↄ ń Isailiↄ laatànnↄ sãnu, aa fĩabònɛ ń pↄ́wɛnao ń zↄ́o ń nísio ń lí'ↄo. 18 Damasideↄ laatànnↄ sãnu ń Ɛlɛbↄ̃ vɛ̃ɛo ń Zahaa sãkão n pↄ́ dasiↄ ń n àizɛɛↄ yã́i. 19 Dã buiↄ ń Gɛlɛki pↄ́ kú Uzaliↄ n laa lù ń mↄ̀ pↄ́ wa kàsoo ń kasia gĩnanao ń kanɛ lí feeo. 20 Dedãↄ laatànnↄ sãnu ń gaaĩ zwãaↄ. 21 Laalubuↄ ń Kedaa kíaↄ laatànnↄ sãnu ń sãnɛbↄlↄↄ ń sãsakaoↄ ń bleↄ. 22 Seba ń Laama laatanaↄ fĩabònɛ ń pↄ́ gĩnana maaↄ píi ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ píi ń vuao. 23 Halanadeↄ ń Kanɛdeↄ ń Edɛnideↄ ń Seba laatanaↄ laatànnↄ sãnu ń Asiliↄ ń Kilimadadeↄ. 24 Aa pↄkasa maaↄ ń ulada búunaↄ ń zwãa pↄ́ wà bà kɛ̃̀wàↄ ń pↄ́ wɛ̃̀sãde pↄ́ wì kpálɛ kpɛ́uↄ ń bà gbãaↄ yíama n ɛlɛu.

25 Taasisi gó'ilɛnaↄ n laaↄ sɛa,

ń kãa, n tↄbↄ̀ ísia guo maamaa.

26 Gobↄnaↄ gɛnnↄ ikooa lɛsĩↄ kĩ́i,

gukpɛ ĩ́ana i n wíwi ísia guoguo.

27 N àizɛɛↄ ń n laaↄ ń n pↄ́ↄ píi

kpálɛ ísia guoguo n ↄ̃̀ↄkpagↄↄ

ń n bↄnaↄ ń n ígbɛ̃ↄ

ń n gufootatanaↄ ń n laatanaↄ

ń n zĩgↄ̃ↄ ń dasi pↄ́ kú n guuↄ.

28 Gↄ̃sↄ̃ a lualua ígbɛ̃piↄ wii yã́i.

29 Gobↄnaↄ bↄlɛ ń góↄ guu ḿpii,

gofĩnaↄ ń ígbɛ̃ↄ píi aaↄ zɛa gↄ̃sↄ̃lɛ.

30 Aa wiilɛ n yã́ musu,

aai búbuapɛ wɛ̃nannↄ.

Aa bùsu zu ń mia,

aai gbeembo túfu guu.

31 Aa ń migbaa lɛ́ n yã́i,

aai zwã̀nkasaↄ da.

Aa n ↄ́ↄlↄ ń pↄsiao

ń búbua pãsĩo.

32 Aa wɛ̃nalɛ sinɛ ń ↄↄlↄo,

aa wɛ̃nakɛnɛ aa mɛ:

Tii, wɛ̃́lɛe muaannↄo,

ↄ̃ n kɛ kyↄ̃́ ísia guoguoa?

33 Kɛ́ n laa yíaaↄ dàzɛu ísiaa,

bui daside kã̀ n àizɛɛ zↄ̃ↄ yã́i.

N pↄ́ↄ tò dṹnia kíaↄ kɛ̀ ↄdeↄ ũ.*

34 Ísia n wiwi sa, n sↄ̃ↄlɛ ísiu,

n pↄ́ↄ ń n gbɛ̃́ↄ kpàlɛnnↄ ḿpii.

35 N yã́ dì ísialɛdeↄwa,

ↄ̃ an kã́ sĩ̀, an oa ↄ̃̀ↄkpà.

36 Buiↄ laatanaↄ lɛ́ lɛsuikɛkɛma,

n kaalɛa vãi, ńyↄ̃ↄ ku bau lↄo.

28

Ãnabikɛkɛa Tii kía yã́ musu

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, o Tii kíaɛ

ma Dii Lua ma mɛ̀:

Kɛ́ n nzĩa sɛ̀ lɛsĩ yã́i,

ni mɛ n kamawa,*

ń zↄ̃lɛa ma kpalabaawa ísia guo.

Gbɛ̃nazĩnan n ũ, Lua no,

baa tó ńlɛ e n ↄ̃nↄ kàmawa.

3 N ↄ̃nↄ kà Daniɛliwaa?

Asiiyãe ulɛanɛoa?

4 N àizɛɛ kã̀aanzi n ↄ̃nↄ ń n wɛzɛ̃o yã́i,

n vua ń ã́nusuo nↄ̀nↄaa n làasiu.

5 N tágɛa ↄ̃nↄ zↄ̃ↄ yã́i n àizɛɛ kã̀fĩi

ↄ̃ n nzĩa sɛ̀ lɛsĩ àizɛɛpi yã́i.

6 A yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀,

lá ńlɛ e n ↄ̃nↄ kàmawaɛ,

7 a yã́i má tó bui zĩ̀loↄ lɛ́lɛma,

bui pↄ́ aali gbɛ̃́ wɛ̃nagwaoↄ.

Aa fɛ̃nda wo n kɛfɛnkɛ ń n ↄ̃nↄozi,

aa n gawi pípia ↄ̃̀ↄkpanɛ.

8 Aa n kpa bɛdau,

n gaa aↄ pãsĩ ísia guo.

9 Ńyↄ̃ e o gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ n dɛↄ wáa n kamawae?

Gbɛ̃nazĩnan n ũ gbɛ̃́piↄnɛ, Lua no.

10 Gyafↄↄde gaa ńyↄ̃ ga a ũ bui zĩ̀loↄ ↄzĩ,

asa ma yã'ò.

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

11 Dii yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛa à mɛ̀: 12 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛ̃nalɛɛ bee da ń Tii kíao, ní mɛɛ̀ ma Dii Lua ma mɛ̀:

Gbɛ̃́ wásawasa sãasain n ũ,

n ↄ̃nↄ pɛ̀ɛma, n kɛfɛnkɛ lɛ́so.

13 Ń kú ma swalu guu Edɛni,†

gbɛ̀ bɛɛɛde píi dɛ n pↄnanzi ũ:

Lubii, topaza, ɛmɛlodi,

kisoliti, onisi, diamaa,

safii, tiikↄazi ń yasepeo.

Vua wà gbɛ̀ bɛɛɛdepiↄ kũ̀kũò zãblebↄↄ ũ.

Gↄↄ doũ zĩ wà n kɛ ń pↄ́piↄ.

14 Ń dɛ malaika gã̀sĩade pↄ́ má dìlɛ àↄ ku ma kúkĩi ũ.

Ń kú ma gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu,

n táa'ò gbɛ̀ bɛɛɛde tɛkɛaↄ guu.‡

15 Zaa wà n kɛ ń tàae vĩ n yãkɛauo,

e gↄↄ pↄ́ wà dↄ̀ↄsaikɛ èma.

16 N tágɛa zã̀zã guu pãsĩ pɛ̀ɛma,

n duunakɛ̀, ↄ̃ ma a gbɛ̀sĩsĩ zↄ̃̀nɛ.

Malaika gã̀sĩade pↄ́ kú ma kúkĩia,§

ma n ya n bↄ gbɛ̀ bɛɛɛde tɛkɛaↄu.

17 N nzĩa sɛ̀ lɛsĩ n kɛfɛnkɛ yã́i,

n ↄ̃nↄ kɛ̀ búi, ↄ̃ ma n zu dṹniau,*

ma n kɛ pↄgwagwaa ũ kíaↄ aɛ.

18 N duun dasiↄ ń n tágɛa dↄ̀ↄsaiↄ yã́i

n gbãsĩsaikɛ ↄ̃̀ↄkpà,

ↄ̃ má tò tɛ́ bↄ̀ n guu, à kũ̀ma,

ↄ̃ n gↄ̃ túfu ũ tↄↄlɛ

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ n gwaↄ aɛ.

19 Yã́pi dì bui pↄ́ n dↄ̃ↄwa píi,

n kaalɛa vãi, ńyↄ̃ↄ ku bau lↄo.

Ãnabikɛkɛa Sidↄ̃ yã́ musu

(Yoɛ 4.4-8, Zkl 9.1-2, Mat 11.21-22)

20 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 21 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii Sidↄ̃ oi, ní ãnabikɛkɛ a yã́ musu 22 ǹ mɛ ma Dii Lua ma mɛ̀,

má fɛlɛ ń Sidↄ̃o saɛ,

wi ma kpɛla aà yã́i.

Tó ma yã́kpalɛkɛ̀aànↄ,

mɛ́ ma tↄbↄ̀ aà yã́ musu,

wi dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

23 Má gagyã zĩwàɛ,

au i bàalɛ aà zɛaↄu.

Wa liaaàzi, wi zĩkaaànↄ,

gbɛ̃́ↄ i kwɛ aà guu gɛↄ ũ,

aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

24 Bui pↄ́ liaa Isailiↄzi, aaì sakańgupiↄ aaↄ dɛnɛ́ lɛ pↄ́ ì ń zↄ̃ à ń wãwã ũ lↄo, wiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii Lua.

25 Ma Dii Lua ma mɛ̀, tó ma Isailiↄ bↄ̀lɛ bùsu pↄ́ aa fãaaaↄ guu ma ń kãaa, mɛ́ ma tↄbↄ̀ ń yã́ musu buiↄ wáa, aaↄ ku bùsu pↄ́ má kpà ma zↄ̀blena Yakↄbuwau. 26 Tó ma yã́kpalɛkɛ̀ ń bui pↄ́ liaańzi aa sakàńgupiↄ, Isailiↄ iↄ ku bùsupi guu dↄdↄa, aai kpɛdↄdↄu, aai vɛ̃ɛbuↄ kɛu, aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii ń Lua.

29

Ãnabikɛkɛa Egipiↄ yã́ musu

(Isa 19.1-25, Zel 46.2-26)

1 Wá kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ kwide, a mↄ kwide gↄↄ kuɛplade zĩ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄwa, ní ãnabikɛkɛ aà yã́ musu ń Egipi bùsuo. 3 Oɛ̀ ǹ mɛ ma Dii Lua ma mɛ̀:

Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ, má fɛlɛnnↄ,

n kwãsa pↄ́ ń wúlɛa Niili ↄnaↄ guu,

ni mɛ Niiliá n pↄ́ɛ,

ḿmɛ n n pↄ́ kɛ̀ nzĩawa.

4 Má kokoaↄ kanɛ n gbàou,

mí tó n swa kpↄↄ mↄ kpa n tɛɛↄwa.

Má n gálɛ mà n bↄ n swa'ↄnapiↄu

ń n swa kpↄ pↄ́ kpà n tɛɛↄwaↄ sãnu,

5 mí n to gbáau,

mpi ń n swa kpↄpiↄ píi.

N gɛ̀ a gↄ̃ wúlɛ sĩ̀sĩa,

gbɛ̃e a n wáↄ kãaa à sɛ́lɛo.

Má n kpa wàiↄ ń bãↄwa ń pↄblea ũɛ,

6 Egipiↄ i dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

N gↄ̃ Isailiↄnɛ fee lípana ũ yãa.*

7 Kɛ́ aa gbãa'èma aa n kũ,

n wiwi ń ↄu, ↄ̃ an gãu gbòo.

Kɛ́ aa sↄ̃kpàlɛnzi, n ɛ'ɛ,

ↄ̃ an wó bↄ̀ↄũ.

8 A yã́i tò ma Dii Lua ma mɛ̀

má tó wà mↄ́ zĩkainnↄ,

mí n gbɛ̃́ↄ ń n pↄtuoↄ míↄnzↄ̃.

9 Egipi a gↄ̃ bɛzia gii ũɛ,

a gbɛ̃́ↄ iↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

Kɛ́ n mɛ̀ Niiliá n pↄ́ɛ, ḿmɛ ń kɛ̀,

10 a yã́i tò má fɛlɛnnↄ ń n swaↄ.

Má tó Egipi bùsu gↄ̃ da wàuu

bɛzia gii ũ za Midoli ń Asuão

e à gɛ pɛ Etiopi bùsu zↄ̃lɛwa.

11 Gbɛ̃nazĩna ge pↄtuo gbɛ a pɛ́lɛ weo,

pↄe a pãao,

gbɛ̃e aↄ ku weo e wɛ̃̀ bla.

12 Má tó Egipi bùsu gↄ̃ bɛzia ũ

dɛ bùsu pↄ́ ↄ̃̀ↄkpà yãaↄla,

a wɛ̃́lɛↄ i gↄ̃ bɛziaↄ ũ

dɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ wà ń dúuzↄ̃̀ yãaↄla.

Má Egipiↄ fãaa buiↄ guuɛ,

má ń fã́ndaiada bùsu ń bùsuoɛ,

an wɛ̃́lɛↄ i gↄ̃ bɛziaↄ ũ e wɛ̃̀ bla.

13 Ń beeo ma Dii Lua ma mɛ̀, wɛ̃̀ blapi gbɛa má Egipiↄ bↄlɛ bui pↄ́ aa fãaauↄ guuɛ, mí ń kãaa, 14 mí suńnↄ ń buibↄkĩi Egipi bùsu gɛↄmidↄkĩi oi. Wekĩi an kpala a gↄ̃u kpɛɛ, 15 a gↄ̃ kpɛɛ dɛ kpala píia, aa e ńzĩa sɛ lɛsĩ dɛ buiↄla lↄo. Má ń laoɛ, aa e kible buiↄwa lↄo. 16 Aaↄ dɛ Isailiↄ gbãa'ekĩi ũ lↄo, Isailiↄ i dↄ̃ sa ń zɛa ń Egipiↄá duunaɛ, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii Lua.

17 Wá zↄblea wɛ̃̀ baasↄo ń plaode guu, a mↄ sɛ̃́ia gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 18 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, Babɛli kí Nɛbukanɛza ń a zĩgↄ̃ↄ zĩ̀ gbãa kà ń Tiideↄ. Ɔ̃ aso ń baade mikã ń ń gãuo wòlo, aàpi ń a zĩgↄ̃piↄ aai ài'e zĩ pↄ́ aa kà ń Tiideↄ yã́ musuo. 19 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, má Egipi na Babɛli kí Nɛbukanɛzaɛ a ↄzĩɛ, i Egipipi àizɛɛↄ naaa, i a pↄ́ↄ sɛ́lɛ a zĩgↄ̃piↄnɛ ń asea ũ. 20 Ma Egipi kpàwà kↄai pↄ́ a kɛ̀ asea ũɛ, asa mámɛ aa zĩpi kàmɛɛ. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

21 Gↄↄ bee má Isailiↄ gba gbãa, mí n gba lɛ́ ǹ yã'o ń guu, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

30

Wɛ̃nakɛa Egipiↄnɛ

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ ǹ mɛ

ma Dii Lua ma mɛ̀

wiipɛ ǹ mɛ, agya! A gↄↄ kà!

3 Asa gↄↄpi kà kãi,

Dii gↄↄpi kãikũ̀.

Guduuduu gↄↄɛ!

Buiↄ yã'egↄↄɛ!

4 Wa mↄ lɛ́lɛ Egipiↄwa ń fɛ̃ndao,

sↄ̃ i kɛ̃ Etiopiↄgu.

Tó wà gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ Egipi,

wa aà àizɛɛↄ sɛ́lɛ,

wi aà gbãa'ekĩi gboo.

5 Etiopiↄ ń Putiↄ gagańnↄ sãnu zĩu

ń Ludiↄ ń Laalubuↄ píi ń Libiiↄ

ń bùsude pↄ́ aa lɛdoũkɛ̀ńnↄↄ.

6 Ma Dii ma mɛ̀

gbɛ̃́ pↄ́ ì Egipi gba gbãaↄ lɛ́lɛ,

gbãa pↄ́ Egipiↄ ì ĩ́anadãò kↄ a ɛ́.

Wa gaga zĩ guu za Midoli e Asuã,

ma Dii Lua mámɛ má ò.

7 An bùsuↄ gↄ̃ bɛzia ũ dɛ bùsu píia,

an wɛ̃́lɛ ↄ̃̀ↄkpaa aↄ dɛ wɛ̃́lɛ píia.

8 Tó ma tɛsↄ̃̀ Egipiwa,

an dↄnlɛdeↄ kɛ kɛ́lɛkɛlɛ ḿpiiɛ,

aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

9 Gↄↄ bee má zĩnaↄ gbaɛ ń gó'ilɛnaↄ,

aai gili gɛ̃ Etiopi pↄ́ kálɛa dↄdↄaↄgu.

Sↄ̃ a kɛ̃́ńgu Egipi yã'egↄↄ.

Gↄↄpi lɛ́ mↄɛ fá!

10 Ma Dii Lua ma mɛ̀

má tó Babɛli kí Nɛbukanɛza

Egipi zĩgↄ̃ dasiↄ míↄnzↄ̃.

11 Má mↄaànↄ ń aà zĩgↄ̃ↄ,

bui pãsĩpiↄ i Egipi dúuzↄ̃.

Aa ń fɛ̃ndaↄ wo Egipiↄzi,

aai to bùsu pa ń gɛↄ.

12 Má tó a swaↄ í ba,

mí bùsupi na gbɛ̃vãipiↄnɛ ń ↄzĩ.

Má tó bui zĩ̀loↄ bùsupi ↄ̃̀ↄkpa

ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ.

Ma Dii mámɛ má ò.

13 Ma Dii Lua ma mɛ̀

má tã́aↄ midɛ,

mí Mɛfisi dii pãpiↄ míↄnzↄ̃.

Kíae aↄ ku Egipi lↄo,

má tó vĩa Egipiↄ kũ ḿpiiɛ.

14 Má tó Egipi gɛↄmidↄkĩi oi gↄ̃ bɛzia ũɛ,

mí tɛsↄ̃ Zoãwa,

mí yã́kpalɛkɛ ń Tɛbɛsio.

15 Má pↄkũmabↄbↄ

Egipi wɛ̃́lɛ bĩ́ide Pelusiwa,

mí Tɛbɛsi gbɛ̃́ dasipiↄ tↄ̀lↄzↄ̃.

16 Má tɛsↄ̃ Egipiwa,

Pelusi i luukpa,

wi Tɛbɛsi bĩ́i gboo,

Mɛfisi i loo fãanɛ.

17 Ɛliↄpↄli ń Bubasio ɛ̀waasoↄ gaga zĩ guuɛ,

wi tá ń wɛ̃́lɛpideↄ zĩ̀zↄↄ ũ.

18 Tó ma Egipiↄ zuu bↄlɛ gbɛ̃́ↄnɛ,

má ń gbãa pↄ́ aaì ĩ́anadãò kↄ'ɛ.

Gu a si Tapanɛsi fãanɛ,

lou guduuduu i daa,

wi a zↄ̃ɛwiadeↄ kṹkũ zĩ̀zↄↄ ũ,

wi táńnↄ.

19 Màa má yã́kpalɛkɛ ń Egipiↄ,

aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

20 Wá kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ kuɛdode, a mↄ sɛ̃́ia gↄↄ soplade zĩ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀:

21 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ma Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ gã̀sĩ ɛ̀,

ↄ̃ wi dↄ à gbã̀gbão,

wi zwãa yewà à gbãakũ̀,

kɛ́ à e fɛ̃nda kũo.

22 A yã́i tò ma Dii Lua ma mɛ̀

má ɛa fɛlɛ ń Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄoɛ,

mí aà gã̀sĩ ɛ́'ɛ pla píi,

a gbãa ń a gyãeo,

fɛ̃nda i piliwà à lɛ́lɛ.

23 Má Egipiↄ fãaa buiↄ guu,

mí ń fã́ndaiada bùsu ń bùsuo.

24 Má Babɛli kía gba gbãa,

mí a fɛ̃nda naɛ̀ a ↄzĩ,

mí Falaↄ̃ↄ gã̀sĩ ɛ́'ɛ,

i oi'oikɛ Babɛli kíapi aɛ

lán gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gawa.

25 Ma Babɛli kía gba gbãa,

Falaↄ̃ↄ ↄ i gↄ̃ dↄ̀lↄlↄ.

Tó ma a fɛ̃nda nà Babɛli kíaɛ a ↄzĩ,

mɛ́ a sɛ dↄ Egipiↄ bùsua,

aaↄ dↄ̃ sa kɛ́ mámɛmaa Dii.

26 Má Egipiↄ fãaa buiↄ guu,

mí ń fã́ndaiada bùsu ń bùsuo,

aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

31

Egipi lɛɛũa ń sɛdɛ lío

1 Wá kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ kuɛdode, a mↄ àaↄ̃de gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, o Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄɛ ń a zĩgↄ̃ dasiↄ ǹ mɛ:

Démɛ muaannↄ zↄ̃ↄkɛ yã́ musui?

3 Wà n lɛɛũ ń Libã bùsu sɛdɛ lío.

A gↄ̃na kɛfɛũ, ì ue kɛ líkpɛu.

À gbã̀ lɛsĩlɛsĩ,

a misona zↄ̃̀ luawa.

4 Mↄ̀sɛ mɛ́ tò à gbã̀akũ̀,

í pↄ́ kú tↄↄlɛu mɛ́ tò à gbã̀.

Ípi liaa a zĩ́naↄi,

ípi kĩni iↄ ta sɛ̃̀a lí pãleↄ kĩ́iɛ.

5 A yã́i a gbã̀a dɛi lí kĩniↄla,

a gↄ̃ndaↄ dasikũ̀,

mɛ́ a ↄnɛↄ gbã̀akũ̀,

à kɛ̀ yɛ̀lɛlɛ í zↄ̃ↄpi yã́i.

6 Bã bui píi mↄ̀ sakpɛdà a láu,

sɛ̃̀anↄbↄ bui píi mↄ̀ nɛ́ dà a gbáu,

mɛ́ bui pↄ́ aa dasiↄ ku a uei ḿpii.

7 A zↄ̃ↄkɛ kɛfɛũ a gↄ̃n gbã̀aↄ yã́i,

asa a zĩ́naↄ í zↄ̃ↄ lèɛ.

8 Ma lu Edɛni sɛdɛ líe i kawào,

pɛ̃ligↄ̃nae i ka a gↄ̃nawao,

kpakpaa lí gↄ̃nda gèele sáa no.

Ma lu líe kɛfɛũ laaàwao.

9 Má tò a kɛfɛũ ń gↄ̃na dasiↄ,

ma lu Edɛni lí píi aà gwea nidɛ̀.

10 A yã́i tò ma Dii Lua ma mɛ̀, lá à gbã̀akũ̀ lɛsĩlɛsĩ, mɛ́ a misona zↄ̃̀ luawa, ↄ̃ à azĩa sɛ̀ lɛsĩ a gbã̀a yã́i. 11 Bee yã́i ma aà nà buiↄ swanaɛ a ↄzĩ, ↄ̃ a kɛ̀ɛ̀ aà vãikɛawa. Ma giaàzi, 12 ↄ̃ bui zĩ̀lo pãsĩpiↄ aà zↄ̃̀, aa aà tò gbɛ̀sĩsĩↄ musu we. A gↄ̃naↄ lɛ̀lɛ guzulɛↄu píi, a ↄnɛↄ wìwi bùsu swadↄↄu píi. Ɔ̃ dṹnia bui píi bↄ̀lɛ aà uei, aa aà tò we. 13 Bã bui píi mↄ̀ pɛ̀pɛ a gɛwa, sɛ̃̀anↄbↄ bui píi mↄ̀ kìlimpa a gↄ̃naↄwa. 14 Ayãmɛto lí pↄ́ kú í saɛe a gbã̀akũ lɛsĩlɛsĩ màa lↄo, a misona a zↄ̃ luawa lↄo. Lí i'enae gbã̀a a ka màa lↄo, asa ampii a ga lán gbɛ̃nazĩnawaɛ, aai ta ɛ̀ zòolou tↄↄlɛ nↄnau.

15 Ma Dii Lua ma mɛ̀, gↄↄ pↄ́ à tà bɛdau, má tò í pↄ́ kú tↄↄlɛu wɛ̃nakɛ̀ɛ̀, má tò a íↄ zↄ̃̀ɛ, í zↄ̃ↄpi gↄ̃̀ kálɛa gudoũ. Má tò gusia kùlɛ Libã bùsuwa, ↄ̃ sɛ̃̀a líↄ lá wòlo píi. 16 Kɛ́ ma aà zù bɛdau ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ tá ɛ̀ zòolou weↄ, aà lɛ́lɛa kↄ̃fĩ buiↄ lùalua, ↄ̃ Edɛni líↄ nↄ̀sɛ nìni tↄↄlɛ nↄnau we, Libã lí maa kɛfɛna í'enapiↄ. 17 Bui pↄ́ lɛdoũkɛ̀aànↄ aa ku aà ueipiↄ sↄ̃, buipiↄ sìaànↄ bɛdau, aa tà gbɛ̃́ pↄ́ gàga zĩ guuↄ kĩ́i.

18 N bɛɛɛ ń n zↄ̃ↄkɛo yã́ musu Edɛni lí kpele mɛ́ kànwai? Ń beeo wa n zu tↄↄlɛ nↄnau Edɛni lípiↄ kĩ́iɛ. Ńyↄ̃ↄ ku we ń gyafↄↄdeↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ gàga zĩ guuↄ. Falaↄ̃ↄ ń a gbɛ̃́ↄ yã́n we ḿpii. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

32

Wɛ̃nakɛa Falaↄ̃ↄɛ

1 Wá kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ kuɛplade, a mↄ kuɛplade gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛ̃nalɛ si Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄ yã́ musu ǹ oɛ̀:

Ni kɛ lán nↄ̀ↄmusuwa buiↄ guu,

ń dɛ lán kwãsawa íↄ guuɛ.

Ni kↄ̃dɛ n swaↄ guu,

ni a í ya ń n gbáↄ, ní ↄ̃zↄ̃wà.

3 Ma Dii Lua ma mɛ̀

zĩgↄ̃ dasiↄ kãaa, mí a bai kpanɛ,

aai n ga n bↄ ma táalu guu.

4 Mí n zu sɛ̃u mà n to tↄↄlɛ we,

bãↄ i mↄ pɛpɛma ḿpii,

sɛ̃̀anↄbↄↄ i n ble aa kã ḿpii.

5 Má n báasi kálɛ gbɛ̀sĩsĩↄ musu,

mí n guupↄↄ kↄ́lɛ guzulɛↄ pai.

6 Má tó tↄↄlɛ ga ń n au pↄ́ bↄ̀lɛo,

a gbɛ̀sĩsĩↄ le, i swaↄ pa.

7 Tó ma n dɛ, má ↄku luabɛa,

má tó saanaↄ siakũ.

Má tó lou kúlɛ ĩatɛ̃wa,

mɛ́ mↄvua a gupu lↄo.

8 Luabɛ gupuakũnaↄ siakũ píiɛ,

má tó gu kɛ síii n bùsuu.

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

9 Tó ma n kaalɛa baokpà buiↄnɛ,

má tó gili gɛ̃ gbɛ̃́ dasipiↄgu,

bùsu pↄ́ ń dↄ̃oↄ gbɛ̃́ↄ.

10 Má tó n yã́ di dasiwa,

an kíaↄ kã́ i sĩ n yã́i,

tó ma a fɛ̃nda màlɛ n wɛ́ oi.

N lɛ́lɛa gↄↄ an baade a lualua láasai a wɛ̃ni yã́i.

11 Asa ma Dii Lua ma mɛ̀,

Babɛli kía a mↄ lɛ́lɛma zĩ guuɛ.

12 Má tó bui pãsĩ nɛgↄ̃naↄ

n zĩgↄ̃ dasiↄ kwɛ́ ń ń fɛ̃ndaↄ.

Aa Egipi zĩasɛa lɛsĩ midɛ,

aai a zĩgↄ̃ dasiↄ tↄ̀lↄzↄ̃.

13 Má a zu pↄ́ kú í saɛↄ míↄnzↄ̃ píiɛ,

gbɛ̃nazĩna ge zu a ípi ya lↄo.

14 A gbɛa má tó a í dↄdↄ,

a swaↄ i táa'o lán nísiwa.

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

15 Tó ma Egipi kɛ̀ bɛzia ũ,

mɛ́ ma a pↄ́ↄ pìliwà píi,

tó ma gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ dɛ̀dɛ píi,

aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

16 Wɛ̃nalɛ pↄ́ wa siɛ̀n we.

Buiↄ nɛnↄɛnaↄ mɛ́ aa si

Egipi ń a zĩgↄ̃ dasiↄ yã́ musu.

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

17 Wá kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ kuɛplade, a mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃ode zĩ́ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 18 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, waiyookɛ Egipi zĩgↄ̃ dasiↄnɛ, ní ń kpá tↄↄlɛ nↄnau ń bui zↄ̃ↄↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ tá ɛ̀ zòolouↄ. 19 Onɛ́, an maa dɛńla yã̀? Aa gɛ wúlɛ sãnu ń gyafↄↄdeↄ. 20 Aa kwɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa gà zĩ guuↄ guu. Fɛ̃nda woa. Wà Egipi ń a zĩgↄ̃ dasiↄ gálɛ taò. 21 Nɛgↄ̃n swana pↄ́ kú bɛdauↄ i o Egipi ń bui pↄ́ lɛdoũkɛ̀aànↄↄ yã́ musu aa mɛ̀: Aa mↄ̀ wùlɛ ń wá gyafↄↄde pↄ́ wa gaga zĩ guuↄ.

22 Asili ku we ń a zĩgↄ̃ↄ píi, aà gbɛ̃́ pↄ́ gàga zĩ guupiↄ miaↄ liaaàzi píi. 23 An miapiↄ ku ɛ̀ zòolo pↄ́ↄu, mɛ́ aà zĩgↄ̃piↄ lia aà miai. Gbɛ̃́ pↄ́ aa tò sↄ̃ kɛ̃̀ dṹnia gbɛ̃́ↄgupiↄ gàga zĩ guu ḿpii.

24 Elaũ ku we. Aà zĩgↄ̃ dasi pↄ́ gàga zĩ guuↄ lia aà miai. Gbɛ̃́ pↄ́ aa tò sↄ̃ kɛ̃̀ dṹnia gbɛ̃́ↄgupiↄ tà gyafↄↄdeↄ kĩ́i tↄↄlɛ nↄnau. An gɛɛ gↄ̃̀ kpá ń wɛ́i ń gbɛ̃́ pↄ́ tà ɛ̀ zòolo guuↄ. 25 Wà wúlɛkĩi kɛ̀ɛ̀ gɛↄ guu, aà zĩgↄ̃ dasiↄ lia aà miai. Ampii gyafↄↄdeↄnɛ, aa gà zĩ guu. Lá pↄ́ aa tò sↄ̃ kɛ̃̀ dṹnia gbɛ̃́ↄgu, an gɛɛ gↄ̃̀ kpá ń wɛ́i ń gbɛ̃́ pↄ́ aa tà ɛ̀ zòolo guuↄ. Elaũ wúlɛa gɛↄ guu.

26 Mɛsɛki ń Tubalio ku we. An zĩgↄ̃ dasiↄ lia ń miaↄi. Ampii gyafↄↄdeↄnɛ. Aa gà zĩ guu, kɛ́ aa tò sↄ̃ kɛ̃̀ dṹnia gbɛ̃́ↄgu yã́i. 27 Aa wúlɛa ń nɛgↄ̃n gyafↄↄde pↄ́ aa tà bɛdau ń ń zĩkabↄↄ. Wà ń fɛ̃ndaↄ kàlɛ ń mi zíɛ, wà ń sɛ̀ngbaoↄ kùlɛ ń gɛↄwa. Nɛgↄ̃napiↄ tò sↄ̃ kɛ̃̀ dṹnia gbɛ̃́ↄgu.

28 Mpi sↄ̃ Falaↄ̃ↄ, ńyↄ̃ↄ ku wíwia gyafↄↄdepiↄ guuɛ. Ńyↄ̃ wúlɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gà zĩ guupiↄɛ.

29 Ɛdↄũ ku we, aà kíaↄ ń aà kíabuiↄ. Baa ń ń nɛgↄ̃nkɛo aa kpagua ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gà zĩ guuↄɛ, aa wúlɛ ń gyafↄↄdeↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ tá ɛ̀ zòolo guuↄɛ.

30 Gugbãntoo gukpɛ oi kíaↄ ku we ḿpii ń Sidↄ̃deↄ píi. Baa kɛ́ sↄ̃ kɛ̃̀ gbɛ̃́ↄgu ń nɛgↄ̃nkɛ yã́i, aa tà gɛↄ guu ń wíoɛ, aa wúlɛa gyafↄↄdeↄ ũ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa gà zĩ guuↄɛ. An gɛɛ gↄ̃̀ kpá ń wɛ́i gbɛ̃́ pↄ́ aa tà ɛ̀ zòolo guuↄ ũ.

31 Falaↄ̃ↄ a wɛsińlɛ, aà nↄ̀sɛ i níni aàpi ń a zĩgↄ̃ dasi pↄ́ aa gà zĩ guuↄ yã́ musu. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 32 Má tò sↄ̃ kɛ̃̀ dṹnia gbɛ̃́ↄgu Falaↄ̃ↄ ń a zĩgↄ̃ dasiↄ yã́i, kási aa wúlɛ gyafↄↄdeↄ guu ń gbɛ̃́ pↄ́ gà zĩ guuↄɛ. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

33

Dii Ezekiɛli dilɛa gugwana ũ

(Eze 3.16-21)

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, o n gbɛ̃́ↄnɛ ǹ mɛ, tó má tò zĩ fɛ̀lɛ bùsuu mɛ́ bùsupideↄ gbɛ̃́ sɛ dìlɛ gugwana ũ, 3 tó a è wàlɛ mↄ́ ń zĩo a bùsuu, mɛ́ à kuupɛ̀ gbɛ̃́ↄ gbaa laai yã́i, 4 tó wà kuu'ↄ mà, tó wi laaidↄwào, mɛ́ zĩ ń blé, anzĩa mi musuɛ. 5 Lá aa kuu'ↄ mà, ↄ̃ aai laaidↄwào, aa ńzĩa dɛ̀ɛ. Tó aa laaidↄ̀wà yãa, dↄ̃ aa ńzĩa mìsi. 6 Tó gugwana è wàlɛ mↄ́má ń zĩo, mɛ́ i kuupɛ à gbɛ̃́ↄ gbaò laaio, mɛ́ zĩ gbɛ̃́ blè, ade gà a duuna yã́iɛ, kási aà ga a wi gugwanapi musuɛ.

7 Mpi sↄ̃ gbɛ̃nazĩn nɛ́, ḿmɛ ma n dilɛ gugwana ũ Isailiↄnɛ. Tↄ̀ↄ, swã́sɛ yã́ pↄ́ lɛ́ bↄ ma lɛ́uzi, ní ń gbaomɛɛ laai. 8 Tó má ò vãikɛnaɛ à gàɛ, mɛ́ ni lɛdawà aà a yãkɛa too, vãikɛnapi a ga a duuna yã́i, kási aà ga a wi n musuɛ. 9 Tó n lɛdàwà aà mikɛ̃ a vãikɛawa sↄ̃, mɛ́ i mikɛ̃wào, ade a ga a duuna yã́iɛ, mpi sↄ̃ n nzĩa mìsiɛ.

10 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, yã́ pↄ́ Isailiↄ lɛ́ o onɛ́ ǹ mɛ, wá duuna ń wá tàaeↄ tↄ̃̀wá, ↄ̃ àlɛ wá ibaba. Kpelewa wá kɛ wàↄ kui? 11 Onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao vãikɛna gaa lí kamaguo. Má ye vãikɛna mikɛ̃ a vãikɛawaɛ, kɛ́ à e àↄ ku. Á Isailiↄ, à nↄ̀sɛlilɛ à mikɛ̃ á vãikɛawa. Bↄ́yãi á ázĩa dɛii?

12 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, o n gbɛ̃́ↄnɛ ǹ mɛ, tó gbɛ̃maa vãikɛ̀, aà maakɛa a aà bↄo. Tó gbɛ̃vãi mikɛ̃̀ a vãikɛawa sↄ̃, a aà kpaguao. Tó gbɛ̃maa duunakɛ̀, a e àↄ ku a gbɛ̃maakɛ yã́io. 13 Tó má ò gbɛ̃maaɛ aↄ kuɛ, mɛ́ àlɛ a gbɛ̃maakɛ náaikɛ, à gɛ̀ lɛ́ duunakɛ, aà maakɛa kee aↄ dↄmagu lↄo. A ga duuna pↄ́ a kɛ̀ yã́iɛ. 14 Tó má ò vãikɛnaɛ à gàɛ, mɛ́ à mikɛ̃̀ a duunawa, àlɛ yãmaakɛ a zɛ́wa, 15 tó à tↄ̀ↄma pↄ́ a sì sↄ̀aanɛ́ ń pↄ́ pↄ́ a sìmáo, álɛ ma ↄtondↄkĩi pↄ́ ì wɛ̃ni inɛ́ gwa, mɛ́ ìli vãikɛo, a gao, aↄ kuɛ. 16 Duuna pↄ́ a kɛ̀ kee aↄ dↄmaguo. Kɛ́ à yãmaakɛ̀ a zɛ́wa yã́i, aↄ kuɛ. 17 Kási n gbɛ̃́ↄ ì mɛ, ma yãkɛa maao. Ge an yãkɛa mɛ́ maao kai! 18 Tó gbɛ̃maa a yãmaakɛa tò mɛ́ àlɛ duunakɛ, a ga a yã́iɛ. 19 Tó gbɛ̃vãi a vãikɛa tò, ↄ̃ àlɛ yãmaakɛ a zɛ́wa, aↄ ku a yã́iɛ. 20 I mɛ ma yãkɛa maao, kási má yã́kpalɛkɛ ń a baadeo a yãkɛawaɛ.

Zĩblea Yelusalɛũwa

21 Wá zↄblea wɛ̃̀ kuɛplade guu, a mↄ kwide gↄↄ sↄode zĩ́, gbɛ̃e pìlimá Yelusalɛũ à mↄ̀ a òmɛɛ à mɛ̀: Wà wá mɛɛwia dɛ̀.* 22 E gbɛ̃́pi àↄ gɛ́ mↄ́i a oosi, Dii gbãa dɛ̀dɛa, ↄ̃ à ma lɛ́na gòlɛ. Kɛ́ a gu dↄ̀ gↄ̃ɛpi mↄ̀, ma lɛ́na golɛa, ma lɛ́ kpaaũa lↄo. 23 Ɔ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 24 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ kú Isaili bùsu wɛ̃́lɛpi ziauↄ yã'oa ma aa mɛ̀, Ablahaũ mɛ́ ado yãa, kási ↄ̃mɛ bùsuɛ bee vĩ. Azaiasa an gbɛ̃́ pↄ́ aa dasi, aa gↄ̃ bùsupi vĩↄ. 25 A yã́i tò, onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, lá aaì nↄ̀ↄ kòlokpasai só, aaì wɛ́malɛ tã́aↄzi, mɛ́ aaì gbɛ̃dɛ, a maa aaↄ bùsupi vĩa? 26 Lá aa zɛ̀ ń fɛ̃ndao, aaì yãbɛ̃ɛkɛ, mɛ́ an baade ì gbãsĩkɛ ń a gbɛ̃́dee nao, a maa aaↄ bùsupi vĩa?

27 Onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao wa bɛziadepiↄ kwɛ́ ń fɛ̃ndaoɛ, mí zↄ̃ɛwiadeↄ kpa wàiↄwa aa ń só, sɛ̃gbãdeↄ ń gbɛ̀'ɛdeↄ i gaga ń gagyão. 28 Má tó bùsupi gↄ̃ da yàaa fↄ̃̀ↄↄ, an ĩ́andãa ń gbãa yã́ musu a midɛ, i gↄ̃ fↄ̃̀ↄↄ. Gbɛ̃e a Isaili bùsupi baa vĩ lↄo. 29 Tó ma ń bùsu tò da yàaa fↄ̃̀ↄↄ, aaↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

30 Mpi sↄ̃ gbɛ̃nazĩn nɛ́, n gbɛ̃́ↄ lɛ́ n yã'o kpɛ́ gĩↄ saɛ ń kpɛɛlɛↄ, aalɛ okↄ̃ɛ aalɛ mɛ wà mↄ yã́ pↄ́ lɛ́ bↄ ma lɛ́u ma. 31 Ma gbɛ̃́ↄ ì mↄ n kĩ́i, aaì zↄ̃lɛ n aɛ, aaì swã́kpa n yã́i, kási ìli kɛnɛ́o. Aa yemazi ń lɛ́o, ↄ̃ an sↄ̃ ì ta ↄvãiwa. 32 Ń dɛnɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ì yenzi lɛ sí ń lↄↄ nao ń pↄ́lɛadↄ̃o ũ. Aaì swã́sɛ n yã́i, kási ìli kɛnɛ́o. 33 Tó yã́pi mↄ̀, kási yã́pi a mↄɛ sↄ̃, aaiↄ dↄ̃ sa kɛ́ ãnabi kú ń guu.

34

Dii Isailiↄ dãnaↄ lelea ń a sãↄ suabaao

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ Isailiↄ dãnaↄ yã́ musu. Ãnabikɛkɛ, ní onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, waiyoo á Isailiↄ dãna pↄ́ álɛ laaidↄ ázĩawaↄ! Sãↄ ↄ̃ wì laaidↄmáo lò? 3 I wàagase só, i sãkã pↄkasaↄ da, i sã mɛkpaaↄ dɛ à só, kási ili laaidↄmáo. 4 I ń yɛ̃̀ɛɛsaideↄ gba gbãao, i ɛsɛkɛ a gyãeↄnɛo. A pↄ́ pↄ́ an gbá ɛaↄ i ń gbá dↄnɛ́o, i ɛa su ń pↄ́ pↄ́ aalɛ sãsãↄo, i gɛ́ pↄ́ pↄ́ vũ̀aaↄ wɛɛlɛio. A gbãablèmá pãsĩpãsĩɛ. 5 Aa fã̀aa, kɛ́ aa dãna vĩo yã́i, ↄ̃ aa gↄ̃̀ wài píiɛ pↄblea ũ.* 6 Ma sãↄ zã̀ zɛ́wa, aa lìaaliaa gbɛ̀sĩsĩ píi ń sĩ̀sĩ lɛsĩ píio musu. Aa fã̀aa dṹniau píi, gbɛ̃e i ń wɛɛlɛo, gbɛ̃e i kpálɛkɛńzio.

7 A yã́i tò á sãdãnaↄ, à swã́sɛ ma yã́i. 8 Ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao lá ma sãↄ gↄ̃̀ pↄ́ pↄ́ wì ń síↄ ũ, aa gↄ̃̀ wàiↄ pↄblea ũ, mɛ́ an dãna pↄ́ má dìlɛpiↄ i ń wɛɛlɛo, aai laaidↄmáo, sema ńzĩa yã́, 9 a yã́i tò á sãdãnaↄ, à swã́sɛ ma yã́i. 10 Ma Dii Lua ma mɛ̀ má fɛlɛánↄ, má a sãↄ bↄlɛ á ↄzĩ, mí á bↄlɛ sãdãu, kɛ́ ásu e laaidↄ ázĩawa lↄo yã́i. Má a sãↄ bↄ á lɛ́zĩɛ, aaↄ dɛ á pↄblea ũ lↄo.

11 Asa ma Dii Lua ma mɛ̀, mámɛ má kpálɛkɛ ma sãↄzi màↄ ↄliańzi sa. 12 Lá sãdãna ì ↄlia a kpàsai gↄↄ pↄ́ a ku a sã pↄ́ kpálɛaↄ guu, màa má ↄlia ma sãↄzi, má ń bↄlɛ gu pↄ́ aa fã̀aau guduuduu gↄↄ. 13 Má ń kãaa bùsu ń bùsuo, mí ń bↄlɛ buiↄ guu, mí suńnↄ ń bùsuu. Má ń dã́dãkɛ Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ pↄlɛu ń a swadↄↄↄ ń gu pↄ́ wa ku bùsupiuo píi. 14 Má ń dã́dãkɛ dã́dãkɛkĩi maau, Isaili gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩↄ aaↄ dɛ ń kúkĩi ũ. We aa ↄli ńzĩau, aa pↄble dã́dãkɛkĩi sɛ̃̀bↄlↄdeu Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ pↄlɛu. 15 Ma Dii Lua ma mɛ̀, má a sãpiↄ dã́, mí tó aa ↄli ńzĩau. 16 Má a pↄ́ pↄ́ vũaaaↄ ń pↄ́ pↄ́ kpálɛaↄ wɛɛlɛ suò, mí ɛsɛkɛ a pↄ́ pↄ́ kɛ̀'ĩaↄnɛ, mí ń yɛ̃̀ɛɛsaideↄ gba gbãa, mí ń dã́dãkɛ a zɛ́wa. Kási má a mɛkpaa sà gbãaↄ dɛdɛɛ.

17 Ápiↄ ma sãↄ, ma Dii Lua ma mɛ̀, mámɛ má yã́gↄ̃gↄ̃ɛ́, mí gↄ̃́gↄ̃ sãsakaoↄ ń blesanaↄnɛ. 18 Isailiↄ dãnaↄ, pↄblea dã́dãkɛkĩi maau i mↄ́wáo, ↄ̃ a ↄ̃zↄ̃̀nɛ́ a kĩniwaa? Í dↄdↄa mia i mↄ́wáo, ↄ̃ a gɛ̃u á yànɛ́a? 19 Pↄ́ pↄ́ a ↄ̃zↄ̃̀wà ↄ̃ ma sãↄ blea? Í pↄ́ a gɛ̃u á yà ↄ̃ ma sãↄ mia? 20 A yã́i ma Dii Lua málɛ oɛ́, má yã́gↄ̃gↄ̃ á gbɛ̃́ pↄ́ á mɛkpaaↄ ń á gbɛ̃́ pↄ́ á fɛ̃́fɛ̃aↄnɛ. 21 I gã̀sazↄ̃ yɛ̃̀ɛɛsaideↄnɛ, i kↄ́bamalɛńzi e a ń yá ń kpá zã kpɛ. 22 Má a sãↄ suaba, aaↄ dɛ pↄ́ pↄ́ wì ń síↄ ũ lↄo, mí yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́.

23 Má sãdãna dilɛnɛ́ mɛ̀ndo ma zↄ̀blena Davidi bui ũ. Aↄ dɛ ń dãna ũ, a laaidↄmá, i ń gwa.† 24 Mámɛ ma Dii máↄ dɛ ń Lua ũ, mɛ́ ma zↄ̀blena Davidi bui aↄ dɛ ń Kía ũ.‡ Ma Dii mámɛ má ò. 25 Ma bàa aↄ kúńnↄ, mí wàiↄ midɛ ń bùsuu. Aaↄ ku gbáau, aaↄ i lákpɛu dↄdↄa. 26 Má tó ápiↄ ń bùsu pↄ́ lia ma gbɛ̀sĩsĩio gↄ̃ ɛ̀fãai pↄ́ ũ. Má tó lou lí manɛ́ a gↄↄwa. Má ɛ̀fãai gbaɛnɛ́ lán louwa. 27 Sɛ̃sao líↄ nɛ'i, tↄↄlɛ a blɛkɛ, aaiↄ kú ń bùsuu dↄdↄa. Tó ma ń mↄgala pòlonɛ́ ń nↄɛ, mɛ́ ma ń bↄ́ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ zↄblenɛ́ↄ ↄzĩ, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 28 Aaↄ dɛ buiↄ pↄblea ũ lↄo, wàiↄ ń só lↄo. Aaↄ ku dↄdↄaɛ, gbɛ̃e a to sↄ̃ kɛ̃́ńgu lↄo. 29 Má tↄↄlɛ maa táaede kpámáɛ. Nↄana a kɛnɛ́ sàabu we lↄo. Aaↄ dɛ pↄ́ sↄ̃́sↄ̃a ũ buiↄnɛ lↄo. 30 Isailiↄ i dↄ̃ kɛ́ ma Dii ń Lua má kúńnↄ, mɛ́ ma gbɛ̃́ↄn ń ũ. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 31 Ma gbɛ̃́ↄn á ũ, ma kpàsa sãↄn á ũ, mɛ́ má dɛ á Lua ũ. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

35

Àsi'oa Ɛdↄũↄ yã́ musu

(Isa 34.5-17, 63.1-6, Mal 1.2-5)

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii Sei gbɛwa, ní ãnabikɛkɛ a yã́ musu, 3 ní o bùsupideↄnɛ ǹ mɛ: Ma Dii Lua ma mɛ̀ má fɛlɛánↄ, má ↄtↄ̃ↄlɛ á bùsuwa, i gↄ̃ da yàaa fↄ̃̀ↄↄ. 4 Má tó á wɛ̃́lɛↄ gↄ̃ bɛziaↄ ũɛ, á bùsu i gↄ̃ da yàaa, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 5 Lá a íbɛlɛsɛ̀ ń Isailiↄ za zi, mɛ́ a ń kpámá wà ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao an taasikɛgↄↄ, an ĩa gbɛzã daama guu, 6 a yã́i tò ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao má á kpá gbɛ̃dɛnaↄwa aa pɛ́lɛázi. Lá á za gbɛ̃dɛauo, gbɛ̃dɛnaↄ pɛ́lɛáziɛ. 7 Má Sei gbɛ yaa à gↄ̃ fↄ̃̀ↄↄ, gbɛ̃e a a baa vĩ lↄo. 8 Má tó gɛↄ li á gbɛ̀sĩsĩↄa, gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ zĩ guuↄ gɛ a gↄ̃ kálɛa á sĩ̀sĩↄ musu, á guzulɛↄ guu ń á swadↄↄↄ. 9 Má tó á bùsu gↄ̃ da yàaaɛ e gↄↄpii, á wɛ̃́lɛↄ gↄ̃ bɛziaↄ ũɛ, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

10 Lá a mɛ̀ bui mɛ̀n plapiↄ ń ń bùsuↄ gↄ̃ á pↄ́ ũɛ, baa ń ma kua weo, 11 a yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀, ń ma kuao má kɛɛ́ á pↄfɛ̃ańzi ń á wɛdↄanɛo ń á zaańguo lɛ́uɛ. Tó málɛ yã́kpalɛkɛánↄ sↄ̃, má tó aa ma dↄ̃, 12 ápiↄ í dↄ̃ kɛ́ ma Dii ma dↄ́ɛnnↄyã pↄ́ á ò Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ musu mà, a mɛ̀ à gↄ̃̀ da yàaa, íↄ ble sa. 13 A lɛ'ɛ̀a, a yãpã òmɛɛ má mà. 14 Ma Dii Lua ma mɛ̀, tó dṹnia lɛ́ pↄnakɛ píi, má tó á bùsu gↄ̃ da yàaaɛ. 15 Lá a pↄnakɛ̀ gↄↄ pↄ́ Isaili bùsu gↄ̃̀ da yàaa, màa má kɛɛ́ sↄ̃. Sei gbɛ ń Ɛdↄũ bùsu píio a gↄ̃ da yàaa, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

36

Isailiↄ ɛa gↄ̃a ń bùsu vĩ

1 Mpi sↄ̃ gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ yã́ musu, ní onɛ́ aa ma yãma. 2 Ma Dii Lua ma mɛ̀, lá á ibɛɛↄ mɛ̀, ɛ̃hɛ̃ɛ, gulɛsĩ zipiↄ gↄ̃̀ ń pↄ́ ũɛ, 3 ãnabikɛkɛ a yã́i ǹ mɛ, ma Dii Lua ma mɛ̀, lá buiↄ lìaázi, aa á yaa a gↄ̃ ń pↄ́ ũ, mɛ́ á tↄ́ ĩ́i gↄ̃̀ dↄ gbɛ̃́pii lɛ́u, 4 a yã́i tò Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ ń swadↄↄↄ ń guzulɛↄ ń gu pↄ́ wa kɛ̀ yáiyaiↄ ń bɛzia pↄ́ bui pↄ́ liaiↄ lɛ̀lɛwà aa á láanikɛ̀ↄ, 5 ma Dii Lua málɛ oɛ́, ma àsi bɛ̃̀ɛ ò buiↄ ń Ɛdↄũↄ píi yã́ musu ń pↄfɛ̃ pãsĩo, asa aa ma bùsu kɛ̀ ń pↄ́ ũ ń yaalↄo ń sakaamaguo, kɛ́ aa dã́dãkɛkĩiↄ eu.

6 A yã́i tò ãnabikɛkɛ Isaili bùsu yã́ musu, ní o gbɛ̀sĩsĩↄnɛ ń sĩ̀sĩↄ ń swadↄↄↄ ń guzulɛↄ, ma Dii Lua ma mɛ̀ málɛ yã'o ń pↄfɛ̃ pãsĩo, asa buiↄ á kɛ́ pↄ́ sↄ̃́sↄ̃aↄ ũɛ. 7 A yã́i tò ma Dii Lua ma mɛ̀, ma ↄlɛ̀lɛ bui pↄ́ liaáziↄnɛ, ma mɛ̀ aa gↄ̃ pↄ́ sↄ̃́sↄ̃aↄ ũ sↄ̃ɛ. 8 Á Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ sↄ̃ á gↄ̃napa, á nɛ'i ma gbɛ̃́ Isailiↄnɛ, asa an sua kà kãi. 9 Mámɛ má á wɛgwa, mi zɛánↄ, wi á sa pa wà pↄ́tↄ̃wá. 10 Má tó gbɛ̃́ pↄ́ kú á guuↄ kↄ̃́. Gbɛ̃́piↄ mɛ́ Isaili bui píi ũ. Aa zↄ̃lɛ á wɛ̃́lɛↄ guu, aai ɛa á bɛziaↄ vu. 11 Má tó á gbɛ̃nazĩnaↄ ń á pↄtuoↄ kↄ̃́, aai nɛ'i aa dasikũ. Ma gbɛ̃́ↄ kálɛ á guu lán yãawa, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 12 Má tó gbɛ̃́ↄ bɛbɛ á guu ma gbɛ̃́ Isailiↄ ũ, aai gↄ̃ á vĩ e gↄↄpii. Á tó an nɛ́ↄ kɛsai lↄo.

13 Ma Dii Lua ma mɛ̀, lá wì oɛ́ i gbɛ̃́ↄ mↄ́mↄ, i tó á gbɛ̃́ↄ nɛ́ↄ aaↄ kɛsai, 14 a yã́i tò á gbɛ̃́ↄ mↄ́mↄ lↄo, á tó á gbɛ̃́ↄ nɛ́ↄ kɛsai lↄo. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 15 Má we buie á sↄ̃́sↄ̃ à ma lↄo. Bùsu pãle deↄ á láanikɛ lↄo, buie a á fu lↄo. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

16 Dii yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛa à mɛ̀: 17 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, kɛ́ Isailiↄ kú ń bùsuu, aa a gbãlɛ̀ ń yãkɛa ń ń dàaↄ yã́i. An yãkɛa gbãsĩmɛɛ lán nↄɛ zawaɛ.* 18 Ɔ̃ ma a pↄkũma bↄ̀bↄmá, kɛ́ aa gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ ń bùsuu, mɛ́ aa a gbãlɛ̀ ń ń tã́aↄ yã́i. 19 Ma ń fãaa buiↄ guu, ma ń fã́ndaiadà bùsu ń bùsuo. Ma ĩadàmá ń yãkɛa ń ń dàaↄ yã́i. 20 Gu pↄ́ aa tàu buiↄ guu píi, aa tò ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpà we, asa wa ò ń yã́ musu wà mɛ̀: Dii gbɛ̃ↄn kɛ, kási aa lɛ̀kↄ̃wa aà bùsuuɛ. 21 Ɔ̃ ma zɛ gi ma tↄ́ na yã́ musu, ma tↄ́ pↄ́ Isailiↄ tò a ↄ̃̀ↄkpà gu pↄ́ aa tàu buiↄ guupi.

22 A yã́i tò, o Isailiↄnɛ ma Dii Lua ma mɛ̀, i kɛ á Isailiↄ yã́i málɛ bee kɛio, ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa, á tò a ↄ̃̀ↄkpà gu pↄ́ a tau buiↄ guu yã́iɛ. 23 Má a tↄ́ gbia pↄ́ á tò a ↄ̃̀ↄkpà buiↄ guu kuaadoakɛ ↄlↄnɛ́. Ma Dii Lua ma mɛ̀, tó ma tↄbↄ̀ á musu an waa, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 24 Má á kãaa buiↄ guu, má á bↄ bùsu ń bùsuo, mí suánↄ á bùsuu. 25 Má í wásawasa fã́fãwá, í gↄ̃ wásawasa. Má gbãbↄɛ́ tã́aↄ ń á gbãlɛa píio yã́ musu. 26 Má á gba sↄ̃̀ dafu, mí nisĩna dafu daágu. Má á sↄ̃ pↄ́ dɛ lán gbɛwa bↄɛ́, mí sↄ̃ pↄ́ dɛ báasi ũ daɛ́. 27 Má a Nisĩna daágu, mí tó à ma ↄtondↄkĩi gwa, íↄ ma ikoyãↄ kũa ń laaio. 28 Áↄ ku bùsu pↄ́ má kpà á deziↄwa guu. Áↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ á Lua ũ.† 29 Má á dↄ̃́a, kɛ́ ásu gbãlɛo. Má pↄ́wɛna sísi à kↄ̃́ɛ́, má nↄana káágu lↄo. 30 Má tó á lí pↄ́ wì a bɛ bleↄ ń á buapↄ́ↄ kↄ̃́, kɛ́ wí su á kṹ buiↄ aɛ nↄana yã́ musu lↄo yã́i. 31 Tó á yãvãikɛa ń á dàaↄ dↄ̀águ, áↄ ye ázĩa gĩyãio á duuna ń á yãbɛ̃ɛkɛaↄ yã́i. 32 Ma Dii Lua ma mɛ̀, àↄ dↄ̃ i kɛ á Isailiↄ yã́i málɛ bee kɛio. À to wí á kṹ, á gɛɛ i gↄ̃ kpá á wɛ́i á yãkɛapi yã́i.

33 Ma Dii Lua ma mɛ̀, tó ma á duuna kɛ̃̀wá, má á kálɛ á wɛ̃́lɛↄ guu, í á bɛziapiↄ vu. 34 Bùsu pↄ́ da yàaa a gↄ̃ bugbɛ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ á bùsu baa vĩↄ e fↄ̃̀ↄↄ lↄo. 35 Aa mɛ bùsuɛ bee da yàaa yãaɛ, ↄ̃ à gↄ̃̀ lán Edɛni swaluwa sa. Wɛ̃́lɛɛ beeↄ gↄ̃̀ bɛziaↄ ũ yãaɛ, wa kwɛ̀ wa kɛ̀ yáiyai, ↄ̃ aa gↄ̃̀ wɛ̃́lɛ bĩ́ide gbɛ̃nazĩndeↄ ũ sa. 36 Bui pↄ́ gↄ̃̀ liaaáziↄ i dↄ̃ kɛ́ ma Dii ma ɛa wɛ̃́lɛ pↄ́ kwɛ̀ↄ kàlɛkalɛ, ma bùsu pↄ́ gↄ̃̀ da yàaa kɛ̀kɛ. Ma Dii mámɛ má ò mɛ́ má kɛɛ sↄ̃. 37 Ma Dii Lua ma mɛ̀ má tó Isailiↄ yã́ɛ bee gbɛaa lↄ, mí kɛnɛ́. Má tó aa kↄ̃́ lán sãↄwa, 38 lán sã wai pↄ́ wì mↄomɛɛ Yelusalɛũ dikpɛgↄↄwa. Má tó gbɛ̃nazĩna ń wɛ̃́lɛ ziaↄ pa dasidasi màa, aaiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

37

Gɛwa giiↄ nↄnↄaa guzulɛu

1 Dii gbãa kua, ↄ̃ aà Nisĩna ma sɛ gɛ̀ ma dilɛ guzulɛu, gɛwaↄ nↄnↄaau. 2 À lìaaliaamanↄ ń guu, ↄ̃ ma wáↄ è dasidasi guzulɛu, aa giigàga maamaaɛ. 3 À ma la à mɛ̀: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, gɛwapiↄ vue? Má wèwà: Dii Lua, ḿmɛ ń dↄ̃. 4 Ɔ̃ a òmɛɛ: Ãnabikɛkɛ gɛwa giipiↄnɛ, ní onɛ́ aa ma yãma. 5 Ma Dii Lua má ò gɛwapiↄnɛ: À ma! Má tó ĩ́an wɛ̃nide gɛ̃águ, í vu. 6 Ma kĩↄ nanawá, mí báasi fĩfĩwá, mí báa naázi. Má tó ĩ́an wɛ̃nide gɛ̃águ à vu, íↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

7 Ɔ̃ ma ãnabikɛkɛ̀ lá a òmɛɛwa. Kɛ́ málɛ ãnabikɛpi kɛ, ma kↄ̃fĩ mà wↄ̀ↄwↄↄwↄↄwↄↄ, ↄ̃ wáↄ pɛ̀pɛkↄ̃wa. 8 Kɛ́ ma gugwà, ↄ̃ má è kĩↄ ń báasio nànamá, ↄ̃ báa nàńzi, kási aa ĩ́an wɛ̃nide vĩo. 9 À ɛ̀a òmɛɛ: Ãnabikɛkɛ ĩ́anaɛ. Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ, ní o ĩ́anaɛ ma Dii Lua ma mɛ̀ aà bↄ dṹnia gola síiↄ̃u, aà gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛpiↄ pa. 10 Ɔ̃ ma ãnabikɛkɛ̀ lá a òmɛɛwa. Ĩana ń pá, aa vù, ↄ̃ aa fɛ̀lɛ sĩ̀ zĩgↄ̃ dasidasiↄ ũ.*

11 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, Isailiↄ píi mɛ́ gɛwapiↄ ũ. Aalɛ mɛ wá wáↄ puakũ̀, tãmaa wá nɛ́, wa gↄ̃ pↄ́ kaalɛaↄ ũɛ. 12 A yã́i tò ãnabikɛkɛ, ní onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, ma gbɛ̃́ↄ, má á miaↄ wɛ̃wɛ̃ mà á bↄlɛu, mí suánↄ á bùsuu. 13 Tó ma á miaↄ wɛ̃̀wɛ̃, mɛ́ ma á bↄ́lɛu, áↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 14 Má a Nisĩna daágu, í vu. Má á kálɛ á bùsuu, íↄ dↄ̃ kɛ́ ma Dii má ò ↄ̃ má kɛ̀. Ma Dii mámɛ má ò.

Isailiↄ kua gudoũ ń Kía mɛ̀ndoo

15 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 16 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, go sɛ ǹ lákɛ̃wà ǹ mɛ, Yudaↄ ń ń gbɛ̃́ Isailiↄ pↄ́ɛ. Gò pãle sɛ lↄ, ní lákɛ̃wà ǹ mɛ, Yosɛfu pↄ́ɛ, Ɛflaiũ buiↄ ń ń gbɛ̃́ Isailiↄ píi pↄ́ɛ. 17 Gopiↄ nakↄ̃wa aa gↄ̃ gò mɛ̀ndo ũ n ↄzĩ. 18 Tó n gbɛ̃́ↄ n la aa mɛ̀, ńyↄ̃ gopiↄ yã́ bↄↄlɛkɛnɛ́o lé, 19 ní onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, málɛ Yosɛfu go pↄ́ dɛ Ɛflaiũ buiↄ ń ń gbɛ̃́ Isailiↄ pↄ́ ũ sɛ na Yudaↄ gowaɛ, mí tó aa gↄ̃ gò mɛ̀ndo ũ ma ↄzĩ. 20 Go pↄ́ ń lakɛ̃̀wàↄ dↄnɛ́ aa e, 21 ní onɛ́ ma Dii Lua ma mɛ̀, má Isailiↄ bↄ gu pↄ́ aa tàu buiↄ guu, má ń kãaa za gupiiu, mí suńnↄ ń bùsuu. 22 Má tó aa gↄ̃ bui mɛ̀ndo ũ ń bùsu gbɛ̀sĩsĩdepiuɛ, mɛ́ aaↄ kía vĩ mɛ̀ndoɛ. Aaↄ dɛ bui lɛɛ plaↄ ũ lↄo, mɛ́ an kpala aↄ kpaalɛa lɛɛ pla lↄo. 23 Aa ńzĩa gbãlɛ ń tã́aↄ lↄo ge yã́ pↄ́ má zauↄ ge tàae pãleↄ. Má ń dↄ̃́a, kɛ́ aasu pↄ̀ↄbↄzãkɛ aa duunakɛ lↄo yã́i. Má gbãbↄnɛ́, aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ ń Lua ũ.

24 Ma zↄ̀blena Davidi bui a kiblemá.† An dãna aↄ mɛ̀ndoɛ,‡ aaiↄ ma ikoyã kũa, aaiↄ ma ↄtondↄkĩi gwa ń laaio. 25 Aaↄ ku bùsu pↄ́ má kpà ma zↄ̀blena Yakↄbuwau, bùsu pↄ́ an deziↄ kuu yãa. Ampiↄ ń ń nɛ́ↄ ń ń tↄũnaↄ aaↄ ku a guu gↄↄpiiɛ, mɛ́ ma zↄ̀blena Davidi bui aↄ dɛ ń kía ũɛ gↄↄpii. 26 Ma bàa aↄ kúńnↄ gↄↄpiiɛ. Má ń zɛdↄ, mí ń kↄ̃́, mɛ́ ma kúkĩi aↄ kú ń guu gↄↄpiiɛ. 27 Ma zↄ̃lɛkĩi aↄ kú ń guuɛ, mɛ́ máↄ dɛ ń Lua ũɛ, aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.§ 28 Tó ma kúkĩi kú ń guu gↄↄpii, buiↄ dↄ̃ kɛ́ ma Dii ma Isailiↄ dìlɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.

38

Ãnabikɛkɛa Gↄgu yã́ musu

1 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, wɛbiibii Gↄgu* pↄ́ dɛ Mɛsɛki ń Tubali buiↄ kía ũ Magↄgu bùsuuwa, ní ãnabikɛkɛ aà yã́ musu. 3 Oɛ̀ ma Dii Lua ma mɛ̀: Má fɛlɛnnↄ Gↄgu, Mɛsɛki ń Tubali† buiↄ kía. 4 Má n lɛ́ liaa, má kokoaↄ ka n gyaↄwai, mí bↄnnↄ ń n zĩgↄ̃ↄ píi ń n sↄ̃́ↄ ń n sↄ̃de pↄ́ an gↄ̃kɛbↄ paiↄ ń bíla pↄ́ sɛ̀ngbao nɛ́na ń a zↄ̃ↄo kũa, ampii aalɛ ń fɛ̃nda málɛↄ. 5 Pɛɛsiↄ ń Etiopiↄ ń Libiiↄ kunnↄ, baade ń a sɛ̀ngbaoo ń a mↄ̀ fùao. 6 Gomɛɛ zĩgↄ̃ↄ píi kú we lↄ ń Tↄgaama‡ pↄ́ kú gugbãntoo títiu zĩgↄ̃ↄ. Bui dasipiↄ kunnↄ. 7 Sↄukɛ maamaa, mpi ń bíla pↄ́ kã̀aanzipiↄ, ní dↄaanɛ́. 8 Wɛ̃̀ dasi gbɛa má yã́kpalɛkɛnnↄ. Gↄↄgbɛzãzĩ ńyↄ̃ si Isaili bùsuu. Bùsupideↄ bↄ̀ zĩ̀ yã́u, aa bↄ̀ buiↄ guu dasi, aa kã̀aa ń bùsu gbɛ̀sĩsĩde pↄ́ gↄ̃̀ za zi wáiwai guu. Ma ń bↄ́lɛ buiↄ guu, ↄ̃ aa ku dↄdↄa ḿpii. 9 Ńyↄ̃ si ń bùsuu lán zàa'ĩanawa, lán lou fɛlɛa pↄ́ dàguawa, mpi ń n zĩgↄ̃ↄ ń bui dasi pↄ́ kunnↄↄ.

10 Ma Dii Lua ma mɛ̀, gↄↄ bee yã́ a gɛ̃ n sↄ̃u, ní làasoo vãi kɛ, 11 ní mɛ ńyↄ̃ gɛ si bùsu pↄ́ kálɛa bĩ́isai guu, ní lɛ́lɛ a gbɛ̃́ pↄ́ kú dↄdↄa kílikiliↄwa. Aa bĩ́i ge bↄlɛ ge zɛ́kakabↄ gbãae vĩo. 12 Ńyↄ̃ mɛ ńyↄ̃ ń pↄ́ↄ naaa ǹ ń ble, ní ɛa ↄtↄ̃ bɛzia pↄ́ wa vù depiↄwa, gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ buiↄ guu, aa kã̀aa dṹnia guoguo ń ń pↄtuoↄ ń ń àizɛɛ pↄ́ diↄ. 13 Seba ń Dedã bùsudeↄ ń Taasisi tagɛnaↄ ń ń kíaↄ onɛ: N mↄ pↄ́ↄ síimá yã̀? N bílapi kã̀aa, kɛ́ aa ã́nusu ń vuao ń pↄtuoↄ ń àizɛɛↄ ń pↄzↄ̃ↄↄ naaa taò dasidasi yã̀? 14 A yã́i tò gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ, ní o Gↄguɛ ma Dii Lua ma mɛ̀, gↄↄ bee, tó ma gbɛ̃́ Isailiↄ kálɛa dↄdↄa, ↄ̃ ńyↄ̃ dazɛuo lò? 15 Ńyↄ̃ bↄ n bùsu gugbãntoo títipiu, mpi ń bui pↄ́ kunnↄ dasidasiↄ, íↄ dia sↄ̃́ kpɛ ápii. Á dasi a kɛ zài zĩgↄ̃ waiwaiↄ ũ. 16 Á mↄ́ lɛ́lɛi ma gbɛ̃́ Isailiↄwa lán lou fɛlɛa pↄ́ ì daguawa. Gↄgu, gↄↄgbɛzãzĩ má mↄ́nnↄ, ní lɛ́lɛ ma bùsuwa, kɛ́ bui píi e ma kuaadoakɛ dↄ̃ gↄↄ pↄ́ má tↄbↄ n musu ń wáa.

17 Ma Dii Lua ma mɛ̀, ḿmɛ n gbɛ̃́ pↄ́ ma aà yãdà yãa ma zↄ̀blena Isaili ãnabiↄnɛ aa ò ũo lò? Gↄↄ bee aa ãnabikɛkɛ̀ a wɛ̃ dasikũ̀, aa mɛ̀ ńyↄ̃ lɛ́lɛmá. 18 Ma Dii Lua ma mɛ̀, gↄↄ bee, tó Gↄgu lɛ̀lɛ Isaili bùsuwa, má fɛlɛ ń pↄbↄa ma níuo. 19 Pↄfɛ̃ pãsĩ ń kyã̀wãao guu ma mɛ̀, tↄↄlɛ lualuaa zↄ̃ↄ aↄ ku Isaili bùsuu gↄↄ bee. 20 Kpↄↄ ń bãↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ píi ń gbɛ̃́ pↄ́ kú dṹnia guuↄ píi aa lualua ma aɛ. Gbɛ̀sĩsĩↄ gboo, yãtɛ̃ↄ kwɛ́, bĩ́iↄ lɛ́lɛ píi. 21 Ma Dii Lua ma mɛ̀ má yã́ pↄ́ ì to vĩa ń kṹ píi gbaɛ Gↄgu ń a gbɛ̃́ↄwa. An baade a fɛ̃nda ka a gbɛ̃́ɛ. 22 Má ĩadamá ń gagyão. Má lou bílibili ń lougbɛo ń ĩatɛ̃gbↄ̃ tɛdeo kaaàgu ń aà zĩgↄ̃ↄ ń bui dasi pↄ́ kuaànↄↄ. 23 Màa má a zↄ̃ↄkɛ ń ma kuaadoakɛo ↄlↄ buiↄnɛ dasi, mí bↄmá, aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii.

39

Zĩblea Gↄguwa

1 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ãnabikɛkɛ Gↄgu yã́ musu ǹ mɛ ma Dii Lua ma mɛ̀: Má fɛlɛnnↄ Gↄgu, Mɛsɛki ń Tubalio kía. 2 Má n lɛ́ liaa, má n ga za gugbãntoo títiu mà mↄnnↄ, mí n gbaɛ Isaili gbɛ̀sĩsĩↄwa, 3 mí n sá lɛ́ mà bↄ n ↄzɛɛu, mí n kaↄ bↄlɛ n ↄplaau aa kwɛ́. 4 Ńyↄ̃ kpagua Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ musu, mpi ń n zĩgↄ̃ↄ ń bui pↄ́ mↄ̀nnↄↄ píi. Má á kpá bã nↄ̀ↄblena bui píiwa ń wàiↄ pↄblea ũɛ. 5 Ma Dii Lua ma mɛ̀ á kwɛ́ sɛ̃uɛ, asa mámɛ má ò. 6 Má tɛ́ gbaɛ Magↄgu bùsuwa ń gbɛ̃́ pↄ́ kálɛ dↄdↄa ísia baaleↄ, aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii. 7 Má tó ma gbɛ̃́ Isailiↄ ma tↄ́ kuaadoakɛ dↄ̃. Má tó wà ma tↄ́ pↄ́ a kua adoapi ↄ̃̀ↄkpa lↄo, buiↄ i dↄ̃ kɛ́ mámɛ má Dii Isailiↄ Lua pↄ́ a kua adoa ũ. 8 Ma Dii Lua ma mɛ̀, yã́pi a mↄ́ mɛ́ a kɛ. Gↄↄ pↄ́ má òpin we.

9 Isaili wɛ̃́lɛdeↄ bↄlɛ zĩkabↄↄ sɛ́lɛ yàa ũ, aai tɛ́kaò, sɛ̀ngbao nɛ́na ń a zↄ̃ↄo píi ń sáↄ ń kaↄ ń goↄ ń sↄ̃naↄ. Aaↄ tɛ́kaò e wɛ̃̀ sopla. 10 Aa gɛ́ yàawɛi sɛ̃u lↄo. Aa lizↄ̃ lákpɛu lↄo, asa aa gↄ̃kɛbↄpiↄ sɛ́lɛ yàa ũɛ. Aa gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ń pↄ́ↄ síimáↄ pↄ́ↄ sɛ́lɛ, aa gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ń pↄ́ↄ naaaipiↄ pↄ́ↄ naaa. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 11 Gↄↄ bee má gu pↄ́ wa Gↄgu ń a gbɛ̃́ↄ vĩu ↄlↄnɛ́ Isaili bùsu tagɛnaↄ guzulɛu Ísida Wiside oi. Gↄgu ń a gbɛ̃́ bílaↄ vĩa we a zɛzↄ̃ tagɛnaↄnɛ, wi tↄ́kpa guzulɛpiɛ Gↄgu Zĩgↄ̃ↄ. 12 Isailiↄ ń vĩ e mↄ sopla gbãbↄa ń bùsuɛ yã́i. 13 Ma Dii Lua ma mɛ̀, bùsudeↄ ń vĩ ḿpii, aaiↄ kpɛlaa ma tↄbↄgↄↄ. 14 Wa gbɛ̃́ↄ dilɛ aaↄ bùsu kɛɛlɛ gbãbↄaɛ̀ yã́i. Mↄ soplapi gbɛa aa gɛ́ kpálɛkɛi gɛ pↄ́ kú vĩsaiↄzi. Gbɛ̃eↄ líↄ kpálɛkɛi, gbɛ̃eↄ lí gↄ̃ waↄ vĩ. 15 Tó aalɛ gɛ́ kpálɛkɛi màa, tó gbɛ̃́ bↄ̀ gɛwawa, aàli lípɛlɛ we seela ũ, gɛ̀vĩnaↄ i mↄ sɛ́lɛ gɛ vĩ Gↄgu Wai guzulɛu. 16 Wɛ̃́lɛeↄ ku we, wì mɛ Bíla. Màa aa gbãbↄ bùsupiɛ.

17 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ma Dii Lua ma mɛ̀, o bã bui píiɛ ń wàiↄ píi aa kãaa gupiiu, aai mↄ sãnu sa zↄ̃ↄ pↄ́ málɛ onɛ́ guu Isaili gbɛ̀sĩsĩↄ musu, aa nↄ̀ↄ ble aa au mi. 18 Aa nɛgↄ̃naↄ ble, aa dṹnia kíaↄ au mi, lá aa dɛnɛ́ sãsakaoↄ ń sãnɛbↄlↄↄ ń blesanaↄ ń gáaeↄ ũwaɛ. Ampii aaↄ dɛnɛ́ lán Basana bùsu pↄ́ mɛkpaaↄwaɛ. 19 Sa pↄ́ málɛ onɛ́ guu, aa a nísi gbɛ̃ aa kɛ'ĩa'ĩa, aai a au mi, iↄ ń dɛ. 20 Ma Dii Lua ma mɛ̀, blɛsa pↄ́ málɛ kɛnɛ́ guu aa sↄ̃́ↄ ble aa kã́ ń ń dikpɛnaↄ ń nɛgↄ̃naↄ ń zĩ̀kan bui píiↄ.*

21 Má tↄbↄ buiↄ guu, aai ↄ pↄ́ má tↄ̃́má e ń ĩa pↄ́ má damáo. 22 Sɛa za gↄↄ bee Isailiↄ dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii ń Lua, 23 buiↄ i dↄ̃ kɛ́ Isailiↄ gↄ̃̀ zĩ̀zↄↄ ũ yãa ń duuna ń ń bↄa ma kpɛo yã́iɛ. A yã́i ma bↄ ń kpɛ, ma ń ná ń ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ wà ń kwɛ́ zĩ guu. 24 Ma yãkɛ̀nɛ́ an gbãlɛa ń ń tàaeↄwa, ma a wɛ́ gà má zùnɛ́. 25 Ayãmɛto ma Dii Lua ma mɛ̀, ma pↄfɛ̃ pãsĩ a fɛlɛ ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa yã́ musu, mí Yakↄbu buiↄ bↄ zĩ̀zↄkɛu mà suńnↄ, mí Isailipiↄ wɛ̃nagwa píi. 26 Tó aa kálɛa ń bùsuu dↄdↄa, mɛ́ gbɛ̃e yã́ lɛ́ ń vĩakũ lↄo, an gɛɛ pↄ́ gↄ̃̀ kpá ń wɛ́i ń ń bↄa ma kpɛ yã́o a dↄńgu lↄo. 27 Tó ma ń kãaa buiↄ guu, mɛ́ ma ń bↄ́lɛ ń ibɛɛↄ bùsu ń bùsuo, má suńnↄ, mí tↄbↄ ń musu bui dasideↄ wáa, 28 aai dↄ̃ kɛ́ mámɛmaa Dii ń Lua. Baa kɛ́ ma ↄzↄ̃̀ńzi buiↄ guu zĩ̀zↄↄ ũ, má ń bↄlɛ we mà ń kãaa ń bùsuuɛ. An gbɛ̃e a gↄ̃ weo. 29 Má a wɛ́ gá zu Isailipiↄnɛ lↄo, asa má a Nisĩna pisimáɛ.† Ma Dii Lua mámɛ má ò.

40

Lua ua dafu yã́

(1Kia 6.1-38, 2Lad 3.1-9)

1 Wá kua zĩ̀zↄↄ ũ wɛ̃̀ baasↄode daalɛa gↄↄ kwide zĩ́, wá mɛɛwia wia wɛ̃̀ gɛ̃o mɛ̀ndosaide guu, gↄↄ bee ↄ̃ Dii gbãa mↄ̀a, à gɛ̀manↄ we. 2 Wɛ́pungu'ea guu Lua gɛ̀manↄ Isaili bùsuu, à ma da gbɛ̀sĩsĩ zↄ̃ↄ lɛsĩ musu.* Kpɛ́ↄ ku gbɛpi gɛↄmidↄkĩi pↄlɛu lán wɛ̃́lɛwa. 3 À gɛ̀manↄ we, ↄ̃ ma gↄ̃ɛe è, aà mɛ dɛ lán mↄgotɛ̃wa. A zɛa bĩ́ibↄlɛu, mɛ́ a bapuna ń fee pↄyↄ̃bↄo kũa.† 4 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, gwa ń wɛ́o, ma ń swã́o, ní laaidↄ pↄ́ pↄ́ málɛ ↄlↄnɛwa píi, asa a yã́i wà mↄ̀innↄ la. Yã́ pↄ́ ńlɛ e píi dau ǹ siu Isailiↄnɛ.

Gukpɛ oi bĩ́ibↄlɛ

5 Má è bĩ́i liaa Lua uai. Gↄ̃ɛpi fee pↄyↄ̃bↄ kũa, a gbã̀a gã̀sĩsuu sooloɛ. Gã̀sĩsuu pↄ́ wàlɛ a yã'opi dɛ gã̀sĩsuu doa ↄla doɛ. À bĩ́i yↄ̃̀ ń feepio, a gèele lɛ do, a lɛsĩ lɛ do. 6 À gɛ̀ bĩ́ibↄlɛ pↄ́ a lɛ́ bↄa gukpɛ oi kĩ́i, à dɛ̀dɛ a dɛdɛkĩiwa, ↄ̃ à bↄlɛpi bèe yↄ̃̀ ń feepio, a yàasa lɛ do. 7 Bĩ́ibↄlɛdↄ̃anaↄ kpɛa gbã̀a lɛ do, a yàasa lɛ do, mɛ́ gĩ pↄ́ kú kpɛaↄ zãnguo yàasa gã̀sĩsuu sↄo. Bↄlɛpi bilandaa pↄ́ bↄaa ń Lua kpɛ́o bèe lɛ do. 8 Ɔ̃ à bↄlɛpi bilandaa pↄ́ bↄaa ń Lua kpɛ́o yↄ̃̀ ń feepio, 9 à kɛ̀ gã̀sĩsuu swaaↄ̃, a lɛ́ gĩↄ sↄ̃ gã̀sĩsuu plapla. Bↄlɛpi bilandaa bↄaa ń Lua kpɛ́o. 10 Gukpɛ Bↄlɛpi kpɛaↄ vĩ kpɛla ń kpɛleo àaↄ̃'aaↄ̃. Kpɛapiↄ gbã̀a ń a yàasao sáaɛ, a suunaↄ doũɛ kpɛla ń kpɛleo. 11 À bↄlɛpi lɛ́ yↄ̃̀ ń feepio, a yàasa gã̀sĩsuu kwi, a gbã̀a sↄ̃ kuɛ'aaↄ̃. 12 Bĩ́ibↄlɛdↄ̃ana kpɛapiↄ ku kpɛla ń kpɛleo, a yàasa ń a gbã̀ao gã̀sĩsuu soolosoolo, mɛ́ gĩ ku kpɛapiↄ kpɛɛlɛ, a lɛsĩ gã̀sĩsuu do. 13 Ɔ̃ à bↄlɛpi yàasa yↄ̃̀ za kpɛa musu kpɛla e kpɛa musu kpɛle, à kɛ̀ gã̀sĩsuu baasↄo. 14 À ba yↄ̃̀ bilandaapiwa à lìai, à kɛ̀ gã̀sĩsuu bàaↄ̃. 15 Za bↄlɛpi lɛ́wa e a bilandaa lɛ́wa gã̀sĩsuu blakwiɛ. 16 Kpɛaↄ ń suunaↄ ń bilandaao fɛnɛnti vĩ à lìai, a bàasi oi lɛ́ yaasaũ, a guu oi tuuuũ. A suunaↄ daminali gↄ̃inaↄ vĩ.

Lua ua sɛ̃́ia

17 À ma sɛ gɛ̀manↄ ua sɛ̃́ia guu. Má è kpɛ́nɛ mɛ̀n baakwiↄ dↄdↄkↄ̃wa gbɛ pↄ́ kpálɛawa à lìai. 18 Gbɛkpalɛapi pɛ bↄlɛpiↄ saalowa, mɛ́ à kpàaĩ ń bↄlɛpiↄ gbã̀a lɛ́o. Gbɛ pↄ́ kpálɛa, a gu ɛɛna pↄ́n we. 19 Ɔ̃ à ua sɛ̃́ia yàasa yↄ̃̀ bↄa za bↄlɛ sɛ̃́ia lɛ́wa a guu oi e à gɛ̀ò ua plaade bↄlɛ lɛ́wa bàasi oi. Gukpɛ oi pↄ́ kɛ̀ gã̀sĩsuu basↄo ń gugbãntoo oi pↄ́o lↄ.

Gugbãntoo oi bĩ́ibↄlɛ

20 Ɔ̃ à ua plaade bĩ́ibↄlɛ pↄ́ kú gugbãntoo oi gbã̀a ń a yàasao yↄ̃̀. 21 A kpɛaↄ àaↄ̃'aaↄ̃ kpɛla ń kpɛleo ń a suunaↄ ń a bilandaao kɛ̀ doũ ń bↄlɛ sɛ̃́ia pↄ́oɛ. A gbã̀a gã̀sĩsuu blakwi, a yàasa sↄ̃ baasↄo. 22 A fɛnɛntiↄ ń a bilandaao ń a daminali gↄ̃inaↄ doũ ń gukpɛ oi bↄlɛ pↄ́ↄɛ. A dɛdɛkĩi gbápɛpɛkĩi soplaɛ, mɛ́ a bilandaapi ku a lɛ́ kpɛle. 23 Ua plaade bↄlɛ lɛ́ bↄaa ń gugbãntoo oi bↄlɛ lɛ́oɛ lán gukpɛ pↄ́wa. Sɛa bↄlɛpi lɛ́wa e ua plaade bↄlɛ lɛ́wa gã̀sĩsuu basↄoɛ.

Gɛↄmidↄkĩi oi bĩ́ibↄlɛ

24 Ɔ̃ à ma sɛ gɛ̀manↄ gɛↄmidↄkĩi oi, ↄ̃ ma gɛↄmidↄkĩi oi bↄlɛ è. À a lɛ́ gĩↄ ń a bilandaao yↄ̃̀, à kɛ̀ doũ ń a kĩni pↄ́oɛ. 25 Bↄlɛpi ń a bilandaao fɛnɛntiↄ lìai lá a kĩniↄwaɛ. A gbã̀a gã̀sĩsuu blakwiɛ, a yàasa sↄ̃ baasↄo. 26 A dɛdɛkĩi gbápɛpɛkĩi soplaɛ, mɛ́ a bilandaa ku a lɛ́ kpɛle. Daminali gↄ̃inaↄ ku a lɛ́ gĩↄwa kpɛla ń kpɛleo. 27 Ua plaade gɛↄmidↄkĩi oi bↄlɛ vĩ. Sɛa bↄlɛpi lɛ́wa e gɛↄmidↄkĩi oi bↄlɛ lɛ́wa gã̀sĩsuu basↄoɛ.

Ua plaade bĩ́ibↄlɛↄ

28 Ɔ̃ à ma sɛ gɛ̀manↄ ua plaade bↄlɛ pↄ́ kú gɛↄmidↄkĩi oi guu e ua plaadepiu. Ɔ̃ à bↄlɛpi yↄ̃̀, à kɛ̀ doũ ń a kĩniↄɛ. 29 A kpɛaↄ ń a suunaↄ ń a bilandaao doũɛ. Bↄlɛpi ń a bilandaao fɛnɛntiↄ vĩ liaai. A gbã̀a gã̀sĩsuu blakwi, a yàasa baasↄo. 30 Ua plaade bilandaaↄ sáasaaɛ, an gbã̀a gã̀sĩsuu baasↄsↄo, a yàasa sↄ̃ sↄ́sↄo. 31 An bilandaapiↄ ku ua sɛ̃́ia oi. Daminali gↄ̃ina ku an lɛ́ gĩↄwa, an dɛdɛkĩi gbápɛpɛkĩiↄ swaaↄ̃swaaↄ̃ɛ.

32 Ɔ̃ à ma sɛ gɛ̀manↄ ua plaadeu gukpɛ oi. Kɛ́ a yↄ̃̀, à kɛ̀ doũɛ. 33 A kpɛaↄ ń a suunaↄ ń a bilandaao doũɛ, mɛ́ bↄlɛpi ń a bilandaao fɛnɛntiↄ vĩ liaai. A gbã̀a gã̀sĩsuu blakwiɛ, a yàasa sↄ̃ baasↄo. 34 A bilandaa ku ua sɛ̃́ia oi. Daminali gↄ̃inaↄ ku a lɛ́ gĩↄwa kpɛla ń kpɛleo. A dɛdɛkĩi gbápɛpɛkĩiↄ vĩ swaaↄ̃.

35 Ɔ̃ à ma sɛ gɛ̀manↄ ua sɛ̃́iapi gugbãntoo oi bↄlɛu. Doũɛ ń a kĩniↄ. 36 Màa ń a kpɛaↄ ń a suunaↄ ń a bilandaao. A fɛnɛntiↄ vĩ liaai. A gbã̀a gã̀sĩsuu blakwiɛ, a yàasa sↄ̃ baasↄo. 37 A bilandaa ku ua sɛ̃́ia oi. Daminali gↄ̃inaↄ ku a lɛ́ gĩↄwa kpɛla ń kpɛleo, a dɛdɛkĩi gbápɛpɛkĩi swaaↄ̃ɛ.

Sa'obↄ kpɛ́ↄ ń a táabũnuↄ

38 Kpɛ́nɛ kú bↄlɛ bilandaa saɛ. Wekĩi wì idau sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄwa. 39 Táabũnuↄ ku bilandaaↄ guu kpɛla ń kpɛleo mɛ̀n plapla. Wekĩi wì sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ ń duun awakpabↄↄ ń tàae fĩabobↄↄ kòlokpakpau. 40 Gugbãntoo oi bↄlɛ bilandaa bàasi oi, táabũnuↄ ku a dɛdɛkĩi ↄplaai ń zɛɛio mɛ̀n plapla. 41 Màa táabũnu kálɛ bↄlɛpi ↄplaai ń zɛɛio mɛ̀n síiↄ̃siiↄ̃, apii kɛ̀ swaaↄ̃. Wekĩi wì sa'opↄↄ kòlokpakpau. 42 Gbɛ̀ táabũnu mɛ̀n síiↄ̃ ku we lↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ pↄ́ ũ. A gbã̀a gã̀sĩsuu do ń kĩnioɛ, a yàasa lↄ màaɛ, a lɛsĩ gã̀sĩsuu do. Táabũnupi musu wì sa'onↄↄ kɛkɛbↄↄ kálɛu. 43 Mↄ̀ kòolo lɛ́ mɛ̀n pla pↄ́ an gbã̀a kà ↄtã dodoↄ loolooa kpɛ́piu à lìaai. Táabũnupiↄ ↄ̃ wì sa'onↄↄ báasi kálɛwà.

Sa'onaↄ kpɛ́ↄ

44 Kpɛ́ mɛ̀n pla ku ua plaadeu. Ado ku gugbãntoo oi bↄlɛ saɛ, a lɛ́ ɛlɛa gɛↄmidↄkĩiwa. Ado ku gɛↄmidↄkĩi oi bↄlɛ saɛ, a lɛ́ ɛlɛa gugbãntoowa. 45 Ɔ̃ gbɛ̃́pi òmɛɛ: Kpɛ́ pↄ́ a lɛ́ ɛlɛa gɛↄmidↄkĩiwapiá sa'ona pↄ́ Lua kpɛ́ zĩ dɛ ń yã́ ũↄ pↄ́ɛ. 46 Kpɛ́ pↄ́ a lɛ́ ɛlɛa gugbãntoowapiá sa'ona pↄ́ sa'okĩi dɛ ń yã́ ũↄ pↄ́ɛ. Sa'onapiↄá Levii bui Zadoki buiↄnɛ. Ampiↄ mɛ́ aaì sↄ̃ Diizi wà aà gbagba. 47 À uapi yↄ̃̀, a gbã̀a ń a yàasao sáasaaɛ gã̀sĩsuu basↄobasↄo. Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ ↄ̃ sa'okĩipi kuu.

Lua kpɛ́

48 À ma sɛ gɛ̀manↄ Lua kpɛ́ bilandaau, ↄ̃ à a gbapɛlɛↄ yↄ̃̀, a gèele kɛ̀ gã̀sĩsuu sↄ́sↄoɛ. A lɛ́ yàasa gã̀sĩsuu gɛ̃o mɛ̀ndosai, mɛ́ a lɛ́ gĩↄ gèele kɛ̀ gã̀sĩsuu àaↄ̃'aaↄ̃ kpɛla ń kpɛleo. 49 Bilandaapi gbã̀a kɛ̀ gã̀sĩsuu baoɛ, a yàasa sↄ̃ kuɛdo. A dɛdɛkĩi gbápɛpɛkĩi kwiɛ, gbapɛlɛpiↄ ku a lɛ́ gĩpiↄ saɛ kpɛla ń kpɛleo.

41

1 Ɔ̃ à ma sɛ gɛ̃̀manↄ Lua kpɛ́u a kpɛɛlɛ, ↄ̃ à a lɛ́ gĩↄ yↄ̃̀, a yàasa gã̀sĩsuu soolosooloɛ ↄplaai ń zɛɛio. 2 A lɛ́ yàasa gã̀sĩsuu kwiɛ, a lɛ́ gĩↄ yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu sↄ́sↄoɛ. Kpɛɛlɛpi gbã̀a gã̀sĩsuu blaɛ, a yàasa sↄ̃ bao.

3 À gɛ̃̀ kpɛa, ↄ̃ à a lɛ́ lipɛlɛↄ yↄ̃̀, a yàasa gã̀sĩsuu plapla. A lɛ́pi yàasa gã̀sĩsuu sooloɛ, a lɛ́ gĩↄ yàasa soplapla. 4 Kpɛapi gbã̀a ń a yàasao gã̀sĩsuu baobaoɛ. Ɔ̃ a òmɛɛ: Luakukĩi zálalan kɛ.

5 Ɔ̃ à Lua kpɛ́ gĩ yↄ̃̀, a yàasa gã̀sĩsuu sooloɛ, mɛ́ kpɛ́nɛ pↄ́ liaa Lua kpɛ́i ↄplaai ń ↄzɛɛio ń a kpɛo yàasa gã̀sĩsuu síiↄ̃ɛ. 6 Kpɛ́nɛpiↄ didikↄ̃a lɛɛ àaↄ̃, a zĩ́lɛ baakwi, a guo baakwi, a musu baakwi. Lua kpɛ́ gbɛ pↄ́ kú musuↄ yàasa kɛ̃́sãa zĩ́lɛpↄↄi, kpɛ́nɛpiↄ zadaa yã́i, kɛ́ wasu Lua kpɛ́pi gĩ fↄ̃o yã́i. 7 Màa kpɛ́nɛ pↄ́ liaa Lua kpɛ́i didiakↄ̃api musu yàasa dɛ a zĩ́lɛa. A dɛdɛkĩi vĩ e a musupↄuɛ.

8 Má è wà gbɛ kpàlɛ, a lɛsĩ gã̀sĩsuu sooloɛ, ↄ̃ wà gbàsa Lua kpɛ́pi dↄ̀wà. 9 Lua kpɛ́ kpɛ́nɛↄ bàasi oi gĩ gèele gã̀sĩsuu sↄoɛ. Gu pↄ́ da Lua kpɛ́ 10 ń sa'onaↄ kpɛ́ↄ zãnguo yàasa gã̀sĩsuu baoɛ. 11 Kpɛ́nɛpiↄ lɛ́ mɛ̀n pla mɛ́ bↄ̀ uawa, mɛ̀ndo gugbãntoo oi, mɛ̀ndo gɛↄmidↄkĩi oi. Gbɛkpalɛa pↄ́ lìaai yàasa gã̀sĩsuu sↄoɛ.

12 Bɛ'aɛ oi kpɛ́ pↄ́ a lɛ́ ɛlɛa Lua kpɛ́piwa yàasa gã̀sĩsuu bàaↄ̃kwiɛ, a gbã̀a sↄ̃ basiiↄ̃kwi. A gĩ gèele píi gã̀sĩsuu sↄoɛ. 13 Ɔ̃ à Lua kpɛ́ yↄ̃̀. A gbã̀a gã̀sĩsuu basↄoɛ, mɛ́ kpɛ́ pↄ́ kú a bɛ'aɛ oi ń ua pↄ́ kú zãnguoo gã̀sĩsuu basↄoɛ lↄ. 14 Ua pↄ́ kú Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ gukpɛ oi gã̀sĩsuu basↄoɛ lↄ. 15 Ɔ̃ à kpɛ́ pↄ́ kú Lua kpɛ́ kpɛ oi, a lɛ́ ɛlɛa Lua kpɛ́ uawa yↄ̃̀ ń a gɛ̃kĩi pↄ́ kú kpɛla ń kpɛleoo sãnu, a gbã̀a gã̀sĩsuu basↄoɛ lↄ.

Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ ń luakukĩio ń a bilandaao 16 ń a bèeↄ ń a fɛnɛnti tuuunaↄ, wà lí kpàwà a guu píi kpɛ́kpɛ za zĩ́lɛ e fɛnɛntiↄ kĩ́i. 17-18 Wà malaika gã̀sĩadeↄ ń daminaliↄ gↄ̃inakɛ̀ Lua kpɛ́pi lɛ́ musu, mɛ́ wa kɛ̀ wà lìa kpɛ́pi guu gĩↄi, luakukĩi ń a kpɛɛlɛo píi. Daminali kú malaikapiↄ zãnguo mɛ̀ndodo. Malaikapiↄ oa plapla, 19 a oa pↄ́ dɛ gbɛ̃nazĩna pↄ́wa aɛ dↄa daminaliwa kpɛla, a pↄ́ dɛ nↄ̀ↄmusu pↄ́wa aɛ dↄa daminaliwa kpɛle. Wa kɛ̀ kpɛ́ guu gĩwa wà lìai píi 20 za zĩ́lɛ e musu ń kpɛ́pi lɛ́ musuo. 21 Lua kpɛ́pi lɛ́ yàasa ń a lɛsĩↄ sáaɛ.

Pↄ́ kú luakukĩi kpɛɛlɛ oi 22 lán sa'okĩi pↄ́ wa kɛ̀ ń líowa. A lɛsĩ gã̀sĩsuu àaↄ̃, a gbã̀a ń a yàasao gã̀sĩsuu plapla. A golaↄ ń a zɛbↄↄ ń a saaloↄá líɛ. Ɔ̃ gbɛ̃́pi òmɛɛ: Táabũnu pↄ́ kú Dii aɛn kɛ. 23 Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ ń luakukĩi kpɛɛlɛo gba pↄ́ ì koo kpaaũ vĩ. 24 Kpɛɛlɛpiↄ gbaↄ plaplaɛ, mɛ́ ì liasãizↄ̃. 25 Wà malaika gã̀sĩadeↄ ń daminaliↄ gↄ̃inakɛ̀ kpɛɛlɛ gbapiↄwa lá wa kɛ̀ gĩwawa, mɛ́ wà bilandaa saa kɛ̀ ń lío. 26 Lua kpɛ́ bilandaa gĩ fɛnɛnti tuuunaↄ vĩ, mɛ́ wà daminali gↄ̃inaↄ kɛ̀ fɛnɛntipiↄ lɛ́ↄwa ↄplaai ń zɛɛio. Lua kpɛ́pi kpɛ́nɛↄ saa vĩ lↄ.

42

Sa'onaↄ kpɛ́ↄ

1 Ɔ̃ à ma sɛ gɛ̀manↄ gugbãntoo oi e ua sɛ̃́iau e kpɛ́ pↄ́ kpaaĩa ń ua plaadeo bↄaa ń kpɛ́ pↄ́ kú gugbãntoo oio. 2 Kpɛ́pi gbã̀a gã̀sĩsuu basↄoɛ, a yàasa blakwi, a lɛ́ ɛlɛa gugbãntoowa. 3 Ua plaade ku kpɛ́pi ń Lua kpɛ́o zãnguo, a yàasa gã̀sĩsuu baoɛ. Kpɛ́pi kpaaĩa ń ua sɛ̃́ia gbɛ pↄ́ kpálɛaoɛ. Kpɛ́ didikↄ̃a lɛɛ àaↄ̃ kpaaĩa ń Lua kpɛ́ kpɛ́nɛↄ. 4 Gɛ̃kĩi ku kpɛ́nɛpiↄ zãnguo, a yàasa gã̀sĩsuu kwi, a gbã̀a basↄo. Kpɛ́pi lɛ́ ɛlɛa gugbãntoowa. 5 Kpɛ́nɛ pↄ́ kú musu yàasa i ka kpɛ́nɛ pↄ́ kú zĩ́lɛ ń guoowao, gɛ̃kĩi pↄ́ kú we yã́i. 6 Musu kpɛ́nɛpiↄ gbapɛlɛↄ vĩ lán ua pↄ́wao. A yã́i kpɛ́nɛpiↄ gu kɛ̃́sãa kpɛ́nɛ pↄ́ kú zĩ́lɛ ń guooↄzi. 7 Bĩ́i kú kpɛ́pi kpɛɛlɛ ua sɛ̃́ia oi, à pã̀i e gã̀sĩsuu blakwi. 8 Asa ua sɛ̃́ia oi kpɛ́pi gbã̀a gã̀sĩsuu blakwiɛ. Lua kpɛ́ oi sↄ̃ gã̀sĩsuu basↄo. 9 Kpɛ́nɛpiↄ gɛ̃kĩi kú zĩ́lɛ gukpɛ oi. A lɛ́pi ɛlɛa ua sɛ̃́iawa.

10 Kpɛ́nɛↄ nana bĩ́iwa Lua kpɛ́ gɛↄmidↄkĩi oi lↄ, bↄaa ń kpɛ́ pↄ́ kú gɛↄmidↄkĩi oio. 11 Gɛ̃kĩi ku kpɛ́nɛpiↄ zãnguo lán kpɛ́nɛ pↄ́ aa ku gugbãntoo oiↄ pↄ́wa. A gbã̀a ń a yàasao sáaɛ. Gugbãntoo oi kpɛ́nɛpiↄ gɛ̃kĩi ń ń zↄ̃ↄo ń ń lɛ́ↄ sáa 12 ń gɛↄmidↄkĩi pↄ́ↄɛ. Zɛ́ pↄ́ wì gɛ̃u ku gɛ̃kĩi miwa bĩ́i saɛ gukpɛ oi lán gugbãntoo oi pↄ́wa.

13 Ɔ̃ gbɛ̃́pi òmɛɛ: Gugbãntoo oi kpɛ́nɛↄ ń gɛↄmidↄkĩi oi kpɛ́nɛ pↄ́ kpaaĩa ń ua plaadeↄ kua adoaɛ. Wekĩi sa'ona pↄ́ aaì sↄ̃ Diiziↄ lí Dii pↄ́ↄ bleu. Wekĩi aali Dii pↄ́ↄ kálɛu, pↄ́wɛnti ń duun awakpabↄↄ ń tàae fĩabobↄↄ, kɛ́ gupi kua adoa yã́i. 14 Tó sa'onaↄ gɛ̃̀u, aasuli bↄ gu pↄ́ a kua adoapiu aa gɛ̃ ua sɛ̃́iauo, sema aa ń pↄkasa pↄ́ aaì zĩkɛòↄ tò we gĩa, asa pↄ́piↄ kua adoaɛ. E aaↄ gɛ́ bↄi gbɛ̃́ↄwa, aali pↄkasa lilɛ.

15 Kɛ́ à Lua kpɛ́ ua plaade yↄ̃̀ a làa, à ma sɛ bↄ̀manↄ ń bↄlɛ pↄ́ kú gukpɛ oi lɛ́o, ↄ̃ a yↄ̃̀ à lìai. 16 Gukpɛ bĩ́i gã̀sĩsuu ↄ̀aa pla ń basↄooɛ. 17 Gugbãntoo bĩ́i gã̀sĩsuu ↄ̀aa pla ń basↄooɛ lↄ. 18 Gɛↄmidↄkĩi bĩ́i gã̀sĩsuu ↄ̀aa pla ń basↄooɛ lↄ. 19 Ɔ̃ à gɛ̀ bɛ'aɛ bĩ́i yↄ̃̀, à kɛ̀ gã̀sĩsuu ↄ̀aa pla ń basↄoo lↄ. 20 Màa à a bĩ́i yↄ̃̀ à lìai kpɛ síiↄ̃ píi. A yàasa ń a gbã̀ao gã̀sĩsuu ↄ̀aa pla ń basↄooɛ píi. Bĩ́ipi pↄ́ pↄ́ dɛ Lua pↄ́ ũ kɛ̃̀kↄ̃wa ń pↄ́ pↄ́ dɛ Lua pↄ́ ũoo.

43

Dii gawi sua a kpɛ́u

1 Ɔ̃ à ma sɛ gɛ̀manↄ gukpɛ oi bↄlɛu. 2 Má è Isailiↄ Lua gawi bↄ̀ gukpɛ oi, aà lↄↄ dɛ lán izↄ̃ↄsuka kↄ̃fĩwa,* mɛ́ aà gawipi tↄↄlɛ pù. 3 Wɛ́pungu pↄ́ má èpi bↄ̀ lán wɛ́pungu pↄ́ má è gↄↄ pↄ́ Lua mↄ̀ wá mɛɛwia kaalɛiwaɛ, lán wɛ́pungu pↄ́ má è Kebaa saɛ, ↄ̃ ma wulɛ ma gbɛɛuwaɛ. 4 Dii gawi gɛ̃̀ gukpɛ oi bↄlɛpiu e aà kpɛ́u. 5 Lua Nisĩna ma sɛ gɛ̀manↄ ua plaadeu, ↄ̃ má è Dii gawi aà kpɛ́ pà.

6 Gↄ̃pi zɛa ma saɛ, ↄ̃ má mà wàlɛ yã'omɛɛ za kpɛ́piu 7 wà mɛ̀: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ma kpalabaa kpálɛkĩin kɛ, ma gbadibↄn kɛ. Máↄ ku Isailiↄ guu laɛ e gↄↄpii. Isailiↄ ń ń kíaↄ ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpa ń ń gbãlɛao ń ń kíaↄ gɛↄ bau lↄo. 8 Kíapiↄ uakpà wa nàna ma uawaɛ, aa kpɛdↄ̀ wa nàna ma kpɛ́wa, bĩ́i mɛ́ gↄ̃̀ daa wá zãnguo. Aa ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpà ń yãbɛ̃ɛ pↄ́ aa kɛ̀ↄ, ↄ̃ ma ń míↄnzↄ̃ ń pↄfɛ̃o. 9 Aa ń gbãlɛapi tó, aai ń kía gɛpiↄ kɛ̃a, míↄ kú ń guu sa gↄↄpii.

10 Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ma ua yã́ bↄↄlɛkɛ Isailiↄnɛ, aai làasookɛ a kpaawa, an gɛɛ i gↄ̃ kpá ń wɛ́i ń duuna yã́i. 11 Tó an gɛɛ gↄ̃̀ kpá ń wɛ́i yã́ pↄ́ aa kɛ̀ↄ yã́i, ma ua taa bↄↄlɛkɛnɛ́, a kpaa ń a bↄkĩiↄ ń a gɛ̃kĩiↄ ń a iadaaↄ ń a ikoyãↄ ń a yãdilɛaↄ. Ǹ a bↄↄlɛkɛnɛ́, ní kɛ̃́ láu ń wáa, kɛ́ aaↄ a iadaaↄ kũa, aai zĩkɛ a yãdilɛaↄwa. 12 Ma kpɛ ikoyãn we. Tↄↄlɛ pↄ́ liaai gbɛ̀sĩsĩ musuá ma pↄ́ɛ, a kua adoa píiɛ. Ma kpɛ́ ikoyãn we.

Sa'okĩi yã́

(Bↄa 27.1-2, 2Lad 4.1)

13 Lá wà sa'okĩi yↄ̃̀n kɛ: Gã̀sĩsuu pↄ́ wàlɛ a yã'opi dɛ gã̀sĩsuu doa ↄla doɛ. Wà ɛyↄ̃̀ wa lìa sa'okĩipizi, a yàasa ń a zão gã̀sĩsuu dodo, mɛ́ pↄ́ pↄ́ wa bò wa lìai ↄtã doɛ. Sa'okĩipi lɛsĩn kɛ: 14 Daalɛa ɛ pↄ́ kú tↄↄlɛu e a swã́ nɛ́nawa gã̀sĩsuu plaɛ, a swã́pi yàasa gã̀sĩsuu doɛ. Za a swã́ nɛ́napiwa e a zↄ̃ↄwa gã̀sĩsuu síiↄ̃ɛ, a yàasa sↄ̃ gã̀sĩsuu do. 15 A kĩna pↄ́ kú musu lɛsĩ gã̀sĩsuu síiↄ̃ɛ, mɛ́ a kↄ́ba mɛ̀n síiↄ̃ↄ kpa musu. 16 Kĩnapi gbã̀a ń a yàasao sáaɛ, gã̀sĩsuu kuɛplapla. 17 Swã́ zↄ̃ↄpi kĩ́i sa'okĩi gbã̀a ń a yàasao sáaɛ, gã̀sĩsuu gɛ̃o mɛ̀ndosaisaiɛ. Swã́ pↄ́ lìai zĩ́lɛ yàasa ↄtã doɛ, mɛ́ ɛ pↄ́ lìai yàasa gã̀sĩsuu do.

18 Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, Dii Lua mɛ̀: Tó wa sa'okĩipi bò, kɛ́ wà e sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ owà, wi au ɛ́lɛwà, a yãdilɛaↄn kɛ: 19 Levii bui sa'ona pↄ́ aa dɛ Zadoki bui ũↄ mɛ́ aa sↄ̃mazi ma gbagbai. Gáaena kpámá duun awakpabↄ ũ, 20 ní a au dã máma sa'okĩi kↄ́ba mɛ̀n síiↄ̃ↄwa ń a swã́ zↄ̃ↄ gola mɛ̀n síiↄ̃ↄ ń pↄ́ pↄ́ wa bò wa lìaipiↄ, ní gbãbↄɛ̀, i gↄ̃ ma pↄ́ ũ. 21 Gáaena duun awakpabↄpi sɛ gɛò gu pↄ́ wa dìlɛu ma ua, ní tɛsↄ̃wà à tɛ́kũ, 22 a gↄↄ plaade ní sa'o ń blesan sãasaio duun awakpabↄ ũ, wi gbãbↄò sa'okĩiɛ, lá wa kɛ̀ ń gáaenaowa. 23 Tó n gbãbↄ̀ɛ̀ ń làa, gáaena sãasai ń sãsakao sãasaio 24 sɛ mↄomɛɛ, sa'onaↄ i wisi fã́fãwà, aai ma gbagbaò sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ũ.

25 E gↄↄ sopla nìliↄ blesana kpa duun awakpabↄ ũ lá gu lɛ́ dↄ ń gáaena sãasaio ń sãsakao sãasaio. 26 Gↄↄ soplapi guu aali gbãbↄ sa'okĩiɛ, i gↄ̃ ma pↄ́ ũ, aai na zĩwa. 27 Gↄↄpiↄ gbɛa, gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ sa'onaↄ lí sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ o sa'okĩipiwa gbɛ̃́ↄnɛ ń sáaukpasaↄ, ma pↄ i kɛmá na.

44

Gukpɛ oi bↄlɛá kí pↄ́ɛ

1 Ɔ̃ à ma sɛ à ɛ̀a gɛ̀manↄ ua sɛ̃́ia bↄlɛ pↄ́ kú gukpɛ oi kpɛɛlɛ, a zɛ́ taa. 2 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Wa bↄlɛɛ bee zɛ́ tó taaɛ, wasu wɛ̃o. Gbɛ̃e su gɛ̃uo, àↄ taaɛ, asa ma Dii Isailiↄ Lua ma gɛ̃uɛ. 3 Kí mɛ́ a zↄ̃lɛ bↄlɛpiu, i pↄbleu ma wáa. Aàli gɛ̃, ili bↄ ń bↄlɛpi bilandaa zɛ́o.

Bui zĩ̀loe suli gɛ̃ Lua uao

4 Ɔ̃ à ma sɛ gɛ̀manↄ gugbãntoo oi bↄlɛu e Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ. Kɛ́ ma gugwà, ↄ̃ má è Dii gawi aà kpɛ́ pà, ↄ̃ ma wulɛ ma gbɛɛu. 5 Ɔ̃ Dii òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, swã́kpa yã́ pↄ́ málɛ onɛ ma kpɛ́ yãdilɛaↄ ń a ikoyãↄ musu ma. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bↄↄ tàasika. 6 O Isaili swã́yãmansaideↄnɛ ma Dii Lua ma mɛ̀ an yãbɛ̃ɛkɛaↄ mↄ̀ lɛ. 7 Aa gɛ̃̀ ma ua ń bui zĩ̀lo gyafↄↄde pↄ́ an sↄ̃ pípiaoↄ, ↄ̃ aa ma kpɛ́ gbãlɛ̀ò gↄↄ pↄ́ wàlɛ nísi ń auo kpaa ma blɛ ũ. An yãbɛ̃ɛkɛa pãleↄ bàasi, lá aa ma bàakuańnↄ yã́ gbòon we. 8 Aai laaidↄ ma kpɛ́ zĩwao, aa zĩpi tò dãↄnɛɛ. 9 Ma Dii Lua ma mɛ̀, bui zĩ̀lo gyafↄↄde pↄ́ an sↄ̃ pípiaoↄ suli gɛ̃ ma uao, baa bui zĩ̀lo pↄ́ kú Isailiↄ guuↄ.

Levii buiↄ suli sa'oo

10 Levii bui pↄ́ aa pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀mɛɛ gↄↄ pↄ́ Isailiↄ sã́sãa, aa zã̀ ma yã́wa, aa tɛ́ ń tã́aↄziↄ ń duuna gbɛ'e. 11 Aali zĩkɛ ma ua, aaliↄ wɛ́tɛ a bↄlɛↄ yã́i. Aali ma ua zĩ kɛ, aai sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ kòlokpakpa ń sa'obↄ pↄ́ gbɛ̃́ↄ ì mↄòↄ, aai zĩkɛnɛ́. 12 Ń beeo lá aa sa'ò Isailiↄnɛ ń tã́aↄwa, aa tò aa zã̀ yã́wa aa duunakɛ̀, a yã́i ma Dii Lua ma ↄlɛ̀lɛnɛ́ ma mɛ̀ aa ń duuna gbɛ'e. 13 Aasuli sↄ̃mazi ma gbagbaio. Aasuli ↄkã ma pↄ́ↄ ge ma blɛwao, an gɛɛ i gↄ̃ kpá ń wɛ́i an yãbɛ̃ɛkɛaↄ yã́i. 14 Ń beeo má a ua yã́ ń zĩ pↄ́ wì kɛ weↄ píi nanɛ́ ń ↄzĩɛ.

Yãdilɛa sa'onaↄnɛ

15 Kɛ́ Isailiↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀mɛɛ, Levii bui sa'ona pↄ́ aa dɛ Zadoki bui ũↄ laaidↄ̀ ma ua zĩwa. Ampiↄ mɛ́ aa sↄ̃mazi aaↄ zĩkɛmɛɛ. Aaↄ zɛ ma aɛ, aai ma gbagba ń nísio ń auo. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 16 Ampiↄ mɛ́ aali gɛ̃ ma kúkĩi, aai sↄ̃ ma táabũnui, aai ma gbagba, aai zĩkɛmɛɛ.

17 Tó aa gɛ̃̀ ua plaade bↄlɛↄ dou, aali bàabaa pↄkasa da. Aasuli zĩkɛ ua plaade bↄlɛↄ guu ge Lua kpɛ́ kpɛɛlɛ ń pↄ́kã pↄkasao daao. 18 Aaliↄ bàabaa fùa kpaa, aaiↄ bàabaa sòolo gese yeyea. Aasuli pↄ́ pↄ́ a to í simá yeo. 19 Tó aa bↄ̀ lɛ́ gɛ́ gbɛ̃́ↄ kĩ́i ua sɛ̃́iau, aali ń pↄkasa pↄ́ aaì zĩkɛoↄ bↄ gĩa, aai kálɛ ma ua kpɛ́nɛↄ dou, aai a pãle da, kɛ́ an pↄkasapiↄ su na gbɛ̃́ↄwa à ĩadamáo yã́i.

20 Aasuli migbaa lɛ́o.* Aasuli tó ń mikã dadańla sↄ̃o, aali lao. 21 Sa'onaↄ suli vɛ̃ɛmi wà gɛ̃ ua plaadeuo.† 22 Aasuli gyaa ge nↄ pↄ́ wà gìi sɛo, sema Isaili nↄ lɛ́so ge an sa'on dee gyaa.‡ 23 Aali pↄ́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũ dↄ̃akↄ̃ɛ ń pↄ́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũoo dada ma gbɛ̃́ↄnɛ. Màa lↄ ń pↄ́ gbãlɛa ń a gbãlɛsaio dↄ̃akↄ̃ɛo.§ 24 Tó sòle sù fɛ̀lɛ, sa'onaↄ mɛ́ aali a yã́gↄ̃gↄ̃, aai yã́kpalɛkɛ lá má dìlɛwa. Aaliↄ dikpɛ pↄ́ má dìlɛↄ ikoyãↄ ń a yãdilɛaↄ kũa, aai kã́mabogↄↄ dilɛ adoa.

25 Sa'ona suli sↄ̃ gɛi à gbãlɛo, ãma tó aà mae ge aà da ge aà nɛ́ ge aà vĩ̀i ge aà dãuna ge aà dãe pↄ́ i zãkɛoɛ, ↄ̃ a zɛvĩ à gbãlɛ aà yã́i.* 26 Aà gbãbↄa azĩaɛ gbɛa aàli kã́mabo e gↄↄ sopla. 27 Gↄↄ pↄ́ à gɛ̃̀ sa'oi ma kpɛ́ ua plaadeu, aàli sa'o ń duun awakpabↄo. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 28 Mámɛ má ń túbi ũ. Wasuli ń baa da tↄↄlɛ kpaalɛuo, mámɛ má ń baa ũ.† 29 Aali pↄ́wɛnti ń duun awakpabↄↄ ń tàae fĩabobↄↄ ble. Pↄ́ pↄ́ wa kpàa ń a mìbao Isaili bùsuuↄ mɛ́ aↄ dɛ ń pↄ́ ũ. 30 Isailiↄ buapↄ́ káauↄ ń ń gba sɛ̃́iaↄ píi aaↄ dɛ sa'onaↄ pↄ́ ũɛ. Aali ń pↄ́wɛna káau tí kpá sa'onaↄwa, mí báaada ń uau.‡ 31 Sa'onaↄ suli pↄ́ kòlokpasai ge pↄ́ pↄ́ wài dɛ̀ nↄ̀ↄ soo, bã ge nↄ̀bↄ kpele buin nò.§

45

Bùsu kpaalɛa

1 Tó a gbɛlà bùsu kpaalɛa yã́ musu, à Dii baa kpawà. A gbã̀a gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), a yàasa lɛɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao (20.000). Tↄↄlɛpiá Dii pↄ́ɛ. 2 Tↄↄlɛ iↄ ku a guu Dii ua pↄ́ ũ. A gbã̀a ń a yàasao iↄ sáa gã̀sĩsuu ↄ̀aa pla ń basↄoo (500), wi gu to dai, a yàasa iↄ gã̀sĩsuu blakwi. 3 Dii tↄↄlɛpi kpɛ do iↄ dɛ aà ua ń aà kúkĩio pↄ́ ũ. A gbã̀a gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), a yàasa ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). 4 Tↄↄlɛpiá Dii pↄ́ɛ. Sa'ona pↄ́ aaì zĩkɛ Dii ua, aaì sↄ̃aàzi aà gbagbaiↄ mɛ́ aaↄ vĩ, aai bɛkpau, Dii ua iↄ ku we lↄ. 5 Tↄↄlɛpi kpɛdo gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), a yàasa ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000). Levii bui pↄ́ aaì zĩkɛ Dii uaↄ mɛ́ aaↄ vĩ. An wɛ̃́lɛↄ iↄ ku we.

6 À tↄↄlɛ pↄ́ dà Dii pↄ́i dilɛ mɛɛwia kálɛkĩi ũ, a gbã̀a gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), a yàasa ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000). Isailiↄ pↄ́n we ḿpii. 7 Kí tↄↄlɛ ìↄ da Dii tↄↄlɛi ń mɛɛwia tↄↄlɛo kpɛla ń kpɛleo za bɛ'aɛ e gukpɛ. A lɛ́ↄ iↄ pɛakↄ̃wa ń pↄ́ pↄ́ Isaili buiↄ aa a kpaalɛsɛo za bɛ'aɛ e gukpɛ. 8 Tↄↄlɛpi iↄ dɛ aà pↄ́ ũ Isaili bùsuu. Kía pↄ́ má kpá a gbãamↄ ma gbɛ̃́ↄnɛ lↄo, aa to Isailiↄ tↄↄlɛ kpaalɛ e ń buiwa.

9 Dii Lua mɛ̀: Isaili kíaↄ, bee mↄ̀wá. À á pãsĩkɛa ń á gbãamↄa gbɛ̃́ↄnɛo tó, íↄ yãmaakɛ a zɛ́wa. Ásu tↄↄlɛ si ma gbɛ̃́ↄwa lↄo. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 10 À tó á kiloo ń á zaaↄ ń á nísiyↄ̃bↄↄ aaↄ ku a zɛ́wa.* 11 Pↄ́wɛna pↄyↄ̃bↄↄ ń nísi pↄyↄ̃bↄↄ líↄ sáa. Apii iↄ litili baobao. 12 Ãnusu do iↄ gela bao. Mina do iↄ ã́nusu ↄwatɛ̃ bàaↄ̃.

13 Gba pↄ́ àli damɛɛn kɛ: Pↄ́wɛna litili ↄ̀aa do guu àli ma gba litili àaↄ̃. 14 Nísi litili ↄ̀aa do guu àli ma gba litili pla. 15 Isaili bùsu sã mɛ̀n ↄ̀aa do guu àli ma gba mɛ̀ndo. Gbapi iↄ dɛ pↄ́wɛnti gba ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ ń sáaukpasaↄ ũ gbɛ̃́ↄ duunakɛ̃ama yã́i. Ma Dii Lua mámɛ má ò. 16 Isaili bùsudeↄ píi lí gbapiↄ kãaakãaa ń kíaɛ. 17 Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ ń pↄ́wɛnti gbaↄ ń vɛ̃ɛ pↄ́ wì ɛ́lɛ dikpɛgↄↄↄ iↄ dɛ kí yã́ ũ, mↄ dafu dikpɛgↄↄↄ ń kã́mabogↄↄↄ ń dikpɛ pↄ́ má dìlɛ Isailiↄnɛↄ píi. Ɔ̃mɛ ali duun awakpabↄↄ kpá ń pↄ́wɛntio ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũↄ ń sáaukpasaↄ Isailiↄ duunakɛ̃ama yã́i.

Dikpɛↄ

(Bↄa 12.1-20, Lev 23.33-43)

18 Ma Dii Lua ma mɛ̀: Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ àli gáaena sãasai sɛ́, í gbãbↄò ma kúkĩiɛ. 19 Sa'ona lí duun awakpabↄpi au dã, i máma ma kpɛ́ kpɛɛlɛ gbapɛlɛↄwa ń sa'okĩi lɛ́ gola síiↄ̃ↄ ń ua plaade bↄlɛ gbapɛlɛↄ. 20 Àli yã́ doũpi kɛ mↄ gↄↄ soplade zĩ́ gbɛ̃́ pↄ́ zãma ń lé aa duunakɛ̀ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa kɛ̀ dↄ̃saiↄnɛ, í gbãbↄò ma kpɛɛ.

21 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide zĩ́ àli Gɛ̃amusu dikpɛkɛ e gↄↄ sopla. Gↄↄ bee àli kàa só. 22 Gↄↄ bee kí mɛ́ ali gáae kpa duun awakpabↄ ũ api ń a bùsudeↄ pↄ́ ũ. 23 Dikpɛpi guu aliↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oa lá gu lɛ́ dↄ e gↄↄ sopla ń gáaeↄ mɛ̀n soplapla ń sãsakao sãasaiↄ mɛ̀n soplapla ń blesanao mɛ̀ndodo duun awakpabↄ ũ. 24 Aàli pↄ́wɛnti kpá gáae ń sãsakaoo miwa koko dodo ń nísio litili àaↄ̃'aaↄ̃.

25 Mↄ soplade gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide dikpɛ zĩ́ aàliↄ kpa màa lá gu lɛ́ dↄ e gↄↄ sopla duun awakpabↄↄ ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ ũ ń a pↄ́wɛntio ń a nísio.

46

Yã́ pↄ́ kí ali kɛ dikpɛgↄↄzĩↄ

1 Dii Lua mɛ̀: Wàli ua plaade bↄlɛ pↄ́ a lɛ́ ɛlɛa gukpɛwa gba to taaɛ e gↄↄ soolo pↄ́ wì zĩkɛuↄ gɛ pao, wili wɛ̃ kã́mabogↄↄzĩ ń mↄ dafu dikpɛgↄↄzĩo. 2 Kí ali bↄ ua sɛ̃́iauɛ, i gɛ̃ ń bↄlɛpi bilandaao, i zɛ bↄlɛpi gbapɛlɛↄ saɛ. Sa'onaↄ lí sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oɛ̀ ń sáaukpasaↄ, ili kúlɛ bↄlɛpi bèewa, i gbasa bↄ. Wàli bↄlɛpi gbatao e oosi. 3 Bùsudeↄ lí kúlɛ Diiɛ bↄlɛpi kpɛɛlɛ kã́mabogↄↄↄ ń mↄ dafu dikpɛgↄↄↄ. 4 Kã́mabogↄↄzĩ kí lí mↄ́ ń sãnɛbↄlↄ sãasaiↄ mɛ̀n soolo ń sãsakao sãasaio mɛ̀ndo sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ obↄↄ ũ. 5 Aàli pↄ́wɛnti kpá ń sãsakaoo koko do, sãnɛbↄlↄↄ sↄ̃ lá a yeiwaɛ. Pↄ́wɛnti koko do nísi aliↄ litili àaↄ̃ɛ. 6 Mↄ dafu dikpɛgↄↄ aàli mↄ́ ń gáaenao ń sãnɛbↄlↄↄ mɛ̀n soolo ń sãsakaoo. A kee su àↄ sãa vĩo. 7 Aàli pↄ́wɛnti kpá ń zupio koko do ń sãsakaoo koko do, sãnɛbↄlↄↄ sↄ̃ lá a yeiwaɛ. Pↄ́wɛnti koko do nísi aliↄ litili àaↄ̃ɛ. 8 Kí lí gɛ̃, ili bↄ ń bↄlɛ bilandaa zɛ́ doũpio.

9 Tó bùsudeↄ mↄ̀ kùlɛ Diiɛ dikpɛgↄↄzĩ, gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ ń gugbãntoo oi bↄlɛo lí bↄ ń gɛↄmidↄkĩi oi bↄlɛo, gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ ń gɛↄmidↄkĩi oi bↄlɛo lí bↄ ń gugbãntoo oi bↄlɛo. Asu ɛa bↄ ń bↄlɛ pↄ́ à gɛ̃̀uoo, sema aà bↄ ń a aɛ oi bↄlɛo. 10 Kí líↄ kúńnↄ we. Tó gbɛ̃́ↄ lɛ́ gɛ̃, aàli gɛ̃. Tó aalɛ bↄlɛ, ili bↄ.

11 Dikpɛgↄↄↄ ń kã́mabogↄↄↄ zĩ́ zu ge sãsakao miwa pↄ́wɛnti gba líↄ koko dodo, sãnɛbↄlↄↄ sↄ̃ lá wa yeiwaɛ. Pↄ́wɛn koko do nísi aliↄ litili àaↄ̃ɛ. 12 Tó kí mↄ̀ ń gbao Diiɛ, sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ge sáaukpasaↄn nò, wàli gukpɛ oi bↄlɛ gba wɛ̃ɛ̀, ili kpá lá ì kɛ kã́mabogↄↄzĩwa. Tó à bↄ̀, wi gbata aà kpɛ.

13 Wàliↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o Diiwa ń sã wɛ̃dona sãasaio lá gu lɛ́ dↄ kↄↄ ń kↄↄo 14 ń pↄ́wɛntio litili àaↄ̃ ń nísio litili do pↄ́wɛnti mↄ̀sɛkɛa yã́i. Wàliↄ pↄ́wɛntipi kpa Diiwa lá gu lɛ́ dↄ gↄↄpiiɛ. 15 Wàliↄ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ o ń sãnɛbↄlↄo kↄↄ ń kↄↄo lá gu lɛ́ dↄ ń pↄ́wɛntio ń nísio màa.

16 Dii Lua mɛ̀: Tó kí a nɛ́ↄ do gbà a tↄↄlɛ saalo, aà nɛ́pi buiↄ mɛ́ aali a túbi sɛ́. 17 Kási tó à a zↄ̀blenaↄ do gbà a tↄↄlɛ saalo, aliↄ dɛ zↄ̀blenapi pↄ́ ũɛ e gↄ̃a wɛ̃́ɛ ũ wɛ̃,* i ɛa gↄ̃ kípi pↄ́ ũ. Aà nɛ́ↄ mɛ́ aali a túbi sɛ́ ńtɛ̃ɛ. 18 Kí suli gbɛ̃e tↄↄlɛ síwào, mɛ́ asuli ń yáwào. Aà zĩa tↄↄlɛ ↄ̃ ali kpá a nɛ́ↄwa túbi ũ, kɛ́ ma gbɛ̃e su go a tↄↄlɛwao yã́i.

19 Ɔ̃ gↄ̃pi ma sɛ gɛ̀manↄ sa'ona kpɛ́nɛ pↄ́ kú bↄlɛ saɛ lɛ́u, a lɛ́ ɛlɛa gugbãntoowa. À gu ↄ̀lↄmɛɛ kpɛ́pi bɛ'aɛ oi, 20 ↄ̃ a òmɛɛ: Gupiu ↄ̃ sa'onaↄ lí tàae fĩabobↄↄ ń duun awakpabↄↄ fùukɛu, aali pↄ́wɛnti kàa kɛu, kɛ́ aasu gɛò ua sɛ̃́iau aa kã gbɛ̃́ↄwa aa ĩadamáo yã́i.

21 Ɔ̃ à ɛ̀a ma sɛ sùmanↄ ua sɛ̃́iau, à bɛ̀bɛmanↄ uapi gola síiↄ̃ↄu. Má uanaeↄ è a golapiↄu. 22 A gola ń golao uanapiↄ gbã̀a gã̀sĩsuu blablaɛ, a yàasa baakwikwi. Uana mɛ̀n síiↄ̃piↄ doũɛ. 23 Wà gĩbò lìa uanapiↄzi mɛ́ wà kĩnaↄ pɛ̀lɛpɛlɛ lìai zĩ́lɛ. 24 Ɔ̃ gↄ̃pi òmɛɛ: Blɛkɛkĩiↄn kɛ. La Dii ua zĩkɛnaↄ lí sa'onↄↄ fùukɛu gbɛ̃́ↄnɛ.

47

Swa pↄ́ ì bↄ Dii kpɛ́u

1 À ɛ̀a ma sɛ gɛ̀manↄ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ, ↄ̃ má è í lɛ́ bↄ kpɛ́pi bèe zíɛ* gɛↄmidↄkĩi oi, àlɛ gɛ̃ sa'okĩi gɛↄmidↄkĩi oi, àlɛ tá gukpɛ oi, asa Dii kpɛ́ lɛ́ ɛlɛa gukpɛwaɛ. 2 À ma sɛ bↄ̀lɛmanↄ ń gugbãntoo oi bↄlɛo, ↄ̃ à dↄ̀manↄ bĩ́izi e gukpɛ oi bↄlɛu, ↄ̃ má è ípi lɛ́ bàalɛ bↄlɛpi saɛ gɛↄmidↄkĩi oi. 3 Gↄ̃pi gɛ̀ gukpɛ oi, a bà pↄyↄ̃bↄ kũa. À ba yↄ̃̀ gã̀sĩsuu ↄ̀aa sↄo lɛ́u, ↄ̃ à ma sɛ bùamanↄ íwa, ípi wá kṹ wá kɛ̀sɛwoũ lɛ́u. 4 À ba yↄ̃̀ gã̀sĩsuu ↄ̀aa sↄo lɛ́u lↄ, ↄ̃ à ma sɛ bùamanↄ, í wá kṹ wá koso lɛ́u. À ba yↄ̃̀ gã̀sĩsuu ↄ̀aa sↄo lɛ́u lↄ, ↄ̃ à ma sɛ bùamanↄ, í wá kṹ wápi lɛ́u. 5 À ba yↄ̃̀ gã̀sĩsuu ↄ̀aa sↄo lɛ́u lↄ, ↄ̃ í gↄ̃̀ da swa pↄ́ má fↄ̃ buawào ũ, asa ípi dàgua wa fↄ̃ gɛ̃u lↄo, sema wà kpáa'owà bàasio. 6 Ɔ̃ à ma la à mɛ̀: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, n bee èó? Ɔ̃ à ɛ̀a lɛ́ buamanↄ sĩ̀sĩa. 7 Kɛ́ ma bua, ma lí è kpa swa baala ń baaleo, an dasi kɛ̀ zài. 8 Ɔ̃ a òmɛɛ: Ípi lɛ́ tá gukpɛ oi e Yuudɛ̃ guzulɛuɛ, i ká Ísida Wisidewa. Tó à kàwà, ísidapi í i maakũ. 9 Gu pↄ́ ípi bàalɛ̀ tàu píi, pↄ́ bɛ̃̀ɛↄ iↄ kɛ píi yↄ̃̀ɛyↄ̃ɛ. Kpↄↄ iↄ ku we dasidasi, asa gu pↄ́ ípi gɛ̀ kàu píi, a maakũɛ. Gu pↄ́ swapi tàu píi, pↄ́ pↄ́ kú weↄ píi aaↄ bɛ̃́ɛɛ. 10 Kpↄ̀wɛnaↄ zɛzɛ ísidapi gɛɛwa. Táalufãlɛkĩiↄ ku za Ɛ̃ngɛdi e Ɛnɛgɛlaiũ. Kpↄ̀ buiↄ lɛ́ vĩ weo lán ísia kpↄↄwa. 11 Ń beeo dã̀naↄ ń biaↄ í a maakũo, aa gↄ̃ màaɛ wisi'ekĩi ũ. 12 Lí pↄ́ wì a bɛ ble bui píi a bↄlɛ swapi baale ń a baalao. An kee láe a giigagao, mɛ́ an bɛ aↄ láaa vĩo. Lípiↄ aaↄ nɛ'i mↄ ń mↄoɛ, asa í pↄ́ lípiↄ lɛ́ e lɛ́ bↄ luakukĩiɛ. Lípiↄ bɛↄá pↄbleaɛ, mɛ́ a láↄá gbɛ̃́ↄ gbã́gbãbↄɛ.†

Bùsu zↄ̃lɛↄ

13 Dii Lua mɛ̀: Á Isaili bui kuɛplaↄ, lá á bùsu kpaalɛn kɛ. Yosɛfu buiↄ kpaalɛsɛ mɛ̀n pla, 14 í kpaalɛnɛ́ sáasaa. Bùsuɛ bee a gↄ̃ á pↄ́ ũɛ, asa ma lɛgbɛ̃̀ ma mɛ̀ má kpá á deziↄwaɛ. 15 Á bùsu zↄ̃lɛn kɛ: Bↄa za ísia zↄ̃ↄi gugbãntoo oi a dↄ Ɛteloni zɛ́i e Amata bↄlɛi, i gɛ́ Zedada 16 ń Belotao ń Siblaiũ pↄ́ kú Damasi bùsu ń Amata bùsuo lɛ́u, i gɛ́ e à gɛ pɛ Azaatikↄ̃, Haulani bùsu lɛ́wa. 17 Bùsu lɛ́pi a daalɛ ísiawaɛ, i gɛ́ Azaa'enana, Damasi bùsu lɛ́u. Amata bùsu lɛ́ iↄ ku gugbãntoo oi. Á bùsu lɛ́ gugbãntoo oin we. 18 Gukpɛ oi á bùsu lɛ́ a gɛ́ Haulani ń Damasio zãnguoɛ, i pã Yuudɛ̃i Galada bùsu ń Isaili bùsuo zãnguo, i gɛ pɛ Ísida Wisidewa e Tamaa. Á bùsu lɛ́ gukpɛ oin we. 19 Gɛↄmidↄkĩi oi bↄa Tamaa a gɛ́ e Mɛliba Kadɛsi íkĩi, i pã Egipi zɛ́ swai e ísia zↄ̃ↄi. Á bùsu lɛ́ gɛↄmidↄkĩi oin we. 20 Bɛ'aɛ oi ísia zↄ̃ↄ mɛ́ aↄ dɛ á bùsu zↄ̃lɛ ũ e gu pↄ́ bↄaa ń Amata bↄlɛo. Á bùsu lɛ́ bɛ'aɛ oin we.

21 À bùsupi kpaalɛkↄ̃ɛ á Isailiↄ á buiwa. 22 À bùsupi kpaalɛ ń gbɛlaao ń bↄ̀mↄ pↄ́ nɛ'ì á guuↄ sãnu. À ń dilɛ á Isaili bùsudeↄ ũ, í ń da á Isaili buiↄ kpaalɛ guu. 23 Á Isaili bui pↄ́ bↄ̀mↄ ku a guu, we á aà dau kpaalɛu. Ma Dii Lua mámɛ má ò.

48

Isaili bùsu kpaalɛa

1 Buipiↄn kɛ baade ń a tↄ́o. Sɛa gugbãntoo oi Dã buiↄ a lɛɛ do sɛ́. An bùsu a pã Ɛteloni zɛ́i e Amata bↄlɛi. Azaa'enana ń Damasi bùsu lɛ́ pↄ́ kú gugbãntoo oi Amata bùsu saɛo mɛ́ ń bùsu lɛ́ ũ gukpɛ oi.

2 Asɛɛ buiↄ i a lɛɛ do sɛ́. An bùsu iↄ naa Dã buiↄ bùsuwa za gukpɛ e bɛ'aɛ.

3 Nɛfatali buiↄ i a lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Asɛɛ buiↄ pↄ́wa.

4 Manase buiↄ i a lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Nɛfatali buiↄ pↄ́wa.

5 Ɛflaiũ buiↄ i a lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Manase buiↄ pↄ́wa.

6 Lubɛni buiↄ i a lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Ɛflaiũ buiↄ pↄ́wa.

7 Yuda buiↄ i lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Lubɛni buiↄ pↄ́wa.

8 Bùsu pↄ́ á kpá Diiwa aↄ naa Yudaↄ bùsuwaɛ za gukpɛ e bɛ'aɛ. Bùsupi yàasa iↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), a gbã̀a iↄ sáa ń buiↄ pↄ́o za gukpɛ e bɛ'aɛ. Dii kúkĩi iↄ ku guoguo. 9 Bùsu pↄ́ á kpá Diiwapi gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), a yàasa lɛɛ kwi (10.000). 10 Dii tↄↄlɛpi aↄ dɛ sa'onaↄ pↄ́ ũɛ. Gugbãntoo oi gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), bɛ'aɛ oi lɛɛ kwi (10.000), gukpɛ oi lɛɛ kwi (10.000), gɛↄmidↄkĩi oi lɛɛ baasↄo (25.000). Dii kúkĩi aↄ ku guoguoɛ. 11 Zadoki bui sa'ona pↄ́ wà ń dílɛ Dii gbàgbana ũↄ pↄ́n we. Kɛ́ Isailiↄ zã̀ yã́wa, Zadoki buiↄ zĩ pↄ́ Dii dànɛ́ kɛ̀, aai zã aà yã́wa lá Levii buiↄ kɛ̀wao. 12 Wa Dii tↄↄlɛ kĩnipi kpámá, a kua iↄ adoa, sa'onaↄ tↄↄlɛpi iↄ naa Levii buiↄ bùsuwa.

13 Levii buiↄ bùsu iↄ naa sa'onaↄ bùsuwa. A gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000), a yàasa lɛɛ kwi (10.000). 14 Aasuli yíao, aasuli a lɛũkpakɛo, aasuli kpá gbɛ̃pãleↄwao. An bùsupi dɛńla, kɛ́ Dii pↄ́ɛ yã́i.

15 Tↄↄlɛ pↄ́ a gↄ̃ yàasa iↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000), a gbã̀a lɛɛ baasↄo (25.000). Mɛɛwiadeↄ pↄ́n we, aa bɛkpau, aai pↄ́ↄ dã́dãu. Mɛɛwiapi iↄ ku guoguo, 16 a gbã̀a ń a yàasao iↄ sáa. A gola ń golao iↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ ń ↄ̀aa pla ń basↄoo (4.500). 17 Dã́dãkɛkĩiↄ iↄ liaai, a yàasa gã̀sĩsuu ↄ̀aa do ń blakwio (250). 18 Bùsu pↄ́ gↄ̃̀ iↄ naa Dii tↄↄlɛwa gukpɛ oi gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi (10.000), bɛ'aɛ oi lɛɛ kwi (10.000) e a gbã̀a lɛ́u. Tↄↄlɛpi blɛ iↄ dɛ wɛ̃́lɛpi zĩkɛnaↄ pↄblea ũ. 19 Isaili bui píi guu ↄ̃ mɛɛwia buakɛnapiↄ bↄu. 20 Á Dii tↄↄlɛ li gudoũ ń mɛɛwia pↄ́o, a gbã̀a ń a yàasao iↄ sáa gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000).

21 Sɛa tↄↄlɛ pↄ́ dɛ Dii pↄ́ ũ ń mɛɛwia pↄ́owa e à gɛ̀ pɛ̀ á bùsu zↄ̃lɛwa kpɛla ń kpɛleo iↄ dɛ kí pↄ́ ũ. Tↄↄlɛ pↄ́ kú gukpɛ oi ń bɛ'aɛ oio gbã̀a iↄ gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ baasↄo (25.000). Kí tↄↄlɛpi iↄ naa tↄↄlɛ pↄ́ á buiↄ a kpaalɛkɛwa. Dii tↄↄlɛ pↄ́ aà kpɛ́ aↄ ku a guuↄ iↄ ku kí tↄↄlɛↄ zãnguo. 22 Levii buiↄ tↄↄlɛ ń mɛɛwia tↄↄlɛo iↄ ku kí tↄↄlɛↄ zãnguo. Kí tↄↄlɛↄ iↄ ku Yudaↄ tↄↄlɛ ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ tↄↄlɛo zãnguo.

23 Bui kĩniↄ pↄ́n kɛ: Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ i a lɛɛ do sɛ za gukpɛ e bɛ'aɛ.

24 Simɛↄ buiↄ i a lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ pↄ́wa.

25 Isakaa buiↄ i a lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Simɛↄ buiↄ pↄ́wa.

26 Zabulↄni buiↄ i a lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Isakaa buiↄ pↄ́wa.

27 Gada buiↄ i a lɛɛ do sɛ́, iↄ naa Zabulↄni buiↄ pↄ́wa.

28 Bↄa Tamaa Gada buiↄ tↄↄlɛ lɛ́ pↄ́ kú gɛↄmidↄkĩi oi a gɛ́ Mɛliba Kadɛsi íkĩiɛ, i pã Egipi zɛ́ swai e ísia zↄ̃ↄi. 29 Bùsu pↄ́ á a kpaalɛkɛ Isaili buiↄnɛ ń gbɛlaaon we. An baan we. Dii Lua mɛ́ ò.

Mɛɛwia bↄlɛↄ

30-31 Mɛɛwiapi bↄlɛↄn kɛ: Wa Isaili buiↄ tↄ́kpa bↄlɛpiↄnɛ.* Gugbãntoo oi bĩ́i gbã̀a gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ ń ↄ̀aa pla ń basↄoo (4.500). A bↄlɛↄ àaↄ̃ɛ, Lubɛni bↄlɛ, Yuda bↄlɛ ń Levii bↄlɛo. 32 Gukpɛ oi bĩ́i gbã̀a gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo ń ↄ̀aa pla ń basↄoo. A bↄlɛↄ àaↄ̃ɛ, Yosɛfu bↄlɛ, Bɛ̃yãmɛɛ bↄlɛ ń Dã bↄlɛo. 33 Gɛↄmidↄkĩi oi bĩ́i gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ ń ↄ̀aa pla ń basↄoo. A bↄlɛ àaↄ̃ɛ, Simɛↄ bↄlɛ, Isakaa bↄlɛ ń Zabulↄni bↄlɛo. 34 Bɛ'aɛ oi bĩ́i gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ ń ↄ̀aa pla ń basↄoo. A bↄlɛ àaↄ̃ɛ lↄ, Gada bↄlɛ, Asɛɛ bↄlɛ ń Nɛfatali bↄlɛo. 35 Bĩ́i pↄ́ liaipi gã̀sĩsuu ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao plasaiɛ (18.000). Za gↄↄ bee wa mɛ mɛɛwiapiɛ, Diikuwe.

* 1:1 Zia 19.11

† 1:2 2Kia 24.10-16

‡ 1:5 Zia 4.6

§ 1:10 Zia 4.7

* 1:13 Zia 4.5

† 1:18 Zia 4.8

‡ 1:22 Zia 4.6

§ 1:24 Zia 1.15, 19.6

* 1:26 Eze 10.1, Zia 4.2-3

† 1:27 Eze 8.2, Zia 1.15

* 2:10 Zia 5.1

* 3:3 Zia 10.9-10

† 3:17 Eze 9.1-9

* 5:10 Wɛ̃n 4.10

† 5:17 Zia 6.8

* 8:2 Eze 1.26

† 8:4 Eze 1.28

* 9:4 Zia 7.3, 9.4, 14.1

* 10:1 Eze 1.26, Zia 4.2

† 10:2 Zia 8.5

‡ 10:12 Zia 4.8

§ 10:14 Eze 1.10, Zia 4.7

* 11:20 Zel 31.33, Eze 36.26-28

* 12:2 Isa 6.9-10, Zel 5.21, Maa 8.18

† 12:13 2Kia 25.7

* 13:10 Zel 6.14, 8.11

* 14:21 Zia 6.8

* 16:3 Daa 10.15-16

† 16:26 Isa 30.2

‡ 16:27 2Lad 28.18

§ 16:28 2Kia 16.7-8

* 17:13 2Kia 24.15-20

† 17:23 Mat 13.32

* 18:2 Zel 31.29

† 18:9 Lev 18.5

‡ 18:20 Iko 24.16

* 19:4 2Kia 23.33-34

† 19:9 2Kia 24.15

* 20:6 Bↄa 6.2-8

† 20:11 Lev 18.5

‡ 20:12 Bↄa 31.13-17

§ 20:15 Nao 14.26-30

* 20:23 Lev 26.33

* 21:32 Daa 49.10

* 22:7 Iko 5.16

† 22:7 Iko 24.17

‡ 22:8 Lev 19.30

§ 22:11 Lev 18.7-20

* 22:12 Bↄa 23.8

† 22:12 Iko 23.20

‡ 22:26 Lev 10.10

* 24:2 2Kia 25.1

* 26:13 Zia 18.22

* 27:33 Zia 18.19

* 28:2 Isa 14.13, 2Tɛs 2.4

† 28:13 Daa 2.8

‡ 28:14 Zia 21.19-21

§ 28:16 Daa 3.24

* 28:17 Isa 14.12, Zia 12.9

* 29:6 Isa 36.6

* 33:21 2Kia 25.3-10, Zel 39.2-8

* 34:5 Nao 27.17, 1Kia 22.17, Mat 9.36

† 34:23 Zia 7.17

‡ 34:24 Eze 37.24

* 36:17 Lev 15.19

† 36:28 Eze 11.19-20, Yoɛ 3.1-2, Zkl 12.10, Zĩn 2.16-21

* 37:10 Zia 11.11

† 37:24 Eze 34.24

‡ 37:24 Zãa 10.16

§ 37:27 2Kln 6.16, Zia 21.3

* 38:2 Zia 20.8

† 38:3 Daa 10.2

‡ 38:6 Daa 10.2-3

* 39:20 Zia 19.17-18

† 39:29 Eze 11.19, 36.26-27, 37.14

* 40:2 Zia 21.10

† 40:3 Zia 11.1, 21.15

* 43:2 Zia 1.15

* 44:20 Lev 21.5

† 44:21 Lev 10.9

‡ 44:22 Lev 21.7, 13-14

§ 44:23 Lev 10.10

* 44:25 Lev 21.1-4

† 44:28 Nao 18.20

‡ 44:30 Nao 18.8-19

§ 44:31 Lev 22.8

* 45:10 Lev 19.36

* 46:17 Lev 25.10

* 47:1 Zkl 14.8, Zãa 7.38, Zia 22.1

† 47:12 Zia 22.2

* 48:30-31 Zia 21.12-13

Daniɛli

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

DANIƐLI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Daniɛli lá yã́ dàalɛ Yuda ɛ̀waaso gbɛ̃ↄn síiↄ̃ↄ yã́waɛ. Aa ku gbɛ̃́ pↄ́ kí Nɛbukanɛza ń naaa à tàńnↄ a bùsuuↄ guuɛ. Kɛ́ aa gↄ̃̀ gbãadeↄ ũ we, aa gì wà Lua náai vĩɛ. Lɛɛ 1 e 6 lɛ́ Daniɛli ń a gbɛ̃eↄ zĩblea yã'o. Yã́ beeↄ guu ↄ̃ Daniɛli zua nↄ̀ↄkusiↄ tòou yã́ kuu.

Lɛɛ 7 e 12 dɛ wɛ́pungu pↄ́ Daniɛli è gɛ̃n síiↄ̃ↄ yã́ ũɛ. Wɛ́pungupi ea guu Dii ↄ̀lↄ Daniɛliɛ buipãleↄ gbãable Yudaↄwa e kpala láasai pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i àↄ gɛ́ bↄi gupuau.

Lápi yã́ↄ dɛ lán Zia yã́ láwaɛ. Lápi lɛ́ tɛ́kpa luanaaikɛnaↄgu aa ãiakɛ wàↄ Lua náai vĩ e an wɛ̃ni lɛ́wa, baa ń taasi píio ń ĩadama píio. Zɛa gbãa yã́ↄ mɛ́ kú lápiↄ guu píi.

1

Daniɛli gↄ̃a Babɛli kía ìwa ũ

1 Yudaↄ kí Yoakiũ* kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guu, Babɛli kí Nɛbukanɛza mↄ̀ koezↄ̃̀ Yelusalɛũzi. 2 Ɔ̃ Dii kí Yoakiũ nàɛ̀ aà ↄzĩ ń Lua kpɛ́ pↄeↄ, ↄ̃ à tàò Babiloni bùsuu, a kàlɛ a tã́akpɛ làasiu.†

3 Ɔ̃ kíapi ò a bɛ ziia Asepenazaɛ aà mↄ́ ń Isaili ɛ̀waasona pↄ́ aa dɛ kía ge gbãade bui ũↄ, 4 gↄ̃ kɛfɛna sãasai pↄ́ an ↄ̃nↄ kà aa yã́pii dada aaↄ wɛzɛ̃ vĩↄ, gbɛ̃́ pↄ́ an dↄ̃a ì kã́fĩ àa, mɛ́ an gↄ̃i kà aa zĩkɛ kibɛↄ. Ziiapi mɛ́ a Babiloni yã́ dadanɛ́ ń a kyóo. 5 Kía dìlɛ wà blɛ pↄ́ i ble lá gu lɛ́ dↄ linɛ́ ń vɛ̃ɛ pↄ́ i mio, wi yãdadanɛ́ e wɛ̃̀ àaↄ̃, bee gbɛa aai zĩkɛɛ. 6 Yuda buieↄ kú ń guu, Daniɛli ń Ananiao ń Misaɛlio ń Azaliao. 7 Ziiapi ń tↄ́ lìlɛnɛ́. À tↄkpà Daniɛliɛ Bɛlasaa, Anania sↄ̃ Sadaki, Misaɛli sↄ̃ Mɛsaki, Azalia sↄ̃ Abɛdinɛgoo.

8 Daniɛli zɛ̀ò a sↄ̃u kɛ́ á kía blɛ ble‡ ge á aà vɛ̃ɛ mi à gbãlɛo, ↄ̃ à zɛ́ gbɛ̀a ziiawa à blɛpi to we. 9 Lua tò ziiapi gbɛ̃kɛkɛ̀ Daniɛliɛ, à aà wɛ̃nagwà, 10 ↄ̃ a òɛ̀: Má a dii ma kía vĩa vĩ, asa aàpi mɛ́ á pↄblea ń á imiao dìlɛ. Tó à su è n oosisia dɛ ń sáadeeↄla sↄ̃ bɛ? Ńyↄ̃ tó yã́pi wi ma musu kía aɛɛ. 11 Ziiapi gwana dìlɛ aà laaidↄ Daniɛli ń Ananiao ń Misaɛlio ń Azaliaowa, ↄ̃ Daniɛli òɛ̀: 12 Yↄ̃ wápiↄ n zↄ̀blenaↄwa gↄↄ kwi ǹ gwa. Nìliↄ dò sau kpáwá ń íwatɛ̃o, 13 ní wá lɛɛũ ń ɛ̀waaso pↄ́ aalɛ blɛ doũ ble ń kíaoↄ, ní kɛwɛ̃ɛ lá ń èwa. 14 À wènɛ́ yã́ beei, ↄ̃ à ń tó we e gↄↄ kwi.

15 Kɛ́ gↄↄ kwipi pà, à ń gwá a è aa aafia, aa mɛkpà dɛ ɛ̀waaso kĩni pↄ́ lɛ́ blɛ doũ ble ń kíaoↄla. 16 Ɔ̃ an gwanapi i kía blɛ ń aà vɛ̃ɛo kpámá lↄo, sema dò sau. 17 Lua ɛ̀waaso gbɛ̃ↄn síiↄ̃piↄ gbà dↄ̃a ń wɛzɛ̃o. Aa kyó ń ↄ̃nↄo dↄ̃ píi. Daniɛli sↄ̃ a wɛ́pungu'ea ń nanapoloao dↄ̃.

18 Kɛ́ wɛ̃̀ àaↄ̃ pↄ́ kí Nɛbukanɛza dìlɛ wà yãdada ɛ̀waasopiↄnɛ lɛ́ kà, ↄ̃ ziiapi gɛ̀ńnↄ aà kĩ́i. 19 Kɛ́ kía faaibòńnↄ, ↄ̃ a è Daniɛli ń Ananiao ń Misaɛlio ń Azaliao sáa vĩ ń guuo, ↄ̃ aa gↄ̃̀ aà ìwaↄ ũ. 20 Kía yãlàlamá ↄ̃nↄ ń dↄ̃ao píi musu, ↄ̃ a è aa dɛ̀ màsokɛnaↄ ń wɛzɛ̃na pↄ́ kú a bùsu guuↄla píi lɛɛ kwi. 21 Daniɛli ku we e Kilusi kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu.

2

Nɛbukanɛza nana'oa dṹnia kpalaↄ yã́ musu

1 Nɛbukanɛza kpalablea wɛ̃̀ plaade guu, à nana'ò'o. Nanapi yã́ aà kũ̀ gbãa, i fↄ̃ i'ò lↄo. 2 Ɔ̃ à mɛ̀ wà màsokɛnaↄ ń àsi'onaↄ ń ɛsɛdeↄ ń saanyãdↄ̃naↄ sísi* aa nanapi poloɛ. Kɛ́ aa mↄ̀ aà aɛ, 3 a ònɛ́: Ma nana'ò, nanapi ma kũ gbãa. Má ye nanapi àsi dↄ̃. 4 Ɔ̃ aa òɛ̀ ń Sili yã́o aa mɛ̀: Adeↄ n dↄ̃ ń aafiao, Záai! Nanapi yã'o wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛ, wí a bↄↄlɛkɛnɛ. 5 Kía ònɛ́: Yã́ pↄ́ ma zɛò mà kɛɛ́n kɛ: Tó i nanapi ń a bↄↄlɛo omɛɛo, wa á zↄ̃ɛzↄ̃ɛɛ, wi á uaↄ kɛ tufua ũ. 6 Tó a nanapi ń a bↄↄlɛo sìumɛɛ sↄ̃, má á kpɛla maamaaɛ, á gbaↄ e á asea ũ. À nanapi omɛɛ sa ń a bↄↄlɛo.

7 Aa ɛ̀a òɛ̀ lↄ aa mɛ̀: Kí, nanapi o wápiↄ n zↄ̀blenaↄnɛ, wí a bↄↄlɛkɛnɛ. 8 Ɔ̃ kía ònɛ́: Má dↄ̃ sã́asã kɛ́ álɛ yã́ gagaɛ, kɛ́ á yã́ pↄ́ ma zɛò mà kɛɛ́ dↄ̃ yã́i. 9 Tó i nanapi omɛɛo, yã́ mɛ̀ndopi mɛ́ gↄ̃̀ɛ́. A lɛkpàaĩ à ɛɛtomɛɛ ń yãkpaanlaoɛ e yã́ àↄ lilɛ. À nanapi yã'omɛɛ, míↄ dↄ̃ kɛ́ á fↄ̃ à a bↄↄlɛkɛ. 10 Ɔ̃ aa òɛ̀: Kí, gbɛ̃e ku dṹnia guu a fↄ̃ yã́ pↄ́ ńlɛ gbɛaɛ bee bↄↄlɛkɛo. Kíae ku à yã́ bee taa gbɛa màsokɛnaↄ n àsi'onaↄ ń saanyãdↄ̃naↄwao, baa kía sà gbãngbooɛ. 11 Kí, yã́ pↄ́ ńlɛ gbɛapi zĩ'ũ. Gbɛ̃e a fↄ̃ onɛo, sé Lua, mɛ́ aà bɛ ku gudoũ ń wá gbɛ̃nazĩnaↄo.

12 Yã́ bee tò kía pↄ pà, aà za fɛ̃̀ maamaa, à mɛ̀ wà Babɛli ↄ̃nↄnaↄ dɛdɛ píi. 13 Kɛ́ wà ↄ̃nↄnaↄ dɛdɛa yã́pi kpàwakɛ̀, ↄ̃ wàlɛ Daniɛli ń a gbɛ̃́ↄ wɛɛlɛ wà ń dɛdɛ. 14 Kɛ́ kía dↄaiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Alioki gɛ̀ Babɛli ↄ̃nↄnaↄ dɛdɛi, ↄ̃ Daniɛli yã́zɛde òɛ̀ ń làasoo maao, 15 ↄ̃ Daniɛli aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi kía yãpãsĩpi dìlɛi? Ɔ̃ Alioki yã́pi dàu a sìu Daniɛliɛ. 16 Ɔ̃ Daniɛli gɛ̀ wabikɛ̀ kíawa aà sↄ̃ ń gↄↄo yↄↄ, í gbasa nanapi bↄↄlɛkɛɛ̀. 17 Ɔ̃ à tà bɛ, à yã́pi sɛ̀lɛ sìu a gbɛ̃́ↄnɛ Anania ń Misaɛlio ń Azaliao. 18 A ònɛ́ aa wabikɛ Lua Musudewa aà wɛ̃nadↄ̃nɛ́ nanapi asii yã́ musu, kɛ́ wasu ń dɛdɛ ń Babɛli ↄ̃nↄde kĩniↄo yã́i.

19 Gwãasĩna Daniɛli wɛ́pungu'è, Lua Musude nanapi asii òɛ̀, ↄ̃ Daniɛli aà sáaukpà à mɛ̀:

20 Wàↄ Lua sáaukpa gↄↄpii,

ↄ̃mɛ ↄ̃nↄ ń gbãao vĩ.

21 Ì gↄↄ ń zaao lilɛ,

ì kíaↄ kpa kpalau, ì ń bↄu,

ì ↄ̃nↄ da ↄ̃nↄnaↄnɛ,

ì dↄ̃a kpa wɛzɛ̃naↄwa.

22 Ì asiiyãↄ ń yã́ pↄ́ ulɛaↄ ↄlↄnɛ́,

a gusia yã́ↄ dↄ̃, asa ↄ̃mɛ ì gupu.

23 Ma n sáaukɛ̀ ma deziↄ Lua,

ma n tↄbↄ̀,

asa n ↄ̃nↄ ń gbãao kã̀fĩmɛɛ.

N yã́ pↄ́ wá gbɛ̀ama dàu ń sìumɛɛ,

n nana pↄ́ kía ò ↄ̀lↄwɛ̃ɛ.

Daniɛli kía nana bↄↄlɛkɛa

24 Ɔ̃ Daniɛli gɛ̀ Alioki pↄ́ kía aà dìlɛ aà Babɛli ↄ̃nↄnaↄ dɛdɛ kĩ́i, a òɛ̀: Ńsu Babɛli ↄ̃nↄnaↄ dɛdɛo. Gɛmanↄ kía kĩ́i, mí aà nana bↄↄlɛkɛɛ̀. 25 Wegↄ̃ↄ Alioki Daniɛli sɛ̀ gɛ̀aànↄ kía kĩ́i, a òɛ̀: Ma gbɛ̃́ pↄ́ a fↄ̃ n nana bↄↄlɛkɛnɛ è Yuda zĩ̀zↄↄ guu. 26 Kía Daniɛli pↄ́ wì mɛɛ̀ lↄ Bɛlasaa là à mɛ̀: Ńyↄ̃ fↄ̃ nana pↄ́ má ò bↄↄlɛkɛmɛɛ, ní a yáasi polomɛɛa? 27 Daniɛli wèwà à mɛ̀: Ɔ̃nↄnae ge àsi'onae ge màsokɛnae ge saanyãdↄ̃nae a fↄ̃ asiiyã pↄ́ ń gbɛ̀api onɛo. 28 Ãma Lua ku musu, ↄ̃mɛ ì asiiyã'ònɛ́. Kí Nɛbukanɛza, Lua yã́ pↄ́ a mↄ zia ↄ̀lↄnɛɛ. Nana pↄ́ ń ò n liiwa ń wɛ́pungu pↄ́ ń èon kɛ: 29 Kí, gↄↄ pↄ́ ń wúlɛa n liiwa, n làasoo tà yã́ pↄ́ a mↄwa, ↄ̃ Lua pↄ́ ì asiiyã ↄlↄnɛ́ tò n yã́ pↄ́ a mↄ dↄ̃̀. 30 Mapi sↄ̃, i kɛ ma ↄ̃nↄ mɛ́ dɛ dãↄla ↄ̃ Lua asiiyãpi òmɛɛo. A òmɛɛ kɛ́ ǹ e ǹ a bↄↄlɛ maɛ, níↄ làasoo pↄ́ kú n nↄ̀sɛ guu dↄ̃.

31 Kí, n gugwà ↄ̃ n pↄe è n aɛ lán gbɛ̃nazĩnawa. A zↄ̃ↄ, àlɛ tɛkɛ mɛ́ ì to vĩa gbɛ̃́ kṹ. 32 Pↄ́pi miá vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛɛ, aà kua ń aà gã̀sĩↄá ã́nusuɛ, aà gbɛɛ ń aà geleↄá mↄgotɛ̃ɛ, 33 aà gbáↄá mↄsiɛ, mɛ́ aà gbálaↄá mↄsi ń gĩoɛ. 34 Gↄↄ pↄ́ ńlɛ gwa, gbɛsie gbòo, i kɛ gbɛ̃e mɛ́ kã̀wào, ↄ̃ à mↄ̀ pↄ́pi gbála pↄ́ dɛ mↄsi ń gĩo ũↄ ulↄ̀ à ń wiwi. 35 Zĩbeezĩ mↄsi ń gĩo ń mↄgotɛ̃o ń ã́nusuo ń vuao wìwi gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ à gↄ̃̀ lán ése mìsina pↄ́ kú pↄ́wɛngbɛ̃zɛuwa. À gɛ̃̀ ń ĩ́anao, wi a ia e lↄo, ↄ̃ gbɛsi pↄ́ gbɛ̃nazĩna taapi ulↄ̀ gↄ̃̀ gbɛ̀sĩsĩ zↄ̃ↄ ũ, à dṹnia pà píi.

36 Nanapin we. Kí, wá a bↄↄlɛkɛnɛ sa. 37 Kí, ḿmɛ ń kíaↄ kía ũ. Lua Musude n kpa kpalau ń ikoo ń gbãao ń gawio. 38 À gbɛ̃nazĩnaↄ ń sɛ̃̀anↄbↄↄ ń bãↄ nànɛ ń ↄzĩɛ. Gu pↄ́ aa kuu píi ńyↄ̃ↄ dɛ ń kía ũɛ. Ḿmɛ ń dɛ mi pↄ́ dɛ vua ũpi ũ. 39 Kpala pãle a bↄ n kpɛ, a ka n pↄ́wao. Bee gbɛa a àaↄ̃de a bↄ, i li dṹniaa píi. Bee mɛ́ mↄgotɛ̃ ũ. 40 Kpala síiↄ̃de a mↄ́, aↄ gbãa lán mↄsiwa, asa mↄsi ì pↄ́pii wíwi à a tiboɛ. Lá mↄsi ì pↄ́ wíwi, màa a kpala káauↄ bãdɛ à ń kɛ dɛ̃́ↄdɛ̃ↄ. 41 Lá n gbálaↄ ń gbánɛↄ è, a gueↄ dɛ gĩ̀ oobobↄ ũ, a gueↄ dɛ mↄsi ũ, màa kpalapi aↄ kpaalɛa, ãma mↄsi gbãa aↄ ku a guuɛ, asa ń è mↄsi yãalɛa ń gĩ̀ kúsaaoɛ. 42 Lá gbánɛ gueↄ dɛ mↄsi ũ, a gueↄ dɛ gĩ ũ, màa kpalapi kĩni aↄ gbãa vĩ mɛ́ a kĩni aↄ kasokasoa. 43 Lá n mↄsi è yãalɛa ń gĩ̀ kúsaao, màa gbɛ̃nazĩn buiↄ ku we yãalɛa, ãma aa kↄ̃sio, lá ń è mↄsi lí kↄ̃si ń gĩoowa.

44 Kíapiↄ gↄↄ Lua Musude a kpala láasai kpá. A midɛo mɛ́ a gↄ̃ buipãleↄ pↄ́ ũ bauo. A kpala káaupiↄ kɛ dɛ̃́ↄdɛ̃ↄɛ, i ń bãdɛ, aàpi iↄ ku gↄↄpii. 45 Beewa ń è gbɛsie† gbòo gbɛ̀sĩsĩwa, i kɛ gbɛ̃e mɛ́ kã̀wào, ↄ̃ à gɛ̀ mↄsi ń mↄgotɛ̃o ń gĩo ń ã́nusuo ń vuao wìwi. Kí, Lua Zↄ̃ↄde yã́ pↄ́ a mↄ zia ↄ̀lↄnɛɛ. Nanapiá sĩanaɛ, mɛ́ a bↄↄlɛ náai vĩ.

46 Ɔ̃ kí Nɛbukanɛza wùlɛ a gbɛɛu Daniɛli aɛ à misìilɛɛ̀, ↄ̃ à mɛ̀ wà aà gba pↄ́, wà tulaletikaɛ̀ tɛ́a. 47 A ò Daniɛliɛ: Á Luaá diiↄ Luaɛ, kíaↄ Diiɛ sĩana. Ɔ̃mɛ ì asiiyã bↄnɛ́ gupuau, asa n fↄ̃ n bↄwɛ̃ɛ ń asiipio. 48 Ɔ̃ kía Daniɛli gbà gbãa, à aà gbà pↄ́ↄ dasi, à aà kpà kpalau aàↄ wɛ́tɛɛ Babɛli bùsui, à aà dìlɛ Babɛli ↄ̃nↄnaↄ píi gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 49 Daniɛli gbɛ̀a kíawa, ↄ̃ à Sadaki ń Mɛsakio ń Abɛdinɛgooo dìlɛ Babɛli bùsu gbãadeↄ ũ. Daniɛli sↄ̃ a ku kibɛ.

3

Gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ zua mua tɛ́u

1 Kí Nɛbukanɛza tã́a pì ń vuao lán gbɛ̃nazĩnawa. A lɛsĩ gã̀sĩsuu bàaↄ̃, a yàasa gã̀sĩsuu soolo. Ɔ̃ a pɛ̀lɛ Dula guzulɛu Babɛli bùsuu. 2 Ɔ̃ à lɛ́kpãsãkɛ̀ a bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ aa kↄ̃kãaakɛ, kíaↄ, lɛdamadeↄ, zĩgↄ̃ dↄaanaↄ, gbãadeↄ, ↄ'ulɛnaↄ, yã́kpalɛkɛnaↄ, yãgↄ̃gↄ̃naↄ ń a bùsu kpalablenaↄ píi, aa mↄ pↄ́ pↄ́ a pì a pɛ̀lɛpi sakɛ̃i. 3 Ɔ̃ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ kↄ̃ kã̀aa tã́api sakɛ̃a yã́ musu, aa sĩa a aɛ. 4 Ɔ̃ kpàwakɛna ò bílaɛ gbã́ugbãu à mɛ̀: Bùsu píi gbɛ̃́ↄ ń bui píio, à yã́ pↄ́ wa dìlɛɛ́ ma. 5 Tó a kuu'ↄ mà ń kulɛo ń goeo ń kúuo ń mↄↄnao ń kↄ̃̀ↄ pↄ́ↄ píi, à kúlɛ misiilɛ tã́a pↄ́ kí Nɛbukanɛza pì ń vuao a pɛ̀lɛpiɛ. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ gì kúlɛi à misiilɛɛ̀, wa ade zu mua tɛ́ pãsĩ guu gↄ̃̀ↄɛ.* 7 Ayãmɛto tó gbɛ̃́ pↄ́piↄ ↄ́ mà, bùsu píi gbɛ̃́ↄ ge bui píin nò, aaì kúlɛ aa misiilɛ vua tã́apiɛ.

8 Gↄↄ bee ↄ̃ saanyãdↄ̃naeↄ mↄ̀ Yuda buieↄ kↄmalɛkɛ̀, 9 aa ò kí Nɛbukanɛzaɛ: Adeↄ n dↄ̃ ń aafiao Záai! 10 Kí, n yãdìlɛ n mɛ̀, tó gbɛ̃́ pↄ́ↄ ↄ́ mà, aa kúlɛ misiilɛ tã́a pↄ́ ń pì ń vuaoɛ. 11 N mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ i kulɛ misiilɛɛ̀o, wa ade zu mua tɛ́ pãsĩ guuɛ. 12 Tↄ̀ↄ, Yuda buieↄ ku, n ń dílɛ Babɛli bùsu gbãadeↄ ũ. An tↄ́n Sadaki, Mɛsaki ń Abɛdinɛgooo. Kí, gbɛ̃́piↄ lí n yãmao, aali zↄble n diiↄnɛo, mɛ́ aali kúlɛ a vua pↄ́ pↄ́ ń pɛ̀lɛɛo.

13 Ɔ̃ Nɛbukanɛza pↄ pà maamaa, à mɛ̀ wà mↄɛ ń Sadakio n Mɛsakio ń Abɛdinɛgooo. Ɔ̃ wà mↄ̀ gbɛ̃́piↄ kpàwà. 14 Nɛbukanɛza ń lá à mɛ̀: Sadaki, Mɛsaki ń Abɛdinɛgooo, álɛ gí zↄblei ma diiↄnɛ sĩana yã̀? Álɛ gí kúlɛi vua pↄ́ pↄ́ má pɛ̀lɛɛ yã̀? 15 Tó á sↄu mà à kúlɛ misiilɛ pↄ́ pↄ́ má pìpiɛ gↄↄ pↄ́ a pↄ́ↄ ↄ́ mà, a maaɛ, ãma tó i kúlɛɛ̀o, wa á zu mua tɛ́ pãsĩ guu gↄ̃̀ↄɛ. Tã́a kpele mɛ́ a fↄ̃ à á bↄ ma ↄzĩi? 16 Aa wèwà aa mɛ̀: Wá yã́pi zã́simao. 17 Kí, tó wà wá zú mua tɛ́u, wá Lua pↄ́ wi zↄbleɛ̀ a fↄ̃ wá bↄu, i wá bↄ n ↄzĩ. 18 Baa tó i kɛ sↄ̃o, ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ wá zↄble n diiↄnɛo. Wá kúlɛ vua pↄ́ pↄ́ ń pɛ̀lɛɛo.

19 Ɔ̃ Nɛbukanɛza pↄ pà maamaa, à a oa fɛ̃́nkpàńzi. À mɛ̀ wà mua tɛ́ kã́fĩ dɛ lá wì kɛa lɛɛ sopla. 20 Ɔ̃ a ò a zĩgↄ̃ gↄ̃sa gbãaeↄnɛ aa Sadaki ń Mɛsakio ń Abɛdinɛgooo yeye aa ń zu mua tɛ́ pãsĩpi guu. 21 Ɔ̃ gↄ̃sapiↄ ń yeye ń ń pↄkasa pↄ́ aa daaↄ, ulaↄ ń sooloↄ ń tuluↄ píi, ↄ̃ aa ń sɛ́ ń zú mua tɛ́ pãsĩpi guu. 22 Lá kía yãdìlɛ pãsĩpãsĩ, mɛ́ muapi wã̀ maamaa, ↄ̃ tɛ́ pusu gↄ̃sa pↄ́ aa ń zúpiↄ lɛ̀ à ń dɛdɛ. 23 Gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ sↄ̃ aa gɛ̀ kwɛ̀ mua tɛ́ gbãapi guu yeyea.

24 Ɔ̃ kí Nɛbukanɛza gbãlɛ à fɛ̀lɛ zɛ̀, gili gɛ̃̀aàgu. À a ìwaↄ là à mɛ̀: Gbɛ̃ↄn àaↄ̃ ↄ̃ wà ń zú tɛ́u yeyeao lò? Aa wèwà aa mɛ̀: Màaɛ kí! 25 Ɔ̃ à mɛ̀: À gwae! Gbɛ̃ↄn síiↄ̃ má è. Aa poloa, aalɛ bɛbɛ tɛ́pi guu, aai ĩamao. An gbɛ̃ↄn síiↄ̃de bↄ̀ lán Lua Nɛ́wa. 26 Ɔ̃ à sↄ̃̀ mua bↄlɛi à mɛ̀: Sadaki, Mɛsaki ń Abɛdinɛgooo, Lua Musude zↄ̀blenaↄ, à bↄlɛ. Ɔ̃ aa bↄ̀lɛ tɛ́u. 27 Bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń lɛdamadeↄ ń zĩgↄ̃ dↄaanaↄ ń gbãadeↄ ń kíaↄ kã̀aańzi, aa è tɛ́pi i fↄ̃ pↄe wòmáo, an mikã i tɛ́kũo, an ulaↄ i ↄ̃̀ↄkpao. Baa tɛ́ gĩ kumá seo. 28 Ɔ̃ Nɛbukanɛza mɛ̀: Wà Sadaki ń Mɛsakio ń Abɛdinɛgooo Lua sáaukpa! À a Malaika zĩ̀ à a zↄ̀blena pↄ́ aa a náai vĩↄ suabà. Asa aa gì yã́ pↄ́ má dìlɛ kɛiɛ, aa sì wà ga, kɛ́ wasu kúlɛ misiilɛ dii pãleↄnɛo yã́i, sema ń Lua. 29 Yã́ pↄ́ má dìlɛn kɛ: Tó gbɛ̃e Sadaki ń Mɛsakio n Abɛdinɛgooo Lua tↄbɛ̃ɛsì, bùsu píi gbɛ̃́ ge bui kpelen nò, wa aà zↄ̃ɛzↄ̃ɛ, wi aà ua kɛ tufua ũ. Asa dii pãle a fↄ̃ gbɛ̃́ suaba màao. 30 Ɔ̃ kía Sadaki ń Mɛsakio ń Abɛdinɛgooo gbà gbãa Babɛli bùsuu.

Nɛbukanɛza nana'oa lí yã́ musu

31 Kí Nɛbukanɛza mɛ́ lɛ́ yã́ɛ bee o gbɛ̃́piiɛ, bùsu gbɛ̃́pii ge bui pↄ́ kú dṹnia guu píin nò, à mɛ̀: Àↄ kú ń aafiao maamaa! 32 À kàmagu kɛ́ mà dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛ pↄ́ Lua Musude kɛ̀mɛɛↄ oɛ́. 33 Aà dabudabuↄ zↄ̃ↄ fá! Aà yãbↄnsaɛↄ pãsĩ. Aà kpala láaa vĩo, aà kiblea aↄ ku gↄↄpiiɛ.

4

1 Ma Nɛbukanɛza kɛ́ má kú ma bɛ kílikili yãkelesai, 2 ↄ̃ ma nana'ò, a tò vĩa ma kũ. Kua ma liiwa yã́ pↄ́ má è ń làasoo pↄ́ má kɛ̀o tò sↄ̃ kɛ̃̀magu. 3 Má dìlɛ wà mↄmɛɛ ń Babɛli ↄ̃nↄnaↄ píi aa nanapi bↄↄlɛkɛmɛɛ. 4 Kɛ́ àsi'onaↄ ń dabudabukɛnaↄ ń saanyãdↄ̃naↄ ń màsokɛnaↄ mↄ̀, ma nanapi yã'ònɛ́, aai fↄ̃ aa a bↄↄlɛkɛ̀mɛɛo. 5 Gbɛzã ↄ̃ Daniɛli pↄ́ wà ma tã́a tↄ́ kpàɛ̀, wì mɛɛ̀ Bɛlasaa, mↄ̀ ma kĩ́i, ↄ̃ ma nanapi òɛ̀. A Lua pↄ́ a kua adoa Nisĩna vĩ. 6 Ma mɛ̀: Bɛlasaa, ↄ̃nↄnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ, má dↄ̃ kɛ́ ń Lua pↄ́ a kua adoa Nisĩna vĩ, asiiyã líↄ zĩ'ũ nɛo. Yã́ pↄ́ má è nana guun kɛ. Ǹ a bↄↄlɛkɛmɛɛ. 7 Yã́ pↄ́ má è ma làasoo guu gↄↄ pↄ́ má wúlɛa ma liiwan kɛ: Málɛ gugwa ↄ̃ ma lí è zɛ tↄↄlɛ guoguo, a lɛsĩ kɛ̀ zài. 8 Lípi zↄ̃ↄkũ̀ à gbã̀akũ̀ e a misona gɛ̀ zↄ̃̀ luawa. Wì lípi e za dṹnia lɛ́ lɛ́u píi. 9 A láↄ kɛfɛũ, mɛ́ a nɛ'i kɛ̀ zài, a pↄblea mↄ̀ gbɛ̃́piiwa. Sɛ̃̀a nↄ̀bↄↄ ue è a gbáu, mɛ́ bãↄ ì mↄ́ pɛ́pɛ a gↄ̃naↄwa.* Pↄ́ wɛ̃nide píi ì blɛ ewà.

10 Málɛ yã́pi e ma làasoo guu gↄↄ pↄ́ má wúlɛa ma liiwa, ↄ̃ ma malaika è à bↄ̀ luabɛ. 11 À lɛzù gbã́ugbãu à mɛ̀: À lípi zↄ̃ à nɛ́, í a gↄ̃naↄ boɛboɛ. À a láↄ wolo, í a bɛↄ fãaa. À to nↄ̀bↄↄ bàalɛ kɛ̃wà, à to bãↄ bↄlɛ a láu. 12 Ãma à lípi miↄna ń a zĩ́naↄ to tↄↄlɛu, í mↄsi gala kpaɛ̀ ń mↄgotɛ̃ pↄ́o sɛ̃u we. Fíi a kpawà, iↄ ku sɛ̃u we ń nↄ̀bↄↄ. 13 Aà mi a liaa, aà làasoo i gↄ̃ lán nↄ̀bↄↄ pↄ́wa e wɛ̃̀ sopla. 14 Malaikaↄ mɛ́ yã́ pↄ́ Lua dìlɛpi ò, aà gbɛ̃́piↄ mɛ́ yã́ pↄ́ Lua zɛ̀o kpàwakɛ̀, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kúↄ e dↄ̃ Musude mɛ́ iko vĩ gbɛ̃nazĩna kpalaↄwa. Ì gbɛ̃́ kpá kpalau lá a yeiwa, baa gbɛ̃́ kpɛɛna se. 15 Ma kí Nɛbukanɛza, nana pↄ́ má òn we. Bɛlasaa, ǹ a bↄↄlɛkɛmɛɛ sa, asa ma kpala ↄ̃nↄnae i fↄ̃ a bↄↄlɛkɛ̀mɛɛo. Ńyↄ̃ fↄ̃́, asa ń Lua pↄ́ a kua adoa Nisĩna vĩɛ.†

Daniɛli Nɛbukanɛza nana bↄↄlɛkɛa

16 Ɔ̃ yã́pi dì Daniɛli pↄ́ wì mɛɛ̀ lↄ Bɛlasaawa. Làasoo pↄ́ àlɛ kɛ tò sↄ̃ kɛ̃̀aàgu. Ɔ̃ kía mɛ̀: Bɛlasaa, ńsu to nanapi yã́ ń a bↄↄlɛo n vĩakũo. Ɔ̃ Bɛlasaa òɛ̀: Ma dii, Lua to nanapi àↄ dɛ n zangudeↄ yã́ ũ. Lua to a bↄↄlɛ àↄ dɛ n ibɛɛↄ yã́ ũ. 17 Lí pↄ́ ń è, a zↄ̃ↄ mɛ́ a gbã̀a, a misona zↄ̃̀ luawa, wì e za dṹnia lɛ́ lɛ́u. 18 A láↄ kɛfɛũ, a nɛ'i kɛ̀ zài, a pↄblea mↄ̀ gbɛ̃́piiwa. Sɛ̃̀a nↄ̀bↄↄ ku a gbáu, mɛ́ bãↄ ì mↄ́ pɛ́pɛ a gↄ̃naↄwa. 19 Kí, ḿmɛ ń lípi ũ. N iko zↄ̃ↄ mɛ́ ń gbãa vĩ. N zↄ̃ↄkɛ gbã̀ zↄ̃̀ luawa, n kpala ↄtà e dṹnia lɛ́wa. 20 Kí, n malaikae è à bↄ̀ luabɛ à mɛ̀: À lípi zↄ̃, i lípi kɛ kɛ́lɛkɛlɛ, ãma à a miↄna ń a zĩ́naↄ to tↄↄlɛu. À mↄsi gala kpaɛ̀ ń mↄgotɛ̃ pↄ́o sɛ̃u we, fíi i kpawà, iↄ kú ń sɛ̃̀anↄbↄↄ e wɛ̃̀ sopla.

21 Kí, a bↄↄlɛn kɛ. Yã́ pↄ́ Musude dìlɛ ma dii kía yã́ musun kɛ: 22 Wa n ya wà n bↄ gbɛ̃nazĩnaↄ guuɛ, níↄ kú ń sɛ̃̀anↄbↄↄ, níↄ sɛ̃ ble lán zuwa, fíi i n gbɛ̃. Ńyↄ̃ↄ ku màa wɛ̃̀ sopla e ǹ gɛ ǹ dↄ̃ kɛ́ Musude mɛ́ iko vĩ gbɛ̃nazĩna kpalaↄwa, mɛ́ ì gbɛ̃́ kpá kpalau lá a yeiwa. 23 Lá à mɛ̀ wà limiↄna ń a zĩ́naↄ tó, bee mɛ̀ tó n Lua dↄ̃̀ ikode ũ, a ɛa n kpa kpalau. 24 Ayãmɛto kí, ma lɛdamaɛ bee ma. Kɛ̃ n duunawa, níↄ yãkɛ a zɛ́wa. Ǹ n yãvãikɛa tó, níↄ gbɛ̃kɛkɛ taasideↄnɛ, n namablea i gↄↄ ga yↄↄ.

25 Yã́piↄ kí Nɛbukanɛza lè píi. 26 Mↄ kuɛpla gbɛa àlɛ bɛbɛ a bɛ kpɛ́ zↄ̃ↄ musu Babɛli. 27 Ɔ̃ à mɛ̀: Babɛli zↄ̃ↄ pↄ́ má kàlɛ ma kiblekĩi ũn kɛo lò? Má kàlɛ ń ma iko gbãao ma kíakɛ gawi yã́iɛ. 28 E yã́pi àↄ gɛ́ bↄi kía lɛ́u, lↄↄe bↄ̀ luabɛ à mɛ̀: Kí Nɛbukanɛza, yã́ pↄ́ wa ò n musun kɛ: Wà n bↄ kpalauɛ. 29 Wa n ya wà n bↄ gbɛ̃nazĩnaↄ guuɛ, níↄ kú ń sɛ̃̀anↄbↄↄ, níↄ sɛ̃ ble lán zuwa. Ńyↄ̃ↄ ku màa wɛ̃̀ sopla e ǹ gɛ ǹ dↄ̃ kɛ́ Musude mɛ́ iko vĩ gbɛ̃nazĩna kpalaↄwa, mɛ́ ì gbɛ̃́ kpá kpalau lá á yeiwa. 30 Wegↄ̃ↄ yã́ pↄ́ wa ò Nɛbukanɛza musu kɛ̀. Wà aà yà wa bↄ̀ gbɛ̃nazĩnaↄ guu, à sɛ̃ blè lán zuwa, mɛ́ fíi aà gbɛ̃̀. Aà mikã gɛ̀ gbã̀ lán kúu kã́wa, aà ↄkↄↄ gbã̀ lán bã ↄkↄↄwa.

31 Kɛ́ wɛ̃̀ soplapi pà, ma Nɛbukanɛza ma wɛsɛ̀ ma musu gwà, ↄ̃ ma su ma laaiwa. Ɔ̃ ma Musude sáaukpà, ma Gↄↄpiide tↄbↄ̀, ma bɛɛɛ dↄ̃̀ɛ̀. Asa aà kíakɛ láaa vĩo mɛ́ aà kpala ìↄ ku gↄↄpiiɛ. 32 Gbɛ̃́ pↄ́ kú dṹnia guuↄ píi dɛɛ̀ pↄe ũo.‡ Ì kɛ lá á yeiwa ń gbãade pↄ́ kú musuↄ ń gbɛ̃nazĩna pↄ́ kú tↄↄlɛↄ. Gbɛ̃e lí fↄ̃ kpàɛ̀o, gbɛ̃e lí fↄ̃ òɛ̀: Bↄ́ ńlɛ kɛ weio.

33 Gↄↄ pↄ́ ma su ma laaiwa, ↄ̃ ma ɛa su ma kíakɛgawiu ń bɛɛɛo ń zↄ̃ↄkɛo. Ma ìwaↄ ń ma bùsu gbãadeↄ ma gbɛa, aa ma kpa kpalau, ↄ̃ ma iko dɛ̀ a káaua. 34 Ma Nɛbukanɛza málɛ musu Kía sáaukpasa, málɛ aà kpɛla, málɛ aà tↄbↄ, asa aà yãkɛaↄ maa píiɛ, ìↄ yãkɛ a zɛ́wa. A fↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa sɛ lɛsĩ busa.

5

Yã́ pↄ́ wa kɛ̃̀ gĩwa

1 Kí Balazaa a bùsu gbãadeↄ sìsi dikpɛ blɛwa gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo, ↄ̃ àlɛ vɛ̃ɛmińnↄ. 2 Kɛ́ aà pↄ kɛ̀ ípiwa na, à mɛ̀ wà mↄ́ ń vua imibↄↄ ń ã́nusu imibↄ pↄ́ a dezi Nɛbukanɛza sɛ̀lɛ Lua kpɛ́u Yelusalɛũↄ, à imiò, aàpi ń a bùsu gbãadeↄ ń a naↄ ń a nↄ pↄ́ i mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ. 3 Ɔ̃ wà mↄ̀ ń imibↄpiↄ, aalɛ imiò. 4 Aalɛ vɛ̃ɛmi, aalɛ tã́a pↄ́ wà ń kɛ́ ń vuao ń ã́nusuo n mↄgotɛ̃o ń mↄsio ń lío ń gbɛo sáaukpa. 5 Wegↄ̃ↄ gbɛ̃nazĩna ↄbↄ̀ filia íi, àlɛ lákɛ̃ kibɛ gĩ pↄ́ wà bↄlↄkɛ̀wàwa. Kía ↄpi è, àlɛ lákɛ̃, 6 ↄ̃ aà làasoo tò sↄ̃ kɛ̃̀aàgu. Aà oa ↄ̃̀ↄkpà, aà wopɛɛkĩiↄ bùsa, ↄ̃ aà gbázĩna lùa. 7 À wii gbãa lɛ̀ à mɛ̀ wà mↄ́ ń àsi'onaↄ ń saanyãdↄ̃naↄ ń màsokɛnaↄ. Ɔ̃ a ò Babɛli ↄ̃nↄnapiↄnɛ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ wɛ̃̀sãɛ bee kyokɛ̀ à a bↄↄlɛkɛ̀mɛɛ, má gomusu tɛ̃a ń vua yàbaao daɛ̀, i gↄ̃ ma bùsu gbãadeↄ àaↄ̃de ũ. 8 Kɛ́ kía ↄ̃nↄnapiↄ gɛ̃̀ ḿpii, ↄ̃ an gbɛ̃e i fↄ̃ wɛ̃̀sãpi kyokɛ̀ à a bↄↄlɛkɛ̀ kíɛo. 9 Sↄ̃ ɛ̀a kɛ̃̀ kí Balazaagu maamaa, aà oa ɛ̀a ↄ̃̀ↄkpà, mɛ́ aà bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gↄ̃̀ bíli guu.

10 Kɛ́ kía na kía ń bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ zↄa mà, à gɛ̃̀ńzi blɛblekpɛu à mɛ̀: Adeↄ n dↄ̃ ń aafiao Záai! Ńsu to n làasoo n pↄ yao, ńsu ǹ n oa ↄ̃̀ↄkpao. 11 Gbɛ̃e ku n bùsuu la, a Lua pↄ́ a kua adoa Nisĩna vĩ. N dezi Nɛbukanɛza gↄↄ wa è a laai vĩ ń wɛzɛ̃o ń ↄ̃nↄo lán Luawa. N dezi aà dìlɛ wɛzɛ̃naↄ ń àsi'onaↄ ń saanyãdↄ̃naↄ ń màsokɛnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 12 Aà ↄ̃nↄ ń aà dↄ̃ao pãsĩ, ì yã́pii maɛ. Ì nanaↄ bↄↄlɛkɛ, ì yã́ zĩ'ũↄ yáasi polo ń yã'ĩaↄ. Aà tↄ́n Daniɛli. Kía tↄkpàɛ̀ lↄ Bɛlasaa. Ǹ aà sísi sↄ̃, i yã́pi bↄↄlɛkɛnɛ.

13 Kɛ́ wà mↄ̀ ń Daniɛlio kíapi kĩ́i, ↄ̃ a òɛ̀: Ḿmɛ ń zĩ̀zↄ pↄ́ wì mɛ Daniɛli, ma dezi bↄ̀ò Yuda bùsuu ũa? 14 Má mà wà mɛ̀ ń Lua Nisĩna vĩ, ń laai vĩ ń wɛzɛ̃o ń ↄ̃nↄ gbãao. 15 Wà mↄ̀mɛɛ tia ń ↄ̃nↄnaↄ ń àsi'onaↄ aa wɛ̃̀sãɛ bee kyokɛ, aai a bↄↄlɛkɛmɛɛ, ãma aai fↄ̃o. 16 Má mà ni fↄ̃ ǹ yã́ↄ bↄↄlɛkɛ, ni fↄ̃ ǹ yã'ĩaↄ polo. Tó n fↄ̃ n wɛ̃̀sãɛ bee kyokɛ̀ ń a bↄↄlɛkɛ̀mɛɛ, má gomusu tɛ̃a ń vua yàbaao danɛ, ní gↄ̃ ma bùsu gbãadeↄ àaↄ̃de ũ.

17 Ɔ̃ Daniɛli òɛ̀: Ǹyↄ̃ n gbaↄ kũa, ní asea kɛ gbɛ̃pãleɛ. Ń beeo má wɛ̃̀sãpi kyokɛnɛ kí, mí a bↄↄlɛkɛnɛ. 18 Kí, Lua Musude mɛ́ kíakɛ ń zↄ̃ↄkɛo ń gawio ń bɛɛɛo kpà n dezi Nɛbukanɛzawa. 19 Lá à aà sɛ̀ lɛsĩ màa, gbɛ̃́pii aà vĩa vĩ, aaì misiilɛɛ̀, bui píi ge yã'oa bui píin nò. Gbɛ̃́ pↄ́ a ye dɛ, ì aà dɛɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ a ye bↄ, ì aà bↄɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ a ye gba gbãa, ì aà gba gbãa. Gbɛ̃́ pↄ́ a ye kɛ̃́sã, ì aà kɛ̃́sãɛ. 20 Ãma kɛ́ à azĩa sɛ̀ lɛsĩ mɛ́ aà swã́ yìaa mɛ́ à zazakũ̀, ↄ̃ Lua aà bↄ̀ kpalau, à aà gawi kↄ'ɛ̀. 21 Wà aà ya bↄ̀ gbɛ̃nazĩnaↄ guu, aà làasoo gↄ̃̀ lán nↄ̀bↄↄwa. A kú ń saeↄ, à sɛ̃ blè lán zuwa. Fíi aà gbɛ̃̀, ↄ̃ a dↄ̃̀ sa kɛ́ Lua Musude mɛ́ iko vĩ gbɛ̃nazĩna kpalaↄwa, mɛ́ ì gbɛ̃́ pↄ́ a yei kpa kpalau. 22 Mpi sↄ̃ Balazaa, aà tↄũnan n ũ. Baa kɛ́ ń yã́piↄ dↄ̃ píi, ni nzĩa busao. 23 N lɛ'ɛ̀ Dii Musudewa. Ń tò wà mↄ̀ ń aà kpɛ́ imibↄↄ, ↄ̃ mpi ń n bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń n naↄ ń n nↄ pↄ́ ni mɛ́sɛdilɛnɛ́oↄ a vɛ̃ɛmìò, ↄ̃ n tã́a pↄ́ wa kɛ̀ ń vuao ń ã́nusuo ń mↄgotɛ̃o ń mↄsio ń lío ń gbɛo sáaukpà, pↄ́ pↄ́ aali gu'eo, aali yãmao, mɛ́ aa dↄ̃a vĩoↄ. N wɛ̃ni ń n ziao ku Lua ↄzĩɛ, ↄ̃ ni aà kpɛlao. 24 A yã́i a tò ↄpi mↄ̀ wɛ̃̀sãpi kɛ̃̀.

25 Yã́ pↄ́ ↄpi kɛ̃̀n kɛ: Mɛnɛ, mɛnɛ, tɛkɛli, pɛɛsi.* 26 Yã́piↄ bↄↄlɛn kɛ: Mɛnɛ mɛ̀ Lua n kpalablegↄↄ nào, à a lɛzɛ̀. 27 Tɛkɛli mɛ̀ wà n gbia lɛgwà kiloowa, wa è ni kiloo sɛo. 28 Pɛɛsi mɛ̀ wà n kpala kpaalɛ Mɛdɛↄ ń Pɛɛsiↄnɛ.

29 Balazaa yã'ò, ↄ̃ wà gomusu tɛ̃a ń vua yàbaao dà Daniɛliɛ,† wà kpàwakɛ̀ wà mɛ̀, aà bùsu gbãadeↄ àaↄ̃den aà ũ. 30 Gwãasĩn doũpi guu ↄ̃ wà Babiloni kí Balazaa dɛ̀.

6

Daniɛli zua nↄ̀ↄmusuↄ tòou

1 Mɛdɛ bui pↄ́ wì oɛ̀ Daliusi mɛ́ zↄ̃̀lɛ aà gbɛu a wɛ̃̀ bàaↄ̃ ń plaode guu. 2 À kà Daliusigu à bùsu gbãadeↄ dilɛ gbɛ̃ↄn basoolo, ↄ̃ à ń dílɛdilɛ a bùsuu píi. 3 À lɛdamadeↄ dìlɛ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ an dↄaanaↄ ũ. Daniɛliá gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ doɛ. Bùsu gbãadeↄ ì ń yã́ↄ sɛ́lɛ siu lɛdamadepiↄnɛ, kɛ́ aasu ásookɛ kíaɛo yã́i. 4 Daniɛli ↄ̃nↄ gbãa dɛ lɛdamade kĩniↄ ń bùsu gbãadeↄla píi, ↄ̃ kía zɛ̀ò à aà dilɛ a bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ. 5 Ɔ̃ lɛdamade kĩniↄ ń bùsu gbãadeↄ lɛ́ zɛwɛɛlɛ wà yãe ewà kpala pↄ́ a blèpi yã́ musu, ãma a tàae vĩo, aai yãe ewào, asa a náai vĩ a yãkɛa guu píiɛ. Ìli pãkpa yãeio, ìli zã yãewao. 6 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wá yãe e Daniɛliwa bauo, mɛ́ i kɛ aà Lua sísia yã́ musu bàasio. 7 Ɔ̃ lɛdamade kĩniↄ ń gbãadeↄ kↄ̃ nàaa aa gɛ̀ kía lè aa mɛ̀: Kí Daliusi, adeↄ n dↄ̃ ń aafiao! 8 Wá bùsu dↄaanaↄ ń kíaↄ ń zĩgↄ̃ dↄaanaↄ ń gbãadeↄ ń lɛdamadeↄ n ń ìwaↄ píi, wa lɛkpàaĩ wá è a maa ǹ yã́ɛ bee dilɛɛ, ní tó wà zĩkɛwà. E gↄↄ baakwi lɛ́u gbɛ̃́ pↄ́ sù wabikɛ̀ diiewa ge gbɛ̃nazĩnan nò, mɛ́ i kɛ ḿmɛ à wabikɛ̀mao, wa ade sɛ zu nↄ̀ↄmusuↄ tòou. 9 Kí, yã́pi dilɛ sa, ní n tↄ́ da láɛ beeu, kɛ́ gbɛ̃e su lilɛo yã́i. Iↄ dɛ Mɛdɛↄ ń Pɛɛsiↄ ikoyã pↄ́ wa fↄ̃ a bãdɛo ũ. 10 Ɔ̃ kí Daliusi yã́pi dìlɛ à a tↄ́ dàlau.

11 Kɛ́ Daniɛli mà wà yã́pi dìlɛ, à tà bɛ. Aà kpɛa pↄ́ kú kpɛ́ musu fɛnɛntiↄ bↄaa ń Yelusalɛũo wɛ̃wɛ̃a. Ɔ̃ à kùlɛ wabikɛ̀ Luawa à aà sáaukpà, lá ìↄ kɛ lá gu lɛ́ dↄ gɛ̃n àaↄ̃'aaↄ̃wa. 12 Ɔ̃ gbɛ̃́piↄ mↄ̀ sìaàzi, aa è àlɛ wabikɛ Luawa, àlɛ kulɛkɛɛ̀. 13 Ɔ̃ aa gɛ̀ kía lè yã́ pↄ́ a dìlɛpi musu aa mɛ̀: N yãdìlɛ n mɛ̀ e gↄↄ baakwi gbɛ̃́ pↄ́ wabikɛ̀ diiewa ge gbɛ̃nazĩnan nò, mɛ́ i kɛ n bàasio, wa ade sɛ zu nↄ̀ↄmusuↄ tòouɛ. Kía mɛ̀: Yã́pi sea vĩo, à gↄ̃̀ Mɛdɛↄ ń Pɛɛsiↄ ikoyã pↄ́ wa fↄ̃ wà a bãdɛo ũɛ. 14 Ɔ̃ aa òɛ̀: Yuda bùsu zĩ̀zↄ Daniɛli lí n yãdao ge yã́ pↄ́ ń dìlɛpi. Ìↄ wabikɛ Luawa lá gu lɛ́ dↄ gɛ̃n àaↄ̃'aaↄ̃ɛ. 15 Kɛ́ kía yã́pi mà, à kɛ̀ɛ̀ ĩ́i maamaa. À zɛ̀ò à Daniɛli suaba, ↄ̃ àlɛ aà bↄa zɛ́ wɛɛlɛ e ĩatɛ̃ gɛ̀ gɛ̃̀ò kpɛ́u. 16 Ɔ̃ gbɛ̃́piↄ kↄ̃ nàaa aa mↄ̀ kía lè aa mɛ̀: Kí, ń Mɛdɛↄ ń Pɛɛsiↄ ikoyã dↄ̃, wà mɛ̀ yã́ pↄ́ kía dìlɛ ń yã́ pↄ́ à giio lilɛa vĩo. 17 Ɔ̃ kía mɛ̀ wà mↄ́ ń Daniɛlio wà aà zu nↄ̀ↄmusuↄ tòou. Kía ò Daniɛliɛ: N Lua pↄ́ niↄ kúlɛɛ̀ gↄↄpii n bↄ!

18 Kɛ́ wà aà zù tòopiu, wà gbɛ sɛ tà tòopilɛ, ↄ̃ kía seelakɛ̀wà ń a tãanao ń a bùsu gbãadeↄ tãanaↄ, kɛ́ gbɛ̃e su yãe lilɛ Daniɛli musuo yã́i. 19 Ɔ̃ kía tà bɛ, à gì pↄblei gwãasĩna bee, mɛ́ i a nↄɛe gbɛao. I fↄ̃ i'òo. 20 Kɛ́ gu dↄ̀, guwɛ lɛ́ kɛ̃́, ↄ̃ kíapi fɛ̀lɛ gɛ̀ nↄ̀ↄmusuↄ tòopi kĩ́i kpakpa. 21 Kɛ́ à sↄ̃̀ tòopii, à lɛzù Daniɛlizi ń pↄsiao à mɛ̀: Daniɛli, Daniɛli, Lua bɛ̃́ɛ zↄ̀blena! N Lua pↄ́ niↄ kúlɛɛ̀ gↄↄ píi fↄ̃̀ n bↄ nↄ̀ↄmusuↄ lɛ́zĩa? 22 Daniɛli wèwà à mɛ̀: Lua n dↄ̃ ń aafiao Záai! 23 Ma Lua a Malaika zĩ̀, à mↄ̀ nↄ̀ↄmusuↄ lɛ́ kũ̀aa, aai ma kɛ'ĩao, asa ma kɛɛ̀ yãesaide ũɛ. Kí, mi tàaee kɛnɛ ziio. 24 Kía pↄ kɛ̀na maamaa, ↄ̃ à mɛ̀ wà Daniɛli bↄ tòopiu. Kɛ́ wà aà bↄ̀, wi aà gue e à kɛ̀'ĩao, kɛ́ a Lua náai vĩ yã́i. 25 Ɔ̃ kía mɛ̀ wà mↄ́ ń gbɛ̃́ pↄ́ yãdↄ̀ Daniɛliwaↄ, ↄ̃ wà ń zuzu tòopiu sↄ̃ ń ń nɛ́ↄ ń ń naↄ. E aaↄ gɛ́ zĩ́lɛ lei, nↄ̀ↄmusuↄ ń gbã́ aa ń kũkũ, aa ń wáↄ wìwi píi.

26 Kí Daliusi lakɛ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kú a bùsu guuↄnɛ píi, bui píin nò, à mɛ̀: Àↄ kú ń aafiao maamaa! 27 Ma yã́ɛ bee dìlɛ ma bùsu gbɛ̃́piiɛɛ. Aaↄ Daniɛli Lua vĩa vĩ, aai misiilɛɛ̀. Asa Lua bɛ̃́ɛ pↄ́ kú gↄↄpiin aà ũ. Aà kpalaá kpala láasaiɛ, mɛ́ aↄ kible gↄↄpiiɛ. 28 Ì gbɛ̃́ suaba, ì ń bↄ. Ì dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ kɛ musu ń zĩ́lɛo. Ɔ̃mɛ Daniɛli bↄ̀ nↄ̀ↄmusuↄ lɛ́zĩ. 29 Daniɛli gbãa'è Daliusi kiblegↄↄ ń Pɛɛsi bui Kilusi kiblegↄↄo.

7

Daniɛli wɛ́pungu'ea wài mɛ̀n síiↄ̃ yã́ musu

1 Babɛli kí Balazaa kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu ↄ̃ Daniɛli wɛ́pungu'è, à yãe è a làasoo guu gↄↄ pↄ́ á wúlɛa a liiwa, ↄ̃ à wɛ́pungupi yã́ kɛ̃̀ láu, à a yã́ mideↄ ò. 2 Daniɛli mɛ̀: Málɛ gugwa wɛ́pungu'ea guu gwãasĩna, ↄ̃ ma luabɛ ĩ́ana è mɛ̀n síiↄ̃, aalɛ fɛlɛ ísia zↄ̃ↄa. 3 Ɔ̃ wài zↄ̃ↄ mɛ̀n síiↄ̃ↄ bↄ̀lɛ ísiau, an bui dodoa kↄ̃ɛ.* 4 A sɛ̃́ia bↄ̀ nↄ̀ↄmusuwa, a kúu gã̀sĩaↄ vĩ. Kɛ́ málɛ gwa, wà aà gã̀sĩa wòlowà, ↄ̃ wà aà sɛ zɛ̀ gbá pla lán gbɛ̃nazĩnawa, ↄ̃ wà gbɛ̃nazĩna sↄ̃ dↄ̀ɛ̀. 5 Ɔ̃ ma wài plaade è, à bↄ̀ maiwa, a gɛngɛsɛkɛa, gbã̀tɛ̃ɛwa mɛ̀n àaↄ̃ↄ kpaa aà lɛ́zĩ. Ɔ̃ wa òɛ̀ aà fɛlɛ nↄ̀ↄ so maamaa. 6 Bee gbɛa ma gugwà, ↄ̃ ma wài pãle è, à bↄ̀ gbɛaanawa.† A gã̀sĩa vĩ a kpɛsɛa mɛ̀n síiↄ̃, mɛ́ a mi síiↄ̃. Wà aà kpà kpalau. 7 Bee gbɛa kɛ́ málɛ gugwa wɛ́pungupi guu gwãasĩna màa, ma wài síiↄ̃de è, ì to vĩa gbɛ̃́ kṹ e sↄ̃ kɛ̃ adegu. Aà gbãa sáa vĩo. Aà swaaá mↄsiɛ mɛ́ a zↄ̃ↄ, ì pↄ́ sóò à wíwi, ì ↄ̃zↄ̃ a kĩni pↄ́ gↄ̃̀wa. A adoa ń wài pↄ́ dↄ̀aaɛ̀ↄɛ. A kↄ́ba kwi.‡ 8 Kɛ́ málɛ làasookɛ aà kↄ́bapiↄ yã́wa, ma kↄ́ba pãle è nɛ́nannↄ, àlɛ bↄ ń guu, ↄ̃ kↄ́ba káau mɛ̀n àaↄ̃ↄ wòlo, aa gubↄ̀ɛ̀. Má è kↄ́ba nɛ́napi wɛ́ vĩ lán gbɛ̃nazĩnawa. A lɛ́ vĩ lↄ, ìↄ wala yã'o.§

9 Kɛ́ málɛ gwa màa, má è wà kiblekilaↄ kàlɛ,* ↄ̃ Mae Zie mↄ̀ zↄ̃̀lɛ. Aà pↄkasaↄ dɛ púntaitai, mɛ́ aà mikã dɛ lán sã zu'oa kã́wa.† Aà kiblekila lɛ tɛ́ bↄ mɛ́ a wuluuↄ lɛ́ pipi lán tɛ́vuawa. 10 Tɛ́ swa bↄ̀ aà zíɛ, àlɛ bàalɛ aà aɛ. Gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ↄ̀aa sↄoↄ lɛ́ aà ìwa ble, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ sĩ aà aɛↄ kà miliↄ̃ basↄo.‡ Yã́kpalɛkɛnaↄ zↄ̃̀lɛ, ↄ̃ wà láↄ wɛ̃̀wɛ̃.§ 11 Ma gí lɛ́ gwa walayã pↄ́ kↄ́bapi lɛ́ o yã́i, ↄ̃ ma gí lɛ́ gwa e wà gɛ̀ wàipi dɛ̀, wà aà gɛ tↄ̀lↄzↄ̃̀ wa sɛ zù tɛ́u. 12 Wà wài pãleↄ bↄ̀ kpalau, ãma wi ń wɛ̃ni bↄo e gↄↄewa.

13 Kɛ́ málɛ gugwa gwã́ wɛ́pungupi guu màa, ma pↄ́ è lán gbɛ̃nazĩnawa, àlɛ mↄ́ luabɛpuanau.* Kɛ́ à kà, ↄ̃ wà aà kpán'aɛkɛ̀ wà gɛ̀ò Mae Zipi kĩ́i. 14 À aà kpà kpalau, à iko kpàwà ń gawio, ↄ̃ gbɛ̃́pii kùlɛɛ̀, bùsu píi gbɛ̃́ ge bui píin nò. Aà iko aↄ ku gↄↄpiiɛ, a láaa vĩo, mɛ́ aà kpala a midɛ bauo.†

Wɛ́pungupi bↄↄlɛ

15 Ma Daniɛli ma pↄ yà. Yã́ pↄ́ málɛ e ma làasoo guu tò sↄ̃ kɛ̃̀magu. 16 Ma sↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ zɛ weↄ doi, ma yã́piↄ sĩana gbɛ̀awà píi. Ɔ̃ à yã'òmɛɛ à yã́piↄ bↄↄlɛkɛ̀mɛɛ. 17 Wài zↄ̃ↄ mɛ̀n síiↄ̃piↄá kpala mɛ̀n síiↄ̃ pↄ́ aa bↄ dṹnia guuↄɛ. 18 Ãma Musude gbɛ̃́ↄ mɛ́ aa kpala si aa ble, aaiↄ vĩ gↄↄpii, aↄ láaa vĩo.‡ 19 Bee gbɛa má ye sĩana dↄ̃ wài síiↄ̃de yã́ musu. A adoa ń wài kĩniↄɛ, ì to vĩa gbɛ̃́ kṹ dɛńla. Aà swaaá mↄsiɛ, aà ↄkↄↄá mↄgotɛ̃ɛ, ì pↄ́ só à wíwi, mɛ́ ì ↄ̃zↄ̃ a kĩni pↄ́ gↄ̃̀wa. 20 Má ye kↄ́ba mɛ̀n kwi pↄ́ kú aà miwaↄ yáasi dↄ̃ lↄ ń kↄ́ba pↄ́ bↄ̀ ↄ̃ kↄ́ba mɛ̀n àaↄ̃ↄ wòlo aa gubↄ̀ɛ̀o. Kↄ́bapi wɛ́ vĩ ń lɛ́o, ì wala yã'o mɛ́ aà zɛa gbãa dɛ a kĩniↄla. 21 Kɛ́ málɛ gwa, kↄ́bapi lɛ́ zĩka ń Lua gbɛ̃́ↄ, àlɛ ń fu.§ 22 Ɔ̃ Mae Zipi mↄ̀ yãnakpà Musude gbɛ̃́piↄwa, asa kpala gↄ̃a Lua gbɛ̃́ↄ pↄ́ ũ gↄↄ mɛ́ kà.*

23 Wa òmɛɛ wà mɛ̀: Wài mɛ̀n síiↄ̃depiá kpala síiↄ̃de pↄ́ a bↄ dṹnia guuɛ. A adoa ń kpala kĩniↄɛ, a da dṹniaa píi, i ↄ̃zↄ̃wà, i wíwi. 24 Kↄ́ba mɛ̀n kwipiↄá kpalapi kía gbɛ̃ↄn kwi† pↄ́ aa kibleↄɛ. Kía pↄ́ dodoa ń a káauↄ a fɛlɛ ń gbɛa, i kía gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ bↄ kpalau. 25 A Musude tↄbɛ̃ɛsi,‡ a gbãamↄ aà gbɛ̃́ↄnɛ, a wɛɛlɛ à gↄↄↄ ń yã́ pↄ́ Lua dìlɛↄ lilɛ. Wà Lua gbɛ̃́ↄ nàɛ̀ aà ↄzĩ wɛ̃̀ àaↄ̃ ń kĩnio.§ 26 Ãma yã́kpalɛkɛnaↄ zↄ̃lɛ aa aà bↄ kpalau, aai kpalapi midɛ míↄmiↄ e gↄↄpii. 27 Wa dṹnia kpalaↄ píi kíakɛ ń ikoo ń zↄ̃ↄkɛo kpa Musude gbɛ̃́ↄwa.* Aà kpalapiá kpala láasaiɛ,† mɛ́ kpalablenaↄ kúlɛɛ̀ aa misiilɛɛ̀ ḿpii. 28 Yã́pi lɛ́n we. Ma Daniɛli, ma làasooↄ tò sↄ̃ kɛ̃̀magu maamaaɛ, ma oa ↄ̃̀ↄkpà, ↄ̃ má yã́pi kũa ma nↄ̀sɛu.

8

Sãsakao sòlekɛa ń Blesanao

1 Balazaa kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guu ma Daniɛli ma wɛ́pungu'è a pↄ́ má è káau bàasi. 2 Málɛ gugwa ma wɛ́pungu'eapi guu, ↄ̃ má è má kú kibɛ Susa wɛ̃́lɛu Elaũ bùsuu. Má kú swa pↄ́ wì mɛ Ulai saɛ. 3 Ma wɛsɛ̀ ma gugwà, ↄ̃ ma sãsakao è zɛa swapi lɛ. A kↄ́ba pla. Aa gbã̀a, ãma ado gbã̀a dɛ adoa, a pↄ́ pↄ́ gbã̀api bↄ̀ gbɛzãɛ. 4 Ma sãsakaopi gwà, àlɛ sↄ̃́ dada bɛ'aɛ oi ń gugbãntoo oio ń gɛↄmidↄkĩi oio, àlɛ kↄ́bamalɛ. Nↄ̀bↄe a fↄ̃ zɛ à aà dão, mɛ́ gbɛ̃e a fↄ̃ ń bↄ aà ↄzĩo. Ìↄ azĩa pↄeã kɛɛ, ↄ̃ à azĩa dì.

5 Málɛ làasookɛ yã́piwa, ↄ̃ ma blesana è, à bↄ̀ bɛ'aɛ oi à mà dṹniaa píi, aà gbá i kã tↄↄlɛwao. Kↄ́ba zↄ̃ↄ dↄ aà wɛ́ taau. 6 À gɛ̀ sãsakao pↄ́ zɛa swalɛpi kĩ́i, ↄ̃ à kúu'ò à sùwà n pↄkũma pãsĩo. 7 Má è, kɛ́ à sùwà ń pↄfɛ̃o màa, à aà gbɛ̃̀gbɛ̃ à aà kↄ́ba mɛ̀n plapiↄ ɛ̀'ɛ, ↄ̃ sãsakaopi i fↄ̃ kaakaanakɛ̀o. Blesana aà sɛ nɛ̀ à ↄ̃zↄ̃̀wà, gbɛ̃e i fↄ̃ aà bↄ̀ aà ↄzĩo. 8 Ɔ̃ blesana azĩa dì, ãma kɛ́ à pɛ̀lɛ maamaa, aà kↄ́ba zↄ̃ↄpi ɛ̀, ↄ̃ kↄ́ba pãleↄ bↄ̀ kpa mɛ̀n síiↄ̃ a gɛ̃ɛ ũ, an lɛ́ dↄdↄ dṹnia gola síiↄ̃ↄwa.

9 Kↄ́bapiↄ do gↄ̃nakɛ̃̀ nɛ́nannↄ, ↄ̃ à zↄ̃ↄkũ̀ maamaa. À gɛ̀ gɛↄmidↄkĩi oi ń gukpɛ oio ń bùsu kɛfɛna oio. 10 À zↄ̃ↄkũ̀ e à gɛ̀ pɛ̀ luabɛ zĩgↄ̃ↄwa, ↄ̃ à ń saanaeↄ kwɛ̀ zĩ́lɛ* à ↄ̃zↄ̃̀má. 11 À azĩa dì à sáakpà ń zĩgↄ̃piↄ Kíao. À sa pↄ́ wìↄ owà lá gu lɛ́ dↄ mìdɛ, à aà kúkĩi kɛ̀ bɛzia ũ. 12 Wà zĩgↄ̃piↄ nàɛ̀ a ↄzĩ ń sa pↄ́ wìↄ o lá gu lɛ́ dↄo tàae pↄ́ wa kɛ̀ yã́i, ↄ̃ à sĩana pã̀lɛ zĩ́lɛ. Yã́ pↄ́ a kɛ̀ píi à saasɛ̀. 13 Ɔ̃ má mà malaika lɛ́ yã'o, ↄ̃ malaika pãle aà là à mɛ̀: Wɛ́pungu'ea yã́pi aↄ gɛ́ e bↄɛ ni? Sa pↄ́ wìↄ o lá gu lɛ́ dↄ yã́pi ń tàae pↄ́ a yã́ a dimáo ń Lua kpɛ́ kpaamáo ń ↄ̃zↄ̃a zĩgↄ̃piↄwao. 14 Ɔ̃ a òmɛɛ: Aↄ gɛ́ e gↄↄ ↄ̀aa kuɛdo ń basↄooɛ (2.300) sa'oa kↄↄ ń oosio gbɛa, Lua kpɛ́ i gbasa bↄ maa.

Wɛ́pungu'eapi bↄↄlɛkɛa

15 Gↄↄ pↄ́ ma Daniɛli málɛ wɛ́pungupi e màa, málɛ zɛwɛɛlɛ mà a yáasi dↄ̃, ↄ̃ ma pↄe è zɛa ma aɛ, à bↄ̀ lán gↄ̃ɛwa. 16 Ɔ̃ ma gbɛ̃nazĩna lↄↄ mà bↄa Ulaii. À lɛzù à mɛ̀: Gabliɛli,† wɛ́pungu pↄ́ gbɛ̃́pi è bↄↄlɛkɛɛ̀. 17 À sↄ̃̀mazi ma zɛkĩi. Kɛ́ àlɛ mↄ́, iwãa kà ma pↄa, ↄ̃ ma wulɛ ma gbɛɛu. A òmɛɛ: Gbɛ̃nazĩn nɛ́, ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ wɛ́pungu pↄ́ ń è dɛ dṹnialaagↄↄ yã́ ũɛ. 18 Gↄↄ pↄ́ àlɛ yã'omɛɛ, i ma kũ gbãa, má wúlɛa ma gbɛɛu. Ɔ̃ à ↄnàa à ma fɛlɛ à ma zɛ. 19 À mɛ̀: Málɛ yã́ pↄ́ a mↄ luapↄkũmabↄbↄma gↄↄgbɛzãzĩ onɛɛ, asa dṹnialaagↄↄ yã́ɛ. 20 Sãsakao kↄ́ba mɛ̀n plaade pↄ́ ń èpi dɛ Mɛdɛↄ ń Pɛɛsi kíaↄ ũɛ. 21 Blesana sↄ̃ Gɛlɛsi kpalaɛ, kↄ́ba zↄ̃ↄ pↄ́ dↄ aà wɛ́ taau mɛ́ a kía sɛ̃́ia ũ. 22 Kↄ́ba mɛ̀n síiↄ̃ pↄ́ bↄ̀lɛ kↄ́ba pↄ́ ɛ̀ gɛ̃ɛ ũpiↄá kpala mɛ̀n síiↄ̃ pↄ́ aa bↄlɛ aà bui guuↄɛ, ãma an gbãa a kaaàwao.

23 An kpalablea gↄↄgbɛzãzĩ, tó an tàaekɛa lɛ́ kà, kía oapãsĩde kↄ̃niki a fɛlɛ. 24 Aà gbãa a kã́fĩ, i kɛ ń aàzĩa gbãao no. Aà pↄkaalɛa a dimá. Yã́ pↄ́ a kɛ píi a bↄlɛiɛ, a gↄ̃sa gbãaↄ ń Lua gbɛ̃́ↄ dɛ̃ↄnzↄ̃. 25 Aà kↄ̃ni guu aà mↄafili a bↄlɛiɛ, iↄ dilɛ a ka. Tó gbɛ̃́ↄ yãe daao, ↄ̃ a ń dɛ̃ↄnzↄ̃ dasidasi, i fɛlɛ ń kíaↄ Kíao. Wa aà kaalɛ, ãma gbɛ̃nazĩna ↄ no.

26 Sa kↄↄ ń sa oosio ogↄↄ wɛ́pungu pↄ́ ń èá sĩanaɛ. Yã́pi ká láu, asa a kɛgↄↄ zã̀ɛ. 27 Ma Daniɛli ma yɛ̃̀ɛɛ làa, ↄ̃ ma gyãkɛ̀ gↄↄpla. Kɛ́ ma fɛlɛ, ma ɛa zĩkɛ̀ kíɛ. Wɛ́pungu pↄ́ má èpi yã́ dia, mi a bↄↄlɛ dↄ̃o.

9

Daniɛli wabikɛa Luawa

1 Aasuelu nɛ́ Daliusi, Mɛdɛ bui, kpalablea Babiloni bùsuu wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu, 2 ma Daniɛli ma yã́ pↄ́ Dii ò ãnabi Zelemiiɛ* è taalau à mɛ̀, Yelusalɛũ a gↄ̃ bɛzia ũ wɛ̃̀ bàaↄ̃kwiɛ. 3 Ɔ̃ ma aɛdↄ̀ Dii Lua kúkĩiwa ma kulɛkɛ̀ɛ̀, ma wabikɛ̀wà ń lɛyeo, má zↄ̃lɛa tufua ń zwã̀nkasaↄ daa. 4 Ma wabikɛ̀ Dii ma Luawa, ma a gbɛ̃́ↄ duunaↄ òɛ̀. Ma mɛ̀: N yã́ na Dii Lua. Ń zↄ̃ↄ, ni to vĩa ń kṹ. Niↄ n bàa kua ń gbɛ̃́ pↄ́ yenzi aaì misiilɛ yã́ pↄ́ ń dìlɛↄnɛↄ kũa gbɛ̃kɛ guu. 5 Wa duunakɛ̀ wa yãvãikɛ̀. Wa tàaekɛ̀nɛ, wa zãnɛ yã́wa. Wa bↄ yã́ pↄ́ ń dìlɛↄ ń n ikoyãↄ kpɛ. 6 N zↄ̀blena ãnabiↄ yã'ò wá kíaↄnɛ ń wá kpalablenaↄ ń wá deziↄ ń wá bùsu gbɛ̃́ↄ píi ń n tↄ́o, ↄ̃ wi n yãmao. 7 Dii, ń maa. Wápiↄ sↄ̃ wa gↄ̃ ń wío gbã, wá Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi ń Isaili pↄ́ kú kãiↄ ń Isaili pↄ́ kú zã̀ bùsu pↄ́ n ń fãaau an bↄa n kpɛ yã́iↄ píi. 8 Dii, wí wá kṹ duuna pↄ́ wá kɛ̀nɛ yã́i, wápiↄ ń wá kíaↄ ń wá kpalablenaↄ ń wá deziↄ. 9 Dii wá Lua, baa kɛ́ wa zãnɛ yã́wa, ń sósobi vĩ ń sùuuo. 10 Dii wá Lua, wi misiilɛnɛo, wi tɛ́ ikoyã pↄ́ ń dà n zↄ̀blena ãnabiↄnɛ aa òwɛ̃ɛↄzio. 11 Isailiↄ píi pã̀ n ikoyãa, aa gì n yãmai. Ɔ̃ n láaikɛ̀wá kɛ́ wa duunakɛ̀nɛ yã́i, lá ń ò n zↄ̀blena Mↄizi ikoyã láuwa. 12 N yã́ pↄ́ n mɛ̀ a wá le kɛ̀wɛ̃ɛ ń wá dↄaanaↄ. N yãyìawá, wi yã́ pↄ́ Yelusalɛũ lè taa e dṹnia guu yãao. 13 Wá Lua, yã́pi wá lé lá a yã́ kú Mↄizi ikoyã láuwa,† kási wi n kĩ́i wɛɛlɛo, wi mikɛ̃ wá duunaↄwa wa laaidↄ̀ n sĩanawao. 14 Dii wá Lua, n wɛtɛ̀ wá yã́i, ↄ̃ n yã́pi yìawá, asa n yã́ ìↄ na n yãkɛa guu píiɛ, ↄ̃ wi n yãmao. 15 Dii wá Lua, n wá gbɛ̃́ pↄ́ dɛ n gbɛ̃́ ũↄ bↄ̀lɛ Egipi ń n gã̀sa gbãao, n tↄbↄ̀ lá a ku e ń a gbãowa. Wa duunakɛ̀, wa tàaekɛ̀nɛ.

16 Dii, lá n yãkɛaↄ maa píi, ǹ n pↄkũma ń n pↄfɛ̃o wee n wɛ̃́lɛ Yelusalɛũ ń n gbɛ̀sĩsĩowa sa, asa Yelusalɛũ ń wá gbɛ̃́ pↄ́ dɛ ń gbɛ̃́ ũↄ gↄ̃̀ láanipↄ ũ gbɛ̃́ pↄ́ liaawáziↄnɛ píiɛ wá duuna ń wá deziↄ yãvãikɛao yã́i. 17 Wá Lua, mapi n zↄ̀blena wabi pↄ́ málɛ kɛma si sa ń ma wɛ̃na wiio. N kúkĩi pↄ́ gbòo gwa n tↄ́ yã́i. 18 Ma Lua, swã́kpa ǹ ma yãma. Wɛ́sɛ ǹ wɛ̃́lɛ pↄ́ n tↄ́ kuwà bɛzia gwa. I kɛ wá maakɛa yã́i wálɛ wabikɛimao, n sósobi zↄ̃ↄ yã́iɛ. 19 Dii, ma yãma! Dii, suɛ! Dii, swã́sɛ ma yã́i, ní kɛ kpakpa! Ma Lua, ńsu gɛ̃gɛ̃o n tↄ́ yã́i, asa n tↄ́ dↄ wɛ̃́lɛpi ń n gbɛ̃́ↄwaɛ.

Wɛ̃̀ sopla lɛɛ bàaↄ̃kwi yã́

20 Gↄↄ pↄ́ málɛ yã'o màa, málɛ wabikɛ, málɛ ma duuna o ń ma gbɛ̃́ Isailiↄ pↄ́ↄ, málɛ sùuugbɛa Dii ma Luawa aà gbɛ̀sĩsĩ yã́ musu, 21 kɛ́ málɛ wabikɛ màa, Gabliɛli,‡ gbɛ̃́ pↄ́ má è wɛ́pungu'ea guu yãapi vùa mↄ̀ ma kĩ́i sa oosi ogↄↄ. 22 À yã'òmɛɛ à mɛ̀: Daniɛli, ma bↄ mↄma kɛ́ mà ń wɛ́ kɛ̃nɛɛ, n dↄ̃a i kã́fĩ. 23 Kɛ́ n na wabikɛawa, Lua sìnnↄ, ↄ̃ ma mↄ oinɛ, asa aà gbɛ̃́ yenziden n ũ. Laaidↄ yã́ɛ beewa, làasookɛ wɛ́pungu pↄ́ ńlɛ ewa. 24 Lua wɛ̃̀ sopla lɛɛ bàaↄ̃kwi dìlɛ n gbɛ̃́ↄnɛ ń n wɛ̃́lɛpio, kɛ́ à tàaeↄ midɛ à duuna vĩlɛ, à yãvãiↄ kɛ̃́wá, i bↄ ń maakɛ láasaio, wɛ́pungu'ea ń ãnabikɛkɛao lɛ́ i ká, wi luakukĩi sakɛ̃. 25 Làasookɛ yã́piwa, níↄ dↄ̃ kɛ́ sɛa gↄↄ pↄ́ wa dìlɛ Yelusalɛũ ɛa sua a pá ziuwa e à gɛ̀ pɛ̀ kía pↄ́ Lua kpà mↄgↄↄwa aↄ dɛ wɛ̃̀ soplapla lɛɛ sopla ń wɛ̃̀ soplapla lɛɛ bàaↄ̃ ń plaoo ũɛ. Wa ɛa kálɛ, wi a gãaɛↄ kɛkɛ ń zɛaↄ, ãma taasi aↄ ku gↄↄpi. 26 Wɛ̃̀ sopla lɛɛ bàaↄ̃ ń plaopi gbɛa wa kíapi bↄlia, gbɛ̃e a zɛaànↄo. Kía pↄ́ lɛ́ mↄ́ zĩgↄ̃ↄ wɛ̃́lɛpi kaalɛ ń Lua kpɛ́o. A lɛ́ a ká lán í daa pↄ́ↄlawa. E a lɛ́ àↄ gɛ́ kái zĩkaa ń gudɛo aↄ ku lá Lua dìlɛwa. 27 Kíapi a lɛdoũkɛ ń gbɛ̃́ↄ dasi e wɛ̃̀ sopla. Wɛ̃̀ soplapi guoguo a sa'oa ń gbadaao midɛ, i tɛ̃̀ gudɛna§ pɛ́lɛ we e kaalɛ pↄ́ Lua dìlɛ gudɛnapiɛ gɛ aà leò.

10

Gawide bↄ mↄa Daniɛliwa

1 Pɛɛsiↄ kí Kilusi kpalablea wɛ̃̀ àaↄ̃de guu wà yã́ bìiwà Daniɛli pↄ́ wì mɛɛ̀ lↄ Bɛlasaaɛ. Yã́piá sĩanaɛ mɛ́ ĩadama zↄ̃ↄ yã́ɛ. À yã́pi mà wɛ́pungu'ea guuɛ, ↄ̃ wà a bↄↄlɛkɛ̀ɛ̀.

2 Gↄↄ bee ma Daniɛli, málɛ pↄsia kɛ e ãsↄ̃a àaↄ̃. 3 Mi blɛnana bleo, nↄ̀ↄ ge vɛ̃ɛ i gɛ̃ ma lɛ́uo. Mi nísidↄↄo e ãsↄ̃a àaↄ̃pi gɛ̀ làaò.

4 Mↄ sɛ̃́ia gↄↄ baasↄo mɛ̀ndosaide zĩ́ má zɛa swa zↄ̃ↄ pↄ́ wì mɛ Tigilisi saɛ. 5 Ma wɛsɛ̀ ma gugwà, ↄ̃ ma gbɛ̃e è pↄ́ pua daa mɛ́ vua maa asana dↄa aà pi. 6 Aà mɛ bↄ̀ lán gbɛ̀ bɛɛɛdewa, aà oa dɛ lán loupilɛawa. Aà wɛ́ dɛ lán tɛ́vuawa, aà ↄↄ ń aà gbáↄ lɛ́ tɛkɛ lán mↄgotɛ̃ yↄↄawa. Aà lↄↄ dɛ lán dasi kↄ̃fĩwa.* 7 Ma Daniɛli mámɛ ma wɛ́pungupi è mado. Gbɛ̃́ pↄ́ kumanↄↄ i eo. Sↄ̃ kɛ̃̀ńgu, ↄ̃ aa bàalɛ̀ gɛ̀ ùlɛ. 8 Mámɛ ma gↄ̃ mado, málɛ wɛ́pungu zↄ̃ↄpi e. Ma gbãa làa, ma oa ↄ̃̀ↄkpà, ma gↄ̃ yɛ̃̀ɛɛsai.

9 Ma aà lↄↄ mà, ↄ̃ gↄↄ pↄ́ málɛ ma, i ma kũ gbãa, má wúlɛa ma gbɛɛu. 10 Ɔ̃ wà ↄnàa wà ma sɛ ma kulɛ ma koso ń ma ↄowa, málɛ lualua. 11 Ɔ̃ wa òmɛɛ: Lua gbɛ̃́ yenzide Daniɛli, laaidↄ yã́ pↄ́ málɛ onɛwa. Fɛlɛ zɛ, asa wà ma zĩmaɛ. Kɛ́ a òmɛɛ màa, ma fɛlɛ zɛ, málɛ deedee. 12 Ɔ̃ à ɛ̀a òmɛɛ: Daniɛli, ńsu to vĩa n kũo, asa za gↄↄ sɛ̃́ia pↄ́ n n nↄ̀sɛ kpà yãwaaipaawa mɛ́ n nzĩa bùsa Luaɛ, a sìnnↄ. N yã́pi yã́i ma mↄi. 13 Pɛɛsi kpala malaika kía zɛzↄ̃̀mɛɛ gↄↄ bao ń mɛ̀ndoo, ↄ̃ malaika kíaↄ do Misɛli† mↄ̀ dↄ̀malɛ, ↄ̃ ma gbãa dɛnla kɛ̀ Pɛɛsi kíaↄnɛ. 14 Ma mↄ yã́ pↄ́ a n gbɛ̃́ↄ le gↄↄgbɛzãzĩ bↄↄlɛkɛinɛɛ, asa wɛ́pungu pↄ́ ńyↄ̃ e lↄ dɛ zia yã́ ũɛ.

15 Gↄↄ pↄ́ àlɛ yã́pi omɛɛ, ma a mipɛ̀lɛ, má nílɛ kpɛ̃́. 16 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ gbɛ̃nazĩnawapi ↄkã̀ ma lɛ́wa, ↄ̃ ma lɛbↄ̀ ma yã'ò. Má ò gbɛ̃́ pↄ́ zɛa ma aɛɛ: Dii, wãwã tↄ̃̀a pↄ́ pↄ́ málɛ e yã́i, ma gↄ̃ yɛ̃̀ɛɛsai. 17 Dii, kpelewa mapi n zↄ̀blena má fↄ̃ yã'onnↄi? Má gbãa vĩ lↄo, málɛ wekĩi e lↄo. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ gbɛ̃nazĩnawapi ɛ̀a ↄkã̀a à ma gba gbãa 19 à mɛ̀: Lua gbɛ̃́ yenzide, ńsu to vĩa n kũo. Ńyↄ̃ↄ kú ń aafiaoɛ! Ǹ n mɛ kpálɛ! Sↄ̃dilɛ! Kɛ́ à yã'òmɛɛ, ma gbãakũ̀, ↄ̃ ma mɛ̀: Dii, yã'omɛɛ sa, asa n ma gba gbãa. 20 Ɔ̃ à mɛ̀: Ń yã́ pↄ́ tò ma mↄ n kĩ́i dↄ̃a? Má ɛa gɛ́ zĩka ń Pɛɛsiↄ malaika kíapio tia. Tó ma ta, Gɛlɛsiↄ malaika kía a mↄ́. 21 Ãma má yã́ pↄ́ kú sĩana taalau onɛ gĩa. Gbɛ̃e zɛamanↄ kíapiↄ yã musuo, sema á Isailiↄ malaika kía Misɛli bàasio.

11

1 Mɛdɛ bui Daliusi kpalablea wɛ̃̀ sɛ̃́ia guu, ma zɛ giaànↄ, ma kàedàaàzi.

Gɛↄmidↄkĩi kía ń gugbãntoo kíao

2 Sĩana málɛ onɛ. Kía pãleↄ fɛlɛ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ Pɛɛsi. An síiↄ̃de tɛ́ ń kpɛ, aↄ àizɛɛ vĩ maamaa dɛńla. A gbãakũ a àizɛɛpi yã́i, i to gbɛ̃́pii fɛlɛ ń Gɛlɛsi bùsuo. 3 Kía gbãade a fɛlɛ kpala zↄ̃ↄ ble, iↄ kɛ lá a yeiwa. 4 Aà fɛlɛa gbɛa aà kpala a gboo à kɛ lɛɛ síiↄ̃, dṹnia gola síiↄ̃ ń a pↄ́o. I kɛ aà buiↄ mɛ́ aa kpalapiↄ bleo, gbɛ̃pãleↄ mɛ́ aa ble mɛ́ aà kpalapiↄ gbãa a ka a káauwao.

5 Gɛↄmidↄkĩi kía a gbãakũ, aà zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄe i gbãakũ dɛaàla, i kible, aà kpala aↄ zↄ̃ↄ. 6 Gↄↄpla gbɛa aa lɛdoũkɛ. Gɛↄmidↄkĩi kía a a nɛnↄɛna kpã́sã gugbãntoo kíawa yãyea ń kↄ̃o seela ũ, ãma nↄɛpi aↄ iko vĩ weo, kíapi ń aà nɛ́pio aa gɛ̃gɛ̃o. Wa nↄɛpi ń gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀aànↄↄ ń aà nɛ́o ń aà dↄnlɛdeo kpámá gↄↄ bee. 7 Nↄɛpi daɛe mɛ́ a kible aà mae gbɛu. A lɛ́lɛ gugbãntoo kía zĩgↄ̃ↄwa, a gɛ̃ aà zɛgikĩi, a zĩkańnↄ, i gbãamↄnɛ́. 8 A ń tã́aↄ ń ń dii pↄ́ aa ń kásaↄ sɛ́lɛ taò Egipi ń ń pↄ́ bɛɛɛde pↄ́ wa kɛ̀ ń vuao ń ã́nusuoↄ. A gugbãntoo kía tó we gĩa gↄↄpla. 9 Gugbãntoo kíapi i mↄ lɛ́lɛi gɛↄmidↄkĩi kíapi bùsuwa sↄ̃, i ɛa ta a bùsuu. 10 Aà nɛ́ↄ zĩ̀ sↄukɛ, aa zĩgↄ̃ↄ kãaa dasidasi. Aa dazɛu aa dagua lán swa paawa, aai zĩka e aa gɛ pɛò aà zɛgikĩiwa. 11 Gɛↄmidↄkĩi kía pↄ a pa, i gɛ́ zĩkai ń gugbãntoo kíao ń zĩgↄ̃ pↄ́ á kã̀aa dasidasiↄ, i zĩblemá. 12 Tó à zĩgↄ̃piↄ sɛ̀lɛ tàńnↄ, a azĩa sɛ lɛsĩ, i ń dɛdɛ dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwia (10.000), ãma aↄ fuańla gↄↄpiio. 13 Gugbãntoo kía a ɛa zĩgↄ̃ↄ kãaa dasidasi dɛ a káaua. Tó a gↄↄ kà, a mↄ́ ń a zĩgↄ̃ bílapiↄ, baade ń a gↄ̃kɛbↄↄ.

14 Gↄↄbeezĩ gbɛ̃́ daside a fɛlɛ ń gɛↄmidↄkĩi kíao. N bui gↄ̃ pãsĩↄ fɛlɛwà wɛ́pungu pↄ́ ń è yã́ papaa yã́i, kási aa saasɛo. 15 Gugbãntoo kía a mↄ koezↄ̃ wɛ̃́lɛ bĩ́idezi, i sí. Gɛↄmidↄkĩi zĩgↄ̃ↄ gbãa a fↄ̃ kpánɛ́o, baa an zĩgↄ̃ badeↄ. An gbãa a kao. 16 Kía pↄ́ mↄ̀ lɛ̀lɛwà a kɛ lá a yeiwaɛ, gbɛ̃e a fↄ̃ kpaɛ̀o. A zɛ bùsu kɛfɛnau, aↄ a dúuzↄ̃a zɛ́ vĩ. 17 A zɛò à mↄ́ ń a bùsu ikoo píi, ãma a lɛdoũkɛ ń gɛↄmidↄkĩi kíaoɛ, i a nɛnↄɛ kpã́sãwà aà kpala ↄ̃̀ↄkpaa yã́i. Yã́pi a zɛkɛo, aↄ àie vĩɛ̀o. 18 I gbasa aɛdↄ ísia saɛ bùsuↄwa, i si dasi, ↄ̃ zĩgↄ̃ↄ dↄaana a aà kàamai midɛ, a to aà kàamai wí aà musu, 19 i ɛa aɛdↄ a bɛ bùsu zɛgikĩiↄwa sa, kási a gɛ̃mbↄlɛ à lɛ́lɛɛ, wa aà e lↄo.

20 Aà gɛ̃ɛ i gbãamↄnɛde gbaɛmá a kíakɛgawi kã́fĩa yã́i, ãma gↄↄpla gbɛa a gaɛ, i kɛ pↄkũma ge zĩ yã́i no. 21 Aà gɛ̃ɛ aↄ dɛ gbɛ̃́ gia pↄ́ wi aà kpa kpalauo ũ. Gↄↄ pↄ gbɛ̃́ↄ yãe yãdaao, a mↄ lɛnakasanɛ́, i kpala símá. 22 A zĩgↄ̃ↄ wíwi a aɛ kɛ́lɛkɛlɛ, a ń kaalɛ ń kía pↄ́ à lɛdoũkɛ̀aànↄo. 23 Lɛdoũkɛaaànↄ gbɛa a bↄ aà kpɛ, aà gbãa i kã́fĩ, baa tó aà gbɛ̃́ↄ dasio. 24 A si bùsu táaede gbɛ̃́ pↄ́ yãe yãdaaoↄzi, i yã́ pↄ́ a maeↄ ge a deziↄ i e kɛ̀o kɛ. A ń pↄ́ↄ sɛ́lɛ, a ń pↄtuoↄ naaa, i ń àizɛɛpiↄ biilɛ a ìwaↄnɛ. A vãikpaaĩ ń zɛgikĩiↄ, ãma a gↄↄplakɛo. 25 A sↄ̃dilɛ, i tɛ́kpa azĩau, i si gɛↄmidↄkĩi kíazi ń zĩgↄ̃ↄ dasidasi. Gɛↄmidↄkĩi kíapi a zĩkaaànↄ ń a zĩgↄ̃ dasi pↄ́ an gbãa kɛ̀ zàiↄ, ãma a fↄ̃o, asa wa lɛkpaaĩaàziɛ. 26 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì pↄbleaànↄↄ zĩbↄnkpɛkɛɛ̀. Wa aà zĩgↄ̃ↄ yá, wi ń daside dɛdɛ. 27 Kía gbɛ̃ↄn plapiↄ zↄ̃lɛ táabũnu doũi ń nↄ̀sɛvãio, aai ɛɛtokↄ̃ɛ. A zɛkɛo, asa yã́ a midɛ a gↄↄwaɛ. 28 Gugbãntoo kía a da a bùsu zɛ́u ń àizɛɛ zↄ̃ↄo, ãma a vãikpaaĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ Lua bàa kúńnↄↄɛ. A yã́yiamá, i gbasa ta a bùsuu.

29 Tó a gↄↄ kà, a ɛa si gɛↄmidↄkĩi bùsuzi, ãma gbɛzã yã́pi aↄ dɛ lá a káauwao. 30 Bɛ'aɛdeↄ giɛ̀ ń gó'ilɛnaↄ, i vlãnau, i ɛa gɛ́ kpɛ̃nɛbↄbↄ gbɛ̃́ pↄ́ Lua bàa kúńnↄↄwa. A zɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua bàakuańnↄ yã́ gbòoↄ, 31 aà zĩgↄ̃ↄ i Lua kpɛ́ gbãlɛ, aai sa pↄ́ wìↄ o lá gu lɛ́ dↄ midɛ, aai tɛ̃̀ gudɛna* pɛ́lɛu. 32 A gbɛ̃́ pↄ́ aa Luabaakuańnↄ yã́ gbòoↄ ↄ̃̀ↄkpa ń mↄafilio, ãma gbɛ̃́ pↄ́ aa ń Lua dↄ̃ↄ zɛ gbãa, aai giɛ̀. 33 An gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃nↄ vĩↄ yãda gbɛ̃́ dasideↄnɛ, ãma gↄↄplanaɛa wa ń gbɛ̃eↄ kwɛ́ ń fɛ̃ndao, wa ń gbɛ̃eↄ kpasa, wa ń gbɛ̃eↄ ka kpɛ́u, wi ń pↄ́ↄ símá. 34 Tó aa kpàgua màa, wa dↄńlɛ yↄↄ, mↄafilideↄ i namá dasi. 35 Ɔ̃nↄnapi keeↄ kpagua, kɛ́ Lua e ń baasa à ń gbãsĩ wolomá, an nↄ̀sɛ i pu e gↄↄ lɛ́ ká, asa gↄↄpi a ka lá Lua dìlɛwaɛ.

Kía pↄ́ a azĩa sɛ̀ lɛsĩ

36 Kíae mɛ́ a kɛ lá a yeiwa, i azĩa sɛ lɛsĩ, i zↄ̃ↄkɛ dↄ̃ azĩaɛ dɛ diiↄla píi,† i dↄ́ɛnnↄyã'ò diiↄ Dii musu.‡ Aà yã́ aↄ gɛɛ e luapↄkũmabↄbↄmagↄↄ gɛ láaò, asa Lua a yã́ pↄ́ a zɛò kɛɛ. 37 Kíapi a a deziↄ tã́aↄ yãdao ge tã́a pↄ́ nↄɛↄ ìↄ yei. A diie yãdao, a zↄ̃ↄkɛ dↄ̃ azĩaɛ dɛńla píiɛ. 38 A zɛgikĩiↄ tã́a kpɛla a dii ũ ń gbɛu. A dii pↄ́ a deziↄ dↄ̃opi kpɛla ń vuao ń ã́nusuo ń gbɛ̀ bɛɛɛdeo ń pↄ́ ↄdeↄ. 39 A yã́yia zɛgikĩi gbɛ̃̀nɛↄwa ń a diipi dↄnlɛo. A gbɛ̃́ pↄ́ aa a dↄ̃ↄ kpɛla maamaa, i to aa kible gbɛ̃́ dasideↄwa, i bùsu kpaalɛnɛ́ ń asea ũ.

40 Tó a gↄↄ lɛ́ kà, gɛↄmidↄkĩi kía a mↄwà ń zĩo, ↄ̃ gugbãntoo kía a fɛlɛwà lán zàa'ĩanawa ń sↄ̃́goↄ ń sↄ̃deↄ ń gó'ilɛnaↄ dasidasi. A si bùsuↄzi dasi, i dagua. 41 A si bùsu kɛfɛnazi lↄ. Zĩ a bùsuↄ ble dasi, ãma Ɛdↄũↄ n Mↄabuↄ ń Amↄniↄ dↄaanaↄ bↄɛ. 42 Aà iko a bùsu daside le, Egipi a bↄo. 43 A gbãable Egipi àizɛɛ pↄ́ ulɛaↄwa, vua ń ã́nusuo ń pↄ́ bɛɛɛdeↄ píi. Libiiↄ ń Etiopiↄ misiilɛɛ̀. 44 Bao pↄ́ a bↄ gukpɛ oi ń gugbãntoo oio a to gili gɛ̃aàgu, i dazɛu ń pↄfɛ̃ zↄ̃ↄo dasi kaalɛa ń ń bãdɛao yã́i. 45 A a kíakɛ zwã̀akpɛ dↄ ísia ń Lua kpɛ́ gbɛ̀sĩsĩ kɛfɛnao zãnguoɛ. We ↄ̃ a midɛu, gbɛ̃e a dↄaàlɛo.

12

Gↄↄgbɛzãzĩ

1 Gↄↄbeezĩ Misɛli,* gbãade zↄ̃ↄ pↄ́ ì zɛ ń n gbɛ̃́ↄ a fɛlɛ. Gↄↄ bee taasi aↄ zↄ̃ↄ. Za buiↄ daalɛgↄↄ e gↄↄ bee, a taa i kɛ yãao.† Gↄↄ bee n gbɛ̃́ pↄ́ an tↄ́ kú Lua taala‡ guuↄ bↄ. 2 Gbɛ̃́ bíla pↄ́ lɛ́ i'o tɛ̃́ɛnauↄ vu. An gbɛ̃eↄ aaↄ dɛ àizãna pↄ́ ũ, an gbɛ̃eↄ sↄ̃ láani ń wí láasaio pↄ́ ũ.§ 3 Gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃nↄ vĩↄ aaↄ tɛkɛ lán musupↄↄwa. Gbɛ̃́ pↄ́ aaì to dasi bↄ maapiↄ aaↄ ikɛ lán saanaↄwa.* 4 Mpi sↄ̃ Daniɛli, yã́piↄ ká láu, ní nana† e gↄↄpi lɛ́ ká. Gbɛ̃́ dasiↄ gɛ́ le wà gɛ́ la dↄ̃a kã́fĩi.

5 Ma Daniɛli ma gugwà, ↄ̃ ma gbɛ̃ↄn plaↄ è, ado zɛa swa baala, ado baale. 6 An gbɛ̃do ò gbɛ̃́ pↄ́ bàabaa daa a zɛ swa'iaɛ à mɛ̀: Yãbↄnsaɛpiↄ midɛ bↄɛ ni? 7 Gbɛ̃́ pↄ́ bàabaa daa a zɛ swa'iapi a ↄplaa ń a ↄzɛɛo sɛ̀ musu, ↄ̃ má mà a ò ń Gↄↄpiide tↄ́o‡ à mɛ̀: Wɛ̃̀ àaↄ̃ ń kĩnioɛ.§ Tó wà Lua gbɛ̃́ↄ gã lìnɛ́ ń kpɛ wa làa, ↄ̃ yã́piↄ midɛ píi. 8 Má mà, ãma mi a bↄↄlɛ dↄ̃o, ↄ̃ ma aà là: Dii, yã́pi a midɛ kpelewa ni? 9 A wèa à mɛ̀: Daniɛli, gɛ́! Yã́piↄ mi aↄ ulɛaɛ, wiↄ pↄ́ kúlɛwà e gↄↄ lɛ́wa. 10 Zĩbeezĩ gbɛ̃́ↄ gbãsĩ a wolo dasi, an nↄ̀sɛ a puakũ lá wà ń baasawa, ãma gbɛ̃vãiↄ wɛtã aaↄ vãi.* Gbɛ̃vãie a yã́pi mao, gbɛ̃́ pↄ́ ↄ̃nↄ vĩↄ mɛ́ aa ma. 11 Tó wà sa pↄ́ wì o lá gu lɛ́ dↄ mìdɛ, wà tɛ̃̀ gudɛna† pɛ̀lɛ, gↄↄ ↄ̀aa soolo n basiiↄ̃kwio (1.290) aↄ ku. 12 Báaade gbɛ̃́ pↄ́ a gↄↄ ↄ̀aa soolo ń basopla sↄosaio (1.335) dã à ká. 13 Mpi sↄ̃ gɛ́ e n gↄↄ lɛ́wa. Ńyↄ̃ ã́nuato, ní fɛlɛ ká n baaa gↄↄ lɛ́wa.

* 1:1 2Kia 24.1

† 1:2 2Kia 20.17-18, Isa 39.6-7

‡ 1:8 Bↄa 34.15

* 2:2 Daa 41.8

† 2:45 Soũ 118.22, Isa 28.16, Lom 9.33

* 3:6 Zia 13.15

* 4:9 Mat 13.32

† 4:15 Daa 41.38

‡ 4:32 Isa 40.17

* 5:25 Bee mɛ̀ nao, nao, gbia lɛgwà, kpaalɛ.

† 5:29 Daa 41.42

* 7:3 Zia 13.1, 17.8

† 7:6 Zia 13.2

‡ 7:7 Zia 12.3, 13.1

§ 7:8 Zia 13.5-6

* 7:9 Zia 20.4

† 7:9 Zia 1.14

‡ 7:10 Zia 5.11

§ 7:10 Zia 20.12

* 7:13 Mat 24.30, 26.64, Zia 1.7, 13, 14.14

† 7:14 Flp 2.9-11, Zia 11.15

‡ 7:18 Zia 22.5

§ 7:21 Zia 13.7

* 7:22 Zia 20.4

† 7:24 Zia 17.12

‡ 7:25 Zia 13.5-6

§ 7:25 Zia 12.14, 13.7

* 7:27 Zia 20.4

† 7:27 Zia 22.5

* 8:10 Zia 12.4

† 8:16 Luk 1.19, 26

* 9:2 Zel 25.11, 29.10

† 9:13 Iko 11.28, 28.15-68

‡ 9:21 Luk 1.19, 26

§ 9:27 Dan 11.31, 12.11, Mat 24.15

* 10:6 Zia 1.13-15, 19.12

† 10:13 Yud 9, Zia 12.7

* 11:31 Dan 9.27, Mat 24.15

† 11:36 2Tɛs 2.3-4

‡ 11:36 Zia 13.5-6

* 12:1 Zia 12.7

† 12:1 Mat 24.21

‡ 12:1 Bↄa 32.32, Soũ 69.28, Luk 11.20, Zia 21.27

§ 12:2 Isa 26.19, Mat 25.46, Zãa 5.28-29

* 12:3 Mat 13.43, 1Kln 15.40-44

† 12:4 Zia 22.10

‡ 12:7 Zia 10.6

§ 12:7 Zia 12.14

* 12:10 Zia 22.11

† 12:11 Dan 9.27, Mat 24.15

Ozee

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

OZEE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Amↄsi gaa gbɛa wɛ̃̀ kwi taawa Ozee gↄ̃̀ Lua lɛdↄɛkɛna ũ Isaili bùsuu e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 750. À gↄ̃̀ wɛ̃̀ baakwi e gↄↄ pↄ́ Asiliↄ Samali sì, ↄ̃ Isaili kpala mìdɛ wɛ̃̀ 721 guu.

Gↄↄ bee (2Kia 14.23-17.23 gwa), Isaili bùsu ↄ̃̀ↄkpaa. Kí Yeloboaũ plaade kpalablea gbɛa Asiliↄ gbãa lɛ́ dɛdɛɛ. Kↄ̃bↄbↄa kpalau mɛ́ lɛ́ Samali dɛ, gbɛ̃́ pↄ́ aa zɛ̀ ń yãkpaanlaↄ ↄ̃ wàlɛ kpá kpalau. Yã́zɛsai pↄ́ Amↄsi a yã'ò lɛ́ kãfĩ. Luanaaikɛnaↄ sↄ̃, yã'ĩa ń lé maamaa, asa Kanaa bùsu tã́agbagbaa lɛ́ gɛ̃kĩi e ń gbãaoɛ.

Yã'ĩapi taa Ozee lè nↄsɛa guu. Yã'ĩa pↄ́ aà lè báasɛ̃ dↄ̀ↄ guupi bↄ̀ yã̀ pↄ́ Lua wã̀wã a gbɛ̃́ↄ náaisai yã́ musu guuɛ. Lua ye aa wɛdↄ gbã́gbãai, i gbasa àↄ yeńzi (14.2-10). Ozee mɛ̀ gbɛ̃kɛkɛakↄ̃ɛ ↄ̃ Lua yei (6.6) lá Yesu ò a baona waasokɛa guuwa (Mat 9.13, 12.7).

Ãnabi Ozee lá yã́ zɛ́kalɛan kɛ:

Lɛɛ 1-3 Ozee kua ń a nao yã́

Lɛɛ 4.1-9.9 Isailiↄ kua yã́ ń lá an yã́pi dɛ Luaɛo

Lɛɛ 9.10-14.1 Lua gbɛ̃́ↄ náaisaikɛ zĩ́nabↄkĩi

Lɛɛ 14.2-10 Lua yea Isailiↄzi mɛ́ a zĩble an náaisaikɛwa

1

Ozee nↄ ń a nɛ́ↄ

1 Yudaↄ kíaↄ Uzia* ń Yotaũo† ń Aazao‡ ń Ezekiao§ ń Yehoasi nɛ́ Yeloboaũ* Isailiↄ kíao kpalablegↄↄ, Dii yã'ò Beeli nɛ́ Ozeewɛ. 2 Kɛ́ Dii nà yã'oa Ozeeɛwa, a òɛ̀: Gɛ ǹ nↄɛ dↄ́ɛ'ĩide sɛ nↄ ũ, ní gĩnasↄↄnɛↄ si lↄ, asa bùsuɛbeedeↄ ma to we, aalɛ gbãsĩkɛ maamaaɛ. 3 Ɔ̃ à gɛ̀ Diblaiũ nɛ́ Gomɛɛ sɛ̀ nↄ ũ. Ɔ̃ à nↄsìaànↄ, à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ. 4 Dii ò Ozeeɛ: Tↄ́kpaɛ̀ Yezɛlɛɛ, asa má tó gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ Yezɛlɛɛↄ† yã́ wí Yehu bɛdeↄ musuɛ tia, mí Isailiↄ kpala midɛ. 5 Gↄↄ bee má Isailiↄ sá ɛ́'ɛ Yezɛlɛɛ guzulɛu.

6 Gomɛɛ nↄsì lↄ, à nɛ'ì nↄɛ ũ, ↄ̃ Dii ò Ozeeɛ: Tↄ́kpaɛ̀ Wɛ́gwaakuo, asa má Isailiↄ wɛgwa lↄo, má sùuukɛńnↄ lↄo. 7 Ãma má Yudaↄ wɛgwa, mí ń suaba. Ma Dii an Lua, mámɛ má ń suaba, i kɛ ń sáo ge ń fɛ̃ndao ge ń zĩo ge ń sↄ̃́ↄ ge ń sↄ̃deↄ no. 8 Kɛ́ à Wɛ́gwaakuo kɛ̃̀ yↄ̃́wa, à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ lↄ. 9 Dii mɛ̀: Tↄ́kpaɛ̀ Magbɛ̃ↄno, asa á dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũo mɛ́ má dɛ á Lua ũo.

2

1 Ń beeo Isailiↄ aaↄ dasi lán ísialɛ ũfãawaɛ, wa fↄ̃ ń lɛ́ dↄ̃o, wa fↄ̃ ń naoo.* Gu pↄ́ má òunɛ́ ma gbɛ̃́ↄ no, we wa ń sísiu Lua bɛ̃́ɛ nɛ́ↄ. 2 Yudaↄ ń Isailiↄ kãaa ń lɛdoũo, aai dↄaana mɛ̀ndona dilɛ ń pↄ́ ũ. Aa bↄlɛ bùsu ń bùsuo, asa Yezɛlɛɛ gↄↄpi aↄ zↄ̃ↄɛ. 3 À o á gbɛ̃́ↄnɛ, gↄ̃ɛ ń nↄɛo, ma gbɛ̃́ↄn ń ũ, ma ń wɛgwà.

Isailiↄ dɛa Dii nↄ gbãsĩkɛna ũ

4 Isailiↄ, à zↄadↄ á dawa,

à zↄadↄwà,

asa ma nↄn aà ũ lↄo,

mɛ́ aà zã́n ma ũ lↄo.

Aà káaluakaa bↄ a wɛ́ɛ,

i mikɛ̃ gbãsĩkɛawa.

5 Tó màa no, má pↄ́ piliwàɛ,

i gↄ̃ puizi,

má tó aà gↄ̃ láilai,

lá wà aà ìwaɛ.

Má tó aà gↄ̃ gbáa ũɛ,

má aà li gugii ũɛ,

mí tó aà ga ń imio.

6 Má aà nɛ́ↄ wɛgwao,

asa gĩnasↄↄnɛↄnɛ.

7 An da dↄ́ɛ'ĩi kɛ̀,

ↄ̃ à ń nↄsì wisaikɛa guu.

À mɛ̀ á gɛ́ a gↄ̃pↄsɛↄwaɛ,

aai a gba pↄblea ń ío ń sãkão

ń bàabaao ń nísio ń vɛ̃ɛo.

8 Ayãmɛto má zɛdɛɛ̀ ń lɛo,

má gĩ liaaàzi,

kɛ́ asu tɛ a dàaio yã́i.

9 Tó à sù bↄ̀ pɛ̀lɛ a gↄ̃pↄsɛↄzi sↄ̃,

a ń leo,

a kpálɛkɛńzi, a ń eo,

i mɛ á ɛa ta a gↄ̃ sɛ̃́iawaɛ,

asa aà pↄ na yãa dɛ tiaa.

10 I dↄ̃ kɛ́ mámɛ ma pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo kpàwao.

Ma nísi ń ã́nusuo ń vuao nↄ̀nↄaaɛ̀,

ↄ̃ à a mↄaokɛ̀ Baaliwa.

11 A yã́i má ɛa mà a pↄ́wɛna síwà

ń ma vɛ̃ɛo a kɛkɛgↄↄ

ń sãkão ń bàabaa pↄ́ à a puizi ùlɛoo,

12 mí aà wisaikɛ kaɛ̀ a ↄzĩ

aà gↄ̃pↄsɛↄ wáa.

Gbɛ̃e a e à aà bↄ ma ↄzĩo.

13 Má aà pↄnakɛa midɛ píiɛ,

dikpɛ pↄ́ ì kɛ wɛ̃ ń wɛ̃o pↄ́ↄ

ń mↄ dafu pↄ́ↄ ń kã́mabogↄↄ pↄ́ↄ.

14 Má aà vɛ̃ɛliↄ ń aà kaadↄɛnliↄ dɛɛlɛɛ,

lí pↄ́ à mɛ̀ a gↄ̃pↄsɛↄ mɛ́ fĩabòòɛpiↄ,

mí tó gupi gↄ̃ tàaa ũ, sɛ̃̀anↄbↄↄ i ble.

15 Lá à tulaletikàtɛa tã́aↄnɛ,

à azĩa kɛ̀kɛ ń tãanaↄ ń nↄamblebↄↄ,

à pɛ̀lɛò a gↄ̃pↄsɛpiↄzi,

ↄ̃ ma yã́ sã̀aàgu,

yã́piↄ yã́i má aà wɛtãɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

16 Má tó Isailiↄ ma yã́zɛ e,

má gɛ́ńnↄ gbáauɛ,

mí ń nↄ̀sɛ níninɛ́.

17 We má ń vɛ̃ɛbuↄ sↄaaunɛ́,

mí Akoo guzulɛ† kɛnɛ́ pↄ'ezɛ ũ.

Aa ma yãma lá aa mà ń wɛ̃́ndia gↄↄ,

gↄↄ pↄ́ aa bↄ̀ Egipi.

18 Ma Dii ma mɛ̀:

Gↄↄbeezĩ aa omɛɛ ń zã́,

aa omɛɛ Baali lↄo.

19 Má tã́aↄ tↄbↄ ń lɛ́u,

an tↄ́ aↄ dↄńgu lↄo.

20 Gↄↄ bee má yãdilɛ pↄ́ↄnɛ píi an yã́ musu,

sɛ̃̀anↄbↄↄ ń bãↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ.

Má sá ń fɛ̃ndao ń zĩo midɛ an bùsuu,

mí tó aaↄ ku we dↄdↄa.

21 Má á kɛ ma nↄ ũ e gↄↄpiiɛ,

má á kɛ ma nↄ ũ a zɛ́wa súsuɛ,

mí wɛ̃nadↄ̃ɛ́ gbɛ̃kɛ guu.

22 Má á kɛ ma nↄ ũ ń náaio,

íↄ ma dↄ̃ Dii ũ.

23 Ma Dii ma mɛ̀:

Gↄↄ bee má swãwɛ̃.

Má swã́sɛ musu yã́i,

musu i swã́sɛ tↄↄlɛ yã́i,

24 tↄↄlɛ i swã́sɛ pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo ń nísio yã́i,

aai swã́sɛ bui pↄ́ má tↄ̃̀ yã́i.

25 Má ń tↄ̃́ ń bùsuu mazĩa pↄ́ ũ.

Bui pↄ́ ma tↄkpàɛ̀ Wɛ́gwaakuopi,

má ń wɛgwa.

Bui pↄ́ ma tↄkpàɛ̀ Magbɛ̃ↄnopi,

má onɛ́ ma gbɛ̃́ↄ,

aai omɛɛ ń Lua.‡

3

Ozee gɛa a nↄ kṹi

1 Dii òmɛɛ lↄ: Gɛ ǹyↄ̃ ye n nↄ gbãsĩkɛna pↄ́ gↄ̃ pãle yeaàzizi, lá ma Dii má ye Isailiↄziwa, baa kɛ́ aaìↄ zɛ ń dii pãleↄ, aaìↄ ń vɛ̃ɛbɛ kàaↄ nidɛ. 2 Ɔ̃ ma ã́nusu kpà ↄwatɛ̃ gɛ̃o ń naa wɛ́o koko gɛ̃o. 3 Má òɛ̀: Gↄↄ pla kɛmanↄ. Ńsu dↄ́ɛ'ĩi kɛ lↄo, ńsu gɛ́ gↄ̃e kĩ́i lↄo, míↄ kunnↄ. 4 Asa Isailiↄ gↄↄplakɛ kíasai, dↄaanasai sa'osai gbɛpɛlɛsai gbɛlasai sa'o'ulasai. 5 Bee gbɛa aa ɛa su, aai Dii ń Lua ń ń kía Davidi buio kĩ́i wɛɛlɛ. Gↄↄgbɛzãzĩ aa zɛ ń Diio ń a ɛ̀fãaio ń kpakpanagaao.

4

Dii bↄbↄa ń Isailiↄ

1 Isailiↄ, à ma yãma,

asa má yãvĩ ń bùsupideↄ.

Gbɛ̃e náai vĩo, gbɛ̃e gbɛ̃kɛ vĩo,

gbɛ̃e ma dↄ̃ bùsuɛ bee guuo.

2 Gbɛ̃́kaa ń ɛɛtoao mɛ́ kú a guu

ń gbɛ̃dɛao ń kpã́i'oao ń gbãsĩkɛao.

Aaì gbãamↄnɛ́,

an gbɛ̃bↄalia zɛzɛa vĩo.

3 A yã́i tò bùsupi gↄ̃̀ wɛ̃nannↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ gↄ̃̀ yɛ̃̀ɛɛsai píi.

Baa se nↄ̀bↄↄ ń bãↄ ń kpↄↄ lɛ́ gaga.

4 Gbɛ̃e su lɛkpaakɛo,

gbɛ̃e su zↄakao,

asa á sa'onaↄ ámɛ málɛ bↄbↄánↄ.

5 I gɛ̃nalɛ fãanɛ,

á ãnabiↄ sↄ̃ aaì gɛ̃napi lɛ́ánↄ gwã́.

A yã́i má á bui midɛ.

6 Ma gbɛ̃́ↄ gↄ̃̀ kaalɛa dↄ̃a kɛ̃́sãma yã́i.

Lá a gí dↄ̃ai,

má gí àↄ dɛ ma gbàgbanaↄ ũɛ.

Lá mapi á Lua ikoyã sã̀águ,

màa á nɛ́ↄ yã́ a sãmagu sↄ̃.

7 Lá sa'onapiↄ kↄ̃̀,

màa an duunkɛamɛɛ kↄ̃̀,

aa ma gawi lɛũkpakɛ̀ ń wíyão.

8 Aaì sa pↄ́ ma gbɛ̃́ↄ ò ń duuna yã́i pↄ́ só.

A yã́i an yãvãikɛa ì kɛnɛ́ na.

9 Sa'onaↄ muaa ń gbɛ̃́piↄɛ.

Má ń dàakɛaↄ wínɛ́ ń musuɛ,

má fĩabonɛ́ ń yãkɛaↄwaɛ.

10 Aa pↄble, kási aa kão,

aa gbãsĩkɛ, kási aa kã́fĩo,

asa aa pãkpàmazi,

11 aa zɛ̀ ń gbãsĩkɛaoɛ.

Vɛ̃ɛ zi ń a dafuo ń mi lìaa.

12 Líↄ ↄ̃ aaì gɛ́ yãgbɛaimá,

màsokɛna go ì yã'onɛ́.

Gbãsĩkɛa mɛ́ ń sãsã,

aaì gbãsĩkɛ aa ń Lua to weɛ.

13 Aaì sa'o gbɛ̀sĩsĩↄ musu,

aaì tulaletikatɛa sĩ̀sĩↄwa

giali ń baalio ń gbɛ̃́nɛlio gbáu,

asa a uena ì kɛnɛ́ naɛ.

A yã́i tò á nɛnↄɛↄ ì dↄ́ɛ'ĩi kɛ,

mɛ́ á nɛ́ naↄ ì gbãsĩkɛ.

14 Tó á nɛnↄɛↄ dↄ́ɛ'ĩi kɛ̀,

mɛ́ á nɛ́ naↄ gbãsĩkɛ̀,

má ĩadamáo,

asa á gↄ̃ɛↄ ì gɛ na nↄɛ dↄ́ɛ'ĩideↄwaɛ,

aaì gɛ́ sa'oi ń tã́akpɛ káaluaↄɛ.

Bui pↄ́ dↄ̃a vĩo ì kaalɛɛ.

15 Isailiↄ, baa kɛ́ a gbãsĩkɛ̀,

Yudaↄ su tàaekɛ màao.

Ásu gɛ́ Giligalio,

ásu Bɛtavɛ̃ sĩ̀sĩ kũo,

ásu lɛgbɛ̃ we à mɛ ń Dii kuaoo.

16 Isailiↄ swã́ gbãa lán zununuwaɛ,

ↄ̃ mà gɛ́ńnↄ dã́dãkɛkĩi lán sãↄwaa?

17 Ɛflaiũ buiↄ nà tã́aↄwa,

wà ń tó we.

18 Tó an í gbãa làa, aaì gbãsĩkɛɛ,

an dↄaanaↄ ye wisaiyãi à kɛ̀ zài.

19 Zàa a ń sɛ́lɛ taòɛ,

an sa'okĩiↄ i widamá.

5

Isailiↄ daa yã́u

1 Sa'onaↄ, à yã́ɛ bee ma,

Isailiↄ, à swã́kpa.

Kibɛdeↄ, à swãdↄ yã́i,

asa málɛ yãdaálaɛ.

A gↄ̃nɛ́ bai ũ Mizipa,

a filifilimbakpànɛ́ Taboo.

2 Gbɛ̃́ dↄ̀ↄsaipiↄ kà zã̀ ń gbɛ̃dɛao,

mámɛ má ń swã́gaga ḿpii.

3 Mámɛ má Ɛflaiũ buiↄ dↄ̃,

Isailipiↄ yã́ ulɛamɛɛo.

Ɛflaiũ buiↄ zɛ̀ ń gbãsĩkɛao saɛ,

Isailiↄ gbãlɛ̀.

4 An yãkɛaↄ mɛ́ tò aali su ń Luawao,

gbãsĩkɛa kú ń sↄ̃u, aa Dii dↄ̃o.

5 Isailiↄ wala ì ń dayãu,

Ɛflaiũ buiↄ ì gɛ̃mbↄlɛ ń duunkɛa guu,

Yudaↄ ì gɛ̃mbↄlɛńnↄ sↄ̃ɛ.

6 Aaì gɛ́ Dii kĩ́i wɛɛlɛi ń ń sãↄ ń ń zuↄ,

kási aali bↄwào, à azĩa gànɛ́.

7 Aa bↄ̀ Dii kpɛ, ↄ̃ aa naaenɛↄ ì'i.

Wa ń kaalɛ saɛ e mↄ do,

ampiↄ ń ń buaↄ.

8 À kuupɛ Gibɛa!

À kã̀aepɛ Lama!

À zĩ̀gãalɛ Bɛtavɛ̃!

À dↄaa Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ!

9 Ɛflaiũ bùsu a gↄ̃ bɛzia ũ an wɛtãgↄↄɛ.

Yã́ pↄ́ málɛ o Isaili buiↄnɛ sea vĩo.

10 Yudaↄ kíaↄ dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ aaì kↄↄ sɛ sↄ̃oↄwaɛ.

Má a pↄkũma bↄbↄmá lán ídaa guawaɛ.

11 Wàlɛ gbãamↄ Ɛflaiũ buiↄnɛ,

yã́kpalɛ mɛ́ ń ble,

asa aa gi tɛ yãpãiɛ.

12 Má dɛ Ɛflaiũ buiↄnɛ lán blɛ́waɛ,

má dɛ Yudaↄnɛ mɛkɛmuuna ũ.

13 Kɛ́ Ɛflaiũ buiↄ ń gyãkɛa è,

mɛ́ Yudaↄ ń bↄkɛa è,

Ɛflaiũ buiↄ gɛ̀ Asiliↄ kĩ́i,

aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ dↄnlɛ gbɛai ń kía zↄ̃ↄwa,

kási a fↄ̃ á gbã́gbão,

a fↄ̃ tó á bↄↄ láao.

14 Asa máↄ dɛ Ɛflaiũ buiↄnɛ lán nↄ̀ↄmusuwaɛ,

máↄ dɛ Yudaↄnɛ nↄ̀ↄkusi ũɛ.

Má ń taitaiɛ, mí dazɛu,

má táńnↄɛ, suabanae aↄ kuo.

15 Má dazɛu, mí tá ma kúkĩi,

e aaↄ ń tàae dↄ̃, aai ma kĩ́i wɛɛlɛ,

aai ma aɛya ń yooyea guu.

6

Isailiↄ i nↄ̀sɛlilɛo

1 À mↄ wà ɛa ta Diiwa.

Ɔ̃mɛ wá taitai,

kási a wá gbã́gbãɛ.

Ɔ̃mɛ wá kɛ́ ĩa,

kási a ɛsɛkɛwàwɛ̃ɛɛ.

2 Gↄↄpla gbɛa a wá lɛ́ ń láo,

a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ i wá fɛlɛ,

wíↄ kuaànↄ.

3 Wà Dii dↄ̃ wà pɛ́lɛ aà dↄ̃ai.

Lá gudↄa sea vĩo, a bↄ mↄ́wá,

a mↄ́wá lán káabuan louwa,

lán lou gbɛzã pↄ́ ì kwɛ tↄↄlɛwawa.

4 Ɛflaiũ buiↄ, bↄ́ má kɛánↄi?

Yudaↄ, bↄ́ má kɛánↄi?

Á yeamazi dɛ lán suawaɛ,

lán kↄↄkↄↄ fíi pↄ́ ì gɛ̃zɛawa.

5 A yã́i tò ma á zↄ̃́ɛzↄ̃ɛ

ń yã́ pↄ́ bↄ̀ ma lɛ́uo,

ma á dɛdɛ ń ma ãnabiↄ yã́o.

Ma yã́kpalɛkɛaánↄ bↄ̀ lán loupilɛawa.

6 Gbɛ̃kɛkɛakↄ̃ɛ ↄ̃ má yei,

i kɛ ma gbagbaa no.*

Ma dↄ̃a Lua ũ maa dɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũa.

7 Aa ma bàakuańnↄ yã́ gbòo,

aa bↄ ma kpɛ Adama.

8 Galada bùsudeↄá yãvãikɛnaↄnɛ,

gbɛ̃dɛ'au mɛ́ ìↄ tɛ́ ń iau.

9 Lá gbãamↄnɛdeↄ ì gbɛ̃́ↄ kpákpa,

màa sa'on gãliↄ ì kɛ,

aaì gbɛ̃́ↄ dɛdɛ Sikɛũ zɛ́u,

we aaì dàakɛunɛ́.

10 Ma yã́ pↄ́ ì dimá è Isailiↄwa,

Ɛflaiũ buiↄ ńzĩa kpà gbãsĩkɛawa,

Isailiↄ gbãlɛ̀.

11 Á Yudaↄ sↄ̃ a ma vãikɛa guu,

a ka kɛkɛa!

7

1 Tó má ye mà su ń ma gbɛ̃́ↄ ń pá ziuɛ,

tó má ye mà Isailiↄ gba aafiaɛ,

Ɛflaiũ buipiↄ duuna ì bilɛ,

Samalideↄ vãikɛaↄ ì bↄ gupuau.

2 Aalɛ e ń yãkɛae dↄmaguo.

An dàa kũ̀aamá, málɛ wɛsiɛ.

3 An yãvãikɛaↄ ì ka kíagu,

an mↄafili ì kɛ dↄaanaↄnɛ na.

4 Gbãsĩkɛnaↄnɛ ḿpii,

an mɛ ìↄ wãa lán pɛ̃ɛkpɛwa.

Za pɛ̃ɛtotogↄↄ e a kã́kãgↄↄ

pɛ̃ɛkɛna lí a tɛ́ kɛkɛ lↄo.

5 Kía dikpɛgↄↄ vɛ̃ɛ ì tɛ́kpa kíaↄgu,

kía i ↄda kↄ̃ ↄu ń gbɛ̃́laanikɛnaↄ.

6 An mɛ wã̀ ń kↄ̃nio lán pɛ̃ɛkpɛwa,

gwã́ an pↄ ì gi àↄ fɛ̃a e gu gɛ̀ dↄ̀o,

ↄ̃ ì dɛdɛ kↄↄ lán tɛ́lɛpiↄwa.

7 Ampii aa wãa lán pɛ̃ɛkpɛwa,

aaì bùsu yãgↄ̃gↄ̃naↄ mↄ́mↄ.

An kíaↄ ì kwɛ píi,

an gbɛ̃e lí lɛzumazio.

8 Ɛflaiũ buiↄ yãalɛa ń buipãleↄ,

ↄ̃ aa gↄ̃̀ lán kàagbaala lilɛsaiwa.

9 Buipãleↄ lɛ́ ń gbãable, aa dↄ̃o,

an mikã lɛ́ dadau, aa a fãn vĩo.

10 Isailiↄ wala ì ń dayãu,

gia ń beeo aali tá Dii ń Luawao,

aali aà kĩ́i wɛɛlɛo.

11 Ɛflaiũ buiↄ dɛ lán felenawaɛ.

Sↄũↄnɛ, aa mi vĩo,

aaì lɛzu Egipiↄzi,

ↄ̃ aaì ɛa gɛ́ Asiliↄwa.

12 Tó aa dàzɛu, má táalu zuńlaɛ,

mí ń kwɛ́ lán bãↄwa.

Tó aa kã̀aa gudoũ,

mí ń wɛtã ń vãikɛa yã́i.

13 Waiyoo ampiↄ, asa aa kɛ̃̀aɛ.

Kaalɛ mɛ́ gↄ̃̀nɛ́, asa aa bↄ̀ ma kpɛɛ.

Má ye mà ń bo, ↄ̃ aaì ɛɛdↄa.

14 Aali wiilɛa ń nↄ̀sɛmɛndooo,

aaì wiipɛ ń lii musu.

Aaì ńzĩa líli pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo ea yã́i,

aaì kɛ̃a.

15 Ma ń toto,

má tò an gã̀sa gbãakũ̀,

ↄ̃ aaì làasoo vãi kɛ ma musu.

16 Ma Musude, aali suao,

aa dɛ lán sá gia baiwaɛ.

Fɛ̃nda mɛ́ a ń kíaↄ kwɛ́ an lɛ́'ɛaa yã́i,

Egipiↄ i ń yáalↄ.

8

Yã́kpalɛ zↄ̃lɛa pↄ̀ↄbↄzãkɛnaↄwa

1 Lɛ́pɛ kã̀aewa!

Wàlɛ su lɛ́lɛi ma gbɛ̃́ Isailiↄwa lán kúuwa,

asa aa ma bàakuańnↄ yã́ gbòo,

aa bↄ̀ ma ikoyã kpɛɛ.

2 Isailiↄ ì lɛzumazi wà mɛ:

Wá Lua, wá n dↄ̃!

3 Lá Isailiↄ gì yãmaai,

ibɛɛ a ń gbɛsɛlɛɛ.

4 Aaì kíaↄ kpa ma lɛ́ saiɛ,

aaì dↄaanaↄ dilɛ ma dↄ̃a saiɛ.

Aaì tã́aↄ pí ńzĩaɛ ń ã́nusuo ń vuao.

A yã́i ↄ̃ aa kaalɛi.

5 Ma gi Samalideↄ zugaaei,

ma pↄ pàńzi.

Kua gbãlɛsai aↄ ń fu e bↄɛ ni?

6 Isaili ↄzĩkɛna mɛ́ gáaepi kɛ̀,

Samalideↄ pↄ́piá Lua no,

wa wíwi kɛ́lɛkɛlɛɛ.

7 Ĩana aaì tↄ̃́, ↄ̃ ì bↄlɛnɛ́ zàa ũ.

Ése i piao, wa e wísilↄo.

Baa tó à pìa,

buipãleↄ mɛ́ aa mↄ́ ń pↄ́ naaa.

8 Isailiↄ gↄ̃̀ pↄbleaↄ ũ,

aa gↄ̃̀ lán pↄ́ pↄ́ wa yeiↄwa buiↄ guu.

9 Asa aa gɛ̀ Asiliↄwa,

lán sɛ̃̀a zàa'ĩna pↄ́ ìↄ bɛ adowaɛ.

Ɛflaiũ buiↄ ì gbɛ̃na wɛɛlɛ ń pↄ́oɛ.

10 Baa kɛ́ aa gbɛ̃nakpà ń buipãleↄ,

má ń naaaɛ sa.

Kía zↄ̃ↄ mɛ́ a ↄtↄ̃má,

aai na laoawa.

11 Ɛflaiũ buiↄ sa'okĩiↄ kↄ̃̀ duunakɛ̃ama yã́i,

ↄ̃ sa'okĩipiↄ gↄ̃̀nɛ́ duunkɛzɛ ũ.

12 Ma yãkɛ̃̀nɛ́ dasi ma ikoyã ũ,

ↄ̃ aa dìlɛ yã zĩ̀lo ũ.

13 Aaì ma gbagba, ↄ̃ aaì a nↄ̀ↄ só.

Ma Dii ma pↄ namáo,

an vãikɛa dↄmagu.

Má tó an duuna wi ń musuɛ,

aai ɛa ta Egipi.

14 Isailiↄ Kɛna yã́ sã̀ńguɛ,

ↄ̃ aalɛ ń kibɛↄ kpakpa.

Yudaↄ lɛ́ wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ kálɛkalɛ,

kási má tɛsↄ̃ wɛ̃́lɛpiↄwaɛ,

an kibɛpiↄ i tɛ́kũ.

9

1 Isailiↄ, ásu pↄnakɛo,

ásu yáalↄ lán buipãleↄwao,

asa a á Lua tò we,

a gɛ gbãsĩkɛ̀ tã́a yã́ musuɛ.

Pↄ́wɛngbɛ̃kĩi píiu á pↄ ìↄ dↄ tã́agbagba'aseawaɛ.

2 Pↄ́wɛngbɛ̃kĩiↄ ń vɛ̃ɛfɛ̃kĩiↄ fↄ̃ á gwao,

vɛ̃ɛ dafu a bↄo.

3 Ɛflaiũ buiↄ gↄ̃ Dii bùsuuo,

aa ɛa ta Egipi,

aa ń tɛ̃ ble Asili bùsuu.

4 Aa e vɛ̃ɛ tↄ̃́lɛ Diiwa weo,

an sa'obↄↄ kaaàguo.

An blɛpiↄ dɛ lán gɛ'ↄↄlↄnaↄ blɛwaɛ,

a blenaↄ gbãlɛɛ.

Aa blɛpi mↄaokɛ ńzĩaɛ,

aa e gɛò Dii kpɛ́uo.

5 Dikpɛ pↄ́ Dii dìlɛ a pↄ́ ũↄ,

kpelewa aa kɛ gↄↄpiↄ zĩ́i?

6 Gwa, baa tó aa pìli kaalɛwa,

Egipiↄ ń gɛ kãaa, Mɛfisideↄ ń vĩ.

Lɛaa mɛ́ a kũaa ń ã́nusu pↄ́ bɛɛɛdeↄwa,

lɛsikao i kúlɛ ń kpɛ́ↄwa.

7 Tↄsimagↄↄ lɛ́ mↄ́,*

fĩabonɛgↄↄ lɛ́ ká!

À to Isailiↄ dↄ̃!

An duun zↄ̃ↄ ń ĩ́i pↄ́ aa sɛ̀ ń Luao yã́i,

aaì ãnabi gwa sↄũ ũɛ,

aaì gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ dↄaaɛ dilɛ ĩ́ande ũɛ.

8 Ãnabiá gudↄ̃anaɛ

ma Lua gbɛ̃́ Ɛflaiũ buiↄnɛ,

ↄ̃ wì filifilimbakpaɛ̀ a táa'ozɛu,

wì íbɛlɛsɛaànↄ a Lua kpɛ́u.

9 Aa sì yãdↄↄsaiu

lá wa kɛ̀ Gibɛa yãawa.†

An vãikɛa dↄ Luagu,

a ń duuna wínɛ́ ń musuɛ.

10 Ma Isailiↄ ea dɛ lán vɛ̃ɛbɛↄ kↄ̃mpaa gbáauwaɛ.

Wɛ́sia ń deziↄlɛ dɛ lán kaadↄɛn nɛ́ sɛ̃́ia eawaɛ.

Ãma kɛ́ aa kà Baali Peoo,

aa ńzĩa kpà tã́awa,‡

ↄ̃ aa bɛ̃̀ɛkũ̀ lán pↄ́ pↄ́ aa yeipiwa.

11 Ɛflaiũ buiↄ gawi a gɛ̃zɛa lán bãwaɛ.

Nↄsia aↄ kuo, nↄsindee aↄ kuo, nɛ'ia aↄ kuo.

12 Baa tó aa nɛ́ gwà, à gbãakũ̀,

má tó aa kuawàɛ e gbɛ̃́ↄ gɛ láaò.

Waiyoo ampiↄ, tó ma bↄ ń kpɛ.

13 Má è Ɛflaiũ bui nɛ́ↄ gↄ̃̀

lán nↄ̀ↄ pↄ́ toenaↄ ń dadan'aɛkɛwa,

aa bↄ̀lɛ ń ń nɛ́ↄ gbɛ̃dɛnaↄnɛ.

14 Ǹ ń gba pↄ́ Dii! Bↄ́ ńyↄ̃ ń gbai?

Nɛansakpɛ pↄ́ a nↄ ì gboo ń yↄ̃́ isaioɛ.

15 An vãikɛa ku Giligali píi,

we ma zauńgu.

Má ń yá ma kpɛ́uɛ,

kɛ́ an yãkɛaↄ vãi yã́i.

Máↄ yeńzi lↄo

an kía swã́gbãadeↄ yã́i.

16 Ɛflaiũ buiↄ gyã sɛ̀,

an zĩ́na imì, aalɛ nɛ'io.

Baa tó aa ì,

má tó nɛ́ pↄ́ an pↄ dↄwàↄ gagaɛ.

17 Ma Lua a gíńziɛ,

aai liaaliaa buipãleↄ guu,

asa aai aà yãmao.

10

Isailiↄ kpala midɛa

1 Isailiↄá vɛ̃ɛli ↄtaaɛ yãa,

aaì nɛ'i ńzĩaɛ.

Lá an nɛ́piↄ kↄ̃̀,

màa an sa'okĩiↄ kↄ̃̀.

Lá an bùsu maakũ̀,

màa aa zãblè ń gbɛ̀ tã́aↄwa.

2 Mↄafili ń sↄ̃ pà,

an tàae a wi ń musuɛ sa.

Dii a ń sa'okĩipiↄ gbooɛ,

í ń gbɛ̀ tã́apiↄ wíwi,

3 aai gbasa mɛ: Wá kía vĩo,

kɛ́ wá Dii vĩa vĩo yã́i.

Baa tó wá kía vĩ,

bↄ́ a fↄ̃ wowɛ̃ɛi?

4 Aaì lɛ́ pãↄ gbɛ̃gbɛ̃,

aaì ɛɛↄ tóto,

aaì lɛdoũↄ kɛkɛńnↄ,

ↄ̃ kↄ̃ káalakɛa ì ligua

lán sàpaa dafu kàe nɛ́wa.

5 Samalideↄ mɛ a lua Bɛtavɛ̃ gáae yã́i,

wa ↄ́ↄlↄɛ̀, a sa'onaↄ i búbuapɛ.

A gawi a midɛ,

asa wa símá wà taòɛ.

6 Wa sɛ taò Asili bùsuu falu ũ an kía zↄ̃ↄɛɛ.

Ɛflaiũ buiↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i,

wí a Isailiↄ kṹ zɛ́ pↄ́ aa sɛ yã́i.

7 Samali bùsu a midɛ,

a kía a gɛ̃zɛa

lán lí miↄna pↄ́ í lɛ́ sɛ́wa.

8 Gulɛsĩ pↄ́ wa bò tã́aↄnɛↄ bãdɛ,

asa a dɛ Isailiↄ duuna ũɛ.

Lɛↄ ń lá ṹadeↄ fɛlɛ da ń sa'okĩipiↄla,

aai o gbɛsiↄnɛ aa lɛ́lɛ simá,

aai o sĩ̀sĩↄnɛ aa kúńla.*

9 Za gↄↄ pↄ́ Isailiↄ duunakɛ̀ Gibɛa, aa zɛ̀òɛ.

Zĩ a yãbɛ̃ɛkɛnapiↄ le Gibɛao lé?

10 Gↄↄ pↄ́ má yei, má ń swã́gagaɛ,

buipãleↄ i mↄ kãaańzi,

aai mↄkamá ń duuna lɛɛ pla yã́i.

11 Ɛflaiũ buiↄá zununuɛ,

wà zĩdàɛ̀, a ye ésegbɛ̃ai.

Má zuudanɛ́ ń nↄɛ maaɛ,

mí tó aa soona gálɛ.

Yudaↄ i sapa,

Yakↄbu buiↄ i gudaaĩ.

12 À maa tↄ̃́, í kɛkɛ gbɛ̃kɛ ũ.

À kpase kɛ̃ wásawasa,†

asa Dii kĩ́i wɛɛlɛa gↄↄ kàɛ,

e aàↄ mↄ ɛ̀fãaiↄ pisiiwá.

13 A vãi tↄ̃̀ á kɛ̀kɛ yãbɛ̃ɛ ũ,

ↄ̃ a blɛ mↄafilidepi blè.

Kɛ́ a ázĩa gbãa náaikɛ̀,

mɛ́ a zɛ ń á zĩgↄ̃ dasiↄ yã́i,

14 wa zĩ̀ zↄadↄwá,

wa á wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ dúuzↄ̃,

lá kí Samana Bɛtaabɛ kàalɛ

à nↄɛↄ ń ń nɛ́ↄ wìwi zĩkagↄↄwa.

15 Màa wa kɛɛ́ Bɛtɛlideↄ,

asa á vãikɛa kɛ̀ zàiɛ.

Tó gu dↄ̀, Isailiↄ kía aↄ ku lↄo.

11

Lua yea Isailiↄzi

1 Kɛ́ Isailiↄ dɛ ɛ̀waasona ũ,

ma aà gbɛ̀si Egipi.*

2 Ãma lá málɛ lɛzuńzi,

màa aalɛ zã̀ kũmanↄ.

Aaìↄ sa'o tã́aↄwa,

aaìↄ tulaletikatɛa ń diipiↄnɛ.

3 Mámɛ ma tá dàda Ɛflaiũ buiↄnɛ,

ma ń kpá ma kùɛ,

ↄ̃ aai dↄ̃ kɛ́ mámɛ ma ń gbá aafiao.

4 Ma gbɛ̃kɛ galakpànɛ́,

ma ń gálɛ ń yenzi bao,

ma zuubↄ̀lɛnɛ́,

ma naalɛ ma blɛ kpàmá.

5 Lá aa gì nↄ̀sɛlilɛi,

aa ɛa ta Egipio lé?

Asiliↄ mɛ́ aaↄ kiblemá.

6 Fɛ̃nda a tɛkɛ an wɛ̃́lɛↄ guu,

wa ń bↄlɛ gbã́aↄ wíwi.

Wa ń lɛkpaaĩ gboo,

7 asa ma gbɛ̃́piↄ bↄ̀ ma kpɛ.

Baa tó aalɛ lɛzumazi,

ma Musude, má ń gba gbãao.

8 Ń beeo á Ɛflaiũ buiↄ,

má fↄ̃ ↄkpaázio,

á Isailiↄ, má fↄ̃ mà á kpámáo.

Má fↄ̃ mà kɛɛ́ lá má kɛ̀ Adamaɛwao,

má fↄ̃ mà á baa daaa ń Zeboiũoo.†

Ma nↄ̀sɛlìlɛ á yã́ musu,

ma wɛ̃nadↄ̃aɛ́ fɛ̀lɛ.

9 Má ɛa Ɛflaiũ buiↄ ásookɛ lↄo,

má pↄkũma pãsĩ bↄbↄmáo,

asa Luan ma ũ,

i kɛ gbɛ̃nazĩnan ma ũo.

Lua pↄ́ a kua adoan ma ũ á guu,

má mↄ́ á kaalɛio.

10 Má pala lán nↄ̀ↄmusuwa,

aai tɛmazi.

Tó ma pala,

ma nɛ́piↄ bↄ bɛ'aɛ oi,

aai mↄ ma kĩ́i ń lualuao.

11 Aa bↄ Egipi ń lualuao lán bãↄwa.

Aa bↄ Asili bùsuu lán felenaↄwa,

mí ń kálɛ ń bɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

12

Isailiↄ duunakɛa

1 Ɛflaiũ buiↄ yãlìamazi,

Isailiↄ mↄafilikɛ̀kɛmɛɛ,

Yudaↄ lɛ́ pãmɛɛ zɛ́a lↄ

baa ma Náaide pↄ́ ma kua adoa.

2 Ɛflaiũ buiↄ ì ĩ́ana mↄ́mↄ,

aaìↄ kpálɛkɛ ĩ́ampuui,

sã́sãyã ń yãpãsĩo ì kↄ̃́ ń guu.

Aaì kↄ̃ yãma ń Asiliↄ,

aaì gɛ́ Egipi ń nísio.

3 Dii yãvĩ ń Yudaↄ,

a Yakↄbu buiↄ dàa wínɛ́ ń musu,

i fĩabonɛ́ ń yãkɛawa.

4 Yakↄbu dↄ̀ a vĩ̀i gbatoewa a da nɛasakpɛu.*

Kɛ́ à zↄ̃ↄkũ̀, à dɛ̃ɛkà ń Luao,

5 à dɛ̃ɛkà ń aà malaikao à dɛ̃ɛnɛ̀,†

à ↄ́ↄlↄ̀ à sùuugbɛ̀awà.

À kpàaũaànↄ Bɛtɛli,‡

ↄ̃ à yã'òaànↄ we.

6 Aà tↄ́n Dii,

Dii Lua Zĩgↄ̃deɛ.

7 Ápiↄ sↄ̃, à su á Luawa,

àↄ kú ń gbɛ̃kɛo ń yãkɛa a zɛ́wao,

á wɛ́ iↄ dↄ á Luazi gↄↄpii.

8 Laatana ìↄ kiloo vãi kũa,

gbɛ̃blea mɛ́ ì kɛɛ̀ na.

9 Ɛflaiũ buiↄ mɛ̀: Wa kɛ ↄdeↄ ũ,

wa gↄ̃ àizɛɛdeↄ ũ.

Wá ↄdapi yã́i

wa wá yãvãi ge duuna eo.

10 Mámɛmaa Dii á Lua,

ma á bↄ́lɛ Egipiɛ.

Má tó à ɛa àↄ ku zwã̀akpɛↄ guu lↄɛ,

lá i kɛ dikpɛ zĩ́wa.

11 Ma yãdà ãnabiↄnɛ,

mámɛ má tò aa wɛ́punguↄ è dasi,

ↄ̃ aa yã'ò gbɛ̃́ↄnɛ ń yáasio.

12 Lá Galadadeↄ zɛ̀ ń tã́a yã́o,

aa gↄ̃̀ pã sĩanaɛ.

Lá Giligalideↄ ì sa'o ń zuswanao,

an sa'okĩiↄ gↄ̃nɛ́ gbɛ̀zɛↄ ũ bugbɛuɛ.

13 Yakↄbu bàalɛ̀ gɛ̀ Sili bùsuu,

Isaili zↄblè we nↄwɛɛlɛa yã́ musu,

nↄ yã́ musu ↄ̃ à dã́dãkɛ̀.§

14 Dii tò ãnabi bↄ̀ ń Isailiↄ Egipi,*

ↄ̃ à ń dã́dãkɛ̀ ãnabipi sabai.

15 Ɛflaiũ buiↄ Dii pↄ fɛ̀lɛɛ̀ maamaaɛ.

Dii a to an gbɛ̃dɛa yã́ wí ń musuɛ,

i fĩabonɛ́ sa pↄ́ aa kàagu yã́i.

13

Dii pↄpaa a gbɛ̃́ↄzi

1 Kɛ́ Ɛflaiũ buiↄ yã'ò, wà lùalua,

aamɛ gbãa Isailiↄ guu.

Ɔ̃ aa tàaekɛ̀ Baali yã́ musu,

a yã́i an kpala a gai.

2 An duunkɛa lɛ́ dɛdɛɛ sa,

aalɛ ã́nusu kása ńzĩaɛ tã́aↄ ũ.

An ↄzĩkɛnaↄ mɛ́ lɛ́ ń diipiↄpi ń ↄ̃nↄ lɛ́u.

Wì ń yã'o wì mɛ,

aaì sa'o ń gbɛ̃nazĩnao,

aaì lɛ́pɛpɛ zugaae taaↄwa.

3 A yã́i tò aa gↄ̃̀ lán suakpaa kↄↄwa,

lán kↄↄkↄↄ fíi pↄ́ ì gɛ̃zɛawa,

lán ése ṹa pↄ́ zàa ì sɛ́lɛwa,

lán súɛlɛ pↄ́ ì bↄ fɛnɛntiuwa.

4 Mámɛmaa Dii á Lua pↄ́ á bↄ́lɛ Egipi.

Ásu àↄ diie dↄ̃o, ma bàasio.

Suabanae kuo, sema mapi.

5 Mámɛ ma á gwá guwaiwaiu,

ma ↄlìaázi bùsu guwãadeu.

6 Kɛ́ ma á dã́dãkɛ̀, a kã.

Kɛ́ a kã á làa, a ázĩa sɛ̀ lɛsĩ,

ↄ̃ ma yã́ sã̀águ.

7 Too! Má kusiwá lán nↄ̀ↄmusuwaɛ,

mí á dã́dã zɛ́u lán gbɛaanawa.

8 Má mlɛ̃wá lán wài pↄ́ wà a nɛ́ sɛ̀lɛwaɛ,

mí á kùa goaa mà á só lán nↄ̀ↄkusiwa,

má á taitai lán maiwa.

9 Á Isailiↄ, á kaalɛɛ,

kɛ́ a bↄ mapi á Dↄnlɛde kpɛ yã́i.

10 Á kía pↄ́ ì á suaba ku máɛ sa?

Á wɛ̃́lɛ dↄaana pↄ́ á ònɛ́

aa kía kpáɛ́ↄ* ku má ni?

11 Ma kía kpàɛ́ ń pↄkũmao,†

ↄ̃ ma aà sìwá ń pↄfɛ̃o.‡

12 Ɛflaiũ buiↄ yãvãiↄ dilɛa,

wà ń duuna kà láu.

13 Aa dɛ lán nɛ́ sↄũwa a igↄↄ,

nↄwãwã mↄ̀, ↄ̃ nɛ́pi gì bↄi.

14 Má ń bↄ bɛda gbãaue?

Má ń sí gawae?

Ga, n sɛwɛ kúmáɛ?

Bɛda, n gbɛ̃kaalɛbↄ sↄ̃ bɛ?§

Má ń wɛgwao.

15 Baa tó Ɛflaiũ buiↄ kↄ̃̀ ń gbɛ̃́ↄ guu,

ĩ́an wãa a bↄ guwaiwaiu à sumáɛ.

Nibↄna a giigaga,

lↄ̀ↄ'i a ba,

wa lɛ́lɛ ń làasiↄwaɛ,

wi ń pↄ́ bɛɛɛdeↄ sɛ́lɛ.

14

1 Samalideↄ tàae a wi ń musuɛ,

asa aa bↄ̀ ń Lua kpɛɛ.

Wa ń kwɛ́ ń fɛ̃ndaoɛ,

wi ń nɛ́ↄ wíwi,

wi ń nↄsindeeↄ puipui.

Isailiↄ nↄ̀sɛlilɛa

2 Á Isailiↄ, à su Dii á Luawa,

á yãvãiↄ mɛ́ tò a kpagua.

3 À su Diiwa, í yãsiuɛ̀ à oɛ̀:

Wá yãvãiↄ kɛ̃́wá,

gbãakpawázi, wí n sáaukpa.

4 Asiliↄ fↄ̃ wá bↄo,

wá di ń sↄ̃́ↄ kpɛ lↄo.

Tã́a pↄ́ wa ń píↄ

wá ń sísi wá diiↄ ũ lↄo,

asa ḿmɛ ni tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ wɛgwa.

5 Ma Dii ma mɛ̀:

Má ń gbã́gbã ń ń pↄ̀ↄbↄzãkɛgyão,

ma yeańzi a kɛ zài,

asa ma pↄ wèemá.

6 Máↄ dɛ Isailiↄnɛ mↄ̀sɛ ũ,

aaiↄ vukɛ,

aai zĩ́napɛlɛ lán Libã bùsu líwa.

7 Aa bↄlↄbↄ,

aaiↄ gawi vĩ lán kuliwa,

an gĩ iↄ na lán sɛdɛ líwa.

8 Aa bɛkpa ma uei,

aai bↄlɛ lán pↄ́wɛnawa.

Aa vukɛ lán vɛ̃ɛliwa,

aai tↄbↄ lán Libã bùsu vɛ̃ɛwa.

9 Bↄ́ Ɛflaiũ buiↄ kɛ ń tã́aↄ lↄi?

Mámɛ má ń wabikɛa sí,

míↄ wɛ́tɛńzi.

Má dɛ lán pɛ̃li pↄ́ a lá sisiawaɛ,

an kã́fĩa a bↄ ma kĩ́iɛ.

10 Démɛ ↄ̃nↄ vĩi?

Aà làasookɛ yã́piwa.

Démɛ làasoo vĩi?

Aàↄ yã́pi gbadↄ̃.

Asa Dii yãkɛaↄ maa,

gbɛ̃maaↄ ìↄ tɛi.

Aà yãmansaiↄ sↄ̃ aaì pãalɛɛ̀.

* 1:1 2Kia 14.21

† 1:1 2Kia 15.32

‡ 1:1 2Kia 16.1

§ 1:1 2Kia 18.1

* 1:1 2Kia 14.23

† 1:4 2Kia 10.11

* 2:1 Lom 9.26

† 2:17 Yoz 7.24-26

‡ 2:25 Lom 9.25, 1Piɛ 2.10

* 6:6 Mat 9.13, 12.7

* 9:7 Luk 21.22

† 9:9 Dↄa 19.1-30

‡ 9:10 Nao 25.1-5

* 10:8 Luk 23.30, Zia 6.16

† 10:12 Zel 4.3

* 11:1 Bↄa 4.22, Mat 2.15

† 11:8 Iko 29.23

* 12:4 Daa 25.26

† 12:5 Daa 32.24-26

‡ 12:5 Daa 28.10-22

§ 12:13 Daa 29.1-20

* 12:14 Bↄa 12.50-51

* 13:10 1Sam 8.5-6

† 13:11 1Sam 10.17-24

‡ 13:11 1Sam 15.26

§ 13:14 1Kln 15.55

Yoɛli

1

2

3

4

YOƐLI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Ãnabi Yoɛli yã́ ì gbɛ̃́ↄ gba gbãa gↄↄpii. Yã́ gbia pↄ́ Yↄɛli ò a lá guu mɛ́ Dii a gbãa ↄlↄa buiↄnɛ ń aà yã́kpalɛkɛańnↄo ũ. A yã́kpalɛkɛ ń Isailiↄ a ↄtondↄkĩi gwasai yã́ musu, mɛ́ a yã́kpalɛkɛ ń buipãleↄ an zaa Isailiↄgu yã́i. Músi yã́ↄ dↄaa yã́kpalɛkɛgↄↄpiɛ ń gu daa yàaao ń pↄ́kɛ̃sãmao. Kwaↄ lɛ́lɛamá ń iminakaao ń pↄ́ↄ tɛ́kũao ń zĩgↄ̃ↄ lɛ́lɛamáo lɛ́ kaalɛgↄↄpi yã́ bↄↄlɛkɛ (1.2-12, 15-18, 2.1-11). A dɛ lá ãnabipi lɛ́ yã'o azĩa gↄↄ yã́ musuwa ń yã́ pↄ́ a su mↄↄ píi.

Gɛa sua yã́ pↄ́ àlɛ yá a waasokɛa guu wɛbↄa: Isailiↄ gↄ̃̀ gii, aai e Lua kpɛ́ zĩkɛ̀ lↄo, ↄ̃ àlɛ onɛ́ aa ɛa su Luawa aa wabikɛwà (1.13-14, 19-20, 2.12-17). Sema aa gↄ̃ gii gĩa, yã́ i gbasa bↄńnↄ na sa. Pↄdinzi pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀nɛ́ (2.18-27, 3.1-5, 4.17, 18-21) yã́ i kↄ̃sɛ ń pↄkɛ̃sãma pↄ́ dɛ aà pↄkũmabↄbɛamá ũoo. Yã́ a zↄ̃lɛ buipãleↄwa (4.1-16), Isailiↄ i dↄ̃ sa lá Lua kua ń guu dɛ. Yoɛli ãnabikɛkɛa lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ kɛ́ zĩewa Lua aↄ kú ń bui píio, asa Lua a a Nisĩna pisimá (3.1-2). Lua lɛgbɛ̃api pàpa Yesude káauↄ gↄↄ Pãteko dikpɛgↄↄzĩ (Zĩn 2.16-21).

1

Kaalɛgↄↄ pↄ́ Dii dìlɛ

1 Dii yã'oa Petuɛ nɛ́ Yoɛliɛn kɛ.

2 Mae zↄ̃ↄↄ, à yã́ɛ bee ma!

Gbɛ̃́ pↄ́ kú bùsuu laↄ píi, à swã́kpa!

Yã́ɛ bee taa kɛ̀ á gↄↄ

ge á deziↄ gↄↄe?

3 À dau siu á nɛ́ↄnɛ,

aai o ń nɛ́ↄnɛ,

an nɛ́ↄ i o ń nɛ́ↄnɛ lↄ.

4 Pↄ́ pↄ́ kwasutɛ̃ↄ tò

sɛ̃sɛwɛkwaↄ sò.

Pↄ́ pↄ́ sɛ̃sɛwɛkwaↄ tò

kwa búunaↄ sò.

Pↄ́ pↄ́ kwa búunaↄ tò

kwa keleↄ sò.

5 À vu iu idɛnaↄ, í ↄ́ↄlↄ!

À búbuapɛ vɛ̃ɛminaↄ ápii

vɛ̃ɛ dafu yã́ musu,

asa wa wò á lɛ́waɛ.

6 Buie lɛ̀lɛ ma bùsuwa,

aa gbãa mɛ́ an dasi lɛ́ vĩo,

an swaa dɛ lán nↄ̀ↄmusu swaawa,*

an kãnkãnaↄ dɛ lán nↄ̀ↄkusi kãnkãnawa.

7 Aa ma vɛ̃ɛliↄ ↄ̃̀ↄkpà,

aa ma kaadↄɛnliↄ kɛ̀ kɛ́lɛkɛlɛ.

Aa a tɛɛ wòlo kↄ̀lɛ,

a gↄ̃na gↄ̃̀ kpá púuu.

8 À búbuapɛ lán wɛ̃́ndia pↄ́ lɛ́ a gↄ̃kpama gaa ↄ́ↄlↄ

à zwã̀nkasa kàkaalawa.

9 Pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛ gbao zↄ̃̀ɛ Lua kpɛ́u,

sa'on Dii gbàgbanaↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ.

10 Bua músikɛ̀,

tↄↄlɛ gↄ̃̀ wɛ̃nannↄ,

pↄ́wɛna ásookɛ̀,

vɛ̃ɛbɛ í vĩo,

ku i bↄo.

11 Zↄ̃ɛↄ, à ↄku á wɛ́wa,

vɛ̃ɛbudeↄ, à búbuapɛ.

À ↄ́ↄlↄ mase ń éseo yã́ musu,

asa bua pↄkɛkɛa i zɛkɛo.

12 Vɛ̃ɛliↄ i'ò,

kaadↄɛnliↄ lá dↄ̀ńzi

ń gbɛafuↄ ń daminaↄ ń maoↄ.

Sɛ̃̀a líↄ giigàga píi,

pↄna làa gbɛ̃nazĩnaↄwa.

13 Sa'onaↄ, à zwã̀nkasa kákaála

à bala bↄ sↄu,

Lua gbagbakĩi zĩkɛnaↄ,

à búbuapɛ.

Ma Lua gbàgbanaↄ,

à mↄ i la ń zwã̀nkasaↄ daa,

asa pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛ gbao lɛ́ gɛ́ á Lua kpɛ́u lↄo.

14 À lɛye dilɛ Lua pↄ́ ũ,

à gbɛ̃́ↄ kãaa,

à maezↄ̃ↄↄ sísi

ń á bùsudeↄ píi

aa mↄ wiilɛ Dii á Luawa a kpɛ́u.

15 Agya! Asa Dii gↄↄ kãikũ̀,

kaalɛgↄↄ pↄ́ Gbãapiide dìlɛ lɛ́ mↄ́.†

16 Pↄblea i láa wá wáao lé?

Pↄna ń yaalↄo mìdɛ wá Lua kpɛ́u.

17 Pↄ́wɛna gↄ̃̀ koosiinnↄ bùsukↄ̃ↄtɛ̃u,

dↄ̃ↄ gↄ̃̀ yáiyai, gbaↄ gbòo,

asa pↄ́wɛna gìɛ.

18 Zuↄ wii gↄ̃̀ dↄ, asa sɛ̃ kuo,

kpàsaↄ bílikɛ̀ gɛ́kĩiwa.

Baa pↄtuo nɛ́naↄ lɛ́ ĩamaɛ.

19 Dii, málɛ lɛzunzi,

asa dã́dãkɛkĩiↄ tɛkũ̀ɛ,

tɛ́lɛpiↄ sɛ̃sao líↄ sã̀sã píi.

20 Baa sɛ̃̀anↄbↄↄ, n ni lɛ́ ń dɛ,

asa swadↄↄↄ gↄ̃̀ gii píiɛ,

mɛ́ an pↄblekĩiↄ tɛkũ̀.

2

Zĩgↄ̃ↄ lɛɛũa ń kwaↄ

1 À kuupɛ Siↄna,

à zĩ̀gãalɛ Dii gbɛ̀sĩsĩ musu.

Bùsudeↄ píi, à gilikɛ,

asa Dii gↄↄ lɛ́ mↄ́, à kãikũ̀.

2 Gubeebeegↄↄɛ, gu a siakũ.

Lou guduuduu gↄↄɛ.

Zĩgↄ̃ dasiↄ lɛ́ li gbɛ̀sĩsĩↄla

lán gudↄawa.

An gbãa taa sáa i bↄ yãao

mɛ́ a bↄ bau lↄo.

3 Tɛ́ lɛ́ kṹ ń aɛ, tɛ́lɛpiↄ dↄ ń kpɛ.

Bùsu kálɛ ń aɛ lán Edɛni swaluwa,

à gↄ̃̀ ń iau lán gbáa wáiwaiwa,

pↄe i e pìlimáo.

4 An aɛ bↄ̀ lán sↄ̃́wa,

aalɛ bàalɛ lán zĩkasↄ̃ wàiↄwa.

5 An kↄ̃fĩ dↄ lán zĩkasↄ̃goↄwa,

aalɛ sòo zↄ̃ gbɛ̀sĩsĩ misonaa.

An kĩ́i dↄ lán tɛ́ kũa sɛ̃saowawa

lán zĩgↄ̃ dasi pↄ́ aalɛ zĩ'ↄpooↄwa.*

6 Kɛ́ buiↄ wɛsìńlɛ,

aa olo'olobò aa oosìsi.

7 Aalɛ siu ń bao lán gↄ̃saↄwa,

aalɛ vĩ gĩa lán zĩgↄ̃ↄwa.

Baade lɛ́ táa'o a aɛdↄawaɛ,

an gbɛ̃e i zã a ↄwao.

8 Aalɛ gã̀sazↄ̃kↄ̃ɛo,

aa mipɛ̀ ń aɛ,

aalɛ kuadi ń ibɛɛↄwa,

an zĩkabↄↄ lɛ́ kpánɛ́o.

9 Aalɛ si wɛ̃́lɛ guu,

aalɛ bàalɛ bĩ́i musu,

aalɛ dɛdɛ kpɛ́ↄwa,

aalɛ gɛ̃ fɛnɛntiↄ guu lán kpã́iↄwa.

10 Tↄↄlɛ lɛ́ lualua ń aɛ,

musupↄↄ lɛ́ deedee,

ĩatɛ̃ ń mↄvuao lɛ́ siakũ,

saanaↄ lɛ́ gↄ̃ tɛkɛsai.†

11 Dii dↄaa a zĩgↄ̃ↄnɛ ń lↄↄ gbãao.

Aà ìwaↄ dasi maamaaɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zĩkɛ aà yã́wapiↄ gbãa.

Dii gↄↄpi zↄ̃ↄ, a to vĩa ń kṹ.

Démɛ a e bↄui?‡

12 Dii mɛ̀: Baa tia kɛ́wa,

à su ma kĩ́i ń nↄ̀sɛmɛndoo

ń lɛyeo ń ↄↄlↄo ń búbuapɛao.

13 À nↄ̀sɛlilɛ,

i kɛ á pↄkasaↄ no.

À su Dii á Lua kĩ́i,

asa a sùuu ń sósobio vĩ,

aà pↄ lí pa kpaao.

A gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃ↄ,

ì ĩa pↄ́ a dìlɛ à damá bↄ a nↄ̀sɛɛɛ.

14 Wìliↄ dↄ̃o tó a wɛ̃nadↄ̃wɛ̃ɛ,

i wá tó ń báaao,

wí gbadaɛ̀ ń pↄ́wɛnao ń vɛ̃ɛo.

15 À kuupɛ Siↄna,

à gbɛ̃́ↄ sísi,

í lɛye dilɛ Lua pↄ́ ũ.

16 À gbɛ̃́ↄ kãaa à gbãbↄnɛ́.

À maezↄ̃ↄↄ naaa à nɛ́ↄ kãaa,

baa a yↄ̃minaↄ.

O nↄsɛnaɛ aà bↄ a kpɛ́u,

aà nↄ dafu i bↄ kpɛa.

17 To sa'ona pↄ́ lɛ́ Dii gbagbaↄ ↄ́ↄlↄ

aà kpɛ́ kpɛɛlɛ ń aà gbagbakĩio zãnguo.

Aa mɛ: Dii, ǹ n gbɛ̃́ↄ wɛgwa,

ńsu to n bui gↄ̃ láanipↄ ũo,

ńsu to buipãleↄ yãadańnↄo.

Bↄ́yãi buiↄ mɛ wá Lua kú má niɛi?

Dii zɛa ń a gbɛ̃́ↄ

18 Dii nↄ̀sɛ a fɛlɛ a bùsu yã́ musu,

i a gbɛ̃́ↄ wɛ̃nagwa.

19 A wemá à mɛ:

Málɛ pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo ń nísio kpã́sãɛ́,

íↄ kãa pã́upãu.

Má á kɛ láanipↄ ũ buiↄnɛ bau lↄo.

20 Má gugbãntoodeↄ yáɛ́ zã̀zã,

má ↄzↄ̃ńzi mà ń kpá gbáa wáiwai guuɛ.

Má ń dↄaanaↄ zu Ísida Wisideu,

mí ń gbɛzãdeↄ zu bɛ'aɛ ísiau.

Aa yaikɛ, an gĩ iↄ dↄ we,

yã́ pↄ́ aa kɛ̀ɛ́ píi yã́i.

21 Tↄↄlɛ, ńsu vĩakɛo!

Pↄnakɛ! Yáalↄ!

Asa ma Dii ma yãzↄ̃ↄkɛ̀.

22 Sɛ̃̀a nↄ̀bↄↄ, ásu vĩakɛo,

asa sɛ̃ lɛ́ kùsi kpálɛ.

Líↄ lɛ́ nɛ'i,

kaadↄɛna ń vɛ̃ɛo lɛ́ ń asea kɛ.

23 Siↄnadeↄ, à pↄnakɛ,

à yáalↄ Dii á Luawa.

Àlɛ á gba zuↄ lou kã́fĩa yã́iɛ,

àlɛ lou maɛ́ lán yãawaɛ.

A daalɛ a gↄↄwa, i bↄlɛi.

24 Pↄ́wɛna a nↄnↄaa a gbɛ̃zɛↄu,

vɛ̃ɛ ń nísio kákĩiↄ pa yɛlɛlɛ.

25 Pↄ́ pↄ́ kwaↄ blè wɛ̃ ń wɛ̃o,

sɛ̃sɛwɛkwaↄ ń kwasutɛ̃ↄ

ń kwa búunaↄ ń kwa keleↄ,

ma zĩgↄ̃ dasi pↄ́ ma gbaɛwápiↄ,

má a fĩaboɛ́.

26 Á pↄble lá á yeiwa à kã́,

í ma Dii á Lua táasilɛ,

asa ma yãbↄnsaɛkɛ̀ɛ́ɛ.

Wí a ma gbɛ̃́ↄ kũ bau lↄo.

27 Á Isailiↄ íↄ dↄ̃ sa

kɛ́ ma Dii á Lua má kú á guu,

mɛ́ dii pãle kuo.

Wí a ma gbɛ̃́ↄ kũ bau lↄo.

3

Dii a Nisĩna pisia a gbɛ̃́ↄwa

1 Gↄↄ bee gbɛa má a Nisĩna pisi bui píiɛ,

á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ i ãnabikɛkɛ,

á maezↄ̃ↄↄ i yã́ↄ e iu,

á ɛ̀waasoↄ i wɛ́pungu'e.

2 Gↄↄbeezĩ má a Nisĩna pisimá,

baa ma zↄ̀blenaↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

3 Má yãbↄnsaɛↄ kɛ musu ń zĩ́lɛo,

au ń tɛ́o ń tɛluo aↄ ku.

4 Ĩatɛ̃ a siakũ,

mↄvua a tã lán auwa

e Dii mↄgↄↄ zↄ̃ↄ pↄ́ a to vĩa ń kṹ àↄ ká.*

5 Dii sìsinaↄ bↄ píi,†

asa suabaa aↄ ku Yelusalɛũ

Siↄna gbɛ̀sĩsĩ musu lá Dii òwaɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀piↄ aaↄ dɛ

gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń sisiↄ ũɛ.

4

Dii yã́kpalɛkɛa ń buiↄ

1 Gwa! Gↄↄ bee, zĩbeezĩ,

tó ma Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi dìlɛ ń pá ziu,

2 má buiↄ kãaa píi

mà pilańnↄ yã́kpalɛkɛguzulɛu.

We má yã́kpalɛkɛuńnↄ

ma gbɛ̃́ Isailiↄ ń ma bùsuo yã́ musu,

asa aa ma gbɛ̃́ↄ fã̀aa dṹniau,

aa ma bùsupi kpaalɛ̀kↄ̃ɛɛ.

3 Aa tɛ́lɛpà aa ma gbɛ̃́ↄ kpaalɛ̀okↄ̃ɛ,

aa ma nɛgↄ̃ɛↄ ń ma nɛnↄɛↄ yìa,

aa káaluakà aa vɛ̃ɛmì ń a ↄ̃ao.

4 Tiideↄ ń Sidↄ̃deↄ*

ń Filitɛ̃ bùsu zↄ̃lɛdeↄ píi,

á ye sɛmanↄ kpelewa ni?

Álɛ yã́ pↄ́ má kɛ̀ɛ́ fĩabomɛɛ yã̀?

Tó álɛ a fĩabomɛɛ,

má tó a wi á musu kã́ndo gↄ̃̀ↄɛ.

5 Asa a ma ã́nusu ń ma vuao sɛ̀lɛ,

a ma pↄmaa bɛɛɛdeↄ sɛ̀lɛ a taò

á kàlɛ á tã́akpɛↄ guuɛ.

6 A Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi yìa Gɛlɛkiↄwa,

kɛ́ à ń kɛ̃́ ń bùsuwa zã̀ yã́i.

7 Gwa! Má ń vu iu,

aai fɛlɛ gu pↄ́ a ń yiau,

mí yã́ pↄ́ á kɛ̀nɛ́pi wíɛ́ á musu.

8 Má á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ yía Yudaↄwa,

aai ń yía Seba pↄ́ kú zã̀ↄwa.

Ma Dii mámɛ má ò.

9 Yã́ɛ bee kpàwakɛ buiↄnɛ:

À zĩ̀ sↄukɛ à nɛgↄ̃naↄ vu iu,

í tó zĩgↄ̃ↄ fɛlɛ sↄ̃ kãi ḿpii.

10 À á soonaↄpi fɛ̃ndaↄ ũ,

à á máaso limibobↄↄ lilɛ sↄ̃naↄ ũ.†

Gbãasaide o gↄ̃san a ũ.

11 Bui píi, à bↄ gupiiu,

à mↄ kãaa we kpakpa.

Dii, pilamá ń n nɛgↄ̃naↄ!

12 Buiↄ vu iu,

aai gɛ́ yã́kpalɛkɛguzulɛu,

asa we má zↄ̃lɛu

mà yã́kpalɛkɛ ń gupii buiↄ.

13 An vãikɛa kɛ̀ zài!

Kↄma ká pↄ́i ǹ kɛ̃́,

asa à mà à kà kɛkɛaɛ.‡

À mↄ ↄ̃zↄ̃ vɛ̃ɛwa a fɛ̃kĩiu,

asa à pàɛ,§ vɛ̃ɛkakĩiↄ pà yɛlɛlɛ.

14 Wa ku we dasidasi yã́kpalɛ midɛguzulɛu,

asa Dii yã́kpalɛkɛgↄↄ kãikũ̀

yã́kpalɛ midɛguzulɛuɛ.

15 Ĩatɛ̃ ń mↄvuao a siakũ,

saanaↄ tɛkɛ lↄo.

16 Dii a bↄ Siↄna ń kãaao,

a bↄ Yelusalɛũ ń lↄↄ gbãao.

Musu ń zĩ́lɛo a lualua,

ãma Dii aↄ dɛ ulɛkĩi ũ a gbɛ̃́ↄnɛɛ,

aↄ dɛ aafia'ekĩi ũ Isailiↄnɛ.

17 Íↄ dↄ̃ sa kɛ́ ma Dii á Lua,

má kú Siↄna musu, ma gbɛ pↄ́ a kua adoapi.

Yelusalɛũá ma pↄ́ɛ,

buipãleↄ si wɛ̃́lɛpiu bau lↄo.

18 Gↄↄ bee gbɛ̀sĩsĩↄ vɛ̃ɛbɛ a kwɛ́,

mɛ́ sĩ̀sĩↄ pↄtuoↄ vĩ aↄ diɛ.

Yuda bùsu swadↄↄe í a zↄ̃ɛo.

Nibↄna a bↄ Dii kpɛ́u à bàalɛ,

i mↄ̀sɛpisi lɛpusia guzulɛu.

19 Egipi a gↄ̃ gbáa gii ũ,

Ɛdↄũ a gↄ̃ guwaiwai ũ

yãpãsĩ pↄ́ aa kɛ̀ Yudaↄnɛ yã́i,

asa aa yãesaidepiↄ dɛ̀dɛ ń bùsuuɛ.

20 Yuda bùsu aↄ kálɛa gↄↄpiiɛ,

wiↄ ku Yelusalɛũ wɛ̃ ń wɛ̃o.

21 Tↄ pↄ́ mi sínɛ́ yãao ↄ̃ má sínɛ́ sa.

Ma Dii, míↄ ku Siↄna.

* 1:6 Zia 9.8

† 1:15 Isa 13.6

* 2:5 Zia 9.7-9

† 2:10 Zia 8.12

‡ 2:11 Mal 3.2, Zia 6.17

* 3:4 Mat 24.29, Maa 13.24-25, Luk 21.25, Zia 6.12-13

† 3:5 Zĩn 2.17-21, Lom 10.13

* 4:4 Isa 23.1-18, Mat 11.21-22

† 4:10 Isa 2.4

‡ 4:13 Zia 14.15

§ 4:13 Zia 14.20, 19.15

Amↄsi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

AMƆSI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

E wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 760 Amↄsi bↄ̀ a bɛ wɛ̃́lɛu Tekoa, Yuda bùsuu, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Bɛtɛli, gu pↄ́ Isaili bùsu sa'okĩi zↄ̃ↄ kuu. Wegↄ̃ↄ ãnabikɛkɛa bↄ̀ ń saɛ lán loupũnaawa.

Gↄↄ bee kí Yeloboaũ plaade dɛ Isaili bùsu kía ũ (787-747). Siliↄ lɛ́ zĩkańnↄ lↄo, ↄ̃ Isailiↄ ɛ̀a lɛ́ namable lↄ, ↄ̃ ãnabi Amↄsi mↄ̀ Lua gbɛ̃́piↄ midɛa yã́ pã̀lɛńgu. Gↄↄ bee bùsudepiↄ lɛ́ zĩkɛ lousisiyãↄwa maamaaɛ. Bↄ́yãi à bao pãsĩpi pã̀lɛńgui?

A maa wà to baade àↄ kú ń a laaio kpálɛa lá Lua ikoyã dìlɛwa, ãma gbãadeↄ lí wei gbɛ̃́ↄnɛo. Bee yã́i Lua ì zɛ ń gbãasaideↄ. Amↄsi yã́ pↄ́ tò a gↄ̃ waasokɛna ũ yã́pi musu ò (7-9), ↄ̃ wà aà yà Isaili bùsuu gↄ̃̀ↄgↄ̃ↄ (7.10-17).

Lɛɛ 1 e 2 zↄa pↄ́ Lua dↄ̀ Isailiↄwa ń bui pↄ́ liaańziↄ,

Lɛɛ 3 e 6 yã́ pↄ́ tò Lua ń a gbɛ̃́ↄ yã́ bↄ̀ kↄ̃ kpɛ,

Lɛɛ 7 e 9 wá gbá zɛ́ wà yã́ pↄ́ Amↄsi ò bↄkĩi dↄ̃. À wɛ́pungu'è gɛ̃n sↄo mɛ́ a yã́ dɛ yã́ pↄ́ Lua a ɛa mↄ kɛiↄ seelaↄ ũɛ.

Amↄsi waasopi ì to wà làasookɛ Lua yã́ bↄa dṹniaɛ bee yã́ kpɛwa píi. Ãnabi pↄ́ wà aà yàpi ì to wà làasookɛ Yesu yã́wa lↄ. Yesu yã́ i kↄ̃sɛ ń gbãadeↄ yã́oo, i kɛ ń gbãao no, ãma yã́ pↄ́ a òpi lɛ́ yã́ dafu dilɛwɛ̃ɛ dɛ Amↄsi pↄ́a!

1

Yã́ pↄ́ a bui pↄ́ liaa Isailiↄzi le

1 Tekoa sãdãnaↄ do Amↄsi yã́ pↄ́ a è Isailiↄ yã́ musun kɛ. Yã́ pↄ́ a èpi dↄaaa tↄↄlɛ lualuaaɛ wɛ̃̀ plaɛ. Gↄↄ bee Uzia dɛ Yudaↄ kía ũ* mɛ́ Yehoasi nɛ́ Yeloboaũ dɛ Isailiↄ kía ũ.† 2 À mɛ̀:

Dii lɛ́ bↄ Siↄna ń pũnaao,

àlɛ bↄ Yelusalɛũ ń palaa gbãao.‡

Pↄdãnaↄ dã́dãkɛkĩiↄ lɛ́ gↄ̃ wɛ̃nannↄ,

Kaamɛli gbɛpↄlɛ lɛ́ giigaga.

3 Ma Dii ma mɛ̀,

Damasi bùsu tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo,

asa aa Galada bùsudeↄ gbɛ̃̀gbɛ̃ ń ɛ̃́ngoↄɛ.

4 Má tó tɛ́ fɛlɛ an kí Azaeli bɛwa,

i kũ aà nɛ́ Bɛnadada kpɛ́ gbãaↄwa.

5 Má Damasi bĩ́ibↄlɛ gba gbooɛ,

mí Avɛni guzulɛpi kía tↄ̀lↄzↄ̃,

gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ báawa Edɛnibɛpi,

wi tá ń Sili bùsudeↄ Kii zĩ̀zↄↄ ũ.

Ma Dii mámɛ má ò.

6 Ma Dii ma mɛ̀,

Gazadeↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Asa aa ma gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũ píiɛ,

ↄ̃ aa ń ná Ɛdↄũↄnɛ ń ↄzĩ.

7 Má tó tɛ́ fɛlɛ Gaza bĩ́iwa,

i kũ a kpɛ́ gbãaↄwa.

8 Má Asedoda kía tↄ̀lↄzↄ̃

ń gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ báawa Asekelonio.

Má ↄsɛ mà Ɛkɛlonideↄ lɛ́,

e Filitɛ̃ kↄ̃na pↄ́ gↄ̃̀ weↄ gɛ midɛò.

Ma Dii Lua mámɛ má ò.

9 Ma Dii ma mɛ̀,

Tiideↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Asa aa ma gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄↄ ũ píiɛ,

ↄ̃ aa ń ná Ɛdↄũↄnɛ ń ↄzĩ.

Lɛdoũ pↄ́ aa kɛ̀ńnↄ i dↄńguo.

10 Má tó tɛ́ fɛlɛ Tii bĩ́iwa,

i kũ a kpɛ́ gbãaↄwa.

11 Ma Dii ma mɛ̀,

Ɛdↄũↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Aa pɛ̀lɛ ń daɛↄzi ń fɛ̃ndao,

aai gbɛ̃e wɛ̃nagwao.

Aa pↄkũmabↄ̀bↄmá zɛzɛsai,

an pↄ fɛ̃ańzi i kpálɛo.

12 Má tó tɛ́ fɛlɛ ń bùsu Temaniwa,

i kũ a mɛɛwia Bↄzɛla kpɛ́ gbãaↄwa.

13 Ma Dii ma mɛ̀,

Amↄniↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Aa Galada bùsu nↄsindeeↄ pùi,

kɛ́ aa ye ń bùsu kã́fĩ yã́i.

14 Má tɛsↄ̃ ń mɛɛwia Labawa,

i kũ a kpɛ́ gbãaↄwa.

Zĩkawii iↄ dↄ,

zàa'ĩan gbãa i fɛlɛńgu,

15 wi tá ń ń kíao zĩ̀zↄ ũ,

aàpi ń a ìwaↄ sãnu.

Ma Dii mámɛ má ò.

2

1 Ma Dii ma mɛ̀:

Mↄabuↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Aa Ɛdↄũↄ kía gɛ kpàsa

e aà wáↄ gↄ̃̀ túfu ũ.

2 Má tó tɛ́ fɛlɛ Mↄabuↄwa,

i kũ Kelio kpɛ́ gbãaↄwa.

Mↄabuↄ gaga zĩ̀ zↄa guuɛ

gↄↄ pↄ́ wàlɛ kúkuakɛ,

wàlɛ mↄ pɛ́.

3 Má ń dↄaana tↄ̀lↄzↄ̃ɛ,

mí aà ìwaↄ dɛdɛaànↄ.

Ma Dii mámɛ má ò.

Yã́ pↄ́ a Yudaↄ ń Isailiↄ le

4 Ma Dii ma mɛ̀,

Yudaↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Asa aa gì ma ikoyãiɛ,

aaliↄ yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũao.

An tã́aↄ mɛ́ ń sãsã,

ɛɛde pↄ́ an deziↄ tɛiↄ.

5 Má tó tɛ́ fɛlɛ Yuda bùsuwa,

i kũ Yelusalɛũ kpɛ́ gbãaↄwa.

6 Ma Dii ma mɛ̀,

Isailiↄ tàaekɛ̀ gɛ̃n àaↄ̃,

a dɛ beea se,

ma pↄ a weemáo.

Aaì gbɛ̃maaↄ yía zↄↄ ũ ↄ̃a yã́i,

aaì taasideↄ yía kyale fĩaboanɛ yã́i.

7 Aaì ↄ̃zↄ̃ wɛ̃nadeↄwa bùsu'ũfãau,

aaì gbãasaideↄ yã́ málɛnɛ́.

Nɛ́ ń a maeo aaì gbada wɛ̃́ndia doũwa,

aaì ma tↄ́ pↄ́ a kua adoa ↄ̃̀ↄkpa.

8 Aaì ń wó poo sa'okĩiↄ saɛ píi

zwãa pↄ́ aa a tↄ̀ↄmasìmáↄwa.

Aaì vɛ̃ɛ lú ń ↄ̃a pↄ́ aa sìmáo

aa mi ń tã́akpɛu.

9 Mámɛ ma Amↄleↄ kàalɛɛ́ yãa,*

baa kɛ́ aa gbã̀a lán sɛdɛ líↄwa,

mɛ́ aa gbãa lán sɛ̃́ gↄ̃n giiwa.

Ma ń kaalɛ píi, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ.

10 Mámɛ ma bↄánↄ Egipi,

ma dↄaaɛ́ guwaiwaiu wɛ̃̀ bla,

má tò Amↄleↄ bùsu gↄ̃̀ á pↄ́ ũ.

11 Ma á nɛ́eↄ dìlɛ ãnabiↄ ũ,

má tò á ɛ̀waasoeↄ ńzĩa kpàa.†

Isailiↄ, sĩana málɛ oɛ́o lò?

Ma Dii mámɛ má ò.

12 A naɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa ńzĩa kpàapiↄwa aa vɛ̃ɛmi,

á dìlɛ ãnabipiↄnɛ aasu ãnabikɛkɛ lↄo.

13 À ma! Má á kɛ dɛ̃́ↄdɛ̃ↄɛ,

lán zugo pↄ́ pↄ́wɛn aso sɛa ì pↄ́ kɛ dɛ̃́ↄdɛ̃ↄwa.

14 Gbɛ̃́ kàsakasaↄ bↄkĩi eo,

gↄ̃saↄ e bↄ ń gbãa yã́io,

nɛgↄ̃naↄ e ńzĩa misio.

15 Kàzunaↄ fↄ̃ zɛ gio,

bàwãadeↄ e bↄo,

sↄ̃deↄ e ńzĩa misio.

16 Baa nɛgↄ̃n wↄ́ↄdeↄ

aa bàasi ↄgii gↄↄ beeɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

3

1 Á Isaili bui pↄ́ ma á bↄ́lɛ Egipi,

à swã́kpa à yã́ pↄ́ ma mɛ̀ a á le ma.

2 Dṹnia buiↄ guu píi ámɛ ma á sɛ́.

A yã́i má vãi pↄ́ á kɛ̀ wíɛ́ á musu.

Amↄsi ãnabikɛkɛa bↄ̀ Dii kĩ́iɛ

3 Gbɛ̃ↄn plaↄ ìↄ tɛkↄ̃i kↄ̃yãmasaia?

4 Nↄ̀ↄmusu ì pũna dào guu pↄblea esaie?

Nↄ̀ↄkusi ì pala a tòou nↄ̀ↄkũsaie?

5 Tó bãe i zu fíiuo,

a e à aà kũe?

Tó ba i e pↄ́ kũ̀o,

a bilɛe?

6 Tó wà zĩ̀gãalɛ̀ wɛ̃́lɛu,

sↄ̃ lí kɛ̃́ gbɛ̃́ↄguo lé?

Tó músi gɛ̃̀ wɛ̃́lɛu,

Dii mɛ́ tòo lò?

7 Dii Lua lí yã́ pↄ́ a zɛòe kɛ

oa a zↄ̀blena ãnabiↄnɛ saio.

8 Nↄ̀ↄmusu pũ̀na,

dé vĩa a gí kṹii?

Dé Dii Lua a yã'oɛ̀,

à gí a kpàwakɛii?

Yã́ pↄ́ a Isailiↄ le

9 À kpàwakɛ Asedoda kibɛdeↄnɛ

ń Egipi kibɛdeↄ à onɛ́,

aa kãaa Samali gbɛ̀sĩsĩↄ pↄlɛu,

aai gili zↄ̃ↄ pↄ́ gɛ̃̀u e

ń gbãa pↄ́ wàlɛ mↄ́ a gbɛ̃́ↄnɛo.

10 Ma Dii ma mɛ̀,

gbãadeↄ yãkɛa a dↄ̀ↄwa dↄ̃o.

Aaì gbɛ̃́ↄ wɛtã aa ń taiinkɛ,

aaì ń àizɛɛↄ naaa aa taò ń bɛ.

11 Bee yã́i ma Dii Lua ma mɛ̀,

ibɛɛↄ mↄ lia á bùsuzi,

aa á gbãa midɛ,

aai á kibɛ pↄ́ↄ sɛ́lɛ.

12 Ma Dii ma mɛ̀,

lá sãdãna ì a sã gbá miↄna

ge a swã́ miↄna bↄ nↄ̀ↄmusu lɛ́zĩ,

màa Isaili pↄ́ kú Samaliↄ bↄ kaso,

gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ ń lii bɛ́lɛbɛlɛwapiↄ.

13 Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

à swã́kpa à ma,

í Yakↄbu buiↄ gbaò laai.

14 Tó málɛ Isailiↄ tàae wínɛ́ ń musu,

má sa'okĩi pↄ́ kú Bɛtɛliↄ kↄ́ba zↄ̃zↄ̃ mà kwɛ tↄↄlɛ,

mí sa'okĩipiↄ dúuzↄ̃.

15 Má á guantɛ̃mblekpɛↄ

ń á ĩ́ampuublekpɛↄ wíwiɛ,

má kpɛ́ pↄ́ a zãblèmá

ń wesa swaaopiↄ daaĩɛ,

mí a kpɛ́ zↄ̃ↄↄ gboo píi.

Ma Dii mámɛ má ò.

4

1 Á Basana zununuↄ, à yã́ɛ bee ma,

á nↄɛ pↄ́ a mɛ̀kpa Samali sĩ̀sĩpↄlɛuↄ!

I gbãamↄ wɛ̃nadeↄnɛ,

i taasideↄ wɛtã,

i o á zã́ↄnɛ aa idã dↄ à mi.

2 Ma Dii Lua ma lɛgbɛ̃̀ ń ma kuaadoakɛo,

ma mɛ̀ gↄↄ lɛ́ mↄ́wá

wa kokoaka á gbɛ̃́ kↄ̃naↄzi,

wi á sɛ́lɛ táánↄ ń mↄ̀ kòoloↄ.

3 Á baade a bↄ a aɛdↄawa súsu bĩ́ifoou,

wi táánↄ zĩ̀zↄↄ ũ.

Ma Dii mámɛ má ò.

Isailiↄ swã́gbãakɛa

4 À gi àↄ gɛ́ Bɛtɛli, í tàaekɛ we.

À gi àↄ gɛ́ Giligali, í ɛa tàaekɛ lↄ.

Àliↄ sa'o á diiↄwa we lá gu lɛ́ dↄ,

íↄ á pↄ́ kwide kpa we wɛ̃̀ àaↄ̃ ń wɛ̃̀ àaↄ̃o.

5 Àli pɛ̃ɛ sɛa kpasa sa'okĩiwa sáaukpabↄ ũ,

í pↄ́ pↄ́ iↄ ma gba kpàwakɛ wà ma,

á Isailiↄ, asa bee kɛa á yei.

Ma Dii mámɛ má ò.

6 Wɛ̃́lɛ píiu má tò á lɛkpɛ lɛ́ yↄ́ lↄo,

ualɛ ń ualɛo má tò a kua blɛwa,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

7 Kɛ́ à gↄ̃̀ mↄ àaↄ̃ wà pↄkɛkɛ,

ↄ̃ ma á tɛ̃́ lou.

Má tò lou mà wɛ̃́lɛeↄu,

à gì mai wɛ̃́lɛeↄu.

Má tò à mà buaeↄ,

à gì mai buaeↄ, ↄ̃ gu giigàga.

8 Á gbɛ̃eↄ bã̀abãabò,

aa gɛ̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo í wɛɛlɛi,

aai e à mↄ̀máo,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

9 Mi to pↄ́wɛn gbↄ̃si ń pↄ́ fukpaao

á kaaↄ ń á vɛ̃ɛbuↄ le mↄ̀ↄmↄↄ.

Kwaↄ á kaadↄɛnaↄ ń á kuↄ blè,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

10 Ma gagyãↄ kàágu,

lá má kà Egipiↄguwa.

Ma á ɛ̀waasoↄ dɛ̀dɛ zĩ guu,

má tò wà á sↄ̃́ↄ nàaa.

Má tò yai gĩ dà á bòoa,

á ní lɛ́ dↄkĩi eo,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

11 Ma á gbɛ̃eↄ suumpa,

lá ma Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo suumpawa.*

A gↄ̃ gòmiↄna pↄ́ wa ga bↄ̀ tɛ́u ũ,

kási i ɛa su ma kĩ́io.

Ma Dii mámɛ má ò.

12 A yã́i Isailiↄ, má yã́piↄ kɛɛ́.

Lá má yã́piↄ kɛɛ́ Isailiↄ,

àↄ kú ń mapi á Lua yã́kpalɛkɛaánↄ sↄuo.

13 À ma! Mi gbɛ̀sĩsĩↄ kása,

mi to zàa'ĩana fɛlɛ,

mi to gbɛ̃nazĩna dↄ̃ lá a làasoo dɛ,

mi to gu dↄ, mi ɛa to gu si,

mi táa'o dṹnia gulɛsĩↄwa,

ma tↄ́n Dii Lua Zĩgↄ̃de.

5

Wɛ̃nakɛa Isailiↄnɛ

1 Isailiↄ, à yã́ɛ bee ma,

málɛ wɛ̃nalɛ daánↄ.

2 Wi Isailiↄ nɛ sↄlↄlↄ yãao,

ãma à lɛ̀lɛ sa mɛ́ a fɛlɛ lↄo.

Wà aà tò wúlɛa a bùsuu we,

gbɛ̃e ku à ↄkaaàzio.

3 Ma Dii Lua ma mɛ̀,

wɛ̃́lɛ pↄ́ a zĩgↄ̃ↄ bↄ̀lɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa sↄo,

gbɛ̃ↄn basↄo mɛ́ a su.

Wɛ̃́lɛ pↄ́ a zĩgↄ̃ↄ bↄ̀lɛ gbɛ̃ↄn basↄo,

gbɛ̃ↄn kwi mɛ́ a su.

4 Ma Dii málɛ yã́ɛ bee o Isailiↄnɛ:

À ma kĩ́i wɛɛlɛ, íↄ ku.

5 Ásu gɛ́ lousisii Bɛtɛlio,

ásu gɛ́ Giligali sↄ̃o,

ásu tↄ̃u Bɛɛsɛbao,

asa wa tá ń Giligalideↄ zĩ̀zↄↄ ũɛ,

mɛ́ Bɛtɛli a gↄ̃ bɛzia ũɛ.

6 À Dii kĩ́i wɛɛlɛ, íↄ ku.

Tó màa no,

a mↄ kũ Yosɛfu buiↄwa tɛ́ ũ,

a kũ Bɛtɛliwa, gbɛ̃e a fↄ̃ dɛo.

7 I yã́'ĩikpa yãnadeↄwa,

mɛ́ i yãkɛa a zɛ́wa málɛ.

8 Dii saankifɛ̃nɛnaↄ kɛ̀

ń saankonɛandeo.*

Ì to gusia níinii li gudↄa ũ,

ì to gu ìↄ si.

Ì ísia í kãaa musu,

ì to à ma lou ũ bùsu píi guu.

Aà tↄ́n Dii.

9 Ì to kaalɛ bilɛ gbãadeↄwa,

ì wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ ásookɛ.

10 Ápiↄ sↄ̃ iliↄ ye sĩan'ona gĩyãio,

i za gbɛ̃́ pↄ́ ì bↄbↄ ń vãikɛnaↄgu.

11 Lá i gbãable wɛ̃nadeↄwa,

i pↄ́wɛna símá,

á kpɛ́ pↄ́ á bò ń gbɛ̀ ãao,

á e zↄ̃lɛ ń guuo,

á pↄeã vɛ̃ɛ pↄ́ á bà,

á e à a imio.

12 Asa Dii á tàae zↄ̃ↄ dↄ̃

ń á duuna pↄ́ lɛ́ vĩoo.

I gbɛ̃maaↄ wɛtã,

i to gbɛ̃dɛna fĩabo, í aà gbaɛ,

i gí taasideↄnɛ ń ń yã́ nao.

13 A yã́i tò laaide dãↄ lɛ́ ìↄ kpaaũa tia kɛ́wa,

asa gↄↄɛ beeↄ vãiɛ.

14 À wɛɛlɛ àↄ yãmaakɛ,

i kɛ a vãi no,

kɛ́ à e àↄ ku,

Dii Lua Zĩgↄ̃de iↄ kúánↄ,

lá i o a kúánↄwa.

15 Àↄ za yã́ vãiu, íↄ ye a maai,

íli yã́gↄ̃gↄ̃ a zɛ́wa yã́kpalɛkɛkĩi.

Wìliↄ dↄ̃o, Dii Lua Zĩgↄ̃de a gí Yosɛfu bui kↄ̃naↄ wɛ̃nagwaio.

16 A yã́i Dii Lua Zĩgↄ̃de mɛ̀,

wa búbuapɛ gãaɛↄ píi,

waↄ o zɛ́kpaaↄ guu: Wéee! Wéee!

Wa sɛ̃̀wanaↄ sísi aa ↄ́ↄlↄ,

wa o gɛ'ↄↄlↄnaↄnɛ aa búbuapɛ.

17 Búbuapɛa aↄ ku vɛ̃ɛbuↄu píi,

asa Dii mɛ́ a pã́ á bùsua.

Dii mɛ́ ò.

18 Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Dii gↄↄ nidɛ!

Àkɛa álɛ Dii gↄↄpi nidɛi?

Gusia gↄↄɛ, i kɛ gupua no.

19 Aↄ dɛ lá gbɛ̃́ lɛ́ bàalɛ nↄ̀ↄmusuɛ,

ↄ̃ à gɛ̀ kpà wài pãleawa,

ge lá à gɛ̀ gɛ̃̀ kpɛ́u à ↄnà gĩwa,

ↄ̃ mlɛ̃ aà sòwaɛ.

20 Dii gↄↄpiá gusiaɛ,

i kɛ gupua no, gusia níiniiɛ.

Baa gupuan beeena aↄ vĩo.

21 Ma Dii ma mɛ̀,

má za á dikpɛↄu, má gíiɛ,

má ye á kↄ̃kãaapiↄ gĩyãio.

22 Baa tó a sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ òa ń pↄ́wɛntio, má sio.

Baa tó a sáaukpa sa'òa ń pↄ́ mɛkpaao,

má wɛ́sɛ mà gwao.†

23 À gomala ń á lɛ̀sikↄ̃fĩo,

má swã́sɛ á mↄↄna ↄ́io.

24 À to yã́zɛde dagua

lán swa gbakakaawa,

à tó á yãkɛa a zɛ́wa ligua

lán swa pↄ́ a í lí baowa.

25 Isailiↄ, i kɛ mámɛ a sa'òa

a ma gba pↄ́ guwaiwaiu wɛ̃̀ blao.

26 Tã́a Mↄlↄku kpɛ́ á sɛa

ń saana pↄ́ a zɛò taao.

Á dii pↄ́ á pì ázĩaɛpiↄ‡ yã́i

27 ↄ̃ má tó wà táánↄ Damasi baale.

Ma Dii mámɛ má ò.

Ma tↄ́n Lua Zĩgↄ̃de.

6

Waiyoo Isailiↄ kía namablenaↄ

1 Waiyoo á gbɛ̃́ pↄ́ á kú niɛniɛ Siↄnaↄ

ń á gbɛ̃́ pↄ́ á kú dↄdↄa Samali sĩ̀sĩpↄlɛuↄ,

á gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ buiↄ mide kíaↄ ũ

gbɛ̃́ kĩniↄ wɛ́ ìↄ dↄáziↄ!

2 À gɛ́ Kalenↄ à gwa!

Bↄa we í gɛ́ Amata mɛɛwiau,

í gɛ́ Gata, Filitɛ̃ mɛɛwiau.

An wɛ̃́lɛpiↄ maa dɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ á kíaↄ kuulae?

An bùsu zↄ̃ↄ dɛ á pↄ́ae?

3 Lá álɛ e Lua ĩadaawá gↄↄ zã̀,

kía pãsĩ gbãableawá kãikũ̀.

4 I wúlɛ á wesa swaa liiↄwa,

i ↄli ázĩau á wúlɛkĩipiↄwa.

I sãnɛbↄlↄ ń gáaena mɛkpaao só.

5 I mↄↄnalɛ lán Davidi lɛ̀wa,

i lɛ̀ dafu da ń pↄ́'ↄbↄnaↄ.

6 I vɛ̃ɛmi à a dàa bↄ,

i nísi ↄde dↄↄ,

kási ili ↄ́ↄlↄ Yosɛfu buiↄ kaalɛa yã́ musuo.

7 A yã́i tò áↄ ku gbɛ̃́ pↄ́ wa táńnↄ káauↄ guuɛ,

á lalasi wiiↄ i midɛ.

8 Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de

ma lɛgbɛ̃̀ ń ma kuao ma mɛ̀,

má ye Yakↄbu buiↄ ĩ́andãa gĩyãio,

má za an zɛgikĩiↄu.

Má ń mɛɛwia na ń ibɛɛↄnɛ ń ↄzĩ

ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píiɛ.

9 Baa tó gↄ̃ɛↄ gↄ̃̀ uae gbɛ̃ↄn kwi, aa gagaɛ. 10 Tó gbɛ̃́ mↄ̀ a daɛ gɛ sɛ́i, àlɛ bↄò à gɛ́ tɛsↄ̃iwà, mɛ́ à gbɛ̃́ pↄ́ ulɛa we là à mɛ̀: Gbɛ̃e kunnↄ we lↄe? Ade a wewà: Gbɛ̃e ku lao. Kɛ kílikili, baa Dii tↄ́, ńsu sio.

11 Asa ma Dii ma yãdìlɛ ma mɛ̀,

má ua zↄ̃ↄ wiɛ kɛ́lɛkɛlɛ,

mí a nɛ́na kɛ yáiyai.

12 Wì sↄ̃́ baa gbɛsi musue?

Wì sapa ń zuↄ wee?

Màa á tò yã́zɛde gↄ̃̀ɛ́ sɛwɛ ũ,

mɛ́ yãkɛa a zɛ́wa gↄ̃̀ɛ́ gↄ̃i ũ.

13 Á pↄ kɛ̀na zĩblea Lodebaawawa,

a mɛ̀ a Kaanaiũ sì ń ázĩa gbãaoɛ.

14 Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Isailiↄ, málɛ tɛ́kpa buieu à fɛlɛánↄ,

i wɛ́tɛ̃amↄɛ́ za Amata bↄlɛu e Ísida Wisidei.

7

Kwaↄ

1 Yã́ pↄ́ Dii Lua ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: Má è Dii bↄ̀ ń kwaↄ pↄkɛkɛ daalɛgↄↄ, pↄ́ pↄ́ wì kpa kíawa kɛkɛa gbɛa. 2 Kɛ́ kwaↄ tↄↄlɛ pↄ́ↄ sò píi aa làa, ma mɛ̀: Dii Lua, sùuukɛ! Bↄ́ Yakↄbu buiↄ e aaↄ kuòi? Asa aa kɛ̀ fɛ̃́nɛũ. 3 Ɔ̃ Dii yã́pi bↄ̀ a nↄ̀sɛu à mɛ̀, bee a kɛ lↄo.

Tɛ́

4 Yã́ pↄ́ Dii Lua ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: Má mà Dii Lua lɛ́ mɛ á yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ ń tɛ́o. Tɛ́pi ísia zↄ̃ↄ í bà, ↄ̃ à kũ̀ Isaili bùsuwa. 5 Ɔ̃ ma mɛ̀: Dii Lua, n yã́ na! Tuɛlɛ! Bↄ́ Yakↄbu buiↄ e aaↄ kuòi? Asa aa kɛ̀ fɛ̃́nɛũ. 6 Ɔ̃ Dii Lua yã́pi bↄ̀ a nↄ̀sɛu à mɛ̀, beepi a kɛ lↄo.

Pↄ́susugwabↄ

7 Yã́ pↄ́ a ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: Ma Dii è zɛa bĩ́i súsu saɛ, a pↄ́ súsugwabↄ kũa. 8 Ɔ̃ à ma la à mɛ̀: Amↄsi, bↄ́ ń èi? Ɔ̃ má wèwà ma mɛ̀, pↄ́ súsugwabↄɛ. Ɔ̃ à mɛ̀:

Gwa, ma pↄ́ súsugwabↄ pòo ma gbɛ̃́ Isailiↄwa,

má sùuukɛńnↄ lↄo.

9 Wa Isailiↄ gulɛsĩ pↄ́ aa bòↄ daaĩ,

wa Izaaki buiↄ sa'okĩiↄ wíwi.

Má fɛlɛ Yeloboaũ bɛwa ń fɛ̃ndaoɛ.

Amↄsi ń sa'onkia Amaziao

10 Ɔ̃ Bɛtɛli sa'onkia Amazia gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Isailiↄ kí Yeloboaũwa à mɛ̀: Amↄsi lɛ́ lɛkpaaĩnzi ń gbɛ̃́ↄ Isaili bùsuu. Bùsudeↄ aa aà yã́ fↄ̃́ lↄo. 11 Asa à mɛ̀ wa Yeloboaũ dɛ ń fɛ̃ndaoɛ,

wi Isailiↄ kṹkũ ń bùsuu,

wà táńnↄ zĩ̀zↄↄ ũɛ.

12 Ɔ̃ Amazia mↄ ò Amↄsiɛ à mɛ̀: Gu'ena, bàasi ǹ ta Yuda bùsuu, níↄ ble ń ãnabikɛkɛawa we. 13 Ńsu ɛa mↄ ãnabikɛkɛi Bɛtɛli la lↄo, asa sa'okĩi pↄ́ ì kía gba gbãa ku laɛ. 14 Ɔ̃ Amↄsi a zãsì Amaziawa à mɛ̀: Ãnabi ge ãnabi gãli gbɛ̃en ma ũ yãa seo. Sãdãnan ma ũ, kaadↄɛmblea dↄ́ɛ má dↄ̃. 15 Sãdãpi guu ↄ̃ Dii ma sɛu, a òmɛɛ mà gɛ ãnabikɛkɛ a gbɛ̃́ Isailiↄnɛ. 16 Swã́kpa ǹ Dii yãma sa. N mɛ̀,

másu ãnabikɛkɛ Isailiↄ yã́ musuo,

másu vãi pↄ́ a Izaaki buiↄ le oo.

17 Ayãmɛto Dii mɛ̀,

n na a káaluaka wɛ̃́lɛu,

wa n nɛ́ↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ.

Wa ba yↄ̃ n bùsuwa,

wi kpaalɛkↄ̃ɛ.

Wa Isailiↄ kṹkũ ń bùsuu

wà táńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ,

ní ga luayãdↄ̃nsaiↄ bùsuu we.

8

Libɛ mài kaa gbí guu

1 Yã́ pↄ́ Dii Lua ↄ̀lↄmɛɛn kɛ: Ma libɛ mài è ká gbí guu. 2 Ɔ̃ Dii ma la à mɛ̀: Amↄsi, bↄ́ ń èi? Ɔ̃ má wèwà ma mɛ̀: Libɛ mài má è ká gbí guu. Ɔ̃ à ɛ̀a òmɛɛ:

Ma wɛmà ma gbɛ̃́ Isailiↄwaɛ,

má sùuukɛńnↄ lↄo.

3 Ma Dii Lua ma mɛ̀,

gↄↄ bee ma kpɛ́ lɛsia a li ↄ́ↄlↄa ũɛ,

gɛↄ gↄ̃ kpálɛ gupiiu kpɛ̃̀nɛnɛ.

Gu a kɛ kílikili!

4 À yã́ɛ bee ma,

á gbɛ̃́ pↄ́ i gbãable taasideↄwa,

i wɛ̃nadeↄ midɛ á bùsuu.

5 I mɛ: Mↄ dafu dikpɛ a láa wà e wá pↄ́wɛna yía bↄɛ ni?

Gↄↄ kpele kã́mabogↄↄ a gɛ̃ wà e wá dↄ̃ↄ wɛ̃i?

Wá zaa nɛ́na dauɛ, wí a ↄ̃a kã́fĩ,

wá wá kilooↄ lilɛ, wíↄ gbɛ̃ble.

6 Wá wɛ̃nadeↄ lú ń ã́nusuo,

wí taasideↄ sɛ zↄↄ ũ,

kɛ́ baa wá kyale fĩa aai e bòwɛ̃ɛo yã́i.

Wá pↄ́wɛna yía ń a bìsaoɛ.

7 Ma Dii Yakↄbu buiↄ Lua gawide,

ma lɛgbɛ̃̀ ń ma kuao ma mɛ̀,

an yãkɛae a sãmagu bauo.

8 A yã́i tↄↄlɛ a lualua,

gbɛ̃́ pↄ́ kálɛwàↄ i búbuapɛ ḿpii.

Bùsu a loo lán Niili í gbakakaawa,

a ya i ɛa kpálɛ lán Egipi swapi íwa.

9 Ma Dii Lua ma mɛ̀,

gↄↄ bee má tó ĩatɛ̃ gɛ̃ kpɛ́u

gↄↄ pↄ́ à kà minanguo,

má tó gu si fãanɛ gbãa zã́.

10 Má á dikpɛↄ lilɛɛ́ búbuapɛgↄↄ ũ,

á lɛsiaↄ i gↄ̃ wɛ̃nalɛↄ ũ.

Má tó à zwã̀nkasaↄ kákaála,

á baade i a mi wa gbáigbai.

Má tó gↄↄpi àↄ dɛ

lán nɛgↄ̃ɛ mɛ̀ndona gaa ↄↄlↄwa,

gↄↄpi i midɛ ń pↄsiao.

11 Ma Dii Lua ma mɛ̀,

a gↄↄ lɛ́ mↄ́

má tó nↄana ká á bùsuu.

I kɛ blɛ ge í nↄana no,

swã́kpaa ma yã́ ni mɛ́ aↄ á dɛ.

12 Wa bã̀abãabo ísia baa ń ísia baao,

wa bɛbɛ za gukpɛ e bɛ'aɛ.

Aa kpálɛkɛ ma yãmaai,

kási aa mao.

13 Gↄↄ bee wɛ̃́ndia maaↄ

ń gↄ̃sa gbãaↄ yɛ̃̀ɛɛ a láa imi yã́i.

14 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì lɛgbɛ̃ ń Samali tã́a tↄ́oↄ

ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ ń Dã dii kuaoↄ,

ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ ń gɛa sa'oi Bɛɛsɛba gbãaoↄ,

aa kpaguaɛ, aa fɛlɛ bau lↄo.

9

Isailiↄ midɛa ń ń sua ń pá ziuo

1 Ma Dii è zɛa a gbagbakĩi saɛ à mɛ̀:

Gbɛ̀pɛlɛ misona lɛ́, kpɛɛlɛ gĩ i dee,

ma kpɛ́pi i kwɛ ká gbɛ̃́piia,

mí gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

An kee a e bↄo,

baa mɛ̀ndo a e piliao.

2 Baa tó aa ɛyↄ̃̀ aa tà e bɛdau,

má ↄpɛlɛmá weɛ.

Baa tó aa gɛ̀ za musumusu,

má ń bua weɛ.

3 Tó aa gɛ̀ ùlɛ Kaamɛli gbɛ̀ misonau,

má ń gbɛsɛlɛ mà gɛ́ mà ń kṹkũ weɛ.

Tó aa sↄ̀lↄmɛɛ ísia zíɛ,

má o ísia mlɛ̃ɛ aà ń só weɛ.

4 Tó an wɛ̀lɛↄ ń kũkũ aa tàńnↄ zĩ̀zↄↄ ũ,

we má tó wà ń dɛdɛu ń fɛ̃ndao.

Má wɛ́tɛńzi ĩadaama yã́iɛ,

i kɛ maakɛanɛ́ yã́i no.

5 Ma Dii Lua Zĩgↄ̃de,

mi ↄkã tↄↄlɛwa, i yↄ́,

gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ i búbuapɛ píi.

Mi to bùsu loo

lán Niili í gbakakaawa,

i ɛa kpálɛ lán Egipi swapi íwa.

6 Ma a kúkĩi kɛ̀, má dìdikↄ̃a musu,

ma a ɛ̃ kpàlɛ dṹniawa.

Mi ísia kãaa musu,

mí tó à ma lou ũ dṹnia guu,

ma tↄ́n Dii.

7 Ma Dii ma mɛ̀,

á Isailiↄ, a kɛmɛɛ doũ ń Etiopiↄɛ.

Lá ma á bↄ́lɛ Egipi,

mi Filitɛ̃ↄ bↄlɛ Kɛlɛti,

ma Siliↄ bↄ̀lɛ Kiio lé?

8 À ma! Ma Dii Lua,

ma wɛmà á bùsu duundewa

mà á kpalapi midɛ dṹniau,

ãma má Yakↄbu buiↄ kaalɛ míↄmiↄo.

Ma Dii mámɛ má ò.

9 Má yãdilɛ,

mí tó wà Isailiↄ fã́fã buipãleↄ guu píi

lá wì pↄ́wɛna ká gbaana guu wà fã́fãwaɛ,

baa a wɛ́n do a lɛ́lɛ zĩ́lɛo.

10 Duunkɛna pↄ́ kú ma gbɛ̃́ↄ guu,

aaì mɛ vãi a sↄ̃ńzi à gbasa ń leoↄ,

wa ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao ḿpiiɛ.

11 Gↄↄ bee má ɛa Davidi bɛzĩ bo,

mí a gufooↄ kɛkɛ.

Má aà ua pↄ́ gàpi vu,

mí uapi fɛlɛ lá a dɛ yãawa,

12 aai gↄ̃ Ɛdↄũ bui kↄ̃naↄ vĩ

ń buipãle pↄ́ ma tↄ́ kúmáↄ píi.*

Ma Dii pↄ́ má yã́pi kɛ,

mámɛ má ò.

13 Ma Dii má mɛ̀ gↄↄ lɛ́ mↄ́

kɛ́ sàpanaↄ aaↄ bɛ pↄkɛkɛnaↄ iau,

wàli pↄ́tↄ̃ e vɛ̃ɛkɛkɛa àↄ láa.

Baa gbɛ̀sĩsĩↄ vɛ̃ɛ kɛ,

vɛ̃ɛ na iↄ di sĩ̀sĩpↄlɛ píiu.

14 Má su ń ma gbɛ̃́ Isailiↄ ń pá ziu,

aa ɛa ń wɛ̃́lɛ ziaↄ kálɛ aa zↄ̃lɛu.

Aali vɛ̃ɛbu kɛ, aai a imi,

aali kaaↄ da, aai a libɛ ble.

15 Má Isailiↄ pɛ ń bùsuu,

gbɛ̃e a ń wo bùsu pↄ́ má kpàmápiu bau lↄo.

Ma Dii á Lua mámɛ má ò.

* 1:1 2Kia 15.1-7

† 1:1 2Kia 14.23-29

‡ 1:2 Yoɛ 4.16

* 2:9 Iko 3.8-10

† 2:11 Nao 6.1-8

* 4:11 Daa 19.24

* 5:8 Yob 9.9, 38.32

† 5:22 Isa 1.11-14

‡ 5:26 Zĩn 7.42-43

* 9:12 Zĩn 15.16-17

Abadia

ABADIA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Lá nɛ́naɛ beeá yã́ pↄ́ Lua ò Ɛdↄ̃uↄ (Esau buiↄ) yã́ musu làasoo pↄ́ aa kɛ̀ Isailiↄ (Esau dãuna Yakubu buiↄ) yã́ musu yã́i. Ɛdↄ̃uↄ zↄ̃lɛa ísida wiside saɛ gɛↄmidↄkĩi oi, ↄ̃ aaìↄ íbɛlɛsɛ ń Isailiↄ gↄↄpii. Gↄↄ pↄ́ wà zĩblè Yuda bùsuwa mɛ́ wà Yelusalɛũ sì, an íbɛlɛ gɛ̀ e a lɛ́waɛ. I kɛ kɛ́ aai mↄ dↄi ń gbɛ̃́ↄlɛo ado no, aa ń bùsu saalo sɛ̀ ń pↄ́ ũɛ, ↄ̃ aa gɛ̀ Yelusalɛũdeↄ pↄ́ↄ sɛ̀lɛ.

Wà lápi kɛ̃̀ Babilonideↄ Yelusalɛũ sia gbɛa e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 587. A guu ãnabi Abadia ò Ɛdↄũↄnɛ aa kaalɛ ń Isailiↄ ibɛɛ kĩniↄ sãnuɛ. Beewa à Isailiↄ nↄ̀sɛ nìninɛ́. Lua mɛ́ a yã́ gbɛzã o, a mↄ́ yã́kpalɛkɛi ń bui píio!

1

Yãdaa Ɛdↄũↄla

1 Yã́ pↄ́ Abadia èn kɛ:

Yã́ pↄ́ Dii Lua ò Ɛdↄũↄ* musuɛ.

Wa baomà à bↄ̀ Dii kĩ́i,

à gbɛ̃́ zĩ̀ buiↄwa aà onɛ́:

À fɛlɛ! Wà gɛ́ Ɛdↄũↄwa zĩu.

2 Ɛdↄũↄ, à ma!

Má tó à gↄ̃ kpɛɛ buiↄ guuɛ,

wa sakaágu à kɛ zài.

3 Á kàamai mɛ́ á sãsã.

Á gbɛ̃́ pↄ́ a gbɛ kɛ̀ á kpɛ́ ũ

á zↄ̃lɛu musumusuↄ,

i o á sↄ̃ guu à mɛ,

i gbɛ̃e e à fↄ̃ á bua à á nɛ́ zĩ́lɛo.

4 Baa kɛ́ á da musumusu lán baɛwa,

mɛ́ a á sakpɛ dà saanaↄ sↄ̀ↄu,

má á bãɛ za weɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

5 Tó kpã́iↄ mɛ́ gɛ̃̀ázi gwã́,

ge tó kpã́iwɛliwɛↄ sìázi yãa,

pↄ́ pↄ́ an pↄ dↄwà ↄ̃ aa sɛ adoo lò?

Tó vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃naↄ mↄ̀ sì á búu sↄ̃,

vɛ̃ɛ kↄ̃na ↄ̃ aa tóɛ́o lò?

Kási á kaalɛɛ.

6 Esau buiↄ, wa á pↄ́ↄ naaaɛ míↄ,

wa á àizɛɛ pↄ́ ulɛaↄ sɛ́lɛ.

7 Bui pↄ́ an lɛ́ doũánↄↄ á yá á bùsuu,

gbɛ̃́ pↄ́ naánↄↄ á sã́sã, aai zĩblewá,

gbɛ̃́ pↄ́ i ↄkãaaↄ filifilimbakpaɛ́,

áↄ a yã́ dↄ̃o.

8 Ma Dii ma mɛ̀,

má Ɛdↄũ bui ↄ̃nↄnaↄ dɛdɛ gↄↄ bee,

yãdↄ̃nae a gↄ̃ Esau gbɛ̀sĩsĩ musuo.

9 Gili a gɛ̃ Temani nɛgↄ̃naↄgu,

aa midɛ ḿpii Esau gbɛ̀sĩsĩdeↄ dɛdɛau.

10 Á gↄ̃ ń wío,

wi á midɛ, áↄ ku lↄo,

yãpãsĩ pↄ́ á kɛ̀

á dãuna Yakↄbu buiↄnɛ yã́i.

11 Kɛ́ buipãleↄ lɛ́ ń àizɛɛ sɛ́lɛ,

kɛ́ bui zĩ̀lopiↄ gɛ̃̀ Yelusalɛũ,

aalɛ líkpa a yã́ musu,

á kú we lá á doũńnↄwaɛ.

12 A maa yãa á dãuna buiↄ gwaa kɛɛ́ na an wɛtãgↄↄo.

I kṹ á pↄ kɛ na Yudaↄ kaalɛgↄↄo,

i kũ à yamↄsɛkpa an taasikɛapi guuo.

13 A maa yãa à si ma gbɛ̃́ↄ wɛ̃́lɛu an yã'eapi guuo.

I kũ an gwaa kɛɛ́ na an yã'eapi guuo,

i kũ à ń àizɛɛ naaa an yã'eapi guuo,

14 A maa yãa àↄ zɛa zɛnankpaau an gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bàalɛ dɛa yã́io.

I kũ à ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ↄ kṹkũ à kpámá an wɛ́tɛ̃agↄↄpio.

15 Ma fɛlɛa ń bui píio gↄↄ kà kãi,

mí kɛɛ́ lá á kɛ̀nɛ́wa.

Á yãkɛaↄ wi á musu.

16 Lá a imì ma sĩ̀sĩ pↄ́ a kua adoa musu,

màa bui píi a imi we zɛsai.

Aa ma pↄkũmabↄbↄma ípi gbɛ̃,

aai gↄ̃ lán wi ń i yãaowa.

17 Má gbɛ̃́ↄ suaba Siↄna gbɛ musu.

Aↄ dɛ ma pↄ́ ũ,

Yakↄbu buiↄ i ɛa ń pↄ́ sí.

18 Yakↄbu buiↄ aaↄ dɛ lán tɛ́wa,

Yosɛfu buiↄ aaↄ dɛ lán tɛ́vuawa,

Esau buiↄ iↄ dɛ lán sɛ̃̀ giiwa.

Aa kũ Esau buipiↄwaɛ míↄmiↄ,

an gbɛ̃e a bↄo.

Ma Dii mámɛ má ò.

19 Ma gbɛ̃́ pↄ́ kú Nɛgɛvɛↄ i gↄ̃ Esau gbɛ̀sĩsĩↄ vĩ,

an gusalaladeↄ i Filitɛ̃ↄ bùsu sí

ń Ɛflaiũ bùsuo ń Samali bùsuo.

Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ sↄ̃ aai gↄ̃ Galada bùsu vĩ.

20 Isaili zĩ̀zↄↄ i gↄ̃ Kanaa bùsu vĩ e za Salɛpa,

Yelusalɛũ zĩ̀zↄ pↄ́ kú Sefalaↄ i gↄ̃ Nɛgɛvɛ wɛ̃́lɛↄ vĩ.

21 Suabanaↄ dɛdɛ Siↄna gbɛ̀sĩsĩwa,

aai yã́kpalɛkɛ ń Esau gbɛ̀sĩsĩdeↄ,

kpala i gↄ̃ Diiɛ.

* 1:1 Isa 34.5-17, 63.1-6, Zel 49.7-22, Eze 25.12-14, 35.1-15, Amↄ 1.11-12, Mal 1.2-5

Yonasi

1

2

3

4

YONASI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Ãnabi pↄ́ wɛ̀ɛlɛ à gí zĩkɛi yã́ pↄ́ Lua dìlɛɛwa lápi a yã́ dàu a sìuwɛ̃ɛ. Yonasi lɛ́ bàalɛ Luaɛ, ãma i kɛo. Yã́ pↄ́ kɛ̀ lápi guu ì káńgu, mɛ́ ì yãdadanɛ́ maamaa.

Ãnabi Yonasi yãkɛaↄ lɛ́ sĩanaeↄ bↄↄlɛkɛ: Lua ye Isailiↄzi ńtɛ̃ɛo, a ye bui zĩ̀lo pↄ́ aalɛ aà yãdaↄziɛ lↄ. Tó Lua gbɛ̃́ↄ gbà laai, mɛ́ aa aà yãmà aa nↄ̀sɛlìlɛ sĩana, aà sↄu ìↄ maà gↄↄpii à wɛ́tɛ̃amↄanɛ́ bↄ a nↄ̀sɛu. Ɔ̃mɛ dṹnia pↄ́pii dii ũ ado, atɛ̃sa ga ń wɛ̃nio dↄ̀ↄu. Tó à sùuukɛ̀ ń duunkɛnaↄ, ãnabiↄ suli tó à kɛnɛ́ ĩ́io.

Bee gbɛa Yonasi lá yã'ĩaↄ ń yↄ̃aↄ ń sea pↄ́ ãnabi a kɛↄ òwɛ̃ɛ. Yã́ beeↄ píi a fↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ Lua zĩ dànɛ́ↄ leɛ. Àlɛ dadawɛ̃ɛ kɛ́ Lua lí pãkpa a ãnabizi gↄↄ pↄ́ yã́ yàwà ge gↄↄ pↄ́ a ku adoo, ge baa tó àlɛ bàalɛɛ̀ à ta zã̀zã, asa Lua sↄu mà à ɛa yã́ɛ bee bↄↄlɛkɛɛ̀ lↄ: Lua ye gbɛ̃́piizi, ìli gbɛ̃e tɛ̃boo.

Yesu Yonasi yã́ sɛ̀ à a gaa ń a vuao yãdàònɛ́, ↄ̃ à Ninivadeↄ nↄ̀sɛlilɛa yã́ sɛ̀ a nↄ̀sɛlilɛa dàò gbɛ̃́ↄnɛ (Matie 12.38-42).

1

Yonasi bàalɛa Diiɛ

1 Dii yã'ò Amitai* nɛ́ Yonasiɛ à mɛ̀: 2 Fɛlɛ gɛ́ mɛɛwia zↄ̃ↄ Niniva, ní wiidↄmá, asa an vãikɛa ma le. 3 Ɔ̃ Yonasi bàalɛ̀ Diiɛ à mipɛ̀ Taasisiwa. Kɛ́ à kà Zope, à gó'ilɛna è we, àlɛ gɛ́ Taasisi. Kɛ́ à fĩabò, à sìu ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ́ weↄ. Àlɛ bàalɛ Diiɛ. 4 Dii ĩ́an gbãa gbàɛ ísiau, ↄ̃ zàa'ĩan pãsĩ fɛ̀lɛ ísiaa e gó'ilɛna ye wíwii. 5 Vĩa gobↄnaↄ kũ̀, baade lɛ́ wiilɛ a diiwa, ↄ̃ aa gópi asoↄ bↄ̀bↄ lɛ́ ká íu, gó e yãfũkũ. Yonasi sↄ̃ à pìla gɛ̃̀ wùlɛ gó kpɛa, ↄ̃ à gɛ̃̀ ń io. 6 Gobↄnaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ gɛ̀ aà lè à mɛ̀: Bↄ́ i ńlɛ o màai? Fɛlɛ wiilɛ n diiwa, wìliↄ dↄ̃o tó a wá wɛgwa wà bↄ kaalɛ lɛ́zĩ.

7 Ɔ̃ aa òkↄ̃ɛ: À mↄ wà líkpa wà e dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀wázi ń kìsiaɛo. Kɛ́ aa likpà, ↄ̃ à Yonasi sɛ̀. 8 Aa aà là aa mɛ̀: Owɛ̃ɛ, gbɛ̃́ pↄ́ ń dɛ a ũ, n gbɛ̃́ pↄ́ n gɛ̃wázi ń kìsiaɛ taao. Zĩ kpele ni kɛi? N bↄ má ni? Bùsu kpele gbɛ̃́n n ũi? Bui kpelen n ũi? 9 A wèmá à mɛ̀: Ɛbɛlun ma ũ. Dii Lua Musude pↄ́ ísia ń tↄↄlɛo kɛ̀ ↄ̃ mi sísi. 10 Ɔ̃ vĩa gbɛ̃́piↄ kũ̀, an nisĩna vùa, aa òɛ̀: Bↄ́ yã́ ń kɛ̀ màai? Gbɛ̃́piↄ dↄ̃̀ kɛ́ àlɛ bàalɛ Diiɛɛ, kɛ́ a ònɛ́ beewa yã́i. 11 Í wɛtã̀ ń ń zuzuao, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Kpelewa wá kɛ ísia busawɛ̃ɛi? 12 A ònɛ́: À ma sɛ à ma zu ísiau, i busaɛ́, asa má dↄ̃̀ mámɛ ma gɛ̃ázi ń zàa'ĩan gbãaɛ beeo. 13 Aa nà góliawa kɛ́ aa e bua, ãma aai fↄ̃o, asa í wɛtã̀ ń ń zuzuaoɛ. 14 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ Diiwa aa mɛ̀: N yã́ na Dii! Ńsu wá kaalɛ gbɛ̃́ɛ bee wɛ̃nibↄa yã́io. Dii, ńsu wá dilɛ tàaedeↄ ũ aà dɛa yã́ musuo, asa n n pↄeã dàwɛ̃ɛɛ. 15 Aa Yonasi sɛ zù ísiau, ↄ̃ ípi pãsĩ kpàlɛ. 16 Dii gbãa yã́ gbɛ̃́piↄ vĩakũ̀ maamaa, ↄ̃ aa sa'òwà aa lɛkɛ̀wà.

2

Yonasi wabikɛa kpↄ gbɛɛu

1 Dii tò kpↄ̀ gbɛ̃̀nɛ mↄ̀ Yonasi mↄ̀,* ↄ̃ à kɛ̀ kpↄpi gbɛɛu fãanɛ àaↄ̃ gwãasĩn àaↄ̃. 2 Kua kpↄpi gbɛɛu Yonasi wabikɛ̀ Dii a Luawa à mɛ̀:

3 Ma lɛzù Diizi ma yooyea guu,

ↄ̃ a wèa,

kua bɛda nↄnau ma wiilɛ̀,

ↄ̃ à ma yãmà.

4 N ma zu ísia í títiu

e za a nↄnau,

ísↄ̃ dɛ̀dɛa ń ikooaↄ,

n idãazĩↄ táa'ò ma mia.

5 Ma mɛ̀ ma yã́ kú n sↄ̃u lↄo,

kási má ɛa wɛsi n kpɛ́ pↄ́ a kua adoalɛ.

6 Í ma kũ ma nↄɛ,

ísi ma mↄ,

wáa fĩ̀a ma mii.

7 Ma kpalɛ e gbɛ̀sĩsĩↄ zĩ́nau,

dṹnia zɛ́ pↄ́ wɛ̃a vĩo tàmalɛ.

Ɔ̃ n ma bↄ gbã́ou,

n ma mìsi, Dii ma Lua.

8 Kɛ́ má ye ã́nuatoi,

Dii, n yã́ dↄ̀magu,

ↄ̃ ma wabikɛ̀ma,

à n le za n kpɛ́ pↄ́ a kua adoau.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ tã́a gbagbaↄ aa kɛ báaa vĩo,

10 ãma mapi, má sa'oma ń sáaukpaao,

má lɛ́ pↄ́ má kɛ̀ma fĩabo.

Dii mɛ́ ì ń suaba.

11 Dii yã'ò kpↄpiɛ, ↄ̃ à Yonasi pìsi sĩ̀sĩa.

3

Yonasi gɛa Niniva

1 Dii yã́ gɛ̃n plaade oa Yonasiɛ guu Dii mɛ̀: 2 Fɛlɛ gɛ́ mɛɛwia zↄ̃ↄ Niniva, ní yã́ pↄ́ má ònɛ kpàwakɛu. 3 Ɔ̃ Yonasi fɛ̀lɛ gɛ̀ Niniva lá Dii òɛwa. Niniva sↄ̃ mɛɛwia zↄ̃ↄɛ maamaa. Pãa wɛ̃́lɛpia kà tá gↄↄ àaↄ̃ ũ. 4 À gɛ̃̀ wɛ̃́lɛpiu à táa'ò gↄↄ do, ↄ̃ à nà kpàwakɛawa à mɛ̀: Gↄↄ bla mɛ́ gↄ̃̀ kɛ́ Lua Niniva dúuzↄ̃. 5 Ninivadeↄ Lua yã́ sì, ↄ̃ aa lɛye kpàwakɛ̀ aa zwã̀nkasaↄ kàkańla, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ.*

6 Kɛ́ a bao Niniva kía lè, à fɛ̀lɛ a gĩ́naa à a gomusu wòlo zù, à zwã̀nkasa kàkaala à zↄ̃̀lɛ túfuu. 7 À mɛ̀ wà kpàwakɛ a wɛ̃́lɛu wà mɛ: Lá kí ń a ìwaↄ dìlɛn kɛ: Gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ píi, blɛ su gɛ̃ ń lɛ́uo, aasu imio. 8 Gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ aa zwã̀nkasa kákańla ḿpii, aaↄ wiilɛ Luawa aaↄ zɛaàla. Baade bↄ a zɛ́ vãiu, i ↄbↄlɛ yãpãsĩu. 9 Démɛ ìↄ dↄ̃ tó a wá wɛ̃nagwa à a nↄ̀sɛ suumpa, aà kyã̀wãa láa, wí bↄ kaalɛui? 10 Kɛ́ Lua ń yãkɛa è, lá aa bↄ̀ ń zɛ́ vãiu, à ń wɛ̃nagwà, i to músi pↄ́ a dìlɛ à kpáńzi ń le lↄo.

4

Dii gbɛ̃́ↄ wɛ̃nagwaa dadaa Yonasiɛ

1 Yã́pi kɛ̀ Yonasiɛ ĩ́i maamaa, ↄ̃ aà pↄ pà. 2 À wabikɛ̀ Diiwa à mɛ̀: N yã́ na Dii! Mi yã́pi o za ma bùsuuo lé? Bee yã́i ma dↄaa bàalɛ̀ málɛ tá Taasisiɛ fá! Asa má dↄ̃ kɛ́ ń sùuu ń sósobio vĩ. N pↄ lí pa kpaao, ń gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃ↄ, ni ĩadama bↄ n nↄ̀sɛɛ.* 3 Tiasa Dii, ma sɛ́, asa ma ga sì ma kuawa.† 4 Dii òɛ̀: A maa n pↄ pàe?

5 Yonasi bↄ̀ wɛ̃́lɛu, à zↄ̃̀lɛ a gukpɛ oi. À yãayãasu dↄ̀ we, a ku a guu, àlɛ gwa yã́ pↄ́ a wɛ̃́lɛpi le. 6 Ɔ̃ Dii tò ladaadaa fɛ̀lɛ uedà Yonasia, kɛ́ aà taasi e lao. Ladaadaapi yã́ Yonasi pↄ kɛ̀na maamaa. 7 Kɛ́ gu dↄ̀, ↄ̃ Lua tò kↄ̀ↄ mↄ̀ ladaadaapi zↄ̃̀, ↄ̃ à giigàga. 8 Kɛ́ ĩatɛ̃ gbãakũ̀, Lua bↄ̀ ń ĩ́an wãao gukpɛ, ↄ̃ ĩatɛ̃ lɛ́ aà lɛ a miwa. Aà yɛ̃̀ɛɛ làa, ↄ̃ à ga nidɛ̀ à mɛ̀: Ma ga sì ma kuawa. 9 Ɔ̃ Lua òɛ̀: N pↄpaa ladaadaa bee yã́ musu zɛvĩe? Ɔ̃ à mɛ̀: A zɛ́ vĩ, ma pↄpaa kà à ga imɛɛ. 10 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ladaadaa pↄ́ ni a taasikɛo, ḿmɛ ń tò à bↄ̀lɛ à gbã̀o, ↄ̃ n wɛ̃nakɛ̀ɛ̀. À fɛ̀lɛ gwãasĩn doɛ, ↄ̃ à mìdɛ gwãasĩn do. 11 Mapi sↄ̃, a maa mà wɛ̃nadↄ̃ mɛɛwia zↄ̃ↄ Ninivaɛo lé? An gbɛ̃́ pↄ́ aa ↄplaa dↄ̃kↄ̃ɛ ń zɛɛooↄ dasi dɛ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basooloa (120.000), mɛ́ an pↄtuoↄ kɛ̀ zài.

* 1:1 2Kia 14.25

* 2:1 Mat 12.40

* 3:5 Mat 12.41, Luk 11.30, 32

* 4:2 Bↄa 34.6

† 4:3 1Kia 19.4

Mise

1

2

3

4

5

6

7

MISE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Ãnabi Mise ku Isaia gↄↄɛ, à zĩkɛ̀ e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 740 e 700. Lá Isaia kɛ̀wa, à yã'ò Yudaↄnɛ gↄↄ pↄ́ Asili zĩgↄ̃ↄ lɛ́ gbãamↄnɛ́.

Mise lɛzà a gbɛ̃́piↄwa an bùsu ń ń mɛɛwiao yã́ musu, à mɛ̀ yã́ pↄ́ Isaili bùsu mɛɛwia Samali lè a ń le sↄ̃ɛ. Wà lɛ̀lɛ Samalipiwa e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 721. À mɛ̀ yã́ pↄ́ a ń lépi dɛ an duunaↄ gbɛ ũɛ, atɛ̃sa yã́zɛsai pↄ́ di ń guu. À yã́ↄ gbɛ̀amá Luaɛ, à yã́piↄ gbɛ̀a an gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń ń gbãadeↄwa, àizɛɛdeↄ ń dↄaanaↄ ń yã́kpalɛkɛnaↄ ń sa'onaↄ. À zↄadↄ̀ ãnabi pↄ́ aaì gbɛ̃́ↄ sã́sã ń yã́ nana oanɛ́oↄwa, asa aali onɛ́ aa nↄ̀sɛlilɛo.

Mise gbɛ̃́ↄ gbaa laai guu àlɛ wɛɛlɛ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ a yãmaↄ làasookɛ, aa zɛ́ maa sɛ́, aai zĩkɛ Lua pↄeãwa, aaiↄ kↄ̃ yãma, aaiↄ yekↄ̃i (6.8). À ɛ̀a Lua a gbɛ̃́ↄ suabaa yã́ baokpànɛ́ lↄ.

Mise lá waaso lɛɛ plaↄ yã́ pɛ́lɛpɛlɛakↄ̃uɛ. Lua mɛ̀ á yã́kpalɛkɛ ń a gbɛ̃́ↄ, í ń swã́gaga (1-3, 6.1-7.7), ↄ̃ à suabaa lɛgbɛ̃̀nɛ́ lↄ (4-5, 7.8-20), à mɛ̀ á suńnↄ ń pá ziu à ń na kía pↄ́ a bↄ Davidi bui guuɛ a ↄzĩ (5.1-4).

1

Yã́kpalɛkɛa ń Samalideↄ ń Yelusalɛũdeↄ

1 Dii yã'ò Mↄlɛsɛ gbɛ̃́ Miseɛ Yudaↄ kíaↄ Yotaũ* ń Aazao† ń Ezekiao‡ gↄↄ. Yã́ pↄ́ ku Samali ń Yelusalɛũowa ↄ̃ Dii òɛ̀ à mɛ̀:

2 Bui píi, à swã́kpa,

dṹnia ń gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ,

à ma yãma ápii.

Dii Lua lɛ́ bↄbↄánↄ

za a bɛ pↄ́ a kua adoau.

3 Gwa! Dii bↄ̀ a kúkĩi,

à pìla, àlɛ táa'o dṹnia gulɛsĩↄwa.

4 Gbɛ̀sĩsĩↄ lɛ́ yↄ́ aà zíɛ

lán zↄsa pↄ́ kú tɛ́ saɛwa.

Aalɛ bàalɛ lán í pↄ́ lɛ́ pila sĩ̀sĩwawa,

mɛ́ guzulɛↄ lɛ́ wɛ̃aa.

5 Bee a kɛ píi Yakↄbu buiↄ tàae ń Yudaↄ duunao yã́iɛ.

Bↄ́mɛ Yakↄbu buiↄ tàae ũi?

An mɛɛwia Samali tã́aↄ nolo?

Yudaↄ tã́agbagbakĩi kú má ni?

An mɛɛwia Yelusalɛũ nolo?

6 Bee yã́i má tó Samali gↄ̃ bɛzia ũ,

iↄ dɛ gu pↄ́ wa vɛ̃ɛbu kɛu ũ.

Má a gbɛↄ kↄ́lɛ guzulɛu,

mí a ɛ̃daalɛkĩiↄ bↄ gupuau.

7 Wa a tã́aↄ wíwi píiɛ,

wi tɛsↄ̃ gba pↄ́ wà mↄ̀ò ń kpɛ́uↄwa.

Má aà diipiↄ dúuzↄ̃ píiɛ.

Lá wà gbapiↄ kã̀aa káaluaↄ asea ũ,

wa taò à ɛa gↄ̃ káaluaↄ asea ũ lↄɛ.

8 Ɔ̃ Mise mɛ̀:

A yã́i tò má ↄ́ↄlↄ, má búbuapɛ,

máↄ bɛ bṹu kyalesai.

Má wiilɛ lán gbɛ̃gbonawa,

má ↄ́ↄlↄ lán koowa.

9 An bↄ gↄ̃̀ bↄ̀kↄↄ ũɛ,

à ma gbɛ̃́ Yudaↄ lè

e Yelusalɛũ bĩ́ibↄlɛu.

10 Ásu o Gatadeↄnɛo,

ásu ↄ́ↄlↄ Akooo.

À gbeembo bùsuu Bɛtafla.

11 Safiideↄ, à gɛ̃zɛa bṹu ń wío.

Zaanadeↄ bↄlɛ á gwaio,

Bɛtɛsɛlideↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ,

aa ń gba zɛkĩio.

12 Malodeↄ lɛ́ kↄ̃dɛ aafia'eai,

asa Dii vãi zĩ̀máɛ

e Yelusalɛũ bĩ́ibↄlɛu.

13 Lakisideↄ, à godↄ sↄ̃́ↄnɛ.

Ámɛ á tò Siↄnadeↄ nà duunkɛawa,

á wɛ̃́lɛu ↄ̃ Isailiↄ tàaekɛ̀u káau.

14 A yã́i tò á kɛ̃́kↄ̃wa ń Mↄlɛsɛgatadeↄ.

Akazibudeↄ aaↄ dɛ Isailiↄ kíaↄnɛ yiongo lɛ́baa ũɛ.

15 Malesadeↄ, Dii a mↄ́wá ń gbãamↄnɛdeo,

Isaili bɛɛɛdeↄ gɛ gɛ̃ Adulaũ gbɛ̀'ɛu.

16 À á mi bo, í a gbáa lɛ́,

à ↄ́ↄlↄ á nɛ́ yenzideↄ musu.

À á mi kɛ gbáigbai lán yãamusuwa,

asa wàlɛ ń kũkũ zĩ̀zↄↄ ũɛ.

2

Yã́ pↄ́ a ↄde gbãamↄnɛdeↄ le

1 Waiyoo yãbɛ̃ɛ lɛkpaaĩnaↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì vãi làasookɛ ń lii musuↄ!

Tó gu dↄ̀, aaì zĩkɛwà,

kɛ́ aa a zɛ́ vĩ yã́i.

2 Aaì lua buai aa símá,

aaì wɛdↄ kpɛ́i aa kɛ ń pↄ́ ũ.

Aaì gbãamↄ gbɛ̃́ɛ,

aa aà bɛ ge aà túbi síwà.

3 Ayãmɛto ma Dii ma mɛ̀:

Má dìlɛ mà yã́yia gbɛ̃́ɛ beeↄwa,

aa e bↄuo.

Aa táa'o ń mio daa ía lↄo,

asa wɛ́tɛ̃agↄↄɛ.

4 Gↄↄ bee wa yãadańnↄ,

an yã́ i gↄ̃ wɛ̃nalɛ ũ wa mɛ:

Wà wá ásookɛ̀,

wà wá gbɛ̃́ↄ bùsu sìmá,

wàlɛ wá bugbɛↄ kpaalɛkↄ̃ɛ ń luayãdↄ̃nsaiↄ.

5 A yã́i áↄ gbɛ̃e vĩ Dii gbɛ̃́ↄ kↄ̃kãaau

à bùsu kpaalɛ ń gbɛlaaoo.

6 Ãnabi ɛgɛnaↄ yãbↄ̀lɛ aa mɛ̀:

Wasu ãnabikɛkɛ yã́ bee musuo,

wí a wá kũo.

7 Yakↄbu buiↄ, màa álɛ oa?

Dii pↄ ì pa kpaa yã̀?

Aà yãkɛan wea?

Dii mɛ̀:

Ma yã́ líↄ maa gbɛ̃́ pↄ́ ì yãkɛ a zɛ́waɛo lé?

8 I fɛlɛ ń ma gbɛ̃́ↄ lán ibɛɛↄwa,

i gbɛ̃́ pↄ́ yãe daaoↄ ulaↄ símá,

lán gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ su ń zĩlaoↄwa.

9 I ma gbɛ̃́ nↄɛↄ ya ń bɛ maau,

i ń nɛ́ↄ kɛ̃ ma gawiwa gↄↄpii.

10 À fɛlɛ tá! Á zↄ̃lɛkĩin lao.

Bùsuɛ bee gbãlɛ̀,

à ↄ̃̀ↄkpà à kaalɛgyã sɛ̀.

11 Tó mↄafilide mↄ̀ ɛɛtò à mɛ̀

á àsi maa o vɛ̃ɛ ń wɛ̃o yã́ musu,

ãnabi bee taa gbɛ̃́ɛ beeↄ ìↄ yei.

12 Yakↄbu buiↄ, má á naaa píiɛ,

má Isaili kↄ̃naↄ kakↄ̃u.

Má ń kãaa lán sã pↄ́ kú kaauↄwa,

an dã́dãkɛkĩi súu aↄ dↄ ń dasi yã́i.

13 Gbɛ̃́ pↄ́ zɛwɛ̃̀nɛ́ a dↄaanɛ́,

aa bĩ́ibↄlɛ gboo, aai bↄlɛu.

An kía mɛ́ a dↄaanɛ́,

ma Dii má zɛmikũnɛ́.

3

Isaili dↄaanaↄ lelea

1 Ɔ̃ ma ɛa ma mɛ̀:

À swã́kpa á Yakↄbu bui kíaↄ,

á Isaili kpalablenaↄ!

I kũ àↄ yã́zɛde dↄ̃o lé?

2 Á za maau, á ye vãizi,

i ma gbɛ̃́ↄ báa bo,

i ń báasi wolo ń wáwa.

3 I ń mɛbaasi só,

i ń báa wolo ń mɛwa,

i ń wáↄ wíwi,

i ń nↄ̀ↄ fùukɛ dàau,

i tↄɛtↄɛ ka do'oou.

4 Tó aa wiilɛ̀a sa, má wemáo.

Gↄↄ bee má wɛsɛ mà ń kĩ́i gwao

yãvãi pↄ́ aa kɛ̀ yã́i.

5 Yã́ pↄ́ Dii òn kɛ, à mɛ̀:

Ãnabi pↄ́ aaì ma gbɛ̃́ↄ sã́sãↄ,

tó aa pↄ́ è aa sò,

aaì mɛ aafia aↄ ku.

Tó aai pↄ́ e aa dà lɛ́ɛo sↄ̃,

aaì mɛ aa zĩ̀ sↄukɛ.

6 A yã́i tò gwãasĩna a kúlɛwá,

wɛ́pungu'ea aↄ kuo.

Gusia a daálaɛ,

màsokɛa aↄ ku lↄo.

Ĩatɛ̃ a gɛ̃ ãnabipiↄnɛ kpɛ́u,

fãanɛ aↄ sianɛ́.

7 Wí a gu'enaↄ kṹ,

màsokɛnaↄ gɛɛ a gↄ̃ kpá ń wɛ́i.

Ampii aa ↄku ń lɛ́wa,

kɛ́ málɛ wemáo yã́i.

8 Mapi sↄ̃, gbãa mↄ̀a

Dii Nisĩna pↄ́ ũ.

Yã́zɛde dɛ̀dɛa ń ikoo

kɛ́ mà Yakↄbu buiↄ tàaeↄ onɛ́,

mà to Isailiↄ ń duuna dↄ̃.

9 À yã́pi ma á Yakↄbu bui kíaↄ,

á Isaili kpalablenaↄ!

Á ye yã́zɛde gĩyãio,

i yã́ pↄ́ zɛvĩ fuangbaɛ.

10 I Siↄna kã́fĩ ń gbɛ̃dɛao,

i to Yelusalɛũ zↄ̃ↄkũ ń yãdↄↄsaio.

11 A kíaↄ ì yã́gↄ̃gↄ̃ gbagusaɛ yã́i,

a sa'onaↄ ì yãdadanɛ́ ài'ea yã́i,

a ãnabiↄ ì màsokɛ ↄ̃a yã́i.

Ɔ̃ aaì Dii tↄ́ sɛ́ aa mɛ:

Dii kú wá guuo lé?

Yã́ a wá leo.

12 A yã́i wa Siↄna sa pa bugbɛ ũɛ,

Yelusalɛũ i gↄ̃ bɛzia ũ,

Lua kpɛ́ sĩ̀sĩ i gↄ̃ sĩ̀sĩ líkpɛde ũ.*

4

Dii gbɛ̀sĩsĩ

(Isa 2.1-4)

1 Gↄↄgbɛzãzĩ

gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ Dii kpɛ́ kuwà

a gↄ̃ gbɛ̀sĩsĩↄ mide ũ.

Wa sɛ lɛsĩ dɛ sĩ̀sĩↄla,

bui píi i siu we.

2 Buiↄ gɛ́ we dasi, aai mɛ:

À mↄ wà dɛdɛ Dii gbɛ̀sĩsĩwa,

wí gɛ́ Yakↄbu buiↄ Lua kpɛ́u,

i wá da a zɛ́wa, wíↄ bɛu.

Dii ikoyã a bↄ Siↄna,

aà yã́ a bↄ Yelusalɛũ.

3 A yã́gↄ̃gↄ̃ buiↄnɛ,

a yãkɛkɛ bùsu zã̀zã pↄ́ gbãa vĩↄnɛ,

aai ń fɛ̃ndaↄ gbɛ̃gbɛ̃ aa lilɛ soona ũ,

aai ń sↄ̃naↄ lilɛ máaso limibobↄ ũ.*

Buie a fɛ̃nda sɛ a deezio,

wa zĩkaa dada lↄo.†

4 Baade a zↄ̃lɛ a vɛ̃ɛli

ń a kaadↄɛnlio gbáu,‡

gbɛ̃e a vĩadadańzi lↄo,

asa Dii Zĩgↄ̃de lɛ́ mɛ́ ò.

5 Bui píi ìↄ kú ń ń tã́a tↄ́o,

wápiↄ sↄ̃, Dii wá Lua tↄ́ wáↄ kuò gↄↄpii.

6 Dii mɛ̀:

Gↄↄ bee má a gbɛ̃́ tↄ̃̀ↄlɛnaↄ kãaa,

má a gbɛ̃́ pↄ́ ma ĩadàmá ma ń yápiↄ naaa.

7 Má a gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ tↄ̃ↄlɛpiↄ kɛ ma gbɛ̃́ kↄ̃naↄ ũ,

má a gbɛ̃́ pↄ́ wà tàńnↄ zã̀piↄ kɛ bui gbãa ũ.

Za gↄↄ bee máↄ kiblemá

Siↄna gbɛ̀sĩsĩ musu e gↄↄpii.

8 Siↄna gbɛ̀sĩsĩá ma kpàsa dã́dãkɛgbaɛ,

aà kpala káau a ɛa suwà,

wiↄ kible Yelusalɛũ.

9 Bↄ́yãi álɛ búbuapɛi?

Kɛ́ á kía vĩo yã́i yã̀?

Á lɛdamade kuo,

ↄ̃ wãwã á kṹ lán nɛ'iwãwãwaa?

10 Siↄnadeↄ, à fĩaafĩaa ń wãwão

lán nↄɛ pↄ́ lɛ́ nɛ'iwa,

asa á bↄlɛ á wɛ̃́lɛ guu

à kálɛ sɛ̃uɛ, í tá Babɛli.

We Dii a á misiu,

we a á bↄu á ibɛɛↄ ↄzĩ.

11 Tia kɛ́wa buiↄ kãaaaázi,

aa mɛ̀ wa Siↄna ↄ̃̀ↄkpa,

wiↄ gwa wàↄ pↄnakɛ.

12 Aa Dii làasoo dↄ̃o,

aa yã́ pↄ́ àlɛ yá gbadↄ̃o,

asa à ń kãaa lán pↄ́ bàaawa pↄ́wɛngbɛ̃zɛuɛ.

13 Siↄnadeↄ, à fɛlɛ pↄgbɛ̃!

Má tó àↄ gbãa

lán zu pↄ́ a kↄ́ba dɛ mↄ ũ

mɛ́ a swɛ dɛ mↄgotɛ̃ ũwaɛ,

í bui dasipiↄ úlↄ.

Á ń pↄ́ pↄ́ aa è gbɛ̃blea guu kpaa,

an àizɛɛↄ i gↄ̃ mapi ma dṹnia Dii pↄ́ ũ.

14 Wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ, à á zĩgↄ̃ↄ kãaa,

asa wà koezↄ̃̀áziɛ.

Wa Isailiↄ dↄaana lɛ́ ń goo a gɛɛwa.

5

Isailiↄ kía a bↄ Bɛtɛlɛũ

1 Bɛtɛlɛũ Ɛflata ń kɛ̃́sãa Yuda bùsu wɛ̃́lɛↄzi,

ãma n guu gbɛ̃e a bↄu,

iↄ dɛmɛɛ Isailiↄ kía ũ.*

Ɔ̃mɛ kú za káaukaau,

aà fɛlɛa ku à gɛ̃̀gɛ̃.

2 Ayãmɛto Isailiↄ aaↄ ku vũaaa

e gↄↄ pↄ́ nɛ'ina a gɛ nɛ́pi iò,

aà gbɛ̃́ kĩniↄ i su ń Isailiↄ sãnu.

3 A fɛlɛ ń dã́dãkɛ ń Dii gbãao

ń Dii a Lua zↄ̃ↄkɛo.

Aà zↄ̃ↄkɛ a ligua e dṹnia lɛ́wa,

aaiↄ ku niɛ guu.

4 Ɔ̃mɛ aↄ dɛ ń aafia ũ.

Tó Asiliↄ sì wá bùsuu,

tó aa ↄ̃zↄ̃̀ wá wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄwa,

wá tó dↄaana gbɛ̃ↄn soplaↄ fɛlɛńnↄ,

kíapiↄ ka se swaaↄ̃.

5 Aa kible Asili bùsuwa ń fɛ̃ndao,

aa gbãable Niũlodi† bùsupiwa

ń fɛ̃ndao woa a kpɛ́u.

Tó Asiliↄ sìwágu

mɛ́ aa ↄ̃zↄ̃̀ wá bùsuwa,

kíapi mɛ́ a wá bↄ ń ↄzĩ.

6 Yakↄbu bui kↄ̃naↄ ku buiↄ guu

lán fíi pↄ́ bↄ̀ Dii kĩ́i kpaawa,

ìli sↄ̃́a gbɛ̃nazĩnazio,

lán lou'i pↄ́ fã̀fã sɛ̃wawa,

ìli gbɛ̃e dão.

7 Yakↄbu bui kↄ̃naↄ aaↄ ku buiↄ guu,

bùsu pↄ́ aaↄ ku a guuↄ aaↄ dasi,

lán nↄ̀ↄmusu kua líkpɛ nↄ̀bↄↄ guu

ge nↄ̀ↄkusi kua sã kaauwa.

Gↄↄ pↄ́ àlɛ pãa,

ì kusimá à ń taitai,

gbɛ̃e ku à ń bↄ aà ↄzĩo.

8 Á ↄloo á ibɛɛↄla,

í á wɛ̀lɛpiↄ dɛdɛ píi.

9 Ma Dii ma mɛ̀,

gↄↄ bee má á sↄ̃́ↄ midɛ á guu,

mí á sↄ̃́goↄ wíwi.

10 Má á bùsu wɛ̃́lɛↄ dɛ̃ↄnzↄ̃,

mí a zɛgikĩiↄ kwɛ́.

11 Má á gbɛ̃kↄↄlɛkɛnaↄ bãdɛ,

pↄdamadeↄ aaↄ kú á guu lↄo.

12 Má tã́a pↄ́ á ã̀ↄ ɛ́'ɛ,

má gbɛ pↄ́ á pɛ̀lɛↄ wíwi,

á kúlɛ á pↄkɛapiↄnɛ lↄo.

13 Má Asetaati líↄ wolɛwolɛ,

mí á wɛ̃́lɛↄ yaa.

14 Bui pↄ́ aai ma yãmaoↄ sↄ̃,

má tↄsimá ń pↄkũmao ń kyã̀wãaoɛ.

6

Dii bↄbↄa ń Isailiↄ

1 À swã́kpa yã́ pↄ́ Dii òi!

À mɛ̀ mà fɛlɛ zɛ,

mà bↄ ń yã́o gbɛ̀sĩsĩↄ wáa,

mà to sĩ̀sĩↄ ma lↄↄ ma.

2 Gbɛ̀sĩsĩↄ, à yã́ pↄ́ Dii lɛ́ bↄo ma!

Dṹnia zĩ́na pↄ́ ìↄ ku gↄↄpiiↄ

à swã́kpa!

Asa Dii lɛ́ bↄbↄ ń a gbɛ̃́ↄɛ,

a yãvĩ ń Isailiↄ.

3 Ma gbɛ̃́ↄ, bↄ́ má kɛ̀ɛ́i?

Bↄ́ má kɛ̀ a kpasamanↄi?

À omɛɛ!

4 Ma á bↄ́lɛ Egipi,*

ma á bↄ́ zↄbleu,

Ma Mↄizi† zĩ̀ à dↄ̀aaɛ́

ń Aalonao ń Miliaũo.‡

5 Vãi pↄ́ Mↄabuↄ kí Balaki dìlɛ à kɛɛ́

ń yã́ pↄ́ Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũ§ wèwào,

à to à dↄágu ma gbɛ̃́ↄ.

Ma dↄaaɛ́ sɛa za Sitiũ

e a gɛ ka Giligali,*

kɛ́ à e ma maakɛaↄ dↄ̃.

6 Bↄ́ má gɛ zɛò Dii aɛi?

Bↄ́ má kúlɛò Lua Musudeɛi?

Má gɛ zɛ aà aɛ ń gáae wɛ̃donao yã̀?

Má sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ oowà yã̀?

7 A sãsa mɛ̀n ↄ̀aa sↄo si yã̀,

ge nísi ta mɛ̀n ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kwi?

Má a nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia kpá ma tàae fĩabobↄ ũ yã̀?

Má nɛ́ pↄ́ bↄ̀ ma plɛu kpa ma duuna awakpabↄ ũ yã̀?

8 Gbɛ̃nazĩna, wà yã́ pↄ́ maa ònɛ.

Yã́ kpele Dii lɛ́ gbɛamai?

Yãkɛ a zɛ́wa, níↄ ye gbɛ̃kɛkɛai.

Ǹ nzĩa busa, ní tɛ́ Luazi.

9 À Dii lↄↄ ma dↄ,

àlɛ lɛzu mɛɛwiadeↄzi.

Vĩakɛa Diiɛ mɛ́ ↄ̃nↄ ũ.

À go pↄ́ a á gbɛ̃ gwa,

í Lua pↄ́ dìlɛ yãma.

10 Ɔvãi ku vãikɛnaↄ ua e tia

ń zaa mↄafilide pↄ́ dɛ láaipↄ ũo.

11 Gbɛ̃́ pↄ́ kiloo gbɛ̃blebↄ vĩ

a gbiayↄ̃bↄ vãiↄ kũa,

má aà bↄ maa nɛe?

12 Mɛɛwiaɛ bee ↄdeↄ pãsĩ maamaaɛ,

mɛ́ a gbɛ̃́ kĩniↄ ì ɛɛtoto,

mↄafiliyã mɛ́ kú ń lɛ́u.

13 Ayãmɛto ma na á dɛdɛawa,

málɛ á ásookɛ á duuna yã́i.

14 Á pↄble, kási á kã́o,

á nↄ̀sɛ a gↄ̃ da giiɛ.

Á pↄ́ dilɛ kũ̀sũa ũ, a gↄↄplakɛo,

asa má á kũ̀sũapi kpa zĩ̀blenaↄwaɛ.

15 Á pↄ́tↄ̃, kási á kɛkɛo.

Á nísi kɛ, kási á a mↄaokɛo.

Á vɛ̃ɛ dafu kɛ, kási á a imio.

16 Á Ɔmɛli† yã'onɛ kũa

ń Ahabu‡ bɛdeↄ yãkɛaↄ píi,

a ń ↄlɛsɛ̀.

A yã́i tò má á dúuzↄ̃,

mí tó wà á mɛɛwiadeↄ láanikɛ,

í gↄ̃ bui píiɛ gbɛ̃́ sↄ̃́sↄ̃bↄ ũ.

7

Isailiↄ fɛlɛa

1 Waiyoo mapi!

Má dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ libɛ

ge vɛ̃ɛbɛ kↄ̃nwɛwaɛ.

Vɛ̃ɛ kↄ́ ge kaadↄɛn sɛ̃́ia pↄ́ mi a nidɛ ku lↄo.

2 Luayãmanaↄ làa dṹniau,

gbɛ̃maaↄ ku gbɛ̃nazĩnaↄ guu lↄo.

Ampii aaì gbɛ̃́ dã́dã aa dɛ,

baade lɛ́ a gbɛ̃́dee wɛ ń táaluo.

3 Aa vãikɛa gↄ̃i vĩ ↄplaa ń zɛɛo.

Kía ì pↄ́ gbɛa,

yã́kpalɛkɛna ì gbagusaɛsi,

gbãade ì azĩa pↄeã dilɛnɛ́,

ampii aaì gbɛ̃́ wɛtãò.

4 An gbɛ̃maaↄ dɛ lán lɛaawa,

an dendaeↄ pãsĩ dɛ lɛsikaoa.

An ĩadamagↄↄ pↄ́ ń gudↄ̃anaↄ a yã'ò kà,

an bã̀abãabogↄↄ pìla se.

5 Ńsu ǹ n gbɛ̃́dee náaikɛo,

ńsu ǹyↄ̃ daa n kwàasi gã̀uwao.

Laaika yã́ pↄ́ ńyↄ̃ o nↄɛ pↄ́ kpá ń kùɛɛzi.

6 Nɛgↄ̃ɛ a a mae kpɛbↄ,

nɛnↄɛ a fɛlɛ ń a dao,

nↄzãe a bↄ a zãda kpɛ,

gbɛ̃́ bɛdeↄ gↄ̃ aà ibɛɛↄ ũ.*

7 Mapi sↄ̃ ma wɛ́ aↄ dↄ Diizi,

má Lua ma Suabanapi dã́.

Ma Lua a ma yãma.

8 Wá ibɛɛↄ su pↄnakɛ wá yã́ musuo.

Baa kɛ́ wa lɛlɛ, wá fɛlɛɛ.

Baa tó wá kálɛa gusiau,

Dii a gupuwɛ̃ɛ.

9 Lá wa duunakɛ̀ Diiɛ,

àlɛ a pↄkũma bↄbↄwá

e àↄ gɛ́ yã́siiwanↄ,

i to yã́ bↄwanↄ na.

A wá da gupuau,

a wá suaba, wí wɛ́siɛ.

10 Tó wá ibɛɛↄ è, wí a ń kṹ.

Wá ibɛɛpiↄ òwɛ̃ɛ yãa

aa mɛ̀ Dii wá Lua ku máɛ?

Wa ↄ̃zↄ̃má lán pɛ̀lɛawa gãaɛ,

wí wɛ́siɛ.

11 Siↄna bĩ́ibogↄↄ a ká,

gↄↄ bee a kálɛa a yàasa kṹ.

12 Gↄↄ bee gbɛ̃́ↄ bↄ Asili ń Egipi wɛ̃́lɛↄ guu,

aa bↄ za Egipi ń Uflatao,

za ísia baale ń baalao,

za gbɛ̀sĩsĩ kpɛle ń kpɛlao,

aai mↄ we.

13 Dṹnia a gↄ̃ yàaa

gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ yãkɛaↄ gbɛ ũ.

14 Dii, ǹ ń gbɛ̃́ↄ dã́dãkɛ ń n gopanao,

n kpàsa sãpiↄ aaiↄ kú ńtɛ̃ɛ Kaamɛli líkpɛu,

aai pↄble Basana ń Galadao dã́dãkɛkĩi maau lán yãawa.

15 Ńyↄ̃ yãbↄnsaɛↄ kɛnɛ́,

lá ń kɛ̀ gↄↄ pↄ́ n bↄńnↄ Egipiwa.

16 Buipãleↄ e,

wí i ń kṹ ń nɛgↄ̃nkɛyã musu.

Aa ↄku ń lɛ́wa,

an swã́ iↄ kɛ weũu.

17 Aa bùsu ble lán mlɛ̃wa,

lán pↄ́taa'onkuawaↄwa.

Aa bↄ ń ulɛkĩiↄ guu,

aa mↄ Dii wá Luawa ń lualuao.

N vĩa a ń kṹ, sↄ̃ i kɛ̃́ńgu.

18 Lua, démɛ muaannↄi?

Ni n gbɛ̃́ kↄ̃naↄ duuna kɛ̃́má,

ni sùuukɛńnↄ ń ń tàaeↄ.

N pↄ líↄ paa gↄↄpiio,

gbɛ̃kɛkɛanɛ́ mɛ́ ì kangu.

19 Ńyↄ̃ ɛa wá wɛ̃nagwa lↄ,

ní ↄ̃zↄ̃ wá yãvãiↄwa,

ní wá duuna zu ísia í títiu píi.

20 Ńyↄ̃ náaiyã kɛ Yakↄbu buiↄnɛ,

ńyↄ̃ gbɛ̃kɛkɛ Ablahaũ buiↄnɛ,

lá ń a lɛgbɛ̃̀ wá dezipiↄnɛ za káauwa.

* 1:1 2Kia 15.32

† 1:1 2Kia 16.1

‡ 1:1 2Kia 18.1

* 3:12 Zel 26.18

* 4:3 Yoɛ 4.10

† 4:3 Isa 2.2-4

‡ 4:4 Zkl 3.10

* 5:1 Mat 2.6, Zãa 7.42

† 5:5 Daa 10.8-11

* 6:4 Bↄa 12.50-51

† 6:4 Bↄa 4.10-16

‡ 6:4 Bↄa 15.20

§ 6:5 Nao 22.2-24.25

* 6:5 Yoz 3.1-4.19

† 6:16 1Kia 16.21

‡ 6:16 1Kia 16.29, 21.25-26

* 7:6 Mat 10.35-36, Luk 12.53

Nauũ

1

2

3

NAUŨ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ́ bee dↄ̀aa à lɛ́lɛa Asili pↄ́ Isailiↄ lɛ́ falubↄnɛ́ↄ bùsu mɛɛwia Ninivawa yã'ò. Nauũ lápi kɛ̃̀ e Babiloniↄ aaↄ gɛ́ Niniva dúuzↄ̃i e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 612.

Lápi daalɛa (1.2-8) lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ kɛ́ Lua mɛ́ iko vĩ dṹnia pↄ́piiwa mɛ́ ↄ̃mɛ a yã́kpalɛkɛ ń dṹniao. A gbɛa (1.9-2.3) lá Lua gbãapi a zĩkɛ bùsuↄ yã́ musu Nauũ gↄↄ. Niniva a kaalɛ, Yudaↄ i gↄ̃ ńzĩa vĩ. A gbɛa lↄ (2.4-3.19) Nauũ Niniva gbãa pↄ́ a vĩ midɛa dàu à sìuwɛ̃ɛ, àlɛ pↄnakɛò.

Ãnabipi yã́ pↄ́ àlɛ yá gbãa dɛ Niniva kaalɛa yã́a. Ninivaá mɛɛwia pↄ́ ĩ́andãa kↄ̃̀uɛ. A gbɛ̃́ↄá dàakɛn lalasideↄnɛ. Gbɛ̃́ bee taaↄ kaalɛ píiɛ.

1

Dii pↄpaa Ninivadeↄzi

1 Niniva* yã́ pↄ́ Ɛlekosi gbɛ̃́ Nauũ è taalan kɛ:

2 Dii nↄ̀sɛ ì fɛlɛ à tↄsimá,

Dii ì tↄsimá, pↄfɛ̃den aà ũ,

Dii ì tↄsi a ibɛɛↄwa,

ìↄ fɛ̃a a wɛ̀lɛↄzi.

3 Dii pↄ lí pa kpaao,

a gbãa vĩ zↄ̃ↄ,

ìli tó tàaede bↄ̀ pão.

Dii ku zàa'ĩana ń zàao guu,

luabɛpuana dɛ aà kɛ̀sɛ luutɛ̃ ũ.

4 Ì ísia lele, gugii i bↄ,

ì to swa píi í ba,

Basana ń Kaamɛlio i gↄ̃ wɛ̃nannↄ,

Libã bùsu sɛdɛ lá bↄlↄↄ i giigaga.

5 Gbɛ̀sĩsĩↄ ì deedee Dii aɛ,

sĩ̀sĩↄ ì yↄ́,

dṹnia ì lualua aà yã́i,

tↄↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ kuwàↄ píi.

6 Démɛ a fↄ̃ gí aà kpɛ̃nɛmuuii?

Démɛ a fↄ̃ àↄ zɛa

aà pↄkũma pãsĩ bↄbↄmagↄↄi?

Aà pↄfɛ̃ ì bↄ lán tɛ́waɛ,

gbɛsiↄ i wi aà aɛ.

7 Dii maa,

a dɛ mikpakĩi ũ wɛ́tɛ̃agↄↄ,

gbɛ̃́ pↄ́ nàaàziↄ ↄ̃ a ń yã́ dↄ̃.

8 A a wɛ̀lɛↄ midɛ ń idaaguao,

a a ibɛɛpiↄ ya ń kpá gusiau.

9 Lɛ́ kpele aalɛ kpaaĩ Diizii?

A a midɛ,

aa wɛ́tɛ̃amↄɛ́ gɛ̃n plao.

10 Aa igbɛ̃ aa kã́, aai gↄ̃ ye lɛu,

tɛ́ i kṹmá míↄmiↄ lán sɛ̃̀ giiwa.

11 Niniva gbɛ̃e lɛ́ lɛ́ gia da gbɛ̃́ↄwa,

àlɛ lɛkpaaĩ ń gbɛ̃́ↄ Diizi.

12 Ma Dii ma mɛ̀:

Baa tó an zĩgↄ̃ↄ mↄ̀ ń dasilɛu,

wa ń kwɛ́ɛ, aai sãalɛ.

Baa kɛ́ ma á swãgàga yãa,

má gága lↄo.

13 Má zuu pↄ́ aa dàɛ́ gboo,

má mↄ pↄ́ aa kàwá kɛ̃́kɛ̃.

14 Yã́ pↄ́ ma Dii má ò Niniva yã́ musun kɛ:

N gbɛ̃e a gↄ̃ n tↄ́ aↄ kuwà lↄo.

Má pↄ́ ãaↄ ń pↄ́ kásaa pↄ́ kú n tã́akpɛuↄ wíwi,

mí mia'ɛ yↄ̃nɛ, asa wɛ̃́lɛ gian n ũ.

2

Zĩblea Ninivawa

1 Baonakpana gwa bɛ sĩ̀sĩ musu,

àlɛ aafia kpàwakɛ.*

Yudaↄ, àli á dikpɛↄ kɛ,

àli lɛ́ pↄ́ á kɛ̀ Diiwaↄ fĩaboɛ̀.

Gbɛ̃kaalɛnapiↄ ɛa lɛ́lɛwá lↄo,

wà ń mìdɛ ḿpii.

2 Ninivadeↄ, wàlɛ mↄ́ lɛ́lɛiwá.

À á bĩ́i dↄ̃́a, íↄ zɛ́ gwa!

À tepɛ, í zɛ gíũgiũ!

3 Dii a ɛa Yakↄbu buiↄ gawi kpámá,

lá Isailipiↄ vĩ yãawaɛ.

Asa gbɛ̃waanaↄ mↄ̀ ń bùsu wàaɛ,

aa ń vɛ̃ɛbuↄ dɛ̀.

4 An zĩgↄ̃ gbãaↄ sɛ̀ngbaoↄ tã̀,

nɛgↄ̃napiↄ ula tɛ̃a zóizoiↄ daa,

an sↄ̃́go mↄↄ lɛ́ pípi,

aa ku sↄu guu,

aalɛ ń sↄ̃naↄ gbãɛgbãɛ.

5 Aa sì wɛ̃́lɛpi zɛau ń ń sↄ̃́goↄ bàzaao,

aalɛ kɛ gãaɛ kìlikili.

Aalɛ gɛ̃ bìoobioo lán sɛ̃tɛwa,

aa wãa lán loupilɛawa.

6 Wà zĩgↄ̃ sĩanaↄ sìsi,

aalɛ wã, aalɛ kpakpagua,

aa mipɛ̀ bĩ́iwa ń wãao,

aalɛ ń sɛ̀ngbaoↄ pɛ́lɛpɛlɛ.

7 Aa bĩ́ibↄlɛↄ wɛ̃̀wɛ̃,

gu pↄ́ swa pã̀u wɛ̃́lɛpia,

aa kibɛ kwɛ̀.

8 Wà tà ń Niniva kí nao zĩ̀zↄ ũ,

aà zↄnↄɛnaↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ lán felenguuluↄwa,

aalɛ ńzĩa gbɛ̃gbɛ̃.

9 Ninivapi gↄ̃̀ lán íkalɛkĩiwa.

A gbɛ̃́ↄ lɛ́ gɛ̃zɛa lán íwa.

Wàlɛ onɛ́: À zɛ! À zɛ!

Ãma gbɛ̃e i ɛao.

10 À ã́nusu sɛ́lɛ! À vua naaa!

Àizɛɛ diuɛ ń pↄ́ bɛɛɛdeↄ píi.

11 Wà pↄ́ↄ nàaa, wà pↄ́ↄ sɛ̀lɛ,

wɛ̃́lɛ gↄ̃̀ da gii.

Sↄ̃ kɛ̃̀ gbɛ̃́ↄgu,

an gbázĩna lɛ́ lua,

an mɛ zɛa lↄo,

an baade oosìsi.

12 Nↄ̀ↄmusupiↄ tòo gɛ̀ máɛ?

Nↄ̀ↄmusu nɛ́ↄ pↄblekĩipi ku má ni?

Nↄ̀ↄmusu sa ń dao ìↄ bɛbɛ we yãa,

gbɛ̃e yã́ lí ń nɛ́ↄ vĩakũo.

13 Nↄ̀ↄmusu sapi nↄ̀ↄ kũ̀ a nɛ́ↄnɛ yãa,

à nↄ̀ↄ ɛ̀ a naↄnɛ, à mↄ̀má.

Nↄ̀ↄ pↄ́ a tàitaiↄ ka aà tòo pai.

14 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Má fɛlɛnnↄ,

má n sↄ̃́goↄ kpasa, a súɛlɛ iↄ dↄ,

wi n nɛ́piↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

Má pↄ́ pↄ́ ń sìmáↄ kaalɛ,

wa n zĩnaↄ yã'o ma lↄo.

3

Waiyoo Niniva

1 Waiyoo gbɛ̃dɛnaↄ wɛ̃́lɛ!

Ìliↄ ku gbɛ̃taitaisaio.

Mↄafili pàɛwà ń pↄ́ pↄ́ wa sìmáↄ.

2 Flã̀ kↄ̃fĩ ń sↄ̃́go gbá kↄ̃fĩo ma dↄ!

Sↄ̃́ↄ lɛ́ bàalɛ, an góↄ lɛ́ vĩvĩ.

3 Zĩgↄ̃ sↄ̃deↄ lɛ́ suwà,

an fɛ̃nda wɛ́tɛ̃ lɛ́ pipi,

an sↄ̃naↄ lɛ́ tɛkɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń paɛpaɛↄ dasi,

gɛↄ gↄ̃̀ kpálɛ, wa fↄ̃ dↄdↄo.

Wàlɛ kpakpa gɛↄla.

4 Káaluapi lɛnakasaanɛ́ yã́iɛ.

Aà kákaa maa, ì kpáńzi,

à buiↄ kà zↄbleu ń lɛnakasaanɛ́o,

à ń ↄ̃̀ↄkpà a gbɛ̃kↄↄlɛkɛa guu.

5 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

má fɛlɛnnↄ,

má n zwãa sɛ kanɛ n mia,

mí tó buiↄ n puizi e,

mí n asii ↄlↄ an kíaↄnɛ.

6 Má n pápa ń pↄ́ gĩ vãio,

mí n kɛ pↄ́ↄpↄↄ,

mí tó gbɛ̃́pii wɛfĩma.

7 Gbɛ̃́ pↄ́ wɛsìnlɛↄ bàalɛnɛ

aai mɛ: Niniva gↄ̃̀ da fↄ̃̀ii.

Démɛ a wɛ̃nakɛ a yã́ musui?

Má wá nↄ̀sɛnininaↄ euɛ̀i?

8 N maa dɛ Tɛbɛsi pↄ́ kálɛa Niili saɛa yã̀?

Swapi í mɛ́ kàedài a bĩ́i ũ.

9 Etiopiↄ ń Egipiↄ mɛ́ wɛ̃́lɛpi wá ũ,

a gbãa lɛ́ vĩo,

Putiↄ ń Libiiↄ ku a zɛnnↄdeↄ guuɛ.

10 Kási wà tà ń Tɛbɛsideↄ zĩ̀zↄↄ ũ,

wà ń nɛ́ↄ wìwi zɛ́kpaaↄ guu píiɛ.

Wà likpà an bɛɛɛdeↄ sɛa yã́ musu,

wà mↄkà an gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa.

11 Á Ninivadeↄ sↄ̃,

ma pↄkũmabↄbↄma í a zↄ̃lɛwáɛ,

í gↄ̃ sãalɛa,

íↄ mikpakĩi wɛɛlɛ á ibɛɛↄ yã́i.

12 Á zɛgikĩiↄ gↄ̃ lán libɛ pↄ́ màwaɛ.

Tó wa zĩ̀a, aa kwɛ a blenaↄnɛ.

13 Gwa! Á zĩgↄ̃ↄ dɛ lán nↄɛↄwaɛ,

á wɛ̃́lɛↄ bĩ́ibↄlɛↄ wɛ̃a á wɛ̀lɛↄnɛ dàii.

Tɛ́ lɛ́ kṹ bↄlɛpiↄ gbã́aↄwa.

14 À ítↄtↄ kálɛ, asa wa á kákaɛ.

À gɛ̃ bɛ̀lɛu, í ↄ̃zↄ̃wà!

À bilikibↄò, í á bĩ́i gbãa kã́fĩ!

15 Tɛ́ a gi kṹwá weɛ,

wi á dɛdɛ ń fɛ̃ndao.

Wa á kaalɛ kwasutɛ̃ↄ pↄblea ũɛ.

À kↄ̃ lán kwaↄwa!

À gusisi lán kwasutɛ̃ↄwa!

16 Á laatanaↄ dasikũ̀ lán saanaↄwa,

aaì gbɛ̃ble, aaì gɛ̃zɛa.

17 Á gudↄ̃anaↄ dɛ lán kwasutɛ̃ↄwa,

á zĩ̀kan dↄaanaↄ dasi lán kwaↄwa,

aa kpa bĩ́iwa niɛniɛ.

Tó ĩatɛ̃ bìlɛ, aaì gɛ̃zɛa,

wìliↄ ń tákĩi dↄ̃o.

18 Asiliↄ kía,

n gbɛ̃́ↄ dↄaanaↄ i'ò,

n zĩgↄ̃ↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gàga.

N gbɛ̃́ↄ fãaaa sĩ̀sĩↄ musu,

gbɛ̃e ku à ń kãaao.

19 Wíwia pↄ wà n wiwi ɛsɛ vĩo,

n bↄpi láaa vĩo.

Gbɛ̃́ pↄ́ n bao mà

ali ↄtaalɛ n yã́ musuɛ,

asa gbɛ̃e i gí n pãsĩ kpálɛsai mai a mɛwao.

* 1:1 Sof 2.13-15

* 2:1 Isa 52.7

Abaku

1

2

3

ABAKU

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Lápi lɛ́ dɛ̃ɛ pↄ́ ãnabi Abaku kà yãpãsĩ gↄↄ bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ. Ì wɛ̃nadↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ, ì vãi pↄ́ aaì kɛↄ bↄnɛ́ gupuau, ì wiilɛ Luawa a yã́ musu, ì pↄnakɛ tó Lua a wabikɛa mà. A lápi kɛ̃̀ e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 700 taawa. Gↄↄ bee Babiloniↄ gbãa lɛ́ kã́fĩ mɛ́ Isailiↄ ku bíli guu ń kua zia yã́ ń ń kua ń Luaoo yã́ musu.

Lua yãwè ãnabiwa, à yã'òɛ̀ aà gↄↄ gbɛ̃́ↄ yã́ musu ń gbɛ̃́ pↄ́ aaↄ ku gↄↄ bee gbɛaↄ lↄ à mɛ̀: À Lua náaikɛ, bee mɛ́ ì to gbɛ̃́ↄ aaↄ ku (2.4). À Lua náaikɛ, i mↄ dↄiálɛ (lɛɛ 3).

Yãpãsĩ gↄↄ gbɛ̃́ↄ laai ì ta Abaku lá yã́wa, kɛ́ aa Lua náaikɛ aai sↄ̃dilɛ. Lua zĩna Pↄlu waasokɛ̀ Yesude káauↄnɛ à mɛ̀ luanaaikɛapi mɛ́ Yesu Kilisi náaikɛa ũ tia (Lom 1.17, Gal 3.11, Ɛbɛ 10.38).

1

Abaku Lua tàae'ea

1 Yã́ pↄ́ ãnabi Abaku èn kɛ:

2 Málɛ wiilɛma à gɛ̃̀gɛ̃,

ńlɛ yãmaao, Dii.

Málɛ lɛzunzi yãpãsĩ yã́iɛ,

ńlɛ wá suabao.

3 Bↄ́yãi ni to mà vãikɛa ei?

Àkɛa niↄ dàakɛa gwai?

Kaalɛ ń yãpãsĩↄ ku ma aɛ,

sòle ń yãkeleo fɛ̀lɛ.

4 Bee yã́i ikoyã gↄ̃̀ plɛ̀gɛlɛgɛ,

wìli zĩkɛ yã́zɛdewao.

Gbɛ̃vãiↄ ì koezↄ̃ gbɛ̃maaↄzi,

ↄ̃ wì yã́zɛde fuangba.

Dii yã́zãsia Abakuwa

5 À buiↄ gwa à gwa, yã́ i diwá,

asa málɛ yãkɛ á gↄↄɛ,

tó wa sìuɛ́, á sio.*

6 À gwa! Málɛ tɛ́kpa Kaladeↄgu.†

Bui pãsĩ nↄnwãadepiↄ lɛ́ li dṹniaa píi,

aalɛ zↄ̃lɛkĩi pↄ́ dɛ ń pↄ́ ũoↄ símá.

7 Aaì to vĩa ń kṹ,

sↄ̃ ì kɛ̃ gbɛ̃́ↄgu.

Aali ikoyãdao,

aaì ńzĩa sɛ lɛsĩ.

8 An sↄ̃́ↄ wãa dɛ gbɛaanaa,

an pãsĩ dɛ àwalɛwan oosiɛlɛa.

An sↄ̃deↄ bↄ̀ bùsu zã̀zãu,

an sↄ̃́ↄ lɛ́ bàalɛ bìooo,

aaì kúu'o su pↄ́ lɛ́i.

9 Ampii aaì zɛ ń pãsĩo,

aaì su sãnusãnu lán guwaiwai ĩ́anawa,

aaì zĩ̀zↄↄ naaa lán bùsu'ũfãawa.

10 Aaì kíaↄ kɛ pↄ́ↄpↄↄ,

aaì gbãadeↄ yáalↄ,

aaì wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ àlafiikɛ,

aaì bùsu kãaa bĩ́izi aa sí.

11 Aaì gɛ̃ gɛ́ aɛ lán ĩ́anawa.

Tàaedeↄnɛ, an gbãa mɛ́ ń lua ũ.

Abaku ɛa Lua tàae'ea

12 Dii, ń kú za káaukaauɛ,

ma Lua pↄ́ n kua adoa, wá gao.

Dii, n buipi dìlɛ yã́kpalɛkɛawanↄ yã́iɛ,

ma gbɛsi, n buipi zɛ̀dↄ wá totoa yã́iɛ.

13 N kua adoa, n gɛ̃ wɛsia vãilɛa,

ńyↄ̃ fↄ̃ yãvãikɛa gwao.

Bↄ́yãi niↄ bↄnkpɛdeↄ gwa ń wɛ́oi?

Tó gbɛ̃vãiↄ lɛ́ gbɛ̃maaↄ mↄmↄ,

bↄ́yãi niↄ nílɛi?

14 N gbɛ̃nazĩna kɛ̀ lán ísia kpↄↄwa,

lán pↄ́ kelena pↄ́ aa kía vĩoↄwa.

15 Ibɛɛↄ ì ń kṹ ń kokoao,

aaì ń gá ń bↄ.

Aaì ń kṹ ń sↄo,

aaì ń naaa ń ń táaluo,

ↄ̃ aaì pↄnakɛ, aaìↄ yáalↄ.

16 A yã́i tò aaì ɛsɛkɛ táaluwa,

aaì tulaletikatɛa sↄɛ,

asa beeↄ mɛ́ tò aa ku nama guu,

aaì pↄ́ níside ble.

17 Aaↄ kpↄ bↄlɛ ń táaluu gↄↄpii yã̀?

Aaↄ buiↄ dɛdɛ ń wɛgwasai láasai yã̀?

2

Dii yã́zãsia Abakuwa

1 Má zɛ ma gudↄ̃akĩi,

má tepɛ bĩ́iwa,

má itɛ̃kɛ mà gwa lá asu omɛɛ,

lá a a tàae pↄ́ málɛ e yã́zãsia.

2 Ɔ̃ Dii òmɛɛ à mɛ̀:

Yã́ pↄ́ ń è dalau,

kɛ̃ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛwa wásawasa,

kɛ́ kyokɛna e kɛ ń wãao.

3 Asa yã́pi gↄↄ dilɛaɛ,

yã́pi lɛ́ a kɛgↄↄ yá, a gí kɛio.

Baa tó a gↄↄ lɛ́ gɛ̃gɛ̃, ǹyↄ̃ dã́,

gↄↄpi a ká, wa sↄ̃òo.

4 Gwa! Gbɛ̃́ pↄ́ a nↄ̀sɛ maao a fu,

ãma gbɛ̃́ maa aↄ ku

ma náai pↄ́ àlɛ kɛ yã́i.*

5 Àizɛɛ náai vĩo,

yↄ̃̀ↄde sↄ̃ líↄ daa doũo.

A asia vĩ lán bɛdawaɛ,

ìli kã́o, a dɛ lán gawa.

Ì buiↄ kãaaazi,

ì bùsu píi gbɛ̃́ↄ kṹkũ zĩ̀zↄↄ ũ.

6 Aà yã́ a gↄ̃ ń baadeɛ yãa ũ,

aa aà àlafiikɛ aa aà láanikɛ aa mɛ:

Waiyoo n gbɛ̃́ pↄ́ ni dãↄ pↄ́ kãaa nzĩaɛ,

ni nzĩa dilɛ gbia gbɛ̃́ bↄ́ↄ'imia yã́ musu.

7 N fĩadeↄ fɛlɛnnↄ kã́ndoɛ,

aa vu iu, ní gↄ̃ ń lualuao,

ní gↄ̃ ń gbãablema ài ũ.

8 Lá bui pↄ́ n ń pↄ́ↄ sìmá yãaↄ dasi,

an kↄ̃naↄ n pↄ́ↄ sima sa sↄ̃ɛ,

asa n gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ, n bùsuↄ kàalɛ

ń wɛ̃́lɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ píiɛ.

9 Waiyoo n gbɛ̃́ pↄ́ ni n ua kã́fĩ ń ài vãio,

ni n sakpɛpi da musu,

kɛ́ músi su n leo yã́i.

10 N lɛkpàaĩ gbɛ̃dɛdɛa dasi yã́i,

ↄ̃ n widà n uawa,

ńyↄ̃ wɛ̃ni kɛ lↄo.

11 N kpɛ́ gbɛↄ mɛ́ aa wiidↄma,

a zaↄ i yã́pi zã́simá.

12 Waiyoo n gbɛ̃́ pↄ́ ni wɛ̃́lɛ kṹ ń gbɛ̃dɛao,

ni mɛɛwia kálɛ ń dìidiinkɛao.

13 Gbɛ̃nazĩnaↄ isimagakpaa gbɛ a gↄ̃ yàa ũɛ,

buiↄ ì ńzĩa kpasa pãɛ.

Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ dìlɛ màao lò?

14 Asa Dii gawi dↄ̃a a li dṹniaaɛ,

lá í ì dagua ísiaiwa.†

15 Waiyoo n gbɛ̃́ pↄ́ ni íkaka n gbɛ̃́deeↄnɛ,

ni naɛnaɛmá e ípi gɛ zↄ̃lɛomá,

kɛ́ ǹ e wɛ́tɛ an puizii yã́i.

16 Wí mɛ́ a n kṹ, i kɛ gawi no.

Imi, asa wa n puizi e sↄ̃ɛ.

Imibↄ pↄ́ kú Dii ↄzĩ lɛ́ suma,

wí i gↄ̃ n gawi gbɛu.

17 Yãpãsĩ pↄ́ ń kɛ̀ Libã a kúlɛmaɛ,

n nↄ̀bↄↄ kaalɛa yã́ a sↄ̃ kɛ̃ngu.

Asa n gbɛ̃́ↄ dɛ̀dɛ, n bùsuↄ ↄ̃̀ↄkpàɛ,

n wɛ̃́lɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kúuↄ kàalɛ píi.

18 Bↄ́ ài tã́aↄ vĩi? Gbɛ̃nazĩna mɛ́ ã̀.

Bↄ́ ài pↄ́ kásaa pↄ́ aaì ń da ɛɛupiↄ vĩi?

Gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̀ ì a pↄkɛa náaikɛ,

ì tã́a pↄ́ lí fↄ̃ yã'òopiↄ kɛ.

19 Waiyoo n gbɛ̃́ pↄ́ ni o líɛ

aà yãmama,

ge ni o gbɛ̀ wɛ̃nisaiɛ àↄ ku.

A fↄ̃ dↄaanɛe?

Wà vua ge ã́nusu'i lɛ̀wà,

kási wɛ̃ni ku a guuo.

20 Dii ku a bɛ pↄ́ a kua adoau.

Dṹnia gbɛ̃́pii à kɛ kílikili aà aɛ.

3

Abaku wabikɛa

1 Ãnabi Abaku wabikɛa.

2 Dii, ma n bao mà,

Dii, n yãkɛaↄ tò má n vĩa vĩ.

Ɛa yã́ bee taaↄ kɛ wá gↄↄ,

ní tó wà dↄ̃ wá gↄↄ.

Tó wá wɛgwaa dↄngu n pↄkũmagↄↄ.

3 Lua a bↄ Temani,

Kuaadoade a bↄ Palana gbɛ̀sĩsĩ musu.

Aà gawi a kúlɛ luabɛa,

aà táasilɛa a dṹnia pa.

4 Aà tɛkɛa aↄ dɛ lán ĩatɛ̃ bilɛawa,

gupua a pípi aà gbã̀tɛ̃ɛ ń gbã̀tɛ̃ɛo,

we aà gbãa ulɛau.

5 Gagyã bɛ aà aɛ,

tɛ́lɛpiↄ bɛ aà iau.

6 Tó à zɛ̀, dṹnia ì zãampapa,

tó à wɛtɛ̀i, buiↄ ì kɛ gã̀sĩ.

Gbɛ̀sĩsĩ ziↄ kwɛ̀,

sĩ̀sĩ pↄ́ kú za káauↄ gbòo.

Ì yãkɛ lá a kɛ̀ káaukaauwa.

7 Ma Kusã zwã̀akpɛↄ è,

wàlɛ taasikɛu,

ma Madiã bùsu zwã̀akpɛↄ è,

gili gɛ̃̀ńgu we.

8 Dii, n pↄ pà swaↄzi yã̀?

N za fɛ̃̀ swa'ↄnaↄzi nɛe?

Kɛ́ ń di n sↄ̃́ↄ kpɛ ń n zĩblesↄ̃goↄ,

n mɛ fɛ̃̀ ísiazi yã̀?

9 N n sá bↄ̀ a bↄ̀ↄu,

n mɛ̀ wà mↄ́ ń kaↄ,

ↄ̃ n dṹnia pàapaa ń swaↄ.

10 Gbɛ̀sĩsĩↄ n e, aalɛ kↄ̃dɛ,

í dàgua, àlɛ gɛ̃,

ísi kↄ̃fĩ dↄ,

a ikooaↄ lɛ́ fɛlɛ musu.

11 Ĩatɛ̃ ń mↄvuao zɛ̀ gudoũ musumusu

n ka pↄ́ lɛ́ gɛ̃ fìoo tɛkɛa yã́i

ń n sↄ̃na pípia yã́o.

12 Ńlɛ tavaavaa'o dṹniau ń pↄkũmao,

ńlɛ buiↄ gbɛ̃ ń kyã̀wãao.

13 N bↄ n mↄ n gbɛ̃́ↄ boi,

n mↄ kía pↄ́ ń kpà suabai.

N gbɛ̃vãi mi wì,

n pↄ́ pìliwà à gↄ̃̀ láilai.

14 Kɛ́ aà zĩgↄ̃ↄ sìwázi wá fãaai,

aalɛ pↄnakɛ yɛ̃̀ɛɛsaide pↄ́ ulɛaↄ blea yã́ musu,

ↄ̃ n ń dↄaana mi fↄ̃̀ ń azĩa sↄ̃nao.

15 N ↄ̃zↄ̃̀ ísiawa ń n sↄ̃́ↄ,

n í zↄ̃ↄpi yà.

16 Kɛ́ ma a baomà, sↄ̃ kɛ̃̀magu,

a kↄ̃fĩ ma lɛ́baa dèe, ma wá gà,

málɛ lualua ma zɛgbɛu.

Má mɛna màↄ gↄↄ pↄ́ wa yã́yia gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛwáↄwa dã́.

17 Baa tó kaadↄɛna i nɛsoe kɛo,

mɛ́ vɛ̃ɛliↄ i nɛ'io,

baa tó ku i bↄo,

mɛ́ buapↄ́ↄ i kɛo,

baa tó sãↄ ku kaau lↄo,

mɛ́ zuↄ làa kpàsau,

18 ń beeo ma pↄ aↄ na Diiwaɛ,

má pↄnakɛ ń Lua ma Suabanao.

19 Dii Lua mɛ́ ma gbãa ũ,

ì ma wá nakṹ lán tuewa,*

ì to màↄ bɛ gulɛsĩↄwa.

* 1:5 Zĩn 13.41

† 1:6 2Kia 24.2

* 2:4 Lom 1.17, Gal 3.11, Ɛbɛ 10.38

† 2:14 Isa 11.9

* 3:19 2Sam 22.34, Soũ 18.33

Sofoni

1

2

3

SOFONI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Ãnabi Sofoni yã́ɛ bee ò e ãnabi Abaku àↄ gɛ́ ãnabikɛkɛi, à kà wɛ̃̀ 700 taawa e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii. Gↄↄ pↄ́ à yã́pi ò Kí Yosia i lousisiyã dafu zɛ́kalɛ a làao (2 Kíaↄ 23.1-28) mɛ́ Yudaↄ bùsu ku kai lɛ́zĩ gↄↄ beeɛ. Ãnabipi yã́zãsì gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ làasookɛ wàlɛ mɛ: Lua bàa gi kúwanↄ yã̀ mↄↄↄ? À lá Lua a mↄ yã́ↄ gↄ̃́gↄ̃ taaↄ onɛ́: A mↄ yã́kpalɛkɛ ń Yudaↄ ń Yelusalɛũdeↄ (1.1-2.3), i buipãle pↄ́ an bùsu liaa Yudaↄziↄ midɛ (2.4-15), i ɛa su ń Yelusalɛũo a pa ziu. A a gbɛ̃́ↄ vãi kɛ̃́má, i ń nↄ̀sɛ lilɛnɛ́ ń dṹnia gbɛ̃́pii pↄ́o (3.1-20).

Sofoni mɛ̀ lↄ Lua gbɛ̃́ↄ fↄ̃ ń Luapi nama ma gbɛ̃́ pↄ́ anzĩa yã́ lɛ́ dↄaanɛ́ↄ kaalɛsaio. Ãma a laaidↄ nↄ̀sɛdoũdeↄ ń wɛ̃nadeↄwa. (2.3, 3.12).

1

Dii yã́kpalɛkɛa ń dṹniao

1 Dii yã'ò Kusi nɛ́ Sofoniɛ gↄↄ pↄ́ Amↄ nɛ́ Yosia* dɛ Yudaↄ kía ũ. Sofonipiá Gedalia tↄũnaɛ, Amalia sĩ́wɛnaɛ, Ezekia sↄ̃kpaɛɛ.

2 Má pↄ́pii waa tↄↄlɛwa.

Ma Dii mámɛ má ò.

3 Má gbɛ̃nazĩnaↄ ń nↄ̀bↄↄ waa píiɛ,

má bãↄ ń kpↄↄ waa píiɛ.

Má vãikɛnaↄ fu,

mí gbɛ̃nazĩnaↄ kaalɛ tↄↄlɛ.

Ma Dii mámɛ má ò.

4 Má ↄloo Yudaↄ ń Yelusalɛũdeↄla píiɛ.

Má guɛ bee zↄ̃ Baali gbàgbana pↄ́ gↄ̃̀ↄnɛ,

mí gulɛsĩ sa'onaↄ ń tã́a sa'onaↄ tↄ́ bãdɛ,

5 gbɛ̃́ pↄ́ aaì kúlɛ musupↄↄnɛ kpɛ́ musuↄ

ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì kúlɛmɛɛ

aaì lɛgbɛ̃ ń ma tↄ́o,

aaì ɛa gbɛ̃ ń tã́a Mↄlↄkuoↄ,

6 gbɛ̃́ pↄ́ pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀ aai tɛmazi lↄoↄ.

Aali ma kĩ́i wɛɛlɛ aa yãgbɛaao.

7 À kɛ kílikili Dii Lua aɛ,

asa Dii gↄↄ kãikũ̀.

À sa'obↄ dìlɛ Yudaↄ ũ,

à gbãbↄ̀ gbɛ̃́ pↄ́ à ń sisiↄnɛ.

8 Ma gbagbagↄↄzĩ

má ĩada kíaↄ ń kíanɛↄwa

ń gbɛ̃́ pↄ́ buipãle pↄkasa daaↄ píi.

9 Gↄↄ bee má ĩada

gbɛ̃́ pↄ́ aaì vĩvĩ kpɛɛlɛ bèeↄwa,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì ń dii kpɛ́ pa

ń yãpãsĩo ń mↄafilioↄ.

10 Ma Dii ma mɛ̀,

gↄↄpi zĩ́ wa ↄ́ gbãa dↄ Kpↄ̀ Bↄlɛu,

Fã́ani dafu a wã ń wiio,

mɛ́ wa zↄa zↄ̃ↄ ma gbɛ̀sĩsĩↄ musu.

11 Ɛlɛfãanideↄ, à wiipɛ,

asa laatanaↄ midɛ píiɛ,

mɛ́ ↄde gbãngbooↄ kaalɛ míↄmiↄɛ.

12 Zĩbeezĩ má Yelusalɛũ kɛɛlɛ ń filiaↄ,

mí ĩada gbɛ̃́ pↄ́ kálɛa we

lán wɛ̃ pↄ́ kú ń a gbↄ̃oↄwa.

Gbɛ̃́piↄ ì o ń sↄ̃ guu aa mɛ

má yãe kɛo, a maa ge a vãin nò.

13 Wa ń àizɛɛↄ naaa,

an bɛↄ i gↄ̃ yàaa.

Aa bɛkpakpa,

kási aa e zↄ̃lɛuo,

aa vɛ̃ɛli pɛ́pɛ,

kási aa e a imio.

14 Dii gↄↄ zↄ̃ↄ kãikũ̀,

À kà kãi, àlɛ ká ń bao.

Dii gↄↄ zↄa aↄ dↄ wɛ̃nannↄ,

baa nɛgↄ̃na a wiipɛ.

15 Gↄↄpiá kpɛ̃nɛmuugↄↄɛ,

taasi ń yeelɛao gↄↄɛ lↄ.

Músi ń gudɛao gↄↄɛ,

gubeebee gↄↄɛ, gu a siakũ,

lou guduuduu gↄↄɛ.

16 Zĩbeezĩ kã̀ae'ↄ ń zĩkawiio aↄ dↄ

wɛ̃́lɛ bĩ́ideↄ ń bĩ́ipi gulɛsĩↄu.

17 Má gbɛ̃nazĩnaↄ da taasiu,

aai táa'o lán vĩ̀aↄwa,

asa aa duunakɛ̀mɛɛɛ.

Wa ń au daada lán íwa,

an gɛↄ aↄ kpálɛa lán bìsawa.

18 An ã́nusu ge an vua a fↄ̃ ń bↄ

Dii kpɛ̃nɛmuugↄↄpi zĩ́o.

Aà zafɛ̃a tɛ́ a kṹ dṹniawa píiɛ,

a gbɛ̃́ pↄ́ kú a guuↄ midɛ kã́ndo.

2

1 Gbɛ̃nazĩn wisaideↄ,

à kãaa, í lɛkpaaĩ

2 e gↄↄdilɛapi àↄ gɛ́ kái,

e Dii pↄkũma zↄ̃ↄ àↄ gɛ́ á lei,

e Dii pↄkũma gↄↄ àↄ mↄ́wá,

asa gↄↄpi a su lán ése ṹawaɛ.

3 Á nↄ̀sɛdoũde pↄ́ i Dii yãmaↄ,

à aà kĩ́i wɛɛlɛ,

à wɛɛlɛ àↄ maa, á nↄ̀sɛ iↄ doũ.

Bee a gí á bↄi Dii pↄkũmagↄↄa?

Yã́ pↄ́ a Filitɛ̃ↄ le

4 Gazadeↄ pãkpa ń wɛ̃́lɛi,

Asekeloni a gↄ̃ bɛzia ũ.

Wa Asedodadeↄ ya fãanɛ,

wa Ɛkɛlonideↄ wo ń bɛ.

5 Waiyoo á Kɛlɛti bui pↄ́ á kú ísialɛↄ!

Dii yã́ pↄ́ a á le òɛ́.

Á Kanaa pↄ́ á kú Filitɛ̃ bùsuuↄ,

Dii mɛ̀ á á kaalɛ, á gbɛ̃e a gↄ̃o.

6 Ísialɛ bùsupi a gↄ̃ dã́dãkɛkĩi ũ,

wekĩi sãdãnaↄ kálɛu, aai kaaↄ dada.

7 Yuda kↄ̃naↄ gↄ̃ bùsupi vĩ,

aamɛ aa pↄ́ dã́dãkɛu,

aai wúlɛ Asekeloni kpɛ́ↄ guu oosi.

Dii ń Lua a ↄliańzi,

a suńnↄ ń pá ziu.

Yã́ pↄ́ a Mↄabuↄ ń Amↄniↄ le

8 Má mà Mↄabuↄ ma gbɛ̃́ↄ sↄ̃̀sↄ̃,

Amↄniↄ ń tↄbɛ̃ɛsì,

aa kuabìimá ń bùsu yã́ musu.

9 A yã́i ma Dii Zĩgↄ̃de Isailiↄ Lua,

má ò ń ma kuao ma mɛ̀

Mↄabuↄ gↄ̃ lán Sↄdↄũdeↄwa,

Amↄniↄ sↄ̃ lán Gↄmↄↄdeↄwa.*

An bùsu a sɛ̃̀ vãi bↄlɛ,

ɛ̀ wiside aↄ diu.

Aↄ dɛ guyaaa ũ gↄↄpiiɛ.

Ma gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ ń pↄ́ↄ naaa,

bui pↄ́ má sɛ̀ kↄ̃naↄ gↄ̃ ń bùsu vĩ.

10 Buipiↄ yã́pi e ń ĩ́andãa gbɛ ũ,

asa ma Dii Zĩgↄ̃de, aa ma gbɛ̃́ↄ sↄ̃̀sↄ̃,

aa kuabìimáɛ.

11 Dii a to sↄ̃ kɛ̃́ńgu

gↄↄ pↄ́ a to dṹnia diiↄ sãalɛ píi.

Bùsu píi gbɛ̃́ↄ i kúlɛɛ̀,

baade a bùsuu.

Yã́ pↄ́ a Etiopiↄ ń Asiliↄ le

12 Etiopiↄ sↄ̃, Dii a fɛ̃nda tↄ̃́wá.

13 A ↄloo gugbãntoodeↄla,

i Asiliↄ dↄ̀ↄsↄmpa.

Niniva a gↄ̃ bɛzia ũ gii lán guwaiwaiwa.

14 Sɛ̃sao nↄ̀ↄ bui píi aaↄ wúlɛ we,

gáuↄ ń kpↄbↄ'ilɛnaↄ pɛ́pɛ a gbɛ̀pɛlɛↄwa.

An wii aↄ dↄ fɛnɛntiↄ guu,

kpɛ́ↄ zɛ́ a káka ń gĩ̀ wíwiaↄ,

a zaliↄ bↄ gupuau.

15 Wɛ̃́lɛ pↄnade pↄ́ a gbɛ̃́ↄ kálɛa dↄdↄan we.

Aa ò ń sↄ̃u aa mɛ̀,

ń wɛ̃́lɛ sáa vĩ guei lↄo.

Gwa! A gↄ̃ sↄ̃kɛ̃ngu pↄ́ ũɛ,

wàiↄ tòo ũ.

Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ dↄiↄ swedↄwà

ń ↄkɛa yàayaao.

3

Yelusalɛũ

1 Waiyoo mɛɛwia gbãamↄnɛdeↄ!

A gbɛ̃́ↄ swã́ gbãa mɛ́ aa gbãlɛa.

2 Aali gbɛ̃e yã́ sio,

aali lɛdama mao.

Aa Dii náai vĩo,

aali sↄ̃ ń Luazio.

3 Mɛɛwiapi kíaↄ dɛ

lán nↄ̀ↄmusu fɛ̃awa,

a yãgↄ̃gↄ̃naↄ dɛ lán àwalɛwan

oosiɛlɛ pↄ́ aali pↄe to gu dↄ̀wàoↄwa.

4 A ãnabiↄá yãbↄlɛnaↄnɛ,

náaisaideↄnɛ.

A sa'onaↄ ì Dii pↄ́ↄ gbãlɛ,

aaì aà ikoyã ↄ̃̀ↄkpa.

5 Dii ku wɛ̃́lɛpi guu,

a maa, ìli vãikɛo.

Lá gu lɛ́ dↄ ìↄ yã́zɛde danɛ́,

ìli fu bauo.

Ń beeo dↄ̀ↄsaideↄ líↄ wí dↄ̃o.

6 Ma buieↄ bãdɛ̀,

ma ń bĩ́i gulɛsĩↄ dɛɛlɛmpà.

Má tò an wɛ̃́lɛↄ gↄ̃̀ bɛziaↄ ũ,

wìli a zɛ́kpaaↄ sɛ lↄo.

Wa ku we lↄo, baa do.

7 Ma mɛ̀ Yelusalɛũdeↄ ma vĩa vĩ,

aa ma lɛdama sio lé?

Tó màa no, má ń mɛɛwia dúuzↄ̃

ń yã́ pↄ́ má dìlɛ mà mↄɛ̀ↄ píiɛ.

Ń beeo an mɛ wã̀ ń yãdↄↄsaikɛao.

8 Ma Dii ma mɛ̀, à sↄ̃́amazi

e gↄↄ pↄ́ má fɛlɛ bↄbↄńnↄ.

Asa má dìlɛ mà buiↄ kãaa,

mà bùsu píi gbɛ̃́ↄ naaa,

mí a pↄkpɛ̃nɛ bↄbↄmá,

baa ma pↄkũma pãsĩ píi.

Ma zafɛ̃a tɛ́ i kũ dṹniawa píi.

9 Bee gbɛa má gbãbↄ gbɛ̃́ↄ lɛ́ɛ,

kɛ́ ampii aa ma sísi,

aai zↄblemɛɛ ń lɛdoũo.

10 Za Etiopi swaↄ baale

ma sìsina pↄ́ fãaaaↄ mↄmɛɛ ń gbaↄ.

11 Gↄↄ bee wí a á kṹ

tàae pↄ́ á kɛ̀mɛɛ yãaↄ yã́ musuo,

asa ĩ́andãna pↄ́ aaì ńzĩa sɛ lɛsĩↄ

ↄ̃ má ń bↄlɛ á wɛ̃́lɛɛ bee guu.

Á ázĩa sɛ lɛsĩ ma gbɛ̀sĩsĩ

pↄ́ a kua adoa musu lↄo.

12 Má taasideↄ ń wɛ̃nadeↄ to wɛ̃́lɛɛ bee guu,

gbɛ̃́ pↄ́ aaì namaziↄ.

13 Isaili kↄ̃napiↄ gbɛ̃́ↄ wɛtã lↄo,

aa gbɛ̃́ↄ sã́são,

mɛ́ wa ɛɛ ma dↄ ń lɛ́uo.*

Aali pↄble, aali wúlɛ,

gbɛ̃e yã́ a ń vĩakũo.

14 Siↄnadeↄ, à gulakɛ!

Isailiↄ, à kúkuakɛ!

Yelusalɛũdeↄ, à wiilɛ ń pↄnao!

15 Dii á bↄ́ yã́kpalɛu,

a tò á wɛ̀lɛↄ kpɛkpà.

Dii á Isailiↄ kía kú á guu,

áↄ yãe vĩa vĩ lↄo.

16 Gↄↄbeezĩ wa mɛ:

Yelusalɛũdeↄ, ásu to vĩa á kũo,

Siↄnadeↄ, á ↄ su gↄ̃ dↄ̀lↄlↄo.

17 Dii á Lua kú á guu

gↄ̃sa pↄ́ ì ń suaba ũ.

A koo pũna á yã́ musu ń pↄnao,

a á gba wɛ̃ni dafu a yeaázi guu.

A pↄnakɛ á yã́ musu ń gulakɛao,

18 lá wì kɛ dikpɛgↄↄwa.

Ma Dii ma mɛ̀, má á aso pilaɛ́,

má á bↄ sↄ̃́sↄ̃au.

19 Gↄↄ bee má yãkɛ

gbɛ̃́ pↄ́ gbãamↄ̀ɛ́ↄnɛ.

Má á gbɛ̃́ tↄ̃̀ↄlɛnaↄ misi,

má á gbɛ̃́ pↄ́ wà ń yáↄ kãaa.

Bùsu pↄ́ wà widàuwáↄ guu píi,

má á tↄbↄu, má á kpɛla.

20 Zĩbeezĩ má á kãaa,

gↄↄbeezĩ má suánↄ, mí á tↄbↄ.

Má á kpɛla dṹnia gbɛ̃́pii wáa,

má suánↄ á pá ziu, á wɛsiɛ.

* 1:1 2Kia 22.1

* 2:9 Daa 19.24

* 3:13 Zia 14.5

Age

1

2

AGE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Ãnabi Age yã́ɛ beeↄ ò Lua kpɛ́ kɛkɛ dↄa Yelusalɛũ yã́ musu Yudaↄ sua ń Babiloni zↄbleo gbɛaɛ. Lua yã́piↄ dàɛ̀, ↄ̃ a ò e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 520.

À kũ̀ Yuda pↄ́ aa bↄ̀ zↄbleu sɛ̃́iaↄ Lua kpɛ́ pↄ́ Babiloniↄ wìwi wɛ̃̀ 587 guu kɛkɛ wà dↄɛ, ↄ̃ an kúsu kwɛ̀ gↄ̃̀ↄgↄ̃ↄ. Ayãmɛto ãnabi nàɛ dↄaanaↄwa aa ↄkpa zĩpiwa, ↄ̃ aa ↄkpàwà wɛ̃̀ 520 guu. Age tɛkpàńgu à mɛ̀ taasi pↄ́ aalɛ kɛ ń ń bua pↄ́ↄ kɛsaio bↄ̀ an Lua kpɛ́ kɛkɛsai kĩ́iɛ (1.1-14). À mɛ̀ Lua kpɛ́ dafu gawi aↄ dɛ a káau pↄ́ ↄ̃̀ↄkpà pↄ́la (2.1-9) mɛ́ a dↄa a to gbãsĩ pↄ́ kú ń guu láa ń taasi pↄ́ Lua gbɛ̃́ↄ lɛ́ kɛo (2.10-20). Bee gbɛa Lua zia maa lɛgbɛ̃̀ dↄaana Zolobabɛli Davidi bui pↄ́ á sɛ̀ɛ (2.20-23).

Lua gbɛ̃́ pↄ́ aa sù ń zↄbleo dafuↄ wɛ́ aↄ dↄa Lua kpɛ́ pↄ́ a gawi aↄ dɛ a káauai ń Lua zĩkɛna pↄ́ Lua sɛ̀ àlɛ mↄ́ dↄińlɛo. Bee yã́i ãnabi Age lɛdà gbɛ̃́ↄwa aa ń làasooↄ lilɛ, aai laaidↄ zĩwà yã́ dafu pↄ́ Lua lɛ́ kɛnɛ́ yã́i.

1

Yudaↄ Lua kpɛ́ dↄa

1 Kí Daliusi kpalablea wɛ̃̀ plaade guu,* a mↄ soolode gↄↄ sɛ̃́ia zĩ́, Dii yã'ò ãnabi Ageɛ,† ↄ̃ a ò bùsu gbãade Zolobabɛli, Salatiɛli nɛ́ɛ ń sa'onkia Yesua, Yozada nɛ́o‡ à mɛ̀: 2 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, á gbɛ̃eↄ lɛ́ mɛ kpɛdↄamɛɛ gↄↄ i ka yãao.

3 Dii yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛ ãnabi Agewa lↄ à mɛ̀: 4 Á kua á kpɛ́ kɛkɛa wásawasaↄ guu gↄↄ pↄ́ ma kpɛ́ gↄ̃̀ kpɛzĩ ũ maan wea? 5 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, à làasookɛ á yãkɛaↄwa à gwa. 6 A pↄtↄ̃̀ maamaa, i nɛ'iɛ́ bílao. I pↄble, ili kã́o. I imi, ìli ká à á dɛo. I pↄkasa da, ìli ĩ́anakũɛ́o. I ↄ̃a sɛ́lɛ, kási á bↄ̀ↄ ìↄ fↄ̃aɛ.

7 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: À làasookɛ á yãkɛaↄwa à gwa. 8 À gbɛ̀sĩsĩkũ à su ń lío, í kpɛ́pi dↄ, ma pↄ i kɛwà na, mí tↄbↄ. Ma Dii mámɛ má ò. 9 Á wɛ́ dↄi à pↄ́ e zↄ̃ↄ, i e bílao. Pↄ́ pↄ́ a suò bɛ, má tò à gɛ̃̀ ń ĩ́anao. Bↄ́yãi ni? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la. Kɛ́ á baade lɛ́ laaidↄ a kpɛ́wa, mɛ́ ma kpɛ́ kú kpɛzĩ ũ yã́iɛ. 10 Á yã́pi mɛ́ tò luabɛ gì mↄ̀sɛpisii, ↄ̃ tↄↄlɛ gì blɛkɛi. 11 Ma iminapi sìsi buaↄ ń sĩ̀sĩↄwa pↄ́wɛna ń vɛ̃ɛo ń nísio yã́ musu ń pↄ́ pↄ́ ì bↄlɛ tↄↄlɛwaↄ píi ń gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ ń zĩ pↄ́ álɛ kɛↄ píi.

12 Ɔ̃ Salatiɛli nɛ́ Zolobabɛli ń sa'onkia Yesua, Yozada nɛ́o ń gbɛ̃́ kↄ̃napiↄ píi Dii ń Lua yã́ pↄ́ ãnabi Age òpi mà, asa Dii an Lua mɛ́ aà zĩ̀. Gbɛ̃́ↄ Dii vĩa vĩ. 13 Ɔ̃ Dii zĩna Age lɛ́ pↄ́ Dii dìlɛɛ bee ònɛ́ à mɛ̀: Dii mɛ̀ á kúánↄ. 14 Ɔ̃ Dii tɛkpà Yuda bùsu gbãade Zolobabɛligu ń sa'onkia Yesuao ń gbɛ̃́ kↄ̃napiↄ píi, ↄ̃ aa mↄ̀ nà Dii Zĩgↄ̃de ń Lua kpɛ́ zĩwa 15 kí Daliusi kpalablea wɛ̃̀ plaade guu, a mↄ soolode gↄↄ baasↄo mɛ̀ndosaidezĩ.

2

Kpɛ́ dafu gawi

1 Mↄ soplade gↄↄ bao ń mɛ̀ndoode zĩ́ Dii yã'ò ãnabi Ageɛ à mɛ̀: 2 Yã'o Yuda bùsu gbãade Zolobabɛliɛ ń sa'onkia Yesuao ń gbɛ̃́ kↄ̃napiↄ píi, ǹ ń la ǹ mɛ: 3 Á démɛ kú tia a ma kpɛ́ dↄ̃ ń a gawi káauoi?* A tia pↄ́ɛ bee dɛɛ́ kpelewai? Á ea guu a dɛɛ́ pↄe ũo yã̀? 4 Ma Dii má ò Zolobabɛliɛ, sↄ̃dilɛ! Má ò sa'onkia Yesuaɛ, sↄ̃dilɛ! Má ò bùsu gbɛ̃́ kĩniↄnɛ píi, à sↄ̃dilɛ! Ma Dii mámɛ má ò. À zĩpi kɛ, asa má kúánↄ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 5 Lɛ́ pↄ́ má gbɛ̃̀ɛ́ á bↄa Egipi gↄↄn we. Ma Nisĩna gi kúánↄɛ, ásu vĩakɛo. 6 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, à gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ mà musu ń zĩ́lɛo lualua gɛ̃n do lↄ,† ísia ń tↄↄlɛo píi. 7 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, má buiↄ zĩazĩa, wi mↄ́ ń bui píi àizɛɛo, mí tó ma kpɛ́ pa ń gawio. 8 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, ã́nusuá ma pↄ́ɛ, vuaá ma pↄ́ɛ. 9 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, kpɛ́ɛ bee gawi gbɛzã zↄ̃ↄ aↄ dɛ a káaua. Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, má aafia pisi guɛ beewa.

Dii a báaada Yudaↄgu

10 Daliusi kpalablea wɛ̃̀ plaade guu, a mↄ kɛ̃okwide gↄↄ baasↄo mɛ̀ndosaide zĩ́, Dii yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛ ãnabi Agewa à mɛ̀: 11 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, à sa'onaↄ la: Ikoyã mɛ̀ kpelewa ni? 12 Tó gbɛ̃́ nↄ̀ↄ pↄ́ gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ kũa a ula lɛ́u, mɛ́ aà ulapi zↄ̃̀ pɛ̃ɛ ge do ge vɛ̃ɛ ge nísi ge blɛ pãlewa, pↄ́piↄ ì gↄ̃ ma pↄ́ ũ yã̀? Sa'onaↄ mɛ̀: Aawo! 13 Ɔ̃ Age ɛ̀a ń lá à mɛ̀: Tó gbɛ̃́ pↄ́ kú ń ↄnaa pↄgɛwa gbãlɛao ↄnà pↄ́piwa, aaì gbãlɛ yã̀? Sa'onaↄ wèwà aa mɛ̀: Aaì gbãlɛɛ.‡ 14 Ɔ̃ Age mɛ̀: Ma Dii ma mɛ̀, màa á bui dɛmɛɛ. Yã́ pↄ́ i kɛ ń pↄ́ pↄ́ i ma gba weↄ píi gbãlɛaɛ. 15 À làasookɛ maamaa à gwa za gbã, lá á dɛ yãa zadↄ̃ i ma kpɛ́ gbɛe dio. 16 Tó gbɛ̃́ gɛ̀ pↄ́wɛna dã́i zaa bao, kwi ali e. Tó à gɛ̀ vɛ̃ɛ tↄ́i tùu blakwi, bao ali e. 17 Má tò á buapↄ́ↄ ↄ̃̀ↄkpà ń gbↄ̃sio ń fukpaao ń lougbɛo, kási i suao. 18 À làasookɛ à gwa za gbã, mↄ kɛ̃okwide gↄↄ baasↄo mɛ̀ndosaidezĩ. À làasookɛ à gwa yã́ pↄ́ lɛ́ kɛ za ma kpɛ́ ɛ̃daalɛgↄↄ e gbãwa. 19 Pↄ́wɛna kú dↄ̃u tiaa? Vɛ̃ɛ ń kaadↄɛnao ń gbɛafuo ń kuo i nɛ'io e gbã. Za tia má báaadaágu sa.

Dii lɛgbɛ̃a Yuda bùsu gbãadeɛ

20 Dii yã'ò Ageɛ lↄ mↄgↄↄ baasↄo mɛ̀ndosaidepi zĩ́ à mɛ̀: 21 O Yuda bùsu gbãade Zolobabɛliɛ, má musu ń zĩ́lɛo lualua.§ 22 Má kpalabaaↄ fuangba, mí buipãleↄ kpalaↄ midɛ. Má zĩkasↄ̃goↄ fuangba ń gbɛ̃́ pↄ́ ká a guuↄ, sↄ̃́ↄ ń sↄ̃́godepiↄ kwɛ́, aai kↄ̃ dɛdɛ ń fɛ̃ndao. 23 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, gↄↄ bee má n sɛ, ma zↄ̀blena Zolobabɛli. Ma Dii mámɛ má ò. Má n kɛ lán ma tãana seelakɛbↄwa, asa ma n sɛɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

* 1:1 Ɛza 4.24

† 1:1 Ɛza 5.1

‡ 1:1 Ɛza 5.2

* 2:3 Ɛza 3.12

† 2:6 Ɛbɛ 12.26

‡ 2:13 Nao 19.11-22

§ 2:21 Ɛbɛ 12.26

Zakali

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

ZAKALI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Wa fↄ̃ o Zakali láɛá wɛdↄa Luazi láɛ, asa a ↄ̀lↄwɛ̃ɛ lá Lua gbɛ̃́ↄ ìↄ wɛdↄ Luapizi. Lápi kpaalɛa lɛɛ plaɛ: A sɛ̃́ia (lɛɛ 1-8) dɛ wɛ́pungu pↄ́ ãnabi Zakali è ãnabi Age gↄↄↄ ũ. Wɛ́pungupiↄ yã́ↄ lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ kɛ́ Lua kpɛ́ kɛkɛ dↄa ń Yelusalɛũ kɛkɛ kálɛao aↄ dɛ yã́ gbia ũ gɛ̃a gↄↄ dafu guu. Lua ń dↄaana Zolobabɛli ń sa'onkia Yesuao sɛ̀ gↄↄ bee a gbɛ̃́ↄnɛ. Gↄↄ lɛ́ gɛ́ àlɛ su, Isailiↄ wɛdↄa Luazi lɛ́ kã́fĩ, an wɛ́ dↄ gↄↄ zↄ̃ↄ pↄ́ Lua a mↄ́ ń a gawio, iↄ dɛ tↄↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ kúwàↄ píi kía ũ. Bee a kpaaũ ń gbɛ̃́ pↄ́ Lua sɛ̀ a zĩkɛna ũ mↄao.

Lápi lɛɛ plaade (9-14) guu mɛ̀kpà yã́zĩnda mɛ̀n plapiↄwa. À Lua gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ dṹnia kía ũ taa òwɛ̃ɛ. Aↄ dɛ nↄ̀sɛniɛde ũ mɛ́ zĩblenaɛ lↄ. Aↄ dɛ sãdãna ũ, iↄ dɛ zĩna pↄ́ wa dɛ ũ lↄ. Yesu baonakpanaↄ yã́piↄ sɛ̀ wa ↄ̀lↄwɛ̃ɛ kɛ́ Yesu yã́ɛ, atɛ̃sa aà gaa yã́ (Mat 21.4-5, 26.31, Maa 14.27, Zãa 19.37).

1

Dii oa Yudaↄnɛ aa ɛa suwa

1 Daliusi* kpalablea wɛ̃̀ plaade guu, a mↄ swaaↄ̃de zĩ́, Dii yã'ò ãnabi Zakali,† Bɛlɛkia nɛ́, Ido tↄũnaɛ, à mɛ̀: 2 Ma pↄ pà á deziↄzi. 3 A yã́i tò ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, o gbɛ̃́ↄnɛ aa sua, mí sumá. Má Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 4 Ásu àↄ dɛ lá á deziↄwao. Ãnabi káauↄ kpàwakɛ̀nɛ́ aa mɛ̀, ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀ aa mikɛ̃ ń yãvãikɛaↄwaɛ, aai bↄ ń zɛ́ vãiu. Ɔ̃ aai swã́sɛio, aai laaidↄ ma yã́wao. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 5 Too! Á deziↄ ku máɛ? Ãnabipiↄ sↄ̃ aaìↄ ku gↄↄpii yã̀? 6 Ma yã́ pↄ́ má ò ma zↄ̀blena ãnabipiↄnɛ aa dìlɛ á deziↄnɛ, i ń leo lé? Ɔ̃ aa nↄ̀sɛlìlɛ aa mɛ̀ ma Dii Zĩgↄ̃de má kɛ̀nɛ́ ń yãkɛaↄ ń ń dàaↄwa, lá ma zɛòwaɛ.

Sↄ̃deↄ kua gbɛ́liↄ zãnguo

7 Daliusi kpalablea wɛ̃̀ plaade guu, a mↄ kuɛdode pↄ́ wì mɛ Seba gↄↄ baasↄo mɛ̀ndosaide zĩ́, Dii yã'ò mapi ãnabi Zakali, Bɛlɛkia nɛ́, Ido tↄũnaɛ. 8 Ma wɛ́pungu'è gwã́, ↄ̃ ma gↄ̃ɛe è di sↄ̃sↄↄba kpɛ, a zɛa gbɛ́liↄ zãnguo guzulɛu. Sↄ̃sↄↄbaↄ ń sↄ̃́zↄatɛ̃ↄ ń sↄ̃kaapuaↄ zɛ aà kpɛ.‡ 9-10 Ma mɛ̀: Baa, gbɛ̃́piↄ dɛa ni? Ɔ̃ gↄ̃ɛ pↄ́ kú gbɛ́liↄ zãnguo, àlɛ yã'omanↄpi òmɛɛ: Má ↄlↄnɛ lá aa dɛ. Gbɛ̃́piↄá gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń gbáɛ bɛbɛi dṹniauↄnɛ. 11 Ɔ̃ aa yã'ò Dii Malaika pↄ́ zɛa gbɛ́liↄ zãnguopiɛ aa mɛ̀: Wa bɛbɛ dṹniau, wá è dṹnia kú kílikili yãkelesai píiɛ. 12 Ɔ̃ Dii Malaika mɛ̀: Dii Zĩgↄ̃de, n fɛ̃ Yelusalɛũ ń Yudaↄ bùsu wɛ̃́lɛ kĩniↄzi a wɛ̃̀ bàaↄ̃kwin la. Ńyↄ̃ↄ kú ń ń wɛ̃nagwasaio e bↄɛ ni? 13 Ɔ̃ Dii wè Malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄpiwa ń nↄ̀sɛníniyã maao. 14 Ɔ̃ Malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄ òmɛɛ mà yã́ɛ bee kpàwakɛ, à mɛ̀: Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀ Yelusalɛũ ń Siↄnao yã́ a kũ gbãa, 15 a pↄ pà maamaa bui pↄ́ kálɛa dↄdↄaↄzi. A pↄ paa Isailiↄzi yãa yↄↄɛ, ↄ̃ buipãlepiↄ ĩadaamá kã̀fĩ. 16 Ayãmɛto Dii mɛ̀ á ɛa su Yelusalɛũ wɛ̃nagwaawa. Wa ba yↄ̃ Yelusalɛũwa, wi a kpɛ́ dↄ we. Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ ò.

17 Malaikapi mɛ̀ mà ɛa yã́ɛ bee kpàwakɛ lↄ: Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀ nama aↄ ku a wɛ̃́lɛↄ guuɛ. Dii a Siↄna wɛ̃nagwa, i ɛa Yelusalɛũ sɛ lↄ.

2

Kↄ́ba mɛ̀n síiↄ̃ↄ ń sia gbɛ̃ↄn síiↄ̃ↄ

1 Kɛ́ ma wɛzù ma gugwà, ma kↄ́ba è síiↄ̃. 2 Ma malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄ là: Beeↄ dɛa ni? A wèa à mɛ̀: Beeↄ dɛ kↄ́ba pↄ́ Isailiↄ ń Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi fã̀aaↄ ũɛ. 3 Ɔ̃ Dii sia gbɛ̃ↄn síiↄ̃ↄ ↄ̀lↄmɛɛ. 4 Ɔ̃ ma aà là: Bↄ́ gbɛ̃́piↄ lɛ́ mↄ́ kɛii? A wèa à mɛ̀: Kↄ́bapiↄ mɛ́ Yudaↄ fã̀aa, ↄ̃ an gbɛ̃e i fↄ̃ a mi sɛ̀ musuo. Siapiↄ mↄ̀ vĩadadai bui kↄ́bapiↄziɛ, aai ń gbɛ̃gbɛ̃, asa buipiↄ ń kↄ́ba gɛ̃̀lɛ Yudaↄzi, aa ń fãaaɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ pↄyↄ̃ba kũa

5 Kɛ́ ma wɛzù ma gugwà, ma gↄ̃ɛe è, a pↄyↄ̃ba kũa. 6 Ma aà là: Ńlɛ gɛ́ má ni? A wèa à mɛ̀: Málɛ gɛ́ Yelusalɛũ yↄ̃i mà a yàasa ń a gbã̀ao dↄ̃ɛ. 7 Kɛ́ malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄpi lɛ́ tá, ↄ̃ malaika pãle mↄ̀ dàaàlɛ 8 a òɛ̀: Bàalɛ gɛ o ɛ̀waasopiɛ, Yelusalɛũ aↄ kálɛa bĩ́isai a gbɛ̃nazĩna ń a pↄtuoo dasikɛ yã́i. À mɛ̀ lↄ: 9 Dii mɛ̀ ámɛ áↄ dɛ a bĩ́i tɛde pↄ́ liai ũ, íↄ ku a guu a gawi ũ. 10 Dii ɛ̀a mɛ̀: À mↄ́! À mↄ́! À bàalɛ à bↄlɛ gugbãntoo oi bùsuu, asa ma á fãaa dṹnia gola síiↄ̃ↄ guuɛ. Ma Dii mámɛ má ò. 11 Á Siↄnadeↄ, à mↄ́! Á gbɛ̃́ pↄ́ á kú Babɛliↄ, à piliwà!

12 Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀ a ma zĩ mà a tↄbↄ bui pↄ́ lɛ̀lɛwáↄ yã́ musuɛ, asa gbɛ̃́ pↄ́ ↄzↄ̃̀wá ↄzↄ̃̀ api a wɛbɛwaɛ. 13 A ↄsɛńzi, an zↄↄ i lɛ́lɛmá, íↄ dↄ̃ kɛ́ Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ ma zĩ.

14 Dii mɛ̀: Á Siↄnadeↄ, à gulakɛ ń pↄnao, asa mámɛ málɛ mↄ́, mí bɛkpa á guu. 15 Gↄↄ bee buiↄ naa dasi, aai gↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ ũ. Má bɛkpa á guu, íↄ dↄ̃ kɛ́ Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ ma zĩwá. 16 Dii a Yudaↄ sɛ a gbɛ̃́ↄ ũ a bùsuu, i ɛa Yelusalɛũ sɛ lↄ. 17 Baade kɛ kílikili Dii aɛ, à fɛ̀lɛ a kúkĩi pↄ́ a kua adoau, àlɛ mↄ́.

3

Pↄkasa gbia daa sa'onkiaɛ

1 Ɔ̃ Dii sa'onkia Yesua* ↄ̀lↄmɛɛ, a zɛa Dii Malaika aɛ, mɛ́ Setãu zɛa aà ↄplaai yãdↄawà yã́i.† 2 Ɔ̃ Dii Malaika ò Setãuɛ: Á kↄ̃ le ń Diio, Setãu.‡ Á kↄ̃ le ń Dii pↄ́ Yelusalɛũ sɛ̀o fá! Gbɛ̃́ɛ beeá yàamiↄna pↄ́ wa ga bↄ̀ tɛ́ guuɛ. 3 Kɛ́ Yesua zɛa malaikapi aɛ, a pↄkasa ã́makɛa daa. 4 Ɔ̃ malaikapi yã'ò gbɛ̃́ pↄ́ sĩ a aɛↄnɛ à mɛ̀: À aà pↄkasa ã́makɛapiↄ bↄ. Ɔ̃ a ò Yesuaɛ: Gwa! Ma n duuna kɛ̃̀ma. Má pↄkasa gbia danɛɛ sa. 5 Ɔ̃ à mɛ̀ wà tulu gbãsĩsai diɛ̀. Ɔ̃ aa kpàɛ̀ aa ɛ̀a pↄkasa dàɛ̀, gↄↄ pↄ́ Dii Malaika zɛa we.

6 Ɔ̃ Dii malaikapi lɛdà Yesuawa à mɛ̀: 7 Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀, tó ń bɛ a zɛ́u, mɛ́ ń yã́ pↄ́ á dìlɛↄ kũa, á a kpɛ́ nanɛ n ↄzĩ, níↄ dɛ a bɛgwana ũ, í n gba zɛ́ ǹyↄ̃ ku gbɛ̃́ pↄ́ sĩaɛ beeↄ guu. 8 Sa'onkia Yesua, ma! Mpi ń n sa'on dee pↄ́ kálɛ n aɛↄ, ámɛ á yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ taaↄ ũ. Málɛ mↄ́ ń ma zↄ̀blena Vlãpaao.§ 9 À gbɛ pↄ́ má dìlɛ Yesua aɛ gwa. Gbɛ̀ mɛ̀ndopi wɛ́ soplaɛ, mɛ́ má lákɛ̃wà, mí gbãbↄ bùsupiɛ gↄↄ do kóũ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 10 Gↄↄ bee á baade a a gbɛ̃́dee sísi aà zↄ̃lɛ nana a vɛ̃ɛli ge kaadↄɛnli gbáu.* Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

4

Vua dau ń kuli mɛ̀n plaↄ

1 Kɛ́ malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄ ɛ̀a sù, à ma vu lá wì ń vu iuwa. 2 Ɔ̃ à ma la à mɛ̀: Bↄ́ ń è wei? Má wèwà ma mɛ̀: Ma vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛ dau è, a filia vĩ sopla, mɛ́ a nísikakĩi ku a musu. Filia mɛ̀n soplapiↄ, baade ń a nísi zɛ́o. 3 Kuli mɛ̀n pla ku a saɛ,* ado nísikakĩi ↄplaa oi, ado zɛɛ oi. 4 Ɔ̃ ma malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄ là: Baa, beeↄ dɛa ni? 5 A wèa à mɛ̀: Ń dↄ̃ lá pↄ́piↄ dɛoa? Ma mɛ̀: Aawo, Baa! 6 Ɔ̃ a òmɛɛ, yã́ pↄ́ Dii lɛ́ o Zolobabɛliɛn kɛ: Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀, i kɛ ń gbãao ge ń ikoo no, sema a Nisĩna. 7 Gbɛ̀sĩsĩ zↄ̃ↄ, bↄ́n n ũi? Ńyↄ̃ gↄ̃ Zolobabɛliɛ gudaaĩa ũɛ. Tó à bↄ̀ ń kpɛ́ midɛgbɛo, wa báaa kãaa.

8 Ɔ̃ Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 9 Zolobabɛli ↄ mɛ́ kpɛ́pi ɛ̃ kpàlɛ, mɛ́ aà ↄ mɛ́ a a midɛ, íↄ dↄ̃ kɛ́ Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ ma zĩwá. 10 Gbɛ̃e su saka yã́ yↄↄna kɛgↄↄuo. Tó wà gĩsusugwabↄ è Zolobabɛli ↄzĩ, an pↄ́ a kɛ na.

Filia mɛ̀n soplapiↄ dɛ Dii wɛ́tɛa dṹniai ũɛ.† 11 Ɔ̃ ma malaikapi là: Kuli mɛ̀n pla pↄ́ kú dau ↄplaai ń zɛɛio dɛa ni?‡ 12 Ɔ̃ ma ɛa aà là lↄ ma mɛ̀: Kù ligↄ̃n pla pↄ́ kú nísi zɛ́ mɛ̀n pla pↄ́ wa pì ń vuaoↄ saɛ, àlɛ nísi pisi filiaↄwa dɛa ni? 13 A wèa à mɛ̀: Ń dↄ̃ lá pↄ́piↄ dɛoa? Ɔ̃ má òɛ̀: Aawo, Baa! 14 Ɔ̃ à mɛ̀: Gbɛ̃ↄn pla pↄ́ wà ń dílɛ aa zĩkɛ dṹnia bṹu Diiɛↄn we.

5

Taala pↄ́ lɛ́ vua

1 Ma ɛa wɛzù ma gugwà lↄ, ↄ̃ ma taala è, àlɛ vua. 2 Malaika ma la à mɛ̀: Bↄ́ ń èi? Ɔ̃ má wèwà ma mɛ̀: Taala má è, àlɛ vua. A gbã̀a kà gã̀sĩsuu bao, a yàasa kwi. 3 Ɔ̃ a òmɛɛ: Láaipↄ Lua lɛ́ zĩ n bùsuwan we píi. Yã́ pↄ́ kɛ̃a a kpɛ dowa mɛ̀, Lua a kpã́iↄ ya ń bↄlɛu píi. A kpɛ do sↄ̃, Lua a gbɛ̃́ pↄ́ ì ɛɛto ń a tↄ́oↄ ya píi. 4 Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀ á lápi kpã́sã, lápi i gɛ̃ kpã́i kpɛ́u ń gbɛ̃́ pↄ́ ì ɛɛto ń a tↄ́o kpɛ́uo. Aↄ ku we, i kpɛ́pi wíwi, a zaↄ ń a gĩↄ píi.

Nↄɛ pↄ́ kú gbí guu

5 Malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄ mↄ òmɛɛ: Wɛ́sɛ ǹ pↄ́ pↄ́ lɛ́ bↄma gwa. 6 Ma aà là: Bↄ́ ni? Ɔ̃ à mɛ̀: Gbí pↄyↄ̃bↄɛ. Ɔ̃ à ɛ̀a òmɛɛ: N bùsudeↄ tàaen we. 7 Ɔ̃ má è wà gbípi nɛ́ pↄ́ dɛ bɛↄma ũ wɛ̃̀, nↄɛ mɛ́ zↄ̃lɛu. 8 Ɔ̃ malaikapi mɛ̀: Luayãdasain we. Ɔ̃ à ↄtↄ̃̀ↄlɛwà gbíu we, à a nɛ́ pↄ́ dɛ bɛↄma ũpi tàɛ.

9 Kɛ́ ma wɛzù ma gugwà, ma nↄɛ gbɛ̃ↄn plaↄ è, aa gã̀sĩa vĩ lán wàalianawa. Aalɛ gã̀sĩa lɛ́, aa vùa lɛ́ mↄ́, ↄ̃ aa gbípi sɛ̀ lɛ́ vuaò, aa musu yã́io, aa zĩ́lɛ yã́io. 10 Ɔ̃ ma malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄ là: Aalɛ tá ń gbípio má ni? 11 A wèa à mɛ̀: Aalɛ gɛ́ kpɛdↄiɛ̀ Babiloni bùsuuɛ. Tó aa làa, aa aà dau we a dilɛkĩi ũɛ.

6

Zĩkasↄ̃go mɛ̀n síiↄ̃ↄ

1 Ma ɛa wɛzù ma gugwà lↄ, ↄ̃ ma zĩkasↄ̃goↄ è mɛ̀n síiↄ̃, aalɛ bↄ gbɛ̀sĩsĩ mɛ̀n plaↄ zãnguo. Gbɛ̀sĩsĩpiↄá mↄgotɛ̃ɛ. 2 Gó sɛ̃́ia dↄa sↄ̃sↄↄbaↄnɛ. A plaade dↄa sↄ̃́sinaↄnɛ. 3 A àaↄ̃de dↄa sↄ̃kaaↄnɛ. A síiↄ̃de dↄa sↄ̃dãnaↄnɛ. Sↄ̃́ gbãaↄnɛ píi.* 4 Ɔ̃ ma malaika pↄ́ lɛ́ yã'omanↄ là: Baa, beeↄ dɛa ni? 5 A wèa à mɛ̀: Sↄ̃́go mɛ̀n síiↄ̃piↄá ĩ́ana mɛ̀n síiↄ̃ pↄ́ aaìↄ zɛa dṹnia bṹu Dii aɛↄnɛ.† Aa bↄ̀lɛ lɛ́ gɛ́. 6 Sↄ̃́sinaↄ gó lɛ́ gɛ́ gugbãntoo oi bùsuu. Sↄ̃kaaↄ gó tɛ́ ń kpɛ. Sↄ̃dãnaↄ gó lɛ́ gɛ́ gɛↄmidↄkĩi oi bùsuu. 7 Kɛ́ sↄ̃́ gbãapiↄ bↄ̀lɛ, an mɛ lɛ́ kɛ fèfe ń sia dṹniauo. Ɔ̃ malaika mɛ̀: À gɛ si dṹniau. Ɔ̃ aa sìu. 8 Ɔ̃ à lɛzù a òmɛɛ à mɛ̀: Sↄ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ́ gugbãntoo oiↄ tò ma pↄ wèe bùsupiwa.

Kía fùakpaa Yesuaɛ

9 Dii yã'òmɛɛ à mɛ̀: 10 Gba si Ɛlɛdai ń Tobiao ń Yedaia pↄ́ aa bↄ̀ Babɛli aa sùↄwa, ní gɛò gↄↄ doũ zĩ́ gↄ̃̀ↄ Zefania nɛ́ Yosia bɛ. 11 Ãnusu ń vua pↄ́ aa gbadàòpi sɛ ǹ kíafua kɛò, ní kpá sa'onkia Yesua, Yozada nɛ́ɛ. 12 Oɛ̀ Dii Zĩgↄ̃de mɛ̀: Gↄ̃ɛ pↄ́ wì mɛ Vlãpaan‡ we. A vlãpa a kúkĩi, i ma kpɛ́ dↄ. 13 Ɔ̃mɛ a kpɛdↄmɛɛ, i ɛa zↄ̃lɛ a báawa we, iↄ kpalable ń gawio. A zↄ̃lɛ a báawa kía ũ sa'ona ũ. Lɛdama pↄ́ ì mↄ́ ń aafiao a bↄ apii guu. 14 Wa kíafuapi kpa Ɛlɛdai ń Tobiao ń Yedaiao ń Zefania nɛ́ Yosiaowa, i gↄ̃ yã́pi dↄngubↄ ũ ma kpɛ́u. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ kú zã̀ↄ mↄ ma kpɛ́ dↄ, íↄ dↄ̃ kɛ́ Dii Zĩgↄ̃de mɛ́ ma zĩwá. Tó a Dii á Lua yã'onɛ mà maamaa, yã́pi a kɛ.

7

Lɛyea ń nↄ̀sɛmɛndoo

1 Kí Daliusi kpalablea wɛ̃̀ síiↄ̃de guu, a mↄ kɛ̃okwide Kisele gↄↄ síiↄ̃de zĩ́, ma Zakali, Dii yã'òmɛɛ. 2 Gↄↄ bee Bɛtɛlideↄ Salɛzɛɛ ń Lɛgɛmɛlɛkio ń ń gbɛ̃́ↄ zĩ̀ yãgbɛai Diiwa. 3 Aa Dii Zĩgↄ̃de kpɛ́ sa'onaↄ là aa mɛ̀: Wà lɛye ń ↄↄlↄo mↄ sↄode guu, lá wi kɛ wɛ̃ ń wɛ̃owa yã̀? 4 Ɔ̃ Dii Zĩgↄ̃de yã'òmɛɛ à mɛ̀: 5 Sa'onaↄ ń bùsu gbɛ̃́piio la ǹ mɛ: Kɛ́ aa lɛyè ń ↄↄlↄo mↄ sↄode ń mↄ sopladeo guu a wɛ̃̀ bàaↄ̃kwin la, mámɛ aa yèmɛɛa? 6 Kɛ́ a pↄblè a imì, ázĩa yã́i a pↄ́pi blèio lé? 7 Yã́ pↄ́ Dii dà ãnabi káauↄnɛ aa a kpàwakɛ̀n we, gↄↄ pↄ́ Yelusalɛũ ń a zↄ̃ɛwiaↄ kálɛa dↄdↄa ń namao, mɛ́ wa ku Nɛgɛvɛ ń gusalala pↄ́ kú a saɛo.

8 Ma Zakali, Dii yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛa à mɛ̀: 9 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Àↄ yã́zɛdekɛ ń sĩanao. Àↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń kↄ̃o ń kↄ̃ wɛ̃nagwaao. 10 Ásu gbãamↄ gyaa taasideↄ ń tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń bↄ̀mↄↄ ń wɛ̃nadeↄnɛo. Ásu kↄ̃ yã̀maakɛ ń vãioo. 11 Á deziↄ gì yã́pi mai, aa bↄ̀ ma kpɛ aa ↄtà ń swã́lɛ. 12 An swã́ gbãakũ̀ lán gbɛwa, aai swã́sɛ ma ikoyãio ge yã́ pↄ́ má dà ãnabi káauↄnɛ aa ò ń ma Nisĩna gbãao. Ɔ̃ ma Dii Zĩgↄ̃de ma pↄ pàńzi maamaa. 13 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, kɛ́ ma lɛzùńzi, aai swã́sɛio. A yã́i tò, kɛ́ aa lɛzùmazi, mi swã́sɛi sↄ̃o. 14 Ɔ̃ ma ń sɛ́lɛ lán zàawa, ma ń fãaa bui pↄ́ aa ń dↄ̃oↄ guu. An bùsu gↄ̃̀ bɛzia ũ ń kpɛ, wa fↄ̃ pãao. Màa aa tò pↄeã bùsu gↄ̃̀ bɛzia ũ.

8

Dii lɛgbɛ̃a Yelusalɛũ yã́ musu

1 Dii Zĩgↄ̃de yã'òmɛɛ à mɛ̀: 2 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, Siↄna yã́ ma kũ gbãa maamaaɛ, àlɛ ma nↄ̀sɛ tɛ́kũ pãsĩpãsĩ. 3 Ma Dii ma mɛ̀, má ɛa su Siↄna, mí zↄ̃lɛ Yelusalɛũ. Wa o Yelusalɛũɛ wɛ̃́lɛ sĩande, wi o ma Dii Zĩgↄ̃de gbɛ̀sĩsĩɛ Lua gbɛ̀sĩsĩ. 4 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, maeziↄ ń nↄɛziↄ ɛa kálɛ Yelusalɛũ gãaɛↄ, baade ń a lípanao kũa, kɛ́ aa wɛ̃ kɛ̀ yã́i. 5 Nɛgↄ̃ɛnaↄ ń nɛnↄɛnaↄ wɛ̃́lɛpi gãaɛↄ pa lↄɛ, aaiↄ kↄ̃̀ↄ'o a zɛaↄ guu. 6 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, yã́pi a bↄ gbɛ̃́ kↄ̃naↄ saɛ gↄↄ bee, kási a bↄ ma saɛo. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 7 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, mámɛ má a gbɛ̃́ↄ bↄ gukpɛ bùsuↄ ń bɛ'aɛ bùsuↄ guu, 8 mí suńnↄ aaↄ ku Yelusalɛũ, aai gↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ ũ, míↄ dɛ ń Lua ũ a zɛ́wa sĩana.

9 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ yã́ɛ bee ma ãnabiↄ lɛ́u za gↄↄ pↄ́ wà ma kpɛ́ ɛ̃ kpàlɛ e gbãↄ, à gã̀sĩwa bↄbↄ kpɛ́pi zĩwa. 10 E gↄↄpi gɛ̀ kàò, gbɛ̃nazĩnaↄ ń pↄtuoↄ lɛ́ ài'e zĩ yã́ musuo. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ́ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ suo aafia vĩo an wɛ̀lɛↄ yã́i, asa má tò wà íbɛlɛsɛ̀ ń kↄ̃o kↄ̃tɛ̃ɛɛ. 11 Ãma má yãkɛ gbɛ̃́ kↄ̃napiↄnɛ tia lán yãawao. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 12 Luabɛ a lou gbaɛ, pↄ́wɛna iↄ aafia, vɛ̃ɛliↄ i nɛ'i, tↄↄlɛ i blɛkɛ. Má pↄ́piↄ kpa gbɛ̃́ kↄ̃napiↄwa gba ũɛ. 13 Á Yudaↄ ń Isailiↄ, lá a gↄ̃ gbɛ̃́kabↄ ũ buipãleↄnɛ, màa má á suaba, mí tó wà báaadakↄ̃u ń á tↄ́o. Ásu to vĩa á kũo. À gã̀sĩwa wee.

14 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, lá ma zɛò mà músikpaázi gↄↄ pↄ́ á deziↄ ma pↄ fɛ̃̀mɛɛ, ↄ̃ mi á wɛ̃nagwao, 15 màa ma zɛò lↄ má maakɛ Yelusalɛũdeↄnɛ ń Yudaↄ píi gↄↄ beeↄzĩ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. Ásu to vĩa á kũo. 16 Yã́ pↄ́ áli kɛn kɛ: Á baade lí sĩana'o a gbɛ̃́deeɛ.* Àli yã́gↄ̃gↄ̃ a zɛ́wa nana á yã́kpalɛkɛkĩiↄu. 17 Á gbɛ̃e suli vãikpaaĩ ń a gbɛ̃́deeoo. Ɛɛtoa ń ma tↄ́o suli kááguo, asa má za yã́piↄu píiɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

18 Dii Zĩgↄ̃de yã́ ɛ̀a dɛ̀dɛa à mɛ̀: 19 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, lɛ́ pↄ́ iↄ ye mↄ síiↄ̃de guu ń mↄ sↄodeo ń mↄ sopladeo ń mↄ kwideo, a gↄ̃ á Yudaↄnɛ dikpɛ maa pↄ́ á pↄnakɛu ń yaalↄo ũ. Ayãmɛto à wɛɛlɛ àↄ kú ń sĩanao yãkelesai. 20 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, buiↄ ń wɛ̃́lɛdeↄ aaↄ mↄ dasi e tia. 21 Wa gɛ okↄ̃ɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo wà mɛ: Wà gɛ Dii kĩ́i wɛɛlɛ, wí Dii Zĩgↄ̃depi aɛya. Mapi má gɛ́ sↄ̃ɛ. 22 Buiↄ ń bùsu gbãa gbɛ̃́ↄ mↄ ma kĩ́i wɛɛlɛ dasi Yelusalɛũ la, aai ma aɛya. 23 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, gↄↄ bee gbɛ̃ↄn kwi pↄ́ bↄ̀ bui ń buio guuↄ Yuda mɛ̀ndo kũ a ula lɛ́wa, aai oɛ̀ aa mɛ: Wá gɛnnↄɛ, asa wá mà Lua kúánↄ.

9

Yã́ zↄ̃lɛa Isailiↄ ibɛɛↄwa

1 Dii a yãda Adalaka bùsula,

i to yã́ zↄ̃lɛ Damasiwa,*

asa Sili mɛɛwiapiá aà pↄ́ɛ,

i kɛ Isaili buiↄ ńtɛ̃ɛ no.

2 Yã́pi a zↄ̃lɛ Amatawa lↄɛ

ń Tiio ń Sidↄ̃o,†

baa kɛ́ aa dɛ ↄ̃nↄnaↄ ũ maamaa.

3 Tiideↄ bĩ́i gbãa bo lìa ń wɛ̃́lɛi,

aa ã́nusu kã̀aańzi lán ũfãawa,

aa vua nↄ̀nↄaańzi lán zɛ́ guu pɛ̀lɛawa.

4 Gwa! Dii a ń pↄ́ↄ símá,

i zɛ́ pↄ́ aa vĩ ísiaa midɛ.

Tɛ́ mɛ́ a kṹ ń wɛ̃́lɛpiwa.

5 Asekelonideↄ e, vĩa i ń kṹ.

Gazadeↄ lualua maamaa

ń Ɛkɛlonideↄ lↄ, asa tãmaa a ń nɛ́ɛ.

Gazadeↄ kua ń kíawa,

Asekeloni a gↄ̃ bɛzia ũ.

6 Buipãleↄ zↄ̃lɛ Asedoda,

Dii i Filitɛ̃ↄ‡ wala midɛ.

7 I nↄ̀ↄ kòlokpasai bↄ ń lɛ́zĩ,

i tɛ̃ bↄ ń lɛ́u.

An gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ gↄ̃ wá Lua pↄ́ ũɛ,

aa gↄ̃ lán Yudaↄ buiewa,

Ɛkɛlonideↄ gↄ̃ aà gbɛ̃́ↄ ũ lá Yebusiↄ kɛ̀wa.

8 Dii i a bùsu ń a gbɛ̃́ↄ dↄ̃́a

zĩgↄ̃ pↄ́ lɛ́ mↄ́ lɛ́lɛimáↄ yã́i.

Gbãamↄnɛdeↄ gbãablemá lↄo,

asa aↄ wɛ́tɛńzi saɛ.

Siↄna Kía mↄa

9 Á Siↄnadeↄ, à pↄnakɛ maamaa,

á Yelusalɛũdeↄ, à kúkuakɛ.

À gwa, á kía lɛ́ mↄ́wá,

ì yãkɛ a zɛ́wa mɛ́ zĩ̀blenaɛ.

Aà nↄ̀sɛ niɛ mɛ́ a di zàa'ĩna kpɛ,

a di zàa'ĩn nɛ́ bↄlↄ kpɛ.§

10 A zĩkasↄ̃goↄ bↄlɛ Ɛflaiũ bùsuu,

a to zĩkasↄ̃ↄ ku Yelusalɛũ lↄo,

wi zĩkasaↄ ɛ́'ɛ.

A aafia kpàwakɛ bui píiɛ,

i kible za ísialɛ la ń a lɛ́leo,

za Uflatai e dṹnia lɛ́wa.*

11 Á gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ zĩ̀zↄↄ ũ sↄ̃,

má á bↄlɛ ɛ̀ isaipiu

ma bàakuaánↄ au† yã́i.

12 Á zĩ̀zↄ pↄ́ á dↄ̃ á bↄↄ,

à su á wɛ̃́lɛ bĩ́ideu,

baa gbã málɛ oɛ́,

má ɛa asea kpáwá lɛɛ pla.

13 Yudaↄ mɛ́ ma sá ũ, má sápi kã́,

Ɛflaiũ buiↄ mɛ́ ma ka ũ, má dau,

mí Siↄnadepiↄ gbaɛ Gɛlɛkiↄwa.

Aa gↄ̃mɛɛ lán nɛgↄ̃na fɛ̃ndawa.

14 Za musu Dii a bↄ a gbɛ̃́piↄwa,

aà ka a gɛ̃ fìoo lán loupilɛawa.

Dii Lua a kã̀aepɛ,

i mↄ gɛↄmidↄkĩi oi zàa'ĩana guu.

15 Dii Zĩgↄ̃de a ↄlia a gbɛ̃́ↄzi,

aa ń ibɛɛↄ taitai,

aai ↄ̃zↄ̃ ń gↄ̃kɛbↄↄwa.

Aa ń bↄ́ↄ'i mi,

aai pala lán vɛ̃ɛminawa.

Aa kɛ zĩ́uzĩu

lán ta pↄ́ wì au ɛ́lɛò sa'okĩiwawa.

16 Dii an Lua a ń suaba gↄↄ bee

a kpàsa sãↄ ũ,

aaiↄ tɛkɛ aà bùsuu

lán kíafua gbɛ̀ bɛɛɛdeↄwa.

17 Aaↄ maa mɛ́ an kɛfɛna a kɛ zài.

Ɛ̀waasoↄ lɛkpɛↄ yↄ́yↄ pↄ́wɛna yã́i,

wɛ̃́ndiaↄ wɛ̃wɛ̃, kɛ́ vɛ̃ɛ di yã́i.

10

Dii ↄliaa Yudaↄzi

1 À lou gbɛa Diiwa káabuana,

asa Dii mɛ́ ì to lou kɛkɛ,

ì to lou kwɛ́nɛ́,

ì to buapↄ́ kɛ baadeɛ.

2 Tã́aↄ ì yãyaaa'o,

màsokɛnaↄ ì yã́ ɛgɛna e.

Wɛ́pungu'enaↄ yã́á mↄafiliɛ,

an gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛninianɛá pãɛ.

A yã́i tò gbɛ̃́ↄ liaaa lán sãↄwa,

an kúsu kwɛa kɛ́ aa dãna vĩo yã́i.*

3 Ma Dii ma mɛ̀,

ma pↄ paa an dãnaↄzi,

má ĩada blesanapiↄwa.

Ma Dii Zĩgↄ̃de má ↄlia Yudaↄzi ma kpàsa pↄ́ↄ ũ,

má ń kɛ zĩkasↄ̃ gawide ũ.

4 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ lán ɛ̃daalɛgbɛwa† a bↄ ń guu,

gbɛ̃́ pↄ́ dɛ lán kálo‡ ge zĩkasawa a bↄ we,

kpalablenaↄ bↄ we píiɛ.

5 Aaↄ dɛ nɛgↄ̃naↄ ũɛ,

aa ↄ̃zↄ̃ ń ibɛɛↄwa zĩkawɛ̃lɛ zɛ́u lán pɛ̀lɛawa.

Lá má kúńnↄ,

aa zĩka, aai sↄ̃deↄ fu.

6 Má Yudaↄ gba gbãa,

má Yosɛfu buiↄ suaba,

mí suńnↄ ń pá ziu,

kɛ́ má ń wɛ̃na vĩ yã́i.

Aaↄ dɛ lá mi ń vũaa yãaowa,

asa mámɛmaa Dii ń Lua,

má yãmamá.

7 Ɛflaiũ buiↄ gↄ̃ nɛgↄ̃naↄ ũ,

an pↄ iↄ na lán vɛ̃ɛ zↄ̃̀lɛmáwa.

An nɛ́ↄ e, aai pↄnakɛ,

an pↄ́ a kɛ na Diiwa.

8 Má swe pɛ́ńzi, mí ń kãaa,

má ń boɛ, aaiↄ dasi lán yãawa.

9 Baa tó ma ń fãaa buiↄ guu,

ma yã́ aↄ dↄńgu za bùsu zã̀zãↄuɛ.

Ampiↄ ń ń nɛ́ↄ aaↄ kuɛ, aai su.

10 Má ń bↄ Egipi bùsuu mà suńnↄ,

má ń kãaa Asili bùsuu,

mí suńnↄ Galada bùsuu ń Libão.

Gu a mↄ́máo.

11 Aa bua Egipi ísiawa,

aa a ikooaↄ fu,

Niili ísiↄ ba.

Asiliↄ wala a kpálɛ,

Egipiↄ iko a láa.

12 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀,

ma gbɛ̃́ↄ gbãa'e ma kĩ́i,

aaiↄ tɛmazi.

11

1 Libã bùsu, zɛwɛ̃,

tɛ́ i kũ n sɛdɛ líↄwa.

2 Pɛ̃liↄ ↄ́ↄlↄ, asa sɛdɛ líↄ lɛ̀lɛɛ,

gawidepiↄ ↄ̃̀ↄkpàɛ.

Basana bùsu gialiↄ búbuapɛ,

asa líkpɛ sisipi kwɛ̀ɛ.

3 Sãdãnaↄ búbua dↄ,

asa an dã́dãkɛkĩi maaↄ ↄ̃̀ↄkpàɛ.

Nↄ̀ↄmusuↄ wiidↄ,

asa Yuudɛ̃ dào kàalɛɛ.

Sãdãn maa ń sãdãn bɛɛɛsaideo

4 Dii ma Lua òmɛɛ màↄ sã pↄ́ dɛ wà ń kòlokpaↄ dã́, 5 asa an lunaↄ ì ń kòlokpaɛ, wìli ń tàae eo. An yìanaↄ sↄ̃ aaì mɛ wa sáaukɛ̀ ń Diio, asa wa ↄda lè wá kũ̀. An dãnapiↄ lí ń wɛgwao. 6 Dii mɛ̀ á dṹnia gbɛ̃́ↄ to we lↄo, á ń baade kpakↄ̃aɛ, á ń na ń kíaↄnɛ ń ↄzĩɛ. Aa dṹnia wíwi, mɛ́ á gbɛ̃e bↄ ń ↄzĩo. 7 Ɔ̃ ma sã pↄ́ dɛ wà ń kòlokpaↄ dã̀, atɛ̃sa a yɛ̃̀ɛɛsaideↄ. Ɔ̃ ma gopana sɛ̀ mɛ̀n pla, ma tↄkpànɛ́. Ado tↄ́n Nandiio, ado sↄ̃ Naakↄ̃wa, ↄ̃ málɛ sãpiↄ dãò.

8 Mↄ doũ guu ma sãdãnaↄ dɛ̀ àaↄ̃. Ma sãↄ ye ma gĩyãio, ↄ̃ ma fumá. 9 Má ò sãↄnɛ má ń dã́ lↄo, a pↄ́ pↄ́ lɛ́ gaↄ ga, a pↄ́ pↄ́ lɛ́ kaalɛↄ kaalɛ, a pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ kↄ̃ só. 10 Ɔ̃ ma a gopana pↄ́ mi mɛ Nandiio sɛ̀ má zↄ̃̀ɛ, ma lɛdoũ pↄ́ má kɛ̀ ń bui píio gbòo. 11 Lɛdoũpi gboogↄↄpi, ↄ̃ sã yɛ̃̀ɛɛsaide pↄ́ lɛ́ ma gwaↄ dↄ̃̀ sa kɛ́ yã́pi bↄ̀ Dii kĩ́iɛ. 12 Má ò sãↄnɛ, tó à kɛ̀nɛ́ maa, aa ma asea kpaa. Tó màan sↄ̃o, aaↄ ń pↄ́ kũa. Ɔ̃ aa fĩabòmɛɛ ã́nusu ↄwatɛ̃ baakwi.* 13 Dii òmɛɛ mà ↄ̃a pↄ́ aa dìlɛ ma lua ↄ̃a dɛ beeaopi zu oobonaɛ, ↄ̃ ma ã́nusu ↄwatɛ̃ baakwipi sɛ̀ má zù oobonaɛ Dii kpɛ́u.† 14 Ɔ̃ ma a gopana plaade pↄ́ mi mɛ Naakↄ̃wa sɛ̀ má zↄ̃̀ɛ, ma gbɛ̃kɛ pↄ́ Yudaↄ ń Isailiↄ vĩ ń kↄ̃o gbòo.

15 Ɔ̃ Dii òmɛɛ mà gɛ̃ sãdãn bɛɛɛsaide pↄkasaↄu sa, 16 asa á sãdãna dilɛ ń bùsuu, aↄ sã pↄ́ lɛ́ kaalɛↄ fãn vĩo, a a pↄ́ pↄ́ fã̀aaↄ wɛɛlɛo, a ɛsɛkɛ a pↄ́ pↄ́ kɛ̀'ĩaↄnɛo, a a pↄ́ pↄ́ gbãa gwao. A sã mɛkpaaↄ swɛ wolo, i ń só.

17 Waiyoo sãdãn bɛɛɛsaide pↄ́ ì pãkpa sãↄzi!

Wa aà lɛ́ ń fɛ̃ndao a ↄplaa gã̀sĩ ń a ↄplaa wɛ́owa,

aà gã̀sĩpi i imi vìoo,

aà wɛ́pi i na fɛ̃́u.

12

Dii Yelusalɛũ bↄa bui píi ↄzĩ

1 Yã́ pↄ́ Dii ò Isailiↄ yã́ musun kɛ. Dii pↄ́ musu kpàlɛ à tↄↄlɛ kàlɛ mɛ́ ì nisĩna íkasa gbɛ̃nazĩna guu mɛ̀: 2 Gwa! Má Yelusalɛũ kɛ lán toona pↄ́ a í a bui pↄ́ liaaiↄ tàlaatalaabowa. Aa koezↄ̃ Yelusalɛũzi ń Yuda bùsuo píi. 3 Gↄↄ bee tó dṹnia bui píi koezↄ̃̀i màa, má Yelusalɛũ kɛ bui píiɛ gbɛsi pↄ́ wa fↄ̃ deeo ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ wɛɛlɛ yↄ̃wà píi, a aà woloɛ nài. 4 Gↄↄ bee má tó sↄ̃́ píi bílikɛ gɛ́kĩiwa, mí ĩ́ana zĩ ń dikpɛnaↄwa. Ma Dii mámɛ má ò. Ma wɛ́ↄ wɛ̃a Yudaↄ yã́ musu, má buipãleↄ sↄ̃́ↄ vĩ̀akũnɛ́. 5 Yudaↄ kíaↄ i o ń sↄ̃ guu, Yelusalɛũdeↄ gbãa, kɛ́ Dii Zĩgↄ̃de dɛ ń Lua ũ yã́i.

6 Gↄↄ bee má tó Yudaↄ kíaↄ gↄ̃ lán kĩna tɛ́ pↄ́ ká yàa gbáuwa, lán sɛ̃tɛ pↄ́ sↄlↄ áwauwa. Aa gbɛ̃́ pↄ́ liaańziↄ sã́sã ↄplaa ń zɛɛo, Yelusalɛũ iↄ kálɛa a gbɛu Yelusalɛũ ũ. 7 Ma Dii má Yuda wɛ̃́lɛↄ bↄ káau, kɛ́ Davidi buiↄ gawi ń Yelusalɛũdeↄ pↄ́o su àↄ dɛ Yuda kĩniↄ pↄ́ao. 8 Gↄↄ bee ma Dii má ↄku Yelusalɛũdeↄla. Gↄↄ bee an gbagalɛnaↄ gbãa'e lán Davidiwa, Davidi buiↄ sↄ̃ aa gbãa'e lán Luawa, lán Dii Malaika pↄ́ dↄaaanɛ́wa. 9 Gↄↄ bee má zɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ lɛ́lɛi Yelusalɛũwaↄ kaalɛao.

Yudaↄ ɛa sua Diiwa

10 Má a Nisĩna pisi Davidi buiↄ ń Yelusalɛũdeↄwa píi, aai ma gbɛ̃kɛ dↄ̃, aai wabikɛa, aai gbɛ̃́ pↄ́ aa aà zↄ̃̀ aa aà dɛ̀ gwa.* Aa búbuapɛ aà yã́ musu† lá wì pɛ nɛ́ mɛ̀ndona gaa yã́ musuwa. Aa wɛ̃nakɛɛ̀ lá wì kɛ nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia gaa yã́ musuwa. 11 Gↄↄ bee Yelusalɛũdeↄ búbuapɛa aↄ dɛ lán búbua pↄ́ wa pɛ̀ Adadalimↄ Mɛgido gusalalauwa. 12 Bùsudeↄ búbuapɛ fã́ani ń fã́anio, Davidi buiↄ ńtɛ̃ɛ, an nↄɛↄ ńtɛ̃ɛ, Natã buiↄ ńtɛ̃ɛ, an nↄɛↄ ńtɛ̃ɛ, 13 Levii buiↄ ńtɛ̃ɛ, an nↄɛↄ ńtɛ̃ɛ, Simɛi buiↄ ńtɛ̃ɛ, an nↄɛↄ ńtɛ̃ɛ, 14 ń bui kĩniↄ ńtɛ̃ɛtɛ̃ɛ, an nↄɛↄ ńtɛ̃ɛtɛ̃ɛ lↄ.

13

1 Gↄↄ bee nibↄna a wɛ̃ Davidi buiↄnɛ ń Yelusalɛũdeↄ píi duunawoloama ń gbãbↄanɛ́o yã́i. 2 Gↄↄ bee má tã́aↄ tↄ́ bãdɛ ń bùsuu, aↄ dↄ gbɛ̃egu lↄo. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. Má ãnabi ɛgɛnaↄ midɛ ń bùsuu ń wɛlɛna pↄ́ lɛ́ ń gba lɛ́ↄ. 3 Tó gbɛ̃́ gì lɛ́ ãnabikɛkɛ, aà de ń aà da'iao oɛ̀ à làawàn we, asa à ɛɛtò ń ma tↄ́oɛ. Tó àlɛ ãnabikɛkɛ, aà de ń aà da'iaopiↄ mɛ́ aa aà zↄ̃ aa dɛ. 4 Gↄↄ bee wí a ãnabi píi kṹ yã́ pↄ́ aalɛ e oa yã́ musu. Aa ãnabikɛ pↄ́kã ula da aa gbɛ̃́ↄ sã́sãò lↄo. 5 A mɛ ãnabin a ũo, zↄ̃ɛn a ũ, álɛ buakɛ za a nɛgↄↄɛ. 6 Tó wà aà là: Bↄ́ ia mɛ́ tɛ́tɛ n ↄↄwa sↄ̃? A mɛ: É'e! Ma kɛ'ĩa ma gbɛ̃́ↄ bɛɛ.

7 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀:

Fɛ̃nda, fɛlɛ ń ma sãdãnao,

gↄ̃ pↄ́ dɛ ma gbɛ̃do ũpi.

Sãdãnapi lɛ́, sãↄ i fãaa,*

mí ↄlia an gbɛ̃́ kpɛɛnaↄzi.

8 Wa bùsudeↄ lɛɛ pla lɛ wà ń dɛdɛ,

lɛɛ do i gↄ̃ a guu.

Ma Dii mámɛ má ò.

9 Má lɛɛ dopi baasa ń tɛ́o

lán ã́nusu baasaawa,

má ń maa lɛgwa,

lá wì vua maa lɛgwawa.

Aa ma sísi, mí wemá.

Má mɛnɛ́ ma gbɛ̃́ↄ,

aai omɛɛ Dii ń Lua.

14

Zĩ̀ gbɛzã ń Dii mↄao

1 Gwa, Dii gↄↄ lɛ́ mↄ́, wa á pↄ́ↄ síwá, wi kpaalɛkↄ̃ɛ á wáa. 2 A bui píi kãaa Yelusalɛũzi aa zĩkaánↄ, aai wɛ̃́lɛpi sí. Aa kpɛ́ↄ yↄɛ aa kusi nↄɛↄwa. Wa tá ń wɛ̃́lɛpideↄ lɛɛ doo zĩ̀zↄↄ ũ, ãma wa ń kĩni pↄ́ gↄ̃̀ↄ bↄlɛ wɛ̃́lɛpi guuo. 3 Dii a mↄ́ zĩkai ń buipiↄ, lá ì kɛ yãa zĩkagↄↄwaɛ. 4 Gↄↄ bee Dii a gbápɛlɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩ misonaa Yelusalɛũ gukpɛ oi. Sĩ̀sĩpi a paa pla sɛa gukpɛ e bɛ'aɛ, a guzulɛ aↄ zↄ̃ↄ maamaaɛ. Sĩ̀sĩpi kpɛdo a ta gugbãntoo oi, ado sↄ̃ gɛↄmidↄkĩi oi. 5 Á bàalɛ ta sĩ̀sĩpiↄ guzulɛu, asa guzulɛpi a gɛ pɛ Aseliwaɛ. Á bàalɛ lá á deziↄ bàalɛ̀ tↄↄlɛ lualuaɛ Yudaↄ kí Uzia gↄↄwa, Dii ma Lua i mↄ́ ń a gbɛ̃́ pↄ́ an kua adoaↄ sãnu.

6 Gↄↄ bee gupua aↄ kuo, sema guniɛ ń lougbɛo. 7 Gↄↄpi aↄ adoa, fãanɛ ge gwãasĩna aↄ kuo. Dii mɛ́ gↄↄpi dↄ̃. Tó oosi kɛ̀, gu a pu.

8 Gↄↄ bee í wɛ̃nide* a bↄ Yelusalɛũ à bàalɛ, a kĩni i ta gukpɛ oi Ísida Wisideu, a kĩni i ta bɛ'aɛ oi ísiau saɛ ń buziɛo píi. 9 Dii mɛ́ aↄ dɛ dṹnia píi Kía ũ. Gↄↄ bee ↄ̃mɛ aↄ Dii ũ ado, aà tↄ́ mɛ́ aↄ ku ado. 10 Bùsupi píi a gↄ̃ gusalala ũɛ, sɛa za Gɛba pↄ́ kú Yelusalɛũ gugbãntoo oi e Limↄ pↄ́ kú a gɛↄmidↄkĩi oi. Ãma Yelusalɛũ aↄ kálɛa a gbɛu musumusuɛ, sɛa za Bɛ̃yãmɛɛ bĩ́ibↄlɛu e Bĩ́ibↄlɛ Sɛ̃́ia ń Gola Bĩ́ibↄlɛo, sɛa za Ananɛli bĩ́i lɛsĩi e kí vɛ̃ɛfɛ̃kĩi. 11 Waↄ ku a guuɛ, wa wíwi bau lↄo. Yelusalɛũdepiↄ aaↄ ku dↄdↄaɛ.†

12 Gagyã pↄ́ Dii a ka bui pↄ́ aa lɛ̀lɛ Yelusalɛũwaↄgun kɛ: An mɛ a yaikɛ gↄↄ pↄ́ aa sĩa. An wɛ́ a yaikɛ a tↄ́ↄnau, an lɛ́na a yaikɛ ń lɛ́u. 13 Gↄↄ bee Dii a to gili gɛ̃ńgu maamaa, aa kↄ̃ kṹkũ kↄ̃ ↄpizĩ, aai liaa ń kↄ̃o. 14 Yudaↄ zĩka Yelusalɛũ ḿpii, aa zĩble bui pↄ́ liaańziↄwa, aai ń àizɛɛ naaa, vua ń ã́nusuo ń pↄkasaↄ kɛ̀ zài. 15 Gagyãpi a ka sↄ̃́ↄgu lↄ ń sↄ̃baonaↄ ń yiongoↄ ń zàa'ĩnaↄ ń pↄtuo pↄ́ kú gbɛ̃́piↄ bòouↄ píi.

16 Bui pↄ́ mↄ̀ lɛ̀lɛ Yelusalɛũwapiↄ, an gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ aaↄ gɛ́ we wɛ̃ ń wɛ̃o kúlɛi Kí Dii Zĩgↄ̃deɛɛ, aai Lákpɛdↄa dikpɛkɛ. 17 Tó dṹnia buie i gɛ́ Yelusalɛũ kúlɛi Kí Dii Zĩgↄ̃depiɛo, lou a manɛ́o. 18 Tó Egipi buiↄ i gɛ́ dikpɛpi kɛio, lou a manɛ́o, mɛ́ Dii a gagyã pↄ́ ì ka bui pↄ́ i gɛ́ dikpɛpi kɛioↄgu káńguɛ. 19 Ĩa pↄ́ a da Egipiↄwa ń bui pↄ́ i gɛ́ dikpɛpi kɛioↄwan we. 20 Gↄↄ bee wa kɛ̃ sↄ̃́ ã́nanaↄwa: Dii pↄ́. Dii kpɛ́ dàaↄ aaↄ sáa ń sa'okĩi taↄɛ. 21 Oo pↄ́ kú Yelusalɛũ ń Yuda bùsuoↄ gↄ̃ Dii Zĩgↄ̃de pↄ́ ũ píiɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ aa mↄ sa'oiↄ sɛ aa nↄ̀ↄ fùukɛò. Gↄↄ bee laatana aↄ ku Dii Zĩgↄ̃de kpɛ́u lↄo.

* 1:1 Ɛza 4.24

† 1:1 Ɛza 5.1

‡ 1:8 Zia 6.2-8

* 3:1 Ɛza 5.2

† 3:1 Zia 12.10

‡ 3:2 Yud 9

§ 3:8 Zel 23.5, 33.15, Zkl 6.12

* 3:10 Mis 4.4

* 4:3 Zia 11.4

† 4:10 Zia 5.6

‡ 4:11 Zia 11.4

* 6:3 Zia 6.1-8

† 6:5 Zia 7.1

‡ 6:12 Zkl 3.8

* 8:16 Ɛfɛ 4.25

* 9:1 Isa 17.1-3

† 9:2 Isa 23.1-18, Yoɛ 4.4-8

‡ 9:6 Isa 14.29

§ 9:9 Mat 21.5, Zãa 12.15

* 9:10 Soũ 72.8

† 9:11 Bↄa 24.8

* 10:2 Mat 9.36

† 10:4 Isa 28.16, Ɛfɛ 2.20

‡ 10:4 Isa 22.23

* 11:12 Mat 26.15

† 11:13 Mat 27.9-10

* 12:10 Zãa 19.37, Zia 1.7

† 12:10 Mat 24.30, Zia 1.7

* 13:7 Mat 26.31, Maa 14.27

* 14:8 Eze 47.1, Zãa 7.38, Zia 22.1

† 14:11 Zia 21.3-4

Malaki

1

2

3

MALAKI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Malaki a lá kɛ̃̀ e wàↄ gɛ́ Yesu Kilisi ii wɛ̃̀ 500 e 450. Isailiↄ sù ń zↄblea Babilonio wɛ̃̀ 538 guu. An suapi gbɛa an kúsu nà kwɛawa busɛbusɛ. E ãnabi Malaki àↄ gɛ́ ãnabikɛkɛi, Isailiↄ tɛ̀ ãnabi Age ń ãnabi Zakalio yãdanɛↄi, ↄ̃ aa ɛ̀a Lua kpɛ́ dↄ̀ Yelusalɛũ wɛ̃̀ 520 e 515 guu. Ãma za gↄↄ bee an wɛ́ dↄa yã́ dafu pↄ́ a kɛ dↄaana Zolobabɛli ↄzĩ i zɛkɛo. An lousisiyãↄ ↄ̃̀ↄkpà mɛ́ yãvãi lɛ́ kã́fĩ. Aa pãkpà sa'oa Luawai (1.6-14), wiↄ Lua kpãi'o gbaↄ daa guu (3.6-11), sa'onkiaↄ sↄ̃ aalɛ laaidↄ zĩwa lↄo, mɛ́ wìli ikoyã pↄ́ Lua dìlɛnɛ́ da lↄo (2.1-16).

Yã́piↄ yã́i Malaki lɛdà sa'onaↄwa ń gbɛ̃́ↄ píi aa nↄ̀sɛlilɛ. A dↄ̀ńgu kɛ́ Lua yeńzi (1.1-5), ãma a ònɛ́ lↄ aà mↄa ń aà yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ↄ gↄↄ kà kãi (2.17-3.5, 3.13-24). À zĩna pↄ́ Lua a gbaɛ yã'ònɛ́ (3.1), aↄ dɛ ãnabi ũ lán Ɛliawa (3.23). Baona lá pↄ́ Matiee ń Lukuo kɛ̃̀ↄ guu, Malaki yã́ bee dɛ Zãa Daa'ilɛna pↄ́ à mↄ̀ gbɛ̃́ↄ da zɛ́wa Yesu Kilisiɛ yã́ ũɛ (Mat 17.11-13, Luk 1.17).

Kɛ́ Malaki fɛ̀lɛ ń Isailiↄ an kua pↄ́ ↄ̃̀ↄkpà ń ń pãkpaa Lua yã́io, à lɛdàda luanaaikɛnaↄnɛ aaↄ kú ń Lua yã́kpalɛkɛańnↄ sↄuo. Wápiↄ sↄ̃ Malaki lɛ́ owɛ̃ɛ wá baade àↄ kú ń Lua yã́kpalɛkɛaanↄ sↄuo za káau.

1

Sa'oyã

1 Yã́ pↄ́ Dii ò Isailiↄnɛ Malaki sabain kɛ: 2 Ma Dii ma mɛ̀ má yeázi, ↄ̃ a mɛ̀ ma yeaázi dɛ kpelewa ni? Ma Dii ma mɛ̀ Esauá Yakↄbu vĩ̀i nolo? Kási Yakↄbu má yei, 3 má ye Esauio,* ↄ̃ ma aà gusĩsĩde lìlɛ guwaiwai ũ, ma aà bùsu tò gbáa gbɛ̃gbonaↄ kúkĩi ũ. 4 Ɛdↄũpiↄ ì mɛ, baa kɛ́ wà ń wɛ̃́lɛↄ dɛ̃ↄnzↄ̃, aa ɛa ń bɛziaↄ fɛlɛɛ. Ɔ̃ ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Tó aa ɛ̀a kàlɛ, má ń dɛɛlɛmpaɛ, wi onɛ́ Vãibusudeↄ, gbɛ̃́ pↄ́ Dii ń kpɛ̃nɛ kũa gↄↄpiiↄ!† 5 Á wɛsiɛ, í mɛ Dii zↄ̃ↄ, baa wá bùsu zↄ̃lɛ kpɛle.

6 Nɛ́ ì a mae kpɛla, mɛ́ zↄ̀blena ì a dii kpɛla. Kɛ́ má dɛ á mae ũ, álɛ ma kpɛlae? Kɛ́ má dɛ á dii ũ, á ma vĩa vĩe? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la. Á sa'onaↄ, ámɛ álɛ sakamagu. I mɛ: Kpelewa wa sakàngui? 7 Kɛ́ a sakà ma táabũnuu yã́iɛ. I mↄ ma gbagbakĩi ń blɛ gbãlɛaoɛ. I mɛ: Kpelewa wa n gbagbakĩi gbãlɛ̀i? 8 Kɛ́ a mↄ sa'òa ń pↄ́ vĩ̀aↄ, yãvãin weoa? Kɛ́ a sa'òa ń nↄ̀ↄ ɛɛↄ ge a gyãeↄ, yãvãin weoa?‡ À gɛ kpa bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄwa à gwa! Á yã́ a kaaàgua? A á sáaukpaa? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la.

9 Tó a awakpàmɛɛ tia kɛ́wa, má á wɛgwae? Tó pↄ́ bee taaↄ kú á ↄzĩ, má síánↄe? Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ málɛ á la. 10 Tó á gbɛ̃e gɛ̀ ma ua zɛ́ tà yãa, kɛ́ wasu gɛ̃ tɛ́kai ma gbagbakĩi pão, bee sã̀ↄ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. Á yã́ lɛ́ kɛmɛɛ nao, má á gba sio. 11 Za ĩatɛ̃ bilɛa e a gɛ̃kpɛukĩi ma tↄ́ aↄ zↄ̃ↄ buiↄnɛ. Wa tulaletikamɛɛ tɛ́a, wi mↄmɛɛ ń gba gbãlɛsaiↄ gupiiu, asa ma tↄ́ aↄ zↄ̃ↄ buiↄ guuɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 12 Kási ápiↄ i ma tↄ́ ↄ̃̀ↄkpaɛ, álɛ e ma táabũnu gbãlɛaɛ, ↄ̃ i sa'owà ń pↄ́ giaↄ. 13 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: I mɛ, bee á kṹ gbãaɛ, ↄ̃ a nifɛ̃̀i. Tó a mↄ ma gbagbai ń pↄ́ kↄ̃̀ↄkũaↄ ń pↄ́ ɛɛkũaↄ ń pↄ gyãeↄ, má beeↄ sia? Ma Dii mámɛ málɛ á la. 14 Mↄafilide pↄ́ pↄ́ sa vĩ a kpàsa guu, a zɛ̀mɛɛ, mɛ́ à gɛ̀ ma gbagba ń pↄ́ sãadeo a gɛ̃ɛ ũ, adeá láaipↄɛ. Asa mámɛmaa Kía zↄ̃ↄ, ma tↄ́ ì to vĩa bui píi kṹ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò.

2

1 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Á sa'onaↄ á yã́n la sa. 2 Tó i swã́sɛio, tó i da á sↄ̃u à ma tↄbↄo, má láaizĩwá à gↄ̃ báaasaiɛ. Má zĩ̀wá kↄ̀ se, asa i da á sↄ̃u a ma tↄbↄ̀o. 3 Gwa! Má á buiↄ lele á yã́i, mí dikpɛ sa pↄ́ á ò pↄgbↄ̃ fã́ɛ á oawa, wi á kↄ́lɛò. 4 Íↄ dↄ̃ sa kɛ́ ma yã́ bee dìlɛɛ́, kɛ́ ma bàa kua ń á Levii buiↄ gi kuɛ.* Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 5 Ma bàakuańnↄpi guu ma wɛ̃ni ń aafiao kpàmá, kɛ́ aaↄ ma vĩa vĩ, ↄ̃ aa ma vĩa vĩ, aa lùalua ma aɛ. 6 An lɛ́ yãdanɛ sĩana dↄ̃, wi ma yãkpaanla bↄ̀ ń lɛ́uo. Aa táa'òmanↄ ń lɛdoũo ń nↄ̀sɛpuao, aa gbɛ̃́ↄ bↄ̀ vãi guu dasi. 7 A maa sa'ona àↄ dↄ̃a vĩɛ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ e yãdanɛ mawà, asa ↄ̃mɛ ma Dii Zĩgↄ̃de ìwa ũ. 8 Ápiↄ sↄ̃ a pãzɛa, á yãdanɛↄ tò gbɛ̃́ↄ fù dasi, a ma bàa kua ń á Levii buiↄ gbòo. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. 9 Ɔ̃ má tò wà sakàágu, ma á sↄaa gbɛ̃́piiɛ, kɛ́ i tɛ ma tufaio, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ↄnɛ kɛ̀kɛ ikoyã musu yã́i.

Nↄyaa yã́

10 Wá De doũ nolo? Lua doũ mɛ́ wá kɛo lò? Bↄ́yãi wá kↄ̃ náai vĩo, ↄ̃ wa Lua bàa kua ń wá deziↄ yã́ gbòoi? 11 Yudaↄ náaisaiyãkɛ̀, aa yãbɛ̃ɛkɛ̀ Yelusalɛũ ń Isaili bùsuo, asa aa tã́agbagbanaↄ sɛ̀ nↄ ũ, aa Dii kpɛ́ pↄ́ a yei gbãlɛ̀ò. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ yã́ bee taa kɛ̀, Dii aà kɛ̃ Yakↄbu buiↄwa, i dɛ, bↄ̀mↄ ge bele no, baa tó à mↄ̀ ń gbaↄ Dii Zĩgↄ̃deɛ.

13 Yã́ plaade pↄ́ i kɛn la. Iↄ ↄ́ↄlↄ àↄ aaukɛ, á wɛ́'i ìↄ ka Dii gbagbakĩiwa, kɛ́ à wɛsɛ̀ lɛ́ gba pↄ́ a mↄòɛ gwa à gbasa sio yã́i. 14 I mɛ: Bↄ́mɛ mↄ̀ ń yã́ɛo? Kɛ́ Dii mɛ́ seelade ũ ápiↄ ń á baade ɛ̀waasogↄↄ nↄo yã́ musu yã́iɛ. Asa n nↄ mɛ́ n gbɛ̃do pↄ́ a kↄ̃ yãmà ũ, ↄ̃ n bↄ aà kpɛ. 15 Dii i á kɛ lán sàwakula ń gbalaowa, kɛ́ á mɛ ń á lɛ́o àↄ doũo lé? Bↄ́ Lua lɛ́ yá á mɛdoũkɛpi musui? Kɛ́ á nɛ́ↄ e aa a yãma yã́iɛ. Bee yã́i àↄ ázĩa kũa dↄ̃, kɛ́ ásu náaisaiyãkɛ á naɛo. 16 Ma Dii Isailiↄ Lua ma mɛ̀, má za nↄyaa ń pↄpiliawàouɛ. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. Àↄ ázĩa kũa dↄ̃, kɛ́ ásu náaisaiyãkɛɛ̀o.

Dii yã́kpalɛkɛgↄↄ

17 Á tò á yã'o Dii kũ̀ gbãa. I mɛ: Wá yã́ kpele mɛ́ aà kũ̀ gbãai? Kɛ́ i mɛ, vãikɛnaↄ maa Diiɛ, an yã́ ì kaaàgu yã́iɛ. I mɛ lↄ, Lua pↄ́ ì yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ ku máɛ?

3

1 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gwa! Má a zĩna gbaɛ aà dↄaa zɛkɛkɛmɛɛ.* Dii pↄ́ i aà kĩ́i wɛɛlɛ i gɛ̃ a kpɛ́u kã́ndo. À ma, ma bàakuaánↄ zĩna pↄ́ á pↄ dↄwàpi lɛ́ mↄ́! 2 Démɛ a aà mↄgↄↄ fↄ̃i?† Tó à bìlɛ, démɛ a bↄi? Asa aↄ dɛ lán mↄ̀baasana tɛ́waɛ, lán pↄpina kasa baasaawa. 3 A zↄ̃lɛ à gbɛ̃́ↄ baasa à ń gbãsĩ wolo. A Levii buiↄ gbãbↄnɛ́, lá wì vua ń ã́nusuo, gbãsĩ wolowa, mↄ Diiɛ ń gbaↄ a zɛ́wa. 4 Gↄↄ bee Yelusalɛũdeↄ ń Yudaↄ píi gba a ka Diigu lán yãawa, lá a ziwa.

5 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Má mↄ́wá yã́kpalɛu, ma mɛ a wã ń bↄbↄa ń gbɛ̃́ pↄ́ ma vĩa vĩoↄ: Gbɛ̃kↄↄlɛkɛnaↄ ń gbãsĩkɛnaↄ ń ɛɛ lɛgbɛ̃naↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì gbãamↄ ń zĩkɛnaↄnɛ ń gyaa taasideↄ ń tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄ ń bↄ̀mↄↄ.

Gbɛ̃nazĩna Lua kpã́i'oa

6 Ma Dii mili lilɛo. A yã́i á Yakↄbu buiↄ i kaalɛo. 7 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Za á deziↄ gↄↄ ↄ̃ a pã ma yã́a, á kũao. À zɛmanↄ, mí zɛánↄ. I mɛ, kpelewa wá zɛnnↄi?

8 Gbɛ̃nazĩna ì Lua kpã́i'oa? Kási álɛ ma kpã́i'o. I mɛ, bↄ́ musu wálɛ n kpã́i'oui? Á pↄ́ kwide ń á gbao yã́ musuɛ. 9 Á bui píi gↄ̃̀ láaipↄ ũɛ, kɛ́ álɛ ma kpã́i'o yã́i. 10 À mↄ́ ń pↄ́ kwideo‡ píi, í ká ma làasiu, kɛ́ blɛ e àↄ ku ma kpɛ́u. Ma Dii Zĩgↄ̃de mámɛ má ò. À ma lɛ bee musu à gwa. Tó mi musu zɛ́ wɛ̃ ma ɛ̀fãai pìsiɛ́, a kua a kákĩiwao, mámɛo! 11 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Má kpá á buapↄ ↄ̃̀ↄkpanaↄnɛɛ. Aa á pↄ́ↄ míↄnzↄ̃o, á vɛ̃ɛliↄ nɛ́ a woloo. 12 Bui píi i oɛ́ ɛ̀fãaideↄ, asa á bùsu aↄ naɛ.

Dii bↄa ń yã́o gↄↄ

13 Ma Dii ma mɛ̀: A yãvãi ò ma musu. I mɛ, bↄ́ yã́ wá ò n musui? 14 A mɛ̀, zↄblea Luaɛá pãɛ. Kɛ́ wa zĩkɛ̀ Dii Zĩgↄ̃de yã́wa mɛ́ wa zwã̀nkasaↄ dà aà yã́i, bↄ́ ài wá èi? 15 Tia kɛ́wa i mɛ waladeↄnɛ ɛ̀fãaideↄ. Álɛ e vãikɛnaↄ mɛ́ lɛ́ zɛdↄ, gbɛ̃́ pↄ́ ì mɛ Lua pila wà dɛ̃ɛka sↄ̃, yãe lí aà leo.

16 Gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩↄ yã'ò ń kↄ̃o, ↄ̃ à swãdↄ̀ ń yã́i a mà. Ɔ̃ wà gbɛ̃́ pↄ́ Dii vĩa vĩ aaì làasookɛwàↄ tↄ́ kɛ̃̀ ladau aà aɛ. 17 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀, gↄↄ pↄ́ ma bↄ ń yã́o, aaↄ dɛ ma pↄ́ ũ, ma àizɛɛ ũ. Má wɛ̃nadↄ̃nɛ́ lá gbɛ̃́ ì wɛ̃nadↄ̃ a nɛ́ pↄ́ lɛ́ zĩkɛɛɛwa. 18 Í gbɛ̃maaↄ ń gbɛ̃vãiↄ dↄ̃kↄ̃ɛ sa, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zↄble Luaɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lí zↄbleɛ̀oↄ. 19 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gwa! Gↄↄpi lɛ́ mↄ́, aↄ wãa lán mua tɛ́wa, mɛ́ waladeↄ ń vãikɛnaↄ aaↄ dɛ lán sɛ̃̀ giiwa. Gↄↄpi a kṹmá píi, an zĩ́na ge an ↄnɛ a gↄ̃o. 20 Á gbɛ̃́ pↄ́ á ma vĩa vĩↄ sↄ̃, á bↄa maa ĩatɛ̃ i bilɛɛ́, mɛ́ aafia aↄ ku a gupuai. Á bↄlɛ àↄ vĩvĩ lán zunɛ pↄ́ wà ń gbáɛↄwa. 21 Ma Dii Zĩgↄ̃de ma mɛ̀: Gↄↄ pↄ́ ma bↄ ń yã́o, á ↄ̃zↄ̃ gbɛ̃vãiↄwa, aaↄ dɛ túfu ũ á gbáu. 22 À to ikoyã pↄ́ má kpà ma zↄ̀blena Mↄiziwa Olebu àↄ dↄágu, yã́ pↄ́ má dìlɛ Isailiↄnɛ ń yã́ pↄ́ má dànɛ́o. 23 À ma! Má ãnabi Ɛlia§ zĩwá e ma mↄgↄↄ zↄ̃ↄ pↄ́ a to vĩa ń kṹ àↄ ká. 24 A to maeↄ lɛdoũkɛ ń ń nɛ́ↄ, mɛ́ nɛ́ↄ lɛdoũkɛ ń ń maeↄ,* kɛ́ másu mↄ ↄlɛlɛ á bùsuɛo yã́i.

* 1:3 Lom 9.13

† 1:4 Isa 34.5-17, 63.1-6

‡ 1:8 Iko 15.21

* 2:4 Nao 3.11-13

* 3:1 Mat 11.10, Maa 1.2, Luk 1.76, 7.27

† 3:2 Yoɛ 2.11, Zia 6.17

‡ 3:10 Lev 27.30

§ 3:23 Mat 11.14, 17.10-13, Zãa 1.21

* 3:24 Luk 1.17

Matiee

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

MATIEE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Matiee baona pↄ a kɛ̃̀ ku zɛ́zɛ lán Maaku pↄ́waɛ:

Zãa da'ilɛna waasokɛa (3.1-12)

Yesu da'ilɛkɛa ń aà yↄ̃ao (3.13-4.11)

Yesu zĩkɛa Galile, gu pↄ́ à waasokɛ̀u bílaɛ à yãdanɛ́, à gyãeↄ gbã̀gbã (4.12-18.35)

Aà gɛa Yelusalɛ́ũ (19-20)

I gɛ̃gɛ̃o, ãsↄ̃a do taa, ↄ̃ wà Yesu kũ̀ wà yãdàaàla wà aà dɛ̀. Aà bↄa gau yã́ bↄ̀ ń saɛ, ↄ̃ à bↄ̀ mↄ̀ gbɛ̃́ↄwa (21-28).

Matiee Yesu buibↄkĩi yã́ bↄↄlɛkɛ̀ ń aà iao ń aà nɛgↄↄ yã́o (1-2). Yã́ beeↄ guu à gbɛ̃́ pↄ́ Yesu dɛ a ũ ò: Kíaɛ mɛ́ Suabanaɛ lá Lua a lɛgbɛ̃̀nɛ́wa, wì mɛ lↄ Emanuɛli. Bee mɛ̀ Lua kúwanↄ. Ɔ̃mɛ yã́ pↄ́ Lua ò a bàakuańnↄ káau lá guu pàpa.

Matiee Yesu yãdanɛↄ kã̀aa lɛɛ sↄo:

Yãdaanɛ́ sĩ̀sĩ musu lɛ́ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gbɛ̃́ↄ luanaaikɛa ↄlↄwɛ̃ɛɛ (5-7).

Lɛdilɛa gbɛ̃́ pↄ́ aa kpalapi baokpanɛ́ↄnɛ (10).

Kpalapi asiiyã lɛɛũanɛ́. Kpalapi ulɛa gĩa, ãma a bↄ gupuau ń gawio zĩewa (13).

Kua ń kↄ̃o kpalapi guu (18).

Wɛdↄa kpalapi mↄai (24-25).

Baona pↄ́ Matiee kɛ̃̀ guu, Yesu mɛ́ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i Kía ũ, mɛ́ àlɛ yãdada gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ gɛ̃ↄnɛ, kɛ́ aa e wàↄ dɛ a seeladeↄ ũ gbɛ̃́ↄnɛ.

1

Bui pↄ́ Yesu bↄ̀ ń guu

(Luk 3.23-38)

1 Davidi ń Ablahaũo bui Yesu Kilisi yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalaun kɛ: 2 Ablahaũ Izaaki ì, Izaaki Yakↄbu ì, Yakↄbu Yuda ì ń a vĩ̀iↄ ń a dãunaↄ. 3 Yuda Pɛlɛzi ń Zelao ì ń a na Tamaao, Pɛlɛzi Ɛzↄ̃nↄ ì, Ɛzↄ̃nↄ Alaũ ì. 4 Alaũ Aminadabu ì, Aminadabu Naasↄ̃ ì, Naasↄ̃ Salamↄ ì, 5 Salamↄ Bↄazu ì ń a na Lahabuo. Bↄazu Ɔbɛdi ì ń a na Lutuo, Ɔbɛdi Yɛse ì, 6 ↄ̃ Yɛse kí Davidi ì.

Davidipi mɛ́ Salomↄↄ ì ń Uli nao, 7 Salomↄↄ Lↄbↄaũ ì, Lↄbↄaũ Abia ì, Abia Asa ì, 8 Asa Yosafa ì, Yosafa Yeholaũ ì, Yeholaũ Ozia ì. 9 Ozia Yoataũ ì, Yoataũ Akazi ì, Akazi Ezekia ì, 10 Ezekia Manase ì, Manase Amↄ ì, Amↄ Yosia ì, 11 Yosia Yɛkↄnia ì ń a dãunaↄ gↄↄ pↄ́ wà gbɛ̃́ↄ kũ̀kũ tàńnↄ Babiloni.*

12 Taa ń gbɛ̃́ↄ Babiloni gbɛa ↄ̃ Yɛkↄniapi Salatiɛli ì, Salatiɛli Zolobabɛli ì, 13 Zolobabɛli Abiudu ì, Abiudu Ɛliakiũ ì, Ɛliakiũ Azↄↄ ì. 14 Azↄↄ Zadoki ì, Zadoki Akiũ ì, Akiũ Ɛliudu ì, 15 Ɛliudu Ɛleazaa ì, Ɛleazaa Matana ì, Matana Yakↄbu ì, 16 ↄ̃ Yakↄbu Maliama zã́ Yosɛfu ì. Maliamapi mɛ́ Yesu pↄ́ wì mɛ Mɛsii ì.

17 Za Ablahaũ lɛ́u e à gɛ̀ pɛ̀ Davidiwa, mae ń a nɛ́o ku gɛ̃o mɛ̀ndosaiɛ. Za Davidi lɛ́u e gↄↄ pↄ́ wà tà ń gbɛ̃́ↄ Babiloni, mae ń a nɛ́o ku gɛ̃o mɛ̀ndosaiɛ. Za taa ń gbɛ̃́ↄ Babiloni e à gɛ̀ pɛ̀ Mɛsiiwa, mae ń a nɛ́o ku gɛ̃o mɛ̀ndosaiɛ.

Yesu Kilisi ia

(Luk 2.1-7)

18 Lá wà Yesu Kilisi ìn kɛ: Aà da Maliamaá Yosɛfu nↄkpamaɛ. E àↄ gɛ́ zãkɛi à nↄsì ń Lua Nisĩna gbãao. 19 Aà gↄ̃kpama Yosɛfupiá gbɛ̃maaɛ, a ye widawào, ↄ̃ à zɛ̀ò á bↄ aà yã́u asii guuɛ. 20 Gↄↄ pↄ́ àlɛ làasookɛ yã́piwa, Dii malaikae bↄ̀ mↄ̀wà nana guu a òɛ̀: Davidi bui Yosɛfu, ńsu bílikɛ n nↄkpama Maliama sɛa yã́ musuo, asa nↄ pↄ́ a sia bↄ̀ Lua Nisĩna kĩ́iɛ. 21 A nɛ'i gↄ̃ɛ ũ, ní tↄ́kpaɛ̀ Yesu, asa a a gbɛ̃́ↄ bↄ ń duuna guu. 22 Bee kɛ̀ píi, kɛ́ yã́ pↄ́ Dii dà ãnabiɛ a ò e kɛ à mɛ̀:

23 Nↄɛ lɛ́so mɛ́ a nↄsi,

i nɛ'i gↄ̃ɛ ũ,

wi tↄ́kpaɛ̀ Ɛmanuɛli.†

Tↄ́ bee mɛ̀ Lua kúwanↄ.

24 Kɛ́ Yosɛfu vù, a kɛ̀ lá Dii malaikapi dìlɛɛwa, à a nↄpi sɛ̀. 25 Ãma i aà dↄ̃ nↄɛ ũo e à gɛ̀ nɛgↄ̃ɛpi ìò. Ɔ̃ à tↄkpàɛ̀ Yesu.

2

Saanyãdↄ̃naↄ mↄa Yesu gwai

1 Wà Yesu ì Bɛtɛlɛũ* Yude bùsuu kí Elodi gↄↄɛ. Ɔ̃ saanyãdↄ̃naↄ bↄ̀ gukpɛ oi aa mↄ̀ Yelusalɛũ, 2 aa gbɛ̃́ↄ là aa mɛ̀: Nɛ́ pↄ́ wa ì Yudaↄ kía ũ ku má ni? Wa aà saana è gukpɛ oiɛ, ↄ̃ wa mↄ kúlɛiɛ̀. 3 Kɛ́ kí Elodi yã́pi mà, à bílikɛ̀ ń Yelusalɛũdeↄ píi. 4 À Yuda sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ kã̀aa píi, ↄ̃ à ń lá gu pↄ́ wa Mɛsii iu. 5 Aa wèwà aa mɛ̀: Bɛtɛlɛũ, Yude bùsuu laɛ. Asa lá ãnabi kɛ̃̀n kɛ:

6 Bɛtɛlɛũ pↄ́ kú Yudaↄ bùsuu,

ń kɛ̃́sãa Yudaↄ mɛɛwiaↄzio fá.

Asa n guu ↄ̃ kía a bↄu,

i dↄaa ma gbɛ̃́ Isailiↄnɛ.†

7 Ɔ̃ Elodi saanyãdↄ̃naↄ sìsi asii guu, à saanapi bↄgↄↄ sã́asã gbɛ̀amá. 8 Ɔ̃ à ń gbáɛ Bɛtɛlɛũ à mɛ̀: À gɛ nɛ́pi gbɛagbɛa ń laaio. Tó a aà è, à mↄ omɛɛ, mapi sↄ̃ mí gɛ kúlɛɛ̀.

9 Kɛ́ aa kía yãmà, ↄ̃ aa dàzɛu. Ɔ̃ saana pↄ́ aa è gukpɛ oi yãa dↄ̀aanɛ́ lↄ e à gɛ̀ zɛ̀ nɛ́pi kúkĩia. 10 Kɛ́ aa saanapi è, an pↄ kɛ̀na maamaa. 11 Aa gɛ̃̀ kpɛ́u aa nɛ́pi è ń a da Maliamao, ↄ̃ aa wùlɛ ń gbɛɛu aa kùlɛɛ̀. Ɔ̃ aa ń àizɛɛ kpagoloↄ wɛ̃̀wɛ̃ aa aà gbà vua ń zↄ̃go lí'ↄ gĩnanao ń tulaletio. 12 Lua ònɛ́ nana guu aasu bↄlɛ Elodi kĩ́io, ↄ̃ aa tà ń bùsuu ń zɛ́ pãleo.

Bàalɛ taa ń Yesuo Egipi

13 An taa gbɛa Dii malaika bↄ̀ mↄ̀ Yosɛfuwa nana guu à mɛ̀: Fɛlɛ nɛ́pi sɛ́ ń a dao, ní bàalɛ táńnↄ Egipi, níↄ ku we e mà mↄ yã'onɛ lↄ, asa Elodi a nɛ́pi wɛɛlɛ à dɛɛ.

14 Ɔ̃ Yosɛfu fɛ̀lɛ gwãasĩna, à nɛ́pi sɛ̀ ń a dao à tàńnↄ Egipi. 15 A ku we e Elodi gɛ̀ gàò. Bee kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ Dii dà ãnabiɛ a ò e kɛ yã́iɛ à mɛ̀:

Ma a nɛ́ gbɛ̀si Egipi.‡

16 Kɛ́ Elodi è saanyãdↄ̃naↄ ↄ̃nↄkɛ̀ɛɛ, aà pↄ pà maamaa. Lá a saanapi bↄgↄↄ taa dↄ̃ yã́ pↄ́ á gbɛ̀a saanyãdↄ̃napiↄwa yã́i, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ zĩ̀, aa nɛgↄ̃ɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ pla ge i kaoↄ dɛ̀dɛ Bɛtɛlɛũ ń a bualoũↄ píi. 17 Yã́ pↄ́ ãnabi Zelemii ò kɛ̀ sa à mɛ̀:

18 Wà wii gbãa mà Lama,

wàlɛ ↄ́ↄlↄ, wàlɛ búbuapɛ.

Lasɛli mɛ́ lɛ́ a nɛ́ↄ ↄ́ↄlↄ,

à gì awamai, asa aa ku lↄo.§

19 Kɛ́ Elodi gà, ↄ̃ Dii malaikapi bↄ̀ mↄ̀ Yosɛfuwa Egipi nana guu 20 à mɛ̀: Fɛlɛ nɛ́pi sɛ́ ń a dao, ní táńnↄ Isaili bùsuu, asa gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ nɛ́pi wɛↄ gàga.

21 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ nɛ́pi sɛ̀ ń a dao à tàńnↄ Isaili bùsuu. 22 Kɛ́ a mà Aakɛlau mɛ́ lɛ́ kible Yude a mae Elodi gbɛu, zↄ̃lɛa wekĩi vĩa aà kũ̀. Lua yã'òɛ̀ nana guu, ↄ̃ à tà Galile bùsuu, 23 à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Nazalɛti. Beewa yã́ pↄ́ ãnabiↄ ò kɛ̀, aa mɛ̀: Wàli mɛɛ̀ Nazalɛti gbɛ̃́.

3

Zãa Da'ilɛna waasokɛa

(Maa 1.1-8, Luk 3.1-18, Zãa 1.19-28)

1 Bee gbɛa Zãa Da'ilɛna mↄ̀ Yude gbáau, àlɛ waasokɛ 2 à mɛ̀: À nↄ̀sɛlilɛ, kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kà kãi. 3 Zãapi yã́ ↄ̃ ãnabi Isaia ò yãa à mɛ̀:

Kpàwakɛna lↄↄ ma dↄ gbáau,

àlɛ mɛ à zɛkɛkɛ Diiɛ,

à zɛ́wɛwɛnaↄ pooɛ̀ súsu.*

4 Zãapi ìↄ yiongo kã́ pↄkasaↄ daa, mɛ́ ì báa sãntilii dↄ a pi.† Kwa ń zↄ́'io mɛ́ aà pↄblea ũ. 5 Wìↄ bↄlɛ Yelusalɛũ ń Yude gupiio ń Yuudɛ̃ dↄ̀ↄio, wìↄ gɛ́ aà kĩ́i. 6 Wì ń yãvãi o gupuau, ↄ̃ ì ń da'ilɛkɛ Yuudɛ̃i.

7 Kɛ́ Zãa è Falisiↄ ń Saduseↄ lɛ́ mↄ́ a kĩ́i da'ilɛkɛi dasidasi, ↄ̃ a ònɛ́: Gbɛ̃nazĩn píligonaↄ! Démɛ òɛ́ à bàasi pↄkũma pↄ́ Lua a bↄbↄmáɛi? 8 À nↄ̀sɛlilɛa yã́ kɛ, wiↄ dↄ̃ kɛ́ a lilɛ. 9 Kɛ́ Ablahaũ dɛ á dezi káau ũ, ásu àↄ e bee mɛ́ a á bↄo. Málɛ oɛ́, Lua a fↄ̃ gbɛɛ beeↄ kɛ Ablahaũ buiↄ ũ. 10 Mↄo dilɛa líↄzi kↄ̀. Lua a lí pↄ́ lɛ́ nɛ́ maa io zↄ̃ zu tɛ́uɛ. 11 Málɛ á da'ilɛkɛ á nↄ̀sɛlilɛa seela ũɛ. Ãma gbɛ̃e a mↄ ma gbɛa, aà iko dɛmala, mi ka mà aà sabala sɛ́lɛɛ̀o. Ɔ̃mɛ a á da'ilɛkɛ ń Lua Nisĩnao ń tɛ́o.‡ 12 A gbaana kũa a ↄzĩ ésegbɛ̃kĩi. Tó a fã̀, a a pↄ́wɛna ká a dↄ̃u, i a bìsa ka tɛ́ gasai guu.

Yesu da'ilɛkɛa

(Maa 1.9-11, Luk 3.21-22)

13 Ɔ̃ Yesu bↄ̀ Galile à mↄ̀ Zãa kĩ́i Yuudɛ̃i aà a da'ilɛkɛ. 14 Zãa ye gí, à mɛ̀: Ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ ǹ ma da'ilɛkɛ ↄ̃ n mↄ ma kĩ́ia? 15 Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Àↄ dɛ màa gĩa, asa a maawanↄ beewaɛ yãkɛa a zɛ́wa yã́i. Ɔ̃ à wèi. 16 Kɛ́ Yesu da'ilɛkɛ̀, à bùa gↄ̃̀ↄ. Luabɛ wɛ̃̀aa, ↄ̃ à Lua Nisĩna è, àlɛ su lán felenawa, à dìɛ. 17 Ɔ̃ wà yã'o mà bↄa luabɛ à mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ beeá ma Nɛ́ɛ, má yeaàzi, ma pↄ kɛ̀wà na.§

4

Yesu yↄ̃a

(Maa 1.12-13, Luk 4.1-13)

1 Ɔ̃ Lua Nisĩna gɛ̀ ń Yesuo gbáau kɛ́ Ibiisi aà yↄ̃. 2 Yesu lɛyè fãanɛ ń gwãasĩnao e gↄↄ bla. Kɛ́ nↄana lɛ́ aà dɛ, 3 ↄ̃ kↄ̃nidepi sↄ̃̀aàzi à mɛ̀: Tó Lua Nɛ́n n ũ, o gbɛɛ beeↄ li pɛ̃ɛ ũ. 4 Yesu wèwà à mɛ̀: A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀,

pↄblea yã́ ↄ̃ gbɛ̃nazĩna kuò adoo,

sema yã́ pↄ́ Lua lɛ́ o píi.*

5 Ɔ̃ Ibiisi aà sɛ̀ gɛ̀ò Lua wɛ̃́lɛu, à aà zɛ̀ Lua kpɛ́ misonaa, 6 a òɛ̀: Tó Lua Nɛ́n n ũ, ǹ nzĩa zu zĩ́lɛ, asa a kɛ̃a láu Lua mɛ̀,

a n yã'o a malaikaↄnɛ aa ↄdama,

kɛ́ ńsu gɛ̃nalɛ gbɛwao yã́i.†

7 Yesu òɛ̀: A kɛ̃a Lua taalau lↄ wà mɛ̀,

ńsuli Dii n Lua lɛ ǹ gwao.‡

8 Ɔ̃ Ibiisi aà sɛ̀ gɛ̀ò lↄ gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩ maamaa musu, à dṹnia bùsu píi ↄ̀lↄɛ̀ ń ń àizɛɛↄ 9 à mɛ̀: Má n gba beeↄ píiɛ, tó n wulɛ n gbɛɛu n misìilɛmɛɛ. 10 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gɛ́i Setãu! Asa a kɛ̃a láu wà mɛ̀:

Kúlɛ Dii n Luaɛ,

níↄ zↄbleɛ̀ ado.§

11 Ɔ̃ Ibiisi aà tò we sa, ↄ̃ malaikaↄ mↄ̀ dↄ̀aàlɛ.

Yesu ↄkpaa a zĩwa

(Maa 1.14-20, Luk 5.1-11, 6.17-19)

12 Kɛ́ Yesu mà wà Zãa kũ̀ wa dàkpɛu, ↄ̃ à tà Galile. 13 I zↄ̃lɛ Nazalɛti lↄo, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ ísida saɛ Kapɛnaũɛ, Zabulↄni buiↄ ń Nɛfatali buiↄ bùsuu, 14 kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabi Isaia ò kɛ yã́i à mɛ̀:

15 Zabulↄni buiↄ ń Nɛfatali buiↄ bùsu

za ísia oi e Yuudɛ̃ baale,

Galile bùsu pↄ́ buipãleↄ kuupi,

16 an gbɛ̃́ pↄ́ kú gusiauↄ gupua zↄ̃ↄ è,

gu dↄ̀ bùsu pↄ́ kú ga lɛ́zĩpi deↄnɛ sa.*

17 Za gↄↄ bee Yesu nà waasokɛawa à mɛ̀: À nↄ̀sɛlilɛ, kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kà kãi.†

18 Kɛ́ Yesu lɛ́ dↄ Galile ísidai, à kpↄ̀wɛnaↄ è gbɛ̃ↄn pla, vĩ̀i ń dãunao, Simↄↄ pↄ́ wì mɛ Piɛɛ ń a dãuna Ãndeleeo. Aalɛ táalu zu ísidapi guu. 19 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: À mↄ tɛmazi, mí á kɛ gbɛ̃wɛɛlɛnaↄ ũ. 20 Wegↄ̃ↄ aa ń táaluↄ tò we, aa bↄ̀ tɛaàzi. 21 Kɛ́ à gɛ̀ aɛ, à gbɛ̃ↄn pla pãleↄ è, vĩ̀i ń dãunao lↄ, Zebedee nɛ́ Zaaki ń a dãuna Zãao. Aa ku gó'ilɛna guu ń ń mae Zebedeepio, aalɛ ń táaluↄ kɛkɛ. Yesu ń sisi, 22 ↄ̃ aa ń mae tò gó guu wegↄ̃ↄ, aa bↄ̀ tɛaàzi.

23 Yesu ìↄ Galile bùsu kɛɛlɛ, ì yãdanɛ́ ń lousisikpɛↄ guu, ì kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i baokpa, ì gbɛ̃́ↄ gbã́gbã ń gyã bui píio ń kↄ̃̀ↄↄ píi. 24 Aà tↄ́ lì Sili bùsua píi, ↄ̃ wìↄ mↄɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ gyã bui dasi ge wãwãkɛↄ ń tã́adeↄ ń gbakↄↄndeↄ ń ɛɛↄ píi, ↄ̃ ì ń gbã́gbã. 25 Wà bↄ̀ Galile ń Wɛ̃́lɛmɛnkwi bùsuo ń Yelusalɛũo ń Yudeo ń Yuudɛ̃ baaleo dasidasi, wà tɛ̀aàzi.

5

Báaadeↄn Yesu ìwaↄ ũ

(Luk 6.20-23)

1 Kɛ́ Yesu gbɛ̃́ bílapiↄ è, à dɛ̀dɛ sĩ̀sĩwa. Kɛ́ à zↄ̃̀lɛ, aà ìwaↄ mↄ̀ aà kĩ́i, 2 ↄ̃ à nà yãdaanɛ́wa à mɛ̀:

3 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ń gbãasaikɛ dↄ̃ↄ mɛ́ báaadeↄ ũ,

asa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ ń pↄ́ ũɛ.

4 Pↄsiadeↄ mɛ́ báaadeↄ ũ,

asa Lua a ń sↄ̃ níninɛ́ɛ.*

5 Zĩabusanaↄ mɛ́ báaadeↄ ũ,

asa aamɛ aaↄ dṹnia vĩ.†

6 Báaadeↄn yã́zɛde nidɛnaↄ ũ,

asa aamɛ aa kã́.‡

7 Báaadeↄn wɛ̃nadↄ̃nɛdeↄ ũ,

asa Lua a wɛ̃nadↄ̃nɛ́ɛ.

8 Báaadeↄn nↄ̀sɛpuadeↄ ũ,

asa aamɛ aa wɛsi Lualɛ.§

9 Báaadeↄn íbɛlɛmidɛnaↄ ũ,

asa wali onɛ́ Lua nɛ́ↄɛ.

10 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ wì ĩadamá yãkɛa a zɛ́wa yã́iↄ ũ,

asa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ ń pↄ́ ũɛ.

11 Báaadeↄn á ũ, tó wà á sↄ̃sↄ̃ mɛ́ wà ĩadàwá, mɛ́ wà yãvãi píi dↄ̀wá ma yã́i. 12 À pↄnakɛ, í yáalↄ, asa á asea aↄ zↄ̃ↄ luabɛ. Màa wà ĩadà ãnabi pↄ́ kú á ãaↄwa.

Yesu ìwaↄ mɛ́ wisi ń gupuauo ũ

(Maa 9.50, Luk 14.34-35)

13 Ámɛ á wisi ũ dṹniaɛ. Tó wisi í na sù tà, kpelewa wà kɛ à gↄ̃ wisi ũ lↄi? A àie vĩ lↄo, sema wà kↄ́lɛ gbɛ̃́ↄ táa'owà bàasio.

14 Ámɛ á gupua ũ dṹniaɛ. Wɛ̃́lɛ pↄ́ wa kàlɛ sĩ̀sĩ musu lí e àↄ ulɛao. 15 Wìli filia na wà pɛ̃na kùlɛwào. Wì di dauwaɛ, i gupu gbɛ̃́ pↄ́ kú uaↄnɛ. 16 À gupu gbɛ̃́ↄnɛ beewa, aai á maakɛaↄ e, aai á Mae pↄ́ kú musu sáaukpa.*

Mↄizi ikoyã bↄↄlɛkɛa

17 Ásu àↄ e ma mↄ Mↄizi ikoyã ń ãnabiↄ yã́ↄ bãdɛi no. Mi mↄ a kee bãdɛio, ma mↄ papaiɛ. 18 Sĩana málɛ oɛ́, luabɛ ń dṹniao a gɛ̃, ãma Luayãtaala wɛ̃̀sã nɛ́na ge a pↄ kelenae a bãdɛo, yã́pii a kɛ. 19 Ayãmɛto tó gbɛ̃́ yã́ pↄ́ wa dìlɛpiↄ mɛ̀ndo gbàɛ, baa a pↄ́ pↄ́ kɛ̃́sãańzi, mɛ́ ì da gbɛ̃́ↄnɛ aa kɛ màa, ade aↄ kɛ̃́sãańzi kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gbɛ̃́ↄ guuɛ. Tó gbɛ̃́ kũa mɛ́ ì danɛ́ màa sↄ̃, ade aↄ zↄ̃ↄ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gbɛ̃́ↄ guuɛ. 20 Málɛ oɛ́, tó á maa i dɛ Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄlao, á gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guuo.

Pↄkũma

21 Á mà wa ò yãadeↄnɛ aasuli gbɛ̃dɛo. Gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃dɛ̀, wa yã́kpalɛkɛaànↄɛ.† 22 Mapi sↄ̃ málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ a pↄ pà a gbɛ̃́deezi, à kà wà yã́kpalɛkɛaànↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ a gbɛ̃́dee sↄ̃̀sↄ̃ kà wà gɛaànↄ gbãadeↄ kĩ́i. Gbɛ̃́ pↄ́ ò a gbɛ̃́deeɛ mìsaide sↄ̃ à kà aà gɛ́ tɛ́u. 23 Tó n mↄ Lua gbai pↄ́ a gbagbakĩi, mɛ́ à dↄ̀ngu wekĩi kɛ́ n gbɛ̃́dee yã́kũannↄ, 24 ǹ n gba to sa'okĩi aɛ we, ní gɛ awakpa gbɛ̃́piɛ gĩa, ní ɛa su ǹ sa'o sa. 25 Tó n ibɛɛ ye gɛnnↄ yã́kpalɛu, kɛ kpakpa kɛaànↄ na e aàↄ dazɛu, kɛ́ asu n kpa yã́kpalɛkɛnawao yã́i. Tó ni kɛ màao, yã́kpalɛkɛnapi a n kpa dↄaiwaɛ, i n dakpɛu. 26 Sĩana málɛ onɛ, ńyↄ̃ bↄ weo e ǹ gɛ ǹ fĩaboò. Baa tãnga a gↄ̃ tɛnzio.

Gbãsĩkɛa

27 Á mà wà mɛ̀ ásuli wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo.‡ 28 Ãma mapi málɛ oɛ́, tó gbɛ̃́ nↄɛ gwà ń làasoo pãleo, à gbãsĩkɛ̀aànↄn we kↄ̀. 29 Tó n ↄplaa wɛ́ mɛ́ tò ńlɛ fu, bↄ ǹ vũaa. N mɛgue vũaaa maa dɛ wà n mɛ̀ bṹu zu tɛ́ula. 30 Tó n ↄplaa mɛ́ tò ńlɛ fu, zↄ̃ ǹ vũaa. N mɛgue vũaaa maa dɛ n mɛ̀ bṹu taa tɛ́ula.

Gia nↄzi yã́

(Mat 19.9, Maa 10.11-12, Luk 16.18)

31 Wa ò lↄ, tó gbɛ̃́ lɛ́ gí a nazi, aà gínzila kpawà.§ 32 Mapi sↄ̃ málɛ oɛ́, tó gbɛ̃́ gì a nazi, mɛ́ i kɛ à gbãsĩkɛ̀ no, aà zã́pi mɛ́ tò à gↄ̃̀ gbãsĩde ũ. Tó gbɛ̃́ nↄ pↄ́ wà gìi sɛ̀ sↄ̃, à gbãsĩkɛ̀ɛ.

Lɛkɛa Luawa

33 Á mà wa ò yãadeↄnɛ lↄ, aali lɛ́ pↄ́ aa kɛ̀ Diiwa kɛ, aasuli bↄ a kpɛo.* 34 Mapi sↄ̃ málɛ oɛ́, ásuli mɛ á sì ń Luao seo. Ásuli mɛ á sì ń luabɛoo, asa Lua kpalabaaɛ, 35 ge dṹnia, asa Lua gbadibↄɛ,† ge Yelusalɛũ, asa Kía zↄ̃ↄ wɛ̃́lɛɛ.‡ 36 Ńsu mɛ ń sì ń n mioo, asa ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ n mikã mɛ̀ndo puakũ ge ǹ a siakũo. 37 Àli mɛ ao ge aawo. Yã́ pↄ́ dɛ beea bↄ̀ Setãu kĩ́iɛ.

Tↄsiama

(Luk 6.29-30)

38 Á mà wà mɛ̀ wà wɛ́ fĩabo ń wɛ́o, swaa ń swaao.§ 39 Mapi sↄ̃ málɛ oɛ́, ásuli gí taiinaio. Tó gbɛ̃́ n sãnkɛ n ↄplaa gɛɛwa, ǹ n ↄzɛɛ pↄ́ dↄɛ̀ lↄ. 40 Tó gbɛ̃́ ye n danzii yã́kpalɛkɛnnↄ, ǹ n ulada toɛ̀ lↄ. 41 Tó gbɛ̃́ teasidànɛ ǹ asosɛɛ kiloo do, gɛoɛ̀ kiloo pla. 42 Tó gbɛ̃́ wabikɛ̀ma, ǹ aà gba. Ńsu gbɛ̃́ pↄ́ ye pↄ́ sɛ̃ama tɛ̃o.

Yea ibɛɛzi

(Luk 6.27-28,32-36)

43 Á mà wà mɛ̀ àↄ ye á gbɛ̃́deezi, à za á ibɛɛgu.* 44 Mapi sↄ̃ málɛ oɛ́, àↄ ye á ibɛɛↄzi, à wabikɛ gbɛ̃́ pↄ́ aaì ĩadawáↄnɛ, 45 kɛ́ à gↄ̃ á Mae pↄ́ kú musu nɛ́ↄ ũ sĩana. Asa ì ĩatɛ̃ bↄ gbɛ̃vãiↄnɛ ń gbɛ̃maaↄ píiɛ, ì lou ma tàaesaideↄnɛ ń tàaedeↄ píiɛ. 46 Tó gbɛ̃́ pↄ́ yeáziↄ ↄ̃ á yeńzi, á àie e Lua kĩ́ie? Baa ↄsinaↄ lí kɛ màao lé? 47 Tó á gbɛ̃́ↄ ↄ̃ i fↄkpakpamá ńtɛ̃ɛ, bↄ́ á dɛò dãↄlai? Baa luayãdↄ̃nsaiↄ lí kɛ màao lé? 48 Ayãmɛto àↄ kú wásawasa lá á Mae pↄ́ kú musu kú wásawasawa.†

6

Gbɛ̃́ gbaa pↄ́

1 À laaika á lousisiyãkɛa gupuauzi. Ásuli kɛ gbɛ̃nazĩna wɛ́ yã́io. Tó álɛ kɛ màa, á ài'e á Mae pↄ́ kú musu kĩ́io. 2 Tó ńlɛ taaside gba pↄ́, ńsu ǹ a kpàwakɛ lán mↄafilideↄwao. Aaì kɛ lousisikpɛↄ guu ń gãaɛↄ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ e ń tↄnasi yã́iɛ. Sĩana málɛ oɛ́, aa ń ài èn we kↄ̀! 3 Mpi, tó ńlɛ taaside gba pↄ́, ńsu to n ↄzɛɛ dↄ̃ lá n ↄplaa lɛ́ kɛo. 4 To n gbadaa kɛ asiiyã ũ, n Mae pↄ́ asiiyã dↄ̃ i a fĩabonɛ.

Wabikɛa

(Luk 11.2-4)

5 Tó álɛ wabikɛ, ásu àↄ dɛ lán mↄafilideↄwao. Aaìↄ ye wabikɛa zɛa lousisikpɛui ń zɛ́kpaaↄ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ ń e yã́iɛ. Sĩana málɛ oɛ́, aa ń ài èn we kↄ̀! 6 Mpi, tó ńlɛ wabikɛ, gɛ̃ n kpɛa, ní gbata, ní wabikɛ n Mae pↄ́ kú we asii guuwa,* n Mae pↄ́ asiiyã dↄ̃ i sinnↄ. 7 Tó álɛ wabikɛ, ásuli yãbↄlɛ dasi lán luayãdↄ̃nsaiↄwao. Aaìↄ e ń yãbↄlɛa dasi mɛ́ a tó ń yã́ ká. 8 Ásu àↄ dɛńwao, asa á Mae pↄ́ pↄ́ á a ni vĩ dↄ̃ e àↄ gɛ́ gbɛaiwa. 9 Àli wabikɛ à mɛ:

Wá Mae pↄ́ kú musu,

to wà n tↄ́ kuaadoakɛ dↄ̃,

10 to kpala pↄ́ bↄ̀ n kĩ́i bↄ gupuau,

wiↄ n pↄeã kɛ dṹnia guu lá wì kɛ n kĩ́iwa.

11 Wá gba ú pↄ́ wá ble gbã.

12 Wá tàaeↄ kɛ̃́wá,

lá wi gbɛ̃́ pↄ́ tàaekɛ̀wɛ̃ɛↄ kɛ̃wa.

13 Ńsu to wà fu yↄ̃awao,

wá kɛ̃́ vãiwa.

14 Tó a gbɛ̃́ↄ kɛ̃̀ ń ń tàaeↄ, á Mae pↄ́ kú musu a á kɛ̃́ sↄ̃ɛ. 15 Tó i gbɛ̃́ↄ kɛ̃́ ń ń tàaeↄ sↄ̃o, á Maepi a á kɛ̃́ ń á tàaeↄo.

Lɛyea

16 Tó á lɛyea sↄ̃, ásuli oosisi lán mↄafilideↄwao. Aaì ń oa fɛ̃́nkpa kɛ́ gbɛ̃́ↄ e dↄ̃ wa lɛyea yã́iɛ. Sĩana málɛ oɛ́, aa ń ài èn we kↄ̀! 17 Mpi, tó ń lɛyea, oopi, ní nísidↄↄ, 18 kɛ́ gbɛ̃́ↄ su dↄ̃ ń lɛyeao, sema n Mae pↄ́ kú asii guu bàasio. N Mae pↄ́ asiiyã dↄ̃pi i a fĩabonɛ.

Àizɛɛ

(Luk 11.33-36, 12.33-34, 16.13)

19 Ásu àizɛɛ kãaaázi dṹnia guu lao. Lakĩi kↄ̀ↄↄ ń pↄ́tãnkpakɛao ì pↄ́ ↄ̃̀ↄkpau, mɛ́ kpã́iↄ ì gufↄ̃ aa pↄ́ↄ sɛ́lɛ. 20 À á àizɛɛ kãaa luabɛ. Wekĩi kↄ̀ↄↄ ń pↄ́tãnkpakɛao lí pↄ́ ↄ̃̀ↄkpauo, mɛ́ kpã́iↄ lí gufↄ̃ aa pↄ́ↄ sɛ̀lɛo. 21 Gu pↄ́ n àizɛɛ kúu, wekĩi ↄ̃ n laai ìↄ kuu.

22 Wɛ́ mɛ́ mɛ filia ũ. Tó n wɛ́ kú gudoũ, n mɛ̀ bṹu aↄ gupua vĩɛ. 23 Tó n wɛ́ kú plapla sↄ̃, n mɛ̀ bṹu aↄ gusia vĩɛ. Tó gupua pↄ́ ń kũa dɛ gusia ũ, gusiapi zↄ̃ↄ. 24 Gbɛ̃e lí fↄ̃ zↄblè dii mɛ̀n plaɛo. Aↄ za gbɛ̃doguɛ, iↄ ye gbɛ̃dozi. A na gbɛ̃dowa, i saka gbɛ̃dogu. Á fↄ̃ àↄ zↄble Luaɛ n ↄ̃ao sãnuo.

Luanaaikɛa

(Luk 12.22-31)

25 Ayãmɛto málɛ oɛ́, ásuli á wɛ̃ni kã̀akɛ pↄblea ge imia yã́ musuo. Ásuli mɛ kã̀akɛ pↄkasaↄ yã́ musuo. Wɛ̃ni dɛ pↄblealao lé? Mɛ dɛ pↄkasalao lé? 26 À gwa bãↄwa. Aali pↄ́tↄ̃o, aali pↄkɛkɛo, aali pↄ́ ká dↄ̃ guuo, kási á Mae pↄ́ kú musu ì blɛ kpámáɛ. Á dɛ bãↄla maamaaɛ fá! 27 Á guu, á démɛ a fↄ̃ à a wɛ̃ni gbã̀a kã́fĩ, baa gↄↄ do, a yãkãakɛa guui?

28 Bↄ́yãi i pↄkasa yãkãakɛi? À lá vudeↄ gwa sɛ̃u, lá aa dɛ. Aali zĩkɛo, aali bua tão, 29 ãma málɛ oɛ́, baa Salomↄↄ ń a ↄdekɛo, i ulada a maa kà ń keewao.† 30 Sɛ̃̀a lá pↄ́ kú gbã mɛ́ a tɛ́kũ ziapi, lá Lua ì pↄ́ nai màa, ápiↄ, wa á pↄ́ o lↄe? Luanaaifɛ̃nɛndeↄ! 31 Ayãmɛto ásuli pↄe kã̀akɛ à mɛ, bↄ́ wá blei, ge bↄ́ wá mii, ge bↄ́ wá daio. 32 Luayãdↄ̃nsaiↄ ↄ̃ pↄ́ beeↄ píi yã́ ì dↄaanɛ́. Lá á Mae pↄ́ kú musu dↄ̃ kɛ́ pↄ́ beeↄ ni kuwá, 33 à to kpala pↄ́ bↄ̀ aà kĩ́i ń yã́ pↄ́ zɛvĩ Luapiɛo dↄaaɛ́ gĩa, i pↄ́piↄ kaaɛ́ píi. 34 Ayãmɛto ásu zia yãkãakɛo, asa zia azĩa yã́ dↄ̃. Gↄↄpii taasi mↄ̀wà.

7

Kↄ̃ tàae'ea

(Luk 6.37-38,41-42)

1 Ásuli kↄ̃ tàae eo, Lua a á tàae e sↄ̃o. 2 Asa lá ni gbɛ̃́ tàae e, màa Lua a n tàae e. Zaa pↄ́ ń yↄ̃̀u gbɛ̃́ɛ ↄ̃ Lua a yↄ̃unɛ. 3 Bↄ́yãi ńlɛ sɛ̃̀kↄna pↄ́ da n gbɛ̃́dee wɛ́u e, mɛ́ ńlɛ lí miↄna pↄ́ da n wɛ́u yãdao ni? 4 Kɛ́ lí miↄna da n wɛ́u, kpelewa ńyↄ̃ o n gbɛ̃́deeɛ: To mà sɛ̃̀kↄna pↄ́ da n wɛ́u bↄnɛi? 5 Mↄafilide, lí miↄna pↄ́ da n wɛ́u bↄ gĩa, ní gu'e wásawasa kɛ́ ǹ e sɛ̃̀kↄna pↄ́ da n gbɛ̃́dee wɛ́u bↄɛ̀.

6 Ásu Lua pↄ́ kpá gbɛ̃ↄwao.

Aa liaaánↄ aa á taitaiɛ.

Ásu á òsoↄ zu sàwakusanaↄnɛo.

Aa táa'o'owàɛ.

Wabikɛa

(Luk 11.9-13)

7 À wabikɛ, Lua i kpáwá. À wɛɛlɛ, í e. À gbalɛ, Lua i wɛ̃ɛ́. 8 Asa gbɛ̃́ pↄ́ wabikɛ̀, wa kpawàɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ wɛ̀ɛlɛ sↄ̃ a eɛ. Wa zɛwɛ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gbalɛ̀ɛ. 9 Á guu, démɛ a gbɛ kpa a nɛ́wa, tó à pɛ̃ɛ wabikɛ̀wài? 10 Ge tó à kpↄ wabikɛ̀wà, a píligona kpawà yã̀? 11 Baa ń á vãikɛo, á pↄmaa kpaa á nɛ́ↄwa dↄ̃. Wa á Mae pↄ́ kú musu pↄmaa kpaa gbɛ̃́ pↄ́ aa wabikɛ̀waↄwa pↄ́ o lↄe?

12 À kɛ gbɛ̃́ↄnɛ lá á ye aa kɛɛ́wa. Mↄizi ikoyã ń ãnabiↄ yã́ↄ min we.

Zɛ́lɛ tuuuna

(Luk 13.24)

13 À zɛ́lɛ tuuuna sɛ́. Zɛ́ pↄ́ a lɛ́ yàasa mɛ́ a dɛ̀ɛpookĩi vĩ ì gɛ́ńnↄ kaalɛ guuɛ. Bee ↄ̃ gbɛ̃́ daside lɛ́ sɛ́. 14 Zɛ́ pↄ́ ì gɛ́ńnↄ àizãna guu lɛ́ tuuuũ mɛ́ a naaa, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa è lɛ́ sɛ́ↄ bílao.

Gbɛ̃́ dↄ̃a a yãkɛawa

(Luk 6.43-44, 13.25-27)

15 À laaika ãnabi ɛgɛnaↄzi. Aaì mↄ́ á kĩ́i sã báa daa, àwalɛwan nↄandɛnaↄn ń ũ sↄ̃. 16 Á ń dↄ̃ ń yãkɛawa. Wìli kukɛ lɛ̀ líwao. Wìli kpa bo kaaewao. 17 Lí maa ì nɛ́ kɛfɛna i, lí vãi ì nɛ́ gia i. 18 Lí maa lí fↄ̃ nɛ́ gia ìo, mɛ́ lí vãi lí fↄ̃ nɛ́ kɛfɛna ìo. 19 Wì lí pↄ́ lí nɛ́ maa io zↄ̃ zu tɛ́uɛ.* 20 Beewa á ń dↄ̃ ń yãkɛawa.

21 I kɛ gbɛ̃́ pↄ́ ì omɛɛ Dii, Dii, mɛ́ a gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guuo, sema gbɛ̃́ pↄ́ ì ma Mae pↄ́ kú musu pↄeã kɛ. 22 Yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ gbɛ̃́ dasideↄ omɛɛ: Dii, Dii, wi Lua yã'onɛ́ ń n tↄ́oo lé? Wi tã́ago ń n tↄ́oo lé? Wi dabudabuↄ kɛ dasi ń n tↄ́oo lé? 23 Má onɛ́ wásawasa: Má á dↄ̃ gueio, à gomala vãikɛnaↄ!†

Kpɛbon gbɛ̃ↄn plaↄ

(Luk 6.47-49)

24 Ayãmɛto gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ɛ beeↄ mà mɛ́ à zĩkɛ̀wà dɛ lán gbɛ̃́ laaide pↄ́ a kpɛdↄ̀ gbɛwawa. 25 Kɛ́ lou mà, í dàgua, ĩ́ana kàka sù kpɛ́piwa, ↄ̃ i kwɛo, kɛ́ wa dàalɛ gbɛwa yã́i. 26 Gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ɛ beeↄ mà mɛ́ i zĩkɛwào dɛ lán mìsaide pↄ́ a kpɛdↄ̀ bùsu'ũfãawawaɛ. 27 Kɛ́ lou mà, í dàgua, ĩ́ana kàka sù kpɛ́piwa, ↄ̃ à kwɛ̀ à lɛ̀lɛ wìliũ.

28 Kɛ́ Yesu yã́ beeↄ ò a làa, aà yãdaanɛ́ bↄ̀ bíla saɛ, 29 asa i yãdanɛ́ lá Mↄizi ikoyãdanɛdeↄwao, a dànɛ́ ń ikooɛ.

8

Kusude gbã́gbãa

(Maa 1.40-45, Luk 5.12-16)

1 Kɛ́ Yesu pìla sĩ̀sĩwa, bíla tɛaàzi. 2 Ɔ̃ kusude mↄ̀ kùlɛ aà aɛ à mɛ̀: Dii, tó n wei, ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ gbãbↄmɛɛ. 3 Yesu ↄbↄ̀ nàwà à mɛ̀: Ma wei. Gↄ̃ gbãlɛsai. Wegↄ̃ↄ gↄ̃ɛpi kusu làa. 4 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Ma. Ńsu o gbɛ̃e mao. Gɛ ǹ nzĩa ↄlↄ sa'onaɛ, ní sa pↄ́ Mↄizi dìlɛ o n gↄ̃a gbãlɛsai seela ũ gbɛ̃́ↄnɛ.*

Sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩkɛna gbã́gbãa

(Luk 7.1-10)

5 Kɛ́ Yesu lɛ́ gɛ̃ Kapɛnaũ, ↄ̃ sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ mↄ̀ aà kĩ́i, à wabikɛ̀wà 6 à mɛ̀: Dii, ma zĩkɛna wúlɛa bɛ, à kàaũ, àlɛ wãwãkɛ maamaaɛ. 7 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Má gɛ́ mà aà gbã́gbã. 8 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi òɛ̀: Dii, mi ka ǹ gɛ́ ma bɛo. Baa tó n yã'ò, ma zĩkɛna a gbã́gbã. 9 Mapi, wa iko vĩaɛ, mɛ́ má iko vĩ sosaↄwa. Mi o an gbɛ̃doɛ aà gɛ́ le, ì gɛ́. Mi o a pãleɛ aà mↄ kɛ, ì mↄ́. Mi o ma zĩkɛnaɛ aà kɛ kɛ́wa, ↄ̃ ì kɛ.

10 Kɛ́ Yesu yã́pi mà, à bↄ̀ aà saɛ, ↄ̃ a ò gbɛ̃́ pↄ́ aa tɛaziↄnɛ: Sĩana málɛ oɛ́, mi e gbɛ̃e ma náaikɛ̀ kɛ́wa Isailiↄ guuo. 11 Málɛ oɛ́, gbɛ̃́ↄ bↄ gukpɛ ń bɛ'aɛo dasidasi aa mↄ blɛblei n Ablahaũo ń Izaakio ń Yakↄbuo kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iu. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ yãa aaↄ ku kpalapi guuↄ sↄ̃, wa ń zu bàasi gusiauɛ. We aa ↄ́ↄlↄu aa ↄdi ń musu. 13 Ɔ̃ Yesu ò sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpiɛ: Ta bɛ. À kɛnɛ lá n ma náaikɛ̀wa. Ɔ̃ aà zĩkɛnapi gbã̀gbã zĩbeezĩ gↄ̃̀ↄ.

Yesu gyãeↄ gbã́gbãa dasidasi

(Maa 1.29-34, Luk 4.38-41)

14 Yesu gɛ̀ Piɛɛ bɛ, ↄ̃ a è aà nada wúlɛa, àlɛ mɛ̀wãakɛ. 15 Kɛ́ à ↄkã̀ aà ↄwa, aà mɛ nìni, ↄ̃ à fɛ̀lɛ blɛkɛ̀ɛ̀.

16 Kɛ́ oosi kɛ̀, ↄ̃ wà mↄ̀ Yesuɛ ń tã́adeↄ dasidasi, ↄ̃ à tã́apiↄ gònɛ́ n yã'oao, à gyãeↄ gbã̀gbã píi. 17 Màa yã́ pↄ́ ãnabi Isaia ò kɛ̀ à mɛ̀:

À wá gbãasaikɛ sɛ̀,

à wá gyãↄ gòwá.†

Gbɛ̃́ pↄ́ aa ye tɛ Yesuziↄ

(Luk 9.57-62)

18 Kɛ́ Yesu è bíla kã̀aaazi, ↄ̃ a ò a ìwaↄnɛ: Wà bua ísida baale. 19 Ɔ̃ Mↄizi ikoyãdanɛdee mↄ ò Yesuɛ: Mɛtulu, gu pↄ́ ńlɛ gɛ́u píi máↄ tɛnziɛ. 20 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gbɛ̃gbonaↄ ń tòo vĩ, bãↄ ń sakpɛ vĩ, Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sↄ̃ a ĩ́ampakĩi vĩo.

21 Ɔ̃ ìwa pãle òɛ̀: Dii, to e ma de'ia kpagui gĩa. 22 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Tɛmazi. To gɛↄ ń gɛↄ vĩ.

Yesu zàa'ĩana zɛa

(Maa 4.35-41, Luk 8.22-25)

23 Yesu gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, ↄ̃ aà ìwaↄ dàzɛuaànↄ. 24 Kã́ndo zàa'ĩan gbãa kàka ísidaa, í vĩ̀vĩ lɛ́ pɛ́lɛpɛlɛ ń góu. Yesu lɛ́ i'o, 25 ↄ̃ aà ìwaↄ sↄ̃̀aàzi, aa aà vù aa mɛ̀: Dii, wá suaba, wálɛ kaalɛɛ. 26 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Luanaaifɛ̃nɛndeↄ! Àkɛa á sea vĩ màai? Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gì ĩ́anaɛ ń ío, ↄ̃ gu nìni kílikili.‡ 27 Yã́pi bↄ̀ gbɛ̃́piↄ saɛ aa mɛ̀: Gbɛ̃́ kpeletaan wei? Baa ĩ́ana ń ío aaì aà yãmaɛ.

Tã́aↄ dia sàwaↄnɛ

(Maa 5.1-20, Luk 8.26-39)

28 Kɛ́ Yesu bùa baale Gadala bùsuu, tã́ade gbɛ̃ↄn plaeↄ bↄ̀ gbɛ̀'ɛ pↄ́ dɛ mia ũↄ guu, aa mↄ̀ dàaàlɛ. Aa pãsĩ maamaaɛ, gbɛ̃e lí fↄ̃ zɛ́pi sɛ̀o. 29 Aa wiilɛ̀ aa mɛ̀: Bↄ́mɛ wá daai, Lua Nɛ́? N mↄ ĩadaiwála e a gↄↄ àↄ ka yã̀? 30 Sàwakusan waiↄ kúńnↄ kãaa, aalɛ pↄble. 31 Ɔ̃ tã́apiↄ awakpà Yesuɛ aa mɛ̀: Tó n wá yá, wá gbaɛ sàwa wai keeↄ guu. 32 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: À gɛ́. Ɔ̃ aa gò gbɛ̃́piↄwa, aa dì sàwaↄnɛ. Ɔ̃ sàwa waipiↄ wì ń bao píi, aa pìla sòonawa aa sì ísidau, ↄ̃ aa gàga í guu we. 33 Ɔ̃ sàwadãnaↄ bàalɛ̀ tà wɛ̃́lɛ guu, aa yã́piↄ dàu aa sìunɛ́ ń yã́ pↄ tã́adeↄ lèo píi. 34 Ɔ̃ wɛ̃́lɛdeↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ dai Yesulɛ ḿpii. Kɛ́ aa aà è, aa awakpàɛ̀ aa mɛ̀ aà bↄnɛ́ ń bùsuu.

9

Gbɛ̃kaaũa gbã́gbãa

(Maa 2.1-12, Luk 5.17-26)

1 Yesu gɛ̃̀ gó guu, à ɛ̀a bùa ísidawa, à kà a bɛ wɛ̃́lɛu.* 2 Ɔ̃ wà mↄ̀ɛ̀ ń gbɛ̃kaaũao wúlɛa mákɛlɛu. Kɛ́ Yesu è gbɛ̃́piↄ a náai vĩ, ↄ̃ a ò gbɛ̃kaaũapiɛ: Ma gbɛ̃́, sↄ̃dilɛ! N duuna kɛ̃̀ma. 3 Mↄizi ikoyãdanɛdeeↄ ku we, ↄ̃ aa ò ń sↄ̃ guu: Gbɛ̃́ bee lɛ́ dↄ́ɛ ń Luaoɛ. 4 Yesu ń làasoo dↄ̃, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãi a làasoo vãi dà á sↄ̃ guui? 5 Tó má ò aà duuna kɛ̃̀wà, ge tó má ò aà fɛlɛ táa'o, a kpele mɛ́ àai? 6 Má ò màa kɛ́ àↄ dↄ̃ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ duunakɛ̃ama iko vĩ dṹniauɛ. Ɔ̃ a ò gbɛ̃kaaũapiɛ: Fɛlɛ ǹ n mákɛlɛ sɛ ta bɛ. 7 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ tà a bɛ. 8 Kɛ́ bíla è màa, vĩa ń kṹ, aa Lua pↄ́ iko bee taa kpà gbɛ̃nazĩnaↄwa sáaukpà.

Matiee sísia

(Maa 2.13-17, Luk 5.27-32)

9 Yesu bↄ̀ we àlɛ gɛ̃, ↄ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Matiee è zↄ̃lɛa a ↄsikpɛu. Yesu òɛ̀: Mↄ tɛmazi. Ɔ̃ à bↄ̀ tɛaàzi. 10 Kɛ́ Yesu lɛ́ pↄble aà bɛ, ↄsinaↄ ń luayãdansaiↄ ku we dasi, aalɛ pↄbleaànↄ ń aà ìwaↄ sãnu. 11 Kɛ́ Falisiↄ è màa, ↄ̃ aa aà ìwaↄ là aa mɛ̀: Bↄ́yãi á dii lɛ́ pↄble n ↄsinaↄ ń luayãdansaiↄi? 12 Kɛ́ Yesu yã́pi mà, à mɛ̀: Gbɛ̃́ gbãa baa kú ń lòotoooo, sema gyãe. 13 À gɛ làasookɛ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee miwa wà mɛ̀:

Gbɛ̃kɛkɛakↄ̃ɛ ↄ̃ má yei,

i kɛ sa'oa no.†

Mi mↄ gbɛ̃maaↄ sísiio, sema duunkɛnaↄ.

Lɛyea

(Maa 2.18-22, Luk 5.33-39)

14 Ɔ̃ Zãa Da'ilɛna ìwaↄ mↄ̀ Yesu là aa mɛ̀: Àkɛa wápiↄ ń Falisiↄ, wiↄ lɛye mↄ̀ↄmↄↄ, mɛ́ n ìwaↄ lí ye sↄ̃o? 15 Ɔ̃ Yesu yãlɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: Nↄsɛna gbɛ̃́ↄ pↄsia kɛ gↄↄ pↄ́ a kúńnↄ nↄsɛ guue? Aawo, ãma a gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ wa nↄsɛnapi bↄ ń guu, gↄↄ bee ↄ̃ aa lɛye sa. 16 Gbɛ̃e lí pↄ́lɛ dafu di pↄkasa ziuo, asa a dafu a sↄ̃ↄuɛ, aai kↄ̃ gá, ula zi fↄ̃a i kã́fĩ. 17 Wìli vɛ̃ɛ dafu ká báa tùu zi guuo. Tó wa kɛ̀ màa, tùupi a pũnaɛ, vɛ̃ɛ i kↄ́lɛ, tùu i ↄ̃̀ↄkpa. Aawo, wì vɛ̃ɛ dafu ká báa tùu dafu guuɛ, aaiↄ maa píi.

Nɛnↄɛna vua ń nↄɛ pↄ́ ↄkã̀ Yesu ulawao

(Maa 5.21-43, Luk 8.40-56)

18 Gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ yã́ beeↄ onɛ́, gbãadee mↄ̀ kùlɛɛ̀ à mɛ̀: Ma nɛnↄɛna kɛ̀sai tia. Mↄ ǹ ↄnawà, i vu. 19 Ɔ̃ Yesu fɛ̀lɛ tɛ̀aàzi ń a ìwaↄ.

20 Nↄɛe ku we, au lɛ́ bↄlɛwà à kà wɛ̃̀ kuɛpla. À mↄ̀ ↄkã̀ Yesu ula lɛ́wa aà kpɛ. 21 Asa nↄɛpi lɛ́ mɛ: Baa tó ma ↄkã̀ aà ulawa lé, má gbã́gbãɛ. 22 Yesu lìli à aà è, ↄ̃ à mɛ̀: Sↄ̃dilɛ, nↄɛ! Ma náai pↄ́ ń kɛ̀ mɛ́ n gbãgbã. Wegↄ̃ↄ nↄɛpi gbã̀gbã.

23 Kɛ́ Yesu kà gbãadepi bɛ, a è wàlɛ kulɛpɛ, bíla kↄ̃fĩ dↄ. 24 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: À ázĩa gá. Nɛnↄɛnapi i gao, àlɛ i'oɛ. Ɔ̃ aalɛ Yesu kɛ pↄ́ↄpↄↄ. 25 Kɛ́ wà bíla gbàɛ, ↄ̃ Yesu gɛ̃̀ kpɛ́u à nɛ́pi ↄ kũ̀, ↄ̃ à fɛ̀lɛ. 26 Ɔ̃ yã́pi bao lì bùsupia píi.

Vĩ̀aↄ gbã́gbãa

27 Kɛ́ Yesu bↄ̀ we, vĩ̀a gbɛ̃ↄn plaↄ tɛaàzi ń wiio aa mɛ̀: Wá wɛ̃nagwa, Davidi Bui! 28 Kɛ́ Yesu kà bɛ, vĩ̀apiↄ sↄ̃̀aàzi, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Á ma náai vĩ kɛ́ má fↄ̃ yã́pi kɛɛ́a? Aa wèwà aa mɛ̀: Ao, Dii. 29 Ɔ̃ à ↄkã̀ ń wɛ́wa à mɛ̀: A kɛɛ́ lá álɛ ma náaikɛwa. 30 Ɔ̃ an wɛ́ wɛ̃̀. Yesu lɛ́ lɛ̀nɛ́ à mɛ̀: Ásu o gbɛ̃e mao. 31 Ń beeo aa gɛ̀ aà bao fã̀aa bùsupiu píi.

Yesu wɛ̃nadↄ̃a gbɛ̃́ↄnɛ

32 Gↄↄ pↄ́ vĩ̀aↄ lɛ́ bↄlɛ, wà mↄ̀ Yesuɛ ń tã́ade lɛ́na naalɛao. 33 Kɛ́ Yesu tã́api gòɛ̀, ↄ̃ à yã'ò. Yã́pi bↄ̀ bíla saɛ aa mɛ̀: Wi yã́ bee taa e Isaili bùsuu yãao. 34 Ɔ̃ Falisiↄ mɛ̀: Ì tã́a go ń tã́aↄ kía gbãaoɛ.

35 Yesu mɛɛwiaↄ ń zↄ̃ɛwiaↄ kɛ̀ɛlɛ píi, à yãdànɛ́ ń lousisikpɛↄ guu, à kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i baokpànɛ́, à gyãeↄ gbã̀gbã píi ń kↄ̃̀ↄↄ píi.‡ 36 Kɛ́ à bíla è, ↄ̃ à kɛ̀ɛ̀ wɛ̃naũ, asa aa kpasaa mɛ́ aa liaaa lán pↄ́ pↄ́ dãna vĩoↄwaɛ.§ 37 Ɔ̃ Yesu ò a ìwaↄnɛ: Pↄkɛkɛa zↄ̃ↄ mɛ́ zĩkɛnaↄ dasio. 38 À wabikɛ Budewa aà zĩkɛnaↄ gbaɛ a pↄ́ kɛkɛi.

10

Yesu ìwaↄ

(Maa 3.13-19, Luk 6.12-16)

1 Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ sìsi, ↄ̃ à ń gbá iko aa tã́ago gbɛ̃́ↄwa, aa gyãeↄ gbã́gbã píi ń kↄ̃̀ↄↄ píi. 2 Zĩna gbɛ̃ↄn kuɛplapiↄ tↄ́n kɛ: Gbɛ̃́ sɛ̃́ia Simↄↄ pↄ́ wì mɛ Piɛɛ, aà dãuna Ãndelee, Zebedee nɛ́ Zaaki, aà dãuna Zãa, 3 Filipi, Batelemii, Tomaa, ↄsina Matiee, Alafe nɛ́ Zaaki, Tade, 4 Simↄↄ Gínzĩao ń Yudasi Isaliↄti pↄ́ bↄ̀ Yesu kpɛo.

Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ zĩa

(Maa 6.7-13, Luk 9.1-6)

5 Kɛ́ Yesu lɛ́ gbɛ̃ↄn kuɛplapiↄ zĩ, a ònɛ́: Ásu gɛ́ buipãleↄ kĩ́i oio. Ásu gɛ̃ Samali wɛ̃́lɛↄ guuo. 6 À gɛ́ Isaili pↄ́ aa sã́sãa lán sãↄwaↄ kĩ́i. 7 À gɛ́ íↄ waasokɛ àↄ gɛò à mɛ: Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kà kãi! 8 À gyãeↄ gbã́gbã, à gɛↄ vu, à gbãbↄ kusudeↄnɛ, à tã́agonɛ́. Lá á è pↄ́kpasai, à kɛnɛ́ pↄ́sisai. 9 Ásu àↄ ↄ̃a kũao, baa ↄsↄ̃gbɛna. 10 Ásu babalabↄↄ sɛo ge ula plaade ge kyale ge gopana, asa zĩkɛna kà à a blɛ e. 11 Wɛ̃́lɛ pↄ́ ásu kau píi, mɛɛwia ge zↄ̃ɛwia, à gbɛ̃maa kpákpa à pilawà, íↄ ku we e à gɛ gɛ̃ò zɛ́a. 12 Tó a gɛ̃ ua, í fↄ̀ na kpámá. 13 Tó uadeↄ kà, á fↄ̀ na a gↄ̃nɛ́. Tó aai kao sↄ̃, á fↄ̀ na a ɛa suwáɛ. 14 Gu pↄ́ wi gbãakpauázio ge wi swã́sɛ á yã́io, à bↄ ua bee ge wɛ̃́lɛ bee guu, í kↄↄlɛmá. 15 Sĩana málɛ oɛ́, yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ wɛ̃́lɛpideↄ ĩadama e dɛ Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo bùsudeↄla.*

Yesu yã́ pↄ́ a a ìwaↄ le oanɛ́

(Maa 13.9-13, Luk 12.2-9, 21.12-17)

16 Málɛ á zĩ sãↄ ũ àwalɛwanaↄ guuɛ. Àↄ laai vĩ lán mlɛ̃ↄwa, íↄ dɛ yãesaideↄ ũ lán felenaↄwa. 17 À laaika gbɛ̃nazĩnaↄzi, asa aa á kṹ aa yã́kpalɛkɛánↄ, aai á gbɛ̃ ń flàalao ń lousisikpɛↄ guu. 18 Wa gɛ́ánↄ bùsu gbãadeↄ ń kíaↄ kĩ́i ma yã́i. Bee a á gba zɛ́ àↄ dɛnɛ́ ma seeladeↄ ũ ń buipãleↄ. 19 Tó wà á kpámá, ásu bílikɛ yã́ pↄ́ á o ge yã́ pↄ́ á líwào. Zĩbeezĩ Lua mɛ́ a yã́ pↄ́ á o sóso káɛ́ á lɛ́u. 20 I kɛ ámɛ á yã'oo, á Mae Nisĩna mɛ́ a sóso káɛ́ á lɛ́u.

21 Vĩ̀i ń dãunaↄ kↄ̃ kpámá dɛa yã́i. Màa maeↄ ń nɛ́ↄ kpámá. Nɛ́ↄ bↄ ń de ń ń daↄ kpɛ wà ń dɛ. 22 Gbɛ̃́pii a zaágu ma yã́i, ãma gbɛ̃́ pↄ́ zɛa gbãa e a gↄↄ lɛ́wa a bↄ. 23 Tó wàlɛ ĩadawá wɛ̃́lɛeu, à bàalɛ ta a pãleu. Sĩana málɛ oɛ́, á e Isaili bùsu wɛ̃́lɛↄ kɛɛlɛ píio, ↄ̃ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a mↄ́. 24 Ìwae líↄ dɛ a yãdanɛdelao. Zↄ̀blenae líↄ dɛ a diilao. 25 Tó ìwa a yãdanɛde lea lè, ge tó zↄ̀blena a dii lea lè, bee mↄ̀wà. Tó wà tↄkpà uabeleɛ Beezebu, tↄ́ pↄ́ a vãi dɛ beea ↄ̃ wa kpa aà uadeↄnɛ.

26 Ásu vĩakɛnɛ́o. Yã́ pↄ́ ulɛa píi a bↄ gupuau, mɛ́ asiiyãe ku kɛ́ wa gí dↄ̃io. 27 À yã́ pↄ́ málɛ oɛ́ gusiau o gupuau. À yã́ pↄ́ álɛ ma bũnu guu kpàwakɛ gãaɛ. 28 Ásuli vĩakɛ gbɛ̃́ pↄ́ aaì gbɛ̃dɛ, aali fↄ̃ aà nisĩna dɛ̀oↄnɛo. Àli vĩakɛ Luaɛ, asa a fↄ̃ gbɛ̃́ ń a nisĩnao kaalɛ tɛ́ guu píi. 29 Wìli gòlegolen mɛ̀n pla yía dalao lé? Kási an kee wá lí su tↄↄlɛ á Mae lɛ́ saio. 30 Ápiↄ sↄ̃, baa á mikã, a a lɛ́ dↄ̃. 31 Ayãmɛto ásu vĩakɛo. Á bɛɛɛ dɛ gòlegolen dasiↄla.

32 Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀manↄ gbɛ̃́ↄ aɛ, má zɛaànↄ ma Mae pↄ́ kú musu aɛ. 33 Gbɛ̃́ pↄ́ lelekpàmazi gbɛ̃́ↄ aɛ, má lelekpaaàzi ma Mae pↄ́ kú musu aɛ.

34 Ásu àↄ e ma mↄ kɛ́ gbɛ̃́ↄ aaↄ na ń kↄ̃o dṹniau no. Mi mↄ kɛ́ gbɛ̃́ↄ aaↄ na ń kↄ̃o yã́i no, sema fɛlɛa ń kↄ̃o. 35 Ma mↄɛ, kɛ́ gↄ̃ɛ bↄ a de kpɛ, nↄɛ bↄ a da kpɛ, nↄzãe bↄ a zãda kpɛ. 36 Gbɛ̃́ bɛdeↄ gↄ̃ aà ibɛɛↄ ũ.† 37 Gbɛ̃́ pↄ́ ye a de ge a dazi dɛmala i ka àↄ dɛ ma ìwa ũo. Gbɛ̃́ pↄ́ ye a nɛgↄ̃ɛ ge a nↄɛzi dɛmala i ka àↄ dɛ ma ìwa ũo. 38 Gbɛ̃́ pↄ́ i a lipãakↄ̃a sɛ àↄ tɛomazio i ka àↄ dɛ ma ìwa ũo. 39 Gbɛ̃́ pↄ́ a wɛ̃ni kũa, wɛ̃nipi a vũaawà. Gbɛ̃́ pↄ́ gì a wɛ̃nii ma yã́i sↄ̃, ade mɛ́ aↄ wɛ̃ni vĩ.

40 Gbɛ̃́ pↄ́ á dílɛ, ade ma dilɛɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma dilɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dìlɛɛ. 41 Gbɛ̃́ pↄ́ ãnabi dìlɛ aà ãnabikɛ yã́i a ãnabi asea e. Gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃maa dìlɛ aà maakɛ yã́i a gbɛ̃maa asea e. 42 Baa í niɛ, gbɛ̃́ pↄ́ dã̀ nɛ́ɛ beeↄ doɛ ma ìwakɛ yã́i, sĩana málɛ oɛ́, a kua a aseawao.

11

Zãa Da'ilɛna zĩnaↄ

(Luk 7.18-35)

1 Kɛ́ Yesu yã́ beeↄ dà a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄnɛ a làa, à bↄ̀ we à gɛ̀ waasokɛi ń wɛ̃́lɛↄ guu, àlɛ yãdanɛ́.

2 Zãa kua kpɛ́u à Kilisi yãkɛaↄ mà, ↄ̃ à a ìwaeↄ zĩ̀ 3 aa aà laɛ, ↄ̃mɛ gbɛ̃́ pↄ́ a mↄ ũa, ge wàↄ wɛdↄ gbɛ̃pãleziɛ? 4 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: À gɛ yã́ pↄ́ álɛ ma mɛ́ álɛ e o Zãaɛ à mɛ,

5 vĩ̀aↄ lɛ́ gu'e, ɛɛↄ lɛ́ táa'o,

wàlɛ gbãbↄ kusudeↄnɛ,

swãdoↄ lɛ́ yãma, gɛↄ lɛ́ vu,

mɛ́ taasideↄ lɛ́ baona waaso ma.*

6 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lí fu ma yã́wao ũ.

7 Kɛ́ gbɛ̃́piↄ tà, Yesu nà Zãa yã'oa bílaɛwa à mɛ̀: Bↄ́ a gɛ gwai gbáaui? Fee pↄ́ ĩ́ana lɛ́ deedee yã̀? 8 Bↄ́ a gɛ gwai sai? Gbɛ̃́ pↄ́ pↄkasa zãɛ naaazi yã̀? Pↄkasamaadanaↄ ìↄ ku kibɛɛ. 9 Bↄ́ a gɛ gwai wei? Ãnabi yã̀? Ao! Málɛ oɛ́, a dɛ se ãnabia. 10 Asa Zãa yã́ wa ò taalau wà mɛ̀:

Má a zĩna gbaɛ aà dↄaa zɛkɛkɛnɛ.†

11 Sĩana málɛ oɛ́, nↄɛ nɛ'ia guu ãnabie i bↄ à kà Zãa Da'ilɛnawao. Ń beeo gbɛ̃́ pↄ́ dɛ gbɛ̃́ kpɛɛ ũ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gbɛ̃́ↄ guu dɛaàla. 12 Za gↄↄ pↄ́ Zãa Da'ilɛna waaso dàalɛ e gbã, wàlɛ kↄ̃dɛ wà e gɛ̃ kpalapiu, ↄ̃ wàlɛ siu ń gbãao. 13 Mↄizi ń ãnabiↄ píi dↄ̀aa aa a yã'ò e à gɛ̀ pɛ̀ Zãawa. 14 Tó á fↄ̃̀ à sí, Zãapi mɛ́ Ɛlia pↄ́ wà mɛ̀ a mↄ ũ.‡ 15 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ aà yã́pi ma.

16 Bↄ́ má gbãgbɛ̃ↄ lɛɛũòi? Aa dɛ lán nɛ́ pↄ́ aa ku gãaɛ aalɛ lɛzukↄ̃iↄwaɛ 17 aalɛ mɛ:

Wa kulɛ pɛ̀ɛ́, i ↄ̃wão.

Wa wɛ̃nalɛ sìɛ́, i ázĩa gbɛ̃gbɛ̃o.

18 Kɛ́ Zãa mↄ̀, ìli pɛ̃ɛ soo, ìli vɛ̃ɛmio, ↄ̃ wà mɛ̀ tã́adeɛ. 19 Kɛ́ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ̀, ì pↄble, ì imi, ↄ̃ wà mɛ̀: Asiade wɛ̃minaɛ, ↄsinaↄ ń luayãdansaiↄ gbɛ̃naɛ! Ãma wì Lua ↄ̃nↄ dↄ̃ a yãkɛa gbɛwaɛ.

Yesu zↄadↄa wɛ̃́lɛeↄ deↄwa

(Luk 10.13-15)

20 Ɔ̃ Yesu fɛ̀lɛ zↄadↄ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ à a dabudabu daside kɛ̀uↄ gbɛ̃́ↄwa, kɛ́ aai nↄ̀sɛlilɛo yã́i. 21 À mɛ̀: Waiyoo Kↄlazɛnideↄ! Waiyoo Bɛsaidadeↄ! Tó wà dabudabu pↄ́ má kɛ̀ɛ́ kɛ̀ Tii ń Sidↄ̃o yãa,§ dↄ̃ wɛ̃́lɛpideↄ zwã̀nkasa kàkańla, aa bùsukà ń miu nↄ̀sɛlilɛa seela ũ. 22 Málɛ oɛ́, yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ á ĩadama a dɛ Tiideↄ ń Sidↄ̃deↄ pↄ́a. 23 Á Kapɛnaũdeↄ sↄ̃ á fↄ̃ gbã zↄ̃ Luawa yã̀? Wa ↄzↄ̃áziɛ e bɛdau.* Asa tó wà dabudabu pↄ́ má kɛ̀ɛ́ↄ kɛ̀ Sↄdↄũ yãa, dↄ̃ a ku e ń a gbão.† 24 Málɛ oɛ́, yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ á ĩadama a dɛ Sↄdↄũ pↄ́a.

Kã́maboa Yesu kĩ́i

(Luk 10.21-22)

25 Zĩbeezĩ Yesu mɛ̀: Baa, musu ń zĩ́lɛo Dii, ma n sáaukɛ̀, kɛ́ n yã́ɛ beeↄ ùlɛ yãdↄ̃naↄnɛ ń ↄ̃nↄdeↄ, mɛ́ ń ↄ̀lↄ ladↄ̃nsaiↄnɛ. 26 Ao, Baa, bee kàngu màa. 27 Ma Mae pↄ́pii nàmɛɛ ma ↄzĩ. Gbɛ̃e Lua Nɛ́ dↄ̃o, mɛ́ i kɛ Mae Lua bàasio, mɛ́ gbɛ̃e Mae Lua dↄ̃o, mɛ́ i kɛ aà Nɛ́ ń gbɛ̃́ pↄ́ Nɛ́pi yei à aà ↄlↄnɛ́ↄ bàasio.

28 À mↄ ma kĩ́i á gbɛ̃́ pↄ́ á asosɛa a kpasaↄ píi, mí á gba zɛ́ à kã́mabo. 29 À ma zuu sɛ́, í yãdada ma kĩ́i, á sↄ̃ i níni, asa má busɛ mɛ́ ma nↄ̀sɛ niɛ. 30 Asa bɛa ń ma zuuo zĩ'ũo, mɛ́ ma aso gbiao.

12

Kã́mabogↄↄzĩ

(Maa 2.23-3.6, Luk 6.1-11)

1 Bee gbɛa Yesu lɛ́ pã blɛwɛmbua kã́mabogↄↄzĩ. Nↄana lɛ́ aà ìwaↄ dɛ, ↄ̃ aa pↄ́wɛna wòlo, aalɛ só.* 2 Kɛ́ Falisiↄ è, ↄ̃ aa ò Yesuɛ: N ìwaↄ gwa, aalɛ yã́ pↄ́ wìli kɛ kã́mabogↄↄzĩo kɛ.† 3 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: I kyokɛ á è lá Davidi kɛ̀ ń a gbɛ̃́ↄ gↄↄ pↄ́ nↄana lɛ́ ń dɛo lé? 4 À gɛ̃̀ Lua ua, à pɛ̃ɛ pↄ́ wa kàlɛ Luaɛ sò, pɛ̃ɛ pↄ́ aàpi ń a gbɛ̃́ↄ aa a soa zɛ́ vĩo, sema sa'onaↄ bàasio.‡ 5 Kɛ́ sa'ona pↄ́ aa ku Lua ua kã́mabogↄↄzĩↄ lɛ́ bↄ gↄↄpi yã́ kpɛ mɛ́ aa tàae vĩ sↄ̃o, i a kyokɛ á è Mↄizi ikoyã guuo lé?§ 6 Málɛ oɛ́: Pↄ́ pↄ́ a zↄ̃ↄ dɛ Lua uaa ku la. 7 Tó á yã́ɛ bee midↄ̃ɛ, gbɛ̃kɛkɛakↄ̃ɛ ↄ̃ má yei, i kɛ sa'oa no,* dↄ̃ yãa i yãesaideↄ tàae eo. 8 Asa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ iko vĩ kã́mabogↄↄwaɛ.

9 Kɛ́ Yesu bↄ̀ we, ↄ̃ à gɛ̃̀ ń lousisikpɛu. 10 Gↄ̃ɛ pↄ́ a ↄ imia ku we. Kɛ́ gbɛ̃eↄ ye yãda Yesula yã́i, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Gbɛ̃́gbãgbãa zɛvĩ kã́mabogↄↄzĩa? 11 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Á démɛ aↄ sã vĩ, a zuwà ɛu kã́mabogↄↄzĩ, a gɛ̃ bↄio ni? 12 Gbɛ̃nazĩna dɛ sãa zↄ̃ↄ. Ayãmɛto maakɛa kã́mabogↄↄzĩ zɛvĩ. 13 Ɔ̃ Yesu ò gↄ̃ɛpiɛ: Ǹ n ↄpi poo. A pòo, ↄ̃ à sù a gbɛu wásawasa lá adowa. 14 Ɔ̃ Falisiↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ lɛkpaaĩi Yesuzi, lá aa kɛ wà aà dɛ.

Zĩkɛna pↄ́ Lua sɛ̀

15 Yesu dↄ̃̀, ↄ̃ à gò we. Bíla bↄ̀ tɛaàzi, ↄ̃ à ń gyãeↄ gbã̀gbã píi, 16 à gìnɛ́ aa a tↄ́ fãaa. 17 Beewa Lua yã́ pↄ́ ãnabi Isaia òɛ bee kɛ̀, à mɛ̀:

18 Ma zĩkɛna pↄ́ má sɛ̀n kɛ,

ma yenzide pↄ́ aà yã́ ì kamagu.

Má a Nisĩna pisiwà,

i yã́zɛde da buiↄnɛ.

19 A lɛkpaakɛo, a palamáo,

gbɛ̃e a aà zↄa ma dↄ gãaɛo.

20 A fee ɛkpaazɛua ɛ́o,

a filia yɛ̃ɛɛna dɛo,

ↄ̃ a to yã́zɛde mↄ ↄda zãa.

21 Bui píi wɛ́ aↄ dↄaàzi.†

Tã́agoa

(Maa 3.20-30, Luk 11.14-23)

22 Ɔ̃ wà mↄ̀ Yesuɛ ń tã́ade vĩ̀a pↄ́ a lɛ́na naalɛao. Yesu aà gbã̀gbã, àlɛ yã'o sa, àlɛ gu'e. 23 Ɔ̃ yã́pi dì bílawa píi aa mɛ̀: Davidi Buipi yã̀ mↄↄↄ? 24 Kɛ́ Falisiↄ mà, ↄ̃ aa mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ bee a fↄ̃ tã́a gonɛ́o, mɛ́ i kɛ ń tã́aↄ kía Beezebu gbãao bàasio.‡ 25 Yesu ń làasoo dↄ̃, ↄ̃ à mɛ̀: Kpala pↄ́ a gbɛ̃́ↄ íbɛlɛsɛ̀ ń kↄ̃o a midɛ. Wɛ̃́lɛ ge ua pↄ́ a gbɛ̃́ↄ íbɛlɛsɛ̀ ń kↄ̃o a gↄ̃ bɛzĩ ũɛ. 26 Tó Setãu lɛ́ a gbɛ̃́ↄ gonɛ́, à íbɛlɛsɛ̀ ń azĩaon we. Aà kpala aↄ zɛa kpelewa ni? 27 Tó Beezebu gbãa miↄ tã́agoomá bɛ, á gbɛ̃́ↄ ì go ń dé gbãao sↄ̃ ni? Beewa ázĩa gbɛ̃́ↄ yã́'ĩikpàwá. 28 Lá Lua Nisĩna gbãa ↄ̃ málɛ tã́agoomá, àↄ dↄ̃ kɛ́ kía pↄ́ Lua kpà mↄ̀ á guun we.

29 Kpelewa gbɛ̃́ a gɛ̃ gↄ̃sa gbãa kpɛ́u à aà pↄ́ↄ sɛ́lɛ, mɛ́ i kɛ à aà yè gĩa bàasio ni? Aà yea gbɛa ↄ̃ a aà kpɛ́ yↄɛ sa. 30 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ ma gbɛ̃́ ũo á ma ibɛɛɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ pↄ́ kãaamanↄo, àlɛ fãaaɛ. 31 Ayãmɛto málɛ oɛ́, Lua a gbɛ̃́ↄ kɛ̃́ ń ń duunao ń a tↄ́ bɛ̃̀ɛ pↄ́ aa sìↄ píi, ãma a gbɛ̃́ pↄ́ à a Nisĩna tↄbɛ̃ɛsì kɛ̃o. 32 Tó gbɛ̃́ yãdↄ̀ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́wa, Lua a aà kɛ̃́, ãma tó gbɛ̃́ yãdↄ̀ Lua Nisĩnawa, Lua a ade kɛ̃ dṹnia tiaɛ bee guuo ge a pↄ́ lɛ́ mↄ́.

Gbɛ̃́ dↄ̃a a yãkɛawa

(Luk 6.43-45)

33 Tó n lí maa bà, a nɛ́ ìↄ maaɛ. Tó n lí vãi bà sↄ̃, a nɛ́ ìↄ vãiɛ. Asa libɛ wì lí dↄ̃wà.§ 34 Gbɛ̃nazĩn píligonaↄ!* Kɛ́ á vãi, kpelewa á fↄ̃ yãmaa oi? Asa yã́ pↄ́ kↄ̃̀ sↄ̃u ↄ̃ lɛ́ ì o. 35 Gbɛ̃maa ì maa bↄ a sↄ̃̀ maa guuɛ. Gbɛ̃vãi sↄ̃ ì vãi bↄ a sↄ̃̀ vãi guuɛ. 36 Málɛ oɛ́: Yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ gbɛ̃́ↄ ń yãfaasai pↄ́ aa ò sɛ́lɛ siu Luaɛ píi. 37 Asa yã́ pↄ́ ń ò mɛ́ a yãnakpama ge ↄ̃mɛ a yãdanla.

Seelagbɛaa Yesuwa

(Maa 8.11-12, Luk 11.29-32)

38 Ɔ̃ Mↄizi ikoyãdanɛdeeↄ ń Falisieↄ ò Yesuɛ: Mae, wá ye ǹ seelae kɛ wà e. 39 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Gbãgbɛ̃ vãi luanaaikɛnsaiↄ mɛ́ lɛ́ seela gbɛaa. Má seelae kɛnɛ́o, sema ãnabi Yonasi pↄ́. 40 Lá Yonasi kɛ̀ kpↄ̀ gbɛ̃̀nɛ gbɛɛ guu fãanɛ ń gwãasĩnao e gↄↄ àaↄ̃, màa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a kɛ tɛ̃́ɛnau fãanɛ ń gwãasĩnao e gↄↄ àaↄ̃.† 41 Yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ Ninivadeↄ fɛlɛ yãda gbãgbɛ̃ↄlaɛ. Asa kɛ́ aa Yonasi waaso mà, aa nↄ̀sɛlìlɛɛ,‡ mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a zↄ̃ↄ dɛ Yonasia ku la. 42 Yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ gɛↄmidↄkĩi oi nↄɛ kía a fɛlɛ yãda gbãgbɛ̃ↄlaɛ. Asa nↄɛpi bↄ̀ za tↄↄlɛ lɛ́wa, à mↄ̀ Salomↄↄ ↄ̃nↄyã maiɛ,§ mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a zↄ̃ↄ dɛ Salomↄↄa ku la.

Tã́a taa a sↄ̃́ ziwa

(Luk 11.24-26)

43 Tó wà tã́a gò gbɛ̃́ɛ, ìↄ liaaliaa gugiiu àↄ gbɛ̃́ wɛɛlɛ à diɛ̀ɛ. Tó i eo, 44 ↄ̃ ì mɛ: Má ɛa ta ma sↄ̃́ ziwaɛ. Ì ɛa tawà, ì e a bɛ ado à zu'ò, à azĩa kɛ̀kɛ wásawasa. 45 Ɔ̃ ì gɛ tã́a pↄ́ an vãi dɛalaↄ sɛ́lɛ mɛ̀n sopla à suńnↄ, aaì diɛ̀. Ɔ̃ gbɛ̃́pi gwea gbɛzã vãi ì dɛ a káaua. Gó doũpi mɛ́ a gbãgbɛ̃ↄ bua sↄ̃.

Yesu daɛↄ

(Maa 3.31-35, Luk 8.19-21)

46 Kɛ́ Yesu lɛ́ yã'o bílaɛ, ↄ̃ aà da ń aà dãunaↄ kà, aa zɛ̀ bàasi, aa ye aà yã́i. 47 Ɔ̃ wa òɛ̀: N da ń n dãunaↄ zɛa bàasi, aa ye n yã́i. 48 Ɔ̃ Yesu a zãsì gbɛ̃́piwa à mɛ̀: Démɛ ma da ge ma dãunaↄ ũi? 49 Ɔ̃ à ↄdↄ̀ a ìwaↄwa à mɛ̀: Ma da ń ma dãunaↄn kɛ. 50 Asa gbɛ̃́ pↄ́ ì ma Mae pↄ́ kú musu pↄeã kɛ mɛ́ ma dãuna ge ma dãe ge ma da ũ.

13

Pↄ́wɛnkɛɛlɛa

(Maa 4.1-20, Luk 8.4-15)

1 Gↄↄ doũpi zĩ́ Yesu bↄ̀ bɛ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ ísidalɛ. 2 Wà kã̀aaaàzi dasidasi, ↄ̃ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ gó'ilɛna guu, gbɛ̃́pii gↄ̃̀ sĩa ísidalɛ. 3 Ɔ̃ à yãlɛ̀ɛũnɛ́ dasi à mɛ̀: Zↄ̃ɛe mɛ́ bↄ̀ gɛ̀ pↄ́wɛnakɛɛlɛi. 4 Lá àlɛ kɛɛlɛ, ↄ̃ a keeↄ lɛ̀lɛ zɛ́ guu, bãↄ mↄ blè. 5 A keeↄ lɛ̀lɛ gbɛsɛɛna musu, gu pↄ́ tↄↄlɛ gèeleuo, ↄ̃ aa bↄ̀lɛ gↄ̃̀ↄ kɛ́ tↄↄlɛ gèele weo yã́i. 6 Kɛ́ ĩatɛ̃ gbãakũ̀, aa tɛkũ̀ aa giigàga, kɛ́ aa zĩ́na vĩo yã́i. 7 A keeↄ lɛ̀lɛ lɛ guu, ↄ̃ lɛ fɛ̀lɛ kũ̀aamá. 8 A keeↄ lɛ̀lɛ tↄↄlɛ maau, aa fɛ̀lɛ nɛ'ì, a keeↄ wɛ́n basↄobasↄo, a keeↄ bàaↄ̃baaↄ̃, a keeↄ baakwikwi. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ aà yã́pi ma.

10 Ɔ̃ Yesu ìwaↄ sↄ̃̀aàzi aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ yã'onɛ́ ń yãlɛɛũaoi? 11 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Lua á gbá zɛ́ à kpala pↄ́ bↄ̀ a kĩ́i asiiↄ dↄ̃, ãma i ń gba zɛ́o. 12 Asa gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ vĩ, Lua a kã́fĩɛ̀ e à fɛ̃ɛ̀. Gbɛ̃́ pↄ́ pↄe vĩ sↄ̃o, baa yↄↄna pↄ́ a vĩ, Lua a siwàɛ. 13 Ayãmɛto málɛ yã'onɛ́ ń yãlɛɛũao, asa aaì gugwa pↄe'esai, mɛ́ aaì swã́kpa yãmasaiɛ. 14 Lua yã́ pↄ́ ãnabi Isaia ò kɛ̀má, à mɛ̀:

Baa tó aa swãkpà maamaa, aa yãe mao,

baa tó aa wɛbìi maamaa, aa pↄe eo.

15 Asa an nↄ̀sɛ paaao, kɛ́ aasu ↄ̃nↄkũo yã́i,

an swã́ gbãa, kɛ́ aasu yãmao yã́i,

an wɛ́ kũaaa, kɛ́ asu kɛ̃o yã́i.

Aa ye ɛa sua mà ń gbã́gbão.*

16 Báaadeↄn á ũ, kɛ́ á wɛ́ lɛ́ gu'e, mɛ́ á swã́ lɛ́ yãma. 17 Sĩana málɛ oɛ́: Ãnabiↄ ń gbɛ̃maaↄ ku dasi aa ye pↄ́ pↄ́ álɛ eↄ e, aai eo. Aa ye yã́ pↄ́ álɛ maↄ ma, aai mao.

18 À pↄ́wɛnkɛɛlɛa yãma sa. 19 Tó gbɛ̃́ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yãmà mɛ́ i dↄ̃o, Setãu ì mↄ́ pↄ́ pↄ́ wa tↄ̃̀ aà sↄ̃ guupi siwàɛ. Pↄ́wɛna pↄ́ lɛ̀lɛ zɛ́ guu min we. 20 Pↄ́wɛna pↄ́ lɛ̀lɛ gbɛsɛɛnawa sↄ̃, bee mɛ́ yã́ pↄ́ gbɛ̃́ mà a sì gↄ̃̀ↄ ń pↄnao ũ. 21 Lá yã́pi zĩ́na vĩ aà guuo, ìli kɛ gↄↄplao. Tó taasi aà lè ge tó wàlɛ ĩadawà yã́pi yã́i, ì fu gↄ̃̀ↄɛ. 22 Pↄ́wɛna pↄ́ lɛ̀lɛ lɛ guu dɛ yã́ pↄ́ gbɛ̃́ mà, ↄ̃ dṹnia yãkãakɛa ń yea àizɛɛio kũ̀aawà ũ, ↄ̃ ì gↄ̃ àisai. 23 Pↄ́wɛna pↄ́ lɛ̀lɛ tↄↄlɛ maau dɛ yã́ pↄ́ gbɛ̃́ mà mɛ́ a dↄ̃ ũ. Ì kã́fĩakɛ lɛɛ basↄobasↄo ge lɛɛ bàaↄ̃baaↄ̃ ge lɛɛ baakwikwi.

Yãlɛɛũa ń kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́io

(Maa 4.30-34, Luk 13.18-21)

24 Yesu yãpãle lɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: Lá kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛn kɛ: Gbɛ̃e mɛ́ ése maa tↄ̃̀ a bua. 25 Gↄↄ pↄ́ wàlɛ i'o, ↄ̃ aà ibɛɛ mↄ̀ papaa kà ésepiu, ↄ̃ à gɛ̃̀zɛa. 26 Kɛ́ ése nↄsì, àlɛ pia, ↄ̃ papaa bↄ̀ gupuau. 27 Ɔ̃ búde zĩkɛnaↄ mↄ òɛ̀: Dii, blɛwɛna ń tↄ̃̀ n buao lo. Papaa bↄ̀ má ni? 28 Ɔ̃ a ònɛ́: Ibɛɛ mɛ́ bee kɛ̀. Ɔ̃ zĩkɛnaↄ òɛ̀: Ń ye wà gɛ wolɛwolɛ yã̀? 29 Ɔ̃ à mɛ̀: Aawo! Tó álɛ wolɛwolɛ, á ése wolɛòɛ. 30 À to aa fɛlɛ sãnu e pↄkɛkɛgↄↄ, mí o pↄkɛkɛnaↄnɛ aa papaapi kɛ̃ gĩa, aai a gbakpa tɛ́ pↄ́ ũ, aai gbasa ése kɛkɛ ka ma dↄ̃u.

31 Yesu yãpãle lɛ̀ɛũnɛ́ lↄ à mɛ̀: Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ lán dò bui pↄ́ gbɛ̃e sɛ tↄ̃̀ a buawaɛ. 32 A wɛ́na keleũ dɛ pↄ́wɛnaↄla píi, ãma tó à fɛ̀lɛ, ì zↄ̃ↄkũ dɛ dò buiↄla píi. Ì lí kɛ, ↄ̃ bãↄ ì mↄ́ pɛ́pɛ a gↄ̃naↄwa.

33 Yesu yãpãle lɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ lán pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ pↄ́ nↄɛ sɛ kà pɛ̃ɛti zaa lɛ àaↄ̃ guu a lìa píiwa.

34 Yesu yã́ beeↄ ò bílaɛ ń yãlɛɛũao, i yãe onɛ́ yãlɛɛũanɛ saio, 35 kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabi ò kɛ yã́i, asa à mɛ̀:

Má yãlɛɛũnɛ́,

má yã́ pↄ́ ulɛa za dṹniakalɛgↄↄ onɛ́.†

36 Ɔ̃ Yesu bíla tò we à tà bɛ. Aà ìwaↄ sↄ̃̀aàzi aa mɛ̀: Bua papaa yã́ bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ. 37 Ɔ̃ a ònɛ́: Blɛwɛntↄ̃naá Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ɛ. 38 Buaá dṹniaɛ. Blɛwɛnaá kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gbɛ̃́ↄnɛ. Papaaá gbɛ̃vãiↄnɛ. 39 Ibɛɛ pↄ́ ń tↄ̃́á Ibiisiɛ. Pↄkɛkɛaá dṹnialaagↄↄɛ. Pↄkɛkɛnaↄá malaikaↄnɛ. 40 Lá wì papaa kɛ̃ kátɛu, màa a kɛ dṹnialaagↄↄ. 41 Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a a malaikaↄ gbaɛ aa gbɛ̃sãsãnaↄ ń vãikɛnaↄ bↄlɛ a kpala gbɛ̃́ↄ guu píi, 42 aai ń ká tɛ́ pãsĩ guu. We aa ↄ́ↄlↄu aa ↄdi ń musu. 43 Ɔ̃ gbɛ̃maaↄ aaↄ tɛkɛ lán ĩatɛ̃wa kpala pↄ́ bↄ̀ ń Mae kĩ́iu.‡ Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ aà yã́pi ma.

44 Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ lán àizɛɛ pↄ́ ulɛa buawaɛ. Kɛ́ gbɛ̃e bↄ̀wà, a kɛ̀kɛ ùlɛ, ↄ̃ pↄna guu à tà à pↄ́ pↄ́ á vĩↄ yìa píi, ↄ̃ à buapi lù.

45 Lá kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛn kɛ lↄ. Laatana mɛ́ lɛ́ òso maaↄ wɛɛlɛ. 46 Kɛ́ à òso ↄde è, ↄ̃ à tà à pↄ́ pↄ́ á vĩↄ yìa píi, ↄ̃ à òsopi lù.

47 Lá kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛn kɛ lↄ. Wà táalu zù ísiau, à kpↄ̀ bui píi kũ̀. 48 Kɛ́ à pà, wa gàlɛ bùaò sĩ̀sĩa, ↄ̃ wà zↄ̃̀lɛ wà a maaↄ plɛ̀ wa kà gbíu, wà a vãiↄ kↄ̀lɛ. 49 Màa a kɛ dṹnialaagↄↄ. Malaikaↄ mↄ gbɛ̃vãiↄ sɛ́lɛ aa ń bↄlɛ gbɛ̃maaↄ guu, 50 aa ń ká tɛ́ pãsĩ guu. We aa ↄ́ↄlↄu aa ↄdi ń musu. 51 Ɔ̃ Yesu ń lá à mɛ̀: A yã́ beeↄ mi dↄ̃̀ sa píia? Aa wèwà aa mɛ̀: Ao! 52 Ɔ̃ a ònɛ́: Tó Mↄizi ikoyãdanɛde kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yãdàda, aↄ dɛ lán uabele pↄ́ ì pↄ dafu ń a zio bↄ a làasi guuwaɛ.

Nazalɛtideↄ gia Yesu náaikɛi

(Maa 6.1-6, Luk 4.16-30)

53 Kɛ́ Yesu yã́ beeↄ lɛ̀ɛũnɛ́ a làa, à bↄ̀ we. 54 À gɛ̀ gu pↄ́ à nɛblèu, ↄ̃ à yãdànɛ́ ń lousisikpɛu. Aà yã́ bↄ̀ ń saɛ aa mɛ̀: À ↄ̃nↄ ń dabudabu beeↄ sɛ̀ má ni? 55 Li'ãna nɛ́n aà ũo lé? Aà da tↄ́n Maliamao lò? Aà dãunaↄn Zaaki ń Yosɛfuo ń Simↄↄo ń Yudao ũo lò? 56 Aà dãeↄ kúwanↄ lao lé? À yã́ beeↄ è má píi ni? 57 Ɔ̃ bee tò aai aà náaikɛo. Yesu ònɛ́: Ãnabi líↄ bɛɛɛsaio, sema aà bɛ wɛ̃́lɛu ń aà uao bàasio. 58 I dabudabukɛ we bílao, kɛ́ aai aà náaikɛo yã́i.

14

Zãa Da'ilɛna gaa

(Maa 6.14-29, Luk 9.7-9)

1 Gↄↄ bee bùsupi kí Elodi Yesu bao mà. 2 Ɔ̃ a ò a ìwaↄnɛ: Gbɛ̃́piá Zãa Da'ilɛnaɛ. Gàbↄɛ. Bee yã́ mɛ́ tò à gbãa'è, àlɛ dabudabuↄ kɛ. 3 Asa Elodi Zãa kũ̀ yãa, à mↄkàwà à aà dàkpɛu a dãuna Filipi na Elodia yã́iɛ. 4 Kɛ́ Zãa ìↄ oɛ̀: N Elodia vĩa nↄ ũ zɛ́ vĩo.* 5 Elodi ye à aà dɛ, ãma àlɛ vĩakɛ bílaɛ, asa aa aà ãnabikɛ sìɛ.

6 Elodi ia dikpɛ zĩ́, Elodia nɛnↄn gbãa ↄ̃wã̀ gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ weↄnɛ, ↄ̃ à kɛ̀ Elodiɛ na maamaa. 7 Ɔ̃ à lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀: Má sì ń Luao, má n gba pↄ́ pↄ́ n a wabikɛ̀a píi. 8 Ɔ̃ aà da yãdàɛ̀, ↄ̃ nɛ́pi mɛ̀: Ma gba Zãa Da'ilɛna mi pɛlɛntiu la tia. 9 Ɔ̃ kíapi pↄ yà, ãma lɛ́ pↄ́ a gbɛ̃̀ blɛblenaↄ wáa yã́i ↄ̃ à mɛ̀ wà kpawà. 10 Ɔ̃ à gbɛ̃́ zĩ̀ Zãa Da'ilɛna mi zↄ̃i kpɛ́u. 11 Kɛ́ wà mↄ̀ ń aà mio pɛlɛntiu, wa kpà nɛ́piwa, ↄ̃ à gɛ̀ò a daɛ. 12 Ɔ̃ Zãa ìwaↄ mↄ̀, aa aà gɛ sɛ vĩ̀, ↄ̃ aa gɛ̀ wa ò Yesuɛ.

Yesu blɛkpaa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄoↄwa

(Maa 6.30-44, Luk 9.10-17, Zãa 6.1-15)

13 Kɛ́ Yesu yã́pi mà, ↄ̃ à gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, àlɛ gɛ́ gusaɛna kɛ́ àↄ ku ado. Kɛ́ gbɛ̃́ↄ mà, aa bↄ̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo dasidasi, aa pɛ̀lɛaàzi kɛ̀sɛ. 14 Kɛ́ Yesu bↄ̀ gó guu, à bíla è, ↄ̃ aa kɛ̀ɛ̀ wɛ̃naũ, ↄ̃ à ń gyãeↄ gbã̀gbãnɛ́. 15 Kɛ́ oosi kɛ̀, aà ìwaↄ sↄ̃̀aàzi aa mɛ̀: Guɛá sɛ̃gbãɛ, mɛ́ ĩatɛ̃ i gↄ̃ bíla lↄo. Gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa ta wɛ̃́lɛↄ guu, aa pↄblea wɛɛlɛ lú. 16 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: I kɛ aa ta teasio. À pↄ́ kpámá aa ble. 17 Ɔ̃ aa òɛ̀: Pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄona ń kpↄ̀ mɛ̀n plao ↄ̃ wá vĩ la. 18 Yesu ònɛ́: À mↄomɛɛ la. 19 A ò gbɛ̃́piↄnɛ aa zↄ̃lɛ sɛ̃wa, ↄ̃ à pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo ń kpↄ̀ mɛ̀n plaopi sɛ̀, à wɛsɛ̀ musu à báaadàu. Ɔ̃ à pɛ̃ɛpi ɛ̀'ɛ kpà a ìwaↄwa, aa kpaalɛ̀ bílaɛ. 20 Ampii aa pↄblè wà kã̀. Ɔ̃ wà a miↄna pↄ́ fɛ̃̀ↄ sɛ̀lɛ gbí kuɛpla pai.† 21 Gↄ̃ɛ pↄ́ aa pↄblèↄ kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000) taawa, nↄɛↄ ń nɛ́ↄ bàasi.

Yesu táa'oa ísidaa

(Maa 6.45-56, Zãa 6.16-25)

22 Ɔ̃ Yesu nàɛ a ìwaↄwa gↄ̃̀ↄ aa gɛ̃ gó guu, aa dↄaaɛ ísida baale e àↄ bíla gbaɛ. 23 An gbaɛa gbɛa à dɛ̀dɛ sĩ̀sĩ musu wabikɛi Luawa ado. Gu lɛ́ si, a ku we ado. 24 Gópi zã̀kũ ń gↄ̃sↄ̃lɛo, ↄ̃ zàa'ĩana kàka lɛ́ daɛ, í lɛ́ a za'ↄ̃wã. 25 Gufɛ̃nɛ Yesu bɛ ía, àlɛ gɛ́ a ìwaↄ kĩ́i. 26 Kɛ́ aa aà è bɛ ía, ↄ̃ sↄ̃ kɛ̃̀ńgu aa mɛ̀: Gyaadeɛ! Aa wiilɛ̀ ń vĩao, 27 ↄ̃ Yesu ònɛ́ gↄ̃̀ↄ à mɛ̀: À sↄ̃dilɛ, mámɛ! Ásu to vĩa á kũo. 28 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: Dii, tó ḿmɛ, to mà táa'o ía mà mↄ n kĩ́i. 29 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Mↄ́! Ɔ̃ Piɛɛ bↄ̀ gó guu a bɛ ía, àlɛ gɛ́ aà kĩ́i. 30 Kɛ́ a è ĩ́ana lɛ́ a pá, ↄ̃ vĩa aà kũ̀, àlɛ kpálɛ, ↄ̃ à wiilɛ̀ à mɛ̀: Dii, ma suaba. 31 Wegↄ̃ↄ Yesu ↄbↄ̀ à aà kũ̀, ↄ̃ a òɛ̀: Luanaaifɛ̃nɛnde! Bↄ́yãi n seakɛ̀i? 32 Kɛ́ aa gɛ̃̀ gó guu, ĩ́ana làa. 33 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aa ku gó guuↄ kùlɛɛ̀ aa mɛ̀: Lua Nɛ́n n ũ sĩana.

34 Kɛ́ aa bùa baa, aa kà Gɛnɛzalɛti bùsuu. 35 Wekĩideↄ Yesu dↄ̃̀, ↄ̃ aa aà bao fã̀aa bùsupiu píi, ↄ̃ wà mↄ̀ɛ̀ ń gyãeↄ píi. 36 Wà wabikɛ̀wà, baa aà ula lɛ́, wà e ↄkãwà. Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀wàↄ gbã̀gbã píi.

15

Fɛlɛkaayã

(Maa 7.1-13)

1 Falisieↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeeↄ bↄ̀ Yelusalɛũ aa mↄ̀ Yesu kĩ́i, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: 2 Bↄ́yãi ń ìwaↄ líↄ wá deziↄ fɛlɛkaayã kũao ni? Aali ↄpi lá fɛlɛkaayã dìlɛwa aa gbàsa pↄblèo. 3 Ɔ̃ Yesu a zãsìmá à mɛ̀: Bↄ́yãi i pãkpa yã́ pↄ́ Lua dìlɛↄzi iↄ fɛlɛkaayã kũai? 4 Asa Lua mɛ̀, àli á de ń á dao kpɛlaɛ.* À mɛ̀ lↄ, gbɛ̃́ pↄ́ a de ge a da kpɛbↄ̀, wà ade dɛ.† 5 Ápiↄ sↄ̃ i mɛ tó gbɛ̃́ ò a de ge a daɛ, pↄ́ pↄ́ á vĩ à dↄońlɛ gↄ̃̀ Lua pↄ́ ũɛ, 6 ade bↄ̀ ń kpɛlaa yã́un we. Beewa i Lua yã́ bãdɛ á fɛlɛkaayã kũa yã́i. 7 Mↄafilideↄ! Ãnabi Isaia dↄ̀aa á yã'ò wásawasa à mɛ̀:

8 Bui bee ì Lua kpɛla ń lɛ́oɛ,

an sↄ̃ kuwà lↄo.

9 Aaìↄ aà sisi pãɛ,

gbɛ̃nazĩna ikoyãↄ ↄ̃ aaì danɛ́.‡

Yã́ pↄ́ ì to wà gbãlɛ

(Maa 7.14-23)

10 Ɔ̃ Yesu bíla laai sìsi à mɛ̀: À swã́kpa yãma. 11 I kɛ pↄ́ pↄ́ ì gɛ̃ lɛ́u mɛ́ lí tó gbɛ̃́ gbãlɛ̀o. Yã́ pↄ́ ì bↄ lɛ́u mɛ́ ì to gbɛ̃́ gbãlɛ. 12 Ɔ̃ aà ìwaↄ sↄ̃̀aàzi aa mɛ̀: Ń dↄ̃ kɛ́ Falisiↄ yã́pi mà, à zↄ̃̀ ń pↄwao lé? 13 Yesu wèmá à mɛ̀: Pↄ́ pↄ́ ma Mae pↄ́ kú musu i tↄ̃o, a wolɛɛ. 14 À ń tó we. Vĩ̀a dↄaanaↄnɛ! Tó vĩ̀a dↄ̀aa vĩ̀aɛ, an pla ḿpii aa zu ɛuɛ. 15 Piɛɛ òɛ̀: Yã́pi bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ. 16 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: E tia i ↄ̃nↄkũoa? 17 Á dↄ̃ kɛ́ pↄ́ pↄ́ gɛ̃̀ lɛ́u ì ta gbɛɛu, ↄ̃ wì a bĩ́ikpɛkɛo lò? 18 Yã́ pↄ́ bↄ̀ lɛ́u sↄ̃ à bↄ̀ sↄ̃ guuɛ. Ɔ̃mɛ ì to gbɛ̃́ gbãlɛ. 19 Asa za sↄ̃ guu ↄ̃ làasoo vãi ì bↄu: Gbɛ̃dɛa, wúlɛa ń gbɛ̃pãle nↄo, gbãsĩkɛa, kpã́i'oa, yãdↄama ń gbɛ̃́sↄ̃sↄ̃ao. 20 Yã́ beeↄ mɛ́ ì to gbɛ̃́ gbãlɛ. Pↄblea ↄpisai lí tó gbɛ̃́ gbãlɛ̀o.

Buipãle nↄɛ wabikɛa

(Maa 7.24-30)

21 Ɔ̃ Yesu bↄ̀ we à gɛ̀ Tii ń Sidↄ̃o bùsuu. 22 Kanaa nↄɛe ku bùsupiu, à mↄ̀ wiilɛ̀wà à mɛ̀: Dii, Davidi Bui, ma wɛ̃nagwa. Tã́a lɛ́ ĩada ma nɛnↄɛnawa maamaaɛ. 23 Ɔ̃ Yesu i wewào. Aà ìwaↄ sↄ̃̀aàzi, aa wabikɛ̀wà aa mɛ̀: Nↄɛpi yá, asa aↄ tɛ́wázi ń wiioɛ. 24 Yesu wèmá à mɛ̀: Isailiↄ vũaaa lán sãↄwaɛ. An kĩ́i ↄ̃ Lua ma zĩu ado.§ 25 Ɔ̃ nↄɛpi mↄ̀ kùlɛɛ̀ à mɛ̀: Dii, ma ĩa. 26 Yesu òɛ̀: A maa kɛ́ wà nɛ́ↄ blɛ sɛ zu gbɛ̃ↄnɛo. 27 Ɔ̃ nↄɛpi mɛ̀: Sĩanaɛ Dii! Baa ń beeo gbɛ̃ↄ ì blɛ kasona pↄ́ lɛ̀lɛ ń dii táabũnu zíɛↄ pɛɛlɛ. 28 Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Nↄɛ, ń ma náai vĩ zↄ̃ↄ. A kɛnɛ lá ń yeiwa. Ɔ̃ aà nɛnↄɛna gbã̀gbã zaapiwa gↄ̃̀ↄ.

29 Yesu bↄ̀ we à sù, àlɛ dↄ Galile ísidai, ↄ̃ à bùa à zↄ̃̀lɛ sĩ̀sĩa. 30 Wà mↄ̀ɛ̀ ń ɛɛↄ ń vĩ̀aↄ ń kↄ̃̀ↄↄ ń swãdoↄ ń gyãe pãleↄ dasidasi. Wà ń kálɛ aà gbázĩ, ↄ̃ à ń gbãgbã. 31 Kɛ́ gbɛ̃́ↄ è swãdoↄ lɛ́ yã'o, gbɛ̃kaaũaↄ lɛ́ gↄ̃ wásawasa, ɛɛↄ lɛ́ táa'o, mɛ́ vĩ̀aↄ lɛ́ gu'e, yã́pi bↄ̀ ń saɛ, ↄ̃ aa ń Isailiↄ Lua sáaukpà.

Yesu blɛkpaa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ↄwa

(Maa 8.1-10)

32 Yesu a ìwaↄ kã̀aa a ònɛ́: Gbɛ̃́ɛↄ kɛ̀mɛɛ wɛ̃naũ, asa aa kumanↄ a gↄↄ àaↄ̃n la, mɛ́ aa pↄe vĩ wà bleo. Má ye mà ń gbaɛ ń nↄanaoo, kɛ́ an yɛ̃̀ɛɛ su láa zɛ́uo yã́i. 33 Ɔ̃ aà ìwaↄ aà là aa mɛ̀: Mákĩi wá blɛ eu sɛ̃gbãu la à gbɛ̃́ sà dasiɛↄ kãi? 34 Yesu ń lá à mɛ̀: Á pɛ̃ɛ vĩ mɛ̀n ũma ni? Aa mɛ̀: Mɛ̀n sopla ń kpↄ̀ kelenaeↄ. 35 Yesu ò bílaɛ aa zↄ̃lɛzↄ̃lɛ tↄↄlɛ. 36 Ɔ̃ à pɛ̃ɛ mɛ̀n soplapiↄ sɛ̀ ń kpↄↄ, à sáaukpà, ↄ̃ a ɛ̀'ɛ kpà a ìwaↄwa, aa kpà bílawa. 37 Gbɛ̃́pii pↄblè kã̀. Wà a miↄna pↄ́ fɛ̃̀ↄ sɛ̀lɛ sↄ̀ sopla pai. 38 Gↄ̃ɛ pↄ́ aa blèↄ kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ (4.000) nↄɛↄ ń nɛ́ↄ bàasi. 39 Kɛ́ Yesu bíla gbàɛ, ↄ̃ à gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, à gɛ̀ Madala bùsuu.

16

Falisiↄ seelagbɛaa

(Maa 8.11-21, Luk 12.54-56)

1 Falisiↄ ń Saduseↄ mↄ̀ Yesu kĩ́i. Aalɛ aà kpakpa, ↄ̃ aa gbɛ̀awà aà seelakɛnɛ́ ń Lua gbãao wà e.* 2 Ɔ̃ Yesu a zãsìmá à mɛ̀: Tó ĩatɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́u i mɛ: Gu a weeɛ, asa luabɛ tɛ̃akũ̀ɛ. 3 Tó kↄↄɛ i mɛ: Lou a ma gbã, asa luabɛ dɛ tɛ̃́nduuduuɛ. Á luabɛ wɛ́ dↄ̃kↄ̃ɛ, ãma i fↄ̃ gↄↄɛ bee seela dↄ̃̀o. 4 Gbãgbɛ̃ↄ vãi, luanaaikɛnsaiↄnɛ! Aaì seela gbɛaa, ãma má seelae kɛnɛ́o, sema Yonasi pↄ́.† Ɔ̃ à ń tó we à tà.

5 Kɛ́ aà ìwaↄ bùa baa we, pɛ̃ɛ kũ̀sũa yã́ sã̀ńgu. 6 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Àↄ ázĩa kũa dↄ̃! À laaika Falisiↄ ń Saduseↄ pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛi. 7 Ɔ̃ aalɛ okↄ̃ɛ: Pɛ̃ɛ pↄ́ wi sɛo yã́i a òi màa. 8 Yesu dↄ̃̀má, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Luanaaifɛ̃nɛndeↄ, bↄ́yãi álɛ okↄ̃ɛ kɛ́ á pɛ̃ɛ vĩo yã́iɛi? 9 E tia i dↄ̃oa? Pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo pↄ́ má kpà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄoↄwa (5.000) yã́ dↄáguo lé? Á sɛ̀lɛ gbí ũma ni?‡ 10 Pɛ̃ɛ mɛ̀n sopla pↄ́ má kpà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ↄwa (4.000) sↄ̃, á sɛ̀lɛ sↄ ũma ni?§ 11 Bↄ́yãi i dↄ̃ kɛ́ pɛ̃ɛ yã́ má òɛ́oo ni? À laaika Falisiↄ ń Saduseↄ pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛi! 12 Ɔ̃ aa dↄ̃̀ sa i kɛ pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ àlɛ onɛ́ wà laaikaio, Falisiↄ n Saduseↄ yãdanɛɛ.

Piɛɛ Yesu Mɛsiikɛ oa

(Maa 8.27-33, Luk 9.18-22)

13 Kɛ́ Yesu kà Sezale Filipi bùsuu, ↄ̃ à a ìwaↄ là à mɛ̀: Dé wàlɛ o Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ dɛ a ũi? 14 Aa mɛ̀: Gbɛ̃eↄ ì mɛ Zãa Da'ilɛnaɛ.* Gbɛ̃eↄ ì mɛ Ɛlia. Gbɛ̃eↄ ì mɛ Zelemii ge ãnabi yãaen n ũ. 15 Yesu mɛ̀: Ápiↄ sↄ̃, dé i mɛ má dɛ a ũi? 16 Simↄↄ Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Mɛsiin n ũ, Lua bɛ̃́ɛ Nɛ́. 17 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Báaaden n ũ, Yonasi nɛ́ Simↄↄ! Asa i kɛ gbɛ̃nazĩna mɛ́ yã́ bee dànɛo, ma Mae pↄ́ kú musuɛ. 18 Málɛ onɛ: Piɛɛn† n ũ, mɛ́ gbɛsipi ↄ̃ má a gãli zɛdↄwà. Baa bɛda gbãadeↄ a zĩblewào. 19 Má kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kilinɛↄ kpama. Pↄ́ pↄ́ ń yè dṹniau aↄ yea musuɛ, mɛ́ pↄ́ pↄ́ ń pòlo dṹniau aↄ poloa musuɛ. 20 Ɔ̃ Yesu a ìwaↄ lɛpàpa aasu o gbɛ̃eɛ Mɛsiin a ũo.

Yesu a gaa ń a vuao yã'oa

(Maa 8.31-38, Luk 9.22-26)

21 Za gↄↄ bee ↄ̃ Yesu lɛ́ a Yelusalɛũ gɛa piliwà a ìwaↄnɛ à mɛ̀, sema à taasikɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ↄzĩ, aai a dɛ, í vu a gↄↄ àaↄ̃dezĩ. 22 Ɔ̃ Piɛɛ aà sìsi gusaɛ, àlɛ giɛ̀ à mɛ̀: Suɛ Dii! Bee a n leo! 23 Ɔ̃ Yesu lìli ò Piɛɛɛ: Gomɛɛ we Setãu! Ń ye zɛzↄ̃mɛɛɛ, asa n làasooá Lua pↄ́ no, gbɛ̃nazĩna pↄ́ɛ.

Yesu lia

(Maa 8.34-9.13, Luk 9.23-36)

24 Ɔ̃ Yesu ò a ìwaↄnɛ: Tó gbɛ̃́ ye kɛ ma ìwa ũ, aà gi azĩa wɛ̃nizi, i a lipãakↄ̃a sɛ́, i tɛmazi. 25 Gbɛ̃́ pↄ́ ye àↄ a wɛ̃ni kũa, wɛ̃nipi a vũaawà. Gbɛ̃́ pↄ́ gì a wɛ̃nii ma yã́i sↄ̃, ade mɛ́ aↄ wɛ̃ni vĩ.‡ 26 Tó gbɛ̃́ dṹnia bṹu è mɛ́ à kùa ziawa, bↄ́ ài bee vĩi? Bↄ́ gbɛ̃́ a fĩaboò à zia'ei? 27 Asa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a ɛa mↄ a Mae gawi guu ń a malaikaↄ, i fĩabo baadeɛ a yãkɛawa.§

28 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ aa ku laeↄ gao, aa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ e, àlɛ mↄ́ kía ũ.

17

1 Gↄↄ soolo gbɛa Yesu Piɛɛ ń Zaakio ń aà dãuna Zãao sɛ̀lɛ gɛ̀ńnↄ gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩ musu ńtɛ̃ɛ. 2 Ɔ̃ à lì ń wáa. Aà oa lɛ́ tɛkɛ lán ĩatɛ̃wa, mɛ́ aà ulaↄ gↄ̃̀ púntaitai. 3 Ɔ̃ Mↄizi ń Ɛliao bↄ̀ mↄ̀má, aalɛ yã'o ń Yesuo. 4 Ɔ̃ Piɛɛ ò Yesuɛ: Dii, a maa wàↄ ku la. Tó ń yei, má lákpɛ dↄ mɛ̀n àaↄ̃, n pↄ́ do, Mↄizi pↄ́ do, Ɛlia pↄ́ do. 5 Gↄↄ pↄ́ àlɛ yã'o, luabɛpuana tɛkɛa kùńla. Ɔ̃ aa lↄↄ mà luabɛpuanapi guu à mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ beeá ma Nɛ́ mɛ̀ndona yenzideɛ, aà yã́ ì kamagu. À aà yãma.* 6 Kɛ́ aà ìwapiↄ lↄↄpi mà, vĩa ń kṹ maamaa, aa wùlɛ ń gbɛɛu. 7 Ɔ̃ Yesu sↄ̃̀ńzi à ↄnàmá à mɛ̀: À fɛlɛ, ásu vĩakɛo. 8 Kɛ́ aa wɛsɛ̀ musu, aai gbɛ̃e eo, sema Yesu ado.

9 Gↄↄ pↄ́ aalɛ pila gbɛ̀sĩsĩpiwa, Yesu dìlɛnɛ́ à mɛ̀: Ásu yã́ pↄ́ á è o gbɛ̃e mao e Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ gɛ bↄò gau. 10 Ɔ̃ aà ìwaↄ aà là aa mɛ̀: Bↄ́yãi Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ì o Ɛlia mɛ́ a dↄaa mↄi?† 11 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Ɛlia a mↄ sĩanaɛ, i ɛa yã́pii kɛkɛ. 12 Ãma málɛ oɛ́: Ɛlia mↄ̀ kↄ̀,‡ wi aà dↄ̃o, ↄ̃ wà ń pↄeã dàɛ̀. Màa wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ wɛtã lↄ. 13 Ɔ̃ aà ìwaↄ dↄ̃̀ kɛ́ Zãa Da'ilɛna yã́ àlɛ onɛ́.

Yesu nɛgↄ̃ɛ tã́ade gbã́gbãa

(Maa 9.14-32, Luk 9.37-45)

14 Kɛ́ aa kà bíla guu, gↄ̃ɛe mↄ̀ kùlɛ Yesuɛ 15 à mɛ̀: Dii, ma nɛ́ wɛ̃nagwa, asa gbakↄↄndeɛ. Ì taasikɛ maamaaɛ, ìↄ lɛ́lɛ tɛ́u ge íu mↄ̀ↄmↄↄɛ. 16 Ma mↄaànↄ n ìwaↄnɛ, aai fↄ̃ aà gbã̀gbão. 17 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Gbãgbɛ̃ kolea luanaaikɛnsaiↄ! Máↄ kúánↄ e bↄɛ ni? Máↄ mɛnakɛánↄ e bↄɛ ni? À mↄmɛɛaànↄ la. 18 Yesu gì tã́aɛ, ↄ̃ à gò nɛ́piwa, à gbã̀gbã wegↄ̃ↄ.

19 Bee gbɛa Yesu ìwaↄ sↄ̃̀aàzi ńtɛ̃ɛ, aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́yãi wa fua tã́api goi? 20 A wèmá à mɛ̀: Kɛ́ á Lua náai vĩ bílao yã́iɛ. Sĩana málɛ oɛ́: Tó á Lua náai vĩ a gbɛ̃̀nɛ kà ɛfↄ wɛ́nawa, mɛ́ á ò gbɛ̀sĩsĩɛ beeɛ aà fɛlɛ la aà gɛ́ le, a fɛlɛɛ. Yãe a á fuo. 21 Wabikɛa ń lɛyeao mɛ́ ì tã́a bee taa go.

Yesu a gaa ń a vuao yã'oa

(Maa 9.30-32, Luk 9.43-45)

22 Gↄↄ pↄ́ a kú ń a ìwaↄ sãnu Galile, a ònɛ́: Sema wà Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpámá, 23 wi aà dɛ, i vu a gↄↄ àaↄ̃dezĩ. Ɔ̃ an pↄ yà maamaa.

Lua kpɛ́ wɛ̃̀'ↄ̃a fĩaboa

24 Kɛ́ aa kà Kapɛnaũ, Lua kpɛ́ ↄsinaↄ mↄ̀ Piɛɛ là aa mɛ̀: Á yãdanɛde lí wɛ̃̀'ↄ̃a kpao lé?§ 25 Piɛɛ wèmá à mɛ̀: Ì kpá. Kɛ́ Piɛɛ lɛ́ gɛ̃ ua, Yesu dↄ̀aa òɛ̀ gↄ̃̀ↄ: Simↄↄ, deↄ dṹniaɛ bee kíaↄ ì wɛ̃̀'ↄ̃a ge asea símái? An nɛ́ↄ yã̀, ge gbɛ̃pãleↄnɛ? N yã́pi è kpelewai? 26 Piɛɛ mɛ̀: Gbɛ̃pãleↄnɛ. Yesu òɛ̀: Tó beewaɛ, an nɛ́ↄ bàa kuo. 27 Ãma kɛ́ wá yã́ su ↄ̃máo yã́i, gɛ́ kokoa dai ísidaa. Kpↄ̀ sɛ̃́ia pↄ́ ń kũ̀, ǹ a lɛ́ wɛ̃aa, ńyↄ̃ ↄ̃a e a guu. Bee sɛ kpámá, mapi ń mpio pↄ́ ũ.

18

Tɛa Yesuzi lán nɛ́wa

(Maa 9.33-48, Luk 9.46-48, 15.3-7)

1 Zĩbeezĩ Yesu ìwaↄ mↄ̀ aà là aa mɛ̀: Démɛ dɛńla kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gbɛ̃́ↄ guui? 2 Ɔ̃ Yesu nɛ́fɛ̃nɛnae sìsi zɛ̀ ń aɛ 3 à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, tó i lilɛ a gↄ̃ lán nɛ́wao, á gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guuo. 4 Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa sↄ̀aa à gↄ̃̀ lán nɛ́fɛ̃nɛnaɛ beewa mɛ́ dɛńla kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gbɛ̃́ↄ guu. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ nɛ́ bee taa dìlɛ ma ìwakɛ yã́i, ade ma dilɛɛ.

6 Tó gbɛ̃́ tò nɛ́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛɛ́ↄ do fù, a maa ń adeo yãa wà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀nɛ dↄ aà nↄɛɛ, wi aà zu ísi guo. 7 Waiyoo dṹnia, kɛ́ yã́ pↄ́ ì to wà fu ku a guu yã́i. Sema yã́ pↄ́ ì to wà fu àↄ ku, ãma waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ fua yã́pi sù bↄ̀ aà kĩ́i. 8 Tó n ↄ ge n gbá mɛ́ tò ńlɛ fu, zↄ̃ ǹ vũaa. Gɛ̃a àizãna guu kↄ̃̀ↄ ũ ge ɛɛ ũ maa dɛ wà n zu tɛ́ gasai guu ń ↄ mɛ̀n plao ge ń gbá mɛ̀n plaola. 9 Tó n wɛ́ mɛ́ tò ńlɛ fu, bↄ ǹ vũaa. Gɛ̃a àizãna guu wɛdode ũ maa dɛ wà n zu zia tɛ́ guu ń wɛ́ mɛ̀n plaola.*

10-11 À laaika sakaa nɛ́ɛↄ douzi, asa málɛ oɛ́, an malaikaↄ ku luabɛ, aa ku kↄ̃ wɛ́u ń ma Mae pↄ́ kú weo gↄↄpiiɛ. 12 Álɛ e kpelewa ni? Tó gbɛ̃́ sã vĩ mɛ̀n basↄo, tó ado vũ̀aa, a a mɛ̀n basↄo mɛ̀ndosaiↄ to gbɛpↄlɛu we à gɛ́ a pↄ́ pↄ́ vũ̀aapi wɛɛlɛio lé? 13 Sĩana málɛ oɛ́, tó a è, aà pↄ aↄ nawà dɛ a mɛ̀n basↄo mɛ̀ndosai pↄ aai kↄ́lɛoↄla. 14 Màa á Mae pↄ́ kú musu ye nɛ́ɛ beeↄ do vũaa sↄ̃o.

Sùuukɛa ń kↄ̃o

15 Tó n gbɛ̃́dee tàaekɛ̀, gɛ ǹ aà le ndo, yã́pi bↄɛ̀ gupuau. Tó à n yãmà, n n gbɛ̃́pi mìsiɛ. 16 Tó i n yãmao, gbɛ̃́ mɛ̀ndo ge gbɛ̃ↄn pla sɛ nama, kɛ́ à e yã́pi si seelade gbɛ̃ↄn pla ge àaↄ̃ musu.† 17 Tó à gì n yãmai, yã́pi o gãli guu. Tó à gì gãlipi yãmai lↄ, ǹ aà dilɛ zĩ̀lo ũ luayãdansai ũ.

18 Sĩana málɛ oɛ́: Pↄ́ pↄ́ á yè dṹniau, aↄ yea musuɛ, mɛ́ pↄ́ pↄ́ á pòlo dṹniau aↄ poloa musuɛ.‡ 19 Málɛ oɛ́ lↄ, tó á gbɛ̃ↄn plaↄ lɛ́ kɛ̀ doũ dṹniau la, yã́ pↄ́ a a wabikɛ̀ ma Mae pↄ́ kú musuwa píi, a kɛɛ́ɛ. 20 Asa gu pↄ́ gbɛ̃ↄn pla ge gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ kↄ̃ kã̀aau ń ma tↄ́o, miↄ kú ń guuɛ.

21 Bee gbɛa Piɛɛ mↄ̀ Yesu là à mɛ̀: Dii, gɛ̃n ũma mà sùuukɛ ń ma gbɛ̃́dee pↄ́ ìↄ tàaekɛmɛɛoi? Gɛ̃n sopla yã̀? 22 Yesu wèwà à mɛ̀: Málɛ onɛ, i kɛ gɛ̃n sopla no, gɛ̃n sopla lɛɛ bàaↄ̃kwiɛ.§

23 Bee yã́i kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́ dɛ lán kíaɛ bee yã́wa. Kíae mɛ́ ye à a ↄ̃a yã́ gↄ̃́gↄ̃ ń a ìwaↄ. 24 Kɛ́ à nà ↄ̃api yã́wa, ↄ̃ wà mↄ̀ɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ aà fĩa sɛa miliↄ̃ ↄ̀aa kwio. 25 Lá a ↄ̃a vĩ à fĩapi boo, ↄ̃ aà dii mɛ̀ wà aà yía ń aà nao ń aà nɛ́ↄ ń pↄ́ pↄ́ a vĩↄ píi, wi gbasa wà aà kɛ̃́. 26 Ɔ̃ zĩkɛnapi wùlɛ a dii aɛ, à awakpàɛ̀ à mɛ̀: Mɛnakɛmanↄ, má n fĩabonɛ píi. 27 Ɔ̃ aà dii aà wɛ̃nagwà, à aà gbàɛ à fĩapi tòɛ̀. 28 Kɛ́ zĩkɛnapi bↄ̀ lé, à kpàaũ ń a zĩkɛndee pↄ́ a fĩa dↄwà ã́nusu ↄwatɛ̃ basↄoo. Ɔ̃ à aà kũ̀, àlɛ aà kòlo wi à mɛ̀: Ma fĩabomɛɛ. 29 Aà gbɛ̃́deepi wùlɛ aà aɛ à awakpàɛ̀ à mɛ̀: Mɛnakɛmanↄ, má n fĩabonɛ. 30 Ãma i weio. A tò wà aà dàkpɛu e aà a fĩaboɛ.

31 Kɛ́ aà zĩkɛn gbɛ̃́ kĩniↄ è màa, à kɛ̀nɛ́ ĩ́i maamaa, ↄ̃ aa gɛ̀ yã́pi sɛ̀lɛ sìu ń diiɛ píi. 32 Ɔ̃ diipi aà sìsi à mɛ̀: Ìwa vãi! Ma n fĩa tònɛ píi, kɛ́ n awakpàmɛɛ yã́i. 33 Lá ma sùuukɛ̀nnↄ, a maa ǹ sùuukɛ ń n gbɛ̃́deeo sↄ̃o lé? 34 Aà diipi pↄ pà, a tò wà aà dàkpɛu wàↄ ĩadawà e aà gɛ fĩapi boò píi. 35 Ɔ̃ Yesu ɛ̀a mɛ̀: Tó á baade lí sùuukɛ ń a gbɛ̃́deeo ń nↄ̀sɛmɛndooo, màa ma Mae pↄ́ kú musu a kɛɛ́.

19

Nↄyaa

(Maa 10.1-12)

1 Kɛ́ Yesu yã́ beeↄ ò a làa, à bↄ̀ Galile à gɛ̀ Yude bùsu kpɛ dou Yuudɛ̃ baale. 2 Bíla tɛaàzi, ↄ̃ à ń gyãeↄ gbã̀gbãnɛ́ we. 3 Ɔ̃ Falisieↄ mↄ̀ líkpalɛiwà, aa aà là aa mɛ̀: Gↄ̃ɛ zɛvĩ à a na ya yã́pii yã́ia? 4 A wèmá à mɛ̀: Kɛ́ Lua ń kɛ́ gↄ̃ɛ ń nↄɛo za káau, i a kyokɛ á èo lé?* 5 Lua mɛ̀ a yã́i gↄ̃ɛ a go a de ń a daowa, i na a nawa, an pla ḿpii aai gↄ̃ lán sàwakula ń gbalaowa.† 6 Beewa aa ku dodo lↄo, aa gↄ̃̀ mɛdoũɛ. Ayãmɛto pↄ́ pↄ́ Lua nàkↄ̃wa, gbɛ̃nazĩna su kɛ̃aao. 7 Ɔ̃ Falisiↄ aà là aa mɛ̀: Bↄ́yãi Mↄizi dìlɛ gↄ̃ɛ lí gínzila kɛ̃ kpa a nawa, i gbasa à aà yai?‡ 8 Yesu wèmá à mɛ̀: Mↄizi á gbá zɛ́ à á na yá kɛ́ á swã́ gbãa yã́iɛ, ãma a dɛ màa za a daalɛgↄↄo. 9 Málɛ oɛ́, tó gbɛ̃́ a na yà, mɛ́ i kɛ à gbãsĩkɛ̀ no, tó à nↄ pãle sɛ̀, à gbãsĩkɛ̀ɛ.§

10 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Tó màa gↄ̃ɛ yã́ dɛ ń a nao, a maa wà nↄsɛo. 11 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: I kɛ gↄ̃ɛ píi mɛ́ a fↄ̃ yã́pi sɛo, sema gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń gbá a zɛ́. 12 Asa gbɛ̃eↄ lí nↄsɛo kɛ́ wà ń í màa yã́i, mɛ́ gbɛ̃eↄ ìↄ ku màa kɛ́ wà ń lɛ wì yã́i, mɛ́ gbɛ̃eↄ ńzĩa kũ̀ màa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́i. Gbɛ̃́ pↄ́ a fↄ̃ yã́pi sɛ aà sɛ́.

Báaadaa nɛ́ↄgu

(Maa 10.13-16, Luk 18.15-17)

13 Bee gbɛa gbɛ̃́ↄ mↄ̀ Yesuɛ ń nɛ́ↄ aà ↄnamá, i wabikɛnɛ́, ↄ̃ aà ìwaↄ lɛ́ gínɛ́. 14 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: À to nɛ́ↄ mↄ ma kĩ́i. Ásu gínɛ́o, asa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iá gbɛ̃́ bee taaↄ pↄ́ɛ. 15 Kɛ́ à ↄnàmá, ↄ̃ à bↄ̀ we.

Ɔde

(Maa 10.17-31, Luk 18.18-30)

16 Ɔ̃ gↄ̃ɛe mↄ̀ Yesu kĩ́i, à aà là à mɛ̀: Mɛtulu, bↄ́ maa má kɛ mà àizãna ei? 17 A wèwà à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ ma la maakɛaii? Lua ado mɛ́ maa. Tó ń ye ǹ gɛ̃ àizãna guu, ǹyↄ̃ aà yãdilɛaↄ kũa. 18 Ɔ̃ à aà là à mɛ̀: An kpele ni? Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Ńsuli gbɛ̃dɛo, ńsuli wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo, ńsuli kpã́i'oo, ńsuli yãdↄ n gbɛ̃́deewao, 19 nìli n de ń n dao kpɛla, ǹyↄ̃ ye n gbɛ̃́deezi lá ńzĩa wɛ̃niwa.* 20 Ɛ̀waasopi òɛ̀: Má yã́ beeↄ kũa píi. A kpele mɛ́ gↄ̃̀mɛɛ lↄi? 21 Yesu òɛ̀: Tó ń ye ǹyↄ̃ kú wásawasaɛ,† gɛ ǹ n pↄ́ↄ yía píi, ní a ↄ̃a kpá taasideↄwa, ní mↄ tɛmazi, ńyↄ̃ↄ àizɛɛ vĩ luabɛ. 22 Kɛ́ ɛ̀waasopi yã́pi mà, à tà ń pↄsiao kɛ́ aà pↄ́ↄ dasi yã́i.

23 Ɔ̃ Yesu ò a ìwaↄnɛ: Sĩana málɛ oɛ́, ↄde gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iu zĩ'ũ. 24 Málɛ oɛ́ lↄ, yiongo gɛ̃a abaawɛu àa dɛ ↄde gɛ̃a kpala pↄ bↄ̀ Lua kĩ́iula. 25 Kɛ́ aà ìwaↄ yã́pi mà, ↄ̃ à ń kṹ gbãa aa mɛ̀: Tó màaɛ, démɛ a bↄi? 26 Ɔ̃ Yesu ń gwá soee, a ònɛ́: Gbɛ̃nazĩna a fↄ̃o. Lua mɛ́ apii zɛ́ vĩ.

27 Ɔ̃ Piɛɛ a zãsìwà à mɛ̀: Wápiↄ sↄ̃ wa pↄ́pii tò wa bↄ tɛnzi. Bↄ́mɛ a gↄ̃wɛ̃ɛ sai? 28 Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́: Tó Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ zↄ̃̀lɛ a kpalabaa gawidewa dṹnia dafu guu,‡ á gbɛ̃́ pↄ́ á tɛmaziↄ á zↄ̃lɛ kpalabaa mɛ̀n kuɛplaↄwa, íↄ yã́gↄ̃gↄ̃ Isaili bui kuɛplaↄnɛ. 29 Gbɛ̃́ pↄ́ a bɛ tò ge a vĩ̀iↄ ge a dãunaↄ ge a mae ge a da ge a nɛ́ↄ ge a buaↄ ma yã́i, a ɛa bee taa e lɛɛ basↄo, mɛ́ a àizãna e. 30 Dasi pↄ́ dↄaaaↄ gↄ̃ zã́, mɛ́ dasi pↄ́ tɛ́ zã́ↄ gↄ̃ dↄaaa.

20

Yãlɛɛũa ń gbɛ̀winaↄ

1 Lá kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛn kɛ: Uabelee mɛ́ bↄ̀ kↄↄkↄↄ, à gɛ̀ gbɛ̀winaↄ wɛɛlɛi aa zĩkɛɛ a bua. 2 An yã́ kↄ̃sɛ̀ aà fĩabonɛ́ ã́nusu ↄwatɛ̃ dodo. Ɔ̃ à ń gbáɛ a bua. 3 À bↄ̀ lↄ muuwãamigↄↄ, ↄ̃ à gbɛ̃pãleↄ lè gãaɛ kálɛa pã. 4 A ònɛ́: Ápiↄ sↄ̃ à gɛ́ zĩkɛi ma bua, mí fĩaboɛ́ a zɛ́wa. 5 Ɔ̃ aa gɛ̀. À ɛ̀a bↄ̀ lↄ ĩatɛ̃ minanguo, ↄ̃ à ɛ̀a bↄ̀ ĩatɛ̃ auapilaa, a ò gbɛ̃pãleↄnɛ màa lↄ. 6 Kɛ́ à bↄ̀ oosi, à gbɛ̃pãleↄ lè kálɛa, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãi á kálɛa la pã za kↄↄi? 7 Aa wèwà aa mɛ̀: Kɛ́ wi zĩdawɛ̃ɛo yã́iɛ. A ònɛ́: À gɛ́ zĩkɛi ma bua sↄ̃. 8 Ĩatɛ̃ gɛ̃a kpɛ́u* ↄ̃ budepi ò a ziiaɛ: Zĩkɛnaↄ sísi ǹ fĩabonɛ́. Daalɛ gbɛ̃́ zã́ↄwa e à gɛ midɛ gbɛ̃́ káauↄwa. 9 Ɔ̃ oosideↄ mↄ̀, aa ã́nusu ↄwatɛ̃ è mɛ̀ndodo. 10 Kɛ́ gbɛ̃́ káauↄ mↄ̀, aalɛ e ń ↄ̃a aↄ dɛ gbɛ̃́ zã́ↄlaɛ, ↄ̃ ã́nusu ↄwatɛ̃ do aa è ḿpii. 11 Kɛ́ aa ń ↄ̃a sì, ↄ̃ aa zↄadↄ̀ uabelepiwa 12 aa mɛ̀: Lɛɛlu do ↄ̃ gbɛ̃́ zã́ↄ zĩkɛ̀, mɛ́ n ń dílɛ sáa ń wá gbɛ̃́ pↄ́ wa zĩ zↄ̃ↄde kɛ̀, wa ĩatɛ̃ gbãa kàkawálaↄa? 13 Ɔ̃ à wè ń gbɛ̃́piↄ dowa à mɛ̀: Ma gbɛ̃́, mi n bleo. Wa kↄ̃ yãmà ã́nusu ↄwatɛ̃ do musu nolo? 14 Ǹ n pↄ́ si ǹ tá. Má ye kpa gbɛ̃́ zã́ɛ beewa lá n pↄ́waɛ. 15 Má zɛvĩ mà kɛ ń ma ↄ̃ao lá má yeiwao lé? Ńlɛ wɛbↄbↄi kɛ́ má gbɛ̃kɛ vĩ yã́i yã̀? 16 Beewa gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ zã́ↄ gↄ̃ dↄaaa, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ dↄaaaↄ gↄ̃ zã́.

Yesu a gaa ń a vuao yã'oa

(Maa 10.32-34, Luk 18.31-34)

17 Gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ gɛ́ Yelusalɛũ, à a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ kã̀aa ńtɛ̃ɛ, à yã'ònɛ́ zɛ́u à mɛ̀: 18 Wálɛ gɛ́ Yelusalɛũɛ. We wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpáu sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄwa, aai yãdaaàla, 19 aai aà kpa luayãdↄ̃nsaiↄwa. Aa aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ, aai aà gbɛ̃ ń flàalao, aai aà páliwa, aai aà dɛ, i vu a gↄↄ àaↄ̃dezĩ.

Zaaki ń Zãao wabikɛa

(Maa 10.35-45)

20 Bee gbɛa Zebedee nɛ́ↄ da mↄ̀ Yesu kĩ́i ń a nɛ́ↄ. A ye wabikɛwà, ↄ̃ à kùlɛɛ̀. 21 Ɔ̃ Yesu aà là à mɛ̀: Bↄ́ ń yeii? A wèwà à mɛ̀: To ma nɛ́ gbɛ̃ↄn plaɛↄ aaↄ kunnↄ n kpalau, gbɛ̃do n ↄplaai, gbɛ̃do ↄzɛɛi. 22 Ɔ̃ Yesu ò nɛ́piↄnɛ à mɛ̀: Á yã́ pↄ́ álɛ a wabikɛa dↄ̃o. Taasi kɛɛona pↄ́ má a imi, á fↄ̃ mia? Aa wèwà aa mɛ̀: Wá fↄ̃́. 23 Yesu mɛ̀: Í pↄ́ má mi, á mi fá, ãma zↄ̃lɛa ma ↄplaai ge ma ↄzɛɛi dɛ ma yã́ ũo. Zↄ̃lɛkĩi beeↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma Mae kɛ̀kɛnɛ́ↄ pↄ́ ũɛ. 24 Kɛ́ aà ìwa gbɛ̃ↄn kwi kĩniↄ yã́pi mà, an pↄ pà vĩ̀i ń dãunapiozi. 25 Ɔ̃ Yesu ń kãaa ḿpii, a ònɛ́: Á dↄ̃ kɛ́ bùsu gbãadeↄ ì gbãablemá, mɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ì ikokɛmá, 26 ãma aↄ dɛ màa á kĩ́io. Tó á gbɛ̃e ye àↄ dɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, aà gↄ̃ á dↄnlɛde ũ. 27 Tó á gbɛ̃e ye àↄ dɛ dↄaana ũ, aà gↄ̃ á zↄ̀blena ũ. 28 Asa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ i mↄ wà dↄalɛo, à mↄ̀ dↄi gbɛ̃́ↄlɛɛ, i gi a wɛ̃nii gbɛ̃́ dasiↄ boa yã́i.

Vĩ̀a baakɛnaↄ gbã́gbãa

(Maa 10.46-52, Luk 18.35-43)

29 Gↄↄ pↄ́ aalɛ bↄ Yeliko, bíla tɛ́ Yesuzi. 30 Vĩ̀a gbɛ̃ↄn plaↄ zↄ̃lɛ zɛ́ lɛ́, aa mà Yesu mɛ́ lɛ́ gɛ̃, ↄ̃ aalɛ lɛ́ gbãa zu aa mɛ̀: Dii, Davidi Bui, wá wɛ̃nagwa! 31 Wàlɛ gínɛ́ wàlɛ mɛ aa nílɛ, ↄ̃ an lɛzu kɛ̀kɛ gbãakũ̀ aa mɛ̀: Dii, Davidi Bui, wá wɛ̃nagwa! 32 Ɔ̃ Yesu zɛ̀ à ń sisi à ń lá à mɛ̀: Bↄ́ á ye mà kɛɛ́i? 33 Aa wèwà aa mɛ̀: Dii, wá ye ǹ wá wɛ́ wɛ̃wɛ̃ɛɛ. 34 Yesu ń wɛ̃nagwà, à ↄkã̀ ń wɛ́wa. Wegↄ̃ↄ aa gu'è, ↄ̃ aa bↄ̀ tɛaàzi.

21

Gbãakpaa Yesuzi Yelusalɛũ

(Maa 11.1-26, Luk 19.28-48, Zãa 12.12-22)

1 Kɛ́ aa kà kãi ń Yelusalɛũo, aa kà Bɛfaze wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu, ↄ̃ Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn plaↄ zĩ̀ 2 a ònɛ́: À gɛ́ wɛ̃́lɛ pↄ́ kálɛ á aɛ kee guu. Tó a gɛ̃, á zàa'ĩna e dↄa ń a nɛ́o wegↄ̃ↄ. À polo suomɛɛ. 3 Tó gbɛ̃e á lá, kpelewa ni, í mɛ Dii mɛ́ ye ń mↄaoi, a ń gbaɛɛ̀ tia. 4 A dɛ màa kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabi ò kɛ yã́iɛ, à mɛ̀:

5 O Siↄnadeↄnɛ an kía mɛ́ lɛ́ mↄ́ ń kĩ́i.

Aà nↄ̀sɛ niɛ, a di zàa'ĩn bↄlↄ kpɛ.*

6 Ìwapiↄ gɛ kɛ̀ lá Yesu ònɛ́wa. 7 Aa sù ń zàa'ĩnapio ń a nɛ́o, aa ń ulaↄ kpàlɛmá, ↄ̃ Yesu dìkpɛ. 8 Gbɛ̃́ dasideↄ lɛ́ ń ulaↄ kpálɛ zɛ́u,† gbɛ̃eↄ lɛ́ lá zↄ̃ wàlɛ kpálɛ zɛ́u lↄ. 9 Bíla pↄ́ dↄaaaɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ aà kpɛↄ lɛ́ wiilɛ wàlɛ mɛ:

Gbãa kɛ, Davidi Bui!

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o ũ!

Wà gbãakpaaàzi à zↄ̃ luawa.‡

10 Kɛ́ Yesu gɛ̃̀ Yelusalɛũ, wɛ̃́lɛ lòo, gbɛ̃́pii lɛ́ mɛ: Dén gbɛ̃́ bee ũi? 11 Bíla mɛ̀: Ãnabi Yesuɛ. À bↄ̀ Nazalɛti, Galile bùsuuɛ.

Yesu gɛa Lua ua

(Maa 11.15-19, Luk 19.45-48, Zãa 2.13-22)

12 Yesu gɛ̃̀ Lua ua à laayianaↄ ń laalunaↄ yà ń bↄ́lɛ píi. À ↄlɛũkpakɛnaↄ táabũnuↄ ń felenyianaↄ kìlaↄ fuangba. 13 A ònɛ́: A kɛ̃a Lua taalau, wali o ma kpɛ́ɛ lousisikpɛ,§ ↄ̃ á kɛ̀ gbɛ̃blenaↄ tòo ũ.*

14 Vĩ̀aↄ ń ɛɛↄ mↄ̀ aà kĩ́i Lua ua we, ↄ̃ à ń gbãgbã. 15 Kɛ́ sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ yãbↄnsaɛ pↄ́ àlɛ kɛↄ è, mɛ́ aa mà nɛ́ↄ lɛ́ wiidↄwà Lua ua aalɛ mɛ, gbãa kɛ Davidi Bui, ↄ̃ an pↄ pà. 16 Aa òɛ̀: Ń mà lá aalɛ oa? Yesu wèmá à mɛ̀: Ao! Kɛ́ Lua dà nɛ́fɛ̃nɛnaↄnɛ ń nɛ́ yↄ̃minaↄ aa a táasilɛ, i a kyokɛo lé?† 17 Ɔ̃ à bↄ̀ wɛ̃́lɛu à ń tó we, à tà ii Bɛtani.

Yesu kaadↄɛnli kaa

(Maa 11.12-14,20-24)

18 Kɛ́ gu dↄ̀ kↄↄkↄↄ, à ɛ̀a lɛ́ su wɛ̃́lɛdau, ↄ̃ nↄana lɛ́ aà dɛ. 19 À kaadↄɛnli è zɛ́ lɛ́, ↄ̃ à sↄ̃̀i, i nɛ́ ewào, sema lá pã. Ɔ̃ a ò lípiɛ: Ńyↄ̃ nɛ'i bau lↄo. Wegↄ̃ↄ lípi giigàga. 20 Kɛ́ aà ìwaↄ è, ↄ̃ à bↄ̀ ń saɛ aa mɛ̀: Àkɛa kaadↄɛnlipi giigàga màa gↄ̃̀ↄi? 21 Yesu wèmá à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, tó á Lua náai vĩ seasai, i kɛ kaadↄɛnlipi yã́ ↄ̃ á kɛ adoo. Baa tó á ò sĩ̀sĩɛ beeɛ aà azĩa sɛ zu ísiau, a kɛɛ.‡ 22 Tó á Lua náai vĩ, pↄ́ pↄ́ á gbɛ̀awà wabikɛa guu píi, á eɛ.

Yesu laa a ikoi

(Maa 11.27-33, Luk 20.1-8)

23 Yesu gɛ̃̀ Lua ua, àlɛ yãdanɛ́. Ɔ̃ sa'onkiaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mↄ̀ aà là aa mɛ̀: Iko kpele ńlɛ yã́ beeↄ kɛòi? Démɛ n gba iko beei? 24 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Mapi sↄ̃ má yã́ mɛ̀ndo gbɛawá. Tó á òmɛɛ, ↄ̃ má iko pↄ́ málɛ yã́ beeↄ kɛo oɛ́. 25 Dé iko Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ̀òi?§ Lua pↄ́ yã̀, ge gbɛ̃nazĩna pↄ́ɛ? Ɔ̃ aa lɛkpàaĩ aa mɛ̀: Tó wa mɛ̀ Lua pↄ́ɛ, a wá lá bↄ́yãi wi Zãa yã́ sio ni. 26 Tó wa mɛ̀ gbɛ̃nazĩna pↄ́ɛ sↄ̃, wá bíla vĩa vĩ, asa ampii aa Zãa ãnabikɛ sìɛ. 27 Ɔ̃ aa wè Yesuwa aa mɛ̀: Wá dↄ̃o. Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Mapi sↄ̃ má iko pↄ́ málɛ yã́ beeↄ kɛo oɛ́o.

Nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ

28 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Gbɛ̃e mɛ́ nɛgↄ̃ɛnaↄ vĩ gbɛ̃ↄn pla. Ɔ̃ a ò Wooɛ: Gɛ́ zĩkɛi bua gbã. 29 Woo mɛ̀: Má gɛo. Ɔ̃ à nↄ̀sɛlìlɛ gbɛzã, à gɛ̀. 30 Maepi gɛ ò Seɛ màa lↄ. Ɔ̃ Se mɛ̀: Too. Kási i gɛo. 31 Á è kpelewai? Gbɛ̃ↄn plapiↄ guu, an démɛ a mae pↄeã kɛ̀i? Aa mɛ̀: Wooɛ. Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́: Ɔsinaↄ ń káaluaↄ gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu á ãa. 32 Asa Zãa mↄ̀ à zɛ́ súsu ↄ̀lↄɛ́, i aà yã́ sio. Ɔsinaↄ n káaluaↄ mɛ́ aa aà yã́ sì. Baa ń bee eao i nↄ̀sɛlilɛ gbɛzã a aà yã́ sìo.

Vɛ̃ɛbu zĩkɛnaↄ

(Maa 12.1-12, Luk 20.9-18)

33 À yãpãle ma lↄ. Uabelee mɛ́ kú a vɛ̃ɛbu vĩ, à kaa lìai à ɛyↄ̃̀ a guu vɛ̃ɛfɛ̃kĩi ũ, à gbadà.* Ɔ̃ à a vɛ̃ɛbupi nà zĩkɛnaↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ à fɛ̀lɛ ń táo. 34 Kɛ́ vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃gↄↄ kà, ↄ̃ à a ìwaↄ zĩ̀ zĩkɛnapiↄwa aa a vɛ̃ɛ asea siɛ. 35 Ɔ̃ zĩkɛnapiↄ aà ìwaↄ kũ̀kũ, aa ń gbɛ̃do gbɛ̃̀, aa ń gbɛ̃do dɛ̀, aa ń gbɛ̃do pàpa ń gbɛo aa dɛ̀. 36 Uabelepi ɛ̀a ìwa pãleↄ zĩ̀,† an dasi dɛ gbɛ̃́ káauↄla, ↄ̃ aa kɛ̀nɛ́ màa lↄ. 37 Gbɛzã ↄ̃ à a nɛ́ zĩ̀má à mɛ̀: Aa ma nɛ́ yãda. 38 Kɛ́ zĩkɛnapiↄ nɛ́pi è, aa òkↄ̃ɛ: Túbiblenan kee. Wà aà dɛ, bú i gↄ̃wɛ̃ɛ. 39 Ɔ̃ aa aà kũ̀ bↄ̀ò kaau aa aà dɛ̀. 40 Tó búde sù, kpelewa a kɛ zĩkɛnapiↄnɛi? 41 Aa wèwà aa mɛ̀: A gbɛ̃́ pãsĩpiↄ dɛdɛ pãsĩpãsĩɛ, i búpi na zĩkɛn pãle pↄ́ aa aà asea kpawa a gↄↄwaↄnɛ ń ↄzĩ. 42 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: I yã́ɛ bee kyokɛ taalauo lé?

Gbɛ pↄ́ ɛ̃bonaↄ pãkpài mɛ́ gↄ̃̀ gbɛↄ mide ũ.

Dii mɛ́ bee kɛ̀ ↄ̃ à kɛ̀wɛ̃ɛ yãbↄnsaɛ ũ.‡

43-44 Ayãmɛto málɛ oɛ́: Lua a á bↄ kpala pↄ́ bↄ̀ a kĩ́i guu, i gbɛ̃́ pↄ́ aa a asea kpawaↄ kpau.

45 Kɛ́ sa'onkiaↄ ń Falisiↄ Yesu yãlɛɛũanɛpiↄ mà, aa dↄ̃̀ kɛ́ ń yã́ àlɛ o. 46 Ɔ̃ aalɛ zɛwɛɛlɛ wà aà kṹ, ãma aa vĩakɛ̀ bílaɛ, kɛ́ wà aà dìlɛ ãnabi ũ yã́i.

22

Nↄsɛpↄnakɛa

(Luk 14.15-24)

1 Yesu ɛ̀a yãlɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: 2 Lá kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛn kɛ lↄ. Kíae mɛ́ lɛ́ nↄsɛpↄnakɛ a nɛ́ɛ, 3 ↄ̃ à a zĩkɛnaↄ zĩ̀ gbɛ̃́ pↄ́ à ń gbɛa blɛbleawaↄ sísii, ãma aa ye mↄaio. 4 Ɔ̃ à ɛ̀a zĩkɛnpãleↄ zĩ̀ a ònɛ́: À gɛ o gbɛ̃́ pↄ́ ma ń gbɛaↄnɛ ma sↄu mà, ma zuswanaↄ ń pↄtuo mɛkpaaↄ dɛ̀dɛ má làa. Aa mↄ nↄsɛ guu. 5 Ɔ̃ aai laaidↄ yã́piwao, an baade gɛ̀ a bↄↄlɛkɛi. Gbɛ̃eↄ gɛ̀ ń bua, gbɛ̃eↄ gɛ̀ ń laatai, 6 gbɛ̃́ kĩniↄ zĩkɛnapiↄ kũ̀kũ aa widàmá aa ń dɛdɛ. 7 Ɔ̃ kíapi pↄ pà, à a sosaↄ gbàɛ aa gɛ̀ gbɛ̃dɛnapiↄ dɛ̀dɛ, ↄ̃ aa tɛsↄ̃̀ ń wɛ̃́lɛwa. 8 Ɔ̃ kíapi gbàsa ò a zĩkɛnaↄnɛ: Nↄsɛblɛ mà, ãma gbɛ̃́ pↄ́ ma ń gbɛaↄ kɛ̀wà fɛ̃́nɛũ. 9 À gɛ́ zɛ́kpaaↄ guu, í gbɛ̃́ pↄ́ á è píi sísi nↄsɛ guu. 10 Ɔ̃ zĩkɛnapiↄ fɛ̀lɛ gɛ̀ zɛ́ↄ guu, aa gbɛ̃́ pↄ́ aa èↄ kã̀aa, gbɛ̃vãiↄ ń gbɛ̃maaↄ píi. Màa nↄsɛpↄnakɛnaↄ gupà.

11 Kɛ́ kíapi gɛ̃̀ pↄnakɛnapiↄ gwai, à gↄ̃ɛe è we, a nↄsɛpↄna ula daao, 12 ↄ̃ a òɛ̀: Ma gbɛ̃́, àkɛa n gɛ̃ la nↄsɛpↄna uladasaii? Ɔ̃ à nì kpã̀uu. 13 Ɔ̃ kía ò a dↄaiↄnɛ: À aà ↄↄ ye ń aà gbáↄ, í aà zu bàasi gusiau. We a ↄ́ↄlↄu à ↄdi a musu. 14 Asa dasi ↄ̃ Lua sìsi, ãma gbɛ̃́ pↄ́ a sɛ̀ↄ bílao.

Yesu lousisin gbɛ̃zↄ̃ↄↄ fua

(Maa 12.13-40, Luk 10.25-28, 20.19-47)

15 Bee gbɛa ↄ̃ Falisiↄ bↄ̀ gɛ̀ lɛkpàaĩ lá wà kɛ aa e Yesu kṹ a yã'oa guu. 16 Ɔ̃ aa ń ìwaↄ zĩ̀wà ń Elodi kpala zɛnkpɛdeeↄ, aa mɛ̀: Mɛtulu, wá dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ náaiden n ũ. Ni Lua zɛ́ ↄlↄnɛ́ wásawasaɛ. Nili yã́si ń gbɛ̃́ↄ ublembɛkɛ yã́io, asa nili gbɛ̃e wɛgwao. 17 Lá ń è ǹ owɛ̃ɛ. À kũ̀ wà wɛ̃̀'ↄ̃a kpá Sezaawaa, ge i kũo? 18 Yesu ń nↄ̀sɛvãi dↄ̃̀má à mɛ̀: Mↄafilideↄ! Bↄ́yãi álɛ filifilimbakpamɛɛi? 19 À ↄ̃a pↄ́ wì wɛ̃̀'ↄ̃a kpaò ↄlↄmɛɛ. Ɔ̃ aa ↄ̃api do dↄ̀ɛ̀. 20 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Dé mi ń a tↄ́on lai? 21 Aa wèwà aa mɛ̀: Sezaa pↄ́ɛ. Ɔ̃ a ònɛ́: Too, à Sezaa dee pↄ́ kpawà, í Lua pↄ́ kpawà. 22 Kɛ́ aa yã́pi mà, à bↄ̀ ń saɛ, ↄ̃ aa aà tò we aa tà.

23 Gↄↄ doũpi zĩ́ Saduseeↄ mↄ̀ Yesu kĩ́i. Aaì mɛ gɛↄ lí vuo, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: 24 Mɛtulu, Mↄizi mɛ̀, tó gↄ̃ɛ gà nɛ́sai, dãuna lí a vĩ̀i gyaa da'uakɛ, aà a vĩ̀i gɛ̃ɛ kɛò.* 25 Tↄ̀ↄ. Dedoũdeↄ kú wá guu yãa gbɛ̃ↄn sopla. Woo nↄ sɛ̀ à gà a nↄpi tò nɛ́sai, ↄ̃ gyaa gↄ̃̀ Seɛ. 26 À kɛ̀ Seɛ màa lↄ ń Bíↄo e à gɛ̀ pɛ̀ gbɛ̃ↄn soplapiↄwa píi. 27 Ampii gbɛa ↄ̃ nↄ gà sↄ̃. 28 Gɛↄ vugↄↄzĩ an gbɛ̃ↄn soplapiↄ guu, démɛ aↄ nↄpi vĩi? Asa ampii aa aà dↄ̃ nↄ ũɛ. 29 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: A sãsãɛ á Luayãtaala ń aà gbãao dↄ̃sai yã́i. 30 Tó gɛↄ vù, aa nↄsɛo, aa zãkɛo, aaↄ ku lán luabɛ malaikaↄwaɛ. 31 Gɛↄ vua yã́ musu i yã́ pↄ́ Lua òɛ́ kyokɛo lé? À mɛ̀ 32 ámɛaa Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua.† Gɛↄ Luan aà ũo, sema gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ. 33 Kɛ́ bíla yã́pi mà, aà yãdaanɛ́ dìmá.

34 Kɛ́ Falisiↄ mà Yesu Saduseↄ fù, aa kↄ̃ kã̀aa. 35 Ɔ̃ an ikoyãdↄ̃naↄ do likpàlɛwà à aà là à mɛ̀: 36 Mɛtulu, Mↄizi ikoyã kpele gbia mɛ́ dɛńlai? 37 Yesu wèwà à mɛ̀: Ǹyↄ̃ ye Dii n Luazi ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai, n sↄ̃ iↄ kuwà.‡ 38 Ikoyã pↄ́ a gbia dɛńlan we. 39 A plaade pↄ́ bↄ̀wan kɛ: Ǹyↄ̃ ye ń gbɛ̃nazĩn deezi lá nzĩa wɛ̃niwa.§ 40 Mↄizi ikoyã píi ń ãnabiↄ yã́ↄ píi looa ikoyã mɛ̀n pla beeↄwaɛ.

41 Lá Falisiↄ kãaaa, Yesu ń lá à mɛ̀: 42 Á è kpelewa Mɛsii yã́ musui? Dé buin aà ũi? Aa wèwà aa mɛ̀: Davidi buiɛ. 43 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Àkɛa Lua Nisĩna dɛ̀dɛ Davidiwa, ↄ̃ a òɛ̀ Diii? À mɛ̀

44 Dii ò ma Diiɛ aà zↄ̃lɛ a ↄplaai

e àa aà ibɛɛↄ kálɛɛ̀ a gbá zíɛ.*

45 Lá Davidi òɛ̀ Dii, kpelewa aↄ dɛ aà bui ũi? 46 Gbɛ̃e i fↄ̃ yã́zãsìwào. Za gↄↄ bee gbɛ̃e i we yãe làwà lↄo.

23

Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄ mↄafili

(Maa 12.38-40, Luk 20.45-47)

1 Bee gbɛa Yesu yã'ò bílaɛ ń a ìwaↄ 2 à mɛ̀: Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄ mɛ́ aa gↄ̃̀ Mↄizi gɛ̃ɛ ũ. 3 Ayãmɛto àli yã́ pↄ́ aaì oɛ́ↄ kɛ píi, íↄ kũa. Ãma ásu ń kɛa kɛo, asa aali yã́ pↄ́ aaì o kɛo. 4 Aaì aso gbia yeye da gbɛ̃́ↄnɛ ń gã̀uɛ, mɛ́ baa ↄton do aaliↄ ye kaio. 5 Aaì ń yã́ píi kɛ kɛ́ gbɛ̃́ↄ ń e yã́iɛ. Màa aaì Lua yã́ ɛsɛba gbɛ̃̀nɛ da,* aaì tùfa gbã̀a da ń pↄkasai.† 6 Pↄnablɛble zↄ̃lɛkĩi maaↄ ń lousisikpɛ zↄ̃lɛkĩi maaↄ ↄ̃ aaìↄ wɛɛlɛ zↄ̃lɛu. 7 Aaìↄ ye wàↄ fↄkpakpamá gãaɛ, wàↄ onɛ Mɛtulu. 8 Ásuli tó wà oɛ́ Mɛtuluo, asa ápii vĩ̀iↄ n dãunaↄn á ũ, mɛ́ á Mɛtulu mɛ̀ndoɛ. 9 Ásuli o gbɛ̃eɛ á mae dṹnia guu lao, asa á Mae mɛ̀ndoɛ, ↄ̃mɛ kú musu. 10 Ásuli tó wà oɛ́ Dↄaanao, asa á Dↄaana mɛ̀ndoɛ, ↄ̃n Mɛsii ũ. 11 Gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃ↄ á guu aàↄ dɛ á dↄnlɛde ũ.‡ 12 Gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa kã́fĩ Lua a aà busaɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa busa Lua a aà kã́fĩ.

Yesu zↄadↄa Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄwa

(Luk 11.37-42)

13 Waiyoo á yãdanɛdeↄ ń Falisiↄ! Mↄafilideↄ! I kpala pↄ bↄ̀ Lua kĩ́i zɛ́ ta gbɛ̃́ↄnɛ. Ili gɛ̃uo, mɛ́ ili we gbɛ̃́ pↄ́ aa ye gɛ̃uↄ gɛ̃̀u sↄ̃o.

14 Waiyoo á yãdanɛdeↄ ń Falisiↄ! Mↄafilideↄ! I wabi gbã̀a kɛ Luawa à gyaaↄ bleò. Bee yã́i á ĩadama pãsĩ aↄ dɛńla.

15 Waiyoo á yãdanɛdeↄ ń Falisiↄ! Mↄafilideↄ! I bɛbɛ tↄↄlɛ ń ísiao ìwa mɛ̀ndo ea yã́i. Tó á è sↄ̃, i aà kɛ tɛ́ pↄ́ ũ dɛála lɛɛ plaɛ.

16 Waiyoo á vĩ̀a dↄaanaↄ! I mɛ tó wà mɛ̀ wa sì ń Lua kpɛ́o, a yãe vĩo, ãma tó wà mɛ̀ wa sì ń Lua kpɛ́ vuao, bee mɛ́ yãvĩ. 17 Vĩ̀a mìsaideↄ! A kpele mɛ́ zↄ̃ↄi? Vua yã̀, ge Lua kpɛ́ pↄ́ ì to vua gↄ̃ aà pↄ́ ũɛ? 18 I mɛ lↄ tó wà mɛ̀ wa sì ń sa'okĩio, a yãe vĩo, ãma tó wà mɛ̀ wa sì ń sa'obↄ pↄ́ kú weo, bee mɛ́ yãvĩ. 19 Vĩ̀aↄ! A kpele mɛ́ zↄ̃ↄi? Sa'obↄ yã̀, ge sa'okĩi pↄ́ ì to sa'obↄ gↄ̃ Lua pↄ́ ũɛ? 20 Gbɛ̃́ pↄ́ mɛ̀ á sì ń sa'okĩio, a sì ń pↄ́ pↄ́ kú weↄɛ lↄ píi. 21 Gbɛ̃́ pↄ́ mɛ̀ á sì ń Lua kpɛ́o, a sì ń Lua pↄ́ kú a guuoɛ lↄ. 22 Gbɛ̃́ pↄ́ mɛ̀ á sì ń luabɛo, a sì ń Lua kpalabaao§ ń Lua pↄ́ zↄ̃lɛwàoɛ.

23 Waiyoo á yãdanɛdeↄ ń Falisiↄ! Mↄafilideↄ! I toeↄ dosina n kíanaↄkpeo ń dã̀ láo kwide kpa Luawa, ↄ̃ i Mↄizi ikoyã gbiaↄ to we, yã́zɛde ń sùuuo ń náaio. Yã́ beeↄ mɛ́ dɛ wà kɛ a kĩni tosai.* 24 Vĩ̀a dↄaanaↄ! I maemilona plɛ á imiau, ↄ̃ i yiongo mↄ́.

25 Waiyoo á yãdanɛdeↄ ń Falisiↄ! Mↄafilideↄ! I gbãbↄ bisaↄ kpɛɛ ń taↄ, mɛ́ bĩi ń gbɛ̃taiinkɛao mɛ́ á nↄ̀sɛ pà. 26 Falisi vĩ̀a! Bisa guu pípi gĩa, a kpɛ i gↄ̃ gbãsĩsai.

27 Waiyoo á yãdanɛdeↄ ń Falisiↄ! Mↄafilideↄ! Á dɛ lán mia pↄ́ wà soolɛ̀wàↄwaɛ. An kpɛ maa wɛ́ɛ, ãma gɛwaↄ ń gbãsĩ píio mɛ́ ń guu pà. 28 Màaɛ ápiↄ sↄ̃, á bɛa maa gbɛ̃́ↄ wɛ́ɛ, ãma mↄafili ń yãvãio mɛ́ á guu pà.

29 Waiyoo á yãdanɛdeↄ ń Falisiↄ! Mↄafilideↄ! I pↄ́ bo ãnabiↄ miaↄwa, i zãble Lua gbɛ̃́ↄ pↄ́wa, 30 i mɛ: Tó wá kú yãa wá deziↄ gↄↄ, wá bàa aↄ kúńnↄ ãnabiↄ dɛdɛa guuo. 31 Beewa á dↄ̃̀ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa ãnabiↄ dɛ̀dɛↄ buiↄn á ũ. 32 À ãiakɛ à á deziↄ tàaaba, í a midɛ sa! 33 Mlɛ̃ↄ! Gbɛ̃nazĩn píligonaↄ! Kpelewa á bↄ tɛ́ yã́ pↄ́ daaála guui?† 34 A yã́i má ãnabiↄ ń ↄ̃nↄnaↄ ń yãdanɛdeↄ zĩwá, í ń gbɛ̃eↄ dɛdɛ, í ń gbɛ̃eↄ páliwa, í ń gbɛ̃eↄ gbɛ̃ ń flàalao á lousisikpɛↄ guu, í ń yá wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo. 35 Beewa Lua gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛↄ yã́ a wi á musu, sɛa za gbɛ̃maa Abɛliwa‡ e à gɛ̀ pɛ̀ Balakia nɛ́ Zakali pↄ́ a aà dɛ̀ Lua kpɛ́ ń sa'okĩio zãnguowa.§ 36 Sĩana málɛ oɛ́, yã́ beeↄ píi a wi gbãgbɛ̃ↄ musuɛ.

37 Yelusalɛũdeↄ, Yelusalɛũdeↄ! A ãnabiↄ dɛ̀dɛ, a gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń zĩ́wáↄ pàpa ń gbɛo a ń dɛdɛ. Miↄ ye mà á kãaamazi mↄ̀ↄmↄↄ, lá ko ì a gã̀sĩa kú a nɛ́ↄlawa, ãma ili weio. 38 Lua a á kpɛ́ tóɛ́ kpɛ́zĩ ũɛ sa. 39 Málɛ oɛ́, za tia á ma e lↄo, e à omɛɛ báaade gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o.*

24

Yelusalɛũ dúuzↄ̃a ń dṹnialaagↄↄ seelaↄ

(Maa 13.1-20, Luk 21.5-24)

1 Yesu bↄ̀ Lua ua, àlɛ tá, ↄ̃ aà ìwaↄ sↄ̃̀aàzi, aa lɛsuikɛ̀ɛ̀ Lua kpɛ́ dↄawa. 2 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: A bee è píia? Sĩana málɛ oɛ́, wa gbɛe to dikↄ̃a weo, wa a dúuzↄ̃ɛ.

3 Gↄↄ pↄ́ Yesu zↄ̃lɛa Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu, aà ìwaↄ mↄ̀ aà kĩ́i ńtɛ̃ɛ, aa aà là aa mɛ̀: Owɛ̃ɛ, yã́ beeↄ kɛ bↄɛ ni? Bↄ́mɛ aↄ dɛ n mↄa ń dṹnialaagↄↄo seela ũi? 4 Yesu wèmá à mɛ̀: À laaika, ásu to gbɛ̃e á sã́são. 5 Asa gbɛ̃́ↄ mↄ́ ń ma tↄ́o dasi, aa mɛ Mɛsiin ń ũ, aa gbɛ̃́ↄ sã́sã dasi. 6 Áli zĩ̀ bao ma ń a súuo. Ásu to sↄ̃ kɛ̃́águo. Bee a kɛɛ, ãma gↄↄ láaa pↄ́n we gĩao. 7 Asa bui ń buio aa fɛlɛ ń kↄ̃oɛ, màaɛ lↄ bùsu ń bùsuo. Nↄana ń tↄↄlɛ lualuaao aↄ ku guↄu dasi. 8 Yã́piↄ píiá nↄwãwã daalɛaɛ. 9 Bee gbɛa wa á kpámá wà á wɛtã, wi á dɛ, bui píi i zaágu ma yã́i.* 10 Gbɛ̃́ dasideↄ i gbasa fu, aai bↄ kↄ̃ kpɛ, aaiↄ zakↄ̃u. 11 Ãnabi ɛgɛnaↄ mↄ dasi aa gbɛ̃́ↄ sã́sã dasi, 12 yãvãi i kↄ̃́, gbɛ̃́ dasideↄ yea Luazi i busa. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ zɛa gbãa e a gↄↄ lɛ́wa, ade mɛ́ a bↄ.† 14 Wa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i baokpa dṹnia gupiiu seela ũ bui píiɛ, a lɛ́ i gbasa ká.

15 Tó a tɛ̃̀ gudɛna pↄ́ ãnabi Daniɛli a yã'ò‡ è Lua ua, kyokɛna yã́pi da, 16 gↄↄ bee gbɛ̃́ pↄ́ aa ku Yudeↄ bàalɛ mipɛ sĩ̀sĩↄwa. 17 Gbɛ̃́ pↄ́ kú kpɛ́ musu su pila gɛ̃ kpɛ́u pↄe sɛ́io. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ kpɛ bua su ɛa bɛ a ula sɛ́io. 19 Waiyoo nↄsindeeↄ ń nɛadeↄ gↄↄ bee. 20 À wabikɛ Luawa kɛ lala'oapi su kɛ buziɛ ge kã́mabogↄↄzĩo. 21 Asa gↄↄpi taasi aↄ zↄ̃ↄɛ. Zaa Lua dṹnia kàlɛ e gbã, a taa i kɛo, mɛ́ a kɛ lↄo.§ 22 Tó Lua i zɛò à gↄↄpi laoo, dↄ̃ gbɛ̃e a bↄo. Ãma a lào gbɛ̃́ pↄ́ à ń sɛ́ↄ yã́iɛ.

Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄa

(Maa 13.21-37, Luk 17.20-37, 21.25-33)

23 Gↄↄ bee tó gbɛ̃e su òɛ́, gwa, Mɛsii ku la ge a ku le, ásu sio. 24 Asa Mɛsii ɛgɛnaↄ ń ãnabi ɛgɛnaↄ mↄ aa seela zↄ̃ↄↄ n dabudabuↄ kɛ, kɛ́ baa gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sɛ́ↄ aa ń sã́sãò, tó a zɛkɛ. 25 Málɛ oɛ́ za káauɛ. 26 Tó wa òɛ́, gwa, a ku sɛ̃u, ásu gɛo. Ge tó wa òɛ́, gwa, a ku kpɛa, ásu sio. 27 Asa lá lou ì pílɛ à luabɛ pu za gukpɛ e bɛ'aɛ, màa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄa aↄ dɛ. 28 Gu pↄ́ gɛ kuu, we yãamusuↄ kãaau.

29 Gↄↄ bee wɛ́tɛ̃a gbɛa gↄ̃̀ↄ, ĩatɛ̃ a siakũ, mↄvua a ikɛo, saanaↄ wolo luawa, pↄ́ pↄ́ kú luawapiↄ zã ń pɛ́kĩiwa.* 30 Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ seela i gbasa bↄ luabɛ, bui pↄ́ kú dṹnia guuↄ i ńzĩa gbɛ̃gbɛ̃ ḿpii, aai Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄa e luabɛpuanau ń gbãao ń gawi zↄ̃ↄo.† 31 A a malaikaↄ zĩ ń kã̀ae'ↄ gbãao, aa a gbɛ̃́ pↄ́ à ń sɛ́ↄ kãaa za dṹnia gola síiↄ̃wa za luabɛ lɛ́la e a lɛ́le.

32 À yã́ pↄ́ kaadↄɛnli lɛ́ daɛ́ gwa. Tó a gↄ̃na busɛkũ̀ mɛ́ àlɛ bↄlↄbↄ, i dↄ̃ kɛ́ guantɛ̃na kãikũ̀. 33 Màaɛ sↄ̃, tó a yã́ beeↄ è píi, àↄ dↄ̃ kɛ́ aà mↄa kãikũ̀, a zɛ kpɛɛlɛ. 34 Sĩana málɛ oɛ́, gↄↄbeedeↄ gɛ̃lɛ yã́ beeↄ píi kɛsaio. 35 Luabɛ ń dṹniao a gɛ̃lɛ, kási ma yã́ↄ gɛ̃lɛa vĩo.

36 Gbɛ̃e a gↄↄ ge a zaa dↄ̃o, baa luabɛ malaikaↄ, baa Lua Nɛ́, sema ma Mae ado. 37 Lá a dɛ Nↄee gↄↄ,‡ màa aↄ dɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ́gↄↄ. 38 Gↄↄ pↄ́ í i da dṹnialao, wàlɛ pↄble, wàlɛ imi, wàlɛ nↄsɛ, wàlɛ zãkɛ e Nↄee gɛ̀ gɛ̃̀ gó'ilɛna guu. 39 Aai dↄ̃o, ↄ̃ í mↄ̀ ń sɛ́lɛ ḿpii.§ Màa aↄ dɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ́gↄↄ lↄ. 40 Gↄↄ bee gↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn plaↄ aaↄ ku bua, wa gbɛ̃do sɛ́, wa gbɛ̃do to we. 41 Nↄɛ gbɛ̃ↄn plaↄ aaↄ pↄ́ lↄ́ gbɛzĩ, wa gbɛ̃do sɛ́, wa gbɛ̃do to we. 42 Ayãmɛto à itɛ̃kɛ, asa á gↄↄ pↄ́ á Dii a mↄwà dↄ̃o. 43 Àↄ yã́ɛ bee ma. Tó uabele zaa pↄ́ kpã́i a mↄwà a bɛ dↄ̃̀ yãa, dↄ̃ à itɛ̃kɛ̀ɛ, a we aà a kpɛ́ gbooo. 44 A yã́i ápiↄ sↄ̃ àↄ ku sↄu guu, asa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a mↄ zaa pↄ́ á wɛ́ dↄiowaɛ.

Zĩkɛn náaide laaide

(Luk 12.41-48)

45 Démɛ zĩkɛnnáaide laaide pↄ́ aà dii a zĩkɛnaↄ naɛ̀ a ↄzĩ, aàli blɛ kpámá a gↄↄwa ũi? 46 Báaaden zĩkɛna pↄ́ aà dii aà lè àlɛ kɛ màa a sugↄↄ ũ. 47 Sĩana málɛ oɛ́, a a àizɛɛ píi naɛ̀ a ↄzĩɛ. 48 Ãma tó zĩkɛnapi vãi, a o a sↄ̃ guu a dii lɛ́ gɛ̃gɛ̃, 49 i fɛlɛ na a zĩkɛndeeↄ gbɛ̃gbɛ̃awa, iↄ ulatãble, iↄ imi ń wɛ̃dɛnaↄ, 50 aà dii a su gↄↄ pↄ́ aà wɛ́ dↄiowaɛ, zaa pↄ́ a dↄ̃owa, 51 i aà zↄ̃ɛzↄ̃ɛ, i aà baa daaa ń mↄafilideↄ. We a ↄ́ↄlↄu à ↄdi a musu.

25

Wɛ̃́ndia gbɛ̃ↄn kwiↄ

1 Gↄↄ bee kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́ aↄ dɛ lán wɛ̃́ndia gbɛ̃ↄn kwi pↄ́ aa ń filiaↄ sɛ̀ bↄ̀ò aalɛ gɛ́ dai nↄsɛnalɛↄ yã́waɛ. 2 An gbɛ̃ↄn sↄoↄá laaisaideↄnɛ. An gbɛ̃ↄn sↄoↄ sↄ̃ laaideↄnɛ. 3 A laaisaideↄ ń filiaↄ sɛ̀ nísi kũ̀sũa saiɛ, 4 a laaideↄ sↄ̃ aa ń filiaↄ sɛ̀ ń nísi kũ̀sũao. 5 Nↄsɛna i mↄ kpaao, ↄ̃ i ń lɛ́ ḿpii, aalɛ i'o. 6 Wɛɛdo wà wiilɛ̀ wà mɛ̀: Nↄsɛna lɛ́ mↄ́! À fɛlɛ gɛ́ daiaàlɛ. 7 Ɔ̃ wɛ̃́ndiapiↄ vù ḿpii, aa ń filiaↄ kɛ̀kɛ. 8 Ɔ̃ a laaisaideↄ ò a laaideↄnɛ: À wá gba nísi yↄↄe, wá filia lɛ́ gaɛ. 9 Ɔ̃ a laaidepiↄ wèmá aa mɛ̀: A mↄ́wá ń ápiↄ píio. À gɛ́ á pↄ́ lúi a yìanaↄ kĩ́iaↄ! 10 Kɛ́ aa gɛ̀ lúi, ↄ̃ nↄsɛna kà. Gbɛ̃́ pↄ́ an sↄu màↄ gɛ̃̀aànↄ nↄsɛ guu, ↄ̃ wà gbatà. 11 Gbɛzã wɛ̃́ndia kĩnipiↄ sù, aalɛ lɛzu: Dii, Dii! Zɛwɛ̃wɛ̃ɛ! 12 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, má á dↄ̃o. 13 Ayãmɛto à itɛ̃kɛ, asa á a gↄↄ ge a zaa dↄ̃o.

Ɔdakɛa zĩkɛnaↄnɛ

(Luk 19.11-27)

14 Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ ye fɛlɛ ń táo, ↄ̃ à a zĩkɛnaↄ sìsi à a àizɛɛ nànɛ́ ń ↄzĩwaɛ. 15 À ↄdakɛ̀ an gbɛ̃doɛ bãni sↄo, gbɛ̃ↄn plaade bãni pla, gbɛ̃ↄn àaↄ̃de bãni do. A kpà an baadewa a gbãa lɛ́u, ↄ̃ à fɛ̀lɛ ń táo. 16 Bãnisↄode gɛ̀ zĩkɛ̀ ń ↄ̃apio gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ à àikɛ̀ɛ̀ bãni sↄo. 17 Bãniplaade kɛ̀ màa lↄ, ↄ̃ à àikɛ̀ɛ̀ bãni pla. 18 Bãnidode sↄ̃ à gɛ̀ ɛyↄ̃̀ɛ, ↄ̃ à a dii ↄ̃api ùlɛu. 19 Gↄↄplakɛa gbɛa zĩkɛnapiↄ dii sù, ↄ̃ àlɛ a ↄ̃a yã́ gↄ̃́gↄ̃ńnↄ. 20 Bãnisↄode mↄ̀ ń bãni sↄo pãle pↄ́ á èo à mɛ̀: Dii, bãni sↄo pↄ́ ń kpàa gwa, à àikɛ̀ bãni sↄo lↄ. 21 Ɔ̃ aà dii òɛ̀: Ń kɛ̀ zĩkɛn maa náaide! Lá ń náai vĩ ń a yↄↄnao, má a zↄ̃ↄ nanɛ n ↄzĩɛ sa. Gɛ̃ ma pↄnakɛa guu. 22 Bãniplaade mↄ̀ lↄ à mɛ̀: Dii, bãni pla pↄ́ ń kpàa gwa, à àikɛ̀ bãni pla lↄ. 23 Ɔ̃ aà dii òɛ̀: Ń kɛ̀ zĩkɛn maa náaide! Lá ń náai vĩ ń a yↄↄnao, má a zↄ̃ↄ nanɛ n ↄzĩɛ sa. Gɛ̃ ma pↄnakɛa guu. 24 Ɔ̃ dode mↄ̀ sa à mɛ̀: Dii, má dↄ̃̀ kɛ́ gbɛ̃́ zĩ'ũn n ũ. Ni pↄkɛkɛ gu pↄ́ ni tↄ̃uoɛ, mɛ́ ni pↄ́ kãaa gu pↄ́ ni gbɛ̃uo. 25 Ɔ̃ vĩa ma kũ, ma gɛ ma n ↄ̃a ùlɛ ɛu. N pↄ́ kɛ́. 26 Ɔ̃ aà dii òɛ̀: Zĩkɛn vãi màade! Ń dↄ̃̀ kɛ́ mi pↄkɛkɛ gu pↄ́ mi tↄ̃uo, mi pↄ́ kãaa gu pↄ́ mi gbɛ̃uoo lò? 27 Tó n dakɛ̀ò gbɛ̃eɛ yãa, lá ma suɛ́, dↄ̃ má sì ń a ío. 28 À bãni dopi siwà, í kpá bãnisↄodewa. 29 Asa gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ vĩ Lua a kã́fĩɛ̀ e à fɛ̃ɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ vĩ sↄ̃o, baa pↄ́ pↄ́ a vĩ Lua a siwàɛ.* 30 Zĩkɛn pãɛ bee sↄ̃, à aà zu bàasi gusiau. We a ↄ́ↄlↄu à ↄdi a musu.†

Yã́kpalɛ gbɛzã

31 Tó Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ̀ a gawi guu ń a malaikaↄ píi, a zↄ̃lɛ a kpalabaa gawidewa.‡ 32 Dṹnia buiↄ i kãaa aà aɛ píi, i ń kɛ̃́kↄ̃wa lá pↄdãna ì sãↄ kɛ̃kↄ̃wa ń bleↄwa. 33 A sãↄ kpa a ↄplaai, bleↄ ↄzɛɛi. 34 Bee gbɛa Kíapi a o gbɛ̃́ pↄ́ aa ku a ↄplaaiↄnɛ: Á gbɛ̃́ pↄ́ ma Mae báaadàáguↄ à mↄ kpala pↄ́ à a sↄukɛ̀ɛ́ za dṹniakalɛgↄↄ ble. 35 Asa kɛ́ nↄana lɛ́ ma dɛ, a blɛ kpàa. Kɛ́ imi lɛ́ ma dɛ, a í kpàa. Kɛ́ má dɛ nibↄ ũ, a ma dilɛ. 36 Kɛ́ má bɛ bṹu, a uladàmɛɛ. Kɛ́ málɛ gyãkɛ, a ma gwa. Kɛ́ wà ma dakpɛu, a mↄ ma gwai.

37 Gbɛ̃maaↄ i gbasa oɛ̀: Dii, bↄɛ wá è nↄana lɛ́ n dɛ wa blɛ kpàmai, ge imi lɛ́ n dɛ wa í kpàmai? 38 Bↄɛ wa n e nibↄ ũ wa n dilɛi, ge ń bɛ bṹu wa uladànɛi? 39 Bↄɛ wá è ńlɛ gyãkɛ ge wà n dakpɛu, wa gɛ n gwaii? 40 Kíapi i wemá: Sĩana málɛ oɛ́, gↄↄ pↄ́ á kɛ̀ ma gbɛ̃́ɛ beeↄ doɛ, baa an gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃́sãańzi, mámɛ á kɛ̀mɛɛ.

41 Bee gbɛa a o gbɛ̃́ pↄ́ aa ku a ↄzɛɛiↄnɛ: À gomɛɛ we luaginzideↄ! À ta tɛ́ gasai pↄ́ Lua kɛ̀kɛ Ibiisiɛ ń a ìwaↄ guu. 42 Asa kɛ́ nↄana ma dɛ, i blɛ kpaao. Kɛ́ imi ma dɛ, i í kpaao. 43 Kɛ́ má dɛ nibↄ ũ, i ma dilɛo. Kɛ́ má bɛ bṹu, i uladamɛɛo. Kɛ́ málɛ gyãkɛ ge wà ma dakpɛu, i mↄ ma gwaio. 44 Aai gbasa aà lá: Dii, bↄɛ wa n e ń nↄanao ge imi ge nibↄ ũ ge bṹu ge gyãe ge dakpɛuna ũ, mɛ́ wi dↄnlɛo ni? 45 Kía i wemá: Sĩana málɛ oɛ́, lá i kɛ gbɛ̃́ɛ beeↄ doɛo, baa an gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃́sãańzi, mámɛ i kɛmɛɛo. 46 Gbɛ̃́ beeↄ ta ĩadama láasai guuɛ, gbɛ̃maaↄ sↄ̃ àizãna guu.§

26

Lɛkpaaĩa Yesuzi

(Maa 14.1-2, Luk 22.1-2, Zãa 11.45-53)

1 Kɛ́ Yesu yã́ beeↄ ò píi a làa, ↄ̃ a ò a ìwaↄnɛ: 2 Á dↄ̃ kɛ́ gↄↄpla gbɛa wa Gɛ̃amusu* dikpɛkɛ, wi Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpámá wà aà páliwa.

3 Bee gbɛa sa'onkiaↄ ń Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kↄ̃ kã̀aa sa'onkia pↄ́ wì mɛ Kaaifa bɛ. 4 Aa lɛkpàaĩ lá aa e Yesu kṹ kpã́i, aai aà dɛ 5 aa mɛ̀: Wásu kɛ dikpɛ zĩ́o, kɛ́ bíla su fɛlɛ ń zↄaoo yã́i.

Tulalekaa Yesu miwa

(Maa 14.3-9, Zãa 12.1-8)

6-7 Kɛ́ Yesu kú Bɛtani, àlɛ pↄble Simↄↄ kusude bɛ, ↄ̃ nↄɛe sↄ̃̀aàzi, a tulale ↄde loona kũa. Ɔ̃ a kà Yesu miwa. 8 Kɛ́ aà ìwaↄ è, ↄ̃ an pↄ fɛ̀lɛ aa mɛ̀: Bↄ́n pↄ́ pãkɛa bee ũi? 9 Dↄ̃ yãa wà tulalepi yìa ń ↄ zↄ̃ↄo, wi a ↄ̃a kpá taasideↄwa. 10 Yesu dↄ̃̀má, ↄ̃ a ònɛ́: Bↄ́yãi álɛ ĩadai nↄɛpiwai? Yã́ pↄ́ a kɛ̀mɛɛ maaɛ. 11 Taasideↄ ìↄ kúánↄ gↄↄpiiɛ,† ãma máↄ kúánↄ gↄↄpiio. 12 Kɛ́ à tulalepi kà ma mɛwa, a kɛ̀ ma gɛ̀ kpɛlaa yã́iɛ. 13 Sĩana málɛ oɛ́: Gu pↄ́ wàlɛ ma baokpau dṹnia gupiiu, waↄ yã́ pↄ́ nↄɛpi kɛ̀ o aà dↄngu yã́iɛ.

Yudasi bↄa Yesu kpɛ

(Maa 14.10-11, Luk 22.3-6)

14 Bee gbɛa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ do pↄ́ wì mɛ Yudasi Isaliↄti gɛ̀ sa'onkiaↄ kĩ́i 15 à mɛ̀: Tó ma Yesu kpàwá, bↄ́ á we kpaai? Ɔ̃ aa ã́nusu ↄwatɛ̃ baakwi‡ nào aa kpàwà. 16 Za gↄↄ bee ↄ̃ àlɛ zɛwɛɛlɛ à aà kpámá.

Gɛ̃amusu blɛblea

(Maa 14.12-31, Luk 22.7-23, Zãa 13.21-38, 1Kln 11.23-25)

17 Kàaso dikpɛgↄↄ sɛ̃́ia zĩ́ Yesu ìwaↄ mↄ̀ aà là aa mɛ̀: Má ń ye wà Gɛ̃amusu blɛble sↄukɛunɛi? 18 A wèmá à mɛ̀: À gɛ́ wɛ̃́lɛdau gbɛ̃e kĩ́i, í oɛ̀ Mɛtulu mɛ̀ a gↄↄ kà kãi. Aà bɛ á Gɛ̃amusu blɛ bleu ń a ìwaↄ. 19 Yesu ìwaↄ kɛ̀ lá a dànɛ́wa, aa Gɛ̃amusu blɛble sↄukɛ̀. 20 Kɛ́ oosi kɛ̀, Yesu zↄ̃̀lɛ táabũnui ń a gbɛ̃ↄn kuɛplapiↄ. 21 Gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, á gbɛ̃do a ma kpámá. 22 An pↄ yà maamaa, an baade fɛ̀lɛ lɛ́ aà la dodo: Asa mámɛo yó, Dii? 23 Yesu wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ wálɛ ↄkãaa ta doũ mɛ́ a ma kpámá.§ 24 Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a ã́nuato lá wà a yã'ò taalauwa,* ãma waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ a aà kpámápi. A maa wà aà ì yãao. 25 Ɔ̃ Yudasi pↄ́ a aà kpámápi mɛ̀: Asa mámɛo yó, Mɛtulu? Yesu òɛ̀: Ɔ̃mɛ dↄ n lɛ́u we.

26 Gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble, Yesu kàa sɛ̀ à báaadàu, ↄ̃ a ɛ̀'ɛ a kpà a ìwaↄwa à mɛ̀: À si só. Kɛ́ beeá ma mɛɛ. 27 Ɔ̃ à imibↄ sɛ̀ lↄ. À sáaukpà, ↄ̃ a kpàmá à mɛ̀: À mi ápii. 28 Kɛ́ beeá ma auɛ. A dɛ Lua bàa kua ń gbɛ̃́ dasiↄ au† pↄ́ a bↄlɛa an duunakɛ̃ama yã́i ũɛ. 29 Málɛ oɛ́, za gbã má vɛ̃ɛbɛ'i mi lↄo. Sema tó kpala pↄ́ bↄ̀ ma Mae kĩ́i bↄ̀ gupuau, ↄ̃ má a dafu miánↄ. 30 Kɛ́ aa lɛsì, ↄ̃ aa bↄ̀lɛ gɛ̀ Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu.

31 Bee gbɛa Yesu ònɛ́: Ápii á ma to we gwãasĩnaa, asa a kɛ̃a láu wà mɛ̀, Lua a pↄdãna lɛ́, aà kpàsa pↄ́ↄ i fãaa.‡ 32 Ma vua gbɛa má dↄaaɛ́ Galile. 33 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: Baa tó ma gbɛ̃́ↄ n to we ḿpii, má n to we bauo. 34 Yesu òɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, gwãasĩnaa e ko àↄ gɛ́ lɛzui, ńyↄ̃ lelekpamazi gɛ̃n àaↄ̃. 35 Piɛɛ òɛ̀: Baa tó má su gannↄ, má lelekpanzi bauo. Ɔ̃ aà ìwaↄ ò màa sↄ̃ ḿpii.

Yesu wabikɛa Gɛsɛmani

(Maa 14.32-42, Luk 22.39-46)

36 Bee gbɛa Yesu ń a ìwaↄ kà gu pↄ́ wì mɛ Gɛsɛmani, ↄ̃ a ònɛ́: À zↄ̃lɛ la e mà gɛ wabikɛ le. 37 À Piɛɛ ń Zebedee nɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ sɛ̀ gɛ̀ńnↄ. Aà pↄ siakũ̀, tòlobi zùaàgu. 38 Ɔ̃ a ònɛ́: Pↄsia ma kũ gbãa e ma ka gaa. À zɛ la, í itɛ̃kɛmanↄ. 39 Ɔ̃ à gɛ̀ aɛ yↄↄ, à wùlɛ a gbɛɛu à wabikɛ̀ à mɛ̀: Baa, tó a zɛkɛ, to taasi kɛɛonaɛ bee dↄmazi. Ãma i kɛ lá má yeiwa no, sema lá ń yeiwa. 40 Ɔ̃ à ɛ̀a sù a ìwaↄ lè, aalɛ i'o. Ɔ̃ a ò Piɛɛɛ: Màa yã̀? I fↄ̃ itɛ̃kɛ̀manↄ baa yↄↄoa? 41 À itɛ̃kɛ àↄ wabikɛ, kɛ́ ásu fu yↄ̃awao yã́i. Á nisĩna yei, ãma á mɛ mɛ́ busɛ. 42 Aà kɛ̃amá gɛ̃n plaade, à wabikɛ̀ à mɛ̀: Baa, tó taasi kɛɛona í a dↄmazi a imisaio, to n pↄeã kɛ. 43 Kɛ́ à ɛ̀a sù ń lé, a è aalɛ i'o lↄ, asa an wɛ́ gbiakũ̀ɛ. 44 Ɔ̃ à ń tó we lↄ, à gɛ̀ wabikɛ̀ a gɛ̃n àaↄ̃de, à yã́ doũpi ò lↄ. 45 Ɔ̃ à ɛ̀a sù a ìwaↄwa a ònɛ́: Àlɛ i'o álɛ kã́mabo e tiaa? À gwa! Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpaa duunkɛnaↄwa gↄↄ kà. 46 À fɛlɛ wà tá. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma kpámá lɛ́ mↄ́.

Yesu kũa

(Maa 14.43-50, Luk 22.47-53, Zãa 18.3-12)

47 Gↄↄ pↄ́ àlɛ yã́pi o, ↄ̃ aà ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ do Yudasi kà ń bíla pↄ́ aa bↄ̀ sa'onkiaↄ ń Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kĩ́iↄ. Aa fɛ̃ndaↄ kṹkũa ń goↄ. 48 Bↄnkpɛdepi sↄ̃ à seela ònɛ́ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma su lɛpɛ̀wà, aàpin we. À aà kṹ. 49 Ɔ̃ à táa'ò Yesuwa gↄ̃̀ↄ à mɛ̀: Fↄ Mɛtulu. Ɔ̃ à lɛpɛ̀wà. 50 Yesu òɛ̀: Ma gbɛ̃́, ǹ n kɛa kɛ! Ɔ̃ wà mↄ̀ ↄpɛ̀lɛ Yesuwa, wà aà kũ̀. 51 Ɔ̃ Yesu ìwaↄ do a fɛ̃nda wò, à sa'onkia zĩkɛna lɛ̀ò à aà swã́ gò. 52 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Ǹ n fɛ̃nda pɛ a gbɛu. Asa gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń fɛ̃ndao, fɛ̃nda mɛ́ a aà dɛ. 53 Tó má ye ma Mae malaika zĩgↄ̃ↄ gbaɛmɛɛ gↄ̃̀ↄ dɛ gãli kuɛplaↄla, ń dↄ̃ má fua a wabikɛwà yã̀? 54 Tó má kɛ̀ màa sↄ̃, kpelewa yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀ a kɛ a kɛi? 55 Ɔ̃ Yesu ò bílaɛ: Kpã́i wɛliwɛn ma ũ, ↄ̃ a mↄ ma kṹi ń fɛ̃ndaↄ ń goↄa? Gↄↄpii miↄ zↄ̃lɛ Lua ua màↄ yãdanɛ́, i ma kũo. 56 Ãma yã́pi kɛ̀ píi, kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabiↄ ò kɛ yã́iɛ. Ɔ̃ aà ìwaↄ aà tò we ḿpii, aa bàasi.

Yuda gbãadeↄ yã́kpalɛkɛa ń Yesuo

(Maa 14.53-65, Luk 22.54-55,63-71, Zãa 18.13-14,19-24)

57 Gbɛ̃́ pↄ́ aa Yesu kũ̀ↄ gɛ̀aànↄ sa'onkia Kaaifa bɛ. Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kãaaa we. 58 Piɛɛ tɛ Yesu kpɛ kãaa e sa'onkiapi bɛ. À gɛ̃̀ ua à zↄ̃̀lɛ ń dↄaiↄ, kɛ́ à yã́pi midɛa e. 59 Sa'onkiaↄ ń Yuda gbãadeↄ píi lɛ́ yã́ wɛɛlɛ dↄ Yesuwa aa e wà aà dɛ. 60 Baa kɛ́ gbɛ̃́ↄ mↄ̀ yãdↄ̀dↄwà dasi, i kɛo. Gbɛzã gbɛ̃ↄn plaeↄ mↄ̀ 61 aa mɛ̀: Dee mɛ̀ á fↄ̃ Lua kpɛ́ wí, í ɛa dↄ gↄↄ àaↄ̃ɛ sɛ́! 62 Ɔ̃ sa'onkia fɛ̀lɛ zɛ̀ a ò Yesuɛ: Yã́ pↄ́ wàlɛ dↄdↄmapi dɛa ni? Ńyↄ̃ yãe zã́sioa? 63 Kɛ́ Yesu nílɛ kpɛ̃́, ↄ̃ sa'onkiapi òɛ̀: Ma nanɛ Lua bɛ̃́ɛi, owɛ̃ɛ tó Lua Nɛ́ pↄ́ wì mɛ Mɛsiin n ũ. 64 Yesu wèwà à mɛ̀: Ɔ̃mɛ dↄ n lɛ́u we. Mapi sↄ̃ málɛ oɛ́, za gbã á Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ e zↄ̃lɛa Gbãapiide ↄplaai,§ mɛ́ á aà e, àlɛ mↄ́ luabɛpuanau.* 65 Ɔ̃ sa'onkiapi a pↄkasaↄ gà a kɛ̃̀ à mɛ̀: A dↄ́ɛ ń Luao! Wá bàa ũma n seeladeↄ lↄi? Á mà lá à dↄ̀ɛ ń Luao wea? 66 Á è kpelewai? Ɔ̃ aa wèwà aa mɛ̀: Aà tàae kà wà aà dɛ.† 67 Ɔ̃ wà lɛ́'ikà aà oawa‡ wà aà lɛ̀ ń ↄkũo. Gbɛ̃eↄ aà sãnkɛ̀kɛ 68 aa mɛ̀: Mɛsii, ãnabikɛkɛ ǹ gbɛ̃́ pↄ́ n lɛ owɛ̃ɛ.

Piɛɛ lelekpaa Yesuzi

(Maa 14.66-72, Luk 22.56-62, Zãa 18.15-18,25-27)

69 Piɛɛ zↄ̃lɛa ua, ↄ̃ nↄɛ zĩkɛnae mↄ òɛ̀: Mpi sↄ̃ iↄ sãnu ń Galile gbɛ̃́ Yesupioɛ. 70 Ɔ̃ à lelekpà gbɛ̃́pii wáa à mɛ̀: Má dↄ̃ yã́ pↄ́ ńlɛ oo. 71 Kɛ́ à gɛ̃̀ gↄ̃u, nↄɛ pãle aà è, ↄ̃ a ò gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄnɛ: Gbɛ̃́ɛ bee sãnu ń Yesu Nazalɛtioɛ. 72 Piɛɛ ɛ̀a lelekpà à mɛ̀: Má sì ń Luao má gbɛ̃́pi dↄ̃o. 73 Kɛ́ à kɛ̀ sàa yↄↄ, gbɛ̃́ pↄ́ zɛa weↄ sↄ̃̀ Piɛɛzi aa mɛ̀: Sĩanaɛ, an gbɛ̃don n ũ, asa wá n dↄ̃ n yã'oawaɛ. 74 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ azĩa kà à mɛ̀: Ń Luao má gbɛ̃́pi dↄ̃o. Wegↄ̃ↄ ↄ̃ ko lɛzù. 75 Ɔ̃ yã́ pↄ́ Yesu ò dↄ̀aàgu kɛ́ à mɛ̀, e ko àↄ gɛ́ lɛzui a lelekpaazi gɛ̃n àaↄ̃. Ɔ̃ Piɛɛpi bↄ̀ bàasi, à ↄ́ↄlↄ̀ à kɛ̀ wɛ̃na.

27

Yudasi gaa

(Zĩn 1.18-19)

1 Kɛ́ gu dↄ̀ kↄↄkↄↄ, sa'onkiaↄ ń Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ píi lɛkpàaĩ Yesuzi, kɛ́ aa e wà aà dɛ. 2 Aa aà yè, ↄ̃ aa gɛ̀ aà kpà bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ Pilatiwa.

3 Kɛ́ Yudasi pↄ́ aà kpàmá è yã́ zↄ̃̀lɛwa, à gↄ̃̀ déndↄ̃mɛɛ guu, ↄ̃ à gɛ̀ ã́nusu ↄwatɛ̃ baakwipi sↄaai sa'onkiaↄnɛ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ. 4 A ònɛ́: Ma duunakɛ̀, ma tàaesaide kpà gai. Ɔ̃ aa òɛ̀: Wá bàa ũmai? N yã́ɛ. 5 Ɔ̃ Yudasi ↄ̃api zù Lua kpɛ́u, ↄ̃ à tà à gɛ̀ azĩa lòo. 6 Ɔ̃ sa'onkiaↄ ↄ̃api sɛ̀lɛ aa mɛ̀: Ɔ̃api kaa Lua kpɛ́ kpagolo guu zɛvĩo, asa gbɛ̃dɛ'ↄ̃aɛ. 7 Kɛ́ aa lɛkpàaĩ, ↄ̃ aa oobona gĩtↄkĩi lù ń ↄ̃apio nibↄↄ vĩkĩi ũ. 8 Ayãmɛto e ń a gbão wì mɛ tↄↄlɛpiɛ Gbɛ̃dɛna tↄↄlɛ. 9 Ɔ̃ yã́ pↄ́ ãnabi Zelemii ò kɛ̀, à mɛ̀: Wà ã́nusu ↄwatɛ̃ baakwipi sɛ̀lɛ, ↄ̃a pↄ́ Isailiↄ zɛ̀ò aa kpà aà yã́ musupi, 10 ↄ̃ wà oobona gĩtↄkĩi lùò lá Dii òmɛɛwa.*

Pilati yã́kpalɛkɛa ń Yesuo

(Maa 15.1-20, Luk 23.1-25, Zãa 18.28-19.16)

11 Yesu zɛa bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ aɛ. Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi aà là à mɛ̀: Yudaↄ kían n ũa? Yesu wèwà à mɛ̀: Ɔ̃mɛ dↄ n lɛ́u we. 12 Gↄↄ pↄ́ sa'onkiaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lɛ́ yãdↄdↄwà, i yãe zã́simáo. 13 Ɔ̃ Pilati òɛ̀: Ńlɛ yã́ dasi pↄ́ wàlɛ dↄdↄma mao lé? 14 Kɛ́ Yesu i yãe o yã́piↄ kee musuo, à bↄ̀ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi saɛ maamaaɛ.

15 Gɛ̃amusu dikpɛ zĩ́ píi, bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi ì dakpɛunaↄ do pↄ́ bíla yei gbaɛnɛ́ɛ. 16 Gↄↄ bee sↄ̃ dakpɛuna tↄdee ku we, wì mɛ Balaba. 17 Kɛ́ bíla kã̀aa, ↄ̃ Pilati ń lá à mɛ̀: Dé á ye mà kɛ̃́ɛ́i? Balaba yã̀, ge Yesu pↄ́ wì mɛ Mɛsiiɛ? 18 Asa a dↄ̃ kɛ́ wɛdↄa Yesuɛ yã́i ↄ̃ wà aà kpàiwa.

19 Gↄↄ pↄ́ Pilati zↄ̃lɛa gĩ́naa, aà na gbɛ̃́ zĩ̀wà à mɛ̀: Ńsu yãe kɛ gbɛ̃maapiɛo, asa nana pↄ́ má ò aà yã́ musu gĩa gwã́ ma kũ gbãa maamaaɛ.

20 Sa'onkiaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ nàɛ bílawa aa Balaba gbɛa, wi Yesu dɛ. 21 Ayãmɛto kɛ́ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi ń lá, gbɛ̃ↄn plapiↄ guu dé aa ye à kɛ̃́nɛ́i, ↄ̃ aa mɛ̀ Balabaɛ. 22 Ɔ̃ Pilati ń lá à mɛ̀: Kpelewa má kɛ ń Yesu pↄ́ wì mɛ Mɛsiioi? Gbɛ̃́pii mɛ̀: Ǹ aà páliwa. 23 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Vãi kpele a kɛ̀i? Ɔ̃ an wiilɛa kã̀fĩ aa mɛ̀: Ǹ aà páliwa. 24 Kɛ́ Pilati è á fↄ̃ yãe kɛo, mɛ́ zↄa lɛ́ kã́fĩ, ↄ̃ à idã̀ à ↄpì bíla wáa à mɛ̀: Ma ↄbↄ̀lɛ gbɛ̃́pi gaa yã́u.† Á yã́ɛ. 25 Ɔ̃ gbɛ̃́piↄ mɛ̀: Aà dɛa yã́ wí wá musu ń wá nɛ́ↄ. 26 Ɔ̃ à Balaba kɛ̃̀nɛ́ à mɛ̀ wà Yesu gbɛ̃ ń flàalao, wi aà páliwa.

27 Bee gbɛa Pilati sosaↄ gɛ̃̀ ń Yesuo bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi bɛ, ↄ̃ an gãli píi lìaaàzi. 28 Aa aà pↄ́ↄ wòlowà, aa gomusu tɛ̃a dàɛ̀. 29 Aa lɛ̀ fùa tã̀ wa kpàɛ̀, aa fee nàɛ̀ a ↄplaau gopana ũ. Ɔ̃ aalɛ kúlɛkulɛɛ̀, aalɛ aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ aalɛ mɛ: Fↄ, Yudaↄ kía! 30 Aa lɛ́'ikàwà, aa feepi sɛ̀ aa aà lɛ̀ò a miwa. 31 Kɛ́ aa aà kɛ̀ pↄ́ↄpↄↄ aa làa, aa gomusupi bↄ̀aàla aa aà pↄkasaↄ dàɛ̀, ↄ̃ aalɛ gɛ́ aà páiliwa.

Yesu gaa

(Maa 15.21-41, Luk 23.26-49, Zãa 19.17-30)

32 Kɛ́ aa bↄ̀lɛ lɛ́ gɛ́, aa kpàaũ ń Silɛni gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Simↄↄo. Aa teasidàɛ̀, ↄ̃ à Yesu lipãakↄ̃a sɛ̀. 33 Kɛ́ aa kà gu pↄ́ wì mɛ Gↄgↄta, (bee mɛ̀ mitↄↄnagu), 34 ↄ̃ aa vɛ̃ɛ yãalɛa ń ɛsɛo dↄ̀ɛ̀ aà mi.‡ Kɛ́ a ìɛ, ↄ̃ à gì mii. 35 Kɛ́ aa aà pàliwa, ↄ̃ aa tɛ́lɛpà aà pↄkasaↄ kpaalɛa yã́ musu.§ 36 Ɔ̃ aa zↄ̃̀lɛ lɛ́ aà dↄ̃́a we. 37 Wà aà tàae pↄ́ wa è kɛ̃̀ wa nà aà mia wà mɛ̀:

Gbɛ̃́ɛ beeá Yesu Yudaↄ kíaɛ.

38 Ɔ̃ wà kpã́iwɛliwɛↄ pàliwa Yesupi saɛ gbɛ̃ↄn pla, ado ↄplaai, ado ↄzɛɛi. 39 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ weↄ lɛ́ ń midɛ, aalɛ aà sↄ̃sↄ̃* 40 aalɛ mɛ: N mɛ̀ ńyↄ̃ Lua kpɛ́ wí, ní ɛa dↄ gↄↄ àaↄ̃ nolo?† Tó Lua Nɛ́n n ũ, ǹ nzĩa suaba, pila líwa. 41 Màa sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ lɛ́ aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ lↄ aa mɛ̀: 42 À gbɛ̃pãleↄ suabà mɛ́ a fↄ̃ à azĩa suabaoa? Isailiↄ kía nolo? Aà pila líwa sa, wí aà náaikɛ. 43 A Lua náai vĩ. Tó Lua yeaàziɛ, aà aà bↄ sa,‡ asa à mɛ̀ Lua Nɛ́n a ũ. 44 Baa kpã́i pↄ́ wà ń páliwa sãnuↄ lɛ́ aà sↄ̃sↄ̃ màa lↄɛ.

45 Gusia kũ̀ bùsupi gupiiu za ĩatɛ̃ minanguo e aua gɛ̀ pìlaò.§ 46 Ĩatɛ̃'auapilaa ↄ̃ Yesu wii gbãa lɛ̀ à mɛ̀: Ɛli, Ɛli, lɛma sabatani! Bee mɛ̀ ma Lua, ma Lua, àkɛa n ma to wei?* 47 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ zɛa weeↄ yã́pi mà aa mɛ̀: Àlɛ Ɛlia sisiɛ. 48 Wegↄ̃ↄ an gbɛ̃do bàalɛ̀ gɛ̀ sao sɛ kpàlɛ vɛ̃ɛ kũ̀mau, a pɛ̀ feea, ↄ̃ a dↄ̀ Yesuɛ aà mi.† 49 Ɔ̃ gbɛ̃́ kĩniↄ mɛ̀: Zɛ gĩa wà gwa tó Ɛlia a mↄ aà suabai. 50 Yesu ɛ̀a wii gbãa lɛ̀ lↄ, ↄ̃ à tà.

51 Ɔ̃ Lua kpɛ́ zwãa‡ pↄ́ daa luakukĩi aɛ pàa pla za musu e zĩ́lɛ. Tↄↄlɛ lùalua, gbɛↄ pàapaa, 52 miaↄ wɛ̃̀wɛ̃, ↄ̃ Lua gbɛ̃́ↄ vù dasi aa bↄ̀ gau. 53 Yesu vua gbɛa aa bↄ̀lɛ miau aa gɛ̃̀ Lua wɛ̃́lɛ pↄ́ a kua adoau, gbɛ̃́ↄ ń é dasi. 54 Kɛ́ sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ń a gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Yesu dↄ̃́aↄ tↄↄlɛ lualuaapi è n yã́ pↄ́ kɛ̀ↄ píi, iwãa kà ń pↄa maamaa aa mɛ̀: Gↄ̃ɛpiá Lua Nɛ́ɛ sĩana. 55 Nↄɛↄ ku we dasi, aalɛ gugwa kãaa. Aa tɛ Yesuzi za Galileɛ, aaìↄ blɛkɛɛ̀. 56 Maliama Madelɛni kú ń guu ń Zaaki ń Yosɛfuo da Maliamao n Zebedee nɛ́ↄ dao.

Yesu vĩa

(Maa 15.42-47, Luk 23.50-56, Zãa 19.38-42)

57 Kɛ́ oosi kɛ̀, Alimate gbɛ̃́ ↄde pↄ́ wì mɛ Yosɛfu mↄ̀. Yesu ìwaɛ lↄ. 58 À gɛ̀ Yesu gɛ wabikɛ̀ Pilatiwa, ↄ̃ Pilati mɛ̀ wà kpawà. 59 Kɛ́ Yosɛfu gɛpi sɛ̀, à bàabaa dafu fĩ̀wà 60 à aà dà azĩa gbɛ̀'ɛ pↄ́ wa sↄ̀ mia ũ guu. Ɔ̃ à gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ gbeembo tà ɛpilɛ à tà. 61 Maliama Madelɛni ń Maliama pãlepio zↄ̃lɛa we, an aɛ dↄa miawa.

62 Kɛ́ gↄↄ lìlɛ, kã́mabogↄↄzĩ kà, ↄ̃ sa'onkiaↄ ń Falisiↄ gɛ̀ Pilati kĩ́i sãnu 63 aa mɛ̀: Yã́ pↄ́ gbɛ̃sãsãnapi ò a bɛ̃́ɛ zĩ́ dↄwágu, à mɛ̀ gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ á vuɛ.§ 64 O wàↄ miapi dↄ̃́a e a gↄↄ àaↄ̃dezĩ. Tó màa no, aà ìwaↄ mↄ wà aà gɛ sɛ kpã́iɛ, aai o gbɛ̃́ↄnɛ à bↄ̀ gauɛ. Ɛɛ gbɛzã bee aↄ dɛ a sɛ̃́iala. 65 Ɔ̃ Pilati ònɛ́: À sosaↄ sí, í gɛ́ mia dↄ̃́a lá á fↄ̃́wa. 66 Ɔ̃ aa gɛ̀ seelakɛ̀ miagbɛtaɛwa, aa sosaↄ tò we aaↄ dↄ̃́a.

28

Yesu bↄa gau

(Maa 16.1-8, Luk 24.1-12, Zãa 20.1-10)

1 Kã́mabogↄↄ gbɛa, ãsↄ̃anɛnzĩ kↄↄkↄↄ Maliama Madelɛni ń Maliama pãlepio gɛ̀ mia gwai. 2 Ɔ̃ tↄↄlɛ lùalua gbã́ugbãu, asa Dii malaikae bↄ̀ musu à mↄ̀ gbɛpi gbeembò a gò mialɛɛ, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛwà. 3 Aà oa dɛ lán loupilɛawa mɛ́ aà ula dɛ púntaitai. 4 Vĩa gudↄ̃anaↄ kũ̀, aalɛ lualua, ↄ̃ aa gↄ̃̀ sã́ii. 5 Ɔ̃ malaikapi ò nↄɛpiↄnɛ: Ásu to vĩa á kũo. Má dↄ̃ kɛ́ Yesu pↄ́ wa pàliwa ↄ̃ álɛ wɛɛlɛ. 6 A ku lao, à vù lá a òwa. À mↄ gu pↄ́ wà aà wùlɛu gwa, 7 í gɛ o aà ìwaↄnɛ kpakpa à bↄ̀ gau. A dↄaanɛ́ Galile, we an wɛ́ a siukↄ̃lɛ. Má òɛ́n we.

8 Ɔ̃ aa gò mia kĩ́i kpakpa ń vĩao, ãma an pↄ na zↄ̃ↄ. Aa bàalɛ̀ lɛ́ gɛ́ a baokpai aà ìwaↄnɛ. 9 Ɔ̃ Yesu dàńlɛ gↄ̃̀ↄ, à fↄkpàmá. Kɛ́ aa sↄ̃̀aàzi, aa kùlɛɛ̀, ↄ̃ aa ↄnà aà gbakpɛawa. 10 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ásu to vĩa á kũo. À gɛ o ma gbɛ̃́ↄnɛ aa ta Galile. Wekĩi wá wɛsiukↄ̃lɛ.

11 Nↄɛↄ kpɛ ↄ̃ sosa gudↄ̃anaeↄ gɛ̃̀ wɛ̃́lɛ guu, aa yã́ pↄ́ kɛ̀ↄ ò sa'onkiaↄnɛ píi. 12 Ɔ̃ sa'onkiapiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi aa lɛkpàaĩ, ↄ̃ aa ↄ zↄ̃ↄ kpà sosapiↄwa gusaɛ 13 aa mɛ̀: À o aà ìwaↄ mɛ́ mↄ̀ gwãasĩna, aa aà gɛ sɛ̀ kpã́i gↄↄ pↄ́ álɛ i'o. 14 Tó bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ sù yã́pi mà, wá awakpaɛ̀, í bↄ yãkeleu. 15 Sosaↄ ↄ̃api sì, ↄ̃ aa kɛ̀ lá wa dànɛ́wa. Ɔ̃ yã́pi gↄ̃̀ Yudaↄnɛ yãa ũ e ń a gbão.

Yesu zĩnaa a ìwaↄnɛ ń ↄzĩ

(Maa 16.9-20, Luk 24.36-53, Zãa 20.11-23, Zĩn 1.6-8)

16 Yesu ìwa gbɛ̃ↄn kuɛdoↄ tà Galile, sĩ̀sĩ pↄ́ à a yãnukɛ̀nɛ́ yãa musu.* 17 Kɛ́ aa aà è, aa kùlɛɛ̀, ãma an gbɛ̃eↄ lɛ́ seakɛɛ. 18 Ɔ̃ Yesu sↄ̃̀ńzi à yã'ònɛ́ à mɛ̀: Lua musu ń dṹniao iko píi kpàa.† 19 Ayãmɛto à gɛ bui píi kɛ ma ìwaↄ ũ, í ń da'ilɛkɛ ń Mae Lua tↄ́o ń aà Nɛ́ tↄ́o ń aà Nisĩna tↄ́o, 20 í yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́ↄ danɛ́ aaↄ kũa píi. À ma, máↄ kúánↄ gↄↄpiiɛ e dṹnia gɛ láaò.

* 1:11 2Kia 24.15

† 1:23 Isa 7.14

* 2:1 1Sam 16.1

† 2:6 Mis 5.1-3

‡ 2:15 Oze 11.1

§ 2:18 Zel 31.15

* 3:3 Isa 40.3

† 3:4 2Kia 1.8

‡ 3:11 Zĩn 2.3-4

§ 3:17 Soũ 2.7, Isa 42.1

* 4:4 Iko 8.3

† 4:6 Soũ 91.11-12

‡ 4:7 Iko 6.16

§ 4:10 Iko 6.13

* 4:16 Isa 9.1-2

† 4:17 Mat 3.2

* 5:4 Isa 61.2

† 5:5 Soũ 37.11

‡ 5:6 Isa 55.1-2

§ 5:8 Soũ 24.3-4

* 5:16 1Piɛ 2.12

† 5:21 Bↄa 20.13

‡ 5:27 Bↄa 20.14

§ 5:31 Iko 24.1-4

* 5:33 Nao 30.3

† 5:35 Isa 66.1

‡ 5:35 Soũ 48.3

§ 5:38 Bↄa 21.24

* 5:43 Lev 19.18

† 5:48 Lev 19.2

* 6:6 2Kia 4.33

† 6:29 1Kia 10.4-7

* 7:19 Mat 3.10

† 7:23 Soũ 6.9

* 8:4 Lev 14.2-4

† 8:17 Isa 53.4

‡ 8:26 Soũ 107.28-29

* 9:1 Mat 4.13

† 9:13 Oze 6.6

‡ 9:35 Mat 4.23

§ 9:36 Nao 27.17, 1Kia 22.17

* 10:15 Daa 19.24-28

† 10:36 Mis 7.6

* 11:5 Isa 35.5-6, 61.1

† 11:10 Mal 3.1

‡ 11:14 Mal 3.23

§ 11:21 Isa 23.1-18

* 11:23 Isa 14.13-15

† 11:23 Daa 19.24-28

* 12:1 Iko 23.25

† 12:2 Bↄa 34.21

‡ 12:4 1Sam 21.1-6, Lev 24.9

§ 12:5 Nao 28.9-10

* 12:7 Oze 6.6

† 12:21 Isa 42.1-4

‡ 12:24 Mat 9.34

§ 12:33 Mat 7.20

* 12:34 Mat 3.7

† 12:40 Yon 2.1

‡ 12:41 Yon 3.5

§ 12:42 1Kia 10.1-10

* 13:15 Isa 6.9-10

† 13:35 Soũ 78.2

‡ 13:43 Dan 12.3

* 14:4 Lev 20.21

† 14:20 2Kia 4.42-44

* 15:4 Bↄa 20.12

† 15:4 Lev 20.9

‡ 15:9 Isa 29.13

§ 15:24 Mat 10.5-6

* 16:1 Mat 12.38

† 16:4 Mat 12.39

‡ 16:9 Mat 14.17-21

§ 16:10 Mat 15.34-38

* 16:14 Mat 14.1-2

† 16:18 Bee mɛ̀ gbɛ.

‡ 16:25 Mat 10.38-39

§ 16:27 Soũ 62.13

* 17:5 Mat 3.17

† 17:10 Mal 3.23

‡ 17:12 Mat 11.13-14

§ 17:24 Bↄa 30.13-16

* 18:9 Mat 5.29-30

† 18:16 Iko 19.15

‡ 18:18 Mat 16.19

§ 18:22 Daa 4.24

* 19:4 Daa 1.27

† 19:5 Daa 2.24

‡ 19:7 Iko 24.1-4

§ 19:9 Mat 5.31-32

* 19:19 Bↄa 20.12-16

† 19:21 Mat 5.48

‡ 19:28 Dan 7.13-14

* 20:8 Iko 24.15

* 21:5 Zkl 9.9

† 21:8 2Kia 9.13

‡ 21:9 Soũ 118.25-26

§ 21:13 Isa 56.7

* 21:13 Zel 7.11

† 21:16 Soũ 8.3

‡ 21:21 Mat 17.20

§ 21:25 Mat 3.6

* 21:33 Isa 5.1-2

† 21:36 2Lad 36.15

‡ 21:42 Soũ 118.22-23

* 22:24 Iko 25.5

† 22:32 Bↄa 3.6

‡ 22:37 Iko 6.5

§ 22:39 Lev 19.18

* 22:44 Soũ 110.1

* 23:5 Iko 6.8

† 23:5 Nao 15.38

‡ 23:11 Mat 20.26-27

§ 23:22 Isa 66.1

* 23:23 Lev 27.30

† 23:33 Mat 3.7, 12.34

‡ 23:35 Daa 4.8

§ 23:35 2Lad 24.20-21

* 23:39 Soũ 118.26

* 24:9 Mat 10.22

† 24:13 Mat 10.22

‡ 24:15 Dan 9.27, 11.31, 12.11

§ 24:21 Dan 12.1

* 24:29 Isa 13.10, 34.4, Yoɛ 3.4

† 24:30 Dan 7.13

‡ 24:37 Daa 6.5-7

§ 24:39 Daa 7.10-24

* 25:29 Mat 13.12

† 25:30 Mat 8.12, 22.13

‡ 25:31 Mat 16.27, 19.28

§ 25:46 Dan 12.2

* 26:2 Bↄa 12.1-11

† 26:11 Iko 15.11

‡ 26:15 Bↄa 21.32

§ 26:23 Soũ 41.10

* 26:24 Soũ 22.1-19, Isa 53.1-12

† 26:28 Bↄa 24.8, Zel 31.31-34

‡ 26:31 Zkl 13.7

§ 26:64 Soũ 110.1

* 26:64 Dan 7.13

† 26:66 Lev 24.16

‡ 26:67 Isa 50.6

* 27:10 Zkl 11.12-13

† 27:24 Iko 21.6-7

‡ 27:34 Soũ 69.22

§ 27:35 Soũ 22.19

* 27:39 Soũ 22.7, 109.25

† 27:40 Mat 26.61

‡ 27:43 Soũ 22.9

§ 27:45 Amↄ 8.9

* 27:46 Soũ 22.1

† 27:48 Soũ 69.22

‡ 27:51 Bↄa 26.31-33

§ 27:63 Mat 16.21, 17.23, 20.19

* 28:16 Mat 26.32

† 28:18 Dan 7.14

Maaku

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

MAAKU

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Baona lá mɛ̀n síiↄ̃ↄ guu, Maaku pↄ́ mɛ́ geseũ mɛ́ a kɛ̃a dↄ̀aa a kĩniↄnɛ.

Sɛa za a dↄ̀ↄ sɛ̃́iawa à Yesu dɛa Lua Nɛ́ ũ ↄ̀lↄwɛ̃ɛ (1.1). Wì bílikɛ tↄ́piwa, kási a ku lápi guu dasi (1.11, 3.11, 5.7, 9.7, 13.32, 14.61, 15.39).

Tó gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà zĩ̀pi mↄ̀, sema wà gbãakpaaàzi wà aà kpɛla. A yã́i Zãa Da'ilɛna mↄ̀, kɛ́ gbɛ̃́ↄ sↄu e àↄ maà. (1.2-8) Zãapi mɛ́ Yesu dà'ilɛ kɛ̀ (1.9-11).

Yesu yↄ̃a gbáau gbɛa (1.12-13), ↄ̃ à ↄkpà a zĩwa. Maaku ìↄ iko pↄ́ Yesu vĩ ↄlↄwɛ̃ɛ mↄ̀ↄmↄↄ, aà yãdaa bílaɛ ń aà gyãeↄ gbã́gbãao ń aà gbɛ̃́ↄ sísia aa mↄ tɛazio (1.14-8.30).

Aà lápi midɛkĩi òwɛ̃ɛ lá Yesu mipɛ̀ Yelusalɛũwa gu pↄ́ a taasikɛu, wi aà dɛ, i gbasa bↄ gau. (8.31-10.52). Yesu a taasikɛa ń a gaao ń a bↄa gauo yã'ò a ìwaↄnɛ gɛ̃n àaↄ̃, kási aali a gbadↄ̃o. À a dɛa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ ũ yã'ònɛ́ a gɛ̃na lɛ́ vĩo, ń beeo aà kua asii gi ulɛanɛ́ɛ.

Kɛ́ à gɛ̃̀ Yelusalɛũ, wà gbãakpàaàzi, ãma a gbɛa à laatanaↄ yà Lua ua ń flão, ↄ̃ à zↄadↄ̀ Isaili lousisin dↄaanaↄwa. Zĩbeezĩ à zɛ'è à yã́ gbɛzã dà a ibɛɛↄnɛ ń bílao ń a ìwaↄ (11-13).

Lɛɛ 14 e 15 guu Maaku lɛ́ gↄↄ pla pↄ́ gↄ̃̀ Yesuɛ aà ãsↄ̃a gbɛzã guu yã'o. A guu à pↄ́ gbɛzã blèu ń a ìwaↄ, kɛ́ à pɛ̃ɛ ń vɛ̃ɛo kpaalɛ̀nɛ́, a gbɛa ↄ̃ à wabikɛ̀ Gɛsɛmani swaluu ado, ↄ̃ wà aà kũ̀, wà yãdàaàla, wà aà pàliwa, wà aà vĩ̀ gbɛ̀'ɛu. A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ kɛ́ nↄɛↄ gɛ̀ aà mia kĩi, aa e a da giiɛ, ↄ̃ aa mà wa ònɛ́ wà mɛ̀ à bↄ̀ gau a ku bɛ̃́ɛ (16.1-18), ↄ̃ aa bↄ̀lɛ ń pↄnao.

Baona lá pↄ́ Maaku kɛ̃̀, tó ń a kyokɛ̀ ń làa, dↄ̃ lá sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ dↄ̃̀wa, kɛ́ Yesu Nazalɛtiá Lua Nɛ́ɛ sĩana.

1

Zãa Da'ilɛna waasokɛa

(Mat 3.1-17, Luk 3.1-22, Zãa 1.19-28)

1 Lua Nɛ́ Yesu Kilisi baon kɛ: 2 À dàalɛ lá a ku ãnabi Isaia lá guuwaɛ à mɛ̀:

Má a zĩna zĩ aà dↄaanɛ,

i zɛkɛkɛnɛ.*

3 Kpàwakɛna lↄↄ ma dↄ gbáau à mɛ̀:

À zɛkɛkɛ Diiɛ,

à zɛ́wɛwɛnaↄ pooɛ̀ súsu.†

4 Beewa ↄ̃ Zãa Da'ilɛna kuò gbáau, àlɛ waasokɛ, a ò gbɛ̃́ↄnɛ aa nↄ̀sɛlilɛ aa da'ilɛkɛ, Lua i ń duuna kɛ̃́má. 5 Yude bùsudeↄ ń Yelusalɛũdeↄ gɛ̀ aà kĩ́i ḿpii, aa ń duunaↄ ò gupuau, ↄ̃ à ń da'ilɛkɛ̀ Yuudɛ̃i.‡ 6 Zãapi ìↄ ula pↄ́ wa tã̀ ń yiongo kã́o daa, à báa sãntilii dↄ̀ a pi.§ Kwa ń zↄ́'io mɛ́ aà pↄblea ũ. 7 À waasokɛ̀ à mɛ̀: Gbɛ̃e a mↄ ma gbɛa, aà iko dɛmala. Mi ka mà kúlɛ mà aà sabala bↄbↄɛ̀o. 8 Mi á da'ilɛkɛ ń íoɛ. Gbɛ̃́pi sↄ̃, ↄ̃mɛ a á da'ilɛkɛ ń Lua Nisĩnao.

9 Gↄↄ bee Yesu bↄ̀ Nazalɛti, Galile bùsuu, à mↄ̀, ↄ̃ Zãa aà da'ilɛkɛ̀ Yuudɛ̃i. 10 Kɛ́ Yesu bùa gↄ̃̀ↄ, a è luabɛ lɛ́ kɛ̃aa, Lua Nisĩna lɛ́ su lán felenawa, à dìɛ. 11 Ɔ̃ à yã'o mà bↄa luabɛ à mɛ̀: Ma Nɛ́n n ũ, má yenzi, ma pↄ kɛ̀ma na.*

12 Zĩbeezĩ Nisĩnapi nàɛwà à gɛ̀ gbáau, 13 ↄ̃ a ku we ń sɛ̃̀anↄbↄↄ e gↄↄ bla, Setãu lɛ́ aà yↄ̃. Ɔ̃ malaikaↄ mↄ̀ dↄ̀aàlɛ.

Yesu a ìwa sɛ̃́iaↄ sísia

(Mat 4.18-22, Luk 5.1-11)

14 Zãa kũa gbɛa ↄ̃ Yesu tà Galile, àlɛ baona pↄ́ a mà Lua kĩ́i waasokpa 15 à mɛ̀: A gↄↄ kà, kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kà kãi. À nↄ̀sɛlilɛ, í baonapi sí.

16 Kɛ́ Yesu lɛ́ dↄ Galile ísidai, à kpↄ̀wɛnaↄ è, Simↄↄ ń a dãuna Ãndeleeo, aalɛ táalu zu ísidapi guu. 17 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: À mↄ tɛmazi, mí á kɛ gbɛ̃wɛɛlɛnaↄ ũ. 18 Wegↄ̃ↄ aa ń táaluↄ tò we, aa bↄ̀ tɛaàzi. 19 Kɛ́ à gɛ̀ aɛ yↄↄ, à Zebedee nɛ́ↄ è, Zaaki ń a dãuna Zãao. Aa ku gó'ilɛna guu, aalɛ ń táaluↄ kɛkɛ. 20 À ń sisi gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ aa ń mae Zebedee ń zĩkɛnaↄ tò gó guu we, aa bↄ̀ tɛaàzi.

Yesu kua Kapɛnaũ

(Mat 8.14-17, Luk 4.31-44)

21 Aa kà Kapɛnaũ. Kɛ́ kã́mabogↄↄzĩ kà, Yesu gɛ̀ lousisikpɛu, àlɛ yãdadanɛ́. 22 Aà yãdaanɛ́ bↄ̀ gbɛ̃́ↄ saɛ, asa ì danɛ́ ń ikooɛ, ìli kɛ lán Mↄizi ikoyãdanɛdeↄwao.

23 Zĩbeezĩ gↄ̃ɛ tã́adee ku kpɛ́pi guu. Aà tã́a mↄ̀, a pũ̀na à mɛ̀: 24 Bↄ́ wá vĩ ń kↄ̃oi Yesu Nazalɛti? N mↄ wá kaalɛi yã̀? Má dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ń dɛ a ũ. Lua gbɛ̃́ pↄ́ a kua adoan n ũ. 25 Ɔ̃ Yesu gì tã́apiɛ à mɛ̀: Nílɛ! Go gbɛ̃́piwa. 26 Ɔ̃ tã́api aà zĩ̀azĩa, à wii gbãa lɛ̀, ↄ̃ à gòwà. 27 Bíli gbɛ̃́pii kũ̀, aalɛ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Bↄtaa bui yã́n wei? Yã́ dafu daanɛ́ yã̀? Ì danɛ́ ń ikooɛ. Baa tã́aↄ, tó à yãdìlɛnɛ́, aaì aà yãmaɛ. 28 Ɔ̃ kã́ndo Yesu tↄ́ lì Galile bùsua píi.

29 Kɛ́ Yesu bↄ̀ lousisikpɛu, ↄ̃ à tà Simↄↄ ń Ãndeleeo bɛ gↄ̃̀ↄ ń Zaakio ń Zãao. 30 Simↄↄ nada lɛ́ sionakɛ wúlɛa, ↄ̃ wà aà yã'ò Yesuɛ gↄ̃̀ↄ. 31 À gɛ̀ aà kĩ́i, à aà kũ̀ a ↄwa à aà fɛ̀lɛ. Ɔ̃ aà sionapi wèewà, ↄ̃ à blɛkɛ̀nɛ́.

32 Kɛ́ oosi kɛ̀, ĩatɛ̃ lɛ́ gɛ̃ kpɛ́u, wà mↄ̀ɛ̀ ń gyãeↄ ń tã́adeↄ píi. 33 Wɛ̃́lɛdeↄ kã̀aa aà kpɛ́ kpɛɛlɛ píi. 34 À gbɛ̃́ↄ gbã̀gbã dasi ń ń gyã bui píio, à tã́aↄ gò dasidasi. Ìli tã́aↄ gba zɛ́ aa yã'òo, asa aa dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ a dɛ a ũ.

35 Gufɛ̃nɛ káaukaau Yesu fɛ̀lɛ bↄ̀ gɛ̀ sɛ̃u gusaɛna, àlɛ wabikɛ we. 36 Ɔ̃ Simↄↄ ń a gbɛ̃́ↄ pɛ̀lɛaàzi. 37 Kɛ́ aa bↄ̀wà, aa òɛ̀: Gbɛ̃́pii lɛ́ n gbɛa. 38 Ɔ̃ a ònɛ́: Wà gɛ́ gupãlei, wɛ̃́lɛ pↄ́ kú wá saɛↄ guu, mí waasokɛ we lↄ, asa a yã́i ma mↄi. 39 Màa ìↄ bɛbɛ Galile bùsu gupiiu, ìↄ waasokɛ an lousisikpɛↄ guu, ìↄ tã́agonɛ́.

40 Ɔ̃ kusudee mↄ̀ aà kĩ́i, à kùlɛ à wabikɛ̀wà à mɛ̀: Tó ń yei, ńyↄ̃ to mà gↄ̃ sãasai. 41 À kɛ̀ Yesuɛ wɛ̃naũ, ↄ̃ à ↄbↄ à nàwà à mɛ̀: Má yei, gↄ̃ sãasai. 42 Wegↄ̃ↄ aà kusu làa, à gↄ̃̀ sãasai. 43 Ɔ̃ Yesu aà gbàɛ gↄ̃̀ↄ, à gìɛ̀ à mɛ̀: 44 Ńsu o gbɛ̃e mao. Gɛ ǹ nzĩa ↄlↄ sa'onaɛ, ní sa pↄ́ Mↄizi dìlɛ o n gↄ̃a sãasai seela ũ gbɛ̃́ↄnɛ.† 45 Kɛ́ à bↄ̀, à gɛ̀ lɛ́ yã́pi o'onɛ́. Yã́pi fã̀aa, ↄ̃ Yesu lí fↄ̃ gɛ̃̀ wɛ̃́lɛu gupuau lↄo. Ìↄ ku sɛ̃u gusaɛnaɛ, ↄ̃ wìↄ bↄ gupiiu wàↄ mↄ aà kĩ́i.

2

Gbɛ̃kaaũa gbã́gbãa

(Mat 9.1-8, Luk 5.17-26)

1 Gↄↄpla gbɛa Yesu ɛ̀a tà Kapɛnaũ. Kɛ́ wa mà a ku bɛ, 2 ↄ̃ wà kã̀aaaàzi dasidasi, gɛ̃kĩi kú lↄo baa kpɛɛlɛ, àlɛ Lua yã'onɛ́. 3 Ɔ̃ wà mↄ̀ɛ̀ ń gbɛ̃kaaũao, gbɛ̃ↄn síiↄ̃ↄ mɛ́ aa aà sɛa. 4 Lá aai e sↄ̃̀ò Yesuzio dasi yã́i, ↄ̃ aa dɛ̀dɛò musu, aa kpɛ́ fↄ̃̀ gu pↄ́ Yesu kúu, ↄ̃ aa gbɛ̃kaaũapi pìla wúlɛa mákɛlɛ guu. 5 Kɛ́ Yesu è aalɛ a náaikɛ, a ò gbɛ̃kaaũapiɛ à mɛ̀: Ma gbɛ̃́, n duuna kɛ̃̀ma. 6 Mↄizi ikoyãdanɛdeeↄ zↄ̃lɛa we, aalɛ o ń nↄ̀sɛ guu: 7 Bↄ́yãi gbɛ̃́pi lɛ́ oi màai? Àlɛ dↄ́ɛ ń Luaoɛ! Démɛ a fↄ̃ duunakɛ̃mái, mɛ́ i kɛ Lua ado bàasio?* 8 Wegↄ̃ↄ Yesu dↄ̃̀ a nↄ̀sɛ guu làasoo pↄ́ aalɛ kɛ, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãi álɛ làasoo bee taa kɛ á nↄ̀sɛ guui? 9 Tó má ò gbɛ̃kaaũapiɛ aà duuna kɛ̃̀wà, ge tó má òɛ̀ aà fɛlɛ a mákɛlɛ sɛ táa'o, a kpele mɛ́ àai? 10 Má ò màa kɛ́ àↄ dↄ̃ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ duunakɛ̃ama iko vĩ tↄↄlɛ laɛ. Ɔ̃ a ò gbɛ̃kaaũapiɛ à mɛ̀: 11 Málɛ onɛ, fɛlɛ ǹ n mákɛlɛ sɛ ta bɛ. 12 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gↄ̃̀ↄ, à a mákɛlɛpi sɛ̀ bↄ̀ò gbɛ̃́pii wáa. Yã́pi bↄ̀ ń saɛ, ↄ̃ aa Lua tↄbↄ̀ aa mɛ̀: Wi yã́ɛ taa e yãao.

Yesu Levii sísia

(Mat 9.9-17, Luk 5.27-39)

13 Yesu ɛ̀a bↄ̀ gɛ̀ ísidalɛ. Wàlɛ mↄ́ aà kĩ́i dasidasi, ↄ̃ àlɛ yãdanɛ́. 14 Gↄↄ pↄ́ àlɛ gɛ̃, à Alafe nɛ́ Levii è zↄ̃lɛa a ↄsikpɛu, ↄ̃ a òɛ̀: Mↄ tɛmazi. Ɔ̃ à fɛ̀lɛ tɛ̀aàzi.

15 Zĩewa kɛ́ Yesu lɛ́ pↄble aà bɛ, ↄsinaↄ ń duunkɛnaↄ lɛ́ pↄbleaànↄ dasidasi ń aà ìwaↄ sãnu. Asa gbɛ̃́ bee taaↄ tɛaàzi dasiɛ. 16 Falisi pↄ́ aaì Mↄizi ikoyã danɛ́ↄ ku we. Kɛ́ aa è Yesu lɛ́ pↄble sãnu ń ↄsinaↄ ń duunkɛnaↄ, ↄ̃ aa aà ìwaↄ là aa mɛ̀: Bↄ́yãi ì pↄble sãnu ń ↄsinaↄ ń duunkɛnaↄi? 17 Kɛ́ Yesu yã́pi mà, a ònɛ́: Gbɛ̃́ gbãa bàa kú ń lòotoooo, sema gyãe. Mi mↄ gbɛ̃maaↄ sísiio, sema duunkɛnaↄ.

18 Zãa Da'ilɛna ìwaↄ ń Falisiↄ lɛ́ lɛye, ↄ̃ wà mↄ̀ Yesu là wà mɛ̀: Zãa ìwaↄ ń Falisiↄ ìwaↄ aaì lɛye, mɛ́ n ìwaↄ lí ye sↄ̃o bɛ? 19 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Nↄsɛna gbɛ̃́ↄ lɛye gↄↄ pↄ́ a kúńnↄ nↄsɛ guue? Aawo! Gↄↄ pↄ́ nↄsɛna kúńnↄ, aa lɛyeo. 20 A gↄↄ a mↄ kɛ́ wa nↄsɛna bↄ ń guu. Gↄↄ bee ↄ̃ aa lɛye sa. 21 À mɛ̀ lↄ: Wìli pↄ́lɛ dafu di ula zi guuo. Tó wa kɛ̀ màa, a dafu a sↄ̃ↄuɛ, aai kↄ̃ gá, ula zi fↄ̃a i kã́fĩ. 22 À mɛ̀ lↄ: Wìli vɛ̃ɛ dafu ká báa tùu zi guuo. Tó wa kɛ̀ màa, vɛ̃ɛ a a pũnaɛ, vɛ̃ɛ ń tùupio i ↄ̃̀ↄkpa píi. Wì vɛ̃ɛ dafu ká báa tùu dafu guuɛ.

Kã́mabogↄↄzĩ

(Mat 12.1-21, Luk 6.1-11)

23 Kã́mabogↄↄzĩ Yesu lɛ́ pã blɛ bua. Lá àlɛ gɛ́, aà ìwaↄ lɛ́ pↄ́wɛna wolo aalɛ só.† 24 Ɔ̃ Falisiↄ ò Yesuɛ aa mɛ̀: Gwa! Aalɛ yã́ pↄ́ wìli kɛ kã́mabogↄↄzĩo kɛ sↄ̃ bɛ?‡ 25 Ɔ̃ Yesu ń lá à mɛ̀: Lá Davidi kɛ̀ gↄↄ pↄ́ aàpi ń a gbɛ̃́ↄ aalɛ taasikɛ, nↄana lɛ́ ń dɛ, i a kyokɛ á èo lé? 26 À gɛ̃̀ Lua ua sa'onkia Abiataa gↄↄ, ↄ̃ à pɛ̃ɛ pↄ́ wa kàlɛ Luaɛ sò, ↄ̃ a kpà a gbɛ̃́ↄwa.§ Sa'onaↄ bàasio gbɛ̃e lí pɛ̃ɛpi so sↄ̃o.* 27 Yesu ɛ̀a ònɛ́ lↄ à mɛ̀: Lua kã́mabogↄↄ dìlɛ gbɛ̃nazĩna aafia yã́iɛ. I kɛ kã́mabogↄↄ yã́i ↄ̃ à gbɛ̃nazĩna kɛ̀io. 28 Ayãmɛto Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ iko vĩ kã́mabogↄↄwa sↄ̃.

3

1 Yesu ɛ̀a gɛ̀ lousisikpɛu. Gbɛ̃e ku we, aà ↄ do imia. 2 Falisiↄ lɛ́ Yesu tàasika, tó a su à aà gbã́gbã kã́mabogↄↄzĩ, wi e yãdaaàla. 3 Ɔ̃ Yesu ò gbɛ̃́ pↄ́ a ↄ imiapiɛ à mɛ̀: Fɛlɛ mↄ zɛ zã guu la. 4 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Kã́mabogↄↄzĩ a zɛvĩ wà yãmaakɛa, ge vãiɛ? Wì gbɛ̃́ misi yã̀, ge wì dɛɛ? Ɔ̃ aai yãe oo. 5 Yesu wɛpã̀ńla à ń gwá ń pↄfɛ̃o, asa aà pↄ yà an nↄ̀sɛsai yã́iɛ. Ɔ̃ a ò gↄ̃ɛpiɛ à mɛ̀: Ǹ n ↄpi poo. Kɛ́ a pòo, ↄ̃ aà ↄpi sù a gbɛu. 6 Ɔ̃ Falisiↄ ń kí Elodi kpala zɛnkpɛdeↄ bↄ̀lɛ gɛ̀ lɛkpaaĩi Yesuzi gↄ̃̀ↄ, lá aa kɛ aa aà dɛ.

Yesu zĩna gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ dilɛa

(Mat 10.1-4, Luk 6.12-19)

7 Yesu ń a ìwaↄ ńzĩa gànɛ́ we, aa gɛ̀ ísidalɛ. Ɔ̃ bíla bↄ̀ Galile aa tɛ̀aàzi. Aa bↄ̀ Yude lↄ 8 ń Yelusalɛũo ń Ɛdↄũ bùsuo ń Yuudɛ̃ baaleo ń Tiio ń Sidↄ̃o, aa mↄ̀ aà kĩ́i dasidasi, kɛ́ aa yã́ pↄ́ àlɛ kɛↄ bao mà yã́i. 9 Bílapi yã́i Yesu ò a ìwaↄnɛ aa gó'ilɛna sↄukɛɛ, kɛ́ wasu naɛwao yã́i. 10 Asa Yesu ìↄ gbɛ̃́ↄ gbãgbã dasiɛ, ↄ̃ gyãeↄ lɛ́ naɛwà dasi kɛ́ aa e ↄkãwà. 11 Tã́adeↄ sↄ̃, tó aa aà wɛpà, aaì mↄ wúlɛ aà aɛɛ, aaì wiilɛ aa mɛ: Lua Nɛ́n n ũ. 12 Ɔ̃ Yesu ì gínɛ́ aa o gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ a ũ.

13 Kɛ́ Yesu dɛ̀dɛ sĩ̀sĩwa, à gbɛ̃́ pↄ́ a yeiↄ sìsi, ↄ̃ aa mↄ̀ aà kĩ́i. 14 Ɔ̃ à gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ dìlɛ aaↄ kuanↄ, kɛ́ àↄ ń zĩ waasokɛi 15 mɛ́ aaↄ tã́agoamá iko vĩ. À tↄkpànɛ́ zĩnaↄ. 16 An tↄ́n kɛ: Simↄↄ (Yesu tↄkpàɛ̀ Piɛɛ), 17 Zebedee nɛ́ↄ Zaaki ń a dãuna Zãao (Yesu tↄkpànɛ́ Bↄanɛɛgɛ, bee mɛ̀ loupũnaadeↄ), 18 bee gbɛa Ãndelee, Filipi, Batelemii, Matiee, Tomaa, Alafe nɛ́ Zaaki, Tade, Simↄↄ Gínzĩao 19 ń Yudasi Isaliↄti pↄ́ bↄ̀ aà kpɛo. Ɔ̃ Yesu ɛ̀a tà bɛ.

Tã́agoa

(Mat 12.22-32, Luk 11.14-23)

20 Bíla ɛ̀a kã̀aa lↄ, ↄ̃ Yesu ń a ìwaↄ aai zɛ'e baa aa pↄblèo. 21 Kɛ́ aà daɛↄ yã́pi mà, aa dà aà gbɛsizɛu, asa wàlɛ mɛ ĩ́ana kàwàɛ.

22 Mↄizi ikoyãdanɛde pↄ́ aa bↄ̀ Yelusalɛũ aa mↄ̀ↄ mɛ̀: Tã́aↄ kí Beezebu mɛ́ diɛ̀, ì tã́agonɛ́ ń aà tↄ́oɛ. 23 Ɔ̃ Yesu ń laai sìsi à yãtaa ònɛ́ à mɛ̀: Setãu a we azĩa gbɛ̃́ↄ goé? 24 Tó kpaladeↄ íbɛlɛsɛ̀ ń kↄ̃o aa kɛ̃̀aa lɛɛ pla, kpalapi a gɛ̃gɛ̃e? 25 Tó uadeↄ íbɛlɛsɛ̀ ń kↄ̃o aa kɛ̃̀aa lɛɛ pla, uapi a gɛ̃gɛ̃e? 26 Tó Setãu íbɛlɛsɛ̀ ń azĩa gbɛ̃́ↄ aa kɛ̃̀aakↄ̃wa, a gɛ̃gɛ̃o, a midɛɛ. 27 Gbɛ̃e a fↄ̃ gɛ̃ gↄ̃sa gbãa kpɛ́u à taiinakaɛ̀o, sema à aà ye gĩa bàasio, i gbasa a aà kpɛ́ yↄɛ.

28 Sĩana málɛ oɛ́, Lua a gbɛ̃́ↄ kɛ̃́ ń ń tàaeↄ ń a tↄ́ bɛ̃̀ɛ pↄ́ aaì siↄ píi, 29 ãma tó gbɛ̃́ aà Nisĩna tↄbɛ̃ɛsì, a aà kɛ̃o, à duuna pↄ́ lí kɛ̃́máo kɛ̀ɛ. 30 Yesu bee ò kɛ́ aa mɛ̀ a tã́a vĩ yã́iɛ.

Yesu daɛↄ

(Mat 12.46-50, Luk 8.19-21)

31 Kɛ́ aà da ń aà dãunaↄ kà, aa zɛ̀ kpɛɛlɛ, ↄ̃ aa aà gbɛ̀a. 32 Wa kálɛa liaaaàzi dasidasi, ↄ̃ wa òɛ̀ wà mɛ̀: Gwa! N da ń n dãunaↄ zɛ kpɛɛlɛ, aalɛ n gbɛa. 33 Ɔ̃ à mɛ̀: Deↄn ma da ń ma dãunaↄ ũi? 34 Ɔ̃ à wɛpã̀ gbɛ̃́ pↄ́ kálɛa liaaaziↄla à mɛ̀: Ma da ń ma dãunaↄn kɛ. 35 Luapↄeãkɛnaↄ mɛ́ ma dãuna ń ma dãeo ń ma dao ũ.

4

Pↄ́wɛnkɛɛlɛa

(Mat 13.1-23, Luk 8.4-15)

1 Yesu ɛ̀a lɛ́ yãdanɛ́ ísida saɛ. Wà kã̀aaaàzi dasidasi, ↄ̃ à gɛ̃̀ zↄ̃̀lɛ gó'ilɛnau ía, dasipi kálɛa ḿpii ísida gↄ̃sↄ̃lɛ. 2 À yãdàdanɛ́ ń yãlɛɛũanɛo dasi. Lá àlɛ dadanɛ́ à mɛ̀: 3 À swã́kpa! Zↄ̃ɛe mɛ́ kú à bↄ̀ gɛ̀ pↄ́wɛnakɛɛlɛi. 4 Lá àlɛ kɛɛlɛ, ↄ̃ a keeↄ lɛ̀lɛ zɛ́ guu, bãↄ mↄ blè. 5 A keeↄ lɛ̀lɛ gbɛsɛɛna musu, gua pↄ́ tↄↄlɛ gèeleuo, ↄ̃ aa bↄ̀lɛ gↄ̃̀ↄ, kɛ́ tↄↄlɛ gèele weo yã́i. 6 Kɛ́ ĩatɛ̃ fɛ̀lɛ, ↄ̃ aa tɛkũ̀ aa giigàga, kɛ́ aa zĩ́na vĩo yã́i. 7 A keeↄ lɛ̀lɛ lɛ guu, ↄ̃ lɛ fɛ̀lɛ nàɛmá, aai nɛ'io. 8 A keeↄ sↄ̃ aa lɛ̀lɛ tↄↄlɛ maa guu. Aa bↄ̀lɛ aa zↄ̃ↄkũ̀ aa nɛ'ì. A keeↄ kã́fĩakɛ̀ baakwikwi, keeↄ bàaↄ̃baaↄ̃, keeↄ basↄobasↄo. 9 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ aà yã́pi ma.

10 Kɛ́ Yesu gònɛ́ we, a ku ado, ↄ̃ aà zĩna gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ ń aà ìwaↄ mↄ̀ yã́piↄ mi gbɛ̀awà. 11 Ɔ̃ a ònɛ́: Á kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i asii dↄ̃a zɛ́ vĩ, ãma mi yã́pii o gbɛ̃́ kĩniↄnɛ ń yãlɛɛũaoɛ,

12 kɛ́ aa wɛbiibii pↄe'esai

mɛ́ aa swã́kpakpa yãmasai,

kɛ́ aasu zɛ ń Luao, i sùuukɛńnↄo yã́i.*

13 Ɔ̃ Yesu ń lá à mɛ̀: Á yã́pi dↄ̃oa? Kpelewa á a kĩniↄ ma lↄi? 14 À ma! Zↄ̃ɛpi Lua yã́ ↄ̃ àlɛ kɛɛlɛ. 15 Gbɛ̃eↄ dɛ lán pↄ́wɛna pↄ́ lɛ̀lɛ zɛ́ guuwaɛ, gu pↄ́ wà Lua yã́ kɛ̀ɛlɛu. Tó aa mà, ↄ̃ Setãu ì mↄ Lua yã́ pↄ́ wa kɛ̀ɛlɛ ń guupi símá gↄ̃̀ↄ. 16 Gbɛ̃eↄ dɛ lán pↄ́wɛna pↄ́ lɛ̀lɛ gbɛsɛɛna musuwa. Tó aa Lua yãmà, aaì sí ń pↄnao gↄ̃̀ↄ. 17 Ãma lá aa zĩ́na vĩo, ↄ̃ aali kɛ gↄↄplao. Tó wà ń wɛtã̀ ge wà ĩadàmá Lua yã́ yã́i, aaì fu gↄ̃̀ↄɛ. 18 Gbɛ̃eↄ dɛ lán pↄ́wɛna pↄ́ lɛ̀lɛ lɛ guuwaɛ. Aa Lua yãmà, 19 ãma aaì aafia kã̀akɛ, àizɛɛ ì ń sↄ̃ ble mɛ́ aaì pↄ́ kĩniↄ niaka, ↄ̃ yã́ beeↄ ì gupa Lua yã́pizi, à gↄ̃ àisai. 20 Gbɛ̃eↄ dɛ lán pↄ́wɛna pↄ́ lɛ̀lɛ tↄↄlɛ maawaↄwa. Aaì Lua yãma, aaì sí, ↄ̃ aaì kã́fĩakɛ, an keeↄ baakwikwi, keeↄ bàaↄ̃baaↄ̃, keeↄ basↄobasↄo.

Yãlɛɛũa ń kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́io

(Mat 13.31-34, Luk 8.16-18, 13.18-19)

21 Yesu ònɛ́: Wìli filia na wà pɛ̃na kùlɛwào. Wìli dilɛ lii zíɛo. Bábana ↄ̃ wì diwào lò? 22 Pↄe ku ulɛa kɛ́ à gí bↄi gupuauo. Asiie ku kɛ́ wà gí maio. 23 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà swã́kpa yã́pi ma.

24 A ònɛ́ lↄ: À laaidↄ yã́ pↄ́ álɛ mawa. Zaa pↄ́ á dàunɛ́, bee Lua a dauɛ́ sↄ̃, i ɛa kã́fĩɛ́. 25 Gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ vĩ ↄ̃ Lua a ɛa kã́fĩɛ̀. Gbɛ̃́ pↄ́ pↄe vĩo, baa a yↄↄna pↄ́ a vĩ Lua a siwàɛ.

26 À mɛ̀ lↄ: Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ lán pↄ́wɛna pↄ́ gbɛ̃́ kɛ̀ɛlɛ buawaɛ. 27 Gwãasĩna ń fãanɛo àlɛ i'on nò, a bɛ̃́ɛn nò, pↄ́wɛnapi ì bↄlɛ ì zↄ̃ↄkũ, gbɛ̃́pi líↄ dↄ̃ lá ì kɛo. 28 Tↄↄlɛ mɛ́ ì to à nɛ'i ń azĩao. Ì kakpa gĩaɛ, a gbɛa ì nↄsi, a gbɛa ↄ̃ ì pia. 29 Tó à mà, ↄ̃ wì kɛ̃́ ń kↄmao, asa a kɛkɛgↄↄ mɛ́ kà we.†

30 À mɛ̀ lↄ: Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛa ni? Bↄ́ wa lɛɛũòi? 31 Doe ku lán ɛfↄwa. A tↄ̃gↄↄ a wɛ́na kele dɛ pↄ́wɛna pↄ́ kú dṹnia guuↄla píi. 32 Tó wa tↄ̃̀ sↄ̃, ì bↄlɛ à zↄ̃ↄkũ dɛ dò buiↄla píi. Ì gↄ̃n gèeleↄ pápa, bãↄ iↄ kaka a láu.

33 Yesu Lua yã'ònɛ́ dasi ń yãlɛɛũa bee taaↄ lá aa fↄ̃ ma lɛ́u. 34 I yã'onɛ́ yãlɛɛũsaio. Tó à gↄ̃̀ ń a ìwaↄ ńtɛ̃ɛ, ↄ̃ ì yã́pii bↄↄlɛkɛnɛ́.

Yesu zàa'ĩana zɛa

(Mat 8.23-27, Luk 8.22-25)

35 Gↄↄ doũpi zĩ́ oosi Yesu ò a ìwaↄnɛ à mɛ̀: Wà bua baale. 36 Lá Yesu kú gó guu, aa gɛ̃̀uaànↄ aa dàzɛu màa, aa bíla tò we. Gó pãleↄ gɛ̀ńnↄ. 37 Ɔ̃ zàa'ĩan gbãa fɛ̀lɛ. Í lɛ́ gó zãampapa, àlɛ ká a guu e a ye pai. 38 Yesu kú gò pↄ̀ↄkpɛ, àlɛ i'o, aà mi di mìbↄↄwa. Ɔ̃ aà ìwaↄ aà vù aa òɛ̀: Mɛtulu! Kɛ́ wálɛ gaga, àlɛ kã̀adanlao lé? 39 Ɔ̃ Yesu fɛ̀lɛ gì ĩ́anaɛ, a ò íɛ à mɛ̀: Nílɛ! Zùukɛ we! Ɔ̃ ĩ́ana kpàlɛ, gu kɛ̀ kílikili. 40 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Àkɛa á sea vĩ màai? Asi álɛ ma náaikɛ e tiaoa? 41 Ɔ̃ aa gↄ̃̀ bíli guu, aalɛ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Dén gbɛ̃́pi ũ sai? Baa ĩ́ana ń ío aaì aà yãmaɛ.

5

Tã́aↄ dia sàwaↄnɛ

(Mat 8.28-34, Luk 8.26-39)

1 Aa kà Gadala bùsuu ísida baale. 2 Kɛ́ Yesu bↄ̀ gó guu gↄ̃̀ↄ, tã́adee bↄ̀ gɛvĩkĩi à mↄ̀ daiaàlɛ. 3 Ìↄ ku gbɛ̀'ɛ pↄ́ dɛ mia ũↄ guuɛ. Baa mↄdaona lí fↄ̃ aà kũ̀ lↄo. 4 Asa wìↄ aà ye ń mↄdaonaↄ, wìↄ aà daliu mↄ̀ↄmↄↄɛ, ãma ì mↄpiↄ kɛ̃́kɛ̃ɛ, ì lípiↄ gboogboo. Gbɛ̃e gbãa i ka à aà zùukɛo. 5 Gwãasĩna ń fãanɛo píi ìↄ bɛbɛ gɛvĩkĩi ń sĩ̀sĩpↄlɛↄɛ, ìↄ wiilɛ, ìↄ azĩa lili ń gbɛo.

6 Kɛ́ à Yesu è kãaa, ↄ̃ à bàalɛ̀ mↄ̀ wùlɛ aà aɛ. 7-8 Ɔ̃ Yesu mɛ̀ tã́api gowà, ↄ̃ à wii gbãa lɛ̀ à mɛ̀: Yesu, Lua Musude Nɛ́, bↄ́mɛ wá daaai? Ma nanɛ Luazi, ńsu ǹ ma wɛtão. 9 Ɔ̃ Yesu aà là à mɛ̀: N tↄ́n kpelewai? Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Ma tↄ́n Dasi, asa wá dasiɛ. 10 Ɔ̃ aa awakpà Yesuɛ maamaa aa mɛ̀ asu ń yá ń bↄ́lɛ bùsupiuo.

11 Gↄↄ bee sàwakusan waiↄ ku we, aalɛ pↄble sĩ̀sĩpↄlɛu. 12 Ɔ̃ tã́apiↄ wabikɛ̀ Yesuwa aa mɛ̀: Wá gbaɛ sàwaↄ guu wà dinɛ́. 13 Yesu ń gbá zɛ́, ↄ̃ tã́apiↄ gò gↄ̃ɛpiwa aa dì sàwapiↄnɛ. Ɔ̃ sàwa wai pↄ́ kà ↄ̀aa kwi taawapiↄ wì ń bao, aa pìla sòonawa aa sì ísidau, ↄ̃ aa gàga we. 14 Ɔ̃ an dãnaↄ bàalɛ̀ gɛ̀ yã́pi oinɛ́ wɛ̃́lɛu ń bualoũↄ. Ɔ̃ wà bↄ̀lɛ gɛ̀ yã́ pↄ́ kɛ̀pi gwai. 15 Kɛ́ aa mↄ̀ Yesu kĩ́i, aa gↄ̃ɛ pↄ́ tã́a diɛ̀ dasi yãapi è zↄ̃lɛa we, a ula daa, aà ĩ́anapi wèewà, ↄ̃ vĩa ń kṹ. 16 Gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi è ń wɛ́oↄ yã́ pↄ́ tã́adepi ń sàwaↄ lè dàu aa sìunɛ́. 17 Ɔ̃ wà wabikɛ̀ Yesuwa aà bↄnɛ́ ń bùsuu.

18 Kɛ́ Yesu lɛ́ gɛ̃ gó'ilɛna guu, gↄ̃ɛpi wabikɛ̀wà à e taaànↄ. 19 Yesu i weio, a òɛ̀: Ta n bɛ n gbɛ̃́ↄ kĩ́i, ní yã́ pↄ́ Dii kɛ̀nɛ onɛ́ píi ń lá à wɛ̃nadↄ̃̀nɛo. 20 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi tà, àlɛ yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀ɛ kpàwakɛ Wɛ̃́lɛmɛnkwi bùsuu, ↄ̃ yã́pi kɛ̀ gbɛ̃́piiɛ dabuyã ũ.

Zailu nɛ́ vua ń nↄɛ pↄ́ ↄkã̀ Yesu ulawao

(Mat 9.18-26, Luk 8.40-56)

21 Yesu ɛ̀a bùa ísidawa ń góo, ↄ̃ wà kã̀aaaàzi dasidasi ísidalɛ. 22 Lousisikpɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ Zailu mↄ̀ we. Kɛ́ à Yesu è, à wùlɛ aà gbázĩ, 23 ↄ̃ à awakpàɛ̀ maamaa à mɛ̀: Ma nɛnↄɛna lɛ́ kãsãnakɛ. Mↄ ǹ ↄnawà aà gbã́gbã, iↄ ku. 24 Ɔ̃ Yesu dàaànↄ zɛ́u. Bíla tɛaàzi, aalɛ naɛwà.

25 Nↄɛe ku we, au lɛ́ bↄlɛwà à kà wɛ̃̀ kuɛpla. 26 Ɛsɛdeↄ aà dà taasiu maamaa, à a ↄ̃a blè píi. I aafiaʼeo, ì kɛkɛ àↄ ká'ilɛɛ. 27 Kɛ́ à Yesu bao mà, ↄ̃ à bíla kɛ̃̀aa à sↄ̃̀aàzi aà kpɛ oi. Ɔ̃ à ↄkã̀ aà ulawa, 28 asa à mɛ̀: Baa aà ula, tó ma ↄkã̀wà, má gbã́gbãɛ. 29 Ɔ̃ aà aubↄlɛapi zɛ̀ gↄ̃̀ↄ. À dↄ̃̀ a mɛ guu kɛ́ a gbãgbã ń a gyãpio. 30 Wegↄ̃ↄ Yesu dↄ̃̀ azĩawa kɛ́ gbãa bↄ̀agu, ↄ̃ à lìli bíla guu à mɛ̀: Démɛ ↄkã̀ ma ulawai? 31 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Ń è lá bíla lɛ́ naɛma, ↄ̃ ńlɛ mɛ démɛ ↄkã̀maia? 32 Ɔ̃ Yesu wɛpã̀ bílaa kɛ́ à gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi kɛ̀ e. 33 Nↄɛpi lɛ́ lualua ń vĩao, asa a dↄ̃ yã́ pↄ́ kɛ̀ a mɛu, ↄ̃ à mↄ̀ wùlɛ aà gbázĩ, à a sĩana òɛ̀ píi. 34 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Nↄɛ, ma náai pↄ́ ń kɛ̀ mɛ́ n gbãgbã. Ta bɛ aafia, n gyãpi wèeman we.

35 Lá Yesu lɛ́ yã́ bee o, wà bↄ̀ lousisikpɛ gbɛ̃zↄ̃ↄpi bɛ wà mↄ̀ wa òɛ̀: N nɛ́pi kɛ̀sai. Ńsu tákpa mɛtuluzi pão. 36 Ãma Yesu i swã́sɛ ń yã́io. A ò gbɛ̃zↄ̃ↄpiɛ: Ńsu to n sↄ̃ vĩo, ma náaikɛ lé. 37 I wei gbɛ̃e gɛ́ zɛiɛo, sema Piɛɛ ń Zaakio ń Zaaki dãuna Zãao. 38 Kɛ́ aa kà gbɛ̃zↄ̃ↄpi bɛ, Yesu è aà bɛ lòo, wàlɛ ↄ́ↄlↄ, wàlɛ búbuapɛ maamaa. 39 Kɛ́ à gɛ̃̀ kpɛ́u, à ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãi á kĩ́i dↄ, álɛ ↄ́ↄlↄi? Nɛ́pi i gao, àlɛ i'oɛ. 40 Kɛ́ aalɛ aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ, ↄ̃ à ń yá ń bↄ́lɛ píi. Ɔ̃ à nɛ́pi de ń aà dao sɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa mↄ̀ sãnuↄ, à gɛ̃̀ńnↄ gu pↄ́ nɛ́pi kuu. 41 Ɔ̃ à aà ↄ kũ̀ a òɛ̀: Talita kuũ! (Bee mɛ̀ nɛnↄɛna, má ònɛ fɛlɛ.) 42 Wegↄ̃ↄ nɛ́pi fɛ̀lɛ táa'ò, asa aà wɛ̃ kà kuɛpla. Yã́pi ń kṹ gbãa maamaa. 43 Ɔ̃ Yesu gìnɛ́ fĩ́afĩa aasu o gbɛ̃e mao. Ɔ̃ à mɛ̀ wà pↄblea kpawà.

6

Nazalɛtideↄ Yesunaaikɛsai

(Mat 13.53-58, Luk 4.16-30)

1 Yesu bↄ̀ we à gɛ̀ gu pↄ́ à nɛblèu. Aà ìwaↄ gɛ̀aànↄ. 2 Kɛ́ kã́mabogↄↄzĩ kà, ↄ̃ àlɛ yãdanɛ́ lousisikpɛu. Gbɛ̃́ dasi pↄ́ aa aà yãmàↄ bílikɛ̀ aa mɛ̀: Mákĩi gbɛ̃́pi yã́piↄ sɛ̀ui? Ɔ̃nↄ kpele a è, ↄ̃ àlɛ dabudabu bee taaↄ kɛi? 3 Gbɛ̃́piá li'ãna nolo? Maliama nɛ́ nolo? Zaaki ń Yosɛfuo ń Yudao ń Simↄↄo vĩ̀in weo lò? Aà dãeↄ kúwanↄ kɛo lé? Ɔ̃ bee tò aai aà náaikɛo. 4 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ãnabi líↄ bɛɛɛsaio, mɛ́ i kɛ aà bɛ wɛ̃́lɛu ń aà daɛↄ ń aà uadeↄ kĩ́io bàasio. 5 Yesu i e dabudabue kɛ̀ weo, sema gyãe pↄ́ à ↄnàmá à ń gbãgbãeↄ bàasio. 6 Lá aai aà náaikɛo, an yã́ bↄ̀ aà saɛ maamaaɛ.

Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ zĩa plapla

(Mat 10.5-15, Luk 9.1-6)

Ɔ̃ à gɛ̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, àlɛ yãdadanɛ́. 7 Ɔ̃ à a gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ sìsi à ń zĩ́ gbɛ̃ↄn plapla, à tã́agoa gbɛ̃́ↄwa iko kpàmá. 8 A ònɛ́ aasu pↄe sɛ aa gɛòo, kũ̀sũa ge babalabↄↄ ge ↄsↄ̃gbɛna, sema gopana. 9 À mɛ̀ aa kyalekpa, ãma aasu ulada mɛ̀n plao. 10 A ònɛ́ lↄ: Gu pↄ́ a pilau, àↄ ku we e à gɛ bↄò wɛ̃́lɛpi guu. 11 Gu pↄ́ wi gbãakpauázio, mɛ́ wi á yãmao, tó álɛ tá, à kↄↄlɛmá an toa ń Luao seela ũ. 12 Ɔ̃ aa dàzɛu. Aa nↄ̀sɛlilɛa kpàwakɛ̀ gbɛ̃́ↄnɛ, 13 aa tã́agònɛ́ dasi, aa nísimàma gyãeↄwa dasi, aa ń gbãgbã.

Zãa Da'ilɛna gaa

(Mat 14.1-12, Luk 9.7-9)

14 Kí Elodi yã́piↄ mà, asa Yesu tↄ́ lìguaɛ. Gbɛ̃eↄ mɛ̀ Zãa Da'ilɛna mɛ́ bↄ̀ gau. Bee yã́i à gbãa'è, àlɛ dabudabukɛ. 15 Gbɛ̃eↄ lɛ́ mɛ Ɛliaɛ, gbɛ̃eↄ lɛ́ mɛ ãnabiɛ lán ãnabi yãaewa. 16 Kɛ́ Elodi mà à mɛ̀: Zãa pↄ́ ma aà mi zↄ̃̀ mɛ́ vù.

17-18 À mↄ lè Elodi doũpi mɛ́ a dãuna Filipi nↄ Elodia sìwà a sɛ̀ yãa. Kɛ́ Zãa ìↄ oɛ̀ aà dãuna nↄ siawà maao,* ↄ̃ Elodipi tò wà Zãa kũ̀ wà mↄkàwà, wà aà dàkpɛu Elodia yã́i. 19 Elodia sↄ̃ a Zãa kpɛ̃nɛ kũa, a ye à aà dɛ, ãma i zɛ'eo, 20 asa Elodi dↄ̃̀ kɛ́ Zãaá Lua gbɛ̃́ zálalaɛ, ↄ̃ ìↄ vĩakɛɛ̀, ìli tó wà ĩadawào. Tó à gɛ̀ aà yãmai, làasoo ì gɛ̃aàguɛ. Ń beeo ìↄ ye faaiboaaànↄi.

21 Elodia zɛ'è Elodi ia dikpɛgↄↄzĩ. Elodi gbãadeↄ ń sosa gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Galile gbɛ̃́ gbiaↄ kã̀aa pↄnablɛwa. 22 Ɔ̃ Elodiapi nɛnↄɛ gɛ̃̀ ↄ̃wã̀. À kɛ̀ Elodiɛ na ń a nibↄↄ píi, ↄ̃ kípi ò nɛ́piɛ: Pↄ́ pↄ́ ń yei ǹ a wabikɛa, má n gba. 23 Ɔ̃ à ɛ̀a òɛ̀: Ń ma iao pↄ́ pↄ́ ń a wabikɛ̀a píi, má n gbaɛ, baa ma kpala guoɛ. 24 Ɔ̃ nɛ́pi bↄ̀ gɛ̀ a da là à mɛ̀: Bↄ́ má a wabikɛwài? Ɔ̃ aà da òɛ̀, Zãa Da'ilɛna miɛ. 25 Wegↄ̃ↄ à ɛ̀a sù ń wãao, a ò kíaɛ: Zãa Da'ilɛna mi má ye ǹ ma gba pɛlɛntiu la tiatia.

26 Ɔ̃ kí pↄ yà dúuduu, ↄ̃ i fↄ̃ gì lↄo lɛ́ pↄ́ á gbɛ̃̀ nibↄↄ wáa yã́i. 27 Ɔ̃ kípi a dↄaie zĩ̀ gↄ̃̀ↄ, a òɛ̀ aà gɛ aà mi sɛ mↄò. Ɔ̃ à gɛ̀ aà mi zↄ̃̀ kpɛ́u, 28 a dà pɛlɛntiu, à mↄ kpà nɛ́piwa, ↄ̃ a kpà a dawa. 29 Kɛ́ Zãa ìwaↄ yã́pi mà, ↄ̃ aa mↄ̀ wà aà gɛ sɛ̀ aa vĩ̀.

Blɛkpaa bílawa sɛ̃́ia

(Mat 14.13-21, Luk 9.10-17, Zãa 6.1-15)

30 Zĩnapiↄ sù Yesu kĩ́i, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ aa kɛ̀ↄ ń yã́ pↄ́ aa dànɛ́ↄ òɛ̀ píi. 31 Wàlɛ mↄ́, wàlɛ tá, ↄ̃ Yesu ń a gbɛ̃́ↄ aai zɛ'e baa wà pↄblèo dasi yã́i. Ɔ̃ a ònɛ́: À mↄ wà gɛ́ gusaɛna wátɛ̃ɛ, wí kã́mabo yↄↄ. 32 Ɔ̃ aa gɛ̃̀ gó'ilɛnau aa dàzɛu, aalɛ gɛ́ gusaɛna ńtɛ̃ɛ. 33 Kɛ́ gbɛ̃́ↄ ń gɛa è, aa ń dↄ̃́, ↄ̃ bↄa wɛ̃́lɛ píi guu wà bàalɛ̀ dↄ̀aanɛ́ we kɛ̀sɛ. 34 Kɛ́ Yesu bↄ̀ gó guu, à bíla è, ↄ̃ aa kɛ̀ɛ̀ wɛ̃naũ, asa aa dɛ lán sã pↄ́ aa dãna vĩoↄwaɛ.† Ɔ̃ àlɛ yãdadanɛ́ maamaa.

35 Kɛ́ ĩatɛ̃ bùsa, ↄ̃ aà ìwaↄ sↄ̃̀aàzi aa mɛ̀: Guɛá sɛ̃gbãɛ mɛ́ ĩatɛ̃ i gↄ̃ bíla lↄo. 36 Gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa ta bualoũↄ ń zↄ̃ɛwia pↄ́ kú kãi laↄu, aai pↄ́ wɛɛlɛ lú aa ble. 37 Ɔ̃ Yesu a zãsìmá à mɛ̀: À pↄ́ kpámá aa ble. Ɔ̃ aa òɛ̀: Ń ye wà gɛ pɛ̃ɛ lu ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa do, wí mↄ́ kpámá aa ble yã̀? 38 Ɔ̃ Yesu ń lá à mɛ̀: Pɛ̃ɛ mɛ̀n ũma á vĩi? À gɛ gwa. Kɛ́ aa kà, aa mɛ̀: Pɛ̃ɛ ku mɛ̀n sↄo ń kpↄo mɛ̀n pla.

39 Ɔ̃ a ònɛ́: À gbɛ̃́ↄ zↄ̃lɛzↄ̃lɛ sɛ̃̀bↄlↄwa booloboolo. 40 Ɔ̃ aa zↄ̃̀lɛzↄ̃lɛ gã ń gão, booloeↄ gbɛ̃ↄn basↄo, booloeↄ gbɛ̃ↄn blakwi. 41 Ɔ̃ Yesu pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo ń kpↄ̀ mɛ̀n plapio sɛ̀, à wɛsɛ̀ musu à báaadàu. Ɔ̃ à pɛ̃ɛpi ɛ̀'ɛ kpà a ìwaↄwa, aa bìilɛ gbɛ̃́piↄnɛ. Ɔ̃ à kpↄ̀ mɛ̀n plapiↄ kpaalɛ̀nɛ́ ḿpii. 42 Ampii aa pↄblè wà kã̀. 43 Ɔ̃ wà pɛ̃ɛ miↄnaↄ ń kpↄ̀ kĩni pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ̀lɛ gbí kuɛpla pai.‡ 44 Gↄ̃ɛ pↄ́ aa pↄblèↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄoɛ (5.000).

Yesu táa'oa ísidaa

(Mat 14.22-36, Zãa 6.16-21)

45 Ɔ̃ Yesu nàɛ a ìwaↄwa gↄ̃̀ↄ aa gɛ̃ gó guu aa dↄaaɛ Bɛsaida ísida baale e àↄ bíla gbaɛ. 46 Kɛ́ à lɛzà gbɛ̃́ↄwa a làa, ↄ̃ à dɛ̀dɛ sĩ̀sĩwa, à gɛ̀ wabikɛi. 47 Ĩatɛ̃ gɛ̃a kpɛ́u gó'ilɛna kú ísidaa mɛ́ Yesu kú sĩ̀sĩa ado. 48 Ɔ̃ a è gofĩa lɛ́ ĩadamá, kɛ́ ĩ́an gbãa lɛ́ gínɛ́ yã́i. Gufɛ̃nɛ ↄ̃ à gɛ̀ ń kĩ́i, àlɛ táa'o ía, ↄ̃ a kɛ̀ lá á ye gɛ̃máwa. 49 Kɛ́ aa aà è, àlɛ táa'o ía, aalɛ e gyaadeɛ, ↄ̃ aa wiilɛ̀. 50 Kɛ́ aa aà è ḿpii, gili gɛ̃̀ńgu. Ɔ̃ Yesu ònɛ́ gↄ̃̀ↄ: À sↄ̃dilɛ, mámɛ. Ásu to vĩa á kũo. 51 Kɛ́ à gɛ̃̀ gó guu, ↄ̃ ĩ́ana làa, ↄ̃ yã́pi ń kṹ gbãa, 52 asa an wɛ́ i kɛ̃ pɛ̃ɛ yã́ musuo, kɛ́ aa nↄ̀sɛ vĩo yã́i.

53 Kɛ́ aa bùa baa aa kà Gɛnɛzalɛti, ↄ̃ aa godↄ̀ we. 54 Kɛ́ aa bↄ̀lɛ gó guu, wà Yesu dↄ̃̀ gↄ̃̀ↄ, 55 ↄ̃ wà bàalɛ̀ gɛ̀ bùsupi kɛ̀ɛlɛ, wà gyãeↄ sɛ̀lɛ ń mákɛlɛo, gu pↄ́ wa mà a kuu píi wìↄ mↄoɛ̀. 56 Gua pↄ́ à gɛ̀u píi, zↄ̃ɛwiaↄ ge mɛɛwiaↄ ge bualoũↄ, wìↄ mↄɛ̀ ń gyãeↄɛ, wìↄ ń kálɛ gãaɛ, ↄ̃ wì wabikɛwà aà to aa ↄkã baa aà ula lɛ́wa. Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ↄkã̀wàↄ ì gbã́gbã píi.

7

Fɛlɛkaayã

(Mat 15.1-9)

1 Falisiↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛde pↄ́ aa bↄ̀ Yelusalɛũeↄ mↄ̀ Yesu kĩ́i. 2 Aa è aà ìwaeↄ lɛ́ pↄble ↄpia ń gbãbↄ'io sai. 3 Asa Falisiↄ ń Yudaↄ píi aa ń deziↄ fɛlɛkaayã kũaɛ, aali pↄble ↄpia ń gbãbↄ'io saio. 4 Aali su ń ɛlɛo aa pↄblè zu'osaio. Aa fɛlɛkaayã pãleↄ kũa dasi. Beewa aaì gbãbↄ imibↄↄ ń taↄ ń ooↄnɛ. 5 Ɔ̃ Falisiↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdepiↄ Yesu là aa mɛ̀: Bↄ́yãi n ìwaↄ líↄ wá deziↄ fɛlɛkaayã kũao ni? Aaì pↄble ↄpia ń gbãbↄ'io saiɛ. 6 Yesu wèmá à mɛ̀: Á mↄafilideↄ, Isaia dↄ̀aa á yã'ò wásawasa, lá a kɛ̃̀ láuwa à mɛ̀:

Buipi ì ma kpɛla ń lɛ́oɛ,

an sↄ̃ kua lↄo.*

7 Aaì ma sísi pãɛ,

gbɛ̃nazĩna ikoyãↄ ↄ̃ aaì danɛ́.

8 A pãkpà Lua ikoyãi, ↄ̃ á gbɛ̃nazĩna fɛlɛkaayã kũa. 9 Ɔ̃ Yesu ònɛ́ lↄ: Á pãa Lua yã́a kɛ́ à e àↄ á fɛlɛkaayã kũa maan wea? 10 Mↄizi mɛ̀ àli misiilɛ á de ń á daoɛ.† À mɛ̀ lↄ, gbɛ̃́ pↄ́ a de ge a da kpɛbↄ̀, wà ade dɛ.‡ 11 Ápiↄ sↄ̃ i mɛ tó gbɛ̃́ ò a de ge a daɛ pↄ́ pↄ́ á vĩ à dↄońlɛá Kↄↄbaniɛ, 12 a zɛvĩ à a de ń a dao kpɛlaò lↄo. (Kↄↄbani bee mɛ̀, à Lua gbà.) 13 Beewa i Lua yã́ bãdɛ á fɛlɛkaayã pↄ́ i dadanɛ́ yã́i. Yã́ bee taaↄ ↄ̃ i kɛ dasi.

Yã́ pↄ́ ì to wà gbãlɛ

(Mat 15.10-20)

14 Ɔ̃ Yesu ɛ̀a bíla laai sìsi à mɛ̀: À swã́kpa à ma yãma, ápii. 15 Pↄe ku kɛ́ à gɛ̃ gbɛ̃́ guu à to aà gbãlɛo. Pↄ́ pↄ́ bↄ̀ gbɛ̃́ guu ↄ̃mɛ ì to aà gbãlɛ. 16 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ aà yã́pi ma.

17 Kɛ́ à bíla tò we, à tà bɛ, ↄ̃ aà ìwaↄ yã́pi mi gbɛ̀awà. 18 A ònɛ́: Ápiↄ, i ↄ̃nↄkũ sↄ̃oa? Kɛ́ pↄe ku à gɛ̃ gbɛ̃́ guu à to ade gbãlɛo, á dↄ̃o lé? 19 Pↄ́pi lí gɛ̃ aà sↄ̃ guuo, sema aà gbɛɛu, ↄ̃ ì a bĩ́ikpɛkɛ. (Màa Yesu gbãbↄ̀ blɛ píiɛ.) 20 Ɔ̃ à mɛ̀: Yã́ pↄ́ ì bↄ gbɛ̃́ guu mɛ́ ì to ade gbãlɛ. 21 Za gbɛ̃nazĩna sↄ̃ guu ↄ̃ làasoo vãi ì bↄu: Káaluakaa, kpã́i'oa, gbɛ̃dɛa, 22 gbãsĩkɛa, bĩi, nↄ̀sɛvãi, mↄafili, wisaiyã, wɛbↄbↄa pↄ́i, gbɛ̃́sↄ̃sↄ̃a, makamaka ń mìsaiyão. 23 Yãvãipiↄ ì bↄ gbɛ̃nazĩna sↄ̃ guuɛ píi, ↄ̃ ì to aà gbãlɛ.

Buipãle nↄɛ wabikɛa

(Mat 15.21-28)

24 Yesu bↄ̀ we à gɛ̀ Tii bùsuu, ↄ̃ à pìla uaeu. A ye wà a dↄ̃o, ãma ìli e ùlɛo. 25 Nↄɛ pↄ́ a nɛnↄɛna tã́a vĩ Yesu bao mà gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ à mↄ̀ wùlɛ aà gbázĩ. 26 Nↄɛpiá buipãleɛ, wà aà ì Silifinisi bùsuuɛ. À wabikɛ̀ Yesuwa aà tã́a goɛ a nɛ́wa. 27 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: To wà blɛ kpá nɛ́ↄwa gĩa, asa a maa wà nɛ́ↄ blɛ sɛ wà zu gbɛ̃ↄnɛo. 28 Ɔ̃ nↄɛpi a zãsìwà à mɛ̀: Dii, baa gbɛ̃ pↄ́ wúlɛańziↄ ì nɛ́ↄ blɛ kasonaↄ pɛɛlɛɛ. 29 Yesu òɛ̀: N yãwea maa yã́i, tá, n nɛ́ tã́a gòwà. 30 Kɛ́ à kà bɛ, à a nɛ́ è wúlɛa pɛwa, tã́api gòwà sĩana.

Swãdo gbã́gbãa

31 Ɔ̃ Yesu fɛ̀lɛ Tii bùsuu à gɛ̀ Sidↄ̃, ↄ̃ à bↄ̀lɛ ń Wɛ̃́lɛmɛnkwi bùsuo e à gɛ̀ kà Galile ísidai. 32 Ɔ̃ wà mↄ̀ɛ̀ ń swãdo pↄ́ yã'o zĩ'ũaànↄo, wà wabikɛ̀wà aà ↄnawà. 33 Yesu bↄ̀aànↄ bíla guu ḿpla, à ↄtona pɛ̀pɛ aà swã́u. Kɛ́ à lɛ́'i kɛ̀ a ↄwa, ↄ̃ à kã̀ aà lɛ́nawa. 34 À wɛsɛ̀ musu à wè fɛ̀ɛɛ, ↄ̃ a òɛ̀: Ɛfata. (Bee mɛ̀ wɛ̃.) 35 Wegↄ̃ↄ gↄ̃ɛpi swã́ wɛ̃̀, aà lɛ́na gòlɛ, ↄ̃ à yã'ò wásawasa. 36 Yesu ò gbɛ̃́ↄnɛ aasu o gbɛ̃e mao, ãma aa gɛ̀ lɛ́ a kpàwakɛnɛ́ maamaa dɛ lá à gìnɛ́la. 37 Yã́pi dìmá maamaa à kɛ̀ zài, ↄ̃ aa mɛ̀: Aà yã́pii kɛa ìↄ maaɛ. Ì to baa swãdoↄ yãma, mɛ́ ì to lɛ́nanaalɛadeↄ yã'o.

8

Blɛkpaa bílawa plaade

(Mat 15.32-39)

1 I gɛ̃gɛ̃o bíla ɛ̀a kã̀aaaàzi lↄ. Aa pↄbleae vĩ lↄo, ↄ̃ Yesu a ìwaↄ sìsi a ònɛ́: 2 Gbɛ̃́piↄ kɛ̀mɛɛ wɛ̃naũ, asa a gↄↄ àaↄ̃n la kɛ́ aa kumanↄ, aa pↄe vĩ aa ble lↄo. 3 Tó ma ń gbáɛ aa ta bɛ ń nↄanao, an yɛ̃̀ɛɛ a láa zɛ́ guuɛ, asa an gbɛ̃eↄ bↄkĩi zã̀ɛ. 4 Ɔ̃ aà ìwaↄ aà là aa mɛ̀: Mákĩi wa blɛ eu sɛ̃gbãu la à gbɛ̃́piↄ kãi? 5 Ɔ̃ Yesu ń lá à mɛ̀: Pɛ̃ɛ mɛ̀n ũma á vĩi? Aa mɛ̀: Mɛ̀n soplaɛ. 6 Ɔ̃ a ò bílaɛ aa zↄ̃lɛ tↄↄlɛ. Ɔ̃ à pɛ̃ɛ mɛ̀n soplapi sɛ̀ à sáaukpà, a ɛ̀'ɛ kpà a ìwaↄwa aa kpaalɛ bílaɛ, ↄ̃ aa kpaalɛ̀nɛ́. 7 Aa kpↄ̀ nɛ́naↄ vĩ yↄↄ lↄ. Kɛ́ à báaadàu, a ònɛ́ aa ɛa bee kpaalɛnɛ́ lↄ. 8 Ɔ̃ aa blè aa kã̀, ↄ̃ wà a miↄna pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ̀lɛ sↄ̀ sopla. 9 Gbɛ̃́piↄ kà ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ (4.000) taawa. Kɛ́ Yesu ń gbáɛ, 10 ↄ̃ à gɛ̃̀ gó'ilɛna guu ń a ìwaↄ, aa gɛ̀ Damanuta bùsuu.

Falisiↄ seelagbɛaa

(Mat 16.1-12)

11 Ɔ̃ Falisiↄ mↄ̀ lɛ́ lɛkpaakɛaànↄ, aalɛ líkpalɛwà, aalɛ wɛɛlɛ aà seelakɛnɛ́ ń Lua gbãao. 12 Ɔ̃ à wè fɛ̀ɛɛ à mɛ̀: Bↄ́yãi gbãgbɛ̃ↄ lɛ́ seela wɛɛlɛai? Sĩana málɛ oɛ́, má seelae kɛ gbãgbɛ̃ↄnɛo. 13 Ɔ̃ à ń tó we, à ɛ̀a gɛ̃̀ gó'ilɛna guu à tà baale.

14 À sã̀ aà ìwaↄgu aa pɛ̃ɛ kũ̀sũa sɛ́. Pɛ̃ɛ mɛ̀ndo mɛ́ gↄ̃̀nɛ́ gó guu. 15 Ɔ̃ Yesu lɛdàmá à mɛ̀: Àↄ kú ń laaio. À laaika Falisiↄ ń Elodiↄ pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛi. 16 Ɔ̃ aalɛ okↄ̃ɛ aa mɛ̀: Kɛ́ wá pɛ̃ɛ vĩo yã́i a òi màa. 17 Yesu dↄ̃̀má, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãi álɛ o kɛ́ á pɛ̃ɛ vĩo yã́iɛi? E tia á wɛ́ i kɛ̃ á dↄ̃̀oa? Á nↄ̀sɛ vĩoa? 18 Á wɛ́ vĩ, ili gu'eoa? Á swã́ vĩ, ili yãmaoa? Yãe lí dↄáguoa?* 19 Kɛ́ ma pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo ɛ̀'ɛ má kpà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄoↄwa (5.000), a a miↄna sɛ̀lɛ gbí ũma ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Gbí kuɛplaɛ.† 20 Yesu ɛ̀a ń lá à mɛ̀: Kɛ́ ma pɛ̃ɛ mɛ̀n sopla ɛ̀'ɛ má kpà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃ↄwa (4.000), a a miↄna sɛ̀lɛ sↄ ũma ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Sↄ̀ soplaɛ.‡ 21 Ɔ̃ a ònɛ́: E tia á wɛ́ i kɛ̃oa?

Bɛsaida vĩ̀a gbã́gbãa

22 Kɛ́ aa kà Bɛsaida, ↄ̃ wà mↄ̀ɛ̀ ń vĩ̀ao, wà wabikɛ̀wà aà ↄkãwà. 23 Ɔ̃ à vĩ̀api kũ̀ a ↄwa, à bↄ̀aànↄ wɛ̃́nkpɛ. À lɛ́'i kɛ̀ aà wɛ́wa à ↄnàwà, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Ńlɛ gu'ea? 24 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi wɛsɛ̀ musu à mɛ̀: Málɛ gbɛ̃́ↄ e, aa dɛ lán líↄ mɛ́ lɛ́ táa'o'owa. 25 Ɔ̃ Yesu ɛ̀a ↄnà aà wɛ́wa lↄ. Kɛ́ gↄ̃ɛpi wɛbìi, ↄ̃ aà wɛ́ wɛ̃̀, àlɛ pↄ́pii e sa wásawasa. 26 Ɔ̃ Yesu aà gbàɛ bɛ à mɛ̀: Ńsu bↄlɛ wɛ̃́lɛ guuo.

Piɛɛ Yesu Mɛsiikɛ oa

(Mat 16.13-23, Luk 9.18-22)

27 Kɛ́ Yesu lɛ́ gɛ́ ń a ìwaↄ Sezale Filipi bùsu zↄ̃ɛwiaↄ guu, ↄ̃ à a ìwaↄ là zɛ́ guu à mɛ̀: Dé wàlɛ o má dɛ a ũi? 28 Aa wèwà aa mɛ̀: Gbɛ̃eↄ ì mɛ Zãa Da'ilɛnaɛ, gbɛ̃eↄ ì mɛ Ɛlia. Wì ɛa mɛ lↄ ãnabi yãaen n ũ.§ 29 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Ápiↄ sↄ̃, dé i mɛ má dɛ a ũi? Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Mɛsiin n ũ. 30 Ɔ̃ Yesu ń lɛpàpa aasu o gbɛ̃e mao.

31 Ɔ̃ à nà yãdaanɛ́wa à mɛ̀: Sema Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ taasikɛ maamaa, gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ giaàzi, wi aà dɛ, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ i vu. 32 À yã́pi ònɛ́ wásawasaɛ, ↄ̃ Piɛɛ gɛ̀aànↄ gusaɛ, àlɛ giɛ̀. 33 Kɛ́ Yesu lìli à a ìwaↄ gwà, ↄ̃ à gì Piɛɛɛ à mɛ̀: Gomɛɛ we Setãu! Lua làasoo lɛ́ dↄaanɛo, sema gbɛ̃nazĩna pↄ́.

Yesu lia

(Mat 16.24-17.13, Luk 9.23-36)

34 Bee gbɛa Yesu bíla laai sìsi ń a ìwaↄ, a ònɛ́: Tó gbɛ̃́ ye kɛ ma ìwa ũ, aà gi azĩa wɛ̃nii, i a lipãakↄ̃a sɛ́, i tɛmazi. 35 Gbɛ̃́ pↄ́ ye àↄ a wɛ̃ni kũa, a kua a wɛ̃nipiwaɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gì a wɛ̃nii ma yã́i ń ma baona yã́o lↄ, ade mɛ́ aↄ ku. 36 Tó gbɛ̃́ gↄ̃̀ dṹnia bṹu vĩ mɛ́ à kùa ziawa, bↄ́ ài bee vĩi? 37 Bↄ́ gbɛ̃́ a fĩaboò à zia'ei? 38 Tó gbɛ̃́ zɛamanↄ ge ń ma yã́ↄ widɛ̀ gbãgbɛ̃ duunde luanaaikɛnsaiↄ guu, Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a zɛaaànↄ widɛ sↄ̃ɛ, gↄↄ pↄ́ a mↄ a Mae gawi guu ń a malaikaↄ.

9

1 Ɔ̃ a ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ kú laeↄ ga kía pↄ́ Lua kpà mↄa ń gbãao esaio.

2 Gↄↄ soolo gbɛa Yesu Piɛɛ ń Zaakio ń Zãao sɛ̀ à dɛ̀dɛńnↄ gbɛ̀sĩsĩ lɛsĩwa ńtɛ̃ɛ. Ɔ̃ à lì ń wáa, 3 aà pↄkasaↄ lɛ́ tɛkɛ púntaitai. Gbɛ̃e ku dṹnia guu kɛ́ a fↄ̃ pↄ́ pí à puakũ màao. 4 Bee kpɛ Ɛlia ń Mↄizio bↄ̀ mↄ̀má, aalɛ yã'o ń Yesuo. 5 Ɔ̃ Piɛɛ ò Yesuɛ: Dii, wá kua la maaɛ. Wà lákpɛ dↄ mɛ̀n àaↄ̃, n pↄ́ do, Mↄizi pↄ́ do, Ɛlia pↄ́ do. 6 A dↄ̃ lá álɛ oo, asa vĩa ń kṹ maamaaɛ. 7 Luabɛpuana pìla kùńla, ↄ̃ aa lↄↄe mà a guu à mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ beeá ma Nɛ́ mɛ̀ndona yenzideɛ, à aà yãma.* 8 Kã́ndo gↄ̃̀ↄ kɛ́ aa gugwàgwa, aai gbɛ̃e e lↄo, sema Yesu ado.

9 Kɛ́ aalɛ pila gbɛ̀sĩsĩpiwa, ↄ̃ Yesu ònɛ́ aasu yã́ pↄ́ aa èpi o gbɛ̃e mao e Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ gɛ bↄò gau. 10 Aa yã́pi kũa, ń beeo aalɛ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Bↄa gau yã́ bee dɛa ni? 11 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́yãi Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ì o Ɛlia mɛ́ a dↄaa mↄi?† 12 A wèmá à mɛ̀: Ɛlia a dↄaa mↄ́, i yã́pii kɛkɛ zɛ́zɛ, ãma kɛ́ a kɛ̃a láu wà mɛ̀ wa saka Gbɛ̃nazĩn Nɛ́gu, i taasikɛ maamaa sↄ̃ bɛ?‡ 13 Málɛ oɛ́, Ɛlia mↄ̀ kↄ̀, ↄ̃ wà ń pↄeã dàɛ̀ lá wà aà yã'ò taalauwa.

Yesu nɛgↄ̃ɛ tã́ade gbã́gbãa

(Mat 17.14-23, Luk 9.37-45)

14 Kɛ́ aa sù ń gbɛ̃́ kĩniↄwa, aa è bíla liaańzi mɛ́ Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ lɛ́ lɛkpaakɛńnↄ. 15 Kɛ́ bíla Yesu è, aà yã́ bↄ̀ ń saɛ, ↄ̃ aa bàalɛ̀ gɛ̀ fↄkpàwà gↄ̃̀ↄ ḿpii. 16 Ɔ̃ à a ìwaↄ là à mɛ̀: Bↄ́ lɛkpaa álɛ kɛńnↄi? 17 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kú zã guue wèwà à mɛ̀: Dii, ma mↄnɛ ń ma nɛ́oɛ, tã́a mɛ́ aà lɛ́na nàalɛ. 18 Tó à dɛ̀dɛwà, ì aà nɛ zĩ́lɛɛ, ↄ̃ ìↄ lɛ́'ifula bↄlɛ, ìↄ swaalↄlↄkↄ̃wa, ì gbã́gbã tèlele. Ma mↄò n ìwaↄnɛ aa tã́api go, ↄ̃ aa fùa. 19 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Gbãgbɛ̃ luanaaikɛnsaiↄ, máↄ kúánↄ e bↄɛ ni? Máↄ mɛnakɛánↄ e bↄɛ ni? À mↄmɛɛ ń nɛ́pio la.

20 Kɛ́ wà mↄ̀oɛ̀, kɛ́ tã́api Yesu è gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ à nɛ́pi zĩ̀azĩa à aà pã̀lɛ zĩ́lɛ kpɛ̃̀baũ. Ɔ̃ àlɛ gbeembo, àlɛ lɛ́'ifula bↄlɛ. 21 Yesu nɛ́pi mae là à mɛ̀: À aà lè màa za bↄɛ ni? A wèwà à mɛ̀: Za aà nɛ́fɛ̃nɛn zĩ́ɛ. 22 Ìↄ aà zu tɛ́ ń ío guu mↄ̀ↄmↄↄɛ, ìↄ ye aà dɛɛ. Tó ńyↄ̃ fↄ̃ ǹ pↄe kɛ, wá wɛ̃nagwa, ní dↄwálɛ. 23 Yesu òɛ̀: N mɛ̀ tó má fↄ̃ɛ lò? Yã́pii zɛvĩ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛɛ. 24 Ɔ̃ nɛ́pi mae ò gↄ̃̀ↄ: Má n náai vĩ. Ǹ n náai pↄ́ lɛ́ kɛ̃́sãa kã́fĩmɛɛ. 25 Kɛ́ Yesu è bíla lɛ́ naɛmá, à gì tã́apiɛ à mɛ̀: Tã́a swãdo, málɛ onɛ, go nɛ́piwa. Ńsu ɛa suwà lↄo. 26 Ɔ̃ tã́api wiilɛ̀ à aà zĩ̀a pãsĩpãsĩ, ↄ̃ à gòwà. Nɛ́pi gↄ̃̀ lán gɛwa, ↄ̃ gbɛ̃́ daside mɛ̀ à gàɛ. 27 Ɔ̃ Yesu aà kũ̀ a ↄwa à aà fɛ̀lɛ, ↄ̃ à gↄ̃̀ zɛa.

28 Kɛ́ Yesu gɛ̃̀ ua, zĩ̀loe kúńnↄ lↄo, ↄ̃ aà ìwaↄ aà là aa mɛ̀: Bↄ́yãi wa fua tã́api goi? 29 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Wabikɛa ado mɛ́ ì fↄ̃ tã́a bee taa go.

30 Kɛ́ aa bↄ̀ we, ↄ̃ aa pã̀ Galilea. Yesu ye wàↄ a kúkĩi dↄ̃o, 31 asa àlɛ yãdada a ìwaↄnɛɛ. A ònɛ́: Wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpámá, wi aà dɛ, i vu a gↄↄ àaↄ̃dezĩ. 32 Aai aà yã́pi midↄ̃o, mɛ́ aa yã́pi laawà vĩakɛ̀.

Tɛa Yesuzi lán nɛ́ↄwa

(Mat 18.1-9, Luk 9.46-50)

33 Ɔ̃ aa kà Kapɛnaũ. Gↄↄ pↄ́ a ku bɛ, à a ìwaↄ là à mɛ̀: Bↄ́ lɛkpaa álɛ kɛ zɛ́ guui? 34 Aa nì kpã̀uu, asa zɛ́ guu aalɛ lɛkpaakɛ dɛnla yã́ musuɛ. 35 Ɔ̃ à zↄ̃̀lɛ à gbɛ̃ↄn kuɛplapiↄ kã̀aa à mɛ̀: Tó gbɛ̃́ ye kɛ mide ũ, aàↄ kɛ̃́sãa gbɛ̃́piizi, i kɛ an baade píi dↄnlɛde ũ. 36 À nɛ́ sɛ zɛ̀ ń aɛ, ↄ̃ à aà sɛ kpà a kùɛ a ònɛ́: 37 Gbɛ̃́ pↄ́ nɛ́ɛ beeↄ do dìlɛ ma ìwakɛ yã́i, ade ma dilɛɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ma dilɛ sↄ̃ i ma dilɛ madoo, à gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dìlɛ sↄ̃ɛ.

38 Ɔ̃ Zãa òɛ̀: Dii, wa gbɛ̃e è, àlɛ tã́ago ń n tↄ́o, ↄ̃ wá ye giɛ̀, asa wá gbɛ̃́ no. 39 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Ásu giɛ̀o, asa gbɛ̃e a fↄ̃ dabudabukɛ ń ma tↄ́o, a ɛa ma tↄbɛ̃ɛsi gↄ̃̀ↄo. 40 Gbɛ̃́ pↄ́ i íbɛlɛsɛwanↄo, wá bàakpɛɛɛ. 41 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ á gbá imia á dɛa Kilisi pↄ́ ũ yã́i, ade a kua a aseawao.

42 Tó gbɛ̃́ tò nɛ́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛɛ́ↄ do fù, a maa yãa ń adeo wà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀nɛ dↄ aà nↄɛɛ, wi aà zu ísiu. 43-44 Tó n ↄ mɛ́ ì to ǹ fu, zↄ̃. Gɛ̃a àizãna guu kↄ̃̀ↄ ũ maa dɛ n taa tɛ́ gasai guu ń ↄ mɛ̀n plaola. 45-46 Tó n gbá mɛ́ ì to ǹ fu, zↄ̃. Gɛ̃a àizãna guu ɛɛ ũ maa dɛ wà n zu tɛ́ guu ń gbá mɛ̀n plaola. 47 Tó n wɛ́ mɛ́ ì to ǹ fu, bↄ. Gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu wɛdode ũ maa dɛ wà n zu tɛ́ guu ń wɛ́ mɛ̀n plaola. 48 Wekĩi an kↄ̀ↄbii lí láao, mɛ́ a tɛ́ lí gao.§

49 Wa tɛmↄ baadeɛ an kɛkɛa ń wisio ũ.* 50 Wisiá pↄ́ naɛ. Ń beeo tó wisi í na tà, kpelewa wa kɛ à nakũ lↄi? À to wisi àↄ kú á guu, íↄ na ń kↄ̃o.

10

Nↄyaa

(Mat 19.1-12)

1 Ɔ̃ Yesu bↄ̀ we à gɛ̀ Yude bùsuu e Yuudɛ̃ baale. Bíla ɛ̀a kã̀aaaàzi we, ↄ̃ à yãdànɛ́ lá ìↄ kɛwa. 2 Falisieↄ mↄ̀ líkpalɛiwà, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Gↄ̃ɛ zɛvĩ à a na yáa? 3 A wèmá à mɛ̀: Mↄizi dìlɛɛ́ kpelewa ni? 4 Aa mɛ̀: Mↄizi gↄ̃ɛ gbà zɛ́ aàli gínzila kɛ̃́, aàli a na yaòɛ.* 5 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Á swã́gbãa yã́i Mↄizi bee dìlɛiɛ́. 6 Za dṹnia daalɛgↄↄ Lua gↄ̃ɛ kɛ̀ ń nↄɛoɛ.† 7 Ayãmɛto gↄ̃ɛ ì go a de ń a daowa, ì na a nawa, 8 ↄ̃ aaì gↄ̃ lán sàwakula ń gbalaowa.‡ Beewa aa ku dodo lↄo, aa gↄ̃̀ mɛdoũɛ. 9 A yã́i gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń nákↄ̃waↄ, gbɛ̃e su ń kɛ̃aao. 10 Kɛ́ Yesu tà bɛ, aà ìwaↄ aà là yã́pi mii. 11 Ɔ̃ a ònɛ́: Gbɛ̃́ pↄ́ a na yà à a pãle sɛ̀ gbãsĩkɛ̀ a nↄ sɛ̃́ia yã́ musun we. 12 Nↄɛ pↄ́ gì a zã́zi à zã́ pãle kɛ̀ sↄ̃, à gbãsĩkɛ̀n we.

Yesu báaadaa nɛ́ↄgu

(Mat 19.13-15, Luk 18.15-17)

13 Wàlɛ mↄ́ Yesuɛ ń nɛ́ↄ aà ↄnamá, ↄ̃ aà ìwaↄ gìnɛ́. 14 Kɛ́ Yesu è màa, aà pↄ pà a ònɛ́: À to nɛ́ↄ mↄ ma kĩ́i, ásu gínɛ́o, asa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iá gbɛ̃́ bee taaↄ pↄ́ɛ. 15 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ i kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i sí lán nɛ́wao a gɛ̃uo. 16 Ɔ̃ a nɛ́ↄ sɛ kpàkpa a kùɛ, à ↄnànamá à báaadàńgu.

Ɔde

(Mat 19.16-30, Luk 18.18-30)

17 Kɛ́ Yesu dàzɛu àlɛ gɛ́, ↄ̃ gↄ̃ɛe bàalɛ̀ mↄ̀ kùlɛ aà aɛ, à aà là à mɛ̀: Mɛtulu maa, kpelewa má kɛ mà àizãna ei? 18 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Àkɛa ń òmɛɛ má maai? Gbɛ̃e maao, sé Lua ado. 19 Ń ikoyãↄ dↄ̃: Ńsuli gbɛ̃dɛo, ńsuli wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo, ńsuli kpã́i'oo, ńsuli yãdↄ n gbɛ̃́deewao, ńsuli gbɛ̃bleo, nìli n de ń n dao kpɛla.§ 20 Ɔ̃ à mɛ̀: Mɛtulu, za ma nɛ́fɛ̃nɛngↄↄ má yã́ beeↄ kũa píiɛ. 21 Ɔ̃ Yesu aà gwà ń yenzi wɛ́o a òɛ̀: Yã́ gↄ̃̀nɛ mɛ̀ndo. Gɛ ǹ pↄ́ pↄ́ ń vĩↄ yía píi, ní a ↄ̃a kpá taasideↄwa, ní mↄ tɛmazi, ńyↄ̃ↄ àizɛɛ vĩ luabɛ. 22 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi oosìsi yã́pi yã́i, à tà ń pↄsiao, kɛ́ aà àizɛɛↄ dasi yã́i. 23 Ɔ̃ Yesu wɛpã̀ a ìwaↄla a ònɛ́: Àizɛɛde gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iu zĩ'ũ. 24 Yã́pi bↄ̀ aà ìwaↄ saɛ, ↄ̃ Yesu ɛ̀a ònɛ́: Gbɛ̃́ↄ, gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu zĩ'ũ fá! 25 Yiongo gɛ̃a abaawɛu àa dɛ ↄde gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iula. 26 Ɔ̃ yã́pi aà ìwaↄ kũ̀ gbãa, aalɛ okↄ̃ɛ aa mɛ̀: Tó màaɛ, démɛ a bↄi? 27 Yesu ń gwá soee à mɛ̀: Gbɛ̃nazĩna a fↄ̃o, ãma Lua a fↄ̃ wá bↄ, asa Lua apii gbãa vĩɛ.

28 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: Wápiↄ sↄ̃ bɛ? Wa pↄ́pii tò wa bↄ tɛnziɛ. 29 Yesu mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ a bɛ tò we ge a vĩ̀iↄ ge a dãunaↄ ge a da ge a mae ge a nɛ́ↄ ge a bua ma yã́i ń ma baona yã́o, 30 ade a ɛa bɛↄ ń vĩ̀iↄ ń dãunaↄ ń daↄ ń nɛ́ↄ ń buaↄ e lɛɛ basↄo dṹniaɛ bee guu ń ĩadamao lↄ, i àizãna e dṹnia pↄ́ a mↄ guu. 31 Dasi pↄ́ dↄaaaↄ gↄ̃ zã́ mɛ́ dasi pↄ́ tɛ́ zã́ↄ gↄ̃ dↄaaa.

Yesu a gaa ń a vuao yã'oa

(Mat 20.17-19, Luk 18.31-34)

32 Aa ɛ̀a dàzɛu, aalɛ gɛ́ Yelusalɛũ. Yesu dↄaaa a ìwaↄnɛ, ↄ̃ yã́pi bↄ̀ ń saɛ, mɛ́ vĩa gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ aà kpɛↄ kũ̀. Ɔ̃ Yesu lìlɛ ń a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ, à ɛ̀a yã́ pↄ́ a su a le ònɛ́ lↄ 33 à mɛ̀: À ma! Wálɛ gɛ́ Yelusalɛũɛ. Wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpá sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄwa, aai yãdaaàla, aai aà kpa luayãdↄ̃nsaiↄwa aa aà dɛ. 34 Aa aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ, aa lɛ́'ikakawà, aa aà gbɛ̃ ń flàalao, aai aà dɛ, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ i vu.

Zaaki ń Zãao wabikɛa

(Mat 20.20-28)

35 Ɔ̃ Zebedee nɛ́ↄ Zaaki ń Zãao sↄ̃̀ Yesuzi aa òɛ̀: Mɛtulu, wá ye ǹ yã́ pↄ́ wálɛ a wabikɛma kɛwɛ̃ɛ. 36 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́ á ye mà kɛɛ́i? 37 Aa wèwà aa mɛ̀: Wá gba zɛ́ wà zↄ̃lɛnnↄ ń kpala guu, gbɛ̃do n ↄplaai, gbɛ̃do zɛɛi. 38 Yesu ònɛ́: Á yã́ pↄ́ álɛ a wabikɛa dↄ̃o. Taasi kɛɛona pↄ́ má a imi, á fↄ̃ mia? Ga pↄ́ má siu, á fↄ̃ siua? 39 Aa wèwà aa mɛ̀: Wá fↄ̃́. Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Í pↄ́ má mi, á mi, mɛ́ ga pↄ́ má siu, á siu, 40 ãma zↄ̃lɛa ma ↄplaai ge zɛɛiá ma yã́ no. Gbɛ̃́ pↄ́ Lua kɛ̀kɛnɛ́ↄ pↄ́ɛ.

41 Kɛ́ ìwa gbɛ̃ↄn kwi kĩniↄ yã́pi mà, an pↄ pà Zaaki ń Zãaozi. 42 Ɔ̃ Yesu ń kãaa a ònɛ́: Á dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ń gwa bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũↄ ì gbãable ń gbɛ̃́ↄwaɛ. Màa gbãadeↄ ì kiblemá lↄ. 43 Ãma a dɛánↄ màao. Á guu gbɛ̃́ pↄ́ ye gↄ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, aà kɛ á dↄnlɛde ũ. 44 Màaɛ lↄ gbɛ̃́ pↄ́ ye gↄ̃ á dↄaana ũ, aà kɛ ápii zↄ̀blena ũ.* 45 Asa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ i mↄ wà dↄnlɛkɛɛ yã́io, à mↄ̀ dↄnlɛkɛi gbɛ̃́ↄnɛɛ, i gi a wɛ̃nii kɛ́ à e gbɛ̃́ↄ bo dasi yã́i.

Vĩ̀a baakɛna gbã́gbãa

(Mat 20.29-34, Luk 18.35-43)

46 Aa kà Yeliko. Lá Yesu lɛ́ bↄ we ń a ìwaↄ ń bílao, vĩ̀a baakɛna Timɛ nɛ́ Baatimɛ zↄ̃lɛa zɛ́ lɛ. 47 Kɛ́ a mà Yesu Nazalɛti mɛ́ lɛ́ gɛ̃, ↄ̃ à nà lɛ́ gbãa zuawa à mɛ̀: Davidi Bui Yesu, ma wɛ̃nagwa! 48 Ɔ̃ dasilɛ giɛ̀, aalɛ mɛ aà nílɛ. Ɔ̃ aà lɛzua gbãa kã̀fĩ à mɛ̀: Davidi Bui, ma wɛ̃nagwa. 49 Yesu zɛ̀ à mɛ̀: À aà sísi. Ɔ̃ wà vĩ̀api sìsi wa òɛ̀: Sↄ̃dilɛ fɛlɛ. Àlɛ n sisi. 50 Ɔ̃ vĩ̀api a zwãa wòlo à vĩ̀ pɛ̀lɛ à mↄ̀ Yesu kĩ́i. 51 Ɔ̃ Yesu aà là à mɛ̀: Bↄ́ ń ye mà kɛnɛi? Vĩ̀api wèwà à mɛ̀: Dii, má ye màↄ gu'eɛ. 52 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gɛ́, ma náai pↄ́ ń kɛ̀ mɛ́ n gbãgbã. Wegↄ̃ↄ à gu'è, ↄ̃ à bↄ̀ tɛaàzi.

11

Gbãakpaa Yesuzi Yelusalɛũ

(Mat 21.1-11, Luk 19.28-40, Zãa 12.12-19)

1 Kɛ́ aa kãikũ̀ ń Yelusalɛũo, aa kà Bɛfaze ń Bɛtani pↄ́ kú Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛuo. Ɔ̃ Yesu a ìwaↄ gbɛ̃ↄn pla zĩ̀ 2 a ònɛ́: À gɛ́ wɛ̃́lɛ pↄ́ kálɛ wá aɛ kee guu. Tó a gɛ̃ gↄ̃̀ↄ, á zàa'ĩn bↄlↄ e dↄa we, gbɛ̃e i dikpɛ yãao. À polo suò. 3 Tó wà á lá, bↄ́ álɛ kɛ wei, í mɛ Dii mɛ́ ye a mↄaoi, a ɛa suò tia. 4 Ɔ̃ aa gɛ̀ wà zàa'ĩna è dↄa kpɛɛlɛ gãaɛ. Kɛ́ aalɛ polo, 5 ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ zɛa weↄ ń lá aa mɛ̀: Bↄ́ álɛ kɛ ń zàa'ĩnapio, ↄ̃ álɛ poloi? 6 Aa wèmá lá Yesu ònɛ́wa, ↄ̃ wà ń tó we. 7 Aa sù ń zàa'ĩnapio Yesuɛ. Aa ń ulaↄ kpàlɛ zàa'ĩnapiwa, ↄ̃ Yesu dìkpɛ.* 8 Gbɛ̃eↄ lɛ́ ń ulaↄ kpálɛ zɛ́ guu,† gbɛ̃eↄ lɛ́ láↄ zↄ̃ sɛ̃u, aalɛ kpálɛ lↄ. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ dↄaaaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ tɛ́ zã́ↄ lɛ́ wiilɛ wàlɛ mɛ:

Gbãa kɛ!

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o ũ.‡

10 Lua báaada wá dezi Davidi kpala pↄ́ lɛ́ vugu.

Wà gbãakpaaàzi à zↄ̃ luawa.

11 Kɛ́ Yesu kà Yelusalɛũ, à gɛ̃̀ Lua ua, ↄ̃ à wɛpã̀ pↄ́piila. Kɛ́ ĩatɛ̃ i gↄ̃ bíla lↄo yã́i ↄ̃ à bↄ̀ gɛ̀ Bɛtani ń a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ.

Yesu kaadↄɛnli kaa ń aà kua Lua uao

(Mat 21.12-22, Luk 19.45-48, Zãa 2.13-22)

12 Kɛ́ gu dↄ̀, aa bↄ̀ Bɛtani, ↄ̃ nↄana lɛ́ Yesu dɛ. 13 À kaadↄɛnli è kãaa, a lá pàɛ. À gɛ̀ gwai tó a nɛ́ mà. Kɛ́ à kà we, i pↄe eo, sema a lá, asa a magↄↄ i ka yãao. 14 Ɔ̃ a ò lípiɛ: Gbɛ̃e a n nɛ́ ble bau lↄo. Aà ìwaↄ yã́pi mà.

15 Kɛ́ aa kà Yelusalɛũ, Yesu gɛ̃̀ Lua ua, ↄ̃ à laayianaↄ ń laalunaↄ yà ń bↄ́lɛ, à ↄlɛũkpakɛnaↄ táabũnuↄ ń felenyianaↄ kìlaↄ fuangba. 16 I wei gbɛ̃e a aso sɛ̀ à bↄ̀ ń Lua uaoo. 17 Ɔ̃ à yãdà gbɛ̃́ↄnɛ à mɛ̀: A kɛ̃a Lua taalau à mɛ̀: Ma kpɛ́ aↄ dɛ ma sísikpɛ ũ bui píiɛ.§ Ápiↄ sↄ̃ á kɛ̀ gbɛ̃blenaↄ tòo ũ.* 18 Sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ yã́pi mà, ↄ̃ aalɛ zɛwɛɛlɛ wà aà dɛ. Aalɛ vĩakɛɛ̀, asa aà yãdaanɛ́ ì di bílawa píiɛ. 19 Kɛ́ oosi kɛ̀, ↄ̃ Yesu ń a ìwaↄ bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛu.

20 Kɛ́ gu dↄ̀ aa bɛ zɛ́u, ↄ̃ aa kaadↄɛnlipi è, à giigàga e a zĩ́nau. 21 Kɛ́ a yã́ dↄ̀ Piɛɛgu, ↄ̃ a ò Yesuɛ: Dii, kaadↄɛnli pↄ́ ń kà gwae, à giigàga. 22 Yesu ònɛ́: Àↄ Lua náai vĩ. 23 Sĩana málɛ oɛ́, tó gbɛ̃́ ò sĩ̀sĩɛ beeɛ aà fɛlɛ azĩa zu ísiau, tó i seakɛ a nↄ̀sɛ guuo, tó a a náai vĩ kɛ́ yã́ pↄ́ a òpi a kɛ, a kɛɛ̀. 24 Bee yã́i málɛ oɛ́, tó álɛ lousisi, yã́ pↄ́ a a wabikɛ̀ píi, à dilɛ á è kↄ̀, í e. 25 Tó a fɛlɛ álɛ lousisi, tó á ĩ́ikũa ń gbɛ̃eo, à sùuukɛaànↄ, á Mae pↄ́ kú musu i sùuukɛánↄ ń á tàaeↄ sↄ̃. 26 Tó i sùuukɛ ń gbɛ̃́ↄo, á Mae pↄ́ kú musu a sùuukɛánↄ ń á tàaeↄ sↄ̃o.

Yesu laa a ikoi

(Mat 21.23-27, Luk 20.1-8)

27 Ɔ̃ aa kà Yelusalɛũ. Lá Yesu lɛ́ bɛbɛ Lua ua, sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sↄ̃̀aàzi 28 aa aà là aa mɛ̀: Iko kpele ńlɛ yã́piↄ kɛòi? Démɛ n gba yã́pi kɛa zɛ́i? 29 Yesu wèmá à mɛ̀: Má yã́ mɛ̀ndoe gbɛawá. À wea, mí iko pↄ́ málɛ yã́piↄ kɛò oɛ́ sa. 30 À omɛɛ. Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛa† bↄ̀ Lua kĩ́i yã̀, ge gbɛ̃nazĩna kĩ́iɛ? 31 Ɔ̃ aa lɛkpàaĩ aa mɛ̀: Tó wa mɛ̀ Lua kĩ́iɛ, a mɛ bↄ́yãi wi Zãa yã́ sio niɛ. 32 Tó wa mɛ̀ gbɛ̃nazĩna kĩ́iɛ sↄ̃, too. Aa bíla vĩa vĩ, asa gbɛ̃́pii Zãa ãnabikɛ sìɛ. 33 Ɔ̃ aa wè Yesuwa: Wá dↄ̃o. Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Mapi sↄ̃ má iko pↄ́ málɛ yã́piↄ kɛò oɛ́o.

12

Vɛ̃ɛbu zĩkɛnaↄ

(Mat 21.33-46, Luk 20.9-18)

1 Ɔ̃ Yesu fɛ̀lɛ yãlɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: Gbɛ̃e mɛ́ vɛ̃ɛbu vĩ, à kaa lìai, à ɛyↄ̃̀ vɛ̃ɛfɛ̃kĩi ũ à gbadà,* ↄ̃ à búpi nà zĩkɛnaↄnɛ ń ↄzĩ, ↄ̃ à fɛ̀lɛ ń táo. 2 Kɛ́ vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃gↄↄ kà, ↄ̃ à a ìwae zĩ̀ zĩkɛnapiↄwa, aà a vɛ̃ɛpi asea símáɛ. 3 Ɔ̃ zĩkɛnapiↄ aà kũ̀ wa gbɛ̃̀ wa gbàɛ ↄgii. 4 Ɔ̃ à ɛ̀a ìwa pãle zĩ̀má. Ɔ̃ aa gbɛ̃́ bee mi fↄ̃̀ aa widàwà. 5 À ɛ̀a a pãle zĩ̀ lↄ, ↄ̃ aa gbɛ̃́ bee dɛ̀. Màa à gbɛ̃pãleↄ zĩ̀ dasi, aa ń gbɛ̃eↄ gbɛ̃̀, aa ń gbɛ̃eↄ dɛ̀. 6 Budepi nɛ́ mɛ̀ndona mɛ́ gↄ̃̀ɛ̀ sa, ↄ̃ à aà zĩ̀ gbɛzã à mɛ̀: Aa ma nɛ́ yãda. 7 Ɔ̃ zĩkɛnapiↄ òkↄ̃ɛ aa mɛ̀: Túbiblenan kee. À to wà aà dɛ, bú i gↄ̃wɛ̃ɛ. 8 Ɔ̃ aa aà kũ̀ wa dɛ̀, wà aà gɛ sɛ̀ wa zù kaa kpɛ. 9 Tòo, kpelewa budepi a kɛ sai? A gɛ zĩkɛnapiↄ dɛdɛ, i búpi kpa gbɛ̃pãleↄwaɛ. 10 I Lua yã́ɛ bee kyokɛo lé? Wà mɛ̀:

Gbɛ pↄ́ ɛ̃bonaↄ pãkpài

mɛ́ gↄ̃̀ gbɛↄ mide ũ.

11 Dii mɛ́ bee kɛ̀,

ↄ̃ à kɛ̀wɛ̃ɛ yãbↄnsaɛ ũ.†

12 Ɔ̃ aa zɛwɛ̀ɛlɛ wà aà kṹ, asa aa dↄ̃̀ ń yã́i à yã́pi lɛ̀ɛũi. Ń beeo aa vĩakɛ̀ bílaɛ, ↄ̃ aa aà tò we aa tà.

Yesu lousisin gbɛ̃zↄ̃ↄↄ fua

(Mat 22.15-46, Luk 20.19-47)

13 Ɔ̃ wà Falisieↄ ń Elodi kpala zɛnkpɛdeeↄ zĩ̀ Yesuwa ↄ̃nↄkɛiɛ̀ a yã'oa guu. 14 Kɛ́ aa kà, ↄ̃ aa òɛ̀: Mɛtulu, wá dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ náaiden n ũ. Nili yã́si ń gbɛ̃́o ublembɛkɛ yã́io, asa nili gbɛ̃e wɛgwao. Lua zɛ́ ni ↄlↄnɛ́ wásawasa. A zɛvĩ wà wɛ̃̀'ↄ̃a kpá Sezaawaa, ge a zɛvĩo? Wà kpa yã̀, ge wásu kpao? 15 Yesu ń mↄafili dↄ̃̀, ↄ̃ a ònɛ́: Bↄ́yãi álɛ filifilimbakpamɛɛi? À ↄ̃api do dↄmɛɛ mà gwa. 16 Kɛ́ aa dↄ̀ɛ̀, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Dé mi ń aà tↄ́on lai? Aa wèwà aa mɛ̀: Sezaa pↄ́ɛ. 17 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: À Sezaa dee pↄ́ kpawà, í Lua pↄ́ kpawà. Aà yã́ bↄ̀ ń saɛ.

18 Ɔ̃ Saduse pↄ́ aaì gɛↄ vua ɛɛboeↄ mↄ̀ Yesu lè aa aà là aa mɛ̀: 19 Mɛtulu, Mↄizi òwɛ̃ɛ a lá guu à mɛ̀, tó gbɛ̃́ vĩ̀i gà à a nↄ tò nɛ́sai, aà dãuna gyaapi da'uakɛ à a vĩ̀i gɛ̃ɛ kɛò.‡ 20 Màaɛ, vĩ̀i ń dãunaↄ ku gbɛ̃ↄn sopla. Woo nↄsɛ̀, ↄ̃ à aà tò we nɛ́sai. 21 Se aà da'uakɛ̀, ↄ̃ à gà à nↄpi tò we lↄ nɛ́sai. Ɔ̃ Bíↄ kɛ̀ màa lↄ 22 e à gɛ̀ kà an sopladewa. Ampii aa aà tò nɛ́sai. Ampii gbɛa ↄ̃ nↄpi gà. 23 Gɛↄ vugↄↄzĩ an démɛ aↄ nↄpi vĩi? Asa an gbɛ̃ↄn sopla ḿpii aa aà dↄ̃ nↄ ũɛ. 24 Yesu wèmá à mɛ̀: Á Lua yã́ ń a gbãao dↄ̃sai yã́i a sãsãio lò? 25 Tó gɛↄ vù, aa nↄsɛo, aa zãkɛo, aaↄ ku lán malaikaↄ kua luabɛwaɛ. 26 Kɛ́ gɛↄ bↄ gau sↄ̃ bɛ, i Mↄizi lá kyokɛ gua pↄ́ à kàelɛ yã'òuo lé? Lua òɛ̀ à mɛ̀ ámɛaa Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua.§ 27 Luaá gɛↄ Lua no, gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ pↄ́ɛ. A sãsã à kɛ̀ zài.

28 Mↄizi ikoyãdanɛdee ku we, à lɛkpaapi mà. Kɛ́ a è Yesu yãmaa wèmá, ↄ̃ à sↄ̃̀aàzi à aà là à mɛ̀: Ikoyã kpele mɛ́ dɛńlai? 29 Yesu wèwà à mɛ̀: A miden kɛ: À ma, Isailiↄ. Dii wá Lua mɛ́ Dii mɛ̀ndona ũ. 30 Àↄ ye Dii á Luazi ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai á gbãa pua lɛ́u, á sↄ̃ iↄ kuwà.* 31 A plaaden kɛ: Àↄ ye á gbɛ̃́deezi lá ázĩa wɛ̃niwa.† Ikoyãe dɛ beeↄlao. 32 Ɔ̃ yãdanɛdepi òɛ̀: Yãmaaɛ, Mɛtulu. N sĩana'ò, n mɛ̀ Lua mɛ̀ndoɛ, a plaade kuo, sema aàpi.‡ 33 Yea Luazi ń nↄ̀sɛmɛndoo ń n ↄ̃nↄo píi n gbãa pua lɛ́u ń yea n gbɛ̃́deezi lá nzĩa wɛ̃niwao dɛ sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ ń sa'oa bui píiola.§ 34 Kɛ́ Yesu è à yãwèwa ń laaio, a òɛ̀: Gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iu zã̀nnↄo. Bee kpɛ gbɛ̃e i we yãe làwà lↄo.

35 Yesu ɛ̀a lɛ́ yãdadanɛ́ Lua ua, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ là à mɛ̀: Bↄ́yãi Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ì o Mɛsiiá Davidi buiɛi? 36 Kɛ́ Lua Nisĩna dɛ̀dɛ Davidiwa à mɛ̀:

Dii ò ma Diiɛ aà zↄ̃lɛ a ↄplaai

e àↄ aà ibɛɛↄ kálɛɛ̀ a gbá zíɛ.*

37 Lá Davidi aà sìsi Dii màa, kpelewa aↄ dɛ aà bui ũ lↄi? Ɔ̃ bíla lɛ́ aà yãma ń pↄnao.

38 Aà yãdaanɛ́ guu à mɛ̀: À laaika Mↄizi ikoyãdanɛdeↄzi. Aaìↄ ye bɛbɛa ń uladao daa wàↄ fↄkpakpamá gãaɛ. 39 Aaìↄ wɛɛlɛ zↄ̃lɛ lousisikpɛ zↄ̃lɛkĩi maaↄ guu ń blɛble zↄ̃lɛkĩi maaↄ. 40 Aaì lou gbã̀a sísi gbɛ̃́ↄ wɛ́ yã́i, ↄ̃ aaì gyaaↄ kpɛ́ siomá. An ĩadama pãsĩ aↄ dɛńla.

Gyaa taaside gbadaa

(Luk 21.1-4)

41 Ɔ̃ Yesu zↄ̃̀lɛ Lua ua ↄsikpagolo aɛ, àlɛ gbɛ̃́ↄ gwa, lá aalɛ ↄ̃a dau. Ɔde saↄ lɛ́ ↄ zↄ̃ↄ dau. 42 Ɔ̃ gyaa taaside mↄ̀ tãnga dàu mɛ̀n pla, i ka dalao. 43 Ɔ̃ Yesu a ìwaↄ kã̀aa a ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, gyaa taasidepi ↄ̃a dà kpagolo guu dɛ gbɛ̃́piila. 44 Asa ↄ dia ↄ̃ aa dã̀ wà kàu ḿpii. Nↄɛpi sↄ̃, aà taasidekɛ guu pↄ́ pↄ́ a vĩ à pↄbleò ↄ̃ a dàu we píi.

13

Yelusalɛũ dúuzↄ̃a ń dṹnialaagↄↄ seelaↄ

(Mat 24.1-22, Luk 21.5-24)

1 Kɛ́ Yesu lɛ́ bↄ Lua ua, aà ìwae òɛ̀: Mɛtulu, gwa lá wà kpɛ́ maaↄ dↄ̀ ń gbɛ̀ kɛfɛnaeↄ taaↄ. 2 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: N kpɛ́ zↄ̃ↄpi è píia? Gbɛe a gↄ̃ dikↄ̃a weo, wa a dúuzↄ̃ píiɛ.

3 Yesu zↄ̃lɛa Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu, aà aɛ dↄa Lua uawa. Piɛɛ ń Zaakio ń Zãao ń Ãndeleeo mɛ́ kuaànↄ ńtɛ̃ɛ, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: 4 Owɛ̃ɛ, bee a kɛ bↄɛ ni? Bↄ́mɛ aↄ dɛ apii kɛgↄↄ seela ũi? 5 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: À laaika, ásu to wà á sã́são. 6 Gbɛ̃́ↄ mↄ́ ń ma tↄ́o dasi, aa mɛ Mɛsiin ń ũ, aai gbɛ̃́ↄ sã́sã dasi. 7 Tó a zĩkakↄ̃fĩ mà ge a bao, ásu bílikɛo. Sema bee kɛ, ãma dṹnia láaan we gĩao. 8 Bui ń buio aa fɛlɛ ń kↄ̃o, màaɛ lↄ bùsu ń bùsuo. Tↄↄlɛ a lualua gueↄ mɛ́ nↄana aↄ ku. Yã́pi aↄ dɛ lán nↄwãwã daalɛawaɛ.

9 Àↄ kú ń laaio. Wa á kṹkũ wà yã́kpalɛkɛánↄ, wi á gbɛ̃ lousisikpɛↄ guu. Áↄ zɛa bùsu gbãadeↄ ń kíaↄ aɛ ma yã́i, íↄ dɛnɛ́ ma seeladeↄ ũ. 10 Sema wà baonakpa bui píiɛ gĩa. 11 Tó wà gɛ̀ánↄ yã́kpalɛu, ásu dↄaa bílikɛ yã́ pↄ́ ásu owao. À yã́ pↄ́ Lua a sóso káɛ́ á lɛ́u gↄↄbeezĩ o, asa i kɛ ámɛ á yã'oo, Lua Nisĩnaɛ. 12 Vĩ̀i ń dãunaↄ kↄ̃ kpámá dɛa yã́i. Màa maeↄ ń nɛ́ↄ kpámá. Nɛ́ↄ bↄ ń deↄ ń ń daↄ kpɛ wà ń dɛ. 13 Gbɛ̃́pii a zaágu ma yã́i. Gbɛ̃́ pↄ́ mɛnafↄ̃̀ e a lɛ́wa, ade mɛ́ a bↄ.

14 Tó a tɛ̃̀ gudɛna* è gu pↄ́ dɛ àↄ kuuo, (kyokɛna yã́pi da), gbɛ̃́ pↄ́ kú Yudeↄ bàalɛ mipɛ sĩ̀sĩↄwa. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ kú a kpɛ́ musu su pila gɛ̃ kpɛ́u a pↄe sɛ́io. 16 Gbɛ̃́ pↄ́ kpɛ́ bua su ɛa bɛ a ula sɛ́io. 17 Waiyoo nɛadeↄ ń nↄsindeeↄ gↄↄ beezĩ. 18 À wabikɛ kɛ́ yã́piↄ su á le buziɛo, 19 asa wɛ́tɛ̃a pↄ́ aↄ ku gↄↄpi aↄ zↄ̃ↄɛ.† Za gↄↄ pↄ́ Lua dṹnia kɛ̀ e gbã a taa i kɛo, mɛ́ a kɛ bau lↄo. 20 Tó Dii i gↄↄpiↄ laoo, dↄ̃ gbɛ̃e a bↄo. À gↄↄpiↄ lào a gbɛ̃́ pↄ́ à ń sɛ́ↄ yã́iɛ.

Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄa

(Mat 24.23-44, Luk 21.25-38)

21 Gↄↄ bee tó wà su òɛ́ Mɛsii gwa kɛ, ge Mɛsii ku le, ásu sio. 22 Asa Mɛsii ɛgɛnaↄ ń ãnabi ɛgɛnaↄ mↄ dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ kɛ, kɛ́ baa gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sɛ́ↄ aa ń sã́sãò, tó a zɛ́ kú. 23 Àↄ kú ń laaio, ma yã́pii lɛzàwá za káauɛ.

24 Gↄↄ bee wɛ́tɛ̃api gbɛa ĩatɛ̃ a siakũ, mↄvua a ikɛo, 25 saanaↄ wolo luawa, pↄ́ pↄ́ kú luawapiↄ zã ń pɛ́kĩiwa.‡ 26 Wi Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄa e luabɛpuanau ń gbãa zↄ̃ↄo ń gawio,§ 27 i a malaikaↄ zĩ aa gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sɛ́ↄ kãaa za dṹnia gola síiↄ̃ guu, za dṹnia lɛ́la ń a lɛ́leo.

28 À yã́ pↄ́ kaadↄɛnli lɛ́ daɛ́ ma. Tó a gↄ̃naↄ busɛkũ̀ mɛ́ a lá lɛ́ paɛ, ↄ̃ i dↄ̃ guantɛ̃na kãikũ̀. 29 Màaɛ lↄ, tó á è yã́piↄ lɛ́ kɛ, àↄ dↄ̃ kɛ́ aà mↄa kãikũ̀ɛ, a ku kpɛɛlɛ. 30 Sĩana málɛ oɛ́ gↄↄbeedeↄ gɛ̃lɛ yã́piↄ píi kɛsaio. 31 Luabɛ ń tↄↄlɛo a gɛ̃lɛ, ãma ma yã́ↄ gɛ̃lɛa vĩo. 32 Gbɛ̃e a gↄↄ ge a zaa dↄ̃o, baa malaika pↄ́ aa ku luabɛↄ ge Lua Nɛ́, sema Mae Lua.

33 Àↄ kú ń laaio à itɛ̃kɛ, asa á dↄ̃ zĩ́ pↄ́ gↄↄpi a kao. 34 A dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ́ wɛ̃́lɛuwaɛ. À a bɛ tò a zĩkɛnaↄnɛ baade ń a zĩo, ↄ̃ a ò a gudↄ̃anaɛ aà itɛ̃kɛ. 35 Ápiↄ sↄ̃ á uabele sugↄↄ dↄ̃o, oosin nò, wɛɛdon nò, ko ↄ́ↄlↄan nò, gufɛ̃nɛn nò. Ayãmɛto à itɛ̃kɛ, 36 kɛ́ asu su kã́ndo, i á le álɛ i'oo yã́i. 37 Yã́ pↄ́ málɛ oɛ́, málɛ o gbɛ̃́piiɛɛ, à itɛ̃kɛ.

14

Tulalekaa Yesu miwa

(Mat 26.1-16, Zãa 12.1-8)

1 Gɛ̃amusu* dikpɛ ń Kàaso dikpɛo gↄ̃̀ gↄↄ pla, ↄ̃ sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ lɛ́ zɛwɛɛlɛ wà gbɛ̃́ↄ zãmakɛ wà e Yesu kṹ wà dɛ. 2 Asa aa mɛ̀: Wásu wà aà kũ dikpɛgↄↄzĩo, kɛ́ wasu fɛlɛ ń zↄaoo yã́i.

3 Gↄↄ pↄ́ Yesu kú Simↄↄ Kusude bɛ Bɛtani, àlɛ pↄble, ↄ̃ nↄɛe sↄ̃̀aàzi a tulale bui maa ↄde loona kũa. Ɔ̃ à loonapi waa ɛ̀ à tulalepi kà Yesu miwa. 4 Gbɛ̃eↄ ku we, yã́pi ↄ̃̀má, ↄ̃ aa mɛ̀: Bↄ́yãi à tulalepi pãkɛ̀i màai? 5 Tulale pↄ́ a ↄ̃a dɛ ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa do ń basↄooa, dↄ̃ yãa wa yìa wà a ↄ̃a kpà taasideↄwa. Ɔ̃ aa zↄadↄ̀wà. 6 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: À aà to we. Bↄ́yãi álɛ ĩadaiwài? À yãmaakɛ̀mɛɛɛ. 7 Taasideↄ kúánↄ gↄↄpiiɛ.† Gↄↄ pↄ́ á yei, á fↄ̃ na kɛnɛ́, ãma máↄ kúánↄ gↄↄpiio. 8 A kɛ̀ a gbãa lɛ́uɛ, à dↄ̀aa tulale kà ma mɛwa ma gɛ kpɛlaa yã́iɛ. 9 Sĩana málɛ oɛ́, gu pↄ́ wàlɛ ma baokpau dṹnia guu píi, waↄ yã́ pↄ́ nↄɛpi kɛ̀ o aà yã́ dↄańgu yã́i.

10 Bee gbɛa Yudasi Isaliↄti pↄ́ dɛ gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ gbɛ̃do ũ gɛ̀ sa'onkiaↄ kĩ́i Yesu kpaamá yã́i. 11 Kɛ́ aa aà yãmà, an pↄ kɛ̀na, ↄ̃ aa lɛgbɛ̃̀ɛ̀ wa ↄ̃a kpawà. Ɔ̃ àlɛ zɛwɛɛlɛ à Yesu kpámá.

Gɛ̃amusu blɛblea

(Mat 26.17-35, Luk 22.7-34, Zãa 13.21-38, 1Kln 11.23-25)

12 Kàaso dikpɛgↄↄ sɛ̃́ia zĩ́, gↄↄ pↄ́ wì Gɛ̃amusu sã kòlokpa, Yesu ìwaↄ òɛ̀: Má ń ye wà gɛ Gɛ̃amusu blɛ sↄukɛunɛi? 13 Yesu a ìwaↄ gbɛ̃ↄn pla zĩ̀ a ònɛ́: À gɛ́ wɛ̃́lɛdau. Á kpaaũ ń gbɛ̃eo í sɛa lo guu. À tɛaàzi 14 e ua pↄ́ a gɛ̃u, í o uabeleɛ, Mɛtulu mɛ̀ má á pilaui, gua pↄ́ á Gɛ̃amusu blɛ bleu ń a ìwaↄ? 15 A kpɛdiakↄ̃a kpɛa zↄ̃ↄ musu pↄ́ wa kɛ̀kɛ ↄlↄɛ́, í sↄukɛwɛ̃ɛ we. 16 Kɛ́ ìwapiↄ dàzɛu, ↄ̃ aa kà wɛ̃́lɛpi guu, aa è lá a ònɛ́wa. Ɔ̃ aa Gɛ̃amusu blɛ sↄukɛ̀ we.

17 Kɛ́ oosi kɛ̀, Yesu kà we ń a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ. 18 Kɛ́ aa zↄ̃̀lɛ lɛ́ pↄble, ↄ̃ Yesu mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, á gbɛ̃́ pↄ́ wálɛ pↄble sãnuↄ do a ma kpámá.‡ 19 An pↄ yà, ↄ̃ aalɛ aà la dodo: Asa mámɛo yó? 20 Ɔ̃ a ònɛ́: Á gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ doɛ, wálɛ ↄkãaa ta doũ. 21 Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a ta lá wà a yã'ò taalauwa,§ ãma waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ a Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpámápi. A maa wà ade ì yãao.

22 Kɛ́ aalɛ pↄble, Yesu kàa sɛ̀ à báaadàu, ↄ̃ a ɛ̀'ɛ kpàmá à mɛ̀: À sí, beeá ma mɛɛ. 23 Ɔ̃ à imibↄ sɛ̀ à Lua sáaukpà a kpàmá, ↄ̃ aa mì ḿpii. 24 Ɔ̃ a ònɛ́: Beeá ma auɛ, Lua bàa kua ń gbɛ̃́ dasiↄ au* pↄ́ a bↄaɛ. 25 Sĩana málɛ oɛ́, má vɛ̃ɛbɛ'i mi lↄo e kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i bↄ gupuau, ↄ̃ má a dafu mi. 26 Kɛ́ aa lɛsì aa làa, ↄ̃ aa bↄ̀lɛ gɛ̀ Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu.

27 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ápii á ma to we, asa a kɛ̃a láu Lua mɛ̀: Má sãdãna lɛ́, sãↄ i fãaa.† 28 Ń beeo ma vua gbɛa má dↄaaɛ́ Galile. 29 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: Baa tó wa n to we píi, má n to weo. 30 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, gwãasĩnaa e ko àↄ gɛ́ lɛ́ gɛ̃n pla zui, ńyↄ̃ lelekpamazi gɛ̃n àaↄ̃. 31 Ɔ̃ Piɛɛ lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀ máũmaũɛ: Baa tó má su málɛ gannↄ, má lelekpanzi bauo. Ɔ̃ aa ò màa sↄ̃ ḿpii.

Yesu wabikɛa Gɛsɛmani

(Mat 26.36-46, Luk 22.39-46)

32 Kɛ́ aa kà gu pↄ́ wì mɛ Gɛsɛmani, ↄ̃ Yesu ò a ìwaↄnɛ: À zↄ̃lɛ la e màↄ wabikɛ. 33 Ɔ̃ à Piɛɛ ń Zaakio ń Zãao sɛ̀ gɛ̀ńnↄ. Iwãa kà aà pↄa, tòlobi zùaàgu, 34 ↄ̃ a ònɛ́: Pↄsia ma kũ gbãa e ma ka gaa. À zɛ la à itɛ̃kɛ. 35 Kɛ́ à gɛ̀ aɛ yↄↄ, ↄ̃ à wùlɛ a gbɛɛu à wabikɛ̀, tó a zɛ́ kú, gↄↄpi gɛ̃ala. 36 À mɛ̀: Baa, ma Mae, ń yã́ píi zɛ́ vĩ. To taasi kɛɛonapi dↄmazi, ãma ma pↄeã no, sema n pↄ́. 37 Kɛ́ à ɛ̀a sù a gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ kĩ́i, a è aalɛ i'o. Ɔ̃ a ò Piɛɛɛ: Simↄↄ, ńlɛ i'o yã̀? Ni fↄ̃ n itɛ̃kɛ̀ baa yↄↄoa? 38 À itɛ̃kɛ àↄ wabikɛ, kɛ́ ásu fu yↄ̃awao yã́i. Nisĩna yei, ãma mɛ busɛ. 39 À ɛ̀a gɛ̀ wabikɛi, ↄ̃ à yã́ doũpi ò lↄ. 40 Kɛ́ à ɛ̀a sù, a è aalɛ i'o, asa an wɛ́ gbiakũ̀ɛ. Ɔ̃ aai dↄ̃ lá wa oɛ̀o. 41 Aà ɛa sua gɛ̃n àaↄ̃de a ònɛ́: Álɛ i'o álɛ kã́mabo e tiaa? Bee mↄ̀. Gↄↄ kà sa. À gwa, wàlɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpá duunkɛnaↄwa. 42 À fɛlɛ wà gɛ́. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma kpámá lɛ́ mↄ́ kee.

Yesu kũa

(Mat 26.47-56, Luk 22.47-53, Zãa 18.3-12)

43 Kɛ́ Yesu lɛ́ yã́pi o gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ aà ìwapiↄ gbɛ̃do Yudasi kà ń bíla pↄ́ bↄ̀ sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kĩ́iↄ. Aa fɛ̃ndaↄ kũa ń goↄ. 44 Bↄnkpɛdepi sↄ̃ à dↄ̀aa seela ònɛ́ à mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ a su lɛpɛ̀wà, aàpin we. Aa aà kũ gbãa aa taò. 45 Kɛ́ à kà we, ↄ̃ à táa'ò Yesuwa gↄ̃̀ↄ, a òɛ̀: Mɛtulu! Ɔ̃ à lɛpɛ̀wà. 46 Ɔ̃ wà ↄpɛ̀lɛwà wà aà kũ̀ gíũgiũ. 47 Zã guu gbɛ̃e a fɛ̃nda wò à sa'onkia zĩkɛnae lɛ̀ò à aà swã́ gò. 48 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Kpã́i wɛliwɛn ma ũ, ↄ̃ a mↄ ma kṹi ń fɛ̃ndaↄ ń goↄa? 49 Má kúánↄ Lua ua lá gu lɛ́ dↄ, miↄ yãdaɛ́, i ma kũo. Ãma bee kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau e kɛ yã́iɛ.‡ 50 Ɔ̃ aà ìwaↄ bàalɛ̀ píi aa aà tò we.

51 Ɛ̀waasoe tɛaàzi, aà zwãa kuaaàla pↄeyesai. Kɛ́ wà aà kũ̀, 52 ↄ̃ à a zwãa tònɛ́ we, à bàalɛ̀ puizi.

Piɛɛ lelekpaa Yesuzi

(Mat 26.57-75, Luk 22.54-71, Zãa 18.12-27)

53 Ɔ̃ wà gɛ̀ ń Yesuo sa'onkia bɛ. Sa'onkiaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ kãaaa we ḿpii. 54 Piɛɛ tɛ́ ń kpɛ kãaa e à gɛ̀ gɛ̃̀ sa'onkia bɛ'ua. À zↄ̃̀lɛ we, àlɛ tɛ́kpakpa ń dↄaiↄ sãnu. 55 Sa'onkiaↄ ń Yuda yã́kpalɛkɛnaↄ píi lɛ́ yã́ wɛɛlɛ wà dↄ Yesuwa wà e wà aà dɛ, ↄ̃ aai eo. 56 Wà yãdↄ̀dↄwà dasi, ãma an yãe i kↄ̃sɛo. 57 Ɔ̃ gbɛ̃eↄ fɛ̀lɛ yãdↄ̀wà lↄ aa mɛ̀: 58 Wá mà dee mɛ̀ á Lua kpɛ́ pↄ́ gbɛ̃nazĩna dↄ̀ wí, i a pãle pↄ́ gbɛ̃nazĩna i dↄo dↄ gↄↄ àaↄ̃ɛ. 59 Baa ń beeo an lɛ́ i kɛ doũo. 60 Ɔ̃ sa'onkia fɛ̀lɛ zɛ̀ zã guu à Yesu là à mɛ̀: Ńyↄ̃ yãe zã́sioa? Yã́ pↄ́ wàlɛ dↄdↄmapiↄ dɛa ni? 61 Yesu nílɛ kpɛ̃́, i yãe wewào, ↄ̃ sa'onkiapi ɛ̀a aà là à mɛ̀: Ḿmɛ ń Lua báaade Nɛ́ Mɛsii ũa? 62 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Mámɛ má aà ũ. Á Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ e zↄ̃lɛa Gbãapiide ↄplaai,§ mɛ́ á aà mↄa e luabɛpuanau.* 63 Ɔ̃ sa'onkiapi a ulaↄ ga kɛ̃̀ à mɛ̀: É'e, wá bàa kú ń seeladeↄ lↄe? 64 Á mà lá à dↄ̀ɛ ń Luao weó? Kpelewa a zɛòi? Ɔ̃ aa yã́ dìɛ̀ ḿpii aa mɛ̀ wà aà dɛ.† 65 Ɔ̃ wà fɛ̀lɛ lɛ́ lɛ́'ikakawà.‡ Ɔ̃ wà pↄkùɛ̀ aà wɛ́wa, wàlɛ aà lɛlɛ ń ↄkũo, wàlɛ oɛ̀: Ãnabikɛkɛ, ní gbɛ̃́ pↄ́ n lɛ o. Ɔ̃ dↄaiↄ aà kũ̀ aa aà sãnkɛkɛ.

66 Piɛɛ ku zĩ́lɛ ua, ↄ̃ sa'onkia bɛ nↄɛ zĩkɛnaↄ do mↄ̀ we. 67 Kɛ́ à Piɛɛ è, àlɛ tɛ́kpakpa, ↄ̃ à aà gwà soee, a òɛ̀: Mpi sↄ̃, iↄ sãnu ń Yesu Nazalɛtipioɛ. 68 Ɔ̃ à lelekpà à mɛ̀: Má dↄ̃o, mi ma lá ńlɛ oo. Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̃̀ gↄ̃u guu. 69 Nↄɛpi ɛ̀a aà è we, ↄ̃ a ò gbɛ̃́ pↄ́ zɛa weↄnɛ à mɛ̀: Gↄ̃ɛpiá an gbɛ̃doɛ. 70 Ɔ̃ Piɛɛ lelekpà lↄ. Kɛ́ à kɛ̀ sàa yↄↄ, gbɛ̃́ pↄ́ zɛa weↄ ò Piɛɛɛ: Sĩanaɛ an gbɛ̃don n ũ, asa Galile gbɛ̃́n n ũ. 71 Piɛɛ vãikpàaĩ ń azĩao, ↄ̃ à mɛ̀: Má sì ń Luao, má gbɛ̃́ pↄ́ álɛ aà yã'opi dↄ̃o. 72 Wegↄ̃ↄ ↄ̃ ko lɛ́ gɛ̃n plaade zù, ↄ̃ yã́ pↄ́ Yesu ò dↄ̀ Piɛɛgu, kɛ́ à mɛ̀ e ko àↄ gɛ́ lɛ́ gɛ̃n plaade zui, a lelekpaazi gɛ̃n àaↄ̃. Ɔ̃ à nà ↄↄlↄwa.

15

Pilati yã́kpalɛkɛa ń Yesuo

(Mat 27.11-31, Luk 23.1-25, Zãa 18.28-19.16)

1 Kɛ́ gu dↄ̀ gↄ̃̀ↄ sa'onkiaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń gbãadeↄ píi lɛkpàaĩ, ↄ̃ aa Yesu yè aa gɛ̀ aà kpà Pilatiwa. 2 Ɔ̃ Pilati aà là à mɛ̀: Yudaↄ kían n ũa? Yesu wèwà à mɛ̀: Ń òn we. 3 Sa'onkiaↄ lɛ́ yãdↄdↄwà, 4 ↄ̃ Pilati ɛ̀a aà là à mɛ̀: Ńyↄ̃ yãe ooa? Yã́ pↄ́ wàlɛ dↄdↄma ma fá! 5 Kɛ́ Yesu i yãe zã́simáo, ↄ̃ aà yã́ bↄ̀ Pilati saɛ.

6 Gɛ̃amusu dikpɛgↄↄzĩ Pilati ì dakpɛunaↄ do pↄ́ wa yei kɛ̃́nɛ́ɛ. 7 Bùsudɛna pↄ́ aa bↄ̀ gbãadeↄ kpɛ aa gbɛ̃dɛ̀ↄ ku kpɛ́u. An gbɛ̃do tↄ́n Balaba. 8 Ɔ̃ bíla sↄ̃̀ Pilatizi aa wabikɛ̀wà aà kɛ lá ì kɛnɛ́wa. 9 Ɔ̃ Pilati ń lá à mɛ̀: Á ye mà Yudaↄ kía kɛ̃́ɛ́ yã̀? 10 Asa a dↄ̃ sã́asã kɛ́ sa'onkiaↄ wɛdↄ Yesuɛ yã́i ↄ̃ aa aà kpàiwa. 11 Ɔ̃ sa'onkiaↄ tɛkpà bílagu, ↄ̃ aa òɛ̀ aà Balaba kɛ̃́nɛ́. 12 Ɔ̃ Pilati ń lá à mɛ̀: Kpelewa á ye mà kɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Yudaↄ kíaoi? 13 Ɔ̃ aa ɛ̀a wiilɛ̀: Ǹ aà páliwa! 14 Ɔ̃ Pilati ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãii? Vãi kpele a kɛ̀i? Ɔ̃ an wiilɛa kã̀fĩ aa mɛ̀: Ǹ aà páliwa! 15 Pilati ye yã́ pↄ́ a káńgu kɛ, ↄ̃ à Balaba kɛ̃̀nɛ́. À Yesu kpà sosaↄwa aa aà gbɛ̃ ń flàalao, aai aà páliwa.

16 Ɔ̃ sosapiↄ gɛ̀aànↄ bùsu gbãadepi bɛ'ua, aa ń gãli kã̀aa píi. 17 Aa gomusu tɛ̃a dàɛ̀, ↄ̃ aa fùa tã̀ ń lɛo aa kpàɛ̀. 18 Ɔ̃ aalɛ fↄkpakpawà aa mɛ̀: Yudaↄ kía fↄↄ! 19 Aalɛ aà gbɛ̃ a miwa ń feeo, aalɛ lɛ́'ikakawà, aalɛ kúlɛkulɛ aà aɛ, aalɛ lɛ́mawà. 20 Kɛ́ aa aà kɛ̀ pↄ́ↄpↄↄ aa làa, ↄ̃ aa gomusu tɛ̃api bↄ̀aàla, aa aàzĩa pↄkasa dàɛ̀. Ɔ̃ aa bↄ̀aànↄ, aalɛ gɛ́ aà páiliwa.

Yesu gaa

(Mat 27.32-56, Luk 23.26-49, Zãa 19.17-30)

21 Kɛ́ aalɛ gɛ́, gↄ̃ɛe bↄ̀ sɛ̃̀ oi, àlɛ dↄńzi, ↄ̃ aa teasidàɛ̀ aa Yesu lipãakↄ̃a dìɛ̀. Gↄ̃ɛpi tↄ́n Simↄↄ, Silɛni bùsu gbɛ̃́ɛ, Alɛsãnda ń Lufuo de'iaɛ. 22 Ɔ̃ aa gɛ̀ ń Yesuo gu pↄ́ wì mɛ Gↄgↄta. (Bee mɛ̀ mitↄↄnagu.) 23 Ɔ̃ aa vɛ̃ɛ pↄ́ wà lí'ↄ kàu dↄ̀ɛ̀, ãma i mio. 24 Kɛ́ aa aà pàliwa, ↄ̃ aa aà pↄkasaↄ kpaalɛ̀ kàlɛ, aa tɛ́lɛpà a sɛa yã́ musu.* 25 Aa aà pàliwa ĩatɛ̃ muuwãamigↄↄɛ. 26 Yã́ pↄ́ wa dↄ̀wa ↄ̃ wa kɛ̃̀ wa nà aà mia wà mɛ̀:

Yudaↄ Kía.

27 Wà kpã́iwɛliwɛↄ pàliwa we lↄ gbɛ̃ↄn pla, ado aà ↄplaai, ado zɛɛi. 28 Ɔ̃ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee pà wà mɛ̀: Wà aà gwà doũ ń tàaekɛnaↄ.†

29 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ weↄ lɛ́ ń midɛ,‡ aalɛ aà sↄ̃sↄ̃ aa mɛ̀: Ɛ̃hɛ̃! Tò! N mɛ̀ ńyↄ̃ Lua kpɛ́ wí, ní ɛa dↄ gↄↄ àaↄ̃ nolo?§ 30 Ǹ nzĩa suaba! Pila líwa mɛ̀! 31 Màa lↄ sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ lɛ́ aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ aa mɛ̀: À gbɛ̃pãleↄ suabà, ãma a fↄ̃ à azĩa suabao. 32 Tó wá è Isailiↄ kía pↄ́ wì mɛ Mɛsiipi pìla líwa, wá aà náaikɛ sa. Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ wà ń páliwa sãnuↄ lɛ́ aà sↄ̃sↄ̃ lↄ.

33 Sɛa za ĩatɛ̃ minanguo e aua gɛ̀ pìlaò gu siakũ̀ bùsupiu píiɛ. 34 Ĩatɛ̃'auapilaa ↄ̃ Yesu wiilɛ̀ gbã́ugbãu à mɛ̀: Ɛloi, Ɛloi, lɛma sabatani! Bee bↄↄlɛ mɛ̀: Ma Lua, ma Lua, àkɛa n ma to wei?* 35 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ zɛa weeↄ yã́pi mà, ↄ̃ aa mɛ̀: Ma we, àlɛ Ɛlia sisiɛ. 36 Ɔ̃ gbɛ̃e bàalɛ̀ gɛ̀ sao zↄ̃̀ vɛ̃ɛ kũ̀mawa,† a pɛ̀ feea a dↄ̀ Yesuɛ à mɛ̀: À zɛ gĩa wà gwa, tó Ɛlia a mↄ aà pila. 37 Yesu wii gbãa lɛ̀, ↄ̃ à gà. 38 Ɔ̃ Lua kpɛ́ zwãa‡ pↄ́ daa luakukĩi aɛ pàa pla za musu e zĩ́lɛ. 39 Kɛ́ sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ zɛ Yesu aɛ we aà gaa è màa à mɛ̀: Gↄ̃ɛpiá Lua Nɛ́ɛ sĩana. 40 Nↄɛeↄ ku we lↄ, aalɛ gugwa kãaa. An guu Maliama Madelɛni kuu ń Maliama pↄ́ dɛ Yosɛfu ń Zaaki Nɛ́nao da ũo ń Salomɛɛo. 41 Gↄↄ pↄ́ Yesu kú Galile, aamɛ aaìↄ tɛaàzi wàↄ blɛkɛɛ̀. Nↄɛ pãleↄ mↄ̀aànↄ Yelusalɛũ aa ku we lↄ dasi.

Yesu vĩa

(Mat 27.57-61, Luk 23.50-56, Zãa 19.38-42)

42 Ãsↄ̃adazĩ oosi lɛ́ kɛ. Lá kã́mabogↄↄ ye daalɛi, 43 Yosɛfu Alimate mↄ̀. Gbɛ̃́ tↄdeɛ Yuda gbãadeↄ guu, mɛ́ àlɛ kpala pↄ́ a bↄ Lua kĩ́i dã́. À sↄ̃dìlɛ à gɛ̀ Pilati kĩ́i, à Yesu gɛ wabikɛ̀wà. 44 Kɛ́ Pilati mà Yesu gà kↄ̀, à bↄ̀ aà saɛ. Ɔ̃ à sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ sìsi, à aà là tó Yesu gà kↄ̀. 45 Kɛ́ Pilati gbɛ̃zↄ̃ↄpi yãmà, ↄ̃ à Yosɛfu gbà zɛ́ aà gɛpi sɛ́. 46 Yosɛfu gɛ̀ bàabaa lù, ↄ̃ à gɛ̀ à aà bùa à bàabaapi fĩ̀wà. À aà dà gbɛ̀'ɛ pↄ́ wa sↄ̀ mia ũ guu, ↄ̃ à gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ gbeembo tà ɛpilɛ. 47 Maliama Madelɛni ń Maliama Yosɛfu dao lɛ́ gwa, aa è gua pↄ́ wà Yesu gɛpi dàu.

16

Yesu bↄa gau

(Mat 28.1-10, Luk 24.1-12, Zãa 20.1-10)

1 Kã́mabogↄↄzĩ láaa ĩatɛ̃ gɛ̃a kpɛ́u Maliama Madelɛni ń Maliama Zaaki dao ń Salomɛɛo nísi gĩnana lù, kɛ́ wà gɛ ma Yesu mɛwa. 2 Ãsↄ̃anɛnzĩ kↄↄkↄↄ ĩatɛ̃ bilɛa ↄ̃ aa bↄ̀ gɛ̀ miapi kĩ́i. 3 Aalɛ kↄ̃ la zɛ́u aalɛ mɛ: Démɛ a gbɛpi gbeembo à gowɛ̃ɛ mia'ɛ lɛ́i? 4 Asa gbɛpi gbɛ̃̀nɛɛ. Kɛ́ aa wɛsɛ̀, ↄ̃ aa è wà gbɛpi gbeembò kↄ̀. 5 Kɛ́ aa gɛ̃̀ mia'ɛpi guu, ↄ̃ aa ɛ̀waasoe è zↄ̃lɛa ↄplaa oi, a ulatao pua daa. Ɔ̃ iwãa kà ń pↄa. 6 A ònɛ́: Ásu to iwãa ká á pↄao. Yesu Nazalɛti pↄ́ wa pàliwa álɛ wɛɛlɛo lò? À vù. A gu pↄ́ wà aà dìlɛu èa? A ku lao. 7 À tá, í o aà ìwaↄnɛ ń Piɛɛo, a dↄaanɛ́ Galile. Aa aà e we lá a ònɛ́wa.* 8 Iwãa kà ń pↄa, aalɛ kpakpanaga, ↄ̃ aa bↄ̀lɛ miapiu ń bao. Aai yãe o gbɛ̃eɛo, kɛ́ vĩa ń kṹ yã́i.

Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ

(Mat 28.16-20, Luk 24.36-53, Zãa 20.11-23)

9 Kɛ́ Yesu bↄ̀ gau ãsↄ̃anɛnzĩ gufɛ̃nɛ, à azĩa ↄ̀lↄ Maliama Madelɛni pↄ́ à tã́a mɛ̀n sopla gòɛ̀ɛ káau. 10 Ɔ̃ nↄɛpi gɛ ò aà gbɛ̃́ pↄ́ an pↄ yaa, aalɛ ↄ́ↄlↄↄnɛ. 11 Kɛ́ aa mà Yesu vù, nↄɛpi aà è ń wɛ́o, ↄ̃ aai sio.

12 Bee gbɛa gↄↄ pↄ́ an gbɛ̃ↄn plaↄ bɛ zɛ́ guu, aalɛ gɛ́ wɛ̃́lɛu, à azĩa ↄ̀lↄnɛ́ lán gbɛ̃pãlewa. 13 Kɛ́ aa ɛ̀a sù ń wɛ̃́lɛpio, aa ò gbɛ̃́ kĩniↄnɛ. Ń beeo aai ń yã́ sio. 14 Gbɛzã ↄ̃ à azĩa ↄ̀lↄ a gbɛ̃ↄn kuɛdoↄnɛ gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble. Ɔ̃ à zↄadↄ̀má, kɛ́ an swã́ gbãa mɛ́ aai a náaikɛo yã́i. Asa aai gbɛ̃́ pↄ́ aa aà è à vùↄ yã́ sio. 15 Ɔ̃ a ònɛ́: À gɛ́ dṹnia guu píi, í ma baokpa gbɛ̃́piiɛ. 16 Gbɛ̃́ pↄ́ sì mɛ́ à da'ilɛkɛ̀ a bↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ i sio sↄ̃, yã́ a zↄ̃lɛwà. 17 Gbɛ̃́ pↄ́ aa yã́pi sìↄ yãkɛaↄn kɛ: Aali tã́ago ń ma tↄ́o, aali yãebui'o. 18 Tó aa mlɛ̃ kũ̀ ń ↄo ge tó aa kona í mì, a pↄe kɛnɛ́o. Aali ↄna gyãeↄwa, aai aafiaʼe.

Yesu taa luabɛ

(Zĩn 1.9-11)

19 Kɛ́ Dii Yesu yã'ònɛ́ a làa, ↄ̃ Lua aà sɛ̀ tàò musu, à zↄ̃̀lɛ Luapi ↄplaai. 20 Ɔ̃ aà ìwapiↄ bↄ̀ gɛ̀ waasokpà gupiiu. Dii zĩkɛ̀ńnↄ, ↄ̃ an dabudabukɛaↄ yã́ pↄ́ aa ò sĩanapìliwànɛ́.

* 1:2 Mal 3.1

† 1:3 Isa 40.3

‡ 1:5 Yuudɛ̃á swaɛ

§ 1:6 2Kia 1.8

* 1:11 Soũ 2.7, Isa 42.1

† 1:44 Lev 14.1-2

* 2:7 Isa 43.25

† 2:23 Iko 23.25

‡ 2:24 Bↄa 34.21

§ 2:26 1Sam 21.1-6

* 2:26 Lev 24.9

* 4:12 Isa 6.9-10

† 4:29 Yoɛ 4.12-13

* 6:17-18 Lev 20.21

† 6:34 Nao 27.17, 1Kia 22.17

‡ 6:43 2Kia 4.42-44

* 7:6 Isa 29.13

† 7:10 Bↄa 20.12

‡ 7:10 Bↄa 21.17

* 8:18 Zel 5.21, Eze 12.2

† 8:19 Maa 6.43

‡ 8:20 Maa 8.8

§ 8:28 Maa 6.14-15

* 9:7 Maa 1.11, Iko 18.15

† 9:11 Mal 4.5

‡ 9:12 Isa 53.1-12, Soũ 22.1-18

§ 9:48 Isa 66.24

* 9:49 Lev 2.13

* 10:4 Iko 24.1-4

† 10:6 Daa 1.27

‡ 10:8 Daa 2.24

§ 10:19 Bↄa 20.12-16

* 10:44 Maa 9.35

* 11:7 Zkl 9.9

† 11:8 2Kia 9.13

‡ 11:9 Soũ 118.25-26

§ 11:17 Isa 56.7

* 11:17 Zel 7.11

† 11:30 Maa 1.4-5

* 12:1 Isa 5.1-2

† 12:11 Soũ 118.22-23

‡ 12:19 Iko 25.5

§ 12:26 Bↄa 3.6

* 12:30 Iko 6.4-5

† 12:31 Lev 19.18

‡ 12:32 Iko 4.35

§ 12:33 Oze 6.6

* 12:36 Soũ 110.1

* 13:14 Dan 9.27, 11.31, 12.11

† 13:19 Dan 12.1

‡ 13:25 Isa 13.10, 34.4, Yoɛ 3.4

§ 13:26 Dan 7.13

* 14:1 Bↄa 12.1-11

† 14:7 Iko 15.11

‡ 14:18 Soũ 41.10

§ 14:21 Soũ 22.1-19, Isa 53.1-12

* 14:24 Bↄa 24.8

† 14:27 Zkl 13.7

‡ 14:49 Isa 53.8

§ 14:62 Soũ 110.1

* 14:62 Dan 7.13

† 14:64 Lev 24.16

‡ 14:65 Isa 50.6

* 15:24 Soũ 22.19

† 15:28 Isa 53.12

‡ 15:29 Soũ 22.8, 109.25

§ 15:29 Maa 14.58

* 15:34 Soũ 22.1

† 15:36 Soũ 69.22

‡ 15:38 Bↄa 26.31-33

* 16:7 Maa 14.28

Luku

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUKU

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Luku Yesu baona lápi kɛ̃̀ lá Maaku kɛ̃̀waɛ.

Zãa da'ilɛna yã'oa guu, a ye gbɛ̃́ↄ sↄu àↄ maà wàↄ Yesu dã́ (3.1-20)

Yesu da'ilɛkɛa ń aà yↄ̃ao (3.21-4.13).

Yesu zĩkɛa Galile bùsuu, gu pↄ́ à waasokɛ̀u ↄ̃ à gyãeↄ gbã̀gbã (4.14-9.50).

Yesu wɛ̃́lɛgɛa bↄa za Galile e taa Yelusalɛũ (9.51-19.28). Luku yã́ pↄ́ Maaku i kɛ̃oↄ kɛ̃̀ dasi. A keeↄn kɛ: Sãmali gbɛ̃maa yã́, ↄde sↄũ yã́, nɛ́ pↄ́ sã̀sã yã́, ↄde ń Lazaao yã́.

Yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀ Yelusalɛũↄ (19.29-21.38).

Yesu taasikɛa ń aà gaao (22-23).

Lápi midɛkĩi (24) Yesu bↄ̀ gau ↄ̃ à bↄ̀ mↄ̀ a ìwaeↄwa Ɛmausi zɛ́u e àↄ gɛ tái luabɛ.

Luku Yesu ń Zãa Da'ilɛnao ia yã́ bↄↄlɛkɛ̀ gĩaɛ (1-2). Wekĩi a ò lá malaika bↄ̀ mↄ̀ Yesu da Maliamawa ń Zãa Da'ilɛna da Ɛlizabɛtio, ń lá sãdãnaↄ ń saanyãdↄ̃naↄ mↄ̀ kùlɛ Yesuɛo, lá Maliama ń Zakalio Dii sáaukpà mɛ́ Simɛↄ Lua Musude tↄbↄ̀. Yã́ beeↄ guu Luku yã́ gbiaↄ ò kↄ̀ a Yesu seeladekɛkɛa guu: Yesu luakɛ ń aà dɛa Isaili zalala ũo ń lá aà mↄa dṹnia guu dɛ yãzↄ̃ↄ ũ gbɛ̃́piiɛo. Luku ↄ̀lↄwɛ̃ɛ lↄ lá Lua ye nↄ̀sɛdoũdeↄzi ń gbɛ̃́ pↄ́ wà pãkpàńziↄ ń nↄɛↄ ń taasideↄ ń nibↄↄ. Lua Nisĩna yã́ kú we lↄ ń pↄna pↄ́ Yesu baona ì inɛ́o ń Lua táasilɛao ń wabikɛawào.

Luku ì Isailiↄ fɛlɛkaayã bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ wásawasaɛ. Baona láɛ bee kyokɛa guu baade a fↄ̃ gbɛ̃́pii Suabana yã́ dↄ̃u.

1

1 Gbɛ̃́ↄ ↄkpà yã́ pↄ́ kɛ̀ wá guu dau siua lá guu zɛ́zɛwa dasi, 2 lá gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ yã́pi seeladeↄ ń a baokpanaↄ ũ za káauↄ òwɛ̃ɛwa. 3 Tiasa mapi sↄ̃, lá ma wɛtɛ̀ yã́piↄi dodo za a daalɛawa, má è a maa mà kɛ̃nɛ zɛ́zɛ, ma gbɛ̃́ bɛɛɛde Teofili, 4 kɛ́ ǹ e ǹ yã́ pↄ́ wa dànɛ sã́asã dↄ̃.

Malaika dↄaaa Zãa Da'ilɛna ia yã'oa

5 Yude bùsu kí Elodi gↄↄ sa'onae ku, aà tↄ́n Zakali. A ku Abia sa'onaↄ gãli guuɛ. Aà na tↄ́n Ɛlizabɛti. Aalona buiɛ lↄ. 6 An pla ḿpii aa maa Luaɛ. Aaìↄ ku tàaesai, aa Dii ikoyã ń yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa. 7 Aa nɛ́ vĩo, asa Ɛlizabɛtiá fĩiɛ, mɛ́ an pla ḿpii aa zikũ̀.

8 Gↄↄ pↄ́ sa'oa kà an gãliwa, Zakali mɛ́ lɛ́ Lua gbagba. 9 Lá sa'onapiↄ ì kɛwa, aa likpà, ↄ̃ lí Zakali sɛ̀ aà gɛ́ tulaletikai tɛ́a Dii kpɛ́u. 10 Tulaletikpasagↄↄ bíla kã̀aa kpɛɛlɛ píi, aalɛ wabikɛ. 11 Ɔ̃ Dii malaikae bↄ̀ mↄ̀wà, à zɛ̀ tulaletikatɛakĩi ↄplaai. 12 Kɛ́ Zakali aà è, à bílikɛ̀, vĩa aà kũ̀. 13 Ɔ̃ malaikapi òɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo Zakali. Lua n wabikɛa sì, n na Ɛlizabɛti a nɛ'i gↄ̃ɛ ũ, ní tↄ́kpaɛ̀ Zãa. 14 N pↄ a kɛ na, ńyↄ̃ yáalↄ, gbɛ̃́ↄ pↄnakɛ aà ia yã́ musu dasi, 15 asa aↄ dɛ Diiɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũɛ. A wɛ̃ ge í gbãae mio,* Lua Nisĩna aↄ dɛdɛawà za aà da gbɛɛuɛ. 16 A to Isailiↄ zɛ ń Dii ń Luao dasi, 17 a dↄaa Diiɛ ń Lua Nisĩna gbãa pↄ́ Ɛlia vĩ yãao. A to maeↄ lɛdoũkɛ ń ń nɛ́ↄ,† a to swã́yãmansaideↄ gbɛ̃maaↄ ↄ̃nↄ sɛ́. A gbɛ̃́ↄ kɛkɛ aaↄ ku sↄu guu Diiɛ.

18 Ɔ̃ Zakali ò malaikapiɛ: Kpelewa má yã́pi sĩana dↄ̃i? Asa maezinan ma ũ, mɛ́ ma na zikũ̀ lↄ. 19 Ɔ̃ malaikapi wèwà à mɛ̀: Mámɛ má Gabliɛli,‡ miↄ zɛa Lua aɛ. Ɔ̃mɛ ma zĩ yã́pi oinɛ, mà baonapi kpanɛ. 20 Ma, n lɛ́na a naalɛ, ńyↄ̃ fↄ̃ yã'oo e yã́pi gɛ kɛò, kɛ́ ni ma yã́ pↄ́ a kɛ a gↄↄwa sio yã́i. 21 Gↄↄ bee sↄ̃ wàlɛ Zakali dã́. Aà gɛ̃gɛ̃a Lua kpɛ́u bↄ̀ ń saɛ. 22 Kɛ́ à bↄ̀, i fↄ̃ yã'òńnↄo, ↄ̃ wa dↄ̃̀ kɛ́ à wɛ́pungu'è Lua kpɛ́uɛ. Lá aà lɛ́na nàalɛ, ↄ̃ àlɛ yã'onɛ́ ń ↄo. 23 Kɛ́ Zakali sa'ogↄↄ lɛ́ kà, ↄ̃ à tà a bɛ. 24 Bee gbɛa aà na Ɛlizabɛti nↄsì, ↄ̃ à azĩa ùlɛ e mↄ sↄo à mɛ̀: 25 Dii kɛ̀, à ma wɛ̃nagwà, à wibↄ̀mɛɛ.

Malaika dↄaaa Yesu ia yã'oa

26 A mↄ soolode guu Lua malaika Gabliɛli zĩ̀ Galile wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Nazalɛti guu. 27 À gɛ̀ nɛnↄɛ lɛ́so pↄ́ aà tↄ́n Maliama kĩ́i. A gↄ̃kpama vĩ Davidi bui ũ, aà tↄ́n Yosɛfu. 28 Kɛ́ malaikapi gɛ̃̀ aà kĩ́i, a òɛ̀: Fↄↄ báaade! Dii kunnↄɛ. 29 Maliama bílikɛ̀ yã́piwa, à làasookɛ̀ à mɛ̀: Fↄ bee mi dɛa ni? 30 Ɔ̃ malaikapi òɛ̀:

Maliama, ńsu to vĩa n kũo,

asa Lua báaadànguɛ.

31 Ma! Ńyↄ̃ nↄsi, ní nɛ'i gↄ̃ɛ ũ,

ní tↄ́kpaɛ̀ Yesu.

32 Aↄ dɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, wàli oɛ̀ Musude Nɛ́.

Dii Lua a aà kpa aà dezi Davidi kpalau,

33 iↄ dɛ Yakↄbu buiↄ kía ũ gↄↄpii,

aà kpala aↄ láaa vĩo.§

34 Ɔ̃ Maliama ò malaikapiɛ: Lá mi gↄ̃ɛ dↄ̃ yãao, bee a kɛ kpelewa ni? 35 Malaika wèwà à mɛ̀:

Lua Nisĩna a dinɛ,

Musude gbãa i mↄma.

A yã́i nɛ́ pↄ́ ńyↄ̃ ipi kua aↄ adoa,

wàli oɛ̀ Lua Nɛ́.

36 N daɛ Ɛlizabɛti nɛgↄ̃ɛ nↄsia sↄ̃ a zikũ guu. Nↄɛ pↄ́ wa dìlɛ fĩi ũpi kú ń nↄ̀ mↄ sooloo tia. 37 Asa Lua lí fu yãewao.* 38 Ɔ̃ Maliama mɛ̀: Dii zↄ̀blenan ma ũ. Aà kɛmɛɛ lá ń òwa. Ɔ̃ malaikapi aà tò we.

Maliama gɛa Ɛlizabɛti gwai

39 Gↄↄ bee Maliama fɛ̀lɛ gɛ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Yude bùsu gusĩsĩdeu gↄ̃̀ↄ. 40 À gɛ̀ Zakali bɛ, ↄ̃ à fↄkpà Ɛlizabɛtiwa. 41 Kɛ́ Ɛlizabɛti Maliama fↄpi mà, aà nɛ́ vĩ̀vĩ aà gbɛɛ guu, ↄ̃ Lua Nisĩna dɛ̀dɛ Ɛlizabɛtiwa, 42 Ɛlizabɛti wii gbãa lɛ̀ à mɛ̀: Báaaden n ũ dɛ nↄɛ píila. Báaaden nɛ́ pↄ́ kú ń gbɛɛu ũ lↄ. 43 Bↄ́n ma ũ kɛ́ ma Dii da mↄ̀ ma gwaii? 44 Gↄↄ pↄ́ ma swã́lɛ̀ n fↄwa lé, nɛ́ pↄ́ kú ma gbɛɛu vĩ̀vĩ ń pↄnaoɛ. 45 Báaaden n ũ, asa ń sì yã́ pↄ́ Dii ònɛ a kɛ. 46 Ɔ̃ Maliama mɛ̀: Báaaden n ũ, asa

Málɛ Dii tↄbↄ ma sↄ̃ guu,

47 ma nↄ̀sɛ lɛ́ yáalↄ Lua ma Suabanawa,†

48 asa à ma yãdà,

mapi aà zↄ̀blena pↄ́ mi ka pↄe ũo.

Za tia e gↄↄpii wàli omɛɛ báaadeɛ,

49 asa Lua Gbãadepi yãzↄ̃ↄkɛ̀mɛɛ.

Aà tↄ́ kua adoa.

50 Ì wɛ̃nadↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aaì vĩakɛɛↄnɛ e ń buiwa.

51 À a gã̀sĩ pòo à a gbãa ↄ̀lↄnɛ́,

à waladeↄ fã̀aa ń ń làasooↄ.

52 À gbãadeↄ bↄ̀ kpalau,

à táaaↄ kã̀fĩ.

53 À pↄmaaↄ kpà nↄandɛnaↄwa aa kã̀,

à ↄdeↄ gbàɛ ↄgii.

54 À a zↄ̀blena Isailiↄ ĩ̀a,

an yã́ i sãaàguo.

55 À wɛ̃nadↄ̃̀ Ablahaũ ń a buipiↄnɛ‡

lá à a lɛgbɛ̃̀ wá deziↄnɛwa.

56 Maliama zↄ̃̀lɛ ń Ɛlizabɛtio lán mↄ àaↄ̃wa, ↄ̃ à gbàsa tà a bɛ.

Zãa Da'ilɛna ia

57 Ɛlizabɛti nɛ'igↄↄ kà, ↄ̃ à nɛ'ì gↄ̃ɛ ũ. 58 Kɛ́ aà fã́anideↄ ń aà daɛↄ mà lá Dii wɛ̃nadↄ̃̀ɛ̀, aa pↄnakɛ̀aànↄ. 59 A gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ aa mↄ̀ tↄ̃zↄ̃i nɛ́piɛ,§ aai aà mae Zakali tↄ́kpaɛ̀, 60 ↄ̃ aà da mɛ̀: Aawo! Wàli oɛ̀ Zãa. 61 Aa òɛ̀: Gbɛ̃e ku n daɛↄ guu, a tↄ́ bee vĩo. 62 Ɔ̃ aa yã'ò aà maeɛ ń ↄo, kɛ́ aa e dↄ̃ lá a ye wà tↄ́kpaɛ̀. 63 Zakalipi pↄ́ pↄ́ á e lákɛ̃wà gbɛ̀a, ↄ̃ a kɛ̃̀wà: Aà tↄ́n Zãa. Yã́pi bↄ̀ ń saɛ ḿpii. 64 Wegↄ̃ↄ aà lɛ́na gòlɛ, à lɛbↄ̀ lɛ́ yã'o, àlɛ Lua sáaukpa. 65 Ɔ̃ vĩa ń fã́anideↄ kũ̀ píi, ↄ̃ Yude bùsu gusĩsĩde gbɛ̃́ↄ lɛ́ yã́pi galikɛ píi. 66 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aa yã́pi màↄ kũa ń nↄ̀sɛ guu aa mɛ̀: Bↄ́ nɛ́pi aↄ dɛ a ũ ziai? Asa Dii ↄliaaaàziɛ.

67 Lua Nisĩna dɛ̀dɛ aà mae Zakaliwa, ↄ̃ à ãnabikɛkɛ̀ à mɛ̀:

68 Wà Dii Isailiↄ Lua sáaukpa!

À mↄ̀ a gbɛ̃́ↄ bò.

69 À Suaban gbãade bↄ̀wɛ̃ɛ

a zↄ̀blena Davidi bui guu,

70 lá a dà a ãnabiↄnɛ aa ò za ziwa.

71 Aa mɛ̀ a wá sí wá ibɛɛↄwa,

a wá bↄ gbɛ̃́ pↄ́ zawágupiↄ ↄzĩ.

72 Màa à wá deziↄ wɛ̃nagwà,

aà bàa pↄ́ kúńnↄ yã́ i sãaàguo.

73 À lɛgbɛ̃̀ wá dezi Ablahaũɛ*

74 à mɛ̀ á wá bↄ wá ibɛɛↄ ↄzĩ,

í wá gba zɛ́ wà zↄbleɛ vĩasai,

75 wá kua iↄ adoaɛ̀ gbɛ̃maaↄ ũ

e wá wɛ̃ni lɛ́u.

76 Mpi sↄ̃ ma nɛ́, wàli onɛ Musude ãnabi,

asa ḿmɛ ńyↄ̃ dↄaa ǹ zɛkɛkɛ Diiɛ.†

77 Ńyↄ̃ to aà gbɛ̃́ↄ dↄ̃ lá a ń suaba,

lá a ń duuna kɛ̃́má,

78 kɛ́ wá Lua nↄ̀sɛ sósobi vĩ yã́i.

Bↄa musu a mↄ wá gwai lá gu ì dↄwa,

79 i gupu gbɛ̃́ pↄ́ kú gusiauↄnɛ

ń gbɛ̃́ pↄ́ kú ga lɛ́zĩↄ,‡

i wá gbá pɛ́lɛ aafia zɛ́u.

80 Nɛ́pi zↄ̃ↄkũ̀ à gↄ̃̀ kã́gbãade ũ. A ku gbáau e gↄↄ pↄ́ à bↄ̀ gupuau Isailiↄwa.

2

Yesu ia

(Mat 1.18-25)

1 Gↄↄ bee Sezaa Ogusi bↄ̀ ń yã́o à mɛ̀ wà dṹnia gbɛ̃́pii nao. 2 Wà nao sɛ̃́iapi kɛ̀ gↄↄ pↄ́ Kilini dɛ Sili bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ ũɛ. 3 Baade píi gɛ̀ a bɛ wɛ̃́lɛu wà a tↄ́ dalau. 4 Yosɛfu sↄ̃ à bↄ̀ Nazalɛti, Galile bùsuu, à gɛ̀ Davidi bɛ wɛ̃́lɛ Bɛtɛlɛũ, Yude bùsuu, kɛ́ a dɛ Davidi bui ũ yã́i. 5 À gɛ̀ wà a tↄ́ dalau we ń a nↄkpama Maliamao. A nↄsia, 6 ↄ̃ gↄↄ pↄ́ aa ku we, aà nɛ'igↄↄ kà, 7 ↄ̃ à a yoa ì gↄ̃ɛ ũ. À zwãa fĩ̀wà à aà wùlɛ pↄtuoↄ pↄblebↄu, kɛ́ aai gu e nibↄↄ pilakĩio yã́i.

8 Sãdãnaↄ ku bùsu doũpi guu, aalɛ i sɛ̃u, gwãasĩna aalɛ ń sãↄ dↄ̃́a. 9 Ɔ̃ Dii malaikae bↄ̀ mↄ̀má, Dii gawi gupùńzi, ↄ̃ vĩa ń kṹ maamaa. 10 Malaikapi ònɛ́: Ásu to vĩa á kũo, asa ma mↄ baonakpaiɛ́ɛ, gbɛ̃́pii pↄ i kɛ na maamaa. 11 Wà Suabana ìɛ́ Davidi wɛ̃́lɛu gwã́a, ↄ̃mɛ Mɛsii ũ, Dii ũ. 12 Seela pↄ́ a to à aà dↄ̃n kɛ: Á nɛ́tɛ̃na e wúlɛa pↄtuoↄ pↄblebↄu, zwãa fĩfĩwà. 13 Kã́ndo luabɛ ìwaↄ ku sãnu ń malaikapio dasidasi, aalɛ Lua táasilɛ aa mɛ̀:

14 Wà Lua tↄbↄ musu,

gbɛ̃́ pↄ́ an yã́ kɛ̀ɛ̀ↄ i aafiaʼe tↄↄlɛ.

15 Kɛ́ malaikapiↄ gòńla aa tà luabɛ, ↄ̃ sãdãnaↄ òkↄ̃ɛ aa mɛ̀: Wà gɛ́ Bɛtɛlɛũ wà yã́ pↄ́ kɛ̀pi e, yã́ pↄ́ Dii tò wá dↄ̃̀. 16 Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ gɛ̀ kpakpa, aa bↄ̀ Maliama ń Yosɛfuowa ń nɛ́tɛ̃napio wúlɛa pↄtuoↄ pↄblebↄu. 17 Kɛ́ aa aà è, aa yã́ pↄ́ wa ònɛ́ nɛ́tɛ̃napi yã́ musu ò. 18 Ɔ̃ yã́ pↄ́ sãdãnaↄ òpi bↄ̀ gbɛ̃́ pↄ́ aa màↄ saɛ píi. 19 Maliama yã́pi kũa a nↄ̀sɛ guu píi, àlɛ làasookɛwà. 20 Sãdãnaↄ ɛ̀a tà, aalɛ Lua tↄbↄ, aalɛ aà sáaukpa yã́ pↄ́ aa mà mɛ́ aa è musu, asa à kɛ̀ lá wa ònɛ́waɛ. 21 Kɛ́ a gↄↄ la sù, nɛ́ tↄ̃zↄ̃gↄↄ kà,* ↄ̃ wà tↄkpàɛ̀ Yesu, tↄ́ pↄ́ malaika ò zadↄ̃ wi aà nↄsio.

Yesu ↄlↄa Diiɛ

22 Kɛ́ an gbãbↄgↄↄ kà, aa aà sɛ̀ gɛ̀ ↄlↄi Diiɛ Yelusalɛũ lá Mↄizi ikoyã'òwa. 23 Asa a ku Dii ikoyãu wà mɛ̀ wà nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄ kpawàɛ.† 24 Aa sa pↄ́ wa dìlɛ Dii ikoyãu ò, wà mɛ̀ felena mɛ̀n pla ge felenguulu nɛ́ bↄlↄ mɛ̀n pla.‡

25 Gbɛ̃e ku Yelusalɛũ, aà tↄ́n Simɛↄ. Gbɛ̃maaɛ, a Lua vĩa vĩ, mɛ́ aà wɛ́ dↄ Isailiↄ misiai. Lua Nisĩna diɛ̀, 26 ↄ̃ Nisĩnapi òɛ̀ a ga kía pↄ́ Dii kpà esaio. 27 Nisĩnapi dↄ̀aaɛ̀, ↄ̃ à gɛ̃̀ Lua ua. Kɛ́ Maliama ń Yosɛfuo mↄ̀ ń ń nɛ́ Yesuo yã́ pↄ́ wa dìlɛ ikoyãu kɛa yã́i, 28 ↄ̃ Simɛↄ aà sì a ↄzĩ, à Lua sáaukpà à mɛ̀:

29 Mapi n zↄ̀blena gbaɛ niɛ guu sa

lá ń òmɛɛwa Dii,

30 asa ma wɛsì Suabana pↄ́ ń dìlɛ

31 n aà yã́ kɛ̀kɛ bui píi wáalɛ.

32 Aↄ dɛ gupua ũ à gupu buiↄnɛ,§

i n gbɛ̃́ Isailiↄ tↄbↄ.

33 Yã́ pↄ́ a ò nɛ́pi musu bↄ̀ aà de ń aà dao saɛ. 34-35 Simɛↄ samaa'ònɛ́, ↄ̃ a ò nɛ́pi da Maliamaɛ à mɛ̀:

Ɔ̃mɛ aↄ dɛ seela pↄ́ Isailiↄ gii ũ,

pↄsia i n sↄ̃ zↄ̃ lán fɛ̃ndawa.

Isailiↄ lao ge aa kã́fĩ aà yã́i,

an nↄ̀sɛ guu yã́ i bↄ gupuau.

36 Nↄɛ ãnabie ku we, aà tↄ́n Ãna, Fanuɛli nɛ́, Asɛɛ buiɛ. Nↄɛpi zikũ̀ɛ táotao. À zãkɛ̀ ń a gↄ̃kpamao wɛ̃̀ soplaɛ, 37 ↄ̃ à gↄ̃̀ò gyaa ũ e wɛ̃̀ basiiↄ̃ ń síiↄ̃o. Ìli bↄ Lua uao, ìↄ lousisi fãanɛ ń gwãasĩnao ń lɛyeao ń wabikɛao. 38 Zĩbeezĩ gↄ̃̀ↄ à sↄ̃̀ńzi à Lua sáaukpà, àlɛ nɛ́pi yã'o gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄ Yelusalɛũ boaiↄnɛ píi.

39 Kɛ́ Yosɛfu ń Maliamao kɛ̀ lá a ku Dii ikoyã láuwa píi aa làa, aa ɛ̀a tà ń bɛ wɛ̃́lɛu Nazalɛti, Galile bùsuu. 40 Nɛ́pi fɛ̀lɛ à gbãakũ̀. Ɔ̃nↄ pàɛ̀, mɛ́ ìↄ kú ń Lua báaao.

Yesu gɛa Lua ua a nɛgↄↄ

41 Wɛ̃ ń wɛ̃o Yesu de ń aà dao aaì gɛ́ Gɛ̃amusu* dikpɛkɛi Yelusalɛũɛ. 42 Kɛ́ Yesu kà wɛ̃̀ kuɛpla, aa ɛ̀a gɛ̀ dikpɛkɛi lá aaì kɛwa. 43 Kɛ́ dikpɛ làa, aalɛ tá, ↄ̃ an nɛ́ Yesu gↄ̃̀ Yelusalɛũ, aa dↄ̃o. 44 Aalɛ e a kú ń gbɛ̃́ↄ guuɛ. Kɛ́ aa táa'ò gↄↄ do, ↄ̃ aa gbàsa lɛ́ aà wɛɛlɛ ń daɛↄ ń ń gbɛ̃́ dↄ̃aↄ guu. 45 Kɛ́ aai aà eo, aa ɛ̀a gɛ̀ aà wɛɛlɛi Yelusalɛũ. 46 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ ↄ̃ aa aà è Lua ua zↄ̃lɛa yãdanɛdeↄ guu, àlɛ yãmamá, àlɛ yãlalamá. 47 Aà yãdↄ̃a ń aà yãweamáo dì gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ aà yãmaↄwa píi. 48 Kɛ́ aà de ń aà dao aà è, à bↄ̀ ń saɛ, ↄ̃ aà da òɛ̀: Bↄ́yãi ń kɛ̀wɛ̃ɛ màai? N mae ń mapio, wá pↄ yà n wɛɛlɛa guu. 49 A wèmá à mɛ̀: Bↄ́yãi álɛ ma wɛɛlɛi? Kɛ́ à kũ̀ màↄ ku ma Mae kpɛ́u, á dↄ̃o lé? 50 Ãma aai yã́ pↄ́ a ònɛ́pi dↄ̃o.

51 Yesu ɛ̀a tàńnↄ Nazalɛti, à misìilɛnɛ́. Aà da yã́piↄ kũa a nↄ̀sɛ guu píi. 52 Yesu zↄ̃ↄkũ̀, aà ↄ̃nↄ kã̀fĩ, mɛ́ a na ń Luao ń gbɛ̃nazĩnaↄ.†

3

Zãa Da'ilɛna waasokpaa

(Mat 3.1-17, Maa 1.1-11, Zãa 1.19-28)

1 Sezaa Tibelia kpalablea wɛ̃̀ gɛ̃ode guu Pↄ̃nsi Pilati mɛ́ Yude bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, Elodi lɛ́ kible Galile, aà dãuna Filipi lɛ́ kible Itule bùsu ń Takↄni bùsuowa, mɛ́ Lisania lɛ́ kible Abilɛni bùsuwa. 2 Anasi ń Kaaifao mɛ́ sa'onkiaↄ ũ. Gↄↄ bee ↄ̃ Lua yã'ò Zakali nɛ́ Zãaɛ gbáau. 3 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ lɛ́ bɛbɛ Yuudɛ̃ baale ń baalao píi, àlɛ waasokɛ gbɛ̃́ↄnɛ. A ònɛ́ aa nↄ̀sɛlilɛ aa da'ilɛkɛ, Lua i ń duuna kɛ̃́má. 4 Màa yã́ pↄ́ ãnabi Isaia ò a lá guu kɛ̀ à mɛ̀:

Kpàwakɛna lↄↄ ma dↄ gbáau,

àlɛ mɛ à zɛkɛkɛ Diiɛ,

à zɛ́wɛwɛnaↄ pooɛ̀ súsu.

5 Guzulɛ píi a tata,

gbɛ̀ lɛsĩↄ ń sĩ̀sĩↄ daaĩ píi.

Zɛ́ koleaↄ poo súsu,

zɛ́ tòũtoũↄ daaĩ,

6 gbɛ̃́pii i e lá Lua ì ń suaba.*

7 Bíla ìↄ mↄ aà kĩ́i da'ilɛkɛi, ↄ̃ ì onɛ́: Gbɛ̃nazĩn píligonaↄ! Démɛ lɛdàwá à bàasi pↄkũma pↄ́ Lua a bↄbↄmáɛi? 8 À nↄ̀sɛlilɛa yã́ kɛ, wi dↄ̃ kɛ́ a lilɛ. Kɛ́ Ablahaũ dɛ á dezi ũ, ásu dilɛ bee mɛ́ a á bↄo. Málɛ oɛ́, Lua a fↄ̃ gbɛɛ beeↄ kɛ Ablahaũ buiↄ ũ. 9 Mↄo dilɛa líↄzi kↄ̀. Lí pↄ́ lɛ́ nɛ́ maa io, wa zↄ̃ zu tɛ́uɛ.

10 Bíla aà là: Tó màaɛ, wá kɛ kpelewa ni? 11 A wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ula vĩ mɛ̀n pla, aà ado kpa gbɛ̃́ pↄ́ vĩowa. Gbɛ̃́ pↄ́ pↄblea vĩ, aà kɛ màa lↄ. 12 Ɔsinaↄ mↄ̀ da'ilɛkɛi, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Mɛtulu, wá kɛ kpelewa ni? 13 A wèmá à mɛ̀: Ásu ↄ̃asimá dɛ lá wa dìlɛlao. 14 Sosaↄ aà là aa mɛ̀: Wápiↄ sↄ̃ wá kɛa ni? A ònɛ́: Ásu gbãamↄ gbɛ̃́ↄnɛ à ń bleo. À zɛ ń fĩa pↄ́ wì boɛ́o.

15 Gbɛ̃́ↄ pↄna lɛ́ dɛdɛ. Gbɛ̃́pii lɛ́ làasookɛ a nↄ̀sɛ guu Zãa yã́wa, tó aↄ dɛ Mɛsii ũ. 16 Zãa ònɛ́ píi à mɛ̀: Mi á da'ilɛkɛ ń íoɛ, ãma gbɛ̃e lɛ́ mↄ́, aà iko dɛmala, mi ka mà aà sabala bↄbↄɛ̀o. Ɔ̃mɛ a á da'ilɛkɛ ń Lua Nisĩnao ń tɛ́o.† 17 A gbaana kũa à pↄ́ fãò, i pↄ́wɛna ká a dↄ̃u, i a sào ka tɛ́ gasai guu. 18 Zãa baonakpaanɛ́ guu, à nàɛmá ń yãpãleↄ dasi. 19 Kɛ́ à yã́ pↄ́ kí Elodi kɛ̀ a dãuna na Elodia yã́ musu ń vãi pãle pↄ́ a kɛ̀ↄ bↄ̀ɛ̀ gupuau píi, 20 ↄ̃ Elodi ɛ̀a yãvãikɛ̀ lↄ, à Zãa dàkpɛu.

21 Kɛ́ Zãa lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ píi, à Yesu da'ilɛkɛ̀ sↄ̃. Gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ wabikɛ, luabɛ wɛ̃̀aa, 22 ↄ̃ Lua Nisĩna sù lán felenawa à dìɛ̀. Ɔ̃ wà yã'o mà bↄa luabɛ à mɛ̀: Ma Nɛ́n n ũ, má yenzi, ma pↄ kɛ̀ma na.‡

Bui pↄ́ Yesu bↄ̀ ń guuↄ

(Mat 1.1-17)

23 Gↄↄ pↄ́ Yesu a zĩ dàalɛ, a wɛ̃̀ baakwi taa vĩ. Wàlɛ e Yosɛfu nɛ́ɛ.

Yosɛfupi sↄ̃ Heli nɛ́ɛ,

24 Helipi sↄ̃ Mata nɛ́ɛ,

Matapi sↄ̃ Levii nɛ́ɛ,

Leviipi sↄ̃ Mɛlɛki nɛ́ɛ,

Mɛlɛkipi sↄ̃ Yana nɛ́ɛ,

25 Yanapi sↄ̃ Yosɛfu nɛ́ɛ,

Yosɛfupi sↄ̃ Matatia nɛ́ɛ,

Matatiapi sↄ̃ Amↄsi nɛ́ɛ,

Amↄsipi sↄ̃ Nauũ nɛ́ɛ,

Nauũpi sↄ̃ Ɛsɛli nɛ́ɛ,

Ɛsɛlipi sↄ̃ Nage nɛ́ɛ,

26 Nagepi sↄ̃ Maatu nɛ́ɛ,

Maatupi sↄ̃ Matatia nɛ́ɛ,

Matatiapi sↄ̃ Sɛmɛi nɛ́ɛ,

Sɛmɛipi sↄ̃ Yosɛku nɛ́ɛ,

Yosɛkupi sↄ̃ Yoda nɛ́ɛ,

Yodapi sↄ̃ Yohanani nɛ́ɛ,

27 Yohananipi sↄ̃ Lesa nɛ́ɛ,

Lesapi sↄ̃ Zolobabɛli nɛ́ɛ,

Zolobabɛlipi sↄ̃ Salatiɛli nɛ́ɛ,

Salatiɛlipi sↄ̃ Nɛli nɛ́ɛ,

Nɛlipi sↄ̃ Mɛlɛki nɛ́ɛ,

28 Mɛlɛkipi sↄ̃ Adi nɛ́ɛ,

Adipi sↄ̃ Kosaũ nɛ́ɛ,

Kosaũpi sↄ̃ Ɛlɛmadaũ nɛ́ɛ,

Ɛlɛmadaũpi sↄ̃ Ɛɛ nɛ́ɛ,

Ɛɛpi sↄ̃ Yozuee nɛ́ɛ,

29 Yozueepi sↄ̃ Ɛliɛzɛɛ nɛ́ɛ,

Ɛliɛzɛɛpi sↄ̃ Yoliũ nɛ́ɛ,

Yoliũpi sↄ̃ Mata nɛ́ɛ,

Matapi sↄ̃ Levii nɛ́ɛ,

Leviipi sↄ̃ Simɛↄ nɛ́ɛ,

30 Simɛↄpi sↄ̃ Yuda nɛ́ɛ,

Yudapi sↄ̃ Yosɛfu nɛ́ɛ,

Yosɛfupi sↄ̃ Yonaũ nɛ́ɛ,

Yonaũpi sↄ̃ Ɛliakiũ nɛ́ɛ,

Ɛliakiũpi sↄ̃ Mɛlɛa nɛ́ɛ,

31 Mɛlɛapi sↄ̃ Mɛna nɛ́ɛ,

Mɛnapi sↄ̃ Matata nɛ́ɛ,

Matatapi sↄ̃ Natã nɛ́ɛ,

Natãpi sↄ̃ Davidi nɛ́ɛ,

Davidipi sↄ̃ Yɛse nɛ́ɛ,

32 Yɛsepi sↄ̃ Ɔbɛdi nɛ́ɛ,

Ɔbɛdipi sↄ̃ Bↄazu nɛ́ɛ,

Bↄazupi sↄ̃ Salamↄ nɛ́ɛ,

Salamↄpi sↄ̃ Naasↄ̃ nɛ́ɛ,

Naasↄ̃pi sↄ̃ Aminadabu nɛ́ɛ,

33 Aminadabupi sↄ̃ Adami nɛ́ɛ,

Adamipi sↄ̃ Aani nɛ́ɛ,

Aanipi sↄ̃ Ɛsɛlↄũ nɛ́ɛ,

Ɛsɛlↄũpi sↄ̃ Pɛlɛzi nɛ́ɛ,

Pɛlɛzipi sↄ̃ Yuda nɛ́ɛ,

Yudapi sↄ̃ Yakↄbu nɛ́ɛ,

34 Yakↄbupi sↄ̃ Izaaki nɛ́ɛ,

Izaakipi sↄ̃ Ablahaũ nɛ́ɛ,

Ablahaũpi sↄ̃ Tela nɛ́ɛ,

Telapi sↄ̃ Nakↄↄ nɛ́ɛ,

Nakↄↄpi sↄ̃ Selugi nɛ́ɛ,

35 Selugipi sↄ̃ Leu nɛ́ɛ,

Leupi sↄ̃ Pɛlɛgi nɛ́ɛ,

Pɛlɛgipi sↄ̃ Ɛbɛlu nɛ́ɛ,

Ɛbɛlupi sↄ̃ Sela nɛ́ɛ,

Selapi sↄ̃ Kena nɛ́ɛ,

36 Kenapi sↄ̃ Aapasa nɛ́ɛ,

Aapasapi sↄ̃ Sɛũ nɛ́ɛ,

Sɛũpi sↄ̃ Nↄee nɛ́ɛ,

Nↄeepi sↄ̃ Lemɛki nɛ́ɛ,

Lemɛkipi sↄ̃ Mɛtusela nɛ́ɛ,

37 Mɛtuselapi sↄ̃ Ɛnↄki nɛ́ɛ,

Ɛnↄkipi sↄ̃ Yɛlɛdi nɛ́ɛ,

Yɛlɛdipi sↄ̃ Maalalee nɛ́ɛ,

Maalaleepi sↄ̃ Kena nɛ́ɛ,

Kenapi sↄ̃ Ɛnↄsi nɛ́ɛ,

38 Ɛnↄsipi sↄ̃ Sɛti nɛ́ɛ,

Sɛtipi sↄ̃ Adamu nɛ́ɛ,

Adamupi sↄ̃ Lua nɛ́ɛ.

4

Yesu yↄ̃a

(Mat 4.1-11, Maa 1.12-13)

1 Yesu lɛ́ su ń Yuudɛ̃o Lua Nisĩna pɛɛawà guu, ↄ̃ Nisĩnapi gɛ̀aànↄ gbáau. 2 Ibiisi aà yↄ̃̀ we e gↄↄ bla. Gↄↄpi i pↄe bleo. Kɛ́ gↄↄ blapi pà, nↄana lɛ́ aà dɛ. 3 Ɔ̃ Ibiisi òɛ̀: Tó Lua Nɛ́n n ũ, o gbɛɛ bee li pɛ̃ɛ ũ. 4 Yesu wèwà à mɛ̀: A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀:

Pↄblea ↄ̃ gbɛ̃nazĩna kuò adoo.*

5 Ɔ̃ Ibiisi aà sɛ̀ gɛ̀aànↄ musu, ↄ̃ à dṹnia kpalaↄ ↄ̀lↄɛ̀ píi a zɛgbɛu gↄ̃̀ↄ 6 à mɛ̀: Má n gba iko beeↄ píi ń a gawio. A ku ma ↄzĩɛ, gbɛ̃́ pↄ́ má yei má kpawàɛ. 7 Tó n kulɛmɛɛ lé, a gↄ̃ n pↄ́ ũɛ píi. 8 Yesu wèwà à mɛ̀: A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀:

Kúlɛ Dii n Luaɛ,

níↄ zↄbleɛ̀ ado.†

9 Ɔ̃ à gɛ̀aànↄ Yelusalɛũ, à aà zɛ̀ Lua kpɛ́ misonaa à mɛ̀: Tó Lua Nɛ́n n ũ, ↄkpa nzĩai, 10 asa a kɛ̃a láu wà mɛ̀:

Lua a n yã'o a malaikaↄnɛ aa n dↄ̃́a.

11 Wà mɛ̀ lↄ:

Aa ↄdama, kɛ́ ńsu gɛ̃nalɛ gbɛwao yã́i.‡

12 Yesu wèwà à mɛ̀: Wà mɛ̀,

ńsuli Dii n Lua lɛ ǹ gwao.§

13 Kɛ́ Ibiisi Yesu yↄ̃̀ ń yã́piio a làa, ↄ̃ à aà tò we e gↄↄ pãle.

Nazalɛtideↄ gia Yesu náaikɛi

(Mat 13.53-58, Maa 6.1-6)

14 Yesu ɛ̀a tà Galile ń Lua Nisĩna gbãao, ↄ̃ aà tↄ́ lì bùsupia píi. 15 Ì yãdadanɛ́ ń lousisikpɛↄ guu, mɛ́ gbɛ̃́pii ì aà tↄnasi.

16 Ɔ̃ à gɛ̀ Nazalɛti, gu pↄ́ à nɛblèu. Kã́mabogↄↄzĩ à gɛ̀ lousisikpɛu lá ì kɛwa. À fɛ̀lɛ à kyokɛ, 17 ↄ̃ wà ãnabi Isaia taala kpàwà. Kɛ́ a pòo, à bↄ̀ gu pↄ́ wà yã́ɛ bee kɛ̃̀uwa à mɛ̀:

18 Dii Nisĩna kua.

À ma sɛ mà baonakpa taasideↄnɛ,

à ma zĩ mà gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ kpàwakɛ

gbɛ̃́ pↄ́ aa ńzĩa vĩoↄnɛ,

mà wɛwɛ̃a kpàwakɛ vĩ̀aↄnɛ,

mà gbɛ̃́ pↄ́ yeaↄ polo,

19 mí Dii gbɛ̃kɛkɛnɛgↄↄ kpàwakɛ.*

20 Ɔ̃ à lápi kòo a kpà dↄnlɛdewa, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku kpɛ́uↄ wɛ́ fĩwà píi. 21 Ɔ̃ à yãsɛ̀ à mɛ̀: Lua yã́ɛ bee pà gbã, lá álɛ maɛwa. 22 Yãmaa pↄ́ dↄ aà lɛ́u bↄ̀ ń saɛ píi, ↄ̃ aalɛ aà tↄnasi. Ɔ̃ aa mɛ̀: Yosɛfu nɛ́ nolo?

23 Ɔ̃ a ònɛ́: Má dↄ̃ sã́asã kɛ́ á yáasiɛ bee kɛmɛɛ. Tó ń lòotoo ũ, ǹ nzĩa gbã́gbã. Á omɛɛ mà yã́ pↄ́ á mà má kɛ̀ Kapɛnaũ kɛ ma bɛ wɛ̃́lɛu la lↄ. 24 Sĩana málɛ oɛ́, ãnabi líↄ gbia a bɛ wɛ̃́lɛuo. 25 Málɛ oɛ́ sĩana guu, kɛ́ luabɛ zɛ́ tà Ɛlia gↄↄ, gyaa gbɛ̃andoↄ ku dasi. Lou i mao e wɛ̃̀ àaↄ̃ ń mↄ sooloo,† mɛ́ nↄan zↄ̃ↄ kà Isaili bùsuu píi, 26 kási Lua i Ɛlia zĩ ń keewao, sema gyaa pↄ́ kú Salɛpa wɛ̃́lɛu Sidↄ̃ saɛ.‡ 27 Ãnabi Ɛlizi gↄↄ sↄ̃, Isaili bùsu kusudeↄ diɛ, kási i ń kee gbã́gbão, sema Sili bùsu gbɛ̃́ Naama.§

28 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ kú lousisikpɛuↄ yã́pi mà píi, an pↄ pà maamaa. 29 Ɔ̃ aa bↄ̀ ń Yesuo wɛ̃́nkpɛ, aa gɛ̀aànↄ sĩ̀sĩ pↄ́ ń wɛ̃́lɛ kálɛwà misonaa, kɛ́ aa ↄzↄ̃aàzi zĩ́lɛ yã́i. 30 Ɔ̃ à bↄ̀ ń guu à tà.

Yesu kua Kapɛnaũ

(Mat 8.14-17, Maa 1.21-39)

31 Yesu tà Kapɛnaũ, ↄ̃ àlɛ yãdadanɛ́ Galile bùsu wɛ̃́lɛpiu kã́mabogↄↄzĩ. 32 Aà yãdaanɛ́ bↄ̀ ń saɛ, asa aà yã́ iko vĩɛ. 33 Gↄ̃ɛ tã́adee ku lousisikpɛu we, ↄ̃ à wii gbãa lɛ̀ à mɛ̀: 34 Ée! Bↄ́ wá vĩ ń kↄ̃oi Yesu Nazalɛti? N mↄ wá kaalɛi yã̀? Má dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ń dɛ a ũ, Lua gbɛ̃́ pↄ́ a kua adoan n ũ. 35 Ɔ̃ Yesu gì tã́apiɛ à mɛ̀: Nílɛ! Go gↄ̃ɛpiwa. Ɔ̃ tã́api gↄ̃ɛpi nɛ̀ dasi guu à gòwà, i aà kɛ'ĩao. 36 Bíli gbɛ̃́pii kũ̀, aalɛ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Bↄtaa bui yã́n wei? Gwa, ì yãdilɛ tã́aↄnɛ ń iko gbãao, ↄ̃ aaì gɛ̃zɛa. 37 Ɔ̃ aà bao lì bùsupia gupiiu.

38 Kɛ́ à bↄ̀ lousisikpɛu, ↄ̃ à tà Simↄↄ bɛ. Simↄↄ nada lɛ́ mɛ̀wãakɛ maamaa, ↄ̃ wà a yã'òɛ̀. 39 Yesu zɛ̀ aà mizĩ à gì mɛ̀wãapiɛ, ↄ̃ aà mɛ nìni. Wegↄ̃ↄ à fɛ̀lɛ blɛkɛ̀nɛ́.

40 Kɛ́ ĩatɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́u, gbɛ̃́ pↄ́ gyãe vĩↄ mↄ̀ńnↄ Yesuɛ, ↄ̃ à ↄnàna ń baadewa, à ń gbãgbã ń ń gyã bui dasio. 41 Tã́aↄ lɛ́ go gbɛ̃́ↄwa ń wiio dasi lↄ aa mɛ̀: Lua Nɛ́n n ũ. Ɔ̃ à gìnɛ́ aa yã'o, kɛ́ aa aà dↄ̃̀ Mɛsii ũ yã́i.

42 Kɛ́ gu dↄ̀, Yesu bↄ̀ wɛ̃́lɛu à gɛ̀ gusaɛna, ↄ̃ bíla lɛ́ aà wɛɛlɛ. Kɛ́ aa bↄ̀wà, aalɛ giɛ̀ aà ń tó we. 43 Ɔ̃ a ònɛ́: Sema mà kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i baokpa wɛ̃́lɛ kĩniↄnɛ lↄ, asa a yã́i Lua ma zĩi. 44 Ɔ̃ à gɛ̀ lɛ́ waasokɛ Yudaↄ lousisikpɛↄ guu.

5

Yesu a ìwa sɛ̃́iaↄ sísia

(Mat 4.18-22, Maa 1.16-20)

1 Zĩewa Yesu zɛa Gɛnɛzalɛti ísida gↄ̃sↄ̃lɛ, ↄ̃ bíla kã̀aaaàzi Lua yãmaa yã́i, aalɛ naɛwà. 2 Ɔ̃ à gó'ilɛna è kálɛa gↄ̃sↄ̃lɛ mɛ̀n pla, kpↄ̀wɛnaↄ bↄ̀lɛ lɛ́ ń táaluↄ pipi. 3 Ɔ̃ à gɛ̃̀ gópiↄ do pↄ́ dɛ Simↄↄ pↄ́ ũ guu, à wabikɛ̀wà aà ↄzↄ̃i aà go gↄ̃sↄ̃wa yↄↄ. Ɔ̃ zↄ̃lɛa gópi guu à yãdà bílaɛ.

4 Kɛ́ à yã'ò a làa, ↄ̃ a ò Simↄↄɛ: Gɛ́ ń góo ísia à táalu zu, á kpↄ kṹ. 5 Simↄↄ wèwà à mɛ̀: Mae, wa zĩkɛ̀ e gu gɛ̀ dↄ̀ò, wi pↄe kũo, ãma lá ń ò, má kpá. 6 Kɛ́ aa kɛ̀ màa, aa kpↄ nàaa gìligili e an táaluↄ ye kɛ̃́kɛ̃i. 7 Ɔ̃ aa ↄkɛ̀ ń zĩkɛndee pↄ́ kú gópi do guuↄnɛ aa mↄ dↄńlɛ. Kɛ́ aa mↄ̀, aa kpↄ kà gó mɛ̀n plapiↄ pai e aa ye kpálɛi. 8 Kɛ́ Simↄↄ Piɛɛ è màa, à kùlɛ Yesu gbázĩ à mɛ̀: Go ma saɛ Dii, asa duunkɛnan ma ũ. 9 Bíli Simↄↄ kũ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa sãnuↄ píi kpↄ̀ gìligili pↄ́ aa kũ̀pi yã́i. 10 Màa Zaaki ń Zãao, Zebedee nɛ́ pↄ́ aa dɛ kↄ̃gbɛ̃ↄ ũ ń Simↄↄo bílikɛ̀ lↄ. Ɔ̃ Yesu ò Simↄↄɛ: Ńsu to vĩa n kũo. Za gbã gbɛ̃nazĩna ↄ̃ ńyↄ̃ↄ wɛɛlɛ. 11 Kɛ́ aa kà ń ń góo gↄ̃sↄ̃lɛ, ↄ̃ aa apii tò we, aa bↄ̀ tɛaàzi.

Kusude gbã́gbãa

(Mat 8.1-4, Maa 1.40-45)

12 Zĩewa Yesu kú wɛ̃́lɛe guu ↄ̃ gↄ̃ɛ pↄ́ kusu lìaàla mↄ̀. Kɛ́ à Yesu è, à wùlɛ a gbɛɛu à wabikɛ̀wà à mɛ̀: Dii, tó n wei, ńyↄ̃ fↄ̃ gbãbↄmɛɛ. 13 Ɔ̃ Yesu ↄbↄ̀ nàwà à mɛ̀: Ma wei, gↄ̃ gbãlɛsai. Wegↄ̃ↄ aà kusu làa. 14 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Ńsu o gbɛ̃e mao. Gɛ ǹ ńzĩa ↄlↄ sa'onaɛ, ní sa pↄ́ Mↄizi dìlɛ o n gↄ̃a gbãlɛsai seela ũ gbɛ̃́ↄnɛ.*

15 Yesu bao lìgua dɛ yãala. Bíla ì kãaa, kɛ́ aa aà yãma mɛ́ kɛ́ aà ń gbã́gbã ń ń gyãↄ yã́i. 16 Ɔ̃ Yesu ì kɛ̃́má à gɛ wabikɛ gusaɛ.

Gbɛ̃kaaũa gbã́gbãa

(Mat 9.1-8, Maa 2.1-12)

17 Zĩewa Yesu lɛ́ yãdanɛ́. Falisieↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeeↄ zↄ̃lɛa we. Aa bↄ̀ Galile ń Yude wɛ̃́lɛↄ guu píiɛ ń Yelusalɛũo. Lua gbãa kuaànↄ, ↄ̃ àlɛ gyãeↄ gbãgbã. 18 Ɔ̃ gbɛ̃eↄ mↄ̀, aa gbɛ̃kaaũa sɛa ń mákɛlɛo, aalɛ zɛwɛɛlɛ wà gɛ̃aànↄ aa aà dilɛ Yesu aɛ. 19 Lá aai gɛ̃kĩi eo dasi yã́i, ↄ̃ aa dɛ̀dɛaànↄ kpɛ́ musu. Aa kpɛ́pi fↄ̃̀, ↄ̃ aa aà pìla ń a mákɛlɛo zã guu Yesu aɛ. 20 Kɛ́ Yesu è aalɛ a náaikɛ, à mɛ̀: Ma gbɛ̃́, n duuna kɛ̃̀ma. 21 Yãdanɛdepiↄ ń Falisipiↄ an làasoo guu aa mɛ̀: Dén gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ dↄ́ɛ ń Luao bee ũi? Démɛ a fↄ̃ duunakɛ̃mái, Lua ado bàasioi? 22 Yesu ń làasoo dↄ̃̀, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́yãi álɛ làasoo bee taa kɛ á sↄ̃ guui? 23 Tó má ò aà duuna kɛ̃̀wà, ge tó má ò aà fɛlɛ táa'o, a kpele mɛ́ àai? 24 Má ò màa kɛ́ àↄ dↄ̃ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ duunakɛ̃ama iko vĩ dṹniau la. Ɔ̃ a ò gbɛ̃kaaũapiɛ: Má ònɛ, fɛlɛ ǹ ń mákɛlɛ sɛ́ tá n bɛ. 25 Wegↄ̃ↄ à fɛ̀lɛ zɛ̀ ń wáa, à a wúlɛbↄpi sɛ̀ à tà a bɛ, àlɛ Lua sáaukpa. 26 Baade píi lɛ́ gↄ̃̀ ɛlɛa, ↄ̃ aa Lua sáaukpà. Vĩa guu aa mɛ̀: Wa dabu è gbã.

Levii sísia

(Mat 9.9-17, Maa 2.13-22)

27 Bee gbɛa Yesu bↄ̀, ↄ̃ à ↄsina pↄ́ wì mɛ Levii è zↄ̃lɛa ↄsikpɛu. Yesu òɛ̀: Mↄ tɛmazi. 28 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ à pↄ́pii tò we à tɛ̀aàzi.

29 Ɔ̃ à pↄnablɛ zↄ̃ↄ kɛ̀ a bɛ, à Yesu sìsiwà ń ↄsinaↄ ń gbɛ̃pãleↄ dasi, aalɛ pↄble. 30 Ɔ̃ Falisiↄ ń ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ yã́kũtɛ̃kà aà ìwaↄzi aa mɛ̀: Bↄ́yãi álɛ pↄble álɛ imi ń ↄsinaↄ ń luayãdansaiↄi? 31 Ɔ̃ Yesu a zãsìmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ gbãa bàa kú ń lòotoooo, sema gyãe. 32 Mi mↄ gbɛ̃maaↄ sísii aa nↄ̀sɛlilɛo, sema duunkɛnaↄ.

33 Ɔ̃ wa òɛ̀: Zãa ìwaↄ ìↄ lɛye, aaↄ wabikɛ kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃. Màaɛ ń Falisiↄ ìwaↄ lↄ. Ãma n gbɛ̃́ↄ ìↄ pↄble aaↄ imiɛ. 34 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Á we to nↄsɛna gbɛ̃́ↄ lɛye gↄↄ pↄ́ nↄsɛnapi kúńnↄe? 35 A gↄↄ a mↄ́ kɛ́ wa nↄsɛnapi bↄ ń guu. Gↄↄ bee ↄ̃ aa lɛye sa. 36 Yesu yãlɛ̀ɛũnɛ́ lↄ à mɛ̀: Wìli pↄkasa dafu lí wa dì a zi guuo. Tó wa kɛ̀ màa lé, pↄkasa dafu a yaaɛ, mɛ́ a zi a kↄ̃sɛ ń a dafu pↄ́ wa dìupioo. 37 Wìli vɛ̃ɛ dafu ká báa tùu zi guuo. Tó wa kɛ̀ màa, vɛ̃ɛ dafu a tùu pũnaɛ, i kↄ́lɛ, tùu i ↄ̃̀ↄkpa. 38 Wì vɛ̃ɛ dafu ká báa tùu dafu guuɛ. 39 Gbɛ̃́ pↄ́ dↄ́ɛkɛ̀ ń vɛ̃ɛ zio lí a dafu sáaukpao, ì mɛ a zi mɛ́ na.

6

Kã́mabogↄↄzĩ

(Mat 12.1-14, Maa 2.23-3.6)

1 Kã́mabogↄↄe zĩ́ Yesu lɛ́ pã blɛ bua, ↄ̃ aà ìwaↄ pↄ́wɛna wòlo aa a suumpà ń ↄu, aalɛ só.* 2 Ɔ̃ Falisieↄ ònɛ́: Bↄ́yãi álɛ yã́ pↄ́ dɛ wà kɛ kã́mabogↄↄzĩo kɛi? 3 Yesu wèmá à mɛ̀: Lá Davidi ń a gbɛ̃́ↄ kɛ̀ gↄↄ pↄ́ nↄana lɛ́ ń dɛ, i a kyokɛo lé? 4 À gɛ̃̀ Lua ua, à pɛ̃ɛ pↄ́ wa kàlɛ Luaɛ sɛ sò, a kpà a gbɛ̃́ↄwa,† pɛ̃ɛ pↄ́ gbɛ̃e lí sóo, sema sa'onaↄ bàasio.‡ 5 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mɛ́ iko vĩ kã́mabogↄↄwa.

6 Kã́mabogↄↄ pãle zĩ́ lↄ Yesu gɛ̃̀ lousisikpɛu, àlɛ yãdanɛ́. Gↄ̃ɛe ku we, aà ↄplaa imia. 7 Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄ lɛ́ Yesu kpakpa, tó a gbɛ̃́pi gbã́gbã kã́mabogↄↄzĩ, wi e yãdaaàla. 8 À ń làasoo dↄ̃̀, ↄ̃ a ò gbɛ̃́ pↄ́ a ↄ imiapiɛ: Fɛlɛ zɛ zã guu. Kɛ́ à fɛ̀lɛ zɛ̀ we, 9 ↄ̃ Yesu ònɛ́: Málɛ á láɛ. A zɛvĩ wà yãmaakɛ kã́mabogↄↄzĩ yã̀, ge yãvãiɛ? Wà gbɛ̃́ misi yã̀, ge wà aà dɛɛ? 10 Yesu wɛpã̀ńla ḿpii, ↄ̃ a ò gbɛ̃́ pↄ́ a ↄ imiapiɛ: Ǹ n ↄpi poo. Kɛ́ a pòo, ↄ̃ aà ↄ sù a gbɛu. 11 Falisiↄ pↄ fɛ̃̀ maamaa, ↄ̃ aa lɛkpàaĩ Yesuzi lá aa kɛɛ̀ yã́ musu.

Ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ sɛa

(Mat 5.1-12, 10.1-4, Maa 3.13-19)

12 Gↄↄ bee Yesu bↄ̀ gɛ̀ wabikɛi sĩ̀sĩ musu, ↄ̃ a kú ń wabikɛa Luawao e gu gɛ̀ dↄ̀ò. 13 Kɛ́ gu dↄ̀, ↄ̃ à a ìwaↄ kã̀aa, à gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ sɛ̀ ń guu à ń dílɛ zĩnaↄ ũ. 14 Gbɛ̃́piↄ tↄ́n kɛ: Simↄↄ pↄ́ à tↄkpàɛ̀ Piɛɛ, aà dãuna Ãndelee, Zaaki, Zãa, Filipi, Batelemii, 15 Matiee, Tomaa, Alafe nɛ́ Zaaki, Simↄↄ pↄ́ wì oɛ̀ Gínzĩao, 16 Zaaki nɛ́ Yudasi ń Yudasi Isaliↄti pↄ́ gↄ̃̀ Yesu bↄnkpɛde ũo.

17 Yesu pìlańnↄ à zɛ̀ gusalalaa, gu pↄ́ aà ìwa kĩniↄ ń bílao kuu. Aa bↄ̀ Yelusalɛũɛ ń Yude bùsuo píi ń ísialɛ wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Tii ń Sidↄ̃o saɛↄ. 18 Aa mↄ̀ aà yãmai, mɛ́ kɛ́ aà ń gbã́gbã ń ń gyãↄ yã́i. Gbɛ̃́ pↄ́ tã́a lɛ́ ĩadamáↄ gbã̀gbã lↄ. 19 Gbɛ̃́pii lɛ́ wɛɛlɛ ↄkãwà, asa gbãa lɛ́ bↄ aà guu, àlɛ gbɛ̃́pii gbãgbãɛ.

20 Ɔ̃ à wɛsɛ̀ a ìwaↄ gwà à mɛ̀:

Báaadeↄn á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ taasikɛↄ ũ,

asa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ á pↄ́ ũɛ.

21 Báaadeↄn á gbɛ̃́ pↄ́ nↄana lɛ́ á dɛ gbãↄ ũ,

asa á kã́.

Báaadeↄn á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ ↄ́ↄlↄ gbãↄ ũ,

asa á yáalↄ.

22 Báaadeↄn á ũ, tó wà zàágu mɛ́ wà gìázi,

mɛ́ wà á sↄ̃sↄ̃ mɛ́ wà á tↄbɛ̃ɛsì Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ yã́i.

23 Gↄↄ pↄ́ yã́ beeↄ á lé, àↄ vĩvĩ ń pↄnao, asa á asea zↄ̃ↄ luabɛ. Beewa an deziↄ kɛ̀ ãnabiↄnɛ.

24 Waiyoo á ↄdeↄ,

a mɛ nama è kↄ̀.

25 Waiyoo á gbɛ̃́ pↄ́ á kãa gbãↄ,

nↄana a á dɛ.

Waiyoo á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ yáalↄ gbãↄ,

á wɛ̃nakɛ, á ↄ́ↄlↄ.

26 Waiyoo ápiↄ, tó gbɛ̃́pii lɛ́ á tↄnasi,

asa beewa an deziↄ kɛ̀ ãnabi ɛgɛnaↄnɛ.

Yea ibɛɛzi

(Mat 5.38-48)

27 Málɛ o á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ ma yãmaↄnɛɛ, àↄ ye á ibɛɛↄzi, à maakɛ gbɛ̃́ pↄ́ zaáguↄnɛ. 28 À samaa'o gbɛ̃́ pↄ́ aaì savãi'oɛ́ↄnɛ. À wabikɛ gbɛ̃́ pↄ́ aaì ĩadawáↄnɛ. 29 Tó gbɛ̃́ n sãnkɛ n gɛɛ dowa, ǹ ado dↄɛ̀ lↄ. Tó gbɛ̃́ n ulada sìma, ńsu giɛ̀ ń n danziioo. 30 Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ gbɛ̀ama píi kpawà. Tó gbɛ̃́ n pↄ́ sìma, ńsu gbɛawào. 31 Lá á ye wà kɛɛ́, à kɛnɛ́ màa sↄ̃. 32 Tó gbɛ̃́ pↄ́ aa yeáziↄ ↄ̃ áliↄ yeńzi, bↄ́ sáau bee vĩi? Baa luayãdansaiↄ ìↄ ye gbɛ̃́ pↄ́ yeńziↄziɛ. 33 Tó gbɛ̃́ pↄ́ aaì maakɛɛ́ↄ ↄ̃ áli maakɛnɛ́, bↄ́ sáau bee vĩi? Baa luayãdansaiↄ ì kɛ màaɛ. 34 Tó gbɛ̃́ pↄ́ á wɛ́ dↄi à pↄ́ emáↄ ↄ̃ áli pↄ́ sɛ̃anɛ́, bↄ́ sáau bee vĩi? Asa luayãdansaiↄ ì pↄ́ sɛ̃akↄ̃ɛ a ea a lɛ́ gbɛu yã́iɛ. 35 Àↄ ye á ibɛɛↄzi à maakɛnɛ́, à pↄ́ sɛ̃anɛ́ wɛdↄisai, í asea zↄ̃ↄ e, íↄ dɛ Musude nɛ́ↄ ũ, asa ì maakɛ guluↄnɛ ń gbɛ̃vãiↄɛ. 36 Àↄ sósobi vĩ lá á Mae sósobi vĩwa.

Kↄ̃ tàae'ea

(Mat 7.1-6)

37 Ásuli gbɛ̃́ tàae eo, Lua a á tàae e sↄ̃o. Ásuli yãda gbɛ̃́ao, Lua a yãdaálao. À sùuukɛ ń gbɛ̃́ↄ, Lua i sùuukɛánↄ. 38 À gbɛ̃́ gba pↄ́, Lua i á gba. A zaa maa pↄ́ á gbɛ̃̀gbɛ̃ à wɛ̃̀ à pà yɛlɛlɛ káɛ́ á ula lɛ́u. Asa zaa pↄ́ ń yↄ̃̀u gbɛ̃́ɛ ↄ̃ Lua a yↄ̃unɛ sↄ̃.

39 Ɔ̃ à yãtaa ònɛ́ à mɛ̀: Vĩ̀a a fↄ̃ dↄaa vĩ̀aɛe? An pla ḿpii aa zu ɛuo lé? 40 Ìwa líↄ dɛ a diilao. Gbɛ̃́ pↄ́ yãdàda a làa dɛ lá a diiwaɛ. 41 Bↄ́yãi ńlɛ sɛ̃̀kↄna pↄ́ da n gbɛ̃́dee wɛ́u e, mɛ́ ńlɛ lí miↄna pↄ́ da n wɛ́u yãdao ni? 42 N gbɛ̃́ pↄ́ ńlɛ lí miↄna pↄ́ da n wɛ́u eo, kpelewa ńyↄ̃ e o n gbɛ̃́deeɛ aà to ǹ sɛ̃̀kↄna pↄ́ da aà wɛ́u bↄɛ̀i? Mↄafilide! Limiↄna pↄ́ da n wɛ́u bↄ gĩa, ní gu'e wásawasa kɛ́ ǹ sɛ̃̀kↄna pↄ́ kú n gbɛ̃́dee wɛ́u bↄɛ̀.

Gbɛ̃́ dↄ̃a a yãkɛawa

(Mat 7.15-27, 12.33-37)

43 Lí maa lí nɛ́ vãi io, lí vãi lí nɛ́ maa io. 44 Wì lí píi dↄ̃ a bɛwaɛ. Wìli kpa bo lɛ̀ líwao, wìli kukɛ kàelɛwao. 45 Gbɛ̃maa ì maa bↄ a sↄ̃̀ làasoo maaↄ guuɛ. Gbɛ̃vãi sↄ̃ ì vãi bↄ a sↄ̃̀ làasoo vãiↄ guuɛ. Asa yã́ pↄ́ kↄ̃̀ sↄ̃ guu ↄ̃ lɛ́ ì o.

46 Bↄ́yãi iↄ ma sisi Dii, Dii, mɛ́ ili yã́ pↄ́ má ò kɛo ni? 47 Gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ma kĩ́i à ma yãmà mɛ́ a kɛ̀, má ↄlↄɛ́ lá ade dɛ. 48 A dɛ lán ɛ̃bona pↄ́ ɛyↄ̃̀ zã̀zã à kpɛ́ kpàlɛ gbɛwawaɛ. Kɛ́ swa pà, í dàgua à kà kpɛ́pizi, i deeo, kɛ́ wa bò maa yã́i. 49 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma yãma mɛ́ àlɛ kɛo dɛ lán ɛ̃bona pↄ́ kpɛ́ kpàlɛ tↄↄlɛa pã ɛ̃yↄ̃saiwaɛ. Kɛ́ swa'i kài, ↄ̃ à kwɛ̀ gↄ̃̀ↄ. Kpɛ́pi ↄ̃̀ↄkpaa kɛ̀ zↄ̃ↄ.

7

Sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ zĩkɛna gbã́gbãa

(Mat 8.5-13)

1 Kɛ́ Yesu yã́ beeↄ ò gbɛ̃́ↄnɛ píi a làa, ↄ̃ à gɛ̀ Kapɛnaũ. 2 Sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄe ku we, a zĩkɛna vĩ, a yeaàziɛ maamaa, ↄ̃ àlɛ gyãkɛ à kà gaa. 3 Kɛ́ aà diipi Yesu bao mà, à Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ zĩ̀ wabikɛiwà aà mↄ a zĩkɛnapi misiɛ. 4 Kɛ́ aa kà Yesu kĩ́i, aa wabikɛ̀wà kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃ aa mɛ̀: Gbɛ̃́pi kà ǹ dↄaàlɛ. 5 A ye wá buizi, ↄ̃mɛ lousisikpɛ dↄ̀wɛ̃ɛ. 6 Ɔ̃ Yesu gɛ̀ńnↄ. Kɛ́ à kà kãi ń aà bɛo, ↄ̃ sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi a gbɛ̃naↄ zĩ̀ a ònɛ́: À oɛ̀ asu ĩada azĩawao, mi ka kɛ́ aà gɛ̃ ma kpɛ́uo. 7 Ayãmɛto má dìlɛ mi ka mà mↄ aà kĩ́i mazĩao. À oɛ̀ aà yã'o, ma zĩkɛna i gbã́gbã. 8 Asa mapi sↄ̃, wa iko vĩaɛ, mɛ́ má iko vĩ sosaↄwa. Mi o an gbɛ̃doɛ aà gɛ́, ↄ̃ ì gɛ́. Mi o a pãleɛ aà mↄ́, ↄ̃ ì mↄ́. Mi o ma zĩkɛnaɛ aà kɛ́ bee kɛ, ↄ̃ ì kɛ. 9 Kɛ́ Yesu yã́pi mà, à bↄ̀ aà saɛ. Ɔ̃ à lìli a ò bíla pↄ́ tɛaziɛ: Málɛ oɛ́, mi e gbɛ̃e ma náaikɛ̀ kɛ́wao, baa Isailiↄ guu. 10 Kɛ́ zĩnapiↄ ɛ̀a sù, aa è zĩkɛnapi gbã̀gbã.

Gyaa nɛ́ mɛ̀ndona vua

11 Bee gbɛa Yesu gɛ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Naini. Aà ìwaↄ ń gbɛ̃pãleↄ gɛ̀aànↄ dasidasi. 12 Kɛ́ à kà kãi ń wɛ̃́lɛpi bĩ́ibↄlɛo, a è wa gɛ sɛa wà bↄ̀ò. Gyaa nɛ́ mɛ̀ndonaɛ. Wɛ̃́lɛpideↄ kú ń nↄɛpio dasi. 13 Kɛ́ Dii aà è, ↄ̃ à kɛ̀ɛ̀ wɛ̃naũ a òɛ̀: Ńsu ↄ́ↄlↄo. 14 Ɔ̃ à sↄ̃̀ gɛpizi à ↄkã̀ aà pɛwa. Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ sɛaↄ zɛ̀, ↄ̃ à mɛ̀: Ɛ̀waaso, má ònɛ vu. 15 Ɔ̃ gɛpi fɛ̀lɛ zↄ̃̀lɛ à nà yã'oawa. Ɔ̃ Yesu aà kpà aà dawa. 16 Vĩa gbɛ̃́pii kũ̀, aa Lua sáaukpà aa mɛ̀: Wa ãnabi zↄ̃ↄ è wá guu. Aa mɛ̀ lↄ: Lua mↄ̀ a gbɛ̃́ↄ gwai. 17 Ɔ̃ Yesu bao lì Yude bùsua ń bùsu pↄ́ liaaiↄ píi.

Zãa Da'ilɛna zĩnaↄ

(Mat 11.1-19)

18 Zãa ìwaↄ yã́ bee dàu aa sìuɛ̀ píi. Ɔ̃ Zãa ń gbɛ̃ↄn plaↄ sìsi, 19 à ń zĩ́ Diiwa aa aà la, aàpi mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a mↄ ũa, ge wàↄ wɛdↄ gbɛ̃pãleziɛ? 20 Kɛ́ gbɛ̃́piↄ kà Yesu kĩ́i, aa òɛ̀: Zãa Da'ilɛna mɛ́ wá zĩ́ wà n la, ḿmɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ a mↄ ũa, ge wàↄ wɛdↄ gbɛ̃pãleziɛ? 21 Wegↄ̃ↄ Yesu gbɛ̃́ↄ gbã̀gbã dasi ń ń gyãↄ ń ń wãwãↄ ń ń tã́aↄ. A tò vĩ̀aↄ gu'è dasi lↄ. 22 Ɔ̃ a ò Zãa zĩnaↄnɛ: À gɛ yã́ pↄ́ á è mɛ́ á màↄ dau siuɛ̀. À oɛ̀ vĩ̀aↄ lɛ́ gu'e, ɛɛↄ lɛ́ táa'o, málɛ gbãbↄ kusudeↄnɛ, swãdoↄ lɛ́ yãma, gɛↄ lɛ́ vu, taasideↄ lɛ́ baona waaso ma.* 23 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lí fuao ũ.

24 Kɛ́ Zãa zĩnaↄ tà, Yesu nà aà yã'oa bílaɛwa à mɛ̀: Bↄ́ a gɛ gwai gbáaui? Fee pↄ́ ĩ́ana lɛ́ deedee yã̀? 25 Bↄ́ a gɛ gwai wei? Gbɛ̃́ pↄ́ pↄkasa zãɛ naaàzi yã̀? Namablena pↄ́ aaì pↄkasa maa daↄ ìↄ ku kibɛɛ. 26 Bↄ́ a gɛ gwai wei? Ãnabi yã̀? Ao! Málɛ oɛ́ a dɛ ãnabia se. 27 Asa Zãapi wà aà yã́ kɛ̃̀ láu wà mɛ̀:

Má a zĩna gbaɛ aà dↄaa zɛkɛkɛnɛ.†

28 Málɛ oɛ́, nↄɛ nɛ'ia guu wi nɛ́e i à kà Zãawao. Ń beeo gbɛ̃́ pↄ́ dɛ gbɛ̃́ kpɛɛ ũ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu dɛaàla. 29 Kɛ́ gbɛ̃́pii aà yãmà, baa ↄsinaↄ, ↄ̃ aa yãnakpà Luawa, ↄ̃ Zãa ń da'ilɛkɛ̀.‡ 30 Falisiↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ sↄ̃ aa gì yã́ pↄ́ Lua dìlɛ à kɛnɛ́i, ↄ̃ aai wei Zãa ń da'ilɛkɛ̀o.

31 Bↄ́ má gbãgbɛ̃ↄ lɛɛũòi? Bↄ́ aa bↄ̀wài? 32 Aa bↄ̀ nɛ́ pↄ́ kú gãaɛ aalɛ lɛzukↄ̃iↄwaɛ aalɛ mɛ:

Wa kulɛ pɛ̀ɛ́, i ↄ̃wão.

Wa wɛ̃nalɛ sìɛ́, i ↄ́ↄlↄo.

33 Asa Zãa Da'ilɛna mↄ̀, i pɛ̃ɛ soo, i vɛ̃ɛmio, ↄ̃ a mɛ̀ tã́adeɛ. 34 Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ̀, ì pↄble, ì imi, ↄ̃ a mɛ̀ asiade wɛ̃minaɛ, ↄsinaↄ ń luayãdansaiↄ gbɛ̃naɛ. 35 Wì ↄ̃nↄ dↄ̃ ↄ̃nↄnaↄ yãkɛawaɛ.

Tulalekaa Yesu gbáwa

36 Falisie Yesu gbɛ̀a aà mↄ pↄbleanↄ. Yesu gɛ̀ aà bɛ, ↄ̃ àlɛ pↄble gɛngɛsɛkɛa. 37 Nↄɛ dↄ́ɛ'ĩidee ku wɛ̃́lɛpi guu. Kɛ́ a mà Yesu lɛ́ pↄble Falisipi bɛ, ↄ̃ à gɛ̀ we tulale loona kũa. 38 À zɛ̀ aà kpɛ aà gbázĩ, àlɛ ↄ́ↄlↄ. Aà wɛ́'i lɛ́ ká aà gbakpɛaa, ↄ̃ a wàa ń a mikão, à lɛpɛ̀pɛ aà gbáwa, ↄ̃ à tulalepi kàwà. 39 Kɛ́ Falisi pↄ́ aà sìsipi è màa, ↄ̃ a ò a sↄ̃ guu: Tó gbɛ̃́piá ãnabiɛ, dↄ̃ à nↄɛ pↄ́ lɛ́ ↄkãwapi taa dↄ̃̀, kɛ́ dↄ́ɛ'ĩideɛ. 40 Ɔ̃ Yesu ò Falisipiɛ: Simↄↄ, má yãe vĩ mà onɛ. Simↄↄ mɛ̀: O, Mɛtulu. 41 Yesu mɛ̀: Dakɛnae mɛ́ kú, gbɛ̃ↄn plaↄ aà fĩa kũa, gbɛ̃do ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aa pla ń basↄoo, gbɛ̃do sↄ̃ ã́nusu ↄwatɛ̃ blakwi. 42 Lá aa pↄe vĩ aa fĩaboòo, ↄ̃ à ń kɛ̃́ an pla ḿpii. An guu, démɛ aↄ yeaàzi dɛ a deelai? 43 Simↄↄ wèwà à mɛ̀: Málɛ e gbɛ̃́ pↄ́ wà aà kɛ̃̀ ń ↄ zↄ̃ↄoɛ. Yesu òɛ̀: N wè maaɛ. 44 Ɔ̃ Yesu aɛdↄ̀ nↄɛpiwa, a ò Simↄↄɛ: N nↄɛpi èa? Kɛ́ ma gɛ̃ n bɛ, ni í kpaa n ma gbá pìpio, ↄ̃ nↄɛpi ma gbá pìpi ń a wɛ́'io, a wàa ń a mikão. 45 Ni lɛ́pɛao. Nↄɛpi sↄ̃, za gↄↄ pↄ́ ma gɛ̃ la, i kã́mabo ń lɛ́pɛa ma gbáwaoo. 46 Ni nísidↄↄ ma miwao. Nↄɛpi sↄ̃ à tulale kà ma gbáↄwa. 47 Ayãmɛto málɛ onɛ, a yemazi maamaa kɛ́ aà duun zↄ̃ↄ kɛ̃̀wà yã́iɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ wà aà kɛ̃̀ ń a yↄↄnao sↄ̃, aↄ ye adei yↄↄnnↄ sↄ̃ɛ. 48 Ɔ̃ a ò nↄɛpiɛ: N duuna kɛ̃̀ma. 49 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ pↄble sãnuↄ òkↄ̃ɛ: Dén gbɛ̃́pi ũ kɛ́ àlɛ duunakɛ̃mái? 50 Ɔ̃ Yesu ò nↄɛpiɛ: Ma náai pↄ́ ńlɛ kɛ n suabà. Ta bɛ aafia.

8

Nↄɛ pↄ́ tɛ́ Yesuziↄ

1 Bee gbɛa Yesu bɛ̀bɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, mɛɛwiaↄ ń zↄ̃ɛwiaↄ píi, àlɛ waasokɛ, àlɛ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i baokpanɛ́. Aà ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ gɛ̀aànↄ 2 ń nↄɛ pↄ́ à tã́agònɛ́ à ń gbãgbã ń ń gyãↄↄ. Maliama pↄ́ wì mɛ lↄ Maliama Madelɛni, Yesu tã́a mɛ̀n soplaↄ gòɛ̀ kú ń guu 3 ń Elodi ziia Kuza na Yoanao ń Suzãnao ń nↄɛ pãleↄ dasi. Aaìↄ Yesu ń a ìwaↄ gwa ń pↄ́ pↄ́ aa vĩo.

Pↄ́wɛnkɛɛlɛa

(Mat 13.1-23, Maa 4.1-25)

4 Wà bↄ̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo wà kã̀aa Yesuzi, ↄ̃ à yãlɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: 5 Zↄ̃ɛe mɛ́ bↄ̀ gɛ̀ pↄ́wɛnakɛɛlɛi. Kɛ́ àlɛ kɛɛlɛ, a keeↄ lɛ̀lɛ zɛ́ guu, wà táa'òwà, ↄ̃ bãↄ mↄ blè. 6 A keeↄ lɛ̀lɛ gbɛsɛɛna musu. Kɛ́ aa bↄ̀lɛ, ↄ̃ aa giigàga, kɛ́ aai mↄ̀sɛ eo yã́i. 7 A keeↄ lɛ̀lɛ lɛↄ guu, ↄ̃ lɛpiↄ fɛ̀lɛńnↄ sãnu, aa kũ̀aamá. 8 A keeↄ lɛ̀lɛ tↄↄlɛ maawa, ↄ̃ aa bↄ̀lɛ aa nɛ'ì lɛɛ basↄo. Kɛ́ a ò màa, à pũ̀na à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ aà yã́pi ma.

9 Aà ìwaↄ aà là yã́pi bↄↄlɛi. 10 Ɔ̃ à mɛ̀: Lua á gbá zɛ́ à kpala pↄ́ bↄ̀ a kĩ́i asiiↄ dↄ̃, ãma mi o gbɛ̃́ kĩniↄnɛ ń yãlɛɛũanɛoɛ, kɛ́ aa gugwa pↄe'esai, aa yãma dↄ̃sai.* 11 Yã́pi bↄↄlɛn kɛ: Pↄ́wɛnapiá Lua yã́ɛ. 12 Zɛ́ guu pↄ́ↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua yãmàↄ ũ, ↄ̃ Ibiisi mↄ̀ yã́pi bↄ̀ ń sↄ̃ guu, kɛ́ aasu Lua náaikɛ, i ń suabao yã́i. 13 Gbɛsɛɛna pↄ́ↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua yãmà aa sì ń pↄnaoↄ ũ, ãma yã́pi líↄ zĩ́na vĩ ń guuo. Aaì Lua náaikɛ gĩa, ãma tó wà ń yↄ̃́, aaì pↄ̀ↄbↄzãkɛɛ. 14 Lɛ guu pↄ́ↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua yãmàↄ ũ, ↄ̃ yãkãakɛa ń àizɛɛ yã́o ń dṹnia pↄnakɛao ì kũaamá, aali fↄ̃ nɛ'ì à mào. 15 Tↄↄlɛ maa pↄ́ↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua yãmà ń nↄ̀sɛpuao ↄ̃ aa kũa ń nↄ̀sɛmaaoↄ ũ. Aaì mɛnafↄ̃ e aa gɛ kã́fĩakɛò.

16 Wìli filia na wà ta kúlɛwào ge wà dilɛ lii zíɛo. Wì di bábanawaɛ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gɛ̃ↄ gupua e yã́i. 17 Pↄe ku ulɛa kɛ́ à gí bↄi gupuauo. Asiiyãe ku kɛ́ wà gí mai wà o balu guuo. 18 Bee yã́i à yãma ń laaio. Gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ vĩ ↄ̃ Lua a kã́fĩɛ̀. Gbɛ̃́ pↄ́ pↄe vĩ sↄ̃o, pↄ́ pↄ́ àlɛ e á vĩ Lua a siwàɛ.

Yesu daɛↄ

(Mat 12.46-50, Maa 3.31-35)

19 Yesu da ń aà dãunaↄ mↄ̀ aà kĩ́i, ↄ̃ aai e sↄ̃̀aàzio dasi yã́i. 20 Ɔ̃ wa ò Yesuɛ: N da ń n dãunaↄ ku bàasi, aa ye n kↄ̃'eai. 21 Ɔ̃ a ònɛ́: Gbɛ̃́ pↄ́ aaì Lua yãma aa zĩkɛwàↄ mɛ́ ma da ń ma dãunaↄ ũ.

Yesu zàa'ĩana zɛa

(Mat 8.23-27, Maa 4.35-41)

22 Zĩewa Yesu gɛ̃̀ gó'ilɛna guu ń a ìwaↄ, ↄ̃ a ònɛ́: Wà bua ísida baale. Ɔ̃ aa dàzɛu. 23 Gↄↄ pↄ́ aalɛ gɛ́, Yesu gɛ̃̀ ń io. Ɔ̃ zàa'ĩana fɛ̀lɛ ísidaa, í lɛ́ ká gó guu, aa ku kai guu. 24 Ɔ̃ aa sↄ̃̀aàzi aa aà vù aa mɛ̀: Mae! Mae! Wálɛ kaalɛ! Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gì ĩ́anaɛ ń í pↄ́ lɛ́ ń gó zãampapao, ↄ̃ à zɛ̀, gu kɛ̀ kílikili. 25 Ɔ̃ a ònɛ́: Á ma náai vĩoa? Ɔ̃ yã́pi dìmá, vĩa ń kṹ, ↄ̃ aa òkↄ̃ɛ: Dén gbɛ̃́pi ũi mↄ́ↄ? Baa ĩ́ana ń ío, ì yãdilɛnɛ́, aaì aà yãmaɛ.

Tã́aↄ dia sàwaↄnɛ

(Mat 8.28-34, Maa 5.1-20)

26 Ɔ̃ aa kà Gadala bùsuu ísida baale, Galile bùsu gukpɛ oi. 27 Kɛ́ Yesu bùa sĩ̀sĩa, à kpàaũ ń wɛ̃́lɛpi gbɛ̃́ pↄ́ tã́aↄ vĩo. À gↄↄplakɛ̀ ń pↄnaaazio, mɛ́ ìliↄ ku bɛo, sema miagbɛ'ɛↄ guu. 28-29 Wì aà yeye ń mↄdaonaↄ, wì aà daliu aà zùukɛa yã́i, kási ì mↄdaonapiↄ kɛ̃́kɛ̃ɛ, tã́api i aà zu sɛ̃u. Kɛ́ à Yesu è, ↄ̃ à wiilɛ̀ à kùlɛ aà aɛ, ↄ̃ à pũ̀na à mɛ̀: Lua Musude Nɛ́ Yesu, bↄ́mɛ wá daaai? N yã́ na! Ńsu ĩadaao. À bee ò kɛ́ Yesu lɛ́ o tã́api gowà yã́iɛ. 30 Ɔ̃ Yesu aà là à mɛ̀: N tↄ́n kpelewai? Ɔ̃ à mɛ̀: Ma tↄ́n Dasi. Asa tã́aↄ kuwà dasiɛ. 31 Ɔ̃ tã́apiↄ wabikɛ̀ Yesuwa asu onɛ́ wà si gbã́o guuo.

32 Sàwakusan waiↄ ku we, aa kpɛ̀ɛsɛ, aalɛ pↄble sĩ̀sĩpↄlɛu. Ɔ̃ tã́apiↄ wabikɛ̀ Yesuwa aà ń gba zɛ́ wà dinɛ́. Ɔ̃ Yesu ń gbá zɛ́. 33 Ɔ̃ tã́aↄ gò gbɛ̃́piwa aa dì sàwaↄnɛ. Ɔ̃ sàwapiↄ wì ń bao aa sì sòonau, aa kà ísiu aa kpàlɛ. 34 Kɛ́ an dãnaↄ è màa, aa bàalɛ̀ gɛ̀ yã́pi oinɛ́ wɛ̃́lɛ guu ń bualoũↄ. 35 Ɔ̃ wà bↄ̀lɛ yã́ pↄ́ kɛ̀pi gwai. Kɛ́ aa kà Yesu kĩ́i, aa gbɛ̃́ pↄ́ tã́aↄ gòwàpi è zↄ̃lɛa Yesu gbázĩ. A pↄkasa naaazi, à gↄ̃̀ a laaiwa. Ɔ̃ vĩa ń kṹ. 36 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi kɛ̀ ń wáaↄ ònɛ́ lá wà tã́adepi gbã̀gbã, 37 ↄ̃ Gadala bùsu gbɛ̃́pii awakpà Yesuɛ aà gońla, asa vĩa ń kṹ maamaaɛ. Ɔ̃ à gɛ̃̀ gó guu, a ye tá. 38 Gbɛ̃́ pↄ́ à tã́aↄ gòɛ̀ awakpàɛ̀ à e àↄ kuaànↄ. Yesu gìɛ̀ à mɛ̀: 39 Ɛa ta n bɛ, ní yã́ pↄ́ Lua kɛ̀nɛ dau ǹ siunɛ́ píi. Ɔ̃ à tà à yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀ɛ kpàwakɛ̀ wɛ̃́lɛpi guu píi.

Zailu nɛ́ vua ń nↄɛ pↄ́ ↄkã̀ Yesu ulawao

(Mat 9.18-26, Maa 5.21-43)

40 Kɛ́ Yesu ɛ̀a sù, ↄ̃ bíla gbãakpàaàzi, asa gbɛ̃́pii lɛ́ aà dãɛ. 41 Ɔ̃ gↄ̃ɛ pↄ́ dɛ lousisikpɛ dↄaana ũ, wì mɛ Zailu, mↄ̀ wùlɛ a gbɛɛu Yesu gbázĩ, à awakpàɛ̀ aà gɛ́ a bɛ, 42 kɛ́ aà nɛ́ mɛ̀ndona lɛ́ ga yã́i. Nɛnↄɛpi kà wɛ̃̀ kuɛpla. Kɛ́ àlɛ gɛ́, ↄ̃ bíla lɛ́ aà gɛ̃soomble.

43 Nↄɛe ku we, au lɛ́ bↄlɛwà à kà wɛ̃̀ kuɛpla. Pↄ́ pↄ́ nↄɛpi vĩ píi a dɛ̀ ɛsɛdeↄ kĩ́i, ãma gbɛ̃e i fↄ̃ aà gbã̀gbão. 44 Kɛ́ à sↄ̃̀ Yesuzi aà kpɛ, ↄ̃ à ↄkã̀ aà ula lɛ́wa. Wegↄ̃ↄ aà aubↄlɛa zɛ̀. 45 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Démɛ ↄkã̀ai? Ɔ̃ gbɛ̃́pii mɛ̀ á a yã́ dↄ̃o. Ɔ̃ Piɛɛ mɛ̀: Mae, bíla liaanzi, aalɛ naɛma. 46 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Gbɛ̃e ↄkã̀a, asa má dↄ̃ kɛ́ gbãa bↄ̀maguɛ. 47 Kɛ́ nↄɛpi è wà a yã́ dↄ̃̀, ↄ̃ à mↄ̀ ń lualuaao, à wùlɛ a gbɛɛu aà gbázĩ, ↄ̃ à yã́ pↄ́ tò a ↄkã̀wà ò gbɛ̃́pii wáa ń lá pↄ́ à aafiaʼè gↄ̃̀ↄo. 48 Yesu òɛ̀: Nↄɛ, ma náai pↄ́ ń kɛ̀ mɛ́ n gbãgbã. Ta bɛ aafia.

49 Kɛ́ Yesu lɛ́ o màa, gbɛ̃e bↄ̀ lousisikpɛ dↄaanapi bɛ, à mↄ̀ a òɛ̀: N nɛ́pi kɛ̀sai. Ńsu tákpa mɛtuluzi pão. 50 Yesu yã́pi mà, ↄ̃ a ò Zailuɛ: Ńsu to n sↄ̃ vĩo. Ma náaikɛ lé, a gbã́gbã. 51 Kɛ́ à kà aà bɛ, i wei gbɛ̃e gɛ̀anↄo, sema Piɛɛ ń Zãao ń Zaakio ń nɛ́pi deo ń aà dao. 52 Gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ píi, aalɛ ńzĩa gbɛ̃gbɛ̃. Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Ásu ↄ́ↄlↄo. I gao, àlɛ i'oɛ. 53 Ɔ̃ aa aà kɛ̀ pↄ́ↄpↄↄ, asa aa dↄ̃̀ à gàɛ. 54 Yesu aà kũ̀ a ↄwa, ↄ̃ à pũ̀na à mɛ̀: Nɛnↄɛna, fɛlɛ! 55 Ɔ̃ aà wɛ̃ni sù, à fɛ̀lɛ gↄ̃̀ↄ. Yesu mɛ̀ wà pↄblea kpawà. 56 Yã́pi dì nɛ́pi de ń aà daowa, ↄ̃ Yesu ònɛ́ aasu yã́pi o gbɛ̃e mao.

9

Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ zĩa

(Mat 10.5-15, Maa 6.7-13)

1 Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ kã̀aaazi, ↄ̃ à ń gbá zɛ́ aaↄ iko vĩ tã́a bui píiwa, aa gyãeↄ gbã́gbã. 2 Ɔ̃ à ń zĩ́ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́ waasokɛi, aaↄ gyãeↄ gba aafia. 3 A ònɛ́: Ásu pↄe sɛ gɛòo, gopana ge babalabↄↄ ge kũ̀sũa ge ↄ̃a ge ula plaade. 4 Ua pↄ́ a pilau àↄ ku we e à gɛ gɛ̃ò zɛ́a. 5 Wɛ̃́lɛ pↄ́ wi gbãakpauázio à bↄu, í kↄↄlɛmá an toa ń Luao seela ũ. 6 Ɔ̃ aa dàzɛu aa bɛ̀bɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, aa baonakpànɛ́, aa gyãeↄ gbã̀gbã gupiiu.

7 Kɛ́ kí Elodi yã́ beeↄ mà píi, ↄ̃ à bílikɛ̀, asa gbɛ̃eↄ mɛ̀ Zãa Da'ilɛna mɛ́ bↄ̀ gau, 8 gbɛ̃eↄ mɛ̀ Ɛlia mɛ́ bↄ̀ mↄ̀má, gbɛ̃eↄ mɛ̀ lↄ ãnabi yãaↄ do mɛ́ vù. 9 Elodi mɛ̀: Ma Zãa mi zↄ̃̀. Dén gbɛ̃́ pↄ́ ma aà bao màɛ bee ũi mↄ́ↄ? Ɔ̃ àlɛ wɛɛlɛ wɛsiaàlɛ.

Yesu blɛkpaa bílawa

(Mat 14.13-21, Maa 6.30-44, Zãa 6.1-15)

10 Kɛ́ zĩnapiↄ sù, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ aa kɛ̀ↄ dàu a sìu Yesuɛ. Ɔ̃ à ń sɛ́ ńtɛ̃ɛ à gɛ̀ńnↄ wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Bɛsaida. 11 Bíla dↄ̃̀, ↄ̃ aa pɛ̀lɛaàzi. À gbãakpàńzi à kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã'ònɛ́, ↄ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ aa ye aafiaiↄ gbã̀gbã.

12 Ĩatɛ̃ busaa ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ sↄ̃̀aàzi aa òɛ̀: Gbɛ̃́ↄ gbaɛ aa ta pilakĩi ń pↄbleao wɛɛlɛi zↄ̃ɛwiaↄ ń bualoũ pↄ́ kú kãiↄ guu, asa sɛ̃gbã wá kúu la. 13 A ònɛ́: Ápiↄ à pↄblea kpámá. Aa mɛ̀: Pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo ń kpↄ̀ mɛ̀n plao ↄ̃ wá vĩ. Sema wà gɛ́ blɛ lúi bílaɛ bàasio. 14 Gↄ̃ɛ pↄ́ kú weↄ kà lán gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo taawa (5.000). Ɔ̃ a ò a ìwaↄnɛ: À to aa zↄ̃lɛ gãgã gbɛ̃ↄn blakwikwi. 15 Ɔ̃ aa kɛ̀ màa aa ń zↄ̃́lɛzↄ̃lɛ píi. 16 Ɔ̃ à pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo ń kpↄ̀ mɛ̀n plapio sɛ̀, à wɛsɛ̀ musu à báaadàu. Ɔ̃ a ɛ̀'ɛ kpà a ìwaↄwa, aa bìilɛ bílaɛ. 17 Ampii aa pↄblè kã̀, ↄ̃ wà a miↄna pↄ́ fɛ̃̀ↄ sɛ̀lɛ gbí kuɛpla.

Piɛɛ Yesu Mɛsiikɛ oa

(Mat 16.13-23, Maa 8.27-33)

18 Zĩewa kɛ́ Yesu lɛ́ wabikɛ ado, aà ìwaↄ mↄ̀ aà lè, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Dé dasilɛ o má dɛ a ũi? 19 Aa wèwà aa mɛ̀: Zãa Da'ilɛnaɛ. Gbɛ̃eↄ ì mɛ Ɛliaɛ. Gbɛ̃eↄ ì mɛ ãnabi yãaↄ do mɛ́ vù.* 20 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Ápiↄ sↄ̃, dé álɛ o má dɛ a ũi? Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Lua gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Mɛsiiɛ. 21 Ɔ̃ à gìnɛ́ aa yã́pi o gbɛ̃eɛ. 22 Ɔ̃ à mɛ̀: Sema Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ taasikɛ maamaa. Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ giaàzi, aai aà dɛ, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ i vu.

Yesu lia

(Mat 16.24-17.13, Maa 8.34-9.13)

23 Ɔ̃ a ò gbɛ̃́piiɛ: Tó gbɛ̃́ ye kɛ ma ìwa ũ, aà gi azĩa wɛ̃nizi, iↄ a lipãakↄ̃a sɛ lá gu lɛ́ dↄ, i tɛmazi. 24 Gbɛ̃́ pↄ́ ye àↄ a wɛ̃ni kũa, wɛ̃nipi a vũaawàɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gì a wɛ̃nii ma yã́i sↄ̃, ade mɛ́ aↄ wɛ̃ni vĩ. 25 Tó gbɛ̃́ gↄ̃̀ dṹnia bṹu vĩ, mɛ́ a kpà azĩai à kùa ziawa, bↄ́ ài a èi? 26 Tó gbɛ̃́ zɛamanↄ widɛ̀ ge ma yã́, Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a zɛaaànↄ widɛ sↄ̃, gↄↄ pↄ́ a mↄ a gawi guu ń a Mae gawio ń a malaikaↄ gawio. 27 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ aa ku laeↄ ga kía pↄ́ Lua kpà esaio.

28 Yã́ bee oa gbɛa, a gↄↄ la taawa ↄ̃ à Piɛɛ ń Zãao ń Zaakio sɛ̀ dɛ̀dɛńnↄ gbɛ̀sĩsĩ musu wabikɛi. 29 Kɛ́ àlɛ wabikɛ, aà oa lìlɛ, aà ulaↄ lɛ́ tɛkɛ púntaitai. 30 Kã́ndo gbɛ̃ↄn plaↄ ku we, Mↄizi ń Ɛliaoɛ, aalɛ yã'oaànↄ. 31 Aa bↄ̀ mↄ̀wà gawi guu, aalɛ ã́nua pↄ́ a to Yelusalɛũ yã'o. 32 Piɛɛ ń a gbɛ̃́ↄ gɛ̃̀ ń io. Kɛ́ aa vù, aa Yesu gawi è ń gbɛ̃ↄn pla pↄ́ zɛ aà saɛↄ. 33 Kɛ́ gbɛ̃ↄn plapiↄ lɛ́ kɛ̃́kↄ̃wa ń Yesuo, Piɛɛ òɛ̀: Mae, a maa wàↄ ku laɛ. Wà lákpɛ dↄ mɛ̀n àaↄ̃, n pↄ́ do, Mↄizi pↄ́ do, Ɛlia pↄ́ do. A dↄ̃ lá álɛ oo. 34 Kɛ́ àlɛ o màa, luabɛpuana kũ̀aamá. Kɛ́ aa gↄ̃̀ ka a guu, vĩa ń kṹ. 35 Ɔ̃ lↄↄe bↄ̀ luabɛpuanapi guu à mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ beeá ma Nɛ́ɛ. Ma aà dìlɛ, à aà yãma.† 36 Lↄↄpi maa gbɛa aa è Yesu mɛ́ gↄ̃̀ we ado. Ìwapiↄ ń lɛ́ fↄ̃̀, aai yã́ pↄ́ aa è o gbɛ̃eɛ gↄↄ beeo.

Yesu nɛgↄ̃ɛ tã́ade gbã́gbãa

(Mat 17.14-23, Maa 9.14-32)

37 Kɛ́ gu dↄ̀, aa pìla sĩ̀sĩpi musu, ↄ̃ bíla mↄ̀ dai Yesulɛ. 38 Bíla guu gↄ̃ɛe pũ̀na à mɛ̀: Mɛtulu, n yã́ na! Ma nɛ́ gwaa, asa ma nɛ́ pↄ́ má vĩn we. 39 Tã́a ì fɛlɛwà, ↄ̃ ì wiilɛ kã́ndo. Ì aà zĩazĩa e aà lɛ́'i fùlabↄlɛ, ì ĩadawà, ìli gowà kpaao. 40 Ma wabikɛ̀ n ìwaↄwa aa tã́api go, ↄ̃ aa fùa. 41 Yesu mɛ̀: Gbãgbɛ̃ kolea luanaaikɛnsaiↄ! Máↄ kúánↄ e bↄɛ ni? Máↄ mɛnakɛánↄ e bↄɛ ni? Mↄ́ ń n nɛ́pio la. 42 E nɛ́pi àↄ gɛ́ sↄ̃iaàzi, ↄ̃ tã́api aà nɛ̀ à aà zĩ̀azĩa. Ɔ̃ Yesu gì tã́apiɛ à nɛ́pi gbã̀gbã, ↄ̃ à aà kpà aà maewa. 43 Lua iko zↄ̃ↄ yã́pi gbɛ̃́pii kũ̀ gbãa.

Gbɛ̃́ↄ lɛ́ ɛlɛa Yesu yãkɛawa píi, ↄ̃ a ò a ìwaↄnɛ: 44 Àↄ yã́ɛ bee kũa á nↄ̀sɛ guu. Wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ na gbɛ̃́ↄnɛ ń ↄzĩ tia. 45 Aai yã́pi dↄ̃o, a mi ulɛanɛ́, ↄ̃ aai mao, mɛ́ aa yã́pi laawà vĩakɛ̀.

Tɛa Yesuzi

(Mat 8.19-22, 18.1-5, Maa 9.33-40)

46 Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ ń lɛkpaao dɛakↄ̃a yã́ musu. 47 Yesu làasoo pↄ́ kú ń nↄ̀sɛ guu dↄ̃, ↄ̃ à nɛ́ sɛ zɛ̀ a saɛ. 48 A ònɛ́: Gbɛ̃́ pↄ́ nɛ́ɛ bee taa dìlɛ ma ìwakɛ yã́i, ade ma dilɛɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ma dilɛ sↄ̃, ade gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dìlɛɛ. Á gbɛ̃́ pↄ́ dɛ gbɛ̃́ kpɛɛ ũ á guu mɛ́ zↄ̃ↄ.

49 Ɔ̃ Zãa yãsɛ̀ à mɛ̀: Mae, wa gbɛ̃e è àlɛ tã́ago ń n tↄ́o, ↄ̃ wá ye giɛ̀, kɛ́ ìliↄ tɛ́wázio yã́i. 50 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Ásu giɛ̀o, asa gbɛ̃́ pↄ́ i íbɛlɛsɛánↄoá bàakpɛɛɛ.

51 Kɛ́ Yesu fɛlɛ taa luabɛ gↄↄ kà kãi, à mipɛ̀ Yelusalɛũwa. 52 Ɔ̃ à gbɛ̃́ↄ gbàɛ aa dↄaaɛ. Aa gɛ̀ gɛ̃̀ Samali bùsu zↄ̃ɛwiae guu sↄukɛiɛ̀. 53 Ɔ̃ wɛ̃́lɛpideↄ i aà dilɛo, kɛ́ à mipɛ̀ Yelusalɛũwa yã́i. 54 Kɛ́ aà ìwaeↄ Zaaki ń Zãao è màa, aa mɛ̀: Dii, ń ye wà o tɛ́ bↄ luabɛ à mↄ kṹmá yã̀?‡ 55 Ɔ̃ Yesu lìli à gìnɛ́. 56 Ɔ̃ aalɛ gɛ́ wɛ̃́lɛ pãleu.

57 Kɛ́ aa bɛ zɛ́u, gbɛ̃e mↄ ò Yesuɛ: Gu pↄ́ ńlɛ gɛ́u píi, máↄ tɛnziɛ. 58 Yesu òɛ̀: Gbɛ̃gbonaↄ ń tòo vĩ, bãↄ ń sakpɛ vĩ. Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sↄ̃ a ĩ́ampakĩi vĩo. 59 Yesu ò gbɛ̃pãleɛ: Mↄ tɛmazi. Ɔ̃ gbɛ̃́pi mɛ̀: Dii, to e ma de'ia kpagui gĩa. 60 Yesu òɛ̀: Tó gɛↄ ń gɛↄ vĩ. Mpi sↄ̃ gɛ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́ waasokɛ. 61 Gbɛ̃pãle ò lↄ: Máↄ tɛnzi Dii, ãma to mà gɛ́ lɛzai ma bɛdeↄwa gĩa.§ 62 Yesu òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ soona na a ↄzĩ mɛ́ àlɛ a kpɛ gwa, ade i kↄ̃si ń kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́ioo.

10

Gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi ń plao zĩa

(Mat 11.20-27, 13.16-17)

1 Bee gbɛa Dii gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi ń plao pãleↄ dìlɛ, ↄ̃ à ń zĩ́ gbɛ̃ↄn plapla aaↄ dↄaaɛ wɛ̃́lɛↄ guu ń gu pↄ́ á ye gɛ́uↄ píi. 2 A ònɛ́: Pↄkɛkɛa zↄ̃ↄ, a kɛ̀kɛnaↄ bílao. À wabikɛ Budewa aà zĩkɛnaↄ gbaɛ pↄkɛkɛi. 3 À dazɛu. Málɛ á zĩ sãↄ ũ àwalɛwanaↄ guuɛaↄ! 4 Ásu mↄkpɛ sɛo ge babalabↄↄ ge kyaleↄ. Ásu zɛ zɛ́u à fↄkpa gbɛ̃ewao. 5 Ua pↄ́ a gɛ̃u píi, à o gĩa Lua uapi gba aafia. 6 Tó aafiade ku we, á fↄ̀ aafiade a gↄ̃ɛ̀. Tó a ku we sↄ̃o, a ɛa suwáɛ. 7 Àↄ ku uapiu, à pↄ́ pↄ́ wa kpàwá ble ge pↄmia, asa zĩkɛna kà à a asea eɛ. Ásu àↄ sↄ̃kĩikpakpao. 8 Wɛ̃́lɛ pↄ́ a gɛ̃u mɛ́ wà á dílɛ, à pↄ́ pↄ́ wà mↄ̀oɛ́ ble. 9 À wɛ̃́lɛpi gyãeↄ gbã́gbã, í o gbɛ̃́ↄnɛ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kàńnↄ kãi. 10 Tó a gɛ̃ wɛ̃́lɛu mɛ́ wì á dilɛo sↄ̃, à bↄlɛ gãaɛ, í mɛ: 11 Baa á wɛ̃́lɛ luutɛ̃ pↄ́ kpà wá gbáwa, wá kↄↄlɛowáɛ.* Àↄ dↄ̃ sã́asã kɛ́ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kà kãi. 12 Málɛ oɛ́, yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ ĩa pↄ́ Lua a da Sↄdↄũdeↄwa a ka wɛ̃́lɛpideↄ pↄ́wao.†

13 Waiyoo Kↄlazɛnideↄ! Waiyoo Bɛsaidadeↄ! Dabudabu pↄ́ má kɛ̀ á wɛ̃́lɛↄ guu, tó má kɛ̀ Tii ń Sidↄ̃o yãa, dↄ̃ wɛ̃́lɛpideↄ zwã̀nkasaↄ kàkańla, aa zↄ̃̀lɛ tufua à gɛ̃̀gɛ̃ nↄ̀sɛlilɛa seela ũ. 14 Yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ á ĩadama aↄ dɛ Tiideↄ ń Sidↄ̃deↄ pↄ́a.‡ 15 Kapɛnaũdeↄ sↄ̃, á gbã zↄ̃ luawa yã̀? Wa ↄzↄ̃áziɛ e bɛdau.§

16 Ɔ̃ Yesu ò a ìwapiↄnɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ á yãmà, ade ma yãmàɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gìázi, ade gìmaziɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ gìmazi sↄ̃, ade gì gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩziɛ.*

17 Gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwi ń plaopiↄ gɛ̀, ↄ̃ aa ɛ̀a sù ń pↄnao aa mɛ̀: Dii, baa tã́aↄ misìilɛwɛ̃ɛ n tↄ́ yã́i. 18 Yesu ònɛ́: Málɛ gugwa, ma Setãu è à bã̀ɛ luabɛ lán loupilɛawa. 19 Ma iko kpàwá à táa'o mlɛ̃ↄ ń sóiↄ ń á ibɛɛ gbãa píiowaɛ, pↄe a fↄ̃ à á kɛ'ĩao.† 20 Ń beeo ásu pↄnakɛ ń mi pↄ́ tã́aↄ ì siilɛɛ́oo. À pↄnakɛ á tↄ́ pↄ́ kú taalau luabɛ yã́i.

21 Zĩbeezĩ Lua Nisĩna Yesu pↄ kɛ̀na maamaa à mɛ̀: Baa, zĩ́lɛ ń musuo Dii, lá n yã́ beeↄ ùlɛ yãdↄ̃naↄnɛ ń ↄ̃nↄnaↄ, mɛ́ n bↄò ladↄ̃nsaiↄnɛ, ma n sáaukɛ̀. Ao, Baa, bee kàngu màa. 22 Ma Mae pↄ́pii nàmɛɛ ma ↄzĩɛ. Gbɛ̃e Lua Nɛ́ dↄ̃o, mɛ́ i kɛ Mae Lua bàasio, mɛ́ gbɛ̃e Mae Lua dↄ̃o, mɛ́ i kɛ aà Nɛ́ ń gbɛ̃́ pↄ́ Nɛ́pi yei aà ↄlↄnɛ́ↄ bàasio.

23 Ɔ̃ Yesu aɛdↄ̀ a ìwaↄwa a ònɛ́ ńtɛ̃ɛ: Báaadeↄn á ũ yã́ pↄ́ álɛ e ń wɛ́o yã́i. 24 Málɛ oɛ́, ãnabiↄ ń kíaↄ ku yãa dasi, aa ye yã́ pↄ́ álɛ eↄ e, aai eo. Aa ye yã́ pↄ́ álɛ maↄ ma, aai mao.

Samali gbɛ̃maa

25 Ikoyãdↄ̃nae mɛ́ fɛ̀lɛ lɛ́ líkpalɛ Yesuwa à mɛ̀: Mɛtulu, kpelewa má kɛ mà àizãna ei? 26 Yesu òɛ̀: Kpelewa a ku Mↄizi ikoyã guui? Ni a kyokɛ ǹ ma kpelewa ni? 27 Gbɛ̃́pi wèwà à mɛ̀: Ǹyↄ̃ ye Dii n Luazi ń nↄ̀sɛmɛndoo teasisai n gbãa pua lɛ́u, n sↄ̃ iↄ kuwà,‡ níↄ ye n gbɛ̃́deezi lán nzĩa wɛ̃niwa.§ 28 Yesu òɛ̀: Ń wè maaɛ. Ǹyↄ̃ kɛ màa, ńyↄ̃ↄ ku.* 29 Ɔ̃ gbɛ̃́pi ye yãnakpa azĩawa, ↄ̃ à Yesu là à mɛ̀: Démɛ ma gbɛ̃́dee ũi?

30 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gbɛ̃e mɛ́ bↄ̀ Yelusalɛũ àlɛ gɛ́ Yeliko, ↄ̃ kpã́iwɛliwɛↄ kpàaũaànↄ. Aa aà pↄ́ↄ sìwà, aa aà gbɛ̃̀ dúuduu e à kà gaa. Ɔ̃ aa aà tò we, aa gɛ̃̀zɛa. 31 À mↄ lè sa'onae zɛ́ doũpi sɛ̀. Kɛ́ à aà è, ↄ̃ à dↄ̀aàzi. 32 Màaɛ lↄ kɛ́ Levii buie kà gupiu, à aà è, ↄ̃ à dↄ̀aàzi. 33 Samali bùsu gbɛ̃e bɛ zɛ́piu. Kɛ́ à mↄ̀ aà è, ↄ̃ à kɛ̀ɛ̀ wɛ̃naũ. 34 À sↄ̃̀aàzi, à ɛsɛ mà aà gu pↄ́ kɛ̀'ĩaↄwa ń nísio ń vɛ̃ɛo, à pↄ́ yèyewà. Ɔ̃ à aà sɛ dì a zàa'ĩna kpɛ, à gɛ̀aànↄ nibↄↄ pilakĩi. Ɔ̃ à aà gwà we. 35 Kɛ́ gu dↄ̀, ↄ̃ à ã́nusu ↄwatɛ̃ bↄ̀ mɛ̀n pla a kpà pilakĩidewa à mɛ̀: Ǹ aà gwamɛɛ. Tó n ɛa n ↄ̃ablè dɛ beea aà yã́ musu, má a fĩabonɛ, tó ma su.

36 Tↄ̀ↄ, gbɛ̃ↄn àaↄ̃piↄ guu, an démɛ gbɛ̃kɛkɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ kpã́iↄ kpàaũaànↄpiɛi? 37 A wèwà à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ wɛ̃nadↄ̃̀ɛ̀ɛ. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gɛ ǹ kɛ màa sↄ̃.

Yesu kua Maata ń Maliamao bɛ

38 Gↄↄ pↄ́ aa bɛ zɛ́u, aa kà wɛ̃́lɛu, ↄ̃ nↄɛ pↄ́ wì mɛ Maata Yesu dìlɛ. 39 A dãuna vĩ, wì mɛ Maliama, à zↄ̃̀lɛ Dii gbázĩ, àlɛ aà yãma. 40 Kĩna zĩ dà Maatala, ↄ̃ à mↄ̀ Yesu kĩ́i à mɛ̀: Dii, kɛ́ ma dãuna ma to zĩpiɛ mado, i kɛnɛ yãe ũo lé? Oɛ̀ aà dↄmalɛ. 41 Ɔ̃ Dii wèwà à mɛ̀: Maata, Maata, ńlɛ yãe kã̀akɛ, ńlɛ ĩada nzĩawa ń yã́ↄ dasi. 42 A mɛ̀ndo mɛ́ zɛvĩ. Maliama baa maa sɛ̀ mɛ́ wa siwào.

11

Wabikɛa

(Mat 6.9-15, 7.7-11)

1 Zĩewa Yesu lɛ́ wabikɛ guei. Kɛ́ a làa, aà ìwae òɛ̀: Dii, wabikɛa dawɛ̃ɛ lá Zãa dà a ìwaↄnɛwa. 2 Ɔ̃ a ònɛ́: Tó álɛ wabikɛ, àli mɛ:

Baa, to wà dↄ̃ kɛ́ n kua adoa.

To kpala pↄ́ bↄ̀ n kĩ́i bↄ gupuau.

3 Wá gba ú pↄ́ wáↄ ble lá gu lɛ́ dↄ.

4 Wá duuna kɛ̃́wá,

asa wi gbɛ̃́ pↄ́ tàaekɛ̀wɛ̃ɛↄ kɛ̃ píiɛ.

Ńsu to wà fu yↄ̃awao.

5 Ɔ̃ a ònɛ́: Gbɛ̃e mɛ́ gbɛ̃na vĩ, ↄ̃ à gɛ̀ aà kĩ́i wɛɛdo a òɛ̀: Ma mↄ n kĩ́iɛ, pɛ̃ɛ sɛ̃amɛɛ mɛ̀n àaↄ̃. 6 Nibↄe pìlaa tiaɛ, má pↄe vĩ mà kpawào. 7 Ɔ̃ aà gbɛ̃napi wèwà za kpɛa à mɛ̀: Ńsu ĩadaao, ma zɛtà kↄ̀. Ma ta kpɛ́u ń ma nɛ́ↄ, má fↄ̃ fɛlɛ mà kpamao. 8 Málɛ oɛ́, baa tó i fɛlɛ kpàwà gbɛ̃nakɛ yã́io, a fɛlɛ pↄ́ pↄ́ a yei kpawà kɛ́ a zɛazi yã́i. 9 Mapi sↄ̃ málɛ oɛ́, à wabikɛ, Lua i kpáwá. À wɛɛlɛ, í e. À gbalɛ, Lua i wɛ̃ɛ́. 10 Asa gbɛ̃́ pↄ́ wabikɛ̀, wì aà gbaɛ, gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ wɛ̀ɛlɛ ì eɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ gbalɛ̀, wa wɛ̃ɛ̀. 11 Á gbɛ̃́ pↄ́ á nɛ́ↄ vĩ, tó á nɛ́ kpↄ wabikɛ̀wá, á démɛ a píligona kpawài? 12 Ge tó à kogbe wabikɛ̀wá, á démɛ a sói kpawài? 13 Baa ń á vãikɛo, lá á pↄmaa kpaa á nɛ́ↄwa dↄ̃, á Mae pↄ́ kú musu a a Nisĩna kpa gbɛ̃́ pↄ́ a wabikɛ̀wawao lé?

Tã́agoa

(Mat 12.22-30,43-45, Maa 3.20-27)

14 Yesu lɛ́ tã́a swãdo go gbɛ̃́wa. Kɛ́ à tã́api gò, swãdopi nà yã'oawa, ↄ̃ yã́pi bↄ̀ bíla saɛ. 15 Ɔ̃ an gbɛ̃eↄ mɛ̀: Ì tã́agonɛ́ ń tã́aↄ kí Beezebu tↄ́oɛ. 16 Ɔ̃ gbɛ̃pãleↄ lɛ́ líkpalɛwà, aa gbɛ̀awa aà seelae kɛnɛ́ ń Lua gbãao. 17 Lá Yesu ń làasoo dↄ̃, ↄ̃ a ònɛ́: Kpala pↄ́ a gbɛ̃́ↄ íbɛlɛsɛ̀ ń kↄ̃o a midɛ. Ua pↄ́ a gbɛ̃́ↄ íbɛlɛsɛ̀ ń kↄ̃o a gↄ̃ bɛzĩ ũɛ. 18 Tó Setãu íbɛlɛsɛ̀ ń a gbɛ̃́ↄ, kpelewa aà kpala aↄ zɛai? Má ò màa kɛ́ i mɛ mi tã́agonɛ́ ń Beezebu tↄ́o yã́iɛ. 19 Tó Beezebu tↄ́ mi tã́agoò, á gbɛ̃́ↄ ì go ń dé tↄ́o ni? Beewa ázĩa gbɛ̃́ↄ yã́'ĩikpàwá. 20 Lá ma tã́agoamaá Lua ↄgbɛɛ, àↄ dↄ̃ kɛ́ kía pↄ́ Lua kpà kpalau á kĩ́i lèn we. 21 Tó gↄ̃sa gbãa gↄ̃kɛbↄↄ kũa, àlɛ a ua dↄ̃́aò, aà àizɛɛↄ ìↄ aafiaɛ. 22 Ãma tó gbɛ̃́ pↄ́ a gbãa dɛaàla mↄ̀ gɛ̃̀ à aà gbɛ̃̀, a aà gↄ̃kɛbↄ pↄ́ a a náai vĩↄ sɛ́lɛ, i aà àizɛɛↄ biilɛnɛ́. 23 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ ma gbɛ̃́ ũo, ma ibɛɛɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ lí pↄ́ kãaamanↄo, àlɛ fãaaɛ.

24 Tó wà tã́a gò gbɛ̃́ɛ, ìↄ liaaliaa gugiiu àↄ gbɛ̃́ wɛɛlɛ à diɛ̀ɛ. Tó i eo, ì mɛ: Má ɛa ta ma sↄ̃́ ziwaɛ. 25 Tó à tà we, ì e a bɛ ado, à zu'ò, à azĩa kɛ̀kɛ wásawasa, 26 ↄ̃ ì ɛa gɛ tã́a pↄ́ an vãi dɛalaↄ sɛ́lɛ suńnↄ mɛ̀n sopla, aaì diɛ̀. Beewa gbɛ̃́pi gwea gbɛzã vãi ì dɛ a káaua.

27 Kɛ́ Yesu lɛ́ o màa, wà nↄɛe mà, à pũ̀na zã guu à mɛ̀: Báaaden nↄɛ pↄ́ n i à yↄ̃́ kpàma ũ. 28 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua yãmà aa kũaↄ ũ dɛ beea.

Seela gbɛaa Yesuwa

(Mat 6.22-23, 12.38-42)

29 Gbɛ̃́ↄ nↄ̀nↄaa, ↄ̃ Yesu mɛ̀: Gbãgbɛ̃ↄ vãi. Aaì seela gbɛaa, ãma má seelae kɛnɛ́o, sema Yonasi pↄ́. 30 Lá Yonasi dɛ seela ũ Ninivadeↄnɛ,* màa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ aↄ dɛ seela ũ gbãgbɛ̃ↄnɛ. 31 Yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ gɛↄmidↄkĩi oi nↄɛ kía a fɛlɛ yãda gbãgbɛ̃ↄlaɛ, asa à bↄ̀ za tↄↄlɛ lɛ́wa à mↄ̀ Salomↄↄ ↄ̃nↄyã maiɛ,† mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a zↄ̃ↄ dɛ Salomↄↄa ku la. 32 Yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ Ninivadeↄ fɛlɛ yãda gbãgbɛ̃ↄlaɛ, asa kɛ́ Ninivadeↄ Yonasi waaso mà, aa nↄ̀sɛlìlɛɛ,‡ mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a zↄ̃ↄ dɛ Yonasia ku la.

33 Wìli filia na wà dilɛ gusↄↄnauo ge wà pɛ̃na kúlɛwào. Wì di bábanawaɛ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ gɛ̃ↄ gupua e.§ 34 N wɛ́ mɛ́ n mɛ filia ũ. Tó n wɛ́ kú gudoũ, n mɛ̀ píi aↄ gupua vĩɛ. Tó n wɛ́ kú plapla sↄ̃, n mɛ̀ píi aↄ gusia vĩɛ. 35 Ayãmɛto laaika kɛ́ gupua pↄ́ ńlɛ e ń vĩ su àↄ dɛ gusia ũo. 36 Tó n mɛ̀ píi gupua vĩ mɛ́ a kee ku gusiauo, aↄ gupu wásawasa lándↄ̃ filia í dↄmawaɛ.

Zↄadↄa Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄwa

(Mat 23.1-36, Maa 12.38-40, Luk 20.45-47)

37 Kɛ́ Yesu yã'ò a làa, ↄ̃ Falisie wabikɛ̀wà aà mↄ pↄbleanↄ, ↄ̃ à gɛ̃̀ zↄ̃̀lɛ. 38 Kɛ́ Falisipi è i ↄpipi lá aaì kɛwa à gbàsa lɛ́ pↄbleo, à bↄ̀ aà saɛ. 39 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Á Falisiↄ i gbãbↄ bisaↄ kpɛɛ ń taↄ, kási bĩi ń yãvãikɛao mɛ́ á nↄ̀sɛ pà. 40 Sↄũↄ! Lua pↄ́ a kpɛ kɛ̀ i a guu kɛo lé? 41 À pↄ́ pↄ́ kú á taↄ guu dã wɛ̃nadeↄnɛ, á tapiↄ i gↄ̃ɛ́ gbãlɛsai.

42 Waiyoo á Falisiↄ! I toeↄ dosina ń kpɛaanao ń dopↄↄ píi kwide kpa Luawa,* ↄ̃ i pãkpa yã́gↄ̃gↄ̃a a zɛ́wai ń yea Luapizio. Yã́ beeↄ mɛ́ dɛ àↄ kũa pãkpaa a kĩniↄzi sai. 43 Waiyoo á Falisiↄ! Iↄ ye zↄ̃lɛa gumaaↄu lousisikpɛu, iↄ ye wàↄ fↄkpakpawá gãaɛ. 44 Waiyoo ápiↄ! Á dɛ lán mia kpɛɛna pↄ́ wìↄ táa'owà dↄ̃saiwaɛ.

45 Ɔ̃ ikoyãdↄ̃nae òɛ̀: Mɛtulu, tó ń ò màa, ńlɛ wá sↄ̃sↄ̃ sↄ̃ɛ. 46 Yesu mɛ̀: Waiyoo á ikoyãdↄ̃naↄ sↄ̃! I gbɛ̃́ↄ da asosɛa zĩ'ũu, mɛ́ ili ↄdamá ń a sɛaoo, baa ↄton do. Waiyoo ápiↄ! 47 I pↄ́ bo ãnabi pↄ́ á deziↄ ń dɛdɛↄ miaↄwa dↄngu yã́i. 48 Bee lɛ́ ↄlↄ gbɛ̃́ↄnɛ kɛ́ a zɛ ń á deziↄ yãkɛaↄɛ. Aa ãnabiↄ dɛ̀dɛ, ↄ̃ álɛ pↄ́ bo ń miaↄwa. 49 Ayãmɛto Lua ↄ̃nↄ guu à mɛ̀ á ãnabiↄ ń zĩnaↄ gbaɛwá, í ń gbɛ̃eↄ dɛdɛ, í ĩada ń gbɛ̃eↄwa. 50 Lua a ãnabi pↄ́ wà ń dɛdɛ za dṹnia daalɛgↄↄ e gbãↄ au tↄsi gbãgbɛ̃ↄpiↄwa. 51 Ao, málɛ oɛ́, za Abɛli dɛa† e à gɛ̀ pɛ̀ Zakali pↄ́ wa dɛ̀ sa'okĩi ń Lua kpɛ́o zãnguowa,‡ Lua a ń au tↄsi gbãgbɛ̃ↄwaɛ. 52 Waiyoo á ikoyãdↄ̃naↄ! A dↄ̃a zɛ́ kili wò. I gɛ̃uo, mɛ́ a gi gbɛ̃́ pↄ́ aa ye gɛ̃uↄnɛ. 53 Kɛ́ Yesu bↄ̀ we, Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄ aà lè pãsĩpãsĩ, aalɛ yã́ dasi lalawà, 54 aalɛ aà kpakpa kɛ́ aa e wà aà kũ yã́ pↄ́ àlɛ o guuɛ.

12

Zɛa ń Yesuo gbɛ̃́ↄ aɛ

(Mat 10.19-33)

1 Gↄↄ bee bíla nↄ̀nↄaaaàzi, wa ń lɛ́ dↄ̃o, e aalɛ kɛ̀sɛpɛlɛpɛlɛkↄ̃wa, ↄ̃ à yã'ò a ìwaↄnɛ gĩa à mɛ̀: À laaika Falisiↄ mↄafilii, ì lińla lán pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛwaɛ. 2 Yã́ pↄ́ ulɛa a bↄ gupuau píi. Asiiyãe ku kɛ́ wa gí dↄ̃io.* 3 Beewa yã́ pↄ́ á ò gusiau, wa ma gupuau, mɛ́ asiiyã pↄ́ á ò kↄ̃ swã́u làasiu, wa a kpàwakɛ gãaɛ.

4 Ma gbɛ̃naↄ, málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ a á dɛ mɛ́ a gbɛa a fↄ̃ yãe kɛɛ́ lↄo, ásu vĩakɛɛ̀o. 5 Má gbɛ̃́ pↄ́ dɛ à vĩakɛɛ̀ oɛ́. À vĩakɛ Lua pↄ́ gbɛ̃́ zua tɛ́ guu aà ga gbɛa iko vĩɛ. Ao, málɛ oɛ́, à vĩakɛ aàpiɛ. 6 Wìli gòlegolena mɛ̀n sↄo yía daa plao lé? Kási baa a mɛ̀ndo yã́ lí sã́ Luaguo. 7 Baa á mikãↄ, a a lɛ́ dↄ̃. Ásu vĩakɛo, á dɛ gòlegolen dasiↄla.

8 Málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀manↄ gbɛ̃́ↄ aɛ, Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a zɛaànↄ Lua malaikaↄ aɛ. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ lelekpàmazi gbɛ̃́ↄ aɛ sↄ̃, má lelekpaaàzi Lua malaikaↄ aɛ. 10 Tó gbɛ̃́ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ bɛ̃̀ɛbò, Lua a aà kɛ̃́. Ãma tó gbɛ̃́ Lua Nisĩna tↄbɛ̃ɛsì, a kɛ̃a vĩo. 11 Tó wàlɛ gɛ́ánↄ yã́kpalɛu lousisikpɛu ge kíaↄ ń gbãadeↄ aɛ, ásu bílikɛ bↄkĩi yã́wao ge yã́ pↄ́ á o, 12 asa Lua Nisĩna mɛ́ a yã́ pↄ́ dɛ à o daɛ́ zĩbeezĩ.

Àizɛɛ

(Mat 6.19-34)

13 Zã guu gbɛ̃e ò Yesuɛ: Mɛtulu, o ma vĩ̀iɛ aà ma asea kpaa wá túbi guu. 14 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Ma gbɛ̃́, démɛ ma dilɛ á yã́kpalɛkɛna ũi ge á yãgↄ̃gↄ̃na? 15 Ɔ̃ a ò bílaɛ: Àↄ ázĩa kũa dↄ̃. À laaika pↄ́pii bĩikɛai, asa àizɛɛá gbɛ̃nazĩna wɛ̃ni no, baa tó a zↄ̃ↄ.

16 Ɔ̃ à yãlɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: Ɔdee mɛ́ kú, aà bua blɛkɛ̀ɛ̀ maamaa, 17 ↄ̃ à làasookɛ̀ à mɛ̀: Má kɛ kpelewa ni? Má blɛwɛkakĩi vĩo. 18 Ɔ̃ à mɛ̀: Lá má kɛn kɛ: Má a blɛwɛkakĩiↄ gbooɛ, mí a zↄ̃ↄↄ bobo, mí a pↄ́wɛna káu píi ń ma àizɛɛↄ, 19 mí o mazĩaɛ: Ma gbɛ̃́, ń kũ̀sũa vĩ zↄ̃ↄ, a kannↄ wɛ̃ ũma? Kã́ma bo, pↄble, imi, pↄnakɛ. 20 Ɔ̃ Lua òɛ̀: Sↄũ, gwãasĩnaɛ bee má n wɛ̃ni gbɛama. Sↄu pↄ́ ń kɛ̀ a gↄ̃ dé pↄ́ ũɛ? 21 Màa aↄ dɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ àizɛɛ kãaa azĩaɛ mɛ́ a dɛ ↄde ũ Luaɛoo.

22 Ɔ̃ a ò a ìwaↄnɛ: Ayãmɛto málɛ oɛ́, ásuli á wɛ̃ni kã̀akɛ pↄblea yã́ musuo, ásuli á mɛ kã̀akɛ pↄkasa yã́ musuo. 23 Wɛ̃ni dɛ pↄbleala, mɛ dɛ pↄkasala. 24 À gbagbaaↄ gwa. Aali pↄ́tↄ̃o, aali pↄkɛkɛo, aa dↄ̃ ge gbà zòolo vĩo, mɛ́ Lua ì ń gwa. Á dɛ bãↄla zↄ̃ↄo lé? 25 Á guu démɛ a fↄ̃ à a wɛ̃ni gbã̀a kã́fĩ, baa gↄↄ do, a yãkãakɛa guui? 26 Lá á yã́ yↄↄnapi fↄ̃o, bↄ́yãi álɛ yã́ kĩniↄ kã̀akɛi? 27 À lá vudeↄ gwa sɛ̃u lá aa dɛ. Aali zĩkɛo, aali bua tão. Málɛ oɛ́ baa Salomↄↄ ń a ↄdekɛo,† i ula e dà a maa kà an keewao. 28 Luanaaifɛ̃nɛndeↄ! Sɛ̃̀a lá pↄ́ kú gbã mɛ́ a tɛ́kũ zia, lá Lua ì pↄ́ nai màa, wa á pↄ́ o lↄe? 29 Ásu to pↄ́ pↄ́ á ble ge pↄ́ pↄ́ á mi yã́ dↄaaɛ́o. Ásu bílikɛo. 30 Pↄ́piↄ píi yã́ ì dↄaa dṹnia gbɛ̃́ↄnɛ, ãma á Mae dↄ̃ kɛ́ á ye pↄ́piↄi. 31 À to kpala pↄ́ bↄ̀ aà kĩ́i yã́ dↄaaɛ́, i pↄ́piↄ kaaɛ́. 32 Ma kpàsa nɛ́na gbɛ̃́ↄ, ásu vĩakɛo, asa à kà á Maegu kɛ́ à á kpá kpalapiu. 33 À pↄ́ pↄ́ á vĩↄ yía, í wɛ̃nadeↄ gba a ↄ̃a. À mↄkpɛ pↄ́ lí zikũo zↄ̃, luabɛ àizɛɛ pↄ́ lí láao kákĩi ũ. Kpã́i a sↄ̃i weo, kↄ̀ↄ a pↄ́ ↄ̃̀ↄkpa weo. 34 Gu pↄ́ á àizɛɛ kúu, wekĩi ↄ̃ á laai ìↄ kuu.

Zĩkɛn náaide laaide

(Mat 24.45-51)

35 Àↄ ku sↄu guu, à tó á filia àↄ naa, 36 íↄ dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ń dii sua ń nↄsɛpↄnakɛao dãↄwa, kɛ́ gↄↄ pↄ́ à kà mɛ́ à gbalɛ̀, aa e zɛwɛ̃ɛ̀ gↄ̃̀ↄ. 37 Báaadeↄn zĩkɛna pↄ́ an dii a ń lé bɛ̃́ɛ a sugↄↄpiↄ ũ. Sĩana málɛ oɛ́, diipi a a pↄ́ↄ kɛkɛ ye, i ń zↄ̃lɛ, i pↄblea kãaanɛ́. 38 Baa tó à kà wɛɛdo ge gufɛ̃nɛ, tó à ń lé màa, báaadeↄn ń ũ. 39 Àↄ yã́ɛ bee dↄ̃. Tó uabele kpã́i mↄ́gↄↄ dↄ̃, a wei aà a kpɛ́ gbooo. 40 Ápiↄ sↄ̃ àↄ kú ń sↄuo, asa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a mↄ gↄↄ pↄ́ á wɛ́ dↄiwao.

41 Piɛɛ mɛ̀: Dii, wá yã́i n yã́pi lɛ̀ɛũia, ge gbɛ̃́piiɛ? 42 Dii mɛ̀: Dén ziia náaide laaide pↄ́ aà dii a a zĩkɛnaↄ naɛ̀ a ↄzĩ aàli blɛ kpámá a gↄↄwa ũi? 43 Báaaden zĩkɛna pↄ́ aà dii aà lè, àlɛ kɛ màa a sugↄↄ ũ. 44 Sĩana málɛ oɛ́, a a àizɛɛ píi naɛ̀ a ↄzĩɛ. 45 Tó zĩkɛnapi ò a sↄ̃u a dii sua lɛ́ gɛ̃gɛ̃ sↄ̃, i fɛlɛ na zↄnↄɛ ge gↄ̃ɛↄ gbɛ̃gbɛ̃awa, iↄ ulatãble, iↄ wɛ̃dɛ kɛ, 46 aà dii a su gↄↄ pↄ́ aà wɛ́ dↄiowaɛ, zaa pↄ́ a dↄ̃owa, i aà zↄ̃ɛzↄ̃ɛ, i aà baa daaa ń luayãdansaiↄ. 47 Zĩkɛna pↄ́ a dii pↄeã dↄ̃ mɛ́ i sↄukɛ à aà pↄeã kɛ̀o, wa aà gbɛ̃ dúuduuɛ. 48 Zĩkɛna pↄ́ a dii pↄeã dↄ̃o, mɛ́ à yã́ pↄ́ dɛ wà aà gbɛ̃ kɛ̀ sↄ̃, wa aà gbɛ̃ yↄↄɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà gbà zↄ̃ↄ ↄ̃ Lua a wɛɛlɛwà zↄ̃ↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ Lua pↄ́ nàɛ a ↄzĩ zↄ̃ↄ, a gbɛawà dɛńla.

Kↄ̃kpaalɛa Yesu yã́i

(Mat 5.25-26, 10.34-36, 16.2-3)

49 Tɛ́ ma mↄ sↄ̃i dṹniawa, mɛ́ málɛ wã maamaa kɛ́ tɛ́pi kũ sa. 50 Má ga vĩ mà siu. Má kú làasoo guu e à gɛ kɛò. 51 Álɛ e ma mↄ kɛ́ gbɛ̃́ↄ aaↄ na ń kↄ̃o dṹniau yã̀? Aawo! Málɛ oɛ́, kↄ̃kpaalɛa yã́i ma mↄi. 52 Za tia ua pↄ́ gbɛ̃ↄn sↄo kuu aa kↄ̃kpaalɛɛ. Gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ bↄ gbɛ̃ↄn plaↄ kpɛ, gbɛ̃ↄn plaↄ bↄ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ kpɛ. 53 Mae a bↄ a nɛgↄ̃ɛ kpɛ, nɛgↄ̃ɛ i bↄ a mae kpɛ. Da a bↄ a nɛnↄɛ kpɛ, nɛnↄɛ i bↄ a da kpɛ. Zã́ da a bↄ nↄzãe kpɛ, nↄzãe i bↄ a zãda kpɛ.‡

54 Yesu ɛ̀a ò bílaɛ: Tó á è lou lɛ́ sisi gukpɛ, i o gↄ̃̀ↄ lou a ma, ↄ̃ ì kɛ màa. 55 Tó á è ĩ́ana lɛ́ bↄ gɛↄmidↄkĩi oi, i o gu a wã, ↄ̃ ì wã. 56 Mↄafilideↄ! Á tↄↄlɛ ń luabɛo wɛ́ dↄ̃, mɛ́ á gↄↄɛ bee yáasi dↄ̃ sↄ̃o bɛ?

57 Bↄ́yãi á yãkɛkɛa a zɛ́wa dↄ̃ ázĩao ni? 58 Tó n ibɛɛ lɛ́ gɛnnↄ yã́kpalɛu, kↄaikɛ aà n kɛ̃ za zɛ́u, kɛ́ asu n gálɛ gɛnnↄ yã́kpalɛkɛna kĩ́io yã́i. Asa yã́kpalɛkɛnapi a n kpa dↄaiwaɛ, dↄaipi i n dakpɛu. 59 Málɛ onɛ, ńyↄ̃ bↄ weo e ǹ gɛ ǹ fĩapi bo píi. Baa tãnga a gↄ̃ tɛnzio.

13

Nↄ̀sɛlilɛa

1 Gↄↄ bee gbɛ̃eↄ mↄ̀ Galile gbɛ̃́ pↄ́ Pilati ń dɛdɛ à ń au yã̀alɛ ń ń sa'obↄ auoↄ yã́ sìu Yesuɛ. 2 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Kɛ́ Galile gbɛ̃́piↄ gaa kɛ̀ màa, álɛ e an duuna dɛ Galile gbɛ̃́ kĩniↄla yã̀? 3 Aawo! Málɛ oɛ́, tó i nↄ̀sɛlilɛo, ápii á kaalɛ láńwaɛ. 4 Gbɛ̃ↄn bao plasai pↄ́ Siloe kalanga kwɛ̀má aa gàgaↄ sↄ̃, álɛ e an tàae dɛ gbɛ̃́ kĩni pↄ́ kú Yelusalɛũↄla yã̀? 5 Aawo! Málɛ oɛ́, tó i nↄ̀sɛlilɛo, ápii á kaalɛ láńwaɛ.

6 Ɔ̃ à yã́ɛ bee lɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: Gbɛ̃e mɛ́ kaadↄɛnli bà a swaluu, ↄ̃ à gɛ̀ a nɛ́ wɛɛlɛi, i eo. 7 Ɔ̃ a ò a zĩkɛnaɛ: Gwa, a wɛ̃̀ àaↄ̃n la, kɛ́ mi mↄ nɛ́ wɛɛlɛi kaadↄɛnapiwa, mili eo. Zↄ̃. Wá tó à gusi pã yã̀? 8 Ɔ̃ zĩkɛnapi òɛ̀: Mae, to we wɛ̃a lↄ. Má gubi mà liaiɛ, mí zùgbↄ̃ kau. 9 A gí nɛ'ii ziia? Tó i i sao, mí zↄ̃.

Nↄɛ kaaũa gbã́gbãa

10 Kã́mabogↄↄe zĩ́ Yesu lɛ́ yãdanɛ́ lousisikpɛu. 11 Nↄɛe ku we, tã́a aà kↄ̃̀ↄkũ̀ à kàaànↄ wɛ̃̀ bao plasai. Ìↄ kooaɛ, ìli fↄ̃ pòo baa yↄↄo. 12 Kɛ́ Yesu aà è, ↄ̃ à aà sìsi à mɛ̀: Nↄɛ, n kↄ̃̀ↄkɛ gòma. 13 Ɔ̃ à ↄnàwà. Wegↄ̃ↄ à pòo, ↄ̃ à Lua sáaukpà.

14 Ɔ̃ lousisikpɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ pà, kɛ́ Yesu aà gbã̀gbã kã́mabogↄↄzĩ yã́i, ↄ̃ à fɛ̀lɛ ò bílaɛ: Gↄↄ soolo mɛ́ kú kɛ́ wì zĩkɛu.* Àli mↄ́ wà á gbã́gbã gↄↄ beeↄwa, kã́mabogↄↄzĩ bàasi. 15 Ɔ̃ Dii a zãsìwà à mɛ̀: Mↄafilideↄ! Kã́mabogↄↄzĩ á baade lí a zu ge zàa'ĩna polo a dↄkĩi à gɛ̀ í kpàwào lé? 16 Ablahaũ bui nↄɛɛ bee sↄ̃, Setãu aà yè wɛ̃̀ bao plasaiɛ. Aà bapi poloawà kã́mabogↄↄzĩ zɛ́ vĩo lé? 17 Kɛ́ a ò màa, ↄ̃ wí aà ibɛɛↄ kũ̀ píi, ↄ̃ bíla pↄ kɛ̀na dabudabu pↄ́ àlɛ kɛↄwa píi.

Yãlɛɛũa ń kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́io

(Mat 7.13-14, 21-23, 13.31-33, Maa 4.30-32)

18 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i bↄ̀ bↄ́wà ni? Bↄ́ má lɛɛũòi? 19 Doe ku a wɛ́na bↄ̀ lán ɛfↄ wɛ́nawa, ↄ̃ gbɛ̃e sɛ tↄ̃̀ a kaau. Kɛ́ à bↄ̀lɛ à kɛ̀ lí ũ, ↄ̃ bãↄ mↄ̀ pɛ̀pɛ a gↄ̃naↄwa.

20 Ɔ̃ a ò lↄ: Bↄ́ má kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i lɛɛũòi? 21 À bↄ̀ pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ pↄ́ nↄɛ sɛ kà pɛ̃ɛti zaa lɛ àaↄ̃ guu a lìa píiwaɛ.

22 Gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ gɛ́ Yelusalɛũ, àlɛ pã mɛɛwiaↄ ń zↄ̃ɛwiaↄla, àlɛ yãdanɛ́, 23 ↄ̃ gbɛ̃e aà là à mɛ̀: Mae, asi àizãna'enaↄ dasioa? Ɔ̃ Yesu ò bílaɛ: 24 À ãiakɛ à gɛ̃ zɛ́lɛ tuuuna guu. Málɛ oɛ́, gbɛ̃́ dasideↄ wɛɛlɛ gɛ̃u, kási aa eo. 25 Tó uabele fɛ̀lɛ zɛtà a làa, tó a gↄ̃ bàasi, mɛ́ álɛ gbalɛ, álɛ mɛ: Mae, gbawɛ̃wɛ̃ɛ, a oɛ́ á á dↄ̃ gueio. 26 Bee gbɛa tó á òɛ̀ à pↄblè à imìánↄ, mɛ́ à yãdànɛ́ á bɛ gãaɛ, 27 a oɛ́ á á dↄ̃ gueio. À goala ápii vãikɛnaↄ.†

28 Tó a Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo ń ãnabiↄ è píi kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu, mɛ́ wà á zú bàasi, we á ↄ́ↄlↄu à ↄdi á musu. 29 Gbɛ̃́ↄ bↄ gukpɛ ń bɛ'aɛo ń gugbãntooo ń gɛↄmidↄkĩio, aa mↄ blɛblei kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu. 30 Gbɛ̃́ kpɛɛↄ gↄ̃ dↄaaa mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aaↄ gↄ̃ kpɛɛ.

Yesu ↄ́ↄlↄa Yelusalɛũdeↄ yã́ musu

(Mat 23.37-39)

31 Gↄↄ bee gↄ̃̀ↄ Falisieↄ mↄ̀ Yesu kĩ́i aa òɛ̀: Fɛlɛ go lakĩi, asa Elodi ye n dɛɛ. 32 Ɔ̃ a ònɛ́: À gɛ o kífɛ̃nɛnapiɛ málɛ tã́agonɛ́, málɛ gyãeↄ gbãgbã gbã ń ziao, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ má a zĩ midɛ. 33 N beeo sema mà gɛ́ aɛ gbã ń ziao ń zia bàasio, asa i kũ ãnabi ga gueio, sema Yelusalɛũ. 34 Yelusalɛũdeↄ, Yelusalɛũdeↄ, i ãnabiↄ dɛdɛ, i gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń zĩ́wáↄ pápa ń gbɛↄ à ń dɛdɛ. Miↄ ye mà á kãaamazi mↄ̀ↄmↄↄ, lá ko ì gã̀sĩa kú a nɛ́ↄlawaɛ, kási ili weio. 35 Lua a á kpɛ́ tóɛ́ɛ sa. Málɛ oɛ́, á ma e lↄo e à omɛɛ, báaade gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o.‡

14

Yesu kua Falisie bɛ

1 Kã́mabogↄↄe zĩ́ Yesu gɛ̀ pↄblei Falisiↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ bɛ, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aa ku weↄ lɛ́ aà kpakpa. 2 Kákagyãkɛnae ku Yesu aɛ we. 3 Ɔ̃ Yesu yãsɛ̀ a ò ikoyãdↄ̃naↄnɛ ń Falisiↄ: Gbɛ̃́gbãgbãa kã́mabogↄↄzĩ zɛvĩa ge a zɛvĩo? 4 Ɔ̃ aa nílɛ kílikili. Ɔ̃ Yesu gyãepi kũ̀ à aà gbã̀gbã à aà gbàɛ. 5 Ɔ̃ a ònɛ́: Á dé nɛ́ ge aà zu, tó à zù lↄ̀ↄu kã́mabogↄↄzĩ, a aà bↄ gↄ̃̀ↄo ni? 6 Aai fↄ̃ yã́zãsìwào.

7 Yesu è lá gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sisiↄ lɛ́ zↄ̃lɛkĩi maaↄ kũkũ, ↄ̃ à yãlɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: 8 Tó wà n sisi nↄsɛpↄnablɛwa, ńsu zↄ̃lɛ zↄ̃lɛkĩi maauo. Tó wà gbɛ̃́ pↄ́ a gbia dɛnla sìsi bɛ! 9 Tó á sìsina mↄ ònɛ: Fɛlɛ zↄ̃lɛkĩi kpá deewa, ńyↄ̃ fɛlɛ gɛ́ zↄ̃lɛkĩi kpɛɛu ń wíoɛ. 10 Tó wà n sisi, nìli zↄ̃lɛkĩi kpɛɛ kṹ, kɛ́ tó n sìsina mↄ̀, a onɛ: Ma gbɛ̃na, mↄ aɛ la. Bee a n kɛ gbia gbɛ̃́ pↄ́ á sãnuↄnɛ.* 11 Gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa kã́fĩ, Lua a aà busaɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa busa, Lua a aà kã́fĩ.

12 Ɔ̃ Yesu ò a sìsinapiɛ: Tó ńlɛ gbɛ̃́ↄ sisi blɛ fãanɛ bleawa ge a oosi pↄ́, ńsu ǹ n gbɛ̃naↄ sísio ge ń vĩ̀iↄ ń n dãunaↄ ge n daɛↄ ge n ↄde deeↄ. Tó ń kɛ̀ màa, aa ɛa n sísiwà sↄ̃ɛ, aai fĩabonɛ. 13 Tó ńlɛ gbɛ̃́ↄ sisi pↄbleawa, taasideↄ sísi ń gbɛ̃kaaũaↄ ń ɛɛↄ ń vĩ̀aↄ, 14 ńyↄ̃ gↄ̃ báaade ũ, asa aa pↄe vĩ aa gĩa fĩabonɛo. Lua mɛ́ a fĩabonɛ gbɛ̃maaↄ vugↄↄ.

Pↄnablɛblea

(Mat 22.1-14)

15 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa sãnuↄ do yã́pi mà, ↄ̃ a ò Yesuɛ: Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ a pↄble kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu ũ. 16 Yesu òɛ̀: Gbɛ̃e mɛ́ ye pↄnablɛkɛ, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ gbɛ̀a dasidasi. 17 Blɛblezĩ ↄ̃ à a zĩkɛna zĩ̀ oi gbɛ̃́ pↄ́ à ń gbɛaↄnɛ aa mↄ́, wa làa sa. 18 Gbɛ̃́ sɛ̃́ia òɛ̀: Ma bú lùɛ, sema mà gɛ́ gwai. N yã́ na, ma awakpàɛ. 19 Gbɛ̃pãle mɛ̀: Ma zu lù soon sↄo, má gɛ́ wɛsiɛi. N yã́ na, ma awakpàɛ. 20 Gbɛ̃pãle mɛ̀: Ma nↄsɛ̀ dafuɛ. Ayãmɛto má e mↄo. 21 Ɔ̃ zĩkɛnapi ɛ̀a tà à ń lɛgbɛ dàu a sìu a diiɛ. Ɔ̃ uabelepi pↄ pà a ò a zĩkɛnaɛ: Gɛ́ wɛ̃́lɛ guu kpakpa gãaɛↄ ń zɛaↄ, ní taasideↄ ń gbɛ̃kaaũaↄ ń vĩ̀aↄ ń ɛɛↄ naaa suńnↄ la. 22 Bee gbɛa zĩkɛnapi mↄ òɛ̀: Dii, ma yã́ pↄ́ ń ò kɛ̀, mɛ́ zↄ̃lɛkĩi gi ku. 23 Ɔ̃ diipi ò zĩkɛnapiɛ: Gɛ́ zɛ́ↄ guu ń zɛ́wɛwɛnaↄ píi, gãna gbɛ̃́ↄwa aa gɛ̃, ma ua e pa. 24 Málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ ma ń gbɛapiↄ kee a e lɛzↄ̃ ma blɛpiwao.

Gↄ̃a Yesu ìwa ũ

(Mat 10.37-38)

25 Wa bɛ zɛ́u ń Yesuo dasidasi, ↄ̃ à lìli ònɛ́: 26 Tó gbɛ̃́ mↄ̀ ma kĩ́i mɛ́ a ye a de ń a dao ń a nao ń a nɛ́ↄ ń a vĩ̀iↄ ń a dãunaↄ, baa azĩapizi dɛmala, a fↄ̃ kɛ ma ìwa ũo. 27 Gbɛ̃́ pↄ́ aↄ a lipãakↄ̃a sɛa àↄ tɛomazio, a fↄ̃ kɛ ma ìwa ũo.† 28 Tó á gbɛ̃e ye kalanga dↄ, a zↄ̃lɛ gĩa à a ↄ̃a dↄdↄ à gwa, tó a fↄ̃ zĩpi kɛ láa ya? 29 Tó i kɛ màao, tó à ɛ̃ kpàlɛ mɛ́ i fↄ̃ à a mìdɛo, gbɛ̃́ pↄ́ aà è píi a aà láanikɛ 30 a mɛ: Gbɛ̃́ɛ bee kpɛ́ dàalɛ, i fↄ̃ a mìdɛo. 31 Ge tó kía ye gɛ́ zĩkai ń kía pãleo, a zↄ̃lɛ gĩa à a wàaipa à gwa, tó a sosa gãli kwiↄ fↄ̃ kuàkpa sosa gãli bao pↄ́ lɛ́ mↄ́waↄwao lé? 32 Tó a è á fↄ̃o, a zĩnaↄ zĩ lɛdoũkɛa yãgbɛaiwà zadↄ̃ i ka kãioɛ. 33 Màaɛ lↄ, tó á gbɛ̃e i ↄzↄ̃ pↄ́ pↄ́ á vĩↄzi píio, a fↄ̃ gↄ̃ ma ìwa ũo.

34 Wisiá pↄ́ naɛ, ãma tó a í na tà, kpelewa wa kɛ à nakũ lↄi? 35 A maa tↄↄlɛɛo ge zùgbↄ̃kↄlɛkĩio, wì kↄ́lɛɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ aà yã́pi ma.

15

Pↄ́ pↄ́ vũ̀aaↄ

(Mat 18.12-14)

1 Ɔsinaↄ ń duunkɛnaↄ lɛ́ sↄ̃ Yesuzi aà yãmai ḿpii. 2 Ɔ̃ Falisiↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ lɛ́ yã́kũtɛ̃ka aa mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ bee ì duunkɛnaↄ si aa pↄble sãnuɛ.* 3 Ɔ̃ Yesu yã́ɛ bee lɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: 4 Tó á gbɛ̃e sã vĩ mɛ̀n basↄo mɛ́ ado vũ̀aa, ìli a basↄo mɛ̀ndosai tó sɛ̃u à pɛ̀lɛ a pↄ́ pↄ́ vũ̀aapizi e à gɛ bↄwào lé? 5 Tó à bↄ̀wà, ì sɛ da a gã̀u ń pↄnaoɛ, 6 ì taò bɛ, ì a gbɛ̃naↄ ń a fã́anideↄ sísi, ì onɛ́: À pↄnakɛmanↄ. Ma a sã pↄ́ sã̀sãpi è. 7 Màaɛ lↄ málɛ oɛ́, wa pↄnakɛ luabɛ duunkɛna mɛ̀ndo pↄ́ a nↄ̀sɛlìlɛ yã́ musu dɛ gbɛ̃maa gbɛ̃ↄn basↄo mɛ̀ndosai pↄ́ an bàa kú ń nↄ̀sɛlilɛaooↄla.

8 Nↄɛ pↄ́ ã́nusu ↄwatɛ̃ vĩ mɛ̀n kwi sↄ̃ bɛ, tó a mɛ̀ndo vũ̀aa, a filia na, i kpɛwaa, i wɛɛlɛ busɛbusɛ e à gɛ bↄwào lé? 9 Tó à bↄ̀wà, a a gbɛ̃naↄ ń a fã́anideↄ sísiɛ, i onɛ́: À pↄnakɛmanↄ. Ma a ã́nusu ↄwatɛ̃ pↄ́ vũ̀aapi è. 10 Málɛ oɛ́, Lua malaikaↄ ì pↄnakɛ duunkɛna mɛ̀ndo pↄ́ nↄ̀sɛlìlɛ yã́ musu màa lↄɛ.

Nɛ́ pↄ́ sã̀sã

11 Yesu ò lↄ: Gbɛ̃e mɛ́ kú a nɛgↄ̃ɛↄ vĩ gbɛ̃ↄn pla. 12 Ɔ̃ Se ò a maeɛ: Baa, ma asea pↄ́ máↄ vĩ túbi guu kpaa. Ɔ̃ maepi a àizɛɛ kpaalɛ̀nɛ́. 13 I kɛ gↄↄplao, ↄ̃ Se a pↄ́ↄ nàaa píi à tà bùsu pãleu zã̀zã. We à a àizɛɛ kpàlɛu lalasikɛa guu. 14 Kɛ́ à a pↄ́ↄ dɛ̀ píi, ↄ̃ nↄan zↄ̃ↄ kà bùsupiu, ↄ̃ à gↄ̃̀ ń pↄ́ wɛ̃nakɛao. 15 À gɛ̀ nà bùsupi gbɛ̃ezi, ↄ̃ gbɛ̃́pi aà gbàɛ a bualoũ blɛ kpái sàwakusanaↄwa. 16 Ɔ̃ ìↄ ye libɛ pↄ́ sàwaↄ lɛ́ ble mↄ́mↄ bɛ̃̀ɛ, ãma wìli pↄe kpawào. 17 Kɛ́ aà wɛ́ kɛ̃̀, à mɛ̀: Ma mae zĩkɛnaↄ blɛ vĩ diɛ, ↄ̃ málɛ ga ń nↄanao la. 18 Má fɛlɛ mà ta ma mae kĩ́iɛ, mí oɛ̀: Baa, ma duunakɛ̀ Luaɛ ń mpio, 19 mi ka màↄ dɛ n nɛ́ ũ lↄo. Ma dilɛ n zĩkɛnaↄ do ũ. 20 Ɔ̃ à fɛ̀lɛ lɛ́ tá a mae kĩ́i. Kɛ́ a bɛ kãaa, aà maepi aà è, ↄ̃ à kɛ̀ɛ̀ wɛ̃naũ. À bàalɛ̀ gɛ̀ kùsiwà à lɛpɛ̀wà. 21 Ɔ̃ nɛ́pi òɛ̀: Baa, ma duunakɛ̀ Luaɛ ń mpio, mi ka màↄ dɛ n nɛ́ ũ lↄo. 22 Ɔ̃ maepi ò a zĩkɛnaↄnɛ: À gɛ́ kpakpa, à ulada maa pↄ́ dɛńla sɛ mↄò à daɛ̀, í tãanadaɛ̀, í kyalekpaɛ̀. 23 Í gáae mɛkpaa kũ à dɛ wà so pↄnakɛa guu, 24 asa ma nɛ́pi gà à vùɛ. À sã̀sãɛ, ↄ̃ ma aà è. Ɔ̃ aa nà pↄnakɛawa.

25 Woo kpɛ́ bua. Kɛ́ àlɛ su, à kãikũ̀ ń bɛo, ↄ̃ à kↄ̃̀ↄ gã̀a mà dↄ. 26 Ɔ̃ à zĩkɛnaↄ do sìsi à aà là bↄ́mɛ kɛ̀i. 27 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: N dãuna mɛ́ sù, ↄ̃ n mae gáae mɛkpaa dɛ̀, kɛ́ à aà è aafia yã́i. 28 Ɔ̃ Woo pↄ pà à gì gɛ̃i ua. Kɛ́ aà mae bↄ̀ awakpaiɛ̀, 29 ↄ̃ Woopi ò a maeɛ: É'e, à kà wɛ̃ ũma málɛ zĩkɛnɛ, mi fokɛma ziio, mɛ́ baa blesan giana ni kpaa mà pↄnakɛò ń ma gbɛ̃naↄo. 30 Kɛ́ n nɛ́ pↄ́ à n àizɛɛ kàalɛ káaluaↄnɛpi sù, n gáae mɛkpaa dɛ̀ɛ̀. 31 Ɔ̃ aà mae òɛ̀: Ma nɛ́, ń kumanↄ gↄↄpiiɛ. Pↄ́ pↄ́ má vĩ píi, n pↄ́ɛ. 32 À kũ̀ wà blɛble ń pↄnaoɛ, asa n dãunapi gà à vùɛ. À sã̀sãɛ, ↄ̃ wà aà è.

16

Àizɛɛ náaisai

1 Yesu ò a ìwaↄnɛ: Ɔdee mɛ́ kú à ziia dìlɛ a zĩkɛnaↄnɛ. Ɔ̃ wà mↄ̀ wà aà kↄmalɛkɛ̀ɛ̀ wà mɛ̀ àlɛ aà àizɛɛ kpálɛ. 2 Ɔ̃ à aà sìsi a òɛ̀: Yã́ pↄ́ má mà n musu dɛ kpelewa ni? Lá ńlɛ kɛ n ziiakɛ guu siumɛɛ. Ńyↄ̃ e ǹ ziia zĩ kɛmɛɛ lↄo. 3 Ɔ̃ ziiapi ò a sↄ̃ guu: Ma dii lɛ́ ma bↄ zĩuɛ, má kɛ kpelewa ni? A kɛ má fↄ̃ sɛ̃wao, mɛ́ baakɛa dɛmɛɛ wí ũ. 4 Má dↄ̃ lá má kɛ gbɛ̃́ↄ ma dilɛ ń bɛ, tó à ma bↄ zĩu. 5 Ɔ̃ à a dii fĩadeↄ sìsi dodo, ↄ̃ à gbɛ̃́ sɛ̃́ia là à mɛ̀: Ń ma dii fĩa kũa ũma ni? 6 À mɛ̀: Nísi zaa lɛ basↄoɛ. Ɔ̃ ziiapi òɛ̀: Lá pↄ́ ń kɛ̃̀ɛ kɛ. Zↄ̃lɛ lilɛ blakwi kpakpa. 7 Ɔ̃ a ò gbɛ̃pãleɛ: Mpi sↄ̃ n fĩa ũma ni? Ɔ̃ à mɛ̀: Ése sakili basↄoɛ. Ɔ̃ ziiapi òɛ̀: Lá pↄ́ ń kɛ̃̀ɛ kɛ, lilɛ basiiↄ̃. 8 Ɔ̃ diipi ziia náaisaidepi sáaukpà wɛzɛ̃ yã́ pↄ́ a kɛ̀ musu. Asa dṹniaɛ bee gbɛ̃́ↄ wɛ́ zɛ̃a dɛ gupua gbɛ̃́ↄla kↄ̃tɛ̃ɛ yãkɛkɛa guu.

9 Mapi sↄ̃ málɛ oɛ́, à gbɛ̃naↄ wɛɛlɛ ń àizɛɛ náaisaiↄ, kɛ́ gↄↄ pↄ́ à mìdɛwá, Lua a á dilɛ bɛ pↄ́ a gao guu. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ náai vĩ ń a yↄↄnao aↄ náai vĩ ń a zↄ̃ↄo lↄɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ náai vĩ ń a yↄↄnaoo aↄ náai vĩ ń a zↄ̃ↄoo. 11 Tó i kɛ náai vĩ ń àizɛɛ náaisaioo, Lua a á náaikɛ ń a sĩandeoe? 12 Tó i kɛ náai vĩ ń gbɛ̃pãle pↄ́ↄo, Lua a ázĩa pↄ́ kpáwáe? 13 Zĩkɛna lí e zↄblè dii mɛ̀n plaɛo, asa aↄ za gbɛ̃doguɛ, iↄ ye adozi, ge a na gbɛ̃dowa, i saka adou. Á fↄ̃ àↄ zↄble Luaɛ ń ↄ̃ao sãnuo.

Ɔde ń Lazaao

14 Falisiↄ ye ↄ̃ai. Kɛ́ aa yã́pi mà píi, ↄ̃ aalɛ lɛsuikɛ Yesuwa. 15 Yesu ònɛ́: I yãnakpa ázĩawa gbɛ̃nazĩnaↄ kĩ́iɛ, ãma Lua á sↄ̃ dↄ̃. Yã́ pↄ́ gbia gbɛ̃nazĩnaↄnɛ ↄ̃ Lua ì sakau.

16 Mↄizi ikoyã ń ãnabiↄ láↄ ku e Zãawa. Za gↄↄ bee wàlɛ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i baokpa, ↄ̃ baade lɛ́ gɛ̃u ń gbãao. 17 Luabɛ ń tↄↄlɛo sãalɛa àa dɛ Lua ikoyãpi wɛ̃̀sã nɛ́na bãdɛala. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ gì a nazi à nↄ pãle sɛ̀, à gbãsĩkɛ̀ɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ pↄ́ wà gìi sɛ̀ sↄ̃, à gbãsĩkɛ̀n we.

19 Gↄ̃ɛ ↄdee ku ì pↄkasa maa ↄdeↄ da, ìↄ pↄnakɛ nama guu gↄↄpii. 20 Wɛ̃nade pↄ́ wì mɛ Lazaa ìↄ wúlɛa aà bɛ gↄ̃u, bↄ fĩfĩwà. 21 Ìↄ blɛ pↄ́ ì lɛ́lɛ ↄdepi táabũnu zíɛ blea nidɛ. Gbɛ̃ↄ mɛ́ ìↄ aà bↄpiↄ sãsã. 22 Wɛ̃nadepi gà, ↄ̃ malaikaↄ aà sɛ̀ tàò Ablahaũ kĩ́i. Ɔdepi gà sↄ̃, ↄ̃ wà aà vĩ̀. 23 Kua ĩadama guu bɛdau, kɛ́ à wɛsɛ̀ musu, ↄ̃ à Ablahaũ è kãaa, Lazaa ku aà saɛ. 24 Ɔ̃ à lɛzù à mɛ̀: Ba Ablahaũ, ma wɛ̃nagwa, ní Lazaa zĩ aà a ↄtona zↄ̃ íwa, aà mↄ ma lɛ́na níniomɛɛ, asa málɛ wãwãkɛ tɛ́vuaɛ bee guuɛ. 25 Ɔ̃ Ablahaũ mɛ̀: Ma gbɛ̃́, to nama pↄ́ pɛ̀ɛma n wɛ̃nigↄↄ dↄngu ń taasi zↄ̃ↄ pↄ́ Lazaa kɛ̀o. Aà nↄ̀sɛ nìni lakĩi sa, mɛ́ ń kú wãwã guu. 26 Bee gbɛa tↄ̃ↄ'ɛ zòolo da wá zãnguo. Tó gbɛ̃́ ye bↄ la à gɛ́ á kĩ́i, a fↄ̃o, mɛ́ gbɛ̃e a fↄ̃ bↄ we à mↄ wá kĩ́io. 27 Ɔ̃ ↄdepi mɛ̀: N yã́ na Baa, lá màaɛ, ǹ aà zĩ ma mae bɛ, 28 asa ma dãunaↄ vĩ gbɛ̃ↄn sↄo. Aà gɛ́ lɛdaimá, kɛ́ aasu mↄ gu wãwãdeɛ beeuo. 29 Ɔ̃ Ablahaũ mɛ̀: Aa Mↄizi ń ãnabiↄ lá vĩ, aa ń yãma. 30 Ɔ̃ ↄdepi mɛ̀: Aawo, Ba Ablahaũ! Tó gbɛ̃e bↄ̀ gau à gɛ̀ ń kĩ́i, ↄ̃ aa nↄ̀sɛlilɛ. 31 Ɔ̃ Ablahaũ òɛ̀: Tó aai Mↄizi ń ãnabiↄ yãmao, baa tó gbɛ̃e bↄ̀ gau, aa sio.

17

Luanaaikɛa

(Mat 18.6-7, 21-22)

1 Yesu ò a ìwaↄnɛ: Sema yã́ pↄ́ ì to gbɛ̃́ↄ fu àↄ ku, ãma waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ a bↄ aà kĩ́i. 2 Tó wà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀nɛ dↄ̀ɛ̀ a nↄɛ mɛ́ wà aà zù ísiu, bee maa ń adeo dɛ kɛ́ aà to nɛ́ɛ beeↄ do fula. 3 Àↄ kú ń laaio. Tó n gbɛ̃do duunakɛ̀, gɛ ǹ aà le. Tó à nↄ̀sɛlìlɛ, sùuukɛaànↄ. 4 Tó à duunakɛ̀nɛ gↄↄ do gɛ̃n sopla mɛ́ à ɛ̀a ònɛ gɛ̃n sopla a nↄ̀sɛlìlɛ, sùuukɛaànↄ. 5 Dii zĩnaↄ òɛ̀: Wá luanaaikɛa kã́fĩwɛ̃ɛ. 6 Dii mɛ̀: Tó á luanaaikɛa kà ɛfↄ wɛ́nawa, á o lasinliɛ bee azĩa bilɛ gɛ́ pɛ́i ísia guu, a á yãmaɛ.

7 Tó á gbɛ̃e zↄ vĩ, àlɛ sɛ̃waɛ̀ ge àlɛ sãↄ dãɛ̀, tó à sù ń buao, aà dii a oɛ̀ aà mↄ pↄble gↄ̃̀ↄ yã̀? 8 Aawo, a oɛ̀ aà blɛkɛɛ, aà ula lilɛ, i mↄɛ ń pↄbleao ń imiao, aàpi i gbasa pↄble, i imi. 9 Wì zↄ sáaukpa kɛ́ à yã́ pↄ́ wa dàɛ̀ kɛ̀ yã́i yã̀? 10 Ápiↄ sↄ̃ màaɛ, tó a yã́ pↄ́ Lua dàɛ́ kɛ̀ píi, à mɛ: Zↄↄn wá ũ, wá kɛa wá kɛ̀.

Kusude gbɛ̃ↄn kwiↄ gbã́gbãa

11 Yesu gɛa Yelusalɛũ a bɛ Samali bùsu zↄ̃lɛu ń Galileo. 12 Kɛ́ àlɛ gɛ̃ wɛ̃́lɛeu, ↄ̃ gↄ̃ɛ kusude gbɛ̃ↄn kwiↄ kpàaũaànↄ. Aa zɛ kãaa, 13 aa lɛzùaàzi aa mɛ̀: Mae Yesu, wá wɛ̃nagwa. 14 Kɛ́ a è màa, ↄ̃ a ònɛ́: À gɛ ázĩa ↄlↄ sa'onaↄnɛ.* Kɛ́ aalɛ gɛ́, ↄ̃ aa gbã̀gbã. 15 Kɛ́ an gbɛ̃do è a gbãgbã, ↄ̃ à ɛ̀a sù, àlɛ Lua sáaukpa ń lↄↄ gbãao. 16 À wùlɛ a gbɛɛu Yesu aɛ, à fↄkpàwà. Gbɛ̃́ beeá Samali gbɛ̃́ɛ. 17 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Gbɛ̃ↄn kwiↄ mɛ́ gbã̀gbão lò? Gbɛ̃ↄn kɛ̃okwiↄ kú má ni? 18 An gbɛ̃e i ɛa mↄ̀ Lua sáaukpaio, sema zĩ̀loɛ beea? 19 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Fɛlɛ tá, ma náai pↄ́ ń kɛ mɛ́ n gbãgbã.

Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄa

(Mat 24.23-41)

20 Falisiↄ Yesu là kpala pↄ́ a bↄ Lua kĩ́i mↄ́gↄↄi, ↄ̃ a wèmá à mɛ̀: Kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i lí mↄ́ wà e ń wɛ́o no. 21 Wa o gwa kɛ ge gwa keeo. Kpalapi kú á guuɛ.

22 Ɔ̃ a ò a ìwaↄnɛ: A gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ á Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ́gↄↄ ea nidɛ, á eo. 23 Wa oɛ́ a ku le ge a ku la, ãma ásu gɛo, ásu tɛ́ńzio. 24 Lá loupilɛa ì gupu luabɛ lɛ́la ń a lɛ́leo, màa aↄ dɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ́gↄↄ. 25 Sema aà taasikɛ gĩa maamaa. Gbãgbɛ̃ↄ giaàzi. 26 Lá à kɛ̀ Nↄee gↄↄ,† màa a kɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ́gↄↄzĩ lↄ. 27 Wàlɛ pↄble, wàlɛ imi, wàlɛ nↄsɛ, wàlɛ zãkɛ e gↄↄ pↄ́ Nↄee gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, ↄ̃ í dà dṹniaa, gbɛ̃́ↄ gàga píi.‡ 28 Màaɛ lↄ Lↄtu gↄↄ, wàlɛ pↄble, wàlɛ imi, wàlɛ pↄ́ lú, wàlɛ pↄ́ yia, wàlɛ pↄ́tↄ̃, wàlɛ kpɛdↄ. 29 Gↄↄ pↄ́ Lↄtu bↄ̀ Sↄdↄũ, tɛ́ ń ĩatɛ̃gbↄ̃o bↄ̀ luabɛ à kwɛ̀, ↄ̃ gbɛ̃́ↄ gàga píi.§ 30 Beewa aↄ dɛ gↄↄ pↄ́ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ bↄ̀ gupuau.

31 Gↄↄ bee gbɛ̃́ pↄ́ kú kpɛ́ musu su pila kpɛ́ guu a pↄ́ↄ sɛ́lɛio. Màaɛ lↄ gbɛ̃́ pↄ́ kpɛ́ bua su ɛa bɛo. 32 À to Lↄtu na yã́ dↄágu.* 33 Gbɛ̃́ pↄ́ ye àↄ a wɛ̃ni kũa, wɛ̃nipi a vũaawà. Gbɛ̃́ pↄ́ gì a wɛ̃nii sↄ̃, ade mɛ́ aↄ ku.† 34 Málɛ oɛ́, gwã́ bee gbɛ̃ↄn plaↄ aaↄ wúlɛa gudoũ, Lua a gbɛ̃do sɛ́, i gbɛ̃do to we. 35 Nↄɛ gbɛ̃ↄn plaↄ aaↄ pↄ́ lↄ́ gudoũ, Lua a gbɛ̃do sɛ́, i gbɛ̃do to we. 36 Gↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn plaↄ aaↄ ku bua, Lua a gbɛ̃do sɛ́,‡ i gbɛ̃do to we. 37 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Dii, mákĩi ni? A wèmá à mɛ̀: Gu pↄ́ gɛ kuu, we yãamusuↄ kãaau.

18

Wabikɛa

1 Yesu yãlɛ̀ɛũnɛ́ kɛ́ aaↄ Lua wabikɛ kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃, aasu kpasao yã́i. 2 À mɛ̀: Yã́kpalɛkɛnae mɛ́ kú wɛ̃́lɛeu, a Lua vĩa vĩo, mɛ́ ìli gbɛ̃e yãdao. 3 Gyaae ku wɛ̃́lɛpi guu, ìↄ mↄ aà kĩ́i mↄ̀ↄmↄↄ ì mɛ: Zɛmanↄ ma ibɛɛ yã́ musu. 4 I weio e gↄↄpla. Bee kpɛ a ò azĩawa: Baa tó má Lua vĩa vĩo, mɛ́ mili gbɛ̃e yãdao, 5 lá gyaapi lɛ́ ma súu zↄ̃, má zɛaànↄɛ. Tó mi kɛ màao, aà zɛamala láasaiɛ a ma dɛɛ.

6 Ɔ̃ Dii mɛ̀: À yã́kpalɛkɛn vãi yã'oa ma. 7 Lua a zɛ ń a gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ wiilɛwa fãanɛ ń gwãasĩnaoↄo lé? A zígbiakɛ ń dↄańlɛo yã̀? 8 Málɛ oɛ́, a zɛńnↄ kpakpaɛ. Ń beeo tó Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ̀, a a náaikɛna e dṹniaua?

9 Ɔ̃ à ɛ̀a yã́ɛ bee lɛ̀ɛũ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ńzĩa dilɛ gbɛ̃maa ũ mɛ́ aaìↄ saka gbɛ̃́ kĩniↄguↄnɛ à mɛ̀: 10 Gbɛ̃ↄn plaeↄ mɛ́ gɛ̀ wabikɛi Lua ua, gbɛ̃doá Falisiɛ, gbɛ̃do sↄ̃ ↄsinaɛ. 11 Falisipi zɛa, àlɛ wabikɛ. A ò a sↄ̃ guu à mɛ̀: Lua, ma n sáaukɛ̀ kɛ́ má dɛ lán dãↄwao, dìidiindeↄ, náaisaideↄ, gbãsĩkɛnaↄ ge ↄsinaɛ bee. 12 Miↄ lɛye gↄↄ plapla ãsↄ̃a ń ãsↄ̃aoɛ. Pↄ́ pↄ́ má è píi mi a kwide bↄnɛ. 13 Ɔsinapi sↄ̃ a zɛ kãaa, i fↄ̃ wɛsɛ̀ musu gwà seo. Àlɛ azĩa gbɛ̃gbɛ̃ à mɛ̀: Lua, sùuukɛmanↄ, duunkɛnan ma ũ. 14 Málɛ oɛ́, gↄ̃ɛpi tà a bɛ Lua siaaànↄ guu, i kɛ Falisipi no. Asa gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa kã́fĩ Lua a aà busaɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa busa Lua a aà kã́fĩ.*

Báaadaa nɛ́ↄgu

(Mat 19.13-15, Maa 10.13-16)

15 Wà mↄ̀ɛ̀ ń ń nɛ́fɛ̃nɛnaↄ aà ↄnamá. Kɛ́ aà ìwaↄ è, ↄ̃ aa gìnɛ́. 16 Ɔ̃ Yesu nɛ́ↄ sìsi à mɛ̀: À to nɛ́ↄ mↄ ma kĩ́i, ásu kpánɛ́o, asa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dɛ gbɛ̃́ bee taaↄ pↄ́ ũɛ. 17 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ i kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́ sí lán nɛ́wao, a gɛ̃uo.

Ɔde

(Mat 19.16-30, Maa 10.17-31)

18 Yudaↄ kíabuie mↄ̀ Yesu là à mɛ̀: Mɛtulu maa, kpelewa má kɛ mà àizãna ei? 19 Yesu òɛ̀: Àkɛa n mɛ̀ má maai? Gbɛ̃e maao, sé Lua ado. 20 Ń yã́ pↄ́ Lua dìlɛↄ dↄ̃: Ńsuli wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄo. Ńsuli gbɛ̃dɛo. Ńsuli kpã́i'oo. Ńsuli yãdↄ n gbɛ̃́deewao. Nìli n de ń n dao kpɛla.† 21 Ɔ̃ a òɛ̀: Zaa ma kɛ ɛ̀waaso ũ, má yã́ beeↄ kũa píiɛ. 22 Kɛ́ Yesu bee mà, a òɛ̀: Yã́ gↄ̃̀nɛ mɛ̀ndo. Pↄ́ pↄ́ ń vĩ yía píi, ní a ↄ̃a biilɛ taasideↄnɛ, ńyↄ̃ↄ àizɛɛ vĩ luabɛ. Bee gbɛa ní mↄ tɛmazi. 23 Kɛ́ à yã́pi mà, aà pↄ siakũ̀, asa ↄde sà gbãngbooɛ. 24 Kɛ́ Yesu è aà pↄ siakũ̀, à mɛ̀: Gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu zĩ'ũ gbɛ̃́ pↄ́ aa àizɛɛ vĩↄnɛ. 25 Yiongo gɛ̃a abaawɛu àa dɛ ↄde gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guula. 26 Gbɛ̃́ pↄ́ aa yã́pi màↄ mɛ̀: Démɛ a àizãna e lↄi? 27 Yesu wèmá à mɛ̀: Yã́ pↄ́ gbɛ̃nazĩnaↄ fùa kɛ, Lua ì fↄ̃́.

28 Ɔ̃ Piɛɛ mɛ̀: Wa wá pↄ́pii tò weɛ, ↄ̃ wá tɛ́nzi fá. 29 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ a bɛ tò ge a na ge a vĩ̀iↄ ń a dãunaↄ ge a de ń a dao ge a nɛ́ↄ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́i 30 a ɛa bee taa e dɛ beea maamaa dṹniaɛ bee guu, mɛ́ a àizãna e dṹnia pↄ́ lɛ́ mↄ́ guu.

Vĩ̀a baakɛna gbã́gbãa

(Mat 20.29-34, Maa 10.46-52)

31 Yesu a gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ kã̀aaàzi, ↄ̃ a ònɛ́: Wálɛ gɛ́ Yelusalɛũɛ. Wekĩi Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ yã́ pↄ́ ãnabiↄ kɛ̃̀ Lua yã́u a pau píi sa. 32 Wa aà kpa buipãleↄwa, aai aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ, aai aà sↄ̃́sↄ̃, aai lɛ́'ikakawà, 33 aai aà gbɛ̃ ń flàalao, aai aà dɛ, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ i ɛa vu. 34 Ãma aà ìwapiↄ a kee gbáɛo, asa yã́pi mi ulɛanɛ́ɛ, aa dↄ̃ yã́ pↄ́ àlɛ oo.

35 Kɛ́ Yesu kà kãi ń Yelikoo, vĩ̀ae zↄ̃lɛa zɛ́ lɛ́, àlɛ baakɛ. 36 Kɛ́ a mà bíla lɛ́ gɛ̃, ↄ̃ a ń lá bↄ́mɛ kɛ̀i. 37 Ɔ̃ wa òɛ̀, Yesu Nazalɛti mɛ́ lɛ́ gɛ̃ we. 38 Ɔ̃ à lɛzù à mɛ̀: Yesu, Davidi Bui, ma wɛ̃nagwa. 39 Gbɛ̃́ pↄ́ dↄaaaↄ gìɛ̀ aa mɛ̀ aà nílɛ, ↄ̃ aà wiilɛa gbãakũ̀, àlɛ mɛ: Davidi Bui, ma wɛ̃nagwa. 40 Yesu zɛ̀ à mɛ̀ wà mↄaànↄ. Kɛ́ à mↄ̀, ↄ̃ Yesu aà là à mɛ̀: 41 Bↄ́ ń ye mà kɛnɛi? A wèwà à mɛ̀: Dii, má ye màↄ gu'eɛ. 42 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gu e. Ma náai pↄ́ ń kɛ̀ mɛ́ tò n gbãgbã. 43 Wegↄ̃ↄ à gu'è, ↄ̃ à bↄ̀ tɛaàzi, àlɛ Lua sáaukpa. Kɛ́ gbɛ̃́pii è màa, aa Lua sáaukpà.

19

Zase

1 Ɔ̃ Yesu gɛ̃̀ Yeliko, àlɛ pãa. 2 Gbɛ̃e ku we aà tↄ́n Zase. Ɔsinaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄɛ, mɛ́ ↄdeɛ. 3 Àlɛ wɛɛlɛ à gbɛ̃́ pↄ́ dɛ Yesu ũ e, ãma i fↄ̃ aà èo dasi yã́i, asa gbɛ̃́ gesenaɛ. 4 Ɔ̃ à bàalɛ̀ dↄ̀aa à gɛ̀ dɛ̀dɛ sĩ́mfofowa kɛ́ à Yesu e, asa a gɛ̃ weɛ. 5 Kɛ́ Yesu kà wekĩi, ↄ̃ à wɛsɛ̀ musu a òɛ̀: Zase, pila kpakpa. À kũ̀ mà i n bɛ gbãɛ. 6 Ɔ̃ Zase pìla kpakpa, à aà dìlɛ ń pↄnao. 7 Kɛ́ wa è màa, gbɛ̃́pii lɛ́ yã́kũtɛ̃ka aa mɛ̀: À gɛ̀ pilai duunkɛna bɛ. 8 Ɔ̃ Zase fɛ̀lɛ zɛ̀ a ò Diiɛ: Dii, má a àizɛɛ guo kpa taasideↄwaɛ. Tó ma gbɛ̃e taiinkɛ̀ sↄ̃, má ɛa mà a gɛ̃ɛ kpawà lɛɛ síiↄ̃. 9 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Lua uaɛbeedeↄ mìsi gbã. Asa gbɛ̃́ɛ beeá Ablahaũ buiɛ lↄ. 10 Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄ̀ gbɛ̃́ pↄ́ sã̀sã wɛɛlɛi à aà suabaɛ.

Ɔdakɛa zĩkɛnaↄnɛ

(Mat 25.14-30)

11 Gↄↄ pↄ́ wàlɛ aà yã́pi ma, ↄ̃ à ɛ̀a yãkã̀fĩnɛ́ lↄ. Lá à kãikũ̀ ń Yelusalɛũo, wàlɛ e kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i a bↄ gupuau gↄ̃̀ↄɛ, ↄ̃ à yãlɛ̀ɛũnɛ́ 12 à mɛ̀: Kíe buie mɛ́ lɛ́ gɛ́ kpalablei bùsu zã̀zãu, i ɛa su. 13 Ɔ̃ à a zĩkɛnaↄ sìsi gbɛ̃ↄn kwi, à ã́nusu ↄwatɛ̃ kpà ń baadewa mɛ̀n basↄobasↄo, a ònɛ́: Àↄ laataò e màↄ su. 14 Aà bùsudeↄ sↄ̃ aa zàaàguɛ, ↄ̃ aa zĩnaↄ zĩ̀ aà kpɛ aa mɛ̀: Wá we gbɛ̃́pi kiblewáo. 15 Aà sua ń kpalableao gbɛa lé, à mɛ̀ wà zĩkɛna pↄ́ a ↄ̃a kpàmápiↄ sísiɛ, kɛ́ à e dↄ̃ lá pↄ́ aa ài'è. 16 Gbɛ̃́ sɛ̃́ia mↄ̀ à mɛ̀: Dii, n ↄ̃api àikɛ̀mɛɛ lɛɛ kwi. 17 Ɔ̃ a òɛ̀: Násaa, zĩkɛn maa. Lá n kɛ náai vĩ ń a yↄↄnao, ńyↄ̃ↄ iko vĩ wɛ̃́lɛ mɛ̀n kwiↄwaɛ. 18 Gbɛ̃ↄn plaade mↄ̀ à mɛ̀: Dii, n ↄ̃api nɛ'ì lɛɛ sↄo. 19 Ɔ̃ a òɛ̀: Mpi sↄ̃ ńyↄ̃ↄ iko vĩ wɛ̃́lɛ mɛ̀n sↄoↄwa. 20 Ɔ̃ gbɛ̃pãle mↄ̀ à mɛ̀: Dii, n ↄ̃an kɛ. Má ùlɛ kooa zwã̀nkasauɛ. 21 Má n vĩa vĩ, asa gbɛ̃́ zĩ'ũn n ũ. Ni pↄ́ pↄ́ ni dilɛo sɛ́, ni pↄ́ pↄ́ ni tↄ̃o kɛkɛ. 22 Ɔ̃ a òɛ̀: Zĩkɛn vãi, n lɛ́ mɛ́ n kalikɛ̃̀. Ń dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ zĩ'ũn ma ũ, mi pↄ́ pↄ́ mi dilɛo sɛ́, mi pↄ́ pↄ́ mi tↄ̃o kɛkɛ. 23 Kɛ́ ń dↄ̃ màa, bↄ́yãi ni dakɛonɛ́, tó ma su, mà a pↄ́ sí ń a íoo ni? 24 Ɔ̃ a ò gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄnɛ: À ã́nusu ↄwatɛ̃ basↄopi siwà, í kpá gbɛ̃́ pↄ́ ài'è lɛɛ kwiwa. 25 Ɔ̃ wa òɛ̀: Dii, a ài lɛɛ kwi kũa kↄ̀. 26 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Málɛ oɛ́, Lua a pↄ́ kã́fĩ gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ vĩɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ vĩo sↄ̃, baa pↄ́ pↄ́ a vĩ, Lua a siwàɛ.* 27 Ma ibɛɛ pↄ́ aa ye mà kiblemáoↄ sↄ̃, à mↄ́ńnↄ la, í ń dɛdɛ ma aɛ.

Gbãakpaa Yesuzi Yelusalɛũ

(Mat 21.1-17, Maa 11.1-19, Zãa 12.12-19)

28 Kɛ́ Yesu yã́ bee ò a làa, ↄ̃ à dàzɛu, àlɛ gɛ́ Yelusalɛũ. 29 Kɛ́ à kãikũ̀ ń Bɛfazeo ń Bɛtanio, sĩ̀sĩ pↄ́ wì mɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu, ↄ̃ à a ìwa gbɛ̃ↄn plaↄ zĩ̀ 30 à mɛ̀: À gɛ́ wɛ̃́lɛ pↄ́ kálɛ wá aɛ kee guu. Tó a ka we, á zàa'ĩn nɛ́ bↄlↄ e dↄa, gbɛ̃e i dikpɛ yãao. À polo mↄò. 31 Tó gbɛ̃e á lá, démɛ ò à poloi, í mɛ Dii mɛ́ ye a mↄaoi. 32 Ɔ̃ zĩnaↄ gɛ̀ aa è lá a ònɛ́wa. 33 Kɛ́ aalɛ zàa'ĩnapi polo, ↄ̃ a diiↄ ń lá aa mɛ̀: Démɛ ò à zàa'ĩnapi poloi? 34 Aa mɛ̀: Dii mɛ́ ye a mↄaoi. 35 Ɔ̃ aa gɛ̀oɛ̀. Aa ń pↄkasaↄ kpàlɛ zàa'ĩnapiwa, ↄ̃ aa Yesu dìkpɛ. 36 Kɛ́ àlɛ táa'o, gbɛ̃́ↄ lɛ́ ń pↄkasaↄ kpálɛ zɛ́ guu.

37 Kɛ́ à kãikũ̀ ń gu pↄ́ zɛ́pi pìlau Kùkpɛ sĩ̀sĩwao, ↄ̃ pↄna guu dasi pↄ́ tɛaàziↄ nà Lua táasilɛawa ń lↄↄ gbãao, dabudabu pↄ́ aa èↄ yã́ musu píi 38 aa mɛ̀:

Báaaden Kía pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o ũ.†

Aafia ku luabɛ! Wà Musude tↄbↄ!

39 Falisi pↄ́ aa ku zã guueↄ òɛ̀: Mɛtulu, gi n ìwaↄnɛ. 40 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Málɛ oɛ́, tó aa nìlɛ, gbɛↄ mɛ́ aa wiipi lɛ́.

41 Kɛ́ à sↄ̃̀ Yelusalɛũzi, a gwà, ↄ̃ à ↄ́ↄlↄ̀ɛ̀ 42 à mɛ̀: Tó n yã́ pↄ́ a mↄnɛ ń aafiao dↄ̃̀ gbã yãa lé, kai! Tia kɛ́wa sↄ̃ a ulɛanɛɛ. 43 A gↄↄ a mↄ kɛ́ n ibɛɛↄ gbà lɛsĩↄ da lianzi, aai n káka, 44 aai n dúuzↄ̃, aai n gbɛ̃́ↄ wíwi. Baa gbɛe aa to dinɛkↄ̃ao, kɛ́ ni gↄↄ pↄ́ Lua lɛzùnzi dↄ̃o yã́i.

45 Kɛ́ Yesu gɛ̃̀ Lua ua, ↄ̃ à nà pↄyianaↄ yaawa. 46 A ònɛ́: A kɛ̃a Lua taalau à mɛ̀: Ma kpɛ́ aↄ dɛ lousisikpɛ ũɛ.‡ Ápiↄ sↄ̃ á kɛ̀ gbɛ̃blenaↄ tòo ũ.§

47 Lá gu lɛ́ dↄ Yesu ìↄ yãdanɛ́ Lua ua. Ɔ̃ sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ lɛ́ aà wɛ sãnu ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ, 48 ãma aai lá wa kɛ zɛ́ eo, asa gbɛ̃́pii lɛ́ lua aà yã́iɛ.

20

Yesu laa a ikoi

(Mat 21.23-27, Maa 11.27-33)

1 Zĩewa Yesu lɛ́ yãda gbɛ̃́ↄnɛ Lua ua, àlɛ baonakpanɛ́, ↄ̃ sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sↄ̃̀aàzi 2 aa òɛ̀: Iko pↄ́ ńlɛ yã́piↄ kɛò owɛ̃ɛ. Démɛ n gba ikopii? 3 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Mapi sↄ̃ má yã́ mɛ̀ndo gbɛawá. À omɛɛ, 4 Zãa gbɛ̃́ da'ilɛkɛa bↄ̀ Lua kĩ́i yã̀ ge gbɛ̃nazĩna kĩ́iɛ? 5 Ɔ̃ aa lɛkpàaĩ aa mɛ̀: Tó wa mɛ̀ Lua kĩ́iɛ, a wá la bↄ́yãi wi aà yã́ sio ni? 6 Tó wa mɛ̀ gbɛ̃nazĩna kĩ́iɛ sↄ̃, gbɛ̃́pii a wá pápa ń gbɛo wà wá dɛɛ, asa aa zɛ̀ ń Zãa ãnabikɛoɛ. 7 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wá dↄ̃ má à bↄ̀uo. 8 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Má iko pↄ́ málɛ yã́piↄ kɛò oɛ́ sↄ̃o.

Vɛ̃ɛbu zĩkɛnaↄ

(Mat 21.33-46, Maa 12.1-12)

9 Ɔ̃ Yesu ɛ̀a yãlɛ̀ɛũnɛ́ lↄ à mɛ̀: Gbɛ̃e mɛ́ vɛ̃ɛbu vĩ,* ↄ̃ a nà zĩkɛnaↄnɛ ń ↄzĩ, à gɛ̀ wɛ̃́lɛu à gↄↄplakɛ̀ we. 10 Kɛ́ vɛ̃ɛkↄzↄ̃zↄ̃gↄↄ kà, à a ìwae zĩ̀ zĩkɛnapiↄwa aa a asea kpawa, ↄ̃ aa ìwapi gbɛ̃̀ aa aà gbàɛ ↄgii. 11 À ɛ̀a ìwa pãle zĩ̀ lↄ, ↄ̃ zĩkɛnapiↄ aà gbɛ̃̀, aa widàwà aa aà gbàɛ ↄgii. 12 Ɔ̃ à ɛ̀a gbɛ̃ↄn àaↄ̃de zĩ̀ lↄ, ↄ̃ aa aà kɛ̀'ĩa aa aà yà. 13 Ɔ̃ vɛ̃ɛbudepi mɛ̀: Má kɛa sa ni? Má a nɛ́ mɛ̀ndona zĩmáɛ. Aa gí aà yãdaia? 14 Kɛ́ zĩkɛnapiↄ aà è, aa òkↄ̃ɛ aa mɛ̀: Túbiblenan kee, wà aà dɛ, bú i gↄ̃wɛ̃ɛ. 15 Ɔ̃ aa bↄ̀aànↄ kaa kpɛ aa aà dɛ̀.

Kpelewa budepi a sɛ́ńnↄ sai? 16 A mↄ zĩkɛnapiↄ dɛdɛ, i bú si kpa gbɛ̃pãleↄwaɛ. Kɛ́ gbɛ̃́ↄ yã́pi mà aa mɛ̀: Lua wá bↄ. 17 Ɔ̃ Yesu wɛpã̀ńla à mɛ̀: Yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalauɛ bee dɛ kpelewa ni?

Gbɛ pↄ́ ɛ̃bonaↄ pãkpài mɛ́ gↄ̃̀ gbɛↄ mide ũ.†

18 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ̀lɛ gbɛpiwa a wíwiɛ.

Tó gbɛpi sì gbɛ̃́wa sↄ̃, a ade úlↄɛ.

Yesu lousisin gbɛ̃zↄ̃ↄↄ fua

(Mat 22.15-23.36, Maa 12.13-40, Luk 11.37-54)

19 Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń sa'onkiaↄ dↄ̃ kɛ́ ń yã́i Yesu yã́pi lɛ̀ɛũi, ↄ̃ aalɛ zɛwɛɛlɛ wà aà kũ gↄ̃̀ↄ, ãma aa vĩakɛ̀ dasiɛ. 20 Aalɛ aà kpakpa, ↄ̃ aa zãmade pↄ́ aalɛ ńzĩa dilɛ gbɛ̃maa ũↄ zĩ̀wà, kɛ́ aa aà kũ aà yã'oa guu, aai aà kpá ń bùsu gbãadewa aà iko ↄlↄɛ̀. 21 Ɔ̃ zãmadepiↄ aà là aa mɛ̀: Mɛtulu, wá dↄ̃ kɛ́ ni yã'o ǹ yãdanɛ́ a zɛ́waɛ, i kɛ gbɛ̃nazĩnaↄ wɛ́ yã́i no. Ni Lua zɛ́ ↄlↄnɛ́ ń sĩanao. 22 À kũ̀ wà falubↄ Sezaaɛ yã̀ ge wásu bↄo? 23 Yesu ń ↄ̃nↄ dↄ̃̀má, ↄ̃ a ònɛ́: 24 À ↄ̃a do dↄ mà gwa. Dé mi ń aà tↄ́o mɛ́ kuwà lai? Aa mɛ̀: Sezaa pↄ́ɛ. 25 Ɔ̃ a ònɛ́: Tↄ̀ↄ, à Sezaa dee pↄ́ kpawà, í Lua pↄ́ kpá Luawa. 26 Ɔ̃ aa fùa aa aà kũ a yã'oa guu gbɛ̃́ↄ wáa. Aà yãwea bↄ̀ ń saɛ, ↄ̃ aa ń lɛ́ kpàaũ.

27 Ɔ̃ Saduse pↄ́ aaì gɛↄ vua ɛɛboeↄ mↄ̀ Yesu kĩ́i, aa aà là aa mɛ̀: 28 Mɛtulu, Mↄizi dìlɛwɛ̃ɛ yóo: Tó gbɛ̃́ vĩ̀i gà à a na tò nɛ́sai, aà dãuna nↄpi sɛ à a vĩ̀i gɛ̃ɛ kɛò.‡ 29 Màa vĩ̀i ń dãunaↄ ku gbɛ̃ↄn sopla. Woo nↄsɛ̀, ↄ̃ à gà à aà tò nɛ́sai. 30 Ɔ̃ Se gyaapi da'uakɛ̀. 31 Se gbɛa Bíↄ kɛ̀ lↄ. Aa kɛ̀ màa ń gbɛ̃ↄn sopla ḿpii, aa gàga aa nↄpi tò nɛ́sai. 32 An gbɛa nↄpi gà. 33 Gɛↄ vugↄↄzĩ an démɛ aↄ nↄpi vĩi? Asa an gbɛ̃ↄn sopla ḿpii aa aà dↄ̃̀ nↄ ũɛ. 34 Yesu ònɛ́: Dṹniaɛ bee gbɛ̃́ↄ aaì nↄsɛ aaì zãkɛ, 35 ãma gbɛ̃́ pↄ́ Lua dìlɛ aa kà aa bↄ gau aa dṹnia dafu leↄ aa nↄsɛ weo, aa zãkɛ weo. 36 Aaↄ dɛ lán malaikaↄwaɛ, aa ga lↄo. Aaↄ dɛ Lua nɛ́ↄ ũɛ, gàbↄↄ ũ. 37 Baa Mↄizi lá guu, à gɛↄ vua yã́ pìliwanɛ́. Gu pↄ́ à kàelɛ yã'òu, à mɛ̀ Dii mɛ́ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua ũ.§ 38 Diiá gɛↄ Lua no, sema gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ pↄ́. Gbɛ̃́pii bɛ̃́ɛ Luaɛɛ. 39 Ɔ̃ Mↄizi ikoyãdanɛdeeↄ fɛ̀lɛ yã'ò aa mɛ̀: Mɛtulu, n yãmaa ò. 40 Ɔ̃ aai we yãe làwà lↄo.

41 Yesu ń lá à mɛ̀: Kpelewa wì o Mɛsiiá Davidi Buiɛi? 42 Asa Davidi ò Soũ lá guu à mɛ̀:

Dii ò ma Diiɛ aà zↄ̃lɛ a ↄplaai

43 e àↄ aà ibɛɛↄ kɛɛ̀ gbadibↄ ũ.*

44 Lá Davidi aà sìsi Dii, kpelewa a dɛ aà bui ũ lↄi?

45 Kɛ́ gbɛ̃́pii lɛ́ aà yãma, ↄ̃ a ò a ìwaↄnɛ: 46 À laaika Mↄizi ikoyãdanɛdeↄzi. Aaìↄ ye bɛbɛa ń ulada daaoi, wàↄ fↄkpakpamá gãaɛ. Aaìↄ wɛɛlɛ zↄ̃lɛ lousisikpɛ gumaaↄu ń blɛble zↄ̃lɛkĩi maaↄ. 47 Aaì wabi gbã̀a kɛ gbɛ̃nazĩnaↄ wɛ́ yã́i, ↄ̃ aaì gyaaↄ kpɛ́ siomá. An ĩadama pãsĩ aↄ dɛńla.

21

Gyaa taaside gbadaa

(Mat 12.41-44)

1 Kɛ́ Yesu wɛzù a aɛ, ↄ̃ a è ↄdeↄ lɛ́ ń gbaↄ ka ↄsikpagolo guu. 2 Ɔ̃ à gyaa taaside búubuue è we, à tãnga dàu mɛ̀n pla. 3 Ɔ̃ à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, gyaa taasidepi ↄ̃a dàu dɛ gbɛ̃́piia. 4 Asa ↄ dia ↄ̃ aa dã kàu ḿpii. Nↄɛpi sↄ̃, aà taasidekɛ guu pↄ́ pↄ́ a vĩ à pↄbleò ↄ̃ a dàu we píi.

Yelusalɛũ dúuzↄ̃a ń dṹnialaagↄↄ seelaↄ

(Mat 24.1-22, Maa 13.1-20)

5 Gbɛ̃eↄ lɛ́ Lua ua yã'o, aa mɛ̀ wà a kpɛ́ↄ kɛ̀kɛ maa ń gbɛ̀ kɛfɛnaↄ ń pↄ́ pↄ́ wà Lua gbàↄ, ↄ̃ Yesu mɛ̀: 6 Gↄↄe a mↄ́, pↄ́ pↄ́ á è keeↄ, baa gbɛe a gↄ̃ dikↄ̃ao, wa ń dúuzↄ̃ɛ. 7 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Mɛtulu, bee a kɛ bↄɛ ni? Bↄ́mɛ aↄ dɛ a kɛgↄↄ seela ũi? 8 Ɔ̃ à mɛ̀: À laaika, ásu to wà á sã́são, asa wa mↄ́ ń ma tↄ́o dasi, aa mɛ wa mɛ́ wa dɛ aà ũ, ge a gↄↄ kà. Ásu tɛ́ńzio. 9 Tó a zĩ̀ bao mà, ge á mà wà fɛ̀lɛ ń kↄ̃o, ásu to iwãa ká á pↄao. Sema yã́piↄ kɛ káau, dṹnia láaan we gĩao. 10 Ɔ̃ a ònɛ́: Bui ń buio aa fɛlɛ ń kↄ̃o, màaɛ lↄ bùsu ń bùsuo. 11 Tↄↄlɛlualuaa pãsĩↄ aaↄ ku. Nↄana ń gagyãↄ ka gu ń guo. Àsi bɛ̃̀ɛ vĩa yã́ↄ aaↄ ku luawa.

12 E yã́pi àↄ mↄ́, wa á kṹ, wi ĩadawá, wi á kpá lousisikpɛdeↄwa, wi á ká kpɛ́u, wi gɛ́ánↄ kíaↄ ń bùsu gbãadeↄ aɛ ma yã́i. 13 Bee a á gba zɛ́ àↄ dɛ ma seeladeↄ ũ. 14 À zɛò á sↄ̃ guu ásu làasookɛ lá á owao, 15 asa mámɛ má sóso káɛ́ á lɛ́u, mí á gba ↄ̃nↄ, kɛ́ á ibɛɛe a fↄ̃ gii ge a a zã́siwáo.* 16 Baa á de ń á dao ń á vĩ̀iↄ ń á dãunaↄ ń á daɛↄ ń á gbɛ̃naↄ aa á kpámáɛ, wi á gbɛ̃eↄ dɛ. 17 Gbɛ̃́pii a zaágu ma yã́i, 18 ãma baa á mikã mɛ̀ndo a vũaao. 19 Á mɛnafↄ̃a guu ↄ̃ á àizãna e.

20 Tó á è zĩgↄ̃ↄ lìa Yelusalɛũzi, àↄ dↄ̃ kɛ́ a dúuzↄ̃a zã̀o. 21 Zĩbeezĩ Yude bùsudeↄ bàalɛ mipɛ sĩ̀sĩↄwa, gbɛ̃́ pↄ́ kú Yelusalɛũↄ fãaa. Zↄ̃ɛwiadeↄ su gɛ̃uo. 22 Asa gↄↄpiá tↄsimagↄↄɛ, kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau e pa píi yã́i.† 23 Waiyoo nↄsindeeↄ ń nɛadeↄ zĩbeezĩ, asa bùsupi taasi aↄ zↄ̃ↄ, Lua a pↄkũmabↄbↄ gbɛ̃́piↄwaɛ. 24 Wa ń gbɛ̃eↄ dɛdɛ ń fɛ̃ndao, wa ń gbɛ̃eↄ kũ taò bùsu píi guu zĩ̀zↄↄ ũ, buipãleↄ i ↄ̃zↄ̃ Yelusalɛũwa e an gↄↄ pa.

Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄa

(Mat 24.29-35, Maa 13.24-31)

25 Seelaↄ aaↄ ku ĩatɛ̃ ń mↄvuao ń saanaↄwa,‡ bui píi iↄ ku pↄsia guu dṹniau. Aa gↄ̃ bíli guu ísia kↄ̃fĩ ń a bàalɛao yã́i. 26 Wɛdↄa yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ dṹniawai guu, vĩa a gbɛ̃́ↄ kãsãnkɛ, asa pↄ́ pↄ́ kú luawaↄ zã ń pɛ́kĩiwaɛ, 27 wi Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mↄa e luabɛpuanau ń gbãa zↄ̃ↄ gawideo.§ 28 Tó yã́ beeↄ kɛa dàalɛ, à fɛlɛ zɛ, í á mi sɛ musu, asa á suabagↄↄ mɛ́ kãikũ̀.

29 Yesu yãlɛ̀ɛũnɛ́ à mɛ̀: À kaadↄɛnli gwa ń lí kĩniↄ. 30 Tó á è aa bↄlↄbↄ̀, ↄ̃ í dↄ̃ ázĩawa kɛ́ guantɛ̃na kãikũ̀. 31 Beewaɛ sↄ̃, tó á è yã́ beeↄ lɛ́ kɛ, àↄ dↄ̃ kɛ́ kía pↄ́ Lua kpà kãikũ̀. 32 Sĩana málɛ oɛ́, gↄↄbeedeↄ gɛ̃lɛ yã́piↄ píi kɛsaio. 33 Luabɛ ń tↄↄlɛo a gɛ̃lɛ, ãma ma yã́ↄ gɛ̃lɛa vĩo.

34 À laaika. Ásu to asiakɛ ń wɛ̃dɛkɛo ń wɛ̃nikãakɛao á laai síwáo, kɛ́ aà mↄgↄↄ su á kṹ kã́ndo lán baiwao yã́i. 35 Asa a kúlɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú dṹnia guuↄwa píiɛ míↄ. 36 À itɛ̃kɛ, íↄ wabikɛ gↄↄpii, kɛ́ àↄ gbãa vĩ à e pili yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́wa píi, í bↄ zɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ aɛ.

37 Lá gu lɛ́ dↄ Yesu ìↄ yãdanɛ́ Lua ua.* Tó oosi kɛ̀, ì bↄ gɛ i Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu. 38 Kↄↄkↄↄ ↄ̃ gbɛ̃́pii ì fɛlɛ gɛ́ aà yãmai Lua ua.

22

Lɛkpaaĩa Yesuzi

(Mat 26.1-16, Maa 14.1-11, Zãa 11.45-53)

1 Kàaso dikpɛ pↄ́ wì mɛ Gɛ̃amusu* kà kãi. 2 Sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ lɛ́ wɛɛlɛ lá aa kɛ aa Yesu bↄlia asii guu, asa aalɛ vĩakɛ gbɛ̃́ↄnɛɛ. 3 Ɔ̃ Setãu dì Yudasi pↄ́ wì mɛ Isaliↄti miwa. Yesu ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ doɛ. 4 Ɔ̃ Yudasipi gɛ̀ lɛkpàaĩ ń sa'onkiaↄ ń Lua ua dↄ̃̀anaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ, lá á kɛ à Yesu kpámá. 5 An pↄ kɛ̀na, ↄ̃ aa lɛdoũkɛ̀ wà ↄ̃a kpawà. 6 À zɛ̀ò, ↄ̃ àlɛ zɛwɛɛlɛ à Yesu kpámá gbɛ̃́ↄ saɛ.

Gɛ̃amusu blɛblea

(Mat 26.17-30, Maa 14.12-26, Zãa 13.21-30, 1Kln 11.23-25)

7 Kàaso dikpɛgↄↄ kà, gↄↄ pↄ́ wì Gɛ̃amusu sã kòlokpa. 8 Ɔ̃ Yesu Piɛɛ ń Zãao gbàɛ à mɛ̀: À gɛ́ Gɛ̃amusu blɛ sↄukɛiwɛ̃ɛ. 9 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Ń ye wà kɛ má ni? 10 Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Tó a gɛ̃ wɛ̃́lɛdau, á kpaaũ ń gↄ̃ɛo í sɛa lo guu. Àↄ tɛaàzi e ua pↄ́ a gɛ̃u, 11 í o uabeleɛ, Mɛtulu lɛ́ gu pↄ́ a Gɛ̃amusu blɛ bleu ń a ìwaↄ gbɛa. 12 A kpɛdiakↄ̃a kpɛa zↄ̃ↄ pↄ́ wa kɛ̀kɛ ↄlↄɛ́, í pↄblea yã́ kɛkɛ we. 13 Kɛ́ aa gɛ̀, aa è lá Yesu ònɛ́wa, ↄ̃ aa Gɛ̃amusu blɛ sↄukɛ̀ we.

14 Kɛ́ a gↄↄ kà, Yesu mↄ̀ zↄ̃̀lɛ we ń a zĩnaↄ sãnu. 15 Ɔ̃ a ònɛ́: Gɛ̃amusu blɛɛ bee bleaánↄ ni ma dɛ maamaa e màↄ gɛ́ taasikɛi, 16 asa málɛ oɛ́, má ble lↄo e kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gɛ bↄò gupuau, dikpɛ sĩana i mↄ́. 17 Kɛ́ à imibↄ sɛ̀, à sáaukpà, ↄ̃ à mɛ̀: À si dↄdↄkↄ̃ɛ, 18 asa málɛ oɛ́, za tia má vɛ̃ɛbɛ'i mi lↄo e kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i gɛ bↄò gupuau. 19 Kɛ́ à kàa sɛ̀, ↄ̃ à sáaukpà a ɛ kpàmá à mɛ̀: Kɛ́ beeá ma mɛ pↄ́ málɛ kpá á yã́iɛ. Àliↄ bee kɛ ma yã́ dↄaágu yã́i. 20 Kɛ́ aa pↄblè aa làa, à imibↄpi sɛ̀ màa lↄ à mɛ̀: Íɛ beeá ma au pↄ́ lɛ́ bↄlɛɛ́ɛ. Lua bàa kua ń gbɛ̃́ↄ tia auɛ.† 21 Ma ↄ ku ta doũ ń ma bↄnkpɛdeoɛ,‡ 22 asa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a kpagui lá Lua dìlɛɛwaɛ. Waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ a aà kpámápi. 23 Ɔ̃ aa nà kↄ̃ lalaawa aa mɛ̀: Wá démɛ a yã́ bee kɛi?

Yesu lɛdaa a ìwaↄwa

(Mat 26.31-35, Maa 14.27-31, Zãa 13.36-38)

24 Ɔ̃ lɛkpaa fɛ̀lɛ ń guu, kɛ́ aa ye dↄ̃ ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛńla.§ 25 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Bùsu kíaↄ ì ikokɛmá mɛ́ gbãadeↄ ì ńzĩa tↄbↄ, 26 ãma ásu kɛ màao. À kũ̀ á gbɛ̃zↄ̃ↄ aàↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃́sãaázi ũɛ. À kũ̀ á dↄaana aàↄ dɛ á zĩkɛna ũɛ. 27 Blɛblena ń blɛzĩkɛnao, an démɛ zↄ̃ↄi? Blɛblena nolo? Mapi sↄ̃ má kú á guu lán gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zĩkɛɛ́wa. 28 Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀manↄ ma taasikɛa guuↄn á ũ. 29 Lá ma Mae ma kpa kpalau, má á kpá kpalau màa sↄ̃, 30 í blɛblemanↄ ma kpalau, íↄ zↄ̃lɛzↄ̃lɛa báawa àↄ yã́kpalɛkɛ ń Isaili bui kuɛplaↄ.

31 Simↄↄ, Simↄↄ, ma. Setãu gbɛ̀a à á ká íu lá wì pↄ́wɛna ká íu wà gwawa. 32 Ɔ̃ ma wabikɛ̀nɛ, kɛ́ ma náai pↄ́ ń vĩ su kɛ̃́sãmao. Tó n ɛa n sua, ǹ n gbɛ̃́ↄ gba gbãa. 33 Piɛɛ òɛ̀: Dii, má sì wà ma dakpɛunnↄ, mí gannↄ. 34 Yesu mɛ̀: Piɛɛ, málɛ onɛ, e ko àↄ gɛ́ lɛzui gbã, ńyↄ̃ lelekpa ma dↄ̃ai gɛ̃n àaↄ̃.

35 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Kɛ́ ma á zĩ́ mↄkpɛ ń babalabↄↄo ń kyaleↄ sai,* pↄe kɛ̃̀sãwáe? Ɔ̃ aa mɛ̀: Aawo. 36 Ɔ̃ a ònɛ́: Tiasa gbɛ̃́ pↄ́ mↄkpɛ vĩ, aà sɛ́. Màaɛ lↄ ń babalabↄↄo. Gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̃nda vĩ sↄ̃o, aà a ula yía, i lú. 37 Málɛ oɛ́, sema yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau ma musu papa wà mɛ̀: Wà aà dìlɛ doũ ń dàakɛnaↄ.† Asa yã́ pↄ́ wa kɛ̃̀ ma yã́ musu mɛ́ lɛ́ papa sa. 38 Aa mɛ̀: Dii, fɛ̃nda mɛ̀n pla kɛ. Ɔ̃ a ònɛ́: Bee mↄ̀.

Yesu kũa

(Mat 26.47-56, Maa 14.43-50, Zãa 18.3-11)

39 Yesu bↄ̀ gɛ̀ Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu lá ì kɛwa. Aà ìwaↄ tɛaàzi. 40 Kɛ́ à kà gu pↄ́ àlɛ gɛ́u, a ònɛ́: À wabikɛ kɛ́ ásu fu yↄ̃awao yã́i. 41 Ɔ̃ à kɛ̃̀má à kà lán gbɛzu lɛ́lɛa taawa. Ɔ̃ à kùlɛ we, àlɛ wabikɛ 42 à mɛ̀: Baa, tó ń yei, to taasi kɛɛonaɛ bee zãkũmanↄ, ãma asu kɛ ma pↄeã ũo, sema n pↄ́. 43 Ɔ̃ malaika bↄ̀ luabɛ à mↄ̀wà à aà gbà gbãa. 44 Kua wɛ́tɛ̃a guu àlɛ wabikɛ ń ãiao. Ɔ̃ aà isima lɛ́ tↄ̃́ tↄↄlɛ lán autonawa. 45 Kɛ́ à wabikɛ̀, à fɛ̀lɛ gɛ̀ a ìwaↄ kĩ́i, à ń lé, aalɛ i'o ń pↄsiao. 46 Ɔ̃ a ònɛ́: Àkɛa álɛ i'oi? À fɛlɛ wabikɛ, kɛ́ ásu fu yↄ̃awao yã́i.

47 Kɛ́ àlɛ yã'o, ↄ̃ wà kà dasidasi. Gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Yudasi, aà ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ do mɛ́ dↄaaanɛ́. Kɛ́ à sↄ̃̀aàzi lɛ́pɛiwà, 48 ↄ̃ Yesu òɛ̀: Yudasi, lɛ́pɛaa guu ↄ̃ ńyↄ̃ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpaomáa? 49 Kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa kú ń Yesuoↄ yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ è, aa mɛ̀: Dii, wà ń gbɛ̃gbɛ̃ ń fɛ̃ndao yã̀? 50 Ɔ̃ an gbɛ̃do sa'onkia zĩkɛna lɛ̀ à aà ↄplaa swã́ gò. 51 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: À bee tó. À ↄkã̀ aà swã́wa à aà gbã̀gbã. 52 Ɔ̃ a ò sa'onkiaↄ ń Lua ua dↄ̃̀anaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ aa mↄ̀waↄnɛ: A mↄa ń fɛ̃ndaↄ ń goↄ lán kpã́iwɛliwɛn ma ũwaa? 53 Lá gu lɛ́ dↄ miↄ kúánↄ Lua ua,‡ mɛ́ i ↄkãao. Ãma gↄↄɛ bee dɛ á pↄ́ ũɛ, gusia kiblegↄↄɛ.

Piɛɛ lelekpaa Yesuzi

(Mat 26.57-58,69-75, Maa 14.53-54,66-72, Zãa 18.12-18,25-27)

54 Kɛ́ aa Yesu kũ̀ sùò, aa gɛ̀aànↄ sa'onkia bɛ. Piɛɛ bɛ zã̀zã. 55 Kɛ́ wà tɛkà ua guo, wà kàlɛ lìai, ↄ̃ Piɛɛ mↄ̀ sↄ̀lↄ ń guu. 56 Nↄɛ zĩkɛnae aà è, ↄ̃ à wɛbìiwà à mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ bee kuaànↄ sↄ̃ɛ. 57 Ɔ̃ à lelekpà à mɛ̀: Nↄɛ, má aà dↄ̃o. 58 Yↄↄnnↄ gↄ̃̀ↄ ↄ̃ gbɛ̃pãle aà è, ↄ̃ à mɛ̀: Mpi sↄ̃ ń dɛ an gbɛ̃do ũɛ. Ɔ̃ Piɛɛ ò gↄ̃ɛpiɛ: Mámɛo. 59 Kɛ́ lɛɛlu do taa gɛ̃̀, gbɛ̃pãle giiyèwà à mɛ̀: Sĩana guu gbɛ̃́ɛ bee kuaànↄɛ, asa Galile gbɛ̃́ɛ. 60 Ɔ̃ Piɛɛ mɛ̀: Mi dↄ̃ lá ńlɛ oo. Wegↄ̃ↄ kɛ́ àlɛ yã'o, ↄ̃ ko lɛzù. 61 Kɛ́ Dii lìli wɛpɛ̀ Piɛɛwa, ↄ̃ yã́ pↄ́ a ò dↄ̀ Piɛɛgu, kɛ́ à mɛ̀ e ko àↄ gɛ́ lɛzui gbã, a lelekpaazi gɛ̃n àaↄ̃. 62 Ɔ̃ Piɛɛ bↄ̀ bàasi, à ↄ́ↄlↄ̀ à kɛ̀ wɛ̃na.

63 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Yesu dↄ̃́aↄ aà kɛ̀ pↄ́ↄpↄↄ aa aà gbɛ̃̀. 64 Aa pↄ́ yèɛ̀ a wɛ́wa, ↄ̃ aalɛ aà lala aa mɛ̀: Ãnabikɛkɛ ǹ o, démɛ n lɛi? 65 Dↄ́ɛaaànↄ guu aa yã́ dasi pãleↄ òɛ̀ lↄ.

66 Kɛ́ gu dↄ̀, Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kↄ̃ kã̀aa, sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ píi. Ɔ̃ aa Yesu sɛ̀ gɛ̀ò ń yã́kpalɛkɛkĩi. 67 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Mɛsiin n ũa? Owɛ̃ɛ. A wèmá à mɛ̀: Tó má òɛ́, á sio. 68 Tó ma yãe làwá sↄ̃, á weo. 69 Za tia Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ aↄ zↄ̃lɛa Lua gbãade ↄplaai.§ 70 Ɔ̃ gbɛ̃́pii mɛ̀: Asi Lua Nɛ́n n ũa? Ɔ̃ a wèmá à mɛ̀: Lá a dↄ á lɛ́uwa, mámɛ má aà ũ. 71 Ɔ̃ aa mɛ̀: Wá bàa ũma ń seeladeo lↄi? Wá mà aà lɛ́u kↄ̀.

23

Pilati yã́kpalɛkɛa ń Yesuo

(Mat 27.11-31, Maa 15.1-20, Zãa 18.28-19.16)

1 Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ ḿpii, aa gɛ̀aànↄ Pilati aɛ. 2 Aalɛ mↄ́ ń aà yã́o aa mɛ̀: Wa gbɛ̃́ɛ bee è, àlɛ gudɛkɛ wá bùsuuɛ, àlɛ gínɛ́ wà falubↄ Sezaaɛ, mɛ́ à azĩa dìlɛ Mɛsii ũ, kía ũ. 3 Ɔ̃ Pilati aà là à mɛ̀: Yudaↄ kían n ũa? A wèwà à mɛ̀: Ɔ̃mɛ dↄ n lɛ́u we. 4 Ɔ̃ Pilati ò sa'onkiaↄ ń dasi pↄ́ kú weↄnɛ: Mi tàae'e gbɛ̃́piwao. 5 Ɔ̃ aa giiyèwà aa mɛ̀: Ìↄ tɛ́kpa gbɛ̃́ↄgu a yãdaanɛ́ guu Yude bùsuu píiɛ. A dàalɛ Galileɛ, ↄ̃ à gɛ̀ kàiò la sa.

6 Kɛ́ Pilati mà màa, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ là tó Galile gbɛ̃́n aà ũ. 7 Kɛ́ a dↄ̃̀ à bↄ̀ Elodi bùsuuɛ, mɛ́ Elodipi ku Yelusalɛũ zĩbeezĩ, ↄ̃ à aà gbàɛwà. 8 Kɛ́ Elodi Yesu è, ↄ̃ aà pↄ kɛ̀na maamaa, asa à aà bao màɛ, mɛ́ a ye wɛsiaàlɛ à gɛ̃̀gɛ̃. Aà wɛ́ dↄ Yesu dabudabukɛa eai. 9 À yã́ↄ làlawà dasi, ↄ̃ Yesu i a kee wewào. 10 Sa'onkiaↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ zɛa we, aalɛ mↄ́ ń aà yã́o pãsĩpãsĩ. 11 Elodi ń a sosaↄ sakà Yesugu, aa aà láanikɛ̀ aa ula tↄde dàɛ̀, ↄ̃ à ɛ̀a aà gbàɛ Pilatiwa. 12 Zĩbeezĩ Elodi ń Pilatio kɛ̀ na, asa aa ĩ́ikũa ń kↄ̃o yãaɛ.

13 Pilati sa'onkiaↄ ń gbãadeↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ kã̀aa píi, 14 a ònɛ́: A mↄmɛɛ ń gbɛ̃́ɛ beeo a mɛ̀ gudɛnaɛ. Ma aà làla á wáa yã́ pↄ́ á dↄ̀dↄwàↄ musu, mi e à tàaee kɛ̀o. 15 Màa Elodi i eo sↄ̃, asa à ɛ̀a aà gbàɛwáɛ. À gwa, i yãe kɛ à kà mà aà dɛo. 16-17 Má tó wà aà swã́gaga, mí aà gbaɛ. 18 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ ḿpii sãnu aa mɛ̀: Gbɛ̃́pi dɛ! Balaba kɛ̃́wɛ̃ɛ! 19 Wà Balabapi dàkpɛu bↄa gbãadeↄ kpɛ ń gbɛ̃dɛao yã́iɛ. 20 Pilati ye Yesu gbaɛ, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ laai sìsi a kĩ́i. 21 Ɔ̃ aa ɛ̀a wiilɛ̀ aa mɛ̀: Ǹ aà páliwa! Ǹ aà páliwa! 22 A gɛ̃n àaↄ̃de Pilati ònɛ́: Bↄ́ dàa a kɛ̀i? Mi tàae pↄ́ kà wà aà dɛ ewào. Má tó wà aà swã́gaga, mí aà gbaɛ. 23 Ɔ̃ aa dìdiwà, aalɛ gbɛawà ń wii gbãao aà aà páliwa. Ɔ̃ an zↄakaa tò an yã́ blè. 24 Ɔ̃ Pilati dìlɛ wà kɛ lá aa gbɛ̀awawa. 25 Gbɛ̃́ pↄ́ wa dàkpɛu bↄa gbãadeↄ kpɛ ń gbɛ̃dɛao yã́i pↄ́ wa gbɛ̀api ↄ̃ a kɛ̃̀nɛ́, ↄ̃ à Yesu kpà gai lá aa yeiwa.

Yesu gaa

(Mat 27.32-56, Maa 15.21-41, Zãa 19.17-30)

26 Kɛ́ wàlɛ gɛaànↄ, wà dà Silɛni gbɛ̃́ Simↄↄlɛ, àlɛ su ń buao, ↄ̃ wà aà kũ̀ wà lipãakↄ̃a dìɛ̀ aàↄ tɛò Yesuzi. 27 Bíla bↄ̀ tɛaàzi ń nↄɛ pↄ́ aalɛ ↄ́ↄlↄ aalɛ ńzĩa gbɛ̃gbɛ̃ↄ. 28 Yesu lìli aɛdↄ̀má à mɛ̀: Yelusalɛũ nↄɛↄ, ásu ↄ́ↄlↄ ma yã́io. À ↄ́ↄlↄ ázĩa yã́i ń á nɛ́ↄ. 29 Asa a gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ wa o: Báaadeↄn fĩi pↄ́ aai nɛ'io mɛ́ nɛ́ i yↄ̃́ mimáoↄ ũ. 30 Gↄↄbeezĩ

wa o gbɛsiↄnɛ aa lɛ́lɛ simá,

wa o sĩ̀sĩↄnɛ aa kúńla.*

31 Asa lá wàlɛ yã́ɛ taa kɛ ń lí bùsuo, lí gii pↄ́ aↄ dɛai?

32 Wàlɛ gɛ́ ń dàakɛn plaeↄ lↄ, kɛ́ wà ń dɛdɛ ń Yesuo sãnu. 33 Kɛ́ aa kà gu pↄ́ wì mɛ Mitↄↄnagu, ↄ̃ aa aà pàliwa we ń dàakɛnapiↄ, ado aà ↄplaai, ado ↄzɛɛi. 34 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Baa, sùuukɛńnↄ, asa aa dↄ̃ lá wàlɛ kɛo. Ɔ̃ wà tɛ́lɛpà wà aà pↄkasaↄ kpaalɛ̀okↄ̃ɛ.† 35 Gbɛ̃́ↄ zɛa we, aalɛ gwa, mɛ́ Yuda gbãadeↄ lɛ́ lɛsuikɛkɛwà‡ aa mɛ̀: À dãↄ suabà. Tó Mɛsii pↄ́ Lua dìlɛn aà ũ, aà azĩa suabae! 36 Sosaↄ lɛ́ aà kɛ pↄ́ↄpↄↄ lↄ. Ɔ̃ aa sↄ̃̀aàzi aa vɛ̃ɛ kũ̀ma dↄ̀ɛ̀§ 37 aa mɛ̀: Tó Yudaↄ kían n ũ, ǹ nzĩa suaba. 38 Seelae naa aà mia à mɛ̀:

Yudaↄ kían kɛ!

39 Dàakɛna pↄ́ looa líwapiↄ do dↄ́ɛnnↄyã'òɛ̀ à mɛ̀: Mɛsiin n ũo lò? Ǹ nzĩa suaba ń wápiↄ sãnu. 40 Ɔ̃ aà gbɛ̃do gìɛ̀ à mɛ̀: Ńlɛ vĩakɛ Luaɛ seoa? Yã doũ mɛ́ zↄ̃lɛwá. 41 Wápiↄ, à kↄ̃sìwanↄ màaɛ, asa pↄ́ pↄ́ wá tↄ̃̀ mɛ́ bↄ̀lɛwɛ̃ɛ, ãma dee i yãe kɛo. 42 Ɔ̃ à mɛ̀: Yesu, tó n mↄ kía ũ, to ma yã́ àↄ dↄngu. 43 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, za gbã ńyↄ̃ↄ kumanↄ àizãna guu.

44 Kɛ́ ĩatɛ̃ kà minanguo, a biia zɛ̀, ↄ̃ bùsupi siakũ̀ píi e aua gɛ̀ pìlaò. 45 Zwãa pↄ́ daa Lua kpɛ́u* kɛ̃̀ a guo. 46 Yesu wiilɛ̀ gbã́ugbãu à mɛ̀: Baa, ma a nisĩna nànɛ n ↄzĩɛ.† Kɛ́ a ò màa, ↄ̃ à tà. 47 Kɛ́ sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ yã́ pↄ́ kɛ̀pi è, à Lua sáaukpà à mɛ̀: Gbɛ̃́piá gbɛ̃maaɛ sĩana. 48 Bíla pↄ́ aa mↄ̀ wà kã̀aa yã́pi gwaa yã́iↄ, kɛ́ aa yã́ pↄ́ kɛ̀ↄ è, aa ɛ̀a tà, aalɛ ńzĩa gbɛ̃gbɛ̃. 49 Yesu gbɛ̃́ dↄ̃aↄ ń nↄɛ pↄ́ tɛaàzi za Galileↄ píi zɛ kãaa, aalɛ yã́piↄ gwa.‡

Yesu vĩa

(Mat 27.57-61, Maa 15.42-47, Zãa 19.38-42)

50 Gↄ̃ɛe ku aà tↄ́n Yosɛfu. Yuda gbãadeↄ doɛ. Gbɛ̃maaɛ, mɛ́ luayãmanaɛ. 51 Aà lɛ́ kú yã́ pↄ́ a gbɛ̃́ↄ zɛ̀ ń a kɛaopi guuo. Yudaↄ wɛ̃́lɛ Alimate gbɛ̃́ɛ, aà wɛ́ dↄ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́ii. 52 À gɛ̀ Pilati kĩ́i à Yesu gɛ gbɛ̀awà. 53 Ɔ̃ a bùa à bàabaa fĩ̀fĩwà à aà dà gbɛ̀'ɛ pↄ́ wa sↄ̀ mia ũ guu. Wi gbɛ̃e dau we yãao. 54 Gↄↄpiá ãsↄ̃adazĩɛ, kã́mabogↄↄ lɛ́ ká. 55 Nↄɛ pↄ́ aa tɛ Yesuzi za Galileↄ tɛ Yosɛfupi kpɛ, aa mia'ɛpi è ń lá à Yesu gɛ dìlɛuo. 56 Ɔ̃ aa tà gɛ̀ nísi gĩnana ń tulaletiↄ sↄukɛi. Kã́mabogↄↄzĩ aa kã́mabò lá Lua dìlɛwa.§

24

Yesu bↄa gau

(Mat 28.1-10, Maa 16.1-8, Zãa 20.1-10)

1 Ãsↄ̃anɛnzĩ gufɛ̃nɛ ↄ̃ nↄɛpiↄ ɛ̀a gɛ̀ miapi kĩ́i ń nísi gĩnana pↄ́ aa a sↄukɛ̀o. 2 Aa lè gbɛ goa mia'ɛlɛ. 3 Kɛ́ aa gɛ̃̀, aai Dii Yesu gɛ eo. 4 Aa ku bíli guu, ↄ̃ gↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn plaeↄ bↄ̀ mↄ̀má pↄkasa tɛkɛaↄ daa. 5 Vĩa ń kṹ, aa ń mi pɛ̀lɛ, ↄ̃ gↄ̃ɛpiↄ ònɛ́: Bↄ́yãi álɛ gbɛ̃́ bɛ̃́ɛ wɛɛlɛ gɛↄ guui? 6 A ku lao, à vù. À to yã́ pↄ́ a òɛ́ gↄↄ pↄ́ a ku Galile dↄágu 7 à mɛ̀, sema wà Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ kpá duunkɛnaↄwa, aa aà páliwa, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ i vu.* 8 Ɔ̃ yã́pi dↄ̀ńgu. 9 Bↄa mia kĩ́i aa gɛ̀ yã́pi baokpà aà ìwa gbɛ̃ↄn kuɛdoↄnɛ ń gbɛ̃́ kĩniↄ. 10 Maliama Madelɛni ń Yoanao ń Zaaki da Maliamao ń nↄɛ kĩni pↄ́ aa kúńnↄↄ mɛ́ yã́pi ò zĩnapiↄnɛ. 11 Ɔ̃ nↄɛpiↄ yã́pi kɛ̀nɛ́ lán faai yã́wa, aai sio. 12 Ɔ̃ Piɛɛ fɛ̀lɛ bàalɛ̀ gɛ̀ miapi kĩ́i. Kɛ́ à wɛkpàlɛ miapiu, i pↄe eo, sema bàabaa pↄ́lɛↄ, ↄ̃ à ɛ̀a tà, àlɛ làasookɛ yã́pi aà kũ̀ gbãa.

Ɛmausi zɛ́u

(Maa 16.12-13)

13 Gↄↄ doũpi zĩ́ Yesu ìwa gbɛ̃ↄn plaↄ lɛ́ gɛ́ wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Ɛmausi. Ń Yelusalɛũo à kà kiloo kuɛdo taa. 14 Aalɛ yã́ pↄ́ kɛ̀ píi faai bokↄ̃ɛ, 15 ↄ̃ gↄↄ pↄ́ aalɛ a faaibo, aalɛ a wàaipa, Yesu ń lé, ↄ̃ aa bɛ zɛ́u sãnu. 16 Pↄe kpaanɛ́ ń aà dↄ̃ao. 17 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́ yã́ álɛ táa'oò ń kↄ̃oi? Ɔ̃ aa zɛ̀, an oo sisia. 18 An gbɛ̃do pↄ́ wì mɛ Keleopa wèwà à mɛ̀: Mɛ́ i kɛ ndo bàasio, gbɛ̃e ku Yelusalɛũ a gi yã́ pↄ́ kɛ̀ gↄↄplaɛa dↄ̃io. 19 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Yã́ kpelei? Aa wèwà aa mɛ̀: Yesu Nazalɛti yã́ɛ. Ãnabi zↄ̃ↄɛ. Gbɛ̃́pii dↄ̃ kɛ́ aà yãkɛa ń aà yã'oao bↄ̀ Lua kĩ́iɛ. 20 Ɔ̃ sa'onkiaↄ ń wá gbãadeↄ aà kpàmá, kɛ́ wà yãdaaàla yã́i, wi aà páliwa wà dɛ. 21 Wápiↄ sↄ̃ wálɛ e ↄ̃mɛ a Isailiↄ suaba. Bee kpɛ yã́pi kɛa gↄↄ àaↄ̃den gbã. 22 Ɔ̃ yã́ pↄ́ wá nↄɛeↄ ò bↄ̀ wá saɛ. Kɛ́ aa gɛ̀ aà mia kĩ́i gufɛ̃nɛa, 23 aai aà gɛ e weo. Aa sù aa mɛ̀ malaikaↄ bↄ̀ mↄ̀má, aa ònɛ́ a ku bɛ̃́ɛ. 24 Ɔ̃ wá gbɛ̃eↄ gɛ̀ miapi gwai, aa è lá nↄɛpiↄ ònɛ́wa, a ku weo. 25 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Làasoosaideↄ, ili yã́ pↄ́ ãnabiↄ ò si kpaao. 26 Lua dìlɛ Mɛsii taasikɛ beewa, i gbasa gɛ̃ a gawi guuo lò? 27 Daalɛa Mↄizi láwa e à gɛ̀ pɛ̀ ãnabiↄ pↄ́wa píi, Yesu yã́ pↄ́ kɛ̃a Lua yã́u azĩa yã́ musu bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ píi.

28 Kɛ́ aa kãikũ̀ ń wɛ̃́lɛ pↄ́ aalɛ gɛ́uo, Yesu kɛ̀ lá á ye gɛ̃zɛawa. 29 Ɔ̃ aa aà kũ̀kũ aa mɛ̀: Gↄ̃wanↄ la. Oosi kɛ̀, gu lɛ́ gɛ̃kↄ̃u. Ɔ̃ à gɛ̃̀ ua à gↄ̃̀ńnↄ. 30 Gↄↄ pↄ́ àlɛ pↄbleńnↄ, ↄ̃ à pɛ̃ɛ sɛ̀ à báaadàu, ↄ̃ a ɛ̀ a kpàmá. 31 Ɔ̃ an wɛ́ kɛ̃̀ aa aà dↄ̃̀ sa, ↄ̃ aa kùawà. 32 Ɔ̃ aa òkↄ̃ɛ: Kɛ́ àlɛ yã'owɛ̃ɛ zɛ́u, àlɛ Lua yã́ pílokɛ̃wɛ̃ɛ, wá nↄ̀sɛ lɛ́ yáalↄo lé? 33 Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ gↄ̃̀ↄ aa ɛ̀a gɛ̀ Yelusalɛũ. Aa aà ìwa gbɛ̃ↄn kuɛdoↄ è kãaaa we ń gbɛ̃́ pↄ́ nàmáↄ 34 aalɛ mɛ: Dii vù sĩanaɛ. À azĩa ↄ̀lↄ Simↄↄɛ. 35 Ɔ̃ gbɛ̃ↄn plapiↄ zɛ́ guu yã́ dàu sìunɛ́ ń lá aa aà dↄ̃̀ gↄↄ pↄ́ à pɛ̃ɛ ɛ̀o.

Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ

(Mat 28.16-20, Maa 16.14-20, Zãa 20.19-23, Zĩn 1.6-8)

36 Kɛ́ aalɛ yã́pi o màa, kã́ndo aa aà è zɛa ń guu, ↄ̃ a ònɛ́: Àↄ kú ń aafiao. 37 Ɔ̃ gili gɛ̃̀ńgu, vĩa ń kṹ, aalɛ e gyaade wa è. 38 Ɔ̃ a ònɛ́: Àkɛa á nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpài? Àkɛa á kú ń nↄ̀sɛ plaplaoi? 39 À ma ↄↄ gwa ń ma gbáↄ, mámɛ. À ↄkãa à gwa. Gyaade mɛ ge wá vĩ lá a ma eɛwao. 40 Kɛ́ a ò màa, ↄ̃ à a ↄↄ ń a gbáↄ ↄ̀lↄnɛ́. 41 Pↄna guu aa a ɛɛbò, kɛ́ à bↄ̀ ń saɛ yã́i. Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Pↄblea kua? 42 Ɔ̃ aa kpↄ̀ kpaatɛa kↄ̃̀ↄ kpàwà, 43 ↄ̃ a sò ń wáa. 44 Ɔ̃ a ònɛ́: Yã́ pↄ́ má òɛ́ gↄↄ pↄ́ má kúánↄ mɛ́ kɛ̀. Ma mɛ̀ sema yã́ pↄ́ wa ò ma yã́ musu Mↄizi ikoyã láu ń ãnabiↄ láo ń Soũ láo pa píi. 45 Ɔ̃ à ń nↄ̀sɛ wɛ̃̀nɛ́, kɛ́ aa e yã́ pↄ́ kú lápiↄ guu dↄ̃. 46 A ònɛ́: A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀, Mɛsii a taasikɛ, a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ i bↄ gau, 47 wi waasokɛ bui píiɛ ń aà tↄ́o daalɛa Yelusalɛũ, kɛ́ aa nↄ̀sɛlilɛ, an duuna i kɛ̃́má. 48 Yã́pi seeladeↄn á ũ. 49 Mapi sↄ̃ má gba pↄ́ ma Mae a lɛgbɛ̃̀ kpã́sãɛ́. Àↄ ku wɛ̃́lɛ guu la e gbãa bↄ luabɛ à kúála.†

50 Ɔ̃ Yesu bↄ̀ńnↄ wɛ̃́nkpɛ e Bɛtani saɛ, ↄ̃ à ↄsɛ̀ plapla à báaadàńgu. 51 Kɛ́ àlɛ báaadańgu màa, ↄ̃ à kɛ̃̀má, Lua aà sɛ̀ tàò a kĩ́i. 52 Ɔ̃ aa kùlɛɛ̀, aa ɛ̀a tà Yelusalɛũ ń pↄna zↄ̃ↄo. 53 Aaìↄ ku Lua ua gↄↄpii, aaↄ Lua sáaukpa.

* 1:15 Nao 6.3

† 1:17 Mal 3.23-24

‡ 1:19 Dan 8.16, 9.21

§ 1:33 2Sam 7.12, 16, Isa 9.6

* 1:37 Daa 18.14

† 1:47 1Sam 2.1

‡ 1:55 Daa 17.7

§ 1:59 Lev 12.3

* 1:73 Daa 22.16-18

† 1:76 Mal 3.1

‡ 1:79 Isa 9.1

* 2:21 Lev 12.3

† 2:23 Bↄa 13.2

‡ 2:24 Lev 12.6-8

§ 2:32 Isa 42.6, 49.6

* 2:41 Bↄa 12.1-11

† 2:52 1Sam 2.26, Yaa 3.4

* 3:6 Isa 40.3-5

† 3:16 Zĩn 2.3-4

‡ 3:22 Soũ 2.7, Isa 42.1

* 4:4 Iko 8.3

† 4:8 Iko 6.13

‡ 4:11 Soũ 91.11-12

§ 4:12 Iko 6.16

* 4:19 Isa 61.1-2

† 4:25 1Kia 17.1

‡ 4:26 1Kia 17.8-16

§ 4:27 2Kia 5.1-14

* 5:14 Lev 14.1-32

* 6:1 Iko 23.25

† 6:4 1Sam 21.1-6

‡ 6:4 Lev 24.9

* 7:22 Isa 35.5-6, 61.1

† 7:27 Mal 3.1

‡ 7:29 Luk 3.12

* 8:10 Isa 6.9

* 9:19 Luk 9.7-8

† 9:35 Isa 42.1, Soũ 2.7, Luk 3.22

‡ 9:54 2Kia 1.9-16

§ 9:61 1Kia 19.20

* 10:11 Luk 9.5

† 10:12 Daa 19.24-28

‡ 10:14 Isa 23.1-18, Yoɛ 4.1-4

§ 10:15 Isa 14.13-15

* 10:16 Luk 9.48

† 10:19 Soũ 91.13

‡ 10:27 Iko 6.5

§ 10:27 Lev 19.18

* 10:28 Lev 18.5

* 11:30 Yon 3.4

† 11:31 1Kia 10.1-10

‡ 11:32 Yon 3.5

§ 11:33 Luk 8.16

* 11:42 Lev 27.30

† 11:51 Daa 4.8

‡ 11:51 2Lad 24.10-21

* 12:2 Luk 8.17

† 12:27 1Kia 10.4-7

‡ 12:53 Mis 7.6

* 13:14 Bↄa 20.9-10

† 13:27 Soũ 6.9

‡ 13:35 Soũ 118.26

* 14:10 Yaa 25.6-7

† 14:27 Luk 9.23

* 15:2 Luk 5.29-30

* 17:14 Lev 14.1-3

† 17:26 Daa 6.5

‡ 17:27 Daa 7.6-24

§ 17:29 Daa 19.24-25

* 17:32 Daa 19.26

† 17:33 Luk 9.24

‡ 17:36 Mat 24.31, 1Tɛs 4.17

* 18:14 Luk 14.11

† 18:20 Bↄa 20.12-16

* 19:26 Luk 8.18

† 19:38 Soũ 118.26

‡ 19:46 Isa 56.7

§ 19:46 Zel 7.11

* 20:9 Isa 5.1

† 20:17 Soũ 118.22

‡ 20:28 Iko 25.5

§ 20:37 Bↄa 3.6

* 20:43 Soũ 110.1

* 21:15 Luk 12.11-12

† 21:22 Oze 9.7

‡ 21:25 Isa 13.10, Yoɛ 3.4

§ 21:27 Dan 7.13

* 21:37 Luk 19.47

* 22:1 Bↄa 12.1-11

† 22:20 Zel 31.31-34

‡ 22:21 Soũ 41.10

§ 22:24 Luk 9.46

* 22:35 Luk 9.3

† 22:37 Isa 53.12

‡ 22:53 Luk 19.47

§ 22:69 Soũ 110.1

* 23:30 Oze 10.8

† 23:34 Soũ 22.19

‡ 23:35 Soũ 22.8

§ 23:36 Soũ 69.22

* 23:45 Bↄa 26.31-33

† 23:46 Soũ 31.6

‡ 23:49 Luk 8.1-3

§ 23:56 Bↄa 20.10

* 24:7 Luk 9.22, 18.31-33

† 24:49 Zĩn 2.1-4

Zãa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

ZÃA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Yesu Kilisi baona lá mɛ̀n síiↄ̃ↄ guu Zãa láɛ bee mɛ́ adoa. Yesu taasikɛa yã́ bàasi (18-19), yã pↄ́ kú láɛ bee guu doũ ń baona lá kĩniↄo. Ɔ̃mɛ nↄsɛa Kana (2.1-12) yã'ò ń Nikodɛũ gɛa Yesu kĩ́i yã́o (3.1-21) ń Samali nↄɛ yã́o (4.1-12) ń Bɛzata kpáa'okĩi gyãe gbã́gbãa yã́o (5.1-18) ń gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a gbã́gbãao (9.1-41) ń yãpãleↄ. I Yesu yãkɛaↄ o dasio, ãma pↄ́ pↄ́ a ò Yesu yãdàdaò gbɛ̃́ↄnɛ maamaaɛ.

Lápi daalɛkĩi (1.1-18) ↄ̀lↄwɛ̃ɛ kɛ́ Yesuá Lua Yã́ pↄ́ ìↄ ku gↄↄpiiɛ, ↄ̃ à gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩna ũ a kú ń guu wɛ̃ni ń gupuao ń sĩanao ũ.

Baona láɛ bee kpaalɛa lɛɛ plaɛ, yã́ pↄ́ kɛ̀ zadↄ̃ Yesu kũgↄↄ i kao (2.4) ń yã́ pↄ́ kɛ̀ kɛ́ aà tↄbↄgↄↄ kào (12.23).

E aà gↄↄ àↄ ká (1.19-12.50). Zãa Da'ilɛna dↄ̀aa kɛ̀ Yesupi seelade ũ. Aà ìwaↄ Ãndelee ń Filipio ń Natanaɛlio kɛ̀ seeladeↄ ũ lↄ, yã́ pↄ́ an baade è Yesuwa ↄ̃ à kɛ̀ a seelade ũ. Bee gbɛa à Yesu kpaaũa ń gbɛ̃eↄ yã'ò ń dabudabu mɛ̀n sopla pↄ́ à kɛ̀ seela ũↄ. Dabudabupiↄ mi mɛ́ yã́ ũ. Kɛ́ Zãa yã́ sɛ̃́ia beeↄ ò a làa, à yã́ pↄ́ Yesu ò azĩa yã́ musu kɛ̃̀ (12.37-50).

Kɛ́ Yesu gↄↄ kà (13.1). Yesupi lɛ́ gbɛzã dìlɛ a ìwaↄnɛ lá wì kɛwa (13-16). Bee gbɛa wabikɛa guu i gi taasi pↄ́ a kɛio, ↄ̃ à a ìwa pↄ́ aa gↄ̃ a kpɛↄ nà a Maeɛ a ↄzĩ (17). Ɔ̃ Zãa Yesu kũa yã́ dàu a sìu lá a yã́ kú baona lá kĩniↄ guuwa, lá wà yãdàaàla, wà aà pà lipãakↄ̃awa, ↄ̃ wà aà mia è da gii (18-20). Aà bↄa gau gbɛa à bↄ̀ mↄ̀ Maliama Madelɛni ń a ìwaↄwa, atɛ̃sa Tomaa. Lɛɛ 21 guu à bↄ̀ mↄ̀ a ìwa gbɛ̃ↄn soplaↄwa Tibelia ísida lɛ́.

Lápi láakĩi (20.30-31) Zãa yã́ pↄ́ tò a baona lápi kɛ̃̀ ò, kɛ́ wà e Yesu sí Lua Nɛ́ Mɛsii ũ, wí wɛ̃ni e aà náaikɛa yã́i, asa Lua mɛ́ Yesu zĩ̀, ↄ̃ Yesu mɛ̀ ámɛaa zɛ́ ń wɛ̃nio ń sĩanao ũ (14.6).

1

Yesu Kilisi mↄa dṹnia guu

1 Asĩnizĩ Yã́ kú, Yã́pi kú ń Luao, mɛ́ Yã́piá Luaɛ. 2 A kú ń Luao asĩnizĩ. 3 Lua pↄ́pii kɛ̀ aà sabaiɛ, pↄe ku à kɛ̀ aà saio. 4 Aà guu wɛ̃ni kuu, mɛ́ wɛ̃nipi dɛ gupua ũ gbɛ̃́ↄnɛ. 5 Gupuapi ì bii gusiau, ↄ̃ gusiapi lí e dàao.

6 Lua gbɛ̃e zĩ̀, aà tↄ́n Zãa. 7 À mↄ̀ gupuapi seelade ũ, à aà yã'ò gbɛ̃́ↄnɛ, kɛ́ gbɛ̃́pii e aà náaikɛ a sabai. 8 Aàpi mɛ́ gupuapi ũo, à mↄ̀ gupuapi seelade ũɛ. 9 Gupua sĩande pↄ́ ì gupu gbɛ̃́piiɛ mɛ́ lɛ́ mↄ́ dṹnia guu.

10 A ku dṹnia guu. Baa kɛ́ Lua dṹnia kɛ̀ aà sabai, dṹnia i aà dↄ̃o. 11 À mↄ̀ a bɛ, ↄ̃ aà gbɛ̃́ↄ i aà dilɛo. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀aànↄ aa aà náaikɛ̀ↄ sↄ̃, à ń gbá zɛ́ aa gↄ̃̀ Lua nɛ́ↄ ũ. 13 An iapi i bↄ gbɛ̃e au guuo, i bↄ mɛfɛlɛa ge gↄ̃ɛ pↄeã kĩ́io, Lua mɛ́ ń í. 14 Yã́pi gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩna ũ, à gↄↄplakɛ̀wanↄ, ↄ̃ wa aà gawi è,* Mae Lua Nɛ́ mɛ̀ndona gawiɛ, gbɛ̃kɛ ń sĩanao pɛ̀ɛwà.†

15 Zãa mɛ́ aà seelade ũ, à pũ̀na à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma aà yã'òn kɛ. Ma mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ma gbɛa dɛmala, kɛ́ a ku ma ãa yã́i. 16 Aà gbɛ̃kɛ pɛɛawà guu à gbɛ̃kɛkɛ̀ wá baadeɛ, mɛ́ aà gbɛ̃kɛpi kɛ̀ gbɛ̃kɛ ũ. 17 Lua a ikoyã kpàwɛ̃ɛ Mↄiziwa, à gbɛ̃kɛ ń sĩanao kɛ̀wɛ̃ɛ Yesu Kilisi sabaiɛ. 18 Gbɛ̃e i wɛsi Lualɛ yãao. Lua Nɛ́ mɛ̀ndona pↄ́ kpaa a Maepi kùɛ mɛ́ tò wa aà dↄ̃.

Zãa Da'ilɛna seeladekɛa

(Mat 3.1-17, Maa 1.1-11, Luk 3.1-22)

19 Yuda gbãade pↄ́ kú Yelusalɛũↄ sa'onaeↄ ń Levii buieↄ zĩ̀ Zãawa, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Ḿmɛnn déi? Yã́ pↄ́ a ònɛ́n kɛ: 20 A ònɛ́ wásawasa, i yãe ulɛnɛ́o à mɛ̀: Mɛsiin ma ũo. 21 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Dén n ũ sai? Ɛlian‡ n ũa? A wèmá à mɛ̀: Aawo! Ɔ̃ aa ɛ̀a aà là lↄ: Ãnabi zↄ̃ↄn§ n ũa? A wèmá à mɛ̀: Aawo! 22 Ɔ̃ aa òɛ̀ lↄ: Ḿmɛnn dé sↄ̃i? Owɛ̃ɛ kɛ́ wà e o gbɛ̃́ pↄ́ wá zĩ́ↄnɛ. Kpelewa ńlɛ o nzĩa yã́ musui? 23 Ɔ̃ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ a lↄↄ dↄ gbáau, àlɛ onɛ́ wà zɛpoo Diiɛn ma ũ, lá ãnabi Isaia a yã'òwa.*

24 Gbɛ̃́ pↄ́ wà ń zĩ́piↄ sↄ̃, aa bↄ̀ Falisiↄ kĩ́iɛ. 25 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Lá Mɛsiin n ũo ge Ɛlia ge ãnabi zↄ̃ↄ, bↄ́yãi ńlɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛi? 26 Zãa wèmá à mɛ̀: Mi gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, ãma gbɛ̃e kú á guu, á aà dↄ̃o. 27 Àlɛ mↄ́ ma gbɛa, mi ka kɛ́ mà aà sabala bↄbↄɛ̀o. 28 Yã́pi kɛ̀ Bɛtani pↄ́ kú Yuudɛ̃ baale, gu pↄ́ Zãa lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛuɛ.

29 Kɛ́ a gu dↄ̀, Zãa Yesu è àlɛ mↄ́ a kĩ́i, ↄ̃ à mɛ̀: Sã pↄ́ Lua kpà a dṹnia duuna wolon kɛ. 30 Gbɛ̃́pi yã́ má ò yãa ma mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ma gbɛa dɛmala, kɛ́ a ku ma ãa yã́i. 31 Má aà dↄ̃ yãao, ãma ma mↄ, málɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, kɛ́ Isailiↄ e aà dↄ̃ yã́iɛ.

32 Zãa mɛ́ aà seelade ũ à mɛ̀: Ma Lua Nisĩna è à bↄ̀ luabɛ à sù lán felenawa à mↄ̀ dìɛ̀. 33 Má aà dↄ̃ yãao. Kɛ́ Lua ma zĩ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛi, a òmɛɛ gbɛ̃́ pↄ́ má è Lua Nisĩna mↄ̀ dìɛ̀, aàpi mɛ́ a gbɛ̃́ↄ da Nisĩnapiu. 34 Ma bee è, ↄ̃ má dɛ aà seelade ũ, ↄ̃mɛ Lua Nɛ́ ũ.

Yesu ìwa sɛ̃́iaↄ

35 Kɛ́ a gu dↄ̀, Zãa ɛ̀a ku we lↄ ń a ìwaↄ gbɛ̃ↄn plao. 36 Kɛ́ à Yesu è àlɛ gɛ̃, à mɛ̀: Sã pↄ́ Lua kpàn we! 37 Kɛ́ ìwa gbɛ̃ↄn plapiↄ yã́pi mà, aa bↄ̀ tɛ Yesuzi. 38 Yesu lìli a è aa tɛazi, ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Bↄ́ á yeii? Aa òɛ̀: N bɛ ku má ni Labi? (Bee mɛ̀ Mɛtulu.) 39 A wèmá à mɛ̀: À mↄ gwa. Ɔ̃ aa gɛ̀ gu pↄ́ a kuu è, ↄ̃ aa gↄ̃̀aànↄ zĩbeezĩ. Oosi mↄ̀ síiↄ̃ zaawa.

40 Gbɛ̃ↄn pla pↄ́ aa Zãa yãmà aa bↄ̀ tɛ Yesuzipiↄ, an gbɛ̃do á Simↄↄ Piɛɛ dãuna Ãndeleeɛ. 41 À gɛ̀ a vĩ̀i Simↄↄ lè gĩa, ↄ̃ a òɛ̀: Wa Mɛsii è. (Bee wì mɛ lↄ Kilisi.) 42 Ɔ̃ à gɛ̀aànↄ Yesupi kĩ́i. Yesu aà gwà soee à mɛ̀: Zãa nɛ́ Simↄↄn n ũ. Wali onɛ sa Piɛɛɛ. (Bee mɛ̀ gbɛ.)

43 Kɛ́ a gu dↄ̀, Yesu ye ta Galile bùsuu, ↄ̃ à kpàaũ ń Filipio. A òɛ̀: Tɛmazi. 44 Filipipiá Ãndelee ń Piɛɛo bɛ wɛ̃́lɛ Bɛsaida gbɛ̃́ɛ. 45 Ɔ̃ Filipi gɛ̀ Natanaɛli lè à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi a yã'ò a ikoyã guu mɛ́ ãnabiↄ a yã'ò lↄ, wa aà è. Yosɛfu nɛ́ Yesuɛ. Nazalɛti gbɛ̃́ɛ. 46 Natanaɛli òɛ̀: Gbɛ̃maa a bↄ Nazalɛtie? Filipi òɛ̀: Mↄ ǹ gwa. 47 Kɛ́ Yesu Natanaɛli è àlɛ mↄ́ a kĩ́i, à aà yã'ò à mɛ̀: Isaili zálalan kɛ, aà nↄ̀sɛ mↄafili vĩo. 48 Ɔ̃ Natanaɛli òɛ̀: Ń ma dↄ̃ má ni? Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: E Filipi àↄ gɛ́ n sísii, ma n e kaadↄɛna gbáu. 49 Ɔ̃ Natanaɛli òɛ̀: Mɛtulu, Lua Nɛ́n n ũ, Isailiↄ Kían n ũ. 50 Yesu òɛ̀: Kɛ́ má ònɛ ma n e kaadↄɛna gbáu, ↄ̃ n ma náaikɛ̀a? Ńyↄ̃ yãzↄ̃ↄ e dɛ kɛ́ beela. 51 À ɛ̀a òɛ̀ lↄ: Sĩana málɛ oɛ́, á luabɛ e wɛ̃a, Lua malaikaↄ i dɛdɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́wa, aai pilawà.†

2

Nↄsɛa Kana

1 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ wàlɛ nↄsɛ Kana, Galile bùsuu. Yesu da ku we, 2 mɛ́ wà Yesu ń a ìwaↄ sìsi nↄsɛpi guu lↄ. 3 Kɛ́ vɛ̃ɛ kɛ̃̀sã, Yesu da òɛ̀: Aa vɛ̃ɛ vĩ lↄo bɛ. 4 Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Àkɛa n mↄ ma kĩ́ii? A gↄↄ i kamɛɛ yãao. 5 Ɔ̃ aà da ò zĩkɛnaↄnɛ: Lá a oɛ́ píi à kɛ. 6 Ola ku we mɛ̀n soolo Yudaↄ gbãbↄ'ikabↄↄ ũ. A keeↄ ì í sí litili basiiↄ̃ɛ, a keeↄ basoolo. 7 Ɔ̃ Yesu ò zĩkɛnaↄnɛ: À íka olaɛ beeↄ pai. Ɔ̃ aa ikà ń pai yɛlɛlɛyɛlɛlɛ. 8 Ɔ̃ a ònɛ́: À tↄ gɛò blɛblen dↄaanaɛ sa. Ɔ̃ aa tↄ̀ gɛ̀oɛ̀. 9 Kɛ́ dↄaanapi í lilɛa vɛ̃ɛ ũpi ìɛ, i dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo, ãma zĩkɛna pↄ́ aa ípi tↄ̀ↄ dↄ̃. Ɔ̃ dↄaanapi nↄde sìsi 10 a òɛ̀: Vɛ̃ɛ na ↄ̃ wì kpámá gĩa. Gↄↄ pↄ́ í zↄ̃̀lɛmá, ↄ̃ wì mↄ́ ń a ĩ́io sa. Mpi sↄ̃ n vɛ̃ɛ na tò gbɛzã.

11 Yesu dabudabu sɛ̃́ia bee kɛ̀ Kana, Galile bùsuuɛ. À tↄbↄ̀, ↄ̃ aà ìwaↄ aà náaikɛ̀.

12 Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Kapɛnaũ ń a dao ń a dãunaↄ ń a ìwaↄ, ãma aai gↄↄplakɛ weo.

Yesu kua Lua ua

(Mat 21.12-13, Maa 11.15-17, Luk 19.45-46)

13 Kɛ́ Yudaↄ Gɛ̃amusu* dikpɛ kãikũ̀, ↄ̃ Yesu gɛ̀ Yelusalɛũ. 14 A è wàlɛ zuↄ ń sãↄ ń felenguuluↄ yia Lua ua, mɛ́ ↄlɛũkpakɛnaↄ zↄ̃lɛa we. 15 Ɔ̃ à bàflã tã̀ à ń yá ń bↄ́lɛ, sãↄ ń zuↄ píi. À ↄlɛũkpakɛnapiↄ ↄ̃a fã̀aa, à ń táabũnuↄ fuangba. 16 Ɔ̃ a ò felenyianapiↄnɛ: À pↄ́piↄ sɛ́lɛ bↄò píi. Ásu ma Mae kpɛ́ kɛ ɛlɛ ũo. 17 Ɔ̃ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee dↄ̀ aà ìwaↄgu à mɛ̀: N kpɛ́ yã́ ma kũ gbãa, àlɛ ma ibaba.† 18 Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ aà là aa mɛ̀: Dabudabu kpele ńyↄ̃ kɛwɛ̃ɛ, kɛ́ wà e dↄ̃ ń yã́ bee kɛa iko vĩi? 19 Yesu wèmá à mɛ̀: À Lua kpɛ́ɛ bee wí, má ɛa kpɛ́pi fɛlɛ gↄↄ àaↄ̃. 20 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wɛ̃̀ blasↄo ń mɛ̀ndoo ↄ̃ wà kpɛ́pi dↄ̀, mɛ́ mpi ńyↄ̃ fɛlɛ gↄↄ àaↄ̃ɛ lò? 21 Ãma Lua kpɛ́ pↄ́ à a yã'òpi, aà mɛ yã́ àlɛ o. 22 Kɛ́ Yesu bↄ̀ gau, yã́ pↄ́ a òpi dↄ̀ aà ìwaↄgu, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau sì‡ ń yã́ pↄ́ Yesu òpio.

23 Yesu kua Yelusalɛũ Gɛ̃amusu dikpɛ zĩ́ wà aà náaikɛ̀ dasi, kɛ́ wà dabudabu pↄ́ a kɛ̀ↄ è yã́i. 24 Yesu i ń náaikɛo, asa a gbɛ̃́pii nↄ̀sɛ dↄ̃ɛ. 25 Aà bàa kú ń gbɛ̃e gbɛ̃nazĩna yã'oaɛoo, asa a yã́ pↄ́ kú ń nↄ̀sɛ guu dↄ̃ɛ.

3

Yesu ń Nikodɛũo

1 Falisie ku wì mɛ Nikodɛũ. Yuda gbãadeↄ doɛ. 2 À mↄ̀ Yesu kĩ́i gwãasĩna a òɛ̀: Mɛtulu, wá dↄ̃ kɛ́ yãdanɛde pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́in n ũ, asa gbɛ̃e a fↄ̃ dabudabu pↄ́ ni kɛↄ kɛo, sema Lua kuaànↄ bàasio. 3 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, mɛ́ i kɛ wà gbɛ̃́ ì lↄ bàasio, a e àↄ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i dↄ̃o. 4 Ɔ̃ Nikodɛũ Yesu là à mɛ̀: Kpelewa wa gbɛ̃́ gbãa ii? A ɛa gɛ̃ a da nↄ̀sɛ guu, aà a i lↄ yã̀? 5 Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Sĩana málɛ onɛ, mɛ́ i kɛ wà gbɛ̃́ ì ń ío ń Lua Nisĩnao bàasio, a e gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guuo. 6 Gbɛ̃nazĩna nɛ'iaá mɛ yã́ɛ, Lua Nisĩna nɛ'iaá nisĩna yã́ɛ. 7 Ńsu to yã́ pↄ́ má ònɛ bↄ n saɛo, sema wà á i lↄ. 8 Ĩana ì káka gu pↄ́ a yeiu. Ni a kↄ̃fĩ ma, nili dↄ̃ gu pↄ́ àlɛ bↄu ge gu pↄ́ àlɛ gɛ́uo. Màa ìↄ dɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna aà ìo.

9 Ɔ̃ Nikodɛũ aà là à mɛ̀: Kpelewa yã́ bee a kɛi? 10 Yesu wèwà à mɛ̀: N Isailiↄ yãdanɛde ia ↄ̃ ń bee dↄ̃oa? 11 Sĩana málɛ onɛ, yã́ pↄ́ wá dↄ̃ ↄ̃ wi o. Yã́ pↄ́ wá è seeladeↄn wá ũ, ↄ̃ ili wá yã́ sio. 12 Lá ma tↄↄlɛ yã'òɛ́, ili sio, tó ma luabɛ yã'òɛ́, á síe?

13 Gbɛ̃e i gɛ́ luabɛ yãao, sema Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ pↄ́ bↄ̀ we bàasio. 14 Lá Mↄizi mlɛ̃ sɛ dↄ̀ musu guwaiwaiu,* màa wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ́ dↄ musu, 15 kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ àↄ wɛ̃ni láasai vĩ. 16 Asa Lua ye dṹniazi à kɛ̀ zài, ↄ̃ à a Nɛ́ mɛ̀ndona kpà, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ a gao, wɛ̃ni láasai ↄ̃ aↄ vĩ. 17 Lua i a Nɛ́ zĩ dṹnia guu yãdai dṹniapila no, kɛ́ à dṹnia suaba aà sabai yã́iɛ.

18 Yã́ a zↄ̃lɛ aà náaikɛnawao. Yã́ zↄ̃̀lɛ aà náaikɛnsaiwa kↄ̀, kɛ́ i Lua Nɛ́ mɛ̀ndonapi náaikɛo yã́i. 19 Pↄ́ pↄ́ tò yã́ zↄ̃̀lɛ gbɛ̃́ↄwan kɛ: Gupua mↄ̀ dṹnia guu, ↄ̃ aa ye gusiai dɛ gupuapila, kɛ́ an yãkɛaↄ vãi yã́i. 20 Asa vãikɛna píi za gupuauɛ, ìli mↄ́ gupua kĩ́io, kɛ́ aà yãkɛaↄ su bↄo yã́i. 21 Gbɛ̃́ pↄ́ ì zĩkɛ sĩanawa, ade mɛ́ ì mↄ gupua kĩ́i, kɛ́ wà e dↄ̃ kua Lua guu ↄ̃ à yã́piↄ kɛ̀u.

Zãa Da'ilɛna Yesu yã'oa

22 Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Yude bùsuu ń a ìwaↄ. À gↄↄplakɛ̀ńnↄ we, àlɛ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ. 23 Zãa lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ sↄ̃ Ainↄ, Saliũ saɛ, asa í di weɛ. Wìↄ mↄ aà kĩ́i, ↄ̃ ì ń da'ilɛkɛ. 24 Asa wi Zãa dakpɛu yãao. 25 Gↄↄ bee Zãa ìwaeↄ nà lɛkpaakɛawa ń Yuda gbãadeeo gbãbↄa yã́ musu. 26 Ɔ̃ aa sↄ̃̀ Zãazi aa mɛ̀: Mɛtulu, gbɛ̃́ pↄ́ kunnↄ yãa Yuudɛ̃ baale, n aà yã'òwɛ̃ɛ, ↄ̃mɛ lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ tia, gbɛ̃́pii lɛ́ gɛ́ aà kĩ́i. 27 Zãa ònɛ́: Gbɛ̃e lí fↄ̃ yãe kɛ̀o, sema Lua aà gbà zɛ́ bàasio. 28 Ámɛ á ma seeladeↄ ũ, kɛ́ má ò mámɛ má Mɛsii ũo. Ma mɛ̀ Lua ma zĩ mà dↄaaɛ̀ɛ.† 29 Nↄsɛna mɛ́ nↄ vĩ. Nↄsɛna gbɛ̃na ìↄ zɛ aà saɛ, ì swã́kpa aà yã́i, nↄsɛna lↄↄ ì aà pↄ kɛ na. Beewa sↄ̃ ma pↄ na kɛ̀ zài. 30 Sema aàpi àↄ kã́fĩ mapi míↄ lao.

31 Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ musu dɛ gbɛ̃́piia. Gbɛ̃́ pↄ́ a kɛa bↄ̀ dṹnia guuá dṹnia gbɛ̃́ɛ, dṹnia yã́ ì o. Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ luabɛ dɛ gbɛ̃́piia, 32 ìↄ dɛ pↄ́ pↄ́ a è ń yã́ pↄ́ a mào seelade ũɛ, ↄ̃ gbɛ̃e lí aà yã́ sio. 33 Gbɛ̃́ pↄ́ aà yã́ sì, ade Lua sĩanadekɛ sìɛ. 34 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà zĩpi ì Lua yã'o, asa Lua i a Nisĩna kpawà kasoo. 35 Mae Lua ye a Nɛ́zi, ↄ̃ à pↄ́pii nàɛ̀ a ↄzĩ. 36 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Nɛ́pi náaikɛ wɛ̃ni láasai vĩ. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gí aà yãmai a wɛ̃nipi eo, Lua pↄ gi paaàziɛ.

4

Yesu ń Samali nↄɛo

1 Falisiↄ mà Yesu lɛ́ gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ, àlɛ ìwaↄ e dɛ Zãala. 2 I kɛ Yesu mɛ́ ń da'ilɛkɛ̀ azĩao, aà ìwaↄ mɛ́ kɛ̀. 3 Kɛ́ Yesu yã́pi mà, à bↄ̀ Yude à ɛ̀a lɛ́ tá Galile. 4 Gɛa guu sema aà bↄ ń Samali bùsuo. 5 Ɔ̃ à kà Samali wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Sikaa. A zã̀ ń tↄↄlɛ pↄ́ Yakↄbu kpà a nɛ́ Yosɛfuwa yãaoo.* 6 Yakↄbu lↄ̀ↄ ku we. Yesu táa'ò à kpàsa, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lↄ̀ↄpi saɛ. Ĩatɛ̃ kà minanguo.

7 Samali nↄɛe mↄ̀ ítↄi, ↄ̃ Yesu òɛ̀: Ma gba í mà mi. 8 Aà ìwaↄ sↄ̃ aa gɛ̀ wɛ̃́lɛ guu blɛ lúi. 9 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Yudan n ũ, Samali nↄɛn ma ũ, ↄ̃ ńlɛ imia gbɛaaa? (Asa Yudaↄ ń Samaliↄ yã́ lí kákↄ̃uo.) 10 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Tó ń gba pↄ́ Lua ì danɛ́ dↄ̃ ń ma gbɛ̃́ pↄ́ málɛ í gbɛamao, dↄ̃ ń gbɛ̀aa, mí n gba í wɛ̃nide. 11 Nↄɛpi òɛ̀: Mae, ń goa vĩo. Lↄ̀ↄɛ sↄ̃, a ɛ zã̀. Ńyↄ̃ í wɛ̃nidepi e má ni? 12 Ń dɛ wá dezi káau Yakↄbula yã̀? Ɔ̃mɛ lↄ̀ↄpi tòwɛ̃ɛ. Aàpi a imì ń a nɛ́ↄ ń a pↄtuoↄ. 13 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ íɛ bee mì, imi a ɛa aà dɛ lↄɛ. 14 Gbɛ̃́ pↄ́ a í pↄ́ má kpáwà mi sↄ̃, imi a aà dɛ bau lↄo. Asa í pↄ́ má kpáwà a gↄ̃ aà nↄ̀sɛ guu nibↄna pↄ́ a ibↄɛ̀ wɛ̃ni láasai ũ. 15 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Mae, ma gba í bee, kɛ́ imi su ma dɛ mà mↄ ítↄi la lↄo.

16 Yesu òɛ̀: Gɛ́ n zã́ sísii, í mↄ́ sãnu. 17 Nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Má zã́ vĩo. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Kɛ́ n mɛ̀ ń zã́ vĩo, n yã'ò a zɛ́waɛ. 18 N zãkɛ̀ lɛɛ sↄo, mɛ́ gↄ̃ɛ pↄ́ ń kuaànↄ tiaá n zã́ no. N sĩana'ò. 19 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Mae, má dↄ̃̀ sa kɛ́ ãnabin n ũ. 20 Wá deziↄ kùlɛ Luaɛ gbɛɛ bee musu, ápiↄ sↄ̃ i mɛ Yelusalɛũ mɛ́ gu pↄ́ wàli kúlɛuɛ̀ ũ. 21 Yesu òɛ̀: Nↄɛ, ma yã́ sí. Gↄↄe lɛ́ mↄ́ kɛ́ á kúlɛ Mae Luaɛ gbɛɛ bee musu ge Yelusalɛũ lↄo. 22 Ápiↄ, i kúlɛ Luaɛ mɛ́ á aà dↄ̃o. Wápiↄ, wi kúlɛɛ̀ mɛ́ wá aà dↄ̃, asa gbɛ̃́ↄ misia ì bↄ wá Yudaↄ kĩ́iɛ.† 23 Gↄↄe lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ lousisin sĩandeↄ kúlɛ Mae Luaɛ ń sĩanao ń aà Nisĩna gbãao. Gbɛ̃́ bee taa ↄ̃ Mae Lua lɛ́ wɛɛlɛ aà kúlɛɛ. 24 Luaá nisĩnaɛ, sema gbɛ̃́ pↄ́ aaì kúlɛɛ̀ↄ kúlɛɛ̀ ń sĩanao ń aà Nisĩna gbãao. 25 Ɔ̃ nↄɛpi òɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ Mɛsii pↄ́ wì mɛ lↄ Kilisi a mↄ́. Tó à mↄ̀, a yã́pii bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ. 26 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Ma gbɛ̃́ pↄ́ málɛ yã'onɛ, mámɛ má aà ũ.

27 Gↄↄ bee ↄ̃ Yesu ìwaↄ sù. Kɛ́ àlɛ yã'o ń nↄɛo, à bↄ̀ ń saɛ, ãma an gbɛ̃e i aà la bↄ́ a yei ge bↄ́yãi àlɛ yã'o ń nↄɛpioo. 28 Ɔ̃ nↄɛpi a lo tò we, à gɛ̃̀ wɛ̃́lɛ guu a ò gbɛ̃́ↄnɛ: 29 À mↄ gↄ̃ɛe gwa. À yã́ pↄ́ má kɛ̀ↄ píi òmɛɛ. Mɛsii yã̀ mↄↄↄ? 30 Ɔ̃ aa bↄ̀lɛ wɛ̃́lɛu, aalɛ gɛ́ Yesu kĩ́i.

31 Gↄↄ bee sↄ̃ Yesu ìwaↄ òɛ̀: Mɛtulu, ńyↄ̃ pↄble ya? 32 Ɔ̃ a ònɛ́: Má pↄbleae vĩ pↄ́ á dↄ̃o. 33 Ɔ̃ aà ìwaↄ kↄ̃ làla aa mɛ̀: Gbɛ̃e mↄ̀ɛ̀ ń blɛo yã̀? 34 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ma pↄblea mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ pↄeãkɛa ũ e mà gɛ zĩ pↄ́ a dàmɛɛ midɛò.

35 Ápiↄ i mɛ mↄ síiↄ̃ mɛ́ gↄ̃̀ kɛ́ pↄkɛkɛgↄↄ ká. Málɛ oɛ́ à wɛ́sɛ buaↄ gwa, asa pↄ́ↄ mà à kà kɛkɛa. 36 Pↄkɛkɛna lɛ́ a asea e kↄ̀, àlɛ gbɛ̃́ↄ kãaa àizãna pↄ́ ũ, kɛ́ pↄtↄ̃na ń pↄkɛkɛnao e pↄnakɛ sãnu. 37 Asa yã́ɛ beeá sĩanaɛ: Gbɛ̃do ì pↄ́tↄ̃, gbɛ̃do ì kɛkɛ. 38 Ma á zĩ́ pↄkɛkɛi gua pↄ́ i zĩkɛuo. Gbɛ̃pãleↄ mɛ́ zĩkɛ̀ we, ↄ̃ álɛ ń zĩ ài ble.

39 Samali pↄ́ kú wɛ̃́lɛpi guuↄ Yesu náaikɛ̀ dasi yã́ pↄ́ nↄɛpi ònɛ́ yã́i, kɛ́ à mɛ̀ à yã́ pↄ́ á kɛ̀ↄ píi òɛ. 40 Ayãmɛto kɛ́ aa kà Yesu kĩ́i, aa wabikɛ̀wà aà gↄ̃ńnↄ, ↄ̃ à kɛ̀ńnↄ gↄↄ pla. 41 Kɛ́ Yesu yã'ònɛ́, gbɛ̃pãleↄ aà náaikɛ̀ dasidasi. 42 Ɔ̃ aa ò nↄɛpiɛ: I kɛ yã́ pↄ́ ń òwɛ̃ɛ yã́i wa aà náaikɛ̀i adoo. Wa aà yãmà wázĩaɛ, ↄ̃ wá dↄ̃̀ sĩana kɛ́ dṹnia Suabanan aà ũ.

Bùsu gbãadee nɛ́ gbã́gbãa

43 Gↄↄ plapi kɛańnↄ gbɛa ↄ̃ à tà Galile, 44 asa Yesupi ò ãnabi líↄ bɛɛɛ vĩ azĩa bùsuuo. 45 Kɛ́ à kà Galile, Galiledeↄ gbãakpàaàzi, asa aa gɛ̀ dikpɛkɛ̀ Yelusalɛũɛ, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ a kɛ̀ dikpɛpi zĩ́ↄ è píi.‡

46 Ɔ̃ Yesu ɛ̀a gɛ̀ Kana, gua pↄ́ à í lìlɛu vɛ̃ɛ ũ.§ Bùsu gbãadee ku we, aà nɛ́ lɛ́ gyãkɛ za Kapɛnaũ. 47 Kɛ́ a mà Yesu bↄ̀ Yude à sù Galile, à gɛ̀ aà kĩ́i, à wabikɛ̀wà aà gɛ́ a nɛ́ gbã́gbãiɛ, asa a ye gaɛ. 48 Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Mɛ́ i kɛ a dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ è bàasio, á ma náaikɛo. 49 Ɔ̃ gbãadepi òɛ̀: Mae, mↄ e ma nɛ́ àↄ ga. 50 Yesu òɛ̀: Ta bɛ. N nɛ́ a gao. Gↄ̃ɛpi yã́ pↄ́ Yesu òɛ sì, ↄ̃ à dàzɛu. 51 Gↄↄ pↄ́ a bɛ zɛ́u, à kpàaũ ń a zĩkɛnaↄ, ↄ̃ aa òɛ̀ aà nɛ́ kú. 52 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Zaa kpeletaa à dáamakɛ̀i? Ɔ̃ aa òɛ̀: Gĩa ĩatɛ̃ auapilaa gↄ̃̀ↄ ↄ̃ mɛ̀wãapi gòwà. 53 Ɔ̃ maepi dↄ̃̀ kɛ́ zaa pↄ́ Yesu òɛ a nɛ́ a gaon we. Ɔ̃ aa aà náaikɛ̀, aàpi ń a bɛdeↄ píi.

54 Seela plaade pↄ́ Yesu kɛ̀ bↄa Yude sua Galilen we.

5

Gyãe gbã́gbãa kpáa'okĩi

1 Bee gbɛa Yudaↄ dikpɛe kà, ↄ̃ Yesu ɛ̀a gɛ̀ Yelusalɛũ. 2 Kpáa'okĩi kú we Sã Bↄlɛ saɛ, wì mɛ Bɛzata ń Ɛbɛlu yã́o. Kpáa'okĩipi bilandaa vĩ sↄo, 3 gyãeↄ wúlɛau dasidasi, vĩ̀aↄ ń ɛɛↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ an gu imiaↄ. 4-5 Gↄ̃ɛe ku we àlɛ gyãkɛ à kà wɛ̃̀ bla plasai. 6 Kɛ́ Yesu aà è wúlɛa we, a dↄ̃̀ kɛ́ àlɛ gyãkɛ à gɛ̃̀gɛ̃ maamaaɛ, ↄ̃ a òɛ̀: Ń ye ǹyↄ̃ aafiaa? 7 Gyãepi wèwà à mɛ̀: Mae, má gbɛ̃e vĩ à ma da í guu gↄↄ pↄ́ à dèedeeo. Tó málɛ gɛ́ gɛ̃ui, gbɛ̃pãle ì dↄaa gɛ̃ ma ãaɛ. 8 Yesu òɛ̀: Fɛlɛ zɛ ǹ n pɛ sɛ táa'o. 9 Wegↄ̃ↄ gↄ̃ɛpi aafiaʼè. À a pɛ sɛ̀ à táa'ò.

Gↄↄpiá kã́mabogↄↄzĩɛ, 10 ↄ̃ Yuda gbãadeↄ ò gↄ̃ɛ pↄ́ gbã̀gbãpiɛ: Kã́mabogↄↄzĩn gbã. I kũ ǹyↄ̃ n pɛ sɛao.* 11 A wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ma gba aafia mɛ́ òmɛɛ mà a pɛ sɛ mà táa'o. 12 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Démɛ ònɛ ǹ n pɛ sɛ ǹ táa'oi? 13 Gbɛ̃́ pↄ́ gbã̀gbãpi dↄ̃ dé no, asa Yesu gɛ̃̀lɛ bíla pↄ́ kú we guuɛ. 14 Bee gbɛa Yesu aà è Lua ua, ↄ̃ a òɛ̀: Ma, n aafiaʼè. Ńsu duunakɛ lↄo, kɛ́ yã́ pↄ́ a vãi dɛ beea su n leo yã́i. 15 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi gɛ ò Yuda gbãadeↄnɛ Yesu mɛ́ tò a aafiaʼè.

16 Ɔ̃ gbãadepiↄ fɛ̀lɛ ń ĩadaa Yesuwao, kɛ́ ì yã́ bee taaↄ kɛ kã́mabogↄↄzĩ yã́i. 17 Ɔ̃ Yesu yã́zãsìmá à mɛ̀: Ma Mae ìↄ zĩkɛ kã́mabosaiɛ, màa málɛ kɛ sↄ̃. 18 Yã́ bee yã́i gbãadepiↄ lɛ́ Yesu wɛ dɛ káaua. I kɛ kɛ́ ìli kã́mabogↄↄzĩ yãdao ado yã́i no, kɛ́ ì mɛ Lua mɛ́ a Mae ũ, àlɛ sáakpa ń Luao yã́iɛ.

Lua Nɛ́ iko

19 Yesu ɛ̀a a zãsìmá à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, Lua Nɛ́ lí fↄ̃ yãe kɛ̀ ń azĩaoo, sema yã́ pↄ́ a è a Mae lɛ́ kɛ bàasio, asa yã́ pↄ́ aà Mae ì kɛ píi, bee aà Nɛ́pi ì kɛ sↄ̃. 20 Asa Mae Lua ye a Nɛ́zi, mɛ́ ì yã́ pↄ́ ì kɛ píi ↄlↄɛ̀. A yã́ pↄ́ a zↄ̃ↄ dɛ beea ↄlↄɛ̀, i bↄ á saɛ. 21 Lá Mae Lua ì gɛↄ vu à wɛ̃ni kpámá, màa aà Nɛ́ ì wɛ̃ni kpa gbɛ̃́ pↄ́ á yeiↄwa. 22 Mae Lua lí yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃eoo, à yã́kpalɛkɛa iko kpà a Nɛ́wa píiɛ, 23 kɛ́ gbɛ̃́pii aà Nɛ́ kpɛla, lá aaì Mae Lua kpɛlawa. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ Lua Nɛ́ kpɛlao lɛ́ aà Mae pↄ́ aà zĩ kpɛlao.

24 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma yãma mɛ́ àlɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ náaikɛ wɛ̃ni láasai vĩ. Yã́ a zↄ̃lɛwào, à bↄ̀ gau à gɛ̃̀ wɛ̃ni guu. 25 Sĩana málɛ oɛ́, gↄↄe lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ gɛↄ Lua Nɛ́ lↄↄ ma, an gbɛ̃́ pↄ́ màↄ i vu. 26 Lá Mae Lua wɛ̃nikpaama iko vĩ, à wɛ̃nikpaama iko kpà a Nɛ́wa lↄ.

27 À yã́kpalɛkɛa iko kpàwà lↄ, kɛ́ a dɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́† ũ yã́i. 28 Ásu to bee bↄ á saɛo, asa gↄↄe lɛ́ mↄ́ kɛ́ gɛ pↄ́ kú miauↄ aa aà lↄↄ ma, 29 aai bↄlɛ píi. Maakɛnaↄ i vu gɛ̃ wɛ̃ni guu, vãikɛnaↄ sↄ̃ yãzↄ̃lɛama guu.‡ 30 Mili fↄ̃ mà yãe kɛ̀ ń mazĩaoo. Mi yã́kpalɛkɛ lá a òmɛɛwaɛ, mɛ́ mi yã́kpalɛkɛ a zɛ́wa, asa mili mazĩa pↄeã wɛɛlɛo, sema gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩpi pↄ́.

Yesu iko seeladeↄ

31 Tó má dɛ mazĩa seelade ũ, ma yã́ náai vĩo. 32 Seelade pãle ku ì ma yã'o, mɛ́ má dↄ̃ kɛ́ ma yã́ pↄ́ ì o náai vĩ. 33 Baa ápiↄ, a gbɛ̃́ↄ zĩ̀ Zãawa, ↄ̃ à sĩana'òɛ́.§ 34 Má daa gbɛ̃nazĩn seeladekɛ gã̀uo, málɛ bee oɛ́ kɛ́ à e bↄ zia yã́iɛ. 35 Zãa mɛ́ filia pↄ́ naa àlɛ gupu ũ, ↄ̃ a we pↄnakɛ̀ aa gupuai gↄↄpla. 36 Yã́ pↄ́ Mae Lua dàmɛɛ mà kɛↄ, yã́ pↄ́ málɛ kɛpiↄ dɛɛ́ seela ũɛ kɛ́ Mae Lua mɛ́ ma zĩ. Ma seelapi dɛ Zãa pↄ́la. 37 Ma Mae pↄ́ ma zĩ ma yã'ò lↄ. I aà lↄↄ ma ziio, mɛ́ i wɛsiaàlɛo,* 38 mɛ́ aà yã́ i zↄ̃lɛkĩi e á sↄ̃ guuo, kɛ́ álɛ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ náaikɛo yã́i. 39 I mɛkpa Lua yã́ kyokɛawa, asa iↄ e we á wɛ̃ni láasai eu. Ma yã́ ↄ̃ taalapi lɛ́ o sↄ̃, 40 kási álɛ gí mↄ́i ma kĩ́i à wɛ̃nipi e.

41 Málɛ sáau wɛɛlɛ gbɛ̃nazĩna kĩ́io, 42 ãma má á dↄ̃, má dↄ̃ kɛ́ á ye Luazio. 43 Ma mↄ ń ma Mae tↄ́o, ↄ̃ i ma dilɛo. Tó gbɛ̃pãle mↄ̀ ń azĩa tↄ́o, á aà dilɛ. 44 Lá i sáau wɛɛlɛkↄ̃wa, ili sáau wɛɛlɛ Lua mɛ̀ndonawao, kpelewa á fↄ̃ ma yã́ síi? 45 Ásu àↄ e mámɛ má gɛ́ ń á yã́o ma Mae kĩ́io, Mↄizi pↄ́ á wɛ́ dↄi mɛ́ a gɛò. 46 Tó a Mↄizi yã́ sì, dↄ̃ a ma yã́ sì sↄ̃, asa ma yã́ ↄ̃ a kɛ̃̀ láu. 47 Lá i yã́ pↄ́ a kɛ̃̀ↄ sio, á ma yã́ síe?

6

Blɛkpaa bílawa

(Mat 14.13-21, Maa 6.30-44, Luk 9.10-17)

1 Bee gbɛa Yesu bùa Galile ísidawa, (wì mɛ lↄ Tibelia.) 2 Bíla ìↄ tɛaàzi dasidasi, kɛ́ aa aà gyãeↄ gbã́gbãa dabudabuↄ è yã́i. 3 Ɔ̃ Yesu dɛ̀dɛ zↄ̃̀lɛ sĩ̀sĩ musu ń a ìwaↄ. 4 Yudaↄ Gɛ̃amusu dikpɛ kà kãi. 5 Kɛ́ Yesu wɛsɛ̀ musu, a è bíla lɛ́ mↄ́ a kĩ́i dasidasi, ↄ̃ à Filipi là à mɛ̀: Mákĩi wá blɛ e luu gbɛ̃́ↄ blei? 6 À bee ò Filipi lɛ gwaa yã́iɛ, asa a dↄ̃ lá á ye kɛ. 7 Ɔ̃ Filipi wèwà à mɛ̀: Ãnusu ↄ̀aa do pɛ̃ɛ, baa tó wa lìli baadeɛ yↄↄyↄↄ, a pɛɛmáo. 8 Aà ìwaↄ do Ãndelee, Simↄↄ Piɛɛ dãuna òɛ̀: 9 Nɛgↄ̃ɛnae ku la a pɛ̃ɛ zↄzↄna vĩ mɛ̀n sↄo ń kpↄ̀ giinaeo mɛ̀n pla. Bↄ́ bee a kɛ gbɛ̃́ dasiɛ beeↄ guui? 10 Yesu mɛ̀: À to gbɛ̃́ↄ zↄ̃lɛ. Sɛ̃̀ bↄlↄ di gupiuɛ, ↄ̃ aa zↄ̃̀lɛzↄ̃lɛ. Gↄ̃ɛↄ ńtɛ̃ɛ aa kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000). 11 Yesu pɛ̃ɛpiↄ sɛ̀ à Lua sáaukpà, ↄ̃ a kpaalɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛ wepiↄnɛ. Màa à kpↄ kpàmá lↄ lá aa yeiwa. 12 Kɛ́ aa kã̀, a ò a ìwaↄnɛ: À a miↄna pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ́lɛ píi, kɛ́ a kee su vũaao. 13 Ɔ̃ aa pɛ̃ɛ mɛ̀n sↄo pↄ́ wa sòpi miↄna pↄ́ gↄ̃̀ↄ sɛ̀lɛ gbí kuɛpla pai.

14 Kɛ́ wà dabudabu pↄ́ Yesu kɛ̀pi è wà mɛ̀: Gbɛ̃́piá ãnabi pↄ́ lɛ́ mↄ́ dṹnia guuɛ sĩana. 15 Yesu dↄ̃̀ kɛ́ wa ye mↄ a kpa kía ũ ń gbãaoɛ, ↄ̃ à gònɛ́ we à ɛ̀a dɛ̀dɛ sĩ̀sĩ musu ado.

Yesu táa'oa ísidaa

(Mat 14.22-27, Maa 6.45-52)

16 Kɛ́ oosi kɛ̀, aà ìwaↄ gɛ̀ ísida gↄ̃sↄ̃lɛ. 17 Ɔ̃ aa gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, aalɛ bua ísidapi baale Kapɛnaũ oi. Gu sì kↄ̀ mɛ́ Yesu i mↄ́ ń kĩ́i yãao. 18 Zàa'ĩan gbãa kàka, ↄ̃ í lɛ́ fɛlɛ. 19 Kɛ́ aà ìwaↄ golì aa kà kiloo sↄo ge soolo taawa, aa Yesu è, àlɛ táa'o ía, àlɛ sↄ̃ ń gózi, ↄ̃ vĩa ń kṹ. 20 Ɔ̃ a ònɛ́: Mámɛ, ásu to vĩa á kũo. 21 Aa wèi aà gɛ̃ gó guu, ↄ̃ gópi kà gu pↄ́ aalɛ gɛ́u gↄ̃̀ↄ.

22 Kɛ́ gu dↄ̀ bíla zɛa gↄ̃sↄ̃lɛ ísida baale. Aa dↄ̃ kɛ́ gó'ilɛna kú we yãa mɛ̀ndoɛ, mɛ́ Yesu i gɛ̃ gópi guu ń a ìwaↄo, aa tà ńtɛ̃ɛɛ. 23 Gbɛzã gó'ilɛna pãleↄ bↄ̀ Tibelia aa mↄ̀ gu pↄ́ kãi ń gu pↄ́ wà pɛ̃ɛ sòu Dii sáaukpaa gbɛao. 24 Kɛ́ bílapi è aàpi ge aà ìwaↄ ku we lↄo, aa gɛ̃̀ gópiↄ guu aa gɛ̀ aà wɛɛlɛi Kapɛnaũ.

Yesu mɛ́ blɛ pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ũ

25 Kɛ́ aa aà è ísida baa we, aa òɛ̀: Mɛtulu, n ka la bↄɛ ni? 26 Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, álɛ ma wɛɛlɛ pɛ̃ɛ pↄ́ á sò a kã yã́iɛ, i kɛ dabudabu pↄ́ á èↄ yã́i no. 27 Ásu zĩkɛ blɛ pↄ́ ì láa yã́io, sema blɛ pↄ́ ì ń ká àizãnawa. Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mɛ́ a á gba blɛpi, asa aàpi ↄ̃ Mae Lua a seela kɛ̀wà.*

28 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Kpelewa wá kɛ wà yã́ pↄ́ Lua ye wà kɛ kɛi? 29 Yesu wèmá à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Lua ye à kɛ mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ náaikɛa ũ. 30 Aa òɛ̀: Dabudabu kpele ńyↄ̃ kɛwɛ̃ɛ kɛ́ wà e wí n náaikɛi? Yã́ kpele ńyↄ̃ kɛi? 31 Wá deziↄ mana blè guwaiwaiu† lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀: À blɛ pↄ́ bↄ̀ musu kpàmá aa blè.‡ 32 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, i kɛ Mↄizi mɛ́ blɛ pↄ́ bↄ̀ musu kpàwáo. Ma Mae mɛ́ ì blɛ sĩande pↄ́ bↄ̀ musu kpáwá. 33 Lua blɛpi mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ musu ì wɛ̃ni kpa dṹniawa ũ. 34 Aa òɛ̀: Mae, ǹyↄ̃ blɛ bee taa kpáwá gↄↄpii. 35 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Mámɛ§ má blɛ pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ũ. Nↄana a gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ma kĩ́i dɛ lↄo, imi a ma náaikɛna dɛ bauo. 36 Ń beeo lá má òɛ́wa, baa kɛ́ a ma e, álɛ ma náaikɛo. 37 Gbɛ̃́ pↄ́ ma Mae kpàa a mↄ ma kĩ́i, mɛ́ má gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ma kĩ́i yá bauo. 38 I kɛ mazĩa pↄeãkɛa yã́i ma bↄi musu ma mↄo, sema gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ pↄ́. 39 Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩpi pↄeãn kɛ: Másu to gbɛ̃́ pↄ́ a kpàaↄ kee vũaao. A ye mà ń bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ. 40 Asa ma Mae pↄeãn kɛ: A ye gbɛ̃́ pↄ́ wɛsì aà Nɛ́lɛ àlɛ aà náaikɛ wɛ̃ni láasai eɛ. Mámɛ má aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ.

41 Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ zↄakàaàzi, kɛ́ à mɛ̀ ámɛ á blɛ pↄ́ bↄ̀ musu ũ yã́i. 42 Aa mɛ̀: Gbɛ̃́piá Yosɛfu nɛ́ Yesuɛ. Wá aà de ń aà dao dↄ̃o lé? Ɔ̃ àlɛ o a bↄ musuɛa? 43 Yesu ònɛ́: Ásu zↄakao. 44 Gbɛ̃e a fↄ̃ mↄ ma kĩ́io, sema ma Mae pↄ́ ma zĩ aà sìsi bàasio, mí aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ. 45 A kɛ̃a ãnabiↄ lá guu wà mɛ̀: Lua mɛ́ a yãda baadeɛ.* Gbɛ̃́ pↄ́ Mae Lua yãmà mɛ́ a dà mɛ́ ì mↄ ma kĩ́i.

46 I kɛ gbɛ̃e Mae Lua è ń wɛ́o no. Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ aà kĩ́i mɛ́ aà è ado. 47 Sĩana málɛ oɛ́, ma náaikɛna wɛ̃ni láasai vĩ. 48 Mámɛ má blɛ pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ũ. 49 Á deziↄ mana blè guwaiwaiu, kási aa gà. 50 Blɛ pↄ́ ì bↄ musu pↄ́ málɛ opi, tó gbɛ̃́ blè, a gao. 51 Mámɛ má blɛ bɛ̃́ɛ pↄ́ bↄ̀ musu ũ. Tó gbɛ̃́ blɛpi blè, aↄ ku gↄↄpiiɛ. Blɛ pↄ́ má kpámá mɛ́ ma mɛbaasi ũ, kɛ́ dṹnia e àↄ wɛ̃ni vĩ yã́i.

52 Ɔ̃ gbãadepiↄ lɛ́ lɛkpaakɛ ń kↄ̃o aa mɛ̀: Gbɛ̃́pi a fↄ̃ a mɛbaasi kpáwá wà sóe? 53 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, tó i Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ mɛbaasi só a aà au mìo, áↄ wɛ̃ni vĩo. 54 Gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛbaasi só mɛ́ ì ma au mi wɛ̃ni láasai vĩ. Mámɛ má aà bↄ gau gↄↄgbɛzãzĩ. 55 Asa ma mɛbaasiá blɛ sĩandeɛ, mɛ́ ma auá imia sĩandeɛ. 56 Gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛbaasi só mɛ́ ì ma au mi ku ma guu, mɛ́ má kú aà guu. 57 Lá Mae Lua bɛ̃́ɛ ma zĩ, mɛ́ miↄ ku aà yã́i, màa gbɛ̃́ pↄ́ ì ma mɛ so aↄ ku ma yã́i. 58 Blɛ pↄ́ bↄ̀ musun we. A dɛ lán blɛ pↄ́ á deziↄ blè aa gàwao. Blɛɛbeeblena aↄ ku gↄↄpiiɛ.

59 Yesu yã́ beeↄ ò gↄↄ pↄ́ àlɛ yãdanɛ́ Kapɛnaũ lousisikpɛuɛ.

Yesu ìwaↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛa

60 Kɛ́ aà ìwaↄ yã́pi mà, an daside mɛ̀: Yã́ gbãaɛ, démɛ a fↄ̃i? 61 Yesu dↄ̃̀ a ìwaↄwa kɛ́ aalɛ zↄaka yã́pi musu, ↄ̃ a ònɛ́: Yã́pi lɛ́ á fu yã̀? 62 Tó a sù á è Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ fɛ̀lɛ lɛ́ tá gu pↄ́ a kuu yãa sↄ̃ bɛ? 63 Lua Nisĩna mɛ́ ì wɛ̃ni kpámá, mɛbaasi pↄe ũ weo. Yã́ pↄ́ má òɛ́ↄ mɛ́ Lua Nisĩna pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa yã́ ũ. 64 Kási á gbɛ̃eↄ lɛ́ ma náaikɛo. Asa Yesu gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a náaikɛoↄ dↄ̃ za káau ń gbɛ̃́ pↄ́ a su a kpámáo. 65 Ɔ̃ à mɛ̀ lↄ: Bee yã́i má òɛ́, gbɛ̃e a e mↄ ma kĩ́io, sema Mae Lua aà gbà zɛ́ bàasio.

66 Za gↄↄ bee aà ìwaↄ pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀ dasidasi, aai tɛaàzi lↄo. 67 Ɔ̃ Yesu a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ là à mɛ̀: Á ye ta sↄ̃ yã̀? 68 Simↄↄ Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Dii, dé kĩ́i wá gɛ́ui? Ń wɛ̃ni láasai yã́ vĩ. 69 Wa n náaikɛ̀, ↄ̃ wá dↄ̃̀ kɛ́ Lua gbɛ̃́ pↄ́ a kua adoan n ũ. 70 Yesu ònɛ́: Á gbɛ̃ↄn kuɛplaɛↄ, mi á sɛo lé? Kási á gbɛ̃do Setãu vĩ. 71 Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasi yã́ ↄ̃ àlɛ o. Aàpi mɛ́ gbɛ̃ↄn kuɛplapiↄ gbɛ̃do pↄ́ a aà kpámá ũ.

7

Yesu gɛa Lákpɛdↄa dikpɛu

1 Bee gbɛa Yesu gɛ̀ Galile wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, asa a ye bɛbɛ Yudeo, kɛ́ Yuda gbãadeↄ lɛ́ aà wɛ yã́i. 2 Yudaↄ Lákpɛdↄa dikpɛ kãikũ̀,* 3 ↄ̃ aà dãunaↄ òɛ̀: Fɛlɛ lakĩi gɛ́ Yude, kɛ́ n ìwa pↄ́ kú weↄ yã́ pↄ́ ńlɛ kɛↄ e sↄ̃. 4 Tó gbɛ̃́ ye tↄbↄ, ìli a yã́ↄ kɛ asii guuo. Lá ńlɛ yã́ɛ beeↄ taa kɛ, ǹ nzĩa ↄlↄ dṹniaɛ. 5 Baa aà dãunapiↄ i aà náaikɛo. 6 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: A gↄↄ i kamɛɛ yãao. Ápiↄ sↄ̃, gↄↄpii zɛvĩɛ́. 7 Dṹnia a we zaáguo, ãma a zamagu, kɛ́ mi mɛ aà yãkɛa vãi yã́i. 8 À gɛ́ dikpɛpiu, málɛ gɛ́uo, asa a gↄↄ i kamɛɛ yãao. 9 Aà yã́pi oa gbɛa à gↄ̃̀ Galileɛ.

10 Kɛ́ aà dãunapiↄ gɛ̀ dikpɛpiu, ↄ̃ à gbàsa gɛ̀. I gɛ́ bíla wáao, à gɛ̀ asii guuɛ. 11 Yuda gbãadeↄ lɛ́ aà wɛɛlɛ dikpɛpiu aa mɛ̀: Aàpi ku má ni? 12 Bíla guu wàlɛ yã́kũkũ o maamaa aà musu. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃maaɛ. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aawo, àlɛ gbɛ̃́ↄ sãsãɛ. 13 Gbɛ̃e i aà yã'o gupuauo, kɛ́ wàlɛ vĩakɛ gbãadepiↄnɛ yã́i.

14 Kɛ́ dikpɛ kà a guo, Yesu gɛ̀ Lua ua, àlɛ yãdanɛ́. 15 Aà yã́ bↄ̀ gbãadepiↄ saɛ aa mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ i kyokɛo mɛ́ lá dↄ̃ kɛ́waa? 16 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Yã́ pↄ́ mi danɛ́á mazĩa yã́ no, gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ yã́ɛ. 17 Tó gbɛ̃́ ye zɛ ń Lua pↄeãkɛao, tó ma yãdanɛ dɛ aà pↄ́ ũ ge mazĩa yã́ málɛ o, aↄ dↄ̃ɛ. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa yã'o lɛ́ wɛɛlɛ à tↄbↄɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ì wɛɛlɛ à gbɛ̃́ pↄ́ a zĩ tↄbↄ, ade náai vĩ, mↄafili kú aà guuo. 19 Mↄizi i ikoyãdaɛ́o lé? Á gbɛ̃e yã́pi kũa sↄ̃o. Bↄ́yãi álɛ ma wɛi?

20 Ɔ̃ bíla òɛ̀: Ń tã́a vĩɛ. Démɛ lɛ́ n wɛi? 21 Yesu ònɛ́: Yã́ mɛ̀ndo má kɛ̀, ↄ̃ à bↄ̀ ápii saɛ. 22 Mↄizi tↄ̃zↄ̃yã dàɛ́,† ↄ̃ i tↄ̃zↄ̃ kã́mabogↄↄzĩ. (Kási i kɛ Mↄizi mɛ́ dàalɛo, à bↄ̀ á dezi káauↄ kĩ́iɛ.)‡ 23 Lá wì tↄ̃zↄ̃nɛ́ɛ kã́mabogↄↄzĩ, kɛ́ wasu bↄ Mↄizi ikoyã kpɛo yã́i, bↄ́yãi á pↄ paamazi, kɛ́ ma gbɛ̃́ mɛ̀ bṹu gbà aafia kã́mabogↄↄzĩi?§ 24 Ásuli yã́ gwa lá á wɛ́ lɛ́ ewao. Àli yã́ gwa a zɛ́wa.

Kↄ̃kpaalɛa Yesu yã́i

25 Ɔ̃ Yelusalɛũdeeↄ mɛ̀: Gbɛ̃́piá gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ wɛ nolo? 26 Gwa, àlɛ yã'o gupuau kee, mɛ́ gbɛ̃e lɛ́ lɛdaaàzioa? Gbãadeↄ aà dↄ̃̀ Mɛsii ũ sĩana yã̀ mↄↄↄ? 27 Wá dↄ̃ gu pↄ́ gbɛ̃́ɛpi bↄ̀u. Tó Mɛsii mↄ̀, waↄ dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo. 28 Ayãmɛto gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ yãdanɛ́ Lua ua, à pũ̀na à mɛ̀: Á ma dↄ̃ mɛ́ á dↄ̃ gu pↄ́ ma bↄu. Kási mi mↄ́ ń mazĩaoo. Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩá sĩandeɛ, mɛ́ á aà dↄ̃o. 29 Má aà dↄ̃, asa ma bↄ aà kĩ́iɛ, aàpi mɛ́ ma zĩ. 30 Ɔ̃ aalɛ wɛɛlɛ aà kṹ, ãma gbɛ̃e i ↄkãwào, asa aà gↄↄ i pa yãao. 31 Bíla guu wà Yesu náaikɛ̀ dasi wà mɛ̀: Tó Mɛsii mↄ̀, a dabudabukɛ dasi dɛ a pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ɛ bee kɛ̀la yã̀?

32 Kɛ́ Falisiↄ mà wàlɛ yã́kũkũ o zã guu aà yã́ musu, ↄ̃ sa'onkiaↄ ń Falisipiↄ dↄaiↄ zĩ̀ aà kṹi. 33 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Ma kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄ, mí gbasa tá gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kĩ́i. 34 Á ma wɛɛlɛ à kuaa, asa á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ má kúuo.* 35 Ɔ̃ gbãadepiↄ lɛ́ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Má a ye gɛ́u, wí kuawài? A ye gɛ́ wá gbɛ̃́ pↄ́ lala'ò buipãleↄ guuↄ kĩ́i à yãda buipãlepiↄnɛ yã̀? 36 Yã́ pↄ́ a òpi mi dɛa ni? À mɛ̀ wá a wɛɛlɛ wà kuawa, gu pↄ́ á kúu, wá fↄ̃ gɛ́ weo.

37 Dikpɛ gↄↄ gbia pↄ́ dɛ kaa'isizĩ ũ, Yesu fɛ̀lɛ pũ̀namá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ imi lɛ́ dɛ aà mↄ ma kĩ́i, 38 gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ aà imi, í pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa iↄ bↄ aà nↄ̀sɛ guu, lá a kɛ̃a Luayãtaalauwa.† 39 À bee ò Lua Nisĩna pↄ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a náaikɛↄ e yã́ musuɛ. Aai Lua Nisĩnapi e gĩao, kɛ́ Yesu i tↄbↄ yãao yã́i.

40 Kɛ́ bíla yã́pi mà, gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃́piá ãnabipiɛ sĩana. 41 Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Gbɛ̃́ beepiá Mɛsiiɛ. Ãma gbɛ̃eↄ mɛ̀: Mɛsii a bↄ Galilee? 42 A kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀ Mɛsiiá Davidi buiɛ,‡ a bↄ Davidi bɛ wɛ̃́lɛ Bɛtɛlɛũɛ.§ 43 Ɔ̃ bíla kↄ̃kpaalɛ̀ Yesu yã́i. 44 An gbɛ̃eↄ ye aà kṹ, ãma gbɛ̃e i ↄkãwào.

45 Ɔ̃ dↄaiↄ ɛ̀a tà sa'onkiaↄ ń Falisiↄ kĩ́i. Ɔ̃ aa ń lá aa mɛ̀: Bↄ́yãi i aà kũ sùòo ni? 46 Dↄaipiↄ wèmá aa mɛ̀: Gbɛ̃e i yã'o lán gbɛ̃́piwa yãao. 47 Ɔ̃ Falisiↄ ònɛ́: À á sãsã sↄ̃ yã̀? 48 Gbãadee ge Falisie aà náaikɛ̀e? 49 Bíla bee Lua yã́ dↄ̃o, Lua láaizĩ̀máɛ. 50 Nikodɛũ pↄ́ gɛ̀ Yesu kĩ́i* yãaá gbãadepiↄ doɛ. A ònɛ́: 51 Wá ikoyã guu wà mɛ̀, wásu yãda gbɛ̃́la aà yãmasai ge yã́ pↄ́ a kɛ̀ dↄ̃saio. 52 Aa òɛ̀: Galile gbɛ̃́n n ũ sↄ̃a? Wɛ́tɛi ǹ gwa. Ńyↄ̃ e ãnabie a bↄ Galileo. 53 Ɔ̃ baade tà a bɛ.

8

Nↄɛ pↄ́ wa kũ̀ ń gↄ̃o

1 Yesu gɛ̀ Kùkpɛ sĩ̀sĩpↄlɛu. 2 Kɛ́ a gu dↄ̀ gↄ̃̀ↄ, à ɛ̀a gɛ̀ Lua ua. Gbɛ̃́pii mↄ̀ aà kĩ́i, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lɛ́ yãdanɛ́. 3 Ɔ̃ Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ń Falisiↄ mↄ̀ ń nↄɛ pↄ́ wa kũ̀ ń gↄ̃oo, aa aà zɛ̀ zã guu 4 aa ò Yesuɛ: Mɛtulu, wà nↄɛɛ bee kũ̀ ń dàakɛaoɛ. 5 Mↄizi dìlɛwɛ̃ɛ wá ikoyã guu wà nↄɛ bee taa pápa ń gbɛo wà dɛɛ.* Ń è kpelewa sↄ̃i? 6 Aa bee ò kɛ́ aalɛ líkpalɛwà aa e yãdaaàla yã́iɛ. Ɔ̃ Yesu nàalɛ, àlɛ ↄgbɛkɛ̃ tↄↄlɛwa. 7 Kɛ́ aa gì lɛ́ aà lala, ↄ̃ à a mi fɛ̀lɛ a ònɛ́: Á gbɛ̃́ pↄ́ i duunakɛ yãao, aà aà pá ń gbɛo sɛ̃́ia. 8 Ɔ̃ à ɛ̀a nàalɛ, àlɛ ↄgbɛkɛ̃ tↄↄlɛwa lↄ. 9 Kɛ́ aa mà màa, ↄ̃ aa gɛ̃̀zɛa dodo sɛa za gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa. Ɔ̃ Yesu gↄ̃̀ ado ń nↄɛpio. 10 Ɔ̃ à ɛ̀a a mi fɛ̀lɛ a òɛ̀: Nↄɛ, aa tà má ni? Wi yãdanla lↄoa? 11 Nↄɛpi wèwà à mɛ̀: Baa, gbɛ̃e ku la lↄo. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Mapi má yãdanla sↄ̃o. Gɛ́i. Za gbã ńsu duunakɛ lↄo.

Yesu mɛ́ gupua ũ dṹniaɛ

12 Ɔ̃ Yesu yã'ò bílaɛ lↄ à mɛ̀: Mámɛ má gupua ũ dṹniaɛ, gbɛ̃́ pↄ́ tɛmazi aↄ ku gusiau lↄo, gupua pↄ́ ì ń ká wɛ̃niwa ↄ̃ aↄ vĩ. 13 Ɔ̃ Falisiↄ òɛ̀: Ń dɛ nzĩa seelade ũ, n yã́ náai vĩo.† 14 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Baa tó málɛ mazĩa yã'o, ma yã́ náai vĩ, asa má dↄ̃ gu pↄ́ ma bↄu ń gu pↄ́ málɛ táuo. Ápiↄ, á gu pↄ́ ma bↄu ń gu pↄ́ málɛ táuo dↄ̃o. 15 Álɛ ma tàae e lá á wɛ́ lɛ́ ewaɛ. Málɛ gbɛ̃e tàae eo. 16 Tó ma su gbɛ̃́ tàae è, ma aà tàae'ea aↄ náai vĩ, asa má kú madoo, ma Mae pↄ́ ma zĩ kumanↄ. 17 A kú á ikoyã láu wà mɛ̀, seelade gbɛ̃ↄn plaↄ yã́ mɛ́ náai vĩ. 18 Mámɛ má dɛ mazĩa seelade ũ. Ma Mae pↄ́ ma zĩá ma seeladeɛ lↄ. 19 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: N mae ku má ni? Yesu wèmá à mɛ̀: Á ma dↄ̃o mɛ́ á ma Mae dↄ̃o. Tó a ma dↄ̃, dↄ̃ a ma Mae dↄ̃̀.

20 Yesu yã́ bee ò ↄsikĩi, gↄↄ pↄ́ àlɛ yãdanɛ́ Lua uaɛ. Wi aà kũo, asa aà gↄↄ i pa yãao.

21 Ɔ̃ Yesu ònɛ́ lↄ: Málɛ tá mɛ́ á ma wɛɛlɛ, ãma á ga á duuna guuɛ. Á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ málɛ táuo. 22 Ɔ̃ gbãadepiↄ mɛ̀: À mɛ̀ wá fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ álɛ táuo. Asu azĩa dɛ yã̀ mↄↄↄ? 23 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Zĩ́lɛ la gbɛ̃́ↄn á ũ, musu gbɛ̃́n ma ũ. Dṹniaɛ bee gbɛ̃́ↄn á ũ, dṹniaɛ bee gbɛ̃́n ma ũo. 24 A yã́i tò má òɛ́ á ga á duuna guuɛ. Asa tó i si mámɛ má aà ũo,‡ á ga á duuna guuɛ. 25 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Ḿmɛnn déi? Yesu wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ má òɛ́ za káauɛ. 26 Má yãvĩ dasi mà o á yã́ musu, mí yãdaoála. Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩá sĩandeɛ, yã́ pↄ́ má mà aà kĩ́i ↄ̃ mi o dṹniaɛ.

27 Aai dↄ̃ kɛ́ Mae Lua yã́ ↄ̃ àlɛ onɛ́o, 28 ↄ̃ Yesu ònɛ́: Tó a Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ dↄ̀ musu, í gbasa dↄ̃ mámɛ má aà ũ. Mili yãe kɛ ń mazĩaoo, yã́ pↄ́ ma Mae dàmɛɛ ↄ̃ mi o. 29 Gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kumanↄ, i ma to madoo, asa miↄ yã́ pↄ́ ì kaaàgu kɛ gↄↄpiiɛ. 30 Gↄↄ pↄ́ Yesu lɛ́ yã́piↄ o, wà aà náaikɛ̀ dasi.

Yesu dɛa Ablahaũa

31 Ɔ̃ Yesu ò Yuda gbãade pↄ́ aa a yã́ sìↄnɛ: Tó á ma yã́ kũa, áↄ dɛ ma ìwaↄ ũ yãma. 32 Áↄ sĩana dↄ̃, sĩanapi i to à gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ. 33 Ɔ̃ aa òɛ̀: Ablahaũ buin wá ũ, wi zↄble gbɛ̃eɛ yãao. Ɔ̃ ńlɛ o wá gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũa? 34 Yesu wèmá à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ ì duunakɛá duun zↄɛ. 35 Zↄá ua gbɛ̃́ɛ gↄↄpiio, ua nɛ́ mɛ́ ua gbɛ̃́ ũ gↄↄpii. 36 To Lua Nɛ́ á bó, á gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ sĩana. 37 Má dↄ̃ kɛ́ Ablahaũ buin á ũ, ãma álɛ ma wɛ, kɛ́ ìli ma yãda á nↄ̀sɛuo yã́i. 38 Yã́ pↄ́ má è ma Maewa ↄ̃ málɛ o, yã́ pↄ́ á mà á mae kĩ́i ↄ̃ álɛ kɛ. 39 Ɔ̃ aa òɛ̀: Ablahaũ mɛ́ wá mae ũ. Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Tó Ablahaũ ↄlɛsɛnaↄn á ũ, dↄ̃ álɛ Ablahaũ kɛa kɛ. 40 Tia kɛ́wa álɛ ma wɛ, ma gbɛ̃́ pↄ́ ma sĩana'òɛ́, sĩana pↄ́ má mà Lua kĩ́i. Ablahaũ i yã́ bee taa kɛo. 41 Álɛ á mae kɛa kɛɛ.

Ɔ̃ aa òɛ̀: Naaenɛↄn wá ũo. Wá mae mɛ̀ndoɛ, ↄ̃n Lua ũ. 42 Yesu ònɛ́: Tó á maen Lua ũ, dↄ̃ á yemazi, asa Lua kĩ́i ma bↄu ma mↄ. Mi mↄ́ ń mazĩaoo, aàpi mɛ́ ma zĩ. 43 Bↄ́yãi á ma yã́ midↄ̃o ni? Kɛ́ á fↄ̃ swãdↄ ma yã́io yã́iɛ. 44 Á mae Ibiisi pↄ́n á ũ, aà pↄeã ↄ̃ á ye kɛ. Gbɛ̃dɛnan aà ũ za káau, i zɛ ń sĩanaoo, kɛ́ sĩana ku aà nↄ̀sɛ guuo yã́i. Tó à ɛɛtò, aàzĩa dàan we, asa ɛɛden aà ũ, ɛgɛↄ mideɛ. 45 Mapi sↄ̃ mi sĩana'o. A yã́i ili ma yã́ sio. 46 Á guu, démɛ duuna èai? Lá sĩana málɛ o, bↄ́yãi álɛ ma yã́ sio ni? 47 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ Lua pↄ́ ũ ì swãdↄ yã́ pↄ́ Lua lɛ́ oiɛ. Á dɛ Lua pↄ́ ũo, a yã́i ili swãdↄ ma yã́io.

48 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Samali gbɛ̃́n n ũ! Ń tã́a vĩɛ! Wá yã́ na noa? 49 Yesu mɛ̀: Má tã́a sɛao. Mi ma Mae kpɛla, ↄ̃ i ma kpɛbↄ. 50 Mili wɛɛlɛ mà azĩa tↄbↄo, Lua mɛ́ ì wɛɛlɛmɛɛ, ↄ̃mɛ yãgↄ̃gↄ̃na ũ. 51 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ ma yã́ kũa a ga bauo.

52 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wá dↄ̃ sa kɛ́ ń tã́a vĩ. Ablahaũ gà ń ãnabiↄ píi, ↄ̃ ńlɛ o gbɛ̃́ pↄ́ n yã́ kũa a ga bauoa? 53 Ń dɛ wá dezi Ablahaũ pↄ́ gàla yã̀? Ãnabiↄ gàga lↄ. Dé ńlɛ nzĩa dilɛ a ũi? 54 Yesu mɛ̀: Tó málɛ mazĩa tↄbↄɛ, bee gbiao. Ma Mae pↄ́ álɛ mɛ a dɛ á Lua ũ, aàpi mɛ́ ì ma tↄbↄ. 55 Á aà dↄ̃o, ãma má aà dↄ̃. Tó ma mɛ̀ má aà dↄ̃o, máↄ dɛ ɛɛde ũ lááwaɛ. Má aà dↄ̃ mɛ́ má aà yã́ kũa. 56 Á dezi sɛ̃́ia Ablahaũ pↄnakɛ̀ ma gↄↄ ea yã́ musu. A è, ↄ̃ aà pↄ kɛ̀na. 57 Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Ni ka wɛ̃̀ blakwi yãao, ↄ̃ n Ablahaũ èa? 58 Yesu ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, e wàↄ gɛ́ Ablahaũ ii, má kú.

59 Ɔ̃ aa gbɛ sɛ̀lɛ wà aà pápaò. Ɔ̃ à ùlɛ à bↄ̀ Lua ua.

9

Gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a gbã́gbãa

1 Kɛ́ Yesu lɛ́ bɛbɛ, à gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a è. 2 Ɔ̃ aà ìwaↄ aà là aa mɛ̀: Mɛtulu, dé duuna yã́i ↄ̃ wà gbɛ̃́pi ìi vĩ̀ai? Aà zĩa pↄ́ yã́i yã̀, ge aà de ń aà dao pↄ́ɛ? 3 Yesu wèmá à mɛ̀: I kɛ aà duuna ge aà de ń aà dao pↄ́ yã́i no. Kɛ́ wà Lua yãkɛa ewà yã́iɛ. 4 Sema wà gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ yãkɛa kɛ za gupua wɛ́i. Gwãasĩna lɛ́ mↄ́ kɛ́ gbɛ̃e a e yãe kɛ lↄo. 5 Gↄↄ pↄ́ má kú dṹnia guu, má dɛ gupua ũ dṹniaɛ.

6 Kɛ́ a ò màa, à lɛ́'i tↄ̃̀ bùsuwa, ↄ̃ a yà a màma aà wɛ́ↄwa. 7 A òɛ̀: Gɛ ǹ oopi Siloe í guu. (Bee mɛ̀ í sísia.) Ɔ̃ à gɛ̀ oopì, ↄ̃ à sù wɛ́ wɛ̃a. 8 Aà fã́anideↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa aà dↄ̃ baakɛna ũↄ mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ baakɛ zↄ̃lɛapin weo lò? 9 Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aàpiɛ. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aawo, ade bↄ̀aàwaɛ. Gↄ̃ɛpi mɛ̀: Mámɛ! 10 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Kpelewa ń kɛ̀ n wɛ́ wɛ̃̀i? 11 A wèmá à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Yesu mɛ́ bùsu yà a màma ma wɛ́wa, à mɛ̀ mà gɛ oopi Siloe í guu. Kɛ́ ma gɛ oopì, ↄ̃ ma gu'è. 12 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Aàpi ku má ni? À mɛ̀: Má dↄ̃o.

13 Ɔ̃ aa gɛ̀ Falisiↄ kĩ́i ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ vĩ̀a ũ yãapio. 14 À mↄ lè kã́mabogↄↄzĩ ↄ̃ Yesu bùsu yà à aà wɛ́ wɛ̃̀ɛ̀. 15 Ɔ̃ Falisiↄ aà là lↄ: Kpelewa ń kɛ̀ n gu'èi? A wèmá à mɛ̀: À bɛ̀lɛ nà ma wɛ́waɛ. Kɛ́ má pìpi, ↄ̃ ma gu'è. 16 Ɔ̃ Falisieↄ mɛ̀: Gbɛ̃́pi i bↄ Lua kĩ́io, asa ìli kã́mabogↄↄzĩ yãdao. An gbɛ̃eↄ mɛ̀: Duunkɛna a fↄ̃ dabudabu beeↄ taa kɛe? Ɔ̃ aa kↄ̃kpaalɛ̀. 17 Ɔ̃ aa aà là lↄ: Mpi sↄ̃ n gbɛ̃́ pↄ́ à n wɛ́ wɛ̃̀nɛ, ńlɛ e kpelewa aà yã́ musui? À mɛ̀: Ãnabiɛ.

18 Ń beeo gbãadeↄ i si kɛ́ a dɛ vĩ̀a ũ ↄ̃ aà wɛ́ wɛ̃̀o, ↄ̃ aa gɛ̀ aà de ń aà dao sìsi. 19 Aa ń lá aa mɛ̀: Á nɛ́n laa? A aà ì vĩ̀a yãma yã̀? Kpelewa a kɛ̀ àlɛ gu'e sai? 20 Ɔ̃ aà de ń aà dao wèmá aa mɛ̀: Wá dↄ̃ kɛ́ wá nɛ́ɛ. Wa aà ì vĩ̀aɛ. 21 Ãma lá a kɛ̀ sa àlɛ gu'e, wá dↄ̃o. À aà la we, gbɛ̃́ gbãaɛ, a fↄ̃ azĩa yã'o. 22 Aà de ń aà dao ò màa, kɛ́ aalɛ vĩakɛ gbãadeↄnɛ yã́iɛ. Asa aa zɛ̀ò kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ò Yesuá Mɛsiiɛ, wà lousisikpɛzↄ̃ɛ̀ɛ. 23 Bee yã́i aà de ń aà dao mɛ̀, gbɛ̃́ gbãaɛ, aa aà la.

24 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ vĩ̀a ũ yãapi sísia gɛ̃n plaade guu ↄ̃ aa òɛ̀: O ń sì ń Luao. Wá dↄ̃ kɛ́ gↄ̃ɛpiá duunkɛnaɛ. 25 Ɔ̃ à mɛ̀: Tó duunkɛnaɛ, má dↄ̃o. Yã́ mɛ̀ndo má dↄ̃. Vĩ̀an ma ũ yãa, ↄ̃ málɛ gu'e sa. 26 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́ a kɛ̀nɛi? À n wɛ́ wɛ̃̀nɛ kpelewa ni? 27 A wèmá à mɛ̀: Má òɛ́ kↄ̀, i swã́sɛio. Bↄ́yãi á ye mai lↄi? Á ye gↄ̃ aà ìwaↄ ũ sↄ̃ yã̀? 28 Ɔ̃ aa zↄadↄ̀wà aa mɛ̀: Ḿmɛ ń dɛ aà ìwa ũ we! Wamↄↄwaↄ Mↄizi ìwaↄn wá ũ. 29 Wá dↄ̃ kɛ́ Lua yã'ò Mↄiziɛ. Aàpi sↄ̃, wá dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uo.

30 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi ònɛ́: Yãbↄnsaɛ ma we! À ma wɛ́ wɛ̃̀mɛɛ, ↄ̃ á dↄ̃ gu pↄ́ à bↄ̀uoa? 31 Wá dↄ̃ kɛ́ Lua lí swã́sɛ duunkɛnaↄ yã́io, ì swã́sɛ a yãmana pↄ́ ì a pↄeã kɛ yã́i. 32 Zaa Lua dṹnia kàlɛ, wi ma gbɛ̃e gbɛ̃́ pↄ́ wa ì vĩ̀a wɛ́ wɛ̃̀o. 33 Tó gbɛ̃́pi i bↄ Lua kĩ́io, a fↄ̃ pↄe kɛo. 34 Ɔ̃ aa òɛ̀: Wà n i duuna guu míↄmiↄɛ, ↄ̃ ńlɛ yãdadawɛ̃ɛa? Ɔ̃ aa aà yà.

Luadↄ̃saiá vĩ̀akũaɛ

35 Yesu mà wà aà yà. Kɛ́ à aà è, à aà là à mɛ̀: Ńlɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ náaikɛa? 36 Gↄ̃ɛpi wèwà à mɛ̀: Mae, dén aà ũi, kɛ́ mà e aà náaikɛi? 37 Yesu òɛ̀: N aà è, aàpi mɛ́ lɛ́ yã'onnↄ. 38 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi òɛ̀: Dii, málɛ n náaikɛ. Ɔ̃ à kùlɛɛ̀. 39 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ kpaalɛa yã́i ma mↄi dṹniau la, kɛ́ wɛ́siadeↄ gu'e, wɛkɛ̃naↄ i gↄ̃ vĩ̀aↄ ũ.

40 Falisieↄ ku we. Kɛ́ aa yã́pi mà, aa òɛ̀: Wápiↄ, vĩ̀aↄn wá ũ sↄ̃a? 41 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Tó vĩ̀aↄn á ũ, dↄ̃ á duuna vĩo. Lá álɛ o á wɛ́ kɛ̃a, á duuna gì kuɛ.

10

Yesuá sãdãn maaɛ

1 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lí gɛ̃ sã kaa lɛ́uo, ì vĩ kaaa gupãlei, adeá kpã́iɛ, kpã́iwɛliwɛɛ. 2 Gbɛ̃́ pↄ́ ì gɛ̃ kaa lɛ́u sↄ̃, ade mɛ́ sãdãna ũ. 3 Kaa lɛ́ dↄ̃̀ana ì zɛwɛ̃ adeɛ, sãↄ sↄ̃ aa aà lↄↄ dↄ̃. Ì a sãↄ sísi an baade tↄ́wa, ì bↄlɛńnↄ. 4 Tó à bↄ̀lɛńnↄ, ì dↄaanɛ́, aaìↄ tɛaàzi, kɛ́ aa aà lↄↄ dↄ̃ yã́i. 5 Aali we tɛ̀ gbɛ̃pãlezio. Aaì bàalɛɛ̀, kɛ́ aa gbɛ̃pãle lↄↄ dↄ̃o yã́i.

6 Yesu yã́pi lɛ̀ɛũnɛ́, ↄ̃ aai dↄ̃ bↄ́ yã́ a ònɛ́o. 7 Bee yã́i Yesu ɛ̀a ònɛ́: Sĩana málɛ oɛ́, mámɛ má kaa lɛ́ ũ sãↄnɛ. 8 Gbɛ̃́ pↄ́ aa dↄ̀aamɛɛↄá kpã́iↄnɛ, kpã́iwɛliwɛↄnɛ ḿpii, ↄ̃ sãↄ i ń yãmao. 9 Mámɛ má kaa lɛ́ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ ma guu a aafiaʼe. Aliↄ gɛ̃ aliↄ bↄ, ali pↄblekĩi e. 10 Kpã́i'oa yã́i ↄ̃ kpã́i ì mↄi, ì pↄ́ dɛ ì pↄ́ ↄ̃̀ↄkpa. Ma mↄɛ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ aaↄ wɛ̃ni vĩ, aaiↄ vĩ à kɛ̀ zài. 11 Mámɛ má sãdãn maa ũ. Sãdãn maa ì gi a wɛ̃nii a sãↄ yã́i. 12 Gbɛ̀winaá sãdãn maa no. Lá sãↄ dɛ aà pↄ́ ũo, tó a è àwalɛwana lɛ́ mↄ́, ì sãↄ to we à bàalɛɛ̀, ↄ̃ àwalɛwana ì sãↄ kṹkũ ì ń fãaa. 13 Gbɛ̃́pi bàa líↄ kú ń sãↄo, kɛ́ a dɛ gbɛ̀wina ũ yã́i.

14 Mámɛ má sãdãn maa ũ. Má a sãↄ dↄ̃, mɛ́ aa ma dↄ̃, 15 lá Mae Lua ma dↄ̃ mɛ́ má aà dↄ̃wa. Málɛ gí ma wɛ̃nii an yã́i. 16 Má sã pãleↄ vĩ aa ku kaaɛ beeuo. Sema mà dↄaanɛ́ sↄ̃. Aa ma lↄↄ ma, kpàsa i gↄ̃ mɛ̀ndo ń dãnao mɛ̀ndo. 17 Málɛ gí ma wɛ̃nii kɛ́ mà ɛa si lↄ yã́iɛ. A yã́i Mae Lua yeimazi. 18 Gbɛ̃e a ma wɛ̃ni siao, má gíi ń mazĩaoɛ. Má a giia zɛ́ vĩ, mɛ́ má a sia zɛ́ vĩ lↄ. Yã́ pↄ́ ma Mae dìlɛmɛɛn we.

19 Yã́pi yã́i Yuda gbãadeↄ kↄ̃kpaalɛ̀ lↄ. 20 An guu gbɛ̃́ daside mɛ̀: A tã́a vĩɛ, aà mi lìaaɛ. Bↄ́yãi álɛ swã́sɛ aà yã́ii? 21 An gbɛ̃eↄ mɛ̀: Tã́ade yã'oan weo. Tã́a a fↄ̃ vĩ̀a wɛ́ wɛ̃e?

Yesu a luakɛ oanɛ́

22 Lua kpɛ́ sakɛ̃a Yelusalɛũ dikpɛ kà. Buziɛɛ, 23 ↄ̃ Yesu lɛ́ bɛbɛ Lua ua a gu pↄ́ wì mɛ Salomↄↄ bilandaau. 24 Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ lìaaàzi aa aà là aa mɛ̀: Ńyↄ̃ wá tó looa e bↄɛ ni? Tó Mɛsiin n ũ, owɛ̃ɛ wásawasa. 25 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Má òɛ́, i sio. Yã́ pↄ́ málɛ kɛ ń ma Mae tↄ́oↄ, yã́piↄ mɛ́ a seela ũ. 26 Ápiↄ sↄ̃ i sio, kɛ́ á dɛ ma sãↄ ũo yã́i. 27 Ma sãↄ ì ma yãma. Má ń dↄ̃ mɛ́ aaìↄ tɛmazi. 28 Mi wɛ̃ni láasai kpámá, aa gaga bauo. Gbɛ̃e a fↄ̃ ń bↄ ma ↄzĩo. 29 Ma Mae mɛ́ ń kpaa, mɛ́ aà zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃́piia. Gbɛ̃e a fↄ̃ ń bↄ aà ↄzĩo. 30 Mapi ń ma Maeo wá doũɛ.

31 Gbãadepiↄ gbɛ sɛ̀lɛ lↄ, aa ye aà pápaò aa aà dɛ. 32 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Ma yãmaa pↄ́ ma Mae dàmɛɛↄ kɛ̀ɛ́ dasi. A kpele yã́i á ye ma pápa ń gbɛoi? 33 Ɔ̃ gbãadepiↄ wèwà aa mɛ̀: Wá ye wà ń pápa ń gbɛo yãmaa pↄ́ ń kɛ̀ yã́i no. Kɛ́ n dↄɛ ń Luao yã́iɛ.* Gbɛ̃nazĩnan n ũ, ↄ̃ n nzĩa dìlɛ Lua ũ. 34 Ɔ̃ Yesu wèmá à mɛ̀: Lua ò á ikoyã láu à mɛ̀, luaↄn ń ũ.† 35 Lua i o gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ yã'onɛ́piↄnɛ luaↄo lé? Aà yã́ bãdɛa vĩ sↄ̃o. 36 Ma gbɛ̃́ pↄ́ ma Mae ma dilɛ adoa à ma zĩ dṹnia guu sↄ̃, kɛ́ ma mɛ̀ Lua Nɛ́n ma ũ, bↄ́yãi a mɛ̀ ma dↄɛ ń Luaoɛi? 37 Tó málɛ ma Mae kɛa kɛo, ásu ma yã́ sio. 38 Tó málɛ kɛ sↄ̃, baa tó i ma yã́ sio, à ma náaikɛ ma yãkɛaↄ yã́i, kɛ́ à e dↄ̃ sã́asã Mae Lua ku ma guu mɛ́ má kú aà guu. 39 Ɔ̃ aa ɛ̀a lɛ́ zɛwɛɛlɛ wà aà kṹ, ↄ̃ à pìlimá.

40 Ɔ̃ à ɛ̀a gɛ̀ Yuudɛ̃ baale, gu pↄ́ Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ̀u sɛ̃́ia. À gↄↄplakɛ̀ we,‡ 41 ↄ̃ wà mↄ̀ aà kĩ́i dasidasi wà mɛ̀: Baa kɛ́ Zãa i dabudabue kɛo, yã́ pↄ́ a ò gbɛ̃́ɛ bee musu píiá sĩanaɛ. 42 Ɔ̃ wà aà náaikɛ̀ we dasi.

11

Lazaa gaa

1 Gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Lazaa lɛ́ gyãkɛ Bɛtani, wɛ̃́lɛ pↄ́ aà dãeↄ Maliama ń Maatao kuu. 2 Maliamapi mɛ́ nↄɛ pↄ́ tulale kà Diiwa à aà gbá wàa ń a mikão ũ. 3 Ɔ̃ Lazaa dãepiↄ lɛ́kpãsãkɛ̀ Yesuɛ aa mɛ̀: Dii, n gbɛ̃na lɛ́ gyãkɛ. 4 Kɛ́ Yesu yã́pi mà à mɛ̀: Gyãpi miá ga no. Kɛ́ Lua zↄ̃ↄkɛ bↄ gupuau yã́iɛ, Lua Nɛ́ i tↄbↄ a musu. 5 Yesu ye Maata ń aà dãunao ń Lazaaozi. 6 Aà Lazaa gyãkɛa baomaa gbɛa à kɛ̀ gu pↄ́ á kúu gĩa gↄↄ pla.

7 Bee gbɛa ↄ̃ a ò a ìwaↄnɛ: Wà ɛa gɛ́ Yude. 8 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Mɛtulu, gbãadeↄ ye n pápa ń gbɛo i gɛ̃gɛ̃o, ↄ̃ ń ye wà ɛa gɛ́ we lↄa? 9 Yesu mɛ̀: Fãanɛ do lɛɛlu kuɛpla nolo? Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ bɛbɛ fãanɛ lí gɛ̃mbↄlɛo, kɛ́ àlɛ gu'e dṹniaɛ bee gupua yã́i. 10 Tó àlɛ bɛbɛ gwãasĩna, a gɛ̃mbↄlɛɛ, kɛ́ a gupuapi vĩo yã́i.

11 Yã́pi oa gbɛa Yesu ònɛ́: Wá gbɛ̃na Lazaa i'ò. Málɛ gɛ́ aà vuiɛ. 12 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Dii, tó àlɛ i'oɛ, a aafiaʼe. 13 Lazaa gaa yã́ Yesu lɛ́ onɛ́, ↄ̃ aalɛ e i'oaɛ sĩana. 14 Ɔ̃ Yesu ònɛ́ sa wásawasa: Lazaa gàɛ. 15 Ma pↄ kɛ̀na kɛ́ má kú weo, kɛ́ à e à ma náaikɛ yã́i. Wà gɛ́ aà kĩ́i. 16 Ɔ̃ Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìa ò a gbɛ̃́ↄnɛ: Wà gɛ́, wí ga ń Diio sↄ̃.

17 Kɛ́ Yesu kà we, à mↄ lè wà Lazaa vĩ̀ à kɛ̀ gↄↄ síiↄ̃ kↄ̀. 18 Bɛtani ku kãi ń Yelusalɛũo lán kiloo àaↄ̃ taawa. 19 Yuda gbãadeↄ bↄ̀ we dasi aa mↄ̀ Maata ń Maliamao kĩ́i an nↄ̀sɛ níniinɛ́ an dãↄ ga yã́ musu. 20 Kɛ́ Maata mà Yesu lɛ́ mↄ́, à gɛ̀ daiaàlɛ. Maliama gↄ̃̀ zↄ̃lɛa bɛ. 21 Ɔ̃ Maata ò Yesuɛ: Dii, tó ń kú la yãa, ma dãↄ a gao. 22 Baa tia má dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ ń gbɛ̀a Luawa, a kɛnɛ. 23 Yesu òɛ̀: N dãↄ a vu. 24 Maata òɛ̀: Má dↄ̃ kɛ́ a vu zĩ́ pↄ́ gɛↄ vu gↄↄgbɛzãzĩ. 25 Yesu òɛ̀: Mámɛ má gbɛ̃́ pↄ́ ì gɛↄ vu à wɛ̃ni kpámá ũ. Baa tó ma náaikɛna gà, a gi àↄ kuɛ. 26 Gbɛ̃́ pↄ́ kú mɛ́ àlɛ ma náaikɛ a ga bauo. N bee sìa? 27 Maata òɛ̀: Ao Dii, má sì kɛ́ Mɛsii, Lua Nɛ́ pↄ́ wà mɛ̀ a mↄ dṹnia guun n ũ.

Lazaa vua

28 Kɛ́ Maata yã́pi ò, à gɛ̀ a dãuna sìsi, a òɛ̀ asii guu: Mɛtulu mↄ̀, àlɛ n gbɛa. 29 Kɛ́ Maliama yã́pi mà, à fɛ̀lɛ kpakpa, àlɛ gɛ́ aà kĩ́i. 30 Yesu i gɛ̃ wɛ̃́lɛ guu yãao, a ku gu pↄ́ Maata dàuaàlɛ gĩaɛ. 31 Gbãadepiↄ ku kpɛ́u ń Maliamao, aalɛ aà nↄ̀sɛ niniɛ̀. Kɛ́ aa è à fɛ̀lɛ ń wãao à bↄ̀, aa bↄ̀ tɛaàzi, asa aalɛ e àlɛ gɛ́ ↄ́ↄlↄi miaaɛ.

32 Kɛ́ Maliama kà gu pↄ́ Yesu kúu, kɛ́ à aà è, à kùlɛ aà gbázĩ a òɛ̀: Dii, tó ń kú la yãa, ma dãↄ a gao. 33 Yesu è àlɛ ↄ́ↄlↄ mɛ́ gbãade pↄ́ mↄ̀aànↄpiↄ lɛ́ ↄ́ↄlↄ lↄ. Ɔ̃ tòlobi zùaàgu, aà pↄ yà. 34 Ɔ̃ à mɛ̀: A aà vĩ̀ má ni? Aa wèwà aa mɛ̀: Mae, mↄ ǹ gwa. 35 Yesu wɛ́'ikàu. 36 Ɔ̃ gbãadepiↄ mɛ̀: À gwa lá a yeaàzi. 37 Ɔ̃ an gbɛ̃eↄ mɛ̀: Aà gbɛ̃́ pↄ́ à vĩ̀a wɛ́ wɛ̃̀, a fↄ̃ gi Lazaa ga yãao lé?

38 Kɛ́ Yesu lɛ́ gɛ́ miapi kĩ́i, ↄ̃ tòlobi zùaàgu lↄ. Miapiá gbɛ̀'ɛɛ, gbɛ̀ gbɛ̃̀nɛ ta a lɛ́lɛ. 39 Yesu mɛ̀: À gbɛpi go ɛpilɛ. Ɔ̃ gɛpi dãe Maata òɛ̀: Dii, à yaikɛ̀ kↄ̀, asa à kɛ̀ gↄↄ síiↄ̃ɛ. 40 Yesu òɛ̀: Mi onɛ, tó ńlɛ ma náaikɛ, ńyↄ̃ Lua zↄ̃ↄkɛ eo lé? 41 Ɔ̃ wà gbɛpi gò. Yesu wɛsɛ̀ musu à mɛ̀: Baa, ma n sáaukɛ̀ kɛ́ n ma yãmà. 42 Má dↄ̃ kɛ́ niↄ ma yãma gↄↄpii, ãma má ò bíla pↄ́ kú la yã́iɛ, kɛ́ aa e si ḿmɛ n ma zĩ.

43 Kɛ́ a ò beewa, à pũ̀na ń lↄↄ gbãao à mɛ̀: Lazaa, mↄ ǹ bↄ. 44 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gàpi bↄ̀, pↄ́lɛ fĩfĩa aà mɛwa mɛ́ zwãa yea aà miwa. Yesu ònɛ́: À pↄ́ polowà, í aà gbaɛ.

Lɛkpaaĩa Yesuzi

45 Yuda gbãade pↄ́ aa mↄ̀ Maliama kĩ́ipiↄ, kɛ́ aa yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀pi è, aa aà náaikɛ̀ dasi. 46 Ãma an gbɛ̃eↄ gɛ̀ Falisiↄ kĩ́i, aa yã́ pↄ́ Yesu kɛ̀ ònɛ́. 47 Ɔ̃ sa'onkiaↄ ń Falisipiↄ gbãadeↄ gbɛ̀a kↄ̃kãaawa aa mɛ̀: Gbɛ̃́pi lɛ́ dabudabukɛ dasi, wá sɛ́ kpelewa ni? 48 Tó wá tò àlɛ kɛ màa, wa aà náaikɛ píiɛ, Lomadeↄ i mↄ wá Lua kpɛ́ ń wá buio suumpa píi. 49 Ɔ̃ an gbɛ̃do Kaaifa pↄ́ dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee ònɛ́: Á yãe dↄ̃o. 50 Kɛ́ gbɛ̃́ mɛ̀ndo gaa wápii gbɛu maa dɛ wá bui midɛala, á dↄ̃o lé? 51 I yã́ bee o ń azĩaoo. Kɛ́ a dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee yã́i, ↄ̃ à ãnabikɛkɛ̀ à dↄ̀aa lá Yesu a su ga Yudaↄ gbɛu ò. 52 I kɛ Yudaↄ ńtɛ̃ɛ no, ń Lua nɛ́ pↄ́ fãaaaↄɛ lↄ, kɛ́ aà ń kɛ mɛ̀ doũ. 53 Za zĩbeezĩ ↄ̃ gbãadepiↄ zɛ̀ ń Yesu dɛao. 54 A yã́i tò Yesu i bↄ gupuau ń guu lↄo. Ɔ̃ à gɛ̀ zↄ̃ɛwia pↄ́ kú gbáa lɛ́a, wì mɛ Ɛflaiũ. À gↄↄplakɛ̀ we ń a ìwaↄ.

55 Yudaↄ Gɛ̃amusu dikpɛ kãikũ̀. Wà bↄ̀ zↄ̃ɛwiaↄ guu dasidasi, wà gɛ̀ Yelusalɛũ e dikpɛpi àↄ ka gbãbↄa yã́i. 56 Wàlɛ Yesu wɛɛlɛ, wa zɛa Lua ua, wàlɛ kↄ̃ lala wà mɛ̀: Á è kpelewai? A we mↄ dikpɛue? 57 Sa'onkiaↄ ń Falisiↄ dìlɛ tó gbɛ̃e Yesu kúkĩi dↄ̃, aà onɛ́ kɛ́ wà e aà kṹ.

12

Tulalekaa Yesu gbáↄwa

(Mat 26.6-13, Maa 14.3-9)

1 Gɛ̃amusu dikpɛ gↄ̃̀ gↄↄ soolo, ↄ̃ Yesu mↄ̀ Bɛtani, Lazaa pↄ́ à aà vù à bↄ̀ gau bɛ wɛ̃́lɛu. 2 Wà blɛkɛ̀ Yesuɛ we. Maata mɛ́ lɛ́ blɛ kpaalɛ, mɛ́ Lazaa ku blɛblenaↄ guu ń Yesuo. 3 Ɔ̃ Maliama tulale bui maa ↄde sɛ̀ mↄ̀ò, à kà litili guo, ↄ̃ a kà Yesu gbáↄwa à aà gbápiↄ wàa ń a mikão. Tulale gĩ lì kpɛ́a. 4 Yesu ìwaↄ do, Yudasi Isaliↄti pↄ́ a Yesu kpámá mɛ̀: 5 Tulale bee ↄ̃a kà wɛ̃̀ do zĩ ↄ̃a ũ. Bↄ́yãi wi yía wà a ↄ̃a kpà taasideↄwao ni? 6 I bee o taasideↄ wɛ̃nagwaa yã́i no, kɛ́ kpã́iɛ yã́iɛ. Ɔ̃mɛ ìↄ mↄ̀bↄↄ kũa, ìↄ ↄ̃a kĩni kuluyeye. 7 Ɔ̃ Yesu mɛ̀: Nↄɛpi tó. Aà bee ulɛ e ma gɛ kpɛlagↄↄ. 8 Taasideↄ kúánↄ gↄↄpiiɛ,* ãma máↄ kúánↄ gↄↄpiio.

9 Yuda gbãadeↄ mà Yesu kú Bɛtani, ↄ̃ aa gɛ̀ we dasidasi. I kɛ Yesu yã́i aa gɛ̀i adoo, kɛ́ aa Lazaa pↄ́ Yesu aà bↄ̀ gau e lↄɛ. 10 Ɔ̃ sa'onkiaↄ zɛ̀ò aa Lazaa dɛ lↄ, 11 asa aà yã́i ↄ̃ gbãadeↄ lɛ́ kɛ̃́má dasi, aalɛ Yesu náaikɛ.

Gbãakpaa Yesuzi Yelusalɛũ

(Mat 21.1-11, Maa 11.1-11, Luk 19.28-40)

12 Kɛ́ a gu dↄ̀, bíla pↄ́ mↄ̀ dikpɛuↄ mà Yesu lɛ́ mↄ́ Yelusalɛũ, 13 ↄ̃ aa kpakpalaↄ zↄ̃̀zↄ̃ aa gɛ̀ daioaàlɛ. Aalɛ wiilɛ aalɛ mɛ:

Gbãa kɛ!

Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ń Dii tↄ́o ũ!

Báaaden Isailiↄ Kía ũ!†

14 Yesu zàa'ĩna è, à dìkpɛ lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

15 Siↄnadeↄ, ásu vĩakɛo.

Á kía lɛ́ mↄ́ dia zàa'ĩn bↄlↄ kpɛ.‡

16 Aà ìwaↄ i yã́pi midↄ̃ gĩao. Yesu fɛlɛ taa gawi guu gbɛa ↄ̃ aa dↄ̃̀ sa kɛ́ wà yã́pi kɛ̃̀ aà yã́ musuɛ, mɛ́ ḿpiↄ wà apii kɛ̀ɛ̀. 17 Kɛ́ Yesu Lazaa sìsi à bↄ̀ miau à aà vù à bↄ̀ gau, gbɛ̃́ pↄ́ kuaànↄↄ a baokpàkpanɛ́. 18 A yã́i bíla gɛ̀ daiaàlɛ, asa aa mà à dabudabupi kɛ̀ɛ. 19 Ɔ̃ Falisiↄ òkↄ̃ɛ aa mɛ̀: Á èa? Wá fↄ̃ pↄe wowào. Gwa, dṹnia bↄ̀ tɛaàzi.

Yesu a ga yã'oa

20 Gɛlɛkieↄ ku gbɛ̃́ pↄ́ aa mↄ̀ lousisii dikpɛuↄ guu, 21 ↄ̃ aa gɛ̀ Bɛsaida pↄ́ kú Galile gbɛ̃́ Filipi kĩ́i, aa wabikɛ̀wà aa mɛ̀: Mae, wá ye Yesu kↄ̃'eai. 22 Filipi gɛ ò Ãndeleeɛ, ↄ̃ aa gɛ̀ wa ò Yesuɛ sãnu. 23 Yesu ònɛ́: Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ tↄbↄgↄↄ kà. 24 Sĩana málɛ oɛ́, tó pↄ́wɛna i gɛ̃ tíu à fↄ̃mbasibↄ̀o, ìↄ ku adoɛ. Tó à fↄ̃mbasibↄ̀ sↄ̃, ì nɛ'i maamaaɛ. 25 Gbɛ̃́ pↄ́ ye a wɛ̃nii, wɛ̃nipi a vũaawà. Gbɛ̃́ pↄ́ gì a wɛ̃nii dṹniaɛ beeu sↄ̃, ade aↄ ku gↄↄpiiɛ. 26 Tó gbɛ̃́ ye zĩkɛmɛɛ, aàↄ tɛmazi, ma zĩkɛnapi iↄ ku gu pↄ́ má kúu. Tó gbɛ̃́ lɛ́ zĩkɛmɛɛ, ma Mae a aà kpɛla. 27 Tiasa ma pↄ yà. Kpelewa má oi? Mà o, Baa, ma bↄ yã́ pↄ́ lɛ́ mↄau yã̀? Aawo! Ma mↄ yã́ pↄ́ lɛ́ mↄapi yã́iɛ. 28 Baa, tↄbↄ. Ɔ̃ lↄↄ bↄ̀ luabɛ à mɛ̀: Má bↄ̀ kↄ̀, mɛ́ má ɛa bↄ lↄ. 29 Kɛ́ bíla pↄ́ kú we mà aa mɛ̀: Lou mɛ́ vĩ̀. Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Malaika mɛ́ yã'òɛ̀. 30 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: I kɛ ma yã́i lↄↄpi bↄ̀io, á yã́iɛ. 31 Yã́ a zↄ̃lɛ dṹniaɛ beewa sa. Wa dṹniaɛ bee kía bↄ kpalau sa. 32 Mapi sↄ̃, tó wà ma sɛ ma dↄ musu, má bui píi sísi aa mↄ ma kĩ́i. 33 Kɛ́ Yesu ò màa, à dↄ̀aa lɛ́ ga pↄ́ a su ga yã'oɛ.

34 Ɔ̃ bíla òɛ̀: Wá mà a ku ikoyã láu wà mɛ̀, Mɛsii aↄ ku gↄↄpiiɛ,§ mɛ́ n mɛ̀ wa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ sɛ dↄ musu sↄ̃ bɛ? Démɛ Gbɛ̃nazĩn Nɛ́pi ũi? 35 Yesu wèmá à mɛ̀: Gupua kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄɛ. Gↄↄ pↄ́ á gupuapi vĩ, àↄ bɛu, kɛ́ gu su siwáo yã́i. Gbɛ̃́ pↄ́ bɛ gusiau líↄ dↄ̃ gu pↄ́ àlɛ gɛ́uo. 36 Gↄↄ pↄ́ á gupua vĩ, à gupuapi náaikɛ, í gↄ̃ gupua gbɛ̃́ↄ ũ. Kɛ́ Yesu ò màa, ↄ̃ à gɛ̀ ùlɛnɛ́.

Yuda gbãadeↄá Yesu náaikɛnsaiↄnɛ

37 Baa ń dabudabu dasi pↄ́ a kɛ̀ ń wáaↄ, aai aà náaikɛo, 38 kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabi Isaia ò e pa yã́i à mɛ̀:

Dii, gbɛ̃e i bao pↄ́ wá kpà sio.

Wà n gbãa è, wi dↄ̃o.*

39 Aai we aà náaikɛ̀o, asa Isaia ò lↄ:

40 Lua ń wɛ́ vĩ̀akũ̀nɛ́ kɛ́ aasu gu'eo,

à ń nↄ̀sɛ tàtanɛ́ kɛ́ aasu yãma aa ɛa suwa,

i ń gbã́gbão yã́i.†

41 Isaia bee ò kɛ́ à Yesu gawi è‡ yã́iɛ, ↄ̃ à aà yã'ò. 42 Ń beeo gbãadepiↄ Yesu náaikɛ̀ dasi. Falisiↄ yã́i ↄ̃ aaliↄ ye wà dↄ̃máo, kɛ́ wasu lousisikpɛzↄ̃nɛ́o yã́i. 43 Asa aa ye gbɛ̃nazĩnaↄ ń sáaukpa dɛ Lua ń sáaukpaa.

44 Ɔ̃ Yesu pũ̀na à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ, i kɛ mapi àlɛ a náaikɛ adoo, àlɛ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ náaikɛɛ lↄ. 45 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma e lɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ eɛ lↄ. 46 Ma mↄ dṹnia guu gupua ũɛ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ su àↄ ku gusiau lↄo. 47 Gbɛ̃́ pↄ́ ma yãmà mɛ́ a kũao, i kɛ mámɛ má yãdaaàlao, asa mi mↄ yãdai dṹniala no, ma mↄ dṹnia suabaiɛ. 48 Gbɛ̃́ pↄ́ gìmazi mɛ́ i ma yã́ sio, yã́kpalɛ lɛ́ aà dãɛ. Yã́ pↄ́ má dàɛ̀pi mɛ́ a zↄ̃lɛwà gↄↄgbɛzãzĩ. 49 Asa mi yãe o ń mazĩaoo. Yã́ pↄ́ má ò ń yã́ pↄ́ má dànɛ́o, ma Mae pↄ́ ma zĩ mɛ́ dìlɛmɛɛ. 50 Má dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ a dàmɛɛá wɛ̃ni láasai yã́ɛ. Beewa yã́ pↄ́ málɛ o, málɛ o lá ma Mae òmɛɛwaɛ.

13

Yesu a ìwaↄ gbá pípia

1 E Gɛ̃amusu dikpɛ àↄ ka, Yesu dↄ̃ kɛ́ a bↄa dṹniaɛ bee guu taa a Mae kĩ́i gↄↄ kà. Lá a ye a gbɛ̃́ↄzi dṹnia guu, a yeńzi e a wɛ̃ni lɛ́waɛ.

2 Aalɛ pↄble. Ibiisi dà Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasiɛ a sↄ̃u kↄ̀, kɛ́ aà Yesu kpámá. 3 Yesu dↄ̃ kɛ́ a Mae pↄ́pii nàɛ a ↄzĩ. A dↄ̃ kɛ́ a bↄ Luapi kĩ́i, mɛ́ a ɛa lɛ́ tá aà kĩ́iɛ. 4 Gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble, Yesu fɛ̀lɛ à a ula bↄ kàlɛ, ↄ̃ à savɛti sɛ dↄ̀ a pi. 5 Bee gbɛa à ikà ta guu, ↄ̃ à nà a ìwaↄ gbá pípiawa, àlɛ waa ń savɛti pↄ́ á dↄ̀ a pipio. 6 Kɛ́ à kà Simↄↄ Piɛɛ kĩ́i, Piɛɛpi òɛ̀: Dii, ḿmɛ ńyↄ̃ ma gbá pípimɛɛa? 7 Yesu wèwà à mɛ̀: Ń yã́ pↄ́ málɛ kɛ dↄ̃ gĩao. Ńyↄ̃ dↄ̃ gbɛzã. 8 Piɛɛ òɛ̀ à mɛ̀: Ńyↄ̃ ma gbá pípimɛɛ bauo. Yesu òɛ̀: Tó mi n gbá pípio, wáↄ yãe vĩ ń kↄ̃o lↄo. 9 Simↄↄ Piɛɛ òɛ̀: Dii, i kɛ ma gbáɛ adoo, ma ↄ ń ma mioɛ lↄ. 10 Yesu òɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ zu'ò bàa kú ń a gue pípiaoo, sema aà gbá, asa a zɛ̃aɛ. Á gbãsĩo, ãma i kɛ ápii no. 11 A dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ a su à a kpámá. A yã́i à mɛ̀ aa gbãsĩsai ḿpiio.

12 Kɛ́ à ń gbá pìpinɛ́ a làa, à a ula sɛ dà, ↄ̃ à zↄ̃̀lɛ lↄ. A ònɛ́: A yã́ pↄ́ má kɛ̀ɛ́ dↄ̃̀a? 13 I omɛɛ Mɛtulu ge Dii. Álɛ o a zɛ́waɛ, asa má dɛ a ũɛ. 14 Lá ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ á dii ń á yãdanɛdeo ũ ma á gbá pìpiɛ́, àliↄ kↄ̃ gbá pipi sↄ̃. 15 Ma a taa kɛ̀ɛ́. Àliↄ kɛ lá má kɛ̀ɛ́wa. 16 Sĩana málɛ oɛ́, zↄ̀blena líↄ dɛ a diilao, zĩna líↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ a zĩlao. 17 Lá a yã́ bee dↄ̃̀, báaadeↄn á ũ tó álɛ kɛ. 18 I kɛ ápii yã́ málɛ oo. Má gbɛ̃́ pↄ́ má sɛ̀ↄ dↄ̃. Sema yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee pa wà mɛ̀:

Gbɛ̃́ pↄ́ wi ↄkãaa ta doũ mɛ́ bↄ̀ ma kpɛ.*

19 Málɛ oɛ́ tia e àↄ gɛ́ mↄ́i, kɛ́ tó à mↄ̀, á sí mámɛ má aà ũ. 20 Sĩana málɛ oɛ́, tó gbɛ̃́ gbɛ̃́ pↄ́ ma aà zĩ dìlɛ, à ma dilɛɛ. Tó gbɛ̃́ ma dilɛ sↄ̃, à gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dìlɛɛ.

Yesu dↄaa Yudasi ń Piɛɛo yã'oa

(Mat 26.20-35, Maa 14.17-31, Luk 22.21-34)

21 Kɛ́ Yesu bee ò, tòlobi zùaàgu, ↄ̃ a ònɛ́ wásawasa à mɛ̀: Sĩana málɛ oɛ́, á gbɛ̃do mɛ́ a ma kpámá. 22 Ɔ̃ aà ìwaↄ kↄ̃ gwàgwa, aa bílikɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ owa. 23 Ìwa mɛ̀ndo pↄ́ Yesu yeaàzi gɛngɛsɛkɛa aà saɛ. 24 Ɔ̃ Simↄↄ Piɛɛ lɛsuikɛ̀ɛ̀ aà Yesu la gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ o. 25 Ɔ̃ ìwapi sↄ̃kpàlɛ Yesuzi à aà là à mɛ̀: Dii, dé ni? 26 Yesu wèwà à mɛ̀: Má lↄmazↄ̃ dowa, mí kpá adewa. Ɔ̃ à lↄmazↄ̃̀ dowa a kpà Simↄↄ Isaliↄti nɛ́ Yudasiwa. 27 Kɛ́ Yudasi lↄmapi sì, Setãu gɛ̃̀aàgu gↄ̃̀ↄ. Ɔ̃ Yesu òɛ̀: Yã́ pↄ́ ńlɛ kɛ kɛ kpakpa. 28 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ pↄbleↄ, an gbɛ̃e i dↄ̃ bↄ́yãi Yesu bee òiɛ̀o. 29 Lá Yudasi mɛ́ ìↄ mↄ̀bↄↄ kũa, ↄ̃ gbɛ̃eↄ lɛ́ e Yesu òɛ̀ aà gɛ́ dikpɛ pↄ́ pↄ́ aa yeiↄ lúiɛ ge aà gɛ́ pↄe kpái taasideↄwaɛ. 30 Kɛ́ Yudasi lↄmapi sì, à bↄ̀ gↄ̃̀ↄ. À mↄ lè gwã́ɛ.

31 Kɛ́ Yudasi bↄ̀, Yesu mɛ̀: Tiasa Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ a tↄbↄ, mɛ́ Lua a tↄbↄ aà yã́ musu. 32 Tó Lua tↄbↄ̀ aà musu sↄ̃, Lua a aà tↄbↄ a kĩ́i mɛ́ a bↄ gↄ̃̀ↄɛ. 33 Ma gbɛ̃́ↄ, ma kuaánↄ gↄ̃̀ yↄↄɛ. Á ma wɛɛlɛ, ãma málɛ oɛ́ tia lá má ò gbãadeↄnɛwa, á fↄ̃ gɛ́ gu pↄ́ málɛ táuo.† 34 Málɛ yã́ dafu dilɛɛ́ɛ, àliↄ yekↄ̃i. Lá má yeázi, ápiↄ sↄ̃ àliↄ yekↄ̃i màa lↄ. 35 Tó á yekↄ̃i, ↄ̃ gbɛ̃́pii a á dↄ̃ ma ìwaↄ ũ.

36 Simↄↄ Piɛɛ aà là à mɛ̀: Dii, ńlɛ tá má ni? Yesu wèwà à mɛ̀: Gu pↄ́ málɛ táu, ńyↄ̃ fↄ̃ tɛmazi gĩao. Gbɛzã ↄ̃ ńyↄ̃ mↄ́. 37 Piɛɛ òɛ̀: Dii, bↄ́yãi má fↄ̃ tɛnzi tiao ni? Má gí ma wɛ̃nii n yã́i. 38 Yesu mɛ̀: Ńyↄ̃ gi n wɛ̃nii ma yã́i ló? Sĩana málɛ onɛ, e ko àↄ gɛ́ lɛzui, ńyↄ̃ lelekpamazi gɛ̃n àaↄ̃.

14

Yesu mɛ́ luabɛ zɛ́ ũ

1 Ásu tó á pↄ yao. À Lua náaikɛ, í ma náaikɛ. 2 Ma Mae bɛ kpɛ́ vĩ dasi, málɛ gɛ́ gukɛkɛiɛ́ɛ. Tó a dɛ màao, dↄ̃ mi oɛ́o. 3 Lá málɛ gɛ́ gukɛkɛiɛ́, má ɛa mↄ mà á sɛ́lɛ táánↄ ma kĩ́i, kɛ́ ápiↄ sↄ̃ àↄ ku gu pↄ́ má kúu. 4 Á gu pↄ́ málɛ táu zɛ́ dↄ̃. 5 Ɔ̃ Tomaa òɛ̀: Dii, wá dↄ̃ gu pↄ́ ńlɛ táuo. Wá fↄ̃ a zɛ́ dↄ̃ kpelewa ni? 6 Yesu wèwà à mɛ̀: Mámɛ má zɛ́pi ũ, mámɛ má sĩana ń wɛ̃nio ũ. Gbɛ̃e lí e gɛ̀ ma Mae kĩ́i ma kɛ̀sɛ kũsaio.

7 Tó á ma dↄ̃, dↄ̃ á ma Mae dↄ̃. Za tia a aà dↄ̃̀ mɛ́ a aà è. 8 Ɔ̃ Filipi òɛ̀: Dii, ǹ n Mae ↄlↄwɛ̃ɛ. Bee a mↄ́wá. 9 Yesu òɛ̀: Filipi, má kúánↄ za gbão, ↄ̃ ń ma dↄ̃oa? Gbɛ̃́ pↄ́ ma e ma Mae èɛ. Bↄ́yãi ńlɛ o mà a Mae ↄlↄɛ́i? 10 Kɛ́ má kú ma Mae guu mɛ́ ma Mae ku ma guu, ni sio lé? Yã́ pↄ́ málɛ oɛ́, málɛ o ń mazĩaoo. Ma Mae pↄ́ kú ma guu mɛ́ lɛ́ a yãkɛaↄ kɛ. 11 Kɛ́ má ò má kú ma Mae guu mɛ́ ma Mae ku ma guu, à ma yã́ sí. Tó màan sↄ̃o, à si ma yãkɛapiↄ yã́i. 12 Sĩana málɛ oɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ma náaikɛ a yã́ pↄ́ mi kɛpiↄ kɛ. A kɛ dɛ beeↄla se, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i yã́i. 13 Má yã́ pↄ́ a a wabikɛ̀ ń ma tↄ́o kɛ, kɛ́ ma Mae e tↄbↄ ma musu yã́i. 14 Tó a yãe wabikɛ̀ ń ma tↄ́o, má kɛ.

Yesu lɛgbɛ̃a a Nisĩna yã́ musu

15 Tó á yemazi, áↄ yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa. 16 Má gbɛa ma Maewa, i á gba Zɛnnↄde pãle pↄ́ aↄ kúánↄ gↄↄpii* 17 Nisĩn sĩande ũ. Dṹnia gbɛ̃́ↄ fↄ̃ aà dilɛo, asa aalɛ aà eo mɛ́ aa aà dↄ̃o. Ápiↄ á aà dↄ̃, asa a kúánↄ mɛ́ aↄ kú á guu. 18 Má á tó ádoo, má ɛa mↄ á kĩ́i. 19 À gↄ̃̀ yↄↄɛ kɛ́ dṹnia a ma e lↄo, ãma á ma e. Kɛ́ má kú yã́i, áↄ ku sↄ̃. 20 Gↄↄ bee áↄ dↄ̃ kɛ́ má kú ma Mae guu, á kú ma guu, mɛ́ má kú á guu. 21 Gbɛ̃́ pↄ́ ma yãdilɛaↄ dà mɛ́ a kũa, ade mɛ́ yemazi. Ma Mae aↄ ye gbɛ̃́ pↄ́ yemazizi, mɛ́ máↄ yeaàzi, mí azĩa ↄlↄɛ̀.

22 Ɔ̃ Yudasi aà là, i kɛ Yudasi Isaliↄti gbɛ̃́ no: Dii, bↄ́ yã́ mɛ́ mↄ̀, ńyↄ̃ nzĩa ↄlↄwɛ̃ɛ, mɛ́ dṹnia a n eo ni? 23 Ɔ̃ Yesu wèwà à mɛ̀: Tó gbɛ̃́ yemazi, aↄ ma yã́ kũa. Ma Mae aↄ yeaàzi, wí mↄ́ aà kĩ́i, wí zↄ̃lɛaànↄ. 24 Gbɛ̃́ pↄ́ yemazio ma yã́ kũao. Yã́ pↄ́ álɛ mapi i bↄ ma kĩ́io, à bↄ̀ ma Mae pↄ́ ma zĩ kĩ́iɛ. 25 Ma yã́pi òɛ́ gↄↄ pↄ́ má kúánↄ. 26 Ma Mae a a Nisĩna zĩ ń ma tↄ́o Zɛnnↄde ũ. Ɔ̃mɛ a yã́pii dadaɛ́, i to yã́ pↄ́ má òɛ́ dↄágu píi. 27 Málɛ á tó ń aafiao, mazĩa aafia ↄ̃ málɛ á gba. Málɛ á gba lá dṹnia ì ń gbawao. Ásu tó á pↄ yao, ásu sↄ̃̀deedeekɛo. 28 Á mà, má òɛ́ málɛ tá, mí ɛa mↄ á kĩ́i. Tó á yemaziɛ, dↄ̃ á pↄ na, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i yã́i, asa ma Mae dɛmala. 29 Má òɛ́ tia e àↄ gɛ́ kɛi, kɛ́ tó à kɛ̀, á ma náaikɛ. 30 Má e yã'oánↄ gbã̀a lↄo, asa dṹniaɛ bee kía lɛ́ mↄ́. A iko vĩao, 31 ãma lá ma Mae dàmɛɛ ↄ̃ málɛ kɛ, kɛ́ dṹnia e dↄ̃ má yeaàzi. À fɛlɛ wà go lakĩi.

15

Yesu mɛ́ vɛ̃ɛli sĩande ũ

1 Mámɛ má vɛ̃ɛli sĩande ũ, ma Mae mɛ́ vɛ̃ɛbude ũ.* 2 Ì gↄ̃na pↄ́ pɛa nɛ'isai píi zↄ̃ɛ, ↄ̃ ì a nɛ'ina píi mibo, kɛ́ a nɛ'ia kã́fĩ yã́i. 3 Ápiↄá zɛ̃aɛ yã́ pↄ́ má òɛ́ yã́i. 4 Àↄ naa mapiwa lá má naawáwa. Ligↄ̃na lí fↄ̃ nɛ'ì ń azĩaoo, sema àↄ pɛa lidawa. Màaɛ ápiↄ á fↄ̃ kã́fĩakɛo, sema àↄ naaa bàasio.

5 Mámɛ má vɛ̃ɛ lida ũ, ámɛ á a gↄ̃naↄ ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ naaa mɛ́ má naawà, ade a kã́fĩakɛ maamaaɛ, asa á fↄ̃ pↄe kɛ ma saio. 6 Tó gbɛ̃́ naaao, wa aà vũaa, lá wì ligↄ̃na zↄ̃ vũaa à giigaga, wà sɛ́lɛ kátɛu à tɛ́kũwaɛ. 7 Tó á naaa mɛ́ ma yã́ kú á sↄ̃u, à pↄ́ pↄ́ á yei wabikɛ, í e. 8 Tó a kã́fĩakɛ̀ maamaa, áↄ dɛ ma ìwaↄ ũ sĩana, ma Mae i tↄbↄ.

9 Má yeázi lá ma Mae yemaziwa. À zɛ ń ma yeaázio. 10 Tó á yã́ pↄ́ má dìlɛↄ kũa, á zɛa ń ma yeaázion we, lá má yã́ pↄ́ ma Mae dìlɛↄ kũa mɛ́ má zɛa ń aà yeamaziowa. 11 Ma yã́piↄ òɛ́, kɛ́ àↄ pↄna pↄ́ má vĩ vĩ, á pↄna i kɛ zài. 12 Yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́n kɛ: Àↄ yekↄ̃i lá má yeáziwa.† 13 Tó gbɛ̃́ gì a wɛ̃nii a gbɛ̃naↄ yã́i, gbɛ̃e aↄ ye gbɛ̃́i dɛ beelao. 14 Tó álɛ yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́ kɛ, ma gbɛ̃naↄn á ũ. 15 Má oɛ́ zↄ̀blenaↄ lↄo, asa zↄ̀blena líↄ a dii bↄↄlɛ dↄ̃o. Máↄ oɛ́ sa gbɛ̃naↄɛ, asa yã́ pↄ́ má mà ma Mae kĩ́i ↄ̃ má òɛ́ píi. 16 Ámɛ i ma sɛo, mámɛ ma á sɛ́, mɛ́ ma á zĩ́ à gɛ́ kã́fĩakɛi, kã́fĩa pↄ́ aↄ ku, Mae Lua i á gba pↄ́ pↄ́ a a wabikɛ̀wa ń ma tↄ́o. 17 Yã́ pↄ́ má dìlɛɛ́n kɛ: Àↄ yekↄ̃i.

Dṹnia zaa Yesu ń a gbɛ̃́ↄgu

18 Tó dṹnia zàágu, àↄ dↄ̃ kɛ́ à zàmagu á ãa. 19 Tó dṹnia gbɛ̃́ↄn á ũ, dↄ̃ dṹnia yeázi. Lá ma á sɛ́ ma á bↄ́ dṹnia guu, á dɛ a gbɛ̃́ↄ ũo. Bee yã́i dṹnia zaiágu. 20 À to yã́ pↄ́ má òɛ́ dↄágu. Zↄ̀blena líↄ dɛ a diilao. Lá aa ĩadàa, màa aa dawá sↄ̃. Tó aa ma yã́ kũaɛ, aaↄ á yã́ kũa sↄ̃ɛ. 21 Aa yã́ beeↄ kɛɛ́ píi ma tↄ́ yã́i, asa aa gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ dↄ̃o.

22 Tó mi mↄ ma yã'ònɛ́o, dↄ̃ aa duuna vĩo. Tia kɛ́wa an duuna awa vĩo. 23 Gbɛ̃́ pↄ́ zamagu za ma Maeguɛ sↄ̃. 24 Tó mi yã́ pↄ́ wi kɛ yãao kɛ an guuo, dↄ̃ aa duuna vĩo. Tia kɛ́wa aa yã́ pↄ́ má kɛ̀ↄ è, ↄ̃ aa zàmagu ń ma Maeo wápii, 25 kɛ́ yã́ pↄ́ kú Mↄizi ikoyã guu pa, wà mɛ̀ aa zàmagu pã.‡

26 Tó Zɛnnↄde pↄ́ má aà gbaɛwá bↄ̀ ma Mae kĩ́i à mↄ̀, Nisĩn sĩande pↄ́ ì bↄ aà kĩ́ipi, aↄ dɛ ma seelade ũ. 27 Ápiↄ sↄ̃ áↄ dɛ ma seeladeↄ ũ, kɛ́ á kumanↄ za káau yã́i.

16

1 Ma yã́ beeↄ òɛ́ kɛ́ ásu fuo yã́iɛ. 2 Wa lousisikpɛzↄ̃ɛ́. A gↄↄ lɛ́ mↄ́ se kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ́ aↄ e álɛ zĩkɛ Luaɛɛ. 3 Aa yã́piↄ kɛɛ́ kɛ́ aa ma Mae ń mapio dↄ̃o yã́i. 4 Ma yã́ beeↄ òɛ́, kɛ́ tó a gↄↄ kà, íↄ dↄ̃ má òɛ́ kↄ̀ɛ.

Lua Nisĩna zĩ

Mi yã́ beeↄ òɛ́ za káauo, kɛ́ má kúánↄ yã́i. 5 Málɛ tá gbɛ̃́ pↄ́ ma zĩ kĩ́i sa. Á gbɛ̃e i ma la gu pↄ́ málɛ táuo. 6 Á pↄ siakũ̀ sa, kɛ́ ma yã́ beeↄ òɛ́ yã́i. 7 Sĩana málɛ oɛ́, ma taa a àikɛɛ́, asa tó mi tao, Zɛnnↄdepi a mↄ́wáo. Tó ma ta, má aà zĩwá.* 8 Tó à mↄ̀, a dṹnia ɛɛkaɛ̀ a ↄzĩ duuna ń maakɛao ń yã́kpalɛkɛao yã́ musu, 9 duuna yã́ musu, kɛ́ aai ma náaikɛo yã́i, 10 maakɛa yã́ musu, kɛ́ málɛ tá ma Mae kĩ́i, mɛ́ á ma e lↄo yã́i, 11 yã́kpalɛkɛa yã́ musu, kɛ́ wà yã́kpalɛkɛ̀ ń dṹniaɛ bee kíao yã́i.

12 Má yãvĩ dasi mà oɛ́ lↄ, ãma á yã́piↄ fↄ̃ gĩao. 13 Tó Nisĩn Sĩande mↄ̀, a dↄaaɛ́ sĩana píi guu. A yã'o ń azĩaoo, yã́ pↄ́ a mà ↄ̃ ali o, i yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ↄ baokpaɛ́. 14 A ma tↄbↄ, asa ↄ̃mɛ a ma yã́ↄ sɛ́lɛ siuɛ́. 15 Pↄ́ pↄ́ ma Mae vĩ píiá ma pↄ́ɛ. A yã́i ma mɛ̀ a ma yã́ↄ sɛ́lɛ siuɛ́.

16 À gↄ̃̀ yↄↄ kɛ́ á ma e lↄo, à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ í ma e.

Pↄsia lilɛa pↄna ũ

17 Ɔ̃ aà ìwaeↄ òkↄ̃ɛ: Bↄ́ yã́ àlɛ owɛ̃ɛ wei? À mɛ̀ à gↄ̃̀ yↄↄ wá a e lↄo mɛ́ à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ wí a e. À mɛ̀ lↄ álɛ tá a Mae kĩ́i. 18 Ɔ̃ aa mɛ̀: À gↄ̃̀ yↄↄ pↄ́ a òpi dɛ kpelewa ni? Wi yã́ pↄ́ àlɛ opi mao. 19 Yesu dↄ̃̀ kɛ́ aa ye a la, ↄ̃ a ònɛ́: Kɛ́ ma mɛ̀ à gↄ̃̀ yↄↄ á ma e lↄo, mɛ́ à gↄ̃̀ yↄↄ lↄ í ma e, bee álɛ kↄ̃ lalaia? 20 Sĩana málɛ oɛ́, á ↄ́ↄlↄ á wɛ̃nakɛ, ãma dṹnia a pↄnakɛ. Áↄ ku pↄsia guu, ãma á pↄsiapi a lilɛ pↄna ũ. 21 Tó nↄɛ ye nɛ'ii, aà pↄ ì siakũ kɛ́ aà wãwãkɛgↄↄ kà yã́i. Tó à nɛ'ì sↄ̃, wãwã pↄ́ a kɛ̀pi lí dↄaàgu lↄo. Aà pↄ ì kɛ naɛ, kɛ́ à nɛ́ dafu kà dṹniawa yã́i. 22 Màa ápiↄ, á pↄ sia gĩa. Má ɛa mà á e lↄ, á pↄ i kɛ na, mɛ́ gbɛ̃e a fↄ̃ á pↄnapi síwáo. 23 Gↄↄ bee á yãe laa lↄo. Sĩana málɛ oɛ́, ma Mae a pↄ́ pↄ́ a a wabikɛ̀wa ń ma tↄ́o kpáwá. 24 E tia i pↄe wabikɛ ń ma tↄ́oo. Àli wabikɛ, íli e, kɛ́ á pↄna e pɛɛwá yã́i.

25 Ma yã́piↄ lɛ̀ɛũɛ́ɛ. A gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ má yã'oɛ́ ń yãlɛɛũao lↄo, mí a Mae yã'oɛ́ wásawasa. 26 Gↄↄ bee á wabikɛ ń ma tↄ́o. Mi oɛ́ mámɛ má wabikɛɛ́ ma Maewao, 27 asa ma Mae yeázi kɛ́ á yemazi yã́i, mɛ́ a ma bↄa aà kĩ́i sì. 28 Ma bↄ ma Mae kĩ́i ma mↄ dṹnia guu. Tiasa málɛ dṹniato málɛ tá aà kĩ́i. 29 Ɔ̃ aà ìwaↄ òɛ̀: Too, ńlɛ yã'o ń yãlɛɛũao lↄo, ńlɛ o wásawasa. 30 Wá dↄ̃ sa kɛ́ ń yã́pii dↄ̃, baa tó gbɛ̃́ i a làasoo onɛo. Bee yã́i wa n bↄa Lua kĩ́i sì.

31 Ɔ̃ Yesu ònɛ́: Álɛ ma náaikɛ saa? 32 A gↄↄ lɛ́ mↄ́, à kà kↄ̀, kɛ́ á fãaa, á baade i ta a bɛ i ma to mado. Ń beeo má kú madoo, asa ma Mae kumanↄɛ. 33 Ma yã́ beeↄ òɛ́, kɛ́ naaa guu á nↄ̀sɛ àↄ daa doũ. Á wɛ́tɛ̃a e dṹnia guu, ãma à sↄ̃dilɛ, ma zĩblè dṹniawa.

17

Yesu wabikɛa a Maewa

1 Yesu yã́pi oa gbɛa à wɛsɛ̀ musu à mɛ̀: Baa, a gↄↄ kà. Ǹ n Nɛ́ tↄbↄ, n Nɛ́ i n tↄbↄ. 2 Ń tò má iko vĩ gbɛ̃́piiwa, kɛ́ mà wɛ̃ni láasai kpá gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄwa píi. 3 N Lua mɛ̀ndona sĩande ń mapi Yesu Kilisi pↄ́ ń zĩo dↄ̃a mɛ́ wɛ̃ni láasai ũ. 4 Ma n tↄbↄ̀ tↄↄlɛ, zĩ pↄ́ ń dàmɛɛ mà kɛ má làa. 5 Baa, gawi kpaa n kĩ́i sa, lá ń kpàa n kĩ́i zadↄ̃ dṹnia kuo.

6 Gbɛ̃́ pↄ́ n ń sɛ́ dṹniau n ń kpaaↄ, má tò aa n dↄ̃. N pↄ́ↄnɛ, ↄ̃ n ń kpaa. Aa n yã́ kũa, 7 aa dↄ̃̀ sa kɛ́ yã́ pↄ́ ń dàmɛɛ bↄ̀ n kĩ́i píiɛ. 8 Ma yã́ pↄ́ ń dàmɛɛ dànɛ́. Aa sì, ↄ̃ aa dↄ̃̀ kɛ́ ma bↄ n kĩ́iɛ sĩana. Aa sì kɛ́ ḿmɛ n ma zĩ. 9 Málɛ wabikɛnɛ́, i kɛ dṹnia málɛ kɛɛ̀o, sema gbɛ̃́ pↄ́ n ń kpaapiↄ, asa n pↄ́ↄnɛ. 10 Ma pↄ́ↄá n pↄ́ↄnɛ píi, n pↄ́ↄá ma pↄ́ↄnɛ píi. Málɛ tↄbↄ gbɛ̃́piↄ yã́ musu. 11 Málɛ su n kĩ́i, máↄ ku dṹnia guu lↄo, ãma ampiↄ aaↄ ku dṹnia guu. Baa Kuaadoade, ǹ ń dↄ̃́a ń n tↄ́ pↄ́ ń kpàa gbãao, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ láwáwa. 12 Gↄↄ pↄ́ má kúńnↄ, ma ń dↄ̃́a ń tↄ́ pↄ́ ń kpàapi gbãao. Má ń kũa, ↄ̃ an gbɛ̃e i vũaao, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ mipɛ̀ kaalɛwa kɛ́ n yã́ e pa yã́i bàasio.*

13 Tiasa málɛ su n kĩ́i. Ma yã́ beeↄ ò dṹnia guu, kɛ́ aaↄ pↄna pↄ́ má vĩ vĩ, i pɛɛmáɛ. 14 Ma n yã́ dànɛ́, ↄ̃ dṹnia zàńgu, kɛ́ dṹnia gbɛ̃́ↄn ń ũo lán mapiwa. 15 Málɛ wabikɛma, i kɛ kɛ́ ǹ ń bↄ dṹnia guu no, kɛ́ ǹ kàedańzi Setãu yã́ musuɛ. 16 Dṹnia gbɛ̃́ↄn ń ũo lán mapiwa. 17 To an kua àↄ adoa ń sĩana gbãao, n yã́ mɛ́ sĩanapi ũ. 18 Lá n ma zĩ dṹnia guu, mapi sↄ̃ ma ń zĩ́ dṹnia guu. 19 Málɛ azĩa kpama an yã́i, kɛ́ aaↄ ku n gbɛ̃́ↄ ũ sĩana.

20 I kɛ málɛ wabikɛnɛ́ ńdo no, ń gbɛ̃́ pↄ́ aa ma náaikɛ ń yã́iↄɛ lↄ, 21 kɛ́ ampii aaↄ ku mɛdoũ. Baa, lá ń kú ma guu mɛ́ má kú n guu, ampiↄ sↄ̃ aaↄ kú wá guu, kɛ́ dṹnia e sí ḿmɛ n ma zĩ. 22 Gawi pↄ́ ń kpàa ↄ̃ má kpàmá, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ láwáwa. 23 Má kú ń guu mɛ́ ń kú ma guu, kɛ́ aaↄ ku mɛdoũ míↄmiↄ, dṹnia i dↄ̃ ḿmɛ n ma zĩ, mɛ́ ń yeńzi lá ń yemaziwa.

24 Baa, gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄ, má ye aaↄ ku gu pↄ́ má kúu, kɛ́ aa wɛsi ma gawilɛ, gawi pↄ́ ń kpàa kɛ́ ń yemazi zadↄ̃ dṹnia kuopi. 25 Mae Maa, dṹnia n dↄ̃o, ãma má n dↄ̃, mɛ́ gbɛ̃́ɛ beeↄ dↄ̃ kɛ́ ḿmɛ n ma zĩ. 26 Má tò aa n dↄ̃, mɛ́ má ɛa mà to aaↄ n dↄ̃ lↄ, kɛ́ áↄ yenzi lá ń yemaziwa, míↄ naamá.

18

Yesu kũa

(Mat 26.47-56, Maa 14.43-50, Luk 22.47-53)

1 Yesu yã́pi oa gbɛa à bↄ̀ ń a ìwaↄ, aa bùa Sedↄ̃ baale. Lu ku we, ↄ̃ à gɛ̃̀u ń a ìwaↄ. 2 Yudasi bↄnkpɛde sↄ̃ a gupi dↄ̃, asa Yesu ń a ìwaↄ aaìↄ kãaa we mↄ̀ↄmↄↄɛ. 3 Ɔ̃ Yudasi gɛ̀ we ń sosa gãli doo ń dↄai pↄ́ sa'onkiaↄ ń Falisiↄ ń zĩ́ↄ. Aa filiaↄ kũa ń sɛ̃tɛↄ ń gↄ̃kɛbↄↄ. 4 Yesu yã́ pↄ́ a a le dↄ̃ píi, ↄ̃ à bↄ̀ dàńlɛ à ń lá à mɛ̀: Dé álɛ wɛɛlɛi? 5 Aa wèwà aa mɛ̀: Yesu Nazalɛtiɛ. Ɔ̃ a ònɛ́: Mámɛ má aà ũ. Yudasi bↄnkpɛdepi kúńnↄ. 6 Kɛ́ Yesu ònɛ́: Mámɛ má aà ũ, ↄ̃ aa ɛ̀a kpɛkpɛ aa bↄ̀lɛlɛ. 7 Yesu ń lá lↄ: Dé álɛ wɛɛlɛi? Ɔ̃ aa mɛ̀: Yesu Nazalɛtiɛ. 8 Yesu wèmá lↄ: Má òɛ́ mámɛ má aà ũ. Tó mámɛ álɛ ma wɛɛlɛ, à to gbɛ̃́ɛ beeↄ tá. 9 À bee ò kɛ́ yã́ pↄ́ à dↄ̀aa ò e pa yã́iɛ à mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ ń kpàaↄ, an gbɛ̃e i vũaao. 10 Simↄↄ Piɛɛ fɛ̃nda looa, ↄ̃ a wò à sa'onkia zĩkɛna lɛ̀ò à aà ↄplaa swã́ gò. Zĩkɛnapi tↄ́n Malaku. 11 Ɔ̃ Yesu ò Piɛɛɛ: Ǹ n fɛ̃nda pɛ a kpɛ́u. Má taasi pↄ́ ma Mae dìlɛ mà kɛ kɛɛona í mio lé?

12 Ɔ̃ sosaↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄo ń Yuda dↄaiↄ Yesu kũ̀ aa aà yè. 13 Aa gɛ̀aànↄ Anasi kĩ́i gĩa. Anasipiá Kaaifa pↄ́ dɛ sa'onkia ũ wɛ̃ bee ã̀nsueɛ. 14 Kaaifapi mɛ́ lɛdà Yuda gbãadeↄwa yãa à mɛ̀: A maa gbɛ̃́ mɛ̀ndo ga gbɛ̃́pii gbɛuɛ.*

Piɛɛ lelekpaa Yesuzi

(Mat 26.57-75, Maa 14.53-72, Luk 22.54-71)

15 Simↄↄ Piɛɛ ń Yesu ìwaↄ doo tɛ Yesupi kpɛ. Sa'onkia ìwapi dↄ̃, ↄ̃ ìwapi gɛ̃̀ Yesu kĩ́i sa'onkiapi bɛ'ua. 16 Piɛɛ gↄ̃̀ zɛ bↄlɛu gãaɛ. Ɔ̃ ìwa pↄ́ sa'onkia aà dↄ̃pi gɛ̀ yã'ò nↄɛ pↄ́ lɛ́ bↄlɛpi dↄ̃́aɛ, ↄ̃ à gɛ̃̀ ń Piɛɛo. 17 Ɔ̃ nↄɛ bↄlɛdↄ̃anapi Piɛɛ là à mɛ̀: Gbɛ̃́pi ìwaen n ũo lò? Piɛɛ wèwà à mɛ̀: Mámɛo. 18 Zĩkɛnaↄ ń dↄaiↄ tɛkà yãa kɛ́ ĩ́ana kú yã́i, ↄ̃ aalɛ kpakpa. Piɛɛ kúńnↄ we, àlɛ tɛ́kpakpa.

19 Ɔ̃ sa'onkia lɛ́ yãlala Yesuwa aà ìwaↄ ń aà yãdanɛo musu. 20 Yesu wèwà à mɛ̀: Ma yã'ò gbɛ̃́piiɛ gupuau. Ma yãdàdanɛ́ lousisikpɛↄ guu ń Lua uao, gu pↄ́ Yudaↄ ì kãaau ḿpii. Mi yãe o asii guuo. 21 Bↄ́yãi ńlɛ yãlalaai? Ma yãmanaↄ la, aa yã́ pↄ́ má ònɛ́ dↄ̃. 22 Kɛ́ Yesu yã́ bee ò, dↄaiↄ do pↄ́ kú we aà sãnkɛ à mɛ̀: Wì yã́zãsi sa'onkiawa màa yã̀? 23 Yesu wèwà à mɛ̀: Tó yãvãi má ò, o wà ma. Tó yãmaa má ò sↄ̃, bↄ́yãi n ma lɛi? 24 Ɔ̃ Anasi Yesu gbàɛ sa'onkia Kaaifawa yea.

25 E tia Piɛɛ ku we, àlɛ tɛ́kpakpa. Ɔ̃ wà aà là: Aà ìwaen n ũo lò? Piɛɛ lelekpà à mɛ̀: Mámɛo. 26 Sa'onkia zĩkɛnaↄ doá gbɛ̃́ pↄ́ Piɛɛ a swã́ gò daɛɛ, ↄ̃ à mɛ̀: Mi n eaànↄ lu guuo lé? 27 Ɔ̃ Piɛɛ lelekpà lↄ. Wegↄ̃ↄ ko lɛzù.

Pilati yã́kpalɛkɛa ń Yesuo

(Mat 27.1-31, Maa 15.1-20, Luk 23.1-25)

28 Ɔ̃ Yuda gbãadeↄ bↄ̀ ń Yesuo Kaaifa kĩ́i, aa gɛ̀aànↄ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ bɛ. Gufɛ̃nɛɛ. Aai gɛ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi bɛo, kɛ́ aasu gbãlɛo yã́i, asa aa ye Gɛ̃amusu dikpɛkɛɛ. 29 A yã́i tò Pilati bↄ̀ mↄ̀ ń kĩ́i à mɛ̀: Yã́ kpele á vĩ ń gbɛ̃́pioi? 30 Aa wèwà aa mɛ̀: Tó vãikɛna no, dↄ̃ wi mↄ aà kpáimao. 31 Ɔ̃ Pilati ònɛ́: À aà sɛ gɛ́ yã́kpalɛkɛiaànↄ ázĩa ikoyãwa. Ɔ̃ gbãadepiↄ òɛ̀: Wá gbɛ̃dɛa zɛ́ vĩo. 32 Bee kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ Yesu ò e pa yã́iɛ, kɛ́ à dↄ̀aa a ga taa ò.†

33 Ɔ̃ Pilati ɛ̀a gɛ̃̀ a bɛ. À Yesu sìsi, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Yudaↄ kían n ũa? 34 Yesu wèwà à mɛ̀: Ńlɛ bee o ń nzĩao yã̀, ge wà ma yã'ònɛɛ? 35 Pilati mɛ̀: Yudan ma ũa? N buiↄ ń n sa'onkiaↄ mɛ́ n kpaa. Bↄ́ ń kɛ̀i? 36 Yesu mɛ̀: Ma kpalaá dṹniaɛ bee pↄ́ no. Tó ma kpalaá dṹniaɛ bee pↄ́ɛ, dↄ̃ ma ìwaↄ zĩkà, kɛ́ wasu ma kpa Yuda gbãadeↄwao. Ma kpalaá dṹnia la pↄ́ no. 37 Ɔ̃ Pilati òɛ̀ à mɛ̀: Asi kían n ũóo? Yesu mɛ̀: Ḿmɛ ńlɛ o kían ma ũ. Wà ma i, ↄ̃ ma mↄ dṹnia guu sĩana seelade ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ sĩana pↄ́ ũ ì ma yãma. 38 Pilati mɛ̀: Bↄ́mɛ sĩana ũi?

Kɛ́ a ò màa, à ɛ̀a bↄ̀ gɛ̀ Yuda gbãadeↄ kĩ́i, a ònɛ́: Mi yãe e gbɛ̃́piwao. 39 Á fɛlɛkaayã vĩ kɛ́ mi dakpɛunae kɛ̃́ɛ́ Gɛ̃amusu dikpɛgↄↄzĩ. Á ye mà Yudaↄ kía kɛ̃́ɛ́ yã̀? 40 Ɔ̃ aa wiilɛ̀ lↄ aa mɛ̀: Aàpi no, Balabaɛ! Kási sↄ̃ Balabapiá kpã́iwɛliwɛɛ.

19

1 Ɔ̃ Pilati mɛ̀ wà Yesu sɛ wà gbɛ̃ ń flàalao. 2 Ɔ̃ sosaↄ lɛ̀ fùa tã̀ aa kpàɛ̀ aa gomusu tɛ̃a dàɛ̀. 3 Aalɛ sↄ̃aàzi dodo aalɛ mɛ: Fↄ Yudaↄ kía! Ɔ̃ aalɛ aà sãnkɛkɛ.

4 Pilati ɛ̀a bↄ̀ lↄ, ↄ̃ a ò bílaɛ: À gwa, málɛ bↄɛ́aànↄ bàasi la, kɛ́ à e dↄ̃ mi yãe ewào. 5 Yesu bↄ̀ bàasi, a lɛ̀ fùapi kpaa, a gomusu tɛ̃api daa. Ɔ̃ Pilati ònɛ́: Gↄ̃ɛpi kɛ! 6 Kɛ́ sa'onkiaↄ ń dↄaiↄ aà è, aa wiilɛ̀ aa mɛ̀: Ǹ aà páliwa! Ɔ̃ Pilati ònɛ́: À aà sɛ gɛ páliwa ázĩa, asa mi yãe ewào. 7 Yuda gbãadepiↄ wèwà aa mɛ̀: Wá ikoyã vĩ, mɛ́ ikoyãpi mɛ̀ sema aà ga, kɛ́ à azĩa dìlɛ Lua Nɛ́ ũ yã́i.

8 Kɛ́ Pilati yã́pi mà, aà vĩa kã̀fĩ. 9 À ɛ̀a gɛ̃̀ ń Yesuo a bɛ lↄ, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: N bↄ má ni? Yesu i wewào, 10 ↄ̃ Pilati òɛ̀: Ńyↄ̃ yã'omɛɛo lé? Ń dↄ̃ kɛ́ má n gbaɛa iko vĩ, mɛ́ má n paa líwa iko vĩ lↄo lé? 11 Yesu wèwà à mɛ̀: Ń ikoe vĩao, sema pↄ́ Lua kpàma bàasio. A yã́i tò gbɛ̃́ pↄ́ ma kpama duuna mɛ́ zↄ̃ↄ. 12 Za gↄↄ bee Pilati lɛ́ zɛwɛɛlɛ à aà gbaɛ, ãma Yuda gbãadeↄ wiilɛ̀ aa mɛ̀: Tó n gbɛ̃́pi gbàɛ, Sezaa gbɛ̃nan n ũo. Gbɛ̃́ pↄ́ azĩa dìlɛ kía ũ íbɛlɛsɛ̀ ń Sezaaoɛ. 13 Kɛ́ Pilati yã́ bee mà, à mɛ̀ wà bↄ ń Yesuo bàasi. Ɔ̃ à zↄ̃̀lɛ a gĩ́naa, gu pↄ́ wì mɛ gbɛ̀ gusalalau. (Ń Ɛbɛlu yã́o sↄ̃ Gabata.) 14 A gudↄa mɛ́ Gɛ̃amusu dikpɛ ũ. Kɛ́ ĩatɛ̃ ká minanguo, ↄ̃ Pilati ò Yuda gbãadepiↄnɛ: Á kía kɛ. 15 Ɔ̃ aalɛ wiilɛ aalɛ mɛ: Ǹ aà dɛ. Ǹ aà dɛ. Ǹ aà páliwa. Pilati ònɛ́: Má á kía páliwa yã̀? Sa'onkiaↄ mɛ̀: Wá kía vĩo, Sezaa bàasio. 16 Ɔ̃ Pilati Yesu kpàmá aa aà páliwa. Ɔ̃ aa aà sɛ̀ gɛ̀ò.

Yesu gaa

(Mat 27.32-56, Maa 15.21-41, Luk 23.26-49)

17 Yesu bↄ̀ wɛ̃́lɛ guu a azĩa lipãakↄ̃a sɛa, à gɛ̀ gu pↄ́ wì mɛ Mitↄↄnagu. (Ń Ɛbɛlu yã́o wì mɛ Gↄgↄta.) 18 We wà Yesu pàu líwa ń gbɛ̃ↄn pla pãleↄ, gbɛ̃do ↄplaai, gbɛ̃do ↄzɛɛi, ↄ̃ Yesu kú ń zãnguo. 19 Pilati lakɛ̃̀ a nà Yesu lipãakↄ̃apiwa. Yã́ pↄ́ a kɛ̃̀pin kɛ:

Yesu Nazalɛti, Yudaↄ kía.

20 Yuda lápi kyokɛ̀ dasi, asa gu pↄ́ wà Yesu pàu líwapi zã̀ ń wɛ̃́lɛoo. Wa kɛ̃̀ lápiwa ń Ɛbɛlu yã́o ń Lomadeↄ yã́o ń Gɛlɛki yã́oɛ. 21 Ɔ̃ Yuda sa'onkiaↄ ò Pilatiɛ: Ńsu kɛ̃ Yudaↄ kíao, ãma kɛ̃ aàpi mɛ́ ò Yudaↄ kían a ũ. 22 Pilati mɛ̀: Yã́ pↄ́ má kɛ̃̀ má kɛ̃̀ɛ.

23 Kɛ́ sosaↄ Yesu pàliwa aa làa, ↄ̃ aa aà pↄkasaↄ sɛ̀lɛ kpaalɛ̀ lɛɛ síiↄ̃ baade miwa. Aa aà ulatao pↄ́ wa tã̀ namisai za musu e zĩ́lɛ sɛ̀ lↄ, 24 ↄ̃ aa òkↄ̃ɛ: Wásu ulapi paapaao. Wà tɛ́lɛpa gbɛ̃́ pↄ́ a gↄ̃ɛ̀. Aa bee kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee paɛ, wà mɛ̀:

Aa aà pↄkasaↄ kpaalɛ̀kↄ̃ɛ,

aa tɛ́lɛpà aà ula yã́ musu.*

Bee yã́i sosaↄ kɛ̀i màa.

25 Yesu da ń aà da dãunao ń Kolopa na Maliamao ń Maliama Madelɛnio ku lí pↄ́ wà Yesu pàwà saɛ. 26 Kɛ́ Yesu a da è ń a ìwa pↄ́ á yeaàzio zɛ aà saɛ, a ò a daɛ: N nɛ́ kɛ! 27 Ɔ̃ a ò ìwapiɛ: N da kɛ! Za zĩbeezĩ ↄ̃ ìwapi aà sɛ̀ tàò a bɛ.

28 Bee gbɛa Yesu dↄ̃ apii pà. Kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau e pa† ↄ̃ à mɛ̀: Imi lɛ́ ma dɛ. 29 Lo ku we, vɛ̃ɛ kũ̀ma ka a pai. Ɔ̃ wà sao kpàlɛ vɛ̃ɛpi guu wa pɛ̀ lía, wa dà Yesuɛ a lɛ́u. 30 Kɛ́ à vɛ̃ɛpi mì à mɛ̀: Apii pà. Ɔ̃ à a mipɛ̀lɛ à kɛ̀sai.

Yesu zↄ̃a ń sↄ̃nao

31 A gudↄa mɛ́ kã́mabogↄↄ ũ. Yuda gbãadeↄ ye gɛↄ gↄ̃ líwa e kã́mabogↄↄzĩo, asa kã́mabogↄↄzĩpiá gↄↄ zↄ̃ↄɛ. Ɔ̃ aa gɛ̀ wabikɛ̀ Pilatiwa wà ń gbá ɛ́'ɛ, wi ń bua. 32 Ɔ̃ sosaↄ gɛ̀ gbɛ̃́ sɛ̃́ia pↄ́ wa pàliwa sãnu ń Yesuo gbá ɛ̀'ɛ ń a plaade pↄ́o lↄ. 33 Kɛ́ aa kà Yesu kĩ́i, aa è à gà kↄ̀, ↄ̃ aai aà gbá ɛ́'ɛo. 34 Ɔ̃ sosaↄ do Yesu zↄ̃̀ ń sↄ̃nao a gbã̀tɛ̃ɛu. Wegↄ̃ↄ au ń ío bↄ̀lɛ. 35 Gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi è ń wɛ́o mɛ́ yã́pi ò. Aà seeladekɛ sĩana vĩ, mɛ́ a dↄ̃̀ sĩana álɛ o, kɛ́ ápiↄ sↄ̃ à e Yesu náaikɛ. 36 Yã́ beeↄ kɛ̀ kɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalauɛ bee paɛ wà mɛ̀:

Aà wáe a ɛo.‡

37 A kɛ̃a Luayãtaalau lↄ wà mɛ̀:

Aa gbɛ̃́ pↄ́ aa aà zↄ̃̀ aa aà dɛ̀ gwa.§

Yesu vĩa

(Mat 27.57-61, Maa 15.42-47, Luk 23.50-56)

38 Bee gbɛa Yosɛfu Alimate gbɛ̃́ gɛ̀ wabikɛ̀ Pilatiwa aà a gba zɛ́ à Yesu gɛ bua. Yesu ìwaɛ asii guu, kɛ́ àlɛ vĩakɛ Yuda gbãadeↄnɛ yã́i. Pilati wèi, ↄ̃ à gɛ̀ aà gɛ bùa. 39 Nikodɛũ pↄ́ gɛ̀ Yesu kĩ́i gwãasĩna* gɛ̀ sↄ̃ ń lí'ↄo ń ɛsɛ gĩnanao yãalɛa, à kà kiloo baakwi taawa. 40 Ɔ̃ aa Yesu gɛ sɛ̀ aa bàabaa pↄ́lɛↄ fĩ̀wà ń ɛsɛ gĩnanapio, lá Yudaↄ ì gɛ kpɛla ń fɛlɛkaayã guuwa. 41 Kaa ku gu pↄ́ wà Yesu pàu líwapiu. Gbɛ̀'ɛ pↄ́ wa sↄ̀ mia ũ ku kaapiu, wi gbɛ̃e dau yãao. 42 Wekĩi aa Yesu dàu, kɛ́ a zã̀ńnↄo, mɛ́ Yudaↄ kã́mabogↄↄ lɛ́ ká yã́i.

20

Yesu vua

(Mat 28.1-10, Maa 16.1-8, Luk 24.1-12)

1 Ãsↄ̃anɛnzĩ guluuluui Maliama Madelɛni gɛ̀ mia kĩ́i, ↄ̃ a lè gbɛ goa mia'ɛ lɛ. 2 Ɔ̃ à bàalɛ̀ gɛ̀ Simↄↄ Piɛɛ kĩ́i ń ìwaↄ do pↄ́ Yesu yeaàzipio, a ònɛ́: Wà Dii bↄ̀ miau, wi dↄ̃ gu pↄ́ wà aà dìlɛuo. 3 Ɔ̃ Piɛɛ ń ìwaↄ dopio fɛ̀lɛ gɛ̀ mia kĩ́i. 4 An gbɛ̃ↄn pla ḿpii aalɛ bàalɛ sãnu, ↄ̃ ìwapi ba na dɛ̀ Piɛɛla, à kà mia kĩ́i káau. 5 Kɛ́ à wɛkpàlɛu, ↄ̃ à bàabaa pↄ́lɛↄ è kálɛa, ãma i gɛ̃uo. 6 Kɛ́ Simↄↄ Piɛɛ kà aà gbɛa, ↄ̃ à gɛ̃̀ miau. À bàabaa pↄ́lɛpiↄ è kálɛa 7 ń zwãa pↄ́ wa fĩ̀ aà miwao. Zwãapi pɛakↄ̃wa ń pↄ́lɛpiↄo, a kooa dilɛa adoɛ. 8 Ɔ̃ ìwa pↄ́ kà mia kĩ́i káaupi gɛ̃̀ sↄ̃. A è, ↄ̃ à aà vua sì. 9 E tia aai yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀ a bↄ gau midↄ̃o. 10 Ɔ̃ ìwa gbɛ̃ↄn plapiↄ ɛ̀a tà bɛ.

11 Maliama zɛ mia'ɛ kpɛɛlɛ, àlɛ ↄ́ↄlↄ. Lá àlɛ ↄ́ↄlↄ màa, à wɛkpàlɛ mia'ɛu. 12 Ɔ̃ à malaika gbɛ̃ↄn plaↄ è zↄ̃lɛa gu pↄ́ wà Yesu gɛ dìlɛu yãa. Ado ku mizĩ, ado gbázĩ. Aa ula pua daa. 13 Ɔ̃ aa aà là aa mɛ̀: Bↄ́mɛ n le, ńlɛ ↄ́ↄlↄi? A wèmá à mɛ̀: Wà ma Dii sɛ̀ tàòɛ, má dↄ̃ gu pↄ́ wà aà dìlɛuo. 14 Kɛ́ à bee ò, à lìli, ↄ̃ à Yesu è zɛa, ãma i dↄ̃ Yesu no. 15 Yesu aà là à mɛ̀: Bↄ́yãi ńlɛ ↄ́ↄlↄi? Dé ńlɛ wɛɛlɛi? Maliama lɛ́ e kaadeɛ, ↄ̃ a òɛ̀: Mae, tó ḿmɛ n aà sɛ̀ n bↄò, omɛɛ gu pↄ́ n aà dìlɛu, mí gɛ́ mà aà sɛ́. 16 Yesu òɛ̀: Maliama! À aɛdↄ̀wà, ↄ̃ a òɛ̀ ń Ɛbɛlu yã́o: Labuni! (Bee mɛ̀ Mɛtulu.) 17 Yesu òɛ̀: Ńsu ↄkãao, mi ta ma Mae kĩ́i yãao. Gɛ ǹ o ma gbɛ̃́ↄnɛ, málɛ tá ma Mae ń ń Maeo kĩ́i, ma Lua ń ń Luao kĩ́i. 18 Ɔ̃ Maliama Madelɛni gɛ̀ a baokpà aà ìwaↄnɛ à mɛ̀: Ma Dii è. Ɔ̃ à yã́ pↄ́ a òɛ ònɛ́.

Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ

(Mat 28.16-20, Maa 16.9-18, Luk 24.36-49)

19 Ãsↄ̃anɛna bee oosi, aà ìwaↄ kãaaa kpɛ́ guu, aa gbatàńlɛ aa kilidàu, kɛ́ aalɛ vĩakɛ Yuda gbãadeↄnɛ yã́i. Ɔ̃ Yesu mↄ̀ zɛ̀ ń guu, a ònɛ́: Àↄ ku aafia! 20 Kɛ́ a ò màa, ↄ̃ à a ↄↄ ↄ̀lↄnɛ́ ń a gbã̀tɛ̃ɛo. Kɛ́ ìwapiↄ Dii è, an pↄ kɛ̀na. 21 Yesu ɛ̀a ònɛ́: Àↄ ku aafia! Lá ma Mae ma zĩ, málɛ á zĩ sↄ̃ɛ. 22 Kɛ́ à bee ò, à ĩ́anapɛ̀má à mɛ̀: À Lua Nisĩna sí. 23 Tó a gbɛ̃́ↄ duunaↄ kɛ̃̀má, à kɛ̃̀mán we. Tó i kɛ̃́má sↄ̃o, a kɛ̃́máo.

24 Gↄↄ pↄ́ Yesu mↄ̀, aà ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ do Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìa kúńnↄo. 25 Ɔ̃ aà ìwa kĩniↄ òɛ̀: Wa Dii è. Ɔ̃ a ònɛ́: Tó mi kusa gbɛ e aà ↄ guu ma ↄtona pɛ̀uo, mɛ́ mi ↄpɛ aà gbã̀tɛ̃ɛuo, má sio.

26 A gↄↄ la aà ìwaↄ ku kpɛ́u lↄ, Tomaa kúńnↄ sa. Aa gbatàńlɛ aa kilidàu, ↄ̃ Yesu mↄ̀ zɛ̀ ń guu à mɛ̀: Àↄ ku aafia! 27 Ɔ̃ a ò Tomaaɛ: Ǹ n ↄtona pɛ ma ↄ guu la ǹ gwa, ní ↄpɛ ma gbã̀tɛ̃ɛu. Ńsu seakɛ lↄo, ma náaikɛ. 28 Tomaa òɛ̀: Ma Dii, ma Lua. 29 Yesu òɛ̀: Kɛ́ n ma e yã́i ↄ̃ n ma náaikɛ̀. Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aa ma náaikɛ̀ ma esaiↄ ũ.

30 Yesu dabudabu pãleↄ kɛ̀ dasi a ìwaↄ wáa, wi kɛ̃ taalaɛ bee guuo. 31 Ãma wà kɛ́ beeↄ kɛ̃̀, kɛ́ à e Yesu sí Lua Nɛ́ Mɛsii ũ, í wɛ̃ni e aà náaikɛa guuɛ.

21

Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ ísidalɛ

1 Bee gbɛa Yesu ɛ̀a azĩa ↄ̀lↄ a ìwaↄnɛ lↄ Tibelia ísidalɛ. Lá à azĩa ↄ̀lↄnɛ́n kɛ: 2 Simↄↄ Piɛɛ ku sãnu ń Tomaa pↄ́ wì mɛ Sìao ń Kana pↄ́ kú Galile gbɛ̃́ Natanaɛlio ń Zebedee nɛ́ↄ ń Yesu ìwa gbɛ̃ↄn pla pãleↄ. 3 Simↄↄ Piɛɛ ònɛ́: Málɛ gɛ́ kpↄ wɛiɛ. Ɔ̃ aa òɛ̀: Wápiↄ sↄ̃ wá gɛnnↄɛ. Ɔ̃ aa gɛ̀ gɛ̃̀ gó'ilɛna guu, ãma aai pↄe e wà kũ̀ gwã́ beeo.

4 Kɛ́ gu lɛ́ dↄ, Yesu zɛa gↄ̃sↄ̃lɛ, ãma aà ìwaↄ i dↄ̃ kɛ́ aàpi no. 5 Ɔ̃ à lɛzu à ń lá à mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, i kpↄe e á kũ̀o lé? Aa mɛ̀: Aawo! 6 Ɔ̃ a ònɛ́: À bafã gó ↄplaai, ákpↄ kṹ. Kɛ́ aa fã̀, aa kpↄ kũ̀ dasidasi, aa fùa sɛ́i. 7 Ɔ̃ ìwa pↄ́ Yesu yeaàzipi ò Simↄↄ Piɛɛɛ: Diiɛ. Piɛɛpi ula daao. Kɛ́ a mà wà mɛ̀ Diiɛ, ↄ̃ à a ula sɛ dà à kùsi íwa. 8 Ìwa kĩniↄ lɛ́ bapi gálɛ, à pà ń kpↄo, aalɛ suò ń góo, asa aa zã̀ ń gↄ̃sↄ̃lɛoo, a dɛ gã̀sĩsuu ↄ̀aa do taalao.

9 Kɛ́ aa bùa baa, aa pɛ̃ɛ è kálɛa we ń kpↄo kpaa tɛ́a. 10 Yesu ònɛ́: À mↄ́ ń kpↄ pↄ́ á kũ̀ tia keeↄ. 11 Ɔ̃ Simↄↄ Piɛɛ gɛ̃̀ gó guu, à ba gàlɛ a bùaò sĩ̀sĩa, à pà ń kpↄ̀ gbɛ̃̀nɛↄ mɛ̀n basoplakwi ń àaↄ̃o. Baa kɛ́ a dasi màa, ba i kɛ̃o. 12 Yesu ònɛ́: À mↄ́ pↄble. Aà ìwae i fↄ̃ lɛbↄ̀ aà là dén aà ũio, asa aa dↄ̃ kɛ́ Diiɛ. 13 Yesu gɛ̀ pɛ̃ɛ sɛ kpàmá. Màa a kɛ̀ ń kpↄo lↄ. 14 Yesu azĩa ↄlↄa a ìwaↄnɛ gɛ̃n àaↄ̃den we aà bↄa gau gbɛa.

15 Kɛ́ aa pↄblè aa làa, Yesu Simↄↄ Piɛɛ là à mɛ̀: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazi dɛ lá gbɛ̃́ɛ beeↄ yemazilaa? A wèwà à mɛ̀: Ao Dii, ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Blɛ kpa ma sãnɛbↄlↄↄwa. 16 A gɛ̃n plaade Yesu ɛ̀a aà là lↄ: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazia? A wèwà à mɛ̀: Ao Dii, ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Ma sãↄ dãmɛɛ. 17 À aà là a gɛ̃n àaↄ̃de: Zãa nɛ́ Simↄↄ, ń yemazia? Kɛ́ Yesu Piɛɛ là a gɛ̃n àaↄ̃de tó a yeazi, aà pↄ yà, ↄ̃ a òɛ̀: Dii, ń yã́pii dↄ̃. Ń dↄ̃ kɛ́ má yenzi. Yesu òɛ̀: Blɛ kpa ma sãↄwa. 18 Sĩana málɛ onɛ, kɛ́ ń dɛ ɛ̀waaso ũ, ni pↄ́ da nzĩa ǹ gɛ́ gu pↄ́ ń yei, ãma tó n zikũ̀, ńyↄ̃ n ↄ poo, gbɛ̃pãle i danɛ, i gɛnnↄ gu pↄ́ ń yeio. 19 Kɛ́ a ò màa, Piɛɛ ga pↄ́ a Lua tↄbↄ ↄ̃ àlɛ o. Bee gbɛa Yesu òɛ̀: Tɛmazi.

20 Piɛɛ lìli à ìwa pↄ́ Yesu yeaàzipi è tɛ́ńzi. Gbɛ̃́pi mɛ́ sↄ̃kpàlɛ Diizi, à aà là gↄↄ pↄ́ aalɛ pↄble gbɛ̃́ pↄ́ a aà kpámái.* 21 Kɛ́ Piɛɛ aà è, a ò Yesuɛ: Dii, gbɛ̃́ɛ bee sↄ̃ bɛ? 22 Yesu òɛ̀: Tó má ye aàↄ ku e ma gɛ mↄò, a yã́ n e má ni? Tɛmazi. 23 Ɔ̃ yã́pi fã̀aa Yesudeↄ guu, kɛ́ ìwapi a gao. Ãma Yesu i oɛ̀ a gao no. À mɛ̀ tó á ye aàↄ ku e à gɛ mↄò, a yã́ aà e má niɛ?

24 Ìwapi mɛ́ yã́ɛ beeↄ seelade ũ, aàpi mɛ́ láɛ bee kɛ̃̀, mɛ́ wá dↄ̃ kɛ́ aà seeladekɛ náai vĩ.

25 Yesu yãpãleↄ kɛ̀ dasidasi lↄ. Tó wa kɛ̃̀ lá guu dodo píi, málɛ e dṹnia azĩawa a fↄ̃ taala pↄ́ wa kɛ̃̀piↄ sio.

* 1:14 Bↄa 33.18

† 1:14 Bↄa 34.6

‡ 1:21 Mal 3.23

§ 1:21 Iko 18.15

* 1:23 Isa 40.3

† 1:51 Daa 28.12

* 2:13 Bↄa 12.1-11

† 2:17 Soũ 69.10

‡ 2:22 Soũ 16.10

* 3:14 Nao 21.9

† 3:28 Zãa 1.20

* 4:5 Daa 33.19

† 4:22 Isa 2.3

‡ 4:45 Zãa 2.23

§ 4:46 Zãa 2.1-11

* 5:10 Zel 17.21

† 5:27 Dan 7.14

‡ 5:29 Dan 12.2

§ 5:33 Zãa 1.19

* 5:37 Maa 1.11

* 6:27 Zãa 1.32

† 6:31 Bↄa 16.15

‡ 6:31 Soũ 78.24

§ 6:35 Bↄa 3.14

* 6:45 Isa 54.13

* 7:2 Iko 16.13

† 7:22 Lev 12.3

‡ 7:22 Daa 17.10

§ 7:23 Zãa 5.9

* 7:34 Zãa 12.26, 14.3, 17.24

† 7:38 Isa 44.3, Eze 47.1

‡ 7:42 2Sam 7.12

§ 7:42 Mis 5.1

* 7:50 Zãa 3.1-2

* 8:5 Iko 22.22-24

† 8:13 Zãa 5.31

‡ 8:24 Bↄa 3.14

* 10:33 Lev 24.16

† 10:34 Soũ 82.6

‡ 10:40 Zãa 1.28

* 12:8 Iko 15.11

† 12:13 Soũ 118.25-26

‡ 12:15 Zkl 9.9

§ 12:34 Soũ 110.4, Isa 9.6, Dan 7.14

* 12:38 Isa 53.1

† 12:40 Isa 6.10

‡ 12:41 Isa 6.1

* 13:18 Soũ 41.10

† 13:33 Zãa 7.34

* 14:16 Zĩn 2.1-4

* 15:1 Isa 5.1-4

† 15:12 Zãa 13.34

‡ 15:25 Soũ 35.19

* 16:7 Zĩn 2.1-4

* 17:12 Soũ 41.10, Zãa 13.18

* 18:14 Zãa 11.49-50

† 18:32 Zãa 3.14, 12.32

* 19:24 Soũ 22.19

† 19:28 Soũ 69.21, 22.15

‡ 19:36 Bↄa 12.46, Soũ 34.21

§ 19:37 Zkl 12.10

* 19:39 Zãa 3.1-2

* 21:20 Zãa 13.25

Zĩnaↄ yãkɛaↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

ZĨNAƆ YÃKƐAƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ beeá lá plaade pↄ́ Luku kɛ̃̀ɛ. Baona lá ↄ̃ a kɛ̃̀ sɛ̃́ia, Yesu kua dṹnia guu yã́ↄ ↄ̃ a ò a guu. Yesu taa luabɛ gbɛa (1.1-11) aà ìwaↄ lí e wɛsìaàlɛ lↄo, ãma a kúńnↄ, asa aà Nisĩna mɛ́ kú ń guu sa. Zĩnaↄ lápi guu ↄ̃ Yesu gãli daalɛa yã́ kúu, mɛ́ Yesu gi ku a ìwaↄ guu, ì ń gba gbãa.

Lua zĩna Piɛɛ mɛ́ Yesu gãli dàalɛ Yudaↄ guu Yelusalɛũ, ↄ̃ Yesu yã́ ↄtà buipãleↄ guu Ãntiↄsi ń Kↄlɛnio ń Filipio Lua zĩna Pↄlu sabai. Wà Pↄlu wɛ̃́lɛgɛa dasiↄ dàu wà sìu ń yã'ĩa pↄ́ Yesudeↄ lèↄ ń lá wà yã́piↄ gↄ̃̀gↄ̃ ń Lua Nisĩna gbãao.

Luku bɛ̀bɛ ń Pↄluo aà wɛ̃́lɛgɛaeↄ guu à mɛ̀: Wa gɛa Masedoni sↄukɛ̀ gↄ̃̀ↄ (16.10-40). Ɔ̃ à gɛ̀aànↄ Yelusalɛũ, gu pↄ́ wà Pↄlu kũ̀u (20.5-21.18), ↄ̃ bↄa Sezale à gɛ̀aànↄ e Loma, gu pↄ́ wa Pↄlu kũau wɛ̃̀ pla e wàↄ gɛ́ yã́kpalɛkɛiaànↄ (27-28).

Za a daalɛawa Luku yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ zɛkàlɛ à mɛ̀ (1.8).

Yesu gãli a daalɛ Yelusalɛũ Yesu taa luabɛ gbɛaɛ (1.1-8.3)

Wa Yesu baona kpa gupiiu Yuda bùsuu (8.4-12.25)

Wi baonapi kpa e à gɛ pɛò Lomadeↄ mɛɛwia Lomawa (13.1-28.31).

Yã́pi lia dṹniaa bↄ̀ Lua zĩnaↄ waasokɛaↄ guuɛ ń yã́ pↄ́ aa ò gbɛ̃́ↄnɛↄ. Baona pↄ́ Lua zĩnaↄ kpà Yudaↄnɛ ń buipãleↄá Yesu yã́ɛ ado. Lua Nisĩna mɛ́ ìↄ gbã́ka zĩnaↄnɛ an yã'oa ń ń yãkɛao guu.

Lua zĩnaↄ zĩ pↄ́ Yesu dà a ìwaↄnɛ zɛbↄ̀, mɛ́ za gↄↄ bee Yesudeↄ lɛ́ zĩpi kɛ, aalɛ Yesu Kilisi baona kpa gbɛ̃́piiɛ e à gɛ pɛ dṹnia lɛ́wa.

1

Yesu taa luabɛ

1 Teofili, má ònɛ ma lá sɛ̃́ia guu lá Yesu kɛ̀ ń yã́ pↄ́ a dànɛ́ↄ píi za a daalɛgↄↄ* 2 e gↄↄ pↄ́ à yãdìlɛ a zĩnaↄnɛ ń Lua Nisĩna gbãao, ↄ̃ Lua aà sɛ̀ tàò a kĩ́i. 3 Asa aà gaa gbɛa à azĩa ↄ̀lↄnɛ́, ↄ̃ aa dↄ̃̀ seasai a bɛ̃́ɛ. À azĩa ↄ̀lↄnɛ́ e gↄↄ bla, à kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã'ònɛ́. 4 Kɛ́ aa kãaaa, ↄ̃ a ònɛ́: Ásu bↄ Yelusalɛũo. Àↄ lɛ́ pↄ́ ma Mae gbɛ̃̀ɛ́ dã́ lá ma a yã'òɛ́wa.† 5 Asa Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ̀ ń íoɛ, ãma gↄↄplanaɛa má á da'ilɛkɛ ń Lua Nisĩnao.‡

6 Lá aa kãaaa màa, ↄ̃ aa aà là aa mɛ̀: Dii, gↄↄ bee ↄ̃ ńyↄ̃ Isailiↄ kpala vua? 7 A wèmá à mɛ̀: Á a zɛ́ vĩ àↄ a gↄↄ ge zaa pↄ́ ma Mae dìlɛ ń azĩa ikoo dↄ̃o. 8 Tó Lua Nisĩna dìɛ́, á gbãa'e, íↄ dɛ ma seeladeↄ§ ũ Yelusalɛũ ń Yude bùsu gupiio ń Samali bùsuo e à gɛ pɛ dṹnia lɛ́wa. 9 Yã́ bee oa gbɛa Lua aà sɛ̀ ń wáa e à gɛ̀ sã̀sã ń wɛ́wa luabɛpuanau.* 10 Aà taa guu, lá an wɛ́ pɛ́ luabɛwa, gbɛ̃ↄn plaeↄ bↄ̀ mↄ̀ zɛ̀ ń saɛ pↄkasa puaↄ daa. 11 Aa mɛ̀: Galile bùsudeↄ, àkɛa á zɛa álɛ luabɛ gwai? Yesu pↄ́ Lua aà bↄ̀ á guu à tàò a kĩ́ipi, a ɛa mↄ́, lá á è àlɛ tá weɛwa.

Yudasi gɛ̃ɛ dilɛa

12 Ɔ̃ aa pìla Kùkpɛ sĩ̀sĩwa aa sù Yelusalɛũ. Sĩ̀sĩpi zã̀ ń Yelusalɛũo lán kiloo do taawaɛ. 13 Kɛ́ aa kà, ↄ̃ aa gɛ̃̀ kpɛdiakↄ̃a musu guu, gu pↄ́ aa kuu yãa. Piɛɛ ku we ń Zãao ń Zaakio ń Ãndeleeo ń Filipio ń Tomaao ń Batelemiio ń Matieeo ń Alafe nɛ́ Zaakio ń Simↄↄ Gínzĩaoo ń Zaaki nɛ́ Yudasio.† 14 Ampii aa ńzĩa kpà wabikɛawa ń lɛdoũo ń Maliama Yesu dao ń Yesupi dãunaↄ ń nↄɛ kĩniↄ.

15 Gↄↄ bee Piɛɛ fɛ̀lɛ zɛ̀ a gbɛ̃́ pↄ́ aa kà gbɛ̃ↄn basoolo taawaↄ guu à mɛ̀: 16 Gbɛ̃́ↄ, yã́ pↄ́ Davidi ò ń Lua Nisĩna gbãao Yudasi pↄ́ dↄ̀aa gbɛ̃́ pↄ́ aa Yesu kũ̀ↄnɛ musu, bee kũ̀ɛ̀, ↄ̃ à kɛ̀ màa. 17 A dɛ wá gbɛ̃do ũ yãaɛ, aà baa kú wá zĩɛ bee guu. 18 À tↄↄlɛ lù ń ↄ̃a pↄ́ a è a vãikɛa musuo, ↄ̃ à sɛ̀ à pũ̀na, aà nↄnaↄ bↄ̀lɛ píi. 19 Yelusalɛũdeↄ píi yã́pi mà, ↄ̃ aa tↄkpà gupiɛ Akɛdama ń ń bui yã́o. Bee mɛ̀ Gbɛ̃dɛna tↄↄlɛ.‡ 20 Wà aà yã'ò Soũ lá guu wà mɛ̀:

Aà bɛ a gↄ̃ uazĩ ũɛ,

gbɛ̃e aↄ ku a guu lↄo.§

Wa ò lↄ:

Sema gbɛ̃pãle zↄ̃lɛ aà gbɛu.*

21-22 Ayãmɛto gbɛ̃́ pↄ́ aaìↄ tɛ́wázi gↄↄ pↄ́ wá sãnu ń Dii Yesuo za Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛgↄↄ e gↄↄ pↄ́ Lua aà bↄ̀ wá guuↄ, wà ń gbɛ̃do sɛ aàↄ dɛ aà vua seelade ũwanↄ. 23 Ɔ̃ wà gbɛ̃ↄn plaↄ sɛ̀, Yosɛfu pↄ́ wì mɛɛ̀ Baasaba, wì oɛ̀ lↄ Yusitu, ń Matiasio. 24 Ɔ̃ aa wabikɛ̀ aa mɛ̀: Dii, ń gbɛ̃́pii nↄ̀sɛ dↄ̃. Gbɛ̃ↄn plaɛↄ guu gbɛ̃́ pↄ́ ń sɛ̀ ↄlↄwɛ̃ɛ, 25 kɛ́ aà bàa àↄ kú ń wá zĩnaↄ zĩɛ bee guu yã́i, zĩ pↄ́ Yudasi bↄ̀u à gɛ̀ gu pↄ́ kↄ̃sìanↄ guu. 26 Ɔ̃ aa tɛ́lɛpà gbɛ̃ↄn plapiↄ yã́ musu. Matiasi tɛ́lɛblè, ↄ̃ aa aà dà zĩna gbɛ̃ↄn kuɛdoↄ guu.

2

Lua Nisĩna mↄa

1 Kɛ́ Pãteko* dikpɛgↄↄ kà, aa ku gudoũ ḿpii. 2 Kã́ndo aa kↄ̃fĩ mà à bↄ̀ luabɛ lán zàa'ĩan gbãawa, ↄ̃ à kpɛ́ pↄ́ aa zↄ̃̀lɛu wã̀. 3 Aa pↄ́ è lán tɛ́lɛpiↄnaↄwa, aa fã̀aa nàna ń baade miwa. 4 Lua Nisĩna dìnɛ́ ḿpii, ↄ̃ aa nà yãebui'oawa lá Nisĩnapi dànɛ́ aa owa.

5 Yudaeↄ ku Yelusalɛũ we, luayãmana pↄ́ aa bↄ̀ dṹnia bùsu píi guuↄ ũ. 6 Kɛ́ aa ń zↄapi mà, aa kã̀aańzi dasidasi, ↄ̃ aa bílikɛ̀, kɛ́ aa mà aalɛ ń baade píi buiyã'ò. 7 Yã́pi ń kṹ gbãa à bↄ̀ ń saɛ aa mɛ̀: Yã'onapiↄá Galiledeↄnɛ píio lò? 8 Àkɛa wá mà aalɛ wá baade buiyã'òi? 9 Paatiↄ ń Mɛdɛↄ ń Elaũↄn wá ũ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Mɛsↄpↄtamiↄ ń Yudeo ń Kapadosio ń Pↄ̃ntuo ń Azio 10 ń Filizio ń Pãmfilio ń Egipio ń Libii bùsu pↄ́ kú Silɛni saɛo ń gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ Lomaↄ. 11 Yudaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa ń zɛ́ sɛ̀ↄn wá ũ ń Kɛlɛtiↄ ń Laalubuↄ, ↄ̃ wá mà, aalɛ Lua yãbↄnsaɛkɛaↄ o ń wá baade buiyãↄ. 12 Yã́pi ń kṹ gbãa, aa bílikɛ̀, aalɛ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Yã́pi dɛ kpelewan wei? 13 Gbɛ̃eↄ sↄ̃ aalɛ ń láanikɛ aa mɛ̀: Í mɛ́ ń kã́.

Piɛɛ waasokɛa

14 Ɔ̃ Piɛɛ fɛ̀lɛ zɛ̀ ń a gbɛ̃́ kĩni gbɛ̃ↄn kuɛdoↄ, à yã'ò gbã́ugbãu à mɛ̀: Á Yudaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Yelusalɛũↄ píi, tó á ye yã́pi dↄ̃, à swã́kpa ma yã́i. 15 Í i gbɛ̃́piↄ kã lá álɛ ewao, asa kↄↄ mↄ̀ kɛ̃okwiɛ. 16 Ãnabi Yoɛli dↄ̀aa yã́ɛ bee ò à mɛ̀:

17 Lua mɛ̀ gↄↄgbɛzãzĩ

má a Nisĩna pisi gbɛ̃́piiɛ,

á nɛgↄ̃ɛↄ ń á nɛnↄɛↄ i ãnabikɛkɛ,

á ɛ̀waasoↄ i wɛ́pungu'e,

á maezↄ̃ↄↄ i yã́ↄ e iu.

18 Gↄↄbeezĩ má a Nisĩna pisi

ma zↄ̀blenaↄnɛ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ píi

aai ãnabikɛkɛ.

19 Má seelaↄ kɛ musu,

má yãbↄnsaɛↄ kɛ dṹniau,

au ń tɛ́o ń tɛluo aↄ ku.

20 Ĩatɛ̃ a siakũ,

mↄvua a tã lán auwa

e Dii mↄgↄↄ zↄ̃ↄ gawide àↄ mↄ́,

21 Dii sìsinaↄ i bↄ píi.†

22 Isailiↄ, à yã́ɛ bee ma. Lá á dↄ̃ ázĩawa, Lua tò a Yesu Nazalɛti dɛa a gbɛ̃́ ũ seela è dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛ pↄ́ a tò Yesupi kɛ̀ á guuↄ yã́i. 23 Lua zɛ̀ò a pↄeã ń a dↄ̃ao guu kɛ́ wà aà kpáwá, ↄ̃ á tò luayãdↄ̃nsaiↄ aà pàliwa aa aà dɛ̀.‡ 24 Ɔ̃ Lua ga ba pòlowà à aà vù,§ asa a zɛ́ kú kɛ́ ga fↄ̃ àↄ aà kũao. 25 Asa Davidi aà yã'ò à mɛ̀:

Miↄ Dii e ma wɛ́u gↄↄpii,

lá a ku ma ↄplaai, má kpaguao.

26 A yã́i ma pↄ ìↄ na,

ma nↄ̀sɛ ìↄ yáalↄ,

ma wɛ́ dↄi baa ma mɛ aↄ ku aafiaɛ,

27 asa ńyↄ̃ ma to miauo,

ńyↄ̃ wei n gbɛ̃́ pↄ́ a kua adoa yaikɛo.

28 N ma ka wɛ̃ni zɛ́wa,

n kĩ́i pↄna ìↄ pɛɛau.*

29 Ma gbɛ̃́ↄ, má fↄ̃ wá dezi káau Davidi yã'oɛ́ wásawasa. À gà, wà aà vĩ̀, aà mia ku wɛ̃́lɛu la e ń a gbão. 30 Aà ãnabikɛ guu a dↄ̃̀ kɛ́ Lua lɛgbɛ̃̀ɛ à mɛ̀ á a buie kpa a kpalau.† 31 Ɔ̃ Davidi dↄ̀aa Mɛsii vua yã'ò à mɛ̀:

Lua a aà to miauo,

a wei aà mɛ yaikɛo.

32 Yesupi ↄ̃ Lua aà bↄ̀ gau. A seeladeↄn wá ũ wápii. 33 Zↄ̃lɛa a Mae Lua ↄplaai à aà Nisĩna pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀wɛ̃ɛ èwà, ↄ̃ a pìsiwɛ̃ɛ. Yã́ pↄ́ álɛ e mɛ́ álɛ ma tiaɛ bee bↄ̀ weɛ. 34 Asa i kɛ Davidi mɛ́ fɛ̀lɛ gɛ̀ luabɛo, à mɛ̀:

Dii ò ma Diiɛ aà zↄ̃lɛ a ↄplaai

35 e aà aà ibɛɛↄ kɛɛ̀ aà gbadibↄ ũ.‡

36 Isailiↄ, àↄ dↄ̃ sã́asã kɛ́ Yesu pↄ́ a aà pàliwa ↄ̃ Lua aà dìlɛ Dii ũ, Mɛsii ũ.

37 Kɛ́ aa yã́pi mà, à ń sↄ̃ zↄ̃̀, ↄ̃ aa Piɛɛ ń zĩna kĩniↄ là aa mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, wá sɛ́ kpelewa ni? 38 Ɔ̃ Piɛɛ ònɛ́: Á baade nↄ̀sɛlilɛ, í da'ilɛkɛ ń Yesu Kilisi tↄ́o, á duuna i kɛ̃́wá, Lua i á gba a Nisĩna. 39 Asa lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀pi dɛ á pↄ́ ũɛ ń á nɛ́ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ kú zã̀ↄ, gbɛ̃́ pↄ́ Dii wá Lua a ń sɛ́piↄ píi. 40 À yãpãleↄ ònɛ́ dasi, à nàɛmá à mɛ̀: À ázĩa bↄ gbãgbɛ̃ vãiɛ beeↄ guu. 41 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aa aà yã́ sìↄ da'ilɛkɛ̀. Zĩbeezĩ ↄ̃ wà kã̀fĩ ń guu gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ àaↄ̃ (3.000).

Yesu náaikɛnaↄ kua ń kↄ̃o

42 Aa laaidↄ̀ zĩnaↄ yãdaanɛ́wa ń gbɛ̃kɛkɛakↄ̃ɛo ń Dii blɛbleao ń wabikɛao. 43 Zĩnapiↄ lɛ́ dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ kɛ, ↄ̃ vĩa gbɛ̃́pii kũ̀. 44 Dii náaikɛnaↄ píi gãli doũ. An pↄvĩa dɛ ampii pↄ́ ũɛ. 45 Tó aa ń pↄvĩaↄ yìa, aaì a ↄ̃a kpakↄ̃wa lá gbɛ̃́ a bↄↄlɛ vĩwa. 46 Lá gu lɛ́ dↄ aaìↄ kↄ̃ kãaa Lua ua ń lɛdoũo, aaìↄ Dii blɛ ble kↄ̃ bɛ, aaìↄ pↄble ń pↄnao ń nↄ̀sɛmɛndoo. 47 Aaìↄ Lua táasilɛ mɛ́ aaìↄ na ń gbɛ̃́piio. Dii ìↄ gbɛ̃́ pↄ́ álɛ ń suabaↄ kã́fĩ ń guu lá gu lɛ́ dↄ.

3

Gↄ̃ɛ ɛɛ gbã́gbãa

1 Gↄↄewa Piɛɛ ń Zãao gɛ̀ Lua ua ĩatɛ̃ auapilaa lousisigↄↄ. 2 Gↄ̃ɛe ku we, wà aà ì ɛɛ ũɛ. Lá gu lɛ́ dↄ wì aà sɛ mↄ dilɛ Lua ua bↄlɛ pↄ́ wì mɛ Bↄlɛ Kɛfɛnau, ↄ̃ ìↄ baakɛ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ gɛ̃ uapiuↄwa. 3 Kɛ́ à Piɛɛ ń Zãao è, aalɛ mↄ́ gɛ̃i Lua ua, ↄ̃ à baakɛ̀má. 4 Aa wɛpɛ̀wà, ↄ̃ Piɛɛ mɛ̀: Wá gwa. 5 Ɔ̃ à wɛbìimá, àlɛ ń gba dã́. 6 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: Má ↄ̃a vĩo, ãma pↄ́ pↄ́ má vĩ má n gba. Ń Yesu Kilisi Nazalɛti tↄ́o, fɛlɛ táa'o. 7 Ɔ̃ Piɛɛ aà kũ̀ a ↄplaawa, à aà fɛ̀lɛ zɛ̀. Wegↄ̃ↄ aà gbálaↄ ń aà gbakũpɛɛkĩiↄ gbãakũ̀. 8 À vĩ̀ zɛ̀, ↄ̃ à nà táa'oawa. À gɛ̃̀ńnↄ Lua ua, àlɛ táa'o, àlɛ vĩvĩ, àlɛ Lua sáaukpa. 9 Gbɛ̃́pii aà è, àlɛ táa'o, àlɛ Lua sáaukpa. 10 Kɛ́ aa aà dↄ̃̀ baakɛna pↄ́ ìↄ zↄ̃lɛ Lua ua Bↄlɛ Kɛfɛnau ũ, ↄ̃ yã́ pↄ́ wa kɛ̀ɛ̀pi ń kṹ gbãa, à bↄ̀ ń saɛ. 11 Lá à nà Piɛɛ ń Zãaowa gu pↄ́ wì mɛ Salomↄↄ Bilandaau, ↄ̃ gbɛ̃́pii lɛ́ gɛ̃ ń kĩ́i, asa yã́pi bↄ̀ ń saɛɛ.

12 Kɛ́ Piɛɛ gbɛ̃́ↄ è, a ònɛ́: Isailiↄ, bↄ́yãi yã́pi bↄ̀ á saɛi? Bↄ́yãi a wɛfĩ̀wá màai? Álɛ e wázĩa gbãa ge wá ma Ayãmɛto gbɛ̃́ɛ bee táa'òe? 13 Wá dezi káauↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua* gwea kpà a zĩkɛna Yesuwa. Ápiↄ sↄ̃ a aà kpà gbãadeↄwa, a bↄ aà kpɛ Pilati pↄ́ zɛ̀ ń aà gbaɛao aɛ. 14 A bↄ gbɛ̃maa pↄ́ a kua adoapi kpɛ, ↄ̃ a wabikɛ̀ Pilatiwa aà gbɛ̃dɛnae kɛ̃́ɛ́.† 15 A wɛ̃niki dɛ̀, ↄ̃ Lua aà bↄ̀ gau. A seeladeↄn wá ũ. 16 Yesu náaikɛa mɛ́ tò gↄ̃ɛ pↄ́ á aà dↄ̃ mɛ́ álɛ aà gwaɛ bee gbã̀gbã Yesupi tↄ́ gbãa yã́i. Yesu náaikɛa mɛ́ aà gbà aafia ápii wáa. 17 Tia ma gbɛ̃́ↄ, má dↄ̃ kɛ́ ápiↄ ń á gbãadeↄ yã́ pↄ́ á kɛ̀ á wɛ́sia yã́ɛ. 18 Lua dↄ̀aa dà ãnabiↄnɛ, ↄ̃ aa ò ḿpii Mɛsii a taasikɛ, ↄ̃ à kɛ̀ màa. 19 Ayãmɛto à nↄ̀sɛlilɛ, í zɛ ń Luao, á duuna i wolowá, 20 kɛ́ à mↄ́ɛ́ ń dɛ̀ɛpoogↄↄo, i Yesu pↄ́ à dↄ̀aa dìlɛɛ́ Mɛsii ũpi zĩwá. 21 Sema aàↄ ku musu gĩa e gↄↄ pↄ́ Lua a pↄ́pii kɛkɛ dafu, lá a dà a ãnabiↄnɛ aa ò za káauwa. 22 Mↄizi mɛ̀ Dii á Lua a á gbɛ̃e sɛ ãnabi ũ láawa. À yã́ pↄ́ a oɛ́ ma píi. 23 Gbɛ̃́ pↄ́ i ãnabipi yãmao, Lua a ade bↄ á guu à dɛɛ.‡ 24 Ãnabi pↄ́ aa Lua yã'ò sɛa za Samuɛliwaↄ píi gↄↄɛ bee baokpà.§ 25 Yã́ pↄ́ ãnabipiↄ ò ń Lua bàa pↄ́ kú ń á dezi káauↄo gↄ̃̀ á pↄ́ ũ, lá a ò Ablahaũɛwa à mɛ̀ á báaada dṹnia bui píigu aà bui sabai.* 26 Beewa Lua tò a zĩkɛnapi bↄ̀ mↄ̀wá, à aà zĩ̀wá gĩa aà báaadaágu, kɛ́ á baade mikɛ̃ a yãvãikɛaↄwa.

4

Yã́kpalɛkɛa ń Piɛɛo ń Zãao

1 Kɛ́ Piɛɛ ń Zãao lɛ́ yã'o gbɛ̃́ↄnɛ, sa'onaↄ ń Lua ua dↄ̃̀anaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄo ń Saduseↄ gɛ̃̀ńzi. 2 An pↄ pà, kɛ́ aalɛ gɛↄ vua yãda gbɛ̃́ↄnɛ aalɛ Yesu vua kpàwakɛ yã́i. 3 Ɔ̃ aa ń kṹ aa ń dá kpɛ́u e gu dↄ, asa oosi kɛ̀ kↄ̀ɛ. 4 Ãma gbɛ̃́ pↄ́ ń yãmà aa Yesu náaikɛ̀ↄ dasi e an gↄ̃ɛↄ dasikũ̀ à kà gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sↄo (5.000) taawa.

5 Kɛ́ a gu dↄ̀, Yuda gbãadeↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ kã̀aa Yelusalɛũ. 6 Sa'onkia Anasi ku we ń Kaaifao ń Zãao ń Alɛsãndao ń gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ sa'onkiapi daɛ ũↄ píi. 7 Wà mↄ̀ ń Piɛɛo ń Zãao gbãadepiↄ aɛ, ↄ̃ wà ń lá: Bↄ́ gbãa ge de tↄ́ a bee kɛ̀òi? 8 Ɔ̃ Lua Nisĩna dɛ̀dɛ Piɛɛwa, a ònɛ́ à mɛ̀: Á gbãadeↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ, 9 lá álɛ wá lala gbã maa pↄ́ wá kɛ̀ kↄ̃̀ↄɛ, lá wá kɛ̀ à gbã̀gbã yã́i, 10 á Isailiↄ ápii, àↄ dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ zɛa á aɛɛ bee aafiaʼè ń Yesu Kilisi Nazalɛti pↄ́ á pàliwa Lua aà bↄ̀ gau tↄ́oɛ. 11 Beewa

gbɛ pↄ́ á ɛ̃bonaↄ a pãkpài

mɛ́ gↄ̃̀ gbɛↄ mide ũ.*

12 Gbɛ̃pãle ku à gbɛ̃́ↄ suabao, asa dṹnia guu píi Lua i gbɛ̃e dilɛ gbɛ̃nazĩnaↄnɛ à ń suabao, sema aàpi.

13 Kɛ́ aa è vĩa i Piɛɛ ń Zãao kũo, mɛ́ aa ń dↄ̃ zↄ̃ɛ ladↄ̃nsaiↄ ũ, à bↄ̀ ń saɛ, ↄ̃ aa ń kua ń Yesuo yã́ dↄ̃̀ sa. 14 Lá aa gbɛ̃́ pↄ́ gbã̀gbãpi è zɛa ń saɛ, aai e yãe zãsìmáo, 15 ↄ̃ aa ònɛ́ aa bↄlɛ. Aa lɛkpàaĩ 16 aa mɛ̀: Wá sɛ́ ń gbɛ̃́piↄ kpelewa ni? Asa Yelusalɛũdeↄ dↄ̃ píi kɛ́ aa dabudabu zↄ̃ↄ kɛ̀, wá fↄ̃ gi beeio. 17 Kɛ́ yã́pi su ligua dɛ kɛ́ao, wà gínɛ́ pãsĩpãsĩ aasu yã'o gbɛ̃eɛ ń tↄ́pio lↄo. 18 Ɔ̃ aa ń sisi, aa gìnɛ́ fĩ́afĩa aa yã'o ge aa yãdanɛ́ ń Yesu tↄ́o. 19 Ɔ̃ Piɛɛ ń Zãao wèmá aa mɛ̀: À gwa ázĩawa à gwa. Á yã́ wà maa, ge Lua pↄ́ɛ? A kpele mɛ́ maa Luaɛi? 20 Asa wá fↄ̃ gí yã́ pↄ́ wá mà mɛ́ wá è oio. 21 Gbãadeↄ ɛ̀a vĩadàdańzi, ↄ̃ aa ń gbáɛ. Aai ĩadaama zɛ́ eo dasi yã́i, asa gbɛ̃́pii lɛ́ Lua sáaukpa yã́ pↄ́ kɛ̀pi yã́iɛ. 22 Gbɛ̃́ pↄ́ aa gbã́gbãa dabudabu bee kɛ̀ɛ̀ zi dɛ wɛ̃̀ blaa.

Gãlideↄ nↄ̀sɛdoũkɛa ń kↄ̃o

23 Kɛ́ wà ń gbáɛ, ↄ̃ aa tà ń gbɛ̃́ↄ kĩ́i, aa ònɛ́ lá sa'onkiaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ònɛ́. 24 Kɛ́ aa mà, aa wiilɛ̀ Luawa ń làasoo doũo aa mɛ̀: Dii, ḿmɛ n musu kɛ̀ ń tↄↄlɛo ń ísiao ń pↄ́ pↄ́ kú ń guuↄ píi.† 25 Ń dà ń zĩkɛna wá dezi Davidiɛ ń n Nisĩna gbãao, ↄ̃ à mɛ̀:

Bↄ́yãi bui ń buio lɛ́ zↄakai?

Bↄ́yãi wàlɛ lɛ́ pã kpaaĩi?

26 Dṹnia kíaↄ lɛ́ zĩ̀ sↄukɛ,

kpalablenaↄ lɛ́ kãaa Diizi

ń Mɛsii pↄ́ a kpào.‡

27 Sĩanaɛ, Elodi ń Pↄ̃nsi Pilatio kã̀aa wɛ̃́lɛɛ beeu ń Isailiↄ ń buipãleↄ n zĩkɛna pↄ́ a kua adoa Yesu pↄ́ ń kpàpizi.§ 28 Aa kɛ̀ lá n dↄaa n zɛò n gbãa ń n pↄeãowa. 29 Tiasa Dii, yãpãsĩ pↄ́ aa ò ma we. Wápi n zↄ̀blenaↄ, wá gba lɛ́ wà n yã'o ń sↄ̃o dilɛa. 30 Ɔdauwá wà gbɛ̃́ↄ gbã́gbã wà dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ kɛ ń n zĩkɛna Yesu pↄ́ a kua adoa tↄ́o. 31 Kɛ́ aa wabikɛ̀ aa làa, gu pↄ́ aa kãaaau lùalua, Lua Nisĩna dɛ̀dɛmá ḿpii, ↄ̃ aa gɛ̀ lɛ́ Lua yã'onɛ́ ń sↄ̃o dilɛa.

32 Yesu náaikɛnaↄ gãli làasoo doũ vĩ ń lɛdoũo. An gbɛ̃e lí mɛ a pↄvĩaↄá a pↄ́ɛ adoo. An pↄ́piiá ampii pↄ́ɛ. 33 Zĩnaↄ lɛ́ Dii Yesu bↄa gau yã'o gbɛ̃́ↄnɛ ń iko zↄ̃ↄo. Ampii aa na ń gbɛ̃́ↄ maamaa. 34 Gbɛ̃e pↄe taasi vĩ ń guuo, asa gbɛ̃́ pↄ́ aa bú vĩↄ ge kpɛ́ↄ aaì yía aa mↄ́ ń a ↄ̃ao, 35 aa kpa zĩnaↄwaɛ, ↄ̃ wì ↄ̃api kpa baadewa, lá a a bↄↄlɛ vĩwa. 36 Levii bui Yosɛfu pↄ́ bↄ̀ Sipi bùsuu kú ń guu. Zĩnaↄ tↄkpàɛ̀ Baanaba. Bee mɛ̀ nↄ̀sɛninina. 37 À a bú lɛɛ do yìa, ↄ̃ à mↄ̀ a ↄ̃a kpà zĩnaↄwa.

5

Ãnania ń Safilao

1 Gↄ̃ɛ pↄ́ wì mɛ Ãnania ku lↄ ń a na Safilao. À a tↄↄlɛ yìa, 2 à a ↄ̃a kĩni kuluyè ń a na dↄ̃ao, ↄ̃ à gɛ̀ a kĩni kpà zĩnaↄwa. 3 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: Ãnania, bↄ́yãi ń tò Setãu dↄ̀aanɛ màa, n n tↄↄlɛ ↄ̃a kĩni kuluyè, ↄ̃ n ɛɛtò Lua Nisĩnaɛi? 4 Gↄↄ pↄ́ ni tↄↄlɛpi yíao, n pↄ́ nolo? Kɛ́ ń yìa sↄ̃, lá ń yei, ńyↄ̃ kɛ ń a ↄ̃aoo lé? Àkɛa n yã́ bee kɛa làasookɛ̀i? I kɛ gbɛ̃nazĩna n ɛɛtòɛ̀o, Lua ń tòɛ̀. 5 Kɛ́ Ãnania yã́pi mà, à lɛ̀lɛ à gà. Ɔ̃ vĩa gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi màↄ kũ̀ maamaa. 6 Ɛ̀waasoↄ gɛ̃̀ aa zwãa kùaàla, ↄ̃ aa aà sɛ̀ gɛ vĩ̀.

7 Kɛ́ à kà lɛɛlu àaↄ̃ taawa, yãemasai aà na mↄ̀ gɛ̃̀. 8 Ɔ̃ Piɛɛ aà là à mɛ̀: Omɛɛ, a tↄↄlɛpi yìa kɛ́wa yã̀? A wèwà à mɛ̀: Ao, màaɛ. 9 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: Bↄ́yãi a Lua Nisĩna lɛ̀ á gwài? Gbɛ̃́ pↄ́ aa n zã́ vĩ̀ↄ ku kpɛɛlɛ, aa n sɛ bↄnnↄ sↄ̃. 10 Wegↄ̃ↄ à lɛ̀lɛ aà aɛ à gà. Kɛ́ ɛ̀waasoↄ gɛ̃̀, aa è à gà, ↄ̃ aa aà sɛ̀ gɛ vĩ̀ aà zã́ saɛ. 11 Ɔ̃ vĩa Yesudeↄ kũ̀ maamaa ḿpii ń gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi màↄ píi.

12 Zĩnaↄ lɛ́ dabudabu ń yãbↄnsaɛↄ kɛ gbɛ̃́ↄ guu dasi. Ampii aaì kↄ̃kãaakɛ sãnu Salomↄↄ Bilandaau. 13 Gbɛ̃pãleↄ lí we nàmáo, ãma gbɛ̃́pii ì ń tↄnasiɛ, 14 mɛ́ bíla pↄ́ lɛ́ Dii Yesu náaikɛↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ píi, aaìↄ ká ń guu. 15 Ɔ̃ wà gyãeↄ sɛ̀lɛ ń wúlɛbↄↄ ń mákɛlɛↄ wà ń kálɛ zɛ́u, kɛ́ tó Piɛɛ lɛ́ gɛ̃, aà nisĩna e da ń gbɛ̃eↄla. 16 Bíla bↄ̀ wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Yelusalɛũ saɛↄ aa mↄ̀ ń gyãeↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ tã́a lɛ́ ĩadamáↄ, ↄ̃ aa gbã̀gbã píi.

Wɛ́tɛ̃a mↄa zĩnaↄnɛ

17 Ɔ̃ sa'onkia ń Saduse gãlide pↄ́ dɛ aà gbɛ̃́ ũↄ wɛdↄ̀ zĩnaↄnɛ aa fɛ̀lɛńnↄ, 18 aa ń kũkũ aa ń ká kpɛ́u, 19 ↄ̃ Dii malaikae mↄ̀ kpɛ́pi zɛ́ wɛ̃̀nɛ́ gwãasĩna, à ń bↄ́lɛ à mɛ̀: 20 À gɛ àↄ ku Lua ua, í wɛ̃ni dafupi yã'o gbɛ̃́piiɛ. 21 Zĩnaↄ yã́pi mà, ↄ̃ aa gɛ̀ Lua ua kↄↄkↄↄ, aalɛ yãdanɛ́.

Kɛ́ sa'onkia ń a gbɛ̃́ↄ fɛ̀lɛ, aa Isaili gbãadeↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kã̀aa, ↄ̃ aa dↄaiↄ zĩ̀ aa gɛ zĩnaↄ bↄlɛ kpɛ́u aa mↄ́ńnↄ. 22 Kɛ́ dↄaipiↄ kà we, aai ń e kpɛ́uo. Ɔ̃ aa ɛ̀a gɛ ònɛ́ 23 aa mɛ̀: Kɛ́ wa ka kpɛ́pi kĩ́i, wá lè gbaↄ tataaɛ gíũgiũ, mɛ́ a dↄ̃̀anaↄ ku kpɛɛlɛ, ãma kɛ́ wá wɛ̃̀, wi gbɛ̃e euo. 24 Kɛ́ Lua ua dↄ̃̀anaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ ń sa'onkiaↄ yã́pi mà, aa bílikɛ̀ yã́ pↄ́ zĩnaↄ lèwa. 25 Ɔ̃ gbɛ̃e mↄ ònɛ́: À ma! Gbɛ̃́ pↄ́ a ń ká kpɛ́uↄ ku Lua ua, aalɛ yãdanɛ́. 26 Ɔ̃ Lua ua dↄ̃̀anaↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄo gɛ̀ ń kũkũ aa sùńnↄ yãkelesai, asa aalɛ vĩakɛ gbɛ̃́ↄnɛ, kɛ́ wà su wà ń pápa ń gbɛo yã́iɛ.

27 Kɛ́ aa sùńnↄ, aa ń zɛ́ gbãadeↄ aɛ, ↄ̃ sa'onkia yãlàlamá à mɛ̀: 28 Wa giɛ́ fĩ́afĩa à yãdanɛ́ ń tↄ́pioɛ, ↄ̃ á tò yã́pi gì lì Yelusalɛũa píi, mɛ́ á ye gbɛ̃́pi gaa yãdiwɛ̃ɛa?* 29 Ɔ̃ Piɛɛ ń zĩna kĩniↄ wèmá aa mɛ̀: Lua yã́ mɛ́ kũ̀ wà ma dɛ gbɛ̃nazĩna pↄ́a. 30 Wá deziↄ Lua mɛ́ Yesu pↄ́ a aà lòo líwa á dɛ̀pi bↄ̀ gau. 31 Lua aà sɛ zↄ̃̀lɛ a ↄplaai Dↄaana ũ, Suabana ũ, kɛ́ à Isailiↄ gba zɛ́ aa nↄ̀sɛlilɛ, an duuna i kɛ̃́má. 32 Yã́piↄ seeladeↄn wá ũ, wápiↄ ń Lua Nisĩna pↄ́ Lua ì kpa gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a yãmaↄwao.

33 Kɛ́ aa yã́pi mà, an pↄ fɛ̃̀, ↄ̃ aa ye zĩnaↄ dɛdɛ. 34 Falisi pↄ́ wì mɛɛ̀ Gamaliɛli kú ń guu. Luayãdanɛdeɛ, gbɛ̃́pii ì aà tↄnasi. À fɛ̀lɛ zɛ̀ à mɛ̀ wà bↄ ń gbɛ̃́piↄ gĩa. 35 Ɔ̃ a ònɛ́: Isailiↄ, à laaika yã́ pↄ́ á ye kɛ gbɛ̃́piↄnɛi. 36 A gↄↄ i gɛ̃gɛ̃o kɛ́ Tedasi fɛ̀lɛ lɛ́ azĩa dilɛ a ka. Wà tɛ̀aàzi gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla taawa. Kɛ́ wà aà dɛ̀, ↄ̃ aà ìwaↄ gãmblaablèkↄ̃wa, ↄ̃ yã́ làa. 37 Aà gbɛa Galile gbɛ̃́ Yuda fɛ̀lɛ naogↄↄ, à gbɛ̃́ↄ gà a nàwa dasi. À gà sↄ̃, ↄ̃ aà ìwaↄ fã̀aa píi. 38 Málɛ oɛ́ tia, ásu gbɛ̃́piↄ yãdao, à ń tó we. Tó an pↄeã ń ń yãkɛaↄ bↄ̀ gbɛ̃nazĩna kĩ́iɛ, a bãdɛ. 39 Tó à bↄ̀ Lua kĩ́iɛ sↄ̃, á fↄ̃ kpánɛ́o. À laaika zĩkaa ń Luaozi. Aa aà yãmà, 40 ↄ̃ aa zĩnaↄ sìsi aa ń gbɛ̃́. Aa gìnɛ́ aa yã'o ń Yesu tↄ́o, ↄ̃ aa ń gbáɛ.

41 Zĩnaↄ bↄ̀ gbãadeↄ kĩ́i ń pↄnao, asa Lua dìlɛ an bɛɛɛ kà wà widamá Yesu tↄbↄa yã́iɛ. 42 Lá gu lɛ́ dↄ aaìↄ yãdanɛ́ Lua ua ń ń bɛↄ, aaìↄ Yesu baokpanɛ́ kã́mabosai, aaì mɛ ↄ̃mɛ Mɛsii ũ.

6

Dↄnlɛde gbɛ̃ↄn soplaↄ dilɛa

1 Gↄↄ bee kɛ́ Yesudeↄ lɛ́ kã́fĩ, an Gɛlɛki yãmanaↄ lɛ́ yã́kũtɛ̃ka an Ɛbɛlu yãmanaↄzi aa mɛ̀, tó wàlɛ blɛ kpaalɛ lá gu lɛ́ dↄ, wì pãkpa ń gyaaↄziɛ. 2 Ɔ̃ zĩna gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ Yesudeↄ sìsi píi aa mɛ̀: A zɛvĩ wà pãkpa Lua yã́i wà laaidↄ blɛkpaalɛawao. 3 À gↄ̃ɛↄ plɛ á guu gbɛ̃ↄn sopla, gbɛ̃maa pↄ́ ↄ̃nↄ pànɛ́, Lua Nisĩna pɛ̀ɛmáↄ, wí ń dilɛ zĩpi gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũ, 4 wí laaidↄ wabikɛawa ń luayã'oanɛ́o. 5 Yã́pi kàńgu ḿpii, ↄ̃ aa Ɛtiɛ̃ɛ pↄ́ luanaaikɛa ń Lua Nisĩnao pɛ̀ɛwà sɛ̀ ń Filipio ń Pↄlↄkↄↄo ń Nikanↄↄo ń Timↄo ń Paamɛnao ń Antiↄsi gbɛ̃́ Nikolaa pↄ́ Yudaↄ lousisizɛ sɛ̀ yãao. 6 Wà gɛ̀ńnↄ zĩnaↄ kĩ́i, ↄ̃ aa wabikɛ̀nɛ́ aa ↄnàmá.

7 Lua yã́ lɛ́ ligua, Yesudeↄ lɛ́ kã́fĩ Yelusalɛũ maamaa, ↄ̃ sa'onaↄ Yesu yã́ sì dasidasi.

8 Gbɛ̃kɛ ń gbãao pɛ̀ɛ Ɛtiɛ̃ɛwa, ↄ̃ àlɛ dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ kɛ bíla guu. 9 Lousisikpɛe ku wì mɛ Wɛ̃́ɛↄ lousisikpɛ. A gbɛ̃eↄ bↄ̀ Silɛni ń Alɛsãndio ń Silisi bùsuo ń Azi bùsuo. Ɔ̃ aa íbɛlɛsɛ̀ ń Ɛtiɛ̃ɛo, aa lɛkpaakɛ̀aànↄ. 10 Ãma aai fↄ̃ aà fùo ↄ̃nↄ pↄ́ Lua Nisĩna aà gbà yã́i. 11 Aa nà gbɛ̃́ↄ kpɛ, ↄ̃ gbɛ̃́piↄ mɛ̀: Wá mà à bↄ̀ Mↄizi ń Luao yã́ kpɛ. 12 Aa Yudaↄ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ nↄ̀sɛ fɛ̀lɛ, ↄ̃ aa gɛ̀ Ɛtiɛ̃ɛ kũ̀ aa gɛ̀aànↄ ń gbãadeↄ kĩ́i. 13 Ɔ̃ aa mↄ̀ ń seelade ɛgɛnaↄ aa mɛ̀: Gbɛ̃́ bee mɛ́ ìↄ Lua kpɛ́ ń Mↄizi ikoyão bɛ̃̀ɛbo láasai. 14 Asa wá mà à mɛ̀ Yesu Nazalɛti a kpɛ́pi dɛɛlɛ, i wá fɛlɛkaayã pↄ́ Mↄizi dàwɛ̃ɛ lilɛ sɛ́. 15 Ɔ̃ gbãade pↄ́ kàlɛ weↄ wɛpɛ̀ Ɛtiɛ̃ɛwa píi, aa è aà oa dɛ lán malaika oawa.

7

Ɛtiɛ̃ɛ yã'oa gbãadeↄnɛ

1 Ɔ̃ sa'onkia Ɛtiɛ̃ɛ là à mɛ̀: N yã́pi ò sĩana yã̀? 2 Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Ma gbɛ̃́ↄ ń ma maeↄ, à ma! Lua gawide bↄ̀ mↄ̀ wá dezi sɛ̃́ia Ablahaũwa gↄↄ pↄ́ a ku Mɛsↄpↄtami bùsuu, zadↄ̃ i gɛ́ zↄ̃lɛi Halanao. 3 A òɛ̀: Bↄ n bùsuu n daɛↄ guu, ní tá bùsu pↄ́ má ↄlↄnɛu.* 4 Ɔ̃ à bↄ̀ Kaladeↄ bùsupiu, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Halana. Aà mae gaa gbɛa Lua sùaànↄ bùsu pↄ́ á kú tiaɛ bee guu.† 5 Lua i bùsupi tↄↄlɛe kpawà baa kɛ̀sɛ doo, ãma à a lɛgbɛ̃̀ɛ̀ à mɛ̀ a gↄ̃ aà pↄ́ ũ ń aà buiↄ.‡ Gↄↄ bee sↄ̃ Ablahaũ nɛ́ vĩo. 6 Lua òɛ̀ à mɛ̀: N buiↄ nibↄble bùsu pãleu. We aa zↄbleu, wi ĩadamá wɛ̃̀ ↄ̀aa pla. 7 Lua mɛ̀ á ĩada bui pↄ́ aa zↄblenɛ́ↄwa,§ Ablahaũ buipiↄ bↄlɛ mↄ a sísi guɛ beeu.* 8 Ɔ̃ Lua tↄ̃zↄ̃yã dà Ablahaũɛ a bàakuaaànↄ seela ũ.† Kɛ́ à Izaaki ì, à tↄ̃zↄ̃̀ɛ̀ a gↄↄ swaaↄ̃dezĩ. Màa Izaaki kɛ̀ Yakↄbuɛ lↄ, ↄ̃ Yakↄbu kɛ̀ wá dezi káau gbɛ̃ↄn kuɛplaↄnɛ.

9 Ɔ̃ wá dezi káaupiↄ wɛdↄ̀ ń gbɛ̃do Yosɛfuɛ, aa aà yìa, wà tàaànↄ Egipi. Lua kuaànↄ,‡ 10 à aà bↄ̀ aà taasi píi guu. Lua Yosɛfupi gbà ↄ̃nↄ, a tò a na ń Egipiↄ kí Falaↄ̃ↄo, ↄ̃ à aà dìlɛ Egipi bùsu dↄaana ũ ń a bɛ'uao.§ 11 Ɔ̃ nↄana kà Egipi ń Kanaa bùsuo píi. Taasi kɛ̀ zↄ̃ↄ, wá dezipiↄ i pↄe e blèo. 12 Kɛ́ Yakↄbu mà ése kú Egipi, à wá dezipiↄ zĩ̀ we. An gɛa sɛ̃́ian we.* 13 A gɛ̃n plaade Yosɛfu azĩa ↄ̀lↄ a vĩ̀iↄnɛ, ↄ̃ Falaↄ̃ↄ Yosɛfu daɛↄ dↄ̃̀.† 14 Ɔ̃ Yosɛfu gbɛ̃́ zĩ̀ a mae Yakↄbuwa aà mↄ́ ń a daɛↄ píi. Ampii aa gbɛ̃ↄn basiiↄ̃ sↄosaiɛ. 15 Ɔ̃ Yakↄbu gɛ̀ Egipi. À gà we ń wá dezipiↄ píi.‡ 16 Wà sù ń ń gɛↄ Sikɛũ, ↄ̃ wa ń vĩ́ gbɛ̀'ɛ pↄ́ Ablahaũ lù Amↄↄ nɛ́ↄwa mia ũ à fĩabò ń ã́nusuo guu.§

17 Kɛ́ lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ Ablahaũɛ kɛgↄↄ ye kái, wá bui dasikũ̀ à kã̀fĩ Egipi maamaa. 18 Ɔ̃ kía dafu pↄ́ Yosɛfu dↄ̃o zↄ̃̀lɛ kpalau Egipi.* 19 A pãsĩ ń wá buio, à wá deziↄ wɛtã̀ a tò aa ń nɛ́ↄ kↄ̀lɛ aa gàga.† 20 Gↄↄ bee ↄ̃ wà Mↄizi ì, aà maa kɛ̀ zài. Wà aà gwà a mae bɛ mↄ àaↄ̃ɛ. 21 Kɛ́ wà aà vũ̀aa, ↄ̃ Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛ aà kↄ̃mpa, à aà gwà azĩa nɛ́ ũ.‡ 22 Wà Egipiↄ ↄ̃nↄ dàda Mↄiziɛ píi, à gↄ̃̀ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ yã'oa ń yãkɛao guu.

23 Kɛ́ à kà wɛ̃̀ bla, a dà a sↄ̃u à gɛ́ a gbɛ̃́ Isailiↄ gwai. 24 Kɛ́ a è Egipi gbɛ̃́ lɛ́ ĩada a gbɛ̃dowa, ↄ̃ à yãsì ń a gbɛ̃́o, à tↄsìwà à aà dɛ̀. 25 Àlɛ e a gbɛ̃́ↄ dↄ̃ kɛ́ Lua ye à ń suaba a sabaiɛ, ãma aai dↄ̃o. 26 Kɛ́ a gu dↄ̀ Isaili gbɛ̃ↄn plaↄ lɛ́ sòlekɛ, ↄ̃ à mↄ̀ ń yoaa, à awakpànɛ́ à mɛ̀: Ma gbɛ̃́ↄ, bↄ́yãi álɛ ĩadakↄ̃wa kↄ̃tɛ̃ɛi? 27 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ĩada a gbɛ̃dowa ↄzↄ̃̀ Mↄizizi à mɛ̀: Démɛ n kpa kía ũ, ↄ̃ ńlɛ yãkɛkɛwɛ̃ɛi? 28 Ń ye ma dɛ lá n Egipi gbɛ̃dɛ̀ gĩawa yã̀? 29 Kɛ́ Mↄizi yã́pi mà, à bàalɛ̀ tà Madiã bùsuu.§ We à nɛgↄ̃ɛↄ ìu gbɛ̃ↄn pla.*

30 Wɛ̃̀ bla gbɛa ↄ̃ malaika bↄ̀ mↄ̀wà guwaiwaiu Sinai gbɛ saɛ kàelɛ tɛ́ guu. 31 Kɛ́ Mↄizi dabu bee è, à bↄ̀ aà saɛ. Kɛ́ à sↄ̃̀i gwai, à Dii lↄↄ mà à mɛ̀: 32 Mámɛ má n deziↄ Ablahaũ ń Izaakio ń Yakↄbuo Lua ũ. Vĩa Mↄizi kũ̀, àlɛ lualua, i fↄ̃ wɛsɛ gwào. 33 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Ǹ n kyale bↄbↄ, asa gu pↄ́ ń zɛu kua adoaɛ. 34 Ma wɛ́tɛ̃a pↄ́ wàlɛ mↄ́ ma gbɛ̃́ pↄ́ kú Egipiↄnɛ è sã́asã, ma ń aaukɛa mà, ↄ̃ ma mↄ ń boi. Má n zĩ Egipi sa.† 35 Mↄizi pↄ́ aa gìɛ̀ yãa aa mɛ̀, démɛ aà dìlɛ dↄaana ũ à yã́gↄ̃gↄ̃nɛ́ipi‡ ↄ̃ Lua aà zĩ̀, à dↄ̀aanɛ́ à ń mìsi malaika pↄ́ bↄ̀ mↄ̀wà kàelɛ guu sabai. 36 Aàpi mɛ́ bↄ̀ńnↄ, à yãbↄnsaɛↄ ń dabudabuↄ kɛ̀ Egipi ń Ísia Tɛ̃ao ń guwaiwai guuo wɛ̃̀ bla.§ 37 Mↄizipi ò Isailiↄnɛ Lua a ń gbɛ̃e sɛ ãnabi ũ láawa.* 38 Mↄizipi kú ń gbɛ̃́ pↄ́ kãaaapiↄ guwaiwaiu, a ku we ń wá deziↄ ń malaika pↄ́ yã'òɛ̀ Sinai gbɛ musuo. Lua yã́ wɛ̃nideↄ kpàwà, ↄ̃ a dàwɛ̃ɛ.†

39 Wá deziↄ gì aà yãmai, ↄ̃ aa gìaàzi, an làasoo tà Egipi. 40 Aa ò Aalonaɛ aa mɛ̀: Diieↄ kɛwɛ̃ɛ aa dↄaawɛ̃ɛ, asa Mↄizi pↄ́ wá bↄ́lɛ Egipi, wá dↄ̃ bↄ́ à bↄ̀lɛ a ũo. 41 Gↄↄ bee ↄ̃ aa tã́a pì lán gáaewa, ↄ̃ aa sa'òwà aa dikpɛkɛ̀ pↄ́ pↄ́ aa kɛ̀ ńzĩaɛpiɛ.‡ 42 Ɔ̃ Lua bↄ̀ ń kpɛ a tò aa kùlɛ luabɛ pↄ́ↄnɛ lá a ku ãnabiↄ lá guuwa à mɛ̀:

Isailiↄ, i kɛ mámɛ a sa'òa guwaiwaiu wɛ̃̀ blao.

43 Tã́a Mↄlↄku zwã̀akpɛ ↄ̃ á sɛa

ń saana Lamfã pↄ́ a zɛò taao.

Dii pↄ́ á pì a kúlɛnɛ́ↄ yã́i

ↄ̃ má tò wà tàánↄ Babiloni kpɛle.§

44 Wá deziↄ zwã̀akpɛ vĩ guwaiwaiu. Lua a taa ↄ̀lↄ Mↄiziɛ, ↄ̃ wa kɛ̀ lá Lua òɛ̀wa.* 45 Kpɛ́pi gↄ̃̀ Yozueeɛ ń wá deziↄ, ↄ̃ aa mↄ̀ buipãle pↄ́ Lua ń yánɛ́ↄ bùsu sìomá.† Kpɛ́pi ku we e Davidi gↄↄ. 46 Davidipi na ń Luao, ↄ̃ à wabikɛ̀wà à e aà kpɛ́ dↄ Isailiↄnɛ. 47 Salomↄↄ mɛ́ kpɛ́pi dↄ̀ɛ̀.‡ 48 Ãma Musude líↄ ku kpɛ́ pↄ́ gbɛ̃nazĩnaↄ dↄ̀ guuo, lá ãnabi òwà: 49 Dii mɛ̀:

Musuá ma kpalabaaɛ,

tↄↄlɛá ma gbadibↄɛ.

Kpɛ́ kpeletaa á dↄmɛɛi?

Gu kpele má e pilaui?

50 Mámɛ mi pↄ́pii kɛo lé?§

51 Luayãdansaiↄn á ũ! Á nↄ̀sɛ paaao! Á swã́ gbãaɛ! Iↄ gi Lua Nisĩnai, iↄ kɛ lá á deziↄwa.* 52 Ãnabi kpele á deziↄ i aà wɛtão ni? Aa gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̀aa Gbɛ̃ Maa mↄa yã'òↄ dɛ̀dɛ. Aàpi ↄ̃ a bↄ aà kpɛ a aà dɛ̀ sa. 53 A Lua ikoyã pↄ́ malaikaↄ ònɛ́ mà, ãma á kũao.

Ɛtiɛ̃ɛ gaa

54 Kɛ́ aa yã́pi mà, an pↄ fɛ̃̀aàzi, aa lɛ́sakã̀aàzi. 55 Ɔ̃ Lua Nisĩna dɛdɛa Ɛtiɛ̃ɛwa guu à wɛpɛ̀ luabɛwa, ↄ̃ à Lua gawi è ń Yesuo zɛa aà ↄplaai. 56 Ɔ̃ à mɛ̀: À ma! Ma luabɛ è wɛ̃a, Gbɛ̃nazĩn Nɛ́ zɛa Lua ↄplaai. 57 Ɔ̃ aa ↄtà ń swã́lɛ aa wii gbãa lɛ̀, ↄ̃ aa kùsiwà sãnusãnu. 58 Aa aà gàlɛ bↄ̀ò wɛ̃́nkpɛ, ↄ̃ aalɛ aà papa ń gbɛo wà aà dɛ. Aa ń uladaↄ bↄ kàlɛ ń ɛ̀waaso pↄ́ wì mɛ Sↄluo. 59 Kɛ́ aalɛ Ɛtiɛ̃ɛ papa ń gbɛo, à wabikɛ̀ à mɛ̀: Dii Yesu, ma nisĩna sí. 60 Ɔ̃ à kùlɛ à wii gbãa lɛ̀ à mɛ̀: Dii, ńsu ǹ ń duunaɛ bee dao. Yã́ bee oa gbɛa ↄ̃ à gà.

8

1 Sↄlupi ku gbɛ̃́ pↄ́ aa Ɛtiɛ̃ɛ dɛ̀ↄ kpɛɛ. Zĩbeezĩ wà nà wɛ́tɛ̃a zↄ̃ↄ mↄa Yelusalɛũ Yesudeↄnɛwa. Mɛ́ i kɛ zĩnaↄ bàasio, gbɛ̃́ kĩniↄ fã̀aa píiɛ Yude ń Samali bùsuↄ guu. 2 Luayãmanaeↄ Ɛtiɛ̃ɛ vĩ̀, aa aà gaa ↄ́ↄlↄ̀ ń wii gbãao. 3 Ɔ̃ Sↄlupi ãiakɛ̀ ń Yesudeↄ kaalɛao. Ìↄ gɛ̃ ua ń uao àↄ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ kũkũ, iↄ ń gálɛ gɛ ń ká kpɛ́u.

Baona kpaa Samali bùsuu

4 Gbɛ̃́ pↄ́ fã̀aaↄ gɛ̀ Yesu baokpà gupiiu. 5 Filipi gɛ̀ Samali bùsu wɛ̃́lɛeu, ↄ̃ à Mɛsii waasokɛ̀nɛ́. 6 Kɛ́ bíla Filipi yãmà mɛ́ aa dabudabu pↄ́ a kɛ̀ↄ è, aa laaidↄ̀ yã́ pↄ́ àlɛ owa ń nↄ̀sɛmɛndoo. 7 Asa gbɛ̃́ pↄ́ an tã́aↄ gòmá ń wii gbãaoↄ dasi, mɛ́ gbɛ̃kaaũaↄ ń ɛɛↄ gbã̀gbã dasi. 8 Ɔ̃ wà pↄna zↄ̃ↄ kɛ̀ wɛ̃́lɛpiu.

9 Gↄ̃ɛe ku we za zi wì mɛ Simↄↄ, ìↄ dabudabuna kɛ ì bↄ Samaliↄ saɛ, ↄ̃ à azĩa dìlɛ gbɛ̃́ gbia ũ. 10 Nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi wì laaidↄ aà yã́wa wì mɛ: Gbɛ̃́pi gbãaá Lua gbãa pↄ́ wì mɛ Gbãa Zↄ̃ↄɛ. 11 Dabudabuna pↄ́ ìↄ kɛ ń guu à gɛ̃̀gɛ̃ ń kṹ. 12 Ãma kɛ́ aa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i bao pↄ́ Filipi kpànɛ́ ń Yesu Kilisi tↄ́o mà, aa sì, ↄ̃ aa da'ilɛkɛ̀ gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ píi. 13 Baa Simↄↄpi yã́pi sì à da'ilɛkɛ̀, ↄ̃ à nà Filipiwa. Kɛ́ à dabudabu ń iko zↄ̃ↄ pↄ́ Filipi lɛ́ kɛↄ è, à bↄ̀ aà saɛ.

14 Kɛ́ zĩnaↄ mà za Yelusalɛũ Samaliↄ Lua yã́ sì, aa Piɛɛ ń Zãao zĩ̀má. 15 Kɛ́ aa kà we, aa wabikɛ̀nɛ́ kɛ́ aa Lua Nisĩna e yã́i. 16 Wà ń da'ilɛkɛ̀ ń Dii Yesu tↄ́o, ãma Lua Nisĩna i di an gbɛ̃eɛ yãao. 17 Kɛ́ aa ↄnàmá, ↄ̃ aa Lua Nisĩna è sa. 18 Kɛ́ Simↄↄ è wà Lua Nisĩna è ń zĩnaↄ ↄnaamáo, ↄ̃ à mↄ̀nɛ́ ń ↄ̃ao 19 à mɛ̀: À ma gba ikopi sↄ̃, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ma ↄnàwà, ade lí Lua Nisĩna e. 20 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: N ↄ̃a a kaalɛnnↄ, asa ńlɛ e ńyↄ̃ Lua gba e ń ↄ̃aoɛ. 21 N ↄ ku zĩpi guuo, n bàa ku a guuo, asa n nↄ̀sɛ maa Luaɛo. 22 Kpɛ li n yãvãipiɛ, ní wabikɛ Diiwa. Wìliↄ dↄ̃o à gí sùuukɛinnↄ ń n làasoo bee taaoa? 23 Asa má è gↄ̃izĩna kú n guuɛ, duuna bakã̀nɛ. 24 Ɔ̃ Simↄↄ mɛ̀: À wabikɛmɛɛ Diiwa ázĩa, kɛ́ yã́ pↄ́ á ò su ma leo yã́i.

25 Kɛ́ Piɛɛ ń Zãao Dii seeladekɛ kɛ̀ aa aà yã́ dànɛ́, ↄ̃ aa ɛ̀a lɛ́ tá Yelusalɛũ, aalɛ baonakpa Samali wɛ̃́lɛↄ guu dasi.

Filipi ń Etiopi gbɛ̃eo

26 Dii malaikae yã'ò Filipiɛ à mɛ̀: Fɛlɛ gɛ́ gɛↄmidↄkĩi oi. Zɛ́ pↄ́ bↄ̀ Yelusalɛũ à pã̀ gbáaa à gɛ̀ Gaza sɛ́. 27 Ɔ̃ à dàzɛu. Etiopi gbɛ̃e bɛ zɛ́piu. Etiopi bùsu nↄɛ kía pↄ́ wì mɛ Kandase ziiaɛ, mɛ́ aà àizɛɛ dↄ̃̀anaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄɛ. À mↄ̀ lousìsi Yelusalɛũ, 28 ↄ̃ à ɛ̀a lɛ́ tá zↄ̃lɛa a sↄ̃́go guu, àlɛ ãnabi Isaia lá kyokɛ. 29 Ɔ̃ Lua Nisĩna ò Filipiɛ: Gɛ ǹ na sↄ̃́go keewa. 30 Ɔ̃ Filipi bàalɛ̀ gɛ̀. A mà àlɛ ãnabi Isaia lá kyokɛ, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Ń kyó pↄ́ ńlɛ kɛ bↄↄlɛ dↄ̃a? 31 A wèwà à mɛ̀: Tó gbɛ̃e i a zɛ́ ↄlↄmɛɛo, kpelewa má fↄ̃ mà dↄ̃i? Ɔ̃ à Filipi sìsi, à gɛ̃̀ zↄ̃̀lɛ aà saɛ. 32 Yã́ pↄ́ àlɛ a kyokɛpin kɛ:

Lán sã pↄ́ wàlɛ gɛ́ a kòlokpaiwa,

lán sã pↄ́ wàlɛ a kãkɛ̃ɛlɛwa,

a nílɛ kpɛ̃́, i a lɛ́ wɛ̃aao.

33 Wà widàwà,

wi yã́kpalɛkɛaànↄ a zɛ́wao.

Démɛ a fↄ̃ aà gↄↄ gbɛ̃́ↄ yã'oi?

Asa wà aà kua dṹnia guu mìdɛɛ.*

34 Ɔ̃ gↄ̃ɛpi ò Filipiɛ: Omɛɛ, dé musu ãnabi bee òui? Aà zĩa yã̀ ge gbɛ̃pãleɛ? 35 Ɔ̃ sɛa Lua yã́piwa Filipi Yesu baokpàɛ̀. 36 Kɛ́ aalɛ gɛ́ aɛ, aa kà í kĩ́i, ↄ̃ gↄ̃ɛpi mɛ̀: Í gwa kɛ. Bↄ́mɛ a kpamɛɛ mà da'ilɛkɛi? 37 Ɔ̃ Filipi òɛ̀: Tó n yã́pi sì ń nↄ̀sɛmɛndoo, ńyↄ̃ fↄ̃́. A wèwà à mɛ̀: Má sì Yesu Kilisiá Lua Nɛ́ɛ. 38 Ɔ̃ à mɛ̀ wà gó zɛ. Ɔ̃ an pla ḿpii aa pìla aa gɛ̃̀ íu. Ɔ̃ à aà da'ilɛkɛ̀. 39 Kɛ́ aa bùa sĩ̀sĩa, ↄ̃ Dii Nisĩna Filipi kpàɛ̀ gui, gↄ̃ɛpi i aà e lↄo, ↄ̃ pↄna guu à gɛ̃̀zɛa. 40 Filipi su è á kú Azota, ↄ̃ à gɛ̀ Yesu baokpà wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo e à gɛ̀ kàò Sezale.

9

Yesu bↄ mↄa Sↄluwa

1 Gↄↄ bee sↄ̃ Sↄlu lɛ́ pↄbↄ a níu, àlɛ yãpãsĩ o Dii ìwaↄ dɛdɛa yã́ musu. À gɛ̀ sa'onkia kĩ́i, 2 a gbɛ̀awà aà lákɛ̃ Damasi lousisikpɛdeↄnɛ aà kpawa, kɛ́ tó a su zɛ́pideↄ è we, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ píi, a ń kṹkũ suńnↄ Yelusalɛũ. 3 Kɛ́ à dàzɛu, à kãikũ̀ ń Damasio, ↄ̃ kã́ndo gupua bↄ̀ luabɛ à kùlɛwà. 4 À bↄ̀lɛlɛ, ↄ̃ à lↄↄ mà, wàlɛ òɛ̀: Sↄlu, Sↄlu, bↄ́yãi ńlɛ ĩadaai? 5 Ɔ̃ à mɛ̀: Ḿmɛnn déi Dii? Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Mámɛ má Yesu pↄ́ ńlɛ ĩadawà ũ. 6 Fɛlɛ gɛ̃ wɛ̃́lɛ guu, wi yã́ pↄ́ ńyↄ̃ kɛ onɛ. 7 Gbɛ̃́ pↄ́ aa bɛaànↄↄ gↄ̃̀ sã́ii. Aa lↄↄpi mà, ãma aai gbɛ̃e eo. 8 Kɛ́ Sↄlu fɛ̀lɛ, ↄ̃ à a wɛ́ wɛ̃̀, i gu'eo. Ɔ̃ wà aà kũ̀ a ↄwa, wà gɛ̀aànↄ Damasi. 9 À kɛ̀ gↄↄ àaↄ̃ gu'esai, i pↄbleo, i imio.

10 Yesudee ku Damasi wì mɛ Ãnania. Dii yã'òɛ̀ wɛ́pungu'ea guu à mɛ̀: Ãnania. Ɔ̃ a wèwà à mɛ̀: Má kɛ́ Dii. 11 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Fɛlɛ gɛ́ zɛ́ pↄ́ wì mɛ Súsu guu e Yuda bɛ'ua, ní Taasu gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Sↄlu gbɛa. Àlɛ wabikɛa we. 12 Wɛ́pungu'ea guu a è n mↄ n ↄnàwa kɛ́ a wɛ́ gu'e. 13 Ɔ̃ Ãnania òɛ̀: Dii, má mà wà gbɛ̃́pi yã'ò dasi, lá à yãvãikɛ̀ n gbɛ̃́ pↄ́ kú Yelusalɛũↄnɛ. 14 Sa'onkia aà gbà zɛ́ aà gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ n sisi laↄ kṹkũ. A yã́i à mↄ̀i. 15 Ɔ̃ Dii òɛ̀: Gɛ́, asa ma gbɛ̃́pi sɛ̀ aà gɛ́ ma tↄbↄi buipãleↄnɛ ń ń kíaↄ ń Isailiↄɛ. 16 Lá a taasikɛ ma tↄbↄa yã́i, má ↄlↄɛ̀. 17 Ɔ̃ Ãnania bↄ̀ à gɛ̀ gɛ̃̀ uapiu, à ↄnà Sↄluwa à mɛ̀: Sↄlu ma gbɛ̃́, Dii Yesu pↄ́ bↄ̀ mↄ̀ma zɛ́u gↄↄ pↄ́ ńlɛ mↄ́ la mɛ́ ma zĩ, kɛ́ ǹ gu'e yã́i, Lua Nisĩna i dinɛ. 18 Wegↄ̃ↄ pↄ́ bↄ̀lɛ aà wɛ́u lán kpↄ̀tɛɛↄwa aa lɛ̀lɛ, ↄ̃ à gu'è. Ɔ̃ à fɛ̀lɛ da'ilɛkɛ̀. 19 Kɛ́ à pↄblè, à gbãa è, ↄ̃ à gↄↄplakɛ̀ ń Yesude pↄ́ kú Damasiↄ.

Sↄlu waasokɛa Damasi ń Yelusalɛũo

20 Ɔ̃ Sↄlu nà Yesu yã́ waasokpaawa gↄ̃̀ↄ Yudaↄ lousisikpɛↄ guu à mɛ̀, Yesu mɛ́ Lua Nɛ́ ũ. 21 Yã́pi bↄ̀ gbɛ̃́ pↄ́ màↄ saɛ aa mɛ̀: Gbɛ̃́ bee mɛ́ i gbɛ̃́pi sìsinaↄ ásookɛ Yelusalɛũo lò? I mↄ la à ń kṹkũ à táńnↄ sa'onkiaↄ kĩ́io lò? 22 Sↄlu sↄ̃, aà gbãa ìↄ kã́fĩ, à Yesu Mɛsiikɛyã bìiwànɛ́, ↄ̃ aà yã́ Yuda pↄ́ kú Damasiↄ fù.

23 Gↄↄpla gbɛa Yudaↄ lɛkpàaĩaàzi kɛ́ aa e wà aà dɛ, 24 ↄ̃ à ń lɛkpaaĩapi mà. Aa wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛↄ dↄ̃̀a fãanɛ ń gwãasĩnao, kɛ́ aa e wà aà dɛ yã́i. 25 Gwãasĩna ↄ̃ Sↄlu gbɛ̃́ↄ aà dà gbíu, aa aà gbàɛ ń bao bàasi bĩ́i musu.

26 Kɛ́ à kà Yelusalɛũ, a wɛ̀ɛlɛ à na Yesudeↄwa, ↄ̃ aa vĩakɛ̀ɛ̀ ḿpii, aalɛ aà Yesudekɛ náaikɛo. 27 Ɔ̃ Baanaba aà sɛ̀ gɛ̀aànↄ zĩnaↄ kĩ́i, a dàu a sìunɛ́ lá Sↄlu Dii è zɛ́u ń yã́ pↄ́ Dii òɛ̀o ń lá à Yesu yã'ò gupuau Damasio. 28 Ɔ̃ Sↄlu gɛ̃̀ Yesudeↄ guu, à bɛ̀bɛńnↄ Yelusalɛũ, à yã'ò gbɛ̃́ↄnɛ gupuau ń Dii tↄ́o. 29 Kɛ́ à yã'ò Yuda Gɛlɛki yãmanaↄnɛ, à lɛkpaakɛ̀ńnↄ, ↄ̃ aalɛ aà wɛ. 30 Kɛ́ Yesudeↄ dↄ̃̀, aa gɛ̀ zɛ̀ɛ̀ Sezale, ↄ̃ à tà Taasu.

31 Bee gbɛa Yesudeↄ gↄ̃̀ dↄdↄa Yude ń Galileo ń Samali bùsuo píi, aalɛ zɛdↄ, aalɛ gɛ́ aɛ vĩakɛa Diiɛ guu, aalɛ kã́fĩ ń Lua Nisĩna dↄnlɛo.

Enɛɛ gbã́gbãa ń Tabita vuao

32 Piɛɛ ì bɛbɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo píi, ↄ̃ à gɛ̀ Lua gbɛ̃́ pↄ́ kú Lidaↄ gwai. 33 À gↄ̃ɛ pↄ́ wì mɛ Enɛɛ è we, à kàaũ kálɛa wɛ̃̀ swaaↄ̃. 34 Ɔ̃ Piɛɛ òɛ̀: Enɛɛ, Yesu Kilisi lɛ́ n gbãgbã. Fɛlɛ ǹ n pɛ koo. Ɔ̃ à fɛ̀lɛ gↄ̃̀ↄ. 35 Lidadeↄ ń Salↄnadeↄ aà è, ↄ̃ aa zɛ̀ ń Diio.

36 Nↄɛ Yesudee ku Zope, aà tↄ́n Tabita. Ń Gɛlɛki yã́o sↄ̃ Dↄↄkasi. Bee mɛ̀ tue. Yãmaakɛa pɛ̀ɛwà mɛ́ ì wɛ̃nadↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ. 37 Gↄↄ bee ↄ̃ à gyãkɛ̀ à gà. Kɛ́ wà aà bↄ̀ í pãsĩu, wà aà sɛ wùlɛ kpɛdiakↄ̃au musu. 38 Zope sↄ̃ a zã̀ ń Lidaoo. Kɛ́ Yesudeↄ mà Piɛɛ ku we, aa ń gbɛ̃ↄn plaↄ zĩ̀wà aa wabikɛ̀wà aa mɛ̀: Mↄ wá bɛ kpakpa. 39 Ɔ̃ Piɛɛ fɛ̀lɛ gɛ̀ńnↄ. Kɛ́ à kà, wà dɛ̀dɛaànↄ kpɛ́pi musu. Ɔ̃ gyaaↄ sↄ̃̀aàzi ḿpii ń ↄↄlↄo, aa ula ń pↄkasa pↄ́ Tabita kɛ̀ gↄↄ pↄ́ a kúńnↄↄ ↄ̀lↄɛ̀. 40 Piɛɛ ń yá ń bↄ́lɛ bàasi. À kùlɛ à wabikɛ̀, ↄ̃ à aɛdↄ̀ gɛpiwa à mɛ̀: Tabita fɛlɛ! À wɛ́ wɛ̃̀ à Piɛɛ è, ↄ̃ à fɛ̀lɛ zↄ̃̀lɛ. 41 Piɛɛ aà kũ̀ a ↄwa à aà fɛ̀lɛ zɛ̀. Ɔ̃ à Lua gbɛ̃́piↄ sìsi ń gyaaↄ, ↄ̃ à aà kpàmá bɛ̃́ɛ. 42 Yã́pi lì Zopea píi, ↄ̃ wà Dii náaikɛ̀ we dasi. 43 Piɛɛ gↄↄplakɛ̀ we Simↄↄ báatotona bɛ.

10

Kↄↄnɛi Piɛɛ sísia

1 Gbɛ̃e ku Sezale, aà tↄ́n Kↄↄnɛi. Aàpi mɛ́ sosa gãli pↄ́ wì mɛ Itali sosa gbɛ̃ↄn basↄoↄ dↄaana ũ. 2 Gbɛ̃́piá luayãmanaɛ, a Lua vĩa vĩ, aàpi ń a bɛdeↄ píi. Ì wɛ̃nadↄ̃nɛ́ maamaa, mɛ́ ìↄ wabikɛ Luawa mↄ̀ↄmↄↄ. 3 Gↄↄewa ĩatɛ̃ auapilaa, wɛ́pungu'ea guu à Lua malaikae è wásawasa, à gɛ̃̀ a bɛ a òɛ: Kↄↄnɛi. 4 Kↄↄnɛi wɛ́ gↄ̃̀ biiwà, vĩao aà kũ̀, ↄ̃ à mɛ̀: Bↄ́ ni, Dii? A wèwà à mɛ̀: N wabikɛa ń n wɛ̃nadↄ̃a gbɛ̃́ↄnɛo kà Luagu, ↄ̃ a sìnnↄ. 5 Gbɛ̃́ↄ zĩ Zope sa, aa Simↄↄ pↄ́ wì mɛ Piɛɛ sísi. 6 À pìla gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Simↄↄ báatotonawa. Aà bɛ ku ísialɛ. 7 Kɛ́ malaikapi tà, Kↄↄnɛi a zĩkɛna gbɛ̃ↄn plaↄ sìsi ń sosa luayãmana pↄ́ nawao. 8 Kɛ́ a dàu a sìunɛ́ píi, ↄ̃ à ń zĩ́ Zope.

9 Kɛ́ a gu dↄ̀, ↄ̃ aa dàzɛu, aa kà kãi ń wɛ̃́lɛpio. Gↄↄ bee Piɛɛ dɛ̀dɛ kpɛ́ musu ĩatɛ̃ minanguo wabikɛi. 10 Nↄana lɛ́ aà dɛ, a ye pↄble, ↄ̃ gↄↄ pↄ́ wàlɛ blɛkɛ, à wɛ́pungu'è. 11 À luabɛ è wɛ̃a, pↄe lɛ́ pila lán zwã̀a zↄ̃ↄwa. Wà ba dↄ̀dↄ a swã́ mɛ̀n síiↄ̃ↄwa píi, wàlɛ gbaɛ zĩ́lɛ. 12 Nↄ̀bↄↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń bãↄ píi ká a guu. 13 Ɔ̃ wa òɛ̀: Piɛɛ, fɛlɛ dɛ ǹ só. 14 Ɔ̃ Piɛɛ mɛ̀: Bauo Dii, mi tɛ̃e ge pↄ́ gbãlɛa ble ziio. 15 Ɔ̃ à lↄↄpi mà a gɛ̃n plaade wà mɛ̀: Pↄ́ pↄ́ Lua gbãbↄ̀ɛ̀, ńsu ǹ a tɛ̃boo. 16 À kɛ̀ màa gɛ̃n àaↄ̃, ↄ̃ kã́ndo wà pↄ́pi gà wà tàò luabɛ.

17 Piɛɛ lɛ́ bílikɛ wɛ́pungu pↄ́ a è yã́wa, ↄ̃ Kↄↄnɛi zĩna pↄ́ aa Simↄↄ bɛ gbɛ̀aↄ kà gↄ̃̀ↄ, aa zɛa bↄlɛu. 18 Aa lɛzù aa gbɛ̀a tó wekĩi Simↄↄ pↄ́ wì mɛ Piɛɛ pìlau. 19 E tia Piɛɛ lɛ́ làasookɛ wɛ́pungu pↄ́ á èwa, ↄ̃ Lua Nisĩna òɛ̀: Gbɛ̃ↄn àaↄ̃ↄ lɛ́ n gbɛa. 20 Pila gɛ́ńnↄ seasai, asa mámɛ ma ń zĩ́ma. 21 Ɔ̃ Piɛɛ pìla gɛ̀ gbɛ̃́piↄ kĩ́i à mɛ̀: Mámɛ má gbɛ̃́ pↄ́ álɛ gbɛa ũ. Bↄ́yãi a mↄi lai? 22 Aa mɛ̀: Sosaↄ dↄaana Kↄↄnɛi mɛ́ wá zĩ́. Gbɛ̃maaɛ, a Lua vĩa vĩ. Yudaↄ píi ì aà tↄnasi. Lua malaikae òɛ̀ aà n sísi a bɛ, aà n yãma. 23 Ɔ̃ Piɛɛ gɛ̃̀ńnↄ ua à ń yàaekɛ̀.

Kɛ́ a gu dↄ̀, à fɛ̀lɛ dàńnↄ zɛ́u. Zope Yesudeeↄ gɛ̀ aà kpái. 24 A gↄↄ àaↄ̃de aa kà Sezale. Kↄↄnɛi a daɛↄ ń a gbɛ̃na fɛ̃̀ɛɛↄ kã̀aa, àlɛ ń dã́. 25 Kɛ́ Piɛɛ gɛ̃̀ ua, ↄ̃ Kↄↄnɛi gɛ̀ dàaàlɛ à kùlɛɛ̀. 26 Ɔ̃ Piɛɛ aà fɛ̀lɛ à mɛ̀: Fɛlɛ zɛ. Gbɛ̃nazĩnan ma ũ sↄ̃. 27 Àlɛ yã'oaànↄ e aa gɛ̀ gɛ̃̀ kpɛ́u, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ lè kãaaa we dasidasi. 28 A ònɛ́: Á dↄ̃ kɛ́ Yudaↄ zɛvĩ aa yãalɛ ń buipãleo ge aa gɛ̃ aà uao. Ãma Lua ↄ̀lↄmɛɛ másu gbɛ̃e gbãsĩ bo ge mà aà tɛ̃boo. 29 A yã́i tò kɛ́ wà ma sisi, ma mↄ zĩ́ozĩonakɛsai. Má ye mà yã́ pↄ́ a ma sisiwà ma sa. 30 Ɔ̃ Kↄↄnɛi mɛ̀: A gↄↄ síiↄ̃n la, kɛ́ málɛ wabikɛ ma bɛ e ĩatɛ̃ gɛ̀ aua pìlaò maa'i kɛ́wa. Ɔ̃ kã́ndo ma gbɛ̃e è zɛa ma aɛ pↄ́ tɛkɛa daa 31 à mɛ̀: Kↄↄnɛi, Lua n wabikɛa sì, mɛ́ n wɛ̃nadↄ̃anɛ kàaàgu. 32 Gbɛ̃́ↄ zĩ Zope Simↄↄ pↄ́ wì mɛ Piɛɛ sísii. À pìla Simↄↄ báatotona bɛ ísialɛ. 33 Ɔ̃ ma gbɛ̃́ↄ zĩ̀ma gↄ̃̀ↄ. Lá n mↄ, à kɛ̀ maa. Tia kɛ́wa, wápii wá kú la Lua dↄ̃a guu, kɛ́ wà yã́ pↄ́ Dii ònɛ ma yã́i.

Lua Nisĩna dia buipãleↄnɛ

34 Piɛɛ yãsɛ̀ à mɛ̀: Má sì sĩana sa kɛ́ Lua lí gbɛ̃e zãboo.* 35 Bui píi guu gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ vĩakɛɛ̀ mɛ́ ì yãmaakɛ, ade yã́ mɛ́ ì kaaàgu. 36 Lua a yã́ dà Isailiↄnɛ, à kɛaanↄ na Yesu Kilisi sabai baokpànɛ́. Aàpi mɛ́ bui píi Dii ũ. 37 Á yã́ pↄ́ kɛ̀ Yude bùsu píi guu dↄ̃, lá à dàalɛ Galile Zãa kpàwakɛa ń gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛao gbɛa. 38 Á dↄ̃ lá Lua a Nisĩna pìsi Yesu Nazalɛtiwa, ↄ̃ a kú ń gbãao, à gɛ̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo à yãmaakɛ̀nɛ́, à gbɛ̃́ pↄ́ Ibiisi ń gã lìnɛ́ ń kpɛↄ gbã̀gbã, asa Lua kuaànↄɛ. 39 Wá dɛ yã́ pↄ́ a kɛ̀ Yude bùsuu ń Yelusalɛũo píi seeladeↄ ũ. Wà aà lòo líwa wa dɛ̀, 40 ↄ̃ Lua aà vù a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́, a tò à azĩa ↄ̀lↄwɛ̃ɛ. 41 I kɛ gbɛ̃́piiɛ no, wá gbɛ̃́ pↄ́ Lua dↄ̀aa wá sɛ́ aà seelade ũↄnɛ. Aà bↄa gau gbɛa wa pↄblèaànↄ, wa imìaànↄ. 42 Ɔ̃ a dìlɛwɛ̃ɛ wà waasokɛ gbɛ̃́ↄnɛ, wí onɛ́ ámɛ á dɛ gbɛ̃́ pↄ́ Lua dìlɛ gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ ń gyaadeↄ píi yã́kpalɛkɛna ũ. 43 Ãnabiↄ píi aà yã'ò aa mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ aa aà náaikɛ̀ↄ duuna a kɛ̃́má aà tↄ́ yã́i.

44 Gↄↄ pↄ́ Piɛɛ lɛ́ yã́pi onɛ́, Lua Nisĩna dì gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yã́pi maↄnɛ píi. 45 Yã́pi dì Yuda Yesude pↄ́ mↄ̀ ń Piɛɛoↄwa, kɛ́ baa buipãleↄ, Lua a Nisĩna pìsimá gba ũ yã́i. 46 Asa aa mà, aalɛ yãebui'o, aalɛ Lua yãbↄnsaɛkɛaↄ o. Ɔ̃ Piɛɛ mɛ̀: 47 Gbɛ̃́piↄ Lua Nisĩna è láwáwa. Démɛ a fↄ̃ gínɛ́ aa da'ilɛkɛi? 48 Ɔ̃ a ò wà ń da'ilɛkɛ ń Yesu Kilisi tↄ́o. Ɔ̃ aa wabikɛ̀wà aà gↄↄplakɛńnↄ.

11

Piɛɛ buipãleↄ yã'oa

1 Zĩnaↄ ń Yesude pↄ́ kú Yudeↄ mà lá buipãleↄ Lua yã́ sì sↄ̃. 2 Kɛ́ Piɛɛ sù Yelusalɛũ, an gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń tↄ̃zↄ̃yãoↄ aà tàae è 3 aa mɛ̀: N gɛ̃ gyafↄↄdeↄ bɛ n pↄblèńnↄ. 4 Ɔ̃ Piɛɛ fɛ̀lɛ lɛ́ yã́pi bↄↄlɛkɛnɛ́ zɛ́zɛ à mɛ̀: 5 Má kú Zopeɛ, málɛ wabikɛ, ↄ̃ ma wɛ́pungu'è. Ma pↄe è lán zwã̀a zↄ̃ↄwa, ba dↄdↄa a swã́ mɛ̀n síiↄ̃ↄwa. À bↄ̀ luabɛ, àlɛ pila ma kĩ́i. 6 Ma wɛpɛ̀wà tíũu, ma nↄ̀bↄↄ è a guu, sɛ̃̀a pↄ́ↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń bãↄ. 7 Ɔ̃ ma lↄↄ mà, wa òmɛɛ: Piɛɛ, fɛlɛ dɛ ǹ só. 8 Ɔ̃ ma mɛ̀, bauo Dii, asa tɛ̃ ge pↄ́ gbãlɛa i gɛ̃ ma lɛ́u ziio. 9 Lↄↄpi bↄa luabɛ gɛ̃n plaade wà mɛ̀, pↄ́ pↄ́ Lua gbãbↄ̀ɛ̀, másu mà a tɛ̃boo. 10 À kɛ̀ màa gɛ̃n àaↄ̃, ↄ̃ wà ɛ̀a gà tàò luabɛ píi. 11 Gↄↄ bee gↄ̃̀ↄ gbɛ̃ↄn àaↄ̃ pↄ́ wà ń zĩ́a bↄa Sezaleↄ mↄ̀ ua pↄ́ má kúu. 12 Ɔ̃ Lua Nisĩna òmɛɛ mà gɛ́ńnↄ seasai. Wá gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn sooloɛ beeↄ gɛ̀ ma kpái sↄ̃, ↄ̃ wa gɛ̃ gbɛ̃́ pↄ́ gbɛ̃́piↄ zĩ̀a bɛ. 13 Ɔ̃ a òwɛ̃ɛ lá a malaika è, à bↄ̀ mↄ̀wa a kpɛ́u, a òɛ à gbɛ̃́ zĩ Zope ma sísii, 14 mà yã́ pↄ́ a api ń a bɛdeↄ píi suaba oɛ. 15 Kɛ́ ma na yã'oawa, Lua Nisĩna dìnɛ́ lá a dìwɛ̃ɛ a daalɛgↄↄwa. 16 Ɔ̃ yã́ pↄ́ Dii ò dↄ̀magu à mɛ̀, Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ̀ ń íoɛ, api sↄ̃ á wá da'ilɛkɛ ń Lua Nisĩnao.* 17 Lá Lua gba doũ pↄ́ á dàwɛ̃ɛ gↄↄ pↄ́ wa Dii Yesu Kilisi náaikɛ̀ dànɛ́ lↄ, dén ma ũ mà fↄ̃ giɛ̀i? 18 Kɛ́ aa yã́pi mà, aa nìlɛ, ↄ̃ aa Lua tↄbↄ̀ aa mɛ̀: Wá è Lua buipãleↄ gbà zɛ́ lↄ aa nↄ̀sɛlilɛ, aai wɛ̃ni láasai e.

Antiↄsideↄ zɛa ń Yesuo

19 Wɛ́tɛ̃amↄanɛ́ pↄ́ fɛ̀lɛ Ɛtiɛ̃ɛ gaa guu† mɛ́ tò gbɛ̃́ↄ fã̀aa tà Fenisi bùsuu ń Sipi bùsuo ń Antiↄsio, aalɛ Lua yã'o Yudaↄnɛ ńtɛ̃ɛ. 20 Ɔ̃ an gbɛ̃eↄ bↄ̀ Sipi bùsuu ń Silɛni bùsuo aa gɛ̀ Antiↄsi, ↄ̃ aalɛ yã'o buipãleↄnɛ sↄ̃, aalɛ Dii Yesu baokpanɛ́. 21 Dii lɛ́ ↄdamá, ↄ̃ gbɛ̃́ↄ yã́pi sì dasi aa zɛ̀ ń Diipio.

22 Yelusalɛũ Yesudeↄ swã́ kã̀ yã́piwa, ↄ̃ aa Baanaba zĩ̀ Antiↄsi. 23 Kɛ́ à kà we, a è lá Lua gbɛ̃kɛkɛ̀nɛ́, ↄ̃ aà pↄ kɛ̀na. À lɛdàmá ḿpii aa zɛ ń Diio ń nↄ̀sɛmɛndoo. 24 Baanabaá gbɛ̃maaɛ, Lua Nisĩna ń luanaaikɛao pɛ̀ɛwà, ↄ̃ wà kà Dii gbɛ̃́ↄ guu dasi. 25 Ɔ̃ Baanaba gɛ̀ Taasu Sↄlu wɛɛlɛi. 26 Kɛ́ à aà è, ↄ̃ à sùaànↄ Antiↄsi. Aaìↄ kãaa ń Yesudeↄ dasi, aaↄ yãdanɛ́ e wɛ̃̀ bṹu do. Antiↄsi we wà dↄ̀aa tↄkpàu Yesu ìwaↄnɛ Kilisideↄ.

27 Gↄↄ bee ãnabiↄ bↄ̀ Yelusalɛũ aa mↄ̀ Antiↄsi. 28 An gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛ Agabu fɛ̀lɛ zɛ̀ à dↄ̀aa nↄana zↄ̃ↄ pↄ́ a ka dṹnia guu píi yã'ònɛ́ ń Lua Nisĩna gbãao. Kolodi kpalablea gↄↄ ↄ̃ nↄanapi kà. 29 Ɔ̃ Yesudeↄ zɛ̀ò wà ń gbɛ̃́ pↄ́ kú Yudeↄ kámasa ká lá baade gbãa fↄ̃̀, wi kpã́sãnɛ́. 30 Ɔ̃ aa kɛ̀ màa, aa Baanaba ń Sↄluo zĩ̀ò kpái an gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa.

12

Piɛɛ daakpɛu

1 Gↄↄ bee kí Elodi ↄpɛ̀lɛ Yesudeeↄwa pãsĩpãsĩ. 2 À Zãa vĩ̀i Zaaki dɛ̀ ń fɛ̃ndao. 3 Kɛ́ a è yã́ bee kà Yudaↄgu, ↄ̃ à ɛ̀a Piɛɛ kũ̀ lↄ. À bee kɛ̀ Kàaso dikpɛ zĩ́ɛ. 4 Kɛ́ à Piɛɛ kũ̀ a dàkpɛu, à aà nà sosaↄnɛ ń ↄzĩ aa aà dↄ̃́a. Sosapiↄ gãli do gbɛ̃ↄn síiↄ̃siiↄ̃ɛ e lɛɛ síiↄ̃. A dìlɛ à yã́kpalɛkɛaànↄ bíla wáa Gɛ̃amusu dikpɛ gbɛa. 5 Ɔ̃ wa Piɛɛ kũa kpɛ́u, Yesudeↄ lɛ́ wabikɛɛ̀ Luawa zɛsai.

6 Gu pↄ́ a dↄ Elodi bↄaànↄ, a gwã́ Piɛɛ lɛ́ i'o sosa gbɛ̃ↄn plaↄ zãnguo yea ń mↄdaonao mɛ̀n pla, mɛ́ gbɛ̃ↄn plaↄ ku kpɛɛlɛ, aalɛ kpɛ́pi dↄ̃́a. 7 Kã́ndo gↄ̃̀ↄ Dii malaikae gɛ̃̀ we, ↄ̃ kpɛ́pi pù. À Piɛɛ lɛ̀ a gbã̀tɛ̃ɛwa à aà vù à mɛ̀: Fɛlɛ kpakpa. Ɔ̃ mↄdaonapiↄ wòlo aà ↄwa. 8 Ɔ̃ malaikapi òɛ̀: Ǹ n ula da, ní n kyale kpá. Piɛɛ kɛ̀ màa, ↄ̃ malaikapi mɛ̀: Ǹ n ula kãaa ǹ kṹ, ní tɛmazi. 9 Ɔ̃ Piɛɛ bↄ̀ tɛaàzi. I yã́ pↄ́ malaika lɛ́ kɛɛ dↄ̃ sĩana ũo, àlɛ e nana álɛ o. 10 Aa gɛ̃̀ gudↄ̃ana sɛ̃́iala ń a plaadeo, ↄ̃ aa kà bↄlɛu. Bↄlɛpi gbaá mↄɛ, ↄ̃ à wɛ̃̀nɛ́ ń azĩao, aa bↄ̀lɛ lɛ́ gɛ̃ wɛ̃́lɛu. Kã́ndo gↄ̃̀ↄ ↄ̃ malaikapi Piɛɛ tò zɛa guu we. 11 Kɛ́ Piɛɛ wɛ́ dↄ̀dↄ à mɛ̀: Má dↄ̃ sã́asã sa kɛ́ Dii a malaika zĩ̀, à ma bↄ Elodi ↄzĩ ń yã́ pↄ́ Yudaↄ wɛ́ dↄi wà kɛmɛɛo píi.

12 Kɛ́ aà wɛ́ kɛ̃̀, à gɛ̀ Zãa pↄ́ wì mɛ lↄ Maaku da Maliama bɛ. Wa kãaaa we dasi, wàlɛ wabikɛ. 13 Kɛ́ à bↄlɛ gba lɛ̀, ↄ̃ nↄɛ zĩkɛna pↄ́ wì mɛ Loda gɛ̀ gwai. 14 Kɛ́ à Piɛɛ lↄↄ dↄ̃̀, pↄna guu i zɛ́ wɛ̃o, à ɛ̀a bàalɛ̀ gɛ ònɛ́ Piɛɛ mɛ́ kú bↄlɛu we. 15 Wa òɛ̀: Ĩana kàma yã̀? Ɔ̃ à zɛ̀ò kɛ́ sĩanaɛ. Ɔ̃ wà mɛ̀: Aà malaikaɛ. 16 Piɛɛ gì lɛ́ gbalɛ. Kɛ́ aa wɛ̃̀, aa aà è, ↄ̃ yã́pi dìmá. 17 À ↄkɛ̀nɛ́ aa nílɛ, ↄ̃ a dàu a sìunɛ́ lá Dii a bↄ kpɛ́u. Ɔ̃ à mɛ̀: À gɛ o Zaakiɛ ń wá gbɛ̃́ kĩniↄ. Ɔ̃ à bↄ̀ gɛ̀ gupãlei.

18 Kɛ́ gu dↄ̀, kↄ̃fĩ gbãa dà sosaↄ zãnguo, aalɛ kↄ̃ lala aa mɛ̀: Bↄ́ Piɛɛ kɛ̀ a ũi? 19 Elodi ò wà aà wɛɛlɛ. Kɛ́ wi aà eo, ↄ̃ à yãlàla gudↄ̃anapiↄwa, ↄ̃ a ò wà ń dɛdɛ.

Elodi gaa

Bee gbɛa Elodi bↄ̀ Yude, à gɛ̀ gↄↄplakɛ̀ Sezale. 20 Aà pↄ pà Tiideↄ ń Sidↄ̃deↄzi maamaa, ↄ̃ gbɛ̃́ beeↄ lɛdoũkɛ̀ aa mↄ̀ aà gwai sãnu. Aa gɛ̀ kíapi bɛ ziia Blasitu kĩ́i. Kɛ́ Blasitu ń yã́zɛ è, aa gɛ̀ lɛdoũkɛi ń Elodio, asa an bùsu pↄblea ì bↄ aà bùsuuɛ.

21 Kɛ́ gↄↄ pↄ́ wa dìlɛ kà, Elodi a kible'ulaↄ dà, à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ a gĩ́naa, ↄ̃ à yã'ò bílaɛ. 22 Bíla wiilɛ̀ à mɛ̀: Luae mɛ́ lɛ́ yã'o, i kɛ gbɛ̃nazĩna no. 23 Wegↄ̃ↄ Dii malaikae aà lɛ nɛ̀, kɛ́ i zↄ̃ↄkɛ dↄ̃ Luaɛo yã́i, ↄ̃ aà mɛ kↄ̀ↄkà à gà.

24 Lua yã́ ìↄ ligua, ìↄ kã́fĩ. 25 Baanaba ń Sↄluo sↄ̃, kɛ́ aa ń kámasa yã́ kɛ̀kɛ aa làa, aa bↄ̀ Yelusalɛũ aa Zãa pↄ́ wì mɛ Maaku sɛ̀ tàò.

13

Baanaba ń Sↄluo zĩa

1 Ãnabiↄ ń yãdanɛdeↄ ku Antiↄsi Yesudeↄ guu, an tↄ́ↄn kɛ: Baanaba ń Simɛↄ pↄ́ wì mɛ Báasiao ń Silɛni bùsu gbɛ̃́ Lusiuo ń Manaɛ pↄ́ nɛblè ń kí Elodio sãnuo ń Sↄluo. 2 Gↄↄ pↄ́ aalɛ Dii sisi ń lɛyeao, Lua Nisĩna mɛ̀: À Baanaba ń Sↄluo dilɛ ńdoa zĩ pↄ́ ma ń sɛ́wà yã́i. 3 Kɛ́ aa lɛyè aa wabikɛ̀, ↄ̃ aa ↄnàmá aa ń gbáɛ, aa dàzɛu.

4 Kɛ́ Lua Nisĩna Baanaba ń Sↄluo zĩ̀ màa, aa gɛ̀ Sɛlusi. Za we aa gɛ̃̀ gó'ilɛnau aa gɛ̀ Sipi bùsuu. 5 Kɛ́ aa kà Salami, aa Lua yã́ waasokɛ̀ Yudaↄ lousisikpɛↄ guu. Zãa Maaku kúńnↄ dↄnlɛde ũ. 6 Aa ísia gũgũnapi baa vĩ̀ e Pafↄsi, ↄ̃ aa kpàaũ ń Yuda dabudabukɛna pↄ́ dɛ ãnabi ɛgɛna ũo we. Aà tↄ́n Yesunɛ. 7 Ìↄ kú ń bùsupi gbɛ̃zↄ̃ↄ Sɛɛziu Pↄluo. Gbɛ̃zↄ̃ↄpiá ↄ̃nↄnaɛ, ↄ̃ à Baanaba ń Sↄluo sìsi, kɛ́ a ye Lua yãma yã́i. 8 Dabudabukɛnapi tↄ́n Ɛlima ń Gɛlɛki yã́o. À íbɛlɛsɛ̀ńnↄ, àlɛ wɛɛlɛ gbɛ̃zↄ̃ↄpi swãfɛ̃, kɛ́ asu Yesu náaikɛo. 9 Ɔ̃ Sↄlu pↄ́ wì mɛ Pↄlu sↄ̃, Lua Nisĩna dɛ̀dɛwà, ↄ̃ à wɛpɛ̀wà à mɛ̀: 10 Ibiisi nɛ́ↄ do! Maa píi ibɛɛ! Gbɛ̃nazĩn vãi píi paɛmade! Wɛzɛ̃n pãsĩ! Ńyↄ̃ Dii zɛ́ súsu kpaanlaboa too lé? 11 Tiasa Dii a ↄkulɛma, ní vĩ̀akũ. Ńyↄ̃ gↄↄplakɛ ńyↄ̃ ĩatɛ̃ eo. Wegↄ̃ↄ Ɛlima wɛ́ gↄ̃̀ dã̀adãa, gusia kùlɛwà. Ɔ̃ àlɛ ↄmalɛmalɛ, àlɛ gbɛ̃́ wɛɛlɛ aà a ↄ kṹ. 12 Kɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄpi yã́ pↄ́ kɛ̀pi è, à Dii náaikɛ̀, asa aà yã́ pↄ́ wa dàɛ̀ aà kũ̀ gbãaɛ.

Kua Antiↄsi pↄ́ kú Pisidi bùsuu

13 Ɔ̃ Pↄlu gɛ̃̀ gó'ilɛnau ń a gbɛ̃́ↄ, aa bↄ̀ Pafↄsi aa gɛ̀ Pɛɛga, Pãmfili bùsuu. We Zãa Maaku ń tóu, à ɛ̀a tà Yelusalɛũ. 14 Bↄa Pɛɛga aa gɛ̀ Antiↄsi pↄ́ kú Pisidi bùsuu. Kã́mabogↄↄzĩ aa gɛ̀ zↄ̃̀lɛ lousisikpɛu. 15 Mↄizi ikoyã ń ãnabiↄ láↄ kyokɛa gbɛa lousisikpɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gbɛ̃́ zĩ̀ wà onɛ́, tó aa kã́fĩa yãe vĩ aa o bílaɛ, aa o. 16 Ɔ̃ Pↄlu fɛ̀lɛ ↄkɛ̀nɛ́ à mɛ̀: Isailiↄ ń buipãle lousisinaↄ à ma yãma. 17 Isailiↄ Lua wá deziↄ sɛ̀, ↄ̃ à ń bui kↄ̃̀ an kua Egipi bùsuu. Ɔ̃ à ń bↄ́lɛ we ń a gbãa zↄ̃ↄo.* 18 À ń gwá guwaiwaiu wɛ̃̀ bla taawa.† 19 À gbãamↄ̀ Kanaa bùsu bui mɛ̀n soplaↄnɛ, ↄ̃ à ń bùsupi kpàmá.‡ 20 Apii kà wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń blakwio taawa. Bee gbɛa à dↄaanaↄ dìlɛnɛ́ e à gɛ̀ pɛ̀ò ãnabi Samuɛliwa.§ 21 Kɛ́ aa kía gbɛ̀a, ↄ̃ Lua Kisi nɛ́ Saulu, Bɛ̃yãmɛɛ bui dìlɛnɛ́.* À kpalablè wɛ̃̀ bla, 22 ↄ̃ Lua aà bↄ̀ kpalau, à Davidi kpà aà gbɛu. Lua Davidi yã'ò à mɛ̀, á è Yɛse nɛ́ Davidi làasoo doũanↄ, a a pↄeã píi kɛɛ.† 23 Aà bui guu à Yesu bↄ̀u Isailiↄnɛ Suabana ũ, lá à a lɛgbɛ̃̀wa. 24 E Yesupi àↄ gɛ́ mↄ́i Zãa dↄ̀aa waasokɛ̀ Isailiↄnɛ píi, a ònɛ́ aa nↄ̀sɛlilɛ aa da'ilɛkɛ.‡ 25 Kɛ́ Zãa zĩ ye láai à mɛ̀: Dé álɛ e má dɛ a ũi? Gbɛ̃́ pↄ́ á wɛ́ dↄin ma ũo. À ma! Àlɛ mↄ́ ma gbɛa, mi ka mà aà sabala bↄbↄɛ̀o.§

26 Ma gbɛ̃́ↄ, Ablahaũ buiↄ ń buipãle lousisinaↄ, wámɛ Lua suabayãɛ bee kpã̀sãwɛ̃ɛ. 27 Yelusalɛũdeↄ ń ń gbãadeↄ aai Yesu dↄ̃o, aai ãnabiↄ lá pↄ́ wìↄ a kyokɛ kã́mabogↄↄzĩ píi zɛ́ dↄ̃o, ↄ̃ aa ãnabipiↄ yã́ pàpa, aa yãdàaàla. 28 Aai yãe ewà à kà wà aà dɛo, ↄ̃ aa gbɛ̀a Pilatiwa wà aà dɛ.* 29 Kɛ́ aa yã́ pↄ́ wa kɛ̃̀ aà yã́ musu kɛ̀ píi, wà aà bùa líwa wà aà dà mia'ɛu.† 30 Lua aà bↄ̀ gau. 31 A gↄↄ dasi kɛ́ à bↄ̀ mↄ̀ gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀ Galile aa gɛ̀aànↄ Yelusalɛũↄwa.‡ Aamɛ aà seeladeↄ ũ gbɛ̃́ↄnɛ. 32 Wápiↄ sↄ̃, ↄ̃ wa mↄ aà baokpaiɛ́. Lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ wá deziↄnɛ, 33 a kɛ̀ wá gbɛ̃́ pↄ́ wá dɛ an buiↄ ũↄnɛ, à Yesu vù lá wa ò Soũ plaade guuwa. Lua mɛ̀:

Ma nɛ́n n ũ,

n Maen ma ũ gbã.§

34 Lá a yaikɛo, mɛ́ Lua a aà bↄ gau, a yã́ ↄ̃ Luapi ò yãa à mɛ̀:

Má báaa seasai pↄ́ ma a lɛgbɛ̃̀ Davidiɛ daágu.*

35 Ɔ̃ wa ò guei lↄ:

Ńyↄ̃ wei n gbɛ̃́ pↄ́ a kua adoa yaikɛo.†

36 Davidipi sↄ̃ à Lua pↄeã kɛ̀ a gↄↄ. Kɛ́ à gà, wà aà mia kpàkↄ̃i ń a deziↄ, ↄ̃ à yaikɛ̀. 37 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà vùpi sↄ̃ i yaikɛo. 38 Ma gbɛ̃́ↄ, àↄ dↄ̃ kɛ́ duunakɛ̃ama waaso pↄ́ wálɛ kɛɛ́ kú aà kĩ́iɛ. 39 Mↄizi ikoyã lí fↄ̃ tò yã́ bↄńnↄ nao, ãma gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Yesu náaikɛↄ, yã́pii i bↄńnↄ na. 40 À laaika kɛ́ yã́ pↄ́ ãnabiↄ ò su á leo 41 aa mɛ̀:

À ma, á gbɛ̃́ awiambↄnaↄ,

à gilikɛ, í sãalɛ,

asa má yãe kɛ á gↄↄ,

baa tó wa dàu lɛ́ siuɛ́, á sio.‡

42 Kɛ́ Pↄlu ń Baanabao lɛ́ bↄlɛ lousisikpɛu, wà wabikɛ̀má aa ɛa mↄ yã́pi onɛ́ kã́mabogↄↄ sìa lↄ. 43 Kɛ́ wàlɛ fãaa Yudaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ ì lousisińnↄↄ bↄ̀ tɛ Pↄlu ń Baanabaozi dasi. Aa yã'ònɛ́, aalɛ lɛdamá aaↄ gɛ́ aɛ ń gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua kɛ̀ńnↄo.

44 Kã́mabogↄↄ sìa wɛ̃́lɛdeↄ kã̀aa píi Dii yãmaa yã́i. 45 Kɛ́ Yudaↄ bílapi è, à kɛ̀nɛ́ ĩ́i maamaa, ↄ̃ aalɛ Pↄlu yã́ bɛ̃̀ɛbo, aalɛ aà sↄ̃sↄ̃. 46 Ɔ̃ Pↄlu ń Baanabao yã'ònɛ́ vĩasai aa mɛ̀: Ámɛ à kũ̀ wà Lua yã'oɛ́ gĩa. Lá a gi, álɛ e i ka à wɛ̃ni láasai eo, wá ɛa aɛdↄ buipãleↄwaɛ sa. 47 Asa Dii yã́ɛ bee dìlɛwɛ̃ɛɛ à mɛ̀:

Ma n dilɛ gupua ũ buipãleↄnɛ,

kɛ́ ǹ gɛ́ ń suabayão e tↄↄlɛ lɛ́wa.§

48 Kɛ́ buipãleↄ yã́pi mà, an pↄ kɛ̀na, aa Dii yã́ sì sĩana ũ, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń dílɛ wɛ̃ni láasai pↄ́ ũↄ Yesu náaikɛ̀.

49 Ɔ̃ Dii yã́ lì bùsupia píi. 50 Yudaↄ ↄzↄ̃̀ buipãle nↄɛ lousisin gbiaↄ ń wɛ̃́lɛ gbãadeↄzi, ↄ̃ aa ĩadà Pↄlu ń Baanabaowa, aa ń yá ń bùsuu. 51 Aa kↄↄlɛ̀má ń tàae seela ũ,* ↄ̃ aa gɛ̀ Ikↄniu. 52 Yesudeↄ sↄ̃, pↄna ń Lua Nisĩnao pɛ̀ɛmá.

14

Pↄlu ń Baanabao kua Ikↄniu ń Lisitao

1 Aa kɛ̀ Ikↄniu lá aaì kɛwa, aa gɛ̃̀ Yudaↄ lousisikpɛu aa yã'ò e Yudaↄ ń buipãleↄ Dii náaikɛ̀ dasidasi. 2 Ɔ̃ Yuda pↄ́ aa gì yã́pi síiↄ buipãleↄ swãfɛ̃̀ Yesudeↄnɛ, aa ĩ́isɛ̀ńnↄ. 3 Ń beeo Pↄlu ń Baanabao gↄↄplakɛ̀ we, aa yã'ò vĩasai daa Dii gã̀u, ↄ̃ Dii ń gbá zɛ́ an yãbↄnsaɛkɛaↄ ń ń dabudabukɛaↄ a gbɛ̃kɛ yã́ pↄ́ aalɛ onɛ́ sĩanapìliwànɛ́. 4 Ɔ̃ wɛ̃́lɛdeↄ kↄ̃kpaalɛ̀, gbɛ̃eↄ zɛ̀ ń Yudaↄ, gbɛ̃eↄ ń zĩnaↄ. 5 Ɔ̃ Yudaↄ ń buipãleↄ ń ń gbãadeↄ zɛ̀ò wà ĩadamá wà ń pápa ń gbɛo. 6 Kɛ́ Pↄlu ń Baanabao ń yã́ dↄ̃̀, ↄ̃ aa bàasi tà Likaoni bùsu wɛ̃́lɛↄu, Lisita ń Dɛɛbɛo ń a zↄ̃ɛwiaↄ. 7 Ɔ̃ aa gì lɛ́ baonapi kpánɛ́ we.

8 Gↄ̃ɛe ku Lisita, aà gbáↄ imia. Zaa wà aà ì, a dɛ ɛɛ ũɛ, i táa'oo. 9 Àlɛ swã́kpa Pↄlu yã́i, ↄ̃ Pↄlu wɛpɛ̀wà soee, a è aà Yesu náaikɛa kà à aà gbã́gbã, 10 ↄ̃ a òɛ̀ ń lↄↄ gbãao: Fɛlɛ zɛ n gbáwa. Ɔ̃ à vĩ̀ zɛ̀, à bↄ̀ ń táo. 11 Kɛ́ bíla è lá Pↄlu kɛ̀, ↄ̃ aa kã̀aa wiiwa ń Likaoni yã́o aa mɛ̀: Tã́aↄ lì gbɛ̃nazĩnaↄ ũ aa pìlawá. 12 Aa tↄkpà Baanabaɛ Zupitɛɛ, Pↄlu sↄ̃ Mɛɛkiu,* kɛ́ ↄ̃mɛ ì dↄaa ń yã'oao yã́i. 13 Zupitɛɛpi kpɛ́ kú wɛ̃́nkpɛ, ↄ̃ aà gbàgbana mↄ̀ ń zuswana pↄ́ à lávu zãblèmáↄ wɛ̃́lɛ bĩ́ibↄlɛu. A ye dasi sa'o zĩnaↄwa. 14 Kɛ́ Baanaba ń Pↄluo yã́pi mà, aa ń ulaↄ ga kɛ̃̀kɛ̃, ↄ̃ aa sì dasi guu ń wiio 15 aa mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, bↄ́yãi álɛ kɛ beewai? Gbɛ̃nazĩnaↄn wá ũ sↄ̃ lááwa. Baona wálɛ kpáɛ́, kɛ́ à kpɛ lí pↄ́ gianaɛ beeↄnɛ, í zɛ ń Lua bɛ̃́ɛo. Ɔ̃mɛ musu kɛ̀ ń tↄↄlɛo ń ísiao ń pↄ́ pↄ́ kúuↄ píi.† 16 À bui píi tò yãa, aa ńzĩa zɛ́ sɛ̀. 17 Ń beeo à azĩa ↄ̀lↄnɛ́ maakɛa guu. Ì to lou maɛ́ à pↄkɛkɛ a gↄↄwa. Ì á gba blɛ àↄ ku pↄna guu. 18 Baa ń yã́ bee oao, dɛ̃ɛ ń dɛ̃ɛo ↄ̃ aa gì gbɛ̃́ↄnɛ aa sa'omá.

19 Ɔ̃ Yudaↄ bↄ̀ Antiↄsi ń Ikↄniuo aa mↄ̀ wà bíla swãfɛ̃̀. Ɔ̃ aa Pↄlu pàpa ń gbɛo aa aà gàlɛ bↄ̀ò wɛ̃́nkpɛ, aalɛ e à gàɛ. 20 Kɛ́ Yesudeↄ kã̀aaaàzi, ↄ̃ à fɛ̀lɛ gɛ̃̀ wɛ̃́lɛ guu. Kɛ́ a gu dↄ̀, aàpi ń Baanabao aa gɛ̀ Dɛɛbɛ.

Zĩnaↄ taa Antiↄsi

21 Kɛ́ aa baonakpànɛ́ wɛ̃́lɛpi guu, aa gbɛ̃́ↄ è dasi. Ɔ̃ aa ɛ̀a gɛ̀ Lisita ń Ikↄniuo ń Antiↄsio, 22 aalɛ Yesudeↄ gba gbãa, aalɛ lɛdamá aa wɛtã Yesu náaikɛawa aa mɛ̀: Sema wà taasikɛ maamaa, wí gbasa gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guu. 23 Aa gbɛ̃zↄ̃ↄↄ dìlɛnɛ́ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo, ↄ̃ aa wabikɛ̀nɛ́ ń lɛyeo, aa ń ná Dii pↄ́ aa aà náaikɛ̀ɛ̀ ↄzĩ.

24 Kɛ́ aa pã̀ Pisidi bùsua, aa kà Pãmfili bùsuu. 25 Aa Lua yã'ò Pɛɛga, ↄ̃ aa gɛ̀ Atali. 26 We aa gɛ̃̀ gó'ilɛnau aa tà Antiↄsi, gu pↄ́ wà ń náu Luaɛ a ↄzĩ yãa aà gbɛ̃kɛkɛnɛ́ zĩ pↄ́ aa kɛ̀ aa làa tia yã́ musu. 27 Kɛ́ aa kà, aa Yesudeↄ kã̀aa aa yã́ pↄ́ Lua kɛ̀nɛ́ ònɛ́ píi, lá à buipãleↄ gbà zɛ́ aa a náaikɛ̀. 28 Ɔ̃ aa gↄↄplakɛ̀ńnↄ we.

15

Lɛkpaaĩa Yelusalɛũ

1 Gbɛ̃eↄ bↄ̀ Yude aa mↄ̀ Antiↄsi, ↄ̃ aa yãdà Yesudeↄnɛ aa mɛ̀: Tó i tↄ̃zↄ̃ lá Mↄizi dìlɛwao,* á zia'eo. 2 Pↄlu ń Baanabao zↄadↄ̀má aa lɛkpaakɛ̀ńnↄ maamaa yã́pi musu. Ɔ̃ Yesudeↄ zɛ̀ò Pↄlu ń Baanabao ń ń gbɛ̃eↄ gɛ́ Yelusalɛũ yã́pi gↄ̃́gↄ̃i ń zĩnaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ. 3 Aa gɛ̀ zɛ̀nɛ́, ↄ̃ aa pã̀ Fenisi ń Samalio bùsuↄla. Aa buipãleↄ nↄ̀sɛlilɛa yã́ dàu a sìu ń gbɛ̃́ↄnɛ we, ↄ̃ an pↄ kɛ̀na zↄ̃ↄ. 4 Kɛ́ aa kà Yelusalɛũ, Yesudeↄ ń zĩnaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ gbãakpàńzi, ↄ̃ aa yã́ pↄ́ Lua kɛ̀nɛ́ píi baokpànɛ́. 5 Ɔ̃ Falisi Yesudeeↄ fɛ̀lɛ mɛ̀: Sema buipãleↄ tↄ̃zↄ̃, wi onɛ́ aaↄ Mↄizi ikoyã kũa. 6 Ɔ̃ zĩnaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kↄ̃ kã̀aa, aalɛ yã́pi gwa. 7 Kɛ́ lɛkpaaĩa gbã̀akũ̀, Piɛɛ fɛ̀lɛ zɛ̀ a ònɛ́: Ma gbɛ̃́ↄ, á dↄ̃ kɛ́ Lua ma dilɛ á guu à gɛ̃̀gɛ̃, kɛ́ buipãleↄ Yesu bao ma ma lɛ́u, aai aà náaikɛ. 8 Lua dee gbɛ̃́pii nↄ̀sɛ dↄ̃, ↄ̃ à ń gbá a Nisĩna a siańnↄ seela ũ,† lá à wá gbáwa. 9 Lua i ń dilɛ dodoa ń wápiↄo. À ń nↄ̀sɛ pìpinɛ́, kɛ́ aa Yesu náaikɛ̀ yã́i. 10 Bↄ́yãi álɛ Lua wɛi tiai? Aso pↄ́ wá deziↄ fùa sɛ́i ń wápiↄ ↄ̃ á ye dinɛ́a? 11 Màa no! Wá a náai vĩ kɛ́ wá bↄ Dii Yesu gbɛ̃kɛ yã́iɛ, lá ampiↄwa sↄ̃.

12 Gbɛ̃́ↄ kɛ̀ kílikili píi, ↄ̃ aa swãkpà Baanaba ń Pↄluozi, aalɛ seelaↄ ń dabudabu pↄ́ Lua kɛ̀nɛ́ buipãleↄ guuↄ o. 13 Kɛ́ aa yã'ò aa làa, Zaaki fɛ̀lɛ yãsɛ̀ à mɛ̀: Ma gbɛ̃́ↄ, à ma yãma. 14 Simↄↄ ò lá Lua dↄ̀aa buipãleↄ wɛgwà, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ sɛ̀ ń guu a pↄ́ ũ. 15 Ãnabiↄ yã́ↄ kↄ̃sɛ̀ ń beeo, asa aa mɛ̀:

16 Bee gbɛa má ɛa mↄ Davidi bɛzĩ bo,

mí a gufooↄ kɛkɛ tata lↄ,

17 kɛ́ buipãleↄ ma kĩ́i wɛɛlɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ ma ń sisi ma ń sɛ́piↄ píi.

18 Dii pↄ́ lɛ́ yã́pi kɛ mɛ́ ò,

a tò wa yã́pi dↄ̃ za káau.‡

19 Ayãmɛto má è a maa wà yã́ zĩ'ũ dilɛ buipãle pↄ́ aa zɛ̀ ń Luaoↄnɛo. 20 Wà lákɛ̃nɛ́ aa mikɛ̃ pↄ́ pↄ́ gbãlɛ̀ tã́a kĩ́iwa ń gbãsĩkɛao ń nↄ̀ↄ kòlokpasaio ń kpàao.§ 21 Asa à gɛ̃̀gɛ̃ wìↄ Mↄizi lá kyokɛ lousisikpɛↄ guu kã́mabogↄↄzĩ píi, wìↄ aà yã́ waasokɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo.

Zĩnaↄ gbɛ̃́ↄ zĩa buipãle Yesudeↄwa

22 Ɔ̃ zĩnaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń Yesudeↄ píi zɛ̀ò wà gbɛ̃́ↄ sɛ́ ń guu, wà ń zĩ Antiↄsi ń Pↄluo ń Baanabao. Ɔ̃ aa ń dↄaanaeↄ sɛ̀, Yuda pↄ́ wì mɛɛ̀ Baasaba ń Silivɛ̃ɛo. 23 Wà taala dìnɛ́, yã́ pↄ́ wa kɛ̃̀ a guu mɛ̀: Wá zĩnaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ wa fↄkpà wá gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ buipãleↄ ũ Antiↄsi ń Sili bùsuo ń Silisi bùsuoↄwa. 24 Wá mà wá gbɛ̃eↄ gɛ̀ á kĩ́i aa á nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpàɛ́, aa á dá bíliu ń yã'oa guu. Wá lɛ́ kú a guuo, 25 ↄ̃ wa lɛdoũkɛ̀ wa zɛò kɛ́ wà gbɛ̃́ↄ sɛ wà ń zĩwá ń wá gbɛ̃́ yenzideↄ Baanaba ń Pↄlu 26 pↄ́ aa gì ń wɛ̃nii wá Dii Yesu Kilisi tↄbↄa yã́io. 27 Ayãmɛto wálɛ Yuda ń Silivɛ̃ɛo zĩwá, aa yã́ pↄ́ wá kɛ̃̀ láu oɛ́ ń lɛ́o. 28 Asa Lua Nisĩna ń wápiↄ wa zɛò wà asoe diɛ́o, sema a pↄ́ zɛvĩɛ beeↄ. 29 À mikɛ̃ nↄ̀ↄ pↄ́ wà sa'òò tã́awa soawa ń kpàao ń nↄ̀ↄ kòlokpasaio ń gbãsĩkɛao. A maa à mikɛ̃ beeↄwa. Wà kↄ̃'e aafia!

30 Ɔ̃ wà ń gbáɛ, aa gɛ̀ Antiↄsi. Aa Yesudeↄ kã̀aa píi, ↄ̃ aa lápi kpàmá. 31 Kɛ́ aa a kyokɛ̀, ↄ̃ an pↄ kɛ̀na maamaa ń nↄ̀sɛ níniyãpio. 32 Yuda ń Silivɛ̃ɛoá ãnabiↄnɛ, ↄ̃ aa lɛdà ń gbɛ̃́piↄwa maamaa, aa ń gbá gbãa. 33 Kɛ́ aa gↄↄplakɛ̀ we, Yesudeↄ lɛzàmá, ↄ̃ aa tà ń zĩnaↄ kĩ́i aafia. 34-35 Pↄlu ń Baanabao gↄ̃̀ Antiↄsi. Ń gbɛ̃́ dasi pãleↄ aa Dii yãdànɛ́ aa baonakpànɛ́.

Pↄlu wɛ̃́lɛgɛa gɛ̃n plaade

36 Gↄↄpla gbɛa Pↄlu ò Baanabaɛ: Wà ɛa gɛ́ Yesudeↄ gwai wɛ̃́lɛ pↄ́ wa Dii yã́ waasokɛ̀u yãaↄ guu, wíↄ dↄ̃ lá aa dɛ. 37 Baanaba ye Zãa Maaku sɛ aà gɛ́ńnↄ, 38 ↄ̃ Pↄlu lɛ́ e a maa wà gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃̀má Pãmfili, i tɛ́ńzi ń zĩ guuo sɛ lↄo.* 39 Aai makↄ̃ɛo, ↄ̃ aa kɛ̃̀kↄ̃wa. Baanaba Maaku sɛ̀ aa gɛ̃̀ gó'ilɛnau aa gɛ̀ Sipi. 40 Ɔ̃ Pↄlu Silivɛ̃ɛ sɛ̀. Yesudeↄ ń ná Diiɛ a ↄzĩ aà gbɛ̃kɛkɛnɛ́, ↄ̃ aa dàzɛu. 41 Aa pã̀ Sili ń Silisiola, aa Yesudeↄ gbà gbãa.

16

Timↄtee gɛa ń Pↄluo ń Silivɛ̃ɛo

1 Pↄlu kà Dɛɛbɛ ń Lisitao. Wekĩi Yesudee ku wì mɛɛ̀ Timↄtee. Aà daá Yuda Yesudeɛ, mɛ́ aà maeá Gɛlɛkiɛ. 2 Yesude pↄ́ aa ku Lisita ń Ikↄniuoↄ aà tↄnasì. 3 Pↄlu ye aà gɛanↄ, ↄ̃ à tↄ̃zↄ̃̀ɛ̀ Yuda pↄ́ kú wɛ̃́lɛpiↄ guuↄ yã́i, asa ampii aa dↄ̃ kɛ́ aà maeá Gɛlɛkiɛ. 4 Wɛ̃́lɛ pↄ́ aa gɛ̀u píi, aa yã́ pↄ́ zĩnaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ dìlɛ Yelusalɛũ ò Yesudeↄnɛ aaↄ kũa. 5 Ɔ̃ aalɛ gbãakũ ń Yesu náaikɛa guu, aalɛ dasikũ lá gu lɛ́ dↄ.

Pↄlu gɛa Masedoni bùsuu

6 Lua Nisĩna gìnɛ́ aa gɛ́ Lua yã'oi Azi bùsuu, ↄ̃ aa pã̀ Filizi ń Galatio bùsuↄla. 7 Kɛ́ aa kà Misi bùsu zↄ̃lɛu, aa yↄ̃̀wà wà gɛ̃ Bitini bùsuu, ↄ̃ Yesu Nisĩna i weinɛ́o. 8 Kɛ́ aa Misi bùsu baa vĩ̀, ↄ̃ aa kà Toloasi. 9 Gwãasĩna Pↄlu Masedoni bùsu gbɛ̃e è zɛaala iu, àlɛ awakpaɛ̀ à mɛ̀: Buawá Masedoni, dↄwálɛ. 10 Kɛ́ a è iu màa, ↄ̃ wa Masedoni sↄukɛ̀ gↄ̃̀ↄ, asa wá dↄ̃̀ sa, kɛ́ Lua mɛ́ lɛ́ wá sisi wà gɛ baonakpanɛ́.

11 Ɔ̃ wa gɛ̃ gó'ilɛnau Toloasi, wa mipɛ̀ Samↄtasiwa. Kɛ́ a gu dↄ̀ wa ka Nɛapↄli. 12 Bↄa we wa gɛ Filipi, Masedoni bùsu saalopi mɛɛwia pↄ́ Lomadeↄ vĩ, ↄ̃ wa gↄↄplakɛ̀ wɛ̃́lɛpiu. 13 Kã́mabogↄↄzĩ wa bↄ wɛ̃́nkpɛ, wa gɛ swa saɛ, gu pↄ́ wálɛ e wì lousisiu. Ɔ̃ wa zↄ̃lɛ wa yã'ò nↄɛ pↄ́ kãaaa weↄnɛ. 14 Nↄɛe ku we, wì mɛɛ̀ Lidia. Tiatii gbɛ̃́ zwã̀a tɛ̃a yìanaɛ, mɛ́ lousisinaɛ. Àlɛ yã́ pↄ́ Pↄlu lɛ́ o ma, ↄ̃ Dii aà sↄ̃ wɛ̃̀ɛ̀, à yã́pi sì. 15 À da'ilɛkɛ̀ ń a bɛdeↄ, ↄ̃ à wabikɛ̀wá à mɛ̀: Tó a ma Dii náaikɛa sìɛ, à mↄ pila ma bɛ. Ɔ̃ wa aà yã́zɛ èɛ.

Pↄlu ń Silivɛ̃ɛo daakpɛu Filipi

16 Zĩewa kɛ́ wálɛ gɛ́ wabikɛkĩi, wa kpaaũ ń zↄnↄɛ pↄ́ tã́a mlɛ̃ vĩo. Aà diiↄ ì ↄ̃a e maamaa aà àsi'oanɛ́ yã́ musu. 17 Ɔ̃ à bↄ̀ tɛ́wázi, wápiↄ ń Pↄluo, àlɛ wiilɛ à mɛ̀: Gbɛ̃́ beeↄá Lua Musude zↄ̀blenaↄnɛ, aalɛ suabazɛ kpàwakɛɛ́. 18 Ìↄ kɛ màa lá gu lɛ́ dↄ, ↄ̃ yã́pi Pↄlu wã̀. À lìli ò tã́apiɛ: Má ònɛ ń Yesu Kilisi tↄ́o, go nↄɛpiwa. Ɔ̃ à gòwà gↄ̃̀ↄ.

19 Kɛ́ aà diiↄ è ài'ea aà yã́ musu tãmaa ń nɛ́, ↄ̃ aa Pↄlu ń Silivɛ̃ɛo kũ̀ aa ń gálɛ gɛ̀ńnↄ gbãadeↄ kĩ́i gãaɛ. 20 Aa gɛ̀ńnↄ yã́kpalɛkɛnaↄ kĩ́i aa mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ beeↄá Yudaↄnɛ, mɛ́ aalɛ wá wɛ̃́lɛ ↄ̃̀ↄkpa. 21 Fɛlɛkaayã pↄ́ wá Lomadeↄ ikoyã gì wà si ge wà kɛ ↄ̃ aalɛ danɛ́. 22 Gbɛ̃́ↄ fɛ̀lɛńnↄ dasi, ↄ̃ yã́kpalɛkɛnapiↄ mɛ̀ wà ń ulaↄ wolomá, wà ń gbɛ̃ ń goo. 23 Kɛ́ wà gbɛ̃a gbãa kɛ̀nɛ́, ↄ̃ wà ń dá kpɛ́u, wa ò kpɛ́pi dↄ̃̀anaɛ aà ń dↄ̃́a maamaa. 24 Kɛ́ wa òɛ̀ màa, ↄ̃ à ń dá kpɛ́pi guonau, à ń gbáↄ dàliu gíũgiũ.

25 Wɛɛdo taawa Pↄlu ń Silivɛ̃ɛo lɛ́ wabikɛ Luawa, aalɛ aà táasilɛ, mɛ́ dakpɛunaↄ lɛ́ swã́kpa ń yã́i. 26 Kã́ndo tↄↄlɛ lùalua ń gbãao e kpɛ́pi gĩↄ dèe. Wegↄ̃ↄ a gbaↄ wɛ̃̀wɛ̃ píi, ↄ̃ dakpɛunaↄ mↄdaonaↄ pòlomá píi. 27 Kɛ́ kpɛdↄ̃ana vù, à gbaↄ è wɛ̃wɛ̃a píi, ↄ̃ à a fɛ̃nda wò, a ye azĩa dɛ, asa àlɛ e dakpɛunaↄ bàasiɛ. 28 Ɔ̃ Pↄlu pũ̀na ń lↄↄ gbãao à mɛ̀: Ńsu ĩakpa nzĩaio. Wá kú la wápii. 29 Kpɛdↄ̃anapi mɛ̀ wà mↄ́ ń filiao, ↄ̃ à sìńzi ń bao à kùlɛ Pↄlu ń Silivɛ̃ɛo aɛ, àlɛ kpakpanaga. 30 À bↄ̀ńnↄ bàasi, ↄ̃ à mɛ̀: Maeↄ, kpelewa má kɛ mà zia'ei? 31 Aa òɛ̀: Dii Yesu náaikɛ, ńyↄ̃ zia e, mpi ń n bɛdeↄ píi. 32 Ɔ̃ aa Dii yã'òɛ̀ ń a bɛ gbɛ̃́ↄ píi. 33 Wɛɛdo bee, kpɛdↄ̃anapi ń sɛ́ à gɛ̀ ń gu'ĩaↄ pìpinɛ́, ↄ̃ à da'ilɛkɛ̀ gↄ̃̀ↄ ń a gbɛ̃́ↄ ḿpii. 34 Ɔ̃ à gɛ̃̀ńnↄ a bɛ à blɛkɛ̀nɛ́. Aàpi ń a bɛdeↄ an pↄ kɛ̀na maamaa, kɛ́ aa Lua náaikɛ̀ yã́i.

35 Kɛ́ gu dↄ̀, yã́kpalɛkɛnaↄ dↄaiↄ zĩ̀ aa gɛ o wà gbɛ̃́piↄ gbaɛ. 36 Ɔ̃ kpɛdↄ̃anapi ò Pↄluɛ: Yã́kpalɛkɛnaↄ gbɛ̃́ↄ zĩ̀a mà á gbaɛ. À bↄlɛ, í á taanankɛ. 37 Ɔ̃ Pↄlu ò dↄaipiↄnɛ: Aa wá gbɛ̃́ bíla wáa yã́kpalɛkɛawanↄ sai, aa wá dá kpɛ́u, wá gbɛ̃́ pↄ́ Lomadeↄn wá ũ. Tiasa ↄ̃ aa ye wá bↄlɛ asii guua? Ó'o! A kɛ màao. Sema aa mↄ wá bↄlɛ ńzĩa. 38 Dↄaipiↄ yã́pi sɛ̀lɛ ò yã́kpalɛkɛnaↄnɛ. Kɛ́ aa mà Lomadeↄn ń ũ, ↄ̃ vĩa ń kṹ. 39 Ɔ̃ aa mↄ̀ awakpànɛ́ aa ń bↄ́lɛ kpɛ́u, ↄ̃ aa wabikɛ̀má aa bↄnɛ́ ń wɛ̃́lɛu. 40 Kɛ́ aa bↄ̀lɛ kpɛ́u, aa gɛ̀ Lidi bɛ. Aa Yesudeↄ lè we, ↄ̃ aa ń nↄ̀sɛ nìninɛ́ aa gɛ̃̀zɛa.

17

Pↄlu kua Tɛsaloni

1 Aa bↄ̀lɛ ń Amfipↄlio ń Apↄlonio, ↄ̃ aa kà Tɛsaloni, gu pↄ́ Yudaↄ lousisikpɛ kúu. 2 Ɔ̃ Pↄlu gɛ̃̀ lousisikpɛu lá ìↄ kɛwa, à waasokɛ̀nɛ́ yã́ pↄ́ kɛ̃a Luayãtaalau musu kã́mabogↄↄ là àaↄ̃. 3 Àlɛ a bↄↄlɛkɛnɛ́ lá à kũ̀ Mɛsii taasikɛ, i bↄ gau, à mɛ̀: Yesu pↄ́ málɛ aà yã'oɛ́ mɛ́ Mɛsiipi ũ. 4 An gbɛ̃eↄ yã́pi zɛ́ è, ↄ̃ aa nà Pↄlu ń Silivɛ̃ɛowa. Màa Gɛlɛki lousisin dasiↄ nàmá sↄ̃ ń nↄɛ tↄde bílaↄ lↄ.

5 Ɔ̃ Yudaↄ ĩ́isɛ̀ńnↄ, aa bɛ̀bɛmpãdeↄ kã̀aa aa dasikũ̀, ↄ̃ aa wɛ̃́lɛ lòo. Aa gɛ̀ lìa Zasↄ̃ bɛi, aalɛ Pↄlu ń Silivɛ̃ɛo wɛɛlɛ ń kũ bↄńnↄ balu guu. 6 Kɛ́ aai ń eo, aa Zasↄ̃ ń Yesude pãleↄ gàlɛ bↄ̀ńnↄ wɛ̃́lɛ gbãadeↄ kĩ́i, aalɛ wiilɛ: Gbɛ̃́piↄá dṹniadɛnaↄnɛ. Aa mↄ̀ la, 7 ↄ̃ Zasↄ̃ ń dílɛ a bɛ. Gbɛ̃́piↄ lɛ́ pã Sezaa ikoa ḿpii, aaì mɛ kía pãle ku wì mɛ Yesu. 8 Yã́pi zↄ̃̀ bíla ń wɛ̃́lɛ gbãadeↄ pↄwa. 9 Ɔ̃ aa ↄ̃asì Zasↄ̃ ń gbɛ̃́ kĩniↄwa aa ń gbáɛ.

Pↄlu kua Belee

10 Gwãasĩna bee gↄ̃̀ↄ Yesudeↄ Pↄlu ń Silivɛ̃ɛo gbàɛ Belee. Kɛ́ aa kà we, ↄ̃ aa gɛ̃̀ Yudaↄ lousisikpɛu. 11 Gbɛ̃́ beeↄ nↄ̀sɛ maa dɛ Tɛsalonideↄla, aa Lua yã́ sì ↄplapla. Lá gu lɛ́ dↄ aaìↄ wɛ́tɛ Luayãtaalai, kɛ́ aa e dↄ̃ tó Pↄlu yã́piↄ sĩana vĩ. 12 An gbɛ̃́ pↄ́ Dii náaikɛↄ dasi ń Gɛlɛki nↄɛ gbiaↄ ń Gɛlɛki gↄ̃ɛↄ dasidasi lↄ. 13 Kɛ́ Tɛsaloni Yudaↄ mà Pↄlu lɛ́ Lua yã́ waasokɛ Belee lↄ, ↄ̃ aa mↄ̀ we, aa yãkele dà aa bíla pↄ fɛ̀lɛ. 14 Ɔ̃ Yesudeↄ Pↄlu gbàɛ gↄ̃̀ↄ ísia oi, ãma Silivɛ̃ɛ ń Timↄteeo gↄ̃̀ we. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ zɛi Pↄluɛↄ gɛ̀aànↄ Atɛni, ↄ̃ aa ɛ̀a tà Silivɛ̃ɛ ń Timↄteeowa ń Pↄlu lɛgbɛo, à mɛ̀ aa mↄ a le kpakpa.

Pↄlu kua Atɛni

16 Kɛ́ Pↄlu lɛ́ ń dã́ Atɛni, aà kã́ fɛ̀lɛ sĩ̀, kɛ́ a è tã́a di wɛ̃́lɛpiu yã́i. 17 Ɔ̃ à waasokɛ̀ Yudaↄnɛ ń buipãle lousisinaↄ lousisikpɛu ń gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ ń le ɛlɛu lá gu lɛ́ dↄↄ. 18 Pↄlu lɛ́ yãbↄbↄ kↄ̃ lɛ́u ń yãwaaipana pↄ́ wì mɛnɛ́ Ɛpikuliↄ ń Sitoisiↄ. Ɔ̃ an gbɛ̃eↄ mɛ̀: Bↄ́ yã́ dàobãnapi lɛ́ bↄlɛi? Gbɛ̃eↄ mɛ̀: Wálɛ e tã́a dafuↄ yã́ kpàwa àlɛ kɛ. Aa ò màa kɛ àlɛ Yesu yã́ ń aà bↄa gau yã́o baokpanɛ́ yã́iɛ. 19 Ɔ̃ aa Pↄlu sɛ̀ gɛ̀ò gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kĩ́i Aleopaga aa mɛ̀: Ńyↄ̃ yã́ dafu pↄ́ ni danɛ́ owɛ̃ɛo lé? 20 Wa yãbↄnsaɛ màma, wá ye a bↄↄlɛ dↄ̃. 21 Atɛnideↄ píi ń nibↄ pↄ́ kú weↄ, aaliↄ ye yãpãleio, sema yã́ dafu maa ń a wàaipaao bàasio.

22 Ɔ̃ Pↄlu fɛ̀lɛ zɛ̀ Aleopagadepiↄ guu à mɛ̀: Atɛnideↄ, má è á misiilɛa tã́aↄnɛ ãia vĩ maamaa yã́pii guu. 23 Kɛ́ má bɛ á wɛ̃́lɛu, málɛ pↄ́ pↄ́ i kúlɛnɛ́ↄ tàasika, ↄ̃ ma sa'okĩie è, wà lakɛ̃̀wà wà mɛ̀: Lua pↄ́ wá dↄ̃o pↄ́. Lua pↄ́ á aà dↄ̃o mɛ́ álɛ misiilɛɛ̀, aà bao málɛ kpáɛ́. 24 Lua dṹnia kɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ píi. A dɛ musu ń tↄↄlɛo Dii ũ, ìliↄ ku kpɛ́ pↄ́ gbɛ̃nazĩnaↄ dↄ̀ɛↄ guuo.* 25 Aà bàa kú ń gbɛ̃nazĩna dↄnlɛeoo. Aàpi mɛ́ ì wɛ̃ni ń nisĩnao ń pↄ́piio kpa gbɛ̃́piiwa.† 26 À bui píi bↄ̀ gbɛ̃́ mɛ̀ndo kĩ́iɛ, ↄ̃ aa ku dṹnia gola síiↄ̃ píiu. À dↄ̀aa gↄↄdìlɛdilɛ bui píiɛ ń gu pↄ́ aaↄ kuu lɛ́o. 27 À ń kɛ́ kɛ́ aaↄ a wɛɛlɛ aa ↄmalɛmalɛ e aa gɛ bↄwa. Baa ń beeo a zã̀ ń wá gbɛ̃eoo. 28 Asa aàpi mɛ́ ì to wàↄ wɛ̃ni vĩ, wíↄ ku, wí fↄ̃ wà wá mɛ sɛ́. Lá á lakɛ̃naeↄ ò aa mɛ̀: Wá dɛ aà buiↄ ũ sↄ̃. 29 Lá Lua buiↄn wá ũ, wásu wàↄ e a dɛ lán tã́a pↄ́ gbɛ̃nazĩna kɛ̀ ń vuao ń ã́nusuo ń gbɛo à gↄ̃inakɛ̀wà lá a yeiwawao. 30 Lua wɛkpà a vĩ̀ wá wɛ́siagↄↄ yã́la, ↄ̃ àlɛ lɛda gbɛ̃́ↄwa gupiiu tia aa nↄ̀sɛlilɛ. 31 Asa à gↄↄdìlɛ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ á sɛ̀ a yã́kpalɛkɛ ń dṹniao a zɛ́wa. Lua gbɛ̃́ pↄ́ a sɛ̀pi bↄ̀ gau, kɛ́ gbɛ̃́pii e dↄ̃.

32 Kɛ́ aa bↄa gau yã́pi mà, an gbɛ̃eↄ aà láanikɛ̀, ãma an gbɛ̃eↄ mɛ̀: Wá n yã́pi ma zĩewa lↄ. 33 Ɔ̃ Pↄlu bↄ̀ ń kĩ́i. 34 Gbɛ̃eↄ nàwà aa Yesu náaikɛ̀. Aleopaga gbɛ̃zↄ̃ↄↄ do pↄ́ wì mɛ Denisi kú ń guu ń nↄɛ pↄ́ wì mɛɛ̀ Damalio ń gbɛ̃eↄ lↄ.

18

Pↄlu gↄↄplakɛa Kↄlɛni

1 Bee gbɛa Pↄlu bↄ̀ Atɛni à gɛ̀ Kↄlɛni. 2 À kpàaũ ń Yudaeo we, Pↄ̃ntu bùsu gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛɛ̀ Akilasi ń a na Pisiio. Aa sù ń Itali bùsuo dafu, kɛ́ Sezaa Kolodi dìlɛ Yudaↄnɛ aa bↄlɛ Loma yã́i. Pↄlu gɛ̀ ń kĩ́i, 3 ↄ̃ à pìlamá, àlɛ zĩkɛńnↄ, kɛ́ ↄzĩdoũkɛnaↄn ń ũ yã́i. Asa zwã̀akpɛkɛnaↄn ń ũ ḿpii. 4 Kã́mabogↄↄzĩ píi ì waasokɛ lousisikpɛu, àlɛ wɛɛlɛ Yudaↄ ń Gɛlɛkiↄ a yã́zɛ e.

5 Kɛ́ Silivɛ̃ɛ ń Timↄteeo bↄ̀ Masedoni bùsuu aa kà, Pↄlu zɛ̀ ń waasokɛao, àlɛ o Yudaↄnɛ wásawasa Yesu mɛ́ Mɛsii ũ. 6 Kɛ́ Yudaↄ ĩ́isɛ̀aànↄ aa aà sↄ̃̀sↄ̃, ↄ̃ à a pↄkasaↄ kpòɛńla à mɛ̀: Yã́ pↄ́ á kɛ̀ wí á musu, ma yã́n lↄo. Za tia má gɛ́ buipãleↄ kĩ́iɛ. 7 Bↄa we à gɛ̀ pìla buipãle lousisina pↄ́ wì mɛɛ̀ Titiu Yusitu bɛ lousisikpɛpi saɛ. 8 Lousisikpɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ Kilisipu Dii náaikɛ̀ ń a bɛdeↄ píi. Kↄlɛnideↄ Pↄlu yãmà dasi, ↄ̃ aa Yesu náaikɛ̀ aa da'ilɛkɛ̀. 9 Gwãasĩna Dii ò Pↄluɛ iu à mɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo, ńsu kã́mabo ń yã'oanɛ́oo, 10 asa gbɛ̃́ pↄ́ dɛ ma pↄ́ ũ wɛ̃́lɛɛ bee guuↄ dasi. Má kunnↄ, gbɛ̃e a n kũ à ĩadamao. 11 Ɔ̃ Pↄlu wɛ̃̀ do ń mↄ sooloo kɛ̀ we, ìↄ Lua yãda gbɛ̃́ↄnɛ.

12 Gↄↄ pↄ́ Loma gbɛ̃́ Galiↄ̃ dɛ Gɛlɛsi bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, Yudaↄ lɛdoũkɛ̀ aa ã̀na Pↄluwa, aa gɛ̀aànↄ yã́kpalɛkɛkĩi 13 aa mɛ̀: Gbɛ̃́ɛ bee lɛ́ tɛ́kpa gbɛ̃́ↄgu aaↄ lousisiyã pↄ́ pãa wá ikoyãla kũaɛ. 14 Kɛ́ Pↄlu ye yã'o, ↄ̃ Galiↄ̃ ò Yudaↄnɛ à mɛ̀: Yudaↄ, tó dàae ge tàae zↄ̃ↄeɛ yãa, à kũ̀ mà mɛnakɛánↄ. 15 Lá álɛ yãkeletã gbɛ̃́ↄ tↄ́ yã́ musu ń ázĩa ikoyão, à gↄ̃̀ á yã́ ũɛ. Ma gi yã́ bee taa gↄ̃́gↄ̃iɛ. 16 Ɔ̃ à ń yá ń bↄ́lɛ yã́kpalɛkɛkpɛu. 17 Ɔ̃ aa ã̀na lousisikpɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ Sↄsɛniwa ḿpii, aa aà gbɛ̃̀gbɛ̃ yã́kpalɛkɛkpɛ kpɛɛlɛ. Galiↄ̃ i a yãdao.

18 Pↄlu gↄↄplakɛ̀ Kↄlɛni lↄ, ↄ̃ à lɛzà Yesudeↄwa à gɛ̃̀ gó'ilɛnau, àlɛ tá Sili bùsuu. Pisii ń Akilasio gɛ̀aànↄ. À mibò Sãkele lɛ́ pↄ́ a kɛ̀ Luawa yã́i.* 19 Kɛ́ aa kà Ɛfɛsɛ, Pↄlu Pisii ń Akilasio tò we. À gɛ̀ lousisikpɛu à waasokɛ̀ Yudaↄnɛ, 20 ↄ̃ aa wabikɛ̀wà aà gↄↄplakɛńnↄ. I weio, 21 ãma kɛ́ àlɛ lɛzamá à mɛ̀: Tó Lua wèi, má ɛa mↄ́ á gwai. Ɔ̃ à bↄ̀ Ɛfɛsɛ ń gó'ilɛnao. 22 Kɛ́ à kà Sezale, à gɛ̀ fↄkpà Yesudeↄwa Yelusalɛũ, ↄ̃ à tà Antiↄsi. 23 Kɛ́ à gↄↄplakɛ̀ we, à ɛ̀a dàzɛu à gɛ̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo Galati bùsuu ń Filizi bùsuo, à Yesudeↄ gbà gbãa ḿpii.

Apoloo

24 Yudae ku, aà tↄ́n Apoloo, Alɛsãndi gbɛ̃́ɛ. Aà lɛ́ na mɛ́ a Lua yã́ dↄ̃ maamaa. 25 Wà Dii zɛ́ yãdàdaɛ̀, ↄ̃ Yesu yã'oanɛ́ aà kãsì. Ì dadanɛ́ a zɛ́wa, ãma Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛa ↄ̃ a dↄ̃. À mↄ̀ Ɛfɛsɛ, 26 ↄ̃ à nà yã'oawa lousisikpɛu vĩasai. Kɛ́ Pisii ń Akilasio aà yãmà, ↄ̃ aa aà sìsi aa Lua zɛ́ bↄↄlɛkɛ̀ɛ̀ wásawasa. 27 Kɛ́ Apoloo ye gɛ́ Gɛlɛsi bùsuu, Yesudeↄ aà gbà sↄ̃, ↄ̃ aa lakɛ̃ Yesude pↄ́ kú weↄnɛ aa aà kũ ↄplapla. Kɛ́ à kà we, à ↄdà gbɛ̃́ pↄ́ Lua gbɛ̃kɛkɛ̀nɛ́ aa Yesu náaikɛ̀ↄwa maamaa. 28 Asa aà yã́ Yudaↄ wɛ̃̀ dasi wáa máũmaũ, à ↄ̀lↄnɛ́ Luayãtaalau kɛ́ Yesu mɛ́ Mɛsii ũ.

19

Pↄlu kua Ɛfɛsɛ

1 Gↄↄ pↄ́ Apoloo ku Kↄlɛni, Pↄlu Azi bùsu sĩ̀sĩↄ baa vĩ̀, ↄ̃ à kà Ɛfɛsɛ. À Yesudeeↄ lè we, 2 ↄ̃ à ń lá à mɛ̀: Kɛ́ a Dii náaikɛ̀, aà Nisĩna dìɛ́a? Aa wèwà aa mɛ̀: Aawo, wi aà Nisĩna kua yãma seo. 3 Ɔ̃ à ń lá à mɛ̀: Da'ilɛ kpele á kɛ̀i? Aa wèwà aa mɛ̀: Zãa pↄ́ɛ. 4 Ɔ̃ Pↄlu ònɛ́: Zãa gbɛ̃́ↄ da'ilɛkɛ̀ an nↄ̀sɛlilɛa seela ũɛ. A ò gbɛ̃́ↄnɛ aa gbɛ̃́ pↄ́ a mↄ a kpɛ náaikɛ.* Yesu àlɛ o. 5 Kɛ́ aa yã́pi mà, aa da'ilɛkɛ̀ ń Dii Yesu tↄ́o. 6 Kɛ́ Pↄlu ↄnàmá, Lua Nisĩna dìnɛ́, ↄ̃ aa yãebui'ò aa ãnabikɛkɛ̀. 7 Gbɛ̃́piↄ píi kà lán gbɛ̃ↄn kuɛpla taawa.

8 Pↄlu ìↄ gɛ́ lousisikpɛu e mↄ àaↄ̃. À yã'ònɛ́ vĩasai, àlɛ waasokɛ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́ musu, kɛ́ aa a yã́zɛ e. 9 Ãma an gbɛ̃eↄ swã́gbãakɛ̀, aai Lua yã́ sio, ↄ̃ aa zɛ́pi bɛ̃̀ɛbò dasi guu. Ɔ̃ Pↄlu gbɛ̃́ pↄ́ Yesu náaikɛ̀ↄ sɛ̀lɛ aa bↄ̀ ń guu. Ɔ̃ ìↄ waasokɛ gbɛ̃́ↄnɛ Tilanu kyókpɛu lá gu lɛ́ dↄ. 10 A kɛ̀ màa e wɛ̃̀ pla, ↄ̃ Azi bùsudeↄ Dii yãmà, Yudaↄ ń Gɛlɛkiↄ píi.

Seva nɛ́ↄ

11 Lua Pↄlu gbà zɛ́ à dabudabu bↄnsaɛↄ kɛ̀. 12 Beewa baa tó wà isimawaabↄↄ ge fùaↄ nà Pↄlu mɛwa wà gɛ nà gyãeↄwa, aaì gbã́gbãɛ, an tã́aↄ ì gɛ̃zɛa. 13 Yuda tã́agona pↄ́ aaìↄ bɛbɛeↄ wɛ̀ɛlɛ tã́a gò ń Dii Yesu tↄ́o aa mɛ̀: Wá òɛ́ ń Yesu pↄ́ Pↄlu ì a yã́ waasokɛ tↄ́o, à go. 14 Yudaↄ sa'onkia pↄ́ wì mɛ Seva nɛgↄ̃ɛ gbɛ̃ↄn soplaↄ mɛ́ ì kɛ màa. 15 Ɔ̃ tã́a ònɛ́: Má Yesu dↄ̃ mɛ́ ma Pↄlu bao mà. Ápiↄ sↄ̃, dén á ũi? 16 Ɔ̃ tã́adepi kùsimá à gbãamↄ̀nɛ́, à ń kwɛ́ píi à ń kɛkɛ'ĩa, ↄ̃ aa bàalɛ̀ bↄ̀lɛ uapiu puizi. 17 Kɛ́ Ɛfɛsɛdeↄ yã́pi mà, Yudaↄ ń Gɛlɛkiↄ píi, vĩa ń kṹ, ↄ̃ Dii Yesu tↄbↄ̀ maamaa. 18 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aa Yesu náaikɛ̀ↄ mↄ̀ dasi, aalɛ ń yãkɛaↄ o gupuau. 19 Gbɛ̃kↄↄlɛkɛnaeↄ ń taalaↄ nàaa mↄ kàtɛu bíla wáa. Kɛ́ wà lápiↄ ↄ̃a dↄ̀dↄ, wa è à kà ã́nusu ↄwatɛ̃ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ blakwi (50.000). 20 Beewa ↄ̃ Dii yã́ ìↄ kã́fĩ, ìↄ ↄta ń gbãao.

Zↄakaa Ɛfɛsɛ

21 Yã́ bee gbɛa Pↄlu zɛ̀ò a nↄ̀sɛ guu à bↄlɛ ń Masedoni bùsuo ń Gɛlɛsi bùsuo, i gɛ́ Yelusalɛũ, à mɛ̀: Tó ma gɛ we, sema mà gɛ́ Lomadeↄ gwai. 22 Ɔ̃ à a dↄnlɛde gbɛ̃ↄn plaeↄ Timↄtee ń Elasao zĩ̀ Masedoni. Aàpi sↄ̃ à gↄ̃̀ Azi bùsuu gĩa.

23 Gↄↄ bee ↄ̃ yãkele fɛ̀lɛ maamaa Dii zɛ́ yã́ musu. 24 Ãnusupinae ku wì mɛɛ̀ Demɛtiu, ì Aatɛmi tã́akpɛ taa pí ń ã́nusuo. Aà zĩkɛnaↄ ì ài zↄ̃ↄ e zĩpiwa. 25 Ɔ̃ à ń kãaa ń gbɛ̃́ pↄ́ ì zĩ bee taa kɛↄ, a ònɛ́: Gbɛ̃́ↄ, á dↄ̃ kɛ́ ↄzĩɛ bee mɛ́ wá blekĩi ũ. 26 Álɛ e mɛ́ álɛ ma lá Pↄlupi lɛ́ kɛ, à mɛ̀: Tã́a pↄ́ wà ń píↄá luaↄ no. Ɔ̃ à gbɛ̃́ dasiↄ mi lìaa, wà aà yã́zɛ è. I kɛ Ɛfɛsɛ la ado no, ń Azi bùsuo píiɛ. 27 Yã́ bee a fↄ̃ músi'iwɛ̃ɛ. I kɛ wá ↄzĩ yãfũkũa ado no, a yã́ a to tã́a nↄɛzↄ̃ↄ Aatɛmi kpɛ́ gↄ̃ pↄe ũo, tã́a pↄ́ Azi bùsudeↄ ń dṹnia gbɛ̃́piio ì kúlɛɛ̀pi gawi a láaɛ.

28 Kɛ́ aa yã́pi mà, an pↄ pà, ↄ̃ aa nà wiiwa aa mɛ̀: Ɛfɛsɛdeↄ Aatɛmi zↄ̃ↄ. 29 Wɛ̃́lɛ lòo, gbɛ̃́ↄ bàalɛ̀ lɛ́ si kↄ̃kãaakɛkĩiu, ↄ̃ wà Masedoni bùsu gbɛ̃ↄn pla Gaiusi ń Alisaka pↄ́ aaì gɛ́ wɛ̃́lɛu ń Pↄluoↄ kũ̀ gɛ̀ńnↄ. 30 Pↄlu ye gɛ̃ zã guu, ↄ̃ Yesudeↄ i weiɛ̀o. 31 Azi bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄeↄ dɛ aà gbɛ̃naↄ ũ, ↄ̃ aa gbɛ̃́ↄ zĩ̀ aa lɛdàwà asu gɛ̃ zãuo. 32 Kↄ̃kãaa yà, wàlɛ wiilɛ, wàlɛ kↄ̃ yãmao, asa gbɛ̃́ daside dↄ̃ bↄ́yãi wà kã̀aaio. 33 Yudaↄ ↄzↄ̃̀ Alɛsãndazi aà yã'o, ↄ̃ bíla guu gbɛ̃eↄ lɛ́ lɛdↄdↄwà. Alɛsãndapi ↄkɛ̀nɛ́ aa nílɛ, a ye Yudaↄ mi bↄ bíla wáa. 34 Kɛ́ wà aà dↄ̃̀ Yuda ũ, ↄ̃ ampii aa wiilɛ̀ sãnusãnu mↄ̀ pla taawa aa mɛ̀: Ɛfɛsɛdeↄ Aatɛmi zↄ̃ↄ.

35 Ɔ̃ wɛ̃́lɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ ń zↄa zɛ̀ à mɛ̀: Ɛfɛsɛdeↄ, gbɛ̃́pii dↄ̃ kɛ́ á dɛ tã́a zↄ̃ↄ Aatɛmi kpɛ́ dↄ̃̀ana ũ ń luakimↄo pↄ́ kú weo. 36 Lá gbɛ̃e a fↄ̃ bↄ bee kpɛo, à ázĩa kũ tɛɛɛ. Ásu yãe kɛ ń nↄnwãaoo. 37 A mↄ́ ń gbɛ̃́ɛↄ la, aai ↄkã wá tã́akpɛ pↄewao, aai wá tã́a tↄbɛ̃ɛsio. 38 Ayãmɛto tó Demɛtiu ń a zĩkɛnaↄ yãvĩ ń gbɛ̃eo, yã́kpalɛkɛgↄↄↄ kú ń yãkɛkɛnaↄ. Aa gɛ́ kↄ̃ gbɛa we. 39 Tó á yãpãle vĩ lↄ, wa gↄ̃́gↄ̃ɛ́ kↄ̃kãaa pↄ́ gbãadeↄ gbɛ̀a guu. 40 Asa wa fↄ̃ wá tàae e zↄa pↄ́ kɛ̀ gbãɛ bee musu. Wá yã́zɛde e o zↄapi musuo, asa a gbá vĩo. 41 Yã́ bee oa gbɛa ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ gbàɛ.

20

Ɛtiki bãɛa fɛnɛntiu

1 Kɛ́ zↄa làa, Pↄlu Yesudeↄ kã̀aa à ń gba sↄ̃, à lɛzàmá, ↄ̃ à gɛ̀ Masedoni. 2 Kɛ́ àlɛ pã bùsupia, à gbɛ̃́ↄ gbà sↄ̃ ń yã́ↄ dasi, ↄ̃ à gɛ̀ kàò Gɛlɛsi, 3 ↄ̃ à mↄ àaↄ̃ kɛ̀ we. Kɛ́ àlɛ gɛ́ gɛ̃i gó'ilɛnau à ta Sili bùsuu, a mà Yudaↄ lɛkpàaĩazi, ↄ̃ à zɛ̀ò à ɛa tá ń Masedonio. 4 Gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀aànↄↄ tↄ́n kɛ: Belee gbɛ̃́ Pilusi nɛ́ Sↄpatɛɛ ń Tɛsaloni gbɛ̃́ↄ Alisaka ń Sɛkↄ̃duo ń Dɛɛbɛ gbɛ̃́ Gaiusio ń Timↄteeo ń Azi bùsu gbɛ̃́ↄ Tisiki ń Tↄfiũo. 5 Gbɛ̃́ beeↄ dↄ̀aa gɛ̀ lɛ́ wá dã́ Toloasi. 6 Wápiↄ sↄ̃, Kàaso dikpɛ gbɛa wa gɛ̃ gó'ilɛnau Filipi, ↄ̃ gↄↄ sↄo gbɛa wa ń lé Toloasi. We wa ãsↄ̃a do dɛ̀u.

7 Ãsↄ̃anɛnzĩ wa kↄ̃ kã̀aa wà Dii dↄngubↄ ble. Pↄlu lɛ́ waasokɛnɛ́, a ye ta tó gu dↄ̀ɛ, ↄ̃ à dàyãla e wɛɛdo. 8 Filia dasi kú kpɛ́ lɛsĩ pↄ́ wá kãaaaupiu. 9 Ɛ̀waasoe zↄ̃lɛa fɛnɛntiu, wì mɛɛ̀ Ɛtiki, àlɛ igofampa. Kɛ́ Pↄlu waasokɛa kɛ̀ gbã̀a, i aà lɛ̀, ↄ̃ à bↄ̀ za kpɛdiakↄ̃api àaↄ̃de fɛnɛntiu à lɛ̀lɛ, ↄ̃ wà aà sɛ̀ gɛ̀. 10 Ɔ̃ Pↄlu pìla à kùsiwà, ↄ̃ à aà sɛ kpà a kùɛ à mɛ̀: Ásu gilikɛo, a bɛ̃́ɛ. 11 Kɛ́ à ɛ̀a dɛ̀dɛ musu, wa Dii dↄngubↄ blè. Pↄlu yã'ò maamaa e gu gɛ̀ dↄ̀ò, ↄ̃ à dàzɛu. 12 Ɔ̃ wà tà ń ɛ̀waasonapio bɛ̃́ɛ, gbɛ̃́ↄ nↄ̀sɛ nìni a dɛ beeao.

13 Wápiↄ sↄ̃ wa gɛ gɛ̃ gó'ilɛnau, wa dↄaa Pↄluɛ Aso, wɛ̃́lɛ pↄ́ wá aà sɛu. Màa à zɛ̀ò, asa a ye gɛ́ we kɛ̀sɛɛ. 14 Kɛ́ à wá lé Aso, ↄ̃ wa aà sɛ̀ wa gɛ Mitilɛni. 15 Kɛ́ a gu dↄ̀, wa bↄ we ń gó'ilɛnao, wa gɛ Kio. Gu sìa dↄa wa gɛ Samↄ, a gↄↄ àaↄ̃de ↄ̃ wa ka Milɛti. 16 Pↄlu zɛ̀ò yãa à dↄ Ɛfɛsɛzi, kɛ́ gↄↄ su gɛ̃wa Azi bùsuuo yã́i, asa àlɛ wã à e ka Yelusalɛũ e Pãteko dikpɛ àↄ kaɛ, tó a zɛkɛ̀.

Pↄlu lɛzaa Ɛfɛsɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa

17 Pↄlu gbɛ̃́ↄ zĩ̀ gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa Ɛfɛsɛ, à mɛ̀ aa mↄ Milɛti. 18 Kɛ́ aa kà, ↄ̃ a ònɛ́: Á dↄ̃ lá mi kɛ gↄↄ pↄ́ má kúánↄ za zĩ́ pↄ́ ma gbapɛ̀lɛ Azi bùsula. 19 Ma zĩkɛ̀ Diiɛ zĩabusaa guu ń wɛ́'io. Ma taasikɛ̀ lɛ́ pↄ́ Yudaↄ kpàaĩmaziↄ yã́i. 20 Mi kã́fĩa yãe ulɛɛ́o, ma waasokɛ̀ɛ́, má dàdaɛ́ balu guu ń á bɛↄ. 21 Ma lɛdà Yudaↄwa ń Gɛlɛkiↄ píi aa zɛ ń Luao, aai wá Dii Yesu náaikɛ. 22 Tiasa málɛ gɛ́ Yelusalɛũ, lá Lua Nisĩna ma dauwa, yã́ pↄ́ a ma le we dↄ̃sai. 23 Wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo Lua Nisĩna lɛ́ omɛɛ, yea ń mↄdaonao ń wɛ́tɛ̃ao lɛ́ ma dã́. 24 Ãma ma wɛ̃ni gbiamɛɛ lↄo, sema mà yã́ pↄ́ málɛ yá le, mà zĩ pↄ́ Dii Yesu dàmɛɛ kɛ mà a midɛ. Ɔ̃mɛ Lua gbɛ̃kɛ baokpaa gbɛ̃́ↄnɛ ũ.

25 Á gbɛ̃́ pↄ́ ma bɛbɛ á guu, ma kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i waasokɛ̀ɛ́ↄ, má dↄ̃ tiasa kɛ́ wá wɛsikↄ̃lɛ lↄo. 26 Ayãmɛto má òɛ́ gbã, tó á gbɛ̃e su vũaa, ma yã́n bee ũ lↄo. 27 Ma Lua pↄeã píi òɛ́, mi a kee ulɛɛ́o. 28 À laaidↄ ázĩawa ń sã pↄ́ Lua Nisĩna á dílɛ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ũↄ píi. À Lua gãlide pↄ́ à ń bó ń azĩa auopiↄ gwa. 29 Má dↄ̃ kɛ́ ma taa gbɛa àwalɛwan pãsĩↄ siágu, mɛ́ aa sãↄ wɛ̃na vĩo. 30 Baa á gbɛ̃eↄ fɛlɛ yã́ kolea danɛ́, aa gbɛ̃́ↄ ga namá. 31 Ayãmɛto à itɛ̃kɛ. Lá ma lɛdà á baadewa ń wɛ́'io gwãasĩna ń fãanɛo e wɛ̃̀ àaↄ̃ kã́mabosai, a yã́ àↄ dↄágu.

32 Tiasa málɛ á na Luaɛ a ↄzĩ ń a gbɛ̃kɛyã pↄ́ a fↄ̃ gbãa kã́fĩɛ́o, i á gba zɛ́ á baa àↄ daaa ń a gbɛ̃́ↄ píi. 33 Mi gbɛ̃e ↄ̃a ge aà pↄkasae nidɛo. 34 Á dↄ̃ ázĩawa, kɛ́ ma zĩkɛ̀ ń mazĩa ↄoɛ, ↄ̃ ma pↄ́ pↄ́ wálɛ a nidɛ ń ma gbɛ̃́ↄ è. 35 Má ↄ̀lↄɛ́ apii guu à zĩkɛ beewa, í dↄ yɛ̃̀ɛɛsaideↄlɛ. Yã́ pↄ́ Dii Yesu ò àↄ dↄágu à mɛ̀, gbadaa pↄna vĩ dɛ gba'eala.

36 Yã́ bee oa gbɛa à kùlɛ a kosowa ń ń baade píio, aa wabikɛ̀. 37 Aa wɛ́'ikàu ḿpii, aa Pↄlu kpàkpa ń kùɛ, aa lɛpɛ̀pɛwà. 38 Yã́ pↄ́ ń pↄ siakũ̀ zↄ̃ↄ mɛ́ dɛ kɛ́ à mɛ̀ ń wɛ́ a sikↄ̃lɛ lↄo ũ. Ɔ̃ aa gɛ̀ zɛiɛ̀ e gó'ilɛna kĩ́i.

21

Pↄlu taa Yelusalɛũ

1 Wá kɛ̃amá gbɛa wa gɛ̃ gó'ilɛnau wa dazɛu, wa mipɛ̀ Kosuwa. Gu sìa dↄa wa ka Lode, ↄ̃ bↄa we wa gɛ Patala. 2 We wa gó'ilɛna pↄ́ lɛ́ gɛ́ Fenisi bùsuu èu, ↄ̃ wa gɛ̃u wa dazɛu. 3 Kɛ́ wa Sipi è kãaa, wá gbà ↄzɛɛ, wálɛ gɛ́ Sili bùsuu, ↄ̃ wa ka Tii, gu pↄ́ wà gó'ilɛna aso bↄ̀lɛu. 4 Wa Yesudeↄ wɛ̀ɛlɛ, ↄ̃ wa ãsↄ̃a do kɛ̀ńnↄ. An gbɛ̃eↄ ò Pↄluɛ ń Lua Nisĩna gbãao asu gɛ́ Yelusalɛũo. 5 Ãma kɛ gↄↄ beeↄ lɛ́ pà, wa fɛlɛ, wálɛ tá. Aa gɛ̀ zɛiwɛ̃ɛ ḿpii ń ń naↄ ń ń nɛ́ↄ wɛ̃́nkpɛ e ísialɛ. Ɔ̃ wa kulɛ wá kosowa wa wabikɛ̀. 6 Kɛ́ wa lɛzàkↄ̃wa, wa gɛ̃ gó'ilɛnau. Ampiↄ sↄ̃ aa ɛ̀a ń bɛ.

7 Bↄa Tii wa ɛa dazɛu e wa ka Tↄlɛmai. Wa fↄkpà Yesudeↄwa wa kɛńnↄ gↄↄ do. 8 Kɛ́ a gu dↄ̀, wa fɛlɛ gɛ Sezale, wa gɛ pila baonakpana Filipi bɛ. A dɛ gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ wà ń sɛ́ yãaↄ do ũ.* 9 A nɛnↄɛ ãnabiↄ vĩ gbɛ̃ↄn síiↄ̃, aai zãkɛ yãao. 10 Wa gↄↄplakɛa we guu ãnabi pↄ́ wì mɛɛ̀ Agabu† bↄ̀ Yude bùsuu à mↄ̀. 11 Kɛ́ à mↄ̀ wá kĩ́i, à Pↄlu ula ba sɛ̀ à azĩa gbáↄ ń a ↄↄ yèò à mɛ̀: Lá Lua Nisĩna òn kɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ baɛ bee vĩ, màa Yudaↄ aa aà ye Yelusalɛũ, aai aà kpa buipãleↄwa. 12 Kɛ́ wa yã́pi mà, wá ń beleↄ wa awakpà Pↄluɛ asu gɛ́ Yelusalɛũo. 13 Ɔ̃ à mɛ̀: Bↄ́yãi álɛ ↄ́ↄlↄ álɛ ma nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpamɛɛi? Asu àↄ yea ũ seo. Baa tó ma ga Yelusalɛũ Dii Yesu tↄ́ yã́i, ma sↄu mà. 14 Kɛ́ wi fↄ̃ wa aà fùo, wa kã́mabò wa mɛ̀: Dii pↄeã kɛ. 15 Bee gbɛa wa sↄukɛ̀, ↄ̃ wa gɛ Yelusalɛũ. 16 Yesude pↄ́ kú Sezaleeↄ gɛ̀ pìlawanↄ Sipi gbɛ̃́ Manasↄ̃ bɛ. A dɛ Yesude ũ za zi.

Pↄlu gɛa Zaaki gwai

17 Kɛ́ wa ka Yelusalɛũ, Yesudeↄ wá sí ń pↄnao. 18 Kɛ́ a gu dↄ̀, Pↄlu gɛ̀wanↄ Zaaki bɛ. Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kãaaa we ḿpii. 19 Pↄlu fↄkpàmá, ↄ̃ à yã́ pↄ́ Lua kɛ̀ a zĩ musu buipãleↄ guu dàu a sìunɛ́ dodo píi. 20 Kɛ́ aa yã́pi mà, aa Lua sáaukpà. Ɔ̃ aa òɛ̀: Yã́pi gwa, wá gbɛ̃́. Yudaↄ Yesu náaikɛ̀ ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ũma'ũma, mɛ́ ampii aaì kã́asikɛ Mↄizi ikoyãwa. 21 Wà n yã'ònɛ́ wà mɛ̀, ńlɛ yãda Yuda pↄ́ kú buipãleↄ guuↄnɛ aa bↄ Mↄizi ikoyã kpɛ, aasu tↄ̃zↄ̃ ń nɛ́ↄnɛo, aasu wàↄ ń fɛlɛkaayãↄ kũao. 22 Wá kɛa ni? Asa aa gí n mↄa maio. 23 Kɛ lá wá onɛwa. Wá guu gbɛ̃ↄn síiↄ̃eↄ lɛkɛ̀ Luawa.‡ 24 Ǹ ń sɛ́ à gɛ gbãbↄ ázĩaɛ, ní ń fĩabo aa e mibo, gbɛ̃́pii iↄ dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ aa mà n musuá sĩana no. Aa e mpi sↄ̃ ń tɛ́ Mↄizi ikoyãi. 25 Buipãle Yesudeↄ sↄ̃, wa lakɛ̃ wá ònɛ́ wa zɛò aa laaika sa'onↄↄi ń kpàao ń nↄ̀ↄ kòlokpasai sóao ń gbãsĩkɛao.§

26 Ɔ̃ Pↄlu gbɛ̃́piↄ sɛ̀ tàńnↄ. Kɛ́ a gu dↄ̀ aa gbãbↄ̀ ńzĩaɛ, ↄ̃ à gɛ̃̀ Lua ua, à gbãbↄ láagↄↄ sa pↄ́ wa o an baadeɛ yã'ò.

Pↄlu kũa

27 Kɛ́ gbãbↄa gↄↄ sopla bee kà láaa, Azi bùsu Yudaeↄ Pↄlu è Lua ua. Aa tɛkpà bílagu, ↄ̃ aa aà kũ̀. 28 Aalɛ wiilɛ aalɛ mɛ: Isailiↄ, à wá leò. Gbɛ̃́ɛ bee mɛ́ ìↄ yãda gbɛ̃́piiɛ gupiiu, ì Isailiↄ awiambↄ ń Mↄizi ikoyão ń guɛ beeo. Bee gbɛa à dↄ̀ɛ Lua uawa lↄ, à gɛ̃̀u ń Gɛlɛkiↄ. 29 Aa ò màa kɛ́ aa Ɛfɛsɛ gbɛ̃́ Tↄfiũ* è ń Pↄluo wɛ̃́lɛ guu yãa yã́iɛ, ↄ̃ aalɛ e Pↄlu gɛ̃̀aànↄ Lua uaɛ.

30 Wɛ̃́lɛ lòo, gbɛ̃́ↄ wì ń bao za gupiiu, aa mↄ̀ Pↄlu kũ̀ Lua ua, aa aà gàlɛ bↄ̀ò. Wegↄ̃ↄ wà a gbaↄ tàta. 31 Kɛ́ aa ye aa aà dɛ, yã́pi bao Loma sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ lè, a mà Yelusalɛũ lòo. 32 Wegↄ̃ↄ à sosa badeↄ sɛ̀ ń sosa nɛ́ↄ, ↄ̃ aa gɛ̃̀má ń bao. Kɛ́ gbɛ̃́ↄ sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄpi è ń sosaↄ sãnu, aa Pↄlu gbɛ̃a tò. 33 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi sↄ̃̀ Pↄluzi, à aà kũ̀ à mɛ̀ wà aà ye ń mↄdaonaↄ mɛ̀n pla. À ń lá à mɛ̀: Dén gbɛ̃́pi ũi? Bↄ́ yã́ a kɛ̀i? 34 Ɔ̃ bíla guu gbɛ̃́ↄ lɛ́ wiilɛ, aalɛ yã́ doũ oo. Kɛ́ zↄa tò gbɛ̃zↄ̃ↄpi fↄ̃ lɛ́ a súsu mao, à mɛ̀ wà gɛaànↄ sosaↄ bɛ. 35 Kɛ́ wà kàaànↄ dɛdɛkĩi, sosaↄ mɛ́ sù aà sɛ̀ gbɛ̃́ↄ nↄnↄaaa yã́i. 36 Asa gbɛ̃́pii tɛaàzi ń wiio, aalɛ mɛ: À aà dɛ.

Pↄlu yã'oa Yelusalɛũdeↄnɛ

37 Kɛ́ wa ye gɛ̃ ń Pↄluo sosaↄ bɛ, ↄ̃ à gbɛ̃zↄ̃ↄpi là à mɛ̀: Ńyↄ̃ we mà yã'onɛ́a? Ɔ̃ a òɛ̀: Ni Gɛlɛki yãmaa? 38 Egipi gbɛ̃́ pↄ́ fɛ̀lɛ ń gbãadeↄ zĩ́azĩa à gɛ̀ guwaiwaiu ń bùsudɛnaↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ síiↄ̃n n ũo lò? 39 Pↄlu wèwà à mɛ̀: Yudan ma ũ. Wà ma i Taasu, Silisi bùsuuɛ. Wɛ̃́lɛ tↄsaide no. Ma wabikɛ̀ma, ma gba zɛ́ mà yã'o gbɛ̃́ↄnɛ. 40 À aà gbà zɛ́, ↄ̃ Pↄlu zɛ̀ dɛdɛkĩi, à ↄkɛ̀ gbɛ̃́ↄnɛ. Kɛ́ aa nìlɛ kílikili, à yã'ònɛ́ ń Ɛbɛlu yã́o à mɛ̀:

22

1 Ma gbɛ̃́ↄ ń ma maeↄ, à swã́kpa à ma yã́zɛ ma sa. 2 Kɛ́ aa mà àlɛ yã'onɛ́ ń Ɛbɛlu yã́o, aa zɛ̀ kílikili. Ɔ̃ Pↄlu mɛ̀: 3 Yudan ma ũ, wà ma i Taasu, Silisi bùsuuɛ, ↄ̃ ma nɛblè wɛ̃́lɛu la. Gamaliɛli kĩ́i ma ikoyã pↄ́ wá deziↄ kũa dàdau a zɛ́wa. Má ãiavĩ Luaɛ lá á kú gbã ápiiwa. 4 Ma ĩadà Yesu zɛdeↄwa e an gbɛ̃eↄ gà, ma gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ kũ̀kũ ma ń ká kpɛ́u.* 5 Sa'onkia ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ mɛ́ ma seeladeↄ ũ ḿpii. Ma lá pↄ́ aa kɛ̃̀ Damasi Yudaↄnɛ sì ń ↄzĩ, málɛ gɛ́ we mà zɛ́pideↄ kṹkũ mà suńnↄ Yelusalɛũ wà ń wɛtã.† 6 Kɛ́ má bɛ zɛ́u, ma kãikũ̀ ń Damasio ĩatɛ̃ minanguo taawa, ↄ̃ kã́ndo gupua zↄ̃ↄ bↄ̀ luabɛ à kùlɛa. 7 Ma bↄ lɛlɛ tↄↄlɛ, ↄ̃ ma lↄↄ mà, wa òmɛɛ: Sↄlu, Sↄlu, àkɛa ńlɛ ĩadaai? 8 Ɔ̃ ma mɛ̀: Ḿmɛnn déi Dii? Ɔ̃ a òmɛɛ: Mámɛmaa Yesu Nazalɛti. Mámɛ ńlɛ ĩadaa. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ kumanↄↄ gupuapi è, ãma aai gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yã'omɛɛ lↄↄ mao. 10 Ɔ̃ ma aà là, kpelewa má kɛi, Dii? Ɔ̃ a òmɛɛ mà fɛlɛ gɛ̃ Damasi, we wa yã́ pↄ́ a dìlɛmɛɛ mà kɛ omɛɛ píi. 11 Gupuapi í gbãa tò ma wɛ́ lɛ́ gu'e lↄo, ↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ ma kũ ma ↄwa, aa gɛ̃̀manↄ Damasi.

12 Lousisinae ku we wì mɛɛ̀ Ãnania. Ì misiilɛ Lua ikoyãɛ mɛ́ Damasi Yudaↄ píi ì aà tↄnasi. 13 À mↄ̀ ma kĩ́i à zɛ̀ ma saɛ, ↄ̃ a òmɛɛ: Sↄlu ma gbɛ̃́, ɛa gu'e. Wegↄ̃ↄ ma wɛ́ wɛ̃̀, ↄ̃ ma aà è. 14 À mɛ̀ wá deziↄ Lua mɛ́ ma sɛ, kɛ́ mà wɛsi Gbɛ̃maalɛ, mà yãma aà lɛ́u, mí aà pↄeã dↄ̃. 15 À mɛ̀ máↄ dɛ aà seelade ũ, míↄ yã́ pↄ́ má è ń yã́ pↄ́ má mào o gbɛ̃́piiɛ. 16 Ɔ̃ à mɛ̀ bↄ́ málɛ dã́ lↄi, mà fɛlɛ da'ilɛkɛ, ma duuna i woloa ń a sísiao?

17 Kɛ́ ma ɛa Yelusalɛũ, málɛ lousisi Lua ua, ↄ̃ ma wɛ́pungu'è. 18 Ma Dii è, a òmɛɛ mà kɛ mà bↄ Yelusalɛũ kpakpa, asa gbɛ̃́ↄ yã́ pↄ́ málɛ o a musu sio. 19 Ɔ̃ má ò Diiɛ, aa dↄ̃ sã́asã kɛ́ miↄ gɛ̃ lousisikpɛ ń lousisikpɛo màↄ aà náaikɛnaↄ ká kpɛ́u wàↄ ń gbɛ̃. 20 Kɛ́ wàlɛ aà seelade Ɛtiɛ̃ɛ dɛ sↄ̃, mapi má kú weɛ, ma zɛ ń aà dɛnaↄ, má ń ulaↄ kũanɛ́.‡ 21 Ɔ̃ Dii òmɛɛ mà gɛ́, a ma zĩ e buipãleↄ kĩ́i zã̀zãɛ.

22 Aa swãkpà aà yã́i e à gɛ̀ kà buipãleↄ yã́piwa, ↄ̃ aa nà wiiwa aa mɛ̀: À aà dɛ! Gbɛ̃́ɛ bee taa kua zɛvĩo! 23 Aalɛ wiilɛ, aalɛ ń ulaↄ gbãɛ, aalɛ bùsuti zu musu. 24 Ɔ̃ Loma sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ mɛ̀ wà gɛ̃ ń Pↄluo ń bɛ, wà aà gbɛ̃ ń flàalao e aà sĩana'o, wi e yã́ pↄ́ wàlɛ wiidↄwà a yã́i ma. 25 Kɛ́ wàlɛ Pↄlu ↄↄ poo wà aà ye, a ò sosa bade pↄ́ kú weɛ: Á a zɛ́ vĩ à Loma gbɛ̃́ gbɛ̃ yã́kpalɛkɛsaia? 26 Kɛ́ sosapi yã́pi mà, à gɛ̀ a ò ń gbɛ̃zↄ̃ↄɛ à mɛ̀: Ńlɛ kɛ kpelewa ni? Gbɛ̃́piá Loma gbɛ̃́ɛ. 27 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi mↄ̀ Pↄlu là à mɛ̀: Omɛɛ, Loma gbɛ̃́n n ũa? A wèwà à mɛ̀: Ao. 28 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi òɛ̀: Ma ↄ zↄ̃ↄ kpàɛ, ↄ̃ ma gↄ̃ Loma gbɛ̃́ ũ. Ɔ̃ Pↄlu òɛ̀: Mapi, wà ma i a ũɛ. 29 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aa ye yãlalawà yãaↄ bↄ̀zã gↄ̃̀ↄ. Kɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄpi dↄ̃̀ Pↄluá Loma gbɛ̃́ɛ, vĩa aà kũ̀, kɛ́ a tò wà mↄkàwà yã́i. 30 A gu dↄ̀, kɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄpi ye à yã́ pↄ́ Yudaↄ mↄ̀ò sã́asã ma, à mↄpòlowà, ↄ̃ à sa'onkiaↄ ń Yuda gbãadeↄ kã̀aa, à mↄ̀ ń Pↄluo ń aɛ.

23

Yuda gbãadeↄ yã́kpalɛkɛa ń Pↄluo

1 Pↄlu wɛpɛ̀ gbãadeↄwa à mɛ̀: Ma gbɛ̃́ↄ, yãe lɛ́ ma sↄ̃ vĩ Lua aɛo e ń a gbão. 2 Ɔ̃ sa'onkia Ãnania ò a dↄaiↄnɛ aa aà lɛ a lɛ́wa. 3 Ɔ̃ Pↄlu òɛ̀: Lua n lɛ sↄ̃, gbɛ̃nazĩn kaadↄɛmbɛ.* Ń zↄ̃lɛ ńlɛ yã́kpalɛkɛmanↄ ikoyã musu, mɛ́ mpi sↄ̃, n bↄ a kpɛ, ń ò wà ma lɛ́. 4 Ɔ̃ dↄaipiↄ mɛ̀: Ḿmɛ ńlɛ Lua gbàgbankia sↄ̃sↄ̃ màaa? 5 Pↄlu mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, mi dↄ̃ sa'onkia no, asa a kɛ̃a láu wà mɛ̀, wásuli wá bùsu gbãade tↄbɛ̃ɛsio.†

6 Pↄlu dↄ̃ kɛ́ gbãadepiↄ gbɛ̃eↄá Saduseↄnɛ, an gbɛ̃eↄ sↄ̃ Falisiↄnɛ, ↄ̃ a ònɛ́ gbã́ugbãu: Ma gbɛ̃́ↄ, Falisin ma ũ, Falisiↄ nɛ́n ma ũ. Gɛↄ vua yã́ pↄ́ ma wɛ́ dↄi yã́i ↄ̃ álɛ yã́kpalɛkɛmanↄ. 7 Kɛ́ à yã́pi ò, Falisiↄ ń Saduseↄ fɛ̀lɛkↄ̃wa ń lɛkpaao, ↄ̃ kãaakɛnaↄ kɛ̃̀aa lɛɛ pla. 8 Saduseↄ ì mɛ gɛↄ lí vuo,‡ mɛ́ malaikaↄ ń nisĩnaↄ kuo. Falisiↄ sↄ̃ aa zɛ̀ ń beeↄ kuao. 9 Wii gbãa da ń guu, ↄ̃ Falisi pↄ́ aaì Mↄizi ikoyã danɛ́eↄ fɛ̀lɛ ń lɛkpaa gbãao aa mɛ̀: Wi yãvãie e gbɛ̃́ɛ beewao. Tó nisĩna ge malaika mɛ́ yã'òɛ̀ sↄ̃ bɛ? 10 Kɛ́ lɛkpaa gbãakũ̀, sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ lɛ́ vĩakɛ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ su Pↄlu taitaikↄ̃ɛo, ↄ̃ a ò a sosaↄnɛ aa pila gɛ̃ ń guu, aa aà kũ gɛaànↄ ń bɛ.

11 A gwã́ Dii bↄ̀ mↄ̀ Pↄluwa à mɛ̀: Sↄ̃dilɛ! Lá n ma yã'ò Yelusalɛũ la, sema ǹ o Loma lↄ.

Lɛkpaaĩa Pↄluzi

12 Kɛ́ a gu dↄ̀ Yudaeↄ kã̀aa asii guu, aa lɛgbɛ̃̀ aa mɛ̀ wa pↄbleo, wa imio e gↄↄ pↄ́ wà Pↄlu dɛ̀. 13 Lɛkpaaĩnapiↄ dɛ gbɛ̃ↄn blala. 14 Aa gɛ̀ sa'onkiaↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ kĩ́i, aa ònɛ́: Wá sì ń Luao wa mɛ̀, tó wi Pↄlu dɛo, tó wa pↄblè, Lua láaikɛwá. 15 Ápiↄ ń gbãadeↄ píi à gɛ o sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄɛ aà mↄ́ɛ́ ń Pↄluo lá á ye à aà yã́ↄ tàasika dɛ a káaulawa. Wápiↄ sↄ̃ wáↄ ku sↄu guu wà aà dɛ zɛ́u e àↄ gɛ́ kái la.

16 Pↄlu dãe nɛgↄ̃ɛ ń baikpaapi mà, ↄ̃ à gɛ̀ gɛ̃̀ sosaↄ bɛ, a ò Pↄluɛ. 17 Ɔ̃ Pↄlu sosa badee sìsi a òɛ̀: Gɛ́ ń ɛ̀waasoɛo á gbɛ̃zↄ̃ↄ kĩ́i, asa a ye baoe kpaɛ̀. 18 Ɔ̃ à aà sɛ̀ gɛ̀aànↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ kĩ́i à mɛ̀: Pↄlu dakpɛuna ma sisi, a gbɛ̀aa mà mↄ n kĩ́i ń ɛ̀waasoɛo. A yãe vĩ a ye onɛ. 19 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpi ɛ̀waasopi kũ̀ a ↄwa à gɛ̀aànↄ gusaɛ ḿpla, ↄ̃ à aà là à mɛ̀: Bↄ́ yã́ ń vĩ ǹ omɛɛi? 20 Ɔ̃ à mɛ̀: Yudaↄ mɛ́ lɛkpàaĩ, aa ye gbɛama ǹ mↄ́ ń Pↄluo ń gbãadeↄnɛ zia, lá aa ye aà yã́ gwa dɛ a káaulawa. 21 Ńsu we ń yã́io, asa an gbɛ̃́ↄ lɛ́ aà dã́ zɛ́u, aa dɛ gbɛ̃ↄn blala. Aa lɛgbɛ̃̀ aa mɛ̀ wa pↄbleo, wa imio e gↄↄ pↄ́ wà aà dɛ̀. An sↄu mà kↄ̀, n yã́ an swã́ dↄi. 22 Gbɛ̃zↄ̃ↄpi ò ɛ̀waasopiɛ: Ńsu to gbɛ̃e dↄ̃ ń òmɛɛo. Ɔ̃ à aà gbàɛ.

Pↄlu gbaɛa Sezale

23 Ɔ̃ à sosa bade gbɛ̃ↄn plaↄ sìsi, a ònɛ́: À o sosa fɛ̃ndade gbɛ̃ↄn ↄ̀aa doↄnɛ aa sↄukɛ aa gɛ́ Sezale oosi ublegↄↄ ń sↄ̃de gbɛ̃ↄn bàaↄ̃kwiↄ ń sↄ̃nde gbɛ̃ↄn ↄ̀aa doↄ. 24 À sↄ̃́ yã́ kɛkɛ Pↄluɛ aà dikpɛ gɛò bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ Felisi kĩ́i yãkelesai. 25 Ɔ̃ à lakɛ̃̀ɛ̀ à mɛ̀: 26 Bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ Felisi, mapi Kolodi Lisia, ma láɛ bee kɛ̃̀nɛ, ma fↄkpàma. 27 Yudaↄ mɛ́ gbɛ̃́ɛ bee kũ̀, aa ye aa aà dɛ. Kɛ́ ma aà dↄ̃̀ Loma gbɛ̃́ ũ, ↄ̃ ma gɛ ń sosaↄ ma aà sìmá. 28 Kɛ́ má ye mà aà yã́ pↄ́ aa mↄ̀oa ma, ma aà sɛ̀ ma gɛò an yã́kpalɛkɛnaↄ kĩ́i. 29 We má dↄ̃̀u aà yã́ pↄ́ aa mↄ̀oa dɛ an ikoyã ũɛ, i yã́ pↄ́ kà wà a dɛ ge wà a dakpɛu kɛo. 30 Kɛ́ wà lɛkpàaĩaàzi, wà a kpã́i kɛ̀mɛɛ, ↄ̃ ma aà gbàɛoma gↄ̃̀ↄ, má ò yãdeↄnɛ aa gɛ́ ń aà yã́o n kĩ́i we.

31 Ɔ̃ sosaↄ kɛ̀ lá wa ònɛ́wa, aa Pↄlu sɛ̀ gɛ̀ò Antipati gwãasĩna. 32 Kɛ́ gu dↄ̀, sosa pↄ́ bɛ kɛ̀sɛↄ Pↄlu nà sↄ̃deↄnɛ ń ↄzĩ aa gɛaànↄ aɛ, ↄ̃ aa ɛ̀a tà ń bɛ. 33 Kɛ́ sↄ̃deↄ kà Sezale, aa lápi kpà bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpiwa, ↄ̃ aa Pↄlu nàɛ̀ a ↄzĩ. 34 Bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi lápi kyokɛ̀, ↄ̃ à Pↄlu là bùsu pↄ́ à bↄ̀u. A mà Silisi bùsu à bↄ̀u, 35 ↄ̃ a òɛ̀: Tó gbɛ̃́ pↄ́ yãvĩnnↄↄ mↄ̀, má ma lá aa o. Ɔ̃ à mɛ̀ wàↄ aà dↄ̃́a ua. Elodi mɛ́ uapi kpà yãa.

24

Yudaↄ fɛlɛa ń Pↄluo Sezale

1 Gↄↄ sↄo gbɛa sa'onkia Ãnania mↄ̀ Sezale ń gbɛ̃zↄ̃ↄeↄ ń ikoyãdↄ̃na pↄ́ wì mɛɛ̀ Tɛɛtuluo. Aa mↄ̀ ń Pↄlu yã́o bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄ kĩ́i. 2 Kɛ́ wà Pↄlu sìsi, Tɛɛtulu fɛ̀lɛ lɛ́ yãdaaàla à mɛ̀: Felisi, ń n báaao wá bùsu na à kɛ̀ zài. N zia làasookɛa mɛ́ mↄ̀ ń wá kálɛa maao. 3 Wì n tↄnasi, wàↄ n sáaukpa gupiiu gↄↄpii. 4 Kɛ́ má ye mà n gágao, má wabikɛma, sùuukɛwanↄ, wá yã́ yↄↄnaɛ ma. 5 Wá è gbɛ̃́piá gbɛ̃nazĩn èbeɛ. Ì zↄada Yudaↄ guu dṹnia guu píi, a dɛ lousisizɛ ɛɛ pↄ́ wì mɛ Nazalɛtideↄ dↄaanaↄ do ũ. 6 Baa se a ye Lua ua gbãlɛ, ↄ̃ wa aà kũ̀. 7-8 Tó n gↄ̃ɛpi làla nzĩa, ńyↄ̃ aà yã́ pↄ́ wa mↄò sĩana dↄ̃. 9 Ɔ̃ Yudaↄ yã́'idìa aa mɛ̀ lá yã́piↄ dɛn we.

10 Ɔ̃ bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄpi mikɛ̀ Pↄluɛ aà yã'o. Ɔ̃ Pↄlu mɛ̀: Lá má n dↄ̃ yã́kpalɛkɛna ũ bùsuɛ bee guu a wɛ̃ gɛ̃̀gɛ̃, ↄ̃ málɛ a mibↄayã'ò ma laaiwa. 11 Tó ń gbɛ̀a, wa onɛ ma gɛa Yelusalɛũ lousisii dɛ gↄↄ kuɛplalao. 12 Wi ma e málɛ lɛkpaakɛ ń gbɛ̃eo Lua uao. Wi ma e málɛ zↄada lousisikpɛↄ guu ge wɛ̃́lɛ guuo. 13 Gbɛ̃́piↄ fↄ̃ yã́ pↄ́ aa lìamazi seelade enɛo. 14 Sĩana má ònɛ, zɛ́ pↄ́ aalɛ mɛ lousisizɛ ɛɛɛ guu ↄ̃ málɛ zↄble wá deziↄ Luaɛ. Má yã́ pↄ́ wa kɛ̃̀ Mↄizi ikoyã guu ń ãnabiↄ pↄ́ↄ náai vĩ. 15 Ma wɛ́ dↄ Luai lá ampiↄwa, kɛ́ gbɛ̃maaↄ ń gbɛ̃vãiↄ bↄ gau píi. 16 Ayãmɛto miↄ azĩa toto gↄↄpii kɛ ma sↄ̃ su àↄ vĩ Lua aɛ ge gbɛ̃nazĩna aɛo. 17 Ma wɛ̃kɛa ń ma bùsuo gbɛa ma ɛa su ↄdama kɛ̀nɛ́, ma sa'ò 18 Lua ua. Kɛ́ málɛ sa'o ma gbãbↄa gbɛa, ↄ̃ wà ma le we. Mi bíla kãaao, mɛ́ zↄa kuo.* 19 Azi bùsu Yudaeↄ mɛ́ yãdeↄ ũ. Sema aa mↄ wà yãbↄ kↄ̃ lɛ́u n kĩ́i. 20 Tó màa no, tó gbɛ̃́ pↄ́ aa ku laↄ dàa pↄ́ aa èa gↄↄ pↄ́ aa yã́kpalɛkɛ̀manↄ o. 21 Sema yã́ mɛ̀ndo pↄ́ má ònɛ́ ń lↄↄ gbãao ma mɛ̀, gɛↄ vua yã́ musu ↄ̃ aalɛ yã́kpalɛkɛimanↄ bàasio.†

22 Felisi Yesu zɛ́ bↄↄlɛ dↄ̃, ↄ̃ à lakà Yudaↄ yã́a à mɛ̀: Tó sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄ Lisia mↄ̀, má á yã́ midɛɛ́. 23 A ò sosa badeɛ aàↄ Pↄlu dↄ̃́a, ãma aà aà gba ĩ́ana, i to aà gbɛ̃́ↄ dↄaàlɛ.

24 Gↄↄpla gbɛa Felisi mↄ̀ ń a Yuda nↄ pↄ́ wì mɛɛ̀ Dusiio. À Pↄlu sìsi, ↄ̃ à Kilisi Yesu náaikɛa yãmàwà. 25 Pↄlu lɛ́ yã'o maakɛa musu ń zĩakũadↄ̃o ń yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ↄ pↄ́ lɛ́ mↄo, ↄ̃ vĩa Felisi kũ̀ à mɛ̀: Fɛlɛ tá gĩa. Gↄↄ pↄ́ ma ↄ'è, má ɛa n sísi. 26 Aà wɛ́ dↄi Pↄlu a gbagusaɛdaɛɛ, ↄ̃ ìↄ aà sisi mↄ̀ↄmↄↄ aà mↄ faaiboanↄ. 27 Kɛ́ à kɛ̀ wɛ̃̀ pla, Pↄↄsiu Fɛsɛtu zↄ̃̀lɛ Felisi gbɛu. Kɛ́ Felisi ye àↄ na ń Yudaↄ yã́i, ↄ̃ à Pↄlu tò dakpɛu.

25

Pↄlu zɛa ń gɛa Sezaa kĩ́io

1 Fɛsɛtu zↄ̃lɛa kpalau gↄↄ àaↄ̃ gbɛa, à fɛ̀lɛ Sezale à gɛ̀ Yelusalɛũ. 2 Wekĩi sa'onkiaↄ ń Yuda gbãadeↄ mↄ̀ aà kĩ́i, aa fɛ̀lɛ ń Pↄlu yã́o. Aa wabikɛ̀wà 3 aà sùuukɛ, aà to Pↄlu mↄ́nɛ́ Yelusalɛũ. Asa aa zɛ̀ò wà baikpaɛ̀ zɛ́u wà aà dɛɛ. 4 Ɔ̃ Fɛsɛtu ònɛ́: Pↄlu ku kpɛ́u Sezale, mapi sↄ̃ má tá we tia. 5 Á gbãadeeↄ mↄ gɛmanↄ, tó à yãvãikɛ̀ɛ, í o.

6 Fɛsɛtu kɛ̀ńnↄ gↄↄ swaaↄ̃ ge kwi taawa, ↄ̃ à ɛ̀a tà Sezale. Kɛ́ a gu dↄ̀, à zↄ̃̀lɛ a gĩ́naa à mɛ̀ wà mↄ́ ń Pↄluo. 7 Kɛ́ à mↄ̀, Yuda pↄ́ bↄ̀ Yelusalɛũↄ lìaaàzi, ↄ̃ aa yãzↄ̃ↄ pↄ́ wi fↄ̃ a seela èoↄ dↄ̀wà dasidasi. 8 Pↄlu yã́zãsìmá à mɛ̀: Mi zã Yudaↄ ikoyã ge Lua ua yã́wao. Mi zã yãewa Sezaaɛo. 9 Fɛsɛtu lɛ́ wɛɛlɛ àↄ na ń Yudaↄ ↄ̃ à Pↄlu là à mɛ̀: Ńyↄ̃ we gɛ́ Yelusalɛũ mà yã́kpalɛkɛnnↄ we yã́ɛ beeↄ musua? 10 Pↄlu mɛ̀: Sezaa ikoyã pↄ́ kũ̀ wà yã́kpalɛkɛmanↄ ↄ̃ má kúu la. Mi tàaekɛ Yudaeɛo, lá mpi ń dↄ̃ sã́asãwa. 11 Tó ma tàaekɛ̀ à kà wà ma dɛɛ, má gí wà ma dɛo. Ãma lá mi yã́ pↄ́ gbɛ̃́ɛↄ lɛ́ o ma musue kɛo, gbɛ̃e zɛvĩ à ma kpámáo. Gɛa Sezaa kĩ́i ↄ̃ ma zɛò. 12 Kɛ́ Fɛsɛtu lɛkpàaĩ ń a gbɛ̃́ↄ à mɛ̀: Sezaa n zɛò, aà kĩ́i ńyↄ̃ gɛ́u.

Gɛa ń Pↄluo kí Agipa ń Beenisio aɛ

13 Gↄↄpla gbɛa kí Agipa ń Beenisio mↄ̀ Sezale fↄkpai Fɛsɛtuwa. 14 Kɛ́ aalɛ gↄↄplakɛ we, Fɛsɛtu bↄ̀ ń Pↄlu yã́o kípiɛ à mɛ̀: Gↄ̃ɛe ku la, Felisi aà tò dakpɛu. 15 Kɛ́ ma gɛ Yelusalɛũ, sa'onkiaↄ ń Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ fɛ̀lɛmɛɛ ń aà yã́o, aa mɛ̀ mà sùuukɛ mà yãdaaàla. 16 Má ònɛ́, tó gbɛ̃́ pↄ́ wà yãdↄ̀wà i kↄ̃'e ń a yãdↄmadeↄo mɛ́ i zɛ'è à yã́pi zãsìmáo, wá Lomadeↄ wili aà kpámáo. 17 Kɛ́ aa sùmanↄ la, mi zɛzɛo. Kɛ́ a gu dↄ̀ gↄ̃̀ↄ, ↄ̃ ma zↄ̃lɛ ma gĩ́naa ma mɛ̀ wà mↄ́ ń gbɛ̃́pio. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ yãvĩaànↄpiↄ yã'ò, aai yãvãi pↄ́ málɛ e wa dↄwà o aà yã́ musuo. 19 Aa yãkele vĩaànↄ ń lousisizɛ yã́ musu ń gↄ̃ɛ pↄ́ wì mɛɛ̀ Yesu yã́o. À gà, ↄ̃ Pↄlu zɛ̀ ń aà kua bɛ̃́ɛ yã́o. 20 Ma bílikɛ̀ yã́pi zɛ́ dↄ̃awa, ↄ̃ ma aà là tó a ye gɛ́ Yelusalɛũ wà yã́pi gↄ̃́gↄ̃ɛ̀ we. 21 Ɔ̃ Pↄlu mɛ̀ Loma kí ↄ̃ a zɛò, wàↄ a kũa. Ɔ̃ ma mɛ̀ wàↄ aà dↄ̃́a e màↄ gɛ́ aà gbaɛi Sezaawa. 22 Ɔ̃ Agipa ò Fɛsɛtuɛ: Má ye mà gbɛ̃́pi yãma mazĩa. Ɔ̃ Fɛsɛtu mɛ̀: Ńyↄ̃ yãma aà lɛ́u zia.

23 Kɛ́ a gu dↄ̀ Agipa ń Beenisio mↄ̀ ń gawi zↄ̃ↄo, ↄ̃ aa gɛ̃̀ kↄ̃kãaakɛkpɛu ń sosaↄ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń wɛ̃́lɛ gbɛ̃́ gbiaↄ. Kɛ́ Fɛsɛtu lɛsì, wà mↄ̀ ń Pↄluo. 24 Ɔ̃ Fɛsɛtu yãsɛ̀ à mɛ̀: Kí Agipa ń gbɛ̃́ pↄ́ kúwanↄ laↄ píi, a gbɛ̃́ɛ bee èa? Yuda pↄ́ kú Yelusalɛũↄ ń laↄ píi gbɛ̃́pi yã́ sɛ̀ mↄ̀oa, aalɛ wiilɛa aa mɛ̀, a maa àↄ ku lↄo. 25 Mapi, mi e à yãe kɛ̀ à kà wà aà dɛo, ↄ̃ lá à zɛ̀ ń Sezaao, ma zɛò mà aà gbaɛwà. 26 Mi yã́pi gbadↄ̃ mà lákɛ̃ kíɛ aà yã́ musuo. A yã́i tò ma mↄaànↄ á aɛ, atɛ̃sa mpi kí Agipa, kɛ́ yãlalaawà gbɛa mà yã́ e mà a lákɛ̃. 27 Asa dakpɛuna gbaɛama yã́ pↄ́ wa dàaàla oa wásawasa sai, i kɛmɛɛ zɛvĩo.

26

Pↄlu yã'oa kí Agipa aɛ

1 Ɔ̃ Agipa ò Pↄluɛ: Ń zɛvĩ ǹ n yã'o. Ɔ̃ Pↄlu ↄsɛ̀ à azĩa yã́ bↄↄlɛkɛ̀ à mɛ̀: 2 Kí Agipa, má è ma minakɛ̀, kɛ́ má è málɛ mazĩa yã́ bↄↄlɛkɛ n aɛ gbã, yã́ pↄ́ Yudaↄ lìamazi musu píi. 3 Atɛ̃sa kɛ́ ń Yudaↄ fɛlɛkaayã dↄ̃ píi ń ń yãkeleↄ. Bee yã́i ma wabikɛ̀ma, ma yã́ɛ mamɛɛ. 4 Yudaↄ ma kua dↄ̃ za ma nɛ́fɛ̃nɛnzĩ daalɛa ma bùsuu e Yelusalɛũ. 5 Aa ma dↄ̃ à gɛ̃̀gɛ̃. Tó aa yei, aa fↄ̃ o má dɛ wá lousisin gãli pↄ́ gbãa ń Lua yã́o wì mɛ Falisiↄ gbɛ̃́ ũ. 6 Tiasa wàlɛ yã́kpalɛkɛmanↄ, kɛ́ ma wɛ́ dↄ lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ wá deziↄnɛzi yã́i. 7 Wá bui kuɛplaↄ aaìↄ zↄble Luaɛ gwãasĩna ń fãanɛo wɛdↄa lɛgbɛ̃a doũpizi guu. Kí, wɛdↄa yã́pizi yã́i Yudaↄ fɛ̀lɛmanↄ. 8 Bↄ́yãi Lua gɛↄ vua kɛ̀ɛ́ yã́zɛsai ũi?

9 Mapi yãa, ma zɛò kɛ́ yã́ pↄ́ a bↄ Yesu Nazalɛti yã́ kpɛ píi ↄ̃ máliↄ kɛ. 10 Màa má kɛ̀ Yelusalɛũ. Sa'onkiaↄ ma gba zɛ́, ↄ̃ ma Lua gbɛ̃́ↄ kà kpɛ́u dasi. Tó wàlɛ ń dɛdɛ sↄ̃, ma lɛ́ ìↄ ku a guuɛ.* 11 Miↄ gɛ́ lousisikpɛ ń lousisikpɛo mↄ̀ↄmↄↄ màↄ wɛ́tɛ̃amↄnɛ́, mi gãnamá aa dↄ́ɛ ń Luao. Ma pↄ fɛ̃ańzi, ↄ̃ mi gɛ́ ĩadaimá ń wɛ̃́lɛ baaↄ.†

Pↄlu zĩkɛa Yesuɛ

12 Beewa málɛ gɛ́ Damasi ń iko pↄ́ sa'onkiaↄ ma gbaɛoo. 13 Kí, kɛ́ má bɛ zɛ́u ĩatɛ̃ minanguo, ma gupua è à bↄ̀ luabɛ à kùlɛa ń ma gbɛ̃́ↄ, a pãsĩ dɛ ĩatɛ̃a. 14 Wa lɛlɛ zĩ́lɛ wápii, ↄ̃ ma lↄↄ mà, wa òmɛɛ ń Ɛbɛlu yã́o wà mɛ̀: Sↄlu, Sↄlu, bↄ́yãi ńlɛ ĩadaiai? Lípanazↄ̃a ń teo mɛ́ lɛ́ ĩakpanzi fá! 15 Ma mɛ̀: Ḿmɛnn déi, Dii? Ɔ̃ Dii mɛ̀: Mámɛ má Yesu pↄ́ ńlɛ ĩadawà ũ. 16 Fɛlɛ zɛ. Ma bↄ mↄma kɛ́ mà n sɛ ma zĩkɛna ũɛ, níↄ dɛ yã́ pↄ́ ń è ń yã́ pↄ́ má ↄlↄnɛo seelade ũ. 17 Má n suaba Yudaↄ ↄzĩ ń buipãleↄ. Málɛ n zĩmá, 18 kɛ́ ǹ ń wɛ́ kɛ̃́nɛ́, aa bↄ gusiau aa gɛ̃ gupuau, aa bↄ Setãu ikou aa gɛ̃ Lua pↄ́u, an duuna i kɛ̃́má, an bàa iↄ kú ń gbɛ̃́ pↄ́ an kua adoaↄ ma náaikɛa yã́i.

19 Kí Agipa, Ayãmɛto mi gí luabɛ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ mↄ̀a yã'onɛ maio. 20 Ma waasokɛ̀ Damasi gĩa ń Yelusalɛũo,‡ ↄ̃ má kɛ̀ Yude bùsu gupiiu ń buipãleↄ kĩ́io. Má ònɛ́ aa nↄ̀sɛlilɛ aa zɛ ń Luao, aai yã́ pↄ́ a to wà dↄ̃ aa nↄ̀sɛlìlɛ kɛ. 21 Bee yã́i Yudaↄ ma kũ Lua ua, aa ye ma dɛ. 22 Lua dↄnlɛ má kuò e ń a gbão, ↄ̃ má zɛa aà seelade ũ nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ píi. Mili yãpãle oo, sema yã́ pↄ́ ãnabiↄ ń Mↄizio ò à kɛ̀ bàasio. 23 Aa mɛ̀ Mɛsii a taasikɛ, ↄ̃mɛ a bↄ gau sɛ̃́ia, i gupua yã'o Yudaↄnɛ ń buipãleↄ.§

24 Kɛ́ Pↄlu lɛ́ azĩa yã́ bↄↄlɛkɛ màa, Fɛsɛtu wiidↄ̀wà à mɛ̀: Ĩana kàma yã̀ Pↄlu? N dↄ̃a zↄ̃ↄ mɛ́ lɛ́ n mi liaa. 25 Ɔ̃ Pↄlu mɛ̀: Ĩana i kaao, Fɛsɛtu. Yã́zɛde málɛ o mɛ́ sĩanaɛ. 26 Kí, lá ń yã́ beeↄ dↄ̃, má fↄ̃ mà a yã'onɛ wásawasa bakũaanakɛsai. Má dↄ̃ kɛ́ a kee i kɛ n mi kpɛo, asa yã́piá gusaɛ yã́ no. 27 Kí Agipa, n yã́ pↄ́ ãnabiↄ ò sìa? Má dↄ̃ kɛ́ ń sì. 28 Ɔ̃ Agipa ò Pↄluɛ: Ń ye ma dɛdɛnlɛa kɛ mà gↄ̃ Yesude ũ gↄ̃̀ↄ yã̀? 29 Pↄlu mɛ̀: Gↄ̃̀ↄ ge zã́ má yei, tó Lua wèi. I kɛ ndo no, ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ma yãma gbãↄ píi, aa gↄ̃ lá má dɛwa, mↄdaonaɛ beeↄ bàasi. 30 Ɔ̃ kípi ń bùsu gbɛ̃zↄ̃ↄo ń Beenisio ń gbɛ̃́ pↄ́ kãaaa weↄ fɛ̀lɛ bↄ̀lɛ. 31 Kɛ́ aa bↄ̀lɛ, aalɛ o'okↄ̃ɛ: Gbɛ̃́pi i yãe kɛ à kà dɛa ge wà dakpɛuo. 32 Ɔ̃ Agipa ò Fɛsɛtuɛ: Tó gbɛ̃́pi i mɛ a yã́pi a gɛ́ Sezaa kĩ́iɛ yãao, wá aà gbaɛɛ.

27

Gɛa ń Pↄluo Loma

1 Kɛ́ wà zɛ̀ò wà da Itali zɛ́u, ↄ̃ wà Pↄlu ń dakpɛuna kĩnieↄ nà sosa bade pↄ́ wì mɛɛ̀ Zuliuɛ a ↄzĩ. A dɛ sosa gãli pↄ́ wì mɛ Sezaa sosaↄ dↄaanaↄ do ũ. 2 Wa gɛ̃ gó'ilɛna pↄ́ bↄ̀ Adamiti, àlɛ bↄlɛ ń Azi bùsu wɛ̃́lɛↄ guu, ↄ̃ wa dazɛu. Masedoni bùsu gbɛ̃́ Alisaka Tɛsaloni kúwanↄ. 3 Kɛ́ a gu dↄ̀ wa ka Sidↄ̃. Zuliu Pↄlu kũa ń nↄ̀sɛdoũo, ↄ̃ à aà gbà zɛ́ aà gɛ́ a gbɛ̃́ↄ gwai, kɛ́ aa e ↄdawà. 4 Bↄa we wa pɛlɛ í guo. Kɛ́ ĩ́ana lɛ́ dawálɛ yã́i wa dↄ Sipi bùsu kpɛ oi. 5 Bɛa ísia guo wa dↄ Silisi ń Pãmfili bùsuↄzi, ↄ̃ wa ka Mila, Lisi bùsuu. 6 Wekĩi sosa badepi Alɛsãndi gó'ilɛna pↄ́ lɛ́ gɛ́ Itali è, ↄ̃ à wá káu.

7 Gↄↄ plae dà wá tá kↄↄnkũ̀. Dɛ̃ɛ ń dɛ̃ɛo wa ka Sinidi lɛ́i. Kɛ́ ĩ́ana i weiwɛ̃ɛ wà gɛ́ súsuo, wa pãalɛ wa bↄ Kɛlɛti bùsu kpɛ oi Samↄnɛ saɛ. 8 Dɛ̃ɛ ń dɛ̃ɛo wálɛ dↄ Kɛlɛtizi, ↄ̃ wa ka gu pↄ́ wì mɛ Godↄkĩi Maau. A kãi ń wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Laseo. 9 Lá wa gɛ̃gɛ̃ zɛ́u, wá táa'o gɛa aɛ gↄ̃̀ kai yã́ ũ, asa Yudaↄ lɛyegↄↄ gɛ̃̀ kↄ̀. Ayãmɛto Pↄlu lɛdàmá 10 à mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ, má è táɛ bee a mↄ́ ń ásoo zↄ̃ↄo ń músio. I kɛ gópi ń a asoↄɛ adoo, ń wápiↄɛ lↄ. 11 Ãma sosa bade gobↄna ń godeo yã́ sì dɛ Pↄlu pↄ́a. 12 Gupi maa wà godↄu wà buziɛble weo, ↄ̃ gbɛ̃́ daside zɛ̀ ń daa zɛ́uo. Aa ye wà ka Feniki, wɛ̃́lɛ pↄ́ kú Kɛlɛti bɛ'aɛ oi, tó a zɛkɛ̀, wí buziɛble we.

Zàa'ĩana fɛlɛa ísiaa

13 Kɛ́ ĩ́an busɛ fɛ̀lɛ gɛↄmidↄkĩi oi, aalɛ e wà fↄ̃ ń pↄeã kɛɛ. Ɔ̃ aa ń gó pòlo aa dàzɛu, aalɛ dↄ Kɛlɛtizi kãikãi. 14 I gɛ̃gɛ̃o, zàa'ĩan gbãa pↄ́ wì mɛ ĩ́an pãsĩ pìla Kɛlɛti gbɛwa. 15 À golìaa, wi fↄ̃ dàɛ lↄo, ↄ̃ wa gↄ̃ tɛi. 16 Kɛ́ à wá kpá gũgũn nɛ́na pↄ́ wì mɛ Kodai, wa dáama'è yↄↄ. Dɛ̃ɛ ń dɛ̃ɛo wa wá gónɛ suababↄ è wá kũ̀ we. 17 Kɛ́ aa yè wa nà gó zↄ̃ↄpiwa, ↄ̃ aa kɛ̀kɛ bakã̀ gó zↄ̃ↄpiɛ. Kɛ́ aalɛ vĩakɛ pãa Libii bùsu isaaaɛ, ↄ̃ aa gó kúla pɛ̀lɛ íu, ↄ̃ aa gↄ̃̀ tɛ́ ĩ́anai. 18 Kɛ́ a gu dↄ̀, lá zàa'ĩana gì lɛ́ wá gó zãampapa gbã́ugbãu, ↄ̃ aa nà asoↄ zuzua íuwa. 19 A gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ aa ń gó zĩkɛbↄↄ bↄ̀lɛ kↄ̀lɛ ńzĩa. 20 À kà gↄↄ ũma ĩatɛ̃ ń saanaↄ i bↄo, mɛ́ ĩ́an pãsĩpi ń louo i kpálɛo. Buaa aafia pↄ́ wá wɛ́ dↄi yãa kɛ̀ fama. 21 Wa gↄↄplakɛ̀, wi e pↄblèo, ↄ̃ Pↄlu fɛ̀lɛ ònɛ́: Gbɛ̃́ↄ, tó a ma yãmà yãa, dↄ̃ wi fɛlɛ Kɛlɛti, músi ń ásooɛ beeↄ gbàsa wá léo. 22 E tia málɛ lɛdawá, à sↄ̃dilɛ! Á gbɛ̃e a gao, sema gópi wíwi bàasio. 23 Gĩa gwã́ Lua pↄ́ má dɛ aà pↄ́ ũ mɛ́ mi zↄbleɛ̀, aà malaika bↄ̀ mↄ̀a 24 à mɛ̀: Ńsu vĩakɛo, Pↄlu. Sema ǹ Sezaa aɛ le. Lua gbɛ̃́ pↄ́ kúńnↄ gó guuↄ bↄ̀nɛ aafia ḿpii. 25 Ayãmɛto gbɛ̃́ↄ, à sↄ̃dilɛ! Má Lua náai vĩ kɛ́ a kɛ lá a òmɛɛwa. 26 Sema wà ka gũgũnae isaaa.

27 A gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosaide gwã́ ĩ́an pãsĩpi lɛ́ wá gálɛ Adiati ía e tia. Ɔ̃ wɛɛdo ígbɛ̃ↄ lɛ́ e wa kãikũ̀ ń gↄ̃sↄ̃lɛoɛ. 28 Ɔ̃ aa bà i'ɛgwabↄ gbàɛ íu, aa è a ɛ gã̀sĩsuu basiiↄ̃. Kɛ́ à kɛ̀ sàa yↄↄ aa gbàɛ lↄ, aa è a ɛ gã̀sĩsuu bàaↄ̃. 29 Aalɛ pãa gbɛwa vĩakɛ, ↄ̃ aa kúla mɛ̀n síiↄ̃ gbàɛ gó pↄ̀ↄkpɛ, ↄ̃ aalɛ Lua sisi gu dↄnɛ́ kpakpa. 30 Gópi zĩkɛnaↄ lɛ́ zɛwɛɛlɛ wà bↄlɛ gó guu wà bàalɛ, ↄ̃ aalɛ gó suababↄpi pila aa da ía, aalɛ kɛ lá wa ye kúlaↄ gbaɛ go'aɛwa. 31 Ɔ̃ Pↄlu ò sosa badeɛ ń aà sosanɛↄ: Tó gbɛ̃́ beeↄ i gↄ̃ gó guuo, á e bↄo. 32 Ɔ̃ sosaↄ gó suababↄ baↄ zↄ̃̀zↄ̃, aa tò à lɛ̀lɛ íu.

33 Kɛ́ gu ye dↄi, Pↄlu awakpànɛ́ ḿpii aa pↄble à mɛ̀: A gↄↄ gɛ̃o mɛ̀ndosain gbã a gↄ̃ looa pↄblesai. 34 Málɛ awakpaɛ́ à pↄble, asa a maa á pↄlɛba àↄ dↄaɛ, í e bↄ aafia. Baa á mikã mɛ̀ndo a vũaao. 35 Pↄlu yã́pi oa gbɛa à pɛ̃ɛ sɛ̀ à Lua sáaukpà gbɛ̃́pii wáa, ↄ̃ a ɛ̀ àlɛ só. 36 Ampii aa sↄ̃dìlɛ aa pↄblè sa. 37 Wá gbɛ̃́ pↄ́ wá kú gó guuↄ píi, wa ka gbɛ̃ↄn ↄ̀aa do ń basiiↄ̃ síiↄ̃saio (276). 38 Kɛ́ aa pↄblè aa kã̀, aa pↄ́wɛna bↄ̀lɛ zù íu, kɛ́ gó e yãfũkũ yã́i.

39 Kɛ́ gu dↄ̀ aa gↄ̃sↄ̃e è, aai dↄ̃o. Kɛ́ aa ísia sↄ̀ↄmiboa è a gↄ̃sↄ̃ daaĩa, ↄ̃ aa zɛ̀ò wà gɛ́ ń góo isaaa we, tó wa fↄ̃́. 40 Aa kúlaↄ wòlo aa tò í guu, ↄ̃ aa golilibↄↄ ba pòlo gↄ̃̀ↄ. Aa go'aɛ zwãa pòo ĩ́anaɛ, ↄ̃ aa mipɛ̀ gↄ̃sↄ̃piwa. 41 Ɔ̃ aa sì ũfãau ń saɛ, ↄ̃ gó zɛ̀ we. Ũfãapi go'aɛ kũ̀ gíũgiũ, i fↄ̃ dèeo, ↄ̃ ikooa pↄ́ lɛ́ vĩvĩ ń gbãao lɛ́ gó pↄ̀ↄkpɛ wiwi. 42 Sosaↄ zɛ̀ò wà dakpɛunaↄ dɛdɛ, kɛ́ an gbɛ̃e su kpáa'o pilimáo yã́i. 43 Ãma sosa bade ye Pↄlu misi, ↄ̃ à gìnɛ́ aa ń pↄeã kɛ. A ò kpadↄ̃naↄ dↄaa kusi íwa aa bua, 44 gbɛ̃́ kĩniↄ iↄ tɛ́ ń kpɛ lipɛpɛɛↄ ge gó kasoↄ musu. Beewa ↄ̃ gbɛ̃́pii baa lè aafia.

28

Pↄlu kua Malita gũgũnaa

1 Kɛ́ wa baa lè aafia, wá mà gũgũnapi tↄ́n Malita. 2 Beleↄ wá kṹ ↄplapla ń yeawázio. Aa gbãakpàwázi, aa tɛ́ sa kàwɛ̃ɛ, asa lou nà maawa mɛ́ ĩ́ana bↄ̀lɛ. 3 Pↄlu yàa kele nàaa mↄ̀ lɛ́ kátɛu, píligona ku a guu. Kɛ́ tɛ́ pusu aà pà, à bↄ̀ Pↄlu kũ̀ a ↄwa. 4 Kɛ́ beleↄ mlɛ̃pi è dↄ aà ↄwa, aa òkↄ̃ɛ: Gbɛ̃́ beeá gbɛ̃dɛnaɛ sĩana. Baa kɛ́ à bùa íwa aafia, sĩana i weiɛ̀ àↄ kuo. 5 Ãma Pↄlu mlɛ̃pi gbã̀ɛ a dà tɛ́u, i yãe kɛɛ̀o. 6 Gbɛ̃́ↄ wɛ́ dↄi aà ↄ a ka à lɛ́lɛ gɛ ũ wegↄ̃ↄɛ. Kɛ́ à gɛ̃̀gɛ̃, aa è pↄe i aà leo, ↄ̃ aa lɛ́ lìlɛ aa mɛ̀ gbɛ̃́piá luaeɛ.

7 Gupi saɛ gũgũna gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ wì mɛɛ̀ Publiu bɛ kuu. À wá dílɛ gↄↄ àaↄ̃, à nibↄ kɛ̀wɛ̃ɛ ń yeawázio. 8 Publiu mae wúlɛa ń mɛ̀wãao, àlɛ bãnubãnukɛ. Ɔ̃ Pↄlu gɛ̃̀ aà kĩ́i, à wabikɛ̀ɛ̀ à ↄnàwà à aà gbã̀gbã. 9 Kɛ́ à gbã̀gbã màa, gũgũnapi gyãe kĩniↄ mↄ̀ aà kĩ́i, ↄ̃ aa gbã̀gbã sↄ̃. 10 Aa wá kpɛlà maamaa. Kɛ́ wálɛ tá, aa kũ̀sũakɛ̀wɛ̃ɛ lↄ.

Pↄlu kaa Loma

11 Wá kua gũgũnapiu mↄ àaↄ̃ gbɛa wa gɛ̃ gó'ilɛna pↄ́ buziɛblè weu, wa dazɛu. Gópi bↄ̀ Alɛsãndi, wà tã́asiaↄ seela kɛ̀wà. 12 Kɛ́ wa ka Silakusa, wa gↄↄ àaↄ̃ kɛ̀ we. 13 Bↄa we wa dↄ gↄ̃sↄ̃lɛi e wa gɛ kaò Lɛgio. Kɛ́ a gu dↄ̀ ĩ́ana bↄ̀ gɛↄmidↄkĩi oi, a gↄↄ plaade wa ka Puzↄli. 14 Wɛ̃́lɛpi guu wa Yesudeↄ lèu. Aa mɛ̀ wà sùuukɛ wà ãsↄ̃a do kɛńnↄ. Wá kɛ̀ màa, ↄ̃ wa da Loma zɛ́u. 15 Loma Yesudeↄ wá bao mà, ↄ̃ aa mↄ̀ daiwálɛ. Gbɛ̃eↄ wá lé Apiu'ɛlɛu, gbɛ̃eↄ sↄ̃ gu pↄ́ wì mɛ Pilakĩi'aaↄ̃u. Kɛ́ Pↄlu ń é, à Lua sáaukpà, aà sↄ̃ nìni. 16 Kɛ́ wa ka Loma, wà Pↄlu gbà zɛ́ aàↄ ku adoa ń sosa pↄ́ ìↄ aà dↄ̃́ao.

17 Gↄↄ àaↄ̃ gbɛa Pↄlu Yuda gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sìsi. Kɛ́ aa kã̀aa, a ònɛ́: Ma gbɛ̃́ↄ, mi zã Yudaↄnɛ yãewao. Mi bↄ wá deziↄ fɛlɛkaayãe kpɛo, ↄ̃ wà ma kũ Yelusalɛũ wà ma kpa Lomadeↄwa. 18 Aa yãlàlaa, aai yãe e ma musu à kà wà ma dɛo, ↄ̃ aa ye ma gbaɛ. 19 Ɔ̃ Yudaↄ bↄ̀ ma kpɛ. Teasi ma zɛ ń gɛa Sezaa kĩ́io,* i kɛ má yãvĩ ń ma bùsu gbɛ̃́ↄ no. 20 Ayãmɛto ma á gbɛ́a wà kↄ̃'e mà oánↄ, asa gbɛ̃́ pↄ́ Isailiↄ wɛ́ dↄi yã́i wà mↄɛ bee kàia.

21 Ɔ̃ aa òɛ̀: Wi taalae e à bↄ̀ Yude bùsuu n yã́ musuo. Wá gbɛ̃e sↄ̃ i bↄ we à sùwá ń n bao vãioo. 22 Wá è a maa wà yã́ pↄ́ ń kũa ma n lɛ́u, asa wá mà wì lousisizɛpi bɛ̃̀ɛbo gupiiuɛ.

23 Aa gↄↄdìlɛkↄ̃ɛ ń Pↄluo, ↄ̃ aa mↄ̀ aà kĩ́i ua pↄ́ à pìlau dasidasi. A ye aa a yã́zɛ dↄ̃ Yesu yã́ musu, ↄ̃ à dàalɛ Mↄizi ikoyãwa ń ãnabiↄ yã́ↄ, à kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã'ònɛ́, à a bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ za kↄↄkↄↄ e oosi. 24 Gbɛ̃eↄ yã́ pↄ́ àlɛ oↄ zɛ́ è, ãma gbɛ̃eↄ gìi. 25 Kɛ́ aalɛ kɛ̃aa ń lɛkpaao, Pↄlu yã́ mɛ̀ndo kã̀fĩnɛ́ à mɛ̀: Yã́ pↄ́ Lua Nisĩna dà ãnabi Isaiaɛ a ò á deziↄnɛá sĩanaɛ à mɛ̀:

26 Gɛ ǹ o gbɛ̃́ beeↄnɛ,

aa swã́kpa aaↄ gɛ́ yãemasai,

aa wɛ́tɛi aaↄ gɛ́ yãe'esai.

27 An nↄ̀sɛ paaao, kɛ́ aasu ↄ̃nↄkũo yã́i,

an swã́ gbãa, kɛ́ aasu yãmao yã́i,

an wɛ́ kũaaa, kɛ́ asu kɛ̃o yã́i,

asa aa ye ɛa sua mà ń gbã́gbão.†

28-29 Ayãmɛto, àↄ dↄ̃ kɛ́ Lua gbɛ̃́ↄ zĩ̀ ń suabayão buipãleↄwa. Aamɛ aa sí.

30 Pↄlu kɛ̀ kpɛ́ pↄ́ àlɛ a fĩabo guu wɛ̃̀ bṹu pla. Ìↄ gbɛ̃́ pↄ́ aaì mↄ faaiboianↄↄ kũ ↄplapla píi. 31 À kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́ waasokɛ̀nɛ́, à Dii Yesu Kilisi yãdànɛ́ ń laaio kpálɛa, gbɛ̃e i kpaɛ̀o.

* 1:1 Luk 1.1-4

† 1:4 Luk 24.49

‡ 1:5 Luk 3.16

§ 1:8 Mat 28.19, Maa 16.15, Luk 24.47-48

* 1:9 Luk 24.50-51

† 1:13 Luk 6.14-16

‡ 1:19 Mat 27.3-8

§ 1:20 Soũ 69.26

* 1:20 Soũ 109.8

* 2:1 Lev 23.15-16

† 2:21 Yoɛ 3.1-5

‡ 2:23 Luk 23.33

§ 2:24 Luk 24.6

* 2:28 Soũ 16.8-11

† 2:30 Soũ 132.11, 2Sam 7.12-13

‡ 2:35 Soũ 110.1

* 3:13 Bↄa 3.15

† 3:14 Luk 23.13-23

‡ 3:23 Iko 18.18-19

§ 3:24 2Sam 7.12-16

* 3:25 Daa 22.18

* 4:11 Soũ 118.22

† 4:24 Bↄa 24.11 Soũ 146.6

‡ 4:26 Soũ 2.1-2

§ 4:27 Luk 23.1, 7-11

* 5:28 Mat 27.25

* 7:3 Daa 12.1

† 7:4 Daa 11.31, 12.4

‡ 7:5 Daa 15.18, 17.8

§ 7:7 Daa 15.13-14

* 7:7 Bↄa 3.12

† 7:8 Daa 17.10-14, 21.4

‡ 7:9 Daa 37.28, 39.21

§ 7:10 Daa 41.39-41

* 7:12 Daa 42.1-2

† 7:13 Daa 45.1

‡ 7:15 Daa 46.1-7, 49.33

§ 7:16 Daa 23.3-16, 50.7-13, Yoz 24.32

* 7:18 Bↄa 1.7-8

† 7:19 Bↄa 1.10-11, 22

‡ 7:21 Bↄa 2.2-10

§ 7:29 Bↄa 2.11-15

* 7:29 Bↄa 18.3-4

† 7:34 Bↄa 3.1-10

‡ 7:35 Bↄa 2.14

§ 7:36 Bↄa 7.3, 14.21, Nao 14.33

* 7:37 Iko 18.15-18

† 7:38 Bↄa 19.18-20

‡ 7:41 Bↄa 32.1-6

§ 7:43 Amↄ 5.25-27

* 7:44 Bↄa 25.9, 40.17

† 7:45 Yoz 3.14-17

‡ 7:47 1Kia 6.1-38

§ 7:50 Isa 66.1-2

* 7:51 Isa 63.10

* 8:33 Isa 53.7-8

* 10:34 Iko 10.17

* 11:16 Luk 3.16, Zĩn 1.5

† 11:19 Zĩn 8.1-4

* 13:17 Bↄa 1.7, 12.51

† 13:18 Nao 14.34

‡ 13:19 Iko 7.1, Yoz 14.1

§ 13:20 1Sam 3.20-21, 10.21-24

* 13:21 1Sam 8.5

† 13:22 1Sam 13.14, 16.12-13

‡ 13:24 Luk 3.3

§ 13:25 Zãa 1.20, Mat 3.11

* 13:28 Luk 23.1-23

† 13:29 Luk 23.50-56

‡ 13:31 Zĩn 1.3

§ 13:33 Soũ 2.7

* 13:34 Isa 55.3

† 13:35 Soũ 16.10

‡ 13:41 Abk 1.5

§ 13:47 Isa 49.6

* 13:51 Luk 9.5, 10.11

* 14:12 An tã́aↄ tↄ́ↄn we.

† 14:15 Bↄa 20.11, Soũ 146.6

* 15:1 Lev 12.3

† 15:8 Zĩn 11.15-18

‡ 15:18 Amↄ 9.11-12

§ 15:20 Bↄa 34.15-17, Lev 18.6-23, 17.10-16

* 15:38 Zĩn 13.13

* 17:24 1Kia 8.27

† 17:25 Isa 42.5

* 18:18 Nao 6.18

* 19:4 Luk 3.16

* 21:8 Zĩn 6.5

† 21:10 Zĩn 11.28

‡ 21:23 Nao 6.21

§ 21:25 Zĩn 15.29

* 21:29 Zĩn 20.4

* 22:4 Zĩn 8.3

† 22:5 Zĩn 9.1-2

‡ 22:20 Zĩn 7.58

* 23:3 Mat 23.27-28

† 23:5 Bↄa 22.27

‡ 23:8 Luk 20.27

* 24:18 Zĩn 21.26-27

† 24:21 Zĩn 23.6

* 26:10 Zĩn 8.1-3

† 26:11 Zĩn 9.1-2

‡ 26:20 Zĩn 9.20, 28

§ 26:23 Isa 42.6, 49.6

* 28:19 Zĩn 25.11

† 28:27 Isa 6.9-10

Lomadeↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

LOMADEƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Kilisi gaa ń aà vuao gbɛa Yuda pↄ́ aa gↄ̃̀ Yesudeↄ ũↄ nà Yesu baonakpaawa Lomadeↄ mɛɛwia Loma guu, an gbɛ̃eↄn Pisii ń Akilasio ũ (Zĩnaↄ 18.2). Beewa Yesu gãli sɛ̃́ia dàalɛ we gↄↄ pↄ́ Pↄlu lɛ́ baonakpa Sili bùsuu ń Azi bùsu pↄ́ wì mɛ tia Tuukiio ń Gɛlɛsi bùsuo. Lua dìlɛ Pↄluɛ aà gɛ́ e dṹnia lɛ́wa. Bee yã́i Pↄlu ye gɛ́ Loma ń Ɛsipayã bùsuo lↄ. Gↄↄ pↄ́ àlɛ a wɛ̃́lɛgɛapi sↄukɛ, à lakɛ̃̀ Yesude pↄ́ aa ku Loma (1.7), aaì kↄ̃kãaa Pisii ń Akilasio bɛↄnɛɛ (16.3-5).

Láɛ bee guu Pↄlu lɛ́ zĩ pↄ́ álɛ kɛ buipãleↄ guu bↄↄlɛkɛ Loma Yesudeↄnɛ. Yã́ pↄ́ Pↄlu ì dadanɛ́ kú láɛ bee guu wásawasa à mɛ̀: Yesu baonaá gbãa pↄ́ Lua ì gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a náaikɛↄ suabaòɛ, atɛ̃sa Yudaↄ, an gbɛa buipãleↄ (1.16).

Yudaↄ ń buipãleↄ kua ń kↄ̃oá yã'ĩaɛ Yesude káauↄnɛ, atɛ̃sa lá buipãle Yesudeↄ lɛ́ e Mↄizi ikoyã musu. Yã́pi ku Galatiↄ lá guu lↄ. Lakĩi Pↄlu ò wásawasa à mɛ̀ Yesu baona pↄ́ álɛ kpáá gbɛ̃́pii pↄ́ɛ (1.16). A ò lá Lua ì duunkɛna suaba, baa dén nò, à mɛ̀ luanaaikɛa yã́ɛ (1.18-8.39).

Bee gbɛa à lɛkã̀ Isaili pↄ́ aa gì Kilisi náaikɛiↄ yã́wa. Lua gbɛ̃́ↄn ń ũoa? À mɛ̀ an gia bee lɛ́ kpá Luaɛo, asa Lua gbɛ̃kɛ mɛ́ a zĩble (9-11). Tia kɛ́wa sùuu pↄ́ Lua vĩ ń wá buipãleↄ lɛ́ dadawɛ̃ɛ wà nↄ̀sɛ pãle da, wíↄ ku Lua pↄ́ ũ (12.1-15.13).

Lápi láakĩi Pↄlu mɛ̀ á ye da Loma zɛ́u, ↄ̃ à fↄkpàkpamá (15.14-16.27).

Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ wɛɛlɛ wà dↄ̃ lá Lua ì ń suaba Yesu Kilisi sabaiↄ, tó aa láɛ bee kyokɛ̀, aa e dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ Lua a zɛkàlɛↄ zↄ̃ↄ (11.33-36). Beewa aa e ńzĩa kpawà, aai kúlɛɛ̀ a zɛ́wa.

1

Pↄlu fↄkpaa Lomadeↄwa

1 Mámɛmaa Pↄlu, Kilisi Yesu zↄ̀blena, Lua ma sisi à ma dilɛ a zĩna ũ baona 2 pↄ́ à dↄ̀aa à a lɛgbɛ̃̀ a ãnabiↄnɛ, aa kɛ̃̀ a yã́ taalau kpana ũ. 3-4 Aà Nɛ́ Yesu Kilisi wá Dii yã́ mɛ́ baonapi ũ. Aà dɛa gbɛ̃nazĩna ũ guu à bↄ̀ Davidi bui guuɛ. Aà luakɛ guu sↄ̃ aà bↄa gau ń gbãao mɛ́ ↄ̀lↄwɛ̃ɛ kɛ́ Lua Nɛ́n aà ũ. 5 Kilisipi mɛ́ gbɛ̃kɛkɛ̀mɛɛ à ma zĩ bui píi kĩ́i, kɛ́ aa e a náaikɛ, aai gↄ̃ a yãmanaↄ ũ, i tↄbↄ. 6 Á kú ń guu sↄ̃, á gbɛ̃́ pↄ́ Yesu Kilisi á sisi à á sɛ́ↄ. 7 Mámɛ ma láɛ bee kɛ̃̀ á Lomade pↄ́ Lua yeázi à á sisi, a gↄ̃ a gbɛ̃́ↄ ũ píiɛ. Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́, aai á gba aafia.

8 Sɛ̃́ia gĩa ma Lua sáaukɛ̀ ń Yesu Kilisi gbãao ápii yã́ musu, kɛ́ á luanaaikɛa lì dṹniaa píi yã́i. 9 Tó málɛ wabikɛ píi, á yã́ lí sãmaguo. Lua mɛ́ ma seelade ũ. Aàpi málɛ zↄbleɛ̀ ń nↄ̀sɛmɛndoo, málɛ aà Nɛ́ baokpa. 10 Miↄ wabikɛwà aà zɛkɛkɛmɛɛ lá a yeiwa, mà e mↄ á gwai sa, 11 asa wɛsiaálɛ ni lɛ́ ma dɛ maamaaɛ, kɛ́ mà Lua Nisĩna gbae daɛ́ á zɛdↄa yã́i. 12 Beewa á luanaaikɛa ń ma pↄ́o a wá baade gba sↄ̃. 13 Ma gbɛ̃́ↄ, má ye àↄ dↄ̃ kɛ́ miↄ dilɛ mↄ̀ↄmↄↄ mà mↄ á gwai* kɛ́ mà a zĩ gbɛ e á guu, lá má è buipãleↄ guuwa, ↄ̃ e tia mi zɛ'eo. 14 Gɛlɛki yãmanaↄ ń Gɛlɛki yãmansaiↄ píi, ladↄ̃naↄ ń ladↄ̃nsaiↄ píi, an yã́ gↄ̃̀ ma yã́ ũɛ. 15 Bee yã́i ma mɛ wã̀ mà baonapi kpá á Lomadeↄnɛ sↄ̃. 16 Mili widɛ ń baonapi yã́oo.† Ɔ̃mɛ gbãa pↄ́ Lua ì gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a náaikɛↄ suabaò ũ, atɛ̃sa Yudaↄ, an gbɛa buipãleↄ. 17 Baonapi ì owɛ̃ɛ lá Lua ì to yã́ bↄńnↄ na. A dɛ luanaaikɛa yã́ ũ adoɛ, lá wa kɛ̃̀ lá guuwa wà mɛ̀: Gbɛ̃́ pↄ́ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na a náai pↄ́ àlɛ kɛ yã́i aↄ ku.‡

Gbɛ̃nazĩnaↄá tàaedeↄnɛ Luaɛ

18 Za musu ↄ̃ Lua ì a pↄkũma bↄbↄ gbɛ̃nazĩna pↄ́ an vãikɛa ì zɛzↄ̃ sĩanaɛↄwa an pãkpaaazi ń ń vãikɛao yã́i. 19 Yã́ pↄ́ wa fↄ̃ dↄ̃ Lua yã́ musu ulɛanɛ́o, Lua mɛ́ yã́pi bↄ̀nɛ́ gupuau. 20 Za gↄↄ pↄ́ à dṹnia kàlɛ, aà gbãa láasai ń aà luakɛ pↄ́ wìli e ń wɛ́oo bↄ̀ gupuau aà zĩↄ guu wásawasa. Ayãmɛto gbɛ̃nazĩna awa vĩo. 21 Aa Lua dↄ̃, ãma aali aà kpɛla a zɛ́wa aa aà sáaukpào. An làasooↄ sↄũkũ̀, ↄ̃ aa gↄ̃̀ gusiau an mìsai yã́i.§ 22 Aa ńzĩa dìlɛ ↄ̃nↄnaↄ ũ, ↄ̃ aa gↄ̃̀ mìsaideↄ ũ. 23 Aaì kúlɛ gbɛ̃nazĩna pↄ́ ì gaↄ ń bãↄ ń nↄ̀bↄↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ taaɛ Lua pↄ́ lí gao gbɛu.*

24 Ayãmɛto Lua ń kpá gbãsĩkɛaa, aa wisaiyã kɛ ń kↄ̃o, lá aalɛ a nidɛ ń nↄ̀sɛ guuwa. 25 Aa Lua sĩande lɛũkpakɛ̀ ń ɛɛo. Aaì kúlɛ Lua pↄkɛaↄnɛ aa zↄblenɛ́ Lua pↄ́ pↄ́pii kɛ̀ gbɛu. Ɛ̀fãaiden aà ũ gↄↄpii! Ãmi.

26 Ayãmɛto Lua ń kpá wisaiyã nidɛaa. Baa an nↄɛↄ yã́ pↄ́ wì kɛ lɛũkpakɛ̀ ń yã́ pↄ́ wìli kɛoo. 27 Màa gↄ̃ɛↄ sↄ̃ aa yã́ pↄ́ wì kɛ ń nↄɛↄ tò, aaì luakↄ̃i. Gↄ̃ɛ ń gↄ̃ɛo aaì wisaiyã kɛ ń kↄ̃o, aaì a gbɛ'e ńzĩawa an sã́sãa lɛ́u. 28 Lá aai we zɛ̀ ń Lua dↄ̃aoo, ↄ̃ à ń kpá làasookpaanlayãa, kɛ́ aaↄ yã́ pↄ́ dɛ wà kɛoↄ kɛ. 29 Yãvãi píi pɛ̀ɛmá: Nↄ̀sɛpãsĩ, bĩi, ĩ́isɛa ń kↄ̃o, wɛdↄakↄ̃ɛ, gbɛ̃dɛa, sòle, gbɛ̃blea ń kↄ̃nikɛao. Gupɛaanaↄn ń ũ, 30 gbɛ̃yaanaↄ, Lua ibɛɛↄ, gbɛ̃́ taiinkɛnaↄ, yↄ̃̀ↄdeↄ, ĩ́andãnaↄ, vãi làasookɛnaↄ, de ń dao yãmansaiↄ, 31 mìsaideↄ, náaisaideↄ, gbɛ̃́yãkɛnsaiↄ, sósobisaideↄ. 32 Aa dↄ̃ Lua dìlɛ kɛ́ yãbeetaakɛnaↄ kà wà ń dɛdɛ, kási aali zɛ ń a kɛao adoo, aaì tɛ́kpa a kɛnaↄgu lↄɛ.

2

Yã́ zↄ̃lɛa gbɛ̃nazĩnaↄwa

1 Ayãmɛto n gbɛ̃́ pↄ́ ni gbɛ̃pãle tàae e, ń awa vĩo. Tó n gbɛ̃pãle tàae è, n nzĩa dàyãuɛ,* asa n gbɛ̃taae'ena ni kɛ màa sↄ̃ɛ. 2 Wá dↄ̃ kɛ́ Lua yã́kpalɛkɛa ń yãbeetaakɛnaↄ maaɛ. 3 N gbɛ̃́ pↄ́ ni yãbeetaakɛnaↄ tàae e mɛ́ ni kɛ sↄ̃, ńlɛ e ńyↄ̃ bↄ Lua yã́kpalɛu yã̀? 4 Ge ńlɛ dↄ́ɛ ń Lua maakɛa zↄ̃ↄo ń aà mɛnao ń aà sùuuo yã̀? Kɛ́ Lua lɛ́ maakɛnɛ kɛ́ ǹ nↄ̀sɛlilɛ, ń dↄ̃o lé? 5 N swã́gbãakɛ̀, ni nↄ̀sɛlilɛo, ↄ̃ ńlɛ pↄkũma kãaanzi e luapↄkũmabↄbↄmagↄↄzĩ, tó Lua yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ↄ a zɛ́wa bↄ̀ gupuau. 6 A fĩabo baadeɛ a yãkɛawa.† 7 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ gawi ń bɛɛɛo ń wɛ̃ni láasaio wɛɛlɛ aalɛ maakɛ ń mɛnaoↄ àizãna e. 8 Gbɛ̃́ pↄ́ anzĩa pↄeã lɛ́ dↄaanɛ́, aa gì sĩanai aa tɛ vãiwaↄ sↄ̃, Lua a pↄkũma ń pↄkpɛ̃nɛo bↄbↄmá. 9 Wɛ́tɛ̃a ń wãwão a vãikɛna píi le, atɛ̃sa Yudaↄ, an gbɛa buipãleↄ. 10 Lua a maakɛna píi gba gawi ń bɛɛɛo ń aafiao, atɛ̃sa Yudaↄ, an gbɛa buipãleↄ. 11 Asa Lua lí gbɛ̃e zãboo.‡

12 Gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀ Mↄizi ikoyã dↄ̃sai, a kaalɛ màa ikoyãpi saiɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀ naa ikoyãpi ↄzĩ sↄ̃, Lua a yã́kpalɛkɛaànↄ ikoyãpi musuɛ. 13 I kɛ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ikoyã ma ń swã́o mɛ́ maa Luaɛo. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zĩkɛwà mɛ́ a bↄ maa. 14 Tó bui pↄ́ aa Mↄizi ikoyã dↄ̃oↄ yã́ pↄ́ kpàaĩo kɛ̀ ń ńzĩao, aa ikoyã vĩ ńzĩawaɛ. 15 Aalɛ ↄlↄwɛ̃ɛ kɛ́ yã́ pↄ́ kú ikoyãpi guu kú ń nↄ̀sɛuɛ. An làasoo lɛ́ a sĩana o lↄ, asa an làasoo mɛ̀ndoo, a keeↄ ì ń dayãu, a keeↄ ì ń bↄu. 16 Màa yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ Lua a yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃nazĩnaↄ yã́ pↄ́ ulɛa an nↄ̀sɛu musu ń Kilisi Yesu gbãao, lá baona pↄ́ málɛ kpá òwa.

Yudaↄá ikoyãdansaiↄnɛ

17 N Yuda ia, n zɛ ń n Yudakɛo, ń Mↄizi ikoyã náai vĩ, ńlɛ Lua yↄ̃̀ↄkɛ. 18 Ń Lua pↄeã dↄ̃, ń yãmaa dↄ̃ ikoyãpi guu. 19 Ńlɛ e ń dɛ vĩ̀aↄ wɛde ũ, gbɛ̃́ pↄ́ kú gusiauↄ filia ũ, 20 wɛ́siadeↄ yãdanɛde ũ, gbɛ̃́ dafuↄ mɛtulu ũ. Ńlɛ e Lua ikoyã mɛ́ dↄ̃a ń sĩanao mi ũ. 21 N gbɛ̃́ pↄ́ ni yãda gbɛ̃pãleↄnɛ, bↄ́yãi nili da nzĩaɛo ni? N mɛ̀ wasu kpã́i'oo, mɛ́ ni o sↄ̃ bɛ? 22 Ni mɛ wasu wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo, mɛ́ ni wúlɛò sↄ̃ bɛ? Ni saka tã́aↄgu, mɛ́ ni ń kpɛ́ pↄ́ↄ kpã́i'o sↄ̃ bɛ? 23 Ni yↄ̃̀ↄkɛ Lua ikoyã musu, ↄ̃ n ikoyãpi dasai ì Lua tↄ́ ↄ̃̀ↄkpa. 24 Asa á yã́i buipãleↄ ìↄ Lua tↄbɛ̃ɛsi lá a kɛ̃a láuwa.§

25 Tó ń Lua ikoyã kũa, ↄ̃ tↄ̃zↄ̃a ài vĩnɛ. Tó ńlɛ a yãda sↄ̃o, ń sáa ń gyafↄↄdeↄɛ. 26 Tó gyafↄↄde Lua ikoyãↄ kũa, Lua a gyafↄↄdepi gwa sáa ń gbɛ̃́ pↄ́ tↄ̃zↄ̃̀oo lé? 27 Baa tó ń iko lápi kũa mɛ́ n tↄ̃zↄ̃̀, tó ni ikoyãpi dao, gyafↄↄde pↄ́ ìↄ kũa a to yã́ zↄ̃lɛmaɛ. 28 Lá kua Yuda zálala ũá mɛkaa yã́ no, màa tↄ̃zↄ̃a zálalaá mɛkaa yã́n sↄ̃o. 29 Lá kua Yuda zálala ũá nↄ̀sɛ yã́ɛ, tↄ̃zↄ̃a zálalaá nↄ̀sɛ yã́ɛ sↄ̃. Lua Nisĩna zĩɛ, i kɛ aà ikoyã lá yã́ no. Lua mɛ́ ì gbɛ̃́ bee taa sáaukpa, i kɛ gbɛ̃nazĩna no.

3

1 Dɛa Yuda ũ kã́fĩa kpele a vĩi? Ài kpele tↄ̃zↄ̃a vĩi? 2 A kã́fĩa vĩ zↄ̃ↄ yã́pii guu. Sɛ̃́ia gĩa Lua a yã́ nànɛ́ ń ↄzĩɛ. 3 Kɛ́ an gbɛ̃eↄ náai vĩo, bↄ́ a vĩi? An náaisai mɛ́ a Lua náai bãdɛa? 4 Ó! Aawo! Lua náai vĩ, baa kɛ́ gbɛ̃́piiá ɛɛdeɛ, lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

Tó n yã'ò, n yã́ aↄ zɛvĩ,

tó wà yã́kpalɛkɛ̀nnↄ, n yã́ a ble.*

5 Tó wá vãikɛ lɛ́ Lua maakɛ bↄ gupuau, bↄ́ yã́ wá oi? Wá o Lua yã́ zɛvĩo, kɛ́ ì pↄkũmabↄbↄwá yã́i yã̀? Gbɛ̃nazĩna yã'oa ↄ̃ málɛ owa. 6 O! Aawo! Tó Lua yã́ zɛvĩo, kpelewa a fↄ̃ yã́kpalɛkɛ ń dṹniaoi? 7 Gbɛ̃e a mɛ, tó a ɛɛdekɛ lɛ́ Lua náai kã́fĩ mɛ́ àlɛ aà tↄbↄ, bↄ́yãi a yãdaaàla lán duunkɛnawai? 8 Tó ń ò màa ńlɛ mɛ wà yãvãikɛ, yãmaa i bↄu. Gbɛ̃eↄ ma tↄbɛ̃ɛsì aa mɛ̀ màa mi o. Lua yãdaanla kↄ̃sìńnↄ.

Gbɛ̃e maao

9 Too! Wá Yudaↄ wá sã̀ↄ yã̀? Aawo bá! Asa ma bↄbↄ ń Yudaↄ ń buipãleↄ píi kↄ̀, ampiiá duuna zↄↄnɛ. 10 A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀:

Gbɛ̃e maao, baa do.

11 Laaidee kuo, luakĩiwɛɛlɛnae kuo.

12 Aa pã̀alɛ ḿpii, aa fↄkpà,

yãmaakɛnae kuo, baa do.†

13 An nↄ̀sɛ dɛ lán kaadↄɛmbɛwaɛ.

Aaì lɛnakasanɛ́,

mlɛ̃̀ sɛwɛ kú ń lɛ́u,‡

14 yã́'ĩi ń gbɛ̃́kaao mɛ́ ń lɛ́ pà.§

15 Aa wãa ń gbɛ̃dɛao,

16 aaì músi ń pↄsiao kpáńzi,

17 aa aafia zɛ́ dↄ̃o,*

18 aa Lua vĩa vĩo.†

19 Wá dↄ̃ kɛ́ Lua ikoyã píi dɛ gbɛ̃́ pↄ́ kú a ↄzĩↄ yã́ ũɛ, kɛ́ gbɛ̃́pii lɛ́ gↄ̃ kpaaũa, dṹnia gbɛ̃́pii i gↄ̃ tàaede ũ Luaɛ. 20 Asa gbɛ̃e a bↄ maa Luaɛ ikoyãpi kũa yã́io.‡ Lua ikoyã mɛ́ ì to wà duuna dↄ̃.

Lá Lua ì to yã́ bↄńnↄ na

21 Lá Lua ì to yã́ bↄńnↄ na bↄ̀ gupuau sa, lá a yã́ kú Mↄizi ikoyã ń ãnabiↄ láↄ guuwa. I kɛ aà ikoyã kũa yã́ no. 22 Lua ì to yã́ bↄńnↄ na Yesu Kilisi náaikɛa yã́iɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ píi yã́ɛ, asa gbɛ̃e adoo. 23 Gbɛ̃́pii duunakɛ̀, ↄ̃ aa kɛ̃̀sã Lua gawii. 24 Lua ì to yã́ bↄńnↄ na gba ũ a gbɛ̃kɛ yã́i ń Kilisi Yesu pↄ́ ń bó gbãao. 25 Aàpi Lua kpà duuna awakpabↄ ũ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ aà au náaikɛↄnɛ, kɛ́ à ↄlↄ gbɛ̃́piiɛ i yãkɛ a zɛ́waɛ. À mɛnakɛ̀ yãa, i duun ziↄ yãdao, 26 ↄ̃ tia kɛ́wa a ↄ̀lↄnɛ́ i yãkɛ a zɛ́wa. Beewa Lua ì yãkɛ a zɛ́wa mɛ́ ì to yã́ bↄ ń Yesu náaikɛnaↄ na lↄ.

27 Lá màaɛ, gbɛ̃nazĩna a fↄ̃ ĩ́anadã lↄe? Bee kuo. Bↄ́yãi ni? Kɛ́ a dɛ yãkɛa yã́ ũo, Yesu náaikɛa yã́ɛ yã́i. 28 Asa má è Lua ì to yã́ bↄ ń gbɛ̃́o na aà Luapi náaikɛa yã́iɛ, ikoyãkũa ku a guuo. 29 Luaá Yudaↄ Luaɛ ńdoa? Buipãleↄ Luan sↄ̃oa? Ao, buipãleↄ Luaɛ lↄ. 30 Asa Lua mɛ̀ndoɛ.§ A to yã́ bↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ tↄ̃zↄ̃̀o na a náai pↄ́ àlɛ kɛ yã́iɛ, mɛ́ a to yã́ bↄ ń gyafↄↄdeo na a náai doũpi musu lↄ. 31 Wálɛ ikoyã bãdɛ ń luanaaikɛao yã̀? Màa no, wálɛ a kpɛlaɛ.

4

Lua tò yã́ bↄ̀ ń Ablahaũo na a náai pↄ́ a kɛ̀ yã́i

1 Wá Yudaↄ, wá o kpelewa wá dezi káau Ablahaũ yã́ musu ni? 2 Tó Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na yã́ pↄ́ a kɛ̀ yã́iɛ, dↄ̃ à fↄ̃̀ ĩ́anadã̀. Ãma a fↄ̃ dã Luaɛo. 3 Kpelewa wa ò lá guui? Wà mɛ̀ Ablahaũ Lua náaikɛ̀, ↄ̃ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na.* 4 Fĩaboa zĩkɛnaɛá gbɛ̃kɛkɛaɛ̀ no, aà aseaɛ. 5 Baa tó gbɛ̃́ lɛ́ yãe kɛo, tó àlɛ Lua pↄ́ ì to yã́ bↄ ń tàaedeↄ na náaikɛ, Lua a to yã́ bↄaànↄ na a náai pↄ́ àlɛ kɛ yã́iɛ. 6 Davidi gbɛ̃́ pↄ́ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na yãekɛsai báaa'ea yã'ò à mɛ̀:

7 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń tàaeↄ wòlomá à ń duuna kɛ̃̀máↄ ũ.

8 Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ Dii a aà duuna yãdao ũ.†

9 Báaa beeá gbɛ̃́ pↄ́ tↄ̃zↄ̃̀ pↄ́ɛ adoa, ge gyafↄↄde pↄ́ɛ lↄ? Wà mɛ̀ Lua tò yã́ bↄ̀ ń Ablahaũo na, kɛ́ à a náaikɛ̀ yã́iɛ. 10 Kpelewa Ablahaũ dɛ gↄↄ pↄ́ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ nai? Aà tↄ̃zↄ̃aa ge gyafↄↄdeɛ? I tↄ̃zↄ̃o, gyafↄↄdeɛ. 11 Ɔ̃ à tↄ̃zↄ̃̀, kɛ́ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na a gyafↄↄgↄↄ seela ũ.‡ Màa a dɛ gyafↄↄde pↄ́ Lua tò yã́ bↄ̀ńnↄ na Luapi náaikɛa yã́iↄ píi dezi ũ. 12 A dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa tↄ̃zↄ̃̀ↄ dezi ũ lↄɛ. I kɛ an tↄ̃zↄ̃a yã́i no, kɛ́ aa tɛ́ wá dezi Ablahaũ pↄ́ Lua náaikɛ̀ a gyafↄↄgↄↄ iai yã́iɛ.

Lá Ablahaũ Lua náaikɛ̀

13 Lua lɛgbɛ̃̀ Ablahaũɛ ń aà buiↄ à mɛ̀ dṹnia a gↄ̃ ń pↄ́ ũ.§ I kɛ aà ikoyã kũa yã́i no, kɛ́ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na a náai pↄ́ a kɛ̀ yã́iɛ. 14 Tó gbɛ̃́ pↄ́ aa ikoyã kũaↄ mɛ́ aa kible, dↄ̃ luanaaikɛa ài vĩo, mɛ́ Lua lɛgbɛ̃a kɛ̀ famaɛ,* 15 asa ikoyã ì mↄ́ ń Lua pↄkũmaoɛ. Gu pↄ́ ikoyã kúuo, tàae líↄ ku we sↄ̃o. 16 Ayãmɛto pↄ́ pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀ eaá aà náaikɛa yã́ɛ, kɛ́ àↄ dɛ aà gbɛ̃kɛyã ũ. Beewa lɛgbɛ̃apiá Ablahaũ buipiↄ píi pↄ́ɛ, i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa Mↄizi ikoyã kũa ńtɛ̃ɛↄ no, ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Lua náaikɛ lán Ablahaũwaↄɛ lↄ. Ablahaũá wápii deziɛ.† 17 A dɛ wá dezi ũ Lua kĩ́i, lá a kɛ̃a láuwa. Lua mɛ̀ a aà dìlɛ bui dasiↄ dezi ũ. Ablahaũ Lua pↄ́ ì wɛ̃ni kpa gɛↄwa ì to pↄ́ pↄ́ kú yãaoↄ àↄ ku‡ náaikɛ̀. 18 À Lua náaikɛ̀, à wɛdↄ̀ pↄ́ pↄ́ gbɛ̃e wɛ́ dↄiozi, ↄ̃ à gↄ̃̀ bui dasiↄ dezi ũ lá Lua òɛ̀wa à mɛ̀, aà buiↄ aaↄ dasi lán saanaↄwa.§ 19 Ablahaũ kà wɛ̃̀ basↄo taawa. Baa tó à làasookɛ̀ a gↄ̃ɛkɛbↄsaiwa ń Sala nɛasakpɛ kákaao, aà luanaaikɛa lí busao.* 20 Ìli seakɛ lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ɛwao, i gí Lua náaikɛio, ↄ̃ à gbãa'è a luanaaikɛawa à Lua tↄbↄ̀, 21 asa a dↄ̃ a fɛ̃a vĩo, Lua gbãa kà à lɛ́ pↄ́ á gbɛ̃̀pi kɛ. 22 Ayãmɛto Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na. 23 Wi yã́ bↄaaànↄ napi kɛ̃ aà yã́i adoo, 24 wa kɛ̃̀ wá gbɛ̃́ pↄ́ Lua a to yã́ bↄwanↄ naↄ yã́iɛ lↄ, wá gbɛ̃́ pↄ́ wálɛ Lua pↄ́ wá Dii Yesu bↄ̀ gau náaikɛↄ. 25 Lua aà kpàmá kɛ́ à e wá tàaeↄ kɛ̃́wá yã́iɛ,† ↄ̃ à aà bↄ̀ gau, kɛ́ yã́ e bↄwanↄ na yã́i.

5

Kɛa na ń Luao

1 Lá Lua tò yã́ bↄ̀wanↄ na a náai pↄ́ wálɛ kɛ yã́i, wá naaànↄ sa ń wá Dii Yesu Kilisi gbãao. 2 Aà náaikɛa guu wa zɛ'è aà sabai wa gɛ̃ Lua gbɛ̃kɛ pↄ́ wá kuopi guu, ↄ̃ wálɛ pↄnakɛ ń Lua gawi pↄ́ wá wɛ́ dↄio. 3 I kɛ bee ado no, wálɛ pↄnakɛ ń wá taasikɛao lↄ, kɛ́ wá dↄ̃ taasikɛa ì mↄ́ ń mɛnao, 4 mɛna ì mↄ́ ń dàa maao, dàa maa ì mↄ́ ń wɛdↄa Luazio, 5 mɛ́ wɛdↄa Luazipi fama vĩo, asa Lua a Nisĩna pìsi wá nↄ̀sɛu, ↄ̃ a tò wá dↄ̃̀ a yewázi. 6 Wá gbãasai guu Kilisi gà wá vãikɛnaↄ wá gbɛu gↄↄ pↄ́ Lua dìlɛwa. 7 Baa gaa gbɛ̃maa gbɛu àao. Tó gbɛ̃́ a we ga gbɛ̃maa gbɛu, wá dↄ̃o, 8 ↄ̃ Lua ↄ̀lↄwɛ̃ɛ lá á yewázi, asa wá duundekɛ guu ↄ̃ Kilisi gà wá gbɛu. 9 Lá wa bↄ maa sa Kilisi au yã́i, Kilisipi wá sia Lua pↄkũmawa sea vĩ lↄe? 10 Yãa wá ĩ́i ń Luaoɛ, ↄ̃ wa kɛaànↄ na aà Nɛ́ gaa yã́i. Lá wa kɛaànↄ na sa, wá suabaa aà kua wɛ̃ni guu yã́i sea vĩ lↄe? 11 I kɛ beeɛ adoo, wálɛ pↄnakɛ ń Luao lↄ ń wá Dii Yesu Kilisi pↄ́ tò wa kɛaànↄ na gbãao.

Kilisi yãlɛɛũa ń Adamuo

12 Gbɛ̃́ mɛ̀ndo mɛ́ tò duuna gɛ̃̀ dṹnia guu,* ↄ̃ duuna ga ì.† Beewa ga lì gbɛ̃́piia, kɛ́ gbɛ̃́pii duunakɛ̀ yã́i. 13 Duuna ku dṹnia guu e Lua ikoyã àↄ gɛ́ mↄ́i. Gↄↄ pↄ́ ikoyã kuo, Lua i duuna yãdao, 14 ãma sɛa Adamuwa e à gɛ̀ pɛ̀ Mↄiziwa ga ikokɛ̀ gbɛ̃́piiwa, baa gbɛ̃́ pↄ́ aai duunakɛ lán Adamu zãayãwawaoↄ. Adamupiá gbɛ̃́ pↄ́ a mↄ taaɛ.

15 Ãma Lua gba muaa ń Adamu tàaeoo, asa lá dasi gà Adamu ado zãa yã́wa yã́i, Lua gbɛ̃kɛ ń a gba pↄ́ lì dasila Yesu Kilisi ado gbɛ̃kɛ yã́io dɛ beea. 16 Lua gba muaa ń gbɛ̃́ mɛ̀ndo duunapioo. Tàae mɛ̀ndopi mɛ́ mↄ̀ ń yã́kpalɛkɛao, ↄ̃ yã́ zↄ̃̀lɛ gbɛ̃nazĩnaↄwa. Tàaeↄ mↄ̀ ń Lua gbɛ̃kɛkɛanɛ́o, ↄ̃ yã́ bↄ̀ ń gbɛ̃́ↄ na. 17 Lá Adamu ado tàae mɛ́ tò ga ikokɛ̀, Yesu Kilisi ado yã́ pↄ́ à mↄ̀ò zↄ̃ↄ dɛ beea. Aà yã́i gbɛ̃́ pↄ́ Lua gbɛ̃kɛkɛ̀nɛ́ a tò yã́ bↄ̀ńnↄ na gba ũↄ kible àizãna guu. 18 Beewa lá tàae mɛ̀ndopi tò yã́ zↄ̃̀lɛ bui píiwa, màa lↄ maakɛa mɛ̀ndopi ì to bui píi bↄ maa, aai àizãnable. 19 Lá gbɛ̃́ mɛ̀ndo swã́gbãa mɛ́ tò dasi gↄ̃̀ duundeↄ ũ, màa lↄ gbɛ̃́ mɛ̀ndo yãmaa mɛ́ a to dasi bↄ maa. 20 Ikoyã mↄ̀ kɛ́ tàae e àↄ kã́fĩ yã́iɛ. Lá duuna lɛ́ kã́fĩ, Lua gbɛ̃kɛ ìↄ diadiɛ. 21 Lá duuna kiblea mↄ̀ ń gao, màa lↄ Lua gbɛ̃kɛ kiblea ì to wà bↄ maa, wí àizãnable ń wá Dii Yesu Kilisi gbãao.

6

Wá naa Kilisiwa

1 Wá o kpelewa ni? Wá gi wàↄ tɛ duunawa kɛ́ Lua gbɛ̃kɛ e àↄ kã́fĩ yã̀? 2 Ó'o! Aawo! Wá gbɛ̃́ pↄ́ wá dɛ gɛↄ ũ duuna yã́ musu, kpelewa wá gi wàↄ tɛ duunawa lↄi? 3 Wá gbɛ̃́ pↄ́ wa da'ilɛkɛ̀ Kilisi Yesu pↄ́ ũↄ, á dↄ̃ kɛ́ wá sãnuaànↄ aà ga guuo lé? 4 Wa gaaànↄ, wà wá vĩ́aànↄ da'ilɛkɛa guu, lá Kilisi bↄ̀ gau ń a Mae gbãa gawideo, kɛ́ wápiↄ sↄ̃ wàↄ kú ń wɛ̃ni dafuo màa.* 5 Lá wa naawà lán sàwakula ń gbalaowa aà ga guu, wá gↄ̃aànↄ màa aà vua guu lↄ. 6 Wá dↄ̃ kɛ́ wà wá kua zi pà lipãakↄ̃awa ń Kilisio, wá mɛ̀ duunde i midɛ, kɛ́ wásu wàↄ zↄble duunaɛ lↄo, 7 asa gbɛ̃́ pↄ́ gà bↄ̀ duuna yã́uɛ. 8 Lá wa ga ń Kilisio, wá a náai vĩ kɛ́ wáↄ kuaànↄ lↄ. 9 Wá dↄ̃ lá Kilisi bↄ̀ gau, a gaa vĩ lↄo, ga iko vĩwà lↄo. 10 Asa kɛ́ à gà, à gà duuna yã́ musu gɛ̃n doɛ, mɛ́ lá a ku tia, a ku Lua pↄ́ ũ. 11 Màa ápiↄ sↄ̃, à ázĩa dilɛ gɛↄ ũ duuna yã́ musu, íↄ ku Lua pↄ́ ũ naa Kilisi Yesuwa. 12 A yã́i ásu to duuna kible á mɛ̀ gɛwa, a dↄ́ɛ'ĩi dↄaaɛ́ lↄo. 13 Ásu à á mɛgue kpa duunawa vãikɛbↄ ũo. À ázĩa kpa Luawa gàbↄↄ ũ, í á mɛguↄ kpawà yãmaakɛbↄↄ ũ. 14 Ásu to duuna àↄ iko vĩwá lↄo, asa á na ikoyã ↄzĩo, sema Lua gbɛ̃kɛ.

15 Kpelewan wei? Lá wá kú ikoyã ↄzĩ lↄo, sema Lua gbɛ̃kɛ ↄzĩ, wáↄ tɛ duunawa yã̀? Ó'o! Aawo! 16 Á dↄ̃ tó a ázĩa kpà gbɛ̃́wa, álɛ misiilɛɛ̀, á dɛ ade zↄ ũo lé? Tó duuna a ázĩa kpàwà, á gaɛ. Tó a misìilɛ Luaɛ sↄ̃, á bↄ maa. 17 Wa sáaukɛ̀ ń Luao, asa duuna zↄↄn á ũ yãa, ↄ̃ a misìilɛ yã́ pↄ́ wa dàɛ́ zɛ́zɛɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo. 18 A bↄ duuna yã́u, a gↄ̃ maakɛa zↄↄ ũ. 19 Málɛ bee o gbɛ̃nazĩna yã'oawa á gbãasai yã́iɛ. Lá a á mɛ kpà yãa gbãsĩ ń yãvãiↄwa zↄↄ ũ, a vãikɛ̀, màa tia lↄ à á mɛ kpa maakɛawa zↄↄ ũ, á kua iↄ adoa. 20 Kɛ́ á dɛ duuna zↄↄ ũ yãa, á bàa kú ń yãmaakɛaoo. 21 Ài kpele á è yã́ pↄ́ á kɛ̀ yãa, à kɛ̀ɛ́ wíyã ũ tiaↄ musui? Yã́piↄ midɛaá gaɛ. 22 Tiasa lá a bↄ duuna yã́u, álɛ zↄble Luaɛ, ài pↄ́ á e mɛ́ kua adoa pↄ́ a midɛ ń wɛ̃ni láasaio ũ. 23 Duuna aseaá gaɛ, ãma gba pↄ́ Lua ì dawɛ̃ɛ naa wá Dii Kilisi Yesuwa guu mɛ́ wɛ̃ni láasai ũ.

7

Wá kú Mↄizi ikoyã ↄzĩ lↄo

1 Ma gbɛ̃́ↄ, málɛ yã'oɛ́ lán gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi ikoyã dↄ̃ↄwa. Á dↄ̃ kɛ́ ikoyãpi iko vĩ gbɛ̃́wa gↄↄ pↄ́ a ku noa? 2 Màa ikoyãpi nↄzãe yè a zã́wa gↄↄ pↄ́ a bɛ̃́ɛ. Tó gↄ̃ gà, ↄ̃ ikoyãpi ì polowà. 3 Gↄↄ pↄ́ aà zã́ kú, tó à gↄ̃̀ gↄ̃ pãle pↄ́ ũ, wa oɛ̀ dↄ́ɛ'ĩideɛ. Tó aà zã́ gàɛ sↄ̃, ikoyãpi pòlowàn we. Tó à gↄ̃̀ gↄ̃ pãle pↄ́ ũ sa, beeá dↄ́ɛ'ĩi yã́n lↄo. 4 Màa ápiↄ sↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ, a ga ikoyã musu Kilisi mɛ guu, ↄ̃ a gↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ gaupi pↄ́ ũ, kɛ́ wà e kã́fĩakɛ Luaɛ. 5 Kɛ́ wá dàa dↄ̀aawɛ̃ɛ yãa, ikoyã mɛ́ tò duuna ni wá dɛ́ wá mɛ guu, ↄ̃ wa kã́fĩakɛ̀ gaɛ. 6 Tia sↄ̃ wa ga pↄ́ pↄ́ wá kṹ zↄ ũpi yã́ musu, wa bↄ ikoyãu, ↄ̃ wálɛ zↄble Luaɛ zɛ́ dafu guu ń aà Nisĩna gbãao, i kɛ ikoyã lá zɛ́ zi no.

7 Wá o kpelewa ni? Lua ikoyãá duuna yã̀? Aawo bá! Ikoyãpi mɛ́ tò ma duuna dↄ̃̀. Tó ikoyã i mɛ wasu pↄ́ bĩikɛoo,* dↄ̃ mi dↄ̃ lá pↄ́ bĩikɛa dɛo. 8 Duuna zɛkĩi è yã́ pↄ́ Lua dìlɛpiwa, ↄ̃ a tò pↄ́pii ni ma dɛ. Asa kɛ́ má ikoyã dↄ̃o, duuna dɛmɛɛ yãe ũo. 9 Yãa kɛ́ má ikoyã dↄ̃o, má bɛ̃́ɛɛ. Kɛ́ ma yãdilɛapi mà, duuna vù iu, 10 ↄ̃ ma ga. Yãdilɛa pↄ́ dɛ à wɛ̃ni kpaapi ga ìmɛɛ. 11 Duuna zɛkĩi è yãdilɛapiwa, ↄ̃ à ma sãsã à ma dɛ yã́pi sabai. 12 Beewa ikoyãpi kua adoa, mɛ́ yã́ pↄ́ Lua dìlɛpi kua adoa, a zɛvĩ mɛ́ a maa. 13 Yãmaa mɛ́ tò ma gaa? Aawo bá! Kɛ́ duuna e bↄ gupuau, ↄ̃ à yãmaa mↄaokɛ̀, a tò ma ga. Beewa wa duuna dↄ̃̀ duuna ũ yãdilɛapi sabai.

Zĩkaa ń duunao

14 Wá dↄ̃ kɛ́ ikoyãpiá Lua yã́ɛ. Mapi sↄ̃, dàaden ma ũ, má na duuna ↄzĩ. 15 Miliↄ yã́ pↄ́ málɛ kɛ gbadↄ̃o, asa mili yã́ pↄ́ má ye mà kɛ kɛo, yã́ pↄ́ má ye mà kɛo ↄ̃ mi kɛ.† 16 Tó yã́ pↄ́ má kɛ̀ i kpaaĩ ń ma pↄeãoo, ma we ikoyãpi maakɛi. 17 I kɛ mámɛ málɛ kɛo, duuna pↄ́ kú ma guuɛ. 18 Má dↄ̃ yãmaa ku ma guuo, ma dàa maao. Miↄ ye mà yãmaakɛ, ãma mili fↄ̃ má kɛ̀o. 19 Yãmaa pↄ́ má ye mà kɛ, mili kɛo. Yãvãi pↄ́ má yeio ↄ̃ mi kɛ. 20 Tó yã́ pↄ́ má yeio ↄ̃ málɛ kɛ, i kɛ mámɛ málɛ kɛo, duuna pↄ́ kú ma guuɛ. 21 Má è tó má ye mà maakɛ, vãi mɛ́ ì dↄaamɛɛ. 22 Lua ikoyã mɛ́ ì kɛmɛɛ na ma sↄ̃ guu, 23 ãma má è iko pãle ku ma mɛ guu, ìↄ zĩka ń iko pↄ́ kú ma nↄ̀sɛ guuo, a tò má na duuna iko pↄ́ kú ma mɛ guu ↄzĩ. 24 Ma wɛ̃nade ia, démɛ a ma si ma mɛ̀ gɛɛ beewai? 25 Ma sáaukɛ̀ ń Luao! Ń wá Dii Yesu Kilisi gbãao. Beewa ↄ̃ mi zↄble Lua ikoɛ ma làasoo guu, mɛ́ mi zↄble duuna ikoɛ ma dàa guu.

8

Zĩblea ń Lua Nisĩna gbãao

1 Yã́ a zↄ̃lɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa naa Kilisi Yesuwaↄwa lↄo, 2 asa naa Kilisi Yesuwa Lua Nisĩna Wɛ̃nikpamade gbãa ma bↄ gbãa pↄ́ duuna ń gao lɛ́ mↄmɛɛ guu. 3 Yã́ pↄ́ Mↄizi ikoyã i fↄ̃ kɛ̀o gbɛ̃nazĩna gbãasaikɛ yã́i Lua kɛ̀. À azĩa Nɛ́ zĩ̀ gbɛ̃nazĩna ũ lán wá duundeↄwa duuna woloawá yã́i, ↄ̃ à widà duunawa a Nɛ́ mɛpi guu, 4 kɛ́ yã́ pↄ́ ikoyã lɛ́ wɛɛlɛ sĩana kɛ wá gbɛ̃́ pↄ́ wá dàa lɛ́ dↄaawɛ̃ɛ lↄo, sema Lua Nisĩnaↄwa. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ an dàa lɛ́ dↄaanɛ́ↄ ì laaidↄ ń dàa yã́wa. Gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ dↄaanɛ́ↄ ì laaidↄ Lua Nisĩna yã́wa. 6 Laaidↄa dàa yã́waá gaɛ. Laaidↄa Lua Nisĩna yã́waá wɛ̃ni ń aafiaoɛ. 7 Laaidↄa dàa yã́waá ĩ́isɛa ń Luaoɛ. Ade lí misiilɛ Lua ikoyãɛo, a fↄ̃ seo. 8 Gbɛ̃́ pↄ́ an dàa lɛ́ dↄaanɛ́ↄ yã́ lí ká Luaguo.

9 Ápiↄ sↄ̃, á dàa lɛ́ dↄaaɛ́o, sema Lua Nisĩna, tó a kú á guu sĩana. Tó gbɛ̃́ Kilisi Nisĩna vĩ sↄ̃o, a dɛ Kilisi gbɛ̃́ ũo. 10 Tó Kilisi kú á guu, baa tó á mɛ dɛ gɛ ũ duuna yã́i, Lua Nisĩna dɛɛ́ wɛ̃ni ũɛ,* kɛ́ Lua tò yã́ bↄ̀ánↄ na yã́i. 11 Tó Lua pↄ́ Yesu bↄ̀ gau Nisĩna kú á guu,† Lua pↄ́ Kilisipi bↄ̀ gau a wɛ̃ni kpá á mɛ̀ gɛpiwa ń a Nisĩna pↄ́ kú á guu gbãao.

12 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ↄ, wá tɛ́ wá dàai teasi no. 13 Tó á tɛ́ á dàai, á gaɛ. Tó a á yãvãikɛaↄ mìdɛ ń Lua Nisĩna gbãao sↄ̃, áↄ ku. 14 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna ì dↄaanɛ́ↄ mɛ́ Lua nɛ́ↄ ũ. 15 Asa tã́a pↄ́ ì to wà zↄble ń vĩao mɛ́ diɛ́o, Lua Nisĩna pↄ́ tò a gↄ̃ Lua nɛ́ↄ ũ ↄ̃ á vĩ, ↄ̃ wi wiilɛ Luawa ń aà gbãao wi mɛ: Baa, wá Mae.‡ 16 Nisĩnapi mɛ́ ì owɛ̃ɛ wá sↄ̃u Lua nɛ́ↄn wá ũ. 17 Lá nɛ́ↄn wá ũ, àizɛɛblenaↄn wá ũ. Lua àizɛɛblenaↄn wá ũ, wá ble sãnu ń Kilisioɛ. Tó wa taasikɛ̀aànↄ, wáↄ kuaànↄ aà gawi guu.§

Wɛdↄa Lua gawii

18 Má è wá fↄ̃ gↄↄɛ bee taasi lɛɛũ ń gawi pↄ́ Lua a bↄowɛ̃ɛoo. 19 Lua pↄkɛaↄ píi wɛ́ dↄ aà nɛ́ↄ bↄa gupuaui láasai. 20 Asa Lua tò a pↄkɛaↄ píi gↄ̃̀ dↄ̀ↄsaiɛ.* I kɛ an pↄeã no, Lua mɛ́ kɛ̀ màa, kɛ́ wɛdↄaaàzi guu 21 dṹnia a bↄ ↄ̃̀ↄkpaa pↄ́ àlɛ zↄbleɛ̀u, i dɛ̀ɛpoo Lua nɛ́ↄ gawi guu. 22 Wá dↄ̃ Lua pↄkɛaↄ píi lɛ́ aaukɛ ń wãwão e tia. 23 I kɛ dṹnia ado no, wá gbɛ̃́ pↄ́ wa Lua Nisĩna è gba sɛ̃́ia ũↄ, wálɛ aaukɛ kpã́ikpãi sↄ̃ e Lua àↄ gɛ́ wá boi, i wá sí a nɛ́ↄ ũ.† 24 Lua wá suabà, kɛ́ wà wɛdↄ beei. Pↄ́ pↄ́ wa è ń wɛ́oá wɛdↄia yã́ɛ lↄo. Démɛ ì wɛdↄ pↄ́ pↄ́ a èi lↄi? 25 Tó wá wɛ́ dↄ pↄ́ pↄ́ wi eozi sↄ̃, wiↄ dã́ ń mɛnaoɛ.

26 Beewa sↄ̃ Lua Nisĩna ì dↄwálɛ wá gbãasai guu, asa wá wabikɛa dↄ̃ a zɛ́wao, ↄ̃ Lua Nisĩna ì kulɛkɛwɛ̃ɛ Luaɛ ń aau pↄ́ a yã́ gɛ̃̀ oaao. 27 Lua ì nↄ̀sɛ guu e, mɛ́ a a Nisĩna làasoo dↄ̃, asa Lua Nisĩna ì kulɛkɛ Lua gbɛ̃́ↄnɛ lá Lua yeiwaɛ. 28 Wá dↄ̃ kɛ́ yã́pii ì bↄ maa gbɛ̃́ pↄ́ ye Luaziↄnɛ, gbɛ̃́ pↄ́ à ń sisi à ń sɛ́ lá àlɛ yáwaↄ. 29 Asa Lua dìlɛ za káau gbɛ̃́ pↄ́ a dↄaa ń dↄ̃ↄ bↄ a Nɛ́wa, kɛ́ aàↄ dɛ vĩ̀i ũ dãuna dasiↄnɛ. 30 Gbɛ̃́ pↄ́ à ń dílɛ za káaupiↄ ↄ̃ à ń sisi, ↄ̃ a tò yã́ bↄ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ à ń sisipiↄ na, ↄ̃ à a gawi lì gbɛ̃́ pↄ́ a tò yã́ bↄ̀ńnↄ napiↄnɛ.

31 Wá o kpelewa yã́ beeↄ musu ni? Lá Lua zɛ̀wanↄ, démɛ a bↄ wá kpɛi? 32 Lá i gí ń azĩa Nɛ́oo, à aà kpà wápii yã́i, a wá gba pↄ́pii lↄo lé? 33 Démɛ a bↄbↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sɛ́ↄi? Luapi mɛ́ tò yã́ bↄ̀wanↄ na. 34 Démɛ a yãdawálai? Kilisi Yesu gà à ɛ̀a vù. A ku Lua ↄplaai, àlɛ kulɛkɛɛ̀wɛ̃ɛ. 35 Bↄ́mɛ a wá kɛ̃́ Kilisi yeawáziwai? Taasi ge wɛ́tɛ̃a ge ĩadama ge nↄana ge taasidekɛ ge kai ge fɛ̃nda, an kee a fↄ̃́e? 36 A ku lá guu wà mɛ̀:

N yã́i wá kú ga lɛ́zĩ za kↄↄ e oosi,

wì wá dilɛ lán sã pↄ́ wa ń kòlokpaↄwa.‡

37 Yã́ beeↄ píi guu wálɛ zĩble àannↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ yewázi gbãao. 38 Asa má dↄ̃ sã́asã kɛ́ ga ge wɛ̃ni ge malaikaↄ ge tã́aↄ ge tia yã́ ge zia yã́ ge gbãadeↄ 39 ge musupↄↄ ge zĩ́lɛpↄↄ ge Lua pↄkɛa pãleↄ, an kee a fↄ̃ wá kɛ̃́ Lua yeawáziwa naa wá Dii Kilisi Yesuwa guuo.

9

Lua Isailiↄ sɛa

1 Málɛ sĩana'o naa Kilisiwaɛ, málɛ ɛɛtoo. Lua Nisĩna pↄ́ dↄ̀aa ma làasooɛ mɛ́ dɛmɛɛ yã́pi seelade ũ. 2 Ma pↄsia kɛ̀ zài, ma nↄ̀sɛ ìↄ yaa gↄↄpiiɛ. 3 Má fↄ̃ wabikɛ Luawa aà ma kɛ̃ Kilisiwa, aà láaikɛa ma Isaili deeↄ gbɛu. 4 Ampiↄ ↄ̃ Lua ń sɛ́ a nɛ́ↄ ũ,* à a gawi ↄ̀lↄnɛ́, aà bàa kúńnↄ, à a ikoyã kpàmá, à lousisia dànɛ́, à lɛgbɛ̃̀nɛ́. 5 Aa dɛ Lua gbɛ̃́ káauↄ buiↄ ũ, mɛ́ an bui guu ↄ̃ Kilisi pↄ́ dɛ pↄ́piia bↄ̀u gbɛ̃nazĩna ũ. Ɔ̃mɛ Lua pↄ́ kũ̀ wàↄ a sáaukpa gↄↄpii ũ. Ãmi.

6 I kɛ yã́ pↄ́ Lua ò lɛ̀lɛ pã no, asa Isaili píi mɛ́ Isaili zálala ũo. 7 I kɛ Ablahaũ bui píi mɛ́ Ablahaũpi nɛ́ↄ ũ Luaɛo, asa Lua ò Ablahaũɛ à mɛ̀, Izaaki buiↄ ↄ̃ wàli onɛ́ aà buiↄ.† 8 Beewa i kɛ nɛ́ pↄ́ à ń í ń pↄeãoↄ mɛ́ Lua nɛ́ↄ ũo, nɛ́ pↄ́ à ń í Lua lɛgbɛ̃a musuↄ mɛ́ dɛ buipiↄ ũ. 9 Asa Lua lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀: Má ɛa mↄ zii maa'i, Sala i nɛ'i gↄ̃ɛ ũ.‡ 10-12 I kɛ beeɛ adoo. Lua ì gbɛ̃́ↄ sɛ lá àlɛ yáwaɛ, i kɛ an yãkɛa yã́i no, kɛ́ à ń sisiɛ. Beewa kɛ́ Lɛbɛka sìaↄ nↄsì ń wá dezi káau Izaakio, e àↄ gɛ́ ń ii, e aaↄ gɛ́ maa ge vãikɛi, Lua ò Lɛbɛkaɛ a pↄ́ bↄ̀ káau a gↄ̃ nɛ́ ũ gbɛ̃́ zã́ɛ.§ 13 Lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

Má ye Yakↄbuzi,

Esau sↄ̃, má yeio.*

14 Wá o kpelewa ni? Yãvãi ku Lua kĩ́i yã̀? Aawo bá! 15 Asa a ò Mↄiziɛ,

gbɛ̃́ pↄ́ á ye sùuukɛaànↄ ↄ̃ á kɛ,

mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ á ye wɛ̃nadↄ̃ɛ̀ ↄ̃ á dↄ̃ɛ̀.†

16 Ayãmɛto Lua gbɛ̃́ↄ sɛa i bↄ gbɛ̃nazĩna pↄeã guuo ge an kↄaikɛa, à bↄ̀ Lua sùuu guuɛ. 17 Asa lá guu Lua ò Falaↄ̃ↄɛ à mɛ̀: Ma n kpa kpalau kɛ́ mà a gbãa ↄlↄ gbɛ̃́ↄnɛ n musuɛ, ma tↄ́ i li dṹniaa píi.‡ 18 Beewa gbɛ̃́ pↄ́ a ye sùuukɛaànↄ ì kɛaànↄɛ, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a ye aà swã́gbãa kṹ, ì kṹ.

19 Á gbɛ̃e a ma la, bↄ́yãi Lua lɛ́ gbɛ̃́ↄ tàae e lↄi? Démɛ a fↄ̃ gi Lua pↄeãi? 20 N gbɛ̃nazĩna ia, dén n ũ n gbasa n yã́zãsì Luawai? Oo a a bona la, bↄ́yãi n ma bo kɛ́waia?§ 21 Oobona zɛvĩ à oo swãde ń oo swãsaio bo ń gĩ̀ doũ pↄ́ á tòtooo lé? 22 Tó Lua ye à a pↄkũma ↄlↄnɛ́ kɛ́ aa a gbãa dↄ̃, mɛ́ à mɛna zↄ̃ↄ kɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛ à pↄkũmabↄbↄmá à ń kaalɛↄ sↄ̃ bɛ! 23 Tó à bee kɛ̀, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ dɛ à sùuukɛńnↄ à dↄ̀aa ń kɛkɛ aa gɛ̃ a gawi guuↄ a gawi zↄ̃ↄ dↄ̃ɛ sↄ̃ bɛ! 24 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sisi à ń sɛ́piↄn wá ũ. I kɛ Yudaↄnɛ ńdoo, ń buipãleↄɛ sↄ̃. 25 Lá Lua ò ãnabi Ozee lá guuwa à mɛ̀:

Bui pↄ́ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũoↄ ↄ̃ má onɛ́ ma gbɛ̃́ↄ.

Bui pↄ́ má yeńzioↄ ↄ̃ máↄ yeńzi.*

26 Gua pↄ́ Lua ònɛ́ aa dɛ a gbɛ̃́ↄ ũo,

we wa ounɛ́ Lua bɛ̃́ɛpi nɛ́ↄ.†

27 Isaia wiilɛ̀ Isailiↄ yã́ musu à mɛ̀:

Baa tó Isailiↄ dasi lán ísialɛ ũfãawa,

an kↄ̃naↄ mɛ́ a bↄ.

28 Asa Dii a yã́ pↄ́ a ò kɛ dṹniau,

mɛ́ a a midɛ zɛzɛsaiɛ.‡

29 Lá Isaia dↄ̀aa òwa à mɛ̀:

Tó Dii Zĩgↄ̃de i wá buieↄ to yãao,

dↄ̃ wa gↄ̃ lán Sↄdↄũdeↄwa,

wí bↄ Gↄmↄↄdeↄwa.§

Isailiↄ gia Kilisi baonai

30 Wá o kpelewaɛ sa? Buipãleↄ lɛ́ wɛɛlɛ Lua to yã́ bↄńnↄ nao, ↄ̃ a tò à bↄ̀ńnↄ na. A tò yã́ bↄ̀ńnↄ na a náai pↄ́ aa kɛ yã́iɛ. 31 Isailiↄ sↄ̃ aalɛ wɛɛlɛ Lua to yã́ bↄńnↄ na ikoyã musu, ↄ̃ i bↄńnↄ nao. 32 Bↄ́yãi ni? Kɛ́ aa ye Lua to yã́ bↄńnↄ na an yãkɛa yã́ yã́iɛ, i kɛ aà náaikɛa yã́i no. Aa gɛ̃mbↄlɛ gbɛ pↄ́ ì ń pã́lɛwa, 33 lá a kɛ̃a láuwa:

Gwa, málɛ gbɛ pↄ́ ì to wà gɛ̃mbↄlɛ dilɛ Siↄna,

gbɛsi pↄ́ ì to wà fu.

Wí a gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ kũo.*

10

1 Ma gbɛ̃́ↄ, yã́ pↄ́ má yei ma sↄ̃ guu, málɛ a wabikɛ Luawa mɛ́ Isailiↄ suabaa ũ. 2 Má dɛ a seelade ũ, kɛ́ aa ãiavĩ ń Lua yã́o, ãma an wɛ́ kɛ̃ao. 3 Asa aa lá Lua ì to yã́ bↄńnↄ na dↄ̃o, ↄ̃ aaìↄ wɛɛlɛ yã́ bↄńnↄ na ń ńzĩa gbãao. Aai lá Lua ì to yã́ bↄńnↄ na sio. 4 Asa Kilisi Mↄizi ikoyã lɛpàpa, ↄ̃ yã́ ìↄ bↄ ń aà náaikɛnaↄ na. 5 Lá ikoyã ì to yã́ bↄńnↄ na ↄ̃ Mↄizi ò a taalau à mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi kũa aↄ ku a sabai.* 6 Lá luanaaikɛa ì to yã́ bↄńnↄ na a ò à mɛ̀:

Ńsu o n nↄ̀sɛu,

démɛ a gɛ́ luabɛ à Kilisi pilaio,

7 ge démɛ a gɛ́ bɛdau à Kilisi bↄ gauio.

8 Yã́ pↄ́ a òn kɛ:

Yã́pi kunnↄ kãi,

a kú ń lɛ́u ń n nↄ̀sɛo.†

Luanaaikɛa yã́ pↄ́ wi a waasokpa ↄ̃n yã́pi ũ. 9 Tó ń ò ń lɛ́o gupuau Yesu mɛ́ Dii ũ, mɛ́ ń a náai vĩ n nↄ̀sɛu Lua aà bↄ̀ gau, a n suaba. 10 Asa yã́pi náai vĩa nↄ̀sɛu ì to gbɛ̃́ bↄ maa, mɛ́ yã́pi oa ń lɛ́o ì gbɛ̃́ suaba. 11 A kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀, wí a gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ kũo.‡

12 Yudaↄ ń buipãleↄ dodoa kↄ̃ɛo, asa ampii an Dii doũɛ, ì kã́fĩakɛ a sìsinaↄnɛ píi. 13 Asa Dii sìsinaↄ bↄ píiɛ.§ 14 Kpelewa aa aà sísi aà náaikɛsaii? Kpelewa aa aà náaikɛ aà yã́ masaii? Kpelewa aa aà yã́ ma waasokɛnasaii? 15 Tó wi waasokɛnaↄ zĩmáo, kpelewa aa waasokɛnɛ́i? A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀: Baonakpanaↄ mↄa na.* 16 Ãma gbɛ̃́pii i baonapi sio. Ɔ̃ Isaia mɛ̀: Dii, démɛ wá yã́ sìi? † 17 Beewa luanaaikɛa ì bↄ aà yãmaa kĩ́iɛ, mɛ́ yã́piá Kilisi yã́ɛ. 18 Ma mɛ̀ yóo! Aai mao lé? Aa mà.

An lↄↄ tà dṹnia guu píi,

an yã'oa gɛ̀ e tↄↄlɛ lɛ́wa.‡

19 Ma mɛ̀ yóo! Isailiↄ i dↄ̃o lé? Mↄizi dↄ̀aa ò à mɛ̀:

Má tó bui pↄ́ aa dɛ ma gbɛ̃́ ũoↄ á pↄ fɛlɛɛ́,

má tó á pↄ pa bui wɛ́siadeↄ yã́ musu.§

20 Ɔ̃ Isaia sↄ̃dìlɛ à Lua lɛdↄɛkɛ̀ à mɛ̀:

Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ma kĩ́i wɛɛlɛoↄ mɛ́ ma e,

ma azĩa ↄ̀lↄ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ma gbɛaoↄnɛ.*

21 Isailiↄ yã́ musu sↄ̃ Lua ò:

Za kↄↄ e oosi ma ↄdↄ̀ bui swã́gbãade pↄ́ fɛ̃̀manↄↄzi.†

11

Lua i Isailiↄ vũaao

1 Ma mɛ̀ yóo! Lua azĩa gbɛ̃́ↄ vũ̀aa yã̀? Aawo bá! Mapi, Isailin ma ũ. Ablahaũ buin ma ũ Bɛ̃yãmɛɛ bui guu.* 2 Lua i a gbɛ̃́ pↄ́ à dↄ̀aa ń dↄ̃ↄ vũaao. Á Ɛlia yã́ pↄ́ kú lá guuɛ bee dↄ̃o lé? Kɛ́ à gɛ̀ ń Isailiↄ yã́o Lua kĩ́i à mɛ̀: 3 Dii, aa n ãnabiↄ dɛ̀dɛ, aa n gbagbakĩiↄ dɛ̀ɛlɛ. Mámɛ ma gↄ̃ mado, ↄ̃ aalɛ ma wɛ.† 4 Lua ò Ɛliaɛ kpelewa ni? À mɛ̀ á gbɛ̃́ pↄ́ aai kúlɛ tã́aɛoↄ kũa a pↄ́ ũ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000).‡ 5 Màa an kↄ̃na pↄ́ Lua ń sɛ́ a gbɛ̃kɛ guuↄ gↄ̃̀ gbã lↄ. 6 Lá à ń sɛ́ a gbɛ̃kɛ guu, i kɛ an yãkɛa yã́i no. Tó màa no, dↄ̃ Lua gbɛ̃kɛaↄ gbɛ̃kɛ ũo. 7 Kpelewan wei? Isailiↄ i yã́ pↄ́ wàlɛ wɛɛlɛ eo, ãma an gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sɛ́ↄ è. Gbɛ̃́ kĩniↄ nↄ̀sɛ tàta, 8 lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

Lua kɛmazĩ'ũ kpàńzi,

ↄ̃ an wɛ́ lɛ́ gu'eo,

an swã́ lɛ́ yãmao e ń a gbão.§

9 Davidi ò lↄ:

To an dikpɛkɛa gↄ̃nɛ́ bai ũ, wà ń kṹ,

to à yã'inɛ́, wà tↄsimá.

10 To an wɛ́ siakũ kɛ́ aasu gu'eo,

to an wó gↄ̃ koolonnↄ gↄↄpii.*

11 Ma mɛ̀ yóo! Kɛ́ Isailiↄ fùa, aa lɛ̀lɛ míↄmiↄ yã̀? Aawo bá! An tàaeↄ yã́i Lua buipãleↄ suabà, kɛ́ Isailiↄ nↄ̀sɛ fɛlɛ yã́i. 12 Lá an tàaeↄ mɛ́ tò dṹnia kã́fĩa è, mɛ́ an lɛ́lɛa mɛ́ tò buipãleↄ kã́fĩa è, tó Isailipiↄ sù ń pá ziu, wa bee o lↄa?

13 Málɛ yã'o á buipãleↄnɛ sa. Lá má dɛ zĩna ũ á buipãleↄ kĩ́i, máↄ ma zĩ sáaukpaɛ, 14 kɛ́ mà azĩa buiↄ nↄ̀sɛ fɛlɛ, mí ń gbɛ̃eↄ suabaɛ. 15 Lá Lua gia Isailiↄzi mɛ́ tò dṹnia kɛ̀anↄ na, tó à ɛ̀a ń sí lↄ, bee aↄ dɛai? Bee aↄ dɛ wɛ̃ni ũ gɛↄnɛɛ.

16 Tó wà pↄ́wɛn káau kpà Luawa,† a bṹu gↄ̃̀ aà pↄ́ ũɛ. Tó lízĩna dɛ Lua pↄ́ ũ, a gↄ̃naↄ dɛ aà pↄ́ ũ lↄɛ. 17 Lua kuli zálala gↄ̃naeↄ zↄ̃̀zↄ̃, ↄ̃ à n gbɛ̃́ pↄ́ ń dɛ kuna lí ũ pɛ̀ an gbɛu, kɛ́ ǹyↄ̃ kú ń kuli maa zĩ́na gbãao. 18 Ńsu saka kuli zálala gↄ̃na pↄ́ a zↄ̃̀zↄ̃ↄguo. Kpelewa ńyↄ̃ ĩ́anadãi? Ń kú lízĩna sabaiɛ, i kɛ lízĩna mɛ́ kú n sabaio. 19 N mɛ̀ à ligↄ̃napiↄ zↄ̃̀zↄ̃ kɛ́ à n pɛ an gbɛu yã́iɛ. 20 Màaɛ, à ń zↄ̃zↄ̃ kɛ́ aai a náaikɛo yã́iɛ. Mpi sↄ̃ n gↄ̃ n luanaaikɛa yã́i. Ńsu wala kɛo. Laaika! 21 Lá Lua i gí lí zálala gↄ̃naↄ zↄ̃zↄ̃io, a gí n zↄ̃i sↄ̃o. 22 Gwa lá Lua maa mɛ́ a pãsĩ. A pãsĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa fùwaↄ, mɛ́ a maanɛ, tó n zɛ ń aà maao. Tó màa no, a n zↄ̃ sↄ̃ɛ. 23 Tó Isailiↄ ń luanaaikɛsai tò, a ɛa ń pɛ́ n gbɛuɛ, asa a ń pɛa ń gbɛu gbãa vĩ. 24 Lua n zↄ̃ kuna líwa à n pɛ kuli zálalawa, lá wìli kɛowa. Lá a kɛ̀ màa, kù ligↄ̃n zálalaↄ ɛa pɛa ńzĩa líwa zɛvĩ dɛ beelao lé?

Isailiↄ suabaa gbɛzã

25 Ma gbɛ̃́ↄ, má ye àↄ asiiyãɛ bee dↄ̃, kɛ́ á wɛ́ su àↄ sia, à ázĩa dilɛ waladeↄ ũo yã́i. Isaili kĩniↄ swã́ gbãakũ̀ gĩa e buipãleↄ gɛ̃a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iu lɛ́ kaɛ. 26 Bee gbɛa Lua a Isailiↄ suaba píi lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

Suabana a bↄ Siↄna,

a Yakↄbu buiↄ kɛ̃ luadↄ̃saiwa.

27 Ma bàakuańnↄ

gↄↄ pↄ́ má ń duuna kɛ̃́má yã́n we.‡

28 Baona yã́ musu aa dɛ Lua ibɛɛↄ ũ á yã́i. Lua gbɛ̃́ↄ sɛa yã́ musu aa dɛ Lua yenzideↄ ũ an deziↄ yã́i. 29 Asa Lua lí déndↄ̃mɛɛ kɛ gba pↄ́ á dàↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ a ń sisi a ń sɛ́ↄ yã́ musuo. 30 Á buipãleↄ i Lua yãma yãao. Tiasa Lua sùuukɛ̀ánↄ kɛ́ Isailiↄ i aà yãmao yã́i. 31 Màa Isailiↄ lɛ́ Lua yãma tiao, kɛ́ Lua e sùuukɛánↄ, i gbasa sùuukɛńnↄ. 32 Lua yãmasai kpà gbɛ̃́piizi, kɛ́ aà e sùuukɛńnↄ píi yã́iɛ.

33 Lua ↄ̃nↄ ń a dↄ̃ao zↄ̃ↄkɛ lɛ́ vĩo.

Gbɛ̃e yã́ pↄ́ àlɛ yá yáasi dↄ̃ píio.

Gbɛ̃e a fↄ̃ à aà zɛ bↄↄlɛkɛo.§

34 Démɛ Dii làasoo dↄ̃i?

Démɛ yãdàɛ̀ aà lɛdamade ũi?*

35 Dé Dii fĩasɛ̀wà a gbasa boɛ̀i?†

36 Pↄ́pii bↄ̀ aà kĩ́iɛ,

aa kú ń aà gbãao,

mɛ́ aa ku aà pↄ́ ũ.‡

Wàↄ aà tↄbↄ gↄↄpii. Ãmi.

12

Zĩkɛa Luaɛ

1 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ↄ, lá Lua wɛ̃nadↄ̃̀wɛ̃ɛ màa, ma wabikɛ̀wá à ázĩa kpawà sa'obↄ bɛ̃́ɛ sãasai pↄ́ ì kaaàgu ũ. Beewa wì kúlɛɛ̀ a zɛ́wa. 2 Ásu tɛ dṹnia tiaɛ bee tufaio. À to Lua á lilɛ, á làasoo i dafukũ, kɛ́ à e à aà pↄeã dↄ̃, yã́ pↄ́ maa mɛ́ ì kɛɛ̀ mɛ́ à àsaa.

3 Gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua kɛ̀mɛɛ yã́i ↄ̃ málɛ o ápiiɛ, ásu ázĩa maabo dɛ a maa lɛ́ao. Á baade azĩa dilɛ a sĩana lɛ́u, lá Lua aà gbà zɛ́ aà a náaikɛwa. 4 Gbɛ̃nazĩna mɛ̀ mɛ̀ndo guↄ vĩ dasi, an baade ń a zĩoɛ. 5 Màaɛ, baa ń wá dasikɛo, wá mɛ doũ naa Kilisiwaɛ, wá dɛ kↄ̃ mɛguↄ ũ.* 6 Wá gba dodoa kↄ̃ɛ lá Lua dàwɛ̃ɛ a gbɛ̃kɛ guuwa.† Tó ãnabikɛkɛgba ń vĩ, kɛ n luanaaikɛa lɛ́u. 7 Tó dↄnlɛdekɛɛ, dↄńlɛ. Tó yãdaanɛ́ɛ, danɛ́. 8 Tó lɛdaamaɛ, damá. Tó gbadaaɛ, da bĩisai. Tó dↄaanakɛɛ, kɛ ń ãiao. Tó wɛ̃nadↄ̃anɛɛ, dↄ̃nɛ́ ń pↄnao.

9 Àↄ yekↄ̃i ń nↄ̀sɛmɛndoo. À mikɛ̃ vãiwa, í zɛ ń maao. 10 Àↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń kↄ̃o nana. Àↄ kↄ̃ kpɛla ń pↄnao. 11 Àↄ ãiavĩ zígbiasai, á mɛ iↄ wãa Dii zĩ guu. 12 À pↄnakɛ yã́ pↄ́ á wɛ́ dↄi yã́ musu. À mɛnafↄ̃ taasikɛa guu. À mɛkpa wabikɛawa. 13 À dↄnlɛkɛ Lua gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ lɛ́ kɛ̃́sãmáↄnɛ. À wɛtã ń nibↄfↄ̃ao. 14 À samaa'o á ĩadamadeↄnɛ. À samaa'onɛ́, ásu ń kao.‡ 15 À pↄnakɛ ń pↄnakɛnaↄ. À ↄ́ↄlↄ ń ↄↄlↄnaↄ. 16 À nↄ̀sɛdoũkɛ ń kↄ̃o. Ásuli dɛnlawɛɛlɛo. À gbɛ̃́kpa ń yɛ̃̀ɛɛsaideↄ. Ásuli ázĩa dilɛ yãdↄ̃naↄ ũo.§ 17 Ásuli vãi fĩabo ń vãioo. Àli yã́ pↄ́ maa gbɛ̃́piiɛ kɛ. 18 Tó a kɛ, àↄ na ń gbɛ̃́piio lá á fↄ̃́ lɛ́u. 19 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, ásuli tↄsi gbɛ̃́wao, à aà tó ń Luao. A ku lá guu wà mɛ̀:

Dii mɛ̀ ámɛ á tↄsimá,

ámɛ á fĩabonɛ́.*

20 Tó nↄana lɛ́ n ibɛɛ dɛ, blɛ kpawà. Tó imiɛ, ǹ aà gba í. Tó ń kɛ̀ màa, ńlɛ aà ↄ kaɛ̀ a lɛ́uɛ.† 21 Ńsu to vãi zĩblemao. Zĩ blewà ń maao.

13

Misiilɛa bùsu gbãadeↄnɛ

1 Gbɛ̃́pii misiilɛ bùsu gbãadeↄnɛ, asa ikoe ku Lua lɛ́ saio. Lua mɛ́ gbãade pↄ́ kúↄ dìlɛ píi. 2 Ayãmɛto gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ gbãade yã́ kpɛ, ade bↄ̀ yã́ pↄ́ Lua dìlɛ kpɛɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ ń kpɛ́ↄ ńzĩa dàyãuɛ. 3 I kɛ maakɛnaↄ mɛ́ lí vĩakɛ kpalablenaↄnɛo, sema vãikɛnaↄ. Tó ń ye ǹ vĩakɛ gbãadeɛo, maakɛ, i n sáaukpa. 4 Gbãadeá Lua zĩkɛnaɛ n aafia yã́i. Tó n vãikɛ̀ sↄ̃, vĩakɛɛ̀, asa a fɛ̃nda looa pã no. Lua zĩkɛnaɛ, ì tↄsiɛ̀ vãikɛnawaɛ. 5 A yã́i tò a maa àli misiilɛnɛ́. I kɛ ĩadama yã́i ado no, á làasoo yã́iɛ lↄ. 6 Bee yã́i i wɛ̃̀'ↄ̃a kpái sↄ̃, asa gbãadeↄá Lua zĩkɛnaↄnɛ, aalɛ zĩpi kɛɛ̀ɛ. 7 Àli fĩabonɛ́ píi. Àli wɛ̃̀'ↄ̃a kpá a sinawa, íli á pↄ́ↄ lá sí lↄ. Àli misiilɛ gbɛ̃́ pↄ́ dɛ à misiilɛɛ̀. Àli gbɛ̃́ pↄ́ dɛ à aà yãda yãda.*

Gↄↄ kà kãi, wàↄ yekↄ̃i

8 Ásuli gbɛ̃e fĩa sɛo, sema yeakↄ̃i bàasio. Gbɛ̃́ pↄ́ ye a gbɛ̃́deezi, Lua ikoyã pɛ̀ɛwàɛ. 9 Wà mɛ̀ ńsuli wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo, ńsuli gbɛ̃dɛo, ńsuli kpã́i'oo, ńsuli pↄ́ bĩikɛo.† Yã́piↄ ń yãdilɛa pãle pↄ́ kúↄ píi kú yã́ɛ bee guuɛ wà mɛ̀: Ǹyↄ̃ ye n gbɛ̃́deezi lá nzĩa wɛ̃niwa.‡ 10 Tó gbɛ̃́ ye gbɛ̃́i, ìli vãikɛ a gbɛ̃́deeɛo. Yeakↄ̃i mɛ́ Lua ikoyãpapaa ũ.

11 À kɛ màa, asa á gↄↄ pↄ́ wá kuwàɛ dↄ̃. Á vua iu gↄↄ kà, asa wá suabaa kãi tia dɛ gↄↄ pↄ́ wa Yesu náaikɛ̀la. 12 Gwãasĩna kà zã̀, gudↄa mɛ́ kãi. Wà gusia yã́ kↄ́lɛ, wí gupua gↄ̃kɛbↄↄ sɛ́lɛ. 13 Wàↄ kú wá dↄ̀ↄwa fãanɛ gbɛ̃́ↄ ũ lalasi kↄ̃̀ↄ ń wɛ̃dɛkɛao sai nↄdãakpaa ń wisaiyão sai, lɛkpaa ń zaakↄ̃uo sai. 14 À Dii Yesu Kilisi ↄlɛsɛ́. Ásuli tó á dàa zi dↄaaɛ́ à dↄ́ɛ'ĩi kɛo.

14

Kↄ̃ tàae'ea

1 À gbɛ̃́ pↄ́ busɛ luanaaikɛa guu dilɛ yãkelesai. 2 Gbɛ̃e kũa á fↄ̃ pↄ́pii ble, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ a luanaaikɛa busɛ lí nↄ̀ↄ soo.* 3 Gbɛ̃́ pↄ́ ì pↄ́pii ble suli saka gbɛ̃́ pↄ́ lí pↄ́pii bleoguo, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lí pↄ́pii bleo suli gbɛ̃́ pↄ́ ì pↄ́pii ble tàae eo, asa Lua aà sìɛ. 4 Dén n ũ kɛ́ ńlɛ gbɛ̃pãle zĩkɛna tàae ei? Tó a fↄ̃́ ge a fↄ̃o no, aà Dii yã́ɛ. A fↄ̃́, asa Dii gbãa a to aà fↄ̃́. 5 Gbɛ̃e kũa gↄↄ na dɛkↄ̃a, mɛ́ gbɛ̃pãle kũa gↄↄpii sáaɛ. Baade a sↄ̃ dadoũ ń yã́ pↄ́ à zɛ̀òo. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ ì gↄↄ bↄ ì bↄ Dii yã́iɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ì pↄ́pii ble, ì ble ń Dii gbãaoɛ, ì Lua sáaukpa. Gbɛ̃́ pↄ́ ì pↄ́ tɛ̃́ ì tɛ̃ Dii yã́iɛ, ì Lua sáaukpa. 7 Gbɛ̃e líↄ ku azĩa yã́io, gbɛ̃e lí ga azĩa yã́io. Tó wá kú, wá kú Dii pↄ́ ũɛ, 8 tó wa ga, wa ga Dii pↄ́ ũɛ. Wá kún nò, wa gan nò, wá dɛ Dii pↄ́ ũɛ. 9 Asa Kilisi gà à vù kɛ́ àↄ dɛ gyaadeↄ ń gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ Dii ũɛ. 10 Kɛ́ ńlɛ n gbɛ̃do tàae e sↄ̃ bɛ? Mpi sↄ̃ ńlɛ saka n gbɛ̃dogu sↄ̃ bɛ? Lua aↄ zↄ̃lɛa a gĩ́naa, wápii wí bↄ zɛ aà aɛ,† 11 lá wa kɛ̃̀ lá guuwa, Dii mɛ̀:

Lá má kú, gbɛ̃́pii a kúlɛmɛɛ,

gbɛ̃́pii a ma luakɛ dↄ̃.‡

12 Beewa wá baade a azĩa yã́ sɛ́lɛ siu Luaɛ.

13 A yã́i wásuli kↄ̃ tàae e lↄo. Kↄ̃ tàae'ea gbɛu à zɛò kɛ́ á yã́ pↄ́ a tó á gbɛ̃do fu kɛo. 14 Kua Dii Yesu guu má dↄ̃ sã́asã kɛ́ pↄe líↄ gbãlɛa ń azĩaoo. Tó gbɛ̃́ dìlɛ pↄ́ gbãlɛa, ↄ̃ ìↄ gbãlɛaɛ̀. 15 Tó n n gbɛ̃do nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpàɛ̀ pↄ́ pↄ́ ń blè yã́ musu, ń yeaàzio. Blɛ pↄ́ ń blè yã́i ńsu gbɛ̃́ pↄ́ Kilisi gà aà yã́i ↄ̃̀ↄkpao. 16 Ásu to wà sakaɛ́ pↄ́ pↄ́ maauo, 17 asa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iá pↄblea ń imiao yã́ no. Yãkɛa a zɛ́wa ń kɛa ń kↄ̃o nao ń pↄna pↄ́ Lua Nisĩna ì inɛ́o yã́ɛ. 18 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ zↄble Kilisiɛ màa yã́ ì ka Luagu, mɛ́ wì aà sáaukpa. 19 A yã́i tò wàli wɛɛlɛ wàↄ na ń kↄ̃o, wíↄ gbãa kã́fĩkↄ̃ɛ. 20 Ńsu Lua zĩ ↄ̃̀ↄkpa blɛ yã́io. Blɛ píi maaɛ, ãma pↄ́ pↄ́ ńyↄ̃ ble n gbɛ̃do fu maao. 21 Nↄ̀ↄsoan nò, wɛ̃mian nò, yã́ pↄ́ a to n gbɛ̃do fu píi, a maa ǹ tɛ̃ɛ. 22 Yã́ pↄ́ ń a náai vĩ, ǹyↄ̃ kũa e Lua kĩ́i. Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ yã́ pↄ́ à zɛ̀ò lí aà sↄ̃ vĩo ũ. 23 Tó gbɛ̃́ lɛ́ seakɛ blɛ pↄ́ àlɛ blewa sↄ̃, à azĩa dàyãuɛ, kɛ́ i kpaaĩ ń aà luanaaikɛaoo yã́i. Yã́ pↄ́ i kpaaĩ ń gbɛ̃́ luanaaikɛaooá duunaɛ.

15

Yeakↄ̃i wɛdↄa Luazi guu

1 Wá gbɛ̃́ pↄ́ wá gbãa luanaaikɛa guuↄ, sema wà gbɛ̃́ busɛↄ fↄ̃ an gbãasai guu. Wásuli yã́ pↄ́ ì ká wázĩagu kɛo. 2 Wá baade lí yã́ pↄ́ a ka a gbɛ̃dogu kɛ, kɛ́ aà e maakũ, i zɛdↄ yã́i. 3 Asa Kilisi i azĩa pↄeã kɛo. A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀, Lua sↄ̃́sↄ̃a gↄ̃̀ɛ̀.* 4 Yã́ pↄ́ wa kɛ̃̀ yãa píi, wa kɛ̃̀ lɛdaawá yã́iɛ. Yã́pi ì wá gba mɛna, ì wá gba sↄ̃ kɛ́ wàↄ wɛdↄ ziai. 5 Lua pↄ́ ì ń gba mɛna, ì ń gba sↄ̃ to àↄ nↄ̀sɛdoũkɛ ń kↄ̃o lá Kilisi Yesu kɛ̀wa, 6 í Lua wá Dii Yesu Kilisi Mae tↄbↄ ń nↄ̀sɛmɛndoo ń lɛdoũo.

7 À kↄ̃ sí lá Kilisi á síwà Lua tↄbↄa yã́i. 8 Málɛ oɛ́, Kilisi gↄ̃̀ Yudaↄ dↄnlɛde ũ, kɛ́ à lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ an deziↄnɛ kɛ, aai dↄ̃ Lua náai vĩ, 9 buipãleↄ i Lua tↄbↄ aà sùuu yã́i, lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

A yã́i tò má n sáaukpa buipãleↄnɛ,

mí n táasilɛ.†

10 Wà mɛ̀ lↄ:

Buiↄ, à pↄnakɛ ń Lua gbɛ̃́ↄ.‡

11 Wà mɛ̀ lↄ:

Bui píi, à Dii táasilɛ,

bùsu gbɛ̃́pii à aà tↄ́ gbia bↄ.§

12 Isaia ò lↄ:

Yɛse miↄna a vlãpa,

i fɛlɛ kible buipãleↄwa,

an wɛ́ iↄ dↄaàzi.*

13 Lua pↄ́ gbɛ̃́pii wɛ́ dↄi to pↄna ń aafiao pɛɛwá a náai pↄ́ álɛ kɛ yã́i, kɛ́ á wɛdↄaaàzi kã́fĩ ń a Nisĩna gbãao.

Pↄlu zĩkɛa Luaɛ

14 Ma gbɛ̃́ↄ, má dↄ̃ sã́asã kɛ́ maakɛa pɛ̀ɛwá, á yã́pii dↄ̃ wásawasa, á fↄ̃ lɛdakↄ̃wa. 15 Ma láɛ bee kɛ̃aɛ́ guu ma yãeↄ kɛ̃̀ ń sↄ̃o dilɛa kɛ́ àↄ dↄágu yã́i, asa Lua gbɛ̃kɛkɛ̀mɛɛ, 16 ↄ̃ ma gↄ̃ Kilisi Yesu zĩkɛna ũ buipãleↄnɛ. Málɛ bao pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kpánɛ́, kɛ́ an kua e àↄ adoa ń Luapi Nisĩna gbãao. Málɛ bee kɛ Luaɛ aà gbagbaa pↄ́ ì kaaàgu ũɛ. 17 Ma naa Kilisi Yesuwa guu má fↄ̃ ĩ́anadã zĩ pↄ́ málɛ kɛ Luaɛ yã́ musu. 18 Asa má yãe oa vĩo, mɛ́ i kɛ yã́ pↄ́ Kilisi kɛ̀ ma kĩ́i bàasio. A tò buipãleↄ Lua yãmà ma yã'oa ń ma yãkɛao guu 19 ń dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ gbãao ń Lua Nisĩna gbãao. Bↄa Yelusalɛũ ma bɛbɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo e ma pɛɛò Ilili bùsuu Kilisi bao kpàwakɛa guu. 20 Miↄ ye mà baonapi kpa gu pↄ́ wi Kilisi yãmau yãaoɛ, kɛ́ másu buba gbɛ̃pãle pↄ́ gã̀uo yã́i. 21 Lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

Gbɛ̃́ pↄ́ wi aà yã'onɛ́ yãaoↄ wɛ́ a kɛ̃́,

gbɛ̃́ pↄ́ aai aà bao ma yãaoↄ dↄ̃.†

22 Yã́ pↄ́ ìↄ kpamɛɛ mↄ̀ↄmↄↄ mà mↄ á kĩ́in we.‡ 23 À kà wɛ̃̀ ũma, kɛ́ miↄ ye mà mↄ á gwai. Tiasa lá yãe ma dↄa bùsuɛ beeↄ guu lↄo, 24 ma wɛ́ dↄi wà wɛsikↄ̃lɛ sa ma gɛa Ɛsipayã bùsuu guu. Tó ma gↄↄplakɛ̀ánↄ ń pↄnao, í gɛ́ zɛimɛɛ we. 25 Tia kɛ́wa sↄ̃ málɛ gɛ́ ń dↄnlɛo Lua gbɛ̃́ↄnɛ Yelusalɛũ,§ 26 asa gbɛ̃́ pↄ́ aa ku Masedoni ń Gɛlɛsiↄ zɛ̀ò wà Lua gbɛ̃ taaside pↄ́ aa ku Yelusalɛũↄ kámasa kaɛ. 27 Aa zɛ̀ò, ãma teasiɛ, asa lá Yudaↄ Lua àizɛɛ lì buipãleↄnɛ, a maa buipãleↄ ń dṹnia àizɛɛ lí Yudaↄnɛ sↄ̃ɛ.* 28 Tó ma gbapi nànɛ́ ń ↄzĩ má làa, ma gɛa Ɛsipayã guu má bↄlɛ á kĩ́i. 29 Má dↄ̃ kɛ́ tó málɛ mↄ́ á kĩ́i, Kilisi báaa pɛɛaa guu ↄ̃ má mↄ́wá.

30 Ma gbɛ̃́ↄ, ma naɛ́ wá Dii Yesu Kilisizi ń yeakↄ̃i pↄ́ Lua Nisĩna ì iwɛ̃ɛo, à dɛ̃ɛka àↄ wabikɛmɛɛ Luawa, 31 kɛ́ aà ma bↄ Yude luayãdansaiↄ guu, mɛ́ dↄnlɛ pↄ́ málɛ gɛò Yelusalɛũ Lua gbɛ̃́ↄnɛ kɛnɛ́ pↄmaa ũ, 32 mí á le ń pↄnao, tó Lua wèi, mí kã́mabo á kĩ́i. 33 Lua aafiade aàↄ kúánↄ ápii. Ãmi!

16

Fↄkpaama

1 Málɛ wá dãe Febe, Sãkele gãlideↄ dↄnlɛde sáaukpaɛ́. 2 À aà si Dii yã́i, lá a maa Lua gbɛ̃́ↄ kɛ ń kↄ̃owa. À dↄaàlɛ ń pↄ́ pↄ́ a yei á kĩ́io píi, asa à dↄnlɛkɛ̀nɛ́ dasi ń mapio lↄ.

3 Ma fↄkpà Pisii ń Akilasiowa. Ma zĩkɛndeeↄnɛ Kilisi Yesu zĩ guu.* 4 Aa sì ń mi sãalɛ, mapi mà bↄ. I kɛ mámɛ má adoo, wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo buipãle gãlideↄ lɛ́ ń sáaukpa píi lↄɛ.

5 Ma fↄkpà gãli pↄ́ aaì kãaa an kpɛ́u gbɛ̃́ↄwa. Ma fↄkpà ma gbɛ̃́ yenzide Ɛpɛnɛwa. Aàpi mɛ́ Kilisi náaikɛ̀ Azi bùsuu sɛ̃́ia.

6 Ma fↄkpà Maliamawa. À kↄaikɛ̀ɛ́ maamaa.

7 Ma fↄkpà Andↄniku ń Zuniaowa. Ma bui pↄ́ wà wá dá kpɛ́u sãnuↄnɛ. Aa tↄbↄ̀ zĩnaↄ guu, mɛ́ aa naa Kilisiwa ma ãa.

8 Ma fↄkpà Ampilia pↄ́ dɛ ma gbɛ̃́ yenzide ũ naa Diiwa guu.

9 Ma fↄkpà Ubɛ̃ pↄ́ dɛ wá zĩkɛndee ũ Kilisi zĩ guuwa ń ma gbɛ̃́ yenzide Setakio.

10 Ma fↄkpà Apɛlɛwa, asa náaideɛ naa Kilisiwa guu. Ma fↄkpà Alisↄbu bɛdeↄwa.

11 Ma fↄkpà ma bui Elodiↄ̃wa. Ma fↄkpà Naasisi bɛde pↄ́ aa naa Diiwaↄwa.

12 Ma fↄkpà Tifɛna ń Tifosaowa. Nↄɛpiↄ kↄaikɛ̀ Diiɛ. Ma fↄkpà Pɛɛsidiwa. Nↄɛ yenzidepi kↄaikɛ̀ Diiɛ.

13 Ma fↄkpà Lufu pↄ́ tↄbↄ̀ Dii zĩ guuwa ń aà da pↄ́ málɛ gwa ma da ũo.

14 Ma fↄkpà Asikitiwa ń Felegↄ̃o ń Ɛɛmɛo ń Patobao ń Ɛɛmao ń ń Yesude dee pↄ́ aa sãnuↄ píi.

15 Ma fↄkpà Fililↄguwa ń Zulio ń Nɛlɛo ń aà dãeo ń Ɔlimpao ń Lua gbɛ̃́ pↄ́ aa sãnuↄ píi.

16 À fↄkpakↄ̃wa ń Lua gbɛ̃́ↄ lɛ́pɛakↄ̃wao. Wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo Yesudeↄ fↄkpàwá ḿpii.

Lɛzaamá

17 Ma gbɛ̃́ↄ, málɛ oɛ́, à laaika gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀ yã́ pↄ́ á dada kpɛↄzi. Aaì gbɛ̃́ↄ kɛ̃kↄ̃wa, aaì gbɛ̃́ↄ sã́sã. À kɛ̃́má, 18 asa gbɛ̃́ bee taaↄ lí zↄble wá Dii Kilisiɛo, sema ń gbɛɛ yã́. Aaì yãesaideↄ sã́sã ń lɛnao ń yãdↄ̃o. 19 Gbɛ̃́pii á misiilɛa Diiɛ bao mà. Málɛ pↄnakɛ á yã́ musu. Má ye àↄ maakɛa ↄ̃nↄ vĩ, íↄ wɛ́siadeↄ ũ vãikɛa musu. 20 Lua aafiade a Setãu úlↄ á gbá zíɛ tia. Wá Dii Yesu gbɛ̃kɛkɛɛ́.

21 Ma zĩkɛndee Timↄtee† ń ma buiↄ Lusiu ń Zasↄ̃o ń Sosipatɛɛo fↄkpàwá. 22 Ma Tɛɛtiu, ma gbɛ̃́ pↄ́ ma lápi kɛ̃̀, ma fↄkpàwá naa Diiwa guu. 23-24 Ma uabele Gaiusi‡ pↄ́ Yesudeↄ ì kãaa aà bɛ fↄkpàwá. Wɛ̃́lɛ ↄ'ulɛna Elasa fↄkpàwá ń wá gbɛ̃do Kaatuo.

25 Lua a fↄ̃ á gba gbãa lá a ku Yesu Kilisi bao pↄ́ mi kpa guuwa. Asiiyãpi ulɛa za káauɛ, 26 tiasa ↄ̃ Lua pↄ́ ìↄ ku gↄↄpii dìlɛ wà yã́ pↄ́ kú ãnabiↄ láↄ guupi bↄ gupuau, kɛ́ bui píi e dↄ̃, aai Lua náaikɛ, aa gↄ̃ aà yãmanaↄ ũ. 27 Wà Lua mɛ̀ndona ↄ̃nↄde tↄbↄ ń Yesu Kilisi gbãao e gↄↄpii! Ãmi.

* 1:13 Zĩn 19.21

† 1:16 Maa 8.38

‡ 1:17 Abk 2.4

§ 1:21 Ɛfɛ 4.17-18

* 1:23 Iko 4.16-18

* 2:1 Mat 7.1-2

† 2:6 Soũ 62.13

‡ 2:11 Iko 10.17

§ 2:24 Isa 52.5

* 3:4 Soũ 51.6

† 3:12 Soũ 14.1-3

‡ 3:13 Soũ 5.10, 140.3

§ 3:14 Soũ 10.7

* 3:17 Isa 59.7-8

† 3:18 Soũ 36.1

‡ 3:20 Soũ 143.2, Gal 2.16

§ 3:30 Iko 6.4

* 4:3 Daa 15.6, Gal 3.6

† 4:8 Soũ 32.1-2

‡ 4:11 Daa 17.10

§ 4:13 Daa 17.4-6, 22.17-18, Gal 3.29

* 4:14 Gal 3.18

† 4:16 Gal 3.7

‡ 4:17 Daa 17.5

§ 4:18 Daa 15.5

* 4:19 Daa 17.17

† 4:25 Isa 53.4-5

* 5:12 Daa 3.6

† 5:12 Daa 2.17

* 6:4 Kls 2.12

* 7:7 Bↄa 20.17

† 7:15 Gal 5.17

* 8:10 Zãa 6.63

† 8:11 1Kln 3.16

‡ 8:15 Maa 14.36

§ 8:17 Gal 4.5-7

* 8:20 Daa 3.17-19

† 8:23 2Kln 5.2-4

‡ 8:36 Soũ 44.23

* 9:4 Bↄa 4.22

† 9:7 Daa 21.12

‡ 9:9 Daa 18.10

§ 9:10-12 Daa 25.23

* 9:13 Mal 1.2-3

† 9:15 Bↄa 33.19

‡ 9:17 Bↄa 9.16

§ 9:20 Isa 45.9

* 9:25 Oze 2.25

† 9:26 Oze 2.1

‡ 9:28 Isa 10.22-23

§ 9:29 Isa 1.9

* 9:33 Isa 28.16

* 10:5 Lev 18.5

† 10:8 Iko 30.12-14

‡ 10:11 Isa 28.16

§ 10:13 Yoɛ 3.5

* 10:15 Isa 52.7

† 10:16 Isa 53.1

‡ 10:18 Soũ 19.4

§ 10:19 Iko 32.21

* 10:20 Isa 65.1

† 10:21 Isa 65.2

* 11:1 Flp 3.5

† 11:3 1Kia 19.10

‡ 11:4 1Kia 19.18

§ 11:8 Iko 29.3, Isa 29.10

* 11:10 Soũ 69.23-24

† 11:16 Nao 15.20-21

‡ 11:27 Isa 59.20-21

§ 11:33 Isa 55.8

* 11:34 Isa 40.13

† 11:35 Yob 41.3

‡ 11:36 1Kln 8.6

* 12:5 1Kln 12.12

† 12:6 1Kln 12.4-11

‡ 12:14 Luk 6.28

§ 12:16 Yaa 3.7

* 12:19 Iko 32.35

† 12:20 Yaa 25.21-22

* 13:7 Mat 22.21

† 13:9 Bↄa 20.13-17

‡ 13:9 Lev 19.18

* 14:2 Kls 2.16

† 14:10 2Kln 5.10

‡ 14:11 Isa 45.23

* 15:3 Soũ 69.10

† 15:9 Soũ 18.50

‡ 15:10 Iko 32.43

§ 15:11 Soũ 117.1

* 15:12 Isa 11.10

† 15:21 Isa 52.15

‡ 15:22 Lom 1.13

§ 15:25 1Kln 16.1

* 15:27 1Kln 9.11

* 16:3 Zĩn 18.2

† 16:21 Zĩn 16.1

‡ 16:23-24 Zĩn 19.29

1 Kↄlɛnideↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

KƆLƐNIDEƆ LÁ SƐ̃IA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Pↄlu wɛ̃́lɛgɛa gɛ̃̀n plaade guu à kɛ̀ Gɛlɛki wɛ̃́lɛ pↄ́ wì mɛ Kↄlɛni mↄ bao plasaiɛ, ↄ̃ tã́agbagbanaↄ nↄ̀sɛlilɛ aa gɛ̃̀ Yesu gãli pↄ́ a dàalɛ we guu.

Kↄlɛnideↄ lɛ́ namable godↄkĩi pↄ́ kú weↄ yã́i. Gbɛ̃́ↄ lɛ́ laata maamaa, fɛlɛkaayã gbãanɛ́, mɛ́ yãdↄ̃naↄ ń lousisizɛↄ ń wisaiyãↄ di weɛ lↄ. Yã'ĩapiↄ Yesu gãli dafunapi lè, ↄ̃ Pↄlu lɛ́ dɛ̃ɛka à a gbɛ̃́piↄ si yãvãipiↄwa.

Pↄlu taa gbɛa ìↄ Kↄlɛnideↄ bao ĩ́i ma mↄ̀ↄmↄↄ, ↄ̃ à bílikɛ̀ ń yã́wa. Bee mɛ́ tò à lakɛ̃̀nɛ́ e gɛ̃n síiↄ̃. Bibeli lá mɛ̀n plaɛ, mɛ́ à a pãleↄ yã'ò 1Kln 5.9 ń 2Kln 2.3, 7.8 guu lↄ.

Láɛ bee guu fↄkpaamá ń Lua sáaukpaao gbɛa (1.1-9), Pↄlu ònɛ́ aa sùuukɛ, aasu kↄ̃kpaalɛ lↄo (1.10-4.21), aa wisaiyã bↄ ń gãli guu (5), aa kã́mabo ń kↄ̃gbɛaa yã́kpalɛu gbãade luadↄ̃nsaiↄ kĩ́io (6.1-11), aa mikɛ̃ gbãsĩkɛawa (6.12-20). Bee gbɛa à yã́ dasi pↄ́ aa gbɛ̀awaↄ wèwemá:

Nↄsɛa yã́ (lɛɛ 7)

Sa'onↄↄsoa ń lá wa kɛ tã́a yã́ musuo (8.1-11.1)

Nↄɛↄ pↄ́kummusukɛa yã́ ń Dii blɛblea yã́o (11.2-34)

Lua Nisĩna gbaↄ yã́ (12-14)

Gɛↄ vua yã́ (15)

Lápi yã́ mìdɛ ń baoeↄ, gbɛ̃́ↄ kámasa pↄ́ wàlɛ ká ń yã́ pↄ́ Pↄlu a zɛkàlɛↄ ń fↄ pↄ́ a kpàkpamáↄ (16).

Kua dṹnia guu yã'ĩapiↄ musu píi, Pↄlu lɛdàmá an bɛ̃̀ɛbosai. À ↄlↄnɛ́ lá Kilisi náaikɛa ì tó gbɛ̃́ bↄ yã́piↄ guu. Yeakↄ̃zi mɛ́ dɛ a píia (13).

1

Pↄlu fↄkpaa Kↄlɛnideↄwa

1 Mámɛmaa Pↄlu, Lua ma sisi à ma sɛ a pↄeãwa, ma gↄ̃ Kilisi Yesu zĩna ũ. Mapi ń wá gbɛ̃do Sↄsɛnio, 2 wámɛ wa láɛ bee kɛ̃̀ Lua gãlide pↄ́ kú Kↄlɛniↄnɛ.* Lua á sisi a gↄ̃ a gbɛ̃́ↄ ũ, á kua adoa naa Kilisi Yesuwa ń gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ wá Dii Yesu Kilisipi sisi gupiiuↄ, wá Dii doũdeↄ. 3 Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́, aai á gba aafia.

4 Miↄ Lua sáaukpa gↄↄpii á yã́ musu gbɛ̃kɛ pↄ́ a kɛ̀ɛ́ á naa Kilisi Yesuwa yã́i. 5 Á naawà guu pↄ́pii kã̀fĩɛ́, yã'oa píi ń dↄ̃a píio, 6 asa wá Kilisi yã'oaɛ́ zɛ̀dↄ á guu, 7 ↄ̃ Lua Nisĩna gbae i kɛ̃́sãwáo, gↄↄ pↄ́ á wɛ́ dↄ wá Dii Yesu Kilisi mↄai. 8 Wá Dii Yesu Kilisipi a to à zɛ gbãa e a lɛ́wa, íↄ ku tàaesai aà mↄgↄↄ. 9 Lua náai vĩ. Ɔ̃mɛ á sisi à gbɛ̃́kpa ń a Nɛ́ Yesu Kilisi wá Diio.

Kↄlɛni Yesudeↄ kↄ̃kpaalɛa

10 Gbɛ̃́ↄ, ma awakpàɛ́ ń wá Dii Yesu Kilisi tↄ́o, àↄ lɛdoũ vĩ ń kↄ̃o ápii, kɛ́ kↄ̃kpaalɛa e láa á guu, í nakↄ̃wa ń làasoo doũo ń nↄ̀sɛmɛndoo. 11 Má mà Koloe gbɛ̃́ↄ kĩ́i, yãkele kú á guu. 12 Lá má màn kɛ: Á gbɛ̃eↄ mɛ̀ wà zɛ̀manↄ. Gbɛ̃eↄ mɛ̀ wà zɛ̀ ń Apolooo.† Gbɛ̃eↄ mɛ̀ wà zɛ̀ ń Piɛɛo. Gbɛ̃eↄ mɛ̀ wà zɛ̀ ń Kilisio. 13 Kilisi kpaalɛa yã̀? Wà ma paliwa á yã́ia? A da'ilɛkɛ̀ ń ma tↄ́o yã̀? 14 Ma Lua sáaukɛ̀, kɛ́ mi á gbɛ̃e da'ilɛkɛo, sema Kilisipu ń Gaiusio bàasio.‡ 15 Lá màaɛ, gbɛ̃e a e o a da'ilɛkɛ̀ a gↄ̃ ma ìwa ũo. 16 Ao, ma Sefana bɛdeↄ da'ilɛkɛ̀ lↄ. Bee bàasio, tó ma gbɛ̃pãle da'ilɛkɛ̀, a dↄmagu lↄo. 17 Kilisi i ma zĩ gbɛ̃́ da'ilɛkɛa yã́io, sema a bao kpàwakɛaɛ. I kɛ ń yãdↄ̃o no, kɛ́ aà gaa líwa su kɛ famao yã́iɛ.

Ɔ̃nↄ búina ń ↄ̃nↄ sĩanao

18 Kilisi gaa líwaá mìsaiyãɛ gbɛ̃́ vũaaaↄnɛ. Wá gbɛ̃́ pↄ́ Lua lɛ́ wá suabaↄ sↄ̃, a dɛwɛ̃ɛ aà gbãa ũ. 19 A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀:

Má ↄ̃nↄnaↄ ↄ̃nↄ midɛ,

má wɛzɛ̃naↄ wɛzɛ̃ suumpa.§

20 Ɔ̃nↄna ku máɛ? Ladↄ̃na ku máɛ? Dṹnia tiaɛ bee yã́piidↄ̃na ku máɛ? Lua i dṹnia ↄ̃nↄ dilɛ mìsaiyã ũo lé?* 21 Lua ↄ̃nↄ guu, i to dṹnia gbɛ̃́ↄ a dↄ̃ ń ńzĩa ↄ̃nↄoo. À kàaàgu à gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ a náaikɛↄ suaba waaso pↄ́ wa dìlɛ mìsaiyã ũpi musu. 22 Yudaↄ ye dabudabui, Gɛlɛkiↄ ì ↄ̃nↄ wɛɛlɛ, 23 wápiↄ sↄ̃, Kilisi gaa líwa kpàwa wi kɛ, ↄ̃ Yudaↄ ì fuwà, buipãleↄ ì mɛ mìsaiyãɛ, 24 ãma gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sisi à ń sɛ́ↄ, Yudaↄ ń Gɛlɛkiↄ píi, Kilisi dɛnɛ́ Lua gbãa ń a ↄ̃nↄo ũ. 25 Lua yã́ pↄ́ dɛnɛ́ mìsaiyã ũpi dɛ gbɛ̃nazĩna ↄ̃nↄla. Lua yã́ pↄ́ dɛnɛ́ gbãasaiyã ũpi dɛ gbɛ̃nazĩna gbãala.

26 Gbɛ̃́ↄ, à gwa lá á dɛ gↄↄ pↄ́ Lua á sisi. Dãↄ kĩ́i á daside ↄ̃nↄna ũo, á daside gbãade ũo, á daside kíabui ũo. 27 Lua gbɛ̃́ pↄ́ dɛ dṹniaɛ mìsaide ũↄ sɛ̀, kɛ́ à wida ↄ̃nↄnaↄwaɛ. À gbɛ̃́ pↄ́ dɛ dṹniaɛ gbãasaide ũↄ sɛ̀, kɛ́ à wida gbãadeↄwaɛ. 28 À gbɛ̃́ pↄ́ dṹnia ń dílɛ kpɛɛ, ì sakáńgu an yã́ líↄ kuoↄ sɛ̀, kɛ́ à gbɛ̃́ pↄ́ an yã́ ìↄ kuↄ kpa kpɛɛ. 29 Màa gbɛ̃e a e lí ĩ́anadã Lua aɛo. 30 Ápiↄ sↄ̃, Lua tò á naa Kilisi Yesuwa, ↄ̃ à gↄ̃̀ wá ↄ̃nↄ ũ. Naa Kilisipiwa Lua tò yã́ bↄ̀wanↄ na, wá kua adoa mɛ́ à wá suabà. 31 Ayãmɛto lá a kɛ̃a láuwa, tó gbɛ̃́ ye ĩ́anadã, aà dã Dii yã́ musu.†

2

1 Gbɛ̃́ↄ, kɛ́ ma mↄ á kĩ́i, ma mↄ Lua yã́ kpàwakɛiɛ́ɛ, i kɛ mi mↄ ↄ̃nↄ gbãa ge lɛna kɛiɛ́o. 2 Ma zɛò má yãe oɛ́o, sema Yesu Kilisi yã́ bàasio, atɛ̃sa aà gaa líwa. 3 Ma mↄa á kĩ́i guu ma mↄ ń sↄ̃̀deedeeo ń vĩao ń lualuaoɛ.* 4 Ma waasokɛa guu mi yã'o ń lɛnakɛao ge ↄ̃nↄo. Má ò ń gbãa pↄ́ Lua Nisĩna ↄ̀lↄɛ́oɛ, 5 kɛ́ á luanaaikɛa su bↄ gbɛ̃nazĩna ↄ̃nↄ guuo, sema Lua gbãa.

Ɔ̃nↄ pↄ́ Lua Nisĩna ì danɛ́

6 Ń beeo wi ↄ̃nↄyã'ò gbɛ̃́ kàsaaↄnɛ. I kɛ dṹnia tiaɛ bee ↄ̃nↄ ge a gbãade pↄ́ an gbãa lɛ́ midɛↄ pↄ́ no. 7 Lua ↄ̃nↄ wálɛ o, aà pↄeã pↄ́ ulɛa yãapi. À dↄ̀aa dìlɛ wá gawi ea yã́ musu zadↄ̃ i dṹnia kálɛo. 8 Dṹnia tiaɛ bee gbãadee ↄ̃nↄpi dↄ̃o. Tó aa dↄ̃ yãaɛ, aa Dii gawide páliwao. 9 Lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

Pↄ́ pↄ́ wi wɛsiɛo,

mɛ́ gbɛ̃e swã́ i a yã́ mao,

mɛ́ a làasoo i gɛ̃ gbɛ̃e sↄ̃uo,

ↄ̃ Lua a sↄukɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ yeaziↄnɛ.†

10 Lua ↄ̀lↄwɛ̃ɛ ń a Nisĩna gbãao, asa Nisĩnapi yã́pii taasi kũa, baa Lua asii zↄ̃ↄↄ.

11 Gbɛ̃e a dee nↄ̀sɛ guu yã́ dↄ̃o, mɛ́ i kɛ aà nisĩna pↄ́ kú aà guu bàasio. Màa gbɛ̃e Lua nↄ̀sɛ guu yã́ dↄ̃o, mɛ́ i kɛ Luapi Nisĩna bàasio. 12 Dṹniaɛ bee nisĩna wá èo, Nisĩna pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i ↄ̃ wá è, ↄ̃ wa gba pↄ́ Lua dàwɛ̃ɛ dↄ̃̀. 13 Yã́ beeↄ wálɛ o, i kɛ ń yã́ pↄ́ gbɛ̃nazĩna ↄ̃nↄ ì dawɛ̃ɛo no, yã́ pↄ́ Lua Nisĩna dàwɛ̃ɛɛ. Màa wi Lua Nisĩna yã́ bↄↄlɛkɛ gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna vĩↄnɛ. 14 Dṹnia gbɛ̃́ lí Lua Nisĩna yã́ↄ sio, a dɛɛ̀ mìsaiyã ũɛ. Àli fↄ̃ ma seo, asa Lua Nisĩnapi gbãa ↄ̃ wì aà yã́zɛ dↄ̃ò. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna dↄaaaɛ̀ ì yã́pii zɛ́ dↄ̃, mɛ́ gbɛ̃e zɛvĩ à aà bɛ̃̀ɛboo. 16 A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀: Démɛ Dii làasoo dↄ̃ à lɛdawài? Kási wápiↄ, wá Kilisi làasoopi vĩ.‡

3

Lua zĩ

1 Gbɛ̃́ↄ, mi fↄ̃ yã'òɛ́ lá mi o gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna dↄaaanɛ́ↄnɛwao, ↄ̃ má òɛ́ lán dṹnia gbɛ̃́ↄwa, asa nɛ́tɛ̃naↄn á ũ naa Kilisiwa. 2 Vĩ má kpàwá, i kɛ blɛ yↄ̃unde no,* asa i ka gĩao. Baa e tia i kao, 3 asa dàadeↄn á ũ e tia. Lá á zakↄ̃u, mɛ́ á yãkele vĩ, dàadeↄn á ũo lé? Á dàa mɛ́ dↄaaaɛ́. 4 Kɛ́ á gbɛ̃e mɛ̀ a zɛmanↄ, mɛ́ gbɛ̃pãle mɛ̀ a zɛ ń Apolooo,† á kú ń ázĩa dàaon weo lé? 5 Dén Apoloo? Dén mapi? Zĩkɛnaↄn wá ũ, ↄ̃ a Kilisi náaikɛ̀ wá sabai. Wá baade lɛ́ zĩ pↄ́ Dii dàɛ kɛɛ. 6 Ma pↄtↄ̃̀,‡ Apoloo ikàwà,§ ↄ̃ Lua tò à gbã̀. 7 Beewa pↄtↄ̃na ń ikawanao dɛ pↄe ũo, sema Lua pↄ́ tò à gbã̀. 8 Pↄtↄ̃na ń ikawanao sáaɛ. An baade a ài'e a zĩ lɛ́uɛ. 9 Zĩdoũkɛnaↄn wá ũ ń Luao. Lua bugbɛn á ũ, Lua kpɛ́n á ũ.

10 Gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua kɛ̀mɛɛ mɛ́ tò ma ɛ̃ kpàlɛ lán ɛ̃bon gↄ̃idewa, ↄ̃ gbɛ̃pãle mↄ̀ lɛ́ kpɛ́pi bo. Baade laaidↄ a kpɛ́ boawa, 11 asa gbɛ̃e a fↄ̃ ɛ̃e kpálɛ lↄo, sema ɛ̃ pↄ́ kpálɛa Yesu Kilisi ũ kↄ̀ bàasio. 12 Tó gbɛ̃́ kpɛ́pi dↄ̀ ń vuao ge ã́nusu ge gbɛ̀ bɛɛɛde ge tó a dↄ̀ ń lío ge zàa ge sɛ̃, 13 baade zĩ sĩana a bↄ gupuau. Wa e yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ, asa gupi a dↄ ń tɛ́oɛ, mɛ́ wa baade zĩ taa gwa tɛ́pi guu. 14 Tó gbɛ̃́ zĩ pↄ́ a kɛ̀ bↄ̀ tɛ́kũsai, ade a ài'e. 15 Tó gbɛ̃́ zĩ tɛkũ̀, a músi e, ade i bↄ ↄgii lá wì bↄ tɛ́uwa.

16 Á dↄ̃ Lua kpɛ́n á ũ Lua Nisĩna kú á guuo lé?* 17 Tó gbɛ̃́ Lua kpɛ́pi ↄ̃̀ↄkpà, Lua a ade ↄ̃̀ↄkpa sↄ̃ɛ, asa kpɛ́pi kua adoaɛ, mɛ́ ámɛ á kpɛ́pi ũ.

18 Gbɛ̃e su azĩa sã́são. Tó á gbɛ̃e lɛ́ azĩa dilɛ dṹniaɛ bee ↄ̃nↄna ũ, aà gↄ̃nɛ́ mìsai, kɛ́ à e ↄ̃nↄkũ. 19 Asa dṹniaɛ bee ↄ̃nↄ dɛ Luaɛ mìsaiyã ũɛ. A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀: Ì ↄ̃nↄnaↄ kṹ ń kↄ̃nikɛa guu.† 20 Wà mɛ̀ lↄ: Dii dↄ̃ kɛ́ ↄ̃nↄnaↄ làasoo pã.‡ 21 Ayãmɛto gbɛ̃e su ĩ́anadã a gbɛ̃nazĩn dee yã́ musuo. Pↄ́piiá á pↄ́ɛ: 22 Pↄlu, Apoloo, Piɛɛ, dṹnia, wɛ̃ni, ga, tia pↄ́ↄ, zia pↄ́ↄ, a píiá á pↄ́ɛ. 23 Ápiↄ sↄ̃, Kilisi pↄ́n á ũ, Kilisi sↄ̃, Lua pↄ́ɛ.

4

Kilisi zĩnaↄ

1 Ayãmɛto à wá gwa Kilisi zĩkɛnaↄ ũ, Lua asiiyã ziiaↄ ũ. 2 À kũ̀ ziiaↄ aaↄ náai vĩɛ. 3 Lá á kũamanↄ ge tó gbãadeↄ lɛ́ yã́kpalɛkɛmanↄ, i ka ma bakanswãua ũo. Mili mazĩa maa ge bɛ̃̀ɛboo. 4 Yãe lɛ́ ma sↄ̃ vĩo, ãma bee a ma bↄo, Dii mɛ́ ma yã́kpalɛkɛna ũ. 5 Ayãmɛto ásu dↄaa lí gbɛ̃e tàae e Dii mↄgↄↄ saio. Ɔ̃mɛ a gupua bii pↄ́ pↄ́ ulɛa gusiauwa, i nↄ̀sɛ yã́ bↄ gupuau. Zĩ́ bee baade a ma lá Lua a a sáaukpa.

6 Yã́ pↄ́ má òɛ́ɛ bee, má ò mapi ń Apolooo yã́ musuɛ, kɛ́ àↄ yã́ɛ bee dↄ̃: Wasu Lua yã́ baa vĩo. Á gbɛ̃e su ĩ́anadã à zɛ ń gbɛ̃doo à bↄ gbɛ̃do kpɛo. 7 Bↄ́ ń dɛońlai? Ń pↄe vĩ nzĩaɛ kɛ́ wi n gbaoa? Wà n gba, ↄ̃ ńlɛ ĩ́anadã lá wi n gbaowaa? 8 A kãn we kↄ̀a? A kɛ ↄdeↄ ũn we kↄ̀a? Álɛ kible wá sain wea? Má ye àↄ kible, wíↄ sãnu. 9 Asa má è wá Lua zĩnaↄ, Lua wá dílɛ kpɛɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ wì ń dɛ dasi wáaↄwaɛ. Dṹnia gbɛ̃́pii wɛ́ fĩ̀wá, malaikaↄ ń gbɛ̃nazĩnaↄ píi. 10 Mìsaideↄn wá ũ Kilisi yã́i, ↄ̃ naa Kilisipiwa á dɛ ↄ̃nↄnaↄ ũn wea? Wá busɛ ↄ̃ á gbãa vĩn wea? Wá kpɛbↄa ↄ̃ á kpɛlaaa? 11 E tia nↄana ń imio lɛ́ wá dɛ, wá kú puizi, wa gↄ̃ pↄgbɛ̃aↄ ũ, bɛsaideↄ ũ. 12 Wi zĩ gbãa kɛ e wà kpasa.* Tó wà wá ká, wi samaa'onɛ́ɛ. Tó wà ĩadàwá, wi mɛnafↄ̃. 13 Tó wà wá sↄ̃sↄ̃, wi awakpanɛ́ɛ. E tia wàlɛ wá dilɛ dṹnia bↄlↄ ũ, gbɛ̃́pii bìsa ũ.

14 Málɛ yã́ɛ bee kɛ̃́ɛ́ widaawá yã́i no. Málɛ á gba laai ma nɛ́ yenzideↄ ũɛ. 15 Baa tó naa Kilisiwa á gwanaↄ kà ũma'ũma, á de'ia dasio. Mámɛ ma á í ń Kilisi Yesu baokpaaɛ́o, ↄ̃ á naawà. 16 A yã́i málɛ awakpaɛ́, àↄ ma kɛa kɛ.† 17 Ayãmɛto ma a nɛ́ yenzide Timↄtee zĩ̀wá. Aàpiá náaideɛ naa Diiwa guu, ↄ̃mɛ a ma naa Kilisiwa kɛkɛá dↄágu. Yã́ pↄ́ mi da Yesudeↄnɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛon we. 18 Á gbɛ̃eↄ lɛ́ ĩ́anadã lá má mↄ́ á gwaiowa. 19 Tó Dii wèi, má mↄ́ á gwai tia, mí ĩ́andãnapiↄ gbãa e, i kɛ an yã'oa no. 20 Asa kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́iá yã'o'o yã́ no, sema gbãa. 21 Kpelewa á yeii? Mà mↄ́wá ń goo yã̀, ge mà mↄ́ ń yeaázio ń nↄ̀sɛniɛoɛ?

5

Gbãsĩ gɛ̃a Yesudeↄ guu

1 Má mà gbãsĩ gɛ̃̀ á guu, yã́ pↄ́ a taa kú baa luadↄ̃nsaiↄ guu seo. Wà mɛ̀ á gbɛ̃do gↄ̃̀ a mae nↄ vĩ.* 2 Ɔ̃ álɛ ĩ́anadãa? À kũ̀ á pↄ yaɛ, í gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi kɛ̀ bↄ á guu. 3 Mapi, baa tó má kúánↄo, á làasoo kua, ↄ̃ ma yã́kpalɛkɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi kɛ̀o gↄ̃̀ↄ lá má kú wewa. 4-5 Tó a kↄ̃ kã̀aa mɛ́ wá Dii Yesu gbãa kúánↄ, mɛ́ á kú ń ma làasooo, à gbɛ̃́pi kpa Setãuwa ń wá Dii Yesu tↄ́o, kɛ́ aà dàa e midɛ, aà nisĩna i bↄ aafia Dii mↄ́zĩ.

6 Á ĩ́andãa maao. Kɛ́ pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ yↄↄna ì pɛ̃ɛti zↄ̃ↄ sɛ́,† á dↄ̃o lé? 7 À pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ zi kↄ́lɛ,‡ í gↄ̃ pɛ̃ɛti dafu ũ a sɛ'ɛsɛ sai, lá à kũ̀ àↄ dɛwa, asa Kilisi gà wá Gɛ̃amusu sã ũɛ. 8 Ayãmɛto wàↄ ku Kàaso dikpɛkɛnaↄ ũ sĩana guu ń nↄ̀sɛpuao. Wásu wàↄ ku pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ zi dikpɛkɛnaↄ ũ mↄafili ń vãikɛao guuo.

9 Lá pↄ́ má kɛ̃̀ɛ́ guu ma mɛ̀ ásuli yãalɛ ń nↄdãakpanaↄo. 10 I kɛ dṹnia nↄdãakpanaↄ ge bĩideↄ ń gbɛ̃blenaↄ ge sa'onaↄ no, asa tó gbɛ̃́ beeↄnɛ, á bↄ dṹnia guuɛ. 11 Aawo, má òɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ wà mɛ̀ wá gbɛ̃́ɛ, mɛ́ a dɛ nↄdãakpana ge bĩide ge sa'ona ge lɛvãide ge wɛ̃dɛna ge gbɛ̃blena ũ, ásu yãalɛaànↄo, ásu ↄkãaaaànↄ seo. 12 Ma bàa ũma ń yã́kpalɛkɛa ń Yesusaideↄi? Á zĩa gbɛ̃́ↄ mɛ́ kũ̀ à yã́kpalɛkɛńnↄo lé? 13 Lua mɛ́ a yã́kpalɛkɛ ń Yesusaideↄ. À gbɛ̃vãipi bↄ á guu.§

6

Yã́kpalɛkɛa ń kↄ̃o

1 Tó á gbɛ̃e yãvĩ ń a gbɛ̃́deeo, bↄ́yãi ìli gɛ́ yã́kpalɛkɛi ń adeo Lua gbɛ̃́ↄ kĩ́io, sema luadↄ̃nsaiↄ kĩ́ii? 2 Á dↄ̃ kɛ́ Lua gbɛ̃́ↄ mɛ́ aa yã́kpalɛkɛ ń dṹniaoo lé? Lá ámɛ á yã́kpalɛkɛ ń dṹniao, i ka à yã́ yↄↄnaↄ kɛkɛo lé? 3 Á dↄ̃ kɛ́ wámɛ wá yã́kpalɛkɛ ń malaikaↄo lé? Wa dṹniaɛ bee pↄ́ o lↄa? 4 Tó á yã́ bee taa kɛkɛa vĩ, ↄ̃ á gbɛ̃́ pↄ́ aai ka pↄe ũ á gãli guuoↄ sɛ yãkɛkɛnaↄ ũa? 5 Ma bee ò widaawá yã́iɛ. Á gbɛ̃e vĩ á guu a ↄ̃nↄ kà à a gbɛ̃́ↄ yã́ kɛkɛnɛ́oa? 6 Sema á gbɛ̃do a gbɛ̃́ sísi yã́kpalɛu Yesu náaikɛnsaiↄ kĩ́ia? 7 Lá á yãvĩ ń kↄ̃o, a zã yã́wa kↄ̀ míↄmiↄ. Bↄ́yãi i we taiinaio ni? Bↄ́yãi i to wà á bleo ni? 8 Ápiↄ i gbɛ̃́ taiinkɛ, i gbɛ̃ble, baa á kↄ̃tɛ̃ɛ. 9 Kɛ́ gbɛ̃́ taiinkɛnaↄ gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guuo, á dↄ̃o lé? Ásu ázĩa sã́são, nↄdãakpanaↄ ge sa'onaↄ ge gbãsĩkɛnaↄ ge gↄ̃ɛ káaluaↄ ge gbɛ̃́ pↄ́ aaì wúlɛ ń ń gↄ̃ɛ deeoↄ 10 ge kpã́iↄ ge bĩideↄ ge wɛ̃dɛnaↄ ge lɛvãideↄ ge gbɛ̃blenaↄ, an gbɛ̃e a gɛ̃ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i guuo. 11 Á gbɛ̃eↄ dɛ màa yãaɛ, ↄ̃ a zu'ò a gↄ̃ Lua pↄ́ ũ, a bↄ maa ń Dii Yesu Kilisi tↄ́o ń wá Lua Nisĩna gbãao.

Kɛ̃a gbãsĩwa

12 I mɛ á yã́pii kɛa zɛ́ vĩɛ. Ãma yãeↄ ài vĩo. I mɛ á yã́pii kɛa zɛ́ vĩɛ. Ãma ásu to yãe bakaɛ́ á níuo. 13 I mɛ lↄ blɛá nↄ̀sɛ pↄ́ɛ mɛ́ nↄ̀sɛá blɛ pↄ́ɛ. Ń beeo Lua a ḿpii midɛ. Mɛá gbãsĩkɛbↄ no, Dii pↄ́ɛ, mɛ́ Dii mɛ́ mɛpi gwana ũ. 14 Lua wá Dii bↄ̀ gau mɛ́ a wá bↄ gau ń a gbãao sↄ̃. 15 Á dↄ̃ kɛ́ á mɛ mɛ́ Kilisi mɛguↄ ũo lé? Wa Kilisi mɛgu sɛ wà kɛ káalua mɛgu ũ yã̀? Aawo! 16 Á dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ nà káaluawa gↄ̃̀aànↄ mɛdoũo lé? A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀, an pla ḿpii aaì gↄ̃ lán sàwakula ń gbalaowa.* 17 Gbɛ̃́ pↄ́ nà Diiwa gↄ̃̀aànↄ nisĩna doũɛ. 18 À mikɛ̃ nↄdãakpaawa. Duun pãle pↄ́ gbɛ̃́ ì kɛ píi, ì kɛ mɛ guu yã́ no. Nↄdãakpana sↄ̃ ì yã'i a mɛɛ. 19 Á dↄ̃ kɛ́ á mɛ mɛ́ Nisĩna pↄ́ Lua á gbá a kú á guu kpɛ́ ũo lé?† Á ázĩa vĩo, 20 Lua á lú à fĩabò. Ayãmɛto à Lua kpɛla ń á mɛo.

7

Nↄsɛa

1 Lá pↄ́ á kɛ̃̀ yã́ musu, tó gↄ̃ɛ kú ↄnanↄɛwa sai, a maaɛ. 2 Ãma kɛ́ nↄdãakpaa di yã́i, gↄ̃ɛ píi aàↄ azĩa na vĩ, nↄɛ píi aàↄ azĩa gↄ̃ vĩ. 3 Gↄ̃ɛ lí wei a naɛ a zɛ́wa. Nↄɛ lí wei a gↄ̃ɛ màa lↄ. 4 Nↄɛ mɛ dɛ azĩa pↄ́ ũo, sema aà gↄ̃. Màa lↄ gↄ̃ɛ mɛ dɛ azĩa pↄ́ ũo, sema aà na. 5 Ásu gikↄ̃ɛo, sema á màkↄ̃ɛ kɛ́ à laaidↄ wabikɛawa gĩa, í gbasa á kɛa kɛ, kɛ́ Setãu su ↄ̃nↄkɛɛ́ à fu mɛnawao yã́i. 6 Lɛ́ má dàwá, i kɛ teasi no. 7 Má ye gbɛ̃́pii àↄ dɛmawa, ãma baade ń a gba pↄ́ Lua dàɛoɛ, gbɛ̃́ɛ bee ń a pↄ́o, gbɛ̃́ kee ń a pↄ́o.

8 Málɛ yã́ɛ bee o pↄsɛↄ ń gyaaↄnɛ. A maa aaↄ kú ńdo lamawaɛ, 9 ãma tó aa fↄ̃ ńzĩa kũo, aa nↄsɛ, aa zãkɛ, asa kↄ̃sɛa maa dɛ kua ń kↄ̃ nidɛaola.

10 Málɛ yãdilɛ nↄdeↄ ń gↄ̃deↄnɛ, i kɛ mámɛo, Diiɛ. Nↄɛ su gi a zã́zio, 11 gↄ̃ɛ su a na yao.* Tó nↄɛ sù gì a zã́zi, aà zↄ̃lɛ ge aà ɛa kɛaànↄ na.

12 Málɛ o gbɛ̃́ kĩniↄnɛ, i kɛ Dii mɛ́ òo. Tó á gbɛ̃e nↄ luanaaikɛnsai vĩ, mɛ́ nↄpi ye àↄ kuaànↄ, asu yao. 13 Màa lↄ tó nↄɛe gↄ̃ luanaaikɛnsai vĩ, mɛ́ gↄ̃pi ye aàↄ kuanↄ, asu gio. 14 Asa Lua ì gↄ̃ luanaaikɛnsai sí a na yã́i, mɛ́ ì nↄ luanaaikɛnsai sí a zã́ yã́i. Tó màa no, an nɛ́ↄ aaↄ gbãlɛaɛ. Sĩana guu an kua adoa. 15 Tó a luanaaikɛnsai gì, aà gí. Yã́ bee taa guu an kua ń kↄ̃oá teasi no. Lua á sisi à á sɛ́ àↄ ku aafiaɛ. 16 Nↄɛ, ńyↄ̃ n zã́ suaban lò, ń dↄ̃a? Gↄ̃ɛ, ńyↄ̃ n na suaban lò, ń dↄ̃a?

17 Lá baade kú ń Lua kpaalɛo e Dii àↄ aà sisi, aà zɛò màa. Màa mi da Yesudeↄnɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo píi. 18 Lua gbɛ̃́ sìsi tↄ̃zↄ̃an lò? Asu gyafↄↄdekɛ wɛɛlɛo. Lua gbɛ̃́ sìsi gyafↄↄde ũn lò? Asu tↄ̃zↄ̃o. 19 Tↄ̃zↄ̃a yãe vĩo mɛ́ gyafↄↄ yãe vĩo, sema yã́ pↄ́ Lua dìlɛↄ kũa. 20 Lá baade kú Lua aà sìsi à aà sɛ̀ò, aà zɛò màa. 21 Lua n sisi zↄ ũn lò? Ńsu bílikɛo. Ãma tó ńsu n gↄ̃a wɛ̃́ɛ ũ zɛ́ è, bↄ zↄbleu. 22 Zↄ pↄ́ Dii aà sìsi gↄ̃̀ wɛ̃́ɛ ũ Diipi guuɛ. Màa lↄ wɛ̃́ɛ pↄ́ Dii aà sìsi gↄ̃̀ zↄ ũ naa Kilisiwaɛ. 23 Lua á lú à fĩabò. Ásu gↄ̃ gbɛ̃nazĩna zↄ ũo. 24 Gbɛ̃́ↄ, lá baade kú Lua aà sìsiò, aà zɛ ń Luao màa.

Pↄsɛↄ ń gyaaↄ

25 Pↄsɛↄ yã́ musu mi yãe ma Dii kĩ́io, ãma lá má náai vĩ Dii sùuu guu, lá ma làasoo dɛ má oɛ́. 26 Taasi pↄ́ kú tia mɛ́ tò málɛ e a maa kɛ́ gbɛ̃́ zɛ ń a kuao. 27 Tó ń nↄ vĩ, ńsu wɛɛlɛ ǹ gbaɛo. Tó ń vĩ sↄ̃o, ńsu wɛɛlɛo. 28 Tó ń sɛ̀, ni duunakɛ no. Tó wɛ̃́ndia zãkɛ̀ sↄ̃, i duunakɛo. Gbɛ̃́ beeↄ yã'e dṹniau, mɛ́ má ye bee á leo. 29 Ma gbɛ̃́ↄ, yã́ pↄ́ málɛ on kɛ: Gↄↄ i gↄ̃ zã̀o. Za tia nↄdeↄ gↄ̃ lá aa vĩowa. 30 Ɔↄlↄnaↄ gↄ̃ lá aalɛ ↄ́ↄlↄowa. Pↄnadeↄ gↄ̃ lá an pↄ naowa. Pↄlunaↄ gↄ̃ lá aa pↄe vĩowa. 31 Dṹnia pↄ́ mↄaokɛnaↄ gↄ̃ lá aalɛ kɛowa, asa dṹnia tiaɛ bee lɛ́ gɛ̃zɛaɛ.

32 Má ye àↄ ku yãkãakɛsaiɛ. Pↄsɛ ì laaidↄ Dii yã́ↄwa, ì lá a ka Diigu kɛ. 33 Nↄde ì laaidↄ dṹnia yã́ↄwa, ì lá a ka a nagu kɛ, 34 ↄ̃ ìↄ kú ń làasoo plao. Nↄɛ pↄsɛ ge nↄɛ lɛ́so ì laaidↄ Dii yã́ↄwa, ì a mɛ ń a nisĩnao kpawà. Nↄzãe sↄ̃ ì laaidↄ dṹnia yã́ↄwa, ì lá a ka a zã́gu kɛ. 35 I kɛ málɛ galakpaɛ́ no. Ma bee ò á aafia yã́iɛ, kɛ́ à yãkɛ a zɛ́wa, í ázĩa kpa Diiwa gupãle gwasai.

36 Tó gbɛ̃́ nↄkpama vĩ, tó àlɛ gɛ̃ sɛaa mɛ́ à kɛ̀ɛ̀ wí ũ, tó à aà kàka beewa, aà aà sɛ́, lá à kɛ̀ɛ̀wa, àlɛ duunakɛo. Aa kↄ̃sɛ. 37 Ãma tó à yã́pi bↄ̀ a nↄ̀sɛɛɛ, mɛ́ teasi lɛ́ aà kakao, mɛ́ a azĩa kũa dↄ̃, tó a dà a sↄ̃u á a wɛ̃́ndiapi sɛo, a kɛ̀ maaɛ. 38 Beewa gbɛ̃́ pↄ́ a pↄ́ sɛ̀ a kɛ̀ maaɛ, ãma gbɛ̃́ pↄ́ i a pↄ́ sɛo maa dɛ beea.

39 Nↄɛá a zã́ pↄ́ɛ gↄↄ pↄ́ aà zã́ kú píi. Tó aà zã́ sù ã́nuatò, a zɛvĩ à zãkɛ ń gↄ̃ pↄ́ a yeio, sema gↄ̃pi aàↄ dɛ Dii pↄ́ ũ. 40 Ń beeo tó à gↄ̃̀ pↄsɛ, málɛ e aà pↄ àↄ na dɛ tó à zãkɛ̀la. Málɛ e mapi, má Lua Nisĩna vĩ sↄ̃.

8

Sa'oblɛ

1 Sa'oblɛ yã́ musu, wá dↄ̃ kɛ́ á yã́ↄ dↄ̃ ápii. Dↄ̃a sↄ̃ ìↄ yↄ̃̀ↄ vĩ, yeakↄ̃i mɛ́ kã́fĩa vĩ. 2 Tó gbɛ̃́ lɛ́ e á yã́ dↄ̃, i dↄ̃ lá à kũ̀ à dↄ̃wa gĩao. 3 Tó gbɛ̃́ ye Luazi, Lua aà dↄ̃. 4 Too, sa'oblɛblea yã́ musu wá dↄ̃ kɛ́ dṹnia guu tã́aá pↄe no, asa Lua mɛ̀ndo kua wá dↄ̃. 5 Baa tó pↄ́ pↄ́ wì onɛ́ luaↄ ku musu ń zĩ́lɛo, mɛ́ dãↄ kĩ́i luaↄ diɛ, diiↄ diɛ, 6 wá kĩ́i Lua mɛ̀ndoɛ, ↄ̃n wá Mae pↄ́ pↄ́pii bↄ̀ aà kĩ́i mɛ́ wá kú aà yã́i ũ. Dii mɛ̀ndoɛ lↄ, ↄ̃n Yesu Kilisi pↄ́ pↄ́pii kɛ̀ mɛ́ wá kú aà sabai ũ.

7 Ãma gbɛ̃́pii dↄ̃ màao. Gbɛ̃eↄ dↄ́ɛkɛ̀ ń tã́a yã́o e tia, pↄ́ pↄ́ aalɛ ble aaìↄ e sa'oblɛɛ, ↄ̃ an làasoo lí dadoũo, kɛ́ dↄ̃a i panɛ́o yã́i. 8 Blɛ mɛ́ a wá sↄ̃ Luazio. Tó wi bleo, kɛ̃́sãa no. Tó wá blè, kã́fĩa no. 9 À laaika gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ beei, kɛ́ ásu to gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̃a i panɛ́oↄ fuo. 10 N gbɛ̃́ pↄ́ ń dↄ̃a vĩ, tó gbɛ̃́ pↄ́ dↄ̃a i paɛ̀o n e, ńlɛ pↄble tã́a kùɛ, a aà gba sↄ̃ à sa'oblɛ ble sↄ̃o lé? 11 Beewa n dↄ̃a n gbɛ̃do pↄ́ dↄ̃a i paɛ̀o Kilisi gà aà yã́i ↄ̃̀ↄkpà. 12 Tó a duunakɛ̀ á Yesude deeↄnɛ, a ń dↄ̃a pↄ́ i panɛ́o gbá kàso, Kilisi a duunakɛ̀ɛ̀. 13 Ayãmɛto tó nↄ̀ↄ pↄ́ má só mɛ́ a to ma gbɛ̃do fu, má só bau lↄo, kɛ́ ma gbɛ̃do su fuo yã́i.

9

Zĩnaↄ ńzĩa busaa Kilisi bao yã́i

1 Má azĩa vĩo lé? Zĩnan ma ũo lé? Mi wɛsi wá Dii Yesulɛo lé? Ámɛ á dɛ ma zĩ gbɛ ũ naa Diiwa guuo lé? 2 Baa tó má dɛ zĩna ũ gbɛ̃pãleↄnɛo, má dɛɛ́ a ũ fá. Ma naa Diiwa guu ma zĩnakɛ seelan á ũ.

3 Lá mi o ma bɛ̃̀ɛbonaↄnɛn kɛ. 4 Má pↄblea ń imiao zɛ́ vĩ ma zĩ guuo lé? 5 Má a zɛ́ vĩ màↄ nↄ Yesude kũa gu pↄ́ málɛ gɛ́u, lá zĩna kĩniↄ ń Dii dãunaↄ ń Piɛɛowao lé? 6 Wá ń Baanabao wá pla, wámɛ wá zɛvĩ wà wá ↄzĩ to weoa? 7 Démɛ ì sosa ble ń azĩa gwaaoi? Démɛ li'bà mɛ́ ìli a bɛ bleo ni? Démɛ ìↄ zudã mɛ́ ìli a vĩ mio ni?

8 Baa kɛ́ gbɛ̃nazĩna yãkɛaↄ má lɛ̀ɛũoɛ́, a ku màa Mↄizi ikoyã guu lↄo lé? 9 Mↄizi ikoyã láu à mɛ̀, ásuli lɛsↄkpa zu pↄ́ lɛ́ pↄgbɛ̃ɛo.* Zuↄ yã́i ↄ̃ Lua yã́pi òia? 10 Wá yã́i à yã́pi òio lé? Ao, wá yã́i wà yã́pi kɛ̃̀i, kɛ́ sɛ̃̀wana lí sɛ̃wa ń wɛdↄa pↄ́io, mɛ́ pↄgbɛ̃na lí pↄgbɛ̃ ń wɛdↄa pↄ́io, i a baa e a guu. 11 Tó wa Lua yã́ tↄ̃̀ á guu, mɛ́ wa wá baa è á guu,† yãe yã̀? 12 Tó dãↄ zɛ́ bee vĩwá, wa wá pↄ́ o lↄe? Wi sɛ́lɛ zɛ́ bee kĩ́io, wa yã́pii fↄ̃̀ kɛ́ wásu zɛzↄ̃ Kilisi baoɛo yã́iɛ. 13 Á dↄ̃ kɛ́ Lua ua zĩkɛnaↄ lí Lua ua blɛ bleo lé? Lua gbagbakĩi sa'onaↄ lí ń baa e gbagbakĩipi guuo lé?‡ 14 Beewa Dii dìlɛ a baokpanaↄ aaↄ ble baopi kpaa yã́ musu.§ 15 Ń beeo mi zɛ́piↄ kee sɛ́lɛo, mɛ́ mi bee o wà kɛmɛɛ yã́i no. Ga maamɛɛ dɛ beea. Gbɛ̃e a e kpa ma ĩ́andãapiɛo. 16 Kilisi baokpaa dɛmɛɛ ĩ́andãa yã́ ũo, teasi mɛ́ gbadàa. Waiyoo mapi, tó málɛ baopi kpao. 17 Tó mazĩa zĩ málɛ kɛ, ma wɛ́ dↄ aseaiɛ. Lá Lua mɛ́ dìlɛmɛɛ, à kũ̀ mà kɛɛ. 18 Bↄ́mɛ ma asea ũi? Tó ma baopi kpà ↄsãsãsai, mɛ́ mi iko pↄ́ má vĩ baopi kpaa guu blemáo, ma asean we.

19 Gbɛ̃e ma vĩo, ma azĩa dìlɛ zↄ ũ gbɛ̃́piiɛ, kɛ́ mà gbɛ̃́ e dasi yã́i. 20 Kɛ́ má kú ń Yudaↄ, ma gↄ̃ńwa, kɛ́ aa ma yã́zɛ e yã́i. Kɛ́ má kú ń Mↄizi ikoyãdanaↄ, ma gↄ̃ a dana ũ, baa kɛ́ a iko vĩao, kɛ́ a yãdanaↄ e ma yã́zɛ e yã́i. 21 Kɛ́ má kú ń ikoyãpi dànsaiↄ, ma gↄ̃ńwa, kɛ́ aa ma yã́zɛ e yã́i. I kɛ lua'ikoyãdansain ma ũo, Kilisi mɛ́ iko vĩa. 22 Kɛ́ má kú ń gbɛ̃́ busɛↄ, ma busa kɛ́ aa ma yã́zɛ e yã́i. Mi gↄ̃ pↄ́pii ũ gbɛ̃́piiɛ, baa lá à kɛ̀ píi, kɛ́ mà e ń gbɛ̃eↄ suaba. 23 Yã́ pↄ́ mi kɛ píi, mi kɛ Kilisi baokpaa yã́iɛ, ma ↄ iↄ ku a guu.

24 Bakpaaĩa guu, gbɛ̃́pii ì bàalɛɛ, ãma kɛ́ gbɛ̃́ mɛ̀ndo mɛ́ ì ble, á dↄ̃o lé? À bàalɛ màa sↄ̃, kɛ́ à e ble. 25 Ampii aaì dɛ̃ɛka aaↄ ńzĩa kũa dↄ̃ yã́pii musu. Aaì kɛ màa fùa pↄ́ ì ↄ̃̀ↄkpa ea yã́i. Wápiↄ sↄ̃, a pↄ́ pↄ́ lí ↄ̃̀ↄkpao yã́iɛ. 26 Ayãmɛto ba pↄ́ málɛ lɛ́, má dↄ̃ pↄ́ pↄ́ málɛ yá, i kɛ málɛ dɛ̃ɛka gugiiu no. 27 Mi ĩada ma mɛwa, mi ikoblewà, kɛ́ ma waasokɛa dãↄnɛ gbɛa, másu bↄ pão yã́i.

10

Laaikaa tã́agbagbaai

1 Ma gbɛ̃́ↄ, má ye wá deziↄ yã́ɛ bee dↄágu. Aa tɛ̀ tɛlui ḿpii,* aa bùa ísiawa ḿpii.† 2 Lua ń da'ilɛkɛ̀ tɛlupi guu ísiapi guu ḿpii Mↄizi ìwaↄ ũ. 3 Aa Lua blɛ doũ blè ḿpii,‡ 4 aa Lua í doũ mì ḿpii, asa aa Lua gbɛsi pↄ́ lɛ́ ń tàlakpa í mìɛ. Gbɛsipiá Kilisiɛ.§ 5 Kási an daside i ka Luaguo, ↄ̃ an gɛ gↄ̃̀ kpálɛ guwaiwaiu.* 6 Yã́pi dɛwɛ̃ɛ seela ũ, kɛ́ wásu yãvãi nidɛ lá aa a nidɛ̀wao.† 7 Ásu àↄ dɛ tã́agbagbanaↄ ũ lá an gbɛ̃eↄwao. A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀: Gbɛ̃́ↄ zↄ̃̀lɛ lɛ́ pↄble, aalɛ imi, ↄ̃ aa fɛ̀lɛ lɛ́ kↄ̃̀ↄ'o.‡ 8 Wásu wàↄ dɛ nↄdãakpanaↄ ũ lá an gbɛ̃eↄwao. Aa kpà, ↄ̃ aa gàga gↄↄ doũ zĩ́ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ bao ń àaↄ̃o (23.000).§ 9 Wásu Dii lɛ wà gwa lá an gbɛ̃eↄwao. Aa aà lɛ̀ aa gwà, ↄ̃ mlɛ̃ↄ ń soso aa gàga.* 10 Ásu zↄaka lá an gbɛ̃eↄwao. Aa zↄakà, ↄ̃ ga malaika ń dɛdɛ.†

11 Yã́pi ń lé seela ũ wá gbɛ̃́ pↄ́ wá kú gↄↄ vlã́waↄnɛɛ, ↄ̃ wa kɛ̃̀ láu wá gbaa laai yã́i. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ e á zɛa gbãa, aà laaika lɛ́lɛai. 13 Yↄ̃ae i á leo, sema a pↄ́ pↄ́ ì gbɛ̃́pii le bàasio. Lua náai vĩ, a to wà á yↄ̃ dɛ á gbãa lɛ́ao. A á gba zɛ́ à yↄ̃a fↄ̃, í bↄu.

14 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ yenzideↄ, à mikɛ̃ tã́agbagbaawa. 15 Málɛ yã'oɛ́ laaideↄ ũ. À wɛ́tɛ yã́ pↄ́ málɛ oɛ́i ázĩawa à gwa. 16 Imibↄ báaade pↄ́ wi sáaukpaò, tó wá a imì, wá baa ku Kilisi au guuo lé? Kàa pↄ́ wi ɛ́'ɛ, tó wá sò, wá baa ku Kilisi mɛ guuo lé?‡ 17 Lá kàa mɛ̀ndoɛ, baa ń wá dasikɛo wá mɛ̀ doũɛ, asa wá baade a baa vĩ kàa doũpi guuɛ. 18 À gwa Isailiↄwa. Gbɛ̃́ pↄ́ sa'oblɛ blè bàa kú ń Lua gbagbakĩio lé?§ 19 Má ò kpelewa ni? Málɛ o tã́a sa'oblɛá pↄe yã̀? Ge an diiↄá pↄe yã̀? 20 Aawo, málɛ o pↄ́ pↄ́ wà sa'òò wa ò tã́awaɛ, i kɛ Lua no. Má ye á bàa àↄ kú ń tã́aoo.* 21 Á fↄ̃ Dii imibↄ í mi ń tã́a pↄ́oo. Á fↄ̃ Dii blɛ ble ń tã́a pↄ́oo. 22 Ge wá ye wà Dii pↄ fɛlɛ yã̀? Wá gbãa dɛaàla yã̀?†

23 I mɛ yã́pii zɛ́ vĩ. Màaɛ, ãma yã́pii ài vĩo. I mɛ yã́pii zɛvĩ. Màaɛ, ãma yã́pii kã́fĩa vĩo.‡ 24 Gbɛ̃e zĩa yã́ su dↄaaɛ̀o, sema a gbɛ̃́dee yã́. 25 À pↄ́ pↄ́ wàlɛ yia ɛlɛu ble yãe gbɛasai á làasoo yã́i, 26 asa tↄↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ kuwàↄ píiá Dii pↄ́ɛ.§ 27 Tó Yesusaide á sisi blɛwa, tó à kɛ̀ɛ́ mɛ́ a gɛ, à pↄ́ pↄ́ wa kpàwá ble yãe gbɛasai á làasoo yã́i. 28 Tó wà su òɛ́ sa'oblɛɛ, ásu bleo làasoo yã́i ń gbɛ̃́ pↄ́ òɛ́ yã́o. 29 Málɛ bee o ade làasoo yã́iɛ, i kɛ á pↄ́ no.

Gbɛ̃pãle làasoo yã́i ↄ̃ máↄ mazĩa vĩoa? 30 Tó ma pↄblè ń sáaukpaao, bↄ́yãi wa ma bɛ̃̀ɛbo pↄ́ pↄ́ ma sáaukpàpi yã́ musui? 31 Yã́ pↄ́ álɛ kɛ píi, álɛ pↄblen nò, álɛ imin nò, àↄ apii kɛ Lua tↄbↄa yã́i. 32 Ásu to Yudaↄ ge Gɛlɛkiↄ ge Lua gãlideↄ fu á yãkɛa yã́io. 33 Màa mi kɛ. Apii guu mi wɛtã ma yã́ ká gbɛ̃́piiguɛ. Mili mazĩa maa wɛɛlɛo, sema bíla pↄ́, kɛ́ aa e bↄ yã́i.

11

1 À ma kɛa kɛ lá mi Kilisi kɛa kɛwa.*

Nↄɛↄ pↄ́kummusukɛa

2 Ma á sáaukɛ̀ kɛ́ ma yã́ dↄágu yã́pii guu, mɛ́ á kɛ̀tokↄ̃ɛ pↄ́ má dàɛ́ↄ kũa. 3 Má ye àↄ dↄ̃ kɛ́ Kilisi mɛ́ gↄ̃ɛ píi mi ũ, gↄ̃ɛ mɛ́ nↄɛ mi ũ, mɛ́ Lua mɛ́ Kilisi mi ũ. 4 Gↄ̃ɛ pↄ́ lɛ́ wabikɛ ge àlɛ ãnabikɛkɛ ń pↄ́o kua a miwa lɛ́ a mi kpɛbↄɛ. 5 Nↄɛ pↄ́ lɛ́ wabikɛ ge àlɛ ãnabikɛkɛ pↄ́kummusukɛsai lɛ́ a mi kpɛbↄɛ, a dɛ lá à mipoloobòwaɛ. 6 Tó nↄɛ i pↄ́kummusukɛo, aà a mi kɛ̃ɛlɛ. Lá mikɛ̃ɛlɛa ge miboa dɛ nↄɛɛ wí ũ, aà pↄ́kummusukɛ. 7 I kũ gↄ̃ɛ pↄ́kummusukɛo, kɛ́ a dɛ Lua taa ń aà gawio ũ yã́i.† Nↄɛ sↄ̃, ↄ̃mɛ gↄ̃ɛ gawi ũ. 8 Asa Lua i gↄ̃ɛ bↄ nↄɛ kĩ́io, nↄɛ a bↄ̀ gↄ̃ɛ kĩ́i. 9 I gↄ̃ɛ kɛ nↄɛ yã́io, nↄɛ a kɛ̀ gↄ̃ɛ yã́i.‡ 10 Bee yã́i ń malaikaↄ yã́o sema nↄɛ lí pↄ́kummusukɛ a zã́ iko seela ũ. 11 Yã́pi guu naa Diiwa nↄɛ mɛ́ gↄ̃ɛ ũ, gↄ̃ɛ mɛ́ nↄɛ ũ. 12 Asa lá nↄɛ bↄ̀ gↄ̃ɛ guu, màa lↄ gↄ̃ɛ ì bↄ nↄɛ guu, mɛ́ pↄ́pii bↄ̀ Lua kĩ́iɛ.

13 À wɛ́tɛ yã́pizi à gwa. Nↄɛ wabikɛa pↄ́kummusukɛsai maaa? 14 Á dↄ̃ ázĩawa kɛ́ mikã gbã̀a dɛ gↄ̃ɛɛ wí ũ, 15 ãma tó nↄɛ vĩ, a dɛɛ̀ gawi ũɛ. Asa Lua mikã kpà nↄɛwa à kuaàla. 16 Tó gbɛ̃e ye lɛkpaakɛ, aàↄ dↄ̃ kɛ́ wápiↄ ń Lua gãlideↄ píi, bee bàasio wá yãpãle kũao.

Dii blɛ blea

(Mat 26.26-29, Maa 14.22-25, Luk 22.14-20)

17 Yã́ pↄ́ má ye daɛ́ tia guu, má á sáaukpao, asa á kↄ̃kãaa ì vãi iɛ́ dɛ maala. 18 Sɛ̃́ia má mà, tó a á gãli kã̀aa, i bↄ kↄ̃ kpɛ gã ń gãoɛ. Ma yã́pi sì yↄↄ. 19 Sema kↄ̃kpaalɛa àↄ kú á guu, kɛ́ sĩandeↄ e bↄ gupuau. 20 Tó a kãaa, i kɛ Dii blɛ ↄ̃ ili bleo, 21 asa á baade ì wã àↄ a pↄbleɛ. Nↄa ì gbɛ̃eↄ dɛ, wɛ̃ ì gbɛ̃eↄ dɛ. 22 Á bɛ vĩ à pↄbleu à imiuo lé? Ge i saka Lua gãlideↄgu à wida pↄesaideↄwa yã̀? Má oɛ́ kpelewa ni? Má á sáaukpa yã̀? Má á sáaukpa yã́ bee musuo.

23 Yã́ pↄ́ má mà Diiwa má dàɛ́n kɛ: Zĩ́ pↄ́ wa Dii Yesu kpámá, a gwãasĩna ↄ̃ à kàa sɛ̀ 24 à Lua sáaukpà a ɛ̀'ɛ, ↄ̃ à mɛ̀ bee dɛ a mɛ pↄ́ á kpá wá yã́i ũɛ, wàliↄ bee kɛ a yã́ dↄawágu yã́i. 25 Màa lↄ kɛ́ aa pↄblè aa làa, à imibↄ sɛ̀ à mɛ̀, Luabaakuańnↄ tia a au sabai ↄ̃n ípi ũ.§ Tó wálɛ mi, wàliↄ mi a yã́ dↄawágu yã́i. 26 Asa tó a kàapi sò, mɛ́ a ípi mì, álɛ Dii ga baokpa e àↄ gɛ́ mↄ́iɛ.

27 Ayãmɛto tó gbɛ̃́ kàapi sò mɛ́ à Dii ípi mì kàa ń ípio yãdasai, à tàaekɛ̀ Diiɛ aà mɛ ń aà auo yã́ musu. 28 Baade azĩa yã́ gwagwa, i gbasa kàapi só, i ípi mi, 29 asa tó gbɛ̃́ sò mɛ́ a mì mɛpi gbadↄ̃sai, à yãdà azĩalaɛ. 30 Bee yã́i gyãeↄ ń yɛ̃̀ɛɛsaideↄ dasi á guu, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̀ gɛ́kĩiↄ fàao. 31 Tó wa wázĩa yã́ gwàgwa, Dii a wá tàae eo. 32 Ì wá tàae e, ì wá toto, kɛ́ yã́ su zↄ̃lɛwá ń dṹniaoo yã́iɛ. 33 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ↄ, tó a kãaa álɛ Dii blɛ ble, àli kↄ̃ dã́. 34 Tó nↄa lɛ́ gbɛ̃dɛ, aà pↄble bɛ, kɛ́ á kↄ̃kãaa su yã'iɛ́o yã́i. Má yã́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ bↄↄlɛkɛɛ́, tó ma mↄ.

12

Lua Nisĩna gbaↄ

1 Gbɛ̃́ↄ, Lua Nisĩna gbaↄ yã́ musu, má ye àↄ sĩana dↄ̃. 2 Á dↄ̃ kɛ́ gↄↄ pↄ́ á Lua dↄ̃o, tã́a pↄ́ aali yã'ooↄ mɛ́ ìↄ á gálɛ, aaìↄ dↄaaaɛ́. 3 Ayãmɛto má òɛ́, Lua Nisĩna lí dɛdɛ gbɛ̃́wa à láaizĩ̀ Yesuwao, mɛ́ gbɛ̃e a fↄ̃ o Yesu mɛ́ Dii ũo, mɛ́ i kɛ Lua Nisĩna dↄaaaɛ̀ bàasio.

4 Gba ku kpaalɛa, ãma Lua Nisĩna mɛ̀ndoɛ.* 5 Zĩ ku kpaalɛa, ãma Dii mɛ̀ndoɛ. 6 Gbãa ku kpaalɛa, ãma Lua mɛ̀ndoɛ, ↄ̃mɛ ì apii kɛ baadeɛ. 7 Lua Nisĩna ì dɛdɛ baadewa gbɛ̃́pii kã́fĩa yã́iɛ. 8 Lua Nisĩna ì gbɛ̃́ɛ bee gba zɛ́ aà ↄ̃nↄyã'ò, mɛ́ Nisĩna doũpi ì gbɛ̃́ kee gba zɛ́ aà dↄ̃ayã'ò. 9 Nisĩna doũpi ì gbɛ̃pãle gba luanaaikɛa zɛ́, ì gbɛ̃́ gba gbɛ̃́gbãgbãa zɛ́. 10 Ì gbɛ̃́ gba dabudabukɛa zɛ́, ì gbɛ̃́ gba ãnabikɛkɛa zɛ́, ì gbɛ̃́ gba zɛ́ aà nisĩnaↄ dↄ̃kↄ̃ɛ, ì gbɛ̃́ gba zɛ́ aà yãebui'o, ì gbɛ̃́ gba yãe buipi bↄↄlɛkɛa zɛ́. 11 Nisĩna mɛ̀ndona doũpi mɛ́ ì apii kɛ, ì gbapi da baadeɛ lá a yeiwaɛ.

Mɛ ń a guↄ

12 Mɛ̀ mɛ̀ndo guↄ dasi. Baa ń a dasikɛo, mɛ̀ doɛ píi. Màa wá naa Kilisiwa dɛ sↄ̃.† 13 Wápiↄ píi, Yudaↄ ge buipãleↄ, zↄↄ ge wɛ̃́ɛↄ, Lua wá kɛ́ mɛ̀ doũ ń a Nisĩna mɛ̀ndonapi gbãaoɛ, à wá gbá a Nisĩna mɛ̀ndonapi, ↄ̃ wá mì wápii. 14 Mɛguↄ dasi, i kɛ mɛ̀ndo no. 15 Tó gbá mɛ̀ lá ↄn a ũo, á dɛ mɛ̀ pↄ́ ũo, bee yã́i àↄ dɛ mɛ̀ pↄ́ ũoa? 16 Tó swã́ mɛ̀ lá wɛ́n a ũo, á dɛ mɛ̀ pↄ́ ũo, bee yã́i àↄ dɛ mɛ̀ pↄ́ ũoa? 17 Tó mɛ̀ bṹu dɛ wɛ́ ũ, wa yãmae? Tó mɛ̀ bṹu dɛ swã́ ũ, wa pↄ́ gĩmae? 18 Lá a dɛwa, Lua guↄ pɛ̀pɛkↄ̃wa mɛ guu, ampii, lá a yeiwa. 19 Tó ampii dɛ mɛgu doũ ũ, mɛ̀n we má ni? 20 Lá a dɛwa mɛguↄ dasi, mɛ́ mɛ mɛ̀ndoɛ. 21 Wɛ́ a fↄ̃ o ↄɛ a bàa kuaànↄoo. Màa lↄ mi a fↄ̃ o gbáɛ a bàa kuaànↄoo. 22 Aawo, mɛgu pↄ́ wì e kɛ̃́sãańzi, mɛ a fↄ̃ àↄ a saio. 23 Mɛgu pↄ́ wì e gawisai, wì a kpɛla dɛńla. A gu pↄ́ wì a ea dilɛ wíyã ũ, wì pↄ́ nai dɛńla, 24 ãma a pↄ́ pↄ́ maa bàa kú ń beeoo. Kɛ́ Lua mɛ kã̀aa, à gawi kã̀fĩ pↄ́ pↄ́ gawi lɛ́ kɛ̃́sãmáↄnɛ dɛńla. 25 Beewa mɛ kpaalɛao, a guↄ kↄ̃ yã́ dↄ̃. 26 Tó mɛgu do lɛ́ taasikɛ, a guↄ píi ì kɛaànↄɛ. Tó wà mɛgu do kpɛlà, a guↄ píi ì pↄnakɛaànↄɛ.

27 Ámɛ á Kilisi mɛ ũ, mɛ́ á baade dɛ mɛpi guↄ ũ. 28 Gĩa sɛ̃́ia, Lua zĩnaↄ dìlɛ a gãlideↄ guu, a plaade ãnabiↄ, a àaↄ̃de yãdanɛdeↄ, bee gbɛa dabudabukɛnaↄ, bee gbɛa gbɛ̃́ pↄ́ à ń gbá gbɛ̃́gbãgbãa zɛ́ↄ ń dↄnlɛdeↄ ń dↄaanaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ ì yãebui'oↄ.‡ 29 Zĩnaↄn ń ũ píie? Ãnabiↄn ń ũ píie? Yãdanɛdeↄn ń ũ píie? Dabudabukɛnaↄn ń ũ píie? 30 Lua gbɛ̃́gbãgbãa gbadànɛ́ ḿpiie? Aaì yãebui'o ḿpiie? Aaì yãe bui bↄↄlɛkɛ ḿpiie? 31 À wɛbii gba pↄ́ dɛńlaↄwa.

Tiasa má a pↄ́ pↄ́ dɛńla zɛ́ ↄlↄɛ́.

13

Yeakↄ̃i

1 Tó ma yãebui'ò, gbɛ̃nazĩna ge malaika pↄ́, tó miliↄ ye gbɛ̃́eo, ma kↄ̃fĩkɛ̀ lán mↄlɛa ge sɛ̃́sɛ̃napaawaɛ. 2 Tó ma ãnabikɛkɛgba è, tó ma yã́pii asii mà mɛ́ má dↄ̃a píi vĩ, tó ma luanaaikɛa kà mà gbɛ̀sĩsĩ sↄ̃,* tó miliↄ ye gbɛ̃eo, pↄen ma ũo. 3 Tó ma pↄ́ pↄ́ má vĩↄ kpaalɛ̀nɛ́ píi, tó má tò wà ma kpasa, tó miliↄ ye gbɛ̃eo, a ài vĩmɛɛo.

4 Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ yeńzi ìↄ mɛna vĩ, a gbɛ̃kɛ vĩ. Ìli wɛdↄnɛ́o, ìli káadao, ìli yↄ̃̀ↄkɛo. 5 Ìli widamáo, ìli azĩa maa wɛɛlɛo, ìli fɛ̃ńzio, ìliↄ yã́kũańnↄo. 6 Ìli yãvãi yáalↄo, ì pↄnakɛ ń sĩanao. 7 Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ yeńzi ì yã́pii fↄ̃́, ì yã́pii náaikɛ, ì wɛdↄ yã́pii bↄa maai, ì mɛnakɛ ń yã́piio.

8 Yeakↄ̃i láaa vĩo. Ãnabikɛkɛa a midɛ, yãebui'oa lɛ́ a ká, dↄ̃a a gɛ̃zɛa. 9 Asa wá dↄ̃a ń wá ãnabikɛkɛao i pao. 10 Tó pↄ́ lɛ́so mↄ̀, pↄ́ pↄ́ i pao a gɛ̃zɛaɛ. 11 Kɛ́ má dɛ nɛbↄlↄna ũ, mi nɛ́ yã'o lan nɛbↄlↄnawa, mi làasookɛ lán nɛbↄlↄnawa, mi yã́ gwa lán nɛbↄlↄnawa. Kɛ́ ma ka gbɛ̃nazĩna ũ, ma ↄkpà nɛbↄlↄn yã́i. 12 Tia kɛ́wa wálɛ gu'e díi guu dùuduu, zĩ́ bee wá wɛsi Lualɛ. Tia kɛ́wa ma dↄ̃a i pao, zĩ́ bee má yã́ dↄ̃ wásawasa lá Lua ma dↄ̃wa. 13 Tiasa yã́ mɛ̀n àaↄ̃ɛ beeↄ mɛ́ gↄ̃̀: Luanaaikɛa ń wɛdↄaaàzio ń yeakↄ̃io, ãma yeakↄ̃i mɛ́ dɛńla.

14

Yãebui'oa ń ãnabikɛkɛao

1 À to yeakↄ̃i yã́ dↄaaɛ́, í wɛbii Lua Nisĩna gbaↄwa, atɛ̃sa ãnabikɛkɛa. 2 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yãebui'o lɛ́ yã'o gbɛ̃́ↄnɛo, sema Lua, asa gbɛ̃e lɛ́ mao, àlɛ asiiyã'ò ń Lua Nisĩna gbãaoɛ. 3 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ãnabikɛkɛ lɛ́ yã'o gbɛ̃́ↄnɛɛ, àlɛ ń zɛdↄɛ, àlɛ lɛdamáɛ, àlɛ ń nↄ̀sɛ nininɛ́ɛ. 4 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yãebui'o lɛ́ azĩa kã́fĩɛ, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ãnabikɛkɛ lɛ́ Lua gãlideↄ kã́fĩɛ. 5 Má ye à yãebui'o ápii, ãma má ye à ãnabikɛkɛ dɛ beea. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ãnabikɛkɛ dɛ yãebui'onala, sema wàlɛ a bↄↄlɛkɛ kɛ́ gãlidepiↄ e kã́fĩ a musu bàasio.

6 Gbɛ̃́ↄ, tó ma mↄ á kĩ́i mɛ́ ma yãebui'òɛ́, bↄ́ ài a vĩɛ́i? Sema ma yã'oa àↄ dɛ yã́wɛwɛ̃a ũ ge dↄ̃a ge ãnabikɛkɛa ge yãdaanɛ́. 7 Màa a dɛ ń pↄ́'ↄbↄnaↄ lↄ. Kulɛ ge mↄↄnan nò, tó àlɛ ↄbↄ súsuo, kpelewa wa fↄ̃ dↄ̃ lá àlɛ oi? 8 Tó mↄ ↄbↄ̀ yayaa, sosaↄ zĩ̀ sↄukɛo. 9 Màa ápiↄ sↄ̃, tó álɛ yãebui'o, wàlɛ mao, kpelewa wa yã́ pↄ́ álɛ o gbadↄ̃i? Á yã́ a gɛ̃ ń ĩ́anaoɛ. 10 Yã́ↄ bui dasi dṹnia guu, an kee bↄↄlɛsai sↄ̃o. 11 Tó wàlɛ bui pↄ́ mili a yãmao o, máↄ dɛ a ònaɛ nibↄ ũɛ, mɛ́ aↄ dɛmɛɛ nibↄ ũɛ. 12 Màa ápiↄ sↄ̃, lá á ãiavĩ ń Lua Nisĩna gbaↄ, à ãiakɛ àↄ gɛò aɛ, kɛ́ Yesudeↄ e zɛdↄ.

13 Ayãmɛto yãebui'ona wabikɛ aà e a bↄↄlɛkɛ. 14 Tó ma wabikɛ̀ ń yãebui'oao, ma nisĩna mɛ́ kɛ̀, ma làasoo dↄaaamɛɛo. 15 Too, yã́pi dɛai? Má wabikɛ ń nisĩnao, mí kɛ ń laaio lↄ. Má lɛsi ń nisĩnao, mí sí ń laaio lↄ. 16 Tó n Lua tↄnasì ń nisĩnao, kpelewa gbɛ̃́ dafu pↄ́ kú we a o, ãmi, sáau pↄ́ ń kpà yã́ musui? Asa i yã́ pↄ́ ń ò dↄ̃o. 17 Baa tó n sáaukpà a zɛ́wa, i to n gbɛ̃do zɛ̀dↄo. 18 Ma Lua sáaukɛ̀, kɛ́ mi yãebui'o dɛála píi, 19 ãma gãli guu tó ma yã́ mɛ̀n sↄo ò ń laaio ma yãdàonɛ́, a maamɛɛ dɛ mà yã́ mɛ̀n ũma'ũma o ń yãebui'oaola.

20 Gbɛ̃́ↄ, á làasoo su àↄ dɛ lán nɛ́ↄwao. Àↄ dɛ nɛbↄlↄnaↄwa vãi yã́ musu, ãma á làasoo àↄ dɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ ũ. 21 Mↄizi ikoyã láu Dii mɛ̀:

Má yãebui'o gbɛ̃́piↄnɛ nibↄↄ lɛ́u,

ń beeo aa swã́sɛ ma yã́io.*

22 Ayãmɛto yãebui'oa dɛ seela ũ Yesudeↄnɛo, sema Yesusaideↄ. Màa lↄ ãnabikɛkɛa dɛ seela ũ Yesusaideↄnɛo, sema Yesudeↄ. 23 Tó gãlideↄ kã̀aa píi, mɛ́ aalɛ yãebui'o ḿpii, tó gbɛ̃́ dafuↄ ge Yesusaideↄ mↄ̀ we, aa mɛ ĩ́ana kàmáɛo lé? 24 Tó gbɛ̃́pii lɛ́ ãnabikɛkɛ sↄ̃, mɛ́ Yesusaide ge gbɛ̃́ dafu mↄ̀ we, ampii yã́ a aà da làasoou a aà wɛ́ kɛ̃́, 25 asiiyã pↄ́ kú aà nↄ̀sɛu i bↄ gupuau, i wúlɛ a gbɛɛu à misiilɛ Luaɛ, i gbasa mɛ Lua kú á guu sĩanaɛ.

Gãlideↄ lousisia zɛ́

26 A dɛai gbɛ̃́ↄ? Tó a kãaa, á baade líↄ lɛ ge yãdaanɛ́ ge yã́wɛwɛ̃a ge yãebui'oa ge yãe buipi bↄↄlɛkɛa vĩ. À apii kɛ kɛ́ gbɛ̃́ↄ e zɛdↄ. 27 Tó wàlɛ yãebui'o, gbɛ̃ↄn pla ge àaↄ̃, asuli dɛ beeao. Aa kↄ̃ gba zɛ́, gbɛ̃́ mɛ̀ndo i a bↄↄlɛkɛ. 28 Tó a bↄↄlɛkɛna kuo, aà kã́mabo gãli guu, i a pↄ́ o ado ń Luao. 29 Ãnabiↄ gbɛ̃ↄn pla ge àaↄ̃ yã'o, gbɛ̃́ kĩniↄ i làasookɛ an yã́wa. 30 Tó Lua yã'ò gbɛ̃pãleɛ, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yã'o nílɛ. 31 Ápii á fↄ̃ ãnabikɛkɛ dodo, í yãdadakↄ̃ɛ ápii, í kↄ̃ sɛ lɛsĩ. 32 Ãnabiↄ fↄ̃ ń ãnabikɛkɛa zùukɛ, 33 asa Lua ye yãyaaaio, sema a zɛde.

Lá Lua gbɛ̃́ↄ ì kɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo píiwa, 34 nↄɛↄ lɛ́ líↄ kpaaũa gãli guu, asa aa yã'oa zɛ́ vĩo. Aa misiilɛ lá wa ò Mↄizi ikoyã guuwa. 35 Tó aa ye yãe dↄ̃, aa ń zã́ gbɛai bɛ, asa nↄɛ yã'oa gãli guuá wíɛ. 36 Á kĩ́i Lua yã́ dàalɛua? Ge á mɛ̀ndo yã́i à mↄ̀ia?

37 Tó gbɛ̃́ lɛ́ e á dɛ ãnabi ge gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna dↄaaaɛ̀ ũ, aàↄ dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ má kɛ̃̀ɛ́piá Dii yãdilɛaɛ. 38 Tó gbɛ̃́ pãkpài, à pãkpaaàziɛ. 39 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ↄ, à wɛbii ãnabikɛkɛawa, ãma ásu gi yãebui'oaio. 40 À yã́pii kɛ a zɛ́wa súsu.

15

Kilisi bↄa gau

1 Gbɛ̃́ↄ, baona pↄ́ má kpàɛ́ á sì a zɛò ↄ̃ má ye mà ɛa dↄágu. 2 Baonapi mɛ́ a á suaba, tó á waaso pↄ́ má kpàɛ́pi kũa. Tó màa no, á Yesu náaikɛa kɛ̀ pãɛ. 3 Yã́ gbia pↄ́ má mà má dàɛ́n kɛ: Kilisi gà wá duuna yã́i lá a kɛ̃a Luayãtaalauwa.* 4 Wà aà vĩ̀, ↄ̃ à vù a gↄↄ àaↄ̃de zĩ́ lá a kɛ̃a Luayãtaalauwa.† 5 À azĩa ↄ̀lↄ Piɛɛɛ, ↄ̃ à azĩa ↄ̀lↄ a ìwa gbɛ̃ↄn kuɛplaↄnɛ lↄ.‡ 6 Bee gbɛa à azĩa ↄ̀lↄ wá gbɛ̃́ↄnɛ kɛ́ aa kãaaa gudoũ, aa dɛ gbɛ̃ↄn ↄ̀aa pla ń basↄoola (500). An daside ku e tia, ãma an gbɛ̃eↄ ã́nuatò. 7 Bee gbɛa à azĩa ↄ̀lↄ Zaakiɛ, ↄ̃ à azĩa ↄ̀lↄ zĩnaↄnɛ píi. 8 Ampii gbɛa à bↄ̀ mↄ̀a, ma gↄ̃ kↄ̃nsɛ ũ.§ 9 Asa zĩnaↄ guu mámɛ má kpɛɛ, mi ka wà omɛɛ zĩnao, asa ma ĩadà Lua gãlideↄwa.* 10 Gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua kɛ̀mɛɛ yã́ mɛ́ tò má dɛ kɛ́wa gbã, mɛ́ gbɛ̃kɛ pↄ́ a kɛ̀mɛɛpi i kɛ pão, asa ma dɛ̃ɛkà dɛńla píi. Mámɛ má kɛ̀o, gba pↄ́ Lua dàmɛɛ mɛ́ tò má kɛ̀. 11 Ayãmɛto à bↄ̀ ma kĩ́i ge an kĩ́in nò, yã́ pↄ́ wálɛ a waasokɛ á sìn we.

Wá bↄa gau

12 Lá wálɛ Kilisi bↄa gau waasokɛ, àkɛa á gbɛ̃eↄ lɛ́ o gɛↄ vuo ni? 13 Tó gɛↄ vuo, dↄ̃ Kilisi i vuo. 14 Tó Kilisi i vuoɛ, dↄ̃ wá waasokɛa gia, mɛ́ á Kilisi náaikɛa gia, 15 wí gↄ̃ Lua seelade ɛgɛnaↄ ũ, kɛ́ wá ò à Kilisi vù yã́i. Asa tó gɛↄ vuo, dↄ̃ i aà vuo. 16 Tó Lua lí gɛ vuo, Kilisi i vuo. 17 Tó Kilisi i vuo, á Kilisi náaikɛaá pãɛ, á kú á duuna guuɛ e tia, 18 mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ ã́nuatò naa Kilisiwaↄ kàalɛɛ. 19 Tó wá kuaɛ bee yã́i ↄ̃ wá wɛ́ dↄi Kilisizi ado, wɛ̃nadeↄn wá ũ dɛ gbɛ̃́piia.

20 Sĩana guu Kilisi bↄ̀ gau, ↄ̃mɛ dↄ̀aa vù sɛ̃́ia gbɛ̃́ pↄ́ gàↄnɛ. 21 Lá gbɛ̃e mɛ́ tò ga mↄ̀, màa lↄ gbɛ̃e tò gɛↄ vua mↄ̀. 22 Kua Adamu bui ũ tò ga lì gbɛ̃́piia. Màa lↄ gbɛ̃́ pↄ́ naa Kilisiwaↄ wɛ̃ni e ḿpii. 23 Baade ń a dↄ̀ↄoɛ. Kilisi mɛ́ dↄ̀aa vù sɛ̃́ia, a gbɛa aà gbɛ̃́ↄ vu aà mↄgↄↄ. 24 Ɔ̃ dṹnia a láa, Kilisi i kíakɛ midɛ píi ń ikoↄ ń gbãaↄ, i a kpala kpa Mae Luawa. 25 Asa à kũ̀ Kilisi àↄ kibleɛ e Lua gɛ̀ aà ibɛɛↄ kɛɛ̀ aà gbadibↄ ũ.† 26 Ibɛɛ pↄ́ a a midɛ gbɛzã mɛ́ ga ũ, 27 asa Lua pↄ́pii nà Kilisiɛ a ↄzĩɛ.‡ Kɛ́ à mɛ̀ pↄ́pii kú aà ↄzĩ, wá dↄ̃ kɛ́ Lua pↄ́ pↄ́pii nàɛ̀ a ↄzĩpi bàasi. 28 Tó à pↄ́pii nàɛ̀ a ↄzĩ, aàpi ↄ̃ aà Nɛ́ pↄ́ à pↄ́pii nàɛ a ↄzĩpi a misiilɛɛ̀, Luapi iↄ dɛ apii ũ pↄ́piiɛ.

29 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì da'ilɛkɛ gɛↄ gɛ̃ɛ ũ sↄ̃ bɛ? Tó gɛↄ vu sĩanao, bↄ́yãi wì da'ilɛkɛ an gɛ̃ɛ ũi? 30 Wápiↄ sↄ̃, bↄ́yãi wiↄ ku kai guu gↄↄpiii? 31 Ń ĩ́ana pↄ́ mi dã́ á yã́ musu naa Kilisi Yesu wá Diiwao, miↄ ku ga lɛ́zĩ lá gu lɛ́ dↄɛ. 32 Tó mazĩa yã́i ma dɛ̃ɛkài ń wàiↄ Ɛfɛsɛ, bↄ́ ài a vĩmɛɛi? Tó gɛↄ vuo,

wà pↄble, wà imi,

asa wá ga ziaɛ.§

33 Ásu to à sã́são, gbɛ̃na vãi ì dàa maa ↄ̃̀ↄkpaɛ. 34 À su á laaiwa súsu, ásu duunakɛ lↄo, asa á gbɛ̃eↄ Lua dↄ̃o. Ma bee ò kɛ́ à á wípi dↄ̃ yã́iɛ.

Gàbↄↄ mɛ

35 Gbɛ̃e a mɛ kpelewa gɛↄ vui? Mɛ kpele aaↄ vĩi? 36 Sↄũ yã́ɛ! Wìli pↄ́tↄ̃ à bↄ̀lɛ fↄ̃mbasikɛsaio. 37 Tó wà pↄtↄ̃̀, mase ge pↄpãlen nò, ìli bↄlɛ pↄ́ wɛ́tɛ̃ ũo. 38 Lua ì to à bↄlɛ lá a dìlɛwaɛ, ampii ń a buio. 39 Pↄ́ wɛ̃nideↄ píi mɛ̀ doũo. Gbɛ̃nazĩnaↄ pↄ́ ńdo, nↄ̀bↄↄ pↄ́ ńdo, bãↄ pↄ́ ńdo, kpↄↄ pↄ́ ńdo. 40 Luabɛ pↄ́ↄ ku, dṹnia pↄ́ↄ ku. Luabɛ pↄ́ↄ gawi ńdo, dṹnia pↄ́ↄ gawi ńdo. 41 Ĩatɛ̃ gawi ado, mↄvua pↄ́ ado, saanaↄ pↄ́ ńdo. Baa saanapiↄ gawi dodo kↄ̃ɛɛ.

42 Màa àↄ dɛ gɛↄ vugↄↄzĩ. Wì gɛ vĩ à yaikɛ, a vu yaikɛsai. 43 Wì gɛ vĩ bɛɛɛsai, a vu ń gawio. Wì gɛ vĩ gbãasai, a vu gbã́ugbãu. 44 Wì gɛ vĩ ń dṹnia mɛo, a vu ń àizãna mɛo. Lá dṹnia mɛ ku, àizãna mɛ ku lↄɛ. 45 A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀, gbɛ̃́ sɛ̃́ia Adamu gↄ̃̀ gbɛ̃́ bɛ̃́ɛ ũ,* ãma Adamu gbɛzã gↄ̃̀ Nisĩn wɛ̃nikpamade ũ. 46 I kɛ àizãna mɛ mɛ́ lí dↄaao, dṹnia mɛ mɛ́ ì dↄaa, a gbɛa sa àizãna mɛ. 47 Gbɛ̃nazĩn sɛ̃́ia bↄ̀ bùsutiuɛ, a plaade bↄ̀ luabɛɛ. 48 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ tↄↄlɛ gbɛ̃́ ũↄ bↄ̀ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ tↄↄlɛuwa. Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ luabɛ gbɛ̃́ ũↄ bↄ̀ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ luabɛwa. 49 Lá wá dɛ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ tↄↄlɛu taa ũ, màa lↄ wáↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ luabɛ taa ũ.

50 Yã́ pↄ́ má òn kɛ gbɛ̃́ↄ. Tó kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i bↄ̀ gupuau, wá e ble ń wá mɛoo. Wá e wàↄ ku guyaikɛsai guu ń wá mɛ pↄ́ ì yaikɛoo. 51 À ma, má asiiyã'òɛ́. Wá ga píio, ãma wá li píi 52 kã́ndo lán wɛdɛawa kã̀ae gbɛzã pɛ́zĩ. Asa kã̀ae a ↄbↄ, gɛↄ i vu yaikɛsai, wápiↄ sↄ̃ wí li.† 53 Sema wá mɛ pↄ́ ì yaikɛɛ bee gɛ̃ a yaikɛsai guu. Sema wá mɛ̀ gɛɛ bee gɛ̃ a gasai guu. 54 Tó wá mɛ pↄ́ ì yaikɛ gɛ̃̀ a yaikɛsai guu, mɛ́ wá mɛ̀ gɛ gɛ̃̀ a gasai guu, ↄ̃ yã́ pↄ́ kɛ̃a láuɛ bee a pa wà mɛ̀:

Wà zĩblè gawa, à mìdɛ.‡

55 Ga, n zĩblea tↄ́n lái?

Ga, n sɛwɛ kú máɛ?§

56 Duuna mɛ́ ga sɛwɛ ũ, mɛ́ duuna gbãa ì bↄ ikoyã guuɛ. 57 Wà Lua sáaukpa, kɛ́ ì to wà zĩble ń wá Dii Yesu Kilisi gbãao. 58 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ yenzideↄ, à zɛ gbãa gíũgiũ bↄzãsai, í wɛtã Dii zĩwa gↄↄpii, asa á dↄ̃ kɛ́ zĩ pↄ́ álɛ kɛ Diiɛ pão.

16

Pↄlu wɛ̃́lɛgɛ sↄukɛa

1 Lua gbɛ̃́ↄ kámasakaa yã́ musu, lá má ò Galati bùsu Yesudeↄnɛ, à kɛ màa sↄ̃.* 2 Ãsↄ̃anɛna ń ãsↄ̃anɛnao á baade lí ↄ̃a pↄ́ a è a gbãa lɛ́u bↄ adoa, iↄ kãaa, kɛ́ ásu kámasapi wɛɛlɛ gↄↄ pↄ́ ma mↄo. 3 Tó ma mↄ, má gbɛ̃́ pↄ́ a ń dílɛ aa gɛ́ↄ zĩ Yelusalɛũ ń taalao ń kámasa pↄ́ á kàpio. 4 Tó à kũ̀ mà gɛɛ sↄ̃, aai gɛ́ ma kpái.

5 Tó ma bↄlɛ ń Masedonio, má mↄ́ á kĩ́i, asa má bↄlɛ ń Masedonioɛ.† 6 Málɛ e má gↄↄplakɛánↄ, baa buziɛ se máↄ ye bleánↄ, í gɛ́ zɛimɛɛ gu pↄ́ má gɛ́u. 7 Tia kɛ́wa má ye mà gɛ̃ála bàlalao, málɛ e má gↄↄplakɛánↄ, tó Dii wèi. 8 Má gↄ̃ Ɛfɛsɛ e Pãteko‡ dikpɛ zĩ́ɛ, 9 asa Lua zɛpòomɛɛ maamaa mà zĩ maa kɛ, mɛ́ ibɛɛↄ dasi.§

10 Tó Timↄtee sù mↄ̀,* ásu kɛɛ̀ bùubuu aà vĩakɛɛ́o, asa àlɛ zĩkɛ Diiɛ lamawaɛ. 11 Á gbɛ̃e su sakaaàguo. À kũ̀sũakɛɛ̀ aà e ka ma kĩ́i aafia, asa mapi ń ma gbɛ̃́ↄ wá wɛ́ dↄaàzi.

12 Wá gbɛ̃do Apoloo sↄ̃, miↄ naɛwà mↄ̀ↄmↄↄ aà mↄ á gwai ń wá gbɛ̃́ kĩniↄ. A ye mↄai gĩao. Tó a zɛkɛ̀, a mↄ́.

Lɛdaama gbɛzã

13 À itɛ̃kɛ, íↄ zɛa Yesu náaikɛa guu. À gbɛ̃zↄ̃ↄ yã́ kɛ, íↄ gbãa. 14 À yã́pii kɛ ń yekↄ̃io.

15 Á Sefana† bɛdeↄ dↄ̃, kɛ́ aa dɛ Yesude sɛ̃́iaↄ ũ Gɛlɛsi bùsuu mɛ́ aa dìlɛ wàↄ dɛ Lua gbɛ̃́ↄ dↄnlɛdeↄ ũ. Gbɛ̃́ↄ, ma wabikɛ̀wáɛ, 16 à misiilɛ gbɛ̃́ bee taaↄnɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ kↄaikɛ kua zĩ doũpi guuↄ píi. 17 Ma pↄ kɛ̀na Sefana ń Fↄↄtunatuo ń Akaikuo mↄawa, asa aa gↄ̃̀mɛɛ á gɛ̃ɛ ũɛ. 18 Aa tò ma nↄ̀sɛ dàdoũ ń á pↄ́o. À gbɛ̃́ bee taaↄ kpɛla.

19 Azi bùsu Yesudeↄ fↄkpàwá. Akilasi ń Pisiio‡ ń gãlide pↄ́ aaì kãaa ń bɛↄ fↄkpàwá maamaa naa Diiwa guu. 20 Wá gbɛ̃́ pↄ́ wá sãnuↄ fↄkpàwá ápii. À fↄkpakↄ̃wa ń Lua gbɛ̃́ↄ lɛ́pɛakↄ̃wao. 21 Ma Pↄlu, fↄɛ beeá ma ↄgbɛɛ. 22 Tó gbɛ̃e ye Diizio, Lua láaikɛwà. Wá Dii lɛ́ mↄ́. 23 Dii Yesu gbɛ̃kɛkɛɛ́. 24 Má yeázi píi naa Kilisi Yesuwa.

* 1:2 Zĩn 18.1

† 1:12 Zĩn 18.24

‡ 1:14 Zĩn 18.8

§ 1:19 Isa 29.14

* 1:20 Isa 44.25

† 1:31 Zel 9.23

* 2:3 Zĩn 18.9

† 2:9 Isa 64.3

‡ 2:16 Isa 40.13

* 3:2 Ɛbɛ 5.12-13

† 3:4 1Kln 1.12

‡ 3:6 Zĩn 18.11

§ 3:6 Zĩn 18.27

* 3:16 1Kln 6.19, 2Kln 6.16

† 3:19 Yob 5.13

‡ 3:20 Soũ 94.11

* 4:12 Zĩn 18.3

† 4:16 1Kln 11.1, Flp 3.17

* 5:1 Iko 23.1

† 5:6 Gal 5.9

‡ 5:7 Bↄa 12.15

§ 5:13 Iko 17.7

* 6:16 Daa 2.24

† 6:19 1Kln 3.16, 2Kln 6.16

* 7:11 Maa 10.11-12

* 9:9 Iko 25.4, 1Tim 5.18

† 9:11 Lom 15.27

‡ 9:13 Iko 18.1

§ 9:14 Luk 10.7

* 10:1 Bↄa 13.21-22

† 10:1 Bↄa 14.22-29

‡ 10:3 Bↄa 16.35

§ 10:4 Bↄa 17.6, Nao 20.11

* 10:5 Nao 14.29-30

† 10:6 Nao 11.4

‡ 10:7 Bↄa 32.6

§ 10:8 Nao 25.1-18

* 10:9 Nao 21.5-6

† 10:10 Nao 17.6-15

‡ 10:16 Mat 26.26-28

§ 10:18 Lev 7.6

* 10:20 Iko 32.17

† 10:22 Iko 32.21

‡ 10:23 1Kln 6.12

§ 10:26 Soũ 24.1

* 11:1 1Kln 4.16, Flp 3.17

† 11:7 Daa 1.26-27

‡ 11:9 Daa 2.18-23

§ 11:25 Bↄa 24.8, Zel 31.31-34

* 12:4 Lom 12.6

† 12:12 Lom 12.4-5

‡ 12:28 Ɛfɛ 4.11

* 13:2 Mat 17.20

* 14:21 Isa 28.11-12

* 15:3 Isa 53.5-12

† 15:4 Soũ 16.8-10, Zĩn 2.24-32

‡ 15:5 Luk 24.34, 36

§ 15:8 Zĩn 9.3-6

* 15:9 Zĩn 8.3

† 15:25 Soũ 110.1

‡ 15:27 Soũ 8.7

§ 15:32 Isa 22.13

* 15:45 Daa 2.7

† 15:52 1Tɛs 4.15-17

‡ 15:54 Isa 25.8

§ 15:55 Oze 13.14

* 16:1 Lom 15.25-26

† 16:5 Zĩn 19.21

‡ 16:8 Iko 16.9-11

§ 16:9 Zĩn 19.8-10

* 16:10 1Kln 4.17

† 16:15 1Kln 1.16

‡ 16:19 Zĩn 18.2

2 Kↄlɛnideↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

KƆLƐNIDEƆ LÁ PLAADE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Kↄlɛnideↄ lá plaadeɛ bee lɛ́ Kↄlɛni Yesudeↄ ↄkaakↄ̃'ↄu ń Pↄluo yã'owɛ̃ɛ. An gbɛ̃eↄ tàaekɛ̀ɛ̀ yãa, aa seakɛ̀ aà gↄ̃a Lua zĩna ũwa. Pↄlu ye wàↄ na ń kↄ̃o, ↄ̃ à azĩa yã́ bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ ń yeańzio. A ònɛ́ lá a pↄ kɛ̀ na gↄↄ pↄ́ a ń baona mà (7.5-15).

À kai pↄ́ à a le Ɛfɛsɛ bùsuu bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ (1.1-11), ↄ̃ à taasi pↄ́ á kɛ̀ Kↄlɛniↄ yã́ dↄ̀ńgu. Yã́piↄ píiá aà Kilisi zĩnakɛyãↄnɛ. À yã́ pↄ́ tò a yã'ònɛ́ pãsĩpãsĩ a lá sɛ̃́ia guu bↄↄlɛkɛ̀nɛ́ ń lá a pↄnakɛ̀ gbɛzã, kɛ́ a yã́pi oa gbɛsù (1.12-7.16).

Yude Yesudeↄ kámasakaa yã́ musu (8-9), à wabikɛ̀ Kↄlɛnideↄwa aa gbada ń nↄ̀sɛmɛndoo, asa à mɛ̀: Á wa Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛ dↄ̃. Aà pↄde'ia à gↄ̃̀ pↄsaide ũ á yã́i, ↄ̃ aà pↄsaidekɛ guu à á kɛ́ pↄdeↄ ũ. (8.9)

Lápi láakĩi (10-13) Pↄlu a yã'oa lìlɛ. À ɛ̀a sù gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ a dilɛ zĩna ũoↄ yã́wa. Ɔ̃ lápì yã́ mìdɛ ń gbɛ̃kɛkɛakↄ̃ɛo (13.11-13).

Wásu to Pↄlu azĩa yã'oa ń nↄ̀sɛpuao wá sã́são. I kɛ aàzĩa bↄa maa ge aàzĩa yã́zɛ'ea àlɛ yáo, àlɛ a zĩnakɛ'iko ↄlↄnɛ́ɛ, kɛ́ wà e Yesu Kilisi baona sí, wí aà dↄ̃ Dii ũ.

1

Nↄ̀sɛninia

1 Mámɛmaa Kilisi Yesu zĩna Pↄlu lá Lua yeiwa ń wá gbɛ̃do Timↄteeo, wámɛ wa láɛ bee kɛ̃̀ Lua gãlide pↄ́ kú Kↄlɛniↄnɛ ń Lua gbɛ̃́ pↄ́ kú Gɛlɛsi bùsuuↄ píi. 2 Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́, i á gba aafia.

3 Wà Lua wá Dii Yesu Kilisi Mae sáaukpa, Mae Lua sósobide gbɛ̃nↄsɛnininapi. 4 Ì wá nↄ̀sɛ níniwɛ̃ɛ wá ĩadama píi guu, kɛ́ wà e gbɛ̃́ pↄ́ kú baa ĩadama kpeletaa guuↄ nↄ̀sɛ níninɛ́ sↄ̃ ń nↄ̀sɛ nínibↄ pↄ́ Lua wá nↄ̀sɛ nìniowɛ̃ɛo. 5 Lá taasi pↄ́ Kilisi kɛ̀ ì liwázi, màa lↄ wá nↄ̀sɛ ì níni maamaa Kilisi yã́i. 6 Tó wà wá wɛtã̀, á nↄ̀sɛninia ń á bↄao yã́iɛ. Tó Lua wá nↄ̀sɛ nìni, á nↄ̀sɛninia yã́iɛ, kɛ́ à e taasi doũ pↄ́ wálɛ kɛ fↄ̃́. 7 Wá á náai vĩ seasai, asa wá dↄ̃ lá á bàa kú ń taasi pↄ́ Kilisi kɛ̀o, á bàa kú ń nↄ̀sɛniniapio lↄ.

8 Gbɛ̃́ↄ, wá ye àↄ dↄ̃ lá wà wá wɛtã̀ Azi bùsuu. À tↄ̃̀wá maamaa, a dɛ wá gbãa lɛ́a, baa wá wɛ̃ni wá wɛ́ dↄi lↄ seo. 9 Yã́ daawála, wálɛ e wa gaɛ. Bee wá lé kɛ́ wásu zɛ ń wázĩa gbãaoo, sema Lua pↄ́ ì gɛↄ vu gbãa. 10 À wá bↄ́ kai zↄ̃ↄ guu, mɛ́ a wá bↄu. Aàpi wá wɛ́ dↄi aà wá bↄu lↄ 11 wabi pↄ́ álɛ kɛwɛ̃ɛ sabai. Beewa gbɛ̃́ↄ Lua sáaukpa dasi wá yã́ musu gbɛ̃kɛ pↄ́ a kɛ̀wɛ̃ɛ gbɛ̃́ dasiↄ wabikɛawɛ̃ɛ yã́i.

Pↄlu wɛ̃́lɛgɛ gbooa

12 Yã́ pↄ́ wi a ĩ́anadãn kɛ: Wá làasoo daa doũ, asa ń Lua gbãao wá kú ń nↄ̀sɛpuao mↄafilisai dṹnia guu, atɛ̃sa á kĩ́i. Dṹnia ↄ̃nↄ wá kuòo, sema Lua gbɛ̃kɛ. 13 Wili láe kɛ̃́ɛ́o, sema pↄ́ i a kyokɛ á dↄ̃ bàasio. 14 Lá á wá dↄ̃ gĩa yↄↄ, má ye à wá dↄ̃ sã́asã, kɛ́ à ĩ́anadã wá yã́ musu Dii Yesu mↄ́zĩ, lá wá dã á yã́ musuwa.

15-16 Kↄ̃ náaikɛapi guu má dìlɛ yãa ma Masedoni gɛa guu mà bↄlɛ á gwai káau, mí ɛa su ń á kĩ́io, í báaa e gɛ̃n pla, í dↄnlɛkɛmɛɛ ma Yude gɛa guu.* 17 Kɛ́ ma gɛa bee dìlɛ, ma lɛplayã'ò yã̀? Tó má dìlɛ mà yãkɛ, dṹnia yã́ ì dↄaamɛɛ, ↄ̃ ì kɛmɛɛ kã́ndo ao ao ge aawo aawo ũa? 18 Lá Lua náai vĩ, yã́ pↄ́ wá òɛ́ dɛ ao aawo ũo. 19 Lua Nɛ́ Yesu Kilisi pↄ́ mapi ń Silivɛ̃ɛo ń Timↄteeo† wa aà yã́ waasokɛ̀ɛ́ á gbɛ̃́ pↄ́ ì mɛ ao aawo no, Lua pↄ́ ì mɛ aon aà ũ. 20 Asa lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ píi sĩana ì kɛ aà guuɛ. Ayãmɛto ń Yesu Kilisipi tↄ́o ↄ̃ wì mɛ ãmi, Lua tↄbↄa yã́i. 21 Lua mɛ́ wá zĩ́napɛ̀lɛ naa Kilisiwa ń ápiↄ, à wá dílɛ adoa, 22 à a seela kɛ̀wá, à a Nisĩna dà wá sↄ̃u gba pↄ́ Lua dↄ̀aa dàwɛ̃ɛ ũ.

23 Lua mɛ́ ma seelade ũ, a ma nↄ̀sɛ dↄ̃. Kɛ́ má ye ĩadawáo yã́i mi gɛ́ Kↄlɛni lↄo. 24 I kɛ wálɛ gbãamↄɛ́ á luanaaikɛa guu no, asa a zɛ̀dↄu kↄ̀, wálɛ zĩkɛánↄ á pↄna yã́iɛ.

2

1 Ɔ̃ má è mazĩawa a maa mà mↄ́ á kĩ́i ń pↄyao lↄo. 2 Tó ma á pↄ yàɛ́, démɛ a ma pↄ kɛ nai, mɛ́ i kɛ á gbɛ̃́ pↄ́ ma á pↄ yàɛ́ↄ bàasio? 3 Ma lakɛ̃̀ɛ́ màa, kɛ́ tó ma mↄ á gwai, á gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ à ma pↄ kɛ naↄ su ma pↄ yaoɛ. Má á náai vĩ ápii, kɛ́ ma pↄna dɛ á pↄna ũ. 4 Ma lápi kɛ̃̀ɛ́ ń pↄsiao ń nↄ̀sɛpusuo ń wɛ́'ioɛ, i kɛ kɛ́ mà á pↄ ya yã́i no, kɛ́ àↄ dↄ̃ lá ma yeaázi kà yã́iɛ.

5 Lá gbɛ̃e pↄyayã kɛ̀, i kɛ ma pↄ a yào, ápiiɛ, ge á gbɛ̃eↄ, kɛ́ ma yã'oa su gɛ̃agɛ̃o. 6 Ĩa pↄ́ á daside dà gbɛ̃́piwa mↄ̀wà. 7 Ayãmɛto à sùuukɛaànↄ sa, à aà nↄ̀sɛ níniɛ̀, kɛ́ aà pↄsia zↄ̃ↄ su aà mↄ ĩ́io yã́i. 8 Bee yã́i ma awakpàɛ́, à ↄlↄɛ̀ wásawasa kɛ́ á yeaàzi. 9 A yã́i ma lápi kɛ̃̀ɛ́, ma likpàlɛwá mà e dↄ̃ tó á yã́ pↄ́ má òɛ́ kũa píi. 10 Tó a sùuukɛ̀ ń gbɛ̃́o, mi kɛaànↄ sↄ̃ɛ. Sùuu pↄ́ má kɛ̀, tó yãe su ku, má kɛ̀ á yã́i Kilisi gɛ̃ɛ ũɛ, 11 kɛ́ Setãu su ↄ̃nↄkɛwɛ̃ɛo yã́i, asa wá gí aà kↄ̃ni dↄ̃io.

Luabaakuańnↄ yã́ dafu

12 Kɛ́ ma gɛ Kilisi baokpai Toloasi, Dii zɛpòomɛɛ, 13 ãma ma nisĩna zɛao, kɛ́ mi a gbɛ̃do Titu eo yã́i. Ɔ̃ ma lɛzàmá we, ma da Masedoni zɛ́u.*

14 Ma sáaukɛ̀ ń Luao, asa ìↄ dↄaawɛ̃ɛ gↄↄpiiɛ, wiↄ zĩ̀blenaↄ ũ naa Kilisiwa, wi aà dↄ̃a gĩ fã́ɛ gupiiu. 15 Asa wá dɛ tulaleti gĩ na pↄ́ Kilisi kpàsa Luaɛ ũ gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ ń suabaↄ ń gbɛ̃́ vũaaaↄ guuɛ. 16 Wá gɛ̀ gĩ ũ gbɛ̃eↄnɛ, ↄ̃ ì ga inɛ́. Wá wɛ̃ni gĩ ũ gbɛ̃́ kĩniↄnɛ, ↄ̃ ì wɛ̃ni inɛ́. Wá démɛ kà bee kɛai? 17 Wá dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ aaìↄ Lua yã́ laataↄwao. Naa Kilisiwa wi yã'o ń nↄ̀sɛpuao ń Lua dↄ̃ao a zĩnaↄ ũ.

3

1 Wa ɛa su wázĩa sáaukpaawa yã̀? Wá bàa kú ń seela lá pↄ́ wa kɛ̃̀ɛ́ ge pↄ́ á kɛ̃̀nɛ́o lán gbɛ̃eↄwa yã̀? 2 Ámɛ á wá taalapi ũ, a kɛ̃a wá sↄ̃wa. Gbɛ̃́pii a fↄ̃ dↄ̃, i a kyokɛ. 3 Á yã́ bↄ̀ gupuau, á dɛ lá pↄ́ Kilisi kɛ̃̀ a nà wá ↄzĩ ũ. I lápi kɛ̃́ ń gàalula ío no, a kɛ̃̀ ń Lua bɛ̃́ɛ Nisĩnaoɛ. I kɛ̃ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛwa no,* a kɛ̃̀ á sↄ̃waɛ.†

4 Wá a náai vĩ màa Lua aɛ ń Kilisi gbãao. 5 I kɛ ń wázĩao wi ka wà mɛ zĩpi bↄ̀ wá gã̀uɛo, Lua mɛ́ wá káwà. 6 Ɔ̃mɛ wá káwà, ↄ̃ wá dɛ aà bàa kua ń gbɛ̃́ↄ yã́ dafu zĩkɛnaↄ ũ.‡ I kɛ ikoyã no, Lua Nisĩna yã́ɛ. Asa ikoyã ì ga inɛ́ɛ, Nisĩnapi sↄ̃ ì wɛ̃ni inɛ́.

7 Kɛ́ Lua ikoyã kɛ̃̀ gbɛ̀ pɛ̀pɛɛwa, a gawi bↄ̀ Mↄizi oawa.§ Ń a tɛkɛa gɛ̃azɛakɛo Isailiↄ i fↄ̃ gwào. Tó zɛ́ pↄ́ ì ga inɛ́pi bↄ̀ ń gawi bee taao, 8 Nisĩnapi zɛ́ gawi dɛai? 9 Lá zɛ́ pↄ́ ì yãdańla gawi vĩ, zɛ́ pↄ́ ì to yã́ bↄńnↄ na gawi dɛa zↄ̃ↄ. 10 Pↄ́ pↄ́ gawi vĩ yãa gawi vĩ lↄo, gawi pↄ́ dɛaàlapi yã́i. 11 Tó pↄ́ gↄↄsoplana bↄ̀ ń gawio, pↄ́ pↄ́ ìↄ ku gawi dɛa zↄ̃ↄ.

12 Wɛdↄa beei guu wi yã'o seasai. 13 Wá dɛ lán Mↄiziwao. À sálana kù a oaa, kɛ́ Isailiↄ su a oa tɛkɛa pↄ́ lɛ́ gɛ̃zɛa láaa eo.* 14 An nↄ̀sɛ tàta, asa e gbã tó aalɛ Luabaakuańnↄ lá kyokɛ, sálana doũpi ìↄ kua ń làasooaɛ. Ìli goo, sema tó gbɛ̃́ naa Kilisiwa bàasio. 15 E tia tó wàlɛ Mↄizi yã́ kyokɛ, sálanapi ìↄ kua ń làasooaɛ. 16 Ãma tó aa zɛ̀ ń Diio, sálanapi a go ń làasooa. 17 Diipi mɛ́ Lua Nisĩnapi ũ, mɛ́ gu pↄ́ Dii Nisĩnapi kuu, we wì gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ. 18 Wá gbɛ̃́ pↄ́ pↄ́ gò wá oawaↄ, wálɛ Dii gawi ↄlↄnɛ́ lán díiwa, wiↄ li laaàwa, wá gawi iↄ kã́fĩ. Dii pↄ́ dɛ Lua Nisĩna ũpi zĩn we.

4

Zĩnaↄ kua ga lɛ́zĩ

1 Ayãmɛto lá Lua zĩ bee dàwɛ̃ɛ a sùuu guu, wá kúsu lí kwɛ́o. 2 Wa ↄkpà asii wisaiyãↄzi, wili yãkɛ ń wɛzɛ̃oo, mɛ́ wili Lua yã́ koleo. Wi sĩana'ònɛ́ wásawasa wà wázĩa kɛkɛ gbɛ̃́piiɛ Lua dↄ̃a guuɛ. 3 Tó baona pↄ́ wálɛ kpá ulɛaɛ, gbɛ̃́ vũaaaↄ ↄ̃ a ulɛanɛ́. 4 Asa dṹniaɛ bee dii Yesusaideↄ wɛ́ vĩ̀akũ̀, kɛ́ aasu baona sí, Kilisi pↄ́ dɛ Lua taa ũ gawi gupunɛ́o yã́iɛ. 5 Wá zĩa kpàwa wálɛ kɛo, Yesu Kilisi diikɛ kpàwa wálɛ kɛ, mɛ́ wálɛ zↄbleɛ́ aà yã́i. 6 Lá Lua ò yãa, gu pu gusiau,* à gupù wá sↄ̃u màa lↄ. Gupuapi dɛ aà gawi pↄ́ lɛ́ tɛkɛ Kilisi oawa dↄ̃a ũ.

7 Ń beeo wá gbɛ̃́ pↄ́ wá àizɛɛ bee kũaↄ, wá dɛ lán gĩ̀ oowa, kɛ́ wà e dↄ̃ gbãa zↄ̃ↄ ì bↄ Lua kĩ́iɛ, wá kĩ́i no. 8 Wìↄ ĩadawá gupiiuɛ, ń beeo wili fuo. Wi bílikɛ, ãma wá wɛ́ dↄa Luazi lí busao. 9 Wì wá wɛtã, ãma Lua lí wá tó weo. Wì wá pã́lɛ, ãma wili gao. 10 Gↄↄpii wá kú Yesu ga suawá guu, kɛ́ aà wɛ̃ni e bↄ gupuau wá mɛwa yã́i. 11 Wá gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ wiↄ ku ga lɛ́zĩ Yesu yã́i, kɛ́ aà wɛ̃ni e bↄ gupuau wá mɛ pↄ́ a ga guu yã́i. 12 Màa gapi lɛ́ zĩkɛ wá guu, mɛ́ wɛ̃nipi lɛ́ zĩkɛ á guu. 13 A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀: Ma Lua náaikɛ̀ ↄ̃ ma yã'ò.† Wápiↄ sↄ̃ wa Lua náai doũpi kɛ̀, ↄ̃ wálɛ yã'o a yã́i. 14 Asa wá dↄ̃ lá Lua Dii Yesu bↄ̀ gau, a wá bↄaànↄ gau sↄ̃, i wá kpá a kùɛ sãnu ń ápiↄ. 15 Beeↄ lɛ́ wá le píi á yã́i, Lua gbɛ̃kɛ i li gbɛ̃́ dasidea, aà sáaukpaa i kã́fĩ aà tↄbↄa yã́i.

Wɛdↄa mɛ̀ dafui

16 Ayãmɛto wá kúsu lí kwɛ́o. Baa tó wá mɛkaa lɛ́ yaikɛ, wá guu ìↄ dafukũ lá gu lɛ́ dↄɛ. 17 Wá ĩadama gↄↄ do lɛɛnaɛ bee lɛ́ gawi zↄ̃ↄ láasai iwɛ̃ɛ, a dɛ beeao. 18 Wá wɛ́ kú pↄ́ pↄ́ wì wɛsiɛ kĩ́io, sema pↄ́ pↄ́ wìli wɛsiɛo. Asa pↄ́ pↄ́ wì wɛsiɛá gↄↄpla pↄ́ɛ. Pↄ́ pↄ́ wìli wɛsiɛo sↄ̃ ìↄ ku gↄↄpiiɛ.

5

1 Wá dↄ̃ tó wá sↄ pↄ́ wá kúu kpɛ́ ũ dṹnia guuɛ bee yàa, Lua a kpɛ́ pↄ́ wi dↄ ń ↄoo kpáwá a bɛ e gↄↄpii. 2 Wi we sↄpi guu fɛ̀ɛɛ, wá ye luabɛ pↄ́pi daɛ, 3 asa tó wa bↄ sↄu, wáↄ ku mɛsaio. 4 Gↄↄ pↄ́ wá kú sↄɛ bee guu, wi we fɛ̀ɛɛ lá wá asosɛawa. I kɛ wá ye bↄ a guu no, wá ye luabɛ pↄ́ daɛ, kɛ́ wɛ̃ni wá sↄ pↄ́ ì gapi mↄ́. 5 Bee yã́i ↄ̃ Lua wá kɛ́i, ↄ̃ à a Nisĩna kpàwá gba pↄ́ à dↄ̀aa dàwɛ̃ɛ ũ.

6 A yã́i tò wá sↄ̃ ìↄ dilɛa. Wá dↄ̃ gↄↄ pↄ́ wá mɛɛ bee ku, wá kú Dii kĩ́io. 7 Asa Dii náai wá kuò, i kɛ wɛsia pↄelɛ yã́ no. 8 Wá sↄ̃ ìↄ dilɛa. Bↄa sↄu gɛa Dii kĩ́i mɛ́ maawɛ̃ɛ. 9 Kua mɛ guun nò, bↄa a guun nò, wiↄ wɛɛlɛ wá yã́ kaaàgu. 10 Asa Kilisi aↄ zↄ̃lɛa a gĩ́naa, wápii wí bↄ zɛ aà aɛ, i fĩabo wá baadeɛ aà kua mɛ guu yãkɛawa, a maa ge a vãi.*

Gbɛ̃nazĩnaↄ kɛa na ń Luao zĩ

11 Lá wálɛ vĩakɛ Diiɛ màa, wi wɛɛlɛ gbɛ̃́ↄ yã́pi zɛ́ e. Lua wá sã́asã dↄ̃, mɛ́ wá ye à wá dↄ̃ á sↄ̃u màa. 12 Wálɛ wázĩa sáaukpaɛ́ lↄ no, wálɛ á gba zɛ́ à ĩ́anadã wá yã́ musuɛ, í e yã́zãsi gbɛ̃́ pↄ́ ì ĩ́anadã pↄ́ pↄ́ àlɛ e ń wɛ́o, i kɛ sↄ̃̀ yã́ nowa. 13 Tó álɛ e wá liaaaɛ, Lua yã́iɛ. Tó wa su wá dↄ̀ↄwa, á yã́iɛ. 14 Asa Kilisi yeawázi yã́ mɛ́ wá kũa gbãa. Wá è tó gbɛ̃́ mɛ̀ndo gà gbɛ̃́pii gɛ̃ɛ ũ, aa gà ḿpiin we. 15 À gà gbɛ̃́pii gɛ̃ɛ ũ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀ↄ su wàↄ kú ńzĩa pↄ́ ũ lↄo, sema gbɛ̃́ pↄ́ gà ń gɛ̃ɛ ũ à vù pↄ́.

16 Bee yã́i wili gbɛ̃e gwa lá dṹnia ì aà gwawa tia lↄo. Baa kɛ́ wá Kilisi dↄ̃ lá dṹnia aà dↄ̃wa yãa, wá aà dↄ̃ màa tia lↄo. 17 Tó gbɛ̃́ naa Kilisiwa, gbɛ̃́ dafuɛ. Aà kua zi gɛ̃̀, a dafu mɛ́ mↄ̀. 18 Bee bↄ̀ Lua kĩ́i píiɛ. À wá kɛanↄ na ń Kilisi gbãao, ↄ̃ à gbɛ̃́ↄ kɛa naanↄ zĩ dàwɛ̃ɛ. 19 Kilisi sabai Lua dṹnia kɛ̀anↄ na gbɛ̃́ↄ tàaeↄ yãdasai. À gbɛ̃́ↄ kɛaanↄ napi yãdàwɛ̃ɛ. 20 Beewa Kilisi gɛ̃ɛↄn wá ũ. Lua lɛ́ gbɛ̃́ↄ sisi wá musu. Wa wabikɛ̀wá Kilisi gbɛu, à kɛ na ń Luao. 21 Lua tò duunsaide gↄ̃̀ duuna awakpabↄ ũ wá yã́i, kɛ́ naawà guu Lua i to yã́ bↄwanↄ na.

6

1 Lá wálɛ zĩkɛ Luaɛ, wa awakpàɛ́, ásu to gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua kɛ̀ɛ́ kɛ pão. 2 Asa Lua mɛ̀:

Ma n yãmà a gↄↄwa,

ma dↄnlɛ suabagↄↄ.*

Gↄↄ kà sa, gbã mɛ́ suabagↄↄpi ũ.

3 Wili yã́ pↄ́ a to gbɛ̃́ fu kɛo, kɛ́ wasu wá zĩ sãa eo yã́i. 4 Wi wá luazĩkɛnkɛ ↄlↄ gbɛ̃́ↄnɛ yã́pii guu. Wi mɛnafↄ̃ maamaa ń ĩadaawáo ń taasio ń wɛ́tɛ̃ao. 5 Wà wá gbɛ̃́, wà wá ká kpɛ́u, wà fɛ̀lɛwanↄ. Wa zĩ gbãa kɛ̀, wi e i'òo, nↄana wá dɛ́. 6 Wá ↄ̀lↄnɛ́ ń nↄ̀sɛmɛndoo ń dↄ̃ao ń sùuuo ń maakɛao ń nↄ̀sɛpuao ń yenzi mↄafilisaio 7 ń sĩana'oao ń Lua gbãao. Wá maakɛbↄↄ kũa wá ↄplaau ń zɛɛo. 8 Wì wá kpɛla, wì wá kpɛbↄ. Wì wá tↄ́ vãi sí, wì wá tↄnasi. Sĩandeↄn wá ũ, ↄ̃ wì wá dilɛ mↄafilideↄ ũ. 9 Tↄdeↄn wá ũ, ↄ̃ wì wá dilɛ gbɛ̃andoↄ ũ. Wá bɛ̃́ɛɛ fá, ↄ̃ wì wá dilɛ gɛↄ ũ. Wì wá dilɛ pↄgbɛ̃aↄ ũ, ãma wìli wá dɛo. 10 Wá pↄ ìↄ naɛ, ↄ̃ wìↄ wá dilɛ pↄsiadeↄ ũ. Wi gbɛ̃́ↄ kɛ ↄdeↄ ũ dasi, ↄ̃ wìↄ wá dilɛ taasideↄ ũ. Wá pↄ́pii vĩ, ↄ̃ wìↄ wá dilɛ pↄesaideↄ ũ.

11 Kↄlɛnideↄ, wa yã'òɛ́ wásawasa, wa wá nↄ̀sɛ wɛ̃̀ɛ́. 12 Wi wá nↄ̀sɛ kṹkpaɛ́o, ámɛ a á pↄ́ kũ̀kpawɛ̃ɛ. 13 Ma yã'òɛ́ lán ma nɛ́ↄwaɛ. Lá wa wá nↄ̀sɛ wɛ̃̀ɛ́, à á nↄ̀sɛ wɛ̃wɛ̃ɛ sↄ̃.

Kɛ̃a Yesusaideↄwa

14 Ásu nakↄ̃wa ń Yesusaideↄo. Kpelewa maa ń vãio aa gbɛ̃́kpa ń kↄ̃oi? Baa kpele gupua ń gusiao vĩ ń kↄ̃oi? 15 Kilisi yã́ a kↄ̃sɛ ń Setãu pↄ́o kpelewa ni? Bↄ́ Yesude ń Yesusaideo vĩ ń kↄ̃oi? 16 Kpelewa Lua kpɛ́ lɛ́ a kɛ doũ ń tã́aↄi? Lua bɛ̃́ɛ kpɛ́n wá ũ, lá a òwa à mɛ̀:

Máↄ kúńnↄ, máↄ bɛbɛ ń guu,†

míↄ dɛ ń Lua ũ,

aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.‡

17 Ayãmɛto Dii mɛ̀:

À kɛ̃́má, àliↄ kú ádoa,

ásu ↄkã pↄ́ gbãlɛawao,§

mí á sí, 18 míↄ dɛ á Mae ũ,

íↄ dɛ ma nɛgↄ̃ɛↄ ń ma nɛnↄɛↄ ũ.*

Dii Gbãapiide mɛ́ ò.

7

1 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, lá Lua lɛgbɛ̃̀wɛ̃ɛ màa, wà kɛ̃ yã́ pↄ́ ì mɛ ń nisĩnao gbãlɛwa míↄmiↄ, wí wɛɛlɛ wà wá kua adoa lɛpapa vĩakɛa Luaɛ guu.

Pↄlu pↄ kɛa Kↄlɛnideↄwa na

2 À wá kṹ ↄplapla. Wi tàaekɛ gbɛ̃eɛo, wi gbɛ̃e ↄ̃̀ↄkpao, wi gbɛ̃e taiinkɛo. 3 Mi bee o mà yãdaála no. Má ò kↄ̀, wa gan nò, wá kún nò, á yã́ dↄ wá sↄ̃waɛ. 4 Má á náai vĩ zↄ̃ↄ, mi ĩ́anadã á yã́ musu maamaa. Wɛ́tɛ̃a mↄawɛ̃ɛ guu píi ma nↄ̀sɛninia kpɛ lↄo, ma pↄ kɛ̀na yã́iyãi. 5 Baa kɛ́ wa ka Masedoni bùsuu,* wá mɛ i e dↄ̀o. Wɛ́tɛ̃a píi wá lé, wà fɛ̀lɛwá ń sòleo, ↄ̃ wá kú sↄ̃̀deedee guu. 6 Ɔ̃ Lua pↄ́ ì yɛ̃̀ɛɛsaideↄ nↄ̀sɛ níni wá nↄ̀sɛ nìniwɛ̃ɛ Titu mↄa guu. 7 I kɛ aà mↄa ado no, kɛ́ a aà nↄ̀sɛ nìniɛ̀ yã́iɛ lↄ. A òwɛ̃ɛ álɛ ma bɛɛkɛ, á kú déndↄ̃mɛɛ guu, a zɛmanↄ sa, ↄ̃ ma pↄna kã̀fĩ.

8 Baa kɛ́ lá pↄ́ má kɛ̃̀ɛ́ á pↄ yà, má làasoo pãle dao. Ma làasoo pãle dà yãa, kɛ́ má è lápi á pↄ yà gↄↄpla, 9 ãma ma pↄ kɛ̀na sa. I kɛ kɛ́ ma á pↄ yàɛ́ yã́i no, kɛ́ á pↄsia tò a nↄ̀sɛlìlɛ yã́iɛ. Á pↄyaapi bↄ̀ Lua kĩ́iɛ. Bee yã́i ásoo wá kɛ̀ɛ́o. 10 Pↄsia pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i ì to gbɛ̃́ nↄ̀sɛlilɛ Luapi i aà suaba líↄ déndↄ̃mɛɛ vĩo. Dṹnia pↄsia mɛ́ ì ga inɛ́. 11 À gwa lá pↄsia pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́ipi zĩkɛ̀ á guu. Á mɛ wã̀ sa, a gi ń ázĩao, á pↄ fɛ̀lɛ, vĩa á kṹ, a ma bɛɛkɛ̀, a wɛtã̀, a vãikɛna swãgàga. Apii guu a ázĩa ↄ̀lↄnɛ́ kɛ́ á tàae vĩ yã́pi guuo.

12 Baa kɛ́ ma lápi kɛ̃̀ɛ́, i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ tàaekɛ̀ ge gbɛ̃́ pↄ́ à tàaekɛ̀ɛ̀ yã́i no, má kɛ̃̀ Lua dↄ̃a guu, kɛ́ á yeawázi e bↄ gupuauɛ. 13 Wá nↄ̀sɛninia bee bàasi, wá pↄna kã̀fĩ maamaa Titu pↄna yã́ musu, kɛ́ ápii á tò aà nisĩna sù yã́i. 14 Ma ĩ́anadã̀ɛ̀ yãa á yã́ musu, i to wí ma kũo. Lá wa sĩana'òɛ́ yã́pii guu, màa wá ĩ́andãa Tituɛ kɛ̀ sĩana ũ. 15 Lá a aà dìlɛ gbia a aà kpɛlà, mɛ́ a aà yãmà ápii, tó à làasookɛ̀ yã́piwa, aà nↄ̀sɛ ì ɛa yáalↄwáɛ. 16 Ma pↄ kɛ̀na, kɛ́ má á náai vĩ yã́pii guu yã́i.

8

Kↄ̃ kámasakaa

1 Gbɛ̃́ↄ, wá ye àↄ gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua kɛ̀ Yesude pↄ́ aa ku Masedoni bùsuu wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛoↄnɛ dↄ̃. 2 An yↄ̃a ń ĩadaama pãsĩo guu, an pↄ kɛ̀na maamaa, ↄ̃ baa ń ń taaside búubuukɛo aa gbadà sↄũsↄũ. 3 Má òɛ́ aa gbadà ń gbãa lɛ́u, a dɛ ń gbãa lɛ́a se. 4 Aa gbɛ̀awá ńzĩa awa ń awao, wà ń gba zɛ́ ń ↄ e àↄ ku Lua gbɛ̃́ↄ kámasa guu.* 5 Aa kɛ̀ dɛ lá wá wɛ́ dↄia, aa ńzĩa kpà Diiwa gĩa ń wápiↄ lↄ lá Lua yeiwa. 6 Ɔ̃ wa wabikɛ̀ Tituwa aà gɛ́ kámasa yã́ pↄ́ a dàalɛ á guu lɛkpaaĩi. 7 Lá á gbãa yã́pii guu, luanaaikɛa ń yã'oao ń dↄ̃ao ń yã́pii ãiao ń á yeawázio, àↄ gbãa kámasapi kaa guu lↄ.

8 I kɛ ma yãdìlɛɛ́ no, kↄai pↄ́ gbɛ̃pãleↄ kɛ̀ ↄ̃ má òɛ́, kɛ́ mà e mà á yea gbɛ̃́ↄzi sĩana dↄ̃. 9 Á wá Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛ dↄ̃. Aà pↄde'ia à gↄ̃̀ pↄsaide ũ á yã́i, ↄ̃ aà pↄsaidekɛ guu à á kɛ́ pↄdeↄ ũ. 10 Lá má è yã́pi musun we. Bee kↄ̃sì ń á gbɛ̃́ pↄ́ a zɛ ń yã́pio za muyãa, mɛ́ á kɛ̀ↄ. 11 À yã́pi lɛkpaaĩ sa. Lá á sↄu mà ń a kɛao, à kɛ á gbãa lɛ́u. 12 Tó gbɛ̃́ gbadà ń nↄ̀sɛmɛndoo a pↄvĩa lɛ́u, bee ì ká, i kɛ pↄ́ pↄ́ a vĩo no. 13 I kɛ áↄ taasikɛ gbɛ̃́ kĩniↄ aaↄ namable no. Àↄ kpaaĩa. 14 Tia kɛ́wa pↄ́ pↄ́ diázi à yoonɛ́ an pↄ́kɛ̃sãama guu. Gↄↄewa sↄ̃, pↄ́ pↄ́ dińzi aai ɛa yooɛ́ á pↄ́kɛ̃sãawá guu. Beewa áↄ kpaaĩa. 15 Lá a kɛ̃a láuwa wà mɛ̀:

Sɛ̀lɛnzↄ̃ↄde pↄ́ i fɛ̃o,

yↄↄnde pↄ́ i kɛ̃́são.†

Pↄlu Tituↄ sáaukpaa Kↄlɛnideↄnɛ

16 Ma sáaukɛ̀ ń Luao, kɛ́ a tò á yã́ dↄ Titu sↄ̃wa lamawa. 17 À wá yãmà, aà mɛ wã̀ à mↄ á gwai, àlɛ mↄ́ teasi no. 18 Wá gbɛ̃do pↄ́ aà tↄ́ lìgua Yesudeↄ guu píi baonakpaa musu ↄ̃ wá dàɛ̀. 19 Bee gbɛa lↄ Yesudeↄ aà sɛ̀ aà gɛ́wanↄ kámasa zĩ pↄ́ wálɛ kɛ kɛi. Wálɛ zĩpi kɛ Dii tↄbↄa yã́iɛ ń nↄ̀sɛmaa pↄ́ wá dào. 20 Wálɛ gbɛ̃́ↄ wá tàae'ea gba zↄ̃ↄ pↄ́ na wá ↄzĩ yã́ musu abaa bↄ. 21 I kɛ yã́ pↄ́ maa Diiɛ ↄ̃ wálɛ wɛɛlɛ adoo, ń pↄ́ pↄ́ maa gbɛ̃nazĩnaↄnɛo lↄɛ.‡ 22 Wa wá gbɛ̃pãle dànɛ́ lↄ. Wa aà laai gwà a gɛ̃na lɛ́ vĩo, wá è a ãiavĩ yã́pii guu, mɛ́ aà ãia ɛ̀a kã̀fĩ tia, kɛ́ a á náai vĩ yã́i. 23 Titu gbɛ̃́ bee sↄ̃, ma zĩkɛndee pↄ́ wi á maa wɛɛlɛ sãnun aà ũ. Wá gbɛ̃́ kĩniↄ sↄ̃, Yesudeↄ zĩnaↄnɛ, aaì Kilisi tↄbↄ. 24 Ayãmɛto à ↄlↄnɛ́ kɛ́ á yeńzi, Yesudeↄ i dↄ̃ kɛ́ wá ĩ́andãa á yã́ musu sĩana vĩ.

9

1 Má lákɛ̃ɛ́ Lua gbɛ̃́ↄ kↄ̃ kámasa pↄ́ wálɛ kápi yã́ musuo, 2 asa má dↄ̃ a nↄ̀sɛmaa dà, ↄ̃ ma ĩ́anadã̀ Masedoniↄnɛ ma mɛ̀ Gɛlɛkiↄ sↄu mà za muyãa. Á ãiapi ń gbɛ̃́ daside mɛ fɛ̀lɛ. 3 Ɔ̃ ma wá gbɛ̃́piↄ zĩ̀wá àↄ ku sↄu guu lá má òwa, kɛ́ ĩ́ana pↄ́ wá dã̀ yã́pi musu su kɛ pão. 4 Tó Masedoniↄ mↄ̀manↄ, tó aa è á sↄu i mao, wí a wá kũɛ, kɛ́ wa á náaikɛ̀ yã́i. Á è, má á pↄ́ o lↄe? 5 Ayãmɛto má è a maa mà o gbɛ̃́piↄnɛ aa dↄaamɛɛ, aa gba pↄ́ a dↄaa a a lɛgbɛ̃̀ yã́ kɛkɛ káau, a sↄu i ma, iↄ dɛ nↄ̀sɛmɛndo gba ũ, i kɛ gba teaside no.

Gbadaa ń nↄ̀sɛmɛndoo

6 À làasookɛ yã́ɛ beewa.

Tó ń tↄ̃̀ yↄↄ, ni kɛkɛ yↄↄɛ,

tó ń tↄ̃̀ zↄ̃ↄ, ni kɛkɛ zↄ̃ↄɛ.

7 Baade kpá lá à zɛ̀ò a sↄ̃ guuwa oosisisai teasisai. Lua ye gbɛ̃́ pↄ́ ì gbada ń pↄnaozi. 8 Lua a fↄ̃ to ɛ̀fãai píi liála, gↄↄpii pↄ́pii i mↄ́wá yã́pii guu e à lìála maakɛa píi guu. 9 A kɛ̃a Lua taalau wà mɛ̀:

Ì pↄ́ fã́ɛ taasideↄnɛ,

aà maakɛa ìↄ ku gↄↄpiiɛ.*

10 Lá Lua ì pↄbui kpa pↄtↄ̃nawa mɛ́ ì pↄblea kpa gbɛ̃́piiwa,† a pↄbui kpáwá, i kↄ̃́ɛ́, á maakɛa gbɛ i yàasa kṹ. 11 A á kɛ pↄdeↄ ũ yã́pii guu, íↄ gbada sↄũsↄũ gↄↄpii, gbɛ̃́ↄ i Lua sáaukpa gba pↄ́ á dànɛ́ wá sabai yã́i. 12 Asa Lua gbɛ̃́ↄ pↄ́kɛ̃sãma bↄↄlɛ ↄ̃ kámasa zĩpi lɛ́ kɛ adoo, a to Lua sáaukpaa ligua maamaa lↄɛ. 13 Gbɛ̃́ↄ Lua tↄbↄ, asa kámasa pↄ́ á kàpi lɛ́ ↄlↄnɛ́ a misìilɛ Kilisi bao pↄ́ a zɛ̀òɛ, mɛ́ a gbɛ̃kɛkɛ̀nɛ́ ń gbɛ̃́piio ń nↄ̀sɛmɛndoo, 14 aai wabikɛɛ́, aai á nidɛ Lua gbɛ̃kɛ pↄ́ tↄ̃̀wá yã́i. 15 À Lua sáaukpa aà gba pↄ́ gɛ̃̀ oaa yã́i.

10

Pↄlu gia ń azĩao

1 Ma Pↄlu, ma awakpàɛ́ ń Kilisi nↄ̀sɛniɛ sùuuo, ma gbɛ̃́ pↄ́ i mɛ má busɛ á guu mɛ́ má pãsĩ á kpɛ. 2 Ma wabikɛ̀wá, tó ma mↄ, ásu to màↄ pãsĩánↄo, asa má fↄ̃ mà a pãsĩ ↄlↄ á gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ dṹnia yã́ mɛ́ lɛ́ dↄaawɛ̃ɛↄnɛ. 3 Wá kú dṹnia guuɛ, ãma wili zĩka lán dṹnia gbɛ̃́ↄwao. 4 Wá gↄ̃kɛbↄↄá dṹnia pↄ́ no, Lua gↄ̃kɛbↄ gbãa pↄ́ wi zɛgikĩi gbooòↄnɛ. Wi ↄ̃nↄ búinaↄ suumpaò 5 ń wala pↄ́ ì gínɛ́ wà Lua dↄ̃o píi. Wi làasoo píi kṹ zĩ̀zↄↄ ũ aa misiilɛ Kilisiɛ. 6 Tó a misìilɛwɛ̃ɛ wásawasa, wá sↄu mà wà swã́gbãadeↄ swã́gaga.

7 I gbɛ̃́ gwa a bɛawaɛ. Tó gbɛ̃́ dìlɛ Kilisi pↄ́n a ũ, aà ɛa làasookɛ yã́ɛ beewa. Kilisi pↄ́n wá ũ laaàwa sↄ̃. 8 Baa tó ma ĩ́anadã̀ zↄ̃ↄ iko pↄ́ Dii kpàwá yã́ musu, wí a ma kũo, asa á zɛdↄa yã́iɛ, i kɛ á gbooa yã́i no. 9 Má ye ma lákɛ̃aɛ́ àↄ dɛɛ́ vĩadadanzi ũo. 10 Wì mɛ ma láↄ gbia, ì ń gba gbãa, ãma tó wá kú kↄ̃ wɛ́u, ma lɛ́ ìↄ busɛ, ma yã́ lí tↄ̃́máo. 11 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ o màaↄ dↄ̃ kɛ́ lá wá dɛ láↄ guu, màa wáↄ dɛ kua kↄ̃ wɛ́u.

12 Wá kɛ muaa ge wá wá lɛɛũ ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ńzĩa sáaukpaↄo. Aa ńzĩa kpaaĩa ń kↄ̃o ń ńzĩa lɛɛũa ń kↄ̃o ↄ̃nↄ vĩo. 13 Wá gbɛ̃́ beeↄ, wá ĩ́anadã dɛ a lɛ́ao. Wá dã kↄↄ pↄ́ Lua dàwɛ̃ɛ lɛ́uɛ. Baa ápiↄ, kↄↄpi á ká. 14 Lá wa ka á kĩ́i, wálɛ vĩ wá pↄ́ lɛ́ao, asa wa mↄ ń Kilisi baoo e á kĩ́i. 15 Wili ĩ́anadã dɛ a lɛ́a wa gbɛ̃pãleↄ zĩkàuo. Lá á luanaaikɛa lɛ́ kã́fĩ, wá ye zĩ pↄ́ wálɛ kɛ á guu ↄta maamaa e kↄↄ pↄ́ Lua dàwɛ̃ɛ lɛ́uɛ, 16 wí gɛ́ baopi kpái bùsu pↄ́ kú á aɛↄ guu, gbɛ̃pãleↄ tàaabaa ĩ́andãsai. 17 Tó gbɛ̃́ ye ĩ́anadã, aà dã Dii yã́ musu.* 18 I kɛ gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa sáaukpa mɛ́ maao, sema gbɛ̃́ pↄ́ Dii ì aà sáaukpa.

11

Zĩna ɛgɛnaↄ

1 À ma fↄ̃ yↄↄ ń ma sↄũkɛyão, ãma álɛ kɛ kↄ̀. 2 Lá Lua lí sí sàao, màa ↄ̃ má kũa á yã́ musu. Á gↄ̃ mɛ̀ndoɛ, ↄ̃n Kilisi ũ. Ma á kpã́sãwà wɛ̃́ndia lɛ́so ũɛ. 3 Lá mlɛ̃ kↄ̃nikɛ̀ Ɛvaɛ à aà sã̀sã,* vĩa lɛ́ ma kṹ kɛ́ a su á sã́sã sↄ̃, í á naa Kilisiwa gbãsĩsai ń nↄ̀sɛmɛndoo tó. 4 Tó gbɛ̃́ mↄ̀ Yesu yã́ pↄ́ dodo ń wá pↄ́o waasokɛ̀ɛ́, ge nisĩna pↄ́ dodo ń pↄ́ pↄ́ á èo ge baona pↄ́ dodo ń pↄ́ pↄ́ á sìo, i aà gba zɛ́ maamaaɛ. 5 Má è má kɛ̃́sãa zĩna pↄ́ a ń dílɛ dɛńlaↄzi yãe guuo. 6 Baa tó ma lɛ́na nao, má dↄ̃a vĩ. Wá ↄ̀lↄɛ́ ápii wásawasa yã́pii musu.

7 Kɛ́ ma baona pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i waasokɛ̀ɛ́ pↄ́siwásai, mɛ́ ma azĩa bùsa á kã́fĩa yã́i, tàae má kɛ̀a? 8 Ma Yesude pãleↄ taiinkɛ̀, ma a asea èmá, kɛ́ mà e màↄ zĩkɛ á guu yã́i. 9 Gↄↄ pↄ́ má kúánↄ, tó pↄ́ lɛ́ kɛ̃́sãa, mili ĩada gbɛ̃ewao. Wá gbɛ̃́ↄ bↄ̀ Masedoni bùsuu, aa mↄ̀mɛɛ ń pↄ́ pↄ́ lɛ́ kɛ̃́sãaↄ.† Má azĩa kũa, mi kɛ gbɛ̃eɛ aso ũo, mɛ́ máↄ mazĩa kũa màaɛ. 10 Ń Kilisi sĩana pↄ́ kú ma guuo, gbɛ̃e a kpa ma ĩ́andãyãpiɛ Gɛlɛsi bùsuuo. 11 Bↄ́yãi má ò màai? Má yeázi noa? Lua dↄ̃.

12 Yã́ pↄ́ málɛ kɛ máↄ kɛɛ, kɛ́ mà e zɛzↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ma lɛ́wɛↄnɛ aa ĩ́anadã láwáwa yã́i. 13 Gbɛ̃́piↄá zĩna ɛgɛnaↄnɛ! Zĩkɛn mↄafilideↄnɛ! Aaì li Kilisi zĩnaↄ ũ. 14 Yãbↄnsaɛ no. Baa Setãupi ì li gupua malaika ũɛ. 15 Lá màaɛ, tó aà zĩkɛnaↄ lì maa zĩkɛnaↄ ũ, yãbↄnsaɛ no. An zia aↄ dɛ ń yãkɛawaɛ.

Pↄlu taasikɛa a zĩnakɛ guu

16 Ma ɛa lɛ́ o lↄ, gbɛ̃e su ma gwa sↄũ ũo. Tó màan sↄ̃o, àↄ ma kũa màa, kɛ́ mà e ĩ́anadã yↄↄ. 17 Yã́ pↄ́ málɛ o, Dii mɛ́ ma dauo. Ĩana pↄ́ málɛ dã mazĩa náaikɛa guuɛ bee, málɛ dã mìsaikɛ guuɛ. 18 Lá gbɛ̃́ↄ lɛ́ ĩ́anadã dasi dṹnia yã́ musu, mapi sↄ̃ má dãɛ. 19 Asa á ↄ̃nↄnaↄ i mɛnafↄ̃ ń mìsaideↄ ń pↄnao. 20 Tó wàlɛ á kɛ zↄↄ ũ, tó wàlɛ á só, tó wàlɛ á taiinkɛ, tó wàlɛ gbãablewá, tó wàlɛ á sãnkɛ, i mɛnafↄ̃. 21 Sĩanaɛ, wá busɛ! À kɛ̀mɛɛ wí ũ! Ãma pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ kũa àlɛ a wↄ́ↄ kɛ, má kũa sↄ̃ɛ. Málɛ o mìsaikɛ guuɛ. 22 Ɛbɛluↄ no lò? Má a ũ sↄ̃ɛ. Isailiↄ no lò? Má a ũ sↄ̃ɛ. Ablahaũ buiↄ no lò? Má a ũ sↄ̃ɛ. 23 Kilisi zĩkɛnaↄ no lò? Má a ũ dɛńla. Málɛ yã'o lán ĩ́andewaɛ. Ma zĩkɛ̀ dɛńla, ma daakpɛu dɛńla,‡ má a gbɛ̃a lɛ́ dↄ̃o, ma kua ga lɛ́zĩ gɛ̃na lɛ́ vĩo. 24 Yudaↄ ma gbɛ̃ flàala lɛ bla mɛ̀ndosai§ gɛ̃n sↄo. 25 Wà ma gbɛ̃ ń goo* gɛ̃n àaↄ̃. Wà ma papa ń gbɛo gɛ̃n do.† Gó kpàlɛmanↄ gɛ̃n àaↄ̃, ma kɛ ísi guu gↄↄ do fãanɛ ń gwãasĩnao. 26 Ma wɛ̃́lɛ dasi gɛa guu miↄ ku kai guu: Swa kai, kpã́iwɛliwɛↄ kai, Yudaↄ kai, buipãleↄ kai, bɛnanguo kai, sɛ̃̀a kai, ísia kai, Yesude ɛgɛnaↄ kai. 27 Ma zĩ gbãa kɛ̀ ń wãwão, ma itɛ̃kɛ̀ a gɛ̃na lɛ́ vĩo, nↄana ń imio ma dɛdɛ, ma lɛyè a gɛ̃na lɛ́ vĩo, má kú bṹu ĩ́andɛa guu. 28 A kĩniↄ bàasi Yesudeↄ píi kã̀akɛa ìↄ tↄ̃aa lá gu lɛ́ dↄ. 29 Gbɛ̃e bùsa ↄ̃ mi busaoa? Gbɛ̃e fù ↄ̃ i ↄ̃aoa?

30 Tó a maa mà ĩ́anadãɛ, má dã ma yɛ̃̀ɛɛsaikɛ musuɛ. 31 Lua wá Dii Yesu Kilisi Mae dↄ̃ kɛ́ málɛ ɛɛtoo. Wàↄ aà sáaukpa gↄↄpii! 32 Gↄↄ pↄ́ má kú Damasi, kí Aleta ziia ò wà wɛ̃́lɛpi bĩ́ibↄlɛↄ dã wà ma kṹ, 33 ↄ̃ wà ma bↄ fɛnɛntiu, wà ma pila ń bao gbí guu bĩ́i kpɛ, ↄ̃ ma pilimá.‡

12

Pↄlu wɛ́pungu'ea

1 À kũ̀ mà ĩ́anadãɛ. Baa tó a ài vĩo, má ɛa su wɛ́pungu'eaↄ ń yã́ pↄ́ Dii ↄ̀lↄmɛɛↄwa. 2 Má gbɛ̃e dↄ̃ naa Kilisiwa, wà aà sɛ̀ gɛ̀ò e luabɛ sĩanau, a wɛ̃̀ gɛ̃o mɛ̀ndosain la. À gɛ̀ ń mɛon nò, mɛsain nò, má dↄ̃o, Lua mɛ́ dↄ̃. 3 Má dↄ̃ kɛ́ wà gbɛ̃́pi sɛ̀ gɛ̀ò e àizãnablekĩi. À gɛ̀ ń mɛon nò, mɛsain nò, Lua mɛ́ dↄ̃. 4 À yã́ pↄ́ a oa kɛo mà, gbɛ̃nazĩna a zɛ́ vĩ à sɛ́lɛ siuo. 5 Má ĩ́anadã gbɛ̃́pi yã́ musuɛ, ãma má ĩ́anadã mazĩa yã́ musuo, sema ma yɛ̃̀ɛɛsaikɛ yã́ bàasio. 6 Tó má ye ĩ́anadã, má ĩ́anadã mìsaide ũo, asa sĩana má o. Ãma má dão, kɛ́ gbɛ̃e su ma dilɛ dɛ lá á è má dɛ ge lá á mà ma lɛ́ulao. 7 Kɛ́ másu mà wala kɛ yãzↄ̃ↄ pↄ́ Lua ↄ̀lↄmɛɛↄ musuo yã́i, à lɛ sↄ̀lↄ ma mɛu Setãu ìwa ũ, àↄ ma gbɛ̃. 8 Ma wabikɛ̀ Diiwa gɛ̃n àaↄ̃ yã́pi musu, aà pↄ́pi gomala, 9 ↄ̃ a òmɛɛ gbɛ̃kɛ pↄ́ i kɛmɛɛ mↄ̀a, yɛ̃̀ɛɛsaikɛ guu ↄ̃ a gbãa sĩana ì bↄu. Ayãmɛto má ĩ́anadã ń pↄnao ma yɛ̃̀ɛɛsaikɛ musu, kɛ́ Kilisi gbãa àↄ kumala. 10 Beewa mi pↄnakɛ ń ma yɛ̃̀ɛɛsaikɛo ń widaaao ń taasikɛao ń ĩadaaao ń wɛ́tɛ̃ao Kilisi yã́i, asa gↄↄ pↄ́ ma busa ↄ̃ miↄ gbãa.

Pↄlu kã̀akɛa Kↄlɛnideↄnɛ

11 Ma mìsaikɛ kɛ̀, ámɛ a ma dau. Ámɛ a maa yãa à ma sáaukpa. Baa tó má pↄe ũo, má kɛ̃́sãa zĩna pↄ́ a ń dílɛ dɛńlapiↄzi yãe guuo. 12 Ma a zĩnakɛ seela ↄ̀lↄɛ́ ń mɛnao maamaa yãbↄnsaɛↄ ń dabudabukɛaↄ guu. 13 Bↄ́ ma á kɛ̃́sãò Yesude kĩniↄzii, kɛ́ mi gↄ̃ á gbɛ̃eɛ aso ũo bàasio? À sùuukɛmanↄ ń tàae beeo! 14 Tia kɛ́wa ma mↄa á kĩ́i gɛ̃n àaↄ̃de sↄu mà, mɛ́ má gↄ̃ á gbɛ̃eɛ aso ũo. Ámɛ málɛ á wɛɛlɛ, i kɛ á pↄ́ↄ no. Asa maeↄ mɛ́ aaì àizɛɛ dilɛ ń nɛ́ↄnɛ, i kɛ nɛ́ↄ mɛ́ aali dilɛnɛ́o. 15 Má a pↄ́ↄ ble píi, mí azĩa kpáwá ń pↄnao á wɛ̃ni yã́i. Tó ma yeaázi zↄ̃ↄkũ̀, á yeamazi a lao yã̀? 16 Ɛ̃hɛ̃, mi gↄ̃ɛ́ aso ũo, ãma wà mɛ̀ wɛzɛ̃nan ma ũ, má sìwá ń kↄ̃nioɛ. 17 Ma á blé gbɛ̃́ pↄ́ ma ń zĩ́wáↄ kee sabaia? 18 Ma wabikɛ̀ Tituwa aà gɛ́ á kĩ́i, ↄ̃ ma wá gbɛ̃dopi dàɛ̀. Titu á blé yã̀? Wá kã́ doũo lé? Wá tufa doũo lé?

19 Álɛ e yãa wálɛ bↄkĩi wɛɛlɛ yã̀? Aawo! Wálɛ yã'o ń Lua dↄ̃ao naa Kilisiwa guuɛ. Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, ma bee òɛ́ píi á zɛdↄa yã́iɛ. 20 Vĩa lɛ́ ma kṹ, tó ma ka á kĩ́i, kɛ́ másu á le lá má yeiowao, mɛ́ ásu ma e lá á yeiowao. Málɛ vĩakɛ sòleɛ ń zaakↄ̃uo ń pↄkũmao ń dɛnlawɛɛlɛao ń kↄ̃yaaao ń kↄ̃peo ń yↄ̃̀ↄo ń zↄao. 21 Vĩa lɛ́ ma kṹ kɛ́ tó ma ɛa mↄ, ma Lua a to wí ma kṹ á yã́ musu. Gbɛ̃́ pↄ́ aa duunakɛ̀ yãa aa gbãsĩkɛ̀, aa wùlɛ ń gbɛ̃pãle nↄo aa wisaiyã kɛ̀, tó aai mikɛ̃ ń yã́piↄ kɛawao, má ↄ́ↄlↄnɛ́ɛ.

13

Lɛdama gbɛzã

1 Ma mↄa á gwai gɛ̃n àaↄ̃den kɛ. Wì yã́si seelade gbɛ̃ↄn pla ge gbɛ̃ↄn àaↄ̃ musuɛ.* 2 Má òɛ́ yãa ma kuaánↄ gɛ̃n plaade guu, mɛ́ málɛ oɛ́ lↄ á kpɛ, tó ma ɛa mↄ, má gbɛ̃́ pↄ́ aa duunakɛ̀ yãaↄ ń gbɛ̃́ kĩniↄ kee tɛ̃boo. 3 Álɛ seela wɛɛlɛ kɛ́ Kilisi mɛ́ lɛ́ yã'o ma guu nolo? Too! I kɛ Kilisi gbãasai no, ìↄ gbãa á guu. 4 Sĩanaɛ, aà paa líwaá gbãasaikɛyãɛ, ãma a kú ń Lua gbãaoɛ. Màa naawà guu wá busɛ sↄ̃, ãma wáↄ kuaànↄ á guu ń Lua gbãaoɛ.

5 À ázĩa tàasika à gwa, tó á kú Yesu Kilisi náaikɛa guu. À làasookɛ ázĩawa. I dↄ̃ kɛ́ a kú á guuo lé? Tó màa no, a fuaɛ. 6 Má ye àↄ dↄ̃ kɛ́ wápiↄ wi fuao. 7 Wálɛ wabikɛ Luawa ásu vãie kɛo. I kɛ kɛ́ gbɛ̃́ↄ wá maabo yã́i no, kɛ́ à maakɛ yã́iɛ, baa tó wàlɛ wá gwa gbɛ̃́ fuaↄ ũ. 8 Wá fↄ̃ zɛzↄ̃ sĩanaɛo, sema wà zɛpooɛ̀. 9 Tó wá busɛ mɛ́ á gbãa, wá pↄ ìↄ naɛ. Yã́ pↄ́ wi a wabikɛ mɛ́ dɛ kɛ́ á yã́ e àↄ bↄlɛia wásawasa. 10 Ma yã́ beeↄ kɛ̃̀ɛ́, kɛ́ tó ma mↄ, másu wɛbiiwá mà iko pↄ́ Dii kpàa mↄɛ́o. A kpàa á zɛdↄa yã́iɛ, i kɛ á gbooa yã́i no.

11 Tòo gbɛ̃́ↄ, à gↄ̃̀ zia bàasi. À dɛ̃ɛka á yã́ e àↄ bↄlɛia wásawasa. À ma lɛdama ma. À lɛdoũkɛ àↄ na ń kↄ̃o, Lua yenzide aafiade iↄ kúánↄ. 12 À fↄkpakↄ̃wa ń Lua gbɛ̃́ↄ lɛ́pɛakↄ̃wao. Lua gbɛ̃́ↄ fↄkpàwá ḿpii.

13 Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛkɛɛ́, Lua iↄ yeázi, aà Nisĩna iↄ gbɛ̃́kpaaánↄ ápii.

* 1:15-16 Zĩn 19.21

† 1:19 Zĩn 18.5

* 2:13 Zĩn 20.1

* 3:3 Bↄa 24.12

† 3:3 Zel 31.33, Eze 11.19

‡ 3:6 Zel 31.31

§ 3:7 Bↄa 34.29

* 3:13 Bↄa 34.33

* 4:6 Daa 1.3

† 4:13 Soũ 116.10

* 5:10 Lom 14.10-12

* 6:2 Isa 49.8

† 6:16 1Kln 3.16, 6.19

‡ 6:16 Eze 37.27

§ 6:17 Isa 52.11

* 6:18 2Sam 7.14

* 7:5 2Kln 2.13

* 8:4 Lom 15.26

† 8:15 Bↄa 16.18

‡ 8:21 Yaa 3.4

* 9:9 Soũ 112.9

† 9:10 Isa 55.10

* 10:17 Zel 9.23

* 11:3 Daa 3.1-5

† 11:9 Flp 4.15-16

‡ 11:23 Zĩn 16.23

§ 11:24 Iko 25.3

* 11:25 Zĩn 16.22

† 11:25 Zĩn 14.19

‡ 11:33 Zĩn 9.23-25

* 13:1 Iko 19.15

Galatiↄ

1

2

3

4

5

6

GALATIƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Galati bùsu gbɛ̃eↄ Yesu baona mà wa sì Pↄlu wɛ̃́lɛgɛa gɛ̃n plaade ń a àaↄ̃deo guuɛ (Zĩn 16.6, 18.23). Ãma waasokɛn pãleↄ gɛ̀ we lↄ, ↄ̃ aa dàda gbɛ̃́ↄnɛ aa mɛ̀, sema Yesude pↄ́ aa dɛ Yudaↄ ũↄ misiilɛ Mↄizi ikoyãɛ, aai tↄ̃zↄ̃. Pↄlu kĩ́i yãdanɛ bee bↄ̀ Yesu Kilisi yã́ kpɛɛ, àlɛ Galati bùsu Yesudeↄ da zↄbleu. Kɛ́ a mà gbɛ̃́piↄ lɛ́ swã́sɛ yã́pizi, ↄ̃ à láɛ bee kɛ̃̀nɛ́.

Kɛ́ Pↄlu ye a gbɛ̃́ↄ ɛa laaidↄ baona zɛ́ mɛ̀ndonawa, ↄ̃ à yãdàdanɛ́ à mɛ̀:

À azĩa yã́ bↄↄlɛkɛ̀nɛ́, aà nↄ̀sɛlilɛa ń lɛdoũ pↄ́ wa kɛ̀ ń kↄ̃o ń Yelusalɛũ dↄaanaↄ ikoyãpi musu ń a kↄ̃yãmasai ń Piɛɛo yã́pi musuo. Pↄlu a zĩnakɛyã bↄↄlɛkɛ̀nɛ́, à kpàlɛ à sìwà kɛ́ a zĩnakɛpi bↄ̀ Dii kĩ́iɛ (1-2).

À gbãa'è Luabaakuańnↄ káau yã́ↄwa, ↄ̃ à mɛ̀ gbɛ̃e a e bↄ maa Mↄizi ikoyã maà sabaio, sema Yesu Kilisi náaikɛa (3-4).

À tɛkpàńgu aa wɛtã wàↄ ńzĩa vĩ ń Lua Nisĩna dↄaaanɛ́o, asa Nisĩnapi ì yãmaaↄ inɛ́ dasi, a sɛ̃́ia mɛ́ yeakↄ̃zi ũ (5-6).

À kũ̀ Yesu gãli píi ń Yesudeↄ píi swã́sɛ Pↄlu yã́pizi, aai sí ń nↄ̀sɛmɛndoo kɛ́ aa e bↄ zↄblea bui píiu.

1

Baona pãle kuo

1-2 Ma Lua zĩna Pↄlu ń ma Yesude dee pↄ́ wá sãnuↄ píi wámɛ wa láɛ bee kɛ̃̀ Yesude pↄ́ aa ku Galati bùsuuↄnɛ.* Ma zĩnakɛ i bↄ gbɛ̃nazĩna kĩ́io, gbɛ̃nazĩna mɛ́ i a lɛdↄɛkɛo, Yesu Kilisi ń Mae Lua pↄ́ aà bↄ̀ gauo mɛ́ ma zĩ. 3 Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́, aai á gba aafia. 4 Kilisipi gì a wɛ̃nii Lua wá Mae pↄeãwa, à wá duuna kɛ̃̀wá, kɛ́ à e wá bↄ dṹnia tia vãiɛ beeu. 5 Lua mɛ́ gawi vĩ gↄↄpii! Ãmi.

6 Kɛ́ álɛ bↄ Lua pↄ́ á sisi a gbɛ̃kɛ guu kpɛ màa gↄ̃̀ↄ, álɛ zɛ ń bao koleao, yã́pi dìa maamaaɛ. 7 Baona pãle kuo. Gbɛ̃́ pↄ́ ye Kilisi baopi lilɛↄ lɛ́ á liaaɛ. 8 Baa tó wápiↄ ge malaikae bↄ̀ luabɛ à baona pↄ́ i kpaaĩ ń pↄ́ pↄ́ wá òɛ́oo waasokpàɛ́, Lua láaikɛwà. 9 Wá òɛ́ yãa mɛ́ málɛ oɛ́ lↄ, tó gbɛ̃e baona pↄ́ i kpaaĩ ń pↄ́ pↄ́ á màoo waasokpàɛ́, Lua láaikɛwà.

10 Málɛ sáau wɛɛlɛ gbɛ̃nazĩnawa yã̀, ge Luaɛ? Málɛ wɛɛlɛ ma yã́ ká gbɛ̃nazĩnagu yã̀? Tó gbɛ̃nazĩna má ye à káńgu e tia, dↄ̃ Kilisi zↄ̀blenan ma ũo.

Yesu Pↄlu sɛa a zĩna ũ

11 Ma gbɛ̃́ↄ, má ye à dↄ̃ kɛ́ baona pↄ́ mi kpáɛ́ i bↄ gbɛ̃nazĩna kĩ́io. 12 Mi ma gbɛ̃nazĩna kĩ́io, gbɛ̃e mɛ́ i damɛɛo, Yesu Kilisi mɛ́ bↄ̀ mↄ̀oa.

13 Á mà lá má kú yãa Yudaↄ zɛ́u. Ma Yesudeↄ wɛtã̀ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo pãsĩpãsĩ, má wɛ̀ɛlɛ mà ń midɛ.† 14 Ma Yudaↄ zɛ́pi yã́ kũ̀ ↄplapla dɛ ma sáaↄla dasi, ma ãia dɛńla wá deziↄ fɛlɛkaayãpi guu. 15 Ãma Lua ma dilɛ a pↄ́ ũ za ma da nↄ̀sɛu.‡ Kɛ́ aà ma sísia a gbɛ̃kɛ guu gↄↄ kàɛ̀, 16 ↄ̃ à a Nɛ́ gbàɛa,§ kɛ́ mà aà baona kpá buipãleↄnɛ. Mi gɛ́ kpálɛi gbɛ̃e gɛ̃zĩo, 17 mi gɛ́ Yelusalɛũ gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ zĩnaↄ ũ ma ãaↄ kĩ́io, ma gɛ Laalubuↄ bùsuu gↄ̃̀ↄɛ, ↄ̃ ma ɛa ta Damasi.

18 Wɛ̃̀ àaↄ̃ gbɛa ↄ̃ ma gɛ Yelusalɛũ, kɛ́ wà kↄ̃ dↄ̃ ń Piɛɛo, ↄ̃ ma kɛaànↄ gↄↄ gɛ̃o.* 19 Mi zĩna pãle eo, sema Dii dãuna Zaaki bàasio. 20 Yã́ pↄ́ má kɛ̃̀ɛ́pi, má sì ń Luao, ɛɛ málɛ tóo. 21 Bee gbɛa ma gɛ Sili bùsuu ń Silisi bùsuo. 22 Gↄↄ bee Yesude pↄ́ kú Yudeↄ i wɛsimalɛo, 23 ãma aa su mà wà mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń wɛtã yãa mɛ́ lɛ́ zɛ́ pↄ́ á wɛ̀ɛlɛ kaalɛpi waasokpa tiasa, 24 ↄ̃ aa Lua tↄbↄ̀ ma yã́ musu.

2

Pↄlu kↄ̃ yãmaa ń zĩna pãleↄ

1 Wɛ̃̀ gɛ̃o mɛ̀ndosai gbɛa ma ɛa gɛ Yelusalɛũ ń Baanabao.* Ma Titu sɛ̀, à gɛ̀wanↄ lↄ. 2 Ma gɛ we, kɛ́ Lua mɛ́ bↄ̀ mↄ̀oa à kũ̀ mà gɛɛ. Ɔ̃ ma baona pↄ́ mi kpa buipãleↄnɛ bↄↄlɛkɛ̀ dↄaanaↄnɛ ńtɛ̃ɛ, kɛ́ zĩ pↄ́ má kɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ málɛ kɛo su kɛ pão. 3 Titu pↄ́ wá sãnu ń a Gɛlɛkikɛo, aai gãnawà aà tↄ̃zↄ̃o. 4 Yesude ɛgɛna pↄ́ gɛ̃̀ wá guu kpã́iↄ mɛ́ aa yã́pi dà. Aa gɛ̃̀ wá naa Kilisi Yesuwa wɛ̃́ɛkɛa tàasikaiɛ. Aa ye wá da zↄbleuɛ, 5 ↄ̃ wi we wa misìilɛnɛ́o baa yↄↄ, kɛ́ à e àↄ baona sĩana kũa yã́i. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ń gwa dↄaana ũↄ, aai yãe kã́fĩmɛɛo. Lá aa dɛ, i kɛmɛɛ yãe ũo, asa Lua lí gbɛ̃e zãboo. 7 Aa è Lua a baonakpaa buipãleↄnɛ nàmɛɛ ma ↄzĩ, lá à a kpaa Yudaↄnɛ nà Piɛɛɛ a ↄzĩwa. 8 Asa lá Lua zĩkɛ̀ Piɛɛ guu a zĩnakɛ yã́ musu Yudaↄ kĩ́i, màa à zĩkɛ̀ ma guu buipãleↄ kĩ́i. 9 Zaaki ń Piɛɛo ń Zãa pↄ́ wàlɛ ń gwa Lua kpɛ́ gbapɛlɛ ũↄ gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua kɛ̀mɛɛ dↄ̃̀, ↄ̃ aa ↄkpàwá, wá ń Baanabao gbɛ̃kɛ vĩa ń kↄ̃o seela ũ. Aa sì wápiↄ wà gɛ́ buipãleↄ kĩ́i, ḿpiↄ sↄ̃ Yudaↄ kĩ́i. 10 Yã́ pↄ́ aa yei lé, ń taasideↄ yã́ àↄ dↄwágu. Gↄↄ bee sↄ̃ wá mɛ wã̀ ń a kɛao kↄ̀.

Yesu náaikɛa mɛ́ ì wá suaba

11 Kɛ́ Piɛɛ mↄ̀ Antiↄsi, ma giɛ̀ wɛliwɛ kɛ́ à zã̀ yã́wa yã́i. 12 Asa e Zaaki zĩnaↄ aaↄ gɛ́ kái, ì pↄble ń buipãleↄɛ. Kɛ́ aa kà, ↄ̃ à bↄ̀zã à kɛ̃̀má, kɛ́ àlɛ vĩakɛ Yuda pↄ́ aa zɛ̀ ń tↄ̃zↄ̃yãoↄnɛ yã́i. 13 Yuda kĩniↄ nàwà mↄafilipi guu. Baa se aa Baanaba gà nàmá. 14 Kɛ́ má è aa baona sĩana kũa a zɛ́wao, má ò Piɛɛɛ ampii wáa: N Yuda ia ń kú lán buipãlewa, i kɛ lán Yudawa no. Kpelewa ńyↄ̃ fↄ̃ gãna buipãleↄwa aaↄ Yudaↄ yã́ kũai?

15 Yudaↄn wá ũ, buipãle pↄ́ aa Lua dↄ̃oↄn wá ũo. 16 Ãma wá dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃e lí bↄ maa zĩkɛa ikoyãpiwa yã́io, sema Yesu Kilisi náaikɛa ado bàasio.† Baa wápiↄ, wa Kilisi Yesu náaikɛ̀, kɛ́ wà e bↄ maa wá Kilisi náaikɛapi yã́iɛ, i kɛ zĩkɛa ikoyãpiwa yã́i no, asa gbɛ̃e lí bↄ maa zĩkɛa ikoyãwa yã́io.‡ 17 Gↄↄ pↄ́ wálɛ wɛɛlɛ wà bↄ maa naa Kilisiwa, tó wá è duunkɛnaↄn wá ũ sↄ̃, bee mɛ̀ Kilisi lɛ́ duuna wɛ̃zĩgba yã̀? Aawo! 18 Tó ma ɛa lɛ́ ikoyã pↄ́ má gbòo kɛkɛ, a tàaeden ma ũ we. 19 Asa má dɛ gɛ ũ ikoyãpi musuɛ, ↄ̃ ma bↄ a yã́u kɛ́ màↄ ku Lua pↄ́ ũ yã́i. Ma ga líwa ń Kilisio. 20 Mapi má kú lↄo, Kilisi mɛ́ kú ma guu. Tiasa ma gbɛ̃nazĩnkɛ guu má kú Lua Nɛ́ pↄ́ yemazi à gì a wɛ̃nii ma yã́i náaikɛa guuɛ. 21 Málɛ Lua gbɛ̃kɛ bãdɛo. Tó wì bↄ maa ikoyãpi yã́iɛ, Kilisi gà pãɛ.

3

Mↄizi ikoyã ń luanaaikɛao

1 Galati mìsaideↄ! Wa Yesu Kilisi gaa líwa sã́asã òɛ́ wásawasa. Wà pↄdàwá yã̀? 2 Má ye mà yã́ mɛ̀ndo gbɛawá. A Lua Nisĩna è zĩkɛa ikoyãwa yã́i yã̀, ge yã́ pↄ́ á màpi náaikɛa yã́iɛ? 3 Àkɛa a gↄ̃ mìsai kɛ́wai? Á dàalɛ ń Lua Nisĩna gbãaoɛ, ↄ̃ álɛ a midɛ ń ázĩa gbãao saa? 4 A taasi saɛ kɛ̀ pã yã̀? Aↄ pão. 5 Lua a Nisĩna kpàwá à dabudabuↄ kɛ̀ á guu á zĩkɛa ikoyãwa yã́i yã̀, ge yã́ pↄ́ á màpi náaikɛa yã́iɛ?

6 À gwa Ablahaũwa. À Lua náaikɛ̀, ↄ̃ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na.* 7 Àↄ dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua náai vĩↄ mɛ́ Ablahaũ buiↄ ũ.† 8 Lua baonakpà Ablahaũɛ à mɛ̀ á báaada bui píigu aà sabai,‡ asa wà dↄ̀aa wa kɛ̃̀ Luayãtaalau wà mɛ̀ Lua a to yã́ bↄ ń buipãleↄ na a náai pↄ́ aa kɛ yã́i. 9 Beewa Lua ì báaada gbɛ̃́ pↄ́ aa a náaikɛ̀ↄgu, lá a kɛ̀ a náaikɛna Ablahaũɛwa. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń zĩkɛa ikoyãwao gↄ̃̀ láaipↄ ũɛ, asa a kɛ̃a láu wà mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ líↄ yã́ pↄ́ kú ikoyã lá guuↄ kũa píi a zɛ́waoá láaipↄɛ.§ 11 Wá dↄ̃ sã́asã kɛ́ Lua lí tó yã́ bↄ̀ńnↄ na zĩkɛa ikoyãwa guuo, asa wà mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na a náai pↄ́ àlɛ kɛ yã́i mɛ́ aↄ ku.* 12 Ikoyã i kↄ̃'e ń luanaaikɛaoo, asa wà mɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ ikoyãpi kũa mɛ́ a wɛ̃ni e a guu.† 13 Kilisi gↄ̃̀ láaipↄ ũ wá gbɛu, à wá bↄ́ ikoyã láai guu, asa a kɛ̃a láu wà mɛ̀, gbɛ̃́ pↄ́ wa lòo líwaá láaipↄɛ.‡ 14 Bee kɛ̀ màa kɛ́ báaa pↄ́ Lua dà Ablahaũgu e gↄ̃ buipãleↄnɛ Kilisi Yesu sabaiɛ, wí Nisĩna pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀ e aà náaikɛa yã́i.

Mↄizi ikoyã ń Lua lɛgbɛ̃ao

15 Ma gbɛ̃́ↄ, gbɛ̃nazĩn yãkɛa taa málɛ owàɛ́. Tó gbɛ̃́ lɛgbɛ dìlɛ mɛ́ a seeladeↄ vĩ, wa fↄ̃ wà a bãdɛo, wa fↄ̃ yãe kã́fĩuo. 16 Beewa Lua lɛgbɛ̃̀ Ablahaũɛ ń aà buio. A kɛ̃a Luayãtaalau, wi mɛ ń aà buiↄ lán dasi wàlɛ owao,§ wà mɛ̀ ń aà buioɛ, gbɛ̃́ mɛ̀ndoɛ, ↄ̃n Kilisi ũ. 17 Yã́ pↄ́ má ye on kɛ: Lua dↄ̀aa lɛgbɛ̃̀ɛ̀ yãa, à mɛ̀ a bàa àↄ kuaànↄ. A wɛ̃̀ ↄ̀aa pla ń baakwio (430) gbɛa ↄ̃ ikoyã mↄ̀.* Ikoyãpi a fↄ̃ lɛgbɛ̃api gbooo, a fↄ̃ à a bãdɛo. 18 Tó wì Lua báaa e zĩkɛa ikoyãwa guuɛ, báaapi a bↄ aà lɛgbɛ̃a guu lↄo. Lua gbɛ̃kɛkɛ̀ Ablahaũɛ kɛ́ à a lɛgbɛ̃̀ɛ̀ yã́iɛ.† 19 Bↄ́yãi à ikoyã dìlɛ lↄi? A kã̀fĩ e Ablahaũ bui pↄ́ Lua lɛgbɛ̃̀ aà yã́ musu àↄ mↄɛ, kɛ́ gbɛ̃́ↄ e dↄ̃ wa dɛ Luaɛ tàaedeↄ ũ yã́i. Lua a ikoyãpi kpà malaikaↄwa, aa nà kↄ́ↄɛ a ↄzĩ, ↄ̃ a dìlɛ gbɛ̃́ↄnɛ. 20 Lua lɛgbɛ̃a sↄ̃, Luapi yã́ɛ ado, aà bàa kú ń kↄ́ↄeoo.

21 Tↄ̀ↄ! Ikoyãpi bↄ̀ Lua lɛgbɛ̃a kpɛ yã̀? Màa no! Tó ikoyã pↄ́ ì wɛ̃ni kpámá kú yãa, dↄ̃ wa bↄ maa ikoyãpi sabai. 22 A kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀, duuna gbɛ̃́pii kákpɛukɛ̀, kɛ́ báaa pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀pi e gↄ̃ Yesu Kilisi náaikɛnaↄ pↄ́ ũ aà náai pↄ́ aalɛ kɛpi yã́i.

23 Za dↄ̃ Yesu náaikɛa i mↄo, ikoyã wá kákpɛu kɛ̀, a wá kũa dakpɛunaↄ ũ e Yesu náaikɛa pↄ́ lɛ́ mↄ́ gɛ̀ bↄ̀ò. 24 Beewa ikoyãpi dɛ wá gwana ũ yãa e Kilisi àↄ mↄ́, kɛ́ wà bↄ maa aà náaikɛa yã́i. 25 Lá Yesu náaikɛa kà sa, wa bↄ wá gwana yã́u.

26 Á naa Kilisi Yesuwa guu á dɛ Lua nɛ́ↄ ũ ápii aà náai pↄ́ álɛ kɛ yã́i, 27 asa á gbɛ̃́ pↄ́ a da'ilɛkɛ̀ Kilisi pↄ́ ũↄ, a Kilisi dàɛ. 28 Yudaↄ ń buipãleↄ, zↄↄ ń wɛ̃́ɛↄ, gↄ̃ɛↄ ń nↄɛↄ dodoa kↄ̃ɛo, asa ápiiá doũɛ naa Kilisi Yesuwa. 29 Tó á dɛ Kilisi pↄ́ ũ, á dɛ Ablahaũ buiↄ ũɛ, mɛ́ á dɛ àizɛɛ pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀ɛ̀ blenaↄ ũ.‡

4

1 Málɛ oɛ́, gↄↄ pↄ́ túbiblena dɛ nɛ́ ũ, baa tó aà mae pↄ́ↄ dɛ aà pↄ́ ũ píi, a zↄ kɛ̃ao. 2 Ì misiilɛ a gwanaↄnɛ ń ziiaↄ e gↄↄ pↄ́ aà mae dìlɛwa. 3 Màa sↄ̃ wápiↄ, gↄↄ pↄ́ wi kàsaakũo, wi zↄble fɛlɛkaa pↄ́ pↄ́ wì misiilɛnɛ́ↄnɛ.* 4 Kɛ́ gↄↄ pↄ́ Lua dìlɛ kà, à a Nɛ́ zĩ̀, wà aà ì gbɛ̃nazĩna iawa Mↄizi ikoyã guu, 5 kɛ́ aà wá gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi yã́ iko vĩwáↄ bo, wí gↄ̃ a nɛ́ↄ ũ. 6 Lua a Nɛ́ Nisĩna dà wá sↄ̃ guu, kɛ́ wá dɛ a nɛ́ↄ ũ yã́i. Nisĩnapi ì wiilɛ ì mɛ: Baa, ma Mae! 7 Ayãmɛto zↄn n ũ lↄo, nɛ́n n ũ. Lá Lua Nɛ́n n ũ, à n kɛ a àizɛɛblena ũɛ.†

Pↄlu bílikɛa Galatiↄwa

8 Gↄↄ pↄ́ á Lua dↄ̃o, i zↄble pↄ́ pↄ́ aa dɛ Lua ũoↄnɛ.‡ 9 Lá a Lua dↄ̃̀ tiasa, atɛ̃sa kɛ́ Lua á dↄ̃́, bↄ́yãi a ɛa lɛ́ zɛ ń pↄ́ gia yãfũna gbãasaipiↄ lↄi? Bↄ́yãi a ɛa á ye zↄblenɛ́ dafu lↄi? 10 I gↄↄeↄ ń mↄeↄ ń dikpɛeↄ ń wɛ̃eↄ tɛ̃bo.§ 11 Vĩa ma kũ á yã́ musu. Asi taasi pã má kɛ̀ á guua?

12 Ma gbɛ̃́ↄ, ma wabikɛ̀wá, à gↄ̃mawa, asa ma gↄ̃áwaɛ. Yãa i tàaekɛmɛɛo. 13 Á dↄ̃ kɛ́ gyãekɛ guu ↄ̃ ma baonakpàuɛ́ sɛ̃́ia. 14 Baa kɛ́ ma gyãkɛa kɛ̀ɛ́ yↄ̃a ũ, i sakamaguo, i gyaũkɛao, a ma si lán Lua malaika ge Kilisi Yesupiwaɛ. 15 Báaa pↄ́ álɛ kɛmɛɛ yãa kɛ̀a ni? Má fↄ̃ o á yã́ musu, tó à zɛkɛ̀ yãa, á á wɛ́ bↄbↄ kpaaɛ. 16 Kɛ́ ma sĩana'òɛ́ yã́i ↄ̃ ma gↄ̃ á zangude ũ saa? 17 Gbɛ̃́piↄ kɛaɛ́ kɛ̀kɛ, i kɛ á maa yã́i no. Aa ye à kɛ̃́wáɛ, í namá. 18 Wãa ń yãmaao gↄↄpii mɛ́ na, i kɛ gↄↄ pↄ́ má kúánↄ ado no. 19 Ma nɛ́ yenzideↄ, málɛ á ia wãwãkɛ lↄ e Kilisi àↄ sadaágu. 20 Má ye màↄ kúánↄ tia, mí a yã'oa lilɛ, asa ma bílikɛ̀ á yã́waɛ.

Hagaa ń Salao

21 À omɛɛ, á gbɛ̃́ pↄ́ á ye misiilɛ ikoyãɛↄ, i ma lá a ku Mↄizi ikoyã guuo lé? 22 Wà mɛ̀ Ablahaũ nɛgↄ̃ɛↄ ì gbɛ̃ↄn pla. À ado ì ń zↄoɛ,* mɛ́ à ado ì ń wɛ̃́ɛo.† 23 Zↄpi nɛ'ì gbɛ̃nazĩnkɛ guuɛ, ↄ̃ wɛ̃́ɛ a pↄ́ ì Lua lɛgbɛ̃a yã́i.‡ 24 Nↄɛpiↄ yã́ dɛwɛ̃ɛ yãtaa ũ, Luabaakuańnↄ yã́ lɛɛ pla ũ. Ado bↄ̀ Sinai gbɛ kĩ́iɛ, ì zↄkɛ inɛ́. Bee mɛ́ Hagaa ũ. 25 A dɛ Sinai gbɛ pↄ́ kú Laalubuↄ bùsuu yãtaa ũ. Yelusalɛũ tia dɛ a ũ lↄ, asa àlɛ zↄble ń a gbɛ̃́ↄ píiɛ. 26 Yelusalɛũ pↄ́ kú musu mɛ́ wɛ̃́ɛ ũ. Ɔ̃mɛ wá da ũ. 27 Asa a kɛ̃a láu wà mɛ̀:

Pↄnakɛ, fĩi pↄ́ ni nɛ'io!

Gulakɛ, n gbɛ̃́ pↄ́ ni nↄwãwãkɛo!

Asa n gbɛ̃́ pↄ́ n gↄ̃ pãkpànzi,

n nɛ́ dasi aↄ dɛ nↄɛ pↄ́ a gↄ̃ aɛdↄ̀wà pↄ́a.§

28 Ápiↄ sↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ, Lua lɛgbɛ̃a nɛ́ↄn á ũ lán Izaakiwa. 29 Nɛ́ pↄ́ wa ì gbɛ̃nazĩnkɛ guu ĩadà nɛ́ pↄ́ wa ì ń Lua Nisĩna gbãaowa. Màa a dɛ ń a tiao. 30 A kɛ̃a Luayãtaalau kpelewa ni? Wà mɛ̀: Zↄ yá ń a nɛ́o, asa zↄ nɛ́ a e túbible ń wɛ̃́ɛ nɛ́oo.* 31 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ↄ, zↄ nɛ́ↄn wá ũo, wɛ̃́ɛ nɛ́ↄn wá ũ.

5

Gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ

1 Gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ yã́i Kilisi wá bói, wa gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ. À zɛò gíũgiũ, ásu to wà ɛa bakaɛ́ á níu zↄↄ ũ lↄo.

2 Mámɛmaa Pↄlu málɛ oɛ́, tó á tò wà tↄ̃zↄ̃̀ɛ́, Kilisi a kã́fĩakɛɛ́o. 3 Ma ɛa má ò ma idàwàɛ́, gbɛ̃́ pↄ́ tò wà tↄ̃zↄ̃̀ɛ, sema aà misiilɛ Mↄizi ikoyãɛ píi. 4 Á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ wɛɛlɛ à bↄ maa ikoyã guuↄ, a ázĩa kɛ̃̀ Kilisiwa, a kɛ̃ Lua gbɛ̃kɛwaɛ. 5 Yesu náaikɛa guu wá dↄ̃ kɛ́ wá bↄ maa, wá wɛ́ dↄi ń aà Nisĩna gbãao. 6 Naa Kilisi Yesuwa tↄ̃zↄ̃a ge tↄ̃zↄ̃sai yãe vĩo, sema Yesu náaikɛa pↄ́ ì to wàↄ yekↄ̃i.

7 Álɛ gɛ́ aɛ yãa maamaaɛ. Démɛ tɛa sĩanai zɛzↄ̃̀ɛ́i? 8 Yã́ pↄ́ álɛ e a zɛvĩpi i bↄ Lua pↄ́ á sisi à á sɛ́ kĩ́io. 9 Pɛ̃ɛsɛ'ɛsɛ yↄↄna ì pɛ̃ɛti sɛ́ píi.* 10 Má á náai vĩ naa Diiwa guu kɛ́ á làasoo pãle kɛo. Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ á liaa sↄ̃, Lua a aà vãipi fĩaboɛ̀, baa dén nò. 11 Mapi sↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ, tó tↄ̃zↄ̃yã waaso málɛ kɛ e gbã, bↄ́yãi wàlɛ ma wɛtãi lↄi? Tó màaɛ, dↄ̃ Kilisi gaa líwa yã́ a ↄ̃ gbɛ̃ewao. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ á liaa ń tↄ̃zↄ̃yão, aa gɛ ńzĩa lɛ wi se.

13 Ápiↄ sↄ̃ gbɛ̃́ↄ, Lua á sisi à gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũɛ, ãma ásu tó á gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũpi gↄ̃ɛ́ pↄeãkɛa zɛ́ ũo. Àↄ misiilɛkↄ̃ɛ àↄ yekↄ̃i, 14 asa yã́ mɛ̀ndoɛ bee mɛ́ dɛ Mↄizi ikoyã píi mi ũ: Ǹyↄ̃ ye n gbɛ̃́deezi lá nzĩa wɛ̃niwa. 15 Tó álɛ kↄ̃ soso kↄ̃ níwa, à laaika kↄ̃ kaalɛai.

Lua Nisĩna dↄaaanɛ́

16 Málɛ oɛ́ à to Lua Nisĩna dↄaaɛ́, ázĩa pↄeã i midɛ. 17 Ázĩa pↄeã lí kↄ̃'e ń Lua Nisĩna pↄ́oo, mɛ́ Lua Nisĩna pↄeã lí kↄ̃'e ń á pↄ́oo. Aa gìkↄ̃iɛ, ↄ̃ ili fↄ̃ yã́ pↄ́ á yei kɛ̀o.† 18 Tó Lua Nisĩna dↄaaaɛ́, Mↄizi yã́ iko vĩwáo.

19 Wá wá dàa dↄ̃ wásawasa: Káaluakaa, gbãsĩkɛa, wisaiyã, 20 tã́agbagbaa, gbɛ̃kↄↄlɛkɛa, ĩ́isɛa ń kↄ̃o, sòle, zangu, pↄkũma, dɛnlawɛɛlɛa, lɛkpaa, kↄ̃kpaalɛa, 21 wɛdↄakↄ̃ɛ, wɛ̃dɛkɛa, lalasi kↄ̃̀ↄ ń yã́ bee taaↄ. Málɛ a lɛdawá lá má dàwá yãawa, yãbeetaakɛnaↄ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i bleo.

22 Lua Nisĩna sↄ̃ ì yã́ɛ beeↄ inɛ́: Yeakↄ̃i ń pↄnao ń aafiao ń mɛnao ń gbɛ̃kɛo ń maao ń náaio 23 ń zĩabusaao ń zĩakũadↄ̃o. Ikoyãe lí gí yã́ beeↄ tàaeio. 24 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ Kilisi Yesu pↄ́ ũↄ ń dàa pàliwa ń a pↄnidɛaↄ ń a pↄeãↄ sãnu. 25 Lá wá kú Lua Nisĩna sabai, wà aà dↄ̀ↄ sɛ́. 26 Wásu wàↄ yↄ̃̀ↄ vĩo, wásuli kↄ̃ pɛãao, wásuli wɛdↄkↄ̃ɛo.

6

Ɔdaakↄ̃wa

1 Gbɛ̃́ↄ, tó wasu gbɛ̃e kũ̀ ń zãa yã́wao, á gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nisĩna dↄaaaɛ́ↄ, à gↄ̃́gↄ̃aànↄ busɛbusɛ, í laaika kɛ́ wasu á yↄ̃ sↄ̃o. 2 À kↄ̃ aso sɛ́. Álɛ Kilisi ikoyã papan we. 3 Tó gbɛ̃e lɛ́ azĩa gwa pↄ́ ũ mɛ́ a pↄe ũo, àlɛ azĩa sãsãɛ. 4 Baade a yãkɛa tàasika, i gbasa ĩ́anadã. Asu a yãlɛɛũ ń gbɛ̃pãleoo, 5 asa baade a azĩa aso sɛɛ. 6 Gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ Lua yãdaɛ̀, aà a àizɛɛ lí a yãdanɛdeɛ.

7 Ásu ázĩa sã́são, wìli kↄ̃nikɛ Luaɛo. Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ tↄ̃̀ ↄ̃ ì kɛ̃́. 8 Tó gbɛ̃́ tↄ̃̀ a dàa dↄaaaɛ guu, a kaalɛa iɛ̀. Tó gbɛ̃́ tↄ̃̀ Lua Nisĩna dↄaaaɛ guu sↄ̃, a wɛ̃ni láasai iɛ̀. 9 Wásu kpasa ń maakɛaoo, asa tó wi kã́maboòo, wá ài'e a gↄↄwa. 10 Ayãmɛto tó wa zɛ'è, wàli maakɛ gbɛ̃́piiɛ, atɛ̃sa wá Yesu náaikɛn deeↄ.

Lɛzaamá

11 À wɛ̃̀sã gbɛ̃̀nɛgbɛ̃nɛ pↄ́ má kɛ̃̀ ń mazĩa ↄo gwa sa. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ yãkɛ wɛ́ yã́iↄ mɛ́ lɛ́ gãnawá ń tↄ̃zↄ̃yão, kɛ́ wasu ĩadamá zɛa ń Kilisi gaa líwao yã́ musuo yã́iɛ. 13 Baa tↄ̃̀zↄ̃napiↄ se, aa ikoyã kũao. Aa ye à tↄ̃zↄ̃ kɛ́ wà e ĩ́anadã á seelapi musu yã́iɛ. 14 Má ĩ́anadã pↄe yã́ musuo, sema wá Dii Yesu Kilisi gaa líwa yã́ bàasio, asa a yã́i dṹnia gↄ̃̀mɛɛ gɛ ũ mɛ́ ma gↄ̃ gɛ ũ dṹniaɛ. 15 Tↄ̃zↄ̃a ge tↄ̃zↄ̃sai yãe vĩo, sema gↄ̃a gbɛ̃́ dafu ũ. 16 Lua gbɛ̃kɛkɛ gbɛ̃́ pↄ́ yã́pi kũaↄnɛ, i ń gba aafia. Aamɛ aa Isaili sĩanaↄ ũ.

17 Za gbã gbɛ̃e su ma wɛtã lↄo. Ĩa pↄ́ wa dàa Yesu yã́i gbɛ ku ma mɛwa.

18 Gbɛ̃́ↄ, wá Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛkɛ á nisĩnaɛ! Ãmi.

* 1:1-2 Zĩn 16.6

† 1:13 Zĩn 8.3

‡ 1:15 Isa 49.1

§ 1:16 Zĩn 9.3-6

* 1:18 Zĩn 9.26-30

* 2:1 Zĩn 15.2-4

† 2:16 Lom 3.20, 22

‡ 2:16 Soũ 143.2

* 3:6 Daa 15.6, Lom 4.3

† 3:7 Lom 4.16

‡ 3:8 Daa 12.3

§ 3:10 Iko 27.26

* 3:11 Abk 2.4

† 3:12 Lev 18.5

‡ 3:13 Iko 21.23

§ 3:16 Daa 12.7

* 3:17 Bↄa 12.40

† 3:18 Lom 4.14

‡ 3:29 Lom 4.13

* 4:3 Gal 4.9, Kls 2.8, 20

† 4:7 Lom 8.15-17

‡ 4:8 1Kln 8.4-6

§ 4:10 Lom 14.5, Kls 2.16

* 4:22 Daa 16.15

† 4:22 Daa 21.1-2

‡ 4:23 Lom 9.7-8

§ 4:27 Isa 54.1

* 4:30 Daa 21.9-10

* 5:9 1Kln 5.6

† 5:17 Lom 7.15-23

Ɛfɛsɛdeↄ

1

2

3

4

5

6

ƐFƐSƐDEƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Lua zĩna Pↄlu wɛ̃́lɛgɛa gɛ̃̀n àaↄ̃de guu à kɛ̀ Ɛfɛsɛ wɛ̃̀ àaↄ̃ɛ (Zĩn 19.1-20.1). Pↄlu dɛa dakpɛuna ũ guu ↄ̃ à láɛ bee kɛ̃̀u Ɛfɛsɛdeↄnɛ (3.1, 4.1) Yã́ pↄ́ àlɛ danɛ́ dɛ yã́ pↄ́ Lua a zɛkàlɛnɛ́ kɛ́ aaↄ tɛi gↄↄpii ũɛ, kɛ́ a pↄ́pii kãaa an mide Kilisiɛ, pↄ́ pↄ́ kú musu ń tↄↄlɛo píi (1.10).

Láɛ bee daalɛkĩi (1.3-3.21) yã́ pↄ́ Lua kɛ̀wɛ̃ɛ Yesu Kilisi sabai bↄↄlɛkɛ̀, ↄ̃ à lɛdoũ pↄ́ wá vĩ naa Kilisiwa yã́ bↄↄlɛkɛ̀, à mɛ̀ Lua Yuda Yesudeↄ ń buipãle Yesudeↄ kɛ̀ a gbɛ̃́ↄ ũ mɛdoũdeↄ ũ. Bee gbɛa (4.1-6.20) Pↄlu ònɛ́ aa ãiakɛ wàↄ ku mɛ̀ndoũdeↄ ũ naa Yesu Kilisiwa Yesu gãli guu, uaↄ guu, zĩkɛkĩiↄ ń Yesusaideↄ guuo.

Pↄlu Yesudeↄ gↄ̃a mɛdoũ lɛ̀ɛũ ń yã́ mɛ̀n àaↄ̃o: Yesudeↄ dɛ lán mɛwa mɛ́ Kilisi dɛ mɛpi mi ũ, Yesudeↄ dɛ lán Lua kpɛ́wa mɛ́ Kilisi dɛ a ɛ̃daalɛgbɛ ũ. Yesudeↄ dɛ nↄ pↄ́ Yesu sɛ̀ ũ. Beewa wá è Yesudeↄ lɛdoũkɛa bↄ̀ Dii kĩ́iɛ, tó wá aà náai vĩ mɛ́ wá naawà.

1

Gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua kɛ̀wɛ̃ɛ naa Kilisiwa guu

1 Mámɛmaa Pↄlu, Kilisi Yesu zĩna lá Lua yeiwa, ma láɛ bee kɛ̃̀ Lua gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Kilisi Yesu náaikɛ Ɛfɛsɛↄnɛ.* 2 Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́, aai á gba aafia. 3 Wà Lua wá Dii Yesu Kilisi Mae sáaukpa! Wá naa Kilisiwa musu Lua báaa píi dàwágu wá nisĩnau. 4 Wá naawà guu à wá sɛ́ dṹniakalɛa ãa, kɛ́ wá kua àↄ adoaɛ̀ sãasai. Aà yeawázi guu 5 à dↄ̀aa wá dílɛ a nɛ́ↄ ũ ń Yesu Kilisi gbãao, lá àlɛ yá a pↄeã guuwa, 6 kɛ́ à tↄbↄ a gbɛ̃kɛ gawide pↄ́ a kɛ̀wɛ̃ɛ a Yenzidepi guu yã́i. 7 Wá naawà guu wa bↄ aà au sabai. À wá tàaeↄ kɛ̃̀wá† a gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ 8 pↄ́ a kɛ̀wɛ̃ɛ à kɛ̀ zài guu. Ɔ̃nↄ píi ń wɛzɛ̃ píio guu 9 a tò wà a pↄeã asii dↄ̃̀, lá à zɛ̀ò à kɛ Kilisi sabaiwa. 10 Tó aà pↄeãpi kɛgↄↄ kà, a pↄ́pii kãaa an mide Kilisiɛ, pↄ́ pↄ́ kú musu ń tↄↄlɛo píi.

11 Lua pↄ́ ì yã́pii kɛ lá à zɛ̀ò a pↄeã guuwa dↄ̀aa wá dílɛ lá álɛ yáwa, à wá sɛ́ a pↄ́ ũ wá naa Kilisiwa guu, 12 kɛ́ wá gbɛ̃́ pↄ́ wá wɛ́ dↄ Kilisizi káauↄ, wàↄ dɛ aà tↄbↄnaↄ ũ. 13 Ápiↄ sↄ̃ a sĩana yãmà, a bao pↄ́ a á suabapi sì. Á naawà guu Lua a seela kɛ̀wá a Nisĩna pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ ũ. 14 A dɛ gba pↄ́ Lua dↄ̀aa dàwɛ̃ɛ e àↄ gɛ́ a gbɛ̃́ↄ boi ũ, kɛ́ aa aà tↄbↄ yã́i.

Pↄlu wabikɛa Ɛfɛsɛdeↄnɛ

15 Ayãmɛto za gↄↄ pↄ́ ma á Dii Yesu náaikɛa mà ń á yea Lua gbɛ̃́ↄ píizio, 16 mili kã́mabo ń Lua sáaukpaa á yã́ musuoo. Á yã́ ìↄ dↄmagu wabi pↄ́ mi kɛ Luawa guu. 17 Mi wabikɛ Mae Gawide, wá Dii Yesu Kilisi Luawa, aà á gba ↄ̃nↄ, i á wɛ́ kɛ̃́ɛ́ ń a Nisĩna gbãao, kɛ́ à e à a dↄ̃ wásawasa. 18 Mi wabikɛwà aà á nↄ̀sɛ wɛ̃ɛ́, kɛ́ à e zia'ea yã́ pↄ́ à á káwà dↄ̃. À gba zↄ̃ↄ gawidepi dìlɛ a gbɛ̃́ↄnɛ 19 ń a gbãa zↄ̃ↄ bↄnsaɛ pↄ́ lɛ́ zĩkɛ wá gbɛ̃́ pↄ́ wálɛ a náaikɛↄ guuo. Iko gbãapi zĩkɛ̀ Kilisi guu 20 gↄↄ pↄ́ Lua aà bↄ̀ gau à aà zↄ̃̀lɛ musu a ↄplaai.‡ 21 We Kilisi dɛu kpalablenaↄ ń ikodeↄ ń gbãadeↄ ń diiↄla píi ń tↄ́ pↄ́ wì misiilɛnɛ́ↄ píi.§ I kɛ dṹnia tiaɛ bee ado no, ń a pↄ́ pↄ́ a mↄòɛ lↄ. 22 Lua tò pↄ́pii mikpàwà,* ↄ̃ à aà dìlɛ yã́pii mide ũ Yesudeↄnɛ.† 23 Aamɛ Kilisi mɛ ũ, aa dɛ Kilisi pↄ́ ì gupii pa pɛɛa ũ.

2

Bↄa gau gɛ̃a wɛ̃niu

1 Á dɛ yãa gɛↄ ũ Luaɛ á tàaeↄ ń á duunao yã́i. 2 Á tɛ́ dṹniaɛ bee tufai, a misìilɛ ĩ́an gbãadeↄ kíaɛ, nisĩna pↄ́ dↄaaa luayãmansaiↄnɛ ń a tiaopi. 3 Wápii wá dɛńwa yãaɛ sↄ̃. Wi pↄ́ pↄ́ wá mɛ yei ń yã́ pↄ́ wá pↄ gbào kɛ. Wá ia guu wá dɛ gbɛ̃́ pↄ́ Lua a pↄkũmabↄbↄmáↄ ũ lán dãↄwa, 4 ãma Lua sùuu zↄ̃ↄ, a yewázi maamaa. 5 Gↄↄ pↄ́ wá dɛɛ̀ gɛↄ ũ wá tàaeↄ yã́i, à wá vú ń Kilisio sãnu. À á suabà a gbɛ̃kɛ guuɛ.* 6 Wá naa Kilisi Yesuwa guu à wá sɛ́ à wá zↄ̃lɛaànↄ musu, 7 kɛ́ à e a gbɛ̃kɛ zↄ̃ↄ bↄnsaɛ ↄlↄnɛ́ dṹnia pↄ́ a mↄ guu yãmaa pↄ́ a kɛ̀wɛ̃ɛ naa Kilisi Yesu guuwa. 8 Lua á suabà a gbɛ̃kɛ guu Yesu náai pↄ́ á kɛ̀ yã́iɛ. Bee i bↄ á kĩ́i no, Lua mɛ́ á gbá. 9 I bↄ á yãkɛa kĩ́i no, kɛ́ gbɛ̃e su ĩ́anadãòo yã́i. 10 Lua ↄgbɛn wá ũ. Wá naa Kilisi Yesuwa guu à wá kɛ́, kɛ́ wàↄ kú ń yãmaa pↄ́ à dↄ̀aa dìlɛwɛ̃ɛ kɛao.

Gↄ̃a mɛdoũ naa Kilisiwa guu

11 Á gbɛ̃́ pↄ́ á dɛ buipãle ũ ia guuↄ, tↄ̃̀zↄ̃naↄ ì mɛɛ́ gyafↄↄdeↄ, ãma an tↄ̃zↄ̃a dɛ gbɛ̃nazĩna ↄgbɛ ũɛ, à làasookɛ á kua ziwa. 12 Gↄↄ bee á kú Kilisi kpɛo, á dɛ zĩ̀loↄ ũ Isailiↄnɛ. Á baa ku Luabaakuańnↄ ń aà lɛgbɛ̃anɛ́o guuo. Á kú dṹnia guu wɛdↄa zia'eai sai luadↄ̃sai. 13 Á naa Kilisi Yesuwa guu tia, á gbɛ̃́ pↄ́ á zã̀ ń Luao yãaↄ a sↄ̃aàzi kãi ń Kilisipi au gbãao. 14 Aàpi mɛ́ wá kua ń kↄ̃o na ũ, a tò Yudaↄ ń buipãleↄ gↄ̃̀ mɛdoũ. Aà mɛ guu à íbɛlɛ pↄ́ da ń zãnguo bĩ́i ũ gbòo, 15 à Mↄizi ikoyã kpàgui ń a yãdilɛaↄ, kɛ́ à to an pla ḿpii gↄ̃anↄ mɛdoũ gbɛ̃́ dafuↄ ũ. Màa à ń kɛ́ ń kↄ̃o na. 16 À íbɛlɛ mìdɛ, à ḿpla ḿpii kɛ̀na ń Luao mɛdoũpi guu a gaa líwa musu. 17 À mↄ̀ kɛa na ń Luao baokpà á gbɛ̃́ pↄ́ á zã̀ ń Luaoↄnɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ kãiaànↄↄ lↄ.† 18 Aà yã́i wápii wá sↄ̃a Mae Luazi zɛ́ vĩ ń aà Nisĩna doũ gbãao. 19 Ayãmɛto á dɛ nibↄↄ ge bↄ̀mↄↄ ũ lↄo, a gↄ̃ beleↄ ũ ń Lua gbɛ̃́ↄ, aà uadeↄ ũ. 20 A gↄ̃ kpɛ́ pↄ́ Lua lɛ́ bo ũ. Zĩnaↄ ń ãnabiↄ mɛ́ a ɛ̃daalɛa ũ, mɛ́ Kilisi Yesu mɛ́ ɛ̃pi daalɛgbɛ ũ. 21 Naawà guu kpɛ́ pↄ́pii ì kↄ̃'eu, ìↄ gbã Lua kpɛ́ ũ naa Diiwa guu. 22 Ápiↄ sↄ̃ á naawà guu á dɛ kpɛ́pi dↄbↄↄ ũ, kɛ́ àↄ dɛ Lua Nisĩna kúkĩi ũ.

3

Pↄlu baonakpan ziia

1 Bee yã́ mɛ́ tò ma Pↄlu, má dɛ dakpɛuna ũ Kilisi Yesu yã́ musu á buipãleↄ yã́i. 2 I ma lá Lua a gbɛ̃kɛkɛanɛ́ zĩ dàmɛɛ má kɛ̀ á guuo lé? 3 Lua a asiiyã ↄ̀lↄmɛɛ, má kɛ̃̀ɛ́ yↄↄ kↄ̀. 4 Tó a a kyokɛ̀, á fↄ̃ dↄ̃ lá ma wɛ́ kɛ̃̀ Kilisi asiiyã musu. 5 Lua i yã́pi o gbɛ̃eɛ yãao, ↄ̃ tiasa a ↄ̀lↄ a zĩnaↄ ń a ãnabiↄnɛ ń a Nisĩna gbãao. 6 Yã́ pↄ́ ulɛa yãapin kɛ: Naa Kilisi Yesuwa guu baona maa yã́i buipãleↄ gↄ̃̀ Lua àizɛɛblenaↄ ũ ń Yudaↄ, aa gↄ̃̀ńnↄ mɛdoũdeↄ ũ. An baa ku lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ guu.* 7 Ma gↄ̃ baonapi kpana ũ gba pↄ́ Lua dàmɛɛ aà gbãa lɛ́ zĩkɛ ma guu yã́i. 8 Ma gbɛ̃́ pↄ́ má kpɛɛ Lua gbɛ̃́ↄ guu, Lua gbapi dàmɛɛ, ↄ̃ málɛ Kilisi ɛ̀fãai pↄ́ lɛ́ vĩo baonakpa buipãleↄnɛ, 9 málɛ asiiyã pↄ́ Lua lɛ́ yá ń gbɛ̃́piio bↄnɛ́ gupuau. Asiiyãpi ulɛa Lua pↄ́ pↄ́pii kɛ̀ kĩ́i za asĩnizĩ, 10 kɛ́ tiasa a to kpalablenaↄ ń ikode pↄ́ kú musuↄ a ↄ̃nↄ bui dasiↄ e a gãlideↄwa. 11 Kilisi Yesu wá Dii sabai ↄ̃ Lua pↄeã pↄ́ kú gↄↄpiipi bↄ̀lɛi. 12 Wá naawà guu wá sↄ̃a Luazi zɛ́ vĩ ń sↄ̃o dilɛa aà náaikɛa yã́i. 13 Ayãmɛto ma wabikɛ̀wá, ásu tó á pↄ ya taasi pↄ́ málɛ kɛ á yã́ musu yã́io. Á kpɛlaa yã́ɛ.

Kilisi yeawázi

14 Ayãmɛto mi kúlɛ Mae Luaɛ. 15 Maepi ↄ̃ maekɛ pↄ́ kú musu ń zĩ́lɛↄ píi ì a ↄlɛsɛ. 16 Mi wabikɛwà aà á gba gbãa á nↄ̀sɛ guu ń a Nisĩna gbãao a gawi zↄ̃ↄ lɛ́u, 17 Kilisi e sadaáguu a náai pↄ́ álɛ kɛ yã́i, á zĩ́napɛlɛa ìↄ zɛdↄa aà yeawázi guu, 18 kɛ́ à e Kilisi yeawázi yàasa ń a gbã̀ao ń a lɛsĩo ń a zã̀o wàaipa ń Lua gbɛ̃́ↄ píi, 19 í aà yeawázi pↄ́ wa fↄ̃ wà a lɛ́ dↄ̃ píio dↄ̃, Lua kɛkɛá píi i pɛɛwá.

20 Lua gbãa lɛ́ vĩo, a fↄ̃ kɛwɛ̃ɛ dɛ lá wi a wabikɛ ge wi a làasookɛla maamaa ń gbãa pↄ́ lɛ́ zĩkɛ wá guuo. 21 Aà tↄbↄ Yesudeↄ ń Kilisi Yesupio musu wɛ̃ ń wɛ̃o e gↄↄpii! Ãmi.

4

Mɛdoũkɛa

1 Ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ dakpɛuna ũ Dii yã́i, ma wabikɛ̀wá, á kua ká lá Lua á sisi àↄ dɛwa. 2 À kↄ̃ fↄ̃ àↄ yekↄ̃i zĩabusaa ń nↄ̀sɛniɛo guu ń mɛnao.* 3 À wɛtã àↄ lɛdoũ pↄ́ bↄ̀ Lua Nisĩna kĩ́i vĩ ba pↄ́ wá dↄkↄ̃wa ũ. 4 Mɛ mɛ̀ndoɛ, mɛ́ Nisĩnapi mɛ̀ndoɛ. Màa zia'ea yã́ pↄ́ Lua á káwà mɛ̀ndo lↄ. 5 Dii mɛ̀ndoɛ, mɛ́ Lua zɛ́ mɛ̀ndoɛ ń da'ilɛ mɛ̀ndoo. 6 Lua mɛ̀ndoɛ wápii Mae ũ, ↄ̃mɛ iko vĩ wá baadewa, ìↄ zĩkɛ wá baade píi guu, a kú ń wá baade píio.

7 Kilisi gbɛ̃kɛkɛ̀ wá baadeɛ lá à gbadàwɛ̃ɛ lɛ́u. 8 A yã́i a kɛ̃a láu wà mɛ̀:

Kɛ́ à dɛ̀dɛ musu ń a zĩ̀zↄↄ,

à gbadà gbɛ̃́ↄnɛ.†

9 Aà dɛdɛa bee mɛ̀ kpelewa ni? Bee mɛ̀ à pìla e tↄↄlɛ nↄnau gĩaɛ. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ pìlapi mɛ́ gbɛ̃́ pↄ fɛ̀lɛ mà luabɛa ũ, kɛ́ aà gupii pa. 11 Aàpi mɛ́ gbɛ̃eↄ gbà zɛ́ aàↄ dɛ zĩnaↄ ũ, gbɛ̃eↄ ãnabiↄ, gbɛ̃eↄ baonakpanaↄ, gbɛ̃eↄ pàsitɛɛↄ ge yãdanɛdeↄ,‡ 12 kɛ́ Lua gbɛ̃́ↄ e wàↄ ku a zĩ sↄu guu, Kilisi mɛ i zɛdↄ, 13 e wápii wàↄ ka Lua Nɛ́ náai doũ kɛawa aà dↄ̃a doũ guu, wí gↄ̃ gbɛ̃́ kàsaaↄ ũ Kilisi pↄ́ pↄ́ pɛ̀ɛwà zↄ̃ↄ lɛ́u. 14 Màa wáↄ dɛ nɛ́fɛ̃nɛna pↄ́ wì ↄ̃nↄ ń kↄ̃nio kɛnɛ́ wà ń sã́sãↄ ũ lↄo. Yã́ dafu daanɛ́ ì ń sɛ́ lán ĩ́ana ge ísↄ̃wa. 15 Wá sĩana'onɛ́ ń yeańzio, wí gbã́ yã́pii musu naa Kilisi pↄ́ dɛ mi ũwa. 16 Naawà guu mɛgu píi ì kↄ̃'eu aa nakↄ̃wa kĩↄ zĩ sabai, ↄ̃ mɛguↄ ì zĩkɛ a zɛ́wa, mɛ iↄ gbã́, iↄ zɛdↄ ń yeakↄ̃io.§

Kua zi ń kua dafuo

17 Ayãmɛto málɛ yã'oɛ́ ń Dii tↄ́o, málɛ á gbaò laai. Ásu àↄ ku lán luadↄ̃nsai pↄ́ an nↄ̀sɛ yãfũna dↄaaanɛ́ↄwao. 18 An làasoo sↄũkũ̀, aa kɛ̃a wɛ̃ni pↄ́ Lua ì kpámáwa, kɛ́ an wɛ́ sia mɛ́ an swã́ gbãa yã́i. 19 Aa nↄ̀sɛ vĩo, aa ńzĩa kpà wisaiyãwa, aa dↄ́ɛ'ĩi bui píi kɛa bĩi vĩ. 20 Ápiↄ sↄ̃ i Kilisi yãdada màao. 21 A aà yã́ mà, a sĩana pↄ́ a vĩ dàda á Yesudekɛ guu. 22 Wa òɛ́ à ↄkpa á dàa zi* pↄ́ dↄaaaɛ́i, asa a ↄ̃̀ↄkpà á pↄnidɛa vãiↄ yã́i. 23 À tó á nↄ̀sɛlilɛ, á làasoo i gↄ̃ dafu, 24 í dàa dafu pↄ́ Lua kɛ̀wɛ̃ɛ kɛ́ wà e wàↄ dɛ láawa† sɛ́, á kua iↄ adoa kua sĩande ũ yã́zɛdekɛa guu.

25 Bee yã́i à ↄkpa mↄafiliyãi, á baade lí sĩana'o a gbɛ̃́deeɛ,‡ asa mɛ̀ doũ guↄn wá ũ. 26 Tó á pↄ pà, ásu duunakɛo. Ásu to ĩatɛ̃ gɛ̃ kpɛ́u à á pↄpaa leo, 27 kɛ́ ásu Ibiisi gba gɛ̃kĩio yã́i. 28 Gbɛ̃́ pↄ́ ì kpã́i'o yãa kpã́i tó. Aà wɛtã zĩ maa kɛ ń a ↄo, i pↄ́ e à dↄò taasidelɛ. 29 Ásu to yãvãie bↄ á lɛ́uo, sema a zɛde pↄ́ a gbɛ̃́ kã́fĩ à àikɛ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ maↄnɛ. 30 Ásu Lua Nisĩna pↄ yao, asa aà kua adoaɛ. A dɛ seela pↄ́ Lua kɛ̀wá e wá bogↄↄzĩ ũ. 31 Ásuli ĩ́isɛ ń gbɛ̃eoo. À pↄkũma ń pↄkpɛ̃nɛo ń palaa gbãao ń gbɛ̃́sↄ̃sↄ̃ao ń pãsĩ bui píio tó. 32 Àↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń kↄ̃o. Àↄ kↄ̃ wɛ̃na vĩ. À sùuukɛ ń kↄ̃o lá Lua sùuukɛ̀ánↄwa naa Kilisiwa guu.§

5

Kua gupuau

1 Lá á dɛ Lua nɛ́ yenzideↄ ũ, à aà ↄlɛsɛ́. 2 Lá Kilisi yewázi à gì a wɛ̃nii wá yã́i sa'obↄ pↄ́ a gĩ ì kɛ Luaɛ na ũ, à to yeakↄ̃i dↄaaɛ́ màa sↄ̃.* 3 Lá á dɛ Lua gbɛ̃́ↄ ũ, i kũ wà káaluakaa ń dↄ́ɛ'ĩi bui píio ń bĩikɛao ma dↄ á lɛ́u bauo. 4 Wisaiyã'oa ń yãdↄↄsai oao ń faai bɛ̃̀ɛ boao maaánↄo lↄ, sema sáau yã́. 5 Àↄ dↄ̃ sã́asã kɛ́ káaluae ge dↄ́ɛ'ĩidee ge bĩidee a kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i ble ń Kilisioo. Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ lɛ́ a bĩikɛ gↄ̃̀ aà dii ũ.

6 Ásu to gbɛ̃e á sã́sã ń yãpã giioo. Yã́ bee taaↄ mɛ́ a to Lua pↄkũmabↄbↄ a yãdansaiↄwa. 7 Á bàa su àↄ kúńnↄo. 8 Á kú yãa gusiau, tiasa naa Diiwa guu á kú gupuau. Àↄ ku gupua gbɛ̃́ↄ ũ, 9 asa gupua ì maa bui píi inɛ́ ń yã́zɛdeo ń sĩanao. 10 À yã́ pↄ́ ì ka Diigu dada. 11 Á baa su àↄ kú ń gusia yãkɛa pↄ́ lí kã́fĩakɛnɛ́oo. À bↄ yã́ beeↄ kpɛ wɛliwɛ. 12 Baa yã́ pↄ́ gbɛ̃́piↄ ì kɛ asii guu oaá wíyãɛ. 13 Tó wà bↄ̀ yã́ kpɛ gupuau, wì a sã́asã dↄ̃, 14 asa pↄ́ pↄ́ bↄ̀ gupuau gↄ̃̀ gupua pↄ́ ũɛ. A yã́i tò wì mɛ:

I'ona vu fɛlɛ bↄ gɛↄ guu,

Kilisi i gupunɛ.

15 Àↄ á táa'ozɛ dↄ̃ maamaa. Ásu àↄ dɛ sↄũↄ ũo, sema ↄ̃nↄnaↄ. 16 Àli yã́ pↄ́ Lua a zɛbↄ̀ɛ́ kɛ,† asa gↄↄɛ beeↄ maao. 17 Ayãmɛto ásu àↄ sↄũo, àↄ dↄ̃ lá Dii pↄeã dɛ. 18 Ásu àↄ kú ń wɛ̃dɛkɛaoo, ì lalasizĩmáɛ. À to Lua Nisĩna paɛwá, 19 í faaibo ń kↄ̃o ń soũo ń Lua táasilɛao ń lɛ pↄ́ Lua Nisĩnapi ì daɛ́o. À lɛsi, í Dii táasilɛ á sↄ̃ guu, 20 íↄ Mae Lua sáaukpa gↄↄpii yã́pii guu ń wá Dii Yesu Kilisi tↄ́o.‡ 21 À misiilɛkↄ̃ɛ Kilisi vĩa pↄ́ á vĩ yã́i.

Gↄ̃ɛ kua ń a nao

22 Nↄɛↄ, á baade lí misiilɛ a zã́ɛ lá i kɛ Diiɛwa.§ 23 Asa gↄ̃ɛ mɛ́ nↄɛ mi ũ, lá Kilisi dɛ a gãlide pↄ́ dɛ a mɛ ũↄ mi ũ an Suabana ũwa. 24 Lá gãlidepiↄ ì misiilɛ Kilisiɛ, màa sↄ̃ nↄɛↄ baade lí misiilɛ a zã́ɛ yã́pii guu.

25 Gↄ̃ɛↄ sↄ̃, á baade líↄ ye a nazi, lá Kilisi ye a gãlideↄzi à gì a wɛ̃nii ń yã́iwa.* 26 À ń gbãsĩ wòlo da'ilɛkɛa guu ń yã́ pↄ́ aa òo, ↄ̃ aa gↄ̃̀ aà pↄ́ ũ, 27 kɛ́ à ń kpán'aɛkɛ ń gawio tèbatebasai, yuunkasai, sãasai, gbãsĩsai, tàaesai. 28 Màa à kũ̀ gↄ̃ɛↄ baade àↄ ye a nazi lá azĩa mɛwa. Gbɛ̃́ pↄ́ ye a nazi ye azĩai. 29 Gbɛ̃e líↄ za azĩa mɛuo. Ì blɛ kpawà, ì laaidↄwà, lá Kilisi ì kɛ a gãlideↄnɛwa, 30 kɛ́ wá dɛ aà mɛguↄ ũ yã́i. 31 Ayãmɛto gↄ̃ɛ ì go a de ń a daowa, ì na a nawa, aaì gↄ̃ lán sàwakula ń gbalaowa.† 32 Yã́ gbia ulɛa yã́pi guu, mɛ́ má è a dɛ Kilisi ń a gãlideↄ yã́ ũ. 33 Ń beeo a dɛ á yã́ ũ sↄ̃. Á baade líↄ ye a nazi lá azĩawa. Nↄɛ sↄ̃ aàli a zã́ yãda.

6

Nɛ́ↄ ń zↄↄ

1 Nɛ́ↄ, naa Diiwa guu àli á de ń á dao yãma, asa bee mɛ́ maa.* 2-3 Àli á de ń á dao kpɛla, kɛ́ àↄ aafia, í gɛ̃gɛ̃ dṹniau. Yã́ pↄ́ Lua dìlɛ ń lɛgbɛ̃ao sɛ̃́ian we.†

4 Maeↄ sↄ̃ ásuli á nɛ́ↄ pↄ fɛ̃o.‡ Àli ń toto, íli lɛdamá Dii gbɛ̃́ↄ nɛgwaa ũ.

5 Zↄↄ, àli á dṹnia la diiↄ yãma ń nↄ̀sɛmɛndoo ń vĩao ń lualuao, lá Kilisi álɛ kɛɛ̀wa. 6 Ásuli zĩ ↄkunwɛiana kɛnɛ́o. Àli Lua pↄeã kɛ ń nↄ̀sɛpuao Kilisi zↄↄ ũ. 7 Àli zĩkɛ ń ãiao, lá Dii álɛ kɛɛ̀wa, i kɛ gbɛ̃nazĩna no. 8 Àↄ dↄ̃ kɛ́ Dii a baade maakɛa fĩaboɛ̀, zↄ ge wɛ̃́ɛ.§

9 Diiↄ sↄ̃ àli kɛnɛ́ màa lↄ.* À yãpãsĩ'oanɛ́ tó. Àↄ dↄ̃ kɛ́ ampiↄ ń ápiↄ píi, á Dii ku musu, ìli gbɛ̃e zãboo.

Gↄ̃kɛbↄ pↄ́ Lua kpàwáↄ

10 Yã́ pↄ́ gↄ̃̀n kɛ: Àↄ gbãa naa Diiwa guu ń aà iko gbãa zↄ̃ↄo. 11 À gↄ̃kɛbↄ pↄ́ Lua kpàwáↄ da píi, kɛ́ à e zɛ gíũgiũ, í Ibiisi dↄfↄ̃. 12 Asa i kɛ gbɛ̃nazĩnaↄ wálɛ dɛ̃ɛkańnↄo, sema nisĩn vãi pↄ́ kú musuↄ. Aa dɛ dṹniaɛ bee gusia kiblenaↄ ũ ń ń mideↄ ń ń ikodeↄ. 13 Ayãmɛto àↄ gↄ̃kɛbↄpiↄ kũa píi, kɛ́ à fↄ̃ zɛ gi gↄↄ vãi zĩ́, í gↄ̃ zɛa gíũgiũ apii kɛ láaa gbɛa. 14 Àↄ zɛa gbãa, í sĩana dↄ ápi asana ũ, í yã́zɛde da mↄ̀ ula ũ.† 15 À kɛa na ń Luao baokpaa ãia kpa kyale ũ,‡ 16 íↄ luanaaikɛa kũa sɛ̀ngbao ũ gↄↄpii, kɛ́ à fↄ̃ zɛzↄ̃ Setãu kagbaↄnɛ píi. 17 À suabaa si kpa mↄ̀ fùa ũ,§ íↄ Lua yã́ pↄ́ dɛ aà Nisĩna fɛ̃nda ũ kũa. 18 Àliↄ wabikɛ gↄↄpii, íↄ Lua dↄnlɛ gbɛa yã́pii guu ń aà Nisĩna dↄaaaɛ́o. Àli a itɛ̃kɛ ń mɛna zↄ̃ↄo, íↄ wabikɛ Lua gbɛ̃́ↄnɛ píi. 19 À wabikɛmɛɛ sↄ̃, kɛ́ tó málɛ yã'o, Lua ma gba lɛ́ mà a bao asii onɛ́ sↄ̃̀deedeesai. 20 Baonapi yã́i má dɛ kↄ́ↄ pↄ́ wa dàkpɛu ũ. Àↄ wabikɛmɛɛ mà kpa sↄ̃̀deedeesai, lá à kũ̀ mà owa.

Lɛzaamá

21 Wá gbɛ̃do yenzide Tisiki, Dii zĩkɛnnáaide, a ma yã́ↄ píi baokpaɛ́, kɛ́ à e àↄ ma kua dↄ̃. 22 Ma aà zĩ̀wá, kɛ́ aà wá kua oɛ́ɛ, á nↄ̀sɛ i níni.*

23 Mae Lua ń Dii Yesu Kilisio wá gbɛ̃́ↄ gba aafia, aa ń yeakↄ̃i kã́fĩnɛ́ ń ń Lua náai pↄ́ aalɛ kɛo. 24 Lua gbɛ̃kɛkɛ gbɛ̃́ pↄ́ ye wá Dii Yesu Kilisizi láasaiↄnɛ ḿpii.

* 1:1 Zĩn 18.19-21, 19.1

† 1:7 Kls 1.14

‡ 1:20 Soũ 110.1

§ 1:21 Kls 1.16

* 1:22 Soũ 8.7

† 1:22 Kls 1.18

* 2:5 Kls 2.13

† 2:17 Isa 57.19

* 3:6 Kls 1.26-27

* 4:2 Kls 3.12-13

† 4:8 Soũ 68.18

‡ 4:11 1Kln 12.28

§ 4:16 Kls 2.19

* 4:22 Kls 3.9-10

† 4:24 Daa 1.26

‡ 4:25 Zkl 8.16

§ 4:32 Kls 3.13

* 5:2 Bↄa 29.18

† 5:16 Kls 4.5

‡ 5:20 Kls 3.16-17

§ 5:22 Kls 3.18, 1Piɛ 3.1

* 5:25 Kls 3.19, 1Piɛ 3.7

† 5:31 Daa 2.24

* 6:1 Kls 3.20

† 6:2-3 Bↄa 20.12

‡ 6:4 Kls 3.21

§ 6:8 Kls 3.22-25

* 6:9 Kls 4.1

† 6:14 Isa 11.5, 59.17

‡ 6:15 Isa 52.7

§ 6:17 Isa 59.17

* 6:22 Kls 4.7-8

Filipideↄ

1

2

3

4

FILIPIDEƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Báapua bùsu wɛ̃́lɛ sɛ̃́ia pↄ́ Pↄlu baonakpàu ↄ̃ wì mɛ Filipi, Lomadeↄ bùsu zi pↄ́ wì mɛ Masedoni guu. Bùsupi ku Gɛlɛsi bùsu gugbãntoo oiɛ. Pↄlu wɛ̃́lɛgɛa gɛ̃n plaade guu ↄ̃ à Yesu gãlipi dàalɛu (Zĩn 16.12-40). Wɛ̃̀ dasiↄ gbɛa, gↄↄ pↄ́ a dɛ dakpɛuna ũ, ↄ̃ à lápi kɛ̃̀ Filipideↄnɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo. Àlɛ ń sáaukpa an gba pↄ́ aa kpã̀sãɛ gↄↄ pↄ́ Ɛpafↄdi lɛ́ mↄ́ a gwai. À mↄ lè gↄↄ bee sↄ̃ a ku yã'ĩa guuɛ. Àlɛ onɛ́ lá aa dɛ náaideↄ ũ Kilisiɛ, aasu to ãnabi ɛgɛna pↄ́ aa kú ń guuↄ yã́ↄ ń sã́são.

Pↄlu yã́ dàalɛ à mɛ̀ (1.1-11) tó a làasookɛ̀ Filipi Yesudeↄ yã́wa, a pↄ ì kɛ naɛ, i Lua sáaukpa ń yã́ musu. Bee gbɛa à yã́ pↄ́ a leↄ bↄↄlɛkɛ̀nɛ́. A yã́ pↄ́ a su a le dↄ̃o, ãma àlɛ Lua náaikɛ naa Yesu Kilisiwa (1.12-26). À lɛdà Yesudeↄwa aa zɛ gbãa, aaiↄ Lua náaikɛ, an lɛ́ iↄ doũ, aa ńzĩa busakↄ̃ɛ, aai zↄble Luaɛ lá Yesu Kilisi a zɛ́ ↄ̀lↄnɛ́wa (1.27-2.18). Wà Yesu Kilisi kua ń aà zĩo yã'ò lɛ pↄ́ Yesudeↄ ì si guu (2.6-11). Ɛpafↄdi pↄ́ Filipideↄ aà zĩ̀ ń gbao Pↄluɛ ń Timↄteeo tò lɛdoũ pↄ́ Pↄlu vĩ ń Filipideↄ lɛ́ dɛdɛɛ (2.19-30).

Bee gbɛa Pↄlu ònɛ́ aa laaika gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ baonakpa a zɛ́waoↄzi. A ònɛ́ aali a kɛa kɛ, aali dɛ̃ɛka aa yã́ pↄ́ aalɛ yá le. Aa gↄ̃ lán Yesu Kilisiwa (lɛɛ 3). Lápi mìdɛ ń lɛdaamáo ń sáaukpaao ń fↄkpaamáↄɛ.

Wì mɛ lápiɛ pↄna lá, asa wà pↄna yã'ò lápiu sɛa a daalɛkĩi e a láakĩiwaɛ. Pↄna ì bↄ Kilisi náaikɛa kĩ́iɛ. Ń ye ǹyↄ̃ pↄnapi vĩ sↄ̃a?

1

Pↄlu wabikɛa Filipideↄnɛ

1 Ma Pↄlu ń Timↄteeo, wá Kilisi Yesu zↄ̀blenaↄ wámɛ wa láɛ bee kɛ̃̀ Lua gbɛ̃́ pↄ́ kú Filipi* naa Kilisi Yesuwaↄnɛ ń ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń ń dↄnlɛdeↄ. 2 Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́, aai á gba aafia.

3 Gↄↄ pↄ́ á yã́ dↄ̀magu píi, miↄ ma Lua sáaukpaɛ. 4 Ma wabikɛa guu píi miↄ wabikɛɛ́ ápii ń pↄnao, 5 kɛ́ á ↄ kumanↄ baonakpaa guu za gↄↄ pↄ́ á mà e ń a gbão yã́i. 6 Má dↄ̃ sã́asã, lá Lua zĩ maa dàalɛ á guu, aↄ kɛ, i a midɛ Kilisi Yesu mↄ́zĩ. 7 A maa kɛ́ máↄ á yã́ kũa ápii màa, asa á yã́ dↄ ma sↄ̃wa. Ma daakpɛun nò, ma zɛa ń baonapio a sĩana bↄa yã́in nò, ápii á ↄ ku zĩ pↄ́ Lua dàmɛɛ a gbɛ̃kɛu guu. 8 Málɛ á bɛɛkɛ ápii, lá má kú Kilisi Yesu sↄ̃ guuwa. Lua mɛ́ ma seelade ũ. 9 Mi wabikɛɛ́ á yeakↄ̃i àↄ kã́fĩ àↄ gɛ́ dↄ̃a ń wɛ́kɛ̃a wásawasao guu, 10 kɛ́ à e yã́ pↄ́ maa àↄ kɛ dↄ̃, íↄ ku nↄ̀sɛdoũdeↄ ũ tàaesai Kilisi mↄ́zĩ.† 11 Beewa maakɛa pↄ́ Yesu Kilisi ì mↄònɛ́ a liála, wi Lua tↄbↄ, wi aà sáaukpa.

Kilisi mɛ́ Pↄlu wɛ̃ni ũ

12 Gbɛ̃́ↄ, má ye àↄ dↄ̃ kɛ́ yã́ pↄ́ ma le tɛkpà baona gɛa aɛuɛ, 13 ↄ̃ sosa kibɛdↄ̃anaↄ píi ń gbɛ̃́ kĩniↄ dↄ̃̀ kɛ́ Kilisi yã́i wà ma dai kpɛ́u.‡ 14 Ma daakpɛu yã́i wá gbɛ̃́ dasideↄ Dii náaikɛ̀ dɛ yãala, ↄ̃ an sↄ̃dilɛa kã̀fĩ, aalɛ Lua yã'o gbɛ̃́ↄnɛ vĩasai.

15 Sĩanaɛ, an gbɛ̃eↄ ì Kilisi yã́ waasokɛ dɛnla ń wɛdↄakↄ̃ɛo yã́iɛ, gbɛ̃eↄ sↄ̃ ń nↄ̀sɛmaao. 16 Gbɛ̃́ beeↄ ì kɛ ń yeamazioɛ, asa aa dↄ̃ kɛ́ zɛa ń Yesu baokpaao yã́i ma yeò kpɛ́u la. 17 Wɛdↄnɛdepiↄ sↄ̃ aaì Kilisi yã́ waasokɛ dɛnlawɛɛlɛa yã́iɛ, i kɛ ń nↄ̀sɛpuao no. Aalɛ e wàlɛ ma kua kpɛ́u taasi kã́fĩmɛɛɛ. 18 Yãe yã̀? Mↄafili guun nò, sĩana guun nò, apii lé, wàlɛ Kilisi yã́ waasokɛɛ. Ma pↄ na ń beeo, mɛ́ ma pↄ a ɛa kɛ na lↄ, 19 asa má dↄ̃ kɛ́ wabi pↄ́ álɛ kɛmɛɛ ń Yesu Kilisi Nisĩna dↄnlɛo a to mà bↄ. 20 Ma wɛ́ dↄi mɛ́ má a náai vĩ maamaa, kɛ́ wí a ma kũ yãe guuo. Asa máↄ Kilisi tↄbↄ ma kuau ń sↄ̃o dilɛa gↄↄpiiɛ, atɛ̃sa tia, má kún nò, ma gan nò. 21 Asa Kilisi yã́i má kúi, mɛ́ ga dɛmɛɛ ài ũ. 22 Ãma tó má kú wɛ̃ni guu, bee dɛmɛɛ zĩ àide ũ. Má dↄ̃ lá má sɛo, 23 má kú plaplaɛ. Má ye ta màↄ kú ń Kilisio, we maamɛɛ dɛ lakĩia zã̀zã. 24 Ãma à kũ̀ màↄ ku wɛ̃ni guu á yã́iɛ. 25 Bee fɛ̃a vĩo. Má dↄ̃ kɛ́ má gↄ̃ màↄ kúánↄ ápii, kɛ́ à e gɛ́ aɛ ń pↄnao luanaaikɛa guu. 26 Beewa gↄↄ pↄ́ má ɛa mↄ á gwai, á á naa Kilisi Yesuwa ĩ́andãa zɛ́ e maamaa ma yã́i.

27 Apii lé, tó ma mↄ á gwai ge mi mↄon nò, à tó á kua kpaaĩ ń Kilisi baona yã́o, kɛ́ tó málɛ á bao ma, mà ma á zɛa gíũgiũ ń lɛdoũo, álɛ dɛ̃ɛka ń nↄ̀sɛmɛndoo baonapi zɛ́ yã́i. 28 Ásu tó á ibɛɛↄ yãe iwãa ká á pↄao. Bee aↄ dɛnɛ́ seela ũ kɛ́ aa mipɛ̀ kaalɛwa, ápiↄ sↄ̃ bↄa maa. Bee bↄ̀ Lua kĩ́iɛ. 29 Asa Lua á gbá zɛ́ à taasikɛ Kilisiɛ, i kɛ aà náaikɛa ado no. 30 Dɛ̃ɛ pↄ́ á è málɛ ká yãa§ mɛ́ á mà málɛ ká e tia, á kú dɛ̃ɛ doũpi guu.

2

Zĩabusaa

1 Lá á naa Kilisiwa kã́fĩa vĩɛ́, lá aà yeaázi lɛ́ tɛ́kpaágu, lá á lɛ́ doũ ń aà Nisĩnao, lá á kↄ̃ wɛ̃na vĩ ń sósobio, 2 à làasoo doũ kɛ, á yeakↄ̃i iↄ doũ lɛdoũdeↄ ũ, pↄeãdoũdeↄ ũ. Bee a ma pↄ kɛ na à kɛ zài. 3 Ásu yãe kɛ dɛnla ge yↄ̃̀ↄkɛa yã́io. Zĩabusaa guu àli kↄ̃ da gbia dɛ ázĩala. 4 Gbɛ̃e su làasookɛ azĩa mɛ̀ndo yã́wao, aà gbɛ̃pãleↄ pↄ́ kɛ lↄ. 5 Àↄ nↄ̀sɛ pↄ́ Kilisi Yesu vĩ vĩ sↄ̃.

6 Aà lua'ia, i gbãa'e a sáaa ń Luaokɛwao,

7 ↄ̃ à azĩa gwea tò à zↄkɛ sɛ̀,

à gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩna ũ à gbɛ̃nazĩnkɛ sɛ̀.

8 À azĩa bùsa à misìilɛ e à gɛ̀ gàò,

e gaa lipãakↄ̃awa se.

9 Ayãmɛto Lua aà sɛ̀ lɛsĩ,

à tↄ́ pↄ́ dɛ tↄ́ píila kpàɛ̀,

10 kɛ́ tó wà Yesu tↄ́ sì,

gbɛ̃́pii a kúlɛ* luabɛ ń tↄↄlɛo ń tↄↄlɛ zíɛo,

11 gbɛ̃́pii i o Yesu Kilisi mɛ́ Dii ũ

Mae Lua tↄbↄa yã́i.

12 Bee yã́i ma gbɛ̃́ yenzideↄ, lá i ma yãma gↄↄ pↄ́ má kúánↄ, atɛ̃sa lá má kúánↄ tiao, àↄ á bↄa maa lɛpapa ń vĩakɛa Luaɛo ń lualuao. 13 Asa Lua mɛ́ lɛ́ zĩkɛ á guu, àlɛ á gba a pↄeãkɛa ni ń a kɛa zɛ́o. 14 À yã́pii kɛ yã́kũtɛ̃ ń zↄao sai, 15 kɛ́ à gↄ̃ tàaesai yãesaideↄ ũ, Lua nɛ́ sãasaiↄ ũ gbãgbɛ̃ sã́sãa dↄ̀ↄsaiↄ guu.† À gupunɛ́ dṹniau lán saanaↄwa, 16 íↄ wɛ̃ni yã́ kũa, kɛ́ mà e ĩ́anadã á yã́ musu Kilisi mↄ́zĩ. Tó álɛ kɛ màa, mi bà pã lɛo, mi zĩkɛ pão. 17 Baa tó ma au a tↄ̃́lɛ á luanaaikɛa sa'o'i ũ, ma pↄ na, mɛ́ málɛ pↄnakɛánↄ ápii. 18 Ápiↄ sↄ̃ à pↄnakɛ màa, wí kɛ sãnu.

Timↄtee ń Ɛpafↄdio

19 Ń Dii Yesu báaao má ye mà Timↄtee zĩwá tia, kɛ́ mà e á bao ma, ma sↄ̃ i níni. 20 Gbɛ̃́ pↄ́ wá làasoo doũ á yã́ↄ dↄ aà sↄ̃wa sĩana kuo, aà bàasio. 21 Gbɛ̃́pii zĩa yã́ mɛ́ ì dↄaaɛ̀, i kɛ Yesu Kilisi yã́ no. 22 Á dↄ̃ lá Timↄtee náai vĩ, à zĩkɛ̀manↄ baona yã́ musu lá nɛ́ ì zĩkɛ ń a maeowa. 23 Tó má a zɛa dↄ̃ súsu, má ye mà aà zĩwá gↄ̃̀ↄ. 24 Ń Dii báaao málɛ e má mↄ́ á gwai tia mazĩa.

25 Wá gbɛ̃do Ɛpafↄdi, ma zĩkɛndeeɛ, mɛ́ ma zĩgↄ̃ dee pↄ́ a aà zĩ̀ dↄimalɛ ń pↄ́ pↄ́ málɛ a nidɛↄ, má è a maa mà aà gbaɛwáɛ. 26 Àlɛ á bɛɛkɛ ápii mɛ́ aà pↄ yà, kɛ́ a aà gyãkɛa bao mà yã́i. 27 À gyãkɛ̀ sĩana e à kà gaa, ↄ̃ Lua aà wɛ̃nagwà. I kɛ aàpi ado no, ń mapioɛ lↄ, kɛ́ ma pↄsia su zↄ̃ↄkũo yã́i. 28 Ayãmɛto málɛ kɛ kpakpa mà aà gbaɛwá, kɛ́ à wɛsikↄ̃lɛ, á pↄ i kɛ na, ma nↄ̀sɛ i níni. 29 À gbãakpaaàzi ń pↄna zↄ̃ↄo naa Diiwa guu. À gbɛ̃́ bee taa kpɛla. 30 À gↄ̃̀ lɛɛ aà ga Kilisi zĩ yã́iɛ. À gì a wɛ̃nii, kɛ́ à e dↄnlɛ pↄ́ á fↄ̃ kɛmɛɛo kɛmɛɛ yã́i.

3

Kilisi dↄ̃a

1 Ma gbɛ̃́ↄ, yã́ pↄ́ gↄ̃̀n kɛ: À tó á pↄ àↄ na Diiwa. Yã doũ ɛa oaɛ́ zĩ'ũmanↄo, mɛ́ a dɛ á aafia ũ. 2 À laaika gbɛ̃nazĩn àwalɛwanaↄzi. À laaika vãikɛna pↄ́ aaì ń taitaipiↄzi!* 3 Wá gbɛ̃́ pↄ́ wi Lua sísi ń aà Nisĩna gbãao, wi ĩ́anadã Kilisi Yesu guu, mɛ́ wiliↄ wázĩa yã́ náai vĩoↄ, wámɛ wá tↄ̃̀zↄ̃n sĩandeↄ ũ. 4 Mapi, má zɛvĩ màↄ mazĩa náaikɛ. Tó gbɛ̃́ lɛ́ e á azĩa náai vĩ, má vĩ dɛaàla. 5 Ma tↄ̃zↄ̃̀ ma gↄↄ swaaↄ̃de zĩ́ɛ. Isailin ma ũ ia guu, Bɛ̃yãmɛɛ bui, Ɛbɛlu bui zálala.† Mↄizi ikoyã musu má kú Falisiↄ gãli guu.‡ 6 Má ãiavĩ, ma ĩadà Yesudeↄwa.§ Yãkɛa a zɛ́wa Mↄizi ikoyã guu gbɛ̃e i fↄ̃ ma tàae èo. 7 Ãma yã́ pↄ́ má kũa ài ũ yãa beeↄ gↄ̃̀mɛɛ yã́ àisai ũ tia Kilisi yã́i. 8 Azaiasa ma yã́pii dìlɛ àisai ma Dii Kilisi Yesu dↄ̃a pↄ́ dɛ a píia yã́i. Kilisipi yã́i ma ↄkpà yã́piizi bìsa ũ, kɛ́ màↄ aà vĩ, 9 míↄ naawà, mà e màↄ na ń Luao Kilisipi náaikɛa yã́i. Asa Lua lí tó yã́ bↄńnↄ na ikoyãdaa yã́i no, ì to yã́ bↄńnↄ na Kilisi náaikɛa yã́iɛ. 10 Yã́ pↄ́ má yei mɛ́ dɛ mà Kilisi dↄ̃ ń gbãa pↄ́ à bↄ̀ò gauo, mí taasikɛaànↄ, mí gↄ̃ laaàwa aà ga guu 11 mí gbasa gↄ̃ gàbↄ ũ.

Pↄ́ pↄ́ ńlɛ yá lea

12 I kɛ má lè má kũ̀ à pɛ̀ɛa no, málɛ yáɛ kɛ́ mà yã́ pↄ́ Kilisi Yesu ma si a pↄ́ ũ yã́i sí ma pↄ́ ũ. 13 Gbɛ̃́ↄ, mi e má sì gĩao. Yã́ mɛ̀ndo málɛ kɛ, mi nↄnↄ pↄ́ pↄ́ kú ma aɛↄi, pↄ́ pↄ́ kú ma kpɛↄ làasookɛsai. 14 Málɛ pↄ́ pↄ́ ma wɛ́ dↄi ya mà ài pↄ́ Lua wá sisiwà musu e naa Kilisi Yesuwa guu. 15 Wá gbɛ̃́ kàsaaↄ wàↄ làasoo bee vĩ. Tó á làasoo pãle vĩ, Lua a á wɛ́ kɛ̃́ɛ́ yã́ bee musu. 16 Apii lé, lá wá kua kà a lɛ́u, wà gɛ́ aɛ zɛ́ doũpi guu.

17 Gbɛ̃́ↄ, à ma kɛa kɛ* lá wa a taa kɛ̀ɛ́, í wɛ́tɛ gbɛ̃́ pↄ́ an kua kpàaĩòↄzi. 18 Miↄ oɛ́ yãa mↄ̀ↄmↄↄ, mɛ́ ma ɛa málɛ oɛ́ tia lↄ ń wɛ́'io, gbɛ̃́ↄ ku dasi, an yãkɛa tò aa dɛ Kilisi gaa líwa ibɛɛↄ ũ. 19 Aa mipɛ̀ kaalɛwa, an gbɛɛ mɛ́ ń dii ũ, wíyã mɛ́ ń ĩ́andãbↄ ũ, dṹnia yã́ an làasoo ìↄ kuwà. 20 Wápiↄ sↄ̃, luabɛ gbɛ̃́ↄn wá ũ, wá wɛ́ dↄ Suabana pↄ́ a bↄ wezi, ↄ̃n Dii Yesu Kilisi ũ. 21 A wá mɛ̀ gbãasaiↄ li lá a mɛ̀ gawidewa ń a gbãa pↄ́ a fↄ̃ to pↄ́pii misiilɛɛo.

4

Lɛdaama

1 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ yenzideↄ, á gbɛ̃́ pↄ́ málɛ á bɛɛkɛ á dɛ ma ĩ́andãbↄ pↄ́ mi pↄnakɛò ũↄ, àↄ zɛa gíũgiũ naa Diiwa guu màa.

2 Ma awakpà Ɛvↄdiɛ ń Sɛntisio aaↄ lɛdoũ vĩ naa Diiwa guu. 3 Mpi sↄ̃ ma zĩkɛndee náaide, ma wabikɛ̀ma, dↄ nↄɛpiↄlɛ, asa aa taasikɛ̀manↄ baonakpaa guu ń Kelemaao ń ma zĩkɛndeeↄ. An tↄ́ kú àizãna taalau.*

4 À tó á pↄ àↄ na Diiwa gↄↄpii. Má òɛ́ lↄ, à tó á pↄ àↄ nawà. 5 À ázĩa busa gbɛ̃́piiɛ. Dii kãi. 6 Ásuli yãe kã̀akɛo.† Yã́pii guu à wabikɛ Luawa, í yãgbɛawà, í aà sáaukpa, í á yã'ↄ̃maↄ oɛ̀, 7 Lua i á nↄ̀sɛ ń á làasooo daɛ́ doũ naa Kilisi Yesuwa guu. Nↄ̀sɛdaadoũpi kɛ̀ zài, a dɛ gbɛ̃nazĩna dↄ̃aa.

8 Gbɛ̃́ↄ, yã́ pↄ́ gↄ̃̀ɛ́n kɛ: Yã́ pↄ́ sĩana vĩ mɛ́ a gbia, yã́ pↄ́ zɛvĩ mɛ́ a gbãsĩ vĩo, yã́ pↄ́ na mɛ́ a báaa vĩ, yã́ pↄ́ maa mɛ́ wì a sáaukpa, àli làasookɛ yã́ beeↄwa. 9 Yã́ pↄ́ má dàdaɛ́ á sì, yã́ pↄ́ á màa mɛ́ á èa, à yã́ beeↄ kɛ, Lua Aafiade iↄ kúánↄ.

Pↄlu Filipideↄ sáaukpaa

10 Ma pↄ na Diiwa à kɛ̀ zài, asa á làasoo ɛ̀a sùa sa. Á ma yãdaa yãa fá, zɛ́ i eo. 11 Mi o màa kɛ́ málɛ taasikɛ yã́i no, asa má dàda baa lá a dɛ píi, ma kua kamaguɛ. 12 Má taasi dↄ̃ mɛ́ má nama dↄ̃. Gↄↄpii gupiiu kãa ge nↄana, pↄdinzi ge pↄ́kɛ̃sãma, a yãe vĩmɛɛ lↄo. 13 Má yã́pii fↄ̃ naa Kilisi pↄ́ ì ma gba gbãawa. 14 Ń beeo kɛ́ á bàa kú ń ma taasikɛao, a yãmaakɛ̀.

15 Filipideↄ, á dↄ̃ ázĩawa, ma baonakpaaɛ́ káau guu ma bↄa á Masedoni bùsuu, Yesu gãlie ↄ kú ń dↄamalɛoo, á bàasio. 16 Baa gↄↄ pↄ́ má kú Tɛsaloni,‡ a pↄ́ pↄ́ málɛ a nidɛↄ kpã̀sãmɛɛ dɛ gɛ̃n doa.§ 17 I kɛ gba málɛ wɛɛlɛo, á ài kã́fĩa Lua kĩ́i málɛ wɛɛlɛ. 18 Ma pↄ́ pↄ́ á kpã̀sãmɛɛ è, à pà e à dìa. Ɛpafↄdi á gbaↄ kpàa, pↄ́ mↄ̀a sa. A dɛ sa'obↄ pↄ́ a gĩ na Luaɛ* ì kaaàgu à si ũ. 19 Ma Lua a pↄ́ pↄ́ á a ni vĩ kpáwá píi naa Kilisi Yesuwa guu a àizɛɛ gawide lɛ́u. 20 Wàↄ wá Lua wá Mae tↄbↄ gↄↄpii! Ãmi.

21 À fↄkpa Lua gbɛ̃́ↄwa píi naa Kilisi Yesuwa. Ma Yesude dee pↄ́ wá sãnuↄ fↄkpàwá. 22 Lua gbɛ̃́ↄ fↄkpàwá ḿpii, atɛ̃sa an gbɛ̃́ pↄ́ kú Sezaa bɛↄ. 23 Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛkɛɛ́ á nisĩnau.

* 1:1 Zĩn 16.12

† 1:10 1Kln 1.8

‡ 1:13 Zĩn 28.30

§ 1:30 Zĩn 16.19-24

* 2:10 Isa 45.23

† 2:15 Iko 32.5

* 3:2 Gal 6.12-13

† 3:5 Lom 11.1

‡ 3:5 Zĩn 23.6

§ 3:6 Zĩn 8.3

* 3:17 1Kln 4.16, 11.1

* 4:3 Bↄa 32.32-33, Soũ 69.28, Dan 12.1, Zia 3.5

† 4:6 Mat 6.25

‡ 4:16 Zĩn 17.1

§ 4:16 2Kln 11.9

* 4:18 Bↄa 29.18

Kↄlↄsideↄ

1

2

3

4

KƆLƆSIDEƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Kↄlↄsi dɛ Tuukii bùsu wɛ̃́lɛ mɛ̀ndo ũɛ. A ku Ɛfɛsɛ gukpɛ oi kiloo ↄ̀aa do taawa. Pↄlu ìwa Kↄlↄsi gbɛ̃́ Ɛpafa mɛ́ gɛ̀ ń baona yã́o we sɛ̃́ia (1.7, 4.12).

Pↄlu dɛ dakpɛuna ũ (4.3, 10, 18) Loma, ↄ̃ Ɛpafa mↄ̀ a òɛ̀ Kↄlↄsideↄ lɛ́ swãdↄ yã́ dↄ̀ↄsaizi. Waasokɛnaeↄ lɛ́ e tó gbɛ̃́ ye Lua dↄ̃, i a suaba, sema wà kúlɛ pↄ́ↄnɛ, wi tↄ̃zↄ̃, wi blɛeↄ tɛ̃́. Bao ĩ́i bee maà gbɛa gↄ̃̀ↄ Pↄlu lakɛ̃̀ Kↄlↄsi Yesudeↄnɛ à mɛ̀ Yesu Kilisi náaikɛa mɛ́ ì gbɛ̃́ suaba ado. À lápi dì Tisiki ń Onɛziũoɛ.

Fↄkpaamá ń Lua sáaukpaao gbɛa (1.1-14) Pↄlu Kilisi kíakɛ ↄ̀lↄwɛ̃ɛ. A dɛ pↄ́piia, baa nisĩn gbãaↄ, ↄ̃mɛ a gãli mi ũ (1.15-2.3). Bee gbɛa Pↄlu ń gbá laai ɛɛyã pↄ́ aa kũaↄ yã́ musu (2.4-25). À yãdànɛ́ wɛ̃ni dafu pↄ́ wá vĩ naa Yesu Kilisiwa musu, Yesudeↄ kua ń kↄ̃o yã́, uadeↄ kua ń kↄ̃o yã́ ń wá kua Yesudesaideↄ guu yã́o (3.1-4.6).

Lá midɛkĩi Pↄlu fↄkpà gbɛ̃́ↄwa (4.7-18).

Ãnabi ɛgɛnaↄ ì mↄ́ ń yã́ↄ dasi. Ampii aaì to Yesudeↄ pãalɛ zɛ́ maaɛ, aali Yesu náaikɛ a zɛ́wao. Bee yã́ mɛ́ tò Kↄlↄsideↄ lá gbãakpà Kilisi dɛa pↄ́piila yã́wa. Ɔ̃mɛ ì Ibiisi ba polo gbɛ̃́wa à aà bↄ zↄbleu ado.

1

Sáaukpaa ń wabikɛao

1 Mámɛmaa Kilisi Yesu zĩna Pↄlu lá Lua yeiwa ń wá gbɛ̃́ Timↄteeo, wa láɛ bee kɛ̃̀ 2 wá gbɛ̃́ náaide pↄ́ an kua adoa naa Kilisiwa Kↄlↄsiↄnɛ. Lua wá Mae gbɛ̃kɛkɛɛ́, i á gba aafia.

3 Gↄↄpii wá wabikɛa guu wiↄ Lua wá Dii Yesu Kilisi Mae sáaukpa, 4 asa wa á Kilisi Yesu náaikɛa bao mà ń á yea wá gbɛ̃́ↄzio píi, 5 kɛ́ á wɛ́ dↄ pↄ́ pↄ́ dilɛaɛ́ luabɛi yã́i. A yã́ sĩande mà yãa baona pↄ́ wa kpàɛ́ guu. 6 Baonapi lɛ́ nɛ'i, àlɛ ↄta dṹnia guu píi, lá a kɛ̀ á guu za gↄↄ pↄ́ á mà mɛ́ á Lua gbɛ̃kɛ sã́asã dↄ̃wa. 7 Ɛpafa wá zĩkɛndee yenzide mɛ́ yã́pi dàɛ́ wá gɛ̃ɛ ũ. Kilisi zĩkɛnnáaideɛ, 8 ↄ̃mɛ yeakↄ̃i pↄ́ Lua Nisĩna á káwà òwɛ̃ɛ.

9 A yã́i tò za gↄↄ pↄ́ wa á bao mà, wiↄ wabikɛɛ́ Luawa láasai, aà to à a pↄeã dↄ̃ wásawasa, aà Nisĩna i á gba ↄ̃nↄ ń wɛzɛ̃o píi, 10 kɛ́ àↄ ku lá Dii yeiwa, á yã́ píi i kaaàgu. Beewa á yãmaa píi kɛa àↄ ↄta, á Lua dↄ̃a iↄ kã́fĩ, 11 íↄ gbãa yã́pii guu aà gbãa gawide lɛ́u, kɛ́ à yã́pii fↄ̃ ń mɛnao ń pↄnao, 12 í Mae Lua sáaukpa, asa à wá ká baa pↄ́ a dìlɛ a gbɛ̃́ↄnɛ a gupuauwa. 13 À wá bↄ́ gusia ikou, à wá kpá a Nɛ́ mɛ̀ndona yenzide kpalau. 14 Aà sabai wa gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ, wá duuna kɛ̃̀wá.*

Kilisi dɛa pↄ́piia

15 Kilisiá Lua pↄ́ wìli e ń wɛ́oo taaɛ,

ↄ̃mɛ yoa ũ Lua pↄkɛaↄ guu píi.

16 À pↄ́pii kɛ̀ musu ń tↄↄlɛo,

pↄ́ pↄ́ wì eↄ ń pↄ́ pↄ́ wìli eoↄ,

kpalablenaↄ ge diiↄ

ge gbãadeↄ ge ikodeↄn nò.

Pↄ́pii bↄ̀ aà kĩ́iɛ,

mɛ́ aa ku aà pↄ́ ũɛ.†

17 A ku pↄ́pii ãa,

pↄ́pii kú aà sabaiɛ.

18 Ɔ̃mɛ a gãlide pↄ́ dɛ aà mɛ ũↄ mi ũ.

Ɔ̃mɛ dàalɛna ũ, gàbↄ sɛ̃́ia ũ,

kɛ́ aà gↄ̃ pↄ́pii dↄaana ũ.‡

19 Asa à kà Luagu,

ↄ̃ a tò a kɛa píi pɛ̀ɛwà.

20 A tò pↄ́pii kɛanↄ na aà sabai,

pↄ́ pↄ́ kú tↄↄlɛↄ ge musuↄn nò.

Aà au pↄ́ bↄ̀lɛ lipãakↄ̃awa

mɛ́ mↄ̀ ń aafiapio.

21 Ápiↄ sↄ̃ á kɛ̃a Luawa yãa. Aà ibɛɛↄn á ũ á làasoo ń á vãikɛaↄ yã́i, 22 ↄ̃ Lua tò a kɛanↄ na Kilisi gaa a gbɛ̃nazĩnkɛ mɛ guu yã́i sa, kɛ́ à á kpán'aɛkɛ gbãsĩsai, sãasai, tàaesai, 23 tó á zɛa gbãa á luanaaikɛa guu deesai gíũgiũ, mɛ́ i kɛ̃ zia'ea yã́ pↄ́ á kũa baona pↄ́ á mà guuwao. Wà baonapi kpà gbɛ̃́ pↄ́ Lua kɛ̀ zĩ́lɛ laↄnɛ píiɛ, mɛ́ mapi ma Pↄlu ma gↄ̃ a kpana ũ.

Pↄlu zĩkɛa Yesudeↄnɛ

24 Tiasa málɛ pↄnakɛ ń taasi pↄ́ málɛ kɛ á yã́io. Ĩa pↄ́ wa dà Kilisiwa, málɛ a pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀ ma ma mɛwa mà bↄlɛi aà gãlide pↄ́ dɛ aà mɛ ũↄ yã́i. 25 Lua zĩdàmɛɛ, ↄ̃ ma gↄ̃ gãlidepiↄ dↄnlɛde ũ. Ma aà yã'òɛ́, à pɛ̀ɛwá. 26 Asiiyã pↄ́ ulɛa gbɛ̃́ↄnɛ za asĩnizĩ zadↄ̃ Lua i dṹnia kálɛo ↄ̃mɛ bↄ̀ Lua gbɛ̃́ↄnɛ gupuau sa. 27 Lua ye aa dↄ̃ lá asiiyãpi gbia zↄ̃ↄ á buipãleↄnɛ. Asiipin kɛ: Kilisi kú á guu, ↄ̃ á wɛ́ dↄ gawii. 28 Aà yã́ waaso wi kɛ gbɛ̃́piiɛ, wi lɛdaomá, wi yãdaò gbɛ̃́piiɛ ń ↄ̃nↄ píio, kɛ́ wà gbɛ̃́pii kpán'aɛkɛ naa Kilisiwa wásawasa. 29 A yã́i tò mi zĩkɛ, mi dɛ̃ɛka ń aà gbãa pↄ́ lɛ́ zĩkɛ ma guu maamaao.

2

1 Má ye àↄ dɛ̃ɛ zↄ̃ↄ pↄ́ málɛ káɛ́ dↄ̃, ápiↄ ń Laodisideↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ wi wɛsikↄ̃lɛoↄ píi, 2 kɛ́ aa e ń sↄ̃dilɛ, aa nakↄ̃wa aa yekↄ̃i, mɛ́ wɛzɛ̃ guu aaiↄ Lua asiiyã pↄ́ dɛ Kilisi ũ dↄ̃ wásawasa, aai a ài zↄ̃ↄ e. 3 Aà guu ↄ̃nↄ ń dↄ̃ao àizɛɛ píi ulɛau. 4 Málɛ bee oɛ́, kɛ́ gbɛ̃e su á sã́sã ń lɛnaoo. 5 Baa tó má kúánↄo, ma làasoo ku, má è álɛ yãkɛ a zɛ́wa, mɛ́ á Kilisi náaikɛa gbãa, ↄ̃ ma pↄ kɛ̀na.

Pↄ́pii pɛɛamá naa Kilisiwa guu

6 Lá a Kilisi Yesu sì á Dii ũ, àↄ naawà màa, 7 á zĩ́na iↄ pɛ́lɛa aà guu, í zɛdↄu, íↄ gbãa aà náaikɛa guu lá wa dàɛ́wa, íↄ Lua sáaukpa maamaa. 8 À laaika kɛ́ gbɛ̃e su dↄ̃a gbãa kásaɛ́ à á sã́sã ń gbɛ̃nazĩna fɛlɛkaa ↄ̃nↄ pã giioo. Yã́ beeↄ ì bↄ fɛlɛkaa pↄ́ pↄ́ wì misiilɛnɛ́ↄ kĩ́iɛ, Kilisi kĩ́i no.* 9 Asa luakɛa píi pɛ̀ɛwà aà gbɛ̃nazĩnkɛ guu. 10 Naa gbɛ̃́ pↄ́ dɛ gbãa píi ń iko píio mide ũpiwa, apii pɛ̀ɛwá. 11 Naawà a tↄ̃zↄ̃̀ bↄa á dàau ũ. I kɛ tↄ̃ pↄ́ wì zↄ̃ ń ↄo no, pↄ́ Kilisi ì zↄ̃nɛ́ɛ. 12 Asa da'ilɛkɛa guu wà á vĩ́aànↄ† mɛ́ a vuaànↄ, kɛ́ a gbãa pↄ́ Lua aà fɛ̀lɛ bↄ̀ò gau náaikɛ̀ yã́i. 13 Á dɛ gɛↄ ũ yãa Luaɛ á tàaeↄ ń á luanaaikɛsaio yã́i,‡ ↄ̃ Lua á gbá wɛ̃ni dafu ń Kilisio sãnu, à sùuukɛ̀wanↄ ń wá tàaeↄ píi. 14 Lua wá tàae taala pↄ́ wá dá yã́u bãdɛ̀, a sɛ pà lipãakↄ̃awa. 15 Kilisi gaa líwa báa bↄ̀ diiↄ ń gbãadeↄla, à bↄ̀ńnↄ gupuau à ń kpán'aɛkɛ̀ zĩ̀zↄↄ ũ.

16 Ayãmɛto ásu to gbɛ̃e yãdilɛɛ́ pↄblea ge imia ge dikpɛ ge mↄbↄa dafu ge gↄↄbↄa yã́ musuo.§ 17 Yã́ beeↄ píiá yã́ pↄ́ wà mɛ̀ a mↄ taaɛ, Kilisi mɛ́ a sĩana ũ sa. 18 Ásu to gbɛ̃́ pↄ́ ì giiye gbɛ̃́ↄwa aa ńzĩa busa, aa wabikɛ ń malaikaↄ kɛ̀sɛ kũao á bↄbↄ'ↄsio. Wɛ́pungu'ea yã́ mɛ́ ìↄ gbãa gbɛ̃́ bee taaɛ, ↄ̃ ì ĩ́an gii dã a dṹnia làasoo yã́ musu. 19 A pɛa Kilisi pↄ́ dɛ mi ũwao. Naawà guu mɛgu píi ì kↄ̃'eu, aa nakↄ̃wa kĩↄ zĩ sabai, ìↄ gbã lá Lua ye à gbãwa.*

20 Lá a ga ń Kilisio fɛlɛkaa pↄ́ pↄ́ wì misiilɛnɛ́ↄ yã́ musu, bↄ́yãi i yãdilɛnɛ ma lán dṹnia gbɛ̃́ↄwai? 21 Wì mɛ ńsu kɛ́ na n ↄzĩo, ńsu kɛ́ iɛo, ńsu ↄkã kɛ́wao. 22 Pↄ́ beeↄ píi ì láa an mↄaokɛa guuɛ. Gbɛ̃nazĩna yãdanɛ ↄ̃ wa tɛi we. 23 Ɔ̃nↄ tↄ́ mɛ́ dↄ yã́ beeↄwa. Wàlɛ lousisiyã kakanɛ́ ń zĩabusaao ń ĩadaanzĩawao. Ń beeo aali kpá wá dàaɛo.

3

Kua wɛ̃ni dafu guu

1 Lá a vu ń Kilisio, à to luabɛ yã́ dↄaaɛ́, asa we Kilisi zↄ̃lɛau Lua ↄplaai.* 2 À tó á làasoo àↄ ku luabɛ yã́piↄwa, asu àↄ ku dṹnia pↄ́wao. 3 Asa a ga, á wɛ̃ni ulɛa ń Kilisio Lua guu. 4 Lá Kilisi dɛ á wɛ̃ni ũ, tó à bↄ̀ gupuau, ápiↄ sↄ̃ á bↄaànↄ ń gawio sa.

5 A yã́i tò à dṹnia yã́ pↄ́ kú á nↄ̀sɛ guu dɛ: Káaluakaa, dↄ́ɛ'ĩi, mɛfɛlɛa, vãi nidɛa ń bĩikɛao. Pↄ́ pↄ́ gbɛ̃́ lɛ́ a bĩikɛ gↄ̃̀ aà dii ũɛ. 6 Yã́ beeↄ yã́i Lua a pↄkũmabↄbↄ a yãmansaiↄwa. 7 Ápiↄ sↄ̃ á kú a guu yãa, à dↄ̀aaɛ́. 8 À ↄkpa yã́ɛ beeↄi sa: Pↄkũma, kpɛ̃nɛ, nↄ̀sɛpãsĩ, gbɛ̃́sↄ̃sↄ̃a ń wisaiyã'oao. 9 Ásu ɛɛtokↄ̃ɛo, asa a á dàa zi ń a yãkɛaↄ bↄ̀ála, 10 a a dafu pↄ́ ì á lilɛ gbɛ̃́ dafuↄ ũ dà, kɛ́ à gↄ̃ lán Lua pↄ́ á kɛ́ dafuwaɛ,† í aà dↄ̃. 11 Kua màa Yudaↄ ń buipãleↄ dodo kↄ̃ɛo, ge tↄ̃̀zↄ̃naↄ ń gyafↄↄdeↄ, ge gusↄↄdeↄ, ge ladↄ̃nsaiↄ, ge zↄↄ ń wɛ̃́ɛↄ. Kilisi mɛ́ ń ũ ḿpii, a kú ń guu ḿpii.

12 Ayãmɛto, lá Lua á sɛ́ a gbɛ̃́ yenzideↄ ũ, yã́ pↄ́ dɛ à dan kɛ: Wɛ̃nadↄ̃anɛ, gbɛ̃kɛ, zĩabusaa, nↄ̀sɛniɛ ń mɛnao.‡ 13 À kↄ̃ fↄ̃́. Tó yãe sù gɛ̃̀ á zãnguo, à sùuukɛ ń kↄ̃o. Lá Dii sùuukɛ̀ánↄ, à kɛ ń kↄ̃o màa sↄ̃.§ 14 Azaiasa àↄ yekↄ̃i, asa bee ì mↄ́ ń lɛdoũ yãkelesaio. 15 À to aafia pↄ́ Kilisi ì ń gba yã́ dↄaaɛ́ á sↄ̃ guu, asa kua ń kↄ̃o aafia Lua á sisiwà mɛdoũdeↄ ũ. Àↄ Lua sáaukpa. 16 À to Kilisi yã́ zↄ̃lɛkĩi e á nↄ̀sɛu maamaa, í yãdakↄ̃ɛ, í lɛdakↄ̃wa ń ↄ̃nↄ píio. Lua sáaukpaa guu à lɛsiɛ̀ á sↄ̃ guu ń soũo ń táasilɛao ń lɛ pↄ́ aà Nisĩna ì daɛ́o. 17 Yã́ pↄ́ álɛ kɛ ge álɛ o píi, à kɛ ń Dii Yesu tↄ́o, í Mae Lua sáaukpa ń aà gbãao.*

Lua gbɛ̃́ↄ kua

18 Nↄɛↄ, á baade lí misiilɛ á zã́ɛ.† Màa à kũ̀ àli kɛ naa Diiwa guu. 19 Gↄ̃ɛↄ, á baade líↄ ye a nazi.‡ Ásu àↄ pãsĩńnↄo. 20 Nɛ́ↄ, à á de ń á dao yãma yã́pii guu, asa bee mɛ́ ì ka Diigu.§ 21 Maeↄ, ásuli á nɛ́ↄ pↄ fɛlɛ à ń kúsu kwɛ́o.* 22 Zↄↄ, à á dṹnia diiↄ yãma yã́pii guu. Ásu zĩ ↄkunwɛiana kɛnɛ́o. À zĩkɛnɛ́ ń nↄ̀sɛmɛndoo Dii vĩakɛnaↄ ũ. 23 Yã́ pↄ́ álɛ kɛ píi, àli kɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo, lá Dii álɛ kɛɛ̀wa, i kɛ gbɛ̃nazĩna no. 24 Àↄ dↄ̃ kɛ́ Dii a fĩaboɛ́ àizãna ũ. Dii Kilisi álɛ zↄbleɛ̀. 25 Vãikɛna a a vãi gbɛ'e. Lua lí gbɛ̃e zãboo.†

4

1 Diiↄ, à á zↄↄ gwa a dↄ̀ↄwa súsu. Àↄ dↄ̃ kɛ́ ápiↄ sↄ̃ á Dii vĩ musu.*

2 À ázĩa kpa wabikɛa Luawawa, í itɛ̃kɛò ń aà sáaukpaao. 3 À wabikɛwàwɛ̃ɛ lↄ, aà zɛwɛ̃wɛ̃ɛ wà a yã́ waasokɛ, wí Kilisi asiiyã'ònɛ́. A yã́i wà ma dai kpɛ́u. 4 À wabikɛmɛɛ mà yã́pi o wásawasa lá à kũ̀ mà owa. 5 Àↄ ázĩa kũa dↄ̃ Yesusaideↄ guu ń ↄ̃nↄo. Àli yã́ pↄ́ Lua a zɛbↄ̀ɛ́ kɛ.† 6 À tó á lɛgbɛ'i àↄ na, iↄ kã́fĩa vĩ, íↄ yãwea baadewa dↄ̃.

Lɛzaamá

7 Wá gbɛ̃́ yenzide Tisiki, ma dↄnlɛde zĩkɛndee náaide Dii zĩ guu, a ma baokpaɛ́ píi. 8 Bee yã́i málɛ aà zĩwá, aà wá kua oɛ́, á nↄ̀sɛ i níni.‡ 9 Á gbɛ̃do Ɔnɛziũ,§ wá gbɛ̃́ náaide yenzide lɛ́ mↄaànↄ. Aa lakĩi yã́ↄ oɛ́ píi.

10 Alisaka pↄ́ wá sãnu kpɛ́u fↄkpàwá ń Baanaba dãuna Maakuo. Wà Maaku yã'òɛ́ kↄ̀. Tó à kà á kĩ́i, à gbãakpaaàzi. 11 Yesu pↄ́ wì mɛ Yusitu fↄkpàwá lↄ. Yuda pↄ́ wálɛ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i zĩ kɛ sãnuↄ lɛ́n we. Aa ma nↄ̀sɛ nìni. 12 Á gbɛ̃do Ɛpafa,* Kilisi Yesu zↄ̀blena fↄkpàwá. Ìↄ dɛ̃ɛka ń wabikɛaɛ́o gↄↄpii, kɛ́ à e zɛ gbãa, í kàsaakũ, Lua pↄeã i pɛɛwá wásawasa. 13 Má ò àlɛ zĩkɛɛ́ maamaa á ń Laodisideↄ ń Iɛlapↄlideↄ. 14 Wá lòotoo yenzide Luku ń Demasio fↄkpàwá. 15 À fↄkpa wá gbɛ̃́ pↄ́ kú Laodisiↄwa ń Nimfao ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì kↄ̃ kãaa aà bɛↄ. 16 Tó a láɛ bee kyokɛ̀, à kpa Laodisi gãlideↄwa aa a kyokɛ, í ń pↄ́ kyokɛ sↄ̃. 17 À o Aasipuɛ, aà laaidↄ Dii zĩ pↄ́ wa dàɛwa, i a midɛ.

18 Ma Pↄlu mámɛ ma fↄkpaawáɛ bee kɛ̃̀ ń mazĩa ↄo: Ma fↄkpàwá. À to ma kua kpɛ́u yã́ àↄ dↄágu. Lua gbɛ̃kɛkɛɛ́.

* 1:14 Ɛfɛ 1.7

† 1:16 Ɛfɛ 1.21

‡ 1:18 Ɛfɛ 1.22-23

* 2:8 Gal 4.3, 9

† 2:12 Lom 6.4

‡ 2:13 Ɛfɛ 2.1-5

§ 2:16 Lom 14.1-6

* 2:19 Ɛfɛ 4.16

* 3:1 Soũ 110.1

† 3:10 Daa 1.26, Ɛfɛ 4.22-24

‡ 3:12 Ɛfɛ 4.2

§ 3:13 Ɛfɛ 4.32

* 3:17 Ɛfɛ 5.19-20

† 3:18 Ɛfɛ 5.22, 1Piɛ 3.1

‡ 3:19 Ɛfɛ 5.25, 1Piɛ 3.7

§ 3:20 Ɛfɛ 6.1

* 3:21 Ɛfɛ 6.4

† 3:25 Ɛfɛ 6.5-8

* 4:1 Ɛfɛ 6.9

† 4:5 Ɛfɛ 5.16

‡ 4:8 Ɛfɛ 6.21-22

§ 4:9 Flm 10

* 4:12 Kls 1.7, Flm 23

1 Tɛsalonideↄ

1

2

3

4

5

TƐSALONIDEƆ LÁ SƐ̃IA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Tɛsaloniá Masedoni bùsu wɛ̃́lɛdaɛ. A ku Gɛlɛsi bùsu saɛ, Lomadeↄ mɛ́ iko vĩwà. Pↄlu wɛ̃́lɛgɛa plaade guu à gɛ̀ Filipi gĩaɛ, a gbɛ̀a Tɛsaloni. We à gãli dàalɛu, ãma i gↄↄplakɛ weo, asa Yudaↄ bↄ̀ aà kpɛ. Wà nàɛwà aà bↄ Tɛsaloni. Kɛ́ à bↄ̀ we à tà Belee (Zĩn 17.1-10). Gbɛzã gↄↄ pↄ́ a ku Kↄlɛni, ↄ̃ aà ìwa Timↄtee mↄ̀ aà lè we, à Tɛsalonideↄ yã́ sɛ̀lɛ sìuɛ̀. Ɔ̃ Pↄlu a lá sɛ̃́iaɛ bee kɛ̃̀ Tɛsalonideↄnɛ.

Bao pↄ́ Pↄlu mà Tɛsaloni Yesudeↄ yã́ musu aà pↄ kɛ̀ na. À Lua sáaukpà Tɛsaloni Yesudeↄ yãkɛa pↄ́ lɛ́ gbɛ̃́ↄ da zɛ́wa yã́ musu. Aà zĩkɛa we yã'oanɛ́ gbɛa à mɛ̀ á ɛa mↄ wɛ́kpalɛńzi (1.1-3.13). À lɛdàmá aa zɛ gbãa Dii guu, aa wɛtã wàↄ gɛ́ aɛ ń Yesu yã́o (4.13-5.11). A midɛkĩi à lɛdàumá à fↄkpàmá lↄ. (5.12-28).

Pↄlu gↄↄgbɛzãzĩ yã́ↄ bↄↄlɛkɛ̀ lↄ. A òwɛ̃ɛ wà gupu gbɛ̃́ↄnɛ, wàↄ dↄ̃ kɛ́ zĩewa wáↄ kú ń Diio gↄↄpii (4.17).

1

Tɛsalonideↄ zɛ'ↄlↄanɛ́

1 Má Pↄlu ń Silivɛ̃ɛo ń Timↄteeo wámɛ wa láɛ bee kɛ̃̀ Tɛsaloni* Yesude pↄ́ aa na Mae Lua ń Dii Yesu Kilisiowaↄnɛ. Lua gbɛ̃kɛkɛɛ́, i á gba aafia.

2 Wá wabikɛa guu á yã́ ìↄ dↄwágu gↄↄpii, wíↄ Lua sáaukpa á baade píi yã́ musu. 3 Kɛ́ i zĩkɛ á luanaaikɛawa, mɛ́ á yea gbɛ̃́iá yã'oa ń lɛ́o yã́ no, mɛ́ á wɛdↄ wá Dii Yesu Kilisizi seasai yã́i, a yã́ ìↄ dↄwágu Lua wá Mae kùɛ. 4 Wá gbɛ̃́ Lua yenzideↄ, wá dↄ̃ kɛ́ Lua á sɛ́, 5 asa kɛ́ wa baonakpàɛ́, wi mↄ́ ń yã'oao adoo, wa mↄ ń Lua Nisĩna gbãaoɛ, yã́pi wá kũa gbãa maamaaɛ. Á dↄ̃ lá wá kuò á guu á aafia yã́i, 6 ↄ̃ a gↄ̃ wápiↄ ń Diio dàdanaↄ ũ. Taasi zↄ̃ↄ guu a yã́pi sì ń pↄna pↄ́ Lua Nisĩna dàáguo,† 7 ↄ̃ a zɛ'ↄ̀lↄ Yesude pↄ́ kú Masedoni bùsuuↄnɛ ń Gɛlɛsi bùsuo píi. 8 Dii yã́ bↄ̀ á kĩ́i, i zɛ Masedoni ń Gɛlɛsio adoo, á Yesu náaikɛa yã́ lìgua píi, a baokpaa vĩ lↄo. 9 Wàlɛ o lá wa zɛ'è á kĩ́i, lá a bↄ dii ɛgɛnaↄ yã́u a zɛ̀ ń Luao, ↄ̃ álɛ zↄble Lua bɛ̃́ɛ sĩandepiɛ, 10 álɛ aà Nɛ́ Yesu pↄ́ à aà bↄ̀ gau dã e aà bↄ luabɛ, i mↄ wá sí pↄkũma pↄ́ Lua a bↄbↄmáwa.

2

Pↄlu zĩkɛa Tɛsaloni

1 Ma gbɛ̃́ↄ, á dↄ̃ ázĩawa kɛ́ wá zɛ'ea á kĩ́i i kɛ pão. 2 Á dↄ̃ lá wà ĩadàwá, wa taasikɛ̀ Filipi káau,* ↄ̃ wá Lua tò wa sↄ̃dìlɛ, wa baona pↄ́ bↄ̀ aà kĩ́i kpáɛ́ dɛ̃ɛ ń dɛ̃ɛo.† 3 Wá naɛawá dɛ ɛɛ zɛ́ yã́ ũo. Wi kɛ làasoo vãi ge á blea yã́i no. 4 Lá Lua wá ká a baokpaawa, màa wi kpánɛ́, i kɛ gbɛ̃nazĩna pↄeã wálɛ wɛɛlɛo, sé Lua wá làasoo tàasikana pↄ́. 5 Á dↄ̃ kɛ́ wi yã́ nana o gbɛ̃eɛo, mɛ́ wi yãe kɛ ń mↄafilio bĩikɛa yã́io. Lua mɛ́ wá seelade ũ. 6 Wi sáau wɛɛlɛ gbɛ̃nazĩna kĩ́io, ápiↄ ge gbɛ̃pãleↄ. 7 Baa kɛ́ wá a zɛ́ vĩ wà to à wá iko dↄ̃ wá Kilisi zĩnakɛ yã́i, wá kɛ̀ánↄ busɛbusɛ, lá nↄɛ nɛade ì laaidↄ a nɛ́wawaɛ. 8 Kɛ́ wá yeázi maamaa yã́i, wi zɛò wà baona pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i kpáɛ́ adoo, ń wázĩa kpaawáoɛ lↄ, asa a gↄ̃ wá gbɛ̃́ yenzideↄ ũɛ. 9 Ma gbɛ̃́ↄ, à tó wá zĩkɛa ń taasio yã́ dↄágu. Gↄↄ pↄ́ wálɛ bao pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́ipi kpáɛ́, wiↄ zĩkɛ fãanɛ ń gwãasĩnao, kɛ́ wásu gↄ̃ á gbɛ̃eɛ aso ũo yã́i.‡ 10 Wá seeladeↄn á ũ, ń Luao lↄ, kɛ́ wá kú á Yesudeↄ guu a zɛ́wa luayãmanaↄ ũ tàaesai. 11 Á dↄ̃ wa yãkɛ̀ á baadeɛ lá mae ì kɛ a nɛ́ↄnɛwa. 12 Wa lɛdàwá, wa á nↄ̀sɛ nìniɛ́, wa naɛwá á kua ka gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń kpá kpala gawide pↄ́ bↄ̀ a kĩ́iuↄ kuawa.

13 Kɛ́ a Lua yã́ pↄ́ wá òɛ́pi mà, i dilɛ gbɛ̃nazĩna pↄ́ ũo, á sì lá a dɛwa Lua yã́ sĩande ũ. Ɔ̃mɛ lɛ́ zĩkɛ á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ aà náaikɛↄ guu. Bee yã́ mɛ́ tò lↄ wiↄ Lua sáaukpa láasai. 14 Ma gbɛ̃́ↄ, á yã́ kɛ̀ doũ ń Lua gbɛ̃́ pↄ́ naa Kilisi Yesuwa Yudeↄ, asa ĩa doũ pↄ́ Yudaↄ dàmá ↄ̃ á bùsudeↄ dàwá sↄ̃.§ 15 Yudaↄ Dii Yesu dɛ̀ ń ãnabiↄ lↄ, mɛ́ aa wá yá.* An yã́ lí ká Luaguo, aa íbɛlɛsɛ̀ ń gbɛ̃́piio. 16 Aaì kpáwɛ̃ɛ wà yã́ pↄ́ Lua ì gbɛ̃́ suabao o buipãleↄnɛ. Màa duuna pↄ́ aaìↄ kɛ gↄↄpii ìↄ diadi. Lua pↄkũma wì ń musu sa.

Pↄlu Timↄtee zĩa Tɛsaloni

17 Wápiↄ sↄ̃ ma gbɛ̃́ↄ, kɛ́ wa kɛ̃kↄ̃wa gↄↄpla, wɛ́ mɛ́ gɛ̃̀gɛ̃ ń kↄ̃o, i kɛ sↄ̃ no. Wa á nidɛ̀ maamaa, wa wã wà wɛsikↄ̃lɛ. 18 Wá ye mↄ́ á gwai lↄ. Mapi ma Pↄlu, ma mↄa zɛwɛ̀ɛlɛ dɛ gɛ̃n do ge gɛ̃n plaa, ↄ̃ Setãu zɛzↄ̃̀wɛ̃ɛ. 19 Tó wá Dii Yesu mↄ̀, démɛ àↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ wá wɛ́ dↄiↄ ũ ń wá pↄnakɛbↄo ń wá ĩ́andãbↄo aà aɛi? Ápiↄ bàasio, 20 asa ámɛ á wá ĩ́andãbↄ ń wá pↄnakɛbↄo ũ.

3

1 Kɛ́ wá fↄ̃ mɛnakɛ lↄo, wa zɛò wà gↄ̃ Atɛni wátɛ̃ɛ,* 2 wa wá gbɛ̃́ Timↄtee, wá Lua zĩkɛndee Kilisi baokpaa guu zĩ̀wá, kɛ́ aà á gba gbãa, i á nↄ̀sɛ níniɛ́ á luanaaikɛa guu, 3 kɛ́ gili su gɛ̃ á gbɛ̃egu ĩadamaɛ bee musuo. Á dↄ̃ ázĩawa, kɛ́ Lua bee taa dìlɛwɛ̃ɛ. 4 Gↄↄ pↄ́ wá kú á kĩ́i, wa dↄaa wá òɛ́ wa mɛ̀ wa gi ĩadaiwáo, ↄ̃ à kɛ̀ lá á dↄ̃wa màa. 5 Ayãmɛto lá má fↄ̃ mɛnakɛ lↄo, ma aà zĩ̀ á luanaaikɛa gwai. Gbɛ̃yↄ̃na á yↄ̃́, wá zĩkɛ̀ pã yã̀, wá dↄ̃o.

6 Ɔ̃ Timↄtee sùwá sa,† à á luanaaikɛa ń á yeawázio baokpàwɛ̃ɛ. À mɛ̀ wá yã́ ìↄ dↄágu ń làasoo maao, mɛ́ álɛ wá bɛɛkɛ lá wálɛ á bɛɛkɛwa. 7 Ma gbɛ̃́ↄ, á luanaaikɛ Ayãmɛto wá nↄ̀sɛ nìni á yã́ musu wá ĩadama ń wá taasio píi guu. 8 Asa lá á zɛa gíũgiũ naa Diiwa guu, wá mɛ sù sa. 9 Wá fↄ̃ Lua sáaukpa á yã́ musu. Wa wá Lua sáaukpà maamaa ń pↄna zↄ̃ↄ pↄ́ wi kɛ aà aɛ á yã́io. 10 Gwãasĩna ń fãanɛo wiↄ wabikɛ Luawa maamaa, kɛ́ wà e wɛsikↄ̃lɛ, wí pↄ́ pↄ́ kɛ̃̀sã á luanaaikɛawa bↄↄlɛkɛɛ́.

11 Lua wá Mae ń wá Dii Yesuo zɛpoowɛ̃ɛ wà e mↄ́ á gwai. 12 Dii á yeakↄ̃i ń á yea gbɛ̃́piizio kã́fĩɛ́, i liála lá wá yeáziwa, 13 á sↄ̃ iↄ daa doũ gbãsĩsai, íↄ ku tàaesaideↄ ũ Lua wá Mae aɛ wá Dii Yesu mↄa ń a gbɛ̃́ↄ píi gↄↄzĩ.

4

Kua lá Lua yeiwa

1 Yã́ pↄ́ gↄ̃̀ ma gbɛ̃́ↄ, á mà wá lɛ́u lá a maa á kua ka Luagu. Á kú màa, ãma wálɛ wabikɛwá, wálɛ awakpaɛ́ wá Dii Yesu guu, àↄ ku màa àↄ gɛ́. 2 Á yã́ pↄ́ wá dìlɛɛ́ ń Dii Yesu tↄ́o dↄ̃. 3 À tó á kua àↄ adoa, í mikɛ̃ gbãsĩkɛawa, asa bee mɛ́ Lua pↄeã ũ. 4 Á baade azĩa mɛ kpɛla, àↄ azĩa kũa dↄ̃ gbãsĩsai, 5 i kɛ ń dↄ́ɛ'ĩi nidɛao lán luayãdↄ̃nsai pↄ́ aa aà dↄ̃oↄwa no. 6 Yã́pi guu gbɛ̃e su a gbɛ̃́ taiinkɛ ge à tàaekɛɛ̀o, asa Dii mɛ́ a mↄaka gbɛ̃́ bee taaↄwa, lá wa dↄaa wá òɛ́ wa a lɛzàwáwa. 7 Lua i wá sísi wàↄ ku gbãsĩ guuo, sema wá kua àↄ adoa. 8 Ayãmɛto gbɛ̃́ pↄ́ gì yã́ beei i kɛ gbɛ̃nazĩna à gìio, Lua pↄ́ ì a Nisĩna pↄ́ a kua adoa dawágu ↄ̃ à gìi.

9 Wá e yeakↄ̃i yã'oɛ́o, asa ázĩawa Lua yeakↄ̃i dàɛ́. 10 Á kú màa kↄ̀ ń wá gbɛ̃́ pↄ́ kú Masedoni bùsuuↄ píi. Gbɛ̃́ↄ, wa lɛdàwá àↄ ku màa àↄ gɛ́, 11 í zɛwɛɛlɛ àↄ ku yãkelesai, í ma ázĩawa, í ázĩa zĩ kɛ lá wá dìlɛɛ́wa, 12 kɛ́ á yãkɛa e ka Yesusaideↄgu, mɛ́ ásu àↄ sↄ̃kpalɛa gbɛ̃ezio.

Dii mↄa

13 Gbɛ̃́ↄ, wá ye àↄ sĩana dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ i'òↄ yã́ musu, kɛ́ á pↄ su àↄ sia lán gbɛ̃́ kĩni pↄ́ aa zia'eoↄwao yã́i. 14 Lá wá sì Yesu gà à vù, màa lↄ Lua a tó gbɛ̃́ pↄ́ i'ò Yesu guuↄ ɛa mↄaànↄ sãnu.

15 Yã́ pↄ́ wálɛ oɛ́ɛ beeá Dii yãdanɛɛ. Wá gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ wáↄ ku e Dii mↄ́zĩↄ, wá dↄaa i'onapiↄnɛo. 16 Dii mɛ́ a bↄ luabɛ, i pila ń yãdilɛnɛo ń malaika gbɛ̃zↄ̃ↄ lↄↄo ń Lua kã̀ae ↄ́o, gbɛ̃́ pↄ́ gà naa Kilisiwaↄ i vu sɛ̃́ia, 17 a gbɛa wá gbɛ̃́ kↄ̃na pↄ́ wá kúↄ, wa wá sɛ́lɛńnↄ sãnu e luabɛpuanau dai Diilɛ ĩ́ana guu, wíↄ kuaànↄ gↄↄpii.* 18 Ayãmɛto à kↄ̃ nↄ̀sɛ níni ń yã́pio.

5

1 Gbɛ̃́ↄ, a gↄↄ ge a zaa oaɛ́ zɛvĩo, 2 asa á dↄ̃ sã́asã lá kpã́i ì mↄ gwã́, màa aↄ dɛ Dii mↄgↄↄ.* 3 Tó gbɛ̃́ↄ lɛ́ o wa aafia, wa ku dↄdↄa, kaalɛ a mↄ́má kã́ndo lá nɛ'iwãwã ì mↄ nↄsindeewawaɛ, aa bↄo. 4 Ápiↄ sↄ̃ gbɛ̃́ↄ, á kú gusiau kɛ́ gↄↄpi á le lán kpã́iwao, 5 asa gupua gbɛ̃́ↄn á ũ, fãanɛ gbɛ̃́ↄn á ũ ápii. Gwãasĩna ge gusia gbɛ̃́ↄn wá ũo. 6 Ayãmɛto wásuli i'o lán dãↄwao. Wà itɛ̃kɛ, wíↄ kú ń laaio. 7 I'onaↄ ì i'o gwã́, mɛ́ wɛ̃dɛnaↄ ì wɛ̃dɛ kɛ gwã́, 8 wápiↄ sↄ̃, lá fãanɛ gbɛ̃́ↄn wá ũ, wàↄ kú ń laaio, wí luanaaikɛa ń yeakↄ̃io da mↄ̀ ula ũ, wí wɛdↄa zia'ea yã́i kpá mↄ̀ fùa ũ.† 9 Asa Lua i wá dilɛ à pↄkũmabↄbↄwáo. À wá dílɛ à wá suaba ń wá Dii Yesu Kilisi gbãaoɛ. 10 Ɔ̃mɛ gà wá yã́i kɛ́ wàↄ kuanↄ, wá bɛ̃́ɛ ge wa i'òn nò. 11 Ayãmɛto à lɛdakↄ̃wa, í kↄ̃ gba gbãa, lá álɛ kɛwa.

Pↄlu yãdilɛa Tɛsalonideↄnɛ

12 Gbɛ̃́ↄ, wa wabikɛ̀wá, à bɛɛɛ dↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aaì zĩkɛ á guu, aa iko vĩwá an zĩkɛa Diiɛ guu, aalɛ á dazɛwaↄnɛ. 13 À ń kpɛla maamaa, íↄ yeńzi zĩ pↄ́ aalɛ kɛ yã́i. Àↄ na ń kↄ̃o. 14 Gbɛ̃́ↄ, wa lɛdàwá à faasaideↄ dazɛwa, à gbɛ̃́ pↄ́ an kúsu kwɛ́ↄ gba sↄ̃, à laaidↄ gbãasaideↄwa, í mɛnakɛ ń gbɛ̃́piio. 15 À laaika á gbɛ̃e suli vãi fĩabo ń vãioo. À zɛwɛɛlɛ àↄ maakɛkↄ̃ɛ ń gbɛ̃́piio gↄↄpii.

16 Àↄ ku pↄna guu gↄↄpii. 17 Àↄ wabikɛ Luawa láasai. 18 Àↄ Lua sáaukpa yã́ píi musu. Bee mɛ́ dɛɛ́ aà pↄeã ũ naa Kilisi Yesuwa. 19 Ásuli kpá Lua Nisĩnaɛo, 20 ásuli saka ãnabikɛguo. 21 À yã́pii tàasika, íↄ a maa kũa, 22 í mikɛ̃ vãi bui píiwa.

23 Lua aafiade to à ázĩa kpawa míↄmiↄ, i á nisĩna ń á wɛ̃nio ń á mɛo dↄ̃́aɛ́ aafia tàaesai e wá Dii Yesu Kilisi mↄ́zĩ. 24 Lua pↄ́ á sisi à á sɛ́ náai vĩ, a yã́pi kɛɛ́.

25 Gbɛ̃́ↄ, à wabikɛwɛ̃ɛ. 26 À fↄkpa wá gbɛ̃́ↄwa píi ń Lua gbɛ̃́ↄ lɛ́pɛakↄ̃wao. 27 Ma naɛ́ Diizi à láɛ bee kyokɛnɛ́ ḿpii.

28 Wá Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛkɛɛ́.

* 1:1 Zĩn 17.1

† 1:6 Zĩn 17.5-9

* 2:2 Zĩn 16.19-24

† 2:2 Zĩn 17.1-9

‡ 2:9 2Tɛs 3.8

§ 2:14 Zĩn 17.5-9

* 2:15 Zĩn 13.50, 14.19

* 3:1 Zĩn 17.16

† 3:6 Zĩn 18.5

* 4:17 1Kln 15.51-52

* 5:2 Mat 24.43-44, 2Piɛ 3.10

† 5:8 Isa 59.17, Ɛfɛ 6.14-17

2 Tɛsalonideↄ

1

2

3

TƐSALONIDEƆ LÁ PLAADE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Pↄlu yã́ pↄ́ á ò Tɛsalonideↄ lá sɛ̃́ia guu ò la lↄ, à Kilisi mↄa ń gawi zↄ̃ↄo ònɛ́. Yã́pi lɛ́ ĩada Tɛsalonideↄwa. An gbɛ̃eↄ lɛ́ e gↄↄpi kà kↄ̀ɛ (2.2), ↄ̃ an gbɛ̃eↄ lɛ́ gí zĩkɛi, ↄ̃ aa gↄ̃̀ ń gbɛ̃́ↄnɛ aso ũ, asa aalɛ e gↄↄ gbɛzãpi kà kãikãi (3.6-12). Láɛ bee lɛ́ ń da zɛ́wa an làasoo kpaanla kɛapi yã́ musu.

Pↄlu nà Lua sáaukpaawa Tɛsaloni Yesudeↄ yeakↄ̃i yã́ musu, ↄ̃ à wabikɛ̀ Diiwa aà ń gba gbãa zĩ pↄ́ a nànɛ́ ń ↄzĩ yã́ musu (1.1-12). Ɔ̃ à Kilisi mↄa yã'ònɛ́. Bee a kɛo e gbɛ̃́ pↄ́ wì mɛɛ̀ luayãdansai à gɛ mↄò. Tó aà gbãa dɛ̀dɛ, a to dṹnia gbɛ̃́pii bↄ Lua yã́ kpɛ, aai íbɛlɛsɛ ń Yesudeↄ (2.1-12). Vãi ↄdaa zãa yã́ musu, sema Yesudeↄ zɛ gbãa luanaaikɛa guu (2.13-3.5). A gbɛa Pↄlu lɛkã̀ gbɛ̃pãↄ yã́wa, kɛ́ aasu wàↄ dɛ gbɛ̃eɛ aso ũo (3.6-15). Lápi midɛkĩi à báaadàńgu, à fↄkpàmá (3.16-18).

Yãdilɛaɛ bee lɛ́ wá gba laai: Gbɛ̃́ pↄ́ ye pↄe woaio a pↄbleo (3.10). Wá Yesudekɛ guu wásuli pãkpa yã́ pↄ́ kũ̀ wà kɛzio.

1

Yã́kpalɛkɛa Kilisi mↄgↄↄzĩ

1 Ma Pↄlu ń Silivɛ̃ɛo ń Timↄteeo, wámɛ wa láɛ bee kɛ̃̀ Tɛsaloni* Yesude pↄ́ aa ku Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio guuↄnɛ. 2 Mae Lua ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́, aai á gba aafia.

3 Wá gbɛ̃́ↄ, a maa wàↄ Lua sáaukpa á yã́ musu gↄↄpiiɛ, lá a maawa, asa á luanaaikɛa lɛ́ zↄ̃ↄkũ maamaa, mɛ́ á yeakↄ̃i lɛ́ kã́fĩ. 4 A yã́i tò wi ĩ́anadã á yã́ musu Lua gbɛ̃́ↄ kↄ̃kãaaↄ guu, lá i ĩadama ń taasi píio fↄ̃ ń mɛnao ń luanaaikɛao. 5 Lua ì yã́gↄ̃gↄ̃ ń gbɛ̃́ↄ a zɛ́waɛ. Taasi pↄ́ álɛ kɛ kpala pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i yã́i lɛ́ ↄlↄnɛ́ kɛ́ a ka à gɛ̃u. 6 Lua ì yãkɛ a zɛ́waɛ. A gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ á wɛtãↄ wɛtã, 7 i á gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ á wɛtãↄ gba ĩ́ampakĩi ń wápiↄ. Tó Dii Yesu bↄ̀ luabɛ, a mↄ́ ń a malaika gbãaↄ 8 ń tɛ́vuao, a mↄakaò luadↄ̃nsai pↄ́ aai wá Dii Yesupi bao sioↄwa.† 9 Kaalɛ láasai ↄ̃ Lua a fĩaboonɛ́. Aaↄ ku zã̀ ń Diio ń aà gbãa gawideo. 10 Tó à mↄ̀ gↄↄpi zĩ́, a tↄbↄ a gbɛ̃́ↄ yã́ musu, aà náaikɛnapiↄ i aà maabo ḿpii. Áↄ kú ń guu, asa a yã́ pↄ́ wá òɛ́ sìɛ.

11 Ayãmɛto wiↄ wabikɛɛ́ wá Luawa gↄↄpii, aà tó á kua ka gbɛ̃́ pↄ́ à ń sisi à ń sɛ́ↄ kuawa, i yãmaa pↄ́ a zɛ ń a kɛaↄ ń zĩ pↄ́ álɛ kɛ aà náaikɛa guuↄ píi papaɛ́ ń a gbãao, 12 Dii Yesu tↄ́ i bↄ á musu, á tↄ́ i bↄ aà musu wá Lua ń Dii Yesu Kilisipio gbɛ̃kɛkɛaɛ́ yã́i.

2

Luayãdansai

1 Wá gbɛ̃́ↄ, Yesu Kilisi mↄa ń wá kãaaaaàzio yã́ musu,* wa wabikɛ̀wá, 2 ásu tó á pↄ ya àannↄo. Tó ãnabi yãe ge waasoe ge taalae pↄ́ wà mɛ̀ à bↄ̀ wá kĩ́i mɛ̀ Dii mↄgↄↄ kà kↄ̀, ásu bílikɛo. 3 Ásu to gbɛ̃e á sã́sã ń bee taaoo, asa gↄↄ bee a mↄo, sema bↄa Lua kpɛ ka gĩa, luayãdansai pↄ́ mipɛ̀ kaalɛwa bↄ̀ gupuau bàasio. 4 A íbɛlɛsɛ ń pↄ́ pↄ́ wì ń dilɛ dii ũↄ ń pↄ́ pↄ́ wì kúlɛnɛ́ↄ píi, i azĩa sɛ lɛsĩ dɛńla, i gɛ zↄ̃lɛ Lua kpɛ́u à azĩa dilɛ Lua ũ se.† 5 Gↄↄ pↄ́ má kúánↄ ma yã́pi òɛ́. A dↄáguo lé? 6 Á dↄ̃ pↄ́ pↄ́ lɛ́ kpaɛ̀ tia, kɛ́ asu bↄ kpóoo, 7 asa luayãdasai lɛ́ ↄta asii guu kↄ̀. A bↄo, sema gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ kpaɛ̀ tia gɛ̃zɛa bàasio, 8 luayãdansaipi i bↄ sa. Dii Yesu a aà dɛ ń a lɛ́'ĩanao,‡ a aà míↄnzↄ̃ ń a mↄa gawio. 9 Luayãdansaipi a mↄ́ ń Setãu gbãaoɛ, i dabudabuↄ ń yãbↄnsaɛↄ ń seela ɛgɛnaↄ kɛ píi.§ 10 A kↄ̃ni bui píi kɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa mipɛ̀ kaalɛwaↄnɛ, kɛ́ aa gì sĩana pↄ́ a ń suabai yã́i. 11 Bee yã́i Lua lɛ́ sã́sãyã zĩmá à ↄta ń guu, aai ɛɛ náaikɛ. 12 Beewa yã́ a zↄ̃lɛ gbɛ̃́ pↄ́ aai sĩana sio aaì pↄnakɛ ń vãioↄwa ḿpii.

13 Wá gbɛ̃́ Dii yenzideↄ, a maa wàↄ Lua sáaukpa gↄↄpii á yã́ musuɛ, asa Lua á sɛ́ za káau à bↄ ń a Nisĩna pↄ́ tò wa gↄ̃ a pↄ́ ũ gbãao á sĩanasia yã́iɛ. 14 Lua á sisi à á sɛ́ màa baona pↄ́ wá kpàɛ́ guu, kɛ́ à á baa e wá Dii Yesu Kilisi gawi guuɛ. 15 Ayãmɛto wá gbɛ̃́ↄ, à zɛ gíũgiũ, íↄ yã́ pↄ́ wá dàɛ́ ń lɛ́o ge lá guu kũa. 16 Lua wá Mae yewázi, aà gbɛ̃kɛ guu a tò wá nↄ̀sɛ àↄ daa doũ e gↄↄpii, à wá ká zia maawa. Aàpi ń wá Dii Yesu Kilisio 17 á nↄ̀sɛ níniɛ́, aai á zɛdↄ maakɛa ń yãmaa oao guu píi.

3

Wásu wàↄ màa vĩo

1 Yã́ pↄ́ gↄ̃̀ wá gbɛ̃́ↄ, à wabikɛwɛ̃ɛ Luawa kɛ́ Dii yã́ e ligua kpakpa, iↄ gawi vĩnɛ́ lá a vĩ á kĩ́iwa. 2 À wabikɛwɛ̃ɛ aà wá bↄ gbɛ̃vãi mìsaiↄ ↄzĩ, asa i kɛ gbɛ̃́pii mɛ́ Lua náai vĩo. 3 Dii náai vĩ, a á gba gbãa, i á sí Setãuwa. 4 Wá naa Diiwa guu wá a náai vĩ kɛ́ álɛ yã́ pↄ́ wá òɛ́ↄ kɛ, mɛ́ áↄ kɛɛ. 5 Dii tó á laai àↄ ku Lua yeaáziwa ń mɛna pↄ́ Kilisi ì inɛ́o.

6 Gbɛ̃́ↄ, wa naɛ́ Dii Yesu Kilisizi, à kɛ̃́ wá gbɛ̃́ pↄ́ màa vĩ aali zĩkɛ yã́ pↄ́ wá dànɛ́waoↄwa. 7 Á dↄ̃ ázĩawa, a maa à wá kɛa kɛɛ, asa màadeↄn wá ũ á guuo. 8 Wi gbɛ̃e blɛ si wá blè pão, wa zĩkɛ̀ gwãasĩna ń fãanɛo, wa taasikɛ̀ e wa kpasa, kɛ́ wásu gↄ̃ á gbɛ̃eɛ aso ũo yã́i.* 9 Wá a zɛ́ vĩ à dↄwálɛ, ãma wa a taa kɛ̀ɛ́, kɛ́ à wá ↄlɛsɛɛ. 10 Gↄↄ pↄ́ wá kúánↄ, wá dìlɛ gbɛ̃́ pↄ́ ye zĩkɛaio a pↄbleo. 11 Wá mà á gbɛ̃eↄ màa vĩ, aali pↄe woo, sema gudɛ. 12 Wá dìlɛ gbɛ̃́ bee taaↄnɛ, wa nanɛ́ Dii Yesu Kilisizi, aali zĩkɛ kílikili aa ńzĩa gwa.

13 Ápiↄ sↄ̃ wá gbɛ̃́ↄ, ásu kpasa ń maakɛaoo. 14 Tó gbɛ̃e i yã́ pↄ́ wá òɛ́ lápi guu dao, à aà yã́ bↄ dilɛ. Ásu gbɛ̃́ kpaaànↄo, kɛ́ wí e aà kṹ. 15 Ãma ásu íbɛlɛsɛaànↄo, à lɛdawà á gbɛ̃do ũ.

16 Dii Aafiade á gba aafia gↄↄpii yã́pii guu. Dii àↄ kúánↄ ápii. 17 Ma Pↄlu mámɛ ma fↄɛ bee kɛ̃̀ ń mazĩa ↄo. Bee mɛ́ ma lá píi seela ũ, màa mi kɛ̃́. 18 Wá Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛkɛɛ́ ápii.

* 1:1 Zĩn 17.1

† 1:8 Isa 66.15-16

* 2:1 1Tɛs 4.15-17

† 2:4 Dan 11.36

‡ 2:8 Isa 11.4

§ 2:9 Mat 24.24

* 3:8 1Tɛs 2.9

1 Timↄtee

1

2

3

4

5

6

TIMƆTEE LÁ SƐ̃IA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Timↄtee daá Yudaɛ, aà maeá Gɛlɛkiɛ. Aa kↄ̃'è ń Pↄluo Lisita pↄ́ kú bùsu pↄ́ wì mɛ tia Tuukii guu, Pↄlupi wɛ̃́lɛgɛa plaade guu (Zĩn 16.1-3). Timↄtee gↄ̃̀ Pↄlu ìwa pↄ́ ìↄ kãiaànↄ ũɛ. A tɛaàzi aà wɛ̃́lɛ dasiↄ gɛa guu, ↄ̃ Pↄlu ì aà zĩ gãli pↄ́ an yã́ↄ lɛ́ gɛ́ súsuoↄ guu. Ayãmɛto aà tↄ́ kú zĩnaↄ lá guu (17.14-15, 18.5, 19.22) ń lá pↄ́ Pↄlu kɛ̃̀ↄ guu (1Kln 4.17, 16.10-11, Flp 2.19-24, 1Tɛs 3.2-6) ń lá pãleↄ. Lá mɛ̀n pla pↄ́ a kɛ̃̀ Timↄteeɛ ń pↄ́ a kɛ̃̀ Tituɛo wì mɛ pàsitɛɛ láↄ, yã́zɛ pↄ́ a kàlɛkalɛ dↄaanaↄ ń pàsitɛɛↄnɛo yã́i.

Timↄtee lá sɛ̃́ia lɛ́ yã́ dↄ̀ↄ àaↄ̃ ↄlↄwɛ̃ɛ:

Sɛ̃́ia gĩa à lɛzà Yesudeↄwa zɛ́ kaaliↄ yã́i ń làasoo kpaanlaↄ ń Yudaↄ yã́ pↄ́ yãalɛa ń luadↄ̃sai yã́ pↄ́ gbɛ̃eↄ lɛ́ dadanɛ́o. Zɛ́ kaalipiↄ mɛ̀ dṹniaɛ bee pↄ́ↄ maao, wìli fↄ̃ Lua lèo, sema wa asiiyã dↄ̃ bàasio. Aa gbãakpà blɛeↄ tɛ̃boao ń gia nↄsɛi yã́o.

Bee gbɛa lápi lousisiyã bↄↄlɛkɛ̀wɛ̃ɛ, kↄ̃kãaa yã́ↄ ń yã́ pↄ́ a maa Yesude dↄaanaↄ aaↄ kũaↄ.

A láakĩi lápi lɛdà Timↄteewa lá à kũ̀ aà a zĩ pↄ́ Lua dàɛ kɛ, lá à kũ̀ à laaidↄ luanaaikɛnaↄwa, iↄ dɛ Lua zĩkɛn maa ũ (4.6).

Wa fↄ̃ lápi kpaalɛ lɛɛ pla: Yãdanɛ pↄ́ dɛ Yesudeↄ ń ń dↄaanaↄ pↄ́ ũ (1-3) ń Timↄtee zĩa yã́ↄ (4-6).

1

Yãdanɛdeↄ gbaa laai

1 Mámɛmaa Pↄlu, Kilisi Yesu zĩna, lá Lua wá Suabana ń Kilisi Yesu pↄ́ wá wɛ́ dↄaàzipio dìlɛmɛɛwa, 2 ma láɛ bee kɛ̃̀nɛ Timↄtee,* ma nɛ'ia Yesu zɛ́ guu. Mae Lua ń wá Dii Kilisi Yesuo gbɛ̃kɛkɛnɛ ń sùuuo, aai n gba aafia.

3 Lá ma naɛma gↄↄ pↄ́ málɛ gɛ́ Masedoni bùsuu, gↄ̃ Ɛfɛsɛ, ní onɛ́ aasu yã́ pↄ́ i kpaaĩ ń Lua yã́oo danɛ́ lↄo. 4 Aasu laaidↄ fĩ ń deziↄ tↄ́ kↄ̃nwɛa pↄ́ lɛ́ vĩoowa lↄo, bee ì mↄ́ ń lɛkpaaoɛ. Ìli mↄ́ ń yã́ pↄ́ Lua lɛ́ yáwanↄoo, aà náaikɛa mɛ́ ì mↄò. 5 Ma yã́pi dìlɛ kɛ́ aaↄ yekↄ̃i yã́iɛ, yeakↄ̃i pↄ́ ì bↄ nↄ̀sɛpua ń làasoodaadoũo ń luanaaikɛa mↄafilisaio guu. 6 Gbɛ̃eↄ pã̀alɛ yã́piↄnɛ aa pɛ̀lɛ yã́ àisai bↄlɛau. 7 Aa ye wàↄ dɛ Mↄizi ikoyãdanɛdeↄ ũ, ãma aa yã́ pↄ́ wàlɛ o dↄ̃o ge yã́ pↄ́ wà zɛ̀wàↄ.

8 Wá dↄ̃ ikoyãpi maa, tó gbɛ̃́ lɛ́ zĩkɛwà a zɛ́u, 9 asa wá dↄ̃ kɛ́ Lua i ikoyã dilɛ gbɛ̃maa yã́io, sema yãdansaiↄ ń swã́gbãadeↄ ń lousisinsaiↄ ń duunkɛnaↄ ń luayãdansaiↄ ń dṹnia gbɛ̃́ↄ ń de ń dao dɛnaↄ ń gbɛ̃dɛnaↄ 10 ń gbãsĩkɛnaↄ ń gↄ̃ɛ pↄ́ aaì gbãsĩkɛ ń ń gↄ̃ɛ deeoↄ ń gbɛ̃nazĩnyianaↄ ń ɛɛdeↄ ń yãdↄmadeↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì bↄ yã́zɛde kpɛↄ píi. 11 Yã́zɛdepi mɛ́ baona gawide pↄ́ Lua Báaade gↄ̃̀mɛɛ zĩ́ ũ.

Lá Lua gbɛ̃kɛkɛ̀ Pↄluɛ

12 Ma Kilisi Yesu wá Dii pↄ́ ma gba gbãa sáaukɛ̀, asa à ma náaikɛ̀ à zĩdàmɛɛ. 13 Ma aà tↄbɛ̃ɛsì yãa, ma ĩadà aà gbɛ̃́ↄwa,† ma gbãablèmá. Ń beeo à wɛ̃nadↄ̃̀mɛɛ, asa má kɛ̀ wɛ́siakɛ ń aà náaikɛsaio guuɛ. 14 Ɔ̃ wá Dii Kilisi Yesu gbɛ̃kɛkɛ̀mɛɛ zↄ̃ↄ, a tò ma a náaikɛ̀, míↄ ye gbɛ̃́i naawa guu. 15 Yã́ɛ bee sĩana vĩ wà sí. Kilisi Yesu mↄ̀ dṹnia guu duunkɛnaↄ suabaa yã́iɛ. Mapi, ma pↄ́ mɛ́ dɛ dãↄla, 16 ↄ̃ Lua ma wɛ̃nagwà, kɛ́ mɛna zↄ̃ↄ pↄ́ Kilisi Yesu kɛ̀ ń ma gbɛ̃́ pↄ́ ma duuna dɛńlao bↄ gupuau seela ũ gbɛ̃́ pↄ́ aa aà náaikɛ aa wɛ̃ni láasai eↄnɛ. 17 Lua mɛ̀ndona, gↄↄpii Kía pↄ́ lí gao mɛ́ wìli e ń wɛ́oo mɛ́ aↄ bɛɛɛ vĩ ń gawio gↄↄpii, ãmi.

18 Ma nɛ́ Timↄtee, lá wà dↄ̀aa ãnabikɛkɛ̀ n yã́ musu, málɛ yã́pi danɛ kɛ́ ǹyↄ̃ kũa, ní zĩ̀ maa kaò 19 luanaaikɛa guu ń làasoodaadoũo. Làasoodaadoũ lí kɛ gbɛ̃eↄnɛ yãe ũo, ↄ̃ an luanaaikɛa ì ↄ̃̀ↄkpa. 20 Imɛnɛ ń Alɛsãndao kú ń guu. Ma ń kpá Setãuwa‡ kɛ́ aaↄ dↄ̃ wìli dↄ́ɛ ń Luaoo.

2

Lousisia

1 Too, gĩa sɛ̃́ia málɛ lɛdama à wabikɛ gbɛ̃́piiɛ, à zɛ́ gbɛanɛ́, à kulɛkɛnɛ́ Luaɛ ń sáaukpaao. 2 À wabikɛ kíaↄnɛ ń gbãadeↄ píi, kɛ́ wà e wàↄ ku aafia yãkelesai luayãmanaↄ ũ, wá kua iↄ gbia. 3 Bee mɛ́ maa, ì ka Lua wá Suabanagu. 4 A ye gbɛ̃́pii suaba, aai sĩana dↄ̃. 5 Asa Lua mɛ̀ndoɛ, mɛ́ kↄ́ↄ kú mɛ̀ndo Lua ń gbɛ̃nazĩnaↄ zãnguo, ↄ̃n gbɛ̃nazĩna Kilisi Yesu ũ.* 6 À azĩa kpà gbɛ̃́pii fĩabobↄ ũ a gↄↄwa, Lua pↄeãpi seela ũ. 7 Ayãmɛto Lua ma dilɛ a kpàwakɛna ũ, a zĩna ũ, mà a zɛ́ sĩande da buipãleↄnɛ.† Sĩana málɛ o, i kɛ ɛɛ no.

8 Má ye gↄ̃ɛↄ lousisi gu ń guo píi, aa ↄsɛ musu‡ gbãsĩsai, pↄkũma ń lɛkpaao sai. 9 Má ye lↄ nↄɛↄ ńzĩa kɛkɛ a zɛ́wa yↄ̃̀ↄsai zĩamↄnɛ sai. I kɛ ń mì yↄ̃̀ↄde tãao ge vua ń òso nↄamblebↄↄ ge zwã̀a ↄdeↄ no.§ 10 Aa ńzĩa kɛkɛ ń maakɛao, lá a maa nↄɛ lousisinaↄ kɛwa. 11 Nↄɛↄ yãdada kílikili, aa misiilɛ yã́pii musu. 12 Mili we nↄɛↄ yãdàda gↄ̃ɛↄnɛ ge aaↄ iko vĩmáo, sema aaↄ ku kílikili. 13 Asa Adamu ↄ̃ Lua kɛ̀ sɛ̃́ia, a gbɛa Ɛva.* 14 I kɛ Adamu wa sã̀são, nↄɛ wa sã̀sã, à sì duunau.† 15 Tó nↄɛ wɛtã̀ ń luanaaikɛao ń yea gbɛ̃́ↄzio ń kuaadoakɛo zĩamↄnɛ sai, ali nɛ'i aafia.

3

Gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń dↄnlɛdeↄ

1 Yã́ɛ bee sĩana vĩ: Tó gbɛ̃́ ye kɛ gbɛ̃zↄ̃ↄ ũ, àlɛ zĩ maa nidɛ. 2 Gbɛ̃zↄ̃ↄ líↄ ku tàaesai nↄmɛndode ũ, laaide ũ, ìↄ azĩa kũa dↄ̃ gbɛ̃́ dↄ̀ↄde ũ, nibↄfↄ̃na ũ, gbɛ̃́ pↄ́ a fↄ̃ yãdanɛ́ ũ. 3 Asu àↄ dɛ igbɛ̃na ge gbɛ̃́ pãsĩ ũo. Aàↄ dɛ nↄ̀sɛdoũde yãkelesaide ũ. Ɔ̃a su dↄaaɛ̀o. 4 Aàↄ a ua kũa dↄ̃, aà nɛ́ↄ lí misiilɛɛ̀ aaliↄ aà ↄtondↄkĩi gwa.* 5 Asa tó gbɛ̃́ a ua kũa dↄ̃o, kpelewa a fↄ̃ ↄlia Lua gãlideↄzii? 6 Asu àↄ dɛ gbɛ̃́ dafuna ũo, kɛ́ asu ĩ́anadã, i azĩa dayãu lán Ibiisiwao yã́i. 7 Aà tↄ́ àↄ na Yesusaideↄ kĩ́i lↄ, kɛ́ wasu aà tↄ́'ĩisi, i zu Ibiisi bauo yã́i.

8 Màa lↄ dↄnlɛdeↄ aaↄ dɛ gbɛ̃́ gbiaↄ ũ. Aasu wàↄ dɛ lɛplaadeↄ ũo. Wɛ̃ yã́ su dↄaanɛ́o. Aasu wàↄ dɛ ↄwɛɛlɛmbɛ̃ɛↄ ũo. 9 Aaↄ Yesu yã́ kũa ń làasoodaadoũo. 10 Wà ń yã́ gwa gĩa, tó wi yãe emáo, wi gbasa ń dilɛ dↄnlɛdeↄ ũ. 11 Màaɛ ń nↄɛↄ. Aaↄ dɛ nↄɛ gbiaↄ ũ, laaideↄ ũ, aaìↄ náai vĩ yã́pii guu. Aasu wàↄ dɛ gudɛnaↄ ũo. 12 Dↄnlɛde àↄ dɛ nↄmɛndode ũɛ, aàↄ a ua ń a nɛ́ↄ kũa dↄ̃. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ zĩkɛ̀ a zɛ́wa, ì zɛkĩi maa e, aà sↄ̃ iↄ dilɛa a Kilisi Yesu náaikɛa guu maamaa.

14 Baa kɛ́ málɛ yã́piↄ onɛ, má dìlɛ má mↄ́ n gwai tia. 15 Tó ma mↄa su lɛ́ gɛ̃gɛ̃ɛ, má ye ǹyↄ̃ dↄ̃ lá a maa wàↄ ku Lua uadeↄ ũɛ. Wámɛ wá Lua bɛ̃́ɛ gãlideↄ ũ, sĩana zĩ́mpɛlɛ ń a gbãa'ekĩio ũ. 16 Lua asiiyã pↄ́ bↄ̀ gupuau zↄ̃ↄ sĩanaɛ:

À mↄ̀ gbɛ̃nazĩna ũ,

Lua Nisĩna aà sĩandekɛ ↄ̀lↄnɛ́,

malaikaↄ aà è.

Wà aà yã́ waasokɛ̀ buiↄ guu,

wà aà náaikɛ̀ dṹnia guu,

Lua aà sɛ̀ tàò a kĩ́i gawi guu.

4

Tɛ̃ yã́

1 Lua Nisĩna ò wásawasa, gↄↄgbɛzãzĩ gbɛ̃eↄ pãkpa Yesu zɛ́i, aai tɛ sã́sãyã pↄ́ tã́a ì ɛɛdeↄ da a oauzi. 2 Ɛɛde mↄafilide pↄ́ vãi lí kã̀adańlaoↄ mɛ́ aa ń sãsã. 3 Aaì gí gbɛ̃́ↄnɛ aa nↄsɛ aa zãkɛ, mɛ́ aaì blɛ tɛ̃́nɛ́, blɛ pↄ́ Lua kɛ̀ a náaikɛna pↄ́ aa sĩana dↄ̃ↄnɛ aa ble ń a sáaukpaao. 4 Pↄ́ pↄ́ Lua kɛ̀ píi maaɛ.* Wásu a kee tɛ̃boo,† wà ble ń aà sáaukpaao, 5 asa Lua yã́ ń wá wabikɛao gbãbↄ̀ɛ̀.

Kilisi Yesu zĩkɛn maa

6 Tó n yã́piↄ dà n gbɛ̃́ↄnɛ, ńyↄ̃ↄ dɛ Kilisi Yesu zĩkɛn maa ũ, asa ńlɛ nzĩa gwa ń Yesu yã́o, ń tɛ́ yãmaa pↄ́ wa dànɛi. 7 Mikɛ̃ fɛlɛkaa fĩ pↄ́ lí kpaaĩ ń Lua yã́oowa. Ǹ nzĩa toto, kɛ́ ǹyↄ̃ dɛ luayãmana ũ. 8 Mɛtotoa ài vĩ yↄↄ, ãma dɛa luayãmana ũ ài vĩ yã́pii guuɛ, asa bee ì mↄ́ ń wɛ̃nio gbã ń ziao. 9 Yã́pi sĩana vĩ, à kà wà si ↄplapla, 10 wí zĩkɛ wà dɛ̃ɛka a musu. Wá wɛ́ dↄ Lua bɛ̃́ɛzi. Ɔ̃mɛ gbɛ̃́pii Suabana ũ, azaiasa aà náaikɛnaↄ.

11 Yã́piↄ dilɛnɛ́, ní dadanɛ́. 12 Ńsu to wà saka n ɛ̀waasokɛguo. To n kua zɛ'ↄlↄ Yesudeↄnɛ yã'oa ń yãkɛao ń yeakↄ̃io ń luanaaikɛao ń kua gbãsĩsaio guu. 13 E màↄ mↄ́, wɛtã ń Lua yã́ kyokɛao, ní danɛ́, ní lɛdaomá. 14 Gba pↄ́ Lua dànɛ gↄↄ pↄ́ wà ãnabikɛkɛ̀ n yã́ musu, mɛ́ gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ↄnàma, ńsu niazĩkpaio. 15 Laaidↄ yã́piↄwa, ní mɛkpawà, gbɛ̃́pii i n gɛa'aɛ e. 16 Ǹ nzĩa yã́ ń n yãdanɛo tàasika. Zɛ súsu ń yã́piↄ. Tó ń kɛ̀ màa, ńyↄ̃ nzĩa suaba ń gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ swã́sɛ n yã́iↄ.

5

Gyaaↄ ń dↄaanaↄ

1 Ńsu maezↄ̃ↄ leleo.* Lɛdawà n mae ũ, ní da ɛ̀waasoↄwa n vĩ̀i ń n dãunaↄ ũ. 2 Lɛda nↄɛzↄ̃ↄwa n da ũ, ní da nↄgbãa ge wɛ̃́ndiawa n dãe ũ làasooplasai.

3 Gyaa gbɛ̃andoↄ kpɛla. 4 Tó gyaa nɛ́ↄ ge tↄũnaↄ vĩ, aa ń daɛↄ gwaa dada gĩa, aai fĩabo ń maeↄ ń ń daↄnɛ, asa bee ì ka Luagu. 5 Gyaa gbɛ̃ando wɛ́ ìↄ dↄ Luazi, ì wɛtã lousisia ń wabikɛaowa gwãasĩna ń fãanɛo. 6 Gyaa pãpãkɛnaá gɛɛ, baa tó a bɛ̃́ɛ. 7 Yã́piↄ danɛ́, kɛ́ wasu ń tàae eo. 8 Tó gbɛ̃́ lɛ́ a daɛↄ gwao, atɛ̃sa aà uadeↄ, à bↄ̀ Lua yã́ kpɛɛ, Yesusaide dɛaàla. 9 Nↄɛ pↄ́ dɛ wà da gyaaↄ guun kɛ: Nↄɛ pↄ́ kà wɛ̃̀ bàaↄ̃ mɛ́ à zãkɛ̀ gɛ̃n do, 10 wìↄ aà dↄ̃ maakɛna ũ, nɛgwan maa ũ, nibↄfↄ̃na pↄ́ Lua gbɛ̃́ↄ gbá pìpi ũ, taasideↄ dↄnlɛde ũ, nↄɛ pↄ́ mɛkpà maakɛa píiwa ũ. 11 Ńsu gyaa nↄgbãaↄ dauo, asa tó an gↄ̃ nidɛa fɛ̀lɛ, an naa Kilisiwa a busaɛ, aaiↄ ye zãkɛ, 12 aai ńzĩa dayãu, kɛ́ aa lɛ́ pↄ́ aa gbɛ̃̀ɛ̀ yãa gbòo yã́i. 13 Bee gbɛa aaì pãkɛ dada, aaìↄ bɛbɛ wàↄ ualɛkɛ. I kɛ màaden ń ũ adoo, aaì gↄ̃ gbɛ̃pen gudɛnaↄ ũɛ, aaì yã́ pↄ́ dɛ wà oo o. 14 Ayãmɛto má ye gyaa nↄgbãaↄ zãkɛ, aai nɛ'i, aai laaidↄ bɛwa, kɛ́ aasu wá ibɛɛↄ gba zɛ́ aa wá tↄbɛ̃ɛsio yã́i. 15 An gbɛ̃eↄ bↄ̀ tɛ Setãuzi kↄ̀. 16 Tó Yesudee gyaaↄ vĩ a bɛ, aàli dↄńlɛ. Asu to aa gↄ̃ gãlideↄnɛ aso ũo, kɛ́ aa e dↄ gyaa gbɛ̃andoↄlɛ yã́i.

17 Gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ ì dↄaa a zɛ́wa kà wà fĩaboɛ̀ lɛɛ pla, atɛ̃sa gbɛ̃́ pↄ́ waasokɛa ń yãdaanɛ́o ãia vĩ. 18 Wà yã́ɛ bee kɛ̃̀ láu wà mɛ̀: Ásuli lɛsↄkpa zu pↄ́ lɛ́ pↄgbɛ̃ɛo.† Wà mɛ̀ lↄ: Zĩkɛna kà à a asea e.‡ 19 Ńsu gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ káalao yã́ sio, sema seeladeↄ kà gbɛ̃ↄn pla ge àaↄ̃ bàasio.§ 20 Gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀ↄ gba laai gbɛ̃́pii wáa, kɛ́ vĩa e gbɛ̃́ kĩniↄ kṹ. 21 Ma nanɛ Lua ń Kilisi Yesuozi ń malaika pↄ́ à ń sɛ́ↄ, ǹyↄ̃ yã́piↄ kũa gbɛ̃e tɛ̃bosai. Ńsu yãe kɛ gbɛ̃eɛ ublembɛkɛa yã́io. 22 Ńsu wã ↄna gbɛ̃́wa ǹ aà dazĩuo. Ńsu to n lɛ́ àↄ ku gbɛ̃e duunauo. Ǹyↄ̃ nzĩa kũa gbãsĩsai. 23 Ńsu í pã mi ado lↄo. Nìli vɛ̃ɛ ga yↄↄ n nↄ̀sɛ ń n gyãkɛa mↄ̀ↄmↄↄo yã́i.

24 Gbɛ̃eↄ duuna ì bↄ gupuau e wàↄ gɛ́ a yãkɛkɛińnↄ, gbɛ̃eↄ pↄ́ sↄ̃, ìli bↄ kpaao. 25 Màa lↄ maakɛa ì bↄ gupuau, baa a pↄ́ wi eo a e gↄ̃ ulɛao.

6

1 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ zↄ ũↄ ń diiↄ dilɛ gbia, aai misiilɛnɛ́ yã́pii guu, kɛ́ wasu Lua tↄ́ ń yã́ pↄ́ wi danɛ́o bɛ̃̀ɛboo yã́i. 2 Gbɛ̃́ pↄ́ an diiↄ dɛ Yesude ũↄ su dↄ́ɛmá kɛ́ aa dɛ kↄ̃gbɛ̃ↄ ũ yã́io. Aa zↄblenɛ́ maamaa, asa gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ ń zĩ baa bleↄ dɛ Yesudeↄ ũɛ, an gbɛ̃́ yenzideↄ ũ. Yã́piↄ danɛ́, ní lɛdaomá.

Yea ↄ̃ai

3 Tó gbɛ̃e lɛ́ yãpãle danɛ́ mɛ́ i zɛ ń wá Dii Yesu Kilisi yã́ sĩandeo ń wá zɛ́ yãdanɛoo, 4 yↄ̃̀ↄdeɛ, a yãe dↄ̃o, lɛkpaa gii ń yãgwaa láasaio aà kũ̀ gyã ũ. Yã́ beeↄ ì to gbɛ̃́ↄ wɛdↄkↄ̃ɛ, aaì sòlekɛ, aaì kↄ̃ sↄ̃́sↄ̃, aaì làasoo vãi sɛ́ ń kↄ̃o, 5 aaìↄ kĩ́iwãi vĩ. Gbɛ̃́piↄ làasoo kolea, sĩana pìlimá, aaìↄ e lousisiaá ↄwɛɛlɛzɛɛ. 6 Lousisia ài zↄ̃ↄ sĩana, tó gbɛ̃́ zɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ á vĩo. 7 Wi mↄ́ ń pↄeo dṹnia guu lao, mɛ́ wá e tá ń pↄeoo. 8 Tó wá pↄblea ń pↄkasaↄ vĩ, bee mↄ̀. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ ye gↄ̃ ↄde ũↄ ì ńzĩa da yↄ̃a bau. Pↄ́ nidɛa mìsai kaide ì gɛ̃ńgu, i ń kpálɛ músi ń kaalɛo guu. 10 Yea ↄ̃ai mɛ́ yãvãi píi zĩ́na ũ. Gbɛ̃eↄ lɛ́ a kↄ̃dɛ e aa gɛ̀ zã̀ò Yesu zɛ́wa, aa wãwã zↄ̃ↄ kpà ńzĩai.

Dɛ̃ɛ maa ká

11 Lá Lua gbɛ̃́n n ũ, bàalɛ yã́piↄnɛ, ní tó yãmaa líↄ dↄaanɛ ń yã́ pↄ́ zɛvĩ Luaɛo ń aà náaikɛao ń yea gbɛ̃́ↄzio ń mɛnao ń nↄ̀sɛniɛo. 12 Dɛ̃ɛ maa ká n Yesu náaikɛa guu, ní wɛ̃ni láasai e, asa ↄ̃ Lua n sisiwà gↄↄ pↄ́ n lɛ́ maa gbɛ̃̀ɛ̀ bíla wáa. 13 Ma nanɛ Lua pↄ́ ì wɛ̃ni kpa pↄ́piiwazi ń Kilisi Yesu pↄ́ yãmaa ò Pↄ̃nsi Pilatiɛo,* 14 ǹyↄ̃ yã́ pↄ́ wa dìlɛnɛ kũa sãasai tàaesai e wá Dii Yesu Kilisi mↄ́zĩ. 15 Gbãade mɛ̀ndona Báaade, kíaↄ Kía, diiↄ Dii mɛ́ a Kilisipi bↄ a gↄↄwa.† 16 Ɔ̃mɛ lí gao ado, ìↄ ku gupua pↄ́ wìli fↄ̃ sↄ̃̀io guu.‡ Gbɛ̃e i wɛsiaàlɛo, wa fↄ̃ seo.§ Ɔ̃mɛ gawi ń gbãao vĩ gↄↄpii, ãmi.

17 O dṹnia tiaɛ bee ↄdeↄnɛ aasu ĩ́anadão. Aasu gbãa'e ↄda náaisaiwao, aa gbãa'e Lua pↄ́ ì pↄ́pii kpáwá zↄ̃ↄ wà pↄnakɛòwa. 18 Onɛ́ aa maakɛ, maakɛa i tↄ̃́má. Aaↄ dɛ gbadanaↄ ũ, aaiↄ gbɛ̃kɛ vĩ. 19 Beewa aa kũ̀sũa maa di ńzĩaɛ àizãna pↄ́ ũ,* aai wɛ̃ni pↄ́ dɛ wɛ̃ni ũ sĩana e.

20 Timↄtee, kàeda yã́ pↄ́ Lua nànɛ n ↄzĩi. Ɛ̃ dṹnia yã́ giiↄnɛ ń yãwaaipaa pↄ́ wì mɛ dↄ̃aɛo. 21 Gbɛ̃eↄ zɛ̀ò, ↄ̃ aa pã̀alɛ Yesu zɛ́ɛ.

Lua gbɛ̃kɛkɛɛ́.

* 1:2 Zĩn 16.1

† 1:13 Zĩn 8.3, 9.4-5

‡ 1:20 1Kln 5.5

* 2:5 Zĩn 4.12

† 2:7 2Tim 1.11

‡ 2:8 Bↄa 9.29

§ 2:9 1Piɛ 3.3

* 2:13 Daa 2.7, 21-22

† 2:14 Daa 3.1-6

* 3:4 Tit 1.6-8

* 4:4 Daa 1.31

† 4:4 Maa 7.19

* 5:1 Lev 19.32

† 5:18 Iko 25.4, 1Kln 9.9

‡ 5:18 Luk 10.7

§ 5:19 Iko 19.15

* 6:13 Zãa 18.36-37

† 6:15 Zia 19.16

‡ 6:16 Soũ 104.2

§ 6:16 Bↄa 33.20

* 6:19 Mat 6.20

2 Timↄtee

1

2

3

4

TIMƆTEE LÁ PLAADE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Pↄlu lá plaadepi kɛ̃̀ Timↄteeɛ za Lomaɛ (1.17). Wà wɛtɛ̃amↄ̀ Pↄluɛ we pãsĩpãsĩ (2.9), a ku yooyea (4.10, 16). À kà a zĩ láaa (4.6), ↄ̃ àlɛ lɛda a ìwa yenzidewa (1.2).

À nà Lua sáaukpaawa Timↄtee yeanzi ń aà luanaaikɛao yã́ musu. Wɛtɛ̃a ń taasio ń íbɛlɛ pↄ́ wì sɛ́ ń baonakpanaↄ yã́i à lɛdà Timↄteewa aà zɛ gbãa, aà taasikɛanↄ Kilisi zĩgↄ̃ maa ũ (1.3-2.13). A òɛ̀ aà mikɛ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aaìↄ gbɛ̃́ↄ lɛwɛↄ yã́wa, asa aaìↄ yãkpaanlaↄ lɛkpaakɛkɛ ń gbɛ̃́ↄɛ, ↄ̃ aaì n luanaaikɛa ↄ̃̀ↄkpa. A òɛ̀ aà a ↄlɛsɛ, aà zɛ ń Lua yã́ pↄ́ a dàda za a ɛ̀waasogↄↄo (2.14-4.5). Lápi láakĩi Pↄlu azĩa yã́ↄ bↄↄlɛkɛ̀ɛ̀, lá a ku ga lɛ́zĩ Loma, ãma a dↄ̃ kɛ́ Lua a a suaba e a gɛ kaò aà kpalau musu.

Pↄlu dɛ̃ɛ maa nɛ̀ à baonakpà e a lɛ́wa (4.7), ↄ̃ à tɛkpà lápi kyokɛnaↄgu aa dɛ̃ɛ doũpi ká ń luanaaikɛao ń mɛnao ń yeańzio vĩakɛa ibɛɛↄnɛ sai.

1

Pↄlu tɛ́kpaa Timↄteegu

1 Mámɛmaa Kilisi Yesu zĩna Pↄlu lá Lua yeiwa wɛ̃ni pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ Kilisi Yesupi guu yã́i, 2 ma láɛ bee kɛ̃̀nɛ, ma nɛ́ yenzide Timↄtee.* Mae Lua ń wá Dii Kilisi Yesuo gbɛ̃kɛkɛnɛ ń sùuuo, aai n gba aafia.

3 Ma sáaukɛ̀ ń ma deziↄ Lua pↄ́ mi kúlɛɛ̀ ń nↄ̀sɛpuaoo, asa n yã́ ìↄ dↄmagu láasai ma wabikɛa gwãasĩna ń fãanɛo guu. 4 Tó wɛ́'i pↄ́ bↄ̀ma yã́ dↄ̀magu, mi n bɛɛkɛɛ, míↄ ye wà wɛsikↄ̃lɛ, kɛ́ ma pↄna e kɛ zài. 5 N luanaaikɛa ń nↄ̀sɛmɛndoo ìↄ dↄmaguɛ. N dazi Loisi ń n da Ɛnisio Lua náaikɛ̀ màa, mɛ́ má dↄ̃ sã́asã ńlɛ Lua náaikɛ màa sↄ̃.

6 Ayãmɛto málɛ dↄngu, fɛlɛ zɛ ń gba pↄ́ Lua dànɛ gↄↄ pↄ́ ma ↄnàmao, 7 asa Nisĩna pↄ́ ì wá gba gbãa, ì to wàↄ yekↄ̃i, ì to wàↄ laai vĩ ↄ̃ Lua kpàwá, i kɛ nisĩn fooo no. 8 A yã́i ńsu widɛ ń wá Dii yã'oanɛ́oo, mɛ́ ńsu widɛ ma gbɛ̃́ pↄ́ wà ma dakpɛu aà yã́i yã́ musuo. Taasi pↄ́ wì kɛ aà baokpaa yã́i kɛmanↄ ń Lua gbãao. 9 Ɔ̃mɛ wá suabà, à wá sisi, wa gↄ̃ aà pↄ́ ũ. I kɛ yã́ pↄ́ wá kɛ̀ yã́i no, aàzĩa pↄeã yã́iɛ, ń gbɛ̃kɛ pↄ́ a kɛ̀wɛ̃ɛ naa Kilisi Yesuwa zadↄ̃ gↄↄ i daalɛoo. 10 Gbɛ̃kɛpi bↄ̀ gupuau wá Suabana Kilisi Yesupi mↄa guu sa. À ga iko bãdɛ̀, à wɛ̃ni ń kua gↄↄpiio bↄ̀wɛ̃ɛ gupuau a bao pↄ́ wì kpa guu. 11 Lua ma dilɛ a zĩna ũ mà baopi kpàwakɛ, mí danɛ́.† 12 A yã́i málɛ taasiɛ bee kɛi, ãma wí lí ma kũo, asa má gbɛ̃́ pↄ́ ma aà náaikɛ̀ dↄ̃, mɛ́ má dↄ̃ sã́asã kɛ́ a fↄ̃ kàeda yã́ pↄ́ à nàmɛɛ ma ↄzĩi e a mↄgↄↄzĩ. 13 Ǹyↄ̃ yã́ sĩande pↄ́ ń mà ma kĩ́ipi kũa yã́ zĩ́nda ũ ń luanaaikɛao ń yeakↄ̃io naa Kilisi Yesuwa guu. 14 Kàeda yãmaa pↄ́ Lua nànɛ n ↄzĩi ń aà Nisĩna pↄ́ kú wá guu gbãao.

15 Ń dↄ̃ kɛ́ Azi bùsudeↄ píi ma vũaaɛ. Fizɛlɛ ń Ɛɛmↄzɛnio kú ń guu. 16 Dii wɛ̃nadↄ̃ Ɔnɛsifↄↄ bɛdeↄnɛ! Asa à ma nↄ̀sɛ nìnimɛɛ, a gɛ̃na lɛ́ vĩo, i widɛ ma daakpɛu yã́ musuo. 17 Kɛ́ à kà Loma gↄ̃̀ↄ, à ma wɛɛlɛ e à gɛ̀ bↄ̀a. 18 Dii to Lua wɛ̃nadↄ̃ɛ̀ yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ. Ń dↄnlɛ zↄ̃ↄ pↄ́ a kɛ̀mɛɛ Ɛfɛsɛ dↄ̃ sã́asã.

2

Kilisi Yesu zĩgↄ̃ maa

1 Mpi sↄ̃ ma nɛ́, ǹyↄ̃ gbãa ń gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua vĩwanↄ naa Kilisi Yesuwao. 2 Yã́ pↄ́ ń mà má ò dasi wáa na gbɛ̃́ náaide pↄ́ aa fↄ̃ da gbɛ̃pãleↄnɛↄ ↄzĩ. 3 Taasikɛmanↄ Kilisi Yesu zĩgↄ̃ maa ũ. 4 Dṹnia yã́ lí dↄaa zĩgↄ̃ pↄ́ kú zĩlauɛo, kɛ́ aà yã́ e ka a diigu yã́i. 5 Bakpaaĩna sↄ̃, tó i bàalɛ a zɛ́wao, a fùa eo.* 6 Zↄ̃ɛ pↄ́ zĩ gbãa kɛ̀ mɛ́ ì a baa sɛ́ sɛ̃́ia. 7 Làasookɛ yã́ pↄ́ má òpiↄwa, asa Dii a ń gba ↄ̃nↄ apii guu.

8 To Davidi bui Yesu Kilisi pↄ́ bↄ̀ gau yã́ àↄ dↄngu. Baona pↄ́ mi kpan we. 9 A yã́i málɛ taasikɛi. Wà mↄkàa lán dàakɛnawa, ãma wa fↄ̃ mↄka Lua yã́wao. 10 Ayãmɛto mi yã́pii fↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sɛ́ↄ yã́i, kɛ́ ampiↄ sↄ̃, Lua ń suaba, aai gawi pↄ́ lí láao e naa Kilisi Yesuwa. 11 Yã́ɛ bee sĩana vĩ:

Tó wa gaaànↄ, wáↄ kuaànↄ.†

12 Tó wa mɛnafↄ̃̀, wáↄ kibleaànↄ.

Tó wa lelekpàaàzi,

aàpi a kpáwázi sↄ̃ɛ.‡

13 Tó wá náai vĩo, ìↄ náai vĩɛ,

asa a we lelekpa azĩaio.

Dii zĩkɛna maa ń lɛkpaaoo

14 Yã́piↄ dↄ n gbɛ̃́ↄgu, ní nanɛ́ Luazi aasu lɛkpaa pã kɛ Lua yã́ musuo. A ài vĩo, ì gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ maↄ ↄ̃̀ↄkpaɛ. 15 Ãiakɛ, kɛ́ Lua e n sáaukpa, zĩkɛna pↄ́ ì yã́ sĩande polonɛ́ wásawasa, wí lí aà kũ aà zĩ yã́ musuo ũ. 16 Ɛ̃ yãbↄlɛa pã pↄ́ lí kpaaĩ ń Lua yã́ooɛ. Ì gbɛ̃́ↄ luayãdasai kã́fĩnɛ́ɛ, 17 ↄ̃ yã́ pↄ́ aaì danɛ́ ì ↄtamá lán sã́nɛwa. Imɛnɛ ń Filɛtio kú ń guu. 18 Aa kɛ̃̀ sĩanawa, aaì mɛ wà bↄ̀ gau kↄ̀, aaì gbɛ̃eↄ luanaaikɛa ↄ̃̀ↄkpaonɛ́. 19 Gia ń beeo ɛ̃ pↄ́ Lua dàalɛ zɛa gbãa, wà yã́ɛ bee kɛ̃̀wà: Dii gbɛ̃́ pↄ́ dɛ a pↄ́ ũↄ dↄ̃.§ Gbɛ̃́ pↄ́ ì Dii sísi kɛ̃́ yãvãiwa.

20 Uada ìↄ pↄ́ↄ vĩ dasi. Wà a keeↄ kɛ̀ ń vuao ń ã́nusuo yã́gbiakɛbↄ ũ, mɛ́ wà a keeↄ kɛ̀ ń lío ń gĩo yãyↄↄnakɛbↄ ũ. 21 Tó gbɛ̃́ ↄbↄ̀lɛ yã́ bɛɛɛsai guu, a gↄ̃ yã́gbiakɛbↄ ũ, Dii zĩkɛbↄ maa ũ, iↄ ku maakɛa píi sↄu guu. 22 Bàalɛ ɛ̀waaso pↄnidɛaↄnɛ, ní tó maakɛa ń luanaaikɛao ń yea gbɛ̃́ↄzio ń kua ń kↄ̃o na dↄaanɛ sãnu ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì Dii sísi ń nↄ̀sɛpuaoↄ. 23 Ɔbↄlɛ yã́ mìsai gwaa ń kↄ̃o guu. A dↄ̃a vĩo, mɛ́ ń dↄ̃ kɛ́ ì lɛkpaa inɛ́. 24 A maa Dii zↄ̀blena aàↄ lɛkpaa vĩo. Aàↄ busaa gbɛ̃́piiɛ, yãdanɛde maa pↄ́ ì gbɛ̃́ fↄ̃́ ũ, 25 i gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a yã́ sioↄ gba laai busɛbusɛ. Wìliↄ dↄ̃o Lua a ń gba nↄ̀sɛlilɛa zɛ́, aai sĩana dↄ̃, 26 aai pili Ibiisi pↄ́ ń kṹ ń a bao à ń dá a pↄeã guuwa, aai su ń laaiwa.

3

Gbɛ̃nazĩnaↄ yãkɛa gↄↄgbɛzãzĩ

1 Ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ gↄↄ gbɛzãɛ beeↄ aaↄ zĩ'ũ. 2 Gbɛ̃́ↄ zĩa yã́ a dↄaanɛ́, ↄ̃a a ń sↄ̃ ble. Aaↄ dɛ waladeↄ ũ, ĩ́andãnaↄ, gbɛ̃sↄ̃sↄ̃naↄ, de ń dao yãmansaiↄ, guluↄ, luayãdansaiↄ, 3 nↄ̀sɛsaideↄ, awamansaiↄ, gbɛ̃́ tↄbɛ̃ɛsinaↄ, faasaideↄ, ãiapãsĩdeↄ, maa ibɛɛↄ, 4 bↄnkpɛdeↄ, làasoosaideↄ ń yↄ̃̀ↄdeↄ. Aaↄ ye pↄnakɛai dɛ Lua yã́la. 5 Aaì lousisi, ãma an yã́ lí kↄ̃sɛ ń Lua gbãaoo. Kɛ̃́ gbɛ̃́piↄwa. 6 Gbɛ̃́ bee taaↄ ì gɛ̃ nↄɛ pↄ́ lí mi gbãɛoↄzi, aai ikokɛmá. Duuna sadà nↄɛpiↄgu, dↄ́ɛ'ĩi mɛ́ gↄ̃̀nɛ́, 7 aaìↄ yãdada gↄↄpii, ãma aali sĩana dↄ̃o. 8 Lá Zanɛsi ń Zãblɛsio bↄ̀ Mↄizi kpɛ,* màa gbɛ̃́piↄ ì bↄ sĩana kpɛ. An làasoo kolea, mɛ́ luanaaikɛn gianaↄnɛ. 9 Aa gɛa'aɛ vĩ lↄo, asa gbɛ̃́pii ń mìsaikɛ dↄ̃, lá wà Zanɛsi ń Zãblɛsio pↄ́ dↄ̃̀wa.

Lua yã́ ài

10 Mpi sↄ̃ ń tɛmazi, ń ma kua dↄ̃ ń ma yãdanɛo ń yã́ pↄ́ málɛ yáo ń ma luanaaikɛao ń ma mɛnakɛao ń ma yea gbɛ̃́ↄzio ń ma zɛa gbãao 11 ń ĩa pↄ́ wa dàao ń taasi pↄ́ má kɛ̀o. Ń yã́ pↄ́ ma le Antiↄsi ń Ikↄniuo ń Lisitao dↄ̃† ń ĩa zↄ̃ↄ daaa pↄ́ má fↄ̃̀o. Dii ma bↄ apii guu.‡ 12 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ye wàↄ ku luayãmanaↄ ũ naa Kilisi Yesuwaↄ gí wɛ́tɛ̃a eio. 13 Gbɛ̃vãiↄ ń kↄ̃nideↄ, an vãi aↄ gbãbↄbↄɛ, aai gbɛ̃́ↄ sã́sã, ampiↄ sↄ̃ aaↄ sã́sãaɛ. 14 Mpi sↄ̃, zɛ ń yã́ pↄ́ ń dàda ń sì sĩana ũo. Ń gbɛ̃́ pↄ́ dàdanɛ́ↄ dↄ̃, 15 asa ń Luayãtaala dↄ̃ za n nɛ́zĩ. A fↄ̃ n gba ↄ̃nↄ, i n ka Kilisi Yesu náaikɛa pↄ́ ì ń suabawa. 16 Yã́ pↄ́ kú lápiↄ guu bↄ̀ Lua kĩ́i píiɛ. A ài vĩ, asa ì sĩana danɛ́, ì ń ɛɛkanɛ́ ń ↄzĩ, ì ń gba laai, ì lɛdamá yãkɛa a zɛ́wa musu, 17 kɛ́ Lua gbɛ̃́ e àↄ wásawasa kua maakɛa píi sↄu guu.

4

1 Ma nanɛ Lua ń Kilisi Yesuozi aà ɛa mↄa kpalablei ń aà yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ ń gyaadeↄ yã́i, 2 Lua yã́ waasokɛ, à zɛkɛ̀ i zɛkɛo, wɛtã. Ǹ ń lele, ǹ ń gba laai, naɛmá, ní yãdanɛ́ ń mɛna zↄ̃ↄo. 3 Asa gↄↄe a mↄ kɛ́ gbɛ̃́ↄ we swã́sɛ yã́ sĩandeio. Aa yãdanɛdeↄ kãaańzi ńzĩa pↄeãwaɛ, aa yã́ pↄ́ káńgu danɛ́. 4 Aa gi sĩanai, aai zɛ ń fĩↄ. 5 Mpi sↄ̃, ǹyↄ̃ laai vĩ yã́pii musu. Taasi fↄ̃́, ní baonakpanakɛa kɛ, ní n zĩ lɛpapa.

Pↄlu kua ga lɛ́zĩ Loma

6 Ma gↄↄ pà kↄ̀, wa ma au tↄ̃́lɛ sa'o'i ũ tia. 7 Ma dɛ̃ɛ maa nɛ̀, ma bakpaaĩ pↄ́ Lua dìlɛ kɛ̀ ma bↄlɛi. Ma Yesu yã́ kũ̀ a zɛ́wa. 8 Kua maa fùa dilɛa, àlɛ ma dã sa. Dii Yã́kpalɛkɛn maa mɛ́ a kpamɛɛ yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ. I kɛ mámɛ má adoo, ń gbɛ̃́ pↄ́ ye aà mↄaiↄ píiɛ.

9 Zɛwɛɛlɛ mↄ́ ma kĩ́i kpakpa. 10 Demasi ma to we à tà Tɛsaloni, kɛ́ a ye dṹniai yã́i. Kɛlɛsã tà Galati bùsuu, mɛ́ Titu tà Dalamati bùsuu. 11 Luku mɛ́ gↄ̃̀manↄ ado. Maaku sɛ à mↄ sãnu, asa ì dↄmalɛ maamaaɛ. 12 Ma Tisiki gbàɛ Ɛfɛsɛ. 13 Tó ńlɛ mↄ́, ma ulatao pↄ́ má tò Kaapu bɛ Toloasi* sɛ́, ní mↄomɛɛ ń ma láↄ, atɛ̃sa a pↄ́ pↄ́ wa kɛ̀ ń báaoↄ.

14 Alɛsãnda sia yãvãikɛ̀mɛɛ maamaaɛ. Dii a yã́ pↄ́ a kɛ̀pi fĩaboɛ̀.† 15 Laaikaaàzi, asa à bↄ̀ wá yã́ kpɛ pãsĩpãsĩɛ. 16 Yã́kpalɛkɛamanↄ sɛ̃́ia guu gbɛ̃e i zɛmanↄo. Wà ma to we píiɛ. Lua su ń yã́pi dao. 17 Dii zɛ̀manↄ à ma gba gbãa, ↄ̃ ma zɛ'è ma baonakpà wásawasa, buipãleↄ mà píi. À ma bↄ nↄ̀ↄmusu lɛ́zĩ. 18 Dii a ma bↄ yãvãi guu píi, a ma suaba e ma gɛ kaò aà kpalau musu. Ɔ̃mɛ gawi vĩ gↄↄpii, ãmi.

19 Fↄkpa Pisii ń Akilasiowa ń Ɔnɛsifↄↄ bɛdeↄ.‡ 20 Elasa gↄ̃̀ Kↄlɛni. Ma Tↄfiũ tò ń gyão Milɛti. 21 Zɛwɛɛlɛ mↄ́ e buziɛ àↄ ká. Ebulu ń Pudɛo ń Linuo ń Kolodiao ń wá gbɛ̃́ↄ píi fↄkpàma. 22 Dii àↄ kunnↄ, i gbɛ̃kɛkɛɛ́ ápii.

* 1:2 Zĩn 16.1

† 1:11 1Tim 2.7

* 2:5 1Kln 9.24-27

† 2:11 Lom 6.8

‡ 2:12 Mat 10.33

§ 2:19 Nao 16.5

* 3:8 Bↄa 7.11-12

† 3:11 Zĩn 13.50, 14.5, 19

‡ 3:11 Soũ 34.19

* 4:13 Zĩn 20.6

† 4:14 Soũ 62.13

‡ 4:19 2Tim 1.16-17

Titu

1

2

3

TITU

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Tituá Yesudeɛ, ãma Yuda no (Gal 2.1-3). À gↄ̃̀ Pↄlu ìwa ũɛ mɛ́ à zĩ zↄ̃ↄ kɛ̀ Kↄlɛnideↄ ń Pↄluo maakↄ̃ɛ yã́ musu (2Kln 7.6-16). Pↄlu láɛ bee kɛ̃̀ɛ̀ gↄↄ pↄ́ Titupi ku Kɛlɛtiɛ, à Yesude pↄ́ aa kú ísia gũgũnapiwaↄ yã́gɛa'aɛzĩ nàɛ̀ aà ↄzĩ.

Lápi daalɛaá waaso pↄ́ Pↄlu ìↄ kɛnɛ́ yã́ɛ (1.1-4). Bee gbɛa yã́ pↄ́ a dìlɛ gãli dↄaanaↄnɛɛ (1.5-16). Lɛɛ pla guu à lɛdà Tituwa gbɛ̃́ pↄ́ àlɛ zĩkɛńnↄↄ yã́ musu: Maeziↄ, nↄɛziↄ (à kũ̀ aa yãdada wɛ̃́ndiaↄnɛ), ɛ̀waasoↄ ń zↄↄ (2.1-15). Lɛɛ àaↄ̃ guu à Yesude yãkɛaↄ bↄↄlɛkɛ̀, kɛ́ an kua aaↄ na, aasuli kↄ̃kpaalɛo (3.1-11). Bee gbɛa à lɛdà Tituwa, à fↄkpàmá (3.12-15).

Lápi kyokɛna a e kɛ́ lápi waaso dɛ Titu yã́ ũ adoo. Yã'ĩa pↄ́ Pↄlu òↄá yã'ĩa pↄ́ ìↄ Yesudeↄ le mↄ̀ↄmↄↄↄɛ: Yesudeↄ yã́ↄ zɛ́kalɛa ń dↄaanaↄ yãkɛaↄ ń Yesudepiↄ yãkɛaↄ.

1

Titu zĩkɛa Kɛlɛti bùsuu

1 Ma Pↄlu, Lua zↄ̀blena, Yesu Kilisi zĩna, à ma zĩ mà gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sɛ́ↄ da a zɛ́u, mí tó aa lousisia sĩana dↄ̃, 2 an wɛ́ iↄ dↄ àizãna pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀ zadↄ̃ gↄↄ i daalɛozi, Luapi lí ɛɛto sↄ̃o. 3 Yã́pi bↄ̀ gupuau a gↄↄwa waaso pↄ́ Lua wá Suabana nàmɛɛ ma ↄzĩ guu, lá a dìlɛwa. 4 Mámɛ ma láɛ bee kɛ̃̀nɛ Titu,* ma nɛ'ia Yesu zɛ́ pↄ́ wá kúu sãnu guu. Mae Lua ń Kilisi Yesu wá Suabanapio gbɛ̃kɛkɛnɛ, aai n gba aafia.

5 Ma n to Kɛlɛti kɛ́ ǹ yã́ pↄ́ gↄ̃̀ weↄ gↄ̃́gↄ̃, ní gbɛ̃zↄ̃ↄↄ dilɛ wɛ̃́lɛ ń wɛ̃́lɛo lá má ònɛwa. 6 A maa gbɛ̃zↄ̃ↄ líↄ ku tàaesai nↄmɛndode ũɛ. Aà nɛ́ↄ ìↄ luayãmanaↄ ũ, i kɛ aaↄ dɛ nɛ́ zazaa lalasideↄ ũ no. 7 Lá dↄaanaá ziiaɛ Lua zĩ guu, a maa aàↄ dɛ tàaede ge swã́gbãade ge pↄkũmade ge igbɛ̃na ge ãiapãsĩde ge ↄwɛɛlɛmbɛ̃ɛ ũo, 8 sema nibↄfↄ̃na ũ, laaide pↄ́ zɛ̀ ń maakɛao ũ, gbɛ̃maa pↄ́ a kua adoa mɛ́ a azĩa kũa dↄ̃ ũ,† 9 gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ súsu ń Lua yã́ náaideo lá wì danɛ́wa ũ, kɛ́ à e lɛda gbɛ̃pãleↄwa ń yã́ sĩandepio, i gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ a yã́ kpɛↄ ɛɛkanɛ́ ń ↄzĩ.

10 Asa swã́yãmansaide pↄ́ aaì gbɛ̃́ↄ liaa ń ń yã'oaoↄ dasi, atɛ̃sa Yudaↄ guu. 11 Aaì ua bṹu gbɛ̃́ↄ ↄ̃̀ↄkpa. A maa wà lɛsↄkpanɛ́. Aaì yã́ pↄ́ dɛ wà danɛ́o danɛ́ ↄbɛ̃ɛ'ea yã́i. 12 Kɛlɛti bùsu ãnabie mɛ̀ Kɛlɛtiↄá ɛɛdeↄnɛ, wài pãsĩↄnɛ, ye'uiade pↄewonsaiↄnɛ. 13 Yã́piá sĩanaɛ. Ayãmɛto lɛdamá pãsĩpãsĩ, kɛ́ aa zɛ́sɛ súsu. 14 Aasu laaidↄ Yudaↄ fĩwao ge gbɛ̃́ pↄ́ kɛ̃̀ sĩanawaↄ yãdilɛaↄ. 15 Pↄe líↄ gbãsĩ gbãsĩsaideↄnɛo, mɛ́ pↄe líↄ gbãsĩsai luayãdansai gbãsĩdeↄnɛo, kɛ́ an làasoo ń ń nↄ̀sɛo vãi yã́i. 16 Aaì mɛ wa Lua dↄ̃, ↄ̃ an yãkɛa ì ń ɛɛbo. Lua ginzideↄnɛ, aali aà yãmao, aali fↄ̃ yãmaae kɛ̀o.

2

Lɛdaa Lua gbɛ̃́ↄwa

1 Mpi sↄ̃, yã́ pↄ́ ì kpaaĩ ń yã́ sĩande daanɛ́o onɛ́. 2 O maezↄ̃ↄↄnɛ aaↄ ńzĩa kũa dↄ̃ gbɛ̃́ gbiaↄ ũ, laaideↄ ũ. Aa zɛ́sɛ súsu ń yea gbɛ̃́ↄzio ń mɛnao. 3 O nↄɛzↄ̃ↄↄnɛ lↄ aaↄ ku Lua gbɛ̃́ↄ kuawa. Aasu wàↄ dɛ gudɛna ge vɛ̃ɛ zↄ ũo. Aali yãmaa da nↄgbãaↄnɛ, 4 aali lɛdamá an baade àↄ ye a zã́zi ń a nɛ́ↄ, 5 aaↄ dɛ laaideↄ ũ gbãsĩsai, aa laaidↄ ń nↄzãekɛzĩwa, an baade misiilɛ a zã́ɛ, kɛ́ wasu Lua yã́ bɛ̃̀ɛboo yã́i.

6 Lɛda ɛ̀waasoↄwa lↄ aaↄ laai vĩ yã́pii guu, 7 ní maakɛa zɛ́ ↄlↄnɛ́. N yãdaanɛ́ àↄ gbia kolesai. 8 Yã́zɛde pↄ́ wa fↄ̃ a ɛɛboo danɛ́, wí i gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ n kpɛ kṹ, kɛ́ i e vãi ò n yã́ musuo yã́i.

9 Lɛda zↄↄwa aali misiilɛ ń diiↄnɛ yã́pii guu, aali yã́ pↄ́ a káńgu kɛ. Aasuli bↄ ń yã́ kpɛo. 10 Aasu ń kpã́i'oo. Aa to aaↄ ń dↄ̃ gbɛ̃́ náaideↄ ũ maamaa, kɛ́ Lua wá Suabana yã́ pↄ́ wi danɛ́ e tɛkɛ yã́pii guu.

11 Asa Lua gbɛ̃kɛ pↄ́ mↄ̀ ń gbɛ̃́pii suabaao bↄ̀ gupuau. 12 Gbɛ̃kɛpi lɛ́ dawɛ̃ɛ wà mikɛ̃ yã́ pↄ́ i kpaaĩ ń Lua yã́ooɛ ń dṹnia pↄnidɛaↄ, wíↄ wázĩa kũa dↄ̃ gbɛ̃maaↄ ũ, luayãmanaↄ ũ dṹnia tiaɛ bee guu, 13 wíↄ wɛdↄ pↄnakɛgↄↄ pↄ́ wálɛ dã́i. Ɔ̃mɛ wá Lua zↄ̃ↄ wá Suabana Yesu Kilisi mↄgↄↄ gawide ũ. 14 À azĩa kpà wá gɛ̃ɛ ũ, kɛ́ à wá bↄ vãi píi guu, i wá gbãsĩ wolo a gbɛ̃́ yenzideↄ ũ, gbɛ̃́ pↄ́ maakɛa ãia vĩↄ ũ. 15 Yã́piↄ onɛ́, ní lɛdaomá, ní ń gba laai ń n ikoo píi. Ńsu to gbɛ̃e sakanguo.

3

Wà laaidↄ maakɛawa

1 Dↄ n gbɛ̃́ↄgu aali misiilɛ gbãadeↄnɛ ń ikodeↄ,* aa ń yãma, aaↄ kú ń maakɛa píi sↄuo. 2 Aasu gbɛ̃e tↄbɛ̃ɛsio. Aaↄ dɛ nↄ̀sɛdoũde yãkelesaide pↄ́ busaa gbɛ̃́piiɛↄ ũ. 3 Asa wápiↄ sↄ̃ wá faa vĩ yãao, luayãdansaiↄn wá ũ. Wá sã́sãa, wá dɛ pↄnakɛa ń dↄ́ɛ'ĩi píio zↄↄ ũ. Wiↄ ku nↄ̀sɛvãi ń wɛdↄakↄ̃ɛo guu. Wá dɛ gbɛ̃́ giaↄ ũ, wá zakↄ̃u. 4 Kɛ́ Lua wá Suabana gbɛ̃kɛ ń aà yea gbɛ̃́ↄzio bↄ̀ gupuau, 5 ↄ̃ à wá suabà. I kɛ wá maakɛa yã́i no, kɛ́ à wɛ̃nadↄ̃̀wɛ̃ɛ yã́iɛ.† À wá zu'ò, à wá í dafu, a tò wa gↄ̃ gbɛ̃́ dafuↄ ũ ń a Nisĩna 6 pↄ́ a pìsiwá gbãao Yesu Kilisi wá Suabana sabai, 7 ↄ̃ yã́ bↄ̀wanↄ na aà gbɛ̃kɛ yã́i, wa gↄ̃ aà gbablenaↄ ũ, ↄ̃ wá wɛ́ dↄ àizãnai. 8 Yã́piá sĩanaɛ.

Má ye ǹ kã́asikɛ yã́piↄwa maamaa, kɛ́ luayãmanaↄ e wà mɛkpa maakɛawa. Bee maa, a kã́fĩa vĩ gbɛ̃́ↄnɛ. 9 Pãalɛ yã́ mìsai gwaaɛ ń deziↄ tↄ́ kↄ̃nwɛao ń sòleo ń lɛkpaakɛa Mↄizi ikoyã musuo, asa yãpãↄnɛ, aa kã́fĩa vĩo. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ ì to wà kɛ̃aa gba laai baa gɛ̃n pla, ní gbasa ǹ aà yá.‡ 11 Ǹyↄ̃ dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ bee taa ↄ̃̀ↄkpà. Duunkɛnaɛ, à azĩa dàyãu.

12 Tó ma Aatema ge Tisiki zĩ̀ma, zɛwɛɛlɛ mↄ ǹ ma le Nikↄpↄli, asa ma zɛò mà buziɛble weɛ. 13 Kↄai kɛ ǹ zɛ́ kũ̀sũa kɛ bùsu ikoyãdↄ̃na Zenasiɛ ń Apolooo, kɛ́ pↄe su kɛ̃́sãmáo. 14 A maa wá gbɛ̃́ↄ maakɛa dada, aaiↄ kɛ, aai bↄↄlɛ zɛazɛaↄ kɛ, kɛ́ aasu wàↄ ku pão. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ wá sãnuↄ fↄkpàma píi. Fↄkpa gbɛ̃́ pↄ́ aa yewázi Yesu zɛ́ guuↄwa. Lua gbɛ̃kɛkɛɛ́ ápii.

* 1:4 2Kln 8.23

† 1:8 1Tim 3.2-5

* 3:1 Lom 13.1-2, 1Piɛ 2.13

† 3:5 Ɛfɛ 2.8

‡ 3:10 Mat 18.15-17

Filemↄↄ

FILEMƆƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Filemↄↄá Kↄlↄsi Yesude tↄdeɛ mɛ́ Pↄlu gbɛ̃naɛ (dↄ̀ↄ 1). A zↄe vĩ, aà tↄ́n Onɛziũ, à bàalɛ̀ɛ̀. Oneziũ Pↄlu dↄ̃̀ gↄↄ pↄ́ wà Pↄlupi dàkpɛuɛ. À gↄ̃̀ Yesude ũ sↄ̃, ↄ̃ Pↄlu zɛ̀ò à aà kpã́sã a diiɛ, ↄ̃ à láɛ bee kɛ̃̀ɛ̀, à wabikɛ̀wà asu aà si zↄ ũ lↄo, sema aà gbɛ̃do ũ naa Kilisiwa guu, asa wì zↄ pↄ́ bàalɛ̀ swã́gaga pãsĩpãsĩɛ.

Fↄkpaa Filemↄↄwa ń gbɛ̃́ pↄ́ aa kuaànↄↄ gbɛa (1-3), Pↄlu Dii sáaukpà Filemↄↄ luanaaikɛa ń aà ãiao yã́ musu (4-7). Bee gbɛa à Oneziũ pↄ́ lɛ́ tá a diiwa yã'ò (8-22). Lápi làa ń fↄkpaamáo, wà gbɛ̃́ pↄ́ an tↄ́ kú Kↄlↄsideↄ lá guuↄ è we (Kls 4.10, 12, 14). Aasipu (dↄ̀ↄ 2) tↄ́ kú Kls 4.17 guu lↄ.

Wá è lápi guu lá Pↄlu yã'ò a gbɛ̃́ Filemↄↄɛ busɛbusɛ. I yãe dilɛɛ̀o, i giɛ̀ ń Oneziũ zↄbleaɛo. Ãma à yã́ dↄ̀aàgu ń gbɛ̃́ pↄ lɛ́ láɛ bee kyokɛↄ píi, Kilisi yeawázi ì tó wá kua dafukũ, ì tó wà kɛ na ń kↄ̃o lↄ.

1

Pↄlu Filemↄↄ sáaukpaa

1 Ma Pↄlu, ma gbɛ̃́ pↄ́ wà ma dakpɛu Kilisi Yesu yã́i ń ma gbɛ̃do Timↄteeo, wámɛ wa láɛ bee kɛ̃̀nɛ, wá zĩkɛndee yenzide Filemↄↄ, 2 ń Yesude pↄ́ aaì kↄ̃ kãaa n bɛↄ ń wá nↄɛ yenzide Afiao ń wá zĩ̀kandee Aasipuo. 3 Lua wá Mae ń Dii Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛnɛ, aai n gba aafia.

4 N yã́ ìↄ dↄmagu gↄↄpii ma wabikɛa Luawa guuɛ, ↄ̃ mi aà sáaukpa, 5 asa ma Dii Yesu náai pↄ́ ńlɛ kɛ bao mà ń n yea Lua gbɛ̃́ↄzio píi. 6 Mi wabikɛwà, kɛ́ n kuawanↄ Yesu zɛ́u a to n wɛ́ kɛ̃́ báaa pↄ́ wá vĩ píi naa Kilisiwa guu. 7 Ma gbɛ̃́, n yeańzi ma pↄ kɛ̀na maamaa, à ma nↄ̀sɛ nìnimɛɛ, asa n Lua gbɛ̃́ↄ sↄ̃ dànɛ́ doũ.

Pↄlu awakpaa Filemↄↄɛ Ɔnɛziũ yã́ musu

8 Ayãmɛto, baa kɛ́ ma zɛ́ kà naa Kilisiwa mà yã́ pↄ́ maa ǹ kɛ dilɛnɛ, 9 ń beeo ma awakpànɛ kɛ́ má yenzi yã́i. Mapi ma Pↄlu, ma maezↄ̃ↄ ia ń ma daakpɛu tia Kilisi Yesu yã́io, 10 ma awakpànɛ Ɔnɛziũ* pↄ́ gↄ̃̀ ma nɛ́ ũ kpɛ́u la yã́ musu. 11 A pãnɛ yãa, ãma tia a ài vĩwɛ̃ɛ, mpi ń mapio. 12 Ma aà gbàɛma, a dɛ ma sↄ̃ ũɛ. 13 Ma kua kpɛ́u Yesu baokpaa yã́i guu, má ye aàↄ ku ma saɛ, kɛ́ aàↄ dↄmalɛ n gbɛu, 14 ãma ma zɛò má yãe kɛ n lɛ́ saio, kɛ́ ńsu yãmaakɛmɛɛ teasio, sema ń pↄeão. 15 Àↄ Ɔnɛziũ kɛ̃ama yãa gↄↄpla dɛ kɛ́ aà ɛa suma àↄ kunnↄ gↄↄpii yã́iɛ. 16 A ɛa àↄ dɛnɛ zↄ ũ lↄo, asa a dɛ zↄa, a dɛ n gbɛ̃́ yenzide ũ naa Kilisiwa guuɛ. Ma gbɛ̃́ yenzideɛ. Wa n gbɛ̃́ pↄ́ a dɛ n zↄ ũ mɛ́ à gↄ̃̀ Dii pↄ́ ũ pↄ́ o lↄa?

17 A yã́i tò, tó n ma dilɛ n gbɛ̃́ ũɛ, gbãakpaaàzi, lá ńyↄ̃ kpamaziwa. 18 Tó à zã̀nɛ yãewa ge tó a n fĩa kũaɛ, bee gↄ̃̀ ma yã́ ũɛ. 19 Ma Pↄlu mámɛ ma yã́ɛ bee kɛ̃̀ ń mazĩa ↄo, má n fĩabonɛ. Kɛ́ ń ma fĩa kũa n misia ũ, má a yã'o lↄo. 20 Too, ma gbɛ̃́, maakɛmɛɛ Dii yã́i, ní ma sↄ̃ damɛɛ doũ wá naa Kilisiwa guu yã́i.

21 Ma lakɛ̃̀nɛ kɛ́ má dↄ̃ ńyↄ̃ ma yãma, mɛ́ ńyↄ̃ kɛ dɛ lá má ònɛa yã́iɛ. 22 Bee gbɛa pilakĩi kɛkɛmɛɛ lↄ, asa má a náai vĩ Lua a ma bↄɛ́ wabi pↄ́ álɛ kɛwà yã́i.

23 Ɛpafa pↄ́ wá sãnu kpɛ́u Kilisi Yesu yã́i fↄkpàma 24 ń ma zĩkɛndeeↄ Maaku ń Alisakao ń Demasio ń Lukuo. 25 Dii Yesu Kilisi gbɛ̃kɛkɛɛ́.

* 1:10 Kls 4.9

Ɛbɛluↄ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

ƐBƐLUƆ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Kɛ́ wà íbɛlɛsɛ̀ ń Yesudeↄ, bee mɛ́ tò an gbɛ̃eↄ ye fu, ↄ̃ lápi kɛ̃na lɛ́ tɛ́kpańgu aa zɛ gbãa Dii náaikɛa guu. À mɛ̀ Kilisi zↄ̃ↄ dɛ malaikaↄ ń ãnabiↄla píi, mɛ́ zĩ pↄ́ a kɛ̀ gbɛ̃́pii yã́ musu dɛ an pↄ́la píi. Za lápi daalɛawa à mɛ̀ Lua azĩa ↄ̀lↄwɛ̃ɛ a nɛ́ Yesu Kilisi ũ (1.1-3). Lápi kpaalɛa lɛɛ pla:

A sɛ̃́ia (1.4-10.18) lɛ́ Kilisi dɛa pↄ́piia yã́ bↄↄlɛkɛ. Ãnabiↄ ↄ̃ a dɛńla adoo (1.1), a dɛ malaikaↄla lↄɛ (1.4-2.18), a dɛ Mↄizi ń Yozueeola (3.1-4.13). A dɛ luabaakuańnↄ káau sa'onkiaↄla (4.14-7.28). À azĩa kpà sa'obↄ ũ à gà lipãakↄ̃awa gbɛ̃́piiɛ, ↄ̃ bee dɛ sa dasi pↄ́ Isailiↄ ò yãala píi (8.1-10.18). À zɛwɛ̃̀wɛ̃ɛ wà sↄ̃ Luazi, zɛ́ pↄ́ sa'oa pãle i e wɛ̃̀ yãao.

A plaade (10.19-13.17) lɛ́ tɛ́kpawágu wà zɛ gbãa Yesu náaikɛa guu (10.19-39). Wekĩi luabaakuańnↄ káau luanaaikɛnaↄ yã́ kúu (lɛɛ 11). Àlɛ lɛdawá wà wɛ́pɛ Yesu Kilisiwa, kɛ́ wà e íbɛlɛsɛawanↄ fↄ̃ laaàwa (12.1-11). Lɛdama gbɛzãↄ ń gbɛ̃́ↄ gbaa laaio gbɛa (12.12-13.19), lápi kɛ̃na fↄkpàmá à báaadàńgu (13.20-25).

1

Lua Nɛ́ dɛ malaikaↄla

1 Lua dↄ̀aa ãnabiↄnɛ yãa dodo dasi, ↄ̃ aa yã́zɛ ò wá deziↄnɛ dasi, 2 ãma aà Nɛ́ mɛ́ yã'òwɛ̃ɛ gↄↄ gbɛzãɛ beeↄ zĩ́ sa. Nɛ́pi sabai ↄ̃ Lua dṹnia kɛ̀, a dìlɛ ↄ̃mɛ a gↄ̃ pↄ́pii vĩ. 3 Ɔ̃mɛ Lua gawi tɛkɛa ũ, aà kua ũ zálala. Ɔ̃mɛ pↄ́pii kũa ń a yã'oa gbãao. Gbɛ̃́ↄ duunawoloa gbɛa à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ musu Zↄ̃ↄde ↄplaai. 4 Lá tↄ́ pↄ́ a blè gbia dɛ malaikaↄ pↄ́a, màa aà zↄ̃ↄ dɛńla lↄ. 5 Lua yã́ɛ bee ò malaikaeɛ yãae?

Ma Nɛ́n n ũ, n Maen ma ũ gbã,*

ge mámɛ máↄ dɛ aà Mae ũ,

aàpi iↄ dɛ ma Nɛ́ ũ.†

6 Kɛ́ Lua tò a yoa mↄ̀ dṹnia guu, à mɛ̀ a malaikaↄ kúlɛɛ̀ píi. 7 Malaikaↄ yã́ musu à mɛ̀,

i a ìwaↄ li ĩ́ana ũ,

i a zĩkɛnapiↄ li tɛ́vua ũ.‡

8 Aà Nɛ́ yã́ musu sↄ̃, à mɛ̀:

Lua, ńyↄ̃ↄ zↄ̃lɛa báawa gↄↄpiiɛ,

niↄ n kíakɛ lípana kũa yã́zɛde ũ.

9 Ń ye maakɛai, ń za vãikɛau.

A yã́i tò Lua, n Lua, n kpa kpalau,

à pↄna pìsima dɛ n gbɛ̃́ↄla.§

10 Wa ò lↄ:

Dii, n tↄↄlɛ kàlɛ asĩnizĩ,

musuá n ↄzĩkɛaɛ.

11 Ampii aa gɛ̃, kási ńyↄ̃ↄ kuɛ.

Aa zikũ lán pↄkasawa,

12 ní ń koo lán pɛwa,

ní ń lilɛ lán pↄkasawa.

Mpi sↄ̃ ńyↄ̃ↄ doũ gↄↄpiiɛ,

n gↄↄ láaa vĩo.*

13 À yã́ɛ bee ò malaikaeɛ yãae?

Zↄ̃lɛ ma ↄplaai

e màↄ n ibɛɛↄ kɛnɛ n gbadibↄ ũ.†

14 Malaikaↄá zĩkɛnaↄnɛ ḿpii, nisĩna pↄ́ Lua ì ń zĩ dↄi gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ ziaↄlɛɛ.

2

Yesu gↄ̃a gbɛ̃nazĩna ũ láwáwa

1 Ayãmɛto wà yã́ pↄ́ wá mà kũ ↄplapla, kɛ́ wásu zã zɛ́wao yã́i. 2 Asa lá ikoyã pↄ́ malaikaↄ òá sĩanaɛ,* mɛ́ wà fĩabò gbɛ̃́ pↄ́ gì mai aa pã̀aↄnɛ a zɛ́wa, 3 tó wi suabaa zↄ̃ↄpi yãda sao, wá bↄe? Suabayãpi bↄ̀ Dii kĩ́iɛ, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ màↄ a sĩanapìliwàwɛ̃ɛ. 4 Lua suabayãpi seela ↄ̀lↄnɛ́ yãbↄnsaɛↄ ń dabudabu dasi kɛaↄ guu ń a Nisĩna gba pↄ́ a bìilɛwɛ̃ɛ a pↄeãwao.

5 I kɛ malaikaↄ ↄ̃ Lua dṹnia zia pↄ́ wálɛ a yã'o nànɛ́ ń ↄzĩo. 6 A ku guei wà mɛ̀:

Bↄ́n gbɛ̃nazĩna ũ kɛ́ aà yã́ ìↄ dↄngui?

Bↄ́n aà ũ kɛ́ ni laaidↄwài?

7 N aà kɛ̃̀sã malaikaↄzi gↄↄpla,

n aà kpà kpalau ń gawio ń bɛɛɛo.

8 Ń tò pↄ́pii misìilɛɛ̀.†

Kɛ́ Lua tò pↄ́pii misìilɛɛ̀, i a kee to misiilɛaɛ̀ saio. Tia kɛ́wa, wi e pↄ́pii misìilɛɛ̀ gĩao, 9 wá è Yesu yã́ɛ. Lua aà kɛ̃̀sã malaikaↄzi gↄↄpla, kɛ́ Lua gbɛ̃kɛ guu aà ga gbɛ̃́pii gɛ̃ɛ ũ, ↄ̃ à aà kpà kpalau ń gawio ń bɛɛɛo ga taasi pↄ́ a kɛ̀ yã́i.

10 Lá pↄ́pii bↄ̀ Lua kĩ́i mɛ́ pↄ́pii dɛ aà pↄ́ ũ, kɛ́ a ye gɛ̃ ń gbɛ̃́ↄ a gawi guu dasi a nɛ́ↄ ũ, à kũ̀ aà to an Suabanki gↄ̃ wásawasa taasikɛa guuɛ. 11 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ gↄ̃ Lua pↄ́ ũↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ ń kɛ Luapi pↄ́ ũo an de doũɛ. A yã́i tò aà ń sísia a dãunaↄ ũ lí aà wí kũo. 12 À mɛ̀:

Má n yã'o ma dãunaↄnɛ,

má n táasilɛ kↄ̃kãaa guu.‡

13 À mɛ̀ lↄ:

Má aà náai vĩ.§

À mɛ̀ lↄ:

Má kɛ́, ń nɛ́ pↄ́ Lua kpàaↄ.*

14 Lá nɛ́piↄá gbɛ̃nazĩnaↄnɛ, màa aàpi sↄ̃ à gↄ̃̀ gbɛ̃nazĩna ũ láńwa, kɛ́ à ga, i Ibiisi pↄ́ ì ga gba zɛ́ kaalɛ, 15 i gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ vĩakɛ gaɛ aa gↄ̃̀ a zↄↄ ũ e ń wɛ̃ni lɛ́uↄ bo. 16 Sĩana guu malaikaↄ ↄ̃ àlɛ ↄdamáo, Ablahaũ buiↄnɛ. 17 À kũ̀ aà gↄ̃ lá a dãunaↄwa yã́pii guuɛ, kɛ́ à gↄ̃ Sa'onkia sùuude náaide ũ Lua zĩ guu, i gbɛ̃́ↄ duuna kɛ̃́má. 18 Lá à taasikɛ̀ à yↄ̃a fↄ̃̀, a fↄ̃ dↄ gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ń yↄ̃ↄlɛ.

3

Yesu dɛ Mↄizila

1 Bee yã́i ma gbɛ̃́ↄ, á gbɛ̃́ pↄ́ Lua á sisi a mↄ aà kĩ́iↄ, à làasookɛ Yesu pↄ́ Lua aà zĩ̀ wá lousisizɛ Sa'onkia ũwa. 2 A náai vĩ Lua a dìlɛnaɛ, lá Mↄizi kuò Lua uawa.* 3 Lá uakpana bɛɛɛ ìↄ dɛ uaa, màa Yesu gawi zↄ̃ↄ dɛ Mↄizi pↄ́a. 4 Ua píi a kpana vĩɛ, mɛ́ pↄ́pii Kalɛnan Lua ũ. 5 Mↄizi náai vĩ Lua ua zĩkɛna ũ yã́ pↄ́ a mↄ seela ũ. 6 Kilisi sↄ̃, uabelepi nɛ́ɛ. Luapi a ua nàɛ̀ aà ↄzĩɛ. Wámɛ wá uapi ũ, tó wá pↄ́ pↄ́ wá wɛ́ dↄi yã́ kũa ń sↄ̃o dilɛa ń pↄnao.

Lua gbɛ̃́ↄ kã́mabokĩi

7 A yã́i lá Lua Nisĩna òwa,

tó a Lua lↄↄ mà gbã,

8 ásu swã́gbãakɛ lá á deziↄ kɛ̀ aa ma yↄ̃

gↄↄ pↄ́ aa bↄ̀ ma kpɛ guwaiwaiuwao.

9 Baa kɛ́ aa ma yãkɛaↄ è wɛ̃̀ bla,

aa ma yↄ̃ we, aa ma gbãa lɛgwà.

10 Ɔ̃ ma pↄ pà gbɛ̃́piↄzi,

ma mɛ̀ aaìↄ pãalɛmɛɛ gↄↄpiiɛ,

aa ma yã́ kũao.

11 Ɔ̃ má ò ń mazĩao ń pↄfɛ̃o ma mɛ̀,

aa gɛ̃ ma kã́mabokĩiuo fá.†

12 Ma gbɛ̃́ↄ, à laaika á gbɛ̃e su àↄ sↄ̃̀ vãi luanaaikɛsai vĩ e aà gɛ kɛ̃ò Lua bɛ̃́ɛwao. 13 Gu pↄ́ ì dↄ, i mɛ gbã píi, àↄ lɛdakↄ̃wa, kɛ́ duuna su á gbɛ̃e sã́sã aà swã́ gbãakũo yã́i. 14 Asa Kilisi gbɛ̃́ↄn wá ũ, tó wá zɛa gbãa mɛ́ wá aà náai vĩ lá wá vĩ káauwa e a lɛ́wa. 15 Lá wa òwa,

tó a Lua lↄↄ mà gbã,

ásu swã́gbãakɛ lá á deziↄ kɛ̀

gↄↄ pↄ́ aa bↄ̀ ma kpɛwao.

16 Deↄ mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua lↄↄ mà aa bↄ̀ aà kpɛↄ ũi, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ Mↄizi ń bↄ́lɛ Egipiↄ bàasio? 17 Deↄ Lua pↄ pàńzi e wɛ̃̀ blai, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa duunakɛ̀, an gɛ gↄ̃̀ kálɛ guwaiwaiuↄ bàasio? 18 Deↄ a ònɛ́ ń azĩao aa gɛ̃ a kã́mabokĩiuo ni, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ gì aà yãmaiↄ bàasio?‡ 19 Wá è aai e gɛ̃̀uo an luanaaikɛsai yã́i.

4

1 Lá gɛ̃a kã́mabokĩiu lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ gì ku, wà laaika kɛ́ wá gbɛ̃e su kuawào. 2 Asa wa baona mà láńwaɛ. Yã́ pↄ́ aa màpi i àikɛnɛ́o, kɛ́ aai ma ń luanaaikɛaoo yã́i. 3 Wá gbɛ̃́ pↄ́ wa yã́pi sìↄ, wi gɛ̃ kã́mabokĩi pↄ́ Lua a yã'ò guu à mɛ̀:

Má ò ń mazĩao ń pↄfɛ̃o ma mɛ̀,

aa gɛ̃ ma kã́mabokĩiuo.*

À yã́ bee ò, baa kɛ́ à a zĩ mìdɛ za dṹniakalɛgↄↄ, 4 asa wà gↄↄ soplade yã'ò guei wà mɛ̀, gↄↄ soplade zĩ́ Lua kã́mabò ń zĩ pↄ́ á kɛ̀o píi.† 5 Wá mà tia à mɛ̀, aa gɛ̃ a kã́mabokĩiuo. 6 Lá gbɛ̃́ pↄ́ aa baonapi mà káauↄ i gɛ̃uo kɛ́ aai sio yã́i, ↄ̃ a gɛ̃a gↄ̃̀ gbɛ̃pãleↄnɛ. 7 Ɔ̃ Lua ɛ̀a gↄↄdìlɛ lↄ wì mɛ gbã, asa à gɛ̃̀gɛ̃ a gbɛa ↄ̃ à Davidi gbà lɛ́ a ò lá wa ò tiawa,

tó a Lua lↄↄ mà gbã,

ásu swã́gbãakɛo.

8 Tó Yozuee gɛ̃̀ńnↄ kã́mabokĩipiu yãa,‡ dↄ̃ Lua i gↄↄ pãle yã'o gbɛzão. 9 A yã́i tò kã́mabokĩi gↄ̃̀ Lua gbɛ̃́ↄnɛ. 10 Asa gbɛ̃́ pↄ́ gɛ̃̀ Lua kã́mabokĩiu kã́mabò ń a zĩoɛ, lá Lua kã́mabò ń a zĩowa. 11 Lá màaɛ, wà wɛtã wà gɛ̃ kã́mabokĩipiu, kɛ́ wá gbɛ̃e su gí Lua yãmai aà fu láńwao yã́i. 12 Lua yã́ bɛ̃́ɛ mɛ́ a gbãa, a lɛ́ na dɛ fɛ̃nda lɛkpɛplaa. Ì ń zↄ̃ à gɛ̃ nↄ̀sɛkpɛau e nisĩnau, ì gɛ̃ gupɛɛkĩiu e bↄ́ↄu, ì làasoo ń nↄ̀sɛ yã́o gwa. 13 Lua pↄkɛae ulɛaɛ̀o, a kee kpaaɛ̀ guio. Lua pↄ́ wá wá yã́ↄ sɛ́lɛ siuɛ̀, ì pↄ́pii e e a biwà.

Yesu dɛ sa'onkiaↄla

14 Lá wá Sa'onkia zↄ̃ↄ pↄ́ luabɛ kɛ̃̀aa e Lua kĩ́iu vĩ Lua Nɛ́ Yesu ũ, wàↄ zɛ́ pↄ́ wá sɛ̀ yã́ kũa gíũgiũ. 15 Asa wá Sa'onkia pↄ́ a fↄ̃ wɛ̃nadↄ̃wɛ̃ɛ wá gbãasaikɛ guu vĩ. Wà aà yↄ̃̀ láwáwa yã́pii guu, i duunakɛo. 16 Ayãmɛto wà sↄ̃ Lua gbɛ̃kɛkɛnɛde kpalabaai ń sↄ̃o dilɛa, kɛ́ aà wá wɛgwa, i gbɛ̃kɛkɛwɛ̃ɛ a gↄↄwa.

5

1 Wì Lua ua sa'onkia píi sɛ́ gbɛ̃́ↄ guuɛ, wì aà dilɛ ń yãkɛkɛna ũ Lua kĩ́i, iↄ mↄɛ̀ ń gbaↄ, iↄ aà gbagbanɛ́ ń duuna yã́i. 2 A fↄ̃ dↄ̃ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa sã̀sã an dↄ̃saikɛ guuↄ, asa aàpi kú ń gbãasaikɛo sↄ̃ɛ. 3 A yã́i sema aà sa'o azĩa duuna yã́ musu, lá ì o gbɛ̃́ kĩniↄ pↄ́ yã́ musuwa lↄ.* 4 Gbɛ̃e lí azĩa kpa kpalapiuo. Lua mɛ́ ì aà kpá lá à Aalona kpàwa.†

5 Màa sↄ̃ Kilisi i azĩa kpa sa'onkia kpalauo, Lua mɛ́ aà kpàu à mɛ̀:

Ma Nɛ́n n ũ, n Maen ma ũ gbã.‡

6 A ò guei lↄ:

Ńyↄ̃ↄ dɛ sa'ona ũ gↄↄpii

lán Mɛkizɛdɛwaɛ.§

7 Gↄↄ pↄ́ Yesu kú dṹnia guu, à wabikɛ̀ ń wii gbãao ń wɛ́'io,* à kulɛkɛ̀ Lua pↄ́ a fↄ̃ à a si gawaɛ, ↄ̃ Luapi aà yãmà, kɛ́ ì a yã́ da yã́i. 8 Baa ń aà luanɛkɛo, à misiilɛa Luaɛ dàda a taasikɛa guu. 9-10 Kɛ́ maa pɛ̀ɛwà à làa, Lua aà kpà Sa'onkia ũ lán Mɛkizɛdɛwa, ↄ̃ à gↄ̃̀ suabaa láasai mi ũ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ a yãmaↄnɛ píi.

Laaikaa fuai

11 Yã́ bee musu wá yãvĩ dasi wà oɛ́, ãma a bↄↄlɛkɛa zĩ'ũɛ, asa ili yã́zɛdↄ̃ kpaa lↄo. 12 Á gbɛ̃́ pↄ́ a gɛ̃gɛ̃u kɛ́wa, a maa àↄ dɛ yãdanɛdeↄ ũɛ, ãma e tia á dɛ wà ɛa Lua yã́ pↄ́ wì dada gbɛ̃́ dafuↄnɛ daɛ́ lↄɛ. Yↄ̃́ mɛ́ kↄ̃sìánↄ, i ka yↄ̃unableao.† 13 Asa yↄ̃mina píiá nɛ́ɛ, i ka guei yã́zɛde guuo. 14 Yↄ̃una sↄ̃, gbɛ̃́ kàsaa pↄ́ aa dↄ́ɛkɛ̀òↄ pↄ́ɛ. Aa maa dↄ̃akↄ̃ɛ ń vãio dàda.

6

1 Ayãmɛto wà Kilisi yã́ sɛ̃́iaↄ kpa saalo, wí gɛ́ aɛ e wà gↄ̃ gbɛ̃́ kàsaaↄ ũ. I kɛ wá ɛa mikɛ̃a yã́ gianaↄwa ge luanaaikɛa daalɛ lↄ no 2 ge da'ilɛ yãdadaa ge ↄnaama ge gɛↄ vua ge zia yã́kpalɛkɛa. 3 Wà yã́ beeↄ kpa saalo, wí gɛ́ aɛ, tó Lua wèi. 4 Asa tó gbɛ̃́ wɛ́ kɛ̃̀ à Lua gba è, mɛ́ à baa è Lua Nisĩna guu, 5 tó à Lua yã́ ń dṹnia pↄ́ lɛ́ mↄ́ gbãao ìɛ à a na dↄ̃̀, 6 tó à gbàsa fù, a zɛ́ kú à ɛa nↄ̀sɛlilɛ lↄo, asa àlɛ Lua Nɛ́ páliwa azĩa lↄɛ, àlɛ widawà gupuauɛ. 7 Tó lou lɛ́ ma tↄↄlɛwa mↄ̀ↄmↄↄ, àlɛ mↄ̀sɛ e, mɛ́ à pↄ́ pↄ́ àikɛ̀ sɛ̃̀wanaↄnɛ bↄ̀lɛ, Lua ì báaadau. 8 Tó lɛ ń lɛaao ì bↄlɛ sↄ̃, a giaɛ, a zã̀ ń lɛkɛaɛoo.* A midɛ ń tɛ́oɛ.

9 Ápiↄ sↄ̃ ma gbɛ̃́ yenzideↄ, baa kɛ́ wá ò màa, wá dↄ̃ kɛ́ á kua dɛ beea, á kú suabazɛ guu. 10 Lua ì yãkɛ a zɛ́wa, á yãkɛaↄ ń á yeaaàzio a sãaàguo, asa a dↄnlɛkɛ̀ aà gbɛ̃́ↄnɛ, mɛ́ álɛ kɛ e tia. 11 Wá ye á baade àↄ ãiavĩ màa e a lɛ́wa, kɛ́ ásu seakɛ pↄ́ pↄ́ á wɛ́ dↄi yã́ musuo. 12 Ásu tó á mɛ kɛ kpɛ̀lɛo. À gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Lua náaikɛ ń mɛnao aalɛ pↄ́ pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀ eↄ ↄlɛsɛ́.

Lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀ sea vĩo

13 Gↄↄ pↄ́ Lua lɛ́ lɛgbɛ̃ Ablahaũɛ, lá gbɛ̃e ku dɛaàla aà lɛgbɛ̃ ń aà tↄ́oo, a yã́i a gbɛ̃̀ ń azĩa tↄ́o, 14 a òɛ̀ faaisai à mɛ̀ á báaadaaàgu, í to aà bui kↄ̃́.† 15 Ablahaũ mɛnakɛ̀, ↄ̃ à pↄ́ pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀ è. 16 Wì lɛgbɛ̃ ń gbɛ̃́ pↄ́ dɛńla tↄ́oɛ. Lɛgbɛ̃a mɛ́ ì to wà yã́ sĩana dↄ̃, mɛ́ ì lɛkpaa bↄaanɛ́. 17 Kɛ́ Lua ye ↄlↄ gbɛ̃́ pↄ́ a lɛgbɛ̃a a gↄ̃ ń pↄ́ ũↄnɛ wásawasa a lɛ́ lilɛa vĩo, ↄ̃ a ò ń azĩao. 18 Beewa yã́ mɛ̀n pla ku a lilɛa vĩo, Lua a fↄ̃ ɛɛto a musuo. Yã́piↄ lɛ́ wá gbɛ̃́ pↄ́ wa naaàziↄ gba sↄ̃ maamaaɛ wàↄ yã́ pↄ́ wá wɛ́ dↄi kũa seasai. 19 Bee ↄ̃ wá wɛ́ dↄi wá wɛ̃nidↄbↄ ũ. A náai vĩ mɛ́ a gbãa, ì zwãa pↄ́ daa Lua kpɛ́u‡ baavĩwanↄ, 20 gu pↄ́ Yesu dↄ̀aa gɛ̃̀uwɛ̃ɛ à gↄ̃̀ Sa'onkia ũ e gↄↄpii lán Mɛkizɛdɛwa.

7

Sa'onkia Mɛkizɛdɛ

1 Mɛkizɛdɛpi dɛ yãa Salɛma kía, Lua Musude sa'ona ũɛ. Gↄↄ pↄ́ Ablahaũ zĩblè kíaↄwa, àlɛ su, ↄ̃ Mɛkizɛdɛ gɛ̀ dàaàlɛ, à báaadàaàgu.* 2 Ablahaũ àizɛɛ pↄ́ àlɛ suò píi kwide kpàwà. Mɛkizɛdɛ tↄ́ bee mɛ̀ yãmaa kía. Bee gbɛa Salɛma kía bee mɛ̀, aafia kía. 3 A de ń dao ń deziↄ vĩo, aà wɛ̃ni daalɛa ge midɛa vĩo. À bↄ̀ lán Lua Nɛ́waɛ, sa'onan aà ũ gↄↄpii.

4 À gwa lá a zↄ̃ↄ. Wá dezi káau Ablahaũ àizɛɛ pↄ́ a sɛ̀lɛ zĩ guu kwide kpàwà. 5 Mↄizi ikoyã dìlɛ Levii bui pↄ́ dɛ sa'ona ũↄnɛ aa pↄ́ kwide sí ń Isaili deeↄwa,† baa ń ń Ablahaũ buikɛo. 6 Mɛkizɛdɛá Levii bui no. Ń beeo à Ablahaũ pↄ́ↄ kwide sì à samaa'ò Ablahaũ pↄ́ Lua lɛgbɛ̃̀ɛ. 7 Seasai gbɛ̃́ pↄ́ samaa'ò gbɛ̃́ɛ zↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃́ pↄ́ à samaa'òɛlaɛ. 8 Sa'ona pↄ́ aaì pↄ́ kwide sipiↄá gbɛ̃́ pↄ́ ì gaↄnɛ. Mɛkizɛdɛ sↄ̃, gbɛ̃́ pↄ́ wà mɛ̀ ìↄ ku gↄↄpiin aà ũ. 9-10 Gↄↄ pↄ́ Mɛkizɛdɛ gɛ̀ dà Ablahaũlɛ, wi Levii i yãao, a ku a dezi mae Ablahaũ plɛuɛ. Ayãmɛto wa fↄ̃ o se, gↄↄ pↄ́ Ablahaũ pↄ́ kwidepi kpà, Levii bui pↄ́ wì pↄ́ kwide kpámáↄ mɛ́ kpà.

11 Levii bui sa'onapiↄ mɛ́ Mↄizi ikoyã zĩ́na ũ. Tó aa fↄ̃ to gbɛ̃́ↄ gↄ̃ wásawasa, an bàa àↄ kú ń sa'on pãleo lán Mɛkizɛdɛwa lↄe? Mɛ́ i kɛ Aalona bui bàasio. 12 Tó sa'onaↄ lìlɛ, sema ikoyã lilɛ. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ wà yã́ beeↄ ò aà yã́ musuá Isaili bui pↄ́ a gbɛ̃e i sa'ozĩ kɛ yãaoɛ. 14 Asa wá dↄ̃ sã́asã kɛ́ wá Dii bↄ̀ Yuda bui guuɛ. Wi ma Mↄizi sa'oyã'ò buipi musuo. 15 Yã́ pↄ́ yã́pi zu'òn kɛ: Sa'on pãle bↄ̀ lán Mɛkizɛdɛwaɛ. 16 Aà dilɛaá ikoyã ge buikɛyã no. Aà wɛ̃ni láasai gbãa yã́iɛ. 17 Asa wà mɛ̀:

Ńyↄ̃ↄ dɛ sa'ona ũ gↄↄpii

lán Mɛkizɛdɛwaɛ.‡

18 Màa wà yã́ káau bãdɛ̀, kɛ́ a gbãao mɛ́ a ku a kee lɛ́io. 19 Asa Mↄizi ikoyã i to gbɛ̃e gↄ̃̀ wásawasao. Ɔ̃ wà suabayã pↄ́ dɛ a káaula zɛbↄ̀wɛ̃ɛ wà sↄ̃ò Luazi.

20 Bee gbɛa Lua i bee kɛ lɛgbɛ̃saio. Gbɛ̃́ kĩniↄ gↄ̃̀ sa'onaↄ ũ lɛgbɛ̃saiɛ, 21 ãma Yesu gↄ̃̀ sa'ona ũ ń lɛgbɛ̃aoɛ, asa wà mɛ̀:

Dii lɛgbɛ̃̀, a lɛlilɛo,

à mɛ̀ ńyↄ̃ↄ dɛ sa'ona ũ gↄↄpiiɛ.§

22 Beewa Yesu kpɛ́gaausìwɛ̃ɛ kɛ́ Lua bàa kua ń gbɛ̃́ↄ tia maa dɛ a káaua. 23 Bee gbɛa sa'onaↄ dasi yãa, kɛ́ ga lí to aaↄ kú ń zĩ guu gↄↄpiio yã́i. 24 Ãma lá Yesu ìↄ ku gↄↄpii, aà sa'onkɛ gɛ̃ɛblea vĩo. 25 A yã́i tò a fↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ aaì sↄ̃ Luazi ń a gbãaoↄ suaba wásawasa, asa ìↄ ku gↄↄpiiɛ, ìↄ kulɛkɛnɛ́ Luaɛ.

26 Sa'onkia bee taa mɛ́ kↄ̃sìwanↄ. Aà kua adoaɛ. A yãvãi ge gbãsĩ vĩo. Lua aà kɛ̃̀ duunkɛnaↄwa, à aà sɛ̀ musumusu e a kĩ́i. 27 Aà bàa kú ń sa'oa lá gu lɛ́ dↄo lán sa'onkia kĩniↄwao. Gbɛ̃́piↄ ì sa'o ńzĩa duuna yã́i ń ń gbɛ̃́ↄ pↄ́ↄ.* Aàpi sↄ̃ a kɛ̀ gɛ̃n doɛ, kɛ́ à azĩa kpà. 28 Mↄizi ikoyã ì gbɛ̃́ↄ kpa sa'onkiaↄ ũ an gbãasaikɛ guuɛ, ãma kɛ́ Lua lɛgbɛ̃̀ ikoyãpi dilɛa gbɛa, ↄ̃ à a Nɛ́ pↄ́ gↄ̃̀ wásawasa e gↄↄpii kpà.

8

Yesu mɛ́ wá Sa'onkia ũ

1 Yã́ pↄ́ wálɛ o min kɛ: Wá sa'onkia bee taa vĩ zↄ̃lɛa báawa musu Lua Zↄ̃ↄde ↄplaai.* 2 Ì zĩkɛ luakukĩi zwã̀akpɛ sĩana pↄ́ Dii dↄ̀u, i kɛ pↄ́ pↄ́ gbɛ̃nazĩnaↄ dↄ̀ no. 3 Lá mↄa ń gbaↄ ń sa'oao yã́i wì sa'onkia píi kpái, a maa aàpi aàↄ pↄ́ vĩ à kpa sↄ̃ɛ. 4 Tó a ku dṹniau, àↄ dɛ sa'ona ũo, asa sa'ona pↄ́ aaì mↄ́ ń gbaↄ lá ikoyã dìlɛwaↄ ku kↄ̀. 5 Zĩ pↄ́ aalɛ kɛá pↄ́ pↄ́ kú musu taaɛ, a zↄzↄnaɛ. A yã́i tò, kɛ́ Mↄizi ye zwã̀akpɛ dↄ, Lua òɛ̀ aà pↄ́ pↄ́ a a taa kɛ̀ɛ̀ gbɛ musu kɛ màa píi.† 6 Yesuá Lua bàakuawanↄ kↄ́ↄɛ. Lá Lua bàakuawanↄpi gbia dɛ aà bàa kua ń gbɛ̃́ↄ káaua, zĩ pↄ́ wa dàɛ̀ gbia dɛ sa'onkiapiↄ pↄ́a. Lua bàakuawanↄpi lɛgbɛ̃a dɛ a zia lↄ. 7 Tó Luabaakuańnↄ káaupi papaa yãaɛ, a plaade a zɛkɛo. 8 Kɛ́ Dii Isailiↄ tàae è, à mɛ̀:

A gↄↄ lɛ́ mↄ́ kɛ́ má yã́ dafu dilɛ

ma bàa kua ń Isailiↄ ń Yudaↄ musu.

9 Aↄ dɛ lán yã́ pↄ́ má dìlɛ an deziↄnɛ

gↄↄ pↄ́ ma ń kṹ ń ↄwa ma ń bↄ́lɛ Egipiwao.

Asa aai zɛ ń yã́ pↄ́ má dìlɛnɛ́oo,

ↄ̃ ma ń tó we.

10 Ma bàa kua ń Isailiↄ gↄↄ beeↄ gbɛa yã́n kɛ:

Má a ikoyãↄ danɛ́ ń nↄ̀sɛ guu,

má kɛ̃́ ń sↄ̃wa.

Máↄ dɛ ń Lua ũ,

aaiↄ dɛ ma gbɛ̃́ↄ ũ.

11 An gbɛ̃e a yãdada a deeɛo,

an gbɛ̃e a ma dↄ̃a da a gbɛ̃́ɛo,

asa ampii aaↄ ma dↄ̃ɛ,

nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ píi.

12 Má sùuukɛńnↄ ń ń tàaeↄ,

má ń duuna yãda lↄo.‡

13 Kɛ́ Lua yã́ dafupi ò, à a káau zibòɛ. Pↄ́ pↄ́ zikũ̀ a í kↄ̀lɛ, a kpaa gui zã̀o.

9

Luabaakuańnↄ káau sa'oa

1 Luabaakuańnↄ káau yãdilɛaↄ vĩ aà sísia ń aà sísikĩi pↄ́ kú tↄↄlɛo yã́ musu. 2 Filia ń táabũnu pↄ́ wì kàa kálɛwà Luaɛo* ku kpɛɛlɛ pↄ́ wì mɛ gu pↄ́ a kua adoau. 3 Kpɛa pↄ́ wì mɛ luakukĩipi ku zwã̀a plaade kpɛ.† 4 A guu tulaletikatɛakĩi‡ pↄ́ wa pì ń vuao kuu ń Luabaakuańnↄ kpagolo pↄ́ vua kúlɛwà búlubuluo.§ Vua lo pↄ́ mana ku a guu ku kpagolopi guu* ń Aalona go pↄ́ labↄ̀o† ń Lua yãdilɛa gbɛ̀ pɛ̀pɛɛↄ.‡ 5 Kpagolopi musu malaika gã̀sĩade gawideↄ kua duunkɛ̃makĩia.§ Pↄ́piↄ bↄↄlɛkɛa dodo gↄↄn lao.

6 An kálɛa màa guu, sa'onaↄ ìↄ gɛ̃ a kpɛɛlɛ mↄ̀ↄmↄↄ ń sa'ozĩ kɛi.* 7 Sa'onkia mɛ́ ì gɛ̃ a kpɛa wɛ̃̀ do gɛ̃n do, mɛ́ ìli gɛ̃ ausaio.† Ì aupi fã́fã azĩa duuna yã́i ń a gbɛ̃́ↄ pↄ́ pↄ́ aa kɛ̀ dↄ̃saikɛ guuo. 8 Lua Nisĩna lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ gↄↄ pↄ́ kpɛ́pi kpɛɛlɛ yã́ kú, luakukĩi zɛ́ wɛ̃ao. 9 Bee lɛ́ yãlɛɛũwɛ̃ɛ ń tia yã́o à mɛ̀, pↄ́ pↄ́ wì Lua gbaↄ ń sa'obↄ pↄ́ wì kpaↄ lí fↄ̃ ń nↄ̀sɛ dànɛ́ doũ wásawasao. 10 Yã́ beeↄá mɛkaa yã́ɛ. Pↄblea ń imiao ń gbãbↄa bui dasio yã́ɛ. Wa dìlɛ e zɛ́ dafu gↄↄ àↄ kaɛ.

11 Ɔ̃ Kilisi mↄ̀ yãmaa pↄ́ kà tia sa'onkia ũ. À vĩ̀ zwã̀akpɛ pↄ́ zↄ̃ↄ mɛ́ a wásawasa dɛ a káaua kpɛɛlɛa. Gbɛ̃nazĩna mɛ́ i dↄo, dṹniaɛ bee pↄ́ no. 12 I gɛ̃ luakukĩi ń ble ge zu auoo, à gɛ̃̀ ń azĩa auo gɛ̃n doɛ, à gbɛ̃́ↄ bòò e gↄↄpii. 13 Lá wì ble ń zuswanao au‡ ń zununu túfuo§ fã gbɛ̃́ pↄ́ gbãlɛ̀ↄwa wà gbãbↄnɛ́, 14 wa Kilisi pↄ́ o lↄe? À azĩa kpà Luawa sãasai ń Nisĩna pↄ́ ìↄ ku gↄↄpii gbãao. Aà au ì wá sↄ̃ pípiwɛ̃ɛ yã́ gianaↄ làasoo musu, kɛ́ wà zĩkɛ Lua bɛ̃́ɛɛ.

Luabaakuańnↄ gbɛzã sa'oa

15 Ayãmɛto Kilisiá Lua bàa kua ń gbɛ̃́ↄ gbɛzã kↄ́ↄɛ, kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sisiↄ àizãna pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ e yã́i. À gà kɛ́ à ń bo, i tàae pↄ́ aa kɛ̀ Luabaakuańnↄ káau yã́ musuↄ kɛ̃́má. 16 Tó wa ye zĩkɛ lɛgbɛ pↄ́ gbɛ̃́ dilɛwa, sema wà dↄ̃ kɛ́ ade ku lↄo, 17 asa ga gbɛa ↄ̃ lɛgbɛ ìↄ gbãa vĩ. Tó lɛgbɛdilɛna bɛ̃́ɛ, lɛgbɛ líↄ gbãao. 18 Ayãmɛto wà yã́ pↄ́ Lua dìlɛnɛ́ káaupi sakɛ̃̀ ń auo. 19 Kɛ́ Mↄizi ikoyã pↄ́ Lua dìlɛↄ ò gbɛ̃́pii wáa, à sãkã tɛ̃a ń ése ṹao sɛ zↄ̃̀ gáaena ń blesanao au yãalɛa ń íowa, a fã̀ Mↄizi ikoyãwa ń gbɛ̃nazĩnaↄ píi 20 à mɛ̀ bee mɛ́ Luabaakuańnↄ yã́ sa'o'au ũ.* 21 Màa Mↄizi au fã̀ zwã̀akpɛwa ń sa'o zĩkɛbↄↄ píi.† 22 Ikoyã guu au mɛ́ ì gbãbↄ pↄ́ daside píiɛ. Aubↄlɛsai duunakɛ̃amá kuo.‡

Kilisi duuna midɛa azĩa kpaa sa'obↄ ũ guu

23 Lá à kũ̀ wà gbãbↄ pↄ́ pↄ́ kú luabɛ taapiↄnɛ beewa, sa'obↄ pↄ́ a maa dɛ beea kↄ̃sì ń luabɛ pↄ́piↄɛ. 24 Asa Kilisi i gɛ̃ luakukĩi taa pↄ́ gbɛ̃nazĩna dↄ̀uo, à gɛ̃̀ a sĩanau luabɛɛ, kɛ́ àↄ ku tia wá Zɛnnↄde ũ Lua kĩ́iɛ. 25 Sa'onkia ì gɛ̃ luakukĩi ń pↄtuo auo wɛ̃ ń wɛ̃oɛ, ãma Kilisi i gɛ̃ azĩa kpaa mↄ̀ↄmↄↄ yã́io. 26 Tó beewaɛ, dↄ̃ àlɛ taasikɛ mↄ̀ↄmↄↄ za dṹniakalɛgↄↄ. Sĩana guu à mↄ̀ gɛ̃n doɛ gↄↄ pↄ́ dṹnia kà a kákĩi, à azĩa kpà sa'obↄ ũ à duuna mìdɛò. 27 Lá Lua dìlɛ gbɛ̃nazĩna lí ga gɛ̃n do, i gbasa yã́kpalɛkɛaànↄ, 28 màa Kilisi azĩa kpà gɛ̃n do, à dasi duuna dì a miwa.§ A ɛa mↄ a gɛ̃n plaadei, i kɛ duuna yã́n lↄo, kɛ́ à gbɛ̃́ pↄ́ an wɛ́ dↄaziↄ suaba yã́iɛ.

10

1 Mↄizi ikoyãá yãmaa pↄ́ lɛ́ mↄ́ nisĩnaɛ, i kɛ yã́piɛ súsuo. A yã́i tò sa doũpi oa mↄ̀ↄmↄↄ wɛ̃ ń wɛ̃o lí fↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ sↄ̃ Luaziↄ gↄ̃̀ wásawasa bauo. 2 Tó sa bee oa gbãbↄ̀ lousisinaↄnɛ gɛ̃n do e gↄↄpiiɛ, dↄ̃ an nↄ̀sɛ dàdoũ, aa a oa tò. 3 Sĩana guu sa'oapi mɛ́ ìↄ gbɛ̃́ↄ duuna yã́ dↄńgu wɛ̃ ń wɛ̃o. 4 Asa zuswana ń blesanao au lí fↄ̃ duunakɛ̃̀má bauo. 5 A yã́i tò, kɛ́ Kilisi lɛ́ mↄ́ dṹnia guu, a ò Luaɛ:

Ń ye sa'oa ge gbaio,

ↄ̃ n mɛ dↄ̀mɛɛ.

6 Sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũ

ń sa pↄ́ wì o duuna yã́ musuo lí kánguo.

7 Ɔ̃ ma mɛ̀, má kɛ́!

Lua, ma mↄ n pↄeã kɛiɛ,

lá wa kɛ̃̀ Mↄizi ikoyãu ma yã́ musuwa.*

8 A ò gĩa, sa'oa ń gbao ń sa pↄ́ wì a pↄ́ kátɛu à tɛ́kũo ń sa pↄ́ wì o duuna yã́ musuo lí ká Luaguo, a yeio, baa kɛ́ ikoyã mɛ́ dìlɛ. 9 Ɔ̃ à gbàsa mɛ̀, á kɛ́, a mↄ aà pↄeã kɛiɛ. Màa à a káau bãdɛ̀ a plaade dilɛa yã́i. 10 Lua pↄeãpi kɛa guu Yesu Kilisi azĩa kpà sa'obↄ ũ gɛ̃n do, a tò wá kua adoa Lua gbɛ̃́ↄ ũ.

11 Gↄↄpii sa'onaↄ ìↄ kú ń zĩ guuɛ, aaↄ sa doũ pↄ́ lí fↄ̃ duunakɛ̃̀má bauo o mↄ̀ↄmↄↄ.† 12 Kilisi sↄ̃ à sa'ò duuna yã́ musu gɛ̃n doɛ e gↄↄpii, ↄ̃ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ Lua ↄplaai. 13 Za gↄↄ bee àlɛ dã́ we e Lua àↄ a ibɛɛↄ kɛɛ aà gbadibↄ ũ.‡ 14 Asa sa gɛ̃n do oapi guu, a tò gbɛ̃́ pↄ́ a gbãbↄ̀nɛ́ↄ gↄ̃̀ wásawasa e gↄↄpii. 15 Lua Nisĩna lɛ́ yã́pi owɛ̃ɛ lↄ à mɛ̀:

16 Ma bàakuańnↄ gↄↄ beeↄ gbɛa yã́n kɛ:

Má a ikoyãↄ danɛ́ ń nↄ̀sɛ guu,

má kɛ̃́ ń sↄ̃wa.§

17 Ɔ̃ à gbàsa mɛ̀:

Má ń duuna ń ń tàaeↄ yãda lↄo.*

18 Lá à ń duuna kɛ̃̀má, sa'oa ń yã́i zɛvĩ lↄo.

Sↄ̃a Luazi

19 A yã́i tò ma gbɛ̃́ↄ, ń Yesu au gbãao wá gɛ̃a luakukĩi zɛ́ vĩ ń sↄ̃o dilɛa. 20 À wɛ̃ni zɛ́ dafu pↄ́ Lua kpɛ́ zwãa baa vĩ̀ bↄ̀wɛ̃ɛ a mɛ guu. 21 Lá wá sa'on zↄ̃ↄ vĩ Lua uakũna ũ, 22 wà sↄ̃ Luazi ń nↄ̀sɛmɛndoo ń aà náaikɛa seasaio ń sↄ̃ pↄ́ wa pìpi wà làasoo vãi bↄ̀uo ń mɛ pↄ́ wà a zu'ò ń í wásawasaoo.† 23 Wàↄ zia'ea yã́ pↄ́ wa zɛò kũa sↄ̃̀deedeesai, asa Lua a lɛgbɛ̃̀, mɛ́ náaideɛ. 24 Wà laaidↄkↄ̃wa, wí tɛ́kpakↄ̃u yeakↄ̃i ń maakɛao yã́ musu. 25 Wásu pãkpa wá kↄ̃kãaakɛai lá gbɛ̃eↄ ì kɛwao. Wà lɛdakↄ̃wa, atɛ̃sa lá á è Dii mↄgↄↄ lɛ́ kãikũ.

26 Tó wa sĩana mà mɛ́ wá dↄ̃̀, tó wa gi lɛ́ duunakɛ, sa'oae ku à duunakɛ̃wá lↄo. 27 Pↄ́ pↄ́ gↄ̃̀wɛ̃ɛ mɛ́ dɛ yã́kpalɛ ń sↄ̃kɛ̃nguo ń tɛ́ gbãa pↄ́ a Lua ibɛɛↄ kaalɛo dãa ũ.‡ 28 Wì gbɛ̃́ pↄ́ gì Mↄizi ikoyã dai dɛ aà wɛgwasai gbɛ̃ↄn pla ge àaↄ̃ seeladekɛ musu.§ 29 Tó gbɛ̃́ ↄ̃zↄ̃̀ Lua Nɛ́wa mɛ́ à Luabaakuańnↄ au* pↄ́ gbãbↄ̀ɛ gwà foooũ, mɛ́ à Nisĩn gbɛ̃kɛkɛnɛde sↄ̃̀sↄ̃, àↄ dↄ̃ kɛ́ wa ĩadawà zↄ̃ↄ dɛ beea maamaa. 30 Asa wá yã́ɛbee'ona dↄ̃ à mɛ̀, ámɛ á tↄsimá, ámɛ á fĩabonɛ́. Wa ò lↄ, Dii a yã́kpalɛkɛ ń a gbɛ̃́ↄ.† 31 Lɛ́lɛ daa Lua bɛ̃́ɛ ↄuá yãpãsĩɛ.

32 À làasookɛ á kua yãawa. Á wɛ́kɛ̃a gbɛa a taasi fↄ̃̀ á dɛ̃ɛ zↄ̃ↄ kaa guu. 33 Zĩeↄ wì á sↄ̃́sↄ̃, wì á wɛtã dasi guu. Zĩeↄ i zɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ń wɛtã màaↄ. 34 A wɛ̃nadↄ̃̀ dakpɛunaↄnɛ. Kɛ́ wà á pↄ́ↄ sìwá, a zɛò ń pↄnao, asa á dↄ̃ kɛ́ á àizɛɛ maa pↄ́ ìↄ ku gↄↄpii vĩ. 35 A yã́i tò ásu to sea gɛ̃ wↄ́ↄ pↄ́ ài vĩɛ́ zↄ̃ↄ guuo. 36 Sema àↄ mɛna vĩ, í pↄ́ pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀ e aà pↄeã kɛa gbɛa.

37 Asa à gↄ̃̀ yↄↄɛ, a gɛ̃gɛ̃o,

kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ pila.

38 Gbɛ̃́ pↄ́ má tò yã́ bↄ̀aànↄ na

ma náai pↄ́ àlɛ kɛ yã́i aↄ ku,

ãma tó à pↄ̀ↄbↄzãkɛ̀,

a kamaguo.‡

39 Gbɛ̃́ pↄ́ aaì pↄ̀ↄbↄzãkɛ aa ńzĩa kaalɛↄn wá ũo. Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Lua náaikɛ aa àizãna eↄn wá ũ.

11

Gbɛ̃́ káauↄ luanaaikɛa

1 Luanaaikɛa mɛ́ wɛdↄaaàzi seasai ũ. A dɛ yã́ pↄ́ wìli wɛsiɛo sia sĩana ũ ũɛ. 2 Gbɛ̃́ káauↄ luanaaikɛa mɛ́ tò Lua ń sáaukpà.

3 Wá luanaaikɛa mɛ́ tò wá dↄ̃ kɛ́ aà yã'oa mɛ́ dṹnia kàlɛ. Pↄ́ pↄ́ wìli wɛsiɛo ↄ̃ à pↄ́ pↄ́ wì wɛsiɛ kɛ̀ò.*

4 Abɛli luanaaikɛa mɛ́ tò aà sa'oa Luawa maa dɛ̀ Kainu pↄ́a.† Aà luanaaikɛa yã́i Lua aà sáaukpà, à aà dìlɛ gbɛ̃maa ũ, ↄ̃ à aà gba sì. Baa ń aà gaao, àlɛ yã'owɛ̃ɛ e tia Lua náai pↄ́ a kɛ̀pi yã́i.

5 Ɛnↄki luanaaikɛa mɛ́ tò Lua aà sɛ̀, kɛ́ asu gao yã́i.‡ Wi aà e lↄo, kɛ́ Lua aà sɛ̀ yã́i. E Lua àↄ aà sɛ́, à aà sáaukpà à mɛ̀ aà yã́ kàagu. 6 Gbɛ̃e yã́ lí ká Luagu aà náaikɛsaio. Sema gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ sↄ̃aàzi si kɛ́ a ku, mɛ́ ì fĩabo a kĩ́i wɛ̀ɛlɛnaↄnɛ.

7 Kɛ́ Lua lɛdà Nↄeewa yã́ pↄ́ wi e yãao musu, ↄ̃ à Lua náaikɛ̀ à aà yãmà, à gó'ilɛna kɛ̀ à a uadeↄ mìsiò.§ Aà luanaaikɛa mɛ́ tò yã́ zↄ̃̀lɛ dṹniawa, mɛ́ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na a náai pↄ́ a kɛ̀pi yã́i.

8 Kɛ́ Lua Ablahaũ sìsi aà gɛ́ bùsu pↄ́ á kpawà aàↄ vĩ guu,* ↄ̃ Ablahaũ Lua náaikɛ̀ à Lua yã́pi sì. Kɛ́ à bↄ̀ bɛ, a gu pↄ́ àlɛ gɛ́upi dↄ̃ zio. 9 À Lua náaikɛ̀, ↄ̃ à bɛkpà bùsu pↄ́ Lua a lɛgbɛ̃̀ɛpiu nibↄ ũ† zwã̀akpɛde ũ. Màa Izaaki ń Yakↄbuo lↄ, asa Lua lɛgbɛ̃api gↄ̃̀ ń pↄ́ ũɛ. 10 Asa wɛ̃́lɛ pↄ́ Lua dɛ a kũna ũ a kalɛna ũ ìↄ zɛdↄa ↄ̃ Ablahaũ wɛ́ dↄi.

11 Sala luanaaikɛa mɛ́ tò a è nↄsì,‡ baa kɛ́ fĩiɛ mɛ́ à zikũ̀, asa a dↄ̃̀ Lua pↄ́ lɛgbɛ̃̀ɛpi náai vĩ. 12 Baa kɛ́ à zikũ̀, gↄ̃ɛ mɛ̀ndopi buikɛ̀ dasi lán saanaↄ ge ísialɛ ũfãawa, wa fↄ̃ dↄdↄo.§

13 Gbɛ̃́piↄ gàga píi ń luanaaikɛa guu pↄ́ pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀nɛ́ↄ esai. Aa è kãaa aa gbãakpài. Aa mɛ̀ nibↄ bↄ̀mↄↄn ń ũ tↄↄlɛ la.* 14 Gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ o màaↄ lɛ́ ↄlↄwɛ̃ɛ wàlɛ ń de bɛ nidɛɛ. 15 Tó bùsu pↄ́ aa bↄ̀u bɛɛ aalɛ kɛ, dↄ̃ aa zɛ'è aa ɛ̀a tà we. 16 Sĩana guu aalɛ bùsu pↄ́ a maa dɛ beea ya luabɛɛ. A yã́i tò, tó wà mɛ̀ Lua dɛ ń Lua ũ, ìli kɛ Luapiɛ wí ũo, asa à wɛ̃́lɛ kɛ̀kɛnɛ́.

17-18 Kɛ́ Lua Ablahaũ lɛ̀ a gwà, ↄ̃ Ablahaũ Lua náaikɛ̀ à Izaaki kpà sa'obↄ ũ.† Lua lɛgbɛ̃̀ɛ̀ yãa à mɛ̀ Izaaki kĩ́i aà bui a bↄu.‡ Ń beeo à zɛ̀ ń a nɛ́ mɛ̀ndonapi kpaao. 19 A è Lua gbãa a fↄ̃ gɛↄ vu, ↄ̃ à ɛ̀a Izaaki è a yáasi ũ. 20 Izaaki Lua náaikɛ̀, ↄ̃ à Yakↄbu ń Esauo gbà sa'olɛ.§ 21 Yakↄbu Lua náaikɛ̀. Kɛ́ à kà gaa, ↄ̃ à gbãa'è a gopanawa, à kùlɛ Yosɛfu nɛ́ↄ gbà sa'olɛ.* 22 Yosɛfu Lua náaikɛ̀. Kɛ́ a ye gai, ↄ̃ à Isailiↄ bↄa Egipi yã'ò ń lá aa kɛ ń a gɛoo.†

23 Mↄizi de ń aà dao Lua náaikɛ̀, ↄ̃ aa aà ùlɛ e mↄ àaↄ̃ aà ia gbɛa, kɛ́ aa è a kɛfɛũ yã́i.‡ Aai vĩakɛ iko pↄ́ kía dìlɛɛo. 24 Mↄizi Lua náaikɛ̀. Kɛ́ à zↄ̃ↄkũ̀, ↄ̃ à gì wà a dilɛ Falaↄ̃ↄ nɛnↄɛ nɛ́ ũ.§ 25 A sì wà a wɛtã ń Lua gbɛ̃́ↄ dɛ kua ń pↄnao duuna guu gↄↄplala. 26 A dìlɛ kɛ́ wí pↄ́ wì damá Kilisi yã́i dɛ Egipi àizɛɛa, asa zia asea aà wɛ́ pɛ́wà. 27 Aà luanaaikɛa mɛ́ tò à bↄ̀ Egipi,* i vĩakɛ kía pↄkũmaɛo, à zɛ̀ gíũgiũ lá à Lua pↄ́ wìli e ń wɛ́oo èwa. 28 Aà luanaaikɛa mɛ́ tò à Gɛ̃amusu dikpɛ dìlɛ ń aumamaa kpɛɛlɛ gĩↄwao, kɛ́ gbɛ̃dɛna su ↄkã ń nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́iaↄwao yã́i.† 29 Isailiↄ Lua náaikɛ̀ aa bùa Ísia Tɛ̃awa lán tↄↄlɛ giiwa. Kɛ́ Egipiↄ yↄ̃̀wà màa, ↄ̃ í kũ̀aamá.‡ 30 Isailiↄ Lua náaikɛ̀ aa lìa Yelikoi e gↄↄ sopla, ↄ̃ a bĩ́i kwɛ̀.§ 31 Káalua Lahabu Lua náaikɛ̀ à zãmadeↄ dìlɛ niɛniɛ, ↄ̃ i kaalɛ ń luanaaikɛnsaiↄo.*

32 Má o kpelewa lↄ ni? Má zɛ'e mà Gedeↄ̃ↄ† yã'oo ge Balaku‡ ge Sãusↄ̃ↄ§ ge Zɛfɛte* ge Davidi† ge Samuɛli‡ ge ãnabiↄ. 33 Aa Lua náaikɛ̀, ↄ̃ aa zĩblè kíaↄwa, aa yãgↄ̃̀gↄ̃ gbɛ̃́ↄnɛ a zɛ́wa, aa lɛ́ pↄ́ Lua gbɛ̃̀nɛ́ gbɛ'è, aa nↄ̀ↄmusuↄ lɛ́ nàaa,§ 34 aa tɛ́ pãsĩ dɛ̀,* aa bↄ̀ fɛ̃nda lɛ́zĩ, aa gbãa'è ń yɛ̃̀ɛɛsaikɛ guu, aa pãsĩkũ̀ zĩ guu, aa buipãle zĩgↄ̃ↄ yà, 35 aa nↄɛↄ nɛ́ gɛↄ vù aa kpàmá.† Wà ĩakpà ń gbɛ̃eↄzi, ↄ̃ aa gì bↄkĩi wɛɛlɛi, kɛ́ aa vu, aai bↄ maa yã́i. 36 Wà ń gbɛ̃eↄ kɛ̀ pↄ́ↄpↄↄ wà ń gbɛ̃́ ń flàalao. Wà mↄkà ń gbɛ̃eↄwa wà ń ká kpɛ́u.‡ 37 Wà ń papa ń gbɛo wà ń dɛdɛ, wà ń zↄ̃ɛ pla ń siio, wà ń dɛdɛ ń fɛ̃ndao. Aa bɛ̀bɛ sã báa ń blè báao daa. Aa gↄ̃̀ gii, wà ń wɛtã̀ wà ĩadàmá. 38 Dṹnia i ká ń ũo. Aa lìaaliaa sɛ̃u ń gbɛ̀sĩsĩↄ musuo, aa ku gbɛ̀'ɛↄ ń tↄ̃ↄↄ guu. 39 Baa kɛ́ Lua gbɛ̃́piↄ sáaukpà ḿpii a náai pↄ́ aa kɛ̀ yã́i, aai pↄ́ pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀nɛ́ eo, 40 kɛ́ aasu gↄ̃ wásawasa wá saio yã́i. Lua dↄ̀aa dìlɛ wà yã́ pↄ́ a maa dɛ ń pↄ́a eɛ.

12

Lua a gbɛ̃́ↄ totoa

1 Ayãmɛto wápiↄ sↄ̃, lá seeladeↄ gupàwázi dasi màa, wà ↄkpa pↄ́ pↄ́ ì kpáwɛ̃ɛzi ń duuna pↄ́ ì kpàlikpawɛ̃ɛ àannↄo píi, wí bakpaaĩ pↄ́ Lua dìlɛwɛ̃ɛ kɛ ń mɛnao. 2 Wà wɛ́pɛ Yesuwa. Ɔ̃mɛ bↄ̀ ń wá luanaaikɛa zɛ́o mɛ́ à bↄ̀lɛi. À gaa líwa fↄ̃̀, i a wíyã dao pↄna pↄ́ dilɛaɛ ea yã́i, ↄ̃ à gɛ̀ zↄ̃̀lɛ báawa Lua ↄplaai. 3 À làasookɛ aà yã́wa, lá à mɛnakɛ̀ ń duunkɛna pↄ́ íbɛlɛ bee taa sɛ̀anↄↄ, kɛ́ ásu kpasa á kúsu kwɛ́o yã́i. 4 Asa á dɛ̃ɛkaa ń duunao guu, i zɛ gi e a gɛ gaò yãao. 5 Nↄ̀sɛ níniyã pↄ́ wa òɛ́ lá á dɛ nɛ́ↄ ũwaɛ bee sã̀águ yã̀? Wà mɛ̀:

Ma nɛ́, tó Dii lɛ́ n toto,

ńsu dilɛ pão.

Tó àlɛ n gba laai,

ńsu to n kã́ gao.

6 Asa gbɛ̃́ pↄ́ Dii yei ↄ̃ ì toto,

ì gbɛ̃́ pↄ́ a sì a nɛ́ ũ swã́gaga.*

7 À ĩadama dilɛ totoa ũ. Lua mɛ́ lɛ́ bee kɛɛ́, kɛ́ á dɛ aà nɛ́ↄ ũ yã́i. Nɛ́e ku aà mae gì aà totoia? 8 Tó i á toto lá a nɛ́ kĩniↄwao, á dɛ aà nɛ́ↄ ũo, gĩnasↄↄnɛↄn á ũ. 9 Wá dṹnia la maeↄ vĩ aa wá toto, ↄ̃ wa ń yãmà. Lá màaɛ, wà misiilɛ wá Mae pↄ́ kú musuɛ dɛ beea, wíↄ ku. 10 Wá maeↄ wá toto gↄↄpla pↄ́ ũ an ↄ̃nↄ lɛ́u. Lua ì wá toto wá kã́fĩa yã́iɛ, kɛ́ wá kua e àↄ adoa láawa. 11 Totoae líↄ pↄna vĩ a gↄↄo, pↄsia bàasio, ãma gbɛ̃́ pↄ́ totoapi ń kɛkɛↄ ì a gbɛ'e zã́ bↄa maa ń nↄ̀sɛdaadoũo ũ.

12 Ayãmɛto à á ↄ pↄ́ gↄ̃̀ dↄáziↄ ń á gbá pↄ́ gↄ̃̀ tèeeↄ gba gbãa,† 13 í zɛ́sɛ súsu,‡ kɛ́ á gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ tↄ̃ↄlɛↄ su pãalɛo, aai e gↄ̃ ń aafiao.

14 À wɛɛlɛ àↄ na ń gbɛ̃́piio, á kua iↄ adoa, asa tó gbɛ̃́ kua adoao, a Dii eo. 15 À laaika á gbɛ̃e su kua Lua gbɛ̃kɛkɛanɛ́wa aà gↄ̃ á guu kona ũ,§ i ĩada gbɛ̃́ dasiↄwa à ń ↄ̃̀ↄkpao. 16 Á gbɛ̃e su àↄ dɛ gbãsĩkɛna ũ ge luayãdansai ũ lán Esauwao. À a yoakɛzɛ yìa blɛ gɛ̃n do blea yã́i.* 17 Á dↄ̃ kɛ́ à sa'olɛ wɛ̀ɛlɛ a maewa gbɛzã, ↄ̃ Lua gìɛ̀. Baa kɛ́ a wɛ̀ɛlɛ ń wɛ́'io, i zɛ'e à yã́ pↄ́ á kɛ̀ lìlɛo.†

Luabaakuańnↄ káau ń a gbɛzão

18 I sↄ̃ Sinai gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ wa fↄ̃ ↄkãwàzio. Àlɛ tɛ́kũ, a gusia vĩ ń guduuduuo ń zàao‡ 19 ń kã̀ae'ↄo ń Lua lↄↄ gbãao. Kɛ́ Isailiↄ lↄↄpi mà, aa awakpàɛ̀ aa mɛ̀, asu yãe onɛ́ lↄo, 20 asa aa yã́ pↄ́ a dìlɛnɛ́ɛ bee fↄ̃o à mɛ̀: Baa pↄtuo kã̀ gbɛ̀sĩsĩpiwa, wà pápa ń gbɛo wà dɛ.§ 21 Lua pilaapiá vĩa yã́ɛ maamaa e Mↄizi mɛ̀ vĩa a kũ, álɛ lualua.*

22 A sↄ̃ Siↄna gbɛ̀sĩsĩi ń Lua bɛ̃́ɛ wɛ̃́lɛ Yelusalɛũ pↄ́ kú musuo ń a malaika dasidasi pↄ́ kãaaa weↄ 23 ń Lua nɛgↄ̃ɛ sɛ̃́ia pↄ́ an tↄ́ kɛ̃a weↄ ń Lua pↄ́ dɛ gbɛ̃́pii yã́kpalɛkɛna ũo ń gbɛ̃maa pↄ́ aa gↄ̃̀ wásawasa gyaadeↄ 24 ń Yesu pↄ́ dɛ Luabaakuańnↄ gbɛzã kↄ́ↄ ũo ń aà au fã́fãa† pↄ́ lɛ́ yã́ gbia o dɛ Abɛli‡ pↄ́ao.

25 À laaika, ásu gí yã́pi maio. Lá gbɛ̃́ pↄ́ aa gì Lua lɛdama mai tↄↄlɛ lapiↄ i bↄo, wápiↄ sↄ̃, lá Lua lɛ́ lɛdawá kua za musu,§ tó wa bↄ aà kpɛ, wa wá pↄ́ o lↄe? 26 Aà lↄↄ tↄↄlɛ lùalua yãa, ↄ̃ à lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀ á gu lualua gɛ̃n do lↄ, i kɛ tↄↄlɛ ado no, ń musuoɛ sa.* 27 Kɛ́ à mɛ̀ gɛ̃n do lↄ, bee lɛ́ owɛ̃ɛ Lua pↄkɛa pↄ́ a lualuapiↄ gɛ̃zɛaɛ, kɛ́ pↄ́ pↄ́ lí luaoↄ e gↄ̃. 28 A yã́i tò, lá wálɛ kpala pↄ́ lí deeo ble, wà Lua sáaukpa, wíↄ kúlɛɛ̀ lá a yeiwa, wíↄ misiilɛɛ̀ vĩakɛaɛ̀ guu. 29 Asa wá Luaá tɛ́ pↄ́ ì kṹmáɛ.†

13

Lɛdaamá

1 À wɛtã àↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń kↄ̃o. 2 À laaidↄ nibↄyaaekɛawa, asa beewa gbɛ̃eↄ malaikaↄ dìlɛ dↄ̃sai.* 3 À to gbɛ̃́ pↄ́ wà ń ká kpɛ́uↄ yã́ dↄágu lá á kúńnↄ kpɛ́uwa, ń gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ ĩadamáↄ lá ámɛ wàlɛ ĩadawáwa. 4 Baade lí gↄ̃ɛ ń a nↄo kua ń kↄ̃o yãda gbia. Gↄ̃ɛ ń a nao su ń wúlɛkĩi gbãlɛo, asa Lua a yã́kpalɛkɛ ń káaluaↄ ń gbãsĩkɛnaↄɛ. 5 Yea ↄ̃ai su dↄaaɛ́o. À zɛ ń pↄ́ pↄ́ á vĩo, asa Lua mɛ̀:

Má n tó weo,

má pãkpanzi bauo.†

6 A yã́i tò, wi sↄ̃dilɛ wà mɛ:

Dii mɛ́ ma Mìsina ũ,

vĩa a ma kũo.

Bↄ́ gbɛ̃nazĩna a fↄ̃ kɛmɛɛi?‡

Sasĩana'oa

7 À tó á dↄaana pↄ́ aa Lua yã'òɛ́ↄ yã́ dↄágu. À ń kua tàasika e a lɛ́wa, í Lua náaikɛ láńwa. 8 Yesu Kilisi doũ gĩa ń gbão e gↄↄpii. 9 Ásu to wà á sã́sã ń yã́kanla dasi daanɛ́ↄo. A maa wá sↄ̃ gbãa'e Lua gbɛ̃kɛ guuɛ, i kɛ sa'oblɛ pↄ́ lí àie kɛ gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀oↄnɛo no. 10 Zwã̀akpɛ sa'onaↄ zɛvĩ aa sa'okĩi pↄ́ wá vĩ blɛ bleo. 11 Sa'onkia ì gɛ̃ luakukĩi ń pↄtuo auo duunakɛ̃ama yã́i, ↄ̃ wì a gɛ tɛ́kũ bòo kpɛ.§ 12 Ayãmɛto Yesu gà wɛ̃́nkpɛ sↄ̃, à gbãbↄ̀ gbɛ̃́ↄnɛ ń azĩa auo. 13 Wà bↄ wà gɛ́ aà kĩ́i bòo kpɛ, wí i wá kũaànↄ sↄ̃. 14 Asa wá wɛ̃́lɛ pↄ́ ìↄ ku vĩ lao, wɛ̃́lɛ pↄ́ lɛ́ mↄ́ ↄ̃ wá wɛ́ dↄi. 15 Ayãmɛto wàↄ Lua sáaukpa láasai ń Yesu gbãao wá sa'oa ũ. Gba pↄ́ aà sìsinaↄ ì mↄòn we. 16 À laaidↄ maakɛa ń gbɛ̃kɛkɛakↄ̃ɛowa. Sa bee taa oa mɛ́ ì ka Luagu. 17 À á dↄaanaↄ yãma, í misiilɛnɛ́, kɛ́ aa e zĩkɛ ń pↄnao, asa aa dɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa ń zĩ yã́ sɛ́lɛ siu Luaɛↄ ũɛ. Tó aalɛ zĩkɛ ń lɛ́suuo, a àikɛɛ́o.

Lɛzaamá

18 À wabikɛwɛ̃ɛ. Yãe lɛ́ wá sↄ̃ vĩo, wi wɛɛlɛ wàↄ kú wá dↄ̀ↄwa yã́pii guuɛ. 19 Má gbɛ̀awá, à wabikɛmɛɛ, atɛ̃sa mà e suwá kpakpa.

20 Lua aafiade pↄ́ wá Dii Yesu bↄ̀ gau Sãdãnki ũ a bàakuawanↄ gↄↄpii au sabai, 21 aà á kɛkɛ ń maa píio, kɛ́ à a pↄeã kɛ, i yã́ pↄ́ kàagu kɛ wá guu ń Yesu Kilisi gbãao. Ɔ̃mɛ gawi vĩ gↄↄpii, ãmi.

22 Ma gbɛ̃́ↄ, ma wabikɛ̀wá, àↄ lɛdama yã́pi kũa ń mɛnao, asa lá pↄ́ má kɛ̃̀ɛ́ bílao. 23 Àↄ dↄ̃ kɛ́ wà wá gbɛ̃do Timↄtee gbàɛ. Tó à kà la tia, wá mↄ́ á gwai sãnu. 24 À fↄkpa á dↄaanaↄwa píi ń Lua gbɛ̃́ↄ píi. Itali bùsudeↄ fↄkpàwá. 25 Lua gbɛ̃kɛkɛɛ́ ápii.

* 1:5 Soũ 2.7

† 1:5 2Sam 7.14

‡ 1:7 Soũ 104.4

§ 1:9 Soũ 45.7-8

* 1:12 Soũ 102.25-27

† 1:13 Soũ 110.1

* 2:2 Gal 3.19

† 2:8 Soũ 8.4-6

‡ 2:12 Soũ 22.23

§ 2:13 Isa 8.17

* 2:13 Isa 8.18

* 3:2 Nao 12.7

† 3:11 Soũ 95.7-11

‡ 3:18 Nao 14.26-35

* 4:3 Soũ 95.11

† 4:4 Daa 2.2

‡ 4:8 Iko 31.7, Yoz 22.4

* 5:3 Lev 9.7

† 5:4 Bↄa 28.1

‡ 5:5 Soũ 2.7

§ 5:6 Soũ 110.4

* 5:7 Mat 26.36-46

† 5:12 1Kln 3.2

* 6:8 Daa 3.17-18

† 6:14 Daa 22.16-17

‡ 6:19 Lev 16.2

* 7:1 Daa 14.17-20

† 7:5 Nao 18.21

‡ 7:17 Soũ 110.4

§ 7:21 Soũ 110.4

* 7:27 Lev 9.7

* 8:1 Zĩn 2.32-33

† 8:5 Bↄa 25.40

‡ 8:12 Zel 31.31-34

* 9:2 Bↄa 25.33-40

† 9:3 Bↄa 26.33

‡ 9:4 Bↄa 30.1-6

§ 9:4 Bↄa 25.10-16

* 9:4 Bↄa 16.33

† 9:4 Nao 17.18-20

‡ 9:4 Iko 10.3-5

§ 9:5 Bↄa 25.18-22

* 9:6 Nao 18.2-6

† 9:7 Lev 16.2-34

‡ 9:13 Lev 16.15-16

§ 9:13 Nao 19.9, 17-19

* 9:20 Bↄa 24.6-8

† 9:21 Lev 8.15

‡ 9:22 Lev 17.11

§ 9:28 Isa 53.12

* 10:7 Soũ 40.7-9

† 10:11 Bↄa 29.38

‡ 10:13 Soũ 110.1

§ 10:16 Zel 31.33

* 10:17 Zel 31.34

† 10:22 Lev 8.30, Eze 36.25

‡ 10:27 Isa 26.11

§ 10:28 Iko 19.15

* 10:29 Bↄa 24.8

† 10:30 Iko 32.35-36

‡ 10:38 Abk 2.3-4

* 11:3 Daa 1.1, Soũ 33.6, 9, Zãa 1.3

† 11:4 Daa 4.3-10

‡ 11:5 Daa 5.21-24

§ 11:7 Daa 6.13-22

* 11:8 Daa 12.1-5

† 11:9 Daa 13.18

‡ 11:11 Daa 18.11-14, 21.2

§ 11:12 Daa 15.5, 22.17, 32.13

* 11:13 Daa 23.4, Soũ 39.13

† 11:17-18 Daa 22.1-14

‡ 11:17-18 Daa 21.12

§ 11:20 Daa 27.27-29, 39-40

* 11:21 Daa 47.31, 48.1-20

† 11:22 Daa 50.24-25, Bↄa 13.19

‡ 11:23 Bↄa 1.22, 2.2

§ 11:24 Bↄa 2.10-12

* 11:27 Bↄa 2.15

† 11:28 Bↄa 12.21-30

‡ 11:29 Bↄa 14.21-31

§ 11:30 Yoz 6.12-21

* 11:31 Yoz 2.1-21, 6.22-25

† 11:32 Dↄa 6.11

‡ 11:32 Dↄa 4.6

§ 11:32 Dↄa 14.1

* 11:32 Dↄa 11.1

† 11:32 1Sam 17.12

‡ 11:32 1Sam 3.1

§ 11:33 Dan 6.1-27

* 11:34 Dan 3.1-30

† 11:35 1Kia 17.17-24, 2Kia 4.25-37

‡ 11:36 1Kia 22.26-27, Zel 20.2, 37.15-16, 38.6

* 12:6 Yaa 3.11-12

† 12:12 Isa 35.3

‡ 12:13 Yaa 4.26

§ 12:15 Iko 29.18

* 12:16 Daa 25.29-34

† 12:17 Daa 27.30-40

‡ 12:18 Bↄa 19.16-19, 20.18-19

§ 12:20 Bↄa 19.12-13

* 12:21 Iko 9.19

† 12:24 Mat 26.28

‡ 12:24 Daa 4.10

§ 12:25 Bↄa 20.22

* 12:26 Age 2.6

† 12:29 Iko 4.24

* 13:2 Daa 18.1-8, 19.1-3

† 13:5 Iko 31.6, 8, Yoz 1.5

‡ 13:6 Soũ 118.6

§ 13:11 Lev 16.27

Zaaki

1

2

3

4

5

ZAAKI

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Yesu dãuna Zaaki mɛ́ lápi kɛ̃̀. Yesu bↄ̀ mↄ̀wà a bↄa gau gbɛa (1Kln 15.7), ↄ̃ à gↄ̃̀ Yelusalɛũ Yesudeↄ dↄaana ũ (Gal 2.9). Zaaki lɛ́ zɛ'ↄlↄ Isaili bui kuɛpla pↄ́ fãaaaↄnɛ (1.1), Yuda Yesude pↄ́ bↄ̀lɛ Yelusalɛũ aa tà buipãleↄ bùsuↄ guu. À láɛ bee kɛ̃̀nɛ́, kɛ́ aaↄ laai vĩ kↄ̃tɛ̃ɛ yãkɛaↄ guu ń ń kua Yesusaideↄ guuo.

Yã́ↄ tɛ́tɛakↄ̃iɛ, a dàalɛ ↄ̃nↄyãwa à mɛ̀ ì bↄ Lua kĩ́iɛ, wì gbɛawà ń aà náaikɛaoɛ (1.2-8). Bee gbɛa à yãdàdanɛ́ ↄdekɛ ń taasidekɛo yã́ musu, yↄ̃aↄ ń gbãalɛgwaao, ń lousisia sĩana pↄ́ wì ↄlↄnɛ́ yãkɛaↄ guuo (1.9-27). À lɛkã̀ kↄ̃bↄbↄa'ↄsi yã́wa (2.1-13), bee gbɛa luanaaikɛa ń yãmaakɛao (2.14-26). À tɛ́ pↄ́ lɛ́na ì kpa mɛu yã'ò (3.1-12). À ɛ̀a sù ↄ̃nↄ̃ sĩandewa (3.13-18). À gbɛ̃́ pↄ́ aaì sòledaↄ lèle pãsĩpãsĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì gbɛ̃́kpa ń dṹniaoↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì gbɛ̃́ bɛ̃̀ɛboↄ. À zↄadↄ̀ ↄde pↄ́ aaì kible ń zĩkɛnaↄwaↄwa (4.1-5.6). A láakĩi à lɛdàmá aa mɛna fↄ̃, aaↄ wabikɛ láasai, aa dↄkↄ̃lɛ (5.7-20).

Yã́ pↄ́ a dìlɛ Yesudeↄnɛ ku wásawasaɛ: Yesu baona sĩana sia i mↄ́wáo, sema wá luanaaikɛa mↄ́ ń yãmaakɛaↄ, asa luanaaikɛa yãekɛsaiá gɛɛ (2.26).

1

Yↄ̃a

1 Mámɛmaa Zaaki,* Lua ń Dii Yesu Kilisio zↄ̀blena ma fↄkpà Isaili bui kuɛpla pↄ́ fãaaaↄwa.

2 Ma gbɛ̃́ↄ, taasi bui dasi. A pↄ́ pↄ́ sù á lé, à dilɛ pↄna yã́ ũ, 3 asa á dↄ̃ lá wàlɛ á lɛ́ wàlɛ gwa á luanaaikɛa musu a mɛna iɛ́. 4 Ásuli fu mɛnawao, íↄ dɛ gbɛ̃́ kàsaaↄ ũ wásawasa yãe kɛ̃́sãawá sai. 5 Tó ↄ̃nↄ lɛ́ kɛ̃́sã á gbɛ̃ewa, aà wabikɛ Luawa,† a aà gba, asa ì gbɛ̃́pii gba pↄ́ bĩisai yã́gagasai. 6 Tó à wabikɛ̀wà sↄ̃, aà aà náaikɛ seasai, asa seade dɛ lán ko vlã́waɛ. Gu pↄ́ ĩ́ana yɛ̀ɛlɛu, we ì gɛ́u. 7 Gbɛ̃́ bee taa su àↄ e á pↄ́ e Diiwao, 8 asa aà nↄ̀sɛ ku plaplaɛ, ↄ̃ ìↄ ku seasea yã́ pↄ́ àlɛ kɛ píi guu.

9 Wá gbɛ̃́ taaside pↄnakɛ, kɛ́ Lua aà kã̀fĩ yã́i. 10 Wá gbɛ̃́ ↄde sↄ̃ aà pↄnakɛ, kɛ́ Lua aà bùsa yã́i, asa ↄdeↄ gɛ̃zɛa lán lávu kwɛawaɛ. 11 Ĩatɛ̃ ì fɛlɛ ń a pusu gbãao, lá i giigaga, a vú i kwɛ́, a maa i láa.‡ Beewa ↄde a kpagui a bↄↄlɛↄ guu.

12 Báaade gbɛ̃́ pↄ́ ì yↄ̃a fↄ̃́, asa aà bↄa maa gbɛa Lua a àizãna pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ gbɛ̃́ pↄ́ yeaziↄnɛ kɛɛ̀ yàae ũ. 13 Tó yↄ̃a gbɛ̃́ lè, asu mɛ Luaɛo, asa wa fↄ̃ Lua yↄ̃ ń vãioo, mɛ́ aàpi lí gbɛ̃e yↄ̃ ń vãio sↄ̃o. 14 Baade yↄ̃a ì bↄ aà pↄnidɛa kĩ́iɛ, ↄ̃ ì aà wɛ́ ble, ì aà gálɛ. 15 Ɔ̃ pↄnidɛapi ì nↄsi à nɛ'i duuna ũ. Tó duuna zↄ̃ↄkũ̀ sↄ̃, ì ga iɛ.

16 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, ásu ázĩa sã́são. 17 Gba maa sãasai píi ì bↄ musu Mae Lua gupuakũnaↄ Kɛna kĩ́iɛ. Ìli lilɛo, aà gupua iwesa vĩo. 18 À wá í ń a yã́ sĩandeo a pↄeãwa, kɛ́ wàↄ dɛ gbɛ̃́ sɛ̃́iaↄ ũ pↄ́ pↄ́ àlɛ kɛ dafuↄnɛ.

Yãmaa ń a kɛao

19 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, à yã́ɛ bee ma. Àli yãma kpaa ápii, ãma ásu yã'o kpaao, á pↄ su pa kpaao. 20 Asa gbɛ̃nazĩna pↄkũma lí mↄ́ ń yãmaa pↄ́ Lua yeioo. 21 A yã́i tò à ↄkpa dↄ́ɛ'ĩi ń yãvãi pↄ́ lìguaↄzi píi, í yã́ pↄ́ wa tↄ̃̀ á sↄ̃u a fↄ̃ á suaba sí ń zĩabusaao.

22 Ásu ázĩa sã́são, ásu yã́pi ma ń swã́o adoo, à zĩkɛwà. 23 Asa gbɛ̃́ pↄ́ ì yãma mɛ́ ìli kɛo dɛ lán gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ a oa pↄ́ Lua dↄ̀ɛ gwa díi guuwaɛ. 24 Asa aàzĩa gwaa gbɛa, tó à gɛ̃̀zɛa, ↄ̃ lá a dɛ ì sãaàgu gↄ̃̀ↄ. 25 Gbɛ̃́ pↄ́ ì wɛ́tɛ Lua ikoyã wásawasa pↄ́ ì to wà gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũi, mɛ́ ìↄ gɛò aɛ sↄ̃, ìli ma à sãaàguo, ì zĩkɛwàɛ, Lua a báaada adegu aà yãkɛa guuɛ.

26 Tó gbɛ̃́ dↄ̃ lousisinan a ũ, mɛ́ ìli a lɛ́ fↄ̃o, àlɛ azĩa sãsãɛ, àlɛ lousisi pãɛ. 27 Lousisia sĩana pↄ́ sãa vĩ Mae Luaɛon kɛ: Wà laaidↄ tonɛ pↄ́ gwana vĩoↄwa ń gyaa gbɛ̃andoↄ an wɛ̃nakɛa guu,§ wíↄ wázĩa kũa dↄ̃ sãasai dṹnia yã́ musu.

2

Kↄ̃bↄbↄa'ↄsi

1 Ma gbɛ̃́ↄ, á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ wá Dii gawide Yesu Kilisi náaikɛↄ, ásuli kↄ̃ bↄbↄ'ↄsio. 2 Tó gbɛ̃́ gɛ̃̀ á kↄ̃kãaa guu vua tãana ń pↄkasa tɛkɛao daa, mɛ́ taaside pↄ́ ulakasa gbãsĩ daa gɛ̃̀ sↄ̃, 3 tó a wɛtɛ̀ gbɛ̃́ pↄ́ pↄkasa tɛkɛa daazi, mɛ́ á òɛ̀ aà mↄ zↄ̃lɛ gumaau, mɛ́ á ò taasideɛ aà gɛ zɛ le, ge aà mↄ zↄ̃lɛ á gbázĩ, 4 álɛ kↄ̃ bↄbↄ'ↄsiɛ, álɛ yã́ gwa kolean weo lé?

5 À ma ma gbɛ̃́ yenzideↄ. Lua gbɛ̃́ pↄ́ dɛ gbãasaideↄ ũ dṹnia gbɛ̃́ↄnɛ sɛ̀ aaↄ gbãa a náaikɛa guuɛ, aai kpala pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ gbɛ̃́ pↄ́ yeaziↄnɛ ble. 6 Ápiↄ sↄ̃ álɛ gbãasaidepiↄ kpɛbↄ. Ɔdeↄ mɛ́ ì gbãablewáo lò? Aamɛ aaì á gálɛ gɛ́ánↄ yã́kpalɛuo lò? 7 Aamɛ aaì gyaalagɛ̃ tↄ́ na pↄ́ kpáwáuo lò? 8 Lua ikoyã mide mɛ̀ àↄ ye á gbɛ̃́deezi lá ázĩa wɛ̃niwa.* Tó á yã́pi kũa sĩana, álɛ yãkɛ a zɛ́waɛ. 9 Tó álɛ kↄ̃ bↄbↄ'ↄsi sↄ̃, álɛ duunakɛɛ. Ikoyãpi á wɛ̃́, a gↄ̃ tàaedeↄ ũn we. 10 Asa tó gbɛ̃́ ikoyã kũa píi, mɛ́ a mɛ̀ndo aà fù, à gↄ̃̀ tàaede ũ apii musuɛ. 11 Lua mɛ̀ ásu wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo. À mɛ̀ lↄ ásu gbɛ̃dɛo.† Baa tó ni wúlɛ ń gbɛ̃pãle nↄoo, tó n gbɛ̃dɛ̀, n gↄ̃ ikoyãdansai ũɛ. 12 Á gbɛ̃́ pↄ́ Lua a yã́gↄ̃gↄ̃ánↄ ikoyã pↄ́ ì to wà gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũ musu, àli yã'o, íli yãkɛ lá à kↄ̃sìánↄwa. 13 Lua a yã́kpalɛkɛ ń sùuusaideↄ sùuusaiɛ, ãma yã́ a bↄ ń sùuudeo na.

Luanaaikɛa ń maakɛao

14 Ma gbɛ̃́ↄ, tó gbɛ̃́ mɛ̀ álɛ Lua náaikɛ, mɛ́ ìli yãe kɛo, bↄ́ yã́n wei? Luanaaikɛa bee taa a fↄ̃ aà suabae? 15 Tó á gbɛ̃do, gↄ̃ɛ ge nↄɛ, lɛ́ pↄkasa ń blɛo wɛ̃nakɛ, 16 tó á gbɛ̃e òɛ̀: Lua n gba aafia! Ńsu to ĩ́ana n dɛo, ní pↄble ǹ kã́, mɛ́ i wɛ̃nidↄbↄ kpawào, bↄ́n bee ũi? 17 Màa sↄ̃ luanaaikɛa ado yãekɛsaiá yãgɛɛ.

18 Tó gbɛ̃́ n mɛ̀ ńlɛ Lua náaikɛɛ, mɛ́ mapi málɛ yãkɛ, má onɛ ǹ n luanaaikɛa yãekɛsai ↄlↄmɛɛ, mí a luanaaikɛa ↄlↄnɛ ma yãkɛa guu. 19 Ń sì Lua mɛ̀ndo nolo? A maaɛ. Baa tã́aↄ dↄ̃ màa, mɛ́ aaìↄ lualua.‡ 20 Mìsaide, kɛ́ luanaaikɛa yãekɛsai pã, ń ye mà kanɛ n ↄzĩ yã̀? 21 Kɛ́ wá dezi sɛ̃́ia Ablahaũ a nɛ́ Izaaki kpà sa'obↄ ũ, yã́ i bↄaànↄ na aà yãkɛapi yã́io lé?§ 22 Ń èa? Aà luanaaikɛa ń aà yãkɛao tɛkↄ̃iɛ. Aà yãkɛa mɛ́ aà luanaaikɛa bↄ̀lɛi. 23 Beewa Lua yã́ɛ bee pà à mɛ̀, Ablahaũ Lua náaikɛ̀, ↄ̃ Lua tò yã́ bↄ̀aànↄ na a náai pↄ́ a kɛ̀pi yã́i.* Ɔ̃ wì oɛ̀ Lua gbɛ̃na.† 24 Á èa? Yãkɛa mɛ́ tò yã́ bↄ̀aànↄ na, i kɛ Lua náai pↄ́ a kɛ̀ ado yã́i no. 25 Màa lↄ káalua Lahabu kɛ̀na ń Luao a yãkɛa yã́i, kɛ́ à zĩnaↄ dìlɛ à ń gbáɛ zɛ́ kpã́inau.‡ 26 Lá mɛ̀ nisĩnsaiá gɛ̀ɛ, màa luanaaikɛa yãekɛsaiá gɛ̀ɛ lↄ.

3

Lɛ́fↄ̃a

1 Ma gbɛ̃́ↄ, ásu kɛ yãdanɛdeↄ ũ dasio, asa á dↄ̃ kɛ́ Lua a wɛbii wá yãdanɛdeↄwa yã́kpalɛ guu dɛ gbɛ̃́ kĩniↄla. 2 Wápii wiↄ zã yã́wa mↄ̀ↄmↄↄɛ. Tó gbɛ̃́ lɛ́ lí aà kalikɛ̃o, tàaesaideɛ, a fↄ̃ à a mɛ̀ bṹu fu. 3 Wi ã̀asĩna ká sↄ̃́ɛ kɛ́ à wá yãma yã́iɛ, ↄ̃ wi aà mɛ̀ bṹu taiinkɛ. 4 À gwa gó'ilɛnawa ísiaa lↄ. Ń a zↄ̃ↄkɛo, baa ń zàa'ĩan gbãa pↄ́ ì ↄpɛwào, a fĩbↄ dɛ nɛ́nannↄɛ. Ɔ̃mɛ ì a taiinkɛ, ↄ̃ a fĩna i a pↄeã daɛ̀. 5 Beewa sↄ̃, lɛ́naá mɛgu nɛ́naɛ, ↄ̃ ì ĩ́anadã ń yãzↄ̃ↄo.

À gwa lá tɛ́ nɛ́na ì kũ sɛ̃̀ zↄ̃ↄwa. 6 Lɛ́na dɛ lán tɛ́waɛ, a dɛ dṹnia vãi ũ wá mɛ guu. Ì gbãsĩ gↄ̃́kpa wá mɛwa píi. Bɛda tɛ́ mɛ́ ì naɛ lɛ́nawa, ↄ̃ lɛ́na ì tɛ́kpa wá dṹnia kuau. 7 Gbɛ̃nazĩna sɛ̃̀anↄbↄↄ tòto píi ń bãↄ ń pↄ́taa'onkuawaↄ ń kpↄↄ, mɛ́ àlɛ kɛ e tia, 8 ãma gbɛ̃e lí fↄ̃ a lɛ́na tòtoo. A dɛ pↄvãi pↄ́ lí zɛ tɛɛɛo ũɛ. À pà ń sɛwɛtɛ̃o, 9 ↄ̃ wi Dii wá Mae sáaukpaò, ↄ̃ wi ɛa wà gbɛ̃nazĩna pↄ́ a kɛ̀ láawa* kaò lↄ. 10 Lɛ́ doũpi ↄ̃ sáaukpaa ń gbɛ̃́kaao ì bↄu. Ma gbɛ̃́ↄ, asu àↄ dɛɛ́ màao. 11 Nibↄna ì í na ń í kĩ̀são bↄ ízɛ doũ guua? 12 Ma gbɛ̃́ↄ, kaadↄɛna a nɛ'i ku ũa? Vɛ̃ɛli a nɛ'i kaadↄɛna ũa? Beewa lↄ í fĩ̀ii a nakũo.

Ɔ̃nↄ pↄ́ ì bↄ musu

13 Á guu, démɛ yãdↄ̃n ↄ̃nↄna ũi? Aà ↄlↄnɛ́ a kua maa ń a yãkɛaↄ guu ń zĩabusaa pↄ́ ì bↄ ↄ̃nↄ guuo. 14 Tó á wɛdↄakↄ̃u ń pãsĩo ń dɛnlawɛɛlɛao vĩ á sↄ̃ guu sↄ̃, ásu ĩ́anadão, ásu ɛɛdↄ sĩanawao. 15 Ɔ̃nↄ bee taa lí bↄ musuo, dṹnia pↄ́ɛ, á dàa pↄ́ɛ, tã́a pↄ́ɛ. 16 Asa gu pↄ́ wɛdↄakↄ̃u ń dɛnlawɛɛlɛao kuu, wekĩi kↄ̃yãmasai ń vãi píio ìↄ kuu. 17 Tó gbɛ̃́ ↄ̃nↄ pↄ́ ì bↄ musu vĩ, sɛ̃́ia ìliↄ gbãsĩ vĩo, a gbɛa ìliↄ yãkele vĩo, ì busanɛ́, ì gbɛ̃́ yãma, sùuu pɛ̀ɛwà ń maakɛao. Ìli gbɛ̃́ bↄbↄ'ↄsio, mɛ́ ìliↄ mↄafili vĩo. 18 Íbɛlɛmidɛna ì kɛa ń kↄ̃o na tↄ̃́, ↄ̃ ì bↄlɛɛ̀ bↄa maa ũ.

4

Gbɛ̃́kpaa ń dṹniao

1 Á sòle ń á lɛkpaao ì bↄ má ni? Ì bↄ á pↄeã pↄ́ lɛ́ kↄ̃dɛ á mɛuↄ kĩ́i nolo? 2 I pↄ́ niaka, ili eo, ↄ̃ i gbɛ̃dɛ. Á pↄ́ bĩi vĩ, ↄ̃ ili pↄ́ pↄ́ álɛ yá leo. Ɔ̃ i lɛkpaakɛ, i sòlekɛ. Á vĩo, kɛ́ ili wabikɛ Luawao yã́i. 3 Tó a wabikɛ̀, ili eo, kɛ́ ili wabikɛ a zɛ́wao yã́i, asa iↄ ye à a mↄaokɛ lá a á pↄ gbàwaɛ. 4 Náaisaideↄ, á dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́kpaa ń dṹniao dɛ íbɛlɛsɛa ń Luao ũo lé? Gbɛ̃́ pↄ́ ye kɛ dṹnia gbɛ̃́ ũ gↄ̃̀ Lua ibɛɛ ũɛ. 5 Kɛ́ a kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀ aà Nisĩna pↄ́ kú wá guu lí sí sàao,* álɛ e yãpã yã̀? 6 Ãma gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua vĩwanↄ dɛ beea, asa a kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀:

Lua ì íbɛlɛsɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa sɛ lɛsĩo,

mɛ́ ìↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa busao.†

7 A yã́i tò à misiilɛ Luaɛ. À gi Ibiisiɛ, i bàasiɛ́. 8 À sↄ̃ Luazi, i sↄ̃ázi.‡ Duunkɛnaↄ, à ↄbↄlɛ duunau. Nↄ̀sɛmɛmpladeↄ, à á sↄ̃ pípi. 9 À ↄ́ↄlↄ ń pↄsiao ń wɛ̃nao. À á yaalↄ lilɛ ↄↄlↄ ũ, í á pↄna lilɛ pↄ'ĩi ũ. 10 À ázĩa busa Diiɛ, i á kã́fĩ.

11 Ma gbɛ̃́ↄ, ásuli kↄ̃ tↄbɛ̃ɛsio. Gbɛ̃́ pↄ́ a Yesude dee tↄbɛ̃ɛsì ge à aà bɛ̃̀ɛbò, à Lua ikoyã seela bɛ̃̀ɛ kɛ̀ à a bɛ̃̀ɛbò. Tó n Lua ikoyã bɛ̃̀ɛbò sↄ̃, a manan n ũo, a bɛ̃̀ɛbonan n ũ. 12 Lua mɛ́ ikoyãdilɛna ń yã́kpalɛkɛnao ũ. Ɔ̃mɛ gbɛ̃́ suabaa ń aà tↄ̀lↄzↄ̃ao gbãa vĩ. Mpi sↄ̃, dén n ũ, kɛ́ ni n gbɛ̃́dee bɛ̃̀ɛboi?

Lua baa bↄ dilɛa

13 À yãma sa, á gbɛ̃́ pↄ́ i mɛ gbã ge zia á gɛ́ wɛ̃́lɛu, í zↄ̃lɛ we wɛ̃̀ do, í laata à ài'e. 14 Á yã́ pↄ́ a á le zia dↄ̃e?§ Á dↄ̃ lá á wɛ̃ni dɛa? A dɛ lán suawaɛ. Tó à kpà yↄↄ, ↄ̃ ì gɛ̃zɛa gↄ̃̀ↄ. 15 Tó yã́ a zɛ́waɛ, áli o à mɛ: Tó Dii wèi, wáↄ aafia, wí kɛ kɛ́wa ge kɛ́wa. 16 Tia sↄ̃ álɛ ĩ́anadã, a Lua baa bↄ̀ á dìlɛ. Ĩandãa bee taa maao. 17 Gbɛ̃́ pↄ́ maakɛa dↄ̃ mɛ́ i kɛo, ì kɛ adeɛ duuna ũɛ.

5

Ɔdeↄ

1 Á ↄdeↄ, à yãma sa. À ↄ́ↄlↄ à wiilɛ wɛ̃na pↄ́ a á le yã́i. 2 Á àizɛɛↄ ↄ̃̀ↄkpà, kↄ̀ↄↄ á pↄkasaↄ sòso. 3 Á ↄ̃a tã́nkpakɛ̀,* mɛ́ tã́nkpapi a á dayãu, i kṹ á mɛwa lán tɛ́wa. A àizɛɛ kã̀aaázi gↄↄgbɛzãzĩ. 4 À ma! A gbɛ̀wina pↄ́ aa á buapↄ́ↄ kɛ̀kɛɛ́ↄ blè, mɛ́ ↄ̃api yã́ Lua lè. Pↄkɛkɛnapiↄ wiilɛa gɛ̃̀ Dii Zĩgↄ̃de swã́u.† 5 A namamà tↄↄlɛ la á pↄeãkɛa guu. A mɛ̀kpa kaalɛgↄↄ pↄ́ ũ. 6 A yãdà gbɛ̃maaↄla a ń dɛdɛ, aai dɛ̃ɛkao.

Mɛna

7 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ↄ, àↄ mɛna vĩ e Dii mↄgↄↄ. À gwa lá zↄ̃ɛ ì a buapↄ́ bɛɛɛde kɛkɛa dã́. Ì mɛnafↄ̃ za káabuana e saɛ. 8 Ápiↄ sↄ̃ à mɛnafↄ̃, í á sↄ̃dilɛ, asa Dii mↄgↄↄ kãikũ̀. 9 Ma gbɛ̃́ↄ, ásu yã́kũtɛ̃kakↄ̃io, kɛ́ Lua su yã́kpalɛkɛánↄo yã́i. Yã́kpalɛkɛnapi zɛa kpɛɛlɛ fá!‡ 10 Ma gbɛ̃́ↄ, ãnabi pↄ́ aa yã'ò yãa ń Dii tↄ́oↄ, à mɛna pↄ́ aa kɛ̀ taasikɛa guu ↄlɛsɛ́. 11 Wi onɛ́ pↄnadeↄ, kɛ́ aa mɛnafↄ̃̀ yã́i. A Yobu mɛnakɛa bao mà, mɛ́ á mà lá Dii kɛ̀ɛ̀ gbɛzã,§ asa gbɛ̃́ sósobi ń sùuuo pɛ̀ɛ Diiwa.*

12 Atɛ̃sa ma gbɛ̃́ↄ, ásu mɛ á sì ń Luaoo. Ásu mɛ á sì ń luabɛo ge tↄↄlɛ ge pↄpãleo. Tó aoɛ, àli o ao. Tó aawoɛ, àli o aawo, kɛ́ yã́ su daálao yã́i.†

Wabikɛa

13 Á gbɛ̃e lɛ́ taasikɛ yã̀? Aà wabikɛ. Á gbɛ̃e pↄ kɛ̀na yã̀? Aà Lua táasilɛ. 14 Á gbɛ̃e lɛ́ gyãkɛ yã̀? Aà á gãli gbɛ̃zↄ̃ↄↄ sísi, aai wabikɛɛ̀, aai nísimawà ń Dii tↄ́o.‡ 15 Wabi pↄ́ wa kɛ̀ luanaaikɛa guu bee a gyãepi gbã́gbã. Dii a aà gba aafia. Tó à duunakɛ̀ yãaɛ sↄ̃, a kɛ̃wà. 16 A yã́i tò, à á duunaↄ okↄ̃ɛ, í wabikɛkↄ̃ɛ kɛ́ à e gbã́gbã. Gbɛ̃maa wabikɛa gbãa, ì zĩkɛ maamaaɛ. 17 Ɛliaá gbɛ̃nazĩnaɛ láwáwa. À wabikɛ̀ maamaa lou su mao, ↄ̃ lou i tↄ̃́lɛ tↄↄlɛwao e wɛ̃̀ àaↄ̃ ń mↄ sooloo.§ 18 À ɛ̀a wabikɛ̀ lↄ, ↄ̃ lou'i bↄ̀ maamaa,* tↄↄlɛ blɛkɛ̀.

19 Ma gbɛ̃́ↄ, tó á gbɛ̃do pã̀alɛ sĩana zɛ́ɛ, mɛ́ á gbɛ̃e ɛ̀a aà dàwà, 20 àↄ dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ tò duunkɛnapi bↄ̀ sã́sãzɛu à ɛ̀a sù, à ade sì gawaɛ, mɛ́ à lakà tàaeↄla dasi.†

* 1:1 Mat 13.55, Gal 1.19

† 1:5 Yaa 2.3-6

‡ 1:11 Isa 40.6-7

§ 1:27 Isa 1.17

* 2:8 Lev 19.18

† 2:11 Bↄa 20.13-14

‡ 2:19 Maa 5.7

§ 2:21 Daa 22.9-12

* 2:23 Daa 15.6

† 2:23 Isa 41.8

‡ 2:25 Yoz 2.1-16

* 3:9 Daa 1.26-27

* 4:5 Iko 6.15

† 4:6 Yaa 3.34

‡ 4:8 Mal 3.7

§ 4:14 Yaa 27.1

* 5:3 Mat 6.19

† 5:4 Iko 24.14-15

‡ 5:9 Mat 24.33

§ 5:11 Yob 2.10, 42.10

* 5:11 Soũ 103.8

† 5:12 Mat 5.34-37

‡ 5:14 Maa 6.13

§ 5:17 1Kia 17.1

* 5:18 1Kia 18.42-45

† 5:20 Yaa 10.12, 1Piɛ 4.8

1 Piɛɛ

1

2

3

4

5

PIƐƐ LÁ SƐ̃IA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Piɛɛ láɛ bee kɛ̃̀ za Loma Yesude pↄ́ aa fãaaa wà tà bùsu pↄ́ wì mɛ tia Tuukii bùsuuↄnɛɛ. Gãli pↄ́ aa ku a guuↄ dɛ gãli pↄ́ Pↄlu ń aà ìwaↄ dàalɛdaalɛↄ ũ. Yↄ̃a pãsĩ ń lé an Yesudekɛ yã́i, ↄ̃ wàlɛ ĩadamá. Piɛɛ tò an laai tà Yesu Kilisiwa, à mɛ̀ an baa ku Kilisi taasikɛa guu.

Fↄkpaama ń Lua sáaukpaao gbɛa, Piɛɛ lá Lua ń suabà dↄ̀ńgu, ↄ̃ aa tãmaa pↄ́ lí ń nɛo vĩ Yesu Kilisi gaa ń aà vuao sabai (1.3-12). À ń gbá laai aaↄ itɛ̃kɛ, aa tó ń kua aↄ adoa naa Yesu Kilisiwa (1.13-2.10). À Yesu ↄlɛsɛ̀ à yãdàonɛ́ à mɛ̀ à kũ̀ aaↄ náai vĩ ń yãkɛaↄ guu, atɛ̃sa kua yↄ̃a guu. À lɛdàmá an kua dṹnia guu, à mɛ̀ aa misiilɛ gbãadeↄnɛ, zĩkɛnaↄ misiilɛ ń diiↄnɛ, nↄɛↄ misiilɛ ń zã́ↄnɛ, Yesudeↄ píi iↄ yekↄ̃zi (2.11-4.19). Lɛɛ 5 guu à lɛdà Yesude gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa ń ɛ̀waasoↄ ń luanaaikɛnaↄ píi, à mɛ̀ aa zɛ gbãa kua yã'ĩa guu, aa Lua lɛgbɛ̃anɛ́ papaa dã́. Lápi làa ń fↄkpaamáo.

À kũ̀ láɛ bee kyokɛnaↄ wɛtã luanaaikɛa guu, baa tó aalɛ taasi kpeletaa bui kɛ, kɛ́ an kua e Lua tↄbↄ, i zɛ'ↄlↄ Yesusaideↄnɛ yã́i. Tó luanaaikɛnsaiↄ yãmaa pↄ́ aalɛ kɛↄ è, aa Lua sáaukpa yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ (2.12).

1

Tãmaa pↄ́ lí ń nɛ́o

1 Mámɛmaa Yesu Kilisi zĩna Piɛɛ, mámɛ ma láɛ bee kɛ̃̀ Lua gbɛ̃́ pↄ́ aa dɛ nibↄↄ ũ dṹniaɛ bee guu aa fãaaa bùsuɛ beeuↄnɛ: Pↄ̃ntu, Galati, Kapadosi, Azi ń Bitinio. 2 Mae Lua dↄ̀aa á dↄ̃, ↄ̃ à á sɛ́, a gↄ̃ aà pↄ́ ũ ń aà Nisĩna gbãao, kɛ́ à misiilɛ Yesu Kilisiɛ, aà au i á gbãsĩ wolo.* Lua gbɛ̃kɛ ń aafiao kã́fĩɛ́.

3 Wà Lua wá Dii Yesu Kilisi Mae sáaukpa! Aà sùuu zↄ̃ↄ guu à wá í dafu ń Yesu Kilisi fɛlɛ bↄa gau gbãao, ↄ̃ wá tãmaa pↄ́ lí ń nɛ́o vĩ, 4 asa gba pↄ́ dilɛaɛ́ luabɛpi lí ↄ̃̀ↄkpao, ìli gbãsĩkpao, a maa lí láao. 5 Lua sↄu mà à á suaba a náai pↄ́ álɛ kɛ yã́i, ↄ̃ àlɛ á dↄ̃́a ń a gbãao e à gɛ bↄò gↄↄgbɛzãzĩ. 6 Álɛ pↄnakɛ ń yã́pio, baa kɛ́ álɛ taasikɛ gĩa yↄↄ yã'ĩa bui dasi yã́i. 7 Lá wì vua maa dↄ̃ tɛ́ guu, màa yã'ĩapiↄ lɛ́ á luanaaikɛa yↄ̃, asa á luanaaikɛapi bɛɛɛ vĩ dɛ vua pↄ́ a gawi ì láaa maamaaɛ. Tó a bↄ maa, Lua a á sáaukpa Yesu Kilisi mↄgↄↄzĩ, a á kpɛla ń gawio. 8 Baa kɛ́ i aà eo, á yeaàzi. Baa kɛ́ i wɛsiaàlɛ gĩao,† álɛ aà náaikɛ, ↄ̃ álɛ pↄna zↄ̃ↄ pↄ́ gɛ̃̀ oaa kɛ, 9 kɛ́ álɛ á luanaaikɛa gbɛ'e á suabaa ũ yã́i.

10 Ãnabiↄ dↄ̀aa gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua a kɛɛ́ yã'ò, aa suabaapi yã́ gwà aa a tàasikà. 11 Kilisi Nisĩna kú ń guu, à dↄ̀aa taasi pↄ́ Kilisipi a kɛ ònɛ́ ń gawi pↄ́ a e a gbɛao, ↄ̃ aa wɛ̀ɛlɛ wà yã́pi zɛ́ dↄ̃ ń a kɛgↄↄo.‡ 12 Ɔ̃ Lua tò aa dↄ̃̀ kɛ́ yã́ pↄ́ aalɛ opi dɛ ń gↄↄ pↄ́ ũo, á pↄ́ɛ. Tiasa baonakpanaↄ yã́pi òɛ́ ń Lua Nisĩna pↄ́ Luapi aà zĩ̀ à bↄ̀ luabɛ gbãao. Baa malaikaↄ ì dɛ̃ɛka yã́pi dↄ̃ai.

Wá kua àↄ adoa

13 Ayãmɛto à á làasoo vu iu, íↄ ázĩa kũa dↄ̃, á wɛ́ iↄ dↄ gbɛ̃kɛ pↄ́ Lua a kɛɛ́ Yesu Kilisi mↄgↄↄzĩzi seasai. 14 Lá á dɛ Lua Nɛ́ pↄ́ lɛ́ aà yãmaↄ ũ, ásu to dↄ́ɛ'ĩi pↄ́ á vĩ yãa á wɛ́siagↄↄ dↄaaɛ́o. 15 Lua kua adoaɛ. Lá à á sisi à á sɛ́, á kua líↄ adoa á yãkɛa píi guu màa sↄ̃. 16 Asa a kɛ̃a láu wà mɛ̀:

Á kua líↄ adoa,

asa ma kua adoaɛ.§

17 Lá Lua ì yã́kpalɛkɛ ń baadeo a yãkɛawa ń wɛgwasai, tó álɛ aà sisi Mae, à vĩakɛɛ̀ á nibↄkɛ guu la. 18 Á dↄ̃ lá Lua á bↄ́ kua gii pↄ́ dɛ á fɛlɛkaa ũ guu. Lua i á bo ń pↄ́ pↄ́ a gawi ì láao no, vua ge ã́nusu, 19 à á bó ń Kilisi pↄ́ dɛ sã sãasai gbãsĩsai ũ au gawideoɛ.* 20 Lua dↄ̀aa aà dìlɛ zadↄ̃ i dṹnia kálɛo, ↄ̃ à bↄ̀ɛ́aànↄ gupuau gↄↄ gbɛzãɛ beeↄzĩ. 21 Aà yã́ musu ↄ̃ álɛ Lua náaikɛ. Lua aà bↄ̀ gau à gawi kpàwà, kɛ́ à e a náaikɛ, á wɛ́ iↄ dↄazi.

22 Lá misiilɛa sĩanaɛ á gbãsĩ wòlo, ↄ̃ á gbɛ̃kɛ vĩ ń kↄ̃o mↄafilisai, àↄ yekↄ̃i ń nↄ̀sɛmɛndoo. 23 Lua á í dafu ń a yã́ wɛ̃nide pↄ́ ìↄ ku gbãaoɛ. Yã́pi dɛ pↄbui pↄ́ ì ga ũo, pↄbui pↄ́ lí gaoɛ.

24 Gbɛ̃́pii dɛ lán sɛ̃waɛ,

an gawi píi dɛ lán sɛ̃vuwaɛ.

Sɛ̃ ì gaga, a vú ì kwɛ́,

25 ãma Dii yã́ ìↄ ku gↄↄpiiɛ.†

Yã́pi mɛ́ dɛ baona pↄ́ wa kpàɛ́ ũ.

2

Gbɛ̀ wɛ̃nide

1 Ayãmɛto à yãvãi píi tó ń ɛɛ píio ń mↄafilio ń wɛdↄakↄ̃ɛo ń kↄ̃yaaao. 2 Lá nɛ́tɛ̃naↄ ìↄ yↄ̃́'i nidɛ, àↄ Lua yã́ pↄ́ dɛ lán vĩ'ipu wásawasawa nidɛ màa sↄ̃, kɛ́ à e gbã á suabaa guu, 3 asa á dↄ̃̀ sa kɛ́ Dii maa.* 4 À sↄ̃aàzi, Gbɛ̀ wɛ̃nide pↄ́ wà pãkpài, Lua aà sɛ̀ bɛɛɛde ũ. 5 Ápiↄ sↄ̃ ámɛ á gbɛ̀ wɛ̃nide pↄ́ Lua lɛ́ a kpɛ́ ɛ̃booↄ ũ. Ámɛ á aà gbàgbanaↄ ũ, i sa pↄ́ ì kaaàgu o ń aà Nisĩna gbãao Yesu Kilisi sabai. 6 Asa a kɛ̃a Luayãtaalau wà mɛ̀:

Gwa, málɛ gbɛ dilɛ Siↄna,

ɛ̃daalɛgbɛ bɛɛɛde pↄ́ má sɛ̀ ũ.

Wí a gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛ kũo.†

7 A dɛ gbɛ̀ bɛɛɛde ũ á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ aà náaikɛↄnɛ, ãma a dɛ gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ aà náaikɛoↄnɛ màao.

Gbɛ pↄ́ ɛ̃bonaↄ pãkpài

mɛ́ gↄ̃̀ gbɛↄ mide ũ.‡

8 Màa lↄ a dɛ:

Gbɛ pↄ́ wì gɛ̃mbↄlɛwà ũ,

gbɛsi pↄ́ aaì kpaa aa fu ũ.§

Aa gɛ̃mbↄlɛwà kɛ́ aai Lua yãdao yã́i. Beewa Lua dìlɛnɛ́.

9 Ámɛ á bui pↄ́ Lua ń sɛ́ↄ ũ, kíaↄ ũ, aà gbàgbanaↄ ũ,* gbɛ̃́ pↄ́ an kua adoaↄ ũ, aà gbɛ̃́ yenzideↄ ũ, kɛ́ à Lua pↄ́ á sisi a bↄ gusiau, à gɛ̃̀ánↄ a gupua bↄnsaɛde guu táasilɛ.†

10 Á dɛ Lua gbɛ̃́ↄ ũ yãao,

tiasa ↄ̃ a gↄ̃ a ũ.‡

Lua i sùuukɛánↄ yãao,

tiasa ↄ̃ a kɛ̀ánↄ.§

Kua luanaaikɛnsaiↄ guu

11 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, lá á dɛ nibↄ bↄ̀mↄↄ ũ la, málɛ lɛdawáɛ, à mikɛ̃ á dↄ́ɛ'ĩi pↄ́ aaì zĩkaánↄↄwa. 12 Àↄ ku gbɛ̃́ bɛɛɛdeↄ ũ luanaaikɛnsaiↄ guu. Beewa baa tó aalɛ á dilɛ vãikɛnaↄ ũ, tó aa yãmaa pↄ́ álɛ kɛↄ è, aa Lua sáaukpa yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ.

13 À misiilɛ iko pↄ́ gbɛ̃nazĩna dìlɛɛ píi Dii yã́i, kía pↄ́ iko vĩ dɛńlan nò, 14 gbãade pↄ́ a dìlɛ aà vãikɛnaↄ wɛtã aà maakɛnaↄ sáaukpan nò.* 15 Lua pↄeãn kɛ: À yãmaakɛ à lɛsↄkpa sↄũ wɛ́siadeↄnɛ. 16 A gↄ̃ wɛ̃́ɛↄ ũɛ, ãma ásu tó á gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ gↄ̃ɛ́ vãikɛa zɛ́ ũo. Àↄ ku Lua zↄ̀blenaↄ ũ. 17 À gbɛ̃́pii kpɛla. Àↄ ye á Yesude deeↄzi. À vĩakɛ Luaɛ. À kía kpɛla.

18 Zĩkɛnaↄ, à misiilɛ á diiↄnɛ, í zↄ̃ↄkɛ dↄ̃nɛ́ yã́pii guu. I kɛ dii maa nↄ̀sɛdoũdeↄ ńtɛ̃ɛ no, ń a pãsĩↄɛ lↄ. 19 Tó wà ĩadàwá pã, tó a mɛnakɛ̀ò Lua yã́i, bee ài vĩɛ́. 20 Tó wà á gbɛ̃́ á tàae yã́i, tó a mɛnakɛ̀ò, bee tↄ́ vĩ má ni? Ãma tó a taasikɛ̀ yãmaa pↄ́ á kɛ yã́i, tó a mɛnakɛ̀ò, Lua a á sáaukpa. 21 Bee yã́i Lua á sisii à á sɛ́. Kilisi taasikɛ̀ɛ́ à zɛ'ↄ̀lↄɛ́, kɛ́ àↄ tɛ a iai yã́iɛ.

22 I duunakɛo,

wi ma à ɛɛtòo.†

23 Kɛ́ wà aà sↄ̃̀sↄ̃, i a zã́simáo. Kɛ́ à taasikɛ̀, i yãpãsĩ onɛ́o, à zɛ̀ ń Lua yã́kpalɛkɛn maaoɛ. 24 Ɔ̃mɛ wá duuna dì a miwa‡ à gàò líwa, kɛ́ wá bàa su àↄ kú ń duunao lↄo, wíↄ ku maakɛa guu. Aà flàala iaↄ mɛ́ wá gbãgbã.§ 25 Asa a sãsã lán sãↄwa yãaɛ,* ↄ̃ a ɛa su á Dãna ń á Dↄ̃̀anaowa tiasa.

3

Kua ń kↄ̃o

1 Nↄɛↄ sↄ̃, à misiilɛ á zã́ↄnɛ.* Tó an gbɛ̃eↄ lɛ́ Lua yãdao, á kua a ń lilɛ. Baa tó i yãe onɛ́o, 2 aa e á kú gbãsĩsai mɛ́ álɛ misiilɛnɛ́. 3 Á kɛfɛnkɛ wɛɛlɛa su àↄ dɛ mɛkaa yã́ ũo, mitãa ge nↄamblebↄↄ ge pↄkasadaan nò.† 4 Aàↄ dɛ á nↄ̀sɛ guu yã́ pↄ́ lí láao ũ, nↄ̀sɛniɛ ń zĩabusaao. Bee mɛ́ gbia Luaɛ. 5 Asa beewa nↄɛ lousisina pↄ́ an wɛ́ dↄ Luazi yãaↄ ńzĩa kɛ̀kɛ, aa misìilɛ ń zã́ↄnɛ. 6 Màa Sala dɛ, ì Ablahaũ yãma ì oɛ̀ Baa.‡ Tó álɛ yãmaakɛ, mɛ́ álɛ pↄ́ pↄ́ wì vĩakɛɛ̀ yãdao, a Sala ↄlɛsɛ̀n we. 7 Màa gↄ̃ɛↄ sↄ̃ àↄ kúńnↄ nↄɛkɛdↄ̃anɛ́ guu,§ íli yãmamá, kɛ́ pↄe su kpáɛ́ á wabikɛa guuo, asa á dɛ wɛ̃ni gbablenaↄ ũ sãnuɛ.

8 Bee gbɛa àↄ lɛdoũ vĩ ń kↄ̃o ápii. Àↄ wɛ̃nadↄ̃kↄ̃ɛ, àↄ yekↄ̃i, àↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń kↄ̃o, í busakↄ̃ɛ. 9 Ásuli vãi fĩabo ń vãioo. Ásuli gbɛ̃́ pↄ́ á sↄ̃sↄ̃ sↄ̃́sↄ̃o. À samaa'oɛ̀, asa Lua á sisi à báaadaágu yã́iɛ.*

10 Gbɛ̃́ pↄ́ ye a wɛ̃ni àↄ maa,

mɛ́ a ye a kua àↄ na,

aà a lɛ́ fↄ̃ ń yãvãi oao,

asuli to ɛɛ bↄ a lɛ́uo.

11 Aà mikɛ̃ vãiwa, i maakɛ,

aà aafia zɛ́ wɛɛlɛ, iↄ tɛi.

12 Asa Dii ì wɛ́tɛ gbɛ̃maaↄzi,

ì swã́kpa an wabikɛaↄzi.

Dii ì mikpɛdↄ vãikɛnaↄnɛ.†

Taasikɛa maakɛa yã́i

13 Tó á ãiavĩ ń maakɛao, démɛ a á wɛtãi? 14 Baa tó a su taasikɛ̀ maakɛa yã́i, báaadeↄn á ũ.‡ Ásuli vĩakɛ an wɛ́tɛ̃aɛo, ásu sↄ̃̀deedeekɛo. 15 À Kilisi dↄ̃ Dii ũ á sↄ̃ guu.§ Àↄ ku sↄu guu gↄↄpii, kɛ́ à e yãwe gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ á la yã́ pↄ́ á wɛ́ dↄi miiwa. 16 Àli onɛ́ busɛbusɛ ń bɛɛɛ dↄ̃anɛ́o. À onɛ́ ń nↄ̀sɛpuao lↄ, kɛ́ wí e gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ á sↄ̃sↄ̃ maa pↄ́ álɛ kɛ á Yesudekɛ yã́iↄ kṹ. 17 Taasikɛa lá Lua yeiwa maakɛa yã́i maa dɛ taasikɛa yãvãikɛa yã́ila.

18 Kilisi gà gɛ̃n do duunawoloa yã́iɛ. Tàaesaide gà wá tàaedeↄ yã́i, kɛ́ à e gɛ́wanↄ Lua kĩ́i. Wà aà dɛ̀ aà gbɛ̃nazĩnkɛ guu, ↄ̃ Lua aà vù aà nisĩnkɛ guu. 19 Aà nisĩnkɛpi guu à gɛ̀ waasokɛ̀ nisĩna pↄ́ wà ń ká kpɛ́uↄnɛ.* 20 Aa bↄ̀ Lua yã́ kpɛ yãaɛ, gↄↄ pↄ́ àlɛ mɛnakɛ e Nↄee gɛ̀ a gó'ilɛna kɛ làaò. Gbɛ̃́ pↄ́ bↄ̀ íu aafia gópi sabaiↄ dasio, gbɛ̃ↄn swaaↄ̃ɛ.† 21 Ípi mɛ́ dɛ á da'ilɛkɛa pↄ́ ì á suaba taa ũ tia. Da'ilɛkɛapiá mɛ̀ gbãsĩwoloa yã́ no. Lɛgbɛ̃a Luaɛ ń nↄ̀sɛpuaoɛ. Ì á suaba kɛ́ Yesu Kilisi bↄ̀ gau yã́i. 22 À ikokɛ̀ malaikaↄ ń tã́aↄ ń ń gbãadeↄ ń ń ikodeↄwa, ↄ̃ à tà luabɛ, a ku aà ↄplaai.

4

Kua Lua pↄ́ ũ

1 Lá Kilisi gà a gbɛ̃nazĩnkɛ guu, ápiↄ à bee nↄ̀sɛ da sↄ̃, asa gbɛ̃́ pↄ́ gà a gbɛ̃nazĩnkɛ yã́ musu kɛ̃̀ duunawaɛ. 2 Gↄↄ pↄ́ gↄ̃̀ɛ́ á kua guu, á dↄ́ɛ'ĩi suli dↄaaɛ́ lↄo, sema Lua pↄeã. 3 Á kua luayãdansaiↄ yãkɛa guu yãa mↄ̀ lɛ. Á kú yãa wisaiyãkɛa guu ń dↄ́ɛ'ĩio ń wɛ̃dɛkɛao ń lalasi kↄ̃̀ↄo ń wɛ̃mi wɛ̃zĩgbaao ń tã́agbagbaao, pↄ́ Lua ye a gĩyãio. 4 Lá ili sińnↄ an lalasi zↄ̃ↄpi kɛa guu lↄo, ì kɛnɛ́ yãbↄnsaɛ ũ, aaì á tↄbɛ̃ɛsi. 5 Aa ń yãkɛaↄ dau siu Luaɛ. Aà yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ bɛ̃́ɛↄ ń gyaadeↄ sↄu mà. 6 Wà baonakpà gyaadepiↄnɛ lↄ, kɛ́ an gbɛ̃́ pↄ́ yã́ zↄ̃̀lɛmá an gbɛ̃nazĩnkɛ guu lán gbɛ̃́piiwaↄ e aaↄ ku nisĩnkɛ guu lán Luawa.*

7 Pↄ́pii láaa kà kãi. Ayãmɛto àↄ dɛ laaideↄ ũ, íↄ ázĩa kũa dↄ̃, kɛ́ àↄ wabikɛ Luawa yã́i. 8 Yã́ pↄ́ dɛ a píia, àↄ yekↄ̃i ń nↄ̀sɛmɛndoo, asa yea gbɛ̃́i ì láka tàaea dasi.† 9 À kↄ̃ yàaekɛ yã́kũtɛ̃kasai. 10 Lá Lua gbadà á baadeɛ, à dↄkↄ̃lɛ ń gbapiↄ Lua báaa bui dodo ziia maaↄ ũ. 11 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ waasokɛna ũ, aà Lua yã'onɛ́. Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ dↄnlɛde ũ, aà dↄńlɛ ń gbãa pↄ́ Lua a gbao,‡ kɛ́ à Lua tↄbↄ yã́pii guu ń Yesu Kilisi gbãao. Ɔ̃mɛ gawi vĩ ń gbãao gↄↄpii! Ãmi.

Taasikɛa Yesudekɛ yã́i

12 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, ásu to yↄ̃a pãsĩ pↄ́ lɛ́ á le bↄ á saɛ lándↄ̃ yã́kanla mɛ́ á léwao. 13 Lá á baa ku Kilisi taasikɛa guu, à pↄnakɛò, kɛ́ à e àↄ pↄna zↄ̃ↄ vĩ gↄↄ pↄ́ Kilisipi a bↄ gupuau ń gawio. 14 Tó wà á sↄ̃sↄ̃ Kilisi tↄ́ pↄ́ kúwá yã́i, báaadeↄn á ũ, asa Lua Nisĩna gawide diaɛ́ɛ. 15 Á gbɛ̃e su taasikɛ gbɛ̃dɛa ge kpã́i'oa ge vãikɛa ge gudɛ yã́io. 16 Tó a taasikɛ̀ á Kilisidekɛ yã́i, asu kɛɛ́ wíyã ũo. À Lua sáaukpa kɛ́ Yesu tↄ́ kúwá yã́i. 17 Asa ĩadaama pìla, Lua gbɛ̃́ↄ ↄ̃ à dàalɛmá. Lá wámɛ à dàalɛwá sɛ̃́ia, a midɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ gì baona pↄ́ bↄ̀ Lua kĩ́i síiↄ kpelewa ni?

18 Tó gbɛ̃maaↄ suabaa zĩ'ũ,

a bↄ ń duunde luayãdansaiↄ kpelewa ni?§

19 Ayãmɛto gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ taasikɛ Lua pↄeãkɛa yã́iↄ aa ńzĩa na ń Kɛna náaideɛ a ↄzĩ, aai wɛtã wàↄ maakɛ.

5

Lua sã kpàsa gwaa

1 Málɛ lɛda á gbɛ̃zↄ̃ↄↄwa sa. Gbɛ̃zↄ̃ↄn ma ũ sↄ̃. Má dɛ taasi pↄ́ Kilisi kɛ̀ seelade ũ, mɛ́ ma bàa kú ń gawi pↄ́ a bↄ gupuauo sↄ̃. 2 Àↄ dɛ kpàsa pↄ́ Lua kàlɛɛ́ dãnaↄ ũ.* À ↄliai ń pↄeão teasisai lá Lua yeiwa. I kɛ ↄ̃awɛɛlɛa yã́i no. À kɛ ń nↄ̀sɛmɛndoo. 3 Ásuli gbãable gbɛ̃́ pↄ́ wa nàɛ́ á ↄzĩpiↄwao. À tó á kua á sãↄ dazɛwa, 4 í kíafua pↄ́ a gawi lí láao e gↄↄ pↄ́ Sãdãnki mↄ̀.

5 Á ɛ̀waasoↄ sↄ̃, à misiilɛ gbɛ̃zↄ̃ↄↄnɛ. Ápii à ázĩa busakↄ̃ɛ, í dↄkↄ̃lɛ, asa:

Lua ì íbɛlɛsɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa sɛ lɛsĩo,

mɛ́ a gbɛ̃kɛ vĩ ń gbɛ̃́ pↄ́ ì azĩa busao.†

6 Ayãmɛto à ázĩa busa Lua gbãadeɛ, i á kã́fĩ gↄↄ pↄ́ a dìlɛwa.‡ 7 À ↄzↄ̃ɛ̀ á yã'ↄ̃mai píi, asa ì laaidↄwá.§

8 À itɛ̃kɛ àↄ kú ń laaio. Á ibɛɛ Ibiisi dɛ lán nↄ̀ↄmusu pↄ́ lɛ́ ↄ́ↄlↄwaɛ. Àlɛ kpálɛkɛázi, àlɛ gbɛ̃́ wɛɛlɛ kṹ. 9 À giɛ̀, í zɛ gbãa luanaaikɛa guu, asa á dↄ̃ kɛ́ á Yesude dee pↄ́ kú dṹnia guuↄ píi lɛ́ taasi doũpi kɛɛ. 10 Lua Báaapiide á sisi a gawi pↄ́ lí láaowa naa Kilisiwaɛ. Tó a taasikɛ̀ yↄↄ, a á bↄ maa, i á zɛ gíũgiũ, i á gba gbãa, i á zɛdↄ. 11 Ɔ̃mɛ gbãa vĩ gↄↄpii! Ãmi.

12 Wá gbɛ̃do Silivɛ̃ɛ* pↄ́ má aà dↄ̃ gbɛ̃́ náaide ũ mɛ́ lá yↄↄnaɛ bee kɛ̃̀ɛ́mɛɛ. Ma lɛdàowá, mɛ́ má dɛ a seelade ũ kɛ́ yã́ pↄ́ má ò dɛ Lua gbɛ̃kɛkɛanɛ́ sĩana ũɛ. À zɛò gíũgiũ. 13 Babɛli† gbɛ̃́ pↄ́ Lua ń sɛ́ lááwaↄ fↄkpàwá. Ma nɛ́ Maaku fↄkpàwá lↄ. 14 À fↄkpakↄ̃wa ń lɛ́pɛakↄ̃wao yeakↄ̃i guu.‡ Lua á gbɛ̃́ pↄ́ á naa Kilisiwaↄ gba aafia ápii.

* 1:2 Lev 17.11, Ɛbɛ 9.22

† 1:8 Zãa 20.29

‡ 1:11 Luk 24.25-26

§ 1:16 Lev 19.2

* 1:19 Zãa 1.29, Ɛbɛ 9.14

† 1:25 Isa 40.6-8

* 2:3 Soũ 34.9

† 2:6 Isa 28.16

‡ 2:7 Soũ 118.22

§ 2:8 Isa 8.14-15

* 2:9 Bↄa 19.5-6

† 2:9 Isa 9.1-2

‡ 2:10 Lom 9.25-26

§ 2:10 Oze 2.25

* 2:14 Lom 13.1-5

† 2:22 Isa 53.9

‡ 2:24 Isa 53.11-12

§ 2:24 Isa 53.5

* 2:25 Isa 53.6

* 3:1 Ɛfɛ 5.22, Kls 3.18

† 3:3 1Tim 2.9

‡ 3:6 Daa 18.12

§ 3:7 Ɛfɛ 5.25, Kls 3.19

* 3:9 Lom 12.14, 17

† 3:12 Soũ 34.13-17

‡ 3:14 Mat 5.10

§ 3:15 Isa 8.12-13

* 3:19 1Piɛ 4.6

† 3:20 Daa 7.7

* 4:6 1Piɛ 3.18

† 4:8 Yaa 10.12

‡ 4:11 Lom 12.6-7

§ 4:18 Yaa 11.31

* 5:2 Zãa 21.15-17

† 5:5 Yaa 3.34

‡ 5:6 Mat 23.12

§ 5:7 Soũ 55.23

* 5:12 Zĩn 15.22

† 5:13 Zia 17.5, 18

‡ 5:14 Lom 16.16

2 Piɛɛ

1

2

3

PIƐƐ LÁ PLAADE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Piɛɛ láɛ bee kɛ̃̀ Yesu náaikɛnaↄnɛ ḿpii (1.1). Aà yã́zĩnda mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ an yã́ lí kↄ̃sɛ ń Yesu baonaoo ɛɛboa ũ. An yãdanɛↄ ì mↄ́ ń yãyaaaoɛ. Tó gbɛ̃́ ye kɛ̃́má, sema aà azĩa kpa Lua dↄ̃a sĩandewa ń Yesu Kilisi yã́o lá gbɛ̃́ pↄ́ wɛsìaàlɛↄ òwa.

Fↄkpaamá gbɛa (1.1-2) a dìdi Yesudekɛyãↄwa ń dɛa náaideↄ ũ Luaɛ lá gbɛ̃́ pↄ́ aa wɛsì Diilɛↄ òwa (1.3-21). Bee gbɛa à waasokɛn ɛgɛnaↄ yãkɛaↄ ń ń kuao bɛ̃̀ɛbò maamaa (2.1-22). À ń yãdanɛ taa ò lɛɛ àaↄ̃ guu, à mɛ̀ aaìↄ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ Kilisi mↄa dãↄ laanikɛɛ, aaì mɛ Kilisi a ɛa mↄ lↄo. Piɛɛ mɛ̀ tó Kilisi mↄa lɛ́ gɛ̃gɛ̃, Lua mɛnakɛa yã́iɛ, asa a ye dasi zɛ'e aa Yesu náaikɛ.

Waasonkɛn ɛgɛnaↄ lí kɛ̃́sã dṹniau gueio. Piɛɛ lá plaade yãdanɛá tia yã́ɛ lↄ, àlɛ tɛ́kpa luanaaikɛnaↄgu aa gɛ́ aɛ Dii dↄ̃a guu, kɛ́ aasu zã zɛ́wao yã́i.

1

Sĩanakpaa sísia pↄ́ Lua wá sisiwa

1 Mámɛmaa Lua zĩna Simↄↄ Piɛɛ, Yesu Kilisi zↄ̀blena, mámɛ ma láɛ bee kɛ̃̀ gbɛ̃́ pↄ́ wá Lua wá Suabana Yesu Kilisi ń gbá zɛ́ aa a náaikɛ̀ láwáwa a maakɛ yã́iↄnɛ. 2 Gbɛ̃kɛ ń aafiao pɛɛwá Lua ń wá Dii Yesuo dↄ̃a guu.

3 Lua wá sɛ́ wàↄ ku a gawi ń a maakɛo guuɛ, a tò wà a dↄ̃, ↄ̃ aà luakɛgbãa wá gbá pↄ́ pↄ́ dɛ wàↄ vĩ, wá kua i kpaaĩ ń aà yã́o. 4 Beewa à yãzↄ̃ↄ bɛɛɛde pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ kɛ̀wɛ̃ɛ, kɛ́ a yã́i wà bↄ dṹnia dↄ́ɛ'ĩi pↄ́ ì ń ↄ̃̀ↄkpa guu, wíↄ Lua dàa vĩ. 5 Yã́ bee yã́i à ãiakɛ maamaa, à Lua náaikɛ maakɛa guu, í yãmaakɛ Lua yãdↄ̃a guu, 6 íↄ Lua yã́ dↄ̃ ázĩa kũa dↄ̃ guu, íↄ ázĩa kũa dↄ̃ mɛna guu, íↄ mɛna vĩ naa Luawa guu, 7 íↄ naa Luawa kↄ̃gbɛ̃kɛ guu, íↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń kↄ̃o ń yeakↄ̃io. 8 Asa tó á yã́ beeↄ kũa mɛ́ aalɛ kã́fĩɛ́, áↄ ku pã wá Dii Yesu Kilisi dↄ̃a kã́fĩaɛ́ saio. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ yã́ beeↄ kũa sↄ̃o, à a wɛ́ kũ̀aa à gↄ̃̀ vĩ̀a ũɛ. Kɛ́ Lua duuna pↄ́ a kɛ̀ yãaↄ kɛ̃̀wà, à sã̀aàguɛ. 10 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ↄ, à ãiakɛ à gbãakpa sísia pↄ́ Lua á sisi à á sɛ́wa. Tó álɛ yã́ beeↄ kɛ, á fu bauo. 11 Beewa wa gbãakpaázi maamaa, íↄ kú ń wá Dii wá Suabana Yesu Kilisio aà kpala pↄ́ lí láao guu.

12 Ayãmɛto baa kɛ́ á yã́ beeↄ dↄ̃, mɛ́ á zɛdↄa sĩana pↄ́ á kũa guu, máↄ yã́piↄ dↄáguɛ. 13 Gↄↄ pↄ́ má kú ma sↄ guu, málɛ e a maa màↄ tɛ́kpaágu yã́piↄ dↄaágu guuɛ. 14 Má dↄ̃ kɛ́ ma bↄa ma sↄu gↄↄ a ka tia, lá wá Dii Yesu Kilisi dↄ̀aa òmɛɛwa. 15 Má ãiakɛ, kɛ́ yã́piↄ e àↄ dↄágu gↄↄpii ma gaa gbɛaɛ.

Sĩanakpaa ãnabiↄ yã́wa

16 Kɛ́ wa wá Dii Yesu Kilisi mↄa ń gbãao òɛ́, i kɛ wá tɛ́ fĩ pↄ́ wa dà ń kↄ̃niozi no. Wa wɛsì aà zↄ̃ↄkɛlɛɛ, 17 gↄↄ pↄ́ Mae Lua aà kpɛlà à aà tↄbↄ̀. À Zↄ̃ↄde Gawide lↄↄ mà à mɛ̀ a Nɛ́ mɛ̀ndona yenziden aà ũ, aà yã́ ì kaagu. 18 Wa lↄↄ pↄ́ bↄ̀ luabɛpi mà gↄↄ pↄ́ wá kuaànↄ gbɛ̀sĩsĩ pↄ́ a kua adoa musu.* 19 Bee yã́ pↄ́ ãnabiↄ ò sĩanapìliwànɛ́. A maa à laaidↄ yã́piwa filia pↄ́ lɛ́ guduuduu pu ũɛ e gudↄlɛia saana àↄ gɛ́ bilɛi á sↄ̃u, gu i dↄɛ́. 20 Àↄ dↄ̃ gĩa kɛ́ gbɛ̃e lí fↄ̃ yã́ pↄ́ ãnabi kɛ̃̀ láu bↄↄlɛkɛ̀ ń azĩaoo. 21 Ãnabiↄ yãe lí bↄ gbɛ̃nazĩna pↄeã guuo, aa Lua yã'ò lá aà Nisĩna dↄ̀aanɛ́waɛ.

2

Waasokɛn ɛgɛnaↄ

1 Ãnabi ɛgɛnaↄ bↄ̀ yãa Isailiↄ guu. Beewa waasokɛn ɛgɛnaↄ bↄ á guu lↄ, aai ɛɛ pↄ́ ì to wà kaalɛ ká Lua yãdanɛu, aai lelekpa Dii pↄ́ ń bózi, aai ńzĩa kaalɛ kã́ndo. 2 Wa tɛ́ńzi dasi an wisaiyãkɛa guu, wi sĩana zɛ́ bɛ̃̀ɛbo an yã́i. 3 An bĩikɛa guu aa á ble ń ɛɛ pↄ́ aaì blewào. Yã́kpalɛ zↄ̃̀lɛmá à gɛ̃̀gɛ̃, i lí na ń Kàalɛna wɛ́uo.

4 Asa Lua i malaika pↄ́ duunakɛ̀ↄ too, à ń ká gbã́o sia pↄ́ kú zĩ́lɛzĩlɛ guu, àↄ ń kũa e yã́kpalɛkɛgↄↄzĩɛ. 5 I dṹnia zi ń a yãdansai pↄ́ kú a guuↄ too, a tò í dàńla. Ãma à Nↄee pↄ́ ì maakɛa waasokɛ bↄ̀ ń a gbɛ̃́ gbɛ̃ↄn soplaↄ.* 6 À yãdà Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄola,† à ń kaalɛ aa gↄ̃̀ túfu ũ yã́ pↄ́ a luayãdansaiↄ le seela ũ. 7 Ãma à Lↄtu bↄ̀. A dɛ gbɛ̃maa ũ, aà nↄ̀sɛ ↄ̃̀ↄkpà ikoyãdansaipiↄ wisaiyãkɛa yã́i.‡ 8 Gbɛ̃maapi kú ń guuɛ, yãvãi pↄ́ àlɛ e àlɛ ma lá gu lɛ́ dↄ aà wã̀wã aà nↄ̀sɛmaa yã́i. 9 Màa Dii gbɛ̃́ pↄ́ naawa bↄa yↄ̃a guu dↄ̃, mɛ́ a gbɛ̃vãi kũa dↄ̃ e àↄ gɛ́ ĩadaiwà yã́kpalɛkɛgↄↄzĩ. 10 Atɛ̃sa gbɛ̃́ pↄ́ aaì saka ikoyãu, an mɛ̀ dↄ́ɛ'ĩiↄ ì dↄaanɛ́ gbãsĩkɛa guuↄ.

Waasokɛn ɛgɛnapiↄá sↄ̃gbãade kàamaideↄnɛ. Dↄ́ɛa ń malaika gawideↄ lí ń vĩakũo. 11 Malaika pↄ́ an gbãa ń ń ikoo dɛ waasokɛnapiↄlaↄ aali we ń tↄbɛ̃ɛsì aa gɛ̀ ń ń káalao Dii aɛo. 12 Gbɛ̃́piↄ ì yã́ pↄ́ wa a gbadↄ̃o bɛ̃̀ɛboɛ. Gbɛ̃nazĩn báa mɛ́ dańla, aa làasoo vĩo. Wà ń í kɛ́ wà ń kṹ wà ń dɛ yã́iɛ. Aa kaalɛ lán nↄ̀bↄↄwaɛ, 13 wi vãi pↄ́ aa kɛ̀ fĩabonɛ́. Dↄ́ɛ'ĩikɛa fãanɛ ì kɛnɛ́ yãna ũɛ. Gↄↄ pↄ́ aalɛ blɛbleánↄ, aaì pↄnakɛ ń ń kↄ̃nikɛanɛ́oɛ. An kua á guuá sãaɛ mɛ́ gbãsĩɛ. 14 An wɛ́ ìↄ pɛa nↄɛ dↄ́ɛ'ĩideↄwa, duuna lí mↄ́máo. Aaì kↄ̃nikɛ gbɛ̃́ pↄ́ Lua yã́ i zɛdↄ ń guuoↄnɛ. Bĩi ń sↄ̃ pà. Lua lɛkɛ̀nɛ́ɛ. 15 Aa sã̀sã, aa kɛ̃̀ zɛ́ súsuwa, aa zɛ́ doũ sɛ̀ ń Bɛↄↄ nɛ́ Balaaũ pↄ́ ye ↄbɛ̃ɛio. 16 Zàa'ĩna a pↄ́lɛbũu'ia à yã'òɛ̀ lán gbɛ̃nazĩnawa, à aà gbà laai aà vãikɛa musu, à gìɛ̀ ń aà mìsaiyãkɛao.§ 17 Gbɛ̃́ beeↄ dɛ lán nibↄna pↄ́ a í bàwaɛ, lán lousisia pↄ́ gɛ̃̀zɛa ń ĩ́anaowa. Gusia níinii ↄ̃ Lua dìlɛnɛ́ yàae ũ. 18 Aaì ĩ́an gii zↄ̃ↄ dã, aaì kↄ̃nikɛ gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀ sã́sãzɛu dafuↄnɛ ń dↄ́ɛ'ĩio ń wisaiyão. 19 Yã́ pↄ́ ì ń ↄ̃̀ↄkpa zↄↄn ń ũ, ↄ̃ aaì gↄ̃a wɛ̃́ɛↄ ũ lɛgbɛ̃nɛ́. Asa gbɛ̃́pii dɛ yã́ pↄ́ a sↄ̃ blè zↄ ũɛ.

20 Tó aa bↄ̀ dṹnia gbãsĩkɛau wá Dii wá Suabana Yesu Kilisi dↄ̃a sabai, mɛ́ aa tò yã́pi ɛ̀a yèelɛmá à ń sↄ̃ blè, an kua gbɛzã vãi ìↄ dɛ a káaua. 21 Tó aai zɛ́ súsu dↄ̃ yãao, bee maańnↄ dɛ kɛ́ aa dↄ̃̀ aa gbàsa bↄ̀ Lua yã́ pↄ́ wa dànɛ́ kpɛla. 22 Yáasi pↄ́ wa kɛ̀ɛ beeↄ sĩana sùmá: Gbɛ̃ ì ɛa pↄ́ pↄ́ a pìsi ble.* Beewa lↄ: Sàwakusana pↄ́ wà a zu'ò ì ɛa málɛ pɛ̀lɛau.

3

Dii mↄ́zĩ

1 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, lá plaade pↄ́ má kɛ̃̀ɛ́n kɛ. Ampii guu ma yã́ dↄ̀águ, kɛ́ à vu iu ń làasoo maaoɛ. 2 Má ye yã́ pↄ́ Lua ãnabiↄ ò yãaↄ dↄágu ń yã́ pↄ́ Dii wá Suabana dìlɛ a zĩnaↄnɛ aa òɛ́o. 3 Àↄ dↄ̃ za káau kɛ́ gↄↄgbɛzãzĩ zĩapↄeãkɛnaↄ mↄ á kɛ pↄ́ↄpↄↄ* 4 aa mɛ: I a mↄa lɛgbɛ̃o lé? A ku má ni? Wá maeↄ gàga, kási pↄ́pii kú a gbɛu lá Lua dṹnia kàlɛwaɛ. 5 Kɛ́ Lua yã'ò yãa, à musu ń dṹniao kɛ̀, aa yã́pi kpà swã́aɛ. À tↄↄlɛ bↄ̀ íu, a ku ípi sabai,† 6 ípi mɛ́ dà dṹnia káaua à kàalɛ.‡ 7 Lua yã'oa doũpi mɛ́ tò musu ń dṹnia tiaɛ beeo dilɛa tɛ́ pↄ́ ũ e gↄↄ pↄ́ a yã́kpalɛkɛ ń a yãdansaiↄ, i ń kaalɛ.§

8 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, ásu to yã́ɛ bee sã́águo: Gↄↄ do dɛ Diiɛ lán wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄowaɛ, mɛ́ wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄo dɛɛ̀ lán gↄↄ dowa.* 9 Dii zígbia ń yã́ pↄ́ à a lɛgbɛ̃̀ kɛao lá gbɛ̃eↄ lɛ́ ewao, àlɛ mɛnakɛánↄ. A ye gbɛ̃e kaalɛo, a ye gbɛ̃́pii nↄ̀sɛlilɛɛ. 10 Dii mↄ́zĩ aↄ dɛ lán kpã́i mↄawaɛ.† Zĩbeezĩ musu a gɛ̃zɛa bìoo, a pↄ́ↄ tɛ́kũ aa pia, tↄↄlɛ ń pↄ́ pↄ́ kuwàↄ aↄ ku lↄo. 11 Lá pↄ́pii a kaalɛ màa, à tó á kua àↄ ku kua ũ. À tó á kua àↄ adoa luayãmanaↄ ũ 12 wɛdↄa aà mↄgↄↄi, í wɛtã gↄↄpi ka kpakpa. Gↄↄpi zĩ́ musu a kaalɛ ń tɛ́o, a pusu i a pↄ́ↄ yↄ́. 13 Ãma Lua tↄↄlɛ dafu ń luabɛ dafuo‡ lɛgbɛ̃̀, ↄ̃ wá wɛ́ dↄi. We maakɛa aↄ kuu.

14 Ayãmɛto ma gbɛ̃́ yenzideↄ, wɛdↄa gↄↄpizi guu à ãiakɛ àↄ ku sãasai gbãsĩsai, íↄ na ń Luao. 15 À wá Dii mɛnakɛa dilɛ suabaa ũ, lá wá gbɛ̃́ yenzide Pↄlu lakɛ̃̀ɛ́ ń ↄ̃nↄ pↄ́ Lua aà gbàowa. 16 Yã́piↄ ↄ̃ Pↄlu ì o lá pↄ́ a kɛ̃̀ↄ guu píi. Aà lápi gueↄ maa zĩ'ũ. Wɛ́siadeↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ an zɛa gbãaoↄ aaì yã́piↄ kole, lá aaì kɛ ń Luayãtaala kĩniↄwaɛ lↄ. Màa aaì ńzĩa da kaalɛu.

17 Ápiↄ sↄ̃ ma gbɛ̃́ yenzideↄ, lá á yã́pi dↄ̃ kↄ̀, à laaika kɛ́ ikoyãdansaiↄ su á sã́sã ń ń ɛɛoo. Ásu bↄ á zɛa gbãau à lɛ́lɛo. 18 Àↄ gbã wá Dii wá Suabana Yesu Kilisi gbɛ̃kɛ ń aà dↄ̃ao guu. Ɔ̃mɛ gawi vĩ tia e gↄↄpii! Ãmi.

* 1:18 Mat 17.1-5

* 2:5 Daa 6.1-7.24

† 2:6 Daa 19.24

‡ 2:7 Daa 19.12-17

§ 2:16 Nao 22.4-35

* 2:22 Yaa 26.11

* 3:3 Yud 18

† 3:5 Daa 1.6-9

‡ 3:6 Daa 7.11

§ 3:7 Isa 66.15-16

* 3:8 Soũ 90.4

† 3:10 Mat 24.43, 1Tɛs 5.2, Zia 16.15

‡ 3:13 Isa 65.17, 66.22, Zia 21.1

1 Zãa

1

2

3

4

5

ZÃA LÁ SƐ̃IA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Láɛ bee guu Zãa lɛ́ tɛ́kpa Yesudeↄgu aaↄ naa Yesu Kilisiwa sĩana, aai yãkɛ a zɛ́wa wàↄ yekↄ̃zi ń Lua gbãao. A ònɛ́ lↄ aa gi yãdanɛ bɛ̃̀ɛ pↄ́ ì kpánɛ́ wà Lua yã́ kũa súsui.

Lápi daalɛkĩi (1.1-4) Zãa nà yã́ pↄ́ álɛ yáwaɛ: Sema Yesudeↄ aaↄ kↄ̃gbɛ̃ↄ ũ ń Mae Luao ń aà Nɛ́ Yesu Kilisio. A gbɛ̀amá aa zɛ ń Lua zĩna pↄ́ aa wɛsì Yesu Kilisilɛ mɛ́ aa swãdↄ̀ aà yãdanɛiↄ seeladekɛo, aaiↄ ku gupua guu, asa Luaá gupuaɛ. Bee yã́i, sema aaↄ yekↄ̃zi (1.5-2.17). Bee gbɛa à lɛkã̀ Kilisi ibɛɛↄ mↄa yã́wa, ɛɛde pↄ́ aaì mɛ Yesuá Kilisi no (2.18-29). Bee gbɛa à yã́ pↄ́ ì to wà Lua nɛ́ sĩandeↄ dↄ̃ ò: Yã́zɛdekɛa, yeakↄ̃i, Yesu Kilisi náaikɛa (3.1-24). À yã́ pↄ́ ì to wà sĩana dↄ̃kↄ̃ɛ ń ɛɛo ò (4.1-6), ↄ̃ à ɛ̀a sù yeakↄ̃zi yã́wa. Dɛa Lua gbɛ̃́ ũá yeakↄ̃i yã́ɛ, asa Lua ìↄ yeńziɛ (4.1-21). Lápi láakĩi à luanaaikɛa pↄ́ ì ń ká zĩbleawa yã'ò (5.1-21).

Lápi ì dɛa Yesude sĩande ũ yã́ bↄↄlɛkɛwɛ̃ɛ. Ì Yesudeↄ gba làasoo maa kɛ́ aa e bↄ yãdanɛ ɛɛde pↄ́ ì ń sↄ̃ bleↄ guu, aai Yesu Kilisi náaikɛ ń yeakↄ̃zio.

1

Yã́ wɛ̃nide

1 Gbɛ̃́ pↄ́ kú za asĩnizĩ* wa aà yãmà, wa aà è ń wɛ́o, wa aà gwà, wa ↄkã̀wà, Yã́ wɛ̃nidepi bao wálɛ kpáɛ́. 2 Wɛ̃nidepi bↄ̀ gupuau, wa aà è, aà seeladeↄn wá ũ. Wɛ̃nidepi ku yãa Mae Lua kĩ́iɛ, ↄ̃ à bↄ̀wá.† Aà bao wálɛ kpáɛ́. 3 Yã́ pↄ́ wá mà wá è ↄ̃ wálɛ oɛ́, kɛ́ ápiↄ á lɛ́ e àↄ doũwanↄ, asa wá lɛ́ doũ ń Mae Luaoɛ ń aà Nɛ́ Yesu Kilisipio.‡ 4 Wálɛ yã́ɛ beeↄ oɛ́ kɛ́ wá pↄna e pɛɛwáɛ.

Luaá gupuaɛ

5 Bao pↄ́ wá màwà wálɛ kpáɛ́n kɛ: Luaá gupuaɛ, gusia ku aà kĩ́io, baa yↄↄ. 6 Tó wa mɛ̀ wá lɛ́ doũaànↄɛ mɛ́ wá kú gusiau, ɛɛ wálɛ tó, wálɛ zĩkɛ sĩanawao. 7 Tó wá kú gupuau lá Lua ku gupuauwa sↄ̃, ↄ̃ wá lɛ́ aↄ doũ, aà Nɛ́ Yesu au ì wá duuna píi wolowá.

8 Tó wa mɛ̀ wá duuna vĩo, wálɛ wázĩa sãsãɛ, wá sĩana vĩo. 9 Tó wa wá duunaↄ ò Luaɛ, Lua dee náai vĩ, ì yãkɛ a zɛ́wa, a wá duunapiↄ kɛ̃́wá, a yãvãi wolowá píi.§ 10 Tó wa mɛ̀ wi duunakɛo, wa Lua dìlɛ ɛɛde ũɛ, wá aà yã́ kũao.

2

1 Ma nɛ́ↄ, málɛ yã́ bee oɛ́, kɛ́ ásu duunakɛo yã́iɛ. Ãma tó á gbɛ̃e duunakɛ̀, wá Zɛnnↄde vĩ Mae Lua kĩ́i tàaesaide Yesu Kilisi ũ. 2 Ɔ̃mɛ wá duuna awakpabↄ ũ.* I kɛ wá duuna ado no, dṹnia bṹu gbɛ̃́ↄ pↄ́ɛ.

3 Tó wá yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa, beewa wá dↄ̃ sĩana kɛ́ wá aà dↄ̃. 4 Tó gbɛ̃́ mɛ̀ á aà dↄ̃, mɛ́ a yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũao, ɛɛdeɛ, ade sĩana vĩo. 5 Gbɛ̃́ pↄ́ aà yã́ kũa sↄ̃, aà yea Luazi papaa sĩanaɛ. Pↄ́ pↄ́ a to wà dↄ̃ kɛ́ wá naawàn kɛ: 6 Gbɛ̃́ pↄ́ mɛ̀ á naawà, sema ade kua àↄ dɛ lá Kilisi ku yãawa.

Yã́ dafu dilɛa

7 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, i kɛ yã́ dafu ma a lakɛ̃̀ɛ́o, yãzi pↄ́ wa dìlɛɛ́ za káauɛ.† Yãzipi mɛ́ Lua yã́ pↄ́ á mà ũ. 8 Ń beeo yã́ pↄ́ málɛ a lákɛ̃ɛ́ dafu lↄɛ, wì a sĩana e aàpi ń ápiↄwa, asa gusia lɛ́ gɛ̃, ↄ̃ gupua sĩande‡ lɛ́ bii sa.

9 Gbɛ̃́ pↄ́ mɛ̀ á kú gupuau, mɛ́ a za a gbɛ̃́deegu, ade ku gusiauɛ e tia. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ ye a gbɛ̃́deezi ku gupuau, aà yãe lí tó gbɛ̃e fuo. 11 Gbɛ̃́ pↄ́ za a gbɛ̃́deegu ku gusiauɛ, a bɛ gusiau, a dↄ̃ gu pↄ́ álɛ gɛ́uo, kɛ́ gusiapi aà vĩ̀akũ̀ yã́i.

12 Ma nɛ́ↄ, má láɛ bee kɛ̃̀ɛ́

kɛ́ á duuna kɛ̃̀wá aà tↄ́ yã́ musu yã́i.

13 Maeↄ, ma láɛ bee kɛ̃̀ɛ́

kɛ́ á gbɛ̃́ pↄ́ kú za asĩnizĩpi§ dↄ̃.

Ɛ̀waasoↄ, ma láɛ bee kɛ̃̀ɛ́

kɛ́ a zĩblè Setãuwa.

14 Ma nɛ́ↄ, ma láɛ bee kɛ̃̀ɛ́

kɛ́ á Mae Lua dↄ̃.

Maeↄ, ma láɛ bee kɛ̃̀ɛ́

kɛ́ á gbɛ̃́ pↄ́ kú za asĩnizĩ dↄ̃.

Ɛ̀waasoↄ, ma láɛ bee kɛ̃̀ɛ́

kɛ́ á gbãa mɛ́ á Lua yã́ kũa,

ↄ̃ a zĩblè Setãuwa.

15 Ásu àↄ ye dṹniazio, ge pↄ́ pↄ́ kú a guuↄ. Tó gbɛ̃́ ye dṹniazi, a ye Mae Luazio. 16 Asa yã́ pↄ́ kú dṹnia guu píi, dↄ́ɛ'ĩi ń wɛtonlaao ń àizɛɛ ĩ́andãao, i bↄ Mae Lua kĩ́io, à bↄ̀ dṹnia kĩ́iɛ. 17 Dṹnia lɛ́ gɛ̃ ń a pↄ́ pↄ́ wì a nidɛↄ, ãma luapↄeãkɛna aↄ ku gↄↄpiiɛ.

Kilisi ibɛɛ

18 Ma nɛ́ↄ, gↄↄ gbɛzã wá kuwà. Lá á mà Kilisi ibɛɛ lɛ́ mↄ́, aà ibɛɛↄ dasikũ̀ sa. Beewa wá dↄ̃ kɛ́ wá kú gↄↄ gbɛzãwa. 19 Gbɛ̃́piↄá wá gbɛ̃́ↄ no, a yã́i aa bↄ̀lɛ wá guu. Tó wá gbɛ̃́ↄnɛ yãa dↄ̃ aa kúwanↄ. Aa kɛ̃̀wá kɛ́ wà e dↄ̃ an gbɛ̃e dɛ wá gbɛ̃́ ũo yã́iɛ.

20 Ápiↄ sↄ̃, Lua Nisĩna dìɛ́, ↄ̃ a sĩana dↄ̃̀ ápii. 21 Ma láɛ bee kɛ̃̀ɛ́, kɛ́ a sĩana dↄ̃̀ yã́iɛ, i kɛ á dↄ̃o no. Á dↄ̃ kɛ́ ɛɛe lí bↄ sĩana guuo. 22 Démɛ dɛ ɛɛde ũi? Gbɛ̃́ pↄ́ gì Yesu Mɛsiikɛiɛ. Gbɛ̃́ beeá Kilisi ibɛɛɛ, à gì Mae Luazi ń aà Nɛ́oɛ. 23 Gbɛ̃́ pↄ́ gì Lua Nɛ́zi gì Mae Luazi lↄ. Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń Lua Nɛ́o zɛ̀ ń Mae Luao lↄ.*

24 Àↄ yã́ pↄ́ á mà za káau kũa. Tó á yã́ pↄ́ á mà za káaupi kũa, áↄ naa Lua Nɛ́wa ń aà Maeo. 25 Pↄ́ pↄ́ Kilisi a lɛgbɛ̃̀wɛ̃ɛ mɛ́ wɛ̃ni láasai ũ.

26 Ma láɛ bee kɛ̃̀ɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ á sãsãↄ yã́ musuɛ. 27 Ápiↄ sↄ̃, Nisĩna pↄ́ á è Kilisiwa kú á guu. Á bàa kú ń gbɛ̃e yãdadaaɛ́oo, asa aà Nisĩna lɛ́ yã́pii dadaɛ́, mɛ́ a sĩana vĩ, ɛɛ ku aà guuo. Lá àlɛ dadaɛ́, àↄ naa Kilisiwa màa.

28 Tiasa ma nɛ́ↄ, àↄ naawà àↄ gɛ́, kɛ́ gↄↄ pↄ́ à mↄ̀, wá sↄ̃ iↄ dilɛa. Wá gɛɛ a gↄ̃ kpá wá wɛ́i aà mↄgↄↄo. 29 Lá á dↄ̃ a maa, àↄ dↄ̃ kɛ́ yãmaakɛna píiá aà nɛ́ɛ.

3

Lua nɛ́ↄ

1 À gwa lá Mae Lua yewázi zↄ̃ↄ, kɛ́ ì wá sísi a nɛ́ↄ,* mɛ́ wá a ũ sↄ̃! Dṹnia wá dↄ̃o, kɛ́ i aà dↄ̃o yã́i. 2 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, Lua nɛ́ↄn wá ũ tia, mɛ́ lá wáↄ dɛ i bↄ gupuau yãao. Wá dↄ̃ kɛ́ gↄↄ pↄ́ à mↄ̀, wáↄ dɛ laaàwa, asa wá wɛsiaàlɛ, wí aà e lá a dɛ. 3 Gbɛ̃́ pↄ́ a wɛ́ dↄaàzi màa, aàↄ ku gbãsĩsai lá Kilisi ku gbãsĩsaiwa.

4 Gbɛ̃́ pↄ́ duunakɛ̀ bↄ̀ Lua yã́ kpɛɛ, asa duunaá bↄa Lua ikoyã kpɛɛ. 5 Á dↄ̃ kɛ́ Kilisi mↄ̀ duunawoloa yã́iɛ, mɛ́ a duuna vĩo.† 6 Gbɛ̃́ pↄ́ naawà líↄ tɛ duunawao. Duunkɛnae i aà eo, a aà dↄ̃o.

7 Ma nɛ́ↄ, ásu to gbɛ̃e á sã́são, yãmaakɛna mɛ́ maa lá Kilisi maawa. 8 Gbɛ̃́ pↄ́ ì duunakɛá Ibiisi gbɛ̃́, asa Ibiisi duunakɛ̀ za asĩnizĩɛ. Ibiisi yã́ↄ midɛa yã́i Lua Nɛ́ mↄ̀i. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà ì líↄ tɛ duunawao, asa Lua kɛkɛá kú aà guuɛ. A fↄ̃ líↄ tɛ duunawao, kɛ́ Lua aà ì yã́i. 10 Lá wá Lua nɛ́ↄ dↄ̃kↄ̃ɛ ń Ibiisi nɛ́ↄn kɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ lí yãmaakɛo ge gbɛ̃́ pↄ́ ye a gbɛ̃́deezio, adeá Lua nɛ́ no.

Yeakↄ̃i

11 Yã́ pↄ́ á mà za káaun kɛ: Wàↄ yekↄ̃i.‡ 12 Ásu àↄ dɛ lán Kainuwao. A dɛ Setãu pↄ́ ũɛ, ↄ̃ à a dãuna dɛ̀.§ Bↄ́yãi à aà dɛ̀ii? Kɛ́ aà yãkɛa vãi mɛ́ aà dãuna pↄ́ maa yã́iɛ. 13 Ma gbɛ̃́ↄ, tó dṹnia zaágu,* ásu to à bↄ á saɛo. 14 Wá dↄ̃ wa bↄ gau wa gɛ̃ wɛ̃ni guu,† kɛ́ wá ye wá Yesude deeↄzi yã́i. Gbɛ̃́ pↄ́ ye gbɛ̃́io, adeá gɛɛ e tia. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ za a gbɛ̃́deeguá gbɛ̃dɛnaɛ. Á dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃dɛnae líↄ wɛ̃ni láasai vĩo.

16 Yã́ɛ bee mɛ́ a to wà dↄ̃ lá yeakↄ̃i dɛ. Kilisi azĩa kpà wá yã́i. Wápiↄ sↄ̃, sema wà wázĩa kpá wá Yesude deeↄ yã́i màa. 17 Tó gbɛ̃́ dɛ pↄde ũ, mɛ́ a è a gbɛ̃́dee lɛ́ wɛ̃nakɛ, tó i wɛ̃nadↄ̃ɛ̀o, a ye gbɛ̃́i lá Lua yeiwae? 18 Ma nɛ́ↄ, wásu wàↄ yekↄ̃i ń lɛ́òo. Wàↄ yekↄ̃i sĩana ń yãkɛao. 19 Beewa wá dↄ̃ kɛ́ sĩana gbɛ̃́ↄn wá ũ, màa wá sↄ̃ aↄ daa doũ Lua aɛ. 20 Tó yãe sù lɛ́ wá sↄ̃ vĩ sↄ̃, wá dↄ̃ kɛ́ Lua zↄ̃ↄ dɛ wá làasooa, a yã́pii dↄ̃.

21 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, tó wá làasoo lɛ́ wá dayãuo, wá sↄ̃ aↄ dilɛa Lua aɛɛ, 22 wí pↄ́ pↄ́ wá gbɛ̀awà e, kɛ́ wá yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa mɛ́ wi yã́ pↄ́ ì kaaàgu kɛ yã́i. 23 Yã́ pↄ́ a dìlɛwɛ̃ɛn kɛ: Wà aà Nɛ́ Yesu Kilisi náaikɛ,‡ wíↄ yekↄ̃i lá a dìlɛwɛ̃ɛwa.§ 24 Gbɛ̃́ pↄ́ yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa naawà, mɛ́ Luapi ku ade guu. Wá dↄ̃ kɛ́ a kú wá guu aà Nisĩna pↄ́ a kpàwá yã́i.

4

Nisĩnaↄ dↄ̃akↄ̃ɛ

1 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, ásu gbɛ̃́ pↄ́ aa mɛ̀ wa Lua Nisĩna vĩↄ yã́ sí ḿpiio. À ń tàasika à gwa tó nisĩna pↄ́ aa vĩ bↄ̀ Lua kĩ́iɛ, asa ãnabi ɛgɛnaↄ dasikũ̀ dṹniau. 2 Yã́ pↄ́ a to à fↄ̃ dↄ̃ tó Lua Nisĩna aa vĩn kɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ mɛ̀ Yesu Kilisi mↄ̀ gbɛ̃nazĩna ũ, nisĩna pↄ́ a vĩ bↄ̀ Lua kĩ́iɛ. 3 Gbɛ̃́ pↄ́ Yesu dↄ̃ màao, nisĩna pↄ́ a vĩ i bↄ Lua kĩ́io. Kilisi ibɛɛ pↄ́ á mà àlɛ mↄ́n we. A ku dṹnia guu kↄ̀.

4 Ma nɛ́ↄ, Lua gbɛ̃́ↄn á ũ, a zĩblè ãnabi ɛgɛnapiↄwa, asa Lua Nisĩna pↄ́ kú á guu zↄ̃ↄ dɛ nisĩna pↄ́ kú dṹnia guula. 5 Dṹnia gbɛ̃́ↄn ń ũ. Bee yã́i aaì dṹnia yã'o, ↄ̃ dṹnia gbɛ̃́ↄ ì ń yãma. 6 Lua gbɛ̃́ↄn wá ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ Lua dↄ̃ ì wá yãma, gbɛ̃́ pↄ́ dɛ Lua pↄ́ ũo lí wá yãmao. Beewa ↄ̃ wá Nisĩn sĩande dↄ̃kↄ̃ɛ ń nisĩn ɛgɛnao.

Lua ìↄ yeńzi

7 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, wàↄ yekↄ̃i, asa yeakↄ̃i ì bↄ Lua kĩ́iɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ ye gbɛ̃́i mɛ́ Lua nɛ́ ũ, a Lua dↄ̃. 8 Gbɛ̃́ pↄ́ líↄ ye gbɛ̃́io Lua dↄ̃o, asa Lua ìↄ yeńziɛ. 9 Lá Lua yeawázi bↄ̀ gupuaun kɛ: À a Nɛ́ mɛ̀ndona zĩ̀ dṹnia guu,* kɛ́ wà wɛ̃ni e ń aà gbãaoɛ. 10 Aà yeawázipin kɛ: I kɛ wámɛ wá ye Luazio, Lua mɛ́ yewázi, ↄ̃ à a Nɛ́ zĩ̀ wá duuna awakpabↄ ũ. 11 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, lá Lua yewázi màa, sema wàↄ yekↄ̃i sↄ̃. 12 Gbɛ̃e i wɛsi Lualɛ yãao,† ãma tó wá yekↄ̃i, Lua kú wá guu, mɛ́ aà yeawázipi papaa wá guu.

13 Wá dↄ̃ kɛ́ wá naawà mɛ́ a kú wá guu, kɛ́ à a Nisĩna kpàwá yã́i. 14 Wá è, a seeladeↄn wá ũ, Mae Lua a Nɛ́ zĩ̀ dṹnia Suabana ũɛ.‡ 15 Gbɛ̃́ pↄ́ ò Yesuá Lua Nɛ́ɛ, Lua ku aà guu, mɛ́ ade ku Lua guu. 16 Wá dↄ̃̀ kɛ́ Lua yewázi mɛ́ wá a náai vĩ.

Lua ìↄ yewázi. Gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ ye gbɛ̃́i naa Luawa, mɛ́ Lua naawà. 17 Lá Lua yeawázi pɛɛwán kɛ: Wá sↄ̃ aↄ dilɛa yã́kpalɛkɛgↄↄzĩɛ. Asa lá Kilisi dɛ, wápiↄ sↄ̃, màa wá dɛ dṹniaɛ bee guu. 18 Gbɛ̃e lí vĩakɛ gbɛ̃́ pↄ́ yeaziɛo. Tó Lua yewázi wásawasa, wáↄ vĩakɛ aà yã́ musuo, asa wì vĩakɛ gbɛ̃́ pↄ́ wàlɛ e a ĩadamáɛ. Vĩade líↄ dↄ̃ Lua yewázi wásawasao.

19 Wápiↄ, wiↄ ye gbɛ̃́i, kɛ́ Lua dↄ̀aa yewázi yã́i.§ 20 Tó gbɛ̃́ mɛ̀ á ye Luazi, mɛ́ a za a gbɛ̃́deegu, ɛɛdeɛ. Asa gbɛ̃́ pↄ́ ye a gbɛ̃́dee pↄ́ ì ezio, a fↄ̃ àↄ ye Lua pↄ́ i eozio. 21 Yã́ pↄ́ a dìlɛwɛ̃ɛn kɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ ye Luazi, sema aàↄ ye a gbɛ̃́deezi sↄ̃.*

5

Lua Nɛ́ náaikɛa

1 Gbɛ̃́ pↄ́ Yesu náai vĩ Mɛsii ũ, Lua mɛ́ ade ì. Gbɛ̃́ pↄ́ ye dei ye nɛ́iɛ lↄ. 2 Tó wá ye Luazi mɛ́ wá yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa, beewa wá dↄ̃ kɛ́ wá ye Lua nɛ́ↄzi. 3 Asa yea Luazi mɛ́ yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa ũ.* Yã́ pↄ́ a dìlɛpiↄ zĩ'ũ sↄ̃o,† 4 asa gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà ì ì zĩble dṹniawaɛ. Wá luanaaikɛa mɛ́ ì to wà zĩble dṹniawa. 5 Démɛ ì zĩble dṹniawai? Gbɛ̃́ pↄ́ sì Yesuá Lua Nɛ́ɛ bàasio.

6 Yesu Kilisipi mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ mↄ̀ à da'ilɛkɛ̀, aà au bↄ̀lɛ ũ. I kɛ da'ilɛɛ adoo, à da'ilɛkɛ̀, aà au bↄ̀lɛ lↄ. Lua Nisĩna mɛ́ aà seelade ũ, asa ↄ̃mɛ sĩande ũ. 7 Seelaↄ ku àaↄ̃ɛ: 8 Lua Nisĩna ń ípio ń aupio, mɛ́ an àaↄ̃ píi an yã́ doũɛ. 9 Lá wi gbɛ̃nazĩna seeladekɛ sí, Lua seeladekɛ dɛ beea, asa Lua yã́pi ò a Nɛ́ yã́ musuɛ. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nɛ́ náai vĩ seelapi vĩ a sↄ̃ guu. Gbɛ̃́ pↄ́ i Lua yã́ sio, ade Luapi dìlɛ ɛɛde ũɛ, asa i yã́ pↄ́ Lua ò a Nɛ́ musu sio. 11 Yã́ pↄ́ a òn kɛ: Lua wá gbá wɛ̃ni láasai, mɛ́ wɛ̃nipi ku aà Nɛ́ kĩ́iɛ. 12 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua Nɛ́ vĩ wɛ̃ni láasai vĩ. Gbɛ̃́ pↄ́ Nɛ́pi vĩo wɛ̃nipi vĩo.‡

13 Ma yã́ beeↄ òɛ́, á gbɛ̃́ pↄ́ álɛ Lua Nɛ́ náaikɛↄ, kɛ́ àↄ dↄ̃ á wɛ̃ni láasai vĩ. 14 Lá wá sↄ̃ ìↄ dilɛa Lua aɛn kɛ: Tó wa pↄ́ wabikɛ̀wà lá a yeiwa, ì wá yãmaɛ. 15 Lá wá dↄ̃ ì wá wabikɛa ma, wá dↄ̃ kɛ́ wa pↄ́ pↄ́ wa a wabikɛ̀wà è kↄ̀.

16 Tó gbɛ̃́ a gbɛ̃́dee è, àlɛ duuna pↄ́ lí ń kaalɛo kɛ, aà wabikɛɛ̀, Lua i aà gba wɛ̃ni. Duuna pↄ́ lí ń kaalɛo má ò. Duuna pↄ́ ì ń kaalɛ kú, i kɛ bee má ò aà a wabikɛo. 17 Yãvãikɛa píiá duunaɛ, ãma duuna pↄ́ lí ń kaalɛo ku.

18 Wá dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ Lua aà ì líↄ tɛ duunawao, asa Lua Nɛ́ ì aà dↄ̃́a, Setãu lí fↄ̃ ↄkã̀wào. 19 Wá dↄ̃ Lua gbɛ̃́ↄn wá ũ, mɛ́ dṹnia bṹu kú Setãu ↄzĩɛ. 20 Wá dↄ̃ kɛ́ Lua Nɛ́ mↄ̀, ↄ̃ à wá wɛ́ kɛ̃̀, kɛ́ wà e Sĩande dↄ̃. Wá kú Sĩandepi guu ń aà Nɛ́ Yesu Kilisio. Ɔ̃mɛ Lua sĩandepi ũ. Ɔ̃mɛ wɛ̃ni láasai ũ.

21 Ma nɛ́ↄ, à laaika dii ɛgɛnaↄzi.

* 1:1 Zãa 1.1

† 1:2 Zãa 1.14

‡ 1:3 Zãa 17.3

§ 1:9 Soũ 32.5

* 2:2 Lom 3.25

† 2:7 Zãa 13.34

‡ 2:8 Zãa 1.9

§ 2:13 1Zãa 1.1

* 2:23 Zãa 5.23, 15.23

* 3:1 Zãa 1.12

† 3:5 2Kln 5.21

‡ 3:11 Zãa 13.34

§ 3:12 Daa 4.8

* 3:13 Zãa 15.18

† 3:14 Zãa 5.24

‡ 3:23 Zãa 6.29

§ 3:23 Zãa 13.34

* 4:9 Zãa 3.16

† 4:12 Zãa 1.18

‡ 4:14 Zãa 3.17

§ 4:19 Lom 5.8

* 4:21 Mat 22.37-39

* 5:3 Zãa 14.15

† 5:3 Mat 11.30

‡ 5:12 Zãa 3.36

2 Zãa

ZÃA LÁ PLAADE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Lápi kɛ̃naá gbɛ̃zↄ̃ↄɛ, ↄ̃mɛ Lua zĩna Zãa ũ. A ò Yesudeↄnɛ aaↄ ku sĩana guu ń yeakↄ̃zio (1-6). À lɛzàmá gbɛ̃sãsãnaↄ yã́ musu, ↄ̃ à a mↄa ń gwai baokpànɛ́ à fↄkpàmá (12-13). Apii guu a gbɛ̀amá aa laaika aa zɛ gbãa ń Lua zɛ́ sĩande guu.

1

Sĩana ń yeakↄ̃io

1-2 Ma gbɛ̃zↄ̃ↄ, mámɛ ma láɛ bee kɛ̃̀ gãli pↄ́ Lua dìlɛ gbɛ̃́ↄnɛ. Má yeázi sĩana guu, sĩana pↄ́ kú wá vĩ mɛ́ wáↄ kuò gↄↄpii yã́i. Mámɛ má adoo, ń gbɛ̃́ pↄ́ aa sĩanapi dↄ̃ↄ píiɛ. 3 Mae Lua ń a Nɛ́ Yesu Kilisio gbɛ̃kɛkɛɛ́ ń sùuuo ń aafiao sĩana ń yeakↄ̃io guu.

4 Kɛ́ má è á gbɛ̃eↄ ku sĩana guu lá Mae Lua dìlɛwɛ̃ɛwa, ma pↄ kɛ̀na maamaa. 5 Tiasa ma gbɛ̃́ↄ, málɛ wabikɛwáɛ. I kɛ yã́ dafu málɛ oɛ́o, yã́ pↄ́ wá vĩ za káauɛ. Wàↄ yekↄ̃i.* 6 Yeakↄ̃in kɛ: Wàↄ yã́ pↄ́ Lua dìlɛↄ kũa. Yã́ pↄ́ Lua dìlɛpi mɛ́ dɛ wàↄ yekↄ̃i lá á mà za káauwa.

7 Gbɛ̃sãsãna dasiↄ lìgua dṹnia guu, aaì mɛ Yesu Kilisi i mↄ gbɛ̃nazĩna ũo. Gbɛ̃́ bee taaá gbɛ̃sãsãnaɛ, Kilisi ibɛɛɛ. 8 À laaika, ásu to zĩ pↄ́ wá kɛ̀ kɛ pão. À to à ài'e a lɛ́ gbɛu. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ vĩ̀ Kilisi yãdanɛ lɛ́a Lua dↄ̃o. Gbɛ̃́ pↄ́ zɛ̀ ń yã́pio Mae Lua vĩ ń aà Nɛ́o an píi. 10 Tó gbɛ̃́ mↄ̀ yãdadaiɛ́ mɛ́ a yã́ bee kũao, ásu à aà dilɛo. Ásu gbãakpaaàzi seo. 11 Asa gbɛ̃́ pↄ́ gbãakpàaàzi lɛ́ kú aà vãikɛaↄ guuɛ.

12 Má yãvĩ dasi mà oɛ́, ãma má ye mà kɛ̃́ɛ́ láuo. Ma wɛ́ dↄi mà mↄ á gwaiɛ, wí bↄ kↄ̃ lɛ́u,† kɛ́ wá pↄna e kɛ zài. 13 Gãli pↄ́ Lua dìlɛ la gbɛ̃́ↄ fↄkpàwá.

* 1:5 Zãa 13.34

† 1:12 3Zãa 13-14

3 Zãa

ZÃA LÁ ÀAƆ̃DE

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Gbɛ̃zↄ̃ↄ pↄ́ Zãa lá plaade kɛ̃̀ mɛ́ láɛ bee kɛ̃̀ Gaiuɛɛ. Gaiu ì zĩkɛ Luaɛ, ì nibↄↄ yàaekɛ, asa à zɛ̀ ń sĩanao. Diotɛfi sↄ̃ dɛnlawɛɛlɛna pↄ́ gì sĩanaiɛ. À bↄ̀ Zãa kpɛ, i aà gbɛ̃́ↄ dilɛo. À Yesude pãle pↄ́ wì mɛ Demɛtiu maabò (12), ↄ̃ à a mↄa wɛ́kpalɛińzi yã'ò à fↄkpàmá (13-15). Wá è lápi guu gbãakpaa Yesudeↄziá yeakↄ̃zi yã́ɛ, mɛ́ zɛa ń sĩanao yã́ɛ.

1

Lua zĩkɛnaↄ dilɛa

1 Ma gbɛ̃zↄ̃ↄ, mámɛ ma láɛ bee kɛ̃̀ ma gbɛ̃́ yenzide Gaiusiɛ.* Má yenzi ń sĩanao. 2 Ma gbɛ̃́ yenzide, miↄ wabikɛnɛ kɛ́ ǹyↄ̃ aafia, yã́pii i bↄnɛ maa, lá n bↄ maawa. 3 Kɛ́ wá gbɛ̃́ↄ mↄ̀, aa òmɛɛ lá ń sĩana kũa mɛ́ ń kú a guu, ↄ̃ ma pↄ kɛ̀na maamaa. 4 Tó má mà ma nɛ́ↄ kú ń sĩanao, pↄnae dɛmɛɛ beelao.

5 Ma gbɛ̃́ yenzide, ń náai vĩ zĩ pↄ́ ni kɛ wá gbɛ̃́ↄnɛ guu, atɛ̃sa nibↄↄ. 6 Aa n yeawázi yã'ò wá gãlideↄnɛ. Kũ̀sũa kɛnɛ́, lá a maa wà kɛ Lua zĩ guuwa. 7 Asa aa dàzɛu ń Kilisi tↄ́o, mɛ́ aa daa luayãdansaiↄ gã̀uo. 8 Sema wà gbɛ̃́ bee taaↄ yàaekɛ, wíↄ dɛ an zĩkɛndeeↄ ũ sĩana baokpaa guu.

9 Ma taalanae kɛ̃̀ n gãlideↄnɛ, ãma Diotɛfi dɛnlawɛɛlɛna ye wá yã́io. 10 Bee yã́i tó ma mↄ, má bↄaànↄ ń yã́ pↄ́ ì kɛↄ ń yãvãi pↄ́ ì dↄwáↄ. Bee lí ká aà bakanswãua ũo, ìli wá gbɛ̃́ↄ dilɛo, baa se ì gí gbɛ̃́ pↄ́ ye ń dilɛↄnɛ, ì kãaakɛkĩi zↄ̃nɛ́.

11 Ma gbɛ̃́ yenzide, ńsu yãvãi dadao, sema yãmaa. Gbɛ̃́ pↄ́ ì yãmaakɛ mɛ́ Lua pↄ́ ũ, gbɛ̃́ pↄ́ ì yãvãikɛ Lua dↄ̃o. 12 Gbɛ̃́pii ì Demɛtiu tↄnasi. Baa sĩana ì aà sáaukpa. Wápiↄ wi aà sáaukpa sↄ̃, mɛ́ ń dↄ̃ kɛ́ wá seeladekɛ náai vĩ. 13 Má yãvĩ dasi mà onɛ, ãma má ye mà kɛ̃nɛ láuo. 14 Ma wɛ́ dↄi wà wɛsikↄ̃lɛ tia, wí yãbↄ kↄ̃ lɛ́u.† 15 Lua n to aafia. N gbɛ̃naↄ fↄkpàma. Fↄkpa wá gbɛ̃naↄwa dodo.

* 1:1 Lom 16.23

† 1:14 2Zãa 12

Yuda

YUDA

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Yuda lá ń Piɛɛ lá plaadeo (lɛɛ 2) aa waasokɛn ɛgɛnaↄ yã'ò ń yãvãi pↄ́ aaìↄ kũaↄɛ. Lán Zaakiwa Yudaá Yesu dãunaɛ lↄ.

Yuda zↄadↄ̀ waasokɛn ɛgɛnaↄ pↄ́ an yã́ gɛ̃̀ Yesudeↄ guuↄwa pãsĩpãsĩ, à go pↄ́ a ń gbɛ̃ yã'ò (3-16). A ò Yesudeↄnɛ aa zɛ gbãa Yesu náaikɛa guu (17-23). À lápi mìdɛ ń Lua tↄbↄao.

Lápi yã́ pↄ́ ɛɛ ì'inɛ́ yã́ bↄↄlɛkɛ̀, mɛ́ à àizãna pↄ́ wá wɛ́ dↄi naa Lua ń Yesu Kilisiowa guu yã'ò lↄ (20-21).

1

Waasokɛn ɛgɛnaↄ

1 Mámɛmaa Yuda, Yesu Kilisi zↄ̀blena, Zaaki dãuna.* Mámɛ ma láɛ bee kɛ̃̀ Mae Lua yenzide pↄ́ à ń sisi a ń kũa naa Yesu Kilisiwa guuↄnɛ. 2 Lua sùuu ń aafiao ń a yeaázio nↄnↄaaɛ́.

3 Ma gbɛ̃́ yenzideↄ, má ye mà lákɛ̃ɛ́ yãa wápii suabaa yã́ musu, ↄ̃ má è à kũ̀ teasiɛ mà kɛ̃́ɛ́ mà lɛdaowá à gí ń ázĩao Yesu yã́ pↄ́ Lua nàɛ́ á ↄzĩ gɛ̃n do e gↄↄpii musu. 4 Asa luayãdansaiↄ gɛ̃̀ wá guu kpã́i,† aaì wá Lua gbɛ̃kɛ e ń wisaiyãkɛa zɛ́ ũɛ, aaì lelekpa wá Dii mɛ̀ndona Yesu Kilisizi. Ĩa pↄ́ Lua a damá kú aà yã́ taala guu à gɛ̃̀gɛ̃.

5 Kɛ́ Dii Isailiↄ bↄ̀lɛ Egipi,‡ a gbɛa à gbɛ̃́ pↄ́ aai a náaikɛoↄ dɛ̀dɛ.§ Má ye mà yã́pi dↄágu, baa kɛ́ á dↄ̃ kↄ̀. 6 Malaika pↄ́ aai zɛ ń ń luakpamaoo aa pãkpà ń kúkĩiziↄ sↄ̃, Lua ń ká gusiau yeyea ń mↄdaonao àↄ dↄmá gↄↄpiiɛ e yã́kpalɛkɛgↄↄ zↄ̃ↄ zĩ́. 7 Sↄdↄũ ń Gↄmↄↄo ń wɛ̃́lɛ pↄ́ liaańziↄ gbɛ̃́ↄ yã́ bee taa kɛ̀ sↄ̃, aa ńzĩa kpà gbãsĩ dↄ̀ↄsai kɛawa.* An kaalɛa dɛ ĩadama ń tɛ́ gasaio seela ũɛ. 8 Luayãdansai nana'onapiↄ lɛ́ kɛ màa sↄ̃ɛ. Aaì ńzĩa da gbãsĩkɛau, aaì gi ikoyãi, aaì malaika gawideↄ sↄ̃́sↄ̃. 9 Baa malaikaↄ kía Misɛli, gↄↄ pↄ́ àlɛ lɛkpaakɛ ń Ibiisio Mↄizi gɛ yã́ musu, i we à aà sↄ̃̀sↄ̃ à yãdàaàlao, ãma a òɛ̀ a kↄ̃ le ń Diio.† 10 Gbɛ̃́piↄ sↄ̃ aaì yã́ pↄ́ wa a gbadↄ̃o bɛ̃̀ɛboɛ. Ɔ̃nↄ pↄ́ wà ń íò ↄ̃ aa vĩ lán nↄ̀bↄↄwa làasoosai, ↄ̃ ì gɛ̃ńnↄ kaalɛu. 11 Waiyoo ampiↄ, aa Kainu‡ zɛ́ sɛ̀. Aa sì Balaaũ§ sã́sãau ↄ̃a yã́i. Aa bↄ̀ Lua kpɛ lán Kolewa,* aa ↄ̃̀ↄkpà laaàwa. 12 Aa dɛ sãa ũ á gbɛ̃kɛ vĩa ń kↄ̃o blɛbleaↄ guu. Aaì pↄbleánↄ, wí lí ń kũo. An nↄ̀sɛ yã́ aaì gↄ̃́gↄ̃. Aa dɛ lán lousisia pↄ́ ì gɛ̃ ń ĩ́anao masaiwaɛ. Aa gà gɛ̃n pla lán lí nɛ'isai pↄ́ bilɛawaɛ. 13 Aa dɛ lán isukaa pãsĩwa, aaì fùla vãi bↄ an wisaiyãkɛaↄ ũ. Aa dɛ lán saambɛbɛnaↄwa, gusia níinii ↄ̃ Lua dìlɛnɛ́ àↄ ń yàaekɛò gↄↄpii.

14 Za Adamu lɛ́u e à gɛ̀ pɛ̀ Ɛnↄkiwa mae ń nɛ́o ku lɛɛ soplaɛ, ↄ̃ Ɛnↄkipi† dↄ̀aa ń yã'ò à mɛ̀, á è Dii lɛ́ mↄ́ ń a gbɛ̃́ↄ, an dasi lɛ́ vĩo, 15 kɛ́ aà yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́piio, i yãda a yãdansai duunkɛnaↄla píi, yã́ pↄ́ aa kɛ̀ a yãdasaikɛ guu yã́i ń a tↄ́ bɛ̃̀ɛ pↄ́ aa sìↄ píi. 16 Gbɛ̃́piↄá yãkeledeↄnɛ, yãe lí káńguo. An pↄ́ niakaa mɛ́ ì dↄaanɛ́, aaì ĩ́anadã ń yãzↄ̃ↄo, aaì lɛnakasa gbɛ̃́ↄnɛ ài'ea yã́i.

Kↄ̃ zɛdↄa

17 Ápiↄ sↄ̃ ma gbɛ̃́ yenzideↄ, à to yã́ pↄ́ wá Dii Yesu Kilisi zĩnaↄ dↄ̀aa òɛ́ dↄágu. 18 Aa òɛ́ gↄↄgbɛzãzĩ gbɛ̃́ pↄ́ an luayãdasai pↄ́ niakaa lɛ́ dↄaanɛ́ↄ aa á kɛ pↄ́ↄpↄↄɛ.‡ 19 Gbɛ̃́piↄ ì to gbɛ̃́ↄ kɛ̃aaɛ, anzĩa pↄeã mɛ́ ì dↄaanɛ́, aa Lua Nisĩna vĩo. 20 Ápiↄ ma gbɛ̃́ yenzideↄ, à kↄ̃ zɛdↄ á lousisizɛ guu, íↄ wabikɛ ń aà Nisĩna gbãao. 21 Àↄ zɛa Lua yeawázi guu, íↄ wɛdↄ wá Dii Yesu Kilisizi e aà gɛ wá ká àizãnawa a gbɛ̃kɛ guu. 22 À wɛ̃nadↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ kú seaseaↄnɛ. 23 À gbɛ̃eↄ sí tɛ́wa à ń suaba. À wɛ̃nadↄ̃ gbɛ̃pãleↄnɛ ń laaio, í za baa an pↄkasa pↄ́ gbãsĩkpà an dàakɛa guuↄu.

24-25 Lua mɛ̀ndona wá Suabana a fↄ̃ à á dↄ̃́a kɛ́ ásu fuo, i á kpán'aɛkɛ a gawi guu sãasai ń pↄnao ń wá Dii Yesu Kilisi gbãao. Ɔ̃mɛ gawi ń zↄ̃ↄkɛo ń gbãao ń ikoo vĩ zadↄ̃ gↄↄ i daalɛo ń a tiao e gↄↄpii. Ãmi.

* 1:1 Mat 13.55

† 1:4 Gal 2.4

‡ 1:5 Bↄa 12.51

§ 1:5 Nao 14.29-30

* 1:7 Daa 19.1-25

† 1:9 Zkl 3.2

‡ 1:11 Daa 4.3-8

§ 1:11 Nao 22.1-35

* 1:11 Nao 16.1-35

† 1:14 Daa 5.21-24

‡ 1:18 2Piɛ 3.3

Zia yã́

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

ZIA YÃ

Yã́ pↄ́ kú láɛ bee guuↄ

Zãa mɛ́ Bibeli lá gbɛzã kɛ̃̀. À yã́ dasi pↄ́ Yesu Kilisi bìiwàɛ bↄↄlɛkɛ̀wɛ̃ɛ (1.1), yã́ pↄ́ a è gↄↄ pↄ́ Lua Nisĩna dɛ̀dɛwà (1.10). Gↄↄ pↄ́ à lápi kɛ̃̀, a ku Patemↄ gũgũnaaɛ. Wàlɛ aà wɛtã kɛ́ àlɛ Yesu baona kpá yã́i (1.9), asa gↄↄ bee Lomadeↄ kía lɛ́ ĩada Yesudeↄwa. À lápi kɛ̃̀ Yesu gãli mɛ̀n sopla pↄ́ aa ku Azii bùsuuↄnɛɛ, gu pↄ́ wì mɛ tia Tuukii.

Tó Yesudeↄ ku wɛtɛ̃a guu, kɛ́ Dii mɛ̀ndona Yesu Kilisi aa zɛ̀ò yã́iɛ. Kua yã'ĩa guu Zãa láɛ bee kɛ̃̀nɛ́ kɛ́ wà zɛ gbãa luanaaikɛa guu ń zia yã́ pↄ́ an wɛ́ dↄio. Lápi guu Zãa wɛ́pungu pↄ́ a èↄ yã'ò ń a lɛɛũaↄ dasi. Gbɛ̃́ pↄ́ aa luabaakuańnↄ káau taala dↄ̃ↄ fↄ̃ yãlɛɛũapiↄ gbadↄ̃, ãma dãↄ ń asii dↄ̃o. Wɛ́pungu pↄ́ Zãa èↄ yã́ↄ dodoa, ãma an yãmi doũɛ. Gbɛ̃eↄ ì asiiyãpiↄ bↄↄlɛkɛ dodoa, ãma yã́zĩnda pↄ́ lápi lɛ́ o ku wásawasaɛ: Vãi a kigↄↄsoplanable, ãma Lua ń a gbɛ̃́ↄ zĩ̀ gbɛzã ble Yesu Kilisi sabai, asa ↄ̃mɛ Dii ũ ado.

A daalɛkĩi Zãa azĩa yã'ò Yesu Kilisi pↄ́ bↄ̀ gau zĩna ũ (1.1-8).

Aà waaso sɛ̃́ia guu, à yã́ pↄ́ à wɛsìɛ a wɛ́pungu sɛ̃́ia ea guuↄ sɛ̀lɛ sìu. A guu Yesu òɛ̀ aà lákɛ̃ Yesude gãli mɛ̀n sopla pↄ́ ku Azii bùsuuↄnɛ (1.9-3.22).

Bee gbɛa Zãa sù è á kú musu, we a wɛ́punguↄ è dasi: Luabɛdeↄ kúlɛa Luaɛ ń Yesu Kilisio (lɛɛ 4-5), lá kooa ń a kã́n'ↄ mɛ̀n soplaↄ (6.1-8.1), kãae mɛ̀n soplaↄ pɛa (8.2-11.19), dalagↄ̃ↄ ń wài mɛ̀n plaↄ (12.1-13.18), sã ń gbɛ̃́ pↄ́ à ń bóↄ, yã́kpalɛkɛgↄↄ pↄ́ malaikaↄ a baokpà (14.1-20), kìsia gbɛzã mɛ̀n sopla pↄ́ dɛ Lua pↄkũma ũↄ (15.1-16.21), Babɛli lɛ́lɛa, zĩblea wàiwa ń ãnabi ɛgɛnao ń Ibiisio (17.1-20.10), luabɛ dafu ń tↄↄlɛ dafuo ń Yelusalɛũ dafuo (21.1-22.5). Lápi láakĩi Yesu lɛgbɛ̃̀ à mɛ̀: Má mↄ́ tia (22.6-21).

Gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ lápi kyokɛↄ fↄ̃ yã́ↄ gbadↄ̃, tó aa wɛ̀ɛlɛ yã́pi wásawasa dↄ̃ yã'ĩa pↄ́ a su ń le zia yã́ musu. Zãa lɛ́ vĩadada Lua gbɛ̃́ↄzi no, àlɛ ń gba sↄ̃ ĩadamagↄↄ. Wɛ́pungu pↄ́ Zãa è lɛ́ ↄlↄnɛ́ yã́ pↄ́ a yã́i Yesu Kilisi gà a vùi, àizãna yã́ pↄ́ aaↄ kuò e gↄↄpii.

1

Láɛ bee bↄkĩi

1 Lua yã́ pↄ́ lɛ́ mↄ́ kɛi dà Yesu Kilisiɛ aà biiwà a zↄ̀blenaↄnɛ, ↄ̃ à a malaika zĩ̀ ma Zãa a zↄ̀blenawa, a tò ma yã́pi dↄ̃̀. 2 Lua yã́ pↄ́ Yesu Kilisi dɛ a seelade ũ ↄ̃ má è, ↄ̃ málɛ o. 3 Gbɛ̃́ pↄ́ zia yã́ɛ bee kyokɛ̀ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa a yãmà aa kũaↄá báaadeↄnɛ, asa a gↄↄ kãikũ̀.

4 Ma Zãa mámɛ ma láɛ bee kɛ̃̀ gãli sopla pↄ́ kú Azi bùsuuↄnɛ. Lua pↄ́ kú za yãa mɛ́ a ku tia mɛ́ àlɛ mↄ́ ń a Nisĩna mɛ̀n sopla pↄ́ kú a kpalabaa aɛↄ* 5 ń Yesu Kilisi pↄ́ dɛ seelade náaide ũo aa gbɛ̃kɛkɛɛ́, aai á tó aafia. Yesupi mɛ́ gàbↄ sɛ̃́ia ũ, ↄ̃mɛ dṹnia kíaↄ gbãade ũ.† A yewázi à wá bↄ́ wá duunau ń a au gbãao, 6 à wá kpá kpalau Lua a Mae gbàgbanaↄ ũ.‡ Ɔ̃mɛ gawi ń gbãao vĩ gↄↄpii! Ãmi.

7 Ma, àlɛ mↄ́ luabɛpuanau.§ Gbɛ̃́pii a wɛsiaàlɛ, baa gbɛ̃́ pↄ́ aa aà zↄ̃̀ↄ,* dṹnia bui píi i ńzĩa gbɛ̃gbɛ̃ aà yã́ musu. Aà kɛ màa! Ãmi.

8 Dii Lua mɛ̀: Mámɛ má Alafa ń Omɛgao ũ.† Ma Gbãapiide má kú yãa mɛ́ má kú tia mɛ́ málɛ mↄ́.

Yesu Kilisi bↄ mↄa Zãawa

9 Mámɛmaa Zãa á gbɛ̃do, naa Yesuwa guu kↄ̃gbɛ̃ↄn wá ũ wɛ́tɛ̃a guu, kpalablea guu, mɛnakɛa guu. Má kú ísia gũgũna pↄ́ wì mɛ Patemↄ guu luayã'oa ń Yesu seeladekɛo yã́i. 10 Dii gↄↄzĩ Lua Nisĩna dɛ̀dɛa, ↄ̃ ma lↄↄ gbãa mà ma kpɛ lán kã̀ae'ↄwa 11 à mɛ̀: Yã́ pↄ́ ń è kɛ̃ lá guu, ní kpã́sã gãli sopla pↄ́ kú wɛ̃́lɛɛ beeuↄnɛ: Ɛfɛsɛ, Simiina, Pɛɛgaũ, Tiatii, Saadi, Filadɛlifi ń Laodisio.

12 Ma lili mà gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ yã'omɛɛpi e. Kɛ́ ma lili màa, ma vua dau è mɛ̀n sopla. 13 Ma gbɛ̃e è daupiↄ zãnguo lán gbɛ̃nazĩn nɛ́wa. A ulatao daa, àlɛ gálɛ aà gbázĩ, mɛ́ vua asana dↄa aà kùawa. 14 Aà mikã dɛ púntaitai lán sãkã ge buawa, mɛ́ aà wɛ́ dɛ lán tɛ́vuawa. 15 Aà gbá lɛ́ tɛkɛ lán mↄgotɛ̃ pↄ́ wàlɛ baasa mua tɛ́ guuwa. Aà lↄↄ dɛ lán izↄ̃ↄsuka kↄ̃fĩwa.‡ 16 A saana kũa a ↄplaau mɛ̀n sopla, mɛ́ fɛ̃nda lɛna kpɛpla§ lɛ́ bↄ aà lɛ́u. Aà oa lɛ́ tɛkɛ lán ĩatɛ̃ gbãawa.

17 Kɛ́ ma aà è, ma lɛlɛ aà gbázĩ, ma gↄ̃ sã́ii. Ɔ̃ à ↄplaa nàa à mɛ̀: Ńsu to vĩa n kũo. Mámɛ má Dↄaana ń Gↄ̃zãnao ũ,* 18 gbɛ̃́ pↄ́ ìↄ ku ũ. Ma ga, ↄ̃ má kú kɛ́, mɛ́ máↄ ku e gↄↄpiiɛ. Má ga ń bɛdao kilinɛↄ kũa. 19 Yã́ pↄ́ ń è kɛ̃́, yã́ pↄ́ kúↄ ń yã́ pↄ́ a mↄ a kpɛↄ píi. 20 Saana mɛ̀n sopla pↄ́ ń è ma ↄplaaupiↄ ń vua dau mɛ̀n soplapiↄ asiin kɛ: Saana mɛ̀n soplapiↄá gãli mɛ̀n soplapiↄ dↄaanaↄnɛ, mɛ́ dau mɛ̀n soplapiↄá gãli mɛ̀n soplapiↄnɛ.

2

Ɛfɛsɛ

1 Kɛ̃ Ɛfɛsɛ Yesudeↄ dↄaanaɛ: Ma gbɛ̃́ pↄ́ má saana mɛ̀n soplaↄ kũa ma ↄplaau, má bɛ vua dau mɛ̀n soplaↄ zãnguo, mámɛ ma yãɛ bee ò. 2 Má n yãkɛaↄ dↄ̃ ń zĩ pↄ́ ńlɛ kɛo ń n mɛnakɛao. Nili we gbɛ̃vãiↄ dìlɛo. Gbɛ̃́ pↄ́ aaì ńzĩa dilɛ Lua zĩnaↄ ũ mɛ́ aa dɛ a ũo, n ń yↄ̃́ ń è ɛɛdeↄn ń ũ. 3 N mɛnafↄ̃̀, n taasikɛ̀ ma yã́i, ni kpasao. 4 Kási má yãvĩnnↄ. Dafudafukɛlɛgɛ ń kɛ̀mɛɛ. 5 To n kua zi zadↄ̃ ni busao yã́ dↄngu. Nↄ̀sɛlilɛ, níↄ yã́ pↄ́ ni kɛ yãaↄ kɛ. Tó ni kɛ màao, má mↄma, mí n dau sɛ sↄ̃ò. 6 Ń beeo ń yã́ɛ bee vĩ, ń za Nikolaiↄ yãkɛau lá má zauwa. 7 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà yã́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ o Yesudeↄnɛ ma: Má gbɛ̃́ pↄ́ zĩblè gba zɛ́ aà lí wɛ̃nide pↄ́ kú Lua lu guu bɛ ble.*

Simiina

8 Kɛ̃ Simiina Yesudeↄ dↄaanaɛ: Ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ Dↄaana ń Gↄ̃zãnao† ũ, ma ga ma ɛa vu, mámɛ ma yã́ɛ bee ò. 9 Má wɛ́tɛ̃a pↄ́ wàlɛ mↄnɛ dↄ̃ ń n taasidekɛo. Ń beeo ↄden n ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ aaì mɛ Yudaↄn ń ũ mɛ́ aa dɛ a ũo, an lousisikpɛ dɛ Setãu pↄ́ ũↄ, má dↄ̃ lá aaì yãdↄma. 10 Ńsu vĩakɛ taasi pↄ́ ńyↄ̃ kɛɛo. Ma, Ibiisi a á gbɛ̃eↄ ká kpɛ́u à á yↄ̃, i wɛ́tɛ̃amↄɛ́ gↄↄ kwi. Ǹyↄ̃ náai vĩ e n gɛ ǹ gaò, mí àizãna kɛnɛ yàae ũ. 11 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà yã́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ o Yesudeↄnɛ ma: Ga plaade‡ a ĩakpa gbɛ̃́ pↄ́ zĩblèzio.

Pɛɛgaũ

12 Kɛ̃ Pɛɛgaũ Yesudeↄ dↄaanaɛ: Ma gbɛ̃́ pↄ́ má fɛ̃nda lɛna kpɛpla vĩ, mámɛ ma yã́ɛ bee ò. 13 Má n kúkĩi dↄ̃, gu pↄ́ Setãu kpalabaa kuuɛ. Ń ma yã́ kũa, ni lelekpamazio, baa gↄↄ pↄ́ wà ma seelade náaide Antipa dɛ̀ n wɛ̃́lɛu, gu pↄ́ Setãu kuupi. 14 Kási má yã́ yↄↄna vĩnnↄ. Ń gbɛ̃́ↄ vĩ we, aa Balaaũ yã́ kũa. Balaaũpi mɛ́ dà Balakiɛ, à kↄ̃nikɛ̀ Isailiↄnɛ aa sa'onↄↄ sò aa gbãsĩkɛ̀.§ 15 Beewa lↄ ń gbɛ̃́ↄ vĩ we, aa Nikolaiↄ yã́ kũa. 16 A yã́i tò, nↄ̀sɛlilɛ. Tó ni kɛ màao, má mↄma tia, mí zĩkannↄ ń fɛ̃nda pↄ́ kú ma lɛ́uo. 17 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà yã́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ o Yesudeↄnɛ ma. Má gbɛ̃́ pↄ́ zĩblè gba mana pↄ́ ulɛa,* mí aà gba gbɛpua boolona pↄ́ wà tↄ́ dafu kɛ̃̀wà.† Gbɛ̃e aↄ tↄ́pi dↄ̃o, sema gbɛ̃́ pↄ́ má kpàwàpi.

Tiatii

18 Kɛ̃ Tiatii Yesudeↄ dↄaanaɛ: Ma Lua Nɛ́ pↄ́ ma wɛ́ dɛ lán tɛ́vuawa, ma gbá dɛ lán mↄgotɛ̃wa, mámɛ ma yã́ɛ bee ò. 19 Má n yãkɛaↄ dↄ̃, n yea gbɛ̃́ↄzi, n luanaaikɛa, n zĩkɛa ń n mɛnakɛao, mɛ́ yã́ pↄ́ ńlɛ kɛ gbɛzã dɛ a káaua. 20 Kási má yãvĩnnↄ. N nↄɛ Zezabɛli‡ pↄ́ azĩa dìlɛ ãnabi ũ gbà zɛ́. Álɛ ma zↄ̀blenaↄ sãsã, àlɛ danɛ́ aa gbãsĩkɛ aa sa'onↄↄ só. 21 Ma aà gbà zɛ́ aà nↄ̀sɛlilɛ, ãma a ye à nↄ̀sɛlilɛ à a káaluakaa too. 22 Ma, má kpaaàzi pɛwa, mí tó gbɛ̃́ pↄ́ gbãsĩkɛ̀aànↄↄ wɛ́tɛ̃a zↄ̃ↄ e, tó aai nↄ̀sɛlilɛ aa aà yã́ tòo. 23 Má aà ìwaↄ dɛdɛ ń gagyão, Yesudeↄ píi i dↄ̃ kɛ́ mámɛ mi gbɛ̃́ↄ làasoo ń ń sↄ̃o yↄɛ, mɛ́ má fĩabo á baadeɛ a yãkɛawa.§ 24 Á Tiatii gbɛ̃́ kĩni pↄ́ á yã́pi kũao mɛ́ á yã́ pↄ́ wì mɛ Setãu asii zↄ̃ↄ dↄ̃oↄ, má aso pãle diɛ́o. 25 À ↄdidi yã́ pↄ́ á kũawa e màↄ mↄ́. 26 Gbɛ̃́ pↄ́ zĩblè mɛ́ a yã́ pↄ́ má yeiↄ kũa e a lɛ́wa, má aà gba zɛ́ aà gbãable buiↄwa. 27 A kiblemá ń mↄ̀ gopanao, a ń wíwi lá wì gĩ̀ oo wiwa,* lá ma Mae ma gba zɛ́wa. 28 Má aà gba gudↄlɛia saana lↄ.† 29 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà yã́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ o Yesudeↄnɛ ma.

3

Saadi

1 Kɛ̃ Saadi Yesudeↄ dↄaanaɛ: Ma gbɛ̃́ pↄ́ má Lua Nisĩna mɛ̀n soplaↄ ń saana mɛ̀n soplaↄ kũa, mámɛ ma yã́ɛ bee ò. Má n yãkɛaↄ dↄ̃. Kua bɛ̃́ɛ tↄ́ mɛ́ dↄma, ãma gɛn n ũ. 2 Vu, gbɛ̃́ pↄ́ gↄ̃̀nɛↄ lɛ́ ń láo e aaↄ gɛ́ gai, asa má è n yã́e bↄlɛia ma Luaɛo. 3 A yã́i tò yã́ pↄ́ ń mà mɛ́ ń sì, to àↄ dↄngu, níↄ kũa, ní nↄ̀sɛlilɛ. Tó ni vuo, má mↄma lán kpã́iwa, mɛ́ ńyↄ̃ↄ zaa pↄ́ má mↄ́wà dↄ̃o.* 4 Kási ń gbɛ̃́ↄ vĩ Saadi we yↄↄ aai ń pↄkasa gbãsĩkpao. Wá bɛbɛ sãnu ń pↄ́ puao, asa aa kà a lɛ́i. 5 Màa gbɛ̃́ pↄ́ zĩblè aↄ pↄkasa pua daa. Má aà tↄ́ dɛ àizãna taalau bauo.† Má zɛaànↄ ma Mae ń a malaikaↄ aɛ.‡ 6 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà yã́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ o Yesudeↄnɛ ma.

Filadɛlifi

7 Kɛ̃ Filadɛlifi Yesudeↄ dↄaanaɛ: Ma kuaadoade sĩande, má Davidi kilinɛ kũa, mi zɛwɛ̃ gbɛ̃e lí fↄ̃ tào, mi zɛta gbɛ̃e lí fↄ̃ wɛ̃̀o,§ mámɛ ma yã́ɛ bee ò. 8 Má n yãkɛaↄ dↄ̃. Ma, ma zɛwɛ̃̀nɛ n aɛ, gbɛ̃e a fↄ̃ tao. Baa tó n gbãa bílao, ń ma yã́ kũa, ni lelekpamazio. 9 Setãu lousisikpɛ gbɛ̃́ pↄ́ aaì ńzĩa dilɛ Yudaↄ ũ mɛ́ aa dɛ a ũoↄ, má tó ɛɛdepiↄ mↄ kúlɛnɛ, aai dↄ̃ kɛ́ má yenzi.* 10 Lá ń mɛna yã́ pↄ́ má dìlɛnɛ kũa, má n si taasi pↄ́ lɛ́ mↄ́ dṹnia bṹuwa à gbɛ̃́ pↄ́ aa ku tↄↄlɛↄ yↄ̃wa. 11 Má mↄ́ tia. Ɔdidi yã́ pↄ́ ń kũawa, kɛ́ gbɛ̃e su n ài simao yã́i. 12 Má gbɛ̃́ pↄ́ zĩblè kɛ ma Lua kpɛ́ gbapɛlɛ ũ. A bↄu bauo. Má a Lua tↄ́ kɛ̃́wà ń ma Lua wɛ̃́lɛ Yelusalɛũ dafu pↄ́ a bↄ aà kĩ́i musu tↄ́o† ń ma tↄ́ dafuo. 13 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà yã́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ o Yesudeↄnɛ ma.

Laodisi

14 Kɛ̃ Laodisi Yesudeↄ dↄaanaɛ: Ma gbɛ̃́ pↄ́ wì omɛɛ Ãmi, ma seelade náaide‡ sĩande, ma gbɛ̃́ pↄ́ má dɛ pↄ́ pↄ́ Lua kɛ̀ↄ zĩ́na ũ, mámɛ ma yã́ɛ bee ò. 15 Má n yãkɛaↄ dↄ̃. Ń niɛo mɛ́ ń wãao. Má ye ǹyↄ̃ niɛ ge wãa. 16 Lá ń lↄ̀ↄlↄↄɛ, ń wãao mɛ́ ń niɛo, má n pisiɛ. 17 Ni mɛ ↄde àizɛɛde pↄ́ pↄe wɛ̃na vĩon n ũ. Ń dↄ̃ kɛ́ gbɛ̃pã pua baakɛna wɛ̃nade taaside vĩ̀an n ũo. 18 Málɛ lɛdama, vua baasaa lu ma kĩ́i, ní kɛ ↄde ũ. Pↄkasa pua lu ǹ da, ní n puizi ulɛ ǹ bↄ wíu. Wɛ́ ɛsɛ lu ǹ ka n wɛ́u, ní gu'e. 19 Mi gbɛ̃́ pↄ́ má yeńziↄ swã́gaga, mi ń toto.§ A yã́i tò, ãiakɛ, ní nↄ̀sɛlilɛ. 20 Gwa, má zɛa kpɛɛlɛ, málɛ ↄtaalɛ. Tó gbɛ̃́ ma lↄↄ mà mɛ́ à zɛwɛ̃̀mɛɛ, má gɛ̃ pↄbleaànↄ, i blemanↄ. 21 Má gbɛ̃́ pↄ́ zĩblè gba zɛ́ aà zↄ̃lɛmanↄ báawa, lá mapi ma zĩblè ma zↄ̃lɛ ń ma Maeo báawawa. 22 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà yã́ pↄ́ Lua Nisĩna lɛ́ o Yesudeↄnɛ ma.

4

Kúlɛa Luaɛ musu

1 A gbɛa ma zɛ è wɛ̃a luabɛ. Ɔ̃ ma lↄↄ pↄ́ má mà káau lán kã̀ae'ↄwa mà lↄ à mɛ̀: Mↄ la, mí yã́ pↄ́ a mↄ bee gbɛa ↄlↄnɛ. 2 Wegↄ̃ↄ Lua Nisĩna dɛ̀dɛa, ↄ̃ ma kpalabaa è luabɛ we, gbɛ̃e zↄ̃lɛwa. 3 Gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛwapi lɛ́ tɛkɛ lán gbɛ̀ bɛɛɛde pↄ́ wì mɛ diamaa ń saadↄaniowa. Nàali liaa kpalabaapizi, a í dɛ búunnↄ lán ɛmɛlodiwa.* 4 Kpalabaa mɛ̀n baasↄo mɛ̀ndosaiↄ liaai, gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn baasↄo mɛ̀ndosaiↄ zↄ̃lɛzↄ̃lɛwà. Aa pↄ́ pua dadaa, aa vua fùa kpákpaa. 5 Lou lɛ́ pílɛ, àlɛ bↄ kpalabaapi kĩ́i, àlɛ pũna, àlɛ vĩ.† Filia naa kpalabaapi aɛ mɛ̀n sopla‡ Lua Nisĩna mɛ̀n soplapiↄ ũ. 6 Díi da kpalabaapi aɛ lán ísiwa, a da wásawasa e a guu.§

Kpalabaaↄ zãnguo pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃ↄ liaa kpalabaapizi. Wɛ́ fĩfĩmá kpɛ ń aɛo. 7 Pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ sɛ̃́ia bↄ̀ nↄ̀ↄmusuwa, a plaade bↄ̀ gáaewa, a àaↄ̃de oa bↄ̀ gbɛ̃nazĩna oawa, a síiↄ̃de bↄ̀ kúu pↄ́ lɛ́ vuawa.* 8 Pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ baade gã̀sĩa vĩ mɛ̀n soolosoolo. Wɛ́ fĩfĩ an gã̀sĩapiↄwa a guu ń a kpɛo.† Fãanɛ ń gwãasĩnao aaìↄ o láasai:

Kuaadoade, kuaadoade, kuaadoade,

Dii Lua Gbãapiide.‡

A ku yãa, a ku tia, mɛ́ àlɛ mↄ́.

9 Tó pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa báawa ìↄ ku gↄↄpiipi tↄbↄ̀ aa bɛɛɛ dↄ̃̀ɛ̀ aa aà sáaukpà, 10 gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn baasↄo mɛ̀ndosaipiↄ ì wúlɛwulɛ aà aɛ aa misiilɛɛ̀, aaì ń fùa gogo kálɛ kpalabaapi aɛ, aaì mɛ:

11 Dii wá Lua, n ka wà n tↄbↄ,

wí bɛɛɛ ń gbãao dↄ̃nɛ,

asa n pↄ́pii kɛ̀,

an kɛa ń ń kuao dɛ n pↄeã ũɛ.

5

Sã ń taala kooao

1 Ɔ̃ ma taala kooa è na gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa báawapi ↄplaau, wà yãkɛ̃̀wà kpɛ pla píi, wà a lɛ́ kũ̀kũ ń kã́n'ↄo lɛɛ sopla.* 2 Ɔ̃ ma malaika gbãade è, àlɛ kpàwakɛ ń lↄↄ gbãao à mɛ̀: Démɛ kà kã́n'ↄpiↄ gogoa à lápi pooi? 3 Asa gbɛ̃e ku luabɛ ge tↄↄlɛ ge tↄↄlɛ zíɛ a fↄ̃ lápi poo à gwao. 4 Ma ↄ́ↄlↄ̀ maamaaɛ, kɛ́ wi gbɛ̃e e à kà lápi poo gwaao. 5 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ do òmɛɛ: Ńsu ↄ́ↄlↄo. Gwa, Yuda bui Nↄ̀ↄmusu† pↄ́ dɛ Davidi kpala pↄ́ vlãpà Kía ũ‡ zĩblè. A fↄ̃ kã́n'ↄ mɛ̀n soplapiↄ gogo, i lápi poo. 6 Ɔ̃ ma Sã§ è zɛa báapi guo, pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ zãnguo. A dɛ lá wà aà kòlokpawa. A kↄ́ba sopla ń wɛ́o sopla,* Lua Nisĩna mɛ̀n sopla pↄ́ à ń zĩ́ dṹnia gupiiuↄ ũ. 7 À gɛ̀ lápi sì gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa báawapi ↄzĩ. 8 Kɛ́ à lápi sì, pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn baasↄo mɛ̀ndosaipiↄ kùlɛkulɛ Sãpi aɛ. An baade mↄↄna kũa ń vua tùu pↄ́ tulaletika a paio. Tulaleti piá Lua gbɛ̃́ↄ wabikɛaↄɛ.† 9 Aalɛ lɛ̀ dafu‡ sí aa mɛ̀:

N ka lápi sia ǹ kã́n'ↄpiↄ gogo,

asa wà n dɛ,

n gbɛ̃́ↄ bò Luaɛ ń n auo

bui píi guu, buiyã píi guu,

gbɛ̃́pii guu, bùsu píi guu.

10 N ń kpá kpalau

wá Lua gbàgbanaↄ ũ,§

aai kible tↄↄlɛ.

11 Ɔ̃ ma malaikaↄ è liaa báapizi ń pↄ́ bɛ̃́ɛpiↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ dasidasi, an dasi kà ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ ũma'ũma,* wa fↄ̃ ń lɛ́ dↄ̃o. Ma ń kↄ̃fĩ mà, 12 aalɛ o ń lↄↄ gbãao:

Sã pↄ́ wa dɛ̀ kà wà iko dↄ̃ɛ̀

ń àizɛɛo ń ↄ̃nↄo ń gbãao ń bɛɛɛo

wí aà táasilɛ wà aà tↄbↄ.

13 Ɔ̃ pↄ́ pↄ́ Lua kɛ̀ musu ń tↄↄlɛo ń tↄↄlɛ zíɛo ń ísia guuo píi, pↄ́ pↄ́ kú baama píiↄ, má mà aa mɛ̀:

Wàↄ bɛɛɛ ń gbãao dↄ̃

gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa báawaɛ ń São,

wíↄ ń táasilɛ wàↄ ń tↄbↄ gↄↄpii.

14 Pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ mɛ̀, ãmi. Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ wùlɛwulɛ aa misìilɛɛ̀.

6

Kã́n'ↄgogoa

1 Má è Sã kã́n'ↄ mɛ̀n soplapiↄ sɛ̃́ia gò. Ɔ̃ má mà pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ do yã'ò lán louvĩawa à mɛ̀: Mↄ́! 2 Ɔ̃ ma sↄ̃kaapua è, gbɛ̃́ pↄ́ di a kpɛ sá kũa. Wà kíafua kpàɛ̀, ↄ̃ à bↄ̀ zĩ̀blena ũ, à gɛ̀ zĩblei.

3 Kɛ́ à kã́n'ↄ plaade gò, má mà pↄ́ bɛ̃́ɛ plaade mɛ̀: Mↄ́! 4 Sↄ̃́ pãle bↄ̀ lↄ, a dɛ tɛ̃́nzoizoi. Wà gbɛ̃́ pↄ́ di a kpɛ gbà zɛ́ aà aafia sí dṹniawa, kɛ́ gbɛ̃́ↄ kↄ̃ dɛdɛ. Wà fɛ̃nda zↄ̃ↄ kpàwà.

5 Kɛ́ à kã́n'ↄ àaↄ̃de gò, má mà pↄ́ bɛ̃́ɛ àaↄ̃de mɛ̀: Mↄ́! Ɔ̃ ma sↄ̃́ sia è, gbɛ̃́ pↄ́ di a kpɛ zaa kũa.* 6 Má mà lán lↄↄwa, à bↄ̀ pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃piↄ guu à mɛ̀: Ése zaa lɛ do mɛ́ gↄↄ do zĩ ↄ̃a ũ. Mase zaa lɛ àaↄ̃ mɛ́ gↄↄ do zĩ ↄ̃a ũ. Ńsu to nísi ń vɛ̃ɛo sàsakũo.

7 Kɛ́ à kã́n'ↄ síiↄ̃de gò, ma pↄ́ bɛ̃́ɛ síiↄ̃de lↄↄ mà à mɛ̀: Mↄ́! 8 Ɔ̃ ma sↄ̃kaasina è, gbɛ̃́ pↄ́ di a kpɛ tↄ́n Ga, mɛ́ Bɛda tɛaàzi. Wà ń gbá zɛ́ aaↄ iko vĩ dṹnia gbɛ̃́ↄ lɛɛ síiↄ̃dewa, aa ń dɛdɛ ń zĩo ń iminao ń gagyão ń wàiↄ.†

9 Kɛ́ à kã́n'ↄ sↄode gò, ma gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ luayã'oa ń Yesu seeladekɛo yã́iↄ gyaadeↄ è tulaletikatɛakĩi zíɛ. 10 Aa wii gbãa lɛ̀ aa mɛ̀: Dii Kuaadoade Sĩande, e bↄɛ ńyↄ̃ yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa ku tↄↄlɛↄ, ní wá dɛa tↄsimái? 11 Ɔ̃ wà ulatao pua dàda ń baadeɛ, wa ònɛ́ aa mɛnakɛ yↄↄ e an Yesude zↄ̀blen dee pↄ́ wa ń dɛdɛ láńwaↄ lɛ́ ká.

12 Kɛ́ à kã́n'ↄ soolode gò, má è tↄↄlɛ lùalua pãsĩpãsĩ, ĩatɛ̃ siakũ̀ níinii lán zwãa daa ùsiuwa, mↄvua tɛ̃akũ̀ lán auwa míↄmiↄ.‡ 13 Saanaↄ wòlo luabɛ aa kwɛ̀ tↄↄlɛ lán zàa'ĩana libɛ ísi woloawa. 14 Luabɛ kɛ̃̀aa à kòokoo lán pɛwa.§ Gbɛ̀sĩsĩↄ ń ísia gũgũnaↄ sↄ̃̀ píi.* 15 Dṹnia kíaↄ ń kpalablenaↄ ń sosa gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń ↄdeↄ ń gbãadeↄ ń gbɛ̃́piio zↄↄ ge wɛ̃́ɛↄ ùlɛ gbɛ̀'ɛↄ ń gbɛ̀sↄↄnaↄ guu.† 16 An lɛ́ dↄ:

Sĩ̀sĩↄ ń gbɛsiↄ à dawála

à wá ulɛ‡ gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa báawaɛ,

à wá sí Sã pↄkũmawa.

17 Asa an pↄkũmabↄbↄmagↄↄ zↄ̃ↄ kà. Démɛ a fↄ̃ bↄui?§

7

Seelakɛa Isailiↄwa

1 Bee gbɛa ma malaika gbɛ̃ↄn síiↄ̃ↄ è zɛzɛ dṹnia gola síiↄ̃wa, an baade a gola ĩ́ana kũa, kɛ́ ĩ́ana su pɛ tↄↄlɛ ge ísia ge líewao yã́i.* 2 Ɔ̃ ma malaika pãle è, à bↄ̀ gukpɛ oi, a Lua bɛ̃́ɛ seelakɛbↄ kũa. À lɛ́ gbãa zù malaika gbɛ̃ↄn síiↄ̃ pↄ́ wà ń gbá zɛ́ aa tↄↄlɛ ń ísiao ↄ̃̀ↄkpapiↄzi 3 à mɛ̀: Ásu tↄↄlɛ ge ísia ge líↄ ↄ̃̀ↄkpao e wà seelakɛ wá Lua zↄ̀blenaↄ mi'aɛwa.† 4 Ɔ̃ wà gbɛ̃́ pↄ́ wà seelapi kɛ̀máↄ lɛ́ òmɛɛ, aa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basopla ń síiↄ̃oɛ (144.000). Aa bↄ̀ Isaili bui píi guu.

5 Wà seelakɛ̀ Yuda buiↄwa gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla (12.000)

ń Lubɛni buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

ń Gada buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

6 ń Asɛɛ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

ń Nɛfatali buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

ń Manase buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

7 ń Simɛↄ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

ń Levii buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

ń Isakaa buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

8 ń Zabulↄni buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

ń Yosɛfu buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla

ń Bɛ̃yãmɛɛ buiↄ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ kuɛpla.

Bui píi kãaaa luabɛ

9 Bee gbɛa ma gbɛ̃́ↄ è dasidasi, wa fↄ̃ ń naoo. Aa bↄ̀ bùsu píi guu, bui píi guu, gbɛ̃́pii guu, buiyã píi guu. Aa zɛzɛa kpalabaa ń São aɛ. Aa ulatao pua dadaa, kpakpa lá nanaa ń ↄzĩ. 10 Aalɛ wii gbãa lɛ́, aalɛ mɛ: Wá Lua pↄ́ zↄ̃lɛa báawa ń São mɛ́ ì ń suaba.

11 Malaikaↄ zɛzɛ aa lìa kpalabaazi ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃ↄ ḿpii, ↄ̃ aa ń mi pɛ̀lɛpɛlɛ báapi aɛ, aa kùlɛ Luaɛ 12 aa mɛ̀:

Ãmi! Wá Lua mɛ́ tↄ́ vĩ ń gawio

ń ↄ̃nↄo ń sáabuo ń bɛɛɛo

ń ikoo ń gbãao gↄↄpii. Ãmi!

13 Ɔ̃ gbɛ̃zↄ̃ↄpiↄ do ma la à mɛ̀: Deↄn ulataopuadanapiↄ ũi? Aa bↄ̀ má ni? 14 Má òɛ̀: Baa, ḿmɛ ń dↄ̃. Ɔ̃ a òmɛɛ: Gbɛ̃́ pↄ́ aa bↄ̀ wɛ́tɛ̃a zↄ̃ↄ‡ guuↄnɛ. Aa ń ulataopiↄ pì Sã au guu à puakũ̀. 15 Bee yã́i aa ku Lua kpalabaa aɛ, aaìↄ zↄbleɛ̀ aà kpɛ́u fãanɛ ń gwãasĩnao, mɛ́ gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa báawapi ì ↄkuńla. 16 Nↄana ge imi a ń dɛ lↄo, ĩatɛ̃ a ń lɛ́o, mɛ́ gu a wãmáo, 17 asa Sã pↄ́ zɛa báapiwa guoguo a ń dã́,§ i dↄaanɛ́ e nibↄna í wɛ̃nidei,* mɛ́ Lua a ń wɛ́'i gogonɛ́ píi.†

8

Kã́n'ↄ soplade goa

1 Kɛ́ Sã kã́n'ↄ soplade gò, luabɛ kɛ̀ kílikili lán mↄwɛn baakwi taawa. 2 Ɔ̃ ma malaika gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ aaìↄ zɛa Lua aɛↄ è, wà kã̀ae kpàmá mɛ̀n sopla.

3 Ɔ̃ malaika pãle mↄ̀ zɛ̀ tulaletikatɛakĩi pↄ́ wa pì ń vuao saɛ, a tɛ́sibↄ pↄ́ wa pì ń vuao kũa. Wà tulaleti kpàwà zↄ̃ↄzↄ̃ↄ ń Lua gbɛ̃́ↄ píi wabikɛaↄ aà kátɛa, ↄ̃ a kàtɛa kpalabaa aɛ tulaletikatɛakĩipiwa. 4 Ɔ̃ tulaleti súɛlɛ ń Lua gbɛ̃́ↄ wabikɛaↄ fɛ̀lɛ malaikapi ↄzĩ Lua aɛ. 5 Ɔ̃ malaikapi tɛ́sibↄ sɛ̀ à tulaletikatɛakĩi tɛ́ sì a pai, a zù tↄↄlɛ. Lou lɛ́ vĩ, àlɛ pũna, àlɛ pílɛ, tↄↄlɛ lùalua.*

Kã̀ae mɛ̀n soplaↄ pɛa

6 Malaika gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ aa kã̀ae mɛ̀n sopla kũapiↄ a pɛa sↄukɛ̀.† 7 A sɛ̃́ia a pↄ́ pɛ̀, ↄ̃ lougbɛ ń tɛ́o yãalɛa ń auo kwɛ̀ tↄↄlɛ.‡ Tↄↄlɛ lɛɛ àaↄ̃de tɛkũ̀, líↄ lɛɛ àaↄ̃de tɛkũ̀, sɛ̃̀ ísi tɛkũ̀ míↄ.

8 Malaika plaade a pↄ́ pɛ̀, ↄ̃ pↄ́ tɛde bↄ̀ à sì ísiau lán gbɛ̀sĩsĩ zↄ̃ↄwa. Ísia lɛɛ àaↄ̃de lì au ũ, 9 ↄ̃ ísia pↄ́ bɛ̃́ɛↄ lɛɛ àaↄ̃de gàga, mɛ́ gó'ilɛnaↄ lɛɛ àaↄ̃de ↄ̃̀ↄkpà.

10 Malaika àaↄ̃de a pↄ́ pɛ̀, ↄ̃ saan zↄ̃ↄ pↄ́ lɛ́ tɛ́kũ lán sɛ̃tɛwa bↄ̀ luabɛ, à lɛ̀lɛ dà swaↄ ń nibↄnaↄ lɛɛ àaↄ̃dela. 11 Saanapi tↄ́n Gↄ̃i. Í lɛɛ àaↄ̃de lì gↄ̃i ũ, ↄ̃ gbɛ̃́ pↄ́ ípi mìↄ gàga dasi a kĩ̀sã yã́i.

12 Malaika síiↄ̃de a pↄ́ pɛ̀, ↄ̃ wà ĩatɛ̃ lɛɛ àaↄ̃de lɛ̀ ń mↄvua lɛɛ àaↄ̃deo ń saanaↄ lɛɛ àaↄ̃deo, kɛ́ an lɛɛ àaↄ̃de siakũ yã́i.§ Ɔ̃ fãanɛ lɛɛ àaↄ̃de gↄ̃̀ gupuasai, màaɛ gwãasĩna lↄ. 13 Ɔ̃ ma kúu è, àlɛ vua musumusu. Má mà à wii gbãa lɛ̀ à mɛ̀: Waiyoo, waiyoo, waiyoo gbɛ̃́ pↄ́ kú tↄↄlɛↄ malaika gbɛ̃ↄn àaↄ̃ pↄ́ gↄ̃̀piↄ kã̀ae'ↄ pↄ́ a bↄ yã́i.

9

1 Malaika sↄode a pↄ́ pɛ̀, ↄ̃ ma saana è, à bↄ̀ luabɛ à lɛ̀lɛ tↄↄlɛ.* Ɔ̃ wà gbã́o zòolo kilinɛ kpàwà, 2 ↄ̃ saanapi gbã́o zòolopi zɛ́ wɛ̃̀. Súɛlɛ bↄ̀u lán mua zↄ̃ↄ súɛlɛwa,† ↄ̃ gbã́opi súɛlɛ ĩatɛ̃ siakũ̀, gu kɛ̀ síii. 3 Kwaↄ bↄ̀lɛ súɛlɛpi guu aa lì tↄↄlɛa.‡ Wà ń gbá iko lán dṹnia sóiↄ pↄ́wa. 4 Wa ònɛ́ aasu ĩada sɛ̃e ge láe ge líewao, sema gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua seela vĩ ń mi'aɛwaoↄ.§ 5 Wi ń gba zɛ́ aa gbɛ̃́ↄ dɛdɛo. Aa wãwã kpáńzi e mↄ sↄoɛ. An wãwã dɛ lán sói gbɛ̃́paa wãwãwaɛ. 6 Gↄↄ beeↄ zĩ́ gbɛ̃́ↄ wɛɛlɛ ga mↄ́ ń sɛ́, a mↄo.* Ga ni a ń dɛ, kási ga a bàalɛnɛ́ɛ.

7 Kwapiↄ dɛ lán sↄ̃́ pↄ́ an zĩkasↄu màↄwa. Aa pↄe kpákpaa lán vua fùawa, an oa bↄ̀ lán gbɛ̃nazĩna pↄ́wa. 8 An mikã dɛ gbã̀agbãa lán nↄɛ pↄ́wa, an swaaↄ dɛ lán nↄ̀ↄmusu pↄ́wa. 9 An kua dɛ lá aa mↄ̀ ula dadaawa, an gã̀sĩa kĩ́i dↄ lán gó dasi pↄ́ sↄ̃́ↄ lɛ́ gálɛ zĩ guuↄ kↄ̃fĩwa.† 10 Aa vlã́ vĩ ń kao lán sóiwa. An iko kú ń vlã́piↄwa aa ĩadaò gbɛ̃́ↄwa e mↄ sↄo. 11 Gbã́o zòolo malaikapi mɛ́ ń kía ũ. Ń Ɛbɛlu yã́o aà tↄ́n Abadↄ̃. Ń Gɛlɛki yã́o sↄ̃ Apↄliↄ̃.‡ 12 Wɛ̃na sɛ̃́ia gɛ̃̀, wɛ̃na mɛ̀n plaↄ lɛ́ mↄ́ a kpɛ lↄ.

13 Malaika soolode a kã̀ae pɛ̀. Ma lↄↄ mà à bↄ̀ Lua aɛ tulaletikatɛakĩi pↄ́ wa pì ń vuao a kↄ́ba síiↄ̃ↄ kĩ́i. 14 A ò malaika soolode pↄ́ kã̀ae kũaɛ à mɛ̀: Malaika gbɛ̃ↄn síiↄ̃ pↄ́ yeyea swa zↄ̃ↄ Uflata saɛↄ polo. 15 Ɔ̃ wà malaika gbɛ̃ↄn síiↄ̃ pↄ́ wà ń sↄukɛ̀ wɛ̃ bee, mↄ bee, gↄↄ bee, zaa bee yã́iↄ pòlo, kɛ́ aa gbɛ̃nazĩna lɛɛ àaↄ̃de dɛdɛ yã́i. 16 Ma sosa sↄ̃deↄ dasilɛ mà, aa miliↄ̃ ↄ̀aa doɛ. 17 Wɛ́pungu'eapi guu lá ma sↄ̃́piↄ ń ń dikpɛnaↄ èn kɛ: Aa mↄ̀ ulaↄ dadaa tɛ̃́ɛɛ lán tɛ́wa, búunnↄ lán bulawa, tɛ̃́ɛɛ lán kpà'iwa. Sↄ̃́piↄ mi dɛ lán nↄ̀ↄmusu miwa. Tɛ́ ń súɛlɛo ń ĩatɛ̃gbↄ̃o lɛ́ bↄ ń lɛ́u.§ 18 Ĩa mɛ̀n àaↄ̃ɛ beeↄ, tɛ́ ń súɛlɛo ń ĩatɛ̃gbↄ̃ pↄ́ lɛ́ bↄ ń lɛ́uo mɛ́ gbɛ̃nazĩna lɛɛ àaↄ̃deↄ dɛ̀dɛ. 19 Asa sↄ̃́piↄ iko kú ń lɛ́ guuɛ ń ń vlã́o lↄ. An vlã́ dɛ lán mlɛ̃wa, aa mi vĩ aaì ĩadaò gbɛ̃́ↄwa.

20 Gbɛ̃́ kĩni pↄ́ aai gaga ĩa bee musuoↄ, aai nↄ̀sɛlilɛ aa pↄ́ pↄ́ aa kɛ̀ yã́ tòo. Aa gì lɛ́ kúlɛ tã́aↄnɛ ń pↄ́ pↄ́ aa kɛ̀ ń vuao ń ã́nusuo ń mↄgotɛ̃o ń gbɛo ń líoↄnɛ. Pↄ́piↄ lí gu'eo, aali yãmao, aali táa'o sↄ̃o.* 21 Aai nↄ̀sɛlilɛ aa ń gbɛ̃dɛa ge an gbɛ̃kↄↄlɛkɛa ge an gbãsĩkɛa ge an kpã́i'oa tòo.

10

Malaika ń taala nɛ́nao

1 Ɔ̃ ma malaika gbãade pãle è à bↄ̀ luabɛ, àlɛ pila. A luabɛpuana daa, nàali liaa aà mii. Aà oa dɛ lán ĩatɛ̃wa, aà gbá dɛ lán zàmikulu tɛ́wa. 2 A taala nɛ́na kũa pooa. À ↄplaa gbá pɛ̀lɛ ísiaa, à ↄzɛɛ gbá pɛ̀lɛ tↄↄlɛ. 3 À wii gbãa lɛ̀ lán nↄ̀ↄmusu pũnaawa. Kɛ́ à wiilɛ̀, louvĩa mɛ̀n soplaↄ yã'ò. 4 Kɛ́ louvĩa mɛ̀n soplapiↄ yã'ò, má ye mà kɛ̃ lá guu, ↄ̃ ma lↄↄ mà à bↄ̀ luabɛ à mɛ̀: Ńyↄ̃ yã́ pↄ́ louvĩa mɛ̀n soplapiↄ ò kũa asii guu, ńsu kɛ̃o. 5 Malaika pↄ́ má è zɛa ísia ń tↄↄlɛowapi a ↄplaa sɛ dↄ̀ musu,* 6 ↄ̃ a ò ń Lua pↄ́ kú gↄↄpii à musu ń tↄↄlɛo ń ísiao kɛ̀ ń pↄ́ pↄ́ kú ń guuↄ píi tↄ́o† à mɛ̀: A gɛ̃gɛ̃ lↄo. 7 Malaika soplade kã̀aepɛzĩ tó àlɛ mↄ́ pɛ́i, Lua pↄeã pↄ́ ulɛa a kɛ sa, lá à a baokpà a zↄ̀blena ãnabiↄnɛwa.‡

8 Ɔ̃ ma lↄↄ pↄ́ má mà à bↄ̀ luabɛpi mà lↄ à mɛ̀: Gɛ ǹ lá nɛ́na pooa pↄ́ na malaika pↄ́ zɛa ísia ń tↄↄlɛowa ↄzĩpi sí. 9 Ɔ̃ ma gɛ malaikapi kĩ́i, má òɛ̀ aà lá nɛ́napi kpaa, ↄ̃ a òmɛɛ: Si ǹ só. Aↄ na n lɛ́u lán zↄ́wa, iↄ ĩ́i n nↄ̀sɛu. 10 Ɔ̃ ma lá nɛ́napi sì malaikapi ↄzĩ, má sò. A na ma lɛ́u lán zↄ́wa. Kɛ́ má mↄ̀, à ĩ́ikũ̀ ma nↄ̀sɛu.§ 11 Ɔ̃ wa òmɛɛ: Dↄaa ǹ ãnabikɛkɛ lↄ maamaa buiↄ ń bùsu gbɛ̃́ↄ ń buiyãↄ ń kíaↄ yã́ musu.

11

Seelade gbɛ̃ↄn plaↄ

1 Ɔ̃ wà fee kpàa pↄyↄ̃bↄ ũ, wa òmɛɛ: Fɛlɛ Lua kpɛ́ yↄ̃ ń aà gbagbakĩio,* ní lousisina pↄ́ kú weↄ nao. 2 Ǹ a ua tó, ńsu yↄ̃o, asa wa kpà luayãdansaiↄwaɛ. Aa ↄ̃zↄ̃ Lua wɛ̃́lɛwa e mↄ bla ń plao.† 3 Má a seelade gbɛ̃ↄn plaↄ gba zɛ́ aa ãnabikɛkɛ gↄↄ ↄ̀aa soolo ń bàaↄ̃opi (1.260) guu zwã̀nkasaↄ dadaa. 4 Gbɛ̃́piↄ mɛ́ kuli mɛ̀n plaↄ ń dau mɛ̀n pla pↄ́ zɛa dṹnia Dii aɛↄ ũ.‡ 5 Tó gbɛ̃́ lɛ́ wɛɛlɛ ĩadamá, tɛ́ a bↄ ń lɛ́u à kṹ ń ibɛɛpiↄwa. Tó gbɛ̃́ su lɛ́ wɛɛlɛ ĩadamá, màa ade a ga. 6 Aa luabɛ zɛtaa iko vĩ,§ kɛ́ lou su ma gↄↄ pↄ́ aalɛ ãnabikɛkɛo yã́i. Aa í lilɛa au ũ iko vĩ lↄ.* Aa kìsia bui píi kpá dṹniazi gↄↄ pↄ́ aa yeiwa.

7 Tó aa ń seeladekɛ kɛ̀ aa làa, wài pↄ́ a bↄ gbã́o zòolo guu† a zĩkańnↄ, i zĩblemá à ń dɛdɛ.‡ 8 An gɛ aↄ kálɛa mɛɛwia zↄ̃ↄ pↄ́ wà ń Dii pàuliwa zɛa guu. Yáasi guu wì mɛ mɛɛwiapiɛ Sↄdↄũ§ ge Egipi. 9 Gbɛ̃́ↄ ń buiↄ ń buiyã'onaↄ ń bùsu gbɛ̃́ↄ aa ń gɛↄ gwagwa e gↄↄ àaↄ̃ ń kĩnio, aa we wà ń vĩo. 10 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku tↄↄlɛↄ pↄnakɛ, aai dikpɛkɛ, aai gbadakↄ̃ɛ, kɛ́ ãnabi gbɛ̃ↄn pla pↄ́ wãwã kpàńzipiↄ gàga yã́i. 11 Gↄↄ àaↄ̃ ń kĩniopi gbɛa Lua tò ĩ́an wɛ̃nide gɛ̃̀ńgu, ↄ̃ aa fɛ̀lɛ zɛ̀.* Vĩa zↄ̃ↄ gbɛ̃́ pↄ́ ń éↄ kũ̀. 12 Ɔ̃ ãnabipiↄ lↄↄ gbãa mà à bↄ̀ luabɛ, a ònɛ́: À fɛlɛ mↄ́ la. Ɔ̃ aa fɛ̀lɛ tà musu luabɛpuana guu gↄↄ pↄ́ an ibɛɛↄ wɛ́ fĩ̀má.† 13 Zĩbeezĩ tↄↄlɛ lùalua pãsĩpãsĩ, mɛɛwiapi lɛɛ kwide kwɛ̀, ↄ̃ gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ sopla (7.000) gàga tↄↄlɛlualuaapi guu. Vĩa gbɛ̃́ kĩniↄ kũ̀, ↄ̃ aa Lua Musude tↄbↄ̀. 14 Wɛ̃na plaade gɛ̃̀, a àaↄ̃de lɛ́ ká sa.

Kã̀ae soplade pɛa

15 Malaika soplade a kã̀ae pɛ̀. Lↄↄ gbãaↄ bↄ̀ luabɛ wà mɛ̀: Dṹnia kpala gↄ̃̀ wá Dii ń kía pↄ́ a kpào pↄ́ ũ, aↄ kible gↄↄpii.‡ 16 Gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn baasↄo mɛ̀ndosai pↄ́ zↄ̃lɛzↄ̃lɛa ń báawa Lua aɛpiↄ ń mi pɛ̀lɛpɛlɛ tↄↄlɛ aa kùlɛɛ̀ 17 aa mɛ̀:

Dii Lua Gbãapiide,

ń kú yãa mɛ́ ń kú tia,

wa n sáaukɛ̀,

asa n bↄ ń n gbãa zↄ̃ↄoɛ,

ↄ̃ n gbasa n na kibleawa.

18 Bùsu píi gbɛ̃́ↄ za fɛ̃̀,

ↄ̃ n pↄkũmabↄ̀bↄmá.§

N yã́kpalɛkɛa ń gyaadeↄ gↄↄ kà.

Ńyↄ̃ fĩabo n zↄ̀blena ãnabiↄnɛ

ń n gbɛ̃́ pↄ́ aalɛ vĩakɛnɛↄ,*

nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ,

ní dṹniadɛnaↄ dɛdɛ.

19 Ɔ̃ wà Lua kpɛ́ pↄ́ kú musu wɛ̃̀, ↄ̃ ma Luabaakuańnↄ kpagolo è. Lou lɛ́ pílɛ, àlɛ vĩ, àlɛ pũna. Tↄↄlɛ lùalua, lougbɛ pãsĩ kwɛ̀.

12

Nↄɛ ń kwãsao

1 Ɔ̃ ma seela zↄ̃ↄ è luabɛ. Nↄɛe ĩatɛ̃ yea zwãa ũ, mↄvua ku aà gbá zíɛ, a saana mɛ̀n kuɛplaↄ kpaa kía fala ũ.* 2 A nↄsia, ↄ̃ nↄwãwã mↄ̀wà, àlɛ nɛ'iwãwã wii lɛ́. 3 Ɔ̃ ma seela pãle è luabɛ. Kwãsa tɛ̃a zóizoi kú we, a mi sopla, a kↄ́ba kwi.† A kíafua mɛ̀n sopla kpákpaa. 4 À saana lɛɛ àaↄ̃de wòlo luabɛ ń a vlã́o a kwɛ̀ tↄↄlɛ,‡ ↄ̃ à mↄ̀ zɛ̀ nↄɛ pↄ́ ye nɛ'ipi aɛ, kɛ́ à e nɛ́ pↄ́ a ipi so yã́i. 5 Ɔ̃ nↄɛpi nɛgↄ̃ɛ pↄ́ a kible bui píiwa ń mↄ̀ gopanao ì.§ Ɔ̃ wà nɛ́pi sɛ̀ tàò Lua ń a kpalabaao kĩ́i. 6 Nↄɛpi bàalɛ̀ tà sɛ̃u, gu pↄ́ Lua kɛ̀kɛɛ̀ wà aà gwau gↄↄ ↄ̀aa soolo ń bàaↄ̃opi (1.260) guu.

7 Ɔ̃ zĩ fɛ̀lɛ luabɛ, Misɛli* ń a malaikaↄ zĩkà ń kwã́pio, mɛ́ kwã́ ń a malaikaↄ zĩkàńnↄ. 8 Ɔ̃ an gbãa kɛ̃̀sã, aai zↄ̃lɛkĩi e luabɛ lↄo. 9 Wà kwãsapi ya bↄ̀. Ɔ̃mɛ mlɛ̃̀ zi† pↄ́ wì mɛ Ibiisi ge Setãu, dṹnia bṹu sã̀sãna ũ. Wà aà bↄ zù tↄↄlɛ‡ ń a ìwaↄ sãnu. 10 Ɔ̃ ma lↄↄ gbãa mà luabɛ à mɛ̀: Wá Lua zĩblè sa, aà gbãa ń aà kpalao bↄ̀ gupuau, à iko kpà kía pↄ́ á kpàwa. Asa wà gbɛ̃yaana pↄ́ ìↄ wá gbɛ̃́ↄ yaa wá Luaɛ fãanɛ ń gwãasĩnao ya bↄ̀.§ 11 Wá gbɛ̃́ↄ zĩblèwà ń Sã au gbãao ń ń seeladekɛyão. Aa gì ń wɛ̃nii e aa gɛ̀ gàò. 12 A yã́i tò á gbɛ̃́ pↄ́ á kú luabɛↄ, à pↄnakɛ. Waiyoo tↄↄlɛ ń ísiao, asa Ibiisi pìlawá ń pↄkũma zↄ̃ↄoɛ, kɛ́ a dↄ̃ gↄↄ pↄ́ gↄ̃̀ɛ bílao yã́i.

13 Kɛ́ kwã́ è wà a zu tↄↄlɛ, ↄ̃ à pɛ̀lɛ nↄɛ pↄ́ nɛgↄ̃ɛ ìpizi. 14 Ɔ̃ wà kúu zↄ̃ↄ gã̀sĩa kpà nↄɛpiwa mɛ̀n pla, aà vuaò, i zãkũ ń mlɛ̃pio, à ta gu pↄ́ wa kɛ̀kɛɛu sɛ̃u, kɛ́ wà aà gwau wɛ̃̀ àaↄ̃ ń kĩniopi guu.* 15 Mlɛ̃pi í pìsi nↄɛpi kpɛ lán swawa, kɛ́ ísↄ̃ e aà sɛ́, 16 ↄ̃ tↄↄlɛ nↄɛpi mìsi, à a lɛ́ wɛ̃̀ à í pↄ́ bↄ̀ kwã́ lɛ́upi mì. 17 Ɔ̃ kwã́pi pↄ pà nↄɛpizi, à gɛ̀ zĩkai ń aà bui pↄ́ gↄ̃̀ↄ, gbɛ̃́ pↄ́ aa Lua yã́ kũa mɛ́ aaìↄ Yesu seeladekɛ kɛↄ. 18 A zɛa ísialɛ.

13

Wài mɛ̀n plaↄ

1 Ɔ̃ ma wài è, àlɛ bↄ ísiapi guu, aà kↄ́ba kwi, aà mi sopla. Kↄ́ba mɛ̀n kwipiↄ kíafuaↄ kpákpaa. Dↄ́ɛa ń Luao tↄ́ kɛ̃a aà mipiↄwa.* 2 Wài pↄ́ má èpi bↄ̀ lán gbɛaanawa. Aà ↄ pãsĩ maamaaɛ, mɛ́ aà lɛ́ dɛ nↄ̀ↄmusu lɛ́wa. Kwã́ a gbãa kpàwà ń a kpalao ń a iko zↄ̃ↄo.† 3 Aà mipiↄ do dɛ lá wà a kaikɛ̀ dɛadɛa a bↄ làawa. Aà yã́ bↄ̀ dṹnia gbɛ̃́pii saɛ, ↄ̃ aa tɛ̀aàzi. 4 Ɔ̃ aa kùlɛ kwã́piɛ, kɛ́ à a iko kpà wàipiwa yã́i. Aa kùlɛ wàipiɛ lↄ aa mɛ̀: Démɛ kà wàipiwai? Démɛ a fↄ̃ zĩkaaànↄi?

5 Wà walayã'olɛ dↄ̀ wàipiɛ aà Lua tↄbɛ̃ɛsiò, mɛ́ wà aà gbà zɛ́ aàↄ iko vĩ e mↄ bla ń plao. 6 Ɔ̃ à nà dↄ́ɛa ń Luaowa, à aà tↄbɛ̃ɛsì ń aà kúkĩio ń gbɛ̃́ pↄ́ kú weↄ. 7 Wà aà gbà zɛ́ aà zĩka ń Lua gbɛ̃́ↄ, i zĩblemá. Wà aà gbà zɛ́ lↄ aàↄ iko vĩ bui píiwa ń gbɛ̃́piio ń buiyãↄ píi ń bùsu píi gbɛ̃́ↄ.‡ 8 Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku tↄↄlɛↄ kúlɛ wàipiɛ ḿpii, mɛ́ i kɛ gbɛ̃́ pↄ́ an tↄ́ kú àizãna taalau§ e Lua àↄ gɛ́ dṹnia kálɛi bàasio. Taala piá Sã pↄ́ wa dɛ̀ pↄ́ɛ. 9 Gbɛ̃́ pↄ́ nↄ̀sɛ vĩ, aà yã́ɛ bee ma.

10 Gbɛ̃́ pↄ́ Lua dìlɛ wà kũ zĩ̀zↄ ũ,

wa kũ zĩ̀zↄ ũɛ.

Gbɛ̃́ pↄ́ Lua dìlɛ wà dɛ ń fɛ̃ndao,

fɛ̃nda wa dɛò.*

Bee lɛ́ lɛda Lua gbɛ̃́ↄwa aaↄ mɛna vĩ, aaↄ aà náai vĩ.

11 Ɔ̃ ma wài pãle è, àlɛ bↄ tↄↄlɛu. Aà kↄ́ba vĩ mɛ̀n pla lán sãwa, ãma à yã'ò lán kwãsawaɛ.† 12 À wài sɛ̃́ia iko píi kɛ̀ aà wáa. A tò tↄↄlɛ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa kuwàↄ kùlɛ wài sɛ̃́ia pↄ́ wà aà kaikɛ̀ dɛadɛa a bↄ làaɛ. 13 À dabudabu zↄ̃ↄↄ kɛ̀, baa se a tò tɛ́ bↄ̀ luabɛ à lɛ̀lɛ tↄↄlɛ gbɛ̃nazĩnaↄ wáa. 14 À gbɛ̃́ pↄ́ aa ku tↄↄlɛↄ sã̀sã ń dabudabu pↄ́ wà aà gbà zɛ́ a kɛ̀ wài sɛ̃́ia wáaↄ. A ònɛ́ aa wài pↄ́ wà aà kaikɛ̀ ń fɛ̃ndao à gi ku taa kɛ. 15 Ɔ̃ wà wài plaadepi gbà zɛ́ à wɛ̃ni kpa wài taapiwa, ↄ̃ wài taapi fↄ̃̀ yã'ò a tò wà gbɛ̃́ pↄ́ gì kúlɛiɛↄ dɛ̀dɛ. 16 A tò wà seelakɛ̀ gbɛ̃́pii ↄplaawa ge an mi'aɛ, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ, ↄdeↄ ń taasideↄ, zↄↄ ń wɛ̃́ɛↄ, 17 kɛ́ gbɛ̃e su pↄ́ yíao ge à pↄ́ lúo, mɛ́ i kɛ a seela pↄ́ dɛ wàipi tↄ́ ũ ge aà tↄ́ nimɛloo vĩ bàasio. 18 Ɔ̃nↄyãn kɛ. Gbɛ̃́ pↄ́ wɛzɛ̃ vĩ, aà wàipi nimɛloo polo, asa gbɛ̃nazĩna tↄ́ nimɛlooɛ. Aà nimɛlooá ↄ̀aa àaↄ̃ ń bàaↄ̃ ń soolooɛ (666).

14

Sã ń gbɛ̃́ pↄ́ à ń bóↄ

1 Ɔ̃ ma Sã è zɛa Siↄna gbɛ̀sĩsĩwa. Gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basopla ń síiↄ̃o (144.000) kuaànↄ. Aà tↄ́ ń aà Mae tↄ́o kɛ̃a ń mi'aɛwa.* 2 Ma kↄ̃fĩ mà à bↄ̀ luabɛ. A kĩ́i dↄ lán izↄ̃ↄsukaawa, lán louvĩa gbãawa. Kↄ̃fĩ pↄ́ má màpi dɛ lán mↄↄnlɛnaↄ mↄↄna ↄ́wa. 3 Gbɛ̃ↄn ↄ̀aasↄsↄo lɛɛ basopla ń síiↄ̃opiↄ (144.000) lɛ́ lɛ̀ dafu sí kpalabaa ń pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃ↄ ń gbɛ̃zↄ̃ↄↄ aɛ. Gbɛ̃e i fↄ̃ lɛpi dàdao, sema gbɛ̃́ pↄ́ wà ń bó dṹnia guupiↄ bàasio. 4 Aamɛ aa gbɛ̃́ pↄ́ aai gbãsĩkɛ ń nↄɛooↄ ũ, aa lɛ́soɛ. Aaìↄ tɛ Sãzi gu pↄ́ àlɛ gɛ́u píi. Gbɛ̃́ↄ guu ampiↄ ↄ̃ wà ń bó Luaɛ ń São pↄ́ káau pↄ́ wa kpàwàↄ ũ. 5 Wi ma zii aa ɛɛtòo, aa tàae vĩo.†

Yã́kpalɛkɛgↄↄ baokpaa

6 Ɔ̃ ma malaika pãle è, àlɛ vua musumusu. A baona pↄ́ kú gↄↄpii kũa à kpa gbɛ̃́ pↄ́ aa ku tↄↄlɛↄnɛ, bùsu gbɛ̃́pii, bui píi, buiyã'ona píi ń gbɛ̃́piio. 7 A ò gbã́ugbãu: À vĩakɛ Luaɛ à aà tↄbↄ, asa aà yã́kpalɛkɛa ń gbɛ̃́ↄ gↄↄ kàɛ. À kúlɛ Lua pↄ́ musu ń tↄↄlɛo ń ísiao ń nibↄnaↄ kɛ̀piɛ.

8 Malaika plaade tɛ aà kpɛ à mɛ̀: Babɛli gà! Mɛɛwia zↄ̃ↄpi gà!‡ A tò bui píi a vɛ̃ɛ gbãa pↄ́ dɛ a káaluakaa ũ mì.

9 Malaika àaↄ̃de tɛ́ ń kpɛ, a ò gbã́ugbãu à mɛ̀: Tó gbɛ̃́ kùlɛ wàiɛ ń aà taao, mɛ́ à aà seela kɛ̀ a mi'aɛ ge a ↄwa, 10 ↄ̃mɛ a Lua pↄkũma vɛ̃ɛ pↄ́ wa kà a pↄfɛ̃ imibↄu atɛ̃ɛ mi, i wãwãkɛ tɛ́ ń ĩatɛ̃gbↄ̃o§ guu Lua malaikaↄ ń São aɛ. 11 An ĩadama súɛlɛ aↄ bↄ gↄↄpiiɛ.* Gbɛ̃́ pↄ́ kùlɛ wàipiɛ ń aà taao aa aà tↄ́ seela kɛ̀ↄ ĩ́ampaa vĩo fãanɛ ń gwãasĩnao. 12 Bee lɛ́ lɛda Lua gbɛ̃́ pↄ́ aa yã́ pↄ́ a dìlɛↄ kũa mɛ́ aa Yesu náai vĩↄwa aaↄ mɛna vĩ.

13 Ɔ̃ ma lↄↄ mà à bↄ̀ luabɛ à mɛ̀: Kɛ́ bee kɛ̃́. Báaadeↄ gbɛ̃́ pↄ́ aa ga naa Diiwa guu za tiaↄ. Lua Nisĩna mɛ̀: Ao! Aa kã́mabo ń ń zĩo, asa an maakɛa gbɛ tɛ́ńzi.

Tↄↄlɛ pↄ́ↄ kɛkɛa

14 Ɔ̃ ma luabɛpuana è, pↄe zↄ̃lɛwà à bↄ̀ lán gbɛ̃nazĩnawa.† A vua fùa kpaa, a kↄma lɛna kũa. 15 Ɔ̃ malaika pãle bↄ̀ Lua kpɛ́u à lɛ́ gbãa zù gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa luabɛpuanawazi à mɛ̀: Kↄma ká pↄ́i ǹ kɛ̃́, asa tↄↄlɛ pↄ́ↄ mà à kà kɛkɛaɛ.‡ 16 Ɔ̃ gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa luabɛpuanawa a kↄma màlɛ tↄↄlɛ, à tↄↄlɛ pↄ́ↄ kɛ̀kɛ.

17 Malaika pãle bↄ̀ musu Lua kpɛ́u, a kↄma lɛna kũa lↄ. 18 Ɔ̃ malaika pãle pↄ́ tɛ́ iko vĩ bↄ̀ sa'okĩi. À lɛ́ gbãa zù gbɛ̃́ pↄ́ kↄma lɛna kũapizi à mɛ̀: Ǹ n kↄma lɛna ka tↄↄlɛ vɛ̃ɛ kↄ́ↄi ǹ zↄ̃, asa a bɛ màɛ. 19 Ɔ̃ malaikapi a kↄma màlɛ tↄↄlɛ, à tↄↄlɛ vɛ̃ɛ kↄ́ zↄ̃̀zↄ̃ a kà vɛ̃ɛfɛ̃kĩi zↄ̃ↄ pↄ́ dɛ Lua pↄkũmabↄbↄbↄ ũ guu. 20 Wà ↄ̃zↄ̃̀ vɛ̃ɛ kↄ́piↄwa§ wɛ̃́nkpɛ, ↄ̃ au bↄ̀lɛ vɛ̃ɛfɛ̃kĩi guu à dàgua e kiloo ↄ̀aa do ń basↄoo, a lɛsĩ kà sↄ̃́ ã̀asĩna lɛ́u.

15

Kìsia gbɛzã mɛ̀n soplaↄ kpaańzi

1 Ɔ̃ ma seela pãle è luabɛ, a zↄ̃ↄ, à bↄ̀ ma saɛ. Malaika gbɛ̃ↄn soplaↄ kìsia gbɛzã mɛ̀n soplaↄ kũa. Bee Lua a a pↄkũmabↄbↄama midɛò.

2 Ɔ̃ ma pↄe è lán ísiwa, a da lán díiwa yãalɛa ń tɛ́o. Ma gbɛ̃́ pↄ́ aa zĩblè wàiwa ń aà taao ń aà tↄ́ nimɛloooↄ è zɛa díi pↄ́ da lán ísiwapi saɛ, aa mↄↄna pↄ́ Lua kpàmáↄ kũa. 3 Aalɛ Lua zↄ̀blena Mↄizi lɛ* sí ń Sã pↄ́o aa mɛ̀:

Dii Lua Gbãapiide,

n yãkɛaↄ zↄ̃ↄ, aa bↄ̀ wá saɛ.

Bui píi Kía,

ni yãkɛ a zɛ́wa ń sĩanao.

4 Dii, démɛ n vĩa vĩo ni?

Démɛ a gí n tↄbↄii?

Asa ndo n kua mɛ́ adoa.

Bui píi a mↄ kúlɛnɛ,†

asa n maakɛaↄ bↄ̀ gupuau.

5 Bee gbɛa ma Lua kpɛ́ è wɛ̃a musu, zwã̀akpɛ pↄ́ aà ikoyã kúu ũ.‡ 6 Ɔ̃ malaika gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ kìsia mɛ̀n sopla kũaↄ bↄ̀lɛ kpɛ́piu. Aa bàabaa pua táitai tɛkɛa dadaa, vua asana dↄdↄa ń kùawa. 7 Ɔ̃ pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃ↄ do vua tùu kpà malaika gbɛ̃ↄn soplapiↄwa ń miwa. Lua pↄ́ ìↄ bɛ̃́ɛ gↄↄpii pↄkũma ká ń pai. 8 Lua gawi ń a gbãao súɛlɛ kpɛ́pi pà.§ Gbɛ̃e a fↄ̃ gɛ̃uo e malaika gbɛ̃ↄn soplaↄ kìsia mɛ̀n soplapiↄ gɛ midɛò.

16

Lua pↄkũmabↄbↄa dṹniawa.

1 Ɔ̃ ma lↄↄ gbãa mà à bↄ̀ Lua kpɛ́u, a ò malaika gbɛ̃ↄn soplapiↄnɛ: À gɛ́ Lua pↄkũma pↄ́ kú tùu mɛ̀n soplaↄ guu ɛ́lɛi dṹniawa.

2 A sɛ̃́ia gɛ̀ a pↄ́ ɛ̀lɛ dṹniawa. Ɔ̃ sã́nɛ vãi pãsĩↄ* gbɛ̃́ pↄ́ wài seela vĩ aaì kúlɛ aà taaɛↄ lè.

3 A plaade a pↄ́ ɛ̀lɛ ísiawa. Ɔ̃ ísia í gↄ̃̀ lán gɛ̀ auwa, pↄ́ bɛ̃́ɛ pↄ́ kú a guuↄ gàga píi.

4 A àaↄ̃de a pↄ́ ɛ̀lɛ swaↄ ń nibↄnaↄwa, ↄ̃ an í lì au ũ.† 5 Ɔ̃ má mà malaika pↄ́ í iko vĩ mɛ̀:

Kuaadoade, n gbɛ̃́ pↄ́ ń kú yãa,

mɛ́ ń kú tia,

n yã́kpalɛkɛ̀ńnↄ a zɛ́waɛ.

6 Aa n gbɛ̃́ↄ ń n ãnabiↄ au bↄ̀lɛ,

ↄ̃ n aupi kpàmá aa mì.

À kↄ̃sìńnↄ màaɛ.

7 Ɔ̃ ma lↄↄ mà sa'okĩi à mɛ̀:

Ao, Dii Lua Gbãapiide,

n yã́kpalɛkɛ̀ńnↄ a zɛ́waɛ,

mɛ́ a sĩana vĩ.

8 A síiↄ̃de a pↄ́ ɛ̀lɛ ĩatɛ̃wa, a tò à gbɛ̃nazĩnaↄ tɛkũ̀. 9 A pusu gbãa ń lɛ́, ↄ̃ aa Lua pↄ́ kìsia beeↄ iko vĩ tↄbɛ̃ɛsì. Aai nↄ̀sɛlilɛ aa aà tↄbↄ̀o.

10 A sↄode a pↄ́ ɛ̀lɛ wài kpalabaawa, ↄ̃ gusia‡ dà aà kpalaa. Gbɛ̃́ↄ lɛ́ ń lɛ́ fĩ wãwã guu, 11 ↄ̃ aa Lua Musude tↄbɛ̃ɛsì an wãwã ń ń sã́nɛo yã́i. Aai nↄ̀sɛlilɛ aa mikɛ̃̀ ń yãkɛaↄwao.

12 A soolode a pↄ́ ɛ̀lɛ swa zↄ̃ↄ Uflatawa,§ ↄ̃ swapi í bà à zɛbↄ̀ gukpɛ kíaↄnɛ. 13 Ɔ̃ ma tã́aↄ è mɛ̀n àaↄ̃ lán blↄↄↄwa, aalɛ bↄ kwã́ ń wàio ń ãnabi ɛgɛnao lɛ́u. 14 Tã́a dabudabukɛnaↄnɛ. Aalɛ gɛ́ dṹnia bṹu kíaↄ kĩ́i, kɛ́ aa ń kãaa zĩkaa Lua Gbãapiide gↄↄ zↄ̃ↄ zĩ́ yã́i. 15 Ma! Má mↄ́ lán kpã́iwaɛ.* Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ lɛ́ itɛ̃kɛ mɛ́ a a pↄkasaↄ daa, kɛ́ asu bↄ bṹu wà aà puizi eo yã́i ũ.† 16 Ɔ̃ tã́apiↄ kíapiↄ kã̀aa gu pↄ́ wì mɛ ń Ɛbɛlu yã́o Aamagedↄ̃.

17 A soplade a pↄ́ ɛ̀lɛ ĩ́anawa. Ɔ̃ lↄↄ gbãa bↄ̀ kpalabaa kĩ́i Lua kpɛ́u à mɛ̀: A lɛ́ kà. 18 Lou lɛ́ pílɛ, àlɛ vĩ, àlɛ pũna. Tↄↄlɛ lùalua pãsĩpãsĩ. Zaa wà gbɛ̃nazĩna kàlɛ dṹnia guu, a taa i kɛo, a pãsĩ kɛ̀ zài. 19 Mɛɛwia zↄ̃ↄ kɛ̃̀aa lɛɛ àaↄ̃, mɛ́ bui píi mɛɛwiaↄ kwɛ̀. Mɛɛwia zↄ̃ↄ Babɛli yã́ dↄ̀ Luagu, ↄ̃ à a pↄkũma vɛ̃ɛ gbãa imibↄ kpàwà a mì.‡ 20 Ísia gũgũnaↄ gɛ̃̀zɛa píi, wi wɛsi gbɛ̀sĩsĩↄlɛ lↄo. 21 Lougbɛ zↄ̃ↄↄ bↄ̀ luabɛ, aa kà kiloo bla. Aa kwɛ̀ gbɛ̃nazĩnaↄla,§ ↄ̃ aa Lua tↄbɛ̃ɛsì lougbɛ kìsia yã́i, asa kìsiapi pãsĩ maamaaɛ.

17

Káalua pↄ́ di wài kpɛ

1 Malaika gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ tùu mɛ̀n sopla kũapiↄ do òmɛɛ: Mↄ mà yã́ pↄ́ a wi káalua zↄ̃ↄ pↄ́ zↄ̃lɛa swa zↄ̃ↄↄwa ↄlↄnɛ. 2 Dṹnia kíaↄ gbãsĩkɛ̀aànↄ, mɛ́ dṹnia gbɛ̃́ↄ vɛ̃ɛ pↄ́ dɛ aà káaluakaa ũ mì aa kã̀.* 3 Lua Nisĩna dɛdɛaapi guu malaikapi gɛ̀manↄ sɛ̃u. Ɔ̃ ma nↄɛe è di wài tɛ̃a kpɛ. Dↄ́ɛa ń Luao tↄ́ↄ fĩfĩwà, a mi sopla, a kↄ́ba kwi.† 4 Nↄɛpi zwã̀a tɛ̃a ń a gàaluladeo yea, a vua nↄamblebↄↄ daa ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ ń òsoↄ. A vua imibↄ kũa, bↄlↄↄ ń a káaluakaa gbãsĩↄ ka a pai. 5 Wà tↄ́ pↄ́ wa a asii dↄ̃o kɛ̃̀ aà mi'aɛwa wà mɛ̀: Mɛɛwia zↄ̃ↄ Babɛli, káaluaↄ ń dṹnia bↄlↄↄ da. 6 Má è nↄɛpi Lua gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ Yesu seeladekɛ yã́iↄ au mì à kã̀, àlɛ aà dɛ lán wɛ̃wa.

Kɛ́ ma aà è, yã́pi dìa. 7 Ɔ̃ malaikapi ma la à mɛ̀: Bↄ́yãi yã́pi dìmai? Má nↄɛpi asii onɛ ń wài pↄ́ aà sɛa, a mi sopla, a kↄ́ba kwipi asiio. 8 Wài pↄ́ ń èpi ku yãa mɛ́ a ku lↄo. A bↄ gbã́o zòolo guu‡ i mipɛ kaalɛwa. Gbɛ̃́ pↄ́ aa ku tↄↄlɛ an tↄ́ kú àizãna taalau za dṹnia daalɛgↄↄoↄ, tó aa wài pↄ́ kú yãa mɛ́ a ku lↄo mɛ́ a ɛa mↄpi è, a yã́ a dimá. 9 Làasoode pↄ́ ↄ̃nↄ vĩ yã́n kɛ. Mì mɛ̀n soplapiↄá sĩ̀sĩ mɛ̀n sopla pↄ́ nↄɛ zↄ̃lɛmáↄɛ. Kía gbɛ̃ↄn soplaↄnɛ lↄ. 10 An gbɛ̃ↄn sↄo lɛ̀lɛ, gbɛ̃do ku, gbɛ̃do kpɛ́. Tó à mↄ̀, a gɛ̃gɛ̃o. 11 Wài pↄ́ kú yãa mɛ́ a ku lↄo piá kía swaaↄ̃deɛ. Gbɛ̃ↄn soplapiↄ doɛ lↄ. Àlɛ mipɛ kaalɛwa. 12 Kↄ́ba mɛ̀n kwi pↄ́ ń èpiↄá kía gbɛ̃ↄn kwi§ pↄ́ aai kpalable yãaoↄnɛ. Aa kigↄↄsoplana ble ń wàio sãnu. 13 An gbɛ̃ↄn kwipiↄ píi lɛ́ doũɛ. Aa ń gbãa ń ń ikoo kpa wàipiwa. 14 Aa zĩka ń São, Sã i zĩblemá, asa diiↄ Diiɛ mɛ́ kíaↄ Kíaɛ. Aà gbɛ̃́ náaide pↄ́ à ń sisi à ń sɛ́ↄ kuaànↄ. 15 Ɔ̃ malaikapi òmɛɛ: Swa pↄ́ ń è káalua zↄ̃lɛmápiↄá buiↄ ń bílaↄ ń bùsu gbɛ̃́ↄ ń buiyã'onaↄnɛ. 16 Wài ń kↄ́ba mɛ̀n kwi pↄ́ ń èpiↄ za káalua pigu. Aa aà kɛ yáiyai, aai aà to puizi. Aa aà so aai tɛsↄ̃wà. 17 Asa Lua a pↄeã dànɛ́ ń sↄ̃u aa lɛdoũkɛɛ, aai ń kpala kpa wàipiwa e Lua yã́ gɛ paò. 18 Nↄɛ pↄ́ ń è piá mɛɛwia zↄ̃ↄ pↄ́ iko vĩ dṹnia kíaↄwaɛ.

18

Babɛli gaa

1 Bee gbɛa ma malaika pãle è à bↄ̀ luabɛ. A iko zↄ̃ↄ vĩ mɛ́ aà gawi dṹnia pù. 2 À wii gbãa lɛ̀ à mɛ̀: Babɛli gà, mɛɛwia zↄ̃ↄpi gà.* À gↄ̃̀ zeeↄ kúkĩi ũ, tã́a bui píi tòo ũ, bã pↄ́ wì ń tɛ̃bo wa ye ń gĩyãioↄ bɛ ũ.† 3 Asa bui píi aà vɛ̃ɛ gbãa pↄ́ dɛ aà káaluakaa ũ mìɛ.‡ Dṹnia kíaↄ gbãsĩkɛ̀aànↄ, mɛ́ dṹnia laatanaↄ kɛ̀ ↄdeↄ ũ aà lalasikɛa zↄ̃ↄ guu.

4 Ɔ̃ ma lↄↄ pãle mà à bↄ̀ luabɛ à mɛ̀:

À bↄlɛ a guu ma gbɛ̃́ↄ,

kɛ́ á ↄ su àↄ ku aà duuna guu,

yã́ pↄ́ wa yíawàↄ á leo yã́i.§

5 Asa aà duuna gbã̀ zↄ̃̀ luawaɛ,

mɛ́ aà vãikɛaↄ dↄ̀ Luagu.

6 À fĩaboɛ̀ yã́ pↄ́ a kɛ̀ɛ́wa,

à kɛɛ̀ aà yãkɛawa lɛɛ pla.

À pↄkũma í káuɛ̀ a imibↄu

dɛ pↄ́ pↄ́ a kàunɛ́la lɛɛ pla.

7 À wãwã ń wɛ̃nao kpaaàzi,

lá à tↄbↄ̀ kua lalasikɛa guu lɛ́u.

Asa ì o a sↄ̃ guu,

nↄɛ kían a ũ zↄ̃lɛa a báawaɛ,

gyaa gbɛ̃andon a ũo,

a wɛ̃nakɛ bauo.*

8 A yã́i tò kìsiaɛ beeↄ aà le gↄↄ do,

gagyã ń wɛ̃nao ń nↄanao.

Tɛ́ mɛ́ a kũwà,

asa Dii Lua aà yã́kpalɛkɛna gbãa.

9 Dṹnia kía pↄ́ aa gbãsĩkɛ̀aànↄ aa lalasikɛ̀aànↄↄ, tó aa a tɛ́kũa lu è, aa ↄ́ↄlↄ aa ńzĩa gbɛ̃gbɛ̃. 10 Aa zɛ kãaa vĩa guu wãwã pↄ́ wa kpài yã́i aa mɛ:

Waiyoo, waiyoo, mɛɛwia zↄ̃ↄ!

Mɛɛwia ikode Babɛli!

Yã́ mↄ̀ zↄ̃̀lɛma gↄↄ do gↄ̃̀ↄa!

11 Dṹnia laatanaↄ ↄ́ↄlↄ sↄ̃,† aa wɛ̃nakɛɛ̀, kɛ́ gbɛ̃e a ń laaɛ beeↄ lúmá lↄo yã́i: 12 Vua, ã́nusu, gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ, òsoↄ, zwã̀a ↄdeↄ, zwã̀a tɛ̃a ń a gàaluladeↄ, siliki, lí maa bui píi, pↄ́ pↄ́ wì kɛ ń wesa swaaↄ ń lí bɛɛɛdeo ń mↄgotɛ̃o ń mↄsio ń gbɛpuao píi, 13 dopↄↄ, nísi gĩnanaↄ, tulaletiↄ, zↄ̃go lí'ↄↄ, vɛ̃ɛ, nísi, pɛ̃ɛti, pↄ́wɛna, zuↄ, sãↄ, sↄ̃́ↄ ń a góↄ, zↄↄ ń gbɛ̃nazĩna wɛ̃niↄ. 14 Wa oɛ̀: Pↄ maa pↄ́ ni a nidɛↄ làama píi. N nama ń n gawio pìlima píi, wa e bau lↄo.

15 Laatana pↄ́ aa kɛ̀ ↄdeↄ ũ mɛɛwiapi sabaiↄ zɛ kãaa vĩa guu wãwã pↄ́ wa kpài yã́i. Aa ↄ́ↄlↄ aa wɛ̃nakɛ 16 aa mɛ:

Waiyoo, waiyoo mɛɛwia zↄ̃ↄ!

À bàabaa yè yãa

ń zwã̀a gàaluladeo ń a tɛ̃ao.

À vua nↄamblebↄↄ dà yãa

ń gbɛ̀ bɛɛɛdeↄ ń òsoↄ.

17 Aà àizɛɛ píi músikɛ̀ gↄↄ do gↄ̃̀ↄ.

Gó'ilɛna diiↄ ń tagɛnaↄ ń ígbɛ̃ↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aaì zĩkɛ ísiaaↄ zɛ kãaa ḿpii. 18 Tó aa mɛɛwiapi tɛ́kũa lu è, aa wiilɛ aa mɛ: Mɛɛwiae ku yãa, a zↄ̃ↄ kà mɛɛwiaɛ beewao. 19 Aa ↄ́ↄlↄ aa ńzĩa gbɛ̃gbɛ̃, aa wɛ̃nakɛ aa wiilɛ aa mɛ:

Waiyoo, waiyoo mɛɛwia zↄ̃ↄ!

Gbɛ̃́ pↄ́ aa gó'ilɛna vĩ ísiaaↄ píi

kɛ̀ ↄdeↄ ũ ń àizɛɛ pↄ́ pàlawào,‡

ↄ̃ à gↄ̃̀ bɛzia ũ gↄↄ do gↄ̃̀ↄ.

20 À pↄnakɛ a yã́ musu luabɛdeↄ ń Lua gbɛ̃́ↄ ń aà zĩnaↄ ń aà ãnabiↄ, asa Lua mɛ́ tↄsìwàɛ́.

21 Ɔ̃ malaika gbãade gbɛ pↄ́ kà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀nɛwa sɛ zù ísia guu à mɛ̀: Màa wa mɛɛwia zↄ̃ↄ Babɛli zu ń gbãao, wa mɛɛwiapi e bau lↄo.§

22 Wa mↄↄna ge gã̀a'ↄ ge kulɛ

ge kã̀ae'ↄ ma n guu bau lↄo.

Wa ↄzĩkɛnae e n guu bau lↄo.

Wa wísilↄgbɛ kↄ̃fĩ ma n guu bau lↄo.

23 Wa filia gupua e n guu bau lↄo.

Wa nↄsɛkↄ̃fĩ ma n guu bau lↄo.

N laatanaↄá dṹnia gbɛ̃́ gbiaↄnɛ yãa,

n pↄdà bui píiwa, n ń mi lìaa.

24 Wà ãnabiↄ ń Lua gbɛ̃́ↄ au è a guu

ń gbɛ̃́ pↄ́ wà ń dɛdɛ dṹnia guuↄ píi.*

19

Pↄnakɛa luabɛ

1 Bee gbɛa ma lↄↄ gbãa mà luabɛ lán dasi yã'owa à mɛ̀:

Àleluya! Wá Lua mɛ́ zĩblè!

Ɔ̃mɛ gawi ń gbãao vĩ,

2 asa ì yã́kpalɛkɛńnↄ a zɛ́wa ń sĩanaoɛ.

À yã́kpalɛkɛ̀ ń káalua zↄ̃ↄ pↄ́ dṹnia ↄ̃̀ↄkpà ń a káaluakaaopio.

À a zↄ̀blenaↄ dɛdɛa tↄsìwà.

3 Aa ò lↄ:

Àleluya!

A súɛlɛ aↄ dↄ gↄↄpiiɛ.*

4 Gbɛ̃zↄ̃ↄ gbɛ̃ↄn baasↄo mɛ̀ndosaiↄ ń pↄ́ bɛ̃́ɛ mɛ̀n síiↄ̃ↄ wùlɛwulɛ aa misìilɛ Luaɛ zↄ̃lɛa a báawa aa mɛ̀:

Ãmi! Àleluya!

5 Ɔ̃ ma lↄↄ mà báapi kĩ́i à mɛ̀:

À wá Lua táasilɛ

aà zↄ̀blenaↄ píi,

á gbɛ̃́ pↄ́ á aà vĩa vĩↄ,

nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ.†

6 Ɔ̃ ma lↄↄ mà lán dasi yã'owa, lán izↄ̃ↄsukaawa, lán louvĩa gbãawa à mɛ̀:

Àleluya!

Dii wá Lua Gbãapiide nà kibleawa.

7 Wà pↄnakɛ wà yáalↄ wà aà tↄbↄ,

asa Sã nↄsɛgↄↄ kà, aà nↄ sↄu mà.

8 Wà bàabaa pua táitai tɛkɛa kpàwà aà ye.

Bàabaa piá Lua gbɛ̃́ↄ maakɛaↄɛ.

9 Malaika òmɛɛ: Kɛ̃́. Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ wà ń sisi Sã nↄsɛblɛble guuↄ ũ.‡ A òmɛɛ lↄ: Lua yã́ sĩanan we. 10 Ma wulɛ aà gbázĩ mà misiilɛɛ̀, ↄ̃ a òmɛɛ: Bee tó. Kúlɛ Luaɛ. N zↄ̀blen deen ma ũ ń n gbɛ̃́ pↄ́ aaì Yesu seeladekɛ kɛↄ.§ Yesu seeladekɛkɛa mɛ́ ãnabikɛmi ũ.

Kilisi mↄa dia sↄ̃kaapua kpɛ

11 Ɔ̃ ma luabɛ è a wɛ̃a, ↄ̃ sↄ̃kaapua bↄ̀, gbɛ̃́ pↄ́ di a kpɛ tↄ́n Náaide Sĩande. Ì yã́kpalɛkɛńnↄ, ì zĩkańnↄ a zɛ́wa.* 12 Aà wɛ́ dɛ lán tɛ́vuawa, kíafua pↄ́ a kpaa dasi. Tↄ́e kɛ̃a aà mi'aɛwa, gbɛ̃e tↄ́pi yáasi dↄ̃o, aà bàasio. 13 A ula pↄ́ tã̀ ń auo daa.† Aà tↄ́n Lua Yã́.‡ 14 Luabɛ zĩgↄ̃ↄ tɛaàzi, aa di sↄ̃kaapuaↄ kpɛ, aa bàabaa pua táitai dadaa. 15 Fɛ̃nda lɛna lɛ́ bↄ aà lɛ́u à buiↄ lɛò, i kiblemá ń mↄ̀ gopanao,§ i ↄ̃zↄ̃ vɛ̃ɛbɛↄwa vɛ̃ɛfɛ̃kĩi guu Lua Gbãapiide pↄkũma pãsĩ ũ.* 16 Wà tↄ́ɛ bee kɛ̃̀ aà ulawa ń aà gbalao:

Kíaↄ Kía, diiↄ Dii.

17 Ɔ̃ ma malaikae è zɛa kpaa ĩatɛ̃i. À lɛ́ gbãa zù bã pↄ́ aalɛ vua musumusuↄzi píi à mɛ̀: À mↄ kãaa à blɛ zↄ̃ↄ pↄ́ Lua kɛ̀ɛ́ ble, 18 í kíaↄ gɛ só ń sosa gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń gbãadeↄ ń sↄ̃́ↄ ń ń dikpɛnaↄ ń gbɛ̃́piio, wɛ̃́ɛↄ ń zↄↄ, nɛ́fɛ̃nɛn gbɛ̃zↄ̃ↄ.† 19 Ɔ̃ ma wài è ń dṹnia kíaↄ ń ń zĩgↄ̃ↄ, aa kↄ̃ kã̀aa aa zĩka ń gbɛ̃́ pↄ́ di sↄ̃́ kpɛpio ń aà zĩgↄ̃ↄ. 20 Wà wàipi kũ̀ sãnu ń ãnabi ɛgɛna pↄ́ dabudabuↄ kɛ̀ aà aɛo. Dabudabupiↄ ↄ̃ à gbɛ̃́ pↄ́ aa wài seela vĩ aa kùlɛ a taaɛↄ sã̀sãò.‡ Wà ń zú tɛ́ ísida pↄ́ lɛ́ kṹ ń ĩatɛ̃gbↄ̃o guu bɛ̃́ɛ an pla ḿpii. 21 Gbɛ̃́ pↄ́ di sↄ̃́ kpɛ gbɛ̃́ kĩniↄ dɛ̀dɛ ń fɛ̃nda pↄ́ bↄ̀ a lɛ́uo,§ ↄ̃ bãↄ píi ń gɛ sòso aa kã̀.

20

Kilisi kiblea tↄↄlɛ wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄo

1 Ɔ̃ ma malaikae è à bↄ̀ luabɛ, a gbã́o zòolo kilinɛ kũa* ń mↄdaona gèeleo. 2 À kwã́ pↄ́ dɛ mlɛ̃̀ zi† ũ, wì mɛ Ibiisi ge Setãu kũ̀, ↄ̃ à mↄkàwà e wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄo. 3 Malaikapi aà zù gbã́o zòolopi guu, à zɛtàaàlɛ à kilidàu, kɛ́ asu buiↄ sã́são e wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄopi pa. Bee gbɛa wa aà gbaɛ yↄↄ.

4 Ɔ̃ ma kpalabaaↄ è ń gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛzↄ̃lɛwaↄ.‡ Wà ń gbá zɛ́ aa yã́kpalɛkɛ ń gbɛ̃́ↄ. Ma gbɛ̃́ pↄ́ wà ń mi zↄ̃̀ luayã'oa ń Yesu seeladekɛo yã́iↄ è. Aai kúlɛ wài ge aà taaɛo. Aai aà seela kɛ ń mi'aɛ ge ń ↄwao. Aa vù wà kpalablè ń Kilisio wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄo.§ 5 Gɛↄ vua sɛ̃́ian we. Gɛ̀ kĩniↄ i vuo e wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄopi gɛ̀ pàò. 6 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ an baa ku gɛↄ vua sɛ̃́ia guuↄ ũ, an kua adoa. Ga plaade iko vĩmáo. Aaↄ dɛ Lua ń Kilisio gbàgbanaↄ ũɛ, mɛ́ aaↄ kibleaànↄ e wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄo.

Setãu zua tɛ́u

7 Tó wɛ̃̀ ↄ̀aa sↄopi pà, wa Setãu bↄ gbaɛ, 8 i gɛ́ bui pↄ́ kú dṹnia gola síiↄ̃waↄ sã́sãi, Gↄgu ń Magↄguo, i ń kãaa zĩ musu. Aaↄ dasi lán ísialɛ ũfãawa.* 9 Aa lì dṹniaa, aa koezↄ̃̀ Lua gbɛ̃́ↄ bòoi ń wɛ̃́lɛ pↄ́ Lua yeio, ↄ̃ tɛ́ bↄ̀ luabɛ à kũ̀má. 10 Wa Ibiisi pↄ́ ń sãsã sɛ zù tɛ́ ísida pↄ́ lɛ́ kṹ ń ĩatɛ̃gbↄ̃o guu, gu pↄ́ wài ń ãnabi ɛgɛnao kuu. Aaↄ wãwãkɛ fãanɛ ń gwãasĩnao gↄↄpiiɛ.

Yã́kpalɛ gbɛzã

11 Ɔ̃ ma kpalabaa pua zↄ̃ↄ è ń gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛuo. Tↄↄlɛ ń musuo gusikɛ̀ aà aɛ, wi ń gbɛ e lↄo. 12 Ɔ̃ ma gbɛ̃zↄ̃ↄↄ ń nɛ́fɛ̃nɛnaↄ gyaadeↄ è zɛa báapi aɛ. Wà taalaↄ wɛ̃̀wɛ̃, ↄ̃ wà lá pãle wɛ̃̀ lↄ àizãna taala ũ. Wà yã́kpalɛkɛ̀ ń gyaadeↄ an yãkɛawa, lá a ku lápiↄ guuwa.† 13 Ísia gyaade pↄ́ kú a guuↄ kpà. Ga ń bɛdao gyaade pↄ́ kú a guuↄ kpà lↄ. Ɔ̃ wà yã́kpalɛkɛ̀ ń baadeo a yãkɛawa.‡ 14 Wà ga ń bɛdao zù tɛ́ ísida guu. Tɛ́ ísida piá ga plaadeɛ. 15 Gbɛ̃́ pↄ́ wi ń tↄ́ e àizãna taalauoↄ ↄ̃ wà ń zú tɛ́ ísidapiu.

21

Yelusalɛũ dafu

1 Ɔ̃ ma tↄↄlɛ dafu ń musu dafuo è,* asa tↄↄlɛ sɛ̃́ia ń musu sɛ̃́iao gɛ̃̀, mɛ́ ísia ku lↄo. 2 Ɔ̃ ma Lua wɛ̃́lɛ Yelusalɛũ dafu è à bↄ̀ musu Lua kĩ́i, àlɛ pila. Wa kɛ̀kɛ lán nↄɛ pↄ́ a zãkɛsↄu màwa.† 3 Ɔ̃ ma lↄↄ gbãa mà kpalabaa kĩ́i à mɛ̀: Lua zↄ̃̀lɛ ń gbɛ̃nazĩnaↄ sa, aↄ kúńnↄ, aaↄ dɛ aà gbɛ̃́ↄ ũ. Lua dee aↄ kúńnↄ ń Lua ũ.‡ 4 A ń wɛ́'i gogonɛ́ píi.§ Ga aↄ ku lↄo ge wɛ̃na ge ↄↄlↄ ge wãwã, asa yãziↄ gɛ̃̀.

5 Gbɛ̃́ pↄ́ zↄ̃lɛa báapiwa mɛ̀: Ma! Málɛ pↄ́pii kɛ dafu. Ɔ̃ a òmɛɛ: Kɛ̃́, asa yã́ beeↄ náai vĩ mɛ́ sĩanaɛ. 6 Ɔ̃ a òmɛɛ: Yã́ làa. Mámɛ má Alafa ń Omɛgao ũ, Dàalɛna ń Mìdɛnao ũ. Gbɛ̃́ pↄ́ imi lɛ́ dɛ, má aà gba nibↄna í wɛ̃nide.* 7 Gbɛ̃́ pↄ́ zĩblè gban we. Máↄ dɛ aà Lua ũ, iↄ dɛ ma nɛ́ ũ.† 8 Ãma vĩakɛnaↄ ń náaisaideↄ ń yãbɛ̃ɛkɛnaↄ ń gbɛ̃dɛnaↄ ń gbãsĩkɛnaↄ ń ɛsɛdeↄ ń tã́agbagbanaↄ ń mↄafilideↄ píi, an baa aↄ dɛ tɛ́ ísida pↄ́ lɛ́ kṹ ń ĩatɛ̃gbↄ̃o ũɛ. Ga plaaden we.

9 Malaika gbɛ̃ↄn sopla pↄ́ tùu mɛ̀n sopla kũa, kìsia gbɛzã mɛ̀n sopla ká ń paipiↄ gbɛ̃do mↄ òmɛɛ: Mↄ mà Sã nↄ dafu ↄlↄnɛ. 10 Lua Nisĩna dɛdɛaapi guu malaikapi ma sɛ gɛ̀manↄ gbɛ̀sĩsĩ zↄ̃ↄ lɛsĩ musu. À Lua wɛ̃́lɛ Yelusalɛũ ↄ̀lↄmɛɛ, à bↄ̀ musu Lua kĩ́i, àlɛ pila.‡ 11 A Lua gawi vĩ, a pípia lán gbɛ̀ bɛɛɛdewa, àlɛ tɛkɛ lán diamaawa. 12 A bĩ́i zↄ̃ↄ lɛsĩ vĩ. A bↄlɛ kuɛpla, malaika gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ zɛzɛu. Isaili bui kuɛplaↄ tↄ́ kɛ̃a bↄlɛpiↄwa. 13 Bↄlɛ mɛ̀n àaↄ̃ ku gukpɛ oi, àaↄ̃ gugbãntoo oi, àaↄ̃ gɛↄmidↄkĩi oi, àaↄ̃ bɛ'aɛ oi.§ 14 Wà bĩ́ipi dàalɛ gbɛ̀ mɛ̀n kuɛplaↄwa. Sã zĩna gbɛ̃ↄn kuɛplaↄ tↄ́ kɛ̃a gbɛpiↄwa.

15 Malaika pↄ́ lɛ́ yã'omɛɛ pↄyↄ̃bↄ pↄ́ wa pì ń vuao kũa, kɛ́ à wɛ̃́lɛpi yↄ̃ò ń a bↄlɛↄ ń a bĩ́io.* 16 Wɛ̃́lɛpi gola síiↄ̃ɛ, a gbã̀a ń a yàasao sáaɛ. Ɔ̃ à wɛ̃́lɛpi yↄ̃̀ ń pↄyↄ̃bↄpio. A gbã̀a kiloo ↄ̀aa kuɛplaɛ (2.400). A gbã̀a ń a yàasao ń a lɛsĩo píi sáaɛ. 17 À a bĩ́i yↄ̃̀ lↄ, a lɛsĩ gã̀sĩsuu basoplasↄo mɛ̀ndosaiɛ. Malaikapi yↄ̃̀ gbɛ̃nazĩna gã̀sĩsuu gbã̀a lɛ́uɛ. 18 Wà bĩ́ipi kɛ̀ ń diamaao, mɛ́ wɛ̃́lɛ piá vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛɛ íkɛa lán díiwa. 19 Wà gbɛ pↄ́ wà wɛ̃́lɛpi bĩ́i dàalɛò kɛ̀kɛ ń gbɛ̀ bɛɛɛde bui píio.† Wà gbɛ̀ sɛ̃́ia kɛ̀kɛ ń diamaao, a plaade ń safiio, a àaↄ̃de ń agatao, a síiↄ̃de ń ɛmɛlodio, 20 a sↄode ń onisio, a soolode ń saadↄanio, a soplade ń kisolitio, a swaaↄ̃de ń belilio, a kɛ̃okwide ń topazao, a kwide ń kisopazao, a kuɛdode ń tiikↄazio, a kuɛplade ń amɛtisio. 21 Bↄlɛ mɛ̀n kuɛplapiↄá òso mɛ̀n kuɛplaↄɛ. Wà ḿpii kɛ̀ ń òsoo mɛ̀ndodoɛ. Wɛ̃́lɛpi zɛaá vua tɛ̃ɛtɛ̃ɛɛ, wì gu'eu lán díiwa.

22 Mi Lua kpɛ́ e wɛ̃́lɛpi guuo, asa Dii Lua Gbãapiide ń São mɛ́ a kpɛ́pi ũ. 23 Wɛ̃́lɛpi bàa kú ń ĩatɛ̃ ń mↄvuao gupuaɛ̀oo. Lua gawi mɛ́ lɛ́ wɛ̃́lɛpi pu, mɛ́ Sã dɛ a filia ũ.‡ 24 Buiↄ táa'o a gupuai, mɛ́ dṹnia kíaↄ gɛ̃u ń ń àizɛɛↄ.§ 25 A bↄlɛↄ aaↄ taa fãanɛ bauo, mɛ́ gwãasĩna aↄ ku we sↄ̃o. 26 Wa gɛ̃u ń buiↄ àizɛɛↄ ń ń pↄ́ ↄdeↄ.* 27 Ãma pↄ́ gbãlɛae a gɛ̃uo† ge yãbɛ̃ɛkɛna ge mↄafilide, sema gbɛ̃́ pↄ́ Sã ń tↄ́ kɛ̃̀ àizãna taalauↄ bàasio.

22

1 Ɔ̃ malaikapi swa'i wɛ̃nide pↄ́ lɛ́ bↄ Lua ń São kpalabaa kĩ́i ↄ̀lↄmɛɛ,* àlɛ tɛkɛ lán díiwa. 2 Àlɛ bàalɛ wɛ̃́lɛpi zɛa guo. Lí wɛ̃nide† ku a baale ń a baalao, ì nɛ'i wɛ̃̀ do gɛ̃n kuɛplaɛ, mↄ ń mↄo gɛ̃n dodo. Lípi láↄá buiↄ gbã́gbãbↄɛ.‡ 3 Pↄ́ pↄ́ Lua lɛkɛ̀ɛ̀e aↄ ku lↄo.§ Lua ń São kpalabaa aↄ ku wɛ̃́lɛpi guu, mɛ́ aà zↄ̀blenaↄ zↄbleɛ̀. 4 Aa wɛsiaàlɛ, mɛ́ aà tↄ́ aↄ kú ń mi'aɛwa. 5 Gwãasĩna aↄ ku lↄo, gbɛ̃e baa aↄ kú ń filia ge ĩatɛ̃ gupuaoo, kɛ́ Dii Lua a gupunɛ́ yã́i.* Aaↄ kible e gↄↄpiiɛ.† 6 Ɔ̃ a òmɛɛ: Yã́ beeↄ náai vĩ mɛ́ sĩanaɛ. Dii Lua pↄ́ ì dↄaa ãnabiↄnɛ mɛ́ a malaika zĩ̀, kɛ́ a zↄ̀blenaↄ yã́ pↄ́ a mↄ tia dↄ̃.

Yesu a mↄ tia

7 Gwa, má mↄ́ tia. Báaaden gbɛ̃́ pↄ́ zia yã́ taalaɛ bee yã́ kũa ũ.

8 Ma Zãa mámɛ ma yã́ beeↄ mà mɛ́ má è. Kɛ́ má mà mɛ́ má è, ma wulɛ malaika pↄ́ yã́piↄ ↄ̀lↄmɛɛ gbázĩ mà kúlɛɛ̀. 9 Ɔ̃ a òmɛɛ: Bee tó. Kúlɛ Luaɛ. N zↄ̀blen deen ma ũ ń n gbɛ̃ ãnabiↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ aa láɛ bee yã́ kũaↄ. 10 Ɔ̃ a òmɛɛ: Ńsu pↄ́ kúlɛ zia yã́ pↄ́ kú lápiuwao, asa a gↄↄ kãikũ̀. 11 Gbɛ̃vãi wɛtã àↄ yãvãikɛ. Gbãsĩde wɛtã àↄ gbãsĩ. Gbɛ̃maa wɛtã àↄ yãmaakɛ. Kuaadoade wɛtã a kua àↄ adoa.‡

12 Gwa, má mↄ́ tia, máↄ asea kũa, mí fĩabo baadeɛ a yãkɛawa.§ 13 Alafa ń Omɛgaon ma ũ, Dↄaana ń Gↄ̃zãnao, Dàalɛna ń Mìdɛnao.* 14 Báaadeↄn gbɛ̃́ pↄ́ aa ń ulataopiↄ ũ. Aaↄ zɛvĩ wà gɛ̃ wɛ̃́lɛpi bↄlɛↄu, aai lí wɛ̃nide† bɛ ble. 15 Ãma gↄ̃ɛ blesanaↄ ń ɛsɛdeↄ ń gbãsĩkɛnaↄ ń gbɛ̃dɛnaↄ ń tã́agbagbanaↄ ń gbɛ̃́ pↄ́ ye mↄafiliyãkɛaiↄ aaↄ ku bàasiɛ.

16 Ma Yesu ma a malaika zĩ̀ aàↄ dɛ yã́piↄ seelade ũ ma gãlideↄnɛ. Mámɛ má Davidi Bui, aà kpala pↄ́ vlãpà Kía ũ,‡ Gudↄlɛia saan'ina ũ.§ 17 Lua Nisĩna ń Sã nↄ dafuo ì mɛ, mↄ́. Gbɛ̃́ pↄ́ bee mà sↄ̃, aà o, mↄ́. Gbɛ̃́ pↄ́ imi lɛ́ dɛ, aà mↄ́. Gbɛ̃́ pↄ́ ye í wɛ̃nidei, aà si gba ũ.*

18 Málɛ o gbɛ̃́ pↄ́ ãnabikɛlaɛ bee yãmàↄnɛ píi, tó gbɛ̃́ yãe kã̀fĩ a guu, Lua a kìsia pↄ́ a yã́ kú láɛ bee guuↄ kã́fĩ adeɛɛ. 19 Tó gbɛ̃́ yãe bↄ̀ taalaɛ bee guu, Lua a ade baa bↄ a wɛ̃́lɛ ń lí wɛ̃nide pↄ́ a yã́ kú láɛ bee guuo guuɛ.†

20 Gbɛ̃́ pↄ́ dɛ yã́piↄ seelade ũ mɛ̀: Sĩanaɛ, má mↄ́ tia.

Ãmi! Dii Yesu mↄ́!

21 Dii Yesu aàↄ gbɛ̃kɛ vĩ ń a gbɛ̃́ↄ píi.

* 1:4 Zia 4.5

† 1:5 Isa 55.4, Soũ 89.28

‡ 1:6 Bↄa 19.6, 1Piɛ 2.5

§ 1:7 Dan 7.13, Mat 24.30, 1Tɛs 4.17

* 1:7 Zkl 12.10, Zãa 19.34

† 1:8 Zia 22.13

‡ 1:15 Dan 7.9, 13, 10.5-6

§ 1:16 Ɛbɛ 4.12

* 1:17 Isa 44.6, 48.12

* 2:7 Daa 2.8-9, Zia 22.2

† 2:8 Zia 1.17

‡ 2:11 Zia 20.14, 21.8

§ 2:14 Nao 22.5-7, 25.1-3

* 2:17 Bↄa 16.14-15, 33-34, Zãa 6.48-50

† 2:17 Isa 62.2

‡ 2:20 1Kia 16.31, 2Kia 9.22

§ 2:23 Soũ 7.9, Zel 17.10

* 2:27 Soũ 2.8-9

† 2:28 Nao 24.17, Zia 22.16

* 3:3 Luk 12.39-40, 1Tɛs 5.2, 2Piɛ 3.10, Zia 16.15

† 3:5 Bↄa 32.32-33, Soũ 69.28, Zia 20.15

‡ 3:5 Mat 10.32

§ 3:7 Isa 22.22

* 3:9 Isa 49.23, 60.14

† 3:12 Isa 62.2, Zia 21.2

‡ 3:14 Zia 1.5

§ 3:19 Yaa 3.12, Ɛbɛ 12.6

* 4:3 Eze 1.26-28

† 4:5 Bↄa 19.16

‡ 4:5 Eze 1.13, Zkl 4.2

§ 4:6 Eze 1.22

* 4:7 Eze 1.5-10

† 4:8 Eze 1.18, 10.12

‡ 4:8 Isa 6.2-3

* 5:1 Isa 29.11, Eze 2.9-10

† 5:5 Daa 49.9

‡ 5:5 Isa 11.1, 10

§ 5:6 Isa 53.7

* 5:6 Zkl 4.10

† 5:8 Soũ 141.2

‡ 5:9 Soũ 33.3, 98.1, Isa 42.10

§ 5:10 Bↄa 19.6, 1Piɛ 2.5, Zia 1.6

* 5:11 Dan 7.10

* 6:5 Zkl 1.8-11, 6.1-8

† 6:8 Eze 14.21

‡ 6:12 Isa 13.10, Mat 24.29, Yoɛ 2.10, 3.4, 4.15

§ 6:14 Isa 34.4

* 6:14 Zia 16.20

† 6:15 Isa 2.19

‡ 6:16 Oze 10.8, Luk 23.30

§ 6:17 Yoɛ 2.11, Mal 3.2

* 7:1 Dan 7.2, Zkl 6.5

† 7:3 Eze 9.4-6

‡ 7:14 Dan 12.1, Mat 24.21

§ 7:17 Soũ 23.1-2

* 7:17 Isa 49.10

† 7:17 Isa 25.8

* 8:5 Bↄa 19.16, Zia 4.5, 11.19, 16.18

† 8:6 1Tɛs 4.16

‡ 8:7 Bↄa 9.23-24

§ 8:12 Bↄa 10.22, Isa 13.10, Yoɛ 2.10

* 9:1 Isa 14.12

† 9:2 Daa 19.28

‡ 9:3 Bↄa 10.13

§ 9:4 Zia 7.3

* 9:6 Yob 3.21

† 9:9 Yoɛ 1.6, 2.4-5

‡ 9:11 Apii bↄↄlɛ mɛ̀ gbɛ̃kaalɛna.

§ 9:17 Luk 17.29

* 9:20 Soũ 115.4-7, 135.15-17, Dan 5.23

* 10:5 Dan 12.7

† 10:6 Bↄa 20.11

‡ 10:7 Amↄ 3.7

§ 10:10 Eze 2.8-3.3

* 11:1 Eze 40.5, Zkl 2.5-6

† 11:2 Luk 21.24

‡ 11:4 Zkl 4.3, 11-14

§ 11:6 1Kia 17.1

* 11:6 Bↄa 7.17-19

† 11:7 Zia 17.8

‡ 11:7 Dan 7.7, 21, Zia 13.7

§ 11:8 Isa 1.9-10

* 11:11 Eze 37.10

† 11:12 2Kia 2.11

‡ 11:15 Bↄa 15.18, Dan 2.44, 7.14, 27

§ 11:18 Soũ 2.1, 5

* 11:18 Soũ 115.13

* 12:1 Daa 37.9

† 12:3 Dan 7.7

‡ 12:4 Dan 8.10

§ 12:5 Isa 66.7, Soũ 2.9

* 12:7 Dan 10.13, 21, 12.1, Yud 9

† 12:9 Daa 3.1

‡ 12:9 Luk 10.18

§ 12:10 Yob 1.9-11, Zkl 3.1

* 12:14 Dan 7.25, 12.7

* 13:1 Zia 17.3, 7-13

† 13:2 Dan 7.3-6

‡ 13:7 Dan 7.8, 25, 11.36

§ 13:8 Soũ 69.28

* 13:10 Zel 15.2

† 13:11 Mat 7.15

* 14:1 Eze 9.4, Zia 7.3-4

† 14:5 Sof 3.13

‡ 14:8 Isa 21.9, Zel 51.7-8, Zia 18.2

§ 14:10 Daa 19.24, Eze 38.22

* 14:11 Isa 34.10

† 14:14 Dan 7.13

‡ 14:15 Yoɛ 4.13

§ 14:20 Isa 63.1-6, Zia 19.15

* 15:3 Bↄa 15.1

† 15:4 Soũ 86.9

‡ 15:5 Bↄa 40.34

§ 15:8 1Kia 8.10-11, Isa 6.4

* 16:2 Bↄa 9.10

† 16:4 Bↄa 7.17-21

‡ 16:10 Bↄa 10.22

§ 16:12 Isa 11.15

* 16:15 Zia 3.3

† 16:15 Zia 3.18

‡ 16:19 Isa 51.17

§ 16:21 Bↄa 9.23, Zia 11.19

* 17:2 Zel 51.6-7, Zia 14.8

† 17:3 Zia 13.1

‡ 17:8 Dan 7.7, Zia 11.7

§ 17:12 Dan 7.24

* 18:2 Isa 21.9

† 18:2 Zia 14.8, Zel 50.39

‡ 18:3 Zel 51.7, Zia 17.2

§ 18:4 Zel 51.6

* 18:7 Isa 47.7-9

† 18:11 Eze 27.31

‡ 18:19 Eze 27.33

§ 18:21 Zel 51.63-64

* 18:24 Zel 51.49

* 19:3 Isa 34.10, Zia 14.11

† 19:5 Soũ 115.13

‡ 19:9 Mat 22.2

§ 19:10 Zia 22.8-9

* 19:11 Soũ 96.13

† 19:13 Isa 63.3

‡ 19:13 Zãa 1.1

§ 19:15 Soũ 2.9

* 19:15 Zia 14.19-20

† 19:18 Eze 39.17-20

‡ 19:20 Zia 13.1, 11-16

§ 19:21 2Tɛs 2.8

* 20:1 Zia 9.1

† 20:2 Daa 3.1, Zia 12.9

‡ 20:4 Dan 7.9, 22

§ 20:4 Dan 7.22

* 20:8 Eze 38.16

† 20:12 Dan 7.9-10

‡ 20:13 Mat 16.27

* 21:1 Isa 65.17, 66.22, 2Piɛ 3.13

† 21:2 Isa 52.1, 61.10

‡ 21:3 Lev 26.12, Eze 37.27

§ 21:4 Isa 25.8, 35.10, 65.19

* 21:6 Isa 55.1

† 21:7 2Sam 7.14, Soũ 89.27-28

‡ 21:10 Eze 40.2

§ 21:13 Eze 48.30-35

* 21:15 Eze 40.3

† 21:19 Isa 54.11-12

‡ 21:23 Isa 60.19-20

§ 21:24 Isa 60.3

* 21:26 Isa 60.11

† 21:27 Isa 52.1

* 22:1 Zkl 14.8

† 22:2 Daa 2.9

‡ 22:2 Eze 47.12

§ 22:3 Zkl 14.11, Daa 3.17

* 22:5 Isa 60.19

† 22:5 Dan 7.18

‡ 22:11 Dan 12.10

§ 22:12 Isa 40.10, 62.11

* 22:13 Isa 44.6, 48.12, Zia 1.8, 17

† 22:14 Daa 2.9, 3.22

‡ 22:16 Isa 11.1, 10, Zia 5.5

§ 22:16 Zia 2.28

* 22:17 Isa 55.1

† 22:19 Iko 4.2