^

Luda yã takada kↄ̃n Bokobaru yão

The New Testament and portions of the Old Testament in the Bokobaru language of Nigeria

copyright © 2005 SIM International
Language: Bokobaru
Translation by: SIM

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-09-22

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

c31548a1-5316-53c2-be42-674e0e4c5ae5

NAANA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

NAANA

Musa takada káaku

Adamu 1:1-5:32

Nuu 6:1-11:32

Ibraĩ 12:1-20:18

Isaaku 21:1-26:35

Yakubu 27:1-36:43

Yusufu 37:1-50:26

1

Anduna naana

1 À káaku Luda musu kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀. 2 Guu da pãmɛ à kɛkɛnaro, gusiaa bé à da ísiaala, ben Luda Ninii e yàa paa í pìla. 3 Ben Luda bè: Guu pu! Ben guu pù. 4 À è gupuraa pì maa, ben à gupuraa kɛ̃̀kↄ̃a kↄ̃n gusiaao. 5 À tↄ́ kpà gupuraanɛ fãantɛ̃, gusiaa sↄ̃ gwãavĩ. Guu sì guu dↄ̀, à gurↄ káakun gwe.

6 Ben Luda bè: Bàtuma gↄ̃ kú ínↄ dagura lɛ à í pìnↄ kɛ̃kↄ̃a. 7 Ben à bàtuma kɛ̀ lɛ, à í kɛ̀ kú bàtuma gĩzĩ kɛ̃̀kↄ̃a kↄ̃n í kɛ̀ kú à musuo. 8 Ben à tↄ́ kpà bàtuma pìnɛ ludambɛ. Guu sì guu dↄ̀, à gurↄ plaadeen gwe.

9 Ben Luda bè: Í kɛ̀ kú gĩzĩ kakↄ̃a gu dↄ̃nkↄ̃n, gukori bↄ. Ben à kɛ̀ lɛ. 10 À tↄ́ kpà gukori pìnɛ tↄↄtɛ, ben à tↄ́ kpà í kɛ̀ kàkↄ̃aanɛ ísiaa. Ben à è à kɛ̀ maa. 11 Ben Luda bè: Lánↄ bↄɛ tↄↄtɛ kↄ̃n sɛ̃̀ wɛ́ɛdeenↄ kↄ̃n lí nɛ́deenↄ, baade kↄ̃n a boriio. Ben à kɛ̀ lɛ, 12 lánↄ bↄ̀ɛ tↄↄtɛ kↄ̃n sɛ̃̀ wɛ́ɛdeenↄ kↄ̃n lí nɛ́deenↄ, baade kↄ̃n a boriio. Ben Ludaa è à kɛ̀ maa. 13 Guu sì guu dↄ̀, à gurↄ aagↄ̃deen gwe.

14 Ben Luda bè: Pↄ́ gupurinↄ gↄ̃ kú musu aↄ̃gↄ̃ fãantɛ̃ kɛ̃ɛkↄ̃a kↄ̃n gwãavĩo, aↄ̃gↄ̃ wɛ̃̀ sèedanↄ kↄ̃n gurↄↄnↄ kↄ̃n wɛ̃̀nↄ ↄdↄańnɛ. 15 Aↄ̃gↄ̃ dɛ pↄ́ gupurinↄ ũ musu lɛ wàgↄ̃ anduna puu. Ben à kɛ̀ lɛ. 16 À pↄ́ gupuri ìsinↄ kɛ̀ mɛ̀n plaa, à kɛ̀ gbãaa ègↄ̃ kí blee fãantɛ̃, à kɛ̀ busɛ ègↄ̃ kí blee gwãavĩ. À sↄsↄnɛnↄ kɛ̀ dↄ. 17 À ń pɛ́pɛ musu lɛ aↄ̃gↄ̃ anduna puu 18 aↄ̃gↄ̃ kí blee fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo, aↄ̃gↄ̃ gupura kɛ̃ɛkↄ̃a kↄ̃n gusiaao. Ben à è à kɛ̀ maa. 19 Guu sì guu dↄ̀, à gurↄ siigↄ̃deen gwe.

20 Ben Luda bè: Pↄ́ wɛ̃̀ndideenↄ í pa yɛ́lɛlɛ, bãanↄ dagula musu aↄ̃gↄ̃ vĩaa bàtumaa. 21 Ben à pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃è lili o í guunↄ kɛ̀ kↄ̃n kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ píngi, baade kↄ̃n a boriio. À bãanↄ kɛ̀ píngi dↄ, baade kↄ̃n a boriio. Ben à è à kɛ̀ maa. 22 À aubarika dàńgu à bè, aↄ̃gↄ̃ nɛ́ ii aↄ̃gↄ̃ kↄ̃ↄ, kpↄ̀nↄ ísiaa pa, bãanↄ kↄ̃ tↄↄtɛ. 23 Guu sì guu dↄ̀, à gurↄ sↄↄrodeen gwe.

24 Ben Luda bè: Pↄ́ wɛ̃̀ndideenↄ bↄɛ tↄↄtɛa, pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ, baade kↄ̃n a boriio. Ben à kɛ̀ lɛ. 25 Luda nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ kɛ̀ baade kↄ̃n a boriio. À pↄ́kãdeenↄ kɛ̀ baade kↄ̃n a boriio. À pↄ́taa'onkusɛanↄ kɛ̀ baade kↄ̃n a boriio. Ben à è à kɛ̀ maa.

26 Ben Luda bè: Wà gbɛ̃ntee kɛ wa taka ũ, aↄ̃gↄ̃ dɛ wa bà, aↄ̃gↄ̃ kí blee kpↄ̀nↄa kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ píngi. 27 Ben Luda gbɛ̃ntee kɛ̀ a zĩnda taka ũ. À zĩnda takan à ń kɛ́ à ũ. À ń kɛ́ gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n nↄgbɛ̃o. 28 À aubarika dàńgu à bèńnɛ: Àgↄ̃ nɛ́ ii àgↄ̃ kↄ̃ↄ à anduna pa àgↄ̃ gbãaa bleea. Àgↄ̃ kí blee kpↄ̀nↄa kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃è táa o tↄↄtɛanↄ píngi. 29 Ben Luda bè: Ma pↄ́ wɛ́ɛdee kɛ̀ kú tↄↄtɛanↄ kpàawa a pↄ́blee ũ píngi kↄ̃n lí nɛ́deenↄ píngi. 30 Ma sɛ̃̀nↄ kↄ̃n lánↄ kpà pↄ́ wɛ̃̀ndideenↄa píngi ń pↄ́blee ũ, nↄ̀bↄnↄ kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ píngi. Ben à kɛ̀ lɛ. 31 Luda pↄ́ kɛ̀ à kɛ̀nↄ è píngi, à kɛ̀ maa wásawasa. Guu sì guu dↄ̀, à gurↄ swɛɛdodeen gwe.

2

1 Lɛn Luda musu kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀ lɛ kↄ̃n ń pↄ́nↄ píngi. 2 Ai à gurↄ swɛɛplaadee zĩ gↄ̃ ká, à zĩi kɛ̀ èe kɛɛ pì yã̀a. À gurↄ swɛɛplaadee pìn à kámma bò kↄ̃n zĩi kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi. 3 Ben à aubarika dà gurↄ swɛɛplaadee pìn à dìɛ a pↄ́ ũ, kɛ̀ zĩ beeen à kámma bò kↄ̃n zĩi kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi yãnzi.

Ɛdɛni swadako

4 Musu kↄ̃n tↄↄtɛo naana yãn yɛ̀. Gurↄↄ kɛ̀ Dii Luda tↄↄtɛ kↄ̃n musuo kɛ̀, 5 bura pↄ́kee e bↄɛ tↄↄtɛa kↄ̀ro, baa sɛ̃̀, zaakɛ Dii Ludaa e tó lou màro, bensↄ̃ gbɛ̃kee kuu à tↄↄtɛ zĩi kɛro. 6 Sukaa bé è kpá andunala, ben è mↄdↄ pisi tↄↄtɛa píngi.

7 Dii Luda gↄ̃gbɛ̃ í kàsa kↄ̃n bùsutio, ben à ĩa wɛ̃̀ndidee vù à yĩn, ben gↄ̃gbɛ̃ pì gↄ̃̀ gbɛ̃ bɛ̃ɛ ũ. 8 Dii Luda swadako dìɛ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa kɛ̀ wè be Ɛdɛni, ben à gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ à kɛ̀ pì dà gwe. 9 Dii Luda tò lí bori píngi bↄ̀ɛ tↄↄtɛa. Lí pìnↄↄ maa, bensↄ̃ ń bɛ blena nna. Lí wɛ̃̀ndide kú dàko pì gura. Lí kɛ̀ è dↄ̃na maa kↄ̃n à zaaao ińnɛ kú gwe dↄ.

10 Swaa kú Ɛdɛni ègↄ̃ mↄdↄ pisi dàko pìa. Bↄna gwe à ↄnɛ kɛ̀ siigↄ̃. 11 À káaku tↄ́n Pisↄ̃, àmbe à liga Avila bùsuzi píngi. Vura kú bùsu pì guu, 12 vura pì maa. Gbɛ̀ bɛ̀ɛdeenↄↄ kú gwe dↄ. 13 Swaa pì ↄnɛ plaade tↄ́n Giↄ̃, à liga Kusu bùsuzi píngi. 14 À ↄnɛ aagↄ̃de tↄ́n Tigiri, à dↄ̀rↄ tà Asiria bùsu ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. Swaa pì ↄnɛ siigↄ̃de tↄ́n Yuflati.

15 Dii Luda gↄ̃gbɛ̃ pì dìɛ Ɛdɛni dàko pì guu lɛ àgↄ̃ à zĩi kɛ àgↄ̃ gwaa. 16 Ben à yã dìɛnɛ à bè: Nɛ́ fↄ̃ ǹ dàko pì lí píngi bɛɛ ble, 17 mↄde ǹton lí kɛ̀ è dↄ̃na maa kↄ̃n à zaaao ińnɛ bɛɛ blero. Tó ń blè, n gamɛ.

18 Dii Luda bè: Gↄ̃gbɛ̃ kuuna adoo maaro. Mɛ́ dↄnlɛri kɛnɛ à gbɛ̃ndoo ũ. 19 Ben Dii Luda bùsu kↄ̀ à nↄ̀bↄnↄ kɛ̀o píngi kↄ̃n bãanↄ píngi, ben à mↄ̀ńyo gↄ̃gbɛ̃ pì kiia lɛ à e dian eé tↄ́ kpáńnɛ nà. Tↄ́ kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ pì kpà pↄ́ wɛ̃̀ndidee pìnↄnɛ píngi gↄ̃̀ ń tↄ́ ũ. 20 Gↄ̃gbɛ̃ pì tↄ́ kpà pↄ́kãdeenↄnɛ píngi kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ píngi, mↄde èe dↄnlɛri e ń tɛ́ a gbɛ̃ndoo ũro. 21 Ben Dii Luda i ìsi dà gↄ̃gbɛ̃ pìla. Kɛ̀ èe ii oo, ben à à gbã̀ntɛ̃wa mɛ̀n doo bↄ̀, ben à à mɛ̀baasi tàta a gbɛ̀n. 22 Ben à gↄ̃gbɛ̃ gbã̀ntɛ̃wa kɛ̀ à bↄ̀ pì lìɛ nↄgbɛ̃ ũ, ben à gàao à kiia. 23 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì bè:

Kɛ̀ki wá bↄ̀ ma wá guumɛ,

à mɛ̀ sↄ̃ bↄ̀ ma mɛ̀ guumɛ.

Weé à sísi nↄgbɛ̃,

kɛ̀ Luda à bↄ̀ gↄ̃gbɛ̃ guu yãnzi.

24 Beee yãnzin gↄ̃gbɛ̃ è a de kↄ̃n a dao tó, aↄ̃è nakↄ̃a kↄ̃n a naↄ̃o wà gↄ̃ mɛ̀ doo ũ. 25 Gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n a naↄ̃o kú bũu ń plaa ń píngi, wí sↄ̃ è ń kũro.

3

Gbɛ̃ntee kɛ̃kↄ̃ana kↄ̃n Ludao

1 Mlɛ̃̀ bé à mↄnafiki vĩ dɛ pↄ́ kɛ̀ Dii Ludaa kɛ̀nↄla píngi, ben à nↄgbɛ̃ là à bè: Luda bè àton dàko pì lí ke bɛɛ blenloo? 2 Ben nↄgbɛ̃ wè mlɛ̃̀ pìla à bè: Wé fↄ̃ wà dàko pì líbɛɛ ble, 3 mↄde lí kɛ̀ kú dàko pì gura súusu, Luda bè wàton à bɛɛ blero wàton ↄ kɛa sero, lɛ wàton garo yãnzi. 4 Ben mlɛ̃̀ bènɛ: É ga sero! 5 Zaakɛ Ludaa dↄ̃ kɛ̀ tó á blè, a wɛ́ɛ é kɛ̃ é gↄ̃ lán a bà, égↄ̃ à maaa dↄ̃ kↄ̃n à zaaao.

6 Kɛ̀ nↄgbɛ̃ è lí pì bɛɛ maa, bensↄ̃ à blena égↄ̃ nna eé tó gbɛ̃ wɛ́ɛ kɛ̃, ben à à bɛɛ wò à blè. À kpà a zãa sↄ̃, ben à blè. 7 Aↄ̃ plaa ń píngi wɛ́ɛ kɛ̃̀, ben aↄ̃ↄ dↄ̃̀ sa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bũu. Ben aↄ̃ gooda lá nàbi wà nàńzi.

8 Kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n a naↄ̃o Dii Luda kĩi mà èe táa oo dàko pì guu uusiɛ, ben aↄ̃ ùtɛnɛ dàko pì lán. 9 Ben Dii Luda lɛ́ zù gↄ̃gbɛ̃zi à bè: Ń kú mámɛ? 10 À wèàla à bè: Kɛ̀ ma n kĩi mà, ben vĩa ma kũ kɛ̀ má kú bũu yãnzi, ben ma utɛ. 11 Ben Dii Luda à là à bè: Dé bé à ònnɛ ń kú bũuu? Lí kɛ̀ ma ginnɛ ǹ à bɛɛ ble, ń blèn yↄ́? 12 À wèàla à bè: Nↄgbɛ̃ kɛ̀ ń kpàma àgↄ̃ kúmao bé à lí pì bɛɛ kpàma má blè. 13 Ben Dii Luda nↄgbɛ̃ là à bè: Bↄ́yãnzi ń kɛ̀ lɛzi? À wèàla à bè: Mlɛ̃̀ bé à ma kɛkɛ, ben má blè. 14 Ben Dii Luda bè mlɛ̃̀nɛ:

Kɛ̀ ń kɛ̀ lɛ, nɛ́gↄ̃ dɛ láari pↄ́ ũ

pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ tɛ́ píngi,

n gbɛɛɛn nɛ́gↄ̃ gáɛɛ,

bùsutin nɛ́gↄ̃ blee ai n wɛ̃̀ndi lɛ́n.

15 Mɛ́ íbɛtɛ da mpi kↄ̃n nↄgbɛ̃o dagura,

n bori kↄ̃n à boriio dagura.

À borii é n mì wí,

nɛ́ à gbátoge kɛ̃nna.

16 Ben à bè nↄgbɛ̃nɛ:

Mɛ́ n nↄ̀sina wãwãa kaarannɛ,

nɛ́gↄ̃ nɛ́ ii wãwãao.

N zã nii égↄ̃ kúmmamɛ,

eégↄ̃ gbãa vĩ n musu.

17 Ben à bè gↄ̃gbɛ̃nɛ:

Lán n n naↄ̃ yã mà nà,

lí kɛ̀ ma ginnɛ ǹ à bɛɛ blee ń blè,

tↄↄtɛ gↄ̃̀ láari pↄ́ ũ n yãnzi,

ↄsi kↄ̃n ↄsiion nɛ́gↄ̃ pↄ́blee en

ai n wɛ̃̀ndi lɛ́n.

18 Eé lɛ̀nↄ kↄ̃n lá ũkãdeenↄ bↄɛnnɛ,

gbasa ǹ bura pↄ́nↄ ble.

19 Ísimmagaakpana guun nɛ́ pↄ́blee en

ai ǹ liara ǹ gɛ̃ bùsu guu,

zaakɛ gwen ma n bↄn.

Bùsutin n ũ,

nɛ́ liara ǹ gↄ̃ bùsuti pì ũmɛ.

20 Adamu tↄ́ kpà a naↄ̃nɛ Awau, zaakɛ gbɛ̃ píngi dazimɛ. 21 Dii Luda báa uta kɛ̀ Adamunɛ kↄ̃n à naↄ̃o, ben à dàńnɛ. 22 Ben à bè: Gbɛ̃ntee à maa kↄ̃n à zaaao dↄ̃̀ sa, à gↄ̃̀ lán wa bà. Wé gínɛ à lí wɛ̃̀ndide bɛɛ wo à ble, lɛ àtongↄ̃ kuu gurↄ píngiro yãnzi. 23 Ben Dii Luda pɛ̀a à à bↄ̀ Ɛdɛni dàko pì guu. Ben Adamu gàa à tↄↄtɛ kɛ̀ Luda à bↄ̀n zĩi kɛ. 24 Kɛ̀ Dii Luda pɛ̀a, ben à kɛrubunↄ kàɛ Ɛdɛni dàko ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, lɛ aↄ̃gↄ̃ lí wɛ̃̀ndide zɛ́ dãkpaa kↄ̃n fɛ̃ɛdaa kɛ̀ èe tɛ́ kɛɛ èe liɛliɛɛo.

4

Kaini kↄ̃n Abilao

1 Adamu a naↄ̃ Awau dↄ̃̀ nↄgbɛ̃ ũ, ben à nↄ̀ sì à Kaini ì. Ben à bè: Ma gↄ̃gbɛ̃ ì kↄ̃n Dii gbãaao. 2 Ben à à dãaro Abila ì dↄ. Abila kɛ̀ sãdãri ũ, Kaini sↄ̃ kɛ̀ búbari ũ. 3 Zĩkea Kaini mↄ̀ kↄ̃n a bura pↄ́nↄo gbaa ũ Diinɛ. 4 Abila sↄ̃ mↄ̀ kↄ̃n a sãnɛ káaku mɛ̀kpanao. Abila yã kà Diinɛ, ben à à gbaa sì. 5 Kaini sↄ̃ yã e ká Diinɛro, ben èe à gba síro. Ben Kaini pↄ fɛ̃̀ maamaa à uu yàkↄ̃tɛ. 6 Ben Dii bè Kaininɛ: Bↄ́yãnzi n pↄ fɛ̃̀zi? À kɛ̀ dia n uu yàkↄ̃tɛɛ? 7 Tó n yã maaa kɛ̀, mɛ́ n síroo? Tó nɛ́ɛ yã maaa kɛ sↄ̃ro, durun naɛnnɛ n kpɛɛlɛ. N nii e à dɛɛ, séde ǹ zĩ̀ blea.

8 Ben Kaini bè a dãaro Abilanɛ: Wà gá sɛ̃̀n. Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe, ben à fɛ̀ɛ a dãarozi à à dɛ̀. 9 Dii Kaini là à bè: Mán n dãaro Abila kún? À wèàla à bè: Má dↄ̃ro. Ma dãaro dãkparin ma ũↄ́? 10 Ben Dii bè: Bↄ ń kɛ̀? N dãaro aru e lɛ́ zuumazi zaa tↄↄtɛ. 11 Tia sa nɛ́gↄ̃ láari pↄ́ ũmɛ, nɛ́gↄ̃ zã̀ kↄ̃n tↄↄtɛ kɛ̀ n dãaro aru mì n ↄzĩo. 12 Tó n bú bà, tↄↄtɛ é àre kɛnnɛro. Nɛ́gↄ̃ sↄ̃ki kpákpaa ǹgↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃ↄ anduna guu. 13 Ben Kaini bè Diinɛ: Ĩadamma beee gbãa dɛmala, mɛ́ fↄ̃ro. 14 Nɛ́ɛ pɛɛma tↄↄtɛ kɛ̀a gbã̀amɛ sa. Mɛ́ kɛ̃kↄ̃anyo sa. Mɛ́gↄ̃ sↄ̃ki kpákpaa màgↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃ↄ anduna guu, gbɛ̃ kɛ̀ kpàkũmao é ma dɛ. 15 Ben Dii bènɛ: Lɛnlo! Tó gbɛ̃ n dɛ, weé gɛ̃ɛ bonnɛ gɛ̃̀n swɛɛplaamɛ. Ben Dii wɛ̃zã ke kɛ̀ Kainia, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ kpàkũo tón à dɛro yãnzi. 16 Ben Kaini dà zɛ́n à kɛ̃̀ Diia. À gàa à vɛ̃̀ɛ Nↄdu bùsun Ɛdɛni ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa.

17 Kaini dàɛ kↄ̃n a naↄ̃o, ben à nↄ̀ sì à Ɛnↄku ì. À gbɛra Kaini wɛ́tɛ kàɛ, ben à a nɛ́ pì tↄ́ kpà wɛ́tɛ pìnɛ. 18 Ɛnↄku Irada ì, Irada Mɛuyaɛli ì, Mɛuyaɛli Mɛtusaɛli ì, Mɛtusaɛli Lamɛki ì. 19 Lamɛki nↄↄ sɛ̀ mɛ̀n plaa, à doo tↄ́n Ada, à doo sↄ̃ Zila. 20 Ada Yabala ì. Àmbe pↄ́dãri kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ kú bisakutaa guunↄ dezi káaku ũ. 21 À dãaro tↄ́n Yubala. Àmbe mↄrↄlɛrinↄ kↄ̃n kurepɛrinↄ dezi káaku ũ. 22 Zila sↄ̃ bé à Tubala Kaini ì. Sian à ũ. È pↄ́ píngi pi kↄ̃n mↄ̀sio kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o. À dãre tↄ́n Naama. 23 Ben Lamɛki bè a naↄ̃ↄnↄnɛ:

Ada kↄ̃n Zilao, à ma yã ma,

ma naↄ̃nↄ, à swã kpá ma yãzi.

Gbɛ̃ke ma kɛ̃nna, ben ma à dɛ̀,

gↄ̃kparɛ pì ma lɛmɛ, ben ma à kàatɛ.

24 Tó weé Kaini gɛ̃ɛ bonɛ gɛ̃̀n swɛɛplaa,

mamↄma Lamɛki ma pↄ́ sↄ̃,

gɛ̃̀n baaagↄ̃ akuri awɛɛswɛɛplaamɛ.

25 Adamu dàɛ kↄ̃n a naↄ̃o dↄ, ben à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì. À tↄ́ kpànɛ Sɛti à bè, Luda a gba nɛ́ pãnde Abila kɛ̀ Kaini dɛ̀ gɛ̃ɛ ũmɛ. 26 Sɛti sↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì, ben à tↄ́ kpànɛ Ɛnↄsu. Zaa zĩ beeean wà nà Dii sísinaa.

5

Adamu boriinↄ

1 Adamu boriinↄ yãn yɛ̀. Gurↄↄ kɛ̀ Luda gbɛ̃nteenↄ kɛ̀, à ń kɛ́ lán a bàmɛ. 2 À ń kɛ́ gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n nↄgbɛ̃o, ben à aubarika dàńgu. À tↄ́ kpàńnɛ gbɛ̃ntee.

3 Adamu wɛ̃̀ baswɛɛdo akuridee guun à nɛ́ ì a taka ũ à bↄ̀kↄ̃bao, ben à tↄ́ kpànɛ Sɛti. 4 Sɛti ina gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 5 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ baswɛɛdo akuri, ben à gà.

6 Sɛti wɛ̃̀ basↄↄro asↄↄrodee guun à Ɛnↄsu ì. 7 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ awɛɛswɛɛplaa à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 8 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ basↄↄro akuri awɛɛplaa, ben à gà.

9 Ɛnↄsu wɛ̃̀ basiigↄ̃ akuridee guun à Kenana ì. 10 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kↄ̃n gɛ̃roo à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 11 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ basↄↄro asↄↄro, ben à gà.

12 Kenana wɛ̃̀ baaagↄ̃ akuridee guun à Malalɛli ì. 13 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ baplaa à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 14 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ basↄↄro akuri, ben à gà.

15 Malalɛli wɛ̃̀ baaagↄ̃ asↄↄrodee guun à Yarɛdi ì. 16 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kↄ̃n baaakurio à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 17 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ basↄↄro sↄↄrosai, ben à gà.

18 Yarɛdi wɛ̃̀ basↄraagↄ̃ awɛɛplaadee guun à Ɛnↄku ì. 19 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 20 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ basↄraagↄ̃ awɛɛplaa, ben à gà.

21 Ɛnↄku wɛ̃̀ baaagↄ̃ asↄↄrodee guun à Mɛtusela ì. 22 À gbɛra à táa ò kↄ̃n Ludao ai wɛ̃̀ wàa do kpɛ́ basↄↄro à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 23 À kà wɛ̃̀ wàa do kpɛ́ basↄraagↄ̃ asↄↄro. 24 À táa ò kↄ̃n Ludao, ben wà kòrazi, kɛ̀ Luda à sɛ̀ bↄna anduna guu yãnzi.

25 Mɛtusela wɛ̃̀ bakɛ̃ndo awɛɛswɛɛplaadee guun à Lamɛki ì. 26 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa aagↄ̃ kpɛ́ bakɛ̃ndo awɛɛplaa à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 27 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ basↄraagↄ̃ akuri dosai, ben à gà.

28 Lamɛki kɛ̀ wɛ̃̀ bakɛ̃ndo awɛɛplaa, ben à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì. 29 À tↄ́ kpànɛ Nuu à bè: Gbɛ̃ beee bé eé wa làakari kpáɛwe zĩ gbãaa kɛ̀ wée kɛ yãnzi. Wée zĩ gbãaa pì kɛɛ Dii láarikɛna tↄↄtɛnɛ yãnzimɛ. 30 Nuu ina gbɛra Lamɛki kɛ̀ wɛ̃̀ wàa aagↄ̃ sↄↄrosai à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo. 31 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ wàa aagↄ̃ kpɛ́ basↄraagↄ̃ akuri awɛɛswɛɛplaa, ben à gà.

32 Kɛ̀ Nuu kà wɛ̃̀ wàa plaa kpɛ́ basↄↄro, à Sɛmu kↄ̃n Hamuo kↄ̃n Yafɛtio ì.

6

Gbɛ̃nteenↄ yakana

1 Kɛ gbɛ̃nteenↄ nà parikũnaa aↄ̃ↄe daagula aↄ̃ↄe nɛ́nↄgbɛ̃nↄ ii, 2 ben Luda nɛ́nↄↄ è gbɛ̃ntee nɛ́nↄgbɛ̃ pìnↄↄ maa, ben aↄ̃ↄe ń sɛɛ ń pↄyezia. 3 Ben Dii bè: Ma Ninii égↄ̃ kú gbɛ̃nteenↄ guu gurↄ píngiro, zaakɛ mɛ̀baadeemɛ. À gurↄↄnↄ égↄ̃ wɛ̃̀ baswɛɛdo. 4 Gbɛ̃ gbã̀anↄↄ kú anduna guu gurↄ beeea kↄ̃n gurↄ beee gbɛraao dↄ, gurↄↄ kɛ̀ Luda nɛ́ pìnↄ gbɛ̃ntee nɛ́nↄgbɛ̃nↄ dↄ̃̀ nↄgbɛ̃nↄ ũ, ben aↄ̃ nɛ́nↄ ìńyo. Aↄ̃ nɛ́ pìnↄn gↄ̃sagbãaa kɛ̀ aↄ̃ tↄ́ bↄ̀ zaa káakunↄ ũ.

5 Dii è kɛ̀ gbɛ̃nteenↄ yã zaa kɛna bíta anduna guu. Gurↄ píngi yã zaa laasuun aↄ̃ègↄ̃ lɛɛ ado, 6 ben à nↄ̀sɛ yàka gbɛ̃ntee kɛ̀ à kɛ̀ tↄↄtɛa yã musu. À laasuu pãnde lɛ̀, 7 ben à bè: Mɛ́ gbɛ̃ntee kɛ̀ má kɛ̀ tↄↄtɛa waa, gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n bãanↄo, zaakɛ ma nↄ̀sɛ yàka ń kɛna yã musu. 8 Mↄde Nuu Dii pↄnnaa è.

Nuu yã

9 Nuu boriinↄ yãn yɛ̀. Nuu nɛ́ gbɛ̃ maaamɛ. Kɛ̀ à kuu, à mɛ̀n doo bé à taari vĩro, à táa ò kↄ̃n Ludao. 10 Nuu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gↄ̃ↄn aagↄ̃, Sɛmu kↄ̃n Hamuo kↄ̃n Yafɛtio. 11 Ludaa è anduna gbɛ̃nↄ yàka ń píngi, taarikɛna anduna pà. 12 Kɛ̀ Luda anduna gwà, à è à yàka, zaakɛ gbɛ̃ sãnda píngi kɛ̃̀ ń zɛ́a.

13 Ben Luda bè Nuunɛ: Mɛ́ gbɛ̃ sãnda píngi kaatɛ, zaakɛ aↄ̃ yãnzin taarikɛna dà andunalazi. Mɛ́ ń kaatɛ lɛdo kↄ̃n andunaomɛ. 14 Ǹ góro'itɛ kɛkɛ kↄ̃n lí lɛ̀ɛtɛgɛo ǹ kpɛ́nɛnↄ kɛ à guu ǹ kↄntaa kɛa à guu kↄ̃n à kpɛɛo. 15 Nɛ́ góro pì kɛ lán kɛ̀ bà. À gbã̀aa gã̀sãsuu wàa do kpɛ́ basↄↄro, à yàasa gã̀sãsuu baplaa akuri, à lezĩ sↄ̃ gã̀sãsuu baaakuri. 16 Ǹ góro pì musu pápa, gbasa ǹ guforoo tótó à dagura gwe gã̀sãsuu doodo zaa à musu kpa. Ǹ gbà da góro pì kpado ǹ góro pì kɛ didikↄ̃ana lɛo aagↄ̃.

17 Mapi sↄ̃ mɛ́ tó í da andunala lɛ mà pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃è wesa bonↄ kaatɛ ń píngi. Pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú anduna guunↄ é gaga píngi. 18 Mↄde ma bà égↄ̃ kúnyo. Nɛ́ gɛ̃ góro pì guu kↄ̃n n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n n naↄ̃o kↄ̃n n nɛ́nↄ naↄ̃ↄnↄo. 19 Nɛ́ pↄ́ wɛ̃̀ndide píngi sɛ́ ǹ gɛ̃ńyo mɛ̀n plaplaa lɛ aↄ̃égↄ̃ kú wɛ̃̀ndio. 20 Bã boriinↄ kↄ̃n nↄ̀bↄ boriinↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛa boriinↄ píngi aↄ̃é mↄ́ n kiia mɛ̀n plaplaa lɛ wàgↄ̃ kuu. 21 Ǹ pↄ́blee kɛ̀ wè ble píngi sɛ́ɛ ǹ kakↄ̃a a kũsãɛ ũ, apinↄ kↄ̃n pↄ́ pìnↄ. 22 Ben Nuu kɛ̀ lɛ à yã kɛ̀ Ludaa ònɛ kɛ̀ píngi.

7

Í dana andunala

1 Ben Dii bè Nuunɛ: Ǹ gɛ̃ góro guu kↄ̃n n bɛdeenↄ, zaakɛ ḿbe ma n e yãnnadee ũ tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄ tɛ́. 2 Ǹ nↄ̀bↄ kɛ̀ dɛ sa'opↄ ũunↄ sɛ́ ǹ gɛ̃ńyo da kↄ̃n à kyào mɛ̀n swɛɛplaplaa, ǹ nↄ̀bↄ kɛ̀ wè sa ooroonↄ sɛ́ mɛ̀n plaplaa da kↄ̃n à kyào. 3 Ǹ bãanↄ sɛ́ ǹ gɛ̃ńyo dↄ da kↄ̃n à kyào mɛ̀n swɛɛplaplaa lɛ ń boriinↄ gↄ̃ kú anduna gu píngia. 4 Zaakɛ gurↄ swɛɛplaaa gbɛra mɛ́ tó lou ma tↄↄtɛa ai gurↄ baplaa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo, lɛ mà pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ má kɛ̀nↄ waa tↄↄtɛa píngi.

5 Nuu yã kɛ̀ Dii ònɛ kɛ̀ píngi. 6 Gurↄↄ kɛ̀ í dà andunala, Nuu kuu wɛ̃̀ wàa aagↄ̃mɛ. 7 À gɛ̃̀ góro'itɛ guu kↄ̃n a nɛ́nↄ kↄ̃n a naↄ̃o kↄ̃n a nɛ́nↄ naↄ̃ↄnↄo lɛ aↄ̃ bↄ í pì yãn. 8 Ben nↄ̀bↄ kɛ̀ dɛ sa'opↄ ũunↄ kↄ̃n nↄ̀bↄ kɛ̀ wè saa ooroonↄ kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ 9 mↄ̀ Nuu kiia góro guu mɛ̀n plaplaa da kↄ̃n à kyào lán Ludaa ònɛ nà. 10 Gurↄ swɛɛplaaa gbɛra í daa pì dà andunala. 11 Nuu wɛ̃̀ wàa aagↄ̃dee guu à mↄ plaade gurↄ gɛ̃ro awɛɛplaadee zĩ, ben í kɛ̀ kú tↄↄtɛ gĩzĩnↄ pũ̀tã píngi, ben ludambɛ fòonↄ fↄ̃̀. 12 Lou mà ai gurↄ baplaa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo.

13 Zĩ beeean Nuu gɛ̃̀ góro guu kↄ̃n a nɛ́nↄ Sɛmu kↄ̃n Hamuo kↄ̃n Yafɛtio kↄ̃n api naↄ̃o kↄ̃n a nɛ́nↄ naↄ̃ↄnↄ gↄ̃ↄn aagↄ̃, 14 kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ píngi ń boriia kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ píngi ń boriia kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ píngi ń boriia kↄ̃n pↄ́ vĩananↄ píngi ń boriia, bãanↄ kↄ̃n pↄ́ dɛ̀bɛdeenↄ píngi. 15 Pↄ́ kɛ̀ aↄ̃è wesaa bonↄ mↄ̀ Nuu kiia góro guu bori kↄ̃n boriio mɛ̀n plaplaa. 16 Pↄ́ wɛ̃̀ndideenↄ bori píngi gɛ̃̀ da kↄ̃n à kyào lán Ludaa dìɛnɛ nà. Ben Dii gbà tàtańlɛ.

17 Lou mà ai gurↄ baplaa. Kɛ̀ í e kaara, ben à góro pì sɛ̀ tↄↄtɛla. 18 Í fɛ̀ɛ à kàara maamaa à dà tↄↄtɛla, ben góro pì fù íla. 19 Í kàara à dà tↄↄtɛla láe à dà kpii lezĩ kɛ̀ kú anduna guunↄla míↄmiↄ. 20 Í fɛ̀ɛ à dà kpiii pìnↄla ai gã̀sãsuu gɛ̃ro. 21 Pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃è táa o tↄↄtɛanↄ gàga píngi, bãanↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n gbɛ̃nteenↄ ń píngi. 22 Pↄ́ kɛ̀ aↄ̃è wesaa boo kɛ̀ aↄ̃ↄ kú sĩ̀sĩaanↄ gàga píngi. 23 Luda pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú sĩ̀sĩaanↄ kàatɛ píngi. À gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n bãanↄ kàatɛ anduna guu. Nuu bé à bↄ̀ ado kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo góro guunↄ. 24 Ben í gↄ̃̀ da andunala ai gurↄ baswɛɛplaa akuri.

8

Í gona andunala

1 Nuu kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ kↄ̃n pↄ́kãdee kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo góro guunↄ píngi yã dↄ̀ Ludan. Kɛ̀ à ĩa gbàrɛ tↄↄtɛa, ben í nà babanaa. 2 Í kɛ̀ kú tↄↄtɛ gĩzĩnↄ kↄ̃n ludambɛ fòonↄ tàta, ben lou kɛ̃̀. 3 Í pì e babaa busɛbusɛ èe lagoo ai gurↄ baswɛɛplaa akuri. 4 À mↄ swɛɛplaade gurↄ gɛ̃ro awɛɛplaadee zĩ góro pì dì kpiii kɛ̀ wè be Ararataa. 5 Í pì e lagoo ai mↄ kuridee guu. Mↄ kuridee pì gurↄ káaku zĩ kpiiinↄ mìsↄ̃ntɛ̃nↄ bↄ̀bↄ.

6 Gurↄ baplaa gbɛra Nuu góro windo kɛ̀ à bↄ̀ yãa wɛ̃̀, 7 ben à bã kãnkãna gbàrɛ. Èe vĩaa èe gaa èe suu ai í bàba tↄↄtɛa. 8 À pↄ̃tɛ̃ɛ gbàrɛ dↄ lɛ à e à dↄ̃ tó í làgo tↄↄtɛa. 9 Kɛ̀ pↄ̃tɛ̃ɛ e zↄ̃kii ero, ben a lìara à sù Nuu kiia góro guu, zaakɛ í da andunala píngimɛ. Nuu ↄↄ bↄ̀ à kũ̀ à gɛ̃̀o góro guu. 10 À kámma bò ai gurↄ swɛɛplaa, ben à ɛ̀ara à pↄ̃tɛ̃ɛ gbàrɛ dↄ. 11 Pↄ̃tɛ̃ɛ pì lìara à sù à kiia uusiɛ à kù lá kàso à kpá a lɛ́zĩ. Ben Nuu dↄ̃ kɛ í làgo tↄↄtɛa. 12 À kámma bò gurↄ swɛɛplaa dↄ, ben à ɛ̀ara à pↄ̃tɛ̃ɛ pì gbàrɛ, èe liara à sù à kiia dↄro. 13 Nuu wɛ̃̀ wàa aagↄ̃ awɛɛdodee guu à mↄ káaku gurↄ káaku zĩ, í bàba tↄↄtɛa, ben à góro pì musu gò. Kɛ̀ à guu gwà, à è í yã̀a tↄↄtɛa. 14 À mↄ plaade gurↄ baaasↄↄro awɛɛplaadee zĩ í bàba tↄↄtɛa.

15 Ben Luda yã ò Nuunɛ à bè: 16 Ǹ bↄ góro guu kↄ̃n n naↄ̃o kↄ̃n n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n ń naↄ̃ↄnↄo. 17 Ǹ pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnyonↄ bↄɛ píngi, bãanↄ kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ píngi, lɛ aↄ̃ fãakↄ̃a tↄↄtɛa aↄ̃gↄ̃ nɛ́ ii aↄ̃gↄ̃ kaara anduna guu. 18 Ben Nuu bↄ̀ kↄ̃n a nɛ́nↄ kↄ̃n a naↄ̃o kↄ̃n a nɛ́ pìnↄ naↄ̃ↄnↄo. 19 Nↄ̀bↄnↄ píngi kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ píngi kↄ̃n bãanↄ píngi kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃è táa o tↄↄtɛanↄ píngi bↄ̀ɛ góro guu bori kↄ̃n boriio.

20 Ben Nuu Dii gbãgbãkii bò. À nↄ̀bↄ kↄ̃n bãa kɛ̀ wè saa oonↄ kũ̀, ben à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa. 21 Kɛ̀ Dii à gũu mà, à kɛ̀nɛ nna, ben à laasuu lɛ̀ à bè: Mɛ́ ɛara mà láari zĩ tↄↄtɛa gbɛ̃ntee yãnzi dↄro, zaakɛ gbɛ̃ntee laasuu ègↄ̃ zaa zaa à ↄ̀wazikɛgurↄmɛ. Mɛ́ ɛara mà pↄ́ wɛ̃̀ndideenↄ kaatɛ lán má kɛ̀ nà dↄro. 22 Ai anduna gá àgↄ̃ kuuo pↄ́tↄ̃na kↄ̃n pↄ́kɛkɛnao, ĩa kↄ̃n guwãaao, buusiɛ kↄ̃n kwɛɛo, fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo, aↄ̃ ke é yãaro.

9

Luda bà kuuna kↄ̃n Nuuo

1 Ben Luda aubarika dà Nuun kↄ̃n à nɛ́nↄ à bèńnɛ: Àgↄ̃ nɛ́ ii àgↄ̃ kaara à anduna pa. 2 Nↄ̀bↄnↄ kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n kpↄ̀nↄ égↄ̃ a vĩa vĩ píngi. Ma ń náare a ↄzĩ. 3 Pↄ́ kɛ̀ aↄ̃è táa oonↄ píngi égↄ̃ dɛ a pↄ́blee ũ. Ma ń kpáawa píngi lán ma blɛɛ kɛ̀ è bↄɛ tↄↄtɛanↄ kpàawa nà yã. 4 Mↄde àton nↄ̀bↄ kɛ̀ wèe à kòto kpáro sóro, zaakɛ à arun à wɛ̃̀ndi ũ. 5 Mɛ́ a aru kɛ̀ dɛ a wɛ̃̀ndi ũu gɛ̃ɛ boare. Tó nↄ̀bↄ gbɛ̃ dɛ̀ ke tó gbɛ̃ a gbɛ̃daaa dɛ̀, mɛ́ à aru gɛ̃ɛ bonɛ. Mɛ́ gɛ̃ɛ bo gbɛ̃ kɛ̀ à a gbɛ̃daaa dɛ̀a. 6 Tó gbɛ̃ a gbɛ̃daaa dɛ̀, weé à dɛ, zaakɛ ma gbɛ̃ntee kɛ̀ ma taka ũmɛ. 7 Àgↄ̃ nɛ́ ii àgↄ̃ kaara, à da andunala àgↄ̃ kↄ̃ↄ.

8 Luda bè Nuunɛ kↄ̃n à nɛ́nↄ dↄ: 9 Ma bà égↄ̃ kúao kↄ̃n a boriinↄ 10 kↄ̃n pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃ↄ kúao kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ góro guunↄ píngi, bãanↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛanↄ píngi. 11 Ma bà égↄ̃ kúao. Mɛ́ í da andunala mà pↄ́ wɛ̃̀ndideenↄ kaatɛ píngi dↄro. Í é da andunala à à kaatɛ dↄro. 12 Ben Luda ɛ̀ara à bè: Ma bà égↄ̃ kúao kↄ̃n pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃ↄ kúaonↄ ai gurↄ píngimɛ. À sèedan yɛ̀. 13 Mɛ́ ludambɛfɛ̃ɛdaa bↄ loua ma bà kuuna kↄ̃n andunao sèeda ũ. 14 Tó má tò lou sìsi ludambɛfɛ̃ɛdaa bↄ̀a, 15 lán ma bà kúao nà kↄ̃n pↄ́ wɛ̃̀ndide bori píngio, à yã é dↄmagumɛ. Mɛ́ tó í da andunala à pↄ́ wɛ̃̀ndidee kaatɛ píngi dↄro. 16 Tó ma ludambɛfɛ̃ɛdaa è loua, ma bà kuuna kↄ̃n pↄ́ wɛ̃̀ndide bori píngio ai gurↄ píngi yã é dↄmagumɛ. 17 Ben Luda bè Nuunɛ: Ma bà kuuna kↄ̃n pↄ́ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú anduna guu píngio sèedan gwe.

Nuu nɛ́nↄ

18 Nuu nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ góro guunↄ tↄ́n yɛ̀: Sɛmu, Hamu, Yafɛti. Hamun Kanaa de ũ. 19 Nuu nɛ́nↄn gwe gↄ̃ↄn aagↄ̃. Aↄ̃ boriinↄ bé wà dàgula anduna guu píngi.

20 Nuu nɛ́ búbarimɛ, ben à geepi líkpɛ bà. 21 Kɛ̀ à geepiwɛ̃ɛ mì à kã̀, ben à daɛna bũu a kpɛ́n. 22 Kɛ̀ Kanaa de Hamu a de bũukɛɛ è, à bↄ̀ à gàa à ò Sɛmunɛ kↄ̃n Yafɛtio. 23 Ben Sɛmu kↄ̃n Yafɛtio utadaa sɛ̀ aↄ̃ kà ń gã̀n ń plaa aↄ̃ táa ò kↄ̃n kpɛɛo. Ń aɛ dↄna gu pãndea lɛ aↄ̃ton ń de bũukɛɛ ero yãnzi, aↄ̃ gàa wà kù ń de bũukɛɛla. 24 Kɛ̀ wɛ̃ɛ kɛ̃̀ Nuua à fɛ̀ɛ, à mà lán a nɛ́ zãa kɛ̀are nà, 25 ben à bè:

Kanaa égↄ̃ láari pↄ́ ũmɛ,

àmbe égↄ̃ a gbɛ̃nↄ zↄ̀ zãa ũ.

26 Ben à bè:

Aubarikadeen Dii, Sɛmu Luda ũ,

Kanaanↄ égↄ̃ dɛ Sɛmunↄ zↄ̀nↄ ũ.

27 Luda kaarana kɛ Yafɛtinɛ,

Yafɛtinↄ ń baka e Sɛmunↄ aubarika guu,

Kanaanↄ égↄ̃ dɛ Yafɛtinↄ zↄ̀nↄ ũ.

28 Í dana andunalaa gbɛra Nuu kɛ̀ wɛ̃̀ wàa do kpɛ́ baswɛɛplaa akuri. 29 À kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siigↄ̃ kpɛ́ baswɛɛplaa akuri, ben à gà.

10

Nuu boriinↄ

1 Nuu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Sɛmu kↄ̃n Hamuo kↄ̃n Yafɛtio kↄ̃n ń nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ì í dana andunalaa gbɛraanↄ yãn yɛ̀. 2 Yafɛti nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Goma, Magↄgu, Midia, Girisi, Tubala, Mɛsɛki kↄ̃n Tirasao. 3 Goma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Asakɛnaza, Rifa, Tↄgama. 4 Girisi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Ɛlisa, Tasisi, Sipiru, Rodanimu. 5 Borii pìnↄ bé wà dàgula ísia gɛɛzi, aↄ̃ kↄ̃ kpàatɛtɛ bùsu kↄ̃n bùsuo bori kↄ̃n boriio danɛdanɛ, baade kↄ̃n a boriyão.

6 Hamu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Etiopia, Igipiti, Libia kↄ̃n Kanaao. 7 Etiopia nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Sɛba, Avila, Sabata, Raama kↄ̃n Sabatɛkao. Raama nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Seba kↄ̃n Dedão ũ. 8 Nimlↄdu nɛ́ Etiopia boriimɛ dↄ. Àmbe anduna gbãabitade tↄ́de káaku ũ. 9 Tofe sàmɛ Dii aɛzĩ. À yã bé à tò wè be: Lán Nimlↄdu dɛ tofe sà ũ Dii aɛzĩ nà. 10 Babilↄnia bùsu kɛ̀ à kí blèa káaku wɛ́tɛdaan Babɛli kↄ̃n Ɛrɛkio kↄ̃n Akadao kↄ̃n Kalanɛo ũ. 11 Bↄna gwe à gàa Asiria bùsun, ben à Ninɛva kàɛ kↄ̃n Reobo'io kↄ̃n Kalao 12 kↄ̃n Rɛsɛ̃ kɛ̀ kú Ninɛva dagura kↄ̃n Kalao. Ninɛvan wɛ́tɛda ìsi ũ.

13 Igipiti boriinↄn yɛ̀: Ludunↄ, Anamunↄ, Lɛabanↄ, Nafatunↄ, 14 Patarusinↄ, Kasalunↄ kↄ̃n Kɛrɛtinↄ kɛ̀ Filisitininↄ bↄ̀ ń guunↄo.

15 Kanaa daudu Sidↄ̃ boriinↄn yɛ̀: Itinↄ, 16 Yebusinↄ, Amↄrinↄ, Gigasinↄ, 17 Ivinↄ, Akinↄ, Sininↄ, 18 Avadanↄ, Zɛmarinↄ kↄ̃n Amatanↄo. Kanaa pìnↄ dàgula zãamɛ. 19 Aↄ̃ bùsu lɛ́zɛkiin yɛ̀. Bↄna zaa Sidↄ̃ gana Gera kɛ̀ kú Gaza saɛ ai Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄrao kↄ̃n Adamao kↄ̃n Zeboimu kɛ̀ kú Lasa saɛo. 20 Hamu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn gwe bori kↄ̃n boriio bùsu kↄ̃n bùsuo danɛdanɛ, baade kↄ̃n a boriyão.

21 Yafɛti dãaro Sɛmu borii kɛ̀ dↄ. Àmbe Eberunↄ dezi káaku ũ. 22 Sɛmu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Elamu, Asiria, Apasada, Ludu kↄ̃n Aramuo. 23 Aramu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Uzu, Hulu, Geta kↄ̃n Mɛsɛkio. 24 Apasada bé à Sela ì, ben Sela Eberu ì. 25 Eberu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gↄ̃ↄn plaa. À doo tↄ́n Pɛlɛgi, zaakɛ à gurↄↄn wà kɛ̃̀kↄ̃a anduna guu. À dãaro tↄ́n Yↄkↄtã. 26 Yↄkↄtã nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Alamↄdada, Sɛlɛfi, Azamavɛ, Yera, 27 Adoramu, Uzala, Dikala, 28 Obala, Abimaɛli, Seba, 29 Ofi, Avila kↄ̃n Yobabuo. Yↄkↄtã nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn gwe píngi. 30 Bↄna Mɛsa gana Sefa kↄ̃n kpiii kɛ̀ kú ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaanↄ, àmbe ń bùsu ũ. 31 Sɛmu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn gwe píngi bori kↄ̃n boriio bùsu kↄ̃n bùsuo danɛdanɛ, baade kↄ̃n a boriyão.

32 Nuu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ boriinↄn gwe danɛdanɛ bùsu kↄ̃n bùsuo. Aↄ̃ kiian anduna bori píngi bↄ̀n aↄ̃ dàgula í dana andunalaa gbɛra.

11

Babɛli kpɛ́didikↄ̃ana

1 Anduna píngi guu boriyã mɛ̀n doomɛ, yã dↄ̃nkↄ̃n wè o. 2 Lán gbɛ̃nↄↄ e sↄ̃ki kpákpaa ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa nà, kɛ̀ aↄ̃ kà Babilↄnia bùsu gusararaan, ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛ gwe. 3 Aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Wà gá wà kúnku bↄ wà kpáta maamaa. Kúnkun ń gbɛ̀ ũ, kↄntaan ń siminti ũ. 4 Ben aↄ̃ bè: Wà wɛ́tɛdaa káɛ wà kpɛ́didikↄ̃ana bo à mìsↄ̃ntɛ̃ zↄ̃ ludambɛɛa. Wà wa zĩnda tↄ́ bↄ lɛ wàtongↄ̃ fãakↄ̃ana doodo anduna guuro yãnzi.

5 Ben Dii pìta à wɛ́tɛdaa pì gwà kↄ̃n kpɛ́ lezĩ kɛ̀ gbɛ̃nteenↄ bòo. 6 Ben à bè: Aↄ̃ píngi ń borii dↄ̃nkↄ̃mɛ, yã dↄ̃nkↄ̃n aↄ̃è o, ben yã kɛ̀ aↄ̃ↄe bↄↄon yɛ̀ↄ́? Yã kɛ̀ aↄ̃ à laasuu lɛ̀ tia sa aↄ̃é kɛmɛ, pↄ́ke é kpáńnɛ à kɛna guu dↄro. 7 Wà pita wà gá gwe wà ń yã yãkↄ̃tɛńnɛ lɛ aↄ̃ton kↄ̃ yã ma dↄro. 8 Ben Dii ń fãakↄ̃a gwe doodo anduna guu píngi, ben aↄ̃ ń wɛ́tɛda kaɛna tò. 9 Beee yãnzin wà tↄ́ kpà wɛ́tɛ pìnɛ Babɛli, zaakɛ gwen Dii tò anduna bori píngi yã bↄ̀n. Zaa gwemɛ à ń fãakↄ̃a anduna guu píngi.

Sɛmu kↄ̃n Terao boriinↄ

10 Sɛmu boriinↄ yãn yɛ̀. Sɛmu wɛ̃̀ basↄↄrodee guun à Apasada ì ídana andunalaa gbɛra wɛ̃̀ plaa. 11 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa plaa kpɛ́ basↄↄro a nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo.

12 Apasada wɛ̃̀ baaakuri asↄↄrodee guun à Sela ì. 13 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa plaa kↄ̃n aagↄ̃ↄo a nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo.

14 Sela wɛ̃̀ baaakuridee guun à Eberu ì. 15 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa plaa kↄ̃n aagↄ̃ↄo a nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo.

16 Eberu wɛ̃̀ baaakuri awɛɛsiigↄ̃dee guun à Pɛlɛgi ì. 17 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa plaa kↄ̃n baaakurio a nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo.

18 Pɛlɛgi wɛ̃̀ baaakuridee guun à Rɛu ì. 19 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa do akuri dosai a nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo.

20 Rɛu wɛ̃̀ baaakuri awɛɛplaadee guun à Serugu ì. 21 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa do awɛɛswɛɛplaa a nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo.

22 Serugu wɛ̃̀ baaakuridee guun à Nao ì. 23 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa do a nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo.

24 Nao wɛ̃̀ baaakuri dosaidee guun à Tera ì. 25 À gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ baswɛɛdo dosai a nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo.

26 Tera kɛ̀ wɛ̃̀ baaagↄ̃ akuri, ben à Abramu kↄ̃n Nao kↄ̃n Aranao ì. 27 Tera boriinↄ yãn yɛ̀. Tera Abramu kↄ̃n Nao kↄ̃n Aranao ì, ben Arana Lutu ì. 28 Arana gà a de Tera wáa zaa Urumɛ Kaladia bùsun, guu kɛ̀ wà à ìn. 29 Abramu kↄ̃n Nao nↄↄ sɛ̀. Abramu naↄ̃ tↄ́n Sarai, Nao naↄ̃ sↄ̃ tↄ́n Milika, Arana nɛ́. Arana pì bé à Isika ì dↄ. 30 Sarai sↄ̃ pãaamɛ, èe nɛ́ iro.

31 Ben Tera a nɛ́ Abramu kↄ̃n a dio Lutuo kↄ̃n Abramu naↄ̃ Saraio sɛ̀ bↄna Uru, Kaladia bùsun, aↄ̃ↄe gaa Kanaa bùsun. Kɛ̀ aↄ̃ kà Arana, aↄ̃ vɛ̃̀ɛ gwe. 32 Tera wɛ̃̀ wàa do asↄↄrodee guun à gà zaa Arana.

12

Dii ona Abramunɛ à bↄ a bùsun

1 Dii bè Abramunɛ: Ǹ bↄ n bùsun n danɛnↄ tɛ́ n de bɛ, ǹ tá bùsu kɛ̀ mɛ́ ↄdↄannɛɛn.

2 Mɛ́ tó n borii kɛ pari,

mɛ́ aubarika dangu mà n tↄ́ bↄ,

n kiian weégae aubarika en.

3 Mɛ́ aubarika da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é sa maaa onnɛɛnↄn,

mɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é sa zaaa onnɛɛnↄ ká.

Anduna bori píngi é aubarika e n gãzĩ.

4 Ben Abramu dà zɛ́n lán Dii ònɛ nà. Lutu gàao. À wɛ̃̀ basiigↄ̃ sↄↄrosaidee guun à bↄ̀ Arana 5 kↄ̃n a naↄ̃ Saraio kↄ̃n a vĩ̀i nɛ́ Lutuo kↄ̃n ń auziki kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ sɛ̀ gweenↄ. Lɛn aↄ̃ bↄ̀ Arana lɛ aↄ̃ dà Kanaa zɛ́n. Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe, 6 ben aↄ̃ bↄ̀ɛ bùsu pìn ai aↄ̃ kà Mↄre gbíi lí kiia Sɛkɛmu. Kanaanↄↄ kú bùsu pìn gurↄ beeea. 7 Ben Dii bↄ̀ à mↄ̀ Abramuzi à bè: Mɛ́ bùsu kɛ̀kii kpá n boriinↄamɛ. Ben à Dii gbãgbãkii bò gwe. 8 Kɛ̀ à fɛ̀ɛ gwe, à mì pɛ̀ kpiii kɛ̀ kú Bɛtɛli ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaanↄa, ben à bùra kàɛ gwe, Bɛtɛli kú ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa, Ai kú ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. À Dii gbãgbãkii bò gwe dↄ, ben à à sìsi. 9 Ben à dà zɛ́n dↄ à mì pɛ̀ Nɛgɛvia.

10 Kɛ̀ dekaa kà bùsu pìn, ben Abramu gàa gurↄ plaaa kɛ Igipiti, zaakɛ dekaa pì gɛ̃̀ ↄla. 11 Kɛ̀ à kà kĩi kↄ̃n Igipitio, à bè a naↄ̃nɛ: Má dↄ̃ nↄ maan n ũ. 12 Tó Igipitinↄ n e, aↄ̃é be ma naↄ̃n n ũ, aↄ̃é ma dɛ aↄ̃é n tó. 13 Ǹ beńnɛ ma dãremɛ n ũ lɛ wà ma sí ↄplaplaa n yãnzi. Lán nɛ́ ma mì sí nàn gwe. 14 Kɛ̀ aↄ̃ kà Igipiti, Igipitinↄↄ è nↄgbɛ̃ pì maaa gɛ̃̀. 15 Kɛ̀ Igipiti kí Fili'auna ìbanↄ à è, aↄ̃ à maaa gↄ̃̀gↄ̃nɛ, ben wà à sɛ̀ wà gɛ̃̀o Fili'aunanɛ a bɛ. 16 Ben à Abramu gwà maamaa à yãnzi, à sãanↄ kpàa kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zaakinↄ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ kↄ̃n lakuminↄo. 17 Ben Dii gyã pãsĩnↄ kà Fili'aunan kↄ̃n a bɛdeenↄ Abramu naↄ̃ pì yãnzi. 18 Ben Fili'auna Abramu sìsi à bènɛ: Bↄ́ yã ń kɛ̀mɛ gwee? Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ omɛ kɛ̀ n naↄ̃nloo? 19 À kɛ̀ dia n bè n dãremɛ, ben ma à sɛ̀ nↄↄ ũu? N naↄ̃n yɛ̀! Ǹ n pↄ́ sɛ́ ǹ táo. 20 Fili'auna yã ò a gbɛ̃nↄnɛ Abramu yã musu, ben aↄ̃ gàa wà zɛ̀nɛ kↄ̃n a naↄ̃o kↄ̃n a auzikinↄ píngi.

13

Abramu kɛ̃kↄ̃ana kↄ̃n Lutuo

1 Ben Abramu bↄ̀ Igipiti à sù Nɛgɛvi kↄ̃n a naↄ̃o kↄ̃n a auzikinↄ píngi kↄ̃n Lutuo. 2 Abramu nɛ́ auzikideemɛ, à pↄ́kãdeenↄ vĩ pari kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao. 3 Bↄna Nɛgɛvi à sↄ̃ki kpàkpa ai à gàa à kào Bɛtɛli, guu kɛ̀ à bùra kàɛn káaku Bɛtɛli dagura kↄ̃n Aio, 4 guu kɛ̀ à sa'okii bòn yã. Ben à Dii sìsi gwe.

5 Lutu ègↄ̃ tɛ́ kↄ̃n Abramuo lɛdo. À sãanↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n bisakutaanↄ vĩ se. 6 Aↄ̃ pↄ́kãdeenↄↄ pari, guu pì sɛ̃̀ e mↄ́ḿma ń píngiro. Beee yãnzin aↄ̃é fↄ̃ wàgↄ̃ kú gu dↄ̃nkↄ̃a lɛdo dↄro. 7 Ben lɛokpakↄ̃a gɛ̃̀ Abramu pↄ́dãrinↄ kↄ̃n Lutu pↄ́dãrinↄ dagura. Zĩ beeea sↄ̃ Kanaanↄ kↄ̃n Pɛrizinↄↄ kú bùsu pìn. 8 Ben Abramu bè Lutunɛ: À maa lɛokpakↄ̃a gↄ̃ kú wa daguraro, ke ma pↄ́dãrinↄ kↄ̃n n pↄ́dãrinↄ dagura, zaakɛ danɛnↄn wa ũ. 9 Ǹ bùsu gwa da n aɛ píngi. Wà kɛ̃kↄ̃a. Tó n gaa ↄzɛzi, mɛ́ gá ↄplazi. Tó n gaa ↄplazimɛ sↄ̃, mɛ́ gá ↄzɛzi. 10 Kɛ Lutu guu gwà, à è Yoda guzurɛ píngi mↄdↄ vĩ maamaa. Ai Dii gↄ̃ gá Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄrao kaatɛ, guzurɛ pì dɛ lán Dii swadako bà, lán Igipiti bùsu bà, ai à gàa pɛ́ Zoaa. 11 Ben Lutu Yoda guzurɛ sɛ̀ píngi. Aↄ̃ kɛ̃̀kↄ̃a, ben Lutu dà zɛ́n à tà ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. 12 Abramu gↄ̃̀ Kanaa bùsun, Lutu sↄ̃ↄ kú Yoda guzurɛ wɛ́tɛnↄ dagura. À bùra kàɛ Sↄdↄmu saɛ. 13 Sↄdↄmudeenↄ sↄ̃ↄ zaa, durunkɛri sànↄn ń ũ Dii aɛzĩ.

14 Lutu tana gbɛra Dii bè Abramunɛ: Guu kɛ̀ ń zɛ́n ǹ wɛ́ɛ sɛ́ ǹ gu'igbãro kↄ̃n sↄↄmɛtɛo kↄ̃n ↄfãntɛ̃bↄɛo kↄ̃n ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn-o gwa. 15 Tↄↄtɛ kɛ̀ ń è píngi, má kpàmma, eégↄ̃ dɛ mpi kↄ̃n n boriinↄ pↄ́ ũ ai gurↄ píngi. 16 Mɛ́ tó n boriinↄ kɛ pari lán bùsu'ãatɛ̃ bà. Tó gbɛ̃ke é fↄ̃ à bùsu'ãatɛ̃ naro, ɛ̃ndɛ̃ eé fↄ̃ à n boriinↄ naro. 17 Ǹ fɛɛ ǹ liga bùsu pìzi ǹ à gbã̀a kↄ̃n à yàasao gwa, zaakɛ má kpàmmamɛ. 18 Abramu fɛ̀ɛ à gàa à vɛ̃̀ɛ Mamare gbíi lí kɛ̀ kú Ɛblↄnunↄ saɛ, ben à Dii gbãgbãkii bò gwe.

14

Lutu mìsina

1 Zĩkea Babilↄnia bùsu kí Amarafɛli kↄ̃n Ɛlasa bùsu kí Ariↄkio kↄ̃n Elamu bùsu kí Kɛdↄlaomao kↄ̃n Goyimu bùsu kí Tidalao 2 e zĩ̀ kaa kↄ̃n Sↄdↄmu kí Bɛrao kↄ̃n Gↄmↄra kí Bisao kↄ̃n Adama kí Sinabuo kↄ̃n Zeboimu kí Sɛmɛbao kↄ̃n Bɛla kɛ̀ wè be tia Zoa kínao. 3 Kí gↄ̃ↄn sↄↄroo pìnↄ kↄ̃ kàkↄ̃a ń píngi Sidimu guzurɛn. Àmbe sɛ̀bɛ wisidee ũ tia. 4 Wɛ̃̀ kuri awɛɛplaaa dagura aↄ̃ègↄ̃ tángba kpaa Kɛdↄlaomaa. À wɛ̃̀ kuri awɛɛ'aagↄ̃dee guun aↄ̃ gì bↄnɛzi. 5 À wɛ̃̀ gɛ̃ro dosaidee guun Kɛdↄlaoma kↄ̃n kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ mↄ̀ wà zĩ̀ blè Rɛfaimunↄa zaa Asɛtɛro Kanaimu, aↄ̃ zĩ̀ blè Zuzinↄa zaa Hamu, aↄ̃ zĩ̀ blè Ɛminↄa zaa Save Kiriataimu, 6 aↄ̃ zĩ̀ blè Orinↄa ń kpiii kɛ̀ wè be Seia ai à gàa pɛ́ Ɛli Parana gbáaa. 7 Ben aↄ̃ lìara wà sù Ɛmisipa. Àmbe wè be tia Kadɛsi. Aↄ̃ zĩ̀ blè Amalɛki bùsua píngi kↄ̃n Amↄri borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Azazↄ̃tamanↄa dↄ.

8 Ben Sↄdↄmu kína kↄ̃n Gↄmↄra kínao kↄ̃n Adama kínao kↄ̃n Zeboimu kínao kↄ̃n Bɛla kɛ̀ wè be tia Zoa kínao fɛ̀ɛ wà gàa wà zĩ̀ káńyo Sidimu guzurɛn. 9 Aↄ̃ↄe zĩ̀ kaa kↄ̃n Elamu bùsu kínao kↄ̃n Goyimu bùsu kínao kↄ̃n Babilↄnia bùsu kínao kↄ̃n Ɛlasa bùsu kínao. Kí gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄ pìnↄↄ e zĩ̀ kaa kↄ̃n kí gↄ̃ↄn sↄↄroonↄ. 10 Sidimu guzurɛ kↄntaa wɛ̀ɛ vĩ pari. Kɛ̀ Sↄdↄmu kína kↄ̃n Gↄmↄra kínao e bàa lɛɛ, ben aↄ̃ sì à guu, ben ń gbɛ̃ kpaaanↄ bàa lɛ̀ wà gàa gusĩsĩdeen. 11 Zĩ̀blerinↄ Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄrao auzikinↄ kↄ̃n ń pↄ́bleenↄ sɛ̀ɛ píngi aↄ̃ tào. 12 Gurↄↄ mↄ̀a Abramu vĩ̀i nɛ́ Lutu kú Sↄdↄmu, ben aↄ̃ à kũ̀ wà tào kↄ̃n à auzikinↄ.

13 Ben gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ ń ↄzĩ gàa à ò Eberu bori Abramunɛ zaa Mamare gbíi línↄ saɛ. Mamare kↄ̃n a dãaronↄ Ɛsɛkↄlu kↄ̃n Anɛo nɛ́ Amↄri boriinↄmɛ, aↄ̃ↄ dɛ kↄ̃ gbɛ̃ ũ kↄ̃n Abramuo. 14 Kɛ̀ Abramu mà wà a danɛ kũ̀ wà tào, ben à a bɛ zĩ̀karinↄ sɛ̀ɛ gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ baswɛɛdo plaasai à pɛ̀ɛ kína pìnↄzi, ben à ń lé Dani. 15 Ben à a gbɛ̃nↄ kpàatɛtɛ, ben aↄ̃ sì ń tɛ́ gwãavĩ. Aↄ̃ zĩ̀ blèḿma aↄ̃ pɛ̀ḿma ai Oba, Damasiku gu'igbãroo kpa. 16 À lìara à sù kↄ̃n auziki pìnↄ píngi kↄ̃n a vĩ̀i nɛ́ Lutuo kↄ̃n à auzikinↄ. À sù kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo kↄ̃n gbɛ̃ pãndenↄ dↄ.

17 Kɛ̀ Abramu zĩ̀ blè Kɛdↄlaomaa kↄ̃n kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ èe suu, ben Sↄdↄmu kí bↄ̀ à dààlɛ Save Guzurɛ kɛ̀ wè be tia Kí Guzurɛn. 18 Ben Salɛmu kí Mɛlɛkizɛdɛki mↄ̀ kↄ̃n burɛdio kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo. Àpi nɛ́ Luda Musude gbã̀gbãrimɛ. 19 Ben à sa maaa ò Abramunɛ à bè:

Luda Musude musu kↄ̃n tↄↄtɛo Kɛ̀ri

aubarika da Abramun.

20 Aubarikadeen Luda Musude

kɛ̀ à n ibɛɛnↄ nànnɛ n ↄzĩ ũ.

Ben Abramu auziki kɛ̀ èe suunↄ píngi kuridee kpàa. 21 Sↄdↄmu kína bè Abramunɛ: Ǹ ma gbɛ̃nↄ kpáma ǹgↄ̃ auziki kũna n pↄ́ ũ. 22 Ben Abramu bènɛ: Má sì kↄ̃n Dii Luda Musude musu kↄ̃n tↄↄtɛo Kɛ̀rio, 23 mɛ́ n pↄ́ke sɛ́ro, baa kyateyĩba, lɛ ǹton be n ma kɛ auzikidee ũro yãnzi. 24 Mɛ́ pↄ́ke sɛ́ro, sé pↄ́blee kɛ̀ ma gbɛ̃nↄↄ blè baasiro. Mↄde Anɛ kↄ̃n Ɛsɛkↄluo kↄ̃n Mamare kɛ̀ aↄ̃ gàamaonↄ, ǹ tó aↄ̃ ń baka sɛ́.

15

Luda bà kuuna kↄ̃n Abramuo

1 Beee gbɛra Dii yã ò Abramunɛ wɛ́ɛgupu'ena guu à bè:

Abramu! Ǹton vĩa kɛro.

Mámbe n sɛngbango ũ,

n asaia égↄ̃ bíta maamaa.

2 Ben Abramu bè: Dii Luda, bↄ́n nɛ́ ma gbaa? Má nɛ́ vĩro. Damasiku gbɛ̃ Ɛliɛza bé égↄ̃ dɛ ma bɛ túbibleri ũ. 3 Kɛ̀ nɛ́ɛ ma gba nɛ́ro, ma bɛ zĩkɛri pì bé égↄ̃ dɛ ma túbibleri ũ. 4 Ben Dii bènɛ: Àmbe eégↄ̃ dɛ n túbibleri ũro. Nɛ́ kɛ̀ eé bↄ n plɛ̀n bé eégↄ̃ dɛ n túbibleri ũ. 5 Ben à bↄ̀o bàazi à bè: Ǹ musu gwa ǹ sↄsↄnɛnↄ naro, tó nɛ́ fↄ̃. Lɛmɛ n boriinↄ égↄ̃ dɛ lɛ. 6 À Dii náanɛ kɛ̀, ben Dii tò yã bↄ̀o nna a náanɛ kɛ̀ à kɛ̀ yãnzi. 7 À bènɛ dↄ: Diin ma ũ, mámbe ma n bↄ Uru, Kaladia bùsun, lɛ mà bùsu kɛ̀kii kpámma yãnzi. 8 Ben Abramu bè: Dii Luda, dian mɛ́gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ eégↄ̃ dɛ ma pↄ́ ũu? 9 À wèàla à bè: Ǹ zùnunu wɛ̃̀ aagↄ̃ↄ sɛ́ kↄ̃n blè wɛ̃̀ aagↄ̃ↄo kↄ̃n sãkaro wɛ̃̀ aagↄ̃ↄo kↄ̃n pↄ̃tɛ̃ɛtɛ̃ngoo kↄ̃n lukulukuo. 10 Ben à pↄ́ pìnↄ sɛ̀ à mↄ̀o píngi à pàrapara à gògokↄ̃a, ben à kàɛ à ń aɛ dↄ̀dↄkↄ̃a, mↄde èe bãanↄ parapararo. 11 Kɛ̀ yeberekunↄ mↄ̀ wà zↄ̃̀zↄ̃ nↄ̀bↄ pìnↄa, ben Abramu pɛ̀ḿma.

12 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ e gɛ̃ɛ kpɛ́n, i bíta Abramu kũ̀, ben gusia bíta vĩadee dààla. 13 Ben Dii bènɛ: Ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n boriinↄ égↄ̃ nibↄ blee bùsu kɛ̀ dɛ ń pↄ́ ũroo guu, aↄ̃égↄ̃ zↄ̀ blee gwe, weégↄ̃ wɛ́ɛ tãaḿma ai wɛ̃̀ wàa plaa. 14 Mↄde mɛ́ ĩa kɛ borii kɛ̀ aↄ̃ↄe zↄ̀ bleeńnɛnↄa, n boriinↄ é bↄɛ kↄ̃n auziki bítao. 15 Mmↄn sↄ̃, nɛ́gↄ̃ aafiamɛ ai ǹ gá zi kũo gbasa ǹ ká n dezinↄla wà n vĩi. 16 N nasionↄ bé weé liara wà su kɛ̀, zaakɛ Amↄrinↄ durun e papa kↄ̀ro.

17 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n, guu sì, ben Abramu è kĩi kɛ̀ èe tɛ́sukpɛ bↄↄ kↄ̃n sɛ̃̀tɛo e gɛ̃ɛ nↄ̀bↄ kɛ̀ à pàrapara pìnↄ dagura. 18 Zĩ beeean Dii bè a bà égↄ̃ kú kↄ̃n Abramuo à bè: Mɛ́ bùsu kɛ̀kii kpá n boriinↄa zaa Igipiti gulɛzɛki swaa ai swadaa kɛ̀ wè be Yuflati, 19 bùsu kɛ̀ Keninↄↄ kún kↄ̃n Kenizinↄ kↄ̃n Kadamↄnunↄ 20 kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Rɛfaimunↄ 21 kↄ̃n Amↄrinↄ kↄ̃n Kanaanↄ kↄ̃n Gigasinↄ kↄ̃n Yebusinↄo.

16

Agyara kↄ̃n a nɛ́ Sumailao

1 Abramu naↄ̃ Sarai e nɛ́ iro. À nↄgbɛ̃ zĩkɛri vĩ Igipiti gbɛ̃ ũ kɛ̀ wè benɛ Agyara. 2 Ben Sarai bè Abramunɛ: Lán Dii ma kɛ pãaa ũ nà, ǹ daɛ kↄ̃n ma zĩkɛrio. Má sì kɛ̀ mɛ́ nɛ́nↄ e à gãzĩ. Ben Abramu Sarai yã mà. 3 Abramu wɛ̃̀ kuri kɛna Kanaa bùsun gbɛran Sarai a zↄ̀ Agyara kpàa nↄↄ ũ. 4 Abramu dàɛo, ben à nↄ̀ sì. Kɛ̀ à è á nↄ̀sina, à dↄkɛ̀ a diio. 5 Ben Sarai bè Abramunɛ: Taari kɛ̀ wà kɛ̀mɛɛ gↄ̃̀ n yã ũmɛ. Ma a zↄ̀ kpàmma. Kɛ̀ à è á nↄ̀sina, ben ègↄ̃ dↄkɛɛmao. Mpi kↄ̃n mapio, Dii bé eé yã gↄ̃gↄ̃we. 6 Ben Abramu wèàla à bè: N zↄ̀ kuu n pↄ́ ũmɛ. Ǹ kɛnɛ lán ń yezi nà. Kɛ̀ Sarai ĩa dàa, ben à bàa lɛ̀nɛ.

7 Dii Malaika à è íbↄkiizi gbáan, bia pì kú Suru zɛ́ saɛmɛ. 8 Ben à à là à bè: Sarai zĩkɛri Agyara, n bↄ mámɛ? Nɛ́ɛ gaa mámɛ? Ben à wèàla à bè: Mɛ́ɛ bàa lɛɛ ma dii Sarainɛmɛ. 9 Ben Dii Malaika bènɛ: Ǹ ɛara ǹ tá n dii pì kiia ǹgↄ̃ mì siɛɛnɛ.

10 Mɛ́ n borii kaara aↄ̃gↄ̃ pari,

weé fↄ̃ wà ń lɛ́ dↄ̃ro.

11 Ń nↄ̀sina, nɛ́ nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ,

nɛ́ tↄ́ kpánɛ Sumaila,

zaakɛ Dii n yã mà n wɛ́ɛtãmma guu.

12 Eégↄ̃ dɛ lán zaakisɛ̃tɛ bà,

eé íbɛtɛ kpá kↄ̃n gbɛ̃ píngio,

gbɛ̃ píngi é íbɛtɛ kpáo se.

Eégↄ̃ kú kↄ̃ yãn kↄ̃n a gbɛ̃nↄro.

13 Ben Agyara bè: Ma wɛ́ɛ sì Luda kɛ̀ è ma elɛ. Ben à tↄ́ kpà Dii kɛ̀ yã ònɛnɛ Ludakɛema'ee. 14 À yã bé à tò wà tↄ́ kpà lↄ̀gↄ pìnɛ Ludabɛ̃ɛkɛema'ee lↄ̀gↄ. À kú Kadɛsi kↄ̃n Bɛrɛdio daguramɛ.

15 Agyara nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì kↄ̃n Abramuo, ben Abramu tↄ́ kpànɛ Sumaila. 16 Gurↄↄ kɛ̀ Agyara Sumaila ì, Abramu wɛ̃̀ basiigↄ̃ awɛɛswɛɛdomɛ.

17

Bã̀ngukɛna yã

1 Kɛ̀ Abramu kà wɛ̃̀ basↄↄro dosai, Dii bↄ̀ à mↄ̀zi à bè: Luda Gbãabitaden ma ũ. Ǹ táa omao ǹgↄ̃ kuu taari sai. 2 Ma bà kuunanyo égↄ̃ gaa, mɛ́ n borii kaarannɛ maamaa. 3 Abramu dàɛ a puua Luda aɛ, ben Luda bènɛ: 4 Lán ma bà kúnyo nà, nɛ́ gↄ̃ bori pariinↄ dezi ũ. 5 Weégae bennɛ Abramu dↄro, sé Ibraĩ, zaakɛ mɛ́ n kɛ bori pariinↄ dezi ũ. 6 Mɛ́ tó n bori kɛ pari, boriinↄ kↄ̃n kínanↄ é bↄ n kiia. 7 Ma bà égↄ̃ kúnyo kↄ̃n n boriinↄ ai gurↄ píngi. Mɛ́gↄ̃ dɛ n Luda ũ kↄ̃n n boriinↄ n gbɛra. 8 Mɛ́ Kanaa bùsu kɛ̀ ń kú à guu nibↄ ũ kpámma píngi kↄ̃n n boriinↄ n gbɛra, lɛ aↄ̃gↄ̃ vĩ gurↄ píngi, mɛ́gↄ̃ dɛ ń Luda ũ.

9 Luda ɛ̀ara à bè Ibraĩnɛ: Mpi kↄ̃n n boriinↄ, àgↄ̃ ma bà kuunaao yã kũna ai a boriia. 10 Ma bà kuunaao yã kɛ̀ égↄ̃ kũnan yɛ̀, mpi kↄ̃n n boriinↄ. Séde a gↄ̃gbɛ̃ píngi bã̀ngu kɛ. 11 À bã̀ngu kɛ ma bà kuunaao sèeda ũ. 12 Séde n bori nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ bã̀ngu kɛ ń gurↄ sↄraagↄ̃dee zĩ ai ń boriia, nɛ́ kɛ̀ wà ń í n bɛɛnↄ kↄ̃n zↄ̀ kɛ̀ wà ń lú bori pãndenↄanↄ ń píngi. 13 Wà à ì n bɛn yoo kesↄ̃ wà lù zↄ̀ ũn yoo, sé à bã̀ngu kɛ. Beee égↄ̃ dɛ ma bà kuunaao gurↄ píngi sèeda ũ a mɛ̀a. 14 Weé gɛfↄↄdee bↄ a gbɛ̃nↄ tɛ́, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ èe bã̀ngu kɛro yã kɛ̀ má dìɛare kũnaro.

15 Ben Luda ɛ̀ara à bè Ibraĩnɛ: Ǹton be n naↄ̃nɛ Sarai dↄro, ǹgae benɛ Sara sa. 16 Mɛ́ aubarika dan mà tó à nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, eé gↄ̃ boriinↄ dazi ũ, bùsu kínanↄ é bↄ à kiia. 17 Ben Ibraĩ dàɛ a puua Luda aɛ à yáa dↄ̀ à bè a nↄ̀sɛ guu: Gbɛ̃ kɛ̀ kà wɛ̃̀ basↄↄroo é nɛ́ iↄ́? Lán Sara kà wɛ̃̀ basiigↄ̃ akuri nà, eé nɛ́ iↄ́? 18 Ben à ɛ̀ara à bè Ludanɛ: Ǹ sùu kɛ ǹ Sumaila gwa. 19 Luda bè: Yãpura n naↄ̃ Sara é nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, nɛ́ tↄ́ kpánɛ Isaaku. Ma bà égↄ̃ kúo kↄ̃n à boriinↄ ai gurↄ píngi. 20 Sumaila yã musu, ma n yã mà. Mɛ́ aubarika dan, eé nɛ́ i à kaara maamaa. Eé nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ i gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaa, aↄ̃é gↄ̃ kínanↄ ũ, à borii é kɛ pari. 21 Baa kↄ̃n beeeo ma bà kuunanyo é gↄ̃ Isaakuamɛ. Zii mↄndaa'i Sara é à i. 22 Kɛ̀ Luda yã ò Ibraĩnɛ à yã̀a, ben à à tò à tà musu.

23 Ben Ibraĩ a nɛ́ Sumaila sɛ̀ kↄ̃n a bɛ gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wà ń í a bɛɛnↄ kↄ̃n zↄ̀ kɛ̀ wà ń lúnↄ ń píngi, ben à bã̀ngu kɛ̀ńnɛ zĩ beeea gↄ̃ↄ lán Ludaa ònɛ nà. 24 Ibraĩ kà wɛ̃̀ basↄↄro dosai, gbasa à bã̀ngu kɛ̀, 25 à nɛ́ Sumaila sↄ̃ wɛ̃̀ kuri awɛɛ'aagↄ̃. 26 Gurↄ dↄ̃nkↄ̃ pì zĩ Ibraĩ bã̀ngu kɛ̀ kↄ̃n a nɛ́ Sumailao 27 kↄ̃n a bɛ gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wà ń í a bɛɛnↄ kↄ̃n zↄ̀ kɛ̀ wà ń lú bori pãndeanↄ ń píngi. Aↄ̃ bã̀ngu kɛ̀ gurↄ dↄ̃nkↄ̃ zĩmɛ.

18

Nibↄnↄ mↄna Ibraĩ kiia

1 Dii bↄ̀ à mↄ̀ Ibraĩzi Mamare gbíi línↄ saɛ. Ibraĩ vɛ̃ɛna a bisakuta kpɛɛlɛ fãantɛ̃. 2 Kɛ̀ à wɛ́ɛ sɛ̀ musu, à gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ è zɛna. Kɛ̀ à ń é lɛ, ben à fɛ̀ɛ kpɛɛlɛa kↄ̃n bào à gàa à dàńlɛ à dàɛńnɛ a puua 3 à bè: Dii, tó ma n pↄnnaa è, ǹton gɛ̃ mamↄma n zↄ̀blerilaro. 4 Mɛ́ mↄ́are ío à gbá pípi à kámma bo lí gbáru kɛ̀. 5 Lán a bↄɛ ma bɛɛ kpa nà, mɛ́ mↄ́are pↄ́bleeo féte lɛ à gbãaa e, gbasa à da zɛ́n. Ben aↄ̃ bè: Tↄ̀, ǹ kɛ lán ń ò nà. 6 Ben à gàa Sara kiia kutaan à bè: Ǹ flawa kↄ zaka lɛ́ aagↄ̃ ǹ burɛdi kɛ kpakpaa. 7 Ben à bàa lɛ̀ à gɛ̃̀ a zùnↄ tɛ́ à zùnɛ bↄ̀rↄ maaa kũ̀ à kpà a zĩkɛria, ben zĩkɛri pì gàa à kɛ̀kɛ kpakpaa. 8 Ben Ibraĩ zwifãani kↄ̃n zwi'ipuo kↄ̃n zù kɛ̀ wà kɛ̀kɛ pìo sɛ̀ à gàa à dìɛńnɛ. Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ blee, àpi zɛ ń saɛ lí gbáru gwe.

9 Ben aↄ̃ à là wà bè: N naↄ̃ Sara kú mámɛ? À bè: À kú kutaan gwe. 10 Ben Dii bè: Mɛ́ ɛara mà mↄ́ n kiia zii mↄndaa'i, n naↄ̃ Sara é nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. Sara kú à kpɛɛ kuta kpɛɛlɛ èe maa. 11 Ibraĩ kↄ̃n Sarao zi kũ̀, Sara è nↄgbɛ̃nↄ pↄ́ kɛ dↄro. Ben Sara yáa dↄ̀ à bè a swɛ̃̀ guu: 12 Ma zi kũ̀, ben ma dii zi kũ̀ dↄ. Mɛ́ pↄnna yã pì dↄ̃ dↄↄ́? 13 Ben Dii Ibraĩ là à bè: À kɛ̀ dia Sara yáa dↄ̀? À bè amↄ kɛ̀ a zi kũ̀ é fↄ̃ à nɛ́ i dↄↄ́? 14 Yãke ègↄ̃ zĩ'ũmɛro. Zii mↄndaa'i tó à gurↄↄ kà, mɛ́ mↄ́ n kiia, gbasa Sara nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. 15 Ben Sara lɛ́ sɛ̀ à bè ée yáa dↄro, zaakɛ vĩa à kũ̀. Ben Dii bè: É'e, n yáa dↄ̀.

Ibraĩ aduakɛna Sↄdↄmunɛ

16 Kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄ fɛ̀ɛ, Ibraĩ gàa à zɛńnɛ, ben aↄ̃ Sↄdↄmu kpaa gwà. 17 Ben Dii bè: Mɛ́ yã kɛ̀ má yezi mà kɛɛ utɛ Ibraĩnɛro. 18 À boriinↄ égↄ̃ bíta aↄ̃égↄ̃ gbãa vĩ. Anduna bori píngi é aubarika e à gãzĩmɛ. 19 Zaakɛ ma à sɛ̀ lɛ à o a nɛ́nↄnɛ kↄ̃n a boriinↄ a gbɛra aↄ̃gↄ̃ ma yã kũna aↄ̃ yã maa zɛ́dee kɛ, lɛ mà yã kɛ̀ ma à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ kɛnɛ. 20 Ben Dii ɛ̀ara à bè: Yã kɛ̀ wèe oo Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄrao musu pari, ń durun gɛ̃̀ ↄla. 21 Mɛ́ gá gwe sa mà gwa, tó yã kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ zaa lán má mà nà. Tó aↄ̃ↄ dɛ lɛ sↄ̃ro, mɛ́ dↄ̃.

22 Kɛ̀ ń gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ dà zɛ́n aↄ̃ↄe gaa Sↄdↄmu, ben Dii gↄ̃̀ kↄ̃n Ibraĩo gwe. 23 Ben Ibraĩ sↄ̃̀zi à bè: Nɛ́ gbɛ̃ maaanↄ wara lɛdo kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄn yↄ́? 24 Tó gbɛ̃ maaanↄↄ kú wɛ́tɛ pì guu aↄ̃ kà gↄ̃ↄn baplaa akuri, nɛ́ ń waran yↄ́? Nɛ́ sùu kɛ wɛ́tɛ pìo gbɛ̃ maa gↄ̃ↄn baplaa akuri pìnↄ yãnziroo? 25 Ǹ sùu kɛ! Ǹton kɛ lɛro. Ǹton gbɛ̃ maaanↄ dɛdɛ lɛdo kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄro, zaakɛ aↄ̃ↄ dↄ̃nkↄ̃ro. Ǹ sùu kɛ! Ǹton kɛ lɛro. Mmↄn kɛ̀ ń dɛ anduna píngi yãkpaɛkɛri ũ, nɛ́ yã kɛ a zɛ́aroo? 26 Ben Dii bè: Tó ma gbɛ̃ maaanↄ è Sↄdↄmu gↄ̃ↄn baplaa akuri, mɛ́ sùu kɛ wɛ́tɛ pìo ń yãnzi. 27 Ben Ibraĩ ɛ̀ara à bè dↄ: Mamↄma kɛ̀ má dɛ bùsuti kↄ̃n túbuo ũ, ǹ gaafaa kɛmɛ mà yã onnɛ, Dii. 28 Tó gↄ̃ↄn sↄↄroo kɛ̃̀sã gↄ̃ↄn baplaa akuri pì guu, gↄ̃ↄn sↄↄroo pìnↄ yãnzi nɛ́ wɛ́tɛ pì kaatɛↄ́? Ben Dii bè: Tó ma gbɛ̃ maaanↄ è gↄ̃ↄn baplaa asↄↄro, mɛ́ wɛ́tɛ pì kaatɛro. 29 Ben Ibraĩ kpɛ́ èe yã oonɛ à bè: Tó gbɛ̃ maaanↄ kà baplaa sↄ̃ nɛ́? Ben Dii bè: Mɛ́ yãke kɛro gↄ̃ↄn baplaaa pìnↄ yãnzi. 30 Ben à bè: Dii, n yã nna! Ǹton pↄ fɛ̃ro, má yezi mà yã o dↄ. Tó gbɛ̃ maaanↄ kà baaakuri sↄ̃ nɛ́? À wèàla à bè: Tó ma gbɛ̃ maaanↄ è aↄ̃ kà gↄ̃ↄn baaakuri, mɛ́ yãke kɛro. 31 Ben à bè: Ǹ gaafaa kɛmɛ dↄ Dii, mà yã onnɛ. Tó gbɛ̃ maaanↄ kà gↄ̃ↄn baroo sↄ̃ nɛ́? À wèàla à bè: Mɛ́ wɛ́tɛ pì kaatɛro gↄ̃ↄn baroo pìnↄ yãnzi. 32 Ben à bè: Dii, ǹton pↄ fɛ̃ro, yã kɛ̀kii baasi mɛ́ yã o dↄro. Tó gbɛ̃ maaanↄ kà gↄ̃ↄn kuri sↄ̃ nɛ́? À wèàla à bè: Mɛ́ wɛ́tɛ pì kaatɛro gↄ̃ↄn kuri pìnↄ yãnzi. 33 Kɛ̀ Dii yã ò Ibraĩnɛ à yã̀a, à gɛ̃̀ zɛ́la, ben Ibraĩ ɛ̀ara à tà bɛ.

19

Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄrao kaatɛna

1 Kɛ̀ malaika gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ kà Sↄdↄmu uusiɛ, Lutu vɛ̃ɛna Sↄdↄmu bĩi kpɛɛlɛ. Kɛ̀ à ń é, à fɛ̀ɛ à gàa à dàńlɛ à kùɛńnɛ à dàɛ a puua 2 à bè: Ma diinↄ, a yã nna! À mↄ́ à gá pita mamↄma a zↄ̀bleri bɛ. À zú o à i kɛ̀, zia kↄngↄ idɛ'idɛ é da zɛ́n. Aↄ̃ bè: Auo, wé i gãalɛmɛ. 3 Lutu nàkↄ̃rɛḿma maamaa, ben aↄ̃ gɛ̃̀ à kpɛ́n. À ń yàari kɛ̀ maamaa à masa kɛ̀ńnɛ, ben aↄ̃ↄ sò.

4 Ai aↄ̃gↄ̃ gá daɛ, Sↄdↄmudeenↄ lìga Lutu kpɛ́zi. Wɛ́tɛ pì gↄ̃gbɛ̃nↄ kàkↄ̃a gwe mámmam, gↄ̃kparɛnↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ ń píngi. 5 Aↄ̃ lɛ́ zù Lutuzi wà bè: Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pìta n bɛ uusiɛanↄↄ kú máa? Ǹ bↄɛńyowe, wà pãpãa kɛńyo. 6 Lutu bↄ̀ à zɛ̀ kpɛɛlɛ ń kiia, à gbà tàta kpɛɛo 7 à bè: O'o ma gbɛ̃nↄ, àton yã zaaa kɛro. 8 Má nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn plaa kɛ̀ aↄ̃ↄ gↄ̃gbɛ̃ dↄ̃ro, mɛ́ ń bↄɛare. Lán á yezi nà à kɛńyo, mↄde àton yãke kɛ gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀kiinↄnɛro, zaakɛ aↄ̃ pìta ma bɛmɛ. 9 Aↄ̃ bènɛ: Ǹ guwe gwe! Ben aↄ̃ bè dↄ: Gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ gbɛ̃ zĩ̀tↄmɛ, ben à yezi à kɛ wa yãkpaɛkɛri ũ. Wé yã zaaa kɛnnɛ dɛ ń pↄ́la. Ben aↄ̃ kùsia gbãaao, aↄ̃ↄe mↄↄ kpɛ́ gbà gboro. 10 Ben gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ ↄ bↄ̀ wà Lutu kũ̀ aↄ̃ gɛ̃̀o kpɛ́n, ben aↄ̃ zɛ́ tàta. 11 Aↄ̃ↄ tò vĩ̀a gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kpɛɛlɛnↄ kũ̀ ń píngi nɛ́ féte gbɛ̃nsi, ben aↄ̃ↄe kpɛ́ gbà wɛtɛɛ ai aↄ̃ kpàsa. 12 Gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ bè Lutunɛ: Dé ń vĩ kɛ̀ dↄↄ? Nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ, nɛ́nↄgbɛ̃nↄ, n nɛ́ anzurenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ n gbɛ̃ ũunↄ wɛ́tɛ guu ń píngi. Ǹ bↄɛńyo, 13 zaakɛ wa mↄ wà gura kɛ̀ kaatɛmɛ. Yã zaaa kɛ̀ wèe oo wɛ́tɛ pì deenↄ musu gɛ̃̀ Dii swãn, ben à wa zĩ wà wɛ́tɛ pì kaatɛ. 14 Lutu bↄ̀ à gàa à ò a nɛ́nↄ anzurenↄnɛ à bè: À fɛɛ wà bↄɛ, zaakɛ Dii é wɛ́tɛ kɛ̀ pì kaatɛ tiamɛ. Ben aↄ̃ↄe daa èe fàadi boomɛ.

15 Kɛ̀ guu dↄ̀ malaika pìnↄ nàkↄ̃rɛ Lutua wà bè: Ǹ fɛɛ ǹ n naↄ̃ kↄ̃n n nɛ́nↄgbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀nↄ sɛ́ɛ ǹ bↄɛńyo kɛ̀, lɛ ǹton ga wɛ́tɛ pì kaatɛna guuro yãnzi. 16 Kɛ̀ Lutu e seka kɛɛ, Dii à wɛ̃nda bò, ben gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ à kũ̀ a ↄↄa kↄ̃n à naↄ̃o kↄ̃n à nɛ́nↄgbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ, aↄ̃ bↄ̀ɛńyo wɛ́tɛ kpɛɛ. 17 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛńyo lɛ, ben malaika pìnↄ doke bè Lutunɛ: Ǹ bàa lɛ́ ǹ n zĩnda mì sí. Ǹton kpɛɛ gwaro. Ǹton zɛ guzurɛ pì guuro. Ǹ bàa lɛ́ ǹ mì pɛ́ kpiiinↄa lɛ ǹton garo yãnzi. 18 Ben à bèńnɛ: Auo ma dii! N yã nna! 19 Mamↄma n zↄ̀bleri ma n pↄnnaa è, n gbɛ̃kɛɛ kɛ̀mɛ maamaa, n ma mì sì. Mↄde mɛ́ fↄ̃ mà bàa lɛ́ mà kpiii pìnↄ kii lero. Ai màgↄ̃ gá ká gwe, kaatɛna pì é ma le mà ga. 20 Ǹ lakutu ke gwa kãaa. Lán à kĩi nà, mɛ́ fↄ̃ mà bàa lɛ́ mà gá gwe. Lakutu nɛ́ngomɛ sↄ̃. Ǹ tó mà bàa sí mà tá gwe, mɛ́gↄ̃ aafia. Asa à nɛ́ngoroo? 21 Ben à bènɛ: Ma n gba zɛ́, mɛ́ lakutu kɛ̀ nɛ́ɛ oo pì kaatɛro. 22 Ǹ bàa lɛ́ ǹ tá gwe kpakpaa, zaakɛ mɛ́ yãke kɛ gĩaro ai ǹ gá káo gwe. Beee yãnzin wà tↄ́ kpà lakutu pìnɛ Zoa.

23 Kɛ̀ Lutu Zoa lè, ↄfãntɛ̃ e fɛɛɛ, 24 ben Dii tò tɛ́ kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃o bↄ̀ musu à kà Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄraola. 25 À wɛ́tɛ pìnↄ kàatɛ kↄ̃n gbɛ̃nↄ kↄ̃n guzurɛ pìo kↄ̃n línↄ kↄ̃n sɛ̃̀nↄ píngi. 26 Kɛ̀ Lutu naↄ̃ a kpɛɛ gwà, ben à lì à gↄ̃̀ zɛna wisi gbɛ̀ ũ.

27 Kɛ̀ guu dↄ̀, Ibraĩ fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à gàa guu kɛ̀ à kún yã kↄ̃n Diio pìn. 28 Kɛ̀ à Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄrao kpaa gwà kↄ̃n guzurɛ pìo píngi, à è tɛ́sukpɛ e fɛɛɛ tↄↄtɛ lán mↄ̀datɛ tɛ́sukpɛ bà. 29 Lɛmɛ kɛ̀ Luda guzurɛ kɛ̀ Lutu kún wɛ́tɛnↄ kàatɛ lɛ, Ibraĩ yã dↄ̀n, ben à Lutu bↄ̀ wɛ́tɛ kɛ̀ à kàatɛ pìnↄ guu.

Lutu boriinↄ

30 Kɛ̀ Lutu bↄ̀ Zoa, à gàa à vɛ̃̀ɛ kpiiinↄ tɛ́ kↄ̃n a nɛ́nↄgbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ, kɛ̀ à kuuna Zoa vĩa vĩ yãnzi. Ben à gↄ̃̀ kú gbɛ̀wɛɛn kↄ̃n a nɛ́nↄgbɛ̃ pìnↄ. 31 Ben Yↄ̃ↄ bè Bãanɛ: Wa de zi kũ̀, ben gↄ̃gbɛ̃ kee kú bùsun à daɛwao lán wè kɛ nàro. 32 Ǹ mↄ́ wà wɛ̃ɛ kákanɛ wé daɛo, lɛ wàgↄ̃ wa borii e à gãzĩ. 33 Gwãavĩ beeea aↄ̃ wɛ̃ɛ kàkanɛ, ben Yↄ̃ↄ gàa à dàɛo. Lutu e dↄ̃ gurↄↄ kɛ̀ à dàɛao ke gurↄↄ kɛ̀ à fɛ̀ɛro.

34 Kɛ̀ guu dↄ̀ Yↄ̃ↄ bè Bãanɛ: Ma daɛ kↄ̃n ma deo gĩa. Wà wɛ̃ɛ kákanɛ uusiɛa dↄ, nɛ́ gá ǹ daɛo, lɛ wàgↄ̃ wa borii ee à gãzĩ. 35 Gwãavĩ beeea dↄ aↄ̃ wɛ̃ɛ kàkanɛ, ben Bãa gàa à dàɛo. Lutu e dↄ̃ gurↄↄ kɛ̀ à dàɛao ke gurↄↄ kɛ̀ à fɛ̀ɛro. 36 Lɛmɛ Lutu nɛ́nↄgbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaa pìnↄↄ kɛ̀ lɛ wà nↄ̀ sìo. 37 Yↄ̃ↄ nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben à tↄ́ kpànɛ Mↄabu. Àmbe Mↄabu borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu ai gbã̀anↄ dezi káaku ũ. 38 Bãa nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ se, ben à tↄ́ kpànɛ Bɛnami. Àmbe Amↄni borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu ai gbã̀anↄ dezi káaku ũ.

20

Ibraĩ kↄ̃n Abimɛlɛkio

1 Ben Ibraĩ fɛ̀ɛ gwe à gàa Nɛgɛvi bùsun Kadɛsi kↄ̃n Suruo dagura. Kɛ̀ à gàa à vɛ̃̀ɛ Gera, 2 à bè a naↄ̃ Sara nɛ́ a dãremɛ, ben Gera kí Abimɛlɛki gbɛ̃ zĩ̀ à à sɛ̀ à sùo. 3 Ben Luda bↄ̀ à mↄ̀ Abimɛlɛkizi nanaa guu gwãavĩ à bènɛ: Nɛ́ ga nↄↄ kɛ̀ ń sɛ̀ pì yãnzi, zaakɛ nↄzãreemɛ. 4 À mↄ̀ à lè Abimɛlɛki e daɛo kↄ̀ro, ben à bè: Dii, nɛ́ borii kɛ̀ aↄ̃ↄe yãke kɛroonↄ dɛdɛn yↄ́? 5 Àmbe à bèmɛ a dãrenloo? Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃ bè a dãgↄ̃mɛ. Ma yã kɛ̀ a zɛ́amɛ, má taari vĩro. 6 Ben Luda bènɛ nanaa pì guu: Eè, má dↄ̃ kɛ̀ n yã kɛ̀ a zɛ́amɛ. Beee yãnzi ma kpannɛ ǹton durun kɛmɛro, mɛ́ɛ we n ↄ kɛ̀ nↄgbɛ̃ pìaro. 7 Tia sa, à gↄ̃gbɛ̃ pì nↄↄ kpáa, zaakɛ annabimɛ. Eé adua kɛnnɛ lɛ ǹ gↄ̃ aafia. Tó nɛ́ɛ à nↄↄ pì kpáa sↄ̃ro, ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n gamɛ, mpi kↄ̃n n gbɛ̃nↄ a píngi.

8 Ben Abimɛlɛki fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à a gbɛ̃nↄ sìsi à yã pì tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ ń píngi, ben vĩa ń kũ maamaa. 9 Ben Abimɛlɛki Ibraĩ sìsi à bènɛ: Bↄ́yãnzi ń kɛ̀we lɛzi? Bↄ́ taarin má kɛ̀nnɛ gbasa ń tò ma gↄ̃ durundee ũ kↄ̃n ma bùsuo? N yã kɛ̀ dɛ wà kɛroo kɛ̀mɛ. 10 Bↄ́ laasuu ń lɛ̀ gbasa n yã pì kɛ̀? 11 Ibraĩ wèàla à bè: Mɛ́ɛ daa yã gbɛ̃kee Luda vĩa vĩ bùsu kɛ̀kii guuro, weé ma dɛ ma naↄ̃ yãnzimɛ. 12 Beee gbɛra nↄgbɛ̃ pì nɛ́ ma dãremɛ yãpura. Wa de dↄ̃nkↄ̃mɛ, baade kↄ̃n a dao, ben à gↄ̃̀ ma nↄↄ ũ. 13 Kɛ̀ Luda ma bↄ ma de bɛ yã, mɛ́ɛ likↄ̃aa zↄ̃ↄ, ben ma bè ma nↄↄ pìnɛ guu kɛ̀ wé gán píngi, à gbɛ̃kɛɛ kɛmɛ àgae be a dãgↄ̃n ma ũ. 14 Ben Abimɛlɛki mↄ̀ kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ à kpà Ibraĩa, ben à à naↄ̃ sↄ̀kpanɛ. 15 Ben Abimɛlɛki bè: Ma bùsun yɛ̀, ǹ vɛ̃ɛ guu kɛ̀ ń yezin. 16 Ben à bè Saranɛ: Ma kondogi ↄↄ bↄrↄ doo kpà n dãgↄ̃a agbaakpabↄ ũ, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnyonↄ dↄ̃ ń píngi kɛ̀ nɛ́ɛ taari kɛro. 17 Ben Ibraĩ wɛ́ɛ kɛ̀ Ludaa, ben Luda Abimɛlɛki gbà aafia kↄ̃n à naↄ̃o kↄ̃n à nↄ yìgisainↄ, lɛ aↄ̃ nɛ́ i, 18 zaakɛ Dii tò Abimɛlɛki bɛ nↄgbɛ̃nↄ pãa kũ̀ yã Ibraĩ naↄ̃ yã musu.

21

Isaaku ina

1 Dii aubarika dà Saragu lán à ò nà, à kɛ̀nɛ lán à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ nà. 2 Ben à nↄ̀ sì à nɛ́ ì kↄ̃n Ibraĩo gↄ̃gbɛ̃ ũ à zikũ guu gurↄↄ kɛ̀ Luda dìɛnɛa. 3 Ibraĩ tↄ́ kpà nɛ́ pìnɛ Isaaku. 4 À bã̀ngu kɛ̀nɛ à gurↄ sↄraagↄ̃dee zĩ lán Ludaa dìɛnɛ nà. 5 À kà wɛ̃̀ basↄↄro a nɛ́ pì igurↄ. 6 Ben Sara bè: Luda yáadↄziyã kɛ̀mɛ, gbɛ̃ kɛ̀ mà píngi é yáa dↄmao. 7 À bè dↄ: Weé we wà be Ibraĩnɛ yã mɛ́ gↄ̃ nɛ́dandee ũↄ́? Àɛ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ìo a zikũ guu.

8 Kɛ̀ nɛ́ pì bíta kũ̀ à kɛ̃̀ yↄ̃a, ben Ibraĩ à kɛ̃na yↄ̃a pↄnnaa kɛ̀. 9 Sara è nɛ́ kɛ̀ Igipiti nↄgbɛ̃ Agyara ì kↄ̃n Ibraĩo ègↄ̃ Isaaku yáa dↄↄmɛ, 10 ben à bè Ibraĩnɛ: Ǹ pɛ́ zↄ̀ pìa kↄ̃n a nɛ́o, zaakɛ zↄ̀ nɛ́ pì é túbi ble kↄ̃n ma nɛ́ Isaakuoro. 11 Yã pì Ibraĩ pↄↄ yàka maamaa, zaakɛ à nɛ́mɛ, 12 ben Luda bènɛ: Ǹton tó n nↄ̀sɛ yaka n nɛ́ kↄ̃n n nↄgbɛ̃ zĩkɛri pìo yã musuro. Yã kɛ̀ Sara e oonnɛ píngi ǹ ma, zaakɛ Isaaku boriinↄn weégae beńnɛ n boriinↄ ũ. 13 Mɛ́ tó zↄ̀ nɛ́ pì borii kɛ se, zaakɛ n nɛ́mɛ. 14 Ben Ibraĩ fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à pↄ́blee sɛ̀ kↄ̃n í tùuo à kpà Agyaraa. À dìnɛ, ben à à nɛ́ kpàa dↄ. À à gbàrɛ, ben à gàa èe likↄ̃aa zↄ̃ↄ Bɛsɛba gbáan. 15 Kɛ̀ í yã̀aḿma, à gↄ̃kparɛ pì tò lí gbáru, 16 ben à gàa à vɛ̃̀ɛ aɛ kàzulɛɛki zã̀ lɛ́n, zaakɛ à bè á yezi à a nɛ́ gana ero. Kɛ̀ à gàa à vɛ̃̀ɛ kãa lɛ, ben à nà ↄ́ↄdↄnaa.

17 Luda gↄ̃kparɛ pì ↄ́ↄ dↄↄ mà, ben Luda Malaika lɛ́ zù Agyarazi zaa musu à bè: Bↄ́ bé à n lee Agyara? Ǹton vĩa kɛro, zaakɛ Luda nɛ́ pì ↄ́ↄ dↄↄ mà guu kɛ̀ à kún. 18 Ǹ fɛɛ ǹ n nɛ́ pì sɛ́ ǹ à kũ a ↄↄa, zaakɛ mɛ́ tó à gↄ̃ bori ìsi ũ. 19 Luda nↄgbɛ̃ pì wɛ́ɛ kɛ̃̀nɛ, ben à lↄ̀gↄ è. À gàa à í tↄ̀ a tùu pa, ben à mↄ̀ à kpà a nɛ́ pìa à mì.

20 Ludaa kú kↄ̃n nɛ́ pìo ai à ìsi kũ̀. Ègↄ̃ kú gbáan, ben à gↄ̃̀ tofekari ũ. 21 Gurↄↄ kɛ̀ à kú Parani gbáa pì guun à da Igipiti bùsu nↄↄ sɛ̀nɛ.

Ibraĩ kↄ̃n Abimɛlɛkio lɛdolɛkɛna

22 Gurↄ beeea Abimɛlɛki kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi Fikↄluo gàa Ibraĩ kiia aↄ̃ bènɛ: Ludaa kúnyo yã kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ guu píngi. 23 Ǹ la damɛ kɛ̀ gↄ̃ↄ ǹ sí kↄ̃n Ludao kɛ̀ nɛ́ bↄ ma kpɛɛro ke ma nɛ́nↄ ke ma boriinↄ. Lán ma gbɛ̃kɛɛ kɛ̀nnɛ nà, ǹ kɛmɛ lɛ kↄ̃n bùsu kɛ̀ ń kú à guu gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũuo. 24 Ben Ibraĩ bènɛ: Ma la dànnɛ. 25 Ben Ibraĩ lↄ̀gↄ kɛ̀ Abimɛlɛki gbɛ̃nↄ sìa yã sɛ̀ɛ à sìnnɛ. 26 Abimɛlɛki bè: Má gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã beee kɛ̀nↄ dↄ̃ro, nɛ́ɛ omɛ yãro, gbã̀an má mà. 27 Ben Ibraĩ sãanↄ kↄ̃n zùnↄ kũ̀ à kpà Abimɛlɛkia, ben aↄ̃ lɛdolɛ kɛ̀ kↄ̃o. 28 Ben Ibraĩ sãnunu mɛ̀n swɛɛplaaanↄ bↄ̀ à kàɛ ńdona. 29 Abimɛlɛki à là à bè: Sã mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ n ń káɛ ńdona pìnↄ yã dɛ diamɛ? 30 Ben à wèàla à bè: Ǹ sã mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ sí sèeda ũ kɛ̀ mámbe ma lↄ̀gↄ pì yↄ̃̀. 31 Beee yãnzi wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Bɛsɛba, zaakɛ gwen aↄ̃ la dànkↄ̃nɛ. 32 Lɛn aↄ̃ lɛdolɛ kɛ̀ Bɛsɛba lɛ, ben Abimɛlɛki kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi Fikↄluo lìara wà tà Filisitininↄ bùsun. 33 Ibraĩ sãma lí tↄ̃̀ Bɛsɛba, ben à Dii Luda Gurↄpingide sìsi gwe. 34 Ben à gurↄplaa kɛ̀ Filisitininↄ bùsu pì guu.

22

Isaaku kpana sa'opↄ ũ

1 Beee gbɛra Luda Ibraĩ yↄ̃̀ à gwà à bènɛ: Ibraĩ! Ben à wèàla à bè: Maɛ kɛ̀! 2 Ben Luda bènɛ: Ǹ n nɛ́ mɛ̀n doo kɛ̀ ń yezi Isaaku sɛ́ ǹ gáo Mↄria bùsun, ǹ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ oo kpiii kɛ̀ mɛ́ onnɛɛa. 3 Kɛ̀ à fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à gàari yì a zaakinɛ, ben à a zĩkɛrinↄ sɛ̀ gↄ̃ↄn plaa kↄ̃n a nɛ́ Isaaku pìo. À sa'oyaka pàra, ben à dà zɛ́n, èe gaa guu kɛ̀ Ludaa ònɛn. 4 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ kɛ̀ à wɛ́ɛ sɛ̀, à guu pì è kãa. 5 Ben à bè a zĩkɛri pìnↄnɛ: À gↄ̃ kↄ̃n zaakio kɛ̀. Mapi kↄ̃n gↄ̃kparɛ kɛ̀o wé gá aɛ wà dↄnzi kɛ Ludanɛ, wé liara wà su wà a le kɛ̀. 6 Ibraĩ sa'oyaka sɛ̀ à dì a nɛ́ pìnɛ, ben à tɛ́ kũna kↄ̃n fɛ̃ɛo, aↄ̃ↄe gaa lɛdo. 7 Ben Isaaku yã ò a denɛ à bè: Baa! À wèàla à bè: Bↄ́mɛɛ nɛ́? Ben à bènɛ: Wá tɛ́ kũna kↄ̃n yàkao, sãnɛ bↄ̀rↄ kɛ̀ wé ká tɛ́n à tɛ́ kũ kú mámɛ? 8 Ben Ibraĩ bè: Ma nɛ́, Luda bé eé sa'osã kpá. Ben aↄ̃ↄ tɛ́kↄ̃zi wèe gaa. 9 Kɛ̀ aↄ̃ kà guu kɛ̀ Ludaa ònɛn, à sa'okii bò gwe à yàka kpàkpaàla, ben à a nɛ́ pì yì à dà yàka pìla sa'okii musu. 10 Kɛ̀ à fɛ̃ɛ sɛ̀ à ↄ bↄ̀ lɛ à a nɛ́ pì kòto kpá, 11 ben Dii Malaika lɛ́ zùzi zaa musu à bè: Ibraĩ! Ibraĩ! À wèàla à bè: Maɛ kɛ̀! 12 Ben à bè: Ǹton ↄ na nɛ́ pìaro ǹton yãke kɛnɛro. Má dↄ̃ sa kɛ̀ ń ma vĩa vĩ, nɛ́ɛ gímɛ kↄ̃n n nɛ́ mɛ̀n doooro. 13 Ibraĩ wɛ́ɛ sɛ̀, ben à sãkaro è líwakaa kà à kobazi. Ben à gàa à à kũ̀ à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ òo a nɛ́ gɛ̃ɛ ũ. 14 Ben à tↄ́ kpà guu pìnɛ Diiékpa, ben wègↄ̃ oo ai kↄ̃n a gbã̀ao wè be: Dii é kpá a kpiii musu.

15 Dii Malaika ɛ̀ara à lɛ́ zù Ibraĩzi zaa musu dↄ 16 à bè: Mamↄma Dii má sì kↄ̃n ma kuunao ma bè, lán n yã pì kɛ̀ nà, nɛ́ɛ gí kↄ̃n n nɛ́ mɛ̀n doooro, 17 mɛ́ aubarika dangu mà n borii kaarannɛ lán sↄsↄnɛnↄ bà, aↄ̃égↄ̃ pari lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà. N boriinↄ égↄ̃ gbãa vĩ n ibɛɛnↄa. 18 Mɛ́ aubarika da anduna bori píngin n borii gãzĩ, kɛ̀ n ma yã mà yãnzi.

19 Kɛ̀ Ibraĩ lìara à sù a zĩkɛrinↄ kiia, aↄ̃ fɛ̀ɛ wà tà Bɛsɛba, ben à gurↄplaa kɛ̀ gwe.

20 Beee gbɛra wà ò Ibraĩnɛ wà bè: N vĩ̀i Nao naↄ̃ Milika nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì. 21 À daudu tↄ́n Uzu. À dãaronↄ tↄ́n yɛ̀: Buzu, Aramu de Kɛmuɛli, 22 Kɛsɛdi, Azo, Pilidasa, Yidilafa kↄ̃n Bɛtuɛlio. 23 Bɛtuɛli pì bé à Rɛbɛka ì. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn sↄraagↄ̃ↄ kɛ̀ Milika ì kↄ̃n Ibraĩ vĩ̀i Naon gwe. 24 À nↄ yìgisai Ruma nɛ́nↄ tↄ́n yɛ̀: Teba, Gaamu, Tasa kↄ̃n Maakao.

23

Sara gana

1 Sara kɛ̀ wɛ̃̀ baswɛɛdo awɛɛswɛɛplaa, 2 gbasa à gà zaa Kiriataba kɛ̀ wè be tia Ɛblↄnu, Kanaa bùsun. Ben Ibraĩ à sósobi kɛ̀ à ↄ́ↄ dↄ̀ à gana yã musu. 3 Kɛ̀ à gù a naↄ̃ gɛ̀ kiia, à gàa à bè Iti boriinↄnɛ: 4 Nibↄ kↄ̃n gbɛ̃ zĩ̀tↄon ma ũ a tɛ́. À tↄↄtɛ yáma gɛ̀vĩikii ũ mà gɛ̀ vĩin. 5 Ben Iti boriinↄ bènɛ: 6 Maree, ǹ wa yã ma. Luda gbɛ̃ aubarikadeen n ũ wa tɛ́. Ǹ n gɛ̀ vĩi gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ kɛ̀nnɛ maaa guu. Wa gbɛ̃ke é n tɛ̃ gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ nɛ́ n gɛ̀ vĩi à guuro. 7 Ben Ibraĩ fɛ̀ɛ à kùɛ bùsu pì deenↄnɛ 8 à bèńnɛ: À ma yã ma, tó a we mà a gɛ̀ vĩi kɛ̀. À wɛ́ɛ kɛmɛ Zoa nɛ́ Ɛflↄnua 9 à Makpɛla gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ kú à bú lɛ́zi yá ma à ↄↄa, eé gↄ̃ ma gɛ̀vĩikii ũ a bùsun.

10 Ɛflↄnu vɛ̃ɛna ń tɛ́ a wɛ́tɛ bĩilɛn gwe, ben à ò Ibraĩnɛ Itinↄ wáa ń píngi à bè: 11 Auo mare, ǹ ma yã ma. Ma n gba buraa pì kↄ̃n gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ kú gweeo. Ma n gba ma gbɛ̃nↄ wáa. Ma n gbamɛ, lɛ ǹ n gɛ̀ vĩin. 12 Ibraĩ kùɛ bùsu pì deenↄnɛ, 13 ben à bè Ɛflↄnunɛ ń píngi wáa: Ǹ swã kpá ǹ ma yã ma. Mɛ́ buraa pì fĩa bonnɛ. Ǹ ma ↄↄ sí, mɛ́ ma gɛ̀ vĩin. 14 Ben Ɛflↄnu bènɛ: 15 Maree, ǹ ma yã ma. Tↄↄtɛ kɛ̀ à ↄↄ kà kondogi wàa plaamɛ, bↄ́n beee ũ wa dagura? Ǹ n gɛ̀ vĩin. 16 Ibraĩ à yã mà, ben à kondogi kɛ̀ à ò yↄ̃̀nɛ gbɛ̃nↄ wáa laatarinↄ zakaa. 17 Lɛmɛ Ɛflↄnu bú kɛ̀ kú Makpɛla, Mamare saɛ, gↄ̃̀ Ibraĩ pↄ́ ũ lɛ kↄ̃n gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ kú gweeo kↄ̃n lí kɛ̀ kú gweenↄ zaa bú pì lɛ́zi píngi. 18 À gↄ̃̀ Ibraĩ pↄ́ ũ Iti kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ wɛ́tɛ bĩilɛanↄ píngi wáa.

19 Beee gbɛra Ibraĩ a naↄ̃ vĩ̀i Makpɛla bura gbɛ̀wɛɛ pì guu Mamare kɛ̀ wè be tia Ɛblↄnu saɛ, Kanaa bùsun. 20 Lɛn bú kↄ̃n gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ dɛ Itinↄ pↄ́ ũ yãao gↄ̃̀ Ibraĩnɛ gɛ̀vĩikii ũ lɛ.

24

Nↄwɛtɛna Isaakunɛ

1 Ibraĩ zi kũ̀ à gurↄↄnↄ kà zã̀, ben Dii aubarika dàn yã píngi guu. 2 Ben à ò a zↄ̀blerinↄ gbɛ̃nsi kɛ̀ dɛ a pↄ́ píngi yãgↄ̃gↄ̃ri ũunɛ à bè: Ǹ ↄ sↄtↄ ma gbáda gbáru, 3 mɛ́ tó ǹ sí kↄ̃n Dii musu kↄ̃n tↄↄtɛo Luda tↄ́o kɛ̀ nɛ́ Kanaa kɛ̀ má kú ń tɛ́nↄ nↄↄ sɛ́ ma nɛ́nɛro. 4 Ǹ gá ma bɛ bùsun ma danɛnↄ guu, ǹ nↄↄ sɛ́ ma nɛ́nɛ gwe. 5 Ben à zↄ̀bleri pì à là à bè: Tó nↄgbɛ̃ pì e we à tɛ̀mazi à sùmao bùsu kɛ̀kiin sↄ̃ro nɛ́? Mɛ́ gá kↄ̃n n nɛ́o bùsu kɛ̀ n bↄnn yↄ́? 6 Ibraĩ bènɛ: Ǹ làakari kɛ! Ǹton gá kↄ̃n ma nɛ́o gwero. 7 Dii Luda Musude ma bↄ ma de bɛ ma danɛnↄ bùsun, ben à yã òmɛ à la dà à bè é bùsu kɛ̀kii kpá ma boriinↄamɛ. Àmbe eé a Malaika zĩ à dↄnnɛ aɛ. Gwen nɛ́ nↄↄ sɛ́n ma nɛ́nɛ. 8 Tó nↄgbɛ̃ pì e we à tɛ̀nziro, n bↄ ladana kɛ̀ ń la dàmɛɛ kɛ̀ guu. Ǹton gá gwe kↄ̃n ma nɛ́oro fá! 9 Ben à zↄ̀bleri pì a ↄↄ sↄ̀tↄ a dii gbáda gbáru, à la dànɛ yã pì musu.

10 Zↄ̀bleri pì a dii lakuminↄ sɛ̀ mɛ̀n kuri kↄ̃n a dii auziki bori píngio, ben à fɛ̀ɛ à gàa Nao bɛ wɛ́tɛ zaa Siria Mɛsↄpↄtamia bùsun. 11 Kɛ̀ à kà gwe, à tò lakuminↄ kámma bò lↄ̀gↄ saɛ wɛ́tɛ kpɛɛ. Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, gurↄↄ kɛ̀ nↄgbɛ̃nↄ è bↄɛ í tↄ́, 12 ben à adua kɛ̀ à bè: Dii, ma dii Ibraĩ Luda, ǹ gbɛ̃kɛɛ kɛ ma diinɛ ǹ tó ma tá kɛ nna uusiɛa. 13 Ǹ gwa, má zɛna lↄ̀gↄ saɛ. Tó wɛ́tɛ nↄkparɛnↄ bↄ̀ɛ í tↄ́, 14 nↄkparɛ kɛ̀ má ònɛ à a loo pita à í tↄ́mɛ mà mi, tó à bèmɛ mà mi, ben à kpà ma lakuminↄa dↄ, ɛ̃ndɛ̃ mɛ́ dↄ̃ kɛ̀ n gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ ma diinɛ, nↄgbɛ̃ kɛ̀ ń dìɛ n zↄ̀bleri Isaaku pↄ́ ũun gwe. 15 Èe yã pì o à yã̀aro, ben Bɛtuɛli nɛ́ Rɛbɛka bↄ̀ kↄ̃n looo dina a gã̀n. Bɛtuɛli nɛ́ Ibraĩ vĩ̀i Nao nɛ́ kɛ̀ à ì kↄ̃n a naↄ̃ Milikaomɛ. 16 Nɛ́ pì maa bensↄ̃ à lɛzimɛ, gↄ̃gbɛ̃ kee e daɛo zikiro. À mↄ̀ lↄ̀gↄzi, à í tↄ̀ à a loo pà, ben à lìara èe taa. 17 Ben zↄ̀bleri pì bàa lɛ̀ à gàa à zɛ́ zↄ̃̀nɛ à bè: Ǹ ma gba í mà mi, baa féte. 18 Nↄgbɛ̃ pì bè: Ǹ mi Baa! Ben à a loo pìta gↄ̃ↄ à í kpàa à mì. 19 Kɛ̀ à í kpàa à mì à yã̀a, à bè: Mɛ́ tↄ́ n lakuminↄnɛ dↄ, aↄ̃ mi ai aↄ̃ kã. 20 Ben à a lo'i kà pↄ́nↄ ímibↄn gↄ̃ↄ, à lìara à bàa lɛ̀ à gàa à í tↄ́ lↄ̀gↄn, ben à í tↄ̀ lakuminↄnɛ píngi. 21 Gↄ̃gbɛ̃ pì zɛna èe à gwaa tíii, lɛ à e à dↄ̃ tó Dii é tó a tá kɛ nna, ke eé kɛ nnaro. 22 Kɛ̀ lakuminↄ í mì aↄ̃ yã̀a, ben gↄ̃gbɛ̃ pì vura tãnga maaa dà nↄↄ pìnɛ a yĩa, à vura zãa dànɛ mɛ̀n plaa. Tãnga pì tìisi kà giramu sↄↄro, zãa pìnↄ sↄ̃ giramu basↄsↄↄro. 23 Ben à à là à bè: Ǹ omɛ, dé nɛ́n n ũu? Wé ikii e n de bɛↄ́? 24 Ben à wèàla à bè: Bɛtuɛli nɛ́n ma ũ, Milika kↄ̃n Nao dio. 25 Sɛ̃̀ kↄ̃n tàgaao din wa bɛ, ben ikii kuu dↄ. 26 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì kùɛ à dↄnzi kɛ̀ Diinɛ à bè: 27 Dii ma dii Ibraĩ Luda aubarika vĩ kɛ̀ èe gí gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛo yã kɛnɛro yãnzi. Mapi sↄ̃, Dii dↄ̀mɛ aɛ ma dii danɛnↄ bɛ.

28 Ben nↄkparɛ pì bàa lɛ̀ à gàa à yã pì tↄ̃kɛ̃̀ a bɛdeenↄnɛ. 29 Rɛbɛka pì dãgↄ̃ vĩ kɛ̀ wè benɛ Labã. À bↄ̀ wɛ́tɛ kpɛɛ kↄ̃n bào à gàa à gↄ̃gbɛ̃ pì lè lↄ̀gↄ lɛ́a, 30 zaakɛ à è a dãre tãnga kↄ̃n zãao dana, ben à yã kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ pì ònɛ mà. Kɛ̀ à gàa à à lè kↄ̃n lakuminↄ lↄ̀gↄ lɛ́a, 31 à bè: Ǹ mↄ́ mmↄn kɛ̀ Dii aubarika dàngu! À kɛ̀ dia ń zɛna wɛ́tɛ kpɛɛ? Ma kpɛ́ kɛ̀kɛnnɛ kↄ̃n lakuminↄ bàdↄkiio. 32 Gↄ̃gbɛ̃ pì gɛ̃̀ ua, ben Labã lakuminↄ asoo pòro à sɛ̃̀la kori kↄ̃n tàgaao kpàḿma à í kpà gↄ̃gbɛ̃ pìa à a gbá pípio kↄ̃n à gbɛ̃nↄ ń píngi.

33 Wà pↄ́blee dìɛnɛ, ben à bè: Mɛ́ pↄ́ ble gĩaro ai mà yã kɛ̀ ma mↄo o. Ben Labã bè: Ǹ o. 34 Ben à bè: Ibraĩ zↄ̀blerin ma ũ. 35 Dii aubarika kɛ̀ ma diinɛ maamaa, ben à gↄ̃̀ auzikidee ũ. À à gbà sãanↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ kↄ̃n lakuminↄ kↄ̃n zaakinↄ. 36 Ma dii pì naↄ̃ Sara nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ a zikũ guu, ben ma dii pↄ́ kɛ̀ à vĩi kpà nɛ́ pìa píngi. 37 Ma dii tò ma la dà, zaakɛ à bè màton Kanaa kɛ̀ à kú ń tɛ́nↄ nↄↄ sɛ́ a nɛ́nɛro. 38 À bè mà gá a de bɛ a borii guu mà nↄↄ sɛ́ a nɛ́nɛ gwe. 39 Ben ma a dii là ma bè, tó nↄgbɛ̃ pì e we à tɛ́mazi sↄ̃ro nɛ́? 40 À wèmala à bè, Dii kɛ̀ a táa òo bé eé a Malaika zĩ à gá zɛmɛ, lɛ ma tá kɛ nna, mɛ́ nↄↄ sɛ́ a nɛ́nɛ a de bɛ danɛnↄ tɛ́. 41 À bè tó ma gaa a borii kiia, tó wèe wero, mɛ́ bↄ ladana kɛ̀ má la dàaree guu. 42 Kɛ̀ ma ka lↄ̀gↄ kiia gbã̀a ma bè: Dii, ma dii Ibraĩ Luda, tó n we, ǹ tó ma tá kɛ nna. 43 Má kú lↄ̀gↄ lɛ́a. Nↄkparɛ kɛ̀ mↄ̀ í tↄ́, ben ma bènɛ à ma gba í féte mà mi, 44 tó à bè mà mi, ben à tↄ̀ ma lakuminↄnɛ dↄ, mɛ́ dↄ̃ kɛ̀ nↄkparɛ kɛ̀ ń dìɛ à kɛ ma dii nɛ́ pↄ́ ũun gwe. 45 Ai màgↄ̃ yã pì o ma nↄ̀sɛ guu mà yãa, ben Rɛbɛka bↄ̀ kↄ̃n looo dina a gã̀n à mↄ̀ lↄ̀gↄ lɛ́a à í tↄ̀. Ben ma bènɛ à ma gba í mà mi. 46 À a loo pìta gↄ̃ↄ, à bè mà mi, é kpá ma lakuminↄa dↄ. Kɛ̀ má mì, ben à kpà ma lakuminↄa. 47 Ben ma à là, dé nɛ́n à ũu? À bè Bɛtuɛli nɛ́n a ũ, Milika kↄ̃n Nao dio. Ben ma tãnga dànɛ a yĩa, ma zãa dànɛ a ↄↄnↄa. 48 Ben ma kuɛ ma dↄnzi kɛ̀ Dii ma dii Ibraĩ Ludanɛ ma sáabu kpàa, zaakɛ à dↄ̀mɛ aɛ zɛ́ maaa guu, lɛ mà a dii vĩ̀i dio sɛ́ à nɛ́nɛ. 49 Tia sa tó é we à gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛo yã kɛ ma diinɛ, à omɛ. Tó ée we sↄ̃ro, à omɛ, mɛ́ gá gu pãndea. 50 Labã kↄ̃n Bɛtuɛlio wèàla wà bè: Yã pì bↄ̀ Dii kiiamɛ, wá yãke ona vĩro, à maaa ke à zaaa. 51 Rɛbɛkan yɛ̀, ǹ à sɛ́ ǹ táo, à gↄ̃ n dii nɛ́ naↄ̃ ũ lán Dii ò nà. 52 Kɛ̀ Ibraĩ zↄ̀bleri pì ń yã mà, à dàɛ tↄↄtɛ Diinɛ. 53 Ben à zãblebↄ kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao kↄ̃n pↄ́kãsãanↄ bↄ̀ɛ à kpà Rɛbɛkaa. À à vĩ̀i kↄ̃n à dao gbà pↄ́ ↄↄdeenↄ dↄ. 54 Ben àpi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ pↄ́ blè aↄ̃ í mì, ben aↄ̃ ì gwe.

Kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛ kↄngↄ à bè: À ma gbarɛ mà tá ma diizi. 55 Nↄↄ vĩ̀i kↄ̃n à dao bè: Ǹ tó nɛ́ pì gↄ̃wao baa gurↄ kuri, é gbasa à tá. 56 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì bèńnɛ: Lán Dii ma tá kɛ̀ nna nà lán kɛ̀ bà, àton ma dãdã dↄro. À ma gbarɛ mà tá ma dii kiia. 57 Ben aↄ̃ bè: Wà nɛ́ pì sísi wà à la. 58 Ben wà Rɛbɛka sìsi wà à là wà bè: Nɛ́ tá kↄ̃n gbɛ̃ pìoↄ́? Ben Rɛbɛka bè: Mɛ́ táo. 59 Ben aↄ̃ Rɛbɛka gbàrɛ kↄ̃n gwàri kɛ̀ à à gwà zaa à nɛ́ngo zĩo, aↄ̃ↄe taa kↄ̃n Ibraĩ zↄ̀blerio kↄ̃n à gbɛ̃nↄ. 60 Aↄ̃ sa maaa ò Rɛbɛkanɛ wà bè:

Nɛ́, ǹ gↄ̃ gbɛ̃ pariinↄ dazi ũ,

n boriinↄ gↄ̃ gbãa vĩ ń zangurinↄa.

61 Ben Rɛbɛka fɛ̀ɛ kↄ̃n a nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ, aↄ̃ dì lakuminↄ kpɛɛ aↄ̃ↄ tɛ́ gↄ̃gbɛ̃ pìzi, ben à tàńyo.

62 À mↄ̀ à lè Isaaku sù kↄ̃n lↄ̀gↄ kɛ̀ wè be Ludabɛ̃ɛkɛema'eeo à vɛ̃̀ɛ Nɛgɛvi bùsun. 63 À bↄ̀ à gàa à laasuu lɛ́ sɛ̃̀n uusiɛ, ben kɛ̀ à wɛ́ɛ sɛ̀, à è lakuminↄↄ e mↄↄ. 64 Rɛbɛka wɛ́ɛ sɛ̀ à Isaaku è se, ben à pìta a lakumi kpɛɛ kpakpaa 65 à zↄ̀bleri pì là à bè: Dén gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ èe táa oo sɛ̃̀n èe mↄↄ dawalɛ kãaa ũu? Ben zↄ̀bleri pì wèàla à bè: Ma diimɛ. Ben Rɛbɛka a pↄ́dangãn sɛ̀ à kù a uua. 66 Kɛ̀ aↄ̃ kà Isaaku kiia, zↄ̀bleri yã kɛ̀ à kɛ̀ tↄ̃kɛ̃̀nɛ píngi. 67 Isaaku gɛ̃̀ kↄ̃n Rɛbɛkao a da Sara bisakutaan, ben à à sɛ̀ à gↄ̃̀ à nↄↄ ũ. À ye nↄↄ pìzi, ben à làakari kpaɛna a da gaa gbɛra.

25

Ibraĩ gaa

1 Ibraĩ nↄ pãnde sɛ̀ dↄ à tↄ́n Kɛtura. 2 Nɛ́ kɛ̀ à ìonↄ tↄ́n yɛ̀: Zimara, Yↄkↄsã, Mɛdã, Midiã, Isibaki, Sua. 3 Yↄkↄsã bé à Seba kↄ̃n Dedão ì. Dedã boriinↄn Asunↄ kↄ̃n Lɛtusinↄ kↄ̃n Lɛuminↄ ũ. 4 Midiã nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Efa, Ɛfa, Anↄku, Abida, Ɛlɛda. Aↄ̃ píngi Kɛtura boriinↄmɛ.

5 Ibraĩ a auziki kpà Isaakua píngi, 6 ben à gba dà a nↄ yìgisai nɛ́nↄnɛ à ń gbáɛ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa lɛ à kpɛ́ à ga, lɛ aↄ̃tongↄ̃ kú kↄ̃n Isaakuoro yãnzi.

7 Ibraĩ kɛ̀ wɛ̃̀ bakɛ̃ndo sↄↄrosai, 8 ben à gà. À zi kũ̀ kótokoto, gbasa à kà a gbɛ̃nↄla gɛ̀wãa. 9 À nɛ́nↄ Isaaku kↄ̃n Sumailao à vĩ̀i Makpɛla gbɛ̀wɛɛ guu, Mamare ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, buraa kɛ̀ dɛ Iti bori Zoa nɛ́ Ɛflↄnu pↄ́ ũ yã 10 kɛ̀ Ibraĩ pì lù Itinↄa. Gwen wà à vĩ̀in kↄ̃n a naↄ̃ Sarao. 11 Ibraĩ gana gbɛra Luda aubarika dà à nɛ́ Isaakun. À vɛ̃ɛna Ludabɛ̃ɛkɛema'ee lↄ̀gↄ saɛ.

Sumaila boriinↄ

12 Ibraĩ nɛ́ Sumaila boriinↄ yãn yɛ̀. Sara zĩkɛri Agyara, Igipiti nↄgbɛ̃ bé à nɛ́ pì ìo. 13 Sumaila nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀ lán wà ń í nà. À daudu tↄ́n Nɛbayo. À dãaronↄ tↄ́n yɛ̀: Keda, Adabɛli, Mibisamu, 14 Misima, Duma, Masa, 15 Adada, Tema, Yetu, Nafisi kↄ̃n Kedemao. 16 Sumaila nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n gwe. Aↄ̃ baade a tↄ́ kpà a lakutu ke a bùranɛ. Aↄ̃mbe à bori kuri awɛɛplaaanↄ kínanↄ ũ.

17 Sumaila kɛ̀ wɛ̃̀ baswɛɛdo akuri awɛɛswɛɛplaa, ben à gà à kà a gbɛ̃nↄla gɛ̀wãa. 18 À boriinↄ vɛ̃̀ɛ zaa Avila ai à gàa pɛ́ Surua, Igipiti ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa gana Asiria bùsu kpa. Aↄ̃è kↄ̃ tɛ́ kpákpa kↄ̃n Ibraĩ bori kpaaanↄro.

Isau kↄ̃n Yakubuo ina

19 Ibraĩ nɛ́ Isaaku boriinↄ yãn yɛ̀. Ibraĩ Isaaku ì. 20 Kɛ̀ Isaaku kà wɛ̃̀ baplaa, ben à Labã dãre Rɛbɛka sɛ̀. Àmbe Siria bùsu gbɛ̃ Bɛtuɛli kɛ̀ bↄ̀ Mɛsↄpↄtamia bùsun nɛ́ ũ. 21 Isaaku wɛ́ɛ kɛ̀ Diia a naↄ̃nɛ, zaakɛ pãaamɛ, ben Dii à adua sì, à naↄ̃ pì nↄ̀ sì. 22 Sìkanↄↄ e ↄsi kaa à gbɛɛɛn, ben à bè: Bↄ́yãnzi yã beee taka ma lezi? Ben à gàa à Dii là. 23 Dii bènɛ:

Bori mɛ̀n plaaa kú n nɛ́'isↄn,

gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú n gbɛɛɛn pìnↄ é kɛ̃kↄ̃a.

Bori mɛ̀n doo gbãaa égↄ̃ dɛ a doola,

à kɛ̀ bↄ̀ káaku égↄ̃ zↄ̀ nɛ́ ũ zãanɛ.

24 Kɛ̀ à nɛ́'igurↄↄ kà, ben à sìkanↄ ì gↄ̃gbɛ̃nↄ ũ. 25 Kɛ̀ gbɛ̃ káaku e bↄↄ, à bↄ̀ tɛ̃ɛ zónzon. À mɛ̀kã vĩ lán uta kãdee bà, ben wà tↄ́ kpànɛ Isau. 26 Beee gbɛra kɛ̀ nɛ́ plaadee e bↄↄ, à dↄ̀ Isau gbátogea, ben wà tↄ́ kpànɛ Yakubu. Isaaku wɛ̃̀ baaagↄ̃dee guun à nɛ́ pìnↄ ì.

27 Nɛ́ pìnↄ bíta kũ̀. Isau kɛ̀ tofekari gbãaa kɛ̀ è kɛ̃ sɛ̃̀tɛaroo ũ. Yakubu sↄ̃ bɛgwarimɛ. 28 Isaaku ye Isauzi kɛ̀ à nↄ̀bↄ lóu vĩ yãnzi. Rɛbɛka sↄ̃ↄ ye Yakubuzi.

29 Zĩkea Yakubu e dò kukuu, ben Isau sù kↄ̃n sɛ̃̀tɛo nↄaa e à dɛɛ. 30 Ben à bè Yakubunɛ: N yã nna! Ǹ tó mà dò tɛ̃a beee ble, zaakɛ nↄaa e ma dɛɛmɛ. Beee yãnzi wà tↄ́ kpà Isaunɛ Ɛdↄmu. 31 Yakubu bè: Ǹ n daudukɛzɛ kpáma gĩa. 32 Ben Isau bè: Má kú gaa lɛ́zĩ, bↄ́n ma daudukɛzɛ é kɛmɛɛ? 33 Ben Yakubu bènɛ: Ǹ lù sɛ́mɛ gĩa. Ben à lù sɛ̀nɛ à a daudukɛzɛ kpàa. 34 Ben Yakubu burɛdi kpàa kↄ̃n bládo pìo. À blè à í mì, ben à fɛ̀ɛ à bↄ̀. Lɛmɛ Isau kɛ̀ lɛ, à a daudukɛzɛ dìɛ pã.

26

Isaaku kↄ̃n Abimɛlɛkio

1 Dekaa kà bùsu pìn à káakupↄ kɛ̀ kà Ibraĩ gurↄↄ baasi, ben Isaaku fɛ̀ɛ à gàa Filisitininↄ kí Abimɛlɛki kiia Gera. 2 Ben Dii bↄ̀ à mↄ̀zi à bè: Ǹton tá Igipitiro, ǹ vɛ̃ɛ guu kɛ̀ mɛ́ onnɛɛn. 3 Ǹgↄ̃ kú bùsu kɛ̀kiin gĩa, mɛ́gↄ̃ kúnyo mà aubarika kɛnnɛ. Mɛ́ bùsu kɛ̀kii kpámma píngi kↄ̃n n boriinↄ, mɛ́ lù kɛ̀ má sɛ̀ n denɛ papannɛ. 4 Mɛ́ n borii kaara lán sↄsↄnɛnↄ bà, mɛ́ bùsu kɛ̀kii kpáḿma píngi. Borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛnↄ é aubarika e n borii gãzĩ ń píngi 5 kɛ̀ Ibraĩ ma yã mà yãnzi. À ma ↄdↄkii gwà, ben à yã kɛ̀ má dìɛnↄ kũna kↄ̃n ma yãdannɛnanↄ kↄ̃n ma dokayãnↄ.

6 Ben Isaaku gↄ̃̀ Gera. 7 Kɛ̀ wɛ́tɛ pì deenↄↄ e à laa à naↄ̃ yã musu, à bè a dãremɛ. Èe vĩa kɛɛ, zaakɛ èe daa tó à bè a naↄ̃mɛ, weé a dɛ nↄↄ pì yãnzi, zaakɛ nↄↄ pì nɛ́ nↄ maaamɛ. 8 Kɛ̀ a gurↄplaa kɛ̀ gwe, Filisitininↄ kí Abimɛlɛki wɛ́ɛ kpàɛ windo guu, ben à è Isaaku e bↄ̃̀nda gaa kↄ̃n a naↄ̃o. 9 Ben à Isaaku sìsi à bè: Ase n naↄ̃mɛɛ! À kɛ̀ dia n bè n dãremɛ? À wèàla à bè: Mɛ́ɛ kpákpaa weé ma dɛ à yãnzimɛ. 10 Abimɛlɛki bè: Bↄ́ yã ń kɛ̀we lɛɛ? Féte bé à gↄ̃̀ kɛ̀ wa gbɛ̃ke é daɛ kↄ̃n n nↄↄ pìo, lɛ ǹ wa da taarin. 11 Ben Abimɛlɛki gbɛ̃nↄ swã sùkãńnɛ píngi à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ ↄ kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ pìa kↄ̃n à naↄ̃o, weé à dɛ.

12 Isaaku pↄ́ tↄ̃̀ bùsu pìn, ben à pↄ́ è wɛ̃̀ beeea lɛo basↄↄro, kɛ̀ Dii aubarika dàn yãnzi. 13 À kàara, à auziki e kaara ai à kɛ̀ auzikide bíta ũ. 14 À sãanↄ kↄ̃n zùnↄ vĩ pari kↄ̃n zↄ̀nↄ, ben Filisitininↄ zàn. 15 Ben aↄ̃ lↄ̀gↄ kɛ̀ à de Ibraĩ gbɛ̃nↄ yↄ̃̀ a gurↄↄanↄ tàta bùsuo píngi. 16 Ben Abimɛlɛki bè Isaakunɛ: Ǹ fɛɛ wa kiia, zaakɛ ń gbãaa dɛwala maamaa.

17 Ben Isaaku bↄ̀ gwe à bùra kàɛ Gera guzurɛn, ben à gurↄplaa kɛ̀ gwe. 18 Lↄ̀gↄ kɛ̀ wà yↄ̃̀ à de Ibraĩ gurↄↄa ben Filisitininↄↄ tàta à de gaa gbɛraanↄn à ɛ̀ara à bↄ̀bↄ à tↄ́ dↄ̃nkↄ̃ kɛ̀ a de kpàńnɛ yãanↄ kpàńnɛ dↄ. 19 Isaaku zↄ̀blerinↄ lↄ̀gↄ pãnde yↄ̃̀ guzurɛ pìn, ben aↄ̃ bↄ̀ í maaaa. 20 Ben Gera pↄ́dãrinↄ swèe kɛ̀ kↄ̃n Isaaku pↄ́dãrinↄ wà bè: Wa ímɛ. Ben à tↄ́ kpà lↄ̀gↄ pìnɛ Swèe, kɛ̀ aↄ̃ swèe kɛ̀o yãnzi. 21 Aↄ̃ lↄ̀gↄ pãnde yↄ̃̀, ben wà swèe kɛ̀ lↄ̀gↄ pì yã musu dↄ, ben à tↄ́ kpànɛ Íbɛtɛ. 22 À bↄ̀ gwe, ben à lↄ̀gↄ pãnde yↄ̃̀ dↄ, aↄ̃ↄe swèe kɛ à yã musu dↄro. Ben à tↄ́ kpànɛ Mɛ̀porokii, zaakɛ à bè: Dii tò wa mɛ̀ pòro, wé dagula sa.

23 Beee gbɛra à gàa Bɛsɛba. 24 Dii bↄ̀ à mↄ̀zi gwãavĩ beeea à bè: Mámbe n de Ibraĩ Luda ũ, ǹton vĩa kɛro, zaakɛ má kúnyo. Mɛ́ aubarika kɛnnɛ mà n borii kaara ma zↄ̀bleri Ibraĩ yãnzi.

25 Gwen à sa'okii bòn à Dii sìsi. Ben à bùra kàɛ gwe à gbɛ̃nↄↄ e lↄ̀gↄ yↄ̃ↄ. 26 Ben Abimɛlɛki bↄ̀ Gera à mↄ̀ Isaaku kiia kↄ̃n a kpàasi Auzao kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi Fikↄluo. 27 Isaaku ń lá à bè: Kɛ̀ a zamagu a pɛma a bɛ, à kɛ̀ dia a mↄ ma kiia? 28 Aↄ̃ wèàla wà bè: Wá è Dii kúnyo, ben wa bè à maa wà lɛdolɛ kɛ wà lù sɛ́kↄ̃nɛ à yã musu 29 kɛ̀ nɛ́ yã zaa ke kɛwero, zaakɛ wée wɛ́ɛ tãmmaro. Yã maaan wá kɛ̀nnɛ wa n gbarɛ aafia, ben Dii aubarika kɛ̀nnɛ. 30 Ben Isaaku ń yàari kɛ̀, aↄ̃ pↄ́ blè aↄ̃ í mì. 31 Kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛ kↄngↄ, aↄ̃ lù sɛ̀kↄ̃nɛ, ben Isaaku zɛ̀ńnɛ, aↄ̃ bↄ̀ à kiia aafia. 32 Zĩ beeea Isaaku gbɛ̃nↄ mↄ̀ wà lↄ̀gↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ yↄ̃̀ yã ònɛ wà bè: Wa í è. 33 Ben à tↄ́ kpànɛ Sɛba. Beee yãnzin wè wɛ́tɛ pì sísi Bɛsɛba ai kↄ̃n a gbã̀ao.

34 Kɛ̀ Isau kà wɛ̃̀ baplaa, à Iti nↄↄ sɛ̀ mɛ̀n plaa, Beri nɛ́ Yudi kↄ̃n Ɛlↄni nɛ́ Basɛmao. 35 Isaaku kↄ̃n Rɛbɛkao nↄ̀sɛ ègↄ̃ yakana ń yãnzimɛ.

27

Isaaku sa'olɛkɛna Yakubunɛ

1 Isaaku zi kũ̀ à wɛ́ɛ gbãa dↄro, èe guu ee maaro. Ben à a daudu sìsi à bè: Nɛ́! Ben à wèàla à bè: Maɛ kɛ̀. 2 Isaaku bè: Ma zi kũ̀ má a gagurↄↄ dↄ̃ro. 3 Ǹ n sá sɛ́ kↄ̃n n gbàrao ǹ gá ǹ nↄ̀bↄsɛ̃tɛ wɛtɛmɛ. 4 Ǹ ma pↄyezi dò kuku ǹ mↄ́omɛ mà ble, mɛ́ sa'olɛ kɛnnɛ lɛ mà kpɛ́ mà ga.

5 Rɛbɛka yã kɛ̀ Isaaku ò Isaunɛ pì mà. Kɛ̀ Isau fɛ̀ɛ à gàa tofe ká, 6 ben à gàa à ò Yakubunɛ à bè: Má mà n de yã ò n vĩ̀inɛ à bè 7 à gá à nↄ̀bↄ dɛare à a pↄyezi dò kukuoare à ble, é sa'olɛ kɛnɛ kↄ̃n Dii tↄ́o lɛ á kpɛ́ à ga. 8 Ben Rɛbɛka ɛ̀ara à bènɛ: Ǹ ma yã ma ǹ yã kɛ̀ má dànnɛɛ kɛ. 9 Ǹ gá blè kpàsa guu ǹ blènɛ maaa kũ mɛ̀n plaa ǹ suo. Mɛ́ n de pↄyezi dò kukunɛ, 10 nɛ́ gáonɛ à ble, eé sa'olɛ kɛnnɛ lɛ à kpɛ́ à ga. 11 Ben Yakubu bè a danɛ: Ma vĩ̀i mɛ̀kã vĩ, ben ma mɛ̀ pↄ́rↄpↄrↄ. 12 Tó ma de ↄ kɛ̀ma, tó à ma dↄ̃, eé be mɛ́ɛ a kɛɛ pãpãmɛ, eé lɛ́ kɛmɛ sa'olɛ gɛ̃ɛ ũ. 13 Ben à da bènɛ: Luda tó lɛ́kɛnannɛɛ pì gↄ̃mɛ. Ǹ ma yã ma dé! Ǹ gá ǹ dɛ ǹ suomɛ.

14 Ben Yakubu gàa à blè pìnↄ dɛ̀ à sùo a danɛ, ben à à de pↄyezi dò kùkunɛ. 15 Ben à a daudu pↄ́kãsã maaa kɛ̀ kú a kpɛ́ guunↄ sɛ̀ à dà a nɛ́ sabideenɛ. 16 À blènɛ báa pìnↄ fĩ̀fĩ à ↄↄnↄa kↄ̃n à waa pↄ́rↄpↄrↄo. 17 Ben à dò kↄ̃n burɛdi kɛ̀ à kɛ̀o kpàa.

18 Yakubu gàa a de kiia à bè: Baa! Ben à de bè: Maɛ kɛ̀! Ma nɛ́ kpareemɛ? 19 Yakubu wèàla à bè: Mámbe Isau n daudu. Lán ń òmɛ nà, má kɛ̀ lɛ. Ǹ fɛɛ ǹ vɛ̃ɛ ǹ ma ↄzĩi ble lɛ ǹ sa'olɛ kɛmɛ. 20 Ben Isaaku bè a nɛ́nɛ: O'o! Ń è kↄ̀ↄ́? À wèàla à bè: Dii n Luda bé à ma tá kɛ̀ nna. 21 Ben Isaaku bènɛ: Ǹ sↄ̃mazi mà ↄ kɛmma lɛ mà dↄ̃ tó ma nɛ́ Isaumɛ yãpura. 22 Yakubu sↄ̃̀ a dezi, ben à ↄ kɛ̀a à bè: Kòto kɛ̀kii nɛ́ Yakubu kòtomɛ, ↄↄ kɛ̀kii sↄ̃ Isau ↄↄmɛ. 23 Ben èe à dↄ̃ro, kɛ̀ à ↄↄnↄ kã vĩ lán Isau pↄ́ bà yãnzi. À yezi à sa'olɛ kɛnɛ, 24 ben à à là gĩa: Ma nɛ́ Isaun n ũ yãpuraↄ́? À wèàla à bè: Mámbee! 25 Ben à bè: Ǹ pↄ́ kpáma mà n ↄzĩi ble, mɛ́ sa'olɛ kɛnnɛ. Kɛ̀ à dìɛnɛ, ben à blè. À mↄ̀nɛ kↄ̃n wɛ̃ɛo, à mì dↄ. 26 Ben à de pì bènɛ: Ǹ sↄ̃mazi ǹ lɛ́ pɛ́ma. 27 Ben à sↄ̃̀zi à lɛ́ pɛ̀a. Kɛ̀ Isaaku à pↄ́kãsãanↄ gũu mà, ben à sa'olɛ kɛ̀nɛ à bè:

Ma nɛ́ gũu dɛ

lán buraa kɛ̀ Dii aubarika dàn bà.

28 Luda n gba mↄdↄ bↄna musu,

à n gba tↄↄtɛ maaa.

Blɛwɛɛ kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo égↄ̃ dinzi.

29 Gbɛ̃nↄ é zↄ̀ blennɛ,

boriinↄ é kúɛ n aɛ,

nɛ́gↄ̃ dɛ n gbɛ̃nↄ dii ũ,

n da nɛ́nↄ é kúɛnnɛ.

Luda é lɛ́ kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ kɛ̀nnɛɛnↄnɛ,

eé aubarika da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ sa maaa ònnɛɛnↄn.

30 Kɛ̀ Isaaku sa'olɛ kɛ̀ Yakubunɛ à yã̀a, ben Yakubu gù à kiia. Kɛ̀ à vĩ̀i sù kↄ̃n tofekao gↄ̃ↄ, 31 ben à pↄ́blee kɛ̀ a denɛ dↄ à gàaonɛ, ben à bènɛ: Baa! Ǹ fɛɛ ǹ ma ↄzĩi ble ǹ sa'olɛ kɛmɛ. 32 Ben à de à là à bè: Ḿbe dé ũu? À wèàla à bè: Mámbe n daudu Isau. 33 Yã pì Isaaku swɛ̃̀ zↄ̃̀ èe lugalugaa à bè: Dé bé à nↄ̀bↄ dɛ̀ à mↄ̀omɛ yã ai ǹgↄ̃ gá su má sò? Ma sa'olɛ kɛ̀nɛ kↄ̀, àmbe eé aubarika e. 34 Kɛ̀ Isau a de yã pì mà, à pũ̀tã à ↄ́ gbãaa dↄ̀ à kɛ̀ wɛ̃nda, ben à bè: Baa! Ǹ sa'olɛ kɛmɛ dↄ. 35 Ben à bè: N dãaro mↄ̀ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo à n sa'olɛ sì kↄ̀. 36 Ben Isau bè: À tↄ́n Yakuburoo? À ma kɛkɛ à kɛ̀ gɛ̃̀n plaan gwe sa. À ma daudukɛzɛ sìma yã, ben à ma sa'olɛ sìma tia dↄ. Mɛ́ sa'olɛ e dↄroↄ́? 37 Isaaku wèàla à bè: Ma à dìɛ n dii ũ, ma à danɛnↄ kɛ̀ à zↄ̀blerinↄ ũ ń píngi, ma blɛwɛɛ kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo kpàa. Bↄ́n mɛ́ e mà kɛnnɛ dↄↄ? 38 Isau bè a denɛ: Baa, sa'olɛ beeen ń vĩ adoↄ́? Ǹ sa'olɛ pãnde kɛmɛ dↄ Baa. Ben Isau wii gbãaa lɛ̀. 39 Ben à de wèàla à bè:

Tↄↄtɛ kɛ̀ nɛ́gↄ̃ kún égↄ̃ maaro,

mↄdↄ é bↄnnɛ zaa musuro.

40 Nɛ́gↄ̃ fɛ̃ɛda kũna,

nɛ́ zↄ̀ ble n dãaronɛ.

Lɛmɛ dↄ n làakari é gↄ̃ kpaɛnaro,

nɛ́ à gbóngo gonla.

41 Isau íbɛtɛ sɛ̀ kↄ̃n Yakubuo sa'olɛ kɛ̀ à de kɛ̀nɛ yãnzi, ben à bè a nↄ̀sɛ guu: Ma de gaa zã̀ro, gbasa mɛ́ ma dãaro dɛ. 42 Wà yã kɛ̀ Isau ò kↄↄmↄtↄ kɛ̀ Rɛbɛkanɛ, ben à Yakubu sìsi à bè: Isau yezi à gɛ̃ɛ bomma à n dɛ. 43 Ǹ ma yã ma sa. Ǹ fɛɛ ǹ baalɛ ǹ gá ma dãgↄ̃ Labã bɛ zaa Arana 44 ǹgↄ̃ kúo gwe gĩa ai n vĩ̀i pì pↄfɛ̃ kpáɛ. 45 Tó à nↄ̀sɛ kpàɛ, tó yã kɛ̀ ń kɛ̀nɛ sã̀n, mɛ́ gbɛ̃ zĩ wà n gbɛ̀ sɛ́. Má yezi mà kora a gↄ̃ↄn plaaanↄzi píngi gurↄ doro.

46 Ben Rɛbɛka bè Isaakunɛ: Iti nↄgbɛ̃nↄ nii bↄ̀magu. Tó Yakubu Iti nↄↄ sɛ̀ bùsu kɛ̀kiin lán Isau nↄgbɛ̃ beeenↄ bà, ma kuuna égↄ̃ nnamɛ dↄro.

28

Yakubu tana Labã kiia

1 Ben Isaaku Yakubu sìsi à sa'olɛ kɛ̀nɛ à yã dànɛ à bè: Ǹton nↄↄ sɛ́ Kanaa nↄgbɛ̃nↄ tɛ́ro. 2 Ǹ fɛɛ ǹ gá Mɛsↄpↄtamia bùsun n da de Bɛtuɛli bɛ, ǹ nↄↄ sɛ́ gwe n desɛ̃ Labã nɛ́nↄ tɛ́. 3 Luda Gbãapingide aubarika dangu à tó ǹ nɛ́ i maamaa, aↄ̃gↄ̃ kaara lɛ ǹ gↄ̃ boriinↄ dezi ũ. 4 Luda aubarika kɛ̀ à dà Ibraĩn dangu kↄ̃n n boriinↄ, lɛ bùsu kɛ̀ nɛ́ɛ nibↄ bleen gↄ̃nnɛ, bùsu kɛ̀ à kpà Ibraĩa. 5 Ben Isaaku Yakubu gbàrɛ à gá Labã kiia Mɛsↄpↄtamia bùsun. Labã nɛ́ Siria bùsu gbɛ̃ Bɛtuɛli nɛ́mɛ, Yakubu kↄ̃n Isauo desɛ̃mɛ.

6 Isau mà Isaaku sa'olɛ kɛ̀ Yakubunɛ à à gbàrɛ Mɛsↄpↄtamia lɛ à nↄↄ sɛ́ gwe. Kɛ̀ à sa'olɛ pì kɛ̀nɛ, à bè àton nↄↄ sɛ́ Kanaa nↄgbɛ̃nↄ tɛ́ro. 7 À tàasi kɛ̀ kɛ̀ Yakubu a de kↄ̃n a dao yã mà à dà Mɛsↄpↄtamia zɛ́n. 8 Ben à dↄ̃̀ sa kɛ a de pↄↄ nna kↄ̃n Kanaa bùsu nↄgbɛ̃nↄro. 9 Ben à gàa Ibraĩ nɛ́ Sumaila kiia à à nɛ́ Maala sɛ̀ à nà a nↄ káakunↄa. Maala nɛ́ Nɛbayo dãremɛ.

Yakubu nana'ona Bɛtɛli

10 Yakubu bↄ̀ Bɛɛsɛba à dà Arana zɛ́n. 11 Kɛ̀ à kà gukea, à yezi à i gwe kɛ̀ ↄfãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n yãnzi. Ben à gbɛ̀ sɛ̀ guu pìn a mìdibↄ ũ à dàɛ gwe. 12 Ben à nanaa ò à gára è pɛɛna tↄↄtɛ ai à gàa à zↄ̃̀ ludambɛɛa, Luda malaikanↄↄ e didiia aↄ̃ↄe pitaa. 13 À Dii è zɛnaala à bè: Mámbe Dii n dezi Ibraĩ kↄ̃n n de Isaakuo Luda ũ. Mɛ́ bùsu kɛ̀ ń daɛa kɛ̀ki kpámma, mpi kↄ̃n n boriinↄ. 14 N boriinↄ égↄ̃ pari lán bùsuti bà, aↄ̃é dagula ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa kↄ̃n ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn-o kↄ̃n gu'igbãrooo kↄ̃n sↄↄmɛtɛo. Anduna bori píngi é aubarika e mpi kↄ̃n n boriio gãzĩ. 15 Mɛ́gↄ̃ kúnyo, mɛ́gↄ̃ n dãkpaa guu kɛ̀ nɛ́ɛ gaan píngi, mɛ́ ɛara mà sunyo bùsu kɛ̀kiin, zaakɛ mɛ́ n tónlo mɛ́ yã kɛ̀ má ònnɛɛ kɛ.

16 Kɛ̀ Yakubu vù kↄ̃n iio à bè: Dii kú gura kɛ̀, ben mɛ́ɛ dↄ̃ro! 17 Vĩa à kũ̀ à bè: Guu kɛ̀ ma kã fɛ̀ɛ. Luda bɛɛmɛ, ludambɛ zɛ́mɛ.

18 Yakubu fɛ̀ɛ kↄngↄ à gbɛ̀ kɛ̀ à kɛ̀ mìdibↄ ũu pì sɛ̀ à pɛ̀ɛ dↄngupↄ ũ, ben à nↄ́si kùa. 19 Ben à tↄ́ kpà guu pìnɛ Bɛtɛli, mↄde wɛ́tɛ kɛ̀ wà kàɛ gwe tↄ́ káakun Luzu. 20 Yakubu lù sɛ̀ Diinɛ à bè: Tó ń kúmao, tó nɛ́ ma dãkpa ma wɛ́tɛ kɛ̀kii gana guu, tó nɛ́ ma gba pↄ́blee kↄ̃n pↄ́kãsãanↄ 21 ai ma gaa ma su ma de bɛ aafia, nɛ́gↄ̃ dɛ ma Luda ũ, 22 gbɛ̀ kɛ̀ má pɛ̀ɛ dↄngupↄ ũu pì é gↄ̃ n gbãgbãkii ũ, pↄ́ kɛ̀ n ma gba píngi, mɛ́ à kuridee kpámma.

29

Yakubu kana Labã bɛ

1 Yakubu ɛ̀ara à dà zɛ́n à gàa ↄfãntɛ̃bↄɛkpadeenↄ bùsun. 2 Kɛ̀ à kà gwe, à lↄ̀gↄ è sɛ̃̀n sã kpàsa lɛo aagↄ̃ kaɛna à saɛ, zaakɛ lↄ̀gↄ pì ín wè kpáḿma. Gbɛ̀ bíta tatana lↄ̀gↄ pìlɛ. 3 Tó kpàsa pìnↄ kàkↄ̃a gwe píngi, ben wè gbɛ̀ pì go lↄ̀gↄ pìlɛ wà í kpáḿma, ben wè ɛara wà gbɛ̀ pì tataàlɛ a gbɛ̀n. 4 Ben Yakubu sãdãrinↄ là à bè: Gbɛ̃nↄ, a bↄ mámɛ? Aↄ̃ wèàla wà bè: Wa bↄ Aranamɛ. 5 Ben à ń lá à bè: Á Nao dio Labã dↄ̃ↄ́? Aↄ̃ wèàla wà bè: Wá à dↄ̃. 6 Ben à ń lá à bè: À aafiaↄ́? Aↄ̃ bè: À aafia. Ǹ à nɛ́ Rasɛli gwa, èe mↄↄ kↄ̃n sãanↄ kãaa. 7 Ben Yakubu bè: Ɔfãntɛ̃ kpɛ́ gbãa, sãanↄ tágurↄↄ e ká kↄ̀ro. À í kpáḿma à gá ń dã. 8 Ben aↄ̃ bè: Wé fↄ̃ro. Tó èe kɛ sã kpàsanↄ kàkↄ̃a píngi baasiro, wè gbɛ̀ go lↄ̀gↄ pìlɛ wà í kpáḿmaro.

9 Kɛ̀ èe yã oońnɛ lɛ, Rasɛli mↄ̀ kↄ̃n a de sãanↄ, zaakɛ sãdãrin à ũ. 10 Kɛ̀ Yakubu a desɛ̃ Labã nɛ́nↄgbɛ̃ Rasɛli è kↄ̃n à de sãanↄ, à sↄ̃̀ lↄ̀gↄzi à gbɛ̀ gò lↄ̀gↄ pìlɛ, ben à í kpà a desɛ̃ sãanↄa. 11 Ben à lɛ́ pɛ̀ Rasɛlia à pↄnna ↄ́ↄ dↄ̀. 12 Ben à ònɛ kɛ̀ à de danɛ Rɛbɛka nɛ́n a ũ. Ben Rasɛli bàalɛ à gàa à ò a denɛ. 13 Kɛ̀ Labã a dãre nɛ́ Yakubu baaru mà, à bàalɛ à gàa daàlɛ. Kɛ̀ à kà, ben à kùsia à lɛ́ pɛ̀a à tào a bɛ. Ben Yakubu yã kɛ̀ kɛ̀nↄ ònɛ píngi. 14 Ben Labã bènɛ: Ma arumɛ n ũ yãpura.

Yakubu Lea kↄ̃n Rasɛlio sɛna

Yakubu kɛ̀ Labã bɛ mↄ do, 15 ben Labã bènɛ: Kɛ̀ ń dɛ ma danɛ ũ yãnzin nɛ́ zĩi kɛmɛ pãↄ́? Dia mɛ́ fĩa bonnɛ nà ǹ omɛ. 16 Labã sↄ̃ nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn plaa. Yↄ̃ↄ tↄ́n Lea, Bãa sↄ̃ Rasɛli. 17 Lea wɛ́ɛ busana, Rasɛli sↄ̃ↄ nↄkparɛ maaamɛ, ben à kakana maa. 18 Yakubu ye Rasɛlizi, ben à bè Labãnɛ: Mɛ́ zĩi kɛnnɛ wɛ̃̀ swɛɛplaa n nɛ́ bãade Rasɛli yãnzi. 19 Labã bè: À sã̀ↄ mà à kpámma dɛ mà à kpá gbɛ̃ pãndeala. Ǹgↄ̃ kú ma bɛ kɛ̀.

20 Ben Yakubu zĩi kɛ̀nɛ wɛ̃̀ swɛɛplaa Rasɛli yãnzi, ase à kɛ̀nɛ lán gurↄ plaaa bàmɛ kɛ̀ à yezi yãnzi. 21 Ben à bè Labãnɛ: Kɛ̀ ma zĩ gurↄↄ pàpa, ǹ ma nↄↄ kpáma mà sɛ́. 22 Ben Labã gwedeenↄ kàkↄ̃a ń píngi à nↄsɛpↄblee kɛ̀ńnɛ. 23 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, ben à a nɛ́ Lea sɛ̀ à kpàa, ben Yakubu dàɛo. 24 Labã a nↄgbɛ̃ zĩkɛri Zilipa kpà Leaa zĩkɛri ũ. 25 Kɛ̀ guu dↄ̀ Yakubu è Leamɛ, ben à bè Labãnɛ: Bↄ́yãnzi ń kɛ̀mɛ lɛɛ? Rasɛli yãnzin ma zĩi kɛ̀nnɛziroo? Bↄ́ bé à tò n ma kɛkɛ? 26 Labã bè: Wa kiia wè Bãa kpá gↄ̃ↄa Yↄ̃ↄ ãro. 27 Ǹ azuma doo kɛ kↄ̃n gbɛ̃ beeeo gĩa, mɛ́ à gbɛ̃ndoo kpámma zĩi kɛ̀ nɛ́ ɛara ǹ kɛmɛ wɛ̃̀ swɛɛplaa pãnde pↄ́ ũ. 28 Yakubu wèzi à azuma doo pì kɛ̀ kↄ̃n Leao, ben Labã a nɛ́ Rasɛli kpàa nↄↄ ũ. 29 Labã a nↄgbɛ̃ zĩkɛri Bila kpà Rasɛlia zĩkɛri ũ. 30 Yakubu dàɛ kↄ̃n Rasɛlio sↄ̃, ben à yezi dɛ Leala. Ben à ɛ̀ara à zĩi kɛ̀ Labãnɛ ai wɛ̃̀ swɛɛplaa dↄ.

Yakubu nɛ́nↄ

31 Dii è Yakubu ye Leaziro, ben à à kɛ̀ nɛ́dandee ũ, Rasɛli sↄ̃ pãaamɛ. 32 Lea nↄ̀ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben à tↄ́ kpànɛ Rubɛni, zaakɛ à bè: Dii ma nawɛ̃akɛna gwà. Ma zã égↄ̃ yemazi sa. 33 Kɛ̀ à nↄ̀ sì dↄ, à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben à bè: Dii mà ma zã yemaziro, ben à ɛ̀ara à nɛ́ kɛ̀kii kpàma dↄ. Ben à tↄ́ kpànɛ Simɛↄ. 34 Kɛ̀ à ɛ̀ara à nↄ̀ sì dↄ, à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ à bè: Kɛ̀kii sa ma zã é ma diɛkii ero, zaakɛ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ìo mɛ̀n aagↄ̃. Ben à tↄ́ kpànɛ Levi. 35 À ɛ̀ara à nↄ̀ sì dↄ à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ à bè: Kɛ̀kii sa ma Dii sáabu kpà, ben à tↄ́ kpànɛ Yuda. Ben à nɛ́'ii zɛ̀.

30

1 Kɛ̀ Rasɛli è ée nɛ́ ii kↄ̃n Yakubuoro, à gↄ̃aanↄ kpà kↄ̃n a vĩ̀io. Ben à bè Yakubunɛ: Ǹ nↄ̀ dↄmagu. Tó mɛ́ɛ e sↄ̃ro, mɛ́ gamɛ. 2 Yakubu pↄ fɛ̃̀zi à bè: Mámbe Luda ũ kɛ̀ n tɛ̃ nɛ́ↄ́? 3 Ben Rasɛli bè: Ma zĩkɛri Bilan yɛ̀. Ǹ gá io à nɛ́nↄ imɛ, mɛ́ borii e se à gãzĩ. 4 Ben à a zĩkɛri Bila kpàa nↄↄ ũ. Yakubu dàɛo, 5 ben à nↄ̀ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. 6 Ben Rasɛli bè: Ludaa tò yã bↄ̀mao nna à ma yã mà, à ma gba nɛ́gↄ̃gbɛ̃. Ben à tↄ́ kpànɛ Dani. 7 Rasɛli zĩkɛri pì ɛ̀ara à nↄ̀ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ dↄ, 8 ben Rasɛli bè: Ma ↄsi ìsi kà kↄ̃n ma vĩ̀io ma ↄsii nɛ̀. Ben à tↄ́ kpànɛ Nafatali.

9 Kɛ̀ Lea è a nɛ́'ii zɛ̀, ben à a zĩkɛri Zilipa kpà Yakubua nↄↄ ũ dↄ. 10 Ben Lea zĩkɛri pì nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ kↄ̃n Yakubuo. 11 Ben Lea bè: Mìnnaamɛ. Ben à tↄ́ kpànɛ Gada. 12 Ben Lea zĩkɛri pì nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ dↄ kↄ̃n Yakubuo. 13 Ben Lea bè: Ma pↄↄ kɛ̀ nna, zaakɛ nↄgbɛ̃nↄ é be pↄnnadeen ma ũ. Ben à tↄ́ kpànɛ Asa.

14 Rubɛni bↄ̀ ésekɛ̃gurↄ à yenzi ɛ̃zɛ̃ è sɛ̃̀n, ben à bòbo à sùo a da Leanɛ. Ben Rasɛli bènɛ: Ǹ n nɛ́ yenzi ɛ̃zɛ̃ pì dãmɛ. 15 Lea bènɛ: Kɛ̀ n ma gↄ̃ↄ sìma, beee e mↄ́mmaro, ben ń yezi ǹ ma nɛ́ yenzi ɛ̃zɛ̃ sí dↄↄ́? Rasɛli bè: Tó ń kpàma, ḿbe nɛ́ io gbã̀a.

16 Kɛ̀ Yakubu e suu kↄ̃n buraao uusiɛ, Lea bↄ̀ à gàa à dààlɛ à bè: Mámbe mɛ́ inyo gbã̀a, zaakɛ ma n sɛ̃kã ma nɛ́ yenzi ɛ̃zɛ̃ yãnzimɛ. Ben à ìo gwãavĩ beeea. 17 Luda Lea wɛ́ɛkɛɛ sì, ben à nↄ̀ sì à Sãani ì kↄ̃n Yakubuo. 18 Ben Lea bè: Luda láada kpàma, kɛ̀ ma a zĩkɛri kpà ma zãa yãnzi. Ben à tↄ́ kpànɛ Isaka. 19 Lea ɛ̀ara à nↄ̀ sì dↄ à Tori ì, 20 ben à bè: Luda gba maaa dàmɛ. Kɛ̀kii sa ma zã é ma kpe da, zaakɛ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ìo mɛ̀n swɛɛdo. Ben à tↄ́ kpànɛ Zɛbuluni. 21 Zãazãa à nɛ́nↄgbɛ̃ ì, ben à tↄ́ kpànɛ Dina.

22 Ben Rasɛli yã dↄ̀ Ludan à à wɛ́ɛkɛɛ sì, ben à kɛ̀ nɛ́dandee ũ. 23 À nↄ̀ sì à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì, ben à bè: Luda wí bↄ̀mɛ. 24 Ben à tↄ́ kpànɛ Yusufu à bè: Dii ɛara à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pãnde kaaramɛ dↄ.

Yakubu pↄ́nↄ dãna Labãnɛ

25 Kɛ̀ Rasɛli Yusufu ì, Yakubu bè Labãnɛ: Ǹ ma gbarɛ mà tá ma bɛ bùsun. 26 Ma zĩi kɛ̀nnɛ ma nↄↄnↄ kↄ̃n ma nɛ́nↄ yãnzi. Ǹ ń kpáma mà tá, zaakɛ ń dↄ̃ lán ma zĩi kɛ̀nnɛ nà. 27 Ben Labã bènɛ: Tó ma n pↄnnaa è, ǹ gↄ̃mao kɛ̀. Ma màso kɛ̀ má è Dii aubarika kɛ̀mɛ n yãnzi. 28 Ǹ n asaiapↄ omɛ, mɛ́ kpámma. 29 Yakubu bènɛ: Ń dↄ̃ lán ma zĩi kɛ̀nnɛ nà. Ń dↄ̃ lán n pↄ́kãdeenↄ kɛ̀ ma ↄzĩ nà, 30 zaakɛ à féte kɛ̀ ń vĩ zaalɛ mɛ́ɛ mↄ́roo kàara maamaa. Dii aubarika dàngu guu kɛ̀ ma gaan n bɛ píngi. Bↄrɛn mɛ́ ma zĩnda bɛ zĩi kɛ sↄ̃ↄ? 31 Labã à là à bè: Bↄ́n mɛ́ fĩa boonnɛɛ? Yakubu wèàla à bè: Ǹton pↄ́ke kpámaro, mↄde ǹ yã kɛ̀ kɛmɛ, mɛ́gↄ̃ n pↄ́nↄ dãannɛ. 32 Ǹ tó mà gɛ̃ n pↄ́nↄ tɛ́ gbã̀a mà sã bakebakenↄ kↄ̃n à togetogenↄ plɛplɛ ma asaiapↄ ũ kↄ̃n sãnɛ bↄ̀rↄ siaanↄ kↄ̃n blè bakebakenↄ kↄ̃n à togetogenↄo. 33 Tó n ma asaiapↄ gwà gana gurↄ aɛzĩ, nɛ́ dↄ̃ tó má yãpuraa vĩ. Blè kɛ̀ kuu bakebakero ben à togetogero, ke sãnɛ bↄ̀rↄ kɛ̀ siaro, ɛ̃ndɛ̃ ma kpãi òmɛ. 34 Labã bè: Tↄ̀! Àgↄ̃ dɛ lán ń ò nà. 35 Zĩ beeea Labã à blèkofĩi bakebakenↄ sɛ̀ kↄ̃n à wɛ̃zãdeenↄ kↄ̃n blèda togetogenↄ kↄ̃n à bakebakenↄ, aↄ̃ pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ puraa vĩinↄ píngi kↄ̃n sãnɛ bↄ̀rↄ siaanↄ píngi, à ń ná a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ ń ↄzĩ. 36 Ben à kpã̀ngu dà ń dagura kↄ̃n Yakubuo lán gurↄ aagↄ̃ tá bà, ben Yakubu e Labã pↄ́ kpaaanↄ dãa.

37 Yakubu lí bori aagↄ̃ gã̀ búsunↄ zↄ̃̀zↄ̃ à ń wɛ̃zã kpàkpa à ń wɛ̃zã kɛ̀ púu. 38 Ben à lí kɛ̀ à ń wɛ̃zã kpàkpa pìnↄ pɛ̀ɛpɛɛ pↄ́nↄ gbãngo ímikiia, pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄe mↄↄ í minↄ wɛ́ɛn, zaakɛ gwen aↄ̃è kpákpa on. 39 Tó aↄ̃ kpákpa ò lí pìnↄ saɛ, ben aↄ̃ègↄ̃ nɛ́ wɛ̃zãdeenↄ ii kↄ̃n à togetogenↄ kↄ̃n à bakebakenↄo. 40 Yakubu è pↄ́nɛ pìnↄ plɛplɛ adona è à wɛ̃zãdeenↄ kↄ̃n à siaanↄ ká Labã pↄ́nↄ guu. Lɛmɛ à a zĩnda kpàsa bↄ̀ lɛ, èe ká Labã pↄ́nↄ guuro. 41 Tó pↄ́bori maaanↄ fɛ̀ɛ kↄ̃n kpákpa'onao, Yakubu è lí pìnↄ pɛ́ɛpɛɛɛ pↄ́nↄ aɛzĩ ímikiia, lɛ aↄ̃ kpákpa o ń saɛ. 42 Tó pↄ́ ginanↄmɛ sↄ̃, è lí pɛ́ɛpɛɛńnɛro. Lɛn pↄ́ ginanↄ gↄ̃̀ Labã pↄ́ ũ lɛ, ben pↄ́bori maaanↄ gↄ̃̀ Yakubu pↄ́ ũ. 43 Ben Yakubu auziki ègↄ̃ kaara maamaa à pↄ́nↄ pari kũ̀ kↄ̃n nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kↄ̃n lakuminↄ kↄ̃n zaakinↄo.

31

Yakubu bàalɛna Labãnɛ

1 Yakubu yã kɛ̀ Labã nɛ́nↄↄ e oo mà kɛ̀ aↄ̃ bè: Yakubu wa de pↄ́nↄ sìa píngi. Wa de auziki guun à kaarana èn. 2 Yakubu dↄ̃̀ Labã wɛ́ɛa, kɛ̀ a yã kú à nↄ̀sɛ guu lán yãa bà dↄro. 3 Ben Dii bènɛ: Ǹ ɛara ǹ tá n dezi bùsun n danɛnↄ bɛ, mɛ́gↄ̃ kúnyo. 4 Ben Yakubu Rasɛli kↄ̃n Leao sìsi aↄ̃ mↄ́ a pↄ́nↄ kiia sɛ̃̀n. 5 À bèńnɛ: Má dↄ̃̀ a de wɛ́ɛa kɛ̀ ma yã kú à nↄ̀sɛn lán yãa bà dↄro. Baa kↄ̃n beeeo ma de Ludaa kúmao. 6 Á dↄ̃ a zĩndanɛ kɛ̀ ma zĩi kɛ̀ a denɛ ma gbãa lɛ́mmɛ. 7 A de ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀mɛ à ma láada lìɛ gɛ̃̀n kuri, ben Ludaa e tó à yãke kɛ̀mɛro. 8 Tó à bè sã bakebakenↄn ma baka ũ, sãanↄ ègↄ̃ nɛ́ bakebakenↄ ii. Tó à bè à wɛ̃zãdeenↄ bé wà ma baka ũ, sãanↄ ègↄ̃ nɛ́ wɛ̃zãdeenↄ ii. 9 Luda a de sãanↄ sìa à kpàma.

10 Gurↄↄ kɛ̀ blènↄↄ e kpákpa oo, ma nanaa ò, ben nanaa guu má è blèkofĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe kpákpa oonↄ nɛ́ blè wɛ̃zãdeenↄmɛ kↄ̃n à bakebakenↄ kↄ̃n à togetogenↄo. 11 Ben Luda Malaika bèmɛ nanaa pì guu: Yakubu! Ben ma weàla ma bè: Maɛ kɛ̀! 12 À bè: Ǹ wɛ́ɛ sɛ́ ǹ gwa. Blèkofĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe kpákpa oonↄ píngi blè wɛ̃zãdeenↄmɛ kↄ̃n à bakebakenↄ kↄ̃n à togetogenↄo, zaakɛ ma yã kɛ̀ Labã kɛ̀nnɛɛ è píngi. 13 Mámbe Luda kɛ̀ bↄ̀ à mↄ̀nzi Bɛtɛli ũ, guu kɛ̀ n gbɛ̀ pɛ̀ɛn n nↄ́si kùa n lù sɛ̀ma. Tia sa ǹ fɛɛ ǹ bↄ bùsu kɛ̀n ǹ tá n bɛ bùsun. 14 Ben Rasɛli kↄ̃n Leao bènɛ: Wá túbi vĩ wa de bɛ dↄↄ́? 15 Èe wa diɛɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ ũnloo? A wa yamma, ben à à ↄↄ blè píngi. 16 Auziki kɛ̀ Ludaa sì wa dea gↄ̃̀ wa pↄ́ ũ píngimɛ kↄ̃n wa nɛ́nↄ. Ǹ yã kɛ̀ Ludaa ònnɛɛ kɛ píngi sa.

17 Ben Yakubu fɛ̀ɛ à a nɛ́nↄ kↄ̃n a nↄↄnↄ dì lakuminↄ kpɛɛ. 18 À a pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n auziki kɛ̀ à è Mɛsↄpↄtamianↄ sɛ̀ɛ píngi, ben à dà zɛ́n èe taa a de kiia Kanaa bùsun. 19 Kɛ̀ Labã gàa a sãanↄ kã kɛ̃ɛ, ben Rasɛli à tãanↄ sɛ̀ kpãi à kpɛɛ. 20 Yakubu sↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ Siria bori Labãnɛ èe lɛ́ zaaro. 21 À fɛ̀ɛ à bàalɛ kↄ̃n a pↄ́nↄ píngi à bikũ̀ Yuflatia, ben à mì pɛ̀ Giliada gusĩsĩdeea.

Labã pɛɛna Yakubuzi

22 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ wà bè Labãnɛ Yakubu bàalɛ. 23 À a gbɛ̃nↄ kàkↄ̃a, ben à pɛ̀ɛzi. À táa ò gurↄ swɛɛplaa, ben à à lè Giliada gusĩsĩdeen. 24 Ben Luda bↄ̀ à mↄ̀zi gwãavĩ nanaa guu à bènɛ: Ǹ làakari kɛ yã kɛ̀ nɛ́ o Yakubunɛzi à maaa ke à zaaa.

25 Labã Yakubu bùra lè pɛɛna Giliada gusĩsĩdeen, ben à bùra kàɛ gwe kↄ̃n a gbɛ̃nↄo se. 26 Ben Labã gàa à bè Yakubunɛ: Bↄ́yãnzi n ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀mɛ n ma nɛ́nↄ sɛ̀ɛ n tańyo lán zĩ̀zↄnↄ bà? 27 Bↄ́yãnzi n ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀mɛ n wurɛ kpãi nɛ́ɛ lɛ́ zamaro, lɛ ma gaa zɛnnɛ kↄ̃n pↄnnakɛnao kↄ̃n lɛ̀sinao kↄ̃n gã̀gão kↄ̃n mↄrↄo. 28 Nɛ́ɛ tó ma lɛ́ zà ma nɛ́nↄ kↄ̃n ma dionↄaro. N yↄ̃nkↄyã kɛ̀. 29 Ma gbãaa kà mà yã zaaa kɛare, ben n de Luda yã òmɛ gwãavĩ à bè mà làakari kɛ yã kɛ̀ mɛ́ onnɛɛzi à maaa ke à zaaa. 30 Nɛ́ɛ taa sa, kɛ̀ nɛ́ɛ n de bɛ bɛgɛ kɛɛ yãnzi. À kɛ̀ dia n ma tãanↄ sɛ̀ kpãii? 31 Yakubu wèàla à bè: Ma vĩa kɛ̀ mɛ́ɛ daa nɛ́ n nɛ́nↄ símamɛ. 32 Gbɛ̃ kɛ̀ n n tãanↄ è à kiia, wà à dɛ. Ǹ ma pↄ́nↄ gwagwa wa gbɛ̃nↄ wáa. Tó n n pↄ́ è, ǹ sɛ́. Yakubu sↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ Rasɛli Labã pↄ́ sɛ̀ kpãiro. 33 Labã gɛ̃̀ Yakubu bisa kutaan à gɛ̃̀ Lea kutaan à gɛ̃̀ nↄgbɛ̃ zĩkɛri gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ kutaan èe pↄ́ke ero. Kɛ̀ à bↄ̀ Lea kutaan, à gɛ̃̀ Rasɛli kutaan. 34 Rasɛli tãa pìnↄ sɛ̀ à ùtɛ lakumi gàari guumɛ, ben à vɛ̃̀ɛa. Labã à kuta guu gwàgwa píngi, èe pↄ́ke ero. 35 Rasɛli bè a denɛ: Baa, ǹton pↄ fɛ̃maziro, zaakɛ mɛ́ɛ e mà fɛɛro kɛ̀ má ↄ kũna yãnzi. Lɛmɛ Labã a tãanↄ wɛ̀tɛ lɛ èe ero. 36 Ben Yakubu pↄ fɛ̃̀ à lɛ́fↄtↄↄ kà Labãzi à bè: Bↄ́ dàn má kɛ̀? Bↄ durunn má kɛ̀ ben n pɛɛmazi wãawãa lán kɛ̀ bà? 37 Kɛ̀ n ma pↄ́nↄ gwàgwa píngi, n n bɛ pↄ́nↄ è gweↄ́? Ǹ bↄo gupuraaa ma gbɛ̃nↄ kↄ̃n n gbɛ̃nↄ wáa, aↄ̃ yã nnaa kpá gbɛ̃ kɛ̀ a yã nnaaa. 38 Ma kɛ n bɛ wɛ̃̀ baro. N sãanↄ kↄ̃n n blènↄ e nↄ̀ bↄɛro, mɛ́ɛ n sãa ke sóro. 39 Mɛ́ɛ sunnɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩnↄ kũ̀ keoro, mɛɛ̀ à fĩa bonnɛ ma zĩndamɛ. Nɛɛ̀ pↄ́ kɛ̀ wà à kpãi ò gwãavĩ ke fãantɛ̃ fĩa lama. 40 Ɔfãntɛ̃ è ma lɛ fãantɛ̃, ĩa è ma dɛ gwãavĩ, mɛɛ̀ itɛ̃ kɛ. 41 Lɛn ma kɛ n bɛ lɛ ai wɛ̃̀ baro. Wɛ̃̀ gɛ̃ro dosai ma zĩi kɛ̀nnɛ n nɛ́nↄgbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ yãnzi. Ma wɛ̃̀ swɛɛdoo kɛ̀ n kpàsa yã musu. N ma láada lìɛ gɛ̃̀n kuri. 42 Tó èe kɛ ma dezi Ibraĩ Luda kɛ̀ ma de Isaaku à vĩa vĩi zɛ̀mao baasiro, lɛ n ma gbarɛ ↄkori. Luda zĩi kɛ̀ má kɛ̀ kↄ̃n nawɛ̃ao è, ben à kpã̀kɛ̃nzi gĩa gwãavĩ.

43 Ben Labã wè Yakubula: Nↄgbɛ̃ kɛ̀kiinↄ sↄ̃ ma nɛ́nↄmɛ. Nɛ́ kɛ̀kiinↄ sↄ̃ ma dionↄmɛ. Pↄ́kãdee kɛ̀kiinↄ sↄ̃ ma pↄ́kãdeenↄmɛ. Pↄ́ kɛ̀ ń è kɛ̀ píngi ma pↄ́mɛ. Bↄ́n mɛ́ kɛ ma nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ ìnↄnɛ gbã̀a? 44 Ǹ tó wà lɛdolɛ kɛ àgↄ̃ dɛ sèeda ũ wa dagura. 45 Ben Yakubu gbɛ̀ sɛ̀ à pɛ̀ɛ yã pì dↄngupↄ ũ. 46 À bè a gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ gbɛ̀nↄ sɛ́ɛ, ben aↄ̃ↄ sɛ̀ɛ aↄ̃ↄ dìdikↄ̃a, ben aↄ̃ pↄ́ blè à saɛ. 47 Ben Labã tↄ́ kpà gbɛ̀didikↄ̃ana pìnɛ Yega Saaduta. Yakubu tↄ́ kpànɛ Galɛɛdi. 48 Labã bè: Gbɛ̀didikↄ̃ana kɛ̀kiin sèeda ũ wa dagura gbã̀a. Bee yãnzi wà tↄ́ kpànɛ Galɛɛdi. 49 Wè be dↄ Mizipa, zaakɛ Labã bè: Dii wa dãkpa wa kɛ̃kↄ̃ana gbɛra lɛ wàton zakↄ̃nlo yãnzi. 50 Tó n ĩa dà ma nɛ́nↄgbɛ̃nↄa ke tó n nↄ pãndenↄ sɛ̀ dↄ, baa tó wá kú kↄ̃ kiiaro, ǹgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ Ludan wa yã pì sèedadee ũ. 51 Ben Labã bènɛ dↄ: Ǹ gbɛ̀didikↄ̃ana kɛ̀kii gwa kↄ̃n gbɛ̀ kɛ̀ má pɛ̀ɛ wa dagurao. 52 Eégↄ̃ dɛ sèeda ũ kɛ̀ mɛ́ vĩàla mà mↄ́ mà à zaaa kɛnnɛro, mpi sↄ̃ nɛ́ vĩàla ǹ mↄ́ ǹ à zaaa kɛmɛro. 53 Ibraĩ kↄ̃n Naoo kↄ̃n ń deo Ludan wa yãkpaɛkɛri ũ.

Ben Yakubu sì kↄ̃n Luda kɛ̀ a de Isaaku à vĩa vĩ tↄ́o. 54 À saa ò gusĩsĩdeen gwe, ben à a gbɛ̃nↄ sìsi aↄ̃ pↄ́ ble. Kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ blè, ben aↄ̃ ì gwe. 55 Labã fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à lɛ́ zà a dionↄa kↄ̃n a nɛ́nↄ à sa maaa òńnɛ, ben à lìara à tà a bɛ.

32

Yakubu gbɛ̃nↄ zĩna Isaua

1 Yakubu dà zɛ́n, ben Luda malaikanↄ dààlɛ. 2 Kɛ̀ à ń é, à bè: Luda bùran kɛ̀. Ben à tↄ́ kpà guu pìnɛ Manaimu. 3 À zĩ̀rinↄ zĩ̀ a aɛ a vĩ̀i Isaua Sei bùsu kɛ̀ wè be dↄ Ɛdↄmu bùsun. 4 À bè a zĩ̀rinↄnɛ: À gá à o ma dii Isaunɛ à zↄ̀bleri Yakubu gurↄ plaa kɛ̀ Labã bɛ èe suu sa. 5 À onɛ má zùnↄ vĩ kↄ̃n zaakinↄ kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n blènↄ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄo. Mámbe ma a zĩ à onɛ lɛ ma à pↄnnaa e.

6 Kɛ̀ zĩ̀rinↄ ɛ̀ara wà sù Yakubu kiia, aↄ̃ bè: Wa gaa n vĩ̀i kiia, èe mↄ́ à danlɛ kↄ̃n gↄ̃ↄn wàa plaaanↄ. 7 Vĩa Yakubu kũ̀ èe bídi kɛɛ maamaa, ben à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kúonↄ kpàatɛ lɛo plaa kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n blènↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n lakuminↄo à bè: 8 Tó Isau mↄ̀ à sì à lɛo dooa, à lɛo doo kɛ̀ gↄ̃̀ é bↄ. 9 Ben à adua kɛ̀ à bè: Dii, ma dezi Ibraĩ kↄ̃n ma de Isaakuo Luda, ń òmɛ mà su ma bùsun ma danɛnↄ kiia, nɛ́ aubarika damagu. 10 N gbɛ̃kɛɛ kↄ̃n náanɛ yão kɛ̀mɛ maamaa ma bɛ̀ɛ e káro. Gurↄↄ kɛ̀ ma bikũ Yodaa, gò bé à na ma ↄzĩ ado. Tia sa ma su kↄ̃n auziki lɛo plaaa kɛ̀nↄ. 11 Ma wɛ́ɛ kɛ̀mma ǹ ma sí ma vĩ̀ia, zaakɛ mɛ́ɛ vĩa kɛɛnɛ kɛ̀ eé sí wa tɛ́ à nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́nↄ dɛdɛ yãnzi. 12 Mpi sↄ̃, n bè nɛ́ aubarika damagu nɛ́ ma borii kaara lán ísialɛa bùsu'ãatɛ̃ bà weé fↄ̃ wà ń naroro ń pari yãnzi.

13 Gwen Yakubu ìn. Pↄ́ kɛ̀ à plɛ̀plɛ à a vĩ̀i gbaanↄn yɛ̀: 14 Blèda mɛ̀n wàa do, à kofĩi mɛ̀n baro, sãda mɛ̀n wàa do, à karo mɛ̀n baro, 15 lakumida mɛ̀n baaakuri kↄ̃n ń nɛ́ bↄ̀rↄnↄ, zùda mɛ̀n baplaa, à sware mɛ̀n kuri, zaakida mɛ̀n baro, à kyà mɛ̀n kuri. 16 À ń ná a zↄ̀blerinↄnɛ ń ↄzĩ bori kↄ̃n boriio, ben à bèńnɛ: Àgↄ̃ tɛ́ ma aɛ à kpàngu da a dagura gã̀ kↄ̃n gã̀o. 17 À bè gbɛ̃ káakunɛ: Tó ma vĩ̀i dànlɛ à n la à bè: Démɛ n dii ũu? Nɛ́ɛ gaa mámɛ? Dé bé à pↄ́ kɛ̀ nɛ́ɛ dãa kɛ̀nↄ vĩi? 18 Ǹ onɛ à zↄ̀bleri Yakubu pↄ́mɛ, pↄ́ kɛ̀ à a dii gbà à kpã̀sãnɛnↄn gwe, àpi e suu kpɛɛ. 19 À yã dↄ̃nkↄ̃ pì ò gbɛ̃ plaadeenɛ kↄ̃n gbɛ̃ aagↄ̃deeo kↄ̃n pↄ́dãrinↄ ń píngi à bè: Tó a da Isaulɛ, à onɛ lɛ. 20 À onɛ à zↄ̀bleri Yakubu e suu kpɛɛ. Zaakɛ à laasuu lɛ̀ à bè: Mɛ́ à làakari kpáɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ má kpà aɛ kɛ̀nↄ, wé wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ. Eé gí gbãakɛ kpámazi saↄ́? 21 Gbaa pìnↄ dↄ̀nɛ aɛ, ben à gↄ̃̀ bùran gwãavĩ mↄ̀a à ì gwe.

Yakubu ↄsikana kↄ̃n Ludao

22 À fɛ̀ɛ gwãavĩ à a nↄ mɛ̀n plaaanↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n a nↄgbɛ̃ zĩkɛri gↄ̃ↄn plaaanↄ kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn kuri awɛɛdoonↄ, ben à bikũ̀ńyo Yaboku íbikũkiia. 23 Kɛ̀ à bikũ̀ńyo, ben à pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ sɛ̀ɛ à bikũ̀o píngi. 24 Yakubu gↄ̃̀ ado, ben gↄ̃gbɛ̃ ke mↄ̀ èe ↄsi kaao ai guu kà dↄna. 25 Kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ pì è é fↄ̃ à à nɛ́ro, à à lɛ̀ a gisipɛkↄ̃rɛkiia, ben à gisi bↄ̀kũn ↄsikana pì guu. 26 Gↄ̃gbɛ̃ pì bè: Ǹ ma gbarɛ, zaakɛ guu e dↄↄ. Ben Yakubu bènɛ: Tó èe kɛ ǹ aubarika damagu baasiro, mɛ́ n gbarɛro. 27 Gↄ̃gbɛ̃ pì à là à bè: N tↄ́n diaa? À wèàla à bè: Ma tↄ́n Yakubu. 28 Ben à bè: Weé bennɛ Yakubu dↄro, séde Isaraili, zaakɛ n ↄsi kà kↄ̃n Ludao kↄ̃n gbɛ̃nteenↄ, ben n ↄsii nɛ̀. 29 Yakubu bènɛ: Ǹ n tↄ́ omɛ se. A wèàla à bè: Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ ma tↄ́ gbekaazi? Ben à aubarika dàn gwe. 30 Yakubu tↄ́ kpà guu pìnɛ Pɛniɛli, zaakɛ à bè: Wa wɛ́ɛ sìkↄ̃lɛ kↄ̃n Ludao, ben mɛ́ɛ garo. 31 À bↄ̀ Pɛniɛli ↄfãntɛ̃bↄɛna, èe tↄ̃ↄtɛɛ a gisi yãnzi. 32 Bee yãnzi ai gbã̀a Isarailinↄ è nↄ̀bↄ túgisi sóro, kɛ̀ Luda Yakubu lɛ̀ à túgisia yãnzi.

33

Yakubu wɛ́ɛsina Isaulɛ

1 Kɛ̀ Yakubu wɛ́ɛ sɛ̀, à è Isau e mↄↄ kↄ̃n gↄ̃ↄn wàa plaaanↄ. À a nɛ́nↄ kpàatɛtɛ Leanɛ kↄ̃n Rasɛlio kↄ̃n nↄgbɛ̃ zĩkɛri mɛ̀n plaaanↄ. 2 Ben à nↄgbɛ̃ zĩkɛri pìnↄ gbàrɛ aↄ̃ dↄ aɛ kↄ̃n ń nɛ́nↄ. Beee gbɛra Lea kↄ̃n a nɛ́nↄ, ben Rasɛli kↄ̃n Yusufuo tɛ́ ń kpɛɛ. 3 À dↄ̀ńnɛ aɛ à kùɛ tↄↄtɛ gɛ̃̀n swɛɛplaa ai à gàa à kào a vĩ̀i pì kiia. 4 Ben Isau bàalɛ à mↄ̀ à dààlɛ à mlɛ̃̀a, à ↄↄ dà à gã̀n à lɛ́ pɛ̀a, ben aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀. 5 Isau wɛ́ɛ sɛ̀ à nↄgbɛ̃nↄ è kↄ̃n nɛ́nↄ, ben à bè: Dénↄ bé wà kúnyo kɛ̀? Yakubu wèàla à bè: Nɛ́ kɛ̀ Luda ma gbaanↄmɛ. 6 Ben nↄgbɛ̃ zĩkɛri pìnↄ sↄ̃̀ńzi kↄ̃n ń nɛ́nↄ aↄ̃ kùɛ. 7 Ben Lea kↄ̃n a nɛ́nↄ sↄ̃̀ńzi dↄ aↄ̃ kùɛ. Beee gbɛra Yusufu kↄ̃n Rasɛlio sↄ̃̀ńzi aↄ̃ kùɛ. 8 Isau bè: Pↄ́ kɛ̀ ma dańlɛ kɛ̀nↄↄ dɛ diamɛ? Yakubu wèàla à bè: Lɛ ma n pↄnnaa e yãnzimɛ. 9 Isau bè: Ma gbɛ̃, ma pↄ́nↄ mↄ̀ma, ǹgↄ̃ n pↄ́nↄ kũna. 10 Ben Yakubu bè: Auo! N yã nna! Tó ma n pↄnnaa è, ǹ ma gba sí, zaakɛ wa wɛ́ɛsikↄ̃lɛna kɛ̀mɛ lán wɛ́ɛsikↄ̃lɛna kↄ̃n Ludao bàmɛ, ben n gbãakɛ kpàmazi. 11 Ǹ gbaa kɛ̀ ma mↄonnɛɛ sí, zaakɛ Luda aubarika dàmagu, pↄ́kee e kɛ̃sãmaro. Lɛmɛ à nàkↄ̃rɛa lɛ, ben à sì.

12 Ben Isau bè: Wà da zɛ́n wà tá. Mɛ́ gányo. 13 Ben à wèàla à bè: Ma dii, ń dↄ̃ kɛ̀ nɛ́nↄ gbãa vĩro, ben má sãa kↄ̃n zùnɛ bↄ̀rↄnↄ vĩ. Tó wa tá gbãaa ò gurↄ do, pↄ́kãdeenↄ é gaga píngimɛ. 14 Ǹ dↄmɛ aɛ ma dii, mↄma n zↄ̀bleri mɛ́gↄ̃ tɛ́ pↄ́nↄ kpɛɛ kↄ̃n nɛ́nↄ busɛbusɛ ai mà mↄ́ mà n le Sei. 15 Isau bè: Mɛ́ ma gbɛ̃kenↄ tónyo. Yakubu bè: À kɛ̀ dɛa nɛ́ kɛ lɛ dↄↄ? Ǹ tó mà n pↄnnaa e dii. 16 Zĩ beeean Isau dà Sei zɛ́n. 17 Ben Yakubu gàa Suko. À bɛɛ bò gwe, ben à lá kutaanↄ dↄ̀ pↄ́nↄnɛ. Bee yãnzi wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Suko.

18 Kɛ̀ Yakubu sù kↄ̃n Mɛsↄpↄtamiao, à kà wɛ́tɛ kɛ̀ wè be Sɛkɛmu, Kanaa bùsun aafia, ben à bùra kàɛ wɛ́tɛ pì saɛ. 19 À a bùrakaɛkii lù Sɛkɛmu de Amↄ nɛ́nↄa kondogi basↄↄro. 20 Gwen à sa'okii bòn, à tↄ́ kpànɛ Luda Isarailinↄ Luda.

34

Sɛkɛmu kusina Dinaa

1 Lea nɛ́nↄgbɛ̃ Dina kɛ̀ à ì kↄ̃n Yakubuo bↄ̀ à wɛ́ɛ kpáɛ bùsu pì nↄgbɛ̃nↄzi. 2 Kɛ̀ bùsu pì kí Amↄ nɛ́ Sɛkɛmu, Ivi borii à è, à à sɛ̀ gbãaao, ben à dàɛo. 3 À pↄↄ dↄ nↄkparɛ pìa à yezi, ben à yã nnannaa ònɛ. 4 Ben Sɛkɛmu bè a denɛ: Ǹ nɛ́nↄkparɛ beee wɛtɛmɛ mà sɛ́. 5 Kɛ̀ Yakubu mà wà a nɛ́nↄgbɛ̃ kpɛ bↄ̀, à nɛ́nↄↄ kú sɛ̃̀n kↄ̃n à pↄ́kãdeenↄ, ben à yĩ̀tɛ ai aↄ̃ sù. 6 Ben Sɛkɛmu de Amↄ gàa à Yakubu le à yã pì onɛ. 7 Kɛ̀ Yakubu nɛ́nↄ bↄ̀ sɛ̃̀n wà sù, ben aↄ̃ yã pì mà gↄ̃ↄ. Aↄ̃ nↄ̀sɛ yàka aↄ̃ pↄ fɛ̃̀ maamaa, kɛ̀ Sɛkɛmu wíyã kɛ̀ Isarailinↄnɛ yãnzi, à dàɛ kↄ̃n Yakubu nɛ́nↄgbɛ̃o à yã kɛ̀ dɛ wà kɛroo kɛ̀. 8 Ben Amↄ bèńnɛ: Ma nɛ́ Sɛkɛmu pↄↄ dↄ a nɛ́nↄgbɛ̃a. A yã nna. À à kpáa nↄↄ ũ. 9 Wà lɛdolɛ kɛ wàgↄ̃ wa nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kpãsãakↄ̃a. 10 Àgↄ̃ kúwao, wa bùsu kuu a pↄ́ ũmɛ. À vɛ̃ɛn àgↄ̃ laa taan àgↄ̃ tↄↄtɛ vĩ. 11 Ben Sɛkɛmu ò Dina de kↄ̃n à dãgↄ̃nↄnɛ à bè: À tó mà a pↄnnaa e. Pↄ́ kɛ̀ a be mà kpáawa mɛ́ kpá. 12 À anzureblebↄ lɛ́ damɛ bíta kↄ̃n gbaanↄ paripari. Pↄ́ kɛ̀ á ò mɛ́ kpá. À nɛ́nↄkparɛ pì kpáma nↄↄ ũ.

13 Ben Yakubu nɛ́nↄ wè Sɛkɛmu kↄ̃n à de Amↄola kↄ̃n mↄnafikio kɛ̀ Sɛkɛmu ń dãre kpɛ bↄ̀ yãnzi. 14 Aↄ̃ bèńnɛ: Wé fↄ̃ wà beee kɛro, wé fↄ̃ wà wa dãre kpá gɛfↄↄdeearo, zaakɛ wíyãmɛ wa kiia. 15 Wé we a yãziro, séto à gↄ̃ lán wapinↄ bà a gↄ̃gbɛ̃nↄ bã̀ngu kɛ ń píngi. 16 Tó a bã̀ngu kɛ̀, wé wa nɛ́nↄ kpãsãawa wé a nɛ́nↄ sɛ́ nↄↄ ũ. Wégↄ̃ kúao, wé gↄ̃ bori dↄ̃nkↄ̃nↄ ũ. 17 Mↄde tó ée we wa yãziro, tó ée bã̀ngu kɛro, wé wa dãre sɛ́ wà táomɛ. 18 Yã pì kɛ̀ Amↄ kↄ̃n a nɛ́ Sɛkɛmuonɛ nna. 19 Gↄ̃kparɛ pì yã pì gↄ̃̀gↄ̃ kpakpaa kɛ̀ Yakubu nɛ́nↄgbɛ̃ yã kànɛ yãnzi. À bɛ̀ɛ vĩ dɛńla a de bɛdeenↄ tɛ́.

20 Amↄ kↄ̃n a nɛ́ Sɛkɛmuo gàa ń wɛ́tɛ bĩilɛa, ben aↄ̃ yã ò kↄ̃n wɛ́tɛdeenↄ wà bè: 21 Gbɛ̃ pìnↄ yãke vĩwaoro. Wà tó aↄ̃gↄ̃ kú wa bùsun aↄ̃gↄ̃ laa taa, zaakɛ bùsu pì yàasa eé mↄ́wa. Wé ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ sɛ́ wé wa nɛ́nↄ kpáḿma. 22 Gbɛ̃ pìnↄ sↄ̃ é we wàgↄ̃ kúwao lɛ wà gↄ̃ bori dↄ̃nkↄ̃ ũro, séto èe kɛ wa gↄ̃gbɛ̃ píngi bã̀ngu kɛ̀ lán ń bà baasiro. 23 Aↄ̃ pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n ń auzikinↄ kↄ̃n ń zùnↄ píngi é gↄ̃ wa pↄ́ ũroo? Wà weńnɛ lɛ aↄ̃gↄ̃ kúwao. 24 Wɛ́tɛ pì deenↄ Amↄ kↄ̃n a nɛ́ Sɛkɛmuo yã mà, ben aↄ̃ gↄ̃gbɛ̃nↄ bã̀ngu kɛ̀ ń píngi.

25 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ, kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kↄ̃n wãwãao aↄ̃ↄ kú kↄ̃n yãke laasuuoro, Yakubu nɛ́ gↄ̃ↄn plaaanↄ Simɛↄ kↄ̃n Levio, Dina vĩ̀inↄ, aↄ̃ baade a fɛ̃ɛdaa sɛ̀ aↄ̃ sì wɛ́tɛ aↄ̃ gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ ń píngi. 26 Aↄ̃ Amↄ kↄ̃n a nɛ́ Sɛkɛmuo dɛ̀dɛ, ben aↄ̃ Dina sɛ̀ aↄ̃ bↄ̀o Sɛkɛmu kpɛ́n aↄ̃ tào. 27 Wɛ́tɛdeenↄ dɛdɛna gbɛra Yakubu nɛ́nↄ mↄ̀ wà wɛ́tɛ pↄ́nↄ nàkↄ̃a kɛ̀ wà wí dà ń dãrea yãnzi. 28 Aↄ̃ ń sãanↄ kↄ̃n ń blènↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n ń zùnↄ kↄ̃n ń zaakinↄ, pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú wɛ́tɛ guunↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ń buraanↄ píngi. 29 Aↄ̃ ń auzikinↄ sɛ̀ɛ píngi kↄ̃n ń nɛ́nↄ kↄ̃n ń nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú ń bɛɛnↄ píngi.

30 Ben Yakubu bè Simɛↄnɛ kↄ̃n Levio: A sumɛ yã zaaao. Kanaanↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n bùsu kɛ̀kii bori pãndenↄ égↄ̃ ye ma kãziro. Lán wá pariro nà, tó aↄ̃ lìgawazi, tó aↄ̃ sìwagu, aↄ̃é ma dɛ kↄ̃n ma boriinↄo píngimɛ. 31 Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Kɛ̀ à wa dãre dìɛ kaarua ũ, beee maan gweↄ́?

35

Luda aubarikadana Yakubun Bɛtɛli

1 Luda bè Yakubunɛ: Ǹ fɛɛ ǹ tá Bɛtɛli ǹ vɛ̃ɛ gwe. Ǹ ma gbãgbãkii bo gwe, zaakɛ ma bↄ ma mↄnzi gwe gurↄↄ kɛ̀ nɛ́ɛ bàa lɛɛ n vĩ̀inɛ. 2 Ben Yakubu bè a bɛdeenↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ ń píngi: À bori zĩ̀tↄnↄ tãa kɛ̀ á vĩinↄ kwɛ́ɛ à zú o à a pↄ́kãsãanↄ lendee kpá. 3 Wé fɛɛ wà tá Bɛtɛli. Mɛ́ Luda gbãgbãkii bo gwe, zaakɛ à dↄ̀malɛ ma nawɛ̃akɛgurↄ, ègↄ̃ kúmao guu kɛ̀ ma gaan píngi. 4 Ben aↄ̃ bori zĩ̀tↄnↄ tãa kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩinↄ kpàa kↄ̃n swãi kɛ̀ aↄ̃ↄ dananↄ, ben à pↄ́ pìnↄ vĩ̀i gbíi lí gbáru Sɛkɛmu saɛ. 5 Kɛ̀ Yakubu kↄ̃n a nɛ́nↄ dà zɛ́n, Ludaa tò vĩa wɛ́tɛ kɛ̀ kú ń saɛnↄ deenↄ kũ̀ maamaa, ben aↄ̃ gbɛ̃kee e pɛ́ɛńziro. 6 Ben Yakubu kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ ń píngi kà Luzu kɛ̀ wè be tia Bɛtɛli, Kanaa bùsun. 7 À sa'okii bò gwe, ben à tↄ́ kpà guu pìnɛ Bɛtɛli Luda, zaakɛ gwen Luda bↄ̀ à mↄ̀zin gurↄↄ kɛ̀ èe bàa sii a vĩ̀inɛ. 8 Debora kɛ̀ dɛ Rɛbɛka gwàri ũ yãa gà gwe, ben wà à vĩ̀i gbíi lí gbáru Bɛtɛli saɛ. Ben wà tↄ́ kpànɛ Ɔ́ↄdↄlizi.

9 Luda bↄ̀ à mↄ̀ Yakubuzi dↄ à suna kↄ̃n Mɛsↄpↄtamiao gbɛra, à aubarika dàn 10 à bè: N tↄ́n Yakubu, mↄde weé bennɛ Yakubu dↄro, sé Isaraili. Lɛmɛ à tↄ́ kpànɛ Isaraili lɛ. 11 Luda bènɛ dↄ: Luda Gbãapingiden ma ũ. Àgↄ̃ nɛ́ ii àgↄ̃ kaara. Borii é bↄ n kiia kↄ̃n bori pariinↄ dↄ, n bori kenↄ égↄ̃ dɛ kínanↄ ũ. 12 Mɛ́ bùsu kɛ̀ má kpà Ibraĩ kↄ̃n Isaakuoa kpámma kↄ̃n n boriinↄ n gaa gbɛra. 13 Ben Luda fɛ̀ɛ à bↄ̀ guu kɛ̀ à yã ònɛn. 14 Yakubu gbɛ̀ pɛ̀ɛ guu kɛ̀ Luda yã ònɛn dↄngupↄ ũ. À í tↄ̃̀a à nↄ́si kùa. 15 Ben Yakubu tↄ́ kpà guu kɛ̀ Luda yã ònɛn pìnɛ Bɛtɛli.

Rasɛli kↄ̃n Isaakuo gaa

16 Ben aↄ̃ fɛ̀ɛ Bɛtɛli wà dà zɛ́n. Kɛ̀ aↄ̃ kà kĩi kↄ̃n Ɛflatao, Rasɛli nɛ́'igurↄↄ kà, ben nɛ́'ii kɛ̀a zĩ'ũ. 17 Nɛ́'iwãwãa à kũ̀ gbãa, ben nɛ́sɛɛri bènɛ: Ǹton vĩa kɛro, n nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì dↄ. 18 Rasɛli gbãa vĩ dↄro èe gaa, ben à tↄ́ kpà a nɛ́ pìnɛ Bɛnↄni, ben à de tↄ́ kpànɛ Bɛyãmi. 19 Kɛ̀ Rasɛli gà, wà à vĩ̀i Ɛflata kɛ̀ wè be tia Bɛtɛlɛmu zɛ́n. 20 Yakubu gbɛ̀ dↄngupↄ pɛ̀ɛ à miraa. Rasɛli mira gbɛ̀ pì kú gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao.

21 Isaraili ɛ̀ara à dà zɛ́n, ben à bùra kàɛ sãdãrinↄ gugwagba aɛ. 22 Gurↄↄ kɛ̀ à kú bùsu pìn Rubɛni gàa à dàɛ kↄ̃n Bilao, Yakubu nↄ yìgisai, ben Yakubu yã pì mà.

Yakubu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì mɛ̀n kuri awɛɛplaa. 23 Lea nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Yakubu daudu Rubɛni, Simɛↄ, Levi, Yuda, Isaka kↄ̃n Zɛbulunio. 24 Rasɛli nɛ́nↄn Yusufu kↄ̃n Bɛyãmio ũ. 25 Rasɛli zĩkɛri Bila nɛ́nↄn Dani kↄ̃n Nafatalio ũ. 26 Lea zĩkɛri Zilipa nɛ́nↄn Gada kↄ̃n Asao ũ. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wà ń í kↄ̃n Yakubuo Mɛsↄpↄtamianↄn gwe.

27 Ben Yakubu kà a de Isaaku kiia Mamare. À kú Kiriataba kɛ̀ wè be tia Ɛblↄnu saɛ, guu kɛ̀ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo vɛ̃̀ɛn. 28 Isaaku kà wɛ̃̀ bakɛ̃ndo 29 à zi kũ̀ kótokoto, ben à gà à kà a gbɛ̃nↄla, ben à nɛ́nↄ Isau kↄ̃n Yakubuo à vĩ̀i.

36

Isau boriinↄ

1 Isau kɛ̀ wè benɛ dↄ Ɛdↄmu boriinↄ yãn yɛ̀. 2 Isau Kanaa nↄgbɛ̃nↄ sɛ̀, Iti bori Ɛlↄni nɛ́ Ada kↄ̃n Ivi bori Ana nɛ́ Ɔↄlibama, Zibɛↄ̃ dioo. 3 À Sumaila nɛ́ Basɛma, Nɛbayo dãre sɛ̀ dↄ. 4 Ada Ɛlifaza ìo, ben Basɛma Ruɛli ì. 5 Ɔↄlibama Yeusu kↄ̃n Yalamuo kↄ̃n Korao ì. Isau nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wà ń í Kanaa bùsunↄn gwe.

6 Isau a nↄↄnↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n a bɛdeenↄ ń píngi kↄ̃n a pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n a auziki kɛ̀ à è Kanaa bùsunnↄ píngi, ben à gàa Sei bùsun à zã̀ kũ̀ kↄ̃n a dãaro Yakubuo, 7 zaakɛ aↄ̃ auziki bíta bé à tò aↄ̃é fↄ̃ wàgↄ̃ kú kↄ̃oro. Bùsu kɛ̀ aↄ̃ↄ kún e mↄ́ḿmaro, kɛ̀ aↄ̃ pↄ́nↄↄ pari yãnzi. 8 Isau vɛ̃̀ɛ Sei gusĩsĩdeen kɛ̀ wè be tia Ɛdↄmu.

9 Isau kɛ̀ dɛ Ɛdↄmunↄ dezi káaku ũ boriinↄn yɛ̀. 10 Isau nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Ada nɛ́ Ɛlifaza kↄ̃n Basɛma nɛ́ Ruɛlio. 11 Ɛlifaza nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Temana, Omaa, Zefo, Gatamu kↄ̃n Kenazio ũ. 12 Ɛlifaza nↄ yìgisain Timina ũ. Àmbe à Amalɛki ìo. Isau nↄ Ada dionↄn gwe.

13 Ruɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Naata, Zɛra, Sama kↄ̃n Mizao. Isau nↄ Basɛma dionↄn gwe.

14 Isau nↄ Ana nɛ́ Ɔↄlibama, Zibɛↄ̃ dioo nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Yeusu, Yalamu kↄ̃n Korao.

15 Isau bori kínanↄn yɛ̀: Isau daudu Ɛlifaza bori kínanↄn Temana, Omaa, Zefo, Kenazi, 16 Kora, Gatamu kↄ̃n Amalɛkio ũ. Ɛlifaza bori kínanↄ, Ada dionↄn gwe. Aↄ̃ↄ kú Ɛdↄmunↄ bùsun.

17 Isau nɛ́ Ruɛli bori kínanↄn yɛ̀: Naata, Zɛra, Sama kↄ̃n Mizao. Ruɛli bori kínanↄ, Basɛma dionↄn gwe. Aↄ̃ↄ kú Ɛdↄmunↄ bùsun.

18 Isau nↄ Ɔↄlibama bori kínanↄn yɛ̀: Yeusu, Yalamu kↄ̃n Korao. Ana nɛ́ Ɔↄlibama dionↄn gwe. 19 Isau kɛ̀ wè benɛ dↄ Ɛdↄmu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn gwe, à bori kínanↄn gwe.

Sei boriinↄ

20 Sei, Ori borii kɛ̀ kú Ɛdↄmunↄ bùsun zaa káaku nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Lotana, Sobala, Zibɛↄ̃, Ana, 21 Disↄ̃, Ɛza kↄ̃n Disão. 22 Lotana nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Ori kↄ̃n Omamuo. Lotana dãren Timina ũ. 23 Sobala nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Alavã, Manaa, Ebala, Sefo kↄ̃n Onamuo. 24 Zibɛↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Aya kↄ̃n Anao. Ana pì bé à bↄ̀ bia wãaa zaa gbáan gurↄↄ kɛ̀ èe a de zaakinↄ dãa. 25 Ana nɛ́gↄ̃gbɛ̃n Disↄ̃ ũ, à nɛ́nↄgbɛ̃ sↄ̃ Ɔↄlibama. 26 Disↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Ɛmɛdã, Ɛsɛbã, Itirana kↄ̃n Keranao. 27 Ɛza nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Bilana, Zavã kↄ̃n Akanao. 28 Disã nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Uzu kↄ̃n Aranao.

29 Ori bori kínanↄn yɛ̀: Lotana, Sobala, Zibɛↄ̃, Ana, 30 Disↄ̃, Ɛza kↄ̃n Disão. Ori bori kínanↄ kↄ̃n ń borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Sei bùsunnↄn gwe.

31 Kína kɛ̀ aↄ̃ kí blè Ɛdↄmunↄ bùsun Isarailinↄ kínanↄ ãanↄn yɛ̀. 32 Bɛↄ nɛ́ Bɛla, Dinaba gbɛ̃ bé à kí blè Ɛdↄmu káaku. 33 Kɛ̀ à gà, ben Zɛra nɛ́ Yobabu, Bↄzↄra gbɛ̃ kí blè à gɛ̃ɛ ũ. 34 Kɛ̀ à gà, ben Temana bùsu gbɛ̃ Usamu kí blè à gɛ̃ɛ ũ. 35 Kɛ̀ à gà, ben Bedada nɛ́ Adada, Avi gbɛ̃ kí blè à gɛ̃ɛ ũ. Àmbe à zĩ̀ blè Midiãnↄa Mↄabunↄ bùsun. 36 Kɛ̀ à gà, ben Masareka gbɛ̃ Samala kí blè à gɛ̃ɛ ũ. 37 Kɛ̀ à gà, ben Reobo kɛ̀ kú Yuflati saɛ gbɛ̃ Saulu kí blè à gɛ̃ɛ ũ. 38 Kɛ̀ à gà, ben Akabo nɛ́ Baali Ana kí blè à gɛ̃ɛ ũ. 39 Kɛ̀ à gà, ben Pau gbɛ̃ Adada kí blè à gɛ̃ɛ ũ. À nↄↄ tↄ́n Mɛtabɛli, Matarɛdi nɛ́mɛ, Mɛzaba dio.

40 Isau bori kínanↄ tↄ́n yɛ̀ kↄ̃n ń bùsunↄ: Timina, Alava, Yɛtɛ, 41 Ɔↄlibama, Ela, Pinↄ, 42 Kenazi, Temana, Mibiza, 43 Magadiɛli kↄ̃n Iramuo. Ɛdↄmunↄ kínanↄn gwe wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo bùsu kɛ̀ aↄ̃ vɛ̃̀ɛn. Isau kɛ̀ dɛ Ɛdↄmunↄ dezi ũu boriinↄn gwe.

37

Yusufu nana'ona

1 Yakubu kú Kanaa bùsun guu kɛ̀ a de vɛ̃̀ɛn. 2 Yakubu boriinↄ yãn yɛ̀. Yusufu nɛ́ gↄ̃kparɛmɛ. À wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplaadee guu kɛ̀ èe sãanↄ dãa kↄ̃n a vĩ̀inↄ, à de nↄↄnↄ Bila kↄ̃n Zilipao nɛ́nↄ, ben à dà zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ kↄmↄtↄ kɛ̀ a denɛ. 3 Isaraili ye Yusufuzi dɛ a nɛ́ kpaaanↄla kɛ̀ à à ì a zikũ guu yãnzi, ben à utagyaba zↄ̃̀nɛ. 4 Kɛ̀ à vĩ̀inↄ è ń dee ye Yusufuzi dɛńla, ben aↄ̃ zàn aↄ̃è we wà yã nnaa ooro.

5 Yusufu nanaa ò, ben à tↄ̃kɛ̃̀ a vĩ̀inↄnɛ, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà zàn dɛ zi pↄ́la. 6 À bèńnɛ: À nanaa kɛ̀ má ò ma. 7 Má è wée ése yiyii bura, ben ma ése bakaa fɛ̀ɛ à zɛ̀. A pↄ́nↄ lìgazi, ben aↄ̃ nàɛnɛ. 8 Ben à vĩ̀inↄ bènɛ: Nɛ́ kí blewan yↄ́? Nɛ́ gbãaa blewan yↄ́? Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà zàn dɛ yã pↄ́la nanaa kɛ̀ à ò pì yãnzi.

9 Yusufu ɛ̀ara à nanaa ò dↄ, ben à tↄ̃kɛ̃̀ a vĩ̀inↄnɛ à bè: Ma ɛara ma nanaa ò dↄ. Má è ↄfãntɛ̃ kↄ̃n mↄvurao kↄ̃n sↄsↄnɛ mɛ̀n kuri awɛɛdoonↄↄ e naɛɛmɛ. 10 À nanaa pì tↄ̃kɛ̃̀ a denɛ dↄ, ben à de pàtaa à bè: Nana kparee takan ń ò lɛɛ? Mapi kↄ̃n n dao kↄ̃n n vĩ̀inↄ, wé mↄ́ wà kúɛ n aɛn yↄ́? 11 À vĩ̀inↄ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpào. À de sↄ̃ nanaa pì yã kũna a nↄ̀sɛ guu.

12 À vĩ̀inↄ gàa ń de sãanↄ dã Sɛkɛmu. 13 Ben Isaraili bè Yusufunɛ: N vĩ̀inↄ e sãa dãa Sɛkɛmu. Mɛ́ n zĩ ń kiia. À wèàla à bè: Ma yãa. 14 Ben à bènɛ: Ǹ gá ǹ n vĩ̀inↄ gwa kↄ̃n sãanↄ, tó aↄ̃ↄ aafia. Ǹ ɛara ǹ sumɛ kↄ̃n aↄ̃ baaruo. Ben à à gbàrɛ, à bↄ̀ Ɛblↄnu guzurɛn à gàa Sɛkɛmu. 15 Èe likↄ̃aa zↄ̃ↄ sɛ̃̀n, ben gↄ̃gbɛ̃ ke dààlɛ à à là: Bↄ́n nɛ́ɛ wɛtɛɛ? 16 À wèàla à bè: Mɛ́ɛ ma vĩ̀inↄ wɛtɛɛmɛ. Tó ń ń sãdãkii dↄ̃, ǹ omɛ. 17 Gↄ̃gbɛ̃ pì bè: Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ gura kɛ̀, má mà aↄ̃ bè wèe gaa Dotãmɛ. Ben Yusufu pɛ̀ɛńzi à ń lé Dotã.

18 Kɛ̀ aↄ̃ à è kãaa, ai àgↄ̃ gá ká ń kiia, aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi wà bè wà à dɛ. 19 Aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: À gwa, nana'ori e mↄↄ kãaa. 20 À tó wà à dɛ wà à zu lↄ̀gↄ kɛ̀nↄ doke guu, wé be nↄ̀bↄ pãsĩ bé à à dɛ̀ à sò. Ɛ̃ndɛ̃ wé e lán à nanaanↄ é mì dɛ nà. 21 Kɛ̀ Rubɛni yã pì mà, à yezi à à mì sí, ben à bè: Wàton à dɛro, 22 àton aru bↄaro. À à zu lↄ̀gↄ kɛ̀kiin gbáan kɛ̀. Àton à dɛro. Rubɛni òńnɛ lɛ, kɛ̀ à yezi à à mì sí à à kpá a dea yãnzimɛ. 23 Kɛ̀ Yusufu kà a vĩ̀inↄ kiia, aↄ̃ à uta bↄ̀, à utagyaba maaa pì. 24 Ben aↄ̃ à sɛ̀ wà à zù lↄ̀gↄ pìn. Lↄ̀gↄ pì da korimɛ à í vĩro. 25 Ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛ wèe pↄ́ blee. Kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ sɛ̀, aↄ̃ Sumaila bori laatarinↄ è, aↄ̃ bↄ̀ Giliada bùsun aↄ̃ↄe gaa Igipiti. Aↄ̃ lakuminↄↄ dò pↄ́nↄ kↄ̃n lí'ↄ ɛ̃zɛ̃o kↄ̃n lí'ↄ gũ nnannaao sɛna. 26 Ben Yuda bè a gbɛ̃nↄnɛ: Tó wa wa dãaro dɛ̀, ben wa à gɛ̀ ùtɛ, bↄ́ àren wé ee? 27 À tó wà à yá Sumaila borii pìnↄa. Wàton à dɛro, wa dãaronloo? Wa aru dↄ̃nkↄ̃mɛ. Ben à gbɛ̃nↄ à yã mà. 28 Kɛ̀ Midiã laatari pìnↄↄ e mↄↄ gɛ̃ zɛ́la, ben aↄ̃ Yusufu gà wà bↄ̀ lↄ̀gↄn, aↄ̃ à yà Sumaila borii pìnↄa kondogi baro, ben wà tào Igipiti.

29 Kɛ̀ Rubɛni mↄ̀ lↄ̀gↄ pì kiia, èe Yusufu e gwe dↄro, ben à a pↄ́kãsãanↄ gà à kɛ̃̀kɛ̃, 30 ben à gàa a dãaronↄ kiia à bè: Nɛ́ pì kú gwe dↄro. Mɛ́ gá má kↄ̃n beeeo? 31 Aↄ̃ blèkofĩi kũ̀ wà dɛ̀, ben aↄ̃ Yusufu uta pì sɛ̀ wà màɛ à aru guu. 32 Ben aↄ̃ à utagyaba pì sɛ̀ wà gàao ń denɛ aↄ̃ bè: Pↄ́ kɛ̀ wá èn yɛ̀. N nɛ́ utan yↄ́, ke à pↄ́nlo? 33 À dↄ̃̀, ben à bè: Ma nɛ́ utamɛ, nↄ̀bↄ pãsĩ bé à à sò. Wãiyoo, wà ma nɛ́ Yusufu kã̀sãkãsãkↄ̃ɛmɛ. 34 Ben à a utadaa gà à kɛ̃̀ à pↄ́kãsãa sɛ̀ à dà, ben à a nɛ́ pì sósobi kɛ̀ gìkɛna. 35 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n à nɛ́nↄgbɛ̃nↄ mↄ̀ à làakari kpáɛnɛ ń píngi, mↄde à gì a làakari kpáɛzi à bè: Mɛ́gↄ̃ ma nɛ́ pì gɛ̀ ↄ́ↄ dↄↄmɛ ai mà gá táo à kiia gɛ̀wãan. Ben èe sósobi ↄ́ↄ dↄↄ a nɛ́ pì yã musu.

36 Midiã pìnↄ sↄ̃ Yusufu yà Pↄtifaa Igipiti. Fili'auna ìba kemɛ, àmbe à dogarinↄ gbɛ̃nsi ũ.

38

Yuda kↄ̃n Tamao

1 Zĩ beeea Yuda bↄ̀ a gbɛ̃nↄ kiia à gàa à vɛ̃̀ɛ Adulamu gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Ira bɛ. 2 Gwen à dàkↄ̃rɛ kↄ̃n Kanaa bùsu gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Sua nɛ́nↄgbɛ̃o, ben à à sɛ̀ nↄↄ ũ. 3 À nↄ̀ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben à tↄ́ kpànɛ Ɛɛ. 4 À ɛ̀ara à nↄ̀ sì dↄ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì, ben à tↄ́ kpànɛ Ona. 5 À ɛ̀ara à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì dↄ, ben à tↄ́ kpànɛ Sela. Gurↄↄ kɛ̀ à nɛ́ pì ì, à kú Kezibimɛ.

6 Ben Yuda nↄgbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Tama sɛ̀ a daudu Ɛɛnɛ. 7 Ɛɛ kɛ̀ Diinɛ zaa, ben à à dɛ̀. 8 Ben Yuda bè Onanɛ: Ǹ n vĩ̀i gyaanↄↄ sɛ́ ǹ borii kɛ n vĩ̀inɛ, lán wè kɛ nà. 9 Kɛ̀ Ona dↄ̃ kɛ̀ nɛ́ kɛ̀ é i kↄ̃n a vĩ̀i gyaanↄↄo égↄ̃ dɛ a borii ũro, tó à dàɛo ben à yezi a zĩnda e, è à gↄ̃gbɛ̃ pↄ́ kwɛ́ɛmɛ, lɛ àton borii kɛ a vĩ̀inɛro yãnzi. 10 Yã kɛ̀ èe kɛɛ pì kɛ̀ Diinɛ zaa, ben à à dɛ̀ dↄ. 11 Ben Yuda bè a nɛ́ gyaanↄ Tamanɛ: Ǹ gá ǹgↄ̃ gyaanↄↄ blee n de bɛ ai ma nɛ́ Sela ìsi kũ. Zaakɛ èe daa Sela é ga lán a vĩ̀inↄ bàmɛ. Ben Tama gàa à vɛ̃̀ɛ a de bɛ.

12 Kɛ̀ à gurↄↄ gì kɛ̀, ben Yuda naↄ̃ gà. Kɛ̀ à nↄ̀sɛ kpàɛ, à dà zɛ́n èe gaa a sãkãkɛ̃ɛrinↄ kiia Timina kↄ̃n a gbɛ̃nna Irao. 13 Ben wà à baaru kpà Tamanɛ wà bè: N zã de e gaa Timina a sãanↄ kã kɛ̃ɛ. 14 Ben à a gyaanↄblepↄnↄ bↄ̀ à pↄ́dangãn sɛ̀ à kù a uua, ben à gàa à vɛ̃̀ɛ Enaimu bĩilɛa Timina zɛ́n. Zaakɛ à è Sela bíta kũ̀, wèe à kpáa nↄↄ ũro. 15 Kɛ̀ Yuda à è, ben à à dìɛ kaarua ũ kɛ̀ à pↄ́ kù a uua yãnzi. 16 Ben à sↄ̃̀zi zɛ́ saɛ à bè: Ǹ tó mà daɛnyo. Èe à dↄ̃ a nɛ́ gyaanↄↄ ũro. Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Tó n daɛmao, bↄ́n nɛ́ kpámaa? 17 À wèàla à bè: Mɛ́ ma kpàsa blènɛ mɛ̀n doo kpãsãnnɛ. Ben à bè: Ǹ tↄↄba diɛmɛ ai ǹgↄ̃ gaa kpãsã. 18 Ben à à là à bè: Bↄ́ tↄↄban mɛ́ diɛnnɛɛ? A bè: Ǹ n sèedakɛbↄ kↄ̃n a bào kↄ̃n gò kɛ̀ ń kũnao kpáma. Ben à kpàa à dàɛo à nↄ̀ dↄ̀n. 19 Ben nↄgbɛ̃ pì fɛ̀ɛ à tà bɛ à a pↄ́dangãn bↄ̀ à a gyaanↄblepↄnↄ sɛ̀ à dà. 20 Yuda a gbɛ̃nna Adulamu gbɛ̃ zĩ̀ kↄ̃n blènɛo à tↄↄba boo nↄgbɛ̃ pì kiia. Kɛ̀ à kà, èe à ero. 21 Ben à gwedeenↄ làla à bè: Kaarua kɛ̀ kú Enaimu zɛ́ saɛ kɛ̀ yã kú máa? Aↄ̃ wèàla wà bè: Kaarua kee kú kɛ̀ro fá! 22 Ben à ɛ̀ara à tà, à bè Yudanɛ: Mɛ́ɛ à ero. Gwedeenↄ bè wà kaarua ke dↄ̃ gwe yã sero. 23 Ben Yuda bè: Àgↄ̃ pↄ́ pìnↄ kũna. Wé tó gbɛ̃nↄ wa yáa dↄro. Ma n zĩ kↄ̃n blè pìo, nɛ́ɛ à ero.

24 Mↄ aagↄ̃ↄ gbɛra wà mↄ̀ wà ò Yudanɛ wà bè: N nɛ́ naↄ̃ Tama kaarua kà, ben à nↄ̀ sì a pãpãkɛna pì guu. Yuda bè: À bↄo wà tɛ́ sↄ̃a. 25 Kɛ̀ wèe bↄↄo bàazi, à lɛ́kpãsã kɛ̀ a zã denɛ à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ kɛ̀kiinↄ vĩi bé à nↄ̀ dↄ̀magu. Ǹ sèedakɛbↄ kↄ̃n a bào kↄ̃n gò kɛ̀kiio gwa, tó ń à de dↄ̃. 26 Yuda pↄ́ pìnↄ dↄ̃̀, ben à bè: Nↄgbɛ̃ pì yã nna dɛmala, zaakɛ mɛ́ɛ à kpá ma nɛ́ Selaaro. Yuda e daɛo dↄro. 27 Kɛ̀ à kà nɛ́'ina, à mↄ̀ à lè sìkanↄ bé wà kú à gbɛɛɛ guu. 28 Gurↄↄ kɛ̀ èe nɛ́ ii, aↄ̃ gbɛ̃ndoo ↄ bↄ̀, ben nɛ́sɛɛri wↄ̃ↄ tɛ̃aa dↄ̀a à bè: Nɛ́ kɛ̀kii bé à bↄ̀ káaku. 29 Kɛ̀ nɛ́ pì a ↄↄ sↄ̀kpa, ben nɛ́ plaadee bↄ̀, ben nↄgbɛ̃ pì bè: N bↄ bùimɛ fá! Ben wà tↄ́ kpànɛ Pɛrɛzi. 30 Beee gbɛra kɛ̀ à gbɛ̃ndoo kɛ̀ wà wↄ̃ↄ tɛ̃aa dↄ̀ à ↄↄa bↄ̀, ben wà tↄ́ kpànɛ Zɛra.

39

Yusufu kↄ̃n Pↄtifa naↄ̃o

1 Kɛ̀ Sumaila boriinↄ kà kↄ̃n Yusufuo Igipiti, ben Igipiti gbɛ̃ Pↄtifa à lùḿma. Fili'auna ìba kemɛ, àmbe à dogarinↄ gbɛ̃nsi ũ. 2 Dii kú kↄ̃n Yusufuo à à dàkↄ̃rɛ kↄ̃n mìnnaao. À kú a dii Igipiti gbɛ̃ pì bɛ. 3 Kɛ̀ à dii pì è Dii kúo ègↄ̃ à dakↄ̃rɛɛ kↄ̃n saao yã kɛ̀ èe kɛɛnↄ guu píngi, 4 ben Yusufu à pↄnnaa è. Pↄtifa à dìɛ a bɛgwari ũ à pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ nànɛ a ↄzĩ píngi. 5 Zaa gurↄↄ kɛ̀ à à dìɛ a bɛgwari ũ, Dii aubarika dà à bɛɛn Yusufu yãnzi. Dii aubarika dà pↄ́ kɛ̀ dɛ à pↄ́ ũunↄn píngi, bɛ pↄ́nↄ kↄ̃n bura pↄ́nↄ mámmam. 6 Ben Pↄtifa a pↄ́ píngi nà Yusufunɛ a ↄzĩ. À bà kú yãkeoro, tó èe kɛ pↄ́blee baasiro. Yusufu sↄ̃ nɛ́ gↄ̃ ↄ̀wazimɛ, ben à zɛna maa.

7 Zĩkea Yusufu nii gɛ̃̀ a dii naↄ̃gu, ben à bènɛ: Ǹ daɛmao. 8 Ben à gì à bè: Ǹ gwa, ma dii bà kú yãkeo ua kɛ̀ guu dↄro, à pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ nàmɛ ma ↄzĩ píngi. 9 À gbãaa dɛmala ua kɛ̀ guuro, èe gímɛ kↄ̃n pↄ́keoro, sé mpi, kɛ̀ ń dɛ à nↄↄ ũ yãnzi. Mɛ́ fↄ̃ mà yã zaa beee taka kɛ mà durun kɛ Ludanɛro. 10 Baa kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì ègↄ̃ oonɛ baabↄrɛ, èe we à dàɛoro, à yezi àgↄ̃ kúo sero.

11 Zĩkea kɛ̀ Yusufu gɛ̃̀ kpɛ́n a zĩi kɛ, à mↄ̀ à lè ua zĩkɛri kee kú kpɛ́ guuro. 12 Ben nↄgbɛ̃ pì à kũ̀ a utaa à bè: Ǹ daɛmao. Ben Yusufu a uta tònɛ gwe à bàa lɛ̀ à bↄ̀ bàazi. 13 Kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì è à a uta tòare à bàa lɛ̀ à bↄ̀ bàazi, 14 ben à ua zĩkɛrinↄ sìsi à bèńnɛ: À gwa, wà mↄ̀we kↄ̃n Eberuo, ben èe dↄkɛɛwao. À gɛ̃̀mazi à daɛmao, ben ma wii lɛ̀. 15 Kɛ̀ à mà ma wiii dↄ̀awa, ben à a uta tò kaɛna ma saɛ à bàa lɛ̀ à bↄ̀ bàazi. 16 Ben nↄgbɛ̃ pì uta pì kàɛ a saɛ ai Yusufu dii sù, 17 ben à bènɛ: Eberu zↄ̀ kɛ̀ n suowe dↄkɛ̀mao à gɛ̃̀mazi. 18 Kɛ̀ ma wiii dↄ̀a, ben à à uta tò kaɛna ma saɛ à bàa lɛ̀ à bↄ̀ bàazi. 19 Kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì yã pì ò a zãnɛ à bè, lán n zↄ̀ kɛ̀mɛ nàn gwe, ben Yusufu dii pↄ fɛ̃̀ maamaa. 20 Ben à bè wà Yusufu kũ wà à da kpɛ́siaan, guu kɛ̀ kína pisinanↄↄ káɛn, ben à gurↄplaa kɛ̀ gwe.

21 Baa kↄ̃n beeeo Dii kúo à gbɛ̃kɛɛ kɛ̀nɛ à tò à yã kà pisinanↄ dãkparin. 22 Ben dãkpari pì pisinanↄ nà Yusufunɛ a ↄzĩ ń píngi, wè yãke kɛ à sairo. 23 Pisinanↄ dãkpari pì bà ègↄ̃ kú Yusufu yãoro, kɛ̀ Dii kúo yãnzi, ben ègↄ̃ à daakↄ̃rɛ kↄ̃n saao yã kɛ̀ èe kɛɛ guu píngi.

40

Yusufu pisinanↄ nana bↄkↄ̃tɛna

1 Beee gbɛra Igipiti kí Fili'auna wɛ̃kpaatɛri kↄ̃n a burɛdikɛrio taari kɛ̀nɛ. 2 À pↄ fɛ̃̀ a ìba gↄ̃ↄn plaaa pìnↄzi, à wɛ̃kpaatɛri kí kↄ̃n à burɛdikɛri kío. 3 Ben à ń ká kpɛ́siaan a dogarinↄ gbɛ̃nsi bɛ, kpɛ́ kɛ̀ wà Yusufu dàn. 4 Dogarinↄ gbɛ̃nsi pì Yusufu dìɛ àgↄ̃ ń gwaa, ben aↄ̃ gurↄplaa kɛ̀ kpɛ́ pìn gwe.

5 Gwãavĩ dↄ̃nkↄ̃a Igipiti kína wɛ̃kpaatɛri kↄ̃n burɛdikɛri pìo nanaa ò ń gↄ̃ↄn plaaa ń píngi, baade kↄ̃n a pↄ́o kↄ̃n a bↄkↄ̃tɛnao. 6 Kɛ̀ Yusufu mↄ̀ ń gwa kↄngↄ, à è aↄ̃ uu sìsi. 7 Ben à ń lá à bè: Bↄ́ yã bé à tò a uu sisina gbã̀a? 8 Aↄ̃ wèàla wà bè: Nanaan wá ò, gbɛ̃kee kú kɛ̀ kɛ̀ à à bↄkↄ̃tɛna owero. Ben à bèńnɛ: Luda bé à nana bↄkↄ̃tɛna vĩroo? À a nanaa pìnↄ omɛ mà ma. 9 Ben wɛ̃kpaatɛri kí a pↄ́ ònɛ à bè: Ma nanaa guu ma geepi lí è ma saɛ. 10 Geepi lí pì gã̀ aagↄ̃mɛ. À lá bↄ̀ à vú kɛ̀ à nɛ́ ì à mà. 11 Má Fili'auna togo kũna, ben ma geepi bɛɛ pìnↄ sɛ̀ má fɛ̃̀ à togoo pì guu má kpàa. 12 Yusufu bènɛ: Nanaa pì bↄkↄ̃tɛnan yɛ̀. Lígã aagↄ̃ↄ pìnↄ nɛ́ gurↄ aagↄ̃ↄmɛ. 13 Gurↄ aagↄ̃ↄ gbɛra Fili'auna é n mì sí. Eé ɛara à n da n zĩi guu, nɛ́ ɛara ǹgↄ̃ geepiwɛ̃ɛ bↄↄnɛ lán nɛɛ̀gↄ̃ kɛɛ nà yã. 14 Tó yã bↄ̀nyo nna, ǹ tó ma yã gↄ̃ dↄngu. Ǹ gbɛ̃kɛɛ kɛmɛ ǹ ma yã o Fili'aunanɛ lɛ à ma bↄ kpɛ́siaa kɛ̀ guu. 15 Zaakɛ wà ma kũ kpãi zaa Eberu bùsun, ben baa Igipiti kɛ̀ mɛ́ɛ yãke kɛ à kà wà ma da wɛ̀ɛ kɛ̀ guuro.

16 Kɛ̀ burɛdikɛri kí è Yusufu nanaa pì bↄkↄ̃tɛna bↄ̀ kↄ̃n wɛ̃kpaatɛrio nna, ben à bènɛ: Ma nanaa guu sↄ̃ má è má burɛdi sɛna gbíi aagↄ̃ dikↄ̃ana. 17 Gbíi kɛ̀ kú musu, burɛdi bori parii kɛ̀ má kɛ̀ Fili'aunanɛ ká à guu, ben bãanↄↄ e blee ma musu. 18 Yusufu bènɛ: À bↄkↄ̃tɛnan yɛ̀. Gbíi aagↄ̃ↄ pìnↄ gurↄ aagↄ̃ↄmɛ. 19 Gurↄ aagↄ̃ↄ gbɛra Fili'auna é n mì zↄ̃ à n logo lía, bãanↄ é n ble.

20 À gurↄ aagↄ̃dee sↄ̃ Fili'auna igurↄ làa kↄ̃kↄ̃mɛ, ben à pↄ́blee kɛ̀ a ìbanↄnɛ. À wɛ̃kpaatɛri kí kↄ̃n burɛdikɛri kío bↄ̀ɛ kpɛ́n a ìbanↄ wáa. 21 Ben à ɛ̀ara à wɛ̃kpaatɛri kí dà a zĩin à ɛara àgↄ̃ í bↄↄare. 22 Ben à burɛdikɛri kí lògo lía lán Yusufu ń nanaanↄ bↄkↄ̃tɛna òńnɛ nà. 23 Yusufu yã e dↄ wɛ̃kpaatɛrikin dↄro, à yã sã̀n.

41

Yusufu Fili'auna nana bↄkↄ̃tɛna

1 Wɛ̃̀ plaa papana gbɛra Fili'auna nanaa ò, à è á zɛna Nili lɛ́a. 2 À è zùda maa mɛ̀kpananↄ bↄ̀ɛ swaa pì wɛ̀ɛn mɛ̀n swɛɛplaa aↄ̃ↄe sɛ̃̀ blee tàfe guu. 3 Ben à zùda yãyãna wↄ̀zↄgↄwↄzↄgↄnↄ è mɛ̀n swɛɛplaa dↄ. Aↄ̃ bↄ̀ swawɛɛn wà tɛ̀ à káakupↄnↄ kpɛɛ aↄ̃ zɛ̀ ń saɛ swa lɛ́a. 4 Ben zù yãyãna wↄ̀zↄgↄwↄzↄgↄ pìnↄ zù maa mɛ̀kpana pìnↄ mↄ̀mↄ, ben Fili'auna vù.

5 À ɛ̀ara à ii ò, ben à nanaa ò dↄ. À è ése sáko maa wɛ́ɛdee pìa ése lí dↄ̃nkↄ̃a sáko swɛɛplaa. 6 Ben à ése sáko wɛ́ɛ wodowodoo kɛ̀ lou'i kɛ̃̀sãḿmanↄ è, à pìa ń gbɛra dↄ sáko swɛɛplaa. 7 Ben ése sáko wɛ́ɛ wodowodoo pìnↄ ése sáko maa wɛ́ɛdee pìnↄ mↄ̀mↄ. Kɛ̀ Fili'auna vù, à è nanaan á ò.

8 Kɛ̀ guu dↄ̀, à kú bídi guu, ben à Igipiti màsokɛrinↄ kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃rinↄ sìsi ń píngi. À a nanaanↄ tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ, mↄde aↄ̃ gbɛ̃kee e fↄ̃ à à bↄkↄ̃tɛna ònɛro. 9 Ben wɛ̃kpaatɛri kí fɛ̀ɛ à yã ò Fili'aunanɛ à bè: Taari kɛ̀ má kɛ̀ yãa dↄ̀magu gbã̀a. 10 Kí, n pↄ fɛ̃̀ n zↄ̀blerinↄzi yã, ben n ma da kpɛ́siaan n dogarinↄ gbɛ̃nsi bɛ lɛdo kↄ̃n burɛdikɛrikio. 11 Gwãavĩ dↄ̃nkↄ̃a wa nanaa ò, wa baade kↄ̃n a pↄ́o kↄ̃n à bↄkↄ̃tɛnao. 12 Eberu gↄ̃kparɛ kee kúwao gwe, n dogarinↄ gbɛ̃nsi zↄ̀mɛ. Kɛ̀ wa wa nanaanↄ tↄ̃kɛ̃̀nɛ, ben à wa baade pↄ́ bↄkↄ̃tɛna ònɛ. 13 Yã pìnↄ kɛ̀ lán à òwe nà. N ɛara n ma da ma zĩin, ben n burɛdikɛri kí pì lògo lía.

14 Ben Fili'auna gbɛ̃ zĩ̀ wà Yusufu sísi, ben wà gàa wà à bↄ̀ wɛ̀ɛn kpakpaa. À mì bò à a pↄ́kãsãanↄ lìɛ, ben à gàa Fili'auna kiia. 15 Ben Fili'auna bènɛ: Ma nanaa ò, gbɛ̃kee e fↄ̃ à à bↄkↄ̃tɛna òmɛro. Má mà wà bè tó wà ònnɛ, nɛɛ̀ fↄ̃ ǹ à bↄkↄ̃tɛna ońnɛ. 16 Yusufu bènɛ: Èe kɛ mámbeero! Luda bé eé à bↄkↄ̃tɛna onnɛ, kí. 17 Ben Fili'auna bènɛ: Ma nanaa guu má è má zɛna Nili lɛ́a. 18 Má è zùda maa mɛ̀kpana mɛ̀n swɛɛplaaanↄ bↄ̀ɛ swawɛɛn aↄ̃ↄe sɛ̃̀ blee tàfe guu. 19 Ben ma zùda pãndenↄ è dↄ mɛ̀n swɛɛplaa aↄ̃ↄ yãyãna wↄ̀zↄgↄwↄzↄgↄ, mɛ́ɛ zù yãyãna beee takanↄ e Igipiti kɛ̀ zikiro. 20 Ben zùda yãyãna wↄ̀zↄgↄwↄzↄgↄ pìnↄ zù mɛ̀kpana káakupↄ mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ mↄ̀mↄ. 21 Baa kɛ̀ aↄ̃ ń mↄ́mↄ, aↄ̃ gↄ̃̀ yãyãna lán yãa bàmɛ, gbɛ̃ke é dↄ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń mↄ́mↄ sero. Ben ma vu. 22 Nanaa guu dↄ má è, ése sáko maa wɛ́ɛde pìa ése lí dↄ̃nkↄ̃a sáko swɛɛplaa. 23 Ben má è ése sáko teee wɛ́ɛ wodowodoo kɛ̀ lou'i kɛ̃̀sãḿmanↄ pìa ń gbɛra dↄ sáko swɛɛplaa. 24 Ben ése sáko wɛ́ɛ wodowodoo pìnↄ ése sáko wɛ́ɛdee pìnↄ mↄ̀mↄ. Kɛ̀ má ò màsokɛrinↄnɛ, aↄ̃ gbɛ̃kee e fↄ̃ à à bↄkↄ̃tɛna òmɛro.

25 Ben Yusufu bènɛ: Kí, nanaa kɛ̀ ń ò pìnↄ bↄkↄ̃tɛna dↄ̃nkↄ̃mɛ. Luda yã kɛ̀ à yezi à kɛɛ ↄ̀dↄannɛmɛ, kí. 26 Zù maa mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ nɛ́ wɛ̃̀ swɛɛplaamɛ. Ése sáko wɛ́ɛde sáko swɛɛplaaa pìnↄ sↄ̃ wɛ̃̀ swɛɛplaamɛ. Nanaa pìnↄ bↄkↄ̃tɛna dↄ̃nkↄ̃mɛ. 27 Zù yãyãna wↄ̀zↄgↄwↄzↄgↄ mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ wà tɛ̀ à káakupↄnↄ kpɛɛ pìnↄ nɛ́ wɛ̃̀ swɛɛplaamɛ. Lɛmɛ ése sáko wɛ́ɛ wodowodoo kɛ̀ lou'i kɛ̃̀sãḿma sáko swɛɛplaaa pìnↄ dɛ lɛ dↄ. Beeenↄmɛ wɛ̃̀ swɛɛplaaa kɛ̀ dekaa é ká ũ. 28 Lán má ònnɛ nà tia, kí, ma bè Ludaa e yã kɛ̀ à yezi à kɛɛ ↄdↄↄannɛmɛ. 29 Blɛwɛɛ égↄ̃ di Igipiti gu píngia maamaa ai wɛ̃̀ swɛɛplaa. 30 Beee gbɛra dekaa é ká ai wɛ̃̀ swɛɛplaa, kãna gbãaa pì yã é sã Igipitinↄn. Dekaa pì é bùsu pì dɛ. 31 Dekaa kɛ̀ eé mↄ́ pì égↄ̃ pãsĩ maamaa, kãna gbãaa pì yã é dↄ gbɛ̃ken dↄro. 32 Kí, kɛ̀ gɛ̃̀n plaan n nanaa pì ò, kɛ̀ Luda bé à dìɛ yãnzimɛ. Eé kɛ tiamɛ, à seka vĩro. 33 Tia sa kí, ǹ wɛ́ɛzɛ̃ri ↄ̃ndↄ̃dee wɛtɛ ǹ diɛ àgↄ̃ dɛ gbãadee ũ Igipiti. 34 Kí, ǹ gbɛ̃nↄ diɛ gbɛ̃nsinↄ ũ Igipiti aↄ̃gↄ̃ blɛwɛɛ sↄↄrodee kaakↄ̃a wɛ̃̀ swɛɛplaaa kɛ̀ blɛwɛɛ égↄ̃ din pì guu. 35 Aↄ̃é blɛɛ kakↄ̃a wɛ̃̀ maaa kɛ̀ èe mↄↄnↄ guu wà blɛwɛɛ ká dↄ̃̀nↄ guu wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo kↄ̃n n tↄ́o, aↄ̃égↄ̃ dãkpaa. 36 Tó dekaa kɛ̀ é kɛ wɛ̃̀ swɛɛplaaa pì kà Igipiti, blɛɛ pì égↄ̃ dɛ pↄ́ zikana ũ lɛ dekaa pì tón Igipitinↄ dɛdɛro yãnzi.

Yusufu kíblena Igipiti

37 Yã pì kɛ̀ Fili'aunanɛ kↄ̃n a ìbanↄ ń píngi, 38 ben à bèńnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀kii Luda Nini vĩ. Wé gbɛ̃ke e lán à bà dↄↄ́? 39 Ben à bè Yusufunɛ: Lán Ludaa tò ń yã beeenↄ dↄ̃ píngi nà, wɛ́ɛzɛ̃ri ↄ̃ndↄ̃de kee kuu lán n bàro. 40 Ḿbe nɛ́gↄ̃ dɛ ma ua gbɛ̃nsi ũ, ma gbɛ̃nↄ égↄ̃ mì siɛɛnnɛ ń píngi. Kpata bé é tó màgↄ̃ dɛnla ado. 41 Ben à ɛ̀ara à bènɛ: Nɛ́gↄ̃ gbãa vĩ Igipiti bùsu gu píngia. 42 Ben à tãnga sèedakɛbↄ bↄ̀ a ↄnɛa à dà Yusufunɛ a ↄnɛa, à babagaa uta dànɛ à vura kã̀mbɛɛ dànɛ a waaa. 43 À a sↄ̃goro plaadee kpàa táa'obↄ ũ, ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dↄnɛ aɛnↄ ègↄ̃ pataa: À kúɛ! À kúɛ! Lɛmɛ Fili'auna tò Yusufu gbãa vĩ Igipiti bùsun lɛ. 44 À bènɛ dↄ: Mámbe Fili'auna, gbɛ̃ke é fↄ̃ à yãke kɛ Igipiti kɛ̀ n lɛ́ saɛro. 45 À tↄ́ kpànɛ Zafɛna Panɛa, ben à Ɛliↄpↄli wɛ́tɛ sa'ori Potifɛra nɛ́nↄgbɛ̃ Asɛna kpàa nↄↄ ũ.

46 Gurↄↄ kɛ̀ Yusufu zĩi sɛ̀ Igipiti kí Fili'auna bɛ, à wɛ̃̀ baaakurimɛ. Ben à bↄ̀ Fili'auna kiia à gàa à lili ò Igipiti gu píngia. 47 Kãna gbãaa kuu ai wɛ̃̀ swɛɛplaa, blɛwɛɛ din maamaa. 48 Ben Yusufu blɛwɛɛ kɛ̀ din Igipiti wɛ̃̀ swɛɛplaaa pìnↄ kàkakↄ̃a wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo pↄ́ zikana ũ, wɛ́tɛ píngi kↄ̃n a buraa kɛ̀ ligazinↄ pↄ́o. 49 A blɛwɛɛ kàkↄ̃a bítabita lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà, ben wà zɛ̀ à zaka lɛ́ yↄ̃naa, kɛ̀ weé fↄ̃ wà à lɛ́ dↄ̃ro yãnzi.

50 Ai dekaa gↄ̃ gá ká Yusufu naↄ̃ Asɛna, Potifɛra nɛ́, nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì mɛ̀n plaa. 51 Yusufu tↄ́ kpà a daudunɛ Manase à bè: Ludaa tò ma de bɛdeenↄ kↄ̃n nawɛ̃a kɛ̀ má kɛ̀o yã sã̀magu píngi. 52 Ben à tↄ́ kpà à plaadeenɛ Ɛflaimu à bè: Ludaa tò ma gↄ̃ nɛ́dee ũ bùsu kɛ̀ wà wɛ́ɛ tã̀maan.

53 Kɛ̀ kãna gbãaa kɛ̀ kú Igipiti wɛ̃̀ swɛɛplaaa pì yã̀a, 54 ben wɛ̃̀ swɛɛplaaa kɛ̀ dekaa é ká nàa lán Yusufu ò nà. Dekaa kà bùsu kↄ̃n bùsuo píngi, mↄde blɛwɛɛ di Igipiti gu píngiamɛ. 55 Kɛ̀ nↄaa gɛ̃̀ Igipitinↄn píngi, aↄ̃ wii lɛ̀ Fili'aunanɛ à pↄ́blee kpáḿma. Ben à bèńnɛ ń píngi: À gá Yusufu kiia à kɛ lán eé oare nà. 56 Dekaa dà bùsu pìla píngi, ben Yusufu dↄ̃̀nↄ wɛ̃̀wɛ̃ à blɛwɛɛ yàya Igipitinↄa, kɛ̀ dekaa pì gbãa kũ̀ ń bùsun yãnzi. 57 Ben gbɛ̃nↄ bↄ̀ anduna gu píngia wà mↄ̀ Igipiti blɛwɛɛ lú Yusufua, zaakɛ dekaa gbãa kũ̀ anduna guu píngimɛ.

42

Yusufu vĩ̀inↄ mↄna blɛwɛɛ lú Igipiti

1 Kɛ̀ Yakubu mà blɛwɛɛ kú Igipiti, à bè a nɛ́nↄnɛ: Égↄ̃ káɛ kɛ̀ pãↄ́? 2 Má mà blɛwɛɛ kú Igipiti. À gá lúwe gwe, lɛ wàton garo, wàgↄ̃ kuu aafia yãnzi. 3 Ben Yusufu vĩ̀i gↄ̃ↄn kurinↄ gàa Igipiti blɛwɛɛ lú. 4 Yakubu e Yusufu dãaro Bɛyãmi zĩńyoro, zaakɛ à bè: Wègↄ̃ dↄ̃ro tó yã zaaa é à le. 5 Ben Isaraili nɛ́ pìnↄ gàa blɛwɛɛ lú kↄ̃n gbɛ̃ pãndenↄ, zaakɛ dekaa pì kà Kanaa bùsun dↄ.

6 Yusufu bé à bùsu pì gbɛ̃nsi ũ. Àmbe è blɛwɛɛ yá baade píngia. Ben à vĩ̀inↄ mↄ̀ wà kùɛnɛ aↄ̃ ń aɛ pɛ̀ɛ tↄↄtɛa. 7 Kɛ̀ à a vĩ̀inↄ è, à ń dↄ̃, ben à a zĩnda kɛ̀ńnɛ nibↄ ũ. Ben à yã òńnɛ pãsĩpãsĩ à ń lá à bè: A bↄ máa? Aↄ̃ wèàla wà bè: Wa bↄ Kanaa bùsun wa mↄ blɛwɛɛ lúmɛ. 8 Yusufu a vĩ̀inↄ dↄ̃̀, mↄde aↄ̃ↄe à dↄ̃ro. 9 Nanaa kɛ̀ à ò yã ń yã musu dↄ̀n, ben à bèńnɛ: Gu'asiigwarinↄn a ũ, a mↄ wa bùsu kɛ̃sãkii gwamɛ. 10 Aↄ̃ wèàla wà bè: Auo dii! N zↄ̀blerinↄn wa ũ, wa mↄ blɛwɛɛ lúmɛ. 11 Dedↄ̃nkↄ̃deenↄn wa ũ wa píngi. Náanɛdeenↄn wa ũ. Wapinↄ n zↄ̀blerinↄ, gu'asiigwarinↄn wa ũro. 12 Ben à bèńnɛ: Ɛgɛɛmɛ! A mↄ wa bùsu asii dↄ̃mɛ. 13 Aↄ̃ bè: Wapinↄ n zↄ̀blerinↄ, dedↄ̃nkↄ̃deenↄn wa ũ, wa gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaamɛ. Kanaa bùsu gbɛ̃nↄn wa ũ. Wa dãaro gↄ̃̀ bɛ kↄ̃n wa deo, wa gbɛ̃ndoo kuuro. 14 Ben Yusufu bèńnɛ: Lán má òare nà, gu'asiigwarinↄn a ũ. 15 Yã kɛ̀ é tó mà a yãpuraa dↄ̃ↄn yɛ̀. Kↄ̃n Fili'auna kuunao é bↄɛ kɛ̀ro, séto a dãaro pì mↄ̀ kɛ̀ baasiro. 16 À a gbɛ̃ndoo zĩ à a dãaro sɛ́, a gbɛ̃ kpaaanↄ é gↄ̃ kpɛ́siaan kɛ̀, mɛ́ dↄ̃ tó a yã yãpuraamɛ. Tó lɛnlo, kↄ̃n Fili'auna kuunao gu'asiigwarinↄn a ũ. 17 Ben à ń ká kpɛ́n ai gurↄ aagↄ̃. 18 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ à bèńnɛ: Má Luda vĩa vĩ. À yã kɛ̀ mɛ́ oaree kɛ, é bↄ aafia. 19 Tó náanɛdeenↄn a ũ, à a gbɛ̃ndoo tó da kpɛ́n kɛ̀, a gbɛ̃ kpaaanↄ é tá kↄ̃n blɛwɛɛo a bɛde nↄadɛrinↄnɛ, 20 é ɛara à mↄ́mɛ kↄ̃n a dãaro pìo, mɛ́ dↄ̃ kɛ̀ a yã yãpuraamɛ, weé a dɛdɛ dↄro. Ben aↄ̃ wèzi lɛ.

21 Aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Yãpuraamɛ taarideenↄn wa ũ yã kɛ̀ wá kɛ̀ wa dãaronɛ yã yãnzi. Wá è gurↄↄ kɛ̀ èe agbaa kpaawe, à kɛ̀ wɛ̃nda, ben wée à yã maro. Beee yãnzin yã kɛ̀ wa lezi. 22 Ben Rubɛni bèńnɛ: Kɛ̀ má òare àton yãke kɛ nɛ́ pìnɛro, ée ma yã maro. À aru gɛ̃ɛn Ludaa e boowa kɛ̀. 23 Aↄ̃ↄ dↄ̃ Yusufu e maaro, zaakɛ kɛ̀ èe yã oońnɛ, wèe liɛɛńnɛmɛ. 24 Ben à gù ń kiia à gàa à ↄ́ↄ dↄ̀. Kɛ̀ à sù, à yã òńnɛ, ben à Simɛↄ bↄ̀ ń guu à à yì ń wáa. 25 Yusufu bè, wà blɛwɛɛ káńnɛ ń sàkinↄ pa wà ń baade ↄↄ danɛ à pↄ́n wà zɛ́ kũsãɛ kɛńnɛ. Kɛ̀ wà kɛ̀ńnɛ lɛ, 26 aↄ̃ ń blɛwɛɛnↄ dì ń zaakinↄnɛ, ben aↄ̃ dà zɛ́n.

27 Kɛ̀ aↄ̃ kà guu kɛ̀ aↄ̃ↄe iin, kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃ndoo a sàki pòro lɛ à pↄ́ kpá a zaakia, ben à a ↄↄ è a sàki lɛ́n. 28 Ben à bè a gbɛ̃nↄnɛ: À ma sàki guu gwa, wà ma ↄↄ sↄ̀kpamɛ! Ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu, aↄ̃ bèkↄ̃nɛ kↄ̃n luganao: Bↄ́ yãn Ludaa kɛ̀we lɛɛ? 29 Kɛ̀ aↄ̃ kà ń de Yakubu kiia Kanaa bùsun, aↄ̃ yã kɛ̀ ń lé tↄ̃kɛ̃̀nɛ píngi wà bè: 30 Bùsu gbɛ̃nsi pì yã òwe pãsĩpãsĩ à wa diɛ gu'asiigwarinↄ ũmɛ. 31 Wa bènɛ náanɛdeenↄn wa ũ, gu'asiigwarinↄn wa ũro. 32 Dedↄ̃nkↄ̃deenↄn wa ũ, wa gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaamɛ, wa gbɛ̃ndoo kuuro, wa dãaro gↄ̃̀ Kanaa bùsun kↄ̃n wa deo. 33 Ben bùsu gbɛ̃nsi pì bèwe yã kɛ̀ eé tó à wa dↄ̃ náanɛdeenↄ ũun yɛ̀. À bè wà wa gbɛ̃ndoo tóao, wà blɛwɛɛ sɛ́ wà táo wa bɛde nↄadɛrinↄnɛ, 34 wà liara wà mↄ́are kↄ̃n wa dãaroo, é dↄ̃ sa kɛ̀ gu'asiigwarinↄn wa ũro, náanɛdeenↄn wa ũ, é wa gbɛ̃ndoo kpáwa, wé laa tá bùsu pìn.

35 Kɛ̀ aↄ̃ↄe blɛwɛɛ bↄɛɛ ń sàkinↄ guu, aↄ̃ baade a ↄↄsↄnↄ è a pↄ́ guu. Kɛ̀ aↄ̃ ń ↄↄnↄ è lɛ, vĩa ń kũ ń píngi kↄ̃n ń deo. 36 Ben aↄ̃ de bèńnɛ: Á yezi mà gↄ̃ nɛ́ sain yↄ́? Yusufu kuuro, Simɛↄ kuuro, ben á yezi à Bɛyãmi síma dↄↄ́? Yã píngi e bↄↄmɛ zaamɛ. 37 Ben Rubɛni bè a denɛ: Tó mɛ́ɛ suonnɛro, ǹ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ plaaanↄ dɛdɛ. Ǹ à kpáma, mɛ́ suonnɛ. 38 Ben Yakubu bè: Ma nɛ́ é gáaoro, zaakɛ à vĩ̀i dadↄ̃nkↄ̃dee gà, àmbe à gↄ̃̀ ado. Ma zi kũ̀. Tó yãke à lè tá kɛ̀ ée oo guu, eé tó mà tá miran kↄ̃n pↄsiaaomɛ.

43

Yusufu vĩ̀inↄ ɛara à gana Igipiti kↄ̃n Bɛyãmio

1 Dekaa pãsĩ kũ̀ Kanaa bùsun. 2 Kɛ̀ aↄ̃ blɛwɛɛ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀o Igipiti blè wà yã̀a, aↄ̃ de bèńnɛ: À ɛara à gá blɛwɛɛ lú féte dↄ. 3 Ben Yuda bènɛ: Gↄ̃gbɛ̃ pì òwe sãnsãmmɛ à bè, tó wa dãaro kúwaoro, wé wɛ́ɛ sikↄ̃lɛro. 4 Tó nɛ́ we wa dãaro gáwao, wé gá wà blɛwɛɛ lúnnɛ. 5 Tó nɛ́ɛ we sↄ̃ro, wé gáro, zaakɛ gbɛ̃ pì òwe, tó wa dãaro kúwaoro, wé wɛ́ɛ sikↄ̃lɛro. 6 Ben Isaraili bè: Bↄ́yãnzin a ĩa dàmazi, kɛ̀ á ò gbɛ̃ pìnɛ á dãaro vĩi? 7 Aↄ̃ wèàla wà bè: Àmbe à yã gbèkawa kↄ̃n wa bɛdeenↄ yão à bè: A de kuu ai tiaↄ́? Á dãaro vĩↄ́? Yã beeenↄ musun wa weàla. Wá dↄ̃ yã eé be wà mↄ́ kↄ̃n wa dãaroon yↄ́? 8 Ben Yuda bè a denɛ: Ǹ tó nɛ́ pì gámao. Wé fɛɛ wà gá gↄ̃ↄmɛ, lɛ wapinↄ kↄ̃n mpio kↄ̃n wa nɛ́nↄ tón gagaro yãnzi, wégↄ̃ kuu aafia. 9 À gↄ̃̀ ma yã ũmɛ. Ma a zĩnda wɛ̃̀ndi dìɛ à pↄ́ gɛ̃ɛ ũ. Tó mɛ́ɛ suonnɛ aafiaro, ma gↄ̃ n taaridee ũmɛ. 10 Tó wée seka kɛ yãro, lɛ wa gaa gɛ̃̀n plaadeeo wa su. 11 Ben aↄ̃ de bèńnɛ: Tó lɛmɛ, à yã kɛ̀kii kɛ. À wa bùsu pↄ́ maaanↄ sɛ́ɛ à ká a sàkinↄ guu à gá à gↄ̃gbɛ̃ pì gba. À lí'ↄ ɛ̃zɛ̃ sɛ́ féte kↄ̃n zↄ́'io féte kↄ̃n dò pↄ́nↄ kↄ̃n lí'ↄ gũ nnannaao kↄ̃n gↄ̀rↄo kↄ̃n sĩo. 12 À gá kↄ̃n ↄↄo lɛo plaa à ↄↄ kɛ̀ wà dàare a sàkinↄ guu sↄkpańnɛ. Ke wà sã̀sãn yá, á dↄ̃ro. 13 À a dãaro sɛ́ à ɛara à gá gↄ̃gbɛ̃ pì kiia. 14 Luda Gbãapingide tó gbɛ̃ pì a wɛ̃nda gwa à a gbɛ̃ndo kↄ̃n Bɛyãmio gbarɛ aↄ̃ suao. Mapi sↄ̃, tó Luda ma nɛ́nↄ sìmamɛ, à sìman gwe.

15 Aↄ̃ pↄ́ kɛ̀ aↄ̃é gá wà à gbaa pìnↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n ↄↄo lɛo plaa kↄ̃n Bɛyãmio aↄ̃ fɛ̀ɛ wà gàa Igipiti, ben aↄ̃ gàa Yusufu kiia. 16 Kɛ̀ Yusufu Bɛyãmi è ń tɛ́, à bè a bɛgwarinɛ: Ǹ gá kↄ̃n gbɛ̃ beeenↄ ma bɛ. Ǹ nↄ̀bↄ dɛ ǹ kɛkɛ, zaakɛ gbɛ̃ pìnↄ é pↄ́ blemao fãantɛ̃amɛ. 17 Bɛgwari pì yã kɛ̀ Yusufu dànɛ kɛ̀ à gàańyo à bɛ. 18 Kɛ̀ wèe gaańyo Yusufu bɛ lɛ, vĩa ń kũ aↄ̃ bè: Ɔↄ kɛ̀ wà dà wa sàkinↄ guu yã bé à tò wèe mↄↄwao kɛ̀. Aↄ̃ↄ yezi wà lɛ́ɛwa wà gbãaa mↄ́we wà wa kũkũ zↄ̀nↄ ũ, wà wa zaakinↄ sɛ́ɛmɛ. 19 Kɛ̀ aↄ̃ kà Yusufu bɛ kpɛɛlɛ, aↄ̃ sↄ̃̀ à bɛgwari pìzi aↄ̃ bè: 20 Maree, n yã nna! Wa mↄ wà blɛwɛɛ lú kɛ̀ yã káaku. 21 Kɛ̀ wa ka guu kɛ̀ wé iin, wa wa sàkinↄ pòro, ben wa baade a ↄↄ è a sàki lɛ́n papana. Ben wa su ↄↄ pìo wa ↄzĩ. 22 Wa mↄ ↄↄ pãndeo lɛ wà blɛ pãnde lúo. Wá dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ ↄↄ pì dà wa sàkinↄ guuro. 23 Bɛgwari pì bè: Àton bídi kɛro, àton vĩa kɛro. A Luda, a de Luda bé à ↄↄ pì dàare a sàkinↄ guu. A ↄↄ ma kii lè. Ben à Simɛↄ bↄ̀ńnɛ. 24 Bɛgwari pì gɛ̃̀ńyo Yusufu ua guu, à í kpàḿma aↄ̃ zú oo, ben à sɛ̃̀ kpà ń zaakinↄa. 25 Ben aↄ̃ pↄ́ kɛ̀ aↄ̃é Yusufu gbaa pì yã kɛ̀kɛ ai àgↄ̃ gá su fãantɛ̃, zaakɛ aↄ̃ↄ mà weé pↄ́ ble à bɛmɛ.

26 Kɛ̀ Yusufu sù bɛ, aↄ̃ à gbà pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀o pìnↄ aↄ̃ dàɛ tↄↄtɛ à aɛ. 27 À ń aafia gbèka, ben à bè: A de zikũna kɛ̀ a à yã ò pì gbãaↄ́? À kú wɛ̃̀ndioↄ́? 28 Aↄ̃ wèàla wà bè: Wa de n zↄ̀bleri gbãa à kuu ai tia. Ben aↄ̃ kùɛnɛ wà aɛ pɛ̀ɛ tↄↄtɛa. 29 Yusufu wɛ́ɛ sɛ̀ à a dãaro dadↄ̃nkↄ̃de Bɛyãmi gwà à bè: A dãaro kɛ̀ a à yã òmɛɛ pìn yɛ̀ↄ́? Ben à bè Bɛyãminɛ: Luda aubarika dangu. 30 Kɛ̀ à a dãaro gwà, à pↄↄ kɛ̀ nna bíta à yezi à ↄ́ↄ dↄ, ben à gɛ̃̀ kpɛ́tu kpakpaa, à ↄ́ↄ dↄ̀ gwe. 31 Kɛ̀ à uu pìpi, ben à bↄ̀ à a zĩnda kũ̀ à bè wà mↄ́ pↄ́bleeo.

32 Wà pↄ́blee dìɛnɛ ado, aↄ̃ pↄ́ sↄ̃ adona, Igipiti kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ pↄ́ adona dↄ, zaakɛ Igipitinↄ è pↄ́ ble kↄ̃n Eberunↄro aↄ̃è kakↄ̃ańyoro. 33 Wà ń vɛ̃ɛvɛ̃ɛ à aɛ ń sáakɛɛa, zaa daudua ai ń gbɛ̃ zãaa, ben aↄ̃ lɛ́ àɛ wà kↄ̃ gwàgwa. 34 Ben wà pↄ́blee kɛ̀ kú Yusufu aɛ kpàatɛtɛńnɛ. Bɛyãmi pↄ́ bíta dɛ gbɛ̃ kpaaanↄ pↄ́la lɛo sↄↄro. Ben aↄ̃ pↄ́ blè aↄ̃ í mì kↄ̃n Yusufuo ai wà kã̀.

44

Kondogi togo dana sàkin

1 Yusufu bè a bɛgwarinɛ: Ǹ blɛwɛɛ káka gbɛ̃ pìnↄnɛ ń sàkinↄ pa lán aↄ̃é fↄ̃ wà sɛ́ nà. Ǹ baade ↄↄ danɛ a sàki lɛ́n 2 ǹ ma kondogi togo sɛ́ ǹ da ń dãaro sàkin kↄ̃n à blɛwɛɛ ↄↄo. Ben à kɛ̀ lán Yusufu ònɛ nà. 3 Kɛ̀ guu dↄ̀ gↄ̃ↄ, wà ń gbáɛ kↄ̃n ń zaakinↄ. 4 Ai aↄ̃gↄ̃ gá ká zã̀, ben Yusufu bè a bɛgwarinɛ: Ǹ fɛɛ ǹ pɛ́ɛńzi. Tó n ń lé, ǹ ń la ǹ be bↄ́yãnzin aↄ̃ fĩa bòmɛ à zaaao à maaa gɛ̃ɛ ũzi? 5 Bↄ́yãnzin aↄ̃ ma togoo kɛ̀ mɛɛ̀ í mio mà màso kɛo sɛ̀ kpãii? Ǹ ońnɛ kɛ̀ aↄ̃ yã zaaa kɛ̀.

6 Kɛ̀ à ń lé, à yã pì òńnɛ, 7 ben aↄ̃ wèàla wà bè: Maree, à kɛ̀ dia ń ò lɛɛ? Kúku! Wamↄwa n zↄ̀blerinↄ, weè yã beee taka kɛro. 8 Ɔↄ kɛ̀ wá è yã wa sàkinↄ lɛ́ guu, wée ɛara wa suonnɛ bↄna zaa Kanaaroo? Wé fↄ̃ wà kondogi ke vura sɛ́ kpãi n dii bɛↄ́? 9 Maree, wa gbɛ̃ kɛ̀ ń è à kiia, adee gà, wa píngi wé gↄ̃ n zↄ̀nↄ ũ. 10 À bè: Tↄ̀, à kɛ lán á ò nà. Gbɛ̃ kɛ̀ wà è à kiia é gↄ̃ ma zↄ̀ ũmɛ, a gbɛ̃ kpaaanↄ é gↄ̃ taari sai. 11 Ben aↄ̃ baade a sàki pìta à pòro gↄ̃ↄ. 12 Ben bɛgwari pì ń sàkinↄ gwàgwa. À nà ń vĩ̀i pↄ́a ai à gàa à kào ń dãaro pↄ́a, ben à togoo pì è Bɛyãmi pↄ́ guu. 13 Aↄ̃ ń utanↄ gà wà kɛ̃̀kɛ̃, ben aↄ̃ baade a asoo yì a zaakinɛ aↄ̃ ɛ̀ara wà gɛ̃̀ wɛ́tɛ guu. 14 Kɛ̀ Yuda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ kà Yusufu bɛ, aↄ̃ à lè gwe, ben aↄ̃ kùɛ à aɛ tↄↄtɛa. 15 À bèńnɛ: Bↄ́yãnzin á kɛ̀ lɛzi? Á dↄ̃ kɛ̀ ma taka è màso kɛroo? 16 Yuda wèàla à bè: Dii, wé bennɛ diamɛ? À yãke ona vĩro. Wé kɛ dia wà wa zĩnda bↄ yãn? Luda bé à bↄ̀ wa taaria. Dii, wa gↄ̃ n zↄ̀nↄ ũ kɛ̀, wapinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wà togoo pì è à kiiao. 17 Ben Yusufu bè: Kai! Mɛ́ fↄ̃ mà beee kɛro. Gbɛ̃ kɛ̀ wà togoo pì èa bé eé gↄ̃ ma zↄ̀ ũ, a gbɛ̃ kpaaanↄ é ɛara à tá a de kiia aafia.

Yuda wɛ́ɛkɛna Yusufua Bɛyãminɛ

18 Ben Yuda sↄ̃̀zi à bè: N yã nna dii! Ǹ tó mamↄma n zↄ̀bleri mà yã onnɛ. Ǹton pↄ fɛ̃maziro dii, zaakɛ ń sáa kↄ̃n Fili'aunaomɛ. 19 Dii, n wa la yã tó wá de vĩ ke dãaro. 20 Ben wa bè wa de zi kũ̀, bensↄ̃ wa dãaro kuu dↄ, wa de à ì a zikũ guumɛ. Nɛ́ pì vĩ̀i dadↄ̃nkↄ̃dee gà, àmbe à gↄ̃̀ ado, ben wa de pì yezi maamaa. 21 Ń ò wamↄwa n zↄ̀blerinↄnɛ wà à sɛ́ wà mↄ́onnɛ lɛ ǹ wɛ́ɛ siàlɛ. 22 Dii, wa bènnɛ nɛ́ pì é fↄ̃ à a de tóro. Tó à à tò, de pì é gamɛ. 23 Ben n bèwe, tó wée mↄ́ kↄ̃n wa dãaro pìoro, wé wɛ́ɛ sikↄ̃lɛro. 24 Kɛ̀ wa ta wa de kiia, wa n yã ònɛ. 25 Ben wa de pì bè wà ɛara wà gá blɛwɛɛ lú féte dↄ. 26 Wa bè, tó èe kɛ wa dãaro kúwao baasiro, wé fↄ̃ wà gáro, zaakɛ tó à kúwaoro, wa wɛ́ɛ é sikↄ̃lɛro. 27 Ben wa de bèwe, wá dↄ̃ kɛ̀ a naↄ̃ nɛ́ ì mɛ̀n plaa. 28 Kɛ̀ à doo bↄ̀ à bɛ, èe à e dↄro ai gbã̀a. À bè nↄ̀bↄ pãsĩ bé à à sò. 29 À bè tó wa nɛ́ beee sìawa, ben yã zaaa à lè, lán a zi kũ̀ nà, wé tó à tá miran kↄ̃n pↄsiaaomɛ. 30 Tia sa, tó ma ta ma de kiia, ben à nɛ́ pì kúwaoro, eé gamɛ, zaakɛ à pↄↄ nàamɛ. 31 Tó wa dee e nɛ́ pì e wa tɛ́ro, eé tá miran a zikũ guu kↄ̃n pↄsiaaomɛ. 32 Ma a zĩnda kpà ma dea nɛ́ pì gɛ̃ɛ ũmɛ, ma bè tó mɛ́ɛ suonɛro, mɛ́ gↄ̃ à taaridee ũ ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n. 33 Dii, n yã nna! Ǹ tó mà gↄ̃ n zↄ̀ ũ nɛ́ pì gɛ̃ɛ ũ, lɛ à tá kↄ̃n a vĩ̀inↄ. 34 Tó èe kɛ kↄ̃n nɛ́ pìoro, mɛ́ fↄ̃ mà tá ma de kiiaro. Ǹton tó mà yã zaaa kɛ̀ eé ma de lee ero.

45

Yusufu zĩnda tↄ̃kɛ̃na a vĩ̀inↄnɛ

1 Yusufu e fↄ̃ à a zĩnda kũ̀ a ìba kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ aɛzĩ dↄro, ben à pũ̀tã à bè: Amↄa kɛ̀ á kú kɛ̀nↄ, à bↄɛ a píngi! Kɛ̀ gbɛ̃kee kú gwe dↄro, ben à a zĩnda tↄ̃kɛ̃̀ a vĩ̀inↄnɛ sa. 2 Èe ↄ́ↄ dↄↄ gbãngbãn ai Igipitinↄↄ mà, ben Fili'auna bɛdeenↄ à baaru mà. 3 Ben à bè a gbɛ̃ pìnↄnɛ: Yusufun ma ũ. Ma de kuu ai tiaↄ́? Ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà wèàlaro. 4 Ben Yusufu bèńnɛ: À sↄ̃mazi. Kɛ̀ aↄ̃ sↄ̃̀zi, ben à bè: Mámbe a dãaro Yusufu kɛ̀ á yà wà sùo Igipiti kɛ̀ ũ. 5 Tia sa àton tó a nↄ̀sɛ yakaro. Àton pↄ fɛ̃ ma yana yã musuro, zaakɛ gbɛ̃nↄ mìsina yãnzin Luda ma zĩ a aɛ kɛ̀zi. 6 Dekaa kana bùsun kɛ̀ wɛ̃̀ plaadeen yɛ̀. Weé bú baro weé pↄ́ kɛ̃ro ai wɛ̃̀ sↄↄro. 7 Ludaa tò ma dↄare aɛ lɛ wa borii bↄ aafia anduna guu, mà a mì sí maamaa. 8 Èe kɛ ámbe a ma zĩ kɛ̀ro, Ludamɛ. À ma diɛ Fili'auna lɛ́dammari ũ, à bɛgwari ũ, Igipiti gu píngi gbɛ̃nsi ũ. 9 À kɛ kpakpaa, à gá wa de kiia à onɛ à nɛ́ Yusufu bè Luda a diɛ Igipiti bùsu gbãadee ũ. À su ma kiia kɛ̀ gↄ̃ↄ. 10 Àgↄ̃ kúmao kĩi à vɛ̃ɛ Gosɛ̃ bùsun kↄ̃n a nɛ́nↄ kↄ̃n a dionↄ kↄ̃n a sãanↄ kↄ̃n a blènↄ kↄ̃n a zùnↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ píngi. 11 Mɛ́ à gwa kɛ̀, zaakɛ dekaa égↄ̃ kuu ai wɛ̃̀ sↄↄro dↄmɛ. Tó lɛnlo, àpi kↄ̃n a bɛdeenↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ é kaatɛ píngi. 12 Apinↄ kↄ̃n Bɛyãmio, á è wɛ́ɛo kɛ̀ mamↄma Yusufu mámbe mɛ́ɛ yã ooare. 13 À bɛ̀ɛ kɛ̀ má vĩ Igipiti kɛ̀ yã o ma denɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ á èo píngi. À gá à suo kɛ̀ kpakpaa. 14 À vĩ̀ à lògo a dãaro Bɛyãmi waaa à ↄ́ↄ dↄ̀, ben Bɛyãmi mlɛ̃̀a à ↄ́ↄ dↄ̀ se. 15 Ben à lɛ́ pɛ̀pɛ a vĩ̀inↄa ń píngi kↄ̃n ↄ́ↄ dↄↄo. Beee gbɛra a vĩ̀inↄ yã òo.

16 Kɛ̀ Yusufu vĩ̀inↄ mↄna baaru kà Fili'auna bɛ, à kɛ̀nɛ nna kↄ̃n a ìbanↄ. 17 Ben à bè Yusufunɛ: Ǹ o n vĩ̀inↄnɛ aↄ̃ ń asoo yi ń zaakinↄnɛ aↄ̃ fɛɛ wà gá Kanaa, 18 aↄ̃ ń de sɛ́ kↄ̃n n bɛdeenↄ aↄ̃ suńyo ma kiia kɛ̀. Mɛ́ Igipiti bùsu gu maaa kpáḿma aↄ̃gↄ̃ nnaa maa. 19 Ǹ ońnɛ dↄ aↄ̃ Igipiti zùgoronↄ sɛ́ ń nɛ́ fétenↄ kↄ̃n ń nↄgbɛ̃nↄ yãnzi, aↄ̃ ń de sɛ́ wà suo. 20 Aↄ̃ton laasuu lɛ́ pↄ́ kɛ̀ aↄ̃é tó gweenↄaro, zaakɛ Igipiti gu maaa é gↄ̃ ń pↄ́ ũmɛ.

21 Ben Isaraili nɛ́ pìnↄↄ kɛ̀ lɛ. Yusufu zùgoronↄ kpàḿma lán Fili'auna ò nà. À zɛ́ kũsãɛ kɛ̀ńnɛ dↄ. 22 À ń gbá uta ìsinↄ ń píngi, ben à Bɛyãmi gbà kondogi ↄↄ mɛ̀n wàa do kpɛ́ basↄↄro kↄ̃n uta ìsinↄ mɛ̀n sↄↄro. 23 À Igipiti pↄ́ maaanↄ kpã̀sã a denɛ zaaki aso kuri kↄ̃n blɛwɛɛo kↄ̃n pↄ́bleeo zaaki aso kuri a de zɛ́ kũsãɛ ũ. 24 Kɛ̀ à ń gbáɛ à bè: Àton swèe kɛ zɛ́nlo! Ben aↄ̃ tà.

25 Aↄ̃ bↄ̀ Igipiti, ben aↄ̃ kà Kanaa bùsun ń de Yakubu kiia. 26 Aↄ̃ bènɛ: Yusufu kú wɛ̃̀ndio ai tia, àmbe Igipiti bùsu gbɛ̃nsi ũ. Ben Yakubu kɛ̀ sã̀ii, èe síro. 27 Ben aↄ̃ yã kɛ̀ Yusufu òńnɛ ònɛ píngi. Kɛ̀ Isaraili zùgoro kɛ̀ Yusufu gbàrɛ à a sɛ́nↄ è, ben à laasuu kɛ̀ do sa, 28 ben à bè: Kɛ̀kii mↄ̀! Ma nɛ́ Yusufu kú wɛ̃̀ndio ai tia. Mɛ́ gá mà wɛ́ɛ siàlɛ lɛ má kpɛ́ mà ga.

46

Yakubu tana Igipiti kↄ̃n a nɛ́nↄ

1 Isaraili dà zɛ́n kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ a vĩinↄ píngi. Kɛ̀ à kà Bɛsɛba, à saa ò a de Isaaku Ludaa. 2 Ben Luda bↄ̀ à mↄ̀zi wɛ́ɛgupu'ena guu gwãavĩ à bè: Yakubu! Yakubu! À wèàla à bè: Maɛ kɛ̀! 3 Ben à bè: Mámbe Luda ũ, n de Luda. Ǹton bídi kɛ Igipiti gana yã musuro, zaakɛ gwen mɛ́ n borii kaaran maamaa. 4 Mɛ́ gányo Igipiti mà ɛara mà su kↄ̃n n boriinↄ. Yusufu gbádaan nɛ́ gan.

5 Ben Yakubu fɛ̀ɛ Bɛsɛba. À nɛ́nↄ à dà zùgoro kɛ̀ Fili'auna gbàrɛ wà à sɛ́onↄ guu kↄ̃n ń nɛ́nↄ kↄ̃n ń naↄ̃ↄnↄo. 6 Aↄ̃ ń pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n auziki kɛ̀ aↄ̃ↄ è Kanaa bùsu guunↄ sɛ̀ɛ wà tào Igipiti. 7 Yakubu tà gwe kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n a dionↄ ń píngi. 8 Isaraili kɛ̀ aↄ̃ tà Igipitinↄ tↄ́nↄn yɛ̀, Yakubu kↄ̃n a boriinↄ.

Yakubu daudu Rubɛni. 9 Rubɛni nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Anↄku, Palu, Ɛzɛrↄnu kↄ̃n Kaamio ũ. 10 Simɛↄ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Yemuɛli, Yami, Oada, Yakĩ, Zoa kↄ̃n Saulu kɛ̀ à à ì kↄ̃n Kanaa nↄgbɛ̃oo ũ. 11 Levi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Gɛsↄnu, Koa kↄ̃n Mɛrario ũ. 12 Yuda nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Ɛɛ, Ona, Sela, Pɛrɛzi kↄ̃n Zɛrao ũ, mↄde Ɛɛ kↄ̃n Onao gà Kanaamɛ. Pɛrɛzi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Ɛzɛrↄnu kↄ̃n Amuluo ũ. 13 Isaka nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Tola, Pua, Yasubu kↄ̃n Simirↄnuo ũ. 14 Zɛbuluni nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Sɛrɛdi, Ɛlↄni kↄ̃n Yalɛlio ũ. 15 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ Lea ń í kↄ̃n Yakubuo Mɛsↄpↄtamianↄn gwe. Àmbe à a nɛ́nↄgbɛ̃ Dina ì dↄ. Aↄ̃ borii pìnↄ ń píngi gↄ̃ↄn baaakuri awɛɛ'aagↄ̃mɛ.

16 Gada nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Zɛfↄ̃, Agi, Suni, Ɛzɛbↄ̃, Eri, Arodi kↄ̃n Arɛlio ũ. 17 Asa nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Imina, Isiva, Isivi kↄ̃n Bɛriao ũ kↄ̃n ń dãre Sɛrao. Bɛria nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Eberu kↄ̃n Malakiɛlio ũ. 18 Labã bé à Zilipa kpà Leaa. Borii kɛ̀ Zilipa kɛ̀ kↄ̃n Yakubuon gwe. Aↄ̃ gↄ̃ↄn gɛ̃ro awɛɛdomɛ.

19 Yakubu naↄ̃ Rasɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Yusufu kↄ̃n Bɛyãmio ũ. 20 Yusufu Manase kↄ̃n Ɛflaimuo ì Igipiti kↄ̃n a naↄ̃ Asɛna, Ɛliↄpↄli sa'ori Potifɛra nɛ́o. 21 Bɛyãmi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Bɛla, Bɛkɛ, Asabɛli, Gera, Naama, Ɛhi, Rosu, Mupimu, Upimu kↄ̃n Adao ũ. 22 Borii kɛ̀ Rasɛli kɛ̀ kↄ̃n Yakubuonↄn gwe. Aↄ̃ gↄ̃ↄn gɛ̃ro dosaimɛ.

23 Dani nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Usimu. 24 Nafatali nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Yaziɛli, Guni, Yɛzɛ kↄ̃n Silɛmuo ũ. 25 Labã bé à Bila kpà Rasɛlia. Borii kɛ̀ Bila kɛ̀ kↄ̃n Yakubuonↄn gwe. Aↄ̃ gↄ̃ↄn swɛɛplaamɛ.

26 Yakubu borii kɛ̀ aↄ̃ tàńyo Igipitinↄn gwe. Aↄ̃ gↄ̃ↄn baaagↄ̃ awɛɛswɛɛdomɛ à nɛ́ naↄ̃ↄnↄ baasi. 27 Kɛ̀ Yusufu nɛ́ ì Igipiti gↄ̃ↄn plaa, ben Yakubu borii kɛ̀ aↄ̃ tà gweenↄ kɛ̀ gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri.

28 Yakubu Yuda zĩ̀ à dↄnɛ aɛ Yusufu kiia, lɛ à Gosɛ̃ bùsu zɛ́ ↄdↄanɛ. Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe, 29 ben Yusufu gɛ̃̀ a sↄ̃goron à gàa da a delɛ gwe. Kɛ̀ à à lè, à mlɛ̃̀a à ↄ́ↄ dↄ̀ gìkɛna. 30 Ben Isaraili bè Yusufunɛ: Lán ma wɛ́ɛ sìnlɛ nà má è ń kú wɛ̃̀ndio, gaa é fↄ̃ à ma sɛ́ sa.

31 Yusufu bè a vĩ̀inↄnɛ kↄ̃n a de bɛdeenↄ: Mɛ́ gá mà o Fili'aunanɛ ma vĩ̀inↄ kↄ̃n ma de bɛdee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Kanaa bùsunnↄ sù ma kiia. 32 Mɛ́ onɛ kɛ̀ sãdãrinↄn a ũ, á pↄ́kãdeenↄ vĩ, ben a mↄ kↄ̃n a sãanↄ kↄ̃n a blènↄ kↄ̃n a zùnↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ á vĩinↄ píngi. 33 Tó Fili'auna a sisi, ben à a la bↄ́ zĩin eè kɛ, 34 à onɛ à be á pↄ́kãdedeenↄ ũ zaa a gↄ̃kparɛkɛgurↄ ai kↄ̃n a gbã̀ao lán a dezinↄ bà. Tó á ònɛ lɛ, é e à vɛ̃ɛ Gosɛ̃ bùsun, zaakɛ Igipitinↄ è kakↄ̃a kↄ̃n sãdãrinↄro.

47

Isarailinↄ vɛ̃ɛna Igipiti

1 Yusufu gàa à yã ò Fili'aunanɛ à bè: Ma vĩ̀inↄ bↄ̀ Kanaa bùsun kↄ̃n ń sãanↄ kↄ̃n ń blènↄ kↄ̃n ń zùnↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩinↄ píngi, aↄ̃ mↄ̀ Gosɛ̃ bùsun. 2 Ben à a vĩ̀inↄ sɛ̀ gↄ̃ↄn sↄↄro à ń ↄdↄa Fili'aunanɛ. 3 Fili'auna ń lá à bè: Bↄ́ zĩin eè kɛɛ? Aↄ̃ wèàla wà bè: Wamↄwa n zↄ̀blerinↄ, sãdãrinↄn wa ũ lán wa dezinↄ bà. 4 Ben aↄ̃ bènɛ: Wa mↄ vɛ̃ɛ bùsun kɛ̀ gurↄ plaamɛ, zaakɛ dekaa kú Kanaa bùsun maamaa, sɛ̃̀ kuu kɛ̀ wa sãanↄ blero. Wamↄwa n zↄ̀blerinↄ, ǹ wa gba zɛ́ wà vɛ̃ɛ Gosɛ̃ bùsun. 5 Ben Fili'auna bè Yusufunɛ: Lán n de kↄ̃n n vĩ̀inↄ sù n kiia nà, 6 ǹ ń káɛ Igipiti gu maaan. Aↄ̃ vɛ̃ɛ Gosɛ̃ bùsun. Tó làakarideenↄↄ kú ń tɛ́, ǹ ma pↄ́nↄ nańnɛ ń ↄzĩ.

7 Ben Yusufu a de Yakubu sɛ̀ à gàa à ↄ̀dↄa Fili'aunanɛ. Ben Yakubu sa maaa ònɛ. 8 Fili'auna à là à bè: N ka wɛ̃̀n gbaa? 9 À wèàla à bè: Ma kuuna anduna guu wɛ̃̀ baswɛɛdo akurideen yɛ̀. Ma wɛ̃̀ e ká ma dezinↄ pↄ́ ũro, ben à yã'ↄ̃amma vĩ. 10 À sa maaa ò Fili'aunanɛ dↄ, ben à bↄ̀ à kiia.

11 Yusufu a de kↄ̃n a vĩ̀inↄ kàɛ Igipiti bùsu gu maaan, à ń gbá bùsu kɛ̀ Ramɛsɛ dɛ à wɛ́tɛdaa ũ lán Fili'auna ò nà. 12 Yusufu blɛwɛɛ kpà a dea kↄ̃n a vĩ̀inↄ kↄ̃n a de bɛdeenↄ ń píngi ua kↄ̃n uao ń pari lɛ́n.

Dekaa gbãakũna

13 Dekaa kɛ̀ gbãa, blɛwɛɛ kú gukearo. Igipitinↄ kↄ̃n Kanaanↄ gbãaa yã̀a. 14 Wèe blɛwɛɛ luu, ben Yusufu ↄↄ kɛ̀ kú Igipiti kↄ̃n Kanaao sì píngi à tào Fili'auna bɛ. 15 Kɛ̀ Igipitinↄ kↄ̃n Kanaanↄ ↄↄ yã̀a, Igipitinↄ mↄ̀ Yusufu kiia ń píngi aↄ̃ bè: Ɔↄ kuu dↄro. Ǹ wa gba blɛwɛɛ. Ǹton tó wà ga n wáaro. 16 Yusufu bè: Lán ↄↄ kuuro nà, à mↄ́ kↄ̃n a pↄ́kãdeenↄ, mɛ́ blɛwɛɛ kpáawa à musu. 17 Ben aↄ̃ mↄ̀ Yusufunɛ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ, ben à blɛwɛɛ kpàḿma sↄ̃nↄ kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n blènↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zaakinↄ musu. Wɛ̃̀ beeea à blɛwɛɛ kpàḿma ń pↄ́kãdeenↄ musumɛ.

18 Kɛ̀ wɛ̃̀ beee gɛ̃̀tɛ, ben aↄ̃ mↄ̀ à kiia à wɛ̃̀ làa wà bènɛ: Dii, wé fↄ̃ wà yãke utɛnnɛro. Ɔↄ yã̀a, ben wa pↄ́kãdeenↄ gↄ̃̀ n pↄ́ ũ. Pↄ́kee e gↄ̃ wà kpámmaro, wapinↄ kↄ̃n wa buraanↄ baasiro. 19 Ǹton tó wà ga n wáa kↄ̃n wa buraanↄro. Ǹ wa lú kↄ̃n wa buraanↄ ǹ fĩa bo kↄ̃n blɛwɛɛo wà gↄ̃ Fili'auna zↄ̀nↄ ũ, wapinↄ kↄ̃n wa buraanↄ. Ǹ wa gba blɛwɛɛ lɛ wàton garo wàgↄ̃ kuu, lɛ dↄ wa buraanↄ tón gↄ̃ taagaa ũro. 20 Ben Yusufu Igipiti buraanↄ lù Fili'aunanɛ píngi, zaakɛ Igipitinↄ baade a buraa yà, kɛ̀ nↄaa ń kũ gbãa yãnzi, ben bùsu gↄ̃̀ Fili'auna pↄ́ ũ. 21 Yusufu Igipitinↄ sì zↄ̀nↄ ũ ń píngi zaa ń bùsu lɛ́n kɛ̀ gana à lɛ́ kãa. 22 Mↄde èe sa'orinↄ buraanↄ lúro, zaakɛ Fili'auna dìɛ àgↄ̃ blɛwɛɛ kpáḿma gurↄ sãnda píngi. Lán aↄ̃ↄ kú kↄ̃n blɛwɛɛ kɛ̀ Fili'auna è kpáḿmao nà, aↄ̃ↄe ń buraanↄ yáro.

23 Ben Yusufu bè gbɛ̃nↄnɛ: Ma a lu kↄ̃n a buraanↄ sa, a gↄ̃ Fili'auna pↄ́ ũ. Blɛwɛɛn yɛ̀. À gá à tↄ̃. 24 Pↄ́kɛ̃gurↄ àgae à lɛo sↄↄrode kpá Fili'aunaa, à kpaa é gↄ̃are blɛwɛɛ ũ kↄ̃n pↄ́bleeo. Àgae beee ble kↄ̃n a nɛ́nↄ kↄ̃n a bɛdeenↄ a píngi. 25 Ben aↄ̃ bè: N wa mì sì. Ǹ tó wà n pↄnnaa e dii, wà gↄ̃ Fili'auna zↄ̀nↄ ũ. 26 Ben Yusufu yã dìɛ Igipiti à bè, burapↄ lɛo sↄↄrodee égↄ̃ dɛ Fili'auna pↄ́ ũ. Yã pì kuu ai kↄ̃n a gbã̀ao. Sa'orinↄ bùsu bé èe gↄ̃ Fili'auna pↄ́ ũro ado.

Yakubu wɛ́ɛkɛna zãa

27 Isarailinↄↄ kú Gosɛ̃ bùsun zaa Igipiti. Aↄ̃ ń zĩnda tↄↄtɛ vĩ gwe, ben aↄ̃ nɛ́ ì wà kàara maamaa. 28 Yakubu kɛ̀ wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplaa Igipiti, à wɛ̃̀ píngipingi baswɛɛplaa awɛɛswɛɛplaamɛ. 29 Kɛ̀ à kà gana, à a nɛ́ Yusufu sìsi, ben à bènɛ: N yã nna! Tó ma n pↄnnaa è, ǹ n ↄↄ da ma gbáda gbáru ǹ gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛo yã kɛmɛ. Ǹton ǹ ma vĩi Igipitiro. 30 Tó ma ka ma dezinↄla, ǹ ma sɛ́ ǹ bↄmao Igipiti kɛ̀ ǹ ma vĩi ma dezi pìnↄ mirawɛɛn. Ben Yusufu bènɛ: Mɛ́ yã kɛ̀ ń ò kɛnnɛ. 31 Ben Yakubu bè: Ǹ la damɛ. Kɛ̀ à la dànɛ, ben Yakubu gbãa è a gòa à dↄnzi kɛ̀.

48

Yakubu Ɛflaimu kↄ̃n Manaseo diɛna a zĩnda nɛ́nↄ ũ

1 Gurↄ plaaa gbɛra wà ò Yusufunɛ à dee e gyãa kɛɛ, ben à a nɛ́ gↄ̃ↄn plaaanↄ Manase kↄ̃n Ɛflaimuo sɛ̀ɛ à gàańyo. 2 Kɛ̀ wà ò Yakubunɛ à nɛ́ Yusufu mↄ̀ à gwa, à aĩa kɛ̀ à fɛ̀ɛ à vɛ̃̀ɛ a gádo musu. 3 À bè Yusufunɛ: Luda Gbãapingide bↄ̀ à mↄ̀mazi zaa Luzu, Kanaa bùsun à aubarika dàmagu 4 à bèmɛ é tó mà nɛ́ i maamaa, é ma kaara mà gↄ̃ boriinↄ dezi ũ, é bùsu pì kpá ma boriinↄa ma gbɛra ń pↄ́ ũ ai gurↄ píngi. 5 Tia sa nɛ́ gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ n ń í Igipiti ai màgↄ̃ mↄ́ n kiianↄ ma pↄ́nↄmɛ. Ɛflaimu kↄ̃n Manaseo gↄ̃̀ ma nɛ́nↄ ũ lán Rubɛni kↄ̃n Simɛↄo dɛ nà. 6 Nɛ́ kɛ̀ nɛ́ ń i ń gbɛraanↄ bé weégↄ̃ dɛ n pↄ́ ũ, aↄ̃é ń túbi e ń vĩ̀inↄ kiia. 7 Zaakɛ kɛ̀ mɛ́ɛ suu kↄ̃n Mɛsↄpↄtamiao, n da Rasɛli gà zɛ́n Ɛflata kɛ̀ wè be tia Bɛtɛlɛmu lɛ́zi zaa Kanaa bùsun, ben ma à vĩ̀i zɛ́n gwe.

8 Ben Isaraili Yusufu nɛ́nↄ gwà à bè: Dénↄn gwee? 9 À bè a denɛ: Nɛ́ kɛ̀ Luda ma gba kɛ̀nↄn gwe. Ben Isaraili bè: Ǹ mↄ́ńyo ma kiia mà sa'olɛ kɛńnɛ. 10 Zikũ Isaraili wɛ́ɛ bùsa èe guu ee maaro, ben Yusufu sↄ̃̀zi kↄ̃n nɛ́ pìnↄ. Isaraili lɛ́ pɛ̀pɛḿma à ń kpá a kùla, 11 ben à bè Yusufunɛ: Mɛ́ɛ kpákpaa yã mà wɛ́ɛ sinlɛ dↄro, ben Ludaa tò ma n e kↄ̃n n nɛ́nↄ dↄ. 12 Yusufu ń gú a de gbála, ben à kùɛnɛ à a aɛ pɛ̀ɛ. 13 Ben Yusufu a nɛ́nↄ kũ̀ ń plaa ń píngi. À Ɛflaimu kũ̀ kↄ̃n ↄplaao Yakubu ↄzɛɛzi, ben à Manase kũ̀ a ↄzɛɛzi Yakubu ↄplaazi, ben à sↄ̃̀zi kↄ̃n nɛ́ pìnↄ. 14 Ben Yakubu a ↄↄ pã̀kↄ̃la à a ↄplaa nà Ɛflaimu kɛ̀ dɛ dãaro ũu mìa à a ↄzɛɛ nà Manase kɛ̀ dɛ daudu ũu mìa. 15 Ben à sa'olɛ kɛ̀ Yusufunɛ à bè:

Luda kɛ̀ ma dezinↄ Ibraĩ

kↄ̃n Isaakuo táa òo,

Luda kɛ̀ dↄ̀mɛ aɛ

ma kuuna guu ai kↄ̃n a gbã̀ao,

16 à Malaika kɛ̀ ma bↄ à zaaan píngi,

à aubarika da nɛ́ kɛ̀kiinↄn,

à tó wàgↄ̃ ń sísii ma tↄ́a,

kↄ̃n ma dezinↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo tↄ́o,

à tó aↄ̃gↄ̃ kↄ̃ↄ maamaa anduna guu.

17 Kɛ̀ Yusufu è a de a ↄplaa nà Ɛflaimu mìa, èe kɛnɛ nnaro. À a de ↄↄ kũ̀ lɛ à gu Ɛflaimu mìa à na Manase pↄ́a 18 à bè: Lɛnlo Baa, gbɛ̃ kɛ̀kii bé à daudu ũ. Ǹ n ↄplaa na à mìa. 19 Ben à de gì à bè: Má dↄ̃ ma nɛ́, má dↄ̃. Àpi sↄ̃ eé gↄ̃ borii ũ, eégↄ̃ bíta, mↄde à dãaro bíta égↄ̃ dɛàla, à borii égↄ̃ pari. 20 Zĩ beeea à sa'olɛ kɛ̀ńnɛ à bè:

Isarailinↄ é sa maaa okↄ̃nɛ kↄ̃n a tↄ́o

aↄ̃é be Luda tó ǹ gↄ̃

lán Ɛflaimu kↄ̃n Manaseo bà.

Lɛmɛ à Ɛflaimu dↄ̀ Manasenɛ aɛ lɛ.

21 Ben Isaraili bè Yusufunɛ: Ma ka gana, mↄde Luda égↄ̃ kúao, eé ɛara à táao a dezinↄ bùsun. 22 Sɛkɛmu bùsu maaa kɛ̀ má sì Amↄrinↄa kↄ̃n ma fɛ̃ɛdaao kↄ̃n ma sáo, ma n gba, mmↄn kɛ̀ ń dɛ n vĩ̀inↄla.

49

Yakubu sa'olɛkɛna a nɛ́nↄnɛ

1 Yakubu a nɛ́nↄ sìsi, ben à bè:

À kↄ̃ kakↄ̃a

mà yã kɛ̀ eé a le ziakpɛɛ zĩ oare.

2 À kↄ̃ kakↄ̃a ma nɛ́nↄ à swã kpá,

à a de Isaraili yã ma.

3 Rubɛni ma daudu ma gbãaa,

ma kana gↄ̃ lɛ́zĩ nɛ́ káaku,

n bɛ̀ɛ dɛńla kↄ̃n n gbãaao.

4 Ń pãsĩ lán ísↄ̃ bà,

mↄde nɛ́gↄ̃ dɛńlaro,

zaakɛ n didi n da n de gádoa,

n daɛ kↄ̃n ma nↄↄnↄ dokeo.

5 Simɛↄ kↄ̃n Levio bé wà kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ,

aↄ̃ↄ pãsĩ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao.

6 Ma lɛ́ kú aↄ̃ kakↄ̃ana guuro,

ma baka kú aↄ̃ yãgↄ̃gↄ̃na guuro,

zaakɛ aↄ̃ gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ pↄfɛ̃ guu,

aↄ̃ zù gbátĩkyanↄ zↄ̃̀zↄ̃ lán aↄ̃ↄ yezi nà.

7 Luda láari zĩḿma ń pↄfɛ̃ bíta yãnzi,

à lɛ́ kɛńnɛ ń pãsĩkɛ yãnzi.

Mɛ́ ń kɛ̃kↄ̃a Yakubu boriinↄ tɛ́,

mɛ́ ń boriinↄ fãakↄ̃a Isarailinↄ guu.

8 Yuda, n gbɛ̃nↄ é n tↄ́ kpá.

Nɛ́ n ibɛɛnↄ kũ ń waaa,

n de nɛ́nↄ é kúɛnnɛ.

9 Yuda dɛ lán músu bà,

ma nɛ́ pì è su kↄ̃n tofekao.

È gáɛ è daɛ a tòn.

dé bé é fↄ̃ à à fɛɛɛ?

10 Kpata é gu Yudalaro,

à boriinↄ bé weégↄ̃ gò kũna

ai Silo gá mↄ́,

bori píngi é mì siɛnɛ.

11 Eé a zaaki dↄ geepi lía,

eé a zaakinɛ yi geepi lí maaaa.

Geepiwɛ̃ɛ égↄ̃ dizimɛ

eé a pↄ́kãsãanↄ pípio

eé a uta pípi kↄ̃n geepi'io.

12 Geepiwɛ̃ɛ é à wɛ́ɛ tɛ̃a kũ,

zwii é a swaa pura kũ.

13 Zɛbuluni égↄ̃ kú ísiaa saɛ,

à bùsu égↄ̃ dɛ góro'itɛnↄ bàdↄkii ũ,

à bùsu lɛ́ é zɛ Sidↄ̃.

14 Isaka dɛ lán zaaki gbãaa

kɛ̀ daɛna aso mɛ̀n plaaa dagura bà.

15 Tó à boriinↄↄ è ń kámmabokii maa,

bensↄ̃ aↄ̃ bùsu pì vɛ̃ɛna nna,

aↄ̃é naɛ asosɛnanɛ wà zↄ̀zĩi kɛ.

16 Dani é a gbɛ̃nↄ bↄ yãn

Isaraili boriinↄ doke ũ.

17 Dani égↄ̃ dɛ lán mlɛ̃̀ kɛ̀ kú zɛ́ saɛ bà,

lán pitigoo kɛ̀ kú zɛ́wɛwɛ guu bà.

È sↄ̃ lɛ́ a gbáa,

lɛ gbɛ̃ kɛ̀ di à musu lɛ́ɛ a kpɛɛgãnda.

18 Dii, mɛɛ̀ wɛ́ɛ dↄ n mìsinazi.

19 Gada sↄ̃, zĩ̀kpɛɛnↄ é sińgu,

mↄde aↄ̃é lɛ́ɛ ń gbɛ̃ zãadeenↄa.

20 Asa blɛwɛɛ égↄ̃ nↄ́si vĩ,

pↄ́blee kɛ̀ à blena nna kínanↄnɛn eé kpá.

21 Nafatali dɛ lán gbɛ̃ɛ lí

kɛ̀ è gã̀ maaanↄ kɛɛ bà.

22 Yusufu dɛ lán lí nɛ́'iri

kɛ̀ kú bia saɛ bà,

à gã̀nↄ è poro à da gũ̀la.

23 Kàzurinↄ é íbɛtɛ kpáo,

aↄ̃é pɛ́a kↄ̃n kào.

24 Eégↄ̃ a sá kũna degena sai

Yakubu Luda Gbãabitade gãzĩ,

à ↄ gbãaa égↄ̃ wãa

Isarailinↄ Gbɛ̀si kɛ̀ è dↄnɛ aɛ yãnzi.

25 N de Luda é dↄnlɛ,

Gbãapingide é aubarika dangu

kↄ̃n lou'i kɛ̀ è bↄ musuo,

kↄ̃n aubarika kɛ̀ kaɛna tↄↄtɛ gĩzĩo,

lɛ n nↄↄnↄ kↄ̃n n pↄ́nↄ gↄ̃ dɛ nɛ́dandeenↄ ũ.

26 Sa'olɛ kɛ̀ n de kɛ̀nnɛɛ

dɛ ma dezinↄ pↄ́la,

à bíta dɛ kpii ziinↄla.

Luda tó aubarika kɛ̀nↄ gↄ̃ Yusufu mìa,

gbɛ̃ kɛ̀ wà dìɛ adona a gbɛ̃nↄ tɛ́ musu.

27 Bɛyãmi dɛ lán lɛwan pãsĩ bà,

eè lɛ́ɛ gbɛ̃nↄa kↄngↄ

eè ń pↄ́nↄ kpaatɛ uusiɛ.

28 Isaraili bori mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄn gwe ń píngi. Sa'olɛ kɛ̀ aↄ̃ dee kɛ̀ńnɛn gwe baade kↄ̃n a pↄ́o.

Yakubu ga kↄ̃n à vĩinao

29 Ben à bèńnɛ: Tó ma anduna tò, à ma vĩi ma dezinↄ gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ kú Iti bori Ɛflↄnu buraa guu. 30 Gbɛ̀wɛɛ pì kú Makpɛlamɛ, Mamare ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa Kanaa bùsun, buraa kɛ̀ Ibraĩ lù Iti bori Ɛflↄnua mirawɛɛ ũ. 31 Gwen wà Ibraĩ kↄ̃n a naↄ̃ Sarao vĩ̀in. Gwen wà Isaaku kↄ̃n a naↄ̃ Rɛbɛkao vĩ̀in. Gwen ma Lea vĩ̀in. 32 Wà buraa pì kↄ̃n a gbɛ̀wɛɛo lù Itinↄamɛ. 33 Kɛ̀ Yakubu lɛ́ dìɛ a nɛ́nↄnɛ à yã̀a, à ɛ̀ara à dàɛ, ben à gà.

50

1 Yusufu kùsi a dea à ↄ́ↄ dↄ̀ à musu à lɛ́ pɛ̀pɛa. 2 Ben à ò a zĩkɛri ɛ̃zɛ̃deenↄnɛ aↄ̃ ɛ̃zɛ̃ kɛ̀ è tó gɛ̀ vãroo máma a de gɛ̀a. Ben aↄ̃ↄ màma Isaraili gɛ̀a 3 ai gurↄ baplaa lɛ àton yai kũro yãnzi, zaakɛ lɛn Igipitinↄ è kɛ lɛ, ben aↄ̃ à gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ̀ gurↄ baaagↄ̃ akuri. 4 Kɛ̀ aↄ̃ à gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ̀ wà yã̀a, Yusufu bè Fili'auna bɛdeenↄnɛ: A yã nna! Tó ma a pↄnnaa è, à omɛ Fili'aunanɛ à be: 5 Kɛ̀ ma dee e gaa, à tò ma la dànɛ à bè mà a vĩi mirawɛɛ kɛ̀ à yↄ̃̀ a zĩnda pↄ́ ũ Kanaa bùsun. Ǹ ma gba zɛ́ mà gá mà a de vĩi sa, mɛ́ liara mà su. 6 Ben Fili'auna bènɛ: Ǹ gá ǹ n de vĩi, zaakɛ à tò n la dàare.

7 Kɛ̀ Yusufu e gaa a de vĩi, Fili'auna ìbanↄ kↄ̃n a bɛ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n Igipiti bùsu gbãadeenↄ gàao ń píngi. 8 Yusufu bɛdeenↄ kↄ̃n a vĩ̀inↄ kↄ̃n a de bɛdeenↄ gàao ń píngi dↄ. Aↄ̃ nɛ́ fétenↄ kↄ̃n ń sãanↄ kↄ̃n ń blènↄ kↄ̃n ń zùnↄ bé wà gↄ̃̀ Gosɛ̃ bùsun ńtɛ̃ɛ. 9 Sↄ̃goronↄ kↄ̃n sↄ̃deenↄ gàao dↄ. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa zɛnɛ pìnↄↄ pari maamaa. 10 Kɛ̀ aↄ̃ kà Atada blɛwɛɛgbɛ̃kiia Yoda baa, gwen aↄ̃ wii gbãaa lɛ̀n ai, aↄ̃ gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ̀ maamaa, ben Yusufu a de sósobi kɛ̀ ai gurↄ swɛɛplaa. 11 Kɛ̀ Kanaa bùsudeenↄↄ è lán wèe gɛ̀ kɛɛ nà Atada blɛwɛɛgbɛ̃kiia, ben aↄ̃ bè: Igipitinↄ gɛ̀kɛna bítan yɛ̀. Beee yãnzi wà tↄ́ kpà Yoda baa guu pìnɛ Abɛli Igipiti.

12 Lɛn Yakubu nɛ́nↄↄ kɛ̀ lɛ lán à òńnɛ nà. 13 Aↄ̃ à gɛ̀ sɛ̀ wà gàao Kanaa bùsun, ben aↄ̃ à vĩ̀i Makpɛla bura gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ Ibraĩ lù Iti bori Ɛflↄnua mirawɛɛ ũu guu Mamare ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. 14 Kɛ̀ Yusufu a de vĩ̀i à yã̀a, à lìara à tà Igipiti kↄ̃n a vĩ̀inↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa zɛnɛ à de gɛ̀ vĩinↄ ń píngi.

Yusufu náanɛkpana a vĩ̀inↄa

15 Kɛ̀ Yusufu vĩ̀inↄ è ń de gà, ben aↄ̃ bè: Tó Yusufu íbɛtɛ kpàwao, ben à yezi à à zaaa kɛ̀ wá kɛ̀nɛ píngi fĩa bowe sↄ̃ nɛ́? 16 Ben aↄ̃ lɛ́kpãsã kɛ̀nɛ wà bè: Lɛ n dee kpɛ́ à ga à bè 17 wà onnɛ ǹ wa taari kↄ̃n wa durun-o kɛ̃we, zaakɛ à zaaan wá kɛ̀nnɛ. N yã nna! Ǹ wa taarinↄ kɛ̃we. N de Luda zↄ̀blerinↄn wa ũ. Kɛ̀ wà yã pì ò Yusufunɛ, ben à ↄ́ↄ dↄ̀. 18 Ben à vĩ̀inↄ mↄ̀ a kiia aↄ̃ kùɛ à aɛzĩ aↄ̃ bè: N zↄ̀nↄn wa ũ. 19 Ben Yusufu bèńnɛ: Àton vĩa kɛro. Ludan ma ũↄ́? 20 Á yezi à à zaaa kɛmɛ yã, ben Ludaa lìɛ à maaa ũ, lɛ à e à gbɛ̃nↄ mì sí pari lán èe kɛɛ nà tia. 21 Àton vĩa kɛro. Mɛ́ a gwa kↄ̃n a nɛ́nↄ. Ben à náanɛ kpàḿma à ń làakari kpàɛ.

Yusufu gana

22 Yusufu kú Igipiti kↄ̃n a de bɛdeenↄ ai à kà wɛ̃̀ basↄↄro akuri. 23 À wɛ́ɛ sì Ɛflaimu swãkpɛɛnↄlɛ, ben à wɛ́ɛ sì Manase nɛ́ Maki nɛ́nↄlɛ dↄ. 24 Ben Yusufu bè a gbɛ̃nↄnɛ: Ma ka gana. Luda bé eé mↄ́ dↄalɛ à bↄao bùsu kɛ̀n à gáao bùsu kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ Ibraĩnɛ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo guu. 25 Ben Yusufu tò Isarailinↄ la dàare à bè: Gurↄↄ kɛ̀ Luda é mↄ́ dↄalɛ, à ma wánↄ sɛ́ɛ à bↄo guu kɛ̀n. 26 Yusufu wɛ̃̀ basↄↄro akurideen à gà. Ben wà ɛ̃zɛ̃ kɛ̀ è tó gɛ̀ vãroo màma à gɛ̀a wà dà àkpati guu Igipiti.

BƆNA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

23

24

31

32

33

34

40

BƆNA

Musa takada plaadee

Musa kuuna Igipiti 1:1-11:10

Luda bↄna kↄ̃n Isarailinↄ Igipiti 12:1-15:21

Isarailinↄ likↄ̃azↄ̃na gbáan 15:22-18:27

Luda bà kuuna kↄ̃n Isarailinↄ 19:1-20:26, 23:1-24:18

Bisakuta yã 31:1-18

Isarailinↄ Luda bà kuunańyo yã gborona 32:1-34:35

Bisakutadↄna 40:1-38

1

Wɛ́ɛtãna Isarailinↄa Igipiti

1 Isaraili nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ tà Igipiti kↄ̃n ń de Yakubuo, baade kↄ̃n a bɛ gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: 2 Rubɛni, Simɛↄ, Levi, Yuda, 3 Isaka, Zɛbuluni, Bɛyãmi, 4 Dani, Nafatali, Gada kↄ̃n Asao. 5 Yakubu borii pìnↄ ń píngi gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akurimɛ. Yusufu sↄ̃ gĩakɛ à kú Igipiti kↄ̀. 6 Ben Yusufu gà kↄ̃n a vĩ̀inↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu a gurↄↄanↄ ń píngi. 7 Isarailinↄ nɛ́ ì wà kↄ̃̀, aↄ̃ kàara wà pari kũ̀ maamaa, aↄ̃ dà bùsu pìla píngi.

8 Kína dufu kɛ̀ Yusufu dↄ̃roo kpata blè Igipiti, 9 ben à bè a gbɛ̃nↄnɛ: À Isarailinↄ gwa, aↄ̃ pari kũ̀ wà dàwala. 10 Wà gá wà ↄ̃ndↄ̃ↄ daɛńzi lɛ aↄ̃ton kaararo yãnzi. Tó zĩ̀ fɛ̀ɛ, aↄ̃é na wa ibɛɛnↄa aↄ̃ zĩ̀ káwao aↄ̃é bↄɛ wa bùsun.

11 Ben wà gbɛ̃nↄ dìɛńnɛ ń diinↄ ũ aↄ̃ wɛ́ɛ tãḿma kↄ̃n zĩ gbãaa kɛnao. Lɛn aↄ̃ Pitomu kↄ̃n Ramɛsɛo kàɛ Fili'aunanɛ a pↄ́blekaɛkiinↄ ũ lɛ. 12 Mↄde dian wèe ĩa daaḿma nà, lɛn aↄ̃ègↄ̃ kaara lɛ aↄ̃ↄe daagula, ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ Igipitinↄn ń yã musu. 13 Ben wà ń dá zↄ̀zĩ pãsĩn 14 wà ń nↄ̀sɛ yàka wà gũ̀ zĩ gbãaa dàńnɛ kↄ̃n kúnkubↄnanↄ kↄ̃n bura zĩ píngio. Wà zĩi pìnↄ dàńnɛ píngi pãsĩpãsĩ.

15 Ben Igipiti kína Eberu nɛ́sɛɛrinↄ sìsi, à doo tↄ́n Sifira, à doo sↄ̃ tↄ́n Pua. 16 À bèńnɛ: Tó é nɛ́ i Eberu nↄgbɛ̃nↄnɛ sa, tó gↄ̃gbɛ̃mɛ, à à dɛ. Tó nↄgbɛ̃mɛ sↄ̃, à à tó. 17 Nↄgbɛ̃ pìnↄↄ Luda vĩa vĩ, aↄ̃ↄe yã kɛ̀ à òńnɛ kɛro, aↄ̃ↄe nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ too. 18 Ben kína pì ń sísi à ń lá à bè: À kɛ̀ dia á kɛ̀ lɛ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tò? 19 Aↄ̃ wèàla wà bè: Eberu nↄgbɛ̃nↄↄ dɛ lán Igipiti nↄgbɛ̃nↄ bàro, aↄ̃ↄ wãa, ai wàgↄ̃ gá ká, aↄ̃è nɛ́ i. 20 Lɛn Isarailinↄↄ e kaara lɛ aↄ̃ↄe pari kũu. Ben Luda yã maaa kɛ̀ nɛ́sɛɛri pìnↄnɛ 21 à ń gbá nɛ́nↄ, kɛ̀ aↄ̃ↄ à vĩa vĩ yãnzi. 22 Ben Fili'auna yã dìɛ a gbɛ̃nↄnɛ ń píngi à bè: À Eberu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wà ń ínↄ ká Nili ín ń píngi, mↄde à nɛ́nↄgbɛ̃nↄ tó.

2

Musa ina

1 Levi bori gↄ̃gbɛ̃ Levi bori nↄgbɛ̃ sɛ̀. 2 Nↄↄ pì nↄ̀ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. Kɛ̀ à è nɛ́ pì maa, ben à à ùtɛ mↄ aagↄ̃. 3 Kɛ̀ èe fↄ̃ à à ùtɛ dↄro, à kɛbu gbíi sɛ̀ à kↄntaa lɛ̀a lɛ í tón gɛ̃ à guuro. Ben à nɛ́ pì dàn à gàa à dìɛ Nili í lɛ́a waa guu. 4 Nɛ́ pì dãree zɛ kãaa èe gwaa yã kɛ̀ eé à le.

5 Ben Fili'auna nɛ́nↄgbɛ̃ gàa zú o swaa pìzi, à gbɛ̃nↄↄ e lili oo swaa pì lɛ́a. À gbíi è diɛna waan, ben à a zↄ̀nↄkpare zĩ̀ à gàa à à sɛ̀. 6 Kɛ̀ à wɛ̃̀, à nɛ́ è dan, èe ↄ́ↄ dↄↄ. À kɛ̀nɛ wɛ̃nda à bè: Eberu nɛ́gↄ̃gbɛ̃mɛ. 7 Ben nɛ́ pì dãre mↄ̀ à bè Fili'auna nɛ́ pìnɛ: Ń yezi mà gá mà Eberu nↄgbɛ̃ sísinnɛ àgↄ̃ yↄ̃ kpaannɛ nɛ́ pìan yↄ́? 8 À wèàla à bè: Ee, ǹ gá! Ben nɛ́nↄgbɛ̃ pì gàa à nɛ́ pì da sìsi. 9 Fili'auna nɛ́nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Ǹ nɛ́ pì sɛ́ ǹ táo ǹgↄ̃ à gwaamɛ, mɛ́gↄ̃ fĩa boonnɛ. Ben à nɛ́ pì sɛ̀ à tào, èe à gwaa. 10 Kɛ̀ nɛ́ pì bíta kũ̀, à à sɛ̀ à gàao Fili'auna nɛ́nↄgbɛ̃ pìnɛ, ben à à sì a nɛ́ ũ. À tↄ́ kpànɛ Musa, zaakɛ à bè, a à bↄ̀ í guumɛ.

Musa bàa lɛ́ à tana Midiã bùsun

11 Zĩkea kɛ̀ Musa kɛ̀ bíta, à gàa a bori Eberunↄ gwa, ben à zĩ gbãaa kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ è. À è Igipiti gbɛ̃ e a bori daa gbɛ̃ɛ. 12 Kɛ̀ à guu gwàgwa, èe gbɛ̃ke ero, ben à Igipiti gbɛ̃ pì dɛ̀ à à ùtɛ bùsu'ãatɛ̃n.

13 Kɛ̀ guu dↄ̀, à bↄ̀ à Eberunↄ è gↄ̃ↄn plaa, aↄ̃ↄe swèe kɛɛ. Ben à gbɛ̃ kɛ̀ à yã nnaroo là à bè: Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ n gbɛ̃ndoo gbɛ̃ɛzi? 14 À wèàla à bè: Dé bé à n diɛ kí yãgↄ̃gↄ̃ri ũwee? Ń yezi ǹ ma dɛ lán n Igipiti gbɛ̃ dɛ̀ nàn yↄ́? Ben vĩa Musa kũ̀ à bè: Wà yã kɛ̀ má kɛ̀ dↄ̃̀ fá!

15 Kɛ̀ Fili'auna yã pì mà, èe wɛtɛɛ à Musa dɛ, ben à bàa lɛ̀nɛ à tà Midiã bùsun, ben à vɛ̃̀ɛ lↄ̀gↄ saɛ gwe. 16 Midiã sa'ori nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn swɛɛplaa, ben aↄ̃ mↄ̀ wà í tↄ̀, aↄ̃ↄ kà pↄ́kãdeenↄ gbãngo ímikiin ń de pↄ́kãdeenↄnɛ. 17 Kɛ̀ sãdãri kenↄ mↄ̀ aↄ̃ↄe pɛɛḿma, ben Musa fɛ̀ɛ à yã sìńyo, ben à í kpàńnɛ ń pↄ́kãdeenↄa. 18 Kɛ̀ aↄ̃ tà ń de Ruɛli kiia, à ń lá à bè: À kɛ̀ dia a su idɛ lɛ gbã̀a? 19 Aↄ̃ wèàla wà bè: Igipiti gↄ̃gbɛ̃ ke bé à wa si sãdãrinↄa. Àmbe se à í tↄ̀ à kpàwe wa pↄ́kãdeenↄa. 20 Ben à ń lá à bè: Adee pì kú mámɛ? Bↄ́yãnzi a gↄ̃gbɛ̃ pì tò gwezi? À à sísi à mↄ́ à pↄ́ blewao. 21 Musa mↄ̀, ben à wè à vɛ̃̀ɛ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ pìo, ben gↄ̃gbɛ̃ pì a nɛ́nↄgbɛ̃ Zipora kpàa nↄↄ ũ. 22 Ben Zipora nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben Musa tↄ́ kpànɛ Gɛsↄmu, à bè: Gbɛ̃ zĩ̀tↄn ma ũ gbɛ̃ pãndenↄ bùsun kɛ̀.

23 Kɛ̀ à gì kɛ̀, ben Igipiti kína gà. Isarailinↄↄ e mboo zↄ̀zĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ yãnzi, aↄ̃ↄe wii lɛɛ, ben aↄ̃ wii pì Luda lè. 24 À ń mbona mà, à bà kɛ̀ kú kↄ̃n Ibraĩo kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo e sãnlo. 25 Luda Isarailinↄ gwà, ben aↄ̃ kɛ̀nɛ wɛ̃nda.

3

Luda Musa sisina

1 Musa e a anzure Midiã bùsu sa'ori pↄ́kãdeenↄ dãa à vĩ̀ gbáala ai à kà kpiii kɛ̀ wè sísi Orɛbu kiia. 2 Ben Dii Malaika bↄ̀ à mↄ̀zi tɛ́vura guu gyanton. Musa gyanto pì gwà à è tɛ́ kúa, mↄde èe tɛ́ kũro. 3 Ben à bè: Mɛ́ gá mà dabuyã pì gwa mà dↄ̃ pↄ́ kɛ̀ tò gyanto pì e tɛ́ kũuro. 4 Kɛ̀ Dii è à mↄ̀ gwa, ben à lɛ́ zùzi zaa gyanto pì guu à bè: Musa! Musa! Ben à wèàla à bè: Maɛ kɛ̀! 5 Luda bènɛ: Ǹton sↄ̃ziro. Ǹ n kyatee bↄbↄ, zaakɛ guu kɛ̀ ń zɛn kú adonamɛ. 6 Ben à bè: Mámbe n dezinↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda ũ. Ben Musa pↄ́ kù a wɛ́ɛa, kɛ̀ à Luda gwana vĩa vĩ yãnzi. 7 Ben Dii bè: Ma yã'ↄ̃amma kɛ̀ ma gbɛ̃nↄↄ kúo Igipiti è, ma wiii kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛtãmmarinↄↄ tò aↄ̃ↄe lɛɛ mà. Má wahaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo dↄ̃. 8 Ma pita mà ń sí Igipitinↄa mà ń bↄɛ bùsu pìn mà gáńyo bùsu maa yàasan, guu kɛ̀ zwi kↄ̃n zↄ́'io din, bùsu kɛ̀ Kanaanↄↄ kún kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Amↄrinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄo. 9 Isarailinↄ wiilɛna kà ma kiia tia sa, ma ĩaa kɛ̀ Igipitinↄↄ e daaḿma è. 10 Ǹ gá tia sa, ma n zĩ Fili'aunaamɛ lɛ ǹ ma gbɛ̃ Isarailinↄ bↄɛ Igipiti. 11 Ben Musa bè Ludanɛ: Dén ma ũ kɛ̀ mɛ́ gá Fili'auna kiia mà Isarailinↄ bↄɛ Igipiti? 12 Luda bènɛ: Mɛ́gↄ̃ kúnyo. Zĩna kɛ̀ ma n zĩi sèedan yɛ̀. Tó n ń bↄ́ɛ Igipiti, é dↄnzi kɛmɛ kpiii kɛ̀ kiia.

13 Ben Musa bè Ludanɛ: Tó ma gaa má ò Isarailinↄnɛ ma bè, aↄ̃ dezinↄ Luda bé à ma zĩḿma, tó aↄ̃ ma la n tↄ́zi sↄ̃ nɛ́? Mɛ́ beńnɛ diamɛ? 14 Luda wèàla à bè: Mámbe gbɛ̃ kɛ̀ má dɛ à ũu ũ. Ǹ ońnɛ kɛ̀ mámbe ma n zĩḿma. 15 Luda bènɛ dↄ: Ǹ o Isarailinↄnɛ kɛ̀ mamↄma Dii aↄ̃ dezinↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda bé à n zĩḿma. Ma tↄ́n gwe gurↄ píngi. Àgↄ̃ ma sisii lɛ ai a boriia. 16 Ǹ gá ǹ Isaraili gbɛ̃nsinↄ kakↄ̃a ǹ ońnɛ kɛ̀ mamↄma Dii aↄ̃ dezinↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda bé à bↄ̀ à mↄ̀nzi. Ǹ ońnɛ kɛ̀ mɛ́ɛ ń ee ma yã kɛ̀ wèe kɛɛńnɛ Igipiti è. 17 Mɛ́ ń bↄɛ Igipiti guu kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaḿma pìn, mɛ́ gáńyo bùsu kɛ̀ Kanaanↄↄ kún kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Amↄrinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄo, guu kɛ̀ zwi kↄ̃n zↄ́'io din. 18 Aↄ̃é n yã ma. Mpi kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsinↄ à gá à Igipiti kína le à onɛ kɛ̀ mamↄma Dii Eberunↄ Luda ma bↄ ma mↄazi, ma bè à a gba zɛ́ à gá gurↄ aagↄ̃ↄ kɛ gbáan lɛ à saa o mamↄma Dii a Ludaa. 19 Má dↄ̃ kɛ̀ Igipiti kína é we à gáro, séto ma gã nàa. 20 Mɛ́ ↄ tↄ̃ Igipitinↄa, mɛ́ dabuyãnↄ kɛ mà kpáońzi, eé gbasa à a gbarɛ. 21 Mɛ́ tó Igipitinↄ a wɛ́ɛ gwa, lɛ tó ée taa, é tá ↄkoriro. 22 A nↄgbɛ̃ píngi kondogi ke vura nↄmaablebↄnↄ kↄ̃n pↄ́kãsãanↄ gbeka a Igipiti nↄgbɛ̃ daa kↄ̃n ń nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a bɛɛnↄ, à da a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ. Lɛn é Igipitinↄ pↄ́nↄ síḿma lɛ maamaa.

4

Musa gbana dabuyãkɛna zɛ́

1 Musa wèàla à bè: Tó aↄ̃ↄe ma náanɛ kɛro, ben aↄ̃ↄe ma yã maro, tó aↄ̃ bè ḿbe n bↄ n mↄmaziro sↄ̃ nɛ́? 2 Ben Dii a là à bè: Bↄ́n ń kũna gwee? À wèàla à bè: Gòmɛ. 3 Dii bènɛ: Ǹ gò pì pãɛ tↄↄtɛ. Kɛ̀ à pã̀ɛ, ben à lì mlɛ̃̀ ũ, ben Musa bↄ̀ru kpɛɛ. 4 Dii bènɛ: Ǹ ↄ bↄ ǹ kũ à vlãa. Kɛ̀ à kũ̀, ben à ɛ̀ara à lì gò ũ à ↄzĩ. 5 Dii bènɛ: Lɛn nɛ́ kɛ lɛ, lɛ aↄ̃ sí kɛ̀ mamↄma Dii aↄ̃ dezinↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda bé à bↄ̀ à mↄ̀nzi.

6 Dii ɛ̀ara à bènɛ dↄ: Ǹ n ↄↄ sↄtↄ n utan. Ben à sↄ̀tↄn. Kɛ̀ à bↄ̀, à è a ↄↄ lì kusu ũ, à kɛ̀ púu lán buu bà. 7 Dii bènɛ: Ǹ ɛara ǹ n ↄↄ sↄtↄ n utan. À ɛ̀ara à sↄ̀tↄn. Kɛ̀ à bↄ̀, à è à kɛ̀ a gbɛ̀n. 8 Dii bènɛ: Tó aↄ̃ↄe n náanɛ kɛ wà sèeda káakupↄ sìro, aↄ̃é à zãa pↄ́ sí. 9 Tó aↄ̃ↄe sèeda plaaa pìnↄ sí wà n yã mà sↄ̃ro, ǹ Nili í tↄ́ ǹ kwɛ́ɛ tↄↄtɛ, eé li aru ũ.

10 Ben Musa bènɛ: N yã nna Dii! Zaa zi yã'ona aagamaoro. Baa zaa gurↄↄ kɛ̀ n yã òmɛ, ma lɛ́ tìisimɛ. 11 Ben Dii bènɛ: Dé bé à lɛ́ dↄ̀ gbɛ̃nteenɛ? Dé bé è à nɛ́nɛ naɛ ke è à swãdo kũu? Dé bé è tó à guu e ke è à vĩ̀a kũu? Mamↄma Dii, mámbeeroo? 12 Ǹ gá! Mɛ́ n ĩan ká yã'onao, mɛ́ yã kɛ̀ nɛ́ oo dannɛ. 13 Ben à bè: N yã nna Dii! N yã nna! Ǹ gbɛ̃ pãnde zĩ. 14 Ben Dii pↄ fɛ̃̀ Musazi à bè: N vĩ̀i Aruna Levi borii kuuroo? Má dↄ̃ kɛ̀ yã'ona zĩ'ũoro. Èe mↄↄ danlɛ. Tó à wɛ́ɛ sìnlɛ, à pↄↄ é kɛ nna. 15 Ǹ yã oo ǹ yã kɛ̀ eé oo danɛ. Mapi, mɛ́gↄ̃ à ĩan ká kↄ̃n yã'onao, mɛ́gↄ̃ yã kɛ̀ é kɛɛ daaare. 16 Eé yã o gbɛ̃nↄnɛ n gɛ̃ɛ ũ, eégↄ̃ dɛ n lɛ́gbɛkpari ũ, nɛ́gↄ̃ dɛnɛ lán Luda bà. 17 Ǹ gò kɛ̀ sɛ́ ǹgↄ̃ kũna ǹ sèedanↄ kɛo.

Musa ɛarana Igipiti

18 Musa tà a anzure Yɛtoro kiia à bènɛ: Ǹ ma gba zɛ́ mà tá ma gbɛ̃nↄ kiia Igipiti, mà e tó aↄ̃ↄ kpɛ́ kú wɛ̃̀ndio ai tia. Yɛtoro bènɛ: Ǹ pita aafia. 19 Àɛ sↄ̃ Dii gĩakɛ à bè Musanɛ Midiã bùsun: Ǹ fɛɛ ǹ tá Igipiti, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe n wɛtɛɛ wà n dɛ yãanↄ gàga ń píngi. 20 Ben Musa a naↄ̃ sɛ̀ kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ à ń dí zaakia, à lìara èe taa Igipiti à Luda gò pì kũna. 21 Ben Dii bènɛ: Tó n ka Igipiti, ǹ dabuyã kɛ̀ ma à gbãaa kpàmmaanↄ kɛ Fili'auna aɛ píngi. Mↄde mɛ́ à kùgbãa kũ, eé gí gbɛ̃nↄ gbarɛzi. 22 Ǹ onɛ mamↄma Dii ma bè, Isaraili boriin ma daudu ũ, 23 ben ma bènɛ à ma daudu gbarɛ à gá dↄnzi kɛmɛ. Lán à gì à gbarɛzi nà, mɛ́ à daudu dɛ sa.

24 Zɛ́ guu Musa e ii gukea, ben Dii à lè gwe à yezi à à dɛ. 25 Ben Zipora gbɛ̀ fɛ̃ɛ sɛ̀ à a nɛ́ bã̀ngu kɛ̀o à a gɛfↄↄ nà Musa gbáa à bè: Yãpuramɛ, ń dɛmɛ gↄ̃ arudee ũ. 26 Bã̀ngukɛna beee yãnzin à bènɛ gↄ̃ arudeezi. Ben Dii Musa tò.

27 Dii bè Arunanɛ: Ǹ gá da Musalɛ gbáan. Ben à gàa à à lè Luda kpiii kiia, à lɛ́ pɛ̀ à gasua. 28 Musa yã kɛ̀ Dii a zĩ à oo tↄ̃kɛ̃̀ Arunanɛ kↄ̃n sèeda kɛ̀ à bènɛ à kɛɛnↄ. 29 Ben Musa kↄ̃n Arunao tà Igipiti aↄ̃ Isaraili gbɛ̃nsinↄ kàkↄ̃a. 30 Aruna yã kɛ̀ Dii ò Musanɛ tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ ń píngi, ben Musa dabuyã pìnↄ kɛ̀ Isarailinↄ wáa. 31 Aↄ̃ yã pì sì. Kɛ̀ aↄ̃ↄ mà Dii bé à mↄ̀ ń gwa à ń yã'ↄ̃amma è, ben aↄ̃ kùɛ wà dↄnzi kɛ̀nɛ.

5

Musa kↄ̃n Arunao gana Fili'auna aɛzĩ

1 Beee gbɛra Musa kↄ̃n Arunao gàa wà Fili'auna lè aↄ̃ bènɛ: Yã kɛ̀ Dii Isarailinↄ Ludaa òn yɛ̀. À bè ǹ a gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá zĩbaa kɛare gbáan. 2 Fili'auna wèńla à bè: Dén Dii ũ kɛ̀ mà à yã ma mà Isarailinↄ gbarɛɛ? Má Dii dↄ̃ro. Mɛ́ Isarailinↄ gbarɛro. 3 Ben aↄ̃ bènɛ: Eberunↄ Luda bé à bↄ̀ à mↄ̀wazi. Ǹ wa gba zɛ́ wà gá wà gurↄ aagↄ̃ↄ kɛ gbáan wà saa o Dii wa Luda pìa, lɛ àton gyãa káwaguro kesↄ̃ zĩ̀. 4 Ben Igipiti kína pì bè Musa kↄ̃n Arunaonɛ: À kɛ̀ dia á tò gbɛ̃nↄ làakari e goo ń zĩia? À sↄkpa a zĩia. 5 Ben à ɛ̀ara à bè: Kɛ̀ gbɛ̃nↄ pari kũ̀ sa, ben á yezi aↄ̃ kámma bo kↄ̃n ń zĩioↄ́?

6 Zĩ beeea Fili'auna yã dìɛ Isaraili wɛ́ɛtãmmarinↄnɛ kↄ̃n ń dↄn'aɛdeenↄ à bè: 7 Àton sɛ̃̀buru kpáḿma aↄ̃ kúnku bↄo lán eè kɛ nà yã dↄro. Aↄ̃ gá wà ń pↄ́ kɛ̃ ń zĩnda. 8 Mↄde aↄ̃ kúnku bↄ lán aↄ̃è bↄ nà yã lɛ́n. Àton lagońnɛro, zaakɛ mɛadeenↄmɛ. Beee yãnzi aↄ̃ wiii ègↄ̃ dↄ, aↄ̃ↄe bee wà yezi wà gá saa o ń Ludaazi. 9 À zĩi kaarańnɛ lɛ aↄ̃ton ĩampakii e aↄ̃ làakari kpá ɛgɛyãnↄa dↄro.

10 Ben aↄ̃ wɛ́ɛtãmmari pìnↄ kↄ̃n ń dↄn'aɛdeenↄ mↄ̀ aↄ̃ bèńnɛ: Fili'auna bè wàton sɛ̃̀buru kpáawa dↄro. 11 À gá à wɛtɛ a zĩnda guu kɛ̀ é en. Baa kↄ̃n beeeo wé zĩi lagoarero, baa féte. 12 Ben aↄ̃ fã̀akↄ̃a wà gàa Igipiti gu píngi sɛ̃̀ kɛ̃ sɛ̃̀buru ũ. 13 Aↄ̃ wɛ́ɛtãmmari pìnↄ ègↄ̃ nakↄ̃rɛɛḿma lán guu e dↄↄ nà, lɛ aↄ̃ ń zĩ nɛ lán aↄ̃è nɛ nà gurↄↄ kɛ̀ wèe sɛ̃̀buru kpaaḿma. 14 Wà gbɛ̃na kɛ̀ Isaraili dↄn'aɛdee kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛtãmmarinↄↄ dìɛnↄnɛ wà bèńnɛ: À kɛ̀ dia ée kúnku bↄ gbã̀a ke gĩa à kà lán wà a lɛ́ dìɛare nà yãroo? 15 Ben Isaraili dↄn'aɛdeenↄ gàa wà wii lɛ̀ Fili'aunaa wà bè: À kɛ̀ dia nɛ́ɛ kɛɛ wamↄwa n zↄ̀blerinↄnɛ lɛɛ? 16 Wèe sɛ̃̀buru kpaawa dↄro, ben wèe bee wà kúnku bↄ. Wèe wa gbɛ̃ɛ, mↄde n gbɛ̃nↄ bé wà taari vĩ. 17 Ben à bè: Mɛadeenↄn a ũ. Lɛn á dɛ lɛ! Beee yãnzi eègↄ̃ bee é gá saa o Diiazi. 18 À gá zĩi kɛ. Weé sɛ̃̀buru kpáawa dↄro, baa kↄ̃n beeeo é kúnku bↄ lán wà dàare nà lɛ́mmɛ.

19 Kɛ̀ wà ò Isaraili dↄn'aɛdeenↄnɛ aↄ̃ton gurↄ doo kúnkubↄna lagoro, aↄ̃ↄ dↄ̃̀ kɛ̀ wà yã è sa. 20 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Fili'auna kiia, aↄ̃ dàkↄ̃rɛ kↄ̃n Musao kↄ̃n Arunao, aↄ̃ↄe ń dãa, 21 ben aↄ̃ bèńnɛ: Dii a yã gwa à yãkpaɛ kɛao, zaakɛ á tò Fili'auna kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ ye wa kãziro. A wa dɛna gbãaa kpàḿman gwe. 22 Ben Musa lìara à gàa à bè Diinɛ: Dii, bↄ́yãnzi n ĩa dà gbɛ̃ pìnↄa? Beee yãnzin n ma zĩziↄ́? 23 Zaa gurↄↄ kɛ̀ ma gaa ma yã ò Fili'aunanɛ kↄ̃n n tↄ́o, ben èe ĩa da n gbɛ̃nↄa, ben nɛ́ɛ ń bↄ sↄ̃ro nɛ́!

6

Dii lɛ́gbɛ̃na Musanɛ Isarailinↄ mìsina yã musu

1 Ben Dii bènɛ: Nɛ́ yã kɛ̀ mɛ́ kɛ Fili'aunanɛ e tia. Eé ń gbarɛ ma gbãa bíta yãnzi. Eé pɛ́ḿma a bùsun ma gbãa bíta yãnzi. 2 Ben Luda ɛ̀ara à yã ò Musanɛ à bè: Mámbe Dii ũ, 3 ma bↄ ma mↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuozi Luda Gbãapingide ũ, mↄde aↄ̃ↄe ma dↄ̃ ma tↄ́ Diiaro. 4 Ma bà kúńyo, ma bè mɛ́ Kanaa bùsu kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à guu gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ kpáḿma. 5 Ma Isarailinↄ mbona mà aↄ̃ zↄ̀blena Igipitinↄnɛ yãnzi, ben ma bà kɛ̀ kúńyo pì yã e sãmaguro. 6 Beee yãnzi ǹ o Isarailinↄnɛ kɛ̀ mámbe Dii ũ. Mɛ́ a bↄ zĩ gbãaa kɛ̀ Igipitinↄↄ dàaree guu, mɛ́ a bↄ zↄ̀bleen. Mɛ́ yãkpaɛ kɛńyo mà a bↄ kↄ̃n ma gã̀sã gbãaao. 7 Mɛ́ a sɛ́ ma gbɛ̃nↄ ũ, mɛ́gↄ̃ dɛ a Luda ũ, égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ mámbe Dii a Luda kɛ̀ à a bↄ Igipiti zĩ gbãaa guu ũ. 8 Mɛ́ gáao bùsu kɛ̀ ma à lɛ́ gbɛ̃̀ Ibraĩnɛ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo guu. Mɛ́ a gba àgↄ̃ vĩ. Mámbe Dii ũ.

9 Musa yã pì ò Isarailinↄnɛ, mↄde aↄ̃ↄe à yã maro kɛ̀ zↄ̀zĩ pãsĩ ń mɛ̀ yↄ̀ yãnzi. 10 Ben Dii ò Musanɛ à bè: 11 Ǹ gá ǹ o Igipiti kí Fili'aunanɛ à Isarailinↄ gbarɛ aↄ̃ bↄɛ a bùsun. 12 Ben Musa wè Diila à bè: Lán Isarailinↄ è ma yã maro nà, mamↄma kɛ̀ ma lɛ́ tìisi, dian Fili'auna é ma yã ma nà?

Musa kↄ̃n Arunao bori bↄzia

13 Dii yã ò Musanɛ kↄ̃n Arunao Isarailinↄ yã musu kↄ̃n Igipiti kínao, à òńnɛ aↄ̃ bↄɛ kↄ̃n Isarailinↄ Igipiti. 14 Aↄ̃ bori uabɛde káakunↄ tↄ́n yɛ̀. Isaraili daudu Rubɛni nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Anↄku, Palu, Ɛzɛrↄnu, Kaami. Rubɛni boriinↄn gwe danɛdanɛ. 15 Simɛↄ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀: Yemuɛli, Yami, Oada, Yakĩ, Zoa kↄ̃n Kanaa nↄgbɛ̃ nɛ́ Soluo. Simɛↄ boriinↄn gwe danɛdanɛ. 16 Levi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀ aↄ̃ boriinↄa: Gɛsↄnu, Koa, Mɛrari. Levi kɛ̀ wɛ̃̀ baswɛɛdo akuri awɛɛswɛɛplaamɛ. 17 Gɛsↄnu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn yɛ̀ aↄ̃ boriinↄa danɛdanɛ: Libini kↄ̃n Simɛio. 18 Koa nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n yɛ̀: Amlamu, Iza, Ɛblↄnu, Uziɛli. Koa kɛ̀ wɛ̃̀ baswɛɛdo akuri awɛɛ'aagↄ̃mɛ. 19 Mɛrari nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Mali kↄ̃n Musio ũ. Levi boriinↄn gwe danɛdanɛ.

20 Amlamu a dasɛ̃ Yↄkɛbɛdi sɛ̀ nↄↄ ũ, ben à Aruna kↄ̃n Musao ìo. Amlamu kɛ̀ wɛ̃̀ baswɛɛdo akuri awɛɛswɛɛplaamɛ. 21 Iza nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Kora kↄ̃n Nɛfɛgio kↄ̃n Zikirio ũ. 22 Uziɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Misaili kↄ̃n Ɛlɛzafão kↄ̃n Sitirio ũ. 23 Aruna Aminadabu nɛ́ Ɛlisɛba, Nasↄ̃ dãre sɛ̀ nↄↄ ũ, ben à Nadabu kↄ̃n Abiuo kↄ̃n Ɛlɛazao kↄ̃n Itamao ìo. 24 Kora nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Asi kↄ̃n Ɛlɛkanao kↄ̃n Abiasafao ũ. Kora boriinↄn gwe danɛdanɛ. 25 Aruna nɛ́ Ɛlɛaza Putiɛli nɛ́nↄgbɛ̃nↄ doke sɛ̀ nↄↄ ũ, ben à Finɛasi ìo. Levi bori uabɛde káakunↄn gwe danɛdanɛ.

26 Aruna kↄ̃n Musa kɛ̀ Dii òńnɛ aↄ̃ Isarailinↄ bↄɛ Igipiti gãli kↄ̃n gãlion gwe. 27 Aↄ̃pinↄ bé wà yã ò Igipiti kí Fili'aunanɛ lɛ aↄ̃ Isarailinↄ bↄɛ Igipiti. 28 Kɛ̀ Dii yã ò Musanɛ Igipiti, 29 à bè ambe Dii ũ, yã kɛ̀ ée oonɛn à o Fili'aunanɛ píngi. 30 Ben Musa bènɛ a lɛ́ tìisi, dian Fili'auna é a yã ma nà?

7

Kisia mɛ̀n kuri zĩna Igipitia

1 Ben Dii bè Musanɛ: Ǹ gwa! Ma n kɛ lán ma bà Fili'aunanɛ, bensↄ̃ n vĩ̀i Aruna dɛ n lɛ́gbɛkpari ũ. 2 Ǹ yã kɛ̀ má ònnɛ píngi o n vĩ̀i Arunanɛ, eé o Fili'aunanɛ à Isarailinↄ gbarɛ aↄ̃ bↄɛ a bùsun. 3 Baa kↄ̃n beeeo mɛ́ à kùgbãa kũ. Mɛ́ sèedanↄ kↄ̃n dabuyãnↄ kɛ Igipiti pari, 4 mↄde Fili'auna é a yã maro. Mɛ́ ↄ tↄ̃ Igipitia mà yãkpaɛ kɛńyo pãsĩpãsĩ, mɛ́ bↄ kↄ̃n ma zĩ̀kpɛ Isarailinↄo. 5 Tó ma bↄ ma gbãaao Igipitia, mɛ́ Isarailinↄ bↄɛn, Igipitinↄ é dↄ̃ sa kɛ̀ mámbe Dii ũ. 6 Ben Musa kↄ̃n Arunao kɛ̀ lán Dii òńnɛ nà. 7 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ yã ò Fili'aunanɛ, Musa kuu wɛ̃̀ basiigↄ̃, Aruna sↄ̃ wɛ̃̀ basiigↄ̃ awɛɛ'aagↄ̃.

8 Ben Dii bè Musanɛ kↄ̃n Arunao: 9 Tó Fili'auna dabuyã gbèkamma, ǹ o Arunanɛ à a gò sɛ́ à pãɛ à aɛ, eé li mlɛ̃̀ ũ. 10 Kɛ̀ Musa kↄ̃n Arunao gàa Fili'auna kiia, aↄ̃ↄ kɛ̀ lán Dii òńnɛ nà. Aruna a gò sɛ̀ à pã̀ɛ Fili'auna kↄ̃n a ìbanↄ aɛ, ben à lì mlɛ̃̀ ũ. 11 Ben Fili'auna Igipiti wɛ́ɛzɛ̃rinↄ kↄ̃n ɛ̃zɛ̃deenↄ sìsi, ben aↄ̃ dabuyã dↄ̃nkↄ̃ pìnↄ kɛ̀ se ń ɛ̃zɛ̃dekɛɛ guu. 12 Kɛ̀ aↄ̃ baade a gò pã̀ɛ, ben aↄ̃ gò pìnↄ lì mlɛ̃̀nↄ ũ, ben Aruna gò ń pↄ́nↄ mↄ̀mↄ. 13 Fili'auna swã gbãa, èe ń yã maro lán Dii ò nà.

Ínↄ lina aru ũ

14 Dii bè Musanɛ: Fili'auna kù gbãa à gì gbɛ̃nↄ gbarɛzi. 15 Ǹ gá ǹ à le zia kↄngↄ gurↄↄ kɛ̀ èe gaa swaazi. Ǹgↄ̃ à dãa Nili saɛ gwe. Ǹgↄ̃ n gò kɛ̀ lì mlɛ̃̀ ũu pì kũna. 16 Ǹ benɛ mamↄma Dii Eberunↄ Luda ma n zĩa, ń ònɛ à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá dↄnzi kɛmɛ gbáan, mↄde ai tia à gìmazi. 17 Mamↄma Dii ma bè, yã kɛ̀ eé tó àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ mámbe Dii ũun yɛ̀. Tó n Nili í lɛ̀ kↄ̃n gò kɛ̀ ń kũnao, eé li aru ũ. 18 Kpↄ̀ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú í pì guunↄ é gaga, Nili í é gũu sↄ̃, Igipitinↄ é fua wà mi.

19 Ben Dii ɛ̀ara à bè Musanɛ: Ǹ o Arunanɛ à a gò sɛ́ à dↄ Igipiti ínↄla, aↄ̃ swaanↄ kↄ̃n ń swa'ↄnɛnↄ kↄ̃n ń íbↄkiinↄ kↄ̃n ń íkakiinↄ píngi é gↄ̃ aru ũ. Aru égↄ̃ dagula Igipiti, baa kpɛ̃ɛnↄ kↄ̃n orozã guunↄ.

20 Ben Musa kↄ̃n Arunao kɛ̀ lán Dii òńnɛ nà. Aruna a gò pì sɛ̀, à Nili í lɛ̀o Fili'auna kↄ̃n a ìbanↄ wáa, ben í pì gↄ̃̀ aru ũ píngi. 21 Kpↄ̀ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à guunↄ gàga, ben Nili í pì gũu sↄ̃̀, Igipitinↄ fùa wà mi. Aru dagula Igipiti. 22 Igipiti ɛ̃zɛ̃deenↄↄ kɛ̀ lɛ se ń ɛ̃zɛ̃dekɛɛ guu, ben Fili'auna kùgbãa kũ̀, èe ń yã maro lán Dii ò nà. 23 Fili'auna lìara à tà a bɛ, èe yã pì da sero. 24 Igipitinↄ íbↄkii yↄ̃̀yↄ̃ Nili baa lɛ wà í mi, zaakɛ aↄ̃ↄe fↄ̃ wà swada í mìro. 25 À kuu lɛ ai gurↄ swɛɛplaamɛ Dii Nili lɛna gbɛra.

8

Blↄ̀nↄ dagulana

1 Ben Dii bè Musanɛ: Ǹ gá ǹ o Fili'aunanɛ, mamↄma Dii ma bè à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá dↄnzi kɛmɛ. 2 Tó à gì ń gbarɛzi sↄ̃, mɛ́ tó blↄ̀nↄ da à bùsu gu píngila. 3 Blↄ̀nↄ é Nili pa ai aↄ̃ bikũ baa, aↄ̃é gɛ̃ à ua guu ai à kpɛ́n, aↄ̃é didi à gádoa. Aↄ̃é gɛ̃ à ìbanↄ uanↄ guu kↄ̃n à gbɛ̃nↄ uanↄ. Aↄ̃é ká à kĩinↄ kↄ̃n à gónↄ guu. 4 Blↄ̀nↄ é didia kↄ̃n à gbɛ̃nↄ kↄ̃n à ìbanↄ ń píngi.

5 Dii ɛ̀ara à bè Musanɛ: Ǹ o Arunanɛ à a gò sɛ́ à dↄ swaanↄla kↄ̃n swa'ↄnɛnↄ kↄ̃n íbↄkiinↄ, blↄ̀nↄ é da Igipiti bùsula. 6 Kɛ̀ Aruna a gò dↄ̀ Igipiti ínↄla, ben blↄ̀nↄ bↄ̀ɛ wà dà bùsu pìla. 7 Ben ɛ̃zɛ̃dee pìnↄↄ kɛ̀ lɛ se ń ɛ̃zɛ̃dekɛɛ guu, aↄ̃ↄ tò blↄ̀nↄ dà Igipitila.

8 Ben Fili'auna Musa kↄ̃n Arunao sìsi à bè: À agbaa kpá Diinɛ à blↄ̀nↄ kɛ̃ma kↄ̃n ma gbɛ̃nↄ, mɛ́ a gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá saa oa. 9 Ben Musa bè Fili'aunanɛ: Ǹ gurↄↄ diɛmɛ mà agbaa kpánnɛ Diinɛ kↄ̃n n ìbanↄ kↄ̃n n gbɛ̃nↄ, lɛ à blↄ̀nↄ kɛ̃mma kↄ̃n n uanↄ aↄ̃égↄ̃ kú swaazi ado. 10 Fili'auna bè: Zia. Ben Musa bè: Eé kɛ lán ń ò nà lɛ ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃kee dɛ lán Dii wa Luda bàro. 11 Blↄ̀nↄ é kɛ̃mma kↄ̃n n uanↄ kↄ̃n n ìbanↄ kↄ̃n n gbɛ̃nↄ aↄ̃égↄ̃ kú swaazi ado.

12 Kɛ̀ Musa kↄ̃n Arunao gù Fili'auna kiia, Musa wɛ́ɛ kɛ̀ Diia blↄ̀ kɛ̀ aↄ̃ dà Fili'aunalaanↄ yã musu. 13 Dii Musa wɛ́ɛkɛɛ sì, ben blↄ̀nↄ gàga kpɛ́nↄ guu kↄ̃n uanↄ kↄ̃n buraanↄ. 14 Wà ń kákakↄ̃a, ben bùsu gũu sↄ̃̀ píngi. 15 Kɛ̀ Fili'auna è à kɛ̀ sã̀ↄ, à swã kpɛ́ gbãa, ben à gì Musa kↄ̃n Arunao yã mazi lán Dii ò nà.

Gãi dagulana

16 Dii bè Musanɛ: Ǹ o Arunanɛ à a gò sɛ́, à tↄↄtɛ lɛ́o, bùsuti é li gãi ũ Igipiti gu píngia. 17 Ben aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ. Aruna a gò sɛ̀ à tↄↄtɛ lɛ̀o, ben bùsuti lì gãinↄ ũ, aↄ̃ dà gbɛ̃nteenↄla kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ. Igipiti bùsuti lì gãinↄ ũ píngi. 18 Ɛ̃zɛ̃deenↄↄ yↄ̃̀ wà gwà se ń ɛ̃zɛ̃dekɛɛ guu, ben aↄ̃ fùa. Gãinↄ dà gbɛ̃nteenↄla kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ. 19 Ben ɛ̃zɛ̃deenↄ bè Fili'aunanɛ: Luda ↄgbɛmɛ. Mↄde Fili'auna swã kpɛ́ gbãa, à gì ń yã mazi lán Dii ò nà.

Ifĩinↄ dagulana

20 Dii bè Musanɛ: Ǹ fɛɛ kↄngↄ idɛ'idɛ ǹ gá ǹ Fili'auna le gurↄↄ kɛ̀ èe gaa swaazi, ǹ onɛ mamↄma Dii ma bè, à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá dↄnzi kɛmɛ. 21 Tó à gì ń gbarɛzi, mɛ́ ifĩinↄ daàla kↄ̃n à ìbanↄ kↄ̃n à gbɛ̃nↄ kↄ̃n à kpɛ́nↄ. Igipiti kpɛ́nↄ é pa kↄ̃n ifĩinↄ, baa tↄↄtɛ aↄ̃é daàla. 22 Gurↄ beeea mɛ́ Gosɛ̃ bùsu guu kɛ̀ ma gbɛ̃nↄↄ kún tó ado. Gwen ifĩinↄ é dan gularo, lɛ àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ mámbe Dii ũ à bùsun. 23 Mɛ́ ma gbɛ̃nↄ dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n à gbɛ̃nↄ. Zian sèeda pì é kɛ.

24 Ben Dii kɛ̀ lɛ. Ifĩinↄ kà Fili'auna ua guu kↄ̃n à ìbanↄ uanↄ. Igipiti yàka píngi ifĩinↄ yãnzi. 25 Ben Fili'auna Musa kↄ̃n Arunao sìsi à bè: À gá saa o a Ludaa bùsu kɛ̀n. 26 Ben Musa bènɛ: Eé sí kɛ wà kɛ lɛro, zaakɛ pↄ́ kɛ̀ wé saa oo Dii wa Ludaa pì dɛ Igipitinↄnɛ tɛ̃̀ ũmɛ. Tó wa saa ò kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ dɛńnɛ tɛ̃̀ ũuo ń wáa, aↄ̃é wa pápa gbɛ̀o wà wa dɛdɛroo? 27 Wé táa o gbáan gurↄ aagↄ̃mɛ, wé gbasa wà saa o Dii wa Ludaa lán à òwe nà. 28 Ben Fili'auna bè: Mɛ́ a gbarɛ à gá saa o Dii a Ludaa gbáan, mↄde àton gá zã̀ro. À agbaa kpanɛmɛ sa. 29 Musa bènɛ: Tó ma ta, mɛ́ agbaa kpánɛ, eé ifĩinↄ kɛ̃mma zia kↄ̃n n ìbanↄ kↄ̃n n gbɛ̃nↄ. Mↄde ǹton mↄnafiki kɛ dↄro. Ǹ tó gbɛ̃nↄ gá saa o Diia. 30 Kɛ̀ Musa bↄ̀ Fili'auna kiia, à agbaa kpànɛ Diinɛ. 31 Dii à wɛ́ɛkɛɛ sì, ben ifĩinↄ kɛ̃̀ Fili'aunaa kↄ̃n a ìbanↄ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ. Èe gↄ̃ gukearo, baa mɛ̀n do. 32 Mↄde Fili'auna swã kpɛ́ gbãa ai tia, à gì ń gbarɛzi.

9

Pↄ́kãdeenↄ gagana

1 Dii bè Musanɛ: Ǹ gá ǹ Fili'auna le ǹ onɛ Dii Eberunↄ Luda bè à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá dↄnzi kɛmɛ. 2 Tó à gì ń gbarɛzi, tó à kpɛ́ ń kũna ai tia, 3 mɛ́ ↄ tↄ̃ à pↄ́kãdeenↄa bura. Mɛ́ gagyã pãsĩ ká à sↄ̃nↄn kↄ̃n à zaakinↄ kↄ̃n à lakuminↄ kↄ̃n à zùnↄ kↄ̃n à sãanↄ kↄ̃n à blènↄ. 4 Mɛ́ Isaraili pↄ́kãdeenↄ dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n Igipitinↄ pↄ́nↄo. Isarailinↄ pↄ́kãdeenↄ ke é garo. 5 Mamↄma Dii ma à gurↄↄ dìɛ. Zian mɛ́ beee kɛ bùsu kɛ̀n.

6 Kɛ̀ guu dↄ̀, ben Dii kɛ̀ lɛ. Igipitinↄ pↄ́kãdeenↄ gàga píngi, mↄde Isarailinↄ pↄ́kãdeenↄ kee e garo. 7 Fili'auna yã kɛ̀ kɛ̀ pì gbèka, à mà Isarailinↄ pↄ́kãdeenↄ kee e garo, mↄde à swã kpɛ́ gbãa, à gì gbɛ̃ pìnↄ gbarɛzi.

Bↄ̀gĩi kana Igipitinↄn

8 Dii bè Musanɛ kↄ̃n Arunao: À mↄ̀dakpɛ túbu kↄ ↄkũ doodo, Musa fã Fili'auna aɛ. 9 Eé da Igipiti bùsula píngi lán lutɛ̃ bà, eé ká gbɛ̃nteenↄn kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ bↄ̀gĩi ũ gu píngia. 10 Ben aↄ̃ mↄ̀dakpɛ túbu sɛ̀ɛ aↄ̃ gàao Fili'auna kiia. Kɛ̀ Musa túbu pì fã̀ musu, ben à kà gbɛ̃nteenↄn kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ bↄ̀gĩi ũ. 11 Ɛ̃zɛ̃deenↄↄ e fↄ̃ wà gàa Musa kiiaro bↄ̀gĩi pìnↄ yãnzi, zaakɛ à dàńla kↄ̃n Igipitinↄ ń píngi. 12 Ben Dii Fili'auna kù kɛ̀ gbãa lán à ò Musanɛ nà, ben à gì ń yã mazi.

Lougbɛ mana

13 Dii bè Musanɛ: Ǹ fɛɛ kↄngↄ idɛ'idɛ ǹ gá ǹ Fili'auna le, ǹ onɛ mamↄma Dii Eberunↄ Luda ma bè à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá dↄnzi kɛmɛ. 14 Tia sa mɛ́ yã pãsĩ píngi daàla kↄ̃n a ìbanↄ kↄ̃n à gbɛ̃nↄ, lɛ àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ anduna guu píngi gbɛ̃kee dɛ lán ma bàro. 15 Zaakɛ tó ma ↄ tↄ̃̀ḿma ma gagyãa kàńgu yã, lɛ àpi kↄ̃n a gbɛ̃nↄ yã̀a anduna guu. 16 Ma à kà kpatan lɛ mà a gbãaa ↄdↄanɛ, wà ma tↄ́ kpá anduna guu píngi. 17 Lán èe a zĩnda sɛɛ lezĩ dɛ ma gbɛ̃nↄla nà ai tia, èe ń gbarɛro, 18 zia mↄndaa'i mɛ́ tó lougbɛ pãsĩ ma maamaa, lougbɛ kɛ̀ a taka e ma Igipiti zikiro zaa lán wà à kàɛ nà ai mↄna gbã̀a. 19 Ǹ onɛ à gbɛ̃nↄ zĩ aↄ̃ à pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩ buraanↄ sɛ́ɛ wà káka kpɛ́n píngi. Gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bàazinↄ, tó wèe gɛ̃ńyo kpɛ́nlo, lougbɛ é maḿma aↄ̃é gagamɛ.

20 Fili'auna ìba kenↄ vĩa kɛ̀ Dii yãnɛ, aↄ̃ ń zĩkɛrinↄ kↄ̃n ń pↄ́kãdeenↄ kàka kpɛ́n. 21 Mↄde gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Dii yã daroonↄ ń zĩkɛrinↄ kↄ̃n ń pↄ́kãdeenↄ tò bàazi. 22 Ben Dii bè Musanɛ: Ǹ ↄ sɛ́ musu, lougbɛ é ma gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n bura pↄ́nↄa Igipiti bùsu gu píngia. 23 Kɛ̀ Musa a gò dↄ̀ musu, Dii tò lou e pũtãa èe maa kↄ̃n gbɛ̀o èe pii, ben laa e pɛɛɛ tↄↄtɛa. Dii tò lougbɛ mà Igipitinↄla. 24 Lougbɛ e maa, lou e pii. Lougbɛ pì pãsĩ. Zaa lán Igipiti bùsu kuu nà, lou beee taka e ma zikiro. 25 Lougbɛ pì pↄ́ kɛ̀ kú bàazi Igipiti bùsu guunↄ ásaru kɛ̀ píngi, gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n bura pↄ́nↄ píngi. À sɛ̃̀tɛ línↄ ɛ̀'ɛ píngi. 26 Gosɛ̃ bùsu guu kɛ̀ Isarailinↄↄ kúnn lougbɛ pì e kánlo ado.

27 Fili'auna Musa kↄ̃n Arunao sìsi à bèńnɛ: Tia sa ma durun kɛ̀. Dii yã bé à nna, mapi kↄ̃n ma gbɛ̃nↄ taarideenↄn wa ũ. 28 À agbaa kpánɛ. Lapatana kↄ̃n lougbɛ kɛ̀kiio mↄ̀ lɛ. Mɛ́ a gbarɛ sa, mɛ́ gíare dↄro. 29 Musa bènɛ: Tó ma bↄ wɛ́tɛ kpɛɛ, mɛ́ ma ↄↄnↄ dↄ Dii kúkiia, lapatana é zɛ, lougbɛ é yãa, lɛ ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ tↄↄtɛ nɛ́ Dii pↄ́mɛ. 30 Mↄde má dↄ̃ kɛ̀ mpi kↄ̃n n ìbanↄ, ée vĩa kɛɛ Dii Ludanɛro ai tia.

31 Nagã kↄ̃n gbadoo yàka, zaakɛ nagãa gĩakɛ à pìa, gbado mↄree bↄ̀. 32 Ése kↄ̃n weaao e yakaro kɛ̀ aↄ̃è ma zãa yãnzi. 33 Musa bↄ̀ Fili'auna kiia à gàa wɛ́tɛ kpɛɛ à a ↄↄnↄ dↄ̀ Dii kúkiia, ben lapatana kↄ̃n lougbɛo zɛ̀, lou e ma dↄro. 34 Kɛ̀ Fili'auna è lou kↄ̃n lougbɛo kↄ̃n lapatanao zɛ̀, ben à kpɛ́ èe durun kɛɛ, à swã kpɛ́ gbãa, àpi kↄ̃n a ìbanↄ. 35 À kù kpɛ́ gbãa à gì Isarailinↄ gbarɛzi lán Ludaa dà Musanɛ à ònɛ nà.

10

Sutɛ̃nↄ dagulana

1 Dii bè Musanɛ: Ǹ gá Fili'auna kiia, zaakɛ ma à kùgbãa kũ̀ kↄ̃n à ìbanↄ, lɛ mà a dabuyã kɛ̀kiinↄ kɛ ń tɛ́, 2 lɛ ǹ e ǹ o n nɛ́nↄnɛ kↄ̃n n dionↄ lán ma wɛ́ɛ tã̀ Igipitinↄa nà kↄ̃n dabuyã kɛ̀ má kɛ̀ ń tɛ́nↄ, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ mámbe Dii ũ. 3 Ben Musa kↄ̃n Arunao gàa wà bè Fili'aunanɛ: Dii Eberunↄ Luda bè nɛ́gↄ̃ kuu mìsiɛnaare sai ai bↄrɛmɛ? Ǹ a gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá dↄnzi kɛare. 4 Tó n gi ń gbarɛzi, zia eé sutɛ̃nↄ ká n bùsun. 5 Aↄ̃é da tↄↄtɛla, weé guu ero. Aↄ̃é lɛ́ɛ pↄ́ kɛ̀ gↄ̃̀nnɛ lougbɛ gbɛraanↄa kↄ̃n línↄ píngi. 6 Aↄ̃é pa n kpɛ́nↄ guu kↄ̃n n ìbanↄ pↄ́nↄ kↄ̃n Igipitinↄ pↄ́nↄ píngi. N denↄ kↄ̃n n dezinↄ e à taka e zikiro zaa gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ vɛ̃̀ɛ bùsu kɛ̀n ai mↄna gbã̀a. Ben Musa lìara à bↄ̀ Fili'auna kiia.

7 Fili'auna ìbanↄ bènɛ: Gbɛ̃ pìnↄ égↄ̃ mↄ́nzi kpaawazi lɛ ai bↄrɛmɛ? Ǹ gbɛ̃ pìnↄ gbarɛ aↄ̃ gá dↄnzi kɛ Dii ń Ludanɛ. Ń dↄ̃ kɛ̀ Igipiti kàatɛroo? 8 Ben wà ɛ̀ara wà sù kↄ̃n Musao kↄ̃n Arunao Fili'auna kiia, à bèńnɛ: À gá dↄnzi kɛ Dii a Ludanɛ. A dénↄ bé wé gáa? 9 Musa wèàla à bè: Nɛ́ féte gbɛ̃nsi. Wé gá wa píngimɛ kↄ̃n wa nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n wa nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n wa sãanↄ kↄ̃n wa blènↄ kↄ̃n wa zùnↄ, zaakɛ Dii zĩbaan wée gaa kɛ. 10 Ben à bèńnɛ: Tó ma a gbarɛ kↄ̃n a nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n a nɛ́nↄ a píngi, ásarumɛ, Dii a bↄ! À làakari kɛ! Ée wɛtɛɛ à fɛ̃maomɛ. 11 Auo! A gↄ̃gbɛ̃nↄ bé wé gá dↄnzi kɛ Diinɛ, zaakɛ lɛn á gbèka lɛ. Ben wà pɛ̀ḿma Fili'auna aɛzĩ.

12 Dii bè Musanɛ: Ǹ n ↄↄ dↄ Igipiti bùsula, sutɛ̃nↄ é ká wà sɛ̃̀ kↄ̃n lá kɛ̀ bↄ̀ɛ lougbɛ gbɛraanↄ ble píngi. 13 Kɛ̀ Musa a gò dↄ̀ Igipitila, Dii bↄ̀ kↄ̃n ĩao ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, èe paa bùsu pìa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo zɛna sai. Kɛ guu dↄ̀, ↄfãntɛ̃bↄɛ ĩa pì sù kↄ̃n sutɛ̃nↄ. 14 Ben sutɛ̃ pìnↄ mↄ̀ wà dà Igipiti bùsula píngi. Aↄ̃ↄ pari dɛ à yã pↄ́nↄla, à taka é kɛ ziki dↄro. 15 Aↄ̃ dà tↄↄtɛla gu píngi, ben tↄↄtɛ sia kũ̀. Aↄ̃ sɛ̃̀ kↄ̃n lánↄ kↄ̃n líbɛɛ kɛ̀ bↄ̀ lougbɛ gbɛraanↄ blè píngi. Sɛ̃̀ kↄ̃n láo kú Igipiti bùsun dↄro.

16 Gwe gↄ̃ↄ Fili'auna Musa kↄ̃n Arunao sìsi à bè: Ma durun kɛ̀ Dii a Ludanɛ kↄ̃n apinↄ. 17 À sùu gɛ̃̀n doo kɛ̀kii kɛmɛ kↄ̃n ma durun-o à agbaa kpámɛ Dii a Ludanɛ à gagana kɛ̀kii kɛ̃ma. 18 Kɛ̀ à bↄ̀ Fili'auna kiia, à agbaa kpà Diinɛ. 19 Ben Dii bↄ̀ kↄ̃n ĩa gbãaao ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa, à mↄ̀ à sutɛ̃nↄ sɛ̀ɛ à kà Isia Tɛ̃aan. Baa sutɛ̃ mɛ̀n doo e gↄ̃ Igipiti dↄro. 20 Mↄde Dii Fili'auna kù kɛ̀ gbãa, ben à gì Isarailinↄ gbarɛzi.

Gusia dana Igipitila

21 Dii bè Musanɛ: Ǹ ↄ sɛ́ musu, gusiaa kɛ̀ weé fↄ̃ wà ↄ kɛa é da Igipitila. 22 Kɛ̀ Musa a ↄↄ dↄ̀ musu, ben gusia níginigi dà Igipiti gu píngia ai gurↄ aagↄ̃. 23 Wè kↄ̃ ero, gbɛ̃kee e gu a gbɛ̀nlo ai gurↄ aagↄ̃ↄ pìa. Mↄde gupuraa kú guu kɛ̀ Isarailinↄↄ kún píngi.

24 Ben Fili'auna Musa sìsi à bè: À gá dↄnzi kɛ Diinɛ kↄ̃n a nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n a nɛ́nↄ a píngi, mↄde à a sãanↄ kↄ̃n a blènↄ kↄ̃n a zùnↄ tó. 25 Musa bè: Ǹ tó wàgↄ̃ wa sa'opↄnↄ kↄ̃n sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄ kũna, lɛ wà e wà Dii wa Luda gbãgbão. 26 Séto wà gá kↄ̃n wa pↄ́kãdeenↄ, baa mɛ̀n doo é gↄ̃ro, zaakɛ aↄ̃ tɛ́n wé sa'opↄnↄ bↄn wà Dii wa Luda gbãgbão. Lɛ wà kpɛ́ wà ká gwe, wá dↄ̃ pↄ́ kɛ̀ wé sɛ́ wà saa ooa gĩaro. 27 Dii Fili'auna kùgbãa kũ̀, èe we à ń gbarɛro. 28 Fili'auna bè Musanɛ: Ǹ gu ma aɛ! Ǹton tó wa wɛ́ɛ kɛ siigↄ̃ dↄro. Zĩ kɛ̀ wa wɛ́ɛ sìkↄ̃lɛ, n gamɛ. 29 Ben Musa bè: Lán ń ò nà, nɛ́ wɛ́ɛ simalɛ dↄro.

11

Igipiti daudunↄ gagana yã

1 Àɛ sↄ̃ Dii gĩakɛ à bè Musanɛ: Mɛ́ ĩa da Fili'aunaa kↄ̃n Igipiti bùsuo gɛ̃̀n do dↄ, eé gbasa à a gbarɛ. Tó èe a gbarɛɛ, eé pɛ́awamɛ! 2 Ǹ o gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ baade gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n nↄgbɛ̃o kondogi pↄ́nↄ kↄ̃n vura pↄ́nↄ gbeka a Igipiti gbɛ̃daaaa. 3 Mɛ́ tó Isarailinↄ kɛ Igipitinↄo nna. Musa sↄ̃ ègↄ̃ bɛ̀ɛ vĩ Igipiti guu Fili'auna ìbanↄnɛ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ.

4 Ben Musa bè Fili'aunanɛ: Dii bè gwãavĩ lezãndo é ba Igipiti bùsula, 5 Igipiti daudunↄ é gaga ń píngi sɛna zaa Fili'auna kɛ̀ vɛ̃ɛna kpatan nɛ́a ai à gàa pɛ́ nↄgbɛ̃ zĩkɛri kɛ̀ aↄ̃è wísi lↄ́nↄ nɛ́a kↄ̃n pↄ́kãde nɛ́kya káakunↄ ń píngi. 6 Weé sósobi ↄ́ gbãaa dↄ Igipiti gu píngia, à taka e kɛ yãro, eé kɛ ziki dↄro. 7 Mↄde Isarailinↄ tɛ́ baa gbɛ̃ é gbon kɛ gbɛ̃ntee ke pↄ́kãdeearo, lɛ ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Dii Igipitinↄ dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n Isarailinↄ. 8 N ìba kɛ̀kiinↄ é mↄ́ ma kiia ń píngi aↄ̃é kúɛmɛ, aↄ̃é be mà gá kↄ̃n ma gbɛ̃nↄo ń píngi. Beee gbɛra sa mɛ́ gá. Ben Musa bↄ̀ Fili'auna kiia kↄ̃n pↄfɛ̃ bítao.

9 Dii bè Musanɛ yã: Fili'auna é n yã maro, lɛ ma dabuyãkɛnanↄ e à pari kũ Igipiti. 10 Musa kↄ̃n Arunao dabuyã pìnↄ kɛ̀ Fili'auna aɛ píngi, ben Dii à kùgbãa kũ̀. À gì Isarailinↄ gbarɛzi aↄ̃ bↄ a bùsun.

12

Banla zĩbaa

1 Dii yã ò Musanɛ kↄ̃n Arunao Igipiti à bè: 2 Mↄↄ kɛ̀kii égↄ̃ dɛare mↄ káaku ũ wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o. 3 À o Isarailinↄnɛ ń píngi, mↄↄ kɛ̀ki gurↄ kuridee zĩ aↄ̃é sãa bↄbↄ mɛ̀n doodo ualɛ kↄ̃n ualɛo píngi. 4 Tó ua gbɛ̃nↄ parii e ká aↄ̃ sã mɛ̀n doo só sↄ̃ro, aↄ̃ kpaatɛ kↄ̃n ua kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kↄ̃ saɛo à gbɛ̃nↄ lɛ́n, lɛ a kpaaa tón gↄ̃ro yãnzi. 5 À sãkaro ke blèkofĩi nɛ́ bↄ̀rↄ kɛ̀ see vĩroo bↄ. 6 Isarailinↄ píngi, baade a pↄ́ gwa ai mↄↄ kɛ̀ki gurↄ gɛ̃ro dosaidee zĩ. Uusiɛn weé dɛ, 7 weé à aru ma kpɛ́ kɛ̀ weé à nↄ̀bↄ són kpɛɛlɛ gũ̀nↄa ↄplazi kↄ̃n ↄzɛzio kↄ̃n musuo. 8 Gwãavĩ dↄ̃nkↄ̃ pìa weé nↄ̀bↄ pì kpá tɛ́a, weé só kↄ̃n burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃saio kↄ̃n lá kyã̀kyão. 9 Àton só búsu ke fùfukɛnaro. À kpá tɛ́a kↄ̃n a mìo kↄ̃n a gbánↄ kↄ̃n a pↄ́guunↄ. 10 Àton tó guu dↄ à kpaaaaro. Tó à kpaaa gↄ̃̀, à kpáta à tɛ́ kũ. 11 Tó ée soo, à asaa dↄawa à kyatee kpá, a gò gↄ̃ nana a ↄzĩ. À só kpakpaa, zaakɛ Dii Banla sa'opↄmɛ.

12 Gwãavĩ pìa mɛ́ ba Igipitila mà daudunↄ dɛdɛ bùsu pì gu píngia kↄ̃n pↄ́kãde nɛ́kya káakunↄ ń píngi, mɛ́ wí da Igipiti tãanↄa. Mámbe Dii ũ. 13 Aru pì égↄ̃ dɛ sèeda ũ kpɛ́ kɛ̀ á kú à guunↄa. Tó mɛ́ɛ ↄ tↄ̃ↄ Igipitinↄa, tó ma aru pì è, mɛ́ gɛ̃ala, gagana pì é a lero. 14 À gurↄↄ pì diɛ ma zĩbaa gurↄↄ ũ dↄngu yãnzi, àgↄ̃ zĩbaa pì kɛɛ kɛ̀atokↄ̃nɛpↄ ũ ai a boriia.

Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa

15 Gurↄ swɛɛplaaa guu à burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai só. À gurↄ káakudee zĩ à burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃ kɛ̀ kú a kpɛ́ guunↄ kwɛ́ɛ, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́sɛsɛna sò gurↄ swɛɛplaaa pì guu, weé a bↄ Isarailinↄ tɛ́ wà à dɛmɛ. 16 À gurↄ káakudee zĩ kↄ̃n à gurↄ swɛɛplaadeeo à kↄ̃ kakↄ̃a à dↄnzi kɛmɛ. Àton zĩi ke kɛ gurↄↄ mↄ̀nↄaro, sé pↄ́blekɛna baade pínginɛ baasiro, à lɛ́n gwe. 17 À Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa kɛ, zaakɛ zĩ beeean ma a bↄɛ Igipiti lán zĩ̀kpɛɛnↄ bà. A boriinↄ gↄ̃ zĩbaa pì kɛɛ kɛ̀atokↄ̃nɛpↄ ũ. 18 Mↄ káaku gurↄ gɛ̃ro dosaidee zĩ uusiɛ, àgↄ̃ burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai soo ai à gurↄ baro awɛɛdodee zĩ uusiɛ. 19 Gurↄ swɛɛplaaa guu burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃ tón gↄ̃ kú a bɛro, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́sɛsɛna sò, gbɛ̃ zĩ̀tↄn yoo, bɛdeen yoo, weé à bↄ Isarailinↄ tɛ́ wà à dɛmɛ. 20 Àton pↄ́sɛsɛna só gurↄ pìaro. Guu kɛ̀ á kún píngi, àgae burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai só.

Banla zĩbaa káaku

21 Musa Isaraili gbɛ̃nsinↄ sìsi ń píngi à bèńnɛ: À gá à a ua sã kũ à dɛ Banla zĩbaakɛpↄ ũ. 22 À sɛ̃̀sↄ̃vlãa sɛ́ à zↄ̃ aru kɛ̀ kú taa guua à máma a kpɛɛlɛ gũ̀a, ↄplazi kↄ̃n ↄzɛzio kↄ̃n à musuo. A gbɛ̃ke tón bↄ bàaziro ai guu dↄ. 23 Tó Dii e baa bùsula èe Igipitinↄ dɛdɛɛ, tó à aru è kpɛɛlɛ gũ̀nↄa, eé gɛ̃àlamɛ. Eé tó gbɛ̃dɛdɛri gɛ̃azi à a dɛdɛro. 24 Apinↄ kↄ̃n a boriinↄ àgↄ̃ yã pì kũna kɛatokↄ̃nɛpↄ ũ ai a boriia. 25 Tó a gɛ̃ bùsu kɛ̀ Dii é a gbaan lán à à lɛ́ gbɛ̃̀are nà, àgↄ̃ dↄnziyã pì kũna. 26 Tó a nɛ́nↄ dↄnziyã pì mì gbèkaawa, 27 à ońnɛ kɛ̀ Banla saa kɛ̀ wè o Diiamɛ, zaakɛ kɛ̀ à Igipitinↄ dɛ̀dɛ, à gɛ̃̀ wa Isarailinↄ kpɛ́la, èe wa dɛdɛro. Ben gbɛ̃nↄ kùɛ aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ Diinɛ. 28 Kɛ̀ aↄ̃ tà, aↄ̃ↄ kɛ̀ lán Dii ò Musa kↄ̃n Arunaonɛ nà.

Igipiti daudunↄ gagana

29 Gwãavĩ lezãndo Dii Igipiti daudunↄ dɛ̀dɛ ń píngi, naana zaa Fili'auna kɛ̀ vɛ̃ɛna kpatan nɛ́a ai à gàa pɛ́ pisinanↄ nɛ́nↄa kↄ̃n pↄ́kãde nɛ́kya káakunↄ ń píngi. 30 Fili'auna fɛ̀ɛ gwãavĩ kↄ̃n a ìbanↄ kↄ̃n Igipitinↄ ń píngi, ben sósobi ↄ́ dà Igipitila, zaakɛ ua kee kuu gɛ̀ sairo. 31 Gwãavĩn Fili'auna Musa kↄ̃n Arunao sìsi à bèńnɛ: À fɛɛ kↄ̃n Isarailinↄ à bↄɛ ma gbɛ̃nↄ tɛ́. À gá dↄnzi kɛ Diinɛ lán á ò nà. 32 À a blènↄ kↄ̃n a sãanↄ kↄ̃n a zùnↄ sɛ́ɛ lán á ò nà. À gá à sa maaa omɛ se.

33 Igipitinↄ nàkↄ̃rɛ gbɛ̃ pìnↄa aↄ̃ bↄɛńnɛ ń bùsun kpakpaa, zaakɛ aↄ̃ bè: Wé gaga wa píngimɛ. 34 Isarailinↄ ń flawadɛnanↄ kà taanↄ guu a sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃ sai, aↄ̃ ń utanↄ fĩ̀fĩa aↄ̃ↄ dàda ń gã̀n. 35 Aↄ̃ↄ kɛ̀ lán Musa òńnɛ nà, aↄ̃ kondogi pↄ́nↄ kↄ̃n vura pↄ́nↄ kↄ̃n pↄ́kãsãanↄ gbèka Igipitinↄa. 36 Dii tò aↄ̃ↄ kɛ̀ kↄ̃o nna, ben aↄ̃ↄ kpàḿma. Lɛmɛ aↄ̃ Igipitinↄ pↄ́nↄ sìḿma lɛ.

Isarailinↄ dana zɛ́n

37 Isarailinↄↄ dà zɛ́n kɛ̀sɛ, aↄ̃ bↄ̀ɛ kↄ̃n Ramɛsɛo aↄ̃ tà Suko. Gↄ̃gbɛ̃nↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ wàa aagↄ̃mɛ, nɛ́nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ baasi. 38 Bori zĩ̀tↄnↄ tàńyo pari dↄ. Blènↄ kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n zùnↄ parii kɛ̀ bíta. 39 Aↄ̃ burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai kɛ̀ kↄ̃n flawadɛna kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀o Igipitio. Aↄ̃ↄ kɛ̀ sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃ sai, zaakɛ wà pɛ̀ḿma Igipiti kãndomɛ. Aↄ̃ↄe e wà pↄ́blee kɛ̀ wà sɛ̀ kũsãɛ ũro.

40 Isarailinↄ kuuna Igipiti kɛ̀ wɛ̃̀ wàa plaa kↄ̃n baaakurio. 41 Wɛ̃̀ wàa plaa kↄ̃n baaakurio pì papana gbɛra, zĩbaa pì zĩn Dii zĩ̀kpɛɛ pìnↄ bↄ̀ɛ Igipiti ń píngi. 42 Gwãavĩ pì nɛ́ Dii pↄ́mɛ. Isarailinↄ égↄ̃ a itɛ̃ kɛɛ ai ń boriia, zaakɛ gwãavĩ pìn Dii Isarailinↄ bↄna Igipiti itɛ̃ kɛ̀.

Banla zĩbaa

43 Dii bè Musanɛ kↄ̃n Arunao: Banla yã kɛ̀ má dìɛn yɛ̀. Bori zĩ̀tↄ ke toga à à nↄ̀bↄ sóro, 44 mↄde zↄ̀ kɛ̀ á lù, tó à bã̀ngu kɛ̀, eé só. 45 Nibↄ ke asaiazĩkɛri toga à sóro. 46 À só kpɛ́n, àton bↄ kↄ̃n à nↄ̀bↄ pìo bàaziro. Àton sãa pì wá ke ɛ́ro. 47 Isarailinↄ píngi gae zĩbaa pì kɛ. 48 Tó gbɛ̃ zĩ̀tↄ kú a tɛ́, tó à yezi à Banla zĩbaa kɛ Diinɛ, à a bɛ gↄ̃gbɛ̃nↄ bã̀ngu kɛ ń píngi à gↄ̃ bɛdee ũ, eé gbasa à kɛ. Gɛfↄↄdee toga à sóro. 49 Bɛde kↄ̃n gbɛ̃ zĩ̀tↄ kɛ̀ kúao, doka dↄ̃nkↄ̃ pìmɛ. 50 Ben Isarailinↄↄ kɛ̀ lán Dii ò Musa kↄ̃n Arunaonɛ nà ń píngi. 51 Zĩ beeean Dii Isarailinↄ bↄ̀ɛ Igipiti gãli kↄ̃n gãlio.

13

Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa kↄ̃n daudunↄ kpana Ludaao

1 Dii yã ò Musanɛ à bè: 2 Àgae Isaraili daudunↄ kↄ̃n pↄ́kãde nɛ́kya káakunↄ kpáma, zaakɛ ma pↄ́nↄmɛ ń píngi.

3 Musa bè gbɛ̃nↄnɛ: A bↄna Igipiti zↄ̀blenan gurↄↄ kɛ̀ki yã gↄ̃ dↄagu, zaakɛ Dii bé à a bↄɛ Igipiti kↄ̃n a ↄ gbãaao. Àton pↄ́sɛsɛna só gurↄↄ pìaro. 4 Ée bↄɛɛ Igipiti gbã̀amɛ mↄ káaku kɛ̀ wè sísi Abibu guu. 5 Dii lɛ́ gbɛ̃̀ a dezinↄnɛ à bè é bùsu kɛ̀ zwi kↄ̃n zↄ́'io din, kɛ̀ Kanaanↄ kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Amↄrinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄↄ kún kpáawa. Tó à tò a ka, à zĩbaa pì kɛ mↄↄ kɛ̀kiin. 6 Àgae burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai só ai gurↄ swɛɛplaa. À gurↄ swɛɛplaadee pì zĩ égↄ̃ dɛare Dii zĩbaa gurↄↄ ũ. 7 Àgae burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai só ai gurↄ swɛɛplaaa pì papa. Pↄ́sɛsɛna ke burɛdi ɛ̃zɛ̃ ke tóngↄ̃ kú ua ke guu a bùsunlo. 8 Zĩ pìa àgae o a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ ée kɛɛ lɛ yã kɛ̀ Dii kɛ̀are kɛ̀ à a bↄɛ Igipiti yãnzimɛ. 9 Zĩbaa pì égↄ̃ dɛare sèeda ũ lán pↄ́ dana ↄↄa bà, ke lán dↄngu pↄ́ yina mì'aɛa bà, lɛ Dii doka gↄ̃ kú a lɛ́n, zaakɛ àmbe à a bↄɛ Igipiti kↄ̃n a ↄ gbãaao. 10 Àgae dokayã pì kɛ a gurↄↄa wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o.

11 Tó Dii tò a ka Kanaa bùsun, ben à kpàawa lán à à lɛ́ gbɛ̃̀are nà kↄ̃n a dezinↄ, 12 àgae a daudunↄ kpáa ń píngi. A pↄ́kãde nɛ́kya káakunↄ ègↄ̃ dɛ à pↄ́ ũ ń píngi. 13 Àgae a zaaki nɛ́kya káaku tↄↄba bo kↄ̃n sãnɛo. Tó ée boro, à à waa fĩ. Àgae a daudunↄ tↄↄba bo ń píngi. 14 Tó a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ a la à mìzi zia wà bè, bↄ́ yãn gwee, à beńnɛ kɛ̀ Dii a bↄɛ zↄ̀bleen Igipiti yã kↄ̃n a ↄ gbãaao yãnzimɛ. 15 Kɛ̀ Fili'auna kùgbãaa kɛ̀ à gì wa gbarɛzi, ben Dii Igipiti daudunↄ dɛ̀dɛ ń píngi kↄ̃n pↄ́kãde nɛ́kya káakunↄ ń píngi. Beee yãnzin weè saa oa kↄ̃n pↄ́kãde nɛ́kya káakunↄzi píngi, weè wa daudunↄ tↄↄba bo. 16 Kɛ̀kii égↄ̃ dɛ sèeda ũ lán pↄ́ dana wa ↄↄa bà ke pↄ́ yina wa mì'aɛa bà, zaakɛ Dii bé à wa bↄɛ Igipiti kↄ̃n a ↄ gbãaao.

Isarailinↄ bↄna Igipiti

17 Kɛ̀ Fili'auna Isarailinↄ gbàrɛ, Luda e bↄńyo Filisitininↄ bùsu zɛ́ kparo, baa kↄ̃n à kĩkɛɛo, zaakɛ à bè: Tó wà fɛ̀ɛńzi kↄ̃n zĩ̀o, aↄ̃é ń nↄ̀sɛ liɛ wà liara Igipiti. 18 Luda pã̀ zɛ́ pìnɛ, ben à gbáa zɛ́ sɛ̀ńyo Isia Tɛ̃aa kpa. Isarailinↄ bↄ̀ɛ Igipiti aↄ̃ ń gↄ̃kɛbↄnↄ kũna.

19 Musa Yusufu wánↄ sɛ̀ èe taao, zaakɛ Yusufu tò Isarailinↄ lɛ́ gbɛ̃̀are yã à bè, tó Luda mↄ̀ ń bↄ, aↄ̃é a wánↄ sɛ́ɛ wà bↄo gwe.

20 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Suko, aↄ̃ gàa wà bùra kàɛ gbáa lɛ́a zaa Etamu. 21 Dii ègↄ̃ dↄↄńnɛ aɛ tɛ́luguu guu fãantɛ̃ lɛ àgↄ̃ zɛ́ ↄdↄↄańnɛ. Gwãavĩ sↄ̃ ègↄ̃ dↄↄńnɛ aɛ tɛ́nɛnɛ guu, lɛ àgↄ̃ guu puuńnɛ aↄ̃gↄ̃ táa oo fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo. 22 Tɛ́luguu pì è gu ń aɛ fãantɛ̃ro, tɛ́nɛnɛ pì è gu ń aɛ gwãavĩro.

14

Igipitinↄ pɛɛna Isarailinↄzi

1 Dii bè Musanɛ: 2 Ǹ o Isarailinↄnɛ aↄ̃ ɛara wà gá bùra káɛ Pi'airo saɛ Migidolu kↄ̃n ísiaao dagura, aɛdↄkↄ̃ana kↄ̃n Baali Zɛfↄ̃o. À bùra káɛ ísiaa saɛ gwe. 3 Fili'auna égↄ̃ daa a sãsã, gbáa a kũmɛ. 4 Mɛ́ a kùgbãa kũ, eé pɛɛazi, mɛ́ tↄ́ bↄ Fili'auna kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ yã sàabu, Igipitinↄ égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ mámbe Dii ũ. Ben Isarailinↄↄ kɛ̀ lɛ.

5 Kɛ̀ wà ò Igipiti kí Fili'aunanɛ gbɛ̃ pìnↄ bàa lɛ̀, ben àpi kↄ̃n a ìbanↄ nↄ̀sɛ lìɛ Isarailinↄ yã musu wà bè: Bↄ́n wá kɛ̀, ben wá tò aↄ̃ bↄ̀ zↄ̀blenaween? 6 Ben Fili'auna góro dↄ̀ a sↄ̃nɛ à a zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a. 7 À sↄ̃goro maaanↄ sɛ̀ mɛ̀n wàa aagↄ̃ kↄ̃n Igipiti sↄ̃goronↄ píngi kↄ̃n zĩ̀kari gbɛ̃nsinↄo ká ń guu. 8 Dii Igipiti kí Fili'auna kùgbãa kũ̀, ben à pɛ̀ɛ Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄe bↄɛɛ kↄ̃n kùgbãaaonↄzi. 9 Ben Igipitinↄ pɛ̀ɛńzi kↄ̃n Fili'auna sↄ̃nↄ kↄ̃n à sↄ̃goronↄ kↄ̃n à sↄ̃deenↄ kↄ̃n à zĩ̀kpɛɛnↄ ń píngi, ben aↄ̃ↄe mↄↄ ń le ń bùran ísiaa saɛ kĩi kↄ̃n Pi'airoo aɛdↄkↄ̃ana kↄ̃n Baali Zɛfↄ̃o.

10 Kɛ̀ Fili'auna kà kĩi, Isarailinↄ wɛ́ɛ sɛ̀, ben aↄ̃ Igipitinↄ è tɛ́ ń kpɛɛ. Vĩa ń kũ maamaa, ben aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi. 11 Aↄ̃ bè Musanɛ: Miranↄↄ kú Igipitinloo? Bↄ́yãnzi n mↄwao gbáan kɛ̀ wà gagazi? À kɛ̀ dia n bↄwao Igipiti? 12 Asa wá ònnɛ Igipiti wà bè ǹ wa tó tɛɛɛ wà zↄ̀ ble Igipitinↄnɛ! Zↄ̀blenańnɛ maawe dɛ gagana gbáa kɛ̀nla. 13 Musa bèńnɛ: Àton tó vĩa a kũro. À zɛ tɛɛɛ é e lán Dii é a mì sí nà gbã̀a, zaakɛ Igipiti kɛ̀ ée ń ee gbã̀a kɛ̀nↄ, é ń e ziki dↄro. 14 Dii bé eé zĩ̀ káare. Àgↄ̃ yĩtɛna kítikiti dé!

Isarailinↄ bikũna Isia Tɛ̃aala

15 Dii Musa là à bè: Bↄ́ wiiin nɛ́ɛ pɛɛmazii? Ǹ o gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ fɛɛ wà bↄ kↄ̃n táo. 16 Ǹ n gò dↄ ísiaala à zↄ̃kↄ̃rɛ, lɛ Isarailinↄ e wà gɛ̃tɛ à dagura gukoria. 17 Mapi, mɛ́ Igipitinↄ kùgbãa kũ, aↄ̃é gɛ̃n ń gbɛra, mɛ́ tↄ́ bↄ Fili'auna kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ kↄ̃n a sↄ̃goronↄ kↄ̃n a sↄ̃deenↄ yã sàabu. 18 Tó ma tↄ́ bↄ̀ Fili'auna kↄ̃n a sↄ̃goronↄ kↄ̃n a sↄ̃deenↄ yã sàabu, Igipitinↄ égↄ̃ dↄ̃ sa kɛ̀ mámbe Dii ũ. 19 Luda Malaika kɛ̀ dↄ Isarailinↄnɛ aɛ lìara à gàa ń kpɛɛ kpa, ben tɛ́luguu kɛ̀ kú ń aɛ lìara à gàa ń kpɛɛ dↄ 20 aↄ̃pinↄ kↄ̃n Igipitinↄ dagura. Tɛ́luguu pì guu pù Isarailinↄnɛ à gusiaa kpà Igipitinↄnɛ, ben aↄ̃ gbɛ̃kee e e à sↄ̃̀ a daazi gwãavĩ beeearo.

21 Kɛ̀ Musa a ↄↄ dↄ̀ ísiaala, ben Dii bↄ̀ kↄ̃n ĩa gbãaao ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. À kàka ai guu gàa dↄ̀o à ísiaa lɛ̀ à kpàatɛkↄ̃rɛ, ben gukori bↄ̀. Kɛ̀ í zↄ̃̀kↄ̃rɛ, 22 ben Isarailinↄ táa ò gukoria aↄ̃ bikũ̀. Í bĩi bò aↄ̃ ↄplaazi kↄ̃n ↄzɛzio. 23 Ben Igipitinↄ pɛ̀ɛńzi. Fili'auna sↄ̃nↄ kↄ̃n a sↄ̃goronↄ kↄ̃n a sↄ̃deenↄ píngi tɛ́ ń kpɛɛ ísiaa guu. 24 Gudↄnao Dii Igipiti zĩ̀kpɛɛnↄ gwà zaa tɛ́nɛnɛ guu, ben à tò aↄ̃ lìkↄ̃a. 25 À tò aↄ̃ sↄ̃goronↄ vlɛ̃̀ɛ, à tò aↄ̃ táa'ona kɛ̀ zĩ'ũ, ben aↄ̃ bè: Wà bàa lɛ́ Isarailinↄnɛ, zaakɛ Dii e zĩ̀ kaawaońnɛmɛ.

26 Dii bè Musanɛ: Ǹ n ↄↄ dↄ ísiaala, í é da Igipitinↄla kↄ̃n ń sↄ̃goronↄ kↄ̃n ń sↄ̃deenↄ. 27 Ben Musa a ↄↄ dↄ̀ ísiaala, ben í e suu a gbɛ̀n gudↄnao. Lán í e suu nà, ben Igipitinↄ bàa sì aↄ̃ↄ yezi wà bↄɛ. Gwen Dii tò ísiaa dàńlan. 28 Í sù a dà sↄ̃goronↄla kↄ̃n sↄ̃deenↄ kↄ̃n Fili'auna zĩ̀kpɛɛ kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ ísiaa guu Isarailinↄ gbɛraanↄ ń píngi. Aↄ̃ kee e bↄro, baa mɛ̀n do. 29 Isarailinↄ sↄ̃ táa ò í dagura gukoriamɛ. Í bĩi bò aↄ̃ ↄplaazi kↄ̃n ↄzɛzio. 30 Zĩ beeean Dii Isarailinↄ sì Igipitinↄa, ben Isarailinↄ Igipiti pìnↄ gɛ̀nↄ è ísiaa baa. 31 Kɛ̀ Isarailinↄ Dii gbãa bíta kɛ̀ à mↄ̀ Igipitinↄnɛ è, aↄ̃ vĩa kɛ̀nɛ, ben aↄ̃ à náanɛ kɛ̀ kↄ̃n à zↄ̀bleri Musao.

15

Isarailinↄ lɛ̀

1 Ben Musa kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi lɛ̀ kɛ̀ sì Diinɛ wà bè:

Mɛ́ lɛ̀ sí Diinɛ, zaakɛ à tↄ́ bↄna,

à sↄ̃deenↄ kↄ̃n ń sↄ̃nↄ kà ísiaan.

2 Dii bé ma gbãaa ũ, mɛ́ lɛ́ maa,

àpi bé à ma mì sì.

Àmbe ma Luda ũ, mɛ́ à tↄ́ kpá.

Àmbe ma de Luda ũ, mɛ́ à tↄ́ sɛ́ lezĩ.

3 Dii nɛ́ zĩ̀karimɛ, à tↄ́n Dii.

4 À Fili'auna sↄ̃goronↄ kↄ̃n à zĩ̀kpɛɛnↄ kà ísiaan,

à zĩ̀kari gbɛ̃nsinↄ vlɛ̃̀ɛ Isia Tɛ̃aan.

5 Í lↄ̀dee pì dàńla,

aↄ̃ kpàɛ gĩzĩ lán gbɛ̀ bà.

6 Dii, n ↄplaan gbãaa kún kↄ̃n bítakɛɛo,

Dii, n n ibɛɛnↄ dúgu zↄ̃̀ kↄ̃n n ↄplaao.

7 N n zangurinↄ nɛ̀ n gakui bíta guu,

n pↄ fɛ̃̀ n ń náɛ lán sɛ̃̀ bà.

8 N pↄ́ bↄ̀ n yĩzĩ, ben í zↄ̃̀kↄ̃rɛ,

à gↄ̃̀ zɛna lán bĩi bà,

ísiaa ì ai a guragura.

9 Wa ibɛɛ pìnↄ bè,

aↄ̃é pɛ́ɛwazi aↄ̃ wa lemɛ,

aↄ̃é wa pↄ́nↄ sɛ́ɛ lán aↄ̃ↄ yezi nà,

aↄ̃é ń fɛ̃ɛdaanↄ woto aↄ̃ wa dɛdɛo.

10 N n lɛ́'ĩa vù, ben ísiaa dàńla,

aↄ̃ kpàɛ lán beoma bà í bíta pìn.

11 Dii, tãanↄ tɛ́ à kparee bé à dɛ lán n bà?

Dén weé lɛ́kↄ̃zinyo?

Yãbↄnsaɛkɛri, n bítakɛɛ adona,

n gakui naasi vĩ.

12 N n ↄplaa pòro, ben tↄↄtɛ ń mↄmↄ.

13 Wamↄwa kɛ̀ n wa bo zↄ̀bleennↄ

nɛ́ dↄwe aɛ n gbɛ̃kɛɛ guu,

nɛ́ gáwao n bùsun kↄ̃n n gbãaao.

14 Tó boriinↄ mà, aↄ̃é lugaluga,

Filisitini bùsudeenↄ kù égↄ̃ vĩi.

15 Ɛdↄmunↄ kínanↄ é bídi kɛ,

swɛ̃̀ é kɛ̃ Mↄabu dↄn'aɛdeenↄn,

Kanaa bùsudeenↄ mɛ̀ é yↄ́ ń píngi.

16 Vĩa bíta é ń kũ, swɛ̃̀ é kɛ̃ńgu,

aↄ̃é gↄ̃ kítikiti lán gbɛ̀ bà

n gbãa bíta yãnzi Dii,

ai wamↄwa kɛ̀ n wa sɛ n pↄ́ ũunↄ gɛ̃tɛ.

17 Dii, nɛ́ gáwao kpiii kɛ̀ ń sɛ̀ n pↄ́ ũu kiia,

nɛ́ wa kãsãa pɛ́ɛ guu kɛ̀ ń dìɛ n vɛ̃ɛkii ũun,

n kúkii kɛ̀ ń kɛ̀kɛ n zĩndanɛ pì.

18 Dii égↄ̃ kí blee gurↄ píngimɛ.

19 Kɛ̀ Fili'auna sↄ̃nↄ kↄ̃n à sↄ̃goronↄ kↄ̃n à sↄ̃deenↄ gɛ̃̀ ísiaa guu, ben Dii sù kↄ̃n ío à dàńla, mↄde Isarailinↄ táa ò gukoria ísiaa pì guu. 20 Ben annabi Miriamu, Aruna dãre, a sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃ sɛ̀, ben nↄgbɛ̃nↄ bↄ̀ wà tɛ́zi ń píngi, aↄ̃ↄe sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃ paa aↄ̃ↄe ↄ̃ wãa. 21 Miriamu lɛ̀ sìńnɛ à bè:

À lɛ̀ sí Diinɛ, zaakɛ à tↄ́ bↄna,

à sↄ̃deenↄ kↄ̃n ń sↄ̃nↄ kà ísiaan.

Í kyã̀kyã

22 Musa dà zɛ́n kↄ̃n Isarailinↄ, aↄ̃ kɛ̃̀ Isia Tɛ̃aaa aↄ̃ gɛ̃̀ Suru gbáan. Aↄ̃ táa ò gurↄ aagↄ̃ gbáa pìn aↄ̃ↄe í ero. 23 Kɛ̀ aↄ̃ kà guu kɛ̀ wè sísi Mara, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà à í mìro kɛ̀ à kɛ̀ kyã̀kyã yãnzi. Beee yãnzi wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Mara. 24 Ben gbɛ̃nↄ zↄka kà Musazi wà bè: Bↄ́n wé mii? 25 Musa wii pɛ̀ Diizi, ben Dii lí ↄ̀dↄanɛ. Kɛ̀ Musa lí pì zù ín, ben í pì kɛ̀ nna. Gwen Dii yã dìɛńnɛ kↄ̃n dokao à ń lɛ́ à ń gwá 26 à bè: Tó a làakari dↄ̀ mamↄma Dii a Luda yãa ée yã kɛ̀ má yezi kɛɛ, tó a yã kɛ̀ má dìɛnↄ mà, ben á ma dokanↄ kũna píngi, mɛ́ gyãa kɛ̀ má kà Igipitinↄn ke káaguro, zaakɛ mámbe Dii kɛ̀ è a gba aafia ũ. 27 Beee gbɛra aↄ̃ kà Ɛlimu, guu kɛ̀ íbↄki mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄↄ kún kↄ̃n damina lí mɛ̀n baaagↄ̃ akurinↄo. Ben aↄ̃ bùra kàɛ í pì saɛ gwe.

16

Mana kↄ̃n bùrunↄ

1 Isarailinↄ fɛ̀ɛ Ɛlimu ń píngi, ben aↄ̃ kà Sini gbáa kɛ̀ kú Ɛlimu kↄ̃n Sinaio dagura aↄ̃ bↄna Igipiti mↄ plaadee guu gurↄ gɛ̃rodee zĩ. 2 Ben aↄ̃ zↄka kà Musa kↄ̃n Arunaozi gbáan gwe ń píngi 3 aↄ̃ bèńnɛ: Bↄ́yãnzi Dii e wa dɛdɛ Igipitirozi? Gwe weè vɛ̃ɛ wà pↄ́ ble kↄ̃n nↄ̀bↄo ai wà kã, ben a mↄwao gbáan kɛ̀ à wa dɛdɛ kↄ̃n nↄaao.

4 Dii bè Musanɛ: Bↄna musu mɛ́ pↄ́blee fãkɛare. Gbɛ̃nↄ é bↄɛ wà gurↄ doo pↄ́ sɛ́ɛ lán gu e dↄↄ nà ń blena lɛ́n, lɛ mà ń yↄ̃ mà gwa tó aↄ̃ↄ ma doka kũna. 5 Gurↄ swɛɛdodee zĩ gurↄ plaaa pↄ́n aↄ̃é sɛ́ɛ aↄ̃ à pↄ́blee kɛ. 6 Ben Musa kↄ̃n Arunao bèńnɛ ń píngi: Uusiɛa é dↄ̃ kɛ̀ Dii bé à a bↄɛ Igipiti, 7 zia kↄngↄ é Dii gakui e. À zↄka kɛ̀ á kàazii mà. Bↄ́n wa ũ kɛ̀ é gbasa a zↄka kàwazii? 8 Musa ɛ̀ara à bè: Dii é a gba nↄ̀bↄ à só uusiɛa, zia kↄngↄ eé pↄ́blee kpáawa a blena lɛ́n, kɛ̀ à zↄka kɛ̀ á kàazii mà yãnzi. Pↄ́ken wa ũro. Èe kɛ wámbe a zↄka kàwaziro, Diimɛ.

9 Ben Musa bè Arunanɛ: Ǹ o Isarailinↄnɛ ń píngi aↄ̃ sↄ̃ Diizi, zaakɛ à ń zↄkakana mà. 10 Kɛ̀ Aruna e yã oońnɛ, aↄ̃ aɛ dↄ̀ gbáa kpa, ben aↄ̃ↄ è Dii gakui bↄ̀ à mↄ̀ńzi tɛ́luguu guu. 11 Ben Dii yã ò Musanɛ à bè: 12 Ma Isarailinↄ zↄkakana mà. Ǹ ońnɛ uusiɛa aↄ̃é nↄ̀bↄ só, zia kↄngↄ aↄ̃é pↄ́ ble wà kã, aↄ̃é dↄ̃ kɛ̀ mámbe Dii ń Luda ũ.

13 Uusiɛ bùrunↄ mↄ̀ wà dà ń bùrala. Kɛ̀ guu dↄ̀ kpíi kpà à lìgańzi. 14 Kɛ̀ kpíi kɛ̃̀, ben pↄ́ gↄ̃̀ kaɛna tↄↄtɛa púu ketekete lán pↄ́ kokũ bà. 15 Kɛ̀ Isarailinↄↄ è, aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Bↄ́n gwee? Zaakɛ aↄ̃ↄe dↄ̃ tó bↄ́nlo. Musa bèńnɛ: Pↄ́ kɛ̀ Dii kpàawa à bleen gwe. 16 Yã kɛ̀ Dii dìɛareen yɛ̀: A baade sɛ́ɛ a blena lɛ́n. À sɛ́ɛ a baade mìa zaka lɛ́ doodo a uadeenↄ pari lɛ́n. 17 Isarailinↄↄ kɛ̀ lɛ. Aↄ̃ↄ sɛ̀ɛ, gbɛ̃kenↄ pↄ́ bíta, gbɛ̃kenↄ pↄ́ nɛ́ngo. 18 Kɛ̀ wà zaka dàn, gbɛ̃ kɛ̀ sɛ̀ɛ bíta pↄ́ e diziro, gbɛ̃ kɛ̀ sɛ̀ɛ féte pↄ́ e kɛ̃sãaro. 19 Musa bèńnɛ: Gbɛ̃ke tón à kpaa tó ai guu dↄaro. 20 Gbɛ̃kenↄ e Musa yã maro, aↄ̃ à kpaaa tò ai guu dↄ̀, ben à kↄ̀kↄ kà à vã̀, ben Musa pↄ fɛ̃̀ gbɛ̃ pìnↄzi.

21 Lán guu e dↄↄ nà baade è sɛ́ɛ a blena lɛ́n. Tó ↄfãntɛ̃ gbã̀, à kɛ̀ gↄ̃̀ tↄↄtɛa è yↄ́mɛ. 22 Gurↄ swɛɛdodee zĩ aↄ̃ pↄ́blee sɛ̀ɛ lɛo plaa, baade mìa zaka lɛ́ plaplaa. Ben aↄ̃ gbɛ̃nsinↄ gàa wà ò Musanɛ ń píngi. 23 À bèńnɛ: Lɛn Dii dìɛ lɛ. Zia nɛ́ kámmabogurↄↄ zĩmɛ, Dii gurↄↄmɛ. À pↄ́ kɛ̀ á yezi à kpá tɛ́a kpá tɛ́a. À pↄ́ kɛ̀ á yezi à disa disa, à à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀ diɛ ai guu dↄ̀. 24 Aↄ̃ↄ dìɛ ai guu dↄ̀ lán Musa ò nà. Beekii e vãro èe kↄ̀kↄ káro. 25 Ben Musa bèńnɛ: À ble gbã̀a, zaakɛ kámmabogurↄↄ zĩmɛ, é e gukea gbã̀aro. 26 Àgae sɛ́ɛ ai gurↄ swɛɛdo. À gurↄ swɛɛplaadee nɛ́ kámmabogurↄↄ zĩmɛ, eégↄ̃ kuu zĩ pìaro.

27 Gurↄ swɛɛplaadee zĩ gbɛ̃kenↄ bↄ̀ wà gàa sɛ́ɛ, ben aↄ̃ↄe ero. 28 Ben Dii bè Musanɛ: Égↄ̃ kú kↄ̃n doka kɛ̀ má dìɛ masaio ai bↄrɛmɛ? 29 Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ mamↄma Dii mámbe ma kámmabogurↄↄ dìɛare. Beee yãnzi gurↄ swɛɛdodee zĩ mɛɛ̀ gurↄ plaaa pↄ́blee kpáawa. Baade gↄ̃ kú a gbɛ̀n, gbɛ̃ke tón gu a gbɛ̀n gurↄ swɛɛplaadee pì zĩro. 30 Ben aↄ̃ kámma bò gurↄ swɛɛplaadee zĩ. 31 Isarailinↄ tↄ́ kpà pↄ́blee pìnɛ mana. À dɛ lán pↄ́wɛɛ pura keteketenↄ bàmɛ. À í nna lán kàra zↄ́dee bà.

32 Musa bè: Yã kɛ̀ Dii dìɛn yɛ̀: Wà mana zaka lɛ́ doo diɛ wa boriinↄnɛ, lɛ aↄ̃ pↄ́blee kɛ̀ à kpàwa wá blè gbáan wa bↄna Igipiti gbɛraa e se. 33 Ben Musa bè Arunanɛ: Ǹ loo sɛ́ ǹ mana zaka lɛ́ doo kán ǹ diɛ Dii aɛ, lɛ àgↄ̃ diɛna wa boriinↄnɛ. 34 Ben Aruna dìɛ gbɛ̀ walaanↄ saɛ lɛ àgↄ̃ diɛna lán Dii ò Musanɛ nà. 35 Isarailinↄ mana blè wɛ̃̀ baplaa ai aↄ̃ gàa wà kào bùsu kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ kún. Aↄ̃ mana pì blè ai aↄ̃ gàa wà kào Kanaa bùsu lɛ́a. 36 Zaka lɛ́ doo nɛ́ lita plaaamɛ.

17

Í bↄna gbɛ̀n

(Nar 20:2-13)

1 Isarailinↄ fɛ̀ɛ Sini gbáan ń píngi, aↄ̃ↄe bùra káɛkaɛɛ lán Dii òńnɛ nà, ben aↄ̃ gàa wà bùra kàɛ Rɛfidimu. Aↄ̃ↄe í e wà mì gwero, 2 ben aↄ̃ zↄka kà Musazi wà bè: Ǹ wa gba í wà mi. À bèńnɛ: Bↄ́yãnzi ée lɛokpakↄ̃a kɛɛmaozi? A kɛ̀ dia ée Dii lɛɛ ée gwaa? 3 Kɛ̀ ímii e ń dɛɛ, ben aↄ̃ zↄka kà Musazi wà bè: Bↄ́yãnzi n bↄwao Igipitizi? Ń yezi ímii wa dɛ kↄ̃n wa nɛ́nↄ kↄ̃n wa pↄ́kãdeenↄon yↄ́? 4 Ben Musa wii pɛ̀ Diizi à bè: Dian mɛ́ kɛ kↄ̃n gbɛ̃ pìnↄ nà? À gↄ̃̀ féte kɛ̀ aↄ̃é ma pápa gbɛ̀o wà ma dɛ. 5 Dii bènɛ: Ǹ Isaraili gbɛ̃nsinↄ sɛ́ɛ à dↄ gbɛ̃ pìnↄnɛ aɛ. Ǹ n gò kɛ̀ n Nili lɛ̀o sɛ́ dↄ. 6 Mɛ́ zɛ n aɛ Orɛbu gbɛ̀si saɛ gwe. Ǹ gbɛ̀si pì lɛ́, í é bↄ lɛ aↄ̃ mi. Ben Musa kɛ̀ lɛ Isaraili gbɛ̃nsinↄ wáa. 7 Ben wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Masa, zaakɛ gwen aↄ̃ Dii yↄ̃̀n wà gwà wà bè: Dii kúwaon gweↄ́? Wà tↄ́ kpànɛ Mɛriba dↄ, kɛ̀ Isarailinↄ zↄka kà gwe yãnzi.

Zĩ̀kana kↄ̃n Amalɛkinↄ

8 Amalɛkinↄ mↄ̀ zĩ̀ ká kↄ̃n Isarailinↄ Rɛfidimu. 9 Ben Musa bè Yↄsuanɛ: Ǹ gbɛ̃nↄ plɛplɛ wa tɛ́ à gá zĩ̀ ká kↄ̃n Amalɛkinↄ. Zia mɛ́gↄ̃ zɛna sĩ̀sĩ kɛ̀kii mìsↄ̃ntɛ̃a kↄ̃n Luda gòo kũna. 10 Yↄsua kɛ̀ lán Musa ònɛ nà, à gàa zĩ̀ ká kↄ̃n Amalɛkinↄ. Ben Musa kↄ̃n Arunao kↄ̃n Uruo dìdi sĩ̀sĩ pì mìsↄ̃ntɛ̃a. 11 Tó Musa a ↄↄnↄ sɛ̀, Isarailinↄ ègↄ̃ zĩ̀ blee Amalɛkinↄamɛ, mↄde tó à a ↄↄnↄ dìɛ sↄ̃, Amalɛkinↄ ègↄ̃ zĩ̀ blee Isarailinↄa. 12 Kɛ̀ Musa ↄↄnↄ wã̀, wà gbɛ̀ sɛ̀ wà dìɛ à gbáru à vɛ̃̀ɛa, ben Aruna kↄ̃n Uruo à ↄↄnↄ kũkũna, gbɛ̃ doo ↄplazi, gbɛ̃ doo ↄzɛzi, ben à ↄↄnↄ gↄ̃̀ zɛna ai ↄfãntɛ̃ gàa à gɛ̃̀o kpɛ́n. 13 Ben Yↄsua zĩ̀ blè Amalɛkinↄa à ń dɛ́dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao.

14 Dii bè Musanɛ: Ǹ kɛ̀kii kɛ̃ takada guu lɛ àgↄ̃ dɛ dↄngu pↄ́ ũ ǹ o Yↄsuanɛ, zaakɛ mɛ́ Amalɛkinↄ borii bↄ anduna guu ń píngi. 15 Musa gbãgbãkii bò, ben à tↄ́ kpànɛ Diin ma tuuta ũ 16 à bè: Ma ↄↄ sɛ̀ Dii kpata kpa. Dii égↄ̃ zĩ̀ ká kↄ̃n Amalɛkinↄ gurↄ píngi.

18

Yɛtoro gana Musa gwa

1 Musa anzure Yɛtoro, Midiã sa'ori, yã kɛ̀ Ludaa kɛ̀ Musanɛ kↄ̃n a gbɛ̃ Isarailinↄo mà, lán Dii ń bↄ́ɛ Igipiti nà. 2 Àɛ kɛ̀ sↄ̃ Musa gĩakɛ à a naↄ̃ Zipora zĩ̀ bɛ 3 kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n plaaanↄ. À doo tↄ́n Gɛsↄmu, zaakɛ Musa bè gbɛ̃ zĩ̀tↄn a ũ danↄ bùsun. 4 À doo tↄ́n Ɛliɛza, zaakɛ Musa bè a de Luda a faaba kɛ̀ à a bↄ Fili'auna fɛ̃ɛdaa lɛ́zĩ. 5 Ben Yɛtoro fɛ̀ɛ èe mↄↄ Musa kiia kↄ̃n à nɛ́nↄ kↄ̃n à naↄ̃o guu kɛ̀ à bùra kàɛn Luda kpiii saɛ gbáan. 6 À lɛ́kpãsã kɛ̀ Musanɛ à bè: Mɛ́ɛ mↄↄ n kiia kↄ̃n n naↄ̃o kↄ̃n n nɛ́ mɛ̀n plaaanↄo. 7 Musa bↄ̀ à gàa à dà a anzurelɛ à kùɛ à lɛ́ pɛ̀ à gasua. Aↄ̃ kↄ̃ aafia gbèka, ben aↄ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n. 8 Musa yã kɛ̀ Dii kɛ̀ Fili'aunanɛ kↄ̃n Igipitinↄ Isarailinↄ yãnzi tↄ̃kɛ̃̀nɛ píngi kↄ̃n nawɛ̃a kɛ̀ aↄ̃ↄ è zɛ́ guunↄ píngi kↄ̃n lán Dii ń bↄ́ nào. 9 Yɛtoro pↄↄ kɛ̀ nna yã maaa kɛ̀ Dii kɛ̀ Isarailinↄnɛa píngi kↄ̃n lán à ń bↄ́ Igipitinↄ ↄzĩ nào. 10 Ben à bè: Wà Dii sáabu kpá lán à a bↄ Fili'auna kↄ̃n Igipitinↄ ↄzĩ nà. 11 Má dↄ̃̀ sa kɛ̀ Dii bíta dɛ tãanↄla ń píngi. Kɛ̀ Igipitinↄ kya kàagu, à yã mↄ̀ńnɛ. 12 Ben Yɛtoro sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Ludaa kↄ̃n sa'opↄ pãndenↄ dↄ. Ben Aruna kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsinↄ ń píngi mↄ̀ wà pↄ́ blèo Luda aɛ.

Yãgↄ̃gↄ̃rinↄ diɛna

13 Kɛ̀ guu dↄ̀ Musa vɛ̃̀ɛ èe yã gↄ̃gↄ̃ↄńnɛ, aↄ̃ↄ káɛzi zaa kↄngↄ ai uusiɛ. 14 Kɛ̀ Musa anzure yã kɛ̀ èe kɛɛńnɛ è píngi, ben à à là à bè: Bↄ́n nɛ́ɛ kɛɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀nↄ lɛɛ? Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ yãkpaɛ kɛɛńnɛ ndo, baade píngi káɛnzi zaa kↄngↄ ai uusiɛ? 15 Musa wèàla à bè: Gbɛ̃nↄ è mↄ́ ma kiia aↄ̃ Luda pↄyeziyã mamɛ. 16 Tó aↄ̃ yãkete vĩ, aↄ̃è mↄ́ ma kiia mà yã pì gↄ̃gↄ̃ńnɛ mà Luda doka kɛ̀ à dìɛnↄ ońnɛ.

17 Musa anzure bènɛ: Yã kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ maaro. 18 Nɛ́ kpasa, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnyonↄ é kpasa dↄ, zaakɛ zĩi pì dɛnla, nɛ́ fↄ̃ ǹ kɛ ndoro. 19 Ǹ ma yã ma sa, mɛ́ lɛ́ damma, Luda égↄ̃ kúnyo. Nɛ́gↄ̃ dɛńnɛ yãgↄ̃gↄ̃ri ũ, nɛ́gↄ̃ gaa kↄ̃n ń yãnↄ Luda kiia, 20 nɛ́gↄ̃ doka kɛ̀ Ludaa dìɛnↄ daańnɛ, nɛ́gↄ̃ zɛ́ kɛ̀ dɛ aↄ̃ sɛ́ ↄdↄↄańnɛ kↄ̃n yã kɛ̀ aↄ̃é kɛɛnↄ. 21 Ǹ gbɛ̃ làakaride náanɛdee kɛ̀ aↄ̃ↄ Luda vĩa vĩ ben aↄ̃è ↄdↄnkpɛɛgbaa síroonↄ plɛplɛ ń tɛ́, ǹ ń diɛ gↄ̃ↄn wàa sↄsↄↄroonↄ dↄn'aɛdeenↄ ũ kↄ̃n gↄ̃ↄn basↄsↄↄroo kↄ̃n gↄ̃ↄn baplaa akurio kↄ̃n gↄ̃ↄn kurikurio, 22 lɛ aↄ̃gↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ↄ gbɛ̃ pìnↄnɛ gurↄ píngi. Aↄ̃é mↄ́ n kiia kↄ̃n yã zĩ'ũunↄ píngi, mↄde aↄ̃é yã nɛ́ngonↄ gↄ̃gↄ̃ ń zĩnda. Beee bé eé n asoo lagonnɛ. 23 Tó Dii wènnɛ, tó ń kɛ̀ lɛ, nɛ́ fuaro, gbɛ̃ pìnↄ é tá bɛ làakario kpaɛna.

24 Musa a anzure yã mà à kɛ̀ lán à òare nà píngi. 25 À gbɛ̃ làakarideenↄ plɛ̀plɛ Isaraili boriinↄ tɛ́ píngi à ń díɛ gↄ̃ↄn wàa sↄsↄↄroonↄ dↄn'aɛdeenↄ ũ kↄ̃n gↄ̃ↄn basↄsↄↄroo kↄ̃n gↄ̃ↄn baplaa akurio kↄ̃n gↄ̃ↄn kurikurio. 26 Ben aↄ̃ègↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ↄńnɛ gurↄ píngi. Yã zĩ'ũun aↄ̃è mↄ́o Musa kiia, ben aↄ̃è yã nɛ́ngonↄ gↄ̃gↄ̃ ń zĩnda. 27 Musa gàa à zɛ̀ a anzurenɛ, ben à tà a bùsun.

19

Sinai kpiii saɛ

1 Isarailinↄ bↄna Igipiti mↄ aagↄ̃dee guu 2 aↄ̃ fɛ̀ɛ Rɛfidimu. Kɛ̀ aↄ̃ kà Sinai gbáan, ben aↄ̃ bùra kàɛ gwe Sinai kpiii saɛ. 3 Musa dìdi à gàa Luda kiia kpiii pì musu, ben Dii lɛ́ zùzi à bè: Ǹ yã kɛ̀kii o Yakubu bori Isarailinↄnɛ: 4 Á è lán má kɛ̀ Igipitinↄnɛ nà, lán ma a sɛ ma suao ma kiia, lán kúu è a nɛ́ sɛ́ a dɛ̀bɛa nà. 5 Tó a ma yã mà á ma bà kuunaao yã kũna tia sa, égↄ̃ dɛ ma gbɛ̃ yenzideenↄ ũ bori píngi tɛ́. Baa kɛ̀ anduna dɛ ma pↄ́ ũ píngi, 6 égↄ̃ dɛmɛ kínanↄ kↄ̃n sa'orinↄ ũ, ma gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú adonanↄ ũ. Yã kɛ̀ nɛ́ o Isarailinↄnɛn gwe.

7 Musa pìta à gbɛ̃nsinↄ sìsi, ben à yã kɛ̀ Dii ònɛ tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ píngi. 8 Gbɛ̃nↄ wèàla ń píngi wà bè: Yã kɛ̀ Dii òwe píngi wé kɛ. Ben Musa gàa à yã kɛ̀ wà ò tↄ̃kɛ̃̀ Diinɛ. 9 Dii bènɛ: Mɛ́ mↄ n kiia tɛ́sukpɛ gègete guu, lɛ gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ yã oonnɛ, aↄ̃é ma aↄ̃égↄ̃ n náanɛ vĩ gurↄ píngi. Ben Musa yã kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ ò tↄ̃kɛ̃̀ Diinɛ. 10 Ben Dii bènɛ: Ǹ gá ń kiia ǹ ońnɛ aↄ̃ gbãsĩ bↄ ń zĩndan gbã̀a kↄ̃n ziaao, aↄ̃ ń pↄ́kãsãanↄ pípi. 11 Aↄ̃gↄ̃ kú soru guu ziando, zaakɛ à gurↄ aagↄ̃dee zĩ mɛ́ pita mà zɛ Sinai kpiii musu baade píngi wáa. 12 Ǹ tↄↄtɛ lɛ́ sèeda dańnɛ kpiii pì gɛɛzi ai à lìgazi píngi. Ǹ ońnɛ aↄ̃ làakari kɛ. Aↄ̃ton didi kpiii pìaro. Aↄ̃ gbɛ̃ke tón ↄ kɛa sero. Gbɛ̃ kɛ̀ ↄ kɛ̀a, wà adee dɛ. 13 Wàton ↄ kɛ adeearo. Wà à pápa gbɛ̀o ke wà à pápa kào wà dɛ. Pↄ́kãdeen yoo, gbɛ̃nteen yoo, à gàmɛ. Tó aↄ̃ↄ mà wà kuru pɛ̀ wà à bà gà, aↄ̃ sↄ̃ kpiii pìzi.

14 Musa pìta kpiii pìa à mↄ̀ à gbɛ̃nↄ lè à òńnɛ aↄ̃ gbãsĩ bↄ ń zĩndan aↄ̃ ń pↄ́kãsãanↄ pípi. 15 À ɛ̀ara à bèńnɛ: Àgↄ̃ kú soru guu gurↄ aagↄ̃dee zĩ yãnzi. Àton daɛ kↄ̃n nↄgbɛ̃oro. 16 Kɛ̀ guu dↄ̀ à gurↄ aagↄ̃dee pìa, ben laa e pataa èe pii, ben lou sìsi kpiii musu. Kɛ̀ aↄ̃ kuru'ↄ gbãaa mà, ben vĩa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bùrannↄ kũ̀ ń píngi aↄ̃ↄe lugalugaa. 17 Musa bↄ̀ńyo bùran à gàańyo Luda kiia, ben aↄ̃ zɛ̀ gĩzĩ kpiii pì saɛ. 18 Tɛ́sukpɛ dà Sinai kpiiila kɛ̀ Dii pìta gwe kↄ̃n tɛ́o yãnzi. Tɛ́sukpɛ pì fɛ̀ɛ lán mↄ̀da tɛ́sukpɛ bà, ben kpiii pì e nigãnigãa maamaa. 19 Kuru'ↄ gbãaa e kaara. Kɛ̀ Musa yã ò, ben Luda wèàla lapatana guu.

20 Dii pìta à zɛ̀ Sinai kpiii mìsↄ̃ntɛ̃a à Musa sìsi, ben à dìdi à gàa gwe. 21 Dii bènɛ: Ǹ pita ǹ kpãkɛ̃ gbɛ̃nↄzi, aↄ̃ton vĩ gulɛla aↄ̃ mↄ́ wà ma gwaro, lɛ aↄ̃ paridee tón gagaro yãnzi. 22 Baa sa'ori kɛ̀ aↄ̃è sↄ̃maziinↄ, aↄ̃ gbãsĩ bↄ ń zĩndan lɛ màton fɛ̃ńziro yãnzi. 23 Musa bè Diinɛ: Aↄ̃é didiro, zaakɛ n kpãkɛ̃wazi n bè wà tↄↄtɛ lɛ́ sèeda da kpiii pì gɛɛzi à gↄ̃ n pↄ́ ũmɛ. 24 Ben Dii bènɛ: Ǹ pita ǹ Aruna sɛ́ ǹ suo, mↄde sa'orinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ tón vĩ guu baa aↄ̃ mↄ́ ma kiiaro lɛ màton fɛ̃ńziro yãnzi. 25 Ben Musa pìta gbɛ̃ pìnↄ kiia à yã pì òńnɛ.

20

Dokayã mɛ̀n kurinↄ

1 Luda yã kɛ̀kii ò píngi à bè: 2 Mámbe Dii a Luda ũ. Ma a bↄɛ zↄ̀bleen Igipiti.

3 Àtongↄ̃ dii ke vĩ ma gbɛraro.

4-5 Àton pↄ́ke taka kɛ à kúɛ à dↄnzi kɛnɛro, pↄ́ kɛ̀ kú musu ke tↄↄtɛa ke í guun yoo, zaakɛ mamↄma Dii a Luda má nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ vĩ. Mɛɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ yemaziroonↄ yã zaa wí ń boriinↄ musu ai à gá pɛ́ ń swãkpɛɛnↄa kↄ̃n ń nasionↄ. 6 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yemazi aↄ̃ↄ ma dokayãnↄ kũnanↄ sↄ̃, mɛɛ̀gↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩńyomɛ ai ń boriia.

7 Àton mamↄma Dii a Luda tↄ́ sí pãpãro, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ ma tↄ́ sì pãpãa mɛ́ tó à bↄ pãro.

8 Àgae dↄn kámmabogurↄↄ zĩ nɛ́ ma pↄ́mɛ. 9 Àgae a bura zĩ kↄ̃n a zĩ píngio kɛ gurↄ swɛɛdo, 10 à swɛɛplaadee gↄ̃ dɛare kámmabogurↄↄ ũ, zaakɛ mamↄma Dii a Luda ma pↄ́mɛ. Àton zĩi ke kɛ gurↄↄ pì zĩro, apinↄ ke a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke a nɛ́nↄgbɛ̃ ke a zĩkɛri gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ ke a pↄ́kãdee ke nibↄ kɛ̀ kú a bɛ. 11 Zaakɛ gurↄ swɛɛdon ma musu kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀ kↄ̃n ísiaao kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú ń guunↄ píngi, ben ma kámma bò à gurↄ swɛɛplaadee zĩ. Beee yãnzi ma aubarika dà kámmabogurↄↄ pìnzi, má dìɛ ma pↄ́ ũ. 12 Àgae bɛ̀ɛ lí a de kↄ̃n a daonɛ, lɛ à gì kɛ bùsu kɛ̀ mamↄma Dii a Luda mɛ́ɛ kpaaawaan.

13 Àton gbɛ̃ dɛro.

14 Àton zina kɛro.

15 Àton kpãi oro.

16 Àton yã di a gbɛ̃daaaaro.

17 Àton a gbɛ̃daaa ua ni dɛro. Àton à nↄↄ ni dɛro ke à zĩkɛri gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ ke à zù ke à zaaki ke pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ píngi.

18 Baade píngi lapatana mà kↄ̃n kuru'ↄo, aↄ̃ loupina è kↄ̃n tɛ́sukpɛo dↄ kpiii musu, ben vĩa ń kũ aↄ̃ↄe lugalugaa aↄ̃ↄ zɛ kãaa. 19 Aↄ̃ bè Musanɛ: Ǹ yã owe n zĩnda, wé ma. Ǹton tó Luda yã owero, lɛ wàton gagaro yãnzi. 20 Musa bèńnɛ: Àton tó vĩa a kũro, zaakɛ kɛ̀ à a yↄ̃ à gwa yãnzin à mↄ̀zi, lɛ àgↄ̃ à vĩa vĩ bensↄ̃ àton durun kɛro yãnzi. 21 Aↄ̃ↄ zɛ kãaa, ben Musa sↄ̃̀ tɛ́sukpɛ gègete pìzi, guu kɛ̀ Ludaa kún pìn.

Dii gbãgbãki yã

22 Ben Dii bè Musanɛ: Ǹ yã kɛ̀kii o Isarailinↄnɛ: Á mà a zĩndanda lán ma yã òare zaa musu nà. 23 Àton tãa ke kɛ à namaro. Àton kondogi ke vura pi tãanↄ ũro. 24 À ma gbãgbãkii bo kↄ̃n ɛ̃ɛo à saa oa kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n zùnↄ, sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa'opↄo. Guu kɛ̀ má dìɛare àgↄ̃ ma sísin, mɛ́ mↄ́ a kiia mà aubarika daagu. 25 Tó ée ma gbãgbãkii pì boo kↄ̃n gbɛ̀o, àton bo kↄ̃n gbɛ̀ anaoro, zaakɛ tó a gã pɛ̀ɛa, á tò à gbãsĩ lɛ̀n gwe. 26 Àton ma gbãgbãkii bo à à didikii kɛro, lɛ a bũukɛɛ tón ↄdↄaaro yãnzi.

23

Yãkɛna a zɛ́a

1 Àton wàpe baaru kpáro. Àton zɛ kↄ̃n gbɛ̃ zaaao ɛgɛ sèedadee ũro. 2 Àton tɛ́ pariizi yãzaakɛna guuro. Àton zɛ kↄ̃n pariio yãkpaɛ guu à bↄ yãzɛdee kpɛɛro. 3 Tó takaaside yã nnaro, àton zɛoro. 4 Tó n ibɛɛ zù ke à zaaki sã̀sã bensↄ̃ n kpakũo, ǹ kũ ǹ gáonɛ bɛ. 5 Tó n n zanguri zaaki è èe fuu asooa, ǹ à ĩan ká, ǹton à tónlo.

6 Tó takaaside yã nna, àton bↄ à kpɛɛro. 7 À zã̀ kũ kↄ̃n mↄnafikio. Àton taarisaidee ke gbɛ̃ maaa dɛro, zaakɛ mɛ́ tó taaridee bↄ pãro. 8 Àton ↄdↄnkpɛɛgbaa síro, zaakɛ ↄdↄnkpɛɛgbaa è tó wɛ́ɛdeenↄ vĩa kũmɛ, bensↄ̃ è gbɛ̃ maaanↄ yã liɛ kpɛɛgãnda. 9 Àton wɛ́ɛ tã bↄ̀amↄaro. Á bↄ̀amↄkɛɛ dↄ̃, zaakɛ bↄ̀amↄnↄn a ũ yã zaa Igipiti. 10 Àgae pↄ́ tↄ̃ a buraanↄa à kɛkɛ ai wɛ̃̀ swɛɛdo, 11 à wɛ̃̀ swɛɛplaadeen à tó tↄↄtɛ kámma bo à ĩam pá, lɛ a takaasideenↄ e wà à zã̀ kɛ̀ bↄ̀ɛ gweenↄ kↄ̃ↄ wɛ, nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ e wà à kpaa só. À kɛ lɛ dↄ kↄ̃n a geepi búo kↄ̃n a kùkpɛo. 12 Àgaegↄ̃ zĩi kɛɛ ai gurↄ swɛɛdo, à swɛɛplaadeen àgae kámma bo, lɛ a zùnↄ kↄ̃n a zaakinↄ e wà kámma bo, bensↄ̃ a zↄ̀nↄ kↄ̃n bↄ̀amↄnↄ é e wà ĩam pá. 13 Àgↄ̃ yã kɛ̀ má òareenↄ kũna píngi. Àton tãanↄ tↄ́ síro. Wàton ń tↄ́ ma a lɛ́n sero.

Zĩbaa mɛ̀n aagↄ̃ↄnↄ

(Bↄn 34:18-26)

14 Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o àgae mↄ́ zĩbaa kɛmɛ gɛ̃̀n aagↄ̃. 15 Àgae Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa kɛ lán má dìɛare nà, àgae burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai só ai gurↄ swɛɛplaa mↄↄ kɛ̀ wè be Abibu guu a gurↄↄa, zaakɛ mↄↄ pì guun a bↄɛ Igipiti. Gbɛ̃ke tón mↄ́ ma kiia ↄkoriro. 16 Àgae Pↄ́kɛkɛna zĩbaa kɛ gurↄↄ kɛ̀ a na pↄ́kɛkɛnaa, à a bura pↄ́ káakunↄ kpáma. Àgae Pↄ́dufublena zĩbaa kɛ wɛ̃̀ yãanaa, gurↄↄ kɛ̀ a a bura pↄ́nↄ kàkↄ̃a píngi. 17 Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o gɛ̃̀n aagↄ̃ a gↄ̃gbɛ̃ píngi mↄ́ kakↄ̃ana kɛ mamↄma Dii a Luda aɛzĩ. 18 Àton pↄ́sɛsɛna kpáma lɛdo kↄ̃n sa'opↄ aruoro. Àton zĩbaa sa'opↄ nↄ́si diɛ guu dↄaro. 19 Àgae gá mamↄma Dii a Luda ua kↄ̃n a bura pↄ́ káakunↄ. Àton blènɛ nↄ̀bↄ kuku kↄ̃n à da yↄ̃'ioro.

Luda Malaika é dↄ a gbɛ̃nↄnɛ aɛ

20 Mɛ́ Malaika gbarɛ à dↄare aɛ à a dãkpa zɛ́n à káao guu kɛ̀ má kɛ̀kɛn. 21 À làakari dↄ à yãa à à yã ma. Àton bↄ à kpɛɛro, zaakɛ eé sùu kɛao a taari yã musuro kɛ̀ ma tↄ́ kúa yãnzi. 22 Tó a à yã mà bensↄ̃ a yã kɛ̀ má òaree kɛ̀ píngi, mɛ́gↄ̃ dɛ a ibɛɛnↄ ibɛɛ ũmɛ, a wɛdɛrinↄ wɛdɛri ũ. 23 Ma Malaika pì é dↄare aɛ à gá zɛare bùsu kɛ̀ Amↄrinↄↄ kún kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Kanaanↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄo, mɛ́ ń kaatɛ. 24 Àton kúɛ ń tãanↄnɛ à zↄ̀ bleńnɛro, àton ń kɛna kɛro. À ń gboro à ń gbɛ̀nↄ wíwi. 25 À dↄ Dii a Ludazi, eé aubarika daare a pↄ́bleen kↄ̃n a íminao, eé gyãanↄ kɛ̃awa. 26 Nↄgbɛ̃nↄ é nↄ̀ bↄɛ a bùsunlo bensↄ̃ pãaa égↄ̃ kuuro. Mɛ́ a wɛ̃̀ndi bà dↄare kↄ̃n mↄ̀kyakooo. 27 Mɛ́ vĩa dada gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a aɛnↄzi mɛ́ tó bídi gɛ̃ borii kɛ̀ a ka ń kiianↄn, mɛ́ tó a ibɛɛnↄ kpɛɛ kpáare. 28 Mɛ́ zↄ̃mantɛ̃nↄ gbarɛ a aɛ aↄ̃ ká Ivinↄn kↄ̃n Kanaanↄ kↄ̃n Itinↄ aↄ̃ pɛ́ḿmaare. 29 Èe kɛ mɛ́ pɛ́ḿmaare wɛ̃̀ doo guu gↄ̃ↄnlo, lɛ bùsu pì tón gↄ̃ lákpɛ ũ nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ daalaro yãnzi. 30 Mɛ́gↄ̃ pɛ́ḿmaare busɛbusɛmɛ ai à gá pari kũ à ká à bùsu pì sí. 31 Mɛ́ a bùsu lɛ́ kɛare zaa Isia Tɛ̃a lɛ́a ai Filisitininↄ Isia lɛ́a, zaa gbáa lɛ́n ai Yuflati lɛ́a. Mɛ́ bùsu pì deenↄ naare a ↄzĩ à pɛ́ḿma. 32 A bà tóngↄ̃ kú ń yãn ke ń tãanↄ yãnlo. 33 Àton tó aↄ̃gↄ̃ kú a bùsunlo, lɛ aↄ̃ton tó à durun kɛmɛro, zaakɛ tó a ń tãanↄ gbã̀gbã, a takutɛɛ kpàkpa a zĩndanɛmɛ.

24

Luda bà kuuna kↄ̃n Isarailinↄo sèeda

1 Dii bè Musanɛ: Mmↄn kↄ̃n Arunao kↄ̃n Nadabuo kↄ̃n Abiuo kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsi gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akurinↄ, à didi kpiiia à mↄ́ ma kiia, à dↄnzi kɛmɛ zaa kãaa. 2 Ḿbe nɛ́ sↄ̃mazi ndo, gbɛ̃ kpaaanↄ tón mↄ́ kĩiro bensↄ̃ parii tón didińyo kpiii kɛ̀ musuro.

3 Musa gàa à yã kɛ̀ Dii ò tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ píngi kↄ̃n dokayãnↄ píngi. Aↄ̃ wè lɛdolɛ ń píngi wà bè: Yã kɛ̀ Dii ò píngi wé kɛ. 4 Ben Musa yã kɛ̀ Dii ò pìnↄ kɛ̃̀ takada guu píngi.

À fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ à gbãgbãkii bò kpiigɛɛzi, ben à gbɛ̀ pɛ̀ɛpɛɛ mɛ̀n kuri awɛɛplaa Isaraili bori kuri awɛɛplaaanↄ pↄ́ ũ. 5 À Isaraili gↄ̃kparɛnↄ zĩ̀ kↄ̃n zùswarenɛ bↄ̀rↄnↄ, ben aↄ̃ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ òo Diia kↄ̃n sáabukpana sa'opↄnↄ. 6 Ben Musa zù pìnↄ aru sì à kpàatɛ lɛo plaa. À à lɛo doo dìɛ kↄ̃n taao à à lɛo doo àɛ gbãgbãkiia. 7 Ben à Dii bà kuunańyo takada sɛ̀ à à kyó kɛ̀ńnɛ. Ben aↄ̃ bè: Yã kɛ̀ Dii ò píngi, wé kɛ wé mì siɛnɛ. 8 Ben à aru pì sɛ̀ à fã̀ḿma à bè: Dii bà kuunaao arun gwe lán á mà nà píngi.

9 Musa kↄ̃n Arunao kↄ̃n Nadabuo kↄ̃n Abiuo kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsi gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akurinↄ dìdi kpiiia. 10 Aↄ̃ Isarailinↄ Luda è. Safia gbɛ̀ gusararaa kaɛna à gbá gĩzĩ, à í dɛ búgu wásawasa lán ludambɛ búgu bà. 11 Ludaa e pↄ́ke kɛ Isaraili gbãadee pìnↄnɛro. Aↄ̃ wɛ́ɛ sìàlɛ, ben aↄ̃ pↄ́ blè aↄ̃ í mì.

Musa kuuna Sinai kpiii musu

12 Dii bè Musanɛ: Ǹ didi kpiiia ǹ mↄ́ ma kiia ǹgↄ̃ kú gwe. Mɛ́ gbɛ̀ walaa kɛ̀ ma a dokayãnↄ kɛ̃̀anↄ kpámma, lɛ ǹ e ǹ dańnɛ. 13 Ben à fɛ̀ɛ kↄ̃n a kpàasi Yↄsuao, aↄ̃ↄe gaa didi Luda kpiiia. 14 Ben Musa bè gbɛ̃nsinↄnɛ: Àgↄ̃ wa dãa kɛ̀, wé ɛara wà su a kiia. Aruna kↄ̃n Uruo égↄ̃ kúao. Tó gbɛ̃ke yãke vĩ, à gáo ń kiia. 15 Ben Musa dìdi kpiii pìa. Tɛ́sukpɛ dà à mìsↄ̃ntɛ̃la, 16 ben Dii gakui pìta Sinai kpiii pìa. Tɛ́sukpɛ pì daàla lɛ ai gurↄ swɛɛdo, à gurↄ swɛɛplaadeen Dii lɛ́ zù Musazi zaa tɛ́sukpɛ pì guu. 17 Isarailinↄ Dii gakui è lán tɛ́ kɛ̀ è ń blee bà kpiii pì mìsↄ̃ntɛ̃a. 18 Ben Musa gɛ̃̀ tɛ́luguu pì guu à ɛ̀ara à dìdi kpiii pìa. À kú gwe ai gurↄ baplaa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo.

31

Luda bisakutaa

1 Dii yã ò Musanɛ à bè: 2 Ǹ ma! Ma Uri nɛ́ Bezalɛli, Uru dio, Yuda borii sɛ̀. 3 Má tò ma Ninii kúa, ben à ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n gonio kↄ̃n dↄ̃nao è ↄzĩ píngi guu. 4 À zã ble pↄ́nↄa dↄ̃ kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogio kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o. 5 À gbɛ̀ bɛ̀ɛde ana dↄ̃ kↄ̃n à dana pↄ́ guuo kↄ̃n lí'anao kↄ̃n ↄzĩ sãnda píngio. 6 Beee gbɛra ma Aisamaki nɛ́ Ɔↄliabu, Dani borii dìɛ à dↄnlɛri ũ. Ma ↄzĩkɛrinↄ gbà ↄ̃ndↄ̃ↄ ń píngi, lɛ aↄ̃ e wà pↄ́ kɛ̀ má dìɛnnɛɛnↄ kɛ píngi: 7 Dakↄ̃rɛki kuta kↄ̃n doka àkpatio kↄ̃n à nɛ́kpaɛo kↄ̃n kpɛ́ pì pↄ́ ketenↄ píngi, 8 teebu kↄ̃n a pↄ́ ketenↄ, vura atɛ̃ɛ dabu kↄ̃n a pↄ́ ketenↄ píngi, tuaetitikpatakii, 9 sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ oki kↄ̃n a pↄ́ ketenↄ píngi, dàga kↄ̃n a dibↄo, 10 pↄ́kãsãa kɛ̀ wà tã̀nↄ, sa'ori Aruna pↄ́kãsãa kɛ̀ eé sↄ̃omaziinↄ kↄ̃n à nɛ́nↄ sa'opↄkãsãanↄ píngi, 11 pↄ́ kyakɛnↄsi kↄ̃n bisakuta tuaetiti gũ nnaao. Aↄ̃ pↄ́ pìnↄ kɛ, lán má dìɛnnɛ nà píngi.

Kámmabogurↄ yã

12 Dii yã ò Musanɛ à bè: 13 Ǹ o Isarailinↄnɛ aↄ̃ kámmabogurↄↄ kɛ̀ má dìɛ yã da, zaakɛ à dɛ sèeda ũ mapi kↄ̃n apinↄ dagura ai a boriia, lɛ à e à dↄ̃ mamↄma Dii ma a sɛ ma gbɛ̃nↄ ũ. 14 Àgae kámmabogurↄↄ pì yã da, zaakɛ gurↄↄ pì kuuare adonamɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ gurↄↄ pì tɛ̃̀ kɛ̀, adee gàmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ zĩi kɛ̀ gurↄↄ pìa, wà adee bↄ a gbɛ̃nↄ tɛ́ wà dɛ. 15 Àgae zĩi kɛ gurↄ swɛɛdo, à gurↄ swɛɛplaadeen é kámma bo, zaakɛ mamↄma Dii ma pↄ́mɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ zĩi kɛ̀ kámmabogurↄↄa gàmɛ. 16 Isarailinↄ gaegↄ̃ kámmabogurↄↄ pì yã kũna aↄ̃ diɛ gurↄ ìsi ũ ai ń boriia ma bà kuunańyo yã ũ. 17 Eégↄ̃ dɛ sèeda ũ mapi kↄ̃n Isarailinↄ dagura gurↄ píngi, zaakɛ mamↄma Dii ma musu kↄ̃n andunao kɛ̀ gurↄ swɛɛdomɛ, ben má yã̀a ma kámma bò à gurↄ swɛɛplaadee zĩ. 18 Kɛ̀ Dii yã ò Musanɛ Sinai kpiii musu à yã̀a, ben à dokayã kɛ̃̀ gbɛ̀ walaanↄa mɛ̀n plaa kↄ̃n a zĩnda ↄnɛo à kpàa.

32

Vura zùswarenɛ bↄ̀rↄ

1 Kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ è kɛ̀ Musa e pita kpiii musu kpaaro, aↄ̃ kàkↄ̃a Arunazi aↄ̃ bènɛ: Ǹ fɛɛ ǹ tãa kenↄ kɛwe lɛ aↄ̃ dↄwe aɛ, zaakɛ Musa kɛ̀ wa bↄɛ Igipiti pì, wá dↄ̃ yã kɛ̀ à à lèro. 2 Ben Aruna bèńnɛ: À a nↄgbɛ̃nↄ vura swãinↄ bↄɛ kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ pↄ́nↄ kↄ̃n a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ pↄ́nↄ à mↄ́omɛ. 3 Ben ń píngi a vura swãinↄ bↄ̀bↄ aↄ̃ↄ kpà Arunaa. 4 À sì à kàsa lán zùswarenɛ bↄ̀rↄ bà, ben à lↄ̀lↄ. Ben wà bè: Isarailinↄ, a tãan yɛ̀! Àmbe à a bↄɛ Igipiti. 5 Kɛ̀ Aruna è lɛ, à sa'okii bò zù pì aɛ, ben à kpàakpa kɛ̀ à bè: Dii zĩbaa kuu zia. 6 Kɛ̀ guu dↄ̀, gbɛ̃nↄ fɛ̀ɛ wà sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa'opↄo. Gbɛ̃nↄ vɛ̃̀ɛ wèe pↄ́ blee wèe í mii, ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wèe pãpãa kɛɛ.

7 Ben Dii bè Musanɛ: Ǹ pita ǹ gá! N gbɛ̃ kɛ̀ n bↄńyo Igipitinↄ yàka. 8 Aↄ̃ kɛ̃̀ zɛ́ kɛ̀ má ↄ̀dↄańnɛa kpakpaa, aↄ̃ vura kàsa tãa ũ lán zùswarenɛ bↄ̀rↄ bà, aↄ̃ kùɛnɛ aↄ̃ saa òa wà bè, Isarailinↄ tãa kɛ̀ à ń bↄ́ɛ Igipitin gwe. 9 Ben Dii lìara à bè Musanɛ: Má è gbɛ̃ pìnↄ swã gbãamɛ. 10 Ǹ gumala lɛ mà a pɛ̃tɛ̃ fɛɛńzi mà ń kaatɛ, mↄde mɛ́ n boriinↄ kɛ bíta. 11 Ben Musa agbaa kpà Dii a Ludanɛ à bè: Dii, bↄ́yãnzin n pɛ̃tɛ̃ é fɛɛ n gbɛ̃nↄazi kɛ̀ n ń bↄ́ɛ Igipiti kↄ̃n n gbãa bítao kↄ̃n n gã̀sã gbãaao? 12 Igipitinↄ é be aↄ̃ kaatɛna yãnzin n ń bↄ́ɛzi, lɛ ǹ e ǹ ń dɛdɛ kpiiinↄ musu ǹ ń yãa anduna guu. Ǹ n pↄfɛ̃ kpáɛ ǹ yã kɛ̀ ń yezi ǹ pita n gbɛ̃nↄa pì bↄ n nↄ̀sɛn. 13 Ǹ dↄ n zↄ̀blerinↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Isarailio yãn, zaakɛ ń sìńnɛ kↄ̃n n kuunao n bè, nɛ́ ń borii kaara lán sↄsↄnɛnↄ bà, nɛ́ bùsu kɛ̀ n à yã òńnɛ kpá ń boriinↄa wàgↄ̃ vĩ gurↄ píngi. 14 Ben Dii yã kɛ̀ à bè é pita a gbɛ̃nↄa pì bↄ̀ a nↄ̀sɛn.

15 Musa ɛ̀ara à pìta kpiiia, à doka gbɛ̀ walaa mɛ̀n plaaa pìnↄ kũna a ↄzĩ. Yã kɛ̃na gbɛ̀ pìnↄa kpa plaplaa píngi. 16 Luda bé à gbɛ̀ walaa pìnↄ à, àmbe à yã kɛ̃̀ḿma. 17 Yↄsua gbɛ̃nↄ wiii mà, ben à bè Musanɛ: Ǹ zĩ̀ wii ma dↄ bùran. 18 Musa bè: Zĩ̀blena wiii bé à dↄ gwero, wɛ̃nda ↄ́ↄdↄnan gwe sↄ̃ro, gbɛ̃nↄ lɛ̀sinan mɛ́ɛ maa. 19 Kɛ̀ à kà kĩi kↄ̃n bùrao, à è wèe ↄ̃ wãa zùswaree pì aɛ, ben à pↄ fɛ̃̀. À gbɛ̀ walaa kɛ̀ à kũna pìnↄ pã̀ɛ kpiigɛɛzi gwe, aↄ̃ wìwi. 20 Ben à zùsware kɛ̀ wà pì pì sɛ̀ à dà tɛ́n. À à tí bò, ben à kà ín à kpà Isarailinↄa, aↄ̃ mì. 21 Ben Musa Aruna là à bè: Bↄ́n gbɛ̃ pìnↄↄ kɛ̀nnɛ, gbasa ń tò aↄ̃ durun bíta kɛ̀ taka kɛ̀? 22 Ben à wèàla à bè: Ǹton pↄ fɛ̃ro, mare. Ń gbɛ̃ pìnↄ dↄ̃, kɛ̀ aↄ̃ↄ zaa. 23 Aↄ̃mbe aↄ̃ bèmɛ mà tãa ke kɛ à dↄńnɛ aɛ. Aↄ̃ bè Musa kɛ̀ wa bↄɛ Igipiti pì, wà dↄ̃ yã kɛ̀ à à lèro. 24 Ben ma bèńnɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ vura vĩinↄ bↄɛ wà mↄ́o. Kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀o, ben má kà tɛ́n, ben à bↄ̀ zùswarenɛ bↄ̀rↄ pì ũ.

25 Musa è Aruna tò gbɛ̃nↄↄ e ń pↄyezi kɛɛ, ben aↄ̃ gↄ̃̀ fabona pↄ́ ũ ń ibɛɛnↄnɛ. 26 Ben à zɛ̀ bùra gɛ̃kiia à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Dii kpaanↄ mↄ́ ma kuu. Ben Levi boriinↄ kàkↄ̃a à kuu. 27 À bèńnɛ: Dii Isarailinↄ Luda bè, a baade a fɛ̃ɛdaa logo à dↄdↄ bùrazi gulɛ kↄ̃n gulɛo, a baade a gbɛ̃nↄ kↄ̃n a gbɛ̃nnanↄ kↄ̃n a gbɛ̃daaanↄ dɛdɛ. 28 Levi boriinↄↄ kɛ̀ lán Musa dàńnɛ nà. Gbɛ̃ kɛ̀ wà ń dɛ́dɛ zĩ pìanↄ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ aagↄ̃ taka. 29 Ben Musa bè Levi borii pìnↄnɛ: Lán a bↄ a nɛ́nↄ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ kpɛɛ nà, a a zĩnda kpà Diia gbã̀a, Dii aubarika dàagu gbã̀an gwe.

Musa agbaakpana Diinɛ Isarailinↄnɛ

30 Kɛ̀ guu dↄ̀ Musa bè gbɛ̃nↄnɛ: A durun bíta kɛ̀, baa kↄ̃n beeeo mɛ́ ɛara mà didi kpiiia mà gá Dii kiia dↄ, wègↄ̃ dↄ̃ro ke mɛ́ e mà agbaa kpánɛare a durun yã musu. 31 Ben à ɛ̀ara à gàa Dii kiia à bè: N yã nna! Gbɛ̃ pìnↄ durun bíta kɛ̀, aↄ̃ tãa ke kɛ̀ ń zĩndanɛ kↄ̃n vurao. 32 Ǹ sùu kɛ! Ǹ ń durun kɛ̃ńnɛ. Tó lɛnlo, ǹ ma tↄ́ gogo takada kɛ̀ ń kɛ̃̀ guu. 33 Dii bènɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ durun kɛ̀mɛ tↄ́n mɛ́ gogo ma takada guu. 34 Ǹ gá kↄ̃n gbɛ̃nↄ guu kɛ̀ má ònnɛɛn sa. Ma Malaika é dↄnnɛ aɛ. Baa kↄ̃n beeeo tó ma wɛ́ɛtãmmana gurↄↄ kà, mɛ́ wɛ́ɛ tãḿma ń durun yãnzi. 35 Ben Dii gagyãa kà gbɛ̃nↄn zùswaree kɛ̀ aↄ̃ↄ tò Aruna pì pì yãnzi.

33

1 Dii bè Musanɛ: Ǹ fɛɛ ǹ gu kɛ̀, mpi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ n bↄńyo Igipitinↄ, ǹ gáńyo bùsu kɛ̀ má la dà Ibraĩnɛ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo ma bè mɛ́ kpá ń boriinↄan. 2 Mɛ́ Malaika gbarɛ à dↄare aɛ mɛ́ pɛ́are Kanaanↄa kↄ̃n Amↄrinↄ kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄo. 3 À gá bùsu kɛ̀ zwi kↄ̃n zↄ́'io din pì guu. Mↄde mɛ́ gáaoro, lɛ màton a kaatɛ zɛ́nlo yãnzi, zaakɛ swãgbãadeenↄn a ũ. 4 Kɛ̀ gbɛ̃nↄ yã pãsĩ pì mà, aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀, ben gbɛ̃kee e a zãblebↄnↄ da dↄro. 5 Zaakɛ Dii gĩakɛ à yã ò Musanɛ à o Isarailinↄnɛ à be: Swãgbãadeenↄn ń ũ, baa tó ma táa òńyo kɛ̀sɛ do, mɛ́ ń kaatɛ. Aↄ̃ baade ń zãblebↄnↄ bↄbↄ, mɛ́gↄ̃ dↄ̃ dian mɛ́ kɛńyo nà. 6 Ben Isarailinↄ ń zãblebↄnↄ bↄ̀bↄ, aↄ̃ↄe da dↄro zaa Orɛbu kpii kiia.

7 Musa è bisakuta sɛ́ à gá à dↄ bùra kpɛɛ bↄruna kↄ̃n bùra pìo féte. À tↄ́ kpà kutaa pìnɛ dakↄ̃rɛki kutaa. Gbɛ̃ kɛ̀ ye Dii yãzi adee è bↄ à gá dakↄ̃rɛki kutaa pì kiia bùra kpɛɛ gwe. 8 Tó Musa bↄ̀ èe gaa kpɛ́ pì kiia, baade è bↄ à zɛ a kpɛɛlɛa àgↄ̃ à gwaa ai à gá à gɛ̃n. 9 Tó Musa gɛ̃̀ kpɛ́ pìn, tɛ́luguu è pita àgↄ̃ dↄ kpɛɛlɛa, ben Dii è yã oo. 10 Tó gbɛ̃nↄↄ è tɛ́luguu pì dↄ kpɛɛlɛ pìa, baade è dↄnzi kɛ a kpɛɛlɛ. 11 Dii è yã o kↄ̃n Musao tɛ̃tɛ̃ntɛ̃, lán gbɛ̃ è yã o kↄ̃n a gbɛ̃nnao nà. Musa è ɛara à su bùran, mↄde Nuni nɛ́ Yↄsua à kpàasi è bↄ kpɛ́ pìnlo.

Dii bↄ à mↄna Musazi

12 Musa bè Diinɛ: N bèmɛ mà gá kↄ̃n gbɛ̃ pìnↄ, mↄde nɛ́ɛ gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ɛ daamɛɛ omɛro. Àɛ kɛ̀ sↄ̃ n bè, ń ma dↄ̃ n gbɛ̃nna ũ bensↄ̃ ma n pↄnnaa è. 13 Zaakɛ ma n pↄnnaa è, ǹ tó mà n laasuunↄ dↄ̃ sa, lɛ mà e màgↄ̃ n dↄ̃ màgↄ̃ nnanyo yãpura. Ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ borii kɛ̀kii nɛ́ n gbɛ̃nↄmɛ. 14 Ben Dii wèàla à bè: Ma wɛ́ɛ égↄ̃ tɛ́azi mà a gba kámmabona. 15 Musa bè: Tó nɛ́ wɛ́ɛ tɛ́waziro, ǹton wa fɛɛ kɛ̀ro. 16 Tó nɛ́ɛ gáwaoro, dian weé e wà dↄ̃ kɛ̀ mapi kↄ̃n n gbɛ̃ pìnↄ wá nnanyo? Weé wa dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n bori pãndenↄ anduna guu diamɛ? 17 Dii bènɛ: Yã kɛ̀ ń gbèkamaa pì mɛ́ kɛ, zaakɛ n ma pↄnnaa è, má n dↄ̃ ma gbɛ̃nna ũ.

18 Musa bè: Ǹ n gakui ↄdↄamɛ. 19 Ben Dii wèàla à bè: Mɛ́ tó ma maakɛ píngi bↄ n aɛ, mɛ́ ma tↄ́ Dii sísi n aɛ, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ má yezi mà sùu kɛon mɛ́ kɛo, bensↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ má yezi mà wɛ̃nda dↄ̃nɛn mɛ́ dↄ̃nɛ. 20 Ben à bè: Nɛ́ fↄ̃ ǹ ma uu gwaro, zaakɛ gbɛ̃ntee é fↄ̃ à wɛ́ɛ simalɛ àgↄ̃ kuuro. 21 Dii bè: Ǹ guu gwa da ma saɛ kɛ̀. Ǹ zɛ gbɛ̀ musu gwe. 22 Tó ma gakui pì e gɛ̃ɛ, mɛ́ n sↄtↄ gbɛ̀kotoon mà a ↄↄ kúnla ai mà gɛ̃tɛ. 23 Tó ma a ↄↄ gònla, nɛ́ ma kpɛɛ kpaa e sa, mↄde weé fↄ̃ wà ma uu ero.

34

Gbɛ̀ walaa dufunↄ

1 Dii bè Musanɛ: Ǹ gbɛ̀ walaa kɛ mɛ̀n plaa lán káakupↄnↄ bà, mɛ́ yã kɛ̀ kú à káakupↄ kɛ̀ ń wìnↄa kɛ̃ḿma. 2 Ǹgↄ̃ kú soru guu kↄngↄ. Ǹ didi Sinai kpiiia ǹ zɛ ma aɛ à mìsↄ̃ntɛ̃a. 3 Gbɛ̃ke tón mↄ́nyoro. Wàton gbɛ̃ke e gukea kpiii pìa sero. Baa sãa ke zù tón mↄ́ pↄ́ ble à gĩzĩro.

4 Musa gbɛ̀ walaa à mɛ̀n plaa lán káakupↄnↄ bà. À fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, ben à dìdi Sinai kpiiia à gbɛ̀ walaa mɛ̀n plaaa pìnↄ kũna a ↄzĩ lán Dii ònɛ nà. 5 Dii pìta tɛ́sukpɛ guu à zɛ̀ à saɛ, ben à a zĩnda tↄ́ sìsi. 6 Kɛ̀ Dii e gɛ̃ɛ à aɛ, à a tↄ́ sìsi à bè: Dii, Dii Luda wɛ̃ndadↄ̃nnɛri sùudeen ma ũ. Ma pↄↄ è fɛ̃ kpaaro, má gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛo vĩ bíta. 7 Mɛɛ̀gↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃n gbɛ̃nↄo ai ń bori lɛ́mmɛ, mɛ́ ń yã zaaanↄ kɛ̃ńnɛ kↄ̃n ń taarinↄ kↄ̃n ń durunnↄo. Mↄde mɛɛ̀ tó taaridee bↄ pãro. Mɛɛ̀ denↄ yã zaaa wí ń nɛ́nↄ musu kↄ̃n ń dionↄ kↄ̃n ń swãkpɛɛnↄ kↄ̃n ń nasionↄo. 8 Musa dàɛ a puua à dↄnzi kɛ̀nɛ gↄ̃ↄ 9 à bè: Dii, zaakɛ ma n pↄnnaa è, ǹ gáwao. Baa kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄ swã gbãa, ǹ sùu kɛwao kↄ̃n wa yã zaaanↄ kↄ̃n wa durunnↄo, ǹ wa sɛ́ n pↄ́nↄ ũ.

Luda bà kuuna kↄ̃n Isarailinↄ

(Bↄn 23:14-19)

10 Dii bè: Ma bà égↄ̃ kúaomɛ. Mɛ́ yãbↄnsaɛ kɛ a píngi wáa kɛ̀ gbɛ̃kee e a taka kɛ bori ke guu andunan zikiro. Borii kɛ̀ aↄ̃ↄ ligaaziinↄ é ma yãkɛna e, zaakɛ mɛ́ yã naasidee kɛao. 11 Àgↄ̃ yã kɛ̀ má òare gbã̀a kũna, mɛ́ pɛ́are Amↄrinↄa kↄ̃n Kanaanↄ kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄo. 12 À làakari kɛ! Àton lɛdolɛ kɛ kↄ̃n bùsu kɛ̀ ée gaa gɛ̃n deenↄoro, lɛ àton takutɛɛ kpákpa a zĩndanɛro yãnzi. 13 À ń sa'okiinↄ gboro à ń tãa gbɛ̀nↄ wíwi à Asɛra línↄ zↄ̃zↄ̃. 14 Àton kúɛ tãanɛro, zaakɛ mamↄma Dii ma tↄ́n Nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ, mɛɛ̀ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpá. 15 À làakari kɛ! Àton lɛ́dolɛ kɛ kↄ̃n bùsu pì deenↄoro, zaakɛ tó aↄ̃ↄe pãpãa kɛɛ ń tãanↄ yã musu, aↄ̃ↄe saa ooḿma, aↄ̃é a sísi à ń sa'onↄbↄ sóńyomɛ. 16 Àton nↄↄ sɛ́ a nɛ́nↄnɛ ń tɛ́ro, zaakɛ tó aↄ̃ nɛ́nↄgbɛ̃nↄↄ e pãpãa kɛɛ ń tãanↄ yã musu, aↄ̃é tó a nɛ́nↄ pãpãa kɛńyo se. 17 Àton mↄ̀ pi tãa ũro.

18 Àgae Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa kɛ. Àgae burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai só gurↄ swɛɛplaa mↄↄ kɛ̀ wè sísi Abibu guu lán má dìɛare nà, zaakɛ mↄↄ pì guun a bↄɛ Igipiti. 19 A daudunↄ nɛ́ ma pↄ́nↄmɛ ń píngi kↄ̃n a pↄ́kãde nɛ́kya káakunↄ ń píngi, zù ke pↄ́ ketenↄ. 20 Àgae zaaki nɛ́kya káaku bo kↄ̃n sãao. Tó ée boro, à à waa fĩ à dɛ. Àgae a daudunↄ bo. Gbɛ̃ke tón mↄ́ ma kiia ↄkoriro. 21 Àgae zĩi kɛ gurↄ swɛɛdo à kámma bo à gurↄ swɛɛplaadee zĩ, baa búwigurↄ ke pↄ́kɛ̃gurↄ.

22 Àgae Pↄ́kɛ̃na zĩbaa kɛ gurↄↄ kɛ̀ a na bura pↄ́ káaku kɛkɛnaa. Àgae Pↄ́dufublena zĩbaa kɛ wɛ̃̀ yãanaa. 23 Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o gↄ̃gbɛ̃ píngi gae mↄ́ mamↄma Dii Isarailinↄ Luda aɛzĩ gɛ̃̀n aagↄ̃. 24 Mɛ́ pɛ́are boriinↄa mɛ́ a bùsu lɛ́ kaaraare. Gbɛ̃ke é a bùsu nii dɛ gurↄↄ kɛ̀ ée mↄↄ mamↄma Dii a Luda aɛzĩ wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o gɛ̃̀n aagↄ̃ro. 25 Àton pↄ́sɛsɛna kpáma lɛdo kↄ̃n sa'opↄ aruoro. Àton Banla sa'onↄbↄ diɛ guu dↄ̀aro. 26 Àgae gá mamↄma Dii a Luda ua kↄ̃n a bura pↄ́ káakunↄ. Àton blènɛ nↄ̀bↄ kuku kↄ̃n à da yↄ̃'ioro.

27 Ben Dii bè Musanɛ: Ǹ yã pìnↄ kɛ̃ takadan, zaakɛ ma bà kuunanyo kↄ̃n Isarailinↄ yãnↄmɛ. 28 Musa kú kↄ̃n Diio gwe ai gurↄ baplaa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo pↄ́blena sai ímina sai. Ben Dii a bà kuunańyo yã mɛ̀n kurinↄ kɛ̃̀ gbɛ̀ walaa pìnↄa.

Musa uu tɛ́kɛna

29 Kɛ̀ Musa pìta Sinai kpiiia, à gbɛ̀ walaa mɛ̀n plaaa kɛ̀ doka kɛ̃a pìnↄ kũna a ↄzĩ. À dↄ̃ kɛ̀ a uu e tɛ́ kɛɛ aↄ̃ yã'ona kↄ̃n Diio yãnziro. 30 Kɛ̀ Aruna kↄ̃n Isarailinↄ à è ń píngi, à uu e tɛ́ kɛɛ, vĩa ń kũ wà sↄ̃zi. 31 Ben Musa ń sísi. Aruna kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ ɛ̀ara wà mↄ̀ à kiia, ben à yã òńyo. 32 Beee gbɛra Isarailinↄ sↄ̃̀zi ń píngi, ben à yã kɛ̀ Dii dìɛnɛ Sinai kpiii musu òńnɛ píngi. 33 Kɛ̀ à yã òńnɛ à yã̀a, à sáta kù a uua. 34 Tó à gɛ̃̀ à yã o Diio, è sáta go lɛ à kpɛ́ à bↄ. Tó à bↄ̀, è yã kɛ̀ Dii dìɛnɛ o Isarailinↄnɛ, 35 ben aↄ̃è e kɛ̀ à uu e tɛ́ kɛɛ. Musa è ɛara à sáta kú a uua lɛ à kpɛ́ à gɛ̃ à yã o Diio.

40

Bisakuta kyakɛna

1 Dii bè Musanɛ: 2 Ǹ kutaa dↄ kɛ̀ dɛ dakↄ̃rɛki kutaa ũ mↄ káakun gurↄ káaku zĩ 3 ǹ àkpati kɛ̀ doka gbɛ̀ walaanↄↄ kú à guu diɛn ǹ lábure mↄ̀ kpázi. 4 Ǹ gɛ̃ kↄ̃n teebu mↄ̀o ǹ à taanↄ káɛa zɛ́azɛa. Ǹ gɛ̃ kↄ̃n dabu mↄ̀o ǹ à fitianↄ kɛkɛ. 5 Ǹ vura tuaetitikpatakii mↄ̀ diɛ doka àkpati aɛ ǹ kuta kpɛɛlɛ lábure logo ǹ tataàlɛ. 6 Ǹ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ okii diɛ dakↄ̃rɛki kpɛɛlɛa, 7 ǹ dàga mↄ̀ diɛ dakↄ̃rɛki kutaa dagura kↄ̃n sa'okiio ǹ í kán. 8 Ǹ kara mↄ̀ kpá ǹ ligazi, ǹ lábure kpá kara pì lɛ́a.

9 Ǹ pↄ́ kyakɛnↄsi mↄ̀ sɛ́ ǹ kú kpɛ́ pìa kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ píngi ǹ diɛ ma pↄ́ ũ kↄ̃n à zĩkɛbↄnↄ, aↄ̃é gↄ̃ ma pↄ́ ũ. 10 Ǹ nↄ́si pì kú sa'okii pìa kↄ̃n a zĩkɛbↄnↄ píngi. Ǹ sa'okii pì diɛ ma pↄ́ ũ, eégↄ̃ dɛ ma pↄ́ ũ dɛńla. 11 Ǹ nↄ́si pì kú dàga pìa kↄ̃n a dibↄo, aↄ̃é gↄ̃ ma pↄ́ ũ. 12 Ǹ mↄ́ kↄ̃n Arunao kↄ̃n a nɛ́nↄ dakↄ̃rɛki kpɛɛlɛa ǹ ń zú o gwe. 13 Ǹ sa'ori pↄ́kãsãa mↄ̀nↄ da Arunanɛ, ǹ nↄ́si kúa ǹ à diɛ ma pↄ́ ũ, eé gↄ̃ ma gbã̀gbãri ũ. 14 Ǹ mↄ́ kↄ̃n à nɛ́nↄ dↄ ǹ utagyaba mↄ̀nↄ dadańnɛ, 15 ǹ nↄ́si kúkuḿma lán ń kù ń dea nà, aↄ̃é ma gbãgbã. Nↄ́sikuḿmana pì bé eé tó aↄ̃gↄ̃ dɛ ma gbã̀gbãrinↄ ũ ai ń boriia. 16 Musa kɛ̀ lán Dii ònɛ nà píngi.

17 Aↄ̃ bↄna Igipiti wɛ̃̀ plaade mↄ káaku gurↄ káaku zĩn wà kutaa pì dↄ̀. 18 Kɛ̀ Musa e kutaa pì dↄↄ, à à zɛbↄ mↄ̀nↄ pɛ̀ɛpɛɛ gĩa, ben à à lípɛɛ mↄ̀nↄ pɛ̀pɛn à à líkpannↄ kpàkpan, ben à lípɛɛnↄ pɛ̀ɛpɛɛ. 19 À bisa dààla, ben à báa kpààla lán Dii ònɛ nà. 20 À sèeda gbɛ̀ walaanↄ sɛ̀ à kà àkpati pì guu, à àkpati pì sɛ́linↄ dà à zãanↄ guu, ben à à nɛ́ kùɛa. 21 À gɛ̃̀o kpɛ́n, ben à lábure kpà sèeda àkpati pìzi lán Dii ònɛ nà. 22 À teebu dìɛ dakↄ̃rɛki kutaan lábure pì kpɛɛlɛ kpa gu'igbãroo kpa. 23 À burɛdi kàɛa Diinɛ zɛ́azɛa lán à ònɛ nà. 24 À dabu dìɛ dakↄ̃rɛki kutaan aɛdↄkↄ̃ana teebua sↄↄmɛtɛ kpa, 25 à fitianↄ nàna Dii aɛ lán à ònɛ nà. 26 Ben à vura tuaetitikpatakii pì dìɛ dakↄ̃rɛki kutaan lábure saɛ, 27 ben à tuaetiti gũ nnaa kpàtaa lán Dii ònɛ nà. 28 Ben à lábure kpà kutaa pì lɛ́a.

29 À sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ okii dìɛ dakↄ̃rɛki kpɛɛlɛa, ben à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa kↄ̃n flawao lán Dii ònɛ nà. 30 À dàga mↄ̀ dìɛ dakↄ̃rɛki kutaa dagura kↄ̃n sa'okiio, ben à í kàn. 31 Gwen Musa kↄ̃n Arunao kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ è ń ↄↄnↄ kↄ̃n ń gbánↄ pípin. 32 Tó aↄ̃ↄe gɛ̃ɛ dakↄ̃rɛki kutaan, ke tó aↄ̃ↄe sↄ̃ↄ sa'okiizi, aↄ̃è ń ↄↄnↄ kↄ̃n ń gbánↄ pípin lán Dii ò Musanɛ nà. 33 Ben à kara kpà à lìga kutaa pìzi kↄ̃n sa'okiio, ben à lábure kpà kara pì lɛ́a. Lɛn Musa zĩi pì kɛ̀ à yã̀a lɛ.

Dii gakui pitana bisakutaan

(Nar 9:15-23)

34 Ben tɛ́luguu pì dà dakↄ̃rɛki kutaa pìla, Dii gakui kutaa pì pà. 35 Musa e fↄ̃ à gɛ̃̀ dakↄ̃rɛki kutaa pìnlo, kɛ̀ tɛ́luguu dààla bensↄ̃ kɛ̀ Dii gakui kutaa pì pà yãnzi.

36 Isarailinↄ táa'ona guu, tó tɛ́luguu pì gò kutaa pìa, ben aↄ̃è fɛɛ kↄ̃n táo. 37 Tó tɛ́luguu pì e goaro, aↄ̃è fɛɛ kↄ̃n táoro, sé zĩ kɛ̀ à gòa. 38 Fãantɛ̃ Dii tɛ́luguu è da kutaa pìla, gwãavĩ sↄ̃ tɛ́ ègↄ̃ kú tɛ́luguu pì guu. Lɛn Isarailinↄ è e lɛ ń píngi ń táa'ona guu píngi.

NARONA

9

10

11

12

13

14

20

21

22

23

24

NARONA

Musa takada siigↄ̃dee

Isarailinↄ kuuna gbáan 9:1-14:45, 20:1-21:35

Balamu 22:1-24:25

9

Banla zĩbaakɛna

1 Dii yã ò Musanɛ Sinai gbáan Isarailinↄ bↄna Igipiti wɛ̃̀ plaade mↄ káaku guu à bè: 2 Isarailinↄ gae Banla zĩbaa kɛ à gurↄↄa. 3 À zĩbaa pì kɛ mↄↄ kɛ̀kii gurↄ gɛ̃rodosaideen uusiɛ. À kɛ lán má dàare nà píngi kↄ̃n à dokayã kɛ̀ má dàareenↄ.

4 Musa ò Isarailinↄnɛ aↄ̃ Banla zĩbaa kɛ, 5 ben aↄ̃ zĩbaa pì kɛ̀ Sinai gbáan mↄ káaku gurↄ gɛ̃rodosaideen uusiɛ. Aↄ̃ↄ kɛ̀ lán Dii ò Musanɛ nà píngi. 6 Gbɛ̃kenↄ kú gwe aↄ̃ↄ gbãsĩ kɛ̀ aↄ̃ ↄ kɛ̀ gɛ̀a yãnzi, ben aↄ̃ↄe e wà Banla zĩbaa kɛ̀ zĩ beeearo. Ben aↄ̃ gàa wà Musa kↄ̃n Arunao lè zĩ beeea gↄ̃ↄ 7 aↄ̃ bè Musanɛ: Gɛ̀ yã musu wa gbãsĩ lɛ̀. Bↄ́yãnzi wà gìwe wà mↄ́ kↄ̃n gbaanↄ Diinɛ kↄ̃n wa gbɛ̃nↄo à gurↄↄazi? 8 Musa wèńla à bè: À zɛ ai mà ma lán Dii é o a yã musu nà. 9 Ben Dii bè Musanɛ: 10 Ǹ o Isarailinↄnɛ, tó aↄ̃ gbɛ̃kenↄ ke aↄ̃ boriinↄↄ kpɛ́ gbãsĩ gɛ̀ yã musu, ke aↄ̃ gàa wɛ́tɛ zã̀azã ken, aↄ̃é fↄ̃ wà Banla zĩbaa kɛmɛ zãa. 11 Mↄ plaadee gurↄ gɛ̃rodosaidee uusiɛn aↄ̃é zĩbaa pì kɛ. Aↄ̃é sã nↄ̀bↄ só kↄ̃n burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃saio kↄ̃n lá kyã̀kyão. 12 Aↄ̃ton à ke tó guu dↄ̀aro bensↄ̃ aↄ̃ton sãa pì wá ke ɛ́ro. Aↄ̃é Banla zĩbaa pì kɛ lán má dìɛare nà píngi. 13 Gbɛ̃ kɛ̀ èe gbãsĩ lɛ́ro bensↄ̃ èe gá wɛ́tɛ kearo, tó à gì Banla zĩbaa pì kɛzi, wà adee bↄ a gbɛ̃nↄ tɛ́, zaakɛ èe mↄ́mɛ kↄ̃n gbaao à gurↄↄaro. À taari é wí à musu. 14 Bↄ̀amↄ kɛ̀ kú a tɛ́ bensↄ̃ à yezi à Banla zĩbaa kɛmɛ, séde à kɛ lán ma à doka dìɛare nà. Bↄ̀amↄ kↄ̃n bɛdeeo ń píngi yã dↄ̃nkↄ̃mɛ.

Tɛ́luguu dana bisakutaalaa

(Bↄn 40:34-38)

15 Zĩ kɛ̀ wà bisakutaa mↄ̀ dↄ̀, tɛ́luguu pì dà sèeda kutaa pìla. Zaa uusiɛ ai guu gàa à dↄ̀o tɛ́luguu pì kú kutaa pì musu lán tɛ́ bà. 16 Lɛn ègↄ̃ kuu lɛ gurↄ píngi, ègↄ̃ kú kutaa pìla fãantɛ̃, gwãavĩ sↄ̃ lán tɛ́ bà. 17 Tó à gò kutaa pìa, ben Isarailinↄ è fɛɛ kↄ̃n táo. Guu kɛ̀ tɛ́luguu pì zɛ̀n, gwen aↄ̃è bùra káɛn. 18 Tó Dii ↄ̀dↄańnɛ lɛ, aↄ̃è bùra fɛɛ. Tó à ↄ̀dↄańnɛ dↄ, aↄ̃è ɛara wà bùra káɛ. Tó tɛ́luguu pì da kutaa pìla sↄ̃, aↄ̃ bùra ègↄ̃ kaɛnamɛ. 19 Tó tɛ́luguu pì e gurↄ plaaa kɛɛ kutaa pìla, aↄ̃ègↄ̃ Dii yã maa, aↄ̃è bùra fɛɛro. 20 Zĩkenↄa tɛ́luguu pì è gurↄ plaaa kɛ kutaalaro. Tó Dii ↄ̀dↄańnɛ, aↄ̃è bùra káɛ, tó Dii ɛ̀ara à ↄ̀dↄańnɛ dↄ, ben aↄ̃è bùra fɛɛ. 21 Zĩkenↄa sↄ̃ tɛ́luguu pì è zɛ gu dↄ̃nkↄ̃ féte zaa uusiɛ ai kↄngↄ. Tó à gòa kↄngↄ, ben aↄ̃è bùra fɛɛ. Fãantɛ̃ ke gwãavĩn yoo, tó tɛ́luguu pì gòa, aↄ̃è bùra fɛɛmɛ. 22 Tó tɛ́luguu pì gↄ̃̀ zɛna kutaa pìla gurↄ do ke mↄ do ke wɛ̃̀ don yoo, aↄ̃ègↄ̃ kaɛna bùrammɛ, aↄ̃è fɛɛro. Tó à gòa, ben aↄ̃è bùra fɛɛ. 23 Aↄ̃è bùra káɛ ke wà bùra fɛɛ Dii lɛ́ saɛro. Aↄ̃ègↄ̃ Dii yã maa lán à dà Musanɛ à òńnɛ nà.

10

Kondogi kãkãki mɛ̀n plaaanↄ

1 Dii yã ò Musanɛ à bè: 2 Ǹ kãkãki pi mɛ̀n plaa kↄ̃n kondogi kɛ̀ wà gbɛ̃̀gbɛ̃ maamaaao gbɛ̃nↄ kakↄ̃abↄ ũ lɛ aↄ̃gae bùra fɛɛ. 3 Tó wà kãkãki pìnↄ pɛ̀, gbɛ̃nↄ é mↄ́ wà kakↄ̃anzi ń píngi dakↄ̃rɛki kpɛɛlɛa. 4 Tó kãkãki mɛ̀n doon wà pɛ̀, Isaraili bori dↄn'aɛdee kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ kí ũunↄ bé wé mↄ́ wà kakↄ̃anzi. 5 Tó wà kãkãki pìnↄ pɛ̀ sikↄ̃kɛnao, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bùra kú ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaanↄ bé wé bùra fɛɛ káaku. 6 Tó wà à gɛ̃̀n plaadee pɛ̀ sikↄ̃kɛnao, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bùra kú sↄↄmɛtɛ kpaanↄ bé wé bùra fɛɛ. Kãkãkipɛna sikↄ̃kɛnao pìn gbɛ̃nↄ dana zɛ́n sèeda ũ. 7 Tó wà yezi wà gbɛ̃nↄ kakↄ̃a, wàgae pɛ́ sikↄ̃kɛna sai.

8 Aruna nɛ́ sa'orinↄ bé wé kãkãki pìnↄ pɛ́. Eégↄ̃ dɛare doka ũ gurↄ píngi, apinↄ kↄ̃n a boriinↄ. 9 Gurↄↄ kɛ̀ a ka a bùsun, tó ée gaa zĩ̀ ká kↄ̃n a ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃é gà wà fɛɛaonↄ, àgae kãkãki pìnↄ pɛ́ sikↄ̃kɛnao, lɛ a yã e à dↄ mamↄma Dii a Ludan, mɛ́ a bↄ a ibɛɛ pìnↄ ↄzĩ. 10 Gurↄↄ kɛ̀ ée pↄnnaa kɛɛ sↄ̃, zĩbaan yoo, mↄ dufu gurↄ káaku zĩn yoo, àgae kãkãki pìnↄ pɛ́ a sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄa kↄ̃n a sáabukpana sa'opↄnↄ, a yã é dↄmagu. Mámbe Dii a Luda ũ.

Isarailinↄ fɛɛna Sinai

11 Wɛ̃̀ plaade mↄ plaade gurↄ barodee zĩ, tɛ́luguu gò sèeda kutaala, 12 ben Isarailinↄ bùra fɛ̀ɛ Sinai gbáan, aↄ̃ↄe sↄ̃ki kpákpaa ai tɛ́luguu gàa à zɛ̀ Parani gbáan. 13 Aↄ̃ bùra fɛɛna káakun gwe. Aↄ̃ↄ kɛ̀ lán Dii dà Musanɛ à òńnɛ nà.

14 Yuda zĩ̀kpɛɛnↄ bé wà bùra fɛ̀ɛ gãli kↄ̃n gãlio káaku kↄ̃n ń tuutao. Aminadabu nɛ́ Nasↄ̃n ń dↄn'aɛdee ũ. 15 Zua nɛ́ Nɛtanɛlin Isaka zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ. 16 Eloni nɛ́ Ɛliabun Zɛbuluni zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ. 17 Gɛsↄnu boriinↄ kↄ̃n Mɛrari boriinↄ kutaa pì gbòro, ben aↄ̃ↄ sɛ̀ wà dào zɛ́n.

18 Ben Rubɛni zĩ̀kpɛɛnↄ bùra fɛ̀ɛ gãli kↄ̃n gãlio kↄ̃n ń tuutao. Sedeu nɛ́ Ɛlizun ń dↄn'aɛdee ũ. 19 Zurisadai nɛ́ Selumiɛlin Simɛↄ zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ. 20 Dɛwɛli nɛ́ Ɛliasafan Gada zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ. 21 Ben Koa boriinↄ Luda pↄ́nↄ sɛ̀ wà dào zɛ́n. Wà kutaa pì dↄ̀ ai aↄ̃gↄ̃ ká.

22 Ben Ɛflaimu zĩ̀kpɛɛnↄ bùra fɛ̀ɛ gãli kↄ̃n gãlio kↄ̃n ń tuutao. Amiudu nɛ́ Ɛlisaman ń dↄn'aɛdee ũ. 23 Pedazu nɛ́ Gamaliɛlin Manase zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ. 24 Gideoni nɛ́ Abidãn Bɛyãmi zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ.

25 Ben Dani zĩ̀kpɛɛnↄ bùra fɛ̀ɛ gãli kↄ̃n gãlio kↄ̃n ń tuutao. Aↄ̃mbe aↄ̃ègↄ̃ tɛ́ kpɛɛ. Amisadai nɛ́ Ayɛzan aↄ̃ dↄn'aɛdee ũ. 26 Ɔkↄrana nɛ́ Pagiɛlin Asa zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ. 27 Enana nɛ́ Airan Nafatali zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ. 28 Lán Isarailinↄ è bùra fɛɛfɛɛ wàgↄ̃ tɛ́tɛkↄ̃zi nàn gwe gãli kↄ̃n gãlio.

29 Obabun Musa anzure Ruɛli nɛ́ ũ, Midiã boriimɛ. Musa bènɛ: Wée daa zɛ́n gana bùsu kɛ̀ Dii bè é wa gbaan. Ǹ mↄ́ ǹ gáwao, wé yã maaa kɛnnɛ, zaakɛ Dii nnamana gwe lɛ́ gbɛ̃̀we. 30 Ben à bènɛ: Mɛ́ gáro, mɛ́ ɛara ma bùsun ma bɛdeenↄ kiiamɛ. 31 Musa bè: N yã nna. Ǹton wa tónlo, zaakɛ ń bùrakaɛki maaa dↄ̃ bensↄ̃ ḿbe nɛ́ kɛ wa wɛ́ɛdee ũ. 32 Tó n gaawao, wé yã maaa kɛ̀ Dii é kɛwee kɛnnɛ se.

33 Isarailinↄ bùra fɛ̀ɛ Dii kpiii saɛ aↄ̃ táa ò gurↄ aagↄ̃. Wà dↄ̀ aɛ kↄ̃n Dii bà kuunańyo àkpatio lɛ à bùrakaɛkii ↄdↄańnɛ. 34 Tó aↄ̃ fɛ̀ɛ wà dà zɛ́n, Dii tɛ́luguu pì ègↄ̃ kúńla fãantɛ̃. 35 Tó wà dà zɛ́n kↄ̃n àkpatio, Musa è be:

Ǹ fɛɛ Dii, lɛ n ibɛɛnↄ fãakↄ̃a,

lɛ n zangurinↄ bàa lɛ́nnɛ.

36 Tó wà dìɛ, Musa è be:

Dii, ǹ ɛara ǹ su Isaraili bↄrↄ ũgbangbanↄa.

11

Dii tɛ́fɛɛna

1 Isarailinↄ zↄka kà Diizi ń nawɛ̃akɛna yãnzi. Kɛ̀ Dii mà, à pↄ fɛ̃̀, ben à tɛ́ fɛ̀ɛ ń tɛ́, aↄ̃ bùra kpadoo tɛ́ kũ̀. 2 Ben gbɛ̃nↄ wii pɛ̀ Musazi. Kɛ̀ à wɛ́ɛ kɛ̀ Diia, ben tɛ́ pì zɛ̀. 3 Ben wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Tabera, kɛ̀ Dii tɛ́ fɛ̀ɛ ń tɛ́ gwe yãnzi.

Dii bùrunↄ gbarɛna

4 Bori pãndenↄ kú Isarailinↄ tɛ́, aↄ̃ↄe pↄ́ble pãnde nii dɛɛ, ben Isarailinↄↄ e ↄ́ↄ dↄↄ se wà bè: Mán wé nↄ̀bↄ en wà sóo? 5 Wée kpↄ̀ kɛ̀ wá sò Igipiti wa pↄyezia bɛgɛ kɛɛ kↄ̃n plɛ̃̀nↄ kↄ̃n gbɛzɛɛnↄ kↄ̃n ɛfↄnↄ kↄ̃n aubasanↄ kↄ̃n aubasa gizonↄo. 6 Tia sa wa lɛ́ gà, zaakɛ weè pↄ́ke ero, tó èe kɛ mana kɛ̀ baasiro.

7 Mana pì wɛ́ɛ kete, à dɛ lán lí'ↄↄ bàmɛ. 8 Isarailinↄ è sɛ́ɛ wà lↄ́ gbɛ̀n ke aↄ̃è zↄ̃ gón. Aↄ̃è disa wà kàra kɛo. À nna lán kàra tɛ̃ngo bà. 9 Tó kpíi kpà bùran gwãavĩ, ben mana pì è kwɛ́ se.

10 Musa mà wèe ↄ́ↄ dↄↄ ualɛ kↄ̃n ualɛo. Dii pↄ fɛ̃̀ maamaa, ben à kɛ̀ Musanɛ ĩi 11 à bènɛ: Bↄ́yãnzin nɛ́ɛ wɛ́ɛ tãamazi? Ma yã kparee bé à kɛ̀nnɛ zaa, ben n gbɛ̃ pìnↄ gwana asoo dìmɛɛ? 12 Mámbe ma gbɛ̃ pìnↄ nↄ̀ sìↄ́? Mámbe ma ń íↄ́? Bↄ́yãnzi n bèmɛ mà ń kú kpɛɛ lán nɛ́dandee bà mà gáńyo bùsu kɛ̀ ń la dà aↄ̃ dezinↄnɛnzi? 13 Mákpan mɛ́ nↄ̀bↄ en mà kpá gbɛ̃ pìnↄa ń píngii? Zaakɛ aↄ̃ↄe wii pɛɛmazi wèe bee mà ń gba nↄ̀bↄ wà só. 14 Mɛ́ fↄ̃ mà gbɛ̃ pìnↄↄ kú kpɛɛ ń píngi madoro, zaakɛ aↄ̃ asoo dɛmala. 15 Tó lɛn nɛ́ kɛmɛ lɛ, ǹ tó ma n pↄnnaa e ǹ ma dɛ gↄ̃ↄ. Ǹton tó mà nawɛ̃a pì kɛ dↄro. 16 Ben Dii bènɛ: Ǹ Isaraili gbɛ̃nsi kɛ̀ ń ń dↄ̃ dↄn'aɛdee ũunↄ kakↄ̃a gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri ǹ mↄ́ńyo dakↄ̃rɛki kuta kiia aↄ̃gↄ̃ kúnyo gwe. 17 Mɛ́ pita mà yã onnɛ gwe mà a Ninii kɛ̀ kúmmaa kpadoo go mà dińnɛ, aↄ̃é gbɛ̃nↄ gwana aso sɛ́nyo lɛ ǹtongↄ̃ ń sɛna ndo dↄro yãnzi. 18 Ǹ o gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ gbãsĩ bↄ ń zĩndan zia yãnzi, aↄ̃é nↄ̀bↄ e wà só. Zaakɛ aↄ̃ wii pɛ̀mazi wà bè, mán wé nↄ̀bↄ en kɛ̀ wà sóo? Aↄ̃ bè wà sã̀ↄ Igipiti. Beee yãnzin mɛ́ ń gba nↄ̀bↄ aↄ̃ sózi. 19 Aↄ̃é só èe kɛ gurↄ donlo, gurↄ plaanlo, gurↄ sↄↄronlo, gurↄ kurinlo, gurↄ baronlo. 20 Aↄ̃é só mↄ do gbãngbãn ai à bↄ ń yĩn à nii bↄ ń pↄↄ guu. Zaakɛ mamↄma Dii má kú ń tɛ́, ben aↄ̃ pã kpàmazi. Aↄ̃ zↄka dↄ̀ma wà bè, bↄ́yãnzi wà bↄ̀ Igipitizi? 21 Ben Musa bè: Gↄ̃gbɛ̃nↄↄ kúmao tá guu gↄ̃ↄn bↄrↄ wàa aagↄ̃, ben n bè nɛ́ nↄ̀bↄ kpáḿma wà só ai mↄ do gbãngbãn-ↄ́? 22 Baa tó wà sãanↄ kↄ̃n zùnↄ dɛ̀dɛ paripari, eé mↄ́ḿmaↄ́? Tó wà ísia kpↄ̀nↄ sɛ̀ɛ píngi, eé mↄ́ḿmaↄ́? 23 Dii wèàla à bè: Ma gbãaa é kánloo? Nɛ́ e tia, tó yã kɛ̀ má ònnɛɛ é kɛ ke eé kɛro.

24 Musa bↄ̀ à Dii yã pìnↄ òńnɛ. À Isaraili gbɛ̃nsinↄ kàkↄ̃a gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri à ń zɛ́ wà lìga kutaa pìzi. 25 Ben Dii pìta tɛ́luguu guu à yã òo. À a Ninii kɛ̀ kúa kpadoo gò à dì gbɛ̃nsi gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri pìnↄnɛ. Kɛ̀ à a Ninii pì dìńnɛ lɛ, aↄ̃ annabikɛɛ kɛ̀, beee gbɛra aↄ̃ↄe ɛara wà kɛ̀ dↄro. 26 Gbɛ̃ kɛ̀ Musa ń sɛ́ gↄ̃ↄn plaaanↄ gↄ̃̀ bùran, gbɛ̃ doo tↄ́n Ɛlɛdada, gbɛ̃ doo sↄ̃ Mɛdada. Aↄ̃ↄe gá kutaa kiiaro, mↄde Ninii pì sùḿma se, ben aↄ̃ annabikɛɛ kɛ̀ bùran. 27 Gↄ̃kparɛ ke bàa lɛ̀ à gàa à bè Musanɛ: Ɛlɛdada kↄ̃n Mɛdadao e annabikɛyã oo bùran. 28 Nuni nɛ́ Yↄsuan Musa kpàasi ũ zaa a ↄ̀wazikɛgurↄ, ben à bè: Baa Musa, ǹ gíńnɛ. 29 Ben Musa bènɛ: Nɛ́ɛ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kɛɛńyo ma yã musun yↄ́? Tó Dii a Ninii dì a gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ gↄ̃̀ annabinↄ ũ ń píngi, à maaroo? 30 Ben Musa ɛ̀ara bùran kↄ̃n Isarailinↄ gbɛ̃nsi pìnↄo.

31 Dii tò ĩa bↄ̀ ísiaa kpa à mↄ̀ kↄ̃n bùrunↄ, aↄ̃ dà bùrala. Aↄ̃ lìga bùrazi baama píngi à kà tágurↄ doo ũ, bensↄ̃ aↄ̃ vĩana lezĩ kà gã̀sãsuu plaa. 32 Fãantɛ̃ beeea kↄ̃n gwãavĩo kↄ̃n à gu làa dↄnao aↄ̃ fɛ̀ɛ wà gàa wà bùrunↄ kũ̀kũ. Gbɛ̃ kɛ̀ èe kũkũ bítaroo kũ̀kũ sùu baro. Ben aↄ̃ↄ fã̀ɛ à gàga. 33 Kɛ̀ aↄ̃ à nↄ̀bↄ dà ń lɛ́n gↄ̃ↄ, aↄ̃ↄe e wà só bítaro, ben Dii pↄ fɛ̃̀ńzi à gagyãa kàńgu. 34 Ben wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Lóudeenↄ Mira, zaakɛ gwen wà gbɛ̃ kɛ̀ nↄ̀bↄ lóu ń kũnↄ vĩ̀in. 35 Ben Isarailinↄ fɛ̀ɛ gwe aↄ̃ gàa Azero aↄ̃ gurↄplaa kɛ̀ gwe.

12

Miriamu kↄ̃n Arunao Musa taari'ena

1 Miriamu kↄ̃n Arunao Musa taari è Etiopia nↄↄ kɛ̀ à sɛ̀ yã musu, zaakɛ à Etiopia nↄↄ sɛ̀. 2 Aↄ̃ bè: Musa adon Dii dìɛ à yã ò à gãzĩↄ́? Èe o wa gãzĩ seroo? Dii yã pì mà. 3 Musa nɛ́ gbɛ̃ busɛmɛ, à sáa kú anduna guuro. 4 Gwe gↄ̃ↄ Dii bè Musa kↄ̃n Arunao kↄ̃n Miriamuonɛ: À bↄɛ à gá dakↄ̃rɛki kuta kiia a gↄ̃ↄn aagↄ̃a. Ben aↄ̃ gàa ń gↄ̃ↄn aagↄ̃a ń píngi. 5 Dii pìta tɛ́luguu guu à zɛ̀ kutaa pì kpɛɛlɛa. À Aruna kↄ̃n Miriamuo sìsi, ben aↄ̃ sↄ̃̀zi ń plaa ń píngi. 6 À bèńnɛ: À ma yã ma. Tó ma annabi kee kú a tɛ́, mɛɛ̀ bↄ mà mↄ́zi wɛ́ɛgupu guu mɛɛ̀ yã onɛ nanaa guumɛ. 7 Mↄde à dɛ lɛ kↄ̃n ma zↄ̀bleri Musaoro. Zĩkɛri náanɛdeemɛ ma ua gbɛ̃nↄ tɛ́ ń píngi. 8 Weè yã bↄ kↄ̃ lɛ́n. Mɛɛ̀ yã onɛ mà à ke utɛnɛro. È wɛ́ɛ si ma takalɛ. À kɛ̀ dia ée ma zↄ̀bleri Musa taari'ena vĩa kɛroo? 9 Ben Dii pↄ fɛ̃̀ńzi, à a taa o.

10 Kɛ̀ tɛ́luguu pì gò kutaa pìla, kusu dà Miriamula gↄ̃ↄ, à pura kũ̀ lán buu bà. Kɛ̀ Aruna lìɛ à à gwà, à è kusu dààla, 11 ben à bè Musanɛ: N yã nna Baa! Ǹton tó wà mìsaiyã taarikɛna gbɛ̀ ero. 12 Ǹton tó àgↄ̃ dɛ lán nɛ́ kɛ̀ wà ì gɛ̀ à mɛ̀ kpadoo yakana bàro. 13 Musa wii pɛ̀ Diizi à bè: Luda, n yã nna! Ǹ à kɛ̃kↄ̃a. 14 Ben Dii bènɛ: Tó à de bé à lóu sù à uua, eé kɛnɛ wíyã ũ ai gurↄ swɛɛplaaroo? Wà bↄo bùra kpɛɛ gurↄ swɛɛplaa gĩa, gbasa wà à sí. 15 Miriamu kú bùra kpɛɛ ai gurↄ swɛɛplaa. Isarailinↄↄ e da zɛ́nlo sé kɛ̀ wà ɛ̀ara wà à sì. 16 Beee gbɛra aↄ̃ fɛ̀ɛ Azero aↄ̃ gàa wà bùra kàɛ Parani gbáan.

13

Gu'asiigwari gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ zĩna

1 Dii bè Musanɛ: 2 Ǹ gbɛ̃nↄ zĩ aↄ̃ gá Kanaa bùsu kɛ̀ mɛ́ɛ kpaa Isarailinↄa gwa. Ǹ ń dezinↄ bori gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ dↄn'aɛdee ũunↄ sɛ́ mɛ̀n doodo ǹ ń zĩ. 3 Ben à ń gbáɛ lɛ bↄna Parani gbáan lán Dii ò nà. Gbɛ̃ pìnↄ nɛ́ Isaraili dↄn'aɛdeenↄmɛ ń píngi. 4 Aↄ̃ tↄ́nↄn yɛ̀:

Rubɛni boriinↄ guu Zaku nɛ́ Samua,

5 Simɛↄ boriinↄ guu Ori nɛ́ Safata,

6 Yuda boriinↄ guu Yefunɛ nɛ́ Kalɛbu,

7 Isaka boriinↄ guu Yusufu nɛ́ Igali,

8 Ɛflaimu boriinↄ guu Nuni nɛ́ Osea,

9 Bɛyãmi boriinↄ guu Rafu nɛ́ Paliti,

10 Zɛbuluni boriinↄ guu Sodi nɛ́ Gadiɛli,

11 Yusufu nɛ́ Manase boriinↄ guu Susi nɛ́ Gadi,

12 Dani boriinↄ guu Gɛmali nɛ́ Amiɛli,

13 Asa boriinↄ guu Mikaɛli nɛ́ Setu,

14 Nafatali boriinↄ guu Vofosi nɛ́ Nabi,

15 Gada boriinↄ guu Maki nɛ́ Guɛli.

16 Gbɛ̃ kɛ̀ Musa ń zĩ bùsu gwaanↄn gwe. Musa tↄ́ kpà Nuni nɛ́ Oseanɛ Yↄsua.

17 Kɛ̀ Musa e ń zĩi Kanaa bùsu gwa, à bèńnɛ: À bↄɛ kↄ̃n Nɛgɛvi gbáao à di bùsu gusĩsĩdeea. 18 À gwa lán bùsu pì dɛ nà, tó à gbɛ̃nↄↄ gbãa kesↄ̃ aↄ̃ↄ busɛ, tó aↄ̃ↄ pari kesↄ̃ aↄ̃ↄ pariro, 19 tó aↄ̃ bùsu maa kesↄ̃ à zaa, tó aↄ̃ wɛ́tɛnↄ bĩi vĩ kesↄ̃ à vĩro, 20 tó à tↄↄtɛ gbãa kesↄ̃ à bùsa, tó à línↄ vĩ kesↄ̃ à vĩro. À aĩa kɛ à bùsu pì líbɛɛnↄ sɛ́ɛ à suo. Zaakɛ geepi bɛ káakunↄ magurↄↄn yɛ̀. 21 Ben aↄ̃ gàa wà bùsu pì asii gwàgwa zaa Zini gbáan ai Reobo, Lebo Amata kpa. 22 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ kↄ̃n Nɛgɛvi gbáao, aↄ̃ kà Ɛblↄnu, guu kɛ̀ Anaki boriinↄ Aima kↄ̃n Sesaio kↄ̃n Talamaio kún. Ɛblↄnu kaɛna Zoã kɛ̀ kú Igipiti ã wɛ̃̀ swɛɛplaamɛ. 23 Kɛ̀ aↄ̃ kà Ɛsɛkↄlu guzurɛn, aↄ̃ geepi yↄ̃ doo zↄ̃̀ gwe aↄ̃ↄ lògo lía, ben gↄ̃ↄn plaaanↄ sɛna. Aↄ̃ biisioo kↄ̃n kãkãpuraao sɛ̀ dↄ. 24 Wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Ɛsɛkↄlu guzurɛ, geepi yↄ̃ kɛ̀ Isarailinↄↄ zↄ̃̀ gwe yãnzi. 25 Kɛ̀ aↄ̃ bùsu pì yakɛ̀ gurↄ baplaa, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà sù.

Gu'asiigwarinↄ baarukpana

26 Kɛ̀ aↄ̃ sù Kadɛsi, Parani gbáan, aↄ̃ gàa Musa kↄ̃n Arunao kↄ̃n Isarailinↄ kiia píngi. Aↄ̃ sù kↄ̃n baaruo Isarailinↄnɛ ń píngi, ben aↄ̃ bùsu pì líbɛɛnↄ ↄ̀dↄańnɛ. 27 Aↄ̃ yã pì gbã̀ Musanɛ wà bè: Wa gaa bùsu kɛ̀ n wa zĩin. Zwi kↄ̃n zↄ́'io di gwe. À líbɛɛnↄn yɛ̀. 28 Mↄde bùsu pì deenↄ gbãa. Aↄ̃ wɛ́tɛnↄ bĩi vĩ bensↄ̃ aↄ̃ wɛ́tɛ pìnↄ bíta maamaa. Wa Anaki boriinↄ è gwe se. 29 Amalɛkinↄↄ kú Nɛgɛvi gbáan. Itinↄ kↄ̃n Yebusinↄ kↄ̃n Amↄrinↄↄ kú bùsu gusĩsĩdeen, bensↄ̃ Kanaanↄↄ kú ísiaa saɛ kↄ̃n Yoda saɛo. 30 Kalɛbu gbɛ̃nↄ lɛ́ yĩ̀tɛ Musa aɛ, ben à bè: Wà gá wà bùsu pì sí, zaakɛ wé fↄ̃ wà zĩ̀ bleḿma. 31 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàaonↄ bè: Wé fↄ̃ wà lɛ́ɛ gbɛ̃ pìnↄaro, zaakɛ aↄ̃ gbãaa dɛwala. 32 Ben aↄ̃ bùsu kɛ̀ aↄ̃ↄ yakɛ̀ pì fabò Isarailinↄnɛ wà bè: Bùsu kɛ̀ wá yakɛ̀ pì nɛ́ bùsu kɛ̀ è a gbɛ̃nↄ mↄ́mↄmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ wa ń é gweenↄ ń píngi nɛ́ gbɛ̃ gbã̀anↄmɛ. 33 Wa gbɛ̃ gbã̀agbãanↄ è gwe Anaki boriinↄ ũ. Wa a zĩnda è lán babanɛnↄn bà, lɛn wá dɛ lɛ ń wɛ́ɛn se.

14

Isarailinↄ bↄna Dii kpɛɛ

1 Isarailinↄↄ e wii gbãaa pɛɛ ń píngi, aↄ̃ↄe ↄ́ↄ dↄↄ gwãavĩ beeea. 2 Aↄ̃ zↄka dↄ̀ Musaa kↄ̃n Arunao ń píngi wà bèńnɛ: Tó wa gaga Igipiti kesↄ̃ gbáan kɛ̀, lɛ à kɛ̀ maa. 3 Bↄ́yãnzin Dii e taawao bùsu pìnzi? Weé wa dɛdɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaaomɛ, weé wa nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n wa nɛ́nↄ kũkũ. Wa sↄkpana Igipiti sã̀ↄroo? 4 Ben aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Wà dↄn'aɛdee diɛ wà ɛara wà tá Igipiti.

5 Musa kↄ̃n Arunao dàɛ ń puua gbɛ̃ píngi aɛ. 6 Ben gu'asiigwarinↄ gↄ̃ↄn plaa Nuni nɛ́ Yↄsua kↄ̃n Yefunɛ nɛ́ Kalɛbuo ń utanↄ gàga wà kɛ̃̀kɛ̃ 7 aↄ̃ bè gbɛ̃nↄnɛ: Bùsu kɛ̀ wa bↄɛn wá yakɛ̀ pì maa maamaa. 8 Tó wa yã kà Diinɛ, eé gáwao bùsu pìn, bùsu kɛ̀ zwi kↄ̃n zↄ́'io din pì, à wa gba. 9 Àton bↄ Dii kpɛɛro. Àton vĩa kɛ bùsu pì deenↄnɛro, zaakɛ wa blɛɛnↄmɛ, aↄ̃ↄ utɛkii vĩ dↄro. Dii kúwao, àton vĩa kɛro.

10 Baade píngi e bee wà ń pápa kↄ̃n gbɛ̀o, ben Dii gakui bↄ̀ à mↄ̀ Isarailinↄzi dakↄ̃rɛki kuta kiia. 11 Dii bè Musanɛ: Gbɛ̃ pìnↄ égↄ̃ kya kaamagu gurↄ píngin yↄ́? Baa kↄ̃n dabuyã parii kɛ̀ má kɛ̀ ń tɛ́nↄ, aↄ̃égↄ̃ gii ma náanɛ kɛzi gurↄ píngin yↄ́? 12 Mɛ́ gagyã kpánzi mà ń kaatɛ, mɛ́ n boriinↄ kɛ pari, aↄ̃ gbãaa égↄ̃ dɛ gbɛ̃ pìnↄla. 13 Ben Musa bè Diinɛ: Ḿbe n gbɛ̃ pìnↄ bↄ̀ɛ Igipiti kↄ̃n n gbãaao. Tó Igipitinↄↄ mà, 14 aↄ̃é gí o bùsu kɛ̀ deenↄnɛziro. Zaakɛ aↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ ń kúwao, nɛɛ̀ bↄ ǹ mↄ́wazi tɛ̃tɛ̃ntɛ̃. Aↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ n tɛ́luguu ègↄ̃ kú wa musu, nɛɛ̀ dↄwe aɛ à guu fãantɛ̃, gwãavĩ sↄ̃ tɛ́ guu. 15 Tó n gbɛ̃ pìnↄ dɛ̀ kãndo gↄ̃ↄ, borii kɛ̀ aↄ̃ yã pì mànↄ é be: 16 Dii fùa à gá kↄ̃n gbɛ̃ pìnↄ bùsu kɛ̀ à la dàńnɛn, beee yãnzin à ń dɛ́dɛ gbáanzi. 17 Dii, ǹ n gbãa bíta ↄdↄańnɛ sa, lán ń ò nà n bè 18 n pↄↄ è fɛ̃ kpaaro, ń gbɛ̃kɛɛ vĩ bíta, nɛɛ̀ gbɛ̃nↄ yã zaaanↄ kↄ̃n ń taarinↄ kɛ̃ńnɛ, mↄde nɛɛ̀ tó taaridee bↄ̀ pãro. Nɛɛ̀ denↄ yã zaaanↄ wí ń boriinↄ musu ai à gá à pɛ́ ń swãkpɛɛnↄa kↄ̃n ń nasionↄ. 19 Lán n sùu kɛ̀ kↄ̃n gbɛ̃ pìnↄo nà zaa Igipiti ai aↄ̃ gàa wà kào kɛ̀, ǹ ń durun kɛ̃ńnɛ n gbɛ̃kɛ bíta guu.

Zↄkakarinↄ wɛ́ɛtãmmana

20 Ben Dii bè: Lán n wɛ́ɛ kɛ̀ma nà, mɛ́ sùu kɛńyo. 21 Mↄde lán mɛɛ̀gↄ̃ kuu nà bensↄ̃ ma gakui dà andunala píngi, 22 gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ma gakui è kↄ̃n dabuyã kɛ̀ má kɛ̀ Igipiti kↄ̃n gbáa guuo kɛ̀ aↄ̃ ma lɛ wà ma gwa gɛ̃̀n kuri aↄ̃ gì ma yã mazinↄ, 23 ń gbɛ̃ke é wɛ́ɛ si bùsu kɛ̀ ma la dà ń dezinↄnɛ pìlɛro. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kya kàmaguunↄ ke é wɛ́ɛ siàlɛro. 24 Lán ma zↄ̀bleri Kalɛbu nↄ̀sɛ bↄ̀ ado nà, à tɛ́mazi kↄ̃n nↄ̀sɛo do, mɛ́ tó à gɛ̃ bùsu kɛ̀ à gàan pì guu, à boriinↄ é e túbi ũ. 25 Zaakɛ Amalɛkinↄ kↄ̃n Kanaanↄↄ kú guzurɛn gwe, à ɛara à da gbáa zɛ́n zia Isia Tɛ̃aa kpa.

26 Dii bè Musanɛ kↄ̃n Arunao: 27 Gbɛ̃ zaaa kɛ̀nↄ é zↄka kámazi gurↄ píngin yↄ́? Ma zↄka kɛ̀ aↄ̃ↄe kaamazii mà. 28 Ǹ beńnɛ mamↄma Dii ma bè má kuu. Lán aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀ma nà, lɛn mɛ́ kɛńnɛ lɛ. 29 Aↄ̃ gɛ̀nↄ é gↄ̃ kaɛna gbáan kɛ̀, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kà wɛ̃̀ baro ke dɛàlaanↄ píngi. Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ wà ń náro bensↄ̃ aↄ̃ zↄka kàmaziinↄ 30 é gɛ̃ bùsu kɛ̀ ma à lɛ́ gbɛ̃̀ńnɛnlo, séde Yefunɛ nɛ́ Kalɛbu kↄ̃n Nuni nɛ́ Yↄsuao baasiro. 31 Aↄ̃ nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ bè weé ń kũkũnↄn mɛ́ gɛ̃ńyo, lɛ aↄ̃ bùsu kɛ̀ ń denↄ gìzi pì nnaa ma. 32 Aↄ̃pinↄ sↄ̃, aↄ̃ gɛ̀nↄ é gↄ̃ kaɛna gbáan kɛ̀mɛ. 33 Aↄ̃ nɛ́nↄ é pↄ́nↄ dãdã gbáan kɛ̀ ai wɛ̃̀ baplaa, aↄ̃ ń denↄ náanɛ sai gbɛ̀ e. Aↄ̃ denↄ gɛ̀nↄ é gↄ̃ gbáan kɛ̀ ń píngi. 34 Lán wà bùsu pì yakɛ̀ gurↄ baplaa nà, lɛn aↄ̃égↄ̃ ń yã zaaa gbɛ̀ e lɛ ai wɛ̃̀ baplaa, wɛ̃̀ doodo gurↄ doodo, aↄ̃égↄ̃ dↄ̃ lán íbɛtɛkpanamao dɛ nà. 35 Mamↄma Dii mámbe ma yã pì ò, lɛmɛ sↄ̃ mɛ́ kɛ gbɛ̃ zaaa kɛ̀ aↄ̃ kàkↄ̃amazii pìnↄnɛ lɛ. Aↄ̃é gaga gbáan kɛ̀ ń píngi.

36 Gbɛ̃ kɛ̀ Musa ń zĩ aↄ̃ bùsu yakɛ̀ kɛ̀ aↄ̃ sù aↄ̃ kya kà bùsu pìn aↄ̃ↄ tò wà zↄka dↄ̀anↄ, 37 Dii gagyãa kà gbɛ̃ pìnↄn, ben aↄ̃ gàga. 38 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa wà bùsu yakɛ̀ pìnↄ tɛ́, Nuni nɛ́ Yↄsua kↄ̃n Yefunɛ nɛ́ Kalɛbuo bé wà gↄ̃̀ wɛ̃̀ndio.

39 Musa yã pìnↄ tↄ̃kɛ̃̀ Isarailinↄnɛ píngi, ben aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀ maamaa. 40 Aↄ̃ fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, aↄ̃ mì pɛ̀ kpiiinↄa aↄ̃ bè: À gwa, wée gaa guu kɛ̀ Dii òn. Wa wa durun dↄ̃̀ sa. 41 Musa bè: Bↄ́yãnzi ée pãa Dii yãnɛzi? Beee é sí kɛro. 42 Àton gáro, zaakɛ Dii kúaoro. A ibɛɛnↄ é zĩ̀ bleawa. 43 Amalɛkinↄ kↄ̃n Kanaanↄↄ kú a aɛ gwe. Aↄ̃é a dɛdɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Dii égↄ̃ kúaoro, kɛ̀ a gi tɛ́zizi yãnzi. 44 Ben aↄ̃ wada yã kɛ̀ aↄ̃ mì pɛ̀ kpiiinↄa, baa kɛ̀ Dii bà kuunańyo àkpati gↄ̃̀ bùran kↄ̃n Musao. 45 Ben Amalɛkinↄ kↄ̃n Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gusĩsĩdee pìnnↄ lɛ̀ɛḿma aↄ̃ zĩ̀ blèḿma wà pɛ̀ḿma ai Ɔↄma.

20

Í bↄna gbɛ̀n

(Bↄn 17:1-7)

1 Isarailinↄ kà Zini gbáan ń píngi mↄ káaku guu, ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛ Kadɛsi. Gwen Miriamu gàn, wà à vĩ̀i. 2 Í kuu wà miro, ben aↄ̃ kàkↄ̃a Musa kↄ̃n Arunaozi. 3 Aↄ̃ zↄka kà Musazi wà bè: Tó wa gaga yã kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàga Dii aɛnↄ, lɛ beee sã̀ↄ. 4 Bↄ́yãnzi a mↄwao gbáa kɛ̀kiin lɛ wà gaga kɛ̀ kↄ̃n wa pↄ́kãdeenↄozi? 5 Bↄ́yãnzi a bↄɛwao Igipiti a mↄwao gu zaaa kɛ̀ guuzi? Pↄ́wɛɛ ke kãkã lí ke geepi bɛɛ ke biisioo kú kɛ̀ro, bensↄ̃ í kú kɛ̀ wà miro. 6 Musa kↄ̃n Arunao parii tò aↄ̃ gàa dakↄ̃rɛki kpɛɛlɛa aↄ̃ dàɛ ń puua, ben Dii gakui bↄ̀ à mↄ̀ńzi. 7 Dii yã ò Musanɛ à bè: 8 Ǹ gò sɛ́, mpi kↄ̃n n vĩ̀i Arunao à gbɛ̃ pìnↄ kakↄ̃a à yã o gbɛ̀si kɛ̀kãanɛ ń wáa, í é bↄn. Lɛn nɛ́ í bↄńnɛ gbɛ̀ pìn aↄ̃ mi lɛ kↄ̃n ń pↄ́kãdeenↄ.

9 Musa gò sɛ̀ Dii aɛzĩ lán à ònɛ nà. 10 Musa kↄ̃n Arunao ń kákↄ̃a gbɛ̀si pì aɛ, ben à bèńnɛ: À ma a swãgbãadeenↄ! Á yezi wà í bↄare gbɛ̀ kɛ̀kii guun yↄ́? 11 Ben Musa ↄↄ sɛ̀ musu à gbɛ̀ pì lɛ̀ kↄ̃n a gòo gɛ̃̀n plaa. Í bↄ̀ maamaa, ben aↄ̃ mì kↄ̃n ń pↄ́kãdeenↄ. 12 Ben Dii bè Musanɛ kↄ̃n Arunao: Zaakɛ ée ma náanɛ kɛ a ma tↄ́ bↄ̀ Isarailinↄnɛro, é gɛ̃ńyo bùsu kɛ̀ mɛ́ɛ kpaaḿmanlo. 13 Mɛriba íbↄkiin gwe, guu kɛ̀ Isarailinↄ zↄka kàn Diizi, ben à a ludakɛɛ ↄ̀dↄańnɛ.

Ɛdↄmunↄ gina Isarailinↄnɛ aↄ̃ bↄɛ kↄ̃n ń bùsuo

14 Musa gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ bↄ̀ Kadɛsi wà gàa Ɛdↄmunↄ kína kiia aↄ̃ bè: Wamↄwa n danɛ Isarailinↄ bè, ń nawɛ̃a kɛ̀ à wa leenↄ dↄ̃ píngi. 15 Wa dezinↄ gàa Igipiti, ben wa gì kɛ̀ gwe. Igipitinↄ ĩa dàwa kↄ̃n wa dezinↄ. 16 Wa wii pɛ̀ Diizi, ben à yã sìwao. À a Malaika zĩ̀ à bↄ̀wao Igipiti. Tia sa wá kú Kadɛsi, n bùsu lɛ́zɛkiia. 17 Ǹ wa gba zɛ́ wà bↄɛ kↄ̃n n bùsuo. Wé gɛ̃ buraanↄ ke geepi búnↄnlo, wé a lↄ̀gↄ'i miro. Wégↄ̃ tɛ́ kína zɛ́daa guumɛ. Wé liɛ ↄplazi ke ↄzɛziro ai wà gá gɛ̃tɛo n bùsula. 18 Ben Ɛdↄmunↄ bèńnɛ: É e à bↄɛ kↄ̃n wa bùsuoro. Tó a gi, wé bↄ wà daalɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. 19 Isarailinↄ bèńnɛ: Wé bↄɛ kↄ̃n zɛ́daaomɛ. Tó wapinↄ ke wa pↄ́kãdeenↄ a í mì, wé à fĩa bo. Wá yezi wà bↄɛmmɛ pã. 20 Ɛdↄmunↄ bè: É e à gɛ̃ro. Ben aↄ̃ zĩ̀karinↄ bↄ̀ɛ paripari aↄ̃ mↄ̀ dańlɛ kↄ̃n gbãaao. 21 Zaakɛ Ɛdↄmunↄ gì Isarailinↄnɛ aↄ̃ gɛ̃ kↄ̃n ń bùsuo, ben Isarailinↄ pã̀ńnɛ.

Aruna gana

22 Isarailinↄ bↄ̀ Kadɛsi ń píngi aↄ̃ kà Oru kpii kiia 23 Ɛdↄmunↄ bùsu lɛ́zɛkiia. Gwen Dii yã òn Musanɛ kↄ̃n Arunao à bè: 24 Aruna é ká a dezinↄla tia, eé gɛ̃ bùsu kɛ̀ mɛ́ɛ Isarailinↄ gbaa guuro, kɛ̀ a gↄ̃ↄn plaaa a gi ma yã mazi zaa Mɛriba yãnzi. 25 Ǹ Aruna kↄ̃n a nɛ́ Ɛlɛazao sɛ́ ǹ didińyo Oru kpiiia 26 ǹ Aruna pↄ́kãsãanↄ bↄɛa ǹ da à nɛ́ Ɛlɛazanɛ gwe. Gwen Aruna é gan à ká a dezinↄla.

27 Musa kɛ̀ lán Dii ònɛ nà. À dìdi Oru kpiiia gbɛ̃nↄ wáa píngi 28 à Aruna pↄ́kãsãanↄ bↄ̀ɛa à dà à nɛ́ Ɛlɛazanɛ, ben Aruna gà kpiii pì musu gwe. Kɛ̀ Musa kↄ̃n Ɛlɛazao pìta kpiii pìa 29 bensↄ̃ Isarailinↄↄ mà kɛ̀ Aruna gà, ben aↄ̃ à gɛ̀ sósobi kɛ̀ gurↄ baaakuri.

21

Zĩ̀blena Kanaanↄa Nɛgɛvi bùsun

1 Aradi kɛ̀ kú Nɛgɛvi bùsun kína nɛ́ Kanaa gbɛ̃mɛ. Kɛ̀ à mà Isarailinↄↄ tɛ́ Atarimu zɛ́n aↄ̃ↄe mↄↄ, ben à bↄ̀ à dàńlɛ kↄ̃n zĩ̀o à ń gbɛ̃kenↄ kũ̀kũ. 2 Ben Isarailinↄ lù sɛ̀ Diinɛ wà bè: Tó n gbɛ̃ pìnↄ nàwe wa ↄzĩ, wé ń wɛ́tɛnↄ kaatɛ mámmam. 3 Dii Isarailinↄ yã mà, ben à Kanaa pìnↄ kpàḿma. Aↄ̃ ń káatɛ kↄ̃n ń wɛ́tɛnↄ píngi, ben wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Ɔↄma.

Mↄ̀gotɛ̃ mlɛ̃̀

4 Kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛ Oru kpiii pì kiia, aↄ̃ Isia Tɛ̃a zɛ́ sɛ̀ lɛ wà pã Ɛdↄmunↄ bùsunɛ. Ben aↄ̃ fù mɛnaa zɛ́n 5 aↄ̃ Luda kↄ̃n Musao taari è wà bè: Bↄ́yãnzin a bↄwao Igipiti lɛ wà gaga gbáan kɛ̀zi? Pↄ́blee kuuro, í kuuro, wa za pↄ́ble gina kɛ̀n. 6 Ben Dii mlɛ̃̀ pãsĩnↄ zĩ̀ḿma aↄ̃ ń lɛ́lɛ, ben aↄ̃ gàga paripari. 7 Gbɛ̃nↄ mↄ̀ Musa kiia wà bè: Wa durun kɛ̀, zaakɛ wa Dii kↄ̃n mpio taari è. Ǹ agbaa kpánɛwe lɛ à wa kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n mlɛ̃̀ kɛ̀nↄ. Ben à agbaa kpànɛńnɛ. 8 Dii bènɛ: Ǹ mlɛ̃̀ pi ǹ logo lía ǹ pɛ́ɛ. Tó mlɛ̃̀ gbɛ̃ lɛ̀, tó à wɛ́ɛ sɛ̀ à gwà, eé aafia e. 9 Ben à mↄ̀gotɛ̃ pì mlɛ̃̀ ũ à lògo lía à pɛ̀ɛ. Tó mlɛ̃̀ gbɛ̃ lɛ̀ bensↄ̃ à wɛ́ɛ sɛ̀ à mↄ̀gotɛ̃ mlɛ̃̀ pì gwà, è aafia e.

Isarailinↄ pãna Ɛdↄmu kↄ̃n Mↄabunↄ bùsunↄnɛ

10 Isarailinↄ dà zɛ́n, ben aↄ̃ bùra kàɛ Obo. 11 Bↄna Obo aↄ̃ gàa wà bùra kàɛ Iɛ'abarimu gbáan Mↄabunↄ bùsu ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. 12 Bↄna gwe aↄ̃ gàa wà bùra kàɛ Zeredi guzurɛn. 13 Bↄna gwe aↄ̃ bùra kàɛ Anↄ baa kãa kpa, gbáa kɛ̀ kú Amↄrinↄ bùsu lɛ́zɛkiia. Anↄ pìn Mↄabu kↄ̃n Amↄrinↄ bùsunↄ lɛ́zɛkii ũ. 14 Beee yãnzin wà bè Dii zĩ̀katakada guu: Waɛbu kɛ̀ kú Sufa bùsun kↄ̃n Anↄ swa'ↄnɛnↄ 15 kↄ̃n ń guzurɛ kɛ̀ tà ai Aranↄ Mↄabunↄ bùsu lɛ́zɛkiio. 16 Bↄna gwe dↄ aↄ̃ gàa Lↄ̀gↄ, guu kɛ̀ Dii bèn Musanɛ: Ǹ gbɛ̃nↄ kakↄ̃a mà í kpáḿma. 17 Gwen Isarailinↄ lɛ̀ kɛ̀kii sìn:

Í bↄ lↄ̀gↄn, gbasa wà lɛ̀ sínɛ,

18 lↄ̀gↄ kɛ̀ wa dↄn'aɛdeenↄↄ yↄ̃̀ kↄ̃n línↄ,

lↄ̀gↄ kɛ̀ wɛ̃ɛnɛnↄↄ pà kↄ̃n ń gònↄ.

Bↄna gbáan aↄ̃ gàa Matana. 19 Matana gbɛra Naliɛli, Naliɛli gbɛra Bamↄ. 20 Bamↄ gbɛra guzurɛ kɛ̀ kú Mↄabunↄ bùsun, guu kɛ̀ Pisiga mìsↄ̃ntɛ̃ aɛ dↄ gbáaa.

Zĩ̀blena Siↄ̃ kↄ̃n Oguoa

21 Isarailinↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Amↄrinↄ kí Siↄ̃a aↄ̃ bè: 22 Ǹ wa gba zɛ́ wà bↄɛ kↄ̃n n bùsuo. Wé gɛ̃ buraanↄ ke geepi búnↄnlo, wé a lↄ̀gↄ'i miro. Wégↄ̃ tɛ́ kína zɛ́daa guumɛ ai wà gá gɛ̃tɛo n bùsula. 23 Siↄ̃ e ń gba zɛ́ aↄ̃ gɛ̃tɛ a bùsunlo. À a zĩ̀karinↄ kàkↄ̃a ń píngi, aↄ̃ bↄ̀ɛ wèe gaańzi gbáan. Kɛ̀ aↄ̃ kà Yaza, aↄ̃ zĩ̀ kà kↄ̃n Isarailinↄ, 24 ben Isarailinↄ ń dɛ́dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao aↄ̃ ń bùsu sìḿma zaa Anↄ ai Yabokuzi Amↄninↄ bùsun, zaakɛ Amↄninↄ bùsu lɛ́zɛkii pì pãsĩ, è sí gɛ̃nlo. 25 Isarailinↄ Amↄri wɛ́tɛnↄ sì píngi kↄ̃n Ɛsɛbↄ̃o kↄ̃n a lakutunↄ píngi, ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛn. 26 Ɛsɛbↄ̃n Amↄrinↄ kí Siↄ̃ wɛ́tɛdaa ũ. Siↄ̃ zĩ̀ kà yã kↄ̃n Mↄabunↄ kína káakuo, ben à à bùsu sìa ai Anↄ swaazi. 27 Beee yãnzin kɛrɛɛnↄ è be:

À mↄ́ Ɛsɛbↄ̃,

wà Siↄ̃ wɛ́tɛdaa pì kɛkɛ wà káɛ!

28 Tɛ́ bↄ̀ Ɛsɛbↄ̃ yã,

zĩ̀karinↄ bↄ̀ Siↄ̃ wɛ́tɛ pì guu,

aↄ̃ Mↄabunↄ bùsu wɛ́tɛda Ara kàatɛ

Anↄ mì sĩ̀sĩ gbɛ̃ pìnↄ.

29 Wãiyoo Mↄabunↄ!

Kɛmↄsi gbã̀gbãrinↄ, a kaatɛmɛ!

Kɛmↄsi tò a gↄ̃gbɛ̃nↄ fã̀akↄ̃a,

à a nↄgbɛ̃nↄ kpà Amↄrinↄ kí Siↄ̃a zĩ̀zↄnↄ ũ.

30 Ben wa ń fú,

wa ń dɛ́dɛ zaa Ɛsɛbↄ̃ ai Dibↄ̃.

Wa ń káatɛ ai Nↄfa kↄ̃n Mɛdɛbao.

31 Lɛn Isarailinↄ vɛ̃̀ɛ Amↄrinↄ bùsun lɛ. 32 Musa gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yaza asii gwa, ben Isarailinↄ gwee sì kↄ̃n à lakutunↄ píngi, aↄ̃ pɛ̀ Amↄri kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄa.

33 Ben Isarailinↄ lìɛ aↄ̃ Basã zɛ́ sɛ̀. Ben Basã kí Ogu gàańzi kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ ń píngi aↄ̃ zĩ̀ kàńyo Ɛdɛrɛi. 34 Dii bè Musanɛ: Ǹton vĩa kɛnɛro, zaakɛ ma à nànnɛ n ↄzĩ kↄ̃n à gbɛ̃nↄ kↄ̃n à bùsuo píngi. Ǹ kɛnɛ lán ń kɛ̀ Amↄrinↄ kí Siↄ̃ kɛ̀ kí blè Ɛsɛbↄ̃nɛ nà. 35 Ben aↄ̃ Ogu dɛ̀ kↄ̃n à nɛ́nↄ kↄ̃n à zĩ̀kpɛɛnↄ ń píngi, baa gbɛ̃ mɛ̀n doo e bↄro, ben aↄ̃ à bùsu pì sì.

22

Mↄabunↄ kí Balaki Balamu sisina

1 Isarailinↄ dà zɛ́n, ben aↄ̃ bùra kàɛ Mↄabunↄ bùsu sɛ̃̀n Yoda baa kãa kɛ̀ aɛ dↄ Yɛrikoa kpa. 2 Zipo nɛ́ Balaki Mↄabunↄ kína è lán Isarailinↄↄ kɛ̀ Amↄrinↄnɛ nà, 3 ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ Mↄabunↄn, vĩa ń kũ Isarailinↄ parikɛɛ yãnzi. 4 Ben Mↄabunↄ bè Midiã gbɛ̃nsinↄnɛ: Parii kɛ̀kii é pↄ́ kɛ̀ ligawaziinↄ ble píngi lán zù è sɛ̃̀ ble nà. 5 Ben Balaki gbɛ̃nↄ zĩ̀ Bɛↄ nɛ́ Balamua ai Peto, Yuflati saɛ à bɛ bùsun. À bèńnɛ aↄ̃ à sísi à mↄ́ aↄ̃ benɛ: Gbɛ̃kenↄ bↄ̀ Igipiti aↄ̃ dàgula aↄ̃ↄ káɛ ma saɛ. 6 N yã nna! Ǹ mↄ́ ǹ ń kámɛ, zaakɛ aↄ̃ gbãaa dɛmala. Wègↄ̃ dↄ̃ro ke mɛ́ e mà zĩ̀ bleḿma mà pɛ́ḿma bùsu kɛ̀n gwɛɛ. Má dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ n sa maaa ònɛ égↄ̃ dɛ aubarikadee ũmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ sↄ̃ n sa zaaa ònɛ, eégↄ̃ dɛ kana pↄ́ ũmɛ.

7 Mↄabu kↄ̃n Midiã gbɛ̃nsinↄ dà zɛ́n, aↄ̃ↄ màsokɛna gbaa kɛ̀ aↄ̃é da Balamunɛ kũna. Kɛ̀ aↄ̃ kà à kiia, aↄ̃ yã kɛ̀ Balaki ń zĩo ònɛ. 8 À bèńnɛ: À i kɛ̀, mɛ́ yã kɛ̀ Dii é omɛɛ oare. Ben Mↄabu kínɛ pìnↄ ì Balamu bɛ. 9 Ben Luda bↄ̀ à mↄ̀ Balamuzi à à là à bè: Dénↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnyo kɛ̀kiinↄ ũu? 10 À wèàla à bè: Zipo nɛ́ Balaki, Mↄabunↄ kína bé à ń zĩma. Aↄ̃ bè 11 gbɛ̃ kenↄ bↄ̀ Igipiti aↄ̃ dàgula. Ben à bè mà mↄ́ mà ń káare lɛ à e à zĩ̀ bleḿma à pɛ́ḿma. 12 Ben Luda bènɛ: Ǹton tɛ́ńziro. Ǹton sa zaaa ońnɛro, zaakɛ ma aubarika dàńgu kↄ̀. 13 Kɛ̀ Balamu fɛ̀ɛ kↄngↄ, à bè Balaki kínɛnↄnɛ: À tá a bùsun, zaakɛ Dii gìmɛ mà tɛ́azi. 14 Ben Mↄabu kínɛ pìnↄ fɛ̀ɛ wà tà Balaki kiia aↄ̃ bè: Balamu gì mↄ́waozi.

15 Balaki ɛ̀ara à kínɛ pãndenↄ zĩ̀ dↄ, aↄ̃ pari kↄ̃n ń gakuio dɛ gbɛ̃ káakunↄla. 16 Kɛ̀ aↄ̃ kà Balamu kiia, aↄ̃ bè: Zipo nɛ́ Balaki bè ǹton tó pↄ́ke kpánnɛ kↄ̃n mↄna a kiiaoro, 17 zaakɛ eé gbaa kɛnnɛ maamaa. Pↄ́ kɛ̀ ń ònɛ píngi é kɛ. N yã nna! Ǹ mↄ́ ǹ gbɛ̃ pìnↄ kámɛ. 18 Ben Balamu bè Balaki zĩ̀ri pìnↄnɛ: Baa tó Balaki kondogi kↄ̃n vura kɛ̀ kú a bɛɛo kpàma píngi, mɛ́ fↄ̃ mà bↄ Dii ma Luda yã kpɛɛro, baa féte. 19 À i kɛ̀ gwãavĩa lán gbɛ̃ káakunↄↄ kɛ̀ nà ai mà ma dↄ yã kɛ̀ Dii é kaaramɛ. 20 Luda bↄ̀ à mↄ̀zi gwãavĩ à bènɛ: Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀nↄ mↄ̀ n sísi, ǹ fɛɛ ǹ gáńyo, mↄde yã kɛ̀ mɛ́ oon ǹ kɛ.

Balamu zaaki yã'ona

21 Balamu fɛ̀ɛ kↄngↄ à gàari yì a zaakinɛ, ben à gàa kↄ̃n Mↄabu kínɛ pìnↄo. 22 Luda pↄ fɛ̃̀ à gana yãnzi, ben Dii Malaika gàa à zɛ à zɛ́ zↄ̃̀nɛ. Balamu di a zaaki kpɛɛ, à zĩkɛri gↄ̃ↄn plaaanↄn tɛ́o. 23 Kɛ̀ zaaki pì è Dii Malaika zɛna zɛ́ guu à fɛ̃ɛdaa wòto à kũna, ben à lìɛ sɛ̃̀n. Balamu à lɛ̀, ben à ɛ̀ara à dà zɛ́n. 24 Dii Malaika gàa à zɛ̀ zɛ́ wɛ́wɛn geepi líkpɛ kɛ̀ gbɛ̀ kara ligazinↄ dagura. 25 Kɛ̀ zaaki pì Dii Malaika è, à nà gũ̀a à Balamu gbá lↄ̀a. Ben Balamu ɛ̀ara à à lɛ̀ dↄ. 26 Dii Malaika ɛ̀ara à gàa aɛ dↄ à zɛ̀ gu kpaatogoo kɛ̀ liɛkii vĩroon. 27 Kɛ̀ zaaki pì Dii Malaika pì è, à kùɛ kↄ̃n Balamuo. Ben Balamu pↄ fɛ̃̀ à à lɛ̀ gòo. 28 Ben Dii zaaki pì gbà lɛ́ à yã ò Balamunɛ à bè: Bↄ́n má kɛ̀nnɛ n ma lɛ ai gɛ̃̀n aagↄ̃ↄ? 29 Balamu wèàla à bè: Kɛ̀ n yↄ̃nkↄyã kɛ̀mɛ yãnzimɛ. Tó má fɛ̃ɛ kũna, lɛ ma n dɛ gↄ̃ↄ. 30 Ben zaaki pì bènɛ: N zaaki kɛ̀ nɛɛ̀gↄ̃ diia gurↄ sãnda píngia mↄna gbã̀an ma ũroo? Má kɛ̀nnɛ lɛ zikiↄ́? À bè: Auo. 31 Ben Dii Balamu wɛ́ɛ kɛ̃̀nɛ, à à Malaika è zɛna zɛ́n à fɛ̃ɛdaa wòto à kũna. Ben à kùɛ à mì pɛ̀ɛ.

32 Dii Malaika à là à bè: Bↄ́yãnzin n n zaaki lɛ̀ ai gɛ̃̀n aagↄ̃zi? Ma mↄ zɛ́ zↄ̃nnɛmɛ, zaakɛ n wãmɛ. 33 Kɛ̀ zaaki pì ma e, ben à lìɛmɛ ai gɛ̃̀n aagↄ̃. Tó èe liɛmɛ yãro, lɛ ma n dɛ ma à tò. 34 Balamu bè Dii Malaika pìnɛ: Ma durun kɛ̀, zaakɛ má dↄ̃ kɛ̀ n zɛ́ zↄ̃̀mɛro. Zaakɛ ma gana kɛ̀nnɛ zaa, mɛ́ ɛara mà tá. 35 Ben Dii Malaika bè Balamunɛ: Ǹ gá kↄ̃n gbɛ̃ pìnↄ, yã kɛ̀ mɛ́ dannɛɛn ǹ o. Ben Balamu gàa kↄ̃n Balaki kínɛ pìnↄo.

36 Kɛ̀ Balaki mà Balamu e mↄↄ, ben à gàa à dààlɛ wɛ́tɛ kɛ̀ kú Anↄ baa, Mↄabunↄ bùsu lɛ́zɛkiia. 37 Ben à bè Balamunɛ: Kɛ̀ ma gbɛ̃nↄ zĩ̀ wà n sísi yã, à kɛ̀ dia nɛ́ɛ mↄ́roo? Mɛ́ fↄ̃ mà gbaa kɛnnɛnloo? 38 Balamu wèàla à bè: Ma mↄ sa, mↄde má yã sãnda píngi ona zɛ́ vĩro. Yã kɛ̀ Luda é damɛɛn mɛ́ o. 39 Ben Balaki gàa kↄ̃n Balamuo Kiria'uzo. 40 À saa ò kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n sãanↄ à à nↄ̀bↄ kpà Balamua kↄ̃n kínɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo lɛdoonↄ. 41 Kɛ̀ guu dↄ̀, à Balamu sɛ̀ à gàao Bamↄ Baali. Gwen Balamu Isarailinↄ bùra kpadoo èn.

23

Balamu yã káaku kɛ̀ à è ona

1 Balamu bè Balakinɛ: Ǹ gbãgbãkii bomɛ kɛ̀ mɛ̀n swɛɛplaa, ǹ mↄ́mɛ kↄ̃n zùswareenↄ mɛ̀n swɛɛplaa kↄ̃n sãkaronↄ mɛ̀n swɛɛplaa. 2 Balaki kɛ̀ lán Balamu ònɛ nà, ben aↄ̃ saa ò kↄ̃n zùswareeo kↄ̃n sãkaroo gbãgbãkii pìnↄa píngi. 3 Ben Balamu bènɛ: Ǹ zɛ n sa'opↄzi. Mɛ́ gá mà gwa tó Dii é mↄ́ yã omɛ, mɛ́ yã kɛ̀ eé omɛɛ onnɛ. Ben à gàa à zɛ̀ gu lezĩ gbáagbaaa. 4 Luda mↄ̀ à à lè, ben Balamu bènɛ: Ma gbãgbãkii bò mɛ̀n swɛɛplaa, ben ma saa òḿma píngi kↄ̃n zùswareeo kↄ̃n sãkaroo. 5 Dii yã dànɛ à lɛ́n, ben à bè: Ǹ ɛara ǹ gá ǹ Balaki le ǹ onɛ lán má dànnɛ nà. 6 Ben à ɛ̀ara à gàa à à lè zɛna a sa'opↄzi kↄ̃n Mↄabu kínɛnↄ ń píngi, 7 ben à yã kɛ̀ à è ò à bè:

Mↄabunↄ kí Balaki ma sisi Siria bùsun,

ben ma bↄ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa kpiiinↄ kiia ma mↄ.

À bè mà bↄare Isarailinↄ kpɛɛ,

mà mↄ́ mà sa zaaa oare Yakubu borii pìnↄnɛ.

8 Mɛ́ kɛ dia mà gbɛ̃ kɛ̀ Luda e ń károonↄ káa?

Mɛ́ kɛ dia mà bↄ gbɛ̃ kɛ̀ Dii e bↄ ń kpɛɛroonↄ kpɛɛɛ?

9 Zaa kpii mìsↄ̃ntɛ̃an mɛ́ɛ ń ee,

zaa gulezĩan mɛ́ɛ wɛ́ɛ siińlɛ.

Gbɛ̃ pìnↄↄ kú ńdona,

aↄ̃ ń zĩnda dìɛ ńdona kↄ̃n bori pãndenↄ.

10 Yakubu boriinↄↄ pari lán bùsu'ãatɛ̃ bà,

weé fↄ̃ wà Isarailinↄ naro wà ń lɛ́ dↄ̃ro.

Luda tó ma gaa gↄ̃ dɛ lán a gbɛ̃nↄ pↄ́ bà,

ma yãana gↄ̃ dɛ lán ń pↄ́ bà.

11 Ben Balaki bènɛ: Ń kɛ̀mɛ dian gwee? Ma mↄnyo lɛ ǹ ma ibɛɛnↄ kámɛ, ben sa maaan ń òńnɛↄ́? 12 À wèàla à bè: Yã kɛ̀ Dii dàmɛ ma lɛ́nn mɛ́ oroo?

Balamu yã plaadee kɛ̀ à è ona

13 Balaki bènɛ: Ǹ mↄ́ wà gá gu pãndea, guu kɛ̀ nɛ́ ń en. Ǹ ń kámɛ gwe, zaakɛ aↄ̃ kpadoon nɛ́ e, nɛ́ ń e ń píngiro. 14 Ben à gàao gudãkparinↄ guun Pisiga kpii mìsↄ̃ntɛ̃a. À gbãgbãkii bò gwe mɛ̀n swɛɛplaa, ben à saa òḿma píngi kↄ̃n zùswareeo kↄ̃n sãkaroo. 15 Ben Balamu bènɛ: Ǹ zɛ n sa'opↄzi kɛ̀, mɛ́ gá mà à le gwe. 16 Ben Dii mↄ̀ à yã dànɛ à lɛ́n, ben à bènɛ: Ǹ ɛara ǹ gá ǹ Balaki le ǹ onɛ lán má dànnɛ nà. 17 Ben à ɛ̀ara à gàa à à lè zɛna a sa'opↄzi kↄ̃n Mↄabu kínɛnↄo. Balaki à là à bè: Dii bè diamɛ? 18 Ben à yã kɛ̀ à è ò à bè:

Zipo nɛ́ Balaki,

ǹ swã kpá ǹ ma yã ma!

19 Luda nɛ́ gbɛ̃nteenlo gbasa à ɛgɛɛ to,

è nↄ̀sɛ liɛ lán busãnsi bàro.

Eé gí yã kɛ̀ à ò kɛziↄ́?

Eé gí lɛ́ kɛ̀ à gbɛ̃̀ńnɛ papaziↄ́?

20 À bèmɛ mà sa maaa ońnɛmɛ.

À aubarika dàńgu, mɛ́ fↄ̃ mà gíro.

21 Mɛ́ɛ yã zaa ke e Yakubu boriinↄaro,

mɛ́ɛ yã'ↄ̃amma ke e Isarailinↄaro.

Dii ń Ludaa kúńyo,

aↄ̃è à kíkɛ tↄ́ bↄ ń tɛ́.

22 Luda ń bↄ́ɛ Igipiti,

aↄ̃ gbãaa vĩ lán zùsɛ̃tɛ bà.

23 Weé fↄ̃ wà pↄ́ da Yakubu boriinↄaro,

weé fↄ̃ wà àisi zaaa kpá Isarailinↄziro.

Zaa gbã̀a weégae o ń yã musu,

kɛ̀ yã kɛ̀ Ludaa kɛ̀n gwe.

24 Borii pì è fɛɛ lán músudaa bà,

è a zĩnda sɛ́ lán musukya bà.

È daɛro ai à gá pↄ́ kũ à só,

ai à gá pↄ́ kɛ̀ à dɛ̀nↄ aru mio.

25 Balaki bènɛ: Ǹton ń káro. Ǹton sa maaa ońnɛ sero. 26 Balamu bènɛ: Mɛ́ɛ onnɛ kɛ̀ yã kɛ̀ Dii dàmɛɛn mɛ́ oroo?

Balamu yã aagↄ̃dee kɛ̀ à è ona

27 Balaki bè Balamunɛ: Ǹ mↄ́ sa, mɛ́ gányo gu pãndea. Wègↄ̃ dↄ̃ro tó eé kɛ Ludanɛ ǹ gbɛ̃ pìnↄ kámɛ gwe sa. 28 Ben Balaki gàao Peo kpiii musu kɛ̀ aɛ dↄ gbáaa. 29 Balamu bènɛ: Ǹ gbãgbãkii bomɛ kɛ̀ mɛ̀n swɛɛplaa, ǹ mↄ́mɛ kↄ̃n zùswareenↄ mɛ̀n swɛɛplaa kↄ̃n sãkaronↄ mɛ̀n swɛɛplaa. 30 Balaki kɛ̀ lán à ònɛ nà à saa òḿma kↄ̃n zùswaree pìnↄ kↄ̃n sãkaro pìnↄo.

24

1 Kɛ̀ Balamu è sa maa ona Isarailinↄnɛ kà Diin, èe gá màso kɛ lán yãa bà dↄro, ben à aɛ dↄ̀ gbáaa. 2 Kɛ̀ à wɛ́ɛ zù, ben à Isarailinↄ è kaɛna ń boriia. Luda Nini pìtaa, 3 ben à yã kɛ̀ à è ò à bè:

Bɛↄ nɛ́ Balamu yãn yɛ̀,

mamↄma kɛ̀ ma wɛ́ɛ kɛ̃na yãn yɛ̀.

4 Mamↄma kɛ̀ mɛɛ̀ Luda yã ma yãn yɛ̀.

Ma Gbãapingide wɛ́ɛgupu è,

má daɛna ma puua, ma wɛ́ɛ wɛ̃na.

5 Yakubu boriinↄ bùrakaɛna maa fá!

Isaraili bisakutaanↄↄ maa!

6 Aↄ̃ kaɛna lán guzurɛ dàkonↄ bà,

lán swa dↄ̀rↄ kara búnↄ bà.

Aↄ̃ↄ dɛ lán zà lí kɛ̀ Dii bànↄ bà,

lán sida lí kɛ̀ aↄ̃ↄ kú í saɛnↄ bà.

7 Í é ń orozãnↄ pa yɛ́lɛlɛ,

aↄ̃ pↄ́tↄ̃nanↄ é í e maamaa.

Aↄ̃ kína gbãaa égↄ̃ dɛ Agagala,

aↄ̃ kpata é tↄ́ bↄ.

8 Luda ń bↄ́ɛ Igipiti,

aↄ̃ gbãaa vĩ lán zùsɛ̃tɛ bà.

Aↄ̃è zĩ̀ ble borii kɛ̀ aↄ̃ íbɛtɛ kpàńyonↄa,

aↄ̃è ń wánↄ wíwi aↄ̃è ń pápa kào.

9 Aↄ̃è sↄ̃pɛɛ wà daɛ lán músu bà,

dé bé eé fↄ̃ à ń fɛɛɛ?

Luda aubarika da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é sa maaa ońnɛnↄn,

à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é sa zaaa ońnɛnↄ ká.

10 Balaki pↄ fɛ̃̀ Balamuzi à ↄnɛtee dↄ̀a à bè: Ma ibɛɛnↄ kana yãnzin ma n sisizi, ben n sa maaa òńnɛ gɛ̃̀n aagↄ̃ↄ́? 11 Ǹ tá n bɛ tia gↄ̃ↄ. Ma bè mɛ́ gbaa kɛnnɛmɛ yã, mↄde Dii gìnnɛ ǹ láada e. 12 Balamu bènɛ: Mɛ́ɛ o gbɛ̃ kɛ̀ n ń zĩmaanↄnɛroo! 13 Ma bè baa tó n ma gba n bɛɛ kɛ̀ pana kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao, mɛ́ bↄ Dii yã kpɛɛ mà yã kɛ kↄ̃n ma zĩnda pↄyezioro, à maaa ke à zaaa. Yã kɛ̀ Dii bè mà oon mɛ́ o. 14 Mɛ́ɛ taa ma gbɛ̃nↄ kiia sa. Ǹ mↄ́ mà onnɛ lán gbɛ̃ pìnↄ é kɛ n gbɛ̃nↄnɛ nà zia.

Balamu yã siigↄ̃dee kɛ̀ à è ona

15 Ben Balamu yã kɛ̀ à è ò à bè:

Bɛↄ nɛ́ Balamu yãn yɛ̀,

mamↄma kɛ̀ ma wɛ́ɛ kɛ̃na yãn yɛ̀.

16 Mamↄma kɛ̀ mɛɛ̀ Luda yã ma yãn yɛ̀.

Má Luda Musude nↄ̀sɛguuyã dↄ̃.

Ma Gbãapingide wɛ́ɛgupu è,

má daɛna ma puua, ma wɛ́ɛ wɛ̃na.

17 Mɛ́ɛ Isarailinↄ ee, èe kɛ tianlo,

mɛ́ɛ ń gwaa, à gurↄↄ e ká gĩaro.

Sↄsↄnɛ é bↄ Yakubu boriinↄ tɛ́,

kpatableri é bↄ Isarailinↄ tɛ́,

eé Mↄabunↄ mì wíwi,

eé zↄkakari pìnↄ mìwatoro fↄ̃fↄ̃.

18 Ɛdↄmunↄ bùsu é gↄ̃ à pↄ́ ũ,

à ibɛɛ Sei bùsu é gↄ̃ à pↄ́ ũ,

Isarailinↄ gbãaa égↄ̃ kaaramɛ.

19 Yakubu bori ke é kí bleḿma,

eé gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ kaatɛ.

20 Balamu Amalɛki boriinↄ è, ben à yã kɛ̀ à è ò à bè:

Amalɛki boriinↄ nɛ́ boriinↄ mìdeemɛ,

mↄde aↄ̃é kaatɛ zãa.

21 Kɛ̀ Balamu Keninↄ è, ben à yã kɛ̀ à è ò à bè:

A kúkii gbãa gíngin,

a sà kú gbɛ̀ musu.

22 Baa kↄ̃n beeeo weé a kaatɛmɛ,

Asirianↄ é a kũkũ zĩ̀zↄnↄ ũ.

23 Balamu yã kɛ̀ à è ò dↄ à bè:

O'o, tó Ludaa kɛ̀ lɛ, dé bé eé bↄↄ?

24 Góro'itɛnↄ é bↄ Sipiru bùsun,

aↄ̃é zĩ̀ ble Asirianↄ kↄ̃n Eberunↄa,

mↄde aↄ̃pinↄ é kaatɛmɛ se.

25 Balamu fɛ̀ɛ à tà a bɛ, ben Balaki dà zɛ́n se.

DOKAGBƐSISINA

30

31

34

DOKAGBƐSISINA

Musa takada sↄↄrodee

30

Dii Isarailinↄ sↄkpana ń gwena ziin

1 Tó aubarika kↄ̃n kana yã kɛ̀ má dìɛaree kɛ̀kiinↄ a le píngi, àgↄ̃ dↄn borii kɛ̀ Dii a Luda é pɛ́awa à a fãakↄ̃a ń tɛ́nↄ guu. 2 Tó apinↄ kↄ̃n a nɛ́nↄ ɛ̀ara wà aɛ dↄ̀ Dii a Ludaa, tó a à yã kɛ̀ mɛ́ɛ diɛɛare gbã̀a mà píngi kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n pↄyezinao, 3 Dii a Luda é a wɛ̃nda gwa, eé ɛara à a kakↄ̃a zaa borii kɛ̀ à a fãakↄ̃a ń tɛ́nↄ guu à suao a gwena ziin. 4 Baa tó à pɛ̀awa à a fãakↄ̃a bùsu kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ai anduna lɛ́anↄ guu, eé a boriinↄ kakↄ̃a gwe à suńyo. 5 Eé ɛarańyo bùsu kɛ̀ dɛ aↄ̃ dezinↄ pↄ́ ũu guu. Tó aↄ̃ bùsu pì kũ̀, eé aubarika dańgu, eé tó aↄ̃ pari kũ dɛ ń dezinↄla. 6 Dii a Luda é a swɛ̃̀ pípiare kↄ̃n a boriinↄ, a ninii égↄ̃ yezi kↄ̃n nↄ̀sɛo do lɛ àgↄ̃ kú wɛ̃̀ndio. 7 Dii a Luda é láari kɛ̀kiinↄ zĩ a ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ zàagu aↄ̃ↄe wɛ́ɛ tãaawaanↄa, 8 é ɛara à Dii yã ma àgↄ̃ zĩi kɛɛ kↄ̃n à yãdiɛna kɛ̀ mɛ́ɛ ooare gbã̀anↄo. 9 Dii a Luda é aubarika daagu a zĩ píngin, eé tó a nɛ́nↄ kↄ̃ kↄ̃n a pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n a bura pↄ́nↄ. À pↄↄ é ɛara à kɛawa nna, eé à maaa kɛare lán à pↄↄ kɛ̀ nna a dezinↄa nà. 10 Tó a Dii a Luda yã mà a à ↄdↄkii gwà bensↄ̃ á à yãdiɛna kɛ̀ aↄ̃ↄ kú doka takada kɛ̀kii guunↄ kũna, tó a aɛ dↄ̀ Dii a Ludaa kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n pↄyezinao, eé beeenↄ kɛare píngi.

Wɛ̃̀ndi ke gaa

11 Yã kɛ̀ mɛ́ɛ diɛɛare gbã̀a pì zĩ'ũu dɛ a gbãa lɛ́laro. À sↄ̃ↄ zã̀aoro. 12 À kú ludambɛro, gbasa à be, dé bé eé gá ludambɛ à pitao lɛ à ma à zĩi kɛa. 13 À kú ísiaa baa kãa kparo, gbasa à be, dé bé eé bikũ ísiaa baa à suo lɛ à ma àgↄ̃ kũna. 14 Yã pì kúao kĩikĩi, à kú a lɛ́n kↄ̃n a nↄ̀sɛo lɛ à e à zĩi kɛa. 15 À ma! Mɛ́ɛ wɛ̃̀ndi kↄ̃n yã maaao diɛɛ a are gbã̀a kↄ̃n gaao kↄ̃n yã zaaao. 16 Mɛ́ɛ diɛɛare gbã̀a, àgↄ̃ ye Dii a Ludazi àgↄ̃ tɛ́ à kɛ̀sɛgbɛzi, à à ↄdↄkii gwa àgↄ̃ à yãdiɛnanↄ kↄ̃n à dokayãnↄ kũna, lɛ àgↄ̃ kuu à pari kũ, Dii a Luda é aubarika daagu bùsu kɛ̀ ée gaa sí guu. 17 Mↄde tó a kpɛɛ lìnɛ bensↄ̃ ée à yã maro, tó a kɛ̃a bensↄ̃ a tãanↄ gbã̀gbã a dↄnzi kɛ̀ńnɛ, 18 mɛ́ɛ ooare gbã̀a, a kaatɛn gwe! É gì kɛ bùsu kɛ̀ ée bikũu Yodaa ée gaa sí guuro. 19 Ludambɛ kↄ̃n tↄↄtɛon ma sèedadeenↄ ũ gbã̀a a yã musu. Ma wɛ̃̀ndi kↄ̃n gaao dìɛ a are, aubarika yãnↄ kↄ̃n kana yãnↄ. À wɛ̃̀ndi sɛ́ lɛ apinↄ kↄ̃n a nɛ́nↄ e àgↄ̃ kuu. 20 Àgↄ̃ ye Dii a Ludazi àgↄ̃ à yã maa à naa, zaakɛ àmbe a wɛ̃̀ndi ũ. Eé tó à gì kɛ bùsu kɛ̀ à la dà a dezi Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuonↄnɛ, à bè é kpáḿma guu.

31

Yↄsua diɛna Musa gɛ̃ɛ ũ

1 Kɛ̀ Musa yã kɛ̀kiinↄ ò Isarailinↄnɛ à yã̀a, 2 à bè: Tia la ma ka wɛ̃̀ baswɛɛdo, mɛ́ fↄ̃ mà dↄare aɛ dↄro. Dii bèmɛ mɛ́ bikũ Yodaaro. 3 Dii a Luda bé eé dↄare aɛ à bikũ. Eé borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ kaatɛare lɛ à ń bùsu sí. Yↄsua bé eégↄ̃ dↄↄare aɛ sa lán Dii ò nà. 4 Dii é kɛ borii pìnↄnɛ lán à kɛ̀ Amↄrinↄ kínanↄnɛ nà Siↄ̃ kↄ̃n Oguo kↄ̃n ń bùsuo kɛ̀ à ń káatɛ. 5 Dii é ń naare a ↄzĩ, é kɛńnɛ lán má dìɛare nà píngi. 6 À a làakari kpáɛ àgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ! Àton tó vĩa a kũro, àton tó swɛ̃̀ kɛ̃agu ń yãnziro, zaakɛ Dii a Luda bé èe gaaao. Eé a tónlo eé pã kpáaziro.

7 Ben Musa Yↄsua sìsi Isarailinↄ píngi wáa à bènɛ: Ǹ zɛ gbãa ǹgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ, zaakɛ ḿbe nɛ́ gá kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀nↄ bùsu kɛ̀ Dii la dà ń dezi káakunↄnɛ à bè é kpáḿma guu. Ḿbe nɛ́ bùsu pì kpaatɛtɛńnɛ. 8 Dii bé eé dↄnnɛ aɛ. Àmbe eégↄ̃ kúnyo, eé n tónlo eé pã kpánzi zikiro. Ǹton tó vĩa n kũro ǹton bídi kɛro.

9 Musa doka pì kɛ̃̀ takada guu à kpà sa'ori Levi borii kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ Dii bà kuunańyo àkpati sɛnanↄa kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsinↄ ń píngi. 10 Musa yã dìɛńnɛ à bè: Wɛ̃̀ swɛɛplaplaaa gbɛra, wɛ̃̀ kɛ̀ wè fĩadeenↄ kɛ̃ Kutadↄna zĩbaagurↄ, 11 tó Isarailinↄ mↄ̀ wà ń zĩnda ↄ̀dↄa Dii ń Ludanɛ ń píngi guu kɛ̀ eé sɛ́ guu, àgae doka takada kɛ̀ki kyó kɛńnɛ wà ma. 12 Àgae ń kakↄ̃a, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́ fétenↄ kↄ̃n bↄ̀amↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a wɛ́tɛnnↄ, lɛ wà ma wà dada, wà e wàgↄ̃ Dii a Luda vĩa vĩ, wàgↄ̃ dokayã pìnↄ kũna píngi wàgↄ̃ zĩi kɛɛa. 13 Aↄ̃ nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ yã pì dↄ̃roonↄ é ma, aↄ̃égↄ̃ vĩakɛna Dii a Ludanɛ dadaa gurↄↄ kɛ̀ á kú bùsu kɛ̀ ée bikũu Yodaa à gá sí pì guu.

Dii gĩakɛ à Isarailinↄ bↄna a kpɛɛ yã ò

14 Dii bè Musanɛ: N gagurↄↄ kà kĩi. Ǹ Yↄsua sísi à gá zɛ dakↄ̃rɛkiia, mɛ́ zĩi nanɛ a ↄzĩ. Ben Musa kↄ̃n Yↄsuao gàa wà zɛ̀ dakↄ̃rɛkiia. 15 Dii bↄ̀ à mↄ̀ńzi gwe tɛ́luguu kɛ̀ zɛna kutaa pì kpɛɛlɛ guu. 16 Ben Dii bè Musanɛ: Tó n ka n dezinↄla, gbɛ̃ pìnↄ é fɛɛ wà pãpãa kɛ wà dↄ bùsu kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛn tãanↄzi. Aↄ̃é pã kpámazi aↄ̃ ma bà kuunańyo yã gboro. 17 Zĩ pìa mɛ́ pↄ fɛ̃ńzi mà pã kpáńzi, mɛ́ kpɛɛ lińnɛ wà ń kaatɛ. Kisianↄ é wí ń musu bíta aↄ̃é nawɛ̃anↄ kɛ. Zĩ pìa aↄ̃é be: Kisia pìnↄ wì wa musu kɛ̀ wa Ludaa kúwaoro yãnzin yee? 18 Zĩ pìan mɛ́ kpɛɛ lińnɛ yã zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ yãnzi, aↄ̃ aɛ dↄ̀ tãanↄa.

19 Ǹ lɛ̀ kɛ̀kii kɛ̃ takadan sa ǹ dada Isarailinↄnɛ aↄ̃ sí, lɛ àgↄ̃ dɛmɛ aↄ̃ bↄna ma kpɛɛ sèeda ũ. 20 Tó ma gaańyo bùsu kɛ̀ má la dà ń dezi káakunↄnɛ guu, bùsu kɛ̀ zwi kↄ̃n zↄ́'io din pì, tó aↄ̃ kã̀ wà mɛ̀ kpà, aↄ̃é aɛ dↄ tãanↄamɛ wà ń gbãgbã. Aↄ̃é pã kpámazi wà ma bà kuunańyo yã gboro. 21 Tó kisia pìnↄ ń lé bíta aↄ̃ↄe nawɛ̃a kɛɛ, lɛ̀ pì bé eé ń yã zaaa káńnɛ ń ↄzĩ, zaakɛ à yã é sã ń boriinↄnlo. Má yã kɛ̀ kú ń nↄ̀sɛn gbã̀a dↄ̃ ai màgↄ̃ gáńyo bùsu kɛ̀ má la dàńnɛ guu. 22 Musa lɛ̀ pì kɛ̃̀ takadan zĩ pìa, ben à dà Isarailinↄnɛ.

23 Dii yã dìɛ Nuni nɛ́ Yↄsuanɛ à bè: Ǹ làakari kpáɛ ǹgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ! Ḿbe nɛ́ gá kↄ̃n Isarailinↄ bùsu kɛ̀ má la dàńnɛ guu, bensↄ̃ mapi mɛ́gↄ̃ kúnyo.

24 Kɛ̀ Musa dokayã pìnↄ kɛ̃̀ takadan à yã̀a píngi, 25 à yã dìɛ Levi borii kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ Dii bà kuunańyo àkpati sɛnanↄnɛ à bè: 26 À doka takada kɛ̀kii sí à diɛ Dii a Luda bà kuunaao àkpati saɛ, àgↄ̃ kú gwe a bↄna Dii kpɛɛ sèeda ũ. 27 Zaakɛ má a swãgbãaa dↄ̃, lán eè gí yãzi nà. Zaa gurↄↄ kɛ̀ má kúao eègↄ̃ bↄↄ Dii yã kpɛɛmɛ ai kↄ̃n à tiaao. Weé ma gaa gbɛra pↄ́ o dↄↄ́? 28 À a bori gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n a dↄn'aɛdeenↄ kakↄ̃amɛ, lɛ mà yã kɛ̀nↄ dańnɛ ń swãla, ludambɛ kↄ̃n tↄↄtɛo égↄ̃ dɛ ma sèedadeenↄ ũ a yã musu. 29 Zaakɛ má dↄ̃ kɛ̀ é a zĩnda yaka ma gaa gbɛra, é kɛ̃ zɛ́ kɛ̀ má ↄ̀dↄaareea. Beee gbɛra kisia é a le, zaakɛ é yã kɛ̀ zaa Diinɛ kɛ, eé pↄ fɛ̃azi tãa kɛ̀ á kɛ̀nↄ yãnzi.

30 Ben Musa lɛ̀ pì yã dà Isaraili kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ananↄnɛ ń swãla mámmam.

34

Musa gana

1 Musa bↄ̀ Mↄabunↄ bùsu sɛ̃̀tɛ à dìdi Nɛbo kpiiia ai Pisiga kpii mìsↄ̃ntɛ̃ kɛ̀ aɛ dↄ Yɛrikoa, ben Dii bùsu pì ↄ̀dↄanɛ píngi zaa Giliada bùsun ai Daninↄ bùsun 2 kↄ̃n Nafatalinↄ bùsuo píngi kↄ̃n Ɛflaimunↄ bùsuo kↄ̃n Manasenↄ bùsuo kↄ̃n Yudanↄ bùsuo píngi ai ísiaa kɛ̀ kú ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa 3 kↄ̃n Nɛgɛvio kↄ̃n Yɛriko daminalide guzurɛo ai Zoa. 4 Ben Dii bènɛ: Bùsu kɛ̀ ma la dà Ibraĩnɛ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo ma bè mɛ́ kpá ń boriinↄa pìn gwe. Má tò n wɛ́ɛ sìàlɛ, mↄde nɛ́ bikũ Yodaa ǹ gɛ̃nlo.

5 Ben Dii zↄ̀bleri Musa gà Mↄabunↄ bùsun gwe lán Dii ò nà. 6 Ben Dii à vĩ̀i guzurɛn gwe Bɛtɛpeo kpa. Gbɛ̃kee à mira kii dↄ̃ro ai kↄ̃n a gbã̀ao. 7 Musa gà a wɛ̃̀ baswɛɛdodee guumɛ. À wɛ́ɛ nna bensↄ̃ à gbãaa e lagoro. 8 Isarailinↄ à gɛ̀ kɛ̀ gurↄ baaakuri Mↄabunↄ bùsu sɛ̃̀tɛ, ben à gɛ̀sosobikɛna kↄ̃n ↄ́ↄ dↄↄo yã̀a.

9 Nuni nɛ́ Yↄsua pana ↄ̃ndↄ̃ↄo kɛ̀ Musa ↄ nàa yãnzi. Isarailinↄ à yã mà, aↄ̃ↄ kɛ̀ lán Dii dà Musanɛ nà. 10 Annabi kee e bↄ Isarailinↄ guu lán Musa bà dↄro. È yã o kↄ̃n Diio tɛ̃tɛ̃ntɛ̃ 11 bensↄ̃ à sèedanↄ kↄ̃n dabuyã kɛ̀ Dii à zĩ̀onↄ kɛ̀ Igipiti, Fili'auna kↄ̃n a ìbanↄ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ aɛ ń píngi. 12 Gbɛ̃kee e yã naaside bíta kɛ kↄ̃n iko gbãaao lán Musa bà Isarailinↄ wɛ́ɛ sìàlɛ dↄro.

YƆSUA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

23

24

YƆSUA

Zĩ̀blena Kanaa bùsua 1:1-11:23

Yↄsua lɛ́zammana kↄ̃n à ganao 23:1-24:33

1

Dii yãdiɛna Yↄsuanɛ

1 Dii zↄ̀bleri Musa gaa gbɛra Dii yã ò Musa kpàasi Yↄsua, Nuni nɛ́nɛ à bè: 2 Ma zↄ̀bleri Musa gà. Ǹ fɛɛ ǹ bikũ Yodaa kɛ̀ sa, mpi kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi, à gɛ̃ bùsu kɛ̀ má kpàawaan. 3 Guu kɛ̀ a gbá pɛ̀ɛn píngi, má kpàawa lán má ò Musanɛ nàmɛ. 4 Sɛna zaa gbáan ai gana Lɛbanↄ bùsun, sɛna zaa swa bíta kɛ̀ wè be Yuflati ai gana ísiaa kɛ̀ kú ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa, Itinↄ bùsu pì é gↄ̃ a bùsu ũ píngimɛ. 5 Ai ǹ gá gao gbɛ̃ke é e à n gã̀sã fĩro. Lán má kú kↄ̃n Musao nà, lɛn mɛ́gↄ̃ kúnyo lɛ. Mɛ́ n tónlo, mɛ́ pã kpánzi zikiro.

6 Ǹ zɛ gbãa ǹgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ, zaakɛ ḿbe nɛ́ bùsu kɛ̀ ma à lɛ́ gbɛ̃̀ a dezi káakunↄnɛ ma bè mɛ́ kpáḿma sí ǹ kpá gbɛ̃ kɛ̀nↄa. 7 Ǹ zɛ gbãa ǹgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ dé! Ǹ làakari dↄ doka kɛ̀ ma zↄ̀bleri Musa dànnɛɛa ǹgↄ̃ kũna píngi. Ǹton kɛ̃a ǹ na ↄplazi ke ↄzɛziro, n tá égae kɛ nna. 8 Ǹ tó Musa doka takada pì yã gↄ̃ da n lɛ́n, ǹgↄ̃ laasuu lɛɛa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo. Ǹ làakari dↄ yã kɛ̀ kú à guunↄa píngi ǹ zĩi kɛa, n tá égↄ̃ nna n yã égae bↄ maa. 9 Mámbe ma yã dìɛnnɛroo? Ǹ zɛ gbãa ǹgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ. Ǹton tó vĩa n kũro. Ǹton bídi kɛro, zaakɛ mamↄma Dii n Luda, mɛ́gↄ̃ kúnyo guu kɛ̀ nɛ́ɛ gaan píngi.

10 Ben Yↄsua bè Isaraili dↄn'aɛdeenↄnɛ: 11 À gɛ̃tɛ bùran à o gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ kũsãɛ soru kɛ, zaakɛ gurↄ aagↄ̃ↄ gbɛra aↄ̃é bikũ Yodaa kɛ̀, aↄ̃é gá bùsu kɛ̀ Dii ń Ludaa kpàḿma wàgↄ̃ vĩ sí. 12 Yↄsua bè Rubɛninↄnɛ kↄ̃n Gadanↄ kↄ̃n Manasenↄ kpadooo: 13 À dↄ yã kɛ̀ Dii zↄ̀bleri Musa dìɛaree kɛ̀kiin, à bè Dii a Luda é tó à kámmabokii e à bùsu kɛ̀kii kpàawa. 14 Beee yãnzi a nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n a nɛ́ fétenↄ kↄ̃n a pↄ́kãdeenↄ gↄ̃ bùsu kɛ̀ Musa kpàawaan Yoda baa kɛ̀ kpa, a zĩ̀kpɛɛnↄ dↄ ń gbɛ̃nↄnɛ aɛ wà bikũ ń píngi, aↄ̃gↄ̃ ń gↄ̃kɛbↄnↄ kũna aↄ̃ dↄńlɛ 15 ai Dii gↄ̃ tó a gbɛ̃nↄ kámmabokii e lán à kɛ̀are nà, aↄ̃pinↄ sↄ̃ égↄ̃ bùsu kɛ̀ Dii a Ludaa e kpaaḿma vĩ. Beee gbɛra é su bùsu kɛ̀ gↄ̃̀ a pↄ́ ũu kɛ̀ guu, é vɛ̃ɛ bùsu kɛ̀ Dii zↄ̀bleri Musa kpàawa Yoda baa kɛ̀ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaa pìn. 16 Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Yã kɛ̀ ń dìɛwe píngi wé kɛ. Guu kɛ̀ n wa zĩin píngi wé gámɛ. 17 Lán wa zĩi kɛ̀ Musa yãa nà píngi, lɛn wé zĩi kɛ n yãa lɛ se. Dii n Luda gↄ̃ kúnyo, lán à kú kↄ̃n Musao nà. 18 Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ n yã kpɛɛ à gì yã kɛ̀ ń dìɛnɛ kɛzi, adee gàmɛ. Ǹ zɛ gbãa ǹgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ dé!

2

Gu'asiigwarinↄ zĩna Yɛriko

1 Zaa Sitimu Nuni nɛ́ Yↄsua gu'asiigwarinↄ zĩ̀ gↄ̃ↄn plaa asii guu à bè: À gá à wɛ́ɛ kpáɛ bùsu pìzi, atɛ̃nsa Yɛriko. Ben aↄ̃ gàa gwe, aↄ̃ gàa wà pìta kaarua kɛ̀ wè sísi Rahabu bɛɛn. 2 Ben wà bè Yɛriko kínanɛ: Isaraili kenↄ gɛ̃̀ kɛ̀ uusiɛa lɛ wà wa bùsu asii gwa. 3 Ben kína pì gbɛ̃nↄ zĩ̀ Rahabua aↄ̃ bè: Ǹ bↄ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ n kiianↄ, zaakɛ wa bùsu píngi asii gwana yãnzin aↄ̃ mↄ̀zi. 4 Àɛ sↄ̃ nↄgbɛ̃ pì gĩakɛ à gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ ùtɛ kↄ̀, ben à bè: Gbɛ̃ pìnↄ mↄ̀ ma kiia kɛ̀ yãpura. Má dↄ̃ guu kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀nlo. 5 Kɛ̀ guu sì bĩizɛtatagurↄ, aↄ̃ bↄ̀ɛ. Má dↄ̃ tó mákpan aↄ̃ tànlo. À ń gbɛ̀ sɛ́ kpakpaa, é ń le. 6 Àɛ sↄ̃ à gĩakɛ à ń sɛ́ à gàańyo kpɛ́ musu à ń útɛ gbↄ̃̀ↄ lí kɛ̀ kaɛna gween kↄ̀. 7 Zĩ̀rinↄ pɛ̀ɛńzi zɛ́n ai Yoda bikũkiia, ben wà bĩizɛ tàta ń kpɛɛ gↄ̃ↄ.

8 Ai gu'asiigwari pìnↄ gↄ̃ daɛ, Rahabu dìdi ń kiia kpɛ́ musu 9 à bèńnɛ: Má dↄ̃ kɛ̀ Dii bùsu kɛ̀ kpàawa. A vĩa wa kũ, ben bùsu kɛ̀ deenↄ kã gà ń píngi a yãnzi. 10 Wa mà lán Dii Isia Tɛ̃aa zↄ̃̀kↄ̃rɛare nà gurↄↄ kɛ̀ a bↄɛ Igipiti kↄ̃n yã kɛ̀ á kɛ̀ Siↄ̃ kↄ̃n Oguonɛ, a Amↄrinↄ kína gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ kɛ̀ dúgudugu Yoda baa kãa kpa. 11 Kɛ̀ wá mà, swɛ̃̀ kɛ̃̀wagu, wa ninii dà batan a yãnzi, zaakɛ Dii a Ludan musu kↄ̃n tↄↄtɛo Luda ũ. 12 Zaakɛ ma gbɛ̃kɛɛ kɛ̀are, apinↄ sↄ̃ à símɛ sa kↄ̃n Dii tↄ́o kɛ̀ é gbɛ̃kɛɛ kɛ ma de bɛdeenↄnɛ. À sèeda kɛmɛ lɛ màgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn 13 kɛ̀ é ma de kↄ̃n ma dao kↄ̃n ma vĩ̀inↄ kↄ̃n ma dãaronↄ kↄ̃n wa gbɛ̃nↄ mì sí ń píngi à wa bↄ gaa lɛ́zĩ. 14 Ben gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ wèàla wà bè: Ḿbe wa wɛ̃̀ndi ũ, wámbe n wɛ̃̀ndi ũ se. Tó nɛ́ɛ wa yã o gbɛ̃kee màro, tó Dii bùsu kɛ̀ kpàwa, wé gbɛ̃kɛɛ kɛnnɛ yãpura.

15 Ben à ń bↄ́ɛ windo guu à ń píta bĩi kpɛɛ kↄ̃n bào, zaakɛ à bɛɛ kɛ̀ à kún kú wɛ́tɛ bĩi musumɛ. 16 À bèńnɛ: À mì pɛ́ kpiiinↄa lɛ a gbɛ̀sɛrinↄ tón dakↄ̃rɛaoro yãnzi. Àgↄ̃ utɛna gwe gurↄ aagↄ̃ ai a gbɛ̀sɛrinↄ su, é gbasa à da zɛ́n. 17-18 Ben gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ bènɛ: Tó wa ɛara wa gɛ̃ a bùsun, ǹ wↄ̃ↄ tɛ̃aa kɛ̀kii dↄ windo kɛ̀ nɛ́ɛ wa bↄɛɛn kɛ̀a, ǹ n de kↄ̃n n dao kↄ̃n n vĩ̀inↄ kↄ̃n n dãaronↄ kↄ̃n n de bɛdeenↄ kakↄ̃anzi ń píngi n kpɛ́ kɛ̀kiin. Tó nɛ́ɛ kɛ lɛro, wa bà égↄ̃ kú ladana kɛ̀ ń tò wá la dànnɛɛn dↄro. 19 Tó aↄ̃ gbɛ̃ke bↄ̀ n kpɛ́n à gàa gãalɛ, à a zĩnda dɛ̀n gwe, wa yãn dↄro. Tó aↄ̃ gbɛ̃kee kúnyo kpɛ́n, ben wà à dɛ̀, wámbe à gana yã é wí wa musu. 20 Tó n wa kↄmↄtↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ sↄ̃, wa bà égↄ̃ kú ladana kɛ̀ ń tò wá la dànnɛɛ pìn dↄro. 21 Ben Rahabu bè: Àgↄ̃ dɛ lán á ò nà. Ben à ń gbáɛ aↄ̃ tà. Ben à wↄ̃ↄ tɛ̃aa pì dↄ̀ a windoa.

22 Kɛ̀ aↄ̃ pìta bĩia lɛ, aↄ̃ mì pɛ̀ kpiiinↄa, ben aↄ̃ ì gwe gurↄ aagↄ̃ ai ń gbɛ̀sɛrinↄ gàa sùo. Aↄ̃ gbɛ̀sɛri pìnↄ ń wɛ́tɛ zɛ́ saɛ píngi aↄ̃ↄe ń ero. 23 Ben gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ dà zɛ́n aↄ̃ pìta kpiii pìnↄa aↄ̃ bikũ̀ swaaa. Kɛ̀ aↄ̃ kà Nuni nɛ́ Yↄsua kiia, aↄ̃ yã kɛ̀ à ń lé gbã̀nɛ píngi 24 wà bè: Dii bùsu pì nàwe wa ↄzĩ píngi. Bùsu pì deenↄ kã gà ń píngi wa yãnzi.

3

Isarailinↄ bikũna Yodaa

1 Yↄsua fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi. Bↄna Sitimu aↄ̃ gàa Yodazi, ben aↄ̃ bùra kàɛ gwe ai aↄ̃gↄ̃ gá bikũ. 2 Gurↄ aagↄ̃ↄ gbɛra Isaraili dↄn'aɛdeenↄ dↄ̀dↄ bùrazi 3 aↄ̃ yã dìɛ gbɛ̃nↄnɛ wà bè: Tó á è Levi bori sa'orinↄ Dii a Luda bà kuunawao àkpati sɛna, à da zɛ́n àgↄ̃ tɛ́ ń kpɛɛ, 4 lɛ à e à dↄ̃ zɛ́ kɛ̀ é sɛ́, zaakɛ ée zɛ́ pì sɛ́ zikiro. Àgↄ̃ tɛ́ zã̀azã lán kiloo do taka bàↄↄ! Àton sↄ̃ àkpati pìziro. 5 Ben Yↄsua bè gbɛ̃nↄnɛ: À gbãsĩ bↄ a zĩndan, zaakɛ Dii é yãbↄnsaɛ kɛ a tɛ́ zia. 6 Ben à ɛ̀ara à bè sa'orinↄnɛ: À Dii bà kuunawao àkpati sɛ́ à dↄ gbɛ̃nↄnɛ aɛ à bikũo. Ben aↄ̃ àkpati pì sɛ̀ wà dↄ̀o gbɛ̃nↄnɛ aɛ.

7 Dii bè Yↄsuanɛ: Mɛ́ na n sɛna lezĩa Isarailinↄnɛ gbã̀a, aↄ̃égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ má kúnyo lán má kú kↄ̃n Musao nà. 8 Ǹ o sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄ ma bà kuunaao àkpati sɛnanↄnɛ, tó aↄ̃ kà Yodazi, aↄ̃ gɛ̃ wà zɛ à ín. 9 Ben Yↄsua bè Isarailinↄnɛ: À mↄ́ kɛ̀ à Dii a Luda yã ma. 10 Ben à ɛ̀ara à bè: Lɛn égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Luda Wɛ̃̀ndidee kúao lɛ, bensↄ̃ eé pɛ́are Kanaanↄa kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Gigasinↄ kↄ̃n Amↄrinↄ kↄ̃n Yebusinↄo. 11 À gwa! Anduna píngi Dii bà kuunawao àkpati é dↄare aɛ ai Yoda ín. 12 À gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ sɛ́ a tɛ́, bori kↄ̃n boriio gbɛ̃ mɛ̀n doodo. 13 Tó sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄ anduna píngi Dii àkpati sɛnanↄ gbá pɛ̀ɛ Yoda ín, í pì é zↄ̃kↄ̃rɛ, í kɛ̀ èe bↄↄ swaa musu é bĩi kɛ à gↄ̃ zɛna a gbɛ̀n.

14 Kɛ̀ gbɛ̃nↄ bùra fɛ̀ɛ wà dà zɛ́n, aↄ̃ↄe gaa bikũ Yodaa, sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄ Dii bà kuunańyo àkpati sɛnanↄↄ tɛ́ ń aɛ lɛ. 15 Pↄ́kɛkɛgurↄ píngi swaa pì è pa ai à dà sĩ̀sĩla, mↄde gurↄↄ kɛ̀ àkpatisɛri pìnↄ kà swaa pìzi, kɛ̀ aↄ̃ gbá pɛ̀ɛ ín, 16 ben í kɛ̀ èe bↄↄ swaa pì musu zↄ̃̀kↄ̃rɛ à bĩi kɛ̀ à gↄ̃̀ zɛna a gbɛ̀n zaa zã̀azã wɛ́tɛ kɛ̀ wè be Adamu saɛ Zarɛtã bùsun. Í kɛ̀ èe taa sɛ̀bɛ wisideen zↄ̃̀kↄ̃rɛ míↄmiↄ, ben gbɛ̃nↄ bikũ̀ aɛdↄkↄ̃ana kↄ̃n Yɛrikoo. 17 Sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄ Dii bà kuunańyo àkpati sɛnanↄ gↄ̃̀ zɛna Yoda wɛ̀ɛn tↄↄtɛ koria gíngin, ben Isaraili bori píngi tɛ́ gukori pìn ai aↄ̃ gàa wà bikũ̀ ń píngi wà yã̀a.

4

Gbɛ̀ mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄ didikↄ̃ana sèeda ũ

1 Kɛ̀ Isaraili bori píngi bikũ̀ Yodaa wà yã̀a, ben Dii bè Yↄsuanɛ: 2 A bori mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄ tɛ́ à gbɛ̃nↄ sɛ́n doodo 3 ǹ ońnɛ aↄ̃ gbɛ̀ sɛ́ɛ swawɛɛn mɛ̀n kuri awɛɛplaa guu kɛ̀ sa'orinↄↄ zɛn súusu, aↄ̃ bikũo wà káɛ guu kɛ̀ é in gwãavĩa. 4 Ben Yↄsua gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ dìɛ Isaraili boriinↄ tɛ́ doodo, ben à ń sísi 5 à bèńnɛ: À gá Yoda wɛ̀ɛn Dii a Luda àkpati aɛ, a baade gbɛ̀ sɛ́ à di a gã̀n a Isaraili boriinↄ pari lɛ́n. 6 Gbɛ̀ kɛ̀kiinↄ é gↄ̃are sèeda ũ. Tó a nɛ́nↄ a la zia, bↄ́n gbɛ̀ kɛ̀nↄↄ dɛare à ũu, 7 à beńnɛ, kɛ̀ wèe bikũu kↄ̃n Dii bà kuunawao àkpatio, ben à í zↄ̃̀kↄ̃rɛ, ben gbɛ̀ pìnↄ gↄ̃̀ Isarailinↄnɛ à dↄngu pↄ́ ũ ai gurↄ píngi. 8 Lɛn Isarailinↄↄ kɛ̀ lɛ lán Yↄsua òńnɛ nà. Aↄ̃ gbɛ̀ sɛ̀ɛ Yoda wɛ̀ɛn mɛ̀n kuri awɛɛplaa Isaraili boriinↄ pari lɛ́n lán Dii ò Yↄsuanɛ nà. Aↄ̃ bikũ̀o aↄ̃ↄ kàɛ guu kɛ̀ aↄ̃ ìn. 9 Gbɛ̀ mɛ̀n kuri awɛɛplaaa kɛ̀ wà sɛ̀ɛ swawɛɛn sa'ori kɛ̀ aↄ̃ àkpati sɛna pìnↄ zɛkiian Yↄsua dìdikↄ̃a, aↄ̃ↄ kú gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao.

10 Sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄ àkpati pì sɛnanↄ gↄ̃̀ zɛna swawɛɛn ai yã kɛ̀ Dii dìɛ Yↄsuanɛ à ò gbɛ̃nↄnɛ gàa à kɛ̀o píngi lán Musa dìɛnɛ nà. Gbɛ̃nↄ kɛ̀ kpaa aↄ̃ bikũ̀. 11 Kɛ̀ aↄ̃ bikũ̀ ń píngi wà yã̀a, gbasa sa'orinↄ bikũ̀ kↄ̃n Dii àkpatio gbɛ̃nↄ wáa. 12 Rubɛni bori gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n Gada bori gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n Manasenↄ kpado gↄ̃gbɛ̃nↄ bé wà dↄ̀ Isaraili bori kpaaanↄnɛ aɛ wà bikũ̀ lán Musa òńnɛ yã nà. Aↄ̃ ń gↄ̃kɛbↄnↄ kũna. 13 Aↄ̃ zĩ̀kpɛɛnↄ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ baplaa taka. Aↄ̃ bikũ̀ Dii aɛ aↄ̃ gàa Yɛriko gbáan kↄ̃n zĩ̀ soruo. 14 Zĩ beeean Dii Yↄsua sɛ̀ lezĩ Isarailinↄnɛ ń píngi, ben aↄ̃ à yã mà ai à gàa à gào lán aↄ̃ Musa yã mà nà.

15 Ben Dii bè Yↄsuanɛ: 16 Ǹ o sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄ doka àkpati sɛnanↄnɛ aↄ̃ bↄ swawɛɛn. 17 Ben Yↄsua òńnɛ aↄ̃ bↄ swawɛɛn, 18 ben aↄ̃ bↄ̀n. Kɛ̀ aↄ̃ gbá pɛ̀ɛ sĩ̀sĩa, ben swa'i ɛ̀ara à sù a gbɛ̀n gↄ̃ↄ. À pà à dàgula ai à dà sĩ̀sĩla lán káakupↄ bà.

19 Mↄ káaku gurↄ kuridee zĩn Isarailinↄ bↄ̀ Yoda swawɛɛn aↄ̃ gàa wà bùra kàɛ Giligala, Yɛriko ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. 20 Yↄsua gbɛ̀ mɛ̀n kuri awɛɛplaaa kɛ̀ wà sɛ̀ɛ Yoda wɛ̀ɛn pìnↄ dìdikↄ̃a Giligala gwe. 21 À bè gbɛ̃nↄnɛ: Tó a nɛ́nↄ gà wà ń denↄ là zia wà bè, gbɛ̀ kɛ̀nↄ yáasi dɛ diamɛ? 22 À beńnɛ, a bikũna Yodaa gukoria sèedamɛ, 23 zaakɛ Dii a Luda à í bàbaare a zɛ́n, ben a bikũ̀ lán a bikũ̀ Isia Tɛ̃aa kɛ̀ à à í bàbaareea nà. 24 Dii kɛ̀ lɛ, lɛ anduna bori píngi gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ à gbãa vĩ, apinↄ sↄ̃ àgↄ̃ Dii a Luda vĩa vĩ gurↄ píngi.

5

1 Kɛ̀ Amↄrinↄ kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yoda ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpaanↄ kↄ̃n Kanaanↄ kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ísiaa saɛnↄↄ mà lán Dii Yoda í zↄ̃̀kↄ̃rɛ Isarailinↄnɛ aↄ̃ bikũ̀ nà, ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu aↄ̃ kã gà ń píngi Isarailinↄ yãnzi.

Bã̀ngukɛna Isarailinↄnɛ Giligala

2 Gurↄ beeea Dii bè Yↄsuanɛ: Ǹ gbɛ̀ fɛ̃ɛnↄ kɛ ǹ ɛara ǹ bã̀ngu kɛ Isarailinↄnɛ. 3 Ben Yↄsua bè wà gbɛ̀ fɛ̃ɛnↄ kɛ, ben wà bã̀ngu kɛ̀o Isarailinↄnɛ guu kɛ̀ wè be tia Gɛfↄↄ Sĩ̀sĩ. 4 Yã kɛ̀ tò à bã̀ngu kɛ̀ńnɛn yɛ̀. Isarailinↄ bↄɛna Igipiti gbɛra, aↄ̃ tá guu, gↄ̃ gbãaa kɛ̀ aↄ̃ bã̀ngu kɛ̀nↄ gàga gbáan ń píngi. 5 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ Igipitinↄ bã̀ngukɛna ń píngi. Gbɛ̃ kɛ̀ wà ń í gbáan zɛ́ guu bↄna Igipiti gbɛraanↄ, aↄ̃mbe aↄ̃ↄe bã̀ngu kɛro. 6 Isarailinↄↄ tɛ́ gbáan wɛ̃̀ baplaa ai gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ gↄ̃ gbãaanↄ ũ gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ Igipitinↄ gàa wà gàgao ń píngi, zaakɛ aↄ̃ↄe Dii yã maro. Dii bèńnɛ aↄ̃é wɛ́ɛ si bùsu kɛ̀ a à lɛ́ gbɛ̃̀ ń dezinↄnɛ à bè é kpáḿmalɛro, bùsu kɛ̀ zwi kↄ̃n zↄ́'io din pì. 7 Aↄ̃ nɛ́ kɛ̀ Dii tò aↄ̃ fɛ̀ɛ ń gbɛraanↄn Yↄsua bã̀ngu kɛ̀ńnɛ, zaakɛ gɛfↄↄdeenↄmɛ, wèe bã̀ngu kɛńnɛ zɛ́nlo. 8 Kɛ̀ Isarailinↄ bã̀ngu kɛ̀ ń píngi wà yã̀a, aↄ̃ gↄ̃̀ guu kɛ̀ aↄ̃ bùra kàɛn gwe ai ń bↄ̀ gàa à yã̀ao. 9 Ben Dii bè Yↄsuanɛ: Ma wí kɛ̀ Igipitinↄↄ dàawaa bↄ̀are gbã̀an gwe. Ben wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Giligala ai kↄ̃n a gbã̀ao.

10 Isarailinↄ bùra kaɛna Giligala ben aↄ̃ Banla zĩbaa kɛ̀ Yɛriko gbáan gwe mↄↄ pì gurↄ gɛ̃ro dosaidee zĩ uusiɛ. 11 Kɛ̀ wà zĩbaa pì kɛ̀ guu dↄ̀ aↄ̃ bùsu pì bura pↄ́nↄ blè, burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sainↄ kↄ̃n pↄ́wɛɛ kpatanao. 12 Aↄ̃ bùsu pì bura pↄ́nↄ blena gbɛra, kɛ̀ guu dↄ̀, manakwɛɛna zɛ̀, èe kwɛ́ɛńnɛ dↄro, ben aↄ̃ Kanaa bùsu blɛɛ blè wɛ̃̀ beeea sa.

Dii zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee

13 Kɛ̀ Yↄsua kà kĩi kↄ̃n Yɛrikoo, à wɛ́ɛ sɛ̀ à guu gwà, ben à gↄ̃gbɛ̃ ke è zɛna a aɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao na à ↄzĩ. Ben Yↄsua sↄ̃̀zi à à là à bè: Ń kú wa kpɛɛn yↄ́, ke wa ibɛɛnↄ kpɛɛ? 14 À wèàla à bè: Lɛnlo. Dii zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdeen ma ũ, ma kanan yɛ̀. Ben Yↄsua kùɛnɛ à mì pɛ̀ɛ, ben à à là à bè: Bↄ́n ma Dii é o mamↄma a zↄ̀blerinɛ? 15 Dii zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee pì wèàla à bè: Ǹ n kyatee bↄbↄ, zaakɛ guu kɛ̀ ń zɛ́n kú adona. Ben Yↄsua kɛ̀ lɛ.

6

Yɛriko bĩi lɛɛna

1 Wà Yɛriko bĩizɛ gbànↄ tàta gíngin Isarailinↄ yãnzi. Gbɛ̃kee e bↄro, gbɛ̃kee e gɛ̃ro. 2 Ben Dii bè Yↄsuanɛ: Ǹ gwa, ma Yɛriko nànnɛ n ↄzĩ kↄ̃n à kínao kↄ̃n à zĩ̀kpɛɛnↄ. 3 Mpi kↄ̃n n zĩ̀kpɛɛnↄ à gá liga wɛ́tɛ pìzi gɛ̃̀n do a píngi à su. Àgↄ̃ ligaazi lɛ gɛ̃̀n doodo ai gurↄ swɛɛdo. 4 Sa'ori gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄ dↄ àkpatinɛ aɛ aↄ̃gↄ̃ kuu kũna. À gurↄ swɛɛplaadee zĩ à liga wɛ́tɛ pìzi gɛ̃̀n swɛɛplaa gurↄↄ kɛ̀ sa'ori pìnↄↄ e ń kuu pɛɛ. 5 Tó aↄ̃ kuu pɛ̀ aↄ̃ↄe à bà gaa, ben a à ↄ́ mà, gbɛ̃ píngi wii lɛ́ gbãngbãn, wɛ́tɛ bĩi é lɛ́ɛ, a baade é sin súusu.

6 Ben Nuni nɛ́ Yↄsua sa'orinↄ sìsi à bèńnɛ: À Dii bà kuunawao àkpati sɛ́, a gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄ é dↄnɛ aɛ, a baade égↄ̃ kuu kũna. 7 Ben à bè gbɛ̃nↄnɛ: À fɛɛ à gá liga wɛ́tɛzi gɛ̃̀n do. Zĩ̀kpɛɛnↄ bé wà dↄ Dii àkpatinɛ aɛ. 8 Kɛ̀ Yↄsua yã ò gbɛ̃nↄnɛ, ben sa'ori gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ kuu kũna pìnↄ fɛ̀ɛ wà dↄ̀ Dii bà kuunańyo àkpatinɛ aɛ, aↄ̃ↄe ń kuu pɛɛ. 9 Zĩ̀kpɛɛnↄↄ tɛ́ sa'ori pìnↄ aɛ, parii tɛ́ àkpati kpɛɛ, bensↄ̃ kuunↄ ↄ́ dↄ. 10 Yↄsua gĩakɛ à ò gbɛ̃nↄnɛ à bè: Àton wii lɛ́ro. Àton tó wà a kĩi maro. Àton tó yãke bↄ a lɛ́nlo ai gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ oare à wii lɛ́, gbasa à lɛ́. 11 Aↄ̃ gàa wà lìga wɛ́tɛ pìzi kↄ̃n àkpatio gɛ̃̀n do lɛ, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà tà ń bùran aↄ̃ ì gwe.

12 Yↄsua fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, ben sa'orinↄ Dii àkpati sɛ̀. 13 Sa'ori gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ kuu kũna pìnↄ dↄ̀ Dii àkpatinɛ aɛ, aↄ̃ↄe pɛɛ. Zĩ̀kpɛɛnↄ dↄ̀ńnɛ aɛ, parii tɛ́ àkpati pì kpɛɛ, bensↄ̃ kuunↄ ↄ́ dↄ. 14 Aↄ̃ lìga wɛ́tɛ pìzi gɛ̃̀n do à gurↄ plaadee zĩ, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà tà ń bùran. Aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ ai gurↄ swɛɛdo. 15 À gurↄ swɛɛplaadee zĩ aↄ̃ fɛ̀ɛ idɛ'idɛ gudↄnao, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà gàa wà lìga wɛ́tɛ pìzi lán aↄ̃è kɛ nà. Mↄde zĩ beeea aↄ̃ lìgazi gɛ̃̀n swɛɛplaamɛ. 16 À gɛ̃̀n swɛɛplaadee pìa gurↄↄ kɛ̀ sa'orinↄↄ e gaa ń kuu pɛ́ gbãngbãn, ben Yↄsua bè gbɛ̃nↄnɛ: À wii lɛ́, zaakɛ Dii wɛ́tɛ pì kpàawamɛ. 17 Dii wɛ́tɛ pì kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ dìɛ a pↄ́ ũ. Wà ń kaatɛ ń píngi. Kaarua Rahabu kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo à bɛɛnↄ bé wé bↄ ńtɛ̃ɛ, zaakɛ àmbe à gu'asiigwari kɛ̀ wà ń zĩnↄ ùtɛ. 18 À làakari kɛ! Àton pↄ́ kɛ̀ Dii tɛ̃̀ ke sɛ́ro, lɛ àton kaatɛro yãnzi. Tó á sɛ̀, é yã gáɛ a bùranɛ à gↄ̃ kaatɛna pↄ́ ũ. 19 Kondogi kↄ̃n vurao kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃ pↄ́nↄ kↄ̃n mↄ̀si pↄ́nↄ píngi nɛ́ Dii pↄ́mɛ. Séde wà ká Dii auziki utɛkiin.

20 Kɛ̀ wà kuu pɛ̀ bensↄ̃ Isarailinↄ wii lɛ̀ gbãngbãn lɛ, wɛ́tɛ bĩinↄ lɛ̀ɛ. Ben aↄ̃ baade sìn súusu, ben aↄ̃ wɛ́tɛ pì sì. 21 Aↄ̃ pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ dìɛ Dii pↄ́ ũ, ben aↄ̃ gbɛ̃nↄ kàatɛ ń píngi kↄ̃n fɛ̃ɛdaao, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ, nɛ́ fétenↄ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n zaakinↄo.

22 Yↄsua bè gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ aↄ̃ gàa wà bùsu pì asii gwànↄnɛ: À gɛ̃ kaarua pì bɛɛn à bↄo kↄ̃n a gbɛ̃nↄ, lán a à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ nà. 23 Ben gↄ̃kparɛ pìnↄ gàa wà bↄ̀ kↄ̃n Rahabuo kↄ̃n a deo kↄ̃n a dao kↄ̃n a vĩ̀inↄ kↄ̃n a dãaronↄ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ń píngi. Aↄ̃ sùo kↄ̃n à danɛnↄ ń píngi, ben aↄ̃ ń káɛ Isarailinↄ bùra saɛ. 24 Ben aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀ wɛ́tɛ pìa kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ píngi, tó èe kɛ kondogi kↄ̃n vurao kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃ pↄ́nↄ kↄ̃n mↄ̀si pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ sɛ̀ɛ wà kàɛ Dii bisakuta auziki utɛkiin baasiro. 25 Yↄsua tò kaarua Rahabu bↄ̀ aafia kↄ̃n à de bɛdeenↄ kↄ̃n à gbɛ̃nↄ ń píngi, kɛ̀ à gu'asiigwari kɛ̀ Yↄsua ń zĩ Yɛriko asii gwaanↄ ùtɛ yãnzi, ben aↄ̃ gↄ̃̀ Isarailinↄ tɛ́ ai kↄ̃n a gbã̀ao. 26 Gurↄ beeea Yↄsua lɛ́ kɛ̀ à bè: Dii láari kɛ gbɛ̃ kɛ̀ eé fɛɛ à Yɛriko wɛ́tɛ kɛ̀ kɛkɛ à káɛa.

Tó à à bĩi ɛ̃ɛ kpàɛ, à daudu é ga.

Tó à à gbànↄ pɛ̀ɛ sↄ̃, à nɛ́ zãadee é ga.

27 Dii kú kↄ̃n Yↄsuao, ben à tↄ́ dà bùsu pìla píngi.

7

Akã durun yã

1 Isarailinↄ tɛ̃̀ pↄ́ kɛ̀. Kaami nɛ́ Akã, Zimiri dio, Zɛra swãkpɛɛ, Yuda borii bé à tɛ̃̀ pↄ́ kenↄ sɛ̀, ben Dii pↄ fɛ̃̀ Isarailinↄzi.

2 Yↄsua gbɛ̃nↄ zĩ̀ à bè, aↄ̃ bↄ Yɛriko wà gá Ai kɛ̀ kú Bɛtavɛ̃ saɛ Bɛtɛli ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa lɛ wà bùsu pì asii gwa. Ben aↄ̃ gàa wà Ai asii gwà. 3 Kɛ̀ aↄ̃ sù Yↄsua kiia, aↄ̃ bènɛ: Aideenↄↄ pariro, èe ká wà gá gwe wa píngiro. Tó gↄ̃ↄn wàa kuri ke wàa gɛ̃roo gàa, aↄ̃é wɛ́tɛ pì sí. Ǹton ĩa da gbɛ̃nↄa ń píngiro. 4 Kɛ̀ gↄ̃ↄn wàa gɛ̃roonↄ gàa gwe, ben Aideenↄ ń fú 5 aↄ̃ pɛ̀ḿma bↄna zaa ń wɛ́tɛ bĩilɛa ai gbɛ̀wikiia, aↄ̃ ń dɛ́dɛ sĩ̀sĩgɛɛzi gↄ̃ↄn baaakuri awɛɛswɛɛdo. Ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ Isarailinↄn aↄ̃ ninii dà batan.

6 Yↄsua a uta gà à kɛ̃̀ à dàɛ a puua Dii àkpati aɛ ai uusiɛ. Àpi kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsinↄ bùsu kùku ń mìa. 7 Ben Yↄsua bè: Á'a, Dii Luda! À kɛ̀ dia n wa bikũ Yodaa n wa na Amↄrinↄnɛ ń ↄzĩ aↄ̃ wa kaatɛɛ? Tó wá vɛ̃ɛna Yoda baa kãa kpa yã nɛ́! 8 N yã nna Dii! Zaakɛ Isarailinↄ bↄ̀ru kpɛɛ ń ibɛɛnↄnɛ, mɛ́ be dia saa? 9 Kanaanↄ kↄ̃n bùsu kɛ̀ deenↄ é yã pì ma ń píngi, aↄ̃ ligawazi aↄ̃ wa kaatɛ andunan. N tↄ́ bítakɛɛ sↄ̃ nɛ́? Nɛ́ kɛo diamɛ? 10 Ben Dii bè Yↄsuanɛ: Ǹ fɛɛ ǹ zɛ! À kɛ̀ dia ń daɛna n puua? 11 Isarailinↄ durun kɛ̀, aↄ̃ ma bà kuunańyo yã gbòro. Aↄ̃ tɛ̃̀ pↄ́ kenↄ sɛ̀, aↄ̃ kpãi ò, aↄ̃ mↄnafiki kɛ̀, aↄ̃ pↄ́ pì dà ń pↄ́nↄ guu. 12 Beee yãnzi aↄ̃ↄe fↄ̃ wà ń ibɛɛnↄ gã̀ fĩ̀ro. Aↄ̃ bↄ̀ru kpɛɛńnɛ, kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ kaatɛna pↄ́ ũ yãnzi. Mɛ́gↄ̃ kúao dↄro, séto a tɛ̃̀ pↄ́ kɛ̀ kú a tɛ́nↄ kàatɛ. 13 Ǹ fɛɛ ǹ gá gbãsĩ bↄ n gbɛ̃nↄn. Ǹ beńnɛ aↄ̃ gbãsĩ bↄ ń zĩndan ai guu gↄ̃ gá dↄ, zaakɛ mamↄma Dii Isarailinↄ Luda ma bè, tɛ̃̀ pↄ́ kú a tɛ́mɛ. É fↄ̃ à zɛ a ibɛɛnↄ aɛro séto à pↄ́ pì bↄ̀ a tɛ́. 14 Tó guu dↄ̀, à sↄ̃mazi bori kↄ̃n boriio. Borii kɛ̀ má sɛ̀ é sↄ̃mazi danɛdanɛ, danɛ kɛ̀ má sɛ̀nↄ é sↄ̃mazi ualɛ kↄ̃n ualɛo, ualɛ kɛ̀ má sɛ̀ sↄ̃, à gↄ̃gbɛ̃nↄ é sↄ̃mazi doodo. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ wà gà wà tɛ̃̀ pↄ́ pì èa, weé adee kpata kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ píngi, zaakɛ à ma bà kuunaao yã gbòromɛ, à wí dà Isarailinↄa.

16 Yↄsua fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à tò Isarailinↄ sↄ̃̀ Diizi bori kↄ̃n boriio, ben gbɛ̀ Yuda borii sɛ̀. 17 Ben à tò Yudanↄ sↄ̃̀zi danɛdanɛ, ben gbɛ̀ Zɛra danɛnↄ sɛ̀. À tò Zɛra danɛnↄ sↄ̃̀zi ualɛ kↄ̃n ualɛo, ben gbɛ̀ Zimiri ua sɛ̀. 18 Ben à tò à ua gↄ̃gbɛ̃nↄ sↄ̃̀zi doodo, ben gbɛ̀ Kaami nɛ́ Akã, Zimiri dio, Zɛra swãkpɛɛ, Yuda borii sɛ̀. 19 Ben Yↄsua bè Akãnɛ: Nɛ́, ǹ yãpuraa o ǹ bɛ̀ɛ lí Dii Isarailinↄ Ludanɛ. Ǹ yã kɛ̀ ń kɛ̀ omɛ. Ǹton à ke utɛmɛro. 20 Ben Akã wèàla à bè: Yãpuramɛ, ma durun kɛ̀ Dii Isarailinↄ Ludanɛ. Yã kɛ̀ má kɛ̀n yɛ̀. 21 Ma Babilↄnia gumusu maaa è ń pↄ́nↄ tɛ́ kↄ̃n kondogio kiloo plaa kↄ̃n vura kiloo kusuo, ben à nii gɛ̃̀magu má sɛ̀. À utɛna wɛ̀ɛn ma kpɛ́n, kondogi kú gĩzĩ. 22 Ben Yↄsua gbɛ̃nↄ zĩ̀ gwe. Aↄ̃ kɛ̀ kpaa aↄ̃ gàa wà gɛ̃̀ à kpɛ́n, ben aↄ̃ↄ è utɛna gwe, kondogi kú gĩzĩ. 23 Ben aↄ̃ↄ sɛ̀ɛ wà mↄ̀o Yↄsuanɛ kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi, aↄ̃ↄ kàɛ Dii aɛ. 24 Ben Yↄsua kↄ̃n Isarailinↄ Zɛra swãkpɛɛ Akã sɛ̀ kↄ̃n kondogi pìo kↄ̃n gumusu pìo kↄ̃n vura pìo kↄ̃n à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n à nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n à zùnↄ kↄ̃n à zaakinↄ kↄ̃n à sãanↄ kↄ̃n à bisakutaao kↄ̃n à pↄ́nↄ píngi, aↄ̃ gàańyo Akoo guzurɛn. 25 Ben Yↄsua bè: N yã gàɛwe fá! Dii é yã mↄ́nnɛ gbã̀a sↄ̃. Ben Isarailinↄ à pàpa gbɛ̀o ń píngi, aↄ̃ à dɛ̀ kↄ̃n à gbɛ̃nↄ ń píngi, ben aↄ̃ ń kpáta. 26 Aↄ̃ gbɛ̀ kàkaàla, gbɛ̀didikↄ̃ana bíta pì kú gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao. Ben Dii pↄfɛ̃ kpàɛ. Beee yãnzin wè be guu pìnɛ Akoo guzurɛ.

8

Ai kaatɛna

1 Dii bè Yↄsuanɛ: Ǹton tó vĩa n kũro. Ǹton bídi kɛro. Ǹ zĩ̀kpɛɛnↄ sɛ́ɛ ǹ gáńyo ń píngi, à lɛ́ɛ Aia, zaakɛ ma Ai kína nànnɛ n ↄzĩ kↄ̃n à gbɛ̃nↄ kↄ̃n à wɛ́tɛo kↄ̃n à bùsuo. 2 Ǹ kɛ Ai kↄ̃n a kínaonɛ lán ń kɛ̀ Yɛriko kↄ̃n a kínaonɛ nà, mↄde é fↄ̃ à ń pↄ́nↄ kↄ̃n ń pↄ́kãdeenↄ sɛ́ɛ a pↄ́ ũ sa. Ǹ naɛńnɛ ń wɛ́tɛ kpɛɛ. 3 Ben Yↄsua kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ gàa wà lɛ́ɛ Aia ń píngi. À gↄ̃sagbãaanↄ sɛ̀ gↄ̃ↄn bↄrↄ baaakuri, ben à ń gbáɛ gwãavĩ 4 à bèńnɛ: À swã kpá! À naɛńnɛ ń wɛ́tɛ kpɛɛ. Àton kɛ zã̀ wɛ́tɛ pìoro. Àgↄ̃ kú soru guu a píngi. 5 Mapi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúmaonↄ wé sↄ̃ wɛ́tɛ pìzi. Tó aↄ̃ bↄ̀ dawalɛ, wégↄ̃ bàa lɛ́ńnɛ lán káaku bà. 6 Aↄ̃é pɛ́wa ai aↄ̃é kɛ̃ ń wɛ́tɛa zã̀, zaakɛ aↄ̃égↄ̃ daa wée bàa lɛɛńnɛ lán káaku bàmɛ. Tó wée bàa lɛɛńnɛ lɛ, 7 à fɛɛ a utɛkiia à wɛ́tɛ pì sí. Dii a Ludaa nàare a ↄzĩmɛ. 8 Tó a wɛ́tɛ pì sì, à tɛ́ sↄ̃a lán Dii ò nà. À làakari kɛ, à kɛ lán má dìɛare nà.

9 Ben Yↄsua ń gbáɛ, aↄ̃ gàa guu kɛ̀ aↄ̃é e wà ń zãmba kɛn. Aↄ̃ nàɛ Bɛtɛli kↄ̃n Aio dagura Ai ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa. Gwãavĩ beeea Yↄsua ì bùran gwe kↄ̃n a gbɛ̃nↄo. 10 À fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ à gbɛ̃nↄ kàkↄ̃a, ben àpi kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsinↄ dↄ̀ńnɛ aɛ ai aↄ̃ gàa káo Ai. 11 Zĩ̀kpɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ sↄ̃̀ wɛ́tɛ pìzi ń píngi. Kɛ̀ aↄ̃ kào kĩi, aↄ̃ bùra kàɛ à aɛ gu'igbãroo kpa. Guzurɛ kú ń dagura kↄ̃n Aio. 12 Yↄsua gbɛ̃nↄ sɛ̀ bↄrↄ sↄↄro. À gĩakɛ à ń útɛ Bɛtɛli kↄ̃n Aio dagura kↄ̀ Ai ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa. 13 Isarailinↄ bùra kàɛ wɛ́tɛ gu'igbãroo kpa, bensↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ naɛna pìnↄↄ kú wɛ́tɛ ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa. Gwãavĩ beeea Yↄsua ì guzurɛmmɛ.

14 Kɛ̀ Ai kína Isarailinↄ è lɛ, àpi kↄ̃n a wɛ́tɛdeenↄ fɛ̀ɛ wà kɛ̀ kpaa wà gàańzi kↄ̃n zĩ̀o guu kɛ̀ aɛ dↄ̀ Araba gbáaa. À dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ naɛna a wɛ́tɛ kpɛɛro. 15 Yↄsua kↄ̃n Isarailinↄↄ e kɛɛ lán wà be Aideenↄↄ e ń fuu bà, aↄ̃ↄe bàa lɛɛńnɛ aↄ̃ mì pɛ̀ gbáaa. 16 Aideenↄ kↄ̃ sìsi ń píngi aↄ̃ bↄɛ wà pɛ́ Yↄsuanↄa, ben aↄ̃ pɛ̀ḿma ai aↄ̃ gàa wà kɛ̃̀ ń wɛ́tɛa zã̀azã. 17 Gↄ̃gbɛ̃ kee e gↄ̃ wɛ́tɛ guuro, aↄ̃ bↄ̀ɛ wà pɛ̀ Isarailinↄa ń píngi, ben aↄ̃ ń wɛ́tɛ bĩilɛ tò wɛ̃na, aↄ̃ↄe pɛɛ Isarailinↄa.

18 Dii bè Yↄsuanɛ: Ǹ sári kɛ̀ ń kũna dↄ Aia, zaakɛ má nànnɛ n ↄzĩmɛ. Ben Yↄsua a sári pì dↄ̀ Aia. 19 Kɛ̀ à ↄ pòro lɛ, ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ naɛnanↄ fɛ̀ɛ wà sì wɛ́tɛn gↄ̃ↄ aↄ̃ↄ sì, ben aↄ̃ kɛ̀ kpaa wà tɛ́ sↄ̃̀a. 20 Kɛ̀ Aideenↄ lìɛ wà ń kpɛɛ gwà, ben aↄ̃ↄ è tɛ́sukpɛ fɛ̀ɛ à dà ń wɛ́tɛla, ben aↄ̃ↄe gákii e dↄro, zaakɛ Isaraili kɛ̀ aↄ̃ bàa lɛ̀ wà mì pɛ̀ gbáaanↄ lìɛ wà aɛ dↄ̀ ń pɛmmari pìnↄa. 21 Kɛ̀ Yↄsua kↄ̃n Isarailinↄↄ è ń gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ naɛnanↄ wɛ́tɛ sì bensↄ̃ tɛ́sukpɛ fɛ̀ɛ à dà wɛ́tɛla, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà lɛ̀ɛ Aidee pìnↄa. 22 Isaraili kpaaanↄ bↄ̀ɛ wɛ́tɛ pìn aↄ̃ gàa Aideenↄzi kↄ̃n zĩ̀o, ben aↄ̃ lìgańzi. Aↄ̃ lɛ̀ɛḿma, ben aↄ̃ gbɛ̃kee e e à bↄ̀ro, aↄ̃ gbɛ̃kee e e à bàa lɛ̀ro. 23 Mↄde aↄ̃ Ai kína kũ̀ bɛ̃ɛ aↄ̃ gàao Yↄsuanɛ.

24 Isarailinↄ Aideenↄ dɛ̀dɛ míↄmiↄ buraanↄa kↄ̃n sɛ̃̀tɛnↄ guu kɛ̀ aↄ̃ ń lén. Kɛ̀ aↄ̃ Aideenↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao lɛ, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà gɛ̃̀ wɛ́tɛ pìn, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ gweenↄ dɛ̀dɛ dↄ. 25 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàga zĩ pìanↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ ń píngi gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaamɛ. Aideenↄ sↄ̃ lɛ́n gwe. 26 Yↄsua ↄↄ kɛ̀ à sári kũnao pì kpɛ́ dↄ ai wà gàa wà Aideenↄ dúgu zↄ̃o. 27 Isarailinↄ wɛ́tɛ pì pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n à pↄ́nↄ nàkↄ̃a wà tào lán Dii ò Yↄsuanɛ nà. 28 Lɛn Yↄsua tɛ́ sↄ̃̀ Aia lɛ, à tò à gↄ̃̀ bɛzĩ ũ, ben à gↄ̃̀ da kori ai kↄ̃n a gbã̀ao. 29 Ben à Ai kína lògo lía ai uusiɛ. Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ e gɛ̃ɛ kpɛ́n, à bè wà à gɛ̀ bakɛ̃ lía wà zu wɛ́tɛ bĩilɛa gwe. Ben wà gbɛ̀ kàkↄ̃aa paripari, gbɛ̀didikↄ̃ana pì kú gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao.

Dii bà kuuna kↄ̃n Isarailinↄ kɛkɛna Ebala kpiii musu

30 Yↄsua Dii Isarailinↄ Luda gbãgbãkii bò Ebala kpiii musu 31 lán Dii zↄ̀bleri Musa dìɛ Isarailinↄnɛ nà. À bò lán Musa kɛ̃̀ a doka takada guu nà, à bè wà bo kↄ̃n gbɛ̀ kɛ̀ wèe gã pɛ́ɛa wà àroonↄ. Ben wà sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Diia gwe kↄ̃n sáabukpana sa'opↄnↄ. 32 Ben Yↄsua doka kɛ̀ Musa kɛ̃̀ pì kɛ̃̀ gbɛ̀ pìnↄa gwe Isarailinↄ wáa. 33 Isarailinↄ píngi, bɛdeenↄ kↄ̃n bↄ̀amↄnↄ kↄ̃n ń gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n ń dↄn'aɛdeenↄ kↄ̃n ń yãkpaɛkɛrinↄↄ zɛna àkpati saɛ ↄplazi kↄ̃n ↄzɛzio. Aↄ̃ aɛ dↄ̀ Levi bori sa'ori kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ Dii bà kuunańyo àkpati sɛnanↄa. Gbɛ̃ kpadoonↄ aɛ dↄna Gɛrizimu kpiiia, gbɛ̃ kpadoonↄ sↄ̃ Ebala kpiiia, lán Dii zↄ̀bleri Musa gĩakɛ à dìɛ wà sa maaa o Isarailinↄnɛ nà. 34 Beee gbɛra Yↄsua dokayã pìnↄ kyó kɛ̀ńnɛ píngi, aubarika kɛ̀ Dii è dańgunↄ kↄ̃n kɛ̀ è bↄńgunↄo lán à kú Musa doka takada guu nà. 35 Yã kɛ̀ Musa dìɛnↄ tɛ́ píngi, à kee e gↄ̃ kɛ̀ Yↄsua gì à kyó kɛ pariinɛziro. Baa nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́ fétenↄ kↄ̃n bↄ̀amↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ń tɛ́nↄↄ kú gwe ń píngi.

9

Gibiↄ̃deenↄ ↄ̃ndↄ̃kɛna Isarailinↄzi

1 Borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yoda ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpaanↄ, sĩ̀sĩdeenↄ kↄ̃n gusararadeenↄ kↄ̃n ísialɛadeenↄ ai à gàa pɛ́ Lɛbanↄ bùsua, Itinↄ kↄ̃n Amↄrinↄ kↄ̃n Kanaanↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄo, kɛ̀ aↄ̃ kínanↄ Ai yã pì baaru mà, 2 ben aↄ̃ kↄ̃ kàkↄ̃a ń píngi lɛ wà gá wà zĩ̀ ká kↄ̃n Yↄsuao kↄ̃n à gbɛ̃ Isarailinↄ.

3 Kɛ̀ Gibiↄ̃deenↄ yã kɛ̀ Yↄsua kɛ̀ Yɛrikonɛ kↄ̃n Aio baaru mà, 4 aↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ dàɛńzi. Aↄ̃ kũsãɛ kàka sàki zikũnanↄ guu aↄ̃ dìdi zaakinↄnɛ kↄ̃n geepiwɛ̃ tùu zi parana nabinabinanↄo. 5 Aↄ̃ↄ kyate nambata nanananↄ kpákpana, aↄ̃ↄ pↄsia utanↄ dadana. Aↄ̃ burɛdi kũsãɛ gagana bensↄ̃ à pù kpà.

6 Aↄ̃ fɛ̀ɛ wà gàa wà Yↄsua lè kↄ̃n a gbɛ̃nↄ Giligala bùran, ben aↄ̃ bèńnɛ: Bùsu kɛ̀ wa bↄn zã̀. Wá yezi à lɛdolɛ kɛwao. 7 Ben Isarailinↄ bè Ivi pìnↄnɛ: Tó a bɛɛ kú kɛ̀ kĩimɛ, wé lɛdolɛ kɛaoro yooo! 8 Ben aↄ̃ bè Yↄsuanɛ: N zↄ̀blerinↄn wa ũ. Ben Yↄsua ń lá à bè: Dénↄn a ũu? A bↄ mámɛ? 9 Aↄ̃ wèàla wà bè: Wamↄwa n zↄ̀blerinↄ, wa bↄ bùsu zã̀azãmmɛ Dii n Luda tↄ́ kɛ̀ dàgula yãnzi. Wa à baaru mà kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀ Igipitinↄ píngi 10 kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀ Amↄrinↄ kína gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yoda baa kãa kpaanↄnɛ, Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ kↄ̃n Basã kí Ogu kɛ̀ kú Asataroo. 11 Wa gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n wa bùsudeenↄ bè wà kũsãɛ sɛ́ wà mↄ́ wà a le, wà beare a zↄ̀blerinↄn wa ũ. Beee yãnzi à lɛdolɛ kɛwao. 12 Wa kũsãɛn yɛ̀. Wa bↄo bɛ burɛdi wãaa ũmɛ gurↄↄ kɛ̀ wa da zɛ́n wée mↄↄ a kiia. À gwa dian à kori kũ̀ nà à pù kpà. 13 Wa geepiwɛ̃ tùunↄn yɛ̀. Wa geepiwɛ̃ɛ kàn tùu dufu ũmɛ. À gwa dian aↄ̃ pàrapara nà. À wa utanↄ kↄ̃n wa kyateenↄ gwa. Aↄ̃ yàkayaka tá gbã̀a kɛ̀ wá ò yãnzi. 14 Ben Isarailinↄ ń kũsãɛ blèńyo Dii lɛ́ saɛ. 15 Yↄsua lɛdolɛ kɛ̀ńyo à bè é ń dɛdɛro, ben Isaraili dↄn'aɛdeenↄ la dà à yã musu.

16 Aↄ̃ lɛdolɛkɛnańyo gbɛra à gurↄ aagↄ̃dee zĩ, ben aↄ̃ↄ mà kɛ̀ aↄ̃ bɛɛ zã̀ńyoro, aↄ̃ↄ kú kↄ̃ saɛmɛ. 17 Ben Isarailinↄ dà zɛ́n, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ aↄ̃ kà ń wɛ́tɛnↄ kiia, Gibiↄ̃ kↄ̃n Kɛfirao kↄ̃n Beroo kↄ̃n Kiriayarimuo. 18 Aↄ̃ↄe lɛ́ɛḿmaro, zaakɛ aↄ̃ dↄn'aɛdeenↄ sìńnɛ kↄ̃n Dii ń Luda tↄ́omɛ. Gbɛ̃ píngi e wisↄ̃ↄ ń dↄn'aɛdeenↄzi, 19 ben dↄn'aɛdee pìnↄ bèńnɛ: Wámbe wá sìńnɛ kↄ̃n Dii wa Luda tↄ́o. Èe kↄ̃ sío kɛ̀ wà ↄ naḿma dↄro. 20 Yã kɛ̀ wé kɛńnɛn yɛ̀. Wé ń tó gwe ladana kɛ̀ wá kɛ̀ńnɛ yãnzi, lɛ Dii pↄfɛ̃ tón pita wa musuro. 21 Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà bè: Wà ń tó, aↄ̃égↄ̃ dɛ wa yàkawɛrinↄ ũ kↄ̃n wa ítↄtↄrinↄ. Ben Isarailinↄ zɛ̀ kↄ̃n ń dↄn'aɛdeenↄ yã pìo.

22 Ben Yↄsua Gibiↄ̃deenↄ sìsi à bèńnɛ: Bↄ́yãnzin a ɛgɛɛ tòwe lɛzi? Ase wá kaɛna kↄ̃ gbálamɛ, ben a bè a kúkii zã̀waoↄ́? 23 A gↄ̃ kana pↄ́ ũ ma Luda kiia sa. Égↄ̃ dɛ à kpɛ́ yàkawɛrinↄ ũ kↄ̃n à ítↄtↄrinↄo gurↄ píngi. 24 Ben aↄ̃ bènɛ: Wà bè wamↄwa n zↄ̀blerinↄnɛ súusu lán Dii n Ludaa ò a zↄ̀bleri Musanɛ nà. À bè é bùsu pì kpáawa píngi à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ kaatɛare ń píngi. Vĩa wa kũ maamaa wa wɛ̃̀ndi yã musu, beee yãnzi wa kɛ̀ lɛzi. 25 Wá kú n ↄzĩmɛ sa. Yã kɛ̀ kɛ̀nnɛ maa bensↄ̃ à zɛ́ vĩn kɛwe. 26 Lɛn Yↄsua kɛ̀ lɛ à ń bↄ́ Isarailinↄ ↄzĩ, aↄ̃ↄe ń dɛdɛro. 27 Zĩ beeean à ń díɛ Isarailinↄ yàkawɛrinↄ kↄ̃n ń ítↄtↄrinↄ ũ, aↄ̃ègↄ̃ yàka wɛɛ, aↄ̃ègↄ̃ í tↄtↄↄ Dii gbãgbãkiinɛ guu kɛ̀ Dii é diɛn. Ben aↄ̃ↄ kuu lɛ ai kↄ̃n a gbã̀ao.

10

Ɔfãntɛ̃ zɛna a gbɛ̀n

1 Yerusalɛmu kí Adonizɛdɛki mà kɛ̀ Yↄsua Ai sì à kɛ̀nɛ dúgudugu, à kɛ̀ Ainɛ kↄ̃n a kínao lán à kɛ̀ Yɛriko kↄ̃n a kínaonɛ nà. À mà dↄ kɛ̀ Gibiↄ̃deenↄ kↄ̃ yã mà kↄ̃n Isarailinↄ bensↄ̃ aↄ̃ↄ kú kↄ̃ saɛ. 2 Ben vĩa Yerusalɛmudeenↄ kũ̀ maamaa, zaakɛ Gibiↄ̃ nɛ́ mɛɛwimɛ lán kína wɛ́tɛ ke bà. À bíta dɛ Aila bensↄ̃ à gↄ̃gbɛ̃nↄ nɛ́ zĩ̀kari gbãaanↄmɛ. 3 Ben Yerusalɛmu kí Adonizɛdɛki lɛ́kpãsã kɛ̀ Ɛblↄnu kí Oamunɛ kↄ̃n Yamu kí Piramuo kↄ̃n Lakisi kí Yafiao kↄ̃n Ɛgɛlↄni kí Dɛbio à bè: 4 À mↄ́ à dↄmalɛ wà gá lɛ́ɛ Gibiↄ̃deenↄa, zaakɛ aↄ̃ kↄ̃ yã mà kↄ̃n Yↄsuao kↄ̃n Isarailinↄ. 5 Ben Amↄrinↄ kína gↄ̃ↄn sↄↄroo pìnↄ, Yerusalɛmu kína kↄ̃n Ɛblↄnu kínao kↄ̃n Yamu kínao kↄ̃n Lakisi kínao kↄ̃n Ɛgɛlↄni kínao kↄ̃n ń zĩ̀kpɛɛnↄ kↄ̃ kàkↄ̃a. Aↄ̃ gàa wà bùra kàɛ Gibiↄ̃ saɛ, ben aↄ̃ gàańzi kↄ̃n zĩ̀o.

6 Ben Gibiↄ̃deenↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yↄsuaa Giligala bùran aↄ̃ bè: Ǹton pã kpá wamↄwa n zↄ̀blerinↄziro. Ǹ kɛ kpaa ǹ mↄ́ ǹ wa mì sí. Ǹ mↄ́ ǹ dↄwalɛ, zaakɛ Amↄrinↄ kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gusĩsĩdeennↄ kàkↄ̃awazi ń píngi. 7 Ben Yↄsua kↄ̃n a gↄ̃sagbãaanↄ kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ bↄ̀ɛ Giligala, aↄ̃ↄe mↄↄ ń píngi. 8 Ben Dii bè Yↄsuanɛ: Ǹton vĩa kɛńnɛro. Ma ń nánnɛ n ↄzĩ, aↄ̃ gbɛ̃ke é fↄ̃ à n gã̀ fĩro. 9 Bↄna Giligala Yↄsua táa ò gwãavĩ ai guu gàa à dↄ̀o à sùḿma kãndo zɛna sai. 10 Ben Dii tò aↄ̃ kɛ̀ gìri aↄ̃ lɛ̀kↄ̃a Isarailinↄ aɛ, ben Isarailinↄ lɛ̀ɛḿma aↄ̃ ń dɛ́dɛ maamaa Gibiↄ̃ gwe, ben aↄ̃ pɛ̀ḿma Bɛtoroni zɛ́n dↄ. Aↄ̃ ń dɛ́dɛ ai à gàa pɛ́ Azeka kↄ̃n Makɛdaoa. 11 Kɛ̀ aↄ̃ↄe bàa lɛɛ Isarailinↄnɛ zɛ́ kɛ̀ bↄ̀ Bɛtoroni kɛ̀ à gàa Azeka guu, Dii lougbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ sì ń tɛ́. Gbɛ̃ kɛ̀ lougbɛ pì ń dɛ́dɛnↄↄ pari dɛ gbɛ̃ kɛ̀ Isarailinↄ ń dɛ́dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaaonↄla.

12 Gurↄↄ kɛ̀ Dii Amↄri pìnↄ nà Isarailinↄnɛ ń ↄzĩ, ben Yↄsua yã ò Diio Isarailinↄ wáa à bè:

Ǹ tó ↄfãntɛ̃ zɛ a gbɛ̀n Gibiↄ̃la!

Ǹ tó mↄↄ zɛ tɛɛɛ Ayalↄni guzurɛla!

13 Ben ↄfãntɛ̃ zɛ̀ a gbɛ̀n lɛ, ben mↄↄ zɛ̀ dↄ ai Isarailinↄ gàa wà gɛ̃ɛ bò ń ibɛɛnↄa. Yã pì kú Yasa takadan. Ɔfãntɛ̃ gↄ̃̀ zɛna mìdangura, èe gu a gbɛ̀nlo ai gurↄ do gbãngbãn. 14 Wèe gurↄ beee taka e zikiro, bensↄ̃ wèe e à gbɛraro. Dii gbɛ̃ntee yã mà, zaakɛ èe zĩ̀ kaa Isarailinↄnɛmɛ. 15 Ben Yↄsua tà Giligala bùran kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ń píngi.

Yↄsua Amↄri kínanↄ dɛdɛna

16 Kɛ̀ kí gↄ̃ↄn sↄↄroo pìnↄ bàa lɛ̀, wà gàa wà ùtɛ gbɛ̀wɛɛn zaa Makɛda, 17 ben wà bè Yↄsuanɛ: Wà bↄ̀ kí gↄ̃ↄn sↄↄroo mↄ̀nↄa gbɛ̀wɛɛn zaa Makɛda. 18 Ben Yↄsua bè: À gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ yĩpa à tata gbɛ̀wɛɛ pìlɛ, à gbɛ̃nↄ diɛ gwe wàgↄ̃ dãkpaa. 19 Àton zɛro. À pɛ́ɛ a ibɛɛnↄzi à lɛ́ɛḿma kpɛɛ kpa. Àton tó aↄ̃ ń wɛ́tɛnↄ lero, zaakɛ Dii a Luda ń náare a ↄzĩmɛ.

20 Yↄsua kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ń dɛ́dɛ ai aↄ̃ↄ yezi wà yãa, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀nↄ kà ń wɛ́tɛ bĩideenↄ guu. 21 Ben Isarailinↄ sù Yↄsuaa bùran Makɛda aafia ń píngi. Gbɛ̃kee e fↄ̃ à yãke ò Isarailinↄ yã musu dↄro. 22 Ben Yↄsua bè: À gbɛ̀ go gbɛ̀wɛɛ pìlɛ à bↄɛmɛ kↄ̃n kí gↄ̃ↄn sↄↄroo pìnↄ. 23 Ben aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ aↄ̃ bↄ̀ɛnɛ kↄ̃n kí gↄ̃ↄn sↄↄroo pìnↄ, Yerusalɛmu kína kↄ̃n Ɛblↄnu kínao kↄ̃n Yamu kínao kↄ̃n Lakisi kínao kↄ̃n Ɛgɛlↄni kínao. 24 Kɛ̀ wà ń bↄ́ɛ lɛ, ben à Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄ sìsi ń píngi à bè ń dↄn'aɛdee kɛ̀ aↄ̃ gàaaonↄnɛ: À sↄ̃ kĩi à gbá zɛzɛ kína kɛ̀nↄ waaa. Ben aↄ̃ mↄ̀ wà gbá zɛ̀zɛ ń waaa. 25 Yↄsua bèńnɛ: Àton tó vĩa a kũro, àton bídi kɛro. À zɛ gbãa àgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ, zaakɛ lɛn Dii é kɛ lɛ kↄ̃n a ibɛɛ kɛ̀ é zĩ̀ káńyonↄ ń píngi. 26 Beee gbɛra Yↄsua ń dɛ́dɛ à ń lógo lía, baade kↄ̃n a lío, ben aↄ̃ gↄ̃̀ logologona gwe ai uusiɛ. 27 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ e gɛ̃ɛ kpɛ́n, à bè wà ń gɛ̀nↄ bakɛ̃ lí pìnↄa wà ń zu gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ aↄ̃ ùtɛn pìn. Ben wà kɛ̀ lɛ, wà gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ tàta wɛ̀ɛ pìlɛ, à kú gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao. 28 Zĩ beeean Yↄsua Makɛda sì. À à kína kↄ̃n à gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ ń píngi kↄ̃n fɛ̃ɛdaao à ń káatɛ. Baa gbɛ̃ mɛ̀n doo e bↄro. Ben à kɛ̀ Makɛda kínanɛ lán à kɛ̀ Yɛriko kínanɛ nà.

Yↄsua zĩ̀blena Amↄrinↄ bùsua

29 Yↄsua kↄ̃n Isarailinↄ bↄ̀ɛ Makɛda ń píngi, ben aↄ̃ gàa Libina aↄ̃ lɛ̀ɛa. 30 Dii wɛ́tɛ pì kↄ̃n a kínao nàńnɛ ń ↄzĩ, ben aↄ̃ ń dɛ́dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao ń píngi, aↄ̃ gbɛ̃kee e bↄro. Ben aↄ̃ↄ kɛ̀ à kínanɛ lán aↄ̃ↄ kɛ̀ Yɛriko kínanɛ nà. 31 Ben Yↄsua kↄ̃n a gbɛ̃nↄ bↄ̀ɛ Libina aↄ̃ gàa Lakisi. Aↄ̃ lìgazi aↄ̃ lɛ̀ɛa. 32 Dii Lakisi nàńnɛ ń ↄzĩ, à gurↄ plaadee zĩn aↄ̃ↄ sì. Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao ń píngi lán aↄ̃ↄ kɛ̀ Libinanɛ nà. 33 Kɛ̀ Gɛza kí Oramu mↄ̀ à dↄ Lakisideenↄlɛ, ben Yↄsua zĩ̀ blèa kↄ̃n à zĩ̀kpɛɛnↄ, aↄ̃ gbɛ̃kee e bↄro. 34 Aↄ̃ bↄ̀ Lakisi, ben aↄ̃ gàa wà lìga Ɛgɛlↄnizi aↄ̃ lɛ̀ɛa. 35 Aↄ̃ wɛ́tɛ pì sì zĩ beeea gↄ̃ↄ, ben aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao aↄ̃ ń káatɛ lán aↄ̃ↄ kɛ̀ Lakisinɛ nà. 36 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ Ɛgɛlↄni, ben aↄ̃ gàa Ɛblↄnu aↄ̃ lɛ̀ɛa. 37 Aↄ̃ wɛ́tɛ pì sì aↄ̃ à gbɛ̃nↄ kↄ̃n à kínao dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao kↄ̃n à lakutudeenↄ. Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ kàatɛ, aↄ̃ gbɛ̃kee e bↄro, lán aↄ̃ↄ kɛ̀ Ɛgɛlↄninɛ nà. 38 Ben aↄ̃ gàa Dɛbi aↄ̃ lɛ̀ɛa. 39 Aↄ̃ wɛ́tɛ pì sì kↄ̃n à kínao kↄ̃n à lakutunↄ píngi. Ben aↄ̃ ń dɛ́dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ kàatɛ lán aↄ̃ↄ kɛ̀ Ɛblↄnunɛ nà, aↄ̃ gbɛ̃kee e bↄro. Aↄ̃ↄ kɛ̀ Dɛbinɛ kↄ̃n à kínao lán aↄ̃ↄ kɛ̀ Libinanɛ kↄ̃n à kínao nà.

40 Yↄsua bùsu pì deenↄ kↄ̃n à kínanↄ dɛ̀dɛ ń píngi, gusĩsĩdeenↄ kↄ̃n Nɛgɛvideenↄ kↄ̃n gusararadeenↄ kↄ̃n sĩ̀sĩgɛɛdeenↄ ń píngi. Èe gbɛ̃ke tó bɛ̃ɛro, à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ kàatɛ lán Dii Isarailinↄ Ludaa ònɛ nà. 41 À ń dɛ́dɛ sɛna zaa Kadɛsi Banɛa ai à gàa pɛ́ Gazaa, zaa Gosɛ̃ bùsun píngi ai à gàa pɛ́ Gibiↄ̃a. 42 Yↄsua zĩ̀ blè kína pìnↄa kↄ̃n ń bùsunↄ gɛ̃̀n do gↄ̃ↄ, kɛ̀ Dii Isarailinↄ Ludaa e zĩ̀ kaańnɛ yãnzi. 43 Ben à ɛ̀ara kↄ̃n a gbɛ̃nↄo bùran zaa Giligala.

11

Yↄsua zĩ̀ ble à mìdɛna Kanaa bùsua

1 Kɛ̀ Azo kí Yabĩ à baaru mà, à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Madↄ̃ kí Yobabua kↄ̃n Simirↄnu kínao kↄ̃n Akasafa kínao 2 kↄ̃n kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gu'igbãroo kpaanↄ ń píngi, kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gukpiideenↄ kↄ̃n sɛ̃̀tɛpↄↄtu kɛ̀ kú Galili sↄↄmɛtɛ kpaao kↄ̃n gusararaao kↄ̃n Dↄru gusĩsĩdee kɛ̀ kú ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpaao. 3 Ben à ɛ̀ara à gbɛ̃nↄ zĩ̀ dↄ Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaanↄa kↄ̃n ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpaanↄ ń píngi, Amↄrinↄ kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Yebusi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gukpiideennↄ kↄ̃n Ivi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Mizipa bùsun Ɛmↄni gbɛ̀ saɛnↄo. 4 Aↄ̃ bↄ̀ɛ kↄ̃n ń zĩ̀kpɛɛnↄ ń píngi paripari lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà. Aↄ̃ sↄ̃nↄ kↄ̃n ń sↄ̃goronↄↄ pari. 5 Ben kína pìnↄ kↄ̃ kàkↄ̃a aↄ̃ mↄ̀ wà bùra kàɛ lɛdo Mɛromu ínↄ saɛ, lɛ wà zĩ̀ ká kↄ̃n Isarailinↄ.

6 Ben Dii bè Yↄsuanɛ: Ǹton vĩa kɛńnɛro. Zia mↄndaa'i mɛ́ ń na Isarailinↄnɛ ń ↄzĩ aↄ̃ ń dɛdɛ. Ǹ ń sↄ̃nↄ gbátĩkyanↄ zↄ̃zↄ̃ ǹ ń sↄ̃goronↄ kpata. 7 Ben Yↄsua kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ gàańzi zĩ̀o kãndo ń píngi aↄ̃ dàńla Mɛromu ínↄ saɛ gwe. 8 Dii ń náńnɛ ń ↄzĩ, ben aↄ̃ ń dɛ́dɛ aↄ̃ pɛ̀ ń gbɛ̃kenↄa ai Sidↄ̃ mɛɛwin kↄ̃n Misirefo Maimuo kↄ̃n Mizipa guzurɛ kɛ̀ kú ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaao. Aↄ̃ ń dɛ́dɛ, aↄ̃ gbɛ̃kee e bↄro. 9 Yↄsua kɛ̀ńnɛ lán Dii ònɛ nà, à ń sↄ̃nↄ gbátĩkyanↄ zↄ̃̀zↄ̃ à ń sↄ̃goronↄ kpàta.

10 Zĩ pìa Yↄsua lìara à gàa à Azo sì, ben à à kína dɛ̀ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Azo pìn kína pìnↄ wɛ́tɛ mìdee ũ gurↄ beeea. 11 Isarailinↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao aↄ̃ ń káatɛ, aↄ̃ gbɛ̃kee e gↄ̃ro, ben aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀a. 12 Yↄsua wɛ́tɛ pìnↄ sì píngi kↄ̃n ń kínanↄ, à ń dɛ́dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao à ń káatɛ lán Dii zↄ̀bleri Musa ò nà. 13 Mↄde Isarailinↄↄ e tɛ́ sↄ̃ wɛ́tɛ kɛ̀ wà ɛ̀ara wà kàɛ ń bɛzĩ gbɛ̀nnↄaro, séde Azo kɛ̀ Yↄsua tɛ́ sↄ̃̀a pì baasiro. 14 Isarailinↄ wɛ́tɛ pìnↄ pↄ́nↄ nàkↄ̃a ń pↄ́ ũ kↄ̃n ń pↄ́kãdeenↄ aↄ̃ tào. Aↄ̃ ń gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao ń píngi ai aↄ̃ ń káatɛ, aↄ̃ↄe gbɛ̃ke tó bɛ̃ɛro. 15 Yã kɛ̀ Dii ò a zↄ̀bleri Musanɛ, Musa yã pì ò Yↄsuanɛ, ben Yↄsua kɛ̀ lɛ píngi, èe yã kɛ̀ Dii ò Musanɛ ke tóro.

16 Lɛn Yↄsua bùsu pì sì lɛ píngi, à gukpiide kↄ̃n Nɛgɛvio píngi kↄ̃n Gosɛ̃ bùsuo píngi kↄ̃n gusararaao kↄ̃n sɛ̃̀tɛpↄↄtuo píngi. À Isaraili gukpiide kↄ̃n gusararaao sì 17 sɛna zaa Alaki gbɛ̀ kɛ̀ kú Sei bùsun ai à gàa pɛ́ Baali Gada kɛ̀ kú Lɛbanↄ bùsu guzurɛn Ɛmↄni gbɛ̀ saɛ. À ń kínanↄ kũ̀kũ ń píngi à ń dɛ́dɛ. 18 À zĩ̀kana gì kɛ̀ kↄ̃n kína pìnↄ ń píngi. 19 Ivi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Gibiↄ̃nↄ baasiro wɛ́tɛ kee e kↄ̃ yã mà kↄ̃n Isarailinↄro, aↄ̃ ń blé zĩ̀o píngi. 20 Dii bé à tò aↄ̃ swã gbã̀gbã, ben aↄ̃ zĩ̀ kà kↄ̃n Isarailinↄ, lɛ Isarailinↄ e wà ń kaatɛ ń wɛ̃ndagwana sai, à yãańyo mámmam lán à ò Musanɛ nà.

21 Gurↄↄ pìan Yↄsua gàa à Anakinↄ dɛ̀dɛ gukpiideen kↄ̃n Ɛblↄnuo kↄ̃n Dɛbio kↄ̃n Anabuo. À ń káatɛ à ń wɛ́tɛnↄ kɛ̀ dúgudugu Yuda gukpiideen kↄ̃n Isaraili gukpiideeo píngi. 22 Anaki bori kee e gↄ̃ Isarailinↄ bùsun dↄro, séde Gaza kↄ̃n Gatao kↄ̃n Asadↄdio. 23 Yↄsua bùsu pì sì píngi lán Dii ò Musanɛ nàmɛ, ben à kpà Isarailinↄa à kpàatɛtɛńnɛ danɛdanɛ túbi ũ. Ben bùsu pì gↄ̃̀ kaɛna aafia zĩ̀ sai.

23

Yↄsua lɛ́zana Isarailinↄa

1 À gurↄplaa kɛ̀ kɛ̀ Dii tò Isarailinↄ kámma bò ń ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ lìgańzinↄ yã musu, bensↄ̃ Yↄsua zi kũ̀ kótokoto. 2 Ben à Isarailinↄ sìsi, aↄ̃ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n ń mìdeenↄ kↄ̃n ń yãkpaɛkɛrinↄ kↄ̃n ń dↄn'aɛdeenↄ ń píngi, à bèńnɛ: Ma zi kũ̀ kótokoto. 3 A wɛ́ɛ è yã kɛ̀ Dii a Ludaa kɛ̀ bori beeenↄnɛ a yãnzi. Dii a Luda bé à zĩ̀ kàare. 4 Ma borii kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ Yoda dagura kↄ̃n ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa ísia bítaonↄ bùsu kpàatɛ a boriinↄnɛ túbi ũ kↄ̃n borii kɛ̀ ma ń káatɛnↄ pↄ́o. 5 Dii a Luda é ↄ sↄ̃ńziare eé pɛ́ḿmaare, é ń bùsunↄ síḿma lɛ àgↄ̃ vĩ lán à à lɛ́ gbɛ̃̀are nà. 6 À zɛ gbãa maamaa. À làakari kɛ àgↄ̃ zĩi kɛ yã kɛ̀ kú Musa doka takada guua. Àton pãnɛ ↄplazi ke ↄzɛziro. 7 A bà tóngↄ̃ kú kↄ̃n borii kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ a tɛ́ pìnↄoro. Àton ń tãanↄ tↄ́ sísiro, àton la dańyoro. Àton dↄńzi à kúɛńnɛro. 8 Àgↄ̃ naa Dii a Ludazi ado lán ée kɛɛ nà ai kↄ̃n a gbã̀ao. 9 Dii ↄ sↄ̃̀are bori bíta gbãadeenↄzi, gbɛ̃kee e fↄ̃ à a gã̀ fĩ̀ro ai kↄ̃n a gbã̀ao. 10 A gbɛ̃ mɛ̀n doo è gↄ̃ↄn wàa sↄↄroonↄ fu, kɛ̀ Dii a Ludaa e zĩ̀ kaaare lán à à lɛ́ gbɛ̃̀are nà yãnzi. 11 À làakari kɛ maamaa àgↄ̃ ye Dii a Ludazi.

12 Tó a kpɛɛ lìnɛ, ben a na borii kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ a tɛ́ pìnↄa, tó a ń nↄgbɛ̃nↄ sɛ̀ bensↄ̃ a kakↄ̃ańyo, 13 àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ Dii a Luda é pɛ́are borii pìnↄa dↄro. Aↄ̃é gↄ̃are takutɛɛ ke mↄ̀ ũ ke flã̀nↄ ũ a kpɛɛgura kesↄ̃ kↄ̀kↄnↄ ũ a wɛ́ɛn ai a gaa kaatɛo bùsu maaa kɛ̀ Dii a Ludaa kpàawa kɛ̀kii guu. 14 À gwa! Ma ka gana anduna píngi gákiia sa. Á dↄ̃ a nↄ̀sɛn kↄ̃n a laasuuo píngi kɛ̀ sa maaa kɛ̀ Dii a Ludaa òareenↄ guu, baa mɛ̀n doo e kɛ pãro. À pàpa píngi, aↄ̃ kee e lɛ́ɛ pãro. 15-16 Lán sa maaa kɛ̀ Dii a Ludaa òaree pàpa a musu nà píngi, tó a Dii a Luda bà kuunaao yã kɛ̀ à dìɛaree gbòro, a gaa a dↄ tãanↄzi a kuɛńnɛ, Dii é tó sa zaaa kɛ̀ à ò pìnↄ píngi a le ai à gá à a kaatɛo bùsu maaa kɛ̀ à kpàawaa kɛ̀kiin. Dii é pↄfɛ̃ pitaawa, é kaatɛ gↄ̃ↄ bùsu maaa kɛ̀ à kpàawaa kɛ̀kii pìn.

24

Yↄsua gbɛ̃nↄ gbana làakari zaa Sɛkɛmu

1 Yↄsua Isaraili boriinↄ kàkↄ̃a Sɛkɛmu. À Isaraili gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n ń mìdeenↄ kↄ̃n ń yãkpaɛkɛrinↄ kↄ̃n ń dↄn'aɛdeenↄ sìsi, ben aↄ̃ mↄ̀ wà zɛ̀ Luda aɛ. 2 Ben Yↄsua bèńnɛ: Yã kɛ̀ Dii Isarailinↄ Ludaa òn yɛ̀: A dezinↄ kú Yuflati baa kãa kpamɛ yã, aↄ̃ dↄ̀ tãanↄzi. Ibraĩ kↄ̃n Naonↄ de Tera kú ń tɛ́. 3 Ben ma a dezi káaku Ibraĩ sɛ̀ zaa Yuflati baa kãa kpa, ma gɛ̃tɛo Kanaa bùsun píngi, ben má tò à borii kↄ̃̀. Ma à gbà Isaaku, 4 ben ma Isaaku gbà Yakubu kↄ̃n Isauo. Ma Isau gbà Sei gusĩsĩdee. Yakubu kↄ̃n a nɛ́nↄ sↄ̃ aↄ̃ tà Igipiti.

5 Ma Musa kↄ̃n Arunao zĩ̀, ben ma wɛ́ɛ tã̀ Igipitinↄa kↄ̃n yã kɛ̀ má kɛ̀ ń tɛ́nↄ, ben ma a bↄɛn. 6 Kɛ̀ ma a dezinↄ bↄ̀ɛ Igipiti, kɛ̀ a ka ísiaazi, ben Igipitinↄ pɛ̀ɛazi kↄ̃n sↄ̃goronↄ kↄ̃n sↄ̃deenↄ ai Isia Tɛ̃aazi. 7 Kɛ̀ a wii pɛ̀mazi, ben ma gusiaa dà a dagura kↄ̃n Igipiti pìnↄ, ben má tò ísiaa dàńla míↄmiↄ. A wɛ́ɛ yã kɛ̀ má kɛ̀ Igipitinↄnɛ è. Beee gbɛra a gurↄplaa kɛ̀ gbáan.

8 Ma mↄao Amↄri kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yoda ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaanↄ bùsun. Kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛazi zĩ̀o, ben ma ń náare a ↄzĩ. Ma ń káatɛ, ben aↄ̃ bùsu gↄ̃̀ a pↄ́ ũ. 9 Kɛ̀ Zipo nɛ́ Balaki, Mↄabunↄ kína fɛ̀ɛazi zĩ̀o, à Bɛↄ nɛ́ Balamu sìsi à a ká. 10 Ben ma gi Balamu yã mazi má tò à sa maaa òare, ma a bↄ Balaki ↄzĩ. 11 Beee gbɛra a bikũ Yodaa a ka Yɛriko. Ben Yɛrikodeenↄ zĩ̀ kàao. Amↄrinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Kanaanↄ kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Gigasinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄ zĩ̀ kàao dↄ, ben ma ń náare a ↄzĩ. 12 Ma zↄ̃mantɛ̃nↄ gbàrɛ a aɛ, aↄ̃ pɛ̀are Amↄrinↄ kína gↄ̃ↄn plaaanↄa. Èe kɛ a fɛ̃ɛdaa ke a kà bé à pɛ̀ḿmaro. 13 Ma tↄↄtɛ kɛ̀ ámbe a à zĩi kɛ̀roo kpàawa kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀ ámbe á kàɛroonↄ, ben á kú wɛ́tɛ pìnↄ guu. Ée geepi lí kↄ̃n kù lí kɛ̀ ámbe á bàroonↄ bɛɛ blee.

14 Ben Yↄsua bè: Àgↄ̃ Dii vĩa vĩ àgↄ̃ dↄↄzi yãpura kↄ̃n nↄ̀sɛo do. À tãa kɛ̀ a dezinↄ dↄ̀ńzi Yuflati baa kãa kpa kↄ̃n Igipitionↄ bↄ a tɛ́ à dↄ Diizi. 15 Tó zↄ̀blena Diinɛ kɛ̀are zaa, ɛ̃ndɛ̃ à zɛ kↄ̃n tãa kɛ̀ á yezi à dↄzio gbã̀a, tãa kɛ̀ a dezinↄ dↄ̀ńzi Yuflati baa kãa kpaanↄn yoo, kesↄ̃ Amↄri kɛ̀ á kú ń bùsunnↄ pↄ́. Mↄde mamↄma kↄ̃n ma bɛdeenↄ, Diin wégↄ̃ dↄↄzi. 16 Ben gbɛ̃nↄ wèàla wà bè: Gyam! Wé fↄ̃ wà pã kpá Diizi wà dↄ tãanↄziro. 17 Dii wa Luda bé à wa bↄ zↄ̀bleen Igipiti bùsun kↄ̃n wa denↄo. Àmbe à dabuyã bíta pìnↄ kɛ̀ wa wáa, à wa dãkpa wa táa'ona guu píngi à wa bↄ borii kɛ̀ wa gɛ̃tɛ ń guunↄ ↄzĩ ń píngi. 18 Dii bé à pɛ̀we Amↄrinↄa kↄ̃n borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bùsu kɛ̀kiinnↄo. Beee yãnzi wégↄ̃ dↄↄ Diizi se, zaakɛ àmbe wa Luda ũ.

19 Ben Yↄsua bè gbɛ̃nↄnɛ: É fↄ̃ à dↄ Diiziro. Zaakɛ à kú adona, Luda nↄ̀sɛgↄ̃aanↄdeemɛ. Eé a taarinↄ kↄ̃n a durunnↄ kɛ̃arero. 20 Baa kɛ̀ à yã maaa kɛ̀are yã, tó a pã kpàzi a dↄ bori zĩ̀tↄnↄ tãanↄzi, eé ɛara à kisia zĩawa à a kaatɛ. 21 Ben gbɛ̃nↄ bè Yↄsuanɛ: Lɛnlo! Diin wégↄ̃ dↄↄzi. 22 Ben Yↄsua bèńnɛ: Ámbe a zĩnda sèedadeenↄ ũ, kɛ̀ a zɛo àgↄ̃ dↄↄ Diizi. Ben aↄ̃ bè: Ee! À sèedadeenↄn wa ũ. 23 Ben Yↄsua bè: Tó lɛmɛ, à bori zĩ̀tↄnↄ tãa kɛ̀ aↄ̃ↄ kúaonↄ bↄ a tɛ́ à a swɛ̃̀ kpá Dii Isarailinↄ Ludaa. 24 Ben gbɛ̃nↄ bènɛ: Dii wa Ludan wégↄ̃ dↄↄzi wàgↄ̃ à yã maa.

25 Zĩ beeean Yↄsua ɛ̀ara à Dii bà kuunańyo yã kɛ̀kɛ gbɛ̃nↄnɛ. Zaa Sɛkɛmu gwe à dokayãnↄ kↄ̃n yãdiɛnanↄ zɛ́ kpàɛńnɛ, 26 ben à yã pìnↄ kɛ̃̀ Luda doka takadan. Ben à gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ sɛ̀ à pɛ̀ɛ gbíi lí gbáru Dii gbãgbãkiia gwe. 27 Ben à bè gbɛ̃nↄnɛ: À gwa! Gbɛ̀ kɛ̀kii bé eégↄ̃ dɛwe sèedadee ũ. Gbɛ̀ pì yã kɛ̀ Dii òwee mà píngi. Eégↄ̃ dɛare sèedadee ũ lɛ àton mↄnafiki kɛ a Ludanɛro. 28 Yↄsua gbɛ̃nↄ gbàrɛ, ben baade tà a bùsu kɛ̀ wà kpàa túbi ũu guu.

29 Yã beeenↄ gbɛra Dii zↄ̀bleri Yↄsua, Nuni nɛ́ gà. À kɛ̀ wɛ̃̀ basↄↄro akuri. 30 Wà à vĩ̀i guu kɛ̀ dɛ à túbi ũu guu Timina Sɛra, Ɛflaimunↄ gukpiideen Gaasi kpiii gu'igbãroo kpa. 31 Isarailinↄ dↄ̀ Diizi Yↄsua gurↄ píngi kↄ̃n gbɛ̃nsi kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu à gbɛraanↄ gurↄↄo dↄ. Gbɛ̃nsi pìnↄ wɛ́ɛ sì yã kɛ̀ Dii kɛ̀ Isarailinↄnɛlɛ píngi.

32 Yusufu wánↄ kɛ̀ Isarailinↄ bↄ̀o Igipiti sↄ̃, aↄ̃ↄ vĩ̀i Sɛkɛmu tↄↄtɛ guu, kɛ̀ Yakubu lù Sɛkɛmu de Amↄ nɛ́nↄa kondogi basↄↄro. Tↄↄtɛ pì kú Yusufunↄ túbi guumɛ. 33 Kɛ̀ Aruna nɛ́ Ɛlɛaza gà, ben wà à vĩ̀i zaa Gibɛa, wɛ́tɛ kɛ̀ wà kpà à nɛ́ Finɛasia túbi ũ Ɛflaimunↄ gukpiideen.

YÃGƆ̃GƆ̃RINƆ

1

2

3

4

6

7

8

13

14

15

16

YÃGƆ̃GƆ̃RINƆ

Isarailinↄ pãkpana Diizi 1:1-3:6

Yãgↄ̃gↄ̃ri káakunↄ 3:7-3:31

Debora 4:1-24

Gidiↄn 6:1-8:35

Samusĩ 13:1-16:31

1

Isarailinↄ zĩ̀kana kↄ̃n Kanaa borii kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ

1 Yↄsua gaa gbɛra Isarailinↄ Dii gbèka wà bè: Dénↄ bé weé gá zĩ̀ káwe kↄ̃n Kanaanↄo káakuu? 2 Ben Dii bè: Yudanↄ bé weé gá. À ma! Ma bùsu pì nàńnɛ ń ↄzĩmɛ. 3 Ben Yudanↄ bè ń danɛ Simɛↄnↄnɛ: À mↄ́ à gá zɛwe guu kɛ̀ Ludaa kpàwa túbi ũu guu, wà zĩ̀ ká kↄ̃n Kanaanↄ wé gbasa wà gá zɛare guu kɛ̀ à kpàawaan. Ben Simɛↄnↄ gàańyo. 4 Kɛ̀ Yudanↄ gàa lɛ, Dii Kanaanↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ nàńnɛ ń ↄzĩ, ben aↄ̃ ń dɛ́dɛ zaa Bɛzɛki bↄrↄ kuri. 5 Gwen aↄ̃ Adonibɛzɛki lèn aↄ̃ zĩ̀ kào, ben aↄ̃ Kanaanↄ kↄ̃n Pɛrizi pìnↄ dɛ̀dɛ. 6 Kɛ̀ kína pì e bàa lɛɛ, ben aↄ̃ pɛ̀a. Aↄ̃ à kũ̀, ben aↄ̃ à ↄnɛmidaanↄ kↄ̃n à gbánɛmidaanↄ zↄ̃̀zↄ̃. 7 Ben Adonibɛzɛki bè: Ma kí gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akurinↄ ↄnɛmidaanↄ kↄ̃n ń gbánɛmidaanↄ zↄ̃̀zↄ̃, ben aↄ̃ pↄ́blee kɛ̀ lɛ̀ɛ ma teebu gĩzĩ kↄ̃ↄ wɛ̀. Lán má kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄnɛ nà, à fĩan Ludaa bòmɛ. Ben aↄ̃ gàao Yerusalɛmu, gwen à gàn.

8 Kɛ̀ Yudanↄ lɛ̀ɛ Yerusalɛmua, aↄ̃ↄ sì, ben aↄ̃ à gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀a. 9 Beee gbɛra Yudanↄ gàa wà zĩ̀ ká kↄ̃n Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gusĩsĩdeennↄ kↄ̃n Nɛgɛvio kↄ̃n gusararaao. 10 Aↄ̃ gàa wà lɛ̀ɛ Kanaa kɛ̀ wà kú Ɛblↄnunↄa. Ɛblↄnu tↄ́n Kiriataba yã. Gwen aↄ̃ zĩ̀ blèn Sesai kↄ̃n Aimao kↄ̃n Talamaioa.

11 Bↄna gwe aↄ̃ gàa lɛ́ɛ Dɛbideenↄa. Dɛbi tↄ́n Kiriasɛfa yã. 12 Ben Kalɛbu bè: Gbɛ̃ kɛ̀ lɛ̀ɛ Kiriasɛfa pìa à sìn, mɛ́ ma nɛ́nↄgbɛ̃ Akasa kpáa nↄↄ ũ. 13 Kalɛbu dãaro Kenazi nɛ́ Ɔtↄniɛli bé à sì, ben Kalɛbu a nɛ́nↄgbɛ̃ pì kpàa. 14 Kɛ̀ à à sɛ̀, ben à nàkↄ̃rɛa à gá tↄↄtɛ wɛ́ɛ kɛ a dea. Kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì pìta a zaakia, ben Kalɛbu à là à bè: Bↄ́n ń yezi? 15 Ben à wèàla à bè: Ǹ gbaa kɛmɛ. Zaakɛ guu kɛ̀ n ma gbaa kú Nɛgɛvi gbáan, ǹ ma gba à íbↄkidee dↄ. Ben Kalɛbu à gbà guu kɛ̀ à íbↄkii kún sĩ̀sĩ musu kↄ̃n kɛ̀ à íbↄkii kú guzurɛ guuo.

16 Musa anzure borii kɛ̀ wè be Keninↄ bↄ̀ wɛ́tɛ daminalideen kↄ̃n Yudanↄ, aↄ̃ gàa wà vɛ̃̀ɛńyo ń bùsun Aradi saɛ Nɛgɛvi gbáan. 17 Ben Yudanↄ kↄ̃n ń danɛ Simɛↄnↄ gàa wà lɛ̀ɛ Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Zɛfanↄa. Aↄ̃ wɛ́tɛ pì kàatɛ mámmam, ben aↄ̃ tↄ́ kpànɛ Ɔↄma. 18 Yudanↄ Gaza kↄ̃n Asakɛlↄnio kↄ̃n Ɛkɛrↄnuo kↄ̃n ń guunↄ sì. 19 Dii kúńyo, ben aↄ̃ ń gukpiidee sì, mↄde aↄ̃ↄe fↄ̃ wà pɛ̀ gusararadeenↄaro, kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄ sↄ̃goro mↄ̀pↄnↄ vĩ yãnzi. 20 Wà Ɛblↄnu kpà Kalɛbua, lán Musa à lɛ́ gbɛ̃̀ nà, ben à pɛ̀ Anaki bori gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄa gwe. 21 Bɛyãminↄ sↄ̃ↄ e pɛ́ Yebusi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄaro, ben Yebusinↄↄ kúńyo Yerusalɛmu ai kↄ̃n a gbã̀ao.

22 Yusufunↄ sↄ̃ lɛ̀ɛ Bɛtɛlia bensↄ̃ Dii kúńyo. 23 Bɛtɛli tↄ́n Luzu yã. Kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Bɛtɛli asii gwa, 24 gu'asiigwari pìnↄ gↄ̃gbɛ̃ ke è èe bↄↄ wɛ́tɛ pìn, ben aↄ̃ bènɛ: Ǹ owe dian wé kɛ nà wà gɛ̃ wɛ́tɛ guu wé gbɛ̃kɛɛ kɛnnɛ. 25 Kɛ̀ à zɛ́ ↄ̀dↄańnɛ, ben aↄ̃ wɛ́tɛ pì deenↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao, ben aↄ̃ gↄ̃gbɛ̃ pì tò kↄ̃n à danɛnↄ ń píngi. 26 Gↄ̃gbɛ̃ pì gàa Itinↄ bùsun à wɛ́tɛ kàɛ gwe, ben à tↄ́ kpànɛ Luzu. Tↄ́ beee bé à gↄ̃̀nɛ ai kↄ̃n a gbã̀ao.

27 Manasenↄↄ e pɛ́ Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Bɛtɛsã kↄ̃n Tanakio kↄ̃n Dↄruo kↄ̃n Ibleamuo kↄ̃n Mɛgidoo kↄ̃n ń lakutunↄaro, zaakɛ aↄ̃ gì wà kpɛ́ vɛ̃ɛ bùsu pìmmɛ. 28 Kɛ̀ Isarailinↄ gbãaa è, ben aↄ̃ Kanaanↄ dà zↄ̀zĩin, aↄ̃ↄe pɛ́ḿma ń píngiro. 29 Lɛmɛ se Ɛflaimunↄↄ e pɛ́ Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Gɛzanↄaro, ben aↄ̃ↄ kú gwe lɛdo. 30 Lɛmɛ dↄ Zɛbuluninↄↄ e pɛ́ Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Kitironu kↄ̃n Naloluonↄaro, ben aↄ̃ ń dá zↄ̀zĩin. 31 Lɛmɛ dↄ Asanↄↄ e pɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Ako kↄ̃n Sidↄ̃o kↄ̃n Alabuo kↄ̃n Akazibuo kↄ̃n Ɛlɛbao kↄ̃n Afɛkio kↄ̃n Reobuoaro, 32 ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛ lɛdo kↄ̃n Kanaa bùsudee pìnↄo. 33 Lɛmɛ dↄ Nafatalinↄↄ e pɛ́ Bɛsɛmɛsideenↄ kↄ̃n Bɛtanadeenↄaro, ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛ lɛdo kↄ̃n Kanaa bùsudee pìnↄ aↄ̃ ń dá zↄ̀zĩin. 34 Amↄrinↄ Daninↄ yĩ̀pa aↄ̃ ń kpá gukpiideen, aↄ̃ↄe weńnɛ aↄ̃ mↄ́ vɛ̃ɛ gusararaanlo. 35 Amↄri pìnↄ gì wà kpɛ́ vɛ̃ɛ Ɛrɛsi kpiiia kↄ̃n Ayalↄnio kↄ̃n Salabimuo. Kɛ̀ Yusufunↄ gbãaa kàara, ben aↄ̃ ń dá zↄ̀zĩin. 36 Amↄrinↄ bùsu lɛ́zɛkii nàa zaa Swí Gbɛ̀kotozɛn ai à gàa pɛ́ Selaa ai à gàao aɛ kpa.

2

Dii Malaika bↄ à mↄna Isarailinↄzi zaa Bokimu

1 Dii Malaika bↄ̀ Giligala à gàa Bokimu à bè: Ma a bↄɛ Igipiti, ma gɛ̃ao bùsu kɛ̀ ma la dà a dezinↄnɛ kɛ̀kii guu. Ma bè mɛ́ ma bà kuunaao yã gboro zikiro. 2 Má òare a yã tón kakↄ̃a kↄ̃n bùsu kɛ̀ deenↄoro. Má òare à ń sa'okiinↄ gboro, ben ée ma yã maro. À kɛ̀ dia á kɛ̀ lɛɛ? 3 Tↄ̀! Mɛ́ɛ ooare, mɛ́ pɛ́ḿmaare dↄro. Aↄ̃égↄ̃ dɛare lɛ̀ ũ a gbã̀ntɛ̃a bensↄ̃ aↄ̃ tãanↄ égↄ̃ dɛare takutɛɛ ũ. 4 Kɛ̀ Dii Malaika yã pì ò Isarailinↄnɛ, aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀ gbãngbãn. 5 Ben aↄ̃ tↄ́ kpà guu pìnɛ Bokimu, ben aↄ̃ saa ò Diia gwe.

Isarailinↄ kpɛɛlina Ludanɛ

6 Yↄsua gbɛ̃nↄ gbarɛna gbɛra baade gàa à guu kɛ̀ wà kpàa túbi ũu kũ̀. 7 Aↄ̃ dↄ̀ Diizi Yↄsua gurↄↄa píngi kↄ̃n gbɛ̃nsi kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu à gbɛraanↄ gurↄo dↄ. Gbɛ̃nsi pìnↄ wɛ́ɛ sì yã bíta kɛ̀ Dii kɛ̀ Isarailinↄnɛlɛ píngi. 8 Kɛ̀ Dii zↄ̀bleri Nuni nɛ́ Yↄsua kɛ̀ wɛ̃̀ basↄↄro akuri, ben à gà. 9 Wà à vĩ̀i guu kɛ̀ dɛ à túbi ũu guu zaa Timina Ɛrɛsi, Ɛflaimunↄ gukpiideen, Gaasi kpii gu'igbãroo kpa.

10 Kɛ̀ Yↄsua gurↄ gbɛ̃nↄ gàga ń píngi, nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛ ń gbɛraanↄↄ Dii dↄ̃ro, bensↄ̃ aↄ̃ yã kɛ̀ à kɛ̀ ń dezinↄnɛ dↄ̃ro. 11 Ben aↄ̃ yã kɛ̀ zaa Diinɛ kɛ̀ aↄ̃ dↄ̀ tãanↄzi. 12 Aↄ̃ pã kpà Dii ń dezinↄ Luda kɛ̀ à ń bↄ́ɛ Igipitizi, aↄ̃ tɛ̀ borii kɛ̀ aↄ̃ↄ ligańzinↄ tãanↄzi aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ńnɛ, ben aↄ̃ Dii pↄↄ fɛ̃̀. 13 Aↄ̃ pã kpàzi aↄ̃ dↄ̀ Baalizi kↄ̃n Asatorɛo. 14 Ben Dii pↄ fɛ̃̀ńzi à ń ná ń wɛ́ɛtãmmarinↄnɛ ń ↄzĩ aↄ̃ ń wáa. À ń kpá ń ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligańzinↄa, ben aↄ̃ↄe fↄ̃ wà gì ń zĩndao ń ibɛɛ pìnↄ ↄzĩro. 15 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ gàa zĩ̀ ká píngi, Dii è bↄ ń kpɛɛmɛ lɛ yã tón bↄńyo nnaro yãnzi, lán à dàńnɛ ń swãla nà, ben aↄ̃ gↄ̃̀ wɛ́ɛtãmma bíta guu.

16 Ben Dii yãgↄ̃gↄ̃rinↄ bↄ̀bↄ ń tɛ́ lɛ aↄ̃ ń sí ń wɛ́ɛtãmmarinↄa. 17 Mↄde aↄ̃è ń yãgↄ̃gↄ̃ri pìnↄ yã maro, aↄ̃ pãpãa kɛ̀ wà dↄnzi kɛ̀ tãanↄnɛ. Aↄ̃ kɛ̃̀ zɛ́ kɛ̀ ń dezinↄ sɛ̀a kpakpaa, aↄ̃ègↄ̃ yã kɛ̀ Dii dìɛńnɛnↄ kũna lán ń dezi pìnↄ bàro. 18 Tó Dii yãgↄ̃gↄ̃ri bↄ̀ ń tɛ́, ègↄ̃ kú kↄ̃n yãgↄ̃gↄ̃ri pìo, ben ègↄ̃ ń sí ń ibɛɛnↄ ↄzĩ ai yãgↄ̃gↄ̃ri pì wɛ̃̀ndi lɛ́n, zaakɛ tó aↄ̃ m̀bo gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ↄ tↄ̃ↄḿma aↄ̃ↄe ĩa daḿmanↄ yãnzi, Dii è ń wɛ̃nda gwamɛ. 19 Tó yãgↄ̃gↄ̃ri gà sↄ̃, aↄ̃è ɛara wà yaka dɛ ń denↄlamɛ. Aↄ̃è dↄ tãanↄzi aↄ̃è ń gbãgbã aↄ̃è dↄnzi kɛńnɛ. Aↄ̃è ń yãzaakɛna pìnↄ kↄ̃n ń swãgbãaao tóro.

20 Ben Dii pↄ fɛ̃̀ńzi à bè: Zaakɛ borii kɛ̀ ma bà kuuna kↄ̃n ń dezinↄ yã gbòro aↄ̃ↄe ma yã maro, 21 mɛ́ pɛ́ńnɛ borii kɛ̀ Yↄsua gà à ń tó ń bùsunnↄ kea dↄro. 22 Mɛ́ ń swi kɛ Isarailinↄa lɛ mà ń yↄ̃ mà gwa, tó aↄ̃é ma zɛ́ sɛ́ aↄ̃gↄ̃ ma yã kũna lán ń dezinↄ kũ̀ nà, ke tó aↄ̃é kɛ lɛro. 23 Beee yãnzin Dii borii pìnↄ tò gwezi. Èe ń na Yↄsuanɛ a ↄzĩ à pɛ̀ḿma gↄ̃ↄro.

3

1 Dii borii pìnↄ tò gwe lɛ à Isaraili kɛ̀ wèe Kanaa bùsu zĩ̀ ká ń wáaroonↄ yↄ̃ à gwao, 2 lɛ dↄ à zĩ̀kana dada gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zĩ̀kana dↄ̃ yãroo pìnↄnɛ. Borii pìnↄn yɛ̀: 3 Filisitininↄ kína gↄ̃ↄn sↄↄroonↄ kↄ̃n Kanaanↄ píngi kↄ̃n Sidↄ̃deenↄ kↄ̃n Ivi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Lɛbanↄ gukpiideennↄ zaa Baali Ɛmↄni gbɛ̀a ai à gàa pɛ́ Lebo Amataa. 4 À ń tó lɛ à Isarailinↄ yↄ̃ à gwao, tó aↄ̃égↄ̃ yã kɛ̀ à dìɛ ń dezinↄnɛ Musa gãzĩnↄ kũna. 5 Beee yãnzin Isarailinↄ vɛ̃̀ɛ Kanaanↄ tɛ́ kↄ̃n Itinↄ kↄ̃n Amↄrinↄ kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Ivinↄ kↄ̃n Yebusinↄozi. 6 Aↄ̃ ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ sɛ̀ nↄↄ ũ bensↄ̃ aↄ̃ ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kpã̀sã borii pìnↄ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄa, ben aↄ̃ dↄ̀ ń tãanↄzi.

Ɔtↄniɛli

7 Isarailinↄ yã kɛ̀ Dii gìzi kɛ̀. Dii ń Luda yã sã̀ńgu, ben aↄ̃ dↄ̀ Baalizi kↄ̃n Asatorɛo. 8 Ben Dii pↄ fɛ̃̀ńzi à ń yá Mɛsↄpↄtamia bùsu kí Kusãrisataimua, ben aↄ̃ zↄ̀ blènɛ ai wɛ̃̀ sↄraagↄ̃. 9 Kɛ̀ aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi, ben à mìsiri bↄ̀ńnɛ, àmbe Kalɛbu dãaro Kenazi nɛ́ Ɔtↄniɛli ũ. Àmbe à ń bↄ́. 10 Dii Nini sùa, ben à yã gↄ̃̀gↄ̃ Isarailinↄnɛ à dↄ̀ńnɛ aɛ zĩ̀ guu. Dii Mɛsↄpↄtamia bùsu kí Kusãrisataimu nànɛ a ↄzĩ, ben à gbãaa mↄ̀nɛ. 11 Ben aↄ̃ bùsu gↄ̃̀ kaɛna aafia wɛ̃̀ baplaa ai Kenazi nɛ́ Ɔtↄniɛli gàa gao.

Ɛudu

12 Isarailinↄ ɛ̀ara wà yã kɛ̀ Dii gìzi kɛ̀ dↄ, ben Dii tò Mↄabu kí Ɛgɛlↄni gbãaa mↄ̀ńnɛ à zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ pì yãnzi. 13 Ɛgɛlↄni Amↄninↄ kↄ̃n Amalɛkinↄ nàawa, ben aↄ̃ mↄ̀ wà lɛ̀ɛ Isarailinↄa aↄ̃ wɛ́tɛ daminalidee sì. 14 Isarailinↄ zↄ̀ blè Mↄabu kí Ɛgɛlↄninɛ ai wɛ̃̀ baro plaasai. 15 Ben aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi, ben à mìsiri bↄ̀ńnɛ, àmbe Gera nɛ́ Ɛudu, Bɛyãmi borii ũ. Ɔzɛdeemɛ. Isarailinↄ à zĩ̀ tángba kpá Mↄabu kí Ɛgɛlↄnia. 16 Ɛudu fɛ̃ɛ lɛ́kpaplaadee pì à gbã̀a kà gã̀sãsuu do. À nà a gbáda ↄplaaa a uta gbáru, 17 ben à gàa à tángba kpà Ɛgɛlↄnia. Ɛgɛlↄni sↄ̃ nɛ́ gbɛ̃ mɛ̀deemɛ maamaa. 18 Kɛ̀ Ɛudu kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ tángba sɛ̀ wà gàaonↄ tángba kpàa wà yã̀a, ben Ɛudu a gbɛ̃ pìnↄ gbàrɛ zɛ́n. 19 Ben à ɛ̀ara tãa kɛ̀ kú Giligala saɛ à sù kína pì kiia dↄ à bè: Má asiiyã ke vĩ mà onnɛ. Ben kína pì bè: À tó mà yã ma, ben à ìba kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ bↄ̀ɛ. 20 Ɛgɛlↄni vɛ̃ɛna ado kpɛ́ musu ĩampakiin, ben Ɛudu sↄ̃̀zi à bè: Má yã kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia vĩ mà onnɛ. Kɛ̀ kína pì fɛ̀ɛ a kìtan, 21 ben Ɛudu a fɛ̃ɛ gà à wòto kↄ̃n ↄzɛɛo a gbáda ↄplaaa, ben à à zↄ̃̀o a gbɛɛɛn. 22 Ben fɛ̃ɛ pì gɛ̃̀ à gbɛɛɛn kↄ̃n a páo píngi ai à bↄ̀ à kpɛɛ kpa. Ɛudu e fɛ̃ɛ pì wotoro ai à gbɛɛ nↄ́si dààla. 23 Ɛudu bↄ̀ kpɛɛlɛa à kpɛ́ ĩampakii pì zɛ́ tàta à mↄ̀nɛ kã̀.

24 À bↄna gbɛra Ɛgɛlↄni zĩ̀rinↄ mↄ̀ aↄ̃ ĩampakii pì zɛ́ è kãna, ben aↄ̃ bè: Eégↄ̃ bĩikpɛɛ kɛɛ kpɛ́ ĩampakiian yee? 25 Aↄ̃ↄe à dãa ai aↄ̃ bídi kɛ̀. Kɛ̀ aↄ̃ↄ è èe zɛ́ wɛ̃ńnɛro, ben aↄ̃ mↄ̀nɛ sɛ̀ wà wɛ̃̀ aↄ̃ gɛ̃̀ wà ń dii è daɛna tↄↄtɛ gɛ̀ ũ. 26 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kpɛ́ wèe kí dãa lɛ, Ɛudu bàa lɛ̀ à dↄ̀ tãa pìnↄzi à tà Seira. 27 Kɛ̀ à kà gwe, à tò wà kuu pɛ̀ Ɛflaimu gukpiideen, ben Isarailinↄ pìtao kpiiinↄa, Ɛudu dↄ̀ńnɛ aɛ. 28 À bèńnɛ: À tɛ́mazi, zaakɛ Dii a ibɛɛ Mↄabunↄ nàare a ↄzĩ. Aↄ̃ tɛ̀zi, ben aↄ̃ Yoda bikũkii kɛ̀ è gá Mↄabunↄ bùsun sì, aↄ̃ↄe we gbɛ̃ke bikũ dↄro. 29 Zĩ beeea aↄ̃ Mↄabu gↄ̃ gbãaanↄ dɛ̀dɛ lán bↄrↄ kuri bà, aↄ̃ gbɛ̃kee e bↄro. 30 Zĩ beeean Isarailinↄ gbãaa mↄ̀ Mↄabunↄnɛ, ben aↄ̃ bùsu gↄ̃̀ kaɛna aafia ai wɛ̃̀ basiigↄ̃.

Samaga

31 Ɛudu gbɛra Anata nɛ́ Samaga Filisitininↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n zùdãgoo. À Isarailinↄ mì sì se.

4

Debora kↄ̃n Barakio

1 Kɛ̀ Ɛudu gà, Isarailinↄ ɛ̀ara wà yã kɛ̀ Dii gìzi kɛ̀ dↄ. 2 Ben Dii ń yá Kanaa kí Yabĩ kɛ̀ vɛ̃ɛna Azoa. À zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi tↄ́n Sisera. À bɛɛn Arose Goyimu. 3 À sↄ̃goro mↄ̀pↄnↄ vĩ mɛ̀n wàa siigↄ̃ kpɛ́ basↄↄro. À gbãaa mↄ̀ Isarailinↄnɛ pãsĩpãsĩ ai wɛ̃̀ baro, ben Isarailinↄ wii pɛ̀ Diizi.

4 Gurↄ beeea nↄgbɛ̃ annabi kɛ̀ wè benɛ Debora, Lapido naↄ̃ↄ dɛ Isarailinↄ yãgↄ̃gↄ̃ri ũ. 5 È yã gↄ̃gↄ̃ńnɛ a damina lí gbáru Rama kↄ̃n Bɛtɛlio dagura Ɛflaimunↄ gukpiideen. Isarailinↄ ègↄ̃ gaa à kiia gwe. 6 Ben à Abinↄamu nɛ́ Baraki kɛ̀ kú Kɛdɛsi, Nafatalinↄ bùsun sìsi à bènɛ: Dii Isarailinↄ Luda bè ǹ fɛɛ ǹ gá Nafatalinↄ kↄ̃n Zɛbuluninↄ sɛ́ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri ǹ gáńyo Tabo kpiiia. 7 Dii é Yabĩ zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi Sisera gáɛ à mↄ́o Kisↄ̃ swaazi kↄ̃n à sↄ̃goronↄ kↄ̃n à zĩ̀kpɛɛnↄ paripari, gwen eé à nannɛ n ↄzĩn. 8 Ben Baraki bènɛ: Tó nɛ́ gámao dé, mɛ́ gá. Tó nɛ́ gámao sↄ̃ro, mɛ́ gáro. 9 Ben Debora bè: Mɛ́ gányo, mↄde zaakɛ ń ò lɛ, èe kɛ n tↄ́ bé eé bↄro. Nↄgbɛ̃n Dii é Sisera nanɛ a ↄzĩ sa. Ben Debora fɛ̀ɛ à gàao Kɛdɛsi. 10 Ben Baraki Zɛbuluninↄ kↄ̃n Nafatalinↄ kàkↄ̃a Kɛdɛsi, ben à dà zɛ́n kɛ̀sɛ kↄ̃n gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri pìnↄ. Debora kú ń tɛ́.

11 Keni bori Eberu bↄ̀ Keninↄ bùsun yã, à mↄ̀ à bùra kàɛ gbíi lí kɛ̀ kú Zananimu gbáru Kɛdɛsi saɛ. Keninↄ nɛ́ Musa anzure Obabu boriinↄ dokemɛ.

12 Wà ò Siseranɛ kɛ̀ Abinↄamu nɛ́ Baraki gàa Tabo kpiiia, 13 ben à a sↄ̃goro mↄ̀pↄnↄ kàkↄ̃a mɛ̀n wàa siigↄ̃ kↄ̃n basↄↄrooo kↄ̃n zĩ̀kari kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ. À ń sɛ́ Arose Goyimu, aↄ̃ gàa Kisↄ̃ swaazi. 14 Ben Debora bè Barakinɛ: Ǹ gá, zaakɛ gbã̀an Dii é Sisera nannɛ n ↄzĩ. À dɛ Dii gĩakɛ à dↄ̀nnɛ aɛ kↄ̀ fá. Ben Baraki pìta Tabo kpiiia kↄ̃n zĩ̀kari gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri pìnↄ. 15 Dii tò Sisera kↄ̃n à sↄ̃goronↄ kↄ̃n à zĩ̀karinↄ lɛ̀kↄ̃a Baraki fɛ̃ɛdaanɛ, ben Sisera bↄ̀ a sↄ̃goron à bàa lɛ̀. 16 Baraki pɛ̀ɛ Sisera zĩ̀karinↄ kↄ̃n ń sↄ̃goronↄzi ai Arose Goyimu. Gwen à ń dɛ́dɛn kↄ̃n fɛ̃ɛdaao ń píngi, baa gbɛ̃ mɛ̀n do èe gↄ̃ro. 17 Ben Sisera bàa lɛ̀ kɛ̀sɛ à gàa Keni bori Eberu naↄ̃ Yaɛli kuta kiia, zaakɛ Azo kí Yabĩ kↄ̃n Eberu bɛdeenↄ kↄ̃ yã mà yã. 18 Yaɛli bↄ̀ à dààlɛ à bè: Ǹ mↄ́ ǹ gɛ̃ kpɛ́n, Maree. Ǹ gɛ̃! Ǹton tó vĩa n kũro. Kɛ̀ à gɛ̃̀, ben nↄgbɛ̃ pì bisa dààla, 19 ben Sisera bènɛ: Ímii e ma dɛɛ. Ǹ ma gba í mà mi. Ben à zwi tùu sɛ̀ à tↄ̀nɛ à mì, ben à ɛ̀ara à bisa kùàla. 20 Sisera bènɛ: Ǹ zɛ kpɛɛlɛ. Tó gbɛ̃ke mↄ̀ à n la à be, gbɛ̃kee kú kɛ̀ↄ́, ǹ benɛ, auo. 21 Kpasa'ii à sɛ̀, ben Eberu naↄ̃ Yaɛli kuta káro sɛ̀ kↄ̃n ereeo à sↄ̃̀o Siserazi tɛɛɛ, ben à káro pì pɛ̀ à swãgɛɛa à pà ai à gɛ̃̀ à gàa à tↄↄtɛ kũ̀, ben à gà. 22 Baraki sↄ̃ↄ e pɛɛɛ Siserazi, ben Yaɛli bↄ̀ à gàa à dààlɛ à bè: Ǹ mↄ́ mà gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ɛ wɛtɛɛ ↄdↄannɛ. Kɛ̀ à gɛ̃̀ kpɛ́n, ben à Sisera è daɛna, à gà kↄ̃n károo pɛna à swãgɛɛa. 23 Zĩ beeean Luda Kanaa kí Yabĩ bùsa Isarailinↄnɛ. 24 Ben Isarailinↄ pãsĩkɛɛ e kaara ai aↄ̃ gàa wà Kanaa kí Yabĩ dɛ̀o.

Ben aↄ̃ bùsu gↄ̃̀ a làakaria ai wɛ̃̀ baplaa.

6

Midiãnↄ ↄtↄ̃na Isarailinↄa

1 Isarailinↄ ɛ̀ara wà yã kɛ̀ Dii gìzi kɛ̀ dↄ, ben Dii ń ná Midiãnↄnɛ ń ↄzĩ ai wɛ̃̀ swɛɛplaa. 2 Kɛ̀ Midiãnↄↄ e ↄ tↄ̃ↄḿma, ben Isarailinↄ utɛkiinↄ kɛ̀kɛ gukpiideenↄn kↄ̃n gbɛ̀wɛɛnↄ kↄ̃n sɛ̃̀tɛpↄↄtunↄo. 3 Tó aↄ̃ pↄ́ tↄ̃̀, Midiãnↄ kↄ̃n Amalɛkinↄ kↄ̃n ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa bori pãndenↄ è mↄ́ wà lɛ́ɛḿmamɛ. 4 Aↄ̃è mↄ́ wà bùra káɛ ń bùsun, ben aↄ̃è ń bura pↄ́nↄ yakańnɛ ai à gá pɛ́o Gazaa. Aↄ̃è pↄ́ke tó Isarailinↄnɛro ke sãa ke zù ke zaaki. 5 Aↄ̃è mↄ́ kↄ̃n ń pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n ń bisakutaanↄ paripari lán sutɛ̃nↄ bà. Gbɛ̃ke ègↄ̃ ḿpinↄ kↄ̃n ń lakuminↄ lɛ́ dↄ̃ro. Aↄ̃è mↄ́ wà bùsu yakamɛ. 6 Midiãnↄ Isarailinↄ kpà takaasikɛɛzi, ben aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi.

7 Kɛ̀ aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi Midiãnↄ yã musu lán beee bà, 8 ben Dii annabi bↄ̀ńnɛ à bè: Mamↄma Dii Isarailinↄ Luda ma bè ma a bↄ zↄ̀bleen ma a bↄɛ Igipiti. 9 Ma a bↄ Igipitinↄ ↄzĩ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ↄ tↄ̃̀awaanↄ ń píngi ma pɛ́ḿmaare, ben ma ń bùsu kpàawa. 10 Kɛ̀ ma bèare mámbe Dii a Luda ũ, àton Amↄri kɛ̀ á kú ń bùsunnↄ tãanↄ gbãgbãro, ben a gi ma yã mazi.

Dii Malaika bↄ à mↄna Gidiↄnzi

11 Dii Malaika mↄ̀ à vɛ̃̀ɛ gbíi lí gbáru zaa Ɔfla, Abiɛza bori Yoasi bɛ wɛ́tɛ. À nɛ́ Gidiↄn e blɛwɛɛ gbɛ̃ɛ geepi'ifɛ̃ki wɛ̀ɛn lɛ Midiãnↄ tón à ero yãnzi. 12 Kɛ̀ Dii Malaika bↄ̀ à mↄ̀zi, à bènɛ: Gↄ̃ gbãaa, Dii kúnyo. 13 Ben Gidiↄn bènɛ: Maree, tó Dii kúwao, bↄ́yãnzin yã kɛ̀nↄ wa lezi píngii? Dabuyã kɛ̀ wa denↄ à yã tↄ̃kɛ̃̀weenↄↄ kú mámɛ? Aↄ̃ bè Dii wa bↄɛ Igipiti, mↄde tiala à pã kpàwazi, ben à wa na Midiãnↄnɛ ń ↄzĩ. 14 Ben Dii aɛ dↄ̀a à bè: Ǹ gá kↄ̃n gbãaa kɛ̀ ń vĩio ǹ Isarailinↄ bↄ Midiãnↄ ↄzĩ. À dɛ mámbe mɛ́ɛ n zĩi fá. 15 Ben Gidiↄn à là à bè: Maree, mɛ́ fↄ̃ mà Isarailinↄ bↄ diamɛ? Ma ua bé à kɛ̃sãna Manasenↄ tɛ́ bensↄ̃ mámbe má nɛ́ngo dɛńla ma de bɛdeenↄ tɛ́. 16 Dii wèàla à bè: Mɛ́gↄ̃ kúnyo, nɛ́ Midiãnↄ lɛ́ ǹ nɛ lán gbɛ̃ mɛ̀n doo bà. 17 Ben Gidiↄn bènɛ: Tó ma n pↄnnaa è, ǹ sèeda ↄdↄamɛ lɛ màgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ ḿbe nɛ́ɛ yã oomao. 18 Ǹton gu kɛ̀ro ai mà su. Mɛ́ mↄ́nnɛ kↄ̃n gbaao mà diɛnnɛ. Ben à wèàla à bè: Mɛ́gↄ̃ kú kɛ̀ ai ǹ ɛara ǹ su.

19 Gidiↄn gàa à blènɛ dɛ̀ à kɛ̀kɛ, à burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai kɛ̀ kↄ̃n wísiti kilo kurio. À nↄ̀bↄ kà gbíin à dò kà oroon à gàao gbíi lí pì gbáru gwe, ben à dìɛnɛ. 20 Luda Malaika bènɛ: Ǹ nↄ̀bↄ kↄ̃n burɛdio sɛ́ ǹ káɛ gbɛ̀ kɛ̀kiia ǹ dò ɛɛa. Ben à kɛ̀ lɛ. 21 Ben Dii Malaika gò kɛ̀ à kũna zↄ̃̀ nↄ̀bↄ kↄ̃n burɛdi pìoa, ben tɛ́ bↄ̀ gbɛ̀ pì guu à kũ̀ nↄ̀bↄ kↄ̃n burɛdi pìoa, ben Dii Malaika pì gusii lɛ̀. 22 Kɛ̀ Gidiↄn dↄ̃̀ Dii Malaikamɛ, à bè: Kúku Dii Luda, ase n Malaikan ma wɛ́ɛ sìàlɛ tɛ̃tɛ̃ntɛ̃ↄ́? 23 Ben Dii bènɛ: Ǹgↄ̃ kú aafia! Ǹton tó vĩa n kũro. Nɛ́ garo. 24 Gidiↄn Dii gbãgbãkii bò gwe, ben à tↄ́ kpà guu pìnɛ Dii Aafiade. À kú Ɔfla Abiɛza gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao.

Tãa gbãgbãkii gborona

25 Zĩ beeea gwãavĩ Dii bènɛ: Ǹ n de zùswaree kɛ̀ kà wɛ̃̀ swɛɛplaa kũ ǹ Baali gbãgbãkii kɛ̀ n dee vĩi gboro ǹ Asɛra lí kɛ̀ zɛ à saɛ zↄ̃ ǹ nɛ. 26 Ǹ mamↄma Dii n Luda gbãgbãkii bo a zɛ́a gu gbãaa kɛ̀kii musu. Ǹ Asɛra lí kɛ̀ ń zↄ̃̀ sɛ́ɛ yàka ũ ǹ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ oma kↄ̃n zù pìo. 27 Ben Gidiↄn a zĩkɛrinↄ sɛ̀ gↄ̃ↄn kuri à kɛ̀ lán Dii ònɛ nà. Kɛ̀ èe vĩa kɛɛ a de bɛdeenↄnɛ kↄ̃n wɛ́tɛdeenↄ yãnzi, èe we à kɛ̀ fãantɛ̃ro, gwãavĩn à kɛ̀.

28 Kɛ̀ wɛ́tɛdeenↄ fɛ̀ɛ kↄngↄ, aↄ̃ↄ è wà Baali gbãgbãkii gbòro wà Asɛra lí kɛ̀ zɛ à saɛ zↄ̃̀ wà nɛ̀ wà saa ò kↄ̃n zùo sa'oki dufu kɛ̀ wà bòa. 29 Ben aↄ̃ kↄ̃ làla: Dé bé à kɛ̀kii kɛ̀? Kɛ̀ wà dↄ̀ńzi wà gbèkagbeka, ben aↄ̃ mà wà bè: Yoasi nɛ́ Gidiↄn bé à kɛ̀ lɛ. 30 Ben wɛ́tɛdeenↄ gàa wà bè Yoasinɛ: Ǹ bↄ kↄ̃n n nɛ́o wà à dɛ, zaakɛ à Baali gbãgbãkii gbòro bensↄ̃ à Asɛra lí kɛ̀ zɛ à saɛ zↄ̃̀ à nɛ̀. 31 Ben Yoasi bè gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligaaziinↄnɛ: Ámbe é yã sí kↄ̃n Baalioↄ́? Ámbe é à bↄↄ́? Weé gbɛ̃ kɛ̀ yã sìo dɛ ai guu gↄ̃ gá dↄ. Tó tãan à ũ, à gí a zĩndao à gbãgbãkii kɛ̀ wà gbòro yãnzi. 32 Zĩ beeean wà tↄ́ kpà Gidiↄnnɛ Yerubaali wà bè: Wà à tó kↄ̃n Baalio, zaakɛ à gbãgbãkiin à gbòro.

Gidiↄn sèedagbekana Diia

33 Midiãnↄ kↄ̃n Amalɛkinↄ kↄ̃n ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa gbɛ̃ pãndenↄ kↄ̃ kàkↄ̃a ń píngi aↄ̃ bikũ̀ Yodaa, ben aↄ̃ bùra kàɛ Yɛzɛrili guzurɛn. 34 Dii Nini sù Gidiↄn-a, ben à Abiɛzanↄ sìsi kↄ̃n kuuo lɛ aↄ̃ mↄ́ wà tɛ́azi. 35 À gbɛ̃nↄ zĩ̀ Manasenↄ bùsu gu píngia wà ń sísi se aↄ̃ mↄ́ wà tɛ́azi. Ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Asanↄ bùsun kↄ̃n Zɛbuluninↄ bùsuo kↄ̃n Nafatalinↄ bùsuo. Ben aↄ̃ mↄ̀ wà nàḿma.

36 Gidiↄn bè Ludanɛ: Tó nɛ́ Isarailinↄ bↄ ma gãzĩ lán n à lɛ́ gbɛ̃̀mɛ nà, 37 ǹ gwa, mɛ́ɛ sãkã kaɛɛ blɛwɛɛgbɛ̃kiia. Tó kpíi kpà sãkã pìa ado, bensↄ̃ tↄↄtɛ gↄ̃̀ kori, mɛ́ dↄ̃ sa kɛ̀ nɛ́ Isarailinↄ bↄ ma gãzĩ lán ń ò nà. 38 Ben à kɛ̀ lɛ. Kɛ̀ guu dↄ̀, ben à fɛ̀ɛ idɛ'idɛ, à sãkã pì fɛ̃̀, à í taa pà. 39 Ben Gidiↄn bè Ludanɛ: Ǹton pↄ fɛ̃maoro. Má yezi mà yã gbekamma gɛ̃̀n do dↄ. Ǹ tó mà gwa sãkãa gɛ̃̀n do dↄ. Kɛ̀kii sa, ǹ tó kpíi kpá tↄↄtɛa ado, sãkã gↄ̃ kori. 40 Gwãavĩ beeea Ludaa kɛ̀ lɛ. Kpíi kpà tↄↄtɛa gu píngia, sãkã bé à gↄ̃̀ kori ado.

7

Gidiↄn kↄ̃n a gbɛ̃nↄ zĩ̀blena Midiãnↄa

1 Gidiↄn kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ aↄ̃ gàa wà bùra kàɛ Arodi íbↄkiia. Midiãnↄ bùra kú guzurɛn gu'igbãroo kpa Mↄre sĩ̀sĩgɛɛzi. 2 Ben Dii bè Gidiↄnnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnyonↄ kɛ̀ pari, mɛ́ Midiãnↄ nańnɛ ń ↄzĩro. Tó má ń náńnɛ ń ↄzĩ, aↄ̃é ĩa dã wà be ń zĩnda gbãaa bé à ń bↄ́. 3 Ǹ kpàakpa kɛ gĩa ǹ beńnɛ, gbɛ̃ kɛ̀ swɛ̃̀ kɛ̃̀n, ben èe lugalugaa, adee ɛara. Ben gↄ̃ↄn bↄrↄ baro awɛɛplaaa ɛ̀ara, gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri bé à gↄ̃̀. 4 Ben Dii bè Gidiↄnnɛ: Aↄ̃ↄ kpɛ́ pari ai tia. Ǹ gáńyo í kiia, mɛ́ ń plɛplɛnnɛ gwe. Gbɛ̃ kɛ̀ má ònnɛ aↄ̃é gányonↄ bé weé gá, gbɛ̃ kɛ̀ má ònnɛ aↄ̃é gányoroonↄ sↄ̃ bé weé gↄ̃. 5 Kɛ̀ à gàańyo í kiia, Dii bènɛ: Ǹ gbɛ̃ kɛ̀ ń è aↄ̃ lɛ́ pɛ̀ ía lán gbɛ̃ɛ bànↄ plɛkↄ̃tɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kùɛ ń kosooa wà í dã̀ ↄↄo wèe miinↄ. 6 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ pɛ̀ íanↄ gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ basↄↄromɛ. Gbɛ̃ kpaaanↄ sↄ̃ kùɛ ń kosooa aↄ̃ í mì. 7 Ben Dii bè Gidiↄnnɛ: Mɛ́ Midiãnↄ naare a ↄzĩ kↄ̃n gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ basↄↄroo kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ pɛ̀ íanↄo sa mà a bↄ. Ǹ gbɛ̃ kpaaanↄ gbarɛ, aↄ̃ baade tá a bɛ. 8 Ben Gidiↄn gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ basↄↄroo pìnↄ sɛ̀, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe taa bɛɛnↄ kũsãɛnↄ kↄ̃n ń kuunↄ sìḿma, ben à ń gbáɛ.

Gidiↄn kú sĩ̀sĩ musu, Midiãnↄ bùra kú guzurɛn à gĩzĩ. 9 Gwãavĩ beeea Dii yã ònɛ à bè: Ǹ fɛɛ ǹ gáńzi ń bùran, zaakɛ ma ń nánnɛ n ↄzĩ. 10 Tó vĩa e n kũu ǹ gáńzimɛ, ǹ pita ǹ gá lɛdo kↄ̃n n zĩkɛri Purao 11 ǹ swã kpá yã kɛ̀ aↄ̃ↄe oozi. Yã pì é n gba swɛ̃̀ lɛ ǹ gáńzi ń bùran. Ben à pìta kↄ̃n a zĩkɛri Purao aↄ̃ sↄ̃̀ ń bùra lɛ́zi. 12 Midiãnↄ kↄ̃n Amalɛkinↄ kↄ̃n ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa gbɛ̃ pãndenↄ kaɛna guzurɛn ń píngi, aↄ̃ kpá lán sutɛ̃nↄ bà. Wèe fↄ̃ wà ń lakuminↄ nàroro, aↄ̃ↄ pari lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà.

13 Kɛ̀ Gidiↄn kà gwe, à gbɛ̃ke lè, èe a nanaa tↄ̃kɛ̃ɛ a gbɛ̃ndoonɛ à bè: Ǹ nanaa kɛ̀ má ò ma. Má è burɛdi kↄ̃̀ↄ kporogoo e gbegere paa, ben à lɛ̀ɛ wa bùran à sì bisakutaaa, ben kutaa pì lɛ̀ɛ kpɛɛgãnda à gↄ̃̀ kaɛna. 14 Ben à gbɛ̃ndoo pì bènɛ: Yoasi nɛ́ Gidiↄn, Isaraili bori fɛ̃ɛdaan ń è gwe, èe kɛ pↄ́ pãndenlo. Luda Midiãnↄ kↄ̃n wa bùrao nànɛ à ↄzĩ píngi. 15 Kɛ̀ Gidiↄn nanaa pì yã mà kↄ̃n à bↄkↄ̃tɛnao, à dↄnzi kɛ̀ Diinɛ. Ben à ɛ̀ara Isarailinↄ bùran à bè: À fɛɛ! Dii Midiãnↄ nàwe wa ↄzĩ. 16 À gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ basↄↄroo pìnↄ kpàatɛ gãli aagↄ̃, ben à kuu kↄ̃n lo korio kpà ń baadea. Ben wà sɛ̃̀ tɛ́ sↄ̀tↄsↄtↄ loo pìnↄ guu. 17 À bèńnɛ: Mɛ́ɛ gaa ai ń bùra lɛ́a. Àgↄ̃ ma gwaa. Lán á è má kɛ̀ nà, à kɛ lɛ se. 18 À liga ń bùrazi píngi. Tó mapi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúmaonↄ wa kuu pɛ̀, à a pↄ́ pɛ́ se à wii lɛ́ à be: Dii pↄ́mɛ kↄ̃n Gidiↄn-o.

19 Gidiↄn kↄ̃n gↄ̃ↄn basↄↄroo kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ kà bùra lɛ́a lezãndo gudãkparinↄ kↄ̃ lendekɛna gbɛra gↄ̃ↄ. Ben aↄ̃ ń kuu pɛ̀ ń píngi, aↄ̃ loo kɛ̀ aↄ̃ kũnanↄ wìwi. 20 Ben gãli aagↄ̃ↄ pìnↄ baade a kuu pɛ̀ aↄ̃ ń loonↄ wìwi. Aↄ̃ↄ sɛ̃̀ tɛ́nↄ kũna ↄzɛɛo, aↄ̃ kuu kɛ̀ aↄ̃ↄe pɛɛnↄ kũna ↄplaan. Ben aↄ̃ wii lɛ̀ wà bè: Dii kↄ̃n Gidiↄn-o fɛ̃ɛdaamɛ. 21 Baade zɛ a gbɛ̀n ligana bùrazi, ben bùradeenↄ fɛ̀ɛ wà lɛ̀ kↄ̃a kↄ̃n wiiio aↄ̃ bàa lɛ̀. 22 Kɛ̀ wà kuu mɛ̀n wàa do kpɛ́ basↄↄroonↄ pɛ̀ lɛ, Dii tò bùra pì deenↄ kↄ̃ dɛ̀dɛ kↄ̃ tɛ̃ɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Zĩ̀kari pìnↄ bàa lɛ̀ wà tà Bɛtɛsita kↄ̃n Zererao ai Abɛli Mɛↄla lɛ́a Taba kpa. 23 Wà Nafatalinↄ kↄ̃n Asanↄ sìsi kↄ̃n Manasenↄ ń píngi, ben aↄ̃ pɛ̀ɛ Midiãnↄzi. 24 Ben Gidiↄn gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ gàa Ɛflaimunↄ gukpiideen píngi, aↄ̃ bèńnɛ: À pita à gá Midiãnↄzi. À zɛ́ zↄ̃ńnɛ Yoda bikũkiinↄa ai Bɛtɛbara. Ben wà Ɛflaimunↄ sìsi ń píngi aↄ̃ gàa wà zɛ́ zↄ̃̀ńnɛ Yoda bikũkiinↄa ai Bɛtɛbara. 25 Ben Ɛflaimunↄ Midiã kínanↄ kũ̀ gↄ̃ↄn plaa, Orɛbu kↄ̃n Zebuo. Aↄ̃ Orɛbu dɛ̀ gbɛ̀ saɛ, kɛ̀ wè be tia Orɛbu gbɛ̀. Aↄ̃ Zebu dɛ̀ dↄ, guu pìn wè be tia Zebu geepi'ifɛ̃kii. Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà pɛ̀ Midiãnↄa. Ben wà kína pìnↄ mì zↄ̃̀zↄ̃ wà gàao Gidiↄnnɛ Yoda baa kãa kpa.

8

1 Ɛflaimunↄ Gidiↄn là wà bè: Bↄ́yãnzin ń kɛ̀we lɛzi? Kɛ̀ nɛ́ɛ gaa zĩ̀ ká kↄ̃n Midiãnↄ, ben nɛ́ɛ wa sísiroo? Ben aↄ̃ wisↄ̃̀zi lɛ pãsĩpãsĩ, 2 ben à bèńnɛ: Bↄ́n má kɛ̀ kɛ̀ kà a pↄ́ ũu? A Ɛflaimunↄ geepi kↄ̃ↄwɛna maa dɛ wamↄwa Abiɛzanↄ geepikɛkɛnala. 3 Luda Midiã kínanↄ Orɛbu kↄ̃n Zebuo nàare a ↄzĩ. Bↄ́n ma fↄ̃ má kɛ̀ kɛ̀ kà a pↄ́ ũu? Kɛ̀ à òńnɛ lɛ, ben aↄ̃ pↄfɛ̃ gbasa à kpàɛ sa.

Zɛba kↄ̃n Zalamunao dɛdɛna

4 Gidiↄn kↄ̃n a gbɛ̃ gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ basↄↄroonↄↄ kpɛ́ wèe pɛɛɛ Midiãnↄzi, baa kɛ̀ aↄ̃ gbãaa bùsa. Kɛ̀ aↄ̃ kà Yodazi, ben aↄ̃ bikũ̀. 5 Ben à bè Sukodeenↄnɛ: À ma gbɛ̃nↄ gba pↄ́blee. Aↄ̃ gbãaa bùsa bensↄ̃ má kpɛ́ mɛ́ɛ pɛɛɛ Midiã kínanↄ Zɛba kↄ̃n Zalamunaozi. 6 Ben Suko gbɛ̃nsinↄ bè: Zɛba kↄ̃n Zalamunao gɛ̃̀ n ↄzĩ kↄ̀n yↄ́? À kɛ̀ dia wé n zĩ̀karinↄ gba pↄ́bleee? 7 Gidiↄn wèńla à bè: Zaakɛ á ò lɛ, tó Dii Zɛba kↄ̃n Zalamunao nàmɛ ma ↄzĩ, mɛ́ a kɛ gyáigyai kↄ̃n gbáa lɛ̀o. 8 Zaa gwe à gàa Pɛniɛli, ben à wɛ́ɛ kɛ̀ḿma lɛ dↄ. Pɛniɛlideenↄ wèàla lán Sukodeenↄ wèàla nàmɛ dↄ, 9 ben à bèńnɛ se: Tó ma gaa ma su aafia, mɛ́ gudãkpaki lezĩ kɛ̀ gboro.

10 Zɛba kↄ̃n Zalamunao kú Kako kↄ̃n ń zĩ̀karinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ gɛ̃ro. Ɔfãntɛ̃bↄɛ kpa zĩ̀kpɛɛ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄn gwe. Aↄ̃ fɛ̃ɛdadeenↄ gàga gↄ̃ↄn bↄrↄ baswɛɛdo. 11 Gidiↄn laatarinↄ zɛ́ sɛ̀ Nↄba kↄ̃n Yↄgbɛao ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, ben à sì zĩ̀kari pìnↄ tɛ́ gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ sã̀ ń zĩnda yãn. 12 Midiã kína pìnↄ Zɛba kↄ̃n Zalamunao bàa lɛ̀, ben à pɛ̀ɛńzi à ń kũkũ, ben à tò ń zĩ̀karinↄ lɛ̀kↄ̃a ń píngi.

13 Kɛ̀ Yoasi nɛ́ Gidiↄn bↄ̀ zĩ̀lan èe suu, à bↄ̀ɛ Ɛrɛsi Gbɛ̀kotozɛn, 14 ben à Suko gↄ̃kparɛ ke kũ̀ à à làla yãzi, ben gↄ̃kparɛ pì Suko gbɛ̃nsinↄ tↄ́ kɛ̃̀nɛ takadan gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri awɛɛswɛɛplaa. 15 Ben Gidiↄn gàa à Sukodeenↄ lè à bè: Zɛba kↄ̃n Zalamunaon yɛ̀. A ma lalandi kɛ̀ yã a bè, Zɛba kↄ̃n Zalamunao e gɛ̃ ma ↄzĩ kↄ̀ro. É fↄ̃ à ma gbɛ̃ kɛ̀ ń gbãaa bùsanↄ gba pↄ́bleero. 16 Ben à wɛ́tɛ pì gbɛ̃nsi pìnↄ kũ̀kũ à ń kɛ́ gyáigyai kↄ̃n gbáa lɛ̀o, aↄ̃ dↄ̃̀ ń mɛ̀a. 17 Ben à gàa à Pɛniɛli gudãkpaki lezĩ gbòro à wɛ́tɛ gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ.

18 Ben à Zɛba kↄ̃n Zalamunao là à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ a ń dɛ́dɛ Tabonↄↄ dɛ diamɛ? Aↄ̃ wèàla wà bè: Aↄ̃ↄ dɛ lán n bàmɛ, aↄ̃ kakana dɛ lán kínɛnↄ bà. 19 Ben Gidiↄn bèńnɛ: Ma vĩ̀i dadↄ̃nkↄ̃deenↄn gwe. Tó a ń tó yã, kↄ̃n Diio mɛ́ a dɛdɛro. 20 Ben à bè a daudu Yɛtanɛ: Ǹ fɛɛ ǹ ń dɛdɛ. Nɛ́ pì e a fɛ̃ɛdaa wotoro, vĩa à kũ̀, zaakɛ nɛ́ fétemɛ. 21 Ben Zɛba kↄ̃n Zalamunao bè: Ǹ fɛɛ ǹ wa dɛdɛ n zĩnda. Baade kↄ̃n a gbãaaomɛ. Ben Gidiↄn fɛ̀ɛ à ń dɛ́dɛ à mↄ̀ kã̀mbɛɛ kɛ̀ da ń lakuminↄ waalɛ bↄ̀ɛ.

22 Isarailinↄ bè Gidiↄnnɛ: Ǹ gↄ̃ wa mìdee ũ kↄ̃n n boriinↄ. Zaakɛ ḿbe n wa bↄ Midiãnↄ ↄzĩ. 23 Ben Gidiↄn bèńnɛ: Mɛ́ gↄ̃ a mìdee ũro, baa ma nɛ́. Diin a kí ũ. 24 Ben à ɛ̀ara à bèńnɛ: Mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛawa: A baade swãi kɛ̀ à sìḿma kpáma mɛ̀n doodo. Midiãnↄ ègↄ̃ vura swãi dana, zaakɛ Sumaila boriinↄmɛ. 25 Aↄ̃ bènɛ: Wé kpámma kↄ̃n nↄ̀sɛo do. Aↄ̃ bisa kpàɛ, ben baade swãi kɛ̀ à sìḿmanↄ dàn mɛ̀n doodo. 26 Vura swãi kɛ̀ à gbèkaḿma pìnↄ tìisi kà kilo baro, mↄ̀kãmbɛɛnↄ kↄ̃n swãinↄ kↄ̃n gumusu tɛ̃aa kɛ̀ Midiã kínanↄↄ dananↄ kↄ̃n mↄ̀kãmbɛɛ kɛ̀ da ń lakuminↄ waalɛnↄ baasi. 27 Ben à pì màsokɛbↄ ũ à pɛ̀ɛ a bɛ wɛ́tɛn zaa Ɔfla. Ben Isarailinↄ pãpãa kɛ̀ wà dↄ̀zi ń píngi, ben à gↄ̃̀ takutɛɛ ũ Gidiↄnnɛ kↄ̃n à bɛdeenↄ.

28 Lɛn Isarailinↄ Midiãnↄ gbãaa bùsa lɛ. Midiãnↄↄ e e wà mì bↄ̀ dↄro. Ben Isarailinↄ bùsu gↄ̃̀ kaɛna aafia Gidiↄn gurↄ ai wɛ̃̀ baplaa.

Gidiↄn gana

29 Yoasi nɛ́ Gidiↄn gàa à vɛ̃̀ɛ a bɛ. 30 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ à ń ínↄ gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akurimɛ, zaakɛ à nↄↄnↄↄ pari. 31 À nↄpↄsɛɛ vĩ dↄ zaa Sɛkɛmu kɛ̀ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ìo, ben wà tↄ́ kpànɛ Abimɛlɛki. 32 Yoasi nɛ́ Gidiↄn gà a zikũmmɛ, ben wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a de pↄ́o zaa Ɔfla Abiɛza.

33 Kɛ̀ Gidiↄn gà gↄ̃ↄ, ben Isarailinↄ ɛ̀ara wà pãpãa kɛ̀ wà dↄ̀ Baalizi. Ben aↄ̃ tãa kɛ̀ wè be Baalibaakuwao pɛ̀ɛ ń dii ũ, 34 ben Dii ń Luda kɛ̀ à ń bↄ́ ń ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligańzi kpa píngianↄ ↄzĩ yã sã̀ńgu. 35 Aↄ̃ↄe gbɛ̃kɛɛ kɛ Gidiↄn kɛ̀ wè benɛ dↄ Yerubaali bɛdeenↄnɛ yã maaa kɛ̀ à kɛ̀ńnɛ píngi musuro.

13

Samusĩ ina

1 Isarailinↄ ɛ̀ara wà yã kɛ̀ Dii gìzi kɛ̀ dↄ, ben Dii ń ná Filisitininↄnɛ ń ↄzĩ ai wɛ̃̀ baplaa. 2 Gↄ̃gbɛ̃ kee kú Zↄra, Dani boriimɛ, à tↄ́n Manↄa. À naↄ̃ nɛ́ pãaamɛ, èe nɛ́ iro. 3 Dii Malaika bↄ̀ à mↄ̀ nↄgbɛ̃ pìzi à bè: Ǹ ma! Pãaan n ũ, nɛ́ɛ nɛ́ iro, mↄde nɛ́ nↄ̀ sí ǹ nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. 4 Ǹ làakari kɛ! Ǹton geepiwɛ̃ɛ ke í gbãa ke miro. Ǹton tɛ̃̀ ke blero. 5 Nɛ́ nↄ̀ sí ǹ nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. Gɛ̃ɛ tón na nɛ́ pì mìaro, zaakɛ eégↄ̃ dɛ Luda pↄ́ ũmɛ zaa a igurↄ. Àmbe eé na Isarailinↄ bↄnaa Filisitininↄ ↄzĩ.

6 Ben nↄgbɛ̃ pì gàa à ò a zãnɛ à bè: Luda gbɛ̃ke mↄ̀ ma kiia. Tó n à è, à dɛ lán Luda Malaika bà à naasi vĩ maamaa. Mɛ́ɛ à la tó mán à bↄ̀nlo, bensↄ̃ èe a tↄ́ omɛro. 7 À bèmɛ mɛ́ nↄ̀ sí mà nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. À bèmɛ màton wɛ̃ɛ ke í gbãa ke miro, bensↄ̃ màton tɛ̃̀ ke blero, zaakɛ nɛ́ pì égↄ̃ dɛ Luda pↄ́ ũmɛ zaa a igurↄ ai à wɛ̃̀ndi lɛ́n. 8 Ben Manↄa wɛ́ɛ kɛ̀ Diia à bè: N yã nna Dii! Ǹ tó gbɛ̃ kɛ̀ ń zĩ̀ ɛara à mↄ́ dↄ à yã kɛ̀ wé kɛ kↄ̃n nɛ́ pìo à ina gbɛraa dawe. 9 Luda Manↄa yã mà, ben Luda Malaika pì ɛ̀ara à mↄ̀ nↄgbɛ̃ pìzi gurↄↄ kɛ̀ à kú bura. À zã Manↄa kúo gwero, 10 ben à kɛ̀ kpaa à bàa lɛ̀ à gàa à ònɛ à bè: Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ à mↄ̀ mazi zĩ mↄ̀a kɛ̀ dↄee! 11 Manↄa fɛ̀ɛ à tɛ̀ a naↄ̃zi. Kɛ̀ à kà gↄ̃gbɛ̃ pì kiia, à à là à bè: Ḿbe n yã ò ma naↄ̃oↄ́? À wèàla à bè: Mámbee! 12 Ben Manↄa à là à bè: Tó n yã pì gàa à kɛ̀ lɛ, nɛ́ pì kuuna égↄ̃ dɛ diamɛ? Bↄ́ zĩin eégↄ̃ kɛɛ? 13 Dii Malaika wèàla à bè: N naↄ̃ gↄ̃ yã kɛ̀ má ònɛ kũna píngi. 14 Àton geepi lí pↄ́ke blero. Àton wɛ̃ɛ ke í gbãa ke miro. Àton tɛ̃̀ ke blero. Àgↄ̃ yã kɛ̀ má dìɛnɛ kũna píngi. 15 Ben Manↄa bènɛ: N yã nna, ǹ zɛ gĩa ai wà blènɛ bↄ̀rↄ kɛkɛnnɛ. 16 Dii Malaika wèàla à bè: Baa tó ma gↄ̃ kɛ̀, mɛ́ n pↄ́ke blero. Tó n sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ soru kɛ̀, ǹ o Diia. Manↄa e dↄ̃ kɛ̀ Dii Malaikanlo, 17 ben à à là à bè: N tↄ́n diaa? Tó yã kɛ̀ ń ò pì kɛ̀, wé sáabu kɛnnɛ. 18 Dii Malaika wèàla à bè: Bↄ́yãnzin nɛ́ɛ ma tↄ́ gbekaazi? Tↄ́ bↄnsaɛmɛ. 19 Ben Manↄa blènɛ bↄ̀rↄ kũ̀ à flawa sɛ̀ à Dii gbã̀gbão gbɛ̀ ke musu. Kɛ̀ Manↄa kↄ̃n a naↄ̃o wɛ́ɛ kà wèe gwaa, ben Dii yãbↄnsaɛ kɛ̀ 20 à tò tɛ́ bↄ̀ sa'okii pìn à fɛ̀ɛ musu, ben Dii Malaika fɛ̀ɛ tɛ́nɛnɛ pì guu à tà musu. Kɛ̀ Manↄa kↄ̃n a naↄ̃o è lɛ, ben aↄ̃ dàɛ ń puua.

21 Dii Malaika e gà à mↄ̀ Manↄa kↄ̃n a naↄ̃ozi dↄro, ben Manↄa dↄ̃̀ sa kɛ̀ Dii Malaikamɛ. 22 Manↄa bè a naↄ̃nɛ: Wa gan gweee! Zaakɛ wa wɛ́ɛ sì Ludalɛ. 23 Ben à naↄ̃ bènɛ: Tó Dii yezi à wa dɛmɛ, lɛ èe saa kɛ̀ wá òa kↄ̃n flawao síro, lɛ èe yã kɛ̀nↄ owero bensↄ̃ èe yã pì ↄdↄawero.

24 Nↄgbɛ̃ pì nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben à tↄ́ kpànɛ Samusĩ. Nɛ́ pì bíta kũ̀, bensↄ̃ Dii aubarika dàn. 25 Dii Nini nà zĩkɛnaa à guu gurↄↄ kɛ̀ à kú Daninↄ bùran, Zↄra dagura kↄ̃n Ɛsɛtaoluo.

14

Samusĩ nↄsɛna Filisitininↄ tɛ́

1 Samusĩ gàa Timina, ben à Filisitini nɛ́nↄkparɛ ke è gwe. 2 Kɛ̀ à sù, ben à bè a de kↄ̃n a daonɛ: Ma Filisitini nɛ́nↄkparɛ ke è zaa Timina. À gá à à wɛtɛmɛ mà sɛ́ nↄↄ ũ. 3 Ben à de kↄ̃n à dao bènɛ: Nↄↄ kú n danɛnↄ ke n boriinↄ tɛ́nloo? Ben nɛ́ gá ǹ nↄↄ sɛ́ Filisitini gɛfↄↄdeenↄ tɛ́ↄ? Ben Samusĩ bè a denɛ: Ǹ gá ǹ à wɛtɛmɛ dé, zaakɛ nↄkparɛ pìn má yezi. 4 À de kↄ̃n à dao e dↄ̃ kɛ̀ yã pì bↄ̀ Dii kiianlo, zaakɛ Dii e zɛ́ wɛtɛɛ à yã mↄ Filisitininↄnɛmɛ. Gurↄ beeea Filisitininↄ bé wèe kí blee Isarailinↄa.

5 Ben Samusĩ e gaa Timina kↄ̃n a de kↄ̃n a dao. Kɛ̀ aↄ̃ kà Timina geepi bura, músunɛ bↄ̀rↄ bↄ̀ Samusĩzi èe pũtãa. 6 Dii Nini sùa, ben à músu pì kũ̀ à kɛ̃̀kↄ̃rɛ lán wà be blènɛ bↄ̀rↄ à kɛ̃̀kↄ̃rɛ bà. À pↄ́ke kũna à ↄzĩ sↄ̃ro. Èe yã kɛ̀ à kɛ̀ pì o a de ke a danɛro. 7 Ben à gàa à yã ò kↄ̃n nↄkparɛ pìo, nↄkparɛ pì sↄ̃ kɛ̀nɛ maa.

8 Kɛ̀ à gurↄplaa kɛ̀, à fɛ̀ɛ èe gaa nↄↄ pì sɛ́ sa, ben à lìɛ à gàa músu gɛ̀ pì gwa. Ben à è zↄ́nↄ sà dↄ̀ à gɛ̀a ai aↄ̃ í kɛ̀. 9 Ben à ↄ dàn à à sà gà à wòto èe blee, ben èe taao. Kɛ̀ à kà a de kↄ̃n a dao kiia, à lìńnɛ aↄ̃ↄ blè, mↄde èe ońnɛ kɛ̀ a bò músu gɛ̀ guunlo.

Samusĩ gara gbooto dana Filisitininↄnɛ

10 À de gàa nↄkparɛ pì kiia, ben Samusĩ pↄnna pↄ́blee kɛ̀ńnɛ lán nↄsɛri è kɛ nà. 11 Kɛ̀ à mↄ̀, wà gↄ̃kparɛnↄ sìsi gↄ̃ↄn baaakuri wàgↄ̃ kúo. 12 Ben Samusĩ bèńnɛ: Má gara gbooto ke vĩ mà daare. Ai pↄ́blena gurↄ swɛɛplaaa kɛ̀ gá papao, tó a fↄ̃ à gara pì bòmɛ, mɛ́ bisa kpáawa pii baaakuri kↄ̃n utao waa baaakuri. 13 Tó ée fↄ̃ à bòmɛ sↄ̃ro, ámbe é bisa pii baaakuri kↄ̃n uta waa baaakurio kpáma. Ben aↄ̃ bènɛ: Ǹ ǹ gara pì dawe wà ma. 14 À bèńnɛ:

Pↄ́blee bↄ̀ pↄ́sori guu,

pↄ́ nnaa bↄ̀ pↄ́ gbãaa guu.

Ben aↄ̃ↄe fↄ̃ wà gara pì bòro ai gurↄ aagↄ̃. 15 À gurↄ siigↄ̃dee zĩn aↄ̃ bè Samusĩ naↄ̃nɛ: Ǹ ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ n zãzi à gara pì bowe. Tó lɛnlo, wé n kpata kↄ̃n n de bɛdeenↄ. Ase a wa sisi lɛ à wa pↄ́nↄ síwamɛ? 16 Ben Samusĩ naↄ̃ e ↄ́ↄ dↄↄnɛ à bè: N zamagu! Ń yemaziro! N gara ke dà ma gbɛ̃nↄnɛ, bensↄ̃ nɛ́ɛ bomɛro. Ben à bènɛ: Mɛ́ɛ bo ma de ke ma danɛro. Bↄ́ bé à tò mɛ́ onnɛɛ? 17 Èe ↄ́ↄ dↄↄnɛ ai gurↄ swɛɛplaaa pì gàa à pàpao. À gurↄ swɛɛplaadee pì zĩ ben Samusĩ gara pì bònɛ kɛ̀ à nàkↄ̃rɛa yãnzi, ben nↄↄ pì gàa à ò a gbɛ̃nↄnɛ. 18 À gurↄ swɛɛplaadee zĩ ai ↄfãntɛ̃ gↄ̃ gá gɛ̃ kpɛ́n wɛ́tɛ pì gↄ̃kparɛnↄ bènɛ:

Bↄ́ nnaa bé à dɛ zↄ́laa?

Bↄ́ gbãaa bé à dɛ músulaa?

Ben Samusĩ bèńnɛ: Tó èe kɛ a bú wì kↄ̃n ma zùnunuoro, lɛ ée fↄ̃ a ma gara pì bòro. 19 Dii Nini sùa, ben à gàa Asakɛlↄni à gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn baaakuri à ń pↄ́kãsãanↄ pìtiḿma, ben à gàa à kpà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à gara pì bònɛnↄa. Ben à pↄ fɛ̃̀ à tà a de bɛ. 20 Ben wà Samusĩ nↄↄ pì kũ̀ wà kpà à gbɛ̃nna kɛ̀ zɛ̀ à saɛ nↄↄ pì sɛ́gurↄↄ zĩa.

15

Samusĩ tɛ́sↄ̃na Filisitininↄ buraaa

1 Kɛ̀ à kɛ̀ gurↄ plaa, burapↄnↄkɛkɛgurↄↄ kà, ben Samusĩ blènɛ bↄ̀rↄ kũ̀ à gàa a nↄↄ pì gwao. À bè: Má yezi mà gá ma naↄ̃zi kpɛ́ guu. Ben à nↄↄ pì de e à gba zɛ́ro 2 à bè: Mɛ́ɛ daa n yezinlo, ben ma à kpà n gbɛ̃nnaa. À dãaro maa dɛàla. Ǹ à sɛ́ à gɛ̃ɛ ũ. 3 Samusĩ bèńnɛ: Tó ma yã zaaa kɛ̀ a Filisitininↄnɛ sa, mɛ́gↄ̃ taari vĩ dↄro.

4 Samusĩ gàa à gbɛ̃ngboonↄ kũ̀kũ wàa do kpɛ́ basↄↄro, ben à sɛ̃̀ yìyi sↄ̀ↄↄsↄↄↄ. À gbɛ̃ngboo pìnↄ vlãa yìyi kↄ̃a plaplaa, ben à sɛ̃̀ pì yìyi ń vlãa pìnↄa. 5 À tɛ́ nà sɛ̃̀ pìnↄa, ben à gbɛ̃ngboo pìnↄ gbàrɛ Filisitininↄ bura. Aↄ̃ blɛwɛɛ tɛ́ kũ̀ píngi kↄ̃n ń blɛwɛɛ gbànↄ kↄ̃n ń geepi búnↄ kↄ̃n ń kùkpɛnↄ píngi. 6 Ben Filisitininↄ bè: Dé bé à yã kɛ̀ taka kɛ̀wee? Ben wà bè: Samusĩmɛ, Timina gbɛ̃ anzure. À anzure pì à nↄↄ sìamɛ, ben à kpà à gbɛ̃nnaa. Ben Filisitininↄ gàa wà tɛ́ sↄ̃̀ nↄↄ pìa kↄ̃n a deo. 7 Samusĩ bèńnɛ: Zaakɛ á kɛ̀ lɛ, mɛ́ kámma boro ai ma gaa gɛ̃ɛ booawa. 8 À sì ń tɛ́ à ń kɛ́ dúgudugu, aↄ̃ dɛdɛna pì gɛ̃̀ ↄla, ben à gàa à vɛ̃̀ɛ Etamu gbɛ̀wɛɛn.

Filisitininↄ dɛdɛna kↄ̃n zaaki gɛɛwao

9 Filisitininↄ gàa wà bùra kàɛ Yudanↄ bùsun, aↄ̃gↄ̃ kpá guula ai Gɛɛwa saɛ. 10 Ben Yudanↄ ń lá wà bè: Bↄ́yãnzin a mↄwazi kↄ̃n zĩ̀ozi? Ben aↄ̃ bè: Wa mↄ wà Samusĩ kũmɛ, lɛ wà kɛnɛ lán à kɛ̀we nà. 11 Ben Yudanↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ aagↄ̃ↄnↄ gàa Etamu gbɛ̀wɛɛ kiia aↄ̃ bè Samusĩnɛ: Ń dↄ̃ kɛ̀ Filisitininↄ bé wèe kí bleewaroo? Bↄ́ yãn ń kɛ̀we gwee? À wèńla à bè: Pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀mɛɛn má kɛ̀ńnɛ. 12 Ben aↄ̃ bè: Wa mↄ wà n yi wà n kpáḿmamɛ. Ben Samusĩ bè: À la damɛ kɛ̀ é ma dɛ a zĩndaro. 13 Ben aↄ̃ bènɛ: Auo! Wé n dɛro. Wé n yi kↄ̃n bàomɛ wà n nańnɛ ń ↄzĩ. Ben aↄ̃ à yì kↄ̃n bà dufuo mɛ̀n plaa aↄ̃ bↄ̀o gbɛ̀wɛɛ pì guu. 14 Kɛ̀ wà kào Gɛɛwa, ben Filisitininↄ mↄ̀ wà daàlɛ, aↄ̃ↄe wuu kaaa. Dii Nini sù Samusĩa, ben bà kɛ̀ wà à yìo a ↄↄnↄa gↄ̃̀ lán zĩndoo tɛ́kũna bà, ben bà pìnↄ zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ à ↄↄa. 15 À zaaki gɛ̀ dufu gɛɛwa è, ben à nàɛ à sɛ̀ à gↄ̃ↄn wàa sↄↄroonↄ dɛ̀dɛo. 16 Samusĩ bè:

Zaaki gɛɛwan ma gↄ̃ↄn wàa sↄↄroonↄ dɛ̀dɛo,

zaaki gɛɛwan ma ń tↄ̃tↄ̃okↄ̃la.

17 Kɛ̀ à yã pì ò à yã̀a, ben à gɛɛwa pì zĩ̀nna. Ben wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Gɛɛwa sĩ̀sĩ.

18 Ímii à kũ̀ gbãa, ben à wii pɛ̀ Diizi à bè: Ń tò mamↄma n zↄ̀bleri ma zĩ̀ blè maamaa, ben nɛ́ tó mà ga kↄ̃n ímiio mà lɛ́ɛ Filisitini gɛfↄↄdeenↄ ↄzĩↄ́? 19 Luda Gɛɛwa gu zòoto pàra, ben í bↄ̀n. Samusĩ mì, ben à wɛ̃̀ndi sù à gbãaa è. Beee yãnzin wè guu pì sísi Ɛnakore. À kú Gɛɛwa ai kↄ̃n a gbã̀ao. 20 Samusĩ yã gↄ̃̀gↄ̃ Isarailinↄnɛ ai wɛ̃̀ baro Filisitininↄ kíblemmanagurↄ.

16

Samusĩ Gaza gɛ̃kii gbà gborona

1 Samusĩ gàa Gaza à kaarua ke è gwe, ben à gɛ̃̀ à daɛo. 2 Wà bè Gazadeenↄnɛ: Samusĩ kú kɛ̀. Ben aↄ̃ lìga guu pìzi, wèe à kpákpaa wɛ́tɛ gɛ̃kiia gwãavĩ. Aↄ̃ yĩ̀tɛ gwãavĩ pìa wà bè: Tó guu dↄ̀, wé à dɛmɛ. 3 Samusĩ dàɛ gwe ai lezãndo, ben à fɛ̀ɛ à gàa à wɛ́tɛ gɛ̃kii gbà kũ̀ kↄ̃n a lípɛɛ mɛ̀n plaaanↄ à wùrɛ kↄ̃n à gbãngao lɛdo. À dà a gã̀n à gàa à zĩ̀nna sĩ̀sĩ kɛ̀ aɛ dↄ Ɛblↄnua musu.

Samusĩ kↄ̃n Dɛlilao

4 Beee gbɛra Samusĩ yè nↄgbɛ̃ kezi zaa Sↄrɛki guzurɛn, à tↄ́n Dɛlila. 5 Ben Filisitininↄ kínanↄ gàa wà nↄgbɛ̃ pì lè aↄ̃ bènɛ: Ǹ ↄ̃ndↄ̃ↄ daɛzi lɛ ǹ e ǹ à gbãa bíta pì asii dↄ̃ kↄ̃n dian wé kɛ nà wà gbãaa mↄ́nɛo. Tó wa à yì bào wa à gbãaa bùsa, wa baade é n gba kondogi ↄↄ mɛ̀n wàa sↄↄro kpɛ́ basↄↄro. 6 Ben Dɛlila bè Samusĩnɛ: Ǹ ń gbãa bíta asii omɛ kↄ̃n dian weé kɛ nà wà n yi bào wà n gbãaa busao. 7 À wèàla à bè: Tó wà ma yi kↄ̃n kyã yĩi mɛ̀n swɛɛplaaao, beee bé eé ma busa màgↄ̃ dɛ lán baade bà. 8 Filisitininↄ kínanↄ mↄ̀ Dɛlilanɛ kↄ̃n kyã yĩi kɛ̀ èe kori kũrooo mɛ̀n swɛɛplaaa, ben à à yìo. 9 À kũ̀rinↄↄ utɛna kpɛ́tu, ben Dɛlila bè Samusĩnɛ: Samusĩ! Filisitininↄↄɛ zɛnla fá! Ben à kyã pìnↄ kɛ̃̀kɛ̃ lán bà mùna bà, wèe à gbãaa asii dↄ̃ro.

10 Ben Dɛlila bènɛ: Nɛ́ɛ ma lalandi kɛɛ, nɛ́ɛ ɛgɛɛ toomɛmɛ. Ǹ omɛ sa dian weé n yi nà. 11 Ben à bènɛ: Tó wà ma yi kↄ̃n bà gègete dufu kɛ̀ wèe zĩi kɛo zikirooo, eé ma busa màgↄ̃ dɛ lán baade bà. 12 Ben Dɛlila bà pì sɛ̀ à à yìo. À kũ̀rinↄↄ utɛna kpɛ́tu, ben à bè: Samusĩ! Filisitininↄↄɛ zɛnlaee! Ben Samusĩ bà kɛ̀ dↄ a ↄↄa pì kɛ̃̀kɛ̃ lán sↄbuba bà. 13 Dɛlila bènɛ: Nɛ́ɛ ma lalandi kɛɛ ai tia. Nɛ́ɛ ɛgɛɛ toomɛ. Ǹ omɛ sa dian weé n yi nà? Ben à bènɛ: Tó n ma mìkã gbã̀a mɛ̀n swɛɛplaaanↄ kũ̀ ń dà àsan ń tã̀, ben n káro pɛ̀a, mɛ́ busa màgↄ̃ dɛ lán baade bà. Dɛlila tò ii à sɛ̀, ben à à mìkã gbã̀a mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ kũ̀ à tã̀ lán bisatãna bà 14 à káro pɛ̀a. Ben à bè: Samusĩ! Filisitininↄↄɛ zɛnlaee! Ben à vù à àsa pì gà à wùrɛ kↄ̃n a mìkão.

15 Dɛlila ɛ̀ara à bènɛ dↄ: Nɛɛ̀gↄ̃ bee ń yemazi, bensↄ̃ nɛɛ̀ ma náanɛ kɛro nɛ́? N ma lalandi kɛ̀ à kà gɛ̃̀n aagↄ̃. Nɛ́ɛ n gbãa bíta asii omɛro. 16 Lɛn ègↄ̃ nakↄ̃rɛɛa lɛ kↄ̃n yã beee takao yãana sai. Èe a zĩnda busaanɛ ai à gàa à fù mɛnaa à yezi à ga. 17 Ben à yã kɛ̀ kú a swɛ̃̀n ònɛ píngi sa à bè: Gɛ̃ɛ e na ma mìa zikiro, zaakɛ wà ma kɛ Luda pↄ́ ũmɛ. Tó wà ma mì bò, ma gbãaa é bↄmagu, mɛ́ busa màgↄ̃ dɛ lán baade bà. 18 Kɛ̀ Dɛlila è à yã kɛ̀ kú à swɛ̃̀n òare píngi, ben à lɛ́kpãsã kɛ̀ Filisitininↄ kínanↄnɛ à bè: À ɛara à mↄ́ gɛ̃̀n do dↄ, zaakɛ à à píngi òmɛ sa. Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà mↄ̀ à kiia, aↄ̃ↄ kondogi pì kũna. 19 Dɛlila tò ii Samusĩ sɛ̀ a gbála, ben à gↄ̃gbɛ̃ ke sìsi. À à mìkã gbã̀a mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ bò, ben à nà busanaa à gbãaa pì bↄ̀n. 20 Dɛlila bè: Samusĩ! Filisitininↄↄɛ zɛnlaee! Ben à vù èe daa é kɛ lán yãa bà à a zĩnda bↄmɛ. À dↄ̃ kɛ̀ Dii a tonlo. 21 Ben Filisitininↄ à kũ̀, wà à wɛ́ɛnↄ bↄ̀bↄ, ben aↄ̃ gàao Gaza. Aↄ̃ mↄ̀gotɛ̃ gata kpànɛ, ben wà à dà èe wísi lↄↄ kpɛ́siaan. 22 À mìkã pì ɛ̀ara à nà kpaɛnaa dↄ à bona gbɛra.

Samusĩ gana

23 Filisitininↄ kínanↄ kↄ̃ kàkↄ̃a lɛ wà ń tãa Dagↄni gbãgbã, ben aↄ̃ↄe pↄnnaa kɛɛ wèe bè: Wa tãa wa ibɛɛ Samusĩ nàwe wa ↄzĩ. 24 Kɛ̀ Filisitininↄ à è, aↄ̃ ń tãa sáabu kpà wà bè:

Wa ibɛɛ wa bùsu dɛ̀,

à wa gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ dúgudugu,

ben wa tãa à nàwe wa ↄzĩ.

25 Lán aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna nà aↄ̃ bè: À Samusĩ sísi à kↄ̃kↄ̃ owe. Ben wà à bↄ̀ kpɛ́siaan à yáadↄziyã kɛ̀ńnɛ.

Kɛ̀ wà à zɛ̀ kpɛ́ wesagbanↄ dagura, 26 à bè gↄ̃kparɛ kɛ̀ à à ↄ kũnanɛ: Ǹ gámao wesagba kɛ̀ aↄ̃ kpɛ́ sɛnanↄ saɛ lɛ mà ↄ nanaa mà gbãaa ea. 27 Tãakpɛ pì pà, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄↄ kú gwe kↄ̃n Filisitininↄ kínanↄ ń píngi. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kpɛ́ pì musu kà gↄ̃ↄn bↄrↄ aagↄ̃, kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ Samusĩ kↄ̃kↄ̃ gwa.

28 Samusĩ wɛ́ɛ kɛ̀ Diia à bè: Dii Luda, ǹ tó ma yã dↄngu. Luda, ǹ ma gba gbãaa gɛ̃̀n do dↄ lɛ mà gɛ̃ɛ boo Filisitininↄa ma wɛ́ɛ mɛ̀n plaa yã musu. 29 À ↄ nàna wesagba mɛ̀n plaaa kɛ̀ aↄ̃ kpɛ́ pì kũna gura súusunↄa, à ↄplaa kú à dooa à ↄzɛɛ kú à dooa dↄ. 30 À bè: Ǹ tó mà ga kↄ̃n Filisitininↄo! À nàɛ, ben à ↄ yĩ̀pazi kↄ̃n gbãaao, ben kpɛ́ pì gbòro à sì Filisitininↄ kínanↄa kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à guunↄ ń píngi. Gbɛ̃ kɛ̀ Samusĩ ń dɛ́dɛ a gagurↄↄnↄↄ pari dɛ gbɛ̃ kɛ̀ à ń dɛ́dɛ gurↄↄ kɛ̀ à kú wɛ̃̀ndiola. 31 À dãaronↄ kↄ̃n à de bɛdeenↄ mↄ̀ ń píngi aↄ̃ à gɛ̀ sɛ̀ wà tào, ben aↄ̃ à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n à de Manↄa pↄ́o, Zↄra kↄ̃n Ɛsɛtaoluo dagura. À yã gↄ̃̀gↄ̃ Isarailinↄnɛ ai wɛ̃̀ baro.

RUTU

1

2

3

4

RUTU

1

Naomi kↄ̃n Rutuo

1 Gurↄↄ kɛ̀ yãgↄ̃gↄ̃rinↄↄ e kí blee Isarailinↄ bùsun, dekaa kà, ben gↄ̃gbɛ̃ ke bↄ̀ Bɛtɛlɛmu, Yudanↄ bùsun, à gàa gurↄplaa kɛ Mↄabunↄ bùsun kↄ̃n a naↄ̃o kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ. 2 Gↄ̃gbɛ̃ pì tↄ́n Ɛlimɛlɛki. À naↄ̃ tↄ́n Naomi. À nɛ́nↄ tↄ́n Malonu kↄ̃n Kiliↄ̃o. Ɛflata bùsu gbɛ̃nↄmɛ. Aↄ̃ gàa Mↄabunↄ bùsun, ben aↄ̃ↄ kú gwe. 3 Gwen Naomi zã Ɛlimɛlɛki gàn, ben à gↄ̃̀ gwe kↄ̃n a nɛ́ gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ. 4 Aↄ̃ Mↄabu nↄgbɛ̃nↄ sɛ̀ nↄↄnↄ ũ, à doo tↄ́n Opa, à doo sↄ̃ Rutu. Aↄ̃ↄ kú gwe lán wɛ̃̀ kuri taka bà, à gbɛran 5 Malonu kↄ̃n Kiliↄ̃o gà ń plaa ń píngi, ben Naomi gↄ̃̀ gↄ̃ↄ sai nɛ́ sai.

6 Kɛ̀ à kú Mↄabunↄ bùsun gwe, à mà kɛ̀ Dii a gbɛ̃nↄ wɛ̃nda gwà à ń gbá pↄ́blee, ben à soru kɛ̀ à ta kↄ̃n a nɛ́ naↄ̃ pìnↄ. 7 Ben à fɛ̀ɛ guu kɛ̀ à kún à dà zɛ́n kↄ̃n a nɛ́ naↄ̃ pìnↄ, aↄ̃ↄe taa Yudanↄ bùsun. 8 Ben à bè a nɛ́ naↄ̃ pìnↄnɛ: À liara à tá a danↄ kiia. Dii gbɛ̃kɛɛ kɛare lán á kɛ̀ a gↄ̃ↄ kɛ̀ aↄ̃ gànↄnɛ nà kↄ̃n mapio. 9 Dii tó a baade ɛara à zã kɛ à vɛ̃ɛkii e. Kɛ̀ à lɛ́ zàḿma, ben aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀ gbãngbãn. 10 Aↄ̃ bènɛ: Wé tányo n gbɛ̃nↄ kiiamɛ. 11 Ben à bè a nɛ́ gyaanↄↄ pìnↄnɛ: À liara! Bↄ́yãnzi é támaozi? Mɛ́ ɛara mà nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ i lɛ à e à zã kɛḿma dↄn yↄ́? 12 À liara à tá! Ma zi kũ̀, mɛ́ e mà zã kɛ dↄro. Baa tó ma bè mɛ́ wɛ́ɛ dↄ zãkɛnazi, ben má è uusiɛa ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ìo, 13 é fↄ̃ à ń dã ai aↄ̃ bíta kũↄ́? É fↄ̃ àgↄ̃ kuu pↄsɛ ń yãnziↄ́? Auo, ma nɛ́nↄ! Dii kpɛɛ lìmɛmɛ. Yã kɛ̀ à a lee pì e kɛmɛ nnaro fá!

14 Aↄ̃ ɛ̀ara wà nà ↄ́ↄ dↄↄa, ben Opa lɛ́ zà a zã da pìa, mↄde Rutu gì à nàa. 15 Ben Naomi bènɛ: Ǹ gwa, n gbɛ̃ndoo e taa a gbɛ̃nↄ kↄ̃n a tãanↄzi. Ǹ liara ǹ táo. 16 Ben Rutu bènɛ: Ǹton nakↄ̃rɛma mà n tón mà táro. Guu kɛ̀ n kɛ̀sɛ e pɛɛɛn, wégↄ̃ lɛdomɛ. Guu kɛ̀ n pitan, gwen mɛ́ pitan. N gbɛ̃nↄ é gↄ̃ ma gbɛ̃nↄ ũ, n Luda é gↄ̃ ma Luda ũ. 17 Guu kɛ̀ n gan, gwen mɛ́ gan wà ma vĩi gwe. Gaa baasiro pↄ́ke é wa kɛ̃kↄ̃aro. Tó ma kɛ̃mma, Dii yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ. 18 Kɛ̀ Naomi è à zɛ̀o à táaomɛ, èe yãke onɛ dↄro.

19 Ben aↄ̃ plaa ń píngi gàa aɛ ai aↄ̃ kà Bɛtɛlɛmu. Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe, wɛ́tɛ lògo ń yã musu. Gbɛ̃nↄ bè: Naomin gwe sↄ̃ↄ́? 20 Ben à bèńnɛ: Àtongae ma sísi Naomi dↄro, séde Mara, zaakɛ Gbãapingide pↄsiayã kɛ̀mɛ. 21 Ma gaa wɛ́tɛa kↄ̃n pↄ́o, ben Dii sùmao ↄkori. Bↄ́ yã bé à tò é ma sísi Naomii? Dii bↄ̀ ma kpɛɛ, Gbãapingide yã'ↄ̃amma kpàmazi. 22 Lán Naomi sù kↄ̃n Mↄabunↄ bùsuo nàn gwe kↄ̃n a nɛ́ naↄ̃ Rutu, Mↄabu boriio. Aↄ̃ kà Bɛtɛlɛmu gurↄↄ kɛ̀ wà nà nagãkɛ̃naamɛ.

2

Rutu dakↄ̃rɛna kↄ̃n Bↄazao

1 Naomi zã Ɛlimɛlɛki bɛ gↄ̃gbɛ̃ kee kuu, gbɛ̃nsi auzikideemɛ, à tↄ́n Bↄaza. 2 Mↄabu nↄgbɛ̃ Rutu bè Naominɛ: Ǹ tó mà gá bura nagã kↄ̃ↄ wɛ màgↄ̃ tɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ ma wɛ̃nda gwà kpɛɛ. Ben à bè a nɛ́ gyaanↄↄ pìnɛ: Ǹ gá! 3 Ben à fɛ̀ɛ à gàa nagã kↄ̃ↄ wɛ bura, ègↄ̃ tɛ́ pↄ́kɛ̃rinↄ kpɛɛ. À mↄ̀ à lè buraa kɛ̀ à gàan pì nɛ́ Ɛlimɛlɛki danɛ Bↄaza buraamɛ. 4 Ben Bↄaza bↄ̀ Bɛtɛlɛmu. Kɛ̀ à kà gwe, à ì kpà pↄ́kɛ̃rinↄa à bè: Dii gↄ̃ kúao! Ben aↄ̃ bènɛ: Dii aubarika dangu! 5 Bↄaza bè a zĩkɛri kɛ̀ dɛ à pↄ́kɛ̃rinↄ gwàri ũunɛ: Dé bé à nↄkparɛ kɛ̀kãa vĩi? 6 Ben à wèàla à bè: Nↄkparɛ pì nɛ́ Mↄabu nↄgbɛ̃ kɛ̀ Naomi bↄ̀o Mↄabunↄ bùsun à sùomɛ. 7 À bè mà tó à nagãa kↄ̃ↄ wɛ pↄ́kɛ̃rinↄ kpɛɛ, ben èe zĩi kɛɛ zaa kↄngↄ. Tian à mↄ̀ kámma bo féte kutaa guu.

8 Ben Bↄaza gàa à bè Rutunɛ: Ǹ ma yã ma. Ǹton gá nagã kↄ̃ↄ wɛ bú pãnde guuro. Ǹton gɛ̃walaro. Ǹ gↄ̃ kɛ̀ kↄ̃n ma nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ. 9 Ǹ wɛ́ɛ dↄ zĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛzi ǹgↄ̃ tɛ́ ń kpɛɛ. Má ò ma gↄ̃kparɛnↄnɛ aↄ̃ton ĩa dammaro. Tó ímii e n dɛɛ, ǹ gá ǹ í kɛ̀ aↄ̃ↄ kà orozãnↄn mi. 10 À kùɛnɛ à mì pɛ̀ɛ à bè: À kɛ̀ dia mamↄma kɛ̀ bori pãnde nↄgbɛ̃n ma ũ, n làakari dↄ̀ma, ben n yã maaa kɛ̀mɛɛ? 11 Ben Bↄaza wèàla à bè: Wà yã kɛ̀ ń kɛ̀ n zã danɛ n zã gaa gbɛraa òmɛ píngi, lán n n de kↄ̃n n dao tò nà kↄ̃n n bùsuo, ben n mↄ n vɛ̃ɛ gbɛ̃ kɛ̀ ń ń dↄ̃ yãroonↄ tɛ́. 12 Dii fĩa bonnɛ yã kɛ̀ ń kɛ̀ musu. Lán n mↄ n sↄtↄ Dii Isarailinↄ Luda ↄru guu nà, à fĩa bonnɛ maamaa. 13 Rutu bè: Baa, n yã maaa kɛ̀mɛ fá! N ma làakari kpàɛmɛ, n yã nnaa ò mamↄma n zĩkɛrinɛ, baa kɛ̀ n zĩkɛrinↄ doken ma ũro.

14 Pↄ́blegurↄ Bↄaza bènɛ: Ǹ mↄ́ ǹ pↄ́ ble kɛ̀ ǹgↄ̃ burɛdi zↄ̃ↄ dòa. Ben à vɛ̃̀ɛ pↄ́kɛ̃rinↄ saɛ. Bↄaza pↄ́wɛɛ kpatana kpàa, ben à pↄ́ blè à kã̀ ai à kpaaa gↄ̃̀. 15 Kɛ̀ à fɛ̀ɛ èe gaa pↄ́ kↄ̃ↄ wɛ, ben Bↄaza ò gↄ̃kparɛnↄnɛ à bè: Baa tó èe pↄ́ kↄ̃ↄ wɛɛ nagãa kɛ̀ kaɛna tɛ́, àton wí daaro. 16 À à sà kenↄ bↄbↄnɛ nagãa guu à tó à kↄ̃ↄ wɛ. Àton pataaro.

17 Ben à pↄ́ kↄ̃ↄ wɛ̀ ai uusiɛ. Kɛ̀ à zↄ̃̀ à à wɛ́ɛ bↄ̀, à kà koto lɛ́ do taka bà. 18 Kɛ̀ à sɛ̀ à tào bɛ, ben à pↄ́ kɛ̀ à kↄ̃ↄ wɛ̀ pì ↄ̀dↄa a zã danɛ. À pↄ́ kɛ̀ à fùa à blee pì kpàa dↄ. 19 Ben à zã da à là à bè: Mákpan n pↄ́ kↄ̃ↄ wɛ̀n gbã̀a? N zĩi kɛ̀ mámɛ? Luda aubarika da gbɛ̃ kɛ̀ làakari dↄ̀mmaan. Ben à gbɛ̃ kɛ̀ à zĩi kɛ̀ à bura yã ònɛ à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi kɛ̀ à bura gbã̀a tↄ́n Bↄaza. 20 Ben Naomi bè: Ma Dii sáabu kɛ̀! À kpɛ́ èe gbɛ̃kɛɛ kɛɛ wamↄwa kɛ̀ wá bɛ̃ɛnↄnɛ kↄ̃n wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gànↄ. Ben à ɛ̀ara à bè: Gbɛ̃ pì nɛ́ wa danɛ fɛ̃̀fɛ̃ bòrinↄ dokemɛ. 21 Ben Mↄabu nↄgbɛ̃ Rutu bè: À bèmɛ mà na a zĩkɛrinↄa ai aↄ̃ gá pↄ́ kɛ̃ wà yãao. 22 Ben Naomi bè a nɛ́ gyaanↄↄ pìnɛ: À maa ǹ gá kↄ̃n à nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ lɛ wàton ĩa damma bura pãndearo yãnzi. 23 Ben à nà Bↄaza nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄa. Ègↄ̃ pↄ́ kↄ̃ↄ wɛɛ ń kpɛɛ ai wà gàa wà nagã kↄ̃n gbadooo kɛ̃̀ wà yã̀a. À kú a zã da bɛmɛ.

3

Rutu kↄ̃n Bↄazao zaa blɛwɛɛgbɛ̃kiia

1 Naomi bè a nɛ́ gyaanↄↄ pìnɛ: À maa mà bɛɛ wɛtɛnnɛ, guu kɛ̀ nɛ́ e ǹgↄ̃ kún aafia. 2 Bↄaza kɛ̀ ń kú kↄ̃n à zĩkɛrinↄ nɛ́ wa danɛnloo? Àmbe èe pↄ́wɛɛ gbɛ̃ɛ uusiɛa. 3 Ǹ zú o ǹ nↄ́si kɛmma. Ǹ n pↄ́ maaa da ǹ gá blɛwɛɛgbɛ̃kiia. Ǹton tó à n yã dↄ̃ro ai à pↄ́ blè à í mì à yã̀a. 4 Tó à dàɛ, ǹ guu kɛ̀ à dàɛn gwa, ǹ gá ǹ à bisa lɛ́ sɛ́ ǹ daɛ à gbá saɛ. Eé yã kɛ̀ nɛ́ kɛɛ onnɛ. 5 Ben à bènɛ: Yã kɛ̀ ń ò píngi, mɛ́ kɛmɛ. 6 Ben à gàa blɛwɛɛgbɛ̃kiia à yã kɛ̀ a zã daa ònɛ pì kɛ̀ píngi.

7 Bↄaza pↄ́ blè à í mì, à pↄↄ kɛ̀ nna. À gàa à dàɛ pↄ́wɛɛ tò saɛ kãa kpa, ben Rutu lↄↄtɛ̀zi tɛɛɛ, à bisa gò à gbála à dàɛ gwe. 8 Lezãndo kɛ̀ Bↄaza kɛ̀ gìri, à vù kↄ̃n iio à lìɛ, ben à è nↄgbɛ̃ bé à daɛna a gbá saɛ. 9 Kɛ̀ à bè, démɛ, ben Rutu wèàla à bè: N zĩkɛri Rutumɛ. Ǹ n bisa lɛ́ kúmala, zaakɛ ma danɛ fɛ̃̀fɛ̃ kɛ̀ eé ma boon n ũ. 10 À bènɛ: Dii aubarika dangu! Gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ ń kɛ̀ zãa kɛ̀kii dɛ à káakupↄla. Nɛ́ɛ gá n gↄ̃kparɛ wɛ̀tɛro, takaasidee kesↄ̃ auzikidee. 11 Ǹton tó vĩa n kũro. Pↄ́ kɛ̀ n wɛ́ɛ kɛ̀ píngi, mɛ́ kɛnnɛ, zaakɛ wɛ́tɛdeenↄↄ dↄ̃ ń píngi kɛ̀ nↄ maaan n ũ. 12 Yãpuraamɛ! N danɛn ma ũ, mↄde danɛ fɛ̃̀fɛ̃ pãndee kuu à fɛ̃fɛ̃kɛɛ dɛmala. 13 Ǹ i kɛ̀ gwãavĩa, zia kↄngↄ tó à yezi à n bomɛ, à maa, à n bo. Mↄde tó èe weziro, má sì kↄ̃n Diio mɛ́ n bo. Ǹ i kɛ̀ ai guu dↄ.

14 À daɛna à gbá saɛ gwe ai gukɛ̃kↄ̃anao, ben à fɛ̀ɛ ai guwɛɛ gↄ̃ gá kɛ̃, zaakɛ Bↄaza bènɛ àton tó gbɛ̃kee dↄ̃ kɛ̀ à mↄ̀ blɛwɛɛgbɛ̃kiiaro. 15 À bènɛ dↄ: Ǹ n pↄ́dangãn poro ǹgↄ̃ kũna. Kɛ̀ à kũna, ben Bↄaza nagãa kànnɛ zaka lɛ́ swɛɛdo à dìnɛ, ben à tào bɛ. 16 Kɛ̀ à kà bɛ, à zã da à là à bè: Yã kɛ̀ dia gwee? Ben à yã kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ pì kɛ̀nɛ ònɛ píngi 17 à bè: À ma gba nagã zaka lɛ́ swɛɛdoo kɛ̀kiimɛ. À bè à maa mà tá ma zã daa ↄkoriro. 18 Ben Naomi bè: Ǹ vɛ̃ɛ tɛɛɛ ai ǹ yã pì mìdɛna dↄ̃, zaakɛ gↄ̃gbɛ̃ pì é kámma bo gbã̀a yã pì mìdɛna sairo.

4

Rutu zãkɛna Bↄazao

1 Bↄaza gàa à vɛ̃̀ɛ wɛ́tɛ bĩilɛa, ben à è danɛ fɛ̃̀fɛ̃ bòri kɛ̀ à à yã ò pì e mↄↄ. Ben à bè: Ma gbɛ̃, ǹ mↄ́ ǹ vɛ̃ɛ. 2 Ben à wɛ́tɛ gbɛ̃nsinↄ sìsi gↄ̃ↄn kuri à bè aↄ̃ vɛ̃ɛ. 3 Ben à bè danɛ fɛ̃̀fɛ̃ pìnɛ: Naomi kɛ̀ sù kↄ̃n Mↄabunↄ bùsuo e wa vĩ̀i Ɛlimɛlɛki bura kpadoo yaa. 4 Ben má è à maa mà à yã onnɛ, lɛ ǹ lú wa gbɛ̃nsi kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛna kɛ̀nↄ wáa. Tó ń yezi ǹ bomɛ, ǹ bo. Tó ń yezi ǹ bo sↄ̃ro, ǹ omɛ mà ma, zaakɛ ḿbe ń à bona zɛ́ vĩ. Tó n baka gɛ̃̀, sé mapi. Ben gↄ̃gbɛ̃ pì bè: Mɛ́ bo. 5 Ben Bↄaza bè: Tó n tↄↄtɛ pì lù Naomi kↄ̃n Mↄabu nↄgbɛ̃ Rutuoa, nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ gà gyaanↄↄ e dↄ, lɛ à tↄ́ e à gↄ̃ à túbia. 6 Ben danɛ fɛ̃̀fɛ̃ bòri pì bè: Tó lɛn à dɛ lɛ, mɛ́ boro, lɛ màton ma zĩnda túbi yakaro yãnzi. Ǹ n pↄ́ bo, zaakɛ mɛ́ fↄ̃ mà boro. 7 Isarailinↄ bùsun yã tó gbɛ̃ e tↄↄtɛ boo ke èe à lendee kpaa, tó èe yã mì dɛɛ, è a kyate gbá doo bↄ à dↄ gbɛ̃nɛmɛ yã pì mìdɛna sèeda ũ Isarailinↄnɛ. 8 Kɛ̀ danɛ fɛ̃̀fɛ̃ bòri pì bè Bↄazanɛ à lú, ben à a kyatee bↄ̀ à kpà Bↄazaa. 9 Ben Bↄaza bè gbɛ̃nsi pìnↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ ń píngi: Ámbe sèedadeenↄ ũ gbã̀a, kɛ̀ ma Ɛlimɛlɛki kↄ̃n Malonuo kↄ̃n Kiliↄ̃o pↄ́nↄ lù Naomia píngi. 10 Ben ma Malonu gyaanↄ Rutu, Mↄabu nↄgbɛ̃ è nↄↄ ũ dↄ, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ gà pì tↄ́ e àgↄ̃ kú à túbia, lɛ à tↄ́ tón ga à gbɛ̃nↄ tɛ́ ke à wɛ́tɛ kɛ̀ guuro. Ámbe yã pì sèedadeenↄ ũ gbã̀a.

11 Ben gbɛ̃nsi pìnↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gãnu guunↄ bè ń píngi: Wámbe sèedadeenↄ ũ. Dii tó nↄgbɛ̃ kɛ̀ èe gɛ̃ɛ n ua pì gↄ̃ lán Rasɛli kↄ̃n Leao bà. Aↄ̃ plaa ń píngi bé wà Isarailinↄ borii kɛ̀. Eé tó ǹ gbãa kũ Ɛflata bùsun ǹ tↄ́ bↄ Bɛtɛlɛmu. 12 Dii tó borii kɛ̀ eé kpámma kↄ̃n nↄgbɛ̃ pìonↄ gↄ̃ lán Pɛrɛzi kɛ̀ Tama ì Yudanɛ boriinↄ bà.

Dauda bori bↄzia

13 Ben Bↄaza Rutu sɛ̀ nↄↄ ũ. À dàɛo, ben Dii tò à nↄ̀ sì, ben à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. 14 Ben nↄgbɛ̃nↄ bè Naominɛ: Wa Dii sáabu kɛ̀, èe n tó borii sai gbã̀aro. Luda tó nɛ́ pì tↄ́ bↄ Isarailinↄ tɛ́. 15 Eé n làakari kpáɛnnɛ, eé n gwa n zikũ guu, zaakɛ n nɛ́ gyaanↄↄ kɛ̀ yenzi bé à à ìnnɛ, à sↄ̃ à maannɛ dɛ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄla. 16 Ben Naomi nɛ́ pì sɛ̀ à kpà a kùla à gↄ̃̀ à gwàri ũ. 17 Ben nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ bè: Wà nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì Naominɛ. Ben aↄ̃ tↄ́ kpànɛ Ɔbɛdi. Àmbe Yɛsɛ de, Dauda dezi ũ.

18 Pɛrɛzi boriinↄ zɛ́kpaɛn yɛ̀:

Pɛrɛzi bé à Ɛzɛrↄnu ì,

19 Ɛzɛrↄnu Ramu ì, Ramu Aminadabu ì,

20 Aminadabu Nasↄ̃ ì, Nasↄ̃ Salamↄ ì,

21 Salamↄ Bↄaza ì, Bↄaza Ɔbɛdi ì,

22 Ɔbɛdi Yɛsɛ ì, ben Yɛsɛ Dauda ì.

1 SAMUƐLI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

SAMUƐLI TAKADA KAAKU

Samuɛli 1:1-7:17

Solu 8:1-15:35

Solu kↄ̃n Daudao 16:1-31:13

1

Ɛlɛkana kↄ̃n a gbɛ̃nↄ

1 Gↄ̃gbɛ̃ kee kú Rama, Ɛflaimu bùsu gusĩsĩdeen. Zufu boriimɛ, à tↄ́n Ɛlɛkana, Yeroamu nɛ́mɛ. Ɛflaimu borii kɛ̀ wè benɛ Zufu pì bé à Tohu ì, ben Tohu Ɛliu ì, ben Ɛliu Yeroamu pì ì. 2 Ɛlɛkana nↄↄnↄ vĩ mɛ̀n plaa, à káaku tↄ́n Ana, à plaade tↄ́n Penina. Penina bé à nɛ́nↄ vĩ, Ana sↄ̃ↄ e nɛ́ iro. 3 Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o gↄ̃gbɛ̃ pì è bↄ a wɛ́tɛ guu à gá dↄnzi kɛ Dii Zĩ̀kpɛdenɛ zaa Silo à saa oa. Ɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n plaaanↄ Ɔfini kↄ̃n Finɛasio kú gwe Dii gbã̀gbãrinↄ ũ. 4 Gurↄↄ kɛ̀ Ɛlɛkana saa ò, è à nↄ̀bↄ kpá a naↄ̃ Peninaa kↄ̃n à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n à nɛ́nↄgbɛ̃nↄ ń píngi, 5 ben è à lɛo plaaa kpá Anaa kɛ̀ à yezi yãnzi, baa kɛ̀ Dii à kɛ̀ pãaa ũ. 6 À gↄ̃aanↄ pì sↄ̃, ègↄ̃ à faboo kɛ̀ à kuu pãaa ũ yãnzi, lɛ à à nↄ̀sɛ fɛɛnɛ. 7 Lɛn ègↄ̃ kɛɛnɛ lɛ wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o. Tó Ana gàa Dii kpɛ́ guu, à gↄ̃aanↄ pì è à fabo, ben è ↄ́ↄ dↄ ai à fua à pↄ́ ble. 8 Ben à zã è à lá: Ana, bↄ́ bé à n le nɛ́ɛ ↄ́ↄ dↄↄ, ben n gi pↄ́ blezii? À kɛ̀ dia n nↄ̀sɛ yàka? Má dɛnnɛ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n kurilaroo?

9 Zĩkea kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Silo, aↄ̃ pↄ́ blè wà yã̀a, sa'ori Ɛli vɛ̃ɛna kìtaa Dii kpɛ́ kpɛɛlɛ, ben Ana fɛ̀ɛ 10 kↄ̃n nↄ̀sɛyakana bítao, à wɛ́ɛ kɛ̀ Diia kↄ̃n ↄ́ↄ dↄↄo maamaa. 11 Ben à lù sɛ̀ Diinɛ à bè: Dii Zĩ̀kpɛde, ǹ tó mamↄma n zↄ̀bleri yã dↄngu! Ǹ ma wɛ̃nda gwa! Tó ma yã e sãnguro, bensↄ̃ n ma gba nɛ́gↄ̃gbɛ̃, mɛ́ à kpámma n pↄ́ ũ ai à wɛ̃̀ndi lɛ́n, gɛ̃ɛ é na à mìa zikiro. 12 Kɛ̀ à wɛ́ɛkɛna Diia pì e yãaaro, ben Ɛli e à lɛ́ tàasi kɛɛ. 13 Ana e adua pì kɛɛ a swɛ̃̀ guu, à lɛ́ bé èe kɛɛ zúgizugi, èe yã o à bↄ̀ a lɛ́n gbɛ̃kee màro. Ɛli e daa wɛ̃ɛ e à dɛɛmɛ, 14 ben à bènɛ: Wɛ̃ɛ égↄ̃ n dɛɛ ai bↄrɛmɛ? Ǹ mì kɛ̃ wɛ̃ɛa. 15 Ben Ana wèàla à bè: Èe kɛ lɛnlo Baa! Nↄgbɛ̃ pↄsiadeen ma ũ, mɛ́ɛ wɛ̃ɛ ke í gbãa ke miro. Mɛ́ɛ ma yã'ↄ̃ammanↄ oo Diinɛmɛ. 16 Ǹton mamↄma n zↄ̀bleri diɛ nↄgbɛ̃ pãpãdee ũro. Ma nↄ̀sɛ kɛ̀ yàka kↄ̃n ma kuuna bídi guuo bé à tò mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛ gura kɛ̀ ai tia. 17 Ben Ɛli bènɛ: Ǹ tá kↄ̃n aafiao. Isarailinↄ Luda n gba pↄ́ kɛ̀ n wɛ́ɛ kɛ̀a. 18 Ben Ana bè: Ǹ tó mapi n zↄ̀bleri yã kánnɛ. Ben à tà à pↄ́ blè à uu wère.

Samuɛli ina

19 Kɛ̀ guu dↄ̀, aↄ̃ fɛ̀ɛ idɛ'idɛ aↄ̃ gàa wà dↄnzi kɛ̀ Diinɛ. Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà tà ń bɛ wɛ́tɛ zaa Rama. Kɛ̀ Ɛlɛkana dàɛ kↄ̃n a naↄ̃ Anao, à yã dↄ̀ Diin. 20 Gurↄ beeean à nↄ̀ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben à tↄ́ kpànɛ Samuɛli, zaakɛ à bè: Ma à wɛ́ɛ kɛ̀ Diiamɛ.

21 Ben Ɛlɛkana fɛ̀ɛ kↄ̃n a bɛdeenↄ ń píngi, aↄ̃ ɛ̀ara wà gàa saa kɛ̀ wè o wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o o Diia, aↄ̃ lù kɛ̀ aↄ̃ↄ sɛ̀nɛ fĩa bo. 22 Mↄde Ana e gáro. À bè a zãnɛ: Tó nɛ́ pì kɛ̃̀, ben mɛ́ gá à ↄdↄa Diinɛ, eégↄ̃ kú gwe gurↄ píngi. 23 Ben à zã bènɛ: Lán à kɛ̀nnɛ maa nà ǹ kɛ. Ǹ tó ai à kɛ̃. Dii tó yã pì kɛ. Ben nↄgbɛ̃ pì a nɛ́ gwà ai à gàa à kɛ̃̀o.

24 Kɛ̀ à kɛ̃̀, ben à à sɛ̀ à gàao Dii kpɛ́n zaa Silo kↄ̃n zùsware wɛ̃̀ aagↄ̃ↄo kↄ̃n wísitio konko do kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo tùu do. Nɛ́ pì kɛ̀ gↄ̃kparɛ ũ. 25 Kɛ̀ aↄ̃ zùswaree pì kòto kpà, ben aↄ̃ gàa kↄ̃n nɛ́ pìo Ɛli kiia. 26 Ben Ana bènɛ: Baa, ǹ gaafaa kɛmɛ! Kↄ̃n n kuunao mámbe nↄgbɛ̃ kɛ̀ zɛ mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛ Diia n wáa gura kɛ̀ ũ. 27 Nɛ́ kɛ̀kiin ma wɛ́ɛ kɛ̀ Diia, ben à ma gba pↄ́ kɛ̀ má gbèkaa pì. 28 Beee yãnzin ma mↄ à kpá Diiazi, lɛ àgↄ̃ kuu à pↄ́ ũ ai a wɛ̃̀ndi lɛ́n. Ben aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ Diinɛ gwe.

2

Ana aduakɛna

(Luk 1:46-55)

1 Ben Ana adua kɛ̀ à bè:

Ma nↄ̀sɛ e yáa dↄↄ Diia,

ma mì da'iana Dii yãnzi.

Mɛ́ɛ woo kaa ma ibɛɛnↄa,

ma pↄↄ kɛ̀ nna, kɛ̀ à ma mì sì.

2 Gbɛ̃kee kú adona lán Dii bàro,

gbɛ̃kee kuu lán à bàro,

gbɛ̀si kee kuu lán wa Luda bàro.

3 Àton yã bↄɛ kↄ̃n yↄ̃nkↄↄoro,

àton tó wadayã bↄ a lɛ́nlo,

zaakɛ Dii Ludan yãdↄ̃ri ũ,

àmbe è wa yãkɛnanↄ yↄ̃ à gwa.

4 Gↄ̃sagbãaanↄ sá ɛ̀'ɛ,

mↄde gbɛ̃ funanↄ gbãa asaa dↄ̀ ń pii.

5 Gbɛ̃ kãna e a zĩnda aya kɛɛ pↄ́blee yãnzi,

mↄde nↄaa e gbɛ̃ kɛ̀ èe à dɛ yãa dɛ dↄro.

Pãaa nɛ́ ì mɛ̀n swɛɛplaa,

mↄde nɛ́pari'iri gↄ̃̀ wɛ̃nda.

6 Dii bé è tó gbɛ̃ ga,

bensↄ̃ è tó gbɛ̃ gↄ̃ kuu.

Àmbe è tó gbɛ̃ gɛ̃ bùsu guu,

bensↄ̃ è gɛ̀ vu.

7 Dii bé è mↄ́ kↄ̃n takaasio kↄ̃n kuuna nnaao,

è ↄ tↄ̃ gbɛ̃kenↄa, è gbɛ̃kenↄ sɛ́ lezĩ.

8 È wɛ̃ndadeenↄ bↄ bùsutitin,

è takaasideenↄ bↄ tubura.

È ń vɛ̃ɛ gu dↄ̃nkↄ̃n kↄ̃n kínɛnↄ,

è tó aↄ̃ kpata ble kↄ̃n gakuio.

Zaakɛ tↄↄtɛ kãsãpɛɛkiinↄ nɛ́ Dii pↄ́mɛ,

ben à anduna kàɛa.

9 È a gbɛ̃nↄ gbápɛɛki dãkpańnɛ,

è zaakɛrinↄ dúgu zↄ̃ gusiaan.

Gbɛ̃ke é fↄ̃ à ↄsii nɛ kↄ̃n a zĩnda gbãaaoro.

10 Dii é a ibɛɛnↄ ú lↄ́,

eé pata a ibɛɛnↄa zaa musu,

eé yãkpaɛ kɛńyo ai anduna lɛ́zɛkiia.

Eé gbãaa kpá kína kɛ̀ à kàa,

eé gbɛ̃ kɛ̀ à sɛ̀ pì mì da ía.

11 Ben Ɛlɛkana tà a bɛ wɛ́tɛ zaa Rama, ben nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pì gↄ̃̀, èe zĩi kɛɛ Diinɛ kↄ̃n sa'ori Ɛlio.

Ɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ

12 Ɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ nɛ́ nɛ́ pãsĩnↄmɛ, aↄ̃è Dii daro. 13 Yã kɛ̀ sa'ori pìnↄ è kɛńnɛn yɛ̀. Tó gbɛ̃ saa ò, gurↄↄ kɛ̀ èe nↄ̀bↄ pì fùfu kɛɛ, sa'ori ìba ke è mↄ́ kↄ̃n saka gbã̀dã aagↄ̃deeo kũna. 14 Ben è pɛɛ taa guu ke oroo ke mↄ̀'oroo, ben sa'ori è pↄ́ kɛ̀ saka pì bↄ̀o sɛ́ a pↄ́ ũ píngi. Lɛn aↄ̃è kɛ Isaraili kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ Silonↄnɛ lɛ ń píngi. 15 Baa ai wàgↄ̃ gá nↄ̀bↄ kpá tɛ́a à nↄ́si yãa, sa'ori ìba ke è mↄ́ à be gbɛ̃ kɛ̀ saa ò pìnɛ: Ǹ nↄ̀bↄ kpá sa'oria à kpá tɛ́a, zaakɛ eé we à nↄ̀bↄ fùfukɛna símmaro, sé à búsu. 16 Tó gbɛ̃ pì bènɛ é nↄ̀bↄ kpá tɛ́a gĩa a nↄ́si yãa, gbasa pↄ́ kɛ̀ à yezi à sɛ́ sa, ben ìba pì è be: Auo! Ǹ kpáma gↄ̃ↄ! Tó n gi, mɛ́ bↄ kↄ̃n gbãaao. 17 Gↄ̃kparɛ pìnↄ durun kɛ̀ bíta Diinɛ maamaa, zaakɛ aↄ̃ↄe kya kaa à sa'onↄbↄmmɛ.

18 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Samuɛli sↄ̃ ègↄ̃ zĩi kɛɛ Diinɛ kↄ̃n dansiki utao dana. 19 À da è uta gyaba nɛ́ngo zↄ̃nɛ. Tó èe mↄↄ saa o kↄ̃n a zão wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o, ben è mↄ́onɛ. 20 Ɛli è sa maaa o Ɛlɛkananɛ kↄ̃n a nↄↄ pìo à be: Dii n gba nɛ́ dↄ kↄ̃n n nↄↄ pìo, nɛ́ kɛ̀ à à wɛ́ɛ kɛ̀ ben à kpà Diia pì gɛ̃ɛ ũ. Ben aↄ̃è tá ń bɛ. 21 Ben Dii aubarika dà Anan, à ɛ̀ara à nɛ́ ì mɛ̀n sↄↄro, gↄ̃gbɛ̃nↄ gↄ̃ↄn aagↄ̃, nↄgbɛ̃nↄ plaa. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Samuɛli sↄ̃ↄ e bíta kũu Dii ↄzĩ.

22 Ɛli zi kũ̀ kótokoto, à yã kɛ̀ a nɛ́nↄↄ e kɛɛ Isarailinↄnɛ mà píngi kↄ̃n lán aↄ̃è daɛ kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ zĩi kɛɛ dakↄ̃rɛki kuta kpɛɛlɛnↄo nà. 23 Ben à ń lá à bè: Bↄ́ bé à tò ée yã kɛɛ lɛɛ? Má mà baade píngi e a yãzaakɛna oo. 24 Àton kɛ lɛro ma nɛ́nↄ! Baaru kɛ̀ má mà kɛ̀ èe daagula Dii gbɛ̃nↄ tɛ́ pì maaro. 25 Tó gbɛ̃ durun kɛ̀ a gbɛ̃daaanɛ, Luda é à yã gↄ̃gↄ̃, mↄde tó gbɛ̃ durun kɛ̀ Diinɛ, dé bé eé agbaa kpánɛ? Ben aↄ̃ gì ń de yã mazi, zaakɛ Dii zɛ̀ kↄ̃n ń dɛdɛna yãomɛ. 26 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Samuɛli sↄ̃ↄ e bíta kũu èe kaara. Ègↄ̃ nna kↄ̃n Diio kↄ̃n baade píngio.

Àisi zaa dↄna Ɛli bɛdeenↄa

27 Ben Luda gbɛ̃ke mↄ̀ à bè Ɛlinɛ: Dii bè, gurↄↄ kɛ̀ n dezi Aruna bɛdeenↄↄ e zↄ̀ blee Firi'aunanɛ zaa Igipiti, a bↄ a mↄńzi tɛ̃tɛ̃ntɛ̃, 28 Isaraili boriinↄ tɛ́ píngi n dezi Arunan á sɛ̀ a gbã̀gbãri ũ. Ben à a gbãgbã, à tuaetiti kàare tɛ́n kↄ̃n sa'o'utao dana. Dii bè, a sa'opↄ kɛ̀ Isarailinↄ è kpáta kpà à boriinↄa píngi. 29 Dii bè, bↄ́ bé à tò eè a sa'onↄbↄ zↄ̃ kↄ̃n gbáo kↄ̃n gbaa kɛ̀ á dìɛ aↄ̃ mↄ́oare a kpɛ́ guuo? À bè, bↄ́yãnzi nɛɛ̀ n nɛ́nↄ diɛ dɛalazi, ben ée mɛ̀ kpaa kↄ̃n a gbɛ̃ Isarailinↄ sa'onↄbↄ maaao? 30 Beee yãnzi Dii Isarailinↄ Luda bè, á dìɛ yã n boriinↄ kↄ̃n n dezi boriinↄ bé wàgae a gbãgbã ai gurↄ píngi, mↄde tia ée we beeezi dↄro. À bè, gbɛ̃ kɛ̀ à a kpe dàn é bɛ̀ɛ línɛ, gbɛ̃ kɛ̀ kya kàaguun é kɛ pↄ́ ũro. 31 Ǹ ma! À bè, gurↄke é mↄ́, é n bɛ gbãaa símma kↄ̃n n de bɛ pↄ́o. Mare zi ke égↄ̃ kú n ua dↄro. 32 Nɛ́ nawɛ̃a e a bɛ. Baa tó a aubarika pìsi Isarailinↄa ń píngi, mare zi ke égↄ̃ kú n uaro ai gurↄ píngi. 33 N uadeenↄ é gaga zɛ́gbãn ń píngi. N gbɛ̃ kɛ̀ ée à bↄ a gbãgbãzĩinloo é tó n wɛ́ɛ wo kↄ̃n ↄ́ↄ dↄↄo, n pↄↄ é sia kũ. 34 N nɛ́ gↄ̃ↄn plaa Ɔfini kↄ̃n Finɛasio é gaga gurↄ dↄ̃nkↄ̃ zĩ aↄ̃ plaa ń píngi. Beee égↄ̃ dɛnnɛ sèeda ũ kɛ̀ yã kɛ̀ á ò é kɛ píngi. 35 Dii bè, é gbɛ̃ sɛ́ sa'ori náanɛdee ũ, eé a pↄyeziyã kɛ lán á yezi nà. É à boriinↄ gba gbãaa gíngin, eégↄ̃ zĩi kɛɛ kína kɛ̀ é kánɛ ai gurↄ píngi. 36 N borii kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ é mↄ́ wà kúɛ kɛnɛ ↄↄ ke burɛdi yãnzi aↄ̃ be: Ǹ sa'ori zĩ ke dawe wà kɛ, lɛ wà pↄ́ féte e wàgↄ̃ blee.

3

Dii lɛ́zuna Samuɛlizi

1 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Samuɛli e zĩi kɛɛ Diinɛ Ɛli ↄzĩ. Gurↄ beeea Dii yã è su gbɛ̃a kpakpaaro, ben wɛ́ɛgupu'ena kuu pariro. 2 Zĩkea Ɛli daɛna a daɛkiia. À wɛ́ɛ bùsa, èe guu ee maamaa dↄro. 3 Samuɛli daɛna Dii kpɛ́n, guu kɛ̀ Luda àkpati kún. Luda fitia e ga kↄ̀ro. 4 Ben Dii lɛ́ zù Samuɛlizi. À wèàla à bè: Maɛ kɛ̀! 5 Ben à bàa lɛ̀ à gàa Ɛli kiia à bè: N lɛ́ zùmazin yↄ́? Maɛ kɛ̀. Ben à bènɛ: Mɛ́ɛ lɛ́ zunziro. Ǹ gá daɛ. Ben à ɛ̀ara à gàa à dàɛ. 6 Dii ɛ̀ara à lɛ́ zùzi dↄ, ben à ɛ̀ara à gàa Ɛli kiia à bè: N lɛ́ zùmazin yↄ́? Maɛ kɛ̀. Ben à bè: Ma nɛ́, mɛ́ɛ lɛ́ zunziro. Ǹ gá daɛ. 7 Samuɛli sↄ̃ↄ Dii dↄ̃ gĩaro, Dii yã e sua kↄ̀ro. 8 Dii ɛ̀ara à lɛ́ zùzi à gɛ̃̀n aagↄ̃deeo, ben à fɛ̀ɛ à gàa Ɛli kiia dↄ à bè: N lɛ́ zùmazin yↄ́? Maɛ kɛ̀. Ben Ɛli dↄ̃̀ sa kɛ̀ Dii bé èe lɛ́ zuu gↄ̃kparɛ pìzi. 9 Ben à bènɛ: Ǹ gá daɛ. Tó à lɛ́ zùnzi sa, ǹ be: Ǹ yã o Dii, n zↄ̀bleri swã dↄ. Ben Samuɛli gàa à dàɛ a daɛkiia.

10 Dii mↄ̀ à zɛ̀ gwe, à lɛ́ zùzi lán yã pↄ́ bà à bè: Samuɛli! Samuɛli! Ben Samuɛli bè: Ǹ yã o Dii, mamↄma n zↄ̀bleri ma swã dↄ. 11 Ben Dii bènɛ: Ǹ ma! Mɛ́ yã kɛ Isarailinↄ tɛ́, gbɛ̃ kɛ̀ à à baaru mà é kɛkɛ à swã wɛ̃mɛ. 12 Gurↄ beeea mɛ́ àisi kɛ̀ má kpà Ɛli bɛdeenↄzi kɛ píngi zaa à daɛnaa ai à mìdɛnaa. 13 Ma bènɛ mɛ́ tó yã gae wí à bɛdeenↄ musu ai gurↄ píngi à zaaa kɛ̀ à à yã dↄ̃ yãnzi. À nɛ́nↄ ń zĩnda kpɛ bↄ̀, ben èe gíńnɛro. 14 Beee yãnzi ma la dà Ɛli bɛdeenↄ yã musu ma bè: Sa'ona ke gbadana é Ɛli bɛdeenↄ taari kɛ̃ḿma zikiro.

15 Samuɛli dàɛ ai guu dↄ̀, ben à Dii kpɛ́ gbànↄ wɛ̃̀wɛ̃. À wɛ́ɛgupu kɛ̀ à è ona Ɛlinɛ vĩa vĩ. 16 Ben Ɛli à sìsi à bè: Samuɛli ma nɛ́! À wèàla à bè: Maɛ kɛ̀! 17 Ben à à là à bè: À bènnɛ diamɛ? Ǹton yã pì utɛmɛro. Tó n yã kɛ̀ à ònnɛɛ ke ùtɛmɛ, Luda yã kɛnnɛ pãsĩpãsĩ. 18 Ben Samuɛli yã pì tↄ̃kɛ̃̀nɛ píngi, èe à ke utɛnɛro. Ben Ɛli bè: Diin à ũ. Lán à kɛ̀nɛ maa nà à kɛ.

19 Samuɛli e bíta kũu, bensↄ̃ Dii kúo. Èe tó yã kɛ̀ à ò lɛ̀ɛ pãro. 20 Ben Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ kú zaa Dani ai Bɛsɛbanↄↄ dↄ̃̀ ń píngi sa kɛ̀ Samuɛli nɛ́ Dii annabimɛ yãpura. 21 Dii ègↄ̃ bↄↄ àgↄ̃ mↄↄ Samuɛlizi zaa Silo, guu kɛ̀ à a zĩnda ↄ̀dↄanɛn káaku. È yã onɛ, ben Isarailinↄↄ e à yã maa ń píngi.

4

Filisitininↄ Dii àkpati sina

1 Isarailinↄ bↄ̀ɛ aↄ̃ gàa Filisitininↄzi zĩ̀o. Aↄ̃ bùra kàɛ Ɛbɛnɛza, Filisitininↄ sↄ̃ↄ kú Afɛki. 2 Filisitininↄ zĩ̀'ↄↄ pòro aↄ̃ gàao Isarailinↄzi. Kɛ̀ zĩ̀ gbãa kũ̀, ben Filisitininↄ Isarailinↄ blè aↄ̃ ń dɛdɛ zĩ̀lan gwe lán gↄ̃ↄn bↄrↄ siigↄ̃ taka bà. 3 Kɛ̀ Isarailinↄ sù ń bùran, aↄ̃ gbɛ̃nsinↄ bè: Bↄ́yãnzi Dii tò Filisitininↄ wa ble zĩ̀o gbã̀azi? Wà gá wà Dii bà kuunawao àkpati sɛ́ zaa Silo wà suo àgↄ̃ kúwao, lɛ àgae wa bↄ wa ibɛɛnↄ ↄzĩ. 4 Ben aↄ̃ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Silo aↄ̃ gàa wà Dii bà kuunańyo àkpati sɛ̀ wà sùo. Àmbe Dii Zĩ̀kpɛde kíblekita ũ kɛrubunↄ dagura. Ɛli nɛ́ gↄ̃ↄn plaaanↄ Ɔfini kↄ̃n Finɛasio kú kↄ̃n àkpati pìo gwe. 5 Kɛ̀ wà kào Isarailinↄ bùran, aↄ̃ vĩ̀ kↄ̃n pↄnna wiiio ń píngi ai tↄↄtɛ nìgã. 6 Kɛ̀ Filisitininↄ wiii pì mà, aↄ̃ bè: Bↄ́ wii gbãaa bé à dↄ Eberunↄ bùran lɛɛ? Kɛ̀ aↄ̃ dↄ̃̀ Dii àkpati bé à pìta ń bùran, 7 vĩa ń kũ aↄ̃ bè: Tãa ke pìta ń bùrammɛ. Yã gìwao sa! Yã beee taka e kɛ zikiro. 8 Yã gìwao! Dé bé eé wa bↄ tãa gbãadee pìnↄ ↄzĩi? Tãa pìnↄ bé wà yã gàɛ Igipitinↄnɛ gbáan. 9 Wamↄwa Filisitininↄ wà swɛ̃̀ diɛ wà gↄ̃gbɛ̃kɛɛ kɛ. Tó wée kɛ lɛro, wé zↄ̀ ble Eberunↄnɛ lán aↄ̃ↄe bleewe nàmɛ. Wà gↄ̃gbɛ̃kɛɛ kɛ wà zĩ̀ káńyo.

10 Ben Filisitininↄ fɛ̀ɛ Isarailinↄzi kↄ̃n zĩ̀o aↄ̃ ń fu, ben aↄ̃ baade bàa lɛ̀ wà tà bɛ, zaakɛ aↄ̃ dɛdɛna kɛ̀ bíta. Filisitininↄ ń gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ kɛ̀sɛnↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ baaakuri. 11 Aↄ̃ Luda àkpati sìḿma, ben wà Ɛli nɛ́ gↄ̃ↄn plaaanↄ Ɔfini kↄ̃n Finɛasio dɛ̀dɛ.

12 Bɛyãmi bori gbɛ̃ke bↄ̀ zĩ̀lan à bàa lɛ̀ à gàa Silo zĩ pìa. À a pↄ́kãsãanↄ gà à kɛ̃̀kɛ̃ à bùsu kù a mìa. 13 Kɛ̀ à kà, à Ɛli lè vɛ̃ɛna kìtaa zɛ́ saɛ, èe guu dãkpaa, zaakɛ à làakari kpaɛnaro Luda àkpati yãnzi. Kɛ̀ gbɛ̃ pì gɛ̃̀ wɛ́tɛn, à baaru kpà wɛ́tɛdeenↄnɛ, ben aↄ̃ↄe ↄ́ↄ dↄↄ ń píngi. 14 Kɛ̀ Ɛli wiii pì mà à bè: Zↄka beee bↄ̀ mámɛ? Ben gbɛ̃ pì kɛ̀ kpakpaa à gá onɛ. 15 Ɛli zii kà wɛ̃̀ basↄↄro plaasai, à wɛ́ɛ gↄ̃̀ dãadãa, èe guu e dↄro. 16 Ben gbɛ̃ pì bènɛ: Tian ma bↄ zĩ̀lan, ma bↄ zaa gwe kↄ̃n bào gbã̀amɛ. Ben Ɛli à là à bè: Bↄ́ bé à kɛ̀ gwee, ma gbɛ̃? 17 Baarukpari pì wèàla à bè: Isarailinↄ bàa lɛ̀ Filisitininↄnɛ, ben Filisitininↄ ń dɛdɛ paripari. N nɛ́ gↄ̃ↄn plaaanↄ Ɔfini kↄ̃n Finɛasio gàga dↄ. Wà Luda àkpati sìḿma dↄ. 18 Kɛ̀ à Luda àkpati yã ò, Ɛli bↄ̀ a kìtan à lɛ̀ɛ a kpɛɛgãnda wɛ́tɛ bĩilɛ saɛ, ben à waa ɛ̀ à gà, zaakɛ à zi kũ̀, bensↄ̃ gbɛ̃ kãnamɛ. À dↄ̀ Isarailinↄnɛ aɛ ai wɛ̃̀ baplaa.

19 Ɛli nɛ́ Finɛasi naↄ̃ nↄ̀sina, à kà nɛ́'ina. Kɛ̀ à Luda àkpati sina baaru mà kↄ̃n a zã de ganao kↄ̃n a zã ganao, ben à kùɛ à nɛ́ ì, zaakɛ nↄ̀wãwãa fɛ̀ɛa. 20 Kɛ̀ èe gbãsĩ lɛɛ, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à kũkũnanↄ bènɛ: Ǹton tó vĩa n kũro, zaakɛ n nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. Mↄde èe weńlaro, èe ń yã daro. 21 Ben à tↄ́ kpà nɛ́ pìnɛ Ikabodu à bè: Isarailinↄ gakui kↄ̀ ɛ̀. Zaakɛ wà Luda àkpati sìḿma, bensↄ̃ à zã de kↄ̃n à zão gàga dↄ. 22 À bè: Isarailinↄ gakui kↄ̀ ɛ̀, zaakɛ wà Luda àkpati sìḿma.

5

Luda àkpati kuuna Filisitininↄ kiia

1 Kɛ̀ Filisitininↄ Luda àkpati sì, aↄ̃ bↄ̀o Ɛbɛnɛza aↄ̃ tào Asadↄdi. 2 Ben aↄ̃ gɛ̃̀o ń tãa Dagↄni kpɛ́n aↄ̃ dìɛ à saɛ. 3 Kɛ̀ guu dↄ̀, Asadↄdideenↄ fɛ̀ɛ idɛ'idɛ, ben aↄ̃ↄ è Dagↄni lɛ̀ɛ tↄↄtɛ a puua Dii àkpati aɛ. Ben aↄ̃ Dagↄni sɛ̀ wà pɛ̀ɛ a gbɛ̀n. 4 Kɛ̀ guu dↄ̀ dↄ, aↄ̃ fɛ̀ɛ idɛ'idɛ, ben aↄ̃ↄ è Dagↄni lɛ̀ɛ tↄↄtɛ a puua dↄ Dii àkpati aɛ. À mì kↄ̃n à ↄↄnↄ wòkↄ̃rɛ kaɛna kpɛɛlɛ tintia. À gbãn gↄ̃̀ diɛna ado. 5 Beee yãnzi Dagↄni gbã̀gbãrinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛ à kpɛ́n Asadↄdinↄ è kɛ̀sɛ pɛ́ɛ à kpɛ́ kpɛɛlɛ tintiarozi ai kↄ̃n a gbã̀ao.

6 Dii ↄ tↄ̃̀ Asadↄdideenↄa à ń ásaru kɛ̀ à gbɛ̀nɛ kàńgu, Asadↄdi kↄ̃n a lakutunↄ píngi. 7 Kɛ̀ Asadↄdideenↄↄ è lɛ, aↄ̃ bè: Isarailinↄ tãa àkpati é e àgↄ̃ kúwao kɛ̀ dↄro, zaakɛ èe ↄ tↄ̃ↄwa kↄ̃n wa tãa Dagↄnio pãsĩpãsĩ. 8 Ben aↄ̃ gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ ń kínanↄ kàkↄ̃a ń píngi, ben aↄ̃ ń lá wà bè: Dian wé kɛ nà kↄ̃n Isarailinↄ tãa àkpatioee? Ben aↄ̃ bè: Wà gáo Gata. Ben aↄ̃ gàao.

9 Kɛ̀ aↄ̃ kào gwe, Dii ↄ tↄ̃̀ wɛ́tɛ gwe deenↄa dↄ, ben wɛ́tɛ pì lògo. Dii gagyãa kàńgu, gbɛ̀nɛ dàńla ń píngi nɛ́ féte gbɛ̃nsi. 10 Ben aↄ̃ gàa kↄ̃n Luda àkpati pìo Ɛkɛrↄnu. Kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛo, wɛ́tɛ pì deenↄ wii lɛ̀ wà bè: Wà gɛ̃̀wazi kↄ̃n Isarailinↄ tãa àkpatio lɛ aↄ̃ wa dɛdɛ wa boriiamɛ. 11 Ben aↄ̃ gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ ń kínanↄ kàkↄ̃a ń píngi aↄ̃ bèńnɛ: À Isarailinↄ tãa àkpati sɛ́ à táo a gbɛ̀n, lɛ àton wa dɛdɛ wa boriiaro. Zaakɛ gagaa tò wɛ́tɛ pì lògo, Luda ↄ tↄ̃̀ḿma gwe maamaa. 12 Gbɛ̀nɛ kà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe garoonↄn, ben wɛ́tɛ pì deenↄ wiii kà ludambɛ.

6

Ɛarana kↄ̃n àkpatio Isaraili bùsun

1 Dii àkpati kú Filisitininↄ bùsun ai mↄ swɛɛplaa, 2 ben aↄ̃ sa'orinↄ kↄ̃n màsokɛrinↄ kàkↄ̃a aↄ̃ ń lá wà bè: Dian wé kɛ nà kↄ̃n Dii àkpatioee? À owe lán wé kɛ nà wà táo à gbɛ̀n. 3 Ben aↄ̃ wèńla wà bè: Tó ée taa kↄ̃n Isarailinↄ tãa àkpatio, àton táo koriro. À à gba pↄ́ a taari yãnzi, é kɛ̃kↄ̃a, é yã kɛ̀ à tò èe ↄ goawaroo dↄ̃. 4 Ben aↄ̃ ń lá wà bè: Bↄ́n wé à gba wà táo wa taari yãnzii? Aↄ̃ wèńla wà bè: À vura pi lán gbɛ̀nɛ bà mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n ɛ̃ɛnↄ dↄ mɛ̀n sↄↄro a kínanↄ pari lɛ́n, zaakɛ gyã dↄ̃nkↄ̃ pì a le kↄ̃n a kínanↄ a píngi. 5 À a gbɛ̀nɛnↄ taka pi kↄ̃n ɛ̃ɛ kɛ̀ aↄ̃ↄe wa bùsu yakaanↄ, à Isarailinↄ tãa kpe dao. Ke eé ↄ gowa kↄ̃n wa tãanↄ kↄ̃n wa bùsuo gwɛɛ? 6 Bↄ́yãnzin á yezi à swãgbãaa kɛ lán Igipitinↄ kↄ̃n Firi'aunao kɛ̀ nàee? Kɛ̀ à wɛ́ɛ tã̀ḿma ai aↄ̃ Isarailinↄ gbàrɛ aↄ̃ tà, à yã e dↄaguroo? 7 Tia sa à gá à zùgoro dufu kɛ, à mↄ́ kↄ̃n zù nɛ́dande mɛ̀n plaaa kɛ̀ wèe gbóngo dańnɛ zikiroonↄ. À góro pì dↄḿma, à ń nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ńzinↄ kɛ̃ḿma à táńyo ń kara guu. 8 À Dii àkpati sɛ́ à da góro pì guu, à vura pↄ́ kɛ̀ ée kpãsãa a taari yãnzinↄ ká batan à diɛ àkpati pì saɛ, à zùnↄ da zɛ́n aↄ̃ gáo 9 àgↄ̃ gwaa. Tó àkpati pì a bùsu zɛ́ sɛ̀ èe gaa Bɛsɛmɛsi kpa, ɛ̃ndɛ̃ àmbe à kisia bíta pì zĩ̀wa. Tó èe zɛ́ sɛ́ gwe kpa sↄ̃ro, wégↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ àmbe à ↄ tↄ̃̀waro, yã bé à sù lɛ.

10 Ben aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ, aↄ̃ góro dↄ̀ zù nɛ́dande mɛ̀n plaaanↄa aↄ̃ ń nɛ́nↄ kà kara guu, 11 ben aↄ̃ Dii àkpati dà góro pì guu kↄ̃n bata kɛ̀ vura ɛ̃ɛnↄ kↄ̃n gbɛ̀nɛ takanↄↄ kú à guuo. 12 Ben zù pìnↄ zɛ́ sɛ̀ súusu aↄ̃ aɛ dↄ Bɛsɛmɛsi zɛ́a, aↄ̃ↄe gaa aↄ̃ↄe ↄ́ↄ dↄↄ, aↄ̃ↄe liɛ ↄplazi ke ↄzɛziro. Filisitininↄ kínanↄↄ tɛ́ ń kpɛɛ ai Bɛsɛmɛsi bùsu lɛ́zɛkiin.

13 Bɛsɛmɛsideenↄↄ e pↄ́wɛɛ kɛkɛɛ guzurɛn. Kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ sɛ̀ musu, aↄ̃ àkpati pì è, ben aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna kↄ̃n à enao. 14-15 Kɛ̀ góro pì kà Bɛsɛmɛsi gbɛ̃ Yↄsua búgbɛa, ben à zɛ̀ gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ ke saɛ gwe. Ben Levinↄ Dii àkpati pì bↄ̀ kↄ̃n bata kɛ̀ vura pↄ́nↄↄ kú à guuo, aↄ̃ↄ kàɛ gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ pìa. Ben Bɛsɛmɛsideenↄ góro pì lí zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ yàka ũ, aↄ̃ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Diia kↄ̃n zù pìnↄ. Zĩ beeea aↄ̃ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄ ò Diia kↄ̃n sa'opↄ pãndenↄ. 16 Filisitininↄ kína gↄ̃ↄn sↄↄroonↄ yã pì è, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà tà Ɛkɛrↄnu zĩ beee zĩ. 17 Vura gbɛ̀nɛ kɛ̀ Filisitininↄↄ kpã̀sã Diinɛ ń taari yãnzinↄn yɛ̀: Asadↄdi pↄ́ mɛ̀n do, Gaza pↄ́ mɛ̀n do, Asakɛlↄni pↄ́ mɛ̀n do, Gata pↄ́ mɛ̀n do, Ɛkɛrↄnu pↄ́ mɛ̀n do. 18 Vura ɛ̃ɛnↄↄ kuu dↄ Filisitini mɛɛwi pìnↄ pari lɛ́n, aↄ̃ kína gↄ̃ↄn sↄↄroonↄ pↄ́ ũ. Aↄ̃ mɛɛwi bĩidee pìnↄ baade kↄ̃n a lakutunↄ. Gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ kɛ̀ wà Dii àkpati dìɛa Bɛsɛmɛsi gbɛ̃ Yↄsua búgbɛa pìn sèeda ũ ai kↄ̃n a gbã̀ao. 19 Ben Dii Bɛsɛmɛside kenↄ dɛ̀dɛ, kɛ̀ aↄ̃ a àkpati guu gwà yãnzi. À ń dɛdɛ gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akurimɛ, ben wà sósobi ↄ́ↄ dↄ̀, kɛ̀ Dii kaatɛ bíta kpàńzi yãnzi. 20 Ben Bɛsɛmɛsideenↄ bè: Dé bé eé fↄ̃ à zɛ Dii Luda kɛ̀ kú adona pì aɛɛ? Wé àkpati pì kpãsã dénↄ kiia saa? 21 Ben aↄ̃ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Kiriayarimudeenↄa aↄ̃ bè: Filisitininↄ sù kↄ̃n Dii àkpatio. À mↄ́ à sɛ́ à táo a kiia.

7

Samuɛli dↄna Isarailinↄnɛ aɛ

1 Ben Kiriayarimudeenↄ mↄ̀ wà Dii àkpati pì sɛ̀ aↄ̃ tào Abinadabu bɛ sĩ̀sĩ musu. Ben aↄ̃ à nɛ́ Ɛlɛaza dìɛ à dãkpari ũ. 2 Àkpati pì kú Kiriayarimu à gì kɛ̀, à kɛ̀ gwe wɛ̃̀ baro.

Isarailinↄↄ e wii pɛɛ Diizi ń píngi, aↄ̃ↄe à kii wɛtɛɛ. 3 Ben Samuɛli bè Isarailinↄnɛ ń píngi: Tó a aɛ dↄ̀ Diia kↄ̃n nↄ̀sɛo do, à bori zĩ̀tↄnↄ tãanↄ kↄ̃n Asatorɛnↄ bↄɛ a tɛ́, à a zĩnda kpá Diia àgↄ̃ dↄↄzi ado, eé a bↄ Filisitininↄ ↄzĩ. 4 Ben Isarailinↄ Baalinↄ kↄ̃n Asatorɛnↄ bↄ̀ɛ ń tɛ́, aↄ̃ↄe dↄↄ Diizi ado.

5 Ben Samuɛli bè: a Isarailinↄ à kↄ̃ kakↄ̃a Mizipa a píngi, mɛ́ agbaa kpáare Diinɛ. 6 Kɛ̀ aↄ̃ kↄ̃ kàkↄ̃a gwe, ben aↄ̃ í tↄ̀ aↄ̃ↄ kwɛ̀ɛ Dii aɛ. Zĩ beeean aↄ̃ lɛ́ yì aↄ̃ bè: Wa durun kɛ̀ Diinɛ. Ben Samuɛli yã gↄ̃̀gↄ̃ Isarailinↄnɛ Mizipa gwe.

7 Kɛ̀ Filisitininↄↄ mà Isarailinↄ kↄ̃ kàkↄ̃a Mizipa, ben aↄ̃ kínanↄ gàa lɛ́ɛḿma. Kɛ̀ Isarailinↄↄ mà, vĩa ń kũ, 8 ben aↄ̃ bè Samuɛlinɛ: Ǹtongↄ̃ yĩtɛnaro! Ǹ wii pɛ́ Dii wa Ludazi lɛ à wa sí Filisitininↄa. 9 Ben Samuɛli sãnɛ yↄ̃miri sɛ̀ à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Diia, ben à wii pɛ̀zi Isarailinↄnɛ. Ben Dii sìo. 10 Kɛ̀ Samuɛli e saa pì oo, Filisitininↄↄ e mↄↄ Isarailinↄa kↄ̃n zĩ̀o. Zĩ beeean Dii tò la gbãaa pàta Filisitininↄa. Aↄ̃ bídi kɛ̀ wà lɛ̀kↄ̃a, ben Isarailinↄ ń ásaru kɛ̀. 11 Kɛ̀ Isarailinↄ bↄ̀ɛ Mizipa aↄ̃ pɛ̀ Filisitininↄa, aↄ̃ ń dɛdɛ aↄ̃ ń kpá ai Bɛtɛka. 12 Ben Samuɛli gbɛ̀ pɛ̀ɛ Mizipa kↄ̃n Sɛnio dagura à tↄ́ kpànɛ Ɛbɛnɛza, zaakɛ à bè: Dii bé à wa ĩan kà ai wa kao kɛ̀.

13 Lɛn aↄ̃ Filisitininↄ fù lɛ, ben aↄ̃ↄe fↄ̃ wà ɛ̀ara wà mↄ̀ńzi zĩ̀o ń bùsun dↄro. Dii ↄ gbãaa mↄ̀ Filisitininↄnɛ ai Samuɛli kuuna gurↄ zakan. 14 Wɛ́tɛ kɛ̀ Filisitininↄↄ sì Isarailinↄa yãanↄ ɛ̀ara à gↄ̃̀ ń pↄ́ ũ zaa Ɛkɛrↄnu ai à gàa pɛ́ Gataa. Isarailinↄ wɛ́tɛ pìnↄ kↄ̃n ń bùsunↄ sì Filisitininↄa píngi. Isarailinↄ kↄ̃n Amↄrinↄ sↄ̃ↄ kú kↄ̃o yãkete sai.

15 Samuɛli nɛ́ Isarailinↄ dↄn'aɛdeemɛ ai a kuuna gurↄ zakan. 16 Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o ègↄ̃ gaa Bɛtɛli kↄ̃n Giligalao kↄ̃n Mizipao, è yã gↄ̃gↄ̃ Isarailinↄnɛ wɛ́tɛ pìnↄ guu. 17 Ben è ɛara à tá Rama, zaakɛ à bɛɛn gwe. È yã gↄ̃gↄ̃ Isarailinↄnɛ gwe dↄ. Gwen à Dii gbãgbãkii bòn.

8

Isarailinↄ kína gbekana

1 Kɛ̀ Samuɛli zi kũ̀, à a nɛ́nↄ dìɛ Isarailinↄnɛ dↄn'aɛdeenↄ ũ. 2 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ káaku tↄ́n Yoɛli, à plaadee Abia. Aↄ̃mbe aↄ̃è yã gↄ̃gↄ̃ńnɛ Bɛsɛba. 3 Mↄde à nɛ́ pìnↄↄ e tɛ́ à tuubaziro. Ɔↄyã ń swɛ̃̀ blè, aↄ̃è ↄdↄnkpɛɛgbaa sí, aↄ̃è yã gↄ̃gↄ̃ a zɛ́aro. 4 Ben Isaraili gbɛ̃nsinↄ kↄ̃ kàkↄ̃a, aↄ̃ gàa wà Samuɛli lè Rama 5 aↄ̃ bè: Ǹ gwa, n zi kũ̀, ben n nɛ́nↄↄ tɛ́ n tuubaziro. Ǹ kína diɛwe sa lɛ àgↄ̃ dɛ wa dↄn'aɛdee ũ, lán bori píngi a pↄ́ vĩ nà. 6 Kɛ̀ aↄ̃ bè à kí káńnɛ àgↄ̃ dɛ ń dↄn'aɛdee ũ, yã pì e kɛ Samuɛlinɛro, ben à wɛ́ɛ kɛ̀ Diia. 7 Ben Dii bè Samuɛlinɛ: Ǹ gbɛ̃ pìnↄ yã ma, zaakɛ ḿbe aↄ̃ gìnziro. Mámbe aↄ̃ gìmazi lɛ màton kí bleńnɛro yãnzi. 8 Lán aↄ̃ↄe kɛɛ nà zaa gurↄↄ kɛ̀ ma ń bↄɛ Igipiti ai gbã̀a, aↄ̃ pã kpàmazi aↄ̃ dↄ̀ tãanↄzi, lɛn aↄ̃ↄe kɛɛnnɛ lɛ dↄ. 9 Ǹ ń yã ma sa, ǹ lɛ́ daḿma ǹ tó aↄ̃gↄ̃ dↄ̃ lán gbɛ̃ kɛ̀ eé kí bleńnɛ yãnↄ égↄ̃ dɛ nà.

10 Ben Samuɛli Dii yã pì tↄ̃kɛ̃̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe kína gbekaaanↄnɛ píngi 11 à bè: Lán gbɛ̃ kɛ̀ eé kí bleare yãnↄ égↄ̃ dɛ nàn yɛ̀. Eé a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ sí à ń diɛ a sↄ̃gorodeenↄ kↄ̃n a sↄ̃deenↄ ũmɛ. Aↄ̃égↄ̃ táa oo à sↄ̃goro aɛ kↄ̃n bào. 12 Eé ń diɛ gↄ̃ↄn wàa sↄsↄↄro ke gↄ̃ↄn baplaa akurikurinↄ gbɛ̃nsinↄ ũ. Aↄ̃égↄ̃ à bú wiinɛ, aↄ̃égↄ̃ à pↄ́nↄ kɛkɛɛnɛ, aↄ̃égↄ̃ à zĩ̀kabↄnↄ piinɛ kↄ̃n à sↄ̃goro pↄ́nↄ. 13 Eé a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ sí à ń diɛ nↄ́sigũnnakɛrinↄ kↄ̃n pↄ́blekɛrinↄ kↄ̃n burɛdikɛrinↄ ũ. 14 Eé a buraanↄ kↄ̃n a geepi búnↄ kↄ̃n a kùkpɛ maaanↄ síawa à kpá a ìbanↄa. 15 Eé a blɛwɛɛ kↄ̃n a geepi bɛɛnↄ lɛo kuridee síawa à kpá a bɛgwarinↄ kↄ̃n a ìbanↄa. 16 Eé a zↄ̀gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ sí kↄ̃n a zù maaanↄ kↄ̃n a zaakinↄ àgↄ̃ a zĩnda zĩi kɛɛo. 17 Eé a pↄ́kãdeenↄ lɛo kuridee síawa, apinↄ é gↄ̃ à zↄ̀nↄ ũ. 18 Gurↄ beeea sa é wii pɛ́ Diizi gbɛ̃ kɛ̀ á sɛ̀ a kína ũu pì yãnzi, mↄde eé weala gurↄ beeea dↄro.

19 Ben aↄ̃ gì Samuɛli yã mazi aↄ̃ bè: Auo! Wá yezi wàgↄ̃ kína vĩmɛ, 20 wégↄ̃ dɛ lán bori kpaaanↄ bà se. Wa kína bé eégae yã gↄ̃gↄ̃we, àmbe eégae dↄwe aɛ zĩ̀ guu. 21 Kɛ̀ Samuɛli ń yã mà píngi, à gàa à gbã̀ Diinɛ. 22 Ben Dii bènɛ: Ǹ ń yã ma, ǹ kína káńnɛ. Ben Samuɛli bè Isaraili pìnↄnɛ: A baade tá a wɛ́tɛ.

9

Samuɛli kↄ̃'ena kↄ̃n Soluo

1 Bɛyãmi bori kee kuu, à tↄ́n Kisi. Auzikideemɛ. Bɛyãmi borii bé à Afia ì, Afia Bekora ì, Bekora Zero ì, Zero Abiɛli ì, ben Abiɛli Kisi pì ì. 2 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ vĩ, à tↄ́n Solu. Gↄ̃kparɛ maaamɛ. À maa sáa kú Isarailinↄ tɛ́ro, aↄ̃ gbɛ̃ke gbã̀a e vĩ à gã̀nlaro.

3 Kɛ̀ Kisi pì zaakinↄ sã̀sã, ben à bè a nɛ́ pìnɛ: Ǹ fɛɛ ǹ zĩkɛrinↄ mɛ̀n doo sɛ́ à gá zaaki pìnↄ wɛtɛ. 4 Ben aↄ̃ Ɛflaimu bùsu gusĩsĩdee pàra kↄ̃n Salisa bùsuo, aↄ̃ↄe ń ero. Ben aↄ̃ Salimu bùsu pàra, mↄde aↄ̃ↄ kú gwero. Ben aↄ̃ Bɛyãmi bùsu pàra, aↄ̃ↄe zaaki pìnↄ ero. 5 Kɛ̀ aↄ̃ kà Zufu bùsun, Solu bè zĩkɛri kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ lɛdoo pìnɛ: Ǹ mↄ́ wà ɛara. Tó wée táro, ma maree é bídi kɛ wa yãzi, eé zaakinↄ yã da dↄro. 6 Ben à wèàla: Ǹ ma! Luda gbɛ̃kee kú wɛ́tɛ kɛ̀ guu. À bɛ̀ɛ vĩ, yã kɛ̀ à ò bé è kɛ. Wà gá gwe. Ke eé zɛ́ kɛ̀ wé sɛ́ wà wa zaaki pìnↄ eo owe gwɛɛ. 7 Ben Solu wèàla à bè: Tó wée gaa, bↄ́n wé gáonɛ? Pↄ́ble kee e gↄ̃ wa bↄ̀kↄn dↄro. Wá pↄ́ke vĩ wà Luda gbɛ̃ pì gbaro. Ke bↄ́n wá vĩi? 8 Ben zĩkɛri pì ɛ̀ara à bè Solunɛ: Ǹ gwa! Má ↄↄ vĩ féte kɛ̀. Mɛ́ à gba, eé wa da zɛ́ kɛ̀ dɛ wà sɛ́a. 9 Isarailinↄ bùsun yã, tó gbɛ̃ e gaa yã gbeka Ludaa è be: Ǹ mↄ́ wà gá wɛ́ɛgupu'eri kiia. Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ wè sísi gbã̀a annabi ũ, àmbe wè sísi yã wɛ́ɛgupu'eri ũ. 10 Ben Solu bè a zĩkɛrinɛ: N yã maaa ò. Wà gá. Ben aↄ̃ↄe gaa wɛ́tɛ kɛ̀ Luda gbɛ̃ pì kún-a.

11 Kɛ̀ aↄ̃ↄe wɛ́tɛ pì sĩ̀sĩ kũu, aↄ̃ dàkↄ̃rɛ kↄ̃n nↄkparɛnↄ, aↄ̃ↄe gaa í tↄ́. Ben aↄ̃ ń lá wà bè: Wɛ́ɛgupu'eri kú bɛↄ́? 12 Aↄ̃ wèńla wà bè: Eè, à kú aɛ gwe. À kɛ kpakpaa. Gbã̀an à sù, zaakɛ wà yezi wà saa o gbãgbãkiiamɛ. 13 Tó a gɛ̃ wɛ́tɛn, é à e ai àgↄ̃ gá pↄ́ ble gbãgbãkii pìa. Zaakɛ weé pↄ́ ble gĩaro, à gↄ̃̀ ai à mↄ́, àpi bé eé aubarika da sa'opↄbleen gĩa, gbasa gbɛ̃ kɛ̀ wà ń sísinↄ pↄ́ ble. Àgↄ̃ wãa, zaakɛ à egurↄ zakan yɛ̀.

14 Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ wɛ́tɛ pì guu, ben aↄ̃ dàkↄ̃rɛ kↄ̃n Samuɛlio gↄ̃ↄ, à bↄ̀ èe gaa gbãgbãkii pìa. 15 Ai Solu gↄ̃ gá mↄ́, Dii gĩakɛ à yã kɛ̀ dà Samuɛlinɛ a swãla à bè: 16 Zia mↄndaa'i mɛ́ Bɛyãmi bùsu gbɛ̃ zĩmma. Ǹ nↄ́si kúa ǹ à diɛ ma gbɛ̃ Isarailinↄ dↄn'aɛdee ũ. Eé ma gbɛ̃ pìnↄ bↄ Filisitininↄ ↄzĩ. Ma a gbɛ̃ pìnↄ wiii mà, ben ma ń wɛ̃nda gwà.

17 Kɛ̀ Samuɛli Solu è, Dii bènɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ ma à yã ònnɛɛ pìn gwe. Àmbe eé kí ble ma gbɛ̃nↄnɛ. 18 Ben Solu sↄ̃̀ Samuɛlizi wɛ́tɛ bĩilɛa à à là à bè: Wɛ́ɛgupu'eri bɛɛ kú mámɛ? Ǹ ↄdↄamɛ. 19 Ben Samuɛli wèàla à bè: Mámbe adee pì ũ. Ǹ dↄmɛ aɛ wà gá gbãgbãkiia, nɛ́ pↄ́ blemao gbã̀a. Zia kↄngↄ mɛ́ n nↄ̀sɛguuyã onnɛ píngi, gbasa mà n gbarɛ. 20 Ǹton n zaaki kɛ̀ sã̀sã zaa gurↄ aagↄ̃ↄnↄ damu kɛro, zaakɛ wà ń é. Dén Isarailinↄↄ yezi ń píngii, tó èe kɛ mpi kↄ̃n n de bɛdeenↄ baasiro? 21 Ben Solu bè: Bɛyãmi boriin ma ũroo? Ma borii bé à nɛ́ngo dɛ Isaraili boriinↄla ń píngi, ben ma danɛnↄ bé wà kɛ̃sãnańzi Bɛyãmi boriinↄ tɛ́. Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ yã beee taka oomɛzi?

22 Ben Samuɛli Solu kↄ̃n a zĩkɛrio sɛ̀ à gɛ̃̀ńyo pↄ́blekpɛn, à vɛ̃ɛki maaa kpàḿma gbɛ̃ kɛ̀ wà ń sísinↄ tɛ́. Gbɛ̃ pìnↄ kà gↄ̃ↄn baaakuri taka bà. 23 Ben Samuɛli bè pↄ́blekɛrinɛ: Ǹ nↄ̀bↄ kɛ̀ má kpàmma ma bè ǹ à diɛkii kɛɛ pì sɛ́ ǹ mↄ́o. 24 Ben pↄ́blekɛri pì mↄ̀ kↄ̃n nↄ̀bↄ gbá pìo à dìɛ Solu aɛ. Ben Samuɛli bè: Pↄ́ kɛ̀ wà dìɛnnɛɛn yɛ̀. Ǹ só, zaakɛ wà dìɛnnɛ ai mↄndaa'i kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ ma ń sísinↄ. Ben Solu pↄ́ blè kↄ̃n Samuɛlio zĩ beeea.

25 Kɛ̀ aↄ̃ pìta gbãgbãkii pìa, aↄ̃ gɛ̃̀ wɛ́tɛ guu, ben Samuɛli gàa à yã ò kↄ̃n Soluo a kpɛ́ musu. 26 Ben aↄ̃ ì gwe. Kɛ̀ guu yezi à dↄ, ben Samuɛli lɛ́ zù Soluzi kpɛ́ musu gwe à bè: Ǹ fɛɛ, mà gá zɛnnɛ. Kɛ̀ Solu fɛ̀ɛ, àpi kↄ̃n Samuɛlio aↄ̃ bↄ̀ bàazi ń plaaa. 27 Kɛ̀ aↄ̃ kà wɛ́tɛ kpɛɛ, ben Samuɛli bè Solunɛ: Ǹ o n zĩkɛrinɛ àgↄ̃ gaa, mpi ǹ zɛ gĩa lɛ mà yã kɛ̀ Dii ò onnɛ.

10

Samuɛli nↄ́sikuna Solu mìa

1 Ben Samuɛli nↄ́si tùu sɛ̀ à nↄ́si kù Solunɛ a mìa, ben à lɛ́ pɛ̀a à bè: Dii bé à n diɛ dↄn'aɛdee ũ a gbɛ̃ Isarailinↄnɛ. Nɛ́ kí ble Dii gbɛ̃nↄnɛ ǹ ń bↄ ń ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ ligańzinↄ ↄzĩ. Sèeda kɛ̀ eé tó ǹ dↄ̃ kɛ̀ Dii bé à n diɛ a gbɛ̃nↄ dↄn'aɛdee ũun yɛ̀. 2 Tó wa kɛ̃kↄ̃a kɛ̀ tia, nɛ́ da gↄ̃ↄn plaaanↄlɛ Zɛlɛza, Rasɛli mira saɛ, Bɛyãmi bùsu lɛ́zɛkiia. Aↄ̃é bennɛ: Wà zaaki kɛ̀ n gaa wɛtɛɛnↄ è. Aↄ̃ yã n de kũna gbãa dↄro, n yã kã̀hãnn èe kɛɛ sa, èe bee dian é kɛ a nɛ́ yã musu nà? 3 Bↄna gwe, tó n gaa aɛ, tó n ka gbíi lí beee kiia zaa Tabo, gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ é danlɛ gwe dↄ, aↄ̃ↄe gaa Luda gbãgbã zaa Bɛtɛli. Aↄ̃ gbɛ̃ doo blènɛnↄ kũna mɛ̀n aagↄ̃, aↄ̃ gbɛ̃ doo burɛdi kũna mɛ̀n aagↄ̃, ben aↄ̃ gbɛ̃ doo geepiwɛ̃ kũna tùu do. 4 Aↄ̃é n aafia gbeka, aↄ̃é burɛdi mɛ̀n plaaa kpámma, nɛ́ sí. 5 Beee gbɛra tó n ka Luda sĩ̀sĩ kɛ̀ kú Gibɛa, guu kɛ̀ Filisitininↄ gudãkpakii kún, tó n ka kĩi kↄ̃n wɛ́tɛ pìo, nɛ́ kpákↄ̃a kↄ̃n annabinↄ aↄ̃ↄ tɛ́tɛkↄ̃zi, aↄ̃ↄe pitaa gbãgbãkiia. Wèe dↄↄńnɛ aɛ kↄ̃n kuntiginↄ kↄ̃n gã̀gãnↄ kↄ̃n kurenↄ kↄ̃n mↄrↄnↄ, aↄ̃ↄe annabikɛyã oo. 6 Dii Nini é summa, nɛ́ annabikɛyã ońyo, nɛ́ li gbɛ̃ dufu ũ. 7 Tó sèeda beeenↄ kɛ̀ lɛ, ǹ yã kɛ̀ n à kɛna zɛ́ è kɛ, zaakɛ Ludaa kúnyo. 8 Ǹ dↄmɛ aɛ gana Giligala, mɛ́ n le gwe, mɛ́ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ o kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa'opↄo. Ǹ ma dã gwe ai gurↄ swɛɛplaa, mɛ́ mↄ́ mà n le gwe, mɛ́ yã kɛ̀ nɛ́ kɛɛ onnɛ.

9 Kɛ̀ Solu kpɛɛ lì Samuɛlinɛ, èe taa, Luda à nↄ̀sɛ lìɛnɛ, ben sèeda pìnↄ kɛ̀ zĩ beee zĩ píngi. 10 Kɛ̀ aↄ̃ kà Gibɛa, annabinↄ dààlɛ aↄ̃ↄ tɛ́tɛkↄ̃zi, ben Luda Nini sùa, èe annabikɛyã oońyo. 11 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ à dↄ̃ↄnↄ à è, èe annabikɛyã oo kↄ̃n annabinↄ, aↄ̃ kↄ̃ làla wà bè: Bↄ́ bé à Kisi nɛ́ lèee? Solu kú annabinↄ tɛ́mɛ see? 12 Ben Gibɛa gbɛ̃ke yã wèńla à bè: Gbɛ̃ kpaaanↄ denↄn dénↄ ũ sↄ̃ↄ? Ben à gↄ̃̀ pena pↄ́ ũ wè be: Solu kú annabinↄ tɛ́mɛ see? 13 Kɛ̀ Solu annabikɛyã ò à yã̀a, ben à gàa gbãgbãkii pìa.

14 Kɛ̀ Solu tà bɛ kↄ̃n a zĩkɛrio, à desɛ̃ ń lá à bè: A gaa mámɛ? Solu wèàla à bè: Wa gaa zaakinↄ wɛtɛmɛ. Kɛ̀ wée ń ero, ben wa gaa Samuɛli kiia. 15 Ben Solu desɛ̃ bènɛ: Yã kɛ̀ Samuɛli òaree tↄ̃kɛ̃mɛ. 16 Ben Solu bè: À bèwe wà zaaki pìnↄ è. Mↄde èe kpata yã kɛ̀ Samuɛli ònɛ tↄ̃kɛ̃nɛro.

Samuɛli bↄna kↄ̃n Solu kíblena yão gupuraaa

17 Ben Samuɛli Isarailinↄ kàkↄ̃a Dii aɛ Mizipa. 18 À bèńnɛ: Dii a Luda bè, a a bↄɛ Igipiti, a a si Igipitinↄ kↄ̃n borii kɛ̀ aↄ̃ ↄ tↄ̃̀awaanↄ ↄzĩ ń píngi. 19 Luda a bↄ a yã'ↄ̃ammanↄ kↄ̃n a nawɛ̃akɛnanↄ guu píngi, ben a gizi gbã̀a, a bènɛ à kí káare kpatan. Tↄ̀, à mↄ́ à zɛ Dii aɛ sa bori kↄ̃n boriio, ualɛ kↄ̃n ualɛo. 20 Kɛ̀ Samuɛli mↄ̀ kↄ̃n Isaraili boriinↄ ń píngi, ben Bɛyãmi boriinↄ kàbankpɛ blè. 21 Ben à mↄ̀ kↄ̃n Bɛyãmi boriinↄ ualɛ kↄ̃n ualɛo. Ben Matari ua kàbankpɛ blè. Uadee pìnↄ tɛ́ Kisi nɛ́ Solu bé à blè. Kɛ̀ wà à wɛ̀tɛ, wèe à ero. 22 Ben wà ɛ̀ara wà Dii là dↄ wà bè: Gↄ̃gbɛ̃ pì mↄ̀ kɛ̀ kↄ̀ↄ́? Ben Dii bè: À utɛna asoonↄ dagura. 23 Ben wà bàa lɛ̀ wà gàa wà à bↄ̀ wà sùo ń tɛ́. Kɛ̀ à zɛ̀ ń tɛ́, aↄ̃ píngi gbã̀a zɛ̀ à gã̀ lɛ́n. 24 Ben Samuɛli bèńnɛ ń píngi: A gbɛ̃ kɛ̀ Dii sɛ̀ èↄ́? Gbɛ̃kee kuu lán à bà a tɛ́ro. Ben baade píngi wii lɛ̀ wà bè: Luda wa kína dↄ̃ kↄ̃n aafiao! 25 Ben Samuɛli kíblena zɛ́ bↄ̀kↄ̃tɛńnɛ, ben à kɛ̃̀ takadan à dìɛ Dii kpɛ́n. Ben à ń gbáɛ, baade tà a bɛ. 26 Solu sↄ̃ tà a bɛ zaa Gibɛa. Gↄ̃ wↄ́rↄngↄdee kɛ̀ Luda zĩi kɛ̀ ń swɛ̃̀ guunↄ tɛ̀zi. 27 Ben gbɛ̃ pã kenↄ bè: Gbɛ̃ beee bé eé wa mì síↄ́? Ben aↄ̃ kya kàn, aↄ̃ↄe mↄ́nɛ kↄ̃n pↄ́keoro, mↄde Solu a yĩtɛɛ o.

11

Solu zĩ̀blena Amↄninↄa

1 Amↄni bori Naasa mↄ̀ kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ, aↄ̃ bùra kàɛ Yabɛsi Giliada saɛ, ben Yabɛsideenↄ bè Naasanɛ: Ǹ lɛdolɛ kɛwao, wé mì siɛnnɛ. 2 Ben Naasa bèńnɛ: Tó ma a baade wɛ́ɛ ↄplakpapↄ bↄ̀bↄ, ben wí Isarailinↄ kũ̀ ń píngi, mɛ́ gbasa mà lɛdolɛ kɛao. 3 Ben Yabɛsi gbɛ̃nsinↄ bènɛ: Ǹ wa gba gurↄ swɛɛplaaa lɛ wà gbɛ̃nↄ zĩ Isarailinↄ bùsu guu píngi. Tó gbɛ̃kee kuu à wa mì síro, wé wa zĩnda kpámma.

4 Kɛ̀ zĩ̀ri pìnↄ kà Solu bɛ zaa Gibɛa, aↄ̃ yã pì òńnɛ, ben wà sósobi ↄ́ↄ dↄ̀. 5 Gurↄ beeea Solu e suu kↄ̃n buraao, à tɛ́ a zùnↄzi, ben à bè: Bↄ́ yã bé à mↄ̀, ben wèe ↄ́ↄ dↄↄ? Ben wà Yabɛsidee pìnↄ yã tↄ̃kɛ̃̀nɛ. 6 Kɛ̀ Solu yã pì mà, Luda Nini sùa, ben à pↄ fɛ̃̀ maamaa. 7 À zù sɛ̀ mɛ̀n plaa à dɛ̀ à zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ, ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀o Isarailinↄ bùsu guu píngi aↄ̃ bè: Lɛn weé kɛ gbɛ̃ kɛ̀ e tɛ́ Soluzi kↄ̃n Samuɛlioroo zùnↄnɛ lɛ. Ben vĩa ń kũ Dii yã musu, aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ̀ńzi lɛdo ń píngi. 8 Solu ń náro zaa Bɛzɛki. Isarailinↄ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ wàa do kpɛ́ basↄↄro. Yudanↄↄ kú ń tɛ́ gↄ̃ↄn bↄrↄ baaakuri.

9 Ben wà bè zĩ̀ri kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ pìnↄnɛ: À gá à o a gbɛ̃nↄnɛ, zia ai ↄfãntɛ̃ gↄ̃ gá gbã, wé ń mì sí. Kɛ̀ zĩ̀rinↄ tà, aↄ̃ yã pì baaru kpà Yabɛsideenↄnɛ, ben aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna. 10 Aↄ̃ bè Amↄninↄnɛ: Wé wa zĩnda kpáawa zia, é a pↄyeziyã kɛwa.

11 Solu a gbɛ̃nↄ kpàatɛtɛ gãli aagↄ̃. Gudↄnaon aↄ̃ sì Amↄninↄn ń bùran aↄ̃ ń dɛdɛ ai ↄfãntɛ̃ gàa à fɛɛo. Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ fã̀akↄ̃a doodo.

12 Ben wà bè Samuɛlinɛ: Dénↄ bé wà bè Solu é kí bleweroo? À bↄɛńyo wà ń dɛdɛ. 13 Ben Solu bè: Weé gbɛ̃ke dɛ gbã̀aro, zaakɛ Dii Isarailinↄ mì sì gbã̀amɛ. 14 Ben Samuɛli bè gbɛ̃nↄnɛ: À mↄ́ wà gá Giligala wà ɛara wà Solu kpá kpatan gwe dↄ. 15 Ben aↄ̃ gàa Giligala ń píngi, aↄ̃ ɛ̀ara wà Solu kpà kpatan Dii aɛ gwe dↄ, aↄ̃ kɛnnakↄ̃o saa ò Diia, ben Solu kↄ̃n Isarailinↄ pↄnnaa kɛ̀ gwe ń píngi maamaa.

12

Samuɛli ↄgbarɛna kpatazi

1 Samuɛli bè Isarailinↄnɛ ń píngi: Ma yã kɛ̀ á òmɛɛ mà píngi, ma kí kàare kpatan. 2 Àpi bé eé dↄare aɛ sa. Mapi sↄ̃ ma zi kũ̀, ma mìkã pura kũ̀ ben ma nɛ́nↄↄ kúao. Ma dↄare aɛ zaa ma gↄ̃kparɛkɛgurↄ ai kↄ̃n a gbã̀ao. 3 Maɛ kɛ̀! À kɛ ma sèedadeenↄ ũ Dii kↄ̃n kí kɛ̀ à kpào aɛ. Ma zù ke zaaki sì a gbɛ̃keaↄ́? Ma a gbɛ̃ke blèↄ́? Ma wɛ́ɛ tã̀ a gbɛ̃keaↄ́? Ma ↄdↄnkpɛɛgbaa sì a gbɛ̃kea ai à ma wɛ́ɛ tàtaↄ́? Tó má kɛ̀ lɛ, mɛ́ à fĩa bonɛ. 4 Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Nɛ́ɛ wa blero, nɛ́ɛ wɛ́ɛ tãwaro, nɛ́ɛ pↄ́ke sí wa gbɛ̃kearo. 5 Samuɛli bèńnɛ dↄ: Dii kↄ̃n kí kɛ̀ à kàon a sèedadeenↄ ũ gbã̀a, kɛ̀ ée taari emaro. Aↄ̃ bè: Dii bé wa sèedadee ũ. 6 Ben Samuɛli bèńnɛ: Dii bé à Musa kↄ̃n Arunao dìɛ, ben aↄ̃ bↄ̀ kↄ̃n a dezinↄo Igipiti. 7 À zɛ tɛɛɛ Dii aɛ, mɛ́ yã maaa kɛ̀ à kɛ̀are kↄ̃n a dezinↄ tↄ̃kɛ̃are. 8 Yakubunↄ gana Igipiti gbɛra a dezinↄ wii pɛ̀ Diizi, ben à Musa kↄ̃n Arunao dìɛ, aↄ̃ ń bↄ́ɛ Igipiti, ben aↄ̃ ń káɛ bùsu kɛ̀kiin. 9 Kɛ̀ Dii ń Luda yã sã̀ńgu yãnzi, ben à ń kpá Azo zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi Siseraa kↄ̃n Filisitininↄ kↄ̃n Mↄabunↄ kío, aↄ̃ↄe zĩ̀ kaańyo. 10 Ben aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi wà bè: Wa durun kɛ̀ wa pã kpànzi wa dↄ̀ Baalinↄzi kↄ̃n Asatorɛnↄ. Ǹ wa bↄ wa ibɛɛnↄ ↄzĩ sa, wégↄ̃ dↄↄnzi. 11 Ben Dii Gidiↄn dìɛ kↄ̃n Barakio kↄ̃n Yɛfɛtao kↄ̃n Samusĩo aↄ̃ a bↄ a ibɛɛ pìnↄ ↄzĩ baama píngi, ben a gↄ̃ kaɛna aafia.

12 Kɛ̀ á è Amↄni kí Naasa e mↄↄ lɛ́ɛawa, baa kɛ̀ Dii a Ludan a kína ũ, a bèmɛ: Lɛnlo! Kín á yezi! 13 Tia la kína kɛ̀ á gbèka á sɛ̀n yɛ̀, àɛ kɛ̀ Dii à dìɛare. 14 Tó á Dii vĩa vĩ ben ée dↄↄzi, tó ée à yã maa ben ée bↄ à yã kpɛɛro, tó apinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ èe kí bleeareeo tɛ́ Dii a Ludazi, égↄ̃ aafia. 15 Tó ée Dii yã ma sↄ̃ro, ben a bↄ à yã kpɛɛ, eé ↄ tↄ̃awamɛ lán à kɛ̀ a dezinↄnɛ nà. 16 À zɛ à yã bíta kɛ̀ Dii é kɛaree e. 17 Ésekɛ̃gurↄↄn wá kún kɛ̀roo? Mɛ́ Dii sísi, eé tó lou vĩ à ma, égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ a kína gbekana kɛ̀ Diinɛ zaa maamaa.

18 Ben Samuɛli Dii sìsi, ben Dii tò lou vĩ̀ à mà zĩ beeea. Ben baade píngi vĩa kɛ̀ Diinɛ kↄ̃n Samuɛlio maamaa. 19 Ben aↄ̃ bènɛ: Ǹ wɛ́ɛ kɛwe Dii n Ludaa lɛ wapinↄ n zↄ̀blerinↄ tón gagaro. Wa yã zaaa kà wa durunnↄla, kɛ̀ wa kína gbèka.

20 Samuɛli bèńnɛ: Àton tó vĩa a kũro. A yã zaaa pì kɛ̀ píngimɛ, mↄde àton kɛ̃ Diiaro. Àgↄ̃ dↄↄzi kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 21 Àton kɛ̃a à tɛ́ pↄ́ ginanↄziro. Aↄ̃ↄ àre vĩro, aↄ̃é fↄ̃ wà gbɛ̃ bↄro, zaakɛ pↄ́ pãanↄmɛ. 22 Dii é a gbɛ̃nↄ zĩnnaro a zĩnda tↄ́ bíta yãnzi, zaakɛ à kɛ̀nɛ à a kɛ a gbɛ̃nↄ ũ. 23 Mapi sↄ̃, Dii tón tó mà durun kɛare mà aduakɛnaare tóro. Mɛ́ zɛ́ maaa kɛ̀ dɛ à sɛ́ ↄdↄaare. 24 À vĩa kɛ Diinɛ, àgↄ̃ dↄↄzi kↄ̃n náanɛo kↄ̃n nↄ̀sɛo do. À laasuu lɛ́ yã bíta kɛ̀ à kɛ̀areenↄa. 25 Tó a gi a tɛ à zaaazi, apinↄ kↄ̃n a kínao, weé a kaatɛ a píngi.

13

Samuɛli kpãkɛ̃na Soluzi

1 Kɛ̀ Solu kí blè Isarailinↄnɛ wɛ̃̀ plaa, 2 à ń zĩ̀karinↄ sɛ̀ gↄ̃ↄn bↄrↄ aagↄ̃. Gↄ̃ↄn bↄrↄ plaaa kúo Mikimasa kↄ̃n Bɛtɛli gusĩsĩdeeo. Gↄ̃ↄn bↄrↄ doo kú kↄ̃n à nɛ́ Yonatão Gibɛa, Bɛyãmi bùsun. Ben à gbɛ̃ kpaaanↄ gbàrɛ, baade tà a bɛ.

3 Yonatã lɛ̀ɛ Filisitini gudãkpakii kɛ̀ kú Gɛbaa, ben Filisitininↄ à baaru mà. Ben Solu zĩ̀ kuu pɛ̀ Isarailinↄ bùsu gu píngia à bè Eberunↄ ma! 4 Ben Isarailinↄↄ mà ń píngi wà bè, Solu lɛ̀ɛ Filisitini gudãkpakiia, ben Filisitininↄ Isarailinↄ kyãkyãma bò. Ben wà Isarailinↄ sìsi, aↄ̃ mↄ̀ wà nà Solua Giligala. 5 Ben Filisitininↄ kↄ̃ kàkↄ̃a aↄ̃ zĩ̀ ká kↄ̃n Isarailinↄ. Aↄ̃ sↄ̃goronↄ kà bↄrↄ baaakuri, aↄ̃ sↄ̃gorodeenↄ kà bↄrↄ swɛɛdo, ben aↄ̃ kɛ̀sɛdeenↄↄ pari lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà. Ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wà gàa wà bùra kàɛ Mikimasa, Bɛtavɛ̃ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. 6 Kɛ̀ Isarailinↄↄ è wà kú nawɛ̃a guu wèe naakↄ̃rɛḿma, ben aↄ̃ ùtɛ gbɛ̀wɛɛnↄ guu kↄ̃n dàkonↄ kↄ̃n gbɛ̀ sↄ̀tↄnↄ kↄ̃n kokotɛ̃wɛɛnↄ kↄ̃n lↄ̀gↄnↄo. 7 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ toke lɛ̀ wà bikũ̀ Yodaa ai Gada bùsun kↄ̃n Giliada bùsuo. Solu kpɛ́ kú Giligala, vĩa e gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ kũu maamaa.

8 À Samuɛli dã̀ gurↄ swɛɛplaa lán à dìɛnɛ nà. Kɛ̀ èe mↄ́ro, ben à gbɛ̃nↄↄ e fãakↄ̃a. 9 Ben Solu bè: À mↄ́mɛ kↄ̃n sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũo kↄ̃n sáabukpa sa'opↄnↄ. Ben à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ pì ò. 10 Kɛ̀ à yã̀a, Samuɛli e kaa, ben Solu pì gàa à dààlɛ à gbãakɛ kpàzi. 11 Ben Samuɛli bènɛ: Bↄ́ yãn ń kɛ̀ gwee? Solu wèàla à bè: Kɛ̀ má è ma gbɛ̃nↄↄ e fãakↄ̃a, bensↄ̃ nɛ́ɛ mↄ́ gurↄↄ kɛ̀ ń dìɛaro yãnzimɛ. Filisitininↄↄ e kↄ̃ kaakↄ̃a Mikimasa, 12 ben ma bè, aↄ̃ton lɛ́ɛma Giligala kɛ̀ ai mà Dii gbeka. Ben ma saa pì ò tiasi. 13 Ben Samuɛli bènɛ: N faasaiyã kɛ̀! Ń yã kɛ̀ Dii n Ludaa dìɛnnɛɛ kũnaro. Tó ń kũna yãmɛ, lɛ Dii é tó n boriinↄ gↄ̃ kpata blee Isarailinↄnɛ gurↄ píngi. 14 Tia la nɛ́ gì kɛ kpatanlo. Lán ń yã kɛ̀ Dii dìɛnnɛɛ kũnaro nà, à gĩakɛ à gbɛ̃ kɛ̀ à pↄↄ kɛ̀nɛ wɛ̀tɛ, à à dìɛ a gbɛ̃nↄ dↄn'aɛdee ũ. 15 Ben Samuɛli fɛ̀ɛ Giligala à gàa Gibɛa, Bɛyãmi bùsun. Ben Solu a zĩ̀kari kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ nàro, aↄ̃ kà gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ taka bà.

16 Solu kↄ̃n a nɛ́ Yonatão kↄ̃n a zĩ̀kari kɛ̀ aↄ̃ↄ kúńyonↄↄ kú Gibɛa, Filisitininↄ sↄ̃ bùra kàɛ Mikimasa. 17 Zĩ̀kari gãli aagↄ̃ↄnↄ bↄ̀ɛ Filisitininↄ bùran aↄ̃ gàa lɛ́ɛ Isarailinↄa. Gãli doo gàa Ɔfla kpa Suali bùsun, 18 gãli doo gàa Bɛtoroni kpa, ben à aagↄ̃dee gàa Isarailinↄ bùsu lɛ́n, sĩ̀sĩ kɛ̀ aɛdↄna kperanↄ guzurɛa kↄ̃n gbáao.

19 Sia kú Isarailinↄ bùsunlo, zaakɛ Filisitininↄ bè, Eberunↄ tón fɛ̃ɛda ke sári piro. 20 Filisitininↄ kiian Isarailinↄ è gá swaaronↄ kↄ̃n zùswaaronↄ kↄ̃n kpásanↄ kↄ̃n kontonↄ lɛ́ kɛkɛn píngi. 21 Swaaro kↄ̃n zùswaaro lɛ́kɛkɛna kà kondogi ↄↄ plaplaa, sakanↄ kↄ̃n kpásanↄ sↄ̃ kondogi ↄↄ doodo. 22 À yã bé à tò zĩ̀ pì kágurↄ Solu kↄ̃n Yonatão zĩ̀karinↄ fɛ̃ɛda ke sári kũnaro, sé Solu kↄ̃n Yonatão baasiro.

23 Filisitini gudãkparinↄ gàa Mikimasa gbɛ̀kotoon.

14

Yonatã zĩ̀blena Filisitininↄa

1 Zĩkea Solu nɛ́ Yonatã bè gↄ̃kparɛ kɛ̀ à a zĩ̀kapↄnↄ kũnanɛ: Ǹ mↄ́ wà gá Filisitini gudãkii kpa kãa. Èe o a denɛ sↄ̃ro. 2 Solu kú biisio lí gbáru zaa Migirↄnu, Gibɛa saɛ kↄ̃n zĩ̀kpɛɛnↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃. 3 Sa'ori Ahia kú ń tɛ́, à a dansiki dana. Ikabodu vĩ̀i Aitubu nɛ́mɛ. Aitubu pì nɛ́ Finɛasi nɛ́mɛ, Ɛli kɛ̀ dɛ Luda gbã̀gbãri ũ zaa Silo diomɛ. Aↄ̃ gbɛ̃kee dↄ̃ Yonatã gàa gukearo.

4 Gbɛ̀kotoo kɛ̀ Yonatã yezi à gɛ̃n à Filisitini gudãkparinↄ le, gbɛ̀ sↄ̃ntɛnↄ pɛɛpɛɛnan ↄplazi kↄ̃n ↄzɛzio. A doo tↄ́n Bozezi, a doo sↄ̃ Sɛnɛ. 5 A doo kú gu'igbãroon Mikimasa kpa, a doo sↄ̃ sↄↄmɛtɛ Gɛba kpa. 6 Ben Yonatã bè gↄ̃kparɛ pìnɛ: Ǹ mↄ́ wà gá gɛfↄↄde gudãkpari pìnↄ kiia. Ke Dii é wa ĩan ká gwɛɛ? Zaakɛ pↄ́ke é fↄ̃ à kpá Diinɛ à gí wà mì síziro, baa tó wá pari kesↄ̃ wá pariro. 7 Ben à zĩ̀kapↄnↄsɛri pì bènɛ: Lán à n pↄↄ gbà nà píngi dé, ǹ kɛ. Lán ń sɛ̀ nà, má kúnyo kↄ̃n nↄ̀sɛo domɛ. 8 Ben Yonatã bè: Tↄ̀, wà gáńzi wà wa zĩnda ↄdↄańnɛ. 9 Tó aↄ̃ bèwe wà zɛ wà ń dãmɛ, wé zɛ wa gbɛ̀n, wé gáńzi dↄro. 10 Tó aↄ̃ bè wà mↄ́mɛ sↄ̃, wé gáńzi, zaakɛ beee bé eégↄ̃ dɛ sèeda ũ kɛ̀ Dii ń náwe wa ↄzĩ.

11 Ben aↄ̃ ń zĩnda ↄ̀dↄa Filisitini gudãkpari pìnↄnɛ. Ben Filisitini pìnↄ bè: À gwa! Eberunↄↄ e bↄↄ wɛ̀ɛ kɛ̀ aↄ̃ ùtɛnnↄ guu. 12 Ben gudãkpari pìnↄ lɛ́ zù Yonatãzi kↄ̃n a zĩ̀kapↄnↄsɛrio wà bè: À mↄ́ wà yãke oare kɛ̀. Ben Yonatã bè a zĩ̀kapↄnↄsɛrinɛ: Ǹgↄ̃ tɛ́ ma kpɛɛ, zaakɛ Dii ń ná Isarailinↄnɛ ń ↄzĩmɛ. 13 Ben Yonatã e lↄↄtɛɛ kuɛna, ben à zĩ̀kapↄnↄsɛri tɛ́ à kpɛɛ. Kɛ̀ Yonatã ń nɛ́, ben à zĩ̀kapↄnↄsɛri pì ń dɛdɛ. 14 Lɛ́ɛmmana káaku pì guu Yonatã kↄ̃n a zĩ̀kapↄnↄsɛrio ń dɛdɛ gↄ̃ↄn baro taka bà. Guu pì kpã̀ngu kà lán bàlɛna basↄↄro taka bà. 15 Ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ Filisitininↄn ń bùran kↄ̃n zĩ̀lan-o píngi. Vĩa ń zĩ̀kpɛɛnↄ kũ̀, gudãkparinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è gá lɛ́ɛ Isarailinↄanↄ ń píngi. Ben tↄↄtɛ nìgãnigã. Luda bé à tò swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu lɛ.

16 Kɛ̀ Solu gudãkpari kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo Gibɛanↄↄ è Filisitini zĩ̀kpɛɛnↄ bàa lɛ̀ wèe fãakↄ̃a baama píngi, 17 ben Solu bè gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúaonↄnɛ: À wa gbɛ̃nↄ dↄdↄ à gwa, wé dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ wa tɛ́. Kɛ̀ aↄ̃ↄ gwà, aↄ̃ↄ è Yonatã kↄ̃n a zĩ̀kapↄnↄsɛrio bé wà kú ń tɛ́ro. 18 Ben Solu bè Ahianɛ: Ǹ mↄ́ kↄ̃n n dansiki utao wà gbeka Diia. Zaakɛ zĩ beeea à sa'o'uta pì dana Isarailinↄ tɛ́ gwemɛ. 19 Gurↄↄ kɛ̀ Solu e yã oo sa'ori pìnɛ, zↄka kɛ̀ dↄ Filisitininↄ bùran kɛ̀kɛ èe kaara, ben Solu bènɛ à tó gwe. 20 Solu a zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a ń píngi, aↄ̃ gɛ̃̀ zĩ̀n, ben aↄ̃ↄ è swɛ̃̀ kɛ̃̀ Filisitininↄn maamaa, aↄ̃ↄe kↄ̃ ásaru kɛɛ fɛ̃ɛdaao. 21 Eberu kɛ̀ aↄ̃ vɛ̃̀ɛ Filisitininↄ tɛ́ yã kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ńyo ń bùra guunↄ ɛ̀ara wà nà ń gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kↄ̃n Soluo kↄ̃n Yonatãoa. 22 Kɛ̀ Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ utɛna Ɛflaimu bùsu gusĩsĩdeen gweenↄↄ mà Filisitininↄↄ e bàa lɛɛ, aↄ̃ nà ń gbɛ̃nↄa dↄ aↄ̃ pɛ̀ɛńzi zĩn. 23 Lɛn Dii Isarailinↄ bↄ̀ lɛ zĩ beeea, ben aↄ̃ zĩ̀ blè ai Bɛtavɛ̃.

Yonatã zↄ́blena

24 Isarailinↄ nawɛ̃a kɛ̀ zĩ beeea, zaakɛ Solu lù sɛ̀ kↄ̃n Luda tↄ́o a zĩ̀kpɛɛnↄnɛ à bè: Ai uusiɛ gá kɛo, gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ blè ai màgↄ̃ gá gɛ̃ɛ bo ma ibɛɛnↄa, adee gↄ̃̀ láaripↄ ũmɛ. Ben aↄ̃ gbɛ̃kee e pↄ́ blero. 25 Zĩ̀kpɛɛnↄ sì lákpɛn ń píngi, ben aↄ̃ zↄ́'i è di guu pìn. 26 Kɛ̀ aↄ̃ sì lákpɛn lɛ, aↄ̃ↄ è zↄ́'i e bàa lɛɛ, mↄde aↄ̃ gbɛ̃kee e ↄ zↄ̃a à dà a lɛ́nlo, kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ ladana kɛ̀ Solu kɛ̀ yãnzi. 27 Yonatã sↄ̃ↄ e yã kɛ̀ a dee dìɛ a zĩ̀kpɛɛnↄnɛ maro, ben à a gò kɛ̀ à kũna zↄ̃̀ zↄ́sa pìa. À ↄ kɛ̀a à dà a lɛ́n, ben à wɛ́ɛ kɛ̃̀. 28 Ben zĩ̀kari ke bènɛ: N de lù sɛ̀ a zĩ̀kpɛɛnↄnɛ kↄ̃n Luda tↄ́o à bè, gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ blè gbã̀a, adee gↄ̃̀ láaripↄ ũmɛ. Beee yãnzin ń baade píngi mɛ̀ bùsazi. 29 Ben Yonatã bè: Ma dee e ĩa daḿmamɛ. Ǹ gwa lán ma wɛ́ɛ kɛ̃̀ nà, kɛ̀ ma zↄ́ pì mↄ̀sↄ féte yãnzi. 30 Tó gbɛ̃nↄ pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ sì ń ibɛɛnↄa blè gbã̀a yã dé, lɛ aↄ̃ Filisitininↄ dɛ̀dɛ dɛ beeela.

31 Zĩ beeean Isarailinↄ Filisitininↄ dɛ̀dɛ sɛna zaa Mikimasa ai Ayalↄni. Aↄ̃ kpàsa búgubugu, 32 ben aↄ̃ sì ń pↄ́kãdeenↄ tɛ́, aↄ̃ sãanↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zùnɛnↄ kũ̀kũ aↄ̃ↄ dɛ̀dɛ gwe gↄ̃ↄ, aↄ̃ↄe soo kↄ̃n a aruo. 33 Ben wà à baaru kpà Solunɛ wà bè: Ǹ gwa! Wèe durun kɛɛ Diinɛ, wèe nↄ̀bↄ soo kↄ̃n à aruo. Ben Solu bè: A bↄ Dii yã kpɛɛ. À gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ gbegere pá à suomɛ kɛ̀ kpakpaa. 34 Ben à bè: À fãakↄ̃a ń tɛ́, à beńnɛ aↄ̃ baade mↄ́ ma kiia kↄ̃n a zùo ke a sãa, aↄ̃ kòto kpá gura kɛ̀ wà só. Àton durun kɛ Diinɛ à nↄ̀bↄ só kↄ̃n à aruoro. Ben baade mↄ̀ kↄ̃n a zùo gwãavĩ beeea, à à kòto kpàkpa gwe. 35 Solu Dii gbãgbãkii bò gwe. Sa'okii kɛ̀ à bò káakun gwe.

36 Ben Solu bè: Wà pɛ́ɛ Filisitininↄzi gwãavĩa wàgↄ̃ ń dɛdɛɛ ai guu gá dↄo. Wàton ń gbɛ̃ke tóro. Ben wà bènɛ: Ǹ kɛ lán à kɛ̀nnɛ maa nà. Ben sa'ori bè: À tó wà gbeka Ludaa kɛ̀ gĩa. 37 Ben Solu gbèka Ludaa: Wà pɛ́ɛ Filisitininↄzi, nɛ́ ń nawe wa ↄzĩↄ́? Ben èe weàla zĩ beee zĩro. 38 Ben Solu bè: a zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ a píngi, à sↄ̃mazi kɛ̀, lɛ wà e wà dↄ̃ durun kɛ̀ wà kɛ̀ gbã̀a. 39 Kↄ̃n Dii Isarailinↄ Mìsiri tↄ́o, baa tó ma nɛ́ Yonatã bé à durun kɛ̀, séde à ga. Ben gbɛ̃kee e yã siàlaro. 40 Ben à bèńnɛ: À zɛ kpado kãa, mapi kↄ̃n ma nɛ́o wégↄ̃ kú kpado kɛ̀. Ben wà bènɛ: Ǹ kɛ lán à kɛ̀nnɛ maa nà. 41 Solu bè Dii Isarailinↄ Ludanɛ: Ǹ tó wà yãpuraa dↄ̃. Ben yã Yonatã kↄ̃n Soluo blè, ben parii mì bↄ̀ bàn. 42 Solu bè: À gbɛ̀ la mapi kↄ̃n ma nɛ́o musu. Kɛ̀ yã Yonatã blè, 43 ben Solu bènɛ: Ǹ yã kɛ̀ ń kɛ̀ omɛ. Ben Yonatã bènɛ: Ma gò lɛ́ sↄ̃ntɛn má zↄ̃̀ zↄ́a, féte má mↄ̀sↄ. Maɛ kɛ̀! Mà ga. 44 Ben Solu bè: Yonatã, tó nɛ́ɛ garo, Luda yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ. 45 Ben wà bè Solunɛ: Yonatã gaↄ́! Àmↄ kɛ̀ tò wa zĩ̀ blèↄ́? Auo! Kↄ̃n Ludao wée we kɛ̀ baa à mìkã mɛ̀n doo lɛ́ɛ tↄↄtɛro, zaakɛ Luda dↄnlɛn à beee kɛ̀o gbã̀a. Lɛn wà Yonatã mì sì lɛ, èe garo. 46 Ben Solu kámma bò kↄ̃n pɛɛna Filisitininↄzio, ben Filisitininↄ tà ń bùsun.

47 Kɛ̀ Solu vɛ̃̀ɛ Isarailinↄ kpatan à yã̀a, à zĩ̀ kà kↄ̃n a ibɛɛnↄ gu píngia: Mↄabunↄ kↄ̃n Amↄninↄ kↄ̃n Ɛdↄmunↄ kↄ̃n Zoba kínanↄ kↄ̃n Filisitininↄo. Kpaa kɛ̀ à lìɛn píngi, è zĩ̀ bleḿmamɛ. 48 À wↄ́rↄngↄkɛ tↄ́ bↄ̀ à zĩ̀ blè Amalɛkinↄa, à Isarailinↄ sì ń wɛ́ɛtãmmarinↄa. 49 Yonatã kↄ̃n Isibosɛo kↄ̃n Malakisuaon Solu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ũ. À nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn plaa. À káaku tↄ́n Mɛraba, à plaade tↄ́n Mikala. 50 À naↄ̃ tↄ́n Ainↄama, Aimaza nɛ́mɛ. À zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi tↄ́n Abana. Solu pì dãaromɛ, à desɛ̃ Nɛrɛ nɛ́mɛ. 51 Solu de Kisi kↄ̃n Abana de Nɛrɛon Abiɛli nɛ́nↄ ũ. 52 Solu gurↄ ègↄ̃ pãsĩ kↄ̃n Filisitininↄo gurↄ píngi. Tó Solu gↄ̃sagbãa ke wↄ́rↄngↄdee è, è à sí à na a zĩ̀kpɛɛnↄamɛ.

15

Dii gina Soluzi kí ũ

1 Samuɛli bè Solunɛ: Mámbe Dii ma zĩ, ben ma nↄ́si kùmma n kpatablena à gbɛ̃ Isarailinↄnɛ sèeda ũ. Tↄ̀! Ǹ swã kpá Dii yãzi sa. 2 Dii Zĩ̀kpɛde bè, é gɛ̃ɛ bo Amalɛkinↄa yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ Isarailinↄnɛ, kɛ̀ aↄ̃ zɛ́ zↄ̃̀ńnɛ ń bↄɛna Igipiti gbɛra yãnzi. 3 Ǹ gá lɛ́ɛḿma sa, ǹ ń kaatɛ ń píngi. Ǹton ń gbɛ̃ke tóro. Ǹ ń dɛdɛ ń píngi, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́nↄ kↄ̃n nɛ́kpãntɛ̃nↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n lakuminↄ kↄ̃n zaakinↄo.

4 Ben Solu a gbɛ̃nↄ sìsi à ń kakↄ̃a Telaimu. À zĩ̀kpɛ kɛ̀sɛdeenↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ wàa domɛ. Yudanↄↄ kuu dↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri. 5 Ben Solu gàa Amalɛkinↄ wɛ́tɛ, à nàɛ èe ń kpákpaa swawɛɛn. 6 Solu lɛ́kpãsã kɛ̀ Keninↄnɛ à bè: À bↄɛ Amalɛkinↄ tɛ́ lɛ màton a dɛdɛńyoro yãnzi, zaakɛ ámbe a yã maaa kɛ̀ Isarailinↄnɛ ń bↄɛna Igipiti gbɛra. Kɛ̀ Keninↄ bↄ̀ɛ Amalɛkinↄ tɛ́, 7 ben Solu gàa à lɛ̀ɛ Amalɛki pìnↄa sɛna zaa Avila ai à gàa pɛ́o Suru kɛ̀ kú Igipiti ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaaa. 8 À Amalɛki kí Agaga kũ̀ bɛ̃ɛ, ben à à gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao ń píngi. 9 Solu kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄↄ e Agaga dɛro, bensↄ̃ aↄ̃ sã maaanↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zùnɛ mɛ̀kpananↄ kↄ̃n sãnɛ bↄ̀rↄnↄ kↄ̃n pↄ́ maaanↄ píngi, aↄ̃ↄe we wà ń dɛdɛro. Pↄ́ ginanↄ kↄ̃n pↄ́ yãyãnanↄn aↄ̃ↄ dɛ̀dɛ píngi.

10 Ben Dii yã sù Samuɛlia à bè: 11 Ma Solu kana kpatan tò ma nↄ̀sɛ yàka, zaakɛ à kpɛɛ lìmɛ. Lán má dànɛ nà, è kɛ lɛro. Yã pì dì Samuɛlia, ben à wii pɛ̀ Diizi ai guu gàa à dↄ̀o. 12 Kɛ̀ Samuɛli fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à gàa da Solulɛ, ben wà bènɛ: Solu gàa Kamɛli. À sèeda pɛ̀ɛ gwe a zĩnda dↄngupↄ ũ, ben à gɛ̃̀tɛ à tà Giligala. 13 Kɛ̀ Samuɛli Solu lè, ben Solu bènɛ: Dii aubarika dangu! Má kɛ̀ lán Dii òmɛ nà. 14 Ben Samuɛli à là à bè: Sã wiii kɛ̀ ma swã e maa dɛ diamɛ? Zù wiii kɛ̀ mɛ́ɛ maa bↄ̀ mámɛ? 15 Ben Solu wèàla à bè: Amalɛkinↄ pↄ́nↄmɛ, zaakɛ wà ń sãanↄ kↄ̃n ń zù maaanↄ sɛ̀ɛ wà sùo wà saa oo Dii n Ludaamɛ. Wa ń kpaaanↄ dɛ̀dɛ. 16 Ben Samuɛli bènɛ: Ǹ yĩtɛ lɛ, mɛ́ yã kɛ̀ Dii òmɛ gwãavĩa onnɛ. Ben Solu bè: Ǹ o. 17 Ben Samuɛli bè: Kɛ̀ n n zĩnda féte bò yã, nɛ́ɛ gↄ̃ Isaraili boriinↄ dↄn'aɛdee ũroo? Dii n ka kpatan Isarailinↄ kína ũ, 18 ben à n zĩ bↄkↄ̃tɛ kɛare kɛ̀ à bè: Ǹ gá ǹ Amalɛkinↄ dɛdɛ, zaakɛ durunkɛrinↄmɛ. Ǹ gá ǹ zĩ̀ káńyo ai ǹ ń kaatɛ. 19 À kɛ̀ dia n gi Dii yã mazi, n lɛɛ ń pↄ́nↄa, n yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀? 20 Ben Solu bènɛ: Ma Dii yã mà, ma bↄkↄ̃tɛ kɛ̀ à ma zĩ mà kɛɛ kɛ̀. Ma Amalɛkinↄ dɛ̀dɛ ń píngi, ben ma su kↄ̃n ń kí Agagao. 21 Ben zĩ̀karinↄ sã maaanↄ kↄ̃n zù maaanↄ bↄ̀ pↄ́ kɛ̀ wà sɛ̀ɛ pìnↄ tɛ́, lɛ wà saa oo Dii n Ludaa zaa Giligala kɛ̀. 22 Ben Samuɛli bè:

Dii yã kũna maanɛ dɛ

sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũla.

Mìsiɛnanɛ dɛ sa'onala.

À yãmana dɛ

sa'ona kↄ̃n sãkaro mɛ̀kpanaola.

23 Gina à yã mazi durun sɛ̃nkpɛ kↄ̃n màsokɛnaomɛ.

Dↄkɛnao zaa sɛ̃nkpɛ kↄ̃n tãagbãgbãnaomɛ.

Lán n gi Dii yã mazi nà,

àpi gì n kíkɛɛzi se.

24 Ben Solu bènɛ: Ma durun kɛ̀. Ma pã Dii yã kɛ̀ ń òmɛɛnɛ, zaakɛ ma vĩa kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ, ben ma ń yã mà. 25 Ǹ sùu kɛmao kↄ̃n ma durun pìo sa. Ǹ ɛara ǹ gámao lɛ mà e mà dↄnzi kɛ Diinɛ. 26 Ben Samuɛli bènɛ: Mɛ́ gányoro. N gi Dii yãzi, ben à gìnnɛ ǹgↄ̃ dɛ Isarailinↄ kína ũ.

27 Kɛ̀ Samuɛli kpɛɛ lì, èe taa, ben Solu à kũ̀ a uta lɛ́a, ben à kɛ̃̀ à ↄzĩ. 28 Ben Samuɛli bènɛ: Dii n bↄ Isarailinↄ kpatan zaa gbã̀a, ben à n gbɛ̃daaa kɛ̀ à maa dɛnlaa kàn. 29 Isarailinↄ Luda Gakuide è ɛgɛɛ toro, è a laasuu liɛro, zaakɛ gbɛ̃nteenlo, gbasa à a laasuu liɛ. 30 Ben Solu bènɛ: Ma durun kɛ̀. Baa kↄ̃n beeeo n yã nna, ǹ ma kpe da Isaraili gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n gbɛ̃ píngio aɛ. Ǹ gá zɛmɛ lɛ mà e mà dↄnzi kɛ Dii n Ludanɛ. 31 Ben Samuɛli ɛ̀ara à gàa à zɛ̀nɛ, ben Solu dↄnzi kɛ̀ Diinɛ.

32 Ben Samuɛli bè: À mↄ́ kↄ̃n Amalɛki kí Agagao. Kɛ̀ kína pì e mↄↄ, èe kpákpaa kɛ̀ yãkee kuuro, zaakɛ èe daa a bↄ gaa lɛ́zĩmɛ. 33 Ben Samuɛli bè: Lán n fɛ̃ɛdaa tò nↄgbɛ̃ paridee kòra a nɛ́zi nà, lɛn n da é kora a nɛ́zi lɛ se. Ben à Agaga zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ Dii aɛ Giligala gwe. 34 Ben à tà Rama. Solu sↄ̃ tà a bɛ Gibɛa. 35 Baa kɛ̀ Solu kɛ̀ Samuɛlinɛ wɛ̃nda, Samuɛli e gá à wɛ́ɛ kpáɛzi dↄro ai à gàa gao, zaakɛ Dii pↄↄ yàka kɛ̀ à Solu kà Isarailinↄ kína ũ yãnzi.

16

Samuɛli nↄ́sikuna Dauda mìa

1 Dii bè Samuɛlinɛ: Nɛ́gↄ̃ ↄ́ↄ dↄↄ Solu yã musu ai bↄrɛmɛ? Ma ginɛ à kí ble Isarailinↄnɛ. Ǹ nↄ́si ká koban à pa ǹ da zɛ́n. Ma n zĩ Bɛtɛlɛmu gbɛ̃ Yɛsɛ kiia, zaakɛ à nɛ́nↄ doken má sɛ̀ à gↄ̃ kí ũ. 2 Ben Samuɛli bè: Dian mɛ́ kɛ nà mà gá gwee? Tó Solu mà, eé ma dɛ. Ben Dii bènɛ: Ǹ zùnunu sɛ́ ǹ gáo ǹ be n mↄ ma gbãgbãmɛ. 3 Ǹ Yɛsɛ sísi saa pì onaa, mɛ́ yã kɛ̀ nɛ́ kɛɛ onnɛ, nɛ́ nↄ́si kúmɛ gbɛ̃ kɛ̀ mɛ́ ↄdↄannɛɛ mìa.

4 Samuɛli yã kɛ̀ Dii ònɛ kɛ̀. Kɛ̀ èe kaa Bɛtɛlɛmu, lakutu pì gbɛ̃nsinↄ gàa wà dààlɛ. Vĩa ń kũ, ben aↄ̃ à là wà bè: Aafian n mↄ kɛ̀ↄ́? 5 À bè: Aafiamɛ. Ma mↄ Dii gbãgbãmɛ. À gbãsĩ bↄ a zĩndan à gámao saa o. Ben à gbãsĩ bↄ̀ Yɛsɛn kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ à ń sísi sa'onaa. 6 Kɛ̀ aↄ̃ kà, Samuɛli Ɛliabu è, ben à laasuu lɛ̀ à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ Dii sɛ̀ bé à zɛna à aɛ gwe. 7 Ben Dii bènɛ: Ǹton à zɛna ke à gbã̀akɛɛ gwaro, ma gizimɛ. Mɛɛ̀ gbɛ̃ gwa lán gbɛ̃ntee è gwa nàro. Gbɛ̃ntee è gbɛ̃ gwa a mɛ̀amɛ, mapi sↄ̃, swɛ̃̀n mɛɛ̀ gwa. 8 Ben Yɛsɛ Abinadabu sìsi, à mↄ̀ Samuɛli aɛ, ben à bè: Dii e gbɛ̃ kɛ̀kii sɛ́ro. 9 Ben Yɛsɛ Sama sìsi, à mↄ̀ Samuɛli aɛ dↄ, ben à bè: Dii e gbɛ̃ kɛ̀kii sɛ́ro. 10 Ben Yɛsɛ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄ sìsi, aↄ̃ mↄ̀ Samuɛli aɛ, ben à bè: Dii e ń gbɛ̃ke sɛ́ro. 11 Ben à Yɛsɛ là à bè: N gↄ̃kparɛnↄ lɛ́n yɛ̀ ń píngiↄ́? À wèàla à bè: Aↄ̃ gbɛ̃ zãadee bé à kú kɛ̀ro, èe sãa dãamɛ. Ben Samuɛli bènɛ: Ǹ gbɛ̃ zĩ wà à sísi. Wé pↄ́ke kɛro séto à sù. 12 Ben à gbɛ̃ zĩ̀a, à mↄ̀. Nɛ́ pì nɛ́ gbɛ̃ tɛ̃aamɛ, à zɛna maa bensↄ̃ à uu kɛ̃kↄ̃ana. Ben Dii bè: Ǹ fɛɛ ǹ nↄ́si kú à mìa, zaakɛ àpin gwe. 13 Ben Samuɛli koba pì sɛ̀ à nↄ́si kù à mìa à vĩ̀inↄ wáa. Zaa zĩ beeean Dii Nini sù Daudaa. Beee gbɛra Samuɛli ɛ̀ara à tà Rama.

Dauda zĩkɛna Solunɛ

14 Dii Nini gò Solua, ben Dii tò zĩn pãsĩ sùa. 15 À ìbanↄ bènɛ: Ludaa tò zĩn pãsĩ e wɛ́ɛ tãamma. 16 Kí, ǹ tó wamↄwa n ìbanↄ gbɛ̃ kɛ̀ mↄrↄlɛna dↄ̃ↄ wɛtɛ. Tó Ludaa tò zĩn pãsĩ pì sùmma, eégae mↄrↄ lɛ́nnɛ, ǹgae e ǹ kɛ sã̀ↄ. 17 Ben à bè a ìbanↄnɛ. À gbɛ̃ kɛ̀ mↄrↄlɛna dↄ̃ maamaa wɛtɛ à mↄ́omɛ. 18 Ben à ìbanↄ doke bènɛ: Ma Bɛtɛlɛmu gbɛ̃ Yɛsɛ nɛ́ ke è, à mↄrↄlɛna dↄ̃. Zĩ̀kpɛ wↄ́rↄngↄdeemɛ, bensↄ̃ à yã'ona dↄ̃. Gↄ̃ maaamɛ, bensↄ̃ Dii kúo. 19 Ben Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yɛsɛa, aↄ̃ gàa wà bènɛ: Solu bè ǹ n nɛ́ Dauda kɛ̀ è sãanↄ dã gbarɛare.

20 Ben Yɛsɛ burɛdi dì zaakinɛ kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo tùu do kↄ̃n blèkofĩinɛ bↄ̀rↄo, à a nɛ́ Dauda gbàrɛo Solua. 21 Kɛ̀ à kà Solu kiia, à gↄ̃̀ à zĩkɛri ũ. Solu yezi maamaa, ben à à dìɛ a zĩ̀kapↄnↄsɛrinↄ doke ũ. 22 Ben Solu gbɛ̃ zĩ̀ Yɛsɛa à bè: Ǹ tó Dauda gↄ̃ ma zĩkɛri ũ, zaakɛ à yã è kɛmɛ nna. 23 Tó Ludaa tò zĩn pì sù Solua, ben Dauda è a mↄrↄ sɛ́ àgↄ̃ lɛɛnɛ. Tó zĩn pì gòa, ben è kɛ sã̀ↄ, à su a làakaria.

17

Dauda kↄ̃n Gↄlayao

1 Filisitininↄ ń zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a, aↄ̃ↄe zĩ̀ soru kɛɛ Soko zaa Yudanↄ bùsun, ben aↄ̃ bùra kàɛ Ɛfɛsi Damimu, Soko kↄ̃n Azekao dagura. 2 Solu kↄ̃n Isarailinↄ sↄ̃ kↄ̃ kàkↄ̃a aↄ̃ bùra kàɛ Ela gusararaan, aↄ̃ↄe soru kɛɛ aↄ̃ gá Filisitininↄzi zĩ̀o. 3 Filisitininↄↄ kú sĩ̀sĩa kãa kpa, Isarailinↄ sↄ̃ↄ kú sĩ̀sĩa kɛ̀ kpa, guzurɛ kú ń dagura. 4 Ben Gata gↄ̃sagbãaa kɛ̀ wè sísi Gↄlaya bↄ̀ Filisitininↄ bùran. À gbã̀a kà gã̀sãsuu swɛɛdo. 5 À mↄ̀gotɛ̃ fùra kuna, à mↄ̀gotɛ̃ uta kɛ̀ dɛ lán kpↄ̀tɛɛ bà dana kɛ̀ à tìisi kà kiloo baaagↄ̃. 6 À mↄ̀gotɛ̃ sòkoto yina dↄ, bensↄ̃ à mↄ̀gotɛ̃ sári lɛ̀ɛtɛgɛɛ logona a kpɛɛ kpa. 7 À sári sↄ̃ntɛ kũna, à pá dɛ lán bisatãri àsa lí bà. À wɛ́ɛ tìisi kà kiloo swɛɛplaa. À sɛngbangosɛri tɛna à aɛ.

8 Gↄlaya zɛ̀ à lɛ́ zù Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄzi à bè: Bↄ́yãnzin a bↄɛ kↄ̃n zĩ̀ozi? Á dↄ̃ kɛ̀ Filisitinin ma ũroo? Amↄa sↄ̃, Solu zↄ̀nↄn a ũ. À gbɛ̃ke bↄ a tɛ́ à pita à mↄ́ ma kiia. 9 Tó eé fↄ̃ à zĩ̀ kámao à ma dɛ, ma gbɛ̃nↄ é gↄ̃ a zↄ̀nↄ ũ. Tó mámbe ma à dɛ̀ sↄ̃, é gↄ̃ wa zↄ̀nↄ ũ, égↄ̃ zↄ̀ bleewe. 10 Ben Filisitini pì ɛ̀ara à bè: Mɛ́ɛ kùsɛ biii Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄa gbã̀a. À gbɛ̃ wɛtɛmɛ lɛ wà zĩ̀ ká lɛdo. 11 Kɛ̀ Solu kↄ̃n Isarailinↄ à yã pì mà ń píngi, aↄ̃ bídi kɛ̀, swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu.

12 Dauda nɛ́ Ɛflata gbɛ̃ Yɛsɛ nɛ́mɛ. Yɛsɛ nɛ́ Bɛtɛlɛmu kɛ̀ kú Yudanↄ bùsun gbɛ̃mɛ. À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gↄ̃ↄn sↄraagↄ̃. Solu gurↄ gbɛ̃ zikũnamɛ. 13 À nɛ́ gbãa gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄↄ kú zĩ̀lan kↄ̃n Soluo. À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ káaku tↄ́n Ɛliabu, à plaade tↄ́n Abinadabu, à aagↄ̃de tↄ́n Sama. 14 Daudan Yɛsɛ nɛ́ zãadee ũ. À vĩ̀i pìnↄↄ tɛ́ Soluzi, 15 mↄde Dauda è gá Solu kiia à ɛara à su Bɛtɛlɛmu à a de sãanↄ dã. 16 Filisitini pì è bↄ à a zĩnda ↄdↄańnɛ kↄngↄ kↄ̃n uusiɛo ai gurↄ baplaa.

17 Zĩkea Yɛsɛ bè a nɛ́ Daudanɛ: Ǹ ése kpatana kpɛ̃ɛ doo kɛ̀ kↄ̃n burɛdi mɛ̀n kuri kɛ̀nↄ sɛ́ ǹ gáo n vĩ̀inↄnɛ kpakpaa ń bùran. 18 Ǹ gàsi mɛ̀n kuri kɛ̀nↄ sɛ́ ǹ kpá ń gãli gbɛ̃nsia. Ǹ gá ǹ ń gwa, tó aↄ̃ↄ aafia, ǹ su sèedao kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu aafia. 19 Aↄ̃ↄ kú kↄ̃n Soluo kↄ̃n Isarailinↄ píngi Ela guzurɛn, aↄ̃ↄe zĩ̀ kaa kↄ̃n Filisitininↄ.

20 Dauda fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à a sãanↄ tò kↄ̃n sãdãri pãndeo. À a asoo sɛ̀, ben à dà zɛ́n lán Yɛsɛ ònɛ nà. Kɛ̀ à kà zĩ̀kpɛɛnↄ bùran, à mↄ̀ à lè aↄ̃ↄe gaa zĩ̀lan, aↄ̃ↄe wii gbãaa lɛɛ. 21 Isarailinↄ kↄ̃n Filisitininↄↄ e soru kɛɛ aↄ̃ aɛ dↄkↄ̃a. 22 Ben Dauda a asoo nà pↄ́dãkparinɛ a ↄzĩ, ben à bàa lɛ̀ à gàa zĩ̀lan. À a vĩ̀inↄ lè gwe, ben à ì kpàḿma. 23 Kɛ̀ èe yã oońyo, Filisitininↄ gↄ̃sagbãa Gↄlaya, Gata gbɛ̃ bↄ̀ Filisitini zĩ̀kpɛɛnↄ tɛ́, à ɛ̀ara à fɛ̀ɛ kↄ̃n a yã pìo. Dauda yã pì mà. 24 Kɛ̀ Isarailinↄ à è, swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu, aↄ̃ lɛ̀kↄ̃a ń píngi. 25 Aↄ̃ↄe ookↄ̃nɛ wèe bee: Ée gↄ̃gbɛ̃ pì e à bↄ̀roo? Tó à bↄ̀, è kùsɛ biiwamɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ à à dɛ̀, kína é adee gba auziki bíta, eé a nɛ́nↄgbɛ̃ kpáa dↄ nↄↄ ũ, bensↄ̃ à bɛdeenↄ é bɛ'ↄↄ kpá dↄro.

26 Ben Dauda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna a saɛnↄ là à bè: Bↄ́n weé kɛ gbɛ̃ kɛ̀ à Filisitini pì dɛ̀ à Isarailinↄ bↄ̀ wí guunɛ? Dén Filisitini gɛfↄↄdee pì ũ, gbasa àgↄ̃ Luda Wɛ̃̀ndide zĩ̀kpɛɛnↄ lɛ́ gwa yãzii? 27 Ben wà bènɛ lán gbɛ̃nↄↄ e oo nà: Lɛn weé kɛ gbɛ̃ kɛ̀ à à dɛ̀nɛ lɛ. 28 Kɛ̀ à vĩ̀i gbɛ̃nside Ɛliabu mà Dauda e yã oo kↄ̃n gbɛ̃nↄ, à pↄ fɛ̃̀zi à bè: À kɛ̀ dia n mↄ kɛ̀? Dén n sã féte kɛ̀gweenↄ tònɛ gbáan? Má n wada kↄ̃n n nↄ̀sɛ zaaao dↄ̃. N mↄ zĩ̀ gwamɛ. 29 Dauda bè: Bↄ́n má kɛ̀? Yãn má gbèkaroo? 30 Ben à kpɛɛ lìnɛ à gàa à yã dↄ̃nkↄ̃ pì là gbɛ̃ pãndea. Lán gbɛ̃ káaku ònɛ nà, lɛn wà ònɛ lɛ dↄ. 31 Wà yã kɛ̀ Dauda ò pì tↄ̃kɛ̃̀ Solunɛ, ben à gbɛ̃ zĩ̀ wà à sìsi.

32 Kɛ̀ Dauda mↄ̀, à bè Solunɛ: Gbɛ̃ke tón tó swɛ̃̀ kɛ̃agu Filisitini pì yã musuro. Mamↄma n zↄ̀bleri, mɛ́ gá zĩ̀ káo. 33 Ben Solu bènɛ: Nɛ́ fↄ̃ ǹ gá zĩ̀ ká kↄ̃n Filisitini pìoro. Nɛ́ féten n ũ. Gↄ̃gbɛ̃ pì sↄ̃ nɛ́ zĩ̀karimɛ zaa a gↄ̃kparɛkɛgurↄ. 34 Ben Dauda bènɛ: Mamↄma n zↄ̀bleri, mámbe mɛɛ̀gↄ̃ ma de sãanↄ dãa. Tó músu ke kpera mↄ̀ à sãa kũ̀ kpàsan, 35 mɛɛ̀ à gbɛsɛ mà lɛ́ mà sãa pì bↄ à lɛ́zĩ. Tó à ɛ̀aramazi, ben mɛɛ̀ à kũ a lɛ́tãnkaa mà lɛ́ mà dɛ. 36 Mapi n zↄ̀bleri, ma músu dɛ̀, ma kpera dɛ̀. Filisitini gɛfↄↄdee pì é gↄ̃ lán ń bà, zaakɛ èe Luda Wɛ̃̀ndide zĩ̀kpɛɛnↄ lɛ́ gwaa yãzi. 37 Dauda ɛ̀ara à bè: Lán Dii ma bↄ músu kↄ̃n kperao lɛ́zĩ nà, lɛn eé ma bↄ Filisitini pì ↄzĩ lɛ. Ben Solu bènɛ: Ǹ gá! Dii gↄ̃ kúnyo.

38 Solu a zĩ̀ka'uta dànɛ à a mↄ̀gotɛ̃ fùra kùnɛ, ben à a mↄ̀ uta dànɛ. 39 Dauda Solu fɛ̃ɛdaa lògo zĩ̀ka'uta pìa. Kɛ̀ à yↄ̃̀ táa, ben à fùa, zaakɛ èe kↄ̃ dↄ̃oro. Ben à bè Solunɛ: Mɛ́ fↄ̃ mà gá kↄ̃n pↄ́ pìnↄro, zaakɛ mɛ́ɛ kↄ̃ dↄ̃oro. Ben à pↄ́ pìnↄ bↄ̀ɛ píngi à kàɛ. 40 À a gò sɛ̀, ben à gàa à gbɛ̀ pↄ́rↄpↄrↄ sɛ̀ɛ swawɛɛn mɛ̀n sↄↄro à kà a sãdãbↄkↄn. Ben èe sↄ̃ↄ Filisitini pìzi, à a gbɛ̀mba kũna.

41 Ben Filisitini pì e sↄ̃ↄ Daudazi, à sɛngbangosɛri tɛ́ à aɛ. 42 Kɛ̀ à Dauda gwà, à è nɛ́ féte tɛ̃a maaamɛ, ben à dↄkɛ̀o 43 à bènɛ: Gbɛ̃ɛn ma ũ, ben n gbasa nɛ́ɛ mↄↄmazi kↄ̃n gòoↄ́? Ben à à kà kↄ̃n a tãa tↄ́o. 44 Ben à ɛ̀ara à bè: Ǹ sↄ̃mazi ǹ gwa, bãanↄ é n ble, nↄ̀bↄ pãsĩnↄ é n só. 45 Dauda bènɛ: Fɛ̃ɛda kↄ̃n sári lɛ̀ɛtɛgɛɛo kↄ̃n sári sↄ̃ntɛon nɛ́ɛ mↄↄo mazi. Mapi sↄ̃, Dii Zĩ̀kpɛde Isarailinↄ Luda kɛ̀ n à lɛ́ gwà yãzi tↄ́n mɛ́ɛ mↄↄonzi. 46 Dii é n namɛ ma ↄzĩ gbã̀a. Mɛ́ n dɛ mà n mì zↄ̃, mɛ́ Filisitini zĩ̀kpɛɛnↄ gɛ̀nↄ kpá bãanↄa kↄ̃n nↄ̀bↄ pãsĩnↄ gbã̀a aↄ̃ só, anduna é dↄ̃ kɛ̀ Ludaa kú kↄ̃n Isarailinↄ. 47 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kàkↄ̃a gura kɛ̀nↄ é dↄ̃ kɛ̀ Dii è zĩ̀ ble kↄ̃n fɛ̃ɛdaao ke kↄ̃n sárioro. Dii bé à zĩ̀ vĩ, eé a nawe wa ↄzĩ.

48 Gurↄↄ kɛ̀ Filisitini pì e sↄ̃ↄ Daudazi, à mↄ́ dakↄ̃rɛo, ben Dauda bàa lɛ̀ èe gaazi guu kɛ̀ weé zĩ̀ kán. 49 Ben à ↄ gɛ̃̀ a bↄ̀kↄn à gbɛ̀ bↄ̀ à dà a gbɛ̀mban. Kɛ̀ à Filisitini pì gbã̀o, ben à à pà a aɛa. Gbɛ̀ pì gɛ̃̀ à aɛwan, ben à lɛ̀ɛ a puua. 50 Gbɛ̀mban Dauda zĩ̀ blèo Filisitini pìa. À à pào a nɛ̀, baa fɛ̃ɛdaa à kũnaro. 51 Ben à bàa lɛ̀ à gàa à zɛ̀àla, à à fɛ̃ɛdaa wòto à kpɛ́n à à dɛ̀ à à mì zↄ̃̀o. Kɛ̀ Filisitininↄↄ è ń gↄ̃sagbãaa pì gà, ben aↄ̃ lɛ̀kↄ̃a. 52 Ben Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄ pɛ̀ɛńzi kↄ̃n wiiio, aↄ̃ pɛ̀ḿma ai Gata bĩilɛa kↄ̃n Ɛkɛrↄnu bĩilɛo. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń dɛdɛnↄ gɛ̀nↄ gↄ̃̀ kaɛna sɛna zaa Saraimu zɛ́n ai Gata kↄ̃n Ɛkɛrↄnuo. 53 Kɛ̀ aↄ̃ sù kↄ̃n pɛna Filisitininↄao, ben aↄ̃ ń bùra pↄ́nↄ nàkↄ̃a wà gɛ̃̀tɛo. 54 Dauda Filisitini pì mì sɛ̀ à gàao Yerusalɛmu, à à gↄ̃kɛbↄnↄ kàɛ a kpɛ́n.

55 Gurↄↄ kɛ̀ Dauda e sↄ̃ↄ Filisitini pìzi, Solu e à gwaa, ben à a zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi Abana là à bè: Dé nɛ́n nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pì ũu? À wèàla à bè: Kí, kↄ̃n n kuunao, má dↄ̃ro. 56 Ben kína bè: Ǹ gbeka ǹ ma tó dé nɛ́n gↄ̃kparɛ pì ũ. 57 Kɛ̀ Dauda sù kↄ̃n Filisitini pì dɛnao, Abana à sɛ̀ à gàao Solu kiia, à Filisitini pì mì kũna. 58 Ben Solu à là à bè: Gↄ̃kparɛ, dé nɛ́n n ũu? À wèàla à bè: N zↄ̀bleri Yɛsɛ, Bɛtɛlɛmu gbɛ̃ nɛ́n ma ũ.

18

Solu íbɛtɛkpana kↄ̃n Daudao

1 Kɛ̀ Dauda yã ò kↄ̃n Soluo à yã̀a, ben Yonatã gbɛ̃nna kpào à yezi lán a zĩnda wɛ̃̀ndi bà. 2 Zaa zĩ beeean Solu à dìɛ a bɛ, èe we à tá a de bɛ dↄro. 3 Yonatã yã yìo kɛ̀ à yezi lán a zĩnda wɛ̃̀ndi bà yãnzi. 4 Ben à a utadaa kɛ̀ à dana bↄ̀ à à gbà kↄ̃n a zĩ̀ka'utao kↄ̃n a fɛ̃ɛdaao kↄ̃n a sáo kↄ̃n a asaao. 5 Guu kɛ̀ Solu Dauda gbàrɛn zĩ̀ ká píngi, è saa kũmɛ, ben à à dìɛ zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi ũ. À yã è kɛ baade pínginɛ nnamɛ kↄ̃n Solu ìbanↄ ń píngi.

6 Kɛ̀ zĩ̀kpɛɛnↄↄ e suu Dauda Filisitini pì dɛna gbɛra, nↄgbɛ̃nↄ bↄ̀ Isaraili wɛ́tɛnↄ guu píngi, aↄ̃ gàa da ń kí Solulɛ, aↄ̃ↄe lɛ̀ sii aↄ̃ↄe ↄ̃ wãa, aↄ̃ↄe gã̀gã lɛɛ aↄ̃ↄe pↄnnaa kɛɛ aↄ̃ↄe sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃ paa. 7 Aↄ̃ↄe lɛ̀ sii wèe dↄↄkↄ̃nɛ, aↄ̃ↄe ↄ̃ wãa wèe bee:

Solu gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn wàa sↄsↄↄro,

Dauda sↄ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ lɛo ũgbangba.

8 Yã pì kɛ̀ Solunɛ zaa maamaa, ben à pↄ fɛ̃̀ à bè: Wà gↄ̃ↄn bↄrↄ lɛo ũgbangba kpà Daudaa, mapi sↄ̃ wàa sↄsↄↄro. Kpata bé à gↄ̃̀ à sí sa. 9 Zaa zĩ beeean à wɛ́ɛ dↄ̀nɛ.

10 Kɛ̀ guu dↄ̀, ben Ludaa tò Solu zĩn pãsĩ pì dìa, èe yãbuu tãa a kpɛ́n, ben Dauda a mↄrↄ sɛ̀, èe lɛɛ lán è lɛ́ nà. Solu a sári kũna, 11 ben à à gbã̀o, èe daa é Dauda páo lɛ à nakↄ̃a kↄ̃n gũ̀omɛ. Ben Dauda a zĩnda gbɛ̃̀ɛnɛ ai gɛ̃̀n plaa. 12 Solu e vĩa kɛɛ Daudanɛ kɛ̀ Dii kúo bensↄ̃ à kpɛɛ lìare yãnzi. 13 Ben à pɛ̀ Daudaa a kiia, à à dìɛ zĩ̀kpɛ gↄ̃ↄn wàa sↄↄroonↄ gbɛ̃nsi ũ. Àmbe ègↄ̃ dↄńnɛ aɛ zĩ̀lan. 14 Guu kɛ̀ à gàan píngi è saa kũmɛ, kɛ̀ Dii kúo yãnzi. 15 Kɛ̀ Solu è ègↄ̃ saa kũu, ben à vĩa kɛ̀nɛ dɛ káakula. 16 Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄ sↄ̃ↄ ye Daudazi ń píngi, kɛ̀ ègↄ̃ dↄↄńnɛ aɛ zĩ̀lan yãnzi.

17 Ben Solu bènɛ: Mɛ́ ma nɛ́nↄgbɛ̃ káaku Mɛraba kpámma nↄↄ ũ. Ǹ wↄ́rↄngↄ kɛ ǹ Dii zĩ̀ kámɛ. Zaakɛ Solu laasuu lɛ̀ à bè: Mɛ́ ↄ naaro, Filisitininↄ bé wé à dɛ. 18 Ben Dauda bènɛ: Dén ma ũu? Dén ma bɛdeenↄ kↄ̃n ma de boriinↄ ũ kɛ̀ mɛ́ gbasa mà gↄ̃ n anzure ũu? 19 Kɛ̀ Mɛraba kà wà à kpá Daudaa, ben Solu à kpà Mɛↄla gbɛ̃ Adariɛlia.

20 Solu nɛ́nↄgbɛ̃ Mikala ye Daudazi. Kɛ̀ wà yã pì ò Solunɛ, à kɛ̀nɛ nna 21 à bè: Mɛ́ à kpáamɛ, eé gↄ̃nɛ takutɛɛ ũ, Filisitininↄ é à dɛ. Ben à bè Daudanɛ: Nɛ́ ma nɛ́ pãnde e ǹ sɛ́ sa. 22 Ben à bè a ìbanↄnɛ: À yã o Daudanɛ asii guu, à onɛ à yã kàmɛ, bensↄ̃ ma ìbanↄↄ yezi ń píngi. À ma nɛ́nↄgbɛ̃ sɛ́. 23 À ìbanↄ yã pì dà Daudanɛ a swãla, ben à bèńnɛ: Gↄ̃na kína nɛ́ zã ũu nɛ́ yã aagan yↄ́? Takaasideen ma ũ, dé bé à ma dↄ̃ↄ? 24 Kɛ̀ Solu ìbanↄ sù, aↄ̃ Dauda yã pì tↄ̃kɛ̃̀nɛ. 25 Ben Solu bè: À onɛ má ye anzure pↄ́keziro, sé à gɛ̃ɛ bomɛ ma ibɛɛ Filisitininↄa, à sumɛ kↄ̃n ń gɛfↄↄnↄ mɛ̀n basↄↄro. Èe kpákpaa Filisitininↄ é à dɛmɛ.

26 Kɛ̀ ìba pìnↄ yã pì tↄ̃kɛ̃̀ Daudanɛ, gↄ̃na kína nɛ́ zã ũu kɛ̀nɛ nna sa. Ai nↄↄ pì sɛ́gurↄↄ gↄ̃ gá ká, 27 Dauda kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ fɛ̀ɛ wà gàa wà Filisitininↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn wàa do, ben à sù kↄ̃n ń gɛfↄↄnↄo à kpà kínaa píngi, lɛ à e à gↄ̃ à nɛ́ zã ũ yãnzi. Ben Solu a nɛ́ Mikala kpàa nↄↄ ũ. 28 Kɛ̀ Solu è lɛ, à dↄ̃̀ kɛ̀ Dii kú kↄ̃n Daudao bensↄ̃ a nɛ́ Mikala yezi, 29 ben à vĩakɛnanɛ kàara, à gↄ̃̀ à ibɛɛ ũ ai à gàa gào. 30 Gurↄↄ kɛ̀ Filisitininↄ kínanↄↄ e bↄɛɛ wà gá zĩ̀ ká, Dauda è saa kũ dɛ Solu ìba kpaaanↄla, ben à tↄ́ bↄ̀ maamaa.

19

Solu wɛtɛna à Dauda dɛ

1 Solu ò a nɛ́ Yonatãnɛ kↄ̃n a ìbanↄ ń píngi aↄ̃ Dauda dɛ. Mↄde Yonatã yezi à ↄ gɛ̃̀, 2 ben à à gbà làakari à bè: Ma dee e wɛtɛɛ à n dɛ. Ǹgↄ̃ n zĩnda kũna dↄ̃ zia kↄngↄ. Ǹ utɛkii wɛtɛ ǹgↄ̃ kú gwe. 3 Mɛ́ bↄ wɛ́tɛ kpɛɛ kↄ̃n ma deo, wé zɛ guu kɛ̀ n utɛn. Mɛ́ n yã onɛ. Lán à òmɛ nà, mɛ́ onnɛ.

4 Ben Yonatã gàa à Dauda maa bò a denɛ à bè: Baa, ǹton yã zaaa kɛ n zↄ̀bleri Daudanɛro, zaakɛ èe zaa ke kɛnnɛro. À yãkɛnanↄↄ àre vĩnnɛ maamaa. 5 Kɛ̀ à Filisitini pì dɛ̀, à gì a wɛ̃̀ndizimɛ, ben Dii tò wa zĩ̀ bíta blè wa píngi. Ń è, ben n pↄↄ kɛ̀ nna. Bↄ́yãnzi ń yezi ǹ yã zaaa kɛ taarisaidee pìnɛzi ǹ à dɛ pãa? 6 Solu à yã mà, ben à lù sɛ̀ à bè: Kↄ̃n Diio weé à dɛro. 7 À gbɛra Yonatã Dauda sìsi, à yã pì tↄ̃kɛ̃̀nɛ píngi, ben à gàa kↄ̃n Daudao Solu kiia, ben èe zĩi kɛɛnɛ lán a zii bà.

8 Zĩ̀ ɛ̀ara à fɛ̀ɛ, ben Dauda gàa zĩ̀ ká kↄ̃n Filisitininↄ. À sìńgu à zĩ̀ blèḿma búgubugu, ben aↄ̃ bàa lɛ̀nɛ.

9 Dii tò Solu zĩn pãsĩ pì ɛ̀ara à dìa gurↄↄ kɛ̀ à vɛ̃ɛna a kpɛ́n. À a sári kũna, ben Dauda e a mↄrↄ lɛɛnɛ. 10 Solu wɛ̀tɛ à Dauda páo lɛ à à nakↄ̃a kↄ̃n gũ̀o. Kɛ̀ à gbɛ̃̀ɛnɛ, ben sári pì gàa à gũ̀ pà. Gwãavĩ beeean Dauda bàa lɛ̀ à tà.

11 Ben Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Dauda bɛ, lɛ aↄ̃ à dãdã aↄ̃ à dɛ kↄngↄ, ben à naↄ̃ Mikala à gbà làakari à bè: Tó nɛ́ɛ bàa sí gwãavĩaro, weé n dɛ zia. 12 Ben Dauda bↄ̀ windo guu, Mikala à gbàrɛ kↄ̃n bào tↄↄtɛ, ben à bàa lɛ̀ à gɛ̃̀ zɛ́la. 13 Ben Mikala tãa sɛ̀ à dàɛ gádoa, à blè báa sɛ̀ à kù tãa pì mìla, ben à bisa kùàla. 14 Kɛ̀ Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Dauda kũ, Mikala bè à gbãaro. 15 Ben Solu ɛ̀ara à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Dauda gwa à bèńnɛ: À à sɛ́ kↄ̃n a gádoo lɛdo, à suomɛ lɛ mà à dɛ. 16 Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n, tãa pìn aↄ̃ↄ è gádoa, blè báa kú à mìla. 17 Ben Solu Mikala là à bè: Bↄ́yãnzi n bↄ ma kpɛɛ n ma ibɛɛ gbàrɛ à pìtimaguzi? Mikala wèàla à bè: À bèmɛ mà tó à gɛ̃ zɛ́la. Tó ma gi sↄ̃, é ma dɛ.

18 Kɛ̀ Dauda bàa lɛ̀ à gɛ̃̀ zɛ́la, à gàa Samuɛli gwa zaa Rama. À yã kɛ̀ Solu kɛ̀nɛ tↄ̃kɛ̃̀nɛ píngi, ben aↄ̃ gàa wà vɛ̃̀ɛ Nayo lɛdo. 19 Kɛ̀ wà ò Solunɛ Dauda kú Nayo zaa Rama, 20 ben Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ à kũ. Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe, aↄ̃ↄ lè annabi gãli e dɛdɛɛ, Samuɛli kú ń tɛ́ ń dↄn'aɛdee ũ. Ben Luda Nini sù zĩ̀ri pìnↄa, aↄ̃ↄe dɛdɛɛ se. 21 Kɛ̀ wà ò Solunɛ, ben à gbɛ̃ pãndenↄ zĩ̀, ben aↄ̃ↄ dɛ̀dɛ lɛ dↄ. Solu ɛ̀ara à gbɛ̃nↄ zĩ̀ à gɛ̃̀n aagↄ̃deeo, ben aↄ̃ↄ dɛ̀dɛ se dↄ. 22 Ben Solu pì fɛ̀ɛ èe gaa Rama a zĩnda sa. Kɛ̀ à kà lↄ̀gↄ bíta kɛ̀ kú Sɛku saɛ, à gbɛ̃nↄ gbèka à bè: Samuɛli kↄ̃n Daudao kú mámɛ? Ben wà bènɛ: Aↄ̃ↄ kú Nayo zaa Rama. 23 Kɛ̀ èe gaa gwe, ben Luda Nini sù baa àpia se, èe dɛdɛɛ èe gaa ai à gàa à kào Nayo zaa Rama. 24 À a pↄ́kãsãanↄ pìtiawa, à dɛ̀dɛ Samuɛli aɛzĩ. Zĩ beeea fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo píngi ègↄ̃ daɛna bũumɛ. À yã bé à tò wè be: Solu kú annabinↄ tɛ́mɛ se dↄↄ?

20

Dauda kↄ̃n Yonatão

1 Dauda bↄ̀ Nayo zaa Rama, à bàa lɛ̀ à gàa à Yonatã lè, ben à à là à bè: Bↄ́n má kɛ̀? Dà kpareen má kɛ̀? Yã zaa kpareen má kɛ̀ n denɛ kɛ̀ èe wɛtɛɛ à ma dɛɛ? 2 À wèàla à bè: Gyam! Nɛ́ garo. Ǹ gwa, ma de è yãke kɛ à gí damɛ ma swãlaziro, yã bíta ke à nɛ́ngon yoo. Ma de égↄ̃ yã beee taka kɛɛ à gí omɛziↄ́? Mɛ́ɛ síro! 3 Ben Dauda bè dↄ: N dee dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ ma n pↄnnaa è. Beee yãnzin èe tó n yã pì màro, lɛ n pↄↄ tón yakaro yãnzi. Kↄ̃n Dii kuunao kↄ̃n n kuunao má kú gaa lɛ́zĩmɛ. 4 Ben Yonatã bènɛ: Pↄ́ kɛ̀ ń yezi píngi mɛ́ kɛnnɛ. 5 Ben Dauda bènɛ: Ǹ gwa, mↄ dufu zĩbaamɛ zia. À kũ̀ mà vɛ̃ɛ mà pↄ́ ble kↄ̃n kínaomɛ. Ǹ tó mà gá mà utɛ sɛ̃̀tɛ ai ziando uusiɛ. 6 Tó n de ma gbeka, ǹ benɛ ma zɛ́ gbèkamma mà gá ma bɛ wɛ́tɛ Bɛtɛlɛmu kpakpaa, kɛ̀ ma bɛdeenↄ píngi e saa kɛ̀ wè o wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o oo gwe yãnzi. 7 Tó à bè à maa, mɛ́gↄ̃ aafia, mↄde tó à pↄ fɛ̃̀ maamaa, ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ yã zaaan à zɛ̀o à kɛmɛ gwe. 8 Ǹ gbɛ̃kɛɛ kɛ mamↄma n zↄ̀blerinɛ, zaakɛ n yã yìmao kↄ̃n Dii dↄ̃naomɛ. Tó má taari vĩ, ǹ ma dɛ n zĩnda. Ǹton ma kpá n dearo. 9 Ben Yonatã bè: Gyam! Tó má dↄ̃ kɛ̀ ma de zɛ̀o à zaaa kɛnnɛ, lɛ mɛ́ onnɛroo? 10 Ben Dauda à là à bè: Tó n de gà à yã pãsĩ ònnɛ, dé bé eé omɛɛ? 11 Ben Yonatã bènɛ: Ǹ mↄ́ wà gá sɛ̃̀tɛ. Ben aↄ̃ bↄ̀ɛ wà gàa sɛ̃̀tɛ ń plaa.

12 Ben Yonatã bè: Má sì kↄ̃n Dii Isarailinↄ Ludao, ai ziando mↄndaa'i mɛ́ ma de yↄ̃ mà gwa. Tó n yã kànɛ, mɛ́ lɛ́kpãsã kɛnnɛ. 13 Tó ma dee yezi à à zaaa kɛnnɛmɛ sↄ̃, ben mɛ́ɛ lɛ́kpãsã kɛnnɛ ma n gbarɛ n ta aafiaro, Dii yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ. Dii gↄ̃ kúnyo lán à kú kↄ̃n ma deo yã nà. 14 Lán má kpɛ́ kú wɛ̃̀ndio nà ǹ gbɛ̃kɛɛ kɛmɛ lán Dii è kɛńnɛ nà, kɛ̀ wàton ma dɛro yãnzi. 15 N gbɛ̃kɛɛ tón yãa kↄ̃n ma bɛdeenↄ zikiro, baa tó Dii tò n ibɛɛnↄ yã̀a anduna guu. 16 Lɛn Yonatã yã yì kↄ̃n Daudao lɛ, ben à bè: Dii gɛ̃ɛ bonnɛ n ibɛɛnↄa. 17 Ben Yonatã tò Dauda ɛ̀ara à lù sɛ̀are dↄ a yenzi yãnzi, zaakɛ à yezi lán a zĩnda wɛ̃̀ndi bàmɛ.

18 Ben Yonatã bènɛ: Mↄ dufu zĩbaa kuu zia. Tó wèe gbɛ̃ke e n vɛ̃ɛkiinlo, weé n gbeka. 19 Ziando ǹ gá ǹ utɛ guu kɛ̀ n utɛn yãa pì naanagurↄ, nɛ́gↄ̃ kú gbɛ̀ kɛ̀ dɛ tↄↄtɛ lɛ́ sèeda ũu saɛ gwe. 20 Mɛ́ kà zu gbɛ̀ pì saɛ wɛ́n aagↄ̃ lándↄ̃ mɛ́ɛ pↄ́ gbãa bà, 21 mɛ́ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke zĩ à gá kà pìnↄ wɛtɛ. Tó ma bènɛ, kànↄↄ kú à kpɛɛ, à sɛ́ɛ à mↄ́o, ǹ mↄ́, má sì kↄ̃n Diio nɛ́gↄ̃ aafiamɛ, kari kuuro. 22 Tó ma bènɛ kànↄↄ kú à aɛ sↄ̃, ǹ gá, zaakɛ Dii bé à n gbarɛ. 23 Yã kɛ̀ wá yì kↄ̃o sↄ̃, Dii bé eégↄ̃ dɛ yã pì sèedadee ũ gurↄ píngi.

24 Ben Dauda gàa à ùtɛ sɛ̃̀n. Kɛ̀ mↄ dufu bↄ̀, kína vɛ̃̀ɛ lɛ à pↄ́ ble. 25 À vɛ̃̀ɛ a vɛ̃ɛkiia gũ̀ saɛ. Yonatã vɛ̃̀ɛ à aɛ, Abana kú à saɛ. Dauda vɛ̃ɛkii sↄ̃, gbɛ̃kee kú gwero. 26 Solu e yãke o zĩ beeearo, zaakɛ èe daa yãke bé à à lè, à kú gbãsĩomɛ, beee bé à kpànɛ. 27 Kɛ̀ guu dↄ̀ mↄ gurↄ plaadee zĩ, Dauda vɛ̃ɛkii gↄ̃ da kori, ben Solu a nɛ́ là à bè: Bↄ́yãnzi Yɛsɛ nɛ́ e mↄ́ pↄ́ ble gĩa kↄ̃n gbã̀aoroo? 28 Ben à bènɛ: À zɛ́ gbèkama, à bè é gá Bɛtɛlɛmu. 29 À bè mà tó à gá, zaakɛ a bɛdeenↄↄ e saa oo wɛ́tɛ pì guumɛ, ben a vĩ̀i bèare à mↄ́. À bè tó à kɛ̀mɛ, mà a gbarɛ à gá a vĩ̀inↄ gwa. Beee yãnzin èe mↄ́ pↄ́ blenyorozi. 30 Ben Solu pↄ fɛ̃̀ Yonatãzi à bè: Nɛ́ faasai swãgbãade! Má dↄ̃ kɛ̀ n zɛ Yɛsɛ nɛ́ kpɛɛmɛ. N wí dà n zĩndaa kↄ̃n n dao. 31 Tó Yɛsɛ nɛ́ pì gↄ̃ kú kũ wɛ̃̀ndio, nɛ́ e ǹ kpata blero. Ǹ gbɛ̃nↄ zĩ aↄ̃ à kũ wà suomɛ tia. Séto à ga. 32 Ben Yonatã à là à bè: Bↄ́yãnzin eé gazi? Bↄ́n à kɛ̀? 33 Ben Solu Yonatã gbã̀ kↄ̃n sário lɛ à e à à dɛ, ben Yonatã dↄ̃̀ sa kɛ̀ a de zɛ̀ kↄ̃n Dauda dɛnaomɛ.

34 Yonatã fɛ̀ɛ à gò pↄ́bleela kↄ̃n pↄfɛ̃o, èe gà à pↄ́ blè mↄ gurↄ plaadee pì zĩ dↄro, zaakɛ à nↄ̀sɛ yàka Dauda yã musu, kɛ̀ à de à dìɛ gbɛ̃ futaa ũ yãnzi.

35 Kɛ̀ guu dↄ̀, Yonatã bↄ̀ à gàa Dauda le guu pìn. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kee tɛ́zi. 36 Ben à bè nɛ́ pìnɛ. Ǹ bàa lɛ́ ǹ gá kãa. Tó ma kà zù, nɛ́ wɛtɛ. Kɛ̀ nɛ́ pì bàa lɛ̀ èe gaa, ben Yonatã kà zù à mìla. 37 Kɛ̀ nɛ́ pì kà guu kɛ̀ Yonatã kà pɛ̀ɛn, ben à lɛ́ zù nɛ́ pìzi à bè: Kà pìnↄↄ kú n aɛ kãa. 38 Ben Yonatã ɛ̀ara à lɛ́ zùzi dↄ à bè: Ǹ gá kpakpaa, ǹton zɛro. Ben nɛ́ pì kà pìnↄ sɛ̀ɛ à sùo a diinɛ. 39 Nɛ́ pì e yã pì dↄ̃ro, séde Yonatã kↄ̃n Daudao. 40 Ben Yonatã a gↄ̃kɛbↄnↄ kpà nɛ́ pìa à bè: Ǹ sí ǹ táo bɛ.

41 Kɛ̀ nɛ́ pì tà, Dauda fɛ̀ɛ gbɛ̀ kpɛɛ à mↄ̀ à kùɛ Yonatãnɛ gɛ̃̀n aagↄ̃ à dàɛ a puua. Ben aↄ̃ lɛ́ pɛ̀kↄ̃a aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀ ń plaa ń píngi, Dauda pↄ́ bé à bíta. 42 Ben Yonatã bènɛ: Ǹ tá aafia, zaakɛ wa lù sɛ̀ kↄ̃n Dii tↄ́o wa bè, Diin wa sèedadee ũ ma boriinↄ kↄ̃n n boriinↄ dagura ai gurↄ píngi. Dauda bↄ̀ gwe, ben Yonatã ɛ̀ara à tà a bɛ.

21

Dauda kuuna Nↄbu

1 Kɛ̀ Dauda e gaa sa'oriki Aimɛlɛki kiia zaa Nↄbu, Aimɛlɛki pì bↄ̀ à gàa à daàlɛ. Vĩa à kũ̀, ben à à là à bè: Bↄ́ bé à tò ń tɛ́ ndo, gbɛ̃kee kúnyoroee? 2 Dauda wèàla à bè: Kí bé à zĩi dàmɛ, à bè màton tó gbɛ̃ke yã kɛ̀ á dìɛmɛ à ma zĩ mà kɛɛ dↄ̃ro. Ben wa guu zↄ̃̀kↄ̃nɛ kↄ̃n ma ìbanↄ aↄ̃ dↄmɛ aɛ. 3 Pↄ́ble kpareen ń vĩ kɛ̀ tiaa? Ǹ ma gba burɛdi mɛ̀n sↄↄro kesↄ̃ pↄ́ kɛ̀ ń vĩ píngi dé. 4 Ben sa'oriki pì bè: Burɛdi pã kuuro, séde kɛ̀ wà kàɛ Ludanɛ baasiro. Tó n gbɛ̃nↄↄ e kakↄ̃a kↄ̃n nↄgbɛ̃oro, mɛ́ kpámma. 5 Ben Dauda bènɛ: À dɛ lɛ kↄ̀, wá wa zĩnda kũna nↄgbɛ̃nↄ yã musu, lán weè kɛ nà wà gbasa wà da zɛ́n wà gá zĩ̀ ká. Ma gbɛ̃nↄ mɛ̀nↄↄ gbãsĩro. Baa gurↄↄ kɛ̀ wée pↄyezi táa oo, aↄ̃ègↄ̃ gbãsĩro, atɛ̃nsa tá kɛ̀ wée oo gbã̀aro. 6 Ben sa'oriki pì Luda burɛdi sɛ̀ à kpàa, zaakɛ burɛdi kee kú gwero, sé kɛ̀ wà kàɛ Ludanɛ. Wè burɛdi pì sɛ́ Dii aɛmɛ, ben wè à lende kpá kↄ̃n burɛdi dufuo.

7 Solu ìbanↄ dokee kú gwe gurↄↄ pìa, à tↄ́n Doɛgi. Ɛdↄmu boriimɛ, àmbe Solu sãdãriki ũ. 8 Ben Dauda Aimɛlɛki là à bè: Ń sári ke fɛ̃ɛdaa vĩ kɛ̀ↄ́? Mɛ́ɛ e ma a fɛ̃ɛda ke gↄ̃kɛbↄ ke sɛ̀ro, zaakɛ kí zĩ kùrukuru dàmɛmɛ. 9 Sa'oriki pì wèàla à bè: Gↄlaya, Filisitini kɛ̀ ń dɛ̀ Ela guzurɛn fɛ̃ɛdaa kú kɛ̀. À kú dansiki kpɛɛ, bisa fĩfĩa. Tó ń yezi, ǹ sɛ́, zaakɛ à pãndee kú kɛ̀ dↄro, séde beee pì. Ben Dauda bè: Ǹ kpáma, à sáa kuuro.

Dauda ĩadeyãnↄ kɛkɛna

10 Dauda bàa lɛ̀ Solunɛ zĩ beeea, à tà Gata kí Akisi kiia. 11 Ben Akisi ìbanↄ bènɛ: Isarailinↄ bùsu kí Daudan yɛ̀roo? Àpin wè ↄ̃ wã wà lɛ̀ sí à yã musuroo? Wè be:

Solu gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn wàa sↄsↄↄro,

Dauda sↄ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ lɛo ũgbangba.

12 Yã pì Dauda kũ̀ gbãa, èe vĩa kɛɛ Akisinɛ maamaa. 13 Ben à a zĩnda lìɛ, èe ĩadeyãnↄ kɛkɛɛ ń aɛzĩ. À ↄgbɛ gàɛgaɛ bĩi zɛ́ gbànↄa, à tò lóu e plaa a lɛ́tãnkaa. 14 Ben Akisi bè a ìbanↄnɛ: À gwa! Gbɛ̃ pì nɛ́ ĩadeemɛ. Bↄ́yãnzin a à sɛ̀ a mↄo ma kiiazi? 15 Ĩadeenↄ kɛ̃̀sãmamɛɛ, ben a gbɛ̃ pì sɛ̀ a mↄo ma kiia lɛ à ĩadeyãnↄ kɛkɛmɛↄ́? Eé e à gɛ̃ ma uaro.

22

Solu Nↄbu sa'orinↄ dɛdɛna

1 Dauda bↄ̀ gwe à bàa lɛ̀, à gàa à gɛ̃̀ Adulamu gbɛ̀wɛɛn. Kɛ̀ à vĩ̀inↄ kↄ̃n à de bɛdeenↄ à baaru mà, aↄ̃ gàa wà à lè gwe. 2 Yã'ↄ̃ammadeenↄ kↄ̃n fĩadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ yã è kɛńnɛroonↄ kàkↄ̃azi ń píngi, ben à gↄ̃̀ ń gbɛ̃nsi ũ. Aↄ̃ kà gↄ̃ↄn wàa plaa taka bà. 3 Bↄna zaa gwe Dauda gàa Mizipa, Mↄabunↄ bùsun, à bè Mↄabu kínanɛ: Ǹ ma de kↄ̃n ma dao gba zɛ́ aↄ̃gↄ̃ kúnyo ai mà dↄ̃ lán Luda é kɛmɛ nà. 4 Ben à ń tó kↄ̃n Mↄabu kínao gwe. Aↄ̃ↄ kúo gurↄↄ kɛ̀ Dauda kú sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu. 5 Beee gbɛra annabi Gada mↄ̀ à yã ò Daudanɛ à bè: Ǹtongↄ̃ kú sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu dↄro. Ǹ ɛara ǹ tá Yudanↄ bùsun. Ben à fɛ̀ɛ à gàa Ɛrɛti líkpɛn.

6 Zĩkea Solu vɛ̃ɛna sãma lí gbáru Gibɛa sĩ̀sĩa. À a sári kũna, à ìbanↄ lìgazi ń píngi. Ben à mà wà Dauda kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ kúkii dↄ̃̀. 7 Ben à bè a ìba pìnↄnɛ: a Bɛyãmi boriinↄ, à ma yã ma a píngi. Yɛsɛ nɛ́ é buraanↄ kↄ̃n geepi búnↄ kpáawaↄ́? Eé a diɛ zĩ̀kari gↄ̃ↄn wàa sↄsↄↄro ke gↄ̃ↄn basↄsↄↄroonↄ gbɛ̃nsinↄ ũↄ́? 8 A píngi a lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃mazimɛ. Kɛ̀ ma nɛ́ yã yì kↄ̃n Yɛsɛ nɛ́o, a gbɛ̃kee e omɛro. A gbɛ̃kee e ma wɛ̃nda gwaro. Èe damɛ ma swãla kɛ̀ ma nɛ́ ma ìba pì nↄ̀sɛ fɛ̀ɛ àgↄ̃ ma wɛtɛɛ à ma dɛ, lán èe kɛɛ nà tiaro. 9 Ɛdↄmu bori Doɛgi kú kↄ̃n Solu ìbanↄ gwe, ben à bè: Ma Yɛsɛ nɛ́ è, à mↄ̀ Aitubu nɛ́ Aimɛlɛki kiia zaa Nↄbu. 10 À yã gbèkanɛ Diia, ben à kũsãɛ kpàa kↄ̃n Filisitini bori Gↄlaya fɛ̃ɛdaao.

11 Ben kína gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ sa'oriki Aimɛlɛki sísi kↄ̃n a de bɛdee kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ sa'orinↄ ũ zaa Nↄbunↄ ń píngi. Ben aↄ̃ mↄ̀ kína kiia ń píngi. 12 Ben Solu bènɛ: Ǹ swã kpá ǹ ma, Aitubu nɛ́. À wèàla à bè: Ma swã dↄ, Baa. 13 Ben Solu à là à bè: Bↄ́yãnzin mmↄn kↄ̃n Yɛsɛ nɛ́o a lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃mazizi? Bↄ́yãnzin n pↄ́blee kpàa kↄ̃n fɛ̃ɛdaaozi? N yã gbèkanɛ Ludaa, lɛ à fɛɛmazi àgↄ̃ ma wɛtɛɛ à ma dɛ, lán èe kɛɛ nà tia. 14 Aimɛlɛki wèàla à bè: N ìbanↄ tɛ́ píngi, dé bé à náanɛ vĩ à kà Dauda ũu? N nɛ́ zãmɛ, n zĩnda dogarinↄ kínamɛ, bensↄ̃ à tↄ́ bↄ̀ n bɛ. 15 Mɛ́ɛ gbekanɛ Ludaa zikiroo? Kai! Baa, ǹton yã di mamↄma n zↄ̀bleriaro ke ma de bɛdeenↄ, zaakɛ má yãke dↄ̃ yã pì musuro pátipati. 16 Ben kí bènɛ: Nɛ́ gamɛ, mpi kↄ̃n n de bɛdeenↄ ń píngi. 17 Ben à ò dogari kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄnɛ à bè: À fɛɛ à Dii gbã̀gbãrinↄ dɛdɛ, zaakɛ ń ↄↄ kú Dauda yãmmɛ. Aↄ̃ↄ à bàalɛna yã dↄ̃, ben aↄ̃ↄe omɛro. Mↄde à ìba pìnↄↄ e wezi wà ↄ sɛ̀ wà Dii gbã̀gbãri pìnↄ dɛ̀dɛro. 18 Ben kí bè Doɛginɛ: Ǹ fɛɛ ǹ sa'ori pìnↄ dɛdɛ. Ben à fɛ̀ɛ à ń dɛdɛ gↄ̃ↄ. À sa'o'utadari pìnↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn basiigↄ̃ asↄↄromɛ. 19 Ben Solu ɛ̀ara à sa'ori pìnↄ wɛ́tɛ Nↄbudeenↄ dɛ̀dɛ dↄ, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́ gbãaanↄ kↄ̃n nɛ́kpãntɛ̃nↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zaakinↄ kↄ̃n sãanↄ. Wà ń dɛdɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao ń píngi.

20 Ben Aimɛlɛki nɛ́ ke pìtińgu, à tↄ́n Abiata. À bàa lɛ̀ à gàa à nà Daudaa. 21 À bè Daudanɛ, Solu Dii gbã̀gbãrinↄ dɛ̀dɛ ń píngi. 22 Ben Dauda bènɛ: Kɛ̀ ma Ɛdↄmu bori Doɛgi è gwe zĩ beeea, má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ eé o Solunɛ. Ma yãnzin wà n de bɛdeenↄ dɛ̀dɛzi ń píngi. 23 Ǹgↄ̃ kúmao. Ǹton tó vĩa n kũro. Gbɛ̃ kɛ̀ èe n wɛtɛɛ à n dɛɛ e ma wɛtɛɛ à ma dɛmɛ se. Yãke é n le ma kiiaro.

23

Dauda Kɛiladeenↄ mìsina

1 Wà ò Daudanɛ wà bè: Ǹ gwa, Filisitininↄↄ e zĩ̀ kaa kↄ̃n Kɛiladeenↄ, aↄ̃ↄe ń pↄ́wɛɛnↄ naakↄ̃a. 2 Ben Dauda gbèka Diia à bè: Mà gá mà lɛ́ɛ Filisitini pìnↄan yↄ́? Ben Dii bènɛ: Ǹ gá ǹ lɛ́ɛḿma ǹ Kɛiladeenↄ mì sí. 3 Ben Dauda gbɛ̃nↄ bènɛ: Lán vĩa e wa kũu Yudanↄ bùsu kɛ̀n nà, wé fↄ̃ wà gá wà zĩ̀ ká kↄ̃n Filisitininↄ Kɛilaↄ́? 4 Dauda ɛ̀ara à gbèka Diia dↄ, ben Dii bènɛ: Ǹ fɛɛ ǹ gá Kɛila, zaakɛ mɛ́ Filisitininↄ nannɛ n ↄzĩ. 5 Ben Dauda gàa Kɛila kↄ̃n a gbɛ̃nↄ, à zĩ̀ kà kↄ̃n Filisitininↄ, ben à ń pↄ́kãdeenↄ sìḿma. À Filisitininↄ dɛ̀dɛ paripari, ben à Kɛiladeenↄ mì sì. 6 Kɛ̀ Aimɛlɛki nɛ́ Abiata bàa lɛ̀ èe gaa Dauda kiia yã, à a sa'o'uta kũna, ben à gàao Kɛila.

Solu pɛɛna Daudazi

7 Kɛ̀ Solu mà Dauda gàa Kɛila, à bè: Luda gìzimɛ, ben à à nàmɛ ma ↄzĩ, zaakɛ à a zĩnda tàta wɛ́tɛ bĩidee guumɛ. 8 Solu a zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a ń píngi, lɛ aↄ̃ gá Dauda kagura kɛ kↄ̃n à gbɛ̃nↄ zaa Kɛila. 9 Kɛ̀ Dauda mà Solu e à zaaa kpaakↄ̃sↄ̃azi, ben à bè sa'ori Abiatanɛ à mↄ́ kↄ̃n sa'o'utao. 10 Ben Dauda bè: Dii Isarailinↄ Luda, mapi n zↄ̀bleri má mà Solu e zɛ́ wɛtɛɛ à mↄ́ Kɛila à wɛ́tɛ kɛ̀ kaatɛ ma yãnzi. 11 Kɛiladeenↄ é ma kpáan yↄ́? Solu é mↄ́ kɛ̀ lán má mà nàn yↄ́? Dii Isarailinↄ Luda, ǹ o mamↄma n zↄ̀blerinɛ. Ben Dii bènɛ: Eé mↄ́. 12 Ben Dauda à là dↄ: Kɛiladeenↄ é ma kpáa kↄ̃n ma gbɛ̃nↄn yↄ́? Ben Dii bè: Aↄ̃é a kpáamɛ. 13 Ben Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ fɛ̀ɛ, aↄ̃ kà gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ taka bà. Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Kɛila, ben aↄ̃ↄe sↄ̃ki kpákpaa. Kɛ̀ Solu mà Dauda bↄ̀ Kɛila, èe gà à gàa gwe dↄro.

14 Dauda kú zɛki gbãaan gbáan Zifi bùsu sĩ̀sĩdeen. Lán guu e dↄↄ nà Solu ègↄ̃ à wɛtɛɛ à dɛ, mↄde Ludaa e Dauda nanɛ à ↄzĩro. 15 Gurↄↄ kɛ̀ Dauda kú Zifi bùsu líkpɛn, à mà Solu kↄ̃n à gbɛ̃nↄↄ e mↄↄ a dɛ. 16 Ben Solu nɛ́ Yonatã fɛ̀ɛ à gàa à Dauda lè zaa líkpɛ pìn, à à gbà swɛ̃̀ kↄ̃n Luda tↄ́o. 17 À bènɛ: Ǹton tó vĩa n kũro, zaakɛ ma de é e à ↄ nammaro. Ḿbe nɛ́ kí ble Isarailinↄnɛ, mapi sↄ̃ mɛ́gↄ̃ dɛ n plaadee ũ. Ma de pì beee dↄ̃ se. 18 Ben aↄ̃ yã yì kↄ̃o ń plaa Dii aɛ. Dauda gↄ̃̀ líkpɛn gwe, ben Yonatã tà bɛ.

19 Beee gbɛra Zifideenↄ gàa wà Solu lè Gibɛa aↄ̃ bè: Dauda utɛna wa bùsun sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu. À kú líkpɛn Akila sĩ̀sĩgɛɛzi Yɛsimↄ sↄↄmɛtɛ kpa. 20 Kí, gurↄↄ kɛ̀ ń yezi píngi, ǹ mↄ́ gwe, wé à kpámma. 21 Ben Solu bè: Dii aubarika daagu kɛ̀ a ma wɛ̃nda gwà yãnzi. 22 À tá à ɛara à soru kɛ. À guu kɛ̀ è gán gbekagbeka kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à ènↄ, zaakɛ má mà wà bè, à ↄ̃ndↄ̃ↄ nɛ́ ↄ̃ndↄ̃ↄnlo. 23 À gbekagbeka lɛ à e à à utɛkiinↄ dↄ̃ píngi, à ɛara à mↄ́ à ma le, lɛ mà à sãnsãn ma, mɛ́ gáao. Tó à kú a bùsun gwemɛ, mɛ́ pɛ́ɛzi Yuda boriinↄ tɛ́ píngi. 24 Ben aↄ̃ dà zɛ́n, aↄ̃ dↄ̀ Solunɛ aɛ gana Zifi. Àɛ sↄ̃ Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ gĩakɛ wà kú Maↄni gbáan sɛ̃̀tɛ Yɛsimↄ sↄↄmɛtɛ kpa.

25 Kɛ̀ Solu kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ e mↄↄ pɛ́ɛzi, à à baaru mà, ben à pìta kpiii pìa à gàa à kú Maↄni gbáan. Kɛ̀ Solu mà, ben à pɛ̀ɛzi Maↄni gbáan gwe. 26 Solunↄ e táa oo kpiii kpɛɛ kãa kpa, Daudanↄ e táa oo à kpɛɛ kɛ̀ kpa, aↄ̃ↄe wãa aↄ̃ↄe bàa lɛɛ Solunɛ. Gurↄↄ kɛ̀ Solu kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ e ligaa Daudanↄzi aↄ̃ ń kũ, 27 ben gbɛ̃ke mↄ̀ à baaru kpà Solunɛ à bè: Ǹ kɛ kpakpaa, Filisitininↄ mↄ̀ wà lɛ̀ɛ wa bùsua. 28 Ben Solu pɛɛna Daudazi tò, à gàa Filisitininↄ le. Beee yãnzi wè guu pì sísi Kↄ̃kpaatɛkpiii. 29 Beee gbɛra Dauda bↄ̀ gwe à gàa à vɛ̃̀ɛ sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu, guu kɛ̀ wè sísi Ɛngɛdi.

24

Dauda gina Solu dɛnazi gbɛ̀wɛɛn

1 Kɛ̀ Solu sù kↄ̃n pɛɛna Filisitininↄzio, wà bènɛ Dauda kú Ɛngɛdi gbáan. 2 Ben à Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄ sɛ̀ɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ aagↄ̃ à dàńyo zɛ́n, lɛ aↄ̃ Daudanↄ wɛtɛ guu kɛ̀ wè sísi Zↄ̃nↄ Gbɛ̀a. 3 Kɛ̀ à kà sãanↄ kara kɛ̀ kú zɛ́ saɛ kiia, à gbɛ̀wɛɛ è gwe, ben à gɛ̃̀n à gàa dↄzɛzi kɛ. Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ sↄ̃ↄ kú gbɛ̀wɛɛ pìn zaa à lɛ́zɛkiia. 4 Ben Dauda gbɛ̃nↄ bènɛ: Ǹ gwa, à gurↄↄn gbã̀a kɛ̀ Dii bè é n ibɛɛ nannɛ n ↄzĩ ǹ yã kɛnɛ lán ń yezi nà. Ben Dauda fɛ̀ɛ tɛɛɛ, à Solu utagumusu lɛ́ zↄ̃̀ à saɛ. 5 À gbɛra Dauda gɛ̃̀ laasuun Solu uta lɛ́ kɛ̀ à zↄ̃̀ pì yãnzi, 6 à bè a gbɛ̃nↄnɛ: Kai! Dii tón tó mà yã beee taka kɛ ma dii kɛ̀ à à kpànɛro. Mɛ́ ↄ naaro, zaakɛ Dii bé à à kpà kpatan.

7 Dauda kpã̀kɛ̃ a gbɛ̃nↄzi kↄ̃n yã pìo, èe tó aↄ̃ Solu dɛ̀ro. Kɛ̀ Solu bↄ̀ gbɛ̀wɛɛn, èe gɛ̃ɛ zɛ́la, 8 ben Dauda bↄ̀ gbɛ̀wɛɛ pìn, à lɛ́ zùzi à bè: Ma dii kí! Kɛ̀ Solu lìɛ à a kpɛɛ gwà, ben Dauda kùɛ à dàɛ a puua. 9 Ben à bè Solunɛ: Tó wà bè ma yã zaaa kpàkpa n musu, bↄ́ yã bé à tò nɛɛ̀ síi? 10 Ǹ gwa! N wɛ́ɛ è gbã̀a lán Dii n namɛ ma ↄzĩ nà gbɛ̀wɛɛn. Wà bèmɛ mà n dɛ, ben ma n wɛ̃nda gwà, ma bè mɛ́ ↄ na ma diiaro, zaakɛ Dii bé à à kpà kpatan. 11 Ǹ gwa kɛ̀ Baa! Ǹ gwa, má n uta lɛ́ kũna kɛ̀! Ma n uta lɛ́ zↄ̃̀, mↄde mɛ́ɛ n dɛro. Ń dↄ̃̀ sa kɛ̀ má n kũna kↄ̃n nↄ̀sɛ zaaaoro. Mɛ́ɛ taari kɛnnɛro, ben nɛ́ɛ ma wɛtɛɛ ǹ ma dɛ. 12 Dii yã gↄ̃gↄ̃we à gɛ̃ɛ bommamɛ, mↄde mapi mɛ́ ↄ nammaro. 13 Lán wà yáasi zù zaa zi nà wà bè, yã zaaa è bↄ zaakɛrinↄ kiiamɛ, mɛ́ ↄ nammaro. 14 N Isarailinↄ kína, dé yãnzin n bↄzi? Dén nɛ́ɛ pɛ́ɛzi? Gbɛ̃ɛ gɛ̀n yↄ́? Ke kↄ̀kↄ nɛ́ngo? 15 Dii ma yã gwa à yã gↄ̃gↄ̃we. À yã nnaa kpáma à zɛmao à ma bↄ n ↄzĩ.

16 Kɛ̀ Dauda yã beee ò Solunɛ à yã̀a, Solu bè: Ma nɛ́ Dauda, n kòton gweↄ́? Ben Solu vĩ̀ wiiio 17 à bè Daudanɛ: N yã nnaa dɛmala, zaakɛ yã zaaan má kɛ̀nnɛ, ben n fĩa bòmɛ kↄ̃n à maaao. 18 N yã maaa kɛ̀ ń kɛ̀mɛɛ ò tia. Kɛ̀ Dii ma nannɛ n ↄzĩ, nɛ́ɛ ma dɛro. 19 Tó gbɛ̃ bↄ̀ a ibɛɛa, è tó à tá aafiaↄ́? Dii yã maaa kɛ̀ ń kɛ̀mɛ gbã̀a fĩa bonnɛ. 20 Má dↄ̃ sa kɛ̀ nɛ́ gↄ̃ kí ũ, nɛ́gↄ̃ kí blee Isarailinↄnɛ. 21 Ǹ símɛ kↄ̃n Dii tↄ́o kɛ̀ nɛ́ ma borii kaatɛro, nɛ́ ma tↄ́ dɛ ma de bɛdeenↄ tɛ́ro. 22 Ben Dauda la dà Solunɛ. Kɛ̀ Solu tà bɛ, ben Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ɛ̀ara wà tà sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu.

25

Dauda kↄ̃n Nabalao kↄ̃n Abigailio

1 Samuɛli gà, ben Isarailinↄ kàkↄ̃a ń píngi, aↄ̃ↄe ↄ́ↄ dↄↄ à gaa musu, ben wà à vĩ̀i a bɛ zaa Rama. Beee gbɛra Dauda gàa Parani sɛ̃̀tɛ. 2 Maↄni gbɛ̃kee kuu, à bↄkↄ̃tɛ vĩ Kamɛli gwe. Auzikide sàmɛ, à sãanↄ vĩ bↄrↄ aagↄ̃ kↄ̃n blènↄ wàa sↄↄro. Ben à mↄ̀ Kamɛli lɛ à a sãanↄ kã kɛ̃ɛ. 3 À tↄ́n Nabala, à naↄ̃ tↄ́n Abigaili. Nↄgbɛ̃ pì làakari vĩ bensↄ̃ à kakana maa, mↄde à gↄ̃ↄ pì gbɛ̃ke wí vĩro, à yãkɛnanↄↄ dↄ̀rↄ vĩro. Kalɛbu boriimɛ.

4 Gurↄↄ kɛ̀ Dauda kú sɛ̃̀tɛ, à mà Nabala mↄ̀ a sãanↄ kã kɛ̃ɛ. 5 Ben à a ìbanↄ zĩ̀ gↄ̃ↄn kuri à bèńnɛ: À fɛɛ à gá Nabala kiia zaa Kamɛli, à ì kpáamɛ 6 à onɛ à be: Luda n dↄ̃ aafiao kↄ̃n n uao kↄ̃n n gbɛ̃nↄ ń píngi. 7 Má mà n mↄ kↄ̃n sãkãkɛ̃ɛrinↄ. Kɛ̀ n sãdãrinↄↄ kúwao, wée ĩa daḿmaro, ń kuuna Kamɛli guu, pↄ́kee e kɛ̃sãḿmaro. 8 Ǹ n zĩkɛri pìnↄ la, aↄ̃é onnɛ. Ǹ tó ma ìbanↄ n pↄnnaa e, zaakɛ zĩbaa zĩmɛ. N zↄ̀bleri pìnↄ kↄ̃n mamↄma n nɛ́o ǹ wa gba pↄ́ kɛ̀ ń è.

9 Kɛ̀ Dauda ìba pìnↄ kà, aↄ̃ yã pì tↄ̃kɛ̃̀ Nabalanɛ kↄ̃n Dauda tↄ́o, ben aↄ̃ sↄ̃̀kpazi. 10 Ben Nabala bèńnɛ: Dén Dauda ũu? Dén Yɛsɛ nɛ́ pì ũu? Zↄ̀ kɛ̀ aↄ̃ kɛ̃̀ n diinↄa gbã̀anↄↄ pari. 11 Á yezi mà a burɛdi kↄ̃n ma ío kↄ̃n nↄ̀bↄ kɛ̀ má dɛ̀ ma sãkãkɛ̃ɛrinↄnɛo sɛ́ɛ mà kpá gbɛ̃ kɛ̀ má ń bↄkii dↄ̃roonↄan yↄ́? 12 Ben Dauda gbɛ̃nↄ ɛ̀ara wà dà zɛ́n aↄ̃ tà. Kɛ̀ aↄ̃ kà, aↄ̃ yã pìnↄ gbã̀nɛ píngi. 13 Ben Dauda bè a gbɛ̃ pìnↄnɛ: A baade a fɛ̃ɛdaa logo. Ben ń baade a fɛ̃ɛdaa lògo kↄ̃n Daudao se. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa kↄ̃n Daudaonↄ kà wàa plaa taka, ben gↄ̃ↄn wàa doo gↄ̃̀ kↄ̃n asoonↄ.

14 À mↄ̀ à lè zĩkɛri pìnↄ doke gàa à ò Nabala naↄ̃ Abigailinɛ à bè: Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ bↄ̀ sɛ̃̀tɛ aↄ̃ mↄ̀ wà ì kpà wa diia, ben à pàtaḿma. 15 Gbɛ̃ pìnↄ sↄ̃ yã maaa kɛ̀we maamaa, aↄ̃ↄe ĩa dawaro. Kɛ̀ wá kúńyo sɛ̃̀tɛ, pↄ́ke è sãsãwaro. 16 Gurↄↄ kɛ̀ wée sãa dãa ń saɛ fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo píngi, aↄ̃ègↄ̃ ligawazi lán bĩi bà. 17 Ǹ laasuu lɛ́ yã kɛ̀ nɛ́ kɛɛa, zaakɛ aↄ̃ zɛ̀o wà yã zaaa kɛ wa diinɛ kↄ̃n à uadeenↄ ń píngi. Àpi maaro, è gbɛ̃ lɛ́damma síro.

18 Ben Abigaili burɛdi nàkↄ̃a kpakpaa mɛ̀n wàa do kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo tùu plaa kↄ̃n sãa kɛ̀ wà kɛ̀kɛnↄ mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n pↄ́wɛɛ kpatanao kpɛ̃ɛ sↄↄro kↄ̃n geepi kàranↄ mɛ̀n basↄↄro kↄ̃n kãkã bɛ kori kàranↄ mɛ̀n wàa do, aↄ̃ↄ yì zaakinↄnɛ. 19 Ben à bè a zĩkɛrinↄnɛ: Àgↄ̃ dↄↄ aɛ, mɛ́gↄ̃ tɛ́ a kpɛɛ. Èe yãke o a zã Nabalanɛro. 20 Ben à di a zaakia, èe pitaa sĩ̀sĩa. Kɛ̀ à bↄ̀ sĩ̀sĩ kpɛɛ, aↄ̃ dàkↄ̃rɛ Daudao, èe pitaa sĩ̀sĩa se kↄ̃n à gbɛ̃nↄ, aↄ̃ↄe mↄↄ. 21 Dauda e oo a gbɛ̃nↄnɛ: Ma gbɛ̃ pì pↄ́nↄ dã̀kpanɛ sɛ̃̀tɛ pãmɛ. Wée à pↄ́ke sɛ́ro, ben à yã maaa kɛ̀ má kɛ̀nɛ fĩa bòmɛ kↄ̃n à zaaao. 22 Tó ma à gↄ̃gbɛ̃ ke tò bɛ̃ɛ ai guu gↄ̃ gá dↄ, Luda yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ.

23 Kɛ̀ Abigaili à è, ben à pìta a zaakia kpakpaa, à kùɛ Daudanɛ à aɛ pɛ̀ɛ. 24 Ben à kùɛ à gbá saɛ à bè: Baa, taari pì gↄ̃̀ ma mɛ̀n do musu. Ǹ mamↄma n zↄ̀bleri gba zɛ́ mà yã onnɛ. Ǹ swã kpá mamↄma n zↄ̀bleri yãzi. 25 Baa, Nabala maaro. Ǹton à yã daro. À yãnↄↄ dɛ lán a tↄ́ bàmɛ. À tↄ́n Mìsaide, bensↄ̃ mìsaiyãn ègↄ̃ kɛɛ. Mamↄma n zↄ̀bleri sↄ̃, mɛ́ɛ gbɛ̃ kɛ̀ n ń zĩnↄ ero. 26 Baa, lán Dii kuu bensↄ̃ ń kuu nà, Dii gìnnɛ ǹ gbɛ̃ dɛ ǹ gɛ̃ɛ bo n zĩnda. Dii tó n ibɛɛnↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe n kpákpaa à zaaaonↄ gↄ̃ lán Nabala bà. 27 Tia sa Baa, ǹ gbaa kɛ̀ mamↄma n zↄ̀bleri ma mↄonnɛɛ kɛ̀ sí ǹ kpá n ìbanↄa. 28 Ǹ sùu kɛ kↄ̃n mamↄma n zↄ̀blerio kↄ̃n ma taario dↄ. Dii é tó n boriinↄ gↄ̃ kí blee ai gurↄ píngi, zaakɛ nɛɛ̀ zĩ̀ ká Diinɛmɛ, weé à zaa ke emma zikiro. 29 Baa tó gbɛ̃ke fɛ̀ɛ èe pɛɛɛnzi à n dɛ, Dii n Luda é n wɛ̃̀ndi dãkpa, eé n ibɛɛnↄ wɛ̃̀ndi da gbɛ̀mban à zu. 30 Baa, tó Dii yã maaa kɛ̀nnɛ lán à lɛ́ gbɛ̃̀nnɛ nà píngi, tó à n diɛ Isarailinↄ gbɛ̃nsi ũ, 31 ǹton gɛ̃ laasuun à n da yãn gbɛ̃dɛna pã ke gɛ̃ɛbona n zĩndanɛ yã musuro. Baa, tó Dii yã maaa kɛ̀nnɛ, ǹ tó mamↄma n zↄ̀bleri ma yã gↄ̃ dↄngu.

32 Ben Dauda bè Abigailinɛ: Wà Dii Isarailinↄ Luda sáabu kpá, zaakɛ à n zĩ ǹ damalɛ gbã̀a. 33 Ma n sáabu kpà se kↄ̃n lɛ́damma kɛ̀ n ma gbaao, zaakɛ ḿbe n kpamɛ gbã̀a, ben mɛ́ɛ gbɛ̃ dɛ ma gɛ̃ɛ bò ma zĩndanɛro. 34 Tó beeenlo, kↄ̃n Dii Isarailinↄ Luda kɛ̀ gìmɛ mà yã zaaa kɛnnɛɛo, tó nɛ́ɛ wã n mↄ n damalɛ yãro, lɛ guu é dↄ Nabala nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kearo. 35 Ben Dauda pↄ́ kɛ̀ Abigaili mↄ̀onɛ sì à bè: Ǹ ká bɛ aafia. Ma n yã mà, ma n yodaado kɛ̀.

36 Kɛ̀ Abigaili kà Nabala kiia, à è èe pↄ́ blee lán kína bà. À pↄↄ kɛ̀ nna, à wɛ̃ɛ gbɛ̃̀ à kã̀. Ben à naↄ̃ pì e lɛ́ bↄ à yãke ònɛro, sé kɛ̀ guu dↄ̀. 37 Kɛ̀ guu dↄ̀, Nabala wɛ́ɛ kɛ̃̀, ben à naↄ̃ yã kɛ̀ à kɛ̀ pì ònɛ. Ben swɛ̃̀ kɛ̃̀n, à gↄ̃̀ lán gbɛ̀ bà. 38 Kɛ̀ à kɛ̀ lán gurↄ kuri bà, ben Dii gò tↄ̃̀a, à gà.

39 Kɛ̀ Dauda Nabala gana baaru mà, à bè: Wà Dii kɛ̀ zɛ̀mao sáabu kpá, à wí kɛ̀ Nabala dàmaa bↄ̀mɛ. À gìmɛ mà yã zaaa kɛ, ben à tò Nabala zaakɛna wì à zĩnda musu. Beee gbɛra Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ Abigailia aↄ̃ onɛ á yezi à à sɛ́ nↄↄ ũ. 40 Kɛ̀ Dauda ìba pìnↄ kà Abigaili kiia zaa Kamɛli, aↄ̃ bènɛ: Dauda bé à wa zĩmma, à yezi à n sɛ́ nↄↄ ũ. 41 Ben à fɛ̀ɛ à kùɛ à a mì pɛ̀ɛ à bè: À zↄ̀blerin ma ũ, má yãana mà a dii ìbanↄ gbá pípińnɛ. 42 Ben à fɛ̀ɛ à dì zaakia gↄ̃ↄ. À nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ gàao gↄ̃ↄn sↄↄro. Aↄ̃ dà zɛ́n kↄ̃n Dauda zĩ̀rinↄ, ben à gↄ̃̀ à nↄↄ ũ. 43 Dauda Yɛzɛrili gbɛ̃ Ainↄama kũna nↄↄ ũ dↄ. Aↄ̃ plaa ń píngi kɛ̀ à nↄↄnↄ ũ. 44 Solu a nɛ́ Mikala kɛ̀ dɛ Dauda nↄↄ ũ yãa kpà Laisi nɛ́ Palatiɛli, Galimu gbɛ̃a.

26

Dauda gina Solu dɛnazi gɛ̃̀n plaadee

1 Zifideenↄ gàa wà Solu lè Gibɛa aↄ̃ bènɛ: Dauda utɛna Akila sĩ̀sĩgɛɛzi kɛ̀ aɛdↄna Yɛsimↄa. 2 Ben Solu gàa Zifi sɛ̃̀tɛ kↄ̃n Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ aagↄ̃, aↄ̃ↄe Dauda wɛtɛɛ wà à dɛ sɛ̃̀ pìn. 3 Solu bùra kàɛ zɛ́ saɛ Akila sĩ̀sĩgɛɛ kɛ̀ aɛdↄna Yɛsimↄa, ben Dauda kú sɛ̃̀n. Kɛ̀ à mà Solu e pɛɛɛazi, 4 ben à gu'asiigwarinↄ zĩ̀, gbasa à dↄ̃̀ sa kɛ̀ Solu kà. 5 Ben Dauda fɛ̀ɛ à gàa guu kɛ̀ Solu bùra kàɛn. À Solu kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi Nɛrɛ nɛ́ Abanao daɛkii è. Solu daɛna bùra guu, à gbɛ̃nↄ kàɛ wà ligazi. 6 Ben Dauda Iti bori Aimɛlɛki kↄ̃n Zeruya nɛ́ Abisaio là à bè: Dé bé eé gámao bùra pìn Solu kiia? Ben Abisai bènɛ: Mámbe mɛ́ gányo. 7 Kɛ̀ Dauda kↄ̃n Abisaio lↄↄtɛ̀ gbɛ̃ pìnↄzi gwãavĩ, ben aↄ̃ Solu è daɛna, èe ii oo bùra guu, à sári pɛɛna à mìzi. Abana kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ daɛna wà ligazi ń píngi.

8 Ben Abisai bè Daudanɛ: Luda n ibɛɛ nànnɛ n ↄzĩ gbã̀a. Ǹ tó mà à zↄ̃ kↄ̃n sário mà à nakↄ̃a kↄ̃n tↄↄtɛo. Mɛ́ à zↄ̃ gɛ̃̀n domɛ, èe kɛ gɛ̃̀n plaanlo. 9 Ben Dauda bènɛ: Ǹton à dɛro. Dé bé eé fↄ̃ à ↄ na kína kɛ̀ Dii kàa à bↄ pãa? 10 Ben Dauda ɛ̀ara à bè: Dii kuu! Dii bé eé gò tↄ̃a à ga, tó à gurↄↄ pàpa kesↄ̃ à gà zĩ̀lan. 11 Kai! Dii tón tó mà ↄ na kína kɛ̀ à kàaro. Wà gá wà sári kɛ̀ kú à mìzi sɛ́ kↄ̃n à í zɛ̀rɛo wà táo. 12 Dauda sári kↄ̃n í zɛ̀rɛ kɛ̀ kú Solu mìzio sɛ̀, ben aↄ̃ tào. Aↄ̃ gbɛ̃kee e ń ero, aↄ̃ ń yã dↄ̃ro, aↄ̃ↄe ii oo ń píngi. Aↄ̃ gbɛ̃kee e vuro, zaakɛ Dii bé à tò i ìsi dàńla.

13 Kɛ̀ Dauda bikũ̀ guzurɛ baa kãa kpa, ben à zɛ̀ sĩ̀sĩ musu zã̀azã, gu yàasa dana ń dagura. 14 Ben à lɛ́ zù Abanazi kↄ̃n a gbɛ̃nↄ à bè: Abanaooo! Ń yĩtɛnan yↄ́? Abana wèàla à bè: Dé bé èe lɛ́ zuu kínazi? 15 Dauda bènɛ: Gↄ̃sagbãaan n ũroo? Gbɛ̃ke kà lán n bà Isarailinↄ bùsunn yↄ́? Gbɛ̃ke mↄ̀ n dii kína dɛ. Bↄ́ yã bé à tò nɛ́ɛ à dãkparoo? 16 Nɛ́ɛ yã kɛ a zɛ́aro. Má sì kↄ̃n Diio a kↄ̃ sìo wà a dɛdɛmɛ, zaakɛ ée a dii kína kɛ̀ Dii kpà kpatan dãkparo. Ǹ gwa! Kí sári kↄ̃n à í zɛ̀rɛ kɛ̀ kú à mìzio kú mámɛ? 17 Solu Dauda kòto dↄ̃̀, ben à bè: Dauda ma nɛ́, n kòton gweↄ́? À wèàla à bè: Ma dii kí, ma kòtomɛ. 18 Dauda ɛ̀ara à bè: Bↄ́ yã bé à tò ma dii e pɛɛɛ mamↄma a zↄ̀bleriazi? Bↄ́n má kɛ̀? Bↄ́ taarin má kɛ̀? 19 Ma dii kí, ǹ swã kpá mamↄma n zↄ̀bleri yãzi sa. Tó Dii bé à n swi kɛ̀ma, à ma sa'ona gũu ma. Tó gbɛ̃nteenↄmɛ sↄ̃, Dii láari kɛḿma, zaakɛ aↄ̃ pɛ̀ma wà ma bↄ Dii gbɛ̃nↄ tɛ́, aↄ̃ bè mà gá mà dↄ tãanↄzimɛ. 20 Ǹton tó wà ma dɛ zã̀ kↄ̃n Diioro. Isarailinↄ kína bↄ̀, èe kↄ̀kↄ nɛ́ngo wɛtɛ à dɛ, lán wègↄ̃ pɛɛ dↄ̃ↄa sĩ̀sĩnↄ musu nà. 21 Ben Solu bè: Ma durun kɛ̀. Ma nɛ́ Dauda, ǹ ɛara ǹ su. Mɛ́ ĩa damma dↄro, zaakɛ n ma wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛ kɛ̀ gbã̀a. Yãpuramɛ, ma yↄ̃nkↄyã kɛ̀, ma zã yãa maamaa. 22 Ben Dauda bènɛ: N sárin yɛ̀. Ǹ tó n ìbanↄ doke bikũ à mↄ́ à sí. 23 Dii è fĩa bo baadenɛ à maakɛna kↄ̃n a náanɛo musu. Dii n namɛ ma ↄzĩ gbã̀a, mↄde mɛ́ɛ we mà ↄ nàmmaro kɛ̀ Dii bé à n ka kpatan yãnzi. 24 Lán ma n wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛ kɛ̀ gbã̀a nà, Dii ma wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛ dↄ̃ lɛ, à ma sí yã zaa píngia. 25 Ben Solu bènɛ: Luda aubarika dangu ma nɛ́ Dauda. Nɛ́ yã ìsi kɛ, n mì égↄ̃ da'iana. Kɛ̀ Dauda gɛ̃̀ zɛ́la, ben Solu tà bɛ.

27

Dauda kuuna Filisitininↄ bùsun

1 Dauda laasuu lɛ̀ à bè: Solu é ma dɛ zĩkea. Tó mɛ́ɛ bàa lɛ́ ma ta Filisitininↄ bùsunlo, eé bↄmao nnaro. Tó ma bàa lɛ̀, Solu é mì kɛ̃ ma wɛtɛnaa, mɛ́ bↄ à ↄzĩ. 2 Ben Dauda fɛ̀ɛ à gàa Gata kí Akisi, Maↄku nɛ́ kiia. Gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ↄnↄ gàao. 3 Ben Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ vɛ̃̀ɛ Gata kↄ̃n Akisio, baade kↄ̃n a bɛdeenↄ. Dauda kú gwe kↄ̃n a nↄↄnↄ mɛ̀n plaa, Yɛzɛrili gbɛ̃ Ainↄama kↄ̃n Kamɛli gbɛ̃ Abigaili kɛ̀ dɛ Nabala nↄↄ ũ yãao. 4 Kɛ̀ wà ò Solunɛ Dauda bàa lɛ̀ à tà Gata, èe pɛ́ɛzi dↄro.

5 Dauda bè Akisinɛ: Tó ma n pↄnnaa è, ǹ ma gba zɛ́ mà vɛ̃ɛ gukea n lakutunↄ doke guu. Mamↄma n zↄ̀bleri má yezi màgↄ̃ kúnyo n mɛɛwinlo. 6 Zĩ beeean Akisi Zikilaga kpàa, ben à gↄ̃̀ Yudanↄ kínanↄ pↄ́ ũ ai kↄ̃n a gbã̀ao. 7 Dauda kuuna Filisitininↄ bùsun kà wɛ̃̀ do kↄ̃n mↄ siigↄ̃ↄo.

8 Ben Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ gàa wà lɛ̀ɛ Gesurunↄa kↄ̃n Gizinↄ kↄ̃n Amalɛkinↄ. Gbɛ̃ pìnↄↄ kú bùsu pìn zaa zimɛ bↄna zaa Suru ai à gàa pɛ́ Igipitia. 9 Tó Dauda zĩ̀ blè bùsu pì lakutunↄa, è gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ ke tó bɛ̃ɛro, sãanↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zaakinↄ kↄ̃n lakuminↄ kↄ̃n pↄ́kãsãanↄn è nakↄ̃a. Tó à tà, è gá Akisi kiia. 10 Tó Akisi à là guu kɛ̀ à lɛ̀ɛn gbɛ̃nↄa gbã̀a, Dauda è benɛ a gaa Nɛgɛvi bùsun, Yudanↄ ke Yeramɛli boriinↄ ke Keninↄ kiiamɛ. 11 Dauda è gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ ke tó bɛ̃ɛ wà suo Gataro, zaakɛ èe bee: Gbɛ̃ke é kↄmↄtↄ kɛńnɛ à be dia má kɛ̀ nàn yɛ̀. Lɛn ègↄ̃ kɛɛ lɛ gurↄↄ kɛ̀ à kú Filisitininↄ bùsun. 12 Akisi Dauda náanɛ kɛ̀ à bè a zĩndanɛ: Isarailinↄ gì à kãzimɛ. Eégↄ̃ dɛ ma zↄ̀bleri ũmɛ gurↄ píngi.

28

Solu kↄ̃n nↄgbɛ̃ weegũnnade gɛ̀sisirio

1 Gurↄ beeenↄa Filisitininↄ ń zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a, aↄ̃ↄ yezi wà gá wà zĩ̀ ká kↄ̃n Isarailinↄ. Ben Akisi bè Daudanɛ: Asa ń dↄ̃ kɛ̀ mmↄn kↄ̃n n gbɛ̃nↄ é gámao zĩ̀ ká sↄ̃ↄ? 2 Ben Dauda bènɛ: Tↄ̀, nɛ́ e sa lán mamↄma n zↄ̀bleri mɛ́ kɛ nà. Ben Akisi bènɛ: Tó lɛmɛ, mɛ́ n kɛ ma dãkpari ũ ai gurↄ píngi.

3 Samuɛli sↄ̃ gĩakɛ à gà kↄ̀, Isarailinↄ kàkↄ̃a ń píngi, aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀ à ga yã musu, ben aↄ̃ à vĩ̀ a bɛ wɛ́tɛn zaa Rama. Solu pɛ̀ weegũnnadeenↄa kↄ̃n gɛ̀sisirinↄ Isarailinↄ bùsun. 4 Kɛ̀ Filisitininↄ kↄ̃ kàkↄ̃a, aↄ̃ mↄ̀ wà bùra kàɛ Sunɛmu. Ben Solu Isarailinↄ kàkↄ̃a ń píngi, aↄ̃ bùra kàɛ Giliboa. 5 Kɛ̀ Solu Filisitini zĩ̀kpɛɛnↄ è, vĩa à kũ̀, swɛ̃̀ kɛ̃̀n maamaa. 6 À gbèka Diia, ben Dii e weàla nanaa guu ke kↄ̃n Urimuo ke annabinↄ gãzĩro. 7 Ben Solu bè a ìbanↄnɛ: À nↄgbɛ̃ wegũnnade gɛ̀sisiri ke wɛtɛmɛ, lɛ mà gá mà yã gbekaa. Ben aↄ̃ bènɛ: Nↄgbɛ̃ wegũnnade gɛ̀sisiri kee kú Ɛndↄ.

8 Ben Solu a zĩnda lìɛ à pↄ́kãsã pãndenↄ dà, ben à gàa à nↄgbɛ̃ pì lè gwãavĩ, à gↄ̃ↄn plaaanↄ tɛ̀zi. À bènɛ: Ǹ tó n zĩn mↄ́ ǹ gɛ̀ kɛ̀ mɛ́ à tↄ́ onnɛ sísimɛ. 9 Ben nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Ń dↄ̃ sãnsãn yã kɛ̀ Solu kɛ̀, kɛ̀ à a bùsu zɛ́ zↄ̃̀ wegũnnadeenↄnɛ kↄ̃n gɛ̀sisirinↄo. Bↄ́ yã bé à tò nɛ́ɛ takutɛɛ kpákpaamɛ lɛ wà ma dɛzi? 10 Ben Solu sìnɛ kↄ̃n Dii tↄ́o à bè: Má sì kↄ̃n Diio weé ĩa damma yã kɛ̀ musuro. 11 Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Gɛ̀ kpareen mà sísinnɛɛ? À bè: Samuɛli gɛ̀mɛ. 12 Kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì Samuɛli è, à vĩ̀ wiiio à bè Solunɛ: Ase ḿbe Solu ũu? Bↄ́yãnzin n ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀mɛzi? 13 Ben kí bènɛ: Ǹton tó vĩa n kũro. Bↄ́n ń è? À bènɛ: Gɛ̀wãadeen má è, èe bↄↄ tↄↄtɛn. 14 Ben Solu à là à bè: À kɛ̀ diamɛ? À bènɛ: Mare zi ke bé èe mↄↄ, à utadaa dana. Ben Solu dↄ̃̀ kɛ̀ Samuɛlimɛ, ben à kùɛ à dàɛ a puua. 15 Ben Samuɛli à là à bè: Bↄ́yãnzin n ĩa dàmazi, kɛ̀ n ma sisiee? À wèàla à bè: Ma nawɛ̃a bíta èmɛ. Filisitininↄ bé wà mↄ̀ zĩ̀ kámao, ben Luda kpɛɛ lìmɛ. È wemala annabi gãzĩ ke nanaa guu dↄro. Beee yãnzin ma n sisizi. Ǹ omɛ lán mɛ́ kɛ nà. 16 Samuɛli bènɛ: Dii kpɛɛ lìnnɛ à gↄ̃̀ n ibɛɛ ũ, ben n mↄ nɛ́ɛ yã gbekaama sↄ̃ nɛ́? 17 Dii kɛ̀nnɛ lán à dàmɛ má ònnɛ nà. À n bↄ kpatan à n gbɛ̃daa Dauda kàn. 18 Dii beee kɛ̀nnɛ gbã̀a, kɛ̀ nɛ́ɛ à yã maro yãnzimɛ. Nɛ́ɛ pↄfɛ̃ pãsĩ bↄbↄnɛ Amalɛkinↄaro. 19 Dii é Isarailinↄ kↄ̃n mpio kpá Filisitininↄamɛ. Mmↄn kↄ̃n n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ égↄ̃ kúmao kɛ̀ zia. Dii é Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄ kpá Filisitininↄa. 20 Samuɛli yã pì tò vĩa Solu kũ̀ maamaa, ben à lɛ̀ɛ a puua sↄ̀rↄrↄ gↄ̃ↄ. À gbãaa yã̀a, zaakɛ èe pↄ́ke ble gurↄ beeea ke gwãavĩ beeearo.

21 Kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì mↄ̀ Solu kiia, à è swɛ̃̀ kɛ̃̀n maamaa, ben à bènɛ: Mamↄma n zↄ̀bleri ma n yã mà, ma a zĩnda kpà karizi, ma yã kɛ̀ ń òmɛɛ kɛ̀. 22 Ǹ n zↄ̀bleri yã ma sa. Ǹ tó mà pↄ́blee diɛnnɛ ǹ ble, lɛ ǹ gbãa e ǹ da zɛ́n. 23 Ben Solu gì à bè: Mɛ́ pↄ́ blero. Kɛ̀ à ìbanↄ nàkↄ̃rɛa lɛdo kↄ̃n nↄgbɛ̃ pìo, ben à ń yã mà. Ben à fɛ̀ɛ tↄↄtɛ à vɛ̃̀ɛ gádoa. 24 Nↄgbɛ̃ pì zù nɛ́ bↄ̀rↄ mɛ̀kpana vĩ bàdↄna a bɛ. À gàa à dɛ̀ gↄ̃ↄ, ben à flawa sɛ̀ à dɛ̀, à burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai kɛ̀o. 25 À dìɛ Solunɛ kↄ̃n à ìbanↄ. Aↄ̃ↄ blè, ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wà tà gwãavĩ beeea gↄ̃ↄ.

29

Filisitininↄ kínanↄ Dauda gbarɛna Zikilaga

1 Filisitininↄ ń zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a Afɛki, bensↄ̃ Isarailinↄ bùra kú Yɛzɛrili íbↄkiia. 2 Filisitininↄ kínanↄↄ e gɛ̃tɛɛ kↄ̃n ń zĩ̀kpɛ gãlinↄ, aↄ̃ kenↄ gↄ̃ↄn basↄsↄↄro, aↄ̃ kenↄ wàa sↄsↄↄro. Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ tɛ́ ń kpɛɛ kↄ̃n Akisio. 3 Ben Filisitininↄ kína pìnↄ Akisi là wà bè: Eberu kɛ̀nↄ sↄ̃ nɛ́? À wèńla à bè: Daudan yɛ̀. Isarailinↄ kí Solu ìba kemɛ yã. À gurↄplaa kɛ̀mao. À kúmao dɛ wɛ̃̀ doola. Naana zaa gurↄↄ kɛ̀ à mↄ̀ ma kiia ai gbã̀a, mɛ́ɛ taari ke earo. 4 Ben kína pìnↄ pɛ̃tɛ̃ kɛ̀o wà bè: Ǹ gↄ̃gbɛ̃ pì gbarɛ à tá guu kɛ̀ ń kpàan. Eé e à gáwao zĩ̀lanlo, lɛ àton bↄ wa kpɛɛ gwero yãnzi. Dian eé e à kɛ nna kↄ̃n a diio nà, tó èe kɛ à tà kↄ̃n wa gbɛ̃kenↄ mìo baasiroo? 5 Dauda kɛ̀ wà lɛ̀ sì wà ↄ̃ wã̀ à yã musun gweroo? Kɛ̀ wà bè:

Solu gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn wàa sↄsↄↄro,

Dauda sↄ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ lɛo ũgbangba.

6 Ben Akisi Dauda sìsi à bènɛ: Má sì kↄ̃n Diio ń kuu gbɛ̃ maaa ũ ma kiia, n ganamao zĩ̀lan kɛ̀mɛ nna, zaakɛ naana zaa gurↄↄ kɛ̀ n mↄ ma kiia ai gbã̀a, mɛ́ɛ taari ke emmaro. Mↄde ń yã e kɛ wa kínanↄnɛro. 7 Ǹ ɛara ǹ tá kↄ̃n aafiao lɛ ǹton yãke kɛ à kɛńnɛ zaaro. 8 Ben Dauda Akisi là à bè: Bↄ́n má kɛ̀? Naana zaa gurↄↄ kɛ̀ ma mↄ n kiia ai gbã̀a, bↄ́n ń èmaa? Bↄ́yãnzin mɛ́ e mà gá mà zĩ̀ ká kↄ̃n ma dii kí ibɛɛnↄoroo? 9 Ben Akisi bènɛ: Má dↄ̃ kɛ̀ ń maamɛ lán Luda malaika bà, mↄde wa kínanↄ bè ǹton gáwao zĩ̀lanlo. 10 Tó guu dↄ̀, ǹ fɛɛ kↄngↄ idɛ'idɛ kↄ̃n n dii Solu zↄ̀bleri kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀nyonↄ, à tá. 11 Ben Dauda fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ, aↄ̃ↄe taa Filisitininↄ bùsun. Filisitininↄ sↄ̃ gàa Yɛzɛrili.

30

Dauda Amalɛkinↄ kaatɛna

1 Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ kà Zikilaga à gurↄ aagↄ̃dee zĩ. À mↄ̀ à lè Amalɛkinↄ mↄ̀ wà lɛ̀ɛ Nɛgɛvi bùsua kↄ̃n Zikilagao ń kpɛɛ. Aↄ̃ lɛ̀ɛ Zikilagaa aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀a. 2 Aↄ̃ nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ kũ̀kũ, nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃ ìsinↄ ń píngi. Aↄ̃ↄe ń gbɛ̃ke dɛro, aↄ̃ ń sɛ́ɛ wà tàńyo. 3 Kɛ̀ Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ kà ń bɛ wɛ́tɛ, aↄ̃ↄ è wà tɛ́ sↄ̃̀a wà ń nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n ń nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ̀kũ wà tàńyo. 4 Ben Dauda kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ wii lɛ̀ aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀ ai aↄ̃ gbãaa yã̀a, ai aↄ̃ↄe fↄ̃ wà ↄ́ↄ dↄ̀ dↄro. 5 Wà Dauda nↄↄnↄ kũ̀kũ wà tàńyo ń plaa Ainↄama kↄ̃n Abigailio. 6 Dauda wɛ́ɛtãmma è maamaa, zaakɛ wèe bee wà à pápa gbɛ̀o wà dɛmɛ. Aↄ̃ baade píngi nↄ̀sɛ yàka aↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ yã musu. Mↄde Dauda gbãa è Dii a Ludaa, 7 ben à bè sa'ori Abiatanɛ: Ǹ mↄ́ kↄ̃n n dansiki utao. Kɛ̀ à gàaonɛ, 8 ben Dauda yã gbèka Diia, à à là à bè: Mà pɛ́ɛ gbãamↄnnɛri pìnↄzi mɛ́ ń leↄ́? À bènɛ: Ǹ pɛ́ɛńzi, nɛ́ ń le ǹ n gbɛ̃nↄ mì sí. 9 Ben Dauda dà zɛ́n kↄ̃n gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ↄnↄ. Kɛ̀ aↄ̃ kà Beso swaazi, gbɛ̃kenↄ gↄ̃̀ gwe. 10 Gↄ̃ↄn wàa doonↄ gbãaa yã̀a, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà bikũ̀ swaa pìaro, ben Dauda bikũ̀, à tɛ́ ń gbɛ̀zi kↄ̃n gↄ̃ↄn wàa plaaanↄ.

11 Aↄ̃ Igipiti gbɛ̃ke è sɛ̃̀tɛ, ben aↄ̃ gàao Dauda kiia. Wà pↄ́blee kpàa à blè, wà í kpàa à mì. 12 Ben aↄ̃ kãkã bɛ kori kpàa kↄ̃n geepi kàrao mɛ̀n plaa à sò. Ben à mɛ̀ sù, zaakɛ à kɛ̀ fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo gurↄ aagↄ̃ pↄ́blesai ímisai. 13 Ben Dauda à là à bè: Dé gbɛ̃n n ũu? N bↄ mámɛ? Ben Igipiti gbɛ̃ pì bè: Amalɛki zↄ̀n ma ũ. À gurↄ aagↄ̃deen yɛ̀, ma dii pã kpàmazi kɛ̀ mɛ́ɛ gyãa kɛɛ yãnzi. 14 Wa lɛɛ Nɛgɛvi bùsuamɛ, guu kɛ̀ Kiritinↄↄ kún kↄ̃n Yudanↄ kↄ̃n Kalɛbu boriinↄ, ben wà tɛ́ sↄ̃̀ Zikilagaa. 15 Ben Dauda à là à bè: Nɛ́ fↄ̃ ǹ gámao gbɛ̃ pìnↄ kiiaↄ́? À wèàla à bè: Tó ń sìmɛ kↄ̃n Luda tↄ́o kɛ̀ nɛ́ ma dɛro, tó nɛ́ ma kpá ma diiaro, mɛ́ gányo ń kiia.

16 Ben à gàao. Kɛ̀ aↄ̃ kà, aↄ̃ ń lé, aↄ̃ↄ fãakↄ̃ana gu píngia, aↄ̃ↄe pↄ́ blee, aↄ̃ↄe í mii, aↄ̃ↄe pↄnnaa kɛɛ pↄ́ bíta kɛ̀ aↄ̃ↄ sɛ̀ɛ Filisitininↄ bùsunnↄ kↄ̃n Yudanↄ bùsuo yãnzi. 17 Ben Dauda sì ń tɛ́ à ń dɛdɛ naana zaa uusiɛ ai gu làa gàa à dↄ̀o uusiɛ. Aↄ̃ gbɛ̃kee e bↄkii ero, séde gↄ̃kparɛ gↄ̃ↄn wàa plaaa kɛ̀ aↄ̃ dì lakumia aↄ̃ bàa lɛ̀nↄ baasiro. 18 Dauda gbɛ̃ kɛ̀ Amalɛkinↄ ń kũkũnↄ mì sì ń píngi kↄ̃n a nↄↄnↄ ń plaa. 19 Aↄ̃ gbɛ̃kee e sãsãro, nɛ́ féte gbɛ̃nsi, nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́nↄgbɛ̃nↄ ń píngi. Baa pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ sɛ̀ɛnↄ, Dauda ɛ̀ara à pↄ́ pìnↄ sì píngi. 20 À sãanↄ kↄ̃n zùnↄ nàkↄ̃a, ben à gbɛ̃nↄ pↄ́kãdee pìnↄ kpan'aɛ kɛ̀ aↄ̃ bè: Dauda pↄ́nↄn yɛ̀.

21 Ben Dauda kà gↄ̃ↄn wàa doo kɛ̀ aↄ̃ gbãaa yã̀a aↄ̃ↄe fↄ̃ wà gàaoro aↄ̃ gↄ̃̀ Beso swaazinↄ kiia. Aↄ̃ bↄ̀ɛ wà dààlɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ. Kɛ̀ Dauda sↄ̃̀ńzi, à ì kpàḿma, 22 ben gbɛ̃ pãsĩ gaabudee kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ Daudazinↄ bè: Lán aↄ̃ↄe gáwaoro nà, wé pↄ́ kɛ̀ wá sìnↄ ke kpáḿmaro, tó èe kɛ aↄ̃ baade naↄ̃ kↄ̃n a nɛ́nↄ baasiro. Aↄ̃ ń sɛ́ wà táńyo. 23 Ben Dauda bè: Auo! Ma gbɛ̃nↄ, àton kɛ lɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ Dii kpàwaanↄro, zaakɛ à wa dãkpa à gbãamↄnnɛri kɛ̀ aↄ̃ lɛ̀ɛwaanↄ nàwe wa ↄzĩ. 24 Dé bé é yã kɛ̀ á ò kɛ̀kii sí sↄ̃ↄ? Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ aↄ̃ↄe pↄ́nↄ dãkpaanↄ asaia égↄ̃ dↄ̃nkↄ̃ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa zĩ̀lannↄmɛ. Wé kpaatɛtɛkↄ̃nɛ sáasaamɛ. 25 Kɛ̀ Dauda yã pì dìɛ, ben à gↄ̃̀ doka ũ Isarailinↄnɛ zaa zĩ beeea ai kↄ̃n a gbã̀ao.

26 Kɛ̀ Dauda kà Zikilaga, à pↄ́ kɛ̀ à sì kenↄ kpã̀sã Yudanↄ bùsu gbɛ̃nsi kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ a gbɛ̃nna ũunↄnɛ à bè: Gbaa kɛ̀ á è pↄ́ kɛ̀ wá sì Dii ibɛɛnↄa guunↄn gwe. 27 À kpã̀sãńnɛ Bɛtɛli kↄ̃n Ramↄ Nɛgɛvio kↄ̃n Yatio 28 kↄ̃n Aroao kↄ̃n Sifimↄo kↄ̃n Ɛsɛtɛmↄao 29 kↄ̃n Rakalao kↄ̃n Yeramɛli bori wɛ́tɛnↄ kↄ̃n Keni wɛ́tɛnↄ 30 kↄ̃n Ɔↄmao kↄ̃n Borasão kↄ̃n Atakao 31 kↄ̃n Ɛblↄnuo kↄ̃n guu kɛ̀ Dauda lili òn kↄ̃n a gbɛ̃nↄ píngi.

31

Solu gana kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ

1 Filisitininↄ zĩ̀ kà kↄ̃n Isarailinↄ, ben Isarailinↄ bàa lɛ̀ńnɛ ai aↄ̃ paridee gàga Giliboa sĩ̀sĩgɛɛzi. 2 Filisitininↄ pɛ̀ɛ Solu kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄzi, ben aↄ̃ à nɛ́ pìnↄ Yonatã kↄ̃n Abinadabuo kↄ̃n Malakisuao dɛ̀dɛ. 3 Zĩ̀ kɛ̀ wèe kaa Solu saɛ pãsĩ kũ̀, ben kàzurinↄ à pà, à kɛ̃̀nna maamaa. 4 Ben à bè a zĩ̀kapↄnↄsɛrinɛ: Ǹ n fɛ̃ɛdaa woto ǹ ma zↄ̃ ǹ ma dɛo. Tó lɛnlo, gɛfↄↄdee kɛ̀nↄ é ma zↄ̃ aↄ̃ kↄ̃kↄ̃ omao. Ben vĩa à zĩ̀kapↄnↄsɛri kũ̀, èe weziro, ben Solu a fɛ̃ɛdaa sɛ̀, à a zĩnda ò'oàla. 5 Kɛ̀ à zĩ̀kapↄnↄsɛri è à gà, ben à a zĩnda ò'o a fɛ̃ɛdaala se à gà. 6 Lɛn Solu kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn aagↄ̃ kↄ̃n a zĩ̀kapↄnↄsɛrio kↄ̃n a gbɛ̃nↄ gàga lɛdo lɛ zĩ dↄ̃nkↄ̃ pì zĩ ń píngi.

7 Kɛ̀ Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ kú guzurɛn gweenↄ kↄ̃n ń gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yoda baa kãa kpaanↄ è ń zĩ̀kpɛɛnↄ bàa lɛ̀, bensↄ̃ Solu kↄ̃n a nɛ́nↄ gàga, aↄ̃ bàa lɛ̀ aↄ̃ ń wɛ́tɛnↄ tò gwe, ben Filisitininↄ mↄ̀ wà vɛ̃̀ɛn. 8 Kɛ̀ guu dↄ̀, ben Filisitininↄ mↄ̀ aↄ̃ↄe pↄ́nↄ bↄbↄↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàganↄa, ben aↄ̃ Solu kↄ̃n a nɛ́ mɛ̀n aagↄ̃ↄ pìnↄ gɛ̀ è kaɛna Giliboa sĩ̀sĩgɛɛzi. 9 Ben aↄ̃ Solu mì zↄ̃̀ aↄ̃ à gↄ̃kɛbↄnↄ bↄ̀ɛa, ben aↄ̃ gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ à baaru kpàkpa Filisitininↄ bùsu gu píngia kↄ̃n ń tãakpɛnↄ. 10 Wà à gↄ̃kɛbↄnↄ kàɛ tãa kɛ̀ wè sísi Asatorɛ kpɛ́n, ben wà à gɛ̀ lògo Bɛtɛsã bĩia.

11 Kɛ̀ Yabɛsi Giliadadeenↄ yã kɛ̀ Filisitininↄↄ kɛ̀ Solunɛ pì mà, 12 ben aↄ̃ gↄ̃sagbãaanↄ fɛ̀ɛ ń píngi aↄ̃ tá gwãavĩ ò zĩ beeea, aↄ̃ Solu kↄ̃n a nɛ́nↄ gɛ̀nↄ bàkɛ̃ Bɛtɛsã bĩia, ben aↄ̃ tào Yabɛsi aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀ḿma gwe. 13 Aↄ̃ ń wánↄ sɛ̀ɛ aↄ̃ↄ vĩ̀i sãma lí gbáru Yabɛsi gwe, ben aↄ̃ lɛ́ yì gurↄ swɛɛplaa.

2 SAMUƐLI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

SAMUƐLI TAKADA PLAADEE

Dauda kíblena Yudanↄnɛ 1:1-4:12

Dauda kíblena Isaraili bori pínginↄnɛ 5:1-12:31

Abusalomu bↄna Dauda kpɛɛ 13:1-20:26

Dauda kíblena zãa 21:1-24:25

1

Dauda Solu ga baaru mana

1 Solu gana gbɛra Dauda sù kↄ̃n zĩ̀blena Amalɛkinↄao, ben à gↄ̃̀ Zikilaga gurↄ plaa. 2 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ gↄ̃gbɛ̃ ke bↄ̀ Solu bùran à mↄ̀. À pↄ́kãsãanↄ kɛ̃kɛ̃na, bùsu ká à mìn. Kɛ̀ à kà Dauda kiia, à kùɛnɛ à dàɛ a puua. 3 Dauda à là à bè: N bↄ mámɛ? À wèàla à bè: Ma bↄ Isarailinↄ bùrammɛ. 4 Ben Dauda à là dↄ: À kɛ̀ diamɛ? Ǹ omɛ. Ben à wèàla à bè: Isarailinↄ bↄ̀ zĩ̀lan wà bàa lɛ̀. Aↄ̃ paridee lɛ̀ɛ wà gàga. Solu kↄ̃n a nɛ́ Yonatão gà dↄ. 5 Ben Dauda gↄ̃kparɛ kɛ̀ èe baaru pì kpaanɛ là à bè: N kɛ dian ń dↄ̃ kɛ̀ Solu kↄ̃n a nɛ́ Yonatão gà? 6 À wèàla à bè: Àɛ sↄ̃ má kú Giliboa kpiigɛɛzi gwemɛ, ben ma Solu è, èe gbãa ee a sária. Sↄ̃gorodeenↄ kↄ̃n sↄ̃deenↄↄ e kaao kĩi. 7 Kɛ̀ à lìɛ ma kpa, à ma e, ben à ma sisi. Ma bè: Máɛ kɛ̀! 8 Ben à ma la, mámbe dé ũu? Ben ma weàla ma bè Amalɛki boriin ma ũ. 9 Ben à bèmɛ mà sↄ̃azi mà a dɛ, zaakɛ á kú gaa lɛ́zĩmɛ, baa kɛ̀ a wɛ́ɛ kpɛ́ kɛ̃na féte. 10 Ben ma sↄ̃zi ma à dɛ̀, zaakɛ má dↄ̃ eé fↄ̃ à ble à lɛɛna gbɛra dↄro. Ben ma à kífura kɛ̀ à kuna sɛ̀ kↄ̃n zãa kɛ̀ à danao, ben ma suonnɛ kɛ̀ ma dii. 11 Ben Dauda a pↄ́kãsãanↄ gà à kɛ̃̀, ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ ń pↄ́nↄ kɛ̃̀kɛ̃ se. 12 Aↄ̃ Solu kↄ̃n a nɛ́ Yonatão gana ↄ́ↄ dↄ̀ kↄ̃n Dii gbɛ̃ Isarailinↄ, zaakɛ zĩ̀ ń blé. Wɛ́ɛ'i bↄ̀ḿma, ben aↄ̃ lɛ́ yì ai uusiɛ.

13 Dauda gↄ̃kparɛ kɛ̀ à baaru pì kpànɛ là à bè: N bɛɛ kú mámɛ? Ben à bènɛ: Bↄ̀amↄ nɛ́n ma ũ, Amalɛki borii. 14 Ben Dauda à là à bè: À kɛ̀ dia kína kɛ̀ Dii kà dɛna vĩa e n kũroo? 15 Ben Dauda a gↄ̃kparɛnↄ doke sìsi à bè: Ǹ à lɛ́ ǹ dɛ se. Ben à à lɛ̀ à dɛ̀. 16 Zaakɛ Dauda gĩakɛ à bènɛ: N n zĩnda dɛ̀mɛ. N zĩnda lɛ́ bé à n da yãn, n bè n kína kɛ̀ Dii kà dɛ̀.

Sósobilɛ kɛ̀ Dauda sì Solu kↄ̃n Yonatão ga yã musu

17 Dauda sósobi lɛ̀ kɛ̀ sì Solu kↄ̃n a nɛ́ Yonatão ga yã musu. 18 À bè wà lɛ̀ pì dada Yudanↄnɛ. À kú Yasa takadan.

19 Isarailinↄ gakuideenↄ gàga sĩ̀sĩgɛɛzi,

gↄ̃sagbãaanↄ ii òmɛ!

20 Àton à baaru kpá Gata zɛ́daanlo,

lɛ Filisitini nↄgbɛ̃nↄ tón à pↄnnaa kɛro yãnzi.

Àton à kpàakpa kɛ Asakɛlↄniro,

lɛ gɛfↄↄde nɛ́nↄgbɛ̃nↄ tón áyuwi kɛro.

21 Kpíi tón kpá Giliboa gbɛ̀ musua dↄro,

lou tón ma buraa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄa dↄro,

gwen wà ↄ sↄ̃̀ gↄ̃sagbãaanↄ sɛngbangonↄzi,

nↄ́si dↄkↄna Solu sɛngbangoa lɛ́ zɛ̀!

22 Kɛ̀ wèe gↄ̃sagbãaa aru fãa guua,

wèe ń gbɛɛɛ paraa,

Yonatã kàzuri pãsĩ è kpɛɛ gwaro,

Solu fɛ̃ɛdade pãsĩ è su koriro.

23 Solu kↄ̃n Yonatão,

gbɛ̃ maa yenzideenↄmɛ!

Aↄ̃ↄe kɛ̃kↄ̃a wɛ̃̀ndi ke gaanlo.

Aↄ̃ wãaa dɛ kúunↄla,

aↄ̃ gbãaa dɛ músunↄla.

24 Isaraili nↄgbɛ̃nↄ,

à wɛ́ɛ'i kán Solu ga yã musu.

À bisa tɛ̃aa yìare kↄ̃n nↄmaablebↄnↄ,

à a pↄ́kãsãanↄ kɛ̀kɛare kↄ̃n zãblebↄ kɛ̀ wà pì kↄ̃n vuraonↄ.

25 Gↄ̃sagbãaanↄ ii ò zĩ̀lan fá!

Yonatã daɛna gɛ̀ ũ sĩ̀sĩgɛɛzi.

26 Ma gbɛ̃ Yonatã,

ma gↄ̃ nawɛ̃a guu n yãnzi,

ń maamɛ wásawasa.

Yenzi kɛ̀ ń vĩmao sáa vĩro,

à dɛ nↄ yenzila.

27 Gↄ̃sagbãaanↄ ii ò fá!

Aↄ̃ gↄ̃kɛbↄnↄ kàatɛ.

2

Dauda kana Yudanↄ kpatan

1 Beee gbɛra Dauda Dii là à bè: Mà gá Yuda wɛ́tɛnↄ doke guuↄ́? Dii bènɛ à gá, ben Dauda ɛ̀ara à à là à bè: Mákpan mà gán? Dii wèàla à bè: Ɛblↄnu kpa. 2 Ben Dauda gàa gwe kↄ̃n a nↄ mɛ̀n plaaanↄ, Yɛzɛrili gbɛ̃ Ainↄama kↄ̃n Nabala gyaanↄ Abigaili, Kamɛli gbɛ̃o. 3 Dauda gàa kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ dↄ, baade kↄ̃n a bɛdeenↄ, ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛ Ɛblↄnu kↄ̃n à lakutunↄo. 4 Ben Yudanↄ gbɛ̃nsinↄ mↄ̀ wà nↄ́si kù Dauda mìa gwe, aↄ̃ à kà Yudanↄ kína ũ.

Kɛ̀ Dauda mà Yabɛsi Giliadadeenↄ bé wà Solu vĩ̀i, 5 à gbɛ̃nↄ zĩ̀ḿma, aↄ̃ gàa wà bèńnɛ: Dauda bè Dii aubarika daagu, kɛ̀ a gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Solu a diinɛ a à vĩ̀i. 6 Dii gbɛ̃kɛ yã kↄ̃n náanɛ yão kɛare. Mapi sↄ̃ mɛ́ à maaa kɛare kɛ̀ a yã pì kɛ̀ yãnzi. 7 Tia sa àgↄ̃ gbãa à kùgbãaa kɛ. A dii Solu gà ben Yudanↄ ma ka ń kína ũ.

8 Nɛrɛ nɛ́ Abana, Solu zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi gĩakɛ à gàa se kↄ̃n Solu nɛ́ Isibosɛo Manaimu. 9 Ben à à kà kí ũ Giliada bùsun kↄ̃n Asa boriinↄ bùsuo kↄ̃n Yɛzɛrilio kↄ̃n Ɛflaimu boriinↄ bùsuo kↄ̃n Bɛyãmi boriinↄ bùsuo kↄ̃n Isarailinↄ bùsu kpaaanↄ píngi. 10 Solu nɛ́ Isibosɛ wɛ̃̀ baplaadee guun à gↄ̃̀ Isarailinↄ kína ũ. À kí blè wɛ̃̀ plaa. Yudanↄ sↄ̃, Daudan aↄ̃ zɛ̀o. 11 Dauda kí blè Yudanↄnɛ zaa Ɛblↄnu ai wɛ̃̀ swɛɛplaa kↄ̃n mↄ swɛɛdooo.

Isarailinↄ zĩ̀kana kↄ̃n Yudanↄ

12 Nɛrɛ nɛ́ Abana kↄ̃n Solu nɛ́ Isibosɛ zĩ̀kpɛɛnↄ bↄ̀ Manaimu wà gàa Gibiↄ̃. 13 Zeruya nɛ́ Yoabu kↄ̃n Dauda zĩ̀kpɛɛnↄ fɛ̀ɛ wà gàa dańlɛ Gibiↄ̃ íkaɛkii saɛ. Aↄ̃ gãli doo kú í baa kɛ̀ kpa, aↄ̃ gãli doo kú í baa kãa kpa. 14 Ben Abana bè Yoabunɛ: Ǹ tó gↄ̃kparɛ kenↄ fɛɛ kↄ̃zi wà gwa. Ben Yoabu bè: Aↄ̃ gá. 15 Ben Bɛyãmi zĩ̀karinↄ fɛ̀ɛ gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaa Isibosɛ pↄ́ ũ, ben Dauda zĩ̀karinↄ fɛ̀ɛ gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaa se. 16 Baade ↄ kà a ↄsikari daa mìkpɛɛzi, ben aↄ̃ kↄ̃ zↄ̃̀zↄ̃ kↄ̃ gbã̀ntɛ̃a kↄ̃n fɛ̃ɛo aↄ̃ lɛ̀ɛ lɛdolɛ. Ben wà tↄ́ kpà Gibiↄ̃ guu pìnɛ Fɛ̃ɛlɛnnabura. 17 Zĩ̀ kɛ̀ wà kà zĩ beeea pãsĩ maamaa, ben Dauda zĩ̀kpɛɛnↄ zĩ̀ blè Abana kↄ̃n Isarailinↄa.

18 Zeruya nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄↄ kú gwe, Yoabu kↄ̃n Abisaio kↄ̃n Asahɛlio. Asahɛli sↄ̃ bà nna lán zↄ̃ bà. 19 Ben à pɛ̀ɛ Abanazi, èe liɛ ↄplazi ke ↄzɛziro. 20 Kɛ̀ Abana a kpɛɛ gwà à à è, ben à bè: Asahɛli, ḿbe gweↄ́? À wèàla à bè: Mámbee! 21 Ben Abana bènɛ: Ǹ liɛ n ↄplaazi ke ↄzɛɛzi, ǹ gↄ̃kparɛnↄ doke kũ ǹ à pↄ́nↄ sía. Mↄde Asahɛli e zɛnɛro. 22 Abana ɛ̀ara à bènɛ dↄ: Ǹton sↄ̃maziro. Ń yezi mà n dɛn yↄ́? Tó ma n dɛ, mɛ́ we wa wɛ́ɛ kɛ siigↄ̃ kↄ̃n n vĩ̀i Yoabuo dↄↄ́? 23 Mↄde Asahɛli gì, èe zɛnɛro, ben Abana à zↄ̃̀ a gbɛɛɛn kↄ̃n a sári páo ai à bↄ̀ kpɛɛ kpa. Gwen à lɛ̀ɛn à gà gↄ̃ↄ. Kɛ̀ baade píngi kà guu kɛ̀ à lɛ̀ɛ à gà pìn, aↄ̃ zɛ̀ wèe gwaa.

24 Ben Yoabu kↄ̃n Abisaio pɛ̀ Abanazi ai ↄfãntɛ̃ gàa à gɛ̃̀o kpɛ́n. Aↄ̃ kà Ama sĩ̀sĩ kɛ̀ kú Gia ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa Gibiↄ̃ gbáa zɛ́n. 25 Bɛyãmi boriinↄ kàkↄ̃a Abanazi gãli do, ben aↄ̃ gàa wèe gii kↄ̃n ń zĩndao sĩ̀sĩ musu. 26 Ben Abana lɛ́ zù Yoabuzi à bè: Wé zɛ kↄ̃dɛdɛnanɛroo? Ń dↄ̃ kɛ̀ yã pì é mì dɛ kↄ̃n pↄsiaaoroo? Nɛ́ o n gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ zɛwe aↄ̃ ɛara wà tároo? 27 Ben Yoabu wèàla à bè: Ludaa kuu! Tó nɛ́ɛ lɛ́ sí yãro, ma gbɛ̃nↄ é zɛarero ai gu gá dↄo. 28 Kɛ̀ Yoabu kuru pɛ̀, ben à gbɛ̃nↄ kámma bò, aↄ̃ↄe gá Isarailinↄa zĩ̀o dↄro.

29 Gwãavĩ beeea Abana kↄ̃n a gbɛ̃nↄ táa ò sɛ̃̀n aↄ̃ bikũ̀ Yodaa, ben aↄ̃ dↄ̀ swadↄↄzi ai aↄ̃ gàa wà kà Manaimu. 30 Kɛ̀ Yoabu sù kↄ̃n pɛna Abanaao, ben à a zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a ń píngi. Dauda gbɛ̃nↄ tɛ́ gↄ̃ↄn baro dosai bé wà kuuro, Asahɛli baasi. 31 Aↄ̃ Bɛyãmi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kↄ̃n Abanaonↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn wàa do kↄ̃n basↄraagↄ̃ↄo. 32 Aↄ̃ Asahɛli gɛ̀ sɛ̀ aↄ̃ↄ vĩ̀i à de miran Bɛtɛlɛmu. Ben Yoabu kↄ̃n a gbɛ̃nↄ táa ò gwãavĩ aↄ̃ kà Ɛblↄnu gudↄnao.

3

1 Zĩ̀ kɛ̀ Solu bɛdeenↄↄ kà kↄ̃n Dauda bɛdeenↄ gì kɛ̀. Dauda gbãaa e kaara, Solu bɛdeenↄ sↄ̃ gbãaa e lagoo.

Dauda nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ

2 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ Dauda ì Ɛblↄnunↄ tↄ́n yɛ̀. À káaku tↄ́n Aminↄ. À da tↄ́n Ainↄama, Yɛzɛrili gbɛ̃mɛ. 3 À plaade tↄ́n Kiliabu. À da tↄ́n Abigaili, Nabala gyaanↄ Kamɛli gbɛ̃mɛ. À aagↄ̃de tↄ́n Abusalomu. À da tↄ́n Maaka, Gesuu kína Talamai nɛ́mɛ. 4 À siigↄ̃de tↄ́n Adonia. À da tↄ́n Agi. À sↄↄrode tↄ́n Sefatia. À da tↄ́n Abitali. 5 À swɛɛdode tↄ́n Itiriamu. À da tↄ́n Egela. Dauda nↄↄnↄ nɛ́ pìnↄ ì Ɛblↄnumɛ.

Abana nana Daudaa

6 Gurↄↄ kɛ̀ Solu bɛdeenↄↄ e zĩ̀ kaa kↄ̃n Dauda bɛdeenↄ, Abana e gbãa kũu Solu bɛdeenↄ guu. 7 Solu nↄ yìgisai vĩ yã, à tↄ́n Rizipa, Aya nɛ́mɛ. Isibosɛ bè Abananɛ: N kɛ dia n daɛ kↄ̃n ma de nↄↄo? 8 Abana pↄ fɛ̃̀ maamaa Isibosɛ yã pì yãnzi à bè: Gbɛ̃ɛ gɛ̀n ma ũ Yudanↄ kpaↄ́? Mɛ́ɛ gbɛ̃kɛɛ kɛɛ n de Solu bɛdeenↄnɛ kↄ̃n à dãaronↄ kↄ̃n à gbɛ̃nnanↄ ai kↄ̃n a gbã̀ao. Mɛ́ɛ n na Daudanɛ a ↄzĩro, ben nɛ́ɛ ma taari ee nↄgbɛ̃ pì yã musu saa? 9 Tó mɛ́ɛ lɛ́ kɛ̀ Dii gbɛ̃̀ Daudanɛ kɛnɛro, Luda yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ. 10 Mɛ́ kpata sí Solu bɛdeenↄa mà tó Dauda gↄ̃ Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄ kína ũ sɛna zaa Dani ai à gá pɛ́o Bɛɛsɛbaa. 11 Isibosɛ e sí à wè Abanala dↄro, kɛ̀ èe vĩa kɛɛnɛ yãnzi.

12 Abana gbɛ̃nↄ zĩ̀ Daudaa kↄ̃n a tↄ́o à bènɛ: Dé bé à bùsu vĩi? Wà lɛdolɛ kɛ, mɛ́ dↄnlɛ lɛ Isarailinↄ bà e àgↄ̃ kúnyo ń píngi. 13 Ben Dauda bè: À maa, mɛ́ lɛdolɛ kɛnyo, mↄde yã mɛ̀n doon mɛ́ɛ gbekaamma. Tó nɛ́ɛ mↄↄ ma gwa, tó nɛ́ɛ mↄ́mɛ kↄ̃n Solu nɛ́nↄgbɛ̃ Mikalaoro, ǹton tó wa wɛ́ɛ sikↄ̃lɛro. 14 Dauda lɛ́kpãsã kɛ̀ Solu nɛ́ Isibosɛnɛ à bè: Ǹ ma naↄ̃ Mikala sukpamɛ. Ma anzure blè kↄ̃n Filisitininↄ gɛfↄↄo mɛ̀n basↄↄro. 15 Ben Isibosɛ gbɛ̃nↄ zĩ̀, aↄ̃ nↄgbɛ̃ pì sì a zã Palatiɛli, Laisi nɛ́a. 16 Ben à zã pì e gaao à tɛ́zi ai Bahurimu, èe ↄ́ↄ dↄↄ. Ben Abana ònɛ à ɛara à tá, ben à ɛ̀ara.

17 Abana yã ò kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsinↄ à bè: Zaa zi ée wɛtɛɛ Dauda gↄ̃ dɛ a kína ũ. 18 À à ká sa, zaakɛ Dii lɛ́ gbɛ̃̀nɛ à bè, é a gbɛ̃ Isarailinↄ bↄ Filisitininↄ kↄ̃n ń ibɛɛnↄ ↄzĩ ń píngi a zↄ̀bleri Dauda pì gãzĩmɛ. 19 Abana yã pì dà Bɛyãmi boriinↄnɛ ń swãla dↄ. Ben à gàa Ɛblↄnu, lɛ à yã kɛ̀ à kɛ̀ Bɛyãmi boriinↄ kↄ̃n Isarailinↄnɛ pì o Daudanɛ. 20 Kɛ̀ à kà Dauda kiia zaa Ɛblↄnu kↄ̃n gↄ̃ↄn baroo kɛ̀ aↄ̃ kúonↄ, ben Dauda pↄnna pↄ́blee kɛ̀ńnɛ. 21 Ben Abana bè Daudanɛ: Ma dii kí, ǹ tó mà fɛɛ mà gá mà Isarailinↄ kakↄ̃annɛ ń píngi, lɛ aↄ̃ lɛdolɛ kɛnyo, nɛ́gↄ̃ dɛ bùsu kɛ̀ n pↄↄ yezi píngi kína ũ. Ben Dauda Abana gbàrɛ, à tá aafia.

Abana dɛna

22 Zĩ beeea Yoabu kↄ̃n Dauda gbɛ̃nↄ sù kↄ̃n lɛ́ɛmmanao. Aↄ̃ pↄ́nↄ sì gbɛ̃nↄa maamaa aↄ̃ sùo. Abana kú kↄ̃n Daudao gwe dↄro, zaakɛ à à gbàrɛ, à tá aafia. 23 Kɛ̀ Yoabu kↄ̃n zĩ̀kari kɛ̀ aↄ̃ kúonↄ kà, wà ònɛ Nɛrɛ nɛ́ Abana mↄ̀ kína gwa, ben à à gbàrɛ à tá aafia. 24 Ben Yoabu gàa à kína lè à bè: Bↄ́ yãn ń kɛ̀ gwee? Kɛ̀ Abana mↄ̀ n kiia, bↄ́yãnzi ń tò à tàzi? 25 Ń Nɛrɛ nɛ́ Abana dↄ̃roo? À mↄ̀ ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛnzi, lɛ à e àgↄ̃ n gágurↄↄ kↄ̃n n sugurↄↄo dↄ̃ kↄ̃n n yãkɛnanↄ píngi. 26 Kɛ̀ Yoabu bↄ̀ Dauda kiia, ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀, aↄ̃ pɛ̀ɛ Abanazi. Aↄ̃ à lè Sira lↄ̀gↄ kiia, ben aↄ̃ↄe suuo, mↄde Dauda à yã dↄ̃ro. 27 Kɛ̀ wà kà kↄ̃n Abanao Ɛblↄnu wɛ́tɛ bĩilɛa, ben Yoabu à sìsi lándↄ̃ à yezi à asiiyã onɛ bà, ben à à zↄ̃̀ a gbɛɛɛn, à à dɛ̀. À dãaro Asahɛli dɛna gɛ̃ɛn à bòa gwe.

28 Beee gbɛra kɛ̀ Dauda mà, à bè: Mapi kↄ̃n ma kíkɛɛo, mɛ́gↄ̃ taari vĩ Diinɛ Nɛrɛ nɛ́ Abana dɛna yã musuro. 29 Yã pì é wí Yoabu musumɛ kↄ̃n à de bɛdeenↄ ń píngi. Yoabu bɛdeenↄ égↄ̃ kuu kɛntudee ke kusu ke ɛrɛ ke gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ à blè ke nↄadɛri sairo. 30 Yoabu kↄ̃n Abisaio Abana dɛ̀, kɛ̀ àmbe à ń dãaro Asahɛli dɛ̀ zĩ̀lan zaa Gibiↄ̃ yãnzi. 31 Ben Dauda bè Yoabunɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kúonↄ ń píngi: À a pↄ́kãsãanↄ gága à kɛ̃kɛ̃, à uta kãsãanↄ dada, àgↄ̃ tɛ́ aɛ kↄ̃n Abana gɛ̀o kↄ̃n ↄ́ↄ dↄↄo. Kí Dauda sↄ̃ↄ tɛ́ ń kpɛɛ. 32 Ben wà à vĩ̀i Ɛblↄnu gwe. Kína sósobi ↄ́ↄ dↄ̀ gbãngbãn Abana miraa, ben baade píngi ↄ́ↄ dↄ̀ se. 33 Ben kína sósobilɛ kɛ̀kii sì Abana yã musu à bè:

Abana gana lán mìsaidee bà maan gweↄ́?

34 Wèe n gã̀ yinnɛ n kpɛɛ kparo,

wèe gata kpánnɛro,

n ga lán gbɛ̃ kɛ̀ gɛ̃̀ zaakɛrinↄ ↄzĩ bà.

Ben baade píngi ɛ̀ara wà ↄ́ↄ dↄ̀ dↄ. 35 Baade píngi mↄ̀ wà ò Daudanɛ à pↄ́ ble ai guu gↄ̃ gá si, mↄde à ladà à bè: Tó ma burɛdi ke pↄ́ble ke dà ma lɛ́n ↄfãntɛ̃ gɛ̃na kpɛ́n sai, Luda yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ. 36 Baade píngi wɛ́ɛ tɛ̀ yã pìzi, ben à kɛ̀ńnɛ maa. Yã kɛ̀ kí e kɛɛ píngi è kɛ gbɛ̃nↄnɛ maamɛ. 37 Zĩ beeea Dauda gbɛ̃nↄ kↄ̃n Isarailinↄ píngi dↄ̃̀ sa kɛ̀ kí lɛ́ kú Nɛrɛ nɛ́ Abana dɛna yãnlo. 38 Ben à bè a gbɛ̃ pìnↄnɛ: Á dↄ̃ kɛ̀ Isaraili dↄn'aɛde bíta gà gbã̀aroo? 39 Mamↄma sↄ̃, baa kɛ̀ Luda ma ka kí ũ, ma busa gbã̀a. Zeruya nɛ́ pìnↄ yãkɛna pãsĩ dɛ ma pↄ́la. Dii bé eé fĩa bo zaakɛrinɛ a zaa lɛ́n.

4

Isibosɛ dɛna

1 Kɛ̀ Solu nɛ́ Isibosɛ mà Abana gà Ɛblↄnu, à kã gà, ben Isarailinↄ gↄ̃̀ bídi guu ń píngi. 2 Solu nɛ́ pì zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ vĩ gↄ̃ↄn plaa, à doo tↄ́n Baana, à doo sↄ̃ Rekabu. Beero gbɛ̃ Rimↄ, Bɛyãmi bori nɛ́nↄmɛ. Wà Beero dìɛ Bɛyãmi bùsu pↄ́ ũ yãmɛ, 3 zaakɛ Beerodeenↄ bàa lɛ̀ wà tà Gitaimu aↄ̃ↄ kú gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao. 4 Solu nɛ́ Yonatã sↄ̃ nɛ́ vĩ ɛrɛ ũ. Gurↄↄ kɛ̀ nɛ́ pì kà wɛ̃̀ sↄↄro, ben Solu kↄ̃n Yonatão gana Yɛzɛrili baaru sù. Kɛ̀ à gwàri à sɛ̀ èe bàa lɛɛo, à wãna guun nɛ́ pì pìtia à lɛ̀ɛ. Bee bé à tò à ɛrɛ kũ̀. À tↄ́n Mɛfibosɛ.

5 Beero gbɛ̃ Rimↄ nɛ́ pìnↄ Rekabu kↄ̃n Baanao fɛ̀ɛ, ↄfãntɛ̃ gbãaazin aↄ̃ kà Isibosɛ bɛ, gurↄↄ kɛ̀ èe i fãantɛ̃ oo. 6 Ben Rekabu kↄ̃n a dãaro Baanao gɛ̃̀ kpɛ́n aↄ̃ↄ kɛ̀ lándↄ̃ wèe gaa pↄ́wɛɛ kↄↄ bà. 7 Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n, Isibosɛ daɛna a gádoa, ben aↄ̃ gɛ̃̀zi kpɛ́nɛ guu aↄ̃ à zↄ̃̀ wà dɛ̀. Ben aↄ̃ à mì zↄ̃̀ aↄ̃ↄ sɛ̀ wà tào. Aↄ̃ pɛ̀ɛ Yoda sɛ̃̀n, ben aↄ̃ táa ò ai guu gàa à dↄ̀o. 8 Aↄ̃ mↄ̀ Dauda kiia Ɛblↄnu kↄ̃n Isibosɛ mìo aↄ̃ bènɛ: Ǹ gwa, n ibɛɛ Solu kɛ̀ à wɛ̀tɛ à n dɛ nɛ́ Isibosɛ mìn yɛ̀. Wa dii kí, Dii gɛ̃ɛ bònnɛ Solu kↄ̃n a boriinↄa gbã̀a. 9 Dauda wèńla à bè: Dii kuu! À ma bↄ ma nawɛ̃akɛna guu píngi. 10 Kɛ̀ gbɛ̃ke mↄ̀ ma kiia Zikilaga yã à bè Solu gà, èe daa baaru nnaan ée kpaa, ben ma à kũ̀ má dɛ̀. À baaru àren gwe. 11 Dɛbeeelana lán amↄa gbɛ̃ zaaanↄ a taarisaidee dɛ̀ a gádoa a kpɛ́n nà, mɛ́ à dɛna gɛ̃ɛ boawa mà a wɛ̃̀ndi bↄ se. 12 Ben Dauda yã ò a gbɛ̃nↄnɛ, ben aↄ̃ ń dɛdɛ. Aↄ̃ ń ↄla kↄ̃n ń gbálanↄ zↄ̃̀zↄ̃, ben aↄ̃ ń gɛ̀nↄ lògo Ɛblↄnu ítↄkii saɛ. Ben wà Isibosɛ mì sɛ̀ wà vĩ̀i Abana miran zaa Ɛblↄnu.

5

Dauda kana Isarailinↄ kpatan

1 Isarailinↄ mↄ̀ ń boriia ń píngi Dauda kiia zaa Ɛblↄnu aↄ̃ bè: Wa aru dↄ̃nkↄ̃mɛ. 2 Zaa zi gurↄↄ kɛ̀ Solu dɛ wa kí ũ, ḿbe nɛɛ̀ dↄwe aɛ zĩ̀lan, gana kↄ̃n sunao. Ben Dii bènnɛ, ḿbe nɛ́gↄ̃ dɛ a gbɛ̃ Isarailinↄ dↄn'aɛdee ũ, aↄ̃ kína ũ. 3 Kɛ̀ Isaraili gbɛ̃nsinↄ mↄ̀ kí Dauda kiia zaa Ɛblↄnu ń píngi, gwen à lɛdolɛ kɛ̀nńyo Dii aɛ, ben aↄ̃ nↄ́si kù à mìa aↄ̃ à kà Isarailinↄ kpatan. 4 Dauda kɛ̀ wɛ̃̀ baaakuri gurↄↄ kɛ̀ à nà kíblenaa, à vɛ̃̀ɛ kpatan wɛ̃̀ baplaa. 5 À kí blè Yudanↄnɛ zaa Ɛblↄnu wɛ̃̀ swɛɛplaa kↄ̃n mↄ swɛɛdoo, ben à kí blè Yudanↄnɛ kↄ̃n Isarailinↄ píngi zaa Yerusalɛmu wɛ̃̀ baaakuri awɛɛ'aagↄ̃.

6 Kí kↄ̃n a gbɛ̃nↄ gàa Yerusalɛmu lɛ à zĩ̀ ká kↄ̃n Yebusi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ. Ben aↄ̃ bè Daudanɛ: Nɛ́ gɛ̃ kɛ̀ro, baa vĩ̀anↄ kↄ̃n ɛrɛnↄ aↄ̃é pɛ́mma. Aↄ̃ↄe daa Dauda é e à gɛ̃ gwero. 7 Kↄ̃n beeeo Dauda wɛ́tɛ bĩidee kɛ̀ wè sísi dↄ Zayↄn pì sì, ben à gↄ̃̀ à wɛ́tɛdaa ũ. 8 Zĩ beeea Dauda bè: Tó gbɛ̃ yezi à Yebusinↄ dɛdɛ, séde à gɛ̃ ízɛ kɛ̀ wà yↄ̃̀ gbɛ̀n guu, eé ɛrɛnↄ kↄ̃n vĩ̀a pìnↄ le. Dauda ibɛɛnↄmɛ. Bee yãnzi wè be, vĩ̀anↄ kↄ̃n ɛrɛnↄ é gɛ̃ kíbɛro. 9 Ben Dauda bɛɛ kũ̀ wɛ́tɛ bĩidee pì guu, à a zĩnda tↄ́ kpànɛ, Dauda Wɛ́tɛ. À kpɛ́nↄ bòbo à lìgazi ai gura kɛ̀ wà wɛ̀ɛ tàtan, wè be Milo. 10 Dauda gbãaa e kaara, zaakɛ Dii Luda Zĩ̀kpɛdee kúo.

11 Taya kí Hiramu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Daudaa kↄ̃n sida línↄ kↄ̃n lí'arinↄ kↄ̃n gbɛ̀'arinↄ, ben aↄ̃ bɛɛ bònɛ. 12 Ben Dauda dↄ̃̀ sa kɛ̀ Dii a ka Isarailinↄ kí ũmɛ, bensↄ̃ à a kpata kàaraare kɛ̀ Isarailinↄↄ dɛ Dii gbɛ̃nↄ ũ yãnzi.

13 Dauda bↄna Ɛblↄnu gbɛra à ɛ̀ara à nↄ pãndenↄ sɛ̀ à kàara Yerusalɛmu dↄ kↄ̃n nↄ yìgisainↄ, ben à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́nↄgbɛ̃nↄ ìńyo. 14 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ à ń í Yerusalɛmu pìnↄ tↄ́n yɛ̀: Samua, Sobabu, Natã, Sulemanu, 15 Ibaa, Ɛlisua, Nɛfɛgi, Yafia, 16 Ɛlisama, Ɛliada kↄ̃n Ɛlifɛlɛtio.

17 Kɛ̀ Filisitininↄↄ mà wà Dauda kà Isarailinↄ kí ũ, ben aↄ̃ gàa wèe wɛtɛɛ wà à dɛ ń píngi. Kɛ̀ à ń baaru mà, ben à gàa sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu. 18 Filisitininↄ zĩ̀'ↄↄ pòro Rɛfaimu guzurɛn, 19 ben Dauda Dii là à bè: Mà gá mà lɛ́ɛ Filisitininↄa, nɛ́ ń namɛ ma ↄzĩↄ́? Ben Dii wèàla à bè: Ǹ gá, mɛ́ ń nannɛ n ↄzĩ. 20 Ben Dauda gàa Baali Pɛrazimu, à zĩ̀ blèḿma gwe. Ben à bè: Dii dↄ̀mɛ aɛ, à bↄ̀ à mↄ̀ ma ibɛɛnↄzi bùi lán í è guu fↄ̃ nà. Ben à tↄ́ kpà guu pìnɛ Baali Pɛrazimu. 21 Filisitininↄ ń tãanↄ tò gwe, ben Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ sɛ̀ɛ wà tào.

22 Filisitininↄ ɛ̀ara wà mↄ̀ dↄ, aↄ̃ zĩ̀'ↄↄ pòro Rɛfaimu guzurɛn. 23 Ben Dauda ɛ̀ara à Dii là dↄ. Ben Dii wèàla à bè: Ǹton gáńzi súusuro. Ǹ ligańzi kpɛɛ kpa ǹ lɛ́ɛḿma kpɛ̃̀ líkpɛ saɛ. 24 Tó a kɛ̀sɛ kĩi mà lí pìnↄ musu, à kɛ kpakpaa, zaakɛ mámbe ma bↄ ma dↄare aɛ gwe, lɛ mà zĩ̀ bleare Filisitini zĩ̀kpɛɛnↄa yãnzi. 25 Dauda kɛ̀ lán Dii ònɛ nà, ben à zĩ̀ blè Filisitininↄa sɛna zaa Gibiↄ̃ ai à gàa pɛ́ Gɛzaa.

6

Suna kↄ̃n Dii àkpatio Yerusalɛmu

1 Dauda ɛ̀ara à Isaraili kɛ̀ à ń sɛ́nↄ kàkↄ̃a gↄ̃ↄn bↄrↄ baaakuri. 2 Ben à fɛ̀ɛ à dàńyo zɛ́n, aↄ̃ gàa Baala kɛ̀ kú Yuda bùsun, lɛ aↄ̃ Luda àkpati sɛ́ wà suo. Dii Zĩ̀kpɛde ègↄ̃ vɛ̃ɛna kpatan àkpati pì malaika dɛ̀bɛdeenↄ dagura, bee yãnzin wè be à tↄ́ kúazi. 3 Aↄ̃ àkpati pì dà zùgoro dufu guu Abinadabu bɛ sĩ̀sĩ musu, ben aↄ̃ dào zɛ́n. Abinadabu nɛ́nↄ Uza kↄ̃n Ahioo bé aↄ̃ↄe dↄↄ zùgoro pìzi, 4 Luda àkpati kún. Ahio bé à tɛ́ aɛ, 5 ben Dauda kↄ̃n Isarailinↄↄ e ↄ̃ wãa ń píngi Dii aɛ ń gbãa zaka lɛ́n kↄ̃n lɛ̀sinao. Wèe mↄrↄ lɛɛ kↄ̃n kúuo kↄ̃n sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃o kↄ̃n fagao kↄ̃n sɛ̃̀gɛ̃o.

6 Kɛ̀ aↄ̃ kà Nakↄ̃ ésegbɛ̃kiia, zùnↄ gɛ̃̀n sì, ben Uza ↄ bↄ̀ à nà Luda àkpatia. 7 Ben Dii pↄ fɛ̃̀zi, à à lɛ̀ a dɛ̀ àkpati saɛ gwe dà kɛ̀ à kɛ̀ yãnzi. 8 Dauda nↄ̀sɛ yàka, kɛ̀ Dii pↄ fɛ̃̀ Uzazi yãnzi, ben wè guu pì sísi Pↄfɛ̃'uzazi ai kↄ̃n a gbã̀ao. 9 Zĩ beeea vĩa Dauda kũ̀ Dii yã musu à bè: Dian mɛ́ kɛ nà mà Dii àkpati sɛ́ mà táo? 10 Ben èe we à táo a wɛ́tɛ guu dↄro, à lìɛ à tào Gata gbɛ̃ Ɔbɛdi Ɛdↄmu bɛ.

11 Dii àkpati kú à bɛ ai mↄ aagↄ̃, ben Dii aubarika dàn kↄ̃n à bɛdeenↄ ń píngi. 12 Wà bè kí Daudanɛ: Dii aubarika dà Ɔbɛdi Ɛdↄmu bɛdeenↄn kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ píngi a àkpati yãnzi. Ben Dauda gàa gwe, à Luda àkpati sɛ̀ èe suuo a wɛ́tɛ guu kↄ̃n pↄnnaao. 13 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ Dii àkpati sɛnanↄ gbá sɛ̀ gɛ̃̀n swɛɛdo, ben Dauda saa ò kↄ̃n zùswareeo kↄ̃n zùnɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpanao. 14 Dauda sa'o'uta dana, èe ↄ̃ wãa Dii aɛ a gbãa zaka lɛ́n. 15 Àpi kↄ̃n Isarailinↄ píngi e suu kↄ̃n Dii àkpatio, aↄ̃ↄe pↄnna wii lɛɛ, aↄ̃ↄe kuru pɛɛ. 16 Kɛ̀ Dii àkpati e gɛ̃ɛ Dauda wɛ́tɛ guu, ben Solu nɛ́ Mikala e tↄↄtɛ gwaa windo guu. Kɛ̀ à è kí Dauda e vĩvĩi èe ↄ̃ wãa Dii aɛ, à kya kàn a swɛ̃̀ guu. 17 Kɛ̀ wà sù kↄ̃n Dii àkpatio, wà dìɛ a gbɛ̀n bisakutaa kɛ̀ Dauda dↄ̀nɛ guu. Ben à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Dii aɛ kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa'opↄo. 18 Kɛ̀ à saa ò à yã̀a, à sa maaa ò gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n Dii Zĩ̀kpɛde tↄ́o. 19 Ben à burɛdi kpàatɛtɛ Isaraili kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ana gweenↄnɛ kↄ̃̀ↄ doodo gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ ń píngi kↄ̃n damina kàrao mɛ̀n doodo kↄ̃n geepi kàrao mɛ̀n doodo.

20 Kɛ̀ Dauda e suu bɛ lɛ à sa maaa o a bɛdeenↄnɛ, ben Solu nɛ́ Mikala bↄ̀ à gàa à dààlɛ à bè: Mmↄn Isarailinↄ kína, gbɛ̃ bɛ̀ɛde yãn ń kɛ̀ gwe gbã̀aↄ́? N n zĩnda mɛ̀ ↄ̀dↄa n ìba nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄnɛ, lán wísaidee è a zĩnda mɛ̀ ↄdↄańnɛ nà. 21 Ben Dauda bè Mikalanɛ: Diin ma ↄ̃ wã̀nɛ. Dii bé à ma sɛ n de kↄ̃n a bɛdeenↄ gɛ̃ɛ ũ, à ma kɛ a gbɛ̃ Isarailinↄ dↄn'aɛdee ũ. 22 Mɛ́ gbɛ̃ futa yã kɛ dɛ beeela, mɛ́ ma zĩnda kɛ̃sã n ena guu, mↄde nↄgbɛ̃ zĩkɛri kɛ̀ ń tɛ́ḿma pìnↄ bé aↄ̃é ma bɛ̀ɛ kɛ. 23 Solu nɛ́ Mikala sↄ̃ↄ e nɛ́ iro ai à gàa à gà o.

7

Luda lɛ́gbɛ̃na Daudanɛ

1 Kɛ̀ kí vɛ̃̀ɛ a bɛ, Dii à bↄ̀ ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligazinↄ ↄzĩ à à gbà ĩampakii, 2 ben kí bè annabi Natãnɛ: Á'a! Kpɛ́ kɛ̀ wà dↄ̀ kↄ̃n sida líon mɛ́gↄ̃ vɛ̃ɛɛn, Luda àkpati gↄ̃ diɛna bisakutaan-ↄ́? 3 Natã wèàla à bè: Lán à kɛ̀nnɛ nà ǹ kɛ, zaakɛ Dii kúnyo. 4 Gwãavĩ beeea Dii yã sù Natãa à bè: 5 Ǹ gá ǹ o ma zↄ̀bleri Daudanɛ kɛ̀ ma bè, àmbe eé kpɛ́ kɛ̀ mɛ́gↄ̃ kún dↄmɛro. 6 Zaa gurↄↄ kɛ̀ ma Isarailinↄ bↄ̀ɛ Igipiti ai gbã̀a mɛ́ɛ bɛɛ kũro. Mɛɛ̀gↄ̃ sↄ̃ki kpákpaamɛ, bisakuta bé ma kúkii ũ. 7 Guu kɛ̀ ma sↄ̃ki kpàkpan kↄ̃n ma gbɛ̃ Isarailinↄ ń píngi mɛɛ̀ dↄn'aɛdeenↄ diɛ aↄ̃ dↄńnɛ aɛ. Má ò ń gbɛ̃kenɛ, à kɛ̀ dia èe kpɛ́ dↄmɛ kↄ̃n sida líoro zikiↄ́? 8 Ǹ gá ǹ o ma zↄ̀bleri Daudanɛ, mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè, ma à sɛ̀ sãdãkiia lɛ àgↄ̃ dɛ ma gbɛ̃ Isarailinↄ dↄn'aɛdee ũ. 9 Má kúo guu kɛ̀ à gàan píngi, ben ma à ibɛɛnↄ dɛ̀dɛnɛ. Mɛ́ à tↄ́ bↄ maamaa sa, eégↄ̃ kú anduna tↄ́deenↄ tɛ́. 10 Mɛ́ bùsu kpá ma gbɛ̃ Isarailinↄa, mɛ́ ń káɛn, aↄ̃é vɛ̃ɛn ń pↄ́ ũ. Aↄ̃ làakari gↄ̃ kpaɛna. Gbɛ̃ zaaanↄ é e wà wɛ́ɛ tãḿma lán aↄ̃ wɛ́ɛ tã̀ḿma káaku 11 gurↄↄ kɛ̀ ma dↄn'aɛdeenↄ dìɛńnɛ nà dↄro. Mɛ́ à bↄ a ibɛɛ pìnↄ ↄzĩ ń píngi.

Mamↄma Dii mɛ́ɛ oonɛ, mámbe mɛ́ ua pɛ́ɛnɛ à boriinↄ gbãa'ekii ũ. 12 Tó à gurↄↄ pàpa à gà, mɛ́ à borii kɛ̀ bↄ̀ à mɛ̀n ke sɛ́ lezĩ, mɛ́ à kpá kpatan. 13 Àpi bé eé kpɛ́ dↄ kɛ̀ ma tↄ́ égↄ̃ kúa, mɛ́ à kpatablena gbá pɛ́ɛ, eégↄ̃ kí blee ai gurↄ píngi. 14 Mɛ́gↄ̃ dɛnɛ De ũ, eégↄ̃ dɛ ma nɛ́ ũ. Tó à taari kɛ̀, mɛ́ wɛ́ɛ tãa kↄ̃n gòomɛ, lán gbɛ̃ntee è gbɛ̃ gbɛ̃ nà. 15 Mↄde ma gbɛ̃kɛ é kɛ̃kↄ̃ao lán má kɛ̃̀kↄ̃a kↄ̃n Solu kɛ̀ má à bↄ̀ Dauda aɛzĩ nàro. 16 À boriinↄ égↄ̃ kpata blee gurↄ píngi. À kpata pì égↄ̃ yãana vĩro.

17 Ben Natã yã pì gbã̀ Daudanɛ lán Dii ònɛ nà píngi.

Dauda wɛ́ɛkɛna Diia

18 Ben kí Dauda gɛ̃̀ à vɛ̃̀ɛ Dii aɛ à bè: Dii Luda, bↄ́n ma ũu? Dénↄn ma bɛdeenↄ ũ kɛ̀ n ma ka gwena kɛ̀ takaa? 19 Dii Luda, bee nɛ́ yã nɛ́ngomɛ n kiia, ben n mamↄma n zↄ̀bleri borii kɛ̀ aↄ̃égↄ̃ kú ziaanↄ yã ò dↄↄ́? Lɛn nɛɛ̀ kɛńnɛ lɛↄ́, Dii Luda? 20 Dii Luda, mɛ́ bennɛ diamɛ dↄↄ? Mamↄma n zↄ̀bleri ń ma dↄ̃. 21 N yã bíta pì kɛ̀ lán n pↄↄ yezi nà yã kɛ̀ ń ò yãnzi, ben ń tò mamↄma n zↄ̀bleri má dↄ̃̀. 22 Dii Luda, ń bíta fá! Weé gbɛ̃ke lɛ́kↄ̃zinyoro. N baasiro dii ke kuuro, lán wá mà kↄ̃n wa swão nà. 23 Dén weé lɛ́kↄ̃zi kↄ̃n n gbɛ̃ Isarailinↄↄ? Anduna boriinↄ tɛ́ bori mɛ̀n doo pìn n bↄ n gaa ń bò, lɛ aↄ̃gↄ̃ dɛ n gbɛ̃nↄ ũ. N n zĩnda tↄ́ bↄ̀, n yã bíta bↄnsaɛnↄ kɛ̀ n gbɛ̃ pìnↄnɛ, n pɛ bori kenↄa kↄ̃n ń tãanↄ n gbɛ̃ kɛ̀ n ń bó Igipitinↄ aɛzĩ. 24 N Isarailinↄ dìɛ aↄ̃gↄ̃ dɛ n gbɛ̃nↄ ũ ai gurↄ píngi. Dii, n gↄ̃ ń Luda ũ. 25 Dii Luda, lɛ́ kɛ̀ ń gbɛ̃̀ mamↄma n zↄ̀blerinɛ kↄ̃n ma boriinↄ yã musu, ǹgↄ̃ zĩi kɛɛa gurↄ píngi. Ǹ kɛ lán ń ò nà 26 lɛ ǹ tↄ́ bↄ maamaa ai gurↄ píngi. Gbɛ̃nↄ é be Dii Zĩ̀kpɛde bé Isarailinↄ Luda ũ. Mamↄma n zↄ̀bleri Dauda, nɛ́ ma boriinↄ kãsãa pɛ́ɛ, 27 zaakɛ Dii Zĩ̀kpɛde Isarailinↄ Luda, ń òmɛ n bè, nɛ́ ma ua pɛ́ɛmɛ ma boriinↄ gbãa'ekii ũ. Bee yãnzi mamↄma n zↄ̀bleri ma kùgbãaa kɛ̀ ma wɛ́ɛkɛɛ kɛ̀ kɛ̀mmazi. 28 Dii Luda, ḿbe Luda ũ, n yã náanɛ vĩ, ben n yã maaa kɛ̀nↄ lɛ́ gbɛ̃̀ mamↄma n zↄ̀blerinɛ. 29 Ǹ aubarika da mamↄma n zↄ̀bleri boriinↄn sa, n wɛ́ɛ égↄ̃ tɛ́ńzi gurↄ píngi. Dii Luda, n yã ò n aubarika dà mamↄma n zↄ̀bleri boriinↄn, aↄ̃égↄ̃ aubarika vĩ ai gurↄ píngi.

8

Dauda zĩ̀blena bori pãndenↄa

1 Beee gbɛra Dauda zĩ̀ blè Filisitininↄa à ń búsa à ń mɛɛwi Gata sìḿma. 2 À zĩ̀ blè Mↄabunↄa, ben à tò aↄ̃ dàɛ kↄ̃ saɛ tↄↄtɛ. À bà yↄ̃̀ḿma. Tó à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bà plaa dagura dɛ̀dɛ, è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bà do dagura tó bɛ̃ɛ. Ben Mↄabunↄ gↄ̃̀ Dauda zↄ̀blerinↄ ũ, ben aↄ̃ègↄ̃ tángba kpaanɛ. 3 Dauda zĩ̀ blè Reobo nɛ́ Adadɛza, Zoba kínaa, gurↄↄ kɛ̀ kí pì ɛ̀ara èe gaa ↄ tↄ̃ Yuflati swasaɛdeenↄa. 4 Ben à à sↄ̃goronↄ kũ̀kũ mɛ̀n wàa sↄↄro kↄ̃n sↄ̃gorodeenↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ swɛɛplaa kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ kɛ̀sɛnↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ baro. Ben à ń sↄ̃nↄ gbátĩkyanↄ zↄ̃̀zↄ̃ píngi, mɛ̀n basↄↄro bé aↄ̃ bↄ̀. 5 Siria kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Damasakunↄ mↄ̀ ↄ da Adadɛzaa, ben Dauda ń gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ baro awɛɛplaa. 6 À gudãkparinↄ dìɛdiɛ Siria bùsun, ben aↄ̃ gↄ̃̀ à zↄ̀blerinↄ ũ, aↄ̃ègↄ̃ tángba kpaanɛ. Dii tò Dauda zĩ̀ blè guu kɛ̀ à gàan píngi. 7 Dauda Adadɛza ìbanↄ vura sɛngbangonↄ sɛ̀ɛ à tào Yerusalɛmu. 8 À mↄ̀gotɛ̃ sɛ̀ɛ bítabita Adadɛza wɛ́tɛ kɛ̀ wè sísi Teba kↄ̃n Berotaio guu.

9 Kɛ̀ Amata kí Tou mà Dauda zĩ̀ blè Adadɛza zĩ̀kpɛɛnↄa ń píngi, 10 ben à a nɛ́ Adoramu zĩ̀ ì kpáa. À à sáabu kpà zĩ̀ kɛ̀ à blè Adadɛzaa yãnzi, zaakɛ Tou zĩ̀ kào yã. Adoramu mↄ̀ kↄ̃n vura pↄ́nↄ kↄ̃n kondogi pↄ́nↄ kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃ pↄ́nↄ, 11 ben kí Dauda kàɛ Dii pↄ́ ũ lán à kɛ̀ kↄ̃n borii kɛ̀ à gbãaa blèḿmanↄ kondogi pↄ́nↄ kↄ̃n vura pↄ́nↄo nà píngi, 12 Ɛdↄmunↄ kↄ̃n Mↄabunↄ kↄ̃n Amↄninↄ kↄ̃n Filisitininↄ kↄ̃n Amalɛkinↄ. Lɛn à kɛ̀ lɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à sì Zoba kí Adadɛza, Reobo nɛ́ao. 13 Lɛn Dauda tↄ́ bↄ̀ lɛ. Kɛ̀ à zĩ̀ blè Sirianↄa à sù, à Ɛdↄmunↄ dɛ̀dɛ Guzurɛ Wisideen gↄ̃ↄn bↄrↄ baro plaasai. 14 Ben à gudãkparinↄ dìɛdiɛ Ɛdↄmu bùsun dↄ, ben Ɛdↄmu pìnↄ gↄ̃̀ à zↄ̀blerinↄ ũ. Guu kɛ̀ Dauda gàan píngi Dii è tó à zĩ̀ blemɛ.

15 Daudan Isaraili bori píngi kína ũ, à yã maaa kɛ̀ a gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a. 16 Zeruya nɛ́ Yoabun zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi ũ. Ailudi nɛ́ Yosafatan baarukpari ũ. 17 Aitubu nɛ́ Zadↄki kↄ̃n Abiata nɛ́ Aimɛlɛkion sa'orikinↄ ũ. Serayan takadakɛ̃ri ũ. 18 Yoyada nɛ́ Bɛnayan dogarinↄ gbɛ̃nsi ũ. Dauda zĩnda nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn a kpàasinↄ ũ.

9

Dauda gbɛ̃kɛɛ kɛna Mɛfibosɛnɛ

1 Dauda gbɛ̃nↄ là: Solu bori kee e gↄ̃roo? Má yezi mà gbɛ̃kɛɛ kɛnɛ Yonatã yãnzi. 2 Solu bɛ zĩkɛri ke kuu, à tↄ́n Ziba, ben wà à sìsi kí Daudanɛ. À à là à bè: Ḿbe Ziba ũↄ́? À wèàla à bè: Ee, n zↄ̀blerin ma ũ. 3 Ben kí pì à là à bè: Solu bori ke kuu ai tiaↄ́? Má yezi mà Luda gbɛ̃kɛɛ kɛnɛmɛ. Ben Ziba wèàla à bè: Yonatã nɛ́ ke kuu ai tia. Ɛrɛmɛ. 4 Ben kí à là à bè: À kú mámɛ? Ziba wèàla à bè: À kú Amiɛli nɛ́ Maki bɛ zaa Lodɛba. 5 Kí Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀, ben wà mↄ̀o. 6 Kɛ̀ Yonatã nɛ́ Mɛfibosɛ, Solu dio kà Dauda kiia, à kùɛnɛ à dàɛ a puua. Ben Dauda bè: Mɛfibosɛ! À wèàla à bè: N zↄ̀blerin ma ũ. 7 Ben Dauda bènɛ: Ǹton tó vĩa n kũro, zaakɛ mɛ́ gbɛ̃kɛɛ kɛnnɛ n de Yonatã yãnzimɛ. Mɛ́ n dezi Solu buraanↄ sukpannɛ píngi, nɛ́gaegↄ̃ mↄↄ pↄ́ blemao gurↄ píngi. 8 Mɛfibosɛ kùɛnɛ à bè: Bↄ́n mamↄma n zↄ̀bleri ũ kɛ̀ nɛ́ ma wɛ̃nda gwaa? Má dɛ lán gbɛ̃ɛ gɛ̀ bàroo?

9 Ben kí Dauda Solu zĩkɛri Ziba sìsi à bènɛ: Pↄ́ kɛ̀ dɛ Solu pↄ́ ũ kↄ̃n à bɛdeenↄ pↄ́o píngi, má kpà n dii dioamɛ. 10 Mpi kↄ̃n n nɛ́nↄ kↄ̃n n zĩkɛrinↄ, àgae à tↄↄtɛ zĩi kɛnɛ, à à pↄ́nↄ kɛkɛ, lɛ à e àgↄ̃ kũsãɛ vĩ. N dii dio Mɛfibosɛ égaegↄ̃ pↄ́ bleemao gurↄ píngi. Ziba sↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn gɛ̃ro kↄ̃n zĩkɛrinↄ gↄ̃ↄn baro. 11 Ben Ziba bè kínɛ: Yã kɛ̀ ma dii kí ò mamↄma a zↄ̀blerinɛ, mɛ́ kɛ píngimɛ. Ben Mɛfibosɛ ègↄ̃ pↄ́ blee kↄ̃n kío, à gↄ̃̀ lán kína nɛ́nↄ doke bà. 12 Mɛfibosɛ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ vĩ, à tↄ́n Mika, bensↄ̃ Ziba bɛdeenↄ gↄ̃̀ Mɛfibosɛ zĩkɛrinↄ ũ ń píngi. 13 À kú Yerusalɛmu, zaakɛ ègↄ̃ pↄ́ blee kↄ̃n kío gurↄ píngimɛ. Bensↄ̃ ɛrɛn à ũ.

10

Dauda zĩ̀blena Amↄninↄa

1 Beee gbɛra Amↄni kína gà, ben à nɛ́ Anuni vɛ̃̀ɛ à gɛ̃ɛ ũ. 2 Dauda bè: Mɛ́ gbɛ̃kɛɛ kɛ Naasa nɛ́ Anuninɛ lán à de gbɛ̃kɛɛ kɛ̀mɛ yã nà. Ben Dauda a ìba kenↄ zĩ̀a, lɛ aↄ̃ gá Amↄninↄ bùsun wà à làakari kpáɛnɛ à de ga yã musu. Kɛ̀ Dauda ìba pìnↄ kà gwe, 3 Amↄni kínɛnↄ bè ń dii Anuninɛ: Nɛ́ɛ daa Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀mma n de gɛ̀ kpedana yãnzi lɛ à n làakari kpáɛnnɛn yↄ́? À ń zĩ lɛ aↄ̃ mↄ́ wa wɛ́tɛ asii gwamɛ, lɛ aↄ̃ ɛara wà mↄ́ wà wɛ́tɛ ble zĩ̀o. 4 Ben Anuni Dauda ìba pìnↄ kũ̀kũ à ń lɛ́tãnka kã bò kpadokpado, à ń pↄ́kãsãanↄ zↄ̃̀zↄ̃ ń pↄ̀rↄnↄ dagura, ben à ń gbáɛ. 5 Kɛ̀ wà ò Daudanɛ, ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ gá dańlɛ, zaakɛ wí ń kũ maamaa. Aↄ̃ bèńnɛ: Kí bè, à vɛ̃ɛ Yɛriko ai a lɛ́tãnka kã kú, é gbasa à su.

6 Kɛ̀ Amↄninↄↄ è Dauda ye ń kãzi dↄro, ben aↄ̃ fĩa bò gbɛ̃nↄnɛ lɛ aↄ̃ zĩ̀ káńnɛ: Siria kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Bɛtɛreobu kↄ̃n Zobao kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ kɛ̀sɛnↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ baro kↄ̃n kí Maaka zĩ̀kpɛɛnↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ do kↄ̃n Tobudeenↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa. 7 Kɛ̀ Dauda mà lɛ, ben à Yoabu gbàrɛḿma kↄ̃n zĩ̀karinↄ ń píngi. 8 Amↄninↄ bↄ̀ wà zĩ̀'ↄↄ pòro ń wɛ́tɛ bĩilɛa, ben Zoba kↄ̃n Bɛtɛreobuo Sirianↄ kↄ̃n Tobudeenↄ kↄ̃n Maaka gbɛ̃nↄↄ kú sɛ̃̀n ńtɛ̃ɛ. 9 Kɛ̀ Yoabu è wà zĩ̀'ↄↄ pòro a aɛ kↄ̃n a kpɛɛo, ben à Isaraili zĩ̀kari maaanↄ plɛ̀plɛ à ń kpáatɛtɛ aↄ̃ gá lɛ́ɛ Sirianↄa. 10 Ben à zĩ̀kari kpaaanↄ nà a dãaro Abisainɛ a ↄzĩ, ben à ń gbáɛ aↄ̃ gá lɛ́ɛ Amↄninↄa. 11 À bè: Tó Sirianↄ gbãaa e ma fuu, ǹ mↄ́ ǹ ↄ dama. Tó Amↄninↄ gbãaa e n fuumɛ sↄ̃, mɛ́ mↄ́ mà ↄ damma. 12 Ǹgↄ̃ gbãa, wà gↄ̃gbɛ̃kɛɛ kɛ wa gbɛ̃nↄ kↄ̃n wa Dii wɛ́tɛnↄ yã musu. Dii é yã kɛ̀ kɛ̀nɛ maa kɛ. 13 Ben Yoabu kↄ̃n zĩ̀kari kɛ̀ aↄ̃ kúonↄ gàa Sirianↄa kↄ̃n zĩ̀o, ben Siria pìnↄ bàa lɛ̀ńnɛ. 14 Kɛ̀ Amↄninↄↄ è Sirianↄ bàa lɛ̀, ben aↄ̃ bàa lɛ̀ Abisainɛ se aↄ̃ sì wɛ́tɛ guu, ben Yoabu ń tó gwe à tà Yerusalɛmu.

15 Kɛ̀ Sirianↄↄ è Isarailinↄ zĩ̀ blèḿma, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà kↄ̃ kàkↄ̃a. 16 Ben Adadɛza gbɛ̃nↄ zĩ̀, aↄ̃ sù kↄ̃n Siria kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yuflati baa kãa kpaanↄ, ben aↄ̃ gàa Elamu. Sobakin Adadɛza zĩ̀kpɛɛ pìnↄ gbɛ̃nsi ũ. 17 Kɛ̀ Dauda mà lɛ, ben à Isarailinↄ kàkↄ̃a ń píngi, à bikũ̀ńyo Yodaa à gàa Elamu. Ben Sirianↄ zĩ̀'ↄↄ pòrozi, ben aↄ̃ sìkↄ̃n. 18 Kɛ̀ aↄ̃ↄe bàa lɛɛ Isarailinↄnɛ, ben Dauda ń dɛdɛ sↄ̃gorodeenↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kpɛ́ basↄↄro kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ kɛ̀sɛnↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ baplaa. Gwen wà ń zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi Sobaki dɛ̀n. 19 Kɛ̀ kí kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ Adadɛza zↄ̀blerinↄ ũu è Isarailinↄ zĩ̀ blèḿma lɛ, ben aↄ̃ lɛdolɛ kɛ̀ kↄ̃n Isarailinↄ aↄ̃ gↄ̃̀ ń zↄ̀blerinↄ ũ. Vĩa Sirianↄ kũ̀, aↄ̃ↄe gá wà ↄ da Amↄninↄa dↄro.

11

Dauda yena Basɛbazi

1 Kɛ̀ í kɛ̃̀ tↄↄtɛa, gurↄↄ kɛ̀ kínanↄ è gá zĩ̀ ká, ben Dauda Yoabu zĩ̀ kↄ̃n a ìbanↄ kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi. Aↄ̃ Amↄninↄ ásaru kɛ̀, ben aↄ̃ lìga Rabazi. Dauda sↄ̃ↄ kú Yerusalɛmu. 2 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, ben Dauda fɛ̀ɛ a gádoa, èe ligaa a kpɛ́ musu. Zaa kpɛ́ musu gwe ben à nↄgbɛ̃ ke è, èe zú oo. Nↄgbɛ̃ pì nɛ́ nↄ maaamɛ maamaa, 3 ben à gbɛ̃ zĩ̀ wà nↄgbɛ̃ pì yã gbeka. Ben wà bènɛ: Ɛliamu nɛ́ Basɛban gwe, Iti bori Uria naↄ̃mɛ. 4 Ben Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ wà à sísi. Kɛ̀ à mↄ̀, ben Dauda dàɛo, ben nↄgbɛ̃ pì tà bɛ. Àɛ sↄ̃ à zúbaɛ gbãsĩ bↄ̀ dufumɛ. 5 Kɛ̀ à nↄ̀ sì, ben à lɛ́kpãsã kɛ̀ Daudanɛ à bè a nↄ̀ sì.

6 Ben Dauda gbɛ̃ zĩ̀ Yoabua à bè: Ǹ Iti bori Uria gbarɛmɛ. Ben Yoabu à gbàrɛnɛ. 7 Kɛ̀ Uria pì mↄ̀, ben Dauda Yoabu aafia gbèka kↄ̃n zĩ̀kpɛɛnↄ kↄ̃n zĩ̀ kɛ̀ aↄ̃ↄe kaao. 8 Ben Dauda bènɛ: Ǹ tá bɛ ǹ zú o. Kɛ̀ Uria bↄ̀ kíbɛ, ben kína gbɛ̃ zĩ̀a kↄ̃n pↄ́bleeo. 9 Mↄde Uria e tá a bɛro, kíbɛ gãnu guun à ìn kↄ̃n kíbɛ zĩkɛrinↄ. 10 Kɛ̀ wà ò Daudanɛ wà bè, Uria e tá a bɛro, ben à Uria là à bè: À dɛ n bↄ tázi n sumɛ gwɛɛ? À kɛ̀ dia nɛ́ɛ tá bɛroo? 11 Uria wèàla à bè: Àkpati kↄ̃n Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄↄ kú bisakutaanↄ guu. Ma dii Yoabu kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ kú zĩ̀lan. Mɛ́ fↄ̃ mà tá bɛ mà pↄ́ ble mà í mi, mà daɛ kↄ̃n ma naↄ̃oro. Kↄ̃n n kuunao mɛ́ yã pì taka kɛro. 12 Ben Dauda bènɛ: Ǹ gↄ̃ kɛ̀ gbã̀a dↄ, zian mɛ́ n gbarɛ. Ben Uria gↄ̃̀ Yerusalɛmu zĩ beeea kↄ̃n a gudↄ làao dↄ. 13 Dauda à sìsi à pↄ́ blè à í mìo, ben Dauda í kàkanɛ. Mↄde kɛ̀ à bↄ̀ uusiɛ, à gàa à ì kↄ̃n a dii kína zĩkɛrinↄomɛ, èe tá a bɛro. 14 Kɛ̀ guu dↄ̀ Dauda takada kɛ̃̀ Yoabunɛ, ben à Uria gbàrɛo. 15 Takada pì guu à bè: À Uria dↄńnɛ aɛ guu kɛ̀ zĩ̀ pãsĩn, é bↄ à kpɛɛ lɛ wà e wà à dɛ.

16 Gurↄↄ kɛ̀ Yoabu e ligaa wɛ́tɛ pìzi, ben à Uria dà guu kɛ̀ à dↄ̃ gↄ̃sa gbãaanↄ kún. 17 Kɛ̀ wɛ́tɛdeenↄ bↄ̀ɛ wèe zĩ̀ kaa kↄ̃n Yoabuo, aↄ̃ Dauda zĩ̀kari kenↄ dɛ̀dɛ. Iti bori Uria kú ń tɛ́.

18 Ben Yoabu gbɛ̃ zĩ̀ Daudaa lɛ à zĩ̀ yã gbãnɛ píngi. 19 À bè zĩ̀ri pìnɛ: Tó n zĩ̀ yã gbã̀ kínɛ píngi n yãa, 20 tó à nↄ̀sɛ fɛ̀ɛ à n la à bè: Bↄ́ bé à tò a sↄ̃ wɛ́tɛzi kĩikĩi kↄ̃n zĩ̀o? Á dↄ̃ kɛ̀ bĩimusudeenↄ è kà gbarɛńzi tↄↄtɛroo? 21 Dé bé à Gidiↄn nɛ́ Abimɛlɛki dɛ̀? Nↄgbɛ̃ bé à ↄ sↄ̃̀ wísilↄgbɛzi zaa bĩi musu, ben à à dɛ̀ Tebeziroo? À kɛ̀ dia a sↄ̃ bĩizi kĩikĩi lɛɛ? Tó à ònnɛ lɛ, ǹ benɛ a zↄ̀bleri Uria, Iti borii gà dↄ. 22 Ben zĩ̀ri pì dà zɛ́n. Kɛ̀ à kà Dauda kiia, à yã kɛ̀ Yoabu dànɛ ònɛ píngi. 23 À bè: Gbɛ̃nↄ bↄ̀ɛ wɛ́tɛ guu wèe gbãa mↄↄwe bĩi kpɛɛmɛ, ben wa pɛḿma ai ń wɛ́tɛ bĩilɛa. 24 Aↄ̃ kàzurinↄↄ kú zaa bĩi musumɛ, ben aↄ̃ kà fã̀ n gbɛ̃nↄ tɛ́ tↄↄtɛ aↄ̃ n gbɛ̃kenↄ dɛ̀dɛ. N zↄ̀bleri Uria, Iti borii gà se. 25 Ben Dauda bè zĩ̀ri pìnɛ: Ǹ o Yoabunɛ àton tó yã pì à nↄ̀sɛ yakaro. Wègↄ̃ dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ é ń blero. À zĩ̀ ká wɛ́tɛ pìo kↄ̃n gbãaao à kaatɛ. Ǹ à gba swɛ̃̀ lɛ. 26 Kɛ̀ Uria naↄ̃ mà a zã gà, à ↄ́ↄ dↄ̀. 27 Kɛ̀ wà gɛ̀ kɛ̀ wà yã̀a, Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ sùo a bɛ, ben à gↄ̃̀ à nↄↄ ũ. À nɛ́ ìo gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben yã kɛ̀ Dauda kɛ̀ pì kɛ̀ Diinɛ zaa.

12

Annabi Natã kpãkɛ̃na Daudazi

1 Dii Natã zĩ̀ Daudaa. Kɛ̀ à kà, à bènɛ: Gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn plaa kenↄ bé wà kú wɛ́tɛ ke guu, gbɛ̃ doo nɛ́ auzikideemɛ, gbɛ̃ doo sↄ̃ takaasideemɛ. 2 Auzikidee pì sãanↄ kↄ̃n zùnↄ vĩ paripari, 3 takaasidee pì sↄ̃ pↄ́ke vĩro, sã núnu nɛ́ngo mɛ̀n doken à lù. Ben à dàto ai à bíta kũ̀ à bɛ kↄ̃n à nɛ́nↄ. Aↄ̃ègↄ̃ pↄ́ dↄ̃nkↄ̃ blee aↄ̃ègↄ̃ í mii ta dↄ̃nkↄ̃n, è dàɛ à pↄtɛ, ben èe à gwaa lán a zĩnda nɛ́nↄkparɛ bà. 4 Kɛ̀ nibↄ pìta auzikidee pìa, ben èe we à sãa ke zù kũ̀ a kpàsa guu à nibↄ pì yàari kɛoro. Takaasidee sã núnu nɛ́ngo pìn à sìa à a nibↄ pì yàari kɛ̀o. 5 Ben Dauda pↄ fɛ̃̀ auzikidee pì yã musu maamaa, à bè Natãnɛ: Kↄ̃n Dii kuunao, à kↄ̃ sìo wà gbɛ̃ kɛ̀ yã pì kɛ̀ dɛmɛ. 6 Kɛ̀ à kɛ̀ lɛ, èe à wɛ̃nda gwaro, ɛ̃ndɛ̃ à sãa pì fĩa bo lɛo siigↄ̃. 7 Ben Natã bè Daudanɛ: Ḿbe adee pì ũ. Dii Isarailinↄ Luda bé à yã kɛ̀ ò à bè: Ma n ka Isarailinↄ kí ũ, ma n bↄ Solu ↄzĩ, 8 ben ma n dii pì bɛɛ kpàmma, ma à nↄↄnↄ nànnɛ n ↄzĩ. Ma Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄ kpàmma n gbɛ̃nↄ ũ. Tó beeenↄ kɛ̀mma nɛ́ngo yã, lɛ mà à pãndenↄ kaarannɛ dↄ. 9 Bↄ́yãnzi n kya kà ma yãnzi? N yã kɛ̀ má yeziroo kɛ̀, n Iti bori Uria dɛ̀ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao, n à nↄↄ sìa ń sɛ̀. Ń tò Amↄninↄ à dɛ̀ zĩ̀ guu. 10 Zaa gbã̀a yã pãsĩ é kɛ̃ n bɛɛa ziki dↄro, zaakɛ n kya kàmagu, n Iti bori Uria nↄↄ sìa ń sɛ̀. 11 Ben Dii ɛ̀ara à yã kɛ̀ ò dↄ à bè: Ǹ ma! Mɛ́ tó n zĩnda bɛdeenↄ mↄ́nzi kɛnnɛ. Mɛ́ n nↄↄnↄ símma mà ń kpá n gbɛ̃daa kea n wáa, eé daɛńyo gupuraaa. 12 N yã pì kɛ̀ asii guumɛ. Mapi sↄ̃ mɛ́ yã pì kɛnnɛ gupuraaa Isarailinↄ wáa ń píngi.

13 Ben Dauda bè Natãnɛ: Ma durun kɛ̀ Diinɛ. Ben Natã bènɛ: Dii n durun kɛ̃̀mma, nɛ́ garo. 14 Mↄde lán n dↄkɛ Diio maamaa nà kↄ̃n yã pì kɛnao, bee yãnzi nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì ìnyo é gamɛ. 15 Kɛ̀ Natã tà bɛ, ben Dii tò nɛ́ kɛ̀ Uria naↄ̃ↄ ì kↄ̃n Daudao pì gyã kũ̀. 16 Ben Dauda e kúɛ kɛɛ Ludanɛ nɛ́ pì yã musu kↄ̃n lɛ́yinao, gwãavĩ è daɛ tↄↄtɛmɛ. 17 À bɛ gbɛ̃nsinↄ ègↄ̃ zɛàla lɛ aↄ̃ à fɛɛ tↄↄtɛ, mↄde è weziro, è pↄ́ bleńyoro. 18 À gurↄ swɛɛplaadee zĩn nɛ́ pì gà. Vĩa Dauda ìbanↄ kũ̀, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà ònɛ kɛ̀ nɛ́ pì gàro. Aↄ̃ bè: Gurↄↄ kɛ̀ nɛ́ pì kuu, wa yã ònɛ, èe wa yã maro. Dian wé onɛ nà sa kɛ̀ nɛ́ pì gà? Eé yã zaaa kɛ. 19 Dauda è a ìbanↄↄ e yã kpãi ookↄ̃nɛ, ben a dↄ̃̀ kɛ̀ nɛ́ pì gàmɛ. À ń lá à bè: Nɛ́ pì gàn yↄ́? Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Ee! À gàmɛ. 20 Dauda fɛ̀ɛ tↄↄtɛ à zú ò, à nↄ́si kɛ̀awa à a pↄ́kãsãanↄ lìɛ, ben à gàa à kùɛ Diinɛ a kpɛ́n. Kɛ̀ à ɛ̀ara à tà bɛ, à pↄ́blee gbèka, ben wà kpàa à blè. 21 À ìbanↄ à là wà bè: À kɛ̀ dia nɛ́ɛ yã kɛɛ lɛɛ? Gurↄↄ kɛ̀ nɛ́ pì kuu, n lɛ́ yì n ↄ́ↄ dↄ̀. Kɛ̀ à gà sa, n fɛɛ n pↄ́ blè. 22 À wèńla à bè: Gurↄↄ kɛ̀ nɛ́ pì kuu, ma lɛ́ yì ma ↄ́ↄ dↄ̀, zaakɛ ma bè, ke Dii é ma wɛ̃nda gwa à tó nɛ́ pì gↄ̃ kuu gwɛɛ, dé bé à dↄ̃ↄ? 23 Lán à gà nà sa, bↄ́yãnzin mɛ́gↄ̃ lɛ́yinazi dↄↄ? Mɛ́ fↄ̃ mà à vun yↄ́? Mɛ́ gá à kiiamɛ, mↄde eé ɛara à su ma kiiaro.

24 Dauda a naↄ̃ Basɛba làakari kpàɛnɛ, ben à gàa à dàɛo. À nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, ben à tↄ́ kpànɛ Sulemanu. Dii yezi, 25 ben à annabi Natã zĩ̀a à tↄ́ kpà nɛ́ pìnɛ Yɛdidia Dii yenzi pì yãnzi.

Raba sina Amↄninↄa

26 Ai tia Yoabu kpɛ́ e zĩ̀ kaa kↄ̃n Amↄninↄ zaa Raba, ben à kíbɛɛ sì. 27 Ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Daudaa à bè: Ma zĩ̀ kà kↄ̃n Rabadeenↄ, ben ma ń ítↄkii sìḿma. 28 Ǹ zĩ̀kpɛ kpaaanↄ kakↄ̃a sa, ǹ mↄ́ ǹ liga wɛ́tɛ pìzi ǹ sí. Tó lɛnlo, mɛ́ sí, weé ma tↄ́ kpánɛ. 29 Ben Dauda zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a ń píngi, à gàa à lɛ̀ɛ Rabaa à sì. 30 Wà ń kína vura fùra gò wà kù Daudanɛ. À tìisi kà kiloo baaakuri, bensↄ̃ gbɛ̀ bɛ̀ɛdee kúa. À wɛ́tɛ pì pↄ́nↄ nàkↄ̃a maamaa, 31 ben à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ kũ̀kũ à bↄ̀ɛńyo, à ń dá sagasigi zĩin kↄ̃n diga zĩio kↄ̃n kpása zĩio, bensↄ̃ à tò aↄ̃ kúnku bↄ̀. Lɛn à kɛ̀ Amↄni wɛ́tɛnↄnɛ lɛ píngi, ben à ɛ̀ara à tà Yerusalɛmu kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ ń píngi.

13

Aminↄ yena a dãre Tamazi

1 Beee gbɛra Dauda nɛ́ Abusalomu dãre maaa vĩ, à tↄ́n Tama, ben Dauda nɛ́ Aminↄ yezi. 2 Yã pì e ĩa daa Aminↄ pìa ai à kà gyãkɛna a dãre Tama pì yãnzi, zaakɛ à gↄ̃gbɛ̃ dↄ̃ro, eé fↄ̃ à yãke kɛnɛro. 3 Aminↄ gbɛ̃nna ke vĩ, à tↄ́n Yonadabu, Dauda vĩ̀i Simɛa nɛ́mɛ. Yonadabu ↄ̃ndↄ̃ gbãa, 4 ben à Aminↄ là à bè: À kɛ̀ dia n kínɛ'ina n mɛ̀ ègↄ̃ busana lán guu e dↄↄ nà lɛɛ? Nɛ́ omɛroo? Ben Aminↄ wèàla à bè: Má ye ma dãaro Abusalomu dãre Tamazimɛ. 5 Ben Yonadabu bènɛ: Ǹ gá ǹ daɛ n gádoa lán gyãreen n ũu bà. Tó n de mↄ̀ n gwa, ǹ onɛ ń yezi n dãre Tama mↄ́ à pↄ́blee kpámma. À mↄ́ à kɛkɛ n wáa lɛ n wɛ́ɛ gↄ̃ ee, gbasa à nannɛ n ↄzĩ. 6 Ben Aminↄ dàɛ lán gyãree bà. Kɛ̀ kí mↄ̀ à gwa, ben à bènɛ: Ǹ tó ma dãre Tama mↄ́ à kàra kɛmɛ ma wáa, à kpáma kↄ̃n a ↄↄo. 7 Ben Dauda gbɛ̃ zĩ̀ Tamaa a bɛ à bè: Ǹ gá n vĩ̀i Aminↄ kpɛ́n ǹ pↄ́blee kɛnɛ. 8 Kɛ̀ Tama gɛ̃̀ à kpɛ́n, à à lè daɛna, ben à wísiti yà à kàra kàsao à wáa. 9 Ben à taa sɛ̀ à kàra pì kànnɛ. Aminↄ gì sózi à bè: Ǹ pɛ́ gbɛ̃nↄa aↄ̃ bↄɛ ń píngi. Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kúonↄ bↄ̀ɛ ń píngi, 10 ben à bè Tamanɛ: Ǹ mↄ́ kↄ̃n pↄ́blee pìo kpɛ́nɛ guu kɛ̀ ǹ kpáma. Ben Tama kàra kɛ̀ à kɛ̀ sɛ̀ à gɛ̃̀o a vĩ̀i Aminↄ pì kiia kpɛ́nɛ guu. 11 Kɛ̀ à sↄ̃̀zi, èe mↄↄ kpáa à só, ben à a dãre pì kũ̀ à bè: Ǹ tó mà daɛnyo.

12 Ben à bè a vĩ̀i pìnɛ: Auo! Ǹton gbãa mↄ́mɛro. Zaakɛ wa Isarailinↄ weè yã beee taka kɛro. Ǹton yã dↄ̀rↄsai beee taka kɛmɛro. 13 Mɛ́ gɛ̃ mámɛ kↄ̃n wíyã beeeo? Mmↄn sↄ̃, Isarailinↄ é n diɛ gbɛ̃ pãa ũ. Ǹ sùu kɛ! Ǹ yã o kínɛ, eé gí ma kpámmaziro. 14 Èe we à à yã màro. À gbãa mↄ̀nɛ, ben à kùsia à dàɛo. 15 Ben Aminↄ zàn pãsĩpãsĩ. Zangu kɛ̀ à sɛ̀ kↄ̃n Tama pìo dɛ yenzi kɛ̀ à vĩo yãala. Ben à bènɛ: Ǹ fɛɛ ǹ bↄ. 16 Ben nↄgbɛ̃ pì bè a vĩ̀i pìnɛ: Auo! N pɛnama taari bíta dɛ pↄ́ kɛ̀ ń kɛ̀mɛɛla. Baa kↄ̃n beeeo èe we à à yã màro. 17 Ben Aminↄ a zĩkɛri gↄ̃kparɛ sìsi à bè: Ǹ pɛ́ nↄgbɛ̃ kɛ̀a à bↄmɛ ma kpɛ́n, ǹ gbà tata ǹ à mↄ̀nɛ ká. 18 Ben à zĩkɛri pì à sɛ̀ à bↄ̀o bàazi, à gbà tàta à à mↄ̀nɛ kà. Nↄgbɛ̃ pì uta gbã̀a dana, zaakɛ uta beee takan kí nɛ́nↄkparɛ lɛziinↄ ègↄ̃ dana. 19 Ben Tama túbu gbɛ̃̀ a mìa, à a uta gbã̀a kɛ̀ à dana pì gà à kɛ̃̀ à ↄ dì a musu, èe ↄ́ↄ dↄↄ èe taa.

20 À dãgↄ̃ dadↄ̃nkↄ̃de Abusalomu bènɛ: N dãgↄ̃ Aminↄ dàɛnyon yↄ́? Ǹton o gbɛ̃ke maro, zaakɛ n dãgↄ̃mɛ. Ǹtongↄ̃ yã pì kũna n swɛ̃̀ guuro. Ben Tama vɛ̃̀ɛ a dãgↄ̃ Abusalomu bɛ nↄ̀sɛo yakana. 21 Kɛ̀ kí Dauda yã pì mà, à pↄ fɛ̃̀ maamaa. 22 Abusalomu e yãke o Aminↄnɛro, yã zaaa ke à maaa. À zàn, kɛ̀ à kùsi a dãre Tamaa yãnzi.

Aminↄ dɛna

23 Wɛ̃̀ plaa gbɛra Abusalomu kú Baali Azo, Ɛflaimu bùsu lɛ́n kↄ̃n a sãkãkɛ̃ɛrinↄ, ben à kína nɛ́nↄ sìsi pↄnna pↄ́bleea ń píngi. 24 Ben à gàa à kí lè à bè: Kí, wèe mamↄma n zↄ̀bleri sãanↄ kã kɛ̃ɛɛ. Mpi kↄ̃n n ìbanↄ é tɛ́maziroo? 25 Ben kí wè a nɛ́ pìla à bè: Auo! Wé fↄ̃ wà gá wa píngiro. Wé kɛnnɛ asoo ũ. À nàkↄ̃rɛa, mↄde èe gáro, ben à sa maaa ònɛ. 26 Ben Abusalomu bè: Tó nɛ́ gáro, ǹ tó ma vĩ̀i Aminↄ gáwao. Kí à là à bè: Bↄ́yãnzi ń yezi à gányozi? 27 Abusalomu nàkↄ̃rɛa, ben kí tò Aminↄ gàao kↄ̃n a nɛ́ kpaaanↄ ń píngi.

28 Abusalomu yã dìɛ a gbɛ̃nↄnɛ à bè: À swã kpá! Tó í Aminↄ kũ̀, tó má òare à à zↄ̃, à à dɛ. Àton tó vĩa a kũro. Mámbe ma a dan! À zɛ gbãa à gↄ̃gbɛ̃kɛɛ kɛ. 29 Abusalomu gbɛ̃nↄ kɛ̀ lán à dìɛńnɛ nà aↄ̃ à dɛ̀, ben kína nɛ́ kpaaanↄ fɛ̀ɛ wà dì ń bãagãsↄ̃nↄ kpɛɛ aↄ̃ bàa lɛ̀. 30 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ zɛ́n, Dauda à baaru mà wà bè: Abusalomu kí nɛ́nↄ dɛ̀dɛ ń píngi, aↄ̃ gbɛ̃kee e gↄ̃ro. 31 Dauda fɛ̀ɛ à a pↄ́kãsãanↄ gà à kɛ̃̀, ben à dàɛ tↄↄtɛ. À ìba kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛzɛzinↄ ń pↄ́kãsãanↄ gà wà kɛ̃̀kɛ̃ se. 32 Ben Dauda vĩ̀i Simɛa nɛ́ Yonadabu bè: Baa, ǹtongↄ̃ daa wà n nɛ́ gↄ̃kparɛnↄ dɛ̀dɛ píngiro, Aminↄ ado bé à gà. Wà yã pì dↄ̃̀ Abusalomu wɛ́ɛa zaa gurↄↄ kɛ̀ Aminↄ kùsi a dãre Tamaamɛ. 33 Ma dii kí, ǹtongↄ̃ yã pì kũna n nↄ̀sɛ guuro. N nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄↄ e gaga píngiro, séde Aminↄ ado. 34 Abusalomu sↄ̃ bàa lɛ̀.

Kɛ̀ gↄ̃kparɛ gudãkpari wɛ́ɛ zù, à è wà tɛ́ Oronaimu zɛ́n sĩ̀sĩgɛɛzi paripari. À gàa à bè kínɛ: Ma gbɛ̃nↄ è tɛ́ sĩ̀sĩgɛɛzi Oronaimu kpa. 35 Ben Yonadabu bè kínɛ: Ń èↄ́? N nɛ́nↄ bé aↄ̃ↄe suu gwe lán má ònnɛ nà. 36 Kɛ̀ à yã pì ò à yã̀a, ben kína nɛ́ pìnↄ kà gↄ̃ↄ, aↄ̃ↄe sósobi ↄ́ↄ dↄↄ. Kí kↄ̃n a ìbanↄ ↄ́ↄ dↄ̀ ń píngi maamaa dↄ.

37 Abusalomu bàa lɛ̀ à tà Amiudu nɛ́ Talamai, Gesuu kína kiia. Kí Dauda sↄ̃ ègↄ̃ a nɛ́ ga ↄ́ↄ dↄↄ gurↄ píngi. 38 Kɛ̀ Abusalomu bàa lɛ̀ à tà Gesuu, à kú gwe ai wɛ̃̀ aagↄ̃. 39 Kɛ̀ kí Dauda nↄ̀sɛ kpàɛ Aminↄ ga yã musu, ben èe Abusalomu bɛgɛ kɛɛ sa.

14

Abusalomu suna Yerusalɛmu

1 Zeruya nɛ́ Yoabu dↄ̃ kɛ̀ kí pↄↄ kpɛ́ kú Abusalomua, 2 ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Tɛkoa, aↄ̃ nↄgbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃de ke sɛ̀ wà sùo. Ben à bènɛ: Ǹ kɛ lándↄ̃ nɛ́ɛ sósobi kɛɛ bà. Ǹ gyaanↄ pↄ́kãsãanↄ da. Ǹton nↄ́si kɛmmaro. Ǹ kɛ lán nↄgbɛ̃ kɛ̀ à gbɛ̃ gà, èe à ↄ́ↄ dↄↄ à gì kɛ̀ bà. 3 Ǹ gá kí kiia lɛ, ǹ yã kɛ̀ onɛ. Ben Yoabu yã kàka nↄgbɛ̃ pìnɛ. 4 Kɛ̀ Tɛkoa nↄgbɛ̃ pì gàa à kí lè, à kùɛnɛ à mì pɛ̀ɛnɛ à bè: Kí, ǹ ma mì sí! 5 Ben kí pì à là à bè: Bↄ́n ń yezi? À wèàla à bè: Gyaanↄↄn ma ũ, ma zã gà. 6 Mamↄma n zↄ̀bleri, má nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn plaa. Kɛ̀ aↄ̃ↄe swèe kɛɛ ń kↄ̃ tɛ̃ɛ bura, gbɛ̃kee kuu à ń yokↄ̃aro. Ben gbɛ̃ doo a gbɛ̃ndoo lɛ̀ à dɛ̀. 7 Ben ma bɛdeenↄ fɛ̀ɛ ń píngi, aↄ̃ↄ bè mamↄma n zↄ̀blerinɛ mà ma nɛ́ kɛ̀ à a gbɛ̃ndoo dɛ̀ pì kpáḿma wà dɛ, kɛ̀ à a gbɛ̃ndoo dɛ̀ yãnzi. Aↄ̃ↄ yezi wà yàka tɛ́mio kɛ̀ gↄ̃̀mɛ túbibleri ũu pì tɛ́ dɛmɛ, lɛ ma zã tóngↄ̃ tↄ́ ke borii vĩ anduna guu dↄro yãnzi. 8 Ben kí bè nↄgbɛ̃ pìnɛ: Ǹ tá bɛ, mɛ́ yã diɛ n yã pì musu. 9 Ben Tɛkoa nↄgbɛ̃ pì bè: Ma dii kí, taari pì wí ma musu kↄ̃n ma de bɛdeenↄ, mpi ǹgↄ̃ kuu taari sai kↄ̃n n kíkɛɛo. 10 Ben kí bè: Tó gbɛ̃ke lɛ́ pà yã pìa, ǹ mↄ́o ma kiia kɛ̀, eé n lɛ́ wɛtɛo dↄro. 11 Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Kí, ǹ lɛ́ gbɛ̃ kↄ̃n Dii n Luda tↄ́o, lɛ gɛ̃ɛbori tón ma nɛ́ doo kɛ̀ gↄ̃̀ laata kpáro yãnzi. Ben kí pì bè: Kↄ̃n Diio n nɛ́ pì mìkã ke é lɛ́ɛ tↄↄtɛro. 12 Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Ma dii kí, mamↄma n zↄ̀bleri ǹ ma gba zɛ́ mà ɛara mà yã onnɛ. À wèàla à bè: Ǹ o! 13 Ben à bènɛ: À kɛ̀ dia nɛ́ɛ Luda gbɛ̃nↄ kpákpaa kↄ̃n à zaaao? Yã kɛ̀ ń òmɛɛ bé à n da yãn, zaakɛ nɛ́ɛ gbɛ̃ kɛ̀ n pɛa gbɛsɛ n suoro. 14 Wa píngi wé ga, wégↄ̃ dɛ lán í kɛ̀ kwɛ̀ɛ tↄↄtɛ gbɛ̃kee e e à sɛ̀ɛ dↄroo bà. Luda è gbɛ̃ kɛ̀ wà pɛ̀a wɛ̃̀ndi bↄro, è zɛ́ wɛtɛ adee ɛara à suawamɛ. 15 Ma mↄ yã pì o ma dii kínɛmɛ, zaakɛ gbɛ̃nↄↄ tò vĩa ma kũ. Ben mamↄma n zↄ̀bleri ma bè mɛ́ yã pì gbãnnɛ. Wègↄ̃ dↄ̃ro ke nɛ́ ma wɛ́ɛkɛna sí 16 ǹ ma bↄ gbɛ̃ kɛ̀ yezi à mapi kↄ̃n ma nɛ́o tↄↄtɛ kɛ̀ Ludaa tòwe sí wa ↄzĩ. 17 Ma dii kí, mamↄma n zↄ̀bleri ma bè n yã é tó ma làakari kpáɛ, zaakɛ ń dɛ lán Luda malaika bàmɛ, nɛɛ̀ swã kpá yã maa kↄ̃n a zaaaozi píngimɛ. Dii n Luda gↄ̃ kúnyo.

18 Ben kí bènɛ: Ǹton gí yã kɛ̀ mɛ́ɛ n laa oziro. Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Ǹ o ma dii kí! 19 Ben kí à là à bè: Yoabu lɛ́ kú yã pì guuↄ́? Nↄgbɛ̃ pì wèàla à bè: Ma dii kí, kↄ̃n n kuunao yã kɛ̀ ń ò pì gagana vĩro. Ee, n zↄ̀bleri Yoabu bé à yã pì kàkamɛ píngi. 20 N zↄ̀bleri Yoabu kɛ̀ lɛ, lɛ à e à yã kɛ̀ logona tiaa kɛ̀ kɛkɛ yãnzimɛ. Ma dii, ń ↄ̃ndↄ̃ lán Luda malaika bàmɛ, ń yã kɛ̀ kɛ̀ anduna guu dↄ̃ píngi. 21 Ben kí gàa à bè Yoabunɛ: Tↄ̀, mɛ́ yã pì kɛ sa. Ǹ gá ǹ gↄ̃kparɛ Abusalomu gbɛsɛ ǹ suo. 22 Ben Yoabu kùɛ kínɛ à mì pɛ̀ɛnɛ, à à sáabu kpà à bè: Ma dii kí, mamↄma n zↄ̀bleri, má dↄ̃̀ gbã̀a sa kɛ̀ ma yã kànnɛ, zaakɛ n ma yã mà. 23 Ben Yoabu fɛ̀ɛ à gàa à Abusalomu gbɛ̀sɛ zaa Gesuru à sùo Yerusalɛmu. 24 Ben kí bè: Ǹ onɛ à gá vɛ̃ɛ a zĩnda bɛ, wa wɛ́ɛ é kɛ siigↄ̃ro. Ben Abusalomu gàa à vɛ̃̀ɛ a bɛ, aↄ̃ↄe wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ kↄ̃n kíoro.

25 Gↄ̃ maa kee kú Isarailinↄ tɛ́ lán Abusalomu bàro. Wègↄ̃ à maakɛ yã oo maamaa. Sɛna zaa à kɛ̀sɛa ai à gàa pɛ́ à mìdangura see kee kúaro. 26 Ègↄ̃ a mì boo wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀omɛ. È kɛa tìisi. Tó à bò, è yↄ̃ kilooa, à tìisi ègↄ̃ dɛ kiloo plaala. 27 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gↄ̃ↄn aagↄ̃ kↄ̃n nɛ́nↄgbɛ̃o mɛ̀n do. Nɛ́nↄgbɛ̃ pì tↄ́n Tama. Nↄ maaamɛ. 28 Abusalomu kú Yerusalɛmu ai wɛ̃̀ plaa wɛ́ɛsina kílɛ sai.

29 Ben à Yoabu sìsi à gáare kí kiia, mↄde Yoabu e we à mↄ̀ à kiiaro. Ben à ɛ̀ara à à sìsi dↄ, èe we à mↄ̀ro. 30 Ben à bè a zĩkɛrinↄnɛ: À Yoabu buraa kɛ̀ kú ma pↄ́ saɛ gwa, à nagãa mà. À gá à tɛ́ sↄ̃a. Ben Abusalomu zĩkɛrinↄ gàa wà tɛ́ sↄ̃̀ Yoabu buraa pìa. 31 Ben Yoabu fɛ̀ɛ à gàa Abusalomu bɛ, à à là à bè: Bↄ́yãnzi n zĩkɛrinↄ tɛ́ sↄ̃̀ ma buraaazi? 32 Ben Abusalomu wèàla à bè: Ǹ gwa, ma gbɛ̃ zĩ̀mma ma bè ǹ mↄ́ mà n zĩ kía, lɛ ǹ à la bↄ́ bé à tò à ma gbɛ̀sɛ zaa Gesuru à sùmaozi? Ma kuuna gwee sã̀ↄmɛ dɛ gura kɛ̀la! Má yezi mà kↄ̃ e kↄ̃n kío tia. Tó má taari ke vĩ, ɛ̃ndɛ̃ à ma dɛ. 33 Ben Yoabu gàa à yã pì ò kínɛ. Ben kí Abusalomu sìsi. Kɛ̀ à mↄ̀, à kùɛnɛ à dàɛ a puua. Ben kí lɛ́ pɛ̀a.

15

Abusalomu bↄna Dauda kpɛɛ

1 Beee gbɛra Abusalomu sↄ̃goro è a zĩndanɛ kↄ̃n sↄ̃nↄ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃nↄ gↄ̃ↄn baplaa akuri kɛ̀ aↄ̃égↄ̃ bàa lɛɛ à aɛnↄ. 2 È fɛɛ kↄngↄ idɛ'idɛ àgↄ̃ zɛna bĩilɛ saɛ. Tó gbɛ̃ yã vĩ kↄ̃n a gbɛ̃daaao èe gaao kí kiia à kɛkɛnɛ, Abusalomu è adee sísi à benɛ: Wɛ́tɛ kpareen n bↄn? Tó à wèàla à bè: Mamↄma n zↄ̀bleri ma bↄ Isaraili borii kɛ̀ guumɛ, 3 ben Abusalomu è benɛ: N yã nnamɛ, bensↄ̃ à zɛ́ vĩ, mↄde kí gbɛ̃kee kuu à swã kpá n yãziro. 4 Abusalomu è ɛara à be: Tó wà ma kɛ yãkpaɛkɛri ũ wa bùsun, gbɛ̃ kɛ̀ yã vĩ ke gbɛ̃ kɛ̀ èe gbɛ̃ gbekaa yãkpaɛkɛkiia ń píngi eégae mↄ́ ma kiia, mɛ́gae à yã kɛkɛnɛ a zɛ́a. 5 Tó gbɛ̃ mↄ̀ à kùɛ à aɛ, è ↄ bↄ à adee kũ à lɛ́ pɛ́amɛ. 6 Lɛn ègↄ̃ kɛɛ lɛ Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄe mↄ́ yãkpaɛ kɛ kí kiianↄnɛ ń píngi, ben aↄ̃ swɛ̃̀ tà à kpa.

7 Wɛ̃̀ siigↄ̃ↄ gbɛra à bè kínɛ: Ǹ ma gba zɛ́ mà gá lù kɛ̀ má sɛ̀ Diinɛ saa o zaa Ɛblↄnu. 8 Mamↄma n zↄ̀bleri ma lù pì sɛ̀nɛ gurↄↄ kɛ̀ má kú Gesuru, Siria bùsun ma bè: Tó Dii tò ma su Yerusalɛmu, mɛ́ saa oa Ɛblↄnumɛ. 9 Kí bènɛ: Ǹ gá ǹ su aafia! Ben à fɛ̀ɛ à gàa Ɛblↄnu. 10 À gbɛ̃nↄ zĩ̀ Isaraili boriinↄ kiia píngi à bè: Tó a kuru'ↄ mà dↄ, à be Abusalomu bé à kí blè Ɛblↄnu. 11 Gurↄↄ kɛ̀ èe fɛɛɛ Yerusalɛmu à gbɛ̃nↄ sìsi gↄ̃ↄn wàa do aↄ̃ gá zɛare, ben aↄ̃ gàa kↄ̃n nↄ̀sɛo do, aↄ̃ yã pì asii dↄ̃ro. 12 Gurↄↄ kɛ̀ èe saa oo, à Gilo gbɛ̃ Aitofɛli, Dauda lɛ́dammari sìsi zaa à bɛ wɛ́tɛn, ben lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na Daudazi e kaara. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kↄ̃n Abusalomuonↄ pari kũ̀ wèe kaara.

Dauda bàalɛna

13 Baarukpari mↄ̀ à bè Daudanɛ: Isarailinↄ swɛ̃̀ tà Abusalomu kpa. 14 Ben Dauda bè a ìba kɛ̀ aↄ̃ↄ kúao Yerusalɛmunↄnɛ: À fɛɛ wà bàa lɛ́. Tó wée kɛ lɛro, wé piti Abusalomunlo. Wà kɛ kpakpaa. Tó wée kɛ kpakpaaro, eé wa le kɛ̀, eé wa ásaru kɛ, eé wɛ́tɛdeenↄ dɛdɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaaomɛ. 15 Kí ìbanↄ bènɛ: Wa dii kí, yã kɛ̀ n zɛo píngi, wamↄwa n zↄ̀blerinↄ wá yãanamɛ. 16 Ben kí dà zɛ́n. À bɛdeenↄ bↄ̀ wà tɛ̀zi ń píngi, mↄde à a nↄ yìgisai mɛ̀n kurinↄ tò gwe aↄ̃gↄ̃ bɛɛ gwaa. 17 Kí dà zɛ́n lɛ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ. Kɛ̀ aↄ̃ kà wɛ́tɛ kpɛɛ, à lìɛ à zɛ̀. 18 Ben à ìbanↄ píngi kↄ̃n a dogarinↄ kↄ̃n Gatadeenↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́zi zaa Gatanↄ gɛ̃̀tɛ ń píngi.

19 Ben kí bè Gata gbɛ̃ Itainɛ: Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ gaawaozi? Ǹ ɛara ǹ tá ǹgↄ̃ kú kↄ̃n kí dufuo, zaakɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄn n ũ, n bↄ n bùsummɛ. 20 N suna e gurↄplaa kɛro, ben ń yezi ǹgↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃ↄwaoↄ́? Má dↄ̃ guu kɛ̀ mɛ́ɛ gaanlo. Ǹ n gbɛ̃nↄ kakↄ̃a ǹ táńyo. Dii gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛ yão kɛnnɛ. 21 Ben Itai wèàla à bè: Ma dii kí, kↄ̃n Dii kuunao kↄ̃n n kuunao, guu kɛ̀ ń kún píngi, mamↄma n zↄ̀bleri mɛ́gↄ̃ kú gwemɛ, gaan yoo kesↄ̃ wɛ̃̀ndi yoo. 22 Ben Dauda bènɛ: Ǹ dↄmɛ aɛ wà gá! Ben Gata gbɛ̃ Itai ɛ̀ara à dà zɛ́n kↄ̃n a gbɛ̃nↄ kↄ̃n a danɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ ń píngi. 23 Kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛ zɛ́la ń píngi, ben bùsudeenↄ wiii sìn. Kɛ̀ kí bikũ̀ Kidironua, ben aↄ̃ píngi aↄ̃ gbáa zɛ́ sɛ̀.

24 Zadↄki kú gwe dↄ kↄ̃n Levinↄ ń píngi. Aↄ̃ Luda bà kuunańyo àkpati sɛna. Aↄ̃ↄ àkpati pì dìɛ Abiata saɛ ai gbɛ̃nↄ bↄ̀ɛ wɛ́tɛn wà yã̀a ń píngi. 25 Ben kí bè Zadↄkinɛ: Ǹ Luda àkpati sɛ́ ǹ gɛ̃o wɛ́tɛ guu. Tó ma Dii ma pↄnnaa è, eé tó mà su mà wɛ́ɛ siàlɛ kↄ̃n à kúkiio. 26 Tó à bè ma yã e káaguro sↄ̃, ma yãa. À kɛmɛ lán à kɛ̀nɛ maa nà. 27 Ben kí ɛ̀ara à bè sa'ori Zadↄkinɛ: Wɛ́ɛgupu'erin n ũroo? Ǹ ɛara ǹ tá wɛ́tɛ guu aafia kↄ̃n n nɛ́ Aimazao kↄ̃n Abiata nɛ́ Yonatão. À tá kↄ̃n a nɛ́ gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ. 28 Mɛ́gↄ̃ zɛna swabikũkiia sɛ̃̀tɛ ai mà baaru ma a kiia. 29 Ben Zadↄki kↄ̃n Abiatao Luda àkpati sɛ̀ wà tào Yerusalɛmu, ben aↄ̃ gↄ̃̀ gwe. 30 Dauda e Kùkpɛ sĩ̀sĩ kũu èe ↄ́ↄ dↄↄ. À pↄ́ kù a mìa, à kyatee kpanaro. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ pↄ́ kù ń mìa ń píngi, aↄ̃ↄe ↄ́ↄ dↄↄ wèe gaao. 31 Kɛ̀ wà bè Daudanɛ Aitofɛli kú gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n Abusalomuonↄ tɛ́, ben Dauda adua kɛ̀ à bè: Dii, ǹ tó à lɛ́damma gↄ̃ dɛ faasaiyã ũ.

32 Kɛ̀ Dauda kà sĩ̀sĩ mìsↄ̃ntɛ̃a, guu kɛ̀ dↄnzikɛkii kún, Aki gbɛ̃ Usai mↄ̀ à dààlɛ, à uta kɛ̃na bensↄ̃ bùsu kú à mìa. 33 Dauda bènɛ: Tó n gaamao, nɛ́gↄ̃ dɛmɛ asoo ũmɛ. 34 Tó n ɛara n ta wɛ́tɛn, ben ń bè Abusalomunɛ à zↄ̀blerin n ũ sↄ̃, nɛ́ Aitofɛli lɛ́damma gboromɛmɛ. Ǹ benɛ à de zↄ̀blerin n ũ yã, mↄde tia n gↄ̃ à zↄ̀bleri ũmɛ sa. 35 Sa'orinↄ Zadↄki kↄ̃n Abiatao gↄ̃ kúnyo gwe. Ǹ yã kɛ̀ ń mà kíbɛɛ tↄ̃kɛ̃ńnɛ píngi. 36 Aↄ̃ nɛ́ gↄ̃ↄn plaaanↄↄ kúnyo gwe, Zadↄki nɛ́ Aimaza kↄ̃n Abiata nɛ́ Yonatão. Tó n yãke mà, ǹ nɛ́ pìnↄ zĩ aↄ̃ mↄ́ wà omɛ. 37 Ben Dauda gbɛ̃nna Usai pì tà, à kà Yerusalɛmu gurↄↄ kɛ̀ Abusalomu e gɛ̃ɛ.

16

Dauda kↄ̃n Zibao kↄ̃n Simɛio

1 Kɛ̀ Dauda vĩ̀ sĩ̀sĩ mìdangurala féte, à è Mɛfibosɛ bɛgwari Ziba gàari yì zaakinↄnɛ mɛ̀n plaa, èe mↄↄ daalɛ. Aↄ̃ↄ burɛdi sɛna mɛ̀n wàa do kↄ̃n geepi kàrao mɛ̀n basↄↄro kↄ̃n kãkã kàrao mɛ̀n basↄↄro kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo tùu do. 2 Ben Dauda Ziba là à bè: Bↄ́ bé à tò n mↄ kↄ̃n beeeo? Ziba wèàla à bè: Kí, zaakinↄ nɛ́ n bɛdeenↄ pↄ́mɛ aↄ̃ dia. Burɛdi kↄ̃n kàranↄ nɛ́ n gbɛ̃nↄ pↄ́bleemɛ. Geepiwɛ̃ɛ sↄ̃, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kpàsa gbáa guunↄ íminamɛ. 3 Kí à là à bè: N dii kɛ̀ kɛ̀ sai dio kú mámɛ? Ziba wèàla à bè: À gↄ̃̀ Yerusalɛmu, zaakɛ èe daa Isarailinↄ a ká a dezi kpatan gbã̀amɛ. 4 Ben kí bènɛ: Pↄ́ kɛ̀ Mɛfibosɛ vĩ píngi gↄ̃̀ n pↄ́ ũ. Ben Ziba bè: Máɛ kúɛ kɛ̀! Ma dii kí, ǹ tó màgↄ̃ n pↄnnaa e lɛ.

5 Kɛ̀ kí Dauda sↄ̃̀ Bahurimuzi, à è gↄ̃gbɛ̃ ke bↄ̀. À tↄ́n Simɛi, Gera nɛ́mɛ. Àmbe bori dↄ̃nkↄ̃ kↄ̃n Solu bɛdeenↄ. À bↄ̀ wɛ́tɛ guu, èe Dauda kaa. 6 Èe kí Dauda kↄ̃n à gbɛ̃nↄ gbãgbãa kↄ̃n gbɛ̀o, baa kɛ̀ à zĩ̀karinↄ kↄ̃n à dogarinↄↄ kú à ↄplaazi kↄ̃n à ↄzɛɛzio ń píngi. 7 Èe à sↄ̃sↄ̃ↄ èe bee: Ǹ gá! Ǹ gá! Gbɛ̃dɛri! Pↄ́ pã! 8 Dii fĩa bònnɛ Solu kɛ̀ n kí blè à gbɛ̀n bɛdeenↄ dɛdɛna yã yãnzi. Dii n bↄ kpatan à n nɛ́ Abusalomu kàn. Ásaru kɛ̀mma sa, zaakɛ gbɛ̃dɛrin n ũ. 9 Ben Zeruya nɛ́ Abisai bè kínɛ: Ma dii kí, à maa gbɛ̃ɛ gɛ̀ kɛ̀ gↄ̃ n sↄ̃sↄ̃ↄro. Ǹ tó mà gá mà à mì zↄ̃. 10 Ben kí bè: Zeruya nɛ́nↄ, bↄ́ bé à wa kakↄ̃aa? Tó Dii bé à ònɛ à ma sↄ̃sↄ̃, ben èe ma sↄ̃sↄ̃ↄ, dé bé eé fↄ̃ à à la à be, bↄ́yãnzi èe kɛɛ lɛzi? 11 Ben Dauda ò Abisainɛ kↄ̃n a ìbanↄ ń píngi à bè: À gwa, ma zĩnda nɛ́'ina bé èe wɛtɛɛ à ma dɛ, ɛ̃ndɛ̃ weé Bɛyãmi bori kɛ̀ki nɛ́ o dↄↄ́? À à tó gwe. Tó Dii bé à bènɛ à ma sↄ̃sↄ̃, à maamɛ. 12 Wègↄ̃ dↄ̃ro ke Dii é ma nawɛ̃akɛna gwa à fĩa bomɛ kↄ̃n à maaao sↄ̃sↄ̃ kɛ̀ wèe kɛɛmɛ gbã̀a kɛ̀ yãnzi gwɛɛ. 13 Kɛ̀ Dauda tɛ́ zɛ́n kↄ̃n a gbɛ̃nↄ, Simɛi tɛ́ sĩ̀sĩ pãnde gɛɛzi, èe à sↄ̃sↄ̃ↄ èe à gbãgbãa kↄ̃n gbɛ̀o èe bùsu fãa. 14 Kɛ̀ kí kↄ̃n a gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ kà swaazi, aↄ̃ kpàsa, ben aↄ̃ kámma bò gwe.

Abusalomu kana Yerusalɛmu

15 Abusalomu kà Yerusalɛmu kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi. Aitofɛli kúo. 16 Ben Dauda gbɛ̃nna Usai, Aki gbɛ̃ gàa à Abusalomu lè à bènɛ: Luda n dↄ̃ kↄ̃n aafiao Zaaki! Luda n dↄ̃ kↄ̃n aafiao Zaaki! 17 Abusalomu à là à bè: Gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ ń vĩ kↄ̃n n gbɛ̃nnaon gweↄ́? À kɛ̀ dia nɛ́ɛ gá kↄ̃n n gbɛ̃nnaoroo? 18 Usai wèàla à bè: Lɛnlo! Gbɛ̃ kɛ̀ Dii sɛ̀ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀kiinↄ pↄ́n ma ũ. Ma zɛ kↄ̃n kína kɛ̀ Isarailinↄↄ kà pìo. 19 Beee gbɛra dↄ, dé bé à maa mà zↄ̀ blenɛ, n baasiroo? Lán ma zↄ̀ blè n denɛ nà, lɛn mɛ́ blennɛ lɛ.

20 Abusalomu bè Aitofɛlinɛ: À lɛ́ dawa. Bↄ́n wé kɛɛ? 21 Ben Aitofɛli wèàla à bè: Ǹ gá ǹ daɛ kↄ̃n n de nↄ yìgisai kɛ̀ à ń tó kɛ̀ aↄ̃ↄe bɛɛ gwaanↄo, lɛ Isarailinↄ e wà dↄ̃ ń píngi kɛ̀ ń tò n dee ye n kãziro, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnyonↄ gbãaa é kaara. 22 Ben wà bisakutaa dↄ̀ Abusalomunɛ kpɛ́ musu, ben à gàa à dàɛ kↄ̃n a de nↄↄ pìnↄ gwe Isarailinↄ píngi wáa. 23 Gurↄ beeenↄa lɛ́ kɛ̀ Aitofɛli è daḿma dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ yã gbèka Ludaa yã bàmɛ. Lɛn Aitofɛli lɛ́damma dɛ lɛ Daudanɛ kↄ̃n Abusalomuo ń píngi.

17

Usai ↄ̃ndↄ̃kɛna Abusalomunɛ

1 Aitofɛli bè Abusalomunɛ: Tó mámbee, mɛ́ zĩ̀karinↄ sɛ́ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa mà pɛ́ɛńyo Daudazi gwãavĩa. 2 Mɛ́ lɛ́ɛa gurↄↄ kɛ̀ à kpàsa à ↄↄ bùsa, mɛ́ à fu. À gbɛ̃nↄ é bàa lɛ́ ń píngi, mɛ́ à dɛ ado, 3 mɛ́ sunnɛ kↄ̃n gbɛ̃ pìnↄ ń píngi. Gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ɛ wɛtɛɛ ǹ à dɛɛ gaan gbɛ̃ pìnↄ suna ũ ń píngi. Tó à gà, gbɛ̃ kpaaanↄ é gↄ̃ aafia ń píngi. 4 Yã pì kɛ̀ Abusalomunɛ nna kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsinↄ ń píngi. 5 Ben Abusalomu bè: Wà Aki gbɛ̃ Usai sísi dↄ wà ma lán eé o nà se. 6 Kɛ̀ Usai kà, Abusalomu bènɛ: Lán Aitofɛli ò nàn yɛ̀. Wà kɛ lán à ò nàn yↄ́? Ke wàton kɛ lɛro. Ń è diamɛ? 7 Usai wèàla à bè: Lɛ́ kɛ̀ Aitofɛli dàawa gbã̀a kɛ̀kii maaro. 8 Ń n de dↄ̃ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ. Zĩ̀kari maaanↄn ń ũ, aↄ̃ↄ pãsĩ lán músu nɛ́dandee kɛ̀ wà à nɛ́nↄ sìa bàmɛ. N de nɛ́ zĩ̀kari gbãaamɛ, eé we à i gu dↄ̃nkↄ̃n kↄ̃n a gbɛ̃nↄoro. 9 Guu kɛ̀ à kún tia, eégↄ̃ utɛna gbɛ̀wɛɛ guu ke gukea. Tó à gà à lɛ̀ɛ wa gbɛ̃nↄa káaku sↄ̃, gbɛ̃ kɛ̀ à à baaru mà é be, wà zĩ̀ blè Abusalomu zĩ̀kpɛɛnↄamɛ. 10 Baa gↄ̃sagbãaa kɛ̀ wↄ́rↄngↄ vĩ lán músu bànↄ swɛ̃̀ é kɛ̃ńgumɛ, zaakɛ Isarailinↄↄ dↄ̃ ń píngi kɛ̀ n de nɛ́ zĩ̀kari pãsĩmɛ, bensↄ̃ gↄ̃sagbãaanↄↄ kúo. 11 Beee yãnzi lɛ́damma yã kɛ̀ má vĩin yɛ̀. Ǹ Isarailinↄ kakↄ̃anzi ń píngi zaa Dani ai gana Bɛsɛba, aↄ̃gↄ̃ pari lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà, ǹ dↄńnɛ aɛ zĩ̀lan. 12 Wé à le guu kɛ̀ à kún píngi, wé lɛ́ɛa lán kpíi è kwɛ́ tↄↄtɛa nà. Àpi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ ń píngi, aↄ̃ gbɛ̃ke é bↄro. 13 Tó à gà à gɛ̃̀ wɛ́tɛ ke guumɛ sↄ̃, Isaraili baade píngi é bà sɛ́ à gáo gwe, aↄ̃é wɛ́tɛ pì kaɛbↄnↄ gáɛ wà táo guzurɛn. Baa à gbɛ̀ kaso ke, weé e gwe dↄro. 14 Ben Abusalomu kↄ̃n Isarailinↄ bè ń píngi: Usai lɛ́damma maa dɛ Aitofɛli pↄ́la. Dii bé à zɛ̀o à Aitofɛli lɛ́damma maaa pì gboro, lɛ à e à Abusalomu ásaru kɛ yãnzi.

15 Ben Usai ò sa'ori Zadↄkinɛ kↄ̃n sa'ori Abiatao à bè: Aitofɛli lɛ́ dà Abusalomua kↄ̃n Isaraili gbɛ̃nsinↄ à bè à kɛ lán kɛ̀ bà, ben ma lɛ́ dàḿma ma bè aↄ̃ kɛ lán kɛ̀ bà. 16 À gbɛ̃nↄ zĩ kpakpaa aↄ̃ gá wà o Daudanɛ àton i swabikũkiiaro, à bikũ kpakpaa, lɛ wàton àpi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ dúgu zↄ̃ro yãnzi. 17 Yonatã kↄ̃n Aimazao kú Ɛnlogɛli, zaakɛ aↄ̃é fↄ̃ wà bↄ gupuraaa Yerusalɛmuro. Ben nↄkparɛ zĩkɛri ke gàa à òńnɛ aↄ̃ gá baaru pì kpá kí Daudanɛ. 18 Bensↄ̃ gↄ̃kparɛ ke ń é, ben à gàa à ò Abusalomunɛ. Gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ dà zɛ́n gↄ̃ↄ aↄ̃ gàa gbɛ̃ke bɛ Bahurimu. Lↄ̀gↄ kú uan gwe, ben aↄ̃ gɛ̃̀n. 19 Ben bɛdee pì naↄ̃ lↄ̀gↄ pì nɛ́ kpààlɛ à pↄ́wɛɛ fã̀ɛa, gbɛ̃kee à yã dↄ̃ro. 20 Kɛ̀ Abusalomu gbɛ̃nↄ mↄ̀ nↄgbɛ̃ pì bɛ aↄ̃ bè: Aimaza kↄ̃n Yonatão kú mámɛ? À wèńla à bè: Aↄ̃ bikũ̀ swa'ↄnɛa. Aↄ̃ ń wɛ́tɛ, aↄ̃ↄe ń ero, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà tà Yerusalɛmu. 21 Kɛ̀ aↄ̃ tà, ben gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ bↄ̀ɛ lↄ̀gↄ pì guu, aↄ̃ gàa wà bè kí Daudanɛ: Ǹ bikũ swaaa kpakpaa, zaakɛ Aitofɛli n kpakpa kↄ̃n à zaaaomɛ. 22 Dauda dà zɛ́n kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ ń píngi, aↄ̃ bikũ̀ Yodaa. Kɛ̀ guu dↄ̀, aↄ̃ gbɛ̃kee e gↄ̃ro, aↄ̃ bikũ̀ ń píngi. 23 Kɛ̀ Aitofɛli è wèe zĩi kɛ a lɛ́dammaaro, à fɛ̀ɛ à gàari yì a zaakinɛ à tà a bɛ wɛ́tɛ. À a bɛ pↄ́nↄ nàkↄ̃a, ben à a zĩnda lògo à gà, ben wà à vĩ̀i a de mirawɛɛn.

24 Dauda gàa Manaimu, ben Abusalomu bikũ̀ Yodaa kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi. 25 Abusalomu Amasa dìɛ zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi ũ Yoabu gɛ̃ɛ ũ. Amasa nɛ́ Sumaila bori Yɛta nɛ́mɛ. À dan Naasa nɛ́ Abigaili ũ, Yoabu da Zeruya dãaromɛ. 26 Isarailinↄ kↄ̃n Abusalomuo bùra kàɛ Giliada bùsun.

27 Kɛ̀ Dauda kà Manaimu, Naasa nɛ́ Sobi, Raba wɛ́tɛ kɛ̀ kú Amↄninↄ bùsun gbɛ̃ mↄ̀ kↄ̃n Lodɛba gbɛ̃ Amiɛli nɛ́ Makio kↄ̃n Rogɛlimu kɛ̀ kú Giliada bùsun gbɛ̃ Bazilaio. 28 Aↄ̃ mↄ̀ kↄ̃n daɛbↄnↄ kↄ̃n taanↄ kↄ̃n oroonↄ kↄ̃n éseo kↄ̃n nagãao kↄ̃n wísitio kↄ̃n pↄ́wɛɛ kpatanao kↄ̃n bláo kↄ̃n dò pↄ́nↄ 29 kↄ̃n zↄ́o kↄ̃n zwifãanio kↄ̃n sã nↄ̀bↄo kↄ̃n gàsio, aↄ̃ↄ kpà Daudaa kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ aↄ̃ ble, zaakɛ aↄ̃ bè: Nↄa kↄ̃n ímiio gbɛ̃ pìnↄ dɛ̀ gbáan, aↄ̃ kpàsamɛ.

18

Abusalomu gaa

1 Dauda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ kàkↄ̃a, ben à gbɛ̃nsinↄ dìɛdiɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ doodoonↄnɛ kↄ̃n gↄ̃ↄn basↄsↄↄroonↄ. 2 Ben à a zĩ̀kari pìnↄ kpàatɛtɛ gãli aagↄ̃. À gãli doo nà Zeruya nɛ́ Yoabunɛ a ↄzĩ, à doo sↄ̃ Yoabu dãaro Abisai ↄzĩ, à doo sↄ̃ Gata gbɛ̃ Itai ↄzĩ. Ben kí bè a zĩ̀karinↄnɛ: Mámbe mɛ́ dↄare aɛ. 3 Ben gbɛ̃nↄ bè: Ǹton gáro. Tó wa gà wa bàa lɛ̀, aↄ̃é wa yã daro. Baa tó wa gbɛ̃ kpadoonↄ gàga, aↄ̃é wa yã daro. Mmↄn aↄ̃ↄe n gwaa dɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ kurinↄla. N dↄnawalɛ wɛ́tɛ guu bé à maa. 4 Ben kí bèńnɛ: Lán à kɛ̀are maa nàn mɛ́ kɛ. Kí gàa à zɛ̀ bĩilɛ saɛ, ben zĩ̀karinↄ bↄ̀ɛ gãli kↄ̃n gãlio gↄ̃ↄn basↄsↄↄroonↄ kↄ̃n gↄ̃ↄn bↄrↄ doodoonↄ. 5 Ben kí yã dìɛ Yoabunɛ kↄ̃n Abisaio kↄ̃n Itaio à bè: À kɛ gↄ̃kparɛ Abusalomunɛ busɛbusɛ ma yãnzi. Zĩ̀karinↄ yã kɛ̀ kí dìɛ gbɛ̃nsinↄnɛ Abusalomu yã musu mà ń píngi. 6 Zĩ̀kpɛɛnↄ bↄ̀ɛ wà gàa lákpɛn, lɛ wà zĩ̀ ká kↄ̃n Isarailinↄ, ben aↄ̃ sìkↄ̃n Ɛflaimu dàkon. 7 Dauda zĩ̀kpɛɛnↄ zĩ̀ blè Isarailinↄa. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàga zĩ beeeanↄↄ pari, gↄ̃ↄn bↄrↄ baromɛ. 8 Zĩ̀ pì dà bùsu pìla píngi, ben zĩ beeea sɛ̃̀tɛ gbɛ̃nↄ blè pari dɛ fɛ̃ɛdaala.

9 Kɛ̀ Abusalomu kpàkↄ̃a kↄ̃n Dauda gbɛ̃nↄ, à dina bãagãsↄ̃ kpɛɛ. Ben bãagãsↄ̃ pì gàa gbíi lí ìsi gã̀nↄ gbáru, ben à waa kpà lígãn gíngin, ben à sↄ̃ pì gɛ̃̀ zɛ́la, à gↄ̃̀ logona lígãn gwe. 10 Kɛ̀ gbɛ̃ke à è, à gàa à bè Yoabunɛ: Ma Abusalomu è kpana lígãn. 11 Ben Yoabu bè gbɛ̃ kɛ̀ baaru pì kpànɛnɛ: Bↄ́ↄↄ? N à èↄ́? Bↄ́yãnzin nɛ́ɛ à lɛ́ ń nɛ̀ziroo? Lɛ yã ma n gba kondogi ↄↄ mɛ̀n kuri kↄ̃n zĩ̀ka'asaao. 12 Ben gbɛ̃ pì wè Yoabula à bè: Baa tó wà kondogi ↄↄ wàa sↄↄroo yↄ̃̀ wà kà ma ↄↄn, mɛ́ fↄ̃ mà ↄ pá kína nɛ́ pìaro, zaakɛ kí yã dìɛnnɛ kↄ̃n Abisaio kↄ̃n Itaio wa swã mà, à bè wà kɛ gↄ̃kparɛ Abusalomunɛ busɛbusɛ. 13 Tó ma à dɛ̀, lɛ ma ásaru kɛ̀ ma zĩndanɛmɛ. À kee utɛna kínanɛro, mmↄn sↄ̃ nɛ́ zɛmaoro. 14 Yoabu bè: Mɛ́ zɛ mà n dã dↄro. Ben à sári sↄ̃ntɛ sɛ̀ mɛ̀n aagↄ̃, à gàa à Abusalomu zↄ̃̀o a swɛ̃̀n gurↄↄ kɛ̀ à kpana lígãn bɛ̃ɛ. 15 Ben Yoabu zĩ̀kapↄnↄsɛri gↄ̃ↄn kurinↄ lìgazi aↄ̃ à dɛ̀.

16 Ben Yoabu kuru pɛ̀ à a zĩ̀karinↄ milɛ blè, ben aↄ̃ kámma bò kↄ̃n pɛɛna Isarailinↄzio. 17 Aↄ̃ Abusalomu gɛ̀ sɛ̀ aↄ̃ↄ zù wɛ̀ɛ bíta guu lákpɛn gwe, ben aↄ̃ gbɛ̀ kàkↄ̃aa, à gↄ̃̀ gbɛ̀didikↄ̃ana bíta ũ. Isarailinↄ sↄ̃ bàa lɛ̀, baade tà a bɛ.

18 Gurↄↄ kɛ̀ Abusalomu kuu, à gbɛ̀ pɛ̀ɛ a zĩndanɛ Kína guzurɛn, zaakɛ à bè á nɛ́gↄ̃gbɛ̃ vĩro, ben á yezi a tↄ́ garo. À a zĩnda tↄ́ kpà gbɛ̀ kɛ̀ à pɛ̀ɛ pìnɛ, ben wè gwe sísi Abusalomu Dↄngupↄ ai kↄ̃n a gbã̀ao.

Dauda Abusalomu ga baarumana

19 Zadↄki nɛ́ Aimaza bè: Ǹ tó mà bàa lɛ́ mà gá baaru kpá kínɛ, lán Dii yã nnaa kpàa nà à à bↄ̀ a ibɛɛnↄ ↄzĩ. 20 Ben Yoabu bènɛ: Nɛ́ e ǹ baaru kpá gbã̀aro, sé gurↄ pãnde zĩ. Gbã̀a pↄ́ kɛ̀kiin nɛ́ kpáro, kɛ̀ kína nɛ́ gà yãnzi. 21 Ben Yoabu bè Etiopia boriinɛ: Ǹ gá ǹ yã kɛ̀ ń è o kínɛ. Ben Etiopia borii pì kùɛ Yoabunɛ à fɛ̀ɛ kↄ̃n bào. 22 Zadↄki nɛ́ Aimaza ɛ̀ara à bè Yoabunɛ: Baa à fↄ̃̀ à kɛ dia, ǹ tó mà bàa lɛ́ màgↄ̃ tɛ́ Etiopia borii pì kpɛɛ. Ben Yoabu bènɛ: Nɛ́, bↄ́yãnzin ń yezi ǹ gázi? Baaru pì égↄ̃ àre ke vĩnnɛro. 23 Ben Aimaza bè: Baa à fↄ̃̀ à kɛ̀ dia, má yezi mà gámɛ. Ben Yoabu bènɛ: Ǹ gá! Ben à bàa lɛ̀ à gàa à bↄ̀ɛ swaa saɛ zɛ́o, à Etiopia borii pì kɛ̃̀.

24 Dauda vɛ̃ɛna wɛ́tɛ bĩilɛ gbà mɛ̀n plaaanↄ dagura. Gudãkpari dìdi bĩia ai gãnu pì musu. Kɛ̀ à wɛ́ɛ zù, à gbɛ̃ke è à tɛ́ kↄ̃n bào. 25 À lɛ́ zù kízi à ònɛ. Ben kí bè: Lán à tɛ́ ado nà, èe mↄↄ kↄ̃n baaru nnaaomɛ. Kɛ̀ èe mↄↄ, à kà kĩi. 26 Ben gudãkpari pì gbɛ̃ pãnde è dↄ, èe bàa lɛ́ɛ. À lɛ́ zù zɛ́dãkparizi à bè: Gbɛ̃ pãndee tɛ́ à kpɛɛ kãa kↄ̃n bào, èe mↄↄ dↄ. Ben kí bè: Èe mↄↄ kↄ̃n baaru nnaaomɛ se dↄ. 27 Ben gudãkpari pì bè: Má è gbɛ̃ káaku bàalɛna dɛ lán Zadↄki nɛ́ Aimaza bàalɛna bà. Ben kí bè: Gbɛ̃ maaamɛ, baaru nnaan èe mↄↄo. 28 Aimaza lɛ́ zù kízi à bè: Aafia kuu! Ben à kùɛ kínɛ à mì pɛ̀ɛ tↄↄtɛa à bè: Wà Dii n Luda sáabu kpá, à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kùsɛ bìimmaanↄ nànnɛ n ↄzĩ, ma dii kí. 29 Ben kí à là à bè: Gↄ̃kparɛ Abusalomu kú aafiaoↄ́? Aimaza wèàla à bè: Kɛ̀ Yoabu e n zↄ̀bleri zĩi kↄ̃n mamↄma n zↄ̀blerio, má mà zↄka fɛ̀ɛ maamaa, mↄde má dↄ̃ tó bↄ́ bé à sùro. 30 Kí bè: Ǹ zɛ kpado kɛ̀ gĩa. Ben à zɛ̀ gwe.

31 Kɛ̀ Etiopia borii sù, à bè: Ma dii kí, ma mↄnnɛ kↄ̃n baaru nnaaomɛ. Dii yã nnaa kpàmma gbã̀a, à n bↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ n kpɛɛnↄ ↄzĩ. 32 Ben kí à là à bè: Gↄ̃kparɛ Abusalomu kú aafiaoↄ́? Etiopia borii pì wèàla à bè: Ma dii kí, Luda tó n ibɛɛnↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛ wèe ĩa daammaanↄ gↄ̃ lán gↄ̃kparɛ pì bà. 33 Swɛ̃̀ kɛ̃̀ kín, à dìdi à gɛ̃̀ kpɛ́ kɛ̀ kú gãnu pì musu, ben à ↄ́ↄ dↄ̀ gwe. Gurↄↄ kɛ̀ èe didii gwe à bè: O'o ma nɛ́ Abusalomu! Ma nɛ́ Abusalomu! Ma gana n gɛ̃ɛ ũu sã̀ↄ yã! Abusalomu ma nɛ́! Ma nɛ́!

19

Yoabu kpãkɛ̃na Daudazi

1 Wà bè Yoabunɛ: Kí e ↄ́ↄ dↄↄ, èe sósobi kɛɛ Abusalomu yã musu. 2 Zĩ beeea zĩ̀karinↄ zĩ̀blena pↄnnaa lì sósobikɛna ũ, zaakɛ aↄ̃ↄ mà wà bè, kí nↄ̀sɛ yàka a nɛ́ yã musu. 3 Zĩ beeea zĩ̀karinↄ gɛ̃̀ wɛ́tɛn sↄ̀ↄↄsↄↄↄ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bàa lɛ̀ zĩ̀lan, wí ń kũnↄ bà. 4 Kí pↄ́ kù a wɛ́ɛla, èe sósobi ↄ́ↄ dↄↄ èe bee: O'o ma nɛ́ Abusalomu! Abusalomu ma nɛ́! Ma nɛ́!

5 Ben Yoabu gàa à kí lè kpɛ́n à bè: N wí dà n gbɛ̃nↄa gbã̀a. Aↄ̃ n bↄ gbã̀a kↄ̃n n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n n nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n n naↄ̃nↄ kↄ̃n n nↄ yìgisainↄ. 6 N zangurinↄn ń yeńzi, ben ń za n yenzideenↄn. Ń ↄ̀dↄawe gbã̀a, kɛ̀ wamↄwa n zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n wa gbɛ̃nↄ wée kánnɛ pↄ́ke ũro. Má dↄ̃̀ sa, tó Abusalomu kuu gbã̀a, ben wapinↄ wa gaga wa píngi, beee bé eé kɛnnɛ nna. 7 Ǹ fɛɛ ǹ bↄ sa. Ǹ gá ǹ yã nnaa o n gbɛ̃nↄnɛ. Má sìnnɛ kↄ̃n Diio, tó nɛ́ɛ gáro, aↄ̃ gbɛ̃ke é inyo kɛ̀ gwãavĩaro. Beee é kɛnnɛ zaa dɛ yã zaaa kɛ̀ à n le zaa n ↄ̀wazikɛgurↄ ai mↄna gbã̀ala. 8 Ben kí fɛ̀ɛ à gàa à vɛ̃̀ɛ bĩilɛa. Kɛ̀ wà ò gbɛ̃nↄnɛ kí vɛ̃ɛna gãnulɛa, ben aↄ̃ mↄ̀ wà zɛ̀ à aɛ ń píngi.

Dauda gbɛsɛna

Isarailinↄ bàa lɛ̀, baade tà a bɛ. 9 Isaraili boriinↄ tɛ́ píngi gbɛ̃nↄↄ e lɛokpakↄ̃a kɛɛ wà bè: Kí wa si wa ibɛɛnↄa à wa bↄ Filisitininↄ ↄzĩ, ben à bàa lɛ̀ à bↄ̀ wa bùsun Abusalomu yãnzi. 10 Wa Abusalomu kpà kpatan, ben à gà zĩ̀lan. Bↄ́n ée dãa kↄ̃n kína gbɛsɛnao dↄↄ?

11 Kí Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ sa'ori Zadↄkia kↄ̃n sa'ori Abiatao à bè: Yã kɛ̀ Isarailinↄↄ e oo píngi gɛ̃̀ ma swãn zaa ma kúkiia kɛ̀. À yã kɛ̀kii gbeka Yuda gbɛ̃nsinↄa à be: Bↄ́yãnzi a gↄ̃ kpɛɛ kↄ̃n ma gbɛsɛnaozi? 12 Ma gbɛ̃nↄ, pↄ́ dↄ̃nkↄ̃nↄn wa ũ, wa aru dↄ̃nkↄ̃mɛ. À kɛ̀ dia a gì kɛ̀ kↄ̃n ma gbɛsɛnao? 13 Ǹ o Amasanɛ pↄ́ dↄ̃nkↄ̃nↄn wa ũ, wa aru dↄ̃nkↄ̃mɛ. Tó mɛ́ɛ tó à gↄ̃̀ ma zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi ũ Yoabu gbɛ̀n zaa gbã̀aro, Luda yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ. 14 À yã Yudanↄ swɛ̃̀ blè, aↄ̃ lɛ́ kɛ̀ do, ben aↄ̃ lɛ́kpãsã kɛ̀nɛ wà bè: Ǹ su kↄ̃n n gbɛ̃nↄ ń píngi.

15 Kí e suu, à kà Yodazi, ben Yudanↄ gàa daàlɛ zaa Giligala, lɛ wà bikũo swaa pìa. 16 Gera nɛ́ Simɛi, Bɛyãmi borii kɛ̀ kú Bahurimu wã̀ à gá da kí Daudalɛ kↄ̃n Yudanↄ. 17 Bɛyãmi boriinↄↄ kúo gↄ̃ↄn wàa sↄↄro. Solu bɛgwari Ziba gàa dↄ kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn gɛ̃roonↄ kↄ̃n a zĩkɛri gↄ̃ↄn baroonↄ. Aↄ̃ wã̀ wà kà Yoda lɛ́a kí ã, 18 lɛ wà e wà bikũ kↄ̃n kíbɛdeenↄ, aↄ̃ yã kɛ̀ eé kɛ kínɛ nnaa kɛ yãnzi. Ben Gera nɛ́ Simɛi dàɛ kí aɛ ai àgↄ̃ gá bikũ Yodaa. 19 À bènɛ: Ma dii, ǹton ma taari yã daro. Yã zaaa kɛ̀ mamↄma n zↄ̀bleri má kɛ̀nnɛ gurↄↄ kɛ̀ n bↄ Yerusalɛmu tón dↄnguro. Ma dii kí, ǹtongↄ̃ yã pì kũna n swɛ̃̀ guuro. 20 Mamↄma n zↄ̀bleri, má dↄ̃ kɛ̀ ma durun kɛ̀. Yusufu boriinↄ tɛ́ píngi, mámbe ma dↄńnɛ aɛ ma mↄ danlɛ gbã̀a ma dii kí. 21 Ben Zeruya nɛ́ Abisai bè: Simɛi láari bↄ̀ kí kɛ̀ Dii kàn. Èe ká wà à dɛroo? 22 Ben Dauda bè: Zeruya nɛ́nↄ, bↄ́n wa vĩ kↄ̃o? Á yezi à zɛ́ zↄ̃mɛ gbã̀an yↄ́? Wé gbɛ̃ke dɛ Isarailinↄ bùsun gbã̀aro, zaakɛ má dↄ̃ gbã̀a kɛ̀ mámbe Isarailinↄ kína ũ. 23 Ben kí bè Simɛinɛ: Nɛ́ garo. Ben kí la dànɛ.

24 Solu dio Mɛfibosɛ gàa da kílɛ. Zaa gurↄↄ kɛ̀ kí bↄ̀ wɛ́tɛ ai gurↄↄ kɛ̀ à sù aafia, Mɛfibosɛ e a gbá pípiro, èe a yĩkã zↄ̃zↄ̃ro, èe a pↄ́nↄ pípiro. 25 Kɛ̀ à bↄ̀ Yerusalɛmu à mↄ̀ à dà kílɛ, ben kí à là à bè: Mɛfibosɛ, à kɛ̀ dia nɛ́ɛ gámaoroo? 26 À wèàla à bè: Ma dii kí, ma zĩkɛri bé à ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀mazi. Má ònɛ à gàari yimɛ ma zaakinɛ mà dia mà gányo, zaakɛ ɛrɛn ma ũ. 27 Ma dii kí, ben à gàa à mamↄma n zↄ̀bleri yàka n kiia. Ma dii kí ń dɛ lán Luda malaika bàmɛ. Ǹ kɛ lán à kɛ̀nnɛ maa nà. 28 Ma dii kí, à dɛ yã n ma de bɛdeenↄ dɛ̀dɛ ń píngi, ben n mamↄma n zↄ̀bleri baka kàkↄ̃a kↄ̃n n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è pↄ́ ble lɛdoonↄ. Má zɛ́ vĩ mà kúɛ ke kɛnnɛ dↄro. 29 Ben kí bènɛ: Yã kpareen nɛ́ o dↄↄ? Má dìɛ kɛ̀ mpi kↄ̃n Zibao, à tↄↄtɛ kpaatɛkↄ̃nɛmɛ. 30 Ben Mɛfibosɛ bè kínɛ: Ma dii kí, zaakɛ n su bɛ aafia, ǹ tó à sɛ́ píngi.

31 Giliada bùsu gbɛ̃ Bazilai bↄ̀ Rogɛlimu à gàa zɛ kínɛ ai Yoda baa kãa kpa. 32 Bazilai zi kũ̀ maamaa, à kà wɛ̃̀ basiigↄ̃. À kí yàari kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ à kú Manaimu, zaakɛ auzikide bítamɛ. 33 Ben kí bènɛ: Ǹ bikũmao, mɛ́ n gwa ma bɛ zaa Yerusalɛmu. 34 Bazilai wèàla à bè: Wɛ̃̀ ũgba bé à gↄ̃̀mɛ anduna guu kɛ̀ mà tányo Yerusalɛmu? 35 Ma ka wɛ̃̀ basiigↄ̃ kↄ̀. Má pↄ́ maa kↄ̃n à zaaao dↄ̃kↄ̃zi dↄↄ́? Mamↄma n zↄ̀bleri mɛ́ fↄ̃ mà pↄ́blena ke pↄ́mina nnaa ma dↄↄ́? Mɛ́ gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ lɛ̀sirinↄ kòto ma dↄↄ́? Ma dii kí, ǹ tó mà asoo lagonnɛ. 36 Mamↄma n zↄ̀bleri wé Yoda bikũ lɛdo, mà zɛnnɛ kĩikĩi gwe. À kɛ̀ dia ń yezi ǹ fĩa bomɛ lɛɛ? 37 Mamↄma n zↄ̀bleri, ǹ tó mà ɛara mà tá ma bɛ wɛ́tɛ, lɛ gaa tón ma sɛ́ màgↄ̃ zã̀ kↄ̃n ma de kↄ̃n ma da miraoro. Ǹ ma nɛ́ n zↄ̀bleri Kimamu gwa kɛ̀. Ma dii kí, ǹ tó à bikũnyo. Ǹ kɛnɛ lán à kɛ̀nnɛ maa nà. 38 Ben kí bè: Kimamu é bikũmao. Mɛ́ yã kɛ̀ à kɛ̀nnɛ maaa kɛnɛ, yã kɛ̀ ń gbèkama sↄ̃ píngi mɛ́ kɛnnɛ.

39 Baade píngi bikũ̀ Yodaa, ben kí bikũ̀. Kí lɛ́ pɛ̀ Bazilaia à sa maaa ònɛ, ben Bazilai ɛ̀ara à tà a bɛ. 40 Kɛ̀ kí bikũ̀ à gàa Giligala, Kimamu bikũ̀o.

Yuda zĩ̀karinↄ ń píngi kↄ̃n Isaraili zĩ̀kari kpadoonↄ kí bikũ̀. 41 Ben Isaraili bori píngi mↄ̀ wà kí lè aↄ̃ bènɛ: À kɛ̀ dia wa gbɛ̃ Yudanↄ bikũ̀ao kpãi, mmↄn kↄ̃n n bɛdeenↄ kↄ̃n n gbɛ̃nↄ píngii? 42 Ben Yudanↄ wèńla wà bè: Kɛ̀ kí dɛ wa danɛ ũ yãnzimɛ. Bↄ́yãnzi yã beee kɛ̀are zaazi? Wée kí kũsãɛ blero, wée à pↄ́ke sí wa pↄ́ ũro. 43 Ben Isarailinↄ bè Yudanↄnɛ: Zaakɛ wa bori lɛo kurimɛ, wa baka kú kↄ̃n kí Daudao dɛ a pↄ́la. Bↄ́yãnzi a wa diɛ futazi lɛɛ? Wámbe wa kí gbɛsɛna yã ò káakuroo? Mↄde Yudanↄ wena pãsĩ dɛ Isarailinↄ pↄ́la.

20

Sɛba bↄna Dauda kpɛɛ

1 Gaabude ke bé à kú gwe, à tↄ́n Sɛba, Bikiri nɛ́, Bɛyãmi boriimɛ. Ben à kuru pɛ̀ à bè:

Wa baka kakↄ̃ana kↄ̃n Daudaoro,

wa bà kú kↄ̃n Yɛsɛ nɛ́oro,

a Isarailinↄ, a baade tá a bɛ.

2 Ben Isarailinↄ kɛ̃̀ Daudaa ń píngi aↄ̃ gàa wà nà Bikiri nɛ́ Sɛbaa, mↄde Yudanↄ zɛ̀ kↄ̃n ń kío bↄna zaa Yodazi ai Yerusalɛmu. 3 Kɛ̀ Dauda sù a bɛ Yerusalɛmu, à a nↄ yìgisai gↄ̃ↄn kuri kɛ̀ à tò aↄ̃ↄe bɛɛ gwaanↄ sɛ̀ à ń ká kpɛ́n wàgↄ̃ ń dãkpaa. Dauda ń gwá, mↄde èe daɛńyo dↄro. Wà ń káka kpɛ́n gyaanↄnↄ ũmɛ ai aↄ̃ gàa wà gàgao.

4 Ben kí bè Amasanɛ: Ǹ Yuda zĩ̀kpɛɛnↄ sísi aↄ̃ kakↄ̃amazi gurↄ aagↄ̃ↄ dagura. Mmↄn sↄ̃, nɛ́gↄ̃ kú kɛ̀mɛ. 5 Amasa gàa à Yudanↄ sìsi, mↄde à gì kɛ̀ dɛ gurↄↄ kɛ̀ kí dìɛnɛla. 6 Ben Dauda bè Abisainɛ: Bikiri nɛ́ Sɛba é ĩa dawa tia dɛ ĩaa kɛ̀ Abusalomu dàwaala. Ǹ ma gbɛ̃nↄ sɛ́ɛ à pɛ́ɛzi, lɛ àton sí wɛ́tɛ bĩideen à piti wa ↄzĩro yãnzi. 7 Ben Yoabu gbɛ̃nↄ kↄ̃n kí dãkparinↄ kↄ̃n zĩ̀karinↄ ń píngi wà bↄ̀ɛ Yerusalɛmu wà pɛ̀ɛ Bikiri nɛ́ Sɛbazi.

8 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ kɛ̀ kú Gibiↄ̃ saɛ, ben Amasa mↄ̀ dańlɛ. Yoabu zĩ̀ka'uta dana, à fɛ̃ɛ dↄna à pii. Kɛ̀ à sↄ̃̀ Amasazi, à fɛ̃ɛ pì wòto a kpɛ́ɛn 9 à bènɛ: Ma gbɛ̃, ń aafiaↄ́? Ben à Amasa kũ̀ a lɛ́tãnkaa kↄ̃n a ↄ plaaao lán à yezi à lɛ́ pɛ́a bà. 10 Amasa e fɛ̃ɛ kɛ̀ kú Yoabu ↄↄn tàasi káro, ben Yoabu à zↄ̃̀o a gbɛɛɛn, à nↄaɛnↄ bↄ̀ɛ à kàɛ tↄↄtɛ. Yoabu e gà à zↄ̃̀o gɛ̃̀n plaa dↄro, zaakɛ à gà kↄ̀. Ben Yoabu kↄ̃n a dãaro Abisaio pɛ̀ɛ Bikiri nɛ́ Sɛbazi.

11 Yoabu ìbanↄ doke gↄ̃̀ zɛna Amasala à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n Yoabuo kↄ̃n Daudao, à dↄ Yoabuzi. 12 Aru daa Amasa gɛ̀la zɛ́daan, ben zĩ̀kari kɛ̀ aↄ̃ↄe mↄↄnↄ zɛ̀ aↄ̃ↄe gwaa ń píngi. Kɛ̀ Yoabu ìba pì è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe mↄↄ gweenↄ ń píngi wà zɛ̀ wèe gwaa, ben à Amasa gɛ̀ gàɛ à gùo zɛ́n à dìɛ sɛ̃̀n, ben à uta kùàla. 13 Kɛ̀ à gàɛ à gùo zɛ́n lɛ, baade píngi bↄ̀ à tɛ̀ Yoabuzi, ben aↄ̃ Bikiri nɛ́ Sɛba gbɛ̀sɛ.

14 Sɛba lili ò Isaraili boriinↄ bùsun píngi ai Abɛli Bɛtɛmaka, ben Bɛri boriinↄ mↄ̀ wà kàkↄ̃a wà tɛ̀zi gwe. 15 Yoabunↄ mↄ̀ wà lìgazi zaa Abɛli Bɛtɛmaka. Wà bùsu kàɛkaɛ wɛ́tɛ bĩi saɛ, ben aↄ̃ↄe wɛtɛɛ wà bĩi pì gboro. 16 Ben nↄgbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃de ke lɛ́ zù zaa wɛ́tɛ guu à bè: À swã kpá! À swã kpá! Ǹ o Yoabunɛ à mↄ́ kɛ̀, mà yã onɛ. 17 Kɛ̀ Yoabu sↄ̃̀ nↄgbɛ̃ pìzi, ben à à là à bè: Ḿbe Yoabu ũↄ́? À wèàla à bè: Mámbee! Ben à bènɛ: Ǹ swã kpá mamↄma n zↄ̀bleri yãzi. À bè: Ma swã kpà. 18 Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Wè be yã, ǹ yã gbeka Abɛlideenↄa, yã e à mì dɛ. 19 Wá kuu yãkete sai Isaraili gbɛ̃ náanɛdeenↄ ũ, ben nɛ́ɛ wɛtɛɛ ǹ Isaraili wɛ́tɛ tↄ́dee kɛ̀ kaatɛↄ́? Bↄ́yãnzi ń yezi ǹ Dii wɛ́tɛ dɛzi? 20 Yoabu wèàla à bè: Agya! Lɛnlo! Má yezi mà a dɛdɛro. Má yezi mà a wɛ́tɛ kaatɛro. 21 Lɛnlo! Gbɛ̃ kɛ̀ wè sísi Bikiri nɛ́ Sɛba, Ɛflaimu boriinↄ bùsu sĩ̀sĩde gbɛ̃ bé à fɛ̀ɛ kí Daudazi. À gbɛ̃ mɛ̀n doo pì kpáma, mɛ́ go a wɛ́tɛla. Ben nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Ǹ ma! Weé à mì zunnɛ zaa bĩi musu.

22 Nↄgbɛ̃ pì gàa à a gbɛ̃nↄ lè kↄ̃n a ↄ̃ndↄ̃kɛyão, ben wà Bikiri nɛ́ Sɛba mì zↄ̃̀ wà zù Yoabunɛ. Yoabu kuru pɛ̀, ben wà fã̀akↄ̃a, wà wɛ́tɛ pì tò gwe. Baade tà a bɛ, ben Yoabu pì tà kí kiia Yerusalɛmu.

Dauda ìbanↄ

23 Yoabun Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄ píngi gbɛ̃nsi ũ. Yoyada nɛ́ Bɛnayan dogarinↄ gbɛ̃nsi ũ. 24 Adoniramu bé zↄ̀nↄ gbɛ̃nsi ũ. Ailudi nɛ́ Yosafatan baarukpari ũ. 25 Sevan takadakɛ̃ri ũ. Zadↄki kↄ̃n Abiataon sa'orikinↄ ũ. 26 Yairi gbɛ̃ Iran Dauda kpàasi ũ.

21

Gɛ̃ɛbona Gibiↄ̃deenↄnɛ

1 Dekaa kuu Dauda gurↄↄa, à gì kɛ̀ ai wɛ̃̀ aagↄ̃. Dauda Dii wɛ́ɛ wɛ̀tɛ, ben Dii bè: Solu yãnzimɛ. Gbɛ̃dɛyã wì à bɛɛ musu, kɛ̀ à Gibiↄ̃deenↄ dɛ̀dɛ yãnzi. 2 Ben kí Gibiↄ̃deenↄ sìsi, à yã òńnɛ. Gibiↄ̃deenↄↄ dɛ Isarailinↄ ũro, Amↄri borii kɛ̀ gↄ̃̀nↄmɛ. Isarailinↄ la dàńnɛ yã wà bè weé ń dɛdɛro, ben Solu wɛ̀tɛ à ń laata kpá a aĩakɛna Isarailinↄnɛ kↄ̃n Yudanↄo yãnzi. 3 Ben Dauda Gibiↄ̃deenↄ là à bè: Bↄ́n á yezi mà kɛaree? Mɛ́ agbaa kpáare diamɛ, lɛ à e à Dii gbɛ̃nↄ sáabu kpáa? 4 Aↄ̃ wèàla wà bè: Wá zɛ́ vĩ wà kondogi ke vura gbeka Solua ke a bɛdeeanↄro, bensↄ̃ wá zɛ́ vĩ wà Isaraili gbɛ̃ke dɛro. Ben Dauda ń lá à bè: Ée bee diamɛ? Bↄ́n mɛ́ kɛaree? 5 Aↄ̃ wèàla wà bè: Gbɛ̃ kɛ̀ à wa dɛdɛ à lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃wazi à wa yãa lɛ à e à wa borii bↄ Isarailinↄ guu yãnzi, 6 tó wà à bori gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n swɛɛplaaanↄ kpáwa, wé ń logo lía Dii aɛ Gibɛa, kí Solu kɛ̀ Dii kà pì bɛ wɛ́tɛn. Ben kí bè: Mɛ́ ń kpáawa. 7 Kí e Yonatã nɛ́ Mɛfibosɛ, Solu dio kpáḿmaro, lɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ Diia lɛdo kↄ̃n Yonatão yãnzi. 8 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ Aya nɛ́nↄgbɛ̃ Rizipa ì kↄ̃n Soluo sɛ̀. Aↄ̃ tↄ́n yɛ̀: Aamↄni kↄ̃n Mɛfibosɛo. À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn sↄↄroo kɛ̀ Solu nɛ́nↄgbɛ̃ Mɛraba ì kↄ̃n Mɛↄla gbɛ̃ Bazilai nɛ́ Adiɛlionↄ sɛ̀ dↄ. 9 À ń ná Gibiↄ̃deenↄnɛ ń ↄzĩ, ben aↄ̃ ń logo lía sĩ̀sĩ musu Dii aɛ. Gↄ̃ↄn swɛɛplaaa pìnↄ gà lɛdomɛ, wà ń dɛdɛ pↄ́ dúfu kɛkɛgurↄ.

10 Aya nɛ́ Rizipa pↄsia utanↄ sɛ̀ à kpàɛ a zĩndanɛ gbɛ̀a gwe. Zaa pↄ́ dúfu kɛkɛgurↄ ai lou gàa à gɛ̀ pìnↄ gbɛ̃̀, ègↄ̃ gii bãanↄnɛ aↄ̃ zↄ̃ḿma fãantɛ̃, ègↄ̃ gii sɛ̃̀tɛ nↄ̀bↄnↄnɛ aↄ̃ sↄ̃ńzi gwã. 11 Wà yã kɛ̀ Solu nↄ yìgisai pì kɛ̀ ò Daudanɛ, 12 ben à gàa à Solu kↄ̃n à nɛ́ Yonatão wánↄ sɛ̀ɛ Yabɛsi Giliadadeenↄ kiia. À mↄ̀ à lè wà ń gɛ̀nↄ sɛ̀ɛ kpãi Bɛtɛsã gãalɛ, guu kɛ̀ Filisitininↄ ń logo bĩia Solu dɛna Giliboa gbɛra. 13 Dauda tò wà ń gɛ̀wa pìnↄ sɛ̀ɛ wà tào, wà kàkↄ̃a kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wà ń logo pìnↄ gɛ̀wanↄ, 14 ben wà vĩ̀i Solu de Kisi miran Zɛla, Bɛyãmi boriinↄ bùsun. Wà yã kɛ̀ kína dìɛ kɛ̀ píngi, ben Luda adua kɛ̀ wà kɛ̀ Isarailinↄ bùsu yã musu sìńyo.

Gbɛ̃ gbã̀agbãanↄ dɛdɛna

15 Filisitininↄ ɛ̀ara wà zĩ̀ kà kↄ̃n Isarailinↄ dↄ. Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ gàa wà zĩ̀ kàńyo. Kɛ̀ Dauda gbãaa yã̀a, 16 ben gbɛ̃ gbã̀anↄ bori Isibi Bɛnↄbu bè é Dauda dɛmɛ. À mↄ̀gotɛ̃ sári tìisi dɛ kiloo aagↄ̃ↄla, à fɛ̃ɛda dufu logona. 17 Ben Zeruya nɛ́ Abisai dↄ̀àlɛ à Filisitini pì dɛ̀. Ben Dauda gbɛ̃nↄ la dànɛ wà bè: Nɛ́ gáwao zĩ̀lan dↄro, lɛ wa Isarailinↄ fitia tón garo yãnzi.

18 Beee gbɛra aↄ̃ↄe zĩ̀ kaa kↄ̃n Filisitininↄ Gobu, ben Usa gbɛ̃ Sibekai gbɛ̃ gbã̀a borii kɛ̀ wè sísi Safa dɛ̀. 19 Zĩ̀ ɛ̀ara à fɛ̀ɛ kↄ̃n Filisitininↄ Gobu dↄ, ben Bɛtɛlɛmu gbɛ̃ Yairi nɛ́ Ɛlana Gata gbɛ̃ Gↄlaya dãaro Lami dɛ̀. Lami sári pá dɛ lán bisatãri àsa lí bàmɛ. 20 Kɛ̀ aↄ̃ↄe zĩ̀ kaańyo Gata dↄ, gbɛ̃ bíta kee kú gwe, à ↄnɛnↄ kↄ̃n à gbánɛnↄ mɛ̀n swɛɛdodomɛ, à kɛ̀ píngi baaasↄↄro dosai. Gbɛ̃ gbã̀anↄ boriimɛ dↄ. 21 À kùsɛ bìi Isarailinↄa, ben Dauda vĩ̀i Simɛa nɛ́ Yonatã à dɛ̀. 22 Gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄ pìnↄ nɛ́ Gata gbɛ̃ gbã̀anↄ boriinↄmɛ. Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄ bé wà ń dɛdɛ.

22

Dauda Dii sáabukpana a zĩ̀blena yã musu

(Saa 18)

1 Kɛ̀ Dii kí Dauda bↄ̀ Solu kↄ̃n à ibɛɛ kpaaanↄ ↄzĩ, à lɛ̀ dà kↄ̃n Dii tↄ́o 2 à bè:

Diin ma gbɛ̀si kↄ̃n ma zɛki gbãaao ũ,

ma mìsirimɛ.

3 Ma Ludan ma gbɛ̀si ũ, mɛɛ̀ nazi.

Àmbe ma sɛngbango ũ

ma mìsiri gbãa kↄ̃n ma gulezĩo,

ma utɛki kↄ̃n ma bↄkiio,

è ma sí gbɛ̃ pãsĩnↄa.

4 Dii kà wà à sáabu kpá.

Mɛɛ̀ à sísi, è ma bↄ ma ibɛɛnↄ ↄzĩ.

5 Góro'itɛ vlɛ̃̀ɛmao,

ísↄ̃ kɛ̀ è ń kaatɛ e ma blee.

6 Mira bànↄ lìgamazi,

gaa takutɛɛ kpàkpamɛ ma aɛ.

7 Kɛ̀ má kú nawɛ̃a guu lɛ, ma Dii sìsi,

ma wii pɛ̀ ma Ludazi,

ben à ma kòto mà zaa a bɛ,

ma wiii kà à kiia, à gɛ̃̀ à swãn.

8 Tↄↄtɛ lùgaluga à nìgãnigã,

kpiiinↄ dègedege ai ń kãsãan.

Aↄ̃ lùgaluga kɛ̀ à pↄ fɛ̃̀ yãnzi.

9 Tɛ́sukpɛ bↄ̀ à yĩzĩ,

tɛ́ kɛ̀ è ń kpata bↄ̀ à lɛ́n,

à yↄ̃̀nↄↄ e tɛ́ kɛɛ à aɛ.

10 À musu wɛ̃̀ à pìta,

lou sìsi à gbá gĩzĩ.

11 Èe vĩaa dina kɛrubu kpɛɛ,

èe yàa paa ĩala.

12 À gusiaa dà a zĩndala,

ludambɛ sia kũ̀ à kúkiila.

13 Zaa à gakui tɛ́kɛna guu

lou e pii pãsĩpãsĩ.

14 Dii pàta zaa musu,

Luda Musude kòto dↄ lapatana ũ.

15 À kà fã̀ ma ibɛɛnↄa à ń fãakↄ̃a,

à tò lou pìḿma à pɛ̀ḿma.

16 Kɛ̀ Dii pàtaḿma,

kɛ̀ à pↄ́ bↄ̀ a yĩzĩ,

ísia tↄↄtɛ bↄ̀ gupuraaa,

anduna kãsãa gↄ̃̀ kaɛna pↄ̃tɛ̃.

17 À ↄ bↄ̀ zaa musu à ma kũ,

à ma bↄ swadaa guu.

18 À ma si ma ibɛɛ gbãaa ↄzĩ

kↄ̃n ma zanguri kɛ̀ aↄ̃ gbãaa dɛmalaanↄ.

19 Aↄ̃ lɛ̀ɛma ma mↄ́nzikɛgurↄ,

mↄde Dii zɛ̀mao.

20 À ma bↄ à ma gba mɛ̀porokii,

à ma mì sì, kɛ̀ à yemazi yãnzi.

21 Dii yã kɛ̀mɛ ma nↄ̀sɛ maa lɛ́n,

à fĩa bòmɛ ma gbãsĩsaikɛ lɛ́n.

22 Zaakɛ má Luda yãdiɛnanↄ kũna,

mɛ́ɛ à zaaa kɛ ma a Luda tònlo.

23 À dokayãnↄ ègↄ̃ dↄↄmɛ aɛ píngi,

mɛ́ɛ kpɛɛ li yã kɛ̀ à dìɛnↄnɛro.

24 Má kuuna taari vĩ Diinɛro,

má a zĩnda kũna durun sai.

25 Dii fĩa bòmɛ ma nↄ̀sɛ maa lɛ́n,

zaakɛ à è má kuu gbãsĩ sai.

26 Náanɛdeen n ũ náanɛdeenↄnɛ,

taarisaideen n ũ taarisaideenↄnɛ.

27 Ń wásawasa gbɛ̃ wásawasanↄnɛ,

mↄde nɛɛ̀ íbɛtɛ kpá kↄ̃n gbɛ̃ dↄ̀rↄsaideenↄo.

28 Nɛɛ̀ zĩndabusarinↄ mì sí,

nɛɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è ń zĩnda sɛ́ lezĩnↄ sↄ̃ɛ.

29 Dii, ḿbe ma fitia ũ,

Dii, nɛɛ̀ ma gusiaa liɛ gupuraa ũ.

30 Kↄ̃n n gbãaao mɛ́ fↄ̃ mà kù kpá karaa,

ma Luda gãzĩ mɛ́ fↄ̃ mà vĩ gũ̀la.

31 Luda kɛ̀kii sↄ̃ yãkɛna bↄɛzina,

Dii yã see vĩro, à wásawasa,

à dɛ sɛngbango ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ nàzinↄnɛ.

32 Dii baasiro, dén Luda ũu?

Wa Luda baasiro, dén gbɛ̀si ũu?

33 Luda bé è ma gba gbãaa,

àmbe è zɛ́ poromɛ súusu.

34 È tó ma gbá kãi gↄ̃ nna lán zↄ̃ pↄ́ bà,

è tó màgↄ̃ táa oo gulezĩnↄ musu.

35 È zĩ̀kana dadamɛ,

ai ma gã̀sã é fↄ̃ à mↄ̀gotɛ̃ sá gá.

36 Nɛɛ̀ n zĩ̀blesɛngbango kpáma,

nɛɛ̀ naɛ ǹ ma tↄ́ bↄ.

37 Nɛɛ̀ ma zɛ́ yàasa kũmɛ,

lɛ ma gbá tón sataro.

38 Ma pɛɛ ma ibɛɛnↄzi ma ń dúgu zↄ̃̀,

mɛ́ɛ ɛara mà suro, sé kɛ̀ ma gaa ma ń dɛdɛ.

39 Ma ń wiwi dúgudugu, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà fɛ̀ɛ dↄro,

aↄ̃ lɛ̀ɛ wà gↄ̃̀ kaɛna ma gbá gĩzĩ.

40 N ma gba gbãaa ma zĩ̀ kào,

ń tò ma ibɛɛnↄ mì nàɛmɛ.

41 Ń tò ma zangurinↄ kpɛɛ lì,

ben ma a ibɛɛ pìnↄ kàatɛ.

42 Aↄ̃ wii lɛ̀, gbɛ̃kee e ń mì síro,

aↄ̃ lɛ́ zù Diizi, èe weńlaro.

43 Ma ń kɛ́ tíkɛtikɛ lán bùsutiti bà,

ma táa òḿma lán zɛ́ guu bↄtↄnga bà.

44 N ma bↄ ma gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛmaziinↄ ↄzĩ,

n ma kɛ boriinↄ mìdee ũ.

Borii kɛ̀ má ń dↄ̃roonↄ è zↄ̀ blemɛ,

45 bori zĩ̀tↄnↄ è na ń sàsaa ma aɛ.

Tó aↄ̃ ma yã mà, aↄ̃è mì siɛmɛ.

46 Aↄ̃ kã è ga,

aↄ̃è bↄ ń zɛki gbãaanↄn kↄ̃n luganao.

47 Dii kuu! Aubarikadeen ma gbɛ̀si ũ!

Wà Luda ma gbɛ̀si ma mìsiri tↄ́ bↄ!

48 Luda bé è gɛ̃ɛ bomɛ,

è tó boriinↄ mì siɛmɛ,

49 è tó mà piti ma ibɛɛnↄn.

N ma gba gbãaa dɛ ma zangurinↄla,

n ma bↄ gbɛ̃ pãsĩnↄ ↄzĩ.

50 Beee yãnzi mɛ́ n sáabu kpá boriinↄ tɛ́,

mɛ́ n tↄ́ kpá, Dii.

51 Dii è zĩ̀ bíta ble kína kɛ̀ à à sɛ̀nɛ,

è gbɛ̃kɛɛ kɛ kína kɛ̀ à à kànɛ,

mamↄma Dauda kↄ̃n ma boriinↄo

ai gurↄ píngi.

23

Yã zãa kɛ̀ Dauda ò

1 Yã zãa kɛ̀ Dauda òn yɛ̀.

Yɛsɛ nɛ́ Dauda yãn yɛ̀,

gbɛ̃ kɛ̀ Luda à gbà gbãaa yã'onamɛ.

Yakubu Luda à kà kí ũ,

àmbe Isarailinↄ lɛ̀dari maaa ũ.

2 Dii Nini yã dàmɛ,

à yã da ma lɛ́n.

3 Isarailinↄ Luda yã ò,

Isarailinↄ Gbɛ̀si bèmɛ:

Tó gbɛ̃ kí blè gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a,

tó à kí blè vĩakɛna Ludanɛ guu,

4 ègↄ̃ dɛ lán ↄfãntɛ̃ bↄɛna gupuraa bàmɛ,

lán gudↄna gukɛ̃kↄ̃ana bà,

lán lou kɛ̀ è tó sɛ̃̀ bↄɛ bà.

5 Ma bɛdeenↄ nna kↄ̃n Ludaoroo?

À bà égↄ̃ kúmao ai gurↄ píngi.

À à yã gↄ̃̀gↄ̃ píngi, à seka vĩro.

Eé ma mìsina yã kɛkɛ à pàparoo?

Eé pↄ́ kɛ̀ má à nii vĩ kpáma píngiroo?

6 Gbɛ̃ pãanↄↄ dɛ lán lɛ̀ bàmɛ,

wè zↄ̃ wà zĩnnamɛ, è sí kũ kyáuro.

7 Gbɛ̃ kɛ̀ yezi à ↄ páa,

séto àgↄ̃ gↄ̃kɛbↄ ke gò kũna,

è tɛ́ sↄ̃a guu kɛ̀ à kún.

Dauda gↄ̃sagbãaanↄ

8 Dauda gↄ̃sagbãaanↄ tↄ́n yɛ̀. Takemↄ gbɛ̃ Yasↄbeamun zĩ̀kari tↄ́de gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ gbɛ̃nsi ũ. Àmbe à sári sɛ̀ gↄ̃ↄn wàa siigↄ̃ↄnↄzi à ń zↄ̃zↄ̃o ń píngi gurↄ dↄ̃nkↄ̃ zĩ. 9 Gbɛ̃ beee gbɛra Dodai nɛ́ Ɛlɛaza, Ahoa gbɛ̃ kú zĩ̀kari gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄ tɛ́ dↄ. À kú kↄ̃n Daudao gurↄↄ kɛ̀ Isarailinↄ kàkↄ̃a aↄ̃ zĩ̀ kà kↄ̃n Filisitininↄ zaa Pasadamimu. Isarailinↄ bↄru kpɛɛ, 10 àmbe à fɛ̀ɛ à Filisitininↄ dɛ̀dɛ ai à ↄↄ yã̀a à gbã̀gbã à gↄ̃̀ fɛ̃ɛda pá kũna. Dii tò à zĩ̀ blè maamaa zĩ beeea. Zĩ̀kari kpaaanↄ ɛ̀ara wà sù aↄ̃ à lè, mↄde pↄ́nↄ pitina gɛ̀nↄa yãnzimɛ. 11 Gbɛ̃ beee gbɛra Age nɛ́ Sama gusĩsĩde gbɛ̃. Kɛ̀ Filisitininↄ gãli kàkↄ̃a guu kɛ̀ blá bú kún, Isarailinↄ bàa lɛ̀ńnɛ, 12 àmbe à zɛ̀ à gì bú pì dagura. À bú pì sìḿma à Filisitininↄ dɛ̀dɛ. Dii tò à zĩ̀ blè maamaa.

13 Pↄ́kɛ̃gurↄ wↄ́rↄngↄde gↄ̃ↄn baaakurinↄ tɛ́, gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ bↄ̀ wà gàa Dauda kiia zaa Adulamu gbɛ̀wɛɛn. Filisitininↄ gãli bùra kaɛna Rɛfaimu guzurɛn. 14 Gurↄ beeea Dauda kú sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu, Filisitini gudãkparinↄ sↄ̃ↄ kú Bɛtɛlɛmu. 15 Dauda e a bɛ í ni dɛɛ à bè: Dé bé eé gá à Bɛtɛlɛmu bĩilɛ lↄ̀gↄ'i tↄ́mɛɛ? 16 Wↄ́rↄngↄde gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄ bé wà gàa wà gɛ̃̀ Filisitininↄ bùran, aↄ̃ Bɛtɛlɛmu bĩilɛ lↄ̀gↄ'i tↄ̀ wà sùo Daudanɛ. Ben èe we à mìro, à kwɛ̀ɛ Dii aɛ sa'o'i ũ. 17 À bè: O'o Dii, mɛ́ fↄ̃ mà í kɛ̀ miro. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gì ń wɛ̃̀ndizinↄ arumɛ. Èe we à mìro. Wↄ́rↄngↄde gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄ yãkɛnan gwe.

18 Zeruya nɛ́ Abisai, Yoabu dãaro bé wↄ́rↄngↄde gↄ̃ↄn baaakurinↄ gbɛ̃nsi ũ. Àmbe à sári sɛ̀ gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ basↄↄroonↄzi à ń dɛdɛ, ben à tↄ́ bↄ̀ gↄ̃ↄn baaakuri pìnↄ tɛ́. 19 À tↄ́ bↄ̀ dɛ wↄ́rↄngↄde gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄla, ben à gↄ̃̀ ń gbɛ̃nsi ũ, mↄde à kú wↄ́rↄngↄde tↄ́de gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄ tɛ́ro. 20 Yoyada nɛ́ Bɛnaya, Kabazɛli gbɛ̃n zĩ̀kari wↄ́rↄngↄdee ũ. À yãkɛnanↄↄ pari. À Mↄabu zĩ̀kari tↄ́deenↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn plaa. À gɛ̃̀ wɛ̀ɛ guu gurↄↄ kɛ̀ lougbɛ kwɛ̀ɛ, à músu dɛ̀. 21 À Igipiti gↄ̃sagbãaa kɛ̀ sári kũna dɛ̀. À sↄ̃̀zi kↄ̃n gòo à à sári sìa à à dɛ̀o. 22 Yoyada nɛ́ Bɛnaya bé à yã pìnↄ kɛ̀, ben à tↄ́ bↄ̀ wↄ́rↄngↄde gↄ̃ↄn baaakuri pìnↄ tɛ́. 23 À tↄ́ bↄ̀ dɛ wↄ́rↄngↄde gↄ̃ↄn baaakuri pìnↄla, mↄde à kú wↄ́rↄngↄ tↄ́de gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄ tɛ́ro. Ben Dauda à dìɛ a dãkparinↄ gbɛ̃nsi ũ.

24 Gↄ̃ↄn baaakuri pìnↄ tↄ́n yɛ̀:

Yoabu dãaro Asahɛli,

doodo nɛ́ Ɛlana Bɛtɛlɛmu gbɛ̃,

25 Arodi gbɛ̃nↄ Sama kↄ̃n Ɛlikao,

26 Paliti gbɛ̃ Ɛlɛzi,

Tɛkoa gbɛ̃ Ikɛsi nɛ́ Ira,

27 Anato gbɛ̃ Abiɛza,

Usa gbɛ̃ Mɛbunai,

28 Ahoa gbɛ̃ Salamↄ,

Nɛtofa gbɛ̃ Marai,

29 Nɛtofa gbɛ̃ Baana nɛ́ Ɛlɛbu,

Gibɛa kɛ̀ kú Bɛyãmi bùsun gbɛ̃ Ribai nɛ́ Itai,

30 Piratↄ̃ gbɛ̃ Bɛnaya,

Gaasi guzurɛ gbɛ̃ Idai,

31 Araba gbɛ̃ Abialabↄ̃,

Bahurimu gbɛ̃ Azamavɛ,

32 Salaboni gbɛ̃ Ɛliabu,

Yasɛ̃ nɛ́nↄ,

33 gusĩsĩde gbɛ̃ Sama nɛ́ Yonatã,

gusĩsĩde gbɛ̃ Saraa nɛ́ Ahiamu,

34 Maaka gbɛ̃ Asabai nɛ́ Ɛlifɛlɛti,

Gilo gbɛ̃ Aitofɛli nɛ́ Ɛliamu,

35 Kamɛli gbɛ̃ Ɛzɛro,

Larubu bori Parai,

36 Zoba gbɛ̃ Natã nɛ́ Igali,

Gada bori Bani,

37 Amↄni bori Zɛlɛki,

Bero gbɛ̃ Narai, Zeruya nɛ́ Yoabu zĩ̀kapↄnↄsɛri,

38 Yɛta gbɛ̃nↄ Ira kↄ̃n Garɛbuo

39 kↄ̃n Iti bori Uriao.

Aↄ̃ píngi aↄ̃ↄ gↄ̃ↄn baaakuri awɛɛswɛɛplaamɛ.

24

Dauda zĩ̀kpɛɛnↄ narona

1 Dii ɛ̀ara à pↄ fɛ̃̀ Isarailinↄzi, ben à Dauda dà à ↄ kà yãzi à bè: Ǹ gá ǹ Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄ naro. 2 Ben kí bè Yoabunɛ kↄ̃n zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsi kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ à bè: À Isaraili boriinↄ bùsu para sɛna zaa Dani ai à gá pɛ́ Bɛsɛbaa, à zĩ̀karinↄ naro lɛ mà e mà ń pari lɛ́ dↄ̃. 3 Ben Yoabu bè kínɛ: Ma dii kí, Dii n Luda n gbɛ̃nↄ kↄ̃nnɛ lɛo basↄↄro ǹ wɛ́ɛ siàlɛ, mↄde ma dii kí, à kɛ̀ dia ń yezi ǹ kɛ lɛɛ? 4 Baa kↄ̃n beeeo kí yã Yoabu kↄ̃n zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ blè, ben aↄ̃ bↄ̀ɛ kí kiia aↄ̃ gàa Isarailinↄ naro. 5 Kɛ̀ aↄ̃ bikũ̀ Yodaa, ben aↄ̃ bùra kàɛ Aroa saɛ. Wɛ́tɛ pì kú guzurɛmmɛ. Ben aↄ̃ lili ò Gada bùsun ai Yaza. 6 Aↄ̃ lili ò Giliada bùsun aↄ̃ gàa Kadɛsi, Itinↄ bùsun ai Daniyani, ben aↄ̃ gàa Sidↄ̃ kpa. 7 Aↄ̃ gàa Taya wɛ́tɛ bĩideen kↄ̃n Ivi wɛ́tɛnↄ kↄ̃n Kanaa wɛ́tɛnↄ píngi, ben aↄ̃ gàa Yudanↄ bùsu sↄↄmɛtɛ kpa ai Bɛsɛba. 8 Aↄ̃ lili ò bùsu pìn píngi. Mↄ kɛ̃ndo kↄ̃n gurↄ barooo gbɛra aↄ̃ ɛ̀ara wà sù Yerusalɛmu. 9 Ben Yoabu gbɛ̃ kɛ̀ à ń naronↄ lɛ́ ò kínɛ. Isaraili gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ fɛ̃ɛdaa dↄ̃ↄnↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ wàa siigↄ̃. Yudanↄ sↄ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ wàa plaa kpɛ́ basↄↄro.

10 Gbɛ̃ pìnↄ narona gbɛra Dauda kú tóadↄ̃yãa guu, ben à bè Diinɛ: Ma durun kɛ̀ yã pì kɛna guu maamaa. Dii, mamↄma n zↄ̀bleri, ǹ ma taari kɛ̃mɛ sa, zaakɛ ma yↄ̃nkↄyã kɛ̀. 11 Ai Dauda gↄ̃ gá fɛɛ kↄngↄ, Dii yã dìdi annabi Gada, Dauda wɛ́ɛgupu'eria à bè: 12 Ǹ gá ǹ o Daudanɛ kɛ̀ ma bè, mɛ́ yã mɛ̀n aagↄ̃ kpáɛ à aɛzĩ. À yã pìnↄ doke gwa à sɛ́, mɛ́ kɛnɛ. 13 Ben Gada gàa à Dauda lè à bènɛ: Dekaa kana n bùsun wɛ̃̀ swɛɛplaaa ke n ibɛɛnↄ pɛɛnanzi ǹ bàa lɛ́ńnɛ mↄ aagↄ̃ ke gagyãa gɛ̃na n bùsun gurↄ aagↄ̃, à kpareen ń sɛ̀? Ǹ laasuu lɛ́a ǹ gwa, mɛ́ gá mà o Luda kɛ̀ ma zĩinɛ. 14 Ben Dauda bè Gadanɛ: Má kú nawɛ̃a bíta guu. Má sì wà lɛ́ɛ wà da Dii ↄzĩ, zaakɛ à wɛ̃nda vĩ maamaa. Àton tó mà lɛ́ɛ mà da gbɛ̃ntee ↄzĩro. 15 Ben Dii tò gagyãa gɛ̃̀ Isarailinↄn zaa kↄngↄ beeea ai gurↄↄ kɛ̀ à zɛ̀o. Sɛna zaa Dani ai à gàa pɛ́ Bɛsɛbaa Isarailinↄ gàga gↄ̃ↄn bↄrↄ baaagↄ̃ akuri. 16 Kɛ̀ malaika ↄ bↄ̀ à Yerusalɛmudeenↄ kaatɛ, Dii a nↄ̀sɛ lìɛ yã pì musu, ben à bè malaika kɛ̀ èe ń kaatɛɛ pìnɛ: Ǹ zɛ lɛ! Ǹ n ↄↄ sↄkpa sa. Yebusi bori Arauna blɛwɛɛgbɛ̃kiin Dii malaika pì kún. 17 Gurↄↄ kɛ̀ Dauda malaika pì è èe ń dɛdɛɛ, à bè Diinɛ: Mámbe ma durun kɛ̀ ma taari kɛ̀. Gbɛ̃ pìnↄ nɛ́ ma kpàsa sãanↄmɛ, aↄ̃ↄe yãke kɛro. Ǹ tó n pↄfɛ̃ pita mapi kↄ̃n ma de bɛdeenↄa.

18 Zĩ beeea Gada gàa à Dauda lè à bènɛ: Ǹ gá Dii gbãgbãkii bo Yebusi bori Arauna pↄ́wɛɛgbɛ̃kiia. 19 Ben Dauda gàa lán Dii à yã ò Gadanɛ nà. 20 Kɛ̀ Arauna wɛ́ɛ zù, à è kí kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ e mↄↄ a kiia, ben à gàa à kùɛnɛ à dàɛ a puua 21 à bè: Ma dii kí, à kɛ̀ dia nɛ́ɛ mↄↄ mamↄma n zↄ̀bleri kiia lɛɛ? Dauda wèàla à bè: Ma mↄ mà n pↄ́wɛɛgbɛ̃ki lúmma mà Dii gbãgbãkii bommɛ, lɛ gagyãa pì e à go gbɛ̃nↄa yãnzi. 22 Ben Arauna bè Daudanɛ: Ma dii kí, ǹ pↄ́ kɛ̀ kɛ̀nnɛ maaa sɛ́ ǹ saa oo. Ǹ zùnↄ gwa sa'opↄ ũ. Ǹ pↄ́wɛɛgbɛ̃gonↄ kↄ̃n gbóngonↄ sɛ́ɛ yàka ũ. 23 Kí, ma n gbaa píngi. Arauna ɛ̀ara à bènɛ dↄ: Dii n Luda sínnɛ. 24 Ben kí bènɛ: Auo! Mɛ́ lúmmamɛ, mɛ́ à fĩa bonnɛ. Mɛ́ saa o Dii ma Ludaa pã fĩabosairo. Ben à pↄ́wɛɛgbɛ̃kii pì kↄ̃n zùnↄ lùa kondogi baplaa akuri. 25 Ben à Dii gbãgbãkii bò gwe à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa'opↄnↄ. Dii sìnɛ à bùsu yã musu, ben gagyãa pì zɛ̀.

1 KINANƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

KINANƆ TAKADA KAAKU

Sulemanu kíblena 1:1-2:46

Kí Sulemanu yã 3:1-11:43

Yudanↄ kↄ̃n Isarailinↄ kↄ̃kpaatɛna 12:1-16:34

Ilia yã 17:1-22:54

1

Adonia a zĩnda kana kí ũu

1 Gurↄↄ kɛ̀ kí Dauda zi kũ̀ kótokoto, baa tó wà bisanↄ kùàla, ĩa ègↄ̃ kpɛɛ à dɛɛmɛ. 2 Ben à ìbanↄ bènɛ: Wa dii kí, ǹ tó wà nↄkparɛ wɛtɛnnɛ, àgↄ̃ zĩi kɛɛnnɛ àgↄ̃ n gwaa, àgↄ̃ daɛɛ n saɛ lɛ ĩa tón n dɛ dↄro. 3 Ben wà gàa wà kpáɛ kɛ̀ nↄkparɛ maaazi Isarailinↄ bùsun píngi, ben wà bↄ̀ Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisagaa, wà à sɛ̀ wà sùo kínanɛ. 4 Nↄkparɛ pì nɛ́ nↄ maaamɛ. Ègↄ̃ kína gwaa àgↄ̃ zĩi kɛɛnɛ, mↄde kí à dↄ̃ nↄgbɛ̃ ũro.

5 Dauda naↄ̃ Agi nɛ́ Adonia a zĩnda dìɛ kɛ̀ a ka, ben à bè ámbe é kí ble. Ben à sↄ̃goronↄ sɛ̀ kↄ̃n sↄ̃deenↄ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn baplaa akuri kɛ̀ aↄ̃égↄ̃ bàa lɛɛ wàgↄ̃ tɛ́arɛ aɛnↄ. 6 À dee e kpãkɛ̃zi ziki à be, à kɛ̀ dia nɛ́ɛ kɛɛ lɛɛro. Àpi sↄ̃ nɛ́ gↄ̃ maaamɛ. Abusalomu bé à yↄ̃ mì à kpàa. 7 Ben à lɛdolɛ kɛ̀ kↄ̃n Zeruya nɛ́ Yoabuo kↄ̃n sa'ori Abiatao, ben aↄ̃ zɛ̀o. 8 Mↄde sa'ori Zadↄki kↄ̃n Yoyada nɛ́ Bɛnayao kↄ̃n annabi Natão kↄ̃n Simɛio kↄ̃n Dauda gbɛ̃nnanↄ kↄ̃n à dogarinↄↄ e zɛoro. 9 Adonia saa ò kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zùnɛ mɛ̀kpananↄ Mlɛ̃̀gbɛ kɛ̀ kú Ɛnlogɛli saɛa. À a dãaro kínɛnↄ sìsi ń píngi kↄ̃n Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ kína ìba ũunↄ ń píngi. 10 Èe annabi Natã sísiro ke Bɛnaya ke Dauda dogarinↄ ke a zĩnda dãaro Sulemanu.

11 Ben Natã gàa à Sulemanu da Basɛba là à bè: Nɛ́ɛ ma kɛ̀ Agi nɛ́ Adonia kí blè wa dii kí Dauda dↄ̃na sairoo? 12 Tↄ̀, ǹ tó mà lɛ́ damma sa lán nɛ́ kɛ nà, ǹ n zĩnda mì sí kↄ̃n n nɛ́ Sulemanu pↄ́o. 13 Ǹ fɛɛ ǹ gá kí Dauda le ǹ benɛ, kɛ̀ à la dànnɛ yã à bè n nɛ́ Sulemanu bé eé kí ble a gɛ̃ɛ ũ à vɛ̃ɛ a kpatan sↄ̃ nɛ́? À kɛ̀ dia Adonia gↄ̃̀ kí ũu? 14 Gurↄↄ kɛ̀ ń kpɛ́ nɛ́ɛ yã oonɛ, mɛ́ gɛ̃ mà yã'i kaara se. 15 Ben Basɛba gàa à kína lè à kpɛ́n, guu kɛ̀ Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisaga e à gwaan. Kí sↄ̃ zi kũ̀. 16 Basɛba kùɛ à mì pɛ̀ɛnɛ, ben kí à là à bè: Bↄ́n ń yezi? 17 À wèàla à bè: Ma dii, ḿbe ń sì mamↄma n zↄ̀blerinɛ kↄ̃n Dii n Luda tↄ́o, n bè ma nɛ́ Sulemanu bé eé kí ble n gɛ̃ɛ ũ à vɛ̃ɛ n kpatan. 18 Tia sↄ̃ ma dii kí, Adonia bé à kɛ̀ kí ũ, bensↄ̃ ń à yã dↄ̃ro. 19 À saa ò kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zùnɛ mɛ̀kpananↄ kↄ̃n sãanↄ paripari, à n nɛ́nↄ sìsi ń píngi kↄ̃n sa'ori Abiatao kↄ̃n zĩ̀kpɛ dↄn'aɛde Yoabuo, mↄde èe n zↄ̀bleri Sulemanu sísiro. 20 Ma dii kí, ḿbe Isarailinↄ píngi sↄ̃kpanzi, wà ma tó dé bé eé kɛ kí ũ n gbɛ̀n. 21 Ma dii kí, tó n gaa n dezinↄ kúkiia, mapi kↄ̃n ma nɛ́ Sulemanuo, weégↄ̃ wa gwaa taarideenↄ ũmɛ.

22 Kɛ̀ à kpɛ́ èe yã oo kↄ̃n kínao, ben annabi Natã mↄ̀. 23 Wà ò kínɛ kɛ̀ annabi Natã kú kɛ̀. Ben Natã gɛ̃̀ à kùɛ kínanɛ à dàɛ a puua 24 à bè: Ma dii kí, ḿbe n bè Adonia kɛ kí ũ à vɛ̃ɛ kpatan n gɛ̃ɛ ũↄ́? 25 Zaakɛ à gàa à saa ò gbã̀a kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n zùnɛ mɛ̀kpananↄ kↄ̃n sãanↄ paripari. À n nɛ́nↄ sìsi ń píngi kↄ̃n n zĩ̀kpɛ dↄn'aɛdeeo kↄ̃n sa'ori Abiatao. Aↄ̃ↄe pↄ́ bleeo, wèe í mii tia, aↄ̃ↄe bee: Luda kí Adonia dↄ̃ kↄ̃n aafiao! 26 Mↄde èe mamↄma n zↄ̀bleri sísiro ke sa'ori Zadↄki ke Yoyada nɛ́ Bɛnaya ke n zↄ̀bleri Sulemanu. 27 Ma dii kí, ase lɛ n kɛ̀ lɛɛ, ben n gi gbɛ̃ kɛ̀ eé vɛ̃ɛ kpatan n gɛ̃ɛ ũu o wamↄwa n zↄ̀blerinↄnɛziↄ́?

Sulemanu kana kí ũ

28 Ben kí Dauda bè: À Basɛba sísimɛ. Kɛ̀ Basɛba mↄ̀ à gɛ̃̀, à mↄ̀ à zɛ̀ kí aɛ. 29 Ben kína la dànɛ à bè: Kↄ̃n Dii kuunao! Àmↄ kɛ̀ à ma bↄ nawɛ̃a píngi guu. 30 Ladana kɛ̀ má kɛ̀nnɛ kↄ̃n Dii Isarailinↄ Luda tↄ́o, ma bè n nɛ́ Sulemanu bé eé kí ble ma gbɛ̀n à vɛ̃ɛ kpatan ma gɛ̃ɛ ũ, mɛ́ papa gbã̀a kãnkãmmɛ. 31 Ben Basɛba kùɛ à mì pɛ̀ɛ tↄↄtɛ kínanɛ à bè: Ma dii kí Dauda, Luda n dↄ̃ kↄ̃n aafiao gurↄ píngi!

32 Ben kí Dauda bè: À sa'ori Zadↄki sísimɛ kↄ̃n annabi Natão kↄ̃n Yoyada nɛ́ Bɛnayao. Kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ kína kiia, 33 à bèńnɛ: À ma ìbanↄ kakↄ̃a é ma nɛ́ Sulemanu sɛ́ à à di ma bãagãsↄ̃a, é gáo Giↄ̃. 34 Gwen sa'ori Zadↄki kↄ̃n annabi Natão é nↄ́si kúa aↄ̃ à ká Isarailinↄ kí ũ, é kuru pɛ́ à wii lɛ́ à be: Luda kí Sulemanu dↄ̃ kↄ̃n aafiao! 35 Beee gbɛra é suo, eé vɛ̃ɛ kpatan àgↄ̃ kí blee ma gbɛ̀n. Àmbe má dìɛ Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄ dↄn'aɛdee ũ. 36 Ben Yoyada nɛ́ Bɛnaya bè kínanɛ: À kɛ lɛ! Dii n Luda n lɛ́gbɛ sí ma dii kí! 37 Lán Dii kúnyo nà ma dii kí, àgↄ̃ kú kↄ̃n Sulemanuo lɛ, à à kíkɛ sɛ́ lezĩ dɛ n pↄ́la se.

38 Ben sa'ori Zadↄki kↄ̃n annabi Natão kↄ̃n Yoyada nɛ́ Bɛnayao kↄ̃n dogarinↄ gàa wà Sulemanu dì kí Dauda bãagãsↄ̃a, aↄ̃ gàa zɛnɛ Giↄ̃. 39 Ben sa'ori Zadↄki nↄ́si tùu sɛ̀ Dii kpɛ́n, à nↄ́si pì kù Sulemanua. Ben wà kuu pɛ̀, baade píngi wii lɛ̀ wà bè: Luda kí Sulemanu dↄ̃ kↄ̃n aafiao! 40 Ben baade píngi bↄ̀ wà tɛ̀zi, aↄ̃ↄe suu aↄ̃ↄe gaasia pɛɛ, aↄ̃ↄe pↄnnaa kɛɛ maamaa ai tↄↄtɛ nìgã kĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ pì yãnzi.

41 Kɛ̀ Adonia kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ à ń sisinↄ pↄ́ blè wà yã̀a, aↄ̃ↄe mↄↄ fɛɛ, ben aↄ̃ kĩi pì mà. Kɛ̀ Yoabu kuru'ↄ pì mà, ben à bè: Bↄ́ zↄka bé à dↄ wɛ́tɛ guu lɛɛ? 42 Èe yã pì o à yã̀aro, ben sa'ori Abiata nɛ́ Yonatã gàa káo gↄ̃ↄ. Ben Adonia bè: Ǹ gɛ̃. Gbɛ̃ bɛ̀ɛdeen n ũ, mɛ́ɛ sii baaru nnaan n suo. 43 Ben Yonatã bè Adonianɛ: Lɛnlo! Wa dii kí Dauda Sulemanu kpà kpatan. 44 À sa'ori Zadↄki kↄ̃n annabi Natão kↄ̃n Yoyada nɛ́ Bɛnayao kↄ̃n a dogarinↄ gbàrɛ aↄ̃ gáo, ben aↄ̃ gàa wà à dì kína bãagãsↄ̃a. 45 Ben sa'ori Zadↄki kↄ̃n annabi Natão nↄ́si kùa aↄ̃ à kà kí ũ zaa Giↄ̃. Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ gwe, aↄ̃ sù kↄ̃n pↄnnakɛnao, ben wɛ́tɛ lògo. Kĩi kɛ̀ á màn gwe. 46 Baa diamɛ Sulemanu vɛ̃̀ɛ kpatan kↄ̀. 47 Ben wa dii kí Dauda ìbanↄ mↄ̀ wà ì kpàa se, aↄ̃ bè Luda Sulemanu tↄ́ bↄ dɛ à pↄ́la! Luda à kíkɛɛ gba gbãaa dɛ à pↄ́la! Ben Dauda mì nàɛ à dↄnzi kɛ̀ Diinɛ a daɛbↄa 48 à bè: Wà Dii Isarailinↄ Luda sáabu kpá, kɛ̀ à tò ma wɛ́ɛ sì ma gɛ̃ɛ kana kí ũlɛ gbã̀a.

49 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ Adonia ń sisinↄↄ mà lɛ, ben aↄ̃ làakari fɛ̀ɛ, baade a zɛ́ kũ̀. 50 Kɛ̀ Adonia e vĩa kɛɛ Sulemanunɛ yãnzi, ben à fɛ̀ɛ à gàa à nà Dii gbãgbãkiizi, à a koba kũ̀. 51 Ben wà bè Sulemanunɛ: Adonia e vĩa kɛɛnnɛ, à gàa à nà Dii gbãgbãkiizi à à koba kũna, èe bee ǹ la da amↄa n zↄ̀blerinɛ gbã̀a, kɛ̀ nɛ́ a dɛro. 52 Ben Sulemanu bè: Tó à a zĩnda kũna dↄ̃ gbɛ̃ maaa ũ, baa à mìkã wɛ́n do eé lɛ́ɛ tↄↄtɛro. Tó wà gà wà à zaa ke èa sↄ̃, à gàmɛ. 53 Ben kí Sulemanu gbɛ̃nↄ zĩ̀, aↄ̃ Adonia gò Dii gbãgbãkiia. Kɛ̀ Adonia pì mↄ̀ à kùɛnɛ, ben Sulemanu bènɛ: Ǹ tá n bɛ.

2

Dauda lɛ́diɛna Sulemanunɛ

1 Kɛ̀ Dauda gagurↄↄ kà kĩi, à lɛ́ dìɛ a nɛ́ Sulemanunɛ à bè: 2 Mɛ́ɛ gaa anduna gbɛ̃ píngi gákiia. Ǹ zɛ gbãa, nɛ́ n zĩnda ↄdↄa kɛ̀ nɛ́gↄ̃gbɛ̃n n ũ! 3 Ǹgaegↄ̃ Dii n Luda yãnↄ kũna, nɛ́gↄ̃ tɛ́ à zɛ́zi, nɛ́gↄ̃ à ↄdↄkii gwaa, nɛ́gↄ̃ à yãdiɛnanↄ kũna kↄ̃n à dokayãnↄ kↄ̃n à yã'onnɛnanↄ, lán à kú Musa doka takadan nà, yã kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ píngi égↄ̃ bↄↄ maa, n tá píngi égↄ̃ nna. 4 Lɛn Dii é yã kɛ̀ à òmɛɛ papa lɛ à bè, tó ma nɛ́nↄ ń zĩnda kũna dↄ̃ bensↄ̃ aↄ̃ↄ tɛ́ ma zɛ́zi kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n pↄyezinao píngi, ma boriinↄ égↄ̃ vɛ̃ɛna Isarailinↄ kpatan gurↄ píngi.

5 Ń yã kɛ̀ Zeruya nɛ́ Yoabu kɛ̀mɛɛ dↄ̃, lán à Isaraili zĩ̀kpɛ dↄn'aɛde gↄ̃ↄn plaaanↄ dɛ̀dɛ nà, Nɛɛ nɛ́ Abana kↄ̃n Yɛta nɛ́ Amasao. À gbɛ̃ pìnↄ dɛ̀dɛ, èe kɛ sↄ̃ zĩ̀ gurↄnlo. Aↄ̃ aru gↄ̃̀ à musu, à kù à asaaa kↄ̃n à kyateenↄ. 6 Ǹ yã kɛnɛ n ↄ̃ndↄ̃na lɛ́n. Ǹton tó à mìkã pura kũ gbasa à daɛ miran yĩi guuro. 7 Ǹ gbɛ̃kɛɛ kɛ Giliada gbɛ̃ Bazilai nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ. Ǹ ń diɛ gbɛ̃ kɛ̀ égↄ̃ pↄ́ blee lɛdoonↄ tɛ́, zaakɛ aↄ̃mbe aↄ̃ zɛ̀mao gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ bàa sii n vĩ̀i Abusalomunɛ. 8 Bɛyãmi bori Gera nɛ́ Simɛi, Bahurimu gbɛ̃ kúnyo dↄ. À ma ka pãsĩpãsĩ gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ gaa Manaimu. Kɛ̀ à mↄ̀ à ma le Yodazi, má sìnɛ kↄ̃n Diio kɛ̀ mɛ́ à dɛro. 9 Baa kↄ̃n beeeo ǹton à tó pã wɛ́ɛtãmma sairo. Ń ↄ̃ndↄ̃, ń dↄ̃ dian nɛ́ kɛnɛ nà à ga zɛ́gbãn à gɛ̃ miran.

10 Ben Dauda gà. Yerusalɛmu fáandi kɛ̀ wà à vĩ̀in wè be Dauda wɛ́tɛ. 11 À kɛ̀ Isarailinↄ kí ũ ai wɛ̃̀ baplaa, Ɛblↄnu wɛ̃̀ swɛɛplaa, Yerusalɛmu wɛ̃̀ baaakuri awɛɛ'aagↄ̃. 12 Sulemanu vɛ̃̀ɛ a de gbɛ̀n bensↄ̃ à kpata kãsãa pɛɛna.

Adonia gana

13 Agi nɛ́ Adonia gàa à Sulemanu da Basɛba lè, ben Basɛba à là à bè: Aafian n mↄↄ́? À wèàla à bè: Aafiamɛ! 14 Adonia ɛ̀ara à bè: Má yã vĩ mà onnɛ. Basɛba bè: Ǹ o! 15 Ben Adonia bè: Ń dↄ̃ kɛ̀ kpata nɛ́ ma pↄ́mɛ yã. Isarailinↄ wɛ́ɛ kúma ń píngi mà kɛ ń kí ũ, ben yã lìɛ, ma dãaro bé à kpata blè, zaakɛ Dii bé à à kà. 16 Tia sa yã mɛ̀n doon mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛmma, ǹton gí kɛmɛziro. Basɛba bè: Ǹ o! 17 Ben à bè: Ǹ wɛ́ɛ kɛmɛ kí Sulemanua à Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisaga kpáma nↄↄ ũ, zaakɛ eé gíonnɛro. 18 Basɛba bènɛ: Tↄ̀, mɛ́ onɛnnɛ.

19 Kɛ̀ Basɛba gàa à kí Sulemanu lè Adonia yã pì musu, ben kína pì fɛ̀ɛ à gàa à dààlɛ à kùɛnɛ, ben à ɛ̀ara à mↄ̀ à vɛ̃̀ɛ a kíblekitan. Ben wà mↄ̀ Basɛbanɛ kↄ̃n kíblekita pãndeo, ben à vɛ̃̀ɛ kí ↄplaazi. 20 Basɛba bè: Pↄ́ken má yezi mà wɛ́ɛ kɛmma, ǹton ma tɛ̃ro. Ben kí bè: Ǹ wɛ́ɛ kɛ Naa, mɛ́ n tɛ̃ro. 21 Ben Basɛba bè: Ǹ tó wà Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisaga kpá n vĩ̀i Adoniaa à à sɛ́ nↄↄ ũ. 22 Ben kí Sulemanu a da là à bè: Bↄ́yãnzin nɛ́ɛ Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisaga wɛ́ɛ kɛɛ Adonianɛzi? Ǹ kpata wɛ́ɛ kɛnɛ gↄ̃ↄmɛee! Zaakɛ ma vĩ̀imɛ. Nɛ́ɛ kpata wɛ́ɛ kɛɛnɛ kↄ̃n sa'ori Abiatao kↄ̃n Zeruya nɛ́ Yoabuomɛ. 23 Ben kí Sulemanu sì kↄ̃n Diio à bè: Tó Adonia e kora a wɛ̃̀ndizi yã kɛ̀ à wɛ́ɛ kɛ̀ kɛ̀ yãnziro, Luda yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ. 24 Zaakɛ Dii ma ka kpatan, à ma diɛ ma de Dauda gɛ̃ɛ ũ, à ma borii gbà gbãaa lán à à lɛ́ gbɛ̃̀ nà, má sì kↄ̃n Diio Adonia é ga gbã̀amɛ. 25 Ben kí Sulemanu Yoyada nɛ́ Bɛnaya dà, à gàa à Adonia lɛ̀ à dɛ̀.

Sulemanu pɛna Abiataa kↄ̃n Yoabu ganao

26 Kína bè sa'ori Abiatanɛ: Ǹ ɛara ǹ tá n guun Anato. À kↄ̃ sìo ǹ gamɛ, mↄde mɛ́ n dɛ tiaro, zaakɛ ḿbe n Dii Luda àkpati sɛ̀ n dↄo ma de Daudanɛ aɛ, bensↄ̃ n zɛo à nawɛ̃a píngi guu. 27 Lɛn Sulemanu pɛ̀ Abiataa lɛ, à à bↄ̀ Dii gbãgbãna zĩin, lɛ yã kɛ̀ Dii ò Ɛli bɛdeenↄ musu zaa Silo e à papa yãnzi.

28 Kɛ̀ Yoabu yã pì baaru mà, ben à bàa sì à gàa Dii bisakuta kiia, à nà Dii gbãgbãkiizi à à koba kũ̀. Yoabu zɛ̀ kↄ̃n Adoniaomɛ yã, mↄde èe zɛ kↄ̃n Abusalomuoro. 29 Wà ò kí Sulemanunɛ kɛ̀ Yoabu bàa lɛ̀ à gàa Dii bisakuta kiia, à kú sa'okii pì saɛ, ben Sulemanu bè Yoyada nɛ́ Bɛnayanɛ à gá à yãao gwe. 30 Kɛ̀ Bɛnaya kà Dii bisakuta kiia, à bènɛ: Kína bè ǹ bↄ gwe! Ben Yoabu bè: Auo! Gura kɛ̀n mɛ́ gan. Ben Bɛnaya gbɛ̃nↄ zĩ̀ kínaa à bè: Lán Yoabu wèmala nàn yɛ̀. 31 Ben kína bènɛ: Ǹ kɛnɛ lán à ò nà. Ǹ à dɛ, nɛ́ à vĩi, lɛ à gbɛ̃dɛna pã yã tón wí mapi kↄ̃n ma de bɛdeenↄ musuro. 32 Dii é tó à gbɛ̃dɛna yã wí à musu, zaakɛ à lɛ̀ɛ taarisaide gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ aↄ̃ maaa dɛalaanↄa. À Nɛɛ nɛ́ Abana, Isaraili zĩ̀kpɛ dↄn'aɛde kↄ̃n Yɛta nɛ́ Amasa, Yuda zĩ̀kpɛ dↄn'aɛdeeo dɛ̀dɛ ma de lɛ́ saɛ. 33 Aↄ̃ dɛna yã égↄ̃ wii Yoabu kↄ̃n a boriinↄ musu gurↄ píngi, mↄde Dii égↄ̃ Dauda kↄ̃n a boriinↄ kↄ̃n a uao kↄ̃n a kpatao gbaa aafia gurↄ sãnda píngia. 34 Ben Yoyada nɛ́ Bɛnaya gàa à Yoabu lɛ̀ à dɛ̀, ben wà à vĩ̀i a bɛ zaa gbáan. 35 Ben kína Yoyada nɛ́ Bɛnaya dìɛ zĩ̀kpɛ dↄn'aɛdee ũ Yoabu gbɛ̀n, sa'ori Zadↄki sↄ̃, Abiata gbɛ̀n.

Simɛi gana

36 Kína gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ Simɛi sìsi, ben à bènɛ: Ǹ bɛɛ bo Yerusalɛmu kɛ̀ ǹgↄ̃ kún. Ǹton bↄ bɛa kɛ̀ ǹ gá gukearo. 37 Ǹgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn zĩ kɛ̀ n bikũ̀ Kidironua, n gan gwe. Mↄde ḿbe n n zĩnda dɛ̀. 38 Ben Simɛi bè kínɛ: Yã maaan ń ò ma dii kí. Mamↄma n zↄ̀bleri mɛ́ kɛ lán ń ò nà. Ben à kú Yerusalɛmu lɛ ai à gì kɛ̀.

39 Wɛ̃̀ aagↄ̃ↄ gbɛra Simɛi zↄ̀ gↄ̃ↄn plaaanↄ bàa sì wà tà Maaka nɛ́ Akisi, Gata kína kiia, ben wà bè Simɛinɛ: N zↄ̀nↄↄ kú Gata. 40 Ben Simɛi fɛ̀ɛ à gàari yì a zaakinɛ, à gàa Akisi kiia Gata a zↄ̀ pìnↄ wɛtɛ. Kɛ̀ à ń é, ben à ń sɛ́ɛ Gata à sùńyo. 41 Ben wà ò Sulemanunɛ, Simɛi bↄ̀ Yerusalɛmu à gàa Gata à ɛ̀ara à sù. 42 Ben kína gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ Simɛi sìsiare, ben à bènɛ: Má tò ń sì kↄ̃n Diio, ben ma lɛ́ dàmma ma bè, zĩ kɛ̀ n bↄ kɛ̀ n gaa gukea, ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n gamɛ. Ben ń bèmɛ, yã maaamɛ, ń mà. 43 Bↄ́yãnzin n bↄ ladana kɛ̀ ń kɛ̀ kↄ̃n Dii tↄ́o kpɛɛzi kↄ̃n yã kɛ̀ má dànnɛɛo? 44 Ben kína ɛ̀ara à bènɛ dↄ: Yã zaaa kɛ̀ ń kɛ̀ ma de Daudanɛ dↄngu píngi. Dii bé eé tó à zaaa pì wí n musu sa, 45 mↄde eé aubarika damagu à tó Dauda kpata kãsãa gↄ̃ pɛɛna ai gurↄ sãnda píngia. 46 Kína Yoyada nɛ́ Bɛnaya dà, ben à gàa à Simɛi lɛ̀ à dɛ̀. Lɛn Sulemanu kpata kãsãa pɛ̀ɛ lɛ.

3

Sulemanu ↄ̃ndↄ̃ wɛ́ɛkɛna

1 Sulemanu lɛdolɛ kɛ̀ kↄ̃n Igipiti kí Fili'aunao, à à nɛ́nↄgbɛ̃ sɛ̀ nↄↄ ũ à sùo Dauda wɛ́tɛn àton a bɛ kↄ̃n Dii uao kↄ̃n Yerusalɛmu bĩio bo à mì dɛ. 2 Gurↄ beeea wèe kpɛ́ bo Diinɛ kↄ̀ro, ben wègↄ̃ saa oo kpiii musu tãagbãgbãkiinↄa. 3 Sulemanu ye Diizi, à a de Dauda yãdiɛnanↄ kũna, mↄde è saa o gbãgbãkii pìnↄa, ben ègↄ̃ tuaetiti kpata gwe.

4 Ben à gàa saa o zaa Gibiↄ̃, zaakɛ gbãgbãkii pì bé à dɛ à kpaaanↄla. À sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò gwe mɛ̀n wàa sↄↄro. 5 Gwen Dii bↄ̀ à mↄ̀zi nanaa guu gwãavĩ à bè: Ǹ pↄ́ kɛ̀ ń yezi wɛ́ɛ kɛma. 6 Ben Sulemanu bè: N gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ n zↄ̀bleri ma de Daudanɛ maamaa, kɛ̀ à dɛnnɛ gbɛ̃ maa náanɛde nↄ̀sɛpuradee ũ yãnzi. N gbɛ̃kɛ bíta kɛ̀nɛ, ń tò mamↄma à nɛ́ e kí blee à gɛ̃ɛ ũ gbã̀a kɛ̀a. 7 Tia sa Dii ma Luda, n mamↄma n zↄ̀bleri kà kí ũ ma de Dauda gbɛ̀n. Nɛ́ féten ma ũ, má yãke gbá dↄ̃ro. 8 Mamↄma n zↄ̀bleri, má kú n gbɛ̃ kɛ̀ ń sɛ̀nↄ tɛ́. Aↄ̃ↄ pari, weé fↄ̃ wà ń naro wà ń lɛ́ dↄ̃ro. 9 Ǹ mamↄma n zↄ̀bleri gba ↄ̃ndↄ̃ↄ, lɛ màgae yã gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a, màgↄ̃ à maaa dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n à zaaao. Tó lɛnlo, dian mɛ́ kɛ nà mà yã gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃ pari daa pìnↄnɛ? 10 Yã kɛ̀ Sulemanu wɛ́ɛ kɛ̀ pì kɛ̀ Diinɛ, 11 ben à bènɛ: Zaakɛ yã kɛ̀ ń wɛ́ɛ kɛ̀n gwe, nɛ́ɛ wɛ̃̀ndi gbã̀a wɛ́ɛ kɛro ke auziki ke n ibɛɛnↄ gaa, séde yãgↄ̃gↄ̃na a zɛ́a dↄ̃nan ń wɛ́ɛ kɛ̀, 12 mɛ́ kɛ lán ń wɛ́ɛ kɛ̀ nà, mɛ́ n gba ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ɛo. Gbɛ̃ kee kuu n ã ke n gbɛra kɛ̀ eégↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ lán n bàro. 13 Mɛ́ pↄ́ kɛ̀ nɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛro kpámma dↄ. Mɛ́ n gba auziki kↄ̃n gakuio píngi ai n wɛ̃̀ndi lɛ́n. Kína ke é ká n ũro. 14 Tó ń tɛ́mazi, bensↄ̃ ń ma yã'onnɛnanↄ kↄ̃n ma yãdiɛnanↄ kũna lán n de Dauda kũna nà, mɛ́ n wɛ̃̀ndi dↄnnɛ kↄ̃n mↄ̀kyakooo. 15 Ben Sulemanu vù, à è kɛ̀ nanaan á ò. Ben à tà Yerusalɛmu, à gàa à zɛ̀ Dii bà kuuna kↄ̃n Isarailinↄ àkpati aɛ, à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄ kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa'opↄnↄ ò gwe, ben à pↄnna pↄ́blee kɛ̀ a ìbanↄnɛ.

Sulemanu yãgↄ̃gↄ̃na kaaruanↄnɛ

16 Zĩkea kaarua gↄ̃ↄn plaa kenↄ mↄ̀ Sulemanu kiia, aↄ̃ zɛ̀ à aɛ. 17 Aↄ̃ gbɛ̃ doo bè: Ǹ gaafaa kɛmɛ kí. Mapi kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀o wá kú kpɛ́ dↄ̃nkↄ̃mmɛ. Ben ma nɛ́ ì wámbe wa plaa kpɛ́ pì guu. 18 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ nↄgbɛ̃ pì nɛ́ ì se. Wámbe wa plaa kpɛ́ pì guu, gbɛ̃kee kúwao gwero. 19 Kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì dàɛ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìa gwãavĩ, ben à gà. 20 Ben à fɛ̀ɛ gwãavĩ lezãndo, à ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ sɛ̀ ma saɛ gurↄↄ kɛ̀ mamↄma n zↄ̀bleri e ii oo, à dàɛ a saɛ, ben à a nɛ́ gɛ̀ kii sɛ̀ à dàɛmɛ ma saɛ. 21 Kɛ̀ ma vu kↄngↄ mà yↄ̃ kpá ma nɛ́a, ben má è gɛ̀. Kɛ̀ má gwà tíii, ben má è ma nɛ́nlo. 22 Ben nↄgbɛ̃ pì gbɛ̃ndoo bè: Ɛgɛɛmɛ! Ma nɛ́ bé à bɛ̃ɛ, n pↄ́ bé à gà. Ben nↄgbɛ̃ káaku bè: Ɛgɛɛmɛ! N nɛ́ bé à gà, ma pↄ́ bé à bɛ̃ɛ. Ben aↄ̃ↄe lɛokpakↄ̃a kɛɛ kína aɛzĩ.

23 Ben kína bè: Gbɛ̃ kɛ̀kii e bee a nɛ́ bé à bɛ̃ɛ, n pↄ́ bé à gà, bensↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀kãa e bee, ɛgɛɛmɛ, n nɛ́ bé à gà, a pↄ́ bé à bɛ̃ɛ. 24 Ben kína bè: À mↄ́mɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Ben wà mↄ̀onɛ. 25 Ben kína bè: À nɛ́ kɛ̀ bɛ̃ɛ zↄ̃kↄ̃rɛ plaa, à à kpadoo kpá gbɛ̃ dooa, é à kpadoo kpá dooa. 26 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ a nɛ́ bɛ̃ɛ sↄ̃, nɛ́ pì kɛ̀nɛ wɛ̃nda, ben à bè kínanɛ: Kí, ǹ nɛ́ kɛ̀ bɛ̃ɛ pì kpáa, ǹton à dɛro. Ben à gbɛ̃ndoo bè: Wà à zↄ̃kↄ̃rɛ plaa, wa píngi wà korazi. 27 Ben kína yã mì dɛ̀ à bè: À nɛ́ kɛ̀ bɛ̃ɛ pì kpá nↄgbɛ̃ káakua. Àton à dɛro. À dan gwe. 28 Kɛ̀ Isarailinↄ yãkpaɛ kɛ̀ kína kɛ̀ pì mà, aↄ̃ vĩa kɛ̀nɛ, zaakɛ aↄ̃ↄ è Luda à gbà ↄ̃ndↄ̃ↄ à yã gↄ̃gↄ̃ a zɛ́a.

4

Sulemanu ìbanↄ

1 Kí Sulemanun Isaraili bori píngi kína ũ. 2 À bùsu dↄn'aɛdeenↄ tↄ́n yɛ̀: Zadↄki nɛ́ Azarian sa'oriki ũ. 3 Sisa nɛ́nↄ Ɛliↄrɛfi kↄ̃n Ahiaon à takadakɛ̃rinↄ ũ. Ailudi nɛ́ Yosafatan yãzibaarukɛ̃ri ũ. 4 Yoyada nɛ́ Bɛnayan à zĩ̀kpɛ dↄn'aɛdee ũ. Zadↄki kↄ̃n Abiataon sa'orinↄ ũ. 5 Natã nɛ́ Azarian à gu dↄn'aɛdeenↄ gbɛ̃nsi ũ. Sa'ori Zabudu, Natã nɛ́n à kpàasi ũ. 6 Aisan à bɛgwari ũ. Abada nɛ́ Adoniramun zↄ̀zĩ gbɛ̃nsi ũ.

7 Kí Sulemanu Isarailinↄ bùsu gbɛ̃nsinↄ dìɛdiɛ guunↄa gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaa. Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o aↄ̃ baade è mↄ́ kína kↄ̃n a uadeenↄnɛ kↄ̃n pↄ́bleeo aↄ̃ baade kↄ̃n a mↄↄo. 8 Aↄ̃ tↄ́n yɛ̀: Bɛnuru bé à Ɛflaimu boriinↄ gu sĩ̀sĩdee vĩ. 9 Bɛnidɛka bé à Makaza kↄ̃n Salabimuo kↄ̃n Bɛsɛmɛsio kↄ̃n Ɛlↄni Bɛtanao vĩ. 10 Bɛnɛsɛdi bé à Arubo kↄ̃n Sokoo vĩ kↄ̃n Ɛfa guuo píngi dↄ. 11 Bɛnabinadabu bé à Dↄru gusĩsĩdee vĩ. Sulemanu nɛ́nↄgbɛ̃ Tafamɛ à nↄↄ ũ. 12 Ailudi nɛ́ Baana bé à Tanaki vĩ kↄ̃n Mɛgidoo kↄ̃n Bɛtɛsã guu kɛ̀ kĩi kↄ̃n Zarɛtão Yɛzɛrili gĩzĩ kpa píngi zaa Bɛtɛsã ai Abɛli Mɛↄla ai Yↄkɛmɛamu kãa kpa. 13 Bɛnigɛba bé à Ramↄ Giliada vĩ kↄ̃n Manase nɛ́ Yairi lakutu kɛ̀ kú Giliada guunnↄ kↄ̃n Agobu guu kɛ̀ kú Basão kↄ̃n à mɛɛwi bĩide mɛ̀n baaagↄ̃ↄnↄ. Wà ń zɛ́ gbãnganↄ kɛ̀ kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃omɛ. 14 Ido nɛ́ Ainadabu bé à Manaimu guu vĩ. 15 Aimaza bé à Nafatali guu vĩ. Àmbe à Sulemanu nɛ́nↄgbɛ̃ Basɛma sɛ̀ nↄↄ ũ. 16 Usai nɛ́ Baana bé à Asa guu vĩ kↄ̃n Alotio. 17 Parua nɛ́ Yosafata bé à Isaka guu vĩ. 18 Ela nɛ́ Simɛi bé à Bɛyãmi guu vĩ. 19 Uri nɛ́ Gɛba bé à Giliada guu vĩ. Amↄrinↄ kí Siↄ̃ kↄ̃n Basã kí Oguo bé wà kú gwe yã. Gɛban guu pì dↄn'aɛdee ũ ado. 20 Yudanↄ kↄ̃n Isarailinↄↄ pari lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà. Aↄ̃ègↄ̃ pↄ́ blee wàgↄ̃ í mii wà pↄnnaa kɛ.

Sulemanu nnamana kↄ̃n à ↄ̃ndↄ̃ↄo

21 Zaa Yuflati ai Filisitininↄ bùsun kↄ̃n Igipiti bùsu lɛ́o, Sulemanu bé à kí blè bùsu pìnↄa píngi. Bùsu pìnↄ gbɛ̃nↄ ègↄ̃ tángba kpaaa ai à wɛ̃̀ndi lɛ́n. 22 Sulemanu ua gurↄ do blɛɛn yɛ̀: Flawa sàki baplaa akuri, wísiti sàki basↄↄro. 23 Zù mɛ̀kpana kɛ̀ wà gwà bɛ mɛ̀n kuri, kpàsa zù mɛ̀n baro, sã mɛ̀n basↄↄro kↄ̃n gãanↄ kↄ̃n zↄ̃nↄ kↄ̃n dùanↄ kↄ̃n ko maaanↄ dↄ. 24 Zaakɛ à kí blè bùsu kɛ̀ kú Yuflati ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpaanↄa píngi sɛna zaa Tifisa ai Gaza, bensↄ̃ yãkete kú gukearo. 25 Sulemanu gurↄↄa Yudanↄ kↄ̃n Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ kú zaa Dani ai Bɛsɛbanↄ kaɛna ń bùsun ń làakaria, baade kↄ̃n a geepi línↄ kↄ̃n a kãkãpura línↄ.

26 Sulemanu sↄ̃ kɛ̀ aↄ̃è góro gáɛnↄ kɛ́sɛ bↄrↄ siigↄ̃. À sↄ̃ kɛ̀ wè diḿmanↄ sↄ̃, bↄrↄ kuri awɛɛplaa. 27 Gu gbɛ̃nsi pìnↄ sↄ̃, aↄ̃ baade ègↄ̃ mↄↄnɛ kↄ̃n blɛɛo a mↄↄn kí Sulemanu kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è mↄ́ pↄ́ bleonↄ pↄ́ ũ. Pↄ́ke è kɛ̃sãḿmaro. 28 Aↄ̃ègↄ̃ mↄↄ sↄ̃ pìnↄnɛ kↄ̃n éseo kↄ̃n sɛ̃̀o dↄ guu kɛ̀ aↄ̃ↄ kún, lán wà dìɛ ń baadenɛ nà.

29 Luda Sulemanu gbà ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ɛo maamaa. Weé fↄ̃ wà à dↄ̃na lɛ́ dↄ̃ro, lán weé fↄ̃ wà ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ lɛ́ dↄ̃ro nà. 30 Sulemanu ↄ̃ndↄ̃ↄ dɛ ↄfãntɛ̃bↄɛkpadeenↄ kↄ̃n Igipitinↄ pↄ́la ń píngi. 31 À ↄ̃ndↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃ píngila. À dɛ Ɛzɛra bori Etani pↄ́la kↄ̃n Maↄli nɛ́nↄ Emani kↄ̃n Kalakↄlio kↄ̃n Daadao. À tↄ́ bↄ̀ bùsu kɛ̀ lìgazinↄ guu píngi. 32 À yáasi zù bↄrↄ aagↄ̃ bensↄ̃ lɛ̀ kɛ̀ à dànↄ kà bↄrↄ do kↄ̃n mɛ̀n sↄↄroo. 33 À línↄ kↄ̃n lánↄ yã bↄkↄ̃tɛna kɛ̀, naana zaa sida lí kɛ̀ kú Lɛbanↄ bùsun ai à gàa pɛ́ sɛ̃̀sↄ̃vlãa kɛ̀ è bↄɛ bĩianↄa. À nↄ̀bↄnↄ yã dàńnɛ dↄ kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n kpↄ̀nↄ. 34 Kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú anduna guunↄ à ↄ̃ndↄ̃ baaru mà ń píngi. Bùsu kↄ̃n bùsuo píngi ń gbɛ̃nↄ zĩ̀ wà gá à ↄ̃ndↄ̃yã ma.

5

Dii ua kaɛna soru

1 Kɛ̀ Taya kí Hiramu mà kɛ̀ wà Sulemanu kà kí ũ a de gɛ̃ɛ ũ, à a ìba kenↄ zĩ̀a, zaakɛ Dauda gbɛ̃nnamɛ yã. 2 Ben Sulemanu lɛ́kpãsã kɛ̀ Hiramunɛ à bè: 3 Ń dↄ̃ kɛ̀ ma de Dauda e e à kpɛ́ bò Dii a Ludanɛro, kɛ̀ borii kɛ̀ aↄ̃ↄ ligazinↄↄ e zĩ̀ kaao yãnzi, ai Dii gàa à ń kɛ́nɛ tinti ũ. 4 Tia sa Dii ma Ludaa tò ma ĩampakii è. Ibɛɛ kee kú gukearo, mↄ́nzi kee kuuro. 5 Beee yãnzin má yezi mà kpɛ́ bo Dii ma Ludanɛzi, lán Dii ò ma de Daudanɛ nà, à bè à nɛ́ kɛ̀ é kpá kpatan à gɛ̃ɛ ũu bé eé kpɛ́ boare. 6 Ǹ gbɛ̃nↄ da aↄ̃ Lɛbanↄ sida línↄ zↄ̃zↄ̃mɛ. Ma zĩkɛrinↄ é zĩi pì kɛ kↄ̃n n zĩkɛrinↄ lɛdo, mɛ́ n zĩkɛri pìnↄ fĩa bonnɛ lán ń ò nà píngi. Ń dↄ̃ kɛ̀ wá gbɛ̃ke vĩ à lízↄ̃na dↄ̃ lán a Sidↄ̃deenↄ bàro.

7 Kɛ̀ Hiramu Sulemanu yã pì mà, à pↄↄ kɛ̀ nna maamaa à bè: Wà Dii tↄ́ kpá gbã̀a, zaakɛ à Dauda gbà nɛ́ ↄ̃ndↄ̃dee, èe dↄↄ a gbɛ̃ pariinↄnɛ aɛ. 8 Ben Hiramu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Sulemanua à bè: Ma lɛ́kpãsã kɛ̀ ń kɛ̀mɛɛ mà. Mɛ́ kɛ lán ń yezi nà sida línↄ kↄ̃n pini línↄ yã musu. 9 Ma zĩkɛrinↄ é lí pìnↄ sɛ́ zaa Lɛbanↄ kpiiinↄ musu, aↄ̃é pitao ísialɛa, mɛ́ yiyi mà gbɛ̃nↄ zĩonnɛ ísiaala. Guu kɛ̀ ń òmɛn, gwen mɛ́ tó wà káɛnnnɛ, gbasa ǹ táo. Mpi sↄ̃, yã kɛ̀ má yezi ǹ kɛmɛɛn yɛ̀: Ǹ pↄ́blee kpá ma uadeenↄa. 10 Lɛn Hiramu ègↄ̃ sida línↄ kↄ̃n pini línↄ kpaa Sulemanua lɛ lán à yezi nà. 11 Sulemanu sↄ̃ ègↄ̃ pↄ́wɛɛ kpaaa wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o tↄn wàa plaa kↄ̃n nↄ́sio lita bↄrↄ wàa plaa. 12 Dii Sulemanu gbà ↄ̃ndↄ̃ↄ lán à à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ nà. Hiramu kↄ̃n Sulemanuo nna kↄ̃o, ben aↄ̃ lɛdolɛ vĩ.

13 Kí Sulemanu gbɛ̃nↄ sɛ̀sɛ Isaraili boriinↄ tɛ́ píngi à ń dá zĩi pì guu gↄ̃ↄn bↄrↄ baaakuri. 14 Ègↄ̃ ń zĩ Lɛbanↄ bùsun mↄ kↄ̃n mↄo gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri. Gbɛ̃ pìnↄ è kɛ Lɛbanↄ mↄ do, ben aↄ̃è su wà kɛ bɛ mↄ plaplaa. Adoniramun zↄ̀zĩi pì gbɛ̃nsi ũ. 15 Sulemanu gbɛ̀'arinↄ vĩ gukpiideen gↄ̃ↄn bↄrↄ basiigↄ̃, à sɛ̀sɛrinↄ sↄ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ baaagↄ̃ akuri. 16 Gbɛ̃ pìnↄ baasi, Sulemanu gbɛ̃nↄ dìɛdiɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ aagↄ̃ kↄ̃n wàa aagↄ̃o, aↄ̃gↄ̃ wɛ́ɛ tɛɛ zĩi pìzi. 17 Kína yã dìɛ, ben wà gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ maaanↄ yↄ̃̀yↄ̃ wà à, wà sɛ̀ɛ wà sùo kpɛ́ pì ɛ̃daɛbↄnↄ ũ. 18 Lɛn Sulemanu zĩkɛrinↄ kↄ̃n Hiramu zĩkɛrinↄ kↄ̃n Gebalideenↄ lí zↄ̃̀zↄ̃ lɛ aↄ̃ kɛ̀kɛ, aↄ̃ gbɛ̀ kɛ̀kɛ kpɛ́ pì bobↄ ũ.

6

Dii ua kaɛna

1 Isarailinↄ bↄna Igipiti wɛ̃̀ wàa plaa kpɛ́ basiigↄ̃ↄ gbɛra, Sulemanu kíblena wɛ̃̀ siigↄ̃deen, à mↄ plaadee kɛ̀ wè be Zivi guu, ben à nà Dii ua kaɛnaa. 2 Kpɛ́ kɛ̀ à bò Diinɛ pì gbã̀a kà gã̀sãsuu baaagↄ̃, à yàasa baro, à lezĩ baaakuri. 3 Kpɛ́ pì gbàadaaa vĩ a aɛ, à gbã̀a sɛ̃nkpɛo gã̀sãsuu baro, à yàasa sↄ̃ gã̀sãsuu kuri. 4 À à windonↄ bↄ̀bↄ, à lɛ́nↄↄ dɛ yàasa, à guu kpaa dɛ kpaatogo. 5 À kpɛ́nɛnↄ bòbo à lìga kpɛ́ pìzi kↄ̃n a Ludakukiio kpa plaplaa kↄ̃n a kpɛɛo. 6 À didikↄ̃ana aagↄ̃gↄ̃, kpɛ́nɛ kɛ̀ kú tↄↄtɛnↄ yàasa kà gã̀sãsuu sↄsↄↄro, kɛ̀ kú guranↄ swɛɛdodo, kɛ̀ kú musunↄ swɛɛplaplaa. Dii kpɛ́ gbɛ̀ kɛ̀ kú musunↄ yàasa kɛ̃̀sã tↄↄtɛ pↄ́zi, lɛ wà e wà kpɛ́nɛ pì zànↄ didia kpɛ́ pì gbɛ̀fↄ̃na sai.

7 Kɛ̀ wèe kpɛ́ pì boo, wà bò kↄ̃n gbɛ̀ kɛ̀ wà à zaa a yↄ̃kiiaomɛ. Wèe eree ke gã ke zĩkɛbↄ ke kĩi ma kpɛ́ pì bokiiaro. 8 Kpɛ́nɛ kɛ̀ kú tↄↄtɛnↄ píngi gɛ̃kii kú à sↄↄmɛtɛ kpamɛ. Didikii gàa kpɛ́nɛ kɛ̀ kú guranↄ kↄ̃n kpɛ́nɛ kɛ̀ di à musunↄ kiia. 9 Kɛ̀ à kpɛ́ pì bò à yã̀a, à dↄ̀ kↄ̃n zà línↄ kↄ̃n sida lí lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄ. 10 À kpɛ́nɛ pìnↄ bò kpɛ́ pì gbã̀a lɛ́mmɛ. À píngi lezĩ gã̀sãsuu sↄsↄↄromɛ, bensↄ̃ wà ń pɛ́pɛ kpɛ́ pìa kↄ̃n sida lío.

11 Ben Dii yã ò Sulemanunɛ à bè: 12 Kpɛ́ kɛ̀ nɛ́ɛ boo kɛ̀ki yã musu, tó nɛ́ɛ ma ↄdↄkii gwaa, tó n ma yãdannɛnanↄ kɛ̀, tó ń yã kɛ̀ má dìɛńnɛnↄ kũna nɛ́ɛ zĩi kɛɛa, mɛ́ lɛ́ kɛ̀ má gbɛ̃̀ n de Daudanɛ papannɛ. 13 Mɛ́gↄ̃ kú ma gbɛ̃ Isarailinↄ tɛ́, mɛ́ ń tónlo.

14 Kɛ̀ Sulemanu kpɛ́ pì bò à yã̀a, 15 à sida lí lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄ nàna à gũ̀a à guu sɛ́lɛlɛ zaa tↄↄtɛ ai à sàtazi, ben à pini lí lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄ kpàɛ à tↄↄtɛ píngi. 16 À kpɛ́nɛ kɛ̀ kpɛ́ pì guu Ludakukii ũ, à gbã̀a kà gã̀sãsuu baro, ben à sida lí lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄ nàna à gũ̀a sɛ́lɛlɛ zaa tↄↄtɛ ai à sàtazi. 17 Kpɛ́ pì gãnu gbã̀a kà gã̀sãsuu baplaa. 18 Sida lí kɛ̀ wà nàna kpɛ́ pì guu, wà ↄzĩi kɛ̀a lán tùu kↄ̃n lávu pianao bà. À píngi nɛ́ sida límɛ, wè gbɛ̀ ke e gupuraaro. 19 À kpɛ́ pì kpɛ́nɛ kɛ̀kɛ Dii bà kuuna kↄ̃n Isarailinↄ àkpati diɛkii ũ. 20 Kpɛ́nɛ pì gbã̀a kà gã̀sãsuu baro, à yàasa dↄ baro, à lezĩ sↄ̃ baro. À vura atɛ̃ɛ nàna kpɛ́nɛ pì gũ̀a píngi. À tuaetitikpatakii kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n sida lío nàna kↄ̃n vurao dↄ. 21 À vura atɛ̃ɛ nàna gãnu gũ̀a dↄ, ben à mↄ̀kyakoo kɛ̀ wà pì kↄ̃n vuraonↄ lògologo kpɛ́nɛ gũ̀ kɛ̀ à vura nànaa pìa kpɛɛlɛ kpa. 22 À vura nàna kpɛ́ pì guuguu sɛ́lɛlɛ kↄ̃n tuaetitikpatakii kɛ̀ kú kpɛ́nɛ pì saɛo.

23 À kù lí à kɛrubunↄ ũ mɛ̀n plaa, à dìɛ kpɛ́nɛ guu. Kɛrubu pìnↄ lezĩ kà gã̀sãsuu kuri. 24 Aↄ̃ dɛ̀bɛnↄ gbã̀a kà gã̀sãsuu sↄsↄↄro. Zaa dɛ̀bɛ do lɛ́a kɛ̀ ai à do lɛ́a kãa à gbã̀a gã̀sãsuu kuri. 25 Kɛrubu mɛ̀n plaaa pìnↄↄ bↄ̀kↄ̃ba, aↄ̃ↄ sɛ̃nkpɛmɛ. 26 Aↄ̃ plaa ń píngi lezĩ kà gã̀sãsuu kurikuri. 27 Ben à ń káɛ kpɛ́ pì kpɛ́nɛ guu. Aↄ̃ dɛ̀bɛnↄↄ poroporona, à doo dɛ̀bɛ gàa à pɛ̀ gũ̀a kãa, à doo pↄ́ pɛ̀ gũ̀a kɛ̀, ben aↄ̃ dɛ̀bɛ kɛ̀ gↄ̃̀nↄ pɛ̀ kↄ̃a kpɛ́nɛ pì guragura. 28 À vura nàna kɛrubu pìnↄa dↄ. 29 À ↄzĩi kɛ̀ kpɛ́ pì gũ̀nↄa gãnu kↄ̃n kpɛ́nɛo píngi, à kɛrubunↄ wɛ̃zã kɛ̀ kↄ̃n damina línↄ kↄ̃n lávu piananↄ. 30 À vura kpàɛ kpɛ́ pì tↄↄtɛ dↄ, gãnu kↄ̃n kpɛ́nɛo píngi. 31 À kpɛ́nɛ pì gbànↄ kↄ̃n à lípɛɛnↄ kɛ̀ kↄ̃n kù lío. À musu kɛ̀ sↄ̃ntɛ. 32 À ↄzĩi kɛ̀ kù lí gbà mɛ̀n plaaa pìnↄa, à kɛrubunↄ wɛ̃zã kɛ̀ kↄ̃n damina línↄ kↄ̃n lávu piananↄ, ben à vura nànaa. 33 À gãnu gbà lí kɛ̀ kusua siigↄ̃ kↄ̃n kù lío dↄ. 34 À à gbànↄ kɛ̀ kↄ̃n pini lío ↄla plaa. Gbà pìnↄ ↄla píngi è nakↄ̃a guragura. 35 Ben à ↄzĩi kɛ̀ gbà pìnↄa, à kɛrubunↄ wɛ̃zã kɛ̀ kↄ̃n damina lío kↄ̃n lávu pianao, ben à vura nànaa.

36 À bĩi bò à lìga à uazi. Bĩi pì gbɛ̀ kɛ̀ wà ànↄ vĩ didikↄ̃ana lɛo aagↄ̃gↄ̃, ben sida lí kɛ̀ wà zↄ̃̀nↄ kpákpa à musu. 37 Wà Dii kpɛ́ pì ɛ̃ɛ kpàɛ Sulemanu kíblena wɛ̃̀ siigↄ̃den, à mↄↄ kɛ̀ wè be Zivi guumɛ, 38 ben wà à laata kpà à wɛ̃̀ kuri awɛɛdodeen, à mↄ sↄraagↄ̃dee kɛ̀ wè be Bulu guu lán à kpɛ́ zĩi dìɛ nà. À bona kↄ̃n à kɛkɛnao kà wɛ̃̀ swɛɛplaa.

7

Sulemanu bɛ bona

1 Sulemanu a bɛ bona zĩi kɛ̀ píngi wɛ̃̀ kuri awɛɛ'aagↄ̃mɛ. 2 À kpɛ́ kɛ̀ wè be Lɛbanↄ líkpɛ bò, à gbã̀a kà gã̀sãsuu basↄↄro, à yàasa kà gã̀sãsuu baplaa akuri, à lezĩ sↄ̃ baaakuri. À sida línↄ pɛ̀ɛpɛɛ dↄ̀rↄ siigↄ̃, ben à sida lí kɛ̀ wà ànↄ kpàkpańla 3 mɛ̀n baplaa asↄↄro, dↄ̀rↄ kↄ̃n dↄ̀rↄo gɛ̃rogɛ̃ro lɛo aagↄ̃, ben à sida línↄ kpàkpa lí kɛ̀ wà kpà pìnↄla. 4 À à windonↄ bↄ̀bↄ dↄ̀rↄ aagↄ̃gↄ̃ didikↄ̃ana aɛo dↄdↄkↄ̃a. 5 Kpɛ́ pì lɛ́nↄ lezĩ kↄ̃n à yàasao píngi sɛ̃nkpɛkpɛmɛ. À lɛ́nↄↄ mɛ̀n aagↄ̃gↄ̃ kãa kpa kↄ̃n kɛ̀ kpaao aɛo dↄdↄkↄ̃a. 6 À wesagbanↄ pɛ̀ɛpɛɛ kpɛ́ pì kpɛɛlɛ. Kpɛɛlɛ pì gbã̀a kà gã̀sãsuu baplaa akuri, à yàasa sↄ̃ baaakuri. À gãnu bò wesagba pìnↄ aɛ, ben à wesagbanↄ pɛ̀ɛpɛɛ à gbàadaaa dↄ̀ gãnu pì lɛ́a.

7 À a kíblekita dìɛ gãnu pìn. Gwen è yã gↄ̃gↄ̃n, ben wè be Yãkpaɛkɛkpɛ. À sida lí lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄ nàna à gũ̀a zaa tↄↄtɛ ai à sàtaa. 8 À kpɛ́ kɛ̀ è in kú aɛ. À bↄ̀kↄ̃ba kↄ̃n gãnu pìo. Lɛn kpɛ́ kɛ̀ à dↄ̀ Fili'auna nɛ́nↄgbɛ̃ kɛ̀ à sɛ̀ nↄↄ ũunɛ dɛ lɛ dↄ. 9 Kpɛ́ pìnↄ bona, gbɛ̀ maaanↄn wà ɛ̃ɛ dàɛo ai à gàa pɛ́ à sàtaa. Wà gbɛ̀ pìnↄ yↄ̃̀yↄ̃ gbasa wà zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ kↄ̃n sagasigio kpa plaplaa píngi. Lɛmɛ ua guu kpaa dɛ lɛ kↄ̃n bàazi kpaao. 10 Wà kpɛ́ pìnↄ ɛ̃ɛ dàɛ kↄ̃n gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ maaanↄ, à kenↄ gbã̀a kà gã̀sãsuu kuri, à kenↄ sↄ̃ sↄraagↄ̃, 11 gbasa wà bò kↄ̃n gbɛ̀ maaa kɛ̀ wà yↄ̃̀yↄ̃ wà ànↄ kↄ̃n sida lío. 12 À bĩi bò à lìga ua bíta pìzi, à gbɛ̀ kɛ̀ wà ànↄ vĩ didikↄ̃ana dↄ̀rↄ aagↄ̃, ben sida lí kɛ̀ wà ànↄ kpákpa à musu, lán Dii kpɛ́ kↄ̃n à gbàadaaao ua bĩi dɛ nà.

Dii ua pↄ́nↄ

13 Kí Sulemanu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Huramu sísi zaa Taya, ben wà sùo. 14 Huramu pì da nɛ́ Nafatali boriimɛ, bensↄ̃ gyaanↄↄmɛ. À de nɛ́ Taya gbɛ̃mɛ, bensↄ̃ mↄ̀gotɛ̃ ↄzĩkɛrimɛ. Huramu pì wɛ́ɛzɛ̃ɛ vĩ kↄ̃n dↄ̃nao mↄ̀gotɛ̃ zĩ píngi guu. Kɛ̀ à mↄ̀ kí Sulemanu kiia, ben à zĩi kɛ̀ à dànɛ kɛ̀ píngi. 15 À wesagba pì mɛ̀n plaa kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o. À píngi lezĩ kà gã̀sãsuu baro plaasai, à lɛ́ yàasa sↄ̃ kuri awɛɛplaa. 16 À à mìfura pì kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o mɛ̀n plaa à dì wesagba pìnↄ musu. Mìfura pìnↄ lezĩ kà gã̀sãsuu sↄsↄↄro. 17 À mↄ̀kyakoonↄ pì, ben à fĩ̀fĩ à mì pìnↄa lán kã̀mbɛɛ bà, aↄ̃ↄ logologona mɛ̀n swɛɛplaa. 18 À pↄ́nↄ pì lán biisio bɛɛnↄ bà à dↄ̀dↄ wesagba mì pìnↄa à lìgazi dↄ̀rↄ plaa, mↄ̀kyakoo pìnↄ gĩzĩ kↄ̃n à musuo. À mì pìnↄↄ sɛ̃nkpɛ píngi. 19 À Dii kpɛ́ gbàadaaa wesagba mì pìnↄ pì kↄ̃n dↄ̃nao lán ítɛbaagunna vú bà. Ítɛbaagunna vú pìnↄ lezĩ kà gã̀sãsuu siisiigↄ̃. 20 Biisio bɛɛ pìnↄↄ dↄdↄ wesagba mì pìnↄ kũ̀dↄkii musu mɛ̀n wàa doodo ligana mↄ̀kyakoo pìnↄzi dↄ̀rↄdↄrↄ. 21 Ben à wesagba pìnↄ pɛ̀ɛpɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ Dii kpɛ́ gbàadaa kũna. À tↄ́ kpà ↄplaa kpa pↄ́nɛ Eé Káɛ, ↄzɛɛ kpa pↄ́ sↄ̃ Gbãaa Kúa. 22 Wesagba pìnↄ mìnↄ bↄ̀ lán ítɛbaagunna vú bà. Lɛn à wesagba pìnↄ pì lɛ píngi.

23 À mↄ̀ kàsa íkakii ũ bòotoko. À lɛ́ kɛ̀ kpa ai à lɛ́ kãa kpaa kà gã̀sãsuu kuri, à lezĩ kà gã̀sãsuu sↄↄro, à lɛ́ yàasa sↄ̃ baaakuri. 24 À ↄzĩi kɛ̀ íkakii pìa lán tùunↄ bà, à lìga à lɛ́zi gĩzĩ dↄ̀rↄ plaa, gã̀sãsuu do píngi tùu mɛ̀n kuri. À íkakii pì kàsa lɛdo kↄ̃n tùu wɛ̃zãdee pìnↄ. 25 Íkakii pì di zùsware mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄ musu. Zù mɛ̀n aagↄ̃ↄnↄ mì dↄ gu'igbãroo kpa, mɛ̀n aagↄ̃ↄnↄ ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa, mɛ̀n aagↄ̃ↄnↄ sↄↄmɛtɛ kpa, mɛ̀n aagↄ̃ↄnↄ sↄ̃ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. Íkakii pì di ń musu, bensↄ̃ aↄ̃ pↄ̀rↄnↄↄ dↄdↄ gura. 26 Íkakii pì gègete kà ↄla yàasa ũ. À swã dɛ lán oro swã bà, lán ítɛbaagunna swã bà. Gãnↄↄ lɛ́ wàa do ín è sí.

27 À tadibↄnↄ pì kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o mɛ̀n kuri. Aↄ̃ píngi gbã̀a kà gã̀sãsuu siigↄ̃, à yàasa dↄ siigↄ̃, à lezĩ sↄ̃ aagↄ̃. 28 Kɛ̀ wà tadibↄ pìnↄ pì, wà mↄ̀ lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄ kpà à gbánↄ dagura. 29 Ben wà músu wɛ̃zãnↄ kɛ̀ mↄ̀ lɛ̀ɛtɛgɛɛ pìnↄa píngi kↄ̃n zùsware wɛ̃zãnↄ kↄ̃n kɛrubu wɛ̃zãnↄo. Wà lávutãna wɛ̃zã kɛ̀ músu pìnↄ kↄ̃n zùswaree pìnↄ musu kↄ̃n à gĩzĩo. 30 Tadibↄ pìnↄ mↄ̀gotɛ̃ górogba kↄ̃n gòo vĩ mɛ̀n siisiigↄ̃. Aↄ̃ gbá vĩ mɛ̀n siisiigↄ̃ dↄ. Gbá pìnↄ musun wè taa din. Wà gbá pìnↄ kàsa, wà lávutãna wɛ̃zã kɛ̀ à kpa siigↄ̃ↄa. 31 Tadibↄ pìnↄ lɛ́ wɛ̃na bòotoko, à lɛ́ kpaa bↄna gã̀sãsuu do, bensↄ̃ à zòoto kà ↄtã do. Wà wɛ̃zã kɛ̀ à lɛ́ kɛ̀ bↄ̀ musua dↄ. Tadibↄ pìnↄↄ mↄ̀ lɛ̀ɛtɛgɛ goodadeenↄ vĩ, aↄ̃ↄ dɛ bòotokoro. 32 Górogba pìnↄↄ kú mↄ̀ lɛ̀ɛtɛgɛɛ pìnↄ gĩzĩ. À gònↄ pɛ́pɛna tadibↄ pìnↄ gbánↄa. Górogba pìnↄ lezĩ kà gã̀sãsuu do kↄ̃n a kusuo. 33 Wà górogba pìnↄ pì lán sↄ̃goro pↄ́ bàmɛ. Wà à gònↄ kↄ̃n à górogbanↄ kↄ̃n à mↄ̀teeenↄ kↄ̃n à oroonↄ kàsa kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o píngi. 34 Tadibↄ pìnↄ kũkii vĩ mɛ̀n siisiigↄ̃ a goodanↄa. 35 Tadibↄ pìnↄ musu dɛ bòotoko, à lezĩ kà ↄtã do. À gbánↄ kↄ̃n à mↄ̀ lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄↄ na tadibↄ pìnↄ musu. 36 À kɛrubu wɛ̃zã kɛ̀ à gbánↄ kↄ̃n à mↄ̀ lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄa kↄ̃n músu wɛ̃zãnↄ kↄ̃n damina línↄ wɛ̃zãnↄo, guu kɛ̀ à è píngi. À lávutãna wɛ̃zã kɛ̀ à lìgazi dↄ. 37 Lɛn à tadibↄ pìnↄ pì lɛ. À kàsa pↄ́ dↄ̃nkↄ̃ guumɛ, aↄ̃ bítakɛ kↄ̃n ń bↄnao sɛ̃nkpɛmɛ.

38 Ben à dàga pì kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o mɛ̀n kuri. À píngi è í sí à kà gãnↄↄ lɛ́ siisiigↄ̃. Dàga pìnↄ yàasa kà gã̀sãsuu siisiigↄ̃. Kɛ̀ à dàga pìnↄ dìdi tadibↄ mɛ̀n kuri pìnↄa, 39 ben à kàɛ Dii kpɛ́ aɛ, mɛ̀n sↄↄroo ↄplazi, mɛ̀n sↄↄroo ↄzɛzi. À íkakii pì dìɛ ↄzɛzi Dii kpɛ́ gooda kɛ̀ kú ↄfãntɛ̃bↄɛ sↄↄmɛtɛ kpaa saɛ. 40 Ben Huramu oro túbukabↄnↄ kↄ̃n a sɛ́ɛbↄnↄ kↄ̃n ta arusibↄnↄ pì dↄ. Lɛn à Dii ua zĩi kɛ̀ kí Sulemanu dànɛ kɛ̀ lɛ, à à laata kpà píngi. 41 Zĩi kɛ̀ à kɛ̀ pìnↄn yɛ̀: Wesagba mɛ̀n plaa, à mì kɛ̀ bↄ̀ lán loo bà kɛ̀ kú wesagba pìnↄ musu mɛ̀n plaa, mↄ̀kyakoo kɛ̀ à zã blèo à mì pìnↄa mɛ̀n plaa, 42 biisio bɛɛ kɛ̀ à dↄ̀dↄ mↄ̀kyakoo pìnↄa musu mɛ̀n wàa plaa. À kɛ̀ ai dↄ̀rↄ plaa zãblebↄ ũ wesagba mì pìnↄa. 43 Tadibↄ pìnↄ mɛ̀n kuri kↄ̃n à dàganↄ mɛ̀n kuri. 44 Íkakii mɛ̀n do kↄ̃n zùswaree kɛ̀ kú à gĩzĩnↄ mɛ̀n kuri awɛɛplaa. 45 Túbukabↄ pìnↄ kↄ̃n a sɛ́ɛbↄnↄ kↄ̃n ta arusibↄnↄ. Pↄ́ kɛ̀ Huramu pì kí Sulemanunɛ Dii ua pↄ́ ũunↄ píngi, à ń pí kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃ lↄ́lↄnaomɛ. 46 Kína tò wà pↄ́ pìnↄ kàsa kↄ̃n Yoda gũ̀o zaa Suko kↄ̃n Zarɛtão dagura. 47 Sulemanu e tó wà pↄ́ kɛ̀ wà pì kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o pìnↄ yↄ̃ kilooa à à tìisi dↄ̃̀ro, kɛ̀ à kɛ̀ pari yãnzi.

48 Sulemanu pↄ́ kɛ̀ kú Dii kpɛ́ guunↄ pì dↄ, tuaetitikpatakii kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n vurao kↄ̃n vura teebu kɛ̀ wè Dii burɛdi káɛao 49 kↄ̃n dabu kɛ̀ wà kàɛ gãnu guu kpɛ́nɛ aɛ ↄplazi kↄ̃n ↄzɛzio mɛ̀n sↄsↄↄro. Wà pì kↄ̃n vurao atɛ̃ɛ kↄ̃n à fitianↄ kↄ̃n à kpàkonↄ píngi, wà lávu wɛ̃zã kɛ̀ḿma. 50 À vura ímibↄnↄ pì dↄ kↄ̃n fitiadɛbↄnↄ kↄ̃n taanↄ kↄ̃n gↄ̃mbↄnↄ kↄ̃n tɛ́sibↄnↄ kↄ̃n kpɛ́nɛ kɛ̀ wè be Ludakuki gbà asigbenↄ kↄ̃n gãnu pↄ́nↄ. 51 Kɛ̀ kí Sulemanu Dii ua zĩi pì kɛ̀ à yã̀a píngi, ben à mↄ̀ kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogio kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ a de Dauda dìɛ Dii pↄ́ ũunↄ, ben à kà Dii ua auzikikaɛkiin.

8

Tana kↄ̃n Dii àkpatio a kpɛ́n

1 Ben kí Sulemanu Isaraili gbɛ̃nsinↄ sìsi Yerusalɛmu, aↄ̃ borii dↄn'aɛdeenↄ kↄ̃n ń uabɛdeenↄ ń píngi, lɛ aↄ̃ mↄ́ wà Dii bà kuunańyo àkpati sɛ́ Dauda wɛ́tɛ kɛ̀ wè be Zayↄn wà suo. 2 Ben Isarailinↄ kàkↄ̃a à aɛ ń píngi mↄ swɛɛplaade Ɛtanimu zĩbaagurↄↄ zĩ. 3 Kɛ̀ Isaraili gbɛ̃nsinↄ pɛ̀kↄ̃rɛ ń píngi, ben sa'orinↄ Dii àkpati pì sɛ̀ 4 kↄ̃n dakↄ̃rɛki kutaao kↄ̃n Dii pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ. Sa'orinↄ kↄ̃n Levi boriinↄ bé wà pↄ́ pìnↄ sɛ̀ wà sùo, 5 ben kí Sulemanu kↄ̃n Isaraili kɛ̀ aↄ̃ kàkↄ̃a à aɛnↄ saa ò kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n zùnↄ àkpati pì aɛ. Pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ saa òo pìnↄↄ parii kɛ̀ bíta, èe sí naroro. 6 Ben sa'orinↄ gɛ̃̀ kↄ̃n Dii bà kuunańyo àkpatio à kpɛ́n ai kpɛ́nɛ kɛ̀ wè be Ludakukiin. Aↄ̃ↄ dìɛ à diɛkiia gwe kɛrubunↄ gĩzĩ. 7 Kɛrubu pìnↄ dɛ̀bɛnↄↄ poroporona àkpati pì kↄ̃n à sɛ́linↄla. 8 À sɛ́li pìnↄↄ gbã̀a ai wè ń lɛ́ e Dii kpɛ́ gãnu guu, mↄde wè e ua kparo. Lí pìnↄↄ kú gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao. 9 Pↄ́kee kú àkpati pì guuro, tó èe kɛ gbɛ̀ walaa mɛ̀n plaaa kɛ̀ Musa dàn zaa Orɛbu, guu kɛ̀ Dii bè a bà égↄ̃ kú kↄ̃n Isarailinↄ aↄ̃ bↄna Igipiti gbɛraa baasiro.

10 Kɛ̀ sa'orinↄ bↄ̀ɛ Dii kpɛ́n, tɛ́sukpɛ kpɛ́ pì pà, 11 aↄ̃ↄe fↄ̃ wà gɛ̃̀ wà ń zĩi kɛ gwero tɛ́sukpɛ pì yãnzi, zaakɛ Dii gakui a kpɛ́ pà. 12 Ben Sulemanu bè: Dii bè égↄ̃ kú tɛ́sukpɛ siaa guumɛ. 13 Ben à bè Diinɛ: Ma kpɛ́ naasidee kɛ̀kii bònnɛ, ǹgↄ̃ kú à guu gurↄ píngi. 14 Ben à lìɛ à aɛ dↄ̀ pariia à sa maaa òńnɛ. 15 Ben à bè: Wà Dii Isarailinↄ Luda sáabu kpá! À lɛ́ gbɛ̃̀ ma de Daudanɛ, ben à pàpa. Zaakɛ à bè, 16 zaa gurↄↄ kɛ̀ a a gbɛ̃ Isarailinↄ bↄ̀ɛ Igipiti, ée Isaraili wɛ́tɛ ke diɛ wà kpɛ́ bon arero. Daudan a sɛ̀ a gbɛ̃ Isarailinↄ dↄn'aɛdee ũ. 17 Kɛ̀ ma de Dauda yezi à kpɛ́ bo Dii Isarailinↄ Ludanɛ, 18 ben Dii bènɛ kpɛ́bonaare lɛ a tↄ́ gↄ̃ kúa laasuu kɛ̀ à kɛ̀ pì maa, 19 mↄde èe kɛ àpi bé eé boarero, à zĩnda nɛ́ ke bé eé boare. 20 Ben Dii kɛ̀ lán à à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ nà. Ma gↄ̃ ma de Dauda gɛ̃ɛ ũ, ma vɛ̃ɛ Isaraili kpatan lán Dii Isarailinↄ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀ nà, ben ma kpɛ́ kɛ̀ bònɛ lɛ à tↄ́ gↄ̃ kúa yãnzi. 21 Gwen ma Dii àkpati diɛkii kɛ̀kɛn. Dii bà kuuna kↄ̃n wa dezinↄ aↄ̃ bↄna Igipiti gbɛra yã kú à guu.

Sulemanu aduakɛna a gbɛ̃nↄnɛ

22 Sulemanu aɛ dↄ̀ Dii gbãgbãkiia Isaraili kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ana gweenↄ wáa ń píngi, ben à a ↄↄnↄ sɛ̀ musu 23 à bè: Dii Isarailinↄ Luda, gbɛ̃ke è sí lɛ́kↄ̃zinyo musu ke tↄↄtɛro. N gbɛ̃kɛɛ guu n bà kú kↄ̃n n zↄ̀bleri kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ n zɛ́n kↄ̃n nↄ̀sɛ dooonↄ. 24 N yã kɛ̀ n à lɛ́ gbɛ̃̀ n zↄ̀bleri ma de Daudanɛ pàpa. Ń ò kↄ̃n lɛ́omɛ yã, gbã̀a san ń pàpa. 25 Tia sa Dii Isarailinↄ Luda, n lɛ́ gbɛ̃̀ n zↄ̀bleri ma de Daudanɛ n bè, tó à boriinↄ ń zĩnda kũna dↄ̃ bensↄ̃ aↄ̃ↄ tɛ́ n zɛ́n lán à tɛ́zi nà, aↄ̃égↄ̃ kú Isaraili kpatan gurↄ píngi. 26 Isarailinↄ Luda, ǹ tó yã kɛ̀ ń ò n zↄ̀bleri ma de Daudanɛ kɛ yãpuraa ũ sa. 27 Mↄde Luda, nɛ́gↄ̃ kú tↄↄtɛ kɛ̀ yãpuran yↄ́? Musu kↄ̃n a lezĩkɛɛo é fↄ̃ à n síro, benle kpɛ́ kɛ̀ má bònnɛɛ kɛ̀kii saↄ́? 28 Dii ma Luda, ǹ làakari dↄ mapi n zↄ̀bleria, ǹ ma aduakɛna kↄ̃n ma agbaakpanannɛɛo sí. Ǹ swã kpá wiii kɛ̀ mapi n zↄ̀bleri mɛ́ɛ pɛɛnziizi kↄ̃n adua kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛmmaao gbã̀a. 29 Ǹ tó n wɛ́ɛ gↄ̃ pɛna kpɛ́ kɛ̀kiia gwãavĩ kↄ̃n fãantɛ̃o, guu kɛ̀ n bè n tↄ́ égↄ̃ kúa kɛ̀kii pì. Ǹ adua kɛ̀ mapi n zↄ̀bleri mɛɛ̀ kɛɛ aɛdↄna guu kɛ̀kiia ma. 30 Tó mapi n zↄ̀bleri ke n gbɛ̃ Isarailinↄ aɛ dↄ̀ guu kɛ̀kiia, tó wa wɛ́ɛ kɛ̀mma, ǹgae wa wɛ́ɛkɛna sí zaa n kúkiia musu ǹ sùu kɛwao.

31 Tó gbɛ̃ taari kɛ̀ a gbɛ̃daaanɛ, ben wà bènɛ à la da, tó à mↄ̀ à la dà n gbãgbãkii kɛ̀ aɛ, 32 ǹgae zɛńyo zaa n kúkiia musu ǹ ↄdↄańnɛ. Ǹgae yã gↄ̃gↄ̃ n zↄ̀blerinↄnɛ ǹ yã da taarideela, lɛ à yãkɛna wí à musu ǹ yã nnaa kpá taarisaideea, lɛ wà e wà dↄ̃ kɛ̀ à yãke vĩro. 33 Tó n gbɛ̃ Isarailinↄ ibɛɛnↄ zĩ̀ blèḿma durun kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀nnɛ yãnzi, aↄ̃ tàńyo, tó aↄ̃ ɛ̀ara wà aɛ dↄ̀mma wà n sisi, tó aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀mma wà agbaa kpànnɛ kpɛ́ kɛ̀kiia, 34 zaa n kúkiia musu ǹgae zɛńyo ǹ sùu kɛńyo kↄ̃n ń durunnↄ, ǹ ɛarańyo bùsu kɛ̀ ń kpà ń dezinↄa kɛ̀kii pì guu.

35 Tó ludambɛɛ gↄ̃̀ da wáawaa, lou gì mazi kɛ̀ aↄ̃ durun kɛ̀nnɛ yãnzi, tó aↄ̃ aɛ dↄ̀ guu kɛ̀kiia aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀mma aↄ̃ n sisi, bensↄ̃ aↄ̃ kpɛɛ lì ń durunnɛ kɛ̀ n wɛ́ɛ tã̀ḿma yãnzi, 36 zaa n kúkiia musu ǹgae zɛńyo ǹ sùu kɛńyo kↄ̃n ń durunnↄ. Ǹgae ń da zɛ́ maaan, nɛ́ tó lou ma n bùsu kɛ̀ ń kpà n gbɛ̃nↄa aↄ̃ pↄ́ ũu kɛ̀ guu. 37 Tó dekaa ke gagyãa kà bùsu kɛ̀n, ke pↄ́wɛɛpↄ̃si ke pↄ́pukpana ke sutɛ̃nↄ ke kwaanↄ ke tó ibɛɛnↄ lìga ń wɛ́tɛ kezi ke tó mↄ́nzi ke gyãa gɛ̃̀ ń tɛ́, 38 tó aↄ̃ gbɛ̃ke yã kɛ̀ à a lee dↄ̃̀, tó à a ↄↄ dↄ̀ kpɛ́ kɛ̀kii kpa, tó à wɛ́ɛ kɛ̀mma à agbaa kpànnɛ, 39 zaa n kúkiia musu ǹgae zɛo ǹ sùu kɛo, nɛ́ dↄàlɛ. Ǹgae fĩa bonɛ a yãkɛnaa, zaakɛ ń à nↄ̀sɛ dↄ̃. Ḿbe ń baade píngi nↄ̀sɛ dↄ̃. 40 Lɛn aↄ̃égↄ̃ vĩa kɛɛnnɛ lɛ ai ń wɛ̃̀ndi lɛ́n bùsu kɛ̀ ń kpà ń dezinↄa kɛ̀ guu.

41-42 Zaakɛ weé n tↄ́ bíta kↄ̃n n gã̀sã gbãaao kↄ̃n n ↄↄ kɛ̀ poronao baaru ma, tó gbɛ̃ zĩ̀tↄ kɛ̀ dɛ n gbɛ̃ Isaraili borii ũroo bↄ̀ bùsu zã̀azãn à mↄ̀ n tↄ́ yãnzi, tó à aɛ dↄ̀ kpɛ́ kɛ̀a à wɛ́ɛ kɛ̀mma, 43 zaa n kúkiia musu ǹgae zɛo ǹ yã kɛ̀ à wɛ́ɛ kɛ̀mmaa kɛnɛ, lɛ anduna bori píngi e à n tↄ́ dↄ̃, wà vĩa kɛnnɛ lán n gbɛ̃ Isarailinↄ è kɛnnɛ nà, aↄ̃égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n tↄ́ kú kpɛ́ kɛ̀ má bò kɛ̀a.

44 Tó n gbɛ̃nↄ bↄ̀ɛ wà gàa zĩ̀ ká kↄ̃n ń ibɛɛnↄ, baa guu kɛ̀ n ń zĩn píngi, tó aↄ̃ aɛ dↄ̀ wɛ́tɛ kɛ̀ ń sɛ̀ kɛ̀a kↄ̃n kpɛ́ kɛ̀ má bònnɛɛ kɛ̀o, tó aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀mma, 45 zaa n kúkiia musu ǹgae zɛńyo agbaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kpànnɛ yãnzi, ǹ yã nnaa kpáḿma. 46 Zaakɛ gbɛ̃ke è gí durun kɛziro, tó aↄ̃ durun kɛ̀nnɛ, tó n pↄ fɛ̃̀ńzi n ń ná ń ibɛɛnↄnɛ ń ↄzĩ, tó aↄ̃ tàńyo ń bùsun zĩ̀zↄnↄ ũ bùsu zã̀azã ke à kĩin yoo, 47 tó aↄ̃ nↄ̀sɛ lìɛ bùsu kɛ̀ aↄ̃ↄe zↄ̀ bleen pì guu, tó aↄ̃ ɛ̀ara wà agbaa kpànnɛ gwe wà bè: Wa durun kɛ̀, wa taari kɛ̀, wa yã zaaa kɛ̀, 48 tó aↄ̃ aɛ dↄ̀mma kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n pↄyezinao píngi zaa bùsu kɛ̀ aↄ̃ↄe zↄ̀ bleen ń ibɛɛnↄnɛ pì guu, tó aↄ̃ aɛ dↄ̀ bùsu kɛ̀ ń kpà ń dezinↄa kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀ ń sɛ̀o kↄ̃n kpɛ́ kɛ̀ má bònnɛɛ kɛ̀oa, tó aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀mma, 49 zaa n kúkiia musu ǹgae zɛńyo agbaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kpànnɛ yãnzi, ǹ yã nnaa kpáḿma. 50 Ǹgae sùu kɛ kↄ̃n n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ durun kɛ̀nnɛɛnↄ kↄ̃n taari kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀o, ǹ tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe zↄ̀ bleeńnɛnↄ ń wɛ̃nda gwa, 51 zaakɛ n pↄ́vĩnanↄmɛ, n gbɛ̃ kɛ̀ n ń bↄ́ɛ Igipitinↄ wɛ́ɛtãmma pãsĩ guunↄmɛ.

52 Ǹ tó n wɛ́ɛ gↄ̃ kú mapi n zↄ̀bleria, ǹ swã kpá agbaa kɛ̀ má kpànnɛɛzi kↄ̃n agbaa kɛ̀ n gbɛ̃ Isarailinↄ kpànnɛɛo. Ǹ swã kpáńzi gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ wii pɛ̀nzi píngi. 53 Dii Luda, zaakɛ anduna bori píngi guu aↄ̃pinↄn n ń sɛ́ n gbɛ̃nↄ ũ, lán ń ò n zↄ̀bleri Musa gãzĩ nà gurↄↄ kɛ̀ n wa dezinↄ bↄ̀ɛ Igipiti.

54 Gurↄↄ kɛ̀ Sulemanu e wɛ́ɛ kɛɛ Diia, à kuɛna a kosooamɛ kↄ̃n à ↄↄnↄo porona musu. Kɛ̀ à adua kɛ̀ à yã̀a, ben à fɛ̀ɛ à zɛ̀ Dii gbãgbãkiia gwe, 55 ben à sa maaa ò Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄnɛ ń píngi, à ò gbãngbãn à bè: 56 Wà Dii sáabu kpá, zaakɛ à wamↄwa a gbɛ̃ Isarailinↄ gbà ĩampakii lán à ò nà. Yã maaa kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ a zↄ̀bleri Musa gãzĩnↄ pàpa píngi, à kee e lɛ́ɛ pãro. 57 Dii wa Luda gↄ̃ kúwao, lán à kú kↄ̃n wa dezinↄo nà. Àton wa tónlo, àton pã kpáwaziro. 58 À tó wà swɛ̃̀ gↄ̃ kúawa wàgↄ̃ tɛ́ à zɛ́n, wàgↄ̃ à yãdiɛnanↄ kũna kↄ̃n yã kɛ̀ à dà wa dezinↄnɛnↄ, wàgↄ̃ à ↄdↄkii gwaa. 59 Adua kɛ̀ má kɛ̀ Dii wa Ludaa gↄ̃ dↄn fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo. Àgↄ̃ yã nnaa kpá mamↄma a zↄ̀bleria kↄ̃n a gbɛ̃ Isarailinↄ lán guu e dↄↄ nà, 60 anduna bori píngi é à dↄ̃ kɛ̀ Dii nɛ́ Ludamɛ, à pãndee kuuro. 61 À kũ̀ à a swɛ̃̀ kpá Dii wa Ludaa mámmam, àgↄ̃ à ↄdↄkii gwaa, àgↄ̃ à yãdiɛnanↄ kũna lán á kũna gbã̀a nà.

Dii ua kyakɛna

62 Ben kína kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi saa ò Diia. 63 Sulemanu kɛnnakↄ̃o saa ò Diia kↄ̃n zùnↄ bↄrↄ baro awɛɛplaa kↄ̃n sãanↄ bↄrↄ baswɛɛdo. Lɛn kína kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi Dii ua kya kɛ̀ lɛ. 64 Zĩ pìa kína gbãsĩ gò ua kɛ̀ kú Dii kpɛ́ aɛa, ben à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò gwe kↄ̃n pↄ́wɛɛ gbaao kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa nↄ́sio, zaakɛ sa'okii kɛ̀ à kɛ̀ kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o kɛ̀ kú Dii kpɛ́ aɛ bítaro, èe fↄ̃ à sì píngiro. 65 Zĩ beeea Sulemanu kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi zĩbaa kɛ̀ Dii ń Ludanɛ ai gurↄ swɛɛplaa, ben aↄ̃ Kutadↄna zĩbaa kɛ̀ gurↄ swɛɛplaa dↄ. À píngi kɛ̀ gurↄ gɛ̃ro dosai. Wà pari maamaa, wà bↄ̀ zaa Lebo Amata ai à gàa pɛ́ Igipiti gulɛzɛki swaaa. 66 À gurↄ sↄraagↄ̃dee zĩ à ń gbáɛ, ben aↄ̃ lɛ́ zàa aↄ̃ tà ń bɛ kↄ̃n pↄnnaao. Aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna yã maaa kɛ̀ Dii kɛ̀ a zↄ̀bleri Dauda kↄ̃n a gbɛ̃ Isarailinↄnɛ píngi yãnzi.

9

Dii bↄ̀ à mↄna Sulemanuzi

1 Kɛ̀ Sulemanu Dii ua kàɛ à yã̀a kↄ̃n a uao kↄ̃n zĩi kɛ̀ à pↄↄ kúanↄ píngi, 2 ben Dii ɛ̀ara à bↄ̀ à mↄ̀zi à gɛ̃̀n plaadeeo lán à bↄ̀ à mↄ̀zi Gibiↄ̃ nà 3 à bènɛ: Ma adua kɛ̀ ń kɛ̀ kↄ̃n agbaa kɛ̀ ń kpàmɛɛo mà. Ma kpɛ́ kɛ̀ ń bò pì dìɛ ma pↄ́ ũ, ma tↄ́ égↄ̃ kúa yãana sai. Ma wɛ́ɛ égↄ̃ kúa, ma pↄↄ égↄ̃ kúa. 4 Mpi sↄ̃, tó ń tɛ́ ma zɛ́n súusu kↄ̃n nↄ̀sɛ puraao lán n de Dauda bà, tó ń yã kɛ̀ má dìɛnnɛɛnↄ kũna kↄ̃n ma yã'onnɛnanↄ, tó nɛ́ɛ ma ↄdↄkii gwaa, 5 mɛ́ n kpata kãsãa pɛ́ɛ Isarailinↄ tɛ́, eégↄ̃ yãana vĩro, lán ma à lɛ́ gbɛ̃̀ n de Daudanɛ nà, ma bè à boriinↄ égↄ̃ kú Isaraili kpatan gurↄ píngi. 6 Tó mpi ke n nɛ́nↄ kpɛɛ lìmɛ sↄ̃, tó á ma dokayãnↄ kↄ̃n yã kɛ̀ má dìɛareenↄ kũnaro, tó a gaa a dↄ tãanↄzi ai ée ń gbãgbãa, 7 mɛ́ Isarailinↄ bↄɛ bùsu kɛ̀ má kpàḿman, mɛ́ gí kpɛ́ kɛ̀ má dìɛ ma pↄ́ ũu pìzi, aↄ̃é gↄ̃ fabona pↄ́ ũ, pena pↄ́ ũ bori pínginɛ. 8 Baa kↄ̃n kpɛ́ pì naasikɛɛo, à yã é bↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃tɛɛ à saɛnↄ saɛ. Aↄ̃é sio gá wà be: À kɛ̀ dia Dii kɛ̀ bùsu kɛ̀ kↄ̃n kpɛ́ kɛ̀onɛ lɛɛ? 9 Weé beńnɛ: Kɛ̀ aↄ̃ pã kpà Dii ń Luda kɛ̀ à ń dezinↄ bↄ̀ɛ Igipitizi yãnzimɛ. Aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n tãanↄ, aↄ̃ↄe ń gbãgbãa aↄ̃ↄe kuɛɛńnɛ. Beee yãnzin Dii mↄ́nzi beee kpàńzi píngizi.

Sulemanu yãkɛna kpaaanↄ

10 Sulemanu ua mɛ̀n plaaa pìnↄ kàɛ wɛ̃̀ baromɛ, Dii ua kↄ̃n à zĩnda uao. Beee gbɛran 11 à Galili bùsu wɛ́tɛ kpà Taya kí Hiramua mɛ̀n baro, zaakɛ Hiramu sida lí kↄ̃n pini lío kↄ̃n vurao kpàa lán à yezi nà. 12 Kɛ̀ Hiramu bↄ̀ Taya à gàa à wɛ́tɛ kɛ̀ Sulemanu kpàawaanↄ gwà, èe kɛnɛro, 13 ben à bè: Ma gbɛ̃, wɛ́tɛ kparee takanↄn ń kpàma gwee? Ben wà tↄ́ kpà guu pìnɛ Kabulu ai kↄ̃n a gbã̀ao. 14 Hiramu gĩakɛ à vura kpã̀sã Sulemanunɛ yã tↄn siigↄ̃.

15 Gbɛ̃ kɛ̀ Sulemanu ń dá zↄ̀zĩinnↄ yãn yɛ̀. Gbɛ̃ pìnↄ bé wà Dii ua kↄ̃n Sulemanu uao zĩi kɛ̀. Aↄ̃ Milo wɛ̀ɛ tàta kↄ̃n bùsuo, aↄ̃ Yerusalɛmu bĩi bò, aↄ̃ ɛ̀ara wà Azo kↄ̃n Mɛgidoo kↄ̃n Gɛzao kɛ̀kɛ wà kàɛ. 16 Igipiti kí Fili'auna lɛ̀ɛ Gɛza pìa yã, ben à sì à tɛ́ sↄ̃̀a à Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à guunↄ dɛ̀dɛ, ben à kpà a nɛ́nↄgbɛ̃a zãkɛna gbaa ũ gurↄↄ kɛ̀ à à kpã̀sã Sulemanua. 17 Ben Sulemanu ɛ̀ara à Gɛza pì kɛ̀kɛ à kàɛ kↄ̃n Bɛtoroni gĩzĩ pↄ́o 18 kↄ̃n Baalao kↄ̃n Tadamↄ kɛ̀ kú à bùsu gbáan-o 19 kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀ à kũsãɛ kàɛnnↄ kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀ à sↄ̃goronↄ kↄ̃n à sↄ̃nↄↄ kúnnↄ kↄ̃n kpɛ́ kɛ̀ à yezi à dↄ Yerusalɛmunↄ kↄ̃n Lɛbanↄo kↄ̃n bùsu kɛ̀ èe kí bleeanↄ píngi. 20 Borii kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ Isaraili ũroonↄ: Amↄrinↄ, Itinↄ, Pɛrizinↄ, Ivinↄ kↄ̃n Yebusi kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ ń píngi, 21 gbɛ̃ kɛ̀ Isarailinↄↄ e fↄ̃ wà ń dɛdɛroonↄ, aↄ̃ borii kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ ń bùsu pìnnↄn Sulemanu ń dá zↄ̀zĩin, ben aↄ̃ègↄ̃ zĩi pì kɛɛ lɛ ai kↄ̃n a gbã̀ao. 22 Èe Isarailinↄ da zↄ̀zĩinlo. Aↄ̃mbe à ń díɛ a zĩ̀kpɛɛnↄ ũ, a ìbanↄ, a kína daanↄ, a gbɛ̃nↄ dↄn'aɛdeenↄ, a sↄ̃gorodeenↄ, a sↄ̃deenↄ. 23 Aↄ̃mbe zĩi kɛ̀ wèe kɛɛ pì gbɛ̃nsinↄ ũ dↄ, aↄ̃ↄ gↄ̃ↄn wàa plaa kpɛ́ baswɛɛplaa akuri.

24 Kɛ̀ Fili'auna nɛ́nↄgbɛ̃ bↄ̀ Dauda wɛ́tɛ à tà a kpɛ́ kɛ̀ Sulemanu bònɛn, à gbɛran Sulemanu Milo wɛ̀ɛ tàta. 25 Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o Sulemanu ègↄ̃ saa oo gɛ̃̀n aagↄ̃gↄ̃. È sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa'opↄo o sa'okii kɛ̀ à bò Diinɛa, è tuaetiti kpata Dii aɛ gwe dↄ. Lɛn à Dii ua zĩinↄ kɛ̀ lɛ mámmam.

26 Kí Sulemanu góro'itɛnↄ kɛ̀ Ɛziↄ̃ Gɛba Elata saɛ Ɛdↄmunↄ bùsun Isia Tɛ̃a lɛ́a. 27 Hiramu a górodee kɛ̀ aↄ̃ ísiaa dↄ̃ↄnↄ zĩ̀, ben aↄ̃ dà ísiaala lɛdo kↄ̃n Sulemanu gbɛ̃nↄ. 28 Aↄ̃ gàa Ofi, aↄ̃ vura sɛ̀ɛ gwe tↄn gɛ̃ro aↄ̃ sùo kí Sulemanunɛ.

10

Seba bùsu kína kɛ̀ dɛ nↄgbɛ̃ ũ mↄna Sulemanu kiia

1 Kɛ̀ Seba bùsu kína kɛ̀ dɛ nↄgbɛ̃ ũu mà lán Sulemanu tↄ́ bↄ̀ nà Dii yã musu, ben à mↄ̀ à yↄ̃ à gwa kↄ̃n yãgbekana zĩ'ũuo. 2 À kà Yerusalɛmu kↄ̃n a ìbanↄ paripari kↄ̃n pↄ́ gũ nnannaanↄ kↄ̃n vura sà bítao kↄ̃n gbɛ̀ bɛ̀ɛdee kɛ̀ lakuminↄ sɛnanↄ, ben à gàa Sulemanu kiia à yã kɛ̀ kú a nↄ̀sɛ guu fàadi bòo píngi. 3 Ben Sulemanu yã kɛ̀ à làlaanↄ bↄ̀kↄ̃tɛnɛ píngi. À ke bↄkↄ̃tɛna e à furo. 4 Kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì Sulemanu ↄ̃ndↄ̃yãnↄ mà píngi, bensↄ̃ à à bɛɛ kɛ̀ à bò è 5 kↄ̃n pↄ́blee kɛ̀ è bleenↄ kↄ̃n à ìbanↄ gwenao kↄ̃n à bɛ zĩkɛrinↄ kuunao kↄ̃n ń pↄ́kãsãanↄ kↄ̃n à wɛ̃kpaatɛrinↄ kↄ̃n sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ kɛ̀ à ò Dii uanↄ, yã pì à kũ̀ gbãa, ben à lɛ́ àɛ. 6 Ben à bè kínanɛ: N yãkɛnanↄ kↄ̃n n ↄ̃ndↄ̃ baaru kɛ̀ má mà zaa ma bùsun-o nɛ́ yãpuramɛ. 7 Mɛ́ɛ yã pìnↄ síro ai ma gaa ma kao kɛ̀, ben ma wɛ́ɛ sìàlɛ sa. Wèe omɛ píngi sero fá! N ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n n auzikinↄↄ dɛ lán ma à baaru mà nàla zã̀. 8 Mìnnadeenↄn n gbɛ̃nↄ ũ kↄ̃n n ìba kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ kúnyo gurↄ píngi, aↄ̃gↄ̃ n ↄ̃ndↄ̃yã maanↄ! 9 Wà Dii n Luda sáabu kpá, zaakɛ n yã kànɛ, ben à n ka Isarailinↄ kín. Yenzi kɛ̀ Dii vĩ kↄ̃n Isarailinↄ gurↄ píngi bé à tò à n ka kí ũzi, lɛ ǹgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ↄńnɛ a zɛ́a. 10 Ben nↄgbɛ̃ pì kína gbà vura tↄn siigↄ̃ kↄ̃n pↄ́ gũ nnannaanↄ paripari maamaa kↄ̃n gbɛ̀ bɛ̀ɛdeenↄ. Pↄ́ gũ nnannaa kɛ̀ à kí Sulemanu gbà pìnↄ bíta, gbɛ̃kee e mↄ́onɛ à kà lɛ ziki dↄro.

11 Hiramu góro'itɛ kɛ̀ aↄ̃ sù kↄ̃n Ofio kↄ̃n vuraonↄ sù kↄ̃n lí bɛ̀ɛdeenↄ maamaa kↄ̃n gbɛ̀ bɛ̀ɛdeenↄ dↄ. 12 Ben kína Dii ua pↄ́nↄ kɛ̀o kↄ̃n a zĩnda bɛ pↄ́nↄ, à mↄrↄnↄ kↄ̃n kúunↄ kɛ̀o lɛ̀sirinↄnɛ dↄ. Wèe mↄ́ kↄ̃n lí pì boriio à kà lɛ ziki dↄro, wèe wɛ́ɛ si à takalɛ dↄro ai kↄ̃n a gbã̀ao.

13 Pↄ́ kɛ̀ Seba bùsu kína pì yezi píngi à gbèka kí Sulemanua, ben à à gbà, gbaa kɛ̀ à kɛ̀nɛ yↄ̃nkↄyↄ̃nkↄnↄ baasi. Ben à ɛ̀ara à tà a bùsun kↄ̃n a ìbanↄ.

Sulemanu gakuikɛɛ

14 Vura kɛ̀ è gɛ̃ Sulemanuzi wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o è ká tↄn baro awɛɛ'aagↄ̃, 15 tángba kɛ̀ táa'orinↄ kↄ̃n latarinↄ kↄ̃n Larubu kínanↄ kↄ̃n a bùsu gbɛ̃nsinↄ è mↄ́onɛ baasi. 16 À sɛngbango bítanↄ kɛ̀ kↄ̃n vura kɛ̀ wà gbɛ̃̀gbɛ̃o mɛ̀n wàa do, aↄ̃ baade tìisi kà kiloo aagↄ̃gↄ̃ kↄ̃n a kusuo. 17 À sɛngbango nɛ́ngonↄ kɛ̀o dↄ, aↄ̃ baade tìisi yezi à ká kiloo plaplaa. À sɛngbango pìnↄ kàɛ kpɛ́ kɛ̀ wè be Lɛbanↄ Líkpɛn. 18 Kína kíblekita bíta kɛ̀ kↄ̃n wesa swaao, ben à vura atɛ̃ɛ kùɛa. 19 Kìta pì didikii vĩ, à gbápɛɛkii mɛ̀n swɛɛdo. À kpɛɛnaki musu dɛ mↄ̀ↄↄ gooda sai. À gã̀sãdikiinↄ vĩ, músu taka kɛ̀ wà kɛ̀nↄↄ zɛzɛna gã̀sãdikii pìnↄ saɛ. 20 Músu pìnↄↄ zɛzɛna gbápɛɛkii pìnↄa kpa plaplaa, à píngi kà kuri awɛɛplaa. Wèe kìta pì taka kɛ bùsu ken zikiro. 21 Kí Sulemanu togoonↄ nɛ́ vuramɛ píngi. Kpɛ́ kɛ̀ wè be Lɛbanↄ Líkpɛ pↄ́nↄ píngi nɛ́ vuramɛ atɛ̃ɛ. Kondogi pↄ́kee kú gwero, zaakɛ wè kondogi diɛ pↄ́ke ũ Sulemanu gurↄↄaro.

22 Kína góro'itɛnↄ ègↄ̃ dana ísiaala kↄ̃n Hiramu góronↄ. Wɛ̃̀ aagↄ̃ píngi aↄ̃ègↄ̃ suu kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogio kↄ̃n wesa swaao kↄ̃n gbakũnↄ kↄ̃n zã̀nↄ. 23 Kí Sulemanu auziki kↄ̃n à ↄ̃ndↄ̃ↄo bíta dɛ anduna kínanↄ pↄ́la ń píngi. 24 Baade píngi e zɛ́ wɛtɛɛ à wɛ́ɛ si Sulemanulɛ à à ↄ̃ndↄ̃yã kɛ̀ Ludaa dànɛ à swɛ̃̀n ma. 25 Wɛ̃̀ píngi baade ègↄ̃ mↄↄnɛ kↄ̃n a gbaao: Kondogi pↄ́nↄ, vura pↄ́nↄ, utanↄ, gↄ̃kɛbↄnↄ, pↄ́ gũ nnannaanↄ, sↄ̃nↄ kↄ̃n bãagãsↄ̃nↄ. 26 Sulemanu sↄ̃goronↄ kↄ̃n sↄ̃nↄ kàkↄ̃a. À sↄ̃goro pìnↄ kà wàa swɛɛplaa, à sↄ̃nↄ sↄ̃ bↄrↄ kuri awɛɛplaa. Wè à sↄ̃ pìnↄ gwa à sↄ̃goro wɛ́tɛnↄ guu kↄ̃n à bɛ Yerusalɛmuo. 27 Kína tò kondogi gↄ̃ di Yerusalɛmu lán gbɛ̀ bà, bensↄ̃ sida lí kɛ̀ wè kpɛ́ dↄo pari lán bɛ̀tɛ lí bà sɛ̃̀n. 28 Wè bↄ kↄ̃n Sulemanu sↄ̃ pìnↄ zaa Igipiti kↄ̃n Silisia bùsuomɛ. Kína latarinↄ bé wè gá lúlu gwe. 29 Aↄ̃è sↄ̃goronↄ lúlu Igipiti kondogi ↄↄ mɛ̀n wàa aagↄ̃mɛ, sↄ̃nↄ sↄ̃ mɛ̀n baswɛɛplaa akuri, ben è ɛara à sↄ̃ pìnↄ yá Iti kínanↄa kↄ̃n Sirianↄ kínanↄ.

11

Sulemanu nↄↄnↄ

1 Kí Sulemanu yè bori pãnde nↄgbɛ̃nↄzi pari. Fili'auna nɛ́nↄgbɛ̃ baasi, ben à Mↄabunↄ kↄ̃n Amↄninↄ kↄ̃n Ɛdↄmunↄ kↄ̃n Sidↄ̃deenↄ kↄ̃n Itinↄ sɛ̀sɛ nↄↄnↄ ũ. 2 Dii bè Isarailinↄnɛ aↄ̃ton borii pìnↄ sɛ́ro, zaakɛ aↄ̃é ń sãsãmɛ, lɛ aↄ̃ↄ tɛ́ ń tãanↄzi. Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ yenzi Sulemanu swɛ̃̀ blè. 3 À kínɛnↄ sɛ̀sɛ nↄↄnↄ ũ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kpɛ́ basↄↄro, bensↄ̃ à nↄ yìgisainↄ vĩ dↄ wàa do kpɛ́ basↄↄro. Ben à nↄↄ pìnↄ à sã̀sã. 4 Kɛ̀ zikũ e gɛ̃ɛn, à nↄↄnↄ tò à tɛ̀ tãanↄzi, èe a swɛ̃̀ kpá Dii a Ludaa mámmam lán a de Dauda bàro. 5 À tɛ̀ Sidↄ̃deenↄ tãa Asatorɛzi kↄ̃n Amↄninↄ tãa Mↄlɛki kɛ̀ Luda zàn-o. 6 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, èe tɛ́zi kↄ̃n nↄ̀sɛo do lán a de Dauda bàro. 7 Ben à gàa à tãagbãgbãkii bò sĩ̀sĩ kɛ̀ kú Yerusalɛmu ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaa musu Mↄabunↄ tãa gina Kɛmↄsinɛ kↄ̃n Amↄninↄ tãa gina Mↄlɛkio. 8 Lɛn à kɛ̀ lɛ a bori pãnde nↄↄnↄnɛ ń píngi, ben aↄ̃ tuaetiti kpàta ń tãanↄnɛ aↄ̃ saa òḿma.

9 Ben Dii Isarailinↄ Luda pↄ fɛ̃̀ Sulemanuzi, kɛ̀ à kpɛɛ lìnɛ à swɛ̃̀ kúa dↄro yãnzi, zaakɛ Dii bↄ̀ à mↄ̀zi yã gɛ̃̀n plaa. 10 Baa kɛ̀ Dii bènɛ, àton tɛ́ tãanↄziro, èe yã kɛ̀ Dii dìɛ pì maro. 11 Ben Dii bènɛ: Zaakɛ ń kɛ̀ lɛ, nɛ́ɛ zɛ kↄ̃n ma bà kuunanyo yã kɛ̀ má dìɛnnɛɛoro, mɛ́ kpata bↄ n ↄzĩ mà n zↄ̀bleri ke ká n gɛ̃ɛ ũ. 12 Mↄde n de Dauda yãnzi mɛ́ kɛ lɛ n gurↄↄaro, n nɛ́n mɛ́ kɛnɛ. 13 Baa kↄ̃n beeeo mɛ́ kpata bↄ à ↄzĩ mámmanlo. Bori lɛo doon mɛ́ tó n nɛ́ pìnɛ ma zↄ̀bleri Dauda kↄ̃n Yerusalɛmu kɛ̀ má sɛ̀ ma pↄ́ ũuo yãnzi.

Sulemanu ibɛɛnↄ

14 Ben Dii tò Ɛdↄmu gbɛ̃ Adada kɛ̀ dɛ wɛ̃ɛnɛ ũ íbɛtɛ kpà kↄ̃n Sulemanuo. 15 Gurↄↄ kɛ̀ Dauda e zĩ̀ kaa kↄ̃n Ɛdↄmunↄ yã, à zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee Yoabu gàa à Isarailinↄ gɛ̀nↄ vĩ̀i, ben à Ɛdↄmunↄ bùsu gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ gwe ń píngi. 16 Àpi kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ kú gwe ai mↄ swɛɛdo ai aↄ̃ gàa wà Ɛdↄmunↄ bùsu gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ dɛ̀dɛo ń píngi. 17 Kɛ̀ Adada bàa sì, èe taa Igipiti kↄ̃n a de ìba kenↄ. Gurↄ beeea sↄ̃ Adada nɛ́ gↄ̃kparɛmɛ. 18 Aↄ̃ bↄ̀ Midiã aↄ̃ gàa Parani, ben aↄ̃ Paranide kenↄ sɛ̀ wà gàańyo Igipiti kí Fili'auna kiia. Fili'auna kpɛ́ kpàa kↄ̃n pↄ́bleeo kↄ̃n tↄↄtɛo. 19 Adada yã kà Fili'aunanɛ maamaa, ben à a naↄ̃ Tapɛnɛsi dãaro kpàa nↄↄ ũ. 20 Ben Tapɛnɛsi dãaro pì nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, wè benɛ Genuba, ben Tapɛnɛsi nɛ́ pì gwà Fili'auna ua kↄ̃n Fili'auna nɛ́nↄo lɛdo. 21 Gurↄↄ kɛ̀ Adada kú Igipiti, à mà kɛ̀ Dauda gà bensↄ̃ à zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛde Yoabu gà dↄ. Ben à bè Fili'aunanɛ: Ǹ ma gba zɛ́ mà tá ma bùsun. 22 Ben Fili'auna à là à bè: Bↄ́ bé èe kɛ̃sãamma ma kiia, kɛ̀ tò ń yezi ǹ tá n bùsun? À wèàla à bè: Pↄ́kee e kɛ̃sãamaro, ǹ ma gba zɛ́ dé!

23 Ben Ludaa tò dↄ Ɛliada nɛ́ Rɛzↄ̃ kɛ̀ bàa sì a dii Zoba kí Adadɛzanɛ yãa fɛ̀ɛ Sulemanuzi. 24 Kɛ̀ Dauda Adadɛza gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ, ben Rɛzↄ̃ gbɛ̃nↄ kàkↄ̃aazi aↄ̃ kɛ̀ gbãamↄnnɛrinↄ gãli ũ, ben à gↄ̃̀ ń dↄn'aɛdee ũ. Aↄ̃ gàa wà vɛ̃̀ɛ Damasiku, ben à gwee sì. 25 Rɛzↄ̃n Isarailinↄ ibɛɛ ũ ai Sulemanu wɛ̃̀ndi lɛ́n, yãkete kɛ̀ Adada fɛ̀ɛo baasi. À kpata blè Siria bùsun, à gì Isarailinↄ kãzi.

Yeroboamu bↄna Sulemanu kpɛɛ

26 Nɛbati nɛ́ Yeroboamu nɛ́ Sulemanu ìba kemɛ. Ɛflaimu boriimɛ, kɛ̀ bↄ̀ Zɛrɛda, ben à bↄ̀ Sulemanu kpɛɛ. À da nɛ́ gyaanↄↄmɛ, à tↄ́n Zɛrua. 27 Lán à kɛ̀ nà à bↄ̀ kína kpɛɛn yɛ̀. Sulemanu wɛ̀ɛ kɛ̀ wè be Milo tàta bùsuo, ben à a de Dauda wɛ́tɛ bĩi bò à pɛ̀kↄ̃rɛ. 28 Yeroboamu nɛ́ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ làakarideemɛ. Kɛ̀ Sulemanu è kɛ̀ ↄ̀wazi pì aĩa vĩ, ben à à dìɛ zĩ gbãaa kɛ̀ Yusufu boriinↄↄ e kɛɛ pì gbɛ̃nsi ũ. 29 Gurↄↄ beeean Yeroboamu bↄ̀ Yerusalɛmu, ben à dàkↄ̃rɛ kↄ̃n annabi Ahia, Silo gbɛ̃o zɛ́n, à uta dufu dana. Aↄ̃ↄ kú sɛ̃̀n gwe ń plaa. 30 Ben Ahia a uta dufu pì gà à kɛ̃̀ à pàrapara lɛo kuri awɛɛplaa. 31 Ben à bè Yeroboamunɛ à à parana pì sɛ́ɛ mɛ̀n kuri, zaakɛ Dii Isarailinↄ Luda bè: Mɛ́ Sulemanu bↄ kpatammɛ mà Isaraili bori lɛo kuri kpámma. 32 Mɛ́ bori lɛo doo tónɛ ma zↄ̀bleri Dauda kↄ̃n Yerusalɛmu kɛ̀ má sɛ̀ Isaraili bori píngi wɛ́tɛnↄ tɛ́o yãnzi. 33 Mɛ́ kɛnɛ lɛ, kɛ̀ à ma zĩnna à gàa èe Sidↄ̃deenↄ tãa Asatorɛ kↄ̃n Mↄabunↄ tãa Kɛmↄsio kↄ̃n Amↄninↄ tãa Mↄlɛkio gbãgbãa yãnzi. Èe tɛ́maziro, èe yã kɛ̀ maamɛɛ kɛro, èe ma ↄdↄkii gwaro, à ma dokayãnↄ kũna lán a de Dauda bàro. 34 Baa kↄ̃n beeeo mɛ́ kpata bↄ à ↄzĩ mámmanlo, zaakɛ ma gĩakɛ ma à kɛ̀ kí ũ ai a wɛ̃̀ndi lɛ́mmɛ ma zↄ̀bleri Dauda kɛ̀ má sɛ̀ yãnzi, kɛ̀ à ma yãdiɛnanↄ kũna bensↄ̃ à ma ↄdↄkii gwà. 35 À nɛ́n mɛ́ kpata sí à ↄzĩ, mà Isaraili bori lɛo kurinↄ kpámma. 36 Isaraili bori lɛo doon mɛ́ tó à nɛ́ pìnɛ, lɛ ma zↄ̀bleri Dauda borii gↄ̃ kí bleemɛ Yerusalɛmu gurↄ píngi, wɛ́tɛ kɛ̀ má sɛ̀ ma tↄ́ gↄ̃ kúa pì. 37 Mpi sↄ̃, ma n sɛ Isarailinↄ kína ũ, lɛ ǹgↄ̃ kí blee pↄ́ kɛ̀ n pↄↄ yezia píngi. 38 Tó nɛ́ɛ yã kɛ̀ má dìɛnnɛɛ kɛɛ píngi, tó ń tɛ́mazi, nɛ́ɛ yã kɛ̀ maamɛɛ kɛɛ, tó nɛ́ɛ ma ↄdↄkii gwaa bensↄ̃ ń ma yãdiɛnanↄ kũna lán ma zↄ̀bleri Dauda bà, mɛ́gↄ̃ kúnyo, mɛ́gↄ̃ n boriinↄ kaa Isaraili kpatan gurↄ píngi, lán ma Dauda boriinↄ kàn nà. 39 Mɛ́ Dauda boriinↄ ɛara kpɛɛ yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ pì yãnzi, mↄde èe kɛ ai gurↄ pínginlo.

40 Sulemanu zɛ́ wɛ̀tɛ à Yeroboamu dɛ, ben à fɛ̀ɛ à bàa sì à tà Igipiti kí Sisaki kiia, à gↄ̃̀ gwe ai Sulemanu gàa à gào. 41 Sulemanu yã kpaaanↄ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kú Sulemanu yãnↄ takadan. 42 Sulemanu kɛ̀ Isaraili bori píngi kína ũ Yerusalɛmu wɛ̃̀ baplaamɛ. 43 Kɛ̀ à gà, wà à vĩ̀i à de Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Reoboamu vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

12

Isarailinↄ bↄna Reoboamu kpɛɛ

1 Reoboamu gàa Sɛkɛmu, zaakɛ gwen Isaraili bori píngi gàan lɛ wà à ká kí ũ. 2 Kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu à baaru mà, ben à bↄ̀ Igipiti à sù, zaakɛ gwen à kún zaa gurↄↄ kɛ̀ à bàa sì Sulemanunɛ. 3 Ben Isaraili kɛ̀ aↄ̃ kↄ̃ kàkↄ̃a pìnↄ à sìsi, ben aↄ̃ gàa wà yã ò lɛdo kↄ̃n Reoboamuo wà bè: 4 N de zĩ gbãaa dàwe pãsĩpãsĩ. Mmↄn sↄ̃, ǹ zĩ gbãaa pì kↄ̃n aso tìisi kɛ̀ à dìweeo lago, wé mì siɛnnɛ. 5 Ben à wèńla à bè: À tá gĩa ai gurↄ aagↄ̃, gbasa à ɛara à mↄ́. Ben aↄ̃ tà.

6 Kí Reoboamu yã pì gbã̀ gbɛ̃nsi kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ a de Sulemanu ìba ũunↄnɛ à bè: Yã kpareen á è à maa mà sí gbɛ̃ pìnↄlaa? 7 Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Tó n mì sìɛńnɛ gbã̀a, ben n yã maaa sìńla, aↄ̃égↄ̃ dɛ n zↄ̀blerinↄ ũ gurↄ píngi. 8 Ben Reoboamu gì gbɛ̃nsi pìnↄ lɛ́dammazi, à gàa à yã pì gbã̀ a ìba gↄ̃kparɛ kɛ̀ aↄ̃ nɛ́ blè lɛdoonↄnɛ. 9 À ń lá à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bèmɛ mà zĩ gbãaa kɛ̀ ma dee dàńnɛ lagońnɛ pìnↄ, yã kpareen á è à maa wà síńlaa? 10 Ben gↄ̃kparɛ pìnↄ wèàla wà bè: Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bènnɛ n de aso tìisi dìńnɛ ǹ lagońnɛ pìnↄ, ǹ ońnɛ n ↄnɛzãa gbère dɛ n de piila. 11 N de aso tìisi dìńnɛ, mmↄn sↄ̃, nɛ́ asoo pì kaarańnɛ. N de wɛ́ɛ tã̀ḿma kↄ̃n flã̀omɛ, mↄde flã̀ lɛ̀deen nɛ́ wɛ́ɛ tãoḿma.

12 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ Yeroboamu kↄ̃n Isarailinↄ ɛ̀ara wà mↄ̀ wà Reoboamu lè ń píngi, lán à òńnɛ nà à bè, aↄ̃ ɛara wà mↄ́ gurↄ aagↄ̃ↄ gbɛra. 13 Ben kína gì gbɛ̃nsinↄ lɛ́dammazi à yã wèńla pãsĩpãsĩ. 14 À tɛ̀ gↄ̃kparɛnↄ lɛ́dammazi à bè: Aso tìisin ma dee dìare, mamↄma sↄ̃ mɛ́ asoo pì kaaraaremɛ. Flã̀n ma de wɛ́ɛ tã̀oawa, mapi sↄ̃, flã̀ lɛ̀deen mɛ́ wɛ́ɛ tãoawa. 15 Ben kína gì Isarailinↄ yã mazi, zaakɛ yã pì bↄ̀ Dii kiiamɛ, lɛ yã kɛ̀ à ò Nɛbati nɛ́ Yeroboamunɛ annabi Ahia, Silo gbɛ̃ gãzĩ e à kɛ yãnzi.

16 Kɛ̀ Isarailinↄↄ è kína gì ń yã mazi, aↄ̃ bènɛ:

Wa bà kú kↄ̃n Daudaoro,

wa lɛ́ kú Yɛsɛ nɛ́ yãnlo.

Isarailinↄ, a baade tá a bɛ!

Dauda bori, ǹ n zĩnda bɛ kũ!

Ben Isarailinↄ tà ń bɛ. 17 Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yuda boriinↄ wɛ́tɛ guunↄn Reoboamu gↄ̃̀ ń kína ũ ado. 18 Kí Reoboamu a zↄ̀zĩ gbɛ̃nsi Adoniramu zĩ̀ Isarailinↄa, ben aↄ̃ à pàpa gbɛ̀o wà à dɛ̀. Ben kí Reoboamu fɛ̀ɛ kↄ̃n wãaao à sì a sↄ̃goron à bàa sì à tà Yerusalɛmu. 19 Lɛn Isarailinↄ gì Dauda boriinↄzi lɛ ai kↄ̃n a gbã̀ao. 20 Kɛ̀ Isarailinↄↄ mà ń píngi kɛ̀ Yeroboamu sù, ben aↄ̃ à sìsi kakↄ̃ana guu, ben aↄ̃ à kà Isaraili boriinↄ kína ũ. Isaraili bori kee e zɛ kↄ̃n Dauda boriinↄo dↄro, tó èe kɛ Yuda boriinↄ baasiro.

21 Kɛ̀ Reoboamu kà Yerusalɛmu, à Yudanↄ kàkↄ̃a ń píngi kↄ̃n Bɛyãmi boriinↄ. Zĩ̀kari pìnↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ bakɛ̃ndomɛ. Ben aↄ̃ↄe gaa zĩ̀ ká kↄ̃n Isarailinↄ, lɛ wà e wà Sulemanu nɛ́ Reoboamu kpata sínɛ wà kpáa dↄ. 22 Ben Luda yã sù Luda gbɛ̃ kɛ̀ wè be Semayaa à bè: 23 Ǹ o Yudanↄ kí Sulemanu nɛ́ Reoboamunɛ kↄ̃n Yudanↄ ń píngi kↄ̃n Bɛyãmi boriinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ, 24 mamↄma Dii ma bè, àton gá zĩ̀ ká kↄ̃n a Isaraili daanↄoro. A baade tá a bɛ, zaakɛ yã kɛ̀ kɛ̀ pì bↄ̀ ma kiiamɛ. Ben aↄ̃ yã kɛ̀ Dii òńnɛ mà aↄ̃ tà.

25 Yeroboamu Sɛkɛmu kɛ̀ kú Ɛflaimu gu kpiideen bĩi bò, ben à vɛ̃̀ɛn. Zaa gwen à gàa à Pɛniɛli kɛ̀kɛ à kàɛ. 26 Ben à laasuu lɛ̀ à bè: Weé ɛara wà Dauda borii sↄkpa kpatammɛ fá! 27 Tó Isarailinↄↄ e gaa saa o Dii ua Yerusalɛmu, aↄ̃é ɛara wà zɛ kↄ̃n ń dii Yudanↄ kí Reoboamuomɛ, aↄ̃é ma dɛ wà zɛo. 28 Kɛ̀ kína yã pì gwà, ben à vura zùswarenɛ bↄ̀rↄnↄ pì mɛ̀n plaa, ben à bè gbɛ̃nↄnɛ: Isarailinↄ, a gana Yerusalɛmu mↄ̀ lɛ. A dii kɛ̀ aↄ̃ a bↄɛ Igipitinↄn yɛ̀! 29 Ben à à doo dìɛ Bɛtɛli, à doo sↄ̃ ai Dani. 30 Ben yã pì gↄ̃̀ńnɛ durun ũ, aↄ̃è gá dↄnzi kɛ à doonɛ Bɛtɛli, à doo sↄ̃ ai Dani. 31 Yeroboamu kpɛ́ bò zù pìnↄnɛ tãagbãgbãkiinↄa, ben à gbɛ̃ dìɛ sa'orinↄ ũ, baa kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ Levi borii ũroonↄ. 32 Ben à mↄ sↄraagↄ̃de gurↄ gɛ̃rodee dìɛ zĩbaa ũ lán Yudanↄ pↄ́ bà se, ben à saa ò tãagbãgbãkii kɛ̀ kú Bɛtɛli pìa. À saa ò zùswaree kɛ̀ à pì pìnↄa, ben à sa'orinↄ dìɛ gwe. 33 Ben à saa ò sa'okii kɛ̀ à kɛ̀ Bɛtɛli pìa mↄ sↄraagↄ̃de gurↄ gɛ̃rodee zĩ. Gurↄↄ pìn à dìɛ a zĩnda pↄyezia zĩbaa ũ Isarailinↄnɛ.

13

Luda gbɛ̃ lɛ́kɛna Bɛtɛli sa'okiinɛ

1 Luda gbɛ̃ke bↄ̀ Yudanↄ bùsun à mↄ̀ Bɛtɛli lán Dii dànɛ nà gurↄↄ kɛ̀ Yeroboamu zɛna sa'okii pì saɛ lɛ à saa o. 2 Ben à sa'okii pì kà à bè: Sa'oki, sa'oki, Dii bè weé nɛ́ i Dauda bɛ, weé tↄ́ kpánɛ Yosia. Àpi bé eé saa omma kↄ̃n tãagbãgbãkii sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄe zĩi kɛɛ kɛ̀nↄ, eé gbɛ̃ntee wánↄ kpátamma. 3 Gwe gↄ̃ↄ Luda gbɛ̃ pì yã pì kɛna sèeda òńnɛ à bè: Sèeda kɛ̀ Dii òn yɛ̀. Sa'okii pì é parakↄ̃rɛ à túbu é kwɛ́ɛ.

4 Kɛ̀ kí Yeroboamu lɛ́ kɛ̀ Luda gbɛ̃ pì kɛ̀ Bɛtɛli sa'okii pìnɛ mà, ben à ↄ̀dↄa zaa sa'okiia gwe à bè: À à kũ! Ben ↄↄ kɛ̀ à dↄ̀a pì gbã̀gbã, eé fↄ̃ à kòko dↄro. 5 Ben sa'okii pì pàrakↄ̃rɛ à túbu kwɛ̀ɛ lán Dii dà Luda gbɛ̃ pìnɛ à ò nà. 6 Ben kína bè Luda gbɛ̃ pìnɛ: Ǹ agbaa kpámɛ Dii n Ludanɛ. Ǹ wɛ́ɛ kɛamɛ lɛ ma ↄↄ e à su a gbɛ̀n. Ben Luda gbɛ̃ pì agbaa kpà Diinɛ, ben à ↄↄ sù a gbɛ̀n lán a zii bà. 7 Ben kína bè Luda gbɛ̃ pìnɛ: Ǹ mↄ́ wà gá ma bɛ wà pↄ́ ble, mɛ́ gba dannɛ. 8 Ben à bè kína pìnɛ: Baa tó n n auziki kpadoo kpàma, mɛ́ gányoro. Mɛ́ pↄ́ ble ke mà í mi guu kɛ̀ro, 9 zaakɛ Dii bèmɛ màton pↄ́ ble kɛ̀ro, màton í mi kɛ̀ro, màton sↄ̃ tá kↄ̃n zɛ́ kɛ̀ ma mↄooro. 10 Ben à zɛ́ pãnde sɛ̀, èe zɛ́ kɛ̀ à mↄ̀o Bɛtɛli sɛ́ dↄro.

11 Annabi zi kee kú Bɛtɛli gwe. Kɛ̀ à nɛ́nↄ sù, aↄ̃ yã kɛ̀ Luda gbɛ̃ pì kɛ̀ gwe zĩ beeea tↄ̃kɛ̃̀ ń denɛ kↄ̃n yã kɛ̀ à ò kínanɛo píngi. 12 Ben aↄ̃ de ń lá à bè: Zɛ́ kpareen à sɛ̀? Ben à nɛ́nↄ zɛ́ kɛ̀ Luda gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ Yudanↄ bùsun pì sɛ̀ gↄ̃̀gↄ̃nɛ. 13 Ben à bèńnɛ: À gàari yimɛ zaakinɛ. Ben aↄ̃ↄ yìnɛ aↄ̃ à dì à kpɛɛ. 14 Kɛ̀ à pɛ̀ɛ Luda gbɛ̃ pìzi, ben à à lè vɛ̃ɛna gbíi lí gbáru. Ben à à là à bè: Luda gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ Yudanↄ bùsumn n ũↄ́? À wèàla à bè: Mámbee! 15 Ben annabi zii pì bènɛ: Ǹ mↄ́ wà gá ma bɛ, ǹ pↄ́ ble. 16 À wèàla à bè: Mɛ́ fↄ̃ mà ɛara mà tányoro. Mɛ́ fↄ̃ mà pↄ́ ble ke mà í minyo guu kɛ̀ro, 17 zaakɛ Dii bèmɛ màton pↄ́ ble ke mà í mi kɛ̀ro, màton sↄ̃ tá kↄ̃n zɛ́ kɛ̀ ma mↄooro. 18 Ben annabi zii pì bènɛ: Annabin ma ũ lán n bà. Malaika ke bé à Dii yã òmɛ à bè mà pɛ́ɛnzi mà sunyo ma bɛ, lɛ ǹ pↄ́ ble ǹ í mi. Mↄde ɛgɛɛn annabi pì e too. 19 Ben Luda gbɛ̃ pì ɛ̀arao, à pↄ́ blè à bɛ à í mì. 20 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛna pↄ́bleezi, Dii yã sù annabi zii kɛ̀ sùo pìa, 21 ben à wii lɛ̀ Luda gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ Yudanↄ bùsun pìa à bè: Dii n Luda bè, lán n gi a yã mazi nà, nɛ́ɛ yã kɛ̀ à ònnɛɛ maro, 22 n ɛara n mↄ n pↄ́ blè n í mì guu kɛ̀ à ònnɛ ǹton pↄ́ blenlo ǹton í minlo pì, weé n vĩi kↄ̃n n dezinↄoro. 23 À pↄ́blena kↄ̃n à íminao gbɛra, annabi kɛ̀ sùo pì gàari yìnɛ zaakia. 24 Kɛ̀ à dà zɛ́n, ben à kpàkũ kↄ̃n músuo, músu pì à dɛ̀. À gɛ̀ gↄ̃̀ diɛna zɛ́n, ben zaaki kↄ̃n músuo gↄ̃̀ zɛna à gɛ̀ pìzi. 25 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃tɛɛnↄ à gɛ̀ è daɛna zɛ́n gwe kↄ̃n músu kɛ̀ zɛzio, ben aↄ̃ gàa wà à baaru kpà wɛ́tɛ kɛ̀ annabi zii pì kún guu. 26 Kɛ̀ annabi kɛ̀ sùo pì à baaru mà, à bè: Luda gbɛ̃ kɛ̀ gì Dii yã mazin gwe. Ben Dii à kpà músua, à à ɛ̀'ɛkↄ̃rɛ à dɛ̀ lán Dii ònɛ nà. 27 Ben à bè a nɛ́nↄnɛ: À gàari yimɛ zaakinɛ. Ben aↄ̃ↄ yìnɛ. 28 À dà zɛ́n, ben à gàa à à gɛ̀ lè daɛna, zaaki kↄ̃n músuo zɛzi. Músu pì e gɛ̀ pì sóro bensↄ̃ èe zaaki pì ɛ́'ɛkↄ̃rɛro. 29 Ben annabi pì Luda gbɛ̃ pì gɛ̀ sɛ̀ à dì zaaki musu à sùo a bɛ wɛ́tɛn, lɛ à gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ à à vĩi. 30 Ben à à vĩ̀i a zĩnda mirawɛɛn, à ↄ́ↄ dↄ̀ à bè: Wãiyoo ma gbɛ̃! 31 Kɛ̀ à à vĩ̀i à yã̀a, à bè a nɛ́nↄnɛ: Tó ma ga, à ma vĩi mirawɛɛ kɛ̀ ma Luda gbɛ̃ pì vĩ̀in à wa gɛ̀ kpákↄ̃zi. 32 Zaakɛ yã kɛ̀ Dii dànɛ à ò Bɛtɛli sa'okii musu kↄ̃n tãakpɛ kɛ̀ kú Samaria bùsu wɛ́tɛ tãagbãgbãkiianↄ é kɛ yãpura.

33 Baa kↄ̃n beeeo Yeroboamu e kpɛɛ li a yãzaakɛnanɛro, à ɛ̀ara à Isaraili bori píngi dìɛ tãagbãgbãki sa'orinↄ ũ dↄ. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà gↄ̃ tãagbãgbãki sa'orinↄ ũun à ń kɛ́ à ũ. 34 Durun kɛ̀ tò wà Yeroboamu boriinↄ dúgu zↄ̃̀ aↄ̃ yã̀a anduna guun gwe.

14

Annabi Ahia yã kɛ̀ eé Yeroboamu lee ona

1 Gurↄ beeea gyãa Yeroboamu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Abia kũ̀. 2 Ben Yeroboamu bè a naↄ̃nɛ: Ǹ fɛɛ ǹ n zĩnda liɛ, lɛ wàton n dↄ̃ ma nↄↄ ũro, ǹ gá Silo. Annabi Ahia kú gwe. Àmbe à bèmɛ mɛ́gↄ̃ dɛ Isarailinↄ kína ũ. 3 Ǹ burɛdi sɛ́ mɛ̀n kuri kↄ̃n kàranↄ kↄ̃n zↄ́ tùuo, ǹ gáonɛ. Eé yã kɛ̀ eé nɛ́ pì lee onnɛ. 4 Ben Yeroboamu naↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ, à fɛ̀ɛ à gàa Silo à gɛ̃̀ Ahia bɛ. Ahia wɛ́ɛ e guu e dↄro, zaakɛ à zi kũ à wɛ́ɛ gↄ̃̀ dãadãa. 5 Dii gĩakɛ à ò Ahianɛ kɛ̀ Yeroboamu naↄ̃ nɛ́ e gyãa kɛɛ, ben èe mↄↄ lɛ à yã gbekamma. Ǹ onɛ la, ǹ onɛ la, zaakɛ tó à mↄ̀, eé a zĩnda liɛnnɛ gbɛ̃ pãnde ũmɛ.

6 Kɛ̀ Ahia à kɛ̀sɛ kĩi mà, èe gɛ̃ɛ kpɛ́n, à bè: Ǹ gɛ̃ Yeroboamu naↄ̃! Bↄ́yãnzin n n zĩnda lìɛ lɛzi? Yã pãsĩn Luda bè mà onnɛ. 7 Ǹ gá ǹ o Yeroboamunɛ, Dii Isarailinↄ Luda bè, ámbe a n sɛ n gbɛ̃nↄ tɛ́, a n kɛ a gbɛ̃ Isarailinↄ dↄn'aɛdee ũ. 8 A kpata bↄ̀ Dauda boriinↄ ↄzĩ, ben a n kpan, mↄde ń dɛ lán à zↄ̀bleri Dauda bàro, kɛ̀ à a yãdiɛnanↄ kũna, à tɛ́zi kↄ̃n nↄ̀sɛo do à yã kɛ̀ á yezi kɛ̀. 9 N yã zaaa kɛ̀ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ dↄ̀nnɛ aɛnↄla, n gaa n tãanↄ kɛ̀ n zĩndanɛ, mↄ̀ kɛ̀ ń kàsa pìnↄ, ben n kpɛɛ lìare, n a pↄↄ fɛ̃̀. 10 Beee yãnzin é mↄ́nzi kpá n boriinↄzizi, é n gↄ̃gbɛ̃nↄ kaatɛ Isarailinↄ guu zↄ̀nↄ kↄ̃n wɛ̃ɛnɛnↄ ń píngi, é tɛ́ sↄ̃ n bɛɛa, lán wè tɛ́ sↄ̃ zùgbↄ̃a nà ai à tɛ́ kũ à yãa píngi. 11 Gbɛ̃ɛnↄ é n borii kɛ̀ aↄ̃é gaga wɛ́tɛnnↄ só, bãanↄ é n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é gaga sɛ̃̀nnↄ ble. Dii bé à ò lɛ. 12 Mmↄn sↄ̃ nↄgbɛ̃, ǹ fɛɛ ǹ tá bɛ. Tó n kɛ̀sɛ pɛ̀ɛ wɛ́tɛ guu gↄ̃ↄ, nɛ́ pì é ga. 13 Isarailinↄ é à gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ wà à vĩi. Yeroboamu boriinↄ tɛ́ ń píngi, àmbe weé vĩi ado, zaakɛ àmbe ado kɛ̀ Dii Isarailinↄ Luda yã maaa èa Yeroboamu ua. 14 Dii é kína pãnde diɛ a gbɛ̃ Isarailinↄnɛ. Àmbe eé Yeroboamu boriinↄ dɛdɛ. Gbã̀a kɛ̀a! Bↄ́ↄↄ? Lɛmɛ, tiaaɛmɛ! 15 Dii é gò tↄ̃ Isarailinↄa, aↄ̃é gↄ̃ lán kàba kɛ̀ èe nigãa í guu bà. Eé Isarailinↄ bↄɛ bùsu maaa kɛ̀ à kpà ń dezinↄa kɛ̀n à ń fãakↄ̃a Yuflati baa kãa kpa, kɛ̀ aↄ̃ Asatorɛ lí pɛ̀ɛpɛɛ aↄ̃ Dii pↄↄ fɛ̃̀onɛ yãnzi. 16 Eé Isarailinↄ kpáḿma durun kɛ̀ Yeroboamu kɛ̀ à Isarailinↄ dà à kɛnan yãnzi.

17 Ben Yeroboamu naↄ̃ fɛ̀ɛ èe taa. Kɛ̀ à kà Tiza, kɛ̀ à kɛ̀sɛ zɛ̀ kpɛɛlɛa gↄ̃ↄ, ben nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pì gà. 18 Wà à vĩ̀i, ben Isarailinↄ ↄ́ↄ dↄ̀ ń píngi lán Dii ò a zↄ̀bleri annabi Ahia gãzĩ nà. 19 Yeroboamu yã kpaaanↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan, zĩ̀ kɛ̀ à kànↄ kↄ̃n à kíkɛyãnↄ píngi. 20 Yeroboamu kí blè wɛ̃̀ baro awɛɛplaamɛ. Kɛ̀ à gà, ben à nɛ́ Nadabu vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Yudanↄ kí Reoboamu

21 Sulemanu nɛ́ Reoboamun Yudanↄ kína ũ. À kí blè a wɛ̃̀ baplaa awɛɛdodeemmɛ, ben à kí blè Yerusalɛmu wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplaa, wɛ́tɛ kɛ̀ Dii sɛ̀ Isaraili bori píngi wɛ́tɛnↄ tɛ́ lɛ à tↄ́ gↄ̃ kúa. À da tↄ́n Naama, Amↄni boriimɛ. 22 Yudanↄ yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, aↄ̃ à pↄↄ fɛ̃̀ dɛ ń dezinↄla ń píngi ń durun kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ yãnzi. 23 Aↄ̃ tãagbãgbãkiinↄ bò ń zĩndanɛ sĩ̀sĩ lezĩ sãnda píngi musu kↄ̃n lí bíta sãnda píngi gbáruo, aↄ̃ gbɛ̀nↄ kↄ̃n línↄ pɛ̀ɛpɛɛn. 24 Baa se tãagbãgbãki kaaruanↄↄ kú Isarailinↄ bùsun gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ. Lɛmɛ Isarailinↄ borii kɛ̀ Dii pɛ̀ḿmańnɛnↄ dà zaaanↄ sɛ̀ɛ lɛ píngi.

25 Kí Reoboamu kíblena wɛ̃̀ sↄↄrodee guun Igipiti kí Sisaki mↄ̀ à lɛ̀ɛ Yerusalɛmua. 26 À Dii ua auzikinↄ kↄ̃n kíbɛ pↄ́nↄ nàkↄ̃a à vura sɛngbango kɛ̀ Sulemanu pìnↄ sɛ̀ɛ píngi. 27 Ben kí Reoboamu sɛngbango pìnↄ gɛ̃ɛ pì kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o à nà a bɛ dogari dↄn'aɛdeenↄnɛ ń ↄzĩ a bɛ kpɛɛlɛ. 28 Tó kína e gaa Dii ua, dogari pìnↄ ègↄ̃ sɛngbango pìnↄ kũna. Tó aↄ̃ ɛ̀ara wà sù, aↄ̃è ɛara wà káɛ ń kpɛ́n.

29 Reoboamu yã kpaaanↄ kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 30 Reoboamu kↄ̃n Yeroboamuo ègↄ̃ zĩ̀ kaa kↄ̃o gurↄ píngi. 31 Kɛ̀ Reoboamu gà, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a dezinↄ pↄ́o Dauda wɛ́tɛ. À da tↄ́n Naama, Amↄni boriimɛ. Ben à nɛ́ Abia vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

15

Yudanↄ kí Abia

1 Nɛbati nɛ́ Yeroboamu kíblena wɛ̃̀ baro plaasaidee guun Abia gↄ̃̀ Yudanↄ kína ũ 2 à kí blè Yerusalɛmu wɛ̃̀ aagↄ̃mɛ. À da tↄ́n Maaka, Abusalomu boriimɛ. 3 À durun kɛ̀ a dee kɛ̀nↄ kɛ̀ píngi, èe a zĩnda kpá Dii a Ludaa lán a dezi Dauda bàro. 4 Mↄde Dauda yãnzin Dii à Ludaa tò à bori kí blè Yerusalɛmu, à à borii pì dìɛ à gɛ̃ɛ ũ à tò Yerusalɛmu gbãaa è. 5 Zaakɛ Dauda yã kɛ̀ Dii yezi kɛ̀, èe gí yã kɛ̀ Dii dìɛnɛ maziro ai a wɛ̃̀ndi lɛ́n, tó èe kɛ yã kɛ̀ à kɛ̀ Iti bori Urianɛ baasiro.

6 Abia kↄ̃n Yeroboamuo ègↄ̃ zĩ̀ kaa kↄ̃o ai Abia wɛ̃̀ndi lɛ́n. 7 Abia yã kpaaanↄ kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 8 Kɛ̀ à gà, wà à vĩ̀ Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Asa vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Yudanↄ kí Asa

9 Isarailinↄ kí Yeroboamu kíblena wɛ̃̀ barodee guun Asa gↄ̃̀ Yudanↄ kína ũ, 10 ben à kí blè Yerusalɛmu wɛ̃̀ baplaa awɛɛdo. À dazi tↄ́n Maaka, Abusalomu boriimɛ. 11 Kí Asa yã kɛ̀ Dii yezi kɛ̀ lán a dezi Dauda bà. 12 À pɛ̀ tãagbãgbãki kaaruanↄa a bùsun, ben à tãa kɛ̀ a dezinↄ kɛ̀nↄ kwɛ̀ píngi. 13 Baa se à a dazi Maaka bↄ̀ kpatan, kɛ̀ à Asatorɛ lí gina pɛ̀ɛ yãnzi. Kí Asa lí pì zↄ̃̀ à tɛ́ sↄ̃̀a Kidironu guzurɛn. 14 À a zĩnda kpà Diia ai a wɛ̃̀ndi lɛ́n, mↄde èe tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bònↄ gbororo. 15 À vura kↄ̃n kondogio kↄ̃n pↄ́ pãnde kɛ̀ api kↄ̃n a deo dìɛ Dii pↄ́ ũunↄ sɛ̀ɛ à kàɛ Dii ua.

16 Asa kↄ̃n Isarailinↄ kí Baasao ègↄ̃ zĩ̀ kaa kↄ̃o ai ń kíblena gurↄlɛn. 17 Baasa bé à gàa à lɛ̀ɛ Yudanↄ bùsua, ben èe bĩi boo à liga Ramazi, lɛ gbɛ̃ke tón bↄ ke à gɛ̃ Yudanↄ kí Asa bùsunlo yãnzi. 18 Ben Asa kondogi kↄ̃n vura kɛ̀ gↄ̃̀ Dii ua làasinnↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú a bɛ làasinnↄ, à nà a ìbanↄnɛ ń ↄzĩ, ben à ń zĩ Damasiku, Siria bùsu kí Bɛnadada, Tabirimↄ nɛ́, Ɛziↄ̃ dio kiia à bè: 19 Wà lɛdolɛ kɛ lán ma de kↄ̃n n deo kɛ̀ nà yã. À kondogi kↄ̃n vuraon yɛ̀. Ǹ lɛdolɛ kɛ̀ ń vĩ kↄ̃n Isarailinↄ kí Baasao gboro, lɛ à gumala kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ. 20 Ben Bɛnadada lɛdolɛ kɛ̀ kↄ̃n Asao à a zĩ̀kpɛɛnↄ gbàrɛ aↄ̃ gàa wà lɛ̀ɛ Isaraili wɛ́tɛnↄa. Aↄ̃ Iyona sì kↄ̃n Danio kↄ̃n Abɛli Bɛtɛmakao kↄ̃n Gɛnɛsarɛti guuo kↄ̃n Nafatali boriinↄ guuo dↄ píngi. 21 Kɛ̀ Baasa à baaru mà, ben à bĩibona Ramazi tò à tà Tiza. 22 Ben kí Asa kpàakpa kɛ̀ Yudanↄnɛ ń píngi, èe gbɛ̃ke tɛ̃̀ boro à bè, aↄ̃ Rama gbɛ̀nↄ kↄ̃n lí kɛ̀ Baasa e bĩi booonↄ sɛ́ɛ. Ben à bĩi bòo à lìga Gɛba kɛ̀ kú Bɛyãmi boriinↄ guuzi kↄ̃n Mizipao. 23 Kí Asa yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan, à nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄ kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kↄ̃n wɛ́tɛ bĩi kɛ̀ à bònↄ. Kɛ̀ à zi kũ̀, gyãa à kũ̀ a gbálanↄa. 24 Kɛ̀ à gà, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a dezinↄ pↄ́o a dezi Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Yosafata vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Isarailinↄ kí Nadabu

25 Yudanↄ kí Asa kíblena wɛ̃̀ plaadee guun Yeroboamu nɛ́ Nadabu kɛ̀ Isarailinↄ kína ũ à kí blè wɛ̃̀ plaamɛ. 26 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ kɛ̀ à zɛ̀ kↄ̃n yã kɛ̀ a dee kɛ̀ à Isarailinↄ dà durun guuo. 27 Ahia nɛ́ Baasa, Isaka bori lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi gurↄↄ kɛ̀ àpi kↄ̃n Isarailinↄↄ e ligaa Filisitini wɛ́tɛ Gibetↄ̃zi, ben à à dɛ̀ gwe. 28 À à dɛ̀ Yudanↄ kí Asa kíblena wɛ̃̀ aagↄ̃dee guumɛ, ben à vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n. 29 Kɛ̀ à nà kíblenaa, ben à Yeroboamu boriinↄ dɛ̀dɛ ń píngi, èe ń gbɛ̃ke tóro, à ń káatɛ lán Dii ò a zↄ̀bleri Ahia, Silo gbɛ̃ gãzĩ nà. 30 Yã pì kɛ̀ lɛ durun kɛ̀ Yeroboamu kɛ̀ yãnzi, kɛ̀ à Isarailinↄ dà à kɛnan à Dii Isarailinↄ Luda pↄↄ fɛ̃̀onɛ. 31 Nadabu yã kpaaanↄ kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 32 Kí Asa kↄ̃n Isarailinↄ kí Baasao zĩ̀ kà kↄ̃o ai ń kíblena gurↄlɛmmɛ.

Isarailinↄ kí Baasa

33 Yudanↄ kí Asa kíblena wɛ̃̀ aagↄ̃dee guun Ahia nɛ́ Baasa kɛ̀ Isarailinↄ kína ũ. À kí blè Tiza wɛ̃̀ baro awɛɛsiigↄ̃. 34 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, kɛ̀ à zɛ̀ kↄ̃n Yeroboamu yãkɛnao kↄ̃n durun kɛ̀ à Isarailinↄ dà à kɛnan-o.

16

1 Dii yã sù Anani nɛ́ Yehua, ben à yã ò Baasanɛ à bè: 2 Ma n bↄ bùsutin, ma n kɛ ma gbɛ̃ Isarailinↄ dↄn'aɛdee ũ, ben n zɛ kↄ̃n Yeroboamu yãkɛnanↄo n ma gbɛ̃ Isarailinↄ dà durun guu, ben aↄ̃ durun pìnↄ ma pↄↄ fɛ̃̀. 3 Mmↄn kↄ̃n n boriinↄ, mɛ́ a dúgu zↄ̃mɛ sa. Mɛ́ kɛ n uanɛ lán má kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu uanɛ nà. 4 Gbɛ̃ɛnↄ é n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é gaga wɛ́tɛ guunↄ só, bãanↄ é n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é gaga sɛ̃̀nnↄ ble. 5 Baasa yã kpaaanↄ, yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ kↄ̃n à nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 6 Kɛ̀ Baasa gà, wà à vĩ̀i Tiza, ben à nɛ́ Ela vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

7 Dii yã pì ò Baasanɛ kↄ̃n a boriinↄ annabi Yehu, Anani nɛ́ gãzĩ, yã zaaa kɛ̀ à kɛ̀ à Dii pↄↄ fɛ̃̀onɛ lán Yeroboamu boriinↄↄ kɛ̀ nà yãnzi kↄ̃n Yeroboamu borii kɛ̀ à ń kaatɛnↄ yão dↄ.

Isarailinↄ kí Ela

8 Yudanↄ kí Asa kíblena wɛ̃̀ baaasↄↄro awɛɛdodee guun Baasa nɛ́ Ela kɛ̀ Isarailinↄ kína ũ à vɛ̃̀ɛ Tiza wɛ̃̀ plaa. 9 À ìbanↄ do Zimirin à sↄ̃goronↄ kpadoo gbɛ̃nsi ũ, ben à lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zińyo. Gurↄↄ kɛ̀ í Ela kũ̀ a bɛgwari Aza kpɛ́n zaa Tiza, 10 ben Zimiri gɛ̃̀ à à dɛ̀ Asa kíblena wɛ̃̀ baaasↄↄro awɛɛplaadee guu, ben à vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n. 11 Kɛ̀ à kí blè gↄ̃ↄ, ben à Baasa boriinↄ dɛ̀dɛ ń píngi, èe gↄ̃gbɛ̃ ke tó à danɛnↄ ke à gbɛ̃nnanↄ tɛ́ro. 12 À Baasa borii pìnↄ kàatɛ ń píngimɛ, lán Dii ò annabi Yehu gãzĩ nà. 13 Baasa kↄ̃n a nɛ́ Elao Dii Isarailinↄ Luda pↄↄ fɛ̃̀nɛ durun kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ tãa pãpãanↄ yã musu, ben dↄ aↄ̃ Isarailinↄ dà à kɛnan yãnzi. 14 Ela yã kpaaanↄ kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan.

Isarailinↄ kí Zimiri

15 Yudanↄ kí Asa kíblena wɛ̃̀ baaasↄↄro awɛɛplaadee guun Zimiri kí blè Tiza gurↄ swɛɛplaa. Gurↄ beeea Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄ bùra kú Filisitini wɛ́tɛ Gibetↄ̃ saɛ. 16 Kɛ̀ zĩ̀kpɛɛ pìnↄↄ mà Zimiri lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ kↄ̃n gbɛ̃nↄ kínazi à à dɛ̀, ben aↄ̃ ń dↄn'aɛde Ɔmiri kà Isarailinↄ kína ũ ń bùran gwe gↄ̃ↄ. 17 Ben Ɔmiri kↄ̃n Isaraili zĩ̀kpɛɛnↄ fɛ̀ɛ Gibetↄ̃ aↄ̃ gàa wà lìga Tizazi. 18 Kɛ̀ Zimiri è aↄ̃ a wɛ́tɛ sìawa, ben à dìdi à gɛ̃̀ a bɛ kpɛ́didikↄ̃ana musun à tɛ́ sↄ̃̀a, ben à tɛ́ kũ̀, à gà 19 durun kɛ̀ à kɛ̀ yãnzi. À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ kɛ̀ à zɛ̀ kↄ̃n Yeroboamu yãkɛnao. À durun kɛ̀, ben dↄ à Isarailinↄ dà à kɛnan. 20 Zimiri yã kpaaanↄ kↄ̃n lɛ́ kɛ̀ à kpàkↄ̃sↄ̃ńyo Elazio kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan.

Isarailinↄ kí Ɔmiri

21 Isarailinↄ kpàatɛ lɛo plaa. Aↄ̃ kpadoonↄↄ yezi wà Ginati nɛ́ Tibini ká kí ũ, ń kpadoonↄ sↄ̃ Ɔmiri. 22 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n Ɔmirionↄ gbãaa dɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n Ginati nɛ́ Tibinionↄla, ben wà Tibini dɛ̀, Ɔmiri kí blè. 23 Yudanↄ kí Asa kíblena wɛ̃̀ baaakuri awɛɛdodee guun Ɔmiri kɛ̀ Isarailinↄ kína ũ, à kí blè wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa. À kɛ̀ Tiza wɛ̃̀ swɛɛdo, 24 ben à Samaria sĩ̀sĩ lù Sɛmaa kↄ̃n kondogio kiloo baaagↄ̃ akuri, ben à wɛ́tɛ kàɛa à tↄ́ kpànɛ Samaria kɛ̀ Sɛma bé à sĩ̀sĩ pì vĩ yã yãnzi. 25 Ɔmiri yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ à durun kɛ̀ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ dↄ̀nɛ aɛnↄ pↄ́la ń píngi. 26 À zɛ̀ kↄ̃n Nɛbati nɛ́ Yeroboamu yãkɛnao píngi. À Dii Isarailinↄ Luda pↄↄ fɛ̃̀nɛ kↄ̃n durun kɛ̀ à kɛ̀ tãa pãpãanↄ yã musuo à Isarailinↄ dà à kɛnan dↄ. 27 Ɔmiri yã kpaaanↄ kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ kↄ̃n à nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 28 Kɛ̀ à gà, wà à vĩ̀i Samaria, ben à nɛ́ Ahabu vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Isarailinↄ kí Ahabu

29 Yudanↄ kí Asa kíblena wɛ̃̀ baplaa plaasaidee guun Ɔmiri nɛ́ Ahabu kɛ̀ Isarailinↄ kína ũ à kí blè Samaria wɛ̃̀ baro awɛɛplaamɛ. 30 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ dↄ̀nɛ aɛnↄ pↄ́la ń píngi. 31 À zɛna kↄ̃n Nɛbati nɛ́ Yeroboamu durunkɛnao e kɛnɛ yãke ũro, ben à Sidↄ̃deenↄ kí Ɛtabaali nɛ́nↄgbɛ̃ Yɛzɛbɛli sɛ̀ nↄↄ ũ, ben à nà Baali tãagbãgbãnaa, ègↄ̃ kuɛɛnɛ. 32 À kpɛ́ bò Baalinɛ Samaria, ben à à gbãgbãkii pɛ̀ɛ kpɛ́ pì guu. 33 À Asɛra lí pɛ̀ɛn dↄ à ɛ̀ara à Dii Isarailinↄ Luda pↄↄ fɛ̃̀nɛ dɛ Isarailinↄ kína kɛ̀ aↄ̃ dↄ̀nɛ aɛnↄ pↄ́la ń píngi.

34 Ahabu gurↄↄan Bɛtɛli gbɛ̃ Iyɛli Yɛriko kɛ̀kɛ à kàɛ. Kɛ̀ à à bĩi ɛ̃ɛ dàɛ, ben à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ káaku Abiramu gà. Kɛ̀ à à zɛ́ gbànↄ pɛ̀ɛ, ben à nɛ́ zãade Segubu gà lán Dii ò Nuni nɛ́ Yↄsua gãzĩ nà.

17

Gbáa kãnkãnanↄ annabi Ilia gwana

1 Tisibɛ gbɛ̃ Ilia bↄ̀ a bɛ Giliada bùsun à gàa à Ahabu lè à bè: Kↄ̃n Dii Isarailinↄ Luda kɛ̀ mɛ́ɛ dↄↄzi kuunao, zaa wɛ̃̀ kɛ̀a kpíi é kpáro, lou é maro, séde gurↄↄ kɛ̀ má ò baasiro.

2 Ben Dii yã sù Iliaa à bè: 3 Ǹ fɛɛ ǹ gá ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, ǹ utɛ Kɛriti swawɛɛn Yoda baa kãa kpa. 4 Nɛ́gↄ̃ swaa pì í mii. Má dìɛ gbáa kãnkãnanↄnɛ aↄ̃gↄ̃ n gwaa gwe. 5 Ben à gàa à kɛ̀ lán Dii ònɛ nà, à vɛ̃̀ɛ Kɛ riti swawɛɛn Yoda baa kãa kpa. 6 Gbáa kãnkãnanↄ ègↄ̃ mↄↄnɛ kↄ̃n burɛdio kↄ̃n nↄ̀bↄo kↄngↄ kↄ̃n uusiɛo, ben ègↄ̃ swaa pì í mii.

Zarɛfa gyaanↄↄ Ilia gwana

7 Gurↄ plaaa gbɛra swaa pì í bàba kɛ̀ lou e ma bùsu pìnlo yãnzi. 8 Ben Dii yã sùa à bè: 9 Ǹ fɛɛ ǹ gá Zarɛfa Sidↄ̃ bùsun, ǹgↄ̃ kú gwe. Ma gyaanↄ ke dìɛ àgↄ̃ n gwaa gwe. 10 Ben à fɛ̀ɛ èe gaa Zarɛfa. Kɛ̀ à kà wɛ́tɛ pì saɛ, à gyaanↄ ke lè, èe yàka wɛɛ gwe. Ben Ilia lɛ́ zù gyaanↄↄ pìzi à bè: Ǹ gá mↄ́mɛ kↄ̃n ío, baa féte, mà mi. 11 Kɛ̀ èe gaa tↄ́, Ilia ɛ̀ara à lɛ́ zùzi à bè: Ǹ mↄ́mɛ kↄ̃n burɛdi kusuo dↄ. 12 Ben nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Kↄ̃n Dii n Luda kuunao, baa burɛdi má vĩro, séde wísiti ↄkũ doo kɛ̀ gↄ̃̀ gbaka guu kↄ̃n nↄ́sio féte tùu guu baasiro. À yàkan mɛ́ɛ wɛɛ kɛ̀, lɛ mà tá bɛ mà pↄ́blee kɛo, wà ble kↄ̃n ma nɛ́o wàgↄ̃ ga dãa. 13 Ben Ilia bènɛ: Ǹton tó vĩa n kũro. Ǹ gá kɛ lán ń ò nà, mↄde ǹ burɛdi kɛo féte ǹ mↄ́omɛ gĩa, nɛ́ gbasa ǹ n pↄ́ kɛ kↄ̃n n nɛ́o. 14 Zaakɛ Dii Isarailinↄ Luda bè, wísiti gbaka pì égↄ̃ da koriro, bensↄ̃ nↄ́si é yãa tùu pìnlo ai gurↄↄ kɛ̀ eé tó lou ma bùsu pìn. 15 Gyaanↄↄ pì gàa à kɛ̀ lán Ilia ònɛ nà, ben pↄ́blee mↄ̀ḿma ai gurↄ ũgbangba, àpi kↄ̃n a bɛdeenↄ kↄ̃n Iliao. 16 Wísiti e yãa gbaka pìnlo, bensↄ̃ nↄ́si e yãa tùu pìnlo, lán Dii ò Ilia gãzĩ nà.

17 Beee gbɛra nↄgbɛ̃ bɛdee pì nɛ́ e gyãa kɛɛ. Kɛ̀ gyãa gbãaa kpà maamaa, ben à wɛ̃̀ndi bↄ̀. 18 Ben nↄgbɛ̃ pì bè Ilianɛ: Luda gbɛ̃, bↄ́ bé à wa ka kɛ̀ n mↄmazii? N mↄ ma durun dↄ Ludan lɛ à ma nɛ́ dɛ yãnzin yↄ́? 19 Ben Ilia bènɛ: Ǹ n nɛ́ pì kpáma. Ben à nɛ́ pì sì nↄgbɛ̃ pì ↄzĩ à dìdio kpɛ́ musu guu kɛ̀ à pìtan. À à dàɛ a gádoa gwe, 20 ben à wii pɛ̀ Diizi à bè: Dii ma Luda, ḿbe ń tò gyaanↄↄ kɛ̀ ma pita à bɛ nɛ́ gà n pↄsiaa kpàziↄ́? 21 Ben à dàɛ à a zĩnda pòro nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìla gɛ̃̀n aagↄ̃ à wii pɛ̀ Diizi à bè: Dii ma Luda, ǹ tó à wɛ̃̀ndi ɛara à su à mɛ̀ guu. 22 Dii Ilia wiipɛna mà, ben wɛ̃̀ndi ɛ̀ara à sù nɛ́ pìa à fɛ̀ɛ. 23 Kɛ̀ Ilia nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pì sɛ̀ à pìtao, à gɛ̃̀o kpɛ́n, ben à à kpà à daa à bè: Ǹ gwa, n nɛ́ pì wɛ̃̀ndi sù! 24 Ben nↄgbɛ̃ pì bè Ilianɛ: Má dↄ̃ sa kɛ̀ Luda gbɛ̃n n ũ. Dii yã kɛ̀ bↄ̀ n lɛ́n nɛ́ yãpuraamɛ.

18

Ilia kↄ̃n Obadiao

1 À gurↄ plaaa kɛ̀, ben Dii yã sù Iliaa lousaiwɛ̃ aagↄ̃dee guu à bè: Ǹ gá ǹ n zĩnda ↄdↄa Ahabunɛ, mɛ́ tó lou ma à bùsun. 2 Ben Ilia fɛ̀ɛ èe gaa a zĩnda ↄdↄa Ahabunɛ.

Kɛ̀ dekaa gbãaa kpà Samaria, 3 ben Ahabu a bɛgwari Obadia sìsi. Obadia pì sↄ̃ↄ Dii vĩa vĩ maamaa. 4 Kɛ̀ Yɛzɛbɛli e Dii annabinↄ dɛdɛ yã, ben Obadia ń gbɛ̃ kenↄ sɛ̀ɛ gↄ̃ↄn basↄↄro à ń útɛ gbɛ̀wɛɛnↄ guu gↄ̃ↄn baplaa akurikuri, ben à ń gwá kↄ̃n pↄ́bleeo kↄ̃n ío. 5 Ben Ahabu bè Obadianɛ: Wà dↄdↄ guuzi wà gá íbↄkiinↄ kↄ̃n swawɛɛnↄn píngi. Wègↄ̃ dↄ̃ro ke wé sɛ̃̀ e wà kpá wa sↄ̃nↄa kↄ̃n wa bãagãsↄ̃nↄ. 6 Ben aↄ̃ guu kpàatɛ, aↄ̃ baade a zɛ́ sɛ̀. 7 Kɛ̀ Obadia tɛna, ben aↄ̃ kpàkↄ̃a kↄ̃n Iliao. À à dↄ̃̀, ben à dàɛ a puua à bè: Ma dii Ilia, ḿbe gweↄ́? 8 Ilia wèàla à bè: Mámbee! Ǹ gá o n diinɛ má kú kɛ̀. 9 Ben Obadia bè: Bↄ́ taarin má kɛ̀, kɛ̀ nɛ́ɛ mamↄma n zↄ̀bleri naa Ahabunɛ a ↄzĩ à ma dɛɛ? 10 Má sì kↄ̃n Dii n Ludao bori ke bùsu kee kuu kɛ̀ ma dii gì gbɛ̃nↄ zĩḿma wà n wɛtɛnziro. Tó wà bè ń kú gwero, è tó aↄ̃ ladamɛ. 11 Ben nɛ́ɛ oomɛ dↄ mà gá mà o ma dii Ahabunɛ kɛ̀ ń kú kɛ̀ↄ́? 12 Tó ma da zɛ́n, mɛ́gↄ̃ dↄ̃ guu kɛ̀ Dii Nini é n sɛ́ à tányoro. Tó ma gaa má ò Ahabunɛ, tó à mↄ̀ èe n ero, eé ma dɛmɛ. Mamↄma n zↄ̀bleri sↄ̃ má Dii vĩa vĩ zaa ma ↄ̀wazikɛgurↄmɛ. 13 Ma dii Ilia, kɛ̀ Yɛzɛbɛli e Dii annabinↄ dɛdɛɛ, nɛ́ɛ yã kɛ̀ má kɛ̀ maroo? Mámbe ma ń gbɛ̃kenↄ sɛ̀ɛ gↄ̃ↄn basↄↄro, ma ń útɛ gbɛ̀wɛɛnↄ guu gↄ̃ↄn baplaa akurikuri, ma ń gwá kↄ̃n pↄ́bleeo kↄ̃n ío. 14 Ben n bèmɛ dↄ mà gá mà o ma dii Ahabunɛ ń kú kɛ̀ↄ́? Eé ma dɛee. 15 Ben Ilia bè: Má sì kↄ̃n Dii Zĩ̀kpɛde kɛ̀ mɛ́ɛ dↄↄzio, mɛ́ ma zĩnda ↄdↄanɛ gbã̀a sa.

Ilia kↄ̃n Baali tãagbãgbãrinↄ Kamɛli kpiii musu

16 Ben Obadia gàa à dà Ahabulɛ à yã pì ònɛ, ben Ahabu gàa da Ilialɛ. 17 Kɛ̀ Ahabu Ilia è, à bènɛ: Isarailinↄ bùsu dɛ̀ri, ḿbe gweↄ́? 18 Ben Ilia bè: Èe kɛ mámbe ma Isarailinↄ bùsu dɛ̀ro, ḿbe kↄ̃n n de bɛdeenↄ ámbe á dɛ̀, zaakɛ a pã kpà Dii yãdiɛnanↄzi a dↄ Baalizi. 19 Ǹ Isarailinↄ sísi ń píngi, wà dakↄ̃rɛ Kamɛli kpiii musu lɛdo kↄ̃n Baali tãagbãgbãri gↄ̃ↄn wàa plaa kpɛ́ baplaa akuri kↄ̃n Asɛra tãade gↄ̃ↄn wàa plaaa kɛ̀ aↄ̃è pↄ́ ble kↄ̃n Yɛzɛbɛlionↄ.

20 Ahabu Isarailinↄ sìsi ń píngi, ben à tãadee pìnↄ kàkↄ̃a Kamɛli kpiii musu. 21 Ben Ilia sↄ̃̀ gbɛ̃nↄzi à ń lá à bè: A laasuu égↄ̃ kpaatɛna ai bↄrɛmɛ? Tó Dii nɛ́ Ludamɛ, à tɛ́zi. Tó Baalimɛ sↄ̃, à tɛ́zi. Aↄ̃ↄe yãke siàlaro, 22 ben Ilia bèńnɛ: Dii annabinↄ tɛ́ mámbe ma gↄ̃ mado. Baali tãagbãgbãrinↄ sↄ̃, gↄ̃ↄn wàa plaa kpɛ́ baplaa akurimɛ. 23 À zùswareenↄ kpáwa mɛ̀n plaa, tãadee pìnↄ à mɛ̀n doo sɛ́ aↄ̃ zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ wà ká yàkala, aↄ̃ton tɛ́ naaro. Mamↄma sↄ̃, mɛ́ à doo kɛkɛ mà ká yàkala, mɛ́ tɛ́ naa sero. 24 Aↄ̃mↄnnↄ é Baali sísi, mamↄma sↄ̃ mɛ́ Dii sísi. Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ mà, ben à sù tɛ́o, àmbe Luda ũ. Ben baade píngi bè: Yã maaamɛ! 25 Ben Ilia bè tãadee pìnↄnɛ: À zùsware mɛ̀n doo sɛ́ à kɛkɛ káaku, zaakɛ ámbe á pari. À a tãa sísi, mↄde àton tɛ́ naaro. 26 Ben aↄ̃ zùswaree kɛ̀ wà kpàḿma sì aↄ̃ kɛ̀kɛ, ben aↄ̃ↄe Baali sisii zaa kↄngↄ ai ↄfãntɛ̃ gàa káo mìdangura. Aↄ̃ↄe ↄ̃ wãa, aↄ̃ↄe ligaa sa'okii kɛ̀ wà bòzi, aↄ̃ↄe bee: Baali, nɛ́ yã mawaroo? Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ↄe yãke maro, èe yã maḿmaro. 27 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ kà mìdangura, ben Ilia e ń lalandi kɛɛ à bè: À wii lɛ́ gbãa à kaara, à dɛ diimɛ gwɛɛ! Ke à laasuu tà gu pãndeamɛ. Ke à gàa bĩikpɛɛ kɛmɛ. Ke à gàa wɛ́tɛamɛ. Ke èe ii oomɛ, ben ée à vuroo? 28 Ben aↄ̃ↄe wii lɛɛ kↄ̃n kòto gbãaao, aↄ̃ↄe ń zĩnda lilii kↄ̃n fɛ̃ɛdaao kↄ̃n sário lán aↄ̃ↄ kↄ̃ dↄ̃o nà, ai aru e plaa ń mɛ̀a. 29 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ gò mìa, ben aↄ̃ↄe yã yaa ai sa uusiɛ ogurↄↄ gàa à kào. Baa kↄ̃n beeeo èe yãke síńlaro, èe yã maḿmaro, èe swã kpáńziro.

30 Ben Ilia bè pariinɛ: À sↄ̃mazi kɛ̀! Kɛ̀ aↄ̃ sↄ̃̀zi ń píngi, ben à Dii gbãgbãkii kɛ̀ gbòro kɛ̀kɛ èe boo. 31 À gbɛ̀ sɛ̀sɛ mɛ̀n kuri awɛɛplaa Yakubu boriinↄ pari lɛ́n. Yakubun Dii yã ònɛ yã à bè wàgae benɛ sa Isaraili. 32 Kɛ̀ à Dii gbãgbãkii pì bò, ben à wɛ̀ɛ yↄ̃̀ à lìgazi. Wɛ̀ɛ pì kà à í sí lita gɛ̃ro. 33 À yàka kà sa'okii pìla, à zù pì zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ à kà yàka pìa à bè: À í tↄ́ lo siigↄ̃, é ká sa'opↄ pìa kↄ̃n yàka pìo. 34 Kɛ̀ aↄ̃ↄ tↄ̀, ben à bè: À ɛara à tↄ́ dↄ. Kɛ̀ aↄ̃ↄ tↄ̀, ben à bè: À ɛara à tↄ́ à kɛ gɛ̃̀n aagↄ̃. Ben aↄ̃ↄ tↄ̀ ai gɛ̃̀n aagↄ̃. 35 Í pì bàa lɛ̀ à lìga sa'okii pìzi ai wɛ̀ɛ pì pà. 36 Sa uusiɛ ogurↄ ben annabi Ilia sↄ̃̀zi à bè: Dii, Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Isarailio Luda, ǹ tó wà dↄ̃ gbã̀a kɛ̀ ḿbe Isarailinↄ Luda ũ bensↄ̃ n zↄ̀blerin ma ũ, mɛ́ɛ yã kɛ̀ kɛɛ kɛ̀ ḿbe n ma dan yãnzi. 37 Ǹ yã mama Dii! Ǹ yã mama, lɛ gbɛ̃ kɛ̀nↄ e wà dↄ̃ kɛ̀ Dii, ḿbe ń Luda ũ bensↄ̃ nɛ́ɛ ń nↄ̀sɛ liɛńnɛ lɛ aↄ̃ ɛara wà summa. 38 Ben Dii tɛ́ sù sa'obↄ pìa kↄ̃n yàkao kↄ̃n gbɛ̀nↄ kↄ̃n bùsuo, aↄ̃ tɛ́ kũ̀, ben í kɛ̀ kú wɛ̀ɛ pìn bàba. 39 Kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ è, ben aↄ̃ dàɛ ń puua wà bè: Diimɛ Luda ũ! Diimɛ Luda ũ! 40 Ben Ilia dàńnɛ à bè: À Baali tãagbãgbãri pìnↄ kũkũ, aↄ̃ gbɛ̃ke tón pitiaguro. Kɛ̀ wà ń kũkũ, ben Ilia gàańyo Kisↄ̃ guzurɛn à ń dɛdɛ gwe.

41 Ilia bè Ahabunɛ: Ǹ gá pↄ́ ble ǹ í mi, zaakɛ ma lou kĩi mà dↄ. 42 Ben Ahabu gàa pↄ́ ble à í mi. Ben Ilia dìdi à gàa Kamɛli mìsↄ̃ntɛ̃a à vɛ̃̀ɛ à mì kà tú. 43 À bè a zĩkɛrinɛ: Ǹ gá guu gwa ísiaa kpa. Ben à gàa à gwà. Kɛ̀ à sù à bè: Pↄ́kee kú gwero. Ben Ilia bènɛ à ɛara à gá gwa dↄ, ben à gàa lɛ ai gɛ̃̀n swɛɛplaa. 44 À gɛ̃̀n swɛɛplaadeeo zĩkɛri pì bè: Ma lou sèeda è sɛtɛɛgɛ lán ↄla bà, èe fɛɛɛ ísiaala. Ben Ilia bènɛ: Ǹ gá ǹ o Ahabunɛ à sↄ̃goro dↄ sↄ̃nↄa à gɛ̃n à pita kpiiia ai lou gↄ̃ gá à dãdã. 45 Lou e sisii busɛbusɛ, zàga'ĩa fɛ̀ɛ, ben lou mà maamaa. Ahabu kú sↄ̃goron, èe taa Yɛzɛrili. 46 Dii gbãaa mↄ̀ Iliaa, ben à a utadaa kàkakↄ̃a à kũ̀, à bàa lɛ̀ à Ahabu kɛ̃̀ ai à gàa káo Yɛzɛrili.

19

Dii yã'ona Iliao Orɛbu

1 Ben Ahabu yã kɛ̀ Ilia kɛ̀ tↄ̃kɛ̃̀ Yɛzɛbɛlinɛ píngi, lán à tãadee pìnↄ dɛ̀dɛ nà kↄ̃n fɛ̃ɛdaao ń píngi. 2 Ben Yɛzɛbɛli lɛ́kpãsã kɛ̀ Ilianɛ à bè: Ai zia mↄndaa'i, tó mɛ́ɛ kɛnnɛ lán ń kɛ̀ tãadeenↄnɛ nàro, tãanↄ yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ! 3 Ben vĩa Ilia kũ̀, ben à fɛ̀ɛ à bàa sì à a zĩnda mìbↄkii wɛ̀tɛ. Kɛ̀ à kà Bɛsɛba, Yudanↄ bùsun, gwen à a zĩkɛri tòn, 4 ben à táa ò gbáan gurↄ do. À gàa à vɛ̃̀ɛ sɛ̃ lí gbáru, ben à adua kɛ̀ à e à ga à bè: Dii, yã kɛ̀kii mↄ̀ma lɛ. Ǹ ma wɛ̃̀ndi sɛ́ gↄ̃ↄ, zaakɛ má dɛ ma dezinↄlaro. 5 Ben à dàɛ èe ii oo sɛ̃ lí pì gbáru.

Èe gì kɛro ben malaika mↄ̀ à ↄ kɛ̀a à bè: Ǹ fɛɛ ǹ pↄ́ ble. 6 Kɛ̀ Ilia guu gwà, ben à kàra aasana è kↄ̃n í tùuo kaɛna a mìzi. Ben à pↄ́ blè à í mì à ɛ̀ara à dàɛ. 7 Dii Malaika ɛ̀ara à mↄ̀ à gɛ̃̀n plaadeeo, à ↄ kɛ̀a à bè: Ǹ fɛɛ ǹ pↄ́ ble, zaakɛ tá gbã̀an nɛ́ɛ mↄↄ o. 8 Ben à fɛ̀ɛ à pↄ́ blè à í mì. Pↄ́blee pì tò à gbãaa è, ben à táa ò gurↄ baplaa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo ai à gàa à kà Luda kpiii kɛ̀ wè be Orɛbua. 9 Ben à gɛ̃̀ gbɛ̀wɛɛn à ì gwe, ben Dii yã sùa à bè: Ilia, bↄ́n nɛ́ɛ kɛɛ kɛ̀? 10 À wèàla à bè: Dii Luda Zĩ̀kpɛde, ma làakari fɛ̀ɛ maamaa, zaakɛ Isarailinↄ pã kpà n bà kuunańyo yãzi, ben aↄ̃ n gbãgbãkiinↄ gbòro aↄ̃ n annabinↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Mámbe ma gↄ̃ mado, ben aↄ̃ↄe ma wɛɛ se. 11 Ben Dii bè: Ǹ bↄ ǹ gá zɛ ma aɛ kpiii musu, mɛ́ gɛ̃tɛ n aɛ.

Zàga'ĩa gbãaa fɛ̀ɛ, èe kpiii pìnↄ paraa èe gbɛ̀nↄ wiwii Dii aɛ, mↄde Dii kú ĩa pì guuro. Ĩa pì gbɛra tↄↄtɛ nìgãnigã, mↄde Dii kú tↄↄtɛ nigãnigãna pì guuro. 12 Tↄↄtɛ nigãna pì gbɛra ben tɛ́ bↄ̀, mↄde Dii kú tɛ́ pì guuro. Tɛ́ pì gbɛra ben kòto busɛ bↄ̀ tɛɛɛ. 13 Kɛ̀ Ilia kòto pì mà, à a utadaa kù a wɛ́ɛla. Ben à bↄ̀ à gàa à zɛ̀ gbɛ̀wɛɛ pì lɛ́a, à mà wà bèare: Ilia, bↄ́n nɛ́ɛ kɛɛ kɛ̀? 14 À wèàla à bè: Dii Luda Zĩ̀kpɛde, ma làakari fɛ̀ɛ maamaa, zaakɛ Isarailinↄ pã kpà n bà kuunańyo yãzi, ben aↄ̃ n gbãgbãkiinↄ gbòro aↄ̃ n annabinↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Mámbe ma gↄ̃ mado, ben aↄ̃ↄe ma wɛɛ se. 15 Ben Dii bènɛ: Ǹ ɛara ǹ tá Damasiku gbáan. Tó n ka gwe, ǹ Azaili ká Sirianↄ kína ũ, 16 nɛ́ Nimisi dio Yehu ká Isarailinↄ kína ũ, nɛ́ Abɛli Mɛↄla gbɛ̃ Safata nɛ́ Ɛlisa kɛ n gɛ̃ɛ ũ annabi ũ. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ Azaili fɛ̃ɛdaa lɛ́zĩ, Yehu bé eé à dɛ. Tó à bↄ̀ Yehu fɛ̃ɛdaa lɛ́zĩ sↄ̃, Ɛlisa bé eé à dɛ. 18 Baa kↄ̃n beeeo má Isarailinↄ kũna gↄ̃ↄn bↄrↄ swɛɛplaa, kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃kee e kúɛ Baalinɛ à lɛ́ pɛ̀aro.

Ɛlisa sisina

19 Ben Ilia fɛ̀ɛ à bↄ̀ gwe à gàa à Safata nɛ́ Ɛlisa lè, èe bú wii kↄ̃n zùnↄ swaaro kuri awɛɛplaa. Àmbe à tɛ́ zù swaaro kpɛɛdeezi. Ben Ilia sↄ̃̀zi à a gyaba gò à dààla. 20 Ben Ɛlisa a zùnↄ tò gwe à bàa lɛ̀ à bↄ̀ à tɛ́ Ilia kpɛɛ, ben à bènɛ: Ǹ tó mà gá lɛ́ za ma de kↄ̃n ma daoa gĩa, mɛ́ gbasa mà mↄ́ mà tɛ́nzi sa. Ben Ilia bènɛ: Ǹ gá ǹ ɛara ǹ su. Asa ń dↄ̃ yã kɛ̀ má kɛ̀nnɛ. 21 Ben Ɛlisa ɛ̀ara à gàa à a zùnↄ kòto kpà à tɛ́ lè kↄ̃n a zù swaaro gbóngoo, ben à zù pìnↄ nↄ̀bↄ fùfu kɛ̀ à kpà gbɛ̃nↄa aↄ̃ↄ sò. Ben à bↄ̀ à tɛ̀ Iliazi, à gↄ̃̀ à plaadee ũ.

20

Bɛnadada kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ ligana Samariazi

1 Siria kí Bɛnadada a zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a ń píngi. Kí gↄ̃ↄn baaakuri awɛɛplaaanↄↄ kúo kↄ̃n ń sↄ̃nↄ kↄ̃n ń sↄ̃goronↄ. Ben aↄ̃ gàa wà lìga Samariazi aↄ̃ lɛ̀ɛa. 2 Ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Ahabua wɛ́tɛ guu à bè: Ma Bɛnadada ma bè, 3 n kondogi kↄ̃n n vurao gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ. N nↄ maaanↄ kↄ̃n n nɛ́ maaanↄ gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ dↄ. 4 Ben Isarailinↄ kína bè: Ma dii kí, mapi kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ má vĩinↄ gↄ̃̀ n pↄ́ ũ píngi lán ń ò nà. 5 Ben Bɛnadada ɛ̀ara à gbɛ̃nↄ zĩ̀a dↄ à bè: Ma Bɛnadada ma gbɛ̃nↄ zĩ̀ ma n kondogi kↄ̃n n vurao kↄ̃n n nↄↄnↄ kↄ̃n n nɛ́nↄ làmma. 6 Zia mↄndaa'i mɛ́ ma gbɛ̃nↄ zĩmma aↄ̃ n bɛɛ kpokɛ kↄ̃n n gbɛ̃nↄ bɛɛnↄ, aↄ̃é a pↄ́ bɛ̀ɛdeenↄ sɛ́ɛ wà suomɛ píngi. 7 Ben Isarailinↄ kína a bùsu gbɛ̃nsinↄ sìsi ń píngi à bèńnɛ: Á è lán èe ma lɛ́ wɛtɛɛo nàↄ́? Kɛ̀ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ma, à ma nↄↄnↄ kↄ̃n ma nɛ́nↄ kↄ̃n ma kondogio kↄ̃n ma vurao làma, mɛ́ɛ gíonɛro. 8 Ben gbɛ̃nsi pìnↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ bènɛ: Ǹton à yã maro, ǹton wenɛro. 9 Ben à bè Bɛnadada zĩ̀rinↄnɛ: À gá à o ma dii kínɛ, pↄ́ kɛ̀ à là mamↄma a zↄ̀bleria káakun mɛ́ kɛ. Pↄ́ kɛ̀ à làma zãa kɛ̀kiin mɛ́ kɛro. Ben zĩ̀ri pìnↄ ɛ̀ara wà gàa Bɛnadadaa kↄ̃n lɛ́kpãsã pìo. 10 Ben à ɛ̀ara à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Ahabua dↄ à bè: Tó Samaria bùsuti gↄ̃̀ à kà kɛ̀ ma gbɛ̃nↄ e à kↄkↄ ↄkũ doodo, tãanↄ yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ! 11 Ben Isarailinↄ kína bè: À gá à onɛ, gbɛ̃ kɛ̀ èe zĩ̀ka'uta daa tón ĩa dã lán gbɛ̃ kɛ̀ uta pì bↄ̀ à kàɛ bàro. 12 Kɛ̀ Bɛnadada yã pì mà gurↄↄ kɛ̀ èe í mii kↄ̃n a kína daanↄ ń bisakutaanↄ guu, ben à bè a gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ soru kɛ. Ben aↄ̃ gàa soru kɛ.

Ahabu zĩ̀blena Bɛnadadaa

13 Annabi ke mↄ̀ à Isarailinↄ kí Ahabu lè à bènɛ: Dii bè, n zĩ̀kpɛ parii kɛ̀gweenↄ èↄ́? É ń nannɛ n ↄzĩ gbã̀a, nɛ́gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ ámbe Dii ũ. 14 Ben Ahabu à là à bè: Dé bé eé beee kɛɛ? À wèàla à bè: Dii bè, n bùsu gu gbɛ̃nsinↄ ↄ̀wazi zĩ̀karinↄ bé wé kɛ. Ben Ahabu à là dↄ: Dé bé eé na zĩ̀a káakuu? À wèàla à bè: Ḿbee! 15 Ben Ahabu gu gbɛ̃nsinↄ ↄ̀wazi zĩ̀kari pìnↄ kàkↄ̃a gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ baaakuri awɛɛplaa. Ben à a zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a ń píngi, aↄ̃ kɛ̀ gↄ̃ↄn bↄrↄ swɛɛplaa. 16 Aↄ̃ fɛ̀ɛ wɛ́tɛn ↄfãntɛ̃o di mìdangura, gurↄↄ kɛ̀ í e Bɛnadada kↄ̃n a kína daa pìnↄ dɛɛ ń bisakutaanↄ guu. 17 Ben gu gbɛ̃nsinↄ ↄ̀wazi zĩ̀kari pìnↄ bↄ̀ɛ káaku. Ben Bɛnadada zĩ̀rinↄ gàa wà ònɛ, gbɛ̃nↄↄ e bↄↄ Samaria. 18 Ben Bɛnadada bè: Tó aafian aↄ̃ↄe mↄↄn yoo ke kↄ̃n zĩ̀o, à ń kũkũ bɛ̃ɛ. 19 Kɛ̀ gu gbɛ̃nsinↄ ↄ̀wazi pìnↄ bↄ̀ wɛ́tɛ guu, zĩ̀kpɛɛnↄↄ tɛ́ ń kpɛɛ, 20 ben aↄ̃ baade a ibɛɛ dɛ̀. Kɛ̀ Sirianↄ lɛ̀kↄ̃a, ben Isarailinↄ pɛ̀ḿma, ben Siria kí Bɛnadada kↄ̃n a sↄ̃de kenↄ bàa sì wà ń kɛ̃ sↄ̃ musu. 21 Ben Isarailinↄ kína bↄ̀ à gàa à sↄ̃deenↄ kↄ̃n sↄ̃gorodeenↄ dɛ̀dɛ à Sirianↄ ásaru kɛ̀ maamaa. 22 Annabi pì ɛ̀ara à mↄ̀ à Isarailinↄ kína lè à bè: Ǹ n zĩ̀kpɛɛnↄ kaara ǹgↄ̃ kú kↄ̃n soruo, zaakɛ tó Sɛ̃̀tãntɛ̃ kà, Sirianↄ kína é ɛara à mↄ́ lɛ́ɛmma dↄ.

23 Ben Sirianↄ kína ìbanↄ bènɛ: Isaraili tãanↄ nɛ́ sĩ̀sĩ tãanↄmɛ. Beee yãnzin aↄ̃ gbãaa dɛwalazi. Tó wée zĩ̀ kaańyo gusararaan, wa gbãaa égↄ̃ dɛńla. 24 Ǹ n kína daanↄ lendee kpá, nɛ́ dↄn'aɛde pãndenↄ diɛdiɛ ń gbɛ̀n. 25 Séde n zĩ̀kpɛɛnↄ kↄ̃n n sↄ̃nↄ kↄ̃n n sↄ̃goronↄ gↄ̃ pari lán káakupↄ kɛ̀ n korazinↄ bà, wé zĩ̀ káńyo gusararaan, wa gbãaa égↄ̃ dɛńla. Kína ń yã mà, ben à kɛ̀ lɛ.

26 Kɛ̀ Sɛ̃̀tãntɛ̃ kà, Bɛnadada Sirianↄ kàkↄ̃a, ben à gàa zĩ̀ ká kↄ̃n Isarailinↄ zaa Afɛki. 27 Wà Isarailinↄ kàkↄ̃a wà kũsãɛ kɛ̀ńnɛ, ben aↄ̃ gàańzi. Sirianↄ dàgula baama píngi, ben Isarailinↄ bùra kàɛ lán blè kpàsa nɛ́ngo sɛtɛɛgɛ lɛo plaaanↄ bà, wà aɛ dↄ̀kↄ̃a. 28 Ben Luda gbɛ̃ pì mↄ̀ à bè Isarailinↄ kínanɛ: Dii bè, zaakɛ Sirianↄↄ e daa sĩ̀sĩnↄ diin a ũ, guzurɛ diin a ũro, é à zĩ̀kari parii kɛ̀kiinↄ nannɛ n ↄzĩ, nɛ́gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ ámbe Dii ũ. 29 Aↄ̃ bùranↄ aɛ dↄdↄkↄ̃a lɛ ai gurↄ swɛɛplaa, à gurↄ swɛɛplaadee pìn aↄ̃ nà zĩ̀a. Ben Isarailinↄ Siria kɛ̀sɛdeenↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ basↄↄro zĩ pìa. 30 Kɛ̀ gbɛ̃ kpaaanↄ lɛ̀kↄ̃a wà sì Afɛki wɛ́tɛn, ben à bĩi lɛ̀ɛ à sìḿma. Gbɛ̃ pìnↄ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ baaasↄↄro awɛɛswɛɛplaa. Bɛnadada sↄ̃ bàa sì à sì wɛ́tɛ pìn se, à gàa à ùtɛ kpɛ́tu. 31 Ben à ìbanↄ bènɛ: Wá mà Isarailinↄ kínanↄ gbɛ̃kɛɛ vĩ. Wà pↄsia utanↄ dↄ wa pii, wà bà dↄ wa waalɛ, wà bↄ wà gá wà à le. Wègↄ̃ dↄ̃ro ke eé n tó wɛ̃̀ndio. 32 Ben aↄ̃ pↄsia utanↄ dↄ̀ ń pii, aↄ̃ bà dↄ̀ ń waalɛ, aↄ̃ gàa wà Isarailinↄ kína lè wà bè: N zↄ̀bleri Bɛnadada bè ǹ a tó wɛ̃̀ndio. Ben Isarailinↄ kína bè: Ase à kpɛ́ kuuↄ́? Ma gbɛ̃mɛ. 33 Yã pì kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄnɛ àisi maaa ũ, ben aↄ̃ yã pì dã̀ wà kũ̀ wà bè: Ee, Bɛnadada nɛ́ n gbɛ̃mɛ. Ben kína bè: À gá à à sɛ́ à suo. Kɛ̀ Bɛnadada sù, ben Ahabu bènɛ à gɛ̃ao a sↄ̃goron. 34 Ben Bɛnadada bènɛ: Wɛ́tɛ kɛ̀ ma de sì n deanↄ mɛ́ ɛara mà sↄkpannɛ, nɛ́gↄ̃ laa yaa Damasiku lán ma dee kɛ̀ nà Samaria. Ben Ahabu bè: Wà lɛdolɛ kɛ beee musu, mɛ́ n gbarɛ. Ben à lɛdolɛ kɛ̀o à à gbàrɛ.

Annabi yãdana kí Ahabula

35 Dii bè annabi gãli gbɛ̃kenɛ à o a gbɛ̃daaanɛ à a lɛ́. Kɛ̀ annabi pì ònɛ, ben à gì. 36 Ben à bènɛ: Zaakɛ nɛ́ɛ Dii yã maro, tó wa kɛ̃kↄ̃a gↄ̃ↄ, músu é n dɛmɛ. Kɛ̀ aↄ̃ kɛ̃̀kↄ̃a, ben músu à è à dɛ̀. 37 Annabi pì gbɛ̃ke è dↄ, ben à bènɛ à a lɛ́. Ben à à lɛ̀ à kɛ̃̀nna. 38 Ben annabi pì bisa kù a wɛ́ɛla à a zĩnda lìɛ, ben à gàa èe kína dãa zɛ́ lɛ́a. 39 Kɛ̀ kína e gɛ̃tɛɛ, ben annabi pì lɛ́ zùzi à bè: Mamↄma n zↄ̀bleri, kɛ̀ ma gaa zĩ̀lan, ben gbɛ̃ke mↄ̀ ma kiia kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ keo, à bè màgↄ̃ à dãkpaa. Tó má tò à pìtimagu, ma wɛ̃̀ndi musu, kesↄ̃ mà fĩa bo kↄ̃n kondogio kiloo baplaa sↄↄrosai. 40 Kɛ̀ ma làakari tà gu pãndea, ben gↄ̃gbɛ̃ pì gɛ̃̀ zɛ́la. Ben Isarailinↄ kína bènɛ: Lán weé wɛ́ɛ tãmma nàn ń ò gwe. 41 À bisa pì gò a wɛ́ɛla kpakpaa, ben Isarailinↄ kína à dↄ̃̀ annabi ũ. 42 Ben annabi pì bènɛ: Dii bè, zaakɛ n gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ á dìɛ à gaa gbàrɛ, nɛ́ ga à gɛ̃ɛ ũ, n gbɛ̃nↄ é gaga à gbɛ̃nↄ gɛ̃ɛ ũ. 43 Ben Isarailinↄ kína dà zɛ́n à tà a bɛ zaa Samaria. À nↄ̀sɛ yàka à uu sìsi.

21

Nabↄti geepi líkpɛ

1 Beee gbɛra Yɛzɛrili gbɛ̃kee kuu, à tↄ́n Nabↄti. À geepi líkpɛ vĩ gwe Samaria kí Ahabu bɛɛ saɛ. 2 Ben Ahabu bènɛ: Ǹ n geepi líkpɛ kpáma mà kɛ dò kara ũ, zaakɛ à kú ma bɛɛ saɛ. Mɛ́ geepi líkpɛ kɛ̀ à maa dɛ beeela kpámma à gɛ̃ɛ ũ. Tó ń yezi, mɛ́ fĩa bonnɛ kↄ̃n kondogio lán à kũ̀ nà. 3 Ben Nabↄti bè Ahabunɛ: Kai, eé sí kɛro! Mɛ́ fↄ̃ mà túbi kɛ̀ ma dezinↄ tòmɛɛ kpámmaro. 4 Ben Ahabu nↄ̀sɛ yàka, à tà bɛ kↄ̃n pↄsiaao kɛ̀ Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄti bènɛ é túbi kɛ̀ a dezinↄ tòare kpáaro yãnzi. Ben à dàɛ a gádoa à aɛ dↄ̀ gũ̀a à gì pↄ́ blezi. 5 À naↄ̃ Yɛzɛbɛli mↄ̀ à à là à bè: Bↄ́ bé à n le n uu sìsi, nɛ́ɛ pↄ́ bleroo? 6 Ben à wèàla à bè: Ma bè Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄtinɛ à a geepi líkpɛ kpáma, mɛ́ fĩa bonɛ kↄ̃n kondogio. Tó geepi líkpɛ pãnden à yezi sↄ̃, mɛ́ kpáa à gɛ̃ɛ ũ. Ben à bè é kpámaro. 7 Ben à naↄ̃ Yɛzɛbɛli bènɛ: N Isarailinↄ kí ina yãkɛnan yɛ̀ↄ́? Ǹ fɛɛ ǹ pↄ́ ble kↄ̃n pↄnnaao, mɛ́ Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄti geepi líkpɛ sínnɛ.

8 Ben à takadanↄ kɛ̃̀kɛ̃ kↄ̃n Ahabu tↄ́o à à tambari lɛ̀a, à kpã̀sãkpãsã gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n kínɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Nabↄti wɛ́tɛ guunↄnɛ. 9 Takada pìnↄ guu à bè: À lɛ́yigurↄↄ diɛ à à kpàakpa kɛ. À vɛ̃ɛkii maaa kpá Nabↄtia gbɛ̃nↄ tɛ́ 10 à gbɛ̃ ginanↄ wɛtɛ gↄ̃ↄn plaa à ń káɛ à aɛ, lɛ aↄ̃ yã dia wà be à Luda kↄ̃n kínao tↄ́ zaaa sì. À à kũ à bↄo wɛ́tɛ kpɛɛ, é à pápa gbɛ̀o à dɛ. 11 Ben Nabↄti wɛ́tɛ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n kínɛnↄↄ kɛ̀ lán Yɛzɛbɛli ò takada kɛ̀ à kpã̀sãńnɛnↄ guu nà. 12 Aↄ̃ lɛ́yigurↄↄ dìɛ, ben aↄ̃ vɛ̃ɛkii maaa kpà Nabↄtia gbɛ̃nↄ tɛ́. 13 Ben gbɛ̃ gina gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ mↄ̀ wà vɛ̃̀ɛ à aɛ, aↄ̃ yã dìa gbɛ̃nↄ wáa wà bè à Luda kↄ̃n kínao tↄ́ zaaa sì. Ben wà à kũ̀ wà bↄ̀o wɛ́tɛ kpɛɛ wà à pàpa gbɛ̀o wà dɛ̀. 14 Ben wà lɛ́kpãsã kɛ̀ Yɛzɛbɛlinɛ wà bè, wà Nabↄti pàpa gbɛ̀o wà dɛ̀.

15 Kɛ̀ Yɛzɛbɛli mà wà Nabↄti pàpa gbɛ̀o wà dɛ̀, ben à gàa à bè Ahabunɛ: Ǹ fɛɛ ǹ gá Nabↄti geepi líkpɛ kɛ̀ à gìonnɛɛ pì sí n pↄ́ ũ, zaakɛ à kuu dↄro à gà. 16 Kɛ̀ Ahabu mà Nabↄti gà, ben à fɛ̀ɛ èe gaa lɛ à à geepi líkpɛ sí a pↄ́ ũ.

17 Ben Dii yã sù Tisibɛ gbɛ̃ Iliaa à bè: 18 Ǹ fɛɛ ǹ gá Samaria kí Ahabu le. À gàa Nabↄti geepi líkpɛ sí, à kú gwe. 19 Ǹ onɛ kɛ̀ mamↄma Dii ma bè, à gbɛ̃ dɛ̀ à mↄ̀ à túbi sín gweroo? Nɛ́ onɛ dↄ kɛ̀ guu kɛ̀ gbɛ̃ɛnↄ Nabↄti aru sã̀sãn, gwen aↄ̃é àpi pↄ́ sãsãn se.

20 Kɛ̀ Ahabu Ilia è à bè: Ma ibɛɛ, ai tia nɛ́ɛ ma tóroo? Ben Ilia bènɛ: Ee, mɛ́ɛ n tóro, zaakɛ n n zĩnda dà yã kɛ̀ zaa Diinɛ kɛnan. 21 Ben Dii bè é mↄ́nzi kpáńzi é n boriinↄ kaatɛ, n gↄ̃gbɛ̃ ke é gↄ̃ Isarailinↄ bùsunlo, baa wɛ̃ɛnɛ kesↄ̃ zↄ̀. 22 É kɛ n uanɛ lán à kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu uanɛ nà, lán à kɛ̀ Ahia nɛ́ Baasa uanɛ nà, zaakɛ n Isarailinↄ dà durunkɛnan n à pↄↄ fɛ̃̀nɛ. 23 Yɛzɛbɛli sↄ̃, Dii bè gbɛ̃ɛnↄ é à só Yɛzɛrili bĩi saɛ. 24 Gbɛ̃ɛnↄ é n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é gaga wɛ́tɛ guunↄ só, bãanↄ é n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é gaga sɛ̃̀nnↄ ble.

25 Gbɛ̃kee kuu ziki kɛ̀ à a zĩnda dà yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛnan lán Ahabu bàro, bensↄ̃ à naↄ̃ Yɛzɛbɛli è tɛ́ kán. 26 À yã kɛ̀ wà tɛ̃̀nↄ kɛ̀ maamaa, à tɛ̀ tãanↄzi lán Amↄrinↄↄ kɛ̀ nà, kɛ̀ Dii pɛ̀ḿma Isarailinↄnɛ.

27 Kɛ̀ Ahabu mà lɛ, ben à a uta gà à kɛ̃̀ à pↄsia utanↄ dà ai à ìo, ben à lɛ́ yì à gↄ̃̀ tɛ́ kↄ̃n pↄsiaao. 28 Ben Dii yã sù Iliaa: 29 Ń è dian Ahabu a zĩnda nàɛmɛ nàↄ́? Zaakɛ à a zĩnda nàɛmɛ, mɛ́ yã zaaa pì kɛ à bɛɛnɛ à gurↄↄaro. À nɛ́gↄ̃gbɛ̃n mɛ́ yã zaaa pì kɛ à bɛɛnɛ.

22

Mikaya annabikɛyã zaa ona Ahabunɛ

1 À kà wɛ̃̀ aagↄ̃ kɛ̀ Sirianↄ kↄ̃n Isarailinↄↄ e zĩ̀ ká kↄ̃oro. 2 À wɛ̃̀ aagↄ̃dee pì guun Yudanↄ kí Yosafata gàa à Isarailinↄ kína lè. 3 Isarailinↄ kína bè a gbɛ̃nↄnɛ: Á dↄ̃ kɛ̀ Ramↄ Giliada nɛ́ wa pↄ́mɛ yãroo? Mↄde wée à sina Sirianↄ kínaa yã kɛro. 4 Ben à Yosafata là à bè: Nɛ́ gámao zĩ̀ ká kↄ̃n Ramↄ Giliadadeenↄroo? Ben Yosafata wèàla à bè: Pↄ́ dↄ̃nkↄ̃n wa ũ, ma gbɛ̃nↄ nɛ́ n gbɛ̃nↄmɛ. Ma sↄ̃nↄ nɛ́ n sↄ̃nↄmɛ. 5 Ben à ɛ̀ara à bènɛ: Ǹ Dii gbeka ǹ ma gĩa. 6 Ben Isarailinↄ kína annabinↄ kàkↄ̃a lán gↄ̃ↄn wàa plaaa bà, ben à ń lá à bè: Mà gá zĩ̀ ká kↄ̃n Ramↄ Giliadadeenↄon yↄ́, ke màton gáro? Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Ǹ gá! Dii é ń nannɛ n ↄzĩ. 7 Ben Yosafata bè: Dii annabi kee kú kɛ̀ wà à laroo? 8 Ben Isarailinↄ kína wèàla à bè: Gↄ̃gbɛ̃ kee kuu dↄ, à tↄ́n Mikaya, Imlã nɛ́mɛ. Eé fↄ̃ à yã gbekawe Diia, mↄde má ye à yãziro, zaakɛ è yã maaa e à omɛ zikiro, séde à zaaa. Ben Yosafata bè: Kí, ǹton o lɛro! 9 Ben Isarailinↄ kína a ìbanↄ doke sìsi à bènɛ: Ǹ gá ǹ Imlã nɛ́ Mikaya sísi à mↄ́ kpakpaa.

10 Isarailinↄ kí kↄ̃n Yudanↄ kí Yosafatao baade a kíble'uta dana, aↄ̃ↄ vɛ̃ɛna ń kíblekitaa pↄ́wɛɛgbɛ̃kii kɛ̀ kú Samaria bĩilɛa, ben annabi pìnↄↄ e annabikɛyã oo ń aɛ ń píngi. 11 Kenana nɛ́ Zedekia mↄ̀si pì lán koba bà à bè: Dii bè koba kɛ̀nↄn nɛ́ Sirianↄ zↄ̃zↄ̃o ǹ ń dɛdɛ ń píngi. 12 Ben annabi pìnↄↄ e yã dↄ̃nkↄ̃ oo ń píngi wèe bee: Ǹ gá lɛ́ɛ Ramↄ Giliadaa, nɛ́ fuaro. Dii é ń nánnɛ n ↄzĩ.

13 Gbɛ̃ kɛ̀ gàa Mikaya sísi bènɛ: N annabi daanↄ lɛ́ kɛ̀ don yee! Yã nnaan aↄ̃ↄe oo kínanɛ. Ǹ yã dↄ̃nkↄ̃ pì o se ǹ yã nnaa onɛ. 14 Ben Mikaya bè: Má sì kↄ̃n Dii kuunao, yã kɛ̀ Dii òmɛɛn mɛ́ o kínanɛ.

15 Kɛ̀ à kà, ben kína à là à bè: Mikaya, wà gá zĩ̀ ká kↄ̃n Ramↄ Giliadadeenↄon yↄ́, ke wàton gáro? Ben à wèàla à bè: Ǹ gá lɛ́ɛḿma! Nɛ́ fuaro. Dii é ń nánnɛ n ↄzĩ. 16 Ben kína bènɛ: Gɛ̃̀n ũgban mɛ́ n da ǹ sí kↄ̃n Dii tↄ́o kɛ̀ yãpuraan nɛ́ omɛɛ? 17 Ben Mikaya bè: Ma Isarailinↄ è fãakↄ̃ana sĩ̀sĩnↄ gɛɛzi lán sãa kɛ̀ aↄ̃ↄ dã̀ri vĩroonↄ bà. Ben Dii bèmɛ, gbɛ̃ pìnↄↄ dↄn'aɛdee vĩro. Aↄ̃ baade tá a bɛ aafia. 18 Ben Isarailinↄ kína bè Yosafatanɛ: Nɛ́ɛ ma gweroo? Mɛ́ɛ onnɛ kɛ̀ è yã nnaa e à omɛ zikiro, séde à zaaa? 19 Ben Mikaya ɛ̀ara à bè: Ǹ Dii yã ma! Ma Dii è vɛ̃ɛna a kpatan, ludambɛ zĩ̀kpɛɛnↄↄ zɛzɛ à saɛ ń píngi ↄplazi kↄ̃n ↄzɛzio. 20 Ben Dii bè: Dé bé eé ↄ̃ndↄ̃ↄ daɛmɛ Ahabuzi à gá lɛ́ɛ Ramↄ Giliadaa lɛ à ga gwee? Ben gbɛ̃ke bè la, gbɛ̃ pãnde bè la dↄ. 21 Ben nini ke bↄ̀ à mↄ̀ à zɛ̀ Dii aɛ à bè: Mámbe mɛ́ gá ↄ̃ndↄ̃ↄ daɛzi. Ben Dii à là à bè: Nɛ́ kɛ diamɛ? 22 Ben à wèàla à bè: Mɛ́ gá mà kɛ nini ɛgɛdee ũ mà yã sóso mà ká à annabinↄnɛ ń lɛ́n. Ben Dii bè: Nɛ́ ↄ̃ndↄ̃ↄ daɛzi, nɛ́ fuaro. Ǹ gá kɛ lɛ. 23 Lɛn Dii tò nini ɛgɛdee pì yã sòso à kà n annabi kɛ̀nↄnɛ ń lɛ́n lɛ ń píngi. Mↄ́nzin Dii kpànzi. 24 Ben Kenana nɛ́ Zedekia gàa à Mikaya sãn kɛ̀ à bè: Bↄrɛn Dii Nini gòmala à gàa à yã ònnɛɛ? 25 Ben Mikaya wèàla à bè: Nɛ́ dↄ̃ zĩ kɛ̀ n bàa lɛ̀ n gaa utɛ kpɛ́tu. 26 Ben Isarailinↄ kína bè: À Mikaya kũ à táo wɛ́tɛ kí Amↄ kↄ̃n ma nɛ́ Yoasio kiia, 27 é ońnɛ ma bè wà à da kpɛ́siaan, wàgↄ̃ burɛdi kpáa kↄ̃n ío fétefete ai mà gá suo aafia. 28 Ben Mikaya bè: Tó n gaa n su aafia, ɛ̃ndɛ̃ Dii e yã o ma gãzĩro. Ben Mikaya ɛ̀ara à bè: Asa a baade píngi ma yã pì mà.

Ahabu gana zaa Ramↄ Giliada

29 Isarailinↄ kí kↄ̃n Yudanↄ kí Yosafatao gàa Ramↄ Giliada. 30 Ben Isarailinↄ kína bè Yosafatanɛ: Mɛ́ ma zĩnda liɛ mà si zĩ̀n. Mmↄn sↄ̃, ǹgↄ̃ kú kɛ̀ kↄ̃n n kíble'utao dana. Ben Isarailinↄ kína a zĩnda lìɛ à sì zĩ̀n. 31 Sirianↄ kína gĩakɛ sↄ̃ à ò a sↄ̃goro dↄn'aɛde gↄ̃ↄn baaakuri awɛɛplaaanↄnɛ à bè: Àton aɛ pɛ́ gbɛ̃kea zĩ̀nlo, baa démɛ, séde Isarailinↄ kína ado. 32 Kɛ̀ sↄ̃goro dↄn'aɛdee pìnↄ Yosafata è, aↄ̃ↄe daa Isarailinↄ kínamɛ. Kɛ̀ aↄ̃ sↄ̃ dàa, ben Yosafata wii lɛ̀. 33 Kɛ̀ aↄ̃ↄ è Isarailinↄ kínanlo, ben aↄ̃ à tò gwe.

34 Kɛ̀ gbɛ̃ke kà gbàrɛ, ben à gàa à Isarailinↄ kína pà à gɛ̃̀ à mↄ̀'uta pɛ́kↄ̃rɛkii dagura. Ben à bè a sↄ̃gorodeenɛ: Ǹ sↄ̃ lɛ́ liɛ wà bↄ zĩ̀n, wà ma kɛ̃nnamɛ gwe. 35 Zĩ̀ pì gbãa kpà zĩ beeea, ben wà kína pì kũkũna a sↄ̃goro guu, wà aɛ dↄ̀ Sirianↄa. Guu kɛ̀ wà à kɛ̃̀nnan pì e aru bↄ èe kwɛɛɛ sↄ̃goro guu. Zĩ pìa uusiɛn à gà. 36 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ e gɛ̃ɛ, zĩ̀kpɛɛnↄ wiii kàkũn wà bè, baade tá a bùsun ai a bɛ wɛ́tɛ. 37 Lɛn kína pì gà lɛ, ben wà à gɛ̀ sɛ̀ wà sùo Samaria wà vĩ̀i. 38 Wà à sↄ̃goro pìpi Samaria íkaɛkiia, guu kɛ̀ kaaruanↄ è zú on, ben gbɛ̃ɛnↄ mↄ̀ wà à aru sã̀sã lán Dii gĩakɛ à ò nà.

39 Ahabu yã kpaaanↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan, yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kↄ̃n kpɛ́ kɛ̀ à bò kↄ̃n wesa swaao kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀ à kɛ̀kɛ à kàɛnↄ. 40 Kɛ̀ Ahabu gà, ben à nɛ́ Aazia vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Yudanↄ kí Yosafata

41 Isarailinↄ kí Ahabu kíblena wɛ̃̀ siigↄ̃dee guun Asa nɛ́ Yosafata kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 42 À wɛ̃̀ baaakuri asↄↄrodee guun à kɛ̀ kí ũ, ben à kí blè Yerusalɛmu wɛ̃̀ baaasↄↄro. À da tↄ́n Azuba, Sili nɛ́mɛ. 43 À zɛ̀ kↄ̃n a de Asa yãkɛnanↄ zɛ́ píngi guu, èe pãnɛro, à yã kɛ̀ Dii yezi kɛ̀. Baa kↄ̃n beeeo èe tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bònↄ gbororo. Wà kpɛ́ wè saa ooa wèe tuaetiti kpataa gwe.

44 Yosafata kↄ̃n Isarailinↄ kínao kú kↄ̃o aafia. 45 À yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan, à nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄ kↄ̃n zĩ̀ kɛ̀ à kànↄ píngi. 46 Tãagbãgbãki kaarua kpaaa kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ à bùsun zaa a de Asa gurↄↄanↄ, à pɛ̀ḿma gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo ń píngi. 47 Ɛdↄmunↄ bùsu kína vĩ gurↄ beeearo, séde gbɛ̃nsi kɛ̀ Yudanↄ kí dìɛ.

48 À góro'itɛ latabↄnↄ kɛ̀ lɛ aↄ̃ gá vura sɛ́ Ofi, mↄde aↄ̃ↄe e wà bↄ táo ísiaalaro, zaakɛ góro pìnↄ wìwi zaa Ɛziↄ̃ Gɛba. 49 Gurↄ beeean Ahabu nɛ́ Aazia bè Yosafatanɛ à tó a gbɛ̃nↄ da ísiaala kↄ̃n à gbɛ̃nↄ lɛdo, mↄde Yosafata e wero. 50 Kɛ̀ Yosafata gà, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a dezin pↄ́o a dezi Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Yoramu vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Isarailinↄ kí Aazia

51 Yudanↄ kí Yosafata kíblena wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplaadee guun Ahabu nɛ́ Aazia kɛ̀ Isarailinↄ kína ũ Samaria, à kí blè wɛ̃̀ plaa. 52 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ kɛ̀ à zɛ̀ kↄ̃n a de kↄ̃n a dao yão kↄ̃n dↄ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu kɛ̀ Isarailinↄ dà durunkɛnan yão. 53 À dↄ̀ Baalizi à à gbã̀gbã, ben à Dii Isarailinↄ Luda pↄↄ fɛ̃̀nɛ lán à dee kɛ̀ nà.

2 KINANƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

KINANƆ TAKADA PLAADEE

Ilia yã 1:1-2:18

Ɛlisa yã 2:19-8:15

Yudanↄ kínanↄ kↄ̃n Isarailinↄ kínanↄo 8:16-16:20

Isarailinↄ gↄ̃na zĩ̀zↄnↄ ũ 17:1-17:41

Yudanↄ kínanↄ 18:1-24:20

Yudanↄ gↄ̃na zĩ̀zↄnↄ ũ 25:1-25:30

1

Ilia kↄ̃n kí Aaziao

1 Ahabu gaa gbɛra Mↄabunↄ ń zĩnda sì Isarailinↄa. 2 Gurↄↄ kɛ̀ Aazia bↄ̀ à lɛ̀ɛ zaa a kpɛ́ musu windo guu Samaria, à kɛ̃̀nna maamaa. Ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀ à bè: À gá à Ɛkɛrↄnu tãa Baalizɛbubu gbekamɛ, tó mɛ́ kɛ̃kↄ̃a. 3 Ben Dii Malaika bè Tisibɛ gbɛ̃ Ilianɛ: Ǹ fɛɛ ǹ gá da Samaria kína zĩ̀rinↄlɛ ǹ ń la, asa Ludaa kú Isarailinↄ bùsunlo, àmbe à tò aↄ̃ↄe gaa yã gbeka Ɛkɛrↄnu tãa Baalizɛbubua? 4 Beee yãnzin ma bè, Aazia é fɛɛ a gyãpɛ kɛ̀ à daɛaaro, eé gamɛ. Ben Ilia gàa à ò lɛ.

5 Kɛ̀ zĩ̀ri pìnↄ ɛ̀ara wà tà kína kiia, ben à ń lá à bè: À kɛ̀ dia a ɛara a su kpakpa lɛɛ? 6 Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Gↄ̃gbɛ̃ ke bé à mↄ̀ à dàwalɛ à bèwe wà ɛara wà su wà onnɛ, Dii bè á kú Isarailinↄ bùsunloo, ben n gbɛ̃nↄ zĩ̀ wà yã gbeka Ɛkɛrↄnu tãa Baalizɛbubuaↄ́? Beee yãnzin nɛ́ fɛɛ n gyãpɛ kɛ̀ n daɛaaro, nɛ́ gamɛ. 7 Ben kí ń lá à bè: Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ mↄ̀ à dàalɛ à yã òaree pì dɛ diamɛ? 8 Aↄ̃ wèàla wà bè: Pↄ́kã utan gↄ̃gbɛ̃ pì dana, bensↄ̃ à báa asaa dↄ̀ a pii. Ben kí bè: Tisibɛ gbɛ̃ Iliamɛ gwe.

9 Kí a zĩ̀kpɛ gↄ̃ↄn baplaa akuri kↄ̃n ń dↄn'aɛdeeo zĩ̀ wà Ilia kũ, ben aↄ̃ gàa wà à lè vɛ̃ɛna sĩ̀sĩ musu. Dↄn'aɛdee pì bènɛ: Luda gbɛ̃, kína bè ǹ pita ǹ mↄ́! 10 Ilia wèàla à bè: Tó Luda gbɛ̃n ma ũ, tɛ́ bↄ ludambɛ à a dɛdɛ kↄ̃n n zĩ̀kpɛ gↄ̃ↄn baplaa akurinↄ. Ben tɛ́ bↄ̀ ludambɛ à ń dɛdɛ ń píngi. 11 Ben kí ɛ̀ara à zĩ̀kpɛ gↄ̃ↄn baplaa akuri pãndenↄ zĩ̀ dↄ kↄ̃n ń dↄn'aɛdeeo. Dↄn'aɛdee pì bè: Luda gbɛ̃, kí bè ǹ pita ǹ mↄ́ kpakpaa! 12 Ilia bènɛ: Tó Luda gbɛ̃n ma ũ, tɛ́ bↄ ludambɛ à a dɛdɛ kↄ̃n n zĩ̀kpɛ gↄ̃ↄn baplaa akurinↄ. Ben Luda tɛ́ bↄ̀ zaa musu à ń dɛdɛ ń píngi. 13 Ben kí ɛ̀ara à zĩ̀kpɛ gↄ̃ↄn baplaa akuri pãndenↄ zĩ̀ kↄ̃n ń dↄn'aɛdeeo à gɛ̃̀n aagↄ̃dee zĩ. Dↄn'aɛdee pì gàa à kùɛ Ilianɛ à agbaa kpànɛ à bè: Luda gbɛ̃, mapi kↄ̃n n zↄ̀bleri gↄ̃ↄn baplaa akuri kɛ̀nↄ, ǹ wa wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛ gwa. 14 Tɛ́ bↄ̀ ludambɛ à dↄn'aɛde gↄ̃ↄn plaa káakupↄnↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n ń zĩ̀kpɛɛnↄ ń píngi. Tia sa ǹ ma wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛ gwa. 15 Ben Dii Malaika bè Ilianɛ: Ǹ pita ǹ tɛ́zi, ǹton vĩa kɛnɛro. Ben à pìta, aↄ̃ gàa kí pì kiia lɛdo. 16 Ben Ilia bè kínɛ: Dii bè, asa á kú Isarailinↄ bùsunlo, àmbe à tò n gbɛ̃nↄ zĩ̀ wà yã gbeka Ɛkɛrↄnu tãa Baalizɛbubua? Beee yãnzin nɛ́ fɛɛ gyãpɛ kɛ̀ n daɛaaro, nɛ́ gamɛ. 17 Ben kí Aazia gà lán Dii ò Ilia gãzĩ nà.

Yudanↄ kí Yehoramu, Yosafata nɛ́ kíblena wɛ̃̀ plaadee guun Yoramu vɛ̃̀ɛ Aazia gbɛ̀n, kɛ̀ Aazia nɛ́gↄ̃gbɛ̃ vĩro yãnzi. 18 Aazia yã kpaaanↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ.

2

Ilia tana Dii kiia

1 Gurↄↄ kɛ̀ Dii yezi à Ilia sɛ́ kↄ̃n zàga'ĩao à táo a kiia, Ilia kↄ̃n Ɛlisao bↄ̀ Giligala aↄ̃ↄ tɛ́ zɛ́n. 2 Ben Ilia bè Ɛlisanɛ: Ǹ zɛ kɛ̀! Dii ma zĩ Bɛtɛli. Ben Ɛlisa bè: Kↄ̃n Dii kuunao kↄ̃n n kuunao mɛ́ kɛ̃mmaro. Kɛ̀ aↄ̃ↄe gaa Bɛtɛli, 3 ben annabinↄ gãli gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Bɛtɛlinↄ bↄ̀ wà mↄ̀ wà Ɛlisa là wà bè: Asa ń dↄ̃ kɛ̀ Dii yezi à n dii símma gbã̀a? À wèńla à bè: Má dↄ̃. À beee tó! 4 Ben Ilia bè Ɛlisanɛ: Ǹ zɛ kɛ̀! Dii ma zĩ Yɛriko. Ben à wèàla à bè: Kↄ̃n Dii kuunao kↄ̃n n kuunao mɛ́ kɛ̃mmaro. Ben aↄ̃ gàa Yɛriko lɛdo. 5 Annabinↄ gãli gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yɛrikonↄ bↄ̀ wà mↄ̀ wà Ɛlisa là wà bè: Asa ń dↄ̃ kɛ̀ Dii yezi à n dii símma gbã̀a? À wèńla à bè: Má dↄ̃! À beee tó! 6 Ben Ilia bènɛ: Ǹ zɛ kɛ̀! Dii ma zĩ Yodazi. Ben à wèàla à bè: Kↄ̃n Dii kuunao kↄ̃n n kuunao mɛ́ kɛ̃mmaro.

Ben aↄ̃ↄ tɛ́kↄ̃zi, 7 annabi gↄ̃ↄn baplaa akurinↄↄ tɛ́ńzi. Kɛ̀ gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ zɛ̀ Yoda baa, ben annabi pìnↄ zɛ̀ kãa wèe ń gwaa. 8 Ben Ilia a utagyaba bↄ̀ à fĩ̀kↄ̃a à í lɛ̀o, ben í pì zↄ̃̀kↄ̃rɛ zaa baa kɛ̀ kpa ai baa kãa kpa. Gukori bↄ̀, ben aↄ̃ gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ bikũ̀. 9 Kɛ̀ aↄ̃ bikũ̀, ben Ilia Ɛlisa là à bè: Bↄ́n ń yezi mà kɛnnɛ ai Luda gↄ̃ gá ma símmaa? Ɛlisa wèàla à bè: Ǹ tó n annabikɛgbãaa kɛ̀ ń vĩi gↄ̃mɛ túbi ũ lɛo plaa. 10 Ben Ilia bènɛ: Yã kɛ̀ ń gbèkamaa pì zĩ'ũ. Gurↄↄ kɛ̀ Ludaa e ma siimma, tó n ma e, eé gↄ̃nnɛ. Tó nɛ́ɛ ma e sↄ̃ro, nɛ́ ero. 11 Kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛna, wèe yã oo lɛdo, ben sↄ̃goro tɛ́de kↄ̃n sↄ̃ tɛ́deenↄ ń kɛ̃kↄ̃a, ben Ilia tà musu kↄ̃n zàga'ĩao. 12 Kɛ̀ Ɛlisa è lɛ, à wii lɛ̀ à bè: Baa! Baa! Ḿbe Isaraili sↄ̃goronↄ kↄ̃n à sↄ̃deenↄ ũ. Zaa gwe èe à e dↄro, ben à a pↄ́kãsãanↄ gà à kɛ̃̀kↄ̃rɛ. 13 À Ilia utagyaba kɛ̀ bↄ̀ à lɛ̀ɛa sɛ̀, ben à ɛ̀ara à gàa à zɛ̀ Yoda baa. 14 À í lɛ̀ kↄ̃n Ilia utagyaba kɛ̀ à kũna pìo à bè: Dii Ilia Ludaa kú mámɛ? Kɛ̀ à í lɛ̀o, ben í pì zↄ̃̀kↄ̃rɛ zaa baa kɛ̀ kpa ai baa kãa kpa, ben à bikũ̀.

15 Annabinↄ gãli gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Yɛrikonↄↄ e à gwaa, ben aↄ̃ bè: Ilia annabikɛgbãaa gↄ̃̀ Ɛlisanɛ. Ben aↄ̃ mↄ̀ wà dààlɛ wà kùɛnɛ 16 wà bè: Wamↄwa n zↄ̀blerinↄ, wá gↄ̃sagbãa gↄ̃ↄn baplaa akurinↄ vĩ. Ǹ tó aↄ̃ gá n dii wɛtɛ. Wègↄ̃ dↄ̃ro tó Dii Nini à sɛ̀ à zù kpii ke musu ke guzurɛ ken gwɛɛ. Ben Ɛlisa bè: Àton ń zĩro. 17 Aↄ̃ nàkↄ̃rɛa, ben à ń wí dɛ̀ à bè: À ń zĩ. Ben aↄ̃ gↄ̃ↄn baplaa akuri pìnↄ gbàrɛ, aↄ̃ kpáɛ kɛ̀ Iliazi gurↄ aagↄ̃, aↄ̃ↄe bↄaro. 18 Kɛ̀ aↄ̃ ɛ̀ara wà sù, aↄ̃ Ɛlisa lè Yɛriko, ben à bèńnɛ: À dɛ má òare àton gá à à wɛtɛroo?

Ɛlisa dabuyã káakunↄ

19 Wɛ́tɛ pì deenↄ bè Ɛlisanɛ: Ǹ gwa dii! Wa wɛ́tɛ kaɛna maa lán ń è nà. À í bé à nnaro, à tↄↄtɛ è pↄ́ kɛ maaro. 20 Ben à bè: À wisi ká ta dufun à mↄ́omɛ. Ben wà mↄ̀onɛ. 21 À gàa íbↄkiia, ben à wisi pì kàn à bè: Dii bè a gbãsĩ bↄ̀ í pìn. Í pì é mↄ́ kↄ̃n gagaa ke tↄↄtɛ pↄ́kɛmaasaio dↄro. 22 Ben í pì kɛ̀ nna ai kↄ̃n a gbã̀ao lán Ɛlisa ò nà.

23 Kɛ̀ Ɛlisa bↄ̀ gwe, èe gaa Bɛtɛli. Gurↄↄ kɛ̀ à tɛ́ zɛ́n, ben gↄ̃kparɛ kenↄ bↄ̀ɛ wɛ́tɛ guu aↄ̃ à kɛ̀ pↄ̃ↄpↄ̃ↄ wà bènɛ: Mìgbaasude, ǹgↄ̃ gaa! Mìgbaasude, ǹgↄ̃ gaa! 24 À lìɛ à ń gwá, ben à ń ká kↄ̃n Dii tↄ́o. Ben nↄ̀bↄ pãsĩnↄ bↄ̀ɛ líkpɛn mɛ̀n plaa, aↄ̃ nɛ́ gↄ̃ↄn baplaa awɛɛplaaa pìnↄ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃rɛ. 25 Kɛ̀ Ɛlisa bↄ̀ gwe, à gàa Kamɛli kpiii musu, ben à ɛ̀ara à tà Samaria.

3

Mↄabunↄ ń zĩnda sina Isarailinↄa

1 Yudanↄ kí Yosafata kíblena wɛ̃̀ baro plaasaidee guun Ahabu nɛ́ Yoramu kɛ̀ Isarailinↄ kína ũ Samaria, à kí blè wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa. 2 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, mↄde èe ká a de kↄ̃n a dao pↄ́ ũro. À Baali gbɛ̀ kɛ̀ à dee pɛ̀ɛ wùrɛ, 3 mↄde à zɛ̀ kↄ̃n durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnan-o, èe pãnɛro.

4 Mↄabu kí Mɛsa sã kpàsanↄ vĩ, ègↄ̃ sãnɛ bↄ̀rↄnↄ tángba kpaa Isarailinↄ kínaa bↄrↄ basↄↄro kↄ̃n sãkaro bↄrↄ basↄↄroonↄ kão. 5 Kɛ̀ Ahabu gà, ben Mↄabu kína a zĩnda sì Isarailinↄ kínaa. 6 Gwe gↄ̃ↄ kí Yoramu bↄ̀ Samaria à Isarailinↄ kàkↄ̃a ń píngi. 7 À gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yudanↄ kí Yosafataa à bè: Mↄabu kína a zĩnda sìma. Nɛ́ gámao zĩ̀ ká kↄ̃n Mↄabunↄroo? À wèàla à bè: Mɛ́ gá, zaakɛ pↄ́ dↄ̃nkↄ̃n wa ũ. Ma zĩ̀kpɛɛnↄ nɛ́ n zĩ̀kpɛɛnↄmɛ, ma sↄ̃nↄ nɛ́ n sↄ̃nↄmɛ.

8 Kɛ̀ Yosafata mↄ̀, ben à Yoramu là à bè: Mákpan wé sɛ́ɛn wà lɛ́ɛḿmaa? Yoramu wèàla à bè: Wé sɛ́ɛ Ɛdↄmu gbáa kpamɛ. 9 Ben Isarailinↄ kína dà zɛ́n kↄ̃n Yudanↄ kínao kↄ̃n Ɛdↄmunↄ kínao. Kɛ̀ aↄ̃ lìga guuzi gurↄ swɛɛplaa, ben í yã̀a zĩ̀kpɛɛnↄa kↄ̃n ń pↄ́kãdeenↄ. 10 Ben Isarailinↄ kína bè: Yã gì! Dii wa kína gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ kàkↄ̃a à wa na Mↄabunↄnɛ ń ↄzĩↄ́? 11 Ben Yosafata bè: Dii annabi kee kú kɛ̀ à gbekawe Diiaroo? Ben Isarailinↄ kína ìbanↄ doke bè: Safata nɛ́ Ɛlisa kuu. Àmbe è í kú Ilianɛ a ↄↄa yã. 12 Ben Yosafata bè: Dii kúo. Ben Isarailinↄ kína kↄ̃n Yosafatao kↄ̃n Ɛdↄmunↄ kínao gàa Ɛlisa kiia. 13 Ben Ɛlisa bè Isarailinↄ kínanɛ: Wa bà kú kↄ̃o mámɛ? Ǹ gá n de kↄ̃n n dao tãagbãgbãrinↄ kiia. Ben Isarailinↄ kína wèàla à bè: Auo! Wa kína gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ, Dii bé à wa kakↄ̃a à wa na Mↄabunↄnɛ ń ↄzĩ. 14 Ben Ɛlisa bènɛ: Kↄ̃n Dii Zĩ̀kpɛde kɛ̀ mɛ́ɛ zĩi kɛɛnɛ kuunao, tó èe kɛ Yudanↄ kí Yosafata yãnzinlo, mɛ́ wɛ́ɛ sɛ́ mà n gwa sero. 15 À mↄ́mɛ kↄ̃n mↄrↄlɛrio. Kɛ̀ mↄrↄlɛri pì nà à lɛnaa, ben Dii gbãaa sù Ɛlisaa 16 à bè: Dii bè à wɛ̀ɛ yↄ̃yↄ̃ swawɛɛ kɛ̀kiin. 17 Dii bè é zàga'ĩa kↄ̃n louo ero, mↄde í é guzurɛ kɛ̀kii pa, é mi kↄ̃n a pↄ́kãdeenↄ. 18 Dii kiian yã pì zĩ'ũro. Eé Mↄabunↄ naare a ↄzĩmɛ dↄ. 19 É lɛ́ɛ aↄ̃ wɛ́tɛ maa bĩideenↄa píngi. É lí kɛ̀ wè à bɛɛ bleenↄ zↄ̃zↄ̃ píngi. É íbↄkiinↄ tata píngi. É búgbɛ maaanↄ yaka kↄ̃n gbɛ̀o píngi. 20 Kɛ̀ guu dↄ̀ sa kↄngↄ ogurↄ, ben í bↄ̀ Ɛdↄmunↄ bùsu kpa à dà tↄↄtɛla píngi.

21 Kɛ̀ Mↄabunↄↄ mà kína pìnↄ mↄ̀ zĩ̀ káńyo, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kà wà zĩ̀ kánↄ sìsi ń píngi nɛ́ féte gbɛ̃nsi, ben aↄ̃ ń kákↄ̃a ń bùsu lɛ́zɛkiia. 22 Kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛ kↄngↄ, ↄfãntɛ̃ dↄ̀ í pìa ń aɛ, à kɛ̀ńnɛ tɛ̃ɛ lán aru bà. 23 Ben aↄ̃ bè: Arun gwe fá! Kína pìnↄ aɛ dↄ̀ kↄ̃a aↄ̃ kↄ̃ dɛ̀dɛ! Mↄabunↄ, wà gá wà ń pↄ́nↄ sɛ́ɛ! 24 Kɛ̀ aↄ̃ kà Isarailinↄ bùran, ben Isarailinↄ fɛ̀ɛ wà lɛ̀ɛḿma, ben Mↄabu pìnↄ lɛ̀kↄ̃a. Ben Isarailinↄ sì ń bùsun aↄ̃ ń dɛdɛ. 25 Aↄ̃ ń wɛ́tɛnↄ wìwi. Baade gbɛ̀ sɛ̀ɛ wà zùzu búgbɛ maaanↄn, aↄ̃ↄ dà búgbɛ pìnↄla píngi. Aↄ̃ íbↄkiinↄ tàta píngi. Aↄ̃ lí kɛ̀ wè à bɛɛ bleenↄ zↄ̃̀zↄ̃ píngi. Aↄ̃ mɛɛwi Kirarɛsɛ bé à gↄ̃̀ lɛzi ado, ben gbɛ̀zurinↄ lìgazi, aↄ̃ↄe wɛ́tɛ pì bĩi papaa kↄ̃n gbɛ̀ bítanↄ. 26 Kɛ̀ Mↄabu kína è wà yezi wà zĩ̀ bleawa, ben à fɛ̃ɛdadeenↄ sɛ̀ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kpɛ́ basↄↄro, lɛ aↄ̃ gbɛ̃nↄ kɛ̃guu gana Ɛdↄmunↄ kína kiia, mↄde aↄ̃ fùa. 27 Ben à a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ káaku kɛ̀ eé kí ble à gbɛraa sɛ̀ à saa òo bĩia. Ben vĩa Isarailinↄ kũ̀, aↄ̃ gù Mↄabunↄla wà tà ń bùsun.

4

Gyaanↄↄ nↄ́si tùu yã

1 Annabinↄ gãli gbɛ̃ke naↄ̃ wii pɛ̀ Ɛlisazi à bè: Ma zã kɛ̀ dɛ n gbɛ̃ ũu gà. Ń dↄ̃ kɛ̀ n gbɛ̃ pì Dii vĩa vĩ. À fĩadee e mↄↄ à ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ sɛ́ɛ a zↄ̀nↄ ũ. 2 Ben Ɛlisa bènɛ: Bↄ́n ń yezi mà kɛnnɛɛ? Ǹ omɛ, bↄ́n ń vĩ n kpɛ́n? Ben à bè: Mamↄma n zↄ̀bleri, nↄ́si kɛ̀ kú tùu guu baasiro má pↄ́ke vĩro. 3 Ben Ɛlisa bè: Ǹ gá bàazi ǹ ta korinↄ gbekagbeka n gbɛ̃daaanↄa ń píngi, àgↄ̃ pari, 4 nɛ́ gɛ̃ kpɛ́n ǹ zɛ́ tatanlɛ kↄ̃n n nɛ́nↄ, ǹgↄ̃ nↄ́si kákaa taa pìnↄ guu, taa kɛ̀ pà nɛ́ diɛ kpado.

5 Ben nↄgbɛ̃ pì fɛ̀ɛ à bↄ̀ à kiia à gàa kɛ lɛ. À gɛ̃̀ kpɛ́n kↄ̃n a nɛ́nↄ à zɛ́ tàta, aↄ̃ↄe taa dↄↄnɛ, ben èe nↄ́si kákaan. 6 Kɛ̀ taa pìnↄ pà píngi, à bè a nɛ́nↄ dokenɛ à ta pãnde dↄare, ben à bènɛ ta kee kuu dↄro, ben nↄ́si pì yona zɛ̀. 7 À gàa à ò Luda gbɛ̃ pìnɛ, ben Luda gbɛ̃ pì bè: Ǹ gá ǹ nↄ́si pì yá ǹ fĩa boo, mpi kↄ̃n n nɛ́nↄ égↄ̃ pↄ́ blee kↄ̃n à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀o.

Ɛlisa Sunɛmu nↄgbɛ̃ nɛ́ fɛɛna gaan

8 Zĩkea Ɛlisa gàa Sunɛmu. Nↄgbɛ̃ tↄ́de kee kú gwe, à nàkↄ̃rɛa à bè, à pↄ́ ble a bɛ, ben à pↄ́ blè. Zaa gurↄ beeea tó èe gɛ̃tɛɛ, è bↄɛ à pↄ́ ble gwe. 9 Ben nↄgbɛ̃ tↄ́dee pì bè a zãnɛ: Má dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ gɛ̃tɛɛ kɛ̀ gɛ̃̀n baaagↄ̃ pì nɛ́ Luda gbɛ̃mɛ súusu. 10 Wà kpɛ́nɛ bo wa kpɛ́ musu wà gádo diɛnɛ gwe kↄ̃n teebuo kↄ̃n kìtao kↄ̃n fitiao. Tó à mↄ̀ wa gwa, eégae pita gwe.

11 Zĩkea kɛ̀ Ɛlisa mↄ̀ gwe, à gɛ̃̀ a kpɛ́ pìn à dàɛ. 12 Ben à bè a zĩkɛri Geazinɛ. Ǹ Sunɛmu nↄgbɛ̃ pì sísi. Kɛ̀ à à sìsi, ben à mↄ̀ à zɛ̀ Ɛlisa aɛ. 13 Ben Ɛlisa bè Geazinɛ: Ǹ onɛ à nibↄkɛɛ kɛ̀we maamaa. Bↄ́n à yezi wà kɛare sↄ̃ↄ? À yezi wà yãke oare kínanɛ ke zĩ̀kpɛ dↄn'aɛdeenɛↄ́? Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Pↄ́kee e kɛ̃sãma ma gbɛ̃nↄ tɛ́ro. 14 Ben Ɛlisa Geazi là à bè: Bↄ́n à dɛ wà kɛnɛ? Ben Geazi wèàla à bè: Too, à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke vĩro, bensↄ̃ à zã zi kũ̀. 15 Ben Ɛlisa bè: Ǹ à sísi. Kɛ̀ à à sìsi, ben à mↄ̀ à zɛ̀ kpɛɛlɛ. 16 Ben Ɛlisa bènɛ: Zii mↄndaa'i nɛ́gↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũna n ↄzĩ. Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Auo ma dii Luda gbɛ̃, ǹton mamↄma n zↄ̀bleri kɛkɛro.

17 Ben nↄgbɛ̃ pì nↄ̀ sì. Kɛ̀ wɛ̃̀ làa kà, à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ lán Ɛlisa ònɛ nà. 18 Kɛ̀ nɛ́ pì ìsi kũ̀, ben zĩkea à gàa à a de lè bura kↄ̃n pↄ́kɛ̃rinↄ. 19 Ben à bè a de pìnɛ: Ma mì! Ma mì! Ben à de pì bè a zĩkɛrinɛ: Ǹ nɛ́ pì sɛ́ ǹ táo a danɛ. 20 Kɛ̀ à à sɛ̀ à tào a danɛ, ben à da pì à sɛ̀ à kpà a gbála. Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ kà mìdangura, ben à gà. 21 Ben à à sɛ̀ à dìo Luda gbɛ̃ pì kpɛ́n à à dàɛ à gádoa, ben à bↄ̀ à zɛ́ tàtaàlɛ. 22 Ben à a zã sìsi à bènɛ: Ǹ zĩkɛrinↄ doke gbarɛmɛ kↄ̃n zaakio. Má yezi mà gá Luda gbɛ̃ kiia mà su kpakpaa. 23 Ben à à lá à bè: À kɛ̀ dia nɛ́ɛ gaa à kiia gbã̀a? Mↄ dufu ke kámmabogurↄↄ zĩn gbã̀aro nɛ́! Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Beee yãke vĩro. 24 À gàari yì zaakinɛ à dìa, ben à bè a zĩkɛrinɛ: Ǹ à kpakɛ wà gá. Ǹton zɛro, séto ma ònnɛ. 25 Aↄ̃ dà zɛ́n wà gàa Luda gbɛ̃ pì kiia zaa Kamɛli kpiii musu. Kɛ̀ Luda gbɛ̃ pì à è tɛ́ kãaa, à bè a zĩkɛri Geazinɛ: Ǹ Sunɛmu nↄgbɛ̃ gwa, à tɛ́ kãa! 26 Ǹ bàa lɛ́ ǹ gá daàlɛ, nɛ́ à la, tó à aafia kↄ̃n a zão kↄ̃n a nɛ́o. Ben nↄgbɛ̃ pì wèàla à bè: Aafiamɛ! 27 Kɛ̀ à kà Luda gbɛ̃ kiia kpiii pì musu, ben à à kũ̀ a gbáa. Kɛ̀ Geazi mↄ̀ à ↄ sↄ̃zi, ben Luda gbɛ̃ pì bè: Ǹ à tó. À nↄ̀sɛ yakanamɛ, mↄde Dii beee ùtɛmɛ, èe omɛro. 28 Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Ma dii, ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ wɛ́ɛ kɛ̀mman yↄ́? Mɛ́ɛ be ǹton ma kɛkɛroroo?

29 Ben Ɛlisa bè Geazinɛ: Ǹ n asaa dↄmma ǹ ma gò sɛ́ ǹ gá. Tó n da gbɛ̃kelɛ, ǹton ì kpáaro. Tó gbɛ̃ke ì kpàmma sↄ̃, ǹton wero. Ǹ gá ǹ ma gò pì na nɛ́ pì aɛa. 30 Ben nɛ́ pì da bè: Kↄ̃n Dii kuunao kↄ̃n n kuunao mɛ́ tá n sairo. Ben Ɛlisa bↄ̀ à tɛ́zi. 31 Geazi dↄ̀ aɛ à gàa à gò pì nà nɛ́ pì aɛa, mↄde èe kĩi ke kɛro, èe nigãro. Ben Geazi ɛ̀ara à gàa à dà Ɛlisalɛ à bènɛ: Nɛ́ pì e fɛɛro. 32 Kɛ̀ Ɛlisa kà bɛɛ pìn, à nɛ́ pì è daɛna a gádoa gɛ̀ ũ. 33 Ben à gɛ̃̀ nɛ́ pìzi ado, à zɛ́ tàta à wɛ́ɛ kɛ̀ Diia. 34 Ben à dàɛ nɛ́ pìa. À lɛ́ pɛ̀ à lɛ́a à wɛ́ɛ pɛ̀ à wɛ́ɛn à ↄ dàda à ↄↄnↄn. Lán à dàɛ nɛ́ pìa nà, ben à mɛ̀ kɛ̀ lↄ́gↄlↄgↄ. 35 Ɛlisa fɛ̀ɛ à zɛ̀ à táa ò kpɛ́ pìn à gàa à sù, ben à ɛ̀ara à dàɛ nɛ́ pìa dↄ. Ben nɛ́ pì yĩ sã̀ gɛ̃̀n swɛɛplaa à wɛ́ɛ wɛ̃̀. 36 Ben Ɛlisa Geazi sìsi à bènɛ: Ǹ Sunɛmu nↄgbɛ̃ pì sísi. Kɛ̀ à à sìsi à mↄ̀, ben Ɛlisa bènɛ: N nɛ́n yɛ̀. 37 Ben à kùɛ à mì pɛ̀ɛ à gbá saɛ à a nɛ́ pì sɛ̀ à bↄ̀o.

Sɛwɛɛ kana do'oroon

38 Ɛlisa tà Giligala. Gurↄ beeea dekaa kú bùsu pìn. Annabinↄↄ káɛ à aɛ, ben à bè a zĩkɛrinɛ: Ǹ dàga di tɛ́a, nɛ́ dò kuku annabi kɛ̀nↄnɛ. 39 Kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃ke gàa dò pↄ́nↄ wɛtɛ bura, ben à bↄ̀ sɛ̃̀tɛ boboa. À à bɛɛ bòbo à kà a uta lɛ́baan à pà. Kɛ̀ à sùo, ben wà pàrapara wà kà dòn, gbɛ̃kee dↄ̃ lán à dɛ nàro. 40 Kɛ̀ wà dò pì tↄ̀ gbɛ̃ pìnↄnɛ aↄ̃ pↄ́ bleo, kɛ̀ aↄ̃ↄ dã̀, aↄ̃ wii lɛ̀ wà bè: Luda gbɛ̃, gaa bé à kú do'oroo pìn. Ben aↄ̃ↄe fↄ̃ wà blèro. 41 Ben Ɛlisa bè: À flawa sɛ́ à mↄ́o. Ben à kↄ̀ à kà do'oroo pìn à bè: Ǹ kpaatɛńnɛ aↄ̃ ble. Ben sɛwɛɛ pì yã̀a do'oroon.

Pↄ́blekpana gↄ̃ↄn basↄↄrooa

42 Gbɛ̃ke bↄ̀ Baali Salisa à mↄ̀ Luda gbɛ̃ pìnɛ kↄ̃n burɛdi kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n pↄ́wɛɛ káakuo mɛ̀n baro kↄ̃n gbado dufuo. Ben Ɛlisa bè: Ǹ kpá gbɛ̃nↄa aↄ̃ só. 43 Ben à zĩkɛri à là à bè: Gbɛ̃ pìnↄ kà gↄ̃ↄn basↄↄro, dian mɛ́ beee kpaatɛńnɛ nà? À wèàla à bè: Ǹ kpáḿma aↄ̃ só, zaakɛ Dii bè aↄ̃é só, à kpaa é gↄ̃. 44 Ben à kpàḿma, aↄ̃ↄ sò, à kpaaa gↄ̃̀ lán Dii ò nà.

5

Naama kɛ̃kↄ̃ana kↄ̃n a kusuo

1 Naaman Sirianↄ kína zĩ̀kpɛɛnↄ dↄn'aɛdee ũ. À bɛ̀ɛ vĩ a dii ↄzĩ bensↄ̃ à tↄ́ bↄ̀, zaakɛ à gãzĩn Dii tò Sirianↄ zĩ̀ blèzi. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃mɛ zĩ̀ guu, mↄde à kusu kũ̀. 2 Gurↄↄ kɛ̀ Siria zĩ̀kari gbãamↄnnɛrinↄ gàa Isarailinↄ bùsun yã, aↄ̃ nɛ́nↄkparɛ ke kũ̀, ben à gↄ̃̀ Naama naↄ̃ zĩkɛri ũ. 3 Ben nɛ́nↄkparɛ pì bè a diinɛ: Tó wa bɛdee é fↄ̃ à gá annabi kɛ̀ kú Samaria kiia yã, lɛ à à kɛ̃̀kↄ̃a kↄ̃n a kusuo. 4 Ben Naama gàa kína kiia à bè: Yã kɛ̀ nↄkparɛ kɛ̀ bↄ̀ Isarailinↄ bùsun òn yɛ̀. 5 Ben Sirianↄ kína bè: Ǹ gá, mɛ́ takada kɛ̃ Isarailinↄ kínanɛ. Ben Naama kondogi sɛ̀ɛ kiloo wàa do kpɛ́ baswɛɛplaa kↄ̃n vurao kiloo baaagↄ̃ akuri kↄ̃n utao waa kuri. 6 À gàa kↄ̃n takada kɛ̀ kína kɛ̃̀ Isarailinↄ kínanɛo dↄ. Takada pì guu kína bè: Ma takada kɛ̀ kpã̀sãnnɛ kↄ̃n ma ìba Naamao, lɛ ǹ à kɛ̃kↄ̃amɛ kↄ̃n à kusuo. 7 Kɛ̀ Isarailinↄ kína takada pì kyó kɛ̀, à a utadaa gà à kɛ̃̀ à bè: Ludan ma ũ kɛ̀ mɛ́ gbɛ̃ wɛ̃̀ndi bↄ mà sↄkpanɛ dↄↄ́? Bↄ́yãnzin à gbɛ̃ kɛ̀ gbàrɛma mà à kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n a kusuozi? À gwa lán èe ma lɛ́ wɛtɛɛ nà fá!

8 Luda gbɛ̃ Ɛlisa mà kɛ̀ Isarailinↄ kína a utadaa gà à kɛ̃̀, ben à lɛ́kpãsã kɛ̀nɛ à bè: Bↄ́yãnzin n n utadaa gà ń kɛ̃̀zi? Ǹ tó adee pì mↄ́ ma kiia, eé dↄ̃ kɛ̀ annabi kú Isarailinↄ bùsun. 9 Ben Naama gɛ̃̀ a sↄ̃goron à gàa à zɛ̀ Ɛlisa bɛ gãalɛ. 10 Ben Ɛlisa gbɛ̃ zĩ̀a à bè: Ǹ gá ǹ zú o Yoda swaan gɛ̃̀n swɛɛplaa, n mɛ̀ é ɛara à su a gbɛ̀n, nɛ́ kɛ̃kↄ̃a wásawasa. 11 Ben Naama pɛ̃tɛ̃ kɛ̀, èe taa à bè: Mɛ́ɛ daa eé bↄ ua à mↄ́ à zɛ ma aɛ à Dii a Luda sísi à ↄ liga ma bↄ̀zi, lɛ ma kusu pì yãamɛ. 12 Damasuku swaanↄ Abana kↄ̃n Faapao í maa dɛ Isaraili swaanↄ ílaroo? Mɛ́ fↄ̃ mà zú o gwe mà gↄ̃ wásawasaroo? Ben à ɛ̀ara kↄ̃n pↄfɛ̃o, èe taa.

13 Ben à ìbanↄ tɛ̀zi wà bè: Baa, tó yã zĩ'ũun annabi pì dànnɛ yã, nɛ́ kɛroo? Kɛ̀ à bènnɛ ǹ gá zú o, nɛ́ gↄ̃ wásawasa, beee é n fuↄ́? 14 Ben à gàa à a zĩnda kpàɛ Yoda ín gɛ̃̀n swɛɛplaa lán Luda gbɛ̃ pì ònɛ nà. Ben à mɛ̀ ɛ̀ara à sù a gbɛ̀n wásawasa lán nɛ́ féte pↄ́ bà. 15 Ben Naama kↄ̃n a ìbanↄ ɛ̀ara wà gàa Luda gbɛ̃ kiia ń píngi. À zɛ̀ à aɛ à bè: Má dↄ̃̀ sa kɛ̀ Ludaa kú gukea anduna guuro, séde Isarailinↄ bùsun. Ǹ gbaa kɛ̀ mamↄma n zↄ̀bleri ma mↄonnɛɛ kɛ̀ sí. 16 Ben Ɛlisa bè: Kↄ̃n Dii kɛ̀ mɛɛ̀ zĩi kɛnɛ kuunao mɛ́ síro. Naama nàkↄ̃rɛa à sí, baa kↄ̃n beeeo à gì sízi. 17 Ben Naama bè: Tó nɛ́ɛ síro, ǹ mamↄma n zↄ̀bleri gba zɛ́ mà bùsu sɛ́ bãagãsↄ̃ aso plaa, zaakɛ mɛ́ saa o tãaa dↄro, séde Dii. 18 Dii sùu kɛmao kↄ̃n yã kɛ̀kiio. Tó ma kína gàa Rimↄ gbãgbã à kpɛ́n, tó ma gaa zɛnɛ, tó ma kuɛ Rimↄ kpɛ́ pìn, Dii sùu kɛmao kↄ̃n yã pìo. 19 Ben Ɛlisa bènɛ: Ǹ ká bɛ aafia!

Kɛ̀ à dà zɛ́n, à táa ò féte, 20 ben Luda gbɛ̃ Ɛlisa zĩkɛri Geazi laasuu lɛ̀ à bè: Ma dii tò Siria gbɛ̃ Naama e taa pã, èe pↄ́ kɛ̀ à mↄ̀onɛ síro. Kↄ̃n Dii kuunao mɛ́ pɛ́ɛzi mà pↄ́ke sía. 21 Ben Geazi pɛ̀ɛ Naamazi. Kɛ̀ Naama è à tɛ́ ń kpɛɛ kↄ̃n bào, ben à bↄ̀ a sↄ̃goron, èe à dãa. Kɛ̀ à kà, ben Naama à là à bè: Aafian yↄ́? 22 À wèàla à bè: Aafiamɛ. Ma dii bé à ma zĩmma, à bè annabinↄ gãli gↄ̃kparɛ gↄ̃ↄn plaa kenↄ bé wà bↄ̀ Ɛflaimu gusĩsĩdeen aↄ̃ mↄ̀ a kiia tia. Ǹ ń gba kondogi kiloo baplaa kↄ̃n utao waa plaa. 23 Ben Naama bè: Ɛ̃ndɛ̃ ǹ kondogi kiloo basiigↄ̃ↄ sí gↄ̃ↄ. À kànɛ sàkin mɛ̀n plaa kↄ̃n utao waa plaa. À kpà a ìba gↄ̃ↄn plaaanↄa, ben aↄ̃ sɛ̀ wà dↄ̀ Geazinɛ aɛ. 24 Kɛ̀ aↄ̃ kà Ɛlisa bɛ sĩ̀sĩ musu, ben Geazi pↄ́ pìnↄ sìḿma à kàɛ a kpɛ́n, ben à gbɛ̃ pìnↄ gbàrɛ aↄ̃ tà. 25 Kɛ̀ à gàa a dii Ɛlisa kiia, ben Ɛlisa à là à bè: Geazi, mán n gaan? À wèàla à bè: Mamↄma n zↄ̀bleri, mɛ́ɛ gá gukearo. 26 Ben Ɛlisa bènɛ: Kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ pì bↄ̀ a sↄ̃goron, èe n dãa, ń dↄ̃ kɛ̀ ma ninii kúnyo gweroo? Kondogi ke utanↄ símmana gurↄↄn yɛ̀ro nɛ́, ke kùkpɛnↄ ke geepi búnↄ ke sãanↄ ke zùnↄ ke gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄo. 27 Naama kusu é gↄ̃nnɛ kↄ̃n n boriinↄ ai gurↄ píngi. Kɛ̀ à bↄ̀ Ɛlisa kiia, ben kusu pì dààla púu lán buu bà.

6

Kpásawɛɛ funa íla

1 Annabi gãli gbɛ̃nↄ bè Ɛlisanɛ: Ǹ gwa, guu kɛ̀ wèe kakↄ̃ana kɛɛn kɛ̀we nɛ́ngo. 2 Wà gá Yodazi, wa baade é lí zↄ̃ wà kpɛ́ dↄo gwe, guu kɛ̀ wégↄ̃ kun. Ben Ɛlisa bè: À gá. 3 Ben aↄ̃ gbɛ̃ke bè: Nɛ́ sùu kɛ ǹ gáwaoroo? Ben à bè: Mɛ́ gá. 4 Ben à gàańyo. Kɛ̀ aↄ̃ kà Yodazi, aↄ̃ↄe lí zↄ̃zↄ̃ↄ. 5 Kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃kee e lí zↄ̃ↄ, ben à kpása wɛ́ɛ bↄ̀ a pán à zù ín bùdum, ben à wii lɛ̀ Ɛlisazi à bè: O'o dii, ma kpása pì sɛ̀ḿmamɛ fá! 6 Ben Luda gbɛ̃ bè: Mákpan à zùn súusuu? Kɛ̀ à ↄ̀dↄanɛ, ben Ɛlisa lí zↄ̃̀ à zù ín gwe, à tò kpása pì wɛ́ɛ fù íla. 7 Ɛlisa bè: Ǹ sɛ́ ǹ bↄo! Ben gbɛ̃ pì ↄ bↄ̀ à kũ̀.

Siria zĩ̀kpɛɛnↄ vĩ̀akũna

8 Siria kí fɛ̀ɛ Isarailinↄzi kↄ̃n zĩ̀o. À lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ kↄ̃n a ìbanↄ, ben à bèńnɛ gukean weé bùra káɛn. 9 Ben Luda gbɛ̃ lɛ́kpãsã kɛ̀ Isarailinↄ kínanɛ à bè, àgↄ̃ guu pì dãkpaa àton gɛ̃àlaro, zaakɛ Sirianↄↄ e mↄↄ gwemɛ. 10 Ben Isarailinↄ kína gbɛ̃nↄ zĩ̀ guu kɛ̀ Luda gbɛ̃ à yã ònɛ pì guu. Lɛn Ɛlisa ègↄ̃ lɛ́ daaa gɛ̃̀n baaagↄ̃ lɛ, ben è tó wàgↄ̃ guu pìnↄ dãkpaa. 11 Ben Sirianↄ kína làakari fɛ̀ɛ yã pì yãnzi. À a ìbanↄ kàkↄ̃a, ben à ń lá à bè: Wa dé bé à dɛ Isarailinↄ kína gbɛ̃ ũu? À omɛ. 12 À ìba pìnↄ doke wèàla à bè: Ma dii kí, èe kɛ wa gbɛ̃ke nɛ́ à gbɛ̃nlo. Isarailinↄ bùsu annabi Ɛlisa bé è yã kɛ̀ nɛɛ̀ o zaa n kpɛ́ guu gbã Isarailinↄ kínanɛ. 13 Ben kína bè: À gá à à wɛtɛ guu kɛ̀ à kún, mɛ́ gbɛ̃nↄ zĩ wà à kũ. Ben wà bènɛ: À kú Dotãmɛ. 14 Ben kína zĩ̀kpɛɛnↄ gbàrɛ gwe paripari kↄ̃n sↄ̃deenↄ kↄ̃n sↄ̃goronↄ. Aↄ̃ gàa gwe gwãavĩ aↄ̃ lìga wɛ́tɛ pìzi.

15 Kɛ̀ Luda gbɛ̃ zĩkɛri fɛ̀ɛ kↄngↄ idɛ'idɛ, à bↄ̀, ben à zĩ̀kpɛɛ pìnↄ è ligana wɛ́tɛzi kↄ̃n sↄ̃deenↄ kↄ̃n sↄ̃goronↄ. Ben à bè Ɛlisanɛ: O'o dii, wé kɛ diamɛ? 16 À wèàla à bè: Ǹton tó vĩa n kũro. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúwaonↄↄ pari dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúńyonↄla. 17 Ben Ɛlisa wɛ́ɛ kɛ̀ à bè: Dii, ǹ à wɛ́ɛ kɛ̃nɛ. Ben Dii zĩkɛri pì wɛ́ɛ kɛ̃̀nɛ. Kɛ̀ à guu gwà dↄ, ben à sↄ̃deenↄ kↄ̃n sↄ̃goro tɛ́deenↄ è ligana Ɛlisazi, aↄ̃ dà sĩ̀sĩ pìla. 18 Kɛ̀ Sirianↄↄ e mↄↄ Ɛlisa kũ, ben à wɛ́ɛ kɛ̀ Diia à bè: Ǹ tó gbɛ̃ pìnↄ vĩ̀a kũ. Ben Dii tò aↄ̃ vĩ̀a kũ̀ lán Ɛlisa wɛ́ɛ kɛ̀a nà. 19 Ben Ɛlisa bè Siria zĩ̀kpɛɛ pìnↄnɛ: Zɛ́ kɛ̀kiinlo! Wɛ́tɛ kɛ̀kiinlo! À tɛ́mazi mà gáao gbɛ̃ kɛ̀ ée wɛtɛɛ kiia. Ben à gàańyo Samaria. 20 Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ wɛ́tɛ pì guu, ben Ɛlisa bè: Dii, ǹ ń wɛ́ɛ wɛ̃ńnɛ sa. Kɛ̀ Dii ń wɛ́ɛ wɛ̃̀ńnɛ, aↄ̃ guu gwà aↄ̃ↄ è kɛ̀ Samarian wà kún. 21 Kɛ̀ Isarailinↄ kína ń é, à Ɛlisa là à bè: Mà ń dɛdɛn yↄ́? Baa, mà ń dɛdɛn yↄ́? 22 Ben Ɛlisa wèàla à bè: Ǹton ń dɛdɛro. Nɛɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ n ń kũkũ zĩ̀lannↄ dɛdɛn yↄ́? Ǹ pↄ́blee kpáḿma aↄ̃ ble. Ǹ í kpáḿma aↄ̃ mi, gbasa wà tá ń diia. 23 Ben kína pↄnna pↄ́blee kɛ̀ńnɛ, aↄ̃ blè wà í mì, ben wà ń gbáɛ, aↄ̃ tà ń diia. Beee gbɛra Siria gbãamↄnnɛrinↄↄ e ɛara wà mↄ̀ lɛ́ɛ Isarailinↄ bùsua dↄro.

Sirianↄ Samaria kagurakɛna

24 Gurↄ plaaa gbɛra Siria kí Bɛnadada a zĩ̀kpɛɛnↄ kàkↄ̃a ń píngi, ben aↄ̃ mↄ̀ wà Samaria kagura kɛ̀. 25 Ben nↄaa gbãa kũ̀ wɛ́tɛ pìn, wà à kagura kɛ̀ à gì kɛ̀ ai wèe zaaki mì yaa kondogi kiloo do, lukuluku gbↄ̃̀ zaka nɛ́ngo lɛ́ doo sↄ̃ kondogi ↄↄ mɛ̀n sↄↄro. 26 Kɛ̀ Isarailinↄ kína tɛ́ bĩi musu, ben nↄgbɛ̃ ke wii pɛ̀zi à bè: Ma dii kí, ǹ ma mì sí. 27 Ben kína bènɛ: Tó Dii e n mì síro, mɛ́ e mà n mì sí diamɛ? Má blɛwɛɛ ke geepiwɛ̃ɛ vĩn yↄ́? 28 Ben à ɛ̀ara à à là à bè: Bↄ́ bé à n lee? Ben nↄgbɛ̃ pì wèàla à bè: Nↄgbɛ̃ ke bé à bèmɛ mà mↄ́ kↄ̃n ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃o wà só gbã̀a, zian sↄ̃ wé a pↄ́ só. 29 Ben wa ma nɛ́ kùku wá sò. Kɛ̀ guu dↄ̀, ben ma bènɛ à mↄ́ kↄ̃n a pↄ́o sↄ̃ wà só, ben à a pↄ́ kii ùtɛ. 30 Kɛ̀ kína mà yã kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì ò, ben à a utadaa gà à kɛ̃̀. Kɛ̀ wà wɛ́ɛ sɛ̀ wà à gwà lán à tɛ́ bĩi musu nà, wà à è kↄ̃n pↄsia utanↄ dana a utadaa gĩzĩ. 31 Ben kína bè: Tó mɛ́ɛ Safata nɛ́ Ɛlisa mì zↄ̃ gbã̀aro, Luda yã kɛmɛ pãsĩpãsĩ.

32 Ɛlisa vɛ̃ɛna a kpɛ́n kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ. Ben kína gbɛ̃ zĩ̀ à dↄare aɛ à gá Ɛlisa kũ ai àgↄ̃ ká. Ai zĩ̀ri pì gↄ̃ gá ká gwe, ben Ɛlisa bè gbɛ̃nsi pìnↄnɛ: Gbɛ̃dɛri pì gbɛ̃ zĩ̀, èe mↄↄ à ma mì zↄ̃. À làakari kɛ! Tó zĩ̀ri pì kà, à zɛ́ tatanɛ, àton tó à gɛ̃ro. Ée à dii kɛ̀sɛ kĩi ma dↄ à kpɛɛroo? 33 Kɛ̀ à kpɛ́ èe yã oońnɛ, ben zĩ̀ri pì kà à kiia. Ben kína pì kà à bè: Mↄ́nzi kɛ̀ bↄ̀ Dii kiiamɛ, bↄ́ mɛ́ wɛ́ɛ dↄzi dↄↄ?

7

1 Ben Ɛlisa bè: À Dii yã ma! À bè zia mↄndaa'i weé flawa yá Samaria bĩilɛa zaka lɛ́ do kondogi ↄↄ mɛ̀n do, pↄ́wɛɛ sↄ̃, zaka lɛ́ plaa kondogi ↄↄ mɛ̀n do. 2 Ben kína kpàasi yã sì Luda gbɛ̃ pìla à bè: Baa tó Dii ludambɛ fòonↄ fↄ̃̀fↄ̃, yã pì é sí kɛↄ́? Ben Ɛlisa bènɛ: Nɛ́ wɛ́ɛ siàlɛ, mↄde nɛ́ e ǹ blero.

Kusunↄ baaru nna kpana

3 Kusu gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄnↄↄ kú bĩilɛa. Ben aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Bↄ́yãnzin wégↄ̃ vɛ̃ɛna kɛ̀ ai wà gá gagaa? 4 Tó wa bè wé gɛ̃ wɛ́tɛ guu, nↄaa kú gwe, wé gagamɛ. Tó wa gↄ̃ kɛ̀ sↄ̃, ga dↄ̃nkↄ̃ pìmɛ. Wà fɛɛ wà gá na Sirianↄ bùraa. Tó aↄ̃ wa to bɛ̃ɛ, wégↄ̃ kuu. Tó aↄ̃ wa dɛdɛmɛ sↄ̃, wa gagan gwe. 5 Ben aↄ̃ fɛ̀ɛ uusiɛ, aↄ̃ↄe gaa Sirianↄ bùran. Kɛ̀ aↄ̃ kà bùra lɛ́zi, aↄ̃ↄ è gbɛ̃kee kú gwero. 6 Dii tò Siria bùradeenↄ sↄ̃goronↄ kↄ̃n sↄ̃nↄ kↄ̃n zĩ̀kpɛ pariinↄ kĩi mà, ben aↄ̃ bèkↄ̃nɛ, Isarailinↄ kína fĩa bò Iti kínanↄnɛ kↄ̃n Igipiti kínanↄ aↄ̃ mↄ́ wà lɛ́ɛwa. 7 Ben aↄ̃ bàa sì uusiɛ pìa gↄ̃ↄ aↄ̃ ń bisakutaanↄ tò gwe kↄ̃n ń sↄ̃nↄ kↄ̃n ń zaakinↄ. Aↄ̃ ń bùra tò gwe lán à dɛ nà, aↄ̃ lɛ̀kↄ̃a aↄ̃ ń zĩnda mìbↄkii wɛ̀tɛ.

8 Kɛ̀ kusu pìnↄ kà bùra pìn gwe, aↄ̃ gɛ̃̀ bisakutaa pìnↄ doke guu, aↄ̃ pↄ́ blè wà í mì, ben aↄ̃ kondogi kↄ̃n vurao kↄ̃n pↄ́kãsãanↄ sɛ̀ɛ aↄ̃ gàa wà ùtɛ. Kɛ̀ aↄ̃ ɛ̀ara wà sù, aↄ̃ gɛ̃̀ bisakuta pãnden dↄ, aↄ̃ pↄ́nↄ nàkↄ̃a aↄ̃ gàa wà ùtɛ. 9 Ben aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Yã kɛ̀ wée kɛɛ kɛ̀ maaro. Gbã̀a bé à dɛ wà baaru nnaa kpá, ben wá yĩtɛnaↄ́? Tó wa yĩtɛ lɛ ai guu gàa à dↄ̀o, à gò é wa lɛ́. Wà fɛɛ gↄ̃ↄ wà gá o kíbɛdeenↄnɛ. 10 Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe, aↄ̃ lɛ́ zù wɛ́tɛ zɛ́dãkparinↄzi wà bè: Wa gaa Sirianↄ bùran, wée gbɛ̃ke e gwero, wée gbɛ̃ke kĩi maro. Aↄ̃ sↄ̃nↄ kↄ̃n ń zaakinↄ bé wà bàdↄdↄna gwe, bensↄ̃ aↄ̃ bisakutaanↄↄ kú ń gbɛ̀n gborona sai. 11 Kɛ̀ zɛ́dãkpari pìnↄ lɛ́ zù wà òńnɛ wɛ́tɛn, ben wà à baaru kpà kíbɛ ua guu. 12 Ben kína fɛ̀ɛ gwãavĩ, à bè a ìbanↄnɛ: Mɛ́ yã kɛ̀ Sirianↄ kɛ̀wee oare. Kɛ̀ aↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ nↄaa wa kũ gbãa, beee yãnzin aↄ̃ bↄ̀ɛ ń bùranzi aↄ̃ gàa wà ùtɛ sɛ̃̀n. Aↄ̃ↄe daa wé bↄɛ wɛ́tɛn gbasa wà wa kũkũ bɛ̃ɛ wà wa wɛ́tɛ símɛ. 13 Ben à ìbanↄ doke bènɛ: Zaakɛ wamↄwa kɛ̀ wa gↄ̃ↄnↄ wá kú gaa lɛ́zĩmɛ, ǹ tó wà sↄ̃ mɛ̀n sↄↄroo kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ sɛ́ wà gbɛ̃nↄ zĩo, lɛ wà yã kɛ̀ kɛ̀ gwa. 14 Ben aↄ̃ sↄ̃goronↄ sɛ̀ mɛ̀n plaa kↄ̃n sↄ̃nↄ, ben kína ń gbáɛ à bè: À gá à Siria zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛsɛ à gwa! 15 Ben aↄ̃ ń gbɛsɛ ai Yodazi. Aↄ̃ↄ è kɛ̀ Sirianↄ bàa sìmɛ, aↄ̃ ń pↄ́kãsãanↄ kↄ̃n ń gↄ̃kɛbↄnↄ fã̀akↄ̃a zɛ́ guu gwe. Ben zĩ̀ri pìnↄ ɛ̀ara wà sù aↄ̃ yã pì gbã̀ kínanɛ.

16 Ben wà bↄ̀ɛ wà gàa Sirianↄ bùran wà pↄ́nↄ sɛ̀ɛ, ben wèe flawa yaa zaka lɛ́ do kondogi ↄↄ mɛ̀n do, pↄ́wɛɛ zaka lɛ́ plaa kondogi ↄↄ mɛ̀n do lán Dii ò nà. 17 Kína a kpàasi dìɛ bĩilɛ dãkpari ũ, ben gbɛ̃nↄ kɛ̀sɛ zɛ̀zɛa bĩilɛa gwe à gà, lán Luda gbɛ̃ gĩakɛ à ò nà gurↄↄ kɛ̀ kína mↄ̀ à bɛ. 18 À kɛ̀ lán Luda gbɛ̃ pì ò kínanɛ nà à bè: Weé flawa yá zia mↄndaa'i Samaria bĩilɛa zaka lɛ́ do kondogi ↄↄ mɛ̀n do, pↄ́wɛɛ sↄ̃ zaka lɛ́ plaa kondogi ↄↄ mɛ̀n do. 19 Kína kpàasi yã sì Luda gbɛ̃la à bè: Baa tó Dii ludambɛ fòonↄ fↄ̃̀, yã pì é kɛↄ́? Ben Luda gbɛ̃ bènɛ: Nɛ́ wɛ́ɛ siàlɛ, mↄde nɛ́ e ǹ blero. 20 Lɛn à kɛ̀ lɛ sↄ̃, wà kɛ̀sɛ zɛ̀zɛa bĩilɛa à gà.

8

Kína Sunɛmu nↄgbɛ̃ bura sↄkpanɛna

1 Ɛlisa bè nↄgbɛ̃ kɛ̀ à à nɛ́ fɛ̀ɛ pìnɛ à fɛɛ à tá bùsu pãnden kↄ̃n a bɛdeenↄ à gurↄ plaaa kɛ gwe, zaakɛ Dii dìɛ nↄaa é gɛ̃ Isarailinↄ bùsun ai wɛ̃̀ swɛɛplaamɛ. 2 Ben nↄgbɛ̃ pì kɛ̀ lán Luda gbɛ̃ ònɛ nà. Àpi kↄ̃n a bɛdeenↄ gàa wà vɛ̃̀ɛ Filisitininↄ bùsun ai wɛ̃̀ swɛɛplaa. 3 Wɛ̃̀ swɛɛplaaa pì gbɛran à bↄ̀ Filisitininↄ bùsun à sù, ben à gàa wɛ́ɛ kɛ kínaa a bɛ kↄ̃n a buraao yã musu. 4 Gurↄ beeea kína e fàadi boo kↄ̃n Luda gbɛ̃ zĩkɛri Geazio à bè: Ǹ yã bíta kɛ̀ Ɛlisa kɛ̀nↄ tↄ̃kɛ̃mɛ. 5 Gurↄↄ kɛ̀ èe à gɛ̀fɛɛna yã oo kínanɛ, ben nↄgbɛ̃ kɛ̀ à à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ fɛ̀ɛnɛ pì mↄ̀ wɛ́ɛ kɛ kína pìa, lɛ à a bɛ kↄ̃n a buraao sↄkpaare. Ben Geazi bè: Ma dii kí, nↄgbɛ̃ kɛ̀ Ɛlisa à nɛ́ fɛ̀ɛnɛ pìn yɛ̀ kↄ̃n a nɛ́o. 6 Kɛ̀ kína à làla yã pìzi, ben nↄgbɛ̃ pì yã pì tↄ̃kɛ̃̀nɛ. Ben kína bè a ìbanↄ dokenɛ: Ǹ nↄgbɛ̃ pì pↄ́nↄ sↄkpanɛ kↄ̃n blɛɛ kɛ̀ kɛ̀ à buraan zaa gurↄↄ kɛ̀ à fɛ̀ɛ kɛ̀ ai kↄ̃n a gbã̀aoo.

Azaili kí Bɛnadada dɛna

7 Ɛlisa gàa Damasiku gurↄↄ kɛ̀ Siria kí Bɛnadada e gyãa kɛɛ. Kɛ̀ wà ònɛ Luda gbɛ̃ mↄ̀ kɛ̀, 8 ben kína bè Azailinɛ: Ǹ gbaa sɛ́ ǹ gá dao Luda gbɛ̃lɛ ǹ kpáa ǹ onɛ à Dii gbekamɛ, tó mɛ́ fɛɛ kↄ̃n gyãa kɛ̀kiio. 9 Ben Azaili Damasiku pↄ́ maaanↄ sɛ̀ɛ lakumi aso baplaa, ben à gàa dao Ɛlisalɛ. Kɛ̀ à kà à kiia à bè: N zↄ̀bleri Siria kí Bɛnadada bé à ma zĩmma mà n gbeka, tó é fɛɛ a gyãpɛa. 10 Ben Ɛlisa wèàla à bè: Ǹ gá ǹ onɛ eé fɛɛ kↄ̃n beeeo, mↄde Dii ↄ̀dↄamɛ kɛ̀ eé gamɛ. 11 Ben Luda gbɛ̃ wɛ́ɛ pɛ̀ Azailia ai wí à kũ̀, ben Luda gbɛ̃ nà ↄ́ↄdↄnaa. 12 Ben Azaili à là à bè: Ma dii, bↄ́yãnzin nɛ́ɛ ↄ́ↄ dↄↄzi? À wèàla à bè: Kɛ̀ má yã zaaa kɛ̀ nɛ́ kɛ Isarailinↄnɛ dↄ̃ yãnzimɛ. Nɛ́ tɛ́ sↄ̃ ń zɛki gbãaanↄa, nɛ́ ń gↄ̃kparɛnↄ dɛdɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao, nɛ́ ń nɛ́nↄ yãmiyãmi, nɛ́ ń nↄ̀sindadeenↄ gbɛɛɛ fↄ̃fↄ̃. 13 Ben Azaili bè: Mamↄma n zↄ̀bleri, dén ma ũ mà gbasa mà yã bíta beee taka kɛɛ? Ben Ɛlisa bènɛ: Dii ↄ̀dↄamɛ kɛ̀ nɛ́ gↄ̃ Sirianↄ kína ũ.

14 Kɛ̀ à bↄ̀ Ɛlisa kiia, à ɛ̀ara à tà a dii kiia. Kɛ̀ kína à là yã kɛ̀ Ɛlisa ònɛzi, ben à bè: À bèmɛ nɛ́ fɛɛ aafia. 15 Kɛ̀ guu dↄ̀, Azaili bisa gègete sɛ̀ à yàku, ben à kù kína uula ai à gà, ben Azaili vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Yudanↄ kí Yehoramu

16 Isarailinↄ kí Ahabu nɛ́ Yoramu kíblena wɛ̃̀ sↄↄrodee guu, Yudanↄ kí Yosafata nɛ́ Yehoramu nà kíblenaa. 17 À wɛ̃̀ baaakuri awɛɛplaadeen à kí blè, à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ sↄraagↄ̃. 18 À zɛ̀ kↄ̃n Isarailinↄ kínanↄ yãkɛnao lán Ahabu bɛdeenↄ bà, zaakɛ à Ahabu nɛ́nↄgbɛ̃ sɛ̀ nↄↄ ũ, ben à yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀. 19 Baa kↄ̃n beeeo Dii e we à Yudanↄ dúgu zↄ̃̀ro a zↄ̀bleri Dauda yãnzi, zaakɛ à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ à bè, à borii égↄ̃ kí blee ai gurↄ píngi.

20 Yehoramu kíblegurↄↄan Ɛdↄmunↄ ń zĩnda sì Yudanↄa aↄ̃ ń zĩnda kína kà. 21 Beee yãnzi Yehoramu gàa Zai kↄ̃n a sↄ̃goronↄ píngi, ben Ɛdↄmunↄ lìgazi kↄ̃n a sↄ̃gorodeenↄ. À fɛ̀ɛ à ń kɛ̃guu gwãavĩ à tà, ben à zĩ̀kpɛɛnↄ bàa sì wà tà bɛ. 22 Ɛdↄmunↄ ń zĩnda sì Yudanↄa ai kↄ̃n a gbã̀ao. Gurↄ beeean Libinadeenↄ ń zĩnda sì Yudanↄa se. 23 Yehoramu yã kpaaanↄ kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 24 Yehoramu gà, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a dezinↄ pↄ́o Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Aazia vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Yudanↄ kí Aazia yã

25 Isarailinↄ kí Ahabu nɛ́ Yoramu kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛplaadee guun Yudanↄ kí Yehoramu nɛ́ Aazia nà kíblenaa. 26 À wɛ̃̀ baro awɛɛplaadee guun à kí blè, à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ domɛ. À da tↄ́n Atalia, Isarailinↄ kí Ɔmiri diomɛ. 27 Aazia zɛ̀ kↄ̃n Ahabu bɛdeenↄ yãkɛnao, à yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ lán Ahabu bɛdeenↄ bà, zaakɛ à anzurenↄmɛ. 28 À gàa à nà Ahabu nɛ́ Yoramua, ben aↄ̃ↄe zĩ̀ kaa lɛdo kↄ̃n Siria kí Azailio zaa Ramↄ Giliada. Kɛ̀ Sirianↄ Yoramu kɛ̃̀nna, 29 ben à ɛ̀ara à tà Yɛzɛrili ai a bↄ̀ pì gↄ̃ yãa. Ben Aazia gàa wɛ́ɛ kpáɛzi gwe.

9

Yehu kana Isarailinↄ kína ũ

1 Annabi Ɛlisa annabi gãli gbɛ̃ke sìsi, ben à bènɛ: Ǹ asaa dↄmma ǹ kũ, ǹ nↄ́si tùu kɛ̀ sí ǹ gáo Ramↄ Giliada. 2 Tó n ka gwe, ǹ kpáɛ kɛ Yosafata nɛ́ Yehu, Nimisi diozi ǹ bↄo a gbɛ̃nↄ tɛ́, nɛ́ gɛ̃o kpɛ́n ai kpɛ́tu. 3 Ǹ tùu pì nↄ́si kú à mìa, nɛ́ onɛ kɛ̀ Dii bè a à kà Isarailinↄ kína ũ. Beee gbɛra ǹ zɛ́ wɛ̃, nɛ́ bàa sí ǹ su. Ǹton gì kɛ gwero. 4 Ben annabi gↄ̃kparɛ pì gàa Ramↄ Giliada. 5 Kɛ̀ à kà gwe, à zĩ̀kari dↄn'aɛdeenↄ è kaɛna, ben à bè: Dↄn'aɛde, má yã vĩ mà onnɛ. Ben Yehu à là à bè: Wa dén ń tɛ́a? À wèàla à bè: Ḿbee dↄn'aɛde. 6 Kɛ̀ Yehu fɛ̀ɛ à gɛ̃̀ kpɛ́n, ben gↄ̃kparɛ pì nↄ́si kù à mìa à bè: Dii Isarailinↄ Luda bè a n ka a gbɛ̃ Isarailinↄ kína ũ. 7 Ǹ Ahabu bɛdeenↄ dɛdɛ, Dii é a zↄ̀bleri annabinↄ gɛ̃ɛ boḿma kↄ̃n a zↄ̀bleri kɛ̀ Yɛzɛbɛli ń dɛ́nↄ ń píngi. 8 Ǹ Ahabu bɛdee pìnↄ dɛdɛ zↄ̀nↄ kↄ̃n wɛ̃ɛnɛnↄ ń píngi. Aↄ̃ gↄ̃gbɛ̃ ke tón gↄ̃ Isarailinↄ bùsunlo, 9 Ahabu ua é gↄ̃ lán Nɛbati nɛ́ Yeroboamu ua bà, lán Ahia nɛ́ Baasa ua bà. 10 Gbɛ̃ɛnↄ é Yɛzɛbɛli gɛ̀ só Yɛzɛrili bĩikpɛɛmɛ, gbɛ̃ke é à vĩro. Ben annabi pì zɛ́ wɛ̃̀ à bàa sì. 11 Kɛ̀ Yehu bↄ̀ à gàa a dↄn'aɛde daanↄ kiia, ben aↄ̃ à là wà bè: À kɛ̀ diamɛ ĩadee pì mↄ̀ n kiiaee? À wèńla à bè: Á à dↄ̃ kɛ̀ yãzↄ̃zↄ̃rimɛ. 12 Ben aↄ̃ bè: Ɛgɛɛmɛ! Ǹ owe. Ben à bè: Yã kɛ̀ à òmɛɛn yɛ̀. À bè Dii bè a ma ka Isarailinↄ kína ũ. 13 Ben aↄ̃ baade kɛ̀ kpakpaa à a utadaa sɛ̀ à kàɛ à gbá gĩzĩ didikiia, ben aↄ̃ kuu pɛ̀ wà bè: Yehu kɛ̀ kí ũ.

14 Ben Yehu lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ńyo Yoramuzi. Gurↄ beeea sↄ̃ kí Yoramu pì kↄ̃n Isarailinↄ ń píngi e gii kↄ̃n Ramↄ Giliadao, aↄ̃ↄe zĩ̀ kaa kↄ̃n Siria kí Azailio. 15 Kɛ̀ Sirianↄ à kɛ̃̀nna, ben à ɛ̀ara à tà Yɛzɛrili ai à kɛ̃kↄ̃a. Ben Yehu bè a gbɛ̃ pìnↄnɛ: Tó a zɛmaomɛ, àton tó gbɛ̃ke bↄ wɛ́tɛn à gá yã kɛ̀ baaru kpá Yɛzɛriliro. 16 Ben Yehu gɛ̃̀ a sↄ̃goron, èe gaa Yɛzɛrili. Yoramu daɛ gwe kɛ̃nnana, Yudanↄ kí Aazia kú gwe dↄ, à gàa wɛ́ɛ kpáɛzi. 17 Kɛ̀ gudãkpari kɛ̀ kú Yɛzɛrili gudãkpaki lezĩ musu Yehu è kↄ̃n a gbɛ̃nↄ, aↄ̃ↄe mↄↄ, ben à wii lɛ̀ à bè: Ma gbɛ̃nↄ è, aↄ̃ↄe mↄↄ. Ben Yoramu bè: Ǹ sↄ̃dee gbarɛ à gá dańlɛ à ń la tó aafian aↄ̃ↄe mↄↄo. 18 Ben sↄ̃dee bↄ̀ à gàa à Yehu lè à bè: Kína bè, aafian nɛ́ɛ mↄↄoↄ́? Yehu wèàla à bè: N bà ũgba kↄ̃n aafiaomɛ? Ǹ mↄ́ ǹgↄ̃ tɛ́mazi. Ben gudãkpari bè: Zĩ̀ri pì ń lé, mↄde èe ɛara à sùro. 19 Ben kína sↄ̃de plaadee gbàrɛ dↄ. Kɛ̀ à ń lé, à bè: Kína bè, aafian nɛ́ɛ mↄↄoↄ́? Ben Yehu wèàla à bè: N bà ũgba kↄ̃n aafiaomɛ? Ǹ mↄ́ ǹgↄ̃ tɛ́mazi. 20 Ben gudãkpari pì bè: À ń lé, mↄde èe sↄ̃ ɛara à sùro. Gbɛ̃ pì górofĩna dɛ lán Nimisi dio Yehu bà, è góro baka lán ĩadee bà.

21 Ben kí Yoramu bè: Ǹ góro dↄmɛ sↄ̃nↄa! Kɛ̀ wà dↄ̀a, ben à bↄ̀ wɛ́tɛn kↄ̃n Yudanↄ kí Aaziao, baade kↄ̃n a sↄ̃goroo, aↄ̃ↄe gaa da Yehulɛ. Ben aↄ̃ dàkↄ̃rɛ Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄti kɛ̀ wà à dɛ̀ yãa bura. 22 Kɛ̀ Yoramu wɛ́ɛ sì Yehulɛ, ben à à là à bè: Yehu, aafian nɛ́ɛ mↄↄoↄ́? À wèàla à bè: Aafia kú mámɛ? Zaakɛ n da Yɛzɛbɛli tãagbãgbãna kↄ̃n à pↄ́dammanao dàgula. 23 Kɛ̀ Yoramu lìɛ èe bàa sii, ben à lɛ́ zù Aaziazi à bè: Bↄnkpɛɛyãmɛ Aazia! 24 Ben Yehu a sá gà à Yoramu pào a kafatawa dagura. Kà pì gàa à à swɛ̃̀ zↄ̃̀, ben à kɛ̀ yↄ̀kↄↄ a sↄ̃goron. 25 Ben Yehu bè a zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsi Bidikanɛ: Ǹ à gɛ̀ sɛ́ ǹ zu Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄti bura gwe. Ma dↄn kɛ̀ wá kú sↄ̃goro guu lɛdo yã wa plaa, wá tɛ́ à de Ahabu kpɛɛ, gurↄↄ mↄ̀a Dii gĩakɛ à lɛ́ kɛ̀ à yã musu à bè 26 á è lán wà Nabↄti dɛ̀ nà kↄ̃n a nɛ́nↄ. Bura kɛ̀n é Nabↄti pↄ́ gɛ̃ɛ bonɛ Ahabua. Beee yãnzin ǹ à gɛ̀ sɛ́ ǹ zĩnna bura gwe lán Dii ò nà.

27 Kɛ̀ Yudanↄ kí Aazia è lɛ, ben à dà Bɛtagã zɛ́n kↄ̃n bào. Ben Yehu pɛ̀ɛzi èe bee: À à dɛ se. Ben wà à pà a sↄ̃goro guu gurↄↄ kɛ̀ èe Guru sĩ̀sĩ kũu Ibleamu saɛ. Ben à ń kɛ̃ à tà Mɛgido, gwe à gàa à gàn. 28 À ìbanↄ à gɛ̀ sɛ̀ wà dà sↄ̃goro guu wà tào Yerusalɛmu, ben aↄ̃ à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a dezinↄ pↄ́o Dauda wɛ́tɛ. 29 Ahabu nɛ́ Yoramu kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛdodee guun Aazia kɛ̀ Yudanↄ kí ũ.

Yɛzɛbɛli gana

30 Kɛ̀ Yehu mↄ̀ Yɛzɛrili, Yɛzɛbɛli à baaru mà, ben à kiroo kà à a mìkã kɛ̀kɛ. Zaa bĩi kpɛ́ musu windo guun èe wɛ́ɛ kpaɛɛ. 31 Kɛ̀ Yehu gɛ̃̀ bĩilɛa, ben Yɛzɛbɛli bè: N kɛ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n Zimirio, n n dii dɛ̀. Aafian n mↄo kɛ̀ↄ́? 32 Kɛ̀ Yehu wɛ́ɛ sɛ̀ musu, à windo gwà, ben à bè: Dé bé à zɛ̀mao? Dé bé à kú ma kpaa? Kɛ̀ kíbɛ zĩkɛri gↄ̃ↄn plaa ke aagↄ̃ↄnↄ mↄ̀ wà wɛ́ɛ kpàɛ windo guu, 33 ben Yehu bèńnɛ: À ↄ yĩpazi à à pãɛ. Kɛ̀ aↄ̃ ↄ yĩ̀pazi aↄ̃ à pã̀ɛ, ben Yehu kìti pàa kↄ̃n sↄ̃goroo ai à aru fã̀fã gũ̀a kↄ̃n a sↄ̃nↄ. 34 Kɛ̀ Yehu gɛ̃̀ kíbɛ, à pↄ́ blè à í mì, ben à bè: Baa kɛ̀ wà láari bↄ̀ nↄgbɛ̃ pìn, wà à vĩi, zaakɛ kí boriimɛ. 35 Kɛ̀ wà gàa wà à gɛ̀ sɛ́ wà vĩi, ben wèe pↄ́ke ero, tó èe kɛ à mìwatoro kↄ̃n à gbálanↄ kↄ̃n à ↄlanↄ baasiro. 36 Ben wà ɛ̀ara wà gàa wà ò Yehunɛ, ben à bè: Yã kɛ̀ Dii ò a zↄ̀bleri Tisibɛ gbɛ̃ Ilia gãzĩn gwe, à bè: Gbɛ̃ɛnↄ é Yɛzɛbɛli nↄ̀bↄ só Yɛzɛrili bĩi kpɛɛ. 37 Yɛzɛbɛli gɛ̀ é gↄ̃ káɛ tↄↄtɛ lán pↄ́kãde gbↄ̃̀ bà Yɛzɛrili bĩi kpɛɛ. Gbɛ̃ke é e à be Yɛzɛbɛlin yɛ̀ro.

10

Ahabu boriinↄ dɛdɛna

1 Ahabu boriinↄↄ kú Samaria gↄ̃gbɛ̃nↄ ũ gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri. Ben Yehu takada kɛ̃̀ à kpã̀sã Samaria gbãadeenↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Ahabu nɛ́ gwaanↄ à bè: 2 Tó takada kɛ̀kii gɛ̃̀ a ↄzĩ, zaakɛ a dii Ahabu boriinↄↄ kúao bensↄ̃ á sↄ̃goronↄ vĩ kↄ̃n sↄ̃nↄ kↄ̃n wɛ́tɛ bĩideeo kↄ̃n gↄ̃kɛbↄnↄ, 3 à a dii nɛ́ kɛ̀ kɛ̀are maa dɛ gbɛ̃ kpaaanↄlaa ká à de kpatan à zĩ̀ ká a dii pì bɛdeenↄnɛ. 4 Ben vĩa ń kũ maamaa aↄ̃ bè: Zaakɛ kí gↄ̃ↄn plaaanↄↄ e fↄ̃ wà gìnɛro, wámbe wé fↄ̃ wà gínɛↄ́? 5 Ben kíbɛ dãkpari kↄ̃n wɛ́tɛ dↄn'aɛdeeo kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n nɛ́gwari pìnↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yehua wà bè: N zↄ̀blerinↄn wa ũ. Yã kɛ̀ ń òwe píngi wé kɛ. Wé gbɛ̃ke ká kí ũro. Ǹ kɛ lán à kɛ̀nnɛ maa nà. 6 Ben Yehu takada pãnde kɛ̃̀ńnɛ à bè: Tó a zɛmao, ée ma yã maa, à a dii Ahabu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ mì zↄ̃zↄ̃ à mↄ́omɛ Yɛzɛrili zia mↄndaa'i.

Kínɛ pìnↄ sↄ̃ kà gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri, aↄ̃ↄ kú kↄ̃n wɛ́tɛ gbɛ̃nsi kɛ̀ aↄ̃ↄe ń tò to kɛɛnↄ. 7 Kɛ̀ takada pì kà, ben aↄ̃ kínɛ gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri pìnↄ kũ̀kũ aↄ̃ ń dɛdɛ ń píngi, ben aↄ̃ ń mìnↄ zↄ̃̀zↄ̃ wà kàka gbíin aↄ̃ kpã̀sãnɛ zaa Yɛzɛrili. 8 Kɛ̀ zĩ̀ri pì kà, ben à bè Yehunɛ: Wà mↄ̀ kↄ̃n kínɛ pìnↄ mìnↄo. Ben Yehu bè wà káɛ bĩilɛa lɛo plaa ai guu dↄ̀.

9 Kɛ̀ guu dↄ̀, ben Yehu bↄ̀ à gàa à zɛ̀ gbɛ̃nↄ aɛ à bè: Amↄanↄ á yãke vĩro, mámbe ma bↄ ma dii kpɛɛ ma à dɛ̀, mↄde dé bé à gbɛ̃ kɛ̀nↄ dɛ̀dɛ. 10 Àgↄ̃ dↄ̃ sa kɛ̀ yã kɛ̀ Dii gĩakɛ à ò Ahabu bɛdeenↄ yã musu, à ke é lɛ́ɛ pãro. Dii kɛ̀ lán à ò a zↄ̀bleri Ilia gãzĩ nà. 11 Ben Yehu Ahabu bɛdee kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ Yɛzɛrilinↄ dɛ̀dɛ ń píngi kↄ̃n à ìba gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n à gbɛ̃nnanↄ kↄ̃n à sa'orinↄ. Èe à gbɛ̃ke tó wɛ̃̀ndioro.

12 Ben à fɛ̀ɛ à dà Samaria zɛ́n. Kɛ̀ à kà sãdãrinↄ bùrakaɛkiia, 13 ben à dàkↄ̃rɛ kↄ̃n Yudanↄ kí Aazia danɛnↄ à ń lá à bè: Dénↄn a ũu? Aↄ̃ wèàla wà bè: Aazia danɛnↄn wa ũ, wa mↄ ì kpá kí Yoramu bɛdeenↄamɛ kↄ̃n à da Yɛzɛbɛli bɛdeenↄ. 14 Ben Yehu bè a gbɛ̃nↄnɛ: À ń kũkũ bɛ̃ɛ! Ben aↄ̃ ń kũkũ aↄ̃ ń dɛdɛ bùra pìn lↄ̀gↄ saɛ. Aↄ̃ↄ gↄ̃ↄn baplaa awɛɛplaamɛ, aↄ̃ gbɛ̃kee e bↄro.

15 Kɛ̀ à bↄ̀ gwe, à dàkↄ̃rɛ kↄ̃n Rekabu nɛ́ Yonadabuo, èe mↄↄ daàlɛ. Ben Yehu à là à bè: N swɛ̃̀ kúma lán ma swɛ̃̀ kúmma nàↄ́? Yonadabu wèàla à bè: Ee! Ben Yehu bè: Zaakɛ lɛmɛ, ǹ n ↄↄ dↄmɛ. Kɛ̀ à ↄ dↄ̀ Yehuzi, ben Yehu à kũ̀ à gɛ̃̀o a sↄ̃goro guu. 16 Yehu bè: Wà gá lɛdo, nɛ́ aĩa kɛ̀ má vĩ kↄ̃n Dii yão e. Ben à tò à gàaao lɛdo a sↄ̃goro guu. 17 Kɛ̀ Yehu kà Samaria, à Ahabu borii kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ gweenↄ dɛ̀dɛ mámmam. À ń dúgu zↄ̃̀ lán Dii ò Ilia gãzĩ nà.

Baali tãagbãgbãrinↄ dɛdɛna

18 Yehu gbɛ̃nↄ kàkↄ̃a ń píngi, ben à bèńnɛ: Ahabu dↄnzi kɛ̀ Baalinɛ fétengomɛ, mamↄma Yehu, mɛ́ dↄnzi kɛnɛ maamaa. 19 Ǹ Baali tãadeenↄ sísimɛ ń píngi kↄ̃n à gbã̀gbãrinↄ kↄ̃n à gɛ̃sãndeenↄ ń píngi. Aↄ̃ gbɛ̃ke tón gí mↄ́ziro, má yezi mà sa bíta o Baaliamɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ gì mↄ́zi, à gàmɛ. Yehu e ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛɛńnɛ lɛ à e à Baali gbã̀gbãri pìnↄ kaatɛmɛ. 20 Ben à bè: À zĩbaa diɛ Baali pↄ́ ũ. Ben wà à kpàakpa kɛ̀. 21 À lɛ́kpãsã kɛ̀ Isarailinↄ bùsun píngi, ben Baali gbã̀gbãrinↄ mↄ̀ ń píngi, aↄ̃ gbɛ̃kee e gↄ̃ro. Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ Baali kpɛ́n, aↄ̃ kpɛ́ pì pà zĩnzĩm, gbápɛɛkii kuuro. 22 Ben Yehu bè kpɛ́ pì utakaɛki dãkparinɛ: Ǹ bↄɛ kↄ̃n utanↄ Baali gbã̀gbãrinↄnɛ ń píngi. Ben à bↄ̀ɛńnɛ kↄ̃n uta pìnↄ. 23 Yehu kↄ̃n Rekabu nɛ́ Yonadabuo gɛ̃̀ Baali kpɛ́n, ben Yehu bè Baali gbã̀gbãri pìnↄnɛ: À wɛ́ɛ tɛ́ gbɛ̃nↄzi à ń gwagwa maamaa, lɛ Dii gbã̀gbãrinↄ tóngↄ̃ kúao kɛ̀ro, sé a Baali gbã̀gbãrinↄ atɛ̃ɛ. 24 Ben Yehu kↄ̃n Yonadabuo gɛ̃̀ lɛ wà saa o. À mↄ̀ à lè Yehu gĩakɛ à gbɛ̃nↄ kàɛkaɛ bàazi gↄ̃ↄn basiigↄ̃. À kpã̀kɛ̃ńzi à bè tó aↄ̃ gbɛ̃kee tò gbɛ̃ kɛ̀ èe ń naańnɛ ń ↄzĩnↄ doke pìtingu, à wɛ̃̀ndi musumɛ. 25 Kɛ̀ Yehu sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò à yã̀a, ben à bè dogarinↄ kↄ̃n zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsi pìnↄnɛ: À gɛ̃ à ń dɛdɛ! Àton tó aↄ̃ gbɛ̃ke pitiaguro. Kɛ̀ aↄ̃ ń dɛdɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao aↄ̃ ń gɛ̀nↄ kwɛ̀ɛ bàazi, ben aↄ̃ gɛ̃̀ Baali kúkiia. 26 Aↄ̃ Baali tãakpɛ gbɛ̀pɛɛ sɛ̀ wà bↄ̀o aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀a, 27 ben aↄ̃ↄ wìwi aↄ̃ à kpɛ́ gbòro, ben wà guu pì kɛ̀ bĩikpɛɛkɛkii ũ ai kↄ̃n a gbã̀ao.

28 Lɛn Yehu Baali tãagbãgbãna mì dɛ̀ lɛ Isarailinↄ bùsun. 29 Baa kↄ̃n beeeo èe kpɛɛ li durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnannɛro, à tɛ́ vura zùswarenɛ bↄ̀rↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Bɛtɛli kↄ̃n Danionↄzi. 30 Dii bènɛ: Zaakɛ n yã kɛ̀ maa, n yã kɛ̀ má yezi kɛ̀, ń kɛ̀ Ahabu bɛdeenↄnɛ lán ma zɛo nà, n borii égↄ̃ vɛ̃ɛna Isaraili kpatan ai n nasionↄa. 31 Mↄde Yehu e zɛ kↄ̃n Dii Isarailinↄ Luda dokaoro, èe làakari dↄa kↄ̃n nↄ̀sɛo doro. Èe kpɛɛ li durun kɛ̀ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnannɛro.

32 Gurↄ beeean Dii tò Isarailinↄ bùsu nà lagonaa. Azaili gbãaa blè Isarailinↄ bùsu 33 kɛ̀ kú Yoda ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaaa píngi sɛna zaa Aroa kɛ̀ kú Anↄ swadↄↄzi ai Giliada kↄ̃n Basã bùsuo. Gada boriinↄ kↄ̃n Rubɛni boriinↄ kↄ̃n Manase boriinↄↄ kú gwe. 34 Yehu yã kpaaa kɛ̀ à kɛ̀nↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n à nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄ píngi. 35 Yehu gà, wà à vĩ̀i Samaria, ben à nɛ́ Yoaza vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n. 36 Yehu vɛ̃̀ɛ Samaria à kí blè Isarailinↄnɛ wɛ̃̀ baaakuri plaasai.

11

Yoasi kↄ̃n a dazi Ataliao

1 Kɛ̀ Aazia da Atalia è a nɛ́ gà, ben à fɛ̀ɛ èe kí boriinↄ dɛdɛɛ ń píngi. 2 Ben kí Yehoramu nɛ́nↄgbɛ̃ Yosɛba, Aazia dãre, Aazia nɛ́ Yoasi sɛ̀ ń saɛ kínɛ kɛ̀ wèe ń dɛdɛɛnↄ tɛ́. À à ùtɛ Atalianɛ kpɛ́ kɛ̀ gádonↄ kaɛnan kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ èe yↄ̃ kpaaao lɛdo, ben wèe e wà à dɛ̀ro. 3 Nɛ́ pì gↄ̃̀ utɛna Dii ua kↄ̃n a gwàri pìo ai wɛ̃̀ swɛɛdo. Gurↄ beeea Atalian Yudanↄ bùsu kína ũ.

4 À wɛ̃̀ swɛɛplaadee guun sa'oriki Yoyada kíbɛ dogari gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ sìsi, ben wà mↄ̀ńyo à kiia Dii ua. Ben à yã yìńyo à tò aↄ̃ la dà Dii ua gwe, ben à kí nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pì ↄ̀dↄańnɛ. 5 Ben à yã dìɛńnɛ à bè: Yã kɛ̀ é kɛɛn yɛ̀. Tó a mↄ guu dãkpa kámmabogurↄↄ zĩ, a gãli káaku égↄ̃ kíbɛɛ dãkpaa, 6 a gãli plaadee sↄ̃ Suru gãnu, a gãli aagↄ̃dee égↄ̃ gãnu kɛ̀ kú dogari kpaaanↄ kpɛɛ dãkpaa. 7 A gãli plaaa kɛ̀ aↄ̃ↄe kámma boo kámmabogurↄↄ zĩnↄ égↄ̃ kína pì dãkpaa Dii ua. 8 À ligazi, a baade kↄ̃n a gↄ̃kɛbↄo kũna. Gbɛ̃ kɛ̀ gà à sↄ̃̀zi, à à dɛ. Àgↄ̃ tɛ́ kína pìzi guu kɛ̀ èe gaan píngi.

9 Zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄↄ kɛ̀ lán sa'oriki Yoyada òńnɛ nà. Aↄ̃ baade a gbɛ̃nↄ sɛ̀ à gàańyo Yoyada kiia, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe kámma boonↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe mↄↄ ń lende kpánↄ ń píngi. 10 Ben Yoyada kí Dauda sárinↄ kↄ̃n à sɛngbango kɛ̀ kú Dii uanↄ kpà zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsi pìnↄa. 11 Ben dogari pìnↄ mↄ̀ wà kàɛ Dii kpɛ́ kↄ̃n sa'okiio kpɛɛlɛa sɛna zaa Dii ua ↄplazi ai à ↄzɛzi, baade kↄ̃n a gↄ̃kɛbↄo kũna, lɛ wàgↄ̃ kína pì dãkpaao. 12 Ben Yoyada bↄ̀ kↄ̃n kí nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìo à kífura kùnɛ à doka takada kpàa. Kɛ̀ wà nↄ́si kù à mìa wà à kà kí ũ, ben wà ↄpa lɛ̀ wà wii lɛ̀ wà bè: Luda kína dↄ̃ kↄ̃n aafiao! 13 Kɛ̀ Atalia dogarinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ kĩi pì mà, ben à fɛ̀ɛ à gàa ń kiia Dii ua. 14 Kɛ̀ à wɛ́ɛ sɛ̀, à kína pì è zɛna wesagba saɛ lán wè kɛ nà. Zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n kãkãkipɛrinↄↄ zɛna à saɛ, bensↄ̃ baade píngi e pↄnnaa kɛɛ aↄ̃ↄe kãkãki pɛɛ. Ben Atalia a pↄ́kãsãanↄ gà à kɛ̃̀ à vĩ̀ wiiio à bè: Wà bↄ̀ ma kpɛɛ! Wà bↄ̀ ma kpɛɛ! 15 Ben sa'oriki Yoyada bè zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsi pìnↄnɛ: À nↄgbɛ̃ pì sɛ́ à bↄo bàazi, é gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ́zinↄ dɛdɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Zaakɛ à bè wàton à dɛ Dii uaro. 16 Gurↄↄ kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì kà kíbɛ gãnulɛ kɛ̀ sↄ̃nↄ è gɛ̃n kiia, ben wà ↄ pɛ̀ɛa gwe wà à dɛ̀.

17 Yoyada tò kína kↄ̃n a gbɛ̃nↄ Dii bà kuunańyo yã kɛ̀kɛ, lɛ aↄ̃ e wàgↄ̃ dɛ Dii gbɛ̃nↄ ũ yãnzi. À tò kína kↄ̃n a gbɛ̃nↄ lɛdolɛ kɛ̀ kↄ̃o dↄ. 18 Ben aↄ̃ gàa wà Baali kpɛ́ gbòro, aↄ̃ à gbãgbãkiinↄ kↄ̃n à tãanↄ wìwi dúgudugu, ben aↄ̃ Baali gbã̀gbãri Matã dɛ̀ gbãgbãkii pìnↄ saɛ.

Yoyada Dii ua nà gudãkparinↄnɛ ń ↄzĩ, 19 ben à zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n dogarinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ ń píngi, aↄ̃ bↄ̀ Dii ua kↄ̃n kína pìo, aↄ̃ kíbɛ gãnulɛ kɛ̀ dogarinↄ è gɛ̃n zɛ́ sɛ̀. Kɛ̀ aↄ̃ kà kíbɛ, ben kína pì vɛ̃̀ɛ kpatan, 20 ben bùsu pì baade píngi pↄↄ kɛ̀ nna, bensↄ̃ wɛ́tɛ gↄ̃̀ kaɛna yãkete sai, kɛ̀ wà Atalia dɛ̀ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao kíbɛ yãnzi. 21 Yoasi kí blè a wɛ̃̀ swɛɛplaadee guumɛ.

12

Dii ua kɛkɛna

1 À kɛ̀ kí ũ Yehu kíblena wɛ̃̀ swɛɛplaadee guu, ben à kí blè Yerusalɛmu wɛ̃̀ baplaa. À da nɛ́ Bɛsɛba gbɛ̃mɛ, à tↄ́n Zibia. 2 Gurↄↄ kɛ̀ sa'oriki Yoyada lɛ́ dà Yoasia, ben à yã kɛ̀ maa Diinɛ kɛ̀. 3 Mↄde èe tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bònↄ gbororo, wà kpɛ́ wèe saa oo gwe, wèe tuaetiti kpataa.

4 Yoasi bè sa'orinↄnɛ: À ↄↄ kɛ̀ wà mↄ̀o Dii ua kakↄ̃a, ↄↄ kɛ̀ wà lìli baadenɛ kↄ̃n lɛ́gbɛ̃na ↄↄo kↄ̃n pↄyezi gbaanↄ píngi. 5 Sa'orinↄ gae ↄↄ pì sí ↄↄsirinↄa wà Dii ua guu kɛ̀ yàkanↄ kɛkɛo. 6 Ben Yoasi kí blè ai wɛ̃̀ baro awɛɛ'aagↄ̃, mↄde sa'orinↄↄ e Dii ua guu kɛ̀ yàkanↄ kɛkɛro, 7 ben kí Yoasi sa'oriki Yoyada sìsi kↄ̃n sa'orinↄ ń píngi à ń lá à bè: À kɛ̀ dia ée Dii ua guu kɛ̀ yàkanↄ kɛkɛroo? Àton ↄↄ sí ↄↄsirinↄa dↄro. À tó wàgae Dii ua guu kɛ̀ yàkanↄ kɛkɛo. 8 Ben sa'orinↄ wè kɛ̀ aↄ̃é ↄↄ ke sí gbɛ̃nↄa dↄro, aↄ̃é sↄ̃ Dii ua guu kɛ̀ yàkanↄ kɛkɛro. 9 Ben sa'oriki Yoyada àkpati sɛ̀ à à nɛ́kpaɛ fↄ̃̀, ben à dìɛ sa'okii saɛ tó wèe gɛ̃ɛ Dii kpɛ́ ua ↄplaazi. Ben sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄe kpɛ́ zɛ́ dãkpaanↄ è ↄↄ kɛ̀ wà mↄ̀o Dii ua kán píngi. 10 Tó aↄ̃ↄ è àkpati pì ↄↄ kɛ̀ bíta, ben kína takadakɛ̃ri kↄ̃n sa'orikio è naro wà káka sàkinↄ guu. 11 Aↄ̃è ↄↄ pì dennabaru kɛ wà na gbɛ̃ kɛ̀ wà Dii ua zĩi dàńnɛnↄnɛ ń ↄzĩ, ben aↄ̃è fĩa boo lí'arinↄnɛ kↄ̃n kpɛ́borinↄ 12 kↄ̃n gũ̀borinↄ kↄ̃n gbɛ̀'arinↄ. Ben aↄ̃ lí kↄ̃n gbɛ̀ ananↄ lùluo dↄ, lɛ wà Dii ua guu kɛ̀ yàkanↄ kɛkɛo yãnzi kↄ̃n kpɛ́ kɛkɛna zĩ pãndenↄ píngi. 13 Wèe Dii ua kondogi taanↄ pi kↄ̃n ↄↄ kɛ̀ wà mↄ̀o Dii ua pìoro, ke fitia tɛ́dɛbↄnↄ ke arusibↄnↄ ke kãkãkinↄ ke vura pↄ́nↄ ke kondogi pↄ́ kpaaanↄ. 14 Dii ua kɛ̀kɛrinↄn wè fĩa boońnɛ. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ wà ↄↄ pì kpàḿma aↄ̃ fĩa boo zĩkɛrinↄnɛnↄ, wè ń gbeka ↄↄ pì yãziro, zaakɛ gbɛ̃ pìnↄ nɛ́ gbɛ̃ náanɛdeenↄmɛ. 16 Ɔↄ kɛ̀ wà kpà taari fĩabobↄ ke durun agbaakpabↄ ũunↄ, wè gɛ̃o Dii uaro, sa'orinↄ pↄ́mɛ.

17 Gurↄ beeean Siria kí Azaili gàa à lɛ̀ɛ Gataa à sì, ben à ɛ̀ara èe mↄↄ lɛ́ɛ Yerusalɛmua dↄ. 18 Ben Yudanↄ kí Yoasi pↄ́ kɛ̀ a dezi Yudanↄ kínanↄ Yosafata kↄ̃n Yoramuo kↄ̃n Aaziao kpà Diianↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n kɛ̀ à kpà Diianↄ dↄ kↄ̃n vura kɛ̀ kú Dii ua laasi guuo kↄ̃n a bɛ laasi guuo píngi, à kpã̀sã Azailinɛ, ben Azaili gù Yerusalɛmula. 19 Yoasi yã kpaaanↄ kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 20 À ìbanↄ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi, ben aↄ̃ à dɛ̀ zaa Bɛtɛmilo Sila zɛ́n. 21 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à dɛ̀ pìnↄ tↄ́n yɛ̀: Simɛata nɛ́ Yozabada kↄ̃n Soma nɛ́ Yehozabadao. Kɛ̀ Yoasi gà, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a dezinↄ pↄ́o Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Amazia vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

13

Isarailinↄ kí Yoaza

1 Yudanↄ kí Aazia nɛ́ Yoasi kíblena wɛ̃̀ baro awɛɛ'aagↄ̃dee guun Yehu nɛ́ Yoaza kɛ̀ Isarailinↄ kí ũ, ben à kí blè Samaria wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplaa. 2 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ kɛ̀ à zɛ̀ kↄ̃n durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnan-o, èe pãnɛro. 3 Ben Dii pↄ fɛ̃̀ Isarailinↄzi à ń ná Siria kí Azailinɛ a ↄzĩ kↄ̃n a nɛ́ Bɛnadadao ai Yoaza kíblena lɛ́n. 4 Yoaza agbaa kpà Diinɛ, ben Dii wènɛ, zaakɛ à è dian Sirianↄ kína pì e wɛ́ɛ tãa Isarailinↄa nà. 5 Dii tò aↄ̃ mìsiri è, ben aↄ̃ bↄ̀ Sirianↄ ↄzĩ, ben baade kú a ua lán à zii bà. 6 Mↄde aↄ̃ↄe kpɛɛ li durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu ń dá à kɛnannɛro, aↄ̃ zɛ̀o. Asɛra lí sↄ̃ kpɛ́ pɛɛna Samaria. 7 Yoaza zĩ̀kpɛɛnↄ kà yãana, séde sↄ̃de gↄ̃ↄn baplaa akurinↄ kↄ̃n sↄ̃goro mɛ̀n kurinↄ kↄ̃n zĩ̀kpɛ kɛ̀sɛde gↄ̃ↄn bↄrↄ kurinↄ bé wà gↄ̃̀, zaakɛ Sirianↄ kína ń kɛ́ dúgudugu, aↄ̃ gↄ̃̀ lán bùsuti bà. 8 Yoaza yã kpaaanↄ, yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ kↄ̃n à nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 9 Kɛ̀ Yoaza gà, ben wà à vĩ̀i Samaria, ben à nɛ́ Yehoasi vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Isarailinↄ kí Yehoasi

10 Yudanↄ kí Yoasi kíblena wɛ̃̀ baaakuri awɛɛswɛɛplaadee guun Yoaza nɛ́ Yehoasi kɛ̀ Isarailinↄ kí ũ, ben à kí blè wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdo. 11 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, èe kpɛɛ li durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnannɛro, à kpɛ́ èe kɛɛ. 12 Yehoasi yã kpaaa kɛ̀ à kɛ̀nↄ kↄ̃n à nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄ kↄ̃n zĩ̀ kɛ̀ à kà kↄ̃n Yudanↄ kí Amaziao kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 13 Kɛ̀ à gà, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n Isarailinↄ kínanↄ pↄ́o Samaria, ben Yeroboamu vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Ɛlisa gana

14 Ɛlisa e gyãa kɛɛ, eé fↄ̃ à ble dↄro, ben Isarailinↄ kí Yehoasi gàa à à lè, èe ↄ́ↄ dↄↄ à bènɛ: Baa! Baa! Ḿbe Isarailinↄ sↄ̃goronↄ ũ kↄ̃n ń sↄ̃deenↄo. 15 Ben Ɛlisa bènɛ: Ǹ sá sɛ́ kↄ̃n kànↄ. Kɛ̀ à sɛ̀, 16 ben Ɛlisa bènɛ: Ǹ kà kpá sála. Kɛ̀ à kpà sála, ben Ɛlisa a ↄↄnↄ dìdi kína pì ↄↄnↄa 17 à bè: Ǹ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa windo wɛ̃. Kɛ̀ à wɛ̃̀, ben Ɛlisa bè: Ǹ kà pì zu. Kɛ̀ à zù, ben Ɛlisa bè: Dii zĩ̀blena kàn gwe. Zĩ̀blena Sirianↄa kàmɛ. Nɛ́ Sirianↄ kaatɛ mámmam zaa Afɛki. 18 Ben Ɛlisa bè: Ǹ kà pìnↄ sɛ́ɛ. Kɛ̀ à sɛ̀ɛ, ben Ɛlisa bènɛ: Ǹ tↄↄtɛ lɛ́o. À lɛ̀o gɛ̃̀n aagↄ̃, ben à ↄ zɛ̀. 19 Ben Luda gbɛ̃ pì pↄ fɛ̃̀zi à bè: Wà be n tↄↄtɛ lɛ̀o gɛ̃̀n sↄↄro ke swɛɛdomɛ yã, lɛ n zĩ̀ blè Sirianↄa mámmam. Tia sa nɛ́ zĩ̀ bleḿma gɛ̃̀n aagↄ̃mɛ.

20 Ɛlisa gà, ben wà à vĩ̀i. Tó Sɛ̃̀tãntɛ̃ kà, ben Mↄabu gbãamↄnnɛrinↄ è mↄ́ lɛ́ɛ Isarailinↄ bùsua. 21 Zĩ kɛ̀a gbɛ̃nↄↄ e gɛ̀ vĩii. Kɛ̀ aↄ̃ gbãamↄnnɛrinↄ gãli è, ben aↄ̃ gɛ̀ pì sɛ̀ wà zù Ɛlisa miran. Kɛ̀ gɛ̀ pì lɛ̀ɛ à nà Ɛlisa wánↄa, ben à wɛ̃̀ndi è à fɛ̀ɛ à zɛ̀.

22 Siria kí Azaili gbãaa mↄ̀ Isarailinↄnɛ ai Yoaza kíblena lɛ́n. 23 Ben Dii sùu kɛ̀ńyo à wɛ̃nda dↄ̃̀ńnɛ, à ń wɛ́ɛ gwà a bà kuuna kↄ̃n Ibraĩo kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo yãnzi. Èe we à ń dúgu zↄ̃ro, èe ń zĩnnaro ai kↄ̃n a gbã̀ao. 24 Kɛ̀ Siria kí Azaili gà, ben à nɛ́ Bɛnadada vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n. 25 Kɛ̀ Yoaza nɛ́ Yehoasi zĩ̀ kà kↄ̃n Azaili nɛ́ Bɛnadada pìo, à ɛ̀ara à wɛ́tɛ kɛ̀ Azaili sì a de Yoazaanↄ sìa. Yehoasi zĩ̀ blèa gɛ̃̀n aagↄ̃mɛ, ben à Isaraili wɛ́tɛ pìnↄ sìa.

14

Yudanↄ kí Amazia

1 Isarailinↄ kí Yoaza nɛ́ Yehoasi kíblena wɛ̃̀ plaadee guun Yoasi nɛ́ Amazia kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 2 À wɛ̃̀ baaasↄↄrodee guun à kí blè, à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ baaakuri dosai. À da nɛ́ Yerusalɛmu gbɛ̃mɛ, à tↄ́n Yoadini. 3 À yã kɛ̀ Dii yezi kɛ̀, mↄde èe ká a dezi Dauda pↄ́ ũro. À a de Yoasi zɛ́kpaɛ sɛ̀ súusu. 4 Èe tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bònↄ gbororo, wà kpɛ́ wèe saa ooḿma wèe tuaetiti kpataa gwe. 5 Kɛ̀ à kpata kãsãa pɛ̀ɛ à yã̀a, ben à a ìba kɛ̀ aↄ̃ a de dɛ̀nↄ dɛ̀dɛ se. 6 Lán à kú Musa doka takadan nà, èe gbɛ̃dɛri pìnↄ nɛ́nↄ dɛdɛro. Takada pì guu Dii bè wàton denↄ dɛdɛ ń nɛ́nↄ durun yãnziro, bensↄ̃ wàton nɛ́nↄ dɛdɛ ń denↄ durun yãnziro. Baade é ga a zĩnda durun yãnzimɛ. 7 Amazia bé à zĩ̀ blè Ɛdↄmunↄa gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri zaa Guzurɛ Wisideen. Zĩ̀ pì guun à Sela sì, ben à tↄ́ kpànɛ Yↄkↄtɛli, tↄ́ pì kpɛ́ kúa ai kↄ̃n a gbã̀ao.

8 Beee gbɛra Amazia gbɛ̃nↄ zĩ̀ Isarailinↄ kí Yoaza nɛ́ Yehoasi, Yehu dioa, à bènɛ: Ǹ mↄ́ wà dakↄ̃rɛ zĩ̀lan. 9 Isarailinↄ kí Yoasi wèàla à bè: Lɛbanↄ bùsu lɛ̀kara lɛ́kpãsã kɛ̀ Lɛbanↄ bùsu sida línɛ à bè à a nɛ́nↄgbɛ̃ kpãsã a nɛ́a, ben Lɛbanↄ bùsu nↄ̀bↄ pãsĩ mↄ̀ à kìti pà lɛ̀kara pìa. 10 N zĩ̀ blè Ɛdↄmunↄa, ben n n zĩnda sɛ̀ lezĩ. Ǹ zɛ kↄ̃n n tↄ́maakɛɛo ǹ vɛ̃ɛ tɛɛɛ. À kɛ̀ dia nɛ́ɛ ↄ kaa yã pãsĩzi? Beee é sunnɛ kↄ̃n mↄ́nzio kↄ̃n Yudanↄ se. 11 Mↄde Amazia yã pì kpà swãkoto, ben Yehoasi mↄ̀ lɛ́ɛa. Aↄ̃ dàkↄ̃rɛ zaa Bɛsɛmɛsi Yudanↄ bùsun. 12 Isarailinↄ zĩ̀ blè Yudanↄa, ben Yudanↄ bàa sì wà tà ń bɛ. 13 Bɛsɛmɛsi gwen Yehoasi Amazia kũ̀n à gàao Yerusalɛmu. À a bĩi gbòro lán mita wàa doo bà zaa Ɛflaimu gãnu lɛ̀ ai gana Gooda gãnulɛa. 14 À vura kↄ̃n kondogio kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú Dii uanↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú kíbɛ laasinnↄ sɛ̀ɛ píngi, ben à gbɛ̃kenↄ kũ̀kũ à tàńyo Samaria zĩ̀zↄnↄ ũ.

15 Yehoasi yã kpaaa kɛ̀ à kɛ̀nↄ kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. Lán à zĩ̀ kà kↄ̃n Yudanↄ kí Amaziao nà kú gwe dↄ. 16 Kɛ̀ Yehoasi kà a dezinↄla, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n Isarailinↄ kínanↄ pↄ́o Samaria, ben à nɛ́ Yeroboamu vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

17 Yudanↄ kí Amazia kɛ̀ wɛ̃̀ gɛ̃ro Yehoasi gana gbɛra. 18 Amazia yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 19 Wà lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi Yerusalɛmu, ben à bàa sì à tà Lakisi. Ben wà gbɛ̃nↄ gbàrɛ wà pɛ̀ɛzi wà à dɛ̀ gwe. 20 Ben wà à gɛ̀ sɛ̀ kↄ̃n sↄ̃o wà sùo Yerusalɛmu, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a dezinↄ pↄ́o Dauda wɛ́tɛ. 21 Ben Yudanↄ Uzia kɛ̀ kà wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdoo kà kí ũ à de Amazia gbɛ̀n. 22 Àmbe à Elata sì à kɛ̀kɛ à kàɛ Yudanↄnɛ a de gana gbɛra.

Isarailinↄ kí Yeroboamu plaadee

23 Yudanↄ kí Yoasi nɛ́ Amazia kíblena wɛ̃̀ gɛ̃rodee guun Isarailinↄ kí Yoasi nɛ́ Yeroboamu kɛ̀ kí ũ Samaria, à vɛ̃̀ɛ kpatan wɛ̃̀ baplaa awɛɛdo. 24 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, èe kpɛɛ li durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnannɛro. 25 Àmbe à ɛ̀ara à Isarailinↄ bùsu sìńnɛ zaa Lebo Amata ai gana Ísia Wisideezi, lán Dii Isarailinↄ Ludaa ò a zↄ̀bleri Amitai nɛ́ Yunusa, Gatɛfa gbɛ̃ gãzĩ nà. 26 Zaakɛ Dii è Isarailinↄↄ e nawɛ̃a kɛɛ maamaa, zↄ̀nↄ kↄ̃n wɛ̃ɛnɛnↄ ń píngi, bensↄ̃ aↄ̃ gbɛ̃ke vĩ à dↄńlɛro. 27 Dii e be é Isaraili tↄ́ dɛdɛ anduna guuro, ben à ń mì sì Yehoasi nɛ́ Yeroboamu gãzĩ. 28 Yeroboamu yã kpaaa kɛ̀ à kɛ̀nↄ kↄ̃n zĩ̀ kɛ̀ à kànↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. Lán à ɛ̀ara à Damasiku kↄ̃n Amatao sì Isarailinↄnɛ nà kú gwe dↄ. 29 Kɛ̀ à kà a dezinↄla, wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n a dezi Isarailinↄ kínanↄ pↄ́o, ben à nɛ́ Zakari vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

15

Yudanↄ kí Uzia

1 Isarailinↄ kí Yeroboamu kíblena wɛ̃̀ baaasↄↄro awɛɛplaadee guu Amazia nɛ́ Uzia kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 2 À wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdodee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ baplaa akuri awɛɛplaa. À da nɛ́ Yerusalɛmu gbɛ̃mɛ, à tↄ́n Yɛkↄlia. 3 À yã kɛ̀ Dii yezi kɛ̀ lán à de Amazia kɛ̀ nà. 4 Mↄde èe tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bònↄ gbororo, wà kpɛ́ wèe saa ooḿma wèe tuaetiti kpataa gwe. 5 Dii tò à kusu kũ̀, à kúo ai à gàa à gào. Wà kpɛ́ bↄ̀nɛ ado. À nɛ́ Yotamu bé à kíbɛ ua kũna, àmbe Yudanↄ dↄn'aɛdee ũ. 6 Uzia yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi. 7 Kɛ̀ à kà a dezinↄla, wà à vĩ̀i kↄ̃n a dezinↄ Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Yotamu vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Isarailinↄ kí Zakari

8 Yudanↄ kí Uzia kíblena wɛ̃̀ baplaa plaasaidee guun Yeroboamu nɛ́ Zakari kɛ̀ Isarailinↄ kína ũ Samaria, à kí blè mↄ swɛɛdo. 9 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ lán à dezinↄ kɛ̀ nà. Èe kpɛɛ li durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnannɛro. 10 Ben Yabɛsi nɛ́ Salumu lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi kↄ̃n gbɛ̃nↄ à à dɛ̀ zaa Ibleamu, ben à vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n. 11 Zakari yã kpaaanↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 12 Lɛn yã kɛ̀ Dii ò Yehunɛ kɛ̀ lɛ, à bè à boriinↄ bé wégↄ̃ Isarailinↄ kí blee ai à gá pɛ́ à nasionↄa.

Isarailinↄ kí Salumu

13 Yabɛsi nɛ́ Salumu kɛ̀ kí ũ Yudanↄ kí Uzia kíblena wɛ̃̀ baplaa dosaidee guu, à kí blè Samaria mↄ do. 14 Ben Gadi nɛ́ Mɛnahɛmu bↄ̀ Tiza à gàa Samaria, ben à Yabɛsi nɛ́ Salumu lɛ̀ à dɛ̀ gwe, ben à vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n. 15 Salumu yã kpaaanↄ kↄ̃n lɛ́ kɛ̀ à kpàkↄ̃sↄ̃ kↄ̃n gbɛ̃nↄ Zakarizio kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 16 Gurↄ beeean Mɛnahɛmu bↄ̀ Tiza à gàa à lɛ̀ɛ Tifisaa kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à guunↄ kↄ̃n guu kɛ̀ lìgazinↄ píngi, zaakɛ aↄ̃ gì zɛ́ wɛ̃nɛzi. À nↄ̀sindadeenↄ gbɛɛɛ pàrapara ń píngi dↄ.

Isarailinↄ kí Mɛnahɛmu

17 Yudanↄ kí Uzia kíblena wɛ̃̀ baplaa dosaidee guun Gadi nɛ́ Mɛnahɛmu kɛ̀ Isarailinↄ kí ũ, ben à kí blè Samaria wɛ̃̀ kuri. 18 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ ai a wɛ̃̀ndi lɛ́n. Èe kpɛɛ li durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnannɛro.

19 Kɛ̀ Asiria kí Tigila Pilɛsa lɛ̀ɛ Isarailinↄ bùsua, ben Mɛnahɛmu à gbà kondogi tↄn baaakuri awɛɛsiigↄ̃, lɛ Tigila Pilɛsa e à ↄ daawa, à kpata kãsãa e à pɛ́ɛ yãnzi. 20 Mɛnahɛmu tò Isarailinↄ kondogi pì fĩa bò, ben ↄↄdeenↄ kondogi ↄↄ kpà ń mìamia mɛ̀n baplaa akurikuri Asirianↄ kína pↄ́ ũ. Ben Asirianↄ kína pì ɛ̀ara à tà, èe zɛ ń bùsun dↄro. 21 Mɛnahɛmu yã kpaaanↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi. 22 Kɛ̀ à kà a dezinↄla, ben à nɛ́ Pekaya vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Isarailinↄ kí Pekaya

23 Yudanↄ kí Uzia kíblena wɛ̃̀ baplaa akuridee guun Mɛnahɛmu nɛ́ Pekaya kɛ̀ Isarailinↄ kí ũ, à kí blè Samaria wɛ̃̀ plaa. 24 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, èe kpɛɛ li durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnannɛro. 25 À zĩ̀kari gbɛ̃nsi Rɛmalia nɛ́ Pɛka lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi kↄ̃n gbɛ̃nↄ. Ben à Giliada bùsudeenↄ sɛ̀ gↄ̃ↄn baplaa akuri à sìńyo kína pìzi à zɛki gbãan Samaria, à à dɛ̀ kↄ̃n Agobuo kↄ̃n Ariɛo, ben à vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n. 26 Pekaya yã kpaaanↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi.

Isarailinↄ kí Pɛka

27 Yudanↄ kí Uzia kíblena wɛ̃̀ baplaa akuri awɛɛplaadee guun Rɛmalia nɛ́ Pɛka kɛ̀ Isarailinↄ kí ũ, à kí blè Samaria wɛ̃̀ baro. 28 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, èe kpɛɛ li durun kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailinↄ dà à kɛnannɛro. 29 Pɛka gurↄↄan Asiria kí Tigila Pilɛsa mↄ̀ à Iyona sì kↄ̃n Abɛli Bɛtɛmakao kↄ̃n Yanↄao kↄ̃n Kɛdɛsio kↄ̃n Azoo. À Nafatali boriinↄ guu sì dↄ, Giliada kↄ̃n Galilio píngi, ben à guu pì deenↄ kũ̀kũ à tàńyo Asiria. 30 Ela nɛ́ Osea lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ kↄ̃n gbɛ̃nↄ Pɛkazi, ben à à dɛ̀ à vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n Uzia nɛ́ Yotamu kíblena wɛ̃̀ barodee guu. 31 Pɛka yã kpaaanↄↄ kú Isarailinↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi.

Yudanↄ kí Yotamu

32 Isarailinↄ kí Rɛmalia nɛ́ Pɛka kíblena wɛ̃̀ plaadee guun Uzia nɛ́ Yotamu kɛ̀ Yudanↄ kí ũ. 33 À wɛ̃̀ baaasↄↄrodee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdo. À da tↄ́n Yɛrusa, Zadↄki nɛ́mɛ. 34 À yã kɛ̀ Dii yezi kɛ̀ lán à de Uzia kɛ̀ nà. 35 Mↄde èe tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bònↄ gbororo, wà kpɛ́ wèe saa ooḿma wèe tuaetiti kpataa gwe. Àmbe à Dii ua gãnu kɛ̀ kú musu kpaa kɛ̀kɛ. 36 Yotamu yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi. 37 Gurↄ beeean Dii tò Siria kí Rezĩ kↄ̃n Rɛmalia nɛ́ Pɛkao nà lɛɛna Yudanↄaa. 38 Kɛ̀ Yotamu kà a dezinↄla, wà à mira kpàkↄ̃zińyo Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Aaza vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

16

Yudanↄ kí Aaza

1 Rɛmalia nɛ́ Pɛka kíblena wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplaadee guun Yotamu nɛ́ Aaza kɛ̀ Yudanↄ kí ũ. 2 À wɛ̃̀ barodee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdo. Èe yã kɛ̀ Dii a Ludaa yezi kɛ lán a dezi Dauda bàro. 3 À zɛ̀ kↄ̃n Isarailinↄ kínanↄ yãkɛnao ai sé à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃o. À yã zaaa kɛ̀ lán borii kɛ̀ Dii pɛ̀ḿma Isarailinↄnɛnↄ è kɛ nà yã. 4 À saa ò à tuaetiti kpàta tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bònↄa kↄ̃n sĩ̀sĩ musunↄ kↄ̃n lí bíta píngi gbáruo.

5 Beee gbɛra Siria kí Rezĩ kↄ̃n Isarailinↄ kí Rɛmalia nɛ́ Pɛkao mↄ̀ zĩ̀ ká Yerusalɛmu. Gwen aↄ̃ lìgan Aazazi, mↄde aↄ̃ↄe fↄ̃ wà zĩ̀ blèaro. 6 Gurↄ beeean Rezĩ pɛ̀ Yudanↄa à ń bↄ́ɛ Elata à ɛ̀ara à gwee sìḿma, ben Ɛdↄmunↄ mↄ̀ wà vɛ̃̀ɛ gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao. 7 Ben Aaza gbɛ̃nↄ zĩ̀ Asiria kí Tigila Pilɛsaa à bè: N zↄ̀blerin ma ũ, n nɛ́n ma ũ. Ǹ mↄ́ ǹ ma bↄ Sirinↄ kína kↄ̃n Isarailinↄ kína kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛmaziinↄ ↄzĩ. 8 Aaza kondogi kↄ̃n vura kɛ̀ kú Dii ua kↄ̃n a bɛ laasi guuo sɛ̀ɛ à Asirianↄ kína gbà à kpã̀sãnɛ. 9 Ben Asirianↄ kína à yã mà, à gàa à lɛ̀ɛ Damasikua à sì. À Rezĩ dɛ̀, ben à tà kↄ̃n Damasikudeenↄo ai Kiri. 10 Kí Aaza gàa à dà Asiria kí Tigila Pilɛsalɛ zaa Damasiku. À sa'okii è gwe, ben à à taka gà takada guu à kpã̀sã sa'ori Urianɛ kↄ̃n à kɛna takao píngi. 11 Sa'ori Uria sa'okii pì kɛ̀ lán kí Aaza kpã̀sãnɛ nà déede, à à mì dɛ̀ kí pì ton su kↄ̃n Damasikuo. 12 Kɛ̀ à sù, à sa'okii pì è, ben à sↄ̃̀zi. 13 À sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa à wísiti kàn à í tↄ̃̀a à kɛnnakↄ̃o sa'o'aru kùa. 14 Dii gbãgbãkii kɛ̀ wà pì kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o kú sa'oki dufu pì kↄ̃n Dii kpɛ́o dagura, ben Aaza sɛ̀ à dìɛ sa'oki dufu pì ↄplazi. 15 Ben à yã dìɛ sa'ori Urianɛ à bè: Nɛ́gae sa'o kↄngↄ pↄ́ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ o sa'oki bíta pìa kↄ̃n uusiɛ pↄ́wɛɛtitio kↄ̃n kína sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũo kↄ̃n à pↄ́wɛɛtiti gbaao kↄ̃n gbɛ̃nↄ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũo kↄ̃n ń pↄ́wɛɛtiti gbaao kↄ̃n ń sa'o'io. Nɛ́gae sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ aru kúa kↄ̃n kɛnnakↄ̃o sa'o'aruo. Sa'okii kɛ̀ wà pì kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o sↄ̃, eégↄ̃ dɛ ma màsokɛkii ũ. 16 Ben sa'ori Uria kɛ̀ lán kí Aaza ònɛ nà.

17 Kí Aaza mↄ̀ lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄ gògo tadibↄnↄa à ń taanↄ gò à dìɛ. À íkakii gò mↄ̀gotɛ̃ zùswaree kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à gĩzĩnↄa à dìɛ gbɛ̀ kĩia. 18 À kína tinti kɛ̀ wà bò Dii ua kↄ̃n à gãnu kɛ̀ kú gweeo gbòro mìsiɛna Asirianↄ kínanɛ yãnzi. 19 Aaza yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi. 20 Aaza kà a dezinↄla, ben wà à mira kpàkↄ̃zińyo Dauda wɛ́tɛ, ben à nɛ́ Ɛzɛkaya vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

17

Osea, Isarailinↄ kí zãadee

1 Yudanↄ kí Aaza kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛplaadee guun Ela nɛ́ Osea kɛ̀ Isarailinↄ kí ũ Samaria, à kí blè wɛ̃̀ kɛ̃ndo. 2 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀, mↄde èe kɛ lán Isarailinↄ kína kɛ̀ aↄ̃ dↄ̀nɛ aɛnↄↄ kɛ̀ nàro. 3 Asiria kí Samanɛsa mↄ̀ à lɛ̀ɛa, ben Osea kɛ̀ à zↄ̀bleri ũ, èe tángba kpaaa. 4 Osea gbɛ̃nↄ zĩ̀ Igipiti kí Soa, ben èe tángba kɛ̀ è kpá Samanɛsaa wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o kpáa dↄro. Kɛ̀ Samanɛsa è Osea bↄ̀ a kpɛɛ, ben à à kũ̀ à à dà kpɛ́siaan. 5 Ben Samanɛsa lɛ̀ɛ Isarailinↄ bùsua píngi. À gbɛ̃nↄ mↄ̀ wà Samaria kagura kɛ̀ ai wɛ̃̀ aagↄ̃. 6 Osea kíblena wɛ̃̀ kɛ̃ndodee guun Samanɛsa Samaria sì à tà kↄ̃n Isarailinↄ a bùsun, à ń káɛkaɛ Ala kↄ̃n Gozã kɛ̀ kú Abo baao kↄ̃n Midiã bùsu wɛ́tɛnↄ guuo.

Isarailinↄ gↄ̃na zĩ̀zↄnↄ ũ ń durun yãnzi

7 Yã pì kɛ̀ lɛ, kɛ̀ Isarailinↄ durun kɛ̀ Dii ń Ludanɛ kɛ̀ à ń bↄ́ Igipiti kí Fɛro ↄzĩ yãnzi. Aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ tãanↄnɛ 8 aↄ̃ borii kɛ̀ Dii pɛ̀ḿmańnɛnↄ zɛ́kpaɛ sɛ̀ aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n yã kɛ̀ Isarailinↄ kínanↄↄ dàńnɛnↄo. 9 Aↄ̃ yã dↄ̀rↄsai dìɛ Dii ń Luda yã gbɛ̀n aↄ̃ tãagbãgbãkiinↄ bò ń zĩndanɛ ń wɛ́tɛnↄ guu píngi zaa gudãkpakiia gana ai wɛ́tɛ bĩideea. 10 Aↄ̃ gbɛ̀nↄ kↄ̃n línↄ pɛ̀ɛpɛɛ sĩ̀sĩ lezĩnↄa píngi kↄ̃n lí bíta píngi gbáruo. 11 Aↄ̃ tuaetiti kpàta tãagbãgbãkii kɛ̀ aↄ̃ bò pìnↄa píngi lán borii kɛ̀ Dii pɛ̀ḿmańnɛnↄↄ kɛ̀ nà. Yã zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ pìnↄ bé à Dii pↄↄ fɛ̃̀nɛ. 12 Aↄ̃ dↄ̀ tãanↄzi, baa kɛ̀ Dii bèńnɛ aↄ̃ton kɛro. 13 Dii Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄ swã gà a annabinↄ kↄ̃n wɛ́ɛgupu'erinↄ gãzĩ ń píngi à bè, aↄ̃ kpɛɛ li ń yã zaaanↄnɛ, aↄ̃gↄ̃ Dii yãdiɛnanↄ kↄ̃n à yãdannɛnao kũna, lán à kú doka takada kɛ̀ à dìɛ ń dezinↄnɛ guu nà, ben à ɛ̀ara à ò a zↄ̀bleri annabinↄ gãzĩ.

14 Baa kↄ̃n beeeo Isarailinↄ gì mazi, aↄ̃ swã gbãa lán ń dezi kɛ̀ aↄ̃ↄe Dii ń Luda náanɛ kɛroonↄ pↄ́ bàmɛ. 15 Aↄ̃ gì à ↄdↄkii gwazi, aↄ̃ à bà kuuna kↄ̃n ń dezinↄ yã gbòro, aↄ̃ↄe lɛ́ kɛ̀ à nàańnɛ yã daro. Aↄ̃ tɛ̀ pↄ́ pãpãanↄzi, ben aↄ̃pinↄ kɛ̀ pã. Aↄ̃ borii kɛ̀ aↄ̃ↄ ligańzinↄ zɛ́kpaɛ sɛ̀, borii kɛ̀ Dii bè aↄ̃ton ń dà sɛ́roo pìnↄ. 16 Aↄ̃ pã kpà Dii ń Luda yãdiɛnanↄzi, aↄ̃ mↄ̀ kàsa mɛ̀n plaa lán zùswareenↄ bà ń tãanↄ ũ, aↄ̃ Asɛra lí pɛ̀ɛ, aↄ̃ sↄsↄnɛnↄ gbã̀gbã, aↄ̃ dↄ̀ Baalizi. 17 Aↄ̃ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò kↄ̃n ń nɛ́nↄ, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ, aↄ̃ màso kɛ̀ aↄ̃ ɛ̃zɛ̃ kɛ̀, aↄ̃ ń zĩnda kpà yã kɛ̀ Dii yezirooa, aↄ̃ à pↄↄ fɛ̃̀nɛ. 18 Ben Dii pↄ fɛ̃̀ńzi maamaa à pɛ̀ḿma. Yudanↄ bé wà gↄ̃̀ ńtɛ̃ɛ. 19 Baa se Yudanↄↄ e Dii ń Luda yãdiɛnanↄ maro, aↄ̃ Isarailinↄ zɛ́kpaɛ sɛ̀. 20 Ben Dii gì Isaraili borii pìnↄzi ń píngi. À wɛ́ɛ tã̀ḿma à ń ná gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gbãaa mↄↄńnɛnↄnɛ ń ↄzĩ ai à gàa pɛ́oḿma.

21 Kɛ̀ Dii Isarailinↄ kɛ̃̀ Dauda boriinↄa, ben aↄ̃ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu dìɛ ń kína ũ. Yeroboamu bé à Isarailinↄ swã gbã̀gbã Diinɛ, à tò aↄ̃ durun bíta kɛ̀. 22 Isarailinↄↄ kpɛ́ wèe durun kɛ̀ Yeroboamu kɛ̀nↄ kɛɛ, aↄ̃ↄe kpɛɛ linɛro, 23 ben Dii pɛ̀ḿma lán à ò a zↄ̀bleri annabinↄ gãzĩ nà. Asirianↄ Isarailinↄ sɛ̀ɛ ń bùsun aↄ̃ tàńyo zĩ̀zↄnↄ ũ, ben aↄ̃ↄ kú gwe ai kↄ̃n a gbã̀ao.

Samariadeenↄ yã

24 Asirianↄ kína tò gbɛ̃nↄ bↄ̀ɛ Babilↄnu kↄ̃n Kutao kↄ̃n Avao kↄ̃n Amatao kↄ̃n Sefavaimuo, ben à ń káɛkaɛ Samaria wɛ́tɛnↄ guu Isarailinↄ gbɛ̀n. Lɛn aↄ̃ Samaria bùsu kɛ̀ ń pↄ́ ũ lɛ, aↄ̃ vɛ̃̀ɛvɛ̃ɛ à wɛ́tɛnↄ guu. 25 Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe káaku, aↄ̃ↄe dↄnzi kɛ Diinɛro, ben à músunↄ gbàrɛḿma, aↄ̃ↄe ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛɛ. 26 Ben wà gàa wà ò Asirianↄ kínanɛ wà bè: Gbɛ̃ kɛ̀ n ń sɛ́ n ń káɛkaɛ Samaria wɛ́tɛnↄ guunↄ, aↄ̃ↄ bùsu pì tãakɛkɛna dↄ̃ro, ben à músunↄ gbàrɛḿma, aↄ̃ↄe ń dɛdɛɛ. 27 Ben Asirianↄ kína bè: Wà Samaria sa'ori kɛ̀ wa suńyonↄ doke gbarɛ, à tá gwe à bùsu pì tãakɛkɛna dadańnɛ. 28 Ben Samaria sa'orinↄ doke ɛ̀ara à tà gwe à vɛ̃̀ɛ Bɛtɛli. À dàda gbɛ̃nↄnɛ dian aↄ̃é kɛ nà wà dↄnzi kɛ Diinɛ.

29 Gurↄ beeea gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ wà vɛ̃̀ɛ wɛ́tɛ pìnↄ guunↄ, bori píngi kↄ̃n a tãao, ben aↄ̃ ń tãa pìnↄ taka kɛ̀ aↄ̃ↄ pɛ̀ɛpɛɛ tãagbãgbãkii kɛ̀ Isarailinↄↄ bònↄ kpɛ́nↄn. 30 Babilↄnudeenↄ Sukobenↄti tãa kɛ̀, Kutadeenↄ Nɛgali tãa kɛ̀, Amatadeenↄ Asima tãa kɛ̀, 31 Avadeenↄ Nibazi kↄ̃n Tatakio tãa kɛ̀, Sefavaimudeenↄ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò kↄ̃n ń nɛ́nↄ ń tãa Adaramɛlɛkia kↄ̃n Anamɛlɛkio. 32 Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà dↄnzi kɛ̀ Diinɛ dↄ. Gbɛ̃nↄ diɛna tãagbãgbãkii pìnↄ sa'orinↄ ũ tɛ̃̀ vĩńnɛro, ben aↄ̃ègↄ̃ saa oońnɛ tãagbãgbãkii pìnↄ kpɛ́nↄ guu. 33 Aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ Diinɛ, ben aↄ̃ↄe ń tãanↄ gbãgbãa lán bùsu kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀n fɛɛakaarayã dɛ nà. 34 Lɛn aↄ̃ ń fɛɛakaarayã kũna lɛ ai kↄ̃n a gbã̀ao. Aↄ̃ↄe vĩa kɛ Diinɛro, zaakɛ aↄ̃è à ↄdↄkii gwaro, aↄ̃ègↄ̃ à yãdannɛna kũnaro ke à doka ke yã kɛ̀ à dìɛ Yakubu kɛ̀ à ɛ̀ara à tↄ́ kpànɛ Isaraili boriinↄnɛnↄo. 35 Kɛ̀ Dii bè a bà égↄ̃ kú kↄ̃n Isaraili pìnↄ yã, à bè aↄ̃ton dↄ tãanↄziro aↄ̃ton kúɛńnɛro, aↄ̃ton ń gbãgbãro aↄ̃ton saa oḿmaro, 36 séde amↄa kɛ̀ à ń bↄ́ɛ Igipiti kↄ̃n a gbãa bítao kↄ̃n a gã̀sã gbãaao. Ambe aↄ̃gↄ̃ dↄnzi kɛɛare, aↄ̃gↄ̃ kuɛɛare, aↄ̃gↄ̃ saa ooawa. 37 À bè aↄ̃gↄ̃ a ↄdↄkii gwaa, aↄ̃gↄ̃ a yãdannɛnanↄ kũna kↄ̃n a dokayãnↄ kↄ̃n yãdiɛna kɛ̀ à kɛ̃̀ńnɛ takada guunↄ ai gurↄ píngi. Aↄ̃ton dↄnzi kɛ tãanↄnɛro. 38 Aↄ̃ton tó a bà kuunańyo yã sãńguro. Aↄ̃ton tãanↄ sísiro. 39 Aↄ̃gae dↄnzi kɛ amↄa Dii ń Ludanɛ ado. Ámbe é ń bↄ ń ibɛɛnↄ ↄzĩ ń píngi.

40 Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ gì mazi, ben aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n ń fɛɛakaarayão. 41 Borii pìnↄ dↄnzi kɛ̀ Diinɛ, mↄde aↄ̃ↄ kpɛ́ wèe ń tãanↄ gbãgbãamɛ dↄ, ben aↄ̃ nɛ́nↄ kↄ̃n ń dionↄↄ e kɛɛ lán ń dezinↄ kɛ̀ nà ai kↄ̃n a gbã̀ao.

18

Yudanↄ kí Ɛzɛkaya yã

1 Isarailinↄ kí Ela nɛ́ Osea kíblena wɛ̃̀ aagↄ̃dee guun Aaza nɛ́ Ɛzɛkaya kɛ̀ Yudanↄ kí ũ. 2 À wɛ̃̀ baaasↄↄrodee guun à kí blè, à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ baaakuri dosai. À da tↄ́n Abia, Zakari nɛ́mɛ. 3 À yã kɛ̀ Dii yezi kɛ̀ lán à dezi Dauda kɛ̀ nà píngi. 4 À tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bònↄ gbòro à tãa gbɛ̀nↄ wìwi à Asɛra lípɛɛnↄ zↄ̃̀zↄ̃. À mↄ̀gotɛ̃ mlɛ̃̀ kɛ̀ Musa pì gbɛ̃̀gbɛ̃ à ɛ̀'ɛkↄ̃rɛ, zaakɛ ai gurↄ beeea Isarailinↄↄ kpɛ́ wèe tuaetiti kpataaa. Mlɛ̃̀ pìn wà tↄ́ kpànɛ Nɛusutã. 5 Ɛzɛkaya Dii Isarailinↄ Luda náanɛ kɛ̀. Yudanↄ kína kee e sí lɛ́kↄ̃zioro, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kí blè à ãanↄ kesↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kí blè à kpɛɛnↄ. 6 À nà Diizi, èe kpɛɛ linɛro. À yã kɛ̀ Dii dà Musanɛnↄ kũna. 7 Dii kúo, ben yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ saa kũ̀ píngi. À bↄ̀ Asirianↄ kína yã kpɛɛ, èe zↄ̀ blenɛ dↄro. 8 À zĩ̀ blè Filisitininↄa ai Gaza kↄ̃n guu kɛ̀ ligazinↄ sɛna zaa gudãkpakiia ai wɛ́tɛ bĩideea.

9 Kí Ɛzɛkaya kíblena wɛ̃̀ aagↄ̃dee guu, Isarailinↄ kí Ela nɛ́ Osea kíblena wɛ̃̀ swɛɛplaadee guun Asiria kí Samanɛsa mↄ̀ wà Samaria kagura kɛ̀. Aↄ̃ↄ kaɛna gwe 10 ai wɛ̃̀ aagↄ̃, aↄ̃ wɛ́tɛ pì sì Ɛzɛkaya kíblena wɛ̃̀ swɛɛdodee guu. Isarailinↄ kí Osea kíblena wɛ̃̀ kɛ̃ndodeen gwe. 11 Asirianↄ kína Isarailinↄ sɛ̀ɛ à tàńyo a bùsun à ń káɛkaɛ Ala kↄ̃n Gozã kɛ̀ kú Abo baa kↄ̃n Midiã bùsu wɛ́tɛnↄ guuo. 12 Yã pì kɛ̀ lɛ kɛ̀ aↄ̃ↄe Dii ń Luda yã maro yãnzimɛ. Aↄ̃ↄ à bà kuunańyo yãnↄ kũnaro, aↄ̃ↄe yã kɛ̀ Dii zↄ̀bleri Musa dìɛ ma wà zĩi kɛ̀aro.

Asirianↄ kína vĩadadana Yerusalɛmudeenↄzi

13 Kí Ɛzɛkaya kíblena wɛ̃̀ gɛ̃ro dosaidee guun Asiria kí Sɛnakeribi mↄ̀ à lɛ̀ɛ Yuda wɛ́tɛ bĩideenↄa à sì píngi. 14 Ben Yudanↄ kí Ɛzɛkaya gbɛ̃nↄ zĩ̀ Asirianↄ kínaa zaa Lakisi à bè: Ma taari kɛ̀. Ǹ gumala, mɛ́gↄ̃ fĩa bonnɛ lán nɛ́ límɛ nà. Ben Asirianↄ kína kondogi lì Ɛzɛkayanɛ tↄn kuri kↄ̃n vurao tↄn do. 15 Ben Ɛzɛkaya kondogi kɛ̀ à è Dii ua kↄ̃n a bɛ laasi guuo kpàa píngi. 16 Gurↄ beeea à vura gò Dii kpɛ́ gbànↄa kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à kùɛ gbà pìnↄ lípɛɛnↄao à kpà Asirianↄ kínaa.

17 Ben Asirianↄ kína a kpàasi kↄ̃n a ìbanↄ gbɛ̃nsio kↄ̃n a zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsio zĩ̀, aↄ̃ bↄ̀ Lakisi aↄ̃ mↄ̀ Yerusalɛmu kí Ɛzɛkaya kiia kↄ̃n zĩ̀kpɛɛnↄ paripari. Kɛ̀ aↄ̃ kà Yerusalɛmu, aↄ̃ mↄ̀ wà zɛ̀ musu kpa íkaɛkii saɛ òsiwɛɛla zɛ́n. 18 Aↄ̃ kína sìsi, ben kíbɛgwari Ilikia nɛ́ Ɛliakimu kↄ̃n à takadakɛ̃ri Sɛbɛnao kↄ̃n à yãzibaarukɛ̃ri Asafa nɛ́ Yoao bↄ̀ wà gàa ń kiia. 19 Ben zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi pì bèńnɛ: À gá o Ɛzɛkayanɛ, Asirianↄ kína ìsi bé èe à laa à bè: Bↄ́n à kɛ̀sɛ pɛ̀ɛa lɛɛ? 20 À bè á zĩ̀kana gbá dↄ̃ bensↄ̃ á gbãa, mↄde yã pã korimɛ. Dén èe náanɛ kɛɛ, ben à bↄ̀ ma yã kpɛɛ? 21 À Igipiti kína kɛ̀ èe à náanɛ kɛɛ pì gwa. À dɛ lán kapa gò ɛna bàmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ gbãa èa, è à lí a ↄↄamɛ. 22 Tó a bèmɛ Dii a Ludan á náanɛkɛna, à dɛ à tãagbãgbãkiinↄ kↄ̃n à sa'okiinↄn Ɛzɛkaya gbòro fá! Ben à bè Yerusalɛmudeenↄ kↄ̃n Yudanↄnɛ ń píngi aↄ̃ mↄ́ wà dↄnzi kɛ sa'okii kɛ̀a Yerusalɛmu. 23 À gↄ̃gↄ̃ à dↄkↄ̃zi kↄ̃n ma dii Asirianↄ kínao, mɛ́ à gba sↄ̃ bↄrↄ plaa, tó á gbɛ̃nↄ vĩ kɛ̀ aↄ̃ diḿma dé! 24 Zaakɛ èe Igipiti sↄ̃goronↄ kↄ̃n sↄ̃deenↄ náanɛ kɛɛ, dian eé fↄ̃ à kpá baa ma dii zĩ̀kari gbɛ̃nsi kɛ̀ kɛ̃̀sãńzinↄ dokenɛ? 25 Èe daa ma dii mↄ̀ lɛ́ɛ gura kɛ̀a à kaatɛ Dii lɛ́ saɛn yↄ́? Dii bé à bènɛ à lɛ́ɛ bùsu kɛ̀ pìa à kaatɛ.

26 Ben Ɛliakimu kↄ̃n Sɛbɛnao kↄ̃n Yoao bè zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi pìnɛ: Ǹ yã o wamↄwa n zↄ̀blerinↄnɛ kↄ̃n Siria yão, zaakɛ weè beee ma. Ǹton yã owe kↄ̃n Eberu yãoro, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bĩi musunↄ tón maro yãnzi. 27 Ben gbɛ̃nsi pì wèńla à bè: Ma dii e ma zĩ mà yã pì òare kↄ̃n a diio atɛ̃ɛro, kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛna bĩi musunↄmɛ se, zaakɛ aↄ̃é ń zĩnda bↄtↄ ble, aↄ̃é ń zĩnda osoro mi lán a bà. 28 Ben gbɛ̃nsi pì fɛ̀ɛ à pũ̀tã kↄ̃n Eberu yão à bè: À Asirianↄ kína ìsi yã ma! 29 Kína pì bè, àton tó Ɛzɛkaya a kɛkɛro, zaakɛ eé fↄ̃ à a bↄ a ↄzĩro. 30 Ɛzɛkaya bè Dii é a bↄ eé a wɛ́tɛ kɛ̀ kpá Asirianↄ kínaaro. Àton Ɛzɛkaya yã ma à Dii náanɛ kɛ yã beee musuro. 31 Àton Ɛzɛkaya yã maro. Asirianↄ kína bè, à a yã ma à su a kpa, a baade é a zĩnda geepi bɛ kↄ̃n a zĩnda kãkã bɛɛo ble, eé a zĩnda orozã í mi 32 ai àgↄ̃ mↄ́ a sɛ́ɛ à táao bùsu kɛ̀ dɛ lán a pↄ́ bà guu. Pↄ́wɛɛ kↄ̃n geepiwɛ̃ nnaao dimmɛ, burɛdi kↄ̃n geepi búo kↄ̃n kù línↄ kↄ̃n zↄ́'io dimmɛ. À zɛ kↄ̃n wɛ̃̀ndio. Àton zɛ kↄ̃n gaaoro. Ɛzɛkaya bè Dii é a bↄ, mↄde àton weziro, àton tó à a kɛkɛro. 33 Boriinↄ tãa ke fↄ̃̀ à gì Asirianↄ kínanɛ kↄ̃n ń bùsuo lɛ àton síḿmaroↄ́? 34 Amata kↄ̃n Apadao tãanↄↄ kú mámɛ? Sefavaimu ke Ena ke Iva tãanↄↄ kú mámɛ? Samaria tãanↄ fↄ̃̀ wà gìnɛ kↄ̃n ń wɛ́tɛoↄ́? 35 Bùsu pìnↄ kparee tãa bé à fↄ̃̀ à gìnɛ kↄ̃n a bùsuo? Wàton be Dii é fↄ̃ à gínɛ kↄ̃n Yerusalɛmuo?

36 Gbɛ̃nↄ yĩtɛna kítikiti, aↄ̃ↄe yã siàlaro, zaakɛ aↄ̃ kína bèńnɛ aↄ̃ton yã siàlaro. 37 Ben kíbɛgwari Ilikia nɛ́ Ɛliakimu kↄ̃n à takadakɛ̃ri Sɛbɛnao kↄ̃n Asafa nɛ́ Yoa à yãzibaarukɛ̃rio ń pↄ́kãsãanↄ kɛ̃̀kɛ̃ aↄ̃ ɛ̀ara wà sù Ɛzɛkayaa aↄ̃ zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi yã pì gbã̀nɛ.

19

Ɛzɛkaya wɛ́ɛkɛna Diia

1 Kɛ̀ kí Ɛzɛkaya yã pì mà, à a uta gà à kɛ̃̀, ben à uta kãsãa dàala à gàao Dii ua. 2 À a bɛgwari Ɛliakimu kↄ̃n a takadakɛ̃ri Sɛbɛnao kↄ̃n sa'orikinↄ zĩ̀ annabi Isaya, Amↄzu nɛ́a kↄ̃n pↄsia utanↄo dadana. 3 Aↄ̃ bènɛ: Ɛzɛkaya bè yã gì gbã̀a, wà kpã̀kɛ̃wazi wà wí dàdawa. Wa gↄ̃ lán nↄgbɛ̃ kɛ̀ à nɛ́ kà bↄna à gbãaa vĩ à iroo bà. 4 Asirianↄ kína a zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsi zĩ̀, à mↄ̀ à Luda Wɛ̃̀ndide lalandi kɛ̀. Dii n Luda yã pì mà, eé kpãkɛ̃zi yã pì ona yãnzin yↄ́, wá dↄ̃ro. Ǹ adua kɛ wamↄwa gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ wa gↄ̃ↄnↄnɛ.

5 Kɛ̀ kí Ɛzɛkaya zĩ̀ri pìnↄ gàa wà Isaya lè lɛ, 6 à bèńnɛ: À gá o a diinɛ, Dii bè àton tó vĩa à kũ Asirianↄ kína ìbanↄ dↄkɛnaao yã kɛ̀ à mà pì yãnziro. 7 À ma! Tó Asirianↄ kína baaru ke mà, Dii é tó laasuu gɛ̃n à tá a bùsun, Dii é tó wà à dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao gwe.

8 Kɛ̀ zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsi mà Asirianↄ kína fɛ̀ɛ Lakisi, ben à ɛ̀ara à gàa à à lè, èe zĩ̀ kaa kↄ̃n Libinadeenↄ. 9 Kɛ̀ Asirianↄ kína mà Etiopia kí Tiraka e mↄↄ zĩ̀ káao, ben à ɛ̀ara à zĩ̀rinↄ gbàrɛ Ɛzɛkayaa kↄ̃n takadao à bè: 10 À o Yudanↄ kí Ɛzɛkayanɛ, tãa kɛ̀ èe à náanɛ kɛɛ gbasa à bè é Yerusalɛmu namɛ ma ↄzĩroo, àton tó tãa pì a kɛkɛro. 11 Èe ma lán Asirianↄ kínanↄↄ kɛ̀ bùsunↄnɛ nà à ń dúgu zↄ̃̀ píngiroo? Àmbe eé bↄ ado saa? 12 Borii kɛ̀ ma dezinↄ ń káatɛ Gozã kↄ̃n Aranao kↄ̃n Rɛzɛfio kↄ̃n Ɛdɛni kɛ̀ kú Tɛlasaonↄ, aↄ̃ tãanↄ ń bↄ́ↄ? 13 Amata kína kú máa? Apada kína kú máa? Sefavaimu ke Ena ke Iva kínanↄↄ kú máa?

14 Ɛzɛkaya Asirianↄ takada sì zĩ̀ri pìnↄa. Kɛ̀ à à kyó kɛ̀, ben à gàa Dii ua à pòro à aɛ 15 à wɛ́ɛ kɛ̀a à bè: Dii Isarailinↄ Luda, ń kú kɛrubunↄ dagura, ḿbe bùsu kɛ̀ kú anduna guu píngi Luda ũ. Ḿbe n musu kɛ̀ kↄ̃n tↄↄtɛo. 16 Ǹ swã kpá ǹ yã ma, Dii. Ǹ wɛ́ɛ sɛ́ ǹ guu gwa, Dii. Ǹ dↄkɛna kↄ̃n n Luda Wɛ̃̀ndideo lɛ́kpãsã kɛ̀ Sɛnakeribi kɛ̀ ma fá! 17 Yãpuramɛ Dii, Asirianↄ kínanↄ borii pìnↄ kàatɛ ń píngi, aↄ̃ bùsunↄ gↄ̃̀ bɛzĩ ũ. 18 Aↄ̃ ń tãanↄ kà tɛ́n aↄ̃ ń kpáta, zaakɛ pↄ́ pìnↄↄ kú pↄ́ke lɛ́zĩro, pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ntee kɛ̀ kↄ̃n lío kↄ̃n gbɛ̀onↄmɛ. 19 Dii wa Luda, ǹ wa bↄ à ↄzĩ, lɛ bùsu kɛ̀ kú anduna guu píngi gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n Dii, ḿbe Luda ũ ndo.

Sɛnakeribi gana

20 Ben Amↄzu nɛ́ Isaya lɛ́kpãsã kɛ̀ Ɛzɛkayanɛ à bè: Dii Isarailinↄ Luda bè a adua kɛ̀ ń kɛ̀ Asiria kí Sɛnakeribi yã musu mà, 21 ben à lɛ́ kɛ̀nɛ à bè:

Zayↄn nↄkparɛ lɛzii e kya kaangu,

èe n lalandi kɛɛ n kpɛɛ.

Yerusalɛmu nↄgbɛ̃ e ère kɛɛ,

èe a mì dadaa a gã̀n.

22 Dén n dↄkɛo ń sↄ̃̀sↄ̃?

Dén n pataa n n mì dànɛ íaa?

Isarailinↄ Luda kɛ̀ kú adonan n beee kɛ̀nɛ.

23 Ń dà n zĩ̀rinↄnɛ, ben aↄ̃ Dii sↄ̃̀sↄ̃,

n bè n didi kpiiinↄ musu

kↄ̃n n sↄ̃goronↄ paripari

ai Lɛbanↄ bùsu kpii mìsↄ̃ntɛ̃a.

N sida lí gbã̀anↄ zↄ̃̀zↄ̃,

n pini lí bítanↄ nɛ̀,

n ka à lɛ́a musu ai à líkpɛ sisinan.

24 N lↄ̀gↄ yↄ̃̀ bori pãndenↄ bùsun,

n à í mì,

n kɛ̀sɛ pɛ̀ɛpɛɛ Igipiti swaanↄa ai ń í bàba.

25 Kɛ̀ mámbe má dìɛ lɛ zaa zi,

nɛ́ɛ maroo?

Ma zɛo à gì kɛ̀, ben má tò à kɛ̀.

Má tò n ń wɛ́tɛ bĩideenↄ gbòro bìtimm,

à gbɛ̀nↄ gↄ̃̀ kaɛna.

26 Wɛ́tɛpideenↄ gbãaa kɛ̃̀sã,

aↄ̃ gↄ̃̀ sũ̀mm, wí ń kũ,

aↄ̃ↄ dɛ lán sɛ̃̀ bà, lán sɛ̃̀la bↄ̀rↄ bà,

lán sɛ̃̀ kɛ̀ bↄ̀ɛ kpɛ́ musu à gàga gↄ̃ↄ bà.

27 Má n kúkii dↄ̃,

má n gana kↄ̃n n sunao dↄ̃,

má n fɛɛnamazii dↄ̃.

28 Zaakɛ n fɛɛmazi,

n wɛ́ɛkaka kɛ̀ ń vĩ yã gɛ̃̀ ma swãn,

mɛ́ bà kánnɛ n yĩn,

mɛ́ aizi kánnɛ n lɛ́n,

mɛ́ tó ǹ ɛara ǹ tá kↄ̃n zɛ́ kɛ̀ n mↄoo.

29 Ɛzɛkaya, yã kɛ̀kii égↄ̃ dɛnnɛ sèeda ũ:

É pↄ́ zã̀ ble wɛ̃̀nzi,

zii dↄ é ble gwe.

Zii kãa sa é pↄ́ tↄ̃ é pↄ́ kɛkɛ,

é geepi lí pɛ́pɛ é à bɛɛ ble.

30 Yuda kpaaa kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ

é kãsãa pɛ́ɛ tↄↄtɛ gbasa aↄ̃ nɛ́ kpá musu.

31 Zaakɛ gbɛ̃ kpaaanↄ é bↄ Yerusalɛmumɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ pìnↄ é ↄ tá zaa Zayↄn kpiiia.

Dii Zĩ̀kpɛde aĩa bé eé beee kɛ.

32 Beee yãnzin ma yã kɛ̀ ò Asirianↄ kína musuzi:

Eé gɛ̃ wɛ́tɛ kɛ̀nlo,

eé kà zunlo,

eé a sɛngbango dↄnɛro,

eé ligazi à gbà lezĩ daziro.

33 Eé ɛara à tá kↄ̃n zɛ́ kɛ̀ à mↄ̀oo,

eé gɛ̃ wɛ́tɛ kɛ̀nlo.

Mamↄma Dii mámbe má ò.

34 Mɛ́ gí kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀omɛ,

mɛ́ à mì sí ma zĩnda yãnzi

kↄ̃n ma zↄ̀bleri Dauda yão dↄ.

35 Gwãavĩ beeean Dii Malaika bↄ̀ à gàa Asirianↄ bùran à gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ bↄrↄ bakɛ̃ndo asↄↄro. Kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛ kↄngↄ, ben aↄ̃ gɛ̀nↄ è kaɛna gu sãnda píngia. 36 Ben Asiria kí Sɛnakeribi fɛ̀ɛ a bùra pìn à ɛ̀ara à tà Ninɛva à gↄ̃̀ gwe. 37 Zĩkea kɛ̀ à kuɛna a tãa Nisiroku kpɛ́n, ben à nɛ́nↄ Adaramɛlɛki kↄ̃n Sarɛzao à dɛ̀ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Aↄ̃ bàa sì wà tà Ararata bùsun, ben à nɛ́ Esaradↄ̃ vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

20

Ɛzɛkaya gyãkɛna

1 Gurↄ beeea Ɛzɛkaya gyãa kɛ̀ à kà gana, ben annabi Isaya, Amↄzu nɛ́ gàa à à lè à bènɛ: Dii bè ǹ lɛ́ diɛ n gbɛ̃nↄnɛ, zaakɛ nɛ́ɛ mↄↄ gamɛ, nɛ́ fɛɛ dↄro. 2 Ben Ɛzɛkaya aɛ dↄ̀ gũ̀a à wɛ́ɛ kɛ̀ Diia 3 à bè: Dii, n yã nna! Zaakɛ ma dↄnzi kↄ̃n yãpuraao, bensↄ̃ ma yã kɛ̀ ń yezi kɛ̀ kↄ̃n nↄ̀sɛo do, ǹ tó à dↄngu. Ben à wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ̀. 4 Lɛ Isaya gↄ̃ gá bↄ ua, ben Dii yã sùa à bè: 5 Ǹ gá ǹ o ma gbɛ̃nↄ dↄn'aɛde Ɛzɛkayanɛ, kɛ̀ mamↄma Dii à dezi Dauda Luda, ma bè ma à aduakɛna mà, ma à wɛ́ɛ'i è. Mɛ́ à kɛ̃kↄ̃a, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé gá ma kpɛ́n. 6 Ma à gurↄↄ kàaranɛ wɛ̃̀ gɛ̃ro. Mɛ́ à sí Asirianↄ kínaa kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀o. Mɛ́ gí kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀o ma zĩnda yãnzi kↄ̃n ma zↄ̀bleri Dauda yão.

7 Isaya bè wà kãkã bɛɛ lↄ́. Kɛ̀ wà lↄ̀, wà dↄ̀kↄ à bↄ̀gĩia, ben à kɛ̃̀kↄ̃a. 8 Ben Ɛzɛkaya Isaya là à bè: Zaakɛ Dii bè é ma kɛ̃kↄ̃a mɛ́ gá a kpɛ́n à gurↄ aagↄ̃dee zĩ, bↄ́ bé eégↄ̃ dɛ à sèeda ũu? 9 Ben Isaya wèàla à bè: Sèeda kɛ̀ Dii é kɛnnɛ lɛ́ kɛ̀ à gbɛ̃̀nnɛ yã musun yɛ̀. Ɔra kɛ̀ ↄfãntɛ̃ e suuo Aaza didikiinↄa, ń yezi à gá ai à gbápɛki mɛ̀n kurian yↄ́, ke à ɛara à su kpɛɛ kpa mɛ̀n kuriamɛ? 10 Ben Ɛzɛkaya wèàla à bè: Ɔra pitana gbápɛki mɛ̀n kuria zĩ'ũro. À tó à ɛara à sↄkpa kpɛɛ kpa gbápɛki mɛ̀n kuria. 11 Kɛ̀ annabi Isaya Dii wɛ́ɛ kɛ̀, ben ↄra kɛ̀ ↄfãntɛ̃ e suuo ɛ̀ara à sↄ̀kpa gbápɛki mɛ̀n kuri kɛ̀ à pìtaa yãanↄa.

Babilↄnu bùsu zĩ̀rinↄ mↄna Yerusalɛmu

12 Gurↄ beeea Baladã nɛ́ Mɛrodaki Baladã, Babilↄnu kína takada kpã̀sã Ɛzɛkayanɛ kↄ̃n gbaao, kɛ̀ à à gyãkɛna baaru mà yãnzi. 13 Ɛzɛkaya gbãakɛɛ kpà zĩ̀ri pìnↄzi à gàańyo a laasin, à a kondogi pↄ́nↄ ↄ̀dↄańnɛ kↄ̃n vura pↄ́nↄ kↄ̃n pↄ́ gũ nnannaanↄ kↄ̃n nↄ́si maaao. À gàańyo a gↄ̃kɛbↄkaɛkiin dↄ à a auzikinↄ ↄ̀dↄańnɛ mámmam. Pↄ́kee kú à bɛ ke à bùsun kɛ̀ à gì ↄdↄańnɛziro. 14 Ben annabi Isaya gàa à à lè à à là à bè: Yã kpareen gbɛ̃ pìnↄↄ ònnɛɛ? Zaa mákpan aↄ̃ bↄ̀n wà mↄ̀ n kiiaa? Ben Ɛzɛkaya wèàla à bè: Aↄ̃ bↄkii zã̀, Babilↄnun aↄ̃ bↄ̀n. 15 Ben Isaya à là à bè: Bↄ́n aↄ̃ↄ è n bɛɛ? À wèàla à bè: Aↄ̃ ma bɛ pↄ́ píngi è. Ma auziki kee kuu kɛ̀ ma gi ↄdↄańnɛziro. 16 Ben Isaya bènɛ: Ǹ yã kɛ̀ Dii ò ma: 17 Gurↄↄ e mↄↄ, weé n bɛ pↄ́ píngi kↄ̃n auziki kɛ̀ n dezinↄ tònnɛ ń kũna ai gbã̀anↄ sɛ́ɛ wà táo Babilↄnu. Dii bè à ke é gↄ̃ro. 18 Weé nɛ́ kɛ̀ nɛ́ ń i kenↄ sɛ́ɛ wà táńyo, aↄ̃é gↄ̃ Babilↄnu kíbɛ zĩkɛrinↄ ũ. 19 Ben Ɛzɛkaya bè Isayanɛ: Dii yã kɛ̀ ń òmɛɛ pì maa. Zaakɛ èe daa vɛ̃ɛna aafia yãkete sai égↄ̃ kuu ai a wɛ̃̀ndi lɛ́mmɛ. 20 Ɛzɛkaya yã kpaaanↄ kↄ̃n à nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. Lán à íkaɛkii kɛ̀ nà kↄ̃n íbaazɛ kɛ̀ à bↄ̀ gbɛ̀n è mↄ́ kↄ̃n ío wɛ́tɛ guu kú gwe dↄ. 21 Kɛ̀ à kà a dezinↄla, ben à nɛ́ Manase vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

21

Yudanↄ kí Manase

1 Manase wɛ̃̀ kuri awɛɛplaadee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ baaagↄ̃ sↄↄrosai. À da tↄ́n Ɛfɛziba. 2 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ kɛ̀ à zɛ̀ kↄ̃n borii kɛ̀ Dii pɛ̀ḿma Isarailinↄnɛnↄ yãzaakɛnanↄo. 3 À tãagbãgbãkii kɛ̀ a de Ɛzɛkaya gbòronↄ kɛ̀kɛ à bò kↄ̃n Baali sa'okiinↄ. À Asɛra lí pɛ̀ɛ lán Isarailinↄ kí Ahabu kɛ̀ nà yã. À kùɛ sↄsↄnɛnↄnɛ à ń gbãgbã. 4 À sa'okiinↄ bò Dii ua guu Yerusalɛmu, guu kɛ̀ Dii bè a tↄ́ égↄ̃ kúa pì. 5 À sa'okiinↄ bò Dii ua mɛ̀n plaaanↄ guu sↄsↄnɛnↄnɛ píngi. 6 À sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃o, à pↄ́ dàḿma à màsonↄ kɛ̀, à yã gbèka gɛ̀sisirinↄa kↄ̃n weegũnnadeenↄ, à yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ maamaa, ben à à pↄↄ fɛ̃̀nɛ. 7 À Asɛra tãa kɛ̀ à kɛ̀ pì dìɛ Dii ua guu kɛ̀ Dii bè Daudanɛ kↄ̃n à nɛ́ Sulemanuo a tↄ́ égↄ̃ kúa gurↄ píngi, zaakɛ Isaraili wɛ́tɛnↄ tɛ́ píngi Yerusalɛmun à sɛ̀. 8 À bè, tó Isarailinↄ yã kɛ̀ á dìɛńnɛnↄ kũna píngi, tó aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n doka kɛ̀ a zↄ̀bleri Musa kpàḿmao píngi, é ɛara à ń bↄɛ bùsu kɛ̀ á kpà ń dezinↄanlo, é tó aↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃ dↄro. 9 Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ gì à yã mazi. Manase ń sãsã, ben aↄ̃ yã zaaa kɛ̀ dɛ borii kɛ̀ Dii ń kaatɛ ń dezinↄnɛnↄ pↄ́la.

10 Ben Dii yã ò a zↄ̀bleri annabinↄ gãzĩ à bè: 11 Zaakɛ Yudanↄ kí Manase yã kɛ̀ à dɛ tɛ̃̀ ũunↄ kɛ̀ à yã zaaa kɛ̀ dɛ Amↄri kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a ãanↄla, à Yudanↄ dà durunkɛnan tãa kɛ̀ à kɛ̀nↄ yã musu, 12 beee yãnzin mamↄma Dii Isarailinↄ Luda ma bè, mɛ́ mↄ́nzi kpá Yerusalɛmuzi kↄ̃n Yudanↄ bùsuo píngi. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à baaru mànↄ é kɛ gìri. 13 Zaka kɛ̀ má yↄ̃̀o Samarianɛn mɛ́ yↄ̃o Yerusalɛmunɛ se. Mɛ́ kɛnɛ lán má kɛ̀ Ahabu bɛɛnɛ nà. Mɛ́ Yerusalɛmu wawa lán wè taa wawa wà à lɛ́ kúɛ nà. 14 Mɛ́ pã kpá ma gbɛ̃ kpaaa pìnↄzi mà ń na ń ibɛɛnↄnɛ ń ↄzĩ. Aↄ̃é ń pↄ́nↄ nakↄ̃a wà ń sɛ́ɛ, 15 zaakɛ aↄ̃ yã kɛ̀ má yeziroo kɛ̀, aↄ̃ègↄ̃ ma pↄↄ fɛ̃ɛmɛ zaa gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ dezinↄ bↄ̀ Igipiti ai kↄ̃n a gbã̀ao.

16 Manase taarisaideenↄ dɛ̀dɛ paripari ai aↄ̃ gɛ̀nↄ Yerusalɛmu pà zaa à lɛ́a kɛ̀ ai à lɛ́a kãa, durun kɛ̀ à kɛ̀ à Yudanↄ dà yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛnan baasi. 17 Manase yã kpaaanↄ kↄ̃n durun kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 18 Kɛ̀ à kà a dezinↄla, wà à vĩ̀i a bɛ, Uza karan, ben à nɛ́ Amↄ vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

Yudanↄ kí Amↄ

19 Amↄ wɛ̃̀ baro awɛɛplaadee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ plaa. À da tↄ́n Mɛsulɛmɛ, Aruzu nɛ́, Yↄtↄba gbɛ̃mɛ. 20 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ lán à de Manase kɛ̀ nà. 21 À a de zɛ́kpaɛ sɛ̀ píngi. À dↄ̀ tãa kɛ̀ a de dↄ̀ńzinↄzi à kùɛńnɛ. 22 À Dii a dezinↄ Luda tòn, èe à zɛ́ sɛ́ro. 23 Ben à ìbanↄ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi wà à dɛ̀ a bɛ. 24 Kɛ̀ Yudanↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi pìnↄ dɛ̀dɛ ń píngi, ben aↄ̃ à nɛ́ Yosia kà kí ũ à gbɛ̀n. 25 Amↄ yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi. 26 Kɛ̀ wà à vĩ̀i Uza karan, ben à nɛ́ Yosia vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n.

22

Yudanↄ kí Yosia

1 Yosia wɛ̃̀ sↄraagↄ̃dee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ baaakuri awɛɛdo. À da tↄ́n Yedida, Adaya nɛ́, Bↄzↄka gbɛ̃mɛ. 2 À yã kɛ̀ Dii yezi kɛ̀ à a dezi Dauda zɛ́kpaɛ sɛ̀ píngi, èe pãnɛ ↄplazi ke ↄzɛziro. 3 À kíblena wɛ̃̀ baro plaasaidee guun à a takadakɛ̃ri Safana, Azalia nɛ́, Mɛsulamu dio zĩ̀ Dii ua à bè: 4 Ǹ gá sa'oriki Ilikia kiia ǹ onɛ à ↄↄ kɛ̀ wà mↄ̀o Dii ua kɛ̀ zɛ́dãkparinↄ sì ń ↄzĩ naro 5 à na gbɛ̃ kɛ̀ wà ń díɛ Dii ua zĩkɛrinↄ gbɛ̃nsi ũunↄnɛ ń ↄzĩ, aↄ̃ fĩa boo gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe kpɛ́ pì guu kɛ̀ yàkanↄ kɛkɛɛnↄnɛ, 6 lí'arinↄ kↄ̃n kpɛ́borinↄ kↄ̃n gbɛ̀'arinↄ. Wà lí lúo dↄ kↄ̃n gbɛ̀ ananↄ wà kpɛ́ pì kɛkɛo. 7 Wàton gbeka lán aↄ̃ ↄↄ kɛ̀ wà nàńnɛ ń ↄzĩ pì blè nàro, zaakɛ gbɛ̃ náanɛdeenↄmɛ.

8 Sa'oriki Ilikia bè takadakɛ̃ri Safananɛ a bↄ Musa doka takadaa Dii ua, ben à kpàa. Kɛ̀ à à kyó kɛ̀, 9 ben à gàa kína kiia à à yã gbã̀nɛ à bè: N ìbanↄ ↄↄ kɛ̀ kú Dii ua bↄ̀ɛ wà nà ua zĩkɛrinↄ gbɛ̃nsinↄnɛ ń ↄzĩ. 10 À ɛ̀ara à bènɛ sa'ori Ilikia takada kpàawa, ben à à kyó kɛ̀ kínanɛ. 11 Kɛ̀ kína Musa doka takada pì yã mà, ben à a utadaa gà à kɛ̃̀. 12 Ben à bè sa'ori Ilikianɛ kↄ̃n Safana nɛ́ Aikamuo kↄ̃n Mikaya nɛ́ Akaboo kↄ̃n takadakɛ̃ri Safanao kↄ̃n a ìba Asayao à bè: 13 À gá gbekamɛ Diia Yudanↄnɛ ń píngi takada kɛ̀ wà bↄ̀a kɛ̀ yã musu. Dii pↄ fɛ̃̀wazi à kɛ̀ bíta, zaakɛ wa dezinↄ e wa yã kɛ̀ kú takada kɛ̀ guu ma wà zĩi kɛ̀aro. 14 Ben sa'ori Ilikia kↄ̃n Aikamuo kↄ̃n Akaboo kↄ̃n Safanao kↄ̃n Asayao gàa wà yã pì ò nↄgbɛ̃ annabi Uludanɛ. Nↄgbɛ̃ pì kú Yerusalɛmu fáandi plaadee guumɛ, à zã tↄ́n Salumu, Tikiva nɛ́, Arasa diomɛ. Arasan Dii ua utakaɛki dãkpari ũ. 15 Dii Isarailinↄ Luda yã sù nↄgbɛ̃ pìa à bè: À gá à o gbɛ̃ kɛ̀ à a zĩmaanɛ, 16 mamↄma Dii ma bè mɛ́ mↄ́nzi kpá gu kɛ̀kiizi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ lán à kú takada kɛ̀ Yudanↄ kína à kyó kɛ̀ pì guu nà. 17 Mɛ́ pↄfɛ̃ pita gu kɛ̀kiia, ma pↄfɛ̃ pì é kpáɛro, zaakɛ aↄ̃ ma ton aↄ̃ tuaetiti kpàta tãanↄa aↄ̃ ma pↄↄ fɛ̃̀mɛ tãa kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ pìnↄ yãnzi. 18 À o Yudanↄ kína kɛ̀ à a zĩ à gbekamaanɛ, yã kɛ̀ à mà pì musu, mamↄma Dii Isarailinↄ Luda ma bè 19 yã kɛ̀ má ò guu kɛ̀kiia kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ, ma bè eé gↄ̃ bɛzĩ ũ kana pↄ́ ũmɛ, zaakɛ à swɛ̃̀ kpà yã pìa à a zĩnda bùsa à a utadaa gà à kɛ̃̀ à ↄ́ↄ dↄ̀, beee yãnzin ma à yã màzi. Mamↄma Dii mámbe má ò. 20 Beee yãnzin mɛ́ tó à ga, weé à vĩi yĩiyĩi. Eé wɛ́ɛ si mↄ́nzi kɛ̀ mɛ́ kpá guu kɛ̀zilɛro. Ben zĩ̀ri pìnↄ ɛ̀ara wà tà kína kiia kↄ̃n yã pìo.

23

Yosia zɛna kↄ̃n Dii bà kuuna kↄ̃n Isarailinↄ yãnↄ

1 Kína Yerusalɛmu gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n Yuda gbɛ̃nsinↄ sìsi, ben aↄ̃ kàkↄ̃azi ń píngi. 2 À gàańyo Dii ua kↄ̃n sa'orinↄ kↄ̃n annabinↄ kↄ̃n Yerusalɛmudeenↄ kↄ̃n Yudanↄ ń píngi, nɛ́ féte gbɛ̃nsi, ben à tò wà Dii bà kuunańyo takada kɛ̀ wà è à ua pì kyó kɛ̀ ń wáa píngi. 3 Kína zɛna kpɛ́ wesagba saɛ, ben à ɛ̀ara à zɛ̀ kↄ̃n Dii bà kuunańyo yãnↄ. À bè á tɛ́ Diizi, égↄ̃ à yãdiɛnanↄ kↄ̃n à yãdannɛnanↄ kũna, égↄ̃ à ↄdↄkii gwaa kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n a pↄyezinao píngi, lán à kú takada pì guu nà. Ben baade píngi zɛ̀ kↄ̃n Dii bà kuunańyo yão dↄ.

4 Kína bè sa'oriki Ilikianɛ kↄ̃n à kpàasio kↄ̃n Dii ua zɛ́dãkparinↄ aↄ̃ pↄ́ kɛ̀ wà kɛ̀ Baalinɛ kↄ̃n Asɛrao kↄ̃n sↄsↄnɛnↄ sɛ́ɛ wà bↄo Dii ua guu. Ben à gàa à tɛ́ sↄ̃̀a Yerusalɛmu bĩi kpɛɛ Kidironu guzurɛ búgbɛn, ben wà à túbu sɛ̀ɛ wà tào Bɛtɛli. 5 Ben kína pɛ̀ tãa sa'orinↄa kɛ̀ Yudanↄ kínanↄ ń díɛ aↄ̃ saa o Yuda wɛ́tɛ tãagbãgbãkiinↄa kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ lìga Yerusalɛmuzinↄ ń píngi kↄ̃n sa'ori kɛ̀ aↄ̃ saa ò Baalianↄ kↄ̃n ↄfãntɛ̃o kↄ̃n mↄvurao kↄ̃n sↄsↄnɛ tↄ́deenↄ kↄ̃n sↄsↄnɛ kpaaanↄ píngi. 6 À Asɛra lípɛɛ sɛ̀ à bↄ̀o Dii ua à gàa à tɛ́ sↄ̃̀a Yerusalɛmu bĩi kpɛɛ zaa Kidironu guzurɛn, ben à à tí bò à fã̀kɛ talakanↄ miranↄa. 7 À gↄ̃gbɛ̃ kaaruanↄ kpɛ́ kɛ̀ kú Dii ua guunↄ gbòro dↄ. Kpɛ́ pìnↄ guun nↄgbɛ̃nↄ è Asɛra kuta bisanↄ tãn. 8 À tò sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yuda wɛ́tɛnnↄ sù Yerusalɛmu, ben à tãagbãgbãkii kɛ̀ wà bò kɛ̀ sa'orinↄ saa òanↄ gbãsĩ lɛ̀ sɛna zaa Gɛba ai Bɛsɛba. À tãagbãgbãkii kɛ̀ kú wɛ́tɛ dↄn'aɛde Yↄsua gãnulɛa wɛ́tɛ pì bĩilɛ ↄzɛzinↄ gbòro. 9 Baa kɛ̀ tãagbãgbãki sa'ori pìnↄ è saa ò Diia Yerusalɛmuro, aↄ̃è burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai só kↄ̃n ń sa'ori daanↄ. 10 À tò sa'okii kɛ̀ kú Tofɛti, Bɛninↄmu guzurɛn gbãsĩ lɛ̀, lɛ gbɛ̃ke tón sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ o Mↄlɛkia kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke a nɛ́nↄgbɛ̃o dↄro. 11 À sↄ̃ kɛ̀ Yudanↄ kínanↄↄ kyakɛ̀ ↄfãntɛ̃ pↄ́ ũunↄ Dii kpɛ́ kpɛɛlɛa gò, ben à sↄ̃ pìnↄ góronↄ kpàta. Sↄ̃ pìnↄↄ kú gbãade Natãmɛlɛki kpɛ́ saɛ. 12 À sa'okii kɛ̀ Yudanↄ kínanↄↄ bò Aaza kpɛ́ musuanↄ gbòro kↄ̃n kɛ̀ Manase bò Dii ua mɛ̀n plaaa guunↄo. À wìwi dúgudugu, ben à à bùru sɛ̀ɛ à kwɛ̀ɛ Kidironu guzurɛn. 13 Isarailinↄ kí Sulemanu tãagbãgbãkiinↄ bò yã Sidↄ̃deenↄ tãa Asatorɛnɛ kↄ̃n Mↄabunↄ tãa Kɛmↄsio kↄ̃n Amↄninↄ tãa Mↄlɛkio Yerusalɛmu ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa zaa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi sↄↄmɛtɛ kpa, ben Yosia tò tãagbãgbãkii pìnↄ gbãsĩ lɛ̀. 14 À à gbɛ̀pɛɛnↄ wìwi à à lípɛɛnↄ zↄ̃̀zↄ̃, ben à gbɛ̃ntee gɛ̀wanↄ fã̀akↄ̃a guu pìnↄla.

15 Baa tãagbãgbãkii kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu bò Bɛtɛli kↄ̃n à sa'okiio à Isarailinↄ dào durunkɛnan pì, Yosia gbãgbãkii pì kↄ̃n a sa'okiio gbòro. À gbãgbãkii pì gbɛ̀nↄ wìwi à à tí bò à tɛ́ sↄ̃̀ Asɛra lípɛɛa dↄ. 16 Kɛ̀ à wɛ́ɛ zù, à miranↄ è sĩ̀sĩa gwe, ben à gɛ̀wanↄ bↄ̀ɛn à kpàta sa'okii pìa à tò à gbãsĩ lɛ̀, lán Dii gĩakɛ à ò nà Luda gbɛ̃ gãzĩ. 17 Ben kína bè: Dé miran wà sèeda kɛ̀a kãaa? Ben wɛ́tɛpideenↄ bè: Luda gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ Yudanↄ bùsummɛ. Àmbe à gĩakɛ à yã kɛ̀ ń kɛ̀ Bɛtɛli sa'okii kɛ̀kiinɛ pì ò. 18 Ben kína bè: À à tó gwe. Gbɛ̃ke tón à wá sɛ́ à sↄ̃ki kpáoro. Ben wà à wánↄ tò gwe kↄ̃n annabi kɛ̀ bↄ̀ Samaria pↄ́o. 19 Tãagbãgbãki kpɛ́ kɛ̀ Isarailinↄ kínanↄↄ bò Samaria bùsu wɛ́tɛnↄ guu aↄ̃ Dii pↄↄ fɛ̃̀onɛnↄn Yosia wìwi píngi lán à kɛ̀ Bɛtɛli pↄ́nɛ nà. 20 Ben à gbãgbãkii pìnↄ sa'orinↄ kòto kpàkpa sa'okii kɛ̀ aↄ̃è saa oanↄa ń píngi à gbɛ̃ntee gɛ̀wanↄ kpàtaa, ben à ɛ̀ara à tà Yerusalɛmu.

21 Kína bè baade pínginɛ: À Banla zĩbaa kɛ Dii a Ludanɛ lán à kú Dii bà kuunawao takada kɛ̀ guu nà. 22 Zaa gurↄↄ kɛ̀ yãgↄ̃gↄ̃rinↄ dↄ̀ Isarailinↄnɛ aɛ kↄ̃n gurↄↄ kɛ̀ Isarailinↄ kínanↄ kↄ̃n Yudanↄ kínanↄↄ e kí bleeo píngi, wèe Banla zĩbaa pì kɛ à kà lɛro. 23 Kí Yosia kíblena wɛ̃̀ baro plaasaidee guun wà Banla zĩbaa pì kɛ̀ Yerusalɛmu. 24 Beee gbɛra à yã̀a kↄ̃n gɛ̀sisirinↄ kↄ̃n weegũnnadeenↄ kↄ̃n kpɛ́ guu tãanↄ kↄ̃n ua tãanↄ kↄ̃n tɛ̃̀ pↄ́ kɛ̀ wà è Yerusalɛmu kↄ̃n Yudanↄ bùsuonↄ píngi, lɛ à zĩi kɛ dokayã kɛ̀ kú takada kɛ̀ sa'oriki Ilikia bↄ̀a Dii ua pìnↄa. 25 Kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à ãanↄ kↄ̃n kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à gbɛraanↄ tɛ́, aↄ̃ gbɛ̃kee e aɛ dↄ Diia kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n pↄnnaao píngi lán à bàro. À Musa doka kũna píngi a gbãa lɛ́n. 26 Baa kↄ̃n beeeo Dii pↄfɛ̃na Yudanↄzi kↄ̃n pɛ̃tɛ̃ pãsĩo yã zaaa kɛ̀ Manase kɛ̀ yãnzi e kpáɛro. 27 Dii bè: Mɛ́ pɛ́ Yudanↄa mà ń gomala lán ma pɛ Isarailinↄa ma ń gómala nà. Mɛ́ gí Yerusalɛmu kɛ̀ má sɛ̀zi kↄ̃n kpɛ́ kɛ̀ ma bè ma tↄ́ égↄ̃ kúao. 28 Yosia yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi.

29 Kí Yosia gurↄↄa kɛ̀ Igipiti kí Fɛro Nɛko e gaa Asirianↄ kína le Yuflati, ben Yosia gàa zĩ̀ káo Mɛgido. Kɛ̀ aↄ̃ kↄ̃ lè, ben Nɛko à dɛ̀. 30 À ìbanↄ à gɛ̀ sɛ̀ wà dà sↄ̃goro guu, aↄ̃ sùo Yerusalɛmu wà vĩ̀i. Ben Yudanↄ à nɛ́ Yoaza kà kí ũ à gbɛ̀n.

Yudanↄ kí Yoaza

31 Yoaza wɛ̃̀ baro awɛɛ'aagↄ̃dee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu mↄ aagↄ̃. À da tↄ́n Amutali, Yɛrɛmaya nɛ́, Libina gbɛ̃mɛ. 32 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ lán à dezinↄ kɛ̀ nà. 33 Ben Fɛro Nɛko mↄ̀ kàa Ribla, Amata bùsun, lɛ àtongↄ̃ dɛ kí ũ Yerusalɛmuro yãnzi, ben à bè Yudanↄ fĩa boare kondogi tↄn aagↄ̃ kↄ̃n a kusuo kↄ̃n vurao kiloo baaakuri asↄↄro. 34 Ben à Yosia nɛ́ Ɛliakimu dìɛ kí ũ a de gɛ̃ɛ ũ, ben à à tↄ́ lìɛnɛ Yoyakimu. Ben à Yoaza sɛ̀ à tào Igipiti, gwen à gàn. 35 Yoyakimu kondogi kↄ̃n vura kɛ̀ Fɛro Nɛko gbèkaa sì a bùsudeenↄa baade gbãa lɛ́n, ben à kpàa.

Yudanↄ kí Yoyakimu

36 Yoyakimu wɛ̃̀ baaasↄↄrodee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ kuri awɛɛdo. À da tↄ́n Zebida, Pedaya nɛ́, Ruma gbɛ̃mɛ. 37 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ lán a dezinↄ kɛ̀ nà.

24

1 Yoyakimu kíblegurↄↄan Babilↄnu kí Nɛbukanɛza mↄ̀ à lɛ̀ɛ Yudanↄ bùsua, ben Yoyakimu gↄ̃̀ à zↄ̀bleri ũ ai wɛ̃̀ aagↄ̃. Beee gbɛra Yoyakimu nↄ̀sɛ lìɛ, ben à bↄ̀ à kpɛɛ. 2 Dii Babilↄnia gbãamↄnnɛrinↄ gbàrɛa kↄ̃n Sirianↄ kↄ̃n Mↄabunↄ kↄ̃n Amↄninↄo. À ń gbáɛ wà Yudanↄ bùsu kaatɛ lán à ò a zↄ̀bleri annabinↄ gãzĩ nà. 3 Yã pì Yudanↄ lè kɛ̀ Dii bé à ò yãnzi, lɛ à pɛ́ḿma à ń goala durun kɛ̀ Manase kɛ̀nↄ yãnzi kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi 4 kↄ̃n taarisaidee kɛ̀ à ń dɛdɛnↄ yão. Manase tò Yerusalɛmu pà kↄ̃n taarisaidee kɛ̀ à ń dɛdɛnↄ aruo. Beee yãnzi Dii e we à sùu kɛ̀oro. 5 Yoyakimu yã kpaaanↄↄ kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kↄ̃n yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi. 6 Kɛ̀ à kà a dezinↄla, ben à nɛ́ Yoyakini vɛ̃̀ɛ à gbɛ̀n. 7 Igipiti kína e ɛara à bↄ̀ a bùsun dↄro, zaakɛ Babilↄnu kína bùsu kɛ̀ dɛ Igipiti pↄ́ ũ yãa sìa píngi zaa Igipiti gulɛzɛki swaazi ai gana Yuflatizi.

Yudanↄ kí Yoyakini

8 Yoyakini wɛ̃̀ baro plaasaidee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu mↄ aagↄ̃. À da tↄ́n Nɛusuta, Ɛlɛnatã nɛ́, Yerusalɛmu gbɛ̃mɛ. 9 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ lán a dee kɛ̀ nà. 10 Gurↄ beeean Babilↄnu kí Nɛbukanɛza zĩ̀kpɛɛnↄ mↄ̀ Yerusalɛmu aↄ̃ à kagura kɛ̀. 11 Ben Nɛbukanɛza mↄ̀ gwe gurↄↄ kɛ̀ à zĩ̀kpɛɛ pìnↄↄ ligazi. 12 Ben Yudanↄ kí Yoyakini bↄ̀ à gàa à a zĩnda kpàa, àpi kↄ̃n a dao kↄ̃n a ìbanↄ kↄ̃n a asakpaanↄ kↄ̃n a kpàasinↄ. Babilↄnu kína Yoyakini kũ̀ a kíblena wɛ̃̀ sↄraagↄ̃dee guu. 13 Ben à Dii ua auzikinↄ nàkↄ̃a à bↄ̀o gwe kↄ̃n kíbɛ auzikinↄ píngi. À vura pↄ́ kɛ̀ Isarailinↄ kí Sulemanu kɛ̀ Dii kpɛ́ pↄ́ ũunↄ zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ píngi lán Dii gĩakɛ à ò nà. 14 À Yerusalɛmu gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n zĩ̀kpɛɛnↄ kũ̀kũ à tàńyo zĩ̀zↄnↄ ũ ń píngi. Aↄ̃ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri. À tà kↄ̃n lí'arinↄ kↄ̃n sianↄ dↄ. Gbɛ̃kee e gↄ̃ro, séde talakanↄ. 15 Lɛn à Yoyakini kũ̀ Yerusalɛmu lɛ kↄ̃n à dao kↄ̃n à nↄↄnↄ kↄ̃n à kpàasinↄ kↄ̃n bùsu gbɛ̃nsinↄ à tàńyo Babilↄnu zĩ̀zↄnↄ ũ. 16 À tà Babilↄnu kↄ̃n gↄ̃ gbãaanↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ swɛɛplaa kↄ̃n ↄzĩkɛrinↄ kↄ̃n sianↄ gↄ̃ↄn wàa sↄↄro. Aↄ̃ píngi zĩ̀kari gbãaanↄmɛ. 17 À Yoyakini desɛ̃ Matania dìɛ kí ũ à gbɛ̀n, ben à à tↄ́ lìɛnɛ Zedekia.

Yudanↄ kí Zedekia

18 Zedekia wɛ̃̀ baro awɛɛdodee guun à kí blè, ben à vɛ̃̀ɛ kpatan Yerusalɛmu wɛ̃̀ kuri awɛɛdo. À da tↄ́n Amutali, Yɛrɛmaya nɛ́, Libina gbɛ̃mɛ. 19 À yã kɛ̀ Dii yeziroo kɛ̀ lán Yoyakimu kɛ̀ nà. 20 Dii pↄfɛ̃ bé à tò yã pì Yerusalɛmu kↄ̃n Yudanↄ bùsuo lè píngi ai à gàa pɛ́ḿma à ń góala. Ben Zedekia bↄ̀ Babilↄnu kína kpɛɛ.

25

Yerusalɛmu kaatɛna

1 Zedekia kíblena wɛ̃̀ kɛ̃ndodee guu, à mↄ kuri gurↄ kurideen Babilↄnu kí Nɛbukanɛza mↄ̀ lɛ́ɛ Yerusalɛmua, àpi kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ ń píngi. Aↄ̃ bùra kàɛ à bĩi saɛ, ben aↄ̃ gbà lezĩnↄ dↄ̀ wà lìgazi. 2 Aↄ̃ wɛ́tɛ pì kagura kɛ̀ lɛ ai kí Zedekia kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛdodee guu. 3 À mↄ siigↄ̃ gurↄ kɛ̃ndodeen nↄaa gbãaa kpà wɛ́tɛ pìn, gbɛ̃ke pↄ́blee vĩ dↄro. 4 Kɛ̀ wà bĩi fↄ̃̀, baa kɛ̀ Babilↄnianↄↄ ligana wɛ́tɛ pìzi, ben Yuda zĩ̀kpɛɛnↄ bàa sì ń píngi, aↄ̃ bↄ̀ɛ kↄ̃n kíbɛ karao aↄ̃ bↄ̀ɛ wɛ́tɛ gɛ̃kiia gwãavĩ, ben aↄ̃ pɛ̀ɛ Yoda sɛ̃̀n. 5 Ben Babilↄnia zĩ̀kpɛɛnↄ pɛ̀ɛ kína pìzi aↄ̃ à lè sɛ̃̀n Yɛriko kpa. Kɛ̀ Zedekia zĩ̀kpɛɛnↄ lɛ̀kↄ̃a wà à tòn, 6 ben wà à kũ̀ wà tào Babilↄnu kínanɛ zaa Ribla, ben wà yã dààla. 7 Wà à nɛ́nↄ dɛ̀dɛ à wáa, ben wà à wɛ́ɛ bↄ̀bↄ wà mↄ̀gotɛ̃ gata kpànɛ wà tào Babilↄnu.

8 Babilↄnu kína kíblena wɛ̃̀ baro dosaidee guu, à mↄ sↄↄroo gurↄ swɛɛplaadee zĩ à ìba Nɛbuzaradã mↄ̀ Yerusalɛmu. Àmbe Nɛbukanɛza dogarinↄ gbɛ̃nsi ũ. 9 À tɛ́ sↄ̃̀ Dii uaa kↄ̃n kíbɛɛo kↄ̃n Yerusalɛmu kpɛ́nↄ píngi. Kpɛ́ kɛ̀ dɛ kpɛ́ bíta ũ píngi dé, à tɛ́ sↄ̃̀amɛ. 10 Ben à tò Babilↄnia zĩ̀kpɛɛnↄ ń píngi Yerusalɛmu bĩi gbòro. 11 À gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ wɛ́tɛ pì guunↄ sɛ̀ɛ à tàńyo Babilↄnu kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa wà nà Babilↄnu kínaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ. 12 Talakanↄn à tòn lɛ aↄ̃gↄ̃ geepi búnↄ kↄ̃n búgbɛnↄ sɛ̃̀ waa.

13 Babilↄnianↄ Dii ua mↄ̀gotɛ̃ wesagbanↄ kↄ̃n tadibↄnↄ kↄ̃n íkaki bítao wìwi aↄ̃ tào Babilↄnu. 14 Aↄ̃ túbukabↄnↄ kↄ̃n a sɛ́ɛbↄnↄ kↄ̃n fitiadɛbↄnↄ kↄ̃n gↄ̃mbↄnↄ kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃ pↄ́ pãnde kɛ̀ wè Dii zĩi kɛonↄ nàkↄ̃a wà tào dↄ. 15 Ben dogarinↄ gbɛ̃nsi pì takasonↄ kↄ̃n arusibↄnↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ wà pì kↄ̃n vurao ke kↄ̃n kondogionↄ sɛ̀ɛ píngi. 16 Wesagba mɛ̀n plaa kↄ̃n íkakii pìo kↄ̃n tadibↄ kɛ̀ Sulemanu pì Dii ua pↄ́ ũunↄ, wèe fↄ̃ wà à mↄ̀gotɛ̃ yↄ̃̀ kilooaro, à tìisi kɛ̀ bíta. 17 Wesagba pìnↄ lezĩ kà gã̀sãsuu baro plaplaasai, bensↄ̃ à mìfura kɛ̀ kú musunↄ lezĩ kà gã̀sãsuu sↄsↄↄro. Mↄ̀kyakotãna kↄ̃n ↄzĩi kɛ̀ wà kɛ̀ lán biisio bɛɛ bànↄↄ ligana mìfura pìnↄzi píngi. Wesagba mɛ̀n plaaa pìnↄↄ sɛ̃nkpɛmɛ.

18 Dogari gbɛ̃nsi pì sa'oriki Seraya kũ̀ kↄ̃n à plaade Zɛfanayao kↄ̃n zɛ́dãkpari gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ. 19 À gbɛ̃nsi kɛ̀ dɛ zĩ̀kpɛ dↄn'aɛdee ũu kũ̀ wɛ́tɛ guu kↄ̃n kína ìba gↄ̃ↄn sↄↄroo kɛ̀ à bↄ̀ḿma wɛ́tɛ guunↄ dↄ kↄ̃n zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsi takadakɛ̃ri kɛ̀ è gbɛ̃nↄ tↄ́ da sozan-o kↄ̃n à gbɛ̃nↄ gↄ̃ↄn baaagↄ̃ↄ kɛ̀ wà bↄ̀ḿma wɛ́tɛ guunↄ. 20 Nɛbuzaradã ń sɛ́ɛ à tàńyo Babilↄnu kínanɛ zaa Ribla, 21 ben Babilↄnu kína ń dɛdɛ Ribla gwe Amata bùsun. Lɛn wà Yudanↄ sɛ̀ɛ ń bùsun wà tàńyo lɛ.

Gedalia diɛna Yudanↄ bùsu gbɛ̃nsi ũ

22 Babilↄnu kí Nɛbukanɛza Aikamu nɛ́ Gedalia, Safana dio dìɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ Yudanↄ bùsunnↄ gbɛ̃nsi ũ. 23 Kɛ̀ zĩ̀kpɛ dↄn'aɛdeenↄ kↄ̃n ń gbɛ̃nↄↄ mà Babilↄnu kína Gedalia dìɛ gbɛ̃nsi ũ, ben aↄ̃ mↄ̀ à kiia Mizipa. Nɛtania nɛ́ Sumaila kú ń tɛ́ kↄ̃n Karea nɛ́ Yoananao kↄ̃n Tanumɛ nɛ́ Seraya, Nɛtofa gbɛ̃o kↄ̃n Maaka gbɛ̃ nɛ́ Yazaniao kↄ̃n ń gbɛ̃nↄ. 24 Ben Gedalia la dàńnɛ kↄ̃n ń gbɛ̃ pìnↄ à bè: Àton vĩa kɛ Babilↄnia gbãadeenↄnɛro. À vɛ̃ɛ wa bùsun kɛ̀ à zↄ̀ ble Babilↄnu kínanɛ, égↄ̃ aafia. 25 Mↄde à mↄ swɛɛplaadee guun Nɛtania nɛ́ Sumaila, Ɛlisama dio kɛ̀ dɛ kínɛ ũu mↄ̀ kↄ̃n gↄ̃ↄn kurinↄ à Gedalia dɛ̀ kↄ̃n Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo Mizipanↄ kↄ̃n Babilↄnia kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo gweenↄ. 26 Ben Yudanↄ fɛ̀ɛ, nɛ́ féte gbɛ̃nsi ń píngi kↄ̃n zĩ̀kpɛ dↄn'aɛdee pìnↄ, aↄ̃ bàa sì wà tà Igipiti, kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ Babilↄnianↄnɛ yãnzi.

Yoyakini gbarɛna

27 Yudanↄ kí Yoyakini tana Babilↄnu wɛ̃̀ baaakuri awɛɛswɛɛplaade, à mↄ kuri awɛɛplaa gurↄ baaasↄↄro awɛɛplaadeen Babilↄnu kí Ɛvili Mɛrodaki à bↄ̀ kpɛ́siaan a kíblena wɛ̃̀ káaku guu. 28 À yã maaa ònɛ, ben à vɛ̃ɛkii kpàa kɛ̀ dɛ à kína daa kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo Babilↄnunↄ pↄ́la. 29 Ben Yoyakini a kpɛ́sia uta bↄ̀ à kàɛ, ègↄ̃ pↄ́ blee kↄ̃n kínao lɛdo ai a wɛ̃̀ndi lɛ́n. 30 Lán guu e dↄↄ nà kína ègↄ̃ pↄ́blee kɛ̀ à yezi kpaaa ai à gàa à gào.

ƐZƐRA

1

2

3

4

5

6

7

ƐZƐRA

1

Sirusu Isarailinↄ gbarɛna

1 Pɛsianↄ kí Sirusu kíblena wɛ̃̀ káaku guu Dii tɛ́ kàn lɛ yã kɛ̀ à dà Yɛrɛmayanɛ à ò e à kɛ yãnzi. Ben Sirusu kpàakpa kɛ̀ a bùsun píngi, gbasa à kɛ̃̀ takadan à bè: 2 Yã kɛ̀ mamↄma Sirusu, Pɛsianↄ kína má òn yɛ̀. Dii Luda Musudee tò anduna kpata píngi gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ, ben à ma diɛ mà kpɛ́ boare Yerusalɛmu, Yudanↄ bùsun. 3 Gbɛ̃ kɛ̀ dɛ à gbɛ̃ ũ a tɛ́, Luda gↄ̃ kúo à tá Yerusalɛmu, Yudanↄ bùsun, à kpɛ́ bo Dii Isarailinↄ Luda kɛ̀ dɛ Dii ũ Yerusalɛmunɛ gwe. 4 Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ pìnↄ gbɛ̃daaanↄ dↄńlɛ kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao kↄ̃n auzikinↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n Luda kpɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄe gaa bo Yerusalɛmu gbaanↄ.

5 Ben Yudanↄ kↄ̃n Bɛyãminↄ uabɛdeenↄ kↄ̃n sa'orinↄ kↄ̃n Levinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ Luda tɛ́ kàńgunↄ fɛ̀ɛ aↄ̃ↄe gaa Dii kpɛ́ bo Yerusalɛmu. 6 Aↄ̃ gbɛ̃daaanↄ ↄ dàḿma aↄ̃ ń gbá kondogi pↄ́nↄ kↄ̃n vura pↄ́nↄ kↄ̃n auzikinↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ kↄ̃n pↄ́ ↄↄdeenↄ kↄ̃n Dii kpɛ́ gbaanↄ píngi. 7 Ben Pɛsianↄ kí Sirusu bↄ̀ kↄ̃n Dii kpɛ́ pↄ́ kɛ̀ Nɛbukanɛza sɛ̀ɛ yã zaa Yerusalɛmu à kàɛ a tãa kpɛ́ guunↄo. 8 À bè a ↄↄ'utɛri Mitirɛdanɛ à pↄ́ pìnↄ naro à kpá Yudanↄ kí Sesebazaa, ben à kɛ̀ lɛ. 9 Pↄ́ pìnↄ pari lɛ́n yɛ̀:

Vura taa baaakuri,

kondogi taa bↄrↄ do,

tapɛɛnti baaakuri dosai,

10 vura togoo baaakuri,

kondogi togoo wàa plaa kↄ̃n kurio,

ta bori pãndenↄ bↄrↄ do.

11 Vura kↄ̃n kondogi taanↄ fɛ̀ɛ píngi mɛ̀n bↄrↄ sↄↄro kpɛ́ wàa plaa. Kɛ̀ zĩ̀zↄ pìnↄ bↄ̀ɛ Babilↄnu aↄ̃ sù Yerusalɛmu, ben Sesebaza mↄ̀ kↄ̃n pↄ́ pìnↄ píngi.

2

Zĩ̀zↄ kɛ̀ aↄ̃ sùnↄ

1 Babilↄnu kí Nɛbukanɛza Isarailinↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄnↄ ũ yã à tàńyo Babilↄnu, ben aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛɛ pìn aↄ̃ sù Yerusalɛmu, Yudanↄ bùsun sa, ben ń baade tà a wɛ́tɛ. 2 Aↄ̃ dↄn'aɛdeenↄn yɛ̀: Zɛrubabɛli, Yesua, Nɛɛmaya, Seraya, Relaya, Mↄdekai, Bilisã, Misipa, Bigivai, Reumu kↄ̃n Baanao. Isaraili gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ sùnↄ pari lɛ́n yɛ̀.

3 Parↄsu boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ plaa kↄ̃n mɛ̀n basↄraagↄ̃ akuri awɛɛplaao.

4 Sefatia boriinↄ gↄ̃ↄn wàa do kↄ̃n mɛ̀n basↄraagↄ̃ akuri awɛɛplaao.

5 Ara boriinↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n bakɛ̃ndo sↄↄrosaio.

6 Pamↄabu borii kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ Yesua kↄ̃n Yoabuo boriinↄ ũunↄ gↄ̃ↄn wàa gɛ̃ro dosai kↄ̃n kuri awɛɛplaao.

7 Elamu boriinↄ gↄ̃ↄn wàa swɛɛdo kↄ̃n mɛ̀n baplaa akuri awɛɛsiigↄ̃o.

8 Zatu boriinↄ gↄ̃ↄn wàa siigↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n baswɛɛplaa asↄↄroo.

9 Zakai boriinↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n basↄraagↄ̃o.

10 Bani boriinↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n baplaa awɛɛplaao.

11 Bebai boriinↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n baro awɛɛ'aagↄ̃o.

12 Azagada boriinↄ gↄ̃ↄn wàa swɛɛdo kↄ̃n mɛ̀n baro awɛɛplaao.

13 Adonikamu boriinↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n baaagↄ̃ awɛɛswɛɛdoo.

14 Bigivai boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ plaa kↄ̃n mɛ̀n baplaa akuri awɛɛswɛɛdoo.

15 Adini boriinↄ gↄ̃ↄn wàa plaa kↄ̃n mɛ̀n baplaa akuri awɛɛsiigↄ̃o.

16 Ata boriinↄ gↄ̃ↄn basↄↄro plaasai.

17 Bezai boriinↄ gↄ̃ↄn wàa do kↄ̃n mɛ̀n baswɛɛdo awɛɛ'aagↄ̃o.

18 Yora boriinↄ gↄ̃ↄn basↄↄro akuri awɛɛplaa.

19 Asumu boriinↄ gↄ̃ↄn wàa do kↄ̃n mɛ̀n baro awɛɛ'aagↄ̃o.

20 Giba boriinↄ gↄ̃ↄn basↄↄro sↄↄrosai.

21 Bɛtɛlɛmudeenↄ gↄ̃ↄn baswɛɛdo awɛɛ'aagↄ̃.

22 Nɛtofadeenↄ gↄ̃ↄn baplaa akuri awɛɛswɛɛdo.

23 Anatodeenↄ gↄ̃ↄn baswɛɛdo akuri plaasai.

24 Azamavɛdeenↄ gↄ̃ↄn baplaa awɛɛplaa.

25 Kiriayarimudeenↄ kↄ̃n Kɛfiradeenↄ kↄ̃n Berodeenↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n baswɛɛplaa awɛɛ'aagↄ̃o.

26 Ramadeenↄ kↄ̃n Gɛbadeenↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n baro awɛɛdoo.

27 Mikimasadeenↄ gↄ̃ↄn baswɛɛdo awɛɛplaa.

28 Bɛtɛlideenↄ kↄ̃n Aideenↄ gↄ̃ↄn wàa do kↄ̃n mɛ̀n baro awɛɛ'aagↄ̃o.

29 Nɛbodeenↄ gↄ̃ↄn baplaa akuri awɛɛplaa.

30 Magbisideenↄ gↄ̃ↄn baswɛɛplaa akuri awɛɛswɛɛdo.

31 Elamu pãnde boriinↄ gↄ̃ↄn wàa swɛɛdo kↄ̃n mɛ̀n baplaa akuri awɛɛsiigↄ̃o.

32 Arimu boriinↄ gↄ̃ↄn wàa do kↄ̃n mɛ̀n baswɛɛdoo.

33 Lodudeenↄ kↄ̃n Adidideenↄ kↄ̃n Onↄdeenↄ gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n baswɛɛdo asↄↄroo.

34 Yɛrikodeenↄ gↄ̃ↄn wàa do kↄ̃n mɛ̀n baswɛɛplaa asↄↄroo.

35 Senadeenↄ gↄ̃ↄn wàa baro plaasai kↄ̃n mɛ̀n baaakurio.

36 Sa'ori borii kɛ̀ aↄ̃ sùnↄn yɛ̀:

Yesua bori Yedaya boriinↄ gↄ̃ↄn wàa siigↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n basↄraagↄ̃ akuri awɛɛ'aagↄ̃o.

37 Ima boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ do kↄ̃n mɛ̀n baplaa akuri awɛɛplaao.

38 Pasu boriinↄ gↄ̃ↄn wàa swɛɛdo kↄ̃n mɛ̀n baplaa awɛɛswɛɛplaao.

39 Arimu boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ do kↄ̃n mɛ̀n gɛ̃ro awɛɛplaao.

40 Levi kɛ̀ aↄ̃ sùnↄn yɛ̀:

Odavia bori Yesua kↄ̃n Kadamiɛlio boriinↄ gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri awɛɛsiigↄ̃o.

41 Asafa bori lɛ̀sirinↄ gↄ̃ↄn baswɛɛdo akuri plaasai.

42 Zɛ́dãkpari kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ Salumu kↄ̃n Atao kↄ̃n Talamↄo kↄ̃n Akubuo kↄ̃n Atitao kↄ̃n Sobaio borii ũunↄ gↄ̃ↄn baswɛɛplaa dosai.

43 Gbɛ̃ kɛ̀nↄ boriinↄ bé Luda ua zĩkɛrinↄ ũ:

Zia, Asufa, Tabao,

44 Kerosu, Sia, Padↄ̃,

45 Lebana, Agabu, Akubu,

46 Agabu, Salamai, Anana,

47 Gidɛli, Gaa, Raya,

48 Rezĩ, Nɛkoda, Gazamu,

49 Uza, Pasea, Besai,

50 Asana, Mɛunimu, Nɛfusimu,

51 Bakabuku, Akufa, Aru,

52 Bazalu, Mɛida, Asa,

53 Bakosi, Sisera, Tema,

54 Nɛzia kↄ̃n Atifao.

55 Sulemanu zↄ̀bleri kɛ̀nↄ boriinↄ bé wà bↄ̀ zĩ̀zↄkɛɛn wà sù:

Sotai, Asofɛrɛ, Peruda,

56 Yaala, Dakↄ̃, Gidɛli,

57 Sefatia, Atili, Pↄkɛrɛ Azebaimu kↄ̃n Amio.

58 Luda ua zĩkɛri pìnↄ kↄ̃n Sulemanu zↄ̀bleri borii pìnↄ kà gↄ̃ↄn wàa do kↄ̃n mɛ̀n bakɛ̃ndo akuri awɛɛplaao.

59 Gbɛ̃kenↄ bↄ̀ Tɛlɛmɛla kↄ̃n Tɛlasao kↄ̃n Kɛrubuo kↄ̃n Adↄ̃o kↄ̃n Ima o, ben aↄ̃ↄe e wà ń bori bↄzia òńnɛ kɛ̀ Isarailinↄn ń ũro. 60 Delaya kↄ̃n Tobiao kↄ̃n Nɛkodao boriinↄmɛ, aↄ̃ kà gↄ̃ↄn wàa aagↄ̃ kↄ̃n mɛ̀n baplaa akuri awɛɛplaao. 61 Sa'ori borii kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ Obaya kↄ̃n Akozuo kↄ̃n Bazilaio boriinↄ ũu sù dↄ. Bazilai pì Giliada bùsu gbɛ̃ Bazilai nɛ́ sɛ̀ yã, ben à a anzure pì tↄ́ sɛ̀. 62 Gbɛ̃ pìnↄ ń tↄ́ wɛ̀tɛ bori bↄzia takadan, mↄde aↄ̃ↄe bↄaro, ben wà gìńnɛ sa'orikɛɛo. 63 Bùsu dↄn'aɛdee bèńnɛ, tó èe kɛ sa'ori ń yã gwà kↄ̃n Urimuo kↄ̃n Tumimuo baasiro, aↄ̃ton sa'opↄ blero.

64 Gbɛ̃ pìnↄ ń píngi gↄ̃ↄn bↄrↄ baplaa awɛɛplaa kpɛ́ wàa do kↄ̃n basↄraagↄ̃omɛ. 65 Aↄ̃ zↄ̀bleri gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄↄ kuu dↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ swɛɛplaa kpɛ́ wàa do kↄ̃n baswɛɛdo akuri awɛɛswɛɛplaao. Lɛ̀sirinↄ gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n nↄgbɛ̃o kúńyo dↄ gↄ̃ↄn wàa do. 66 Aↄ̃ↄ sↄ̃ vĩ mɛ̀n wàa aagↄ̃ kↄ̃n baswɛɛdo akuri awɛɛswɛɛdoo, bãagãsↄ̃ mɛ̀n wàa do kↄ̃n baplaa asↄↄroo, 67 lakumi wàa plaa kↄ̃n baplaa sↄↄrosaio, zaaki bↄrↄ swɛɛdo kpɛ́ wàa aagↄ̃ kↄ̃n baswɛɛdoo.

68 Kɛ̀ aↄ̃ kà Dii kpɛ́ bokiia Yerusalɛmu, aↄ̃ uabɛdeenↄ gba dàda lɛ wà e wà Luda kpɛ́ kɛkɛ wà boo a gbɛ̀n. 69 Aↄ̃ gba dà kpɛ́ zĩ ↄↄdakii guu ń gbãa lɛ́n, vura kiloo wàa plaa kpɛ́ basↄↄro, kondogi tↄn aagↄ̃ kↄ̃n sa'ori gyabanↄ basↄↄro. 70 Sa'orinↄ kↄ̃n Levinↄ kↄ̃n lɛ̀sirinↄ kↄ̃n zɛ́dãkparinↄ kↄ̃n Luda ua zĩkɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaa kenↄ vɛ̃̀ɛvɛ̃ɛ lakutu kɛ̀ wà kɛ̀kɛńnɛnↄ guu, ben Isaraili kpaaanↄ vɛ̃̀ɛ ń wɛ́tɛnↄ guu.

3

Dii gbãgbãki bona

1 Kɛ̀ wɛ̃̀ mↄ swɛɛplaadee kà, Isarailinↄↄ vɛ̃ɛna ń wɛ́tɛnↄ guu, ben aↄ̃ kↄ̃ kàkↄ̃a Yerusalɛmu gbɛ̃ dↄ̃nkↄ̃ ũ. 2 Yozadaka nɛ́ Yesua kↄ̃n a sa'ori daanↄ kↄ̃n Sealatiɛli nɛ́ Zɛrubabɛlio kↄ̃n a gbɛ̃nↄ Isarailinↄ Luda gbãgbãkii bò, lɛ wà sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ oa lán Luda gbɛ̃ Musa ò a doka guu nà. 3 Baa kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bùsu pì guunↄnɛ, aↄ̃ gbãgbãkii pì bò a gbɛ̀mmɛ, ben aↄ̃ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Diia kↄngↄ kↄ̃n uusiɛo. 4 Aↄ̃ Kutadↄna zĩbaa kɛ̀ lán à kú takada guu nà, aↄ̃ègↄ̃ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ oo lán guu e dↄↄ nà lán wà à lɛ́ dìɛ nà. 5 Beee gbɛra aↄ̃ sa'opↄ kɛ̀ wègↄ̃ ká tɛ́n à tɛ́ kũ gurↄ píngi ò kↄ̃n mↄ dufu pↄ́o kↄ̃n zĩbaa kɛ̀ Dii dìɛnↄ pↄ́o kↄ̃n gbaa kɛ̀ wè mↄ́onɛnↄ. 6 Mↄ swɛɛplaade gurↄ káaku zĩn aↄ̃ nà Dii gbãgbãnaa lɛ, baa kɛ̀ wèe à kpɛ́ bo kↄ̀ro.

7 Aↄ̃ ↄↄ kpà gbɛ̀'arinↄ kↄ̃n lí'arinↄa, ben aↄ̃ pↄ́ble kↄ̃n íminao kↄ̃n nↄ́sio kpà Sidↄ̃deenↄ kↄ̃n Tayadeenↄa, lɛ aↄ̃ sida lí zↄ̃zↄ̃ Lɛbanↄ bùsun aↄ̃ yiyi wà gáo ai Yↄpa funa ísiaala, lán Pɛsianↄ kína Sirusu ń gbá zɛ́ nà. 8 Aↄ̃ kana Luda kpɛ́ bokiia Yerusalɛmu wɛ̃̀ plaade mↄ plaadee guu, Sealatiɛli nɛ́ Zɛrubabɛli kↄ̃n Yozadaka nɛ́ Yesuao nà zĩia kↄ̃n ń gbɛ̃ kpaaanↄ, sa'orinↄ kↄ̃n Levinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛɛn wà sù Yerusalɛmunↄ ń píngi. Aↄ̃ Levi kɛ̀ aↄ̃ kà wɛ̃̀ baro ke aↄ̃ↄ dɛàlaanↄ dìɛ Dii kpɛ́ zĩi pì gbɛ̃nsinↄ ũ. 9 Yesua kↄ̃n a boriinↄ nàkↄ̃a kↄ̃n Kadamiɛlio kↄ̃n à nɛ́ Odavia boriinↄ, ben aↄ̃ gↄ̃̀ zĩi pì gbɛ̃nsinↄ ũ kↄ̃n Enadadao kↄ̃n à boriinↄ. Levinↄmɛ ń píngi. 10 Kɛ̀ Dii kpɛ́borinↄↄ e kpɛ́ pì ɛ̃ɛ daɛɛ, sa'orinↄↄ zɛzɛ gwe sa'ori pↄ́kãsãanↄ dadana, aↄ̃ ń kuunↄ kũkũna, bensↄ̃ Levi nɛ́ Asafa boriinↄↄ kú gwe dↄ kↄ̃n sɛ̃̀gɛ̃nↄ lɛ wà Dii táaki lɛ́o, lán Isarailinↄ kí Dauda dìɛ yã nà. 11 Aↄ̃ lɛ̀ sì aↄ̃ Dii táaki lɛ̀ aↄ̃ à sáabu kpà wà bè:

Dii maa,

à gbɛ̃kɛɛ kɛna wa Isarailinↄnɛ yãana vĩro.

Ben baade píngi wii gbãaa lɛ̀ aↄ̃ Dii táaki lɛ̀, kɛ̀ wà Dii kpɛ́ ɛ̃ɛ dàɛ yãnzi. 12 Mↄde sa'ori parideenↄ kↄ̃n Levinↄ kↄ̃n bɛdee kɛ̀ aↄ̃ zi kũ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ sì kpɛ́ káakulɛnↄ, kɛ̀ aↄ̃ kpɛ́ pì ɛ̃bona è, aↄ̃ sósobi ↄ́ↄ dↄ̀. Gbɛ̃ parideenↄ sↄ̃, aↄ̃ↄe pↄnna wii lɛɛ. 13 Gbɛ̃kee e pↄnna wiii dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n sósobi ↄ́ kɛ̀ wèe dↄↄo dↄro, kɛ̀ baade e wii gbãaa lɛɛ yãnzi, bensↄ̃ wà wisↄ̃ↄ pì mà zã̀.

4

Íbɛtɛkpana kↄ̃n Dii kpɛ́borinↄ

1 Kɛ̀ Yudanↄ kↄ̃n Bɛyãminↄ ibɛɛnↄ mà zĩ̀zↄ kɛ̀ aↄ̃ sùnↄↄ e kpɛ́ boo Dii Isarailinↄ Ludanɛ, 2 aↄ̃ mↄ̀ wà Zɛrubabɛli kↄ̃n uabɛdeenↄ lè aↄ̃ bèńnɛ: À tó wà kpɛ́ boao, zaakɛ weè a Luda kii wɛtɛ lán a bàmɛ se. Weègↄ̃ à gbãgbãamɛ zaa gurↄↄ kɛ̀ Asirianↄ kí Esaradↄ̃ sùwao kɛ̀. 3 Ben Zɛrubabɛli kↄ̃n Yesuao kↄ̃n Isaraili bɛde kpaaanↄ bèńnɛ: Wa Luda kpɛ́ bona dɛ a yã ũro. Wé wa pↄ́ bo Dii Isarailinↄ Ludanɛ watɛ̃ɛ lán Pɛsianↄ kí Sirusu dìɛwe nà. 4 Ben bùsu pì deenↄↄ e wɛtɛɛ aↄ̃ Yudanↄ nↄ̀sɛ yaka, aↄ̃ↄe wɛ́ɛ tãaḿma lɛ aↄ̃ton kpɛ́ pì boro yãnzi. 5 Aↄ̃ fĩa bò kína lɛ́dammarinↄnɛ zaa Sirusu gurↄↄ ai à gàa pɛ́ Pɛsianↄ kí Dariusu kíblegurↄↄa, ben aↄ̃ gìńnɛ kↄ̃n yã kɛ̀ aↄ̃ↄe pɛɛao.

6 Aↄ̃ takada kɛ̃̀ Asuerunɛ à kíblenao gↄ̃̀ↄ, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄ kↄ̃n Yudanↄ bùsuo píngi káara kpà à kiia. 7 Bisilamu kↄ̃n Mitirɛdao kↄ̃n Tabɛlio kↄ̃n ń gbɛ̃ kpaaanↄ takada kɛ̃̀ Pɛsianↄ kí Atasɛsɛnɛ dↄ à kíblegurↄↄa. Aↄ̃ kɛ̃̀nɛ kↄ̃n Siria yão, ben wà bↄ̀kↄ̃tɛnɛ. 8 Bùsu gbɛ̃nsi Reumu kↄ̃n a takadakɛ̃ri Simisaio takada kɛ̃̀ kí Atasɛsɛnɛ Yerusalɛmu yã musu dↄ wà bè: 9 Bùsu gbɛ̃nsi Reumu kↄ̃n a takadakɛ̃ri Simisaio kↄ̃n ń gbɛ̃ kpaa yãkpaɛkɛrinↄ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n Tiripↄlideenↄ kↄ̃n Pɛsianↄ kↄ̃n Ɛrɛkideenↄ kↄ̃n Babilↄnudeenↄ kↄ̃n Susadee kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ Elamu bùsu guunↄ 10 kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ kína bíta bɛ̀ɛde Asubanipali ń bↄ́ɛ ń bùsun à ń vɛ̃ɛvɛ̃ɛ Samaria wɛ́tɛn kↄ̃n Yuflati baa kɛ̀ kpa gu pãndenↄ, 11 wamↄwa Yuflati baakɛkpadeenↄ n zↄ̀blerinↄ bé wà takada kɛ̀ kɛ̃̀nnɛ, kí Atasɛsɛ, wa bè:

12 Kí, ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Yuda kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ n kiia aↄ̃ sù kɛ̀nↄ gàa wèe Yerusalɛmu wɛ́tɛ zaa pãsĩ pì kaɛɛ, aↄ̃ ɛ̀ara wèe à bĩi boo dↄ, aↄ̃ↄe à bɛzĩ fɛɛɛ. 13 Kí, ǹgↄ̃ dↄ̃ dↄ, tó aↄ̃ ɛ̀ara wà wɛ́tɛ pì kàɛ aↄ̃ à bĩi bò wà yã̀a, aↄ̃é tángba kpámma dↄro ke yàra'ↄↄ ke bùsu'ↄↄ, n ↄↄ kɛ̀ nɛɛ̀ sí é lago. 14 Tia lán kɛ̀ bà kí, lán n bɛ wisin weè ble nà, èe kↄ̃ sío wà n kpɛɛ ero. Beee yãnzin wa takada kɛ̀kii kpã̀sãnnɛzi lɛ wà yã pì onnɛ. 15 Ǹ wɛtɛ n dezinↄ takadanↄ guu ǹ gwa, nɛ́ e ǹ dↄ̃ dia wɛ́tɛ pì deenↄ swã gbãa, aↄ̃ ĩa dà kínanↄa kↄ̃n bùsu gbãadeenↄ. Zaa zi wɛ́tɛ pì deenↄ yãkete kɛ̀ bíta. Beee yãnzin wà wɛ́tɛ pì gbòrozi. 16 Kí, wée oonnɛ, tó wà ɛ̀ara wà wɛ́tɛ pì fɛ̀ɛ wà ɛ̀ara wà à bĩi bò wà yã̀a, nɛ́gↄ̃ pↄ́ke vĩ Yuflati baa kɛ̀ kpa dↄro.

17 Beee gbɛra kína takada kpã̀sãńnɛ à bè: Bùsu gbɛ̃nsi Reumu kↄ̃n à takadakɛ̃ri Simisaio kↄ̃n a gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Samaria kↄ̃n Yuflati baa kãa kpaanↄ, ma ì kpàawa. 18 Takada kɛ̀ á kpã̀sãmɛ, wà à kyó kɛ̀ wà bↄ̀kↄ̃tɛmɛ. 19 Ma bè wà wɛtɛ takada ziinↄ guu, ben wà è yãpuramɛ, wɛ́tɛ pì deenↄ ègↄ̃ bↄↄ kínanↄ kpɛɛmɛ. Zaa zi yãketedeenↄmɛ. 20 Kína ìsinↄ kpata blè Yerusalɛmu gwe, aↄ̃ gbãaa blè Yuflati baakãakpadeenↄa ń píngi, wà tángba kpàḿma kↄ̃n yàra'ↄↄo kↄ̃n bùsu'ↄↄo. 21 À yã diɛ gbɛ̃ pìnↄnɛ aↄ̃ kámma bo sa. Aↄ̃ton ɛara wà wɛ́tɛ pì vuro ai mà ń gba lɛ́. 22 À làakari kɛ! Àton nigãzĩi kpá yã pìziro, lɛ à zaaa pì tón ↄ tá à wa ásaru kɛro yãnzi.

23 Kɛ̀ wà kí Atasɛsɛ lá pì kyó kɛ̀ wà bↄ̀kↄ̃tɛ Reumunɛ kↄ̃n à takadakɛ̃ri Simisaio kↄ̃n ń gbɛ̃ kpaaanↄ, ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wà gàa wà Yudanↄ lè Yerusalɛmu gↄ̃ↄ. Aↄ̃ gìńnɛ pãsĩpãsĩ wà bè aↄ̃ kámma bo. 24 Lɛn aↄ̃ kámma bò lɛ kↄ̃n Luda kpɛ́ zĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ Yerusalɛmuo ai Pɛsianↄ kí Dariusu kíblena wɛ̃̀ plaadee guu.

5

Tatenai takadakɛ̃na kí Dariusunɛ

1 Annabi Agai kↄ̃n annabi Zakari, Ido nɛ́o annabikɛɛ kɛ̀ Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄ kↄ̃n Yudanↄ bùsuo kↄ̃n Isarailinↄ Luda tↄ́o. 2 Ben Sealatiɛli nɛ́ Zɛrubabɛli kↄ̃n Yozadaka nɛ́ Yesuao fɛ̀ɛ wà nà Luda kpɛ́ bonaa Yerusalɛmu. Luda annabi pìnↄↄ kúńyo aↄ̃ↄe dↄↄńlɛ. 3 Gwe gↄ̃ↄ Yuflati baa kɛ̀ kpa dↄn'aɛde Tatenai kↄ̃n Seta Bozɛnaio kↄ̃n ń gbɛ̃nↄ mↄ̀ wà ń lé aↄ̃ ń lá wà bè: Dé bé à a gba zɛ́ à kpɛ́ kɛ̀ kɛkɛ à boo? 4 Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe kpɛ́ pì boonↄ tↄ́ gbèka dↄ. 5 Mↄde Ludaa e wɛ́ɛ tɛ́ Yuda gbɛ̃nsi pìnↄzi, ben aↄ̃ↄe ońnɛ aↄ̃ kámma boro. Aↄ̃ bè weé lɛ́kpãsã kɛ Dariusunɛ gĩa, weé takada kɛ̀ eé kɛ̃ à yã musu e. 6 Yuflati baa kɛ̀ kpa dↄn'aɛde Tatenai kↄ̃n Seta Bozɛnaio kↄ̃n ń gbɛ̃ Pɛsianↄ takada kɛ̃̀, ben aↄ̃ kpã̀sã kí Dariusunɛ. 7 Lɛ́kpãsã kɛ̀ aↄ̃ kɛ̀nɛn yɛ̀, aↄ̃ bè:

Kí Dariusu, wa ì kpàmma maamaa. 8 Kí, ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ wa gaa Yudanↄ bùsun ai Luda kɛ̀ bíta kpɛ́n. Wèe kpɛ́ pì boo kↄ̃n gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ wèe lí lɛ̀ɛtɛgɛ kpaɛɛ kpɛ́ pì gũ̀nↄn. Wèe zĩi pì kɛɛ kↄ̃n làakario èe táa oo. 9 Wa yã làla ń gbɛ̃nsinↄa wa bè: Dé bé à a gba zɛ́ à kpɛ́ kɛ̀kii kɛkɛ à boo? 10 Wa ń tↄ́ gbèka lɛ wà e wà onnɛ, ben wa ń dↄn'aɛdee pìnↄ tↄ́ dà takadan. 11 Dia aↄ̃ yã sìwala nàn yɛ̀. Aↄ̃ bè, musu kↄ̃n tↄↄtɛo Luda zↄ̀blerinↄn ń ũ. Kpɛ́ kɛ̀ wà bò yã à wɛ̃̀ kɛ̀n wà kɛ̀kɛ wèe boo dↄ. Isarailinↄ kí bíta bé à bò yã. 12 Aↄ̃ bè ń dezinↄ Luda Musude pↄ fɛ̃̀, ben à ń ná Kaladia bori Nɛbukanɛza, Babilↄnu kínanɛ a ↄzĩ, ben à kpɛ́ pì wìwi à gbɛ̃ pìnↄ sɛ̀ɛ à tàńyo Babilↄnu. 13 Mↄde Babilↄnu kí Sirusu kíblena wɛ̃̀ káaku guu à yã dìɛ à bè wà ɛara wà Luda kpɛ́ pì bo dↄ. 14 Baa vura kↄ̃n kondogi pↄ́ kɛ̀ Nɛbukanɛza sɛ̀ɛ Luda kpɛ́n zaa Yerusalɛmu à kàɛ a tãa kpɛ́n Babilↄnunↄ, kí Sirusu bↄ̀ɛ à kpà Sesebaza kɛ̀ à dìɛ bùsu dↄn'aɛdee ũua. 15 À bènɛ à pↄ́ pìnↄ sɛ́ à gá à káɛ Luda kpɛ́n zaa Yerusalɛmu, tó wà kpɛ́ pì kɛ̀kɛ wà bò. 16 Ben Sesebaza mↄ̀ Luda kpɛ́ ɛ̃ɛ dàɛ. Wèe kpɛ́ pì boo zaa gurↄ beeea ai kↄ̃n a gbã̀ao, mↄde èe yãa kↄ̀ro. 17 Kí, tó à kɛ̀nnɛ maa, ǹ takada wɛtɛ kínanↄ takadakaɛkiia zaa Babilↄnu ǹ gwa tó kí Sirusu yã dìɛ wà Luda kpɛ́ bo Yerusalɛmu. Lán ń è nà, ǹ lɛ́kpãsã kɛwe.

6

Dariusu yãdiɛna Luda kpɛ́ bona yã musu

1 Kí Dariusu yã dìɛ, ben wà takada wɛ̀tɛ takada kɛ̀ wà kàɛ Babilↄnu takadakaɛkiianↄ tɛ́. 2 Ben wà bↄ̀ takada kokonaa Ɛkɛbatana wɛ́tɛ bĩideen Midiã bùsun. Yã kɛ̀kii kú à guu lɛ wàton sãńlo yãnzi:

3 Kí Sirusu kíblena wɛ̃̀ káaku guu à yã dìɛ Luda kpɛ́ kɛ̀ kuu Yerusalɛmu musu, à bè wà kpɛ́ pì bo sa'okii ũ. Wà à ɛ̃ɛ daɛ, kpɛ́ pì lezĩ ká gã̀sãsuu baaagↄ̃, à yàasa gã̀sãsuu baaagↄ̃. 4 Wàgae gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ mɛ̀n aagↄ̃ↄ didikↄ̃a, lí lɛ̀ɛtɛgɛ mɛ̀n do, gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ aagↄ̃, lí lɛ̀ɛtɛgɛ mɛ̀n do. Weé à fĩa bo kↄ̃n kíbɛ ↄↄo. 5 Vura kↄ̃n kondogi pↄ́ kɛ̀ Nɛbukanɛza sɛ̀ɛ Luda kpɛ́n Yerusalɛmu à sùo Babilↄnunↄ sↄ̃, weé ɛara wà gá káɛ à gbɛ̀n Luda kpɛ́n Yerusalɛmu.

6 Ben kí Dariusu lɛ́kpãsã kɛ̀ à bè: Tia sa Yuflati baa kãa dↄn'aɛde Tatenai kↄ̃n Seta Bozɛnaio kↄ̃n a gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yuflati baa gweenↄ, à a zĩnda gá gwe. 7 À Luda kpɛ́ bòrinↄ tó tɛɛɛ. À tó Yuda dↄn'aɛdeenↄ kↄ̃n ń gbɛ̃nsinↄ Luda kpɛ́ pì kɛkɛ wà bo. 8 Mɛ́ɛ yã kɛ̀ àton kɛ Yuda gbɛ̃nsinↄnɛ Luda kpɛ́ pì bona musu diɛɛare. À pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezinↄ sɛ́ɛ ma auzikikaɛkiin gwe kↄ̃n Yuflati baa kãa kpa tángba kɛ̀ wà kpào, à kpáḿma píngi lɛ zĩi pì tón zɛ dↄro yãnzi. 9 Pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi píngi, zùswaree, sãkaro, sãnɛ bↄ̀rↄ kɛ̀ aↄ̃è Luda Musude gbãgbão, pↄ́wɛɛ, wisi, geepiwɛ̃ɛ, nↄ́si, àgↄ̃ kpaa Yerusalɛmu sa'orinↄa lán guu e dↄↄ nà lán aↄ̃ↄ gbèka nà funa sai, 10 lɛ aↄ̃ e wà saa kɛ̀ kà Luda Musuden oa, aↄ̃ wɛ́ɛ kɛamɛ kↄ̃n ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ. 11 Tó gbɛ̃ke yã kɛ̀ má dìɛ kɛ̀kii lìɛ, weé adee kpɛ́ lí wo wà à páa wà pɛ́ɛ wà à bɛɛ kɛ tuburaa ũ. 12 Tó kína ke bori kee e wɛtɛɛ à yã pì liɛ ke èe wɛtɛɛ à Luda kpɛ́ kɛ̀ kú Yerusalɛmu pì wí, Luda kɛ̀ tò a tↄ́ kúa à kaatɛ. Mamↄma Dariusu mámbe ma yã pì dìɛ. Wà zĩi kɛa maamaa.

Luda kpɛ́ kyakɛna

13 Kɛ̀ kí Dariusu lɛ́kpãsã pì kɛ̀ lɛ, Yuflati baa kɛ̀ kpa dↄn'aɛde Tatenai kↄ̃n Seta Bozɛnaio kↄ̃n ń gbɛ̃nↄ yã pì kɛ̀ kↄ̃n làakario. 14 Ben Yuda gbɛ̃nsinↄ kpɛ́bona e gaa aɛ lán annabi Agai kↄ̃n annabi Zakari Ido nɛ́o annabikɛɛ kɛ̀ nà. Aↄ̃ kpɛ́ pì dↄ̀ wà yã̀a lán Isarailinↄ Ludaa ò nà, lán Pɛsianↄ kínanↄ Sirusu kↄ̃n Dariusuo kↄ̃n Atasɛsɛo à yã dìɛ nà. 15 Aↄ̃ Luda kpɛ́ mì dɛ̀ Ada gurↄ aagↄ̃dee zĩ kí Dariusu kíblena wɛ̃̀ swɛɛdodee guu. 16 Ben Isarailinↄ Luda kpɛ́ kyakɛ̀ kↄ̃n pↄnnaao, sa'orinↄ kↄ̃n Levinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ sù kↄ̃n zĩ̀zↄkɛɛonↄ ń píngi. 17 Luda kpɛ́ kyakɛna pì yãnzi aↄ̃ saa ò kↄ̃n zùswareenↄ mɛ̀n basↄↄro kↄ̃n sãkaronↄ mɛ̀n wàa do kↄ̃n sãnɛ bↄ̀rↄnↄ mɛ̀n wàa plaa, ben aↄ̃ saa ò kↄ̃n blèkofĩinↄ mɛ̀n kuri awɛɛplaa Isaraili bori pari lɛ́n aↄ̃ píngi durun agbaakpabↄ ũ.

18 Aↄ̃ sa'orinↄ dìɛdiɛ gãli kↄ̃n gãlio, ben aↄ̃ Levinↄ dìɛdiɛ gãli kↄ̃n gãlio dↄ lɛ aↄ̃ zĩi kɛ Ludanɛ Yerusalɛmu lán à kú Musa takada guu nà. 19 Mↄ káaku gurↄ kuri awɛɛsiigↄ̃dee zĩ, zĩ̀zↄ kɛ̀ aↄ̃ sù pìnↄ Banla zĩbaa kɛ̀. 20 Sa'orinↄ kↄ̃n Levinↄ gbãsĩ bↄ̀ ń zĩndan aↄ̃ gↄ̃̀ gbãsĩ sai ń píngi, ben aↄ̃ Banla sã kòto kpàkpa zĩ̀zↄ kɛ̀ aↄ̃ sùnↄnɛ kↄ̃n ń sa'ori daanↄ pↄ́o kↄ̃n ń zĩnda pↄ́o. 21 Isaraili zĩ̀zↄ kɛ̀ aↄ̃ sù pìnↄ bé wà sò kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń zĩnda kɛ̃̀ bori pãndenↄ yãbɛ̃ɛkɛnanↄa aↄ̃ↄe Dii Isarailinↄ Luda kii wɛtɛɛnↄ. 22 Ben aↄ̃ Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa kɛ̀ kↄ̃n pↄnnaao ai gurↄ swɛɛplaa. Dii tò aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna, zaakɛ à tò Asirianↄ kína nↄ̀sɛ lìɛ ń yã musu, ben à dↄ̀ńlɛ à kpɛ́ bona zĩi guu, Isarailinↄ Luda pì.

7

Ɛzɛra su à Yerusalɛmu sorukɛna

1-5 Yã beeenↄ gbɛra Pɛsianↄ kí Atasɛsɛ kíblegurↄↄa Ɛzɛra bↄ̀ Babilↄnu à sù. Sa'oriki ìsi Aruna bé à Ɛlɛaza ì, Ɛlɛaza Finɛasi ì, Finɛasi Abisua ì, Abisua Buki ì, Buki Uzi ì, Uzi Zeraya ì, Zeraya Mɛrayo ì, Mɛrayo Azaria ì, Azaria Amaria ì, Amaria Aitubu ì, Aitubu Zadↄki ì, Zadↄki Salumu ì, Salumu Ilikia ì, Ilikia Azaria ì, Azaria Seraya ì, ben Seraya Ɛzɛra pì ì. 6 Ɛzɛra nɛ́ yãdannɛrimɛ, à Musa doka kɛ̀ Dii Isarailinↄ Ludaa dìɛ dↄ̃ sãnsãn. Lán Dii à Luda ↄↄ kúa nà, kína pↄ́ kɛ̀ à wɛ́ɛ kɛ̀a kpàa píngi. 7 Kí Atasɛsɛ kíblena wɛ̃̀ swɛɛplaadee guu Isaraili kenↄ sù Yerusalɛmu dↄ. Sa'orinↄↄ kú ń tɛ́ kↄ̃n Levinↄ kↄ̃n lɛ̀sirinↄ kↄ̃n zɛ́dãkparinↄ kↄ̃n Luda ua zĩkɛrinↄ. 8 Ɛzɛra kà Yerusalɛmu kína kíblena wɛ̃̀ swɛɛplaade mↄ sↄↄrodee guu. 9 À fɛ̀ɛ Babilↄnu mↄ káaku gurↄ káaku zĩ, ben à kà Yerusalɛmu mↄ sↄↄro gurↄ káaku zĩ. À Luda ↄↄ kúa, 10 zaakɛ Ɛzɛra mɛ̀ kpà Dii doka wàaripanaa kↄ̃n à kɛnao, lɛ à e à à yãdiɛnanↄ kↄ̃n à dokayãnↄ dada Isarailinↄnɛ.

Takada kɛ̀ kí Atasɛsɛ kpà Ɛzɛraa

11 Takada kɛ̀ kí Atasɛsɛ kpà sa'ori Ɛzɛraa yãn yɛ̀, kɛ̀ è Dii yãdiɛnanↄ kↄ̃n à dokayãnↄ da Isarailinↄnɛ. 12 Atasɛsɛ, kínanↄ kí bé à takada kɛ̀kii kɛ̃̀ Luda Musude dokadannɛri sa'ori Ɛzɛranɛ. Ma ì kpàmma. 13 Ma yã dìɛ, ma bè Isaraili ke sa'ori ke Levi kɛ̀ kú ma bùsun kɛ̀ yezi à gányo Yerusalɛmu gá. 14 Mapi kↄ̃n ma ìba gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄ bé wa n gbarɛ, lɛ ǹ gá Yerusalɛmu kↄ̃n Yudanↄ bùsuo píngi yã gwagwa n Luda doka kɛ̀ ń kũna musu. 15 Ǹ kondogi kↄ̃n vura kɛ̀ mapi kↄ̃n ma ìbanↄ wa Isarailinↄ Luda kɛ̀ à bɛɛ kú Yerusalɛmu gbà sɛ́ɛ ǹ gáo 16 kↄ̃n kondogio kↄ̃n vura kɛ̀ ń è Babilↄnu bùsun-o píngi kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃nↄ kↄ̃n sa'orinↄↄ kpà ń Luda kpɛ́ pↄ́ ũ Yerusalɛmuo. 17 Ǹ zùswareenↄ kↄ̃n sãkaronↄ kↄ̃n sãnɛ bↄ̀rↄnↄ lúlu kↄ̃n ↄↄ pìo n làakaria ǹ saa kɛ̀ oo n Luda kpɛ́ gbãgbãkiia zaa Yerusalɛmu kↄ̃n flawa gbaao kↄ̃n pↄ́mina gbaao. 18 Mpi kↄ̃n n gbɛ̃nↄ à kɛ kↄ̃n kondogio kↄ̃n vura kɛ̀ gↄ̃̀o lán à kɛ̀are maa nà, lán a Ludaa yezi nà. 19 Ǹ pↄ́ kɛ̀ wà nànnɛ n ↄzĩ n Luda kpɛ́ dↄnzikɛbↄ ũunↄ kpá Luda kɛ̀ kú Yerusalɛmu pìa. 20 Tó ń ye Luda kpɛ́ pↄ́ kpaaanↄzi, tó à kɛkɛna gↄ̃̀ n yã ũmɛ, ǹ sɛ́ ma làasin gwe. 21 Ma kí Atasɛsɛ, ma yã dìɛ Yuflati baa kãa kpa ↄↄ'utɛrinↄnɛ ń píngi. À wɛ́ɛkɛɛ kɛ̀ Luda Musude dokadannɛri sa'ori Ɛzɛra kɛ̀awa kpáa gↄ̃ↄ píngi. 22 Kondogi tón dɛ tↄn aagↄ̃ↄlaro. Pↄ́wɛɛ tón dɛ tↄn baaakurilaro. Geepiwɛ̃ kↄ̃n nↄ́sio tón dɛ lita wàa basↄsↄↄrolaro. Wisi sↄ̃, lán à yezi nà lɛ́n. 23 Lán Luda Musudee dìɛ píngi nà, à kpá gↄ̃ↄ à kpɛ́ pↄ́ ũ, lɛ àton pɛ̃tɛ̃ kɛ kↄ̃n ma kíkɛɛo ke kↄ̃n ma nɛ́nↄoro. 24 Àgↄ̃ dↄ̃ sↄ̃ kɛ̀ á zɛ́ vĩ à tángba ke yàra'ↄↄ ke bɛ'ↄↄ sí Luda ua pì zĩkɛrinↄaro ke sa'orinↄ ke Levinↄ ke lɛ̀sirinↄ ke zɛ́dãkparinↄ ke zĩkɛri pãndenↄ.

25 Mpi sↄ̃ Ɛzɛra, ǹ yãkpaɛkɛrinↄ kↄ̃n yãgↄ̃gↄ̃rinↄ diɛdiɛ ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ n Ludaa kpàmma lɛ́n, lɛ aↄ̃gae yã kɛkɛ a zɛ́a gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yuflati baa kãa kpaanↄnɛ ń píngi. Aↄ̃égↄ̃ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ n Luda doka dↄ̃ↄnↄ ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dↄ̃roonↄ sↄ̃, ǹ dadańnɛ. 26 Gbɛ̃ kɛ̀ n Luda doka kↄ̃n bùsu dokao kũna ↄplaplaaro, weé yã daàla, à dɛna ke à bↄna bùsun ke à auziki sinaa ke à dana kpɛ́siaann yoo.

27 Ben Ɛzɛra bè: Wà Dii wa dezinↄ Luda sáabu kpá! À laasuu maaa dà kínanɛ a swɛ̃̀n, ben kína pì gbãaa kpà à kpɛ́ kɛ̀ kú Yerusalɛmua lɛ. 28 À tò ma yã kà kína kↄ̃n a ìbanↄn kↄ̃n à kí gbãade daanↄ ń píngi. Lán Dii ma Luda ↄↄ kúma nà, ma kù kɛ̀ gbãa, ben ma Isaraili dↄn'aɛdeenↄ kàkↄ̃a aↄ̃ gámao.

NƐƐMAYA

1

2

4

5

6

7

8

9

NƐƐMAYA

1

Nɛɛmaya Yerusalɛmu damukɛna

1 Akalia nɛ́ Nɛɛmaya yãn yɛ̀. Atasɛsɛ kíblena wɛ̃̀ barode mↄↄ kɛ̀ wè be Kisilɛvi guu má kú kíbɛ Susa wɛ́tɛdaan. 2 Ben ma dãaro Anani bↄ̀ Yudanↄ bùsun à mↄ̀ kↄ̃n gbɛ̃kenↄ. Ma yã gbèkaḿma Yuda gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛɛnnↄ musu kↄ̃n Yerusalɛmuo. 3 Aↄ̃ wèmala wà bè, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛɛn wà tà Yudanↄ bùsu guunↄↄ e nawɛ̃a kɛɛ maamaa, wèe ń lalandi kɛɛ, zaakɛ Yerusalɛmu bĩi gborona bensↄ̃ à bĩilɛ gbànↄ tɛ́kũna. 4 Kɛ̀ ma yã pì mà, ma vɛ̃ɛ, ben wɛ́ɛ'i bↄ̀ma. Ma ↄ́ↄ dↄ̀ gurↄ plaa, mɛ́ɛ lɛ́ yii, mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛ Luda Musudea 5 ma bè: N yã nna Dii Luda Musude! Ń bíta bensↄ̃ ń naasi vĩ. Gbɛ̃kɛɛ guu n bà ègↄ̃ kú kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yenzi aↄ̃ↄ n yãdiɛnanↄ kũnanↄo. 6 Ǹ wɛ́ɛ tɛ́ mamↄma n zↄ̀blerizi ǹ swã kpá adua kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo n zↄ̀bleri Isarailinↄnɛzi. Mɛ́ɛ durun kɛ̀ wá kɛ̀nnɛɛ yã oo. Baa mapi kↄ̃n ma de bɛdeenↄ wa durun kɛ̀ se. 7 Wa yã zaaa kɛ̀nnɛ maamaa, wée n yãdiɛnanↄ daro, wée n ↄdↄkii gwaro, wá n doka kɛ̀ ń dìɛ n zↄ̀bleri Musanɛ kũnaro. 8 Ǹ tó yã kɛ̀ ń dìɛ n zↄ̀bleri Musanɛ kɛ̀kii dↄngu. N bè tó wa bↄ n kpɛɛ, nɛ́ wa fãakↄ̃a boriinↄ tɛ́. 9 N bè dↄ tó wa ɛara wa aɛ dↄ̀mma bensↄ̃ wá n yãdiɛnanↄ kũna wée zĩi kɛɛa, baa kɛ̀ ń pɛ̀wa ai anduna lɛ́a, nɛ́ wa kakↄ̃a nɛ́ suwao guu kɛ̀ ń sɛ̀ ben n tↄ́ kúa pìn. 10 Gbɛ̃ pìnↄ nɛ́ n zↄ̀blerinↄmɛ, n gbɛ̃ kɛ̀ n ń bó kↄ̃n n iko bítao kↄ̃n n gã̀sã gbãaaonↄmɛ. 11 N yã nna Dii, ǹ swã kpá mamↄma n zↄ̀bleri aduakɛnazi kↄ̃n n zↄ̀bleri kɛ̀ n yã è kɛńnɛ nna bensↄ̃ aↄ̃ↄ n vĩa vĩinↄ aduakɛnao. Ǹ mamↄma n zↄ̀bleri dakↄ̃rɛ kↄ̃n mìnnaao gbã̀a lɛ kína ma wɛ̃nda gwa.

Gurↄↄ beeea sↄ̃, kína pì wɛ̃kpaatɛrin ma ũ.

2

Kí Atasɛsɛ Nɛɛmaya zĩna Yerusalɛmu

1 Kí Atasɛsɛ kíblena wɛ̃̀ barode mↄↄ kɛ̀ wè be Nisã guu kína yezi à geepiwɛ̃ɛ mi, ben má sɛ̀ má kpàa. Èe ma e kↄ̃n uusisinao zikiro, 2 ben à ma la à bè: Bↄ́ yã bé à tò n uu sisina? Nɛ́ɛ gyãa kɛro. N nↄ̀sɛ bé à yàka? Vĩa ma kũ maamaa, 3 ben ma bènɛ: Luda n dↄ̃ kↄ̃n aafiao, Zaaki! Ma uu sisina, zaakɛ wɛ́tɛ kɛ̀ ma dezinↄ mira kún gↄ̃̀ bɛzĩ ũ. À bĩilɛ gbànↄ tɛ́ kũ̀. 4 Ben à bèmɛ: Ń yezi mà kɛ diamɛ? Ma wɛ́ɛ kɛ̀ Luda Musudea gĩa, 5 ben ma weàla ma bè: Kí, tó à kɛ̀nnɛ maa bensↄ̃ mamↄma n zↄ̀bleri yã kàngu, ǹ ma zĩ Yudanↄ bùsu wɛ́tɛ kɛ̀ ma dezinↄ mira kún pìa, lɛ mà e mà kɛkɛ mà káɛ. 6 Kína pì naↄ̃ↄ vɛ̃ɛna à saɛ, ben à ma la à bè: Dian n tá é gì kɛ nà? Bↄrɛn nɛ́ suu? Kɛ̀ kína wè ma ganazi, ben ma gurↄↄ dìɛnɛ. 7 Ma bènɛ: Tó à kɛ̀nnɛ, ǹ takada kɛ̃ Yuflati baa kãa kpa dↄn'aɛdeenↄnɛ ǹ kpáma. Ǹ ońnɛ aↄ̃ tó mà gɛ̃tɛ ń bùsun ai mà gá káo Yudanↄ bùsun. 8 Ǹ takada kɛ̃ n líkpɛ dãkpari Asafanɛ dↄ. Ǹ onɛ à ma gba lí mà zɛki gbãaa kɛ̀ kú Luda kpɛ́ saɛ lɛ́ kɛo kↄ̃n bĩilɛnↄ kↄ̃n kpɛ́ kɛ̀ mɛ́gↄ̃ kún pↄ́o. Ben kína pↄ́ kɛ̀ má gbèka kpàma, zaakɛ ma Luda ↄↄ kúma. 9 Kína soza bàdeenↄ kↄ̃n sↄ̃deenↄ dàmɛ aↄ̃ gámao. Ben ma gaa ma Yuflati baa kãa kpa dↄn'aɛdeenↄ lè ma kína lánↄ kpàḿma. 10 Kɛ̀ Oronu gbɛ̃ Sambala kↄ̃n à ìba Tobia, Amↄni boriio mà gbɛ̃ke mↄ̀ Isarailinↄ gwena kaara, à kɛ̀ńnɛ ĩi maamaa.

11 Kɛ̀ ma ka Yerusalɛmu, ma kámma bò gĩa gurↄ aagↄ̃. 12 Ben ma fɛɛ gwãavĩ kↄ̃n gbɛ̃kenↄ, mɛ́ɛ yã kɛ̀ ma Ludaa dà ma swɛ̃̀n mà kɛ Yerusalɛmu o gbɛ̃kenɛro. Má di zaaki kpɛɛ, gbɛ̃ kpaaanↄↄ tɛ́ kɛ̀sɛ. 13 Ma bↄ Guzurɛ bĩilɛn gwãavĩ ma mì pɛ̀ Gbɛ̃ngbo lↄ̀gↄa kↄ̃n Tubura bĩilɛo. Mɛ́ɛ Yerusalɛmu bĩi kɛ̀ wà gbòro gwagwa kↄ̃n à bĩilɛ kɛ̀ tɛ́ kũ̀nↄ. 14 Ben ma gaa aɛ ai Íbↄki bĩilɛa kↄ̃n Kína íkakiio. Gu kee kú gwe, ma zaaki e fↄ̃ à gɛ̃̀nlo, 15 ben má tɛ́ swawɛɛn gwãavĩ, mɛ́ɛ bĩi gwagwaa. Ben ma ɛara ma su ma gɛ̃ Guzurɛ bĩilɛn. 16 Gbãadeenↄↄ guu kɛ̀ ma gaan ke yã kɛ̀ má kɛ̀ dↄ̃ro, zaakɛ mɛ́ɛ yãke o Yudanↄnɛ gĩaro, baa sa'orinↄ ke kínɛnↄ ke gbãadeenↄ ke gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃é zĩi pì kɛɛnↄ. 17 Ben ma bèńnɛ: A nawɛ̃a kɛ̀ wa lee èↄ́? Yerusalɛmu gↄ̃̀ bɛzĩ ũ, à bĩilɛnↄ tɛ́ kũ̀. À tó wà ɛara wà bĩi bo dↄ lɛ wàtongↄ̃ dɛ fabona pↄ́ ũ dↄro yãnzi. 18 Ma bèńnɛ dↄ lán ma Luda ↄↄ kùma nà kↄ̃n yã kɛ̀ kína òmɛɛo. Ben aↄ̃ bè: Wà fɛɛ wà na à bonaa. Ben aↄ̃ nà zĩ maaa pìa ↄplaplaa.

19 Kɛ̀ Oronu gbɛ̃ Sambala kↄ̃n a ìba Tobia, Amↄni boriio kↄ̃n Larubu bori Gɛsɛmuo à baaru mà, aↄ̃ wa fabò aↄ̃ kya kàwagu aↄ̃ bè: Bↄ́n ée kɛɛ gwee? Ée bↄↄ kína yã kpɛɛn yↄ́? 20 Ben ma yã sìńla ma bè: Luda Musude é wa dakↄ̃rɛ kↄ̃n mìnnaao. Wamↄwa à zↄ̀blerinↄ, Yerusalɛmu bĩibonan wé naa kɛ̀. Amↄa sↄ̃ a baka kúnlo. A yã kú kɛ̀ dↄro, a tↄ́ égↄ̃ dↄ gbɛ̃ken wɛ́tɛ kɛ̀ guu dↄro.

4

Íbɛtɛkpana kↄ̃n Yerusalɛmu bĩiborinↄ

1 Kɛ̀ Sambala mà wa Yudanↄ wée Yerusalɛmu bĩi boo, à pↄ fɛ̃̀ à làakari fɛ̀ɛ maamaa, ben èe wa kɛɛ pↄ́nↄpↄnↄ. 2 À bè a gbɛ̃nↄ kↄ̃n Samaria zĩ̀kpɛɛnↄ wáa: Bↄ́n Yuda gina pìnↄↄ e kɛɛ? Aↄ̃é fↄ̃ wà ɛara wà bĩi pì boↄ́? Aↄ̃é saa o aↄ̃ zĩi pì nɛ́ gurↄ doↄ́? Aↄ̃é fↄ̃ wà wɛ́tɛ pì vu kↄ̃n gbɛ̀ kɛ̀ tɛ́ kũ̀ à kaɛna pìnↄↄ́? 3 Amↄni bori Tobia kú à saɛ, ben à bè: Bĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe boo pì, tó gbɛ̃ngboo dìdia, à gbɛ̀nↄ é gboro fá!

4 Ben ma bè: Wa Luda, ǹ wa yã ma, zaakɛ aↄ̃ dↄkɛ̀wao. Ǹ tó wa lalandi kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ wí ń musu. Ǹ tó wà ń kũkũ wà táńyo zĩ̀zↄnↄ ũ. 5 Ǹton lá kú ń taarinↄlaro. Ǹton ń durunnↄ gogoro, zaakɛ aↄ̃ bĩiborinↄ sↄ̃̀sↄ̃. 6 Lɛn wa bĩi pì bò lɛ ai à pɛ̀kↄ̃a, ben à lezĩ kà guragura, zaakɛ gbɛ̃nↄↄ e zĩi pì kɛɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo domɛ.

7 Kɛ̀ Sambala kↄ̃n Tobiao kↄ̃n Larubunↄ kↄ̃n Amↄninↄ kↄ̃n Asadↄdideenↄↄ mà Yerusalɛmu bĩikɛkɛna e gaa aɛ, bensↄ̃ guforonↄↄ e tataa, aↄ̃ pↄ fɛ̃̀ maamaa. 8 Ben aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ ń píngi aↄ̃ bè weé mↄ́ wà lɛ́ɛ Yerusalɛmua wà yãkete ligańzi. 9 Ben wa wɛ́ɛ kɛ̀ wa Ludaa, bensↄ̃ wa gudãkparinↄↄ dìɛdiɛ fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo aↄ̃ yãnzi. 10 Ben Yudanↄ bè: Asosɛrinↄ gbãaa e yãaa. Gbɛ̀ kɛ̀ wà gbòro wà dàɛ pari, wé fↄ̃ wà bĩi pì bo wà à mì dɛro. 11 Wa ibɛɛnↄ bè, ai wàgↄ̃ gá ń yã dↄ̃, weé siwagu wà wa dɛdɛ, zĩi pì é gↄ̃ kpana zɛ́n. 12 Wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ń saɛnↄ mↄ̀ wà bèwe à kà gɛ̃̀n kuri aↄ̃ bè: Aↄ̃ↄe bↄↄ gu píngia, aↄ̃ↄ yezi wà mↄ́ wà lɛ́ɛwa. 13 Ben ma gbɛ̃nↄ dìɛdiɛ bĩi fòonↄzi kↄ̃n à guu kɛ̀ kɛ̀ ɛɛtɛnↄ. Ma ń díɛdiɛ danɛdanɛ, baade kↄ̃n a fɛ̃ɛdaao kↄ̃n a sário kↄ̃n a sáo. 14 Kɛ̀ ma wɛ́ɛ tɛ̀ guunↄzi, ma fɛɛ ma bè kínɛnↄnɛ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ: Àton vĩa kɛńnɛro. Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Dii bíta à naasi vĩ. À zĩ̀ ká a gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n a nↄↄnↄ kↄ̃n a bɛɛnↄ. 15 Kɛ̀ wa ibɛɛnↄↄ mà Luda ń fú à tò wa ń lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na asii mà, ben wa píngi wa ɛara wa na bĩibonaa, baade kↄ̃n a zĩio.

16 Zaa gurↄ beeea ma gbɛ̃nↄ kpàatɛ lɛo plaa. Gbɛ̃kenↄ e zĩi kɛɛ, gbɛ̃kenↄ sári kũna kↄ̃n sɛngbangoo kↄ̃n sáo kↄ̃n mↄ̀'utao dana. Gbɛ̃nsinↄↄ zɛna gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe bĩi boonↄ kpɛɛ. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ asoo sɛnanↄ aso kũna ↄdo, gↄ̃kɛbↄ ↄdo. 18 Bĩiborinↄ fɛ̃ɛdaa dↄna ń piia ń píngi. Kurupɛri ègↄ̃ kú ma saɛ. 19 Ben ma bè kínɛnↄnɛ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ: Zĩi pari bensↄ̃ bĩi pì gbã̀a, ben wa kↄ̃ kpàatɛtɛ à lɛ́zi. 20 Guu kɛ̀ á mà wèe kuu pɛɛn, à kↄ̃ kakↄ̃awazi gwe, wa Luda é zĩ̀ káwe. 21 Ben wa ɛara wa na zĩia, gbɛ̃kenↄ sári kũna zaa bùgubugua ai sↄsↄnɛnↄ gàa wà bↄ̀ɛo. 22 Zĩ beeean ma bè gbɛ̃nↄnɛ: A baade gae i Yerusalɛmu kɛ̀ kↄ̃n a ìbanↄ, lɛ àgae e à gu dãkpa gwãavĩ, àgae zĩi kɛ fãantɛ̃. 23 Mapi kↄ̃n ma dãaronↄ kↄ̃n ma ìbanↄ kↄ̃n gudãkpari kɛ̀ aↄ̃ↄ kúmaonↄ, weè wa pↄ́kãsãa bↄro, baade ègↄ̃ a gↄ̃kɛbↄ kũna a ↄplaammɛ.

5

Nɛɛmaya zɛna kↄ̃n takaasideenↄ

1 Gurↄ beeean wa Yuda kenↄ kↄ̃n ń naↄ̃nↄ e wii lɛɛ ń gbɛ̃nↄa maamaa. 2 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè: Wapinↄ kↄ̃n wa nɛ́nↄ wá pari. Wá ye pↄ́wɛɛzi wà pↄ́ ble wà e wàgↄ̃ aafia. 3 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè dↄ: Nↄaa kuu, ben wa wa buraanↄ kↄ̃n wa geepi búnↄ kↄ̃n wa kpɛ́nↄ tↄↄba kpà pↄ́wɛɛ yãnzi. 4 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè: Wa ↄↄ sɛ̃̀kã lɛ wà wa buraanↄ kↄ̃n wa geepi búnↄ tángba bↄ kínanɛ yãnzi. 5 Baa tó wa borii dↄ̃nkↄ̃mɛ, bensↄ̃ wa nɛ́nↄↄ dↄ̃nkↄ̃ kↄ̃n ń nɛ́nↄ, wée wa nɛ́nↄ yaaḿma zↄ̀nↄ ũ tiasi. Wa nɛ́nↄgbɛ̃ kenↄ e zↄ̀ blee kↄ̀ bensↄ̃ wa gbãaa e ká wà pↄ́ke kɛ̀ro, zaakɛ wa buraanↄ kↄ̃n wa geepi búnↄ gↄ̃̀ ń pↄ́ ũmɛ.

6 Kɛ̀ ma ń wii pì mà kↄ̃n gbɛ̃nↄ káara kɛ̀ aↄ̃ kɛ̀o, ma pↄ fɛ̃̀ maamaa. 7 Ma yã pì wàari pà ma swɛ̃̀ guu, ben ma zↄka dↄ̀ kínɛnↄ kↄ̃n gbãadeenↄa ma bèńnɛ: A baade e ↄↄ'i kaara a gbɛ̃daaanɛ. Ben ma bè wà parii kakↄ̃a aↄ̃ yã pì yãnzi. 8 Ma bèńnɛ: Wa wa gbɛ̃ Yuda kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ bori pãndenↄ pↄ́ ũunↄ bò wa gbãa lɛ́n, ben á tò a gbɛ̃nↄↄ e ń zĩnda yaawa dↄↄ́? Ben aↄ̃ yĩtɛ kpɛ̃kpɛ̃, aↄ̃ↄe yãke e wà òro. 9 Ben ma ɛara ma bè: Yã kɛ̀ ée kɛɛ pì maaro. Àgↄ̃ wa Luda vĩa vĩ lɛ wa ibɛɛ bori pãndenↄ tón wa sↄ̃sↄ̃ro yãnzi. 10 Mapi kↄ̃n ma danɛnↄ kↄ̃n ma ìbanↄ, wa ↄↄ kↄ̃n pↄ́wɛɛo sɛ̃̀kãńnɛ dↄ. À ↄↄ'ikaarannɛna tó sa, 11 à ń buraanↄ kↄ̃n ń geepi búnↄ kↄ̃n ń kùkpɛnↄ kↄ̃n ń kpɛ́nↄ sↄkpańnɛ kↄ̃n pↄ́ basↄↄrodee kɛ̀ ée siiḿma ↄↄ'i ũuo, ↄↄ kↄ̃n pↄ́wɛɛo kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo kↄ̃n nↄ́sio píngi. 12 Ben aↄ̃ bè: Wé sↄkpańnɛ, wé pↄ́ke wɛtɛḿma dↄro. Wé kɛ lán ń ò nà. Ben ma sa'orinↄ sìsi má tò gbɛ̃ pìnↄ la dà ń wáa lán aↄ̃ à lɛ́ gbɛ̃̀ nà. 13 Ma a utadaa kpòkɛ ma bè: Luda gbɛ̃ kɛ̀ èe zĩi kɛ lɛ́ kɛ̀ à gbɛ̃̀ pìaroo kpokɛ lɛ à à bɛ kↄ̃n à auzikinↄ sía. Luda à kpokɛ lɛ à gↄ̃ kori lɛ. Gbɛ̃ pariinↄ bè: Aami! Ben aↄ̃ Dii sáabu kpà. Ben gbɛ̃nↄ kɛ̀ lán aↄ̃ à lɛ́ gbɛ̃̀ nà.

14 Beee gbɛra zaa gurↄↄ kɛ̀ kí Atasɛsɛ ma diɛ Yudanↄ bùsu dↄn'aɛdee ũ a kíblena wɛ̃̀ barodeen ai à wɛ̃̀ baaakuri awɛɛplaadee guu, à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa, mapi kↄ̃n ma danɛnↄ wée dↄn'aɛdekɛ pↄ́ blero. 15 Dↄn'aɛde káaku kɛ̀ à dↄ̀mɛ aɛnↄ aso tìisi tↄ̃̀ gbɛ̃nↄa, aↄ̃ pↄ́ble kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo sì baadea kↄ̃n kondogi ↄↄ mɛ̀n baplaplaao. Aↄ̃ ìbanↄ gbãaa blèḿma dↄ. Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ kɛ lɛro, zaakɛ má Luda vĩa vĩ. 16 Ma mɛ̀ kpà bĩi pì bonaa, mɛ́ɛ tↄↄtɛ sɛ́ ma pↄ́ ũro. Ma ìbanↄ kakↄ̃ana gwe zĩi pì yãnzi. 17 Yudanↄ ègↄ̃ pↄ́ blee ma bɛ gↄ̃ↄn baswɛɛplaa akurikuri, gbãadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ borii kɛ̀ aↄ̃ↄ liganawaziinↄ kiianↄ. 18 Lán guu è dↄ nà wègↄ̃ zù kɛkɛɛmɛ mɛ̀n doodo kↄ̃n sã mɛ̀kpananↄ mɛ̀n swɛɛdodo kↄ̃n koonↄ, bensↄ̃ wègↄ̃ geepiwɛ̃ɛ baa bítabita gurↄ kuri kↄ̃n gurↄ kurio. Baa kↄ̃n beeeo mɛ́ɛ dↄn'aɛdekɛ pↄ́blee gbekaḿmaro, zaakɛ zĩi kɛ̀ gbɛ̃ beeenↄↄ e kɛɛ bíta. 19 Ma Luda, yã maaa kɛ̀ má kɛ̀ gbɛ̃ beeenↄnɛ píngi gↄ̃ dↄngu.

6

Nɛɛmaya ibɛɛnↄ zɛ́wɛtɛna wà ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛzi

1 Ma bĩi bò má yã̀a à foo kú gukea dↄro, mↄde mɛ́ɛ à bĩilɛ gbànↄ pɛ́ɛpɛɛ gĩaro. Kɛ̀ Sambala kↄ̃n Tobiao kↄ̃n Larubu bori Gɛsɛmuo kↄ̃n ma ibɛɛ kpaaanↄ à baaru mà, 2 Sambala kↄ̃n Gɛsɛmu pìo lɛ́kpãsã kɛ̀mɛ wà bè mà mↄ́ mà dańlɛ Onↄ guzurɛ lakutu ke guu. À zaaan aↄ̃ↄe wɛtɛɛmao. 3 Ma gbɛ̃nↄ zĩ̀ḿma ma bè: Mɛ́ɛ zĩ bíta kɛɛmɛ, mɛ́ e mà mↄ́ro. Mɛ́ e mà zĩi pì tó mà mↄ́ a kiiaro. 4 Aↄ̃ lɛ́kpãsã pì kɛ̀mɛ gɛ̃̀n siigↄ̃, ben ma yã mɛ̀n doo pì sìńla. 5 À gɛ̃̀n sↄↄrode Sambala a ìba ke zĩ̀ma. À takada kɛ̀ wèe kãɛ'ↄ naaro kũna. 6 Wà kɛ̃̀ lá pì guu wà bè: Wa yãke wàpe mà bori pãndenↄ kiia, ben Gɛsɛmu bè yãpuramɛ. À bè mpi kↄ̃n Yuda kpaaanↄ a zɛo à bↄ kína yã kpɛɛmɛ. Beee yãnzin ée bĩi pì bozi. Wà bè dↄ ń yezi ǹ gↄ̃ Yudanↄ kína ũmɛ, 7 ben n annabinↄ dìɛ aↄ̃ o Yerusalɛmu kɛ̀ ḿbe ń kína ũ. Kína é yã pì ma. Beee yãnzin ǹ mↄ́ wà lɛ́ kpakↄ̃sↄ̃zi. 8 Ben ma lɛ́kpãsã kɛ̀nɛ ma bè: Yã kɛ̀ nɛ́ɛ oo kuuro. Ḿbe n yã pì ò n zĩndaa. 9 Aↄ̃ píngi aↄ̃ↄ yezi vĩa ma kũmɛ, aↄ̃ↄe daa wa ↄↄ é gↄ̃ dↄwazimɛ, wé e wà zĩi pì mì dɛro. Ma Luda, ǹ ma ↄↄ gba gbãaa.

10 Ma gaa Delaya nɛ́ Semaya, Mɛtabɛli dio bɛ, zaakɛ à a zĩnda yì a kpɛ́n. À bè: Wà kpakↄ̃a Luda kpɛ́n wà à gbà tatawalɛ, zaakɛ gbɛ̃nↄↄ e mↄↄ n dɛmɛ. Aↄ̃é mↄ́ wà n dɛ gwãavĩmɛ. 11 Ben ma bè: Ma taka è bàa síↄ́? Ma taka é fↄ̃ à gá utɛ Luda kpɛ́n ma zĩnda mìsina yãnziↄ́? Mɛ́ gáro. 12 Má dↄ̃ ma zĩndaa à yã pì e bↄ Luda kiiaro. À annabikɛyã pì ò ma yã musu kɛ̀ Tobia kↄ̃n Sambalao fĩa bònɛ yãnzimɛ. 13 À fĩa bònɛ lɛ vĩa e à ma kũ mà durun kɛ mà gá gwe, aↄ̃é gbasa wà ma tↄ́ yaka wà ma sↄ̃sↄ̃. 14 Ma Luda, Tobia kↄ̃n Sambalao yãkɛna pì gↄ̃ dↄngu. Nↄgbɛ̃ annabi Nↄadia yã gↄ̃ dↄngu dↄ kↄ̃n annabi kpaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi vĩa ma kũnↄ.

Yerusalɛmu bĩi mìdɛna

15 Gurↄ baplaa akuri awɛɛplaaa gbɛra wà bĩi pì mì dɛ̀ Ɛlulu mↄ gurↄ baaasↄↄrodeea. 16 Kɛ̀ wa ibɛɛnↄ à baaru mà bensↄ̃ borii kɛ̀ aↄ̃ↄ liganawaziinↄ wɛ́ɛ sìàlɛ, aↄ̃ kã gà aↄ̃ dↄ̃̀ sa kɛ̀ wa zĩi pì kɛ̀ kↄ̃n wa Luda gbãaao. 17 Gurↄ beeean Yudanↄ kínɛnↄↄ e takada kpãsãa Tobianɛ pari, bensↄ̃ Tobia pì e kpãsãańnɛ. 18 Yudanↄ yã yìo pari, zaakɛ Ara nɛ́ Sɛkanian à anzure ũ bensↄ̃ Bɛrɛkia nɛ́ Mɛsulamu bé Tobia nɛ́ Yoanana anzure ũ. 19 Aↄ̃è à sáabu kpá ma wáa dↄ, ben aↄ̃è ɛara wà ma yã tↄ̃kɛ̃nɛ. Tobia pì lánↄ kpã̀sãmɛ dↄ lɛ vĩa e à ma kũ.

7

1 Kɛ̀ wa bĩi bò bensↄ̃ ma à lɛ́ gbànↄ pɛ̀ɛpɛɛ, wà zɛ́dãkparinↄ kↄ̃n lɛ̀sirinↄ kↄ̃n Levinↄ dìɛ. 2 Ben ma a dãaro Anani dìɛ Yerusalɛmu gbɛ̃nsi ũ kↄ̃n zɛki gbãaa gbɛ̃nsi Ananiao, zaakɛ gbɛ̃ náanɛdeemɛ. À Luda vĩa vĩ dɛ gbɛ̃ pariinↄla. 3 Ma bèńnɛ: Wàtongae Yerusalɛmu bĩilɛ gbànↄ wɛ̃ro ai ↄfãntɛ̃ gá gbãa kũ. Wàgae zɛ́ tata wà gbãnganↄ dan ai zɛ́dãkparinↄ tá. Wà Yerusalɛmudeenↄ diɛdiɛ gudãkparinↄ ũ dↄ, aↄ̃ gbɛ̃kenↄ gↄ̃ kú dãkpakiia, aↄ̃ gbɛ̃kenↄ ń bɛ saɛ.

8

Ɛzɛra Musa doka kyókɛna

1 Baade píngi kàkↄ̃a kↄ̃n lɛdolɛo gãalɛ kɛ̀ kú Í bĩilɛ saɛ, ben wà bè dannɛri Ɛzɛranɛ à bↄ kↄ̃n Musa doka kɛ̀ Dii dìɛ Isarailinↄnɛ takadao. 2 Mↄ swɛɛplaa gurↄ káakun sa'ori Ɛzɛra bↄ̀ kↄ̃n Musa dokao parii aɛ. Gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é fↄ̃ wà yã maanↄ ń píngi kú gwe. 3 À aɛ dↄ̀ gãalɛ kɛ̀ kú Í bĩilɛ pì saɛa, ben èe takada pì kyó kɛɛ zaa kↄngↄ idɛ'idɛ ai ↄfãntɛ̃ kà mìdangura gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é fↄ̃ wà maanↄ wáa. Baade píngi swã dↄ̀ Musa doka takada pì kyókɛnazi. 4 Dannɛri Ɛzɛra zɛna tinti lezĩ kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n lío musu lá pì kyókɛna yãnzi. Matitia kↄ̃n Sɛmao kↄ̃n Anayao kↄ̃n Uriao kↄ̃n Ilikiao kↄ̃n Masiao kú à ↄplaazi. Pedaya kↄ̃n Misailio kↄ̃n Malakiao kↄ̃n Asumuo kↄ̃n Asabadanao kↄ̃n Zakario kↄ̃n Mɛsulamuo kú à ↄzɛɛzi. 5 Kɛ̀ Ɛzɛra takada wɛ̃̀, baade píngi è, zaakɛ à zɛkii lezĩ dɛńla. Kɛ̀ à wɛ̃̀, baade píngi fɛ̀ɛ wà zɛ̀. 6 Ɛzɛra Dii Luda Bítade sáabu kpà, ben baade píngi ↄ sɛ̀ musu aↄ̃ bè: Aami! Aami! Ben aↄ̃ mì pɛ̀ɛ tↄↄtɛ wà dↄnzi kɛ̀ Diinɛ. 7 Gurↄↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ zɛna gwe, Levi kenↄ Musa doka dàdańnɛ. Levi pìnↄ tↄ́n yɛ̀: Yesua, Bani, Serebia, Yami, Akubu, Sabetai, Odia, Masia, Kelita, Azaria, Yozabada, Anana kↄ̃n Pelayao. 8 Aↄ̃ Luda doka takada pì kyó kɛ̀, ben aↄ̃ bↄ̀kↄ̃tɛ wà à wɛ́ɛ wɛ̃̀ńnɛ, lɛ aↄ̃ e wà kyó pì dↄ̃. 9 Ben bùsu gbãade Nɛɛmaya kↄ̃n dannɛri sa'ori Ɛzɛrao kↄ̃n Levi kɛ̀ aↄ̃ↄe yã dadaa gbɛ̃nↄnɛnↄ bèńnɛ: Gurↄ kɛ̀kii nɛ́ Dii a Luda pↄ́mɛ. Àton kɛ wɛ̃ndaro àton ↄ́ↄ dↄro. Zaakɛ kɛ̀ aↄ̃ↄe Musa doka yã maa, aↄ̃ↄe ↄ́ↄ dↄↄ ń píngi. 10 Nɛɛmaya bè: À gá à pↄ́ nↄ́sidee ble à í nnannaa mi. À li gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ke vĩroonↄnɛ. Gurↄ kɛ̀kii nɛ́ wa Dii pↄ́mɛ. Àton sósobi ↄ́ↄ dↄro, zaakɛ pↄnnaa kɛ̀ Dii è kpáwa dɛ a gbãa'ekii ũ. 11 Levinↄ gàa wà gbɛ̃nↄ nↄ̀sɛ kpàɛńnɛ wà bè: À yĩtɛ! Gurↄ kɛ̀kii nɛ́ Luda pↄ́mɛ, àton sósobi ↄ́ↄ dↄro. 12 Ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wà gàa wà pↄ́ blè aↄ̃ í mì, aↄ̃ lìkↄ̃nɛ aↄ̃ pↄnnaa kɛ̀ maamaa, zaakɛ aↄ̃ yã kɛ̀ wà òńnɛ mà sa.

13 Mↄↄ pì gurↄ plaadeea uabɛdeenↄ kↄ̃n sa'orinↄ kↄ̃n Levinↄ kàkↄ̃a dannɛri Ɛzɛrazi, lɛ wà e wà wɛ́ɛ tɛ́ Musa dokazi. 14 Ben aↄ̃ yã kɛ̀ Dii dìɛ Musanɛ è gwe à bè, Isarailinↄ gↄ̃ kú lá kutaanↄ guu mↄ swɛɛplaade zĩbaagurↄↄa, 15 aↄ̃ yã kɛ̀kii kpàakpa kɛ ń lakutunↄ guu kↄ̃n Yerusalɛmuo wà be: À bↄɛ à gá sɛ̃̀n à kù lánↄ kaso à suo kↄ̃n sãma lánↄ kↄ̃n swã̀ lánↄ kↄ̃n damina lánↄ kↄ̃n lí ↄrade lánↄ, lɛ à lá kutaanↄ dↄo lán à kú takadan nà. 16 Ben gbɛ̃nↄ gàa wà kàsokaso wà sùo, baade kutaa dↄ̀o a kpɛ́ musu ke ua ke Luda ua ke Í bĩilɛ gãalɛ ke Ɛflaimu bĩilɛ gãalɛ. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ zĩ̀zↄkɛɛn pìnↄ lá kutaanↄ dↄ̀dↄ ń píngi, ben aↄ̃ↄ kú à guu. Zaa Nuni nɛ́ Yↄsua gurↄ ai gurↄ beeea Isarailinↄↄ e zĩbaa pì kɛ lɛro. Ben aↄ̃ pↄnnaa kɛ̀ maamaa. 18 Ɛzɛra ègↄ̃ Luda doka takada kyó kɛɛ lán guu è dↄ nà naana zaa zĩbaagurↄ káakua ai à gàa à mì dɛ̀o. Aↄ̃ zĩbaa pì kɛ̀ gurↄ swɛɛplaamɛ. À gurↄ sↄraagↄ̃deea aↄ̃ kakↄ̃ana kɛ̀ lán wà dìɛ nà.

9

Isarailinↄ ń durunnↄ ona Ludanɛ

1 Mↄ dↄ̃nkↄ̃ pì gurↄ baro awɛɛsiigↄ̃deea Isarailinↄ kↄ̃ kàkↄ̃a kↄ̃n lɛ́yinao kↄ̃n pↄsia utanↄ dadana, bùsu ká ń mìn. 2 Aↄ̃ ń zĩnda kɛ̃̀ bori pãndenↄa ben aↄ̃ↄ zɛna, aↄ̃ↄe ń durunnↄ kↄ̃n ń dezinↄ yãzaakɛnanↄ oo. 3 Aↄ̃ gↄ̃̀ zɛna guu kɛ̀ aↄ̃ↄ kún, ben wà Dii ń Luda doka takada kyó kɛ̀ńnɛ awa aagↄ̃, ben aↄ̃ ń durunnↄ ò aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ Dii ń Ludanɛ awa aagↄ̃. 4 Levi kenↄ zɛna tinti kɛ̀ wà kɛ̀ńnɛ musu, aↄ̃ lɛ́ zù Dii ń Ludazi gbãngbãn. Aↄ̃ tↄ́nↄn yɛ̀: Yesua, Bani, Kadamiɛli, Sebania, Buni, Serebia, Bani kↄ̃n Kenanio. 5 Levinↄ Yesua kↄ̃n Kadamiɛlio kↄ̃n Banio kↄ̃n Asabaniao kↄ̃n Serebiao kↄ̃n Odiao kↄ̃n Sebaniao kↄ̃n Petayao bè:

À fɛɛ à Dii a Luda táaki lɛ́!

À kuu zaa káaku ai gurↄ píngi.

Wà n tↄ́ gakuidee bↄ,

à dɛ gbɛ̃ tↄ́kpana kↄ̃n táakiola píngi.

6 Ḿbe Dii ũ ndo.

N bàtuma kɛ̀ kↄ̃n n bɛɛ kɛ̀ kú musuo

kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú gweenↄ píngi.

N anduna kɛ̀ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ.

N ísiaa kɛ̀ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ.

Nɛɛ̀ wɛ̃̀ndi kpá ń píngia,

n bɛ malaika pariinↄ è dↄnzi kɛnnɛ.

7 Ḿbe Dii Luda kɛ̀ à Abramu sɛ̀ ũ,

n bↄo Uru, Kaladia bùsun,

n à tↄ́ lìɛnɛ Ibraĩ.

8 Ń è à n náanɛ vĩ a swɛ̃̀ guu,

ben n bè n bà égↄ̃ kúo,

nɛ́ Kanaa bùsu kpáa kↄ̃n à boriinↄ,

bùsu kɛ̀ Itinↄ kↄ̃n Amↄrinↄↄ kún

kↄ̃n Pɛrizinↄ kↄ̃n Yebusinↄ kↄ̃n Gigasinↄ.

Ben n lɛ́ kɛ̀ ń gbɛ̃̀nɛ pì pàpa,

kɛ̀ ń maa yãnzi.

9 N nawɛ̃a kɛ̀ wa dezinↄ kɛ̀ Igipiti è,

n wiii kɛ̀ aↄ̃ↄ lɛ̀ Isia Tɛ̃aazi mà.

10 N sèedanↄ kↄ̃n dabuyãnↄ kɛ̀ Fili'aunanɛ,

ń mↄ́nzi kpàzi kↄ̃n à ìbanↄ

kↄ̃n à bùsudeenↄ ń píngi,

zaakɛ ń dↄ̃ lán aↄ̃ aĩa pãsĩ kɛ̀ kↄ̃n wa dezinↄ nà.

N tↄ́ bↄ̀ lán à kuu ai kↄ̃n a gbã̀ao nà.

11 N ísiaa zↄ̃̀kↄ̃rɛńnɛ,

ben aↄ̃ táa ò gukorin aↄ̃ bikũ̀.

N gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pɛ̀ɛńzinↄ zù í lↄ̀n,

n ń zú lán gbɛ̀ bà í ìsi pì guu.

12 N dↄ n gbɛ̃nↄnɛ aɛ tɛ́luguu guu fãantɛ̃,

gwãavĩ sↄ̃ tɛ́ guu.

N zɛ́ kɛ̀ dɛ aↄ̃ sɛ́ pùńnɛ.

13 N pita Sinai kpiii musu,

n yã òńnɛ zaa musu.

N doka zɛ́de yãpuradee kpàḿma

kↄ̃n yã maaa kɛ̀ ń dìɛnↄ.

14 Ń tò aↄ̃ kámmabogurↄↄ dↄ̃̀ n pↄ́ ũ.

N n yãdiɛnanↄ kↄ̃n n ↄdↄkiio

kↄ̃n n dokao dà n zↄ̀bleri Musanɛ

ben à kpàḿma.

15 Kɛ̀ nↄaa ń dɛ́,

n pↄ́blee gbàrɛńnɛ zaa musu.

Kɛ̀ ímii ń dɛ́,

n í bↄ̀ńnɛ gbɛ̀sin.

Bùsu kɛ̀ n à lɛ́ gbɛ̃̀ńnɛ n bè nɛ́ kpáḿman

ń bèńnɛ aↄ̃ gá wà sí ń pↄ́ ũ.

16 Baa kↄ̃n beeeo wa dezi pìnↄ karambaani vĩ,

aↄ̃ swã gbãa kũ̀,

aↄ̃ègↄ̃ n yãdiɛnanↄ kũnaro.

17 Aↄ̃ gì n yã mazi,

dabuyã kɛ̀ ń kɛ̀ńnɛnↄ yã sã̀ńgu.

Aↄ̃ swã gbãa kũ̀ aↄ̃ bↄ̀ n yã kpɛɛ

aↄ̃ dↄn'aɛdee dìɛ à ɛara à táńyo zↄ̀bleen.

Luda, nɛɛ̀ gbɛ̃nↄ durun kɛ̃ńnɛ,

ń sùu vĩ kↄ̃n sósobio,

n pↄↄ è fɛ̃ kpaaro,

ń gbɛ̃kɛɛ vĩ bíta,

ben nɛ́ɛ pã kpáńziro.

18 Baa kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ kàsa lán zùswarenɛ bↄ̀rↄ bà,

aↄ̃ bè ń dii kɛ̀ à ń bↄ́ɛ Igipitin gwe,

bensↄ̃ aↄ̃ dↄkɛ̀nyo maamaa,

19 nɛ́ɛ pã kpáńzi gbáanlo

n sósobi bíta yãnzi.

Tɛ́luguu pì dↄ̀ńnɛ aɛ à zɛ́ ↄ̀dↄańnɛ fãantɛ̃,

tɛ́ pì zɛ́ kɛ̀ dɛ aↄ̃ sɛ́ pùńnɛ gwãavĩ,

èe ń tón zikiro.

20 N n Ninii kpàḿma à yã dàńnɛ.

Nɛ́ɛ ń tɛ̃ manaro,

kɛ̀ ímii e ń dɛɛ, n ń gbá í.

21 N ń gwá gbáan wɛ̃̀ baplaa,

pↄ́kee e kɛ̃sãḿmaro.

Aↄ̃ pↄ́kãsãanↄↄ e yakaro,

aↄ̃ gbá e sɛ́sɛro.

22 N boriinↄ kpàḿma kↄ̃n ń bùsunↄ,

n ń bùsu pìnↄ kpàatɛńnɛ míↄmiↄ.

Aↄ̃ Ɛsɛbↄ̃ kí Siↄ̃ bùsu sì ń pↄ́ ũ

kↄ̃n Basã kí Ogu pↄ́o.

23 Ń tò aↄ̃ boriinↄ pari kũ̀ lán sↄsↄnɛnↄ bà,

n gɛ̃ńyo bùsu kɛ̀ n ò ń denↄnɛ aↄ̃ gá wà sí ń pↄ́ ũu guu.

24 Kɛ̀ aↄ̃ nɛ́nↄ gàa wà bùsu pì sì ń pↄ́ ũ,

ben n Kanaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ kã dɛ̀ńnɛ,

n ń náńnɛ ń ↄzĩ kↄ̃n ń kínanↄ ń píngi,

n bùsu pì boriinↄ kpàḿma,

aↄ̃ ń pↄyeziyã kɛ̀ḿma.

25 Aↄ̃ wɛ́tɛ bĩideenↄ sì kↄ̃n tↄↄtɛ maaao,

aↄ̃ kpɛ́nↄ sì kↄ̃n pↄ́ maaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ

kↄ̃n lↄ̀gↄ kɛ̀ wà yↄ̃̀nↄ

kↄ̃n geepi búnↄ kↄ̃n kùkpɛnↄ

kↄ̃n lí kɛ̀ wè à bɛɛ bleenↄ à kɛ̀ bíta.

Aↄ̃ pↄ́ blè wà kã̀ aↄ̃ mɛ̀ kpà,

aↄ̃ nnamana mà n aubarika bíta yãnzi.

26 Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ swã gbãa kũ̀,

ben aↄ̃ bↄ̀ n yã kpɛɛ,

aↄ̃ kpɛɛ lì n dokanɛ.

Aↄ̃ annabi kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ dàḿma

lɛ aↄ̃ summaanↄ dɛ̀dɛ,

aↄ̃ dↄkɛ̀nyo maamaa.

27 N ń ná ń ibɛɛnↄnɛ ń ↄzĩ,

aↄ̃ gbãaa mↄ̀ńnɛ,

ben aↄ̃ wii lɛ̀nzi ń nawɛ̃akɛna guu.

Zaa musu n ń wɛ́ɛkɛɛ sì

n sósobi bíta yãnzi,

n mìsirinↄ dìɛńnɛ,

ben aↄ̃ ń bↄ́ ń ibɛɛ pìnↄ ↄzĩ.

28 Tó aↄ̃ à yĩi è,

aↄ̃è ɛara wà yã kɛ̀ à zaannɛɛ kɛmɛ,

ben n ń kpá ń ibɛɛnↄa,

aↄ̃ gbãaa blèḿma.

Aↄ̃ ɛ̀ara wà wii lɛ̀nzi,

ben zaa musu n ń wɛ́ɛkɛɛ sì,

n ń bↄ́ gɛ̃̀n ũgbangba n sósobi yãnzi.

29 N lɛ́ dàḿma aↄ̃ aɛ dↄ n dokaa,

mↄde aↄ̃ dↄkɛ̀nyo,

aↄ̃ègↄ̃ n yãdiɛnanↄ kũnaro,

yã kɛ̀ tó gbɛ̃ kũna eégↄ̃ kuu à gãzĩ.

Aↄ̃ zã̀ n yã pìnↄa aↄ̃ kpɛɛ lìnnɛ,

aↄ̃ swã gbãa kũ̀ aↄ̃ gì n yã mazi.

30 N mɛnańyo à wɛ̃̀ pari,

n Ninii yã dà n annabinↄnɛ,

ben aↄ̃ lɛ́ dàoḿma aↄ̃ↄe swã dↄziro,

ben n ń ná bori pãndenↄnɛ ń ↄzĩ.

31 N sósobi bíta guu nɛ́ɛ ń mì dɛro,

Luda sùude sósobideen n ũ,

nɛ́ɛ pã kpáńziro.

32 Beee yãnzi wa Luda,

ń bíta, ń gbãa bensↄ̃ ń naasi vĩ,

lán n bà ègↄ̃ kúwao n gbɛ̃kɛɛ guu nà,

nawɛ̃a kɛ̀ à wa le

kↄ̃n wa kínanↄ kↄ̃n wa dↄn'aɛdeenↄ

kↄ̃n wa sa'orinↄ kↄ̃n wa annabinↄ

kↄ̃n wa dezinↄ kↄ̃n n gbɛ̃nↄ ń píngi

zaa Asirianↄ kínanↄ gurↄ ai kↄ̃n a gbã̀ao,

ǹton tó à kɛnnɛ fétero.

33 Yã kɛ̀ à wa leenↄ píngi musu ń maa,

baa kɛ̀ wa yã zaaa kɛ̀, ń náanɛ vĩ.

34 Wa kínanↄ kↄ̃n wa dↄn'aɛdeenↄ

kↄ̃n wa sa'orinↄ kↄ̃n wa dezinↄ

aↄ̃ↄe zĩi kɛ n dokaaro,

aↄ̃ↄe làakari dↄ n yãdiɛnanↄaro

ke lɛ́ kɛ̀ ń dàḿmanↄ.

35 Baa gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ ń zĩnda vĩ

bensↄ̃ aↄ̃ pↄ́ maa parii kɛ̀ n ń gbánↄ vĩ

kↄ̃n bùsu yàasa taakidee kɛ̀ ń kpàḿmao,

aↄ̃ↄe dↄnziro,

aↄ̃ↄe kpɛɛ li ń yã zaaanↄnɛro.

36 Ǹ gwa! Zↄ̀nↄn wa ũ gbã̀a.

Bùsu kɛ̀ ń kpà wa dezinↄa

aↄ̃ à líbɛɛnↄ kↄ̃n à pↄ́ maaanↄ ble,

zↄ̀nↄn wa ũ à guu.

37 Kína kɛ̀ ń tò aↄ̃ kí blewaanↄ,

wa búgbɛ yàasanↄ gↄ̃̀ ń pↄ́ ũ

wa durunnↄ yãnzi.

Aↄ̃è kí blewa kↄ̃n wa pↄ́kãdeenↄ

lán aↄ̃ↄ yezi nà.

Wá kú wɛ́ɛtãmma bíta guu.

38 Yã beeenↄ yãnzi píngi wée lɛdolɛ kɛɛnyo kↄ̃n yãpuraao wée kɛ̃ɛ lá guu. Wa dↄn'aɛdeenↄ kↄ̃n Levinↄ kↄ̃n wa sa'orinↄↄ e ń sèeda kɛɛa.

ƐSITA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

ƐSITA

1

Kí Asueru naↄ̃ Vasati bↄna kpatan

1 Kí Asueru gurↄ à kí blè bùsu mɛ̀n baswɛɛdo awɛɛswɛɛplaaanↄa sɛna zaa India bùsun ai à gàa pɛ́ Etiopia bùsua. 2 Vɛ̃ɛna à bɛ zaa Susa wɛ́tɛdaan 3 à kíblena wɛ̃̀ aagↄ̃dee guu à gbãadeenↄ kↄ̃n a ìbanↄ kàkↄ̃a ń píngi zĩbaa pↄ́bleea. Pɛsia kↄ̃n Midião bùsu zĩ̀kari bàdeenↄↄ kú gwe kↄ̃n gbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ kↄ̃n bùsu gbãadeenↄo. 4 À a kpata auziki bítanↄ kↄ̃n a bítakɛ gakuio ↄ̀dↄańnɛ ai mↄ swɛɛdo. 5 Kɛ̀ gurↄ beeenↄ pàpa, à zĩbaa pↄ́blee kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Susanↄnɛ, kínɛnↄ kↄ̃n talakanↄ ń píngi. Wà zĩbaa pↄ́ blè ai gurↄ swɛɛplaa à bɛ ua líkpɛn. 6 Wà bisa pura kↄ̃n à búguo dↄ̀dↄ kondogi tãnganↄa kↄ̃n bà puraanↄ kↄ̃n bà gaarura'ideenↄ, ben wà lògo kpɛ́ wesagba kɛ̀ wà bò kↄ̃n gbɛ̀punↄa. Vura kↄ̃n kondogi daɛbↄnↄ kaɛna gusararaa kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n gbɛ̀puo kↄ̃n gbɛ̀tɛ̃o kↄ̃n gbɛ̀ siaao kↄ̃n gbɛ̀ búguoa. 7 Wà wɛ̃ɛ dↄ̀ńnɛ gwe kↄ̃n vura ímibↄnↄ. Ímibↄ pìnↄ bori doodo píngimɛ. Kína wɛ̃ɛ pì kpàḿma à gɛ̃̀ ↄla. 8 Kína dìɛ kɛ̀ wàton gí wɛ̃mirinↄnɛro. À bè a bɛgwarinↄnɛ aↄ̃ wɛ̃ kpá baadea lán à yezi nà.

9 Kí Asueru naↄ̃ Vasati zĩbaa pↄ́blee kɛ̀ nↄgbɛ̃nↄnɛ kíbɛ dↄ. 10 À gurↄ swɛɛplaadee zĩ kína pↄↄ kɛ̀ nna wɛ̃ɛa, ben à bè a dogari gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ wà ń fɛ̀ɛ kɛ̀nↄnɛ: Mɛuma, Bizita, Abona, Bigita, Abagata, Zeta kↄ̃n Kakasao 11 aↄ̃ mↄ́are kↄ̃n a naↄ̃ Vasatio kↄ̃n à kí naↄ̃ fùrao kuna, lɛ à à maakɛɛ ↄdↄa gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n gbãadeenↄ, zaakɛ nↄgbɛ̃ pì nɛ́ nↄↄmɛ. 12 Kɛ̀ kína dogari pìnↄ yã pì ò à naↄ̃nɛ, à gì mↄ́zi, ben kína pɛ̃tɛ̃ kɛ̀ à fɛ̃̀zi maamaa. 13 Kína yã pì ò wɛ́ɛzɛ̃ri sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄnɛ, zaakɛ ègↄ̃ yã píngi gbekaa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ bùsu doka dↄ̃ↄnↄamɛ. 14 Pɛsia kↄ̃n Midião gbãadee kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ kú à saɛ gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄ tↄ́n yɛ̀: Kasena, Seta, Adamata, Tasisi, Mɛrɛsi, Masena kↄ̃n Mɛmukão. Aↄ̃mbe à kpàasinↄ ũ. À kpata gbãadeenↄn gwe. 15 À bèńnɛ: Ma a dogarinↄ zĩ̀ ma naↄ̃ Vasatia kↄ̃n yão, ben à gì mazi. Wé kɛo diamɛ? Doka bè diamɛ? 16 Ben Mɛmukã bè kínanɛ kↄ̃n gbãadee pìnↄ: Kí, ḿbe n naↄ̃ Vasati taari kɛ̀nnɛ ndoro, à taari kɛ̀ gbãadeenↄnɛ kↄ̃n n bùsu gbɛ̃ sãnda píngio. 17 Yã kɛ̀ n naↄ̃ pì kɛ̀ é dagula, nↄgbɛ̃ píngi é ma aↄ̃é kya ká ń zãnↄn wà be: Kí Asueru bè wà a naↄ̃ Vasati sísiare, ben à gì mↄ́zi. 18 Pɛsia kↄ̃n Midião bùsu gbãadeenↄ nↄↄ kɛ̀ aↄ̃ n naↄ̃ yã pì mànↄ égae yã sí ń zãnↄla tia. Lɛ́'ɛ'ɛna kↄ̃a kↄ̃n zↄkao é kɛ bíta. 19 Kí, tó à kɛ̀nnɛ, ǹ yã diɛ Vasatinɛ àton wɛ́ɛ sinlɛ dↄro, ǹ nↄgbɛ̃ kɛ̀ dɛàla kpá kpatan à gɛ̃ɛ ũ. Weé yã pì kɛ̃ Pɛsia kↄ̃n Midião doka kɛ̀ wè gbororo takada guu. 20 Tó wà yã kɛ̀ ń dìɛ kpàakpa kɛ̀ n bùsu bíta guu píngi, nↄgbɛ̃nↄ é bɛ̀ɛ lí ń zãnↄnɛ, nↄ gbãadeenↄ kↄ̃n nɛ́nↄkparɛnↄ ń píngi. 21 Yã pì kà kínanɛ kↄ̃n gbãadeenↄ ń píngi, ben à kɛ̀ lán Mɛmukã ònɛ nà. 22 Ben à lɛ́kpãsã kɛ̀ bùsu kɛ̀ èe kí bleeḿmanↄnɛ píngi, bùsu kↄ̃n bùsuo kↄ̃n à lákɛ̃na boriio, bori kↄ̃n boriio baade kↄ̃n a boriyão. À bè gↄ̃gbɛ̃ bé eégↄ̃ gbãaa blee a ua guu, à boriyãn wàgae o ua pì guu.

2

Ɛsita gↄ̃na kína naↄ̃ ũ

1 Yã beeenↄ gbɛra kɛ̀ kí Asueru pↄↄ wèrea, yã kɛ̀ Vasati kɛ̀nɛ kↄ̃n yã kɛ̀ à dìɛ à yã musuo e sãnlo. 2 Ben kína ìbanↄ bènɛ: Kí, ǹ tó wà nↄkparɛ maaanↄ wɛtɛnnɛ. 3 Ǹ gbɛ̃nsinↄ diɛ n bùsunↄ guu píngi aↄ̃ nↄkparɛ maaanↄ kakↄ̃a aↄ̃ mↄ́ wà ká n nↄgbɛ̃nↄla Susa kɛ̀. N nↄgbɛ̃nↄ gwàri Egai kɛ̀ wà à fɛ̀ɛ kɛ̀ é ń gwa kↄ̃n n nↄↄnↄ, weé ń kɛkɛ kↄ̃n nↄmaablebↄnↄ wásawasa. 4 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ kɛ̀nnɛɛ é gↄ̃ n naↄ̃ ũ Vasati gɛ̃ɛ ũ. Yã pì kɛ̀ kínanɛ nna, ben à zɛ̀o lɛ.

5 Yuda kee kú Susa Bɛyãmi boriimɛ, à tↄ́n Mↄdekai, Yairi nɛ́mɛ. Simɛi kↄ̃n Kisio kú à dezinↄ tɛ́. 6 À kú zĩ̀zↄ kɛ̀ Babilↄnu kí Nɛbukanɛza ń kũkũ Yerusalɛmu kↄ̃n Yudanↄ kí Yɛkↄniao à tàńyonↄ tɛ́. 7 Èe a desɛ̃ nɛ́ Adasa kɛ̀ wè benɛ dↄ Ɛsita gwaa, zaakɛ à de kↄ̃n à dao kuuro. Nↄkparɛ pì kakana maa bensↄ̃ à maa. Kɛ̀ à de kↄ̃n à dao gà, Mↄdekai à sɛ̀ a nɛ́ ũ. 8 Kɛ̀ wà yã kɛ̀ kína dìɛ pì mà, ben wà gàa kↄ̃n nↄkparɛnↄ paripari Susa wà ń ná Egainɛ a ↄzĩ. Ben wà Ɛsita sɛ̀ wà gàao kíbɛ kína nↄgbɛ̃nↄ gwàri pìnɛ. 9 Nↄkparɛ pì kɛ̀nɛ maa, ben à gbɛ̃kɛɛ kɛ̀nɛ à bè wà à kɛkɛ kↄ̃n nↄmaablebↄnↄ wásawasa gↄ̃ↄ, wà pↄ́ble maaa kpáa. À kíbɛ nↄkparɛ kɛ̀ à sɛ̀ gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄ kpàa, ben à kpɛ́ maaa kpàa kína nↄgbɛ̃nↄ bɛ. 10 Ɛsita e a borii ke a bɛ bùsu o gbɛ̃kenɛro, zaakɛ Mↄdekai bènɛ àton tó gbɛ̃kee dↄ̃ro. 11 Lán guu e dↄↄ nà Mↄdekai ègↄ̃ kína nↄgbɛ̃nↄ bɛ gãalɛ zɛ́ sↄ, lɛ à e àgↄ̃ Ɛsita kuuna dↄ̃ kↄ̃n yã kɛ̀ èe à leeo.

12 Ai nↄkparɛnↄ zɛ́ e wàgↄ̃ gá i kↄ̃n kí Asueruo, séto aↄ̃ yã kɛ̀ wà dìɛńnɛ kɛ gĩa ai mↄ kuri awɛɛplaa. Wègↄ̃ nↄ́si kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n lí'ↄ gũ nnannaao kɛɛḿma ai mↄ swɛɛdo, ben wègↄ̃ ń kɛkɛɛ kↄ̃n tuaenↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃ mɛ̀kɛkɛbↄnↄ ai mↄ swɛɛdo. 13 Nↄkparɛ kɛ̀ kína bè ina kàa, kí naↄ̃nↄ bɛ pↄ́ kɛ̀ à gbèka píngi wè kpáa à gáomɛ. 14 È gá uusiɛ à su kí naↄ̃nↄ bɛ kↄngↄ gwàri kɛ̀ wè benɛ Sasagaza kɛ̀ wà à fɛ̀ɛ kɛ̀ fáandi. Àmbe è ↄ liga kí nↄ yìgisai pìnↄzi. È e à ɛara à gá kína kiia dↄro, séto à yã kà kína pìnɛ à à sìsi dↄ baasiro. 15 Kɛ̀ ina kà Abiaili nɛ́ Ɛsita kɛ̀ à desɛ̃ Mↄdekai à sɛ̀ nɛ́ ũu pìa, èe pↄ́ke gbekaro, séde pↄ́ kɛ̀ kína nↄgbɛ̃nↄ gwàri Egai pì ònɛ baasiro. Ɛsita yã kà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ sìàlɛnↄnɛ ń píngi. 16 Kína kíblena wɛ̃̀ swɛɛplaadee guu wà gàao à bɛ mↄ kuride Tɛbɛ guu. 17 Kína ye Ɛsitazi dɛ a nↄ kpaaanↄla ń píngi. À yã kànɛ, à kɛ̀nɛ maa dɛ nↄkparɛ kpaaanↄla ń píngi, ben à kí naↄ̃ fùra kùnɛ à à dìɛ a nↄ Vasati gɛ̃ɛ ũ. 18 Ben kína pì zĩbaa pↄ́blee kɛ̀ à gbãadeenↄ kↄ̃n a ìbanↄ kàkↄ̃a Ɛsita sɛna yã musu. À dìɛ kɛ̀ wà zĩbaa bíta kɛ, ben wà à kpàakpa kɛ̀ bùsu kↄ̃n bùsuo, ben à gba dà gbɛ̃nↄnɛ à gɛ̃̀ ↄla.

Mↄdekai kↄ̃n Amanao

19 Nↄkparɛnↄ kakↄ̃ana gɛ̃̀n plaadee Mↄdekai vɛ̃ɛna kíbɛ gãnu guu. 20 Ɛsita e a bɛ bùsu ke a boriyã o gbɛ̃kee màro lán Mↄdekai ònɛ nà. À tɛ̀ Mↄdekai yãzi lán ègↄ̃ kɛɛ nà zaa gurↄↄ kɛ̀ èe à gwaa. 21 Kɛ̀ Mↄdekai vɛ̃ɛna kíbɛ gãnu guu lɛ, kí Asueru dogari zɛ́dãkpari gↄ̃ↄn plaaanↄ pↄↄ fɛ̃̀ kínazi, ben aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi wà à dɛ. Aↄ̃ tↄ́n yɛ̀: Bigitana kↄ̃n Tɛrɛsio. 22 Kɛ̀ Mↄdekai yã pì kpãi mà, à ò kína naↄ̃ Ɛsitanɛ, ben Ɛsita ò kínanɛ kↄ̃n Mↄdekai tↄ́o. 23 Wà yã pì gwàgwa wà è yãpuramɛ, ben wà gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ lògo lía aↄ̃ gà. Wà yã pì kɛ̃̀ bùsu gĩayãkɛnanↄ takadan kína wáa.

3

1 Yã beeenↄ gbɛra kí Asueru Amɛdata nɛ́ Amana, Agaga borii gwena kàara à à gbà gbãa, à vɛ̃ɛkii kɛ̀ dɛ a gbãade daanↄ píngi pↄ́laa kpàa. 2 Kína ìba kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à bɛ gãnu guunↄ è daɛ ń puua wà mì siɛ Amananɛ lán kína dìɛ nà, mↄde Mↄdekai è daɛ a puua à mì siɛnɛro. 3 Ben kína ìba pìnↄ Mↄdekai là wà bè: À kɛ̀ dia nɛ́ɛ kína yã maroo? 4 Lán guu e dↄↄ nà aↄ̃ègↄ̃ oonɛ lɛ, mↄde è ń yã daro, à bè Yudan a ũ. Ben aↄ̃ↄ ò Amananɛ lɛ wà e wà dↄ̃ tó eé Mↄdekai yãkɛna pì fↄ̃. 5 Kɛ̀ Amana è Mↄdekai è daɛ a puua à mì siɛarero, ben à pↄ fɛ̃̀. 6 Kɛ̀ wà Mↄdekai borii ònɛ, à mɛ̀n do dɛna kɛ̀nɛ nɛ́ngo, ben èe zɛ́ wɛtɛɛ à Mↄdekai bori Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Asueru bùsu guunↄ kaatɛ ń píngi.

Amana lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na Yudanↄzi

7 Kí Asueru kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛplaadeen à mↄ káaku Nisã guu, Amana gbɛ̀ kɛ̀ wè be purimu là, lɛ à mↄↄ kɛ̀ eé yã pì kɛa dↄ̃ kↄ̃n à gurↄↄo. Ben yãgbekana pì bↄ̀ mↄ kuri awɛɛplaaa kɛ̀ wè be Ada guu. 8 Ben Amana bè kí Asuerunɛ: Bori kee kuu à gbɛ̃nↄ fã̀akↄ̃a bori pãndenↄ tɛ́ n bùsu pariinↄ guu píngi. Aↄ̃ fɛɛakaarayãnↄ bↄ̀ doodo kↄ̃n bori kpaaanↄ pↄ́o, aↄ̃è n doka daro. Èe kↄ̃ sío ǹ ń tó tɛɛɛro. 9 Kí, tó à kɛ̀nnɛ nna, ǹ yã diɛ lɛ wà ń kaatɛ, mɛ́ kondogi tↄn wàa plaaa kpá n ↄↄ'utɛrinↄa aↄ̃ ká n auzikikaɛkiin. 10 Kína a tãnga sèedakɛbↄ bↄ̀ à kpà Amɛdata nɛ́ Amana, Agaga bori Yudanↄ zanguri pìa 11 à bè: Ǹ kɛ borii pìnɛ lán à kɛ̀nnɛ maa nà, ǹgↄ̃ kondogi pì kũna n pↄ́ ũ.

12 Mↄ káaku gurↄ kuri awɛɛ'aagↄ̃dee zĩ Amana kína takadakɛ̃rinↄ sìsi. Aↄ̃ yã kɛ̀ Amana dìɛ kína ìbanↄ kↄ̃n kína kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bùsu kↄ̃n bùsuonↄ, bori kↄ̃n boriio gbãadeenↄnɛ dà takadan. Aↄ̃ↄ kɛ̃̀ bori kↄ̃n boriionɛ, baade kↄ̃n a yão, bùsu kↄ̃n bùsuo kↄ̃n à takadakɛ̃na boriio. Aↄ̃ↄ kɛ̃̀ kↄ̃n kí Asueru tↄ́o, ben aↄ̃ à sèeda kɛ̀ takada pìa kↄ̃n à tãngao. 13 Aↄ̃ takada pìnↄ nà zĩ̀rinↄnɛ ń ↄzĩ aↄ̃ ń gbáɛ kí bùsu parideenↄ guu. Takada pì guu wà bè wà Yudanↄ dɛdɛ wà ń kaatɛ wà ń borii bↄ, nɛ́ féte gbɛ̃nsi, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ gurↄ doo guu, mↄ kuri awɛɛplaade Ada gurↄ kuri awɛɛ'aagↄ̃dee zĩ, wà ń pↄ́nↄ nakↄ̃a. 14 Weé yã kɛ̀ à dìɛ pì takada kpãsã bùsu kↄ̃n bùsuo píngi lɛ àgↄ̃ dɛ doka ũ, weé à kpàakpa kɛ bori pínginɛ lɛ aↄ̃gↄ̃ kú soru guu gurↄↄ pì zĩ. 15 Zĩ̀rinↄ wã̀ wà gàa gↄ̃ↄ yã kɛ̀ kína dìɛ pì yãnzi, ben wà à kpàakpa kɛ̀ Susa wɛ́tɛdaan. Kína kↄ̃n Amanao vɛ̃̀ɛ aↄ̃ↄe í sɛ́ɛ. Susadeenↄ sↄ̃ bídi kɛ̀ yã pìa.

4

Mↄdekai wɛ́ɛkɛna Ɛsitaa lɛ à lɛ́ da yãn

1 Kɛ̀ Mↄdekai yã kɛ̀ wà kɛ̀ pì mà, à a pↄ́kãsãanↄ gà à kɛ̃̀, ben à pↄsia utanↄ kùàla à túbu gbɛ̃̀ a mìa, ben èe lili oo wɛ́tɛ guu èe wɛ̃nda ↄ́ gbãaa dↄↄ. 2 À gàa ai kíbɛ gãalɛ, zaakɛ gbɛ̃ke è fↄ̃ à gɛ̃ kíbɛ gãnu guu kↄ̃n pↄsia utanↄ danaro. 3 Wà yã kɛ̀ kína dìɛ doka ũu pì kpàakpa kɛ̀ bùsu kↄ̃n bùsuo píngi, ben Yudanↄ nà ↄ́ↄdↄnaa maamaa baama píngi kↄ̃n lɛ́yinao. Aↄ̃ↄe wɛ́ɛ'i kwɛɛɛ aↄ̃ↄe sósobi ↄ́ↄ dↄↄ. Aↄ̃ gbɛ̃ paridee pↄsia utanↄ kùńla aↄ̃ túbu gbɛ̃̀ ń mìnↄa.

4 Kɛ̀ Ɛsita ìba nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃nↄ mↄ̀ wà ònɛ, à nↄ̀sɛ yàka maamaa. À pↄ́kãsãanↄ kpã̀sã Mↄdekainɛ à da pↄsia utanↄ gbɛ̀n, mↄde èe we à sìro. 5 Ataka kɛ̀ wà à fɛ̀ɛ kɛ̀n dogari kɛ̀ kína dìɛ àgↄ̃ kú Ɛsita saɛ ũ. Ɛsita à sìsi à à zĩ̀ Mↄdekaia à gá à à lá: Bↄ́ yã bé à sù? Bↄ́yãnzin èe kɛɛ lɛzi? 6 Ataka bↄ̀ kíbɛ gãalɛ à Mↄdekai lè. 7 Mↄdekai yã kɛ̀ à à lee tↄ̃kɛ̃̀nɛ píngi, ben à kondogi kɛ̀ Amana bè é ká kína auzikikaɛkiin Yudanↄ dɛdɛna yãnzi lɛ́ ònɛ papana. 8 À yã kɛ̀ wà dìɛ Yudanↄ dɛdɛna yã musu kɛ̀ wà à kpàakpa kɛ̀ Susa takada kpàa dↄ lɛ à ↄdↄa Ɛsitanɛ à à bↄkↄ̃tɛ kɛnɛ. À bè à o Ɛsitanɛ à gá kína kiia à kúɛ kɛnɛ à wɛ́ɛ kɛa a gbɛ̃nↄ yã musu. 9 Ataka tà à yã kɛ̀ Mↄdekai ò tↄ̃kɛ̃̀ Ɛsitanɛ.

10 Ben Ɛsita bènɛ à gá à yã kɛ̀ o Mↄdekainɛ: 11 Kína ìbanↄ kↄ̃n a bùsu gbɛ̃nↄ dↄ̃ ń píngi kɛ̀ tó gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ sↄ̃̀ kínazi à kpɛ́ guu, tó èe à sísiro, doka kuu mɛ̀n domɛ. Wè adee dɛmɛ, tó èe kɛ kína a vura gò dↄ̀ adeea lɛ à e àgↄ̃ kuu baasiro. Mapi sↄ̃, à kà gurↄ baaakuri kɛ̀ wèe ma sísi mà gá kína kiiaro. 12 Kɛ̀ à gàa à Ɛsita yã pì tↄ̃kɛ̃̀ Mↄdekainɛ, 13 ben Mↄdekai ɛ̀ara à lɛ́kpãsã kɛ̀nɛ à bè: Ǹtongↄ̃ daa ḿbe nɛ́ bↄ ndo Yudanↄ tɛ́ n kuuna kíbɛ yãnziro. 14 Tó ń yĩtɛna gurↄↄ kɛ̀ taka guu, dↄnlɛ é bↄ gukea à Yudanↄ mì sí à ń bↄ. Mpi kↄ̃n n de bɛdeenↄ sↄ̃ é gaga. Tó gurↄↄ kɛ̀ taka yãnzin n gↄ̃ kína naↄ̃ ũzi, dé bé à dↄ̃ↄ? 15 Ben Ɛsita lɛ́kpãsã kɛ̀ Mↄdekainɛ à bè: 16 Ǹ gá ǹ Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Susanↄ kakↄ̃a ń píngi, à lɛ́ yi ma yã musu. Àton pↄ́ blero àton í miro gurↄ aagↄ̃ fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo. Mapi kↄ̃n ma ìbanↄ wé lɛ́ yi lɛ se. Beee gbɛra mɛ́ gá kína kiia, baa tó má gana zɛ́ vĩro. Tó mɛ́ gamɛ, mà ga. 17 Ben Mↄdekai tà à yã kɛ̀ Ɛsita ònɛ kɛ̀ píngi.

5

Ɛsita wɛ́ɛkɛna kínaa

1 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ Ɛsita a kí naↄ̃ bisanↄ yì, ben à gàa à zɛ̀ kíbɛ ua guu kpɛ́ kɛ̀ à kún kpɛɛlɛa. Kína vɛ̃ɛna kíblekitaa kpɛ́ guu gwe, à aɛ dↄna kpɛɛlɛa. 2 Kɛ̀ à a naↄ̃ Ɛsita è zɛna kpɛɛlɛa, à pↄↄ kɛ̀a nna, ben à a vura gò kɛ̀ à kũna dↄ̀a. Ɛsita sↄ̃̀zi, à ↄ zↄ̃̀ à gò pì lɛ́a. 3 Kína à là à bè: Ɛsita, bↄ́ ń yezi? Bↄ́n nɛ́ɛ gbekaamaa? Baa ma kpata kpadoomɛ mɛ́ kpámma. 4 À wèàla à bè: Kí, tó à kɛ̀nnɛ maa, ǹ Amana sísi pↄ́blee kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛnnɛɛa gbã̀a. 5 Ben kína bè wà mↄ́ kↄ̃n Amanao gↄ̃ↄ, lɛ aↄ̃ gá wà yã kɛ̀ Ɛsita gbèka pì kɛ. Ben kína kↄ̃n Amanao gàa lɛ wà pↄ́blee kɛ̀ Ɛsita kɛ̀ńnɛ pì ble.

6 Kɛ̀ aↄ̃ↄe wɛ̃ɛ mii, kína Ɛsita là à bè: Bↄ́n nɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛ maa? Mɛ́ kɛnnɛ. Yã kpareen nɛ́ɛ gbekaamaa? Baa ma kpata kpadoomɛ mɛ́ kpámma. 7 Ɛsita wèàla à bè: Yã kɛ̀ mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛmmaan yɛ̀. 8 Kí, tó ma n pↄnnaa è, tó à kànnɛ, ǹ yã kɛ̀ mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛmmaa kɛmɛ, à mↄ́ à pↄ́blee kɛ̀ mɛ́ kɛare ziaa ble, mɛ́ yã kɛ̀ n ma lazi onnɛ.

9 Kɛ̀ Amana bↄ̀ zĩ beeea, à pↄↄ kɛ̀ nna èe yáa dↄↄ. Mↄde kɛ̀ à Mↄdekai è kíbɛ gãnu guu èe fɛɛarero èe vĩa kɛarero, ben à pↄ fɛ̃̀zi. 10 À a zĩnda kũ̀ à tà bɛ. Kɛ̀ à a gbɛ̃nnanↄ sìsi kↄ̃n a naↄ̃ Zɛrɛsio, 11 ben èe ĩa dãa a auziki bíta kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pariinↄ yã musu. À bè kína a gwena kàara à a gba gbãaa dɛ à ìba kpaaanↄla kↄ̃n gbãadeenↄo ń píngi. 12 À bè dↄ: Mámbe mado kɛ̀ kína naↄ̃ Ɛsita ma sisi à pↄ́blee kɛ̀mɛ kↄ̃n kínao. À ɛ̀ara à ma sisi mà pↄ́ ble kↄ̃n kínao zia dↄ. 13 Baa kↄ̃n beeeo tó ma Yuda bori Mↄdekai è vɛ̃ɛna kíbɛ gãnu guu, yã beeenↄ píngi è kɛmɛ pↄ́ke ũro. 14 Ben à naↄ̃ Zɛrɛsi kↄ̃n à gbɛ̃nnanↄ bènɛ: Ǹ tó gbɛ̃nↄ lí pɛ́ɛnnɛ à lezĩ kà gã̀sãsuu baplaa akuri, ǹ wɛ́ɛ kɛ kínaa zia kↄngↄ à n gba zɛ́ ǹ Mↄdekai logoa, nɛ́ gbasa ǹ gá kↄ̃n kínao pↄ́ ble kↄ̃n pↄnnaao. Yã pì kà Amananɛ maamaa, ben à lí pì pɛ̀ɛ.

6

Bɛ̀ɛkaarana Mↄdekainɛ

1 Gwãavĩ beeea kína e fↄ̃ à ii òro. Ben à bè wà mↄ́ kↄ̃n a bùsu gĩayãkɛnanↄ takadao. Wà à kyó kɛ̀nɛ, 2 ben wà Mↄdekai yã è gwe, lán kína dogari zɛ́dãkpari gↄ̃ↄn plaaanↄ Bigitana kↄ̃n Tɛrɛsio lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi nà, ben Mↄdekai bↄ̀o. 3 Kína a ìbanↄ là à bè: Wà Mↄdekai bɛ̀ɛ kàara wà à gbà gbãaa yã pì yãnzi diamɛ? Aↄ̃ wèàla wà bè: Wèe yãke kɛnɛro. 4 Ben kína bè: Dé bé à kú ua guu gwee? Àɛ sↄ̃ Amana gɛ̃̀ kíbɛ ua guu gↄ̃ↄ lɛ à Mↄdekai logona lí kɛ̀ à pɛ̀ɛ pìa yã onɛ. 5 Ben kína ìbanↄ wèàla wà bè: Amana bé à kú uan gwe. Ben kína bè à gɛ̃. 6 Kɛ̀ à gɛ̃̀, kína à là à bè: Bↄ́n weé kɛ gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ má yezi mà à gwena kaaranɛ? Amana laasuu lɛ̀ à bè: Dén kína yezi à bɛ̀ɛ kaaranɛ dɛ mapilaa? 7 Ben à wèàla à bè: Tó ń yezi ǹ gbɛ̃ bɛ̀ɛ kaara, 8 weé kína gumusu kɛ̀ ń dà yã sɛ́ wà mↄ́o kↄ̃n n sↄ̃ kɛ̀ wà kífura kùao. 9 Ǹ gumusu pì kↄ̃n sↄ̃ pìo kpá n gbãade bɛ̀ɛdeenↄ gbɛ̃ mɛ̀n dooa, à gumusu pì da gbɛ̃ kɛ̀ ń yezi ǹ à bɛ̀ɛ kaaraanɛ à à di sↄ̃a àgↄ̃ tɛ́ à aɛ wɛ́tɛ zɛ́daanↄ guu àgↄ̃ pũtã àgↄ̃ bee: Lɛn kína è kɛ lɛ gbɛ̃ kɛ̀ à yezi à à bɛ̀ɛ kaaranɛ. 10 Ben kína bènɛ: Ǹ gá ǹ gumusu pì sɛ́ gↄ̃ↄ kↄ̃n sↄ̃o lán ń ò nà, ǹ yã pì kɛ Yuda bori Mↄdekai kɛ̀ ègↄ̃ vɛ̃ɛna ma bɛ gãnu guunɛ. Ǹton yã kɛ̀ n bè wà kɛnɛ pì ke tóro.

11 Amana gàa à gumusu pì sɛ̀ kↄ̃n sↄ̃ pìo à sùo. Ben à gumusu pì dà Mↄdekainɛ à à dì sↄ̃a, à tɛ́ à aɛ wɛ́tɛ zɛ́daanↄ guu, èe pũtãa à bè: Lɛn kína è kɛ lɛ gbɛ̃ kɛ̀ à yezi à à bɛ̀ɛ kaaranɛ. 12 Kɛ̀ aↄ̃ sù, Mↄdekai gàa à vɛ̃̀ɛ kíbɛ gãnu guu, ben Amana ↄ kù a wɛ́ɛa à tà bɛ kↄ̃n ↄ́ↄdↄↄo. 13 À yã kɛ̀ a lee tↄ̃kɛ̃̀ a naↄ̃ Zɛrɛsinɛ kↄ̃n a gbɛ̃nnanↄ ń píngi. Ben à lɛ́dammari pìnↄ kↄ̃n Zɛrɛsio bènɛ: Zaakɛ Mↄdekai kɛ̀ nɛ́ɛ kɛ̃sãazi pì nɛ́ Yuda boriimɛ, nɛ́ à fↄ̃ dↄro, eégↄ̃ gbãaa bleemmamɛ. 14 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe yã pì oonɛ, kína dogari kɛ̀ wà ń fɛ̀ɛ kɛ̀nↄ kà, ben aↄ̃ à sɛ̀ kpakpaa aↄ̃ gàao pↄ́blee kɛ̀ Ɛsita kɛ̀a.

7

Amana logona lía

1 Ben kína kↄ̃n Amanao gàa pↄ́ ble kↄ̃n Ɛsitao. 2 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe wɛ̃ɛ mii à gurↄ plaadee pì zĩ, ben kína Ɛsita là à bè: Ɛsita, bↄ́n nɛ́ wɛ́ɛ kɛmaa? Mɛ́ kɛnnɛ. Yã kpareen nɛ́ɛ gbekaamaa? Baa ma kpata kpadoo mɛ́ kpámma. 3 À wèàla à bè: Tó ma n pↄnnaa è bensↄ̃ yã pì kànnɛ, ǹ tó màgↄ̃ kú wɛ̃̀ndio. Wɛ́ɛkɛɛ kɛ̀ má kɛ̀mmaan gwe. Ǹ tó ma gbɛ̃nↄ gↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. Yã kɛ̀ má gbèkan gwe. 4 Zaakɛ mapi kↄ̃n ma gbɛ̃nↄ, wà dìɛ kɛ̀ wà wa dɛdɛ wà wa kaatɛ wà wa borii bↄmɛ. Tó wèe wa yaa zↄ̀nↄ ũ yãmɛ, lɛ má yĩtɛna. Nawɛ̃a beee taka e ká mà ĩa dammaro. 5 Ben kína à là à bè: Démɛɛ? Dé bé eé fↄ̃ à zɛ kↄ̃n yã beee taka bori kɛnaoee? 6 À wèàla à bè: Amana vãii kɛ̀n ibɛɛ kɛ̀ zàwaguu pì ũ. Swɛ̃̀ kɛ̃̀ Amanan kína kↄ̃n a naↄ̃ pìo yã musu. 7 Kína fɛ̀ɛ a wɛ̃ɛla pↄfɛ̃ guu à gàa líkpɛn a ua guu. Amana sↄ̃ gↄ̃̀ gwe kↄ̃n Ɛsitao, ben Amana e kúɛ kɛɛnɛ a wɛ̃̀ndi yã musu, zaakɛ à è kɛ̀ kína zɛ̀o à zaaa kɛaremɛ. 8 Kɛ̀ kína bↄ̀ líkpɛn à sù pↄ́blekiia gↄ̃ↄ, Amana lɛ̀ɛ kìta daɛbↄ kɛ̀ Ɛsita gɛɛkɛsɛkɛnaa ben à bè: À yezi à kusi ma naↄ̃a ma wáa kpɛ́ guu kɛ̀n yↄ́? Kɛ̀ yã pì bↄ̀ kína lɛ́n gↄ̃ↄ, wà mↄ̀ wà pↄ́ yì Amana uua. 9 Kína dogarinↄ doke Abona bènɛ: Lí pɛɛna Amana pì bɛɛ saɛ à kà gã̀sãsuu baplaa akuri. Àpi bé à lí pì pɛ̀ɛ lɛ à Mↄdekai kɛ̀ yã maaa kɛ̀nnɛɛ logoa. Ben kína bè: À à logo lí pìa. 10 Kɛ̀ aↄ̃ Amana lògo lí kɛ̀ à pɛ̀ɛ Mↄdekainɛ pìa, ben kína pↄfɛ̃ kpàɛ.

8

Kína yã pãnde diɛna Yudanↄ yã musu

1 Zĩ beeean kí Asueru Yudanↄ zanguri Amana bɛɛ kpà a naↄ̃ Ɛsitaa. Ɛsita bè kínanɛ Mↄdekain a danɛ ũ, ben Mↄdekai sↄ̃̀ kínazi. 2 Kína a tãnga kɛ̀ à sì Amanaa bↄ̀ à dà Mↄdekainɛ, ben Ɛsita Amana bɛɛ nànɛ à ↄzĩ.

3 Ɛsita ɛ̀ara à gàa yã o kínanɛ dↄ. À dàɛ à gbá saɛ èe wɛ́ɛ'i kwɛɛɛ, à kúɛ kɛ̀nɛ lɛ à à zaaa kɛ̀ Agaga bori Amana à lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ Yudanↄzi gboro. 4 Kína vura gò dↄ̀a, ben à fɛ̀ɛ à zɛ̀ à aɛ 5 à bè: Tó à kɛ̀nnɛ bensↄ̃ ma n pↄnnaa è, tó yã kɛ̀ zɛ́ vĩ bensↄ̃ ma yã kànnɛ, zaakɛ Amɛdata nɛ́ Amana, Agaga borii zɛ̀o à Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú n bùsu guunↄ dɛdɛ ń píngi, ǹ o n takadakɛ̃rinↄnɛ aↄ̃ takada kɛ̃ wà Amana yã pì liɛ kpɛɛgãnda. 6 Mɛ́ kɛ dia màgↄ̃ mↄ́nzi kɛ̀ eé ma gbɛ̃nↄ lee gwaa? Mɛ́ kɛ dia màgↄ̃ ma boriinↄ dɛdɛna gwaa? 7 Ben kí Asueru bè a naↄ̃ Ɛsitanɛ kↄ̃n Mↄdekaio: À gwa, ma Amana bɛɛ kpà Ɛsitaa, ben ma Amana pì lògo lía kɛ̀ à à zaaa kpàkↄ̃sↄ̃ Yudanↄzi yãnzi. 8 À takada kɛ̃ Yudanↄ yã musu lán à kɛ̀are maa nà. À kɛ̃ kↄ̃n ma tↄ́o à ma tãnga sèeda kɛa, zaakɛ takada kɛ̀ wà kɛ̃̀ kↄ̃n ma tↄ́o wà ma tãnga sèeda kɛ̀a gborona vĩro. 9 Gwe gↄ̃ↄ aↄ̃ kína takadakɛ̃rinↄ sìsi. Mↄ aagↄ̃de Sivã gurↄ baro awɛɛ'aagↄ̃dee zĩn aↄ̃ yã kɛ̀ Mↄdekai dìɛ Yudanↄnɛ kↄ̃n kína ìbanↄ kↄ̃n kínanↄ kↄ̃n bùsu gbãadeenↄo kɛ̃̀ píngi bùsu mɛ̀n baswɛɛdo awɛɛswɛɛplaaanↄnɛ sɛna zaa India bùsun ai à gàa pɛ́ Etiopia bùsua. Aↄ̃ takada kɛ̃̀ bùsu kↄ̃n bùsuo kↄ̃n ń lákɛ̃na boriio, bori kↄ̃n boriio kↄ̃n ń yão. Aↄ̃ takada kɛ̃̀ Yudanↄnɛ kↄ̃n ń lákɛ̃na takao kↄ̃n ń boriyão dↄ. 10 Mↄdekai takada kɛ̃̀ kↄ̃n kí Asueru tↄ́o à kína tãnga sèeda kɛ̀a à takada pìnↄ nà zĩ̀rinↄnɛ ń ↄzĩ, ben aↄ̃ dì sↄ̃ bàalɛri kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ kína sↄ̃ gãnu guunↄa aↄ̃ gàao.

11 Yã kɛ̀ kína dìɛ pì Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛonↄ gbà zɛ́ aↄ̃ kↄ̃ kakↄ̃a aↄ̃ gí kↄ̃n ń zĩndao. Tó borii ke bùsu zĩ̀kpɛɛ ke lɛ̀ɛḿma kↄ̃n ń nɛ́nↄ kↄ̃n ń nↄgbɛ̃nↄ, aↄ̃ ń dɛdɛ aↄ̃ ń kaatɛ aↄ̃ yãańyo aↄ̃ ń pↄ́nↄ sɛ́ɛ. 12 À ń gbá zɛ́ aↄ̃ beee kɛ kí Asueru bùsunↄ guu píngi mↄ kuri awɛɛplaade Ada gurↄ kuri awɛɛ'aagↄ̃dee zĩ. 13 Wà yã kɛ̀ à dìɛ pì takada kpã̀sã bùsu kↄ̃n bùsuo píngi doka ũ. Wà à kpàakpa kɛ̀ bori pínginɛ lɛ Yudanↄ gↄ̃ kú soru guu aↄ̃ yã yá ń ibɛɛnↄa zĩ beeea yãnzi. 14 Kína yãdiɛna pì yãnzin zĩ̀ri pìnↄ kɛ̀ kpakpaa dina kína sↄ̃ bàalɛrinↄa aↄ̃ gàa. Bensↄ̃ wà yã pì kpàakpa kɛ̀ Susa wɛ́tɛdaan. 15 Mↄdekai bↄ̀ kíbɛ à kíkɛ pↄ́ pura kↄ̃n pↄ́ búguo dana, à kífura bíta kɛ̀ wà pì kↄ̃n vurao kuna. À táaru bisa gumusu tɛ̃aa dana dↄ, ben Susadeenↄ guda kɛ̀ kↄ̃n pↄnnaao. 16 Guu pù Yudanↄnɛ zĩ beeea, aↄ̃ↄe pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n yáadↄↄo, zaakɛ wà ń gbá gbãaa. 17 Bùsu kↄ̃n bùsuo wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo, guu kɛ̀ kína yã diɛna pì kàn píngi Yudanↄ pↄnnaa kɛ̀ kↄ̃n yáadↄↄo aↄ̃ zĩbaa kɛ̀ kↄ̃n pↄ́blenao. Bori pãndenↄ gↄ̃̀ Yudanↄ ũ pari, kɛ̀ vĩa ń kũ Yudanↄ yã musu yãnzi.

9

Yudanↄ zĩ̀blena ń ibɛɛnↄa

1 Mↄ kuri awɛɛplaade Ada gurↄ kuri awɛɛ'aagↄ̃dee zĩn yã kɛ̀ kína dìɛ kɛgurↄↄ ũ. Zĩ beeean Yudanↄ ibɛɛnↄ wɛ́ɛ dↄzi yã kɛ̀ aↄ̃ gbãa mↄ́ Yudanↄnɛ, mↄde yã pì lìɛ kpɛɛgãnda, ben Yudanↄ gbãaa mↄ̀ ń ibɛɛnↄnɛ. 2 Kí Asueru bùsunↄ guu píngi Yudanↄ kↄ̃ kàkↄ̃a fáandi kɛ̀ aↄ̃ↄ kún lɛ wà lɛ́ɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à zaaa kpàkↄ̃sↄ̃ńzinↄa. Gbɛ̃kee e fↄ̃ à ń furo, zaakɛ bori pãndenↄ vĩa kɛ̀ńnɛ ń píngi. 3 Bùsu gbãadeenↄ, kí ìbanↄ kↄ̃n kínɛnↄ kↄ̃n à zĩkɛrinↄ ń píngi zɛ̀ Yudanↄ kpɛɛ, kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ Mↄdekainɛ yãnzi. 4 Mↄdekai bɛ̀ɛ vĩ kíbɛ, ben à tↄ́ dà bùsu píngila, zaakɛ à gbãaa e kaara.

5 Yudanↄ ń ibɛɛnↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao aↄ̃ ń káatɛ ń píngi aↄ̃ ń pↄyezi kɛ̀ ń zanguri pìnↄa. 6 Aↄ̃ gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ Susa wɛ́tɛdaan gↄ̃ↄn wàa plaa kpɛ́ basↄↄro. 7 Aↄ̃ Pasandata kↄ̃n Dalafↄ̃o kↄ̃n Asapatao 8 kↄ̃n Poratao kↄ̃n Adaliao kↄ̃n Aridatao 9 kↄ̃n Pamasatao kↄ̃n Arisaio kↄ̃n Aridaio kↄ̃n Vaizatao dɛ̀dɛ dↄ. 10 Gbɛ̃ pìnↄ nɛ́ Amɛdata nɛ́ Amana, Yudanↄ zanguri nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn kurinↄmɛ. Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ↄe ↄ kɛ ń pↄ́kearo.

11 Gurↄ dↄ̃nkↄ̃ pì zĩ wà gbɛ̃ kɛ̀ wà ń dɛ́dɛ Susanↄ pari lɛ́ gbã̀ kínanɛ. 12 Ben à bè a naↄ̃ Ɛsitanɛ: Yudanↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ Susa kɛ̀ gↄ̃ↄn wàa plaa kpɛ́ basↄↄro kↄ̃n Amana nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn kurinↄ. Bↄ́n aↄ̃ↄ kɛ̀ ma bùsu kpaaanↄ guu sɛɛ! Yã kpareen nɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛma dↄↄ? Mɛ́ kɛnnɛ. Bↄ́ yãn nɛ́ɛ gbekaamaa? Mɛ́ kpámma. 13 Ɛsita wèàla à bè: Kí, tó à kɛ̀nnɛ maa, ǹ Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Susa kɛ̀nↄ gba zɛ́ aↄ̃ yã kɛ̀ ń dìɛ aↄ̃ kɛ gbã̀a kɛ zia dↄ, wà Amana nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn kuri pìnↄ logo lía. 14 Kína bè, wà kɛ lɛ. Wà à kpàakpa kɛ̀ Susa, ben wà Amana nɛ́ pìnↄ gɛ̀ lògologo. 15 Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Susanↄ kↄ̃ kàkↄ̃a Ada gurↄ gɛ̃ro dosaidee zĩ, ben aↄ̃ gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ dↄ gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ basↄↄro. Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ↄe ↄ kɛ ń pↄ́kearo.

16 Yuda kpaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kína búsunↄ guunↄ ń píngi kↄ̃ kàkↄ̃a lɛ wà gí kↄ̃n ń zĩndao aↄ̃ bↄ ń ibɛɛnↄ yãn, ben aↄ̃ ń zanguri pìnↄ dɛ̀dɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ basiigↄ̃ sↄↄro sai. Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ↄe ↄ kɛ ń pↄ́kearo. 17 Aↄ̃ yã pì kɛ̀ Ada gurↄ kuri awɛɛ'aagↄ̃dee zĩmɛ, à gurↄ gɛ̃ro dosaidee zĩn aↄ̃ kámma bò. Aↄ̃ gurↄↄ pì dìɛ zĩbaa ũ lɛ wà zĩbaa pↄ́blee kɛ wà pↄnnaa kɛ gurↄↄ pìa.

18 Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Susanↄ kↄ̃ kàkↄ̃a à gurↄ kuri awɛɛ'aagↄ̃dee zĩ kↄ̃n à gurↄ gɛ̃rodosaidee zĩo, ben aↄ̃ kámma bò à gurↄ gɛ̃rodee zĩ. Aↄ̃ gurↄↄ pì dìɛ zĩbaa ũ lɛ wà zĩbaa pↄ́blee kɛ wà pↄnnaa kɛ gurↄↄ pìa. 19 Beee yãnzin Yuda búbari kɛ̀ aↄ̃ↄ kú lakutu guunↄ è zĩbaa pì kɛ Ada gurↄ gɛ̃ro dosaidee zĩ aↄ̃ zĩbaa pↄ́blee kɛ wà pↄnnaa kɛ, aↄ̃è pↄ́blee dakↄ̃nɛ.

Purimu zĩbaa diɛna

20 Mↄdekai yã pìnↄ kɛ̃̀ takada guu, ben à kpã̀sã Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kí Asueru bùsu guunↄnɛ ń píngi, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kĩinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú zã̀nↄ ń píngi. 21 À dìɛńnɛ kɛ̀ aↄ̃gae zĩbaa pì kɛ wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o Ada gurↄ gɛ̃ro dosaidee zĩ kↄ̃n à gurↄ gɛ̃rodee zĩo. 22 Gurↄↄ pìnↄn Yudanↄ bↄna ń ibɛɛnↄ ↄzĩ zĩbaa ũ. Mↄↄ pì guu aↄ̃ pↄsiaa lìɛ pↄnnaa ũ, aↄ̃ sósobikɛna lìɛ zĩbaakɛna ũ. Aↄ̃gae zĩbaa pì kɛ gurↄ pìnↄ zĩ, aↄ̃gae zĩbaa pↄ́blee kɛ wàgae pↄnnaa kɛ, aↄ̃gae pↄ́blee dakↄ̃nɛ, aↄ̃gae gba da takaasideenↄnɛ. 23 Yudanↄ zɛ̀ kↄ̃n yã kɛ̀ Mↄdekai kɛ̃̀ńnɛo, ben zĩbaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ pì gↄ̃̀ńnɛ fɛɛakaarayã ũ.

24 Amɛdata nɛ́ Amana, Agaga bori Yudanↄ píngi zanguri à zaaa kpàkↄ̃sↄ̃ńzi à ń dɛdɛ, ben à gbɛ̀ kɛ̀ wè sísi purimu gbèka lɛ à e à ń fu à ń dɛdɛ. 25 Mↄde kɛ̀ kína yã pì asii mà, à yã dìɛ takada guu, lɛ à zaaa kɛ̀ à à lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ Yudanↄzi pì wí à musu. Ben wà à lògo lía kↄ̃n a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ lɛdo. 26 Beee yãnzi wè gurↄↄ pìnↄ sísi Purimu, zaakɛ gbɛ̀ kɛ̀ à là tↄ́n gwe. Yã kɛ̀ Mↄdekai kɛ̃̀ takada pì guu kↄ̃n yã kɛ̀ à ń lénↄ yãnzin 27 aↄ̃ sì kɛ̀ wà zĩbaa kɛ gurↄ plaaa pìnↄ guu wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o. Aↄ̃ bè ḿpinↄ kↄ̃n ń nɛ́nↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ nàḿmanↄ é gí zĩbaa pì kɛziro, wàgae kɛ à gurↄↄa lán wà kɛ̃̀ lán nà. 28 Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o gurↄↄ pìnↄ yã gae dↄńgu, aↄ̃gae à zĩbaa kɛ ualɛ kↄ̃n ualɛo wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo bùsu kↄ̃n bùsuo, lɛ Purimu zĩbaa pì tón mì dɛ Yudanↄ kiiaro yãnzi, à kɛgurↄↄ tón yãa ń boriinↄaro.

29 Kína naↄ̃ Ɛsita, Abiaili nɛ́ takada plaadee kɛ̃̀ kↄ̃n a ikoo píngi Purimu yã musu, à gbãaa kpào takada kɛ̀ Yuda bori Mↄdekai kɛ̃̀a. 30 Mↄdekai takada pì kpã̀sã Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kí Asueru bùsu mɛ̀n baswɛɛdo awɛɛswɛɛplaaa guunↄnɛ. À kuuna aafia làakario kpaɛna yã òńnɛ, 31 ben à Purimu zĩbaa pì dìɛ a gurↄↄa, lán àpi kↄ̃n kína naↄ̃ Ɛsitao dìɛńnɛ nà, lán aↄ̃pinↄ sↄ̃ sì wà kɛ nà kↄ̃n ń boriinↄ ń kpɛɛ kↄ̃n lɛ́yinao kↄ̃n ↄ́ↄ dↄↄo. 32 Yã kɛ̀ Ɛsita dìɛ pì gbãaa kpà Purimu doka pìnↄa, ben wà kɛ̃̀ takadan.

10

Kí Asueru kↄ̃n Mↄdekaio yã

1 Kí Asueru tò gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a bùsu guunↄ píngi kↄ̃n ísia luannↄ tángba kpáawa. 2 Yã bíta kɛ̀ à kɛ̀nↄ kↄ̃n à ikokɛyãnↄ kɛ̃na Midiãnↄ kↄ̃n Pɛsianↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. Lán kína Mↄdekai gbà gbãaa à gↄ̃ gbɛ̃nsi ũ nà, à yã kú takada pì guu dↄ. 3 Yuda bori Mↄdekain kí Asueru kpàasi ũ. À tↄ́ bↄ̀ Yudanↄ tɛ́ bensↄ̃ à yã kà ń gbɛ̃ parideen, zaakɛ à a gbɛ̃nↄ aafia wɛ̀tɛ, ben à kuuna nna zɛ́ kɛ̀kɛ a borii pìnↄnɛ.

AYUBA

1

2

3

4

5

14

19

31

38

39

40

41

42

AYUBA

Setãn Ayuba yↄ̃na 1:1-2:13

Ayuba kyakana a igurↄↄn 3:1-3:26

Ayuba gbɛ̃nnanↄ yãsialana 4:1-5:22

Ayuba wena a gbɛ̃nnanↄ 14, 19, 31

Dii wena Ayubala 38:1-41:34

Ayuba yã mìdɛna 42:1-42:17

1

Setãn Ayuba yↄ̃na káaku

1 Gↄ̃gbɛ̃ kee kú Uzu bùsun yã à tↄ́n Ayuba. Gbɛ̃ maaamɛ, ègↄ̃ taari vĩro. À Luda vĩa vĩ bensↄ̃ à gì yãzaakɛnazi. 2 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn swɛɛplaa, nɛ́nↄgbɛ̃nↄ gↄ̃ↄn aagↄ̃. 3 À sãanↄ vĩ bↄrↄ swɛɛplaa, lakuminↄ bↄrↄ aagↄ̃, zùnↄ bↄrↄ do, zaakinↄ wàa plaa kpɛ́ basↄↄro, bensↄ̃ à zĩkɛrinↄↄ pari maamaa. À auziki bíta dɛ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa gbɛ̃nↄ pↄ́la píngi. 4 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ègↄ̃ pↄnna pↄ́blee kɛɛkↄ̃nɛ bɛ kↄ̃n bɛɛo, aↄ̃è ń dãre pìnↄ sísi aↄ̃ mↄ́ wà pↄ́ ble wà í mińyo lɛdo. 5 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ pↄnna pↄ́ blè wà yã̀a píngi, Ayuba è gbɛ̃ zĩḿma wà gbãsĩ bↄńgu. Tó à guu dↄ̀, è fɛɛ kↄngↄ idɛ'idɛ à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ o aↄ̃ baadenɛ à be: Wègↄ̃ dↄ̃ro ma nɛ́nↄ durun kɛ̀ aↄ̃ dↄkɛ̀ kↄ̃n Ludao ń swɛ̃̀n gwɛɛ. Lɛn Ayuba ègↄ̃ kɛɛ lɛ gurↄ píngi.

6 Zĩkea malaikanↄ mↄ̀ wà zɛ̀ Dii aɛ, bensↄ̃ Setãn kú ń tɛ́. 7 Ben Dii bè Setãnnɛ: N bↄ mámɛ? À wèàla à bè: Mɛ́ɛ gaa mɛ́ɛ suu mɛ́ɛ likↄ̃aa zↄ̃ↄ anduna guumɛ. 8 Ben Dii bènɛ: N ma zↄ̀bleri Ayuba èↄ́? À sáa kú anduna guuro. Gbɛ̃ maaamɛ, à taari vĩro. À ma vĩa vĩ bensↄ̃ à gì yãzaakɛnazi. 9 Ben Setãn bè Diinɛ: Ayuba n vĩa vĩ pãn yↄ́? 10 Ḿbe n kara kpà n ligazi kↄ̃n à bɛɛo kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ píngi. N aubarika dà à zĩin, ben à pↄ́nↄ kↄ̃̀ à dàgula. 11 Ǹ ↄ bↄ ǹ pá à pↄ́nↄa píngi ǹ gwa, tó èe yã zaaa onnɛro. 12 Ben Dii bènɛ: Tↄ̀! Ma à pↄ́ píngi nànnɛ n ↄzĩ, mↄde ǹton ↄ pá à mɛ̀aro. Ben Setãn gù Dii aɛ.

13 Zĩkea Ayuba nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n à nɛ́nↄgbɛ̃nↄↄ e pↄ́ blee aↄ̃ↄe geepiwɛ̃ɛ mii ń vĩ̀i bɛ. 14 Ben gbɛ̃ke mↄ̀ Ayuba kiia à bè: Zùnↄↄ e bú wii bensↄ̃ zaakinↄↄ e sɛ̃̀ blee ń saɛ, 15 ben Sɛbanↄ lɛ̀ɛḿma aↄ̃ ń sɛ́ɛ wà tàńyo, aↄ̃ ń dã̀rinↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Mámbe ma bↄ mado ma mↄ à baaru kpánnɛ. 16 Èe yã o à yã̀aro, ben gbɛ̃ pãnde mↄ̀ à bè: Laa pɛ̀ɛ n sã kpàsanↄa aↄ̃ tɛ́ kũ̀, pↄ́dãrinↄ gàga. Mámbe ma bↄ mado ma mↄ à baaru kpánnɛ. 17 Èe yã o à yã̀aro, ben gbɛ̃ pãnde mↄ̀ à bè: Kaladianↄ kↄ̃ kpàatɛ gãli aagↄ̃ aↄ̃ mↄ̀ wà lɛ̀ɛ n lakuminↄa wà ń sɛ́ɛ wà tàńyo, wà ń dã̀rinↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Mámbe ma bↄ mado ma mↄ à baaru kpánnɛ. 18 Èe yã o à yã̀aro, ben gbɛ̃ pãnde mↄ̀ à bè: N nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n n nɛ́nↄgbɛ̃nↄↄ e pↄ́ blee aↄ̃ↄe geepiwɛ̃ɛ mii ń vĩ̀i bɛ, 19 ben zàga'ĩa gbãaa kàka à bↄ̀ gbáan à sù ń kpɛ́ gooda siigↄ̃ↄnↄa, ben à lɛ̀ɛ à sì nɛ́ pìnↄa aↄ̃ gàga. Mámbe ma bↄ mado ma mↄ à baaru kpánnɛ.

20 Ben Ayuba fɛ̀ɛ à a uta gà à kɛ̃̀ à a mì bò. Ben à dàɛ a puua à dↄnzi kɛ̀ Ludanɛ 21 à bè:

Ma bↄ ma da gbɛɛɛn ↄkori

bensↄ̃ mɛ́ ɛara mà tá ↄkori.

Dii kpàma ben à ɛ̀ara à sìma.

Wà Dii sáabu kpá.

22 Yã pìnↄ guu píngi Ayuba e durun kɛ à Luda taari èro.

2

Setãn Ayuba yↄ̃na gɛ̃̀n plaadee

1 Zĩkea malaikanↄ ɛ̀ara wà mↄ̀ wà zɛ̀ Dii aɛ, Setãn sↄ̃ↄ kú ń tɛ́. À zɛ̀ Dii aɛ, 2 ben Dii à là à bè: N bↄ mámɛ? À wèàla à bè: Mɛ́ɛ gaa mɛ́ɛ suu mɛ́ɛ likↄ̃aa zↄ̃ↄ anduna guumɛ. 3 Ben Dii bènɛ: N ma zↄ̀bleri Ayuba èↄ́? À sáa kú anduna guuro. Gbɛ̃ maaamɛ, à taari vĩro. À ma vĩa vĩ bensↄ̃ à gì yãzaakɛnazi. Baa kɛ̀ n ma swã vùmɛ, ma mↄ́nzi kpàzi pã, à kpɛ́ kuu taari sai ai tia. 4 Ben Setãn bènɛ: Ǹ kɛmɛ mà kɛnnɛ. Pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ vĩ píngi eé kpá a mìsina yãnzi. 5 Ǹ n ↄↄ bↄ ǹ pá à mɛ̀a ǹ gwa. Eé yã zaaa onnɛ. 6 Ben Dii bènɛ: Tↄ̀! Ma à nànnɛ n ↄzĩ, mↄde ǹ à wɛ̃̀ndi tó.

7 Setãn gù Dii aɛ, ben à bↄ̀gĩi zĩ̀ Ayubaa sɛna zaa à kɛ̀sɛa ai à gàa pɛ́ à mìdangura. 8 Ben Ayuba takaso sɛ̀ à gàa à vɛ̃̀ɛ tubura, èe a zĩnda waao. 9 À naↄ̃ bènɛ: Nɛ́gↄ̃ kpɛɛ kuu taari sai ai tian yↄ́? Ǹ yã zaaa o Ludanɛ ǹ ga. 10 Ben à bènɛ: Nɛ́ɛ yã oo lán nↄgbɛ̃ yↄ̃nkↄↄ bà. Wégↄ̃ à maaa ee Luda ↄzĩ wà gí à zaaa eziↄ́? Yã pìnↄ guu píngi Ayuba e durun kɛ a yã'ona guuro.

Ayuba gbɛ̃nnanↄ mↄna à kiia

11 Kɛ̀ Ayuba gbɛ̃nna gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ kisia kɛ̀ à à lènↄ baaru mà, aↄ̃ baade bↄ̀ a bɛ aↄ̃ kↄ̃ kàkↄ̃a, ben aↄ̃ gàa wà sósobi kɛo aↄ̃ à làakari kpáɛnɛ. Aↄ̃ tↄ́nↄn yɛ̀: Temana gbɛ̃ Ɛlifaza, Sua gbɛ̃ Bilidada kↄ̃n Naamati gbɛ̃ Zofao. 12 Kɛ̀ aↄ̃ à wɛ̃ndɛ̃ kɛ̀ zã̀azã, aↄ̃ↄe à dↄ̃ro, ben aↄ̃ ↄ́ↄ dↄ̀, baade a uta gà à kɛ̃̀, ben aↄ̃ bùsu kↄ̀ wà fã̀ musu à kú ń mìa. 13 Ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛo tↄↄtɛ gurↄ swɛɛplaa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo. Aↄ̃ gbɛ̃kee e yãke ooro, zaakɛ aↄ̃ↄ è lán à nawɛ̃a kɛ̀ bíta nà.

3

Ayuba kyakana a igurↄↄn

1 Beee gbɛra Ayuba lɛ́ wɛ̃̀ à yã zaaa ò a igurↄↄ musu 2 à bè:

3 Luda ma igurↄↄ kɛ pã

atɛ̃nsa gwãavĩ kɛ̀ wà ma nↄ̀ sì pì.

4 Gurↄↄ pì li gusiaa ũ,

zaa musu Luda tón à yã daro,

àton tó guu puaro.

5 Gusia kũ níginigi gurↄↄ pìa,

ludambɛ siaa kúɛa,

gusia bìtim daàla.

6 Gwãavĩ pì sↄ̃ sia kũ níginigi,

wàton da wɛ̃̀ gurↄↄnↄ tɛ́ dↄro,

wàton naro mↄ gurↄↄnↄ guuro.

7 Gwãavĩ pì kɛ gwãavĩ fĩi ũ,

guda tóngↄ̃ dↄ gurↄↄ beeearo.

8 Pↄ́dammari kɛ̀ aↄ̃è tó ↄfãntɛ̃ guu puroonↄ láari kɛ gurↄↄ pìa,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dↄ̃ lán wè ↄ ká kùkukuzi pìnↄ.

9 À gudↄnao sↄsↄnɛnↄ sia kũ,

weé à gudↄna dã pã, guwɛɛ é kɛ̃ro.

10 Zaakɛ gurↄↄ pì e ma da nɛ́'isↄ zɛ́ tatamalɛro,

à tò ma wɛ́ɛ sì nawɛ̃alɛ.

11 À kɛ̀ dia wèe ma i gɛ̀ ũroo?

Bↄ́yãnzi mɛ́ɛ bↄ gbɛɛɛn ma sↄkpa gↄ̃ↄroo?

12 À kɛ̀ dia wà ma kpa gbálaa?

Bↄ́yãnzin wà yↄ̃ kpàma má mìzi?

13 Tó ma ga yã, lɛ ma gↄ̃ kítikiti,

lɛ ma ii ò ma kámma bò

14 kↄ̃n kínanↄ kↄ̃n anduna guu lɛ́dammari

kɛ̀ aↄ̃ kíbɛ ziinↄ kɛ̀kɛ wà bò ń zĩndanɛnↄ,

15 wɛ̃ɛnɛ kɛ̀ aↄ̃ vura kàkↄ̃ańzinↄ

bensↄ̃ aↄ̃ kondogi kà ń kpɛ́n à pà.

16 À maa yã wà ma vĩi lán nↄ̀bↄɛnɛ bà,

lán nɛ́ kɛ̀ mↄ̀ gɛ̀ ũ èe anduna eroo bà.

17 Gwen zaakɛrinↄ è ń zaakɛna tón

bensↄ̃ gbɛ̃ busananↄ è kámma bon.

18 Zĩ̀zↄnↄ è ĩampakii e gwe,

aↄ̃è ń wɛ́ɛtãmmarinↄ kòto ma dↄro.

19 Gbãadeenↄ kↄ̃n talakanↄↄ kú gwe ń píngi,

bensↄ̃ zↄ̀ ègↄ̃ dɛ a dii pↄ́ ũ gwe dↄro.

20 Bↄ́yãnzi Luda è guu pu wɛ̃ndadeenↄnɛzi?

À kɛ̀ dia è wɛ̃̀ndi kpá gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄↄ siaanↄa?

21 Aↄ̃ wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ gaazi aↄ̃è ero,

aↄ̃è kpáɛ kɛzi dɛ auziki kɛ̀ utɛnala.

22 Tó aↄ̃ gà wà ń vĩi, aↄ̃è pↄnnaa kɛ,

aↄ̃ nↄ̀sɛ è kɛ nna.

23 Luda ń zia yã ùtɛńnɛ,

à kara lìgańzi kpa sãnda píngia.

24 Wesakakↄ̃a à bo bé à gↄ̃̀ ma pↄ́blee ũ,

ma m̀bona è yãaro.

25 Yã kɛ̀ ma vĩa kɛ̀nɛ pì bé à ma le,

yã kɛ̀ ma kã gìzi pì bé à sùma.

26 Má ĩampana vĩro, ma làakari kpaɛnaro.

Má kámmabona vĩro, ma nawɛ̃akɛna è yãaro.

4

Ɛlifaza yãsina Ayubala

1 Ben Temana gbɛ̃ Ɛlifaza yã sìàla à bè:

2 Asa tó gbɛ̃ yã ònnɛ, nɛ́ pↄ fɛ̃roo?

Zaakɛ mɛ́ fↄ̃ màgↄ̃ yĩtɛnaro.

3 Ǹ dↄn lán n lɛ́ dà gbɛ̃nↄa pari nà,

n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gbãaa yã̀anↄ gbà swɛ̃̀.

4 N yã gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe fuunↄ sɛ̀ lezĩ,

n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ busananↄ gbà gbãaa.

5 Kɛ̀ yã n le sa, ben nɛ́ɛ fuu,

kɛ̀ à sùmma, ben n bídi kɛ̀.

6 N vĩakɛna Ludanɛ e n làakari kpáɛroo?

N kuuna taari sai è tó ǹgↄ̃ tãmaa vĩroo?

7 Ǹ laasuu lɛ́ ǹ gwa!

Kisia taarisaidee lè ziki ai à gàↄ́?

Mán wà gbɛ̃ maaanↄ kàatɛn zikii?

8 Gbɛ̃ kɛ̀ yã zaa bú wì à yãkete tↄ̃̀a,

má è beee bé è bↄɛnɛ.

9 Luda lɛ́'ĩa bé è à kaatɛ,

à pↄ́ bↄna a yĩn bé è à dúgu zↄ̃.

10 À pũtãna kↄ̃n kòto gbãaao lán músu bà è yãa,

Luda è à swaa woronɛ.

11 È ga lán músu kɛ̀ nↄ̀bↄ wɛ̀tɛ à kòrazi bà,

à nɛ́nↄ é gbasa wà fãakↄ̃a.

12 Ma yã kpãi mà ĩala,

yã pì asii gɛ̃̀ ma swãn.

13 Gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ nana bɛ̃̀ɛ oo gwãavĩ,

gurↄↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄ ii ò wà kà zã̀,

14 vĩa ma kũ mɛ́ɛ lugalugaa,

ma mɛ̀ píngi e lugaa.

15 Ĩa ke borii ma pa ma uua,

ma mɛ̀kãsɛsɛ fɛ̀ɛ à zɛ̀.

16 Kɛ̀ à zɛ̀, mɛ́ɛ à taka dↄ̃ro,

pↄ́ pì kú ma aɛ,

ben ma à kòto kpãi mà à bè,

17 gbɛ̃ntee é fↄ̃ àgↄ̃ dɛ yãnnadee ũ Ludanɛↄ́?

Gbɛ̃ é fↄ̃ àgↄ̃ zɛ̃na a Kɛ̀ri aɛↄ́?

18 Zaakɛ Luda è a malaikanↄ náanɛ kɛro,

bensↄ̃ è a zↄ̀bleri pìnↄ taari e,

19 wamↄwa kɛ̀ wa mɛ̀ dɛ lán gũ̀ kpɛ́ bà,

wa kasana dɛ bùsu kori ũ

bensↄ̃ wè wa dúgu zↄ̃ lán dã̀mboo bà,

weé wa pↄ́ o dↄↄ́?

20 Zaa kↄngↄ ai uusiɛ gbɛ̃nↄ è gaga,

aↄ̃è kaatɛ ai gurↄ píngi,

wè ń tàasi kɛro.

21 Luda è ń kuta lí gborońnɛ,

ben aↄ̃è ga ↄ̃ndↄ̃kũsai.

5

1 Ǹ lɛ́ zú sa ǹ ma, tó gbɛ̃ke é wenla.

Malaika kpareen nɛ́ aɛ dↄa?

2 Íbɛtɛkpana è yↄ̃nkↄↄ dɛ,

nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ è mìsaidee kaatɛ.

3 Má è yↄ̃nkↄↄ kãsãa pɛ̀ɛ,

ben kãsãa pì yↄ̀ kãndo.

4 À nɛ́nↄↄ zã̀ kↄ̃n aafia'ekiio,

wè ń yã máɛmaɛńnɛ yãkpaɛkɛkiia,

gbɛ̃ke è zɛ ń kpɛɛro.

5 Nↄadɛrinↄ è à bura pↄ́nↄ ble,

baa pↄ́ kɛ̀ à lɛ̀ lìgazinↄ,

ímidɛrinↄ è luga à auzikizi.

6 Kisia è fɛɛ bùsunlo,

nawɛ̃a è bↄɛ tↄↄtɛro.

7 Lán tɛ́pũtãna gana musu seka vĩro nà,

lɛn gbɛ̃ kɛ̀ wà ì píngi è nawɛ̃a e lɛ.

8 Tó mámbee sↄ̃, Ludan mɛ́ gbeka,

mɛ́ ma yã kpáɛ à aɛzĩ.

9 È yã bíta kɛ kɛ̀ weé fↄ̃ wà à gbá dↄ̃ro,

weé fↄ̃ wà à yãbↄnsaɛkɛnanↄ lɛ́ dↄ̃ro.

10 È tó lou ma tↄↄtɛa,

è tó à í dagula sɛ̃̀tɛ.

11 È gbɛ̃ busananↄ sɛ́ lezĩ,

è sósobikɛrinↄ gba pↄnnaa.

12 È yã kɛ̀ mↄnafikideenↄↄ e pɛɛa gboro,

lɛ ń ↄzĩi tóngↄ̃ aubarika vĩro yãnzi.

13 È ↄ̃ndↄ̃rinↄ kũ ń wɛ́ɛzɛ̃ɛ guu,

è tó yãlɛkpɛɛ'orinↄ yãgↄ̃gↄ̃na kɛ pã.

14 Guu è sia kũḿma fãantɛ̃,

aↄ̃è ↄ máɛmaɛ fãantɛ̃ lán gwãavĩ bà.

15 È takaasideenↄ bↄ gaa lɛ́zĩ,

è pↄ́saideenↄ bↄ gbãamↄnnɛrinↄ ↄzĩ.

16 Beee yãnzi gbãasaideenↄↄ tãmaa vĩ,

yãzɛdesaideenↄ è yĩtɛ kyↄ̃.

17 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ Luda è à tòto kɛɛ ũ.

Tó Gbãapingidee e n swã gagaa, ǹton yãbuu tãro.

18 Zaakɛ è gbɛ̃ kɛ̃nna ben è à bↄ̀ gwa,

è gbɛ̃ wíwi ben è à kɛ̃kↄ̃a.

19 Eé n bↄ yãn gɛ̃̀n swɛɛdo,

baa tó à kà gɛ̃̀n swɛɛplaa, kisia é n lero.

20 Eé n sí gaaa dekaagurↄ,

eé n bↄ fɛ̃ɛdaa lɛ́zĩ zĩ̀lan.

21 Dii é n bↄ gbɛ̃yakarinↄ ↄzĩ,

tó mↄ́nzi mↄ̀, vĩa é n kũro.

22 Nɛ́ mↄ́nzi kↄ̃n nↄaao yáa dↄ,

nɛ́ vĩa kɛ nↄ̀bↄ pãsĩnↄnɛro.

23 Zaakɛ nɛ́gↄ̃ kuu aafia kↄ̃n gbɛ̀nↄ,

nɛ́gↄ̃ nna kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ,

24 nɛ́gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n ua égↄ̃ nna,

tó n gaa n kpàsan, pↄ́ke é kɛ̃sãro.

25 Nɛ́gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n nɛ́nↄ é kɛ pari,

n boriinↄ é dagula lán sɛ̃̀ bà.

26 Nɛ́ zi kũ kótokoto ǹ gbasa ǹ ga

lán ése kɛ̀ mà wà kɛ̃̀ à gurↄↄa bà.

27 Kɛ̀ wa yã pì asii gbèka, lɛn à dɛ lɛ.

Ǹ yã pì sí nɛ́gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n zĩnda yãmɛ.

14

Ayuba yã'ona Ludanɛ

1 Gbɛ̃ntee è bↄ nↄgbɛ̃ kiiamɛ,

à wɛ̃̀ndi kusu, ègↄ̃ kuu yãkete sairo.

2 È pia lán lávu bà è kori kũ,

è gɛ̃tɛ lán ↄra bà è gì kɛro.

3 Gbɛ̃ beee takan nɛ́ wɛ́ɛ dↄnɛ

ǹ yãkpaɛ kɛoↄ́?

4 Pↄ́ gbãsĩ é fↄ̃ à pↄ́ gbãsĩsai iↄ́?

Eé sí kɛro.

5 N gbɛ̃ntee gurↄↄ dìɛnɛ,

à mↄ lɛ́ kú n ↄzĩ,

n à wɛ̃̀ lɛ́ dànɛ, eé fↄ̃ à vĩàlaro.

6 Ǹ wɛ́ɛ goa ǹ à tó gwe

ai à gurↄ lɛ́ papa lán ayazĩkɛri bà.

7 Lí ègↄ̃ tãmaa vĩmɛ,

zaakɛ tó wà zↄ̃̀, è ɛara à pìto pá,

bensↄ̃ à pìto dufu pì è furo.

8 Baa tó à kãsãa zi kũ̀ tↄↄtɛ guu,

bensↄ̃ à kusu gà bùsun,

9 tó à í gũu mà, eé pìto pá,

eé gã̀ bↄ lán lí kɛ̀ wà pɛ̀ bà.

10 Tó gbɛ̃ gà sↄ̃, ègↄ̃ daɛna sↄ̀rↄrↄ,

è tá ègↄ̃ kuu dↄro.

11 Lán sɛ̀bɛ'i è lago nà,

bensↄ̃ swa'i è baba à yãa,

12 lɛn gbɛ̃ntee è daɛ lɛ è fɛɛ dↄro,

ai ludambɛɛ gá gɛ̃tɛo, eé vuro,

eé vu kↄ̃n ii pìoro.

13 Tó nɛ́ ma utɛ gɛ̀wãan

ǹ ↄ kúma ai n pↄↄ wèrema dé!

Tó nɛ́ gurↄ lɛ́ diɛmɛ gwe

gbasa ǹ dↄ ma yãn dé!

14 Tó gbɛ̃ gà, eé ɛara àgↄ̃ kuuↄ́?

Tó lɛmɛ, mɛ́gↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄ ma vunazi

ma ↄsikana guu gurↄ píngi.

15 Nɛ́ lɛ́ zumazi mɛ́ wenla,

nɛ́ mamↄma kɛ̀ má dɛ n ↄzĩi ũu bɛgɛɛ kɛ.

16 Gurↄↄ beeea n wɛ́ɛ égↄ̃ tɛ́ ma yãkɛnanↄzi,

mↄde nɛ́ ma durun yã da dↄro.

17 Nɛ́ ma taarinↄ ká bↄ̀kↄn ǹ yi ǹ diɛ,

nɛ́ lá kú ma zaakɛna pìnↄla.

18 Lán kpiii è gboro à fãakↄ̃a nà,

bensↄ̃ sĩ̀sĩ musu gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ è sↄ̃ki kpá,

19 lán swa'i è gbɛ̀ lↄ́lↄ nà,

bensↄ̃ í è bùsu sɛ́ɛ à táo,

lɛn nɛɛ̀ gbɛ̃ntee tãmaa nɛnɛ lɛ.

20 Nɛɛ̀ gbãaa mↄ́nɛ à tá, è su dↄro,

nɛɛ̀ tó à uu liɛ à anduna tó.

21 Tó à nɛ́nↄ gↄ̃̀ gbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ ũ, eé dↄ̃ro,

tó aↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ fétenↄ ũmɛ sↄ̃, eé ero.

22 Wãwãan eégↄ̃ maa ado,

à zĩnda pↄsiaan ègↄ̃ kɛɛ.

19

Ayuba wena a gbɛ̃nnanↄla

1 Ben Ayuba wè a gbɛ̃nnanↄla à bè:

2 Ai bↄrɛn égↄ̃ ĩa daama,

àgↄ̃ ma nↄ̀sɛ yakaamɛ kↄ̃n yãzↄ̃zↄ̃ↄo?

3 A ma sↄ̃sↄ̃ à kɛ̀ gɛ̃̀n kuri sa,

ée ma faboo, wí è a kũro.

4 Tó ma sãsãmɛ yãpura,

ma taari dɛ ma zĩnda yã ũmɛ.

5 Tó a gi ée a zĩnda sɛɛ lezĩ dɛmala,

bensↄ̃ ée ma taari ee yã kɛ̀ ma lee musu,

6 àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Luda bé à yã kɛ̀ kɛ̀mɛ kpɛɛgãnda,

à takutɛɛ kpàkpamɛ à ma kũ.

7 Mɛɛ̀ faaba wii lɛ́, gbɛ̃ke è wemalaro,

mɛɛ̀ mìsina ↄ́ↄ dↄ, yãzɛdee kuuro.

8 Luda zɛ́ zↄ̃̀mɛ, gɛ̃kii kuuro,

à gusiaa dà ma zɛ́la.

9 À ma kpɛ bↄ̀,

à ma fùra gò.

10 È ma wíwi kpɛ píngia ai ma yãa,

è ma tãmaa nɛ lán wè lí nɛ nà.

11 È a pↄfɛ̃ bↄbↄma,

è ma diɛ a ibɛɛ ũ.

12 À zĩ̀kpɛɛnↄ è fɛɛmazi lɛdo,

aↄ̃è ma kagura kɛ,

aↄ̃è bùra káɛ wà liga ma kpɛ́zi.

13 À tò ma gbɛ̃nↄ è kakↄ̃amao dↄro,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ma dↄ̃ↄnↄ lɛ̀ zↄ̃̀ wà tàtamalɛ.

14 Ma danɛnↄ pã kpàmazi,

ma gbɛ̃nnanↄ sã̀ ma yãn.

15 Ma gↄ̃ nibↄ ũ ma bɛ zĩkɛrinↄnɛ,

ma gↄ̃ńnɛ lán bori zĩ̀tↄ bà.

16 Tó ma a bɛgwari sìsi, è wemala dↄro,

baa tó ma agbaa kpànɛ kↄ̃n ma zĩnda lɛ́o.

17 Ma lɛ́'ĩa è kɛ ma naↄ̃nɛ lɛ́fↄna ũmɛ,

ma vĩ̀inↄ kↄ̃n ma dãaronↄ yemazi dↄro.

18 Baa nɛ́ ketenↄ è kya kámagu,

tó ma tɛna, aↄ̃ègↄ̃ ma faboomɛ.

19 Ma kpàasinↄↄ ye ma yãziro,

ma gbɛ̃ yenzideenↄ bↄ̀ ma kpɛɛ.

20 Ma mɛ̀ yitoo kũ̀,

à gↄ̃̀ féte kɛ̀ mɛ́ ga.

21 À ma wɛ̃nda gwa ma gbɛ̃nnanↄ,

à ma wɛ̃nda gwa, zaakɛ Luda ↄ tↄ̃̀mamɛ.

22 À kɛ̀ dia eè wɛ́ɛ dↄmɛ lán Luda è wɛ́ɛ dↄmɛ nà?

Ma nↄ̀bↄ sona e mↄ́awa lɛroo?

23 Lɛ wà ma yãnↄ kɛ̃̀

wà kà lán.

24 Lɛ wà kɛ̃̀ gbɛ̀a kↄ̃n gão,

wà beoma kpàɛn àgↄ̃ kuu ai gurↄ píngi.

25 Zaakɛ má dↄ̃ kɛ̀ ma Zɛnyodee kuu,

eé fɛɛ à zɛ ma sèedadee ũ zãazãa.

26 Tó ma mɛ̀baa kɛ̀kii kàatɛ,

mɛ́ wɛ́ɛ si Ludalɛ mɛ̀ sai.

27 Mɛ́ wɛ́ɛ siàlɛ ma zĩnda,

eé kɛmɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũro.

Yã pì ma kũna gbãa ma swɛ̃̀ guu.

28 À kɛ̀ dia a wɛ́ɛ dↄ̀mɛ,

a bè mámbe ma a zĩnda lèo?

29 À vĩa kɛ Luda fɛ̃ɛdaanɛ,

zaakɛ eé pↄfɛ̃ bↄbↄo zaakɛrinↄa,

lɛ àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ yãkpaɛ e a dãa.

31

Ayuba zɛna kↄ̃n a taarisaikɛɛo

1  Ma la dà kɛ̀ ma wɛ́ɛ égↄ̃ kú nↄkparɛaro.

2  Bↄ́ bé eé gↄ̃ gbɛ̃ntee baka ũ Luda kiia zaa musuu?

Bↄ́ túbin eé e Gbãapingide kiia zaa ludambɛɛ?

3 Gbɛ̃ zaaanↄn kisia è ń leroo?

Zaakɛrinↄn mↄ́nzi è gɛ̃ńziroo?

4 À dɛ Ludaa e ma yãkɛnanↄ ee

à ma kɛ̀sɛsɛna lɛ́ dↄ̃roo?

5 Mɛɛ̀gↄ̃ táa oo kↄ̃n mↄnafikion yↄ́?

Mɛɛ̀ wã mà gbɛ̃ sãsãn yↄ́?

6 Luda ma yↄ̃ a zɛ́a à gwa,

eé dↄ̃ kɛ̀ má taari vĩro.

7 Tó ma pã zɛ́nɛ,

bensↄ̃ pↄ́ kɛ̀ ma wɛ́ɛ ènↄ bé èe ma swɛ̃̀ blee,

ke tó ma ↄↄ kú yã zaa ke guu,

8 ɛ̃ndɛ̃ mà pↄ́ tↄ̃ gbɛ̃ pãndenↄ ble,

wà pↄ́ kɛ̀ má bànↄ biɛbiɛ.

9 Tó gbɛ̃ke nↄↄ nii gɛ̃̀ ma swɛ̃̀n,

tó ma naguzi ma gbɛ̃daaa nↄↄ yãnzi,

10 ɛ̃ndɛ̃ gbɛ̃ pãnde gbá di ma naↄ̃a,

àgↄ̃ kĩi kɛɛ danↄnɛ.

11 Zaakɛ tó ma yã pì kɛ̀, dà zaaamɛ,

durun kɛ̀ à kà wà à yã gↄ̃gↄ̃mɛ.

12 Yã pì nɛ́ tɛ́ pↄ́kaatɛrimɛ,

kɛ̀ dɛ à dↄ ma bura pↄ́nↄa à tɛ́ kũ kororo.

13 Tó ma gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ zĩkɛri yã vĩmao,

tó mɛ́ɛ gↄ̃gↄ̃ a zɛ́aro,

14 mɛ́ kɛ diamɛ, tó Luda fɛ̀ɛmazii?

Tó à mↄ̀mazi, mɛ́ benɛ diamɛ?

15 Luda kɛ̀ à ma í kàsa nɛ́'isↄn bé à adee í kàsa seroo?

Luda mɛ̀n doo pì bé à wa baade kɛ̀ à da gbɛɛɛnloo?

16 Tó ma takaasidee tɛ̃̀ pↄ́ kɛ̀ èe à nii dɛɛ,

tó ma gi gyaanↄↄ wɛ̃nda bozi,

17 tó ma pↄ́ blè,

ma tonɛ kɛ̀ gwàri vĩroo tɛ̃̀ sↄ̃, tↄ̀!

18 Lɛnlo! Zaa ma gↄ̃kparɛkɛgurↄ

tonɛnↄ den ma ũ.

Zaa lán ma bↄ ma da nɛ́'isↄn nà

gyaanↄnↄ dↄnlɛrin ma ũ.

19 Tó ma gbɛ̃ke è kɛ̀ ĩa e à dɛɛ,

ke tó ma takaasidee è kɛ̀ à bisa vĩ à kúalaro,

20 tó èe ma sáabu kpá

kɛ̀ ma a sãkã bisa kùàla à mɛ̀ kɛ̀ lↄ́gↄlↄgↄro,

21 tó ma gbãaa mↄ̀ tonɛnɛ,

kɛ̀ má dↄ̃ kɛ̀ weé zɛmao yãkpaɛkɛnan yãnzi,

22 ma gã̀ bↄkũn,

ma gã̀sã wó a pɛ́kiia.

23 Má Luda wɛ́ɛtãmmana vĩa vĩ,

à bítakɛ yãnzi mɛ́ fↄ̃ mà yã beee taka kɛro.

24 Tó vuran ma gbãaa èa,

tó ma bè vura atɛ̃ɛn má náanɛkɛna,

25 tó ma auziki bítan ma pↄↄ dↄa,

ↄↄdaa kɛ̀ à gɛ̃̀ ma ↄzĩ pì,

26 tó ↄfãntɛ̃ tɛ́kɛnan má tɛ́zi,

ke mↄvura táa'ona kↄ̃n à maakɛɛo,

27 ben aↄ̃ yã e ma swɛ̃̀ blee busɛbusɛ,

ai ma lɛ́ pɛ̀ ma ↄↄa ma ì kpàoḿma,

28 beee nɛ́ durun kɛ̀ à kà wà à yã gↄ̃gↄ̃mɛ,

mↄnafikikɛna Luda Musudenɛn gwe.

29 Mɛ́ɛ pↄnnaa kɛ ma zanguri mↄ́nzi'ena yã musuro,

mɛ́ɛ à yáa dↄ kɛ̀ yã à lè yãnziro.

30 Mɛ́ɛ we ma durun kɛ̀ ma à kàro.

31 Dé bé à pìtama kɛ̀ èe pↄ́ ble à kã̀roo?

Ma bɛdeenↄn ma sèedadeenↄ ũ.

32 Ma bɛ zɛ́ ègↄ̃ wɛ̃na nibↄnↄnɛ,

mɛɛ̀ we gbɛ̃ kɛ̀ èe gɛ̃tɛɛ ì gãalɛro.

33 Ma a taarinↄ ùtɛ gbɛ̃nↄnɛↄ́?

Ma lá kù ma durunnↄan yↄ́?

34 Parii vĩa ma kũ ai ma fua mà yã oↄ́?

Kɛ̀ weé kya kámagu yãnzin ma gi bↄ kpɛ́nziↄ́?

35 O'o! Dé bé eé ma yã kɛ̀ mamaa?

Ma zɛo. Gbãapingide wemala sa.

Luda kɛ̀ yã vĩmao pì kɛ̃ takadan.

36 Mɛ́ takada pì sɛ́ mà da ma gã̀n,

mɛ́ kú fùra ũ,

37 mɛ́ gá mà yã kɛ̀ má kɛ̀nↄ tↄ̃kɛ̃nɛ píngi,

mɛ́ gázi lán wɛ̃ɛnɛ bà.

38 Tó ma buraa e giimazi,

bensↄ̃ à dↄ̀rↄnↄↄ e wii lɛɛma,

39 tó ma bura pↄ́ blè bensↄ̃ mɛ́ɛ tↄↄtɛ pì fĩa boro,

ke tó ma gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩ yãanↄ dɛ̀dɛ,

40 ɛ̃ndɛ̃ lɛ̀kara bↄɛ gbado gɛ̃ɛ ũ,

pampaa sↄ̃ bↄɛ ése gbɛ̀n.

Ayuba yã lɛ́n gwe.

38

Dii a kíkɛɛ ↄdↄana Ayubanɛ

1 Ben Dii yã sì Ayubala zàga'ĩa guu à bè:

2 Dé bé èe faasaiyã kaa ma ↄ̃ndↄ̃ↄlaa?

3 Ǹ fɛɛ ǹ zɛ lán nɛ́gↄ̃gbɛ̃ bà,

mɛ́ n la yãzi, nɛ́ wemala.

4 Kɛ̀ ma anduna kàɛ, ń kú mámɛ?

Tó ń dↄ̃na vĩ, ǹ omɛ.

5 Dé bé à à tↄↄtɛ lɛ́zɛkiinↄ lɛ̀?

Dé bé à bà yↄ̃̀a à gwà? À dɛ ń dↄ̃ↄ?

6 Bↄ́ bé à tↄↄtɛ kũna?

Dé bé à à ɛ̃ɛ dàɛ

7 gurↄↄ kɛ̀ gudↄna sↄsↄnɛnↄↄ e guda kɛɛ,

Luda malaikanↄ pↄnna wiii dↄ ń píngii?

8 Kɛ̀ ísiaa guu fↄ̃̀ à bↄ̀,

dé bé à zɛ́ tàtaàlɛɛ?

9 Ma ludambɛ luguu dànɛ pↄ́kãsãa ũ,

ma gusiaa yìnɛ bisa ũ.

10 Ma à lɛ́zɛkii dànɛ,

ma zɛ́nↄ tàtaàlɛ ma gbãnganↄ dàdan.

11 Ma bènɛ: Nɛ́gae ká kɛ̀ ǹton vĩàlaro,

n ísↄ̃kana gbãaanↄ é zɛ kɛ̀.

12 Zaa lán wà n i nà n yã dìɛ kↄngↄnɛↄ́?

N bↄkii ↄ̀dↄa gudↄnanɛ zikiↄ́?

13 Gudↄna è anduna kũ a lɛ́a

lɛ à gbãkɛ lán bisa bà à zaakɛrinↄ kwɛ́ɛ.

14 È anduna liɛ kodekode lán kwã kpɛɛ bà,

kpiiinↄ è bↄ gupuraaa lán uta yiyikↄ̃ana bà.

15 È gí zaakɛrinↄnɛ aↄ̃ ń gusia yã kɛ,

è ń ↄ sɛna musu ɛ́'ɛ.

16 N gaa ai zaa ísia íbↄkiinↄaↄ́?

N táa ò í lↄ̀ pì gãnulɛa zikiↄ́?

17 Wà gaa kpɛɛlɛ gbànↄ ↄ̀dↄannɛↄ́?

N gɛ̀wãa gãnulɛnↄ èↄ́?

18 N anduna yàasa lɛ́ tàasi kɛ̀ↄ́?

Tó ń yã beeenↄ dↄ̃ píngi, ǹ omɛ.

19 Gupuraa bɛ zɛ́n máa?

Ń gusiakukii dↄ̃ↄ́?

20 Nɛ́ fↄ̃ ǹ gáńyo ń bùsun-ↄ́?

Ń ń bɛ zɛ́ dↄ̃roo?

21 Ń dↄ̃ sɛra, à dɛ wà n i gurↄↄ beeea!

À dɛ n wɛ̃̀ lɛ́ vĩroo?

22 N gɛ̃ làasi kɛ̀ ma gu yĩi kàɛn-ↄ́?

N ma lougbɛ dↄ̃̀ èↄ́?

23 Mɛɛ̀ utɛ ai nawɛ̃akɛgurↄↄa,

mɛɛ̀ gbarɛ zĩ̀kagurↄↄ zĩ.

24 Gupuraa è bↄ mámɛ à dagulaa?

Ɔfãntɛ̃bↄɛ kpa ĩa è bↄ à da tↄↄtɛla diamɛ?

25 Dé bé è zɛ́ bↄ lou bítanɛ?

Dé bé è guu para lapatananɛ?

26 È mↄdↄ pisi tↄↄtɛ kɛ̀ gbɛ̃kee kúnlooa,

baa gbáa kɛ̀ gbɛ̃ntee kúnloo.

27 È bɛzia kↄ̃n taagaao yĩi kũ,

è tó sɛ̃̀ bↄɛ gwe.

28 Lou de vĩↄ́?

Dé bé à kpíi ì?

29 Dé nɛ́'isↄn lougbɛ è bↄn?

Dé bé è sukaa i gbasa à kpáa?

30 Dé bé è tó í li à kɛ gbɛ̀ ũ

è tó ísia musu kɛ kpàkpaakpa?

31 Nɛ́ fↄ̃ ǹ sↄsↄnɛ mɛ̀n swɛɛplaaanↄ yi ǹ kakↄ̃aↄ́?

Nɛ́ fↄ̃ ǹ sↄsↄnɛ flɛ̃ngonↄ fãakↄ̃aↄ́?

32 Nɛ́ fↄ̃ ǹ mↄgaakiblee bↄ a gurↄↄaↄ́?

Nɛ́ fↄ̃ ǹ guu ↄdↄa sↄsↄnɛ ko nɛ́dande kↄ̃n a nɛ́nↄnɛↄ́?

33 Ń musu pↄ́nↄ doka dↄ̃ↄ́?

Nɛ́ fↄ̃ ǹ ń kpá kpatan tↄↄtɛlaↄ́?

34 Nɛ́ fↄ̃ ǹ lɛ́ zu louzi lɛ à sisi

à í bↄ à n yakuↄ́?

35 Nɛ́ fↄ̃ ǹ loupinanↄ gbarɛ aↄ̃ da zɛ́n yↄ́?

Aↄ̃è mↄ́ wà bennɛ wáɛ kɛ̀ↄ́?

36 Dé bé à ↄ̃ndↄ̃ↄ dà ludambɛ luguunↄnɛ à lou maa?

Dé bé à dↄ̃na kpà sukaaa à kpáa?

37 Dé ↄ̃ndↄ̃ↄ bé à kà à ludambɛ luguunↄ naroo?

Dé bé eé fↄ̃ à musu orozãnↄ kpákaziaa?

38 Tó à í bↄ̀ɛ, bùsu kori è gↄ̃ bↄtↄnga ũ,

làkpakↄ̃ↄnↄ è nanakↄ̃a.

39-40 Ḿbe nɛɛ̀ tofe ká músudaanɛ,

tó èe nↄ̀bↄ dãdãa dàko guuↄ́?

Ḿbe nɛɛ̀ pↄ́blee kpá à nɛ́nↄa aↄ̃ kã

gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ń tòn-ↄ́?

41 Tó gbáa kãnkãna nɛ́nↄↄ e ligaligaa guuzi,

aↄ̃ↄe lɛ́ zuu Ludazi kɛ̀ pↄ́blee kɛ̃̀sãḿma yãnzi,

dé bé è pↄ́blee kpáḿmaa?

39

1 Ń zↄ̃ nɛ́'igurↄↄ dↄ̃ↄ́?

N gãsi è gurↄↄ kɛ̀ èe nɛ́ iiↄ́?

2 Nɛɛ̀ ń nↄ̀ mↄↄ dↄdↄↄ́?

Nɛɛ̀ ń nɛ́'igurↄↄ dↄ̃ↄ́?

3 Aↄ̃è kúɛ wà nɛ́ imɛ,

ben aↄ̃ nɛ́'iwãwãa è kpáɛ.

4 Aↄ̃ nɛ́nↄ è gbãa kũ sɛ̃̀n aↄ̃è pɛ́ɛ,

aↄ̃è gɛ̃ zɛ́la aↄ̃è su ń danↄa dↄro.

5 Dé bé à tò zaakisɛ̃tɛ gↄ̃̀ a zĩndanɛ?

Dé bé à à pòro à à gbàrɛɛ?

6 Ma sɛ̃̀tɛ dìɛnɛ à bɛɛ ũmɛ,

ma tↄↄtɛ wisidee kɛ̀nɛ à kúkii ũ.

7 È pã kpá wɛ́tɛ kĩizi,

è a kpàkɛri zↄka maro.

8 Ègↄ̃ tɛ́ sĩ̀sĩnↄa àgↄ̃ sɛ̃̀ wɛtɛɛ,

ègↄ̃ kpáɛ kɛɛ pↄ́ ísinↄzi píngi.

9 Zùsɛ̃tɛ é we à zĩi kɛnnɛↄ́?

Eé we à i n zùnↄ karan yↄ́?

10 Nɛ́ bà dↄa lɛ à bú wínnɛↄ́?

Nɛ́ gbóngo danɛ lɛ à kpasee kɛ̃nnɛↄ́?

11 Nɛ́ náanɛ dↄa à gbãa bíta yãnzii?

Nɛ́ n zĩi tónɛↄ́?

12 Nɛ́ à náanɛ kɛ à n pↄ́wɛɛ sɛ́sɛ

à suonnɛ pↄ́wɛɛgbɛ̃kiiaↄ́?

13 Taataa è a dɛ̀bɛkãnↄ poro kↄ̃n pↄnnaao,

mↄde eé sí lɛ́kↄ̃zi kↄ̃n tokũ dɛ̀bɛkãoro.

14 È nɛ́gbere da tↄↄtɛ,

è tó bùsu'ãatɛ̃ nɛ́gbere pìnↄ wã à pipi.

15 À sã̀n kɛ̀ weé gà wà kɛ̀sɛ pɛ́ɛa à wíwi,

kesↄ̃ nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ é táa oa.

16 Ègↄ̃ pãsĩ kↄ̃n a nɛ́nↄ,

nɛ́gↄ̃ dↄ̃ se à zĩnda nɛ́nↄnlo,

zĩ pã kɛna è kɛnɛ yãke ũro.

17 Zaakɛ mɛ́ɛ à gba ↄ̃ndↄ̃ↄro,

mɛ́ɛ à baka da faadeenↄ tɛ́ro.

18 Mↄde tó à fɛ̀ɛ à bↄ̀ kↄ̃n bào,

è gɛ̃ sↄ̃la à à dìri yáa dↄ.

19 Ḿbe nɛɛ̀ tó sↄ̃ gↄ̃ gbãaa vĩↄ́?

Ḿbe n sɛ̀sɛkã pɛ̀pɛnɛ à waaaↄ́?

20 Ḿbe nɛɛ̀ tó àgↄ̃ vĩvĩi lán kwaa bàↄ́?

À pↄ́ bↄna à yĩn kĩi gbãaa è tó vĩa ń kũ.

21 È a gbá gáɛgaɛ guzurɛn,

è pↄnnaa kɛ a gbãaa yãnzi,

ben è gá da zĩ̀kpɛɛnↄlɛ.

22 È pↄ́ kɛ̀ wè vĩa kɛnɛ yáa dↄ,

swɛ̃̀ è kɛ̃nlo, è bↄru kpɛɛ fɛ̃ɛdaanɛro.

23 Kà ègↄ̃ kĩi kɛɛ gbàran à musu,

sári lɛ̀ɛtɛgɛ kↄ̃n sári gésedeeo è pí.

24 Tó wà zĩ̀kuu pɛ̀, ègↄ̃ a zĩnda dakii dↄ̃ro,

ègↄ̃ tↄↄtɛ lɛ́lɛɛ ègↄ̃ vĩvĩi ègↄ̃ kɛɛ kɛ̀ɛkɛɛ.

25 Tó wà kuu pɛ̀,

è pↄ́ bↄ a yĩn à be, ɛ̃hɛ̃!

Ègↄ̃ zĩ̀ ĩa sɛ́sɛɛ zaa zã̀azã

kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ wii gbãaao kↄ̃n kuukɛnao.

26 N ↄ̃ndↄ̃ↄ bé à tò blɛa è yàa pá,

à a dɛ̀bɛ poro à gá sↄↄmɛtɛ kpaↄ́?

27 Ḿbe ń dìɛ kúunɛ

àgae vĩa zãazãa à a sà da zaa musuↄ́?

28 Ègↄ̃ kú gbɛ̀ musu, gwen è in,

è zↄ̃ gbɛ̀ mìsↄ̃ntɛ̃a a aafia'ekii ũ.

29 Zaa gwen ègↄ̃ kpáɛ kɛɛ pↄ́bleezi,

è wɛ́ɛ pá pↄ́nↄa kãaa.

30 Arun à nɛ́nↄ pↄ́blee ũ,

guu kɛ̀ pↄ́ gɛ̀ kún, gwen ègↄ̃ kún.

40

Gbɛ̃ntee è fↄ̃ à Luda zaaa boro

1 Ben Dii ɛ̀ara à bè Ayubanɛ:

2 Mamↄma Gbãapingide,

nɛ́ ma taari e ǹ ma gba làakariↄ́?

Ludazaabori, ǹ yã wemala sa.

3 Ben Ayuba wèàla à bè:

4 Pↄ́ken ma ũro fá! Dian mɛ́ wenla nà?

Séde mà ↄ kú ma lɛ́a.

5 Ma yã ò gɛ̃̀n do, mɛ́ ɛara mà o dↄro,

má ò gɛ̃̀n plaa se, mɛ́ yã sínla dↄro.

6 Ben Dii ɛ̀ara à yã ò Ayubanɛ zàga'ĩa guu à bè:

7 Ǹ fɛɛ ǹ zɛ lán nɛ́gↄ̃gbɛ̃ bà,

mɛ́ n lala yãzi, nɛ́ wemala.

8 Nɛ́ lá kú ma yãkɛna a zɛ́alan yↄ́?

Ń yezi ǹ ma taari e lɛ n yã bↄ nnan yↄ́?

9 N gã̀sã gbãaa kà ma pↄ́ ũↄ́?

N kòto é fↄ̃ à guu nigã lán ma pↄ́ bàↄ́?

10 Ǹ bítakɛ kↄ̃n kíkɛɛo da pↄ́kãsã maaanↄ ũ,

ǹ gakui kↄ̃n bɛ̀ɛo da utadaa ũ.

11 Ǹ n pↄfɛ̃ bↄbↄḿma,

ǹ ĩadãrinↄ gwa kↄ̃n wɛ́ɛ zaaao ǹ wí daḿma.

12 Ǹ ĩadãrinↄ gwa kↄ̃n wɛ́ɛ zaaao ǹ ń pãɛ,

ǹ ń dúgu zↄ̃ guu kɛ̀ aↄ̃ↄ kún,

13 ǹ ń ká tú ń píngi,

ǹ ń yiyi ǹ ń ká gɛ̀wãan,

14 mɛ́ gbasa mà n sáabu kpá,

kɛ̀ n zĩ̀ blè kↄ̃n n gã̀sã gbãaao yãnzi.

Bↄrɛ yã

15 Ǹ bↄrɛ gwa,

kɛ̀ ma à kɛ̀ lán ma n kɛ nà.

È sɛ̃̀ ble lán zù bàmɛ.

16 À gbãaa kú à wógbaamɛ,

à yɛ̃̀ɛ kú à gbɛɛ báasiamɛ.

17 À vlãa porona lán sida lí bà,

à gbáda tĩi dɛ lán bàtãna bà.

18 À wánↄↄ gbãa lán mↄ̀gotɛ̃ bà,

à gbánↄↄ dɛ lán mↄ̀ gò bà.

19 À bíta bé à dɛ pↄ́ bɛ̃ɛ kɛ̀ má kɛ̀nↄla píngi,

à Kɛ̀ri ado bé eé à fↄ̃.

20 Sĩ̀sĩnↄ musun è pↄ́ blen,

gwen nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ è kↄ̃kↄ̃ on ń píngi.

21 È daɛ lɛ̀'itɛ gbáru,

ègↄ̃ sↄtↄↄ vↄ̃n dã̀dã guu.

22 Lɛ̀'itɛ ↄra è daàla,

swagbaranↄ è ligazi.

23 Baa tó ísↄ̃ e vĩvĩi, è bídi kɛro,

tó Yoda ísↄ̃pɛɛna e à lɛ́ paa,

à làakari ègↄ̃ kpaɛnamɛ.

24 Weé fↄ̃ wà à wɛ́ɛ wíwi wà à kũↄ́?

Weé fↄ̃ wà ↄ̃ndↄ̃ↄ daɛzi wà à yĩ fↄ̃ↄ́?

41

Kùkuku

1 Nɛ́ fↄ̃ ǹ kùkuku kũ kↄ̃n daburuo

ǹ gáɛ ǹ bↄoↄ́?

Nɛ́ fↄ̃ ǹ bà dↄ à nɛ́nɛaↄ́?

2 Nɛ́ fↄ̃ ǹ bà ká à yĩn-ↄ́?

Nɛ́ fↄ̃ ǹ à lɛ́tãnka fↄ̃ kↄ̃n kúraoↄ́?

3 Eé agbaa kpákpannɛ ǹ a gbarɛↄ́?

Eé bennɛ ǹ sùu kɛↄ́?

4 Eé wennɛ ǹ a sɛ́ n zↄ̀ ũ

ai a wɛ̃̀ndi lɛ́n yↄ́?

5 Nɛ́ à dato lán wè bãa dato nàↄ́?

Nɛ́ bà dↄa ǹ kpá n nɛ́nↄgbɛ̃nↄaↄ́?

6 Sↄrↄkↄnↄ é kùkuku pì tↄkɛḿmaↄ́?

Aↄ̃é à líli latarinↄnɛↄ́?

7 Nɛ́ fↄ̃ ǹ à pápa kↄ̃n sakao ǹ à báa fↄ̃ↄ́?

Nɛ́ fↄ̃ ǹ à mì kɛ gyágya kↄ̃n sárioↄ́?

8 Ǹ wɛtɛ ǹ ↄ kɛa ǹ gwa!

Ɔsii pì yã é sãnguro,

nɛ́ si ǹ à taka kɛ dↄro.

9 Tó nɛ́ɛ daa nɛ́ à fↄ̃, nɛ́ɛ n zĩnda kɛkɛɛmɛ,

tó n wɛ́ɛ sìàlɛ, n mɛ̀ è ganzimɛ.

10 Zaakɛ gbɛ̃ke kùgbãaa e ká à à go a gbɛ̀nlo,

dé bé eé fↄ̃ à zɛ ma aɛ sↄ̃ↄ?

11 Dé fĩa bé à dↄma, kɛ̀ mɛ́ bonɛ?

Pↄ́ kɛ̀ kú anduna guu píngi nɛ́ ma pↄ́mɛ.

12 Mɛ́ gí kùkuku pì gbánↄ yã oziro

ke à gↄ̃sagbãakɛɛ ke à maakɛɛ.

13 Dé bé eé fↄ̃ à à tɛ̀ɛ gogoo?

Dé bé eé we à aizi kánɛ?

14 Dé bé eé we à à lɛ́ wɛ̃kↄ̃a?

À swaa kà à gbɛ̃ naasi kũ.

15 À tɛ̀ɛ dɛ lán sɛngbangonↄ bà à kpɛɛa,

à didikↄ̃ana foo sai dↄ̀rↄdↄrↄ.

16 À tɛ̀ɛ pìnↄ nana kↄ̃amɛ,

baa ĩa è gɛ̃kii ero.

17 Aↄ̃ pɛ́pɛkↄ̃rɛna gíngin,

aↄ̃é sí gokↄ̃aro.

18 Tó à yĩ sã̀, guu è pumɛ,

à wɛ́ɛ dɛ lán ↄfãntɛ̃ bↄɛna kↄngↄ bà.

19 Tɛ́nɛnɛ è bↄ à lɛ́n,

tɛ́pũtãna è bↄn dↄ.

20 Tɛ́sukpɛ ègↄ̃ bↄɛ à yĩn

lán í kɛ̀ wà dì tɛ́a èe pipii puusu bà.

21 À lɛ́'ĩa è tó sĩsĩi tɛ́ sɛ́,

tɛ́nɛnɛ è bↄ à lɛ́n.

22 À gbãaa kú à waaamɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀a mɛ̀ è kɛ kpã̀m.

23 À báasi ègↄ̃ sↄ̃sↄ̃kↄ̃ana gíngin,

à naa gbãngbãn, è nigãro.

24 À kù gbãa lán gbɛ̀ bà,

lán wísilↄgbɛ daa bà.

25 Tó à fɛ̀ɛ, swɛ̃̀ è kɛ̃ gↄ̃sagbãaanↄn,

aↄ̃è kↄ̃ kɛ̃guu wà kora gákiizi.

26 Fɛ̃ɛdaa kɛ̀ wà à lɛ̀o píngi è bↄaro

ke sári ke kà ke saka.

27 È mↄ̀si gwa lán kàba bàmɛ,

mↄ̀gotɛ̃ ègↄ̃ dɛnɛ lán lí mùna bàmɛ.

28 È bàa lɛ́ kànɛro,

gbɛ̀mba gbɛ̀ ègↄ̃ dɛnɛ lán ése ũkã bàmɛ.

29 Ègↄ̃ gò gwaa lán sɛ̃̀ kori bàmɛ,

sári kĩi ègↄ̃ dɛnɛ yáadↄziyã ũmɛ.

30 À gbɛɛ tɛ̀ɛ dɛ lán takaso bà,

à gbɛ̀ ègↄ̃ tɛ́ bↄtↄngan

lán zùswaaro guwibↄ bà.

31 È í ya a lↄ̀n lán í kɛ̀ èe pipii oroon bà,

è ísiaa dɛ lán nↄ́sidɛna bà.

32 Í kutuwina ègↄ̃ tɛ́ à kpɛɛ,

ísiaa pì è ya à kpɛɛ púu.

33 À sáa kú anduna guuro,

ma pↄ́kɛnanↄ tɛ́ àmbe à vĩa vĩro.

34 È nↄ̀bↄ kɛ̀ aↄ̃è ń zĩnda diɛ bítanↄ da pↄ́ke ũro,

àmbe nↄ̀bↄ kɛ̀ aↄ̃ dìɛ wà kànↄ kína ũ.

42

Ayuba mìsiɛna Ludanɛ

1 Ben Ayuba bè Diinɛ:

2 Má dↄ̃ kɛ̀ nɛ́ fↄ̃ ǹ yã píngi kɛ,

gbɛ̃ke é fↄ̃ à kpá n pↄyezinanɛro.

3 N bè, dé bé èe kpaa ↄ̃ndↄ̃ↄnɛ dↄ̃saii?

Yãpuramɛ, ma yã kɛ̀ má à gbá dↄ̃roo ò,

yãbↄnsaɛ kɛ̀ dɛ ma dↄ̃nalaa.

4 N bè mà swã kpá, nɛ́ yã o,

nɛ́ yã lalama, mɛ́ wenla.

5 Ma n yã mà kↄ̃n swãomɛ yã,

tia sa ma wɛ́ɛ sìnlɛ.

6 Beee yãnzi ma kya kà ma zĩndan,

ma a nↄ̀sɛ lìɛ ma vɛ̃ɛ bùsutin tubura.

Dii ɛara à Ayuba kãsã pɛɛna

7 Dii yã beeenↄ ona gbɛra à yã ò Temana gbɛ̃ Ɛlifazanɛ à bè: Ma pↄ fɛ̃̀nzi kↄ̃n n gbɛ̃nna gↄ̃ↄn plaaanↄ, zaakɛ ée ma yã o a zɛ́a lán ma zↄ̀bleri Ayuba bàro. 8 À zùsware sɛ́ mɛ̀n swɛɛplaa kↄ̃n sãkaroo mɛ̀n swɛɛplaa, à gáo ma zↄ̀bleri Ayuba kiia à sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ oo, ma zↄ̀bleri Ayuba é adua kɛare. Mɛ́ à aduakɛna sí mɛ́ kɛare a yↄ̃nkↄkɛnaaro. Ée ma yã o a zɛ́a lán ma zↄ̀bleri Ayuba bàro. 9 Ben Temana gbɛ̃ Ɛlifaza kↄ̃n Sua gbɛ̃ Bilidadao kↄ̃n Naamati gbɛ̃ Zofao gàa wà kɛ̀ lán Dii òńnɛ nà, ben Dii Ayuba aduakɛnnɛna sì.

10 Ayuba aduakɛna a gbɛ̃nnanↄnɛ gbɛra Dii tò à sù a gwena ziin. À ɛ̀ara à pↄ́ kɛ̀ à vĩ yãa kàaranɛ lɛo plaa. 11 À vĩ̀i kↄ̃n à dãaronↄ mↄ̀ à kiia ń píngi kↄ̃n à gbɛ̃ dↄ̃nanↄ ń píngi. Aↄ̃ pↄ́ blèo a bɛ aↄ̃ sósobi kɛ̀o, aↄ̃ à làakari kpàɛnɛ yã kɛ̀ Dii tò à à lè píngi yãnzi. Ben aↄ̃ baade à gbà kondogi ↄↄ kↄ̃n vura tãngao mɛ̀n doodo.

12 Dii aubarika dà Ayuban zãa dɛ káakupↄla. À sãanↄ vĩ bↄrↄ gɛ̃ro dosai, lakuminↄ bↄrↄ swɛɛdo, zùnↄ bↄrↄ plaa kↄ̃n zaakinↄ bↄrↄ do. 13 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gↄ̃ↄn swɛɛplaa kↄ̃n nɛ́nↄgbɛ̃nↄ mɛ̀n aagↄ̃ dↄ. 14 À nɛ́nↄgbɛ̃ káakudee tↄ́n Yemima, à plaade tↄ́n Kezia, à aagↄ̃de tↄ́n Kɛrɛnapuku. 15 Bùsu pì guu píngi nↄgbɛ̃ kee kuu à maaa kà Ayuba nɛ́nↄgbɛ̃ pìnↄ ũro. Aↄ̃ de ń túbi dìɛńnɛ kↄ̃n ń dãgↄ̃nↄ.

16 Ayuba nawɛ̃akɛna gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ baswɛɛplaa dↄ, à wɛ́ɛ sì a dionↄ kↄ̃n a swãkpɛɛnↄ kↄ̃n a nasionↄlɛ. 17 À zi kũ̀ kótokoto àton gà.

SAAMUNƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

SAAMUNƆ

TAKADA KAAKU

1

Saamu 1-41

Aubarikadee

1 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ è gbɛ̃ zaaanↄ lɛ́damma maroo ũ,

è kifiinↄ zɛ́ sɛ́ro,

è vɛ̃ɛ kↄ̃n gbɛ̃ faborinↄoro.

2 Dii doka bé è kɛnɛ,

ègↄ̃ laasuu lɛɛa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo.

3 À dɛ lán lí kɛ̀ wà pɛ̀ swaa saɛ bà,

à lá è kori kũro,

ègↄ̃ nɛ́ ii à gurↄↄa,

yã kɛ̀ è kɛ píngi kaarana vĩ.

4 À dɛ lɛ kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄoro.

Aↄ̃ↄ dɛ lán ése ũkã kɛ̀ ĩa è sɛ́ɛ bà.

5 Gbɛ̃ zaaanↄ é bↄ maa yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩro,

kifiinↄ é zɛ gbɛ̃ maaanↄ saɛro.

6 Dii gbɛ̃ maaanↄ zɛ́ dↄ̃,

gbɛ̃ zaaanↄ zɛ́ sↄ̃ mì pɛ́ kaatɛnaa.

2

Kí kɛ̀ Ludaa kà

1 Bↄ́yãnzin boriinↄↄ e zↄka kaazi?

À kɛ̀ dia wèe lɛ́ pãa kpaakↄ̃sↄ̃ↄ?

2 Anduna kínanↄↄ e zĩ̀ soru kɛɛ,

kpatablerinↄↄ e kaakↄ̃a Diizi

kↄ̃n Kí kɛ̀ à kào.

3 Aↄ̃ↄe bee: Wà ń mↄ̀kyakoonↄ kɛ̃kɛ̃,

wà ń bà porowa.

4 Dii e ń faboo,

à vɛ̃ɛna musu, èe ń yáa dↄↄ.

5 Èe pataaḿma kↄ̃n pↄfɛ̃o,

à pɛ̃tɛ̃ è tó vĩa ń kũ.

6 À bè a a Kí kà a kpii Zayↄn musu.

7 Mɛ́ yã kɛ̀ Dii dìɛmɛɛ o kɛ̀ à bè:

Ma Nɛ́n n ũ, gbã̀an ma n i.

8 Ǹ wɛ́ɛ kɛma, mɛ́ bori píngi kpámma n pↄ́ ũ,

mɛ́ n gba anduna gooda siigↄ̃ↄ.

9 Nɛ́ kí bleḿma kↄ̃n mↄ̀ gòo,

nɛ́ ń wíwi lán wè oroo wí nà.

10 Kínanↄ, à lɛ́damma kɛ̀kii ma,

anduna kpatablerinↄ, à ↄ̃ndↄ̃ kũ sa.

11 À dↄ Diizi kↄ̃n vĩao,

à pↄnnaa kɛo kↄ̃n luganao.

12 À lɛ́ pɛ́ à Nɛ́a

lɛ à pↄↄ tón fɛ̃azi à gaga zɛ́nlo,

zaakɛ à pↄↄ è fɛ̃ kãndomɛ.

Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ nàzi ũ.

3

Lɛ́zuna Ludazi ibɛɛnↄ yã musu

(2Sa 15:13-17)

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ à bàa lɛ̀ a nɛ́ Abusalomunɛ.

1 Dii, ma wɛdɛrinↄↄ kpámɛ fá,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ íbɛtɛ kpàmaonↄↄ pari.

2 Wèe ma yã oo pari,

wèe bee Luda é ma mì síro.

3 Mpi sↄ̃ Dii, nɛɛ̀ ↄ ligamazi sɛngbango ũ,

ma gakuin n ũ, nɛɛ̀ tó ma mì gↄ̃ da'ilana.

4 Mɛɛ̀ wii pɛ́ Diizi,

è wemala zaa a kúkiia kpiii musu.

5 Mɛɛ̀ daɛ mà ii o mà vu,

zaakɛ Diin ma kũna ũ.

6 Gↄ̃ↄn bↄrↄ baaagↄ̃ akurikurinↄↄ e ma wɛɛ kpa sãnda píngia,

mↄde mɛɛ̀ vĩa kɛńnɛro.

7 Ǹ fɛɛ, Dii,

ǹ ma mì sí, ma Luda,

ǹ ma ibɛɛnↄ swãn kɛkɛ,

ǹ gbɛ̃ zaaa pìnↄ swaa ɛ́'ɛ.

8 Dii bé è gbɛ̃ mì sí.

Ǹ aubarika da n gbɛ̃nↄn.

4

Uusiɛ aduakɛna

Dauda lɛ̀. Wè sí kↄ̃n mↄrↄlɛnaomɛ.

1 Tó ma n sisi, ǹ wemala Luda ma zɛnyode,

tó má kú nawɛ̃a guu, ǹ ma gba mɛ̀porokii,

ǹ ma wɛ̃nda gwa ǹ ma aduakɛna sí.

2 Gbɛ̃nↄ, é gí àgↄ̃ wí daa ma Luda Gakuidea ai bↄrɛmɛ?

Égↄ̃ ye pↄ́ pãanↄzi àgↄ̃ tɛ́ tãanↄzin yↄ́?

3 Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Dii a gbɛ̃nↄ dìɛ ńdona,

tó ma à sìsi, eé ma yã ma.

4 Tó a pↄ fɛ̃̀, àton durun kɛro,

à laasuu lɛ́ a daɛbↄ musu à yĩtɛ.

5 À saa kɛ̀ dɛ à oo o,

à Dii náanɛ kɛ.

6 Gbɛ̃ paridee è be: Dé bé eé yã maaa kɛwee?

Ǹ uu werewa, Dii, ǹ aubarika dawagu.

7 Baa tó pↄ́wɛɛ kↄ̃n wɛ̃ɛo dińzi,

pↄnnaa kɛ̀ ń dàmɛ ma swɛ̃̀n dɛ ń pↄ́la.

8 Mɛɛ̀ daɛ mà ii o nnanna,

zaakɛ Dii, ḿbe nɛɛ̀ tó màgↄ̃ kú ma làakaria.

5

Kↄngↄ aduakɛna

Dauda lɛ̀. Wè sí kↄ̃n kurepɛnaomɛ.

1 Ǹ swã kpá ma yãzi, Dii,

ǹ làakari dↄ ma m̀bonaa.

2 Ma Kína, ǹ ma wiilɛna ma,

ma Luda, mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛmma.

3 Dii, nɛɛ̀ ma yã'ona ma gudↄnao,

mɛɛ̀ ma yãnↄ dↄdↄnnɛ kↄngↄ,

ma wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄnzi.

4 N Luda n tɛ̃̀n à zaaa ũ,

nɛɛ̀gↄ̃ gbɛ̃ zaaao lɛdoro.

5 Ĩadãri è e à zɛ n aɛzĩro,

n za yãzaakɛrinↄn ń píngi.

6 Dii, nɛɛ̀ ɛgɛdeenↄ mì dɛ,

ń ye gbɛ̃dɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃blerinↄ kãziro.

7 Mapi sↄ̃, mɛ́ gɛ̃ n ua n gbɛ̃kɛ bíta yãnzi,

mɛ́ kúɛ mà aɛ dↄ n kpɛ́a mà mì siɛnnɛ.

8 Dii, ǹ ma da zɛ́a n náanɛkɛna yãnzi,

ǹ zɛ́ poromɛ ma wɛdɛrinↄ yãnzi.

9 Zaakɛ aↄ̃ yãke náanɛ vĩro,

aↄ̃ nↄ̀sɛ dɛ lán kãkã bɛɛ bàmɛ,

aↄ̃ kòto dɛ lán mira wɛ̃na bàmɛ,

aↄ̃è lɛ́nnaa kásańnɛ.

10 Ǹ tó yã vɛ̃ɛḿma Luda,

ǹ tó yã zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄe kpákpaanↄ wí ń musu.

Ǹ pɛ́ḿma n aɛzĩ aↄ̃ taari pariinↄ yãnzi,

zaakɛ aↄ̃ gì n yã mazi.

11 Ǹ tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ utɛna n kiianↄ yáa dↄ,

aↄ̃gↄ̃ lɛ̀ sii kↄ̃n pↄnnaao gurↄ píngi.

Ǹ ↄ kú gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yenziinↄla,

lɛ aↄ̃ pↄnnaa kɛ n yã musu.

12 Dii, nɛɛ̀ aubarika da gbɛ̃ maaanↄn,

nɛɛ̀ ligańzi yenzio lán sɛngbango bà.

6

Faaba wiipɛna Ludazi

Dauda lɛ̀. Wè sí kↄ̃n mↄrↄlɛnaomɛ.

1 Dii, ǹton kpãkɛ̃mazi kↄ̃n pɛ̃tɛ̃oro,

ǹton ma toto kↄ̃n pↄfɛ̃oro.

2 Ǹ ma wɛ̃nda gwa, Dii,

zaakɛ ma ã'ã,

ǹ ma kɛ̃kↄ̃a, Dii,

zaakɛ ma wánↄↄ e wii.

3 Ma pↄↄ yàka búgubugu, Dii,

bↄrɛn nɛ́ dↄmalɛɛ?

4 Ǹ ɛara ǹ ma mì sí, Dii,

ǹ ma faaba kɛ n gbɛ̃kɛ yãnzi.

5 Zaakɛ gɛ̀ é e à n tↄ́ kpáro,

weé n sáabu kpá mira guuro.

6 Ma m̀bona ma kpasa,

ma mìbↄkↄ è ga kↄ̃n wɛ́ɛ'io,

ma daɛbↄ è yĩi kũ ai guu gá dↄo.

7 Ma wɛ́ɛ kakana kↄ̃n pↄsia ↄ́ↄdↄnao,

èe gaa kɛ̀ ma ibɛɛnↄↄ pari yãnzi.

8 À gu ma kiia zaakɛrinↄ,

zaakɛ Dii ma ↄ́ↄdↄna mà.

9 Dii ma wiipɛna mà,

Dii ma aduakɛna sì.

10 Wí é ma ibɛɛnↄ kũ ń píngi aↄ̃ gↄ̃ bídi guu,

aↄ̃é fu kãndo aↄ̃ kpɛɛ li.

7

Ǹ yã nnaa kpáma, Dii!

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda sì Diinɛ Bɛyãmi bori Kusu yã musu.

1 Dii ma Luda, ma nanzi,

ǹ ma mì sí ǹ ma faaba kɛ

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pɛ̀ɛmaanↄ ↄzĩ.

2 Tó lɛnlo, aↄ̃é ma kɛ gyáigyai

lán músu è kɛńnɛ nàmɛ,

aↄ̃é ma kɛ̃kɛ̃kↄ̃rɛ,

gbɛ̃ke é ma mì síro.

3 Dii ma Luda, tó ma taari ke kɛ̀,

tó ma ↄↄ kú yã zaaan,

4 tó ma à zaaa kɛ̀ ma gbɛ̃daaanɛ,

ke tó ma gbãaa mↄ̀ ma ibɛɛnɛ pã,

5 ǹ tó ma ibɛɛ pì pɛ́ɛma à ma kũ,

à kɛ̀sɛ pɛ́ɛpɛɛma tↄↄtɛ,

à ma vĩi bùsu'ãatɛ̃n.

6 Ǹ fɛɛ ǹ zɛ kↄ̃n pↄfɛ̃o, Dii,

ǹ fɛɛ ma ibɛɛnↄzi ń nↄ̀sɛ kpã̀kpã yãnzi.

Ǹ vú, ma Luda,

ǹ yã gↄ̃gↄ̃ a zɛ́a.

7 Ǹ tó gbɛ̃nↄ kakↄ̃anzi,

ǹ kí bleńnɛ zaa musu.

8 Dii, nɛɛ̀ yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃nↄ.

Dii, ǹ tó yã bↄmao nna ma yãzɛde lɛ́n,

Luda Musude, ǹ yã kɛmɛ ma nↄ̀sɛpura lɛ́n.

9 Luda, ḿbe ń maa,

nɛɛ̀ nↄ̀sɛ kↄ̃n laasuuo kpokɛ.

Ǹ gbɛ̃ zaaanↄ pãsĩkɛna mì dɛ,

ǹ gbɛ̃ maaanↄ gba zɛkii.

10 Luda Musuden ma sɛngbango ũ,

è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ nↄ̀sɛ maaanↄ mì sí.

11 Luda è yãkpaɛ kɛ a zɛ́a,

è tó yã gↄ̃ vɛ̃ɛḿma gurↄ píngi.

12 Tó gbɛ̃ e a nↄ̀sɛ liɛro,

Luda è a fɛ̃ɛda lɛ́ kɛ

è a sá kú à kã.

13 È a gↄ̃kɛbↄ kɛ̀ è gaa ińnɛnↄ kɛkɛ,

è a kà tɛ́deenↄ kpá sála.

14 Ǹ gwa, yã zaaa è nↄ̀ dↄ gbɛ̃n,

ben è wahaa nↄ̀ sí à nɛ́ i ɛgɛɛ ũ.

15 È wɛ̀ɛ yↄ̃ gbɛ̃nↄnɛ zã̀azã takutɛɛ ũ,

ben è zu wɛ̀ɛ kɛ̀ à yↄ̃̀ pì guu.

16 À àisi pãsĩ è wí à musu,

à wɛ́ɛtãna gbɛ̃nↄa è wí à mìa.

17 Mɛ́ Dii sáabu kpá a maakɛɛ yãnzi,

mɛ́ Dii Musude tↄ́ bↄ kↄ̃n lɛ̀sinao.

8

Luda gakui yã'ona

Dauda lɛ̀.

1 Dii wa Dii, n tↄ́ bↄna anduna gu píngia,

n gakui bↄna gupuraaa musu.

2 Ń dà nɛ́ fétenↄnɛ kↄ̃n nɛ́kpãntɛ̃nↄ aↄ̃ n sáabu kpá

lɛ n ibɛɛnↄ kↄ̃n n zanguri gɛ̃ɛbommarinↄ yĩtɛ.

3 Kɛ̀ ma n zĩi gwà musu,

mↄvura kↄ̃n sↄsↄnɛ kɛ̀ ń pɛ̀pɛ gweenↄ,

4 ma bè bↄ́n gbɛ̃ntee ũ kɛ̀ à yã ègↄ̃ dↄnguu?

Bↄ́n à ũ kɛ̀ nɛɛ̀ làakari dↄa?

5 N à kɛ̀ kɛ̃sãna malaikanↄzi féte,

n à kà kín kↄ̃n gakuio kↄ̃n bɛ̀ɛo.

6 Ń tò à kí blè pↄ́ kɛ̀ ń kɛ̀nↄa,

ń tò pↄ́ sãnda píngi mì sìɛnɛ,

7 sãanↄ kↄ̃n zùnↄ kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ píngi,

8 bãanↄ kↄ̃n kpↄ̀nↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú ísiaannↄo.

9 Dii wa Dii, n tↄ́ bↄna anduna guu píngi.

9

Luda sáabukpana kɛ̀ è yã kɛkɛ gbɛ̃nↄnɛ yãnzi

Dauda lɛ̀.

1 Dii, mɛ́ n sáabu kpá kↄ̃n nↄ̀sɛo do,

mɛ́ n yãbↄnsaɛkɛnanↄ kpàakpa kɛńnɛ.

2 Mɛ́ pↄnnaa kɛ mà ĩa dã n yã musu,

Luda Musude, mɛ́ n tↄ́ kpá kↄ̃n lɛ̀sinao.

3 Ma ibɛɛnↄ è kpɛɛ li,

aↄ̃è lɛɛ wà gaga n aɛ.

4 Zaakɛ n zɛmao n yã nnaa kpàma,

vɛ̃ɛna n tintia n yã gↄ̃̀gↄ̃ a zɛ́a.

5 N kpãkɛ̃ boriinↄzi,

n gbɛ̃ zaaanↄ kàatɛ n ń tↄ́ dɛ̀dɛ míↄmiↄ.

6 N mↄ́nzi kɛ̀ è yãaroo kpà ma zangurinↄzi,

n ń wɛ́tɛnↄ gbòro, aↄ̃ yã dↄ gbɛ̃ken dↄro.

7 Dii è kí ble gurↄ píngi,

à a kpata dìɛ yãkpaɛkɛna yãnzi.

8 Eé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n anduna gbɛ̃nↄ súusu,

eé kí ble boriinↄa a zɛ́a.

9 Diin utɛkii ũ gbɛ̃ kɛ̀ wèe gbãaa mↄↄńnɛnↄnɛ,

à dɛńnɛ aafia'ekii ũ nawɛ̃akɛgurↄ.

10 Dii, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ n tↄ́ dↄ̃ↄnↄↄ n náanɛ vĩ,

nɛɛ̀ n kii wɛ̀tɛrinↄ zĩnnaro.

11 À lɛ̀ sí Diinɛ, èe kí blee zaa Zayↄn,

à à yãkɛnanↄ kpàakpa kɛ bori pínginɛ.

12 Zaakɛ è gɛ̃ɛ bo gbɛ̃dɛria, yã è sãnlo,

è takaasideenↄ wiilɛna yã da.

13 Dii, ǹ gwa lán ma ibɛɛnↄↄ e ĩa daama nà,

ǹ ma wɛ̃nda gwa ǹ ma bↄ gaa lɛ́zĩ,

14 lɛ mà n tↄ́ kpá Zayↄn bĩilɛa,

mà pↄnnaa kɛ kɛ̀ n ma mì sì yãnzi.

15 Boriinↄ sì wɛ̀ɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ yↄ̃̀n,

aↄ̃ gbá zù bà kɛ̀ aↄ̃ↄ kpàkpa guu.

16 Wà Dii dↄ̃ kↄ̃n yãkpaɛkɛna a zɛ́ao,

è tó gbɛ̃ zaaa yãkɛna wí à musu.

17 Gbɛ̃ zaaanↄ è tá gɛ̀wãan,

borii kɛ̀ aↄ̃è Luda yã daroo pìnↄ.

18 Wɛ̃ndadeenↄ yã é sãn zikiro,

takaasidee sↄ̃ wɛ́ɛdↄzina yãana vĩro.

19 Ǹ fɛɛ Dii, ǹton tó gbɛ̃ntee n gã̀ fĩro,

ǹ bori píngi kakↄ̃a ǹ yãkpaɛ kɛńyo.

20 Dii, ǹ tó vĩa boriinↄ kũ,

lɛ aↄ̃ e wà dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃nteenↄn ń ũ.

10

Wɛ́ɛkɛna Ludaa à yãkpaɛ kɛ gbɛ̃nteenↄnɛ

1 Dii, bↄ́yãnzi ń zɛna zã̀azãzi?

À kɛ̀ dia nɛɛ̀ n zĩnda utɛ nawɛ̃akɛgurↄ?

2 Gbɛ̃ zaaa è gbãasaidee wɛtɛ à dɛ wadakɛɛ guu,

è mↄnafiki kɛnɛ à à kũ.

3 Gbɛ̃ zaaa è a pↄ́nidɛnanↄ ĩa dã,

è sãnkarade sáabu kpá è Dii tↄ́ zaaa sí.

4 Gbɛ̃ zaaa wada bé à tò è Dii kii wɛtɛro,

à Luda laasuu vĩro.

5 Yã kɛ̀ è kɛ píngi è bↄnɛ maamɛ,

è a zĩnda kaara, è n doka daro,

è lɛ́zukii kɛ a ibɛɛnↄa.

6 È be é kpágularo,

égↄ̃ kú pↄnnaan wahaa sai.

7 Ɛgɛ kↄ̃n gbɛ̃kanao kↄ̃n yã pãsĩo à lɛ́ pà,

kisia yã kↄ̃n yã zaaao bé ègↄ̃ daa à lɛ́n.

8 È naɛ taarisaideenɛ lakutu kpɛɛ

lɛ à e à à dɛ asii guu,

è mìzaadee kpákpa gusaɛ.

9 È naɛ gbɛ̃nↄnɛ asii guu lán músu bà,

è naɛ lákpɛn lɛ à e à gbãasaide kũ.

Tó à à kũ̀, è à gáɛ kↄ̃n a bào.

10 Gbɛ̃ kɛ̀ à lè à kũ̀ ègↄ̃ daɛna sↄ̀rↄrↄ,

gbãaa bé à à nɛ̀.

11 Gbɛ̃ zaaa è be Luda è yã tàasi kɛro,

è ↄ kú a wɛ́ɛamɛ è guu ero.

12 Dii, ǹ fɛɛ ǹ mↄ́ kↄ̃n n gbãaao,

Luda, ǹgↄ̃ takaasideenↄ tàasi kɛɛ.

13 Luda, bↄ́yãnzin gbɛ̃ zaaa è dↄkɛnyo lɛzi?

È be a swɛ̃̀ guu nɛ́ ĩa daawaro.

14 Baa kↄ̃n beeeo nɛɛ̀ gbɛ̃nↄ yã'ↄ̃amma e sãnsãn,

nɛɛ̀ ń pↄsia yã da lɛ ǹ e ǹ ↄ daḿma.

Gbãasaidee è a zĩnda kpámma,

tonɛ kɛ̀ gwàri vĩroo dↄnlɛrin n ũ.

15 Ǹ gbɛ̃ zaaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ pãsĩnↄ gã̀sã ɛ́ńnɛ,

ǹ ń yã zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄe daa wà dↄ̃roo wí ń musu.

16 Dii ègↄ̃ kí blee gurↄ píngi,

à yãdarisaideenↄ é kaatɛ à bùsun.

17 Dii è takaasideenↄ wɛ́ɛkɛna sí,

è ń gba swɛ̃̀, è swã kpá ń wiipɛnazi.

18 È zɛ kↄ̃n tonɛ kɛ̀ gwàri vĩroonↄ

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaḿmanↄ,

lɛ gbɛ̃ntee kɛ̀ dɛ bùsuti ũ

tón tó swɛ̃̀ kɛ̃ gbɛ̃nↄn dↄro yãnzi.

11

Làakarikpaɛna

Dauda lɛ̀.

1 Ma na Diizi.

Bↄ́yãnzin ée beemɛ mà vĩa

mà tá kpiii musuzi lán bãa bà?

2 À zaakɛrinↄ gwa, aↄ̃ kà kpà sála,

aↄ̃ nàɛ gusaɛ aↄ̃ ń sá gà,

aↄ̃ kà zù nↄ̀sɛmaadeenↄzi.

3 Tó fɛɛakaarayã e kaatɛɛ,

gbɛ̃ maaanↄ é kɛ diamɛ?

4 Dii kú a kpɛ́ kɛ̀ kú adona guu,

à vɛ̃ɛna kpatan musu gwe.

È wɛ́ɛ tɛ́ gbɛ̃nteenↄzi à ń tàasi kɛ.

5 Dii è gbɛ̃ maaanↄ yↄ̃ à gwa,

mↄde à zà zaakɛrinↄn

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ yã pãsĩ è kɛńnɛ nnaanↄ.

6 Eé tɛ́yↄ̃ kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃o kú zaakɛrinↄa,

ĩa wãaa bé eégↄ̃ dɛ ń baka ũ.

7 Zaakɛ Dii è yã kɛ a zɛ́a,

yãmaakɛna è kɛnɛ nna,

gbɛ̃ maaanↄ é wɛ́ɛ siàlɛ.

12

Gbɛ̃ntee zaakɛɛ

Dauda lɛ̀. Wè sí kↄ̃n mↄrↄlɛnaomɛ.

1 Ǹ ma mì sí, Dii,

zaakɛ gbɛ̃ maa kee kuu dↄro,

náanɛdee yã̀a gbɛ̃nteenↄ tɛ́.

2 Baade è ɛgɛɛ to a gbɛ̃daaanɛ,

è lɛ́nnaa kásańnɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo plaa.

3 Dii, ǹ lɛ́nnade lɛ́ kↄ̀ ɛ́

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda sɛ́ lezĩo.

4 Aↄ̃è be ń lɛ́ bé eé tó wà zĩ̀ ble,

wà ń lɛ́ vĩ, dé bé eé kí bleḿmaa?

5 Wɛ́ɛtãna gbɛ̃ busɛnↄa

kↄ̃n wɛ̃ndadeenↄ m̀bonao yãnzi

Dii bè é fɛɛ sa

à ń gba zɛ́bↄkii kɛ̀ aↄ̃ↄe à ni dɛɛ.

6 Dii yã see vĩro,

à dɛ lán kondogi kɛ̀ wà yↄ̀ tɛ́vura guu

wà bàasa gɛ̃̀n swɛɛplaaa bà.

7 Mpi Dii, nɛ́gↄ̃ wa dãkpaa gurↄ píngi,

nɛ́ wa sí gbɛ̃ beee takanↄa.

8 Tó gbɛ̃nↄ yã bɛ̃̀ɛ kũ̀ ↄplaplaa,

gbɛ̃ zaaanↄ ègↄ̃ lili oo kↄ̃n ĩadãnao gu píngia.

13

Wiipɛna Ludazi

Dauda lɛ̀.

1 Ai bↄrɛ, Dii?

Ma yã égↄ̃ sãangu gurↄ sãnda píngin yↄ́?

Nɛ́gↄ̃ mìkpɛɛ zuumɛ ai bↄrɛmɛ?

2 Mɛ́gↄ̃ kↄ̃dɛɛ kɛɛ kↄ̃n ma laasuunↄ ai bↄrɛmɛ?

Ma pↄↄ ègↄ̃ sia lán guu e dↄↄ nà,

ma ibɛɛ égↄ̃ gbãaa bleema ai bↄrɛmɛ?

3 Dii ma Luda, ǹ ma gwa nɛ́ ma yã ma,

ǹ ma uu weremɛ lɛ màton garo yãnzi,

4 lɛ ma ibɛɛ tón be a ma nɛro yãnzi,

lɛ ma zangurinↄ tón pↄnnaa kɛ ma funa yã musuro.

5 Mɛ́ɛ n gbɛ̃kɛ náanɛ kɛɛ,

ma pↄↄ kɛ̀ nna kɛ̀ n ma mì sì.

6 Mɛ́ lɛ̀ sí Diinɛ,

zaakɛ à yã maaa kɛ̀mɛ.

14

Yↄ̃nkↄↄ yã'ona

Dauda lɛ̀.

1 Yↄ̃nkↄↄ è be a swɛ̃̀n Ludaa kuuro.

Gbɛ̃nↄ yàka, aↄ̃ yãkɛna zaa,

yãmaakɛri kee kú ń tɛ́ro.

2 Zaa musu Dii è gbɛ̃nteenↄ tàasi kɛ

à gwa tó gbɛ̃ke ↄ̃ndↄ̃ↄ kà à a kii wɛtɛ.

3 Aↄ̃ sã̀sã ń píngi aↄ̃ gↄ̃̀ dↄ̀rↄ sai míↄmiↄ,

yãmaakɛri kee kú ń tɛ́ro, baa mɛ̀n do.

4 Zaakɛrinↄↄ dↄ̃na vĩnloo?

Aↄ̃è ma gbɛ̃nↄ mↄ́mↄ lán ú bà,

aↄ̃è Dii sísiro.

5 Gwen vĩa ń kũn maamaa,

zaakɛ Ludaa kú kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ.

6 Wè kpá takaasideenɛ a pↄyezikɛnaa,

mↄde Diin à utɛkii ũ.

7 Luda, ǹ bↄ Zayↄn ǹ mↄ́ ǹ Isarailinↄ mì sí!

Tó Dii sↄ̀kpa kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ń gwena ziin,

Yakubu boriinↄ é pↄnnaa kɛ,

Isarailinↄ é yáa dↄ.

15

Ludayãdari yã'ona

Dauda lɛ̀.

1 Dii, dé bé à zɛ́ vĩ à gɛ̃ n bɛ ua?

Dé bé eé fↄ̃ àgↄ̃ kú n kpiii musuu?

2 Gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ kuu taari sai,

è yã kɛ a zɛ́a,

è yãpuraa o zaa a nↄ̀sɛn.

3 È yã di gbɛ̃kearo,

è taari kɛ a gbɛ̃daaanɛro,

è a gbɛ̃ndoo sↄ̃sↄ̃ro.

4 È kya ká ludayãdarisainↄn,

è bɛ̀ɛ li ludayãdarinↄnɛ,

è a lùsɛna papa, baa tó à kɛ̀nɛ zĩ'ũ.

5 È ↄↄ sɛ̃kãńnɛ a dialɛna yãnziro,

è bↄ taarisaidee kpɛɛ ↄdↄnkpɛɛgba yãnziro.

Gbɛ̃ kɛ̀ è kɛ lɛɛ é kpágula zikiro.

16

Nana Ludazi adua

Dauda lɛ̀.

1 Ǹ ma dãkpa Luda,

ḿbe ma nanzi.

2 Ma bè Diinɛ: Ḿbe ma Dii ũ,

n baasiro má pↄ́ maa ke vĩro.

3 N gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bùsu kɛ̀ guunↄ,

aↄ̃mbe gakuidee kɛ̀ wà kɛ̀mɛɛnↄ ũ.

4 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è wã wà gá tãa kiianↄ

è yã'ↄ̃amma kpá ń zĩndazimɛ.

Mɛ́ sa'o'aru kwɛ́ɛńyoro,

weé ń tãanↄ tↄ́ ma ma lɛ́zĩro.

5 Dii, ḿbe má n vĩ ndo,

n ma ka ma bakaa,

ma wɛ̃̀ndi kú n ↄzĩmɛ.

6 N tↄↄtɛ lɛ́zɛkiinↄ kɛ̀mɛ gu maaa guu,

gbaa kɛ̀ ń dàmɛɛ kɛ̀mɛ.

7 Mɛ́ Dii sáabu kpá kɛ̀ è lɛ́ dama yãnzi,

baa gwãavĩ è tó ma swɛ̃̀ ma gba làakari.

8 Mɛɛ̀gↄ̃ Dii ee ma wɛ́ɛn,

lán à kú ma ↄplaazi nà, pↄ́ke é ma degero.

9 Beee yãnzi ma pↄↄ ègↄ̃ nnazi,

ma nↄ̀sɛguu pù.

Má tãmaa vĩ kɛ̀ ma mɛ̀ égↄ̃ kuu,

10 zaakɛ nɛ́ ma tó mira guuro,

nɛ́ we n gbɛ̃ kɛ̀ kú adona yai kũro.

11 N ma da wɛ̃̀ndi zɛ́a,

ma pↄnnaa égↄ̃ pana n kiia,

pↄ́ maaanↄ égↄ̃ kú n ↄzĩ gurↄ píngi.

17

Taarisaidee aduakɛna

Dauda aduakɛna

1 Dii, ǹ ma yãzɛdee ma,

ǹ swã kpá ma wiipɛnazi,

ǹ ma wɛ́ɛkɛna sí,

zaakɛ mɛ́ɛ kɛɛ kↄ̃n mↄnafikioro.

2 N kiian mɛ́ yã nnaa en,

n wɛ́ɛ e yã kɛ̀ zɛ́ vĩi ee sãnsãn.

3 N ma swɛ̃̀ gwà, n wɛ́ɛ tɛ́mazi gwãavĩ,

n ma tàasi kɛ̀, nɛ́ɛ yãke emaro,

zaakɛ ma zɛo kɛ̀ ma lɛ́ é ma kari kɛro.

4 Mɛɛ̀ tɛ́ gbɛ̃ntee yãkɛnanↄziro,

mɛɛ̀ gbɛ̃ pãsĩnↄ zɛ́kpaɛ sɛ́ro.

5 Ma lili ò n zɛ́n súusu,

mɛ́ɛ pã n yãnɛro.

6 Mɛ́ɛ lɛ́ zuunzi, zaakɛ nɛ́ wemala.

Luda, ǹ swã kpá ma aduakɛnazi.

7 Ǹ n gbɛ̃kɛ bↄnsaɛ yã kɛmɛ,

ǹ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ nànziinↄ bↄ ń ibɛɛnↄ ↄzĩ.

8 Ǹ làakari dↄma lán n wɛ́ɛnɛ bà,

ǹ ma sↄtↄ n ↄru.

9 Ǹ ma sí gbɛ̃ zaaa kɛ̀ aↄ̃è ĩa damaanↄa,

ma ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ liganamazii pìnↄ.

10 Aↄ̃è gbɛ̃ke wɛ́ɛ gwaro,

aↄ̃ lɛ́ è ĩadãyã o.

11 Aↄ̃ pɛ̀ɛma wà lìgamazi,

aↄ̃ wɛ́ɛ bìima lɛ wà e wà ma pãɛ tↄↄtɛ.

12 Aↄ̃ↄ yezi wà ma kɛ gyáigyai

lán músu nↄadɛri è kɛ nà,

lán músu kɛ̀ naɛna gusaɛ bà.

13 Dii, ǹ fɛɛ ǹ dańlɛ ǹ ń nɛ,

ǹ ma sí gbɛ̃ zaaanↄa kↄ̃n n fɛ̃ɛdaao.

14 Ǹ ma bↄ ń ↄzĩ kↄ̃n n gbãaao.

Aↄ̃ baka kú anduna kɛ̀kii guu,

aↄ̃ auziki ègↄ̃ dińzi, aↄ̃ nɛ́nↄ è kã,

aↄ̃è pↄ́ kɛ̀ dìńzinↄ káɛ ń nɛ́nↄnɛ.

15 Mapi sↄ̃, mɛ́ wɛ́ɛ sinlɛ ma nↄ̀sɛ maaa yãnzi,

tó ma n e ma fɛɛgurↄ, beee é mↄ́ma.

18

Zĩ̀blena sáabu

(2Sa 22:1-51)

Lɛ̀ kɛ̀ Dii zↄ̀bleri Dauda sìnɛ gurↄↄ kɛ̀ à à bↄ̀ Solu kↄ̃n a ibɛɛ kpaaanↄo ↄzĩ.

1 Má yenzi Dii, ḿbe ma gbãaa ũ.

2 Diin ma gbɛ̀si ũ kↄ̃n ma zɛki gbãaao,

ma mìsirimɛ.

Ma Ludan ma gbɛ̀si ũ, mɛɛ̀ nazi.

Àmbe ma sɛngbango ũ,

ma mìsiri gbãa kↄ̃n ma gulezĩo.

3 Dii kà wà à sáabu kpá.

Mɛɛ̀ à sísi, è ma bↄ ma ibɛɛnↄ ↄzĩ.

4 Góro'itɛ vlɛ̃̀ɛmao,

ísↄ̃ kɛ̀ è ń kaatɛ e ma blee.

5 Mira bànↄ lìgamazi,

gaa takutɛɛ kpàkpamɛ ma aɛ.

6 Kɛ̀ má kú nawɛ̃a guu, ma Dii sìsi,

ma wii pɛ̀ ma Ludazi,

ben à ma kòto mà zaa a bɛ,

ma wiii kà à kiia, à gɛ̃̀ à swãn.

7 Tↄↄtɛ lùgaluga à nìgãnigã,

kpiiinↄ dègedege ai ń kãsãan.

Aↄ̃ lùgaluga kɛ̀ à pↄ fɛ̃̀ yãnzi.

8 Tɛ́sukpɛ bↄ̀ à yĩzĩ,

tɛ́ kɛ̀ è ń kpata bↄ̀ à lɛ́n,

à yↄ̃̀nↄↄ e tɛ́ kɛɛ à aɛ.

9 À musu wɛ̃̀ à pìta,

lou sìsi à gbá gĩzĩ.

10 Èe vĩaa dina kɛrubu kpɛɛ,

èe yàa paa ĩala.

11 À gusiaa dà a zĩndala,

ludambɛ sia kũ à kúkiila.

12 Zaa à gakui tɛ́kɛna guu lou e sisii,

lougbɛ e kwɛɛ, lou e pii pãsĩpãsĩ.

13 Dii pàta zaa musu,

Luda Musude kòto dↄ lapatana ũ.

14 À kà fã̀ ma ibɛɛnↄa à ń fãakↄ̃a,

à tò lou pìḿma à pɛ̀ḿma.

15 Kɛ̀ n pataḿma, Dii,

kɛ̀ n pↄ́ bↄ̀ n yĩzĩ,

ísiaa tↄↄtɛ bↄ̀ gupuraaa,

anduna kãsãa gↄ̃̀ kaɛna pↄ̃tɛ̃.

16 À ↄ bↄ̀ zaa musu à ma kũ,

à ma bↄ swadaa guu.

17 À ma si ma ibɛɛ gbãaa ↄzĩ

kↄ̃n ma zanguri kɛ̀ aↄ̃ gbãaa dɛmalaanↄ.

18 Aↄ̃ lɛ̀ɛma ma mↄ́nzikɛgurↄ,

mↄde Dii zɛ̀mao.

19 À ma bↄ à ma gba mɛ̀porokii,

à ma mì sì kɛ̀ à yemazi yãnzi.

20 Dii yã kɛ̀mɛ ma nↄ̀sɛ maa lɛ́n,

à fĩa bòmɛ ma gbãsĩsaikɛ lɛ́n.

21 Zaakɛ má Luda yãdiɛnanↄ kũna,

mɛ́ɛ à zaaa kɛ ma a Luda tònlo.

22 À dokayãnↄ ègↄ̃ dↄↄmɛ aɛ píngi,

mɛ́ɛ kpɛɛ li yã kɛ̀ à dìɛnↄnɛro.

23 Ma kuuna taari vĩ Diinɛro,

má a zĩnda kũna durun sai.

24 Dii fĩa bòmɛ ma nↄ̀sɛ maa lɛ́n,

zaakɛ à è má kuu gbãsĩ sai.

25 Náanɛdeen n ũ náanɛdeenↄnɛ,

taarisaideen n ũ taarisaideenↄnɛ.

26 Ń wásawasa gbɛ̃ wásawasanↄnɛ,

mↄde nɛɛ̀ íbɛtɛ kpá kↄ̃n gbɛ̃ dↄ̀rↄsaideenↄo.

27 Nɛɛ̀ zĩndabusarinↄ mì sí,

nɛɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è ń zĩnda sɛ́ lezĩnↄ sↄ̃ɛ.

28 Dii, nɛɛ̀ ma fitia tɛ́ tó nana,

ma Luda, nɛɛ̀ ma gusiaa liɛ gupuraa ũ.

29 Kↄ̃n n gbãaao mɛ́ fↄ̃ mà kù kpá karaa,

ma Luda gãzĩ mɛ́ fↄ̃ mà vĩ gũ̀la.

30 Luda kɛ̀kii sↄ̃ yãkɛna bↄɛzina,

Dii yã see vĩro, à wásawasa,

à dɛ sɛngbango ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ nàzinↄnɛ.

31 Dii baasiro, dén Luda ũu?

Wa Luda baasiro, dén gbɛ̀si ũu?

32 Luda bé è ma gba gbãaa,

àmbe è zɛ́ poromɛ súusu.

33 È tó ma gbá kãi gↄ̃ nna lán zↄ̃ pↄ́ bà,

è tó màgↄ̃ táa oo gulezĩnↄ musu.

34 È zĩ̀kana dadamɛ

ai ma gã̀sã fↄ̃ à mↄ̀gotɛ̃ sá gá.

35 Nɛɛ̀ n zĩ̀blesɛngbango kpáma,

ń ma kũna kↄ̃n n ↄplaao,

nɛɛ̀ naɛ ǹ ma tↄ́ bↄ.

36 Nɛɛ̀ ma zɛ́ yàasa kũmɛ

lɛ ma gbá tón sataro.

37 Ma pɛɛ ma ibɛɛnↄzi ma ń kũkũ,

mɛ́ɛ ɛara ma suro, sé kɛ̀ ma gaa ma ń dɛdɛ.

38 Ma ń wíwi, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà fɛ̀ɛ dↄro,

aↄ̃ lɛ̀ɛ wà gↄ̃̀ kaɛna ma gbá gĩzĩ.

39 N ma gba gbãaa ma zĩ̀ kào,

ń tò ma ibɛɛnↄ mì nàɛmɛ.

40 Ń tò ma zangurinↄ kpɛɛ lì,

ben ma a ibɛɛ pìnↄ kàatɛ.

41 Aↄ̃ wii lɛ̀, gbɛ̃kee e ń mì síro,

aↄ̃ lɛ́ zù Diizi, èe weńlaro.

42 Ma ń kɛ́ tíkɛtikɛ lán bùsuti kɛ̀ ĩa sɛ̀ɛ bà,

ma táa òḿma lán zɛ́ guu bↄtↄnga bà.

43 N ma bↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛmaziinↄ ↄzĩ,

n ma kɛ boriinↄ mìdee ũ.

Borii kɛ̀ má ń dↄ̃roonↄ è zↄ̀ blemɛ,

44 bori zĩ̀tↄnↄ è na ń sàsaa ma aɛ.

Tó aↄ̃ ma yã mà, aↄ̃è mì siɛmɛ.

45 Aↄ̃ kã è ga,

aↄ̃è bↄ ń zɛki gbãaanↄn kↄ̃n luganao.

46 Dii kuu! Aubarikadeen ma gbɛ̀si ũ!

Wà Luda ma mìsiri tↄ́ bↄ.

47 Luda bé è gɛ̃ɛ bomɛ,

è tó boriinↄ mì siɛmɛ,

48 è tò mà piti ma ibɛɛnↄn.

N ma gba gbãaa dɛ ma zangurinↄla,

n ma bↄ gbɛ̃ pãsĩnↄ ↄzĩ.

49 Beee yãnzi mɛ́ n sáabu kpá boriinↄ tɛ́,

mɛ́ n tↄ́ kpá, Dii.

50 Dii è zĩ̀ bíta ble kína kɛ̀ à à sɛ̀nɛ,

è gbɛ̃kɛɛ kɛ kína kɛ̀ à à kànɛ,

mamↄma Dauda kↄ̃n ma boriinↄo

ai gurↄ píngi.

19

Ludambɛ gakui kↄ̃n Luda yã gakuio

Dauda lɛ̀.

1 Musu è Luda gakui bↄ gupuraaa,

bàtumapↄnↄ è à zĩi ↄdↄańnɛ.

2 Lɛn èegↄ̃ yã oo lɛ lán guu e dↄↄ nà,

è dↄ̃na kpáḿma gwãavĩ kↄ̃n gwãavĩo.

3 È yã oro, à yã'ona borii kuuro,

wè à kĩi maro.

4 À kòto è da andunala píngi,

à yã'ona è gá ai tↄↄtɛ lɛ́zɛkiia.

Luda kpɛ́ bò ↄfãntɛ̃nɛ gwe,

5 è bↄ kpɛ́n à fɛɛ lán nↄsɛri bà,

è fɛɛ táo kↄ̃n pↄnnaao lán gↄ̃sagbãaa bà.

6 È fɛɛ ludambɛlɛa kɛ̀,

è bikũ à gá ai à lɛ́a kãa,

pↄ́ke ègↄ̃ utɛna à puusunɛro.

7 Dii doka papana,

è ń kuuna kɛkɛ à kɛńnɛ dↄ.

Dii yã náanɛ vĩ,

è lɛ́ da ↄ̃ndↄ̃saideenↄa.

8 Dii ↄdↄkii bé à súusu, è ń pↄↄ kɛ nna.

Dii yãdiɛnanↄↄ gbãsĩ vĩro, è ń uu wereńnɛ.

9 Mìsiɛna Diinɛ zɛ́ pì wɛ́ɛbↄna,

weégↄ̃ tɛ́zi gurↄ píngi,

Dii yãkpaɛkɛna yãpuraa vĩ,

ègↄ̃ maa wásawasa.

10 À maaa dɛ vurala, baa vura maaa,

à nnaa dɛ zↄ́'ila, baa zↄ́ búsu.

11 Beee musu nɛɛ̀ lɛ́ da mamↄma n zↄ̀bleria,

gbɛ̃ kɛ̀ n yã kũna àre ègↄ̃ bíta.

12 Dé bé eé fↄ̃ à yã kɛ̀ à zã̀anↄ dↄ̃ↄ?

Ǹ sùu kɛmao kↄ̃n ma taari kɛ̀ utɛnamɛɛnↄ.

13 Ǹton tó mamↄma n zↄ̀bleri taari kɛnnɛ gĩanziro,

ǹton tó durunnↄ kí blemaro,

mɛ́gↄ̃ kuu wásawasa taari bíta sai.

14 Ǹ tó yã kɛ̀ èe bↄↄ ma lɛ́n kɛnnɛ

kↄ̃n laasuu kɛ̀ kú ma swɛ̃̀ guuo,

Dii, ma gbɛ̀si, ma mìsiri.

20

Zĩ̀blena wɛ́ɛkɛɛ

Dauda lɛ̀.

1 Dii yã sínyo n nawɛ̃akɛgurↄ,

Yakubu Luda n dãkpa.

2 À dↄnlɛ zĩmma bↄna a kúkiia,

à n ĩan ká bↄna zaa Zayↄn.

3 À n sa'ona sí píngi,

à dↄ n sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄ yãn.

4 À pↄ́ kɛ̀ n pↄↄ yezi kɛnnɛ,

à tó ǹ pↄ́ kɛ̀ nɛ́ɛ pɛɛa le.

5 Wé guda kɛ zĩ̀ kɛ̀ ń blè yã musu,

wé tuuta logo kↄ̃n wa Luda tↄ́o.

Dii wɛ́ɛkɛɛ kɛ̀ ń kɛ̀ sí píngi.

6 Má dↄ̃ sa kɛ̀ Dii è kína kɛ̀ à à kà mì sí,

è yã sío zaa a bɛɛ kɛ̀ kú adonan,

è tó à zĩ̀ ble kↄ̃n a gã̀sã gbãaao.

7 Gbɛ̃kenↄ è sↄ̃goronↄ náanɛ kɛ,

gbɛ̃kenↄ è sↄ̃nↄ náanɛ kɛ,

wapinↄ sↄ̃, Dii wa Ludan weè náanɛ kɛ.

8 Aↄ̃é gɛ̃̀n sí wà lɛ́ɛ,

wapinↄ sↄ̃ wégↄ̃ zɛna gíngin.

9 Dii, ǹ tó kína zĩ̀ ble,

tó wa n sisi, ǹ wewala.

21

Zĩ̀blena sáabu

Dauda lɛ̀.

1 Dii, kína e pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n n gbãaao,

à pↄↄ nna maamaa kɛ̀ ń tò à zĩ̀ blè.

2 N pↄ́ kɛ̀ à pↄↄ yezi kpàa,

nɛ́ɛ gí à wɛ́ɛkɛna síziro.

3 N daàlɛ kↄ̃n aubarika bítao,

n vura fùra kùnɛ.

4 À wɛ̃̀ndi gbèkamma, ben ń kpàa,

ń tò àgↄ̃ kuu ai gurↄ píngi.

5 À gakui bíta kɛ̀ ń tò à zĩ̀ blè,

n bɛ̀ɛ kↄ̃n bítakɛɛo kpàa.

6 Nɛɛ̀gↄ̃ aubarika daan gurↄ píngi,

n kuuna bé à tò à pↄↄ kɛ̀ nna.

7 Zaakɛ kína náanɛ dↄ̀ Diia,

Luda Musude gbɛ̃kɛ yãnzi eé nigãro.

8 N ↄↄ é n ibɛɛnↄ kũ ń píngi,

nɛ́ n zangurinↄ kũ kↄ̃n n ↄplaao.

9 Nɛ́ ń kɛ mↄ̀datɛ yàka ũ n mↄ́gurↄ,

Dii é ń kaatɛ a pↄfɛ̃gurↄ, eé tó tɛ́ ń ble.

10 Nɛ́ ń nɛ́nↄ mì dɛ anduna guu,

nɛ́ ń boriinↄ kɛ̃ gbɛ̃nteenↄa.

11 Baa tó aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃nzi,

aↄ̃ pↄyeziyã é zĩi kɛro.

12 Nɛ́ kà dↄdↄ ń wɛ́ɛa,

nɛ́ tó aↄ̃ kpɛɛ li.

13 N gbãakɛɛ guu, Dii, ǹ n zĩnda sɛ́ lezĩ,

wé lɛ̀ sí wà n bítakɛɛ sáabu kpá.

22

Wiipɛna Ludazi

Dauda lɛ̀.

1 Ma Luda, ma Luda,

à kɛ̀ dia n ma ton-ee?

Ma wii pɛ̀,

à kɛ̀ dia nɛ́ɛ mↄ́ ma mì síroo?

2 Ma Luda,

ma lɛ́ zùnzi fãantɛ̃, mↄde nɛ́ɛ wemalaro,

ma wii pɛ̀nzi gwãavĩ dↄ, mɛ́ɛ yĩtɛro.

3 Ń kú adona ń vɛ̃ɛna kpatan,

mmↄn kɛ̀ Isarailinↄ è n sáabu kpá.

4 Ḿbe wa dezinↄ n náanɛ kɛ̀,

aↄ̃ n náanɛ kɛ̀, ben n ń mì sì.

5 Aↄ̃ lɛ́ zùnzi, ben aↄ̃ bↄkii è,

aↄ̃ n náanɛ kɛ̀, ben wí e ń kũro.

6 Kↄ̀kↄ nɛ́ngon ma ũ, gbɛ̃nteen ma ũro,

wèe ma sↄ̃sↄ̃ↄ, wèe kya kaamagu.

7 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma gwaanↄↄ e ma faboo,

aↄ̃ↄe lɛ́zukii kɛɛma,

aↄ̃ↄe ń mì kɛɛ degũdegũ wèe bee:

8 Lán èe Dii náanɛ kɛɛ nà, ɛ̃ndɛ̃ à à mì sí,

tó à yã kànɛmɛ, à à mì sí.

9 Ḿbe n ma bↄ ma da gbɛɛɛn,

n ma gwa aafia ma yↄ̃migurↄ.

10 Má na n ↄzĩ zaa nɛ́'isↄmmɛ,

ma Ludan n ũ zaalɛ má kú ma da gbɛɛɛn.

11 Ǹtongↄ̃ kúmao zã̀ro,

zaakɛ wahaa kĩi kũ̀mao,

gbɛ̃kee kuu à dↄmalɛro.

12 Wà ligamazi paripari lán zùswareenↄ bà,

wà ma kagura kɛ̀ lán Basã bùsu zùsware gbãaanↄ bà.

13 Wèe lɛ́ aɛɛmazi lán músu ↄ́ↄdↄri

kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ kɛɛ gyáigyainↄ bà.

14 Ma gbãaa yã̀a lán í kwɛɛna bà,

ma gupɛkiinↄ bↄ̀kũn píngi,

ma mɛ̀ yↄ̀ lán zↄ́sa bà.

15 Ma kòto gàga lán pɛ̃ɛ korii bà,

ma nɛ́nɛ nà ma lɛ́ musu,

wà ma daɛ lán gɛ̀ bà bùsutin.

16 Lɛwannↄ gãli liganamazi,

gbɛ̃ zaaa pìnↄ nànakↄ̃rɛma,

aↄ̃ ma ↄↄnↄ kↄ̃n ma gbánↄ zↄ̃̀zↄ̃.

17 Mɛ́ fↄ̃ mà a wánↄ naro píngi,

wà wɛ́ɛ bìibiia, wèe ma gwaa.

18 Aↄ̃ ma pↄ́kãsãanↄ kpàatɛtɛkↄ̃nɛ,

aↄ̃ kàbankpɛ kɛ̀ ma uta yã musu.

19 Dii, ǹtongↄ̃ kúmao zã̀ro,

ḿbe ma gbãaa ũ,

ǹ mↄ́ ǹ dↄmalɛ kpakpaa.

20 Ǹ ma bↄ aↄ̃ fɛ̃ɛdaa lɛ́zĩ,

ǹ ma wɛ̃̀ndi sí lɛwan pìnↄa.

21 Ǹ ma bↄ músu pìnↄ lɛ́zĩ,

ǹ ma si zùsɛ̃tɛ pìnↄ kobaa.

22 Mɛ́ n tↄ́ bↄ ma gbɛ̃nↄ tɛ́,

mɛ́ n sáabu kpá kakↄ̃ana guu.

23 A Dii vĩakɛrinↄ, à à sáabu kpá,

a Yakubu boriinↄ, à à tↄ́ bↄ,

a Isarailinↄ, à mì siɛnɛ.

24 Zaakɛ èe kya ká takaasideenlo,

èe à wɛ̃ndakɛɛ faboro,

èe mìkpɛɛ zunɛro,

à swã kpà à wiipɛnazi.

25 Mɛ́ n sáabu kpá pari kakↄ̃ana guu,

mɛ́ lù kɛ̀ má sɛ̀nnɛ papa n vĩakɛrinↄ aɛzĩ.

26 Takaasideenↄ é pↄ́ ble wà kã,

Dii kii wɛ̀tɛrinↄ é à sáabu kpá,

aↄ̃égↄ̃ kú wɛ̃̀ndio gurↄ píngi.

27 Andunalɛzɛkideenↄ égↄ̃ Dii dↄ̃ aↄ̃ aɛ dↄa,

borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kuunↄ é kúɛnɛ ń píngi,

28 zaakɛ kíblena nɛ́ Dii pↄ́mɛ,

è kí ble bori píngia.

29 Anduna auzikideenↄ é dↄnzi kɛnɛ ń píngi

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gaa lɛ́zĩnↄ,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa gákiianↄ é mì siɛnɛ ń píngi.

30 Zia gbɛ̃nↄ é dↄzi,

aↄ̃é Dii yã tↄ̃kɛ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é suunↄnɛ,

31 Aↄ̃é mìsina yã o gbɛ̃ kɛ̀ wèe ń i kↄ̀roonↄnɛ

zaakɛ à gĩakɛ à kɛ̀.

23

Diin ma dã̀ri ũ

Dauda lɛ̀.

1 Diin ma dã̀ri ũ,

pↄ́ke é kɛ̃sãmaro.

2 È ma daɛ sɛ̃̀la bↄ̀rↄnↄn,

è gámao í kaɛna kítikiti saɛ.

3 È ma kuuna kɛkɛ dↄ,

è dↄmɛ aɛ zɛ́ maaanↄ guu a tↄ́ bↄna yãnzi.

4 Baa tó ma táa ò guzurɛ sia pãsĩn,

mɛ́ à zaaa vĩa kɛro, zaakɛ ń kúmao,

n sári kↄ̃n n gòo è ma làakari kpáɛmɛ.

5 Nɛɛ̀ pↄ́blee káɛmɛ ma aɛ ma ibɛɛnↄ wáa,

nɛɛ̀ nↄ́si gũnnadee kú ma mìa,

nɛɛ̀ í ká ma togoon ai à pa yɛ́lɛlɛ.

6 Yãpura Dii gbɛ̃kɛ kↄ̃n à yenzio égↄ̃ kúmao gurↄ píngi,

mɛ́gↄ̃ kú à ua ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n.

24

Dii gɛ̃na a kpɛ́ guu

Dauda lɛ̀.

1 Tↄↄtɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ píngi nɛ́ Dii pↄ́mɛ,

anduna kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ ń píngi.

2 À tↄↄtɛ kãsãa pɛ̀ɛ ísiaan,

à anduna kàɛ kↄ̃n swaanↄo.

3 Dé bé à zɛ́ vĩ à didi Dii kpiii musuu?

Dé bé eé fↄ̃ à gɛ̃ à ua?

4 Gbɛ̃ kɛ̀ taari vĩro bensↄ̃ à nↄ̀sɛ puraa,

gbɛ̃ kɛ̀ a làakari è tá tãanↄ kparo

bensↄ̃ è yã sí kↄ̃n tãa tↄ́oroo.

5 Dii é aubarika da adeen,

Luda à mìsiri é tó yã bↄo nna.

6 Lɛn à dɛ lɛ kↄ̃n à kii wɛ̀tɛrinↄ,

Yakubu boriinↄ Luda wɛ́ɛ wɛ̀tɛrinↄ.

7 À bĩilɛnↄ wɛ̃wɛ̃,

à gbà ziinↄ wɛ̃wɛ̃,

à tó Kína gakuidee gɛ̃.

8 Dén Kína gakuidee pì ũ sↄ̃ↄ?

Dii gbãabitademɛ,

àmbe Dii zĩ̀kari gbãadee pì ũ.

9 À bĩilɛnↄ wɛ̃wɛ̃,

à gbà ziinↄ wɛ̃wɛ̃,

à tó Kína gakuidee gɛ̃.

10 Dén Kína gakuidee pì ũ sↄ̃ↄ?

Dii Zĩ̀kpɛden Kína gakuidee pì ũ.

25

Luda wa dãkpari

Dauda lɛ̀.

1 Dii, ḿbe ma a swɛ̃̀ kpàmma,

2 Ma Luda, má n náanɛkɛna,

ǹton tó wí ma kũro,

ǹton tó ma ibɛɛnↄ ma nɛro.

3 Wí é gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄnziinↄ kũ zikiro,

sé gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ n kpɛɛ yãkↄdↄana sainↄ.

4 Dii, ǹ n zɛ́ ↄdↄamɛ,

ǹ n yã dadamɛ.

5 Ǹ ma da n yãpura zɛ́a,

ǹ à yã dadamɛ,

zaakɛ Luda ma mìsirin n ũ,

ma wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄnzimɛ gurↄ píngi.

6 N wɛ̃nda kↄ̃n n yenzio gↄ̃ dↄngu,

zaakɛ beenↄↄ kúnyo zaa zi, Dii.

7 Ǹton taari kɛ̀ má kɛ̀nↄ yã daro

ke durun kɛ̀ má kɛ̀ ma gↄ̃kparɛkɛgurↄↄnↄ.

Ǹ tó ma yã gↄ̃ dↄngu yenzi guu,

kɛ̀ ń maa yãnzi, Dii.

8 Dii maa, è yã kɛ a zɛ́a,

beee yãnzin è a yã dada durunkɛrinↄnɛzi.

9 È zĩndabusarinↄ da a zɛ́a,

è yã maaa dadańnɛ.

10 Dii ègↄ̃ yenzi kↄ̃n náanɛo vĩ

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ a bà kuunańyo yã kũnanↄ.

11 Baa kɛ̀ ma durun bíta Dii,

ǹ kɛ̃mɛ n tↄ́bↄna yãnzi.

12 Dé bé à Dii vĩa vĩi?

Dii è adee da zɛ́ kɛ̀ dɛ à sɛ́a.

13 Adee égↄ̃ kú nnamana guu,

à boriinↄ bé wégↄ̃ ń bùsu vĩ.

14 Dii ègↄ̃ nna kↄ̃n a vĩakɛrinↄ,

è tó aↄ̃gↄ̃ a bà kuunańyo yã dↄ̃.

15 Ma wɛ́ɛ ègↄ̃ pɛ́ Diia,

zaakɛ àmbe è ma gbá bↄ bàn.

16 Ǹ aɛ dↄma, nɛ́ ma wɛ̃nda gwa,

zaakɛ má kú mado wɛ́ɛtãmma guu.

17 Ma yã'ↄ̃ammanↄ kàara ma nↄ̀sɛ guu,

ǹ ma bↄ ma nawɛ̃a pìn.

18 Ǹ ma wɛ́ɛtãmma kↄ̃n ma pↄsiaao gwa,

nɛ́ ma durunnↄ kɛ̃ma píngi.

19 Ǹ gwa lán ma ibɛɛnↄ dàgula nà,

aↄ̃ zàmagu pãsĩpãsĩ.

20 Ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa, nɛ́ ma mì sí,

ǹton tó wí ma kũro, zaakɛ ma nanzi.

21 Ǹ tó yãpura kↄ̃n kuuna maaao gↄ̃ ma dãkpaa,

zaakɛ ma wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄnzi.

22 Luda, ǹ Isarailinↄ bↄ ń nawɛ̃anↄn píngi.

26

Gbɛ̃ maaa aduakɛna

Dauda lɛ̀.

1 Ǹ yã nnaa kpáma Dii,

zaakɛ ma yã kɛ̀ a zɛ́a,

ma n náanɛ kɛ̀ seka sai.

2 Ǹ ma lɛ́ ǹ ma gwa Dii,

nɛ́ ma nↄ̀sɛ kↄ̃n ma laasuunↄ gwa,

3 zaakɛ n yenzi ègↄ̃ dↄↄmɛ aɛ,

mɛɛ̀ zĩi kɛ n yãpuraaa.

4 Mɛɛ̀ vɛ̃ɛ kↄ̃n ɛgɛdeenↄoro,

mɛɛ̀ gɛ̃ mↄnafikideenↄ tɛ́ro.

5 Ma za durunkɛrinↄ kakↄ̃anan,

mɛɛ̀ vɛ̃ɛ kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄoro.

6 Ma ↄ pìpi ma taarisaidekɛ sèeda ũ,

mɛ́ɛ ligaa n gbãgbãkiizi, Dii,

7 lɛ mà e mà n sáabu kpá lɛ̀sina guu,

mɛ́ n yãbↄnsaɛnↄ kpàakpa kɛ.

8 Dii, má ye n kpɛ́ kɛ̀ nɛɛ̀gↄ̃ kúnzi,

guu kɛ̀ n gakui è pitan.

9 Ǹton ma kakↄ̃a kↄ̃n durunkɛrinↄoro,

ǹton ma baka kakↄ̃a kↄ̃n gbɛ̃dɛrinↄ pↄ́oro.

10 Laasuu zaaa bé ègↄ̃ dↄↄńnɛ aɛ,

aↄ̃ ↄↄ ègↄ̃ pana kↄ̃n ↄdↄnkpɛɛgbaanↄ.

11 Mapi sↄ̃, mɛɛ̀ yã kɛ a zɛ́a,

ǹ ma wɛ̃nda gwa, ǹ ma mì sí.

12 Ma zɛkii è gu maaan,

mɛ́ Dii sáabu kpá pari kakↄ̃ana guu.

27

Diin ma gupuraa ũ

Dauda lɛ̀.

1 Diin ma gupuraa ũ kↄ̃n ma mìsirio,

dén mɛ́ vĩa kɛnɛ?

Diin ma utɛkii ũ,

dé vĩa bé eé ma kũu?

2 Tó gbɛ̃ zaaanↄ lɛ̀ɛma lɛ wà ma kɛ gyáigyai

ke tó ma ibɛɛnↄ kↄ̃n ma zangurinↄ fɛ̀ɛmazi,

aↄ̃é gɛ̃̀n sí wà lɛ́ɛ.

3 Baa tó zĩ̀karinↄ lìgamazi,

ma kù é vĩro,

baa tó gbɛ̃nↄ fɛ̀ɛmazi kↄ̃n zĩ̀o,

ma làakari égↄ̃ kpaɛnamɛ.

4 Yã mɛ̀n don mɛ́ɛ gbekaa Diia,

yã pìn mɛ́ɛ wɛtɛɛ maamaa.

Má yezi màgↄ̃ kú Dii ua ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

lɛ màgↄ̃ à wɛ́ɛ wɛtɛ à kpɛ́n gwe,

mɛ́ wɛ́ɛ pɛ́ à maakɛɛa.

5 Eé ma utɛ a kpɛ́n nawɛ̃akɛgurↄ,

eé ma gwa a bisakutaan,

eé ma zɛ gbɛ̀ musu aafia.

6 Ma mì é gbã à dɛ ma ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligamaziinↄ pↄ́la,

mɛ́ saa o Dii ua kↄ̃n gudakɛnao,

mɛ́ lɛ̀ sí mà à sáabu kpá.

7 Tó ma n sisi Dii, ǹ wemala,

ǹ ma wɛ̃nda gwa, nɛ́ ma yã ma.

8 Ma nↄ̀sɛ e lɛ́ daama mà n wɛ́ɛ wɛtɛ,

Dii, mɛ́ɛ n wɛ́ɛ wɛtɛɛ.

9 Ǹton mìkpɛɛ zu mamↄma n zↄ̀blerinɛro,

ǹton kpɛɛ limɛ kↄ̃n pↄfɛ̃oro.

Ma dↄnlɛrin n ũ, ǹton ma zĩnnaro,

Luda ma mìsiri, ǹton ma tónlo.

10 Tó ma de kↄ̃n ma dao pã kpàmazi,

Dii é ma sí.

11 Dii, ǹ n yãzɛdee damɛ,

ǹ dↄmɛ aɛ zɛ́ súusu guu ma wɛ́ɛtãmmarinↄ yãnzi.

12 Ǹton tó ma ibɛɛnↄ pↄyeziyã kɛ ma musuro,

zaakɛ sèeda ɛgɛdeenↄↄ e yã diima,

gbɛ̃ pãsĩnↄↄ e pↄ́ bↄↄ ń yĩzĩ.

13 Má yã kɛ̀kii náanɛkɛna,

kɛ̀ Dii é à maaa kɛmɛ anduna kɛ̀ guu.

14 Ǹ wɛ́ɛ dↄ Diizi,

ǹ zɛ gbãa, nɛ́ n làakari kpáɛ,

ǹ wɛ́ɛ dↄ Diizi.

28

Wɛ́ɛkɛna kↄ̃n sáabukpanao

Dauda lɛ̀.

1 Dii, ḿbe ma gbɛ̀si ũ, mɛ́ɛ n sisii,

ǹton ma yã kpá swãkotoro.

Tó n yĩtɛmala,

mɛ́ gↄ̃ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ sì gɛ̀wãa guunↄ bàmɛ.

2 Mɛ́ɛ dↄnlɛ wii pɛɛmma,

ǹ swã kpámazi,

mɛ́ɛ ma ↄ sɛɛ n kúkii kpa.

3 Ǹton ma gáɛ lɛdo kↄ̃n gbɛ̃ bɛ̃̀ɛnↄ ke zaakɛrinↄoro.

Aↄ̃è yã nnaa o ń gbɛ̃daaanↄnɛ,

mↄde zangu bé à kú ń swɛ̃̀n.

4 Ǹ kɛńnɛ aↄ̃ yãkɛnaa kↄ̃n ń zaakɛnao,

ǹ fĩa bońnɛ ń dàa

lɛ aↄ̃ yã zaaa wí ń musu.

5 Aↄ̃è Dii yãkɛna kↄ̃n à zĩkɛnao yã daro,

eé ń gboro, eé ń fɛɛ dↄro.

6 Aubarikadeen Dii ũ,

zaakɛ à swã kpà ma wɛ̃nda wiipɛnazi.

7 Diin ma gbãaa ũ kↄ̃n ma sɛngbangoo,

má à náanɛ vĩ ma swɛ̃̀n.

È ma ĩan ká, ma pↄↄ è kɛ nna,

mɛɛ̀ à sáabu kpá kↄ̃n lɛ̀sinao.

8 Diin a gbɛ̃nↄ gbãaa ũ,

à dɛ utɛkii ũ kí kɛ̀ à kànɛ, è à mì sí.

9 Ǹ n gbɛ̃nↄ mì sí ǹ aubarika dańgu,

ǹ ń dãkpa ǹgↄ̃ ń kũna gurↄ píngi.

29

Dii yã'ona zàga'ĩa guu

Dauda lɛ̀.

1 A malaikanↄ, à Dii tↄ́ kpá,

à gakui kↄ̃n gbãaao dↄ̃ Diinɛ.

2 À Dii tↄ́ kpá,

à kúɛ Diinɛ à kúadona gupuraan.

3 Dii kòto dↄ ínↄla,

Luda Gakuide è tó lou pũtã,

Dii kòto kĩi dↄ ínↄ musu.

4 Dii kòto gbãaa dↄ,

Dii kòto gakui vĩ.

5 Dii kòto è sida línↄ para,

Dii è Lɛbanↄ bùsu sida línↄ para.

6 È tó Lɛbanↄ kpiiinↄ vĩvĩ lán zùnɛ bà,

Ɛmↄni gbɛ̀ sↄ̃ lán zùswarenɛ bↄ̀rↄ bà.

7 Dii kòto è bↄ kↄ̃n loupinao,

8 Dii kòto è gbáa nigã,

Dii è Kadɛsi gbáa nigã.

9 Dii kòto è línↄ nigã,

è líkpɛnↄ pu,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à ua guunↄↄ e beenɛ,

Gakuideen à ũ.

10 Dii kú í kɛ̀ dana andunalaa musu,

Dii vɛ̃ɛna Kí ũ gurↄ píngi.

11 Dii è a gbɛ̃nↄ gba gbãaa,

Dii è aubarika dańgu aↄ̃gↄ̃ aafia.

30

Dii sáabukpana

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà Luda ua kyakɛna yã musu.

1 Mɛ́ n tↄ́ sɛ́ lezĩ Dii,

zaakɛ n ma kaara,

nɛ́ɛ tó ma ibɛɛnↄ ma nɛro.

2 Dii ma Luda, ma wii pɛ̀nzi,

ben n ma gba aafia.

3 Dii, n ma si miraa,

nɛ́ɛ tó ma si gɛ̀wãanlo.

4 Dii gbɛ̃nↄ, à à tↄ́ kpá,

à à tↄ́ kɛ̀ kú adona sáabu kpá.

5 Zaakɛ à pↄfɛ̃na è gì kɛro,

à aubarika bé ègↄ̃ kuu ai gbɛ̃ wɛ̃̀ndi lɛ́n.

Ɔ́ↄdↄna ègↄ̃ kuu gwãavĩ,

ben guu è dↄ kↄ̃n pↄnnaao.

6 Kɛ̀ má kú nnamana guu ma bè:

Mɛ́ kpágula zikiro.

7 Dii, kɛ̀ n aubarika dàmagu,

n ma zɛ gíngin lán kpiii bà.

Mↄde kɛ̀ n mìkpɛɛ zùmɛ,

ma gↄ̃ bídi guu.

8 N Dii, mbe ma n sisi,

ma kúɛ kɛ̀ ma diinɛ ma bè:

9 Bↄ́ àren ma gaa vĩi ke ma sina gɛ̀wãan?

Ma mira é n tↄ́ kpán yↄ́?

Eé n náanɛ kpàakpa kɛn yↄ́?

10 Ǹ ma yã ma Dii ǹ ma wɛ̃nda gwa,

Dii, ǹgↄ̃ dɛ ma dↄnlɛri ũ.

11 N ma ↄ́ↄdↄna lìɛ ↄ̃wãna ũ,

n ma pↄsia utanↄ pìtima,

n pↄnnaa dàmɛ pↄ́kãsãa ũ.

12 Mɛ́gↄ̃ yĩtɛnaro, mɛ́gↄ̃ n tↄ́ kpaamɛ,

Dii ma Luda,

mɛ́gↄ̃ n sáabu kpaa gurↄ píngi.

31

Zĩndakpana Diia

Dauda lɛ̀.

1 Dii, ḿbe ma nanzi,

ǹton tó wí ma kũ zikiro.

Ǹ ma mì sí n maakɛna yãnzi,

2 Ǹ swã kpámazi, ǹ ma faaba kɛ kpakpaa,

ǹ gↄ̃ ma utɛki gbɛ̀ ũ,

zɛki gbãaa kɛ̀ eé ma faaba kɛɛ ũ.

3 Ma gbɛ̀si kↄ̃n ma zɛki gbãaaon n ũ,

ǹ dↄmɛ aɛ ǹ ma da zɛ́a n tↄ́ yãnzi.

4 Ǹton tó mà si bà kɛ̀ wà kpàkpamɛɛnlo,

zaakɛ ma mìsirin n ũ.

5 Ma a ninii nànnɛ n ↄzĩ,

ǹ ma mì sí Dii Luda yãpurade.

6 Ma za gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è na tãanↄan,

Diin má náanɛ kɛ̀.

7 Mɛ́ yáa dↄ mà pↄnnaa kɛ kↄ̃n n yenzio,

zaakɛ n ma yã'ↄ̃amma è,

n ma nawɛ̃akɛna dↄ̃̀mɛ.

8 Nɛ́ɛ ma na ma ibɛɛnↄnɛ ń ↄzĩro,

n ma gba mɛ̀porokii.

9 Ǹ ma wɛ̃nda gwa Dii,

zaakɛ má kagurakɛnamɛ,

pↄsiaa tò ma wɛ́ɛ gↄ̃̀ súkusuku,

ma pↄↄ sia kũ̀ ma nↄ̀sɛ yàka.

10 Pↄsiaa e ma wɛ̃̀ndi lagoo,

m̀bna e ma wɛ̃̀ yãaa,

laasuu tò má gbãaa vĩ dↄro,

ma wánↄ bùsa.

11 Ma gbɛ̃daaanↄ è kya kámagu ma ibɛɛnↄ yãnzi,

ma yã è ma gbɛ̃nↄ vĩa kũ maamaa,

gbɛ̃ kɛ̀ weè dakↄ̃rɛ gãalɛnↄ è pãmɛ.

12 Ma yã e dↄ gbɛ̃ken dↄro,

ma gↄ̃ lán gɛ̀ bà,

ma gↄ̃ńnɛ lán oo kãndo bà.

13 Mɛɛ̀ ma kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ e ma pee pari,

vĩapↄnↄↄ ligamazi.

Aↄ̃è kakↄ̃a wà lɛ́ kpákↄ̃sↄ̃mazi,

aↄ̃è lɛdolɛ kɛ ma wɛ̃̀ndibↄna yãnzi.

14 Mↄde ḿbe ma n náanɛ kɛ̀ Dii,

mɛɛ̀ be ma Ludan n ũ.

15 Ma wɛ̃̀ndi ègↄ̃ kú n ↄzĩ gurↄ píngimɛ,

ǹ ma sí ma ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma wɛtɛɛ

wà ma dɛɛnↄ ↄzĩ.

16 Ǹ uu were mamↄma n zↄ̀bleria,

ǹ ma mì sí n yenzi guu.

17 Dii, ǹton tó wí ma kũro,

zaakɛ ma wii pɛ̀nzi.

Ǹ tó wí zaakɛrinↄ kũ,

ǹ tó aↄ̃ lɛ́ gↄ̃ nakↄ̃ana gɛ̀wãan,

18 ǹ tó ɛgɛtori pìnↄ nɛ́nɛ naɛ.

Aↄ̃è dↄkɛ kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ,

aↄ̃è kya káńgu kↄ̃n ĩadãnao.

19 Auziki kɛ̀ ń kàkↄ̃a n vĩakɛrinↄnɛ bíta,

nɛɛ̀ aubarika da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ nanziinↄn gbɛ̃ píngi wáa.

20 Tó gbɛ̃nↄ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ńzi, nɛɛ̀ ń utɛ n kuu,

tó wèe lɛokpakↄ̃a kɛɛńyo, nɛɛ̀ ń dãkpa n kukiia.

21 Aubarikadeen Dii ũ,

zaakɛ à yenzi bíta ↄ̀dↄamɛ

wɛ́tɛ kɛ̀ wà lìgazi guu.

22 Swɛ̃̀ kɛ̃̀magu gwe,

ben ma bè, wà n kii zɛ́ zↄ̃̀mɛ.

Kɛ̀ ma faaba lɛ́ zùnzi,

n ma wɛ̃nda wiipɛna mà.

23 Àgↄ̃ ye Diizi, amↄa a gbɛ̃nↄ.

Dii è a náanɛkɛrinↄ dãkpa,

è fĩa bo ĩadãrinↄnɛ pãsĩpãsĩ.

24 Amↄa kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄ Diizinↄ,

àgↄ̃ gbãa à a swɛ̃̀ kpáɛ.

32

Durun'ona Ludanɛ

Dauda lɛ̀.

1 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ Luda pↄ́ kù à taarinↄla

à à durunnↄ kɛ̃̀nɛ ũ.

2 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ Dii è à durun yã daroo ũ,

bensↄ̃ mↄnafiki kú à nↄ̀sɛ guuro.

3 Kɛ̀ ma yĩtɛ kↄ̃n ma durun-o, ma yãyã,

ma wiii ègↄ̃ dↄ zaa kↄngↄ ai uusiɛ.

4 N ↄ tↄ̃̀ma fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo,

ma gbãaa yã̀a lán guwãagurↄ ↄfãntɛ̃ bé à ma lɛɛ bà.

5 Ben ma wennɛ ma durunzi,

mɛ́ɛ ma yã zaaa utɛnnɛ dↄro.

Ma bè, mɛ́ ma taarinↄ o Diinɛ,

ben à ma durun kɛ̃̀mɛ.

6 Beee yãnzi n náanɛkɛri wɛ́ɛ kɛmma a gurↄↄazi,

tó yã zĩ'ũu e mↄↄ, eé à lero.

7 Ma utɛkiin n ũ,

nɛɛ̀ ma bↄ wɛ́ɛtãmma guu,

nɛɛ̀ ligamazi ǹ ma mì sí.

8 Mɛ́ yã dannɛ mà n da zɛ́ kɛ̀ dɛ ǹ sɛ́a,

mɛ́ lɛ́ damma, ma wɛ́ɛ gↄ̃ tɛ́nzi.

9 Ǹtongↄ̃ kuu laasuu sai

lán sↄ̃ ke bãagãsↄ̃ bàro,

tó nɛ́ɛ aizi káńnɛ kↄ̃n a bàoro,

aↄ̃è da n dↄ̀rↄaro.

10 Yã'ↄ̃amma è da gbɛ̃ zaaanↄla,

Dii yenzi è liga à náanɛkɛrinↄzi.

11 Gbɛ̃ maaanↄ, à pↄnnaa kɛ Dii yãnzi,

nↄ̀sɛpuradeenↄ, à guda kɛ à yáa dↄ.

33

Luda sáabukpana

1 À guda dↄ Diia gbɛ̃ maaanↄ,

à kↄ̃ sìo nↄ̀sɛpuradeenↄ à sáabu kpá.

2 À Dii tↄ́ kpá kↄ̃n kuntigio,

à lɛ̀ sínɛ kↄ̃n mↄrↄo.

3 À lɛ̀ dufu sínɛ,

à pↄ́'ↄnnanↄ lɛ́ kↄ̃n dↄ̃nao kↄ̃n pↄnna wiiio.

4 Zaakɛ yã kɛ̀ Dii ò nɛ́ yãpuramɛ,

à náanɛ vĩ a yãkɛna píngi guu.

5 À ye maakɛɛzi kↄ̃n yãzɛdeeo,

Dii yenzi anduna pà.

6 Dii yã'ona bé à musu kɛ̀,

à lɛ́'ĩa bé à musupↄnↄ pɛ̀pɛ.

7 À í kàɛ gu dↄ̃nkↄ̃, à gↄ̃̀ ísiaa ũ,

à ínↄ kàkↄ̃a, à gↄ̃̀ í lↄ̀ ũ.

8 Anduna gbɛ̃ píngi, à vĩa kɛ Diinɛ,

gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ píngi, à mì siɛnɛ.

9 Zaakɛ à yã ò, ben anduna gↄ̃̀ kaɛna,

à yã dìɛ, ben pↄ́ píngi gↄ̃̀ kun.

10 Dii è lɛ́ kɛ̀ boriinↄↄ kpàkↄ̃sↄ̃ kɛ pã,

è kpá bùsudeenↄnɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄe pɛɛao.

11 Yã kɛ̀ Dii zɛ̀o ègↄ̃ diɛna gíngin,

yã kɛ̀ à à pↄↄ gbà ègↄ̃ kuu gurↄ píngi.

12 Aubarikadeen borii kɛ̀ Dii dɛ à Luda ũu ũ,

gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́ a pↄ́ ũunↄ.

13 Zaa musu Dii è guu gwa gĩzĩ,

è gbɛ̃nteenↄ e ń píngi.

14 Zaa à kúkiia è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú

anduna guunↄ tàasi kɛ ń píngi.

15 Àmbe à baade píngi swɛ̃̀ kɛ̀,

è ń yãkɛnanↄ dↄ̃ píngi.

16 Kína ke è zĩ̀ ble a zĩ̀kpɛ parikɛɛ yãnziro,

zĩ̀kari ke è bↄ a gↄ̃sagbãakɛ yãnziro.

17 Sↄ̃ náanɛkɛna à ń bↄↄ nɛ́ ɛgɛɛmɛ,

baa kↄ̃n à gbãakɛɛo eé fↄ̃ à gbɛ̃ mì síro.

18 Dii wɛ́ɛ kú a vĩakɛrinↄa,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄ à yenzizinↄ.

19 Eé ń bↄ gaa lɛ́zĩ,

eé ń gwa dekaagurↄ.

20 Wa wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ Diizi,

àmbe wa dↄnlɛri ũ kↄ̃n wa sɛngbangoo.

21 Zaakɛ Diin wa pↄↄ ègↄ̃ nnaa,

wá à tↄ́ kɛ̀ kú adona náanɛ vĩ.

22 Dii, ǹ tó n yenzi gↄ̃ kúwao

lán wa wɛ́ɛ dↄnzi nà.

34

Dii maakɛna

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ à a zĩnda dìɛ ĩadee ũ Abimɛlɛki aɛ, ai Abimɛlɛki pɛ̀a à tà.

1 Mɛ́gↄ̃ Dii tↄ́ sɛ́ɛ lezĩ gurↄ yãana sai,

mɛ́gↄ̃ à tↄ́ kpaa lán guu e dↄↄ nà.

2 Mɛ́gↄ̃ ĩa dãa Dii yã musu,

takaasideenↄ é ma aↄ̃ pↄnnaa kɛ.

3 À bítakɛɛ dↄ̃ Diinɛmao,

à tó wà à tↄ́ bↄ lɛdo.

4 Ma Dii kii wɛ̀tɛ, ben à wèmala,

à ma bↄ ma vĩanↄ guu.

5 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄzinↄ uu égↄ̃ werena,

wí é gɛ̃ ń wɛ́ɛn zikiro.

6 Takaasidee kɛ̀ Dii sìsi, ben à wèàla,

à à bↄ̀ à nawɛ̃anↄ guu píngi.

7 Dii Malaika ègↄ̃ kú à vĩakɛrinↄ saɛ,

è ń mì sí.

8 À dã à gwa, é e kɛ̀ Dii nna,

aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ nàzi ũ.

9 Dii gbɛ̃nↄ, à vĩa kɛnɛ,

pↄ́ke è kɛ̃sã à vĩakɛrinↄaro.

10 Nↄaa è músunↄ dɛ, pↄ́blee è kɛ̃sãḿma,

mↄde pↄ́ maa ke è kɛ̃sã Dii kii wɛ̀tɛrinↄaro.

11 Gbɛ̃nↄ, à mↄ́ à ma yã ma,

mà vĩakɛna Diinɛ dadaare.

12 Amↄa kɛ̀ á yezi a wɛ̃̀ndi gↄ̃ maa

bensↄ̃ á yezi a kuuna gↄ̃ nna,

13 à a lɛ́ kũ kↄ̃n yãzaa'onao,

àton tó ɛgɛɛ bↄ a lɛ́nlo.

14 À kpɛɛ li à zaaanɛ à à maaa kɛ,

à aafia zɛ́ wɛtɛ àgↄ̃ tɛ́zi.

15 Dii ègↄ̃ gbɛ̃ maaanↄ tàasi kɛɛ,

è swã kpá ń wiipɛnazi.

16 Dii è mìkpɛɛ zu zaakɛrinↄnɛ,

lɛ aↄ̃ yã tón dↄ gbɛ̃kenlo yãnzi.

17 Tó gbɛ̃ maaanↄ lɛ́ zù Diizi, è ma,

è ń bↄ ń nawɛ̃anↄ guu píngi.

18 Dii kĩi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄↄ yàkanↄ,

è dↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ uu sisinanↄlɛ.

19 Wahaa ègↄ̃ gbɛ̃ maaa lee gɛ̃̀n baaagↄ̃,

mↄde Dii è à bↄ à guu píngi.

20 È à wánↄ dãkpa píngi,

à ke è ɛ́ro, baa mɛ̀n do.

21 Kisia é gbɛ̃ zaaanↄ dɛdɛ,

yã é vɛ̃ɛ gbɛ̃ maaa ibɛɛnↄa.

22 Dii è a zↄ̀blerinↄ mì sí,

yã é vɛ̃ɛ gbɛ̃ kɛ̀ naziaro.

35

Gbɛ̃ maa wiipɛna Diizi

Dauda lɛ̀.

1 Dii, ǹ íbɛtɛ kpá kↄ̃n ma ibɛɛnↄo,

ǹ zĩ̀ ká kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe zĩ̀ kaamaonↄ.

2 Ǹ n sɛngbango kↄ̃n n gↄ̃kɛbↄnↄ sɛ́ɛ,

ǹ fɛɛ ǹ dↄmalɛ.

3 Ǹ n sári kↄ̃n n fɛ̃ɛdaao sɛ́ dↄ,

ǹ fɛɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma gbɛsɛɛnↄzi.

Ǹ bemɛ ma mìsirin n ũ.

4 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma wɛtɛɛ wà ma dɛɛnↄ,

ǹ tó aↄ̃ kpɛɛ li, wí ń kũ.

Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe à zaaa gↄ̃gↄ̃maziinↄ,

ǹ tó aↄ̃ fua, mà ń kpɛɛ e.

5 Aↄ̃gↄ̃ dɛ lán ése ũkã kɛ̀ ĩa sɛ̀ɛ bà,

Dii Malaika pɛ́ḿma.

6 Aↄ̃ zɛ́ gↄ̃ gusiaa ũ kↄ̃n gu zãɛo,

Dii Malaika ↄ yĩpańzi.

7 Zaakɛ aↄ̃ wɛ̀ɛ yↄ̃̀mɛ pã,

mɛ́ɛ yãke kɛńnɛro, ben aↄ̃ bà kpàkpamɛ.

8 Ǹ tó mↄ́nzi ń le à kɛńnɛ ásaru ũ,

ǹ tó bà kɛ̀ aↄ̃ↄ kpàkpamɛɛ ń kũ,

aↄ̃ lɛ́ɛ wɛ̀ɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ yↄ̃̀ pì guu.

9 Ma pↄↄ é gbasa à kɛ Diia nna,

mɛ́ pↄnnaa kɛ kɛ̀ à ma mì sì yãnzi.

10 Mɛ́ be kↄ̃n nↄ̀sɛo do,

Dii, dé bé à dɛ lán n bà?

Nɛɛ̀ takaasideenↄ sí gbãamↄnnɛrinↄa,

nɛɛ̀ wɛ̃ndadeenↄ bↄ ń wɛ́ɛtãmmarinↄ ↄzĩ.

11 Sèeda ɛgɛdeenↄ è fɛɛmazi,

aↄ̃è yã kɛ̀ má à yã dↄ̃roo lalama.

12 Aↄ̃è à maaa fĩa bomɛ kↄ̃n à zaaao,

ben ma gↄ̃ gbɛ̃ miradodee ũ.

13 Tó aↄ̃ↄe gyãa kɛɛ yã sↄ̃,

mɛɛ̀ uta kãsãa damɛ,

mɛɛ̀ ma zĩnda busa kↄ̃n lɛ́yinao,

mɛɛ̀ adua kɛńnɛ yãana sai,

14 lán wà be aↄ̃ↄ dɛ ma gbɛ̃nna ke ma danɛ ũu bà.

Mɛɛ̀gↄ̃ lili oo mìpɛɛna kↄ̃n pↄsiaao,

lán wà bè ma dan mɛ́ɛ wɛ̃nda kɛɛnɛ bà.

15 Mↄde kɛ̀ ma gɛ̃̀n sì,

aↄ̃ lìgamazi kↄ̃n pↄnnaao,

aↄ̃ ma zãmba kɛ̀ aↄ̃ lɛ̀ɛma,

aↄ̃ ma yaka yãana sai.

16 Aↄ̃ ma fabò pãsĩpãsĩ,

aↄ̃ swaa pìtimazi.

17 Dii, nɛ́gↄ̃ ma gwaa lɛ ai bↄrɛmɛ?

Músu pìnↄↄ e ma kɛɛ gyáigyai,

ǹ ma síḿma màgↄ̃ kú wɛ̃̀ndio.

18 Mɛ́ n sáabu kpá pari kakↄ̃ana guu,

mɛ́ n tↄ́ kpá gbɛ̃nↄ wáa.

19 Ǹton tó ma ibɛɛnↄ ma yáa dↄro,

ǹton tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zàmagu pãanↄ

ma gwa kↄ̃n wɛ́ɛ zaaaoro.

20 Yã nnaa è bↄ ń lɛ́nlo,

aↄ̃è yã di nↄ̀sɛyĩideenↄa.

21 Aↄ̃è lɛ́ aɛ wà be:

Ɛ̃hɛ̃, ɛ̃hɛ̃, wa wɛ́ɛ è.

22 Dii, n wɛ́ɛ è, ǹtongↄ̃ yĩtɛnaro,

ma Dii, ǹtongↄ̃ zã̀maoro.

23 Ma Luda, ǹ fɛɛ ǹ zɛmao,

ma Dii, ǹ tó yã bↄmao nna.

24 Nɛɛ̀ yã kɛ a zɛ́a,

Dii ma Luda, ǹ yã nnaa kpáma,

ǹton tó aↄ̃ ma yáa dↄro.

25 Ǹton tó aↄ̃ be ń swɛ̃̀n wà ma nɛro,

ǹton tó aↄ̃ be wà ma mↄ bɛ̃ɛro.

26 Lán aↄ̃ↄe pↄnnaa kɛɛ ma wɛ́ɛtãmma musu nà,

ǹ tó wí ń kũ mà ń kpɛɛ e.

Lán aↄ̃ↄe bítakɛɛ ↄdↄamɛ nà,

ǹ wí daḿma ǹ ń kpɛ bↄ.

27 Gbɛ̃ kɛ̀ ma bↄna maaa è kɛńnɛ nnaanↄ

ǹ tó aↄ̃ pↄnnaa kɛ aↄ̃ guda kɛ.

Gbɛ̃ kɛ̀ ma bↄna aafia è kɛńnɛnↄ

ǹ tó aↄ̃gↄ̃ bee Dii bé à bíta.

28 Mapi sↄ̃, mɛ́ n maakɛ yã o,

mɛ́gↄ̃ n sáabu kpaa gurↄ píngi.

36

Gbɛ̃ntee zaaa

Dii zↄ̀bleri Dauda lɛ̀.

1 Gbɛ̃ zaaa durun yã da ma swɛ̃̀n,

à wɛ́ɛ ègↄ̃ Luda wí vĩro.

2 Zaakɛ ègↄ̃ a zĩnda ee gbɛ̃ maaa ũmɛ,

è a durun dↄ̃ gbasa à zanlo.

3 Ɛgɛ kↄ̃n mↄnafikio kú à lɛ́n,

à ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n maakɛnao tò.

4 È yã zaaa laasuu lɛ́ a daɛkiia,

è gí yã pãsĩziro,

è a zĩnda da zɛ́ faasaideea.

5 Dii, n yenzi bíta kà ludambɛ,

ń náanɛ vĩ maamaa, à zↄ̃̀ sↄsↄnɛnↄa.

6 N maakɛna bíta lán kpiiinↄ bà,

n yãzɛdekɛ lɛ́ vĩro lán ísia lↄ̀ bà.

Dii, nɛɛ̀ gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ bↄ píngi.

7 Luda, n yenzi bɛ̀ɛ vĩ fá,

gbɛ̃nteenↄ è utɛ n ↄru.

8 Aↄ̃è n ua pↄ́ble nↄ́sidee ble wà kã,

nɛɛ̀ n swa'i pↄnnade kpáḿma aↄ̃ mi.

9 Zaakɛ ḿbe wɛ̃̀ndibↄkii ũ,

wa kuuna n gupuraan bé à wa wɛ́ɛ kɛ̃̀.

10 Ǹgↄ̃ yenzi ↄdↄa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ n dↄ̃ↄnↄnɛ ǹgↄ̃ gaa,

ǹgↄ̃ kpɛɛ ǹgↄ̃ nↄ̀sɛpuradeenↄ mì sii.

11 Ǹton tó ĩadãrinↄ ma dúgu zↄ̃ro,

ǹton tó zaakɛrinↄ ↄ yĩpamaziro.

12 Ǹ gwa, mↄnafikidee pìnↄ lɛ̀ɛ,

aↄ̃ gↄ̃̀ daɛna sↄ̀rↄrↄ, aↄ̃é fↄ̃ wà fɛɛ dↄro.

37

Gbɛ̃ maaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄ ziaa zĩ

Dauda lɛ̀.

1 Ǹton tó gbɛ̃ zaaanↄ yã n kũ gbãaro,

ǹton zaakɛrinↄ gwena ni dɛro,

2 zaakɛ aↄ̃é kori kũ wà gaga tia lán sɛ̃̀ bàmɛ,

aↄ̃ maakɛɛ é yãa lán sɛ̃̀la ísi bà.

3 Ǹ Dii náanɛ kɛ, ǹgↄ̃ yã maaa kɛɛ,

ǹgↄ̃ kú bùsu kɛ̀n, ǹgↄ̃ nnaa maa.

4 Ǹ tó n pↄↄ gↄ̃ nna Diia,

eé pↄ́ kɛ̀ n nↄ̀sɛ yezi kpámma.

5 Ǹ zɛ kↄ̃n Diio ǹ à náanɛ kɛ,

eé yã kɛ̀nↄ kɛnnɛ.

6 Eé tó yã bↄnyo nna lán gudↄna bà,

eé tó ǹ bↄ maa lán fãantɛ̃ gupuraa bà.

7 Ǹ lɛ́ yĩtɛ Dii aɛ ǹ sↄ̃kpazi,

ǹton tó auzikide yã n kũ gbãa

gurↄↄ kɛ̀ à bↄ̀ kↄ̃n a wɛ́ɛzɛ̃ zaaaoro.

8 Ǹ pↄfɛ̃ tó ǹ mì kɛ̃ pɛ̃tɛ̃a.

Ǹton tó yã beeenↄ n kũ gbãaro,

è mↄ́ kↄ̃n yãzaakɛnaomɛ.

9 Zaakɛ gbɛ̃ zaaanↄ é kaatɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄ Diizinↄ bé wégↄ̃ bùsu vĩ.

10 À gↄ̃̀ féte kɛ̀ gbɛ̃ zaaanↄ égↄ̃ kuu dↄro,

baa tó n ń wɛ́tɛ, nɛ́ ń ero.

11 Zĩndabusarinↄ bé wégↄ̃ bùsu vĩ,

aↄ̃égↄ̃ pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n aafia bítao.

12 Gbɛ̃ zaaa è à zaaa kpákpa gbɛ̃ maaazi,

è fɛ̃zi.

13 Mↄde Dii ègↄ̃ à yáa dↄↄ,

zaakɛ à dↄ̃ kɛ̀ à gurↄↄ é papa.

14 Gbɛ̃ zaaanↄ è fɛ̃ɛdaa woto,

aↄ̃è ń kà kpá sála,

lɛ wà e wà takaasideenↄ kↄ̃n wɛ̃ndadeenↄ dɛdɛo,

aↄ̃é gbɛ̃ kɛ̀ ń yãkɛna maaanↄ kaatɛ.

15 Aↄ̃ zĩnda fɛ̃ɛdaa é ń zↄ̃ ń swɛ̃̀n,

weé ń sánↄ ɛ́'ɛńnɛ.

16 Pↄ́ féte kɛ̀ gbɛ̃ maaa vĩi

dɛ gbɛ̃ zaa pariinↄ auzikila,

17 zaakɛ gbɛ̃ zaaanↄ gbãaa é mì dɛ,

mↄde Diin gbɛ̃ maaanↄ kũna ũ.

18 Dii taarisaideenↄ yã dↄ̃,

aↄ̃ baka ègↄ̃ dɛ ń pↄ́ ũ gurↄ píngi.

19 Wí é ń kũ yã pãsĩ gurↄↄ zĩro,

baa tó dekaa kà, aↄ̃égↄ̃ kãna.

20 Gbɛ̃ zaaanↄ sↄ̃ é kaatɛ,

Dii ibɛɛnↄ é yãa lán sɛ̃̀la bↄ̀rↄ nà,

aↄ̃é gɛ̃tɛ lán tɛ́sukpɛ bà.

21 Gbɛ̃ zaaa è pↄ́ sɛ̃kãḿma à à fĩa boro,

gbɛ̃ maaa sↄ̃ è gba da maamaa.

22 Gbɛ̃ kɛ̀ Dii aubarika dàńgunↄ bé wégↄ̃ bùsu vĩ,

gbɛ̃ kɛ̀ à lɛ́ kɛ̀ńnɛnↄ sↄ̃ é kaatɛ.

23 Dii è gbɛ̃ da zɛ́ kɛ̀ dɛ à sɛ́a,

à pↄↄ ègↄ̃ nna à kuunaa.

24 Baa tó à gɛ̃̀n sì, eé lɛ́ɛro,

kɛ̀ Dii à kũna yãnzi.

25 Zaa ma gↄ̃kparɛkɛgurↄ

ai ma gaa ma zi kũ̀o la,

mɛ́ɛ e Luda gbɛ̃ maaa zĩ̀nna zikiro,

mɛ́ɛ e à nɛ́nↄↄ e baa kɛɛro.

26 Ègↄ̃ gba daa gurↄ píngi

ègↄ̃ pↄ́ sɛ̃kãańnɛmɛ,

à nɛ́nↄ égↄ̃ aubarika vĩ.

27 Ǹ kpɛɛ li yã zaaanɛ ǹgↄ̃ à maaa kɛɛ,

nɛ́gↄ̃ kú bùsu kɛ̀n gurↄ píngi.

28 Zaakɛ Dii ye yãzɛdeezi,

eé a náanɛkɛrinↄ zĩnnaro.

Aↄ̃égↄ̃ kuu aafia gurↄ píngi,

gbɛ̃ zaaanↄ sↄ̃ é kaatɛ.

29 Gbɛ̃ maaanↄ bé wégↄ̃ bùsu vĩ,

aↄ̃égↄ̃ kún gurↄ píngi.

30 Ɔ̃ndↄ̃yã è bↄ gbɛ̃ maa lɛ́n,

à lɛ́ è yãzɛdee o.

31 À Luda doka kú à swɛ̃̀n,

à gbá è sata pↄ́kearo.

32 Gbɛ̃ zaaa è gbɛ̃ maaa kpákpa

lɛ à e à à dɛ,

33 mↄde Dii é à tó à ↄzĩro,

eé we yãkpaɛ à nɛro.

34 Ǹ sↄ̃kpa Diizi ǹgↄ̃ à yã kũna,

eé n kaara lɛ ǹgↄ̃ bùsu vĩ,

nɛ́ gbɛ̃ zaaanↄ kaatɛna e.

35 Ma gbɛ̃ zaa gbãade ke è yã,

à gbã̀ à ↄ tà lán lí kɛ̀ tↄↄtɛ kɛ̀nɛ nnaa bà.

36 Kɛ̀ tá ma kpa gwe, à kú gwe dↄro,

ma à wɛ̀tɛ, mɛ́ɛ à ero.

37 Ǹ taarisaide yã gwa,

ǹ gbɛ̃ maa yã tàasi kɛ,

zaakɛ nↄ̀sɛyĩidee boriinↄ é gↄ̃ borii ũ.

38 Durunkɛrinↄ sↄ̃ é kaatɛ lɛdolɛ,

gbɛ̃ zaaanↄ borii é mì dɛ.

39 Dii bé eé gbɛ̃ maaanↄ mì sí,

eégↄ̃ dɛńnɛ utɛkii ũ nawɛ̃akɛgurↄ.

40 Dii é dↄńlɛ à ń bↄ,

eé ń sí gbɛ̃ zaaanↄa à ń mì sí

kɛ̀ aↄ̃ nàzi yãnzi.

38

Takaasidee aduakɛna

Dauda lɛ̀.

1 Dii, ǹton ma toto kↄ̃n pↄfɛ̃oro,

ǹton ma swã sↄ̃kãmɛ kↄ̃n pɛ̃tɛ̃oro.

2 N kànↄ ma papa

n ↄ tↄ̃̀ma.

3 Ma mɛ̀ gbãaa yã̀a n pɛ̃tɛ̃ yãnzi,

ma wá aafiaro ma durun yãnzi.

4 Ma taarinↄ dàmala,

aↄ̃ tↄ̃̀ma lán aso tìisi bà.

5 Ma bↄ̀nↄ fↄ̀,

aↄ̃ yai kũ̀ ma yↄ̃nkↄkɛɛ yãnzi.

6 Má kuna, ma gↄ̃ zↄ̀lↄlↄ,

mɛɛ̀gↄ̃ tɛ́ uuo sisina gurↄ píngi.

7 Ma kpɛɛwa e wii maamaa,

ma mɛ̀ gbãaa vĩro.

8 Má gbãaa vĩro, ma mɛ̀ kɛ̀ búgubugu,

mɛ́ɛ wii lɛɛ ma pↄyakana yãnzi.

9 Dii, ń pↄ́ kɛ̀ má yezi dↄ̃ píngi,

nɛɛ̀ ma m̀bna ma sãnsãn.

10 Ma kù e vĩi gbì gbì, ma gbãaa yã̀a,

ma uu e tɛ́ kɛɛ dↄro.

11 Ma gbɛ̃nnanↄ kↄ̃n ma gbɛ̃nↄ è gbɛ̃ɛmɛ,

ma danɛnↄ è bàa lɛ́mɛ ma bↄ̀nↄ yãnzi.

12 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ wɛtɛ wà ma dɛnↄ è bà kpákpamɛ,

ma wɛdɛrinↄ è yã zaaa kpakↄ̃sↄ̃mazi,

aↄ̃ègↄ̃ mↄnafikiyã wàari paa kↄ̃o gurↄ píngi.

13 Ma gↄ̃ lán swãdoo bà, mɛɛ̀ yã maro,

lán gbɛ̃ kɛ̀ à nɛ́nɛ nàɛ bà, mɛɛ̀ lɛ́ è wɛ̃kↄ̃aro.

14 Má dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ è yã maroo bà,

mɛɛ̀ weńlaro.

15 Dii, ḿbe ma wɛ́ɛ dↄnzi,

nɛ́ ma yã ma, Dii ma Luda.

16 Ma bè, ǹton tó aↄ̃ yↄ̃̀gↄ̃ kɛmaro,

ǹton tó aↄ̃ ĩa dã ma satana yãnziro.

17 Ma ka lɛɛna,

mɛɛ̀gↄ̃ kú yã'ↄ̃amma guumɛ.

18 Mɛ́ ma yã zaaanↄ onnɛ sa,

zaakɛ ma durun yãnzin ma pↄↄ yakanazi.

19 Ma ibɛɛ pãsĩnↄↄ lɛ́ vĩro,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zàmagu pãpãanↄↄ pari.

20 Aↄ̃è à maaa fĩa bomɛ kↄ̃n à zaaao,

yã maaan má tɛ́zi, ben aↄ̃ íbɛtɛ kpàmao.

21 Dii, ǹton ma zĩnnaro,

ma Luda, ǹtongↄ̃ kúmao zã̀ro.

22 Ǹ mↄ́ ǹ dↄmalɛ kpakpaa,

ma Dii, ma mìsiri.

39

Takaaside wiipɛna Ludazi

Dauda lɛ̀.

1 Ma bè, mɛ́gↄ̃ ma zĩnda kũna dↄ̃,

mɛ́ tó ma lɛ́ ma da durunkɛna guuro.

Tó gbɛ̃ zaaa kúmao, mɛ́ ma lɛ́ kũ.

2 Ma lɛ́ nakↄ̃a, ma yĩ kítikiti,

mɛ́ɛ yãke oro, baa yã maaa se,

ben ma yã'ↄ̃amma sↄ̀kpa à kàara.

3 Ma swɛ̃̀ puusu bↄ̀ ma guu,

kɛ̀ ma laasuu lɛ̀, ma swɛ̃̀ tɛ́ bↄ̀,

ben ma lɛ́ bↄ̀ ma bè:

4 Dii, ǹ tó màgↄ̃ ma wɛ̃̀ndigurↄ lɛ́ dↄ̃,

kↄ̃n ma gurↄ pari zaka lɛ́o.

Ǹ tó màgↄ̃ dↄ̃ lán ma wɛ̃̀ndi é gɛ̃ zɛ́la nà kãndo.

5 N ma wɛ̃̀ndi lɛ́ yↄ̃̀ n ↄla zakan,

ma kuuna dɛ wɛ́ɛ kↄ̃n yĩola n kiiaro.

Baade píngi è gɛ̃ zɛ́la lán ĩa bàmɛ,

6 gbɛ̃ntee tɛna ègↄ̃ dɛ lán ↄra bàmɛ.

È bãabãa bo à auziki kakↄ̃a,

mↄde à dↄ̃ tó dén eé gↄ̃nɛro.

7 Tó lɛmɛ, bↄ́ tãmaan mɛ́gↄ̃ vĩi?

Ḿbe ma wɛ́ɛ dↄnzi, Dii.

8 Ǹ ma taarinↄ kɛ̃mɛ,

ǹton tó yↄ̃nkↄↄnↄ ma faboro.

9 Ma lɛ́ nakↄ̃ana, mɛ́ɛ ma lɛ́ wɛ̃kↄ̃aro,

zaakɛ ḿbe n yã beee kɛ̀.

10 Ǹton ma lɛ́ dↄro,

ma gbãsĩ lɛ̀ n ↄkũ yãnzi.

11 Nɛɛ̀ gbɛ̃ toto nɛɛ̀ wɛ́ɛ tãa à durun yãnzi,

nɛɛ̀ à auziki yaka lán blɛ́ bà.

Baade píngi è gɛ̃ zɛ́la lán ĩa bàmɛ.

12 Ǹ ma aduakɛna sí Dii,

ǹ swã kpá ma wiipɛnazi.

Ǹton ma ↄ́ↄdↄna kpá swãkotoro,

zaakɛ n nibↄn ma ũ,

má dɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ lán ma dezinↄ bà.

13 Ǹ uu goma lɛ ma pↄↄ e àgↄ̃ nna dↄ,

ai màgↄ̃ gá anduna tó.

40

Dii sáabukpana

Dauda lɛ̀.

1 Ma wɛ́ɛ dↄ̀ Diizi maamaa,

ben à aɛ dↄ̀ma à ma wiipɛna mà.

2 À ma bↄ kokotɛ̃wɛɛn,

à ma bↄ foo guu.

À ma gbá pɛ̀ɛ gbɛ̀si musu,

à ma zɛ gwe gíngin.

3 À lɛ̀ dufu dàmɛ ma lɛ́n,

wa Luda sáabukpana pↄ́ ũ.

Gbɛ̃nↄ é e pari, vĩa é ń kũ,

aↄ̃é Dii náanɛ kɛ.

4 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ Dii náanɛ vĩi ũ,

bensↄ̃ è aɛ dↄ ĩadãrinↄ kↄ̃n tãagbãgbãrinↄaro.

5 Dii ma Luda, n yãbↄnsaɛkɛnanↄↄ pari,

weé fↄ̃ wà yã kɛ̀ nɛ́ɛ pɛɛawee dↄdↄro.

Tó mɛ́ɛ tↄ̃kɛ̃ɛnnɛ, à lɛ́ vĩro,

mɛ́ fↄ̃ mà o píngiro.

6 Ń ye sa'opↄ ke gbaaziro,

ben n ma gba swã mà yã mao.

Nɛ́ɛ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ

ke durun agbaakpabↄ gbekaro.

7 Ben ma bè: Maɛ kɛ̀,

ma mↄ lán wà kɛ̃̀ takadan ma yã musu nà.

8 Má ye n pↄyezi kɛmɛ, ma Luda,

n doka kú ma swɛ̃̀ guu.

9 Mɛ́ yãzɛdee baaru kpá pari kakↄ̃ana guu,

mɛ́ ma lɛ́ nakↄ̃aro, lán ń dↄ̃ nà Dii.

10 Mɛ́ɛ n yãzɛdee utɛńnɛro,

ma n náanɛ kↄ̃n n mìsinao yã ò.

Mɛ́ɛ gí n yenzi kↄ̃n n yãpuraao o

pari kakↄ̃ana guuziro.

11 Dii, ǹton gí ma wɛ̃nda gwaziro,

n yenzi kↄ̃n n yãpuraao gↄ̃ ma dãkpaa.

12 Zaakɛ yã zaaa kɛ̀ liganamazi lɛ́ vĩro,

ma taarinↄ dàmala, mɛ́ɛ guu eero,

à pari dɛ ma mìkãla, swɛ̃̀ kɛ̃̀magu.

13 Dii, ǹ sùu kɛ ǹ ma mì sí,

Dii, ǹ kɛ kpakpaa ǹ mↄ́ ǹ dↄmalɛ.

14 Ǹ tó wí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma wɛɛ wà ma dɛɛnↄ kũ,

aↄ̃ ń mì pɛ́ɛ.

Ǹ tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi mà mↄ́nzi eenↄ kpɛɛ li,

aↄ̃ uu yãkↄ̃tɛ.

15 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è bemɛ taalɛ taalɛɛnↄ,

ǹ tó wí ń kũ aↄ̃ kɛ gìri.

16 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe n kii wɛtɛɛnↄ,

ǹ tó aↄ̃ pↄↄ kɛmma nna aↄ̃ yáa dↄ.

Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye n mìsinazinↄ

gↄ̃ bee Dii bíta.

17 Takaaside wɛ̃ndadeen ma ũ,

ǹ laasuu lɛ́ ma yãzi, Dii.

Ḿbe ma dↄnlɛri ũ kↄ̃n ma mìsirio,

ma Luda, ǹton gì kɛro.

41

Gyãree aduakɛna

Dauda lɛ̀.

1 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ è gbãasaide yã daa ũ,

Dii è à bↄ nawɛ̃akɛgurↄ.

2 Dii é à dãkpa à à gba wɛ̃̀ndi gbã̀a,

eé aubarika dan a bùsun,

eé à na à ibɛɛnↄ ↄzĩ aↄ̃ ń pↄyezi kɛaro.

3 Dii é à dãkpa à gyãpɛa,

eé tó à a gyãa pì ble.

4 Ma bè: Dii, ma durun kɛ̀nnɛ,

ǹ ma wɛ̃nda gwa ǹ ma gba aafia.

5 Ma ibɛɛnↄ è ma kpákpa gaao wà be:

Bↄrɛn eé ga lɛ à tↄ́ kaatɛɛ?

6 Tó aↄ̃ mↄ̀ ma gwa,

ɛgɛyãn aↄ̃è omɛ,

aↄ̃è baaru zaaa wɛtɛ ma yã musu,

ben aↄ̃è fɛɛ wà gá wàgↄ̃ yã pì fãa bàazi.

7 Ma zangurinↄ è ma kpákpa à zaaao,

aↄ̃ píngi aↄ̃è àisi zaaa kpámazi wà be:

8 Gagyãa bé à à lè,

eé fɛɛ a daɛkiia dↄro.

9 Baa ma gbɛ̃nna kɛ̀ ma à náanɛ kɛ̀,

kɛ̀ weè ↄ kakↄ̃a ta dↄ̃nkↄ̃ guu bↄ̀ ma kpɛɛ.

10 Mmↄn sↄ̃ Dii, ǹ ma wɛ̃nda gwa,

ǹ ma gba aafia lɛ mà fĩa bońnɛ.

11 Tó ma ibɛɛnↄↄ e ma yↄ̃̀gↄ̃ kɛmaro,

mɛ́gↄ̃ dↄ̃ sa kɛ̀ ma yã kànnɛ.

12 Ń ma kũna ma nↄ̀sɛ maaa yãnzi,

ń tò màgↄ̃ kú n aɛzĩ gurↄ píngi.

13 Aubarikade Dii, Isarailinↄ Luda

zaa káaku ai gurↄ píngi!

Aami! Aami!

TAKADA PLAADEE

Saamu 42-72

42

Zĩ̀zↄ ↄ́ↄdↄna

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 Lán zↄ̃ ègↄ̃ swasaɛ ni dɛɛ nà,

lɛn n nii kú ma swɛ̃̀n lɛ, Luda.

2 Ma ninii e Luda ni dɛɛ, Luda Wɛ̃̀ndide pì,

bↄrɛn mɛ́ e mà gá wɛ́ɛ siàlɛɛ?

3 Wɛ́ɛ'i bé à gↄ̃̀ ma pↄ́blee ũ

fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo.

Wègↄ̃ beemɛ gurↄ píngi:

N Ludaa kú mámɛee?

4 Ma nↄ̀sɛ wɛ̃̀nnɛ, ben yã kɛ̀kiinↄ dↄ̀magu,

lán mɛɛ̀ gá parii guu nà ai Luda ua,

gbɛ̃nↄ ègↄ̃ tɛ́tɛ ma kpɛɛ kↄ̃n gudakɛnao,

zĩbaakɛrinↄ ègↄ̃ tɛ́ ma kpɛɛ kↄ̃n sáabukpanao.

5 Bↄ́yãnzin ma nↄ̀sɛ yàkazi?

À kɛ̀ dia ma làakari fɛ̀ɛɛ?

Séde màgↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄ Ludazi,

zaakɛ mɛ́ ɛara màgↄ̃ à sáabu kpaa,

ma Mìsiri, ma Luda.

6 Ma nↄ̀sɛ yàka, ben n yã dↄ̀magu

zaa Miza kpiigɛɛzi ai Yoda mìa,

zaa Ɛmↄni gbɛ̀nↄ musu.

7 Nɛɛ̀ tó ísↄ̃pɛɛna kĩi gↄ̃ dↄ,

í lↄ̀nↄↄ e lɛ́ zuukↄ̃zi.

Ń tò í e daamala,

à sↄ̃ e taamao.

8 Dii è yenzi ↄdↄamɛ fãantɛ̃,

à lɛ̀ ègↄ̃ da ma lɛ́n gwãavĩ,

mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛ Luda kɛ̀ dɛ ma wɛ̃̀ndi ũua.

9 Mɛɛ̀ be Luda ma gbɛ̀sinɛ:

Bↄ́yãnzin ma yã sã̀nguzi?

À kɛ̀ dia ń tò màgↄ̃ tɛ́ kↄ̃n pↄsiaao

ma ibɛɛ wɛ́ɛtãmma yãnzii?

10 Ma ĩadammarinↄ è ma sↄ̃sↄ̃,

beee yãnzi ma wánↄ ègↄ̃ wii,

aↄ̃ègↄ̃ beemɛ gurↄ píngi:

N Ludaa kú mámɛee?

11 Bↄ́yãnzin ma nↄ̀sɛ yàkazi?

À kɛ̀ dia ma làakari fɛ̀ɛɛ?

Séde màgↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄ Ludazi,

zaakɛ mɛ́ ɛara màgↄ̃ à sáabu kpaa,

ma Mìsiri, ma Luda.

43

1 Ǹ ma yã nnaa kpáma Luda,

ǹ yã símao bori ludadↄ̃risaideenↄ yã musu,

ǹ ma bↄ gbɛ̃ zaa mↄnafikideenↄ ↄzĩ.

2 Luda, ḿbe ma utɛkii ũ,

bↄ́yãnzin n gimazii?

À kɛ̀ dia ń tò ma gↄ̃ tɛ́ kↄ̃n pↄsiaao

ma ibɛɛ wɛ́ɛtãmmana yãnzii?

3 Ǹ n gupura kↄ̃n n yãpuraao zĩma,

à dↄmɛ aɛ n kpiii musu,

à gámao ai n kúkiia gwe.

4 Mɛ́ gbasa mà gá n gbãgbãkiia Luda,

ma pↄↄ é kɛmma nna, Luda ma pↄnnaa,

mɛ́ n tↄ́ kpá kↄ̃n mↄrↄo,

Luda ma Luda.

5 Bↄ́yãnzin ma nↄ̀sɛ yàkazi?

À kɛ̀ dia ma làakari fɛ̀ɛɛ?

Mɛ́gↄ̃ wɛ́ɛ dↄ Ludazi,

zaakɛ mɛ́ ɛara màgↄ̃ à sáabu kpaamɛ,

ma Mìsiri, ma Luda.

44

Isarailinↄ faaba wɛ́ɛkɛna

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 Luda, yã kɛ̀ ń kɛ̀ zaa gìkɛna wa dezinↄ gurↄ,

aↄ̃ↄ òwe wa swã mà.

2 N ↄ yĩ̀pa bori pãndenↄzi n ĩa dàḿma,

n wa dezinↄ kàɛ ń gbɛ̀n,

n ń kaara aↄ̃ dàgula.

3 Aↄ̃ fɛ̃ɛdaa bé à ń ká bùsu kɛ̀aro,

aↄ̃ gã̀sã gbãaan aↄ̃ zĩ̀ blèoro.

N zĩnda gã̀sã gbãaa bé à tò,

n aɛ dↄ̀ḿma kɛ̀ ń yeńzi yãnzi.

4 Ḿbe ma Kína ũ ma Luda,

nɛɛ̀ tó Yakubu boriinↄ zĩ̀ ble.

5 N gãzĩn weè ↄ yĩpa wa ibɛɛnↄzi,

kↄ̃n n tↄ́on weè wa zangurinↄ dúgu zↄ̃.

6 Èe kɛ má sá náanɛkɛnanlo,

èe kɛ ma fɛ̃ɛdaa bé è ma bↄro.

7 Zaakɛ ḿbe nɛɛ̀ wa sí wa ibɛɛnↄa,

nɛɛ̀ wí da wa zangurinↄa.

8 Luda, weègↄ̃ n sáabu kpaa gurↄ píngi,

weègↄ̃ n tↄ́ kpaa yãana sai.

9 Baa kↄ̃n beeeo n giwazi ń tò wí wa kũ,

nɛɛ̀ bↄ kↄ̃n wa zĩ̀kpɛɛnↄ dↄro.

10 Ń tò wa bↄru kpɛɛ wa ibɛɛnↄnɛ,

ń tò wa zangurinↄ wa pↄ́nↄ nàkↄ̃a.

11 N ń gbá zɛ́ aↄ̃ wa dɛdɛ lán sãanↄ bà,

n wa fãakↄ̃a boriinↄ tɛ́.

12 N n gbɛ̃nↄ yà aaga,

nɛ́ɛ àre e à guuro.

13 Ń tò wa gbɛ̃daaanↄ wa sↄ̃sↄ̃,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú wa saɛnↄ wa lalandi kɛ̀.

14 Ń tò wa gↄ̃ pena pↄ́ ũ boriinↄnɛ,

gbɛ̃nↄ è ń mì kɛ degũdegũ wa yãnzi.

15 Mɛɛ̀gↄ̃ kú kↄ̃n wíyão gurↄ píngi,

wí ègↄ̃ kú ma wɛ́ɛn

16 ma faborinↄ kↄ̃n ma sↄ̃̀sↄ̃rinↄ yãnzi

kↄ̃n ma ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà gɛ̃ɛ bomaanↄ yão.

17 Beee wa le píngi,

baa kɛ̀ n yã e sãwaguro,

wée n bà kuunawao yã gbororo.

18 Wa laasuu e kɛ̃mmaro,

wée kɛ̃ n zɛ́aro.

19 N wa wiwi,

n wa bùsu kɛ̀ gbɛ̃ngboonↄ tɛ́kii ũ,

n gusia níginigi dàwala.

20 Tó wa Dii tↄ́ sã̀wagu yã,

ke tó wa wɛ́ɛ dↄ̀ bori zĩ̀tↄnↄ tãazi,

21 Luda é gí eziↄ́?

Zaakɛ àmbe à wa nↄ̀sɛguuyãnↄ dↄ̃ píngi.

22 N yãnzi wá kú gaa lɛ́zĩzi zaa kↄngↄ ai uusiɛ,

wè wa diɛ lán sãa kɛ̀ weé ń kòto kpánↄ bà.

23 Ǹ vu Dii! À kɛ̀ dia nɛ́ɛ ii oo?

Ǹ fɛɛ! Ǹton gíwazi gurↄ píngiro.

24 À kɛ̀ dia n mìkpɛɛ zùwee?

Wa wɛ̃ndakɛ kↄ̃n gbãaa kɛ̀ wèe mↄↄweeo sã̀ngun yↄ́?

25 Wa gↄ̃ yina bùsutin,

wa gↄ̃ daɛna tↄↄtɛ.

26 Ǹ fɛɛ ǹ dↄwalɛ,

ǹ mↄ́ ǹ wa bo n yenzi yãnzi.

45

Kína nↄsɛna lɛ̀

Yenzi lɛ̀ kɛ̀ Kora boriinↄↄ dà.

1 Yã nnaa e pipii ma swɛ̃̀ guu,

lán mɛ́ɛ lɛ̀ kɛ̀kii daa kínanɛ nà.

Ma lɛ́ nna lán takadakɛ̃ri lákɛ̃bↄ bà.

2 N maakɛɛ dɛ gbɛ̃ píngila,

n lɛ́gbɛ ègↄ̃ nna,

aubarika kɛ̀ Ludaa dànguu yãana vĩro.

3 N zĩ̀kari pãsĩ, ǹ n fɛ̃ɛdaa sɛ́ ǹ logo

n kíkɛgakui sèeda ũ.

4 Ǹ di sↄ̃a ǹ gá zĩ̀ ble n gakuikɛɛ guu

yãpura kↄ̃n nↄ̀sɛdooo kↄ̃n yãzɛdeeo yãnzi,

ǹ yã naasideenↄ kɛ kↄ̃n n ↄplaa gbãaao.

5 Kí, n kànↄ lɛ́ sↄ̃ntɛ,

è gɛ̃ à n ibɛɛnↄ swɛ̃̀ zↄ̃,

boriinↄ è lɛ́ɛ n gbá saɛ.

6 Luda, nɛ́gↄ̃ vɛ̃ɛna kpatan gurↄ píngi,

nɛ́gↄ̃ n kíkɛgo kũna yãzɛdee ũ.

7 Ń ye yãmaakɛnazi, n za yãzaakɛnan.

Beee yãnzi Luda, n Luda, n ka kpatan,

à pↄnnaa pìsimma dɛ n gbɛ̃nↄla.

8 Lí'ↄ gũ nnannaa pìsi n pↄ́kãsãanↄa,

mↄrↄ'ↄ è n pↄↄ kɛ nna

n kpɛ́ kɛ̀ wà kɛ̀kɛ kↄ̃n wesaswaao guu.

9 Kí nɛ́nↄgbɛ̃nↄↄ kú n nↄ yenzideenↄ tɛ́,

n nↄ dufu kú n ↄplaazi,

à Ofi bùsu vura zãblebↄnↄ dana.

10 Nɛ́nↄkparɛ, ǹ swã kpá ǹ ma!

N de bɛ kↄ̃n n gbɛ̃nↄ yã tón dↄnnɛ aɛro.

11 N nↄmaakɛɛ e kí mɛ̀ lugaa,

ǹ mì siɛnɛ, zaakɛ n diin à ũ.

12 Tayadeenↄ é mↄ́ wà gba dannɛ,

auzikideenↄ é n wɛ́ɛ wɛtɛ.

13 Kí nɛ́nↄkparɛ vɛ̃ɛna kpɛ́nɛ guu kↄ̃n gakuio,

wà ↄzĩi kɛ̀ à pↄ́kãsãanↄa kↄ̃n vura bào.

14 Wèe suuo kínɛ

kↄ̃n à pↄ́kãsã wɛ̃zãdeenↄo dana.

Nɛ́nↄkparɛ zɛnnɛrinↄↄ tɛ́zi,

aↄ̃ↄe suuo à kiia.

15 Wèe gɛ̃ɛńyo kíbɛ,

wèe pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n gudakɛnao.

16 N nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ é gↄ̃ n denↄ gɛ̃ɛ ũ,

nɛ́ ń diɛdiɛ kínanↄ ũ anduna guu píngi.

17 Mɛ́ tó n tↄ́ gↄ̃ dↄ gbɛ̃nↄn yãana sai,

boriinↄ égↄ̃ n sáabu kpaa gurↄ píngi.

46

Ludaa kúwao

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 Ludan wa utɛkii ũ kↄ̃n wa gbãaao,

ègↄ̃ dↄↄwalɛ gurↄ píngi wa nawɛ̃a guu.

2-3 Beee yãnzi baa tó anduna yàka

bensↄ̃ kpiiinↄ lɛ̀ɛ wà sì ísiaan,

baa tó í pì kàka à fùta dↄ̀

bensↄ̃ kpiiinↄ dège kↄ̃n kĩio,

swɛ̃̀ é kɛ̃waguro.

4 Swa kee kuu kɛ̀ à í è mↄ́ pↄnnaao Luda wɛ́tɛ guu,

Luda Musude kúkii kɛ̀ kú adona pì.

5 Ludaa kú wɛ́tɛ pì guu, eé gↄ̃ bɛzĩ ũro,

Luda é dↄàlɛ gudↄnao.

6 Boriinↄ e wii lɛɛ, kpatanↄↄ e yãaa,

Luda pũ̀tã, ben anduna yↄ̀.

7 Dii Zĩ̀kpɛdee kúwao,

Yakubu Ludan wa utɛkii ũ.

8 À mↄ́ à Dii yãkɛnanↄ gwa,

lán à yã yà andunaa nà.

9 Àmbe è zĩ̀ mì dɛ ai anduna lɛ́n,

è sánↄ ɛ́'ɛ è sárinↄ dúgu zↄ̃,

è tɛ́ sↄ̃ sɛngbangonↄa.

10 À zɛ tɛɛɛ àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ mámbe Luda ũ.

Boriinↄ é ma tↄ́ sɛ́ lezĩ,

weé ma tↄ́ kpá anduna guu píngi.

11 Dii Zĩ̀kpɛdee kúwao,

Yakubu Ludan wa utɛkii ũ.

47

Ludan anduna píngi kína ũ

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 Bori píngi, à ↄpa lɛ́,

à pↄnna wii lɛ́ Ludanɛ kↄ̃n gudao.

2 Zaakɛ Dii Musude naasi vĩ,

àmbe anduna píngi Kína bíta ũ.

3 À tò wa zĩ̀ blè boriinↄa,

à tò wa ↄ̃ tↄ̃̀ gbɛ̃nↄa.

4 À wa tↄↄtɛ baka kpàwá,

à yenzide Yakubu boriinↄ ĩadãbↄ ũ.

5 Luda fɛ̀ɛ, wèe guda kɛɛ,

Dii zɛna, wèe kãkãki pɛɛ.

6 À lɛ̀ sí Ludanɛ, à lɛ̀ sínɛ,

à lɛ̀ sí wa Kínanɛ, à lɛ̀ sínɛ.

7 Zaakɛ anduna píngi Kínan à ũ,

à lɛ̀ sínɛ kↄ̃n dↄ̃nao.

8 Ludaa e kí blee boriinↄa,

à vɛ̃ɛna a kpata kɛ̀ kú adonaa.

9 Boriinↄ kpatablerinↄↄ e kↄ̃ kaakↄ̃a

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ Ibraĩ Luda gbɛ̃nↄ ũ,

zaakɛ anduna kínanↄ nɛ́ Luda pↄ́mɛ.

À dɛńla ń píngi.

48

Zayↄn nɛ́ Luda wɛ́tɛmɛ

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 Dii bíta, à kà wà à sáabu kpá maamaa

wa Luda wɛ́tɛ guu à kpiii kɛ̀ kú adona musu.

2 Zayↄn gbɛ̀ kaɛna maa,

à dɛ anduna gbɛ̃ pínginɛ pↄnnaa ũ.

Kína bíta wɛ́tɛ kú gbɛ̀ pì gu'igbãroo kpamɛ.

3 Ludaa kú à gudãkpakiinↄ guu,

à tò wà a dↄ̃ aafia'ekii ũ.

4 Kɛ̀ kínanↄ lɛdolɛ kɛ̀

lɛ wà mↄ́ wà lɛ́ɛa lɛdo,

5 kɛ̀ aↄ̃ wɛ́tɛ pì è lɛ, ben à bↄ̀ ń saɛ,

vĩa ń kũ, ben aↄ̃ bàa lɛ̀.

6 Gwen aↄ̃ↄe lugaan

lán nↄgbɛ̃ nↄ̀wãwãkɛri bà.

7 N ń wiwi

lán ↄfãntɛ̃bↄɛ ĩa è latarinↄ góro'itɛnↄ wíwi nà.

8 Yã kɛ̀ wá màn wa wɛ́ɛ è

Dii Zĩ̀kpɛde wa Luda wɛ́tɛ guu.

Luda wɛ́tɛ pì kàɛ àgↄ̃ kuu gurↄ píngi.

9 Luda, wá kú n kpɛ́ ua,

wée laasuu lɛɛ n yenzikɛɛa.

10 Luda, lán n tↄ́ dàgula ai anduna lɛ́n nà,

lɛn n sáabukpana dàgula lɛ dↄ.

Nɛɛ̀ yã gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a.

11 Zayↄn kpiideenↄↄ e pↄnnaa kɛɛ,

Yudanↄ bùsu wɛ́tɛdeenↄ pↄↄ kɛ̀ nna,

yãkpaɛ kɛ̀ ń kɛ̀nↄ yãnzi.

12 À dↄdↄkↄ̃zi à liga Zayↄnzi,

à à bĩi dãkpaki lezĩ pariinↄ naro.

13 À à bĩinↄ tàasi kɛ kↄ̃n à zɛki gbãaanↄ

lɛ à e à tↄ̃kɛ̃ kpɛɛdeenↄnɛ.

14 Zaakɛ Luda kɛ̀n wa Luda ũ gurↄ píngi,

è dↄwe aɛ ai wà gá gáo gákiiamɛ.

49

Auziki náanɛkɛna nɛ́ mìsaiyãmɛ

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 Bori píngi, à yã kɛ̀kii ma,

anduna píngi, à swã kpá,

2 kínanↄ kↄ̃n talakanↄ,

auzikideenↄ kↄ̃n takaasideenↄ a píngi.

3 Ɔ̃ndↄ̃yã kú ma lɛ́n,

dↄ̃na kú ma swɛ̃̀n.

4 Mɛ́ swã dↄ yáasi yãzi

mà à bↄkↄ̃tɛ kɛ kↄ̃n mↄrↄlɛnao.

5 Mɛ́ vĩa kɛ yã pãsĩ gurↄↄnɛro,

baa tó ma zangurinↄ ligamazi.

6 Aↄ̃ ń auziki náanɛ vĩ,

aↄ̃è ń ↄↄdaa ĩa dã.

7 Gbɛ̃ke é fↄ̃ à gí a gbɛ̃daaanɛ gaa kɛ̀ eé à sɛ́ziro,

eé e à pↄ́ke kpá Ludaa à à wɛ̃̀ndi booro.

8 Zaakɛ gbɛ̃ wɛ̃̀ndi bona zĩ'ũ,

auziki é fↄ̃ à bo zikiro.

9 Eé fↄ̃ à tó àgↄ̃ kuu gurↄ píngiro,

eé fↄ̃ à gínɛ àton wɛ́ɛ si gɛ̀wãalɛro.

10 Zaakɛ wà dↄ̃ kɛ̀ baa ↄ̃ndↄ̃rinↄ è ga,

mìsaideenↄ kↄ̃n yↄ̃nkↄↄnↄ è kaatɛ lɛ se,

aↄ̃è ń auziki tó gbɛ̃ pãndenↄnɛ.

11 Baa kɛ̀ wà ń tↄ́nↄ kpà bùsunↄnɛ yã,

aↄ̃ mira égↄ̃ dɛ ń bɛɛ ũmɛ gurↄ píngi,

eégↄ̃ ń kúkii ũ ai ń boriia.

12 Gbɛ̃ntee kↄ̃n a bɛ̀ɛkɛɛo

ègↄ̃ kuu gurↄ píngiro,

eé kaatɛ lán nↄ̀bↄnↄ bàmɛ.

13 Mìsaideenↄ yãanan gwe,

lɛn à dɛ lɛ dↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ ń tuubazinↄ.

14 Aↄ̃é si gɛ̀wãan lán sãanↄ bà,

gaa bé eégↄ̃ dɛ ń dã̀ri ũ,

gbɛ̃ maaanↄ é kí bleḿma ziaa zĩ.

Aↄ̃ mɛ̀nↄ é yai kũ miran,

gɛ̀wãa bé eégↄ̃ dɛ ń bɛɛ ũ.

15 Mↄde Luda é ma wɛ̃̀ndi sí gɛ̀wãaa

à gbãakɛ kpámazi.

16 Tó gbɛ̃ e kɛɛ auzikidee ũ

bensↄ̃ à bɛ tↄ́ nnaa e kaara,

ǹton tó à kɛnnɛ yãke ũro,

17 zaakɛ eé e à pↄ́ke sɛ́ à táo a gagurↄro,

à auzikinↄ é pɛ́ɛziro.

18 Baa tó à a zĩnda dↄ̃̀ aubarikadee ũ a wɛ̃̀ndi gurↄ

bensↄ̃ wà à sáabu kpà à nnamana yãnzi,

19 eé ká a dezinↄlamɛ,

eé wɛ́ɛ si gupuraalɛ ziki dↄro.

20 Gbɛ̃ntee kↄ̃n a bɛ̀ɛkɛɛo,

tó à wɛ́ɛ e kɛ̃ro,

eé gɛ̃tɛ lán nↄ̀bↄnↄ bàmɛ.

50

Dↄnzikɛna yãpuraa

Asafa lɛ̀.

1 Dii Luda Gbãapingidee e yã oo,

èe lɛ́ zuu anduna gbɛ̃nↄzi

zaa ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa ai à gɛ̃kii kpa.

2 Luda gakui e bii Zayↄn,

wɛ́tɛ kɛ̀ à maakɛɛ papana.

3 Wa Ludaa e mↄↄ, eégↄ̃ yĩtɛnaro.

Tɛ́ kɛ̀ è ń blee kú à aɛ,

zàga'ĩa pãsĩ ligazi.

4 Èe musudeenↄ kↄ̃n tↄↄtɛdeenↄ sisii

lɛ à e à yãkpaɛ kɛ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ.

5 À bè: À ma yãmarinↄ kakↄ̃amɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ ma bà kúńyo sa'ona gãzĩnↄ.

6 Ludan yãkpaɛkɛri ũ,

musudeenↄ è à yãkɛna a zɛ́a kpàakpa kɛ.

7 À ma, ma gbɛ̃nↄ, má yã vĩ mà oare,

Isarailinↄ, mɛ́ a bↄbↄ a dàn,

mámbe Luda a Luda ũ.

8 Mɛ́ɛ kpãkɛ̃ɛazi a sa'ona yãnziro,

ke sa'opↄ kɛ̀ eègↄ̃ kaa tɛ́n à tɛ́ kũ baa bↄrɛ.

9 Má zùswaree kɛ̀ kú a kpàsan nii vĩro,

ke blè kɛ̀ kú a kara guu,

10 Zaakɛ nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ nɛ́ ma pↄ́nↄmɛ

kↄ̃n pↄ́kãde kpàsa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú sĩ̀sĩ pariinↄ musuo.

11 Má kpii musu bãanↄ dↄ̃ píngi,

sɛ̃̀tɛ pↄ́ ketenↄↄ kuu ma pↄ́ ũmɛ.

12 Tó nↄaa e ma dɛɛ, mɛ́ oarero,

zaakɛ má anduna vĩ kↄ̃n à pↄ́ kɛ̀ kunnↄ píngi.

13 Mɛɛ̀ zùsware nↄ̀bↄ són yↄ́?

Mɛɛ̀ blèkofĩi aru min yↄ́?

14 À saa oma kɛ̃nnakↄ̃o pↄ́ ũ,

à lù kɛ̀ á sɛ̀ ma Luda Musudea fĩa bo.

15 À ma sísi nawɛ̃akɛgurↄ,

mɛ́ a bↄ, é bɛ̀ɛ límɛ.

16 Ben Luda bè zaakɛrinↄnɛ:

À kɛ̀ dia ée ma yãdiɛnanↄ dↄdↄↄ,

bↄ́yãnzin ma bà kuunańyo yã da a lɛ́nzi?

17 Á ye ma yãdannɛziro,

a ma yãnↄ kpà kpɛɛ.

18 Tó a kpãi è, eè à kɛ a gbɛ̃nna ũmɛ,

bensↄ̃ eègↄ̃ kaakↄ̃a kↄ̃n zinakɛrinↄ.

19 A lɛ́gbɛ zaa,

eè lɛ́nnaa kásańnɛ.

20 Eègↄ̃ a gbɛ̃ndoo pee,

eè a da nɛ́ ɛgɛ bo.

21 A yã beeenↄ kɛ̀, ben má yĩtɛna.

Ée daa má dɛ lán a bàmɛ,

mↄde mɛ́ kpãkɛ̃azi mà a bↄbↄ a dàn.

22 Amↄa kɛ̀ ma yã sã̀aguunↄ, à yã pì ma.

Tó lɛn sↄ̃ro, mɛ́ a kɛ gyáigyai,

gbɛ̃ke é fↄ̃ à a símaro.

23 Gbɛ̃ kɛ̀ kɛnnakↄ̃o saa òmaa bɛ̀ɛ lìmɛ,

èe ma gba zɛ́ mà ↄdↄaare

lán mɛɛ̀ gbɛ̃nↄ mì sí nà.

51

Yãnza wɛ́ɛkɛna Ludaa

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ annabi Natã gàa à kiia à zinakɛna kↄ̃n Basɛbao gbɛra

1 Luda, ǹ ma wɛ̃nda gwa n yenzi guu,

ǹ ma taarinↄ gogo n maa bíta yãnzi.

2 Ǹ ma yã zaaa kɛ̃ma mà gↄ̃ wásawasa,

ǹ ma durun kɛ̃mɛ míↄmiↄ.

3 Má a taarinↄ dↄ̃ sa,

ma durun ègↄ̃ sãamaguro.

4 Ḿbe ma durun kɛ̀nnɛ,

ma yã kɛ̀ ń yeziroo kɛ̀.

Tó n yã ò, n yã égↄ̃ zɛ́ vĩ,

tó n yãkpaɛ kɛ̀mao, n yã égↄ̃ nna.

5 Zaa ma da nↄ̀sɛn má zaa,

má durun vĩ zaa ma igurↄmɛ.

6 Nↄ̀sɛ maaa bé è kánnɛ,

ǹ ↄ̃ndↄ̃ↄ damɛ ma swɛ̃̀ guu.

7 Ǹ ma zú o kↄ̃n saboo lɛ mà zɛ̃ wásawasa,

ǹ ma nↄ̀sɛ pípimɛ lɛ mà gↄ̃ pú fénfen.

8 Ǹ tó mà pↄnnaa kɛ kↄ̃n yáadↄnao,

ǹ tó ma wá kɛ̀ ń bùsanↄ were.

9 Ǹton ma durunnↄ yã daro,

ǹ ma yã zaaanↄ bↄ ǹ zĩnna píngi.

10 Luda, ǹ nↄ̀sɛpuraa damɛ,

ǹ ɛara ǹ tó ma làakari gↄ̃ kpaɛna.

11 Ǹton ma zĩnnaro,

ǹton n Ninii símaro.

12 Ǹ ɛara ǹ tó ma pↄↄ kɛ nna

kɛ̀ n ma mì sì yãnzi.

Ǹ ma ninii gbaa màgↄ̃ n yã maa

13 mɛ́ gbasa mà n yã dada zaakɛrinↄnɛ,

durunkɛrinↄ é ɛara wà aɛ dↄmma.

14 Ǹ ma bↄ gbɛ̃dɛna yãn,

Luda, Luda ma mìsiri,

mɛ́ lɛ̀ sí n yãkɛna a zɛ́a musu.

15 Dii, ǹ ma gba lɛ́

mà n sáabu kpá.

16 Sa'ona è kɛnnɛ nnaro,

tó lɛnlo lɛ má ò.

Sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ è kánnɛro.

17 Saa kɛ̀ mɛ́ɛ oommaan ma nↄ̀sɛyĩi ũ,

nɛɛ̀ kya ká wɛ̃ndade sùudeenlo.

18 Luda, ǹ aubarika da Zayↄn

n pↄyezi maaa guu,

ǹ Yerusalɛmu bĩi gba gbãaa,

19 sa'ona a zɛ́a é gbasa à kánnɛ

kↄ̃n sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũo,

weé saa o kↄ̃n zùswareenↄ n gbãgbãkiia.

52

Auzikide ĩadãna

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ à gàa Aimɛlɛki bɛ, ben Ɛdↄmu gbɛ̃ Doɛgi gàa à ò Solunɛ

1 N gↄ̃sagbãaa, Luda gbɛ̃kɛɛ kuu gurↄ píngi,

à kɛ̀ dia nɛ́ɛ ĩa dãa kↄ̃n yã zaaao?

2 Nɛɛ̀gↄ̃ lɛ́fↄtↄↄ kaa gbɛ̃nↄzi gurↄ píngi,

n lɛ́ nna lán gɛ̃ mìbobↄ bà,

nɛɛ̀ gbɛ̃nↄ gbá sɛ́ɛo.

3 Ń ye à zaaazi dɛ à maaala,

ɛgɛtona è kɛnnɛ nna dɛ yãpuraala.

4 Ń ye gbɛ̃kaatɛna yãzi,

mↄnafikiyã bé à da n lɛ́n.

5 Luda é n gbãaa kↄ̀ ɛ́ ai gurↄ píngi,

eé n kũ à bↄnyo n kpɛ́n,

eé n bↄ gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ tɛ́.

6 Tó gbɛ̃ maaanↄↄ è, vĩa é ń kũ,

aↄ̃é n lalandi kɛ wà be:

7 Gbɛ̃ kɛ̀ èe Luda kɛ a utɛkii ũroon yɛ̀!

À náanɛ kpà a auziki bítaa,

à gↄ̃̀ gbãadee ũ gbɛ̃kaatɛna guu.

8 Má dɛ lán kù lásiadee kɛ̀ kú Luda ua bà,

mɛ́gↄ̃ zɛ kↄ̃n Luda yenzio gurↄ píngimɛ.

9 Mɛ́gↄ̃ n sáabu kpaa gurↄ píngi

yã kɛ̀ ń kɛ̀ yãnzi,

mɛ́ n tↄ́ sɛ́ lezĩ n yãmarinↄ aɛzĩ,

kɛ̀ ń maa yãnzi.

53

Mìsaidee yã'ona

Dauda lɛ̀.

1 Yↄ̃nkↄↄ è be a swɛ̃̀n Ludaa kuuro.

Gbɛ̃nↄ yàka, aↄ̃ yãkɛna zaa,

yãmaakɛri kee kú ń tɛ́ro.

2 Zaa musu Luda è gbɛ̃nteenↄ tàasi kɛ

à gwa tó gbɛ̃ke ↄ̃ndↄ̃ↄ kà à a kii wɛtɛ.

3 Aↄ̃ sã̀sã ń píngi aↄ̃ gↄ̃̀ dↄ̀rↄ sai míↄmiↄ,

yãmaakɛri kee kú ń tɛ́ro, baa mɛ̀n do.

4 Zaakɛrinↄↄ dↄ̃na vĩroo?

Aↄ̃è ma gbɛ̃nↄ mↄ́mↄ lán ú bà,

aↄ̃è Luda sísiro.

5 Gwen vĩa ń kũn maamaa,

vĩapↄnↄↄ kú gwe sↄ̃ro.

Ludaa tò gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ lɛ̀ɛawaanↄ gↄ̃̀ kaɛna gɛ̀nↄ ũ,

a wí dàḿma kɛ̀ Luda gìńzi yãnzi.

6 Luda, ǹ bↄ Zayↄn ǹ mↄ́ ǹ Isarailinↄ mì sí!

Tó Luda sↄ̀kpa kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ń gwena ziin,

Yakubu boriinↄ é pↄnnaa kɛ,

Isarailinↄ é yáa dↄ.

54

Gbɛ̃ kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaa aduakɛna

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ Zifideenↄ gàa wà bè Solunɛ, Dauda utɛna ń bùsun.

1 Luda, ǹ ma mì sí n tↄ́ yãnzi,

ǹ yã símao kↄ̃n n gbãaao.

2 Luda, ǹ ma aduakɛna ma,

ǹ swã kpá ma yã'onazi.

3 Zaakɛ bori pãndenↄ fɛ̀ɛmazi,

gbɛ̃ pãsĩnↄↄ e ma wɛɛ wà ma dɛ,

aↄ̃è Luda yã daro.

4 Ludan ma dↄnlɛri ũ,

Dii bé à ma kũna.

5 Ǹ ma zangurinↄ zaaa sↄkpaḿma,

ǹ ń dúgu zↄ̃ n náanɛ yãnzi.

6 Mɛ́ saa omma kↄ̃n ma pↄyezio,

mɛ́ n tↄ́ bↄ Dii, zaakɛ ń maa.

7 À ma bↄ ma nawɛ̃anↄ guu píngi,

à tò ma yↄ̃̀gↄ̃ kɛ̀ ma ibɛɛnↄa.

55

Aduakɛna kuuna wɛ́ɛtãmma guu

Dauda lɛ̀. Wè sí kↄ̃n mↄrↄnↄmɛ.

1 Luda, ǹ ma aduakɛna ma,

ǹton lá kú ma yãlaro.

2 Ǹ swã kpá ma yãzi ǹ wemala,

ma laasuu ma likↄ̃a ma gↄ̃ bídi guu

3 ma ibɛɛnↄ yã'ona yãnzi

kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄ wɛ́ɛbiimanao,

zaakɛ aↄ̃ↄe ĩa daama,

aↄ̃ↄ ma kũna kↄ̃n pↄfɛ̃o.

4 Swɛ̃̀ kɛ̃̀magu,

ga vĩa gɛ̃̀magu.

5 Vĩa ma kũ, mɛ́ɛ lugalugaa,

ma ninii dà batan.

6 Tó má dɛ̀bɛ vĩ lán pↄ̃tɛ̃ɛ bà,

lɛ mɛ́ vĩa mà gá kámma bo,

7 mɛ́ bàa lɛ́ mà gá zã̀azã,

mɛ́ gá mà vɛ̃ɛ gbáan.

8 Mɛ́ wã mà gá mà utɛkii wɛtɛ,

lɛ zàga'ĩa gbãaa tón ma lero yãnzi.

9 Ǹ ń yã gboro, Dii, ǹ ń yã yãkↄ̃tɛńnɛ,

zaakɛ má è zↄka kↄ̃n swèeo kú wɛ́tɛ guu.

10 Aↄ̃è kpáɛ kɛ bĩi musu fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo,

yã zaa kↄ̃n yã gbãaao di wɛ́tɛ guu.

11 Gbɛ̃dɛdɛyã bé à wɛ́tɛ pì pà,

gbãamↄnnɛna kↄ̃n mↄnafikio è kɛ̃ à gãalɛro.

12 Tó ma ibɛɛ bé èe ma sↄ̃sↄ̃ↄ yã, mɛ́ mɛna,

tó ma zanguri bé à fɛ̀ɛmazi, mɛ́ utɛnɛ.

13 Mↄde ḿbeee, mmↄn kɛ̀ wá sáa,

ma gbɛ̃ndoo, ma gbɛ̃nna!

14 Weè fàadi bo kↄ̃o yã nnanna,

weègↄ̃ tɛ́kↄ̃zi parii tɛ́ Luda ua.

15 Gaa é zãmba kɛ ma ibɛɛnↄnɛ,

aↄ̃é si gɛ̀wãan ń gbãagurↄ,

zaakɛ zaaa vɛ̃ɛkii è ń guu.

16 Mapi sↄ̃, mɛɛ̀ Luda sísi,

Dii è ma mì sí.

17 Kↄngↄ, fãantɛ̃ kↄ̃n uusiɛo

mɛɛ̀gↄ̃ ma yã'ↄ̃ammanↄ bↄɛɛnɛ kↄ̃n m̀bnao,

bensↄ̃ è ma yã ma.

18 Baa kɛ̀ ma ibɛɛnↄↄ pari,

è ma sí à ma bↄ swèen aafia.

19 Luda ègↄ̃ vɛ̃ɛna kpatan gurↄ píngi,

eé ma yã ma, eé wí daḿma,

zaakɛ aↄ̃è ń dà liɛro, aↄ̃ↄ Luda vĩa vĩro.

20 Ma gbɛ̃ pì swèe kɛ̀ kↄ̃n a gbɛ̃nↄo,

à bↄ̀ lɛdolɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ kↄ̃o kpɛɛ.

21 È yã nnaa o lán zↄ́ bà,

mↄde swèe laasuu kú à swɛ̃̀n.

È lɛ́nnaa kásańnɛ páipai,

mↄde yáadↄmma bà da à bↄ̀kↄmmɛ.

22 Ǹ n yã'ↄ̃ammanↄ tó Diinɛ,

eégↄ̃ n kũna,

è tó gbɛ̃ maaa fu zikiro.

23 Gbɛ̃dɛri náanɛsaideenↄ é ń gurↄ dagura lero,

Luda, nɛ́ tó aↄ̃ si gɛ̀wãa tùtuwɛɛn.

Mapi sↄ̃, mɛ́gↄ̃ n náanɛ kɛɛ.

56

Zĩndakpana Ludaa

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ Filisitininↄ à kũ̀ zaa Gata.

1 Ǹ ma wɛ̃nda gwa Luda, wèe pɛɛɛmazi,

wègↄ̃ zĩ̀ kaamao wàgↄ̃ wɛ́ɛ tãama gurↄ píngi.

2 Ma kpàkparinↄ ègↄ̃ pɛɛɛmazi gurↄ píngi,

aↄ̃ wada yãnzin aↄ̃ↄe zĩ̀ kaamaozi.

3 Tó vĩa e ma kũu, mɛ́ n náanɛ kɛ.

4 Mɛ́ Luda tↄ́ kpá yã kɛ̀ à ò yãnzi,

má Luda náanɛ vĩ, mɛ́ vĩa kɛro.

Bↄ́n gbɛ̃ntee é fↄ̃ à kɛmɛɛ?

5 Aↄ̃ègↄ̃ ma yã liɛɛ kpɛɛgãnda gurↄ píngi,

aↄ̃ègↄ̃ ma kpákpaa à zaaao.

6 Aↄ̃è kↄ̃ kakↄ̃amazi wà naɛmɛ,

aↄ̃è ma kpákpa wàgↄ̃ yezi wà ma dɛ.

7 Luda, ǹton tó aↄ̃ gbɛ̃ke bↄro,

ǹ boriinↄ nɛ kↄ̃n pↄfɛ̃o.

8 Ǹ ma nawɛ̃a yã da,

ǹ ma wɛ́ɛ'ikwɛɛna ká n sɛ̀rɛ guu.

À kú n takada guuroo?

9 Tó ma Luda sìsi,

ma ibɛɛnↄ é bↄru kpɛɛ,

mɛ́gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ à yã sìmao.

10 Mɛ́ Luda tↄ́ kpá yã kɛ̀ à ò yãnzi,

ee, mɛ́ Dii tↄ́ kpá yã pì ona yãnzi.

11 Má Luda náanɛ vĩ, mɛ́ vĩa kɛro.

Bↄ́n gbɛ̃ntee é fↄ̃ à kɛmɛɛ?

12 Luda, mɛ́ lù kɛ̀ má sɛ̀mmaanↄ fĩa bo,

mɛ́ kɛnnakↄ̃o saa omma.

13 Zaakɛ n ma si gaa lɛ́zĩ, nɛ́ɛ tó ma gɛ̃̀n sìro,

lɛ màgↄ̃ táa oonyo gupuraa kɛ̀ è wɛ̃̀ndi kpáḿma guu.

57

Wiipɛna Luda Musudezi

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ à bàa lɛ̀ Solunɛ à ùtɛ gbɛ̀wɛɛn.

1 Ǹ ma wɛ̃nda gwa Luda, ǹ ma wɛ̃nda gwa,

zaakɛ ḿbe ma nanzi.

Ǹ ma sↄtↄ n ↄru ai ma bↄ gaa lɛ́zĩ.

2 Mɛ́ɛ wii pɛɛ Luda Musudezi,

Luda kɛ̀ è yã kɛ̀ à ò papamɛɛ pì.

3 Eé tó dↄnlɛ bↄ zaa musu à ma mì sí,

eé wí da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe pɛɛɛmaziinↄa,

eé a gbɛ̃kɛ kↄ̃n a náanɛyão kɛmɛ.

4 Má kú músunↄ tɛ́,

ma gↄ̃ daɛna nↄ̀bↄ pãsĩnↄ dagura.

Gbɛ̃ pìnↄ nɛ́nɛ nna lán fɛ̃ɛdaa bà,

aↄ̃ swaa nɛ́ sárimɛ kↄ̃n kào.

5 Luda, ǹ n zĩnda tↄ́ sɛ́ lezĩ ai musumusu,

ǹ tó n gakui da andunala píngi.

6 Aↄ̃ bà kpàkpamɛ ma zɛ́n, ben nawɛ̃a tↄ̃̀ma,

aↄ̃ wɛ̀ɛ yↄ̃̀ ma aɛ, ben aↄ̃ zù à guu.

7 Ma làakari kpaɛna Luda, ma làakari kpaɛna,

mɛ́ lɛ̀ sí mà n táaki lɛ́.

8 Ǹ vu, ma swɛ̃̀!

Ma mↄrↄ kↄ̃n ma kuntigio kú máa?

Mɛ́ gudↄↄ pá mìo.

9 Dii, mɛ́ n sáabu kpá boriinↄ tɛ́,

mɛ́ n táaki lɛ́ gbɛ̃nↄnɛ.

10 Zaakɛ n gbɛ̃kɛ bíta kà n kiia,

n náanɛ ludambɛ luguu lè.

11 Luda, wà n tↄ́ sɛ́ lezĩ ai musumusu,

ǹ tó n gakui da andunala píngi.

58

Gbɛ̃ zaaanↄ tona kↄ̃n Ludao

Dauda lɛ̀.

1 Gbãadeenↄ, eè yã o a zɛ́a sↄ̃ↄ́?

Eè yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃nↄo súusuↄ́?

2 Eè yã zaa wàari pá a swɛ̃̀ guu,

eè gbãaa mↄ gbɛ̃nↄnɛ a bùsun.

3 Gbɛ̃ zaaanↄ sã̀sã zaa ń igurↄmɛ,

ɛgɛdeenↄ yàka zaa ń da gbɛɛɛmmɛ.

4 Aↄ̃ lɛ́gbɛ dɛ lán mlɛ̃̀ sɛwɛɛ bà,

aↄ̃ↄ dɛ lán kárɛ kɛ̀ à a swã tàta bà,

5 lɛ àton a kↄ̃kↄ̃'ori gaasia ↄ́ maro,

lɛ mlɛ̃̀ pì tón a dabokɛri gonikɛɛ ero.

6 Luda, ǹ ń swaa ɛ́'ɛńnɛ ń lɛ́n,

Dii, ǹ músu pìnↄ swaa sↄ̃ntɛnↄ ɛ́'ɛńnɛ.

7 Ǹ tó aↄ̃ gɛ̃ zɛ́la lán í bàalɛna bà.

Tó aↄ̃ sá gà, ǹ ń kànↄ ɛ́'ɛńnɛ.

8 Ǹ tó aↄ̃ kori kũ zɛ́n lán kↄntↄ lóu bà,

aↄ̃gↄ̃ dɛ lán nↄ̀bↄɛnɛ kɛ̀ èe ↄfãntɛ̃ eroo bà.

9 Ai yàka tɛ́ gↄ̃ oroo wã,

gbɛ̃ zaaanↄ é gɛ̃ ĩa.

10 Gbɛ̃ maaanↄ é pↄnnaa kɛ,

zĩ kɛ̀ Luda gɛ̃ɛ bòńnɛ gbɛ̃ zaaanↄa,

kɛ̀ aↄ̃ ń gbá pìpi ń aru guu.

11 Gbɛ̃nↄ é be: Gbɛ̃ maaanↄ láada vĩ fá!

Ludaa kuu, è yãkpaɛ kɛ anduna guu.

59

Ǹ ma sí ma ibɛɛnↄa

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ à dãdã à bɛ wà à dɛ.

1 Ma Luda, ǹ ma sí ma ibɛɛnↄa,

ǹ ma bↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛmaziinↄ ↄzĩ.

2 Ǹ ma sí zaakɛrinↄa,

ǹ ma bↄ gbɛ̃dɛrinↄ ↄzĩ.

3 Ǹ gwa, aↄ̃ↄe ma kpákpaa,

gbɛ̃ pãsĩnↄↄ e swèe kɛɛmao.

Dii, mɛ́ɛ taari ke durun kɛńnɛro,

4 mɛ́ɛ sãsãńnɛ yãkearo,

ben aↄ̃ↄ kú soruo wà nakↄ̃rɛma.

Ǹ ma wɛ̃nda gwa ǹ fɛɛ ǹ mↄ́ ǹ dↄmalɛ!

5 N Dii Luda Zĩ̀kpɛde, Isarailinↄ Luda,

ǹ fɛɛ ǹ wɛ́ɛ tã borii mↄ̀nↄa ń píngi.

Ǹton bↄnkpɛɛde zaaa mↄ̀nↄ wɛ̃nda gwaro.

6 Aↄ̃è ɛara wà su uusiɛ dↄ,

aↄ̃è likↄ̃aa zↄ̃ wɛ́tɛn,

aↄ̃è hũ̀u kɛma lán gbɛ̃ɛnↄ bà.

7 Ǹ gwa, aↄ̃ lóu e tↄ̃ↄ,

fɛ̃ɛ kpá ń lɛ́n,

aↄ̃è be gbɛ̃kee e ń maaro.

8 Mpi sↄ̃ Dii, nɛɛ̀ ń yáa dↄ,

nɛɛ̀ borii pìnↄ lalandi kɛ ń píngi.

9 Luda ma gbãa, ma wɛ́ɛ dↄnzi,

ḿbe ma aafia'ekii ũ.

10 Luda é dↄmɛ aɛ a gbɛ̃kɛɛ guu,

eé tó mà yↄ̃̀gↄ̃ kɛ ma zangurinↄa.

11 Dii wa sɛngbango, ǹton ń dɛdɛro,

lɛ aↄ̃ yã tón sã ma gbɛ̃nↄnlo yãnzi.

Ǹ tó aↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃ ǹ ń sↄ̃ɛ kↄ̃n n gbãaao.

12 Yã kɛ̀ è bↄ ń lɛ́n nɛ́ durun yãmɛ.

Ǹ tó aↄ̃ wadakɛna ń kũ,

zaakɛ aↄ̃è ɛgɛɛ to, aↄ̃è gbɛ̃ ká.

13 Ǹ ń kaatɛ kↄ̃n pↄfɛ̃o,

ǹ ń dúgu zↄ̃, aↄ̃tongↄ̃ kuu dↄro

de aↄ̃gↄ̃ dↄ̃ ai zaa anduna lɛ́a

kɛ̀ Ludaa e kí blee Yakubu boriinↄa.

14 Aↄ̃è ɛara wà su uusiɛ dↄ,

aↄ̃è likↄ̃aa zↄ̃ wɛ́tɛ guu,

aↄ̃è hũ̀u kɛ lán gbɛ̃ɛnↄ bà.

15 Aↄ̃è ligaliga wàgↄ̃ pↄ́blee wɛtɛɛ,

tó aↄ̃ↄe kãro, aↄ̃è wii pɛ́.

16 Mapi sↄ̃, mɛ́ lɛ̀ sí n gbãaa yã musu,

mà guda kɛ kↄngↄ n gbɛ̃kɛ yãnzi,

zaakɛ ḿbe ma aafia'ekii ũ,

ḿbe ma utɛkii ũ nawɛ̃akɛgurↄ.

17 Luda ma gbãaa, mɛ́ n táaki lɛ́,

zaakɛ ḿbe ma aafia'ekii ũ,

Luda kɛ̀ è gbɛ̃kɛɛ kɛmɛɛ.

60

Wé zĩ̀ ble kↄ̃n Luda gbãaao

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ à zĩ̀ kà kↄ̃n Siria kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Mɛsↄpↄtamia bùsun kↄ̃n Zoba bùsu guunↄ, ben Yoabu mↄ̀ à Ɛdↄmunↄ dɛ̀dɛ Guzurɛ Wisideen gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa.

1 Luda, n pↄ fɛ̃̀wazi,

n ↄ gbàrɛwazi n wa zĩnna.

Ǹ sↄkpa ǹ aɛ dↄwa sa.

2 Ń tò wa bùsu nìgã ai à pàra.

Ǹ ɛara ǹ tata a gbɛ̀n,

zaakɛ à gↄ̃̀ kpámmɛ.

3 Ń tò yã zĩ'ũu sù n gbɛ̃nↄa,

n wa kaka í gbãaao,

ben wée tàtaatataa boo.

4 Mↄde n tuuta dↄ̀ n vĩakɛrinↄnɛ,

lɛ aↄ̃ e wà bↄ gbɛ̃nↄ ságana lɛ́zĩ.

5 Ǹ wewala ǹ wa mì sí kↄ̃n n gã̀sã gbãaao

lɛ wamↄwa n gbɛ̃ yenzideenↄ e wà bↄ.

6 Luda yã ò zaa a kúkiia à bè:

Mɛ́ Sɛkɛmu kpaatɛtɛ kↄ̃n zĩ̀blena wiiio,

mɛ́ gba da kↄ̃n Suko guzurɛo.

7 Giliada bùsu nɛ́ ma pↄ́mɛ,

Manase boriinↄ bùsu nɛ́ ma pↄ́mɛ,

Ɛflaimu boriinↄ bùsu nɛ́ ma mↄ̀furamɛ,

Yudanↄ bùsu nɛ́ ma gòmɛ.

8 Mↄabunↄ bùsu nɛ́ ma ↄpipibↄmɛ,

mɛɛ̀ ma kyatee káɛ Ɛdↄmunↄ bùsun,

mɛɛ̀ zĩ̀blewiii dↄ Filisitininↄ bùsua.

9 Dé bé eé gɛ̃mao wɛ́tɛ bĩidee guuu?

Dé bé eé dↄmɛ aɛ ai Ɛdↄmunↄ bùsun?

10 Luda, à dɛ ḿbe n ↄ gbàrɛwazi,

nɛɛ̀ bↄ kↄ̃n wa zĩ̀kpɛɛnↄ dↄroo?

11 Ǹ ↄ dawa wa ibɛɛnↄ yãnzi,

zaakɛ gbɛ̃ntee dↄnlɛ nɛ́ yã pãamɛ.

12 Wé zĩ̀ ble kↄ̃n Luda gbãaao,

àmbe eé kìti pá wa ibɛɛnↄa.

61

Kína aduakɛna

Dauda lɛ̀.

1 Luda, ǹ swã kpá ma wiipɛnazi,

ǹ ma aduakɛna ma.

2 Kuuna zaa anduna lɛ́a ma wii pɛ̀nzi,

kɛ̀ ma suuna lɛ̀, ben ma n sisi.

Ǹ gámao gbɛ̀si kɛ̀ lezĩ dɛmalaa kiia.

3 Zaakɛ ḿbe ma aafia'ekii ũ,

ma utɛki gbãaa ũ ma ibɛɛnↄ aɛ.

4 Má yezi màgↄ̃ kú n ua gurↄ píngi,

màgↄ̃ sↄtↄ n ↄru.

5 Luda, zaakɛ n lù kɛ̀ ma sɛ̀nnɛɛ mà,

n n vĩakɛrinↄ baka kpàma.

6 Ǹ kína dↄ̃ aafiao,

ǹ tó à ká a gurↄↄa.

7 Àgↄ̃ kpata blee n dↄ̃na guu gurↄ píngi,

ǹ à dãkpa n gbɛ̃kɛ kↄ̃n n náanɛkɛnao yãnzi,

8 mɛ́ gbasa màgↄ̃ n táaki lɛɛ lán guu e dↄↄ nà,

mɛ́gↄ̃ lù kɛ̀ má sɛ̀nnɛɛ fĩa boo gurↄ píngi.

62

Ludan utɛkii ũ

Dauda lɛ̀.

1 Luda ado bé à tò ma làakari kpáɛna,

àmbe è ma mì sí.

2 Àmbe ma gbɛ̀si ũ kↄ̃n ma mìsirio,

mɛɛ̀ gbãa ea, mɛ́ nigã zikiro.

3 Gɛ̃̀n ũgban égↄ̃ fɛɛɛ gbɛ̃zi?

É à nɛ lán gũ̀ kɛ̀ ɛ̀ à kpán

ke kara zi wↄ̀kↄwↄkↄ bàn yↄ́?

4 À guna a tíla lɛ́n ée kpaakↄ̃sↄ̃,

ɛgɛtona bé è kɛare nna.

Eè sa maaa o gbɛ̃nɛ kↄ̃n lɛ́omɛ,

ben eè ń ká a swɛ̃̀ guu.

5 Luda ado bé à tò ma làakari kpáɛna,

zaakɛ àpin ma wɛ́ɛ dↄzi.

6 Àmbe ma gbɛ̀si ũ ma mìsiri ũ,

mɛɛ̀ gbãa ea, mɛ́ nigã zikiro,

7 Ma aafia kↄ̃n ma bɛ̀ɛo è bↄ à kiiamɛ,

àmbe ma gbɛ̀si gbãaa ũ, ma utɛkii ũ.

8 Gbɛ̃nↄ, àgↄ̃ à náanɛ kɛɛ gurↄ píngi,

à a swɛ̃̀ wɛ̃nɛ, àmbe wa utɛkii ũ.

9 Talakanↄↄ dɛ lán lɛ́'ĩa bàmɛ,

gbãadeenↄ e ká pↄ́ke lɛ́zĩro.

Tó wà ń yↄ̃ kilooa,

aↄ̃ píngi égↄ̃ dɛ fákuumɛ.

10 Àton gbɛ̃ble'ↄↄ náanɛ kɛro,

àton ĩa dã kↄ̃n kpãi pↄ́oro.

Tó a auziki e kↄ̃ↄ,

àton tó a swɛ̃̀ gↄ̃ kúaro.

11 Yã mɛ̀n doon Ludaa ò,

yã mɛ̀n plaaa kɛ̀nↄn má mà:

Luda, ḿbe ń gbãaa vĩ,

12 Dii, ḿbe ń gbɛ̃kɛɛ vĩ,

ben nɛɛ̀ fĩa bo baadenɛ a yãkɛnaa.

63

Luda nidɛna

Lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà gurↄↄ kɛ̀ à kú Yuda gbáan.

1 Luda, ḿbe ma Luda ũ,

mɛ́ɛ n wɛ́ɛ wɛtɛɛ,

ma ninii yenzi, mɛ́ɛgↄ̃ lugaanzi

lán tↄↄtɛ kori kɛ̀ ye ízi bà.

2 Ma n e n kúkiin,

ma wɛ́ɛ sì n gbãa kↄ̃n n gakuiolɛ.

3 Zaakɛ n gbɛ̃kɛɛ maamɛ dɛ wɛ̃̀ndila,

n sáabukpana égↄ̃ kú ma lɛ́n.

4 Mɛ́gↄ̃ n tↄ́ kpaa ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

mɛ́ ↄ sɛ́ musu mà n sísi.

5 Ma nↄ̀sɛ é kã lán wè pↄ́ maaa ble wà kã nà,

n táakilɛna égↄ̃ kú ma lɛ́n kↄ̃n gudakɛnao.

6 N yã è dↄmagu ma daɛkiia,

mɛɛ̀ laasuu lɛ́nzi gwãavĩ.

7 Ma sↄtↄna n ↄru, mɛ́ɛ lɛ̀ sii,

zaakɛ ḿbe ma dↄnlɛri ũ.

8 Ma ninii namma,

ń ma kũna n ↄplaan.

9 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma wɛɛnↄ é kaatɛ,

aↄ̃é gɛ̃ tↄↄtɛn.

10 Luda é tó wà ń dɛdɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao,

aↄ̃é gↄ̃ gbɛ̃ngboonↄ pↄ́blee ũ.

11 Kína sↄ̃ é pↄnnaa kɛ kↄ̃n Ludao.

Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è be wà sì kↄ̃n Ludaonↄ é à sáabu kpá,

ɛgɛdeenↄ sↄ̃ lɛ́ égↄ̃ nakↄ̃ana.

64

Ǹ ma sí gbɛ̃ zaaanↄ ↄzĩ

Dauda lɛ̀.

1 Luda, ǹ ma m̀bna ma,

ǹ ma bↄ ma ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa daamaziinↄ ↄzĩ.

2 Ǹ ma utɛ gbɛ̃ zaaa kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃maziinↄnɛ,

zaakɛri zↄkadee pìnↄ.

3 Aↄ̃è ń lɛ́ lɛ́ kɛ lán fɛ̃ɛdaa bà,

yã pãsĩnↄ è bↄ ń lɛ́n lán kà sɛwɛɛdee bà.

4 Aↄ̃è taarisaidee dãdã lɛ wà à pá,

aↄ̃è à pá kãndo, vĩa è ń kũro.

5 Aↄ̃è kↄ̃ yĩpa wà da zaakɛna guu,

aↄ̃è bàkpakpannɛna gusaɛ yã gↄ̃gↄ̃

aↄ̃è be: Gbɛ̃ke é wa ero.

6 Aↄ̃è zaakɛna yã gↄ̃gↄ̃ wà be,

yã kɛ̀ wa à lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ bↄɛzina.

Gbɛ̃ntee nↄ̀sɛguuyãnↄ asii bíta.

7 Mↄde Luda é ń pá kào,

eé ń kɛ̃nna kãndo.

8 Eé tó yã kɛ̀ aↄ̃ↄ ò wí ń musu,

gbɛ̃ kɛ̀ ń é píngi égↄ̃ mì kɛ degũdegũ wà be taalɛ.

9 Vĩa é baade píngi kũ,

aↄ̃é Luda yãkɛnanↄ tↄ̃kɛ̃,

aↄ̃égↄ̃ yã kɛ̀ à kɛ̀nↄ laasuu lɛɛ.

10 Gbɛ̃ maaanↄ, àgↄ̃ pↄnnaa kɛɛ Dii guu à nazi,

nↄ̀sɛpuradeenↄ, àgↄ̃ à táaki lɛɛ á píngi.

65

Bori píngi wɛ́ɛ dↄ Ludazi

Dauda lɛ̀.

1 Luda, à kↄ̃ sìo wà n táaki lɛ́ Zayↄn,

wà lù kɛ̀ wà sɛ̀nnɛɛnↄ fĩa bo.

2 Mmↄn kɛ̀ nɛɛ̀ aduakɛna ma,

n kiian bori píngi é sun.

3 Wa yã zaaanↄ wa fu,

ben n wa taarinↄ kɛ̃̀we.

4 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ ń sɛ̀ n gɛ̃o n ua ũ.

N kpɛ́ pↄ́ maaanↄ mↄ̀wa,

n kpɛ́ kɛ̀ kú adona pì.

5 Nɛɛ̀ wewala kↄ̃n yã maa naasideenↄ, Luda wa Mìsiri.

Andunalɛzɛkideenↄ kↄ̃n ísiabaadeenↄ wɛ́ɛ dↄnzi ń píngi.

6 N gbãaa dànla,

n kpiiinↄ kɛ̀ kↄ̃n n ikoo.

7 Nɛɛ̀ ísia kↄ̃n a sↄ̃nↄ kĩi kpáɛ,

nɛɛ̀ boriinↄ zↄka yãańnɛ.

8 N dabuyãnↄ è swɛ̃̀ kɛ̃

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú zaa tↄↄtɛlɛanↄn,

wè guda dↄmma zaa ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa

kↄ̃n a gɛ̃kpɛn kpaao.

9 Nɛɛ̀ làakari dↄ andunaa, nɛɛ̀ à gba í,

nɛɛ̀ taaki ká tↄↄtɛnɛ, n swaanↄↄ pa kↄ̃n ío,

nɛɛ̀ tó blɛwɛɛ kɛ, zaakɛ lɛn ń dìɛ lɛ.

10 Nɛɛ̀ í dagula ai búgbarunↄ pa,

nɛɛ̀ guunↄ foo fↄ̃ kↄ̃n louo,

nɛɛ̀ aubarika da pↄ́ kɛ̀ bↄ̀ɛnↄn.

11 Nɛɛ̀ aubarika da burazĩin wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o,

blɛ nↄ́sidee è kwɛ́ɛ n tuuban.

12 Pↄ́dãdãkiinↄ sɛ̃̀ lá bↄ̀rↄ kù sɛ̃̀tɛ,

sĩ̀sĩnↄ pↄnnaa dà uta ũ.

13 Pↄ́kãdeenↄ dàgula ń dãdãkiinↄa,

blɛwɛɛ dàgula sĩ̀sĩgɛɛzi.

Wèe pↄnna wii lɛɛ, wèe lɛ̀ sii.

66

Luda sáabukpana

1 Anduna gbɛ̃ píngi,

à guda dↄ Diia.

2 À lɛ̀ sí à tↄ́ gakuikɛɛ musu,

à à táaki lɛ́ à à tↄ́ bↄ.

3 À be Ludanɛ: N yãkɛnanↄↄ naasi vĩ,

n gbãa bíta è tó n ibɛɛnↄ na ń sàsaa.

4 Anduna píngi è kúɛnnɛ,

aↄ̃è n táaki lɛ́ wà n tↄ́ bↄ.

5 À mↄ́ à Luda yãkɛnanↄ gwa,

yã kɛ̀ à kɛ̀ gbɛ̃nteenↄnɛ naasi vĩ.

6 À ísiaa lì gukori ũ,

aↄ̃ swaa bikũ̀ kɛ̀sɛ.

Wà pↄnnaa kɛ à yã musu.

7 Ègↄ̃ kí blee kↄ̃n a gbãaao gurↄ píngi,

à wɛ́ɛ ègↄ̃ kú boriinↄa.

Swãgbãadeenↄ tón dↄkɛoro.

8 Boriinↄ, à wa Luda sáabu kpá,

à táakilɛna gↄ̃ kú a lɛ́n.

9 À wa wɛ̃̀ndi dã̀kpawe,

èe tó wa gbá sàtaro.

10 Luda, zaakɛ n wa yↄ̃ n wa gwa,

n wa baasa lán kondogi bà.

11 N wa ka kpɛ́siaan,

n aso tìisi dìwe wa kpɛɛ.

12 Ń tò wà dìwa lán sↄ̃ bà,

wa wɛ́ɛ tɛ́ mà, í dàwala,

ben n mↄwao gunnamana guu.

13 Mɛ́ mↄ́ n ua mà sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ o,

mɛ́ lù kɛ̀ má sɛ̀nnɛɛnↄ fĩa bonnɛ,

14 yã kɛ̀ bↄ̀ ma lɛ́n ma nawɛ̃akɛgurↄ.

15 Mɛ́ saa omma kↄ̃n pↄ́ mɛ̀kpananↄ,

mɛ́ sãkaronↄ kpatannɛ,

mɛ́ n gbãgbã kↄ̃n zùswareenↄ kↄ̃n blèkofĩinↄo.

16 Amↄa kɛ̀ á Luda vĩa vĩinↄ,

à mↄ́ à ma a píngi,

mɛ́ yã kɛ̀ à kɛ̀mɛɛ oare.

17 Ma wii pɛ̀zi,

à táakilɛna da ma lɛ́n.

18 Tó ma yã zaaa dà ma swɛ̃̀n,

lɛ Dii gì ma yã mazi.

19 Mↄde à ma yã mà,

ben à ma aduakɛna sì.

20 Aubarikadeen Luda ũ,

èe gí ma aduakɛna maziro,

èe gímɛ a gbɛ̃kɛɛoro.

67

Aubarika gbekana Ludaa

Lɛ̀ kɛ̀ wè sí kↄ̃n mↄrↄnↄo.

1 Luda, ǹ wa wɛ̃nda gwa,

ǹ n uu werewa ǹ aubarika dawagu,

2 lɛ anduna gbɛ̃nↄ gↄ̃ n zɛ́ dↄ̃,

bori píngi dↄ̃ lán nɛɛ̀ gbɛ̃ mì sí nà.

3 Wà n táaki lɛ́ Luda,

baade píngi n táaki lɛ́.

4 Boriinↄ pↄnnaa kɛ à guda kɛ,

zaakɛ nɛɛ̀ yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃nↄ a zɛ́a,

nɛɛ̀ dↄ anduna boriinↄnɛ aɛ.

5 Wà n táaki lɛ́ Luda,

baade píngi n táaki lɛ́,

6 gbasa tↄↄtɛ blɛɛ kɛ,

Luda wa Luda é aubarika dawagu.

7 Luda é aubarika dawagu,

anduna lɛzɛkideenↄ é vĩa kɛnɛ ń pingi.

68

Luda bítakɛɛ

Dauda lɛ̀.

1 Luda é fɛɛ, à ibɛɛnↄ é fãakↄ̃a,

à zangurinↄ é bàa lɛ́nɛ.

2 Lán tɛ́sukpɛ è gɛ̃ kↄ̃n ĩao nà,

ǹ tó aↄ̃ gɛ̃tɛ lɛ.

Lán zↄ́sa è yↄ́ nà tɛ́ saɛ,

zaakɛrinↄ é kaatɛ Luda aɛ lɛ.

3 Gbɛ̃ maaanↄ sↄ̃ pↄnnaa kɛ,

aↄ̃ yáa dↄ Luda aɛ,

aↄ̃ vĩvĩ kↄ̃n pↄnna bítao.

4 À lɛ̀ sí Ludanɛ à lɛ́ maa,

à di ludambɛ luguua, à à tↄ́ bↄ,

à tↄ́n Dii, à pↄnna wii pɛ́ à aɛ.

5 Kuuna a kpɛ́ kɛ̀ kú adona guu,

Luda nɛ́ tonɛnↄ demɛ,

gyaanↄnↄ zɛnyodeemɛ.

6 Luda è bɛɛ kɛ gbɛ̃ kɛ̀ gbɛ̃ vĩroonɛ,

è pisinanↄ bↄɛ à ń da nnamanan,

swãgbãadeenↄ sↄ̃ égↄ̃ kú gukori guumɛ.

7 Luda, kɛ̀ n dↄ n gbɛ̃nↄnɛ aɛ,

gurↄↄ kɛ̀ n táa òńyo gbáan,

8 tↄↄtɛ nìgãnigã, ludambɛɛ lou gbàrɛ n aɛ,

mmↄn kɛ̀ n yã ò Sinai kpiii musu aɛ,

Luda, Isarailinↄ Luda.

9 Luda, ń tò mↄdↄ kpà ń bùsua kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃,

n n gbɛ̃ kpasananↄ gbà gbãaa.

10 N gbɛ̃nↄ vɛ̃̀ɛ à guu, Luda,

ben n wɛ̃ndadeenↄ gbà pↄ́ n maakɛɛ yãnzi.

11 Dii yã ò,

ben nↄgbɛ̃nↄ gↄ̃̀ à baarukparinↄ ũ pari.

12 Kínanↄ kↄ̃n ń zĩ̀kpɛɛnↄↄ e bàa lɛɛ kpakpaa,

nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ bɛɛnↄↄ e ń pↄ́nↄ kpaatɛtɛ.

13 Baa kɛ̀ a daɛ kpàsa gura,

kondogi í kú ma pↄ̃tɛ̃ɛ dɛ̀bɛnↄa,

à kãnↄↄ e tɛ́ kɛɛ lán vura bà.

14 Kɛ̀ Gbãapingide kínanↄ fã̀akↄ̃a,

aↄ̃ kwɛ̀ Zalamↄ kpiiia lán lougbɛ bà.

15 Basã kpiii gakui vĩ,

Basã kpii mìsↄ̃ntɛ̃nↄↄ pari.

16 Amↄa kpii mìsↄ̃ntɛ̃nↄ,

bↄ́yãnzin ée kpiii kɛ̀ Ludaa sɛ̀

a kíblekii ũu gwaa nↄ̀sɛgↄ̃aanↄozi?

Gwen Dii égↄ̃ kún gurↄ píngi.

17 Luda sↄ̃goronↄↄ lɛ́ vĩro,

à kà bↄrↄ lɛo ũgbangba.

Dii bↄ̀o zaa Sinai,

à mↄ̀ à pìta a guu kɛ̀ kú adonan.

18 N fɛɛ n ta musu dↄna zĩ̀zↄnↄnɛ aɛ,

n gbaa sì gbɛ̃nↄa ai kↄ̃n swãgbãadeenↄ,

ben n vɛ̃ɛ gwe, Dii Luda.

19 Aubarikadeen Dii Luda wa mìsiri ũ,

àmbe ègↄ̃ wa asoonↄ sɛna lán guu e dↄↄ nà.

20 Wa Luda nɛ́ Luda kɛ̀ è ń mì símɛ,

Dii Luda bé è wa bↄ gaa lɛ́zĩ.

21 Luda é a ibɛɛnↄ mì wíwińnɛ,

gbɛ̃ntee mìkpɛ̃ɛ kãdee kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ ń durun-onↄ.

22 Dii bè: Mɛ́ ń bↄɛ Basã bùsun,

mɛ́ ń bↄɛ ísia lↄ̀n,

23 lɛ à a gbá ya a ibɛɛnↄ arun,

a gbɛ̃ɛnↄ é nɛ́nɛ máɛn wà ń baka ble.

24 Luda, wa n gbɛ̃nↄ è aↄ̃ↄ tɛ́tɛkↄ̃zi,

ma Luda ma Kína, aↄ̃ↄe mↄↄ n kúkiia.

25 Lɛ̀sirinↄↄ tɛ́ aɛ, batanↄↄ tɛ́ ń kpɛɛ,

nↄkparɛ sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃parinↄↄ tɛ́ ń gura.

26 À Luda tↄ́ bↄ pari kakↄ̃ana guu,

à Dii sáabu kpá amↄa Isaraili boriinↄ.

27 Nɛ́ zãade Bɛyãmi boriinↄ bé aↄ̃ↄ tɛna aɛ gwe,

beee gbɛra Yuda kínɛnↄ kↄ̃n ń gbɛ̃nↄ

kↄ̃n Zɛbuluni bori kínɛnↄ

kↄ̃n Nafatali bori kínɛnↄo.

28 Luda, ǹ n gbãaa ↄdↄawe,

Luda, ǹ bↄ kↄ̃n n gbãaa kɛ̀ ń ↄ̀dↄawe yãao.

29 Kínanↄ é mↄ́nnɛ kↄ̃n ń gbaanↄ

n kpɛ́ kɛ̀ kú Yerusalɛmu yãnzi.

30 Ǹ kpãkɛ̃ Igipiti ítɛnↄbↄzi,

ǹ pata boriinↄ zùswareenↄa kↄ̃n ń gbɛ̃nↄo.

Ǹ kondogi gò tↄ̃ḿma,

ǹ gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀kana è kɛńnɛ nnaanↄ fãakↄ̃a.

31 Igipitinↄ é zĩ̀rinↄ gbarɛmma,

Etiopianↄ é ↄ dↄnzi, Luda.

32 Anduna kpatablerinↄ, à lɛ̀ sí Ludanɛ,

à Dii táaki lɛ́,

33 àmↄ kɛ̀ à di ludambɛɛ kɛ̀ kuu zaa ziziia.

À ma, èe pũtãa gbãngbãn.

34 À Luda gbãaa kpàakpa kɛ,

wà à bítakɛɛ dↄ̃ Isarailinↄa,

à gbãaa kú ludambɛ puraan.

35 Luda, ń naasi vĩ n kúkiia,

Isarailinↄ Luda è gbãaa kↄ̃n ikoo kpá a gbɛ̃nↄa.

Aubarikadeen Luda ũ!

69

Wɛ́ɛtãmma guu aduakɛna

Dauda lɛ̀.

1 Luda, ǹ ma mì sí,

zaakɛ í ma kũ ma waalɛ.

2 Foo e ma mↄↄ ma ka zã̀,

kɛ̀sɛpɛkii kuuro,

ma kpaɛ í lↄ̀n,

ísↄ̃ e ma blee.

3 Ma wii lɛ̀ ma kpasa,

ma kòto nàɛ,

ma wɛ́ɛ dↄ̀ ma Ludazi

ai ma wɛ́ɛ kɛ̀ yↄ̀ↄↄ.

4 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zàmagu pãanↄↄ

pari dɛ ma mìkãnↄla.

Ma ibɛɛnↄↄ lɛ́ vĩro,

aↄ̃ↄ yezi wà ma dɛ pↄ́ke wíńnɛ sai.

Pↄ́ kɛ̀ mɛ́ɛ à kpãi oroon

aↄ̃ bè mà i mà kpáḿma.

5 Luda, ń ma yↄ̃nkↄyãnↄ dↄ̃,

ma taarinↄↄ utɛnannɛro.

6 Dii Luda Zĩ̀kpɛde,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄnziinↄ

ǹton tó wí ń kũ ma yãnziro.

Isarailinↄ Luda,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è n kii wɛtɛnↄ

ǹton tó aↄ̃ tↄ́ yaka ma yãnziro.

7 Zaakɛ n yãnzin mɛ́ɛ mɛnaa kↄ̃n sↄ̃sↄ̃ozi,

ben wí gɛ̃̀ ma wɛ́ɛn

8 Ma gↄ̃ gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ ma gbɛ̃nↄ tɛ́,

ma gↄ̃ gbɛ̃ miradodee ũ ma da bɛdeenↄ tɛ́.

9 N ua yã ma kũ gbãa maamaa,

gbɛ̃nↄ dↄkɛnanyo gↄ̃̀mɛ.

10 Tó ma lɛ́ yì pↄsiaa guu,

wègↄ̃ ma sↄ̃sↄ̃ↄ.

11 Tó ma pↄsia utanↄ fĩ̀fĩma,

wègↄ̃ ma faboomɛ.

12 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛna gãalɛnↄ è ma pe,

ígbãamirinↄ è lɛ̀ damao.

13 Mↄde tó à gↄ̃̀ ma yãnzi, Dii,

ḿbe mɛ́gↄ̃ wɛ́ɛ kɛɛmma a gurↄↄa.

Ǹ wemala Luda n gbɛ̃kɛ bíta yãnzi,

ǹ ma mì sí yãpura.

14 Ǹ ma bↄ foon,

ǹton tó mà vlɛ̃ɛnlo.

Ǹ ma bↄ í lↄ̀n,

ǹ ma sí ma zangurinↄa.

15 Ǹton tó ísↄ̃ ma blero,

ǹton tó mà kpáɛ í lↄ̀nlo,

ǹton tó wɛ̀ɛ tatamalɛro.

16 Ǹ wemala Dii, zaakɛ n gbɛ̃kɛɛ maa,

ǹ aɛ dↄma n sùu bíta guu.

17 Ǹton mìkpɛɛ zu n zↄ̀blerinɛro,

ǹ wemala kpakpaa,

zaakɛ ma gↄ̃ kagurakɛna.

18 Ǹ sↄ̃mazi ǹ ma mì sí,

ǹ ma faaba kɛ ma ibɛɛnↄ yãnzi.

19 Ń ma sↄ̃sↄ̃na dↄ̃

kↄ̃n ma wídammao kↄ̃n ma kpɛbↄnao,

nɛ́ɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ma kũna yãonↄ ee.

20 Sↄ̃sↄ̃na ma swɛ̃̀ zↄ̃̀, ma gↄ̃ gbãaa sai,

gbɛ̃ kɛ̀ eé ma wɛ̃nda gwaan má wɛ̀tɛ, mɛ́ɛ ero,

gbɛ̃ kɛ̀ eé ma nↄ̀sɛ kpáɛmɛɛn ma wɛ́ɛ dↄ̀zi, à kuuro.

21 Aↄ̃ ɛ̃zɛ̃ zaaa kàmɛ pↄ́bleen,

kɛ̀ ímii ma dɛ, aↄ̃ wɛ̃ kpã̀kpãa kpàma ma mi.

22 Aↄ̃ zĩbaakɛna gↄ̃ńnɛ takutɛɛ ũ

à ń kũ à yã lúńnɛ.

23 Aↄ̃ wɛ́ɛ sisi lɛ aↄ̃ton guu ero,

aↄ̃ wó gↄ̃ kokona.

24 Ǹ n pɛ̃tɛ̃ pitaḿma,

ǹ n pↄfɛ̃ pãsĩ pisiḿma.

25 Aↄ̃ bɛɛ gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ,

aↄ̃ gbɛ̃ke tóngↄ̃ kuu lɛ à vɛ̃ɛ ń kpɛ́n dↄro.

26 Zaakɛ aↄ̃è wɛ́ɛ tã gbɛ̃ kɛ̀ n ń lɛ́nↄa,

aↄ̃è gbɛ̃ kɛ̀ n ń kari kɛ̀nↄ wãwã yã o.

27 Ǹ ń yã píngi taari dińnɛ,

aↄ̃ baka tóngↄ̃ kú n mìsina guuro.

28 Ǹ ń tↄ́ gogo wɛ̃̀ndi takada guu,

lɛ aↄ̃ tↄ́ tóngↄ̃ kú kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ tↄ́oro.

29 Luda, má kú wãwãa guu kↄ̃n yã'ↄ̃ammao,

ǹ ma sɛ́ lezĩ lɛ mà bↄ aafia.

30 Mɛ́ Luda tↄ́ bↄ lɛ̀sina guu,

mɛ́ à sáabu kɛ mà à tↄ́ sɛ́ lezĩ.

31 Beee é ká Diinɛ dɛ sa'ona kↄ̃n zùola,

baa zùsware kobadee.

32 Takaasideenↄ é e aↄ̃ pↄnnaa kɛ,

a Luda kiwɛtɛrinↄ égↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.

33 Zaakɛ Dii è wɛ̃ndadeenↄ yã ma,

è kya ká a gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ zĩ̀zↄ ũunↄnlo.

34 À à táaki lɛ́ musu kↄ̃n tↄↄtɛo,

ísia kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ píngi.

35 Zaakɛ Luda é Zayↄn mì sí,

eé ɛara à Yuda wɛ́tɛnↄ káɛ,

à gbɛ̃nↄ é vɛ̃ɛn ń pↄ́ ũ.

36 À zↄ̀bleri nɛ́nↄ bé wégↄ̃ vĩ,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye à tↄ́ nnaazinↄ égↄ̃ kún.

70

Wiipɛna mìsirizi

(Saa 40:14-18)

Dauda lɛ̀.

1 N yã nna Luda, ǹ ma mì sí,

Dii, ǹ kɛ kpakpaa ǹ mↄ́ ǹ dↄmalɛ.

2 Ǹ tó wí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma wɛɛ wà ma dɛɛnↄ kũ,

aↄ̃ ń mì pɛ́ɛ.

Ǹ tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi mà mↄ́nzi eenↄ kpɛɛ li,

aↄ̃ uu yãkↄ̃tɛ.

3 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è bemɛ taalɛ taalɛɛnↄ,

ǹ tó aↄ̃ ɛara kↄ̃n wíyão.

4 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe n kii wɛtɛɛnↄ pↄↄ kɛmma nna aↄ̃ yáa dↄ.

Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye n mìsinazinↄ gↄ̃ bee Luda bíta.

5 Takaaside wɛ̃ndadeen ma ũ,

Luda, ǹ kɛ kpaa.

Ḿbe ma dↄnlɛri ũ kↄ̃n ma mìsirio,

Dii, ǹton gì kɛro.

71

Mare ìsi aduakɛna

1 Dii, ḿbe ma nanzi,

ǹton tó wí ma kũ zikiro.

2 Ǹ ma bↄ ǹ ma mì sí n maakɛna yãnzi,

ǹ swã kpámazi ǹ ma faaba kɛ.

3 Ǹgↄ̃ dɛ ma utɛki gbɛ̀ kɛ̀ mɛ́gae gá utɛn ũ.

Ń dìɛ ǹ ma mì sí,

zaakɛ ma gbɛ̀si kↄ̃n ma zɛki gbãaaon n ũ.

4 Ma Luda, ǹ ma bↄ zaakɛrinↄ ↄzĩ,

ǹ ma si gbɛ̃ zaa pãsĩnↄa.

5 Ḿbe ma wɛ́ɛ dↄnzi, Dii Luda,

ḿbe má n náanɛkɛna zaa ma gↄ̃kparɛkɛgurↄ.

6 Ma gbãa èmma zaa ma igurↄ,

ḿbe n ma bↄ ma da gbɛɛɛn.

N táakin mɛɛ̀gↄ̃ lɛɛ.

7 Ma kuuna dɛ yãbↄnsaɛ ũ gbɛ̃nↄnɛ pari,

zaakɛ ḿbe ma utɛki gbãaa ũ.

8 N táakilɛna ègↄ̃ da ma lɛ́n,

mɛɛ̀gↄ̃ n maakɛɛ boo kↄngↄ kↄ̃n uusiɛo.

9 Ǹton ma tón ma zikũkɛɛ yãnziro,

ǹton ma zĩnna ma gbãa yãana yãnziro.

10 Zaakɛ ma ibɛɛnↄↄ e ma pee,

ma wɛdɛrinↄↄ e lɛ́ kpaakↄ̃sↄ̃mazi ma wɛ̃̀ndi bↄna yãnzi.

11 Aↄ̃ bè: Luda gìzimɛ nɛ́, wà pɛ́a wà kũ,

gbɛ̃ke kuu kɛ̀ à à mì síro.

12 Luda, ǹton kɛmao zã̀ro,

ma Luda, ǹ kɛ kpaa ǹ mↄ́ ǹ dↄmalɛ.

13 Ǹ tó wí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe yã diimaanↄ kũ

lɛ aↄ̃ kaatɛ,

ǹ tó sↄ̃sↄ̃ da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe wɛ́ɛ tãmaanↄla

lɛ aↄ̃ tↄ́ yaka.

14 Mapi sↄ̃, ma wɛ́ɛ égↄ̃ dↄnzi,

mɛ́gↄ̃ n táaki lɛɛ màgↄ̃ gaa.

15 N maakɛna égↄ̃ da ma lɛ́n gurↄ píngi

kↄ̃n n mìsina kɛ̀ má à lɛ́ dↄ̃rooo.

16 Mɛ́ mↄ́ mà n gbãabitakɛyãnↄ o, Dii Luda,

n mɛ̀n do maakɛɛn mɛ́ à kpàakpa kɛ gbɛ̃nↄnɛ.

17 N yã dàmɛ zaa ma gↄ̃kparɛkɛgurↄ,

Luda, ai tia mɛ́ɛ n yãbↄnsaɛnↄ oo.

18 Baa kɛ̀ ma zi kũ̀, ma mìkã pura,

ǹton ma tónlo, Luda,

lɛ mà e mà n gbãaa tↄ̃kɛ̃ tiadeenↄnɛ,

mà n gbãakɛyã da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe fɛɛnↄnɛ ń píngi.

19 Luda, n maakɛna zↄ̃̀ sↄsↄnɛnↄa,

n yã bíta kɛ̀, dén weé lɛ́kↄ̃zinyo?

20 Ń tò nawɛ̃a pãsĩ ma le paripari,

mↄde nɛ́ ɛara ǹ ma gba wɛ̃̀ndi dↄ,

nɛ́ ɛara ǹ ma bↄ tↄↄtɛ guu.

21 Nɛ́ ma bɛ̀ɛ kaaramɛ,

nɛ́ ɛara ǹ ma làakari kpáɛmɛ dↄ.

22 Ma Luda, mɛ́ n sáabu kpá

kↄ̃n mↄrↄo n náanɛkɛɛ yãnzi.

Isarailinↄ Luda kɛ̀ ń kú adona,

mɛ́ n táaki lɛ́ kↄ̃n kungidio.

23 Guda égↄ̃ dↄ ma lɛ́n,

mamↄma kɛ̀ n ma mì sì mɛ́ n táaki lɛ́.

24 Mɛ́gↄ̃ n yãmaakɛna oo gurↄ píngi,

zaakɛ wí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ma wɛtɛ zaaaonↄ kũ̀,

aↄ̃ gↄ̃̀ kↄ̃n bídio.

72

Aduakɛna kínanɛ

Sulemanu lɛ̀.

1 Luda, ǹ dada kínanɛ à yãkpaɛ kɛ kↄ̃n yãpuraao,

ǹ tó kínɛ yã maaa kɛ lán nɛɛ̀ kɛ nà,

2 lɛ à dↄ n gbɛ̃nↄnɛ aɛ a zɛ́a,

à yã gↄ̃gↄ̃ talakanↄnɛ súusu,

3 kpiiinↄ é gbasa wà mↄ́ gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n aafiao,

sĩ̀sĩnↄ é tó aↄ̃gↄ̃ kú nnamana guu.

4 Kína é tó yã bↄ kↄ̃n talakanↄo nna,

eé takaaside nɛ́nↄ mì sí,

eé gbãamↄnnɛrinↄ dúgu zↄ̃.

5 Eégↄ̃ kuu lán ↄfãntɛ̃ ègↄ̃ kuu nà,

lán mↄvura ègↄ̃ kuu nà wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o.

6 Eégↄ̃ dɛ lán loumana buraa bà,

lán mↄdↄ kɛ̀ è kpá tↄↄtɛa bà.

7 Gbɛ̃ maaanↄ é ↄ tá a gurↄↄa,

nnamana égↄ̃ bíta ai mↄↄ tóngↄ̃ kuu dↄro.

8 Eé kí ble zaa ísia baa kɛ̀ kpa kↄ̃n baa kãa kpaao,

sɛna zaa Yuflatia ai gana anduna lɛ́a.

9 Borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gbáa guunↄ é mↄ́ wà kúɛnɛ,

à ibɛɛnↄ é daɛ ń puua à aɛ.

10 Taasisi kína kↄ̃n ísia baa kínanↄ é tángba kpáa,

Seba kↄ̃n Sɛba kínanↄ é mↄ́ wà gba danɛ.

11 Kínanↄ é mↄ́ wà kúɛ à aɛ ń píngi,

bori píngi é zↄ̀ blenɛ.

12 Zaakɛ eé wɛ̃ndadee kɛ̀ aↄ̃ wiii dↄↄnↄ bↄmɛ,

eé takaasidee kɛ̀ aↄ̃ↄ dↄnlɛri vĩroonↄ mì sí.

13 Eé gbãasaideenↄ wɛ̃nda gwa,

eé takaasideenↄ bↄ gaa lɛ́zĩ.

14 Eé ń bↄ gbãamↄnnɛrinↄ ↄzĩ kↄ̃n gbɛ̃ pãsĩnↄo,

zaakɛ à ye ń arukwɛɛnaziro.

15 Luda kína dↄ̃ kↄ̃n aafiao!

Wàgↄ̃ à gbaa Seba bùsu vura,

wàgↄ̃ adua kɛɛnɛ yãana sai,

wàgↄ̃ sa maaa oonɛ gurↄ píngi.

16 Ǹ tó burapↄnↄ kɛ à bùsun maamaa,

à lánↄ gↄ̃ da sĩ̀sĩnↄ musu sí plɛ̀plɛ,

aↄ̃ nɛ́ i wà pia lán Lɛbanↄ lákpɛ bà,

aↄ̃ gbã lán kàbapu bà sɛ̃̀tɛ.

17 Ǹ tó à tↄ́ gↄ̃ kuu gurↄ píngi

lán ↄfãntɛ̃ bà,

bori píngi é aubarika e à gãzĩ,

wé à tↄ́ nnaa sí.

18 Aubarikadeen Dii Luda, Isarailinↄ Luda!

Àmbe è yãbↄnsaɛnↄ kɛ ado.

19 Wàgↄ̃ à tↄ́ gakuidee bↄↄ gurↄ píngi!

À tó à gakui da andunala píngi!

Aami! Aami!

20 Yɛsɛ nɛ́ Dauda aduakɛna lɛ́n gwe.

TAKADA AAGƆ̃DEE

Saamu 73-89

73

Zaakɛrinↄ nnamana

Asafa lɛ̀.

1 Luda è yã maaa kɛ Isarailinↄnɛ yãpuramɛ,

atɛ̃nsa nↄ̀sɛpuradeenↄ.

2 Mapi sↄ̃, ma kĩi kũ̀ lɛɛnao,

ma gbá yezi à satamɛ yã.

3 Kɛ̀ ma zaakɛrinↄ kuuna maaa è,

ma ĩadãri pìnↄ gwena ni dɛ̀.

4 Yãke è kpáńnɛro,

aafia mↄ̀ḿma bensↄ̃ aↄ̃ↄ mɛ̀kpana.

5 Aↄ̃è nawɛ̃a kɛ lán danↄ bàro,

aↄ̃è gyãa kɛ lán danↄ bàro.

6 Aↄ̃è ĩadãna da ń waalɛ lán kãmbɛɛ bà,

aↄ̃è pãsĩkɛɛ da pↄ́kãsãa ũ.

7 Aↄ̃ swɛ̃̀ kɛ̀ gbãa yãzaakɛnao,

yã vãi ń nↄ̀sɛ pà.

8 Aↄ̃è gbɛ̃ lalandi kɛ aↄ̃è yã zaaa liḿma,

aↄ̃è gbãaa mↄ́ńnɛ ń gwena bítakɛɛ yãnzi.

9 Aↄ̃è be: Luda pita wà ↄsi ká,

bensↄ̃ aↄ̃ yã bé è ble anduna guu.

10 Bee yãnzi wè tá ń kpa,

wè yã kɛ̀ aↄ̃ↄ ò píngi sí yãpuraa ũ.

11 Aↄ̃è be: Luda é kɛ dɛa à dↄ̃ↄ?

Luda Musude dↄ̃na kà lɛn yↄ́?

12 Ǹ gwa, zaakɛrinↄ è yãke kã̀hãn kɛro,

aↄ̃ gwena ègↄ̃ kaara gurↄ píngimɛ.

13 Ase ma nↄ̀sɛ pura pãn yↄ́?

Ma a ↄↄ bↄ̀ɛ taarin wásawasa pãmɛↄ́?

14 Nɛɛ̀gↄ̃ ma gbɛ̃ɛ gurↄ píngi,

nɛɛ̀gↄ̃ ma swã sukãamɛ lán guu e dↄↄ nà.

15 Tó ma zɛ kↄ̃n yã beee taka onao,

bee égↄ̃ dɛ bↄna n gbɛ̃nↄ kpɛɛ yã ũmɛ.

16 Kɛ̀ ma laasuu lɛ̀ yã pìzi mà e mà dↄ̃,

à kɛ̀mɛ zĩ'ũ.

17 Sé kɛ̀ ma gɛ̃ Luda kúkiin,

ben ma wɛ́ɛ gbasa à kɛ̃̀ lán aↄ̃é yãa nà.

18 N ń kpá guzãɛa yãpura,

nɛɛ̀ ↄ sↄ̃ńzi aↄ̃ lɛ́ɛ wà kaatɛ.

19 Aↄ̃è gↄ̃ kaatɛna pↄ́ ũ kãndo,

vĩapↄnↄ è ń le aↄ̃ yãao.

20 Lán nanaa è gɛ̃ ĩa nà tó gbɛ̃ vù,

tó n fɛɛ Dii, ǹ tó aↄ̃ gɛ̃ ĩa lɛ.

21 Kɛ̀ ma nↄ̀sɛ yàka,

bensↄ̃ ma pↄↄ sia kũ̀,

22 ma kɛ yↄ̃nkↄ, má yãke dↄ̃ro,

ma gↄ̃nnɛ lán nↄ̀bↄsɛ̃tɛ bà.

23 Baa kↄ̃n beeeo mɛɛ̀gↄ̃ kúnyo,

ń ma kũna ma ↄplaaa.

24 Nɛɛ̀ dↄmɛ aɛ kↄ̃n n lɛ́dammanao,

nɛ́ yãa ǹ ma sí ai n gakui guu.

25 N baasiro, dén ma wɛ́ɛ dↄzi musuu?

N baasiro pↄ́ke nii e ma dɛ anduna guuro.

26 Baa tó ma mɛ̀ kↄ̃n ma swɛ̃̀o e yãaa,

Ludan ma swɛ̃̀ gbãa'ekii ũ,

àmbe ma baka ũ gurↄ píngi.

27 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kɛ̃̀mmaanↄ é mì dɛ,

nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ n kpɛɛnↄ kaatɛ.

28 Luda, ma sↄ̃nzina bé à kɛ̀mɛ nna,

Dii Luda, ma n kɛ ma utɛkii ũ,

mɛ́ n yãkɛnanↄ tↄ̃kɛ̃ńnɛ.

74

Wiipɛna Ludazi à kpɛ́ kɛ̀ wà wì yãnzi

Asafa lɛ̀.

1 Luda, bↄ́yãnzin n giwazi ai gurↄ píngizi?

À kɛ̀ dia n pɛ̃tɛ̃ e fɛɛɛ n kpàsa sãanↄzi?

2 Ǹ tó gbɛ̃ kɛ̀ n ń sí zaa ziinↄ yã dↄngu,

borii kɛ̀ ń bò aↄ̃ gↄ̃̀ n pↄ́ ũunↄ

kↄ̃n Zayↄn kpiii kɛ̀ ń kɛ̀ n kúkii ũuo.

3 N ibɛɛnↄ n kúkii gbɛ̃̀ wà dàɛ mámmam,

ǹ dↄdↄzi ǹ gwa, à gbòro píngi

4 N zangurinↄ zↄka dↄ guu kɛ̀ weè danlɛn,

aↄ̃ ń zĩnda tuutanↄ pɛ̀ɛ gwe sèeda ũ.

5 Wá è, aↄ̃ kpása dↄ musu,

aↄ̃ↄe kɛɛ lán wègↄ̃ dàko kɛ̃ɛɛ nà.

6 Lí ana maaa kɛ̀ wà nàna n kpɛ́ gũ̀a,

aↄ̃ↄ gbɛ̃̀ wà gbòro kↄ̃n kpásao kↄ̃n aadao.

7 Aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀ n kúkiia à kwɛ̀,

aↄ̃ↄ tò kpɛ́ kɛ̀ n tↄ́ kúa pì gbãsĩ lɛ̀.

8 Aↄ̃ bè ń nↄ̀sɛn: Wà ↄ tↄ̃ḿma mámmam.

Aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀ wa bùsu aduakɛkpɛnↄa.

9 N kpɛ́ sèedanↄ kuu dↄro,

annabi ke kuu dↄro.

Wégↄ̃ kuu lɛ ai bↄrɛmɛ?

Wa gbɛ̃kee dↄ̃ro.

10 Luda, nɛ́ tó n ibɛɛnↄ gↄ̃ n yáa dↄↄ ai bↄrɛmɛ?

N zangurinↄ égↄ̃ kya kaangu yãana sain yↄ́?

11 Bↄ́yãnzin n ↄ kpà n kùlazi?

Ǹ ↄ bↄɛ n utan ǹ ń dɛdɛ.

12 Ludan ma kína ũ zaa káaku,

àmbe è gbɛ̃ mì sí anduna guu.

13 Ḿbe n ísiaa zↄ̃̀kↄ̃rɛ kↄ̃n n gbãaao,

n kùkuku mìnↄ wìwi í guu.

14 N Igipitinↄ kàatɛ gwe,

n ń gɛ̀nↄ kpà gbáa nↄ̀bↄnↄa pↄ́blee ũ.

15 N swaanↄ bↄ̀ n zɛ́ wɛ̃̀ bianↄnɛ,

n swaa kɛ̀ à í babana vĩroo zↄ̃̀kↄ̃rɛ.

16 Fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo kú n pↄ́ ũ,

n mↄvura kↄ̃n ↄfãntɛ̃o kúkii kɛ̀ńnɛ.

17 Ḿbe n anduna gulɛzɛkinↄ kɛ̀ píngi,

n kwɛɛ kↄ̃n buusiɛo gurↄↄ dìɛ.

18 N yá kɛ̀ n ibɛɛnↄ dↄ̀ yãa dↄngu Dii,

yↄ̃nkↄↄnↄ kya kà n tↄ́n.

19 Ǹton n pↄ̃tɛ̃ɛ kpá nↄ̀bↄ pãsĩnↄaro,

n gbɛ̃ wɛ̃ndadeenↄ yã tón sãnguro.

20 Ǹ làakari dↄ n bà kuunawaoa,

zaakɛ wa bùsu gusaɛnↄↄ pãsĩ píngi.

21 Ǹton tó wa gwenawɛ̃ndadeenↄ bↄru kpɛɛ kↄ̃n wíoro,

ǹ tó takaasideenↄ kↄ̃n pↄ́nidɛrinↄ n táaki lɛ́.

22 Luda, ǹ fɛɛ ǹ gí kↄ̃n n zĩndao,

ǹ n yá kɛ̀ yↄ̃nkↄↄnↄↄ e dↄↄ zɛna sai ma dé!

23 Ǹton zↄka kɛ̀ n ibɛɛnↄↄ e kaanzi kpá swãkotoro,

n zangurinↄ kĩi dìgↄ̃ dↄ yãana sai.

75

Ludan yãkpaɛkɛri ũ

Asafa lɛ̀.

1 Wa sáabu kɛ̀nnɛ Luda, wa sáabu kɛ̀nnɛ.

Tó wà n yãbↄnsaɛnↄ tↄ̃kɛ̃̀, nɛɛ̀gↄ̃ kú kĩi.

2 Luda bè: Ma gurↄↄ dìɛ

kɛ̀ mɛ́ yãkpaɛ kɛ a zɛ́a.

3 Tó anduna nìgã kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kúnnↄ ń píngi,

mámbe mɛɛ̀ à wesagbanↄ kũ gíngin.

4 Mɛɛ̀ o wadadeenↄnɛ aↄ̃ton ĩa dãro,

mɛɛ̀ o zaakɛrinↄnɛ aↄ̃ton kùsɛ biiro.

5 Àton kùsɛ bii ludambɛaro,

àton waa nↄnↄmaziro.

6 Zaakɛ gbãaa è bↄ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa ke a gɛ̃kpɛn kparo,

è bↄ gbáanlo,

7 Ludan yãkpaɛkɛri ũ,

àmbe è gbɛ̃ doo lago à gbɛ̃ doo kaara.

8 Togoo kú Dii ↄzĩ, í gbãaa kán à pà,

èe sɛsɛɛ à pↄfɛ̃ ũ.

È kú anduna zaakɛrinↄnɛ ń píngi,

ben aↄ̃è mi wà yãa láe kↄ̃n à gbↄ̃̀o.

9 Mapi sↄ̃, mɛ́gↄ̃ yã pì oo gurↄ píngi,

mɛ́ Yakubu Luda táaki lɛ́.

10 Mɛ́ zaakɛrinↄ koba ɛ́'ɛ,

gbɛ̃ maaanↄ koba sↄ̃, mɛ́ sɛ́ musu.

76

Ludan zĩ̀blena gbãaa ũ

Asafa lɛ̀. Wè sí kↄ̃n mↄrↄnↄo.

1 Wà Luda dↄ̃ Yuda bùsummɛ,

à tↄ́ bíta Isarailinↄ tɛ́.

2 À bisakutaa kú Salɛmu,

à kúkii kú Zayↄn.

3 Zaa gwen à kà wãaanↄ ɛ̀'ɛn

kↄ̃n sɛngbangonↄ kↄ̃n fɛ̃ɛdaanↄ kↄ̃n zĩ̀kabↄnↄo.

4 Nɛɛ̀ guu pu nɛɛ̀gↄ̃ tɛ́ kɛɛ,

n bítakɛɛ dɛ kpiii kɛ̀ aↄ̃ kuu gurↄ pínginↄla.

5 N kùgbãadeenↄ gbãaa sìḿma,

aↄ̃ↄ daɛna kↄ̃n ga'iio,

gↄ̃ gbãaa pìnↄ dokee e fↄ̃ à a ↄↄ sɛ̀ro.

6 Yakubu Luda, n kpãkɛ̃ńzi,

ben sↄ̃nↄ kↄ̃n ń sↄ̃goronↄ gↄ̃̀ kaɛna.

7 Ḿbe ń naasi vĩ ndo,

tó n pↄ́ bↄ̀ n yĩzĩ,

dé bé eé fↄ̃ à zɛ n aɛɛ?

8 Zaa musu n yãkpaɛ kɛ̀,

vĩa anduna kũ̀, à yĩ̀tɛ kítikiti,

9 zĩ kɛ̀ Luda, n fɛɛ ǹ yã gↄ̃gↄ̃ andunanɛ

lɛ ǹ gbãasaideenↄ mì sí.

10 N pↄfɛ̃na gbɛ̃nↄzi è n tↄ́ bↄ,

n pↄfɛ̃ kpaaa ègↄ̃ dↄ n pii.

11 À lù sɛ́ Dii a Ludanɛ à à fĩa bo.

Amↄa kɛ̀ á ligawaziinↄ, à mↄ́

à Luda kɛ̀ dɛ wàgↄ̃ à vĩa vĩi gba pↄ́.

12 È kpatablerinↄ kã busa,

è tó vĩa anduna kínanↄ kũ.

77

Luda dↄnlɛ bɛgɛkɛna nawɛ̃a guu

Asafa lɛ̀.

1 Ma wii pɛ̀ Ludazi ma à sìsi,

ma wii pɛ̀ Ludazi lɛ à ma yã ma.

2 Kɛ̀ má kú nawɛ̃a guu ma Dii kii wɛ̀tɛ,

ma ↄ sɛ̀ musu gwãavĩ kámmabona sai,

ma làakari wè à kpáɛro.

3 Kɛ̀ ma laasuu tà Luda kiia, ben ma ã'ã,

kɛ̀ ma à yã wàari pà, ben ma suuna kɛ̀.

4 N ma wɛ́ɛ tɛ̃̀ iii,

ma gↄ̃ bídi guu ma kora yãzi mà o.

5 Ma dↄ yã ziinↄn

kↄ̃n wɛ̃̀ kɛ̀ gɛ̃̀tɛnↄ.

6 Ma laasuu lɛ̀ ma swɛ̃̀ guu gwãavĩ,

ma a zĩnda là mà wɛtɛ mà dↄ̃.

7 Ma bè: Dii gìwazi mámmann yↄ́?

À pↄↄ é kɛwa nna dↄroo?

8 À gbɛ̃kɛɛ yã̀a mámmann yↄ́?

À yã égↄ̃ fɛɛna gurↄ píngin yↄ́?

9 Wa wɛ̃ndagwana yã sã̀ Ludann yↄ́?

À pↄ fɛ̃̀wazi, eé sósobi kɛwao dↄroo?

10 Ben ma bè: Yã kɛ̀ ↄ̃̀maan yɛ̀.

Luda Musude ↄↄ bùsawe.

11 Mɛ́ laasuu lɛ́ Dii yãbↄnsaɛnↄa,

mɛ́ dↄ yã kɛ̀ à kɛ̀ yãanↄn.

12 Mɛ́ n dabuyãkɛnanↄ wàari pá píngi,

mɛ́ n yãbitakɛnanↄ da ma swɛ̃̀n.

13 Luda, n zɛ́ kú adona.

Dii kpare bíta bè à kà lán wa Luda bà?

14 Ḿbe Luda yãbↄnsaɛkɛri ũ,

n n gbãaa mↄ̀ boriinↄnɛ.

15 N n gbɛ̃nↄ mì sì kↄ̃n n gã̀sã gbãaao,

wamↄwa Yakubu kↄ̃n Yusufu boriinↄ.

16 Kɛ̀ ísia wɛ́ɛ sìnlɛ Luda,

kɛ̀ ísia wɛ́ɛ sìnlɛ, ben à kↄ́tↄ kpà,

à dègedege ai a lↄ̀n.

17 Ludambɛɛ í kwɛ̀ɛ,

lapatana kĩi gↄ̃ dↄ musu,

n kànↄↄ e fãa loupina ũ.

18 N pũtãna kĩi dↄ zàga'ĩa guu,

n loupina anduna pù píngi,

tↄↄtɛ kɛ̀ gìri, à nìgãnigã.

19 N zɛ́ bↄ̀ ísiaan,

n gɛ̃kii kɛ̀ í bítanↄ dagura,

wèe n kɛ̀sɛgbɛ ero.

20 N dↄ n gbɛ̃nↄnɛ aɛ lán sã kpàsa bà

Musa kↄ̃n Arunao gãzĩ.

78

Lɛ̀ kɛ̀ Isarailinↄ yã wa gbao làakari

Asafa lɛ̀.

1 Ma gbɛ̃nↄ, à ma yãdannɛna ma,

à swã kpá ma yãzi.

2 Mɛ́ yã oare kↄ̃n yáasio,

mɛ́ yã kɛ̀ utɛna zaa zii bↄkↄ̃tɛ kɛare,

3 yã kɛ̀ wá mà bensↄ̃ wá dↄ̃,

yã kɛ̀ wa denↄ tↄ̃kɛ̃̀wee.

4 Wé yã pì utɛ wa nɛ́nↄnɛro,

wé Dii táakilɛna da wa dionↄnɛ,

à gbãaa kↄ̃n yãbↄnsaɛ kɛ̀ à kɛ̀nↄ.

5 À yã dìɛ Yakubu boriinↄnɛ,

à a doka dà Isarailinↄnɛ,

à dìɛ wa dezinↄnɛ kɛ̀ aↄ̃ tó ń nɛ́nↄ gↄ̃ dↄ̃,

6 lɛ à gↄ̃ ń borii kɛ̀ aↄ̃ kpɛ́nↄnɛ fɛɛakaarayã ũ,

aↄ̃ gbasa wà fɛɛ wà dada ń nɛ́nↄnɛ se,

7 lɛ aↄ̃ e wà Luda náanɛ kɛ,

à yãkɛnanↄ tón sãńguro,

mↄde aↄ̃égↄ̃ à yãdiɛnanↄ kũna.

8 Aↄ̃gↄ̃ dɛ lán ń dezinↄ bàro,

zaakɛ aↄ̃ swãgbãaa kɛ̀ aↄ̃ gì Luda yãzi,

aↄ̃ swɛ̃̀ kú Ludaaro, aↄ̃ yãpuraa vĩnɛro.

9 Ɛflaimu boriinↄ nɛ́ kàzurinↄmɛ,

ben aↄ̃ bↄ̀ru kpɛɛ zĩ̀ guu.

10 Aↄ̃ↄe zɛ kↄ̃n Luda bà kuunańyo yãoro,

aↄ̃ gì tɛ́ à dokazizi.

11 À yãkɛnanↄ sã̀ńgu

kↄ̃n yãbↄnsaɛ kɛ̀ à ↄ̀dↄańnɛnↄ.

12 À dabuyãnↄ kɛ̀ aↄ̃ dezinↄ wáa

Zoã wɛ́tɛ guu, Igipiti bùsun.

13 À ísiaa zↄ̃̀kↄ̃rɛ à bikũ̀ńyo,

à tò í gↄ̃̀ zɛna lán bĩi bà.

14 À dↄ̀ńnɛ aɛ tɛ́luguu guu fãantɛ̃,

gwãavĩ sↄ̃ kↄ̃n tɛ́ gupuraao.

15 À gbɛ̀si pàra gbáan,

à í kpàḿma bíta lán ísia'i bà.

16 À tò í bↄ̀ńnɛ gbɛ̀n,

à tò í bàa lɛ̀ lán swadaa bà.

17 Ben aↄ̃ↄ kpɛ́ wèe durun kɛɛnɛ,

aↄ̃ gì Luda Musude yã mazi gbáan.

18 Aↄ̃ Luda yↄ̃̀ wà gwà kↄ̃n nↄ̀sɛplaaao,

aↄ̃ ń pↄyezi pↄ́blee gbèkaa.

19 Aↄ̃ Luda zaa bò wà bè:

Luda é fↄ̃ à wa gba pↄ́blee gbáan kɛ̀n yↄ́?

20 Baa kɛ̀ à gbɛ̀ lɛ̀, í bↄ̀ à dàgula,

eé fↄ̃ à pↄ́blee ke nↄ̀bↄ kpáwa dↄↄ́?

21 Kɛ̀ Dii yã pì mà, à pↄ fɛ̃̀,

ben tɛ́ fɛ̀ɛ à dà Yakubu boriinↄla,

à pↄfɛ̃ pìta Isarailinↄa.

22 Zaakɛ aↄ̃ↄe Luda yã síro,

aↄ̃ↄe à mìsina gbãa náanɛ kɛro.

23 Baa kↄ̃n beeeo à yã dìɛ bàtumanɛ,

à musu zɛ́ wɛ̃̀,

24 ben à mana kwɛ̀ɛńnɛ aↄ̃ↄ blè,

à pↄ́blee kɛ̀ bↄ̀ musu kpàḿma.

25 Aↄ̃ malaikanↄ pↄ́blee blè,

à kũsãɛ kɛ̀ńnɛ, à gɛ̃̀ ↄla.

26 À tò ĩa gbãaa bↄ̀ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa,

à pɛ̀ sↄↄmɛtɛ kpa ĩaa dↄ kↄ̃n a gbãaao,

27 ben à nↄ̀bↄ kwɛ̀ɛńnɛ pari lán lutɛ̃ bà,

bãanↄ dàńla lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà.

28 À tò aↄ̃ pìtapita ń bùran,

aↄ̃ gↄ̃̀ káɛ ligana ń kpɛ́nↄzi.

29 Luda pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄe à ni dɛɛnↄ kpàḿma,

ben aↄ̃ↄ blè wà kã̀ gíngin.

30 Lɛ à ni kpɛ́ à bↄńgu,

gurↄↄ kɛ̀ pↄ́blee pì kpɛ́ da ń lɛ́n,

31 Luda pↄfɛ̃ fɛ̀ɛńzi,

à Isaraili gↄ̃ gbãaanↄ dɛ̀dɛ,

à ń gↄ̃kparɛnↄ lɛ̀ à nɛ̀.

32 Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ↄ kpɛ́ wèe durun kɛɛ,

baa kↄ̃n à yãbↄnsaɛkɛnanↄ, aↄ̃ↄe à náanɛ kɛro.

33 Ben à ń wɛ̃̀ndi kɛ̀ńnɛ pã lán lɛ́'ĩa bà,

à tò mↄ́nzi ń lé.

34 Tó à ń gbɛ̃kenↄ dɛ̀dɛ, ben aↄ̃è à kii wɛtɛ,

aↄ̃è ɛara wà aɛ dↄa kↄ̃n wãaao.

35 Ben aↄ̃ dↄ̀n sa kɛ̀ Ludan ń gbɛ̀si ũ,

Luda Musudemɛ ń mìsiri ũ.

36 Gurↄ mↄ̀a sa aↄ̃è lɛ́ maa,

aↄ̃è ɛgɛɛ tonɛ,

37 aↄ̃ swɛ̃̀ kúaro,

aↄ̃ à bà kuunańyo yã gbòro.

38 Àpi sↄ̃ ń wɛ̃nda gwà,

à ń durun kɛ̃̀ńnɛ, èe ń kaatɛro.

Ègↄ̃ a zĩnda pↄfɛ̃ kpaɛɛ baabↄrɛ,

è a pɛ̃tɛ̃pitammana ↄzã gba.

39 À ń gbɛ̃nteekɛɛ dↄ̃̀ḿma,

kɛ̀ aↄ̃è gɛ̃tɛ suna sai lán ĩa bà.

40 Aↄ̃ swãgbãaa kɛ̀nɛ gbáan gɛ̃̀n ũgbangba!

Aↄ̃ à pↄↄ yàka sɛ̃̀tɛ gwe à kɛ̀ bíta.

41 Aↄ̃ Luda yↄ̃̀ wà gwà, aↄ̃ Luda yↄ̃̀ wà gwà,

aↄ̃ Isarailinↄ Luda kɛ̀ kú adona pↄↄ fɛ̃̀.

42 À iko gbãaa sã̀ńgu,

lán à ń sí ń ibɛɛnↄa nà,

43 lán à dabuyãnↄ kɛ̀ Igipiti nà,

bensↄ̃ à yãbↄnsaɛnↄ kɛ̀ Zoã bùsun.

44 À ń swa ínↄ lì aru ũ,

ben aↄ̃ↄe fↄ̃ wà à í mì dↄro.

45 À ifĩinↄ kàńgu, aↄ̃ ń soso,

kↄ̃n kasoonↄ dↄ, à mↄ́nzi kpàńzi.

46 À tò kwaanↄ ń bura pↄ́wɛɛnↄ blè,

à sutɛ̃nↄ kà ń burapↄnↄn.

47 À tò lougbɛ ń geepi líkpɛnↄ kɛ̀ dúgudugu,

zàga'ĩa ń kãkã línↄ ɛ̀'ɛ.

48 À ń pↄ́kãdeenↄ kàatɛ kↄ̃n lougbɛo,

laa pɛ̀ɛ ń kpàsanↄa.

49 À a pↄfɛ̃ bíta bↄ̀bↄńzi,

à kɛ̀ńyo ĩi kↄ̃n pↄfɛ̃o kↄ̃n pɛ̃tɛ̃o,

à malaika kisiadeenↄ gbàrɛḿma.

50 À a pↄfɛ̃ zɛ́ wɛ̃̀, èe gí gaanɛ dↄro,

à gagyãa kàńgu.

51 À Igipiti daudunↄ dɛ̀dɛ ń píngi,

Hamu bori nɛ́gↄ̃gbɛ̃ káakunↄ gàga.

52 Mↄde à bↄ̀ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ lán sãanↄ bà,

à dↄ̀ńnɛ aɛ gbáan lán sã kpàsanↄ bà.

53 À tɛ́ńyo làakario kpáɛna vĩa sai,

aↄ̃ ibɛɛnↄ sↄ̃, ísiaa dàńla.

54 À kàńyo a bùsu lɛ́zi,

gusĩsĩdee kɛ̀ à sì kↄ̃n a gbãaao pì.

55 À pɛ̀ńnɛ boriinↄa,

ben à ń bùsu kpàatɛtɛńnɛ ń pↄ́ ũ,

à ua kpàkpa Isaraili boriinↄa.

56 Ben aↄ̃ Luda yↄ̃̀ wà gwà aↄ̃ gì à yã mazi,

aↄ̃ↄ Luda Musude yãdiɛnanↄ kũnaro.

57 Aↄ̃ ɛ̀ara wà bↄ̀ à kpɛɛ lán ń denↄ bà,

aↄ̃ náanɛ vĩro lán sá kotina bà.

58 Aↄ̃ à pↄↄ fɛ̃̀ kↄ̃n ń sa'okiinↄo,

aↄ̃ à nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ fɛ̀ɛ kↄ̃n ń tãanↄ.

59 Kɛ̀ Ludaa dↄ̃̀ lɛ, ben à pↄ fɛ̃̀,

à gì Isarailinↄzi zaazaa.

60 À a bisakutaa tò zaa Silo gwe,

à bɛɛ kɛ̀ à dↄ̀ gbɛ̃nteenↄ tɛ́ pì.

61 À tò aↄ̃ wɛdɛrinↄ mↄ̀ wà a àkpati sɛ̀,

àmbe à gbãa kↄ̃n à gakuibↄkiio ũ.

62 À tò wà a gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao,

à pↄ fɛ̃̀ borii kɛ̀ ń sɛ́zi.

63 Aↄ̃ gↄ̃kparɛnↄ tɛ́ kũ̀ zĩ̀ guu,

aↄ̃ nↄkparɛnↄↄ e e wà zãkɛlɛ sì dↄro.

64 Wà ń sa'orinↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao,

aↄ̃ gyaanↄnↄↄ e fↄ̃ wà ↄ́ↄ dↄ̀ro.

65 Ben Dii fɛ̀ɛ sa lán i'ori bà,

lán gↄ̃sa kɛ̀ vù kↄ̃n wɛ̃'iio bà.

66 À ń wɛdɛrinↄ gbɛ̃̀, aↄ̃ bↄ̀ru kpɛɛ,

à tò aↄ̃ gↄ̃̀ kↄ̃n wíyão gurↄ píngi.

67 À gì Ɛflaimu boriinↄzi,

èe Yusufu borii pì sɛ́ dↄro.

68 Yuda boriin à sɛ̀ sa

kↄ̃n Zayↄn kpiii kɛ̀ à yezio.

69 À a kúkii bò musumusu gwe,

eégↄ̃ kuu gurↄ píngi lán anduna kaɛna bà.

70 Ben à a zↄ̀bleri Dauda sɛ̀,

à à bↄ̀ sãkpasan.

71 À à bↄ̀ sãdãn, à dↄ̀ Isarailinↄnɛ aɛ,

Luda gbɛ̃ Yakubu boriinↄ kínamɛ.

72 Dauda ń kpá a kpɛɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo do,

à dↄ̀ńnɛ aɛ kↄ̃n a ↄ aubarikadeeo.

79

Wɛ̃nda ↄ́ↄdↄna Yerusalɛmu wina yã musu

Asafa lɛ̀.

1 Luda, bori pãndenↄ sì n bùsun,

aↄ̃ n kpɛ́ kɛ̀ à kú adona yàka,

aↄ̃ Yerusalɛmu wìwi wà dàɛ.

2 Aↄ̃ n zↄ̀blerinↄ gɛ̀ kpà bãanↄa,

aↄ̃ n yãmarinↄ mɛ̀ tò nↄ̀bↄ pãsĩnↄnɛ pↄ́blee ũ.

3 Wà ń aru kwɛ̀ɛ lán í bà Yerusalɛmu bĩikpɛɛ,

gbɛ̃ke kuu à ń vĩiro.

4 Wa gↄ̃ sↄ̃sↄ̃na pↄ́ ũ wa saɛdeenↄnɛ,

fabona pↄ́ ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligawazinↄnɛ.

5 Dii, nɛ́gↄ̃ pↄ fɛ̃ɛwazi ai bↄrɛmɛ?

N pɛ̃tɛ̃ tɛ́ égↄ̃ kũu gurↄ píngin yↄ́?

6 Ǹ pↄfɛ̃ pita borii kɛ̀ aↄ̃ↄ n dↄ̃roonↄa,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è n sísiroonↄ bùsunↄa.

7 Zaakɛ aↄ̃ Yakubu boriinↄ blè,

aↄ̃ ń bùsu dɛ̀.

8 Ǹton wa denↄ durunnↄ wí wa musuro.

Ǹ wɛ̃nda dↄ̃we kpakpaa,

zaakɛ wa busa wa gↄ̃ búgubugu.

9 Ǹ dↄwalɛ, Luda wa mìsiri.

Ǹ wa mì sí lɛ n tↄ́ bↄ,

ǹ wa durunnↄ kɛ̃we n tↄ́ yãnzi.

10 Bↄ́yãnzin nɛ́ tó bori pãndenↄ wa la wà be:

Wa Ludaa kú mámɛee?

Ǹ tó bori pãndenↄ gↄ̃ dↄ̃ wa wáa

kɛ̀ nɛɛ̀ n zↄ̀blerinↄ dɛdɛna gɛ̃ɛ boḿma.

11 Ǹ tó zĩ̀zↄnↄ ↄ́ↄdↄna gɛ̃ n swãn,

ǹ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ga lɛ́zĩ pìnↄ bↄ

kↄ̃n n gã̀sã gbãaao.

12 Ǹ lalandi kɛ̀ bori pãnde kɛ̀ ligawazinↄↄ kɛ̀nnɛɛ

fĩa boḿma gɛ̃̀n swɛɛplaa, Dii.

13 Wamↄwa n gbɛ̃nↄ, n kpàsa sãanↄ,

wé gbasa wàgↄ̃ n sáabu kpaa gurↄ píngi,

wégↄ̃ n tↄ́ tↄ̃kɛ̃ɛńnɛ ai wa boriia.

80

Isarailinↄ suna ń gwena ziia aduakɛna

Asafa lɛ̀.

1 Ǹ swã kpá, Isarailinↄ Dↄn'aɛde,

mmↄn kɛ̀ nɛɛ̀ Yusufu boriinↄ dã lán sãa bà.

Ǹ bↄ ǹ mↄ́, mmↄn kɛ̀ ń vɛ̃ɛna kɛrubunↄ dagura,

2 ǹ dↄ Ɛflaimu boriinↄnɛ aɛ

kↄ̃n Bɛyãmi boriinↄ kↄ̃n Manase boriinↄ.

Ǹ fɛɛ kↄ̃n n gbãaao, ǹ mↄ́ ǹ wa mì sí!

3 Luda, ǹ tó wà ɛara wà su wa gwena ziin,

ǹ uu werewa, ǹ wa mì sí.

4 Dii Luda Zĩ̀kpɛde,

nɛ́ fɛ̃ ǹ gí n gbɛ̃nↄ aduakɛna sízi ai bↄrɛmɛ?

5 N wɛ́ɛ'i dↄ̀ńnɛ ń pↄ́mina ũ,

n ń wɛ́ɛ'i yↄ̃̀ńnɛ à pↄ́ pà, aↄ̃ↄ mì.

6 Ń tò wa gↄ̃ fabona pↄ́ ũ wa saɛdeenↄnɛ,

wa ibɛɛnↄↄ e wa lalandi kɛɛ.

7 Luda Zĩ̀kpɛde, ǹ tó wà su wa gwena ziia,

ǹ uu werewa ǹ wà mì sí.

8 N geepi lí wùrɛ Igipiti,

n pɛ boriinↄa, ben ń lí pì pɛ̀ aↄ̃ gbɛ̀n.

9 N guu kɛ̀kɛnɛ à kãsãa pɛ̀ɛ,

ben à ↄ tà à guu sì.

10 À ↄra dà kpiiinↄla,

à gã̀nↄ dɛ sida lí bítanↄla.

11 À ↄ tà à kà ai ísia lɛ́a,

à ↄnɛnↄ kà ai Yuflatizi.

12 Bↄ́yãnzin n à kara gbòrozi

lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃tɛɛnↄ gↄ̃ ↄ maɛɛ à nɛ́zi?

13 Kyàkpanↄ è lɛ́ kázi wà bi,

nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ è mↄ́ wà à lá ble.

14 N yã nna! Luda Zĩ̀kpɛde, ǹ ɛara ǹ aɛ dↄwa!

Zaa musu ǹ wɛ́ɛ kpáɛ ǹ gwa!

Ǹ làakari dↄ geepi lí kɛ̀a,

15 borii kɛ̀ ń pɛ̀ n zĩndaa,

nɛ́ kɛ̀ ń sì n pↄ́ ũu pì.

16 Wà n geepi lí pì zↄ̃̀, wà tɛ́ sↄ̃̀a,

n wɛ́ɛ tɛ̃aa pìtiḿma, ben aↄ̃ↄe kaatɛɛ.

17 Ǹ ↄ kúɛ gbɛ̃ kɛ̀ kú n ↄplaazia,

gbɛ̃ntee nɛ́ kɛ̀ ń sɛ̀ n pↄ́ ũu pì,

18 wé kɛ̃mma dↄro.

Ǹ wa kuuna kɛkɛ ǹ kɛwe, wé n sísi.

19 Dii Luda Zĩ̀kpɛde,

ǹ tó wà su wa gwena ziia,

ǹ uu werewa ǹ wa mì sí.

81

Isarailinↄ zĩbaa lɛ̀

Asafa lɛ̀.

1 À guda dↄ Luda wa gbãaaa,

à pↄnna wii pɛ́ Yakubu boriinↄ Ludaa.

2 À lɛ̀ dↄ à bata lɛ́

kↄ̃n mↄrↄ'ↄ nnaao kↄ̃n kuntigio.

3 À kuu pɛ́ mↄ dufu bↄnao,

à pɛ́ tó mↄↄ ↄzi kɛ̀ wa zĩbaagurↄ,

4 zaakɛ à dɛ doka ũ Isarailinↄnɛmɛ.

yã kɛ̀ Yakubu boriinↄ Ludaa dìɛn gwe.

5 À yã pì dà Yusufu boriinↄnɛ

gurↄↄ kɛ̀ à vĩ̀ Igipiti bùsula.

Aↄ̃ kòto kɛ̀ wà dↄ̃roo mà à bè:

6 Ma asoo gò a gã̀n,

ma a ↄↄ bↄ̀ɛ ɛ̃ɛbona zĩin.

7 A wii pɛ̀mazi nawɛ̃akɛgurↄ, ben ma a bↄ,

ma weala zaa louvĩnan,

ma a lɛ ma a gwa zaa Mɛriba í kiia.

8 À swã kpá ma gbɛ̃nↄ, mɛ́ lɛ́ daawa,

amↄa Isarailinↄ, tó é ma yã ma dé!

9 Àtongↄ̃ bori zĩ̀tↄnↄ tãa vĩ a tɛ́ro,

àton kúɛ dii pãndenɛro.

10 Mámbe Dii a Luda ũ,

ma a bↄɛ Igipiti.

À a lɛ́ wɛ̃, mɛ́ tó àgↄ̃ kãna.

11 Mↄde Isarailinↄ gì ma yã mazi,

ma gbɛ̃ pìnↄↄ e mì siɛmɛro.

12 Ben ma ń tó kↄ̃n ń swãgbãakɛɛo,

aↄ̃ↄ tɛ́ ń zĩnda pↄyezizi.

13 Tó wà be Isarailinↄ é ma yã ma,

tó ma gbɛ̃nↄↄ tɛ́ ma yãzi,

14 lɛ mɛ́ ń ibɛɛnↄ sↄ̃ɛ gↄ̃ↄgↄ̃ↄ,

mɛ́ ↄ sↄ̃ ń zangurinↄzi.

15 Ma zangurinↄ é na ń sàsaa ma aɛ,

aↄ̃ wɛ́ɛtãmmana égↄ̃ yãana vĩro.

16 Mɛ́ gbasa mà a gwa kↄ̃n pↄ́wɛɛ maaao,

mɛ́ ɛara mà gbɛ̀ zↄ́'i kpáawa à mↄ́awa.

82

Yãkpaɛkɛna kↄ̃n gbãadeenↄ

Asafa lɛ̀.

1 Ludaa vɛ̃ɛna pari kakↄ̃ana guu,

èe yãkpaɛ kɛɛ kↄ̃n Ludanↄ à bè:

2 Ai bↄrɛn égↄ̃ yãkpaɛ kɛɛ a kpɛɛgãnda

à yã sí kↄ̃n zaakɛrinↄo?

3 À yã nnaa kpá gbãasaideenↄa kↄ̃n tonɛnↄ,

à zɛ kↄ̃n takaasideenↄ

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaḿmanↄo.

4 À gbãasaideenↄ kↄ̃n wɛ̃ndadeenↄ mì sí,

à ń bↄ zaakɛrinↄ ↄzĩ.

5 Aↄ̃ yãke dↄ̃ro, aↄ̃ↄ à ke gbá zɛ́ dↄ̃ro,

aↄ̃ↄ kú gusiaa guumɛ,

ben anduna nìgã ai a gĩzĩ.

6 Ma bè Ludanↄn a ũ,

Luda Musude nɛ́nↄn a ũ a píngi.

7 Baa kↄ̃n beeeo é ga gbɛ̃ntee gana ũmɛ,

é kpá guuzi lán gbãade kpaaanↄ bàmɛ.

8 Luda, ǹ fɛɛ ǹ yãkpaɛ kɛ kↄ̃n andunao,

zaakɛ bori píngi nɛ́ n pↄ́mɛ.

83

Ibɛɛnↄ kpana Ludaa

Asafa lɛ̀.

1 Luda, ǹtongↄ̃ yĩtɛnaro,

n lɛ́ tóngↄ̃ nakↄ̃anaro,

ǹton zɛ sitiigiro, Luda.

2 Ǹ n ibɛɛnↄ gwa lán aↄ̃ fɛ̀ɛ wà zɛ̀ nà,

n zangurinↄↄ e ń mì zuzuu.

3 Aↄ̃ↄe ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛɛ n gbɛ̃nↄzi,

aↄ̃ↄe lɛ́ kpaakↄ̃sↄ̃ n gbɛ̃ yenzideenↄzi.

4 Aↄ̃ↄe bee: À mↄ́ wà ń borii bↄ,

lɛ aↄ̃ tↄ́ Isaraili tóngↄ̃ dↄ gbɛ̃ken dↄro.

5 Aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃, aↄ̃ yã kↄ̃sɛ̀,

aↄ̃ lɛdolɛ kɛ̀ kↄ̃o wà fɛɛnzi.

6 Ɛdↄmunↄ kↄ̃n Sumaila boriinↄ

kↄ̃n Mↄabunↄ kↄ̃n Agyara boriinↄ

7 kↄ̃n Gebalideenↄ kↄ̃n Amↄninↄ

kↄ̃n Amalɛkinↄ kↄ̃n Filisitininↄ kↄ̃n Tayadeenↄ.

8 Baa se Asirianↄ nàḿma dↄ,

lɛ aↄ̃ ↄ da Lutu boriinↄa.

9 Ǹ kɛńnɛ lán ń kɛ̀ Midiãnↄnɛ nà,

lán ń kɛ̀ Sisera kↄ̃n Yabĩonɛ nà Kisↄ̃zi.

10 N ń kɛ́ dúgudugu Ɛndↄ,

ben aↄ̃ gↄ̃̀ kaɛna tↄↄtɛ lán busa bà.

11 Ǹ kɛ ń wɛ̃ɛnɛnↄnɛ

lán wà kɛ̀ Orɛbu kↄ̃n Zeebuonɛ nà.

Ǹ kɛ ń kínɛnↄnɛ

lán wà kɛ̀ Zɛba kↄ̃n Zalamunaonɛ nà.

12 Aↄ̃pinↄ bé wà bè yã,

wà Luda sãdãkii sɛ́ ń pↄ́ ũ.

13 Ma Luda, ǹ tó aↄ̃ gↄ̃ lán ĩampuu sɛ̃̀ bà

lán ése ũkã kɛ̀ ĩa e sɛ́ɛɛ bà.

14 Lán dàko è tɛ́ kũ nà,

kesↄ̃ lán tɛ́ è kpiiinↄ ble nà,

15 ǹ pɛ́ɛńzi kↄ̃n n zàga'ĩao,

ǹ tó n ĩa pãsĩ swɛ̃̀ kɛ̃ńgu.

16 Ǹ tó wí gɛ̃ ń wɛ́ɛn,

lɛ aↄ̃ↄ n gbãaa dↄ̃ Dii.

17 Wí égↄ̃ ń kũu gurↄ píngi kↄ̃n bídio,

aↄ̃é bↄru kpɛɛ wà kaatɛ.

18 Ǹ tó aↄ̃gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n tↄ́n Dii,

ḿbe Luda Musude ũ anduna guu píngi.

84

Luda ua bɛgɛkɛna

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 N kúkii maa fá, Dii Zĩ̀kpɛde!

2 Mɛ́ɛ Dii ua bɛgɛ kɛɛ ai guu e liima,

ma nini kↄ̃n ma mɛ̀o e lugaa Luda Wɛ̃̀ndidezi.

3 Dii Zĩ̀kpɛde ma Kína ma Luda,

baa sã̀tɛ̃ sà dↄ̀ n gbãgbãkii saɛ,

taakaso kpɛ́ bò gwe à a nɛ́nↄ kàn.

4 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú n ua guunↄ ũ,

aↄ̃ègↄ̃ n táaki lɛɛ gurↄ píngi.

5 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gbãaan n ũunↄ ũ,

n ua gana yã kú ń swɛ̃̀ guu.

6 Tó aↄ̃ↄe gɛ̃tɛɛ Baka guzurɛla,

è gↄ̃ lán guu kɛ̀ ibↄkiinↄ vĩi bà,

pↄ́tↄ̃gurↄ lou è tó aubarika dagula.

7 Aↄ̃ gana guu aↄ̃ gbãaa ègↄ̃ kaaramɛ

ai aↄ̃ gá káo n kiia Zayↄn.

8 Dii Luda Zĩ̀kpɛde, ǹ ma aduakɛna sí,

ǹ swã kpá ma yãzi, Yakubu Luda.

9 Luda, ǹ kína kɛ̀ dɛ wa sɛngbango ũu gwa,

ǹ wɛ́ɛ gↄ̃ tɛ́ kí kɛ̀ ń kàzi.

10 Kuuna n ua gurↄ doo maamɛ

dɛ kuuna gu pãndea gurↄ wàa sↄↄroola.

Ma Luda ua zɛ́dãkparikɛɛ sì

dɛ kuuna ua lɛdo kↄ̃n zaakɛrinↄola.

11 Dii Ludaa dɛńnɛ ↄfãntɛ̃ kↄ̃n sɛngbangoo ũ,

Dii è gbɛ̃kɛɛ kɛńnɛ kↄ̃n bɛ̀ɛo,

è gí pↄ́ maaa kpá taarisaideenↄaziro.

12 Dii Zĩ̀kpɛde,

aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe n náanɛ kɛɛ ũ.

85

Aafia wɛ́ɛkɛna Ludaa

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 N aubarika dà n bùsun, Dii,

n ɛara ǹ su kↄ̃n Yakubu boriinↄ ń gwena ziin.

2 N n gbɛ̃nↄ taarinↄ gògo,

n ń durunnↄ kɛ̃̀ńnɛ píngi.

3 N n pↄ kpã̀kpa tò píngi,

n n pↄfɛ̃ pãsĩ tò.

4 Ǹ sↄkpawao wa gwena ziin, Luda wa Mìsiri,

ǹ pɛ̃tɛ̃ kɛ̀ ń kɛ̀wao lago.

5 N pↄↄ égↄ̃ fɛ̃nawazi gurↄ píngin yↄ́?

Nɛ́gↄ̃ n pↄfɛ̃gurↄↄ gagaa wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀on yↄ́?

6 Nɛ́ ɛara ǹ n gbɛ̃nↄ kuuna kɛkɛ ǹ kɛńnɛ dↄ,

lɛ aↄ̃ pↄↄ e à kɛmma nnaroo?

7 Dii, ǹ n gbɛ̃kɛɛ ↄdↄawe,

ǹ wa mì sí kↄ̃n n gbãaao.

8 Ma swã dↄ Dii Luda yã'onazi,

zaakɛ è aafia lɛ́ gbɛ̃ a yãmarinↄnɛ,

tó aↄ̃ↄe ɛara wà sↄ̀kpa ń yↄ̃̀nkↄyãnↄziro.

9 À vĩakɛrinↄ mìsina gurↄↄ zã̀ro,

lɛ à gakui e àgↄ̃ kú wa bùsun yãnzi.

10 Gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛo è dakↄ̃rɛ,

yãzɛde kↄ̃n aafiao è ↄ kpákↄ̃a.

11 Náanɛ è ↄ poro musu,

yãzɛdee è ↄ nↄnↄ tↄↄtɛa.

12 Dii é à maaa kɛwe,

wa tↄↄtɛ é pↄ́blee kɛ.

13 Yãzɛdee ègↄ̃ tɛ́ à aɛ,

è zɛ́ kɛkɛnɛ.

86

Dↄnlɛ wɛ́ɛkɛna Ludaa

Dauda lɛ̀.

1 Dii, ǹ swã kpá ma yãzi ǹ wemala,

zaakɛ takaaside wɛ̃ndadeen ma ũ.

2 Ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa,

zaakɛ má a zĩnda kpàmma.

Ǹ mamↄma n zↄ̀bleri mì sí,

zaakɛ mɛ́ɛ n náanɛ kɛɛ.

Ḿbe ma Luda ũ.

3 Ǹ sùu kɛmao, Dii,

zaakɛ mɛɛ̀gↄ̃ n sisii kↄngↄ kↄ̃n uusiɛo.

4 Ǹ mamↄma n zↄ̀bleri pↄↄ kɛ nna,

zaakɛ ma làakari tà n kiia, Dii.

5 Ń maa bensↄ̃ ń sùu vĩ, Dii,

n gbɛ̃kɛ bíta n sìsirinↄnɛ.

6 Dii, ǹ swã kpá ma wɛ́ɛkɛnazi,

ǹ làakari dↄ ma wɛ̃nda wiiia.

7 Mɛ́ n sísi ma nawɛ̃akɛgurↄↄ zĩ,

zaakɛ nɛɛ̀ wemala.

8 Tãa ke é sí lɛ́kↄ̃zinyoro, Dii,

gbɛ̃kee è fↄ̃ à n kɛna kɛro.

9 Borii kɛ̀ ń kɛ̀nↄ é mↄ́ wà kúɛnnɛ,

aↄ̃ n tↄ́ bↄ ń píngi.

10 Zaakɛ ń bíta bensↄ̃ nɛɛ̀ dabuyãnↄ kɛ,

ḿbe Luda ũ ndo.

11 Ǹ n zɛ́ ↄdↄamɛ, Dii, mɛ́gↄ̃ táa oo n yãpuraa guu,

ǹ ma laasuu kɛmɛ do, lɛ màgↄ̃ n vĩa vĩ.

12 Mɛ́ n sáabu kpá kↄ̃n nↄ̀sɛo do,

Dii ma Luda, mɛ́gↄ̃ n tↄ́ bↄↄ gurↄ píngi.

13 Zaakɛ gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ ń kɛ̀mɛɛ bíta,

n ma wɛ̃̀ndi bↄ̀ gɛ̀wãa lↄ̀n.

14 Luda, karambaanideenↄↄ e fɛɛɛmazi,

gbɛ̃ pãsĩnↄↄ e ma wɛɛ, aↄ̃è n yã daro.

15 N Dii, Luda sósobideen n ũ,

ń sùu vĩ bensↄ̃ n pↄↄ è fɛ̃ kpaaro,

n gbɛ̃kɛ kↄ̃n n náanɛo bíta.

16 Ǹ aɛ dↄma ǹ ma wɛ̃nda gwa,

ǹ n zↄ̀bleri gba gbãaa,

ǹ mapi n zↄ̀nↄkpare nɛ́ mì sí.

17 Ǹ yãmaakɛna gbɛ̀ ↄdↄamɛ

lɛ ma zangurinↄ e, wí ń kũ,

zaakɛ Dii, n dↄmalɛ,

n ma làakari kpàɛmɛ.

87

Zayↄn nɛ́ Luda wɛ́tɛmɛ

Kora boriinↄ lɛ̀.

1 Luda a wɛ́tɛ kàɛ

kpiii kɛ̀ à kú adona musu,

2 Dii ye Zayↄn bĩilɛnↄzi

dɛ Yakubu boriinↄ wɛ́tɛ kpaaanↄla píngi.

3 Luda wɛ́tɛ,

Luda gakui yã ò n musu à bè:

4 Mɛ́ Igipitinↄ kↄ̃n Babilↄnudeenↄ da

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ma dↄ̃ↄnↄ tɛ́.

Filisitininↄↄ kú à guu dↄ

kↄ̃n Tayadeenↄ kↄ̃n Etiopianↄ.

Weé be, wà gbɛ̃ beeenↄ ì gwemɛ.

5 Zayↄn yã musu weé be:

Wà wãanɛ kↄ̃n wãanɛo ì gwemɛ,

Luda Musude bé è à kãsãa pɛ́ɛ gíngin.

6 Tó Dii e gbɛ̃nↄ tↄ́ daa takadan,

eé be: Wà gbɛ̃ kɛ̀ ì gwemɛ.

7 Lɛ̀sirinↄ kↄ̃n ↄ̃wãrinↄ ń píngi aↄ̃é be:

Wa maakɛ píngi è bↄ Zayↄmmɛ.

88

Kuuna gaa lɛ́zĩ aduakɛna

Ɛzɛra bori Emani lɛ̀.

1 Dii Luda ma Mìsiri,

mɛ́ɛ wii pɛɛnzi fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo.

2 Ǹ tó ma aduakɛna ká n kiia,

ǹ swã kpá ma wiipɛnazi.

3 Zaakɛ yã'ↄ̃amma ma nↄ̀sɛ pà,

ma wɛ̃̀ndi kú gaa lɛ́zĩ.

4 Wà ma da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe sii gɛ̀wãannↄ tɛ́,

ma gↄ̃ gbãasaidee ũ.

5 Wà pã kpàmazi wà ma da gɛ̀nↄ tɛ́

lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ daɛna miran sↄ̀rↄrↄnↄ bà,

lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã dↄngu dↄro

aↄ̃ bà kúnyo dↄroonↄ bà.

6 N ma zu wɛ̀ɛ zã̀n

ai tↄↄtɛ tú kokotɛ̃wɛɛ gusiaan.

7 N pↄfɛ̃ tↄ̃̀ma,

à ísↄ̃ dàmala.

8 Ń tò ma gbɛ̃nↄ ma zĩnna,

ń tò aↄ̃ↄ ye ma kãziro.

Wà ma kagura kɛ̀, bↄkii kuuro,

9 nawɛ̃a ma wɛ́ɛ sìsi.

Mɛ́ɛ n sisii zaa kↄngↄ ai uusiɛ,

ma ↄↄnↄↄ dↄnzi.

10 Gɛ̀nↄn nɛɛ̀ yãbↄnsaɛ kɛńnɛↄ́?

Gɛ̀wãadeenↄ bé wè fɛɛ wà n sáabu kpáↄ́?

11 Wè n gbɛ̃kɛɛ tↄ̃kɛ̃ mira guun yↄ́?

Wè n náanɛkɛyã o gɛ̀wãann yↄ́?

12 Wà n dabuyãnↄ dↄ̃ gusiaa guun yↄ́?

N maakɛnanↄ dↄ̃na kú yãsãngukii guun yↄ́?

13 Dii, mɛ́ɛ wii pɛɛnzi,

ma aduakɛna kↄngↄ è ká n kiia.

14 Bↄ́yãnzin nɛ́ɛ giimazizi, Dii?

À kɛ̀ dia n mìkpɛɛ zùmɛɛ?

15 Má kú gaa lɛ́zĩ wɛ̃ndawɛ̃nda zaa ma gↄ̃kparɛkɛgurↄ,

n yã pãsĩnↄ tↄ̃̀ma, ma gↄ̃ sã̀ii.

16 N pↄfɛ̃namazii dàmala,

n vĩapↄnↄ ma kaatɛ.

17 Aↄ̃ dàmala lán í bà zaa kↄngↄ ai uusiɛ,

aↄ̃ lìgamazi mámmam.

18 Ń tò ma gbɛ̃nↄ kↄ̃n ma gbɛ̃nnanↄ ma zĩnna,

gusiaa bé à gↄ̃̀ ma kpàasi ũ.

89

Luda lɛ́gbɛ̃na Daudanɛ

Ɛzɛra bori Etani lɛ̀.

1 Dii, mɛ́gↄ̃ lɛ̀ sii n gbɛ̃kɛ yã musu yãana sai,

mɛ́gↄ̃ n náanɛkɛyã kpàakpa kɛɛ wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o.

2 Mɛ́ o kɛ̀ n gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro,

n náanɛkɛɛ kãsãa pɛɛna n bɛ zaa musu.

3 N bè: Ma bà kú kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ má sɛ̀o,

ma lɛ́ gbɛ̃̀ ma zↄ̀bleri Daudanɛ.

4 Nɛ́ tó à borii gↄ̃ kí blee gurↄ píngi,

nɛ́ à kpata gba gbãaa ai à boriia.

5 Musudeenↄ è n dabuyãnↄ sáabu kpá, Dii,

malaikanↄ è n náanɛkɛyã o ń kakↄ̃ana guu.

6 Zaakɛ gbɛ̃kee kú musu kɛ̀ kà Dii ũro,

malaika ke é sí lɛ́kↄ̃zioro.

7 Luda vĩa è malaikanↄ kũ ń kakↄ̃anan,

à naasi vĩ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligazinↄla.

8 Dii Luda Zĩ̀kpɛde, dé bé à sɛ̃nkpɛnyo?

Ń gbãaa vĩ kↄ̃n náanɛo yã píngi guu.

9 Nɛɛ̀ gbãaa mↄ ísiaanɛ,

tó à sↄ̃ fɛ̀ɛ vĩvĩnao, nɛɛ̀ à gbãaa fↄ̃.

10 N Igipitinↄ dúgu zↄ̃̀, aↄ̃ gↄ̃̀ gɛ̀nↄ ũ,

n n zangurinↄ fã̀akↄ̃a kↄ̃n n gã̀sã gbãaao.

11 Musu nɛ́ n pↄ́mɛ, tↄↄtɛ dↄ nɛ́ n pↄ́mɛ,

n anduna kàɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ píngi.

12 N gu'igbãro kↄ̃n sↄↄmɛtɛo kɛ̀,

Tabo kↄ̃n Ɛmↄni gbɛ̀nↄ è guda kɛ kↄ̃n n tↄ́o.

13 N gã̀sã nɛ́ gbãaa pↄ́mɛ,

n ↄ gbãaa bensↄ̃ n ↄplaa dↄ musu.

14 Maakɛ kↄ̃n yãzɛdekɛɛon n kpata kãsãa ũ,

gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛo bé à dↄnnɛ aɛ.

15 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ gudadↄmmaanↄ ũ,

kɛ̀ aↄ̃è táa o gupuraa kɛ̀ kú n kuunzi, Dii.

16 Aↄ̃ègↄ̃ pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n n tↄ́o gurↄ píngi,

aↄ̃è ĩa dã kↄ̃n n maakɛɛo.

17 Zaakɛ aↄ̃ gakui kↄ̃n ń gbãaaon n ũ,

n zɛnawao è wa sɛ́ lezĩ.

18 Wa kína nɛ́ Dii pↄ́mɛ,

wa sɛngbango pì nɛ́ Isarailinↄ Luda pↄ́mɛ.

19 N yã ò n yãmarinↄnɛ yã wɛ́ɛgupu'ena guu

n bè: Ma dↄnlɛ kɛ̀ gↄ̃ gbãaanɛ,

ma gↄ̃kparɛ sɛ̀ musu a gbɛ̃nↄ tɛ́.

20 Ma a zↄ̀bleri Dauda è,

ma a nↄ́si kùa ma à dìɛ.

21 Mɛ́gↄ̃ à kũna ma ↄzĩ,

ma gã̀sã gbãaa égↄ̃ kúo.

22 Ibɛɛ ke é fↄ̃ à tángba síaro,

gbɛ̃ zaa ke é e à ↄ tↄ̃aro.

23 Mɛ́ à wɛdɛrinↄ ú lↄ́ à aɛ,

mɛ́ à zangurinↄ nɛ.

24 Mɛ́ gbɛ̃kɛɛ kɛɛnɛ kↄ̃n náanɛo,

weé à sɛ́ lezĩ kↄ̃n ma tↄ́o.

25 Mɛ́ ísiaa nanɛ a ↄzĩ,

eégↄ̃ iko vĩ swaanↄa.

26 Eé ma sísi à be,

má dɛ a De ũ kↄ̃n a Ludao,

a gbɛ̀si ũ kↄ̃n a mìsirio.

27 Mɛ́ à kɛ ma daudu ũ,

eégↄ̃ dɛ anduna kínanↄ mìdee ũ.

28 Mɛ́gↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩo gurↄ píngi,

ma bà kɛ̀ kúo gborona vĩro.

29 Mɛ́ tó à borii gↄ̃ kí blee gurↄ píngi,

à kpata égↄ̃ kuu lán ludambɛɛ ègↄ̃ kuu nà.

30 Tó à boriinↄ pã kpà ma dokazi,

bensↄ̃ aↄ̃ↄe tɛ́ ma yãdiɛnanↄziro,

31 tó aↄ̃ bↄ̀ ma yã kpɛɛ,

bensↄ̃ aↄ̃ ma yãdannɛnanↄ kũnaro,

32 mɛ́ gò tↄ̃ḿma ń taarinↄ yãnzi,

mɛ́ ń kɛ búgubugu ń zaakɛna musu.

33 Mↄde gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ má vĩo é yãaro,

mɛ́ fↄ̃ mà náanɛsaiyã kɛro.

34 Mɛ́ ma bà kuunao yã gbororo,

mɛ́ yã kɛ̀ bↄ̀ ma lɛ́n liɛro.

35 Má sì kↄ̃n ma kuunao gɛ̃̀n do,

mɛ́ ɛgɛɛ to Daudanɛro, kɛ̀ ma bè,

36 à borii égↄ̃ kuu gurↄ píngi,

à kpata égↄ̃ kuu ma wáa lán ↄfãntɛ̃ bà.

37 Lán mↄvura dɛ sèeda náanɛdee ũ musu nà,

lɛn à kpata égↄ̃ kuu gurↄ píngi lɛ.

38 Baa kↄ̃n beeeo n gi kína kɛ̀ ń kàzi,

n ↄ gbàrɛzi n pↄ fɛ̃̀zi maamaa.

39 N n bà kuuna kↄ̃n n zↄ̀blerio yã gbòro,

n kya kà à kífuran ń pã̀ɛ tↄↄtɛ.

40 N à wɛ́tɛ bĩinↄ gbòro,

n à zɛki gbãaanↄ gbɛ̃̀ ń dàɛ.

41 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛ zɛ́laanↄ ń baka bↄ̀n ń píngi,

à gↄ̃̀ fabona pↄ́ ũ a bori daanↄnɛ.

42 N à wɛdɛrinↄ gã̀ dↄ̀ musu,

ń tò à ibɛɛnↄ pↄnnaa kɛ̀.

43 N à fɛ̃ɛda gbãaa ɛ̀,

nɛ́ɛ zɛo zĩ̀ guuro.

44 N à kíkɛgo sìa,

n à kíkpata lɛ́ kùɛ.

45 Ń tò à zi kũ̀ a gbãaan,

n wí dàa gumusu ũ.

46 Dii, nɛ́gↄ̃ utɛnawe ai bↄrɛmɛ?

N pↄfɛ̃ tɛ́ égↄ̃ kũu gurↄ píngin yↄ́?

47 Ǹ laasuu lɛ́ ma wɛ̃̀ndi kusukɛɛa.

N gbɛ̃ntee kɛ̀ pãn yↄ́?

48 Dé bé eégↄ̃ kuu à gí gazii?

Dé bé eé fↄ̃ à a zĩnda sí mira gbãaaa?

49 Dii, gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ ń vĩ yãa gàa mámɛ?

N yenzi kɛ̀ ń à lɛ́ gbɛ̃̀ Daudanɛ kↄ̃n náanɛo sↄ̃ nɛ́?

50 Ǹ tó n zↄ̀bleri fabona yã dↄngu,

boriinↄ ma atafii kɛ̀ wà ma nↄ̀sɛ yàka.

51 N ibɛɛnↄ kína kɛ̀ ń kà lalandi kɛ̀

ai guu kɛ̀ à kɛ̀sɛ pɛ̀ɛn, Dii.

52 Aubarikadeen Dii ũ ai gurↄ píngi!

Aami! Aami!

TAKADA SIIGƆ̃DEE

Saamu 90-106

90

Luda kↄ̃n gbɛ̃nteeo

Luda gbɛ̃ Musa aduakɛna.

1 Dii, wa utɛkiin n ũ wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o.

2 Lɛ ń kpɛ́ ǹ kpiiinↄ kɛ,

lɛ ń kpɛ́ ǹ tↄↄtɛ kↄ̃n andunao káɛ,

Ludan n ũ zaa káaku ai gurↄ píngi.

3 Ń dìɛ kɛ̀ gbɛ̃ntee é sↄkpa tↄↄtɛ,

nɛɛ̀ beńnɛ aↄ̃ ɛara bùsutin.

4 Wɛ̃̀ wàa sↄↄroo dɛnnɛ lán gurↄ doo bà,

à dɛnnɛ lán gĩa ke gwãavĩ zaka bà.

5 Nɛɛ̀ gbɛ̃ntee sɛ́ kↄ̃n ga'iio,

aↄ̃ↄ dɛ lán sɛ̃̀ yĩi bà kↄngↄ.

6 È bↄɛ kↄngↄ à gbã,

è yitoo kũ à gaga uusiɛ.

7 N pↄfɛ̃ è wa kaatɛ,

n patammana è swɛ̃̀ kɛ̃wagu.

8 Wa yã zaaanↄ kaɛna n aɛ,

wa asiiyãnↄ bↄ̀ gupuraaa n kuu.

9 Wa gurↄↄ è gɛ̃tɛ n pɛ̃tɛ̃ yãnzi,

wa wɛ̃̀ndi è yãa kↄ̃n m̀bnao.

10 Wa wɛ̃̀ è ká baaagↄ̃ akuri,

tó wá gbãa sↄ̃, basiigↄ̃.

Nawɛ̃a kↄ̃n pↄsiaaon wɛ̃̀ pìnↄ è mↄ́owe,

aↄ̃è gɛ̃tɛ gↄ̃ↄgↄ̃ↄ, ben weè kpá guuzi.

11 Dé bé à n pↄfɛ̃ gbãa lɛ́ dↄ̃ↄ?

N pɛ̃tɛ̃ bíta kà vĩa kɛ̀ à dɛ wà kɛnnɛɛ ũ.

12 Ǹ dawe wàgↄ̃ wa wɛ̃̀ndi kusukɛ lɛ́ dↄ̃,

lɛ wà ↄ̃ndↄ̃ↄ e wa swɛ̃̀ guu.

13 Dii, bↄrɛn nɛ́ n pↄfɛ̃ kpáɛɛ?

Ǹ n zↄ̀blerinↄ wɛ̃nda gwa.

14 Ǹ tó n gbɛ̃kɛɛ mↄ́wa lán guu e dↄↄ nà,

lɛ wàgↄ̃ pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n gudakɛnao ai wa gurↄ lɛ́n.

15 Ǹ wa pↄↄ kɛ nna ↄↄ kɛ̀ ń tↄ̃̀wa gurↄ lɛ́n,

nawɛ̃a kɛ̀ wá kɛ̀ wɛ̃̀ lɛ́n.

16 Ǹ n yãkɛnanↄ ↄdↄa wamↄwa n zↄ̀blerinↄnɛ,

ǹ tó wa nɛ́nↄ n gbãaa gakui dↄ̃.

17 Dii wa Luda, ǹ tó wà n pↄnnaa e,

ǹ tó wa zĩi kaarana e,

ee, ǹ tó wa zĩi kaarana e.

91

Ludan wa dãkpari ũ

1 Gbɛ̃ kɛ̀ utɛna Luda Musude ↄzĩ

égↄ̃ kú Gbãapingide ↄrazi.

2 Eé be Diin a zɛki gbãaa ũ,

a Ludan a utɛkii ũ, á à náanɛ vĩ.

3 Àmbe é n sí karia,

eé n mì sí gagyãaa.

4 Eé n sↄtↄ a pↄtɛ, nɛ́gↄ̃ utɛna à ↄru,

à náanɛkɛɛ bé eé n dãkpa lán sɛngbango bà.

5 Gwãavĩ kainↄ kↄ̃n fãantɛ̃ kà vĩananↄ

aↄ̃ ke vĩa é n kũro,

6 ke gagyãa kɛ̀ ègↄ̃ tɛ́ gusiaan

ke gyãgɛ̃wɛtɛ kɛ̀ è ń le fãantɛ̃ gbãaa.

7 Baa tó gↄ̃ↄn wàa sↄↄroo e lɛɛɛ n saɛ,

ke gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri e gaa n ↄplaazi,

pↄ́ke é n lero.

8 Nɛ́ wɛ́ɛ sɛ́ ǹ gwa,

nɛ́ e lán wè wɛ́ɛ tã zaakɛrinↄa nà.

9 Tó n Luda Musude kɛ̀ n utɛkii ũ,

tó n Dii kɛ̀ n kúkii ũ,

10 yã zaa ke é n lero,

mↄ́nzi é gɛ̃ n uaro.

11 Zaakɛ eé n yã o a malaikanↄnɛ,

lɛ aↄ̃ n dãkpa guu kɛ̀ nɛ́ɛ gaan píngi.

12 Aↄ̃é n sɛ́ ń ↄzĩ

lɛ ǹton gɛ̃̀n sí gbɛ̀aro yãnzi.

13 Nɛ́ kɛ̀sɛ zɛ músua kↄ̃n kárɛo,

nɛ́ kɛ̀sɛ pɛ́ɛpɛɛ gbèkaa kↄ̃n pitigooo.

14 Dii bè: Zaakɛ à nàmazi, mɛ́ à bↄ,

zaakɛ à ma dↄ̃, mɛ́ ↄ kúa.

15 Eé ma sísi, mɛ́ weàla,

tó yã nàkↄ̃rɛa, mɛ́gↄ̃ kúo,

mɛ́ à mì sí mà à kpe da.

16 Mɛ́ à pↄↄ kɛ nna kↄ̃n wɛ̃̀ndi gbã̀ao,

mɛ́ tó à e lán mɛɛ̀ gbɛ̃ mì sí nà.

92

Luda sáabukpana

Kámmabogurↄ lɛ̀.

1 À maa wà n sáabu kpá, Dii,

wà lɛ̀ sí wà n tↄ́ bↄ, Luda Musude,

2 wà n gbɛ̃kɛɛ tↄ̃kɛ̃ kↄngↄ,

wà n náanɛkɛyã o gwãavĩ,

3 wà n táaki lɛ́ kↄ̃n mↄrↄo

kↄ̃n kuntigi ↄ́ nnaao.

4 N yãkɛnanↄ è ma pↄↄ kɛ nna, Dii,

mɛɛ̀ guda dↄ n ↄzĩkɛnanↄa.

5 Dii, n yãkɛnanↄ bíta maamaa,

n laasuunↄↄ zã̀ à kɛ̀ bíta.

6 Yↄ̃nkↄↄ yã pì dↄ̃ro,

mìsaidee é fↄ̃ à dↄ̀rↄ dↄ̃ro.

7 Baa tó gbɛ̃ zaaanↄ fɛ̀ɛ wà gbã̀ lán sɛ̃̀ bà

bensↄ̃ zaakɛrinↄ kaarana è ń píngi,

aↄ̃ ziaa nɛ́ kaatɛna yãanasaimɛ.

8 Mmↄn sↄ̃ Dii,

nɛɛ̀gↄ̃ kú musu gurↄ píngi.

9 Ǹ gwa, n ibɛɛnↄↄ e yãaa,

zaakɛrinↄↄ e fãakↄ̃a ń píngi.

10 N ma gba gbãaa lán zùsɛ̃tɛ bà,

n nↄ́si maaa kù ma mìa.

11 Ma wɛ́ɛ sì ma wɛ̀tɛrinↄ lɛɛnalɛ,

ma swã ma ibɛɛ zaaanↄ wiii mà dↄ.

12 Gbɛ̃ maaanↄ é gbã lán damina línↄ bà,

aↄ̃é kɛ bíta lán Lɛbanↄ sida línↄ bà.

13 Aↄ̃ pɛna Dii bɛɛ guu,

aↄ̃é gbã wa Luda ua.

14 Baa kↄ̃n ń zikũkɛɛo aↄ̃égↄ̃ nɛ́ iimɛ,

aↄ̃ lá égↄ̃ tɛ́ kɛɛ sí plɛ̀plɛ.

15 Aↄ̃é be, Dii maa,

àmbe wa gbɛ̀si ũ, zaa kee kú à guuro.

93

Diin Kí ũ

1 Dii bé èe kí blee,

à bítakɛɛ dana uta ũ.

Dii bítakɛɛ dana,

à gbãaa dↄ̀ a pii,

à anduna kàɛ gíngin,

eé degero.

2 N kpata pɛɛna zaa zizi,

ń kuu zaa káaku.

3 Í bíta dàgula Dii,

í bíta kĩi dↄ,

í bíta e gã̀gã lɛɛ.

4 Dii kú musu, à bíta,

à bíta dɛ í bíta kĩila,

à gbãaa dɛ ísia sↄ̃ vĩvĩnala.

5 Dii, n yãdiɛnanↄↄ gborona vĩro,

à kↄ̃ sìo n kpɛ́ gↄ̃ kú adona ai gurↄ píngi.

94

Ludan yãkpaɛkɛri ũ

1 Dii Luda gɛ̃ɛboḿmari,

Luda gɛ̃ɛboḿmari, ǹ bↄ gupuraaa!

2 Anduna yãkpaɛkɛri, ǹ fɛɛ,

ǹ fĩa bo wadadeenↄnɛ ń yãkɛnaa.

3 Gbɛ̃ zaaanↄ égↄ̃ ń zĩnda sɛɛ lezĩ ai bↄrɛmɛ?

Ai bↄrɛmɛ, Dii?

4 Zaakɛrinↄ è wada yã o,

aↄ̃è yã bↄɛ aↄ̃è ĩa dã ń píngi.

5 Dii, aↄ̃è n gbɛ̃nↄ dúgu zↄ̃,

aↄ̃è gbãaa mↄ gbɛ̃ kɛ̀ n ń sɛ́nↄnɛ.

6 Aↄ̃è gyaanↄnↄ kↄ̃n bↄ̀amↄnↄ dɛdɛ,

aↄ̃è tonɛnↄ kaatɛ.

7 Aↄ̃è be Dii e ń ero,

Yakubu boriinↄ Luda làakari kúḿmaro.

8 A yↄ̃nkↄↄnↄ, à làakari kɛ!

A mìsaideenↄ, é ↄ̃ndↄ̃ kũ bↄrɛn yee?

9 Luda bé à swã dↄ̀, eé gí yã maziↄ́?

À wɛ́ɛ kɛ̀, eé gí guu eziↄ́?

10 È boriinↄ tòto kɛ, eé gí ń swã gágaziↄ́?

È yã dańnɛ, à dↄ̃na vĩnloo?

11 Dii gbɛ̃ntee laasuu dↄ̃,

kɛ̀ yã pãamɛ.

12 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ nɛɛ̀ tòto kɛ

ǹ n doka danɛ ũ, Dii.

13 Nɛɛ̀ à gba kámmabona nawɛ̃akɛgurↄ,

ai wàgↄ̃ wɛ̀ɛ yↄ̃ zaakɛrinɛ.

14 Dii é pã kpá a gbɛ̃nↄziro,

eé gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́ a pↄ́ ũunↄ zĩnnaro.

15 Weé ɛara wà yãkpaɛ kɛ a zɛ́a,

nↄ̀sɛpuradeenↄ é zɛo.

16 Dé bé eé fɛɛmɛ gbɛ̃ zaaanↄzi?

Dé bé eé zɛmao zaakɛrinↄ yã musuu?

17 Tó èe kɛ Dii dↄnlɛ kɛ̀mɛnlo,

lɛ má kú miran kítikiti kↄ̀.

18 Kɛ̀ ma bè gu zãɛ e ma sɛɛɛ,

n ma kũ n gbɛ̃kɛɛ guu, Dii.

19 Kɛ̀ laasuu ma swɛ̃̀ pà,

n ma làakari kpàɛmɛ n ma pↄↄ kɛ̀ nna.

20 N bà égↄ̃ kú kↄ̃n yãlɛkpɛɛgↄ̃gↄ̃rinↄ kpataoↄ́?

Aↄ̃ yãdiɛnanↄ è mↄ́ńnɛ kↄ̃n nawɛ̃ao,

21 Aↄ̃è lɛ́ kpakↄ̃sↄ̃ gbɛ̃ maaazi,

aↄ̃è yã da taarisaideela wà à dɛ.

22 Diin ma zɛki gbãaa ũ,

ma Ludan gbɛ̀si kɛ̀ mɛɛ̀ utɛn ũ.

23 Eé ń zaakɛna sↄkpaḿma,

eé ń borii bↄ aↄ̃ taarinↄ yãnzi.

Dii wa Luda é ń borii bↄ.

95

Luda táakilɛna

1 À mↄ́ wà pↄnna lɛ̀ sí Diinɛ,

wà guda dↄ Gbɛ̀si kɛ̀ è wa mì sía.

2 Wà mↄ́ à aɛ wà à sáabu kpá,

wà lɛ̀ sí wà à táaki lɛ́.

3 Zaakɛ Dii nɛ́ Luda kɛ̀ bítamɛ.

Kí bítamɛ, à dɛ dii píngila.

4 Tↄↄtɛ zã̀ gĩzĩgĩzĩ kú à ↄzĩ,

kpii mìsↄ̃ntɛ̃nↄ nɛ́ à pↄ́mɛ.

5 Ísia nɛ́ à pↄ́mɛ, zaakɛ à kɛ̀,

àmbe à tↄↄtɛ í kàsa kↄ̃n a ↄↄo.

6 À mↄ́ wà kúɛ wà dↄnzi kɛ

wà daɛ Dii wa Kɛ̀ri aɛ.

7 Zaakɛ àmbe wa Luda ũ,

à kpàsa gbɛ̃nↄn wa ũ,

à sãa kɛ̀ èe ń dãanↄ ũ.

Tó a à kòto mà gbã̀a,

8 àton swãgbãaa kɛ

lán a dezinↄ kɛ̀ nà zaa Mɛribaro

ke Masa gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gbáan.

9 Baa kɛ̀ aↄ̃ ma yãkɛnanↄ è,

aↄ̃ ma lɛ wà ma gwa gwe.

10 Ben ma pↄ fɛ̃̀ gbɛ̃ pìnↄzi ai wɛ̃̀ baplaa,

ma bè gbɛ̃ sãsãnanↄn ń ũ,

aↄ̃ↄ ma zɛ́nↄ dↄ̃ro.

11 Ben ma la dà ma pↄfɛ̃ guu ma bè,

aↄ̃é gɛ̃ ma kámmabokiinlo.

96

Diin Kí bíta ũ

1 À lɛ̀ dufu sí Diinɛ,

anduna gbɛ̃ píngi, à lɛ̀ sí Diinɛ.

2 À lɛ̀ sí Diinɛ à à tↄ́ bↄ,

àgↄ̃ à mìsina baaru kpaa lán guu e dↄↄ nà.

3 À à gakuikɛyã o boriinↄnɛ,

à à yãbↄnsaɛnↄ tↄ̃kɛ̃ baade pínginɛ.

4 Dii bíta, à kà wà à táaki lɛ́,

à kↄ̃ sìo wà vĩa kɛnɛ dɛ tãanↄla ń píngi.

5 Boriinↄ tãanↄ nɛ́ pↄ́ ginanↄmɛ,

mↄde Dii bé à musu kɛ̀.

6 Bítakɛ kↄ̃n bɛ̀ɛo kúa,

gbãa kↄ̃n gakuio kú à kúkiiamɛ.

7 À gakui kↄ̃n gbãaao dↄ̃ Diinɛ,

bùsu píngi gbɛ̃nↄ, à dↄ̃ Diinɛ.

8 À Dii tↄ́ gakui dↄ̃nɛ,

à mↄ́ kↄ̃n gbaao à gɛ̃o à ua.

9 À dↄnzi kɛ Diinɛ à kúadona maakɛɛn,

tↄↄtɛdeenↄ, àgↄ̃ lugaa à aɛ a píngi.

10 À o boriinↄnɛ, Dii e kí blee.

Anduna kaɛna gíngin, à nigãna vĩro,

eé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n baade píngio a zɛ́a.

11 Musudeenↄ, à pↄnnaa kɛ,

tↄↄtɛdeenↄ, à vĩ kↄ̃n pↄnnaao,

ísia kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ, à kĩi dↄ.

12 Sɛ̃̀tɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ, à pↄnna wii lɛ́,

lí kɛ̀ kú dàko guunↄ, à guda kɛ a píngi.

13 Aↄ̃é pↄnnaa kɛ Dii aɛ, zaakɛ èe mↄↄ,

èe mↄↄ yãkpaɛ kɛ kↄ̃n andunao.

Eé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n andunao a zɛ́a,

à yã gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n yãpuraao.

97

Dii mↄna

1 Dii bé èe kí blee!

Tↄↄtɛdeenↄ pↄnnaa kɛ,

ísiabaadeenↄ gↄ̃ kú pↄnnaa guu.

2 Ludambɛ sia kↄ̃n gusia níginigio ligazi,

maakɛ kↄ̃n yãzɛdeeon à kpata kãsãa ũ.

3 Tɛ́ ègↄ̃ kũu à aɛ,

è ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligazinↄ kpata.

4 À loupina è tↄↄtɛ pu,

tó anduna è, è luga.

5 Kpiiinↄ è yↄ́ lán zↄ́sa bà Dii aɛ,

anduna píngi Dii aɛ.

6 Musudeenↄ è à maakɛɛ kpàakpa kɛ,

bori sãnda píngi è à gakui e.

7 Wí è tãagbãgbãrinↄ kũ ń píngi,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è ĩa dã kↄ̃n pↄ́ ginanↄ.

Tãanↄ é dↄnzi kɛnɛ ń píngi.

8 Zayↄndeenↄↄ mà wà pↄnnaa kɛ̀,

Yuda wɛ́tɛdeenↄↄ kú pↄnnaa guu

n yãkpaɛkɛnanↄ yãnzi, Dii.

9 Zaakɛ ń kú musu dɛ anduna píngila,

Dii, ń dɛ tãanↄla ń píngi.

10 Dii ye gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zà yã zaaannↄzi,

ègↄ̃ a yãmarinↄ wɛ̃̀ndi dãkpa,

è ń bↄ zaakɛrinↄ ↄzĩ.

11 Guu è dↄ gbɛ̃ maaanↄa,

nↄ̀sɛpuradeenↄↄ pↄnnaa vĩ.

12 Gbɛ̃ maaanↄ, à pↄnnaa kɛ Dii guu,

à à tↄ́ kɛ̀ kú adona bↄ.

98

Dii mↄna táakilɛna

1 À lɛ̀ dufu sí Diinɛ,

zaakɛ à yãbↄnsaɛnↄ kɛ̀,

à zĩ̀ blè kↄ̃n a ↄplaa kɛ̀ kú adona gbãaao.

2 Dii tò wà a mìsina dↄ̃̀,

à a maakɛna ↄ̀dↄa boriinↄnɛ.

3 Gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛ kɛ̀ à vĩ kↄ̃n Isarailinↄo dↄ̀n,

andunalɛzɛkideenↄ wa Luda mìsina è ń píngi.

4 Anduna píngi, à pↄnna wii pɛ́ Diinɛ,

à gudakɛna kakↄ̃n.

5 À mↄrↄlɛna ↄ́ dↄ Diinɛ,

à mↄrↄ lɛ́nɛ kↄ̃n lɛ̀sinao

6 kↄ̃n kãkãkipɛnao kↄ̃n kuru'ↄo.

À pↄnna wii pɛ́ Dii wa Kínanɛ.

7 Ísia kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ kĩi kɛ,

anduna kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ ń píngi.

8 Swaanↄ ↄpa lɛ́ Dii aɛ,

kpiiinↄ guda kɛ lɛdolɛ,

9 zaakɛ èe mↄↄ yãkpaɛ kɛ tↄↄtɛmɛ.

Eé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n andunao a zɛ́a,

eé yã gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n yãpuraao.

99

Luda kɛ̀ kú adona

1 Dii e kí blee, boriinↄ luga,

à vɛ̃ɛna kɛrubunↄ dagura,

anduna nigã.

2 Dii bíta Zayↄn,

à dɛ bori píngila.

3 Aↄ̃ à tↄ́ bíta naasidee bↄ,

à kú adona.

4 Kína pì gbãaa vĩ, à ye yãzɛdeezi,

àmbe à yãkpaɛkɛna a zɛ́a dìɛ,

à yã gↄ̃̀gↄ̃ Yakubu boriinↄnɛ a zɛ́a.

5 À Dii wa Luda tↄ́ sɛ́ lezĩ,

à kúɛ à tinti aɛ,

à kú adona.

6 Musa kↄ̃n Arunao kú à gbã̀gbãrinↄ tɛ́,

Samuɛlin à sìsirinↄ doke ũ,

aↄ̃ à sìsi, ben à wèńla.

7 Zaa tɛ́luguu guun à yã òńnɛ,

aↄ̃ↄ à doka kↄ̃n à yãdannɛnanↄ kũna.

8 Dii wa Luda, n weńla,

ḿbe Luda kɛ̀ è ń taari kɛ̃ńnɛ ũ,

baa kↄ̃n beeeo n ń yã zaaanↄ wìńnɛ ń musu.

9 À Dii wa Luda tↄ́ sɛ́ lezĩ,

à dↄnzi kɛnɛ à kpiii kɛ̀ kú adona musu,

zaakɛ Dii wa Ludaa kú adona.

100

Dii sáabukɛna

Sáabukɛna lɛ̀.

1 Anduna píngi, à pↄnna wii pɛ́ Diizi.

2 À dↄnzi kɛ Diinɛ kↄ̃n pↄnnaao,

à mↄ́ à kiia kↄ̃n gudakɛnao.

3 À dↄ̃ kɛ̀ Diin Luda ũ,

àmbe à wa kɛ, wá dɛ à pↄ́ ũ,

wá dɛ à gbɛ̃nↄ ũ, à kpàsa sãanↄ ũ.

4 À gɛ̃ à ualɛn kↄ̃n sáabukɛnao,

à gɛ̃ à ua kↄ̃n à táakilɛnao,

à sáabu kɛnɛ à à tↄ́ sɛ́ lezĩ.

5 Zaakɛ Dii maa, à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro,

ègↄ̃ náanɛ vĩ gurↄ píngi.

101

Kína lɛ́gbɛ̃na Ludanɛ

Dauda lɛ̀.

1 Mɛ́ lɛ̀ da n gbɛ̃kɛ kↄ̃n yãzɛdeeo musu,

mɛ́ lɛ̀ sínnɛ, Dii.

2 Mɛ́ làakari kɛ màgↄ̃ kuu taari sai,

bↄrɛn nɛ́ mↄ́mazii?

Mɛ́gↄ̃ kú ma ua kↄ̃n nↄ̀sɛpuraao,

3 Ma wɛ́ɛ égↄ̃ kú pↄ́ ginaaro,

mɛ́ za yãdↄrↄsaikɛnan, eé namaro.

4 Ma nↄ̀sɛ égↄ̃ mↄnafiki vĩro,

ma bà égↄ̃ kú kↄ̃n yã zaaaoro.

5 Mɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ è a gbɛ̃daaa yaka à kpɛɛ kaatɛ,

mɛ́ sùu fↄ̃ kↄ̃n wadadeenↄ kↄ̃n ĩadãrinↄoro.

6 Ma wɛ́ɛ égↄ̃ kú ma bùsu náanɛdeenↄa,

lɛ aↄ̃gↄ̃ kúmao,

gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ kú taari sai égↄ̃ dɛ ma zĩkɛri ũ.

7 Mɛ́ we gbɛ̃sãsãri gↄ̃ kú ma bɛro,

mɛ́ tó mↄnafikidee zɛ ma aɛro.

8 Mɛ́gↄ̃ ma bùsu gbɛ̃ zaaanↄ kaatɛ lán guu e dↄↄ nà,

mɛ́gↄ̃ zaakɛrinↄ borii bↄↄ Dii wɛ́tɛ guu.

102

Gbãasaidee aduakɛna

Wɛ̃ndade gbãasaidee kɛ̀ èe a yã'ↄ̃ammanↄ bↄɛɛ Diinɛ aduakɛna.

1 Dii, ǹ ma aduakɛna ma,

ǹ tó ma wiii n kii le.

2 Ǹton wɛ́ɛ gá ǹ zumɛ ma nawɛ̃akɛgurↄro,

ǹ swã kpámazi,

tó ma n sisi, ǹ wemala kpakpaa,

3 Zaakɛ ma gurↄↄ e gɛ̃tɛɛ lán tɛ́sukpɛ bà,

ma mɛ̀ e puusu bↄↄ lán tɛ́yↄ̃ bà.

4 Ma nↄ̀sɛ yàka, ma gↄ̃ lán sɛ̃̀ kori bà,

ma sã pↄ́bleyãn.

5 Ma m̀bona gbãngbãn bé à tò

ma gↄ̃ wákabaran ũ.

6 Ma gↄ̃ lán gbáa tiongoo bà,

lán bɛzĩ koroo bà.

7 Ii è gɛ̃ ma wɛ́ɛnlo,

ma gↄ̃ lán bãa kɛ̀ zↄ̃ kpɛ́ musu adoo bà.

8 Ma ibɛɛnↄ ègↄ̃ ma sↄ̃sↄ̃ↄ gurↄ píngi,

ma faborinↄ è gbɛ̃ ká kↄ̃n ma tↄ́o.

9 Túbun mɛɛ̀ ble pↄ́blee ũ,

ma wɛ́ɛ'i è ká ma íminan

10 n pↄfɛ̃ kↄ̃n n pɛ̃tɛ̃o yãnzi,

zaakɛ n ma sɛ n ma zĩnna.

11 Ma gurↄↄ e gɛ̃tɛɛ lán ↄra bà,

ben mɛ́ɛ gagaa lán sɛ̃̀ bà.

12 Mpi sↄ̃ Dii,

nɛɛ̀gↄ̃ kú kpatan gurↄ píngi,

n tↄ́ é garo ai wa boriia.

13 Nɛ́ fɛɛ ǹ Zayↄn wɛ̃nda gwa, zaakɛ gurↄↄ kà,

gurↄↄ kɛ̀ ń dìɛ kà, kɛ̀ nɛ́ à pↄnnaa wɛtɛ.

14 À gbɛ̀nↄ kɛ̀ n zↄ̀blerinↄnɛ maa,

à gborona bùsu è kɛńnɛ wɛ̃nda.

15 Bori píngi é vĩa kɛnnɛ, Dii,

anduna kínanↄ é n kíkɛɛ dↄ̃ ń píngi.

16 Zaakɛ Dii é Zayↄn kɛkɛ à bo dↄ,

eé bↄ à mↄ́ḿma kↄ̃n gakuio.

17 Eé takaasideenↄ aduakɛna sí,

eé ń wɛ́ɛkɛna kpá swãkotoro.

18 À tó yã kɛ̀ gↄ̃ kɛ̃na kpɛɛdeenↄ yãnzi

lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kpɛ́nↄ Dii táaki lɛ́.

19 Dii tↄↄtɛ gwà zaa a kúkiia,

zaa musu à wɛ́ɛ kpàɛ gĩzĩ,

20 lɛ à gbɛ̃nↄ zↄ̀blena wii ma

à ń bↄ gaa lɛ́zĩ yãnzi,

21 Weé Dii tↄ́ bↄ Zayↄn,

weé à táaki lɛ́ Yerusalɛmu.

22 zĩ kɛ̀ gbɛ̃nↄ é kↄ̃ kakↄ̃a gwe,

kↄ̃n kpatablerinↄ wà dↄnzi kɛnɛ.

23 À ma gbãaa bùsa zɛ́gbãn,

à ma wɛ̃̀ndi kɛ̀ kusu,

24 ben ma bè: Ma Luda,

ǹton ma wɛ̃̀ndi bↄ gugbãnlo,

mmↄn kɛ̀ ń kuu ai wa boriia.

25 N anduna kãsãa pɛ̀ɛ zaa káaku,

musu nɛ́ n ↄzĩimɛ.

26 Aↄ̃ píngi é gɛ̃tɛ, mↄde nɛ́gↄ̃ kuu,

aↄ̃é zi kũ lán pↄ́kãsãa bà,

nɛ́ ń liɛ lán uta bà ǹ ń zĩnna.

27 Mpi sↄ̃ n kuuna ègↄ̃ dↄ̃nkↄ̃,

n gurↄↄ yãana vĩro.

28 N zↄ̀blerinↄ nɛ́nↄ égↄ̃ kuu aafia,

aↄ̃ boriinↄ é kãsãa pɛ́ɛ n kuu.

103

Luda gbɛ̃kɛɛ

Dauda lɛ̀.

1 Ma swɛ̃̀, ǹ Dii sáabu kpá,

ma baabↄ píngi, ǹ à tↄ́ kɛ̀ kú adona bↄ.

2 Ma swɛ̃̀, ǹ Dii sáabu kpá,

ǹton sã à yãmaakɛna kenlo.

3 È ma taarinↄ kɛ̃mɛ píngi,

è ma kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n ma gyãanↄ píngi.

4 È ma wɛ̃̀ndi bↄ gɛ̀wãan,

è à nnaa dialɛmɛ a gbɛ̃kɛ kↄ̃n a wɛ̃ndao guu.

5 È tó pↄ́ maaa kɛ̀ má yezinↄ mↄ́ma,

lɛ ma gↄ̃kparɛkɛɛ e àgↄ̃ dufu lán kúu pↄ́ bà.

6 Dii è yã kɛ a zɛ́a,

è tó yã bↄ kↄ̃n gwenawɛ̃ndadeenↄo nna.

7 À tò Musa a pↄyeziyã dↄ̃̀,

à a yãbↄnsaɛnↄ ↄ̀dↄa Isarailinↄnɛ.

8 Dii sùu vĩ kↄ̃n wɛ̃ndaao,

à pↄↄ è fɛ̃ kpaaro,

à gbɛ̃kɛ bíta maamaa.

9 Eé ń taari e gɛ̃̀n baaagↄ̃ro,

eé pↄfɛ̃ da a nↄ̀sɛn gurↄ píngiro.

10 È yã kɛwe lán wa durunnↄↄ dɛ nàro,

è fĩa bowe lán wa zãzãanↄↄ dɛ nàro.

11 Lán ludambɛ lezĩ kà nà kↄ̃n tↄↄtɛo,

lɛn à gbɛ̃kɛɛ bíta lɛ kↄ̃n à vĩakɛrinↄ.

12 Lán ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaa zã̀ kↄ̃n a gɛ̃kpɛn kpaao nà,

lɛn è wa taarinↄ kɛ̃wa lɛ.

13 Lán de è wɛ̃nda dↄ̃ a nɛ́nↄnɛ nà,

lɛn Dii è a vĩakɛrinↄ wɛ̃nda gwa lɛ,

14 Zaakɛ à dↄ̃ pↄ́ kɛ̀ à wa kɛo,

à dↄ̀n kɛ̀ bùsun wa ũ.

15 Gbɛ̃ntee wɛ̃̀ndi kusu lán sɛ̃̀ bà,

ègↄ̃ gakui vĩ gurↄ plaa lán lávu bà.

16 Tó ĩa pàa, è gɛ̃tɛ,

guu kɛ̀ à kún pì è dↄ à yãn dↄro.

17 Dii ègↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃n a vĩakɛrinↄ

zaa káaku ai gurↄ píngi,

è à maaa kɛ ń nɛ́nↄnɛ kↄ̃n ń dionↄ,

18 gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n à bà kuunańyo yão

bensↄ̃ aↄ̃ yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũnanↄ.

19 Dii a kpata dìɛ musu,

à gbãaa vĩ gbɛ̃ píngia.

20 À Dii sáabu kpá, amↄa à malaikanↄ,

a gbãadee kɛ̀ eè à yã ma à zĩi kɛanↄ.

21 À Dii sáabu kpá, a ludambɛ zĩ̀kpɛɛnↄ a píngi,

à zĩkɛri kɛ̀ eè à pↄyeziyã kɛɛnↄ.

22 À Dii sáabu kpá, amↄa à pↄ́kɛnanↄ a píngi

guu kɛ̀ èe kí bleennↄ baama píngi.

Ma swɛ̃̀, ǹ Dii sáabu kpá.

104

Dii Pↄ́pingikɛri táakilɛna

1 Ma swɛ̃̀, ǹ Dii sáabu kpá.

Dii ma Luda, ń bíta maamaa,

ń gakui dana pↄ́kãsãa ũ, èe tɛ́ kɛɛ,

2 n gupuraa kùnla lán bisa bà,

n musu kpàɛ lán pɛ̀ bà,

3 n bɛɛ bò ínↄla musu.

N ludambɛ luguu kɛ̀ n sↄ̃goro ũ,

nɛɛ̀ di ĩa ↄↄa.

4 Nɛɛ̀ ĩa kɛ n zĩ̀rinↄ ũ,

nɛɛ̀ tɛ́vura kɛ n zĩkɛrinↄ ũ.

5 N anduna kàɛ, n à kãsãa pɛ̀ɛ,

à nigãna vĩ zikiro.

6 N ísiaa dànɛ uta gumusu ũ,

í pì dà kpiiinↄla.

7 N kpãkɛ̃ í pìzi, ben à bàa lɛ̀,

n pataa, ben à nàguzi.

8 Kpiiinↄ bↄ̀ gupuraaa, guzurɛnↄ sↄ̃̀ɛ,

ben í tà guu kɛ̀ ń dìɛnɛn.

9 N lɛ́zɛkii dà í pìnɛ, eé fↄ̃ à vĩàlaro,

eé ɛara à da tↄↄtɛla ziki dↄro.

10 Nɛɛ̀ tó íbↄkiinↄ í pisi swa'ↄnɛnↄn,

ben à í ègↄ̃ bàa lɛɛ kpiiinↄ dagura.

11 Sɛ̃̀tɛ pↄ́ píngi ègↄ̃ à í mii,

à í è saginↄ í nii kɛ̃ḿma.

12 Bãanↄ è sà dↄ swaanↄ saɛ,

aↄ̃ègↄ̃ kú à dàko guu, aↄ̃ wiii ègↄ̃ dↄ.

13 Zaa n bɛ musu nɛɛ̀ lou gbarɛ kpiiinↄa,

n zĩ gbɛ̀ è anduna kã.

14 Nɛɛ̀ tó sɛ̃̀ bↄɛ pↄ́kãdeenↄnɛ,

nɛɛ̀ tó burapↄnↄ bↄɛ gbɛ̃nteenↄnɛ,

nɛɛ̀ pↄ́blee bↄɛńnɛ tↄↄtɛa,

15 geepiwɛ̃ɛ kɛ̀ è ń pↄↄ kɛ nnaa

kↄ̃n nↄ́si kɛ̀ è ń uu tɛ́ kɛɛo

kↄ̃n blɛɛ kɛ̀ è ń gba gbãaao.

16 Dii línↄ è mↄdↄ e maamaa,

sida lí kɛ̀ à bà Lɛbanↄnↄ.

17 Gwen bãanↄ è sà dↄdↄn,

zùbaaninↄ è bɛɛ dↄ pini lí musu.

18 Kpii lezĩnↄↄ dɛ kpasaanↄ kúkii ũ,

gbɛ̀kotoonↄ dɛ gbɛ̀'ɛ̃ɛnↄ utɛkii ũ.

19 N mↄvura kɛ̀ gurↄ tàasikɛbↄ ũ

kↄ̃n ↄfãntɛ̃ kɛ̀ à a gɛ̃na kpɛ́n gurↄↄ dↄ̃ↄo.

20 Nɛɛ̀ tó guu si, ben gwãavĩ è kɛ,

lákpɛpↄnↄ è fɛɛ táo píngi.

21 Músunↄ è nↄadɛna ↄ́ↄ dↄ,

aↄ̃è pↄ́blee wɛtɛ Ludaa.

22 Tó ↄfãntɛ̃ bↄ̀ɛ, aↄ̃è lↄↄtɛ

aↄ̃ tá daɛ ń tòn.

23 Gbɛ̃ntee è bↄ à gá zĩi kɛ,

ègↄ̃ yã ma a zĩndaa ai uusiɛ.

24 Dii, n yãkɛnanↄↄ pari fá!

À píngi bↄ̀ n ↄ̃ndↄ̃ↄ guumɛ,

anduna pana kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ ń kɛ̀nↄ.

25 Ísia kuu, à bíta bensↄ̃ à yàasa,

pↄ́ bɛ̃ɛ kɛ̀ kú à guunↄ lɛ́ vĩro,

à nɛ́ngo kↄ̃n à bítao píngi.

26 Góro'itɛnↄ ègↄ̃ táa oon

kↄ̃n kúkukuu kɛ̀ ń kɛ̀ à kↄ̃kↄ̃ o à guuo.

27 Pↄ́ pìnↄ è wɛ́ɛ dↄnzi ń píngi

lɛ ǹ pↄ́blee kpáḿma a gurↄↄa.

28 Nɛɛ̀ kpáḿma, aↄ̃è sɛ́ɛ,

nɛɛ̀ ↄ porońnɛ, ben pↄ́ maaanↄ è mↄ́ḿma.

29 Tó n mìkpɛɛ zùńnɛ, aↄ̃è bídi kɛmɛ,

tó n wɛ̃̀ndi sìḿma, aↄ̃è ga wà ɛara wà tá bùsutin.

30 Tó n n Ninii gbàrɛ, pↄ́nↄ è wɛ̃̀ndi e,

nɛɛ̀ tó tↄↄtɛ ɛara à kɛ dufu.

31 Wà tó Dii gakui gↄ̃ kuu gurↄ píngi,

wà tó Dii pↄↄ kɛ nna a yãkɛnanↄa.

32 Àmbe è tↄↄtɛ gwa, ben è dege,

è ↄ kɛ kpiiinↄa, ben tɛ́sukpɛ è bↄ.

33 Mɛ́ lɛ̀ sí Diinɛ ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

mɛ́ ma Luda táaki lɛ́ ai ma gurↄ lɛ́n.

34 Ǹ tó ma laasuu kánnɛ, Dii,

lán mɛ́ɛ pↄnnaa kɛnyo nà.

35 Durunkɛrinↄ mì dɛ anduna guu,

zaakɛrinↄ tóngↄ̃ kuu dↄro.

Ma swɛ̃̀, ǹ Dii sáabu kpá.

Aleluya!

105

Luda a gbɛ̃nↄ mìsina

1 À Dii sáabu kɛ à à tↄ́ kpá,

à tó boriinↄ à yãkɛnanↄ dↄ̃.

2 À lɛ̀ sí à à táaki lɛ́,

à à yãbↄnsaɛkɛnanↄ tↄ̃kɛ̃ píngi.

3 À ĩa dã kↄ̃n Dii tↄ́ kɛ̀ kú adonao,

a Dii kiwɛtɛrinↄ à pↄnnaa kɛ,

4 À Dii kii wɛtɛ à gbãaa wɛ́ɛ kɛa,

àgↄ̃ à uu wɛtɛɛ yãana sai.

5 À tó yãbↄnsaɛ kɛ̀ à kɛ̀nↄ dↄagu,

à dabuyãkɛnanↄ kↄ̃n à yãkpaɛkɛnanↄo,

6 a Dii zↄ̀bleri Ibraĩ boriinↄ,

a Yakubu borii kɛ̀ à a sɛɛnↄ.

7 Àmbe Dii wa Luda ũ,

à yãkpaɛkɛna kú anduna guu píngi.

8 À bà kuunawao yã è sãn zikiro,

yã kɛ̀ à dìɛ égↄ̃ kuu ai wa boriia.

9 À bà kú kↄ̃n Ibraĩo,

à ɛ̀ara à sì kↄ̃n a kuunao Isaakunɛ dↄ.

10 À yã pì pàpa Yakubunɛ dokayã ũ,

ben à kú kↄ̃n Isarailinↄo ai gurↄ píngi.

11 À bè é Kanaa bùsu kpáḿma,

eégↄ̃ dɛ ń baka ũ kɛ̀ aↄ̃gↄ̃ vĩ.

12 Gurↄↄ beeea aↄ̃ↄ pariro, wè ń yã daro,

aↄ̃ↄ kú Kanaa bùsun bↄ̀amↄnↄ ũmɛ.

13 Aↄ̃ègↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃ↄ bori kↄ̃n boriionↄ tɛ́,

aↄ̃ègↄ̃ lili oo bùsu kↄ̃n bùsuo.

14 Èe we wà gbãaa mↄ̀ńnɛro,

à kpã̀kɛ̃ kínanↄzi aↄ̃ yã musu à bè,

15 aↄ̃ton ↄ na gbɛ̃ kɛ̀ a ń sɛ́nↄaro,

aↄ̃ton wɛ́ɛ tã a annabinↄaro.

16 Ben à tò nↄaa gɛ̃̀ bùsu pìn,

à tò aↄ̃ kũsãɛ yã̀a píngi.

17 Ben à Yusufu gbàrɛ à dↄ̀ńnɛ ń aɛ,

wà à yà zↄ̀ ũ.

18 Wà mↄ̀kyakoo kà à gbáa,

wà mↄ̀ dà à waalɛ

19 ai yã kɛ̀ à gĩakɛ à ò gàa à pàpao,

ben yã kɛ̀ Dii dànɛ tò yã bↄ̀o nna.

20 Kɛ̀ kína gbɛ̃ zĩ̀, ben wà à gbàrɛ,

bùsu gbɛ̃nsi pì à bↄ̀ bàn.

21 À à dìɛ a bùsu dↄn'aɛdee ũ,

à tò à iko vĩ a auzikinↄa píngi.

22 Yusufu à kínɛnↄ tòto a pↄyezia,

à ↄ̃ndↄ̃ↄ dàda à ìbanↄnɛ.

23 Ben Yakubu sù Igipiti,

Isarailinↄↄ kuu nibↄnↄ ũ Hamu boriinↄ bùsun.

24 Dii tò a gbɛ̃nↄ kↄ̃̀ gwe maamaa,

à tò aↄ̃ pari kũ̀ dɛ ń ibɛɛnↄla.

25 À ń ibɛɛ pìnↄ swã gbã̀gbãńnɛ,

ben aↄ̃ zà à gbɛ̃nↄn, aↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ à zↄ̀blerinↄzi.

26 À a zↄ̀bleri Musa zĩ̀ḿma

kↄ̃n Aruna kɛ̀ à à sɛ̀o.

27 Aↄ̃ dabudabuyãnↄ kɛ̀ Igipitinↄnɛ,

aↄ̃ yãbↄnsaɛnↄ kɛ̀ Hamu boriinↄ bùsun.

28 À gusiaa gbàrɛḿma, guu sì ń bùsun,

kɛ̀ aↄ̃ gì à yã mazi yãnzi.

29 À ń ínↄ lì aru ũ,

ben ń kpↄ̀nↄ gàga.

30 Kasoonↄ dà ń bùsula

kↄ̃n ń gbãadeenↄ daɛkiinↄ píngi.

31 À yã ò, ben ifĩinↄ dàńla,

gãinↄ sì ń tɛ́ ai aↄ̃ bùsu lɛ́n píngi.

32 À lougbɛ kwɛ̀ɛńnɛ lou gɛ̃ɛ ũ,

lapatana dà ń bùsula píngi.

33 À ń geepi línↄ ɛ̀'ɛ kↄ̃n ń kãkãpura línↄ,

à ń bùsu línↄ kɛ̀ dúgudugu.

34 À yã ò, ben kwaanↄ kàńgu,

sutɛ̃nↄ kà aↄ̃ lɛ́ vĩro.

35 Aↄ̃ ń bùsu sɛ̃̀ kↄ̃n láo blè wà nɛ̀,

aↄ̃ ń burapↄnↄ blè píngi.

36 À ń bùsu daudunↄ dɛ̀dɛ ń píngi,

ń nɛ́ daudu kɛ̀ aↄ̃ↄ ì ń ↄ̀wazikɛgurↄↄnↄ.

37 À bↄ̀ kↄ̃n Isarailinↄ,

aↄ̃ kondogi kↄ̃n vurao sɛna,

aↄ̃ bori gbɛ̃kee e gɛ̃̀n sí zɛ́nlo.

38 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ, Igipitinↄ pↄↄ kɛ̀ nna,

kɛ̀ vĩa ń kũ Isarailinↄ yã musu.

39 À tɛ́luguu dà a gbɛ̃nↄla,

à kɛ̀ tɛ́ ũ gwãavĩ à guu pùńnɛ.

40 Aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a, ben à mↄ̀ńnɛ kↄ̃n bùrunↄ,

à musu pↄ́blee kpàḿma, aↄ̃ mↄ̀ḿma.

41 À gbɛ̀si pàra, ben í bↄ̀n,

í bàa lɛ̀ gbáan gwe lán swa'i bà.

42 Zaakɛ à dↄ̀ lɛ́ kɛ̀ à gbɛ̃̀

a zↄ̀bleri Ibraĩnɛ yãn.

43 À bↄ̀ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ, aↄ̃ↄe pↄnnaa kɛɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́nↄↄ e guda kɛɛ.

44 À boriinↄ bùsu kpàḿma,

aↄ̃ zĩi kɛ̀ danↄ kɛ̀ àre blè,

45 lɛ aↄ̃ e wàgↄ̃ à yãdiɛnanↄ kũna,

aↄ̃ à dokayãnↄ da.

Aleluya!

106

Isarailinↄ ń durunnↄ ona Ludanɛ

1 Aleluya!

À Dii sáabu kɛ, zaakɛ à maa,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

2 Dé bé eé fↄ̃ à Dii yãbitakɛnanↄ oo?

Dé bé eé fↄ̃ à à táaki lɛ́ píngii?

3 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è yã kɛ a zɛ́anↄ ũ,

kɛ̀ aↄ̃è yã maaa kɛ gurↄ píngi.

4 Tó nɛ́ɛ à nnaa kɛɛ n gbɛ̃nↄnɛ,

ǹ tó ma yã gↄ̃ dↄngu, Dii,

tó nɛ́ɛ ń mì sii, ǹ ma wɛ́ɛ gwa,

5 lɛ ma baka e àgↄ̃ kú n gbɛ̃nↄ nnamanan,

mà pↄnnaa kɛ kↄ̃n borii kɛ̀ n ń sɛ́nↄ,

lɛ mɛ́ n táaki lɛ́ n gbɛ̃ pìnↄ tɛ́.

6 Wa durun kɛ̀ lán wa dezinↄ bà,

wa taari kɛ̀ wa yã zaaa kɛ̀.

7 Kɛ̀ wa dezinↄ kú Igipiti,

aↄ̃ↄe Dii dabuyãkɛnanↄ yã daro,

gbɛ̃kɛyã parii kɛ̀ à kɛ̀ńnɛnↄ sã̀ńgu,

ben aↄ̃ swãgbãaa kɛ̀ Isia Tɛ̃aa saɛ.

8 Baa kↄ̃n beeeo à ń mì sì a tↄ́ yãnzi,

lɛ à à gbãa bíta ↄdↄa.

9 À kpã̀kɛ̃ Isia Tɛ̃aazi, ben gukori bↄ̀,

à gɛ̃̀ńyo à wɛ̀ɛn, aↄ̃ bikũ̀ lán wà be gbáan bà.

10 À ń bↄ́ ń ibɛɛnↄ ↄzĩ,

à ń sí ń zangurinↄ gbãaaa.

11 Í dà ń wɛdɛrinↄla,

baa aↄ̃ gbɛ̃ mɛ̀n do èe bↄro.

12 Ben aↄ̃ à yã kɛ̀ à ò sì,

aↄ̃ à táaki lɛ̀.

13 Mↄde à yãkɛnanↄ sã̀ńgu gↄ̃ↄ,

ben aↄ̃ↄe zɛ lɛ à lɛ́ daḿmaro.

14 Aↄ̃ pↄ́ble pãnde ni dɛ̀ gbáan,

ben aↄ̃ Dii yↄ̃̀ wà gwà sɛ̃̀tɛ gwe.

15 À pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a kpàḿma,

ben à mɛ̀'ibabagyãa zĩ̀ḿma.

16 Aↄ̃ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpà kↄ̃n Musao bùran

kↄ̃n Aruna kɛ̀ kú adona Diinɛo.

17 Tↄↄtɛ pàra à Datani mↄ̀,

à sìkↄ̃rɛ Abiramua kↄ̃n a gbɛ̃nↄ.

18 Tɛ́ fɛ̀ɛ aↄ̃ ìbanↄ tɛ́,

tɛ́nɛnɛ gbɛ̃ zaaanↄ blè.

19 Aↄ̃ mↄ̀ pì zaa Orɛbu lán zùswaree bà,

aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ ń tãa kɛ̀ aↄ̃ↄ pìnɛ.

20 Aↄ̃ Luda Gakuide lendee kpà

kↄ̃n zù sɛ̃̀sori takao.

21 Aↄ̃ sã̀ Luda ń mìsiri yãn,

kɛ̀ à yã bítanↄ kɛ̀ńnɛ zaa Igipiti,

22 kɛ̀ à dabuyãnↄ kɛ̀ Hamu boriinↄ bùsun,

kɛ̀ à naasiyãnↄ kɛ̀ Isia Tɛ̃aazi.

23 Beee yãnzin à bè é a gbɛ̃nↄ kaatɛ,

ben Musa kɛ̀ à à sɛ̀ kpànɛ,

à tò à pↄↄ kpàɛ, èe gàa à ń kaatɛro.

24 Aↄ̃ kya kà bùsu nidee mↄ̀n,

aↄ̃ gì Dii yã náanɛ kɛzi.

25 Aↄ̃ yãbuu tã̀ ń bisakutaanↄ guu,

aↄ̃ↄe dↄ Dii yãziro.

26 Ben à ↄ dↄ̀ à la dàńnɛ à bè,

é tó aↄ̃ gaga gbáan,

27 é tó aↄ̃ boriinↄ gaga boriinↄ tɛ́,

é ń fãakↄ̃a bùsunↄ guu.

28 Aↄ̃ dↄ̀ Peo tãazi,

aↄ̃ pↄ́ kɛ̀ wà saa òo pↄ́gɛnↄa blè.

29 Aↄ̃ yãkɛnanↄ Dii pↄↄ fɛ̃̀,

ben gagyãa sìńgu.

30 Finɛasi fɛ̀ɛ à yã pì mì zↄ̃̀,

ben gyãa pì zɛ̀.

31 Ben Dii tò yã bↄ̀o nna,

à bà kúo ai à boriia.

32 Aↄ̃ Dii pↄↄ fɛ̃̀ Mɛriba í kiia,

ben yã bↄ̀ Musao zaa aↄ̃ yãnzi.

33 Zaakɛ aↄ̃ à nↄ̀sɛ yàka,

ben à yã ò laasuulɛna sai.

34 Aↄ̃ↄe bùsu pì deenↄ kaatɛ

lán Dii dìɛńnɛ nàro.

35 Aↄ̃ yã̀kↄ̃tɛ kↄ̃n borii pìnↄ,

aↄ̃ ń fɛɛakaara zɛ́kpaɛ sɛ̀.

36 Aↄ̃ dↄ̀ ń tãanↄzi,

ben yã pì gↄ̃̀ńnɛ takutɛɛ ũ.

37 Aↄ̃ ń nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kɛ̀ sa'opↄ ũ,

aↄ̃ saa ò tãanↄa kↄ̃n ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄo.

38 Aↄ̃ taarisaideenↄ kòto kpàkpa,

aↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n ń nɛ́nↄgbɛ̃ pìnↄ.

Aↄ̃ saa òńyo Kanaa bùsu tãanↄa,

ben aↄ̃ bùsu pì gbãsĩ kɛ̀.

39 Aↄ̃ gbãsĩ lɛ̀ ń yãkɛnanↄ yãnzi,

aↄ̃ gↄ̃̀ náanɛsaideenↄ ũ ń yãkɛnanↄa.

40 Ben Dii pↄfɛ̃ fɛ̀ɛńzi,

à ye gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́nↄ kãzi dↄro.

41 À ń ná boriinↄnɛ ń ↄzĩ,

ben aↄ̃ zangurinↄ kí blè ń musu.

42 Aↄ̃ ibɛɛnↄ gbãaa mↄ̀ńnɛ,

aↄ̃ ↄ tↄ̃̀ḿma.

43 Ègↄ̃ ń bↄↄ gɛ̃̀n baaagↄ̃,

mↄde aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n ń swãgbãakɛnao,

ben aↄ̃ sↄ̃̀ɛ ń durun yãnzi.

44 Baa kↄ̃n beeeo tó à ń wiii mà,

è ń nawɛ̃akɛna yã da.

45 Aↄ̃ yãnzi è dↄ a bà kuunańyo yãn,

è a nↄ̀sɛ liɛ a gbɛ̃kɛ bíta yãnzi.

46 À tò gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń kũkũ zĩ̀zↄ ũunↄ

ń wɛ̃nda gwà.

47 Dii wa Luda, ǹ wa mì sí!

Ǹ wa bↄɛ boriinↄ tɛ́ ǹ wa kakↄ̃a,

lɛ wà n tↄ́ kɛ̀ kú adona bↄ

wà ĩa dã kↄ̃n n táakilɛnao.

48 Aubarikade Dii, Isarailinↄ Luda

zaa káaku ai gurↄ píngi!

Gbɛ̃ píngi be aami!

Aleluya!

TAKADA SƆƆRODEE

Saamu 107-150

107

Dii sáabukɛna

1 À Dii sáabu kɛ, zaakɛ à maa,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

2 Gbɛ̃ kɛ̀ Dii ń bónↄ o lɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ à ń bↄ́ ń ibɛɛnↄ ↄzĩnↄ.

3 Gbɛ̃ kɛ̀ à ń bↄ́ bùsu kↄ̃n bùsuo à ń kakↄ̃a

bↄna ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa kↄ̃n a gɛ̃kpɛn kpaao

kↄ̃n gu'igbãroo kpaao kↄ̃n sↄↄmɛtɛ kpaaonↄ.

4 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ likↄ̃aa zↄ̃̀ gbáan,

aↄ̃ↄe wɛ́tɛ kɛ̀ weé gá vɛ̃ɛn zɛ́ dↄ̃ro.

5 Nↄaa ń dɛ́, ímii ń dɛ́,

aↄ̃ wɛ̃̀ndi suuna kɛ̀.

6 Ben aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi ń nawɛ̃akɛnan,

ben à ń bↄ́ ń wɛ́ɛtãmma guu.

7 À ń dá zɛ́ súusun

ai aↄ̃ kà wɛ́tɛ kɛ̀ aↄ̃é vɛ̃ɛn.

8 Wà Dii sáabu kɛ à gbɛ̃kɛ yãnzi

kↄ̃n yãbↄnsaɛ kɛ̀ è kɛ gbɛ̃nↄnɛo.

9 Zaakɛ è ímidɛrinↄ kòto yĩi kũńnɛ,

è pↄ́ maaa kpá nↄadɛrinↄa aↄ̃ kã.

10 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ kú ga gusisin,

aↄ̃ↄe nawɛ̃a kɛɛ yina kↄ̃n mↄ̀kyakooo.

11 Zaakɛ aↄ̃ gì Luda yã mazi,

aↄ̃ kya kà Luda Musude lɛ́damman.

12 À tò wà ń busa kↄ̃n zĩ gbãaao,

aↄ̃ gɛ̃̀n sì wà lɛ̀ɛ, dↄnlɛri kuuro.

13 Ben aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi ń nawɛ̃akɛna guu,

ben à ń bↄ́ ń wɛ́ɛtãmma guu.

14 À ń bↄ́ ga gusisin,

à ń mↄ̀kyakoonↄ gà à kɛ̃̀kɛ̃.

15 Wà Dii sáabu kɛ à gbɛ̃kɛ yãnzi

kↄ̃n yãbↄnsaɛ kɛ̀ è kɛ gbɛ̃nↄnɛo.

16 Zaakɛ è bĩilɛ gbà kɛ̀ wà pì kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o gboro,

è mↄ̀si gbãnganↄ ɛ́'ɛ.

17 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ lìkↄ̃a ń swãgbãa yãnzi,

aↄ̃ wɛ́ɛtãmma è ń taarinↄ yãnzi.

18 Pↄ́blee nii bↄ̀ ń pↄↄn,

aↄ̃ kà gana.

19 Ben aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi ń nawɛ̃akɛnan,

ben à ń bↄ́ ń wɛ́ɛtãmma guu.

20 À a yã zĩ̀ḿma, ben aↄ̃ kɛ̃̀kↄ̃a,

à ń bↄ́ gaa lɛ́zĩ.

21 Wà Dii sáabu kɛ a gbɛ̃kɛ yãnzi

kↄ̃n yãbↄnsaɛ kɛ̀ è kɛ gbɛ̃nↄnɛo.

22 Wà kɛnnakↄ̃o saa oa,

wà à yãkɛnanↄ tↄ̃kɛ̃ kↄ̃n gudakɛnao.

23 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ dà ísiaala góro guu,

aↄ̃ↄe laa taa í bíta pìla.

24 Aↄ̃ Dii yãkɛnanↄ è,

kↄ̃n yãbↄnsaɛ kɛ̀ è kɛ í dagulanↄo.

25 À yã ò, ben zàga'ĩa gbãaa kàka,

ísiaa sↄ̃ fɛ̀ɛ musumusu.

26 Aↄ̃ↄe fɛɛɛ musu, wèe suu gĩzĩ,

aↄ̃ↄ kú kari lɛ́zĩ, ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu.

27 Gó nìgãnigãńyo,

aↄ̃ tàtaatataa bò lán wɛ̃dɛri bà,

ítɛ'ↄ̃ndↄ̃ píngi yã̀aḿma.

28 Ben aↄ̃ wii lɛ̀ Diizi ń nawɛ̃akɛnan,

ben à ń bↄ́ ń wɛ́ɛtãmma guu.

29 À ĩa gbãaa zɛ̀, à gↄ̃̀ ĩa fɛɛɛ ũ,

à ísↄ̃ kpàɛ, ben í zɛ̀ kítikiti.

30 Kɛ̀ guu yĩ̀, aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna,

ben à gàańyo íkparɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi.

31 Wà Dii sáabu kɛ à gbɛ̃kɛɛ yãnzi

kↄ̃n yãbↄnsaɛ kɛ̀ è kɛ gbɛ̃nↄnɛo.

32 Wà à tↄ́ bↄ pari kakↄ̃ana guu,

wà à táaki lɛ́ dↄn'aɛdeenↄ kakↄ̃anan.

33 À swa ídeenↄ lìɛ gbáa ũ,

à tò íbↄkiinↄ gↄ̃̀ gukori ũ.

34 À tↄↄtɛ aubarikadee lì gu wìsidee ũ

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛnↄ yãzaakɛna yãnzi.

35 À gbáa lì sɛ̀bɛ ũ,

à tò gukori gↄ̃̀ íbↄkiinↄ ũ.

36 À nↄadɛrinↄ kàɛ gwe,

ben aↄ̃ wɛ́tɛ kàɛ wà vɛ̃̀ɛn.

37 Aↄ̃ burapↄnↄ tↄ̃̀, aↄ̃ geepi línↄ bà,

ben à nɛ́ ìńnɛ maamaa.

38 À aubarika dàńgu, aↄ̃ pari kũ̀ maamaa,

èe tó aↄ̃ pↄ́kãdeenↄ làgoro.

39 Ben à ń lago dↄ, aↄ̃ bùsa

gbãamↄnnɛna kↄ̃n mↄ́nzio kↄ̃n pↄsiaao yãnzi.

40 À wí dà wɛ̃ɛnɛnↄa,

à tò aↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃̀ gukori zɛ́saidee guu.

41 Mↄde à wɛ̃ndadeenↄ bↄ̀ takaasikɛɛn à ń sɛ́ lezĩ,

à tò aↄ̃ ua kↄ̃̀ lán kpàsapↄnↄ bà.

42 Tó gbɛ̃ maaanↄↄ è, aↄ̃è pↄnnaa kɛ,

gbɛ̃ zaaanↄ sↄ̃ è ń lɛ́ nakↄ̃a.

43 Ɔ̃ndↄ̃dee làakari dↄ yã pìnↄa,

à Dii gbɛ̃kɛɛ gwa lán à dɛ nà.

108

Luda bé è tó wà zĩ̀ ble

Dauda lɛ̀.

1 Ma làakari kpaɛna, Luda,

mɛ́ lɛ̀ sí mà n táaki lɛ́ kↄ̃n nↄ̀sɛo do.

2 Ma mↄrↄ kↄ̃n ma kuntigio kú máa?

Mɛ́ gudↄↄ pá mìo.

3 Dii, mɛ́ n sáabu kpá boriinↄ tɛ́,

mɛ́ n táaki lɛ́ gbɛ̃nↄnɛ.

4 Zaakɛ n gbɛ̃kɛɛ bíta kà n kiia,

n náanɛ ludambɛ luguu lè.

5 Luda, wà n tↄ́ sɛ́ lezĩ ai musumusu,

ǹ tó n gakui da andunala píngi.

6 Ǹ wewala ǹ wa mì sí kↄ̃n n gã̀sã gbãaao,

lɛ wamↄwa n gbɛ̃ yenzideenↄ e wà bↄ.

7 Luda yã ò zaa a kúkiia à bè:

Mɛ́ Sɛkɛmu kpaatɛtɛ kↄ̃n zĩ̀blena wiiio,

mɛ́ gba da kↄ̃n Suko guzurɛo.

8 Giliada bùsu nɛ́ ma pↄ́mɛ,

Manase boriinↄ bùsu nɛ́ ma pↄ́mɛ,

Ɛflaimu boriinↄ bùsu nɛ́ ma mↄ̀furamɛ,

Yudanↄ bùsu nɛ́ ma gòmɛ.

9 Mↄabunↄ bùsu nɛ́ ma ↄpipibↄmɛ,

mɛɛ̀ ma kyatee káɛ Ɛdↄmunↄ bùsun,

mɛɛ̀ zĩ̀blewiii dↄ Filisitininↄ bùsua.

10 Dé bé eé gɛ̃mao wɛ́tɛ bĩidee guuu?

Dé bé eé dↄmɛ aɛ ai Ɛdↄmunↄ bùsun?

11 Luda, à dɛ ḿbe n ↄ gbàrɛwazi,

nɛɛ̀ bↄ kↄ̃n wa zĩ̀kpɛɛnↄ dↄroo?

12 Ǹ ↄ dawa wa ibɛɛnↄ yãnzi,

zaakɛ gbɛ̃ntee dↄnlɛ nɛ́ yã pãamɛ.

13 Wé zĩ̀ ble kↄ̃n Luda gbãaao,

àmbe eé kìti pá wa ibɛɛnↄa.

109

Sa zaaa ona ibɛɛnɛ

Dauda lɛ̀.

1 Luda, ḿbe mɛɛ̀ n táaki lɛ́,

ǹtongↄ̃ yĩtɛnaro.

2 Zaakɛ gbɛ̃ zaa bↄnkpɛɛdeenↄ è ma yaka,

aↄ̃è lɛ́ bↄ wà ɛgɛyã dima.

3 Aↄ̃è ligamazi kↄ̃n zangu yão,

aↄ̃è swèe kɛmao pↄ́ke wíwinnɛna sai.

4 Aↄ̃è yenzi sↄkpamɛ kↄ̃n yãdimmanao,

baa kɛ̀ mɛɛ̀ adua kɛńnɛ.

5 Aↄ̃è à maaa fĩa bomɛ kↄ̃n à zaaao,

yenzi sↄ̃, kↄ̃n zanguo.

6 Ǹ Setãn swi kɛa,

ǹ à kpakↄ̃zi kↄ̃n Ibilisio.

7 Ǹ tó yãkpaɛ à ble,

ǹ tó à aduakɛna kɛnɛ taari ũ.

8 À wɛ̃̀ndi gↄ̃ kusu,

gbɛ̃ pãnde gↄ̃ à gɛ̃ɛ ũ.

9 À nɛ́nↄ gↄ̃ de sai,

à naↄ̃ gↄ̃ gyaanↄↄ ũ.

10 À nɛ́nↄ gↄ̃ likↄ̃azↄ̃rinↄ ũ wàgↄ̃ baa kɛɛ,

wàgↄ̃ ń kpakɛɛ ń bɛ zĩnↄ guu.

11 À fĩadee à pↄ́nↄ nakↄ̃a píngi,

gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ à zĩ àre ble.

12 Gbɛ̃ke tón gbɛ̃kɛɛ kɛnɛro,

wàton à nɛ́ kɛ̀ à tònↄ wɛ̃nda boro.

13 À boriinↄ kaatɛ,

aↄ̃ tↄ́ tóngↄ̃ kú borii kɛ̀ aↄ̃é fɛɛnↄ tɛ́ro.

14 À dezinↄ zaakɛna yã gↄ̃ dↄ Diin,

ǹton tó à da durun kɛ̃a zikiro.

15 Aↄ̃ durun gↄ̃ dↄn Diin,

aↄ̃ yã sã gbɛ̃nↄn anduna guu.

16 Zaakɛ èe dↄn à gbɛ̃kɛɛ kɛ gbɛ̃kenɛro,

è wɛ́ɛ tã takaasideenↄa kↄ̃n wɛ̃ndadeenↄ

kↄ̃n pↄsiadeenↄo ai gɛ̀wãan.

17 À ye sa zaa onnɛnazi,

ǹ tó à wí à musu.

Sa maa onnɛna è kánɛro,

ǹ tó aubarika kɛo zã̀.

18 À lɛ́kɛnnɛna dà lán uta bà,

à à mɛ̀ yàku lán í bà,

à gɛ̃̀ à wánↄn lán nↄ́si bà.

19 Kana pì gↄ̃ daàla lán uta bà,

àgↄ̃ dↄ à pii lán asaa bà.

20 Dii fĩa bo ma yãdimmarinↄnɛ lɛ

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è yã zaaa o ma musunↄo.

21 Dii Gbãapingide,

ǹ ma wɛ̃nda gwa n tↄ́ yãnzi,

ǹ ma bↄ n maakɛ kↄ̃n n gbɛ̃kɛɛo yãnzi.

22 Zaakɛ takaaside wɛ̃ndadeen ma ũ,

ma pↄↄ yàka búgubugu.

23 Mɛ́ɛ gɛ̃tɛɛ lán uusiɛ ↄra bà,

má dɛ lán kwaa kɛ̀ ĩa e sɛɛ bà.

24 Lɛ́yina tò ma gbá è sí sɛ́ dↄro,

ma yãyã ma gↄ̃ wↄ̀ↄzↄgↄ.

25 Ma gↄ̃ yáadↄzipↄ ũ ma yãdimmarinↄnɛ,

aↄ̃è ma gwa wà mì gbãkɛ.

26 Ǹ dↄmalɛ, Dii ma Luda,

ǹ ma mì sí n gbɛ̃kɛ yãnzi,

27 lɛ aↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n ↄↄ bé à kɛ̀,

ḿbe Dii, n kɛnamɛ.

28 Baa tó aↄ̃ ma ka, nɛ́ aubarika damagu,

tó aↄ̃ fɛ̀ɛmazi, wí é ń kũ,

mapi n zↄ̀bleri mɛ́ pↄnnaa kɛ.

29 Tↄ́ zaaa gↄ̃ ma yãdimmarinↄnɛ uta ũ,

aↄ̃ wí da ń zĩndaa lán gumusu bà.

30 Mɛ́ Dii sáabu kpá kↄ̃n kòto gbãaao,

mɛ́ à táaki lɛ́ pari kakↄ̃ana guu.

31 Zaakɛ è zɛ kↄ̃n wɛ̃ndadeenↄ,

è ń sí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è yã vɛ̃ɛḿmanↄa.

110

Mɛsaya kíkɛɛ

Dauda lɛ̀.

1 Dii bè ma diinɛ à vɛ̃ɛ a ↄplaazi

ai àgↄ̃ à ibɛɛnↄ kɛnɛ à tinti ũ.

2 Dii é tó n iko dagula,

nɛ́ kí ble n ibɛɛnↄa zaa Zayↄn.

3 N gbɛ̃nↄ é ń zĩnda kpámma zĩ̀kagurↄ

kpiii kɛ̀ kú adona musu,

n gↄ̃kparɛnↄ é mↄ́ n kiia lán gudↄnao kpíikpana bà.

4 Dii la dà, eé lɛ́ sↄkparo à bè:

Nɛ́gↄ̃ dɛ sa'ori ũ ai gurↄ píngi

Mɛlɛkizɛdɛki zɛ́kpaɛa.

5 Dii kú n ↄplaazi,

eé kínanↄ dúgu zↄ̃ a pↄfɛ̃gurↄ.

6 Eé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n boriinↄ,

aↄ̃ gɛ̀nↄ égↄ̃ kpá,

eé anduna píngi kínanↄ dúgu zↄ̃.

7 Eé í mi swaazi zɛ́ lɛ́a,

beee yãnzin à mì égↄ̃ dana ílazi.

111

Dii tↄ́bↄna

1 Aleluya!

Mɛ́ Dii sáabu kpá kↄ̃n nↄ̀sɛo do

gbɛ̃ maaanↄ kakↄ̃ana guu.

2 Dii yãkɛnanↄↄ bíta,

gbɛ̃ kɛ̀ à yã kɛ̀ńnɛ nnaanↄ è wɛtɛ wà dↄ̃.

3 À yãkɛnanↄↄ bɛ̀ɛ vĩ kↄ̃n gakuio,

à yãmaakɛna yãana vĩro.

4 Dii tò wà dↄ a yãbↄnsaɛkɛnanↄn,

à sùu vĩ kↄ̃n wɛ̃ndaao.

5 È pↄ́blee kpá a vĩakɛrinↄa,

ègↄ̃ dↄ a bà kuunańyo yãn.

6 À a yãkɛnanↄ gbãaa ↄ̀dↄa a gbɛ̃nↄnɛ,

à bori pãndenↄ bùsunↄ sì à kpàḿma.

7 À yãkɛnanↄ náanɛ vĩ bensↄ̃ à zɛ́ vĩ,

à yãdannɛnanↄ yãpuraa vĩ píngi.

8 Yã pìnↄ kãsãa pɛɛna gurↄ píngi,

è yã kɛ a zɛ́a kↄ̃n náanɛo.

9 À mìsiri zĩ̀ à a gbɛ̃nↄ bò,

à bà kúńyo gurↄ píngi.

À tↄ́ kú adona, à naasi vĩ.

10 Vĩakɛna Diinɛn ↄ̃ndↄ̃ mì ũ,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ à vĩa vĩinↄn asãnsideenↄ ũ.

À táakilɛna égↄ̃ yãana vĩro.

112

Gbɛ̃ kɛ̀ Dii vĩa vĩi

1 Aleluya!

Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ Dii vĩa vĩi ũ,

bensↄ̃ Dii yãdiɛnanↄ è kánɛ maamaa.

2 À nɛ́nↄ égↄ̃ gbãadeenↄ ũ ń bùsun,

nↄ̀sɛpuradee boriinↄ égↄ̃ dɛ aubarikadeenↄ ũ.

3 Ɔↄ kↄ̃n auzikio di à bɛ,

à yãmaakɛna yãana vĩro.

4 Baa gusiaan guu è pu gbɛ̃ maaanɛ,

nↄ̀sɛpuradee kɛ̀ sùu kↄ̃n wɛ̃ndaao vĩi.

5 Gbɛ̃ kɛ̀ è ↄ poro, kɛ̀ è pↄ́ sɛ̃kãńnɛ,

bensↄ̃ è yã kɛ a zɛ́a, yã è bↄo nna.

6 Pↄ́ke é gbɛ̃ maaa lá ble zikiro,

à yã égↄ̃ dↄńgu gurↄ píngi.

7 Baaru zaaa è à vĩa kũro,

à làakari ègↄ̃ kpaɛna, ègↄ̃ Dii náanɛ vĩ.

8 À kù è vĩro, vĩa è à kũro

ai à gá à yↄ̃̀gↄ̃ kɛ a ibɛɛnↄa.

9 È gba da takaasideenↄnɛ maamaa,

à yãmaakɛna yãana vĩro,

à gbãaa ègↄ̃ kaara kↄ̃n bɛ̀ɛo.

10 Gbɛ̃ zaaa è à e à pↄ fɛ̃,

è swaa kakũn à naguzi,

gbɛ̃ zaaa pↄyezina è kɛ pã.

113

Dii táakilɛna

1 Aleluya!

Dii zↄ̀blerinↄ, à à táaki lɛ́,

à Dii tↄ́ bↄ!

2 Wà Dii sáabu kpá

zaa tia ai gurↄ píngi.

3 Wà Dii tↄ́ bↄ

zaa ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa ai à gɛ̃kpɛn kpaao.

4 Dii bíta dɛ bori píngila,

à gakui da musula.

5 Dé bé à kà Dii wa Luda ũu?

À vɛ̃ɛna kpatan zaa musu,

6 è wɛ́ɛ zu gĩzĩ

à musu kↄ̃n tↄↄtɛo gwa.

7 È gbãasaideenↄ bↄ bùsu tɛ́ à ń fɛɛ,

è wɛ̃ndadeenↄ bↄ tubura à ń sɛ́ lezĩ.

8 È ń da kínɛnↄ tɛ́,

borii kɛ̀ à sɛ̀ kínɛnↄ.

9 È pãaa kaara a bɛɛn,

è à kɛ nɛ́dande pↄnnadee ũ.

Aleluya!

114

Banla zĩbaa lɛ̀

1 Kɛ̀ Isarailinↄ bↄ̀ Igipiti,

kɛ̀ Yakubu boriinↄ bↄ̀ gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ tɛ́,

2 Yudanↄ bùsu gↄ̃̀ Dii kúkii ũ,

Isarailinↄ bùsu gↄ̃̀ à kíblekii ũ.

3 Isia Tɛ̃aa wɛ́ɛ sìńlɛ à bàa lɛ̀,

Yoda í kpɛɛ lì.

4 Kpiiinↄ vĩ̀vĩ lán sãkaronↄ bà,

sĩ̀sĩnↄ kↄrↄ lɛ̀ lán sãnɛnↄ bà.

5 Ísia, bↄ́ bé à n le n bàa lɛ̀?

Yoda, à kɛ̀ dia n kpɛɛ lì?

6 Kpiiinↄ, bↄ́yãnzin a vĩvĩ lán sãkaronↄ bàzi?

Sĩ̀sĩnↄ, à kɛ̀ dia a kↄrↄ lɛ̀ lán sãnɛnↄ bà?

7 Anduna, ǹ lugaluga Dii aɛ,

Yakubu Luda aɛzĩ.

8 À gbɛ̀si kɛ̀ íkaɛkii ũ,

à gbɛ̀pukãa lì íbↄkii ũ.

115

Dii bé è aubarika dańgu

1 Èe kɛ wámbeero Dii,

èe kɛ wámbeero,

ḿbe ń dɛ wà n tↄ́ bↄ

n gbɛ̃kɛ kↄ̃n n náanɛo yãnzi.

2 À kɛ̀ dia boriinↄ è wa la

wà be wa Ludaa kú mámɛ?

3 Wa Ludaa kú musu,

pↄ́ kɛ̀ à yezin è kɛ.

4 Aↄ̃ ń tãanↄ pì kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao,

gbɛ̃ntee ↄzĩimɛ.

5 Aↄ̃ↄ lɛ́ vĩ, mↄde aↄ̃è yã oro,

aↄ̃ↄ wɛ́ɛ vĩ, mↄde aↄ̃è guu ero.

6 Aↄ̃ↄ swã vĩ, mↄde aↄ̃è yã maro,

aↄ̃ↄ yĩ vĩ, mↄde aↄ̃è pↄ́ gũu maro.

7 Aↄ̃ↄ ↄↄ vĩ, mↄde aↄ̃è pↄ́ kũro,

aↄ̃ↄ gbá vĩ, mↄde aↄ̃è táa oro,

aↄ̃è kòto kɛkɛro.

8 Aↄ̃ pìrinↄↄ sɛ̃nkpɛńyomɛ

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ń náanɛ kɛɛnↄ ń píngi.

9 Isarailinↄ, à Dii náanɛ kɛ!

Àmbe a dↄnlɛri ũ kↄ̃n a sɛngbangoo.

10 Aruna boriinↄ, à Dii náanɛ kɛ!

Àmbe a dↄnlɛri ũ kↄ̃n a sɛngbangoo.

11 Dii vĩakɛrinↄ, à Dii náanɛ kɛ!

Àmbe a dↄnlɛri ũ kↄ̃n a sɛngbangoo.

12 Dii dↄ̀ wa yãn,

eé aubarika dawagu.

Eé aubarika da Isaraili boriinↄn,

eé aubarika da Aruna boriinↄn,

13 eé aubarika da a vĩakɛrinↄn,

nɛ́ féte gbɛ̃nsi.

14 Dii a bori kↄ̃are,

apinↄ kↄ̃n a nɛ́nↄ.

15 Dii aubarika daagu,

àmↄ kɛ̀ musu kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀.

16 Musu nɛ́ Dii pↄ́mɛ,

mↄde à tↄↄtɛ nà gbɛ̃nteenↄnɛ ń ↄzĩ.

17 Èe kɛ gɛ̀nↄ bé wè Dii táaki lɛ́ro,

kesↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ yĩtɛnↄ.

18 Wámbe, wégↄ̃ Dii sáabu kpaa

zaa tia ai gurↄ píngi.

Aleluya!

116

Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ gaa lɛ́zĩ Dii sáabukpana

1 Má ye Diizi, zaakɛ à ma yã mà,

à ma wiipɛnaazii mà.

2 Mɛ́gↄ̃ à sisii ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

kɛ̀ à swã kpàmazi yãnzi.

3 Ga bà fĩ̀kãmazi yã,

mira wãwãa tↄ̃̀ma,

wɛ́ɛtãmma kↄ̃n pↄsiaao dàmala.

4 Ben ma Dii sìsi ma bè:

Dii, n yã nna, ǹ ma mì sí.

5 Dii sùu vĩ bensↄ̃ à maa,

wa Ludaa wɛ̃nda vĩ.

6 Dii è gbãasaideenↄ dãkpa,

kɛ̀ ma busa, à ma mì sì.

7 Ma swɛ̃̀, ǹ kɛkɛ ǹ kpáɛ,

zaakɛ Dii yã maaa kɛ̀nnɛ.

8 Dii, n ma bↄ gaa lɛ́zĩ,

n wɛ́ɛ'i gògomɛ, nɛ́ɛ tó ma gɛ̃̀n síro,

9 lɛ màgↄ̃ tɛ́ n aɛ gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ kukiia kɛ̀.

10 Baa kɛ̀ nawɛ̃a tↄ̃̀ma ma gↄ̃ búgubugu,

má kpɛ́ à náanɛ vĩ, ben ma yã ò.

11 Ma bídi kɛ̀ ma bè:

Gbɛ̃ píngi nɛ́ ɛgɛdeenↄmɛ.

12 Bↄ́n mɛ́ fĩa boo Diinɛ

à maaa kɛ̀ à kɛ̀mɛɛ musu píngii?

13 Mɛ́ Dii mìsina togo sɛ́ musu,

mɛ́ à sísio.

14 Mɛ́ lù kɛ̀ má sɛ̀ Diinɛnↄ papa

à gbɛ̃nↄ wáa ń píngi.

15 Dii yãmarinↄ gana bɛ̀ɛ vĩnɛ.

16 Dii, n yã nna, n zↄ̀blerin ma ũ,

nↄgbɛ̃ kɛ̀ à dↄ̀nzi nɛ́n ma ũ,

n ma bↄ bàn.

17 Mɛ́ kɛnnakↄ̃o saa omma,

mɛ́ n sísio, Dii.

18 Mɛ́ lù kɛ̀ má sɛ̀ Diinɛnↄ papa

à gbɛ̃nↄ wáa ń píngi

19 à kpɛ́ ua Yerusalɛmu guu.

Aleluya!

117

Dii táakilɛna

1 Amↄa bori pínginↄ à Dii tↄ́ kpá,

amↄa bùsu píngi gbɛ̃nↄ à à táaki lɛ́,

2 Zaakɛ gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ à vĩwao kɛ̀ bíta,

Dii náanɛ vĩ gurↄ píngi.

Aleluya!

118

Gana Dii ua kↄ̃n sáabukɛnao

1 À Dii sáabu kɛ, zaakɛ à maa,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

2 Isarailinↄ o:

À gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

3 Aruna boriinↄ o:

À gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

4 À vĩakɛrinↄ o:

À gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

5 Ma Dii sìsi ma nawɛ̃a guu,

ben à wèmala à ma gba mɛ̀porokii.

6 Dii kúmao, vĩa é ma kũro.

Bↄ́n gbɛ̃ntee é fↄ̃ à kɛmɛɛ?

7 Dii kúmao ma dↄnlɛri ũ,

mɛ́ ma ibɛɛnↄ tí dↄ.

8 À maa wà na Diizi dɛ

gbɛ̃ntee náanɛkɛnala.

9 À maa wà na Diizi dɛ

gbãadeenↄ náanɛkɛnala.

10 Bori píngi lìgamazi,

ben ma ń kaatɛ kↄ̃n Dii tↄ́o.

11 Aↄ̃ lìgamazi kpa píngi,

ben ma ń kaatɛ kↄ̃n Dii tↄ́o.

12 Aↄ̃ fĩ̀ma lán zↄ́nↄ bà,

ben aↄ̃ gàga lán kãɛ tɛ́ bà,

ma ń kaatɛ kↄ̃n Dii tↄ́o.

13 Aↄ̃ ma yĩpa kpɛɛ, má yezi mà lɛ́ɛ,

ben Dii dↄ̀malɛ.

14 Dii bé ma gbãaa ũ, à táakin mɛɛ̀ lɛ́,

àmbe à gↄ̃̀ ma mìsiri ũ.

15 À ma, pↄnna wiii dↄ gbɛ̃ maaanↄ bùran,

Dii ↄplaa zĩ bíta kɛ̀.

16 Dii ↄplaa kú musu,

Dii ↄplaa zĩ bíta kɛ̀.

17 Mɛ́ garo, mɛ́gↄ̃ kuu,

mɛ́gↄ̃ Dii yãkɛnanↄ tↄ̃kɛ̃ɛ.

18 Dii ma toto maamaa,

mↄde èe tó gaa ma sɛro.

19 À zɛ́ maaa gbànↄ wɛ̃mɛ,

lɛ mà gɛ̃ mà Dii sáabu kpá.

20 Dii ua zɛ́n yɛ̀,

gbɛ̃ maaanↄ bé wè gɛ̃n.

21 Ma n sáabu kɛ̀ Dii, zaakɛ n wemala,

n gↄ̃ ma mìsiri ũ.

22 Gbɛ̀ kɛ̀ kpɛ́borinↄ pã kpàzi

bé à gↄ̃̀ kpɛ́ gooda gbɛ̀ mìdee ũ.

23 Dii bé à beee kɛ̀,

ben à kɛ̀we yãbↄnsaɛ ũ.

24 Gurↄↄ kɛ̀ Dii dìɛn yɛ̀,

wà pↄnnaa kɛn wà nↄ̀sɛ kɛ nna.

25 N yã nna Dii! Ǹ wa mì sí!

Ǹ sùu kɛ Dii! Ǹ wa dakↄ̃rɛ mìnnaao!

26 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ kↄ̃n Dii tↄ́o ũ,

zaa Dii ua wée gbãakɛ kpaanzi.

27 Diin Luda ũ, à guu pùwe.

À zà lá kpákpa àgↄ̃ tɛ́o zĩbaakɛrinↄzi

ai sa'oki kobanↄ kiia.

28 Ma Ludan n ũ, mɛ́ n sáabu kɛ,

ma Luda, mɛ́ n tↄ́ sɛ́ lezĩ.

29 À Dii sáabu kɛ, zaakɛ à maa,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

119

Luda yã sɛna lezĩ

1 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kuu taari sai

wà Dii doka kũnanↄ ũ.

2 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ Dii yã kũna

wà à kii wɛtɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo doonↄ ũ.

3 Aↄ̃è yã kpɛɛgãnda kɛro,

aↄ̃ègↄ̃ tɛ́ à zɛ́ guu.

4 N n ↄdↄkii ↄ̀dↄawe,

lɛ wàgↄ̃ tɛ́zi kↄ̃n làakario.

5 Má yezi màgↄ̃ kú ma dↄ̀rↄa

màgↄ̃ n yãdannɛnanↄ kũna.

6 Tó má n yãdiɛnanↄ kũna píngi,

bee é tó wí ma kũro.

7 Gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ n dokayã maaanↄ dadaa,

mɛ́ n sáabu kpá kↄ̃n nↄ̀sɛpuraao.

8 Mɛ́gↄ̃ n yãdannɛnanↄ kũna,

ǹton ma tón mámmanlo.

9 Dian gↄ̃kparɛ e àgↄ̃ kuu gbãsĩ sai nà?

Séde à yãkɛna kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n n yão.

10 Mɛ́ɛ n kii wɛtɛɛ nↄ̀sɛo do,

ǹton tó mà zã n yãdiɛnanↄaro.

11 Ma n yã dà ma swɛ̃̀ guu

lɛ màton durun kɛnnɛro yãnzi.

12 Aubarikadeen mmↄn Dii ũ,

ǹ n yãdiɛnanↄ damɛ.

13 Dokayã kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ n lɛ́nnↄ píngi,

mɛ́ tↄ̃kɛ̃ńnɛ kↄ̃n ma lɛ́o.

14 Mɛɛ̀ pↄnnaa kɛ kↄ̃n n yãnↄ

lán wè kɛ kↄ̃n auziki bítao nà.

15 Mɛɛ̀ laasuu lɛ́ n ↄdↄkiia,

ma wɛ́ɛ kú n zɛ́nↄa.

16 Ma pↄↄ kɛ̀ nna n yãdiɛnanↄa,

n yã é sãmaguro.

17 Ǹ yã maaa kɛ mↄma n zↄ̀blerinɛ

lɛ màgↄ̃ kuu wɛ̃̀ndio, mɛ́gↄ̃ n yã kũna.

18 Ǹ ma wɛ́ɛ kɛ̃mɛ

lɛ mà wɛ́ɛ si yãbↄnsaɛnↄlɛ n dokan.

19 Nibↄn ma ũ anduna guu,

ǹton n yãdiɛnanↄ utɛmɛro.

20 N dokayãnↄ nidɛna baabↄrɛ

ma swɛ̃̀ blè.

21 Nɛɛ̀ kpãkɛ̃ wadadeenↄ kɛ̀ lɛ́ ń kũnↄzi,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zã̀ n yãdiɛnanↄanↄ.

22 Ǹ ma bↄ sↄ̃sↄ̃nan kↄ̃n dↄkɛnyoo,

zaakɛ má n yãnↄ kũna.

23 Baa kɛ̀ kínɛnↄ vɛ̃̀ɛ wà lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃mazi,

ma laasuu égↄ̃ kú n yãdannɛnanↄa.

24 N yãnↄ è ma pↄↄ kɛ nna,

n yã pì è lɛ́ dama.

25 Ma gↄ̃ daɛna tↄↄtɛ,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa lán ń ò nà.

26 Ma a yãkɛnanↄ dↄ̀dↄnnɛ, ben n wemala,

ǹ n yãdannɛnanↄ damɛ.

27 Ǹ tó mà n ↄdↄkiinↄ dↄ̃,

ma laasuu égↄ̃ kú n yãbↄnsaɛnↄa.

28 Ma pↄↄ sia à kɛ̀ bíta,

ǹ ma gba gbãa lán ń ò nà.

29 Ǹ ma kɛ̃ mↄnafiki zɛ́a,

ǹ ma gba zɛ́ mà zɛ kↄ̃n n dokao.

30 Ma yãpura zɛ́ sɛ̀,

ma swɛ̃̀ ègↄ̃ kú n dokaa.

31 Má n yãnↄ kũna ↄplaplaa,

ǹton tó wí ma kũro, Dii.

32 Mɛɛ̀ wã n yãdiɛnanↄ zɛ́zi,

zaakɛ n ma làakari kpàɛmɛ.

33 Dii, ǹ n yãdannɛnanↄ zɛ́ ↄdↄamɛ

lɛ màgↄ̃ kũna ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n.

34 Ǹ ma gba ↄ̃ndↄ̃ↄ màgↄ̃ n doka kũna,

màgↄ̃ zĩi kɛa kↄ̃n nↄ̀sɛo do.

35 Ǹ ma da n yãdiɛnanↄ zɛ́n,

zaakɛ bee bé è kámagu.

36 Ǹ tó ma swɛ̃̀ gↄ̃ kú n yãnↄa,

àton tá bĩni zɛ́nlo.

37 Ǹ ma wɛ́ɛ go pↄ́ pãanↄa,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa lán ń ò nà.

38 Ǹ yã kɛ̀ ń ò papa mↄma n zↄ̀blerinɛ,

lɛ́ kɛ̀ ń gbɛ̃̀ n vĩakɛrinↄnɛ.

39 Ǹ tó sↄ̃sↄ̃na kɛ̀ mɛɛ̀ à vĩa kɛɛ gomala,

zaakɛ n dokayãnↄↄ maa.

40 Má ye n ↄdↄkiizi fá,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa n maakɛɛ guu.

41 Dii, ǹ mↄ́ ǹ gbɛ̃kɛɛ kɛmɛ,

ǹ ma mì sí lán ń ò nà,

42 gbasa mà yã sí ma sↄ̃̀sↄ̃rila,

zaakɛ mɛ́ɛ n yã náanɛ kɛɛ.

43 Ǹton yãpura yã sí ma lɛ́nlo,

zaakɛ n yãzɛdeen má wɛ́ɛ dↄzi.

44 Mɛ́gↄ̃ n doka kũna

ai gurↄ píngi,

45 Mɛ́gↄ̃ tɛ́ aafia,

zaakɛ ma n ↄdↄkii wɛ̀tɛ.

46 Mɛ́ n yãnↄ o kínanↄ aɛ,

wí é ma kũ sↄ̃ro.

47 N yãdiɛnanↄ è kɛ ma pↄↄnɛ,

zaakɛ má ye yã pìnↄzi.

48 Ma gã̀ sɛ̀ n yãdiɛna kɛ̀ má yezinↄnɛ,

mɛɛ̀ laasuu lɛ́ n yãdannɛnanↄa.

49 Ǹ dↄ yã kɛ̀ ń ò n zↄ̀blerinɛn,

zaakɛ ń tò ma wɛ́ɛ dↄzi.

50 Yã kɛ̀ è ma làakari kpáɛ ma nawɛ̃akɛnan yɛ̀,

n lɛ́gbɛ̃na bé è ma wɛ̃̀ndi dãkpa.

51 Wadadeenↄↄ e ma faboo yãana sai,

baa kↄ̃n beeeo mɛɛ̀ zã n dokaaro.

52 Mɛɛ̀ dↄ n dokayã kɛ̀ kú zaa ziinↄn,

ben aↄ̃è ma nↄ̀sɛ yĩi kũmɛ, Dii.

53 Mɛɛ̀ pↄ fɛ̃ maamaa,

kɛ̀ zaakɛrinↄ è pã kpá n dokazi yãnzi.

54 Mɛɛ̀ lɛ̀ sí n yãdannɛnanↄ musu

ma kuuna anduna kɛ̀kii guu.

55 N yã ègↄ̃ dↄmagu gwãavĩ, Dii,

mɛɛ̀gↄ̃ n dokayãnↄ kũna.

56 Ma yã beeenↄ kↄ̃ dↄ̃̀,

zaakɛ mɛɛ̀gↄ̃ n ↄdↄkii gwaa.

57 Dii, ḿbe ma baka ũ,

ma lɛ́ gbɛ̃̀ kɛ̀ mɛ́ n yã ma.

58 Mɛɛ̀ kúɛ kɛnnɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo do,

ǹ sùu kɛmao lán ń ò nà.

59 Ma a yãkɛnanↄ laasuu lɛ̀,

ben ma sↄkpa n dokayãnↄa.

60 Mɛ́ wã, mɛ́ gbá gáɛro,

lɛ mà n yãdiɛnanↄ da.

61 Baa kɛ̀ gbɛ̃ zaaanↄ bà fĩ̀kãmazi,

n dokayãnↄ é sãmaguro.

62 Mɛɛ̀ fɛɛ mà sáabu kɛnnɛ lezãndo

n dokayã maaanↄ musu.

63 N vĩakɛri píngi gbɛ̃nnan ma ũ,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è n ↄdↄkii gwaanↄ.

64 Dii, n gbɛ̃kɛɛ anduna pà,

ǹ n yãdiɛnanↄ damɛ.

65 N à maaa kɛ̀ mↄma n zↄ̀blerinɛ,

lán ń ò nà, Dii.

66 Ǹ wɛ́ɛzɛ̃ɛ kↄ̃n dↄ̃nao damɛ,

zaakɛ ma n yãdiɛnanↄ sì.

67 Lɛ ń kpɛ́ ǹ ↄ tↄ̃ma, má sãsãnamɛ,

mↄde tia sa má n yã kũna.

68 Ń maa bensↄ̃ n yãkɛnanↄↄ maa,

ǹ n yãdiɛnanↄ damɛ.

69 Baa kɛ̀ wadadeenↄ yãsiaa nàma,

mɛɛ̀gↄ̃ n ↄdↄkii gwaa kↄ̃n nↄ̀sɛo do.

70 Aↄ̃ swã gbã̀gbã, èe yã maro,

mↄma sↄ̃ ma pↄↄ nna n dokaa.

71 N ↄtↄ̃mana kɛ̀mɛ maa,

lɛ mà e mà n yãdannɛnanↄ dada.

72 Doka kɛ̀ bↄ̀ n lɛ́n maamɛ

dɛ vura kↄ̃n kondogi bↄrↄ ũgbangbanↄla.

73 N ↄↄ ma í kàsa à ma kɛ,

ǹ ma gba ↄ̃ndↄ̃ↄ mà n yãdiɛnanↄ dada.

74 N vĩakɛrinↄ é ma e wà pↄnnaa kɛ,

zaakɛ n yãn ma tãmaa dↄa.

75 Dii, má dↄ̃ kɛ̀ n dokayãnↄↄ maa,

kɛ̀ ń náanɛ vĩ yãnzin n ↄ tↄ̃̀mazi.

76 Ǹ gbɛ̃kɛɛ kɛmɛ lɛ ma nↄ̀sɛ kpáɛ,

lán ń ò mↄma n zↄ̀blerinɛ nà.

77 Ǹ mↄ́ ǹ wɛ̃nda dↄ̃mɛ lɛ màgↄ̃ kuu,

zaakɛ n dokayãnↄn ma pↄnnaa ũ.

78 Ǹ tó wí wadadee kɛ̀ aↄ̃ taari kɛ̀mɛ pãnↄ kũ,

mapi sↄ̃ mɛ́ laasuu lɛ́ n ↄdↄkiia.

79 N vĩakɛrinↄ su ma kiia,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ n yãnↄ dↄ̃ↄnↄ.

80 Ǹ tò ma nↄ̀sɛ gↄ̃ pura n yãnↄ musu

lɛ wí tón ma kũro yãnzi.

81 N mìsina yã e ma swɛ̃̀ blee,

n yãn ma wɛ́ɛ dↄzi.

82 Ma wɛ́ɛ dↄ̀ n lɛ́gbɛ̃nazi ai ma kpasa,

bↄrɛn nɛ́ ma nↄ̀sɛ yĩi kũmɛɛ?

83 Má dɛ lán báa bↄ̀kↄ kɛ̀ tɛ́sukpɛ mà bà,

baa kↄ̃n beeeo n yãdiɛnanↄ è sãmaguro.

84 Mↄma n zↄ̀bleri mɛ́gↄ̃ n dãa ai bↄrɛmɛ?

Bↄrɛn nɛ́ ĩa da ma wɛ́ɛtãmmarinↄa?

85 Wadadeenↄ è wɛ̀ɛ yↄ̃mɛ mà zun,

aↄ̃ yã è kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n n dokaoro.

86 N yãdiɛnanↄ píngi náanɛ vĩ,

ǹ dↄmalɛ, zaakɛ wèe wɛ́ɛ tãama pãmɛ.

87 À gↄ̃̀ féte kɛ̀ aↄ̃é yãamao anduna guu,

mↄma sↄ̃ mɛ́ɛ pã kpá n ↄdↄkiiziro.

88 Ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa n gbɛ̃kɛ yãnzi,

mɛ́ n yãnↄ da.

89 Dii, n yã ègↄ̃ kuu gurↄ píngi,

à kãsãa pɛɛna zaa musu.

90 Ń náanɛ vĩ wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o,

n anduna kàɛ, ben à kpɛ́ kuu.

91 Pↄ́ píngi kpɛ́ kuu gbã̀a n doka musu,

zaakɛ pↄ́ píngi è dↄnzi.

92 Tó n dokan ma pↄnnaa ũ yãro,

lɛ ma kaatɛ ma nawɛ̃akɛna guu.

93 N ↄdↄkii é sãmagu zikiro,

zaakɛ à gãzĩn n ma wɛ̃̀ndi dã̀kpa.

94 N pↄ́n ma ũ, ǹ ma mì sí,

zaakɛ ma n ↄdↄkii wɛ̀tɛ.

95 Gbɛ̃ zaaanↄↄ e ma kpákpaa wà ma dɛ,

mↄde ma làakari kú n yãnↄa.

96 Má è kɛ̀ pↄ́ maa píngi zaka lɛ́ kuumɛ,

mↄde n yãdiɛnanↄ bíta lɛ́ vĩro.

97 Má ye n dokazi à kɛ̀ bíta fá,

mɛɛ̀gↄ̃ laasuu lɛɛa zaa kↄngↄ ai uusiɛ.

98 N yãdiɛnanↄ è tó ma ↄ̃ndↄ̃ↄ gↄ̃ dɛ ma ibɛɛnↄ pↄ́la,

zaakɛ à kú ma swɛ̃̀n gurↄ píngi.

99 Ma wɛ́ɛzɛ̃ɛ dɛ ma yãdannɛrinↄ pↄ́la ń píngi,

zaakɛ ma laasuu ègↄ̃ kú n yãnↄamɛ.

100 Ma ↄ̃ndↄ̃ↄ dɛ mareenↄ pↄ́la,

zaakɛ mɛɛ̀gↄ̃ n ↄdↄkiinↄ gwaa.

101 Mɛɛ̀ mì kɛ̃ zɛ́ zaa píngia

lɛ mà e màgↄ̃ n yã kũna yãnzi.

102 Mɛ́ɛ kɛ̃ n dokayãnↄaro,

zaakɛ ḿbe ń dàmɛ.

103 N yãnↄ nnamɛ à kɛ̀ bíta,

à nna dɛ zↄ́la ma lɛ́n.

104 N ↄdↄkii è ma gba làakari,

Beee yãnzin ma za sãsãna zɛ́ pínginzi.

105 N yãn fitia ũ ma gbánɛ,

è guu pumɛ zɛ́n.

106 Ma la dà ma sↄ̃ zɛo,

kɛ̀ mɛ́gↄ̃ tɛ́ n dokayã maaanↄzi.

107 Ma wɛ́ɛtãmmana kɛ̀ bíta, Dii.

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa lán ń ò nà.

108 Ǹ ma sáabukpana sí,

gbasa ǹ n dokayãnↄ damɛ, Dii.

109 Mɛɛ̀gↄ̃ ma zĩnda da kari guu,

baa kↄ̃n beeeo n dokayãnↄ è sãmaguro.

110 Zaakɛrinↄ takutɛɛ kpàkpamɛ,

mↄde mɛ́ɛ zã n ↄdↄkiiaro.

111 N yãnↄn ma túbi ũ ai gurↄ píngi,

aↄ̃mbe ma pↄnnaa ũ.

112 Ma swɛ̃̀ kú n yãdannɛnanↄ kɛnaa

ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n.

113 Ma za nↄ̀sɛplaadeenↄn,

n dokan má yezi.

114 Ḿbe ma utɛki kↄ̃n ma sɛngbangoo ũ,

n yãn ma wɛ́ɛ dↄzi.

115 À gumala a zaakɛrinↄ

lɛ màgↄ̃ ma Luda yãdiɛnanↄ kũna.

116 Ǹgↄ̃ ma kũna lán ń ò nà, mɛ́gↄ̃ kuu,

ǹton tó tãmaa ma nɛro.

117 Ǹ ma sɛ́ musu lɛ mà bↄ aafia,

ma wɛ́ɛ égↄ̃ pɛ́ n yãdannɛnanↄa.

118 Nɛɛ̀ gí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zã̀ n yãdannɛnaanↄzi,

aↄ̃ mↄnafikikɛna nɛ́ pãmɛ.

119 Nɛɛ̀ anduna zaakɛrinↄ kwɛ́ɛ lán mↄ̀gbↄ̃ bà,

beee yãnzin má ye n yãnↄzizi.

120 Ma mɛ̀ è fɛɛ n vĩa yãnzi,

n dokayãnↄↄ naasi vĩmɛ.

121 Ma yã kɛ̀ a zɛ́a súusu,

ǹton ma tó ma wɛ́ɛtãmmarinↄnɛro.

122 Ǹ kpɛ́gaau sɛ́ mamↄma n zↄ̀blerinɛ lɛ mà bↄ maa,

ǹton tó wadadeenↄ wɛ́ɛ tãmaro.

123 Ma wɛ́ɛ dↄ n mìsinazi ai ma kpasa,

má sↄ̃kpa n lɛ́gbɛ̃na maaazi.

124 Ǹ yã kɛmɛ n gbɛ̃kɛɛ guu,

ǹ n yãdannɛnanↄ da mamↄma n zↄ̀blerinɛ.

125 N zↄ̀blerin ma ũ, ǹ ma gba làakari

lɛ mà n yãnↄ dↄ̀rↄ dↄ̃.

126 Yãkɛna gurↄↄ kà, Dii,

zaakɛ wèe bↄↄ n doka kpɛɛ.

127 Má ye n yãdiɛnanↄzi dɛ vurala,

baa vura baasana.

128 Má è n ↄdↄkii maa,

beee yãnzin sãsãna zɛ́ píngi è kɛmɛrozi.

129 N yãnↄↄ dɛmɛ yãbↄnsaɛ ũ,

beee yãnzin má kũna ma swɛ̃̀nzi.

130 N yã bↄkↄ̃tɛna è guu puńnɛ,

è nↄ̀sɛdodeenↄ gba làakari.

131 Ma lɛ́ aɛna, mɛ́ɛ wesaa boo fɛ̀kuufɛkuu,

zaakɛ n dokayãnↄ nii e ma dɛɛ.

132 Ǹ aɛ dↄma ǹ sùu kɛmao,

lán nɛɛ̀ kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye n tↄ́zinↄnɛ nà.

133 Ǹ ma da zɛ́a lán ń ò nà,

ǹton tó yã zaa ke kí blemaro.

134 Ǹ ma bↄ gbɛ̃ takiikɛrinↄ ↄzĩ

lɛ mà n ↄdↄkii gwa.

135 Ǹ uu were mamↄma n zↄ̀bleria,

ǹ tó mà n yãdannɛnanↄ dↄ̃.

136 Wɛ́ɛ'i e plaa ma wɛ́ɛn

kɛ̀ wà n doka kũnaro yãnzi.

137 Dii, ń maa,

n dokayãnↄↄ zɛ́ vĩ.

138 N n yãnↄ dìɛ a zɛ́a,

aↄ̃ náanɛ vĩ maamaa.

139 Ma ibɛɛnↄ sã̀ n yãn,

ben aↄ̃ yã ma kũ gbãa maamaa.

140 Wà n yã yↄ̃̀ wà gwà à see ke vĩro,

mamↄma n zↄ̀bleri, má yezi maamaa.

141 Pↄ́ken ma ũro, wè kya kámagu,

baa kↄ̃n beeeo n ↄdↄkii è sãmaguro.

142 N yãmaakɛna yãana vĩro,

n doka yãpuraa vĩ.

143 Nawɛ̃a kↄ̃n yã'ↄ̃ammao ma le,

mↄde n yãdiɛnanↄn ma pↄnnaa ũ.

144 N yãnↄↄ maa gurↄ píngi,

ǹ ma gba làakari lɛ màgↄ̃ kuu.

145 Mɛɛ̀ n sísi kↄ̃n nↄ̀sɛo do Dii,

ǹ wemala, mɛ́gↄ̃ n yãdiɛnanↄ kũna.

146 Mɛɛ̀ wiipɛnzi ǹ ma mì sí,

mɛ́gↄ̃ n yãnↄ kũna.

147 Mɛɛ̀ fɛɛ idɛ'idɛ mà wii pɛ́nzi,

n yãn ma wɛ́ɛ dↄzi.

148 Ii è na ma wɛ́ɛn gwãavĩro

lɛ mà e mà laasuu lɛ́ n yãa yãnzi.

149 Ǹ ma yã ma n gbɛ̃kɛ yãnzi, Dii,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa lán n yãzɛdekɛɛ dɛ nà.

150 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è lɛ́ kpaakↄ̃sↄ̃maziinↄↄ kĩimao,

mↄde aↄ̃ↄ zã̀ kↄ̃n n dokao.

151 Ń kĩimao Dii,

n yãdiɛnanↄ píngi yãpuraa vĩ.

152 Zaa gìkɛna má dↄ̃̀ n yãnↄa

kɛ̀ ń dìɛ àgↄ̃ kuu gurↄ píngi.

153 Ǹ ma nawɛ̃akɛna gwa ǹ ma mì sí,

zaakɛ n doka e sãmaguro.

154 Ǹ zɛmao ǹ ma bo,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa lán n à lɛ́ gbɛ̃̀ nà.

155 N mìsina zã̀ kↄ̃n zaakɛrinↄ,

zaakɛ aↄ̃è n yãdannɛnanↄ wɛtɛro.

156 N wɛ̃ndaa bíta, Dii,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa lán n yãzɛdekɛɛ dɛ nà.

157 Ma ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃è wɛ́ɛ tãmaanↄↄ pari,

mↄde mɛ́ɛ zã n yãnↄaro.

158 Má ye n náanɛsaideenↄ kãziro,

kɛ̀ aↄ̃ↄ n yã kũnaro yãnzi.

159 Ǹ gwa lán má ye n ↄdↄkiizi nà.

Dii, ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa n gbɛ̃kɛɛ yãnzi.

160 N yã píngipingi nɛ́ yãpuraamɛ,

n dokayãnↄↄ maa aↄ̃ↄ yãana vĩro.

161 Gbãadeenↄ è wɛ́ɛ tãma pã,

mↄde n yã vĩa è ma kũ.

162 Mɛɛ̀ pↄnnaa kɛ kↄ̃n n lɛ́gbɛ̃nao,

lán ma auziki bíta sɛ̀ɛ zĩ̀ guu bà.

163 Ma za mↄnafikin, má ye à yãziro,

n dokan má yezi.

164 Mɛɛ̀gↄ̃ n táaki lɛɛ gurↄ do gɛ̃̀n swɛɛplaplaa

kɛ̀ n dokayãnↄↄ maa yãnzi.

165 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye n dokazinↄ aafia bíta,

yãke è tó aↄ̃ furo.

166 Ma wɛ́ɛ dↄzi ǹ ma mì sí, Dii,

mɛɛ̀ tɛ́ n yãdiɛnanↄzi.

167 Má n yãnↄ kũna,

zaakɛ má yezi maamaa.

168 Mɛɛ̀ n ↄdↄkii gwa mɛɛ̀ n yãnↄ ma,

zaakɛ ma yãkɛna píngi kú n ↄzĩmɛ.

169 Ǹ tó ma wiipɛna n kii le, Dii,

ǹ ma gba làakari lán ń ò nà.

170 Ǹ tó ma aduakɛna ká n kiia,

ǹ ma mì sí lán n lɛ́ gbɛ̃̀ nà.

171 N táakilɛna gↄ̃ da ma lɛ́n,

zaakɛ nɛɛ̀ n yãdannɛnanↄ damɛ.

172 Mɛ́ lɛ̀ sí n lɛ́gbɛ̃na musu,

zaakɛ n yãdiɛnanↄↄ maa píngi.

173 Ǹgↄ̃ kú soruo ǹ ↄ dↄmalɛ,

zaakɛ ma zɛ kↄ̃n n ↄdↄkiio.

174 Mɛ́ɛ à ni dɛɛ ǹ ma mì sí, Dii,

n dokan ma pↄnnaa ũ.

175 Ǹ tó màgↄ̃ kuu, mɛ́gↄ̃ n táaki lɛɛ,

ǹ tó n dokayãnↄ gↄ̃ ma kũna.

176 Ma kɛ̃ zɛ́a lán sãa kɛ̀ sã̀sã bà,

ǹ mamↄma n zↄ̀bleri wɛtɛ,

zaakɛ n yãdannɛnanↄↄ e sãmaguro.

120

Kuuna yãketedeenↄ tɛ́

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Ma nawɛ̃akɛna guu ma Dii sìsi,

ben à wèmala.

2 Ǹ ma sí yãsiadeenↄ ↄzĩ

kↄ̃n mↄnafikideenↄ lɛ́o.

3 Mↄnafikide, Luda é kɛnyo dia nà?

Ke bↄ́n eé kɛnnɛɛ?

4 Eé wɛ́ɛ tãmma kↄ̃n gↄ̃sagbãaa kà lɛ́ nnaanↄ

kↄ̃n sɛ̃ lí sĩsĩ wãaao.

5 Wãiyoo mamↄma kɛ̀ má kú Mɛsɛkinↄ tɛ́,

má vɛ̃ɛ Kedanↄ bisakutaan.

6 Ma vɛ̃ɛ à gì kɛ̀ maamaa

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zà aafiannↄ.

7 Vɛ̃ɛna aafian má yezi,

mↄde tó ma yã ò, swèen aↄ̃è fɛɛomazi.

121

Dii wa Dãkpari

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Ma wɛ́ɛ dↄ sĩ̀sĩnↄ kpa,

guu kɛ̀ ma dↄnlɛ è bↄn.

2 Ma dↄnlɛ è bↄ Dii kiiamɛ,

àmbe à musu kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀.

3 Eé tó n gbá sataro,

n dãkpari é igoba páro.

4 Isarailinↄ dãkpari é igoba páro fá,

eé sↄ̃ ii oro.

5 Diin n dãkpari ũ,

Dii dɛnnɛ ↄra ũ n ↄplaazi.

6 Ɔfãntɛ̃ é n lɛ́ fãantɛ̃ro,

kesↄ̃ mↄvura gwãavĩ.

7 Dii é n sí kisira sãnda píngia,

eé n wɛ̃̀ndi dãkpannɛ.

8 Dii é n dãkpa n gana guu kↄ̃n n sunao

zaa tia ai gurↄ píngi.

122

Dauda aduakɛna Yerusalɛmunɛ

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Kɛ̀ wà bèmɛ wà gá Dii ua,

ma pↄↄ kɛ̀ nna.

2 Wá zɛna n bĩilɛa sa, Yerusalɛmu.

3 Wà Yerusalɛmu kàɛ nanakↄ̃ana gíngin.

4 Gwen Isaraili boriinↄ è gɛ̃n,

borii kɛ̀ Dii sɛ̀ pìnↄ.

Aↄ̃è gá Dii sáabu kpá

lán à dìɛńnɛ nà.

5 Gwen yãgↄ̃gↄ̃rinↄ kìtanↄↄ káɛn

Dauda boriinↄ kpata kìtanↄ ũ.

6 À aafia wɛ́ɛ kɛ Yerusalɛmunɛ à be:

Luda tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yenziinↄ aubarika e!

7 Aafia gↄ̃ kú n bĩinↄ dagura,

n gudãkpakiinↄ gↄ̃ kaɛna nna.

8 Ma gbɛ̃nↄ kↄ̃n ma gbɛ̃nnanↄ yãnzi mɛ́ be,

Luda n gba aafia.

9 Dii wa Luda kpɛ́ yãnzi

mɛ́ à maaa wɛ́ɛ kɛnnɛ.

123

Wɛ́ɛdↄna Ludazi

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Ma wɛ́ɛ sɛ̀, mɛ́ɛ n kii gwaa,

mmↄn kɛ̀ n kpatan kú musu.

2 Lán zↄ̀ wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ pↄ́zi a bɛdee ↄzĩ nà

bensↄ̃ zↄ̀nↄgbɛ̃ wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ a dazi,

lɛn wa wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ Dii wa Ludazi lɛ

ai à gá wa wɛ̃nda gwao.

3 Ǹ wa wɛ́ɛ gwa, Dii, ǹ wa wɛ́ɛ gwa,

zaakɛ gbɛ̃nↄ kyakanawaguu wa kpasa maamaa.

4 Wa ĩadarinↄ lalandikɛna fↄ̃̀ maamaa

kↄ̃n wadadeenↄ kyakangunao.

124

Dii wa zɛnyodee

Gana Yerusalɛmu lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà.

1 Tó Dii kúwao yãro,

Isarailinↄ o:

2 Tó Dii kúwao yãro

gurↄↄ kɛ̀ wà fɛ̀ɛwazi,

3 lɛ wà wa mↄ́mↄ bɛ̃ɛ kɛ̀ aↄ̃ pↄ fɛ̃̀wazi,

4 lɛ aↄ̃ dàwala lán í bíta è dańla nà,

lɛ aↄ̃ wa sɛɛ wà tàwao lán swa pana bà,

5 lɛ aↄ̃ wa wara lán í fɛ̃na bà.

6 Aubarikadeen Dii ũ,

kɛ̀ èe tó wà wa kɛ gyáigyairo.

7 Wa bↄ takutɛɛn lán bãa bà,

bà kɛ̃̀, wa pitiḿma.

8 Wa dↄnlɛ è bↄ Dii kiiamɛ,

àmbe à musu kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀.

125

Luda gbɛ̃nↄ kuuna aafia

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Dii náanɛkɛrinↄↄ dɛ lán Zayↄn kpiii bà,

à degena vĩroo, ègↄ̃ kuu gurↄ píngi.

2 Lán kpiiinↄↄ ligana Yerusalɛmuzi nà,

lɛn Dii ligana a gbɛ̃nↄzi lɛ

zaa tia ai gurↄ píngi.

3 Gbɛ̃ zaaanↄ é e wàgↄ̃ kí blee

gbɛ̃ maaanↄ bùsun wàgↄ̃ gaaro,

lɛ gbɛ̃ maaanↄ tón ↄ da zaakɛnanlo yãnzi.

4 Dii, ǹ à maaa kɛ gbɛ̃ maaanↄnɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ nↄ̀sɛ puraanↄ.

5 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zɛ́ kotina sɛ̀nↄ sↄ̃,

Dii é ń wara kↄ̃n zaakɛrinↄmɛ.

Luda Isarailinↄ gba aafia!

126

Isarailinↄ suna ń gwena ziia

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Kɛ̀ Dii wa bↄ zↄ̀bleen à sùwao Zayↄn,

à dɛwe lán nanaa bàmɛ.

2 Wa vĩ kↄ̃n yáo wa guda kɛ̀,

ben boriinↄ bèkↄ̃nɛ,

Dii yã bíta kɛ̀we.

3 Dii yã bíta kɛ̀we,

ben wée pↄnnaa kɛɛ.

4 Dii, ǹ suwao wa gwena ziin,

lán nɛɛ̀ su kↄ̃n ío gbáan nà.

5 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ tↄ̃̀ kↄ̃n wɛ́ɛ'ionↄ,

adeenↄ é kɛ̃ kↄ̃n gudakɛnaomɛ.

6 Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ kↄ̃n ↄ́ↄ dↄↄo kↄ̃n pↄ́wɛɛo kũna,

adee é ɛara à su kↄ̃n gudakɛnao

kↄ̃n ése bakaao sɛna.

127

Pↄ́ píngi nɛ́ ludangbaamɛ

Gana Yerusalɛmu lɛ̀ kɛ̀ Sulemanu dà.

1 Tó èe kɛ Dii bé à kpɛ́ bòro,

ɛ̃ndɛ̃ à bòrinↄↄ e zĩ pãa kɛɛmɛ.

Tó èe kɛ Dii bé à wɛ́tɛ dã̀kparo,

ɛ̃ndɛ̃ à dãkparinↄↄ e itɛ̃ kɛɛ pãmɛ.

2 Fɛɛna idɛ'idɛ, daɛna lezãndo,

zĩbãabãakɛna pↄ́blee yãnzi nɛ́ yã pãamɛ,

zaakɛ Dii è a gbɛ̃ yenzideenↄ gba kámmabona.

3 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ nɛ́ Dii gbaamɛ,

nɛ́nↄ nɛ́ à láadamɛ.

4 Lán kànↄↄ dɛ nà zĩ̀kari ↄzĩ,

lɛn n gↄ̃kparɛkɛgurↄ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄↄ dɛ lɛ.

5 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ à gbàra panańyo ũ,

tó à ibɛɛnↄ à lè gãalɛ, wí é à kũro.

128

Yã maaa kɛ̀ Dii vĩakɛri è ee

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ Dii vĩa vĩ

bensↄ̃ à tɛ́ à zɛ́n ũ.

2 Nɛ́ n zĩ àre ble,

nɛ́gↄ̃ aubarika vĩ, nɛ́gↄ̃ kuu aafia.

3 N naↄ̃ égↄ̃ kú n ua

lán geepi lí nɛ́'iri bà,

n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ égↄ̃ liga n teebuzi

lán kù lí ketenↄ bà.

4 Lɛn gbɛ̃ kɛ̀ Dii vĩa vĩi

ègↄ̃ aubarika vĩ lɛ.

5 Zaa Zayↄn Dii aubarika dangu

ai n wɛ̃̀ndi lɛ́n.

À tó ǹ wɛ́ɛ si Yerusalɛmu nnamanalɛ,

6 à tó ǹ n dionↄ e kↄ̃n wɛ́ɛo.

Dii Isarailinↄ gba aafia!

129

Isarailinↄ sa zaa ona ń ibɛɛnↄnɛ

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Zaa wa nɛ́ngo zĩ wà wɛ́ɛ tã̀wa gɛ̃̀n ũgbangba.

Isarailinↄ o:

2 Zaa wa nɛ́ngo zĩ wà wɛ́ɛ tã̀wa gɛ̃̀n ũgbangba,

mↄde wèe fↄ̃ wà wa furo.

3 Wà wa kpɛɛgura bú wì,

wà à dↄ̀rↄ kɛ̀ gbã̀agbãa.

4 Dii maa,

à gbɛ̃ zaaanↄ bà zↄ̃̀we.

5 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zà Zayↄnnnↄ

sↄkpa kpɛɛ kↄ̃n wíyão.

6 Aↄ̃gↄ̃ dɛ lán sɛ̃̀ kɛ̀ bↄ̀ɛ kpɛ́ musu bà,

ai àgↄ̃ gbã à gàga.

7 Eé sɛ̃̀kɛ̃ri ↄkũ paro,

eé bakaa kɛ à sí yi wà da gã̀nlo.

8 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃tɛɛnↄ tón be,

Dii aubarika dańguro,

ke wà aubarika dańgu kↄ̃n Dii tↄ́o.

130

Wɛ́ɛdↄna Diizi

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Zaa í lↄ̀n ma wii pɛ̀ Diizi ma bè,

2 Dii, ǹ ma yã ma,

ǹ swã kpá ma wiipɛnazi ǹ ma wɛ́ɛ gwa.

3 Dii, tó nɛɛ̀ wa durunnↄ kɛ̃ ǹ diɛmɛ,

Dii, dé bé eé bↄↄ?

4 Ḿbe ń durunkɛ̃nnɛna zɛ́ vĩ,

beee yãnzin wè vĩa kɛnnɛzi.

5 Ma wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ Diizi, mɛ́ɛ à dãa,

à yãn má sↄ̃kpazi.

6 Lán gudãkparinↄ wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ gudↄnazi nà,

ma wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ Diizi dɛńla,

ee, à dɛ gudãkparinↄ wɛ́ɛdↄna gudↄnazila.

7 A Isarailinↄ, à wɛ́ɛ dↄ Diizi,

zaakɛ Dii gbɛ̃kɛɛ vĩ,

à mìsina gbãaa vĩ papana.

8 Àmbe eé Isarailinↄ bo

aↄ̃ durunnↄ guu píngi.

131

Nana Diizi

Gana Yerusalɛmu lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà.

1 Dii, ĩadãna kú ma swɛ̃̀ guuro,

mɛɛ̀ gbɛ̃nↄ gwa mà ń kɛ pↄ̃ↄpↄ̃ↄro,

mɛɛ̀ ↄ ká yã kɛ̀ dɛmalaaziro,

kesↄ̃ yã kɛ̀ zĩ'ũmɛɛ.

2 Lɛnlo! Ma a laasuu kɛ̀ do,

ma a làakari kpàɛ

lán nɛ́ yↄ̃miri kɛ̀ kú à da ↄzĩ bà,

ma nↄ̀sɛ dɛ lán nɛ́ yↄ̃miri pↄ́ bà.

3 A Isarailinↄ, a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ Diizi

zaa tia ai gurↄ píngi.

132

Dauda boriinↄↄ vɛ̃ɛna kpatan Zayↄn

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 Dii, ǹ tó Dauda yã gↄ̃ dↄngu

kↄ̃n nawɛ̃a kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi.

2 À la dà Diinɛ,

à lù sɛ̀ Yakubu Luda gbãadeenɛ à bè,

3 é gɛ̃ kpɛ́nlo,

é daɛ a gádoaro,

4 é we à igoba páro,

é tó ii na a wɛ́ɛnlo,

5 ai à gá guu eo Diinɛ

à kpɛ́ dↄ Yakubu Luda gbãadeenɛ.

6 Wa à baaru mà Ɛflata bùsun,

wa bↄa Yarimu bura.

7 Wà gá à kúkiia,

wà kúɛ à tinti aɛ.

8 Dii, ǹ fɛɛ ǹ su n pitakiia,

mpi kↄ̃n n ikokɛ àkpatio.

9 N gbã̀gbãrinↄ maakɛɛ da uta ũ,

n yãmarinↄ guda gↄ̃ dↄ.

10 Ǹton mìkpɛɛ zu kína kɛ̀ ń kànɛro

n zↄ̀bleri Dauda yãnzi.

11 Dii sì kↄ̃n a kuunao Daudanɛ,

à náanɛ vĩ, eé lɛ́ liɛro, à bè:

Mɛ́ n boriinↄ doke ká n kpatan.

12 Tó n boriinↄ ma bà kuunańyo yã dà,

tó aↄ̃ yã kɛ̀ má dàńnɛnↄ kũna,

aↄ̃ boriinↄ égↄ̃ vɛ̃ɛ n kpatan gurↄ píngi.

13 Zaakɛ Dii Zayↄn sɛ̀,

à yezi àgↄ̃ dɛ a vɛ̃ɛkii ũ, à bè:

14 Guu kɛ̀n mɛ́gↄ̃ kún gurↄ píngi,

gura kɛ̀n mɛ́gↄ̃ vɛ̃ɛnan, zaakɛ à ma pↄↄ gbàmɛ.

15 Mɛ́ aubarika dan maamaa,

mɛ́ pↄ́blee kpá à takaasideenↄa à mↄ́ḿma.

16 Mɛ́ mìsina da à sa'orinↄnɛ uta ũ,

ma yãmarinↄ guda égↄ̃ dↄ.

17 Gwen mɛ́ Dauda bori kína gbãadee bↄn,

gwen kína kɛ̀ má kà tɛ́ égↄ̃ dↄn.

18 Mɛ́ wí da à ibɛɛnↄa,

à kífura égↄ̃ tɛ́ kɛɛ à mìa.

133

Kuuna kↄ̃o lɛdolɛ guu

Gana Yerusalɛmu lɛ̀ kɛ̀ Dauda dà.

1 À gwa lán à maa bensↄ̃ à nna nà,

tó Luda gbɛ̃nↄↄ kuu kↄ̃o lɛdolɛ guu.

2 À dɛ lán kyakɛna nↄ́si

kɛ̀ wà kù Aruna mìa bà,

kɛ̀ plà à lɛ́tãnkakãa ai à kà à uta lɛ́a.

3 À dɛ lán wà be

Ɛmↄni kpíi bé èe kpaa bà Zayↄn kpiiinↄa.

Gwen Dii a aubarikadanguna dìɛn

wɛ̃̀ndi kɛ̀ eé yãaroo ũ.

134

Dii sáabukpana gwãavĩ

Gana Yerusalɛmu lɛ̀.

1 A Dii zĩkɛrinↄ,

à Dii sáabu kpá a píngi,

amↄa kɛ̀ ée zĩi kɛɛ Dii ua gwãavĩnↄ.

2 À a ↄↄ sɛ́ musu Dii kúkii kpa,

à à sáabu kpá.

3 Zaa Zayↄn Dii aubarika daagu,

àmbe à musu kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀.

135

Dii táakilɛna

1 Aleluya!

À Dii tↄ́ bↄ!

À Dii sáabu kpá, amↄa à zĩkɛrinↄ!

2 Amↄa kɛ̀ eè zĩi kɛ wa Dii bɛnↄ,

a gbɛ̃ kɛ̀ eègↄ̃ zɛna wa Luda uanↄ.

3 À Dii tↄ́ bↄ, zaakɛ à maa,

à à táaki lɛ́, zaakɛ beee bé à nna.

4 Dii Yakubu boriinↄ sɛ̀ a pↄ́ ũ,

à Isarailinↄ dìɛ a gbɛ̃ yenzideenↄ ũ.

5 Má dↄ̃ kɛ̀ Dii bíta,

wa Luda bé à dɛ tãanↄla ń píngi.

6 Dii è yã kɛ̀ à yezi kɛ

musu kↄ̃n tↄↄtɛo,

ísiaanↄ guu kↄ̃n a lↄ̀nↄo.

7 È tó lou sisi ai anduna lɛ́zɛkiia,

è tó lou ma kↄ̃n à pinao,

è bↄ kↄ̃n zàga'ĩao a pↄ́kaɛkiin.

8 À Igipiti daudunↄ dɛ̀dɛ

kↄ̃n pↄ́kãde nɛ́ káakunↄ píngi.

9 À sèedanↄ kↄ̃n dabuyãnↄ kɛ̀ Igipiti,

à wɛ́ɛ tã̀ Fili'aunaa kↄ̃n a ìbanↄ ń píngi.

10 À boriinↄ kàatɛ pari,

à kína gbãadeenↄ dɛ̀dɛ,

11 Amↄrinↄ kí Siↄ̃

kↄ̃n Basã kí Oguo

kↄ̃n Kanaa bùsu kínanↄ ń píngi.

12 À ń bùsu sì à kpà

a gbɛ̃ Isarailinↄa túbi ũ.

13 Dii, n tↄ́ ègↄ kuu gurↄ píngi,

Dii, n yã égↄ̃ dↄ gbɛ̃nↄn ai wa boriia.

14 Zaakɛ Dii é tó a gbɛ̃nↄ bↄ maa,

eé a zↄ̀blerinↄ wɛ̃nda gwa.

15 Boriinↄ ń tãanↄ pì kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao,

gbɛ̃ntee ↄzĩinↄmɛ.

16 Aↄ̃ lɛ́ vĩ, mↄde aↄ̃è yã oro,

aↄ̃ wɛ́ɛ vĩ, mↄde aↄ̃è guu ero,

17 aↄ̃ swã vĩ, mↄde aↄ̃è yã maro,

aↄ̃è wesaa boro.

18 Aↄ̃ pìrinↄↄ sɛ̃nkpɛńyomɛ

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ńzinↄ ń píngi.

19 Isarailinↄ, à Dii sáabu kpá!

Aruna boriinↄ, à Dii sáabu kpá!

20 Levi boriinↄ, à Dii sáabu kpá!

Dii vĩakɛrinↄ, à Dii sáabu kpá!

21 Aubarikadeen Dii ũ zaa Zayↄn,

àmↄ kɛ̀ kú Yerusalɛmu.

Aleluya!

136

Dii sáabukɛna

1 À Dii sáabu kɛ, zaakɛ à maa,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

2 À Luda kɛ̀ dɛ tãanↄla sáabu kɛ,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

3 À Dii kɛ̀ dɛ diinↄla sáabu kɛ,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

4 Àmbe è dabuyã bítanↄ kɛ ado,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

5 À musu kɛ̀ kↄ̃n a ↄ̃ndↄ̃ↄo,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

6 À tↄↄtɛ kàɛ í musu,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

7 À pↄ́gupuri bítanↄ kɛ̀,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

8 À ↄfãntɛ̃ kɛ̀ à kí ble fãantɛ̃,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

9 À mↄvura kↄ̃n sↄsↄnɛnↄ kɛ̀ aↄ̃ kí ble gwãavĩ,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

10 À Igipiti daudunↄ dɛ̀dɛ,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro,

11 À Isarailinↄ bↄ̀ɛ ń tɛ́,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

12 À a gã̀sã pòro kↄ̃n a iko gbãaao,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

13 À Isia Tɛ̃aa zↄ̃̀kↄ̃rɛ plaa,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

14 À tò Isarailinↄ gɛ̃̀tɛ à dagura,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

15 À Fili'auna kↄ̃n a zĩ̀kpɛɛnↄ kà Isia Tɛ̃aan,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

16 À dↄ̀ a gbɛ̃nↄnɛ aɛ gbáan,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

17 À kí bítanↄ lɛ̀ à nɛ̀,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

18 À kí gbãadeenↄ dɛ̀dɛ,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

19 Amↄrinↄ kí Siↄ̃,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

20 Kↄ̃n Basã kí Oguo,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

21 À ń bùsu sì à gba dào,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

22 À kpà a zↄ̀bleri Isarailinↄa túbi ũ,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

23 À dↄ̀ wa yãn wa gwena zaaan,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

24 À wa bↄ wa ibɛɛnↄ ↄzĩ,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

25 È pↄ́blee kpá pↄ́ sãnda píngia,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

26 À Luda Musude sáabu kɛ,

à gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro.

137

Zĩ̀zↄnↄ wiipɛna

1 Kɛ̀ wa vɛ̃ɛ Babilↄnu swaanↄ saɛ,

Zayↄn yã dↄ̀wagu, ben wa ↄ́ↄ dↄ̀.

2 Wa wa mↄrↄnↄ tò logona swagbara línↄa gwe.

3 Gwen gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ wa kũnanↄ bè wà lɛ̀ síńnɛ,

wa wɛ́ɛtãmmarinↄↄ yezi wà kↄ̃kↄ̃ ońnɛ,

wà Zayↄn lɛ̀nↄ doke síńnɛ.

4 Dian wé Dii lɛ̀nↄ sí nà

bori pãndenↄ bùsu guuu?

5 Tó n yã sã̀magu Yerusalɛmu,

ma ↄplaa ga.

6 Tó Yerusalɛmu yã e dↄmaguro,

tó mɛ́ɛ à diɛ ma pↄnnakɛna mì ũro,

ma nɛ́nɛ naɛ.

7 Dii, ǹ dↄ yã kɛ̀ Ɛdↄmunↄↄ kɛ̀n

zĩ kɛ̀ wà yã mↄ̀ Yerusalɛmunɛ

aↄ̃ bè: À gbɛ̃ à daɛ,

à gbɛ̃ à daɛ mámman.

8 Babilↄnudeenↄ nɛ́ pↄ́ kaatɛnanↄmɛ!

Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ eé yã kɛ̀ á kɛ̀wee fĩa boaree ũ,

9 kɛ̀ eé a nɛ́nↄ kũkũ à ń pá gbɛ̀a.

138

Dii sáabukpana à gbɛ̃kɛ yãnzi

Dauda lɛ̀.

1 Mɛ́ n sáabu kpá kↄ̃n nↄ̀sɛo do,

mɛ́ n táaki lɛ́ gbãadeenↄ aɛ.

2 Mɛ́ kúɛ mà aɛ dↄ

n kpɛ́ kɛ̀ kú adona kpa,

mɛ́ n tↄ́ bↄ n gbɛ̃kɛ kↄ̃n n náanɛo yãnzi,

zaakɛ n n tↄ́ kↄ̃n n yão sɛ̀ lei dɛ pↄ́ píngila.

3 Kɛ̀ ma n sisi, n wemala,

ǹ ma kù kɛ gbãaa, ǹ ma swɛ̃̀ kpáɛ.

4 Tó anduna kínanↄ yã kɛ̀ ń ò mà,

aↄ̃ n sáabu kpá ń píngi, Dii.

5 Aↄ̃ lɛ̀ sí Dii yãkɛnanↄ musu,

zaakɛ Dii gakui bíta.

6 Baa kↄ̃n Dii kuunamusukɛɛo,

è gbɛ̃ kɛ̃sãnanↄ wɛ̃nda gwa,

è wɛ́ɛ pã gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe daa wà kànↄla.

7 Baa tó wɛ́ɛtãmma lìgamazi,

nɛɛ̀ ma wɛ̃̀ndi dãkpa,

nɛɛ̀ ma ibɛɛnↄ pↄfɛ̃ kpáɛ,

nɛɛ̀ ma mì sí kↄ̃n n gã̀sã gbãaao.

8 Dii é yã kɛ̀ à ò papamɛ.

Dii, n gbɛ̃kɛɛ yãana vĩro,

ǹton mamↄma kɛ̀ n ma kɛɛ tóro.

139

Dii yã sãnda píngi dↄ̃

Dauda lɛ̀.

1 Dii, n ma yã gwàgwa ń dↄ̃̀,

2 ń ma vɛ̃ɛna kↄ̃n ma fɛɛnao dↄ̃,

zaa zã̀azã ń ma laasuunↄ dↄ̃.

3 Nɛɛ̀ ma táa'ona kↄ̃n ma daɛnao tàasi kɛ,

n kↄ̃ dↄ̃̀ kↄ̃n ma yãnↄ píngi.

4 Lɛ yã kpɛ́ à bↄ ma lɛ́n,

Dii, ń dↄ̃ sãnsãn.

5 Ń ligamazi kpɛɛ kↄ̃n aɛo,

n ↄↄ kúmala.

6 Dↄ̃na beee dɛmɛ dabuyã ũmɛ,

à dɛmala, ma ↄ̃ndↄ̃ↄ e káaro.

7 Mán mɛ́ gán mà kɛ̃ n Niniia?

Mán mɛ́ bàa sí mà gán mà koranzii?

8 Tó ma fɛɛ ma gaa musu, ń kú gwe!

Tó ma daɛkii kɛ̀ gɛ̀wãan, ńyɛ gwa!

9 Tó ma fɛɛ ma gaa ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa,

tó ma gaa vɛ̃ɛ ísia baa ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa,

10 baa gwemɛ má na n ↄzĩ,

nɛ́gↄ̃ ma kũna n ↄplaao.

11 Tó ma bè gusiaa damala,

ke gupuraa kɛ̀ ligamazii li gwãavĩ ũ,

12 guu ègↄ̃ siannɛro,

gwãavĩ ègↄ̃ dɛnnɛ lán fãantɛ̃ bàmɛ,

gupura kↄ̃n gusiaao ègↄ̃ sɛ̃nkpɛnnɛmɛ.

13 Ḿbe n ma guu kɛ̀,

n ma í kàsa ma da gbɛɛɛn.

14 Ma sáabu kɛ̀ kɛ̀nnɛ ma kɛna naasi vĩ

bensↄ̃ à yãbↄnsaɛ vĩ.

N yãkɛnanↄ è bↄ ń saɛ,

má dↄ̃ sãnsãn ma nↄ̀sɛn.

15 Gurↄↄ kɛ̀ n ma í kàsa nɛ́'isↄ guu,

ma wá kee utɛnannɛro.

Kɛ̀ ma mɛ̀ e lii asii guu gwe,

16 n wɛ́ɛ sì ma nɛ́gberelɛ.

Lán n ma gurↄↄ dìɛ nà píngi,

à lɛ́ kú n takadan

zaalɛ à kee e naaro.

17 Luda, n laasuu bɛ̀ɛ vĩmɛ maamaa,

à lɛ́ vĩro fá!

18 Tó má yezi mà naro,

aↄ̃ↄ pari dɛ bùsu'ãatɛ̃la.

tó ma vu,

mɛɛ̀gↄ̃ kúnyo ai tia.

19 Luda, tó nɛ́ gbɛ̃ zaaanↄ dɛdɛ dé?

À gumala a gbɛ̃dɛrinↄ!

20 N ibɛɛnↄ è n yã o kↄ̃n nↄ̀sɛ zaaao,

n tↄ́ bɛ̀ɛ vĩ n lɛ́nlo.

21 Dii, mɛɛ̀ za gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zanguunↄnloo?

Mɛɛ̀ gí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛnzinↄ kãzi.

22 Má yãke vĩńnɛro, se zangu,

mɛɛ̀ ń diɛ ma ibɛɛnↄ ũmɛ.

23 Luda, ǹ ma gwagwa ǹ ma nↄ̀sɛ dↄ̃,

ǹ ma yↄ̃ ǹ ma gwa ǹ ma laasuu dↄ̃.

24 Ǹ gwa tó má laasuu zaa ke vĩ,

ǹ ma da zɛ́ kɛ̀ ègↄ̃ kuu gurↄ píngia guu.

140

Aduakɛna gbɛ̃ zaaanↄ musu

Dauda lɛ̀.

1 Dii, ǹ ma sí gbɛ̃ zaaanↄa,

ǹ ma dãkpa gbɛ̃ pãsĩnↄ yãnzi.

2 Aↄ̃è yã zaaa laasuu lɛ́ ń swɛ̃̀ guu,

swèen aↄ̃ègↄ̃ wɛtɛɛ gurↄ píngi.

3 Aↄ̃è ń lɛ́ kɛkɛ lán mlɛ̃̀ bà,

aↄ̃ lɛ́gbɛ nɛ́ pitigoo sɛwɛɛmɛ.

4 Dii, ǹton tó gbɛ̃ zaaanↄ ↄ namaro,

ǹ ma sí gbɛ̃ pãsĩnↄa,

aↄ̃è lɛ́ kpakↄ̃sↄ̃ lɛ wà ma pãɛ.

5 Wadadeenↄ wɛ̀ɛ yↄ̃̀mɛ,

aↄ̃ takutɛɛ kpàkpamɛ,

aↄ̃ bà kpàmɛ zɛ́n.

6 Dii, ma bènnɛ: Ma Ludan n ũ,

ǹ swã kpá ma wɛ̃nda wiiizi, Dii.

7 Dii Luda, ma mìsiri gbãaa,

mmↄn kɛ̀ nɛɛ̀ ↄ kúmala zĩ̀lan,

8 ǹton tó gbɛ̃ zaaanↄ ń pↄyezi zɛ́ ero,

Dii, ǹton tó aↄ̃ lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na kↄ̃ sɛ́ro.

9 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligamaziinↄ,

yã zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄe ma kpákpaao wí ń musu.

10 Tɛ́yↄ̃ wãaa kúḿma, wà ń zu tɛ́n,

aↄ̃ si wɛ̀ɛ kɛ̀ aↄ̃é bↄnloo guu.

11 Ǹton tó gbɛ̃yakarinↄ zɛkii e anduna guuro,

ǹ tó kisira gↄ̃ gbɛ̃ pãsĩnↄ wɛɛ zɛna sai.

12 Má dↄ̃ kɛ̀ Dii è yã nnaa kpá wɛ̃ndadeenↄa,

è yã kɛkɛ takaasideenↄnɛ a zɛ́a.

13 Yãpura, gbɛ̃ maaanↄ é n tↄ́ bↄ,

nↄ̀sɛpuradeenↄ égↄ̃ kú n aɛzĩ.

141

Mìsina aduakɛna

Dauda lɛ̀.

1 Dii, mɛ́ɛ wii pɛɛnzi, ǹ kɛ kpakpaa,

tó ma n sisi, ǹ swã kpá ma yãzi.

2 Ǹ tó ma aduakɛna ká n kiia

lán tuaetiti tɛ́sukpɛ bà.

Ǹ tó ma ↄ dↄna musu gↄ̃ dɛnnɛ

sa uusiɛ ona ũ.

3 Dii, ǹ lɛ́sↄ damɛ ma lɛ́nɛ,

ǹ tó mà a lɛ́ fↄ̃.

4 Ǹton tó yã zaaa ma swɛ̃̀ gáɛro,

lɛ màton kakↄ̃a kↄ̃n zaakɛrinↄ

ń yãzaakɛna guuro,

lɛ màton ń pↄ́ nnaanↄ bleńyoro.

5 Tó gbɛ̃ maaa ma lɛ, à gbɛ̃kɛɛ kɛ̀mɛmɛ!

Tó à kpã̀kɛ̃mazi, mɛ́ gíziro,

nↄ́si kↄ̃n a kpɛ̃̀omɛ.

Mɛɛ̀gↄ̃ adua kɛɛ baabↄrɛ

lɛ gbɛ̃ zaaanↄ yãkɛna gboro.

6 Tó wà ń gbãadeenↄ kà sĩ̀sĩgoo wɛ̀ɛn,

zaakɛrinↄ é sí kɛ̀ ma yã bé à nna.

7 Lán wè yàka para à bùu fãakↄ̃a nà,

lɛn aↄ̃ wá égↄ̃ fãakↄ̃ana ń mirawɛɛ lɛ́a lɛ.

8 Dii Luda, ḿbe ma wɛ́ɛ dↄnzi,

ma nanzi, ǹton ma kpá gaaziro.

9 Ǹ ma bↄ takutɛɛ kɛ̀ wà kpàkpamɛɛnↄn,

bà kɛ̀ zaakɛrinↄↄ kpàkpamɛɛ pìnↄ.

10 Ǹ tó gbɛ̃ zaaanↄ si ń zĩnda bà guu,

mapi sↄ̃ mɛ́ gɛ̃tɛ aafia.

142

Aduakɛna gbɛ̀wɛɛn

Dauda aduakɛna gurↄↄ kɛ̀ à kú gbɛ̀wɛɛn.

1 Mɛ́ɛ ↄ́ gbãaa dↄↄ Diinɛ,

mɛ́ɛ wɛ̃nda wii pɛɛ Diizi.

2 Mɛ́ɛ ma yã'ↄ̃amma bↄɛɛnɛ,

mɛ́ɛ ma nawɛ̃akɛna tↄ̃kɛ̃ɛnɛ.

3 Tó ma nↄ̀sɛ yàka búgubugu,

ḿbe nɛɛ̀gↄ̃ ma tá kɛ̀sɛ dↄ̃.

Wà takutɛɛ kpàkpamɛ ma zɛ́n.

4 Ǹ wɛ́ɛ sɛ́ ǹ ma ↄplaa gwa,

gbɛ̃ke è ma yã daro.

Má nakii vĩ dↄro,

gbɛ̃ke è ma aafia gbekaro.

5 Dii, mɛ́ɛ wii pɛɛnzi ma bè:

Ḿbe ma utɛkii ũ,

ḿbe ma baka ũ andunan.

6 Ǹ swã kpá ma wiipɛnazi,

zaakɛ ma gↄ̃ múkumukumɛ.

Ǹ ma sí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe pɛɛɛmaziinↄa,

zaakɛ aↄ̃ gbãaa dɛmala.

7 Ǹ ma bↄ kagurakɛna kɛ̀kiin,

lɛ mà n tↄ́ bↄ,

gbasa gbɛ̃ maaanↄ ligamazi

kɛ̀ n yã maaa kɛ̀mɛ yãnzi.

143

Kuuna ibɛɛnↄ ↄzĩ aduakɛna

Dauda lɛ̀.

1 Dii, ǹ ma aduakɛna sí,

ǹ swã kpá ma wɛ̃nda wiiizi,

ǹ wemala n náanɛ kↄ̃n n maaao yãnzi.

2 Ǹton yãkpaɛ kɛ kↄ̃n mamↄma n zↄ̀blerioro,

zaakɛ gbɛ̃kee taari sai n kiiaro.

3 Ma ibɛɛ pɛ̀ɛma à ma nɛ,

à tò má kú gusiaan

lán gbɛ̃ kɛ̀ gà zaa gìkɛna bà.

4 Ben ma nↄ̀sɛ yàka búgubugu,

ma kã gà.

5 Yã ziziinↄ dↄ̀magu,

mɛɛ̀ laasuu lɛ́ n zĩkɛnanↄa,

mɛɛ̀ n yãkɛnanↄ wàari pá.

6 Ma a ↄↄ dↄnzi,

mɛɛ̀ n ni dɛɛ lán gukori è í ni dɛ nà.

7 Ǹ wemala kpakpaa Dii,

ma yɛ̃̀ɛ vĩ dↄro.

Ǹton mìkpɛɛ zumɛro,

lɛ màton gↄ̃ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ sì gɛ̀wãannↄ bàro.

8 Ǹ n gbɛ̃kɛɛ ↄdↄamɛ kↄngↄ,

zaakɛ ḿbe má n náanɛ vĩ.

Ǹ ma da zɛ́ kɛ̀ dɛ mà sɛ́a,

zaakɛ ḿbe ma swɛ̃̀ tà n kiia.

9 Ǹ ma sí ma ibɛɛnↄa, Dii,

ḿbe ma nanzi.

10 Ḿbe ma Luda ũ,

ǹ n pↄyeziyã damɛ.

Ǹ tó n Nini maaa dↄmɛ aɛ gusararaan.

11 Ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpa n tↄ́ yãnzi, Dii,

ǹ ma bↄ yã'ↄ̃amma guu n maaa yãnzi.

12 Ǹ ma ibɛɛnↄ kaatɛ n gbɛ̃kɛɛ yãnzi,

ǹ ma zangurinↄ dɛdɛ ń píngi,

zaakɛ n zↄ̀blerin ma ũ.

144

Aduakɛna mìsina yã musu

Dauda lɛ̀.

1 Aubarikadeen Dii ma gbɛ̀si ũ,

è zĩ̀kana dadamɛ,

è ma ↄↄ tòto kɛ zĩ̀kana yãnzi.

2 Àmbe ma utɛkii ũ, è gbɛ̃kɛɛ kɛmɛ,

à dɛ ma zɛki gbãaa ũ, è ma mì sí.

À dɛ ma sɛngbango ũ kɛ̀ mɛɛ̀ nazi,

è tó boriinↄ mì siɛmɛ.

3 Dii, bↄ́n gbɛ̃ntee ũ

kɛ̀ à yã ègↄ̃ dↄnguu?

Bↄ́n à ũ kɛ̀ nɛɛ̀ làakari dↄa?

4 Gbɛ̃ntee dɛ lán kàsa kpíi bàmɛ,

à wɛ̃̀ndi è gɛ̃tɛ lán ↄra bà.

5 Dii, ǹ musu naɛ ǹ pita,

ǹ ↄ kɛ kpiiinↄa lɛ aↄ̃ tɛ́sukpɛ bↄ.

6 Ǹ tó lou pí ǹ gbɛ̃nↄ fãakↄ̃a,

ǹ kà fã ń tɛ́ aↄ̃ lɛkↄ̃a.

7 Ǹ ↄ bↄ zaa musu ǹ ma kũ,

ǹ ma bↄ í bíta guu,

ǹ ma sí bori zĩ̀tↄnↄa.

8 Ɛgɛtona ń lɛ́ pà,

aↄ̃è ↄ pãɛ kↄ̃n lùsɛna pãao.

9 Luda, mɛ́ lɛ̀ dufu sínnɛ,

mɛ́ n táaki lɛ́ kↄ̃n mↄrↄ bà mɛ̀n kurideeo,

10 mmↄn kɛ̀ nɛɛ̀ tó kínanↄ zĩ̀ ble,

nɛɛ̀ n zↄ̀bleri Dauda bↄ fɛ̃ɛda pãsĩ lɛ́zĩ.

11 Ǹ ma sí ǹ ma bↄ bori zĩ̀tↄnↄ ↄzĩ,

ɛgɛtona ń lɛ́ pà,

aↄ̃è ↄ pãɛ kↄ̃n lùsɛna pãao.

12 Wa nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ é fɛɛ ń gↄ̃kparɛkɛgurↄ

lán lí kɛ̀ nnaa mà bà,

wa nɛ́nↄgbɛ̃nↄ gↄ̃ dɛ

lán kíbɛ wesagba kɛ̀ wà zãa blèa bà.

13 Wa dↄ̃̀nↄ é pa kↄ̃n pↄ́ bori sãnda píngio.

Wa sãanↄ é kↄ̃ lɛo wàa do,

aↄ̃é ká bↄrↄ ũgbangba wa kpàsan.

14 Wa zùnↄ égↄ̃ dɛ nɛ́dandeenↄ ũ,

nↄ̀bↄɛna égↄ̃ kuuro,

lagona égↄ̃ kuuro,

wɛ̃nda'ↄ́ↄdↄna égↄ̃ kú gãalɛro.

15 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kuuna dɛ lɛɛnↄ ũ,

aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ Dii dɛ ń Luda ũunↄ ũ.

145

Dii táakilɛna a maakɛna yãnzi

Dii táaki kɛ̀ Dauda lɛ̀.

1 Mɛ́ n táaki lɛ́, ma Luda ma Kína,

mɛ́gↄ̃ n tↄ́ bↄↄ gurↄ píngi.

2 Mɛ́gↄ̃ n sáabu kpaa lán guu e dↄↄ nà,

mɛ́gↄ̃ n táaki lɛɛ yãana sai.

3 Dii bíta, à kà wà à táaki lɛ́,

à bítakɛ lɛ́ vĩro.

4 Kpàɛnↄ é n yãkɛnanↄ sáabu kpá Wurenↄnɛ,

aↄ̃é n yãbitakɛnanↄ kpàakpa kɛ.

5 Aↄ̃é n maakɛ bíta gakuide yã o,

mɛ́ n yãbↄnsaɛkɛnanↄ laasuu lɛ́.

6 Aↄ̃é n yãkɛna naaside gbãa yã o,

mɛ́ n bítakɛɛ tↄ̃kɛ̃ńnɛ.

7 Aↄ̃é n maakɛ bíta baaru kpá,

aↄ̃é guda kɛ n yãzɛdekɛnanↄ yãnzi.

8 Dii sùu vĩ kↄ̃n wɛ̃ndaao,

è pↄ fɛ̃ kpaaro, à gbɛ̃kɛɛ vĩ bíta.

9 Dii è à maaa kɛ baade pínginɛ,

è a pↄ́ kɛ̀ à kɛ̀nↄ wɛ̃nda gwa ń píngi.

10 Pↄ́ kɛ̀ ń kɛ̀nↄ é n sáabu kpá ń píngi,

n yãmarinↄ é n tↄ́ sɛ́ lezĩ, Dii.

11 Aↄ̃é n kpata gakui gari kɛ,

aↄ̃é n iko gbãa yã o,

12 lɛ gbɛ̃ píngi n yãbitakɛnanↄ dↄ̃

kↄ̃n n kpata maa gakuide yão.

13 N kpata nɛ́ kpata yãanasaimɛ,

nɛ́gↄ̃ dɛ kí ũ ai wa boriia.

Dii náanɛ vĩ yã kɛ̀ à ò píngi musu,

à sùu vĩ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à kɛ̀nↄ ń píngi.

14 Dii è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe lɛɛɛnↄ kũ,

è gbɛ̃ kɛ̀ nawɛ̃a tↄ̃̀ḿmanↄ fɛɛ.

15 Pↄ́ píngi wɛ́ɛ dↄnzi,

nɛɛ̀ pↄ́blee kpáḿma à gurↄↄa.

16 Nɛɛ̀ ↄ porońnɛ pↄ́ mↄ́ḿma,

nɛɛ̀ pↄ́ píngi pↄyezi bↄkↄ̃tɛnɛ.

17 Dii yãkɛnanↄↄ maa píngi,

à gbɛ̃kɛɛ vĩ a yã píngi kɛna guu.

18 Dii kĩi kↄ̃n a sìsirinↄ ń píngi,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è à sísi kↄ̃n yãpuraaonↄ.

19 È a vĩakɛrinↄ pↄyezi bↄkↄ̃tɛńnɛ,

è ń wiipɛna ma à ń mì sí.

20 Dii è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yeaziinↄ dãkpa ń píngi,

mↄde eé zaakɛrinↄ kaatɛ.

21 Dii táakilɛna égↄ̃ da ma lɛ́n,

pↄ́ píngi gↄ̃ à tↄ́ kɛ̀ kú adona bↄↄ gurↄ píngi.

146

Dii làakaridↄna wɛ̃ndadeenↄa

1 Aleluya!

Ma swɛ̃̀, ǹ Dii táaki lɛ́.

2 Mɛ́gↄ̃ Dii táaki lɛɛ ai ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

mɛ́gↄ̃ lɛ̀ sii ma Ludanɛ ai ma kuuna lɛ́n.

3 Àton náanɛ dↄ gbãadeenↄaro,

mìsina kú gbɛ̃ntee kiiaro.

4 Tó aↄ̃ wɛ̃̀ndi tà, aↄ̃è ɛara wà gɛ̃ bùsun,

zĩ beeean yã kɛ̀ aↄ̃ↄe pɛɛa è yãa.

5 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ Yakubu Luda de à dↄnlɛri ũu ũ,

kɛ̀ à wɛ́ɛ dↄ Dii a Ludazi,

6 musu kↄ̃n tↄↄtɛo Kɛ̀ri,

ísia kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ píngi.

Dii náanɛ vĩ gurↄ píngi,

7 è yã sí kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wèe gbãaa mↄↄńnɛnↄo,

è pↄ́blee kpá nↄadɛrinↄa.

Dii è bà poro gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yinanↄa,

8 Dii è vĩ̀anↄ wɛ́ɛ wɛ̃ńnɛ,

Dii è gbɛ̃ kɛ̀ nawɛ̃a tↄ̃̀ḿmanↄ fɛɛ,

Dii ègↄ̃ ye gbɛ̃ maaanↄzi.

9 Dii è bↄ̀amↄnↄ gwa,

è ↄ da gyaanↄnↄa kↄ̃n tonɛnↄ,

mↄde è zɛ́ yãkↄ̃tɛ gbɛ̃ zaaanↄnɛ.

10 Dii ègↄ̃ kí blee gurↄ píngi,

Zayↄndeenↄ, a Luda ègↄ̃ kuu ai a boriia.

Aleluya!

147

Pↄ́ píngi kú Luda ↄzĩ

1 Aleluya!

Lɛ̀sina wa Ludanɛ maa,

à nna bensↄ̃ à kↄ̃ sìo wà à táaki lɛ́.

2 Dii e Yerusalɛmu fɛɛɛ dↄ,

èe Isaraili zĩ̀zↄnↄ kaakↄ̃a, èe ɛara à suńyo.

3 È gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ nↄ̀sɛ yàkanↄ làakari kpáɛńnɛ,

è ń bↄ̀ pípińnɛ.

4 À sↄsↄnɛnↄ lɛ́ dↄ̃,

è ń baade sísi a tↄ́a.

5 Wa Dii bíta, à iko vĩ maamaa,

à ↄ̃ndↄ̃ↄ lɛ́ vĩro.

6 Dii è zĩndabusarinↄ gba gbãaa,

mↄde è ↄ tↄ̃ zaakɛrinↄa ai tↄↄtɛa.

7 À lɛ̀ sí Diinɛ kↄ̃n à sáabukɛnao,

à wa Luda táaki lɛ́ kↄ̃n mↄrↄo.

8 È tó lou sisi,

è tↄↄtɛ gba lou,

è tó sɛ̃̀ bↄɛ sĩ̀sĩnↄa.

9 È pↄ́blee kpá nↄ̀bↄnↄa

kↄ̃n gbáa kãnkãna nɛ́nↄ, tó aↄ̃ↄe wii pɛɛ.

10 Èe kɛ sↄ̃ gbãakɛɛ bé è kánɛro,

èe kɛ gↄ̃sagbãakɛɛ bé è kɛnɛro.

11 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ à vĩa vĩinↄ bé è kánɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄ à gbɛ̃kɛɛzinↄ.

12 Yerusalɛmudeenↄ, à Dii tↄ́ bↄ,

Zayↄndeenↄ, à a Luda táaki lɛ́.

13 Zaakɛ è aubarika daagu,

è a wɛ́tɛ bĩilɛnↄ gbãaa kaaraare.

14 È a gba aafia ai a bùsulɛ lɛ́n,

è pↄ́bori maaa kpáawa à mↄ́awa.

15 È yã o à kpãsã tↄↄtɛnɛ,

à yã è ká gↄ̃ↄgↄ̃ↄ.

16 È tó lougbɛ kwɛ́ púu lán buu bà,

è tó kpíi kpá lán túbu bà,

17 è lougbɛ fã lán gbɛ̀kↄsↄ bà.

Dé bé eé fↄ̃ à zɛ à ĩa yĩizi?

18 È yã o à kpãsã, lougbɛ è yↄ́,

è ĩa gbarɛ, à í è bàa lɛ́.

19 È tó Yakubu boriinↄ gↄ̃ a yã dↄ̃,

è doka kɛ̀ a dìɛnↄ da Isarailinↄnɛ.

20 Èe beee kɛ bori pãnde kenɛro,

aↄ̃ↄ à yãdiɛnanↄ dↄ̃ro.

Aleluya!

148

Dii pↄ́ kɛ̀ à kɛ̀nↄ à táakilɛna

1 Aleluya!

À Dii táaki lɛ́, à bɛdeenↄ,

à à táaki lɛ́ zaa musu!

2 À à táaki lɛ́, à malaikanↄ a píngi,

à à táaki lɛ́, à ìbanↄ a píngi!

3 À à táaki lɛ́, ↄfãntɛ̃ kↄ̃n mↄvurao,

à à táaki lɛ́, sↄsↄnɛ ínnaanↄ píngi!

4 À à táaki lɛ́, bàtuma musumusu pↄ́nↄ

kↄ̃n í kɛ̀ da ludambɛɛlaanↄ.

5 Aↄ̃ Dii tↄ́ bↄ,

zaakɛ à yã ò, ben aↄ̃ↄ kuu.

6 À ń pɛpɛ ń pɛ́kiia

lɛ aↄ̃gↄ̃ kú gwe gurↄ píngi,

à doka dìɛńnɛ, aↄ̃é fↄ̃ wà vĩàlaro.

7 À Dii táaki lɛ́, pↄ́ kɛ̀ kú tↄↄtɛnↄ,

kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ kↄ̃n ísia lↄ̀nↄ,

8 kↄ̃n loupinao kↄ̃n lougbɛo kↄ̃n lousisinao

kↄ̃n zàga'ĩa kɛ̀ è mì siɛ à yãnɛo,

9 kↄ̃n kpiiinↄ kↄ̃n sĩ̀sĩnↄ píngi

kↄ̃n lí nɛ́'irinↄ kↄ̃n sida línↄ píngi,

10 kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ píngi

kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n bãanↄ,

11 kↄ̃n anduna kínanↄ kↄ̃n boriinↄ píngi

kↄ̃n kínɛnↄ kↄ̃n bùsu gbãadeenↄ ń píngi,

12 kↄ̃n gↄ̃kparɛnↄ kↄ̃n nↄkparɛnↄ ń píngi,

gbɛ̃nsi nɛ́ féte.

13 Aↄ̃ Dii tↄ́ bↄ,

zaakɛ à mɛ̀n doo tↄ́ bé à bíta,

à gakui dɛ musu kↄ̃n tↄↄtɛo pↄ́la.

14 À kí kà a gbɛ̃nↄnɛ,

kɛ̀ à yãmarinↄ è à táaki lɛ́,

Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ kĩionↄ.

Aleluya!

149

Dii gbɛ̃nↄ yãkpaɛkɛna kↄ̃n boriinↄo

1 Aleluya!

À lɛ̀ dufu sí Diinɛ,

à à táaki lɛ́ à gbɛ̃nↄ kakↄ̃ana guu.

2 Isarailinↄ pↄↄ kɛ nna ń Kɛ̀ria,

Zayↄndeenↄ pↄnnaa kɛ kↄ̃n ń kínao.

3 Aↄ̃ ↄ̃ wã wà à tↄ́ bↄ,

aↄ̃ à táaki lɛ́ kↄ̃n mↄrↄo kↄ̃n sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃o.

4 Zaakɛ Dii gbɛ̃nↄ yã è kánɛ,

è mìsina fùra kú zĩndabusarinↄnɛ.

5 Dii yãmarinↄ pↄnna wii pɛ́ ń zĩ̀blena yãnzi,

aↄ̃ guda dↄ ń daɛbↄ musu.

6 Luda táakilɛna gↄ̃ da ń lɛ́n,

fɛ̃ɛda kpaplaplaaa gↄ̃ naa ń ↄzĩ,

7 lɛ aↄ̃ gɛ̃ɛ boo boriinↄa,

aↄ̃ wɛ́ɛ tão bùsu píngi gbɛ̃nↄa,

8 lɛ aↄ̃ ń kínanↄ yiyi kↄ̃n mↄ̀kyakoonↄ,

aↄ̃ mↄ̀gata ká ń wɛ̃ɛnɛnↄa,

9 lɛ aↄ̃ yã dańla lán à kɛ̃na takada guu nà.

Gakui kɛ̀ Dii yãmarinↄ é een gwe.

Aleluya!

150

Dii táakilɛna

1 Aleluya!

À Luda táaki lɛ́ à kúkiia,

à à táaki lɛ́ bàtuma bíta guu.

2 À à táaki lɛ́ à gbãakɛ yãnzi,

à à táaki lɛ́ kɛ̀ à bíta dɛńla yãnzi.

3 À à táaki lɛ́ kↄ̃n kãkãkipɛnao,

à à táaki lɛ́ kↄ̃n mↄrↄo kↄ̃n kungidio.

4 À à táaki lɛ́ kↄ̃n gã̀gão kↄ̃n ↄ̃wãnao,

à à táaki lɛ́ kↄ̃n googeo kↄ̃n kureo.

5 À à táaki lɛ́ kↄ̃n sɛ̃̀gɛ̃panao,

à à táaki lɛ́ kↄ̃n sɛ̃̀gɛ̃ ↄ́ gbãaao.

6 Pↄ́ bɛ̃ɛ píngi, à Dii táaki lɛ́!

Aleluya!

YAASINƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

YAASINƆ

1

Yã kɛ̀ à yãnzin wè yáasi zuzi

1 Yáasi kɛ̀ Dauda nɛ́ Sulemanu, Isarailinↄ kína zù,

2 lɛ gbɛ̃nↄ ↄ̃ndↄ̃ kũ aↄ̃gↄ̃ làakari vĩ,

aↄ̃ dↄ̃na yã dada,

3 aↄ̃ gↄ̃ wɛ́ɛzɛ̃ri làakarideenↄ ũ

maakɛna kↄ̃n yãzɛdeeo kↄ̃n náanɛo yã guu.

4 Yáasi kɛ̀nↄ è nↄ̀sɛdodee gba làakari,

è tó ↄ̀wazi gↄ̃ kú à dↄ̀rↄa kↄ̃n dↄ̃nao.

5 Làakaridee é ma, à yãdadana e à kaara,

nↄ̀sɛdee é lɛ́damma e à guu,

6 eé yáasi kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinao mì dↄ̃

kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃rinↄ yã'onao kↄ̃n ń gara gbooto yãnↄ.

7 Vĩakɛna Diinɛn dↄ̃na kãsãa ũ,

yↄ̃nkↄↄ bé è kya ká ↄ̃ndↄ̃ↄn kↄ̃n lɛ́dammanao.

Làakarikɛna gbɛ̃ zaaa mↄnafikizi

8 Ma nɛ́, ǹ n de yã'onnɛna ma,

ǹton pã kpá n da lɛ́dammaziro.

9 Eégↄ̃ dɛ fùra maaa ũ n mìa,

eégↄ̃ dɛ kã̀mbɛɛ ũ n waalɛ.

10 Tó durunkɛrinↄↄ e ↄ̃ndↄ̃ↄ daɛnzi,

ǹton wero, ma nɛ́.

11 Aↄ̃è be: Ǹ mↄ́ wà gá gbɛ̃nↄ dãdã wà ń dɛdɛ,

wà taarisaideenↄ kpákpa wà ń kũkũ.

12 Wà ń mↄ́mↄ bɛ̃ɛ lán mira è ń mↄ́mↄ nà,

wà ń mↄ́ zaa lán gɛ̀wãa è ń mↄ́ zaa nà,

13 wé pↄ́ ↄↄde bori sãnda píngi e,

wa kpɛ́nↄ é pa kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ wá nàkↄ̃anↄ.

14 Ǹ mↄ́ wà wa baka kakↄ̃a,

wa píngi wa ↄↄsↄ̃ↄ égↄ̃ dↄ̃nkↄ̃.

15 Ma nɛ́, ǹton gáńyoro,

ǹton zɛ́ sɛ́ńyoro.

16 Zaakɛ aↄ̃ègↄ̃ wãa kↄ̃n yãzaakɛnao,

aↄ̃ↄ kpaa kↄ̃n gbɛ̃dɛnao.

17 Bàkpakpana bãanↄ wáa nɛ́ yã pãamɛ.

18 Aↄ̃ↄe takutɛɛ kpákpaa ń zĩndanɛmɛ,

aↄ̃ toke bé à ń paa.

19 Ɔↄzaa'erinↄ ziaan gwe ń píngi,

aↄ̃ lugana pↄ́zi bé è ń wɛ̃̀ndi bↄ.

Ɔ̃ndↄ̃ↄ e wa sisii

20 Ɔ̃ndↄ̃ↄ e wii lɛɛ gãalɛ,

à lɛ́ dↄ zɛ́daan.

21 Èe lɛ́ zuu zɛ́ kɛ̀ wè kakↄ̃an lɛ́a,

èe kpàakpa kɛɛ wɛ́tɛ bĩilɛnↄ guu à be:

22 Ɔ̃ndↄ̃saideenↄ, égↄ̃ kuu kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃saikɛɛo ai bↄrɛmɛ?

Faborinↄ, é zɛ kↄ̃n ma fabonao ai bↄrɛmɛ?

Yↄ̃nkↄↄnↄ, égↄ̃ zaa dↄ̃nan ai bↄrɛmɛ?

23 Tó a ma lɛ́damma mà yã,

lɛ ma a dↄ̃na pìsiawa,

mɛ́ tó àgↄ̃ ma laasuu vĩ.

24 Lán ma a sisi a gi swã kpázi nà,

ma ↄ pòroare, a gbɛ̃kee e làakari kɛro,

25 lán a ma lɛ́damma kpà swãkoto nà píngi,

ée we làakari kɛ̀ ma a gbaaziro,

26 tó mↄ́nzi a le, mɛ́ a yáa dↄmɛ,

tó yã a le, mɛ́ a lalandi kɛmɛ,

27 baa tó yã a le lán zàga'ĩa bà,

ke tó mↄ́nzi a le lán toto bà,

ke tó takaasi kↄ̃n yã'ↄ̃ammao gɛ̃̀azi.

28 Zĩ beeea é lɛ́ zumazi, mɛ́ sↄ̃ wero,

é ma kii wɛtɛ, é ma e sↄ̃ro.

29 Zaakɛ a za dↄ̃nan,

ée zɛ kↄ̃n vĩakɛna Diinɛoro.

30 Ée we ma lɛ́dammaziro,

a kya kà làakari kɛ̀ ma a gbaan.

31 É a dà gbɛ̀ e,

yã zaaa kɛ̀ a zɛo é wí a musu.

32 Kpɛɛlina ↄ̃ndↄ̃ↄnɛ é ↄ̃ndↄ̃saideenↄ dɛdɛ,

laasuusai é yↄ̃nkↄↄnↄ dúgu zↄ̃.

33 Gbɛ̃ kɛ̀ ma yã kũna sↄ̃ égↄ̃ kuu aafia,

eégↄ̃ kuu làakario kpaɛna vĩakɛna zaaanɛ sai.

2

Tɛna ↄ̃ndↄ̃ↄzi àre

1 Ma nɛ́, tó n ma yã sì,

tó ń ma yãdiɛnanↄ kũna n swɛ̃̀n,

2 tó nɛ́ɛ swã kpaa ↄ̃ndↄ̃yãzi,

tó n swɛ̃̀ kpà asãnsia,

3 tó n lɛ́ zù wɛ́ɛzɛ̃ɛzi,

tó n wii lɛ̀ yã dↄ̀rↄ dↄ̃nazi,

4 tó n kpáɛ kɛ̀zi lán kondogi bà,

tó ń wɛ̀tɛ lán auziki kɛ̀ utɛna bà,

5 nɛ́gↄ̃ vĩakɛna Diinɛ dↄ̃ sa,

nɛ́ bↄ Luda dↄ̃naa.

6 Zaakɛ Dii bé è ń gba ↄ̃ndↄ̃ↄ,

dↄ̃na kↄ̃n asãnsio è bↄ à kiiamɛ.

7 À zĩ̀blena kũna gbɛ̃ maaanↄnɛ,

à dɛ sɛngbango ũ taarisaideenↄnɛ.

8 È ↄ liga gbɛ̃ maaanↄzi aↄ̃ zɛ́ guu,

è a yãmarinↄ dãkpa ń táa'ona guu.

9 Nɛ́gↄ̃ yãzɛdee dↄ̃ sa kↄ̃n yã súusuo

kↄ̃n yã maaao kↄ̃n zɛ́ maaao píngi.

10 Zaakɛ ↄ̃ndↄ̃ↄ é gɛ̃ n swɛ̃̀n,

dↄ̃na é n pↄↄ kɛ nna.

11 N làakari é n dãkpa,

asãnsi é ↄ liganzi.

12 Eé n bↄ gbɛ̃ zaaanↄ zɛ́n

eé n sí yãbɛ̃ɛ'orinↄ ↄzĩ.

13 Gbɛ̃ pìnↄ pã̀ zɛ́ súusunɛ,

aↄ̃ gusia zɛ́ sɛ̀.

14 Aↄ̃è pↄnnaa kɛ zaakɛna guu,

aↄ̃è yã zaa faasai nnaa ma.

15 Aↄ̃ yãkɛna súusuro,

aↄ̃ègↄ̃ yã kɛɛ mↄnafiki guumɛ.

16 Ɔ̃ndↄ̃ↄ pì é n bↄ zinakɛri ↄzĩ,

eé n sí kaarua yãnnanna'onnɛnaa.

17 Nↄgbɛ̃ pì pã kpà a nɛ́nↄkparɛkɛgurↄ gↄ̃ↄzi,

à Luda bà kuunao yã gbòro.

18 À bɛɛ è mì pɛ́ńyo gaaamɛ,

à kpɛ́ zɛ́ è táńyo gɛ̀wãan.

19 Gbɛ̃ kɛ̀ gɛ̃̀zi è nↄ̀sɛ liɛro,

è wɛ̃̀ndi zɛ́ le dↄro.

20 Ɔ̃ndↄ̃ↄ pì é n da gbɛ̃ maaanↄ zɛ́a,

nɛ́gↄ̃ dↄ̀rↄdeenↄ zɛ́ kũna.

21 Zaakɛ nↄ̀sɛpuradeenↄ bé wé gↄ̃ bùsu vĩ,

taarisaideenↄ bé wégↄ̃ kú à guu.

22 Zaakɛrinↄ sↄ̃, weé pɛ́ḿma wà ń bↄ bùsummɛ,

weé náanɛsaideenↄ kpakɛ à guu.

3

Dii náanɛkɛna è ń gba ↄ̃ndↄ̃ↄ

1 Ma nɛ́, ǹton tó ma yãdannɛna sãnguro,

ǹgↄ̃ yã kɛ̀ má dìɛnnɛɛnↄ kũna n swɛ̃̀n.

2 Zaakɛ eé n ká wɛ̃̀ndi gbã̀aa,

eé aafia kaarannɛ.

3 Gbɛ̃kɛ kↄ̃n náanɛo tón kɛ̃mmaro,

ǹgↄ̃ dana kã̀mbɛɛ ũ,

ǹ kɛ̃ n swɛ̃̀a lán wè pↄ́ kɛ̃ walaaa nà,

4 n tↄ́ égↄ̃ nna,

nɛ́gↄ̃ maa Luda kiia kↄ̃n gbɛ̃nteenↄ.

5 Ǹ Dii náanɛ kɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo do,

ǹton gbãaa kpá n zĩnda dↄ̃naaro.

6 Ǹgↄ̃ à dↄ̃ n yãpingikɛna guu,

eé zɛ́ poronnɛ súusu.

7 Ǹton n zĩnda gwa ↄ̃ndↄ̃dee ũro,

ǹgↄ̃ Dii vĩa vĩ ǹ kɛ̃ yã zaaaa.

8 Beee égↄ̃ dɛ n mɛ̀ aafia ɛ̃zɛ̃ ũ,

eé n wánↄ gba gbãaa.

9 Ǹ bɛ̀ɛ lí Diinɛ kↄ̃n n auzikio

kↄ̃n n bura pↄ́ káakunↄ píngi,

10 pↄ́wɛɛ é n dↄ̃̀ pa ai àgↄ̃ kwɛ́ɛ,

n lo ìsinↄ é pa yɛ́lɛlɛ kↄ̃n geepiwɛ̃ dufuo.

11 Ma nɛ́, tó Dii e n totoo, ǹton dↄkɛ à yãoro,

tó à kpã̀kɛ̃nzi, ǹton tó à kɛnnɛ ĩiro.

12 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ Dii yezin è toto,

lán de è kɛ a nɛ́ kɛ̀ kɛ̀nɛ maaanɛ nà.

Ɔ̃ndↄ̃ àre

13 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ ↄ̃ndↄ̃ↄ lè à kũ̀

à dↄ̃na è à pàpa ũ.

14 Zaakɛ à àre vĩ dɛ kondogila,

è kaarana kɛńnɛ dɛ vurala.

15 À bɛ̀ɛ vĩ dɛ gbɛ̀baila,

pↄ́ kɛ̀ ń à nii vĩinↄ kee e ká à ũro.

16 Wɛ̃̀ndi gbã̀a kú à ↄplaan,

auziki kↄ̃n gakuio kú à ↄzɛɛn.

17 À yãkɛnanↄ nna,

à zɛ́ píngi aafia vĩ.

18 À dɛ lí wɛ̃̀ndidee ũ gbɛ̃ kɛ̀ kũnanↄnɛ,

aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ sìnↄ ũ.

19 Dii gonikɛɛ guu à tↄↄtɛ kàɛ,

à ↄ̃ndↄ̃ↄ guu à musu kɛ̀.

20 À ísia wɛ̀ɛ bↄ̀ a dↄ̃na guu,

à tò ludambɛ luguu mↄdↄ vĩ.

21 Ma nɛ́, ǹgↄ̃ wɛ́ɛzɛ̃ɛ vĩ kↄ̃n faao,

ǹton wɛ́ɛ vĩàlaro.

22 Eégↄ̃ dɛ n ninii wɛ̃̀ndi ũ,

eégↄ̃ dɛ kã̀mbɛɛ ũ n waalɛ.

23 Nɛ́gↄ̃ tɛ́ n làakaria,

pↄ́ke é kpánnɛro.

24 Tó n daɛ, vĩa é n kũro,

nɛ́ daɛ ǹ ii o nna.

25 Nɛ́ vĩa kɛ karinɛro,

ke mↄ́nzi kɛ̀ è zaakɛrinↄ le kãndoo.

26 Zaakɛ Dii égↄ̃ dɛ n mìnakii ũmɛ,

eé tó n gbá vĩ takutɛɛla.

27 Tó n ↄↄ e n kpɛɛ lee,

gbɛ̃ kɛ̀ dɛ ǹ à maaa kɛnɛ, ǹton gí kɛnɛziro.

28 Tó ń ĩankana zɛ́ vĩ,

ǹton be n gbɛ̃daaanɛ à gá gĩa ai ziaro.

29 N gbɛ̃daaa kɛ̀ kú n saɛ kɛ̀ à n náanɛkɛna,

ǹton à zaaa kpákↄ̃sↄ̃ziro.

30 Tó gbɛ̃ e yãke kɛnnɛro,

ǹton lɛokpakↄ̃a kɛo pãro.

31 Ǹton gbãamↄnnɛri gwena ni dɛro,

ǹton tɛ́ à yãkɛna keziro.

32 Zaakɛ Dii tɛ̃̀n mↄnafikideenↄ ũ,

nↄ̀sɛpuradeenↄn è kɛ a kpaasinↄ ũ.

33 Dii è láari zĩ gbɛ̃ zaaanↄ uaa,

è aubarika da gbɛ̃ maaanↄ bɛɛn.

34 È lalandideenↄ lalandi kɛ,

mↄde à gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃n zĩndabusarinↄ.

35 Ɔ̃ndↄ̃dee è bɛ̀ɛ e,

yↄ̃nkↄↄ sↄ̃ è wí da a zĩndaa.

4

Gbɛ̃nsi lɛ́damma

1 Ma nɛ́nↄ, à gbɛ̃nsi lɛ́damma ma,

à làakari dↄa lɛ à asãnsi e.

2 Dↄ̃na súusun mɛ́ɛ daaare,

àton pã kpá ma yãdannɛziro.

3 Kɛ̀ má kuu nɛ́ ũ ma de ↄzĩ,

má busana ma da nɛ́ mɛ̀n do léle ũ.

4 Ma de yã dàmɛ à bè:

Ǹgↄ̃ ma yã kũna n swɛ̃̀ guu,

ǹ ma yãdiɛnanↄ da nɛ́gↄ̃ kuu.

5 Ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ ǹgↄ̃ dↄ̃na vĩ,

ǹton sãn ǹ pã ma yãnɛro.

6 Ǹton pã kpá ↄ̃ndↄ̃ↄziro, eé n dãkpa,

ǹgↄ̃ yezi, eé ↄ kúnla.

7 Ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ, àmbe yã píngi mì ũ,

ǹ dↄ̃na wɛtɛ kↄ̃n auziki kɛ̀ ń vĩio píngi.

8 Ǹ à kũ gbãngbãn, eé n kaara,

ǹ à kũ ↄplaplaa, eé bɛ̀ɛ línnɛ.

9 Eégↄ̃ dɛ fùra maaa ũ n mìa,

eégↄ̃ dɛnnɛ kífura gakuidee ũ.

10 Ma nɛ́, ǹ swã kpá ma yãzi,

ǹ yã pì da, n wɛ̃̀ndi égↄ̃ gbã̀a.

11 Ma ↄ̃ndↄ̃ zɛ́ ↄ̀dↄannɛ,

ma n da à zɛ́ súusu guu.

12 Tó nɛ́ɛ táa oon, pↄ́ke é kpánnɛro,

tó nɛ́ɛ bàa lɛɛn, nɛ́ gɛ̃̀n síro.

13 Ǹgↄ̃ ma lɛ́damma kũna, ǹton ↄ gbarɛziro,

ǹ à kũ gbãa, zaakɛ àmbe n wɛ̃̀ndi ũ.

14 Ǹton zaakɛrinↄ zɛ́ sɛ́ro,

ǹton tɛ́ gbɛ̃ zaaanↄ zɛ́ziro.

15 Ǹ pãńnɛ, ǹton naḿmaro,

ǹ kɛ̃ḿma ǹ n gáao.

16 Tó aↄ̃ↄe zaaa e wà kɛ̀ro, aↄ̃è ii oro,

tó aↄ̃ↄe gbɛ̃ e wà kari kɛro, ii è gɛ̃ ń wɛ́ɛnlo.

17 Zaakɛ zaakɛnan ń pↄ́blee ũ,

wɛ́ɛtãna gbɛ̃nↄan ń ímina ũ.

18 Gbɛ̃ maaanↄ zɛ́ dɛ lán gudↄna bàmɛ,

à gupuraa ègↄ̃ bↄↄ lán ↄfãntɛ̃ bↄna bà.

19 Zaakɛrinↄ zɛ́ dɛ lán gusia níginigi bàmɛ,

aↄ̃è pↄ́ kɛ̀ tò wè gɛ̃̀n sí dↄ̃ro.

20 Ma nɛ́, ǹ làakari dↄ yã pìnↄa,

ǹ swã kpá ma yã'onnɛnazi.

21 Ǹton kpá swãkotoro,

ǹgↄ̃ kũna n swɛ̃̀ guu.

22 Zaakɛ à dɛ wɛ̃̀ndi ũ gbɛ̃ kɛ̀ lè à kũ̀nɛ,

à dɛ mɛ̀ píngi aafia ũ.

23 Kɛ̀ dɛnlaa ǹ làakari dↄ n swɛ̃̀ yãa,

zaakɛ wɛ̃̀ndi kãsãa bↄ̀ swɛ̃̀ kiiamɛ.

24 Ǹ bↄ yãzaa'onan,

ǹ mì kɛ̃ yãlɛkpɛɛ'onaa.

25 Ǹ wɛ́ɛ dↄ n aɛ,

ǹ guu gwa n kuu súusu.

26 Ǹ zɛ́ sɛ́ súusu,

n yãkɛnanↄ píngi é bↄ maa.

27 Ǹton na ↄplazi ke ↄzɛziro,

ǹton gbá pɛ́ɛ à zaa zɛ́nlo.

5

Làakarikɛna kaaruazi

1 Ma nɛ́, ǹ làakari dↄ ma dↄ̃naa,

ǹ swã kpá ǹ ma ↄ̃ndↄ̃ yã ma,

2 lɛ ǹgↄ̃ kú n làakaria,

dↄ̃na yã égↄ̃ kú n lɛ́n.

3 Kaarua yã'ona ègↄ̃ nna lán zↄ́ bàmɛ,

è ń gáɛ kↄ̃n lɛ́nnaao,

4 mↄde zãazãa è kɛńnɛ kyã̀kyã lán sɛwɛɛ bà,

à lɛ́ nna lán fɛ̃ɛda kpaplaplaaa bà.

5 À zɛ́ è mì pɛ́ńyo gaaa,

è si kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́zinↄo gɛ̀wãan.

6 È laasuu lɛ́ wɛ̃̀ndi zɛ́aro,

à dↄ̃ a kɛ̃ zɛ́ pìaro.

7 Ma nɛ́, ǹ swã kpá ma yãzi sa,

ǹton kpɛɛ li ma lɛ́dammanɛro.

8 Ǹ pã nↄgbɛ̃ beee takanɛ zã̀azã,

ǹton sↄ̃ à bɛ gãalɛziro,

9 lɛ n bɛ̀ɛ tón gↄ̃ gbɛ̃ pãndenↄnɛro,

lɛ ǹton n wɛ̃̀ndi kpá gbɛ̃ pãsĩnↄaro,

10 lɛ n auzikinↄ tón gↄ̃ danↄnɛro,

lɛ n zĩ àre tón gↄ̃ ua pãnde deenↄnɛro.

11 Nɛ́gↄ̃ mboo n gurↄ yãanaa,

nɛ́ yãyã n gbãaa é yãa.

12 Nɛ́ be: Ma gi lɛ́dammazi fá!

Ma dↄkɛna totonao bé à tò.

13 Mɛ́ɛ lɛ́dammarinↄ yã'onnɛna maro,

mɛ́ɛ swã kpá ma yãdannɛrinↄziro.

14 Féte bé à gↄ̃̀ kɛ̀ mɛ́ kpɛ bↄ

anduna píngi wáa.

15 Ǹ n zĩnda orozã í mi,

ǹ zɛ kↄ̃n n zĩnda lↄ̀gↄ'io.

16 N í kwɛɛna bàazi maaro.

N í fãna gãalɛ zɛ́ vĩro.

17 Ǹ tó àgↄ̃ dɛ n naↄ̃ pↄ́ ũ ado,

àtongↄ̃ dɛ gbɛ̃ pãnde pↄ́ ũro.

18 Luda aubarika da n íbↄkii pìn,

ǹ pↄnnaa kɛ kↄ̃n n gↄ̃kparɛkɛgurↄ nↄↄo.

19 N gã yenzidee! N gbikyao maaa!

Ǹ tó à bↄ̃̀ndagana gↄ̃ kɛɛnnɛ nna,

ǹ a yenzi ni dɛ lán guu e dↄↄ nà.

20 Ma nɛ́, bↄ́yãnzin nɛ́ kaarua ni dɛzi?

Bↄ́yãnzin nɛ́ bↄ̃̀nda gá kↄ̃n gbɛ̃ pãnde nↄↄozi?

21 Gbɛ̃ntee yãkɛna kee utɛna Diinɛro,

ègↄ̃ zɛ́ kɛ̀ à sɛ̀ dↄ̃ píngi.

22 Zaakɛri taari è bà kpákpanɛ,

à durun è à kũ.

23 À lɛ́dammamasai é a kpá gaazi,

à yↄ̃nkↄkɛ bíta é à sãsã.

6

Fĩa kↄ̃n mɛao kↄ̃n gbɛ̃ntee pãao yã

1 Ma nɛ́, tó n n gbɛ̃daaa fĩa dì n musu,

tó n kpɛ́gaau sɛ̀ gbɛ̃nɛ,

2 tó n lɛ́ n ásaru kɛ̀,

tó n yã'ona n da yãn,

3 ǹ kɛ lán kɛ̀ bà, ma nɛ́, ǹ lɛ́ bↄ yã pìn,

zaakɛ n na n gbɛ̃daaa ↄzĩ.

Ǹ gá ǹgↄ̃ zɛzɛ n gbɛ̃daaa pìzi,

ǹ agbaa kpánɛ.

4 Ǹton tó ii gɛ̃ n wɛ́ɛnlo,

ǹton tó n wɛ́ɛbaa tìisi kũro,

5 ǹ n zĩnda sía lán gãa è ń kɛ̃ nà,

lán bãa è bↄ bàkpakpari ↄzĩ nà.

6 Mɛade, ǹ gá zɛ̀nↄ gwa,

ǹ a yãkɛna tàasi kɛ, nɛ́ ↄ̃ndↄ̃ kũ.

7 À dↄn'aɛdee vĩro,

à gbɛ̃nsi ke dii vĩro.

8 È kũsãɛ zi di kwɛɛmɛ,

è a pↄ́blee kakↄ̃a pↄ́kɛ̃gurↄ.

9 Mɛade, nɛ́gↄ̃ daɛna ai bↄrɛmɛ?

Bↄrɛn nɛ́ vu iin?

10 Nɛɛ̀ kámma bo féte nɛɛ̀ ii o féte,

nɛɛ̀ daɛ féte ↄkpana n kùsɛa.

11 Takaasi é gɛ̃nzi lán kpãi wɛ́ɛdewɛ bà,

pↄ́kɛ̃sãmmana é summa

lán gbɛ̃ kɛ̀ gↄ̃kɛbↄ kũna bà.

12 Gbɛ̃ntee pãa nɛ́ gbɛ̃ zaaamɛ,

ègↄ̃ lili oo kↄ̃n ɛgɛɛo da à lɛ́n.

13 È yã o kↄ̃n wɛ́ɛo kↄ̃n ↄↄo,

è sèeda kɛńnɛ kↄ̃n gbáo.

14 Mↄnafiki bé à à nↄ̀sɛ pana,

yã zaa wàarin ègↄ̃ paa gurↄ píngi.

15 Beee yãnzin mↄ́nzi é mↄ́a lɛ́zana sai,

kaatɛna é gɛ̃zi kãndo, eégↄ̃ fɛɛna vĩro.

16 Yã mɛ̀n swɛɛdoo kuu kɛ̀ Dii zàn,

à kà se swɛɛplaa kɛ̀ dɛnɛ tɛ̃̀ ũ.

17 Wada, ɛgɛtona, taarisaide dɛna,

18 yã pãsĩ wàaripana, wãna zaaazi,

19 sèeda ɛgɛtona kↄ̃n danɛnↄ dↄkↄ̃anao.

Làakarikɛna zinakɛnazi

20 Ma nɛ́, ǹgↄ̃ n de yãdiɛnanↄ kũna,

ǹton pã kpá n da yãdannɛziro.

21 Ǹgↄ̃ kũna n swɛ̃̀ guu,

ǹgↄ̃ dana kã̀mbɛɛ ũ.

22 Eé dↄnnɛ aɛ n táa'ona guu,

eé n dãkpa n daɛna guu.

Tó n vu, eé lɛ́ damma.

23 Zaakɛ yãdiɛna pìnↄ nɛ́ fitiamɛ,

yãdannɛna pì nɛ́ gupuraamɛ,

lɛ́damma kↄ̃n totonao nɛ́ zɛ́ wɛ̃̀ndideemɛ.

24 Eé n sí nↄgbɛ̃ zaaa ↄzĩ,

eé n bↄ gbɛ̃ pãnde nↄ yãnnanna'onan.

25 Ǹton à maakɛɛ ni dɛro,

ǹton tó à wɛ́ɛkpãntɛ̃daɛnzina n kũro.

26 Kaarua è tó ń gↄ̃ kori,

gbɛ̃ pãnde nↄↄ sↄ̃ è ń wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛdee kaatɛ.

27 Tó gbɛ̃ tɛ́ sɛ̀ à dà a pↄtɛ,

à pↄ́kãsãa é gí tɛ́ kũziↄ́?

28 Tó gbɛ̃ kɛ̀sɛ pɛ̀ɛ tɛ́yↄ̃a,

eé gí à kpataziↄ́?

29 Lɛn à dɛ lɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ gɛ̃̀ a gbɛ̃daaa nↄↄzio,

zaakɛ tó à ↄ kɛ̀a, eé bↄ pãro.

30 Tó nↄaa e gbɛ̃ dɛɛ, tó à kpãi ò,

wè à yã da pãↄ́?

31 Tó wà à kũ̀, eé à fĩa bo lɛo swɛɛplaa,

eé pↄ́ kɛ̀ à vĩ a uan kpá píngi.

32 Zinakɛri laasuu vĩro,

gbɛ̃ kɛ̀ è beee kɛɛ è a zĩnda kaatɛmɛ.

33 Gbɛ̃na maa kↄ̃n kpɛbↄnaon à baka ũ,

à tↄ́ zaaa é kɛ̃aro.

34 Zaakɛ gↄ̃gbɛ̃ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ bé eé su pↄfɛ̃o,

tó èe gɛ̃ɛ booḿma, eé ń wɛ̃nda gwaro.

35 Eé agbaakpabↄ ke síro,

baa tó à gba bíta dànɛ, eé weziro.

7

Làakarikɛna kaaruazi

1 Ma nɛ́, ǹgↄ̃ ma yãnↄ kũna,

ǹ ma yãdiɛnanↄ da n nↄ̀sɛn.

2 Ǹgↄ̃ ma yãdiɛnanↄ kũna nɛ́gↄ̃ kú wɛ̃̀ndio,

ǹ làakari dↄ ma yãdannɛnaa lán n wɛ́ɛnɛ bà.

3 Ǹ da n ↄnɛa tãnga ũ,

ǹ kɛ̃ n swɛ̃̀a lán wè kɛ̃ walaaa nà.

4 Ǹ o ↄ̃ndↄ̃ↄnɛ n dãren à ũ,

ǹ asãnsi sísi n gbɛ̃ ũ.

5 Eé n dãkpa bↄna kaarua ↄzĩ,

eé n bↄ gbɛ̃ pãnde nↄ yãnnanna'onan.

6 Má zɛna ma kpɛ́ windo guu,

mɛ́ɛ bàazi gwaa.

7 Ben ma ↄ̀wazi kenↄ è, ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̃̀sãḿma,

gↄ̃kparɛ kee kú ń tɛ́, à laasuu vĩro.

8 Èe likↄ̃aa zↄ̃ↄ gãalɛ,

èe waalogũ kɛkɛɛ nↄgbɛ̃ kezi,

èe gɛ̃tɛɛ à bɛ kpa gɛ̃̀n baaagↄ̃

9 zaa ↄfãntɛ̃ lɛɛnao ai gwãavĩ,

ai guu gàa à sì kũ̀o maamaa.

10 Ben nↄgbɛ̃ pì bↄ̀ à mↄ̀ daàlɛ ↄ̃ndↄ̃'ↄ̃ndↄ̃,

èe ↄ maa a zĩndaa lán kaarua bà.

11 Kùgbãadeemɛ, à wísai vĩ,

à pↄ̀rↄ è pɛ́ɛ bɛro.

12 Zĩkenↄa ègↄ̃ kú zɛ́daan, zĩkenↄa gãalɛ,

ègↄ̃ kpáɛ kɛɛ zɛ́ↄ̃nkpakↄ̃a.

13 Ben à ↄ̀wazi pì kũ̀ à lɛ́ pɛ̀a,

à wɛ́ɛkpãntɛ̃ dàɛzi à bè:

14 Sáabukpa sa'ona kúma yã,

ben ma lù kɛ̀ má sɛ̀ pì fĩa bò gbã̀a.

15 Wa kↄ̃'ena yãnzin ma bↄzi,

mɛ́ɛ n wɛtɛɛ ma n e kɛ̀ sↄ̃.

16 Ma kuntu kpàɛ ma gádoa

kↄ̃n Igipiti bùsu bisa wɛ́ɛ maaao.

17 Ma tuaetiti fã̀ ma daɛkiia

kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n lí'ↄ gũ nnannaao kↄ̃n lítɛɛo.

18 Ǹ mↄ́ wà yenzi kɛ ai guu gá dↄo,

wà wa pↄyezi kɛ ai à mↄ́wa.

19 Zaakɛ ma zã kú bɛro,

wɛ́tɛ kɛ̀ à gàan zã̀.

20 À ↄↄsↄ yì à gàao,

ai àgↄ̃ gá su mↄↄ é ↄsi kɛ.

21 À à swɛ̃̀ blè kↄ̃n yã pari bↄɛnao,

à gã nàa kↄ̃n yãnnanna'onao.

22 Ben ↄ̀wazi pì bↄ̀ à tɛ̀zi gↄ̃ↄ,

lán zù kɛ̀ wèe gaa kòto kpá bà,

lán gãa kɛ̀ èe gbá pɛɛɛ bàn dↄ̃,

23 lán bãa kɛ̀ èe wãa à sì taan bà.

Èe dↄ̃ kɛ̀ a a zĩnda kpà gaazinlo,

ai kà gàa à à swɛ̃̀ kũ̀.

24 Tia sa, ma nɛ́nↄ, à ma yã ma,

à làakari dↄ yã kɛ̀ èe bↄↄ ma lɛ́n-a.

25 Àton tó a laasuu tá à kiiaro,

àton sãsã à gɛ̃ à zɛ́nlo.

26 Gbɛ̃ kɛ̀ à ń nɛ́ à ń kaatɛnↄↄ pari,

gbɛ̃ kɛ̀ à ń dɛdɛ pìnↄ lɛ́ vĩro.

27 À bɛɛ nɛ́ mira zɛ́daamɛ,

è gɛ̃ńyo gɛ̀wãa kpɛ́nɛn.

8

Ɔ̃ndↄ̃ e wa sisii

1 Ɔ̃ndↄ̃ↄ bé èe lɛ́ zuuwaziroo?

Wɛ́ɛzɛ̃ɛ bé èe wa sisiiroo?

2 À kú sĩ̀sĩ musu zɛ́ gɛɛzi,

à zɛna zɛ́ↄ̃nkpakↄ̃a.

3 À kú wɛ́tɛ bĩilɛ saɛ,

à kòto dↄ bĩilɛ pì gbànↄ kiia.

4 Gbɛ̃nↄ, ámbe mɛ́ɛ a sisii,

gbɛ̃nteenↄ, mɛ́ɛ lɛ́ zuuazi.

5 Nigãzĩdeenↄ, à làakari wɛtɛ àgↄ̃ vĩ,

yↄ̃nkↄↄnↄ, à tó àgↄ̃ laasuu vĩ.

6 À swã kpá, zaakɛ yã tìisin mɛ́ oare,

yã dↄ̀rↄdee bé eé bↄ ma lɛ́n.

7 Zaakɛ ma lɛ́ è yãpuraa o,

ma za à zaaan.

8 Yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ma lɛ́nnↄↄ maa,

aↄ̃ kee mↄnafiki ke sãsãna vĩro.

9 À súusu asãnsideenↄnɛ píngi,

à zɛ́ vĩ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dↄ̃na vĩinↄnɛ.

10 À ma lɛ́damma sɛ́ dɛ kondogila,

à dↄ̃na sɛ́ dɛ vura maaala.

11 Zaakɛ ↄ̃ndↄ̃ↄ bɛ̀ɛ vĩ dɛ gbɛ̀bainↄla,

pↄ́ke nii kúmma kɛ̀ kà à ũro.

12 Mamↄma ↄ̃ndↄ̃, má làakari vĩ,

má yãkɛna a zɛ́a dↄ̃na vĩ.

13 Vĩakɛna Diinɛn zana à zaaan ũ.

Ma za zĩndasɛna lezĩn kↄ̃n ĩadãnao

kↄ̃n kuuna zaaao kↄ̃n yãlɛkpɛɛ'onao.

14 Lɛ́damma kↄ̃n faakɛɛo nɛ́ ma pↄ́mɛ,

ma kiian gbãaa è bↄn kↄ̃n asãnsikɛɛo.

15 Kínanↄ è kpata ble ma gãzĩmɛ,

kpatablerinↄ è yãzɛdee diɛ kↄ̃n ma gbãaaomɛ.

16 Gbãadeenↄ è iko kɛ ma gãzĩmɛ

kↄ̃n anduna kpatadeenↄ ń píngi.

17 Má ye gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yemaziinↄzi,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è ma wɛtɛnↄ bé wè ma e.

18 Auziki kↄ̃n gakuio kú ma ↄzĩ

kↄ̃n ↄↄda kaaranao kↄ̃n kuuna nnaao.

19 Nɛ́ kɛ̀ mɛɛ̀ ińnɛ sã̀ↄ dɛ vura maaala,

kaarana kɛ̀ mɛɛ̀ kɛńnɛ dɛ kondogi wásawasala.

20 Má tɛ́ yãzɛde zɛ́n,

mɛɛ̀ táa o zɛ́ súusu guu.

21 Mɛɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yemaziinↄ gba pↄ́,

mɛɛ̀ ń auzikikaɛkiinↄ pańnɛ.

22 Dii ma kɛ zaa a zĩ naanagurↄ,

ai àgↄ̃ gá yã kɛ̀ à kɛ̀ zaa káakunↄ kɛ.

23 À ma diɛ zaa káakumɛ,

zaa à daɛgurↄ, lɛ èe anduna kɛ kↄ̀ro.

24 À ma i zaalɛ ísiaa kuuro,

íbↄki kee kuu gurↄ beeearo.

25 À ma i kpiiinↄ ã,

ai àgↄ̃ gá sĩ̀sĩnↄ kãsãa pɛ́ɛ,

26 ai àgↄ̃ gá anduna káɛ,

ke sɛ̃̀tɛ ke bùsu wɛ́n doo.

27 Kɛ̀ èe pↄ́ kɛ̀ kú musunↄ kɛɛ,

kɛ̀ èe bàtuma daa ísiaala,

28 kɛ̀ èe lou naa musu,

kɛ̀ èe tↄↄtɛ í zɛ́ fↄ̃ↄ,

29 kɛ̀ èe ísia zɛki lɛ́ kɛɛ,

lɛ à í tón vĩ à zɛki lɛ́laro,

kɛ̀ èe anduna kaɛɛ, má kú gwe.

30 Má kú à saɛ ↄzĩkɛri maaa ũ,

ma pↄↄ ègↄ̃ nna à aɛzĩ lán guu e dↄↄ nà,

mɛɛ̀gↄ̃ pↄnnaa kɛɛo gurↄ sãnda píngi.

31 Ma pↄↄ ègↄ̃ nna Dii andunaa,

gbɛ̃nteenↄↄ dɛ ma pↄnnakɛbↄ ũ.

32 Tia sa, ma nɛ́nↄ, à ma yã ma,

aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ ma zɛ́ kũna ũ.

33 À ma lɛ́damma ma à ↄ̃ndↄ̃ kũ,

àton pã kpáziro.

34 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe swã kpaa ma yãzi ũ

kɛ̀ ègↄ̃ ma wɛtɛɛ ma kpɛɛlɛ,

kɛ̀ ègↄ̃ ma dãa gurↄ sãnda píngia.

35 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ ma ee wɛ̃̀ndi è,

eégↄ̃ nna kↄ̃n Diio.

36 Gbɛ̃ kɛ̀ kòramazii yã zaaa ì a zĩndanɛmɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ zàmaguunↄↄ ye gaazimɛ.

9

Ɔ̃ndↄ̃ kↄ̃n yↄ̃nkↄkɛɛo

1 Ɔ̃ndↄ̃ↄ a kpɛ́ bò,

à a wesagbanↄ à mɛ̀n swɛɛplaa à pɛ̀ɛpɛɛ,

2 à nↄ̀bↄ dɛ̀ à wɛ̃ɛ bà,

à pↄ́bleenↄ soru kɛ̀ à kàɛ.

3 À a nↄkparɛ zĩkɛrinↄ zĩ̀,

èe lɛ́ zuu wɛ́tɛ sĩ̀sĩ mìsↄ̃ntɛ̃a à bè:

4 A faasaideenↄ à ɛara à mↄ́ kɛ̀!

A laasuusaideenↄ mɛ́ɛ ooare,

5 à mↄ́ à ma pↄ́blee ble,

à wɛ̃ɛ kɛ̀ má bà mi.

6 À a yↄ̃nkↄkɛɛ tó, égↄ̃ kú wɛ̃̀ndio,

à táa o wɛ́ɛkɛ̃na zɛ́n.

7 Gbɛ̃ kɛ̀ èe fabori daa zɛ́a e sↄ̃sↄ̃ wɛtɛɛmɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ èe kpãkɛ̃ɛ zaakɛrizi e taari wɛtɛɛ a zĩndanɛmɛ.

8 Ǹton kpãkɛ̃ faboriziro, zaakɛ eé kɛnyo ĩimɛ,

ǹ ↄ̃ndↄ̃dee da zɛ́a, eégↄ̃ yenzi.

9 Ǹ yã da ↄ̃ndↄ̃rinɛ, à ↄ̃ndↄ̃ↄ é diàlɛ,

ǹ yã o gbɛ̃ maaanɛ, à dↄ̃na é kaara.

10 Vĩakɛna Diinɛn ↄ̃ndↄ̃ kãsãa ũ,

Luda kɛ̀ kú adona dↄ̃nan wɛ́ɛkɛ̃na zɛ́ ũ.

11 Zaakɛ nɛ́ gì kɛ ma gãzĩ,

n wɛ̃̀ndi gbã̀a é kaara.

12 Tó ń ↄ̃ndↄ̃, n zĩndanɛmɛ,

tó faborin n ũ, n mì musu.

13 Mìsaikɛɛ dɛ lán nↄgbɛ̃ lɛ́dee bàmɛ,

à ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩro bensↄ̃ à yãke dↄ̃ro.

14 È vɛ̃ɛ kìtaa a kpɛɛlɛ,

à kpɛ́ kú wɛ́tɛ sĩ̀sĩa,

15 èe lɛ́ zuu gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃tɛɛnↄzi,

èe bee gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ ń zɛ́n súusunↄnɛ:

16 A faasaideenↄ à ɛara à mↄ́ kɛ̀!

A laasuusaideenↄ, mɛ́ɛ ooare,

17 í kpãi mina ègↄ̃ nna,

pↄ́blena asii guu nɛ́ zↄ́mɛ.

18 Gbɛ̃ pìnↄↄ dↄ̃ kɛ̀ beee nɛ́ gɛ̀wãa zɛ́nlo,

gbɛ̃ kɛ̀ mìsaikɛɛ ń sisinↄ sì gɛ̀wãa tùtuwɛɛn.

10

Sulemanu yáasinↄ

1 Nɛ́ ↄ̃ndↄ̃dee è tó a de pↄↄ kɛ nna,

nɛ́ yↄ̃nkↄↄ è a da nↄ̀sɛ yakanɛ.

2 Ɔↄ zaaa è àre kɛro,

yãkɛna a zɛ́a è ń sí gaa ↄzĩ.

3 Dii è tó nↄaa gbɛ̃ maaa dɛro,

è zaakɛrinↄ tɛ̃ pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi.

4 Ɔ mɛadee è mↄ́ takaasio,

zĩkɛna ↄplaplaa sↄ̃ è mↄ́ auzikio.

5 Nɛ́ kɛ̀ pↄ́wɛɛ kàkↄ̃a kwɛɛ nɛ́ làakarideemɛ,

nɛ́ kɛ̀ è ii o pↄ́kɛ̃gurↄ wí vĩro.

6 Gbɛ̃ maaa mì ègↄ̃ aubarika vĩ,

mↄde yã pãsĩ bé à zaakɛri lɛ́ pà.

7 Gbɛ̃ maaa è ga kↄ̃n a tↄ́oro,

zaakɛri tↄ́ è kaatɛmɛ.

8 Ɔ̃ndↄ̃dee è zĩi kɛ yãdiɛnanↄa,

yãbↄɛri è a zĩnda nɛ.

9 Gbɛ̃ kɛ̀ è yã kɛ a zɛ́a kú a làakaria,

zɛ́zaasɛri yã é bↄ gupuraaa.

10 Gbɛ̃gwana kↄ̃n wɛ́ɛ pãsĩo è mↄ́ yão,

gbɛ̃ kɛ̀ è yã utɛ a nↄ̀sɛ guuroo è íbɛtɛ mì dɛ.

11 Gbɛ̃ maaa lɛ́ nɛ́ íbↄki wɛ̃̀ndideemɛ,

yã pãsĩ è zaakɛri lɛ́ pa.

12 Zangu è swèe da,

yenzi è lá ká taari píngila.

13 Ɔ̃ndↄ̃ yã ègↄ̃ kú làakaridee lɛ́n,

flã̀n faasaidee pↄ́ ũ a kpɛɛa.

14 Ɔ̃ndↄ̃rinↄ è dↄ̃na zi ká,

làakarisaidee lɛ́ è à kaatɛ aagamɛ.

15 Ɔↄdee auziki ègↄ̃ dɛnɛ lán wɛ́tɛ bĩidee bà,

takaasidee takaasi sↄ̃ è à kaatɛ.

16 Gbɛ̃ maaa asaia è mↄ́nɛ wɛ̃̀ndio,

zaakɛri àre è wɛ́ɛtãmma inɛ.

17 Gbɛ̃ kɛ̀ è lɛ́damma maa è wɛ̃̀ndi zɛ́ ↄdↄańnɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ è pã kpá totonazi è ń sãsã.

18 Gbɛ̃ kɛ̀ è zangu utɛ nɛ́ ɛgɛdeemɛ,

gudɛri nɛ́ yↄ̃nkↄↄmɛ.

19 Yã pari bↄɛna ègↄ̃ durun sairo,

gbɛ̃ kɛ̀ è a lɛ́ kũ nɛ́ làakarideemɛ.

20 Gbɛ̃ maaa lɛ́ dɛ lán kondogi wásawasa bà,

zaakɛri nↄ̀sɛ bɛ̀ɛ vĩro.

21 Gbɛ̃ maaa yã'ona è paridee da zɛ́a,

làakarisaidee è ga faasaikɛɛ guu.

22 Dii aubarika è ń kɛ auzikidee ũ,

zĩkɛna nawɛ̃ao è pↄ́ke kaararo.

23 Zaakɛna dɛ yↄ̃nkↄↄnɛ kↄ̃kↄ̃ yã ũ,

ↄ̃ndↄ̃ↄ è kɛ làakarideenɛ nna.

24 Yã kɛ̀ zaakɛri e vĩa kɛɛnɛ bé eé à le,

Luda é pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ maaa yezi kpáa.

25 Tó zàga'ĩa kàka à gɛ̃̀, zaakɛrinↄ ègↄ̃ kuu dↄro,

gbɛ̃ maaa kãsãa ègↄ̃ pɛɛna gurↄ sãnda píngi.

26 Lán lɛvũu kpã̀kpã è kɛ swaanɛ nà,

lán tɛ́sukpɛ è kɛ wɛ́ɛnɛ nà,

lɛn mɛadee dɛ lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à zĩ̀nↄnɛ.

27 Vĩakɛna Diinɛ è wɛ̃̀ndi gbã̀a kaara,

zaakɛrinↄ sↄ̃, ń wɛ̃̀ndi égↄ̃ kusumɛ.

28 Gbɛ̃ maaanↄ wɛ́ɛ ègↄ̃ dↄ pↄnnaazi,

zaakɛrinↄ sↄ̃, tãmaa é ń nɛ.

29 Dii zɛ́ dɛ utɛkii ũ gbɛ̃ maaanↄnɛ,

zaakɛrinↄ sↄ̃, è ń kaatɛmɛ.

30 Weé gbɛ̃ maaa fɛɛ à gbɛ̀n zikiro,

gbɛ̃ zaaa sↄ̃ é vɛ̃ɛkii e bùsunlo.

31 Ɔ̃ndↄ̃ yã è bↄ gbɛ̃ maaa lɛ́n,

lɛ́zaadee sↄ̃, weé à nɛ́nɛ zↄ̃kↄ̃rɛmɛ.

32 Gbɛ̃ maa yã kɛ̀ kↄ̃ sío wà ońnɛ dↄ̃,

yãkpɛɛgãnda'ona ègↄ̃ da gbɛ̃ zaaa lɛ́n.

11

1 Dii zà pↄ́yↄ̃na kↄ̃n mↄnafikion,

kilooyↄ̃na súusun à yezi.

2 Zĩndasɛna lezĩ è mↄ́ wíyão,

zĩndabusanan ↄ̃ndↄ̃yã ũ.

3 Gbɛ̃ maaa nↄ̀sɛpuraa è a da zɛ́a,

náanɛsaidee nↄ̀sɛ zaaa è à yaka.

4 Auziki àre vĩ yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩro,

yãkɛna a zɛ́a sↄ̃ è ń sí gaaa.

5 Taarisaidee maakɛna è zɛ́ poronɛ,

zaakɛri zaakɛna è à nɛ.

6 Nↄ̀sɛpuradee maakɛna è à bↄ,

náanɛsaide pↄ́nidɛna sↄ̃ è à kũ.

7 Tó gbɛ̃ zaaa gà, à tãmaa è mì dɛ,

pↄ́ kɛ̀ à náanɛkɛna a gbãagurↄ píngi è yãa.

8 Gbɛ̃ maaa è bↄ wɛ́ɛtãmman,

ben gbɛ̃ zaaa è gɛ̃n à gɛ̃ɛ ũ.

9 Ludayãdarisai lɛ́ è à gbɛ̃daaa yaka,

mↄde dↄ̃na è gbɛ̃ maaa bↄn.

10 Tó gbɛ̃ maaanↄↄ kú nnamanan,

wɛ́tɛ ègↄ̃ nna,

tó gbɛ̃ zaaanↄ gàga, wè guda kɛ.

11 Wɛ́tɛ è kaara nↄ̀sɛpuradeenↄ gãzĩ,

gbɛ̃ zaaanↄ lɛ́ è wɛ́tɛ dɛ.

12 Faasaidee è a gbɛ̃daaa fabo,

làakaridee è a lɛ́ kũ.

13 Kↄmↄtↄdee è bↄ asiiyão gupuraaa,

gbɛ̃ náanɛdee è ń asii ta.

14 Dↄn'aɛdesaikɛɛ è tó gbɛ̃nↄ fu,

yãkɛkɛri pariinↄ è tó wà zĩ̀ ble.

15 Tó n gbɛ̃ pãnde fĩa dì n musu,

n ka wɛ́ɛtãmmalamɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ a ↄↄ bↄ̀ɛn è gↄ̃ a làakaria.

16 Gbãamↄnnɛri ègↄ̃ auziki vĩ,

mↄde nↄgbɛ̃ nↄ̀sɛmaadee ègↄ̃ bɛ̀ɛ vĩńnɛ.

17 Sùudee è maaa i a zĩndanɛ,

gbɛ̃ pãsĩ è a zĩnda kpá nawɛ̃azi.

18 Gbɛ̃ zaaa asaia ègↄ̃ aubarika vĩro,

yãmaatↄ̃ri è àre e yãpura.

19 Kuuna maa yãpura è ń ká wɛ̃̀ndia,

tɛna à zaaazi è mↄ́ gaao.

20 Dii tɛ̃̀n nↄ̀sɛzaadeenↄ ũ,

à pↄↄ è kɛ nna taarisaideenↄa.

21 Yãpura, gbɛ̃ zaaanↄ é bↄ pãro,

mↄde gbɛ̃ maaanↄ é bↄ aafia.

22 Lán vura tãnga dɛ nà alɛdɛ yĩn,

lɛn nↄ maa ↄ̃ndↄ̃saidee dɛ lɛ.

23 Gbɛ̃ maaanↄ pↄyezi è ń ká nnamanan,

gbɛ̃ zaaanↄ tãmaa è ń nɛ.

24 Gbɛ̃ kɛ̀ è gbaa daa è kaarana e,

gbɛ̃ kɛ̀ gì pↄ́ kɛ̀ dɛ à kpá kpázi è gↄ̃ takaasimmɛ.

25 Gbɛ̃ntee aubarikadee é nnaa ma,

gbɛ̃ kɛ̀ è ń pↄ́yĩi kũ é pↄ́yĩi e se.

26 Wè gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ́wɛɛ utɛ ká,

wè sa maaa o gbɛ̃ kɛ̀ è yáḿmanɛ.

27 Gbɛ̃ kɛ̀ è à maaa wɛtɛ égↄ̃ nna kↄ̃n gbɛ̃nↄ,

gbɛ̃ kɛ̀ è à zaaa wɛtɛ, yã zaaa é à le.

28 Gbɛ̃ kɛ̀ è a auziki náanɛ kɛ é lɛ́ɛ,

gbɛ̃ maaa è ↄ tá lán lí ládee bà.

29 Gbɛ̃ kɛ̀ yã ì a uanɛ é gↄ̃ kori,

yↄ̃nkↄↄ é gↄ̃ ↄ̃ndↄ̃dee zↄ̀ ũ.

30 Gbɛ̃ maa yãkɛnnɛna nɛ́ lí wɛ̃̀ndideemɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ è gbɛ̃nↄ ee ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩ.

31 Zaakɛ Luda è fĩa bo gbɛ̃ maaanɛ andunan,

weé ludayãdarisai kↄ̃n durunkɛrio pↄ́ o dↄↄ́?

12

1 Gbɛ̃ kɛ̀ lɛ́damma è kɛnɛ nnaa ye dↄ̃nazi,

gbɛ̃ kɛ̀ totona è kɛnɛ zaaa mì vĩro.

2 Gbɛ̃ maaa è Dii pↄnnaa e,

mↄde Dii è yã da mↄnafikideela.

3 Zaakɛna è gbɛ̃ke kãsãa pɛ́ɛro,

gbɛ̃ maaa kãsãa ègↄ̃ degena vĩro.

4 Nↄ maaa dɛ a zãnɛ lán fùra bà,

nↄ wídammari dɛnɛ lán mɛ̀kɛmuna bà.

5 Gbɛ̃ maaanↄ ègↄ̃ pɛɛ yãzɛdeea,

gbɛ̃ zaaanↄ lɛ́damma mↄnafiki vĩ.

6 Gbɛ̃ zaaanↄ yã nɛ́ gbɛ̃dɛna yãmɛ,

gbɛ̃ maaanↄ lɛ́ sↄ̃ è ń bↄ.

7 Wè gbɛ̃ zaaanↄ liɛ ń kpɛɛgãnda aↄ̃ mì dɛ,

mↄde gbɛ̃ maaanↄ ua ègↄ̃ kuu.

8 Wè gbɛ̃ tↄ́ bↄ a ↄ̃ndↄ̃ lɛ́mmɛ,

wè kya ká faasaideen.

9 Gbɛ̃ futa kɛ̀ à zĩ̀ri vĩi sã̀ↄ dɛ

gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda diɛ pↄ́ke ũ bensↄ̃ à pↄ́blee vĩroola.

10 Gbɛ̃ maaa a pↄ́kãdeenↄ gwana dↄ̃,

gbɛ̃ zaaanↄ dà pãsĩ kↄ̃n ń pↄ́nↄ.

11 Búbari aĩadee ègↄ̃ kãna,

laasuu kɛ̃̀sã gbɛ̃ kɛ̀ è pɛ́ gukoriaa.

12 Gbɛ̃ zaaa è ↄↄ zaaa ni dɛ,

mↄde gbɛ̃ maaa kãsãa ègↄ̃ mↄdↄ vĩ.

13 Gbɛ̃ zaaa lɛ́ zaaa è à kũ,

mↄde gbɛ̃ maaa è bↄ yãketen.

14 Lɛ́ maaa è ń ká pↄ́ maaaa,

zĩi kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ àre è gɛ̃ a ↄzĩ.

15 Yↄ̃nkↄↄ yãkɛna è kɛnɛ maa,

ↄ̃ndↄ̃dee sↄ̃ è lɛ́damma ma.

16 Yↄ̃nkↄↄ è tó wà à pↄfɛ̃ dↄ̃ gↄ̃ↄ,

làakaridee sↄ̃ è sↄ̃sↄ̃ daro.

17 Yãpura'ori è yãzɛdee o,

sèeda'ɛgɛde yã ègↄ̃ mↄnafiki vĩmɛ.

18 Laasuusaiyã è ń swɛ̃̀ zↄ̃ lán fɛ̃ɛdaa bà,

ↄ̃ndↄ̃dee lɛ́gbɛ è mↄ aafiao.

19 Yãpuraa kɛ̀ wà ò ègↄ̃ gìkɛna,

ɛgɛɛ sↄ̃ è gɛ̃ zɛ́la lán wɛ́ɛ'ibakɛna bà.

20 Mↄnafiki kú zaalɛkpakↄ̃sↄ̃rinↄ swɛ̃̀n,

gbɛ̃'aafiawɛtɛrinↄ bé aↄ̃ↄ pↄnnaa vĩ.

21 Zaa ke è gbɛ̃ maaa lero,

gbɛ̃ zaaanↄ sↄ̃, yã è dańla.

22 Dii tɛ̃̀n ɛgɛdee ũ,

à pↄↄ ègↄ̃ nna yãpuradeea.

23 Làakaridee ègↄ̃ a dↄ̃na kũna a swɛ̃̀n,

yↄ̃nkↄↄ è yã faasai kpàakpa kɛ.

24 Zĩkɛna ↄplaplaa è tó gbɛ̃ kí ble,

mɛa è gbɛ̃ da zↄ̀bleen.

25 Kuuna bídi guu è gbɛ̃ sↄ̃ɛ,

yãnna'onnɛna è ń pↄↄ kɛ nna.

26 Gbɛ̃ maaa è a gbɛ̃daaa da zɛ́a,

gbɛ̃ zaaanↄ yãkɛna è ń sãsã.

27 Mɛadee è a nↄ̀bↄ kã wawaro,

aĩadee è làakari dↄ a pↄ́nↄa.

28 Kuuna yãzɛde zɛ́n wɛ̃̀ndi vĩ,

zɛ́ pì sɛna è ń kpá gaaziro.

13

1 Nɛ́ ↄ̃ndↄ̃dee è a de lɛ́damma ma,

fabori è gí kpãkɛ̃nazi.

2 Lɛ́gbɛ nnaa è gbɛ̃ ká pↄ́ maaaa,

náanɛsaidee è ble a pãsĩ guumɛ.

3 Gbɛ̃ kɛ̀ è a lɛ́ kũ è a wɛ̃̀ndi dãkpa,

gbɛ̃ kɛ̀ à lɛ́ è kúroo è a zĩnda yaka.

4 Mɛadee è pↄ́ kɛ̀ à yezi ero,

aĩade sↄ̃ è nnaa ma.

5 Gbɛ̃ maaa zà mↄnafikiyãn,

gbɛ̃ zaaa è wí daḿma è ń kpɛ bↄ.

6 Maakɛna è zɛ́maasɛri mì sí,

zaakɛna è durunkɛri liɛ a kpɛɛgãnda.

7 Gbɛ̃kenↄ è ń zĩnda diɛ auzikidee ũ,

mↄde aↄ̃ègↄ̃ pↄ́ke vĩro.

Gbɛ̃kenↄ è ń zĩnda diɛ takaasidee ũ,

mↄde aↄ̃ègↄ̃ pↄ́ vĩ bíta.

8 Auzikidee è a zĩnda bↄ kↄ̃n a auzikikɛɛo,

takaasidee sↄ̃ è vĩadaanzina ero.

9 Gbɛ̃ maaanↄ gupuraa ègↄ̃ puna,

gbɛ̃ zaaanↄ fitia è gaḿma.

10 Zĩndasɛna lezĩ è swèe da,

lɛ́dammamana è tó wà ↄ̃ndↄ̃ kũ.

11 Ɔↄ zaaa è gá aɛro,

ↄↄ kɛ̀ wà è ísimma guu sↄ̃ è kↄ̃.

12 Tãmaa gìkɛna è ń nↄ̀sɛ yaka,

pↄ́ kɛ̀ wà yezi ena è mↄ́ wɛ̃̀ndi dufuo.

13 Gbɛ̃ kɛ̀ è yã daroo é yã e,

gbɛ̃ kɛ̀ è yã ma é àre e.

14 Ɔ̃ndↄ̃dee yãdannɛnan íbↄki wɛ̃̀ndidee ũ,

è ń bↄ ga bàn.

15 Wɛ́ɛzɛ̃ maaa è tó gbɛ̃ dakↄ̃rɛ gòmio,

mↄde náanɛsaideenↄ zɛ́ ègↄ̃ pãsĩ.

16 Làakarideenↄ è yã kɛ kↄ̃n dↄ̃nao,

yↄ̃nkↄↄ è a faasaikɛɛ ↄdↄańnɛ.

17 Zĩ̀ri zaaa è gɛ̃ yãn,

ìba náanɛdee è su aafia.

18 Gina totonazi è mↄ́ takaasio kↄ̃n wíyão,

lɛ́dammamana è bɛ̀ɛ líńnɛ.

19 Pↄ́nidɛna ena è ń pↄↄ kɛ nna,

mↄde yↄ̃nkↄↄ ye kɛ̃na yã zaaaaziro.

20 Gbɛ̃ kɛ̀ tɛ́ ↄ̃ndↄ̃rinↄzi è ↄ̃ndↄ̃ kũ,

gbɛ̃ kɛ̀ kakↄ̃ana kↄ̃n yↄ̃nkↄↄnↄ è yã e.

21 Mↄ́nzi ègↄ̃ tɛ́ durunkɛrinↄzi,

nnamanan gbɛ̃ maaanↄ àre ũ.

22 Gbɛ̃ maaa è túbi tó a dionↄnɛ,

durunkɛri sↄ̃ auziki é gↄ̃ gbɛ̃ maaanɛ.

23 Takaaside bura è pↄ́blee kɛ maamaa,

mↄde yãkɛna lɛkpɛɛ è tó à korazi.

24 Gbɛ̃ kɛ̀ è a nɛ́ gbɛ̃roo zàn,

gbɛ̃ kɛ̀ ye a nɛ́zi è à toto káaku.

25 Gbɛ̃ maaa è pↄ́ ble à kã,

gbɛ̃ zaaanↄ nↄ̀sɛ ègↄ̃ da kori.

14

1 Nↄgbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃dee è ua káɛ,

à faasaidee sↄ̃ è ua fãakↄ̃a.

2 Gbɛ̃ kɛ̀ è yã kɛ a zɛ́a Dii vĩa vĩ,

gbɛ̃ kɛ̀ è zɛ́ sɛ́ súusuroo sↄ̃ è kya kán.

3 Faasaide lɛ́n à gbɛ̃bↄ ũ,

ↄ̃ndↄ̃dee yã'ona è à bↄ.

4 Tó zù kuuro, pↄ́ble gbà ègↄ̃ da korimɛ,

wè àre bíta e kↄ̃n zùnↄ gbãaao.

5 Sèeda yãpuradee è ɛgɛɛ toro,

sèeda ɛgɛde yã ègↄ̃ mↄnafiki vĩ.

6 Fabori è kpáɛ kɛ ↄ̃ndↄ̃ↄzi à korazi,

yãdↄ̃na aaga làakarideenɛ.

7 Ǹ kɛ̃ yↄ̃nkↄↄa zã̀azã,

zaakɛ nɛ́ dↄ̃na earo.

8 Ɔ̃ndↄ̃ↄ è tó làakaridee laasuu lɛ́ a zɛ́a,

yↄ̃nkↄↄ faasaikɛɛ è à sãsã.

9 Faasaideenↄ è kya ká taari kúɛkɛnan,

gbɛ̃ maaanↄ ègↄ̃ nna kↄ̃o.

10 Baade a zĩnda yã'ↄ̃amma dↄ̃,

gbɛ̃ pↄnnaa ègↄ̃ dɛ gbɛ̃ pãnde pↄ́ ũro.

11 Gbɛ̃ zaaanↄ ua é mì dɛ,

gbɛ̃ maaanↄ bɛ é ↄ tá.

12 Zɛ́ ke kuu è kɛ gbɛ̃nↄnɛ maa,

mↄde à mìdɛkii nɛ́ gaamɛ.

13 Baa yáadↄna guu nↄ̀sɛ è yaka,

pↄnnaa kuu kɛ̀ è mì dɛ kↄ̃n pↄsiaao.

14 Bↄrukpɛɛde yãkɛna è wí à musu,

gbɛ̃ maaa è a yãkɛna gbɛ̀ e.

15 Laasuusaidee è yã píngi símɛ,

làakaridee è yã náanɛ kɛ laasuulɛna sairo.

16 Ɔ̃ndↄ̃dee ègↄ̃ zaakɛna vĩa vĩ è pãnɛ,

yↄ̃nkↄↄ è náanɛ kpá a zĩndaa ègↄ̃ wãna.

17 Pↄfɛ̃ri è yã futaa kɛ,

mↄnafikidee è zangu i a zĩndanɛ.

18 Ɔ̃ndↄ̃saideenↄ è gↄ̃ faa sai,

làakarideenↄ è dↄ̃na kú fùra ũ.

19 Gbɛ̃ zaaanↄ é mì siɛ gbɛ̃ maaanↄnɛ,

zaakɛrinↄ é kúɛ nↄ̀sɛpuradeenↄ kpɛɛlɛa.

20 Takaasidee, baa à gbɛ̃daaa è zan,

mↄde auzikide gbɛ̃nnanↄ ègↄ̃ pari.

21 Kyakana n gbɛ̃daaan nɛ́ durummɛ.

Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ è wɛ̃nda dↄ̃ takaasideenↄnɛ ũ.

22 Zaalɛkpakↄ̃sↄ̃rinↄ sãsãnaroo?

Maawaariparinↄↄ sùu vĩ kↄ̃n náanɛo.

23 Mɛ̀kpana zĩia ègↄ̃ àre vĩ,

yãbↄɛna pãa è mↄ́ kɛ̃sãnao.

24 Ɔ̃ndↄ̃deenↄ auzikimɛ ń fùra ũ,

yↄ̃nkↄↄnↄ faasaikɛɛ è mↄ́ kↄ̃n faasaiyão.

25 Sèeda yãpuradee è gbɛ̃ mì sí,

mↄde sèeda ɛgɛdee yã mↄnafiki vĩ.

26 Vĩakɛna Diinɛ nɛ́ gbãa'eki náanɛdeemɛ,

à dɛ mìsikii ũ à nɛ́nↄnɛ.

27 Vĩakɛna Diinɛ nɛ́ íbↄki wɛ̃̀ndideemɛ,

è tó wà bↄ ga bàn.

28 Tó kína gbɛ̃nↄↄ pari, ègↄ̃ gakui vĩ,

bùsugbɛ̃saikɛɛ nɛ́ kpatableri mↄ́nzimɛ.

29 Gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ fɛ̃ kpaaro wɛ́ɛ kɛ̃na,

pↄfɛ̃ri è a futakɛɛ sɛ́ lezĩ.

30 Làakarikpaɛna nɛ́ mɛ̀ aafiamɛ,

zangu è mɛ̀kɛkpɛtɛ kpáńzi.

31 Wɛ̃ndade wɛ́ɛtãmmari è à Kɛ̀ri kpɛ bↄ,

takaaside wɛ́ɛgwari è à Kɛ̀ri kpe da.

32 Tó kisia gɛ̃̀ zaakɛrizi, è à nɛmɛ,

baa tó gbɛ̃ maaa gà, à utɛkii vĩ.

33 Ɔ̃ndↄ̃ↄ è vɛ̃ɛkii e làakaridee nↄ̀sɛn,

mↄde wè e yↄ̃nkↄↄaro.

34 Yãzɛdee è bùsu sɛ́ lezĩ,

durun sↄ̃ è wí da gbɛ̃nↄa, baa démɛ.

35 Zↄ̀bleri làakaride yã è ká kínanɛ,

mↄde è a pↄfɛ̃ bↄbↄ à wídammaria.

15

1 Yãwenlana dↄ̃ↄ è pↄfɛ̃ kpáɛ,

yã pãsĩ è ń pↄↄ fɛ̃.

2 Ɔ̃ndↄ̃dee yã'ona è ń gba dↄ̃na,

mↄde yↄ̃nkↄↄ yã ègↄ̃ faa sai.

3 Dii wɛ́ɛ kú gu píngia,

ègↄ̃ gbɛ̃ zaaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ tàasi kɛɛ.

4 Yãbusɛ'ona è ń gba wɛ̃̀ndi dufu,

yãlɛkpɛɛ è ń kã dɛ.

5 Faasaidee è kya ká a de totonan,

lɛ́dammamari sↄ̃ↄ làakari vĩ.

6 Gbɛ̃ maaa ua ègↄ̃ auziki vĩ bíta,

gbɛ̃ zaa pↄ́nↄ ègↄ̃ yãkete vĩ.

7 Ɔ̃ndↄ̃dee lɛ́ è dↄ̃na fã,

yↄ̃nkↄↄnↄ sↄ̃, aↄ̃ↄ nↄ̀sɛ vĩro.

8 Dii tɛ̃̀n gbɛ̃ zaaanↄ sa'ona ũ,

mↄde gbɛ̃ maaanↄ wɛ́ɛkɛna è kánɛ.

9 Dii zà gbɛ̃ zaaa yãkɛnan,

à ye gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ yãzɛdeezinↄzi.

10 Totona pãsĩn gbɛ̃ kɛ̀ pã̀ zɛ́nɛ pↄ́ ũ,

gbɛ̃ kɛ̀ ye lɛ́dammaziroo sↄ̃ é gamɛ.

11 Lán Dii gɛ̀wãa kↄ̃n kaatɛnao yã dↄ̃ nà,

weé gbɛ̃ntee swɛ̃̀ pↄ́ o dↄↄ́?

12 Fabori ègↄ̃ yezi wà a gba làakariro,

è gá ↄ̃ndↄ̃rinↄ kiiaro.

13 Nↄ̀sɛ nnaa è tó uu gↄ̃ werena,

nↄ̀sɛ yakana è gbɛ̃ kã dɛ.

14 Laasuudee è dↄ̃na wɛtɛ,

yↄ̃nkↄↄ è yãfaasai mↄ́mↄ.

15 Gurↄ píngi ègↄ̃ pãsĩ wɛ̃ndadeenɛmɛ,

pↄnnadee ègↄ̃ kú zĩbaa guu.

16 Pↄ́ vĩna féte vĩakɛna Diinɛ guu

maa dɛ auziki bíta kũna wahaa guula.

17 Dò pã blena yenzi guu

maa dɛ nↄ̀bↄ nↄ́side sona kↄ̃n zanguola.

18 Pↄfɛ̃ri è swèe da,

nↄ̀sɛyĩidee è zↄka mì dɛ.

19 Mɛadee zɛ́ ègↄ̃ dɛnɛ lɛ̀kara ũmɛ,

gbɛ̃ maa zɛ́ nɛ́ zɛ́daamɛ.

20 Nɛ́ ↄ̃ndↄ̃dee è tó a de pↄↄ kɛ nna,

gbɛ̃ntee yↄ̃nkↄↄ è kya ká a dan.

21 Yãfaasai è kɛ laasuusaideenɛ nna,

laasuudee è zɛ́ sɛ́ súusu.

22 Lɛ́kpakↄ̃sↄ̃nasai è yã gboro,

lɛ́dammari pariinↄ è tó yã kɛ.

23 Yãwenlana dↄ̃ↄ è a òri pↄↄ kɛ nna,

yã'ona à gurↄↄa ègↄ̃ nna fá!

24 Wɛ̃̀ndi zɛ́ è gá kↄ̃n làakarideenↄ musu

lɛ aↄ̃ton sí gɛ̀wãanlo yãnzi.

25 Dii è ĩadãri ua wí,

è gyaanↄↄ gulɛzɛki dãkpa.

26 Dii zà laasuu zaaan,

yãnna'ona è kɛnɛ gbãsĩro.

27 Ɔↄzaawɛtɛri è ĩa da a uaa,

gbɛ̃ kɛ̀ zà ↄdↄnkpɛɛgbaan égↄ̃ kuu aafia.

28 Gbɛ̃ maaa è laasuu lɛ́ yã kɛ̀ eé weńlaa,

yã zaaa è bↄɛ gbɛ̃ zaaanↄ lɛ́n gↄ̃ↄ.

29 Dii zã̀ kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄ,

è swã kpá gbɛ̃ maaanↄ aduakɛnazi.

30 Uu werena è ń pↄↄ kɛ nna,

baaru nnaa è ń wá were.

31 Gbɛ̃ kɛ̀ è swã dↄ aafia lɛ́dammazi

égↄ̃ bɛdee ũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ tɛ́.

32 Gbɛ̃ kɛ̀ gì totonazi zà a zĩndan,

lɛ́dammamari sↄ̃ è gↄ̃ làakaridee ũ.

33 Vĩakɛna Diinɛ è ↄ̃ndↄ̃ↄ dańnɛ,

zĩndabusana è bɛ̀ɛ líńnɛ.

16

1 Gbɛ̃ntee è yã diɛ a swɛ̃̀n,

mↄde à mìdɛna è bↄ Dii lɛ́mmɛ.

2 Baade è a yãkɛna e maamɛ,

mↄde Dii ń nↄ̀sɛguuyãnↄ yↄ̃ à gwa.

3 Ǹ yã kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ na Dii ↄzĩ,

n pↄyeziyã é bↄ maa.

4 Dii pↄ́ píngi kɛ̀ a pↄyezi yãnzimɛ,

zaakɛrinↄ pↄ́n wɛ́ɛtãmmagurↄↄ ũ.

5 Dii tɛ̃̀n ĩadãrinↄ ũ,

yãpuramɛ aↄ̃é bↄ pãro.

6 Gbɛ̃kɛɛ kↄ̃n náanɛo è lá ká taarila,

vĩakɛna Diinɛ è tó wà pã à zaaanɛ.

7 Tó gbɛ̃ yãkɛnanↄ kɛ̀ Diinɛ nna,

è tó se à ibɛɛnↄ kɛo nna.

8 Pↄ́ féte ena maakɛna guu

maa dɛ àre zaa bíta enala.

9 Gbɛ̃ntee è zɛ́ kɛ̀ èe sɛɛ laasuu lɛ́,

mↄde Dii è a kɛ̀sɛ da zɛ́a.

10 Lán kína è yã diɛ Luda gɛ̃ɛ ũ nà,

à maa à yã bↄ yãzɛdee kpɛɛro.

11 Zaka maaa kↄ̃n kiloo súusuo nɛ́ Dii pↄ́mɛ,

pↄ́tiisigwabↄ píngi nɛ́ à pↄ́kɛnanↄmɛ.

12 Èe kↄ̃ sío kína à zaaa kɛro,

wè kpata kãsãa pɛ́ɛ yãzɛdee musumɛ.

13 Yãzɛde'ori è kɛ kínanɛ nna,

ègↄ̃ ye yãpura'orizi.

14 Kína pↄfɛ̃ dɛ lán ga zĩ̀ri bàmɛ,

mↄde ↄ̃ndↄ̃dee è à tɛ́ dɛ.

15 Kína uu werena ègↄ̃ aafia vĩ,

à maakɛnnɛna dɛ lán pↄ́tↄ̃gurↄ lou bàmɛ.

16 Ɔ̃ndↄ̃kũna maa dɛ vurala zã̀,

gↄ̃na làakaridee ũu bɛ̀ɛ vĩ dɛ kondogi maaala.

17 Gbɛ̃ maa zɛ́ kɛ̀ è sɛ́ pã̀ zɛ́ zaaanɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ à a zĩndakũna dↄ̃ↄ è a wɛ̃̀ndi dãkpa.

18 Ĩadãna è mↄ́ lɛɛnao,

zĩndasɛna lezĩ è mↄ́ kaatɛnao.

19 Zĩndabusana talakanↄ tɛ́ maa

dɛ baka kuuna kↄ̃n ĩadãrinↄla.

20 Gbɛ̃ kɛ̀ è yã'onnɛ maa è à maaa e,

Dii náanɛkɛri ègↄ̃ pↄnnaa vĩ.

21 Gbɛ̃ kɛ̀ à nↄ̀sɛ papanan wè sísi làakaridee,

gbɛ̃ kɛ̀ à lɛ́ nnaan wè à yãdↄ̃na zɛ́ e.

22 Làakarin wɛ̃̀ndi mì ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩinↄnɛ,

faasaideenↄ yãfaasai è wɛ́ɛ tãḿma.

23 Ɔ̃ndↄ̃dee laasuu è à lɛ́ da zɛ́a,

à lɛ́ è tó wà à yãdↄ̃na zɛ́ e.

24 Yãnna'ona nɛ́ zↄ́mɛ,

à nna nↄ̀sɛn bensↄ̃ è mɛ̀ gba aafia.

25 Zɛ́ kee kuu è kɛ gbɛ̃nↄnɛ maa,

mↄde à mìdɛkii nɛ́ gaamɛ.

26 Búbari nↄ̀sɛ è à da zĩin,

zaakɛ nↄaa è tɛ́ kámmɛ.

27 Gbɛ̃ pãa è à zaaa gↄ̃gↄ̃,

à lɛ́gbɛ dɛ lán tɛ́ kɛ èe kũu bàmɛ.

28 Gbɛ̃ dↄ̀rↄsaidee è swèe da,

kↄmↄtↄdee è gbɛ̃nnanↄ kɛ̃kↄ̃a.

29 Gbɛ̃ pãsĩ è mↄnafiki kɛ a gbɛ̃daaanɛ,

gbasa à à da zɛ́ zaaan.

30 Gbɛ̃ kɛ̀ èe wɛ́ɛ'igↄ̃ kɛɛ laasuu ègↄ̃ kpɛɛgãndamɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ èe lɛ́zuki kɛɛ zɛ̀ kↄ̃n à zaaaomɛ.

31 Mìkã puraa nɛ́ fùra gakuideemɛ,

maakɛna è ń káa.

32 Nↄ̀sɛyĩidee maa dɛ zĩ̀karila,

gbɛ̃ kɛ̀ à a zĩndakũna dↄ̃ↄ maa dɛ wɛ́tɛsirila.

33 Wè yã gbeka kↄ̃n ↄↄ puraao,

mↄde à bↄkↄ̃tɛna è bↄ Dii kiiamɛ.

17

1 Burɛdi kusu kori sona yãkete sai

maa dɛ nↄ̀bↄgbɛ̃na ua swèedeenla.

2 Zↄ̀ làakaridee ègↄ̃ gbãaa vĩ nɛ́ wídammari musu,

égↄ̃ baka vĩ ua túbi guu.

3 Wè kondogi kↄ̃n vurao baasa,

mↄde Dii è ń swɛ̃̀ tàasi kɛ.

4 Gbɛ̃ zaaa swã ègↄ̃ nna kↄ̃n yã dↄ̀rↄsaio,

ɛgɛdee làakari ègↄ̃ kú gbɛ̃peria.

5 Gbɛ̃ kɛ̀ è takaasidee faboo è kyaka à Kɛ̀rimmɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ è gbɛ̃ yáa dↄ mↄ́nzia é bↄ pãro.

6 Dionↄmɛ ń dezinↄ gakui ũ,

denↄmɛ ń nɛ́nↄ ĩadãbↄ ũ.

7 Yãzɛde'ona è kↄ̃si kↄ̃n yↄ̃nkↄↄoro,

ɛgɛɛ è kↄ̃si kↄ̃n bɛ̀ɛdeeoro.

8 Ɔdↄnkpɛɛgbaa dɛ yↄbãndii ũ a dàrinɛ,

guu kɛ̀ à lìɛn píngi à tá ègↄ̃ nnamɛ.

9 Gbɛ̃ kɛ̀ lá kà taarilaa e yenzi wɛtɛɛmɛ,

yãzifɛɛri sↄ̃ è gbɛ̃nna kɛ̃kↄ̃a.

10 Ɔ̃ndↄ̃ri è kpãkɛ̃nzina ma,

yↄ̃nkↄↄ sↄ̃ↄ e gbɛ̃na gɛ̃̀n baaagↄ̃ↄ daro.

11 Yã zaaa è dↄ swãgbãadeenɛ aɛ,

weé zĩ̀ri wɛ̃ndadↄ̃risaidee gbarɛzi.

12 Dakↄ̃rɛna kↄ̃n músu kɛ̀ wà à nɛ́nↄ sɛ̀ɛo

sã̀ↄ dɛ dakↄ̃rɛna kↄ̃n yↄ̃nkↄↄ mìsaikɛɛola.

13 Tó gbɛ̃ à maaa fĩa bò kↄ̃n à zaaao,

à zaaa é kɛ̃ à uaaro.

14 Lɛokpakↄ̃adana dɛ lán ízɛwɛ̃na bàmɛ,

ǹ gu gwe ai swèe gↄ̃ gá fɛɛ.

15 Yã nna kpana taarideea

kↄ̃n yãdana taarisaideelaao,

Dii zà yã beeenↄn píngi.

16 Bↄ́ àren yↄ̃nkↄↄ vĩ ↄↄblena kyódↄ̃na musuu?

Zaakɛ à nↄ̀sɛ vĩro.

17 Gbɛ̃nna yenzi ègↄ̃ kuu gurↄ sãnda píngimɛ,

vĩ̀i kↄ̃n dãaronↄ kuu dↄ̃kↄ̃nɛna yãnzimɛ.

18 Yↄ̃nkↄↄ è gbɛ̃ fĩa di a musu,

è kpɛ́gaau sɛ́ a gbɛ̃daaanɛ.

19 Gbɛ̃ kɛ̀ ye swèezi ye durunzimɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ à a gãnulɛ bↄ̀ yàasa è mↄ́nzi wɛtɛ a zĩndanɛ.

20 Laasuukpɛɛgãndadee è à maaa ero,

lɛ́fↄtↄdee è lɛ́ɛ à da yãn.

21 Yↄ̃nkↄↄ da pↄↄ ègↄ̃ siamɛ,

faasaidee de pↄↄ ègↄ̃ nnaro.

22 Nↄ̀sɛ nnaan ɛ̃zɛ̃ maaa ũ,

pↄsiaa è ń yãyã.

23 Zaakɛri è ↄdↄnkpɛɛgbaa sↄtↄ a utan,

lɛ à yãzɛdee mì dɛo yãnzimɛ.

24 Làakaride wɛ́ɛ ègↄ̃ kú ↄ̃ndↄ̃ↄa,

mↄde yↄ̃nkↄↄ wɛ́ɛpɛkii ègↄ̃ zã̀mɛ.

25 Nɛ́ yↄ̃nkↄↄ è tó a de pↄↄ gↄ̃ sia,

è a da'ina nↄ̀sɛ yaka.

26 À maa wà wɛ́ɛ tã taarisaideearo,

bɛ̀ɛdee gbɛ̃na a nↄ̀sɛ maa yãnzi zɛ́ vĩro.

27 Gbɛ̃ kɛ̀ è a lɛ́ kũ dↄ̃na vĩ,

nↄ̀sɛyĩidee ègↄ̃ làakari vĩ.

28 Baa yↄ̃nkↄↄ, tó à yĩtɛna,

wè à diɛ ↄ̃ndↄ̃dee ũmɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ è a lɛ́ kũ nɛ́ làakarideemɛ.

18

1 Zĩnda pↄyezi è dↄ gbɛ̃ kɛ̀ è kɛ̃ḿmanɛ aɛ,

è gí lɛ́damma píngizi.

2 Yↄ̃nkↄↄ è pↄnnaa kɛ làakari yã musuro,

yã kɛ̀ bↄ̀ à lɛ́n è o.

3 Zaakɛna è mↄ́ kyakanguomɛ,

kpɛbↄyã è wí ińnɛ.

4 Gbɛ̃ntee lɛ́gbɛ nɛ́ í lↄ̀mɛ,

swa'i bàalɛnamɛ, íbↄki wɛ̃̀ndideemɛ.

5 Kɛna zaakɛrinɛ kɛ̀rɛkɛrɛ

ke yãkɛna taarisaideenɛ lɛ̀kpɛɛ maaro.

6 Yↄ̃nkↄↄ lɛ́ è à da swèen,

à yã'ona è à kpá gbɛ̃nazi.

7 Yↄ̃nkↄↄ lɛ́ è à yaka,

à yã'ona è à kũ lán takutɛɛ bà.

8 Gbɛ̃peri yã è kɛńnɛ lán zↄ́ bà,

è gɛ̃ lɛ́n dↄ̃̀ↄ ai nↄ̀sɛ guu.

9 Gbɛ̃ kɛ̀ è pã kpá a zĩizi nɛ́

mↄ́nzide dãaromɛ.

10 Dii tↄ́ nɛ́ utɛki lezĩmɛ,

gbɛ̃ maaa è bàa lɛ́ à gɛ̃̀n à aafia e.

11 Ɔↄde auziki dɛnɛ lán wɛ́tɛ kɛ̀ wà lɛ̀kaa lìgazi bà,

lán bĩi kɛ̀ weé fↄ̃ wà didiaroo bà.

12 Zĩndasɛna lezĩ è mↄ́ gbɛ̃nɛ kↄ̃n lɛɛnao,

zĩndabusana è mↄ́ bɛ̀ɛo.

13 Gbɛ̃ kɛ̀ è weńla swãkpana sai,

mìsaikɛɛ kↄ̃n kpɛbↄnao gↄ̃̀nɛ.

14 Kãgbãakɛɛ è gbɛ̃ gba gbãaa gyãpɛa,

mↄde dé bé eé pↄsiaa fↄ̃ↄ?

15 Làakaridee è yã dada a swɛ̃̀n,

ↄ̃ndↄ̃dee swã ègↄ̃ dↄ dↄ̃nazi.

16 Gbaa kɛ̀ gbɛ̃ dà è zɛ́ kɛkɛnɛ,

è zɛ́ wɛ̃nɛ gana gbɛ̃nsinↄ kiia.

17 Gbɛ̃ kɛ̀ yã ò káakun wè à gwa yãnnadee ũ,

ai à ibɛɛ gↄ̃ gá à ɛgɛ bo.

18 Kàbankpɛkɛna è swèe mì dɛ,

è gↄ̃sa gbãaanↄ yokↄ̃a.

19 Danɛ kɛ̀ wà taari kɛ̀nɛ yã ègↄ̃ gbãa lán bĩi bà,

aↄ̃ swèe dɛ lán zɛ́tatana kↄ̃n lɛ̀o bà.

20 Yã'ona dↄ̃ↄ è mↄ́ gbɛ̃nɛ kↄ̃n kãnao,

à lɛ́gbɛ è tó pↄ́ mↄ́a.

21 Gaa kↄ̃n wɛ̃̀ndio kú lɛ́mmɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ ye yã'onazi è a gbɛ̀ e.

22 Gbɛ̃ kɛ̀ nↄↄ è ń sɛ́ n pↄ́ maaa è,

aubarika beee bↄ̀ Dii kiiamɛ.

23 Takaasidee è yã o wɛ̃ndawɛ̃nda,

auzikidee è weńla gbãngbãn.

24 Gbɛ̃nna bɛrɛkɛtɛ è à zaaa ińnɛmɛ,

gbɛ̃nna kenↄ kuu aↄ̃ègↄ̃ na gbɛ̃a dɛ ua gbɛ̃la.

19

1 Kuuna takaaside taarisaidee ũu maa

dɛ kuuna yↄ̃nkↄ yãzaa'ori ũula.

2 Aĩa vĩna dↄ̃na sai maaro,

wãna bíta è ń kɛ̃ zɛ́amɛ.

3 Gbɛ̃ntee faasaikɛɛ è zɛ́ yakanɛ,

ben è Dii taari e.

4 Auziki è tó wà gbɛ̃nna e pari,

takaaside gbɛ̃nna è kɛ̃amɛ.

5 Sèeda ɛgɛdee é bↄ pãro,

ɛgɛdee é gí wɛ́ɛtãmma eziro.

6 Gbɛ̃ paridee è kpatableri tↄ́ nnaa sí,

baade píngi ègↄ̃ yezi gbadari gↄ̃ dɛ a gbɛ̃ ũmɛ.

7 Takaasidee danɛnↄ è pã kpázimɛ,

weé à gbɛ̃nnanↄ kɛ̃ana o dↄro.

Tó èe wɛtɛɛ à yã ońyo,

aↄ̃ègↄ̃ kú bɛro.

8 Gbɛ̃ kɛ̀ èe ↄ̃ndↄ̃ kũu ye a zĩndazimɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ ye làakarizi è à maaa e.

9 Sèeda ɛgɛdee é bↄ pãro,

ɛgɛtori é kaatɛ.

10 Lán nnamana e kↄ̃si kↄ̃n yↄ̃nkↄↄo nàro,

lɛn zↄ̀ kíblena wɛ̃ɛnɛnↄa e kↄ̃sioro lɛ.

11 Làakaridee pↄↄ è fɛ̃ kpaaro,

lákana taarilan à ĩadãbↄ ũ.

12 Kína pↄfɛ̃na dɛ lán músu pũtãna bà,

à maakɛnnɛna dɛ lán mↄdↄpisina sɛ̃̀a bàmɛ.

13 Nɛ́ yↄ̃nkↄↄn a de yakana ũ,

nↄ swèedee dɛ lán ítↄ̃tↄ̃na zɛna sai bàmɛ.

14 Wè bɛɛ kↄ̃n a auzikio e túbi ũmɛ,

mↄde nↄ làakaride ena è bↄ Dii kiiamɛ.

15 Mɛakɛna è ń da ibita'onan,

nↄaa è gbɛ̃ gina dɛ.

16 Gbɛ̃ kɛ̀ è yã'onnɛna da è a wɛ̃̀ndi dãkpa,

gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda yãkɛna daroo é ga.

17 Gbɛ̃ kɛ̀ wɛ̃nda dↄ̃̀ takaasideenɛ pↄ́ sɛ̃̀kã Diinɛmɛ,

àmbe é à yãkɛnanↄ fĩa bonɛ.

18 Ǹ n nɛ́ toto a gurↄↄa,

mↄde ǹton tó à gɛ̃ ↄla ai à garo.

19 Pↄfɛ̃bitadee é fĩa bomɛ,

tó n à bò, à bona égↄ̃ lɛ́ vĩro.

20 Ǹ lɛ́damma ma ǹ totona sí,

lɛ ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ gurↄ aɛzĩ yãnzi.

21 Laasuu kú gbɛ̃ntee nↄ̀sɛn pari,

mↄde yã kɛ̀ Dii zɛ̀o bé è kɛ.

22 Gbɛ̃kɛɛn wè wɛtɛ gbɛ̃nteea,

takaasidee maa dɛ ɛgɛdeela.

23 Vĩakɛna Diinɛ è mↄ́ wɛ̃̀ndio,

gbɛ̃ kɛ̀ vĩi è ii o làakario kpaɛna,

à zaaa è à lero.

24 Mɛadee è ↄ gɛ̃ taan

à fua à pↄ́blee lí à da a lɛ́n.

25 Ǹ fabori gbɛ̃, yↄ̃nkↄↄ é gↄ̃ làakari vĩ,

ǹ kpãkɛ̃ làakarideezi, eé yã dada.

26 Nɛ́ kɛ̀ è a de gbɛ̃ à pɛ́ a daa nɛ́

nɛ́ gina kɛ̀ è wí daḿmamɛ.

27 Ma nɛ́, tó n kámma bò kↄ̃n lɛ́dammamanao,

n pã yãdↄ̃nanɛn gwe.

28 Sèeda zaadee è yãzɛdee fabo,

zaakɛri è à zaaa mↄ́mↄ zaa.

29 Gò logona faborinↄla,

gbɛ̃nan yↄ̃nkↄↄnↄ pↄ́ ũ ń kpɛɛa.

20

1 Wɛ̃ɛ è lalandi zĩḿma,

í gbãaa è ń da yãbↄɛn,

gbɛ̃ kɛ̀ tò à a dɛ ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩro.

2 Kína pↄfɛ̃na dɛ lán músu pũtãna bà,

gbɛ̃ kɛ̀ tò à pↄ fɛ̃̀ a zĩnda kpà gaazimɛ.

3 Baasina lɛokpakↄ̃anɛ bɛ̀ɛ vĩ,

faasaideenↄ è kasakɛ swèe kɛro.

4 Mɛadee è bú wí a gurↄↄaro,

tó à gàa bura pↄ́kɛ̃gurↄ, è pↄ́ke ero.

5 Gbɛ̃ntee nↄ̀sɛguuyã nɛ́ í lↄ̀mɛ,

mↄde asánsidee bé à yã pìnↄ tↄna dↄ̃.

6 Gbɛ̃ paridee è a maakɛna yã o,

mↄde bↄna gbɛ̃ náanɛdeea zĩ'ũ.

7 Gbɛ̃ maaa ègↄ̃ kuu taari sai,

aubarikadeenↄn nɛ́ kɛ̀ à ń tónↄ ũ.

8 Kína kɛ̀ vɛ̃ɛna a yãkpaɛkɛkiia

è à zaa píngi dↄ̃ a wɛ́ɛ guu à plɛkↄ̃tɛ.

9 Dé bé é fↄ̃ à o kɛ̀ a nↄ̀sɛ yãke vĩro,

á kuu durun sai wásawasaa?

10 Kilooyↄ̃na zaaa kↄ̃n mↄnafiki zakao,

Dii zà beeenↄn píngi.

11 Baa kↄ̃kↄ̃'ona guu wè dↄ̃ nɛ́a,

tó à yãkɛna maa ke à zɛ́ vĩ.

12 Swã kɛ̀ wè yã mao kↄ̃n wɛ́ɛ kɛ̀ wè guu eoo,

Dii bé à ń kɛ́ ń píngi.

13 Tó ń ye i'onazi, nɛ́ gↄ̃ takaasidee ũmɛ,

ǹ itɛ̃, pↄ́blee é mↄ́mma.

14 Pↄ́luri è be: À maaro! À maaro!

Tó à kào aɛ, è a zĩnda sáabu kpá.

15 Vura kun, ben òso din,

mↄde dↄ̃na kuuna lɛ́mmɛ gbɛ̀ bɛ̀ɛdee ũ.

16 Tó gbɛ̃ nibↄ fĩa dì a musu,

ǹ à uta sí ǹgↄ̃ kũna tↄↄba ũ adee gɛ̃ɛ ũ.

17 Dibidibi pↄ́blee ègↄ̃ nna gbɛ̃nɛmɛ,

è yãa à gↄ̃ n lɛ́n lán gbɛ̀wa bà.

18 Ǹ zɛ yão lɛ́damma musu,

ǹ yã gwa maamaa, nɛ́ gbasa ǹ zĩ̀ ká.

19 Kↄmↄtↄdee ègↄ̃ lili oo kↄ̃n danↄ asiiyãomɛ,

ǹton kakↄ̃a kↄ̃n yãbↄɛrioro.

20 Gbɛ̃ kɛ̀ à a de ke a da kà,

à fitia é ga gusia níginigimmɛ.

21 Túbiblena idɛ wahaakɛsai

ègↄ̃ aubarika vĩ zãaro.

22 Ǹton à zaaa gɛ̃ɛbona laasuu lɛ́ro.

Ǹ sↄ̃kpa Diizi à n mì sí.

23 Dii zà kilooyↄ̃na zaaan,

mↄnafiki zaka è kɛnɛro.

24 Dii bé è gbɛ̃ntee kɛ̀sɛ da zɛ́a.

Dian gbɛ̃ é yã kɛ̀ eé kɛ zɛ́ dↄ̃ↄ?

25 Gba lɛ́gbɛ̃na Ludanɛ kpaakpaa kari vĩ,

nɛ́ yãa ǹ laasuu lɛ́ lù kɛ̀ ń sɛ̀nɛ pìa.

26 Kína ↄ̃ndↄ̃dee è gbɛ̃ zaaanↄ plɛplɛ

à ń ká gbɛ̀n à ń agaa pá.

27 Dii fitia è gbɛ̃ntee laasuu pu,

è nↄ̀sɛguuyã tàasi kɛ píngi.

28 Gbɛ̃kɛɛ kↄ̃n náanɛon kína dãkparinↄ ũ,

maakɛna è à kpata kãsã pɛ́ɛ.

29 Gↄ̃kparɛnↄ gbãaamɛ ń ĩadãbↄ ũ,

mare ìsinↄ mìkã puraamɛ ń gakui ũ.

30 Wɛ́ɛtãmmana è à zaaa kɛ̃ḿma,

flã̀ ↄ̃amma è yã bɛ̃̀ɛ nↄ̀sɛn.

21

1 Kína nↄ̀sɛ kú Dii ↄzĩ lán ízɛ bàmɛ,

è à liɛ guu kɛ̀ à yezin.

2 Baade ègↄ̃ ee a yãkɛna maa,

mↄde Dii bé ègↄ̃ ń nↄ̀sɛ dↄ̃.

3 Maakɛna kↄ̃n yãkɛna a zɛ́ao

è kɛ Diinɛ dɛ sa'onala.

4 Zĩndasɛna lezĩ kↄ̃n ĩadãao

è zaakɛrinↄ durun bↄ gupuraaamɛ.

5 Aĩadee laasuu è à ká nnamanaa,

nↄ̀sɛwãadee è gɛ̃ takaasin.

6 Auziki kɛ̀ gbɛ̃ è ɛgɛtona guu

é gɛ̃ ĩala à ń kpá gaazi.

7 Zaakɛrinↄ pãsĩkɛna é táńyo,

zaakɛ aↄ̃è we wà yãzɛdee kɛro.

8 Taaride yãkɛna ègↄ̃ dↄ̀rↄ vĩro,

taarisaide yãkɛna ègↄ̃ wásawasamɛ.

9 Ina kpɛ́ làasin maa

dɛ kuuna kpɛ́n lɛdo kↄ̃n nↄ swèedeeola.

10 Zaakɛri swɛ̃̀ ègↄ̃ kú à zaaaamɛ,

è a gbɛ̃daaa wɛ̃nda gwaro.

11 Tó wà wɛ́ɛ tã̀ faboria,

yↄ̃nkↄↄ è ↄ̃ndↄ̃ kũmɛ,

tó wà kpã̀kɛ̃ ↄ̃ndↄ̃deezi,

à dↄ̃na è kaaramɛ.

12 Ludaa maa, è zaakɛri bɛɛ tàasi kɛ,

è zaakɛrinↄ ká kaatɛnan.

13 Gbɛ̃ kɛ̀ èe swã kpá wɛ̃ndade wiiiziro,

àpi é wii pɛ́ se, gbɛ̃ke é weàlaro.

14 Gbadana asii guu è pↄfɛ̃ kpáɛ,

ↄdↄnkpɛɛgbaa sↄtↄna utan è pↄfɛ̃ mì dɛ.

15 Yãgↄ̃gↄ̃na a zɛ́a è gbɛ̃ maaa pↄↄ kɛ nna,

mↄde è vĩa dada zaakɛrizi.

16 Gbɛ̃ kɛ̀ pã̀ làakari zɛ́nɛ

é si gɛ̀wãadeenↄ tɛ́mɛ.

17 Gbɛ̃ kɛ̀ nↄ̀sɛ kpà pↄnnakɛnaa é gↄ̃ takaasin,

gbɛ̃ kɛ̀ ye wɛ̃ɛzi kↄ̃n nↄ́sio é kɛ auzikidee ũro.

18 Zaakɛrinↄn gbɛ̃ maaanↄ tↄↄbakpabↄ ũ,

Luda è wɛ́ɛ tã náanɛsaideenↄa nↄ̀sɛpuradeenↄ gɛ̃ɛ ũ.

19 Kuuna gbáan maa

dɛ vɛ̃ɛna kↄ̃n nↄ swèede pɛ̃tɛ̃deeola.

20 Pↄ́ble maaa kↄ̃n nↄ́sio ègↄ̃ kaɛna ↄ̃ndↄ̃dee bɛ,

mↄde yↄ̃nkↄↄ è a pↄ́ mↄ́mↄ gↄ̃ↄmɛ.

21 Gbɛ̃ kɛ̀ è yãzɛdee kↄ̃n gbɛ̃kɛɛo wɛtɛ

è wɛ̃̀ndi kↄ̃n yã nnaao kↄ̃n bɛ̀ɛo e.

22 Ɔ̃ndↄ̃dee è lɛ́ɛ gↄ̃sa gbãaanↄ wɛ́tɛa,

è zɛkigbãaa kɛ̀ aↄ̃ↄe à náanɛ kɛɛ gboro.

23 Gbɛ̃ kɛ̀ à a lɛ́ fↄ̃̀ bensↄ̃ à a nɛ́nɛ kũ̀,

àmbe è a zĩnda bↄ yãn.

24 Gbɛ̃ kɛ̀ wada kↄ̃n ĩadãnao vĩ tↄ́n fabori,

è yã kɛ kↄ̃n zaza bítaomɛ.

25 Mɛadee pↄyezi è à kpá gaazi,

kɛ̀ à ↄ gbàrɛ zĩizi yãnzi.

26 Ègↄ̃ kú pↄ́nidɛnan gurↄ sãnda píngi,

gbɛ̃ maaa sↄ̃ è gba da nↄ̀sɛo do.

27 Gbɛ̃ zaaa sa'ona Diia nɛ́ tɛ̃̀mɛ,

atɛ̃nsa tó èe oo kↄ̃n mↄnafikio.

28 Sèeda ɛgɛdee é gɛ̃ zɛ́a,

gbɛ̃ kɛ̀ à tɛ̀ à yãzi é kaatɛ ai gurↄ píngi.

29 Gbɛ̃ zaaa wɛ́ɛ ègↄ̃ pãsĩmɛ,

nↄ̀sɛpurade wɛ́ɛ ègↄ̃ tɛ́ a yãkɛnazi.

30 Ɔ̃ndↄ̃ↄ ke wɛ́ɛzɛ̃ɛ ke lɛ́damma,

aↄ̃ ke é fↄ̃ à Dii furo.

31 Wè sↄ̃ soru kɛ zĩ̀ yãnzimɛ,

mↄde Dii bé à zĩ̀blena yã dↄ̃.

22

1 Tↄ́ nnaa dɛ auzikila,

nna kↄ̃n gbɛ̃nↄo dɛ vura kↄ̃n kondogiola.

2 Auzikidee kↄ̃n takaasideeo kãsãa dↄ̃nkↄ̃mɛ,

Dii bé à ń kɛ́ ń píngi.

3 Làakaridee è gĩakɛ à à zaaa e à utɛnɛ,

ↄ̃ndↄ̃saidee ègↄ̃ gaa ai à wɛ́ɛtãmma e.

4 Zĩndabusana kↄ̃n vĩakɛna Diinɛo gbɛ̀n

auziki kↄ̃n bɛ̀ɛo kↄ̃n wɛ̃̀ndio ũ.

5 Lɛ̀ kↄ̃n takutɛɛo kú gbɛ̃ dↄ̀rↄsaide zɛ́n,

gbɛ̃ kɛ̀ ye aafiazi è kɛ̃ḿma.

6 Ǹ nɛ́ féte da zɛ́ kɛ̀ dɛ à sɛ́a,

tó à ìsi kũ̀, eé kɛ̃aro.

7 Auzikidee è gbãaa mↄ takaasideenɛ,

pↄ́sɛ̃kãri è zↄ̀ ble pↄ́deenɛ.

8 Gbɛ̃ kɛ̀ à à zaaa tↄ̃̀, adee é yã e à kɛ̃gurↄ,

à pãsĩkɛgo é à gbɛ̃.

9 Luda é aubarika da gbɛ̃ kɛ̀ gbɛ̃kɛɛ vĩin

kɛ̀ è pↄ́blee kpaatɛ takaasideenↄnɛ yãnzi.

10 Ǹ pɛ́ faboria, swèe é mì dɛ,

yãkete kↄ̃n wío é yãa.

11 Nↄ̀sɛpuradee kɛ̀ à lɛ́gbɛ nna

bé eégↄ̃ dɛ kína gbɛ̃nna ũ.

12 Dii wɛ́ɛ ègↄ̃ tɛ́ dↄ̃nazi,

è mìkpɛɛ zu náanɛsaide yãnɛ.

13 Mɛadee è be músu kú bàazi,

tó ma bↄ, eé ma dɛ gãalɛ.

14 Kaarua lɛ́ nɛ́ wɛ̀ɛ zòotomɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ Dii pↄↄ fɛ̃̀o è lɛ́ɛ à sin.

15 Faasaiyã ègↄ̃ kú nɛ́nↄ swɛ̃̀n,

totona kↄ̃n flã̀o é tó aↄ̃ kɛ̃a.

16 Gbɛ̃ kɛ̀ è wɛ́ɛ tã takaasideea lɛ à a auziki kaara

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ è gba da ↄↄdeenɛo, aↄ̃ píngi é kɛ̃sã.

Ɔ̃ndↄ̃deenↄ lɛ́damma

17 Ǹ swã kpá ǹ ↄ̃ndↄ̃rinↄ yã'onnɛna ma,

ǹ n nↄ̀sɛ wɛ̃ ma yãdannɛnanɛ,

18 zaakɛ à nna ǹgↄ̃ kũna n swɛ̃̀ guu,

àgↄ̃ kú n lɛ́mmɛ.

19 Baa mpi, mɛ́ɛ yã daannɛ gbã̀a,

lɛ ǹgↄ̃ Dii náanɛ vĩ yãnzimɛ.

20 Ma yã'onnɛna kɛ̃̀nnɛ mɛ̀n baaakuri,

yã pìnↄ lɛ́damma kↄ̃n dↄ̃nao vĩ.

21 Mɛ́ɛ yãpuraa kɛ̀ náanɛ vĩi daannɛ,

lɛ ǹ e ǹ yã weńla a zɛ́amɛ.

22 Ǹton gbãasaidee ble à gbãasaikɛ yãnziro,

ǹton gbãaa mↄ wɛ̃ndadeenɛ yãkpaɛkɛkiiaro,

23 zaakɛ Dii é yã síńyo,

eé wɛ́ɛ tã gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe wɛ́ɛ tãaḿmanↄa.

24 Ǹton gbɛ̃nna kpá kↄ̃n pↄfɛ̃rioro,

ǹtongↄ̃ tɛ́ kↄ̃n pɛ̃tɛ̃deeoro,

25 lɛ ǹton à dà sɛ́ɛ

ǹ n zĩnda kpá yãziro yãnzi.

26 Ǹton gbɛ̃ke fĩa di n musuro,

ǹton kpɛ́gaau sɛ́nɛro.

27 Tó ń pↄ́ke vĩ ǹ fĩa booro,

weé n daɛbↄ sɛ́ n gĩzĩ.

28 Ǹton tↄↄtɛ lɛ́ sèeda zii wurɛro,

n dezinↄ bé aↄ̃ pɛ̀ɛ.

29 N gbɛ̃ kɛ̀ à a zĩi dↄ̃ maamaaa èↄ́?

Adee é zĩi kɛ kínanↄnɛ,

èe kɛ talakanↄn eé kɛńnɛro.

23

1 Tó n mↄ pↄ́ ble kↄ̃n gbãadeeo,

ǹgↄ̃ dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ kú n aɛ.

2 Tó sãnkaradeemɛ n ũ,

ǹ fɛ̃ɛ da n kòtoa.

3 Ǹton wãkũ kɛ à pↄ́ble nↄ́sideeziro,

zaakɛ pↄ́blee pì dɛ lán dabuuzunnɛna bàmɛ.

4 Ǹton ĩa da n zĩndaa ↄↄbitawɛtɛna yãnziro,

ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ ǹgↄ̃ n zĩndakũna dↄ̃.

5 Wè wɛ́ɛ lɛ́ ↄↄa, ben è gɛ̃ zɛ́la,

è dɛ̀bɛ bↄbↄ à vĩa lán kúu bà.

6 Ǹton aĩapãsĩde pↄ́ blero,

ǹton wãkũ kɛ à pↄ́ble nↄ́sideeziro,

7 zaakɛ ègↄ̃ a ↄↄ naroo a nↄ̀sɛmmɛ.

Eé bennɛ ǹ pↄ́ ble ǹ í mi,

mↄde èe kɛnɛ a nↄ̀sɛnlo.

8 Nɛ́ à féte kɛ̀ ń blè pisimɛ,

sáabu kɛ̀ ń kɛ̀ é kɛ pã.

9 Ǹton yã o yↄ̃nkↄↄ swãnlo,

zaakɛ eé kyaka n ↄ̃ndↄ̃yãmmɛ.

10 Ǹton tↄↄtɛ lɛ́ sèeda zii wurɛro,

ǹton tonɛnↄ bú lɛ́ ǹ ká n pↄ́laro,

11 zaakɛ aↄ̃ Dãkpari gbãa,

eé bↄ n kpɛɛ à yã síńyo.

12 Ǹ lɛ́damma yã da n swɛ̃̀n,

ǹ làakari dↄ dↄ̃nayãa.

13 Ǹton gí n nɛ́ totoziro.

Tó n à gbɛ̃̀ flã̀o, eé garo.

14 Ǹ à gbɛ̃ flã̀o,

lɛ ǹ à bↄ gaa ↄzĩ.

15 Ma nɛ́, tó n ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩ n swɛ̃̀n,

ma pↄↄ é kɛ nna.

16 Tó yãzɛdee e bↄↄ n lɛ́n,

ma pↄↄ é kɛ nna.

17 Ǹton durunkɛrinↄ gwena ni dɛro,

ǹgↄ̃ Dii vĩa vĩ gurↄ sãnda píngi,

18 zaakɛ nɛ́gↄ̃ ziaa vĩmɛ,

tãmaa é n nɛro.

19 Ma nɛ́, ǹ ma yã ma lɛ ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ,

ǹ tó n swɛ̃̀ gↄ̃ tɛ́ zɛ́ maaazi.

20 Ǹton kakↄ̃a kↄ̃n wɛ̃mirinↄro,

ǹtongↄ̃ kú lóudeenↄ tɛ́ro,

21 zaakɛ wɛ̃dɛri kↄ̃n lóudeeo è gↄ̃ takaasideenↄ ũ,

aↄ̃ mɛ̀kpɛtɛ è ń da utakãsãdanammɛ.

22 Ǹ n de'ina yã ma,

tó n da zi kũ̀, ǹton kyakanlo.

23 Ǹgↄ̃ yãpuraa wɛtɛɛ, ǹton ↄ kpáziro,

ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ kↄ̃n yãdadanao kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ɛo.

24 Gbɛ̃ maaa de pↄↄ ègↄ̃ nna maamaa,

gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ ↄ̃ndↄ̃dee ì pↄↄ ègↄ̃ nnaaamɛ.

25 Ǹ tó n de kↄ̃n n dao pↄↄ kɛmma nna,

ǹ tó n da'ina guda dↄmma.

26 Ma nɛ́, ǹ n nↄ̀sɛ wɛ̃mɛ,

n wɛ́ɛ gↄ̃ tɛ́ ma yãkɛnazi,

27 zaakɛ kaarua nɛ́ wɛ̀ɛ zòotomɛ,

nↄ pãpãkɛri nɛ́ lↄ̀gↄ zã̀mɛ.

28 È gbɛ̃ kpákpa lán kpãi wɛ́ɛdewɛ bà,

è tó gↄ̃gbɛ̃ paridee gↄ̃ náanɛ sai.

29 Dén wè wãiyoo kɛnɛ?

Dén wè o'oo kɛnɛ?

Dé bé à lɛokpakↄ̃a vĩi?

Dé bé à zↄka vĩi?

Dé bé è kɛ̃nna pãa?

Dé wɛ́ɛ bé à tɛ̃aa?

30 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è gì kɛ wɛ̃mikiianↄ,

kɛ̀ aↄ̃è gá kpáɛ kɛ geepiwɛ̃ yãkↄ̃tɛnanↄzimɛ.

31 Ǹton wɛ́ɛ bii geepiwɛ̃ɛa

lɛ à tɛ̃akɛ wãkũ n kũro,

zaakɛ ègↄ̃ pipii togoo guumɛ

à gɛ̃na lɛ́n ègↄ̃ nna.

32 Eé yãa swaa tɛ̃mma lán mlɛ̃̀ bà,

eé n gbã à n kũ lán pitigoo bà.

33 Nɛ́ wɛ́ɛ si pↄ́ kɛ̀ nɛ́ɛ e yãroolɛ,

nɛ́ laasuu kpɛɛgãnda lɛ́ n swɛ̃̀n.

34 Nɛ́gↄ̃ dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ daɛna góron ísiaalaa bà,

lán gbɛ̃ kɛ̀ kú góro'itɛ bisa mìsↄ̃ntɛ̃a bà.

35 Nɛ́ be: Wà ma gbɛ̃, èe ↄ̃maro,

wà ma kɛ búgubugu, mɛ́ɛ à wãwãa maro.

Bↄrɛn ma wɛ́ɛ é were lɛ mà í wɛtɛ mà mi dↄↄ?

24

1 Ǹtongↄ̃ lugaa gbɛ̃ zaaanↄ gwenaziro,

ǹton kakↄ̃anyona ni dɛ sero,

2 zaakɛ yã gbãaa laasuu bé ègↄ̃ kú ń swɛ̃̀n,

yãkete ègↄ̃ kú n lɛ́mmɛ.

3 Ɔ̃ndↄ̃ↄn wè bɛ kpáɛo,

làakari è tó àgↄ̃ pɛɛna.

4 Dↄ̃nan wè pↄ́ káo kpɛ́nↄ pa

kↄ̃n auziki maa bɛ̀ɛdeeo.

5 Ɔ̃ndↄ̃dee gbãaa ègↄ̃ kaaramɛ,

dↄ̃̀ri iko ègↄ̃ gaa aɛmɛ.

6 Baaru è tó wà zĩ̀ asãnsi dↄ̃,

tó yãkɛkɛrinↄↄ pari, è tó wà zĩ̀ ble.

7 Ɔ̃ndↄ̃ↄ lezĩ dɛ faasaideela,

lakutu kↄ̃kakↄ̃aa guu à lɛ́ ègↄ̃ nakↄ̃anamɛ.

8 Gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ zaakɛnnɛna laasuu vĩin

wè à sísi mↄnafikide.

9 Yãfaasai wàaripana nɛ́ durummɛ,

gbɛ̃ke ègↄ̃ ye faboriziro.

10 Tó n mɛ̀kpɛtɛ kɛ̀ nawɛ̃akɛgurↄ,

n gbãaa bítaro.

11 Ǹ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mì pɛ̀ gaaanↄ mì sí,

ǹ gí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ sòro wèe sii kaatɛnannↄnɛ.

12 Tó n bè: O'o, wá dↄ̃ yãro fá,

Luda kɛ̀ nↄ̀sɛguuyã dↄ̃ é eroo?

N wɛ̃̀ndi gwàri à yã dↄ̃,

eé fĩa bo baadenɛ a yãkɛnaamɛ.

13 Ma nɛ́, ǹ zↄ́ ble, zaakɛ à maa,

zↄ́sa è kɛ lɛ́nɛ nna.

14 Lɛn ↄ̃ndↄ̃ↄ è kɛ gbɛ̃nɛ nna a nↄ̀sɛn lɛ.

Tó n ↄ̃ndↄ̃ kũ̀, nɛ́gↄ̃ ziaa vĩ,

tãmaa é n nɛro.

15 Dàde, ǹton gbɛ̃ maaa ua kpákparo,

ǹton à bɛ pↄ́nↄ kpokɛro.

16 Baa tó gbɛ̃ maaa lɛ̀ɛ gɛ̃̀n swɛɛplaa,

è ɛara à fɛɛmɛ,

zaakɛrinↄ sↄ̃, mↄ́nzi è ń fu.

17 Tó n ibɛɛ lɛ̀ɛ, ǹton pↄnnaa kɛro,

tó à fù, ǹton à yáa dↄro.

18 Tó Dii è lɛ, eé kɛnɛ nnaro,

à pↄfɛ̃ é yãa n ibɛɛ pìamɛ.

19 Ǹton tó gbɛ̃ zaaanↄ yã n kũ gbãaro,

ǹton zaakɛrinↄ gwena ni dɛro,

20 zaakɛ gbɛ̃ zaaa égↄ̃ ziaa vĩro,

Luda é zaakɛrinↄ fitia tɛ́ dɛ.

21 Ma nɛ́, ǹ vĩa kɛ Diinɛ kↄ̃n kínao,

ǹton gbɛ̃nna kpá kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ ń kpɛɛnↄoro,

22 zaakɛ yã é ń le kãndomɛ.

Dé bé à dↄ̃ lán weé ń ásaru kɛ nà?

Ɔ̃ndↄ̃deenↄ yãn yɛ̀ dↄ

23 Ɔ̃ndↄ̃deenↄ yãn yɛ̀ dↄ:

Gbɛ̃wɛɛgwana yãkpaɛ guu maaro.

24 Gbɛ̃ kɛ̀ è yã nnaa kpá taarideea,

gbɛ̃nↄ é sa zaaa onɛ, boriinↄ é à ká.

25 Gbɛ̃ kɛ̀ è yã da taarideela égↄ̃ à maaa ee,

Luda é aubarika dan maamaa.

26 Yãwenlana súusu

dɛ lán lɛ́pɛna lɛ́a bàmɛ.

27 Ǹ n bàazi zĩi kɛ ǹ n bura soru kɛ,

nɛ́ gbasa ǹ kpɛ́ bo sa.

28 Ǹton n gbɛ̃daaa bↄbↄ a dàn pãro,

ǹton tó n lɛ́ gbɛ̃nↄ sãsãro.

29 Ǹton be: Mɛ́ kɛnɛ lán à kɛ̀mɛ nàro,

kesↄ̃ mɛ́ fĩa bonɛ a yãkɛnaa.

30 Ma pã mɛade búnɛ,

ma dↄ faasaidee geepiwɛ̃ búzi,

31 ben má è lɛ̀ bↄ̀ɛ à dàgula píngi,

à sɛ̃̀ kù, gũ̀ kɛ̀ à bò kↄ̃n gbɛ̀o lɛ̀ɛ.

32 Ma yã beee gwà ma laasuu lɛ̀a,

ben pↄ́ kɛ̀ má è yã dàdamɛ.

33 Tó n bè: Mɛ́ ii o féte, mɛ́ kámma bo féte,

mɛ́ daɛ féte ↄkpana ma kùa,

34 takaasi é bↄ n ã lán kpãi bà,

pↄ́kɛ̃sãmma é mↄ́nzi

lán gbɛ̃ kɛ̀ gↄ̃kɛbↄ kũna bà.

25

Sulemanu yáasi pãndenↄ

1 Sulemanu yáasi kɛ̀ Yuda kí Ɛzɛkaya gbɛ̃nↄↄ kɛ̃̀ takada guunↄn yɛ̀.

2 Luda gakui vĩ à yã utɛ,

kínanↄ gakui vĩ aↄ̃ yã tàasi kɛ.

3 Lán wé fↄ̃ wà ludambɛ lezĩ kↄ̃n tↄↄtɛ lↄ̀o dↄ̃ro nà,

lɛn wé fↄ̃ wà kína laasuu dↄ̃ro lɛ.

4 Ǹ kondogi gbãsĩ bↄɛ,

à pìri é pↄ́ maaa pio,

5 ǹ zaakɛrinↄ bↄɛ kína aɛ,

à kpata é gbãa kũ yãzɛdee musu.

6 Ǹton n zĩnda sɛ́ lezĩ kína aɛro,

ǹton vɛ̃ɛ gbɛ̃nsinↄ vɛ̃ɛkiiaro.

7 Zaakɛ à sã̀ↄ à bennɛ ǹ mↄ́ aɛ kɛ̀

dɛ à n diɛ kɛ̃sãna gbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ aɛla.

8 Yã kɛ̀ n wɛ́ɛ è,

ǹtongↄ̃ wãa kↄ̃n à gↄ̃gↄ̃naoro,

zaakɛ tó wà n yã ɛgɛ bò,

bↄ́n nɛ́ yãa ǹ kɛɛ?

9 Tó nɛ́ɛ yã gↄ̃gↄ̃ↄ kↄ̃n n gbɛ̃daaao,

ǹton bↄ kↄ̃n gbɛ̃ pãnde asiioro.

10 Tó à mà, eé wí dammamɛ,

n tↄ́ zaaa é yãa dↄro.

11 Yãmaa'ona a gurↄↄa nna

lán mango tɛ̃aa kɛ̀ da kondogi taan bà.

12 Ɔ̃ndↄ̃dee lɛ́damma maa gbɛ̃ kɛ̀ nↄ̀sɛ vĩinɛ

lán vura zãblebↄ bà.

13 Lán í yĩi ègↄ̃ dɛ nà pↄ́kɛ̃rinↄnɛ,

lɛn zĩ̀ri náanɛdee dɛ lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à zĩ̀nↄnɛ,

è ń nↄ̀sɛ yĩi kũńnɛ.

14 Gbɛ̃ kɛ̀ è gbadana lɛ́ gbɛ̃ ben è daroo

dɛ lán lou kɛ̀ sìsi à ĩa kàka èe maroo bàmɛ.

15 Mɛnadee è tó kína a yãzɛ e,

kpaɛna yãzi è tó à yã ble.

16 Tó n zↄ́ è, ǹ ble mↄ́kↄ̃ana yão,

lɛ ǹton ble bíta ǹ lɛ́ sↄkparo yãnzi.

17 Ǹton n gbɛ̃daaa bɛ zɛ́ sↄro,

lɛ àton kpasanyo à zanguro yãnzi.

18 Gbɛ̃ kɛ̀ yã dì a gbɛ̃daaaa

dɛ lán gò ke fɛ̃ɛdaa ke kàlɛ sↄ̃ntɛ bàmɛ.

19 Làakarikpaɛna náanɛsaideea nawɛ̃akɛgurↄ

dɛ lán swaa gyãree ke gbá ɛrɛ bàmɛ.

20 Pↄnna lɛ̀sina pↄsiadeenɛ

dɛ lán utasimmana ĩampuu gurↄ

ke yↄ̃nku kana bↄ̀a bàmɛ.

21 Tó nↄaa e n ibɛɛ dɛɛ, ǹ pↄ́blee kpáa,

tó ímiimɛ sↄ̃, ǹ à gba í.

22 Tó ń kɛ̀ lɛ, nɛ́ɛ à ↄↄ kaanɛ a lɛ́mmɛ,

Dii é fĩa bonnɛ.

23 Lán gu'igbãroo kpa ĩa è mↄ́ louo nà,

lɛn gbɛ̃pena è mↄ́ uusisinao lɛ.

24 Ina kpɛ́ làasin maa

dɛ kuuna kpɛ́n lɛdo kↄ̃n nↄ swèedeeola.

25 Baaru nna bↄna bùsu zã̀azãn

dɛ lán íyĩikpana gbɛ̃ kɛ̀ gbãaa yã̀aa bàmɛ.

26 Gbɛ̃ maaa kɛ̀ è we zaakɛrinɛ

dɛ lán íbↄkii kɛ̀ à í yana bàmɛ,

lán lↄ̀gↄ kɛ̀ à í yàka bà.

27 Zↄ́blena à ↄ gɛ̃ɛ maaro,

gbɛ̃ bɛ̀ɛlina a zĩndanɛ gakui vĩro.

28 Gbɛ̃ kɛ̀ à a zĩndakũna dↄ̃roo

dɛ lán wɛ́tɛ kɛ̀ à bĩi gborona bàmɛ.

26

1 Lán lousisina dɛ nà kwɛɛ,

lan loumana dɛ nà pↄ́kɛ̃gurↄↄa,

lɛn gakui e kↄ̃si kↄ̃n yↄ̃nkↄↄoro lɛ.

2 Lán kíkoia kↄ̃n taakasoo

ègↄ̃ vĩavĩa à gá kɛ̀ à su kɛ̀ nà,

lɛn gbɛ̃kana pãa è pↄ́ke woḿmaro lɛ.

3 Gezee nɛ́ sↄ̃ pↄ́mɛ,

flã̀ nɛ́ zaaki pↄ́mɛ,

yↄ̃nkↄↄ pↄ́n gò ũ a kpɛɛa.

4 Ǹton we yↄ̃nkↄↄla a faasaikɛɛaro,

lɛ ǹton gↄ̃ lán à bàro yãnzi.

5 Ǹ yã we yↄ̃nkↄↄla a faasaikɛ lɛ́n,

lɛ àton a zĩnda gwa ↄ̃ndↄ̃dee ũro yãnzi.

6 Tó n lɛ́kpãsã kɛ̀ yↄ̃nkↄↄ gãzĩ,

n n zĩnda yàkamɛ, n yã wɛ̀tɛ n zĩndanɛ.

7 Yáasi kɛ̀ kú yↄ̃nkↄↄ lɛ́n

dɛ lán ɛrɛ gbá kɛ̀ e gbãkɛɛ bàmɛ.

8 Bɛ̀ɛlina yↄ̃nkↄↄnɛ dɛ lán gbɛ̀dana gbɛ̀mban bà.

9 Yáasi kɛ̀ kú yↄ̃nkↄↄ lɛ́n

dɛ lán lɛ̀ kɛ̀ dana wɛ̃dɛri ↄzĩ bàmɛ.

10 Gbɛ̃ kɛ̀ yↄ̃nkↄↄ ke gbɛ̃ gɛ̃̀zɛ́laa dà zĩin

dɛ lán tofekari kɛ̀ è nↄ̀bↄ píngi gbãa bàmɛ.

11 Yↄ̃nkↄ ɛarana a yãfaasaikɛnaa

dɛ lán gbɛ̃ɛ kɛ̀ ɛ̀ara a pisizi bàmɛ.

12 N gbɛ̃ kɛ̀ à a zĩnda dìɛ ↄ̃ndↄ̃dee ũu èↄ́?

Yↄ̃nkↄↄ sã̀ↄ dɛàla.

13 Mɛadee è be: Músu kú zɛ́mmɛ,

nↄ̀bↄ pãsĩ tɛ́ gãaɛ.

14 Lán gbà ègↄ̃ nigãa a sigbea nà,

lɛn mɛadee ègↄ̃ liɛliɛ a daɛkiia lɛ.

15 Mɛadee è ↄ gɛ̃ taan

à fua à pↄ́blee lí à da a lɛ́n.

16 Mɛadee ègↄ̃ daa a ↄ̃ndↄ̃ↄ

dɛ yãwenladↄ̃ri gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄla.

17 Gbɛ̃ kɛ̀ vĩ̀ à pɛ̀ɛ danↄ lɛokpakↄ̃an

dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ gbɛ̃ɛ kũ̀ a swãa bà.

18-19 Gbɛ̃ kɛ̀ à a gbɛ̃daaa sã̀sã

gbasa à bènɛ: Mɛ́ɛ fàadi boomɛ

dɛ lán bã̀ndee kɛ̀ e kà tɛ́dee

kↄ̃n kà sɛwɛɛdeeo zuuńzi bàmɛ.

20 Tó yàka kuuro, tɛ́ è gamɛ,

tó kↄmↄtↄdee kuuro, swèe è yãamɛ.

21 Lán sĩsĩi è kɛ tɛ́yↄ̃nɛ nà,

lán yàka è kɛ tɛ́nɛ nà,

lɛn lɛokpakↄ̃adee è swèe da lɛ.

22 Kↄmↄtↄde yã è kɛńnɛ lán zↄ́ bà,

è gɛ̃ lɛ́n dↄ̃̀ↄ ai nↄ̀sɛ guu.

23 Nↄ̀sɛpãsĩdee kɛ̀ è yã nnannaa ońnɛ

dɛ lán loo kɛ̀ wà kondogi í lɛ̀a bàmɛ.

24 Zanguri è a zĩnda kɛkɛ kↄ̃n lɛ́omɛ,

mↄde mↄnafiki bé à kú à swɛ̃̀n.

25 Tó yã nnannaa bↄ̀ à lɛ́n, ǹton síro,

zaakɛ yã zaa mɛ̀n swɛɛplaa bé à kú à swɛ̃̀n.

26 Baa tó à a zangu ùtɛ mↄnafiki guu,

à zaaa è bↄ gupuraaa pari wáa.

27 Gbɛ̃ kɛ̀ èe wɛ̀ɛ yↄ̃ↄńnɛ é zu à guumɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ èe gbɛ̀ gbegere paa, gbɛ̀ pì é si adeea.

28 Ɛgɛdee è za gbɛ̃ kɛ̀ è ń yakan,

mↄnafikidee è gbɛ̃ kpá lɛɛnazi.

27

1 Ǹton n zĩnda sáabu kpá zia yã musuro,

zaakɛ ń dↄ̃ yã kɛ̀ eé su ziaro.

2 Ǹ tó wà n sáabu kpá,

ǹton n zĩnda sáabu kpáro.

Ǹ tó à bↄ gbɛ̃nↄ lɛ́n,

ǹton tó à bↄ n lɛ́nlo.

3 Gbɛ̀ tìisi, bùsu'ãatɛ̃ nɛ́ asoomɛ,

mↄde yↄ̃nkↄↄ pↄfɛ̃ tìisi dɛ beeenↄla píngi.

4 Pɛ̃tɛ̃ pãsĩ, pↄfɛ̃ ègↄ̃ dańla,

mↄde dé bé eé nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ fↄ̃ↄ?

5 Kpãkɛ̃na gbɛ̃zi gbɛ̃ pariinↄ wáa maa

dɛ yena gbɛ̃zi asii guula.

6 Gbɛ̃nna yã'ↄ̃amma kpáńzi náanɛ vĩ,

ibɛɛ lɛ́pɛmmana mↄnafiki vĩ.

7 Gbɛ̃ kɛ̀ kãna è zaza kũ zↄ́amɛ,

mↄde nↄadɛri pↄ́ kyã̀kyã dↄ̃ro.

8 Gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̃̀ a uaa èe likↄ̃a zↄ̃ↄ

dɛ lán bãa kɛ̀ sã̀sã a sàa bàmɛ.

9 Nↄ́si gũ nnannaa kↄ̃n tuaetitio è ń pↄↄ kɛ nna,

lɛ́dakↄ̃ana kↄ̃n nↄ̀sɛo doo è gbɛ̃nnanↄ kɛ nna.

10 Ǹton pã kpá n gbɛ̃nnaziro ke n de gbɛ̃nna.

Tó yã n le, ǹton gá n vĩ̀i ke n dãaro bɛro.

N gbɛ̃daaa kɛ̀ kúńyo kĩi maa

dɛ n bɛ gbɛ̃ kɛ̀ kú zã̀la.

11 Ma nɛ́, ǹgↄ̃ ↄ̃ndↄ̃, ma pↄↄ é kɛmma nna,

mɛ́ we ma sↄ̃̀sↄ̃rinↄla.

12 Làakaridee è yã pãsĩ e káaku, ben è utɛnɛ,

laasuusaidee è gí àgↄ̃ gaa, ben è yã e.

13 Tó gbɛ̃ nibↄ fĩa dì a musu,

ǹ à uta sí ǹgↄ̃ kũna tↄↄba ũ adee pì gɛ̃ɛ ũ.

14 Tó n yã ò gbãngbãn

n sa maaa ò n gbɛ̃daaanɛ kↄngↄ idɛ'idɛ,

weé da sa zaaa ũmɛ.

15 Nↄ swèedee

dɛ lán í kɛ̀ e tↄ̃tↄ̃ↄ zɛna sai lou zãa gurↄ bàmɛ,

16 à dãdãna dɛ lán ĩa dãdãna bàmɛ,

adee e nↄ̀si'í kũu kↄ̃n ↄↄomɛ.

17 Lán mↄ̀nↄ è kↄ̃ lɛ́ kɛ nà,

lɛn gbɛ̃ntee è a gbɛ̃daaa kɛkɛ lɛ.

18 Tó gbɛ̃ làakari dↄ̀ kãkã lía, eé à nɛ́ ble,

tó gbɛ̃ a dii yã mà, eé a kpe da.

19 Lán gbɛ̃ è a ninii e ín nà,

lɛn gbɛ̃nteenↄ ègↄ̃ kↄ̃ laasuu dↄ̃ lɛ.

20 Lán gɛ̀nↄ è mↄ́ gaaaro nà kↄ̃n gɛ̀wãao,

lɛn gbɛ̃ wɛ́ɛ yena pↄ́zi è mↄ́aro lɛ.

21 Lán wè kondogi kↄ̃n vurao maaa dↄ̃

a baasana guu nà,

lɛn wè bɛ̀ɛ lí gbɛ̃nɛ à tↄ́bↄna guu lɛ.

22 Baa tó n faasaidee dà gón

n à sabò lán pↄ́wɛɛ bà,

à faasaikɛ é kɛ̃aro.

23 Ǹgↄ̃ n pↄ́kãdeenↄ kuuna dↄ̃ maamaa,

ǹ làakari dↄ n kpàsa pↄ́nↄa,

24 zaakɛ auziki ègↄ̃ kuu gurↄ sãnda píngiro,

baa kpata è gↄ̃ gbɛ̃ pↄ́ ũ ai a boriiaro.

25 Sɛ̃̀ è yãa, à dufu è bↄɛ,

nɛɛ̀ à tàgaa kpá pↄ́nↄa,

26 nɛɛ̀ pↄ́kãsãa kɛ kↄ̃n n sãanↄ kão,

nɛɛ̀ bú lú kↄ̃n n blè ↄↄo,

27 n blènↄ zwii ègↄ̃ dinzi n pↄ́blee ũ,

nɛɛ̀ n uadeenↄ kↄ̃n n nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ gwao.

28

1 Zaakɛri è baalɛ, baa tó wèe pɛ́aro,

gbɛ̃ maaa ègↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ lán músu bà.

2 Tó bùsu taari kɛ̀ bíta, à kínanↄ ègↄ̃ parimɛ,

mↄde làakaride yãdↄ̃ri é tó aafia gↄ̃ kuu.

3 Kína kɛ̀ è wɛ́ɛ tã takaasideenↄa

dɛ lán lou kɛ̀ mà à blɛɛnↄ yàka bàmɛ.

4 Dokayãdarisaideenↄ è zaakɛrinↄ sáabu kpá,

dokayãdarinↄ sↄ̃ aↄ̃è swèe kɛńyo.

5 Gbɛ̃ zaaanↄ yãzɛde gbá dↄ̃ro,

mↄde gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è Dii aɛ wɛtɛnↄↄ dↄ̃ wásawasa.

6 Takaaside taarisaidee maa

dɛ auzikide yãlɛkpɛɛkɛrila.

7 Nɛ́ dokayãdari asãnsi vĩ,

pãpãdeenↄ gbɛ̃nna è wí da a deamɛ.

8 Gbɛ̃ kɛ̀ è a auziki kaara ↄↄdialɛna bíta guu

e pↄ́ kaakↄ̃a gbɛ̃ kɛ̀ è takaasideenↄ wɛ̃nda gwaanɛmɛ.

9 Gbɛ̃ kɛ̀ è doka kpá swãkoto,

Luda è za à aduakɛnan.

10 Gbɛ̃ kɛ̀ è gbɛ̃ maaanↄ da zɛ́ zaaaa

é lɛ́ɛ à da a zĩnda takutɛɛmmɛ,

taarisaideenↄ sↄ̃ aↄ̃é bↄ maa.

11 Ɔↄdee è a zĩnda diɛ ↄ̃ndↄ̃dee ũmɛ,

mↄde takaaside asãnsidee è à ↄ̃ndↄ̃ↄ dↄ̃amɛ.

12 Tó gbɛ̃ maaanↄ zĩ̀ blè,

gbɛ̃ píngi ègↄ̃ ĩa dãamɛ,

tó zaakɛrinↄ kpata blè,

baade ègↄ̃ mì kpaa guuzimɛ.

13 Tó n n taarinↄ ùtɛ, nɛ́ gá aɛro,

tó ń ò bensↄ̃ ń tò, Luda é n wɛ̃nda gwa.

14 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ Dii vĩa vĩi ũ,

swãgbãadee sↄ̃ è lɛ́ɛ à da yãn.

15 Gbɛ̃ zaaa kɛ̀ è kí ble takaasideenↄa

dɛ lán músu kɛ̀ èe pũtãa bàmɛ,

lán gbèka kɛ̀ èe kusiiḿma bà.

16 Dↄn'aɛdee kɛ̀ è wɛ́ɛ tã a gbɛ̃nↄa faa vĩro,

gbɛ̃ kɛ̀ zà ↄↄzaa'enan wɛ̃̀ndi ègↄ̃ gbã̀a.

17 Gbɛ̃dɛri kɛ̀ a laasuu e ĩa daaa

égↄ̃ baalɛɛ ai à gá gaomɛ.

Gbɛ̃ke tón kpánɛro.

18 Gbɛ̃ kɛ̀ è yã kɛ a zɛ́a égↄ̃ aafiamɛ,

yãdↄrↄsaikɛri sↄ̃ é lɛ́ɛ kãndo.

19 Gbɛ̃ kɛ̀ è làakari dↄ a bú zĩia ègↄ̃ kãna,

gbɛ̃ kɛ̀ è pɛ́ gukoria sↄ̃ ègↄ̃ kú takaasi guumɛ.

20 Luda é aubarika da náanɛdeen maamaa,

gbɛ̃ kɛ̀ e wãa à kɛ ↄↄdee ũ é bↄ pãro.

21 Gbɛ̃wɛɛgwana maaro,

baa kↄ̃n beeeo gbɛ̃ é taari kɛ burɛdi kusu yãnzi.

22 Sãnkaradee è wã kↄ̃n auziki'enao,

ègↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ takaasi é a lero.

23 Gbɛ̃ kɛ̀ è kpãkɛ̃ gbɛ̃zi égↄ̃ nnao

dɛ gbɛ̃ kɛ̀ à à tↄ́ nnaa sìla.

24 Gbɛ̃ kɛ̀ kpãi ò a de ke a daa,

ben èe bee, taarinlo,

adee sɛ̃nkpɛ kↄ̃n kpãi wɛ́ɛdewɛomɛ.

25 Gbɛ̃ kɛ̀ wɛ́ɛkaka vĩi è swèe damɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ Dii náanɛ vĩ bé eé kaarana e.

26 Gbɛ̃ kɛ̀ e a zĩnda náanɛ kɛɛ nɛ́ yↄ̃nkↄↄmɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ tɛ́ ↄ̃ndↄ̃ↄzi bé eé bↄ maa.

27 Pↄ́ è kɛ̃sã gbɛ̃ kɛ̀ è takaasideenↄ gba pↄ́aro,

wè gbɛ̃ kɛ̀ è ń wɛ́ɛ gwaroo kámɛ.

28 Tó zaakɛrinↄ kpata blè,

baade ègↄ̃ mì kpaa guuzimɛ.

Tó aↄ̃ gàga, gbɛ̃ maaanↄ è dagula.

29

1 Gbɛ̃ kɛ̀ wà kpã̀kɛ̃zi maamaa, ben à gì mazi,

adee é kaatɛ kãndo yↄ̀ↄ sai.

2 Tó gbɛ̃ maaanↄ dàgula, gbɛ̃nↄ pↄↄ ègↄ̃ nnamɛ,

tó gbɛ̃ zaaa kú kpatan, wègↄ̃ m boomɛ.

3 Gbɛ̃ kɛ̀ ye ↄ̃ndↄ̃ↄzi è a de pↄↄ kɛ nna,

kaaruanↄ bɛ zɛ́sɛri è a ↄↄ yaka.

4 Kína è tó a bùsu gbãa kaara yãzɛdee musu,

ↄdↄnkpɛɛgbasiri sↄ̃ è a bùsu dɛmɛ.

5 Gbɛ̃ kɛ̀ èe lɛ́nnaa kɛɛ a gbɛ̃daaanɛ

e bà kpakpaa a zĩndanɛmɛ.

6 Gbɛ̃ zaaa taarikɛna è à kũ takutɛɛ ũmɛ,

gbɛ̃ maaa è guda kɛ kↄ̃n pↄnnaao.

7 Gbɛ̃ maaa è làakari dↄ takaaside yãgↄ̃gↄ̃naa,

zaakɛri sↄ̃ è à yã daro.

8 Gbɛ̃ faborinↄ è wɛ́tɛ wã,

ↄ̃ndↄ̃rinↄ è gbɛ̃nↄ làakari kpáɛńnɛ.

9 Tó ↄ̃ndↄ̃dee gàa yãkpaɛ kɛ kↄ̃n yↄ̃nkↄↄo,

yↄ̃nkↄↄ pì è pↄ fɛ̃ è yáa dↄ, à lɛ́ è nakↄ̃aro.

10 Gbɛ̃dɛrinↄ è za taarisaideemmɛ,

aↄ̃ègↄ̃ gbɛ̃ maaanↄ wɛtɛ wà ń dɛ.

11 Yↄ̃nkↄↄ pↄfɛ̃ è bↄ à wɛ́ɛamɛ,

ↄ̃ndↄ̃dee sↄ̃ è a pↄfɛ̃ naawamɛ.

12 Tó gbãadee e swã kpaa ɛgɛyãzi,

à ìbanↄ è gↄ̃ zaakɛrinↄ ũ ń píngimɛ.

13 Takaasidee kↄ̃n gbãamↄnnɛrio yã mɛ̀n doo kɛ̀ vĩ,

Dii bé à tò ń wɛ́ɛ e guu ee ń píngi.

14 Kína kɛ̀ è yãkpaɛ kɛ takaasideenↄnɛ kↄ̃n yãpuraao,

à kpata kãsãpɛɛna égↄ̃ gbãa gurↄ sãnda píngi.

15 Totona kↄ̃n flã̀o è tó gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃ kũ,

nɛ́ kɛ̀ wà à tò a zĩndanɛ è wí da a daamɛ.

16 Tó zaakɛrinↄ dàgula, taarikɛna è kↄ̃mɛ,

mↄde gbɛ̃ maaanↄ é ń kpɛɛ e.

17 Ǹ n nɛ́ toto, eé n làakari kpáɛnnɛ,

eé tó n pↄↄ kɛ nna.

18 Guu kɛ̀ Luda yã kunlo, wègↄ̃ ń zĩndakũna dↄ̃ro.

Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ à à doka kũna ũ.

19 Wè zↄ̀ toto kↄ̃n lɛ́oro.

Baa tó à mà, eé zĩi kɛaro.

20 N gbɛ̃ kɛ̀ è wã à yã oo èↄ́?

Yↄ̃nkↄↄ sã̀ↄ dɛ adeela.

21 Zↄ̀ kɛ̀ wà à zaza kũ̀ zaa à nɛ́ngo zĩ,

é yãa à gↄ̃ guturu ũmɛ.

22 Pↄfɛ̃ri è swèe da,

nↄ̀sɛfutadee è durun kɛ maamaa.

23 Ĩadãna è ń busamɛ,

zĩndabusana bé è ń kaara.

24 Gbɛ̃ kɛ̀ è ble kↄ̃n kpãio zà a zĩndammɛ,

è lada kↄ̃n Ludao, mↄde è we à yãpuraa oro.

25 Vĩakɛna gbɛ̃nteenɛ nɛ́ takutɛɛmɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ è Dii náanɛ kɛɛ mì égↄ̃ da'iana.

26 Gbɛ̃ paridee è gbãadee aɛ wɛtɛ,

mↄde yãkpaɛkɛna nɛ́ Dii yãmɛ.

27 Gbɛ̃ maaa ye ɛgɛdeeziro,

gbɛ̃ zaaa è za zɛ́suususɛrimmɛ.

30

Agu yã'ona

1 Yake nɛ́ Agu yã'onamɛ.

Ma kpasa Luda, ma kpasa maamaa,

2 zaakɛ ma yↄ̃nkↄkɛɛ dɛ danↄ pↄ́la,

má gbɛ̃nteekɛ asãnsi vĩro.

3 Mɛ́ɛ ↄ̃ndↄ̃ↄ dadaro,

má Luda dↄ̃na vĩro.

4 Dé bé à gàa ludambɛ yã à sù?

Dé bé à ĩa kàkↄ̃a à kũ̀ a ↄzĩi?

Dé bé à lou'i kòko a pↄ́kãsãan?

Dé bé à tↄↄtɛ lɛ́ kɛ̀?

À tↄ́n diaa? À Nɛ́ tↄ́n diaa?

Tó ń dↄ̃.

5 Luda yãnↄ píngi see vĩro,

ègↄ̃ dɛ sɛngbango ũ gbɛ̃ kɛ̀ nàzinɛ.

6 Ǹton yãke kaara à yã guuro,

lɛ àton n ɛgɛ kánnɛ n ↄzĩro yãnzi.

7 Yã mɛ̀n plaaan mɛ́ɛ gbekaamma Dii,

ǹton gíomɛro ai màgↄ̃ gá ga.

8 Ǹ ma kɛ̃ yãpã'onaa kↄ̃n ɛgɛtonao,

ǹgↄ̃ ma gbaa pↄ́blee mↄkↄ̃anayão.

Ǹton ma kɛ takaaside kesↄ̃ ↄↄde sà ũro,

9 lɛ pↄ́ tóngↄ̃ dimazi mà lɛ́ sɛ́nzi

mà be dén Dii ũu yãnzi,

lɛ takaasi tón ma kũ mà kpãi o

mà n tↄ́ yakaro yãnzi.

10 Ǹton yã di zↄ̀a a dii kiiaro,

lɛ àton n ká à n lero yãnzi.

11 Gbɛ̃kenↄ kuu aↄ̃è ń denↄ kámɛ,

aↄ̃è sa maaa o ń danɛro.

12 Gbɛ̃kenↄ kuu aↄ̃ègↄ̃ daa wà gbãsĩro,

mↄde aↄ̃ zaakɛɛ e kɛ̃ḿmaro.

13 Gbɛ̃kenↄ kuu aↄ̃è ń zĩnda sɛ́ lezĩ,

aↄ̃è gbɛ̃nↄ gwa wà kwɛ́ɛ.

14 Gbɛ̃kenↄ kuu aↄ̃ swaa dɛ lán fɛ̃ɛdaa bà,

aↄ̃ swaa sↄ̃ntɛnↄↄ dɛ lán fɛ̃ɛnↄ bà,

aↄ̃è anduna takaasideenↄ

kↄ̃n gbɛ̃ntee wɛ̃ndadeenↄ kɛo gyaigyai.

15 Mìsi nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn plaa,

aↄ̃è be: Ǹ wa gbaa, ǹ wa gbaa.

Pↄ́ mɛ̀n aagↄ̃ kuu kɛ̀ aↄ̃è kãro,

à kà siigↄ̃ se, aↄ̃è be pↄ́ mↄ̀ḿmaro:

16 Gɛ̀wãa kↄ̃n pãa nɛ́'isↄo

kↄ̃n tↄↄtɛo zaakɛ í è mↄ́aro

kↄ̃n tɛ́o zaakɛ è be a kãro.

17 Wɛ́ɛ kɛ̀ nɛ́ è a de faboo

bensↄ̃ è kyakao a dan,

swawɛɛ gbáa kãnkãnanↄ é à wɛ́ɛ pì bↄ,

yeberekunↄ é à gɛ̀ ble.

18 Yã mɛ̀n aagↄ̃ kuu kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ ma dↄ̃nala,

à kà mɛ̀n siigↄ̃ se má ń mì dↄ̃ro:

19 Zɛ́ kɛ̀ kúu ègↄ̃ tɛ́o musu,

zɛ́ kɛ̀ mlɛ̃̀ ègↄ̃ táa oon gbɛ̀ sàraa,

zɛ́ kɛ̀ góro'itɛ ègↄ̃ tɛ́n ísiaa dagura

kↄ̃n zɛ́ kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ ègↄ̃ yeo nↄkparɛzio.

20 Nↄ zinakɛri yãkɛnan yɛ̀:

È pↄ́ ble à ↄ ma a lɛ́a

à be ée yã zaaa kɛro.

21 Yã mɛ̀n aagↄ̃ bé è tó tↄↄtɛ lugaluga,

à kà siigↄ̃ se, tↄↄtɛ é yã pìnↄ fↄ̃ro:

22 Zↄ̀ kɛ̀ à kpata blè,

yↄ̃nkↄↄ kɛ̀ pↄ́ blè à kã̀,

23 nↄgbɛ̃ kɛ̀ wà zàn ben à zã kɛ̀

kↄ̃n zↄ̀ nↄkparɛ kɛ̀ gↄ̃̀ a dii zã nↄↄ ũuo.

24 Pↄ́ nɛ́ngonↄↄ kú tↄↄtɛ mɛ̀n siigↄ̃,

mↄde aↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩ maamaa:

25 Babannɛnↄ kuu pↄ́ gbãaanↄ ũro,

mↄde aↄ̃è blɛ zi di kwɛɛmɛ.

26 Gbɛ̀'ɛ̃ɛnↄ kuu pↄ́ bítanↄ ũro,

mↄde aↄ̃è bɛɛ bo gbɛ̀kotoommɛ.

27 Kwaanↄ ègↄ̃ kína vĩro,

mↄde aↄ̃è bↄɛ wà zɛzɛ gãli kↄ̃n gãliomɛ.

28 Nɛ́ fↄ̃ ǹ zↄ̃̀ kũ kↄ̃n ↄↄo,

mↄde è gá na kína kpɛ́ sàtazimɛ.

29 Pↄ́ mɛ̀n aagↄ̃ kuu kɛ̀ aↄ̃ tɛna maa,

à kà siigↄ̃ se, aↄ̃ táa'ona nna:

30 Músu kɛ̀ bíta nↄ̀bↄnↄ tɛ́,

è bↄru kpɛɛ pↄ́kenɛro

31 kↄ̃n kokya kɛ̀ toke bↄ̀o kↄ̃n blèkofĩi lɛ̀tãdeeo

kↄ̃n kína kɛ̀ kú a zĩ̀kpɛɛnↄ aɛo.

32 Tó n yↄ̃nkↄyã kɛ̀ zĩndasɛna lezĩ guu

ke tó n yã zaaa laasuu lɛ̀,

ǹ ↄ kú n lɛ́a,

33 zaakɛ lán wè zwii fagaa pá à nↄ́si bↄ nà,

ke lán wè yĩ kũ wà fĩ à aru bↄ nà,

lɛn gbɛ̃ pↄfɛ̃na è swèe da lɛ.

31

Kí Lemuɛli yã

1 Kí Lemuɛli da lɛ́ dàa à bè:

2 Diamɛ, ma nɛ́? Bↄ́mɛɛ, ma nɛ́'ina?

À kɛ̀ diamɛ, nɛ́ kɛ̀ ma à lɛ́ gbɛ̃̀ Ludanɛ?

3 Ǹton n wó dɛ nↄgbɛ̃nↄ kiiaro,

ǹton zɛ́ kɛ̀ è kínanↄ yaka sɛ́ro.

4 Lemuɛli, geepiwɛ̃ɛ dɛ kínanↄ pↄ́mina ũro,

í gbãaa dɛ kpatablerinↄ pↄ́mina ũro,

5 lɛ aↄ̃ton mi, dokayãnↄ sãńgu,

aↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ takaasideenↄnɛ faa sairo yãnzi.

6 À í gbãa kpá gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe mↄↄ gaanↄa,

à geepiwɛ̃ kpá pↄsiadeenↄa

7 aↄ̃ mi, aↄ̃ takaasi sãńgu,

aↄ̃ yã'ↄ̃amma tóngↄ̃ dↄńgu dↄro.

8 Ǹ yã o gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é fↄ̃ wà yã oroonↄ gɛ̃ɛ ũ,

ǹ yã sí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dↄnlɛri vĩroonↄnɛ.

9 Ǹtongↄ̃ yĩtɛnaro, ǹ yãkpaɛ kɛ a zɛ́a.

Ǹ takaasideenↄ kↄ̃n wɛ̃ndadeenↄ yã nnaa kpáḿma.

Nↄ làakaridee

10 Dé bé eé nↄ làakaridee ee?

À bɛ̀ɛ vĩ dɛ gbɛ̀ bainↄla zã̀.

11 À zã ègↄ̃ à náanɛ kɛɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo domɛ,

pↄ́ maa ke è kɛ̃sãaro.

12 À maaan ègↄ̃ kɛɛ a zãnɛ,

èe kɛ à zaaanlo ai a wɛ̃̀ndi lɛ́n.

13 È sãkã kↄ̃n gbↄ̃̀bào wɛtɛ

à a ↄzĩi kɛ kↄ̃n pↄnnaao.

14 È gá blɛ sɛ́ zã̀

lán góro'itɛ latari bà.

15 È fɛɛ gukɛ̃kↄ̃anao à pↄ́blee kɛ a uadeenↄnɛ,

è zĩi kpaatɛtɛ a nↄkparɛnↄnɛ.

16 È tↄↄtɛ maaa wɛtɛ à lú,

è geepi línↄ pɛ́pɛn kↄ̃n a zĩnda bↄ̀gↄ ↄↄo.

17 È gbãaa dↄ a pii asaa ũ

à gã̀sãwa bↄbↄ a zĩia.

18 Ègↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ é yàra e,

à fitia tɛ́ ègↄ̃ nana gwãavĩmɛ.

19 À ↄↄ ègↄ̃ porona àgↄ̃ buutãbↄ kũna,

ègↄ̃ kɛkɛ ↄ̃ wã a ↄnɛo.

20 È ↄ poro wɛ̃ndadeenↄnɛ,

è ↄ liga takaasideenↄzi.

21 È ĩampuu gurↄↄ vĩa kɛ a bɛdeenↄ yã musuro,

zaakɛ à uadeenↄ è uta didi kↄ̃amɛ.

22 È daɛbↄ bisanↄ tã a zĩnda,

à pↄ́kãsãanↄ nɛ́ táaru bisa kↄ̃n bisa gaarura'ideenↄmɛ.

23 À zã è tↄ́ bↄ fàadibokiia,

ègↄ̃ vɛ̃ɛna gu dↄ̃nkↄ̃ kↄ̃n bùsu gbɛ̃nsinↄ.

24 Nↄgbɛ̃ pì è pↄ́dangãn kɛ àgↄ̃ yaa,

è gère tã à kpá a latarinↄa.

25 Ègↄ̃ gbãa kↄ̃n gakuio dana pↄ́kãsãa ũ,

à kuuna zia yã è swɛ̃̀ kɛ̃nlo.

26 Ɔ̃ndↄ̃yã ègↄ̃ daa à lɛ́n,

è yã dańnɛ kↄ̃n yenzio.

27 À wɛ́ɛ ègↄ̃ tɛ́ a ua yãkɛnazi,

è mɛa pↄ́ blero.

28 À nɛ́nↄ è fɛɛ wà sa maaa onɛ,

à zã è à sáabu kpá à be:

29 Nↄgbɛ̃ paridee aĩa vĩ fá,

mↄde ḿbe ń dɛńla ń píngi.

30 Kakana maaa ègↄ̃ náanɛ vĩro,

nↄmaakɛɛ è gɛ̃ zɛ́lamɛ,

nↄgbɛ̃ kɛ̀ Dii vĩa vĩin wè sáabu kpá.

31 Ǹ zĩi kɛ̀ à kɛ̀ àre kpáa,

ǹ à tↄ́ kpá à yãkɛna musu gãalɛ.

LAASUUDEE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

LAASUUDEE

1

Yã píngi pãmɛ

1 Laasuude Dauda nɛ́, Yerusalɛmu kína yãn yɛ̀.

2 Ma laasuude ma bè:

Yã pã búgubugu,

yã pã búgubugu,

à píngi pãmɛ.

3 Bↄ́ àren gbɛ̃ntee è e anduna guu

nawɛ̃a kɛ̀ èe kɛɛ a zĩ píngi guua?

4 Kpàɛnↄ è gɛ̃tɛ, wurenↄ è su,

mↄde anduna ègↄ̃ kuu gurↄ píngimɛ.

5 Ɔfãntɛ̃ è bↄ, è gɛ̃,

è wã à ɛara à gá guu kɛ̀ è bↄn.

6 Ĩa è káka sↄↄmɛtɛ kpa,

è liara à su gu'igbãroo kpa,

ègↄ̃ ligaligaa àgↄ̃ gaa àgↄ̃ suu.

7 Swa píngi í ègↄ̃ kaa ísiaa guumɛ,

mↄde ísiaa è paro,

í pìnↄ è ɛara wà su swaa pìnↄ mìamɛ.

8 Pↄ́ píngi è ń kpasa,

kpasa pì yã gɛ̃̀ onala.

Gugwana è mↄ wɛ́ɛaro,

yãmana è swã paro.

9 Yã kɛ̀ kuu yãa bé eé ɛara àgↄ̃ kuu dↄ,

yã kɛ̀ wà kɛ̀ yãan weé ɛara wà kɛ dↄ.

À dufu kee kú anduna guuro.

10 Pↄ́kee kuu kɛ weé be:

Ǹ pↄ́ dufu ke gwaↄ́?

Auo! À gĩakɛ à kuu wa ã zaa zi kↄ̀.

11 Gbɛ̃ káakunↄ yã ègↄ̃ dↄ gbɛ̃ken dↄro.

Baa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃égↄ̃ kuu ziaanↄ,

aↄ̃ yã é dↄ gbɛ̃ken ziakpɛɛ zĩro.

12 Ma laasuude ma kí blè Isarailinↄa Yerusalɛmu. 13 Ma mɛ̀ kpà yã kɛ̀ wèe kɛɛ anduna guu píngi tàasikɛnaa, má gwàgwa ↄ̃ndↄ̃'ↄ̃ndↄ̃ má è Luda zĩ pãsĩ dà gbɛ̃nteenↄnɛ aↄ̃ kɛ. 14 Ma yã kɛ̀ wèe kɛɛ anduna guu è píngi, à píngi nɛ́ pãmɛ, pɛna gukoriamɛ.

15 Pↄ́ kotina porona vĩro,

wè e wà pↄ́ kɛ̀ kuuroo naroro.

16 Ben má ò ma nↄ̀sɛ guu ma bè: Ǹ gwa! Ma ↄ̃ndↄ̃ↄ bíta dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kpata blè Yerusalɛmu ma ãanↄla ń píngi, ma ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n ma dↄ̃nao wɛ́ɛ bↄ̀ maamaa. 17 Ben ma mɛ̀ kpà ↄ̃ndↄ̃ asii dↄ̃naa lɛ mà yↄ̃nkↄkɛ kↄ̃n mìsaiyão asii dↄ̃, ben má è beee nɛ́ pɛna gukoriamɛ dↄ.

18 Ɔ̃ndↄ̃ bíta è mↄ́ kↄ̃n nↄ̀sɛyakana bítaomɛ,

wè yã'ↄ̃amma e ń dↄ̃na lɛ́mmɛ.

2

Pↄnnakɛna nɛ́ yã pãamɛ

1 Má ò ma zĩndanɛ: Ǹ fɛɛ ǹ pↄnnakɛna yↄ̃ ǹ gwa ǹ nnamana dↄ̃, ben má è beee nɛ́ pãamɛ dↄ. 2 Má è kɛ̀ yáadↄna nɛ́ yↄ̃nkↄyãmɛ. Pↄnnakɛna sↄ̃, bↄ́n wè ea? 3 Ma pↄnnaa wɛ̀tɛ wɛ̃mina guu ma ↄ lìga mìsaiyãzi, mↄde ma swɛ̃̀ e dↄↄmɛ aɛ ↄ̃ndↄ̃ↄ guu lɛ mà dↄ̃ yã kɛ̀ maa gbɛ̃nteenɛ à kɛ anduna guu a wɛ̃̀ndi zaka lɛ́n.

4 Ma zĩ bítanↄ ↄↄ kpà, ma kpɛ́nↄ bò ma zĩndanɛ ma geepi línↄ pɛ̀pɛ kpɛ́tɛkpɛtɛ. 5 Ma karanↄ kpàkpa ma swa dàkonↄ kɛ̀kɛ ma lí kɛ̀ wè à nɛ́ ble bori sãnda píngi bàban. 6 Ma íkakiinↄ kɛ̀kɛ aↄ̃gↄ̃ mↄdↄ pisi líkpɛ pìnↄa. 7 Ma zↄ̀nↄ lùlu gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ, wà ń kenↄ ì ma bɛ. Má zùnↄ kↄ̃n pↄ́kãde ketenↄ vĩ paripari dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmu ma ãanↄla ń píngi. 8 Ma kondogi kↄ̃n vurao kàkↄ̃amazi kↄ̃n kínanↄ auzikinↄ kↄ̃n ń bùsu pↄ́nↄ. Ma lɛ̀sirinↄ sɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ, ma nↄgbɛ̃ kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ è lugańzinↄ sɛ̀ pari. 9 Ma tↄ́ bↄ̀, má bíta dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmu ma ãanↄla ń píngi, ben má kpɛ́ ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩ à píngi guu.

10 Mɛ́ɛ gí ma zĩndanɛ

kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ ma wɛ́ɛ blèoro.

Mɛ́ɛ pↄ́ kɛ̀ ma pↄↄ gbà ke tóro.

Ma pↄↄ kɛ̀ nna ma zĩkɛna píngia,

àmbe ma ísimmagaakpana píngi láada ũ.

11 Kɛ̀ ma wɛ́ɛ tɛ̀ yã kɛ̀ má kɛ̀nↄzi píngi

kↄ̃n ísimma kɛ̀ má gà má kpào à musu,

má è à píngi nɛ́ pãmɛ, pɛna gukoriamɛ,

à àre vĩ anduna guuro.

12 Ben ma laasuu tà ↄ̃ndↄ̃ↄ

kↄ̃n yↄ̃nkↄkɛɛo kↄ̃n mìsaikɛɛo kpa.

Yã kɛ̀ wà kɛ̀ zaa zii baasiro,

à kpareen kína gɛ̃ɛbleri é kɛ dↄↄ?

13 Má è ↄ̃ndↄ̃ↄ àre vĩ dɛ mìsaikɛɛla

lán gupuraa ègↄ̃ àre vĩ dɛ gusiaala nà.

14 Ɔ̃ndↄ̃dee wɛ́ɛ ègↄ̃ kú a aɛ,

yↄ̃nkↄↄ ègↄ̃ lili oo gusiaan.

Ben má è góro dↄ̃nkↄ̃ bé eé ń bikũ ń píngi.

15 Ben ma laasuu lɛ̀ ma swɛ̃̀n ma bè,

zaakɛ góro dↄ̃nkↄ̃ bé eé wa bikũ kↄ̃n yↄ̃nkↄↄnↄ,

bↄ́ àren mɛ́ e ma ↄ̃ndↄ̃ↄa?

Ben ma bè, beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ.

16 Ɔ̃ndↄ̃dee yã é dↄ gbɛ̃ken dɛ yↄ̃nkↄↄlaro,

aↄ̃ píngi yã é sã gbɛ̃nↄn zia.

Ɔ̃ndↄ̃dee è ga lán yↄ̃nkↄↄ bàmɛ.

Ísimmagaakpana nɛ́ yã pãamɛ

17 Ben ma kya kà ma kuunan, zaakɛ yã kɛ̀ wèe kɛɛ anduna guu píngi è kɛmɛ nↄ̀sɛyakayã ũmɛ. À píngi nɛ́ pãmɛ, pɛna gukoriamɛ. 18 Ben ma kya kà zĩi kɛ̀ má kɛ̀ anduna guunↄn píngi kɛ̀ mɛ́ tó ma gɛ̃ɛblerinɛ yãnzi. 19 Dé bé à dↄ̃ tó ↄ̃ndↄ̃dee ke yↄ̃nkↄↄn à ũu? Baa kↄ̃n beeeo zĩi kɛ̀ má kɛ̀ anduna guu kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo é gↄ̃nɛmɛ. Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ. 20 Ben ma pↄↄ yàka ísimma kɛ̀ má gà má kpà anduna guu píngi yã musu. 21 Zaakɛ gbɛ̃ è zĩi kɛ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo kↄ̃n dↄ̃nao kↄ̃n gonio, ben è tó gbɛ̃ kɛ̀ èe à ke kɛroonɛ à gↄ̃ à pↄ́ ũ. Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ, nↄ̀sɛyakayãmɛ maamaa. 22 Bↄ́n gbɛ̃ è e ísimma kɛ̀ à gà à kpà anduna guu kↄ̃n ↄsii kɛ̀ à kào píngi yã musuu? 23 À kuuna anduna guu gurↄ píngi à zĩi ègↄ̃ mↄↄnɛ kↄ̃n yã'ↄ̃ammao kↄ̃n pↄyakanaomɛ. Baa gwãavĩ à làakari ègↄ̃ kpaɛnaro. Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ.

24 Yã kɛ̀ maa kↄ̃n gbɛ̃nteeo bé à dɛ à pↄ́ ble à í mi à a zĩ sáabu kpá. Má è beee bↄ̀ Luda ↄzĩmɛ dↄ. 25 Luda dↄnlɛ sai dé bé eé fↄ̃ à pↄ́ ble à pↄnnaa kɛɛ? 26 Luda è ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n dↄ̃nao kↄ̃n pↄnnaao kpá gbɛ̃ kɛ̀ à kɛ̀nɛa, mↄde è auziki kakↄ̃ana zĩi da durunkɛrinɛ lɛ à sí à kpá gbɛ̃ kɛ̀ à kɛ̀nɛa. Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ, pɛna gukoriamɛ.

3

Yã píngi kↄ̃n a gurↄↄomɛ

1 Yã píngi kↄ̃n a gurↄↄomɛ,

bↄkↄ̃tɛ píngi kↄ̃n a kɛgurↄↄo.

2 Nɛ́'igurↄↄ kuu, gagurↄↄ kuu,

pↄ́tↄ̃gurↄↄ kuu, à wurɛgurↄↄ kuu.

3 Dɛgurↄↄ kuu, gbana aafia gurↄↄ kuu,

gborogurↄↄ kuu, à dↄgurↄↄ kuu.

4 Ɔ́ↄdↄgurↄↄ kuu, yáadↄgurↄↄ kuu,

sósobikɛgurↄↄ kuu, kↄ̃kↄ̃'ogurↄↄ kuu.

5 Gbɛ̀fãakↄ̃ana gurↄↄ kuu, gbɛ̀kakↄ̃ana gurↄↄ kuu,

bↄ̃̀ndagagurↄↄ kuu, à kɛ̃na gurↄↄ kuu.

6 Pↄ́wɛtɛgurↄↄ kuu, à ↄkpazina gurↄↄ kuu,

pↄ́kũna gurↄↄ kuu, à gbarɛna gurↄↄ kuu.

7 Pↄ́gaakɛ̃gurↄↄ kuu, à nabigurↄↄ kuu,

lɛ́kũna gurↄↄ kuu, yã'ona gurↄↄ kuu.

8 Yenzi gurↄↄ kuu, zangu gurↄↄ kuu,

zĩ̀kagurↄↄ kuu, kaɛna aafia gurↄↄ kuu.

9 Bↄ́ àren zĩkɛri è e nawɛ̃a kɛ̀ à kɛ̀a? 10 Ma zĩi kɛ̀ Ludaa dà gbɛ̃nteenↄnɛ aↄ̃ kɛɛ è. 11 Ludaa tò pↄ́ píngi maa a gurↄↄa. À kuuna gurↄ píngi laasuu dà gbɛ̃ntee swɛ̃̀n dↄ, baa kↄ̃n beeeo eé fↄ̃ à yã kɛ̀ Luda e kɛɛ zaa anduna daɛna ai à mìdɛnaa gbá dↄ̃ro. 12 Má dↄ̃ kɛ̀ pↄ́kee maa kↄ̃n gbɛ̃nteeo dɛ kuuna pↄnnaa guu kↄ̃n maakɛnao à wɛ̃̀ndi lɛ́nlaro. 13 Tó gbɛ̃ e pↄ́ blee èe í mii èe a zĩ píngi sáabu kpaa, Luda bé à à gbà. 14 Má dↄ̃ kɛ̀ yã kɛ̀ Luda è kɛɛ égↄ̃ kuu gurↄ píngimɛ. Weé fↄ̃ wà pↄ́ke kaaranlo, weé fↄ̃ wà pↄ́ke lagonlo. Ludaa kɛ̀ lɛ, lɛ wàgↄ̃ a vĩa vĩ yãnzimɛ. 15 Pↄ́ kɛ̀ kuu tia gĩakɛ à kuu zaa zi kↄ̀. Pↄ́ kɛ̀ eégↄ̃ kuu zia kuu yã kↄ̀. Luda è yã kɛ̀ wà kɛ̀ yãanↄ gbɛ̀ sísi.

16 Ma yã è anduna guu dↄ,

guu kɛ̀ dɛ yãzɛdee gↄ̃ kún,

yãzɛsaidee bé à kú gwe,

guu kɛ̀ dɛ yã maaa gↄ̃ kún sↄ̃,

yã zaaa bé à kú gwe.

17 Ma bè ma swɛ̃̀ guu,

Luda é yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ

kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄ ń píngi,

zaakɛ yãkɛna píngi kↄ̃n a gurↄↄomɛ,

bↄkↄ̃tɛ píngi kↄ̃n a kɛgurↄↄo.

18 Ma bè ma swɛ̃̀ guu dↄ, gbɛ̃nteenↄ sↄ̃, Luda è ń yã wɛ́ɛ wɛ̃ńnɛ lɛ aↄ̃ↄ dↄ̃ ń zĩndaa kɛ̀ wà dɛ lán nↄ̀bↄnↄ bàmɛ. 19 Baa zaa zi gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ, góro dↄ̃nkↄ̃ bé èe ń bikũu. Lán nↄ̀bↄ è ga nà lɛn gbɛ̃ntee è ga lɛ se, aↄ̃ wesabona dↄ̃nkↄ̃mɛ. Gbɛ̃ntee dɛ nↄ̀bↄlaro, zaakɛ à píngi pãmɛ. 20 Aↄ̃ píngi è gá gu dↄ̃nkↄ̃mmɛ, zaakɛ aↄ̃ píngi bↄ̀ bùsuti guumɛ, aↄ̃ píngi é ɛara à gↄ̃ bùsuti ũmɛ. 21 Tó gbɛ̃ntee ninii è tá musu, nↄ̀bↄ pↄ́ sↄ̃ è tá gĩzĩmɛ, dé bé à dↄ̃ↄ? 22 À yã bé à tò má è yãkee maa kↄ̃n gbɛ̃nteeo dɛ à a zĩ sáabu kpálaro, zaakɛ à bakan gwe. Dé bé eé tó à dↄ̃ yã kɛ̀ eé kɛ à gbɛraa?

4

Kuuna kↄ̃o

1 Ben ma gbãaa kɛ̀ wèe mↄↄ gbɛ̃nↄnɛ anduna guu yã gwà dↄ píngi. Ma gbɛ̃ kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaḿmanↄ wɛ́ɛ'i è, aↄ̃ↄ làakarikpaɛri vĩro. Aↄ̃ làakarikpaɛri vĩro, zaakɛ aↄ̃ wɛ́ɛtãmmari pìnↄ bé wà gbãaa vĩ. 2 Ben ma bè, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gànↄ sáabu vĩ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kuunↄla, 3 mↄde gbɛ̃ kɛ̀ wèe i kↄ̀ro bensↄ̃ èe wɛ́ɛ si à zaaa kɛ̀ wè kɛ anduna guulɛroo sã̀ↄḿma ń píngi. 4 Má è kɛ̀ pↄ́ kɛ̀ tò gbɛ̃ è zĩi kɛ à mɛ̀ kpáa, lɛ àgↄ̃ dɛ a gbɛ̃daaala yãnzimɛ. Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ, pɛna gukoriamɛ.

5 Yↄ̃nkↄↄ è ↄ kpá a kùla ai à yãyã.

6 Kuuna kↄ̃n pↄ́ ↄkũ doo làakario kpaɛna

maa dɛ kuuna kↄ̃n pↄ́ ↄkũ plaaao kↄ̃n

ísimmagaakpanao kↄ̃n pɛna gukoriaola.

7 Ben ma ɛara ma yã pã pãnde è anduna guu dↄ. 8 Gbɛ̃ke bé à kuu à nɛ́ vĩro, à vĩ̀i ke dãaro vĩro. À ísimma è yãaro, baa kↄ̃n beeeo à auziki è mↄ́aro. Dé yãnzin èe zĩi kɛɛzi? Bↄ́yãnzi à nnamana tɛ̃̀ a zĩndanɛzi? Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ, yãbↄkↄ̃tɛ pãsĩmɛ.

9 Plaaa dɛ doola,

zaakɛ aↄ̃ zĩkɛna àre égↄ̃ maa.

10 Tó gbɛ̃ mɛ̀n doo lɛ̀ɛ, à gbɛ̃ndoo é à sɛ́.

Wãiyoo gbɛ̃ mɛ̀n do!

Tó à lɛ̀ɛ, eégↄ̃ sɛ̀ri vĩro.

11 Tó gↄ̃ↄn plaaa daɛna gu dↄ̃nkↄ̃n,

aↄ̃é kↄ̃ puusu ma.

Dian gbɛ̃ mɛ̀n doo é kɛ nà à bↄ ĩan?

12 Wè gbãa mↄ́ gbɛ̃ mɛ̀n doonɛ,

gↄ̃ↄn plaaanↄ sↄ̃ aↄ̃è zɛ wà gímɛ.

Bà nɛ́ aagↄ̃ↄ è kɛ̃ kpaaro.

13 Gↄ̃kparɛ ↄ̃ndↄ̃de takaasidee maa dɛ kína zikũna yↄ̃nkↄↄ kɛ̀ è lɛ́damma ma dↄroola, 14 baa tó gↄ̃kparɛ pì bↄ̀ kpɛ́siaa guu, ben à gↄ̃̀ kí ũ, ke tó wà à ì bùsu pìn takaasidee ũ. 15 Má è anduna tɛ̀ kína gɛ̃ɛbleri gↄ̃kparɛ pìzimɛ. 16 Gurↄ beeea à gbɛ̃nↄ pari lɛ́ vĩro, à dɛ ń dↄn'aɛdee ũ. Mↄde gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ zãanↄↄ e à sáabu kpáro. Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ, pɛna gukoriamɛ.

5

Lɛ́gbɛ̃na Ludanɛ laasuu sai

1 Tó n gaa Luda ua guu, ǹgↄ̃ kú kↄ̃n làakario. Ǹ sↄ̃zi ǹ à yã maa maa dɛ yↄ̃nkↄↄnↄ sa'ona gweela, zaakɛ aↄ̃ yãdↄ̃nasai bé è tó aↄ̃ yã zaaa kɛ. 2 N lɛ́ tóngↄ̃ wãaro, ǹton wã ǹ yã o Ludanɛro. Lán à kú musu ń kú tↄↄtɛ nà, ǹton yã o pariro. 3 Lán yãbↄkↄ̃tɛ parii è mↄ́ kↄ̃n nana'onao nà, lɛn yã pari bↄɛna è mↄ́ kↄ̃n yↄ̃nkↄyão lɛ. 4 Tó n lù sɛ̀ Ludanɛ, ǹton à papana gurↄ gágaro. Ǹ à papa, zaakɛ yↄ̃nkↄↄnↄ yã è kánɛro. 5 Lùsɛna Ludanɛ sai maa dɛ n lù sɛ̀nɛ papana saila. 6 Ǹton tó n lɛ́ n da yãnlo. Ǹton o sa'orinɛ n bè n sã lùsɛna yãnlo. Ń yezi Luda pↄ fɛ̃nzi n yã pì yãnzi à zĩi kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ kaatɛn yↄ́? 7 Nana pari ona kↄ̃n yã pari bↄɛnao è mↄ́ kↄ̃n yã pãaomɛ. Beee yãnzi ǹgↄ̃ Luda vĩa vĩ.

Auziki nɛ́ yã pãamɛ

8 Tó ń è wèe gbãa mↄↄ takaasideenↄnɛ gukea, wèe giińnɛ kↄ̃n yãzɛdeeo wèe yã gↄ̃gↄ̃ↄńnɛ a zɛ́aro, ǹton tó yã pì bↄ n saɛro, zaakɛ bùsu pì gbãadeenↄↄ e wɛ́ɛ dↄↄkↄ̃nɛ, ben aↄ̃ gbɛ̃nsinↄↄ e wɛ́ɛ dↄↄńnɛ dↄ. 9 Aↄ̃ píngi è bùsu pì baka blemɛ, zaakɛ kína bé à buraanↄ vĩ.

10 Gbɛ̃ kɛ̀ ye ↄↄzi è kɛ̃sãa,

gbɛ̃ kɛ̀ ye auzikizi àre è mↄ́aro.

Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ.

11 Tó auziki e kaara,

à blèrinↄ ègↄ̃ kaaramɛ.

Bↄ́ àren à vĩ a diinɛ?

À wɛ́ɛ biia baasiro.

12 Zĩgbãakɛri è i nnaa o,

baa tó à pↄ́ blè féte ke bíta.

Auzikidee sↄ̃ pↄ́ parii è tó à ii oro.

13 Ma nↄ̀sɛyakayã pãsĩ è anduna guu,

gbɛ̃ke zɛ́ tàta a ↄↄdaalɛ

à a zĩnda kari kɛ̀,

14 ben à bↄkↄ̃tɛ zaaa kɛ̀o,

à auziki kàatɛ píngi.

Kɛ̀ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì, à pↄ́ke vĩ kɛ̀ à tónɛro.

15 Gbɛ̃ntee è bↄ a da gbɛɛɛn bũumɛ.

Lán à mↄ̀ nà lɛn è liara à tá lɛ dↄ,

è a zĩ àre ke e à sɛ́ à na a ↄzĩ à táoro.

16 Yã kɛ̀kii nɛ́ nↄ̀sɛyakayã pãsĩmɛ dↄ.

Lán gbɛ̃ mↄ̀ nà lɛn è liara à tá lɛ dↄ.

À ísimma gà à kpà à pɛ̀ gukoria pã,

bↄ́ bé à gↄ̃̀nɛ?

17 Beee gbɛra à a gurↄ dɛ̀ gusiaan

kↄ̃n nↄ̀sɛyakana bítao

kↄ̃n gyãao kↄ̃n pↄfɛ̃o.

18 Ben má è à maa kↄ̃n gbɛ̃nteeo à pↄ́ ble à í mi à zĩi kɛ̀ à kɛ̀ kↄ̃n nawɛ̃ao anduna guu sáabu kpá a wɛ̃̀ndi zaka kɛ̀ Luda à gbà lɛ́n, zaakɛ à bakan gwe. 19 Beee gbɛra tó Luda gbɛ̃ kà ↄↄdaaa kↄ̃n auzikio, ben à à gbà zɛ́ à aufãni kɛo, à zɛ kↄ̃n a bakao à a zĩ sáabu kpá. Luda bé à à gbà. 20 Ègↄ̃ laasuu lɛɛ a wɛ̃̀ndi zakaa pari dↄro, zaakɛ Luda bé à yã màa kↄ̃n pↄnnaao.

6

1 Ma nↄ̀sɛyakayã è anduna guu dↄ kɛ̀ ↄ tↄ̃̀ gbɛ̃nteenↄa. 2 Luda gbɛ̃ kà ↄↄdaaa à à gbà auziki kↄ̃n bɛ̀ɛo, à pↄ́ kɛ̀ dɛ àgↄ̃ à nii dɛɛ píngi vĩ, ben Ludaa e à gba zɛ́ à aufãni kɛ̀oro, gbɛ̃ pãnde bé à gↄ̃̀ vĩ. Beee nɛ́ yã pãamɛ, nↄ̀sɛyakayã pãsĩmɛ dↄ.

3 Tó gbɛ̃ nɛ́ ì mɛ̀n basↄↄro, ben à zi kũ̀ kótokoto, baa kↄ̃n à gìkɛnao, tó èe pↄnnaa kɛoro, tó à gà, tó à vĩina kpedanaro, ma bè nɛ́ kɛ̀ wà ì gɛ̀ ũu sã̀ↄ dɛàla. 4 Zaakɛ nɛ́ pì mↄ̀ pãmɛ, ben à tà gusiaan, à tↄ́ gↄ̃̀ gusiaan. 5 Baa kɛ̀ èe ↄfãntɛ̃ ero bensↄ̃ à yãke dↄ̃ro, à mɛ̀ kpaɛna dɛ auzikidee pìla. 6 À dɛ gbɛ̃ kɛ̀ kuu wɛ̃̀ bↄrↄ plaa pↄnnakɛsaila. Aↄ̃è gá gu dↄ̃nkↄ̃ ń pínginloo?

7 Gbɛ̃ntee ísimma kɛ̀ à gà èe kpaa,

lɛ à pↄ́ e à da lɛ́n yãnzimɛ,

mↄde à gbɛɛɛ è kãro.

8 Bↄ́n ↄ̃ndↄ̃dee dɛo yↄ̃nkↄↄlaa?

Bↄ́ àren yãkɛna a zɛ́a è i takaasideenɛ?

9 Pↄnnakɛna kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ ń vĩio

maa dɛ à pãnde nidɛnala.

Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ, pɛna gukoriamɛ.

10 Pↄ́ kɛ̀ kɛ̀ yã tↄ́ vĩ kↄ̀,

pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ntee dɛ à ũ sↄ̃, wà dↄ̃ kↄ̀.

Gbɛ̃ntee é fↄ̃ à lɛokpakↄ̃a kɛ

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ à gbãaa dɛalaaoro.

11 Yãbↄɛna parii è yã yaka.

Bↄ́ àren beee vĩ gbɛ̃nɛ?

12 Dé bé à dↄ̃ pↄ́ kɛ̀ maa kↄ̃n gbɛ̃nteeo à wɛ̃̀ndi kori zaka kɛ̀ è gɛ̃tɛ lán ↄra bà guuu? Dé bé eé fↄ̃ à yã kɛ̀ eé kɛ à kpɛɛ anduna guu onɛ?

7

Ɔ̃ndↄ̃dannɛna

1 Tↄ́ nnaa maa dɛ nↄ́si gũ nna bɛ̀ɛdeela,

gagurↄↄ maa dɛ igurↄↄla.

2 Gɛ̃na ua kɛ̀ wèe gɛ̀ ↄ́ↄ dↄↄn maa

dɛ gɛ̃na ua kɛ̀ wèe zĩbaa kɛɛnla,

zaakɛ baade píngi yãanan gwe,

à maa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kuunↄ yã pì da.

3 Sósobikɛna maa dɛ yáadↄnala,

pↄsiakɛna gbɛran nↄ̀sɛ è wee.

4 Ɔ̃ndↄ̃dee làakari ègↄ̃ kú ua kɛ̀ wèe ↄ́ↄ dↄↄn-a,

yↄ̃nkↄↄ làakari ègↄ̃ kú ua kɛ̀ wèe pↄnnaa kɛɛn-a.

5 À maa ǹ ↄ̃ndↄ̃dee kpãkɛ̃nzina da

dɛ ǹ swã kpá yↄ̃nkↄↄ gↄ̃ n tↄ́ kpaala,

6 zaakɛ yↄ̃nkↄↄnↄ yáadↄↄ dɛ

lán kyàkpa lí tɛ́pũtãna kĩi guu bàmɛ.

Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ.

7 Gbãa mↄna gbɛ̃nↄnɛ è tó ↄ̃ndↄ̃dee yↄ̃nkↄ kũmɛ,

ↄdↄnkpɛɛgbaa è gbɛ̃ yakamɛ.

8 Yã mìdɛna maa dɛ à daɛnala,

mɛna maa dɛ ń zĩnda sɛna lezĩla.

9 Ǹton tó ǹ pↄ fɛ̃ kpaaro,

zaakɛ yↄ̃nkↄↄ bé ègↄ̃ pↄfɛ̃ vĩ.

10 Ǹton be bↄ́yãnzin yãgurↄↄ maa dɛ tia pↄ́laro,

zaakɛ yãlana beee taka nɛ́ ↄ̃ndↄ̃yãnlo.

11 Ɔ̃ndↄ̃ↄ nɛ́ pↄ́ maamɛ lán túbi bà,

à àre vĩ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ↄfãntɛ̃ eenↄnɛ.

12 Ɔ̃ndↄ̃ↄ nɛ́ utɛkiimɛ,

lán ↄↄ dɛ utɛkii ũ nà,

mↄde dↄ̃na àren yɛ̀:

Ɔ̃ndↄ̃ↄ è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩinↄ wɛ̃̀ndi dãkpa.

13 Ǹ laasuu lɛ́ Luda yãkɛnanↄa.

Dé bé eé fↄ̃ à pↄ́ kɛ̀ à kɛ̀ kotina dↄdↄↄ?

14 Tó gurↄ nnaa mↄ̀mma, ǹ pↄnnaa kɛo.

Tó gurↄ zaaamɛ sↄ̃, ǹ laasuu lɛ́.

Luda bé à à píngi kɛ̀,

lɛ gbɛ̃ke tóngↄ̃ à ziaa dↄ̃ro yãnzi.

15 Ma wɛ̃̀ndi kori kɛ̀ guu

ma yã kɛ̀nↄ è píngi.

Ma gbɛ̃ maaa è,

à gà a maakɛna guu,

ma gbɛ̃ zaaa è,

èe gì kɛɛ a yãzaakɛna guu.

16 Ǹton tó n maakɛna ↄ gɛ̃ro,

ǹton tó n ↄ̃ndↄ̃ↄ ↄ gɛ̃ro.

À kɛ̀ dia nɛ́ n zĩnda kaatɛɛ?

17 N zaaa tón ↄ gɛ̃ro,

ǹtongↄ̃ yↄ̃nkↄↄ ũro.

À kɛ̀ dia nɛ́ ga n gurↄↄ ãa?

18 À maa ǹgↄ̃ yã mɛ̀n plaaa pìnↄ kũnamɛ,

ǹton ↄ kpáziro,

zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ Luda vĩa vĩ

è à plaaa pìnↄ zɛ́ e píngimɛ.

19 Ɔ̃ndↄ̃ↄ è tó ↄ̃ndↄ̃dee gbãaa gↄ̃ dɛ

wɛ́tɛ gbãade gↄ̃ↄn kurinↄla.

20 Gbɛ̃ maaa kɛ̀ ègↄ̃ yã maaa kɛɛ

kɛ̀ è durun kɛroo kú anduna guuro.

21 Ǹton swã kpá yã kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ e oozi píngiro,

lɛ ǹton ma n zĩkɛri e n sↄ̃sↄ̃ↄro.

22 Zaakɛ ń dↄ̃ n zĩndanɛ,

kɛ̀ mpi se n gbɛ̃nↄ sↄ̃̀sↄ̃ pari.

23 Ma yã beeenↄ gwà kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo píngi,

ma zɛo kɛ̀ mà ↄ̃ndↄ̃ kũ,

ben à zã̀ kũ̀mao.

24 Baa tó ↄ̃ndↄ̃ↄ fↄ̃̀ àgↄ̃ dia, à kúkii zã̀,

à asii bíta maamaa,

dé bé eé fↄ̃ à bↄa?

25 Ma ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n yã píngio mì tàasi kɛ̀,

má gwàgwa lɛ mà e mà dↄ̃,

lɛ mà yãzaakɛna dↄ̃ yↄ̃nkↄkɛɛ ũ,

lɛ mà yↄ̃nkↄkɛɛ dↄ̃ mìsaikɛɛ ũ.

26 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ dɛ takutɛɛ ũ,

à swɛ̃̀ nɛ́ gbàngidimɛ,

à ↄↄnↄ nɛ́ mↄ̀kyakoomɛ,

à yã è ma pↄↄ yaka dɛ gaala.

Gbɛ̃ kɛ̀ à yã kà Ludanɛ è pitin,

mↄde nↄgbɛ̃ pì è durunkɛri kũmɛ.

27 Ma laasuude ma bè,

ǹ yã kɛ̀ ma bↄa gwa.

Kɛ̀ mɛ́ɛ yã gwaa zɛ́azɛa

lɛ mà e mà à mì dↄ̃,

28 gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ wɛtɛɛ esai,

ma gↄ̃gbɛ̃ maaa è mɛ̀n do

gↄ̃ↄn wàa sↄↄroonↄ tɛ́,

mↄde baa nↄgbɛ̃ maa mɛ̀n do

mɛ́ɛ e ń tɛ́ro.

29 Yã kɛ̀ ma bↄan yɛ̀.

Luda gbɛ̃nteenↄ kɛ̀ nↄ̀sɛpuradeenↄ ũmɛ,

ben aↄ̃ gɛ̃̀ mↄnafiki zɛ́n.

8

1 Dé bé à dɛ lán ↄ̃ndↄ̃dee bà?

Dé bé à yãnↄ bↄkↄ̃tɛna dↄ̃ↄ?

Ɔ̃ndↄ̃ↄ è gbɛ̃ntee uu werenɛ,

è à wɛ́ɛ pãsĩ liɛ wɛ́ɛ maaa ũ.

2 Ǹ mì siɛ kína yãnɛ,

zaakɛ n lù sɛ̀nɛ kↄ̃n Luda tↄ́omɛ.

3 Ǹton wã ǹ gu à aɛzĩro,

ǹton zɛ yã kɛ̀ è kɛnɛ zaaa kpɛɛro,

zaakɛ yã kɛ̀ kɛ̀nɛ nnaan è kɛ píngi.

4 Zaakɛ kína yã bé à zɛ́ vĩ,

dé bé eé fↄ̃ à benɛ: Bↄ́n nɛ́ɛ kɛɛ gwee?

5 Gbɛ̃ kɛ̀ mì sìɛnɛ é gɛ̃ yãnlo,

gbɛ̃ kɛ̀ ↄ̃ndↄ̃ↄ é à gurↄ kↄ̃n à kɛnao dↄ̃.

6 Yã píngi a gurↄ kↄ̃n a kɛnao vĩmɛ,

baa tó yã'ↄ̃amma e tↄ̃ↄ gbɛ̃a maamaa.

7 Zaakɛ gbɛ̃kee ziaa dↄ̃ro,

dé bé eé fↄ̃ à yã kɛ̀ eé mↄↄ onɛ?

8 Gbɛ̃kee a wɛ̃̀ndi kũna gbãaa vĩro,

lɛmɛ se gbɛ̃ke é fↄ̃ à a gagurↄↄ sↄ̃ aɛro.

Wè e wà bↄ̀ sozan zĩ̀ guuro,

lɛmɛ dↄ yã zaaa è a kɛ̀rinↄ gbarɛro.

9 Kɛ̀ ma yã kɛ̀ wèe kɛɛ anduna guu laasuu lɛ̀ píngi, má è gbɛ̃ntee è gbãaa bleḿma à ĩa kpáńzi. 10 Ben ma zaakɛri kɛ̀ wèe ń vĩinↄ è. Gbɛ̃nↄ bↄ̀ Luda ua guu aↄ̃ mↄ̀ ń tↄ́ nnaa sí wɛ́tɛ kɛ̀ aↄ̃ ń yã zaaa kɛ̀n guu. Beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ. 11 Tó wèe ĩa da dàkɛria kpakpaaro, à yã è tó gbɛ̃nↄ zɛo ń swɛ̃̀n wà à zaaa kɛmɛ se. 12 Baa tó durunkɛri dà kɛ̀ gɛ̃̀n baaagↄ̃, ben à gì kɛ̀, má dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ Luda vĩa vĩ bensↄ̃ aↄ̃ↄe mì siɛɛnɛnↄↄ sã̀ↄ dɛàla. 13 Yã é bↄ zaakɛrinↄo nnaro kɛ̀ aↄ̃ↄ Luda vĩa vĩro yãnzi, aↄ̃ gurↄↄ é gì kɛro lán ↄra bàmɛ.

14 Yã pã pãndee kuu èe kɛɛ anduna guu. Yã è gbɛ̃ maaa le lándↄ̃ zaakɛrin à ũu bà, yã è zaakɛri le lándↄ̃ gbɛ̃ maaan à ũu bà. Ma bè beee nɛ́ yã pãamɛ dↄ. 15 Mɛɛ̀ pↄnnakɛna sáabu kpá, zaakɛ à maa kↄ̃n gbɛ̃nteeo anduna guu à pↄ́ ble à í mi à pↄnnaa kɛ, pↄnnaa pì é dↄnɛ aɛ à zĩkɛna guu lán Luda à gbà à wɛ̃̀ndi lɛ́n nà anduna guu.

16 Ma mɛ̀ kpà ↄ̃ndↄ̃kũnaa, ben bↄkↄ̃tɛ kɛ̀ wèe kɛɛ anduna guu kɛ̀ ii è na ń wɛ́ɛnlo fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo, ma à laasuu lɛ̀ 17 má è Ludaa tò gbɛ̃ke é fↄ̃ à yã kɛ̀ èe kɛɛ anduna guu dↄ̃ro. Baa tó gbɛ̃ kpáɛ kɛ̀zi maamaa, eé à mì dↄ̃ro. Baa tó ↄ̃ndↄ̃dee bè á dↄ̃, eé fↄ̃ à bↄaro.

9

Yã dↄ̃nkↄ̃ bé èe baade píngi dãa

1 Ma beeenↄ laasuu lɛ̀ píngi, ben ma zɛo kɛ̀ gbɛ̃ maaanↄ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃rinↄ kↄ̃n ń yãkɛnanↄↄ kú Luda ↄzĩmɛ. Gbɛ̃ke ègↄ̃ dↄ̃ tó yenzi ke zangu e a dãaro. 2 Yã dↄ̃nkↄ̃ bé èe baade píngi dãa, yãpuradeenↄ kↄ̃n nↄ̀sɛpãsĩdeenↄ, gbɛ̃ maaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄ, gbãsĩsaideenↄ kↄ̃n gbãsĩdeenↄ, ludagbãgbãrinↄ kↄ̃n ludagbãgbãrisainↄ. Lán à dɛ kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ nà, lɛn à dɛ lɛ kↄ̃n durunkɛrinↄ. Lán à dɛ nà kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è la daanↄ, lɛn à dɛ lɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è la daroonↄ. 3 Yã kɛ̀ è kɛ anduna guu píngi nↄ̀sɛyakayãmɛ, kɛ̀ yã dↄ̃nkↄ̃ bé è gbɛ̃ píngi le. Yã zaaa kↄ̃̀ gbɛ̃nteenↄ swɛ̃̀n, yↄ̃nkↄyã bé è dↄńnɛ aɛ, à gbɛra aↄ̃è tá gɛ̀wãan. 4 Gurↄↄ kɛ̀ gbɛ̃ kú wɛ̃̀ndio ègↄ̃ tãmaa vĩ. Gbɛ̃ɛ kɛ̀ bɛ̃ɛ see sã̀ↄ dɛ músu gɛ̀la. 5 Gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄↄ dↄ̃ kɛ̀ aↄ̃é ga, gɛ̀nↄ sↄ̃ↄ pↄ́ke dↄ̃ro. Aↄ̃ láada ke vĩ dↄro, aↄ̃ yã é dↄ gbɛ̃ken dↄro. 6 Aↄ̃ yena gbɛ̃zi kↄ̃n ń zana gbɛ̃n-o kↄ̃n ń nↄ̀sɛgↄ̃aanↄo gɛ̃̀ zɛ́lan gwe. Aↄ̃ bà égↄ̃ kú kↄ̃n yã kɛ̀ è kɛ anduna guuo ziki dↄro. 7 Ǹ gá ǹ n pↄ́ ble kↄ̃n pↄnnaao, ǹ n geepiwɛ̃ɛ mi kↄ̃n yáadↄnao, zaakɛ Luda n yãkɛna pìnↄ sáabu kpà kↄ̀. 8 Ǹgↄ̃ uta puraa dana gurↄ píngi. Ǹtongↄ̃ kuu nↄ́si dↄkↄna n mìa sairo. 9 Ǹ pↄnnaa kɛ kↄ̃n n naↄ̃ yenzideeo n wɛ̃̀ndi kori kɛ̀ Ludaa kpàmma anduna guu lɛ́n, zaakɛ n bakan gwe gurↄↄ kɛ̀ n ísimma gà nɛ́ɛ kpaa anduna guu.

10 Zĩi kɛ̀ n ↄ nà a kɛnaa, ǹ kɛ n gbãa lɛ́n, zaakɛ zĩi ke yãgↄ̃gↄ̃na ke dↄ̃na ke ↄ̃ndↄ̃ↄ kú gɛ̀wãan kɛ̀ nɛ́ɛ taanlo. 11 Má è anduna guu dↄ kɛ̀

bàkpakↄ̃sↄ̃blena è kɛ bà nna yãnlo,

zĩ̀blena è kɛ gbãa yãnlo,

pↄ́ble'ena è kɛ ↄ̃ndↄ̃ yãnlo,

auziki'ena è kɛ wɛ́ɛzɛ̃ yãnlo,

nna kↄ̃n gbɛ̃nↄ è kɛ kyódↄ̃na yãnlo,

zaakɛ gurↄ zaa kↄ̃n kisiao è ń lé ń píngi,

12 gbɛ̃kee gurↄↄ kɛ̀ yã zaaa é a lee dↄ̃ro.

Lán kpↄ̀ kɛ̀ sì táaru guu bà,

lán bãa kɛ̀ bà kũ̀ bà,

lɛn guu è dↄ gbɛ̃nɛ zaazaa à à kũ kùsu lɛ.

Ɔ̃ndↄ̃ↄ dɛ gbãaala

13 Ma ↄ̃ndↄ̃ ke taka è anduna guu, à yã ma kũ gbãa. 14 Lakutu kee kuu yã, à gbɛ̃nↄↄ pariro, ben kína gbãadee mↄ̀ à lɛ̀ɛa à lìga à bĩizi. 15 Gↄ̃gbɛ̃ takaaside ↄ̃ndↄ̃de kee kú lakutu pì guu, à lakutu mì sì kↄ̃n a ↄ̃ndↄ̃ↄo, ben takaasidee pì yã e dↄ gbɛ̃kenlo. 16 Ben ma bè ↄ̃ndↄ̃ↄ dɛ gbãaala, mↄde wè kya ká takaaside ↄ̃ndↄ̃ↄn, wè à yã daro.

17 Ɔ̃ndↄ̃dee yã yĩiyĩi kɛ̀ wà swã kpàzi

maa dɛ yↄ̃nkↄↄnↄ kí patammanala.

18 Ɔ̃ndↄ̃ↄ maa dɛ gↄ̃kɛbↄnↄla,

mↄde durunkɛri mɛ̀n doo è yã maa bíta yakamɛ.

10

Yↄ̃nkↄkɛ kari

1 Lán ifĩ gɛ̀nↄ è tó tuaekɛri nↄ́si gũu zaa kũ nà,

lɛn yↄ̃nkↄkɛ féte è gbɛ̃ kɛ̀ ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩ kↄ̃n bɛ̀ɛo tↄ́ yaka lɛ.

2 Ɔ̃ndↄ̃dee laasuu è tá ↄplazi,

yↄ̃nkↄↄ pↄ́ è tá ↄzɛzi.

3 Baa tó yↄ̃nkↄↄ e táa oo zɛ́n,

à ↄ̃ndↄ̃ↄ ègↄ̃ kɛ̃sãnamɛ,

è tó baade píngi a mìsaikɛɛ dↄ̃.

4 Tó gbãadee pↄ fɛ̃̀nzi,

ǹton gu n tílaro.

Kuuna n làakaria è lá ká taari bítala.

5 Ma nↄ̀sɛyakayã ke è anduna guu,

à dɛ gbãade sãsãna yãa ũmɛ.

6 Wè yↄ̃nkↄↄnↄ ká gwena maaan pari,

auzikideenↄ sↄ̃ ègↄ̃ kú gwena kɛ̃sãnan.

7 Ma zↄ̀nↄ è di sↄ̃a,

wɛ̃ɛnɛnↄ sↄ̃ↄ e táa oo kɛ̀sɛ lán zↄ̀nↄ bà.

8 Gbɛ̃ kɛ̀ èe wɛ̀ɛ yↄ̃ↄ é zu à guu,

gbɛ̃ kɛ̀ èe bĩi gboroo, mlɛ̃̀ é à só.

9 Gbɛ̃ kɛ̀ èe gbɛ̀ wii, gbɛ̀ é à kɛ̃nna,

gbɛ̃ kɛ̀ èe yàka paraa, yàka é à kari kɛ.

10 Tó kpása lɛ́ nnaro,

ben wèe à lɛ́ kɛkɛro,

sé ǹ gã̀sãwa bↄbↄzi kↄ̃n gbãaao,

mↄde ↄ̃ndↄ̃ↄ è tó wà à zɛ́ emɛ.

11 Tó mlɛ̃̀ bↄn'ãa kɛ̀ a kↄ̃kↄ̃'orinɛ à à sò,

à àre vĩ à guu dↄro.

12 Ɔ̃ndↄ̃dee lɛ́gbɛ nna,

mↄde yↄ̃nkↄↄ lɛ́ è à kaatɛmɛ.

13 È na yã'onaa yↄ̃nkↄyↄ̃nkↄ,

è à mì dɛ kↄ̃n mìsaiyã zaaao,

14 zaakɛ yↄ̃nkↄↄ è yã bↄɛmɛ.

Lán gbɛ̃ke yã kɛ̀ eé mↄ́ dↄ̃ro nà,

dé bé eé fↄ̃ à yã kɛ̀ eé kɛ à kpɛɛ onɛ?

15 Yↄ̃nkↄↄ zĩi è à kpasamɛ,

ai se è zɛ́ dↄ̃ gana wɛ́tɛ guuro.

16 Wãiyoo bùsu kɛ̀ à kína dɛ gↄ̃kparɛ ũ,

à ìbanↄ ègↄ̃ pↄ́ gbɛ̃ɛ zaa gudↄnao.

17 Mìnnadeen bùsu kɛ̀ à kína dɛ kínɛ ũ,

à ìbanↄ è pↄ́ ble à gurↄↄa gbãakaarana yãnzi,

èe kɛ wɛ̃dɛna yãnzinlo.

18 Tó gbɛ̃ mɛa vĩ,

à kpɛ́ líkↄ̃kũnↄ ègↄ̃ zunnamɛ,

tó èe gwaa wɛ́ɛo,

à kpɛ́ é í bↄ.

19 Wè pↄ́ble bíta kɛ pↄnnakɛna yãnzimɛ,

wɛ̃mina è mↄ́ kↄ̃n yáadↄↄo,

mↄde ↄↄ bé è mↄ́ kↄ̃n à píngio.

20 Ǹton kína sↄ̃sↄ̃ro, baa n nↄ̀sɛ guu,

ǹton auzikide káro, baa n kpɛ́ guu,

zaakɛ bãa é yã pì sɛ́ɛ à gá ońnɛmɛ.

11

1 Ǹ gba da pↄ́bleeo gbɛ̃nↄnɛ,

zĩkea nɛ́ e dↄ.

2 Ǹ kpaatɛtɛ gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄnɛ ke sↄraagↄ̃,

zaakɛ ń mↄ́nzi kɛ̀ eé bùsu lee dↄ̃ro.

3 Tó ludambɛ sia kũ̀ kↄ̃n ío,

è ma tↄↄtɛa lou ũmɛ,

tó lí lɛ̀ɛ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa ke ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa,

guu kɛ̀ à lɛ̀ɛn, gwen ègↄ̃ daɛɛn.

4 Gbɛ̃ kɛ̀ à wɛ́ɛ dↄ ĩazi è pↄ́ tↄ̃ro,

gbɛ̃ kɛ̀ èe ludambɛ siaa gwaa è pↄ́ kɛ̃ro.

5 Lán ń wɛ̃̀ndibↄkii dↄ̃ro nà

ke nɛ́ kasana a da gbɛɛɛn,

nɛ́ fↄ̃ ǹ Luda Pↄ́pingikɛri zĩi dↄ̃ro.

6 Ǹ pↄ́ tↄ̃ kↄngↄ,

ǹton mɛa kɛ uusiɛro,

zaakɛ ń dↄ̃ tó à kparee bé eé aubarika kɛro.

Kɛ̀kiin yoo ke kɛ̀kãan yoo,

ke aↄ̃égↄ̃ maa ń píngin yoo, ń dↄ̃ro.

7 Gupura nna,

wɛ́ɛsina ↄfãntɛ̃lɛ è káńnɛ.

8 Baa tó gbɛ̃ wɛ̃̀ndi gbã̀a fↄ̃ àgↄ̃ dia,

à pↄnnaa kɛn píngi.

Baa kↄ̃n beeeo à laasuu lɛ́ gusia gurↄↄa,

zaakɛ aↄ̃égↄ̃ parimɛ.

Yã kɛ̀ èe mↄↄ píngi pãmɛ.

Lɛ́dana gↄ̃kparɛnↄa

9 Gↄ̃kparɛ, ǹ pↄnnaa kɛ n ↄ̀wazikɛgurↄ,

ǹ tó n pↄↄ kɛ nna n gↄ̃kparɛkɛgurↄↄa.

Ǹ yã kɛ̀ n pↄↄ gbà kɛ

ǹ tɛ́ pↄ́ kɛ̀ kɛ̀nnɛɛzi,

mↄde à píngi guu ǹgↄ̃ dↄ̃

kɛ̀ Luda é yãkpaɛ kɛnyo.

10 Ǹton tó n pↄↄ yakaro,

ǹ n mɛ̀'ↄ̃ammanↄ gonla,

zaakɛ gↄ̃kparɛkɛ kↄ̃n mìkã siaao è gɛ̃ zɛ́lamɛ.

12

1 Ǹ tó n Kɛ̀ri yã gↄ̃ dↄngu n gↄ̃kparɛkɛgurↄ

ai gurↄ zaaa gá ká,

ai wɛ̃̀ kɛ̀ nɛ́ be nɛ́ɛ à nnaa ma dↄrooa.

2 Ǹ tó à yã gↄ̃ dↄngu

ai ↄfãntɛ̃ kↄ̃n gupuraao gↄ̃ lago,

ai mↄvura kↄ̃n sↄsↄnɛnↄ gↄ̃ sia kũ,

ai loumana gbɛra guweresai gↄ̃ gá su.

3 Gurↄ beeea n ↄↄnↄ égↄ̃ lugaluga,

n gbánↄ é koko,

n pↄ́sobↄnↄ é kámma bo kɛ̀ aↄ̃ↄ pari dↄro yãnzi,

n gugwabↄnↄ é guu e ń windo guu dãadãa.

4 N lɛ́ égↄ̃ nakↄ̃ana gãalɛ,

wísilↄgbɛ kĩi é busɛ kũnnɛ.

Bãanↄ wiii é n vu iin,

nↄkparɛnↄ lɛ̀ é kɛnnɛ busɛ.

5 Nɛ́ vĩa kɛ gulezĩnɛ kↄ̃n lili'ona zɛ́ guuo,

n mìkã é pura kũ lán desu vú bà.

Nɛ́ n zĩnda gáɛ lán kwa táa'ona bà,

pↄ́ke é n mɛ̀ fɛɛ dↄro,

zaakɛ gbɛ̃ntee è gá a gákiiamɛ,

ben ↄ́ↄdↄrinↄ ègↄ̃ lili oo gãalɛ.

6 Ǹ tó n Kɛ̀ri yã gↄ̃ dↄngu

ai n kondogi bà gↄ̃ gá kɛ̃,

ai n vura taa gↄ̃ gá kpaato kũ,

ai n í loo gↄ̃ gá wíwi,

ai n lↄ̀gↄ googa gↄ̃ gá wí,

7 ai n bùsuti gↄ̃ ɛara à gá gɛ̃ tↄↄtɛn,

guu kɛ̀ à bↄ̀n,

ai n ninii gↄ̃ gá tá

Luda kɛ̀ kpàmmaa kiia.

8 Ma laasuude ma bè:

Yã pã búgubugu,

à píngi pãmɛ.

Yã pì mìdɛna

9 Beee gbɛra lán laasuudee pì ↄ̃ndↄ̃ nà, à dↄ̃na dàdańnɛ. À laasuu lɛ̀ à kpáɛ kɛ̀ yãzi, ben à yáasinↄ kɛ̀ pari. 10 À kpáɛ kɛ̀ yã maaazi, ben à yã pìnↄ kɛ̃̀ a zɛ́a, bensↄ̃ yãpuramɛ.

11 Ɔ̃ndↄ̃dee yãnↄↄ dɛ

lán gò kɛ̀ wè pↄ́kãdeenↄ zↄ̃o bàmɛ,

aↄ̃ yã'onanↄↄ dɛ

lán kuusa kɛ̀ wà pà gínginnↄ bà.

Sãdãri mɛ̀n doo bé à yã pìnↄ dà.

12 Ma nɛ́, ǹ làakari kɛ, ǹton yãke kaaranlo. Wè takadanↄ kɛ̃ paripari, à lɛ́ vĩro. Kyókɛna bíta sↄ̃ è mɛ̀ kpasamɛ. 13 Wà à píngi mà, à mìdɛnan yɛ̀:

Ǹ vĩa kɛ Ludanɛ,

ǹgↄ̃ à yãdiɛnanↄ kũna,

zaakɛ baade píngi yãn gwe.

14 Luda é yãkpaɛ kɛ wa yã píngi musu,

kↄ̃n yã kɛ̀ utɛnao píngi,

baa à maaa ke à zaaa.

DANIƐLI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

DANIƐLI

1

Daniɛli gↄ̃na Babilↄnu kína ìba ũ

1 Yudanↄ kí Yoyakimu kíblena wɛ̃̀ aagↄ̃dee guu, Babilↄnu kí Nɛbukanɛza mↄ̀ à Yerusalɛmu kagura kɛ̀. 2 Ben Dii kí Yoyakimu nànɛ à ↄzĩ kↄ̃n Luda kpɛ́ pↄ́kenↄ, ben à tào Babilↄnia bùsun à kàɛ a tãakpɛ auzikikaɛkiin.

3 Ben kína pì bè a bɛgwari Asapenazanɛ à mↄ́ kↄ̃n Isaraili gↄ̃kparɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu kí ke gbãade borii ũunↄ, 4 gↄ̃ maa seesai kɛ̀ aↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ kà wà yã píngi dada wàgↄ̃ wɛ́ɛzɛ̃ɛ vĩinↄ, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è yã dↄ̀rↄ dↄ̃ kpakpaa bensↄ̃ aↄ̃ goni kà wà zĩi kɛ kíbɛɛnↄ. Gwàri pì bé eé Babilↄnia yã dadańnɛ kↄ̃n à kyóo. 5 Kína dìɛ kɛ̀ wà pↄ́blee kɛ̀ eè ble lán guu e dↄↄ nà líńnɛ kↄ̃n wɛ̃ɛ kɛ̀ eè miio, wà yã dadańnɛ ai wɛ̃̀ aagↄ̃, beee gbɛra aↄ̃é zĩi kɛare. 6 Yuda kenↄ kú ń tɛ́, Daniɛli kↄ̃n Ananiao kↄ̃n Misailio kↄ̃n Azariao. 7 Gwàri pì ń tↄ́ lìɛńnɛ. À tↄ́ kpà Daniɛlinɛ Bɛtɛsaza, Anania sↄ̃ Sadaraka, Misaili sↄ̃ Mɛsaki, Azaria sↄ̃ Abɛdinɛgo.

8 Daniɛli zɛ̀o a swɛ̃̀n kɛ̀ é kína pↄ́ ble kesↄ̃ à à wɛ̃ɛ mi à gbãsĩ lɛ́ro, ben à zɛ́ wɛ̀tɛ bɛgwari pìa lɛ à pↄ́blee pì tó gwe. 9 Ludaa tò bɛgwari pì gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Daniɛlinɛ à à wɛ̃nda gwà, 10 mↄde à bènɛ: Má a dii kína vĩa vĩ, zaakɛ àpi bé à a pↄ́ble kↄ̃n íminao dìɛ. Tó à n e pↄsiaa guu dɛ n sáa daanↄla sↄ̃ nɛ́? Nɛ́ tó yã pì wí ma musu kína aɛ. 11 Gwàri pì dãkpari dìɛ à làakari gↄ̃ kú Daniɛlia kↄ̃n Ananiao kↄ̃n Misailio kↄ̃n Azariaoa, ben Daniɛli bènɛ: 12 Ǹ wamↄwa n zↄ̀blerinↄ yↄ̃ ǹ gwa ai gurↄ kuri. Nɛɛ̀gae dò lá atɛ̃ɛ kpáawa kↄ̃n ío ado 13 ǹ wa lɛ́kↄ̃zi kↄ̃n gↄ̃kparɛ kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ble dↄ̃nkↄ̃ blee kↄ̃n kínaonↄ, nɛ́ gbasa ǹ kɛwe lán ń yezi nà. 14 À wèńnɛ yã beeezi, ben à kɛ̀ńnɛ lɛ ai gurↄ kuri.

15 Kɛ̀ gurↄ kuri pì pàpa, à ń gwá, ben à è aↄ̃ↄ aafia vĩ aↄ̃ↄ mɛ̀kpana dɛ gↄ̃kparɛ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ble dↄ̃nkↄ̃ blee kↄ̃n kínaonↄla. 16 Ben aↄ̃ dãkpari pì e kína pↄ́ble kↄ̃n à wɛ̃ɛo kpáḿma dↄro, séde dò lá pãa. 17 Luda gↄ̃kparɛ gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄ pìnↄ gbà dↄ̃na kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ɛo. Aↄ̃ takada yáasi dↄ̃, ben aↄ̃ↄ laasuu vĩ ń píngi. Daniɛli sↄ̃ wɛ́ɛgupu'ena kↄ̃n nana bↄkↄ̃tɛnao dↄ̃.

18 Kɛ̀ wɛ̃̀ aagↄ̃ↄ kɛ̀ kí Nɛbukanɛza dìɛ wà yã dada gↄ̃kparɛ pìnↄnɛ lɛ́ kà, ben bɛgwari pì gàańyo à kiia. 19 Kɛ̀ kína fàadi bòńyo, ben à è kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃ kee sɛ̃nkpɛ kↄ̃n Daniɛlioro kↄ̃n Ananiao kↄ̃n Misailio kↄ̃n Azariao, ben aↄ̃ gↄ̃̀ à ìbanↄ ũ. 20 Kína ń lála ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n dↄ̃nao yã musu píngi, ben à è aↄ̃ↄ dɛ màsokɛrinↄ kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ri kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a bùsu guunↄla píngi lɛo kuri. 21 Daniɛli kú gwe ai Sirusu kíblena wɛ̃̀ káaku guu.

2

Nɛbukanɛza nana'ona anduna kpatanↄ yã musu

1 Nɛbukanɛza kíblena wɛ̃̀ plaadee guu à nanaanↄ ò. Nanaa pì yã à kũ̀ gbãa, eé fↄ̃ à ii òro. 2 Ben à bè wà màsokɛrinↄ kↄ̃n asidↄ̃rinↄ kↄ̃n ɛ̃zɛ̃deenↄ kↄ̃n sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄ sísi lɛ aↄ̃ nanaa pì bↄkↄ̃tɛare. Kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ à aɛ, 3 à bèńnɛ: Ma nanaa ò, nanaa pì ma kũ gbãa. Má yezi mà nanaa pì asii dↄ̃. 4 Ben aↄ̃ↄ bènɛ kↄ̃n Siria yão: Wà n dↄ̃ aafiao, Zaaki! Ǹ nanaa pì yã o wamↄwa n zↄ̀blerinↄnɛ, wé à bↄkↄ̃tɛnnɛ. 5 Kína bèńnɛ: Yã kɛ̀ ma zɛo mà kɛareen yɛ̀. Tó ée nanaa pì kↄ̃n à bↄkↄ̃tɛnao omɛro, weé a zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ wà a uanↄ kɛ tuburaa ũ. 6 Tó a nanaa pì kↄ̃n à bↄkↄ̃tɛnao tↄ̃kɛ̃̀mɛ sↄ̃, mɛ́ a kpe da maamaa, é gbaanↄ e a asaia ũ. À nanaa pì omɛ sa kↄ̃n à bↄkↄ̃tɛnao.

7 Aↄ̃ ɛ̀ara wà bènɛ dↄ: Kí, ǹ nanaa pì o wamↄwa n zↄ̀blerinↄnɛ, wé à bↄkↄ̃tɛnnɛ. 8 Ben kína bèńnɛ: Má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ ée yã gágaamɛ, kɛ̀ á yã kɛ̀ ma zɛo mà kɛaree dↄ̃ yãnzi. 9 Tó ée nanaa pì omɛro, yã mɛ̀n doo bé à gↄ̃̀are. A lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ à ɛgɛɛ tòmɛ kↄ̃n yãlɛkpɛɛomɛ ai yã gↄ̃ gá liɛ. À nanaa pì omɛ, mɛ́gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ é fↄ̃ à à bↄkↄ̃tɛ. 10 Ben aↄ̃ bènɛ: Kí, gbɛ̃kee kú anduna guu kɛ̀ eé fↄ̃ à yã kɛ̀ nɛ́ɛ gbekaa kɛ̀kii bↄkↄ̃tɛnnɛro. Kína kee kuu kɛ̀ à yã beee taka gbeka màsokɛrinↄ kↄ̃n asidↄ̃rinↄ kↄ̃n sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄaro, baa tó kí ìsi gbãadeemɛ. 11 Kí, yã kɛ̀ nɛ́ɛ gbekaa pì zĩ'ũ. Gbɛ̃ke é fↄ̃ à onnɛro, sé Luda, bensↄ̃ à bɛɛ kú gu dↄ̃nkↄ̃ kↄ̃n wamↄwa gbɛ̃nteenↄro.

12 Yã beee tò kína pɛ̃tɛ̃ kɛ̀ à pↄ fɛ̃̀ maamaa, à bè wà Babilↄnu ↄ̃ndↄ̃rinↄ dɛdɛ ń píngi. 13 Kɛ̀ wà ↄ̃ndↄ̃rinↄ dɛdɛna yã kpàakpa kɛ̀, ben wèe Daniɛli kↄ̃n a gbɛ̃nↄ wɛtɛɛ wà ń dɛdɛ. 14 Kɛ̀ kína dogarinↄ gbɛ̃nsi Ariↄki gàa Babilↄnu ↄ̃ndↄ̃rinↄ dɛdɛ, ben Daniɛli yãzɛdee ònɛ kↄ̃n asãnsio 15 à à là à bè: Bↄ́yãnzi kína yã pãsĩ pì dìɛzi? Ben Ariↄki yã pì tↄ̃kɛ̃̀ Daniɛlinɛ. 16 Ben Daniɛli gàa à wɛ́ɛ kɛ̀ kínaa à sↄ̃ kↄ̃n gurↄↄo aɛ féte gbasa à nanaa pì bↄkↄ̃tɛnɛ. 17 Ben à tà bɛ à yã pì tↄ̃kɛ̃̀ a gbɛ̃nↄnɛ Anania kↄ̃n Misailio kↄ̃n Azariao. 18 À bèńnɛ aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ Luda Musudea à wɛ̃nda dↄ̃ńnɛ nanaa pì asii yã musu, lɛ wàton ń dɛdɛ kↄ̃n Babilↄnu ↄ̃ndↄ̃ri kpaaanↄro yãnzi.

19 Gwãavĩn Daniɛli wɛ́ɛgupu è, Luda Musude nanaa pì asii ònɛ, ben Daniɛli à sáabu kpà à bè:

20 Wàgↄ̃ Luda sáabu kpaa gurↄ píngi,

àmbe à ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n gbãaao vĩ.

21 È gurↄ kↄ̃n à zakao liɛ,

è kínanↄ kpá kpatan è ń bↄn,

è ↄ̃ndↄ̃ↄ da ↄ̃ndↄ̃deenↄnɛ,

è dↄ̃na kpá wɛ́ɛzɛ̃rinↄa.

22 È asii yãnↄ kↄ̃n yã kɛ̀ aↄ̃ↄ utɛnanↄ ↄdↄańnɛ,

à gusia yãnↄ dↄ̃, zaakɛ àmbe è guu pu.

23 Ma n sáabu kɛ̀ ma dezinↄ Luda,

ma n tↄ́ kpà,

zaakɛ n ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n gbãaao kàaramɛ.

N yã kɛ̀ wá gbèkammaa tↄ̃kɛ̃̀mɛ,

n nanaa kɛ̀ kína ò ↄ̀dↄawe.

Daniɛli nana bↄkↄ̃tɛna kínanɛ

24 Ben Daniɛli gàa Ariↄki kɛ̀ kína à dìɛ à Babilↄnu ↄ̃ndↄ̃rinↄ dɛdɛɛ kiia à bènɛ: Ǹton Babilↄnu ↄ̃ndↄ̃rinↄ dɛdɛro. Ǹ gámao kína kiia lɛ mà à nanaa bↄkↄ̃tɛnɛ. 25 Gwe gↄ̃ↄ Ariↄki Daniɛli sɛ̀ à gàao kína kiia à bènɛ: Ma gbɛ̃ kɛ̀ eé fↄ̃ à n nanaa bↄkↄ̃tɛnnɛɛ è Yuda zĩ̀zↄnↄ tɛ́. 26 Kína Daniɛli kɛ̀ wè benɛ dↄ Bɛtɛsaza là à bè: Nɛ́ fↄ̃ ǹ nanaa kɛ̀ má ò bↄkↄ̃tɛmɛ ǹ à yáasi tↄ̃kɛ̃mɛↄ́? 27 Daniɛli wèàla à bè: Ɔ̃ndↄ̃ri ke asidↄ̃ri ke màsokɛri ke sↄsↄnɛyãdↄ̃ri ke é fↄ̃ à asiiyã kɛ̀ ń gbèka pì onnɛro. 28 Mↄde Ludaa kú musu, àmbe è asiiyã ońnɛ. Kí Nɛbukanɛza, Luda yã kɛ̀ eé mↄ́ kɛ ziaa ↄ̀dↄannɛmɛ. Nanaa kɛ̀ ń ò n gádoa kↄ̃n wɛ́ɛgupu kɛ̀ ń èon yɛ̀. 29 Kí, gurↄↄ kɛ̀ ń daɛna n gádoa n laasuu tà yã kɛ̀ eé mↄ́ kɛɛa. Luda bé è asiiyã ↄdↄańnɛ, ben à tò n yã kɛ̀ eé mↄ́ kɛɛ dↄ̃. 30 Mapi sↄ̃, èe kɛ ma ↄ̃ndↄ̃ↄ bé à dɛ danↄ pↄ́la gbasa Luda asiiyã pì òmɛro. À òmɛ lɛ ǹ e ǹ à bↄkↄ̃tɛ mamɛ ǹgↄ̃ laasuu kɛ̀ kú n nↄ̀sɛ guu dↄ̃.

31 Kí, n guu gwà ben n pↄ́ke taka è n aɛ lán gbɛ̃ntee bà. À bíta èe tɛ́ kɛɛ bensↄ̃ à naasi vĩ. 32 Pↄ́ taka pì mì nɛ́ vuramɛ atɛ̃ɛ, à kùsɛ kↄ̃n à gã̀sãnↄ nɛ́ kondogi, à gbɛɛɛ kↄ̃n à gisinↄ nɛ́ mↄ̀gotɛ̃mɛ, 33 à gbánↄ nɛ́ mↄ̀simɛ, à gbálanↄ nɛ́ mↄ̀si kↄ̃n gũ̀omɛ. 34 Gurↄↄ kɛ̀ nɛ́ɛ gwa, gbɛ̀si ke gbòro, èe kɛ gbɛ̃ke bé à ↄ kɛ̀aro, ben à mↄ̀ à sì pↄ́ taka pì gbála kɛ̀ dɛ mↄ̀si kↄ̃n gũ̀o ũunↄa, à ń wíwi. 35 Gↄ̃ↄgↄ̃ↄ mↄ̀si kↄ̃n gũ̀o kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao wìwi, ben à gↄ̃̀ lán ése mìsiaa kɛ̀ kú pↄ́wɛɛgbɛ̃kiia bà. À gɛ̃̀tɛ kↄ̃n ĩao, wèe à gbɛ̀ e dↄro, ben gbɛ̀si kɛ̀ sì pↄ́ taka pìa gↄ̃̀ kpii gbɛ̃̀ntɛ̃ ũ à anduna pà píngi.

36 Nanaa pìn gwe. Kí, wé à bↄkↄ̃tɛnnɛ sa. 37 Kí, ḿbe kínanↄ kína ũ. Luda Musude n kpa kpatan kↄ̃n ikoo kↄ̃n gbãaao kↄ̃n gakuio. 38 À gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ kↄ̃n bãanↄ nànnɛ n ↄzĩ. Guu kɛ̀ aↄ̃ↄ kún píngi nɛ́gↄ̃ dɛ ń kína ũmɛ. Ḿbe mì kɛ̀ dɛ vura pì ũ. 39 Kpata pãnde é bↄ n kpɛɛ, eé ká n kpata ũro. Beee gbɛra à aagↄ̃dee é bↄ à da andunala píngi. Beeen mↄ̀gotɛ̃ pì ũ. 40 Kpata siigↄ̃dee é mↄ, eégↄ̃ gbãa lán mↄ̀si bà, zaakɛ mↄ̀si è pↄ́ píngi wíwi à ń tí bomɛ. Lán mↄ̀si è pↄ́ wíwi nà, lɛn eé kpata káakupↄnↄ mì dɛ à ń kɛ dúgudugu lɛ. 41 Lán n à gbálanↄ kↄ̃n gbánɛnↄ è nà, à gukenↄ dɛ gũ̀ kpatana ũ bensↄ̃ à gukenↄ dɛ mↄ̀si ũ, lɛn kpata pì égↄ̃ kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana lɛ, mↄde mↄ̀si gbãaa égↄ̃ kú à guumɛ, zaakɛ ń è mↄ̀si kakↄ̃ana kↄ̃n gũ̀o. 42 Lán gbánɛ pì gukenↄ dɛ mↄ̀si ũ nà bensↄ̃ à gukenↄ dɛ gũ̀ ũ, lɛn kpata pì kpadoo égↄ̃ gbãa vĩ lɛ, à kpadoo égↄ̃ busana. 43 Lán n mↄ̀si è kakↄ̃ana kↄ̃n gũ̀ kpatanao nà, lɛn gbɛ̃ntee boriinↄ égↄ̃ kú gwe kakↄ̃ana lɛ, mↄde aↄ̃é kↄ̃ síro lán ń è mↄ̀si è kↄ̃ sí kↄ̃n gũ̀oro nà.

44 Kína pìnↄ gurↄ Luda Musude é kpata kɛ̀ è yãaroo fɛɛ. Kpata pì mìdɛna vĩro, eé gↄ̃ bori pãndenↄ pↄ́ ũ zikiro. Kpata pì é kpata káakupↄ pìnↄ kɛ dúgudugu à ń mì dɛ, àpi bé eégↄ̃ kuu gurↄ píngi. 45 Lán ń è nà gbɛ̀si ke gbòro kpiiia, èe kɛ gbɛ̃ke bé à ↄ kɛ̀aro, ben à gàa à mↄ̀si kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o kↄ̃n gũ̀o kↄ̃n kondogio kↄ̃n vurao wìwi, kí, Luda Bítade yã kɛ̀ eé mↄ́ kɛ ziaa ↄ̀dↄannɛmɛ. Nanaa pì nɛ́ yãpuraamɛ, à bↄkↄ̃tɛna náanɛ vĩ.

46 Ben kí Nɛbukanɛza dàɛ a puua Daniɛli aɛ à bɛ̀ɛ lìnɛ, ben à bè wà saa oa wà tuaetiti kpatanɛ. 47 À bè Daniɛlinɛ: A Luda nɛ́ tãanↄ Ludamɛ, kínanↄ diimɛ yãpura. Àmbe è asiiyã bↄnnɛ gupuraaa, zaakɛ n fↄ̃ n bↄwe kↄ̃n asii pìo. 48 Ben kína Daniɛli gbà gbãaa à à gbà pↄ́nↄ à gɛ̃̀ ↄla, à à kpà kpatan àgↄ̃ wɛ́ɛ tɛ́are Babilↄnu bùsuzi, à à dìɛ Babilↄnu ↄ̃ndↄ̃rinↄ píngi gbɛ̃nsi ũ. 49 Daniɛli wɛ́ɛ kɛ̀ kínaa, ben à Sadaraka kↄ̃n Mɛsakio kↄ̃n Abɛdinɛgoo dìɛ Babilↄnu bùsu gbãadeenↄ ũ. Daniɛli sↄ̃ↄ kú kíbɛmɛ.

3

Gↄ̃ↄn aagↄ̃ zuna mↄ̀datɛ guu

1 Kí Nɛbukanɛza tãa pì kↄ̃n vurao lán gbɛ̃ntee bà. À lezĩ kà gã̀sãsuu baaagↄ̃, à yàasa sↄ̃ gã̀sãsuu swɛɛdomɛ. Ben à pɛ̀ɛ Dura guzurɛn Babilↄnu bùsun. 2 Ben à lɛ́kpãsã kɛ̀ a bùsu gbɛ̃nsinↄnɛ lɛ aↄ̃ kↄ̃ kakↄ̃a, kínanↄ, lɛ́dammarinↄ, zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ, gbãadeenↄ, ↄↄ'utɛrinↄ, yãkpaɛkɛrinↄ, yãgↄ̃gↄ̃rinↄ kↄ̃n a bùsu kpatablerinↄ ń píngi, aↄ̃ mↄ́ pↄ́ kɛ̀ à pì à pɛ̀ɛ pì kya kɛ. 3 Ben bùsu gbɛ̃nsi pìnↄ kↄ̃ kàkↄ̃a pↄ́ taka pì kyakɛnazi aↄ̃ zɛ̀zɛ à aɛ. 4 Ben kpàakpakɛri bè pariinↄnɛ gbãngbãn: Bùsu píngi gbɛ̃nↄ kↄ̃n bori píngio, à yã kɛ̀ wà dìɛaree ma. 5 Tó a kuru'ↄ mà kↄ̃n kureo kↄ̃n googeo kↄ̃n kúuo kↄ̃n mↄrↄo kↄ̃n kↄ̃kↄ̃pↄnↄ píngi, à kúɛ à dↄnzi kɛ pↄ́ taka kɛ̀ kí Nɛbukanɛza pì kↄ̃n vurao à pɛ̀ɛ pìnɛ. 6 Gbɛ̃ kɛ̀ gì kúɛ à dↄnzi kɛnɛzi, weé adee zu mↄ̀datɛ pãsĩ guu gↄ̃ↄmɛ. 7 Beee yãnzi tó gbɛ̃nↄ kↄ̃kↄ̃pↄ pìnↄ ↄ́ mà, bùsu píngi gbɛ̃nↄ ke bori píngin yoo, aↄ̃è kúɛ wà dↄnzi kɛ vura pↄ́ taka pìnɛ.

8 Gurↄ beeean sↄsↄnɛyãdↄ̃ri kenↄ mↄ̀ wà Yuda kenↄ káara kɛ̀ 9 aↄ̃ bè kí Nɛbukanɛzanɛ: Wà n dↄ̃ aafiao Zaaki! 10 Kí, n yã dìɛ n bè, tó gbɛ̃nↄ kↄ̃kↄ̃pↄnↄ ↄ́ mà, aↄ̃ kúɛ wà dↄnzi kɛ pↄ́ taka kɛ̀ ń pì kↄ̃n vurao pìnɛ. 11 N bè gbɛ̃ kɛ̀ èe kúɛ à dↄnzi kɛnɛro, weé adee zu mↄ̀datɛ pãsĩ guumɛ. 12 Tↄ̀, Yuda kenↄ kuu, n ń díɛ Babilↄnu bùsu gbãadeenↄ ũ. Aↄ̃ tↄ́n Sadaraka, Mɛsaki kↄ̃n Abɛdinɛgoo. Kí, gbɛ̃ pìnↄ è n yã maro aↄ̃è n tãanↄ gbãgbãro, bensↄ̃ aↄ̃è dↄnzi kɛ vura pↄ́ taka kɛ̀ ń pɛ̀ɛ pìnɛro. 13 Ben Nɛbukanɛza fɛ̃̀ maamaa à bè wà mↄ́are kↄ̃n Sadarakao kↄ̃n Mɛsakio kↄ̃n Abɛdinɛgoo. Ben wà mↄ̀ wà gbɛ̃ pìnↄ kpàa. 14 Nɛbukanɛza ń lá à bè: Sadaraka, Mɛsaki kↄ̃n Abɛdinɛgoo, ée gii ma tãanↄ gbãgbãzi yãpuran yↄ́? Ée gii dↄnzi kɛ vura pↄ́ taka kɛ̀ má pɛ̀ɛnɛzin yↄ́? 15 Tó a soru kɛ̀ à kúɛ à dↄnzi kɛ pↄ́ taka kɛ̀ má pì pìnɛ gurↄↄ kɛ̀ a pↄ́nↄ ↄ́ mà, eé kɛ maa, mↄde tó ée dↄnzi kɛnɛro, weé a zu mↄ̀datɛ pãsĩ guu gↄ̃ↄmɛ. Tãa kparee bé eé fↄ̃ à a bↄ ma ↄzĩi? 16 Aↄ̃ bè: Kí, à zɛ́ vĩ wà wa zĩnda bↄro. 17 Kí, tó wà wa zu mↄ̀datɛ guu, wa Dii kɛ̀ weè zↄ̀ dↄzi é fↄ̃ à wa bↄn à wa sí n ↄzĩ. 18 Baa tó èe kɛ sↄ̃ro, ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ wé n tãanↄ gbãgbãro. Wé dↄnzi kɛ vura pↄ́ taka kɛ̀ ń pɛ̀ɛnɛro. 19 Ben Nɛbukanɛza pↄ fɛ̃̀ pãsĩpãsĩ à uu sìsińzi. À bè wà mↄ̀datɛ kaara dɛ yã pↄ́la lɛo swɛɛplaa. 20 Ben à ò a zĩ̀kpɛ gↄ̃sagbãa kenↄnɛ aↄ̃ Sadaraka kↄ̃n Mɛsakio kↄ̃n Abɛdinɛgoo yiyi wà ń zu mↄ̀datɛ pãsĩ pì guu. 21 Ben gↄ̃sa pìnↄ ń yíyi kↄ̃n ń pↄ́kãsãa kɛ̀ aↄ̃ↄ dananↄ, utanↄ kↄ̃n sòkotonↄ kↄ̃n lawaninↄ píngi, ben aↄ̃ ń sɛ́ wà ń zu mↄ̀datɛ pãsĩ pì guu. 22 Lán kína yã dìɛ pãsĩpãsĩ nà bensↄ̃ mↄ̀datɛ pì wã̀ maamaa, ben tɛ́ puusu gↄ̃sagbãaa kɛ̀ aↄ̃ ń zún pìnↄ lɛ̀ à ń dɛ́dɛ. 23 Gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄ sↄ̃ aↄ̃ gàa wà sì mↄ̀datɛ gbãaa pì guu yiyina.

24 Ben kí Nɛbukanɛza kɛ̀ gìri à fɛ̀ɛ à zɛ̀, ben à a ìbanↄ là à bè: Gↄ̃ↄn aagↄ̃n wà zù tɛ́n yiyinaroo? Aↄ̃ wèàla wà bè: Lɛmɛ kí! 25 Ben à bè: À gwa! Gↄ̃ↄn siigↄ̃n má è. Aↄ̃ↄ porona aↄ̃ↄe táa oo tɛ́ pì guu bensↄ̃ èe pↄ́ke woḿmaro. Aↄ̃ gↄ̃ↄn siigↄ̃dee bↄ̀kↄ̃ba Luda Nɛ́ keo. 26 Ben à sↄ̃̀ mↄ̀datɛ pì lɛ́zi à bè: Sadaraka, Mɛsaki kↄ̃n Abɛdinɛgoo, Luda Musude zↄ̀blerinↄ, à bↄɛ. Ben aↄ̃ bↄ̀ɛ tɛ́ pìn. 27 Bùsu gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n lɛ́dammarinↄ kↄ̃n zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n kínanↄ kàkↄ̃ańzi aↄ̃ↄ è tɛ́ pì e fↄ̃ à pↄ́ke wòḿmaro. Baa aↄ̃ mìkã e tɛ́ kũro, aↄ̃ utanↄↄ e yakaro, wèe tɛ́sukpɛ gũu maḿma sero. 28 Ben Nɛbukanɛza bè: Wà Sadaraka kↄ̃n Mɛsakio kↄ̃n Abɛdinɛgoo Luda sáabu kpá! À a malaika zĩ̀ à a zↄ̀bleri kɛ̀ aↄ̃ↄ à náanɛ vĩinↄ mì sì. Aↄ̃ gì yã kɛ̀ má dìɛ kɛzi aↄ̃ ń zĩnda kpà gaaa, lɛ wàton kúɛ wà dↄnzi kɛ dii pãndenↄnɛro yãnzi, sé ń Dii. 29 Beee yãnzi yã kɛ̀ má dìɛn yɛ̀. Tó gbɛ̃ke Sadaraka kↄ̃n Mɛsakio kↄ̃n Abɛdinɛgoo Luda tↄ́ zaaa sì, bùsu píngi gbɛ̃ ke bori kpareen yoo, weé à zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ wà à ua kɛ tuburaa ũmɛ. Zaakɛ dii pãnde é fↄ̃ à gbɛ̃ mì sí lɛro. 30 Ben kína Sadaraka kↄ̃n Mɛsakio kↄ̃n Abɛdinɛgoo gwena kàarańnɛ Babilↄnu bùsun.

4

Nɛbukanɛza nana'ona lí yã musu

1 Kí Nɛbukanɛza bé èe yã kɛ̀ oo gbɛ̃ pínginɛ, bùsu gbɛ̃ píngi kↄ̃n borii kɛ̀ kú anduna guu píngio à bè: Àgↄ̃ kuu kↄ̃n aafiao maamaa! 2 Má è à kɛ̀ maa mà dabuyã kↄ̃n yãbↄnsaɛ kɛ̀ Luda Musude kɛ̀mɛɛnↄ oare. 3 À dabuyãnↄ bíta fá! À yãbↄnsaɛnↄↄ pãsĩ. À kpata yãana vĩro, à kíblena égↄ̃ kuu gurↄ píngimɛ.

4 Mamↄma Nɛbukanɛza má kú nnamana guu ma bɛ, ma làakari kpáɛna, 5 ben ma nanaa ò ai vĩa ma kũ. Kɛ̀ má daɛna ma gádo musu yã kɛ̀ má è kↄ̃n laasuu kɛ̀ má lɛ̀o tò swɛ̃̀ kɛ̃̀magu. 6 Má dìɛ kɛ̀ wà mↄ́mɛ kↄ̃n Babilↄnu ↄ̃ndↄ̃rinↄ ń píngi aↄ̃ nanaa pì bↄkↄ̃tɛmɛ. 7 Kɛ̀ asidↄ̃rinↄ kↄ̃n dabudabukɛrinↄ kↄ̃n sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄ kↄ̃n màsokɛrinↄ mↄ̀, ben ma nanaa pì yã òńnɛ, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà à bↄ̀kↄ̃tɛmɛro. 8 Zãazãan Daniɛli kɛ̀ wà ma tãa tↄ́ kpànɛ, kɛ̀ wè benɛ Bɛtɛsaza mↄ̀ ma kiia, ben ma nanaa pì ònɛ. À Luda kɛ̀ kú adona Ninii vĩ. 9 Ma bè: Bɛtɛsaza, ↄ̃ndↄ̃rinↄ gbɛ̃nsi, má dↄ̃ kɛ̀ ń Luda kɛ̀ kú adona Ninii vĩ, asiiyã ègↄ̃ zĩ'ũnnɛro. Yã kɛ̀ má è nanaa guun yɛ̀. Ǹ à bↄkↄ̃tɛmɛ. 10 Pↄ́ kɛ̀ má è ma laasuu guu gurↄↄ kɛ̀ má daɛna ma gádo musun yɛ̀. Mɛ́ɛ guu gwaa ben ma lí è zɛna tↄↄtɛ gura súusu, à lezĩ maamaa. 11 Lí pì bíta kũ̀ à gbã̀ ai à mìsↄ̃ntɛ̃ gàa à zↄ̃̀ ludambɛɛa. Wè lí pì e zaa anduna lɛ́ zɛkiinↄa píngi. 12 À lánↄↄ maa, à nɛ́ ì bíta, à pↄ́blee mↄ̀ gbɛ̃ píngia. Nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ ↄra è à gbáru, bãanↄ è mↄ́ wà zↄ̃zↄ̃ à gã̀nↄa. Pↄ́ wɛ̃̀ndide píngi è pↄ́blee ea.

13 Mɛ́ɛ pↄ́ pì ee wɛ́ɛgupu guu gurↄↄ kɛ̀ má daɛna ma gádoa, ben ma malaika è bↄna ludambɛ. 14 À lɛ́ zù gbãngbãn à bè: À lí pì zↄ̃ à nɛ́ à à gã̀nↄ kɛ̃ɛ. À à lánↄ woro à à bɛɛnↄ fãakↄ̃a. À tó nↄ̀bↄnↄ bàa lɛ́ wà kɛ̃a. À tó bãanↄ bↄɛ à lánↄ guu. 15 Mↄde à lí pì kusu kↄ̃n à kãsãanↄ tó tↄↄtɛ guu à mↄ̀si gada kpánɛ kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃ pↄ́o sɛ̃̀ guu gwe. Kpíi é kpáàla, eégↄ̃ kú sɛ̃̀n gwe kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ. 16 À mì é likↄ̃a, à laasuu é gↄ̃ lán nↄ̀bↄnↄ pↄ́ bà ai wɛ̃̀ swɛɛplaa. 17 Malaikanↄ bé wà yã kɛ̀ Ludaa dìɛ pì ò, à ìba pìnↄ bé wà yã kɛ̀ Luda zɛ̀o kpàakpa kɛ̀, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kuunↄ e wà dↄ̃ kɛ̀ Luda Musude bé à iko vĩ gbɛ̃ntee kpatanↄa. È gbɛ̃ kpá kpatan lán à yezi nà, baa gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̃sãna. 18 Mamↄma kí Nɛbukanɛza, nanaa kɛ̀ má òn gwe. Bɛtɛsaza, ǹ à bↄkↄ̃tɛmɛ sa, zaakɛ ma kpata ↄ̃ndↄ̃ri kee e fↄ̃ à bↄ̀kↄ̃tɛmɛro. Mↄde nɛ́ fↄ̃, zaakɛ ń Luda kɛ̀ kú adona Ninii vĩ.

Daniɛli nana bↄkↄ̃tɛna kínanɛ

19 Ben Daniɛli kɛ̀ wè benɛ dↄ Bɛtɛsaza bídi kɛ̀ yã pìa. Laasuu kɛ̀ èe lɛɛ tò swɛ̃̀ kɛ̃̀n. Ben kína bè: Bɛtɛsaza, ǹton tó nanaa pì kↄ̃n à bↄkↄ̃tɛnao n vĩa kũro. Ben Bɛtɛsaza bènɛ: Ma dii, Luda tó nanaa pì gↄ̃ dɛ n zangurinↄ yã ũ. Luda tó à bↄkↄ̃tɛna gↄ̃ dɛ n ibɛɛnↄ yã ũ. 20 Lí kɛ̀ ń è bíta bensↄ̃ à gbã̀a ai à mìsↄ̃ntɛ̃ zↄ̃̀ ludambɛɛa, ben wè e zaa anduna lɛ́ zɛkiinↄa píngi. 21 À lánↄↄ maa, à nɛ́ ì bíta, à pↄ́blee mↄ̀ gbɛ̃ píngia. Nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄↄ kú à gbáru, bãanↄ è mↄ́ zↄ̃zↄ̃ à gã̀nↄa. 22 Kí, ḿbe lí pì ũ. N iko bíta bensↄ̃ ń gbãa vĩ. N bítakɛɛ gbã̀ à zↄ̃̀ ludambɛɛa, n kpata ↄ tà ai anduna lɛ́a. 23 Kí, n malaika ke è bↄna ludambɛ à bè: À lí pì zↄ̃ à kɛ pↄ̃pↄ̃, mↄde à à kusu kↄ̃n à kãsãanↄ tó tↄↄtɛn. À mↄ̀si gada kpánɛ kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o sɛ̃̀ guu gwe. Kpíi é kpáàla, eégↄ̃ kú kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ ai wɛ̃̀ swɛɛplaa.

24 Kí, à bↄkↄ̃tɛnan yɛ̀. Yã kɛ̀ Luda Musude dìɛ ma dii kína yã musun yɛ̀. 25 Weé pɛ́mma wà n bↄ gbɛ̃nteenↄ tɛ́, nɛ́gↄ̃ kú kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ nɛ́gↄ̃ sɛ̃̀ soo lán zù bà. Kpíi é n gbɛ̃, nɛ́gↄ̃ kuu lɛ wɛ̃̀ swɛɛplaa ai ǹ gá dↄ̃ kɛ̀ Luda Musude bé à iko vĩ gbɛ̃ntee kpatanↄa, è gbɛ̃ kpá kpatan lán à yezi nà. 26 Lán à bè wà líkusu kↄ̃n à kãsãanↄ tó nà, beee bè tó n Luda dↄ̃̀ ikodee ũ, eé ɛara à n kpá kpatan. 27 Beee yãnzi kí, ǹ ma lɛ́damma kɛ̀ ma. Ǹ kɛ̃ n durunnↄa ǹgↄ̃ yã kɛɛ a zɛ́a. Ǹ n yã zaakɛna tó ǹgↄ̃ gbɛ̃kɛɛ kɛɛ takaasideenↄnɛ, ke n nnamana égↄ̃ gaa gwɛɛ.

28 Yã pìnↄ kí Nɛbukanɛza lè píngi. 29 Mↄ kuri awɛɛplaaa gbɛra kína e táa oo a bɛ kpɛ́ bíta musu Babilↄnu. 30 Ben à bè: Babilↄnu bíta kɛ̀ má kàɛ ma kíblekii ũun yɛ̀roo? Má kàɛ kↄ̃n ma iko gbãaao ma kíkɛ gakui yãnzimɛ. 31 Ai kína gↄ̃ yã pì o à yãa, kòto ke bↄ̀ ludambɛ à bè: Kí Nɛbukanɛza, yã kɛ̀ wà ò n yã musun yɛ̀: Wà n bↄ kpatan sa. 32 Weé pɛ́mma wà n bↄ gbɛ̃nteenↄ tɛ́, nɛ́gↄ̃ kú kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ nɛ́gↄ̃ sɛ̃̀ soo lán zù bà. Nɛ́gↄ̃ kuu lɛ wɛ̃̀ swɛɛplaa ai ǹ gá dↄ̃ kɛ̀ Luda Musude bé à iko vĩ gbɛ̃ntee kpatanↄa, è gbɛ̃ kpá kpatan lán à yezi nà. 33 Gwe gↄ̃ↄ yã kɛ̀ wà ò Nɛbukanɛza musu kɛ̀. Wà pɛ̀a wà à bↄ̀ gbɛ̃nteenↄ tɛ́, à sɛ̃̀ sò lán zù bà, kpíi à yàku. À mìkã gbã̀ lán kúu kã bà, à ↄnkↄkↄ bↄ̀bↄ sↄ̀ↄↄsↄↄↄ lán bã ↄnkↄkↄ bà.

34 Kɛ̀ wɛ̃̀ swɛɛplaaa pì pàpa, mamↄma Nɛbukanɛza ma wɛ́ɛ sɛ̀ ma musu gwà, ben ma su ma làakaria. Ben ma Luda Musude sáabu kpà ma Gurↄpingide tↄ́ kpà ma bɛ̀ɛ lìnɛ. Zaakɛ à kíkɛɛ yãana vĩro, à kpata ègↄ̃ kuu gurↄ píngi. 35 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú anduna guunↄ ń píngi dɛnɛ pↄ́ke ũro. È kɛ lán à yezi nà kↄ̃n gbãadee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú musunↄ kↄ̃n gbɛ̃ntee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛnↄ. Gbɛ̃ke è fↄ̃ à kpànɛro, gbɛ̃ke è fↄ̃ à benɛ bↄ́n èe kɛɛro.

36 Gurↄↄ kɛ̀ ma su ma làakaria, ben ma ɛara ma su ma kíkɛgakuin kↄ̃n bɛ̀ɛo kↄ̃n bítakɛɛo. Ma ìbanↄ kↄ̃n ma bùsu gbãadeenↄ ma gbeka, aↄ̃ ma ka kpatan, ben ma iko dɛ káakupↄla. 37 Mamↄma Nɛbukanɛza mɛ́ɛ musu Kína sáabu kpaa sa mɛ́ɛ bɛ̀ɛ liinɛ mɛ́ɛ à tↄ́ kpaa, zaakɛ à yãkɛnanↄↄ maa píngi, ègↄ̃ yã kɛɛ a zɛ́a. Eé fↄ̃ à gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda sɛ́ lezĩ busa.

5

Yã kɛ̃na gũ̀a

1 Kí Bɛlisaza a bùsu gbãadeenↄ sìsi zĩbaa pↄ́bleea gↄ̃ↄn wàa sↄↄro, ben èe wɛ̃ɛ miińyo. 2 Kɛ̀ à pↄↄ kɛ̀ í pìa nna, à bè wà mↄ́ kↄ̃n vura ímibↄnↄ kↄ̃n kondogi ímibↄ kɛ̀ a dezi Nɛbukanɛza sɛ̀ɛ Luda kpɛ́n Yerusalɛmunↄ lɛ à í mio, àpi kↄ̃n a bùsu gbãadeenↄ kↄ̃n a nↄↄnↄ kↄ̃n a nↄ yìgisainↄ. 3 Ben wà mↄ̀ kↄ̃n togoo pìnↄ, aↄ̃ↄe í miio. 4 Kɛ̀ aↄ̃ↄe wɛ̃ɛ mii, aↄ̃ↄe tãa kɛ̀ wà ń kɛ́ kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogio kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o kↄ̃n mↄ̀sio kↄ̃n lío kↄ̃n gbɛ̀o sáabu kpaa. 5 Gwe gↄ̃ↄ gbɛ̃ntee ↄↄ bↄ̀ fitia'izi, èe ↄgbɛ kɛ̃ɛ kíbɛ gũ̀ kɛ̀ lↄ́lↄnaa. Kína ↄↄ pì è, èe pↄ́ kɛ̃ɛ, 6 ben à laasuu tò swɛ̃̀ kɛ̃̀n. À uu yàkↄ̃tɛ à gbãaa bùsa, ben à gbánↄↄ e lugalugaa. 7 À wii gbãaa lɛ̀ à bè, wà mↄ́ kↄ̃n asidↄ̃rinↄ kↄ̃n sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄ kↄ̃n màsokɛrinↄ. Ben à bè Babilↄnu ↄ̃ndↄ̃ri pìnↄnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ ↄgbɛ kɛ̀ki kyó kɛ̀ ben à à bↄ̀kↄ̃tɛmɛ, mɛ́ gumusu tɛ̃a kↄ̃n vura kã̀mbɛɛo danɛ, eé gↄ̃ ma bùsu gbãadeenↄ gbɛ̃ aagↄ̃dee ũ. 8 Kɛ̀ kína ↄ̃ndↄ̃ri pìnↄ gɛ̃̀ ń píngi, ben aↄ̃ gbɛ̃kee e fↄ̃ à ↄgbɛ pì kyó kɛ̀ à à bↄ̀kↄ̃tɛnɛro. 9 Swɛ̃̀ ɛ̀ara à kɛ̃̀ kí Bɛlisazan maamaa, à ɛ̀ara à uu yã̀kↄ̃tɛ, ben à bùsu gbɛ̃nsinↄ gↄ̃̀ bídi guu.

10 Kɛ̀ kí naↄ̃ kína kↄ̃n bùsu gbɛ̃nsinↄ zↄka mà, à gɛ̃̀ńzi pↄ́blekiia à bè: Wà n dↄ̃ kↄ̃n aafiao Zaaki! Ǹton tó n laasuu n nↄ̀sɛ yakaro, ǹton tó n uu gↄ̃ sisinaro. 11 Gbɛ̃kee kú n bùsun kɛ̀, à Luda kɛ̀ kú adona Ninii vĩ. N dezi Nɛbukanɛza gurↄ wà è à làakari vĩ kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ɛo kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo lán Luda bà. N dezi à dìɛ wɛ́ɛzɛ̃rinↄ kↄ̃n asidↄ̃rinↄ kↄ̃n sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄ kↄ̃n màsokɛrinↄ gbɛ̃nsi ũ. 12 À ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n à dↄ̃nao pãsĩ, è yã píngi ma. È nanaanↄ bↄkↄ̃tɛ è yã zĩ'ũunↄ yáasi tↄ̃kɛ̃ kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinanↄ. À tↄ́n Daniɛli. Kína tↄ́ kpànɛ dↄ Bɛtɛsaza. Ǹ à sísi se, eé yã pì bↄkↄ̃tɛnnɛ.

13 Kɛ̀ wà mↄ̀ kↄ̃n Daniɛlio kína pì kiia, ben kína bènɛ: Ḿbe zĩ̀zↄ kɛ̀ wè be Daniɛli kɛ̀ ma dezi bↄ̀o Yudanↄ bùsun ũↄ́? 14 Má mà wà bè ń Luda Ninii vĩ, ń làakari vĩ kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ɛo kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ wɛ́ɛbↄnao. 15 Wà mↄ̀mɛ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃rinↄ kↄ̃n yã'asidↄ̃rinↄ tia, lɛ aↄ̃ ↄgbɛ kɛ̀ kyó kɛ aↄ̃ à bↄkↄ̃tɛmɛ, mↄde aↄ̃ↄe fↄ̃ro. 16 Má mà wà bè nɛɛ̀ fↄ̃ ǹ yãnↄ bↄkↄ̃tɛ nɛɛ̀ fↄ̃ ǹ yãlɛkↄ̃zinanↄ tↄ̃kɛ̃. Tó n fↄ̃ n ↄgbɛ kɛ̀ kyó kɛ̀ n à bↄ̀kↄ̃tɛmɛ, mɛ́ gumusu tɛ̃a kↄ̃n vura kã̀mbɛɛo dannɛ, nɛ́ gↄ̃ ma bùsu gbãadeenↄ gbɛ̃ aagↄ̃dee ũ. 17 Ben Daniɛli bènɛ: Ǹ n gbaanↄ kũ ǹ asaiapↄ pì kpá gbɛ̃ pãndea. Mↄde baa kↄ̃n beeeo mɛ́ ↄgbɛ pì kyó kɛnnɛ kí, mɛ́ sↄ̃ bↄkↄ̃tɛnnɛ. 18 Kí, Luda Musude bé à kíkɛ kↄ̃n bítakɛɛo kↄ̃n gakuio kↄ̃n bɛ̀ɛo kpà n dezi Nɛbukanɛzaa. 19 Lán à à sɛ̀ lezĩ nà, gbɛ̃ píngi à vĩa vĩ, aↄ̃è mì siɛnɛ, bori píngi ke yã'ona bori píngin yoo. Gbɛ̃ kɛ̀ à yezi à à dɛ, è à dɛmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ à yezi à à bↄ, è à bↄmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ à yezi à gwena kaaranɛ, è à kaara. Gbɛ̃ kɛ̀ à yezi à à busa, è à busamɛ. 20 Mↄde kɛ̀ à a zĩnda sɛ̀ lezĩ à swã gbãa kũ̀ bensↄ̃ à zaza kũ̀, ben Luda à bↄ̀ kpatan à à gakui kↄ̀ ɛ̀. 21 Wà pɛ̀a wà à bↄ̀ gbɛ̃nteenↄ tɛ́, à laasuu gↄ̃̀ lán nↄ̀bↄnↄ pↄ́ bà. À kú kↄ̃n sakenↄ à sɛ̃̀ sò lán zù bà. Kpíi à yàku, ben à dↄ̃̀ sa kɛ̀ Luda Musude bé à iko vĩ gbɛ̃ntee kpatanↄa, è gbɛ̃ kɛ̀ à yezi kpá kpatan. 22 Mpi sↄ̃ Bɛlisaza, à dion n ũ. Baa kɛ̀ ń yã pìnↄ dↄ̃ píngi, nɛ́ɛ n zĩnda busaro. 23 N dↄkɛ̀ Dii Musudeo ń tò wà mↄ̀ kↄ̃n à kpɛ́ togoonↄ, ben mpi kↄ̃n n bùsu gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n n nↄↄnↄ kↄ̃n n nↄ yìgisainↄ wɛ̃ɛ mìo, ben n tãa kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogio kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o kↄ̃n mↄ̀sio kↄ̃n lío kↄ̃n gbɛ̀o sáabu kpà, pↄ́ kɛ̀ aↄ̃è guu ero aↄ̃è yã maro bensↄ̃ aↄ̃ↄ dↄ̃na vĩroonↄ. N wɛ̃̀ndi kↄ̃n n ziaao kú Luda ↄzĩmɛ, ben nɛ́ɛ bɛ̀ɛ línɛro. 24 Beee yãnzin à tò ↄↄ pì mↄ̀ à ↄgbɛ pì kɛ̃̀zi.

25 Yã kɛ̀ ↄↄ pì kɛ̃̀n yɛ̀: Mɛnɛ, mɛnɛ, tɛkɛli, paasi. 26 Yã pìnↄ bↄkↄ̃tɛnan yɛ̀: Mɛnɛ bè, Luda n kíblegurↄↄ nàro à à lɛ́ zɛ̀. 27 Tɛkɛli bè, wà n tìisi lɛ́ gwà kilooa wà è nɛ́ɛ kiloo sɛ́ro. 28 Paasi bè, wà n kpata kpàatɛtɛ Midiãnↄ kↄ̃n Pɛsianↄnɛ.

29 Bɛlisaza yã ò a ìbanↄnɛ, ben aↄ̃ gumusu tɛ̃a kↄ̃n vura kã̀mbɛɛo dà Daniɛlinɛ wà kpàakpa kɛ̀ wà bè, bùsu gbãadeenↄ gbɛ̃ aagↄ̃deen à ũ. 30 Gwãavĩ dↄ̃nkↄ̃ pì guun wà Babilↄnia kí Bɛlisaza dɛ̀. 31 Midiã borii kɛ̀ wè benɛ Dariusu bé à vɛ̃̀ɛ à gɛ̃ɛ ũ a wɛ̃̀ baaagↄ̃ awɛɛplaadee guu.

6

Daniɛli zuna músunↄ wɛ̀ɛn

1 À kà Dariusunɛ à bùsu gbãadeenↄ diɛ gↄ̃ↄn baswɛɛdo, ben à ń díɛdiɛ a bùsun píngi. 2 À gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ dìɛ ń gbɛ̃nsinↄ ũ. Daniɛli nɛ́ gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄ dokemɛ. Bùsu gbãadeenↄ è ń yãnↄ tↄ̃kɛ̃ gbɛ̃ pìnↄnɛ, lɛ wàton ásaru kɛ kínanɛro yãnzi. 3 Daniɛli ↄ̃ndↄ̃ↄ wɛ́ɛbↄna dɛ gbɛ̃nsinↄla kↄ̃n bùsu gbãadeenↄ ń píngi, ben kína zɛ̀o à à diɛ a bùsu gbɛ̃nsi ũ. 4 Ben gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n bùsu gbãadeenↄↄ e zɛ́ wɛtɛɛ wà yãke ea kpata kɛ̀ à blè yã musu, mↄde à taari vĩro, aↄ̃ↄe yãke earo, zaakɛ à náanɛ vĩ a yãkɛna guu píngi. È pã kpá yãkeziro è sãsã yãkearo. 5 Ben aↄ̃ bè: Wé yãkee e Daniɛliaro, tó èe kɛ à Luda doka musu baasiro. 6 Ben gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n gbãadeenↄ mì pɛ̀kↄ̃rɛ aↄ̃ gàa wà kína lè wà bè: Kí Dariusu, wà n dↄ̃ kↄ̃n aafiao! 7 Wamↄwa gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n kínanↄ kↄ̃n zĩ̀kpɛ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n lɛ́dammarinↄ kↄ̃n n ìbanↄ ń píngi, wa lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ wá è à maa ǹ yã kɛ̀ diɛ ǹgↄ̃ zĩi kɛɛa. Gurↄ baaakuri daguran tó gbɛ̃ wɛ́ɛ kɛ̀ dii kea ke gbɛ̃nteen yoo, tó èe kɛ mpi baasiro, wà adee sɛ́ wà zu músunↄ wɛ̀ɛn. 8 Kí, ǹ yã pì diɛ sa ǹ ↄ da takada kɛ̀n, lɛ gbɛ̃ke tón yã pì liɛro yãnzi. Eégↄ̃ dɛ Midiãnↄ kↄ̃n Pɛsianↄ doka kɛ̀ weé fↄ̃ wà gbororoo ũ. 9 Ben kí Dariusu yã pì dìɛ à a ↄↄ dà takadan.

10 Kɛ̀ Daniɛli mà wà yã pì dìɛ, à tà bɛ. À kpɛ́ kɛ̀ kú musu windonↄↄ aɛ dↄ Yerusalɛmua wɛ̃wɛ̃na. Ben à kùɛ à adua kɛ̀ à Luda sáabu kpà, lán è kɛ nà lán guu e dↄↄ nà gɛ̃̀n aagↄ̃gↄ̃. 11 Ben gbɛ̃ pìnↄ mì pɛ̀kↄ̃rɛ aↄ̃ gàa wà à è èe adua kɛɛ èe dↄnlɛ wɛ́ɛ kɛɛ Ludaa. 12 Ben aↄ̃ gàa wà kína lè yã kɛ̀ à dìɛ pì musu wà bè: N yã dìɛ n bè ai gurↄ baaakuri dagura gbɛ̃ kɛ̀ wɛ́ɛ kɛ̀ dii kea ke gbɛ̃nteen yoo, tó èe kɛ mpi baasiro, weé adee sɛ́ wà zu músunↄ wɛ̀ɛ guumɛ. Ben kína bè: Yã pì seka vĩro, à gↄ̃̀ Midiãnↄ kↄ̃n Pɛsianↄ doka kɛ̀ weé fↄ̃ wà gbororoo ũmɛ. 13 Ben aↄ̃ bènɛ: Yudanↄ bùsu zĩ̀zↄ Daniɛli è n yã daro ke yã kɛ̀ ń dìɛ pì. Ègↄ̃ adua kɛɛ lán guu e dↄↄ nà gɛ̃̀n aagↄ̃gↄ̃mɛ. 14 Kɛ̀ kína yã pì mà, à kɛ̀nɛ zaa maamaa. À zɛ̀o à Daniɛli mì sí, ben èe à bↄna zɛ́ wɛtɛɛ ai ↄfãntɛ̃ gàa à gɛ̃̀o kpɛ́n. 15 Ben gbɛ̃ pìnↄ ɛ̀ara wà pɛ̀kↄ̃rɛ wà gàa wà kína lè wà bè: Kí, ń Midiãnↄ kↄ̃n Pɛsianↄ doka dↄ̃, wà bè yã kɛ̀ kína dìɛ kↄ̃n yã kɛ̀ à gìzio liɛna vĩro. 16 Ben kína bè wà mↄ́ kↄ̃n Daniɛlio wà à zu músunↄ wɛ̀ɛn. Kína bè Daniɛlinɛ: N Luda kɛ̀ nɛɛ̀gↄ̃ dↄnzi kɛɛnɛ gurↄ píngi n bↄ!

17 Kɛ̀ wà à zù wɛ̀ɛ pì guu, wà gbɛ̀ sɛ̀ wà tàta wɛ̀ɛ pì lɛ́a, ben kína sèeda kɛ̀a kↄ̃n a tãngao kↄ̃n a bùsu gbãadeenↄ tãnganↄ, lɛ gbɛ̃ke tón yãke liɛ Daniɛli musuro yãnzi. 18 Ben kína tà bɛ à gì pↄ́ ble gwãavĩ beeeazi, bensↄ̃ èe a nↄgbɛ̃ ke yã gbekaro. Èe fↄ̃ à ii òro. 19 Kɛ̀ guu dↄ̀, guwɛɛ e kɛ̃ɛ, ben kína pì fɛ̀ɛ à gàa músunↄ wɛ̀ɛ pì kiia kpakpaa. 20 Kɛ̀ à sↄ̃̀ wɛ̀ɛ pìzi, à lɛ́ zù Daniɛlizi kↄ̃n pↄsiaao à bè: Daniɛli, Daniɛli, Luda Wɛ̃̀ndide zↄ̀bleri! N Luda kɛ̀ nɛɛ̀gↄ̃ dↄnzi kɛɛnɛ gurↄ píngi fↄ̃̀ à n bↄ músunↄ lɛ́zĩↄ́? 21 Daniɛli wèàla à bè: Luda n dↄ̃ aafiao Zaaki! 22 Ma Luda a malaika zĩ̀, à mↄ̀ à músunↄ lɛ́ nàkↄ̃a, aↄ̃ↄe ma kɛ̃nnaro, zaakɛ ma dɛnɛ taarisaidee ũ. Kí, mɛ́ɛ taari ke kɛnnɛ zikiro. 23 Kína pↄↄ kɛ̀ nna maamaa, ben à bè wà Daniɛli gá wà à bↄ wɛ̀ɛ pì guu. Kɛ̀ wà à bↄ̀, wèe e à kɛ̃̀nna gukearo kɛ̀ à Luda náanɛ kɛna yãnzi. 24 Ben kína bè wà mↄ́ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã dì Daniɛlianↄ, ben wà ń zúzu wɛ̀ɛ pì guu se kↄ̃n ń nɛ́nↄ kↄ̃n ń naↄ̃nↄo. Ai aↄ̃gↄ̃ gá tↄↄtɛ le, músunↄ ń dã aↄ̃ ń kũkũ aↄ̃ ń wánↄ wìwi píngi.

25 Kí Dariusu takada kɛ̃̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a bùsu guunↄnɛ ń píngi kↄ̃n bori sãnda píngio à bè: Àgↄ̃ kú aafiao maamaa! 26 Ma yã kɛ̀ dìɛ ma bùsu gbɛ̃ pínginɛ, kɛ̀ aↄ̃gↄ̃ Daniɛli Luda vĩa vĩ aↄ̃ dↄnzi kɛnɛ. Zaakɛ Luda Wɛ̃̀ndide kɛ̀ kuu gurↄ píngin à ũ. À kpata yãana vĩro, ègↄ̃ kí blee gurↄ píngimɛ. 27 È gbɛ̃ mì sí è ń bↄ. È dabuyãnↄ kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kɛ musu kↄ̃n tↄↄtɛo. Àmbe à Daniɛli bↄ̀ músunↄ lɛ́zĩ. 28 Daniɛli gbãaa è Dariusu kíblegurↄ kↄ̃n Pɛsia bori Sirusu kíblegurↄↄo.

7

Daniɛli wɛ́ɛgupu'ena pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄ yã musu

1 Babilↄnu kí Bɛlisaza kíblena wɛ̃̀ káaku guu Daniɛli wɛ́ɛgupu è, à yãke è a laasuu guu gurↄↄ kɛ̀ à daɛna a gádoa, ben à wɛ́ɛgupu pì yã kɛ̃̀ takadan à à yã mìnↄ ò. 2 Daniɛli bè: Mɛ́ɛ guu gwaa wɛ́ɛgupu'ena guu gwãavĩ, ben ma ludambɛ ĩa mɛ̀n siigↄ̃ↄ è, aↄ̃ↄe kakaa ísia bítala. 3 Ben pↄ́ bɛ̃ɛ bíta mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄ bↄ̀ ísiaan, aↄ̃ borii bↄ̀ doodo. 4 À káakudee bↄ̀ lán músu kɛ̀ à kúu dɛ̀bɛnↄ vĩi bà. Kɛ̀ mɛ́ɛ gwaa, wà à dɛ̀bɛ wòwoa, ben wà à sɛ̀ wà zɛ̀ à gbá plaaaa lán gbɛ̃ntee bà, ben wà gbɛ̃ntee swɛ̃̀ dànɛ. 5 Ben ma pↄ́ bɛ̃ɛ plaadee è, à bↄ̀ lán kpera bà. À gɛɛkɛsɛkɛna, gbã̀ntɛ̃wa mɛ̀n aagↄ̃ kpana à lɛ́zĩ. Ben wà bènɛ à fɛɛ à nↄ̀bↄ só maamaa. 6 Beee gbɛra ma guu gwà, ben ma pↄ́ bɛ̃ɛ pãnde è, à bↄ̀ lán gbèka bà. À dɛ̀bɛ vĩ a kpɛɛa lán bãa bà mɛ̀n siigↄ̃ bensↄ̃ à mì vĩ mɛ̀n siigↄ̃. Wà à kpà kpatan. 7 Beee gbɛra kɛ̀ mɛ́ɛ guu gwaa wɛ́ɛgupu pì guu gwãavĩ lɛ, ma pↄ́ bɛ̃ɛ siigↄ̃dee è, è tó vĩa gbɛ̃ kũ ai swɛ̃̀ kɛ̃n. À gbãaa sáa vĩro. À swaa nɛ́ mↄ̀simɛ bensↄ̃ à bíta, è pↄ́ sóo, à wíwi, è kɛ̀sɛ pɛ́ɛpɛɛ à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀a. À bↄ̀ ado kↄ̃n pↄ́ bɛ̃ɛ kɛ̀ aↄ̃ dↄ̀nɛ aɛnↄ. À koba mɛ̀n kuri. 8 Kɛ̀ mɛ́ɛ laasuu lɛɛ à koba pìnↄ yã musu, ben ma koba pãnde è, à nɛ́ngo èe bↄↄ ń tɛ́, ben koba káaku mɛ̀n aagↄ̃ↄnↄ wòwo aↄ̃ guu bↄ̀nɛ. Má è koba nɛ́ngo pì wɛ́ɛ vĩ lán gbɛ̃ntee pↄ́ bà. À lɛ́ vĩ dↄ kɛ̀ ègↄ̃ wada yã oo.

9 Kɛ̀ mɛ́ɛ gwaa, má è wà kíblekitanↄ kàɛ, ben Tontoride mↄ̀ à vɛ̃̀ɛa. À pↄ́kãsãanↄ dɛ pú fénfen lán buu bà, à mìkã dɛ lán sãkã bà. À kíblekita dɛ tɛ́nɛnɛ ũ, à górogbanↄ vĩ aↄ̃ↄe tɛ́ bↄↄ. 10 Tɛ́ bↄ̀ à gĩzĩ èe bàa lɛɛ à aɛ lán swaa bà. Gↄ̃ↄn bↄrↄ lɛo bↄrↄ e ìba bleenɛ, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna à aɛnↄ kà gↄ̃ↄn miliↄ̃ basↄↄro. Yãkpaɛkɛrinↄ vɛ̃̀ɛ, ben wà takadanↄ wɛ̃̀wɛ̃. 11 Ben má kpɛ́ mɛ́ɛ tàasi kɛɛ wada yã kɛ̀ koba pì e oo yãnzi, ben má kpɛ́ mɛ́ɛ gwaa ai wà gàa wà pↄ́ bɛ̃ɛ pì dɛ̀ wà à gɛ̀ dúgu zↄ̃̀ wà sɛ̀ wà zù tɛ́n. 12 Wà pↄ́ bɛ̃ɛ pãndenↄ bↄ̀ kpatan, mↄde wà ń tó wɛ̃̀ndio ai gurↄ plaa.

13 Kɛ̀ mɛ́ɛ guu gwaa gwãavĩ wɛ́ɛgupu pì guu lɛ, ben ma pↄ́ è lán gbɛ̃ntee nɛ́ bà, èe mↄↄ ludambɛ luguun. Kɛ̀ à kà, ben wà à kpan'aɛ kɛ̀ wà gàao Tontoride kiia. 14 À à kpà kpatan à iko kpàa kↄ̃n gakuio, ben baade píngi dↄnzi kɛ̀nɛ, bùsu píngi gbɛ̃ kↄ̃n bori sãnda píngio. À iko égↄ̃ kuu gurↄ píngi à yãana vĩro, à kpata é mì dɛ zikiro.

Wɛ́ɛgupu bↄkↄ̃tɛna

15 Mamↄma Daniɛli ma pↄↄ yàka. Yã kɛ̀ mɛ́ɛ ee ma laasuu guu tò swɛ̃̀ kɛ̃̀magu. 16 Ma sↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna gweenↄ dokezi ma yã pìnↄ yãpuraa gbèkaa píngi. Ben à yã òmɛ à yã pìnↄ bↄ̀kↄ̃tɛmɛ. 17 Pↄ́ bɛ̃ɛ bíta mɛ̀n siigↄ̃ↄ pìnↄ nɛ́ kpata mɛ̀n siigↄ̃ↄ kɛ̀ aↄ̃é bↄ anduna guunↄmɛ. 18 Mↄde Luda Musude gbɛ̃nↄ bé wé kpata sí wà ble aↄ̃égↄ̃ vĩ gurↄ píngi, kpata pì égↄ̃ yãana vĩro. 19 Beee gbɛra má yezi mà yãpuraa dↄ̃ pↄ́ bɛ̃ɛ siigↄ̃de yã musu. À taka bↄ̀ ado kↄ̃n pↄ́ bɛ̃ɛ kpaaanↄmɛ, è tó vĩa gbɛ̃ kũ dɛ à kpaaanↄla. À swaa nɛ́ mↄ̀simɛ, à ↄnkↄkↄ nɛ́ mↄ̀gotɛ̃mɛ, è pↄ́ só à wíwi è kɛ̀sɛ pɛ́ɛpɛɛ à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀a. 20 Má yezi mà koba mɛ̀n kuri kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à mìanↄ yáasi dↄ̃ dↄ kↄ̃n koba kɛ̀ bↄ̀ ben koba mɛ̀n aagↄ̃ↄnↄ wòwo wà guu tònɛo. Koba pì wɛ́ɛ vĩ kↄ̃n lɛ́o, è wada yã o, à zɛna gbãa dɛ à kpaaanↄla. 21 Kɛ̀ má kpɛ́ mɛ́ɛ gwaa, koba pì e zĩ̀ kaa kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ èe ń fuu. 22 Ben Tontoride pì mↄ̀ à yã nnaa kpà a gbɛ̃ pìnↄa, zaakɛ kpata gↄ̃na Luda Musude gbɛ̃nↄ pↄ́ ũ gurↄↄ bé à kà.

23 Wà bèmɛ lán kɛ̀ bà. Pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃dee pì nɛ́ kpata siigↄ̃dee kɛ̀ eé bↄ anduna guumɛ. À taka bↄ̀ ado kↄ̃n kpata kpaaanↄ, eé da andunala píngi à kɛ̀sɛ pɛ́ɛpɛɛa à wíwi. 24 Koba mɛ̀n kuri pìnↄ nɛ́ kpata pì kína gↄ̃ↄn kuri kɛ̀ aↄ̃é kí bleenↄmɛ. Kína kɛ̀ bↄ̀ adona kↄ̃n à káakupↄnↄ é fɛɛ ń gbɛra eé kí gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ bↄ kpatan. 25 Eé Luda Musude tↄ́ zaaa sí eé gbãa mↄ́ à gbɛ̃nↄnɛ eé wɛtɛ à zĩbaa gurↄↄnↄ kↄ̃n doka kɛ̀ Ludaa dìɛnↄ liɛ. Wà Luda gbɛ̃nↄ nànɛ à ↄzĩ wɛ̃̀ aagↄ̃ kↄ̃n a kusuo. 26 Mↄde yãkpaɛkɛrinↄ é vɛ̃ɛ aↄ̃ à bↄ kpatan, aↄ̃é kpata pì mì dɛ míↄmiↄ ai gurↄ píngi 27 gbasa wà anduna kpata píngi kíkɛ kↄ̃n ikoo kↄ̃n bítakɛɛo kpá Luda Musude gbɛ̃nↄa. À kpata pì nɛ́ kpata kɛ̀ eé yãaromɛ, kpatablerinↄ é dↄnzi kɛnɛ aↄ̃é mì siɛnɛ ń píngi. 28 Yã pì lɛ́n gwe. Mamↄma Daniɛli, ma laasuunↄↄ tò vĩa ma kũ maamaa, ma uu lìɛ, ben má yã pì kũna ma swɛ̃̀n.

8

Sãkaro swèekɛna kↄ̃n blèkofĩio

1 Bɛlisaza kíblena wɛ̃̀ aagↄ̃dee guu mamↄma Daniɛli ma wɛ́ɛgupu è à kɛ̀ má è káaku baasi. 2 Mɛ́ɛ guu gwaa ma wɛ́ɛgupu'ena pì guu, ben má è má kú kíbɛ Susa wɛ́tɛdaan Elamu bùsun. Má kú swaa kɛ̀ wè be Ulai saɛ. 3 Ma wɛ́ɛ sɛ̀ ma guu gwà, ben ma sãkaro è zɛna swaa pì lɛ́a. À koba vĩ mɛ̀n plaa. Aↄ̃ↄ gbã̀a, mↄde à doo gbã̀a dɛ à doola, à kɛ̀ gbã̀a pì bↄ̀ zãamɛ. 4 Ma sãkaro pì gwà, èe sↄ̃ dadaa ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa kↄ̃n gu'igbãroo kpaao kↄ̃n sↄↄmɛtɛ kpaao, èe koba máɛmaɛɛ. Nↄ̀bↄ kee e fↄ̃ à zɛ̀ à gìnɛro, gbɛ̃kee e fↄ̃ à bↄ̀ à gbãaa ↄzĩro. Ègↄ̃ a zĩnda pↄyezi kɛɛmɛ, ben à a zĩnda sɛ̀ lezĩ.

5 Mɛ́ɛ laasuu lɛɛ yã pìa, ben ma blèkofĩi è bↄna ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa, à bà andunala píngi à gbá e pɛ́ɛ tↄↄtɛro. À koba bíta vĩ a wɛ́ɛgbãtãn. 6 À gàa sãkaro kɛ̀ zɛna swa lɛ́a pì kiia, ben à kúu òa kↄ̃n pↄfɛ̃ pãsĩo. 7 Kɛ̀ má è à sùzi kↄ̃n pↄfɛ̃o lɛ, à à gbɛ̃̀gbɛ̃ ai à à koba mɛ̀n plaaa pìnↄ ɛ̀'ɛ, ben sãkaro pì e fↄ̃ à pɛ̀aro. Blèkofĩi à nɛ̀ à kɛ̀sɛ pɛ̀ɛpɛɛa, gbɛ̃kee e fↄ̃ à à bↄ̀ à ↄzĩro. 8 Ben blèkofĩi a zĩnda dì, mↄde kɛ̀ à pɛ̀ɛ maamaa, à koba bíta pì ɛ̀, ben koba pãndenↄ bↄ̀ɛ wà kpà mɛ̀n siigↄ̃ à gɛ̃ɛ ũ, aↄ̃ lɛ́ dↄdↄ anduna gooda siigↄ̃ↄnↄa.

9 Koba pìnↄ doke gbã̀dã nɛ́ngo bↄ̀, ben à bíta kũ̀ maamaa. À gàa sↄↄmɛtɛ kpa kↄ̃n ↄfãntɛ̃bↄɛ kpaao kↄ̃n bùsu maaa kpaao. 10 À bíta kũ̀ ai à gàa pɛ́ ludambɛ zĩ̀kpɛɛnↄa, ben à sↄsↄnɛ kenↄ wòro à ń kwɛ́ɛ tↄↄtɛ à kɛ̀sɛ pɛ̀ɛpɛɛḿma. 11 À a zĩnda sɛ̀ à kɛ̀ sáa kↄ̃n zĩ̀kpɛɛ pìnↄ Kínao. À saa kɛ̀ wègↄ̃ ooa lán guu e dↄↄ nà mì dɛ̀ à à kúkii kɛ̀ bɛzĩ ũ. 12 Wà zĩ̀kari pìnↄ nànɛ à ↄzĩ kↄ̃n saa kɛ̀ wègↄ̃ oo lán guu e dↄↄ nào bↄnkpɛɛyã kɛ̀ wà kɛ̀ yãnzi, ben à yãpuraa pã̀ɛ tↄↄtɛ. Yã kɛ̀ à kɛ̀ píngi bↄ̀ maa. 13 Ben má mà malaika e yã oo, ben malaika pãnde à là à bè: Wɛ́ɛgupu'ena yã pì é gá kɛ ai bↄrɛmɛ? Saa kɛ̀ wègↄ̃ oo lán guu e dↄↄ nà yã pì kↄ̃n bↄnkpɛɛyã kɛ̀ è guu yaka pìo kↄ̃n Luda kpɛ́ kpaḿmanao kↄ̃n kɛ̀sɛpɛɛpɛɛna zĩ̀kpɛɛ pìnↄao. 14 Ben à bèmɛ: Eégↄ̃ gaa ai gurↄ wàa kuri awɛɛdo kpɛ́ basↄↄro sa'ona kↄngↄ kↄ̃n uusiɛo gbɛra, Luda kpɛ́ é gbasa à bↄ maa.

Wɛ́ɛgupu bↄkↄ̃tɛna

15 Gurↄↄ kɛ̀ mamↄma Daniɛli mɛ́ɛ wɛ́ɛgupu pì ee lɛ, mɛ́ɛ zɛ́ wɛtɛɛ mà à yáasi dↄ̃, ben ma pↄ́ke è zɛna ma aɛ à bↄ̀ lán gↄ̃gbɛ̃ bà. 16 Ben ma gbɛ̃ntee kòto mà bↄna Ulaizi à lɛ zù à bè: Gabliɛli, ǹ wɛ́ɛgupu kɛ̀ gbɛ̃ pì è bↄkↄ̃tɛnɛ. 17 À sↄ̃̀mazi ma zɛkiia. Kɛ̀ èe mↄↄ, vĩa ma kũ, ben ma daɛ ma puua. À bèmɛ: Gbɛ̃ntee nɛ́, ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ wɛ́ɛgupu kɛ̀ ń è dɛ andunayãagurↄ yã ũmɛ. 18 Gurↄↄ kɛ̀ èe yã oomɛ, ii ma kũ gbãa, má daɛna ma puua. Ben à ↄ nàma à ma fɛɛ à ma zɛ. 19 À bè: Mɛ́ɛ yã kɛ̀ eé mↄ́ Luda pↄfɛ̃pitammagurↄ ziakpɛɛ zĩ oonnɛmɛ, zaakɛ andunayãagurↄ yãmɛ. 20 Sãkaro kobamɛmplaadee kɛ̀ ń è pì dɛ Midiãnↄ kↄ̃n Pɛsia kínanↄ ũmɛ. 21 Blèkofĩi sↄ̃ nɛ́ Girisi kpatamɛ. Koba bíta kɛ̀ dↄ à wɛ́ɛgbãtãn dɛ à kína káaku ũ. 22 Koba mɛ̀n siigↄ̃ↄ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ koba kɛ̀ ɛ̀ gɛ̃ɛ ũu pì nɛ́ kpata mɛ̀n siigↄ̃ↄ kɛ̀ aↄ̃é bↄɛ à borii guunↄmɛ, mↄde aↄ̃ gbãaa é ká lán à bàro.

23 Aↄ̃ kíblena gurↄ zãa zĩ, tó aↄ̃ taarikɛna lɛ́ kà, kína uu fɛ̃kpana mↄnafikide kàsara é fɛɛ. 24 À gbãaa é kaara, èe kɛ kↄ̃n à zĩnda gbãaaonlo. À pↄ́kaatɛna é swɛ̃̀ kɛ̃ńgu. Yã kɛ̀ eé kɛ píngi égↄ̃ papanamɛ, eé gↄ̃sagbãaanↄ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ dúgu zↄ̃. 25 À ↄ̃ndↄ̃ↄ guu à mↄnafiki égↄ̃ papanamɛ, eégↄ̃ daa a ka. Tó gbɛ̃nↄ yãke dↄ̃naro, ben eé ń dúgu zↄ̃ paripari eé fɛɛ kↄ̃n kínanↄ Kínao. Weé à kaatɛ, mↄde gbɛ̃ntee ↄↄnlo.

26 Sa kↄngↄ kↄ̃n sa uusiɛo ogurↄ wɛ́ɛgupu kɛ̀ ń è nɛ́ yãpuraamɛ. Ǹ yã pì ká takadan, zaakɛ eé kɛ ziakpɛɛ zĩmɛ. 27 Mamↄma Daniɛli ma gbãaa yã̀a, ben ma gyãa kɛ̀ gurↄ plaa. Kɛ̀ ma fɛɛ, ma ɛara ma zĩi kɛ̀ kínanɛ. Ma bídi kɛ̀ wɛ́ɛgupu kɛ̀ má è pì yãa, mɛ́ɛ à bↄkↄ̃tɛna dↄ̃ro.

9

Daniɛli aduakɛna

1 Asueru nɛ́ Dariusu, Midiã bori kíblena Babilↄnia bùsun wɛ̃̀ káaku guu, 2 mamↄma Daniɛli ma yã kɛ̀ Dii ò annabi Yɛrɛmayanɛ è takadan à bè, Yerusalɛmu é gↄ̃ bɛzĩ ũ wɛ̃̀ baaagↄ̃ akurimɛ. 3 Ben ma aɛ dↄ̀ Dii Ludaa ma kúɛ kɛ̀nɛ ma wɛ́ɛ kɛ̀a kↄ̃n lɛ́yinao kↄ̃n túbuo kuna ma mìa kↄ̃n pↄsia utanↄo dana. 4 Ma adua kɛ̀ Dii ma Ludaa, ma a gbɛ̃nↄ durunnↄ ònɛ ma bè:

N yã nna Dii Luda. Ń bíta bensↄ̃ ń naasi vĩ. Nɛɛ̀gↄ̃ n bà kuuna kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yenzi aↄ̃è n yã maanↄ kũna náanɛ guu. 5 Wa durun kɛ̀ wa yã zaaa kɛ̀. Wa taari kɛ̀nnɛ wa kpɛɛ lìnnɛ. Wa bↄ yã kɛ̀ ń dìɛ kↄ̃n n dokanↄ kpɛɛ. 6 N zↄ̀bleri annabinↄ yã ò wa kínanↄnɛ kↄ̃n wa kpatablerinↄ kↄ̃n wa dezinↄ kↄ̃n wa bùsu gbɛ̃nↄ ń píngi kↄ̃n n tↄ́o, ben wée ń yã maro. 7 Dii, ń maa. Wapinↄ sↄ̃ wa gↄ̃ kↄ̃n wío gbã̀a, wamↄwa Yerusalɛmudeenↄ kↄ̃n Yudanↄ píngi kↄ̃n Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kĩinↄ kↄ̃n Isaraili kɛ̀ aↄ̃ↄ kú zã̀ bùsu kɛ̀ n ń fãakↄ̃an aↄ̃ bↄna n kpɛɛ yãnzinↄ ń píngi. 8 Dii, wí wa kũ durun kɛ̀ wá kɛ̀nnɛ yãnzi, wapinↄ kↄ̃n wa kínanↄ kↄ̃n wa kpatablerinↄ kↄ̃n wa dezinↄ. 9 Dii wa Luda, baa kɛ̀ wa sãsã n yãa, ń wɛ̃nda vĩ kↄ̃n sùuo. 10 Dii wa Luda, wée mì siɛnnɛro wée tɛ́ doka kɛ̀ ń dà n zↄ̀bleri annabinↄnɛ aↄ̃ↄ òweenↄziro. 11 Isarailinↄ pã̀ n dokanɛ ń píngi aↄ̃ gì n yã mazi. Ben n láari kɛ̀wa kɛ̀ wa durun kɛ̀nnɛ yãnzi, lán ń ò n zↄ̀bleri Musa doka takadan nà. 12 N yã kɛ̀ n bè eé wa lee kɛ̀we kↄ̃n wa gbɛ̃nsinↄ. N mↄ́nzi kpàwazi, wèe yã kɛ̀ Yerusalɛmu lè taka e anduna guu zikiro. 13 Wa Luda, yã pì wa le lán à yã kú Musa doka takadan nà, mↄde wée n kii wɛtɛro, wée kpɛɛ li wa durunnↄnɛ wa làakari dↄ̀ n yãpuraaaro. 14 Dii wa Luda, nɛ́ɛ gì kɛ kↄ̃n mↄ́nzi kpanawazioro, zaakɛ n yã ègↄ̃ nna n yãkɛna guu píngi, ben wée n yã maro. 15 Dii wa Luda, n bↄ kↄ̃n wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ n gbɛ̃ ũunↄ zaa Igipiti kↄ̃n n gã̀sã gbãaao, n tↄ́ bↄ̀ lán à kuu ai kↄ̃n a gbã̀ao nà. Wa durun kɛ̀ wa taari kɛ̀nnɛ. 16 Dii, lán n yãkɛnanↄↄ maa píngi nà, ǹ n pↄfɛ̃ kↄ̃n n pɛ̃tɛ̃o kɛ̃ n wɛ́tɛ Yerusalɛmua kↄ̃n n kpiiio sa, zaakɛ Yerusalɛmu kↄ̃n wamↄwa kɛ̀ wá dɛ n gbɛ̃ ũunↄ gↄ̃̀ fabona pↄ́ ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligawaziinↄnɛ ń píngi wa durunnↄ kↄ̃n wa dezinↄ yãzaakɛnao yãnzi. 17 Wa Luda, ǹ mamↄma n zↄ̀bleri wɛ́ɛkɛɛ kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛmma sí sa kↄ̃n ma wɛ̃nda wiiio. Dii, ǹ aɛ dↄ n kúkii kɛ̀ gbòroa n tↄ́ yãnzi. 18 Luda, ǹ swã kpá ǹ ma yã ma. Ǹ wɛ́ɛ sɛ́ ǹ wɛ́tɛ kɛ̀ n tↄ́ kúa bɛzĩ gwa. Èe kɛ wa maakɛna yãnzin wée wɛ́ɛ kɛɛmmaziro, n wɛ̃nda bíta yãnzimɛ. 19 Dii, ǹ ma yã ma! Dii, ǹ sùu kɛ! Dii, ǹ swã kpá ma yãzi ǹ kɛ kpakpaa! Ma Luda, ǹton gì kɛro n tↄ́ yãnzi, zaakɛ n tↄ́ kú wɛ́tɛ pìa kↄ̃n n gbɛ̃nↄmɛ.

Azuma baaagↄ̃ akuri yã

20 Gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ yã oo lɛ, mɛ́ɛ adua kɛɛ mɛ́ɛ ma durunnↄ yã oo kↄ̃n ma gbɛ̃ Isarailinↄ durunnↄo, mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛ Dii ma Ludaa à kpii yã musu, 21 kɛ̀ mɛ́ɛ adua kɛɛ lɛ, Gabliɛli, gbɛ̃ kɛ̀ má è wɛ́ɛgupu'ena guu yãa pì vĩ̀a à mↄ̀ ma kiia sa uusiɛ ogurↄ. 22 À yã òmɛ à bè: Daniɛli, ma bↄ ma mↄnzi lɛ mà n wɛ́ɛ kɛ̃nnɛmɛ, n dↄ̃na e à kaara. 23 Kɛ̀ n na aduakɛnaa, Luda n wɛ́ɛkɛɛ sì, ben ma mↄ mà onnɛ, zaakɛ à gbɛ̃ yenzideen n ũ. Ǹ làakari dↄ yã kɛ̀a ǹ laasuu lɛ́ wɛ́ɛgupu kɛ̀ nɛ́ɛ eea. 24 Luda azuma baaagↄ̃ akuri dìɛ n gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n n wɛ́tɛ pìo, lɛ à taarinↄ mì dɛ à durunnↄ vĩi à yã zaaanↄ kɛ̃awa, eé bↄ kↄ̃n bↄna maaa kɛ̀ eé yãarooo, wɛ́ɛgupu'ena kↄ̃n annabikɛɛ kɛnao lɛ́ é ká, weé Ludakukii kya kɛ. 25 Ǹ laasuu lɛ́ yã kɛ̀a ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ naana zaa gurↄↄ kɛ̀ wà dìɛ kɛ̀ Yerusalɛmu é ɛara à su a gwena ziia ai à gàa pɛ́ Mɛsaya mↄ́gurↄↄa eégↄ̃ dɛ azuma swɛɛplaa kↄ̃n azuma baaagↄ̃ awɛɛplaao ũmɛ. Weé ɛara wà káɛ weé à gãalɛnↄ kɛkɛ kↄ̃n zɛ́daanↄ, mↄde nawɛ̃a égↄ̃ kuu gurↄↄ pìa. 26 Azuma baaagↄ̃ awɛɛplaaa pì gbɛra weé Mɛsaya pì dɛ, gbɛ̃ke é zɛoro. Kína kɛ̀ èe mↄↄ zĩ̀kpɛɛnↄ é wɛ́tɛ pì kaatɛ kↄ̃n Luda kpɛ́o. À mìdɛna é su lán í gublena bà. Ai à lɛ́ gↄ̃ gá ká zĩ̀kana kↄ̃n kaatɛnao égↄ̃ kuu lán Ludaa dìɛ nà. 27 Kína pì é lɛdolɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃nↄo pari ai azuma do. Azuma doo pì dagura eé sa'ona kↄ̃n gbadanao mì dɛ à tɛ̃̀pↄ guyakari pɛ́ɛ gwe ai kaatɛna kɛ̀ Ludaa dìɛ guyakari pìnɛ gá à leo.

10

Gakuidee bↄ à mↄna Daniɛlizi

1 Pɛsianↄ kí Sirusu kíblena wɛ̃̀ aagↄ̃dee guu wà yã bìia Daniɛli kɛ̀ wè benɛ dↄ Bɛtɛsazanɛ. Yã pì nɛ́ yãpuraamɛ, bensↄ̃ zĩ̀ gbãa yãmɛ. À yã pì mà wɛ́ɛgupu'ena guumɛ, ben wà à bↄ̀kↄ̃tɛnɛ.

2 Gurↄ beeea mamↄma Daniɛli, mɛ́ɛ pↄsiaa kɛɛ azuma aagↄ̃ↄ dagura. 3 Mɛ́ɛ pↄ́ nnaa blero, nↄ̀bↄ ke wɛ̃ɛ e gɛ̃ ma lɛ́nlo. Mɛ́ɛ nↄ́si kɛmaro ai azuma aagↄ̃ↄ pì gàa à pàpao.

4 Mↄ káaku gurↄ baro awɛɛsiigↄ̃dee zĩ má zɛna swa bíta kɛ̀ wè sísi Tigiri saɛ. 5 Ma wɛ́ɛ sɛ̀ ma guu gwà, ben ma gbɛ̃ke è à táaru bisa dana, vura maa asaa dↄna à pii. 6 À mɛ̀ bↄ̀ lán gbɛ̀ bɛ̀ɛdee bà, à uu dɛ lán loupina bà. À wɛ́ɛ dɛ lán sɛ̃̀tɛ́ bà, à ↄↄnↄ kↄ̃n à gbánↄↄ e tɛ́ kɛɛ lán mↄ̀gotɛ̃ lↄ́lↄna bà. À kòto dɛ lán gbɛ̃ parii kĩi bà. 7 Mamↄma Daniɛli mámbe ma wɛ́ɛgupu pì è mado. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúmaonↄↄ e ero, mↄde swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu, ben aↄ̃ bàa lɛ̀ wà gàa wà ùtɛ. 8 Mámbe ma gↄ̃ mado, mɛ́ɛ wɛ́ɛgupu bíta pì ee. Ma gbãaa yã̀a, ma uu lìɛ, ma gↄ̃ gbãaa sai.

9 Ma à kòto mà, ben gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ maa, ii ma kũ gbãa, ma daɛ ma puua. 10 Ben wà ↄ nàma wà ma sɛ wà ma kuɛ ma kosooa kↄ̃n ma ↄↄo, mɛ́ɛ lugalugaa. 11 Ben wà bèmɛ: Luda gbɛ̃ yenzide Daniɛli, ǹ làakari dↄ yã kɛ̀ mɛ́ɛ oonnɛɛa. Ǹ fɛɛ ǹ zɛ, zaakɛ wà ma zĩmmamɛ. Kɛ̀ à òmɛ lɛ, ma fɛɛ ma zɛ, mɛ́ɛ lugalugaa. 12 Ben à ɛ̀ara à bèmɛ: Daniɛli, ǹton tó vĩa n kũro, zaakɛ zaa gurↄ káaku kɛ̀ n n nↄ̀sɛ kpà yã wàaripanaa bensↄ̃ n n zĩnda bùsa Ludanɛ, à yã sìnyo. N yã pì yãnzin ma mↄzi. 13 Pɛsia bùsu tãa kí ma dãdã gurↄ baro awɛɛdo, ben malaika kínↄ do Mikaɛli bé à mↄ̀ à ma ĩan kà. 14 Ma mↄ lɛ mà yã kɛ̀ eé n gbɛ̃nↄ le gurↄ zãa zĩ bↄkↄ̃tɛnnɛ, zaakɛ wɛ́ɛgupu kɛ̀ nɛ́ɛ ee kuu zia yã ũmɛ.

15 Gurↄↄ kɛ̀ èe yã pì oomɛ, ma a mì pɛ̀ɛ, má yĩtɛna kítikiti. 16 Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ lán gbɛ̃ntee bà pì ↄ kɛ̀ ma lɛ́a, ben ma lɛ́ wɛ̃̀ ma yã ò. Ben ma bè gbɛ̃ kɛ̀ zɛna ma aɛnɛ: Dii, ma wãwãa mà pↄ́ kɛ̀ mɛ́ɛ ee yãnzi, ma gↄ̃ gbãaa sai. 17 Dii, mamↄma n zↄ̀bleri mɛ́ kɛ diamɛ mà yã onyo? Má gbãa vĩ dↄro, wesabona kɛ̀mao zĩ'ũ. 18 Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ lán gbɛ̃ntee bà pì ɛ̀ara à ↄ kɛ̀ma à ma gba gbãaa 19 à bè: Luda gbɛ̃ yenzide, ǹton tó vĩa n kũro. Ǹgↄ̃ kú kↄ̃n aafiao! Ǹ tó n làakari gↄ̃ kpaɛna! Ǹ swɛ̃̀ gↄ̃ gbãa! Kɛ̀ à yã òmɛ, ben ma gbãa è ma bè: Dii, ǹ yã omɛ sa, zaakɛ n ma gba gbãaa. 20 Ben à bè: Ń yã kɛ̀ tò ma mↄ n kiia dↄ̃ↄ́? Mɛ́ ɛara mà gá zĩ̀ ká kↄ̃n Pɛsia tãa pìo tia. Tó ma ta, Giriki tãa é mↄ́. 21 Mↄde mɛ́ yã kɛ̀ kú Yãpura Takadan onnɛ gĩa. Gbɛ̃kee e zɛ à ma ĩan káro, séde a malaika Mikaɛli baasiro.

11

1 Midiã bori Dariusu kíblena wɛ̃̀ káaku guu, ma zɛ ma gi kↄ̃n Mikaɛlio ma à dã̀kpa.

Sↄↄmɛtɛ kína kↄ̃n gu'igbãro kínao

2 Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ. Kína pãndenↄ é fɛɛ gↄ̃ↄn aagↄ̃ aↄ̃ kí ble Pɛsia bùsun. Aↄ̃ siigↄ̃dee tɛ́ ń kpɛɛ, eégↄ̃ auziki vĩ maamaa dɛńla. Eé gbãaa e a auziki pì yãnzi eé tó gbɛ̃ píngi fɛɛ Girisi bùsuzi. 3 Kína gbãadee é fɛɛ à kí ble bùsunↄa pari, eégↄ̃ kɛɛ lán à yezi nà. 4 À fɛɛna gbɛra à kpata é gboro à kɛ lɛo siigↄ̃, anduna gooda siigↄ̃ↄnↄ baade kↄ̃n a pↄ́o. Èe kɛ à boriinↄ bé wé kpata pìnↄ blero, gbɛ̃ pãndenↄ bé wé ble, à kpata pìnↄ gbãaa é ká à káakupↄ ũro.

5 Sↄↄmɛtɛ kpa kína égↄ̃ gbãa vĩ, mↄde à zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi ke égↄ̃ gbãa vĩ dɛàla. Eé kí ble à kpata égↄ̃ bíta. 6 Gurↄ plaaa gbɛra aↄ̃é lɛdolɛ kɛ. Sↄↄmɛtɛ kpa kína é a nɛ́nↄkparɛ kpãsã gu'igbãro kínaa lɛdolɛkɛna kↄ̃o sèeda ũ, mↄde nↄgbɛ̃ pì égↄ̃ iko vĩ gwero, kína pì kↄ̃n à nɛ́o é gì kɛro. Weé nↄgbɛ̃ pì kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀onↄ kↄ̃n à deo kↄ̃n à ĩankario kpáḿma gurↄ beeea. 7 Nↄgbɛ̃ pì danɛ ke bé eé kí ble à de gɛ̃ɛ ũ. Eé lɛ́ɛ gu'igbãroo kpa kína zĩ̀kpɛɛnↄa eé gɛ̃ à zɛki gbãaan. Eé zĩ̀ káńyo à gbãa mↄ́ńnɛ. 8 Eé ń tãanↄ kↄ̃n ń dii kɛ̀ aↄ̃ kàsanↄ sɛ́ɛ wà táo Igipiti kↄ̃n ń pↄ́ bɛ̀ɛdee kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogionↄ. Eé gu'igbãroo kpa kína tón gĩa gurↄ plaa. 9 Gu'igbãro kpa kína pì é mↄ́ à lɛ́ɛ sↄↄmɛtɛ kpa kína pì bùsua se, mↄde eé ɛara à tá a bùsun. 10 À nɛ́nↄ é zĩ̀ soru kɛ aↄ̃ zĩ̀kpɛɛnↄ kakↄ̃a paripari. Aↄ̃é da zɛ́n aↄ̃ dagula lán swapana bà. Aↄ̃é zĩ̀ ká ai aↄ̃ gá káo à zɛki gbãaan. 11 Sↄↄmɛtɛ kpa kína é fɛ̃ eé gá zĩ̀ ká kↄ̃n gu'igbãroo kpa kínao kↄ̃n zĩ̀kpɛɛ kɛ̀ à kàkↄ̃a paripariinↄ eé zĩ̀ bleḿma. 12 Tó à zĩ̀kpɛɛ pìnↄ sɛ̀ɛ à tàńyo, eé a zĩnda sɛ́ lezĩ. Eé ń dɛdɛ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri, mↄde eé e à zĩ̀ bleḿma gurↄ píngiro. 13 Gu'igbãro kpa kína é ɛara à zĩ̀kpɛɛnↄ kakↄ̃a paripari dɛ à káakupↄla. Tó à gurↄↄ kà, eé mↄ́ kↄ̃n a zĩ̀kpɛ parii pìnↄ, baade kↄ̃n a gↄ̃kɛbↄnↄ.

14 Gurↄ beeea gbɛ̃ paridee é fɛɛ sↄↄmɛtɛ kpa kínazi. N bori gↄ̃ pãsĩnↄ é fɛɛzi wɛ́ɛgupu kɛ̀ ń è yãpapana yãnzi, mↄde aↄ̃é mìnnaa kɛro. 15 Gu'igbãro kpa kína é mↄ́ à wɛ́tɛ bĩide kagura kɛ eé sí. Sↄↄmɛtɛ kpa zĩ̀kpɛɛnↄ gbãaa é fↄ̃ à kpáńnɛro, baa aↄ̃ zĩ̀kpɛ maaanↄ. Aↄ̃ gbãaa é fↄ̃ro. 16 Kína kɛ̀ mↄ̀ à lɛ̀ɛa é kɛ lán à yezi nà, gbɛ̃ke é fↄ̃ à kpánɛro. Eé zɛ bùsu maaan eégↄ̃ à kaatɛna zɛ́ vĩ. 17 Eé zɛo à mↄ́ kↄ̃n a bùsu ikoo píngi, mↄde eé lɛdolɛ kɛ kↄ̃n sↄↄmɛtɛ kpa kínao. Eé a nɛ́nↄkparɛ kpãsãa lɛ à e à à kpata yaka yãnzi. Yã pì é zɛ́ kɛro, eégↄ̃ àre ke vĩnɛro. 18 Eé gbasa à aɛ dↄ ísiaa saɛ bùsunↄa eé sí pari, ben zĩ̀kpɛɛnↄ gbɛ̃nsi ke é à wada mì dɛ eé tó à wada wí à musu. 19 Eé ɛara à aɛ dↄ a bɛ bùsu zɛki gbãaanↄa sa, mↄde eé gɛ̃̀n sí à lɛ́ɛ, weé à e dↄro.

20 À gɛ̃ɛ é bɛ'ↄↄsiri gbãamↄnnɛri gbarɛḿma lɛ à a kíkɛgakui kaara yãnzi, mↄde gurↄ plaaa gbɛra eé gamɛ, èe kɛ pↄfɛ̃ ke zĩ̀ yãnzinlo. 21 À gɛ̃ɛ égↄ̃ dɛ gbɛ̃ gina kɛ̀ wèe à kpá kpatanloo ũ. Gurↄↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄ yãke danaro, eé mↄ́ à lɛ́nnaa kásańnɛ à kpata síḿma. 22 Eé zĩ̀kpɛɛnↄ wíwi a aɛ dúgudugu, eé ń kaatɛ kↄ̃n kína kɛ̀ à lɛdolɛ kɛ̀oo. 23 Lɛdolɛkɛnao gbɛra eé bↄ à kpɛɛ, à gbãaa é kaara, baa tó à gbɛ̃nↄↄ pariro. 24 Eé gɛ̃ bùsu auzikidee kɛ̀ à gbɛ̃nↄ yãke danaroonↄzi, eé yã kɛ̀ a denↄ ke a dezinↄ e fↄ̃ wà kɛ̀roo kɛ. Eé ń pↄ́nↄ sɛ́ɛ eé ń pↄ́kãdeenↄ nakↄ̃a eé ń auziki pìnↄ kpaatɛtɛ a ìbanↄnɛ. Eé à zaaa kpakↄ̃sↄ̃ zɛki gbãaanↄzi, mↄde eé gurↄ plaaa kɛro. 25 Eé swɛ̃̀ diɛ à tɛ́ ká a zĩndan. Eé gɛ̃ sↄↄmɛtɛ kpa kínazi kↄ̃n zĩ̀kpɛɛnↄ paripari. Sↄↄmɛtɛ kpa kína pì é zĩ̀ káo kↄ̃n a zĩ̀kpɛ parii kɛ̀ aↄ̃ gbãaa kɛ̀ bítanↄ, mↄde eé ń fↄ̃ro, zaakɛ weé lɛ́ kpakↄ̃sↄ̃zimɛ. 26 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è pↄ́ bleonↄ é zĩ̀bↄnkpɛɛ kɛnɛ. Weé pɛ́ à zĩ̀kpɛɛnↄa wà ń paridee dɛdɛ. 27 Kí gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ é vɛ̃ɛ teebu dↄ̃nkↄ̃zi kↄ̃n nↄ̀sɛzaaao aↄ̃ ɛgɛɛ tokↄ̃nɛ. Eé zɛ́ kɛro, zaakɛ yã é mì dɛ à gurↄↄamɛ. 28 Gu'igbãro kpa kína é da a bùsu zɛ́n kↄ̃n auziki bítao, mↄde eé yã zaaa kpakↄ̃sↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ Luda bà kúńyonↄzi. Eé yã lúńnɛ gbasa à tá a bùsun.

29 Tó à gurↄↄ kà, eé ɛara à gɛ̃ sↄↄmɛtɛ kpa bùsuzi, mↄde kɛ̀kii égↄ̃ dɛ lán à káakupↄ bàro. 30 Ɔfãntɛ̃gɛ̃kpɛndeenↄ é gínɛ kↄ̃n góro'itɛnↄ. Eé na a sàsaa, eé ɛara à gá pↄfɛ̃ pita gbɛ̃ kɛ̀ Luda bà kúńyonↄa. Eé zɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Luda bà kuunańyo yã gbòronↄo. 31 À zĩ̀kpɛɛnↄ é Luda kpɛ́ gbãsĩ lɛ́ aↄ̃é saa kɛ̀ wègↄ̃ oo lán guu e dↄↄ nà mì dɛ aↄ̃é tɛ̃̀pↄ guyakari pɛ́ɛn. 32 Eé gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Luda bà kuunańyo yã gbòronↄ mì liɛ kↄ̃n mↄnafikio, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń Luda dↄ̃ↄnↄ é zɛ gbãa aↄ̃ gínɛ. 33 Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩinↄ é yã da gbɛ̃nↄnɛ pari, mↄde gurↄ plaaa dagura weé ń gbɛ̃kenↄ kwɛ́ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao weé ń gbɛ̃kenↄ kpáta weé ń gbɛ̃kenↄ ká kpɛ́siaan weé ń pↄ́nↄ síḿma. 34 Tó aↄ̃ lɛ̀ɛ lɛ, weé ń ĩan ká féte, mↄnafikideenↄ é naḿma pari. 35 Ɔ̃ndↄ̃ri pì kenↄ é kpágula, lɛ Luda e à ń baasa à ń gbãsĩ woroḿma, lɛ aↄ̃ nↄ̀sɛ e à pura kũ ai gurↄ lɛ́ gá ká, zaakɛ gurↄↄ pì é ká lán Ludaa dìɛ nàmɛ.

Kína kɛ̀ eé a zĩnda sɛ́ lezĩ

36 Kína ke bé eé kɛ lán à yezi nà eé a zĩnda sɛ́ lezĩ, eé bítakɛɛ dↄ̃ a zĩndanɛ dɛ tãanↄla píngi eé dↄkɛna yã o Luda kɛ̀ dɛńlaa musu. À yã égↄ̃ gaamɛ ai Luda pↄfɛ̃pitammagurↄↄ gá papao, zaakɛ Luda é yã kɛ̀ à zɛ̀o kɛmɛ. 37 Kína pì é a dezinↄ tãanↄ yã daro ke tãa kɛ̀ nↄgbɛ̃nↄ ègↄ̃ yezi. Eé tãa ke yã daro eé bítakɛɛ dↄ̃ a zĩndanɛ dɛńla píngi. 38 Eé zɛki gbãaanↄ tãa kpe da a dii ũ aↄ̃ gɛ̃ɛ ũ. Eé dii kɛ̀ a dezinↄ dↄ̃roo pì kpe da kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogio kↄ̃n gbɛ̀ bɛ̀ɛdeeo kↄ̃n pↄ́ auzikideenↄ. 39 Eé yã lú zɛki gbãa gbɛ̃̀ntɛ̃nↄnɛ bori zĩ̀tↄnↄ tãa pì gãzĩ. Eé gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ à dↄ̃ↄnↄ kpe da maamaa. Eé tó aↄ̃ kí ble gbɛ̃nↄa pari, eé bùsu kpàatɛtɛńnɛ ń asaia ũ.

40 Tó à gurↄ lɛ́ kà, sↄↄmɛtɛ kpa kína é lɛ́ɛa zĩ̀o, ben gu'igbãroo kpa kína é fɛɛzi lán zàga'ĩa bà kↄ̃n sↄ̃goronↄ kↄ̃n sↄ̃deenↄ kↄ̃n góro'itɛnↄ paripari. Eé gɛ̃ bùsunↄzi pari à dagula. 41 Eé gɛ̃ bùsu maaazi dↄ. Bùsu paridee é lɛ́ɛ, mↄde Ɛdↄmunↄ kↄ̃n Mↄabunↄ kↄ̃n Amↄninↄ gbɛ̃nsinↄ é bↄ. 42 À iko é bùsu pariinↄ le, Igipiti é bↄro. 43 Eé gbãaa ble Igipiti auziki kɛ̀ utɛnanↄa, vura kↄ̃n kondogio kↄ̃n pↄ́ bɛ̀ɛdeenↄ píngi. Libianↄ kↄ̃n Etiopianↄ é mì siɛnɛ. 44 Baaru kɛ̀ eé bↄ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa kↄ̃n gu'igbãroo kpaao é tó swɛ̃̀ kɛ̃n, eé da zɛ́n kↄ̃n pↄfɛ̃ bítao gbɛ̃ parideenↄ kaatɛna kↄ̃n ń mìdɛnao yãnzi. 45 Eé a kíkɛ bisakutaa dↄ ísia kↄ̃n Luda kpii maaao dagura. Gwen eé gan, gbɛ̃ke é à ĩan káro.

12

Gurↄ zãa zĩ

1 Gurↄ beeea Mikaɛli, malaika ìsi kɛ̀ è zɛ kↄ̃n n gbɛ̃nↄo é fɛɛ. Gurↄ beee nawɛ̃a égↄ̃ bíta. Zaa boriinↄ naana gurↄ ai gurↄ beeea à taka e kɛ zikiro. Gurↄ beeea n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ tↄ́ kú Luda takada guunↄ é bↄ. 2 Gbɛ̃ parii kɛ̀ aↄ̃ↄe ii oo tↄↄtɛ guunↄ é vu. Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ égↄ̃ wɛ̃̀ndi kũ eé yãaroo vĩ, aↄ̃ gbɛ̃kenↄ sↄ̃ lalandi kↄ̃n wí yãanasaio. 3 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩinↄ égↄ̃ tɛ́ kɛɛ lán musu pↄ́nↄ bà. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è tó parii bↄ maaa pìnↄ égↄ̃ tɛ́ kɛɛ lán sↄsↄnɛnↄ bà. 4 Mpi sↄ̃ Daniɛli, ǹ yã pìnↄ ká takadan ǹ koko ǹ à lɛ́ nakↄ̃a ai gurↄↄ pì lɛ́ gá ká. Gbɛ̃ parideenↄ égↄ̃ gaa weégↄ̃ suu lɛ wà dↄ̃na kaara.

5 Mamↄma Daniɛli ma guu gwà, ben ma gↄ̃ↄn plaaanↄ è, gbɛ̃ doo zɛna swaa baa kɛ̀ kpa, gbɛ̃ doo baa kãa kpa. 6 Aↄ̃ gbɛ̃ mɛ̀n doo bè gbɛ̃ kɛ̀ táaru bisa dana à zɛna swa'ilaanɛ: Yãbↄnsaɛ pìnↄ é mì dɛ bↄrɛmɛ? 7 Gbɛ̃ kɛ̀ táaru bisa dana à zɛna swa'ilaa pì a ↄplaa kↄ̃n a ↄzɛɛo sɛ̀ musu, ben má mà à bè kↄ̃n Gurↄpingide tↄ́o: Wɛ̃̀ aagↄ̃ kↄ̃n a kusuomɛ. Tó wà Luda gbɛ̃nↄ gbãaa fↄ̃̀ wà yã̀a, yã pìnↄ gbasa wà mì dɛ píngi. 8 Má mà, mↄde mɛ́ɛ à bↄkↄ̃tɛna dↄ̃ro, ben ma à là ma bè: Dii, yã pì gbɛ̀ é bↄ diamɛ? 9 À wèmala à bè: Daniɛli, ǹ gá! Yã pìnↄ mì égↄ̃ utɛnamɛ, weégↄ̃ pↄ́ kúɛa ai gurↄ lɛ́ gá ká. 10 Zĩ beeea gbɛ̃nↄ gbãsĩ é kɛ̃ḿma pari, aↄ̃ nↄ̀sɛ é pura kũ lán wà ń baasa bà, mↄde gbɛ̃ zaaanↄ é kɛkɛ wàgↄ̃ zaa. Gbɛ̃ zaa ke é yã pì dↄ̀rↄ dↄ̃ro, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩinↄ bé wé ma. 11 Tó wà saa kɛ̀ wè o lán guu e dↄↄ nà mì dɛ̀ wà tɛ̃̀pↄ guyakari pɛ̀ɛn, gurↄ wàa swɛɛdo kpɛ́ basiigↄ̃ akuri bé eégↄ̃ kuu. 12 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ eé gurↄ wàa swɛɛdo kpɛ́ baswɛɛplaa sↄↄrosai dã à ká ũ. 13 Mpi sↄ̃, ǹ gá ai n gurↄ lɛ́a. Nɛ́ anduna tó gbasa ǹ fɛɛ ǹ n baka le gurↄ zãa zĩ.

YUNUSA

1

2

3

4

YUNUSA

1

Yunusa bàalɛna Diinɛ

1 Dii yã ò Amitai nɛ́ Yunusanɛ à bè: 2 Ǹ fɛɛ ǹ gá wɛ́tɛda bíta kɛ̀ wè be Ninɛva guu ǹ kpãkɛ̃ńzi, zaakɛ aↄ̃ zaakɛna ma kii lè. 3 Ben Yunusa bàa lɛ̀ Diinɛ à mì pɛ̀ Tasisia. Kɛ̀ à kà Yↄpa, à góro'itɛ è gwe kɛ̀ èe gaa Tasisi. Kɛ̀ à fĩa bò, à gɛ̃̀n kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gaa gweenↄ, èe bàa lɛɛ Diinɛ. 4 Dii ĩa gbãaa gbàrɛ ísiaala, ben zàga'ĩa pãsĩ fɛ̀ɛ ísiaala ai góro'itɛ yezi à para. 5 Vĩa góro gbɛ̃nↄ kũ̀, baade e wii pɛɛ a tãazi, ben aↄ̃ góro pì asoonↄ bↄ̀ɛ aↄ̃ↄe kaa ín lɛ góro e à futa kũ. Yunusa sↄ̃ pìta à gɛ̃̀ à dàɛ góro gĩzĩ, ben i bíta à sɛ̀. 6 Górodee gàa à à lè à bè: Bↄ́ iin nɛ́ɛ oo lɛɛ? Ǹ fɛɛ ǹ wii pɛ́ n tãazi, wègↄ̃ dↄ̃ro tó eé wa wɛ́ɛ gwa à wa bↄ.

7 Ben aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: À mↄ́ wà kàbankpɛ kɛ lɛ wà dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ gɛ̃̀wazi kↄ̃n kisia kɛ̀o. Kɛ̀ aↄ̃ kàbankpɛ kɛ̀, ben à Yunusa kũ̀. 8 Aↄ̃ à là wà bè: Ǹ owe gbɛ̃ kɛ̀ ń dɛ à ũ, mmↄn kɛ̀ n gɛ̃wazi kↄ̃n kisia kɛ̀ takao. Zĩ kpareen nɛɛ̀ kɛɛ? N bↄ mámɛ? Bùsu kparee gbɛ̃n n ũu? Bori kpareen n ũu? 9 À wèńla à bè: Eberun ma ũ. Dii Luda Musude kɛ̀ ísia kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀n mɛɛ̀ dↄnzi kɛnɛ. 10 Ben vĩa gbɛ̃ pìnↄ kũ̀, swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu, aↄ̃ bènɛ: Bↄ́yãnzi ń kɛ̀ lɛzi? Gbɛ̃ pìnↄ dↄ̃̀ kɛ̀ èe bàa lɛɛ Diinɛmɛ, kɛ̀ à òńnɛ lɛ yãnzi. 11 Í kpɛ́ e góro zuzuu, ben aↄ̃ à là wà bè: Dian wé kɛnnɛ nà lɛ ísiaa busawee? 12 À bèńnɛ: À ma sɛ́ à ma zu ísiaan lɛ í busaare, zaakɛ má dↄ̃̀ kɛ̀ mámbe ma gɛ̃azi kↄ̃n zàga'ĩa gbãaa kɛ̀o. 13 Aↄ̃ nà górolinaa lɛ wà e wà bikũ, mↄde aↄ̃ↄe fↄ̃ro, zaakɛ í kpɛ́ e ń zuzuumɛ. 14 Ben aↄ̃ wii pɛ̀ Diizi wà bè: N yã nna Dii! Ǹton wa kaatɛ gbɛ̃ kɛ̀ wɛ̃̀ndibↄna yãnziro. Dii, ǹton wa diɛ taarideenↄ ũ à dɛna yã musuro, zaakɛ n n pↄyezi dàwemɛ. 15 Ben aↄ̃ Yunusa sɛ̀ wà zù ísiaan, ben í pì zuzuna kpàɛ. 16 Dii yã pì tò vĩa gbɛ̃ pìnↄ kũ̀ maamaa, ben aↄ̃ saa òa aↄ̃ lù sɛ̀nɛ. 17 Ben Dii tò kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ bↄ̀ à Yunusa mↄ̀, ben à kɛ̀ kpↄ̀ pì gbɛɛɛn fãantɛ̃ aagↄ̃ gwãavĩ aagↄ̃.

2

Yunusa aduakɛna kpↄ̀ gbɛɛɛn

1 Zaa kpↄ̀ pì gbɛɛɛn Yunusa wɛ́ɛ kɛ̀ Dii a Ludaa à bè:

2 Ma lɛ́ zù Diizi ma kagurakɛna guu,

ben à wèmala.

Zaa gɛ̀wãa lↄ̀n ma wii pɛ̀,

ben à ma yã mà.

3 N ma zu ísia lↄ̀n

ai zaa à guragura,

ísↄ̃ dìdima kↄ̃n à kakanao,

n ísↄ̃kana fùta táa ò ma mìla.

4 Ma bè n pɛma bↄna n kiia,

mↄde mɛ́ ɛara mà wɛ́ɛ si

n kpɛ́ kɛ̀ kú adonalɛ.

5 Í ma kũ ma waalɛ,

í lↄ̀ ma mↄ,

burugu fĩ̀kã ma mìzi.

6 Ma kpaɛ ai kpiiinↄ kãsãazi,

tↄↄtɛ zɛ́ kɛ̀ wɛ̃na vĩroo tàtamalɛ.

Ben n ma bↄ gɛ̀wãan,

n ma mì sì Dii ma Luda.

7 Kɛ̀ má yezi mà anduna tó,

Dii, n yã dↄ̀magu,

ben ma wɛ́ɛ kɛ̀mma,

à n kii le ai n kpɛ́ kɛ̀ kú adonan.

8 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ gina yã kũnanↄ kɛ̃̀ Luda aubarikaa,

9 mapi sↄ̃, mɛ́ saa omma kↄ̃n sáabukɛnao,

mɛ́ lù kɛ̀ má sɛ̀nnɛɛ fĩa bo.

Dii bé è ń mì sí.

10 Kɛ̀ Dii yã dà kpↄ̀ pìnɛ, ben à Yunusa pìsi ísiaa lɛ́zi.

3

Yunusa gana Ninɛva

1 Dii yã ò Yunusanɛ à gɛ̃̀n plaade dↄ à bè: 2 Ǹ fɛɛ ǹ gá wɛ́tɛda bíta kɛ̀ wè be Ninɛva guu ǹ yã kɛ̀ má ònnɛɛ kpàakpa kɛńnɛ gwe. 3 Ben Yunusa fɛ̀ɛ à gàa Ninɛva lán Dii ònɛ nà. Ninɛva sↄ̃ wɛ́tɛ bítamɛ maamaa. Tá kɛ̀ weé o wà wɛ́tɛ pì paa wà bↄo kà gurↄ aagↄ̃ tá ũ. 4 À gɛ̃̀ wɛ́tɛdaa pì guu à táa ò gurↄ do, ben à nà kpàakpakɛnaa à bè: Gurↄ baplaaa bé à gↄ̃̀ kɛ̀ weé Ninɛva kaatɛ. 5 Ninɛvadeenↄ Luda yã sì, ben aↄ̃ lɛ́yi kpàakpa kɛ̀ aↄ̃ pↄsia utanↄ kùńla, nɛ́ féte kↄ̃n gbɛ̃nsio.

6 Kɛ̀ à baaru Ninɛva kína kii lè, à fɛ̀ɛ a kíblekitaa à a gumusu bↄ̀ à zù à uta kãsãa dà à lutɛ̃ dàala nↄ̀sɛliɛna sèeda ũ. 7 À bè wà kpàakpa kɛ a wɛ́tɛn lán kɛ̀ bà: Lán kína kↄ̃n a ìbanↄ dìɛ nàn yɛ̀. Gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ píngi, pↄ́blee tón gɛ̃ ń lɛ́nlo, aↄ̃ton í miro. 8 Gbɛ̃ntee kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ uta kãsãa dada ń píngi, aↄ̃gↄ̃ wii pɛɛ Ludazi wàgↄ̃ zɛàla. Baade bↄ a zɛ́ zaaan à ↄ bↄ yã pãsĩn. 9 Dé bé à dↄ̃ tó eé wa wɛ̃nda gwa à nↄ̀sɛ liɛ, à fɛ̃na pãsĩ yãa à wa bↄ kaatɛnan? 10 Kɛ̀ Luda ń yãkɛna è kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ ń zɛ́ zaaan, à ń wɛ̃nda gwà, èe tó mↄ́nzi kɛ̀ à dìɛ à kpáńzi ń le dↄro.

4

Dii yã dadana Yunusanɛ kɛ̀ à gbɛ̃nↄ wɛ̃nda gwa

1 Yã pì kɛ̀ Yunusanɛ zaa ai, ben à pↄ fɛ̃̀. 2 À wɛ́ɛ kɛ̀ Diia à bè: N yã nna Dii! Mɛ́ɛ yã beee o zaa ma bùsunloo? Beee yãnzin ma bàa sì mɛ́ɛ taa Tasisizi! Zaakɛ má dↄ̃ kɛ ń sùu kↄ̃n wɛ̃ndaao vĩ. N pↄↄ è fɛ̃ kpakpaaro, ń gbɛ̃kɛ bíta vĩ, nɛɛ̀ yã da n nↄ̀sɛnlo. 3 Tia sa Dii, ǹ ma sɛ́, zaakɛ ma ga wɛ́ɛ sì dɛ ma kuunala. 4 Dii bènɛ: À maa n pↄ fɛ̃̀ↄ́?

5 Yunusa bↄ̀ wɛ́tɛdaa pì guu à gàa à vɛ̃̀ɛ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. À kutaa dↄ̀ gwe à kú à guu, èe yã kɛ̀ eé wɛ́tɛdaa pì lee dãa. 6 Ben Dii tò zãgã fɛ̀ɛ à ↄra kpà Yunusala lɛ à nawɛ̃a e à lago. Zãgã pì yã tò Yunusa pↄↄ kɛ̀ nna maamaa. 7 Kɛ̀ guu dↄ̀, ben Ludaa tò kↄ̀kↄ mↄ̀ à zãgã pì zↄ̃̀, ben à kori kũ̀ à gà. 8 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ fɛ̀ɛ à gbãa kũ̀, Luda bↄ̀ kↄ̃n ĩa wãaao ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, ben ↄfãntɛ̃ e à lɛɛ a mìa. Kɛ̀ à yɛ̃̀ɛ vĩ dↄro, ben à ga ni dɛ̀ à bè: Ma ga wɛ́ɛ sì dɛ ma kuunala. 9 Ben Luda bènɛ: À maa n pↄ fɛ̃̀ zãgã beee yã musuↄ́? Ben à bè: À maa, à kà mà pↄ fɛ̃ ai mà ga. 10 Ben Dii bènɛ: Zãgã kɛ̀ nɛ́ɛ à zĩi kɛro, ḿbe ń tò à gbã̀ro, ben à kɛ̀nnɛ wɛ̃nda. À fɛ̀ɛ gwãavĩ dooa, ben à gà gwãavĩ do. 11 Mapi sↄ̃, à maa wɛ́tɛda bíta Ninɛva kɛmɛ wɛ̃ndaroo? Aↄ̃ nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ ↄplaa dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n ↄzɛɛoroonↄↄ parii dɛ bↄrↄ baswɛɛdoola bensↄ̃ aↄ̃ pↄ́kãdeenↄ kpɛ̀ɛsɛ.

ZAKARI

8

9

10

11

12

13

14

ZAKARI

8

Dii lɛ́gbɛ̃na Isarailinↄ yã musu

1 Dii Zĩ̀kpɛde yã sùma à bè:

2 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè,

mɛ́ɛ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpaa Zayↄn yã musu maamaa,

èe ma nↄ̀sɛ kpataa pãsĩpãsĩ.

3 Mamↄma Dii ma bè,

mɛ́ ɛara mà su Zayↄn,

mɛ́ vɛ̃ɛ Yerusalɛmu.

Weé be Yerusalɛmunɛ Wɛ́tɛ Yãpurade,

weé be mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde kpiiinɛ Luda Kpiii.

4 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè,

gↄ̃ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n nↄ gbɛ̃nsinↄ

é ɛara wà káɛ Yerusalɛmu gãalɛnↄa,

baade kↄ̃n a gòo kũna

kɛ̀ aↄ̃ zi kũ̀ yãnzi.

5 Gↄ̃kparɛnↄ kↄ̃n nↄkparɛnↄ

é wɛ́tɛ pì gãalɛnↄ pa dↄ,

aↄ̃égↄ̃ kↄ̃kↄ̃ oo à zɛ́daanↄ guu.

6 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè,

Yã pì é bↄ borii kɛ̀ gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ saɛ gurↄ beeea,

mↄde eé bↄ ma saɛro.

Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò.

7 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè,

mɛ́ ma gbɛ̃nↄ bↄɛ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa bùsunↄn

kↄ̃n ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa bùsunↄo,

8 mɛ́ suńyo aↄ̃gↄ̃ kú Yerusalɛmu,

aↄ̃é gↄ̃ ma gbɛ̃nↄ ũ,

mɛ́gↄ̃ dɛńnɛ Luda náanɛdee ũ a zɛ́a.

9 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè, amↄanↄ kɛ̀ ée yã kɛ̀kii maanↄ annabinↄ lɛ́zĩ zaa gurↄↄ kɛ̀ wà ma kpɛ́ ɛ̃ɛ dàɛ ai gbã̀a, à aĩa kɛ kpɛ́ pì bonazi. 10 Ai gurↄↄ pì gàa à kào gbɛ̃nteenↄ kↄ̃n pↄ́kãdeenↄ è asaiapↄ e zĩ guuro. Gbɛ̃ kɛ̀ èe gaa kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ èe suuo aafia vĩro ń ibɛɛnↄ yãnzi, zaakɛ má tò wà íbɛtɛ kpà kↄ̃o kↄ̃ tɛ̃ɛ. 11 Mↄde mɛ́ yã kɛ borii kɛ̀ gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄnɛ tia lán yãa bàro. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. 12 Ludambɛɛ é mↄdↄ kpá, blɛwɛɛ égↄ̃ aafia, geepi línↄ é nɛ́ i, tↄↄtɛ é pↄ́blee kɛ. Mɛ́ pↄ́ pìnↄ kpá borii kɛ̀ gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄa gbaa ũ. 13 A Yudanↄ kↄ̃n Isarailinↄ, lán a gↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ boriinↄ è ń ká kↄ̃n a tↄ́onↄ ũ nà, lɛn mɛ́ a mì sí mà tó wà aubarika dańgu kↄ̃n a tↄ́o lɛ dↄ. Àton tó vĩa a kũro. À aĩa kɛ.

14 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè, lán ma zɛo ma mↄ́nzi kpàazi gurↄↄ kɛ̀ a dezinↄ ma pↄↄ fɛ̃̀mɛ nà, ben mɛ́ɛ a wɛ̃nda gwaro, 15 lɛn ma zɛo lɛ dↄ mà à maaa kɛ Yerusalɛmudeenↄnɛ kↄ̃n Yudanↄ ń píngi gurↄ kɛ̀nↄa. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. Àton tó vĩa a kũro. 16 Yã kɛ̀ égae kɛɛn yɛ̀. A baade gae yãpuraa o a gbɛ̃daaanɛ. Àgae yã gↄ̃gↄ̃ a zɛ́a nnanna a yãkpaɛkɛkiinↄn. 17 A gbɛ̃ke tón a gbɛ̃daaa kpákpa a zaaaoro. Ɛgɛtona kↄ̃n ma tↄ́o tón kɛarero, zaakɛ ma za yã pìnↄn píngi. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò.

18 Dii Zĩ̀kpɛde yã ɛ̀ara sùma à bè: 19 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè, lɛ́ kɛ̀ eègↄ̃ yii mↄ siigↄ̃dee guu kↄ̃n mↄ sↄↄrodeeo kↄ̃n mↄ swɛɛplaadeeo kↄ̃n mↄ kurideeo é gↄ̃ a Yudanↄnɛ zĩbaa maaa kɛ̀ é pↄnnaa kɛn kↄ̃n yáadↄnao ũ. Beee yãnzi à wɛtɛ àgↄ̃ kuu kↄ̃n yãpuraao kↄ̃n aafiao. 20 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè, boriinↄ kↄ̃n wɛ́tɛdeenↄ é mↄ́ pari ai tia. 21 Weé gá okↄ̃nɛ wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo wà be: Wà gá Dii kii wɛtɛ wà Dii Zĩ̀kpɛde pì wɛ́ɛ wɛtɛ. Mapi mɛ́ gá se. 22 Boriinↄ kↄ̃n bùsu gbãade gbɛ̃nↄ é mↄ́ ma kii wɛtɛ pari Yerusalɛmu lɛ wà ma wɛ́ɛ kɛ. 23 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè, zĩ pìn gↄ̃ↄn kuri kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ bori kↄ̃n boriio guunↄ e Yuda mɛ̀n do kũ a uta lɛ́a wà benɛ, wé gányomɛ, zaakɛ wá mà kɛ̀ Ludaa kúao.

9

Yã vɛ̃ɛna Isarailinↄ ibɛɛnↄa

1 Dii é yã da Adaraka bùsula,

eé tó yã vɛ̃ɛ Damasikua,

zaakɛ gbɛ̃ntee wɛ́ɛ kú Diia

kↄ̃n Isaraili boriinↄ ń píngi.

2 Yã pì é vɛ̃ɛ Amataa dↄmɛ

kↄ̃n Tayao kↄ̃n Sidↄ̃o,

baa kɛ̀ ↄ̃ndↄ̃rinↄmɛ maamaa.

3 Tayadeenↄ bĩi gbãaa bò wà lìga ń wɛ́tɛzi,

aↄ̃ kondogi kàkↄ̃ańzi lán bùsu'ãatɛ̃ bà,

aↄ̃ vura nànakↄ̃ańzi lán zɛ́ guu bùsuti bà.

4 Ǹ gwa! Dii é ń pↄ́nↄ síḿma,

eé zɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩ ísiaala mì dɛ.

Tɛ́ bé eé ń wɛ́tɛ pì ble.

5 Asakɛlↄnideenↄ é e, vĩa é ń kũ.

Gazadeenↄ é petee bo kↄ̃n wãwãao

kↄ̃n Ɛkɛrↄnideenↄ dↄ,

zaakɛ tãmaa é ń nɛ́mɛ.

Gazadeenↄ é kora ń kínazi,

Asakɛlↄni é gↄ̃ bɛzĩ ũ.

6 Bori pãndenↄ é Asadↄdi sí,

Dii é Filisitininↄ wada mì dɛ.

7 Eé nↄ̀bↄ kòtokpasai bↄ ń lɛ́zĩ,

eé tɛ̃̀pↄ bↄ ń lɛ́n.

Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ gↄ̃̀nↄ é gↄ̃ wa Luda pↄ́ ũmɛ,

aↄ̃é gↄ̃ lán Yudanↄ bori gãli ke bà,

Ɛkɛrↄnudeenↄ é gↄ̃ à gbɛ̃nↄ ũ

lán Yebusinↄↄ kɛ̀ nà.

8 Dii é a bùsu kↄ̃n a gbɛ̃nↄ dãkpa

zĩ̀kari kɛ̀ aↄ̃ↄe mↄↄ lɛ́ɛḿmanↄ yãnzi.

Gbãamↄnnɛrinↄ é gbãaa bleḿma dↄro,

zaakɛ égↄ̃ wɛ́ɛ tɛ́ńzimɛ sa.

Zayↄn Kína mↄna

9 A Zayↄndeenↄ à pↄnnaa kɛ maamaa,

a Yerusalɛmudeenↄ à áyuwi kɛ.

À gwa, a kína e mↄↄwa,

è yã kɛ a zɛ́a bensↄ̃ zĩ̀blerimɛ.

À nↄ̀sɛ yĩi bensↄ̃ à di zaaki kpɛɛ,

à di zaakinɛ bↄ̀rↄ kpɛɛ.

10 Eé sↄ̃goronↄ bↄɛ Ɛflaimu bùsun,

eé tó zĩ̀kasↄ̃nↄ gↄ̃ kú Yerusalɛmu dↄro,

weé zĩ̀kasanↄ ɛ́'ɛ.

Eé aafia kpàakpa kɛ bori pínginɛ,

eé kí ble zaa ísia lɛ́a kɛ̀ kↄ̃n à lɛ́a kãao,

zaa Yuflatizi ai anduna lɛ́a.

11 Amↄa kɛ̀ á dɛ zĩ̀zↄnↄ ũ sↄ̃,

mɛ́ a bↄɛ wɛ̀ɛ ísai pìn

ma bà kuunaao aru yãnzi.

12 Zĩ̀zↄ tãmaadeenↄ, à su a wɛ́tɛ bĩideen,

baa gbã̀a mɛ́ɛ ooare, mɛ́ sↄkpaare lɛo plaa.

13 Yudanↄn ma sá kɛ̀ mɛɛ̀ gá ũ,

Ɛflaimunↄn ma kà kɛ̀ mɛɛ̀ kpáàla ũ.

Mɛ́ Zayↄndee pìnↄ gbarɛ Girikinↄa,

aↄ̃é gↄ̃mɛ lán gↄ̃sagbãaa fɛ̃ɛdaa bà.

14 Zaa musu Dii é bↄ à mↄ́ a gbɛ̃ pìnↄa,

à kà é gɛ̃tɛ lán loupina bà.

Dii Luda é kãkãki pɛ́,

eé mↄ́ zaa sↄↄmɛtɛ kpa zàga'ĩa guu.

15 Dii Zĩ̀kpɛde é ↄ liga a gbɛ̃nↄzi,

aↄ̃é ń ibɛɛnↄ kɛ gyáigyai kↄ̃n gbɛ̀mbagbɛnↄ.

Aↄ̃é ń aru mi wà pata lán wɛ̃miri bà,

aↄ̃é kɛ zímzim lán taa kɛ̀ wè aru fão sa'okiia bà.

16 Dii ń Luda é ń mì sí zĩ pìa a kpàsa sãanↄ ũ,

aↄ̃égↄ̃ tɛ́ kɛɛ à bùsun lán kífura gbɛ̀ bɛ̀ɛdeenↄ bà.

17 Aↄ̃ maakɛɛ é gbɛ̃ wɛ́ɛ ble fá!

Pↄ́wɛɛ é tó gↄ̃kparɛnↄ fɛɛna gↄ̃ nna,

geepiwɛ̃ɛ é tó nↄkparɛnↄ mɛ̀ kpá.

10

Dii ↄligana Yudanↄzi

1 À lou gbeka Diia laudɛdɛgurↄ,

zaakɛ Dii bé è tó lou sisi,

è tó lou mańnɛ,

è tó bura pↄ́nↄ kɛ baadenɛ.

2 Tãanↄ è yã gɛ̀ o,

màsokɛrinↄ è yã ɛgɛɛ e.

Wɛ́ɛgupu'erinↄ yã nɛ́ mↄnafikiyãmɛ,

aↄ̃ gbɛ̃nↄ nↄ̀sɛkpaɛnnɛna nɛ́ yã pãamɛ.

Beee yãnzin gbɛ̃nↄↄ likↄ̃ana lán sãanↄ bà,

aↄ̃ↄ kú nawɛ̃an kɛ̀ aↄ̃ↄ dã̀ri vĩro yãnzi.

3 Ma pↄↄ fɛ̃na aↄ̃ dã̀rinↄzi,

mɛ́ wɛ́ɛ tã ń dↄn'aɛdee pìnↄa.

Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde

mɛ́ ↄ liga Yudanↄzi ma kpàsa pↄ́nↄ ũ,

mɛ́ ń kɛ lán sↄ̃ kɛ̀ kãi nna zĩ̀lan bà.

4 Ɛ̃daɛgbɛ é bↄ ń tɛ́,

kuta lípɛɛ kↄ̃n zĩ̀kasao é bↄ gwe,

kpatablerinↄ é bↄ gwe ń píngi.

5 Aↄ̃égↄ̃ dɛ gↄ̃sagbãaanↄ ũ,

aↄ̃é kɛ̀sɛ pɛ́ɛpɛɛ ń ibɛɛnↄa zĩ̀kazɛnↄn bↄtↄnga ũ.

Lán má kúńyo nà, aↄ̃é zĩ̀ ká wà sↄ̃deenↄ fu.

6 Mɛ́ Yudanↄ gba gbãaa,

mɛ́ Yusufu boriinↄ mì sí,

mɛ́ suńyo ń gwena ziin, kɛ̀ má ń wɛ̃nda vĩ yãnzi.

Aↄ̃égↄ̃ dɛ lán mɛ́ɛ ń zĩnna yãroo bà,

zaakɛ mámbe Dii ń Luda ũ, mɛ́ yã weńla.

7 Ɛflaimunↄ égↄ̃ gↄ̃sagbãaanↄ ũ,

aↄ̃ pↄↄ égↄ̃ nna lán wɛ̃ɛ ń kũ bà.

Aↄ̃ nɛ́nↄ é e wà pↄnnaa kɛ,

aↄ̃ pↄↄ é kɛ nna Diia.

8 Mɛ́ swee pɛ́ńzi mà ń kakↄ̃a,

mɛ́ ń bo, aↄ̃é pari kũ lán yãa bà.

9 Baa tó ma ń fãakↄ̃a boriinↄ tɛ́,

ma yã égↄ̃ dↄńgu zaa bùsu zã̀azãnↄa.

Aↄ̃pinↄ kↄ̃n ń nɛ́nↄ égↄ̃ kuu aↄ̃ su.

10 Mɛ́ ń bↄɛ Igipiti bùsun mà suńyo,

mɛ́ ń kakↄ̃a Asiria bùsun

mà suńyo Giliada bùsun kↄ̃n Lɛbanↄo.

Guu é mↄ́ḿmaro.

11 Aↄ̃é bikũ Igipiti ísiaaa,

aↄ̃é à í kokonanↄ fu,

Nili í lↄ̀nↄ é baba.

Asirianↄ wada é kpáɛ,

Igipitinↄ iko é yãa.

12 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè,

ma gbɛ̃nↄ é gbãa e ma guu aↄ̃gↄ̃ tɛ́mazi.

11

1 Lɛbanↄ bùsu, ǹ zɛ́ wɛ̃

lɛ n sida línↄ tɛ́ kũ.

2 Pini línↄ, à sósobi ↄ́ↄ dↄ,

zaakɛ sida línↄ lɛ̀ɛ, gakuidee pìnↄ yàka.

Basã bùsu gbíi línↄ, à sósobi ↄ́ↄ dↄ,

zaakɛ líkpɛ sisina pì kwɛ̀.

3 Sãdãrinↄ sósobi ↄ́ dↄ,

zaakɛ aↄ̃ sãdãki maaanↄ yàka.

Músunↄ wiii dↄ,

zaakɛ Yoda dàko kàatɛ.

Sãdãri maa kↄ̃n sãdãri bɛ̀ɛsaideeo

4 Dii ma Luda bè màgↄ̃ sãa kɛ̀ dɛ wà ń kòto kpánↄ dãkpaa, 5 zaakɛ aↄ̃ lùrinↄ è ń kòto kpámɛ, wè wɛ́ɛ tãḿmaro. Aↄ̃ yàrinↄ sↄ̃ è be wa sáabu kɛ̀ Diinɛ, zaakɛ wa ↄↄdaa lè wá kũ̀. Aↄ̃ dã̀ri pìnↄ è ń wɛ̃nda gwaro. 6 Dii bè é anduna gbɛ̃nↄ wɛ̃nda gwa dↄro, é tó aↄ̃ lɛ́ɛ kↄ̃ ↄzĩ kↄ̃ ń kínanↄ ↄzĩo dↄ. Aↄ̃é anduna dúgu zↄ̃ bensↄ̃ é gbɛ̃ke bↄ ń ↄzĩro. 7 Ben ma sãa kɛ̀ dɛ wà ń kòto kpánↄ dã̀kpa, atɛ̃nsa kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaḿmanↄ. Ben ma gò sɛ̀ mɛ̀n plaa ma tↄ́ kpàńnɛ. À doo tↄ́n Gbɛ̃kɛɛ, à doo sↄ̃ Lɛdolɛ, ben mɛ́ɛ sãa pìnↄ dãkpaao.

8 Mↄ doo guu ma sãdãri gↄ̃ↄn aagↄ̃ mↄ̀nↄ kàatɛ. Ma sãanↄↄ ye ma kãziro, ben ma fuḿma. 9 Ma bè sãanↄnɛ mɛ́ ń dãkpa dↄro, à kɛ̀ aↄ̃ↄe gaanↄ ga, à kɛ̀ aↄ̃ↄe kaatɛnↄ kaatɛ, kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀nↄ kↄ̃ só. 10 Ben ma a gò kɛ̀ ma tↄ́ kpànɛ Gbɛ̃kɛɛ sɛ̀ má ɛ̀ ma a bà kuuna kↄ̃n bori píngio gbòro. 11 Bàkuunańyo pì gborogurↄↄ pìn sãa kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaḿmanↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma gwaanↄ dↄ̃̀ sa kɛ̀ yã pì bↄ̀ Dii kiiamɛ. 12 Ma bè sãanↄnɛ tó à kɛ̀ńnɛ, aↄ̃ ma asaia kpáma. Tó lɛn sↄ̃ro, aↄ̃gↄ̃ ń pↄ́ kũna. Ben aↄ̃ fĩa bòmɛ kondogi ↄↄ mɛ̀n baaakuri. 13 Dii bèmɛ mà a luna ↄↄ kɛ̀ aↄ̃ tↄkɛ̀ pì zu oroborinɛ, kɛ̀ èe ↄↄ bↄ dɛ beeelaroo pì, ben ma kondogi ↄↄ mɛ̀n baaakuri pìnↄ sɛ̀ má zù oroborinɛ Dii ua guu. 14 Ben ma a gò plaadee kɛ̀ ma tↄ́ kpànɛ Lɛdolɛ sɛ̀ má ɛ̀ ma gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Yudanↄ kↄ̃n Isarailinↄↄ vĩ kↄ̃o gbòro.

15 Ben Dii bèmɛ mà sãdãri bɛ̀ɛsaidee dada sa, 16 zaakɛ é sãdãri diɛ ń bùsun kɛ̀ eégↄ̃ làakari dↄ sãa kɛ̀ aↄ̃ↄe kaatɛnↄaro, eé à kɛ̀ fã̀akↄ̃aanↄ wɛtɛro, eé ɛ̃zɛ̃ kɛ à kɛ̀ kɛ̃̀nnanↄnɛro, eé à kɛ̀ gbãaanↄ gwaro. Eé sã mɛ̀kpananↄ kɛ̀sɛsↄↄ woto à ń só.

17 Wãiyoo sãdãri bɛ̀ɛsaidee kɛ̀ è pã kpá sãanↄzi!

Weé à lɛ́ fɛ̃ɛdaao a gã̀sãa kↄ̃n a wɛ́ɛ ↄplaao,

à gã̀sã pì é gazi, à wɛ́ɛ pì é nan kpáturugu.

12

Dii Yerusalɛmu bↄna bori píngi ↄzĩ

1 Yã kɛ̀ Dii ò Isarailinↄ musun yɛ̀. Dii kɛ̀ musu kpàɛ à tↄↄtɛ kàɛ bensↄ̃ è nini í kása gbɛ̃ntee guu bè: 2 À gwa! Mɛ́ Yerusalɛmu kɛ lán togoo kɛ̀ à í é borii kɛ̀ aↄ̃ↄ ligazinↄ tàtaa pá bà. Aↄ̃é Yerusalɛmu kagura kɛ kↄ̃n Yudanↄ bùsuo píngi. 3 Zĩ pìa tó anduna boriinↄ píngi à kagura kɛ̀ lɛ, mɛ́ Yerusalɛmu kɛ bori pínginɛ gbɛ̀si kɛ̀ sí sɛ́roo ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ èe wɛtɛɛ à sɛ́ píngi é à zĩnda kɛ̃nna. 4 Zĩ pìa mɛ́ tó gídi gɛ̃ sↄ̃nↄn píngi, mɛ́ bã̀n zĩ ń dìrinↄa. Mamↄma Dii mámbe má ò. Ma wɛ́ɛ égↄ̃ wɛ̃na Yudanↄ yã musu, mɛ́ boriinↄ sↄ̃nↄ vĩ̀a kũńnɛ. 5 Yudanↄ kínanↄ é be ń swɛ̃̀n, Yerusalɛmudeenↄ gbãa, kɛ̀ Dii Zĩ̀kpɛden ń Luda ũ yãnzi.

6 Zĩ pìa mɛ́ tó Yudanↄ kínanↄ gↄ̃ lán tɛ́yↄ̃ kɛ̀ kú yàka gbáru bà, lán sɛ̃̀tɛ kɛ̀ sↄtↄ sɛ̃̀ bakaanↄ guu bà. Aↄ̃é gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligańzinↄ sãsã ↄplazi kↄ̃n ↄzɛzio, Yerusalɛmu égↄ̃ kaɛna a gbɛ̀n. 7 Mamↄma Dii mɛ́ Yuda wɛ́tɛnↄ bↄ káaku, lɛ Dauda boriinↄ gakui kↄ̃n Yerusalɛmudeenↄ pↄ́o tóngↄ̃ dɛ Yuda kpaaanↄ pↄ́laro. 8 Zĩ pìa mamↄma Dii mɛ́ ↄ kú Yerusalɛmudeenↄla. Zĩ pìa aↄ̃ gbãasaideenↄ é gbãa e lán Dauda bà, Dauda boriinↄ sↄ̃ é gbãa e lán Luda bà, lán Dii Malaika kɛ̀ dↄńnɛ aɛ bà. 9 Zĩ pìa mɛ́ zɛ kↄ̃n borii kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ lɛ́ɛ Yerusalɛmuanↄ kaatɛnao ń píngi.

Yudanↄ aɛdↄna Diia

10 Mɛ́ ma Ninii pisi Dauda boriinↄa kↄ̃n Yerusalɛmudeenↄ ń píngi, lɛ aↄ̃ ma sùu dↄ̃ aↄ̃ adua kɛ, aↄ̃ mamↄma kɛ̀ aↄ̃ ma zↄ̃ↄ gwa. Aↄ̃é sósobi ↄ́ↄ dↄ à yã musu lán wè dↄ nɛ́ mɛ̀n doo gana yã musu nà. Aↄ̃é pↄsiaa kɛnɛ lán wè kɛ daudu gana yã musu nà. 11 Zĩ pìa Yerusalɛmudeenↄ sósobi ↄ́ↄdↄna égↄ̃ dɛ lán sósobi ↄ́ kɛ̀ wà dↄ̀ Adadarimↄ Mɛgido gusararaan bà. 12 Bùsu pì gbɛ̃nↄ é sósobi ↄ́ↄ dↄ fáandi kↄ̃n fáandio, Dauda boriinↄ ńtɛ̃ɛ, aↄ̃ nↄgbɛ̃nↄ ńtɛ̃ɛ, Natã boriinↄ ńtɛ̃ɛ, aↄ̃ nↄgbɛ̃nↄ ńtɛ̃ɛ, 13 Levinↄ ńtɛ̃ɛ, aↄ̃ nↄgbɛ̃nↄ ńtɛ̃ɛ, Simɛi boriinↄ ńtɛ̃ɛ, aↄ̃ nↄgbɛ̃nↄ ńtɛ̃ɛ, 14 kↄ̃n bori kpaaanↄ ńtɛ̃ɛtɛ̃ɛ, aↄ̃ nↄgbɛ̃nↄ ńtɛ̃ɛtɛ̃ɛ dↄ.

13

1 Zĩ pìa íbↄkii é wɛ̃ Dauda boriinↄnɛ kↄ̃n Yerusalɛmudeenↄ durunkɛ̃nnɛna kↄ̃n gbãsĩbↄnnɛnao yãnzi. 2 Zĩ pìa mɛ́ tãanↄ tↄ́ mì dɛ ń bùsun, aↄ̃ yã égↄ̃ dↄ gbɛ̃ken dↄro. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. Mɛ́ annabi ɛgɛɛnↄ mì dɛ ń bùsun kↄ̃n wegũnna kɛ̀ aↄ̃ↄe ń gba lɛ́nↄ. 3 Tó gbɛ̃ kpɛ́ e annabikɛyã oo, à de kↄ̃n à da'inao é benɛ à gàn gwe, zaakɛ à ɛgɛɛ tò kↄ̃n ma tↄ́omɛ. Tó èe annabikɛyã oo, à de kↄ̃n à da pìnↄ bé wé à zↄ̃ wà dɛ. 4 Zĩ pìa annabi sãnda píngi é wí dɛ kↄ̃n yã kɛ̀ èe ee onao. Aↄ̃é annabi pↄ́kã uta da aↄ̃ gbɛ̃nↄ sãsão dↄro. 5 Eé be annabin a ũro, búbarin a ũ, ée buraa kɛɛ zaa a ↄ̀wazikɛgurↄmɛ. 6 Tó wà à là: Bↄ́ bↄ̀gbɛ bé kú n ↄↄnↄa sↄ̃ↄ? Eé be: É'e! Ma kɛ̃nna ma gbɛ̃nↄ bɛmɛ. 7 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè:

Fɛ̃ɛda, ǹ fɛɛ ma sãdãrizi, gↄ̃ kɛ̀ dɛ ma gbɛ̃ndoo ũu pì.

Ǹ ma sãdãri pì lɛ́, sãanↄ é fãakↄ̃a,

mɛ́ ↄ tↄ̃ aↄ̃ gbɛ̃ kpɛɛdeenↄa.

8 Weé bùsu gbɛ̃nↄ lɛo plaaa lɛ́ wà ń dɛdɛ,

mↄde lɛo doo é gↄ̃ à guu.

Mamↄma Dii mámbe má ò.

9 Mɛ́ lɛo doo pì baasa kↄ̃n tɛ́o lán kondogi baasana bà.

Mɛ́ ń maaa yↄ̃ mà gwa lán wè vura maaa yↄ̃ wà gwa nà.

Aↄ̃é ma sísi, mɛ́ weńla.

Mɛ́ be ma gbɛ̃nↄn ń ũ, aↄ̃é be Diin ń Luda ũ.

14

Zĩ̀ zãade kↄ̃n Dii sunao

1 À gwa, Dii gurↄↄ e mↄↄ, weé a pↄ́nↄ síawa wà kpaatɛtɛkↄ̃nɛ a wáa. 2 Dii é bori píngi kakↄ̃a Yerusalɛmuzi, lɛ aↄ̃ zĩ̀ káao aↄ̃ wɛ́tɛ pì sí. Aↄ̃é kpɛ́nↄ kpokɛ, aↄ̃é kusi nↄgbɛ̃nↄa. Weé tá kↄ̃n wɛ́tɛ pì deenↄ kpadooo zĩ̀zↄnↄ ũ, mↄde weé ń kpadoo kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ bↄɛ wɛ́tɛ pì guuro. 3 Dii é mↄ́ zĩ̀ ká kↄ̃n borii pìnↄ lán è kɛ nà yã zĩ̀kagurↄ 4 Zĩ pìa Dii é gbá pɛ́ɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩ mìsↄ̃ntɛ̃a Yerusalɛmu ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. Sĩ̀sĩ pì é parakↄ̃rɛ plaa naana zaa ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa ai ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa, à guzurɛ égↄ̃ bíta maamaa. Sĩ̀sĩ pì kpadoo é tá gu'igbãroo kpa, à kpadoo sↄ̃ sↄↄmɛtɛ kpa. 5 É bàa lɛ́ à tá sĩ̀sĩ pìnↄ guzurɛn, zaakɛ guzurɛ pì é gá pɛ́ Azɛliamɛ. É bàa lɛ́ lán a dezinↄ bàa lɛ̀ tↄↄtɛ lugalugananɛ Yudanↄ kí Uzia gurↄ nà, Dii ma Luda é mↄ́ kↄ̃n a gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú adonanↄo lɛdo.

6 Zĩ pìa gupuraa égↄ̃ kuuro, pↄ́gupurinↄ é guu pu dↄro. 7 Zĩ pì é bↄ adona, fãantɛ̃ ke gwãavĩ égↄ̃ kuuro. Dii bé à gurↄↄ pì dↄ̃. Tó uusiɛ kɛ̀, guu é pu. 8 Zĩ pìa í wɛ̃̀ndide é bↄ Yerusalɛmu à bàa lɛ́, à kpadoo é tá ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa ai sɛ̀bɛ wisideen, à kpadoo é tá ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa ai ísiaan kwɛɛ kↄ̃n buusiɛo píngi. 9 Dii bé égↄ̃ dɛ anduna píngi Kína ũ. Zĩ pìa àmbe égↄ̃ Dii ũ ado, à tↄ́ bé égↄ̃ kuu ado. 10 Bùsu pì píngi é gↄ̃ gusararaa ũ naana zaa Gɛba ai Rimↄ kɛ̀ kú Yerusalɛmu sↄↄmɛtɛ kpa. Mↄde Yerusalɛmu égↄ̃ kaɛna a gbɛ̀n musumusu naana zaa Bɛyãmi bĩilɛa ai Bĩilɛ Káaku kↄ̃n Gooda Bĩilɛo, naana zaa Ananɛli bĩi lezĩzi ai kí geepi'ifɛ̃kiia. 11 Weégↄ̃ kú à guumɛ, weé kaatɛ ziki dↄro. Yerusalɛmu égↄ̃ aafia.

12 Gagyãa kɛ̀ Dii é ká borii kɛ̀ aↄ̃ lɛ̀ɛ Yerusalɛmuanↄnn yɛ̀. Aↄ̃ mɛ̀ égↄ̃ vãa zɛna, aↄ̃ wɛ́ɛ é vã a tóon, aↄ̃ nɛ́nɛ é vã ń lɛ́n. 13 Zĩ pìa Dii é tó gídi gɛ̃ńgu maamaa, aↄ̃é kↄ̃ kũkũ kↄ̃ ↄↄa wà lɛ́ɛkↄ̃a. 14 Yudanↄ é zĩ̀ ká Yerusalɛmu ń píngi aↄ̃é zĩ̀ ble borii kɛ̀ aↄ̃ↄ ligańzinↄa, aↄ̃é ń auziki nakↄ̃a, vura kↄ̃n kondogio kↄ̃n pↄ́kãsãanↄ kɛ̀ bíta. 15 Gagyãa pì é ká sↄ̃nↄn se kↄ̃n bãagãsↄ̃nↄ kↄ̃n lakuminↄ kↄ̃n zaakinↄ kↄ̃n pↄ́kãdee kɛ̀ kú gbɛ̃ pìnↄ bùrannↄ píngi.

16 Borii kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ wà lɛ̀ɛ Yerusalɛmua pìnↄ, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ égↄ̃ gaa gwe wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o lɛ wà dↄnzi kɛ kí Dii Zĩ̀kpɛdenɛ aↄ̃ Kutadↄna zĩbaa kɛ. 17 Tó anduna bori kee e gá Yerusalɛmu dↄnzi kɛ kí Dii Zĩ̀kpɛdenɛro, lou é mańnɛo. 18 Tó Igipitinↄ e gá zĩbaa pì kɛro, lou é mańnɛro bensↄ̃ Dii é gagyãa kɛ̀ è ká borii kɛ̀ aↄ̃è gá zĩbaa pì kɛroonↄn káńgumɛ. 19 Wɛ́ɛ kɛ̀ eé tã Igipitinↄa kↄ̃n borii kɛ̀ èe gá zĩbaa pì kɛroonↄan gwe. 20 Zĩ pìa weé kɛ̃ sↄ̃ angotanↄa wà be: Dii pↄ́. Dii kpɛ́ dàganↄ égↄ̃ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n sa'oki taanↄomɛ. 21 Oroo kɛ̀ kú Yerusalɛmu kↄ̃n Yudanↄ bùsuonↄ égↄ̃ Dii Zĩ̀kpɛde pↄ́ ũ píngi. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é mↄ́ saa oonↄ é sɛ́ wà nↄ̀bↄ fùfu kɛo. Zĩ pìa latari égↄ̃ kú Dii Zĩ̀kpɛde ua dↄro.

MALAKI

1

2

3

4

MALAKI

1

Sa'ona yã

1 Yã kɛ̀ Dii ò Isarailinↄnɛ Malaki gãzĩn yɛ̀. 2 Mamↄma Dii ma bè má yeazi, ben a bè ma yeazi diamɛ? Mamↄma Dii ma bè Isau nɛ́ Yakubu vĩ̀inloo? Baa kↄ̃n beeeo Yakubun má yezi 3 ma gi Isauzi, ben ma à gusĩsĩdee lì gugbagaaga ũ, ma à bùsu kɛ̀ gbáa gbɛ̃ngboonↄ kúkii ũ. 4 Ɛdↄmu gbɛ̃ pìnↄ bè wà ń wɛ́tɛnↄ dúgu zↄ̃̀, weé ɛara wà ń bɛzĩnↄ fɛɛ. Ben mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: Tó wà kɛ̀kɛ wà kàɛ, mɛ́ gboro, weé beńnɛ Bùsu Zaa gbɛ̃nↄ, gbɛ̃ kɛ̀ Dii pɛ̃tɛ̃ kɛ̀ńzi ai gurↄ pínginↄ! 5 É wɛ́ɛ si yã pìlɛ à be Dii bíta ai Isarailinↄ bùsu baa kãa kpa.

6 Nɛ́ è a de kpe da bensↄ̃ zↄ̀bleri è a dii kpe da. Kɛ̀ má dɛ a De ũ, ée ma kpe daaↄ́? Kɛ̀ má dɛ a Dii ũ, á ma vĩa vĩↄ́? Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe mɛ́ɛ a laa. A sa'orinↄ ámbe ée kya kaamagu. Eè be: Dian wa kya kàngu nà? 7 Kɛ̀ a kya kà ma teebun yãnzimɛ. Eè mↄ́ ma gbãgbãkiia kↄ̃n pↄ́ble gbãsĩo. Eè be: Dian wa n gbãgbãkii gbãsĩ lɛ̀? 8 Kɛ̀ a mↄ saa oma kↄ̃n pↄ́kãde vĩ̀anↄ, yã zaaan gweroo? Kɛ̀ a saa òma kↄ̃n pↄ́ ɛrɛnↄ kↄ̃n à gyãreenↄ, yã zaaan gweroo? À gá kpá bùsu gbɛ̃nsia à gwa, tó a yã é kánɛ à a sáabu kpá. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe mɛ́ɛ a laa.

9 À agbaa kpámɛ mà a wɛ̃nda gwa. Mↄde tó pↄ́ beee takanↄↄ kú a ↄzĩ, mɛ́ síↄ́? Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe mɛ́ɛ a laa. 10 Wà be a gbɛ̃ke gàa à ma ua zɛ́ tàta yã, lɛ wàton gɛ̃ wà tɛ́ pɛkↄ̃rɛ ma gbãgbãkiia pãro. Beee sã̀ↄ. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. A yã e kɛɛmɛ nnaro, mɛ́ a gba síro. 11 Zaa ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa ai à gɛ̃kiia ma tↄ́ égↄ̃ bíta boriinↄ tɛ́. Weé tuaetiti kpátamɛ weé mↄ́mɛ kↄ̃n gba gbãsĩsainↄ gu píngia, zaakɛ ma tↄ́ égↄ̃ bíta boriinↄ tɛ́. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. 12 Mↄde apinↄ eè dↄkɛ kↄ̃n ma tↄ́o eè be ma teebu gbãsĩ vĩ, ben eè saa oa kↄ̃n pↄ́kãde ginanↄ. 13 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: Eè be a kpasao kↄ̃n yã pìo, ben eè lɛ́zukii kɛa. Tó a mↄ ma gbãgbã kↄ̃n pↄ́ kↄ̃̀ↄkũnanↄ kↄ̃n pↄ́ ɛrɛnↄ kↄ̃n pↄ́ gyãreenↄ, mɛ́ beeenↄ síↄ́? Mamↄma Dii mámbe mɛ́ɛ a laa. 14 Mↄnafikidee kɛ̀ pↄ́ kyà vĩ a kpàsan kɛ̀ à lɛ́ gbɛ̃̀mɛ, ben à gàa à ma gbãgbã kↄ̃n pↄ́ seedeeo à gɛ̃ɛ ũ, ma láari kɛ̀ adeea. Zaakɛ mámbe Kína bíta ũ, ma tↄ́ è boriinↄ naasi kũ. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò.

2

1 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: A sa'orinↄ a yãn yɛ̀ sa. 2 Tó ée ma yã maro, tó ée da a swɛ̃̀n à ma tↄ́ bↄro, mɛ́ láari kɛawa lɛ àton gↄ̃ aubarika vĩro. Má bↄ̀agu se kↄ̀, zaakɛ ée da a swɛ̃̀n a ma tↄ́ bↄ̀ro. 3 À ma! Mɛ́ kpãkɛ̃ a boriinↄzi a yãnzi, mɛ́ zĩbaa sa'opↄnↄ gbↄ̃̀ lↄ́lↄ a uua, weé a sɛ́ɛ wà a kwɛ́. 4 Égↄ̃ dↄ̃ sa kɛ̀ ma yã beee dìɛare lɛ ma bà kuuna kↄ̃n Levi boriinↄ gↄ̃ kuu. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. 5 Ma bà kuunańyo pì guu ma wɛ̃̀ndi kↄ̃n aafiao kpàḿma lɛ aↄ̃gↄ̃ ma vĩa kɛɛ, ben aↄ̃ ma vĩa kɛ̀, ma tↄ́ naasi ń kũ. 6 Yãdannɛna yãpuraa da ń lɛ́n, wèe ɛgɛyã ma ń lɛ́nlo. Aↄ̃ táa òmao kↄ̃n lɛdolɛo kↄ̃n nↄ̀sɛ puraao, aↄ̃ gbɛ̃nↄ bↄ̀ à zaaa guu pari. 7 À maa sa'ori gↄ̃ dↄ̃na vĩ lɛ gbɛ̃nↄ e wà yãdannɛna ma à lɛ́zĩ, zaakɛ àmbe mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde zĩ̀ri ũ. 8 Amↄa sↄ̃ a kɛ̃ zɛ́a, a yãdannɛnanↄↄ tò gbɛ̃nↄ fù pari, a ma bà kuuna kↄ̃n Levi boriinↄ gbòro. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. 9 Ben má tò wà kya kàagu ma a kɛ̃sã gbɛ̃ píngi kiia, kɛ̀ ée tɛ́ ma tuubaziro bensↄ̃ eè gbɛ̃nↄ tɛ̃̀ bo doka musu.

Gina nↄↄzi yã

10 À dɛ wa píngi De mɛ̀n domɛ? À dɛ Luda dↄ̃nkↄ̃ bé à wa kɛɛ? Bↄ́ bé à tò weè yãfɛɛ kɛkↄ̃nɛ? Wa Luda bà kuuna kↄ̃n wa dezinↄ yã gbòro. 11 Yudanↄ yãfɛɛ kɛ̀ aↄ̃ yã zaaa kɛ̀ Isarailinↄ bùsun kↄ̃n Yerusalɛmuo, zaakɛ aↄ̃ nↄ tãagbãgbãrinↄ sɛ̀ wà Dii kpɛ́ kɛ̀ à yezi gbãsĩ lɛ̀o. 12 Gbɛ̃ kɛ̀ yã beee taka kɛ̀, Dii à kɛ̃ Yakubu boriinↄa, baa tó démɛ, baa tó à mↄ̀ kↄ̃n gbaanↄ Dii Zĩ̀kpɛdenɛ.

13 Yã plaadee kɛ̀ eè kɛɛn yɛ̀. Eègↄ̃ ↄ́ↄ dↄↄ àgↄ̃ wii pɛɛ, a wɛ́ɛ'i ègↄ̃ kú Dii gbãgbãkiia, kɛ̀ èe wɛ́ɛ sɛ́ à gbaa kɛ̀ a mↄonɛ gwa gbasa à sìro yãnzi. 14 Eè be: Bↄ́ bé à mↄ̀ kↄ̃n yã kɛ̀o? Kɛ̀ Dii bé sèedadee ũ a dagura kↄ̃n n gↄ̃kparɛkɛgurↄ nↄkpammao yãnzimɛ. Zaakɛ n nↄkpamma pìn n gbɛ̃ndoo kɛ̀ a kↄ̃ yã mà ũ, ben n yãfɛɛ kɛ̀nɛ. 15 À dɛ Dii a kɛ mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ ũ lɛ a mɛ̀ kↄ̃n a lɛ́o gↄ̃ dↄ̃nkↄ̃ yãnzimɛ? Bↄ́n Ludaa e pɛɛa a mɛ̀dↄ̃nkↄ̃kɛɛ pì musuu? Lɛ a nɛ́nↄ e wà à yã ma yãnzimɛ. Beee yãnzi àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃ lɛ àton yãfɛɛ kɛ a nↄkpammanɛro. 16 Mamↄma Dii Isarailinↄ Luda ma bè, ma za yìgidɛnan yãn kↄ̃n nↄ kpɛbↄnao. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. Àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃, àton yãfɛɛ kɛnɛro.

17 Á tò Dii kpàsa kↄ̃n a yã'onao. Eè be: Wa yã kparee bé à à kpàsa? Kɛ̀ eè be zaakɛrinↄↄ maa Diinɛ, ben aↄ̃ yã è kánɛ yãnzi. Eè be dↄ Luda kɛ̀ è yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃nↄo a zɛ́a pì kú mámɛ?

3

Dii yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ

1 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: À ma! Mɛ́ ma zĩ̀ri gbarɛ à dↄmɛ aɛ à zɛ́ kɛkɛmɛ. Dii kɛ̀ eè à kii wɛtɛ é gɛ̃ a kpɛ́n kãndo. À ma, ma bà kuunaao Malaika kɛ̀ a pↄↄ dↄa pì e mↄↄ! 2 Mↄde dé bé eé à mↄ́gurↄↄ fↄ̃ↄ? Tó à bↄ̀ gupuraaa, dé bé eé fↄ̃ à zɛɛ? Zaakɛ eégↄ̃ dɛ lán mↄ̀baasari tɛ́ bàmɛ, lán pↄ́pipiri mↄsↄrↄ gbãaa bà. 3 Eé vɛ̃ɛ à gbɛ̃nↄ baasa à ń gbãsĩ bↄ. Eé gbãsĩ bↄ Levi boriinↄn lán wè kɛ vura kↄ̃n kondogionɛ nà, gbɛ̃nↄ é gbasa wà mↄ́ Diinɛ kↄ̃n gbaanↄ a zɛ́a. 4 Zĩ pìa Yerusalɛmudeenↄ kↄ̃n Yudanↄ ń píngi gbaa é ká Diinɛ lán yãa bà, lán à zii bà.

5 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: Mɛ́ mↄ́azi yãkpaɛkɛkiia mɛ́gↄ̃ wãa mà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ma vĩa vĩroonↄ bↄbↄ ń dàn: Pↄ́dammarinↄ kↄ̃n zinakɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è la da ɛgɛyã musunↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è gbãaa mↄ ń zĩkɛrinↄnɛ kↄ̃n gyaanↄnↄ kↄ̃n tonɛnↄ kↄ̃n bↄ̀amↄnↄ.

Kpãi'ona Ludaa

6 Mamↄma Dii mɛɛ̀ liɛro. Beee yãnzin a Yakubu boriinↄ ée kaatɛro. 7 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: Zaa a dezinↄ gurↄↄa a pã ma yãnɛ á tɛ́ziro. À aɛ dↄma, mɛ́ aɛ dↄawa. Eè be, dian wé aɛ dↄmmaa?

8 Gbɛ̃ntee è kpãi o Ludaaↄ́? Mↄde ée kpãi ooma. Eè be, bↄ́ musun ée kpãi oomaa? A pↄ́ kuride kↄ̃n a gbaanↄ yã musumɛ. 9 A bori píngi gↄ̃̀ láari pↄ́ ũ kɛ̀ ée kpãi ooma yãnzi. 10 À mↄ́ kↄ̃n pↄ́ kurideeo píngi à ká ma auzikikaɛkiin, lɛ pↄ́blee gↄ̃ kú ma kpɛ́n. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò. À ma lɛ́ beee musu à gwa, tó mɛ́ɛ musu zɛ́ wɛ̃ ma aubarika pìsiare a kora à kákiiziro. 11 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: Mɛ́ kpá a bura pↄ́ yàkarinↄnɛ lɛ aↄ̃ton a pↄ́nↄ kaatɛro. A geepi línↄ nɛ́ é wororo. 12 Bori píngi é be aubarikadeenↄn a ũ, zaakɛ a bùsu égↄ̃ nna. Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde mámbe má ò.

13 Mamↄma Dii ma bè: A yã pãsĩ ò ma musu. Eè be, bↄ́ yãn wá ò n musuu? 14 A bè zↄ̀blena Ludanɛ nɛ́ yã pãamɛ. Kɛ̀ wa zĩi kɛ̀ Dii Zĩ̀kpɛde yãa bensↄ̃ wa pↄsia utanↄ dà à yãnzi, bↄ́ àren wá è? 15 Tia la eè be wadadeenↄn aubarikadeenↄ ũ. Ée daa zaakɛrinↄ bé wèe kãsãa pɛɛɛ, gbɛ̃ kɛ̀ è be Luda pita wà ↄsi ká sↄ̃, yãke è à lero.

16 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ Dii vĩa vĩinↄ yã ò kↄ̃o, ben à swã kpà ń yãzi à mà. Ben wà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ Dii vĩa vĩi kɛ̀ aↄ̃è laasuu lɛ́anↄ tↄ́ kɛ̃̀ dↄngu takadan à aɛ. 17 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè gurↄↄ kɛ̀ ma bↄ kↄ̃n yão, aↄ̃égↄ̃ dɛ ma pↄ́ ũ ma auziki ũ. Mɛ́ sùu kɛńyo lán gbɛ̃ è sùu kɛ kↄ̃n a nɛ́ kɛ̀ èe zĩi kɛɛnɛo nà. 18 É gbɛ̃ maaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄ dↄ̃kↄ̃zi sa, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe dↄↄ Ludazinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe dↄↄziroonↄ.

4

Dii mↄ́gurↄↄ

1 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: À ma! Gurↄↄ pì e mↄↄ, eégↄ̃ wãa lán mↄ̀datɛ bà, bensↄ̃ wadadeenↄ kↄ̃n zaakɛrinↄ égↄ̃ dɛ lán sɛ̃̀ kori bà. Gurↄↄ pì é ń kpata ń píngi, aↄ̃ kãsãa ke aↄ̃ ↄnɛ é gↄ̃ro. 2 Amↄa kɛ̀ á ma vĩa vĩinↄ sↄ̃, a mìsina Ɔfãntɛ̃ é bↄ, aafia égↄ̃ kú à gupuraazi. É bↄɛ àgↄ̃ vĩvĩi lán zùnɛ kɛ̀ wà ń gbáɛnↄ bà. 3 Mamↄma Dii Zĩ̀kpɛde ma bè: Gurↄↄ kɛ̀ ma bↄ kↄ̃n yão, é kìti pá gbɛ̃ zaaanↄa, aↄ̃égↄ̃ dɛ lán túbu bà a gbá gĩzĩ.

4 À tó doka kɛ̀ má kpà ma zↄ̀bleri Musaa zaa Orɛbu gↄ̃ dↄagu, yã kɛ̀ má dìɛ Isarailinↄnɛ kↄ̃n yã kɛ̀ má dàńnɛo. 5 À ma! Mɛ́ annabi Ilia zĩawa ai ma mↄ́gurↄ bíta naasidee gↄ̃ gá ká. 6 Eé tó denↄ pↄↄ gↄ̃ kú ń nɛ́nↄa bensↄ̃ nɛ́nↄ pↄↄ égↄ̃ kú ń denↄa. Tó lɛnlo, mɛ́ mↄ́ mà ↄ pãɛ a bùsua mà lɛ́ kɛare.

MATIU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

MATIU

Baaru nnaa kɛ̀ Matiu kɛ̃̀

Yesu Kirisi ina 1:1-2:23

Yaaya Batisikɛri waazikɛna 3:1-3:12

Yesu batisikɛna 3:13-4:11

Yesu yãdannɛna Galili 4:12-18:35

Zaa Galili ai Yerusalɛmu 19:1-20:34

Yesu kuuna Yerusalɛmu 21:1-26:13

Yesu gana kↄ̃n a fɛɛnao 26:14-28:20

1

Yesu Kirisi bori bↄzia

(Luk 3:23-38)

1 Ibraĩ kↄ̃n Daudao bori Yesu Kirisi bↄzian yɛ̀:

2 Ibraĩ Isaaku ì,

Isaaku Yakubu ì,

Yakubu Yuda ì kↄ̃n a vĩ̀inↄ kↄ̃n a dãaronↄ,

3 Yuda Pɛrɛzi kↄ̃n Zɛrao ì kↄ̃n a nↄ Tamao,

Pɛrɛzi Ɛzɛrↄnu ì,

Ɛzɛrↄnu Ramu ì,

4 Ramu Aminadabu ì,

Aminadabu Nasↄ̃ ì,

Nasↄ̃ Salamↄ ì,

5 Salamↄ Bↄaza ì kↄ̃n a nↄ Rahabuo.

Bↄaza Ɔbɛdi ì kↄ̃n a nↄ Rutuo,

Ɔbɛdi Yɛsɛ ì,

6 ben Yɛsɛ kí Dauda ì.

Ben Dauda Sulemanu ì kↄ̃n Uria naↄ̃o,

7 Sulemanu Reoboamu ì,

Reoboamu Abia ì,

Abia Asa ì,

8 Asa Yosafata ì,

Yosafata Yehoramu ì,

Yehoramu Uzia ì,

9 Uzia Yotamu ì,

Yotamu Aaza ì,

Aaza Ɛzɛkaya ì,

10 Ɛzɛkaya Manase ì,

Manase Amↄ ì,

Amↄ Yosia ì,

11 Yosia Yoyakini ì kↄ̃n a dãaronↄ gurↄↄ kɛ̀ wà gbɛ̃nↄ kũ̀kũ wà tàńyo Babilↄnu.

12 Tana kↄ̃n gbɛ̃nↄ Babilↄnu gbɛran Yoyakini Sealatiɛli ì,

Sealatiɛli Zɛrubabɛli ì,

13 Zɛrubabɛli Abiudu ì,

Abiudu Ɛliakimu ì,

Ɛliakimu Azↄ ì,

14 Azↄ Zadↄki ì,

Zadↄki Akimu ì,

Akimu Ɛliudu ì,

15 Ɛliudu Ɛlɛaza ì,

Ɛlɛaza Matã ì,

Matã Yakubu ì,

16 Yakubu Mariama zã Yusufu ì,

ben Mariama Yesu kɛ̀ wè benɛ Mɛsaya ì.

17 Zaa Ibraĩ gurↄↄnↄa ai à gàa pɛ́ Daudaa, de kↄ̃n a nɛ́o kuu gɛ̃ro dosaimɛ. Zaa Dauda gurↄↄnↄa ai gurↄↄ kɛ̀ wà tà kↄ̃n gbɛ̃nↄo Babilↄnu, de kↄ̃n a nɛ́o kuu gɛ̃ro dosaimɛ. Zaa tana kↄ̃n gbɛ̃nↄo Babilↄnu ai à gàa pɛ́ Mɛsayaa, de kↄ̃n a nɛ́o kuu gɛ̃ro dosaimɛ.

Yesu Kirisi ina

(Luk 2:1-7)

18 Dian wà Yesu Kirisi ì nàn yɛ̀: À da Mariama kuu Yusufu nↄkpamma ũmɛ. Ai àgↄ̃ gá zã kɛ, à nↄ̀ sì kↄ̃n Luda Nini gbãaao. 19 À gↄ̃kpamma Yusufu pì nɛ́ gbɛ̃ maaamɛ, à yezi à wí daaro, ben à zɛ̀o kɛ̀ é bↄ à yãn asii guu. 20 Gurↄↄ kɛ̀ èe laasuu lɛɛ yã pìa, Dii malaika bↄ̀ à mↄ̀zi nanaa guu à bènɛ: Dauda bori Yusufu, ǹton bídi kɛ n nↄkpamma Mariama sɛna yã musuro, zaakɛ nↄ̀ kɛ̀ à sina bↄ̀ Luda Nini kiiamɛ. 21 Eé nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, nɛ́ tↄ́ kpánɛ Yesu, zaakɛ eé a gbɛ̃nↄ bↄ ń durunnↄ guu. 22 Beee kɛ̀ píngi, lɛ yã kɛ̀ Dii ò annabi gãzĩ kɛ, à bè:

23 Nↄkparɛ lɛzii bé eé nↄ̀ sí

à nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ,

weé tↄ́ kpánɛ Imanuɛli.

Tↄ́ pì bè, Ludaa kúwao.

24 Kɛ̀ Yusufu vù, à kɛ̀ lán Dii malaika dìɛnɛ nà, à a nↄↄ pì sɛ̀. 25 Mↄde èe à dↄ̃ nↄgbɛ̃ ũro ai à gàa à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pì ì. Ben à tↄ́ kpànɛ Yesu.

2

Sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄ mↄna Yesu gwa

1 Wà Yesu ì Bɛtɛlɛmu Yudea bùsun kí Hɛrↄdu gurↄ. Ben sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄ bↄ̀ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, aↄ̃ mↄ̀ Yerusalɛmu, 2 aↄ̃ gbɛ̃nↄ là wà bè: Nɛ́ kɛ̀ wà ì Yudanↄ kína ũu kú máa? Wa à sↄsↄnɛ è ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, ben wa mↄ kúɛnɛ. 3 Kɛ̀ kí Hɛrↄdu yã pì mà, à bídi kɛ̀ kↄ̃n Yerusalɛmudeenↄ ń píngi. 4 À Yuda sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kàkↄ̃a ń píngi, ben à ń lá guu kɛ̀ weé Mɛsaya in. 5 Aↄ̃ wèàla wà bè: Bɛtɛlɛmumɛ zaa Yudea bùsun. Zaakɛ lán annabi kɛ̃̀ nàn yɛ̀:

6 Bɛtɛlɛmu kɛ̀ kú Yudanↄ bùsun,

ń kɛ̃sãna Yuda wɛ́tɛnↄziro fá.

Zaakɛ n guun kína é bↄn,

kɛ̀ eé dↄ ma gbɛ̃ Isarailinↄnɛ aɛ.

7 Ben Hɛrↄdu sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄ sìsi asii guu, à sↄsↄnɛ pì bↄgurↄ sãnsãn gbèkaḿma. 8 Ben à ń gbarɛ Bɛtɛlɛmu à bè: À gá à nɛ́ pì baaru gbekagbeka kↄ̃n làakario. Tó a à è, à mↄ́ à omɛ, mapi se, mɛ́ gá kúɛnɛ.

9 Kɛ̀ aↄ̃ kína yã mà, ben aↄ̃ dà zɛ́n. Ben sↄsↄnɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ è ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa yãa pì dↄ̀ńnɛ aɛ dↄ ai à gàa à zɛ̀ nɛ́ pì kúkiila. 10 Kɛ̀ aↄ̃ sↄsↄnɛ pì è, aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna maamaa. 11 Aↄ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n, aↄ̃ nɛ́ pì è kↄ̃n a da Mariamao, ben aↄ̃ kùɛ wà dↄnzi kɛ̀nɛ. Ben aↄ̃ ń auziki àkpatinↄ wɛ̃̀wɛ̃, aↄ̃ à gbà vura kↄ̃n tuaetitio kↄ̃n lí'ↄ gũ nnannaao. 12 Ludaa òńnɛ nanaa guu kɛ̀ aↄ̃ton bↄɛ Hɛrↄdu kiiaro, ben aↄ̃ tà ń bùsun kↄ̃n zɛ́ pãndeo.

Gana kↄ̃n Yesuo Igipiti

13 Aↄ̃ tana gbɛra Dii malaika bↄ̀ à mↄ̀ Yusufuzi nanaa guu à bè: Ǹ fɛɛ ǹ nɛ́ pì sɛ́ kↄ̃n a dao, ǹ bàa lɛ́ ǹ gáńyo Igipiti, nɛ́gↄ̃ kú gwe ai mà mↄ́ mà yã onnɛ dↄ, zaakɛ Hɛrↄdu é nɛ́ pì wɛtɛ à dɛmɛ.

14 Ben Yusufu fɛ̀ɛ gwãavĩ, à nɛ́ pì sɛ̀ kↄ̃n a dao, à gàańyo Igipiti. 15 À kú gwe ai Hɛrↄdu gàa à gào. Beee kɛ̀, lɛ yã kɛ̀ Dii ò annabi gãzĩ kɛ yãnzimɛ, à bè:

Ma a nɛ́ gbɛ̀sɛ Igipiti.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛdɛna

16 Kɛ̀ Hɛrↄdu è sↄsↄnɛyãdↄ̃rinↄ ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀azi, ben à pↄ fɛ̃̀ maamaa. À sↄsↄnɛ bↄgurↄↄ taka dↄ̃ yã kɛ̀ à gbèka sↄsↄnɛyãdↄ̃ri pìnↄa yãnzi, ben à gbɛ̃nↄ zĩ̀ aↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kà wɛ̃̀ plaaa ke kɛ̀ aↄ̃ kɛ̃̀sãzinↄ dɛ̀dɛ Bɛtɛlɛmu kↄ̃n a buraanↄ píngi. 17 Yã kɛ̀ annabi Yɛrɛmaya ò kɛ̀ sa, à bè:

18 Wà wii gbãaa mà Rama,

wèe ↄ́ↄ dↄↄ, wèe wii pɛɛ.

Rasɛli e a nɛ́nↄ ↄ́ↄ dↄↄ,

à gì agbaa mazi, zaakɛ aↄ̃ↄ kuu dↄro.

Suna Igipitio

19 Kɛ̀ Hɛrↄdu gà, ben Dii malaika bↄ̀ à mↄ̀ Yusufuzi Igipiti nanaa guu 20 à bè: Ǹ fɛɛ ǹ nɛ́ pì sɛ́ kↄ̃n a dao, ǹ táńyo Isarailinↄ bùsun, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe wɛtɛɛ wà nɛ́ pì wɛ̃̀ndi bↄↄnↄ gàga.

21 Ben à fɛ̀ɛ à nɛ́ pì sɛ̀ kↄ̃n a dao, à tàńyo Isarailinↄ bùsun. 22 Kɛ̀ à mà Akɛlau bé èe kí blee Yudea a de Hɛrↄdu gɛ̃ɛ ũ, gwe vɛ̃ɛna vĩa à kũ̀. Luda yã ònɛ nanaa guu, ben à tà Galili bùsun, 23 à gàa à vɛ̃̀ɛ wɛ́tɛ kɛ̀ wè be Nazarɛti. Lɛn yã kɛ̀ annabinↄↄ ò pàpa lɛ, kɛ̀ aↄ̃ bè: Weé à sísi Nazarɛti gbɛ̃.

3

Yaaya Batisikɛri waazikɛna

(Maa 1:1-8, Luk 3:1-18, Yoh 1:19-28)

1 Beee gbɛra Yaaya Batisikɛri mↄ̀ Yudea gbáan, èe waazi kɛɛ 2 à bè: À nↄ̀sɛ liɛ, kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kà kĩi. 3 À yãn annabi Isaya ò yã à bè:

À baarukpari kòto ma dↄ gbáan,

èe bee à zɛ́ kɛkɛ Diinɛ,

à zɛ́ wɛ́wɛnↄ poronɛ súusu.

4 Yaaya ègↄ̃ pↄ́kãsãa kɛ̀ wà tã̀ kↄ̃n lakumi kão dana, è báa asaa dↄ a pii. Sutɛ̃ kↄ̃n zↄ́'ion à pↄ́blee ũ. 5 Wègↄ̃ bↄɛ Yerusalɛmu kↄ̃n Yudea bùsu gu píngio kↄ̃n Yoda dↄ̀rↄzio wàgↄ̃ mↄↄ à kiia. 6 Aↄ̃è ń durunnↄ o gupuraaa, ben è ń batisi kɛ Yodan.

7 Kɛ̀ Yaaya è Farisinↄ kↄ̃n Sadusinↄↄ e mↄↄ a kiia pari aↄ̃ batisi kɛ, ben à bèńnɛ: Gbɛ̃ntee pitigoonↄ! Dé bé à lɛ́ dàawa à bàa sí pↄfɛ̃ kɛ̀ Luda é pitaḿmanɛ? 8 À nↄ̀sɛliɛna yã kɛ, weégↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ a liɛ. 9 Kɛ̀ Ibraĩ dɛ a dezi ũ, àtongↄ̃ daa kɛ̀ beee bé eé a bↄro. Mɛ́ɛ ooare, Luda é fↄ̃ à gbɛ̀ kɛ̀nↄ kɛ Ibraĩ boriinↄ ũ. 10 Kpása diɛna línↄzi kↄ̀. Luda é lí kɛ̀ è nɛ́ maaa iroo zↄ̃ à zu tɛ́ guu. 11 Mɛ́ɛ a batisi kɛɛ a nↄ̀sɛliɛna sèeda ũmɛ, mↄde gbɛ̃ke é mↄ́ ma gbɛra à gbãaa dɛmala, mɛ́ɛ ká mà à kyatee sɛ́ɛnɛro. Àmbe eé a batisi kɛ kↄ̃n Luda Ninio kↄ̃n tɛ́o. 12 À gbaka kũna a ↄzĩ ésegbɛ̃kiia. Tó à fã̀, eé a pↄ́wɛɛ ká a dↄ̃̀n, eé à sàko ká tɛ́ kɛ̀ è garoo guu.

Yesu batisikɛna

(Maa 1:9-11, Luk 3:21-22)

13 Ben Yesu bↄ̀ Galili bùsun à mↄ̀ Yaaya kiia Yodazi lɛ à a batisi kɛ. 14 Yaaya yezi à gí à bè: Mamↄma kɛ̀ má dɛ ǹ ma batisi kɛɛn n mↄ ma kiiaↄ́? 15 Ben Yesu wèàla à bè: Àgↄ̃ dɛ lɛ gĩa, zaakɛ à kↄ̃ sìwao lɛ yã píngi kɛna a zɛ́a yãnzi. Ben à wèzi. 16 Kɛ̀ Yesu batisi kɛ̀, à bikũ̀ gↄ̃ↄ. Zĩ beeea ludambɛɛ wɛ̃̀kↄ̃a, ben à è Luda Nini è e suu lán pↄ̃tɛ̃ɛ bà à zↄ̃̀awa. 17 Ben wà kòto mà bↄna ludambɛ à bè: Ma nɛ́ mɛ̀n do léle yenzideen yɛ̀, kɛ̀ ma pↄↄ nnaa maamaa.

4

Yesu yↄ̃agwana

(Maa 1:12-13, Luk 4:1-13)

1 Ben Luda Nini gàa kↄ̃n Yesuo gbáan, lɛ Ibilisi à yↄ̃ à gwa. 2 Yesu lɛ́ yì fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo ai gurↄ baplaa. Kɛ̀ nↄaa e à dɛɛ, 3 ben gbɛ̃kɛkɛri pì sↄ̃̀zi à bè: Tó Luda Nɛ́n n ũ, ǹ be gbɛ̀ kɛ̀nↄ li burɛdi ũ. 4 Yesu wèàla à bè: À kú Luda yãn wà bè:

Pↄ́bleen gbɛ̃ntee ègↄ̃ kúo adoro,

sé yã kɛ̀ Ludaa e oo píngi.

5 Ben Ibilisi à sɛ̀ à gàao Luda wɛ́tɛ, à à zɛ̀ Luda kpɛ́ mìsↄ̃ntɛ̃a, 6 à bè: Tó Luda Nɛ́n n ũ, ǹ ↄ kpá n zĩndazi, zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè:

Eé n yã o a malaikanↄnɛ,

aↄ̃é n sɛ́ ń ↄzĩ lɛ ǹton gɛ̃̀n sí gbɛ̀aro yãnzi.

7 Yesu wèàla à bè: Wà kɛ̃̀ dↄ wà bè:

Ǹton Dii n Luda lɛ́ ǹ gwaro.

8 Ben Ibilisi à sɛ̀ à gàao dↄ kpii lezĩ maamaa musu, à anduna kpatanↄ ↄ̀dↄanɛ píngi kↄ̃n ń auzikinↄ 9 à bè: Mɛ́ n gba beeenↄ píngi, tó n kuɛ n dↄnzi kɛmɛ. 10 Ben Yesu bènɛ: Ǹ gumala Setãn! Zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè,

ǹ dↄnzi kɛ Dii n Ludanɛ

ǹgↄ̃ dↄↄzi ado.

11 Ben Ibilisi à tò gwe sa, ben malaikanↄ mↄ̀ wà dↄ̀àlɛ.

Yesu nana a zĩia zaa Galili

(Maa 1:14-15, Luk 4:14-15)

12 Kɛ̀ Yesu mà wà Yaaya kũ̀ wà dà kpɛ́siaan, ben à tà Galili. 13 Èe vɛ̃ɛ Nazarɛti dↄro, à gàa à vɛ̃̀ɛ sɛ̀bɛ saɛ Kapɛnamu, Zɛbuluni boriinↄ kↄ̃n Nafatali boriinↄ bùsun, 14 lɛ yã kɛ̀ annabi Isaya ò kɛ yãnzi à bè:

15 Zɛbuluni boriinↄ kↄ̃n Nafatali boriinↄ bùsu,

zaa ísiaa kpa ai Yoda baa kãa kpa,

Galili bùsu kɛ̀ bori pãndenↄ kún pì,

16 aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gusiaa guunↄ gupura ìsi è,

guu dↄ̀ bùsu kɛ̀ kú gaa lɛ́zĩ pì deenↄnɛ sa.

17 Zaa gurↄ beeean Yesu nà waazikɛnaa à bè: À nↄ̀sɛ liɛ, kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kà kĩi.

Yesu ìba káakunↄ sisina

(Maa 1:16-20, Luk 5:1-11)

18 Kɛ̀ Yesu e dↄↄ Galili sɛ̀bɛzi, à gↄ̃ↄn plaaanↄ è, vĩ̀i kↄ̃n dãaroo, Simↄ kɛ̀ wè be Pita kↄ̃n a dãaro Anduruo. Aↄ̃ↄe táaru kpaa sɛ̀bɛ pì guu, zaakɛ sↄrↄkↄnↄmɛ. 19 Ben Yesu bèńnɛ: À mↄ́ à tɛ́mazi, mɛ́ a kɛ gbɛ̃wɛtɛrinↄ ũ. 20 Zaa gwe gↄ̃ↄ aↄ̃ ń táarunↄ tòn aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ̀zi. 21 Kɛ̀ à gàa aɛ, à gↄ̃ↄn plaa pãndenↄ è, vĩ̀i kↄ̃n dãaroo dↄ, Zebedi nɛ́ Yemisi kↄ̃n a dãaro Yohanao. Aↄ̃ↄ kú góro'itɛ guu kↄ̃n ń de Zebedi pìo, aↄ̃ↄe ń táarunↄ kɛkɛɛ. Yesu ń sísi, 22 ben aↄ̃ ń de tò góro guu gwe gↄ̃ↄ, aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ̀zi.

Yesu yãdannɛna Galili

(Luk 6:17-19)

23 Yesu ègↄ̃ lili oo Galili bùsun, è yã dańnɛ ń aduakɛkpɛnↄ guu, è kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia baaru kpá, è gbɛ̃nↄ kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n gyã bori sãnda píngio. 24 À tↄ́ dà Siria bùsula píngi, ben wègↄ̃ mↄↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gyã bori píngi kↄ̃n wãwãao kɛɛnↄ kↄ̃n zĩndeenↄ kↄ̃n gasindadeenↄ kↄ̃n ɛrɛnↄ, ben è ń kɛ̃kↄ̃a. 25 Wà bↄ̀ Galili kↄ̃n Wɛ́tɛmɛnkuri bùsuo kↄ̃n Yerusalɛmuo kↄ̃n Yudeao kↄ̃n Yoda baa kãa kpaao paripari wà tɛ̀zi.

5

Aubarikadeenↄn Yesu ìbanↄ ũ

(Luk 6:20-23)

1 Kɛ̀ Yesu parii pìnↄ è, à dìdi sĩ̀sĩa. Kɛ̀ à vɛ̃̀ɛ, à ìbanↄ mↄ̀ à kiia, 2 ben à nà yãdannɛnaa à bè:

3 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń kɛ̃sãna dↄ̃ↄnↄ ũ,

zaakɛ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ ń pↄ́ ũ.

4 Aubarikadeenↄn pↄsiadeenↄ ũ,

zaakɛ Luda é ń làakari kpáɛńnɛ.

5 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń zĩnda bùsanↄ ũ,

zaakɛ aↄ̃mbe weégↄ̃ anduna vĩ.

6 Aubarikadeenↄn yãzɛde nidɛrinↄ ũ,

zaakɛ aↄ̃mbe aↄ̃é kã.

7 Aubarikadeenↄn wɛ̃ndadↄ̃nnɛrinↄ ũ,

zaakɛ Luda é ń wɛ̃nda dↄ̃.

8 Aubarikadeenↄn nↄ̀sɛpuradeenↄ ũ,

zaakɛ aↄ̃mbe aↄ̃é wɛ́ɛ si Ludalɛ.

9 Aubarikadeenↄn íbɛtɛmidɛrinↄ ũ,

zaakɛ weé ń sísi Luda nɛ́nↄ.

10 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ wè ĩa daḿma yãmaakɛna yãnzinↄ ũ,

zaakɛ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ ń pↄ́ ũ.

11 Aubarikadeenↄn a ũ,

tó wà a sↄ̃sↄ̃, tó wà ĩa dàawa,

tó wà yã zaa píngi dìawa ma yãnzi.

12 À pↄnnaa kɛ à yáa dↄ, zaakɛ a láada bíta ludambɛ. Lɛn wà ĩa dà annabi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a ãanↄa lɛ.

Yesu ìbanↄn wisi ũ kↄ̃n gupuraao

(Maa 9:50, Luk 14:34-35)

13 Ámbe wisi ũ andunanɛ. Tó wisi i nnaa tà, dian weé kɛ nà à gↄ̃ wisi ũ dↄↄ? À àre kee vĩ dↄro, séde wà kwɛ́ɛ gbɛ̃nↄ táa oa.

14 Ámbe gupuraa ũ andunanɛ. Wɛ́tɛ kɛ̀ wà kàɛ sĩ̀sĩ musu è fↄ̃ àgↄ̃ utɛnaro. 15 Wè fitia na wà gbaka kúɛaro. Wè di dabu musumɛ, lɛ à guu pu gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú uanↄnɛ. 16 À guu pu gbɛ̃nↄnɛ lɛ, lɛ aↄ̃ a maakɛnanↄ e wà a De kɛ̀ kú musu tↄ́ kpá.

Musa doka bↄkↄ̃tɛna

17 Àtongↄ̃ daa ma mↄ Musa doka kↄ̃n annabinↄ yãnↄ gboronlo. Mɛ́ɛ mↄ́ gbororo, ma mↄ lɛ mà papamɛ. 18 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, ludambɛ kↄ̃n tↄↄtɛo é gɛ̃tɛ, mↄde doka pì wɛ̃zã féte ke a pↄ́ kete ke é gɛ̃tɛro, yã píngi é kɛ. 19 Beee yãnzi tó gbɛ̃ gì yã kɛ̀ wà dìɛ pìnↄ dokezi, baa à kɛ̀ kɛ̃sãnańzi, tó è da gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ kɛ lɛ, adee égↄ̃ kɛ̃sãnańzi kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gbɛ̃nↄ tɛ́mɛ. Tó gbɛ̃ kũna, tó è dańnɛ lɛ sↄ̃, adee égↄ̃ bíta kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gbɛ̃nↄ tɛ́. 20 Mɛ́ɛ ooare, tó a yãmaakɛna dɛ ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ pↄ́laro, é gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guuro.

Pↄfɛ̃na

21 Á mà wà bè yãdeenↄnɛ, aↄ̃ton gbɛ̃ dɛro. Gbɛ̃ kɛ̀ gbɛ̃ dɛ̀, weé yãkpaɛ kɛo. 22 Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ pↄ fɛ̃̀ a gbɛ̃daaazi kà wà yãkpaɛ kɛo. Gbɛ̃ kɛ̀ a gbɛ̃daaa sↄ̃̀sↄ̃ kà wà gáo gbãadeenↄ kiia. Gbɛ̃ kɛ̀ bè a gbɛ̃daaanɛ mìsaide sↄ̃ kà à gɛ̃ tɛ́n. 23 Tó n mↄ ǹ Luda gba pↄ́ a gbãgbãkiia, tó n dↄn gwe kɛ̀ n gbɛ̃daaa n yã kũna, 24 ǹ n gba tó sa'okii aɛ gwe, ǹ gá ǹ agbaa kpá adeenɛ gĩa, gbasa ǹ mↄ́ ǹ saa o sa. 25 Tó n ibɛɛ e gaanyo yãkpaɛkɛkiia, ǹ kɛ kpakpaa ǹ kɛo nna zaa zɛ́n, lɛ àton n kpá yãkpaɛkɛriaro yãnzi. Tó nɛ́ɛ kɛ lɛro, yãkpaɛkɛri pì é n kpá dogaria, dogari é n da kpɛ́siaan. 26 Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, nɛ́ bↄ gwero ai ǹ gá fĩa boo píngi. Baa kↄbↄ é gↄ̃ tɛ́nziro.

Zinakɛna

27 Á mà wà bè, àton zina kɛro. 28 Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ ooare, tó gbɛ̃ nↄgbɛ̃ gwà kↄ̃n laasuu pãndeo, adee zina kɛ̀on gwe kↄ̀. 29 Tó n wɛ́ɛ ↄplaa è tó ǹ fu, ǹ bↄ ǹ zĩnna. N korana n mɛ̀gu kezi maa dɛ wà n mɛ̀ píngi zu tɛ́nla. 30 Tó n ↄplaa è tó ǹ fu, ǹ zↄ̃ ǹ zĩnna. N korana n mɛ̀gu kezi maa dɛ n mɛ̀ píngi tana tɛ́nla.

Yìgidɛna

(Mat 19:9, Maa 10:11-12, Luk 16:18)

31 Wà bè dↄ, tó gbɛ̃ e gii a naↄ̃zi, à yìgidɛla kpáa. 32 Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ gì a naↄ̃zi, tó èe kɛ à gↄ̃pↄsɛɛ kɛ̀nlo, à zã pì bé è tó à gↄ̃ zinakɛri ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ nↄↄ kɛ̀ wà gìzi sɛ̀ sↄ̃ zina kɛ̀n gwe.

Ladana

33 Á mà wà bè yãdeenↄnɛ dↄ, aↄ̃ yã kɛ̀ aↄ̃ↄ sì kↄ̃n Diio papa, aↄ̃ton fuaro. 34 Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ ooare, àton la da sero. Àton yã sí kↄ̃n ludambɛɛoro, zaakɛ Luda kíblekitamɛ, 35 ke anduna, zaakɛ Luda tintimɛ, ke Yerusalɛmu, zaakɛ Kína ìsi wɛ́tɛmɛ. 36 Ǹton yã sí kↄ̃n n mìoro, zaakɛ nɛ́ fↄ̃ ǹ n mìkã mɛ̀n doo pura kũ ke ǹ à sia kũro. 37 Àgae be ee ke auo. Yã kɛ̀ dɛ beeelaa bↄ̀ à zaaa guumɛ.

Gɛ̃ɛbona

(Luk 6:29-30)

38 Á mà wà bè, wà wɛ́ɛ fĩa bo kↄ̃n wɛ́ɛo, swaa kↄ̃n swaao. 39 Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ ooare, àton gɛ̃ɛ bo gbɛ̃ kɛ̀ zaaa kɛ̀areearo. Tó gbɛ̃ n swãn kɛ̀ n gasu ↄplaaa, ǹ à doo dↄnɛ dↄ. 40 Tó gbɛ̃ yezi à n dansiki yãkpaɛ kɛnyo, ǹ n utadaa tónɛ dↄ. 41 Tó gbɛ̃ gã nàmma ǹ aso sɛ́are kiloo do, ǹ gáonɛ kiloo plaa. 42 Tó gbɛ̃ pↄ́ wɛ́ɛ kɛ̀mma, ǹ kpáa. Ǹton gbɛ̃ kɛ̀ yezi à pↄ́ sɛ̃kãmma tɛ̃ro.

Yena ibɛɛzi

(Luk 6:27-28, 32-36)

43 Á mà wà bè, àgↄ̃ ye a gbɛ̃daaazi, à za a ibɛɛn. 44 Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ ooare, àgↄ̃ ye a ibɛɛnↄzi, à adua kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è wɛ́ɛ tãawaanↄnɛ, 45 lɛ à gↄ̃ a De kɛ̀ kú musu nɛ́nↄ ũ yãpura. Zaakɛ è ↄfãntɛ̃ bↄ gbɛ̃ zaaanↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ ń píngi, è lou ma taarisaideenↄnɛ kↄ̃n taarideenↄ ń píngi. 46 Tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yeaziinↄn á yeńzi, é láada ke e Luda kiiaↄ́? Baa bɛ'ↄↄsirinↄ è kɛ lɛroo? 47 Tó a gbɛ̃nↄn eè ì kpákpaḿma ńtɛ̃ɛ, bↄ́ á dɛo gbɛ̃ pãndenↄlaa? Baa kifiinↄ è kɛ lɛroo? 48 Beee yãnzi àgↄ̃ kuu papana, lán a De kɛ̀ kú musu kuu papana nà.

6

Gbadana

1 À làakari kɛ a dↄnzi yãkɛna gupuraaazi. Àton kɛ gbɛ̃ntee wɛ́ɛ yãnziro. Tó ée kɛɛ lɛ, é láada e a De kɛ̀ kú musu kiiaro. 2 Tó nɛ́ɛ gba daa takaasideenↄnɛ, ǹton a kpàakpa kɛ lán mↄnafikideenↄ bàro. Aↄ̃è kɛ aduakɛkpɛnↄ guu kↄ̃n gãalɛnↄ, lɛ gbɛ̃nↄ ń tↄ́ nnaa sí yãnzimɛ. Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, aↄ̃ ń láada èn gwe kↄ̀! 3 Mpi, tó nɛ́ɛ gba daa takaasideenↄnɛ, ǹton tó n ↄzɛɛ dↄ̃ lán n ↄplaa e kɛɛ nàro. 4 Ǹ tó n gbadana kɛ asiiyã ũ, n De kɛ̀ asiiyã dↄ̃ↄ é à fĩa bonnɛ.

Aduakɛna

(Luk 11:2-4)

5 Tó ée adua kɛɛ, àtongↄ̃ dɛ lán mↄnafikideenↄ bàro. Aↄ̃ègↄ̃ yezi wà adua kɛ zɛna aduakɛkpɛn kↄ̃n zɛ́ↄ̃nkpakↄ̃anↄ, lɛ gbɛ̃nↄ ń e yãnzi. Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, aↄ̃ ń láada èn gwe kↄ̀! 6 Mpi, tó nɛ́ɛ adua kɛɛ, ǹ gɛ̃ n kpɛ́ guu, ǹ gbà tata, ǹ wɛ́ɛ kɛ n De kɛ̀ kú gwe asii guua, n De kɛ̀ asiiyã dↄ̃ↄ é sínyo. 7 Tó ée adua kɛɛ, àton yã bↄɛ pari lán kifiinↄ bàro. Aↄ̃ègↄ̃ daa ń yãbↄɛna parii guun Luda é síńyo. 8 Àtongↄ̃ dɛ lán ń bàro, zaakɛ a De pↄ́ kɛ̀ á à nii vĩi dↄ̃ ai àgↄ̃ gá gbekaa. 9 Àgae adua kɛ lán kɛ̀ bà:

Wa De kɛ̀ kú musu,

ǹ tó wàgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n tↄ́ adona.

10 Ǹ tó kpata kɛ̀ bↄ̀ n kiia bↄ gupuraaa,

wà n pↄyezi kɛ anduna guu,

lán wè kɛ zaa musu nà.

11 Ǹ wa gba ú kɛ̀ wé ble gbã̀a.

12 Ǹ wa taarinↄ kɛ̃we,

lán weè kɛ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ taari kɛ̀weenↄnɛ nà.

13 Ǹton tó wà fu yↄ̃agwanaaro,

ǹ wa sí à zaaaa.

14 Tó a gbɛ̃nↄ taari kɛ̃̀ńnɛ, a De kɛ̀ kú musu é a pↄ́ kɛ̃are se. 15 Tó ée gbɛ̃nↄ taarinↄ kɛ̃ńnɛ sↄ̃ro, a De é a taarinↄ kɛ̃arero.

Lɛ́yina

16 Tó á lɛ́yina sↄ̃, àton uu sisi lán mↄnafikideenↄ bàro. Aↄ̃è ń uu yãkↄ̃tɛ lɛ gbɛ̃nↄ gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ aↄ̃ lɛ́yina yãnzi. Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, aↄ̃ ń láada èn gwe kↄ̀! 17 Mpi, tó ń lɛ́yina, ǹ uu pípi, ǹ nↄ́si mámamma, 18 lɛ gbɛ̃nↄ tón dↄ̃ ń lɛ́yinaro, sé n De kɛ̀ kú asii guu baasiro. N De kɛ̀ asiiyã dↄ̃ↄ é à fĩa bonnɛ.

Auziki yã

(Luk 11:33-36, 12:33-34, 16:13)

19 Àton auziki kakↄ̃aazi anduna guu kɛ̀ro, gura kɛ̀ kↄ̀kↄnↄ è pↄ́ yakan, pↄ́nↄ è kↄ̃tɛ̃ kpán bensↄ̃ kpãinↄ è gu fↄ̃ aↄ̃ pↄ́nↄ sɛ́ɛn. 20 À a auziki kakↄ̃a ludambɛ, gura kɛ̀ kↄ̀kↄnↄ è pↄ́ yakanlo, pↄ́nↄ è kↄ̃tɛ̃ kpánlo bensↄ̃ kpãinↄ è gu fↄ̃ aↄ̃ pↄ́nↄ sɛ́ɛnlo. 21 Zaakɛ guu kɛ̀ n auziki kún, gwen n làakari ègↄ̃ kún se.

22 Wɛ́ɛn mɛ̀ fitia ũ. Tó n wɛ́ɛ aafia, n mɛ̀ píngi égↄ̃ gupuraa ũ. 23 Tó n wɛ́ɛ gbãaro sↄ̃, n mɛ̀ píngi égↄ̃ gusiaa ũ. Tó gupuraa kɛ̀ ń kũna dɛ gusiaa ũ, gusiaa pì bíta. 24 Gbɛ̃ke è fↄ̃ à dↄ dii mɛ̀n plaaaziro, zaakɛ eé za gbɛ̃ doon àgↄ̃ ye gbɛ̃ doozi, kesↄ̃ eé na gbɛ̃ dooa à kya ká gbɛ̃ doon. É fↄ̃ àgↄ̃ dↄ Ludazi kↄ̃n ↄↄo lɛdoro.

Ludanaanɛkɛna

(Luk 12:22-31)

25 Beee yãnzi mɛ́ɛ ooare, àton a wɛ̃̀ndi kã̀hãn kɛ à be bↄ́n wé ble ke bↄ́n wé miro. Àton mɛ̀ kã̀hãn kɛ à be bↄ́n wé daro. Wɛ̃̀ndi dɛ pↄ́bleelaroo? Mɛ̀ dɛ pↄ́kãsãalaroo? 26 À gwa bãanↄa. Aↄ̃è pↄ́ tↄ̃ro, aↄ̃è pↄ́ kɛ̃ro, aↄ̃è pↄ́ ká dↄ̃̀ guuro, mↄde a De kɛ̀ kú musu è pↄ́blee kpáḿma. Á bɛ̀ɛ vĩ maamaa dɛ bãanↄlaroo? 27 A tɛ́, dé bé eé fↄ̃ à a wɛ̃̀ndi gbã̀a kaara, baa gurↄ do, a kã̀hãnkɛna guuu?

28 Bↄ́yãnzin eè pↄ́kãsã kã̀hãn kɛzi? À lá vúdeenↄ gwa sɛ̃̀n lán aↄ̃ↄ dɛ nà. Aↄ̃è zĩi kɛro, aↄ̃è buu tãro, 29 mↄde mɛ́ɛ ooare, baa Sulemanu kↄ̃n a auzikio, èe uta da à maaa kà aↄ̃ ke ũro. 30 Sɛ̃̀la kɛ̀ kuu gbã̀a eé tɛ́ kũ ziaa, lán Luda è pↄ́ nazi lɛ nà, amↄa ludanaanɛkɛ̃sãnadeenↄ, weé a pↄ́ o dↄↄ́? 31 Beee yãnzi àton pↄ́ke kã̀hãn kɛ à be bↄ́n wé ble ke bↄ́n wé mi ke bↄ́n wé daro. 32 Kifiinↄn pↄ́ pìnↄ píngi yã è dↄńnɛ aɛ. Zaakɛ a De kɛ̀ kú musu dↄ̃ kɛ̀ pↄ́ pìnↄ kↄ̃ sìao, 33 à tó kpata kɛ̀ bↄ̀ à kiia kↄ̃n à yãzɛdeeo dↄare aɛ gĩa, eé pↄ́ pìnↄ kaaraare dↄ píngi. 34 Beee yãnzi àton ziaa kã̀hãn kɛro, zaakɛ ziaa a zĩnda yã dↄ̃. Gurↄ píngi yã'ↄ̃amma mↄ̀a.

7

Kↄ̃ taari'ena

(Luk 6:37-38, 41-42)

1 Àton gbɛ̃ taari ero, Luda é a taari e sero. 2 Zaakɛ lán nɛɛ̀ gbɛ̃ taari e nà, lɛn Luda é n taari e lɛ. Zaka kɛ̀ ń eè yↄ̃ońnɛn eé yↄ̃onnɛ. 3 Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ sɛ̃̀buru kɛ̀ da n gbɛ̃daaa wɛ́ɛn eezi, bensↄ̃ nɛ́ɛ líkusu kɛ̀ da n wɛ́ɛn yã daaroo? 4 Kɛ̀ líkusu da n wɛ́ɛn, à kɛ̀ dia nɛ́ be n gbɛ̃daaanɛ à tó ǹ sɛ̃̀buru kɛ̀ da à wɛ́ɛn bↄnɛ? 5 Mↄnafikide! Ǹ líkusu kɛ̀ da n wɛ́ɛn bↄ gĩa, nɛ́ gbasa ǹ guu e wásawasa, lɛ ǹ e ǹ sɛ̃̀buru kɛ̀ da n gbɛ̃daaa wɛ́ɛn bↄnɛ.

6 Àton Luda pↄ́ kpá gbɛ̃ɛnↄaro

lɛ aↄ̃ton sↄkpa wà a kari kɛro yãnzi.

Àton a gbɛ̀ bɛ̀ɛdeenↄ zu alɛdɛnↄnɛro

lɛ aↄ̃ton táa o'oaro yãnzi.

Wɛ́ɛkɛna

(Luk 11:9-13)

7 À wɛ́ɛ kɛ, Luda é kpáawa. À wɛtɛ, é e. À gbà lɛ́, Luda é wɛ̃are. 8 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ wɛ́ɛ kɛ̀n wè kpáa, gbɛ̃ kɛ̀ wɛ̀tɛ sↄ̃ è e. Gbɛ̃ kɛ̀ gbà lɛ̀n weé wɛ̃nɛ. 9 A tɛ́, dé bé eé gbɛ̀ kpá a nɛ́a, tó à burɛdi wɛ́ɛ kɛ̀a? 10 Tó à kpↄ̀ wɛ́ɛ kɛ̀a sↄ̃, eé mlɛ̃̀ sɛ́ à kpáaↄ́? 11 Baa kↄ̃n a zaakɛɛo, á pↄ́ maa kpana a nɛ́nↄa dↄ̃. Weé a De kɛ̀ kú musu pↄ́ maa kpana gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀anↄa pↄ́ o dↄↄ́?

12 À kɛ gbɛ̃nↄnɛ lán á yezi aↄ̃ kɛare nà. Musa doka kↄ̃n annabinↄ yãnↄ mìn gwe.

Zɛ́lɛ kpaatoo

(Luk 13:24)

13 À gɛ̃ zɛ́lɛ kpaatoo guu. Zɛ́ kɛ̀ à lɛ́ yàasa ben à mɛ̀porokii vĩi è gáńyo kaatɛna guumɛ. Beeen gbɛ̃ paridee e sɛɛ. 14 Zɛ́ kɛ̀ è gáńyo wɛ̃̀ndi guu lɛ́ kpaato à nakↄ̃ana, bensↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ è wà sɛɛnↄↄ pariro.

Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaa

(Luk 6:43-44, 13:25-27)

15 À làakari kɛ annabi ɛgɛɛnↄzi. Aↄ̃è mↄ́ a kiia sã báao dana, mↄde lɛwan nↄadɛrinↄn ń ũ. 16 É ń dↄ̃ ń yãkɛnaa. Wè geepi bo lɛ̀ líaro. Wè kãkãa e babanɛ láaro. 17 Lí maaa è nɛ́ nnaa i, lí zaaa è nɛ́ gina i. 18 Lí maaa è fↄ̃ à nɛ́ gina ìro, lí zaaa è fↄ̃ à nɛ́ nnaa ìro. 19 Wè lí kɛ̀ è nɛ́ maaa iroo zↄ̃ wà zu tɛ́ guumɛ. 20 Lɛmɛ é ń dↄ̃ ń yãkɛnaa lɛ.

21 Èe kɛ gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ ma sisii Dii, Dii, bé eé gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guuro, sé gbɛ̃ kɛ̀ è ma De kɛ̀ kú musu pↄyezi kɛɛ. 22 Yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ gbɛ̃ parideenↄ é bemɛ: Dii, Dii, wa Luda yã òńnɛ kↄ̃n n tↄ́o nɛ́! Wa zĩnnↄ gòḿma kↄ̃n n tↄ́o nɛ́! Wa dabuyãnↄ kɛ̀ pari kↄ̃n n tↄ́o nɛ́! 23 Mɛ́ beńnɛ wásawasa: Má a dↄ̃ zikiro. À gumala zaakɛrinↄ!

Kpɛ́bori gↄ̃ↄn plaaanↄ

(Luk 6:47-49)

24 Beee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ à ma yã kɛ̀nↄ mà, ben à zĩi kɛ̀a dɛ lán gbɛ̃ làakaridee kɛ̀ à a kpɛ́ bò gbɛ̀a bàmɛ. 25 Kɛ̀ lou mà, í dàgula, ĩa kàka à sù kpɛ́ pìa, ben èe lɛ́ɛro, kɛ̀ wà à ɛ̃ɛ dàɛ gbɛ̀a yãnzi. 26 Gbɛ̃ kɛ̀ ma yã kɛ̀nↄ mà, ben èe zĩi kɛaroo dɛ lán mìsaidee kɛ̀ à a kpɛ́ bò bùsu'ãatɛ̃a bàmɛ. 27 Kɛ̀ lou mà, í dàgula, ĩa kàka à sù kpɛ́ pìa, ben à gbòro à lɛ̀ɛ bìtimm.

Yesu iko

28 Kɛ̀ Yesu yã beeenↄ ò à yã̀a, à yãdannɛna bↄ̀ parii saɛ, 29 zaakɛ èe yã dańnɛ lán ludayãdannɛrinↄ bàro, à dàńnɛ ikoomɛ.

8

Kusu kɛ̃kↄ̃ana

(Maa 1:40-45, Luk 5:12-16)

1 Kɛ̀ Yesu pìta sĩ̀sĩa, parii tɛ́zi. 2 Ben kusu ke mↄ̀ à kùɛ à aɛ à bè: Dii, tó ń yezi, nɛ́ fↄ̃ ǹ ma kɛ̃kↄ̃a wásawasa. 3 Yesu ↄ bↄ̀ à kɛ̀a à bè: Má yezi. Ǹ gↄ̃ wásawasa. Zaa gwe gↄ̃ↄ à kusu yã̀a. 4 Ben Yesu bènɛ: Ǹton o gbɛ̃ke maro. Ǹ gá ǹ n zĩnda ↄdↄa sa'orinɛ, ǹ sa'opↄ kɛ̀ Musa dìɛ kpá n kɛ̃kↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ.

Sozanↄ gbɛ̃nsi zĩkɛri kɛ̃kↄ̃ana

(Luk 7:1-10)

5 Kɛ̀ Yesu e gɛ̃ɛ Kapɛnamu, ben Romu sozanↄ gbɛ̃nsi mↄ̀ à kiia, a wɛ́ɛ kɛ̀a 6 à bè: Dii, ma zĩkɛri daɛna bɛ, à kↄ̃̀ↄ kũ̀, mɛ̀ e ↄ̃ↄa maamaa. 7 Ben Yesu bènɛ: Mɛ́ gá mà à kɛ̃kↄ̃a. 8 Ben gbɛ̃nsi pì bènɛ: Dii, mɛ́ɛ ká ǹ gá ma bɛro. Ǹ yã ò dé, ma zĩkɛri é kɛ̃kↄ̃a. 9 Zaakɛ mapi se, wà iko vĩmamɛ, ben má iko vĩ sozanↄa. Mɛɛ̀ o aↄ̃ gbɛ̃ doonɛ à gá, è sↄ̃ gá. Mɛɛ̀ o à pãndenɛ à mↄ́, è sↄ̃ mↄ́. Mɛɛ̀ o ma zĩkɛrinɛ à kɛ̀ kɛ, è sↄ̃ kɛ.

10 Kɛ̀ Yesu yã pì mà, à bↄ̀ à saɛ, ben à bè gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́zinↄnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, mɛ́ɛ e gbɛ̃ke ma náanɛ kɛ̀ lɛ Isarailinↄ tɛ́ro. 11 Mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃nↄ é bↄ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa kↄ̃n ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpaao paripari aↄ̃é mↄ́ pↄ́ ble kↄ̃n Ibraĩo kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu. 12 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ yã wàgↄ̃ kú kpata pì guunↄ sↄ̃, weé ń zu bàazi gusiaa guumɛ. Gwen aↄ̃é ↄ́ↄ dↄn wà ↄ di ń musu. 13 Ben Yesu bè sozanↄ gbɛ̃nsi pìnɛ: Ǹ tá bɛ. À kɛnnɛ lán n ma náanɛ kɛ̀ nà. Ben à zĩkɛri pì gbãa kũ̀ gurↄↄ mↄ̀a gↄ̃ↄ.

Gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃ana paripari

(Maa 1:29-34, Luk 4:38-41)

14 Yesu gàa Pita bɛ, ben à è à naↄ̃ daa daɛna, èe mɛ̀wãaa kɛɛ. 15 Kɛ̀ à ↄ kɛ̀ à ↄↄa, ben à mɛ̀ yĩi kũ̀, ben à fɛ̀ɛ à pↄ́blee kɛ̀nɛ.

16 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, ben wà mↄ̀nɛ kↄ̃n zĩndeenↄ paripari, ben à zĩn pìnↄ gòḿma kↄ̃n yã'onao, à gyãreenↄ kɛ̃̀kↄ̃a ń píngi. 17 Lɛn yã kɛ̀ annabi Isaya ò pàpa lɛ à bè:

À wa gbãasaikɛɛ sɛ̀,

à wa gyãanↄ kɛ̃̀wa.

Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà tɛ́ Yesuzinↄ

(Luk 9:57-62)

18 Kɛ̀ Yesu è parii kàkↄ̃aazi, ben à bè a ìbanↄnɛ: Wà bikũ sɛ̀bɛ baa. 19 Ben ludayãdannɛri ke mↄ̀ à bè Yesunɛ: Dannɛri, guu kɛ̀ nɛ́ɛ gaan píngi mɛ́gↄ̃ tɛ́nzi. 20 Yesu bènɛ: Gbɛ̃ngboonↄ ń tò vĩ, bãanↄn ń sà vĩ, Gbɛ̃ntee Nɛ́ sↄ̃ ĩampakii vĩro.

21 Ben ìba pãnde bènɛ: Dii, ǹ tó ai ma de kpá guuzi gĩa. 22 Ben Yesu bènɛ: Ǹ tɛ́mazi. Ǹ tó gɛ̀nↄ ń gɛ̀nↄ vĩi.

Yesu zàga'ĩa zɛna

(Maa 4:35-41, Luk 8:22-25)

23 Yesu gɛ̃̀ góro'itɛ guu, ben à ìbanↄ tɛ̀zi aↄ̃ dà zɛ́n. 24 Kãndo zàga'ĩa gbãaa kàka sɛ̀bɛla, í e vĩvĩi èe kakaa ń góron. Yesu e ii oo, 25 ben à ìbanↄ sↄ̃̀zi, aↄ̃ à vù wà bè: Dii, ǹ wa mì sí, wée kaatɛɛmɛ. 26 Ben à bèńnɛ: Ludanaanɛkɛ̃sãnadeenↄ! À kɛ̀ dia á vĩa vĩ lɛɛ? Ben à fɛ̀ɛ à gì ĩanɛ kↄ̃n ío, ben guu yĩ̀ kítikiti. 27 Yã pì bↄ̀ gbɛ̃ pìnↄ saɛ aↄ̃ bè: Gbɛ̃ kparee taka boriin yɛ̀? Baa ĩa kↄ̃n ío è à yã mamɛ.

Zĩnnↄ gɛ̃na alɛdɛnↄ guu

(Maa 5:1-20, Luk 8:26-39)

28 Kɛ̀ Yesu bikũ̀ baa kãa kpa Gadara bùsun, zĩnde gↄ̃ↄn plaa kenↄ bↄ̀ mirakpɛtɛa, aↄ̃ mↄ̀ wà dààlɛ. Aↄ̃ↄ pãsĩ maamaa, gbɛ̃ke è fↄ̃ à bↄɛ gwero. 29 Aↄ̃ wii lɛ̀ wà bè: Bↄ́n wá vĩ kↄ̃ ↄzĩi, Luda Nɛ́? N mↄ wɛ́ɛ tãwa kɛ̀ ai à gurↄↄ gↄ̃ kán yↄ́? 30 Alɛdɛ kpàsa bíta kúńyo kãaa, aↄ̃ↄe pↄ́ blee. 31 Ben zĩn pìnↄ agbaa kpà Yesunɛ wà bè: Tó n pɛ̀wa, ǹ wa gbarɛ alɛdɛ kpàsa kɛ̀kãa guu. 32 Ben Yesu bèńnɛ: À gá. Ben aↄ̃ gòḿma aↄ̃ gɛ̃̀ alɛdɛnↄ guu. Ben alɛdɛ kpàsa pì wì bào píngi, aↄ̃ sòro sĩ̀sĩgɛɛzi, aↄ̃ sì sɛ̀bɛn, ben aↄ̃ gàga í guu gwe. 33 Ben alɛdɛdãrinↄ bàa lɛ̀ wà gɛ̃̀ wɛ́tɛ guu, aↄ̃ yã pìnↄ tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ kↄ̃n yã kɛ̀ zĩndeenↄ lèo píngi. 34 Ben wɛ́tɛdeenↄ bↄ̀ɛ wà gàa da Yesulɛ ń píngi. Kɛ̀ aↄ̃ à è, aↄ̃ agbaa kpànɛ kɛ̀ à bↄńnɛ ń bùsun.

9

Gbɛ̃ kaɛna kɛ̃kↄ̃ana

(Maa 2:1-12, Luk 5:17-26)

1 Yesu gɛ̃̀ góro guu, à ɛ̀ara à sɛ̀bɛ bikũ̀ à kà a bɛ wɛ́tɛ. 2 Ben gbɛ̃kenↄ mↄ̀nɛ gbɛ̃ kaɛnao daɛna gyãresɛbↄn. Kɛ̀ Yesu è aↄ̃ↄ a náanɛ vĩ, ben à bè gbɛ̃ kaɛna pìnɛ: Ma gbɛ̃, ǹ n làakari kpáɛ! N durunnↄ kɛ̃̀mma. 3 Ludayãdannɛri kenↄ kú gwe, ben aↄ̃ↄ ò ń nↄ̀sɛ guu wà bè: Gbɛ̃ beee e dↄkɛɛ Ludaomɛ. 4 Yesu ń laasuu dↄ̃, ben à ń lá à bè: Bↄ́yãnzi ée laasuu zaaa lɛɛ a nↄ̀sɛ guuzi? 5 Tó ma bè, à durunnↄ kɛ̃̀a ke tó ma bè, à fɛɛ à táa o, à kparee bé à aagaa? 6 Má ò lɛ lɛ àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Gbɛ̃ntee Nɛ́ durunkɛ̃nnɛna iko vĩ tↄↄtɛ kɛ̀mɛ. Ben à bè gbɛ̃ kaɛna pìnɛ: Ǹ fɛɛ ǹ n daɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ. 7 Ben à fɛ̀ɛ à tà bɛ. 8 Kɛ̀ parii è lɛ, vĩa ń kũ, aↄ̃ Luda kɛ̀ iko beee taka kpà gbɛ̃nteenↄa tↄ́ bↄ̀.

Matiu sisina

(Maa 2:13-17, Luk 5:27-32)

9 Yesu bↄ̀ gwe, èe gɛ̃tɛɛ, ben à gbɛ̃ kɛ̀ wè be Matiu è vɛ̃ɛna a bɛ'ↄↄsikpɛn. À bènɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mazi. Ben à fɛ̀ɛ à tɛ̀zi. 10 Kɛ̀ Yesu e pↄ́ blee à bɛ, bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄↄ kú gwe pari, aↄ̃ↄe pↄ́ bleeo kↄ̃n à ìbanↄ lɛdo. 11 Kɛ̀ Farisinↄↄ è lɛ, ben aↄ̃ à ìbanↄ là wà bè: Bↄ́yãnzi a dii e pↄ́ blee kↄ̃n bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄozi? 12 Kɛ̀ Yesu yã pì mà à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ aafia vĩi bà kú kↄ̃n likita yãoro, sé gyãree. 13 À gá à laasuu lɛ́ yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn beee mìzi wà bè: Kↄ̃ wɛ̃ndagwanan má yezi, èe kɛ sa'onanlo. Mɛ́ɛ mↄ́ gbɛ̃ maaanↄ sísiro, sé durunkɛrinↄ.

Lɛ́yina

(Maa 2:18-22, Luk 5:33-39)

14 Ben Yaaya Batisikɛri ìbanↄ mↄ̀ aↄ̃ Yesu là wà bè: À kɛ̀ dia wapinↄ kↄ̃n Farisinↄ weè lɛ́ yi, ben n ìbanↄ è yi seroo? 15 Ben Yesu yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: Nↄsɛri gbɛ̃nↄ é pↄsiaa kɛ gurↄↄ kɛ̀ à kúńyo nↄsɛ guun yↄ́? Auo, mↄde à gurↄↄ é mↄ́ kɛ̀ weé nↄsɛri pì bↄ ń tɛ́, gbasa aↄ̃é lɛ́ yi sa. 16 Gbɛ̃ke è uta zii nambata na kↄ̃n pↄ́lɛ dufuoro, zaakɛ uta dufu é sↄ̃kↄ̃zi à kɛ̃kↄ̃rɛ, à zii fↄ̃na é kaara. 17 Wè geepiwɛ̃ dufu ká tùu zii guuro. Tó wà kɛ̀ lɛ, tùu é pũtãmɛ, wɛ̃ɛ pì é kwɛ́ɛ, tùu é yaka. Auo, wè geepiwɛ̃ dufu ká tùu dufu guumɛ, aↄ̃égↄ̃ maa ń píngi.

Nɛ́nↄkparɛ fɛɛ à bↄna gaan kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ ↄ kɛ̀ Yesu utaao

(Maa 5:21-43, Luk 8:40-56)

18 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu e yã beeenↄ oońnɛ, gbãade ke mↄ̀ à kùɛ à aɛ à bè: Ma nɛ́nↄgbɛ̃ gà tia. Ǹ mↄ́ ǹ ↄ kɛa, eégↄ̃ kú wɛ̃̀ndio. 19 Ben Yesu fɛ̀ɛ à tɛ̀zi kↄ̃n a ìbanↄ.

20 Nↄgbɛ̃ kee kú gwe, aru è bↄɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa. À mↄ̀ à ↄ kɛ̀ Yesu uta lɛ́a à kpɛɛ kpa. 21 Zaakɛ à bè: Baa tó ma ↄ kɛ̀ à utaa dé, mɛ́ kɛ̃kↄ̃a. 22 Yesu lìɛ à à è, ben à bè: Ǹ n làakari kpáɛ, nↄgbɛ̃! Ma náanɛ kɛ̀ ń kɛ̀ bé à n kɛ̃kↄ̃a. Gwe gↄ̃ↄ nↄgbɛ̃ pì kɛ̃̀kↄ̃a.

23 Kɛ̀ Yesu kà gbãadee pì bɛ, à è wèe kure pɛɛ, parii kĩi dↄ. 24 Ben Yesu bè: À a zĩnda gá. Nɛ́ pì e garo, èe ii oomɛ. Ben aↄ̃ↄe à lalandi kɛɛ. 25 Kɛ̀ wà pɛ̀ gbɛ̃nↄa aↄ̃ bↄ̀ɛ bàazi, ben Yesu gɛ̃̀ kpɛ́n, à nɛ́ pì kũ̀ a ↄↄa, ben à fɛ̀ɛ. 26 Ben yã pì baaru dà bùsu pìla píngi.

Vĩ̀anↄ kɛ̃kↄ̃ana

27 Kɛ̀ Yesu bↄ̀ gwe, vĩ̀a gↄ̃ↄn plaaanↄↄ tɛ́zi kↄ̃n wiiio wèe bee: Ǹ wa wɛ̃nda gwa, Dauda Bori! 28 Kɛ̀ Yesu kà bɛ, vĩa pìnↄ sↄ̃̀zi, ben à ń lá à bè: Á ma náanɛ vĩ kɛ̀ mɛ́ fↄ̃ mà yã pì kɛareↄ́? Aↄ̃ wèàla wà bè: Lɛmɛ, Dii. 29 Ben à ↄ kɛ̀ ń wɛ́ɛa à bè: Àgↄ̃ dɛare lán a ma náanɛ kɛ̀ nà. 30 Ben aↄ̃ wɛ́ɛ guu è. Yesu kpã̀kɛ̃ńzi à bè: Àton o gbɛ̃ke maro. 31 Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ gàa wà à baaru fã̀akↄ̃a bùsu pìn píngi.

Nɛ́nɛnaɛnade kɛ̃kↄ̃ana

32 Gurↄↄ kɛ̀ vĩ̀anↄↄ e bↄɛɛ, wà mↄ̀ Yesunɛ kↄ̃n zĩnde kɛ̀ à nɛ́nɛ naɛnao. 33 Kɛ̀ Yesu zĩn pì gòa, ben à yã ò. Yã pì bↄ̀ parii saɛ aↄ̃ bè: Wée yã beee taka e Isarailinↄ bùsun yãro. 34 Ben Farisinↄ bè: È zĩn goḿma kↄ̃n zĩnnↄ kína gbãaaomɛ.

Yesu gbɛ̃nↄ wɛ̃ndadↄ̃na

35 Yesu gàa wɛ́tɛnↄa kↄ̃n lakutunↄ píngi, à yã dàńnɛ ń aduakɛkpɛnↄ guu, à kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia baaru nnaa kpàńnɛ, à gyãreenↄ kɛ̃̀kↄ̃a ń píngi kↄ̃n gbãasaideenↄ ń píngi. 36 Kɛ̀ à parii è, ben aↄ̃ kɛ̀nɛ wɛ̃nda, zaakɛ aↄ̃ↄ kú bídin aↄ̃ lìkↄ̃a lán sãa kɛ̀ aↄ̃ↄ dã̀ri vĩroonↄ bà. 37 Ben Yesu bè a ìbanↄnɛ: Pↄ́kɛkɛna bíta, mↄde zĩkɛrinↄↄ pariro. 38 À wɛ́ɛ kɛ Buradeea lɛ à zĩkɛrinↄ gbarɛ aↄ̃ a pↄ́ kɛkɛ.

10

Yesu zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ diɛna

(Maa 3:13-19, Luk 6:12-16)

1 Yesu a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ sìsi, ben à ń gba iko aↄ̃ zĩnnↄ goḿma, aↄ̃ gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n gbãasaideenↄ ń píngi. 2 Zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaa pìnↄ tↄ́nↄn yɛ̀: Gbɛ̃ káaku Simↄ kɛ̀ wè benɛ Pita kↄ̃n à dãaro Anduruo, Zebedi nɛ́ Yemisi kↄ̃n à dãaro Yohanao, 3 Filipi, Batↄlↄmiu, Tomasi, bɛ'ↄↄsiri Matiu, Alafeu nɛ́ Yemisi, Tadeu, 4 Simↄ Aĩade kↄ̃n Yudasi Isikariↄti kɛ̀ bↄ̀ à kpɛɛo.

Yesu zĩ̀rinↄ zĩna

(Maa 6:7-13, Luk 9:1-6)

5 Kɛ̀ Yesu e gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaa pìnↄ zĩi, à bèńnɛ: Àton gá bori pãndenↄ kiiaro. Àton gɛ̃ Samaria wɛ́tɛnↄ guuro. 6 À gá Isaraili kɛ̀ aↄ̃ sã̀sã lán sãa bànↄ kiia. 7 À gá àgↄ̃ waazi kɛɛ àgↄ̃ gaa à be: Kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kà kĩi! 8 À gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃a, à gɛ̀nↄ fɛɛ bↄna gaan, à kusunↄ kɛ̃kↄ̃a wásawasa, à zĩnnↄ goḿma. Lán á è pↄ́kekpasai nà, à kɛńnɛ pↄ́kesisai. 9 Àton ↄↄ da a bↄ̀kↄnlo. 10 Àton bↄ̀kↄlogomma sɛ́ro ke uta plaadee ke kyatee ke gò, zaakɛ zĩkɛri kↄ̃ sìo à a pↄ́blee e. 11 Wɛ́tɛ kɛ̀ é kán píngi ke lakutu, à gbɛ̃ maaa wɛtɛ à pitaa, àgↄ̃ kú gwe ai à gá gɛ̃o zɛ́la. 12 Tó a gɛ̃ ua guu, à ì nnaa kpáḿma. 13 Tó uadeenↄ kↄ̃ sìo, a ì nnaa é gↄ̃ńnɛ. Tó aↄ̃ↄe kↄ̃ sío sↄ̃ro, a ì nnaa é ɛara à sↄkpaawa. 14 Guu kɛ̀ wèe a sín ke wèe swã kpá a yãziro, à bↄ ua ke lakutu pìn à lutɛ̃ gogo a gbánↄa. 15 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ wɛ́ɛtãmma kɛ̀ Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄradeenↄ é ee égↄ̃ sã̀ↄ dɛ wɛ́tɛ pì deenↄ pↄ́la.

Yã kɛ̀ eé Yesu ìbanↄ le onnɛna

(Maa 13:9-13, Luk 21:12-17)

16 Mɛ́ɛ a zĩi lán sãanↄ bà lɛwannↄ tɛ́mɛ. Àgↄ̃ làakari vĩ lán mlɛ̃̀nↄ bà, àgↄ̃ dɛ yãkekɛrisaideenↄ ũ lán pↄ̃tɛ̃ɛnↄ bà. 17 À làakari kɛ gbɛ̃nteenↄzi, zaakɛ aↄ̃é a kũkũ wà a na yãkpaɛkɛrinↄnɛ ń ↄzĩ, aↄ̃é a gbɛ̃gbɛ̃ ń aduakɛkpɛnↄ guu. 18 Weé gáao bùsu gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n kínanↄ kiia ma yãnzi. Égↄ̃ dɛńnɛ ma sèedadeenↄ ũ kↄ̃n bori pãndenↄ. 19 Tó wà a kpaḿma, àton yã kɛ̀ é o ke yã kɛ̀ é liḿma damu kɛro. Zĩ beeea Luda bé é yã kɛ̀ é oo da a lɛ́n. 20 Èe kɛ ámbe é yã oro, a De Nini bé eé yã da a lɛ́n.

21 Vĩ̀i kↄ̃n dãaronↄ é kↄ̃ kpáḿma wà dɛ. Denↄ é bↄ ń nɛ́nↄ kpɛɛ. Nɛ́nↄ é bↄ ń denↄ kↄ̃n ń danↄ kpɛɛ wà ń dɛ. 22 Gbɛ̃ píngi é zaagu ma yãnzi, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ zɛna gbãa ai à gurↄ lɛ́a é mìsina e. 23 Tó wèe wɛ́ɛ tãaawa wɛ́tɛ ken, à bàa lɛ́ à tá à pãnden. Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, é gá Isarailinↄ bùsu wɛ́tɛnↄ guu à yãa píngiro, Gbɛ̃ntee Nɛ́ é gĩakɛ à mↄ́. 24 Ìba ègↄ̃ dɛ a dannɛrilaro. Zĩ̀ri ègↄ̃ dɛ a diilaro. 25 Tó ìba a yãdannɛri gwena lè ke tó zĩ̀ri a dii gwena lè, beee mↄ̀ lɛ. Tó wà tↄ́ kpà ua bɛdeenɛ Bɛlɛzɛbubu, tↄ́ kɛ̀ à zaaa dɛ beeelaan weé kpá à bɛdeenↄnɛ.

Zɛna kↄ̃n Yesuo gbɛ̃nↄ aɛ

(Luk 12:2-9)

26 Àton vĩa kɛńnɛro. Pↄ́kee kuu utɛna kɛ̀ é bↄ gupuraaaro. Asiiyã kee kuu kɛ̀ weé gí dↄ̃ziro. 27 À yã kɛ̀ mɛ́ɛ ooare gusiaan o gupuraaa. À yã kɛ̀ ée maa kpãikpãi kpàakpa kɛ gãalɛ. 28 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è mɛ̀baa kaatɛ, mↄde aↄ̃è fↄ̃ wà ninii dɛ̀roonↄ, àton vĩa kɛńnɛro. À vĩa kɛ Ludanɛ kɛ̀ eé fↄ̃ à nini kↄ̃n mɛ̀o kaatɛ tɛ́ guu píngi. 29 Wè sãtɛ̃ mɛ̀n plaaa yá kↄbↄ donloo? Mↄde aↄ̃ ke è lɛ́ɛ tↄↄtɛ a De yãdↄ̃na sairo. 30 Baa a mìkãnↄ, à à lɛ́ dↄ̃. 31 Beee yãnzi àton vĩa kɛro. A bɛ̀ɛ dɛ sãtɛ̃ pariinↄla.

32 Gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀mao gbɛ̃nↄ aɛ, mɛ́ zɛo ma De kɛ̀ kú musu aɛ. 33 Gbɛ̃ kɛ̀ lɛ́ sɛ̀mazi gbɛ̃nↄ aɛ sↄ̃, mɛ́ lɛ́ sɛ́zi ma De kɛ̀ kú musu aɛ.

Kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãnzi

(Luk 12:51-53, 14:26-27)

34 Àtongↄ̃ daa ma mↄ lɛ gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kↄ̃o anduna guunlo. Mɛ́ɛ mↄ́ lɛ gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kↄ̃o yãnzinlo, sé fɛɛna kↄ̃zi. 35 Ma mↄmɛ, lɛ gↄ̃gbɛ̃ bↄ a de kpɛɛ, nↄgbɛ̃ bↄ a da kpɛɛ, nↄzãree bↄ a zã da kpɛɛ. 36 Gbɛ̃ bɛdeenↄ é gↄ̃ à ibɛɛnↄ ũ. 37 Gbɛ̃ kɛ̀ ye a de ke a dazi dɛmalaa e ká àgↄ̃ dɛ ma ìba ũro. Gbɛ̃ kɛ̀ ye a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke a nↄgbɛ̃zi dɛmalaa e ká àgↄ̃ dɛ ma ìba ũro. 38 Gbɛ̃ kɛ̀ èe a líkpangbãroo sɛ́ àgↄ̃ tɛ́omaziro, adee e ká àgↄ̃ dɛ ma ìba ũro. 39 Gbɛ̃ kɛ̀ à a wɛ̃̀ndi kũna, adee é korazi. Gbɛ̃ kɛ̀ gì a wɛ̃̀ndizi ma yãnzi sↄ̃, adee égↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.

Láada ena yã

(Maa 9:41)

40 Gbɛ̃ kɛ̀ à a si ma simɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ ma si sↄ̃, adee gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi sìmɛ. 41 Gbɛ̃ kɛ̀ annabi sì a annabikɛ yãnzi é annabi láada e. Gbɛ̃ kɛ̀ gbɛ̃ maaa sì a maakɛ yãnzi é gbɛ̃ maaa láada e. 42 Baa í yĩin, gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ kɛ̀kiinↄ doke gbà ma ìbakɛɛ yãnzi, yãpuraan mɛ́ɛ ooare, adee é kora a láadaziro.

11

Yaaya Batisikɛri zĩ̀rinↄ

(Luk 7:18-35)

1 Kɛ̀ Yesu yã beeenↄ dà a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄnɛ à yã̀a, à bↄ̀ gwe, à gàa waazi kɛ ń wɛ́tɛnↄ guu, èe yã daańnɛ.

2 Zaa kpɛ́siaan Yaaya Kirisi yãkɛnanↄ mà, ben à a ìba kenↄ zĩ̀ 3 aↄ̃ à la, àmbe gbɛ̃ kɛ̀ eé mↄ́ ũↄ́, ke wàgↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄ gbɛ̃ pãndezimɛ? 4 Ben Yesu wèńla à bè: À gá yã kɛ̀ ée maa ée ee gbã Yaayanɛ à be, 5 vĩ̀anↄↄ e guu ee, ɛrɛnↄↄ e táa oo, kusunↄↄ e kɛ̃ɛkↄ̃a, swãdoonↄↄ e yã maa, gɛ̀nↄↄ e fɛɛɛ, takaasideenↄↄ e baaru nna waazi maa. 6 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ è fu ma yãaroo ũ.

7 Kɛ̀ Yaaya zĩ̀rinↄ tà, Yesu Yaaya yã ò pariinɛ à bè: Bↄ́n a gaa gwa gbáan? Kàba kɛ̀ ĩa e nigãan yↄ́? 8 Bↄ́n a gaa gwa saa? Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́kãsã zãɛ danan yↄ́? Pↄ́kãsãmaadarinↄ ègↄ̃ kú kíbɛmɛ. 9 Bↄ́n a gaa gwa saa? Annabin yↄ́? Lɛmɛ! Mɛ́ɛ ooare, à dɛ annabila se. 10 Zaakɛ Yaayan wà à yã kɛ̃̀ Luda yãn wà bè: Mɛ́ ma zĩ̀ri gbarɛ n ã lɛ à zɛ́ kɛkɛnnɛ. 11 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, nↄgbɛ̃ nɛ́'ina guu gbɛ̃kee e bↄ à kà Yaaya Batisikɛri ũro. Baa kↄ̃n beeeo gbɛ̃ kɛ̀ dɛ gbɛ̃ kpɛɛdee ũ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu dɛàla. 12 Zaa gurↄↄ kɛ̀ Yaaya Batisikɛri nà waazikɛnaa ai mↄna gbã̀a, wèe kↄ̃dɛɛ kɛɛ wà gɛ̃ kpata pìn, ben kùgbãadeenↄↄ e gɛ̃ɛn. 13 Musa kↄ̃n annabinↄ píngi gĩakɛ wà à yã ò ai à gàa pɛ́ Yaayaa. 14 Tó é fↄ̃ à sí, Yaaya pì bé à Ilia kɛ̀ wà bè eé mↄ́ ũ. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma.

16 Bↄ́n mɛ́ tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄ lɛ́kↄ̃zio? Aↄ̃ↄ dɛ lán nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú yàra guu aↄ̃ↄe lɛ́ zuukↄ̃zinↄ bà 17 wèe bee:

Wa kure pɛ̀are, ée ↄ̃ wãro,

wa wɛ̃nda lɛ̀ sìare, ée sósobi kɛro.

18 Zaakɛ Yaaya mↄ̀, èe burɛdi sóro, èe wɛ̃ɛ miro, ben wà bè zĩndeemɛ. 19 Kɛ̀ Gbɛ̃ntee Nɛ́ mↄ̀, è pↄ́ ble, è í mi, ben wà bè: Guturu wɛ̃mirimɛ, bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄ gbɛ̃nnamɛ! Mↄde wè ↄ̃ndↄ̃ↄ dↄ̃ a yãkɛnaamɛ.

Yesu zↄkakana wɛ́tɛ kenↄ deenↄzi

(Luk 10:13-15)

20 Ben Yesu fɛ̀ɛ à zↄka kà wɛ́tɛ kɛ̀ à a dabuyã paridee kɛ̀nnↄ gbɛ̃nↄzi, kɛ̀ aↄ̃ↄe ń nↄ̀sɛ liɛro yãnzi à bè: 21 Wãiyoo Kↄrazĩdeenↄ! Wãiyoo Bɛtɛsaidadeenↄ! Tó ma dabuyã kɛ̀ má kɛ̀ a tɛ́nↄ kɛ̀ Taya kↄ̃n Sidↄ̃o yã, lɛ wɛ́tɛ pì deenↄ pↄ́kãsãanↄ dàdańla, aↄ̃ vɛ̃̀ɛ tubura à gì kɛ̀ nↄ̀sɛliɛna sèeda ũ. 22 Mɛ́ɛ ooare, yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ a wɛ́ɛtãmma égↄ̃ dɛ Tayadeenↄ kↄ̃n Sidↄ̃deenↄ pↄ́la. 23 A Kapɛnamudeenↄ sↄ̃ é gbã à zↄ̃ Ludaan yↄ́? Weé ↄ sↄ̃azi ai gɛ̀wãan. Zaakɛ tó wà dabuyã kɛ̀ má kɛ̀areenↄ kɛ̀ Sↄdↄmu yã, lɛ à kuu ai kↄ̃n a gbã̀ao. 24 Mɛ́ɛ ooare, yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ a wɛ́ɛtãmma égↄ̃ dɛ Sↄdↄmudeenↄ pↄ́la.

Kámmabona Yesu kiia

(Luk 10:21-22)

25 Zĩ beeea Yesu bè: Baa, musu kↄ̃n tↄↄtɛo Dii, ma n sáabu kɛ̀, kɛ̀ n yã beeenↄ ùtɛ yãdↄ̃rinↄnɛ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃rinↄ, n bↄo kyódↄ̃risainↄnɛ. 26 Lɛmɛ, Baa, zaakɛ n pↄyezinamɛ. 27 Ma De pↄ́ píngi nàmɛ ma ↄzĩ. Gbɛ̃kee Luda Nɛ́ dↄ̃ro, tó èe kɛ De Luda baasiro. Gbɛ̃kee De Luda dↄ̃ro, tó èe kɛ à Nɛ́ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ Nɛ́ pì yezi à à ↄdↄańnɛnↄ baasiro.

28 À mↄ́ ma kiia amↄa kɛ̀ á aso sɛna a kpasanↄ píngi, mɛ́ a gba zɛ́ à kámma bo. 29 À ma gbóngo sɛ́ à yã dada ma kiia, a làakari é kpáɛ, zaakɛ má busɛ bensↄ̃ ma nↄ̀sɛ yĩi. 30 Ma gbóngo sɛna zĩ'ũro, ma asoo tìisiro.

12

Kámmabogurↄ yã

(Maa 2:23-3:6, Luk 6:1-11)

1 Gurↄ beeea Yesu e pãa buraanↄla kámmabogurↄↄ zĩ. Nↄaa e à ìbanↄ dɛɛ, ben aↄ̃ pↄ́wɛɛ wòro, aↄ̃ↄe soo. 2 Kɛ̀ Farisinↄↄ è lɛ, ben aↄ̃ bènɛ: Ǹ n ìbanↄ gwa, aↄ̃ↄe yã kɛ̀ wè kɛ kámmabogurↄↄ zĩroo kɛɛ. 3 Ben Yesu bèńnɛ: Ée kyó kɛ á è lán Dauda kɛ̀ nà kↄ̃n a gbɛ̃nↄ gurↄↄ kɛ̀ nↄaa e ń dɛɛroo? 4 À gɛ̃̀ Luda ua guu, àpi kↄ̃n a gbɛ̃nↄ burɛdi kɛ̀ wà kàɛ Ludanɛ sò, burɛdi kɛ̀ aↄ̃ↄ à sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ. 5 Kɛ̀ sa'ori kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Luda ua guu kámmabogurↄↄ zĩnↄ è gurↄↄ pì yã daro, bensↄ̃ èe kɛńnɛ taari ũro, ée à kyó kɛ á è Luda yãnloo? 6 Mɛ́ɛ ooare: Pↄ́ kɛ̀ à bíta dɛ Luda ualaa kú kɛ̀. 7 Tó á yã kɛ̀kii mì dↄ̃, kɛ̀ kↄ̃wɛ̃ndagwanan má yezi, èe kɛ sa'onanlo, lɛ ée taarisaideenↄ taari ero. 8 Zaakɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ bé à iko vĩ kámmabogurↄↄa.

9 Kɛ̀ Yesu bↄ̀ gwe, ben à gɛ̃̀ ń aduakɛkpɛn. 10 Gↄ̃gbɛ̃ kee kú gwe, à ↄ doo fɛ̃fɛ̃na. Gbɛ̃kenↄ e zɛ́ wɛtɛɛ wà yã di Yesua, ben aↄ̃ à là wà bè: Gbɛ̃kɛ̃kↄ̃ana kámmabogurↄↄ zĩ zɛ́ vĩↄ́? 11 Ben à wèńla à bè: Tó a gbɛ̃kee sãa vĩ à zù wɛ̀ɛn kámmabogurↄↄ zĩ, à gí gá à bↄzi? 12 Gbɛ̃ntee dɛ sãala zã̀. Beee yãnzi maakɛna kámmabogurↄↄ zĩ zɛ́ vĩ. 13 Ben Yesu bè gↄ̃gbɛ̃ pìnɛ: Ǹ n ↄↄ pì poro. Kɛ̀ à pòro, ben à kɛ̀ a gbɛ̀n wásawasa lán à doo bà. 14 Ben Farisinↄ bↄ̀ɛ wà gàa wà yã gↄ̃gↄ̃ dian aↄ̃é kɛ nà wà Yesu dɛ.

Zĩkɛri kɛ̀ Ludaa sɛ̀

15 Yesu dↄ̃̀, ben à gù gwe. Parii bↄ̀ wà tɛ̀zi, ben à gyãree kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ń tɛ́nↄ kɛ̃̀kↄ̃a ń píngi, 16 à gìńnɛ aↄ̃ o gbɛ̃ kɛ̀ á dɛ à ũ. 17 Lɛn Luda yã kɛ̀ annabi Isaya ò kɛ̀ lɛ, à bè:

18 Ma zĩkɛri kɛ̀ má sɛ̀n yɛ̀,

ma yenzidee kɛ̀ à yã è kámaguu.

Mɛ́ ma Ninii di à musu,

eé yãzɛdee da boriinↄnɛ.

19 Eé lɛokpakↄ̃a kɛro, eé pataḿmaro,

gbɛ̃ke é à zↄka ma dↄ gãalɛro.

20 Eé kàba kɛ̀ kpá zɛ́n ɛ́ro,

eé fitia wɛ́ɛ'ibakɛna dɛro,

ai à tó yãzɛdee zĩ̀ ble.

21 Bori píngi tãmaa égↄ̃ dↄa.

Zĩn gona gbɛ̃nↄa

(Maa 3:20-30, Luk 11:14-23)

22 Ben wà mↄ̀ Yesunɛ kↄ̃n zĩnde vĩ̀a kɛ̀ à nɛ́nɛ naɛnao. Yesu à kɛ̃̀kↄ̃a, èe yã oo sa, èe guu ee. 23 Ben yã pì bↄ̀ gbɛ̃nↄ saɛ ń píngi wà bè: Dauda borii pìn yɛ̀roo? 24 Kɛ̀ Farisinↄↄ mà, ben aↄ̃ bè: Gbɛ̃ kɛ̀kii é fↄ̃ à zĩn goḿmaro sé kↄ̃n zĩnnↄ kí Bɛlɛzɛbubu gbãaao. 25 Yesu ń laasuu dↄ̃, ben à bè: Kpata kɛ̀ à gbɛ̃nↄ íbɛtɛ kpà kↄ̃o é kaatɛ. Wɛ́tɛ ke ua kɛ̀ à gbɛ̃nↄ íbɛtɛ kpà kↄ̃o é gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ. 26 Tó Setãn e a zĩnda goo gbɛ̃nↄa, à íbɛtɛ kpà a zĩndaon gwe. À kpata é gì kɛ diamɛ? 27 Tó Bɛlɛzɛbubu gbãaan mɛɛ̀gↄ̃ zĩnnↄ goooḿma sↄ̃, a gbɛ̃nↄ è ń go kↄ̃n dé gbãaaomɛ? Lɛn a zĩnda gbɛ̃nↄ a ɛgɛ bò lɛ. 28 Tó Luda Nini gbãaan mɛ́ɛ zĩn gooḿma, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ kí kɛ̀ Ludaa kà mↄ̀ à a len gwe.

29 Dian gbɛ̃ é kɛ nà à gɛ̃ gↄ̃sagbãaa kpɛ́n à à pↄ́nↄ sɛ́ɛɛ? Séto à à yì gĩa, gbasa à à kpɛ́ kpokɛ. 30 Gbɛ̃ kɛ̀ dɛ ma gbɛ̃ ũroo nɛ́ ma ibɛɛmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ èe pↄ́ kaakↄ̃amaoroo e fãakↄ̃amɛ. 31 Beee yãnzi mɛ́ɛ ooare, Luda é gbɛ̃nↄ durunnↄ kɛ̃ńnɛ kↄ̃n a tↄ́ zaaa kɛ̀ aↄ̃è sísinↄ píngi, mↄde eé gbɛ̃ kɛ̀ à à Ninii tↄ́ zaaa sì kɛ̃ro. 32 Tó gbɛ̃ Gbɛ̃ntee Nɛ́ tↄ́ zaaa sì, Luda é kɛ̃nɛ, mↄde tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ zaaa sì, eé adee kɛ̃ anduna tiaa kɛ̀kii guuro ke à kɛ̀ èe mↄↄ.

Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaa

(Luk 6:43-45)

33 Tó lí maa, à nɛ́ égↄ̃ maamɛ. Tó lí zaa sↄ̃, à nɛ́ égↄ̃ zaamɛ. Zaakɛ líbɛɛn wè lí dↄ̃a. 34 Gbɛ̃ntee pitigoonↄ! Kɛ̀ á zaa, à kɛ̀ dia é fↄ̃ à yã maaa oo? Zaakɛ yã kɛ̀ swɛ̃̀ pàn lɛ́ è o. 35 Gbɛ̃ maaa è à maaa bↄ à maaa kɛ̀ kaɛna a guumɛ. Gbɛ̃ zaaa sↄ̃ è à zaaa bↄ à zaaa kɛ̀ kaɛna a guumɛ. 36 Mɛ́ɛ ooare, yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ gbɛ̃nↄ é ń faasaiyã kɛ̀ aↄ̃ↄ ò tↄ̃kɛ̃ Ludanɛ píngi. 37 Zaakɛ yã kɛ̀ ń ò bé eé yã nnaa kpámma kesↄ̃ à yã danla.

Sèedagbekana Yesua

(Maa 8:11-12, Luk 11:29-32)

38 Ben ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisi kenↄo bè Yesunɛ: Dannɛri, wá yezi ǹ sèeda ke kɛ wà e. 39 Ben Yesu wèńla à bè: Tↄ̃ↄrigbɛ̃ zaa ludanaanɛkɛrisaideenↄ bé wè sèeda gbekama, mↄde mɛ́ sèeda ke kɛńnɛro, sé annabi Yunusa pↄ́. 40 Lán Yunusa kɛ̀ kpↄ̀ ìsi gbɛɛɛ guu nà fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo ai gurↄ aagↄ̃, lɛn Gbɛ̃ntee Nɛ́ é kɛ lɛ tↄↄtɛn fãantɛ̃ aagↄ̃ gwãavĩ aagↄ̃. 41 Yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ Ninɛvadeenↄ é fɛɛ wà yã da tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄla, zaakɛ kɛ̀ aↄ̃ Yunusa waazi mà, aↄ̃ ń nↄ̀sɛ lìɛ, ben gbɛ̃ kɛ̀ bíta dɛ Yunusalaa kú kɛ̀. 42 Yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ sↄↄmɛtɛ kpa nↄgbɛ̃ kína é fɛɛ à yã da tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄla, zaakɛ à bↄ̀ zaa anduna lɛ́a à mↄ̀ Sulemanu ↄ̃ndↄ̃yã ma, ben gbɛ̃ kɛ̀ dɛ Sulemanulaa kú kɛ̀ sa.

Zĩn ɛarana a bɛ ziia

(Luk 11:24-26)

43 Tó wà zĩn gò gbɛ̃a, ègↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃ↄ gukorin àgↄ̃ vɛ̃ɛkii wɛtɛɛ. Tó èe ero, 44 ben è be: Mɛ́ liara mà tá ma bɛ ziiamɛ. Tó à kà gwe, è e à da pã, à waana wásawasa zɛ́azea. 45 Ben è gá à zĩn kɛ̀ aↄ̃ pãsĩ dɛalaanↄ sɛ́ɛ mɛ̀n swɛɛplaa à suńyo aↄ̃è gɛ̃ wà vɛ̃ɛn. Lɛmɛ adee gwena zãa zaaa ègↄ̃ dɛ à káakupↄla. Góro dↄ̃nkↄ̃ pì bé eé tↄ̃ↄrigbɛ̃ zaaanↄ bikũ sↄ̃.

Yesu danɛnↄ

(Maa 3:31-35, Luk 8:19-21)

46 Kɛ̀ Yesu e yã oo gbɛ̃nↄnɛ, ben à da kↄ̃n à dãaronↄ kà, aↄ̃ zɛ̀ bàazi, aↄ̃ↄ yezi wà yã oo. 47 Ben wà bènɛ: N da kↄ̃n n dãaronↄ zɛ bàazi, aↄ̃ↄ yezi wà yã onyo. 48 Ben à wèàla à bè: Dén ma da ũu? Dén ma dãaronↄ ũu? 49 Ben à ↄ dↄ̀ a ìbanↄa à bè: Ma da kↄ̃n ma dãaronↄn yɛ̀. 50 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ è ma De kɛ̀ kú musu pↄyezi kɛɛn ma dãaro kↄ̃n ma dãreo kↄ̃n ma dao ũ.

13

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n pↄ́wɛɛfãrio

(Maa 4:1-20, Luk 8:4-15)

1 Gurↄ dↄ̃nkↄ̃ pì zĩ Yesu bↄ̀ bɛ à gàa à vɛ̃̀ɛ sɛ̀bɛ lɛ́a. 2 Wà pàzi paripari, ben à gɛ̃̀ à vɛ̃̀ɛ góro'itɛn, gbɛ̃nↄ gↄ̃̀ zɛna sĩ̀sĩla ń píngi. 3 Ben à yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ pari à bè: Búbari ke bé à bↄ̀ à gàa pↄ́wɛɛ fã. 4 Lán èe fãa nà, ben à kenↄ lɛ̀ɛ zɛ́ guu, bãanↄ mↄ̀ wà blè. 5 À kenↄ lɛ̀ɛ gbɛ̀ sàra musu, gura kɛ̀ bùsu vĩ bítaro, ben aↄ̃ bↄ̀ɛ gↄ̃ↄ, kɛ̀ bùsu bíta gwero yãnzi. 6 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ fɛ̀ɛ, ben aↄ̃ tɛ́ kũ̀ wà gàga kɛ̀ aↄ̃ↄ kãsãa vĩro yãnzi. 7 À kenↄ lɛ̀ɛ lɛ̀nↄ guu, ben lɛ̀ fɛ̀ɛ à nàkↄ̃rɛḿma. 8 À kenↄ sↄ̃ lɛ̀ɛ tↄↄtɛ maaa guu, aↄ̃ fɛ̀ɛ wà nɛ́ ì, à kenↄ wɛ́ɛ basↄsↄↄro, à kenↄ baaagↄ̃gↄ̃, à kenↄ baaakurikuri. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma.

10 Ben Yesu ìbanↄ sↄ̃̀zi, aↄ̃ à là wà bè: Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ yã oońnɛ kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinaozi? 11 Ben à wèńla à bè: Luda a gba zɛ́ à kpata kɛ̀ bↄ̀ à kiia asiinↄ dↄ̃, mↄde èe ń gba zɛ́ro. 12 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ vĩin, Luda é kaaranɛ ai àgↄ̃ dizi. Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ke vĩroo sↄ̃, baa à nɛ́ngo kɛ̀ à vĩi Luda é sía. 13 Beee yãnzin mɛ́ɛ yã oońnɛ kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinaozi, lɛ aↄ̃ guu gwa pↄ́ke'ena sai, aↄ̃ swã kpá yãmasai, à dↄ̀rↄ dↄ̃na sai. 14 Luda yã kɛ̀ annabi Isaya ò kɛ̀ḿma à bè:

Aↄ̃égↄ̃ swã kpaa yãkemana sai,

aↄ̃égↄ̃ guu gwaa pↄ́ke'ena sai.

15 Aↄ̃ↄ nↄ̀sɛ vĩro lɛ aↄ̃ton ↄ̃ndↄ̃ kũro yãnzi,

aↄ̃ swã gbãa lɛ aↄ̃ton yã maro yãnzi,

aↄ̃ wɛ́ɛ kpakↄ̃rɛna lɛ aↄ̃ton guu ero yãnzi,

zaakɛ aↄ̃ↄ yezi wà aɛ dↄma mà ń gba aafiaro.

16 Aubarikadeenↄn a ũ kɛ̀ a wɛ́ɛ e guu ee, bensↄ̃ a swã e yã maa. 17 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, annabinↄ kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ kuu yã pari, aↄ̃ↄ yezi wà pↄ́ kɛ̀ ée eenↄ e, aↄ̃ↄe ero, aↄ̃ↄ yezi wà yã kɛ̀ ée maanↄ ma, aↄ̃ↄe maro.

18 À pↄ́wɛɛfãri yã mì dↄ̃ sa. 19 Tó gbɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yã mà ben èe dↄ̃ro, Setãn è mↄ́ à pↄ́ kɛ̀ wà tↄ̃̀ à swɛ̃̀ guu pì síamɛ. Pↄ́wɛɛ kɛ̀ lɛ̀ɛ zɛ́ guu mìn gwe. 20 Pↄ́wɛɛ kɛ̀ lɛ̀ɛ gbɛ̀ sàraa sↄ̃, beeen gbɛ̃ kɛ̀ yã mà à sì gↄ̃ↄ kↄ̃n pↄnnaao ũ. 21 Zaakɛ à kãsãa vĩro, è kɛ gurↄ plaaro. Tó yã'ↄ̃amma à lè ke tó wà wɛ́ɛ tã̀a yã pì yãnzi, è fumɛ gↄ̃ↄ. 22 Pↄ́wɛɛ kɛ̀ lɛ̀ɛ lɛ̀nↄ guu dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ yã mà a sì bà, mↄde anduna yã kã̀hãnkɛna kↄ̃n yena auzikizio è nakↄ̃rɛa, ben è gↄ̃ àre sai. 23 Pↄ́wɛɛ kɛ̀ lɛ̀ɛ tↄↄtɛ maaa guu dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ yã pì mà à à dↄ̀rↄ dↄ̃ↄ bà. È kɛ kaarana pↄ́ ũ, aↄ̃ kenↄ basↄsↄↄro, kenↄ baaagↄ̃gↄ̃, kenↄ baaakurikuri.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n sɛ̃̀fↄ̃ↄↄo

24 Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: Lán kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ nàn yɛ̀: Gbɛ̃ke ése maaa tↄ̃̀ a bura. 25 Gurↄↄ kɛ̀ wèe ii oo, ben à ibɛɛ mↄ̀ à fↄ̃ↄ wɛ́ɛ fã̀ ése pìn, ben à gɛ̃̀ zɛ́la. 26 Kɛ̀ ése nↄ̀ sì èe piaa, ben fↄ̃ↄↄ pì bↄ̀ gupuraaa. 27 Ben buradee zĩkɛrinↄ mↄ̀ wà bènɛ: Dii, pↄ́wɛɛ maaan ń tↄ̃̀ n buranloo? Fↄ̃ↄↄ gàa bↄ mámɛ? 28 Ben à bèńnɛ: Ibɛɛ bé à beee kɛ̀. Ben zĩkɛrinↄ bènɛ: Ń yezi wà gá wurɛwurɛn yↄ́? 29 Ben à bè: Auo! Tó ée wurɛwurɛɛ, é wurɛ kↄ̃n éseomɛ. 30 À tó aↄ̃ fɛɛ lɛdo ai pↄ́kɛ̃gurↄ. Mɛ́ o pↄ́kɛ̃rinↄnɛ aↄ̃ fↄ̃ↄↄ pì kɛ̃ gĩa, aↄ̃ à bakaa yi tɛ́ pↄ́ ũ, gbasa wà ése kɛ̃ wà ká ma dↄ̃̀n.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n musadi wɛ́ɛo

(Maa 4:30-32, Luk 13:18-19)

31 Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: Kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ lán musadi wɛ́ɛ kɛ̀ gbɛ̃ sɛ̀ à tↄ̃̀ a buraa bàmɛ. 32 À wɛ́ɛ kete dɛ pↄ́wɛɛnↄla píngi, mↄde tó à fɛ̀ɛ, è kɛ bíta dɛ dò pↄ́nↄla píngi. È lí kɛ ai bãanↄ è mↄ́ wà zↄ̃zↄ̃ à gã̀nↄa.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃o

(Luk 13:20-21)

33 Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: Kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ lán burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃ kɛ̀ nↄgbɛ̃ sɛ̀ à kà flawa zaka lɛ́ aagↄ̃ↄ guu à yã̀kↄ̃tɛ píngi bà.

Pↄ́ kɛ̀ tò Yesu yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ

(Maa 4:33-34)

34 Yesu yã beeenↄ ò gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinao. Èe yãke ońnɛ yãlɛkↄ̃zina sairo, 35 lɛ yã kɛ̀ annabi ò kɛ yãnzi, zaakɛ à bè:

Mɛ́ lɛ́ wɛ̃ mà yãlɛkↄ̃zina ońnɛ,

mɛ́ yã kɛ̀ utɛna zaa andunakaɛgurↄↄ ońnɛ.

Sɛ̃̀fↄ̃ↄ yã bↄkↄ̃tɛna

36 Ben Yesu gbɛ̃nↄ tò gwe à tà bɛ. À ìbanↄ sↄ̃̀zi aↄ̃ bè: Ǹ bura fↄ̃ↄ yã bↄkↄ̃tɛ kɛwe. 37 Ben à bèńnɛ: Pↄ́wɛɛmaatↄ̃ri nɛ́ Gbɛ̃ntee Nɛ́mɛ. 38 Bura nɛ́ andunamɛ. Pↄ́wɛɛ maa nɛ́ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gbɛ̃nↄmɛ. Fↄ̃ↄ nɛ́ Setãn gbɛ̃nↄmɛ. 39 Ibɛɛ kɛ̀ ń tↄ̃̀ nɛ́ Ibilisimɛ. Pↄ́kɛkɛna nɛ́ andunayãagurↄↄmɛ. Pↄ́kɛ̃rinↄ nɛ́ malaikanↄmɛ. 40 Lán wè fↄ̃ↄ kɛ̃ wà ká tɛ́n nà, lɛn eé kɛ lɛ andunayãagurↄ. 41 Gbɛ̃ntee Nɛ́ é a malaikanↄ gbarɛ aↄ̃ gbɛ̃kɛkɛrinↄ kↄ̃n zaakɛrinↄ bↄɛ a kpata gbɛ̃nↄ tɛ́ ń píngi, 42 aↄ̃ ń ká tɛ́ pãsĩ guu. Gwen aↄ̃é ↄ́ↄ dↄn wà ↄ di ń musu. 43 Ben gbɛ̃ maaanↄ égↄ̃ tɛ́ kɛɛ lán ↄfãntɛ̃ bà kpata kɛ̀ bↄ̀ ń De kiia guu. Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n auzikio

44 Kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ lán auziki kɛ̀ utɛna tↄↄtɛ guu bàmɛ. Kɛ̀ gbɛ̃ke bↄ̀a, à kɛ̀kɛ à ùtɛ, ben pↄnnaa guun à tà à pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ yà píngi, ben à tↄↄtɛ pì lù.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n gbɛ̀ bɛ̀ɛdeeo

45 Lán kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ nàn yɛ̀ dↄ. Laatari bé èe òso maaanↄ wɛtɛɛ. 46 Kɛ̀ à òso ↄↄdee è, ben à tà à pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ yà píngi, ben à òso pì lùo.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n táaruo

47 Lán kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ nàn yɛ̀ dↄ. Wà táaru kpà sɛ̀bɛn, à kpↄ̀ bori sãnda píngi kũ̀. 48 Kɛ̀ à pà, wà gàɛ wà bikũ̀o baa, ben wà vɛ̃̀ɛ wà à maaanↄ plɛ̀plɛ wà kà gbíin, wà à zaaanↄ kwɛ̀ɛ. 49 Lɛn eégↄ̃ dɛ lɛ andunayãagurↄ. Malaikanↄ é mↄ́ gbɛ̃ zaaanↄ sɛ́ɛ wà ń bↄ gbɛ̃ maaanↄ tɛ́, 50 aↄ̃é ń ká tɛ́ pãsĩ guu. Gwen aↄ̃é ↄ́ↄ dↄn wà ↄ di ń musu. 51 Ben Yesu ń lá à bè: A yã beeenↄ mì dↄ̃̀ sa píngiↄ́? Aↄ̃ wèàla wà bè: Ee! 52 Ben à bèńnɛ: Tó yãdannɛri kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yã dàda, eégↄ̃ dɛ lán bɛdee kɛ̀ è pↄ́ dufu kↄ̃n à ziio bↄ a làasi guu bàmɛ.

Nazarɛtideenↄ gina Yesuzi

(Maa 6:1-6, Luk 4:16-30)

53 Kɛ̀ Yesu yã beeenↄ lɛ̀kↄ̃zińnɛ à yã̀a, à bↄ̀ gwe, 54 à gàa a bɛ wɛ́tɛ, ben èe yã daańnɛ ń aduakɛkpɛn. À yã bↄ̀ ń saɛ aↄ̃ bè: Mákpan gɛ̃gbɛ̃ pì ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n dabuyã beeenↄ èn? 55 Lí'ari nɛ́n yɛ̀roo? À da tↄ́n Mariamaroo? À dãaronↄn Yemisi kↄ̃n Yusufuo kↄ̃n Simↄo kↄ̃n Yudao ũroo? 56 À dãrenↄ kúwao kɛ̀roo? À yã beeenↄ è mámɛ píngii? 57 Ben aↄ̃ gìzi. Yesu bèńnɛ: Annabi ègↄ̃ bɛ̀ɛ sairo, sé à bɛ wɛ́tɛ kↄ̃n à uao. 58 Èe dabuyã kɛ gwe pariro, kɛ̀ aↄ̃ↄe à náanɛ kɛro yãnzi.

14

Yaaya Batisikɛri gana

(Maa 6:14-29, Luk 9:7-9)

1 Gurↄ mↄ̀a bùsu pì kí Hɛrↄdu Yesu baaru mà. 2 Ben à bè a ìbanↄnɛ: Gbɛ̃ pì nɛ́ Yaaya Batisikɛrimɛ. À fɛ̀ɛ bↄna gaan, beee yãnzin à gbãaa è èe dabuyãnↄ kɛɛzi. 3 Zaakɛ Hɛrↄdu Yaaya kũ̀ yã, à mↄ̀ kàa, à à dà kpɛ́siaan a vĩ̀i Filipi naↄ̃ Hɛrↄdia yãnzi. 4 Zaakɛ Yaaya ègↄ̃ beenɛ: N Hɛrↄdia kũna nↄↄ ũ zɛ́ vĩro. 5 Hɛrↄdu yezi à à dɛ, mↄde èe vĩa kɛɛ gbɛ̃nↄnɛ, zaakɛ aↄ̃ à annabikɛɛ sì.

6 Hɛrↄdu igurↄ làa kↄ̃kↄ̃ zĩ Hɛrↄdia nɛ́nↄkparɛ ↄ̃ wã̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ gweenↄnɛ, ben à kɛ̀ Hɛrↄdunɛ nna maamaa. 7 Ben à lɛ́ gbɛ̃̀ à bè: Má la dà kɛ̀ mɛ́ n gba pↄ́ kɛ̀ n à wɛ́ɛ kɛ̀ma píngi. 8 Ben à da yã kàkanɛ à be: Ǹ ma gba Yaaya Batisikɛri mì dana pɛrɛnti guu kɛ̀ tia. 9 Ben kína pↄↄ yàka, mↄde kɛ̀ à la dà nibↄnↄ wáa yãnzin à bè wà kpáazi. 10 Ben à gbɛ̃ zĩ̀ wà Yaaya mì zↄ̃̀ kpɛ́siaan. 11 Kɛ̀ wà mↄ̀ kↄ̃n à mìo dana pɛrɛnti guu, wà kpà nɛ́ pìa, ben à gàao a danɛ. 12 Ben Yaaya ìbanↄ mↄ̀ wà à gɛ̀ sɛ̀ wà vĩ̀i, ben aↄ̃ gàa wà ò Yesunɛ.

Yesu pↄ́blekpana gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄroonↄa

(Maa 6:30-44, Luk 9:10-17, Yoh 6:1-15)

13 Kɛ̀ Yesu yã pì mà, ben a gɛ̃̀ góro'itɛ guu, èe gaa gusaɛ lɛ àgↄ̃ kú ado. Kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ mà, aↄ̃ bↄ̀ wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo pari wà pɛ̀ɛzi kɛ̀sɛ. 14 Kɛ̀ Yesu bↄ̀ góro guu, à gbɛ̃nↄ è paripari, ben aↄ̃ kɛ̀nɛ wɛ̃nda, ben à gyãree kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ń tɛ́nↄ kɛ̃̀kↄ̃a. 15 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, à ìbanↄ sↄ̃̀zi aↄ̃ bè: Gura kɛ̀kii nɛ́ sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtumɛ, bensↄ̃ guu e sii. Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ tá lakutunↄ guu, aↄ̃ pↄ́blee wɛtɛ wà lú. 16 Ben Yesu wèńla à bè: Èe kɛ tiasi aↄ̃ táro. À pↄ́ kpáḿma aↄ̃ ble. 17 Ben aↄ̃ bènɛ: Burɛdi mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n kpↄ̀ mɛ̀n plaaaon wá vĩ kɛ̀. 18 Yesu bèńnɛ: À mↄ́omɛ kɛ̀. 19 À ò gbɛ̃ pìnↄnɛ aↄ̃ vɛ̃ɛ sɛ̃̀a, ben à burɛdi mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n kpↄ̀ mɛ̀n plaaa pìnↄ sɛ̀, à a wɛ́ɛ sɛ̀ musu, à aubarika dàn. Ben à burɛdi pì lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, aↄ̃ↄ kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ. 20 Aↄ̃ pↄ́ blè wà kã̀ ń píngi. Ben wà à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀nↄ sɛ̀ɛ gbíi kuri awɛɛplaaa pà. 21 Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ blènↄ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄro taka, nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́nↄ baasi.

Yesu táa'ona sɛ̀bɛlaa

(Maa 6:45-52, Yoh 6:16-21)

22 Yesu gã nà a ìbanↄa gↄ̃ↄ aↄ̃ gɛ̃ góro'itɛn, aↄ̃ dↄnɛ aɛ gana sɛ̀bɛ baa kãa kpa ai àgↄ̃ parii gbarɛ. 23 Aↄ̃ gbarɛna gbɛra, à dìdi sĩ̀sĩ musu à adua kɛ ado. Guu e sii, à kú gwe ado. 24 Góro'itɛ pì kà zã̀ kↄ̃n í lɛ́ao, ben í e gó pì yĩpayĩpaa kɛ̀ zàga'ĩa kàkańzi yãnzi. 25 Gudↄnao Yesu gàa ń kiia, èe táa oo íla. 26 Kɛ̀ aↄ̃ à è èe táa oo íla, ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu aↄ̃ bè: Gɛ̀wãadeemɛ! Aↄ̃ wii lɛ̀ kↄ̃n vĩao, 27 ben Yesu bèńnɛ gↄ̃ↄ: À a làakari kpáɛ, mámbee! Àton tó vĩa a kũro. 28 Ben Pita bènɛ: Dii, tó ḿbeee, ǹ tó mà táa o íla mà mↄ́ n kiia. 29 Ben Yesu bè: Ǹ mↄ́! Ben Pita bↄ̀ góro guu, èe táa oo íla èe gaa à kiia. 30 Kɛ̀ à è ĩa e kakaa, ben vĩa à kũ̀. Èe vlɛ̃ɛɛ, ben à wii pɛ̀ à bè: Dii, ǹ ma mì sí. 31 Gwe gↄ̃ↄ Yesu ↄ bↄ̀ à à kũ̀, ben à bènɛ: Ludanaanɛkɛ̃sãnade! Bↄ́yãnzi n seka kɛ̀zi? 32 Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ góro guu, ĩa zɛ̀. 33 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú góro guunↄ dↄnzi kɛ̀nɛ aↄ̃ bè: Luda Nɛ́mɛ n ũ yãpura.

Yesu gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃na zaa Gɛnɛsarɛti

(Maa 6:53-56)

34 Kɛ̀ aↄ̃ bikũ̀ baa, aↄ̃ kà Gɛnɛsarɛti bùsun. 35 Gwedeenↄ Yesu dↄ̃̀, ben aↄ̃ à baaru dàgula bùsu pìn píngi, ben wà mↄ̀nɛ gyãreenↄ ń píngi. 36 Wà wɛ́ɛ kɛ̀a lɛ wà ↄ kɛ baa à uta lɛ́a. Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ↄ kɛ̀anↄ kɛ̃̀kↄ̃a ń píngi.

15

Fɛɛakaarayã

(Maa 7:1-13)

1 Farisi kenↄ kↄ̃n ludayãdannɛri kenↄ bↄ̀ Yerusalɛmu aↄ̃ mↄ̀ Yesu kiia, ben aↄ̃ à là wà bè: 2 Bↄ́yãnzi n ìbanↄ ègↄ̃ wa dezinↄ fɛɛakaarayã kũnarozi? Aↄ̃è ↄ pípi gbasa wà pↄ́ blero. 3 Ben Yesu wèńla à bè: Bↄ́yãnzin eè gí Luda yãdiɛnanↄzi àgↄ̃ a fɛɛakaarayã kũna? 4 Zaakɛ Luda bè, à bɛ̀ɛ lí a de kↄ̃n a daonɛ. À bè dↄ, gbɛ̃ kɛ̀ à a de ke a da kpɛ bↄ̀, wà adee dɛ. 5 Apinↄ sↄ̃ eè be, tó gbɛ̃ bè a de ke a danɛ, pↄ́ kɛ̀ á vĩ à ń kpe dao gↄ̃̀ Luda pↄ́ ũ, 6 àsun a de kpe daoro. Lɛmɛ eè Luda yã kɛ famma lɛ, lɛ àgↄ̃ a fɛɛakaarayã kũna yãnzi. 7 A mↄnafikideenↄ! Isaya annabikɛyã ò a yã musu wásawasa à bè:

8 Bori beee è bɛ̀ɛ limɛɛ kↄ̃n lɛ́omɛ,

aↄ̃ swɛ̃̀ kúmaro.

9 Aↄ̃ègↄ̃ dↄnzi kɛɛnɛ pãmɛ,

gbɛ̃ntee yãzɛkparɛn aↄ̃è dańnɛ.

Yã kɛ̀ è tó wàgↄ̃ gbãsĩ

(Maa 7:14-23)

10 Ben Yesu parii sìsiazi à bè: À swã kpá à yã ma. 11 Èe kɛ pↄ́ kɛ̀ è gɛ̃ lɛ́n bé è tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩro. Yã kɛ̀ è bↄ lɛ́n bé è tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ. 12 Ben a ìbanↄ sↄ̃̀zi aↄ̃ bè: Ń dↄ̃ kɛ̀ Farisinↄ yã pì mà à ń zↄ̃ ń swɛ̃̀nloo? 13 Yesu wèńla à bè: Pↄ́ kɛ̀ ma De kɛ̀ kú musu e tↄ̃ro weé wurɛmɛ. 14 À ń tó gwe. Vĩ̀a dↄn'aɛdeenↄmɛ! Tó vĩ̀a gò kũna vĩ̀anɛ, aↄ̃ plaa ń píngi é si wɛ̀ɛmmɛ. 15 Pita bènɛ: Ǹ yã pì bↄkↄ̃tɛwe. 16 Ben Yesu bè: A laasuu kpɛ́ yĩi seↄ́? 17 Á dↄ̃ kɛ̀ pↄ́ kɛ̀ gɛ̃̀ lɛ́n è tá gbɛɛɛn gbasa à bↄ mɛ̀nloo? 18 Yã kɛ̀ è bↄ lɛ́n sↄ̃ è bↄ swɛ̃̀ guumɛ. Àmbe è tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ. 19 Zaakɛ zaa swɛ̃̀ guun laasuu zaaa è bↄn: Gbɛ̃dɛna, zinakɛna, pãpãkɛna, kpãi'ona, ɛgɛtona kↄ̃n gbɛ̃sↄ̃sↄ̃nao. 20 Yã beeenↄ bé è tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ, pↄ́blena ↄpipisai è tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩro.

Nↄgbɛ̃ zĩ̀tↄ wɛ́ɛkɛna

(Maa 7:24-30)

21 Ben Yesu bↄ̀ gwe, à gàa Taya kↄ̃n Sidↄ̃o bùsun. 22 Kanaa nↄgbɛ̃ kee kú bùsu pìn, à mↄ̀ à wii pɛ̀zi à bè: Dii, Dauda Bori, ǹ ma wɛ̃nda gwa. Zĩn e wɛ́ɛ tãa ma nɛ́nↄkparɛa maamaa. 23 Ben Yesu e weàlaro. À ìbanↄ sↄ̃̀zi, aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a wà bè: Ǹ pɛ́ nↄgbɛ̃ pìa, zaakɛ ègↄ̃ tɛ́wazi kↄ̃n wiiiomɛ. 24 Yesu wèńla à bè: Isarailinↄ sãsãna lán sãanↄ bàmɛ. Aↄ̃ kiian Luda ma zĩn ado. 25 Ben nↄgbɛ̃ pì mↄ̀ à kùɛnɛ à bè: Dii, ǹ ma ĩanka. 26 Yesu bènɛ: À maa wà nɛ́nↄ pↄ́blee sɛ́ wà zu gbɛ̃ɛnↄnɛro. 27 Ben nↄgbɛ̃ pì bè: Yãpuramɛ Dii! Mↄde baa gbɛ̃ɛnↄ è pↄ́ble buru kɛ̀ lɛ̀ɛ ń dii teebu gĩzĩnↄ sɛ́sɛ. 28 Ben Yesu wèàla à bè: Nↄgbɛ̃, ń ma náanɛ vĩ bíta. À kɛnnɛ lán ń yezi nà. Ben à nɛ́nↄkparɛ pì aafia è zĩ pìa gↄ̃ↄ.

Yesu gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃ana pari

29 Yesu bↄ̀ gwe à gàa èe dↄↄ Galili sɛ̀bɛzi, ben à bikũ̀ à vɛ̃̀ɛ sĩ̀sĩa. 30 Wà mↄ̀nɛ kↄ̃n ɛrɛnↄ kↄ̃n vĩ̀anↄ kↄ̃n gbɛ̃ kↄ̃̀ↄkũnanↄ kↄ̃n swãdoonↄ kↄ̃n gyãre pãndenↄ paripari. Wà ń káɛ à aɛ, ben à ń kɛ̃kↄ̃a. 31 Kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ è swãdoonↄↄ e yã oo, gbɛ̃ kↄ̃̀ↄkũnanↄↄ e gↄ̃ↄ wásawasa, ɛrɛnↄↄ e táa oo, vĩ̀anↄↄ e guu ee, yã pì bↄ̀ ń saɛ, ben aↄ̃ Isarailinↄ Luda sáabu kpà.

Yesu pↄ́blekpana gↄ̃ↄn bↄrↄ siigↄ̃ↄnↄa

(Maa 8:1-10)

32 Yesu a ìbanↄ sìsiazi à bèńnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀nↄ kɛ̀mɛ wɛ̃nda, zaakɛ aↄ̃ gĩakɛ wà kúmao gurↄ aagↄ̃, ben aↄ̃ↄ pↄ́ke vĩ wà blero. Má yezi mà ń gbarɛ kↄ̃n nↄaaoro, lɛ guu tón liḿma zɛ́nlo yãnzi. 33 Ben a ìbanↄ à là wà bè: Mákpan wé pↄ́blee en sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu kɛ̀, à parii kɛ̀ taka kãa? 34 Ben Yesu ń lá à bè: Burɛdi mɛ̀n ũgban á vĩi? Aↄ̃ bè: Mɛ̀n swɛɛplaamɛ kↄ̃n kpↄ̀ kete kenↄ. 35 Ben à bè parii vɛ̃ɛ tↄↄtɛ. 36 Ben à burɛdi mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ sɛ̀ kↄ̃n kpↄ̀nↄ, à sáabu kɛ̀, ben à lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, aↄ̃ↄ kpà gbɛ̃nↄa. 37 Baade píngi pↄ́ blè wà kã̀. Wà à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀nↄ sɛ̀ɛ ai gbíi swɛɛplaaa pà. 38 Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ blènↄ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ siigↄ̃, nↄgbɛ̃nↄ kↄ̃n nɛ́nↄ baasi. 39 Kɛ̀ Yesu gbɛ̃nↄ gbàrɛ, ben à gɛ̃̀ góro'itɛ guu, à gàa Magadã bùsun.

16

Farisinↄ mↄnafiki

(Maa 8:11-21, Luk 12:54-56)

1 Farisinↄ kↄ̃n Sadusinↄ mↄ̀ Yesu kiia lɛ aↄ̃ à yↄ̃ wà gwa, ben aↄ̃ à gbèka à sèeda ke kɛńnɛ kↄ̃n Luda gbãaao wà e. 2 Ben Yesu wèńla à bè: Tó ↄfãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n eè be, ludambɛɛ é kɛ̃kↄ̃a, zaakɛ à tɛ̃a kũ̀. 3 Tó kↄngↄmɛ eè be, lou é ma gbã̀a, zaakɛ ludambɛɛ dɛ tɛ̃ gɛ̃̀ɛgɛ̃ɛ. Á ludambɛ wɛ́ɛ dↄ̃kↄ̃zi, mↄde ée fↄ̃ à gurↄↄ kɛ̀kii sèeda dↄ̃ro. 4 Tↄ̃ↄrigbɛ̃ zaa ludanaanɛkɛrisaideenↄ bé wè sèeda gbekama, mↄde mɛ́ sèeda ke kɛńnɛro, sé Yunusa pↄ́. Ben à ń tó gwe à tà.

5 Kɛ̀ à ìbanↄ bikũ̀ baa gwe, burɛdi kũsãɛ yã sã̀ńgu. 6 Ben Yesu bèńnɛ: Àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃! À làakari kɛ Farisinↄ kↄ̃n Sadusinↄ burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃zi. 7 Ben aↄ̃ↄe beekↄ̃nɛ: Kɛ̀ wée burɛdi sɛ́ro yãnzin à ò lɛzi. 8 Yesu dↄ̃̀ḿma, ben à ń lá à bè: Ludanaanɛkɛ̃sãnadeenↄ, bↄ́yãnzin ée beekↄ̃nɛ kɛ̀ á burɛdi vĩro yãnzimɛzi? 9 Ai tia ée dↄ̃roo? Burɛdi mɛ̀n sↄↄroo kɛ̀ má kpà gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄroonↄa yã e dↄaguroo? Á sɛ̀ɛ gbíi ũgbamɛ? 10 Burɛdi mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ má kpà gↄ̃ↄn bↄrↄ siigↄ̃ↄnↄa sↄ̃, á sɛ̀ɛ gbíi ũgbamɛ? 11 Bↄ́yãnzin ée dↄ̃ kɛ̀ burɛdi yãn mɛ́ɛ oarerorozi? À làakari kɛ Farisinↄ kↄ̃n Sadusinↄ burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃zi! 12 Ben aↄ̃ dↄ̃̀ sa èe kɛ burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃ yãn èe oońnɛ wà làakari kɛziro, Farisinↄ kↄ̃n Sadusinↄ yãdannɛnamɛ.

Yesu mɛsayakɛ ona

(Maa 8:27-30, Luk 9:18-21)

13 Kɛ̀ Yesu kà Sizarea Filipi bùsun, ben à a ìbanↄ là à bè: Dén gbɛ̃nↄ è be Gbɛ̃ntee Nɛ́ dɛ à ũu? 14 Aↄ̃ wèàla wà bè: Gbɛ̃kenↄ è be Yaaya Batisikɛrimɛ, gbɛ̃kenↄ è be Ilia, gbɛ̃kenↄ è be dↄ Yɛrɛmaya ke annabi yãanↄ doken n ũ. 15 Ben à ń lá à bè: Apinↄ sↄ̃, dén eè be má dɛ a ũu? 16 Simↄ Pita wèàla à bè: Mɛsayan n ũ, Luda Wɛ̃̀ndide Nɛ́. 17 Ben Yesu bènɛ: Aubarikadeemɛ n ũ, Yunusa nɛ́ Simↄ! Zaakɛ èe kɛ gbɛ̃ntee bé à yã beee dànnɛro, ma De kɛ̀ kú musumɛ. 18 Mɛ́ɛ oonnɛ: Pitamɛ n ũ, gbɛ̀si pìn mɛ́ ma sↄsi káɛa. Gɛ̀wãa gbãa é zĩ̀ blearo. 19 Mɛ́ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia mↄ̀nɛnↄ kpámma. Pↄ́ kɛ̀ ń yì tↄↄtɛ yina musu. Pↄ́ kɛ̀ ń pòto tↄↄtɛ potona musu. 20 Ben Yesu a ìbanↄ swã sùkãńnɛ lɛ aↄ̃ton o gbɛ̃kenɛ kɛ̀ Mɛsayan a ũro.

Yesu a ga kↄ̃n a fɛɛnao yã'ona

(Maa 8:31-9:1, Luk 9:22-27)

21 Zaa gurↄ beeean Yesu e a Yerusalɛmu gana yã bↄkↄ̃tɛɛ a ìbanↄnɛ à bè, séde à wɛ́ɛtãmma e maamaa gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ ↄzĩ, weé a dɛ, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ é fɛɛ. 22 Ben Pita gàao kpado, èe giinɛ à bè: Kai Dii! Bee é n lero! 23 Ben Yesu lìɛ à bè Pitanɛ: Ǹ gumɛ gwe Setãn! Ń yezi ǹ zɛ́ zↄ̃mɛmɛ. N laasuu nɛ́ Luda pↄ́nlo, gbɛ̃ntee pↄ́mɛ.

24 Ben Yesu bè a ìbanↄnɛ: Tó gbɛ̃ yezi à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩnda wɛ̃̀ndizi, à a líkpangbãroo sɛ́ à tɛ́omazi. 25 Gbɛ̃ kɛ̀ yezi àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna é korazi. Gbɛ̃ kɛ̀ gì a wɛ̃̀ndizi ma yãnzi sↄ̃, adee bé eégↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. 26 Tó gbɛ̃ gↄ̃̀ anduna vĩ píngi, tó à kòra a wɛ̃̀ndizi, bↄ́ àren eé ee? Bↄ́n gbɛ̃ é e à a wɛ̃̀ndi lendee kpáo? 27 Zaakɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ é liara à su a De gakui guu kↄ̃n a malaikanↄ, gbasa à fĩa bo baadenɛ a yãkɛnaa. 28 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃kenↄ kú gura kɛ̀ aↄ̃é garo ai aↄ̃ Gbɛ̃ntee Nɛ́ e, èe suu kína ũ.

17

Yesu lina

(Maa 9:2-13, Luk 9:28-36)

1 Gurↄ swɛɛdoo gbɛra Yesu Pita kↄ̃n Yemisio kↄ̃n à dãaro Yohanao sɛ̀ɛ à gàańyo kpii lezĩa ńtɛ̃ɛ. 2 Ben à lì ń wáa. A uu e tɛ́ kɛɛ lán ↄfãntɛ̃ bà, à pↄ́kãsãanↄ gↄ̃̀ pú fénfen lán loupina bà. 3 Ben Musa kↄ̃n Iliao bↄ̀ wà mↄ̀ńzi, aↄ̃ↄe yã oo kↄ̃n Yesuo. 4 Ben Pita bè Yesunɛ: Dii, à maa kɛ̀ wá kú kɛ̀. Tó ń yezi, mɛ́ kutaa dↄ mɛ̀n aagↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Ilia pↄ́ mɛ̀n do. 5 Gurↄↄ kɛ̀ èe yã oo, ludambɛ lugu tɛ́kɛna dàńla, ben aↄ̃ kòto mà à guu à bè: Àmbe ma Nɛ́ mɛ̀n do léle yenzidee ũ, à yã è kámagu. À à yã ma. 6 Kɛ̀ à ìba pìnↄ kòto pì mà, vĩa ń kũ maamaa, aↄ̃ dàɛ ń puua. 7 Ben Yesu sↄ̃̀ńzi, à ↄ kɛ̀ḿma à bè: À fɛɛ, àton vĩa kɛro. 8 Kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ sɛ̀ musu, aↄ̃ↄe gbɛ̃ke ero, sé Yesu ado.

9 Kɛ̀ aↄ̃ↄe pitaa kpiii pìa, Yesu dìɛńnɛ à bè: Àton wɛ́ɛgupu kɛ̀ á è yã o gbɛ̃ke maro ai Gbɛ̃ntee Nɛ́ fɛɛ bↄna gaan. 10 Ben à ìbanↄ à là wà bè: Bↄ́yãnzin ludayãdannɛrinↄ è be Ilia bé eé mↄ́ káakuzi? 11 Ben à wèńla à bè: Ilia é mↄ́ yãpuramɛ, eé yã píngi kɛkɛ a gbɛ̀n. 12 Mↄde mɛ́ɛ ooare, Ilia mↄ̀ kↄ̀, ben aↄ̃ↄe à dↄ̃ro, ben aↄ̃ ń pↄyezi kɛ̀nɛ. Lɛn aↄ̃é wɛ́ɛ tã Gbɛ̃ntee Nɛ́a lɛ dↄ. 13 Ben à ìbanↄↄ dↄ̃̀ kɛ̀ Yaaya Batisikɛrin à tɛ́a.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ zĩnde kɛ̃kↄ̃ana

(Maa 9:14-29, Luk 9:37-42)

14 Kɛ̀ aↄ̃ kà parii guu, gↄ̃gbɛ̃ ke mↄ̀ à kùɛ Yesunɛ 15 à bè: Dii, ǹ ma nɛ́ wɛ̃nda gwa, zaakɛ gasindadeemɛ. È nawɛ̃a kɛ maamaa, ègↄ̃ lɛ́ɛɛ tɛ́n ke ín baabↄɛ. 16 Ma mↄo n ìbanↄnɛ, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà à kɛ̃̀kↄ̃aro. 17 Ben Yesu bè: Tↄ̃ↄrigbɛ̃ yakana ludanaanɛkɛrisaideenↄ! Mɛ́gↄ̃ kúao ai bↄrɛmɛ? Mɛ́gↄ̃ mɛnaaao ai bↄrɛmɛ? À mↄ́mɛ nɛ́ pìo kɛ̀. 18 Yesu gì zĩn pìnɛ, ben à gò nɛ́ pìa, à kɛ̃̀kↄ̃a gwe gↄ̃ↄ.

19 Beee gbɛra Yesu ìbanↄ sↄ̃̀zi ńtɛ̃ɛ, aↄ̃ à là wà bè: À kɛ̀ dia wée fↄ̃ wa pɛ́ zĩn pìa à bↄ̀roo? 20 À wèńla à bè: Kɛ̀ á Luda náanɛ vĩ bítaro yãnzimɛ. Yãpuraan mɛ́ɛ ooare: Tó á Luda náanɛ vĩ féte lán ɛfↄ wɛ́ɛ bà, é o kpiii kɛ̀kiinɛ à gu kɛ̀ à gá kãa, eé kɛ lɛ. Yãke é a furo. 21 Zĩn kɛ̀ taka è sí bↄro, sé kↄ̃n aduakɛnao kↄ̃n lɛ́yinao.

Yesu ɛara à a ga kↄ̃n a fɛɛnao yã'ona

(Maa 9:30-32, Luk 9:43-45)

22 Gurↄↄ kɛ̀ à kú kↄ̃n a ìbanↄ lɛdo Galili, à bèńnɛ: Weé Gbɛ̃ntee Nɛ́ nańnɛ ń ↄzĩ, 23 weé à dɛ, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ. Ben aↄ̃ nↄ̀sɛ yàka maamaa.

Luda ua ↄↄ fĩabona

24 Kɛ̀ aↄ̃ kà Kapɛnamu, Luda ua ↄↄsirinↄ mↄ̀ wà Pita là wà bè: A dannɛri è Luda ua ↄↄ kpároo? 25 Pita wèńla à bè: È kpá. Kɛ̀ Pita e gɛ̃ɛ bɛ, Yesu gĩakɛ à bènɛ gↄ̃ↄ: Simↄ, dénↄn anduna kɛ̀ kínanↄ è bɛ'ↄↄ ke yàra'ↄↄ síḿmaa? Aↄ̃ nɛ́nↄn yↄ́ↄ ke gbɛ̃ pãndenↄmɛ? N yã pì è diaa? 26 Pita bè: Gbɛ̃ pãndenↄmɛ. Yesu bènɛ: Tó lɛmɛ, aↄ̃ nɛ́nↄ bà kuuro. 27 Mↄde lɛ wa yã tón ↄ̃ḿmaro yãnzi, ǹ gá ǹ daburu da sɛ̀bɛ guu. Kpↄ̀ káaku kɛ̀ nɛ́ kũ, ǹ à lɛ́ wɛ̃, nɛ́ ↄↄ e à guu. Ǹ bee sɛ́ ǹ kpáḿma, mapi kↄ̃n mpio pↄ́ ũ.

18

Tɛna Yesuzi lán nɛ́ bà

(Maa 9:33-37, Luk 9:46-48)

1 Zĩ beeea Yesu ìbanↄ mↄ̀ aↄ̃ à là wà bè: Dé bé à dɛńla kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gbɛ̃nↄ tɛ́ɛ? 2 Ben Yesu nɛ́ féte ke sìsi à à zɛ̀ ń aɛzĩ 3 à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, tó ée nↄ̀sɛ liɛ a gↄ̃ lán nɛ́ féte bàro, é gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guuro. 4 Gbɛ̃ kɛ̀ à a zĩnda bùsa à gↄ̃̀ lán nɛ́ féte kɛ̀kii bà, àmbe dɛńla kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gbɛ̃nↄ tɛ́. 5 Gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ beee taka sì ma ìbakɛɛ yãnzi, mámbe à ma si.

Yã kɛ̀ è tó wà sãsã

(Maa 9:42-48, Luk 17:1-2)

6 Tó gbɛ̃ tò nɛ́ kɛ̀ ma náanɛ vĩi kɛ̀kiinↄ doke sã̀sã, eégↄ̃ sã̀ↄ adeenɛ wà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ dↄ à waalɛ wà à zu sɛ̀bɛ lↄ̀n. 7 Wãiyoo anduna, kɛ̀ yã kɛ̀ è tó wà sãsã kú à guu yãnzi. Séde yã kɛ̀ è tó wà sãsã gↄ̃ kuu, mↄde wãiyoo gbɛ̃ kɛ̀ sãsãna yã pì bↄ̀ à kiia. 8 Tó n ↄↄ ke n gbá bé è tó ǹ sãsã, ǹ zↄ̃ ǹ zĩnna. À sã̀ↄnnɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndi guu kↄ̃n ↄ kusuo ke ɛrɛ ũ dɛ n gↄ̃ ↄ mɛ̀n plaaa ke gbá mɛ̀n plaaa vĩla wà n zu tɛ́ kɛ̀ è garoo guu. 9 Tó n wɛ́ɛ bé è tó ǹ sãsã, ǹ bↄ ǹ zĩnna. À sã̀ↄnnɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndi guu kↄ̃n wɛ́ɛ dooo dɛ n gↄ̃ wɛ́ɛ mɛ̀n plaaa vĩla wà n zu tɛ́ guu gɛ̀wãan.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n sã sãsãnao

(Luk 15:3-7)

10-11 À làakari kɛ dↄkɛna kↄ̃n nɛ́ kɛ̀nↄ dokezi, zaakɛ mɛ́ɛ ooare, aↄ̃ malaikanↄↄ kú musu, aↄ̃ↄ kú kↄ̃ wɛ́ɛn kↄ̃n ma De kɛ̀ kú gweeo baabↄɛ. 12 Ée daa diamɛ? Tó gbɛ̃ sãa vĩ mɛ̀n basↄↄro, tó à doo sã̀sã, eé à mɛ̀n basↄↄro dosai tó sĩ̀sĩgɛɛzi gwe, à gá à à sãa kɛ̀ sã̀sã pì wɛtɛroo? 13 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, tó à bↄ̀a, à pↄↄ égↄ̃ nnaa dɛ à mɛ̀n basↄↄro dosai kɛ̀ aↄ̃ↄe sãsãroonↄla. 14 Lɛn a De kɛ̀ kú musu yezi nɛ́ kɛ̀nↄ doke sãsã sↄ̃ro lɛ.

Sùukɛna kↄ̃o

15 Tó n gbɛ̃daaa taari kɛ̀, ǹ gá ǹ à le ndo, ǹ yã pì bↄnɛ gupuraaa. Tó à n yã mà, n n gbɛ̃ pì mìlɛ blè. 16 Tó èe n yã ma sↄ̃ro, ǹ gbɛ̃ mɛ̀n doo ke gↄ̃ↄn plaa sɛ́ ǹ namma, lɛ à yã pì sí sèedade gↄ̃ↄn plaa ke aagↄ̃ↄ musu. 17 Tó à gì ń yã mazi, ǹ yã pì o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ. Tó à gì à sↄsi gbɛ̃ pìnↄ yã mazi dↄ, ǹ à diɛ kifii ke gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ.

18 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, pↄ́ kɛ̀ á yì tↄↄtɛ yina musu, pↄ́ kɛ̀ á pòto tↄↄtɛ potona musu. 19 Mɛ́ɛ ooare dↄ, tó a gↄ̃ↄn plaaanↄ lɛ́ kɛ̀ do tↄↄtɛ kɛ̀, yã kɛ̀ a à wɛ́ɛ kɛ̀ ma De kɛ̀ kú musua píngi, eé kɛare. 20 Zaakɛ guu kɛ̀ gↄ̃ↄn plaa ke gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ kàkↄ̃an kↄ̃n ma tↄ́o, má kú ń tɛ́.

21 Beee gbɛra Pita mↄ̀ à Yesu là à bè: Dii, gɛ̃̀n ũgban mà sùu kɛ kↄ̃n ma gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ taari kɛɛmɛɛo? Gɛ̃̀n swɛɛplaan yↄ́? 22 Yesu wèàla à bè: Mɛ́ɛ oonnɛ, èe kɛ gɛ̃̀n swɛɛplaanlo, gɛ̃̀n swɛɛplaa lɛo baaagↄ̃ akurimɛ.

23 Beee yãnzi kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ lán kɛ̀ bà. Kína ke bé à yezi à a ↄↄ yã gↄ̃gↄ̃ kↄ̃n a ìbanↄ. 24 Kɛ̀ à nà ↄↄ pì yãa, ben wà mↄ̀nɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ à à fĩa sɛna miliↄ̃ wàa kurio. 25 Kɛ̀ à ↄↄ vĩ à fĩa pì boro, ben à dii bè wà à yá kↄ̃n à naↄ̃o kↄ̃n à nɛ́nↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ píngi gbasa wà à kɛ̃. 26 Ben ìba pì dàɛ a dii aɛzĩ, à agbaa kpànɛ à bè: Ǹ mɛna kɛmao, mɛ́ n fĩa bonnɛ píngi. 27 Ben à dii à wɛ̃nda gwà à à gbàrɛ, à fĩa pì tònɛ. 28 Kɛ̀ ìba pì bↄ̀ dé, à dàkↄ̃rɛ kↄ̃n a ìba daa kɛ̀ à fĩa dↄa kondogi ↄↄ mɛ̀n basↄↄroo. Ben à à kũ̀, èe ↄ tↄ̃ↄ a kòtoa à bè: Ǹ ma fĩa bomɛ. 29 À ìba daaa pì dàɛ à aɛzĩ, à agbaa kpànɛ à bè: Ǹ mɛnamɛ, mɛ́ n fĩa bonnɛ. 30 Mↄde èe wero. À tò wà à dà kpɛ́siaan ai à à fĩa bonɛ. 31 Kɛ̀ à ìba kpaaanↄↄ è lɛ, aↄ̃ nↄ̀sɛ yàka maamaa, ben aↄ̃ gàa wà yã kɛ̀ kɛ̀ pì tↄ̃kɛ̃̀ ń diinɛ píngi. 32 Ben dii pì à sìsi à bè: Ìba pãsĩ! Ma n fĩa tònnɛ píngi, kɛ̀ n agbaa kpàmɛ yãnzi. 33 Lán ma sùu kɛ̀nyo nà, lɛ n sùu kɛ̀ kↄ̃n n gbɛ̃daaao lɛ se. 34 À dii pì pↄ fɛ̃̀, à tò wà à dà kpɛ́siaan, wàgↄ̃ wɛ́ɛ tãaa ai à gá à fĩa pì boo píngi. 35 Ben Yesu ɛ̀ara à bè: Tó a baade è sùu kɛ kↄ̃n a gbɛ̃daaao kↄ̃n nↄ̀sɛo doro, lɛn ma De kɛ̀ kú musu é kɛare lɛ se.

19

Gina nↄↄzi yã

(Maa 10:1-12)

1 Kɛ̀ Yesu yã beeenↄ ò à yã̀a, à bↄ̀ Galili à gàa Yudea bùsu kpado Yoda baa kãa kpa. 2 Parii tɛ́zi, ben à ń gyãreenↄ kɛ̃̀kↄ̃ańnɛ gwe. 3 Farisi kenↄ mↄ̀ wà à yↄ̃ wà gwa, ben aↄ̃ à là wà bè: Gↄ̃gbɛ̃ zɛ́ vĩ à gí a naↄ̃zi yã píngi yãnzin yↄ́? 4 À wèńla à bè: Kɛ̀ Luda ń kɛ́ gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n nↄgbɛ̃o ũ zaa káaku, ée à kyó kɛ á màroo? 5 Luda bè, beee yãnzin gↄ̃gbɛ̃ é a de kↄ̃n a dao tó, aↄ̃é nakↄ̃a kↄ̃n a naↄ̃o, aↄ̃ gↄ̃ↄn plaaa é gↄ̃ mɛ̀ doo ũ. 6 Aↄ̃ↄ kuu plaa dↄro, sé do. Beee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń nákↄ̃anↄ, gbɛ̃ntee tón ń kɛ̃kↄ̃aro. 7 Ben Farisinↄ à là wà bè: Bↄ́yãnzi Musa dìɛ gↄ̃gbɛ̃ yìgidɛtakada kpá a naↄ̃a à à gbarɛozi? 8 Yesu wèńla à bè: A swãgbãa yãnzin Musa a gba zɛ́ à a nↄↄnↄ gbarɛzi, mↄde à dɛ lɛ zaa káakuro. 9 Mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ gì a naↄ̃zi, tó èe kɛ à gↄ̃pↄsɛɛ kɛ̀nlo, tó à nↄ pãnde sɛ̀, adee zina kɛ̀n gwe.

10 Ben à ìbanↄ bènɛ: Tó lɛn gↄ̃gbɛ̃ yã dɛ lɛ kↄ̃n a naↄ̃o, à maa wà nↄↄ sɛ́ro. 11 Ben Yesu bèńnɛ: Èe kɛ gↄ̃gbɛ̃ píngi bé eé yã pì fↄ̃ro, sé gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń gbá à zɛ́nↄ. 12 Zaakɛ gbɛ̃kenↄ è nↄↄ sɛ́ro, kɛ̀ wà ń í lɛ yãnzi, gbɛ̃kenↄ ègↄ̃ kuu lɛ kɛ̀ wà ń fɛ̀ɛ kɛ̀ yãnzi, gbɛ̃kenↄ ń zĩnda kũ̀ lɛ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yãnzi. Gbɛ̃ kɛ̀ eé yã pì fↄ̃ à fↄ̃.

Aubarikadana nɛ́nↄn

(Maa 10:13-16, Luk 18:15-17)

13 Wèe mↄ́ Yesunɛ kↄ̃n nɛ́nↄ lɛ à ↄ kɛḿma à adua kɛńnɛ, ben à ìbanↄ gìńnɛ. 14 Ben Yesu bè: À tó nɛ́nↄ mↄ́ ma kiia. Àton gíńnɛro, zaakɛ aↄ̃ takanↄ pↄ́n kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia ũ. 15 Kɛ̀ à ↄ kɛ̀kɛḿma, ben à bↄ̀ gwe.

Auzikidee

(Maa 10:17-31, Luk 18:18-30)

16 Ben gↄ̃gbɛ̃ ke mↄ̀ Yesu kiia, à à là à bè: Dannɛri, bↄ́ maaan mɛ́ kɛ mà wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo ee? 17 À wèàla à bè: À kɛ̀ dia nɛ́ɛ ma laa maakɛna yãzi? Luda ado bé à maa. Tó ń yezi ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndi pì guu, ǹgↄ̃ à yãdiɛnanↄ kũna. 18 Ben à à là à bè: À kpareemɛ? Ben Yesu bè: Ǹton gbɛ̃ dɛro, ǹton zina kɛro, ǹton kpãi oro, ǹton yã di n gbɛ̃daaaaro, 19 ǹgae bɛ̀ɛ lí n de kↄ̃n n daonɛ, ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃daaazi lán n zĩnda wɛ̃̀ndi bà. 20 Gↄ̃kparɛ pì bènɛ: Má yã beeenↄ kũna píngi. À kparee bé à gↄ̃̀mɛ dↄↄ? 21 Yesu bènɛ: Tó ń yezi ǹgↄ̃ papana, ǹ gá ǹ n pↄ́nↄ yá píngi, ǹ à ↄↄ kpá takaasideenↄa, ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mazi, nɛ́gↄ̃ auziki vĩ ludambɛ. 22 Kɛ̀ gↄ̃kparɛ pì yã pì mà, à tà pↄsiaao, kɛ̀ à auzikinↄ vĩ bíta yãnzi.

23 Ben Yesu bè a ìbanↄnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, à zĩ'ũ auzikideenɛ à gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu. 24 Mɛ́ɛ ooare dↄ, lakumi gɛ̃na pↄrↄyĩn aaga dɛ auzikide gɛ̃na kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guula. 25 Kɛ̀ à ìbanↄ yã pì mà, ben à bↄ̀ ń saɛ maamaa aↄ̃ bè: Tó lɛmɛ, dé bé eé fↄ̃ à mìsina ee? 26 Ben Yesu ń gwá tíii, à bèńnɛ: Gbɛ̃ntee é fↄ̃ro. Luda kiia baabↄ píngi è sí kɛ.

27 Ben Pita wèàla à bè: Wa baabↄ píngi tò wa tɛnzi. Bↄ́ bé eé gↄ̃we saa? 28 Yesu bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare: Tó Gbɛ̃ntee Nɛ́ vɛ̃̀ɛ a kíblekita gakuideea anduna dufu guu, amↄa kɛ̀ á tɛ́maziinↄ é vɛ̃ɛ kíblekita mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄa, àgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ↄ Isaraili bori mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄnɛ. 29 Gbɛ̃ kɛ̀ à a bɛɛ ke a vĩ̀inↄ tò ke a dãaronↄ ke a de ke a da ke a nɛ́nↄ ke a buraanↄ ma yãnzi, adee é ɛara à beee taka e lɛo basↄↄro, bensↄ̃ eé wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo e. 30 Mↄde gbɛ̃ káakunↄ égↄ̃ kpɛɛdeenↄ ũ pari, kpɛɛdeenↄ égↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ pari.

20

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n ayakɛrinↄ

1 Lán kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ nàn yɛ̀: Uabɛde ke bé à bↄ̀ kↄngↄ idɛ'idɛ, à gàa ayakɛrinↄ wɛtɛ aↄ̃ zĩi kɛare a bura. 2 Aↄ̃ yã kↄ̃ sɛ̀ à fĩa bońnɛ kondogi ↄↄ mɛ̀n doodo. Ben à ń gbáɛ a bura. 3 À bↄ̀ dↄ mↄ̀ kɛ̃ndo, ben à gbɛ̃ pãndenↄ lè yàra guu kaɛna pã. 4 À bèńnɛ: Apinↄ sↄ̃, à gá à zĩi kɛ ma bura, mɛ́ fĩa boare a zɛ́a. 5 Ben aↄ̃ gàa. À ɛ̀ara à bↄ̀ dↄ ↄfãntɛ̃ mìdangura, ben à ɛ̀ara à bↄ̀ ↄfãntɛ̃ ↄra pitanao, à ò gbɛ̃ pãndenↄnɛ lɛ dↄ. 6 Kɛ̀ à bↄ̀ uusiɛ, à gbɛ̃ pãndenↄ lè kaɛna, ben à ń lá à bè: Bↄ́yãnzi á kaɛna kɛ̀ pã zaa kↄngↄↄ? 7 Aↄ̃ wèàla wà bè: Kɛ̀ wèe zĩi dawero yãnzimɛ. À bèńnɛ: À gá à zĩi kɛ ma bura se. 8 Ɔfãntɛ̃ gɛ̃na kpɛ́nn buradee pì bè a ayakɛrinↄ gbɛ̃nsinɛ: Ǹ ayakɛrinↄ sísi ǹ fĩa bońnɛ. Ǹ naa gbɛ̃ kpɛɛdeenↄa ai à gá mì dɛo gbɛ̃ káakunↄa. 9 Ben uusiɛdeenↄ mↄ̀, aↄ̃ kondogi ↄↄ è mɛ̀n doodo. 10 Kɛ̀ gbɛ̃ káakunↄ mↄ̀, aↄ̃ↄe daa ń ↄↄ égↄ̃ dɛ gbɛ̃ kpɛɛdeenↄ pↄ́lamɛ, ben kondogi ↄↄ mɛ̀n doon aↄ̃ↄ è ń píngi. 11 Kɛ̀ aↄ̃ ń ↄↄ sì, ben aↄ̃ lɛ́fↄtↄↄ kà bɛdee pìzi 12 wà bè: Awa doon gbɛ̃ zãadeenↄ zĩi kɛ̀, ben n ń kɛ́ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n wamↄwa kɛ̀ wa zĩ bíta kɛ̀ ↄfãntɛ̃ gbãaa guuoↄ́? 13 Ben à wè ń gbɛ̃ doo pìla à bè: Ma gbɛ̃, mɛ́ɛ n blero. Wa kↄ̃ yã mà kondogi ↄↄ mɛ̀n doo musunloo? 14 Ǹ n pↄ́ sí ǹ tá. Má yezi mà kpá gbɛ̃ zãadee kɛ̀kiia lán n pↄ́ bàmɛ. 15 Má zɛ́ vĩ mà kɛ kↄ̃n ma ↄↄo lán má yezi nàroo? Nɛ́ɛ wɛ́ɛ bↄbↄↄzi kɛ̀ má gbɛ̃kɛɛ vĩ yãnzin yↄ́? 16 Lɛn kpɛɛdeenↄ égↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ lɛ, gbɛ̃ káakunↄ égↄ̃ kpɛɛdeenↄ ũ.

Yesu ɛara à a ga kↄ̃n a fɛɛnao yã'ona

(Maa 10:32-34, Luk 18:31-34)

17 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu e gaa Yerusalɛmu, à a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ sɛ̀ɛ ńdona, à yã òńnɛ zɛ́n à bè: 18 Wée gaa Yerusalɛmumɛ. Gwen weé Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpá sa'orikinↄa kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ, aↄ̃é yã daàla à ga, 19 aↄ̃é a kpá bori pãnde gbɛ̃nↄa. Aↄ̃é à fabo, aↄ̃é à gbɛ̃ flã̀o, aↄ̃é à pá lía wà à dɛ, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ.

Yemisi kↄ̃n Yohanao wɛ́ɛkɛna

(Maa 10:35-45)

20 Ben Zebedi nɛ́nↄ da mↄ̀ Yesu kiia kↄ̃n a nɛ́nↄ. À yezi à wɛ́ɛ kɛa, ben à kùɛnɛ. 21 Ben à à là à bè: Bↄ́n ń yezi? À wèàla à bè: Ǹ tó ma nɛ́ gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀nↄ vɛ̃ɛnyo n kpatan, gbɛ̃ doo n ↄplaazi, gbɛ̃ doo ↄzɛɛzi. 22 Ben Yesu bè nɛ́ pìnↄnɛ: Á yã kɛ̀ ée à wɛ́ɛ kɛɛmaa dↄ̃ro. Togo'i kɛ̀ mɛ́ mi, é fↄ̃ à miↄ́? Aↄ̃ wèàla wà bè: Wé fↄ̃. 23 Yesu bèńnɛ: Togo'i kɛ̀ mɛ́ mii, é mi fá, mↄde vɛ̃ɛna ma ↄplaazi ke ma ↄzɛɛzi nɛ́ ma yãnlo. Gbɛ̃ kɛ̀ ma Dee kɛ̀kɛńnɛnↄ pↄ́mɛ. 24 Kɛ̀ à ìba gↄ̃ↄn kuri kpaaanↄ yã pì mà, aↄ̃ pↄ fɛ̃̀ vĩ̀i kↄ̃n dãaroo pìzi. 25 Ben Yesu ń kákↄ̃a à bèńnɛ: Á dↄ̃ kɛ bori pãnde kínanↄ è gbãaa ble ń gbɛ̃nↄa, gbãadeenↄ sↄ̃ è iko mↄ́ńnɛ, 26 mↄde à dɛ lɛ a kiiaro. A tɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ yezi à gↄ̃ gbɛ̃nsi ũ, sé adee kɛ a zĩ̀ri ũ. 27 Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kɛ̀ yezi à gↄ̃ gbɛ̃ káaku ũ, sé adee kɛ a zↄ̀ ũ. 28 Zaakɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ e mↄ́ lɛ wà zĩi kɛnɛro, à mↄ̀ lɛ à zĩi kɛńnɛmɛ, à a zĩnda wɛ̃̀ndi kpá lɛ à gbɛ̃nↄ bo pari yãnzi.

Vĩ̀a baakɛrinↄ kɛ̃kↄ̃ana

(Maa 10:46-52, Luk 18:35-43)

29 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe bↄↄ Yɛriko, parii tɛ́ Yesuzi. 30 Vĩ̀a gↄ̃ↄn plaaanↄ vɛ̃ɛna zɛ́ lɛ́a, aↄ̃ↄ mà Yesu bé èe gɛ̃tɛɛ, ben aↄ̃ↄe lɛ́ gbãaa zuu wà bè: Dii, Dauda Bori, ǹ wa wɛ̃nda gwa! 31 Wà gìńnɛ wà bè aↄ̃ yĩtɛ, ben aↄ̃ lɛ́ gbãa zuna kàara wèe bee: Dii, Dauda Bori, ǹ wa wɛ̃nda gwa! 32 Ben Yesu zɛ̀ à ń sísi, à ń lá à bè: Bↄ́n á yezi mà kɛaree? 33 Aↄ̃ wèàla wà bè: Dii, wá yezi wa wɛ́ɛ guu emɛ. 34 Yesu ń wɛ̃nda gwà, à ↄ kɛ̀ ń wɛ́ɛa. Gwe gↄ̃ↄ aↄ̃ wɛ́ɛ guu è, ben aↄ̃ tɛ̀zi.

21

Gbãakɛkpana Yesuzi Yerusalɛmu

(Maa 11:1-11, Luk 19:28-40, Yoh 12:12-19)

1 Kɛ̀ aↄ̃ kà kĩi kↄ̃n Yerusalɛmuo, aↄ̃ kà Bɛtɛfage lakutu kɛ̀ kú Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi, ben Yesu a ìba zĩ̀ gↄ̃ↄn plaa, 2 à bèńnɛ: À gá lakutu kɛ̀ káɛ a aɛ kɛ̀kãa guu. Tó a gɛ̃ gↄ̃ↄ, é zaaki e kↄ̃n a nɛ́o bàdↄna gwe. À poro à suomɛ. 3 Tó wà a la wà bè, à kɛ̀ diaa, à be Dii bé à yezi, eé ɛara à suo tia. 4 À kɛ̀ lɛ lɛ yã kɛ̀ annabi ò kɛ yãnzimɛ à bè:

5 À o Zayↄndeenↄnɛ

aↄ̃ kína bé èe mↄↄ ń kiia.

À busɛ à di zaakinɛ bↄ̀rↄ kpɛɛ.

6 Ìba pìnↄ gàa wà kɛ̀ lán Yesu òńnɛ nà. 7 Aↄ̃ sù zaaki pìo kↄ̃n a nɛ́o, aↄ̃ ń utanↄ kpàɛḿma, ben Yesu dìa. 8 Gbɛ̃nↄↄ e ń utanↄ kpaɛɛ zɛ́n paripari, gbɛ̃kenↄ e lá zↄ̃ↄ, aↄ̃ↄe kpaɛɛ zɛ́n dↄ. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ aɛzĩnↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ kpɛɛnↄↄ e wii lɛɛ wèe bee:

Ǹ gbãaa kɛ, Dauda Bori!

Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ kↄ̃n Dii tↄ́o ũ!

Wà gbãakɛ kpázi ai ludambɛ.

10 Kɛ̀ Yesu gɛ̃̀ Yerusalɛmu, wɛ́tɛ lògo, gbɛ̃ píngi e bee: Dén gbɛ̃ beee ũu? 11 Parii bè: Annabi Yesumɛ. À bↄ̀ Nazarɛti, Galili bùsun.

Yesu kuuna Luda ua

(Maa 11:15-19, Luk 19:45-48, Yoh 2:13-22)

12 Yesu gɛ̃̀ Luda ua guu, à pɛ̀ laayarinↄ kↄ̃n laalurinↄa à ń bↄ́ɛ ń píngi. A ↄↄlendekɛrinↄ teebunↄ kↄ̃n pↄ̃tɛ̃ɛyarinↄ kìtanↄ yĩ̀pa à kwɛ̀ńnɛ. 13 À bèńnɛ: Wà kɛ̃̀ Luda yãn, ma kpɛ́ égↄ̃ dɛ aduakɛkpɛ ũ, ben á kɛ̀ gbɛ̃blerinↄ tò ũ.

14 Vĩ̀anↄ kↄ̃n ɛrɛnↄ mↄ̀ à kiia Luda ua guu gwe, ben à ń kɛ̃kↄ̃a. 15 Kɛ̀ sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ yãbↄnsaɛ kɛ̀ èe kɛɛnↄ è, bensↄ̃ aↄ̃ↄ mà nɛ́nↄↄ e wiii dↄↄa Luda ua guu aↄ̃ↄe bee, ǹ gbãaa kɛ, Dauda bori, ben aↄ̃ pↄ fɛ̃̀. 16 Aↄ̃ bènɛ: Ń mà lán aↄ̃ↄe oo nàↄ́? Yesu wèńla à bè: Lɛmɛ! Kɛ̀ Ludaa dà nɛ́ fétenↄnɛ kↄ̃n nɛ́kpãntɛ̃nↄ aↄ̃ a sáabu kpá, ée à kyó kɛ á màroo? 17 Ben à bↄ̀ wɛ́tɛ pìn à ń tón, à gàa à ì Bɛtani.

Kãkã lí kana

(Maa 11:12-14, 20-24)

18 Kɛ̀ guu dↄ̀ kↄngↄ idɛ'idɛ, à lìara e suu wɛ́tɛn, ben nↄaa e à dɛɛ. 19 À kãkã lí è zɛ́ lɛ́a, ben à sↄ̃̀zi èe pↄ́ke earo, sé à lánↄ. Ben à bè lí pìnɛ: Nɛ́ nɛ́ i ziki dↄro. Gwe gↄ̃ↄ lí pì kori kũ̀ à gàga. 20 Kɛ̀ à ìbanↄↄ è, ben à bↄ̀ ń saɛ aↄ̃ bè: À kɛ̀ dia kãkã lí pì kori kũ̀ lɛ gↄ̃ↄ? 21 Yesu wèńla à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, tó á Luda náanɛ vĩ seka sai, èe kɛ kãkã lí pì yãn é kɛ adoro. Tó á ò kpiii kɛ̀nɛ à fɛɛ à a zĩnda sɛ́ à zu sɛ̀bɛn, eé kɛ lɛ. 22 Tó á Luda náanɛ vĩ, yã kɛ̀ a à wɛ́ɛ kɛ̀a aduakɛna guu píngi, é e.

Yesu gbekana a ikozi

(Maa 11:27-33, Luk 20:1-8)

23 Yesu gɛ̃̀ Luda ua guu, èe yã daańnɛ. Ben sa'orikinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ mↄ̀ wà à là wà bè: Iko kpareen nɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ kɛɛo? Dé bé à n gba iko pì? 24 Ben Yesu wèńla à bè: Mapi sↄ̃, yã mɛ̀n doon mɛ́ gbekaawa. Tó á òmɛ, mɛ́ iko kɛ̀ mɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ kɛɛo oare. 25 Dé ikon Yaaya gbɛ̃nↄ batisi kɛ̀o? À bↄ̀ Luda kiian yↄ́ↄ, ke gbɛ̃ntee kiiamɛ? Ben aↄ̃ yã gↄ̃̀gↄ̃ wà bè: Tó wa bè Luda kiiamɛ, eé wa la, bↄ́yãnzin wée Yaaya yã sírozi. 26 Tó wa bè gbɛ̃ntee kiiamɛ sↄ̃, wá gbɛ̃nↄ vĩa vĩ, zaakɛ gbɛ̃ píngi Yaaya annabikɛɛ sì. 27 Ben aↄ̃ wè Yesula wà bè: Wá dↄ̃ro. Ben Yesu bèńnɛ: Ɛ̃ndɛ̃ mapi se, mɛ́ iko kɛ̀ mɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ kɛɛo oarero.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ

28 Ben Yesu bè: Gbɛ̃ke nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn plaa. Ben à bè Worunɛ: Ǹ gá ǹ zĩi kɛ bura gbã̀a. 29 Woru bè: Mɛ́ gáro. Ben à a nↄ̀sɛ lìɛ zãa à gàa. 30 Maree pì gàa à bè Sabinɛ lɛ dↄ. Sabi bè: Tↄ̀. Ben èe gáro. 31 Á è diaa? Gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ guu, aↄ̃ dé bé à a de pↄyezi kɛ̀? Aↄ̃ bè: Worumɛ. Ben Yesu bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n kaaruanↄ é gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu a ã. 32 Zaakɛ Yaaya mↄ̀, à zɛ́ súusu ↄ̀dↄaare, ée à yã síro. Bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n kaaruanↄ bé wà à yã sì. Baa kↄ̃n beee enao ée a nↄ̀sɛ liɛ zãa a à yã sìro.

Geepi líkpɛ ayakɛrinↄ

(Maa 12:1-12, Luk 20:9-19)

33 À yã pãnde ma dↄ. Burade ke bé à kuu, à geepi líkpɛ bà à kara lìgazi, à wɛ̀ɛ yↄ̃̀ à guu geepi'ifɛ̃kii ũ à búdãkpagba dↄ̀. Ben à bú pì nà ayakɛrinↄnɛ ń ↄzĩ, ben à fɛ̀ɛ táo. 34 Kɛ̀ geepizↄ̃gurↄↄ kà, ben à a zĩ̀rinↄ zĩ̀ ayakɛri pìnↄa, lɛ aↄ̃ a geepi bɛɛ sí. 35 Ben ayakɛri pìnↄ à zĩ̀rinↄ kũ̀kũ, aↄ̃ ń gbɛ̃ doo gbɛ̃̀, aↄ̃ ń gbɛ̃ doo dɛ̀, aↄ̃ ń gbɛ̃ doo pàpa gbɛ̀o wà à dɛ̀. 36 Ben à ɛ̀ara à zĩ̀ri pãndenↄ zĩ̀ḿma, aↄ̃ parii dɛ gbɛ̃ káakunↄla, ben aↄ̃ↄ kɛ̀ńnɛ lɛ dↄ. 37 Zãan à a nɛ́ zĩ̀ḿma à bè: Aↄ̃é ma nɛ́ yã da. 38 Kɛ̀ ayakɛri pìnↄ nɛ́ pì è, aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Túbiblerin yɛ̀. À tó wà à dɛ, à túbi é gↄ̃ wa pↄ́ ũ. 39 Ben aↄ̃ à kũ̀ wà bↄ̀o buraa guu, aↄ̃ à dɛ̀. 40 Tↄ̀! Tó buradee pì sù, bↄ́n eé kɛ ayakɛri pìnↄnɛ? 41 Aↄ̃ wèàla wà bè: Eé gbɛ̃ pãsĩ pìnↄ dɛdɛ pãsĩpãsĩ, eé buraa pì na ayakɛri pãnde kɛ̀ aↄ̃é à baka kpáa à gurↄↄanↄnɛ ń ↄzĩ. 42 Ben Yesu bèńnɛ: Ée Luda yã kɛ̀ kyó kɛroo?

Gbɛ̀ kɛ̀ kpɛ́borinↄ pã kpàzi

bé à gↄ̃̀ kpɛ́ gooda gbɛ̀ mìdee ũ.

Dii bé à beee kɛ̀

ben à kɛ̀we yãbↄnsaɛ ũ.

43-44 Bee yãnzi mɛ́ɛ ooare: Luda é a bↄ kpata kɛ̀ bↄ̀ a kiia guu, eé gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é à baka kpáanↄ kán.

45 Kɛ̀ sa'orikinↄ kↄ̃n Farisinↄ Yesu yãlɛkↄ̃zina pìnↄ mà, aↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ ń yãn èe oo. 46 Ben aↄ̃ zɛ́ wɛ̀tɛ wà à kũ, mↄde aↄ̃ vĩa kɛ̀ pariinɛ, kɛ̀ wà à dìɛ annabi ũ yãnzi.

22

Nↄsɛ pↄnnakɛna

(Luk 14:15-24)

1 Yesu ɛ̀ara à yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: 2 Lán kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ nàn yɛ̀ dↄ. Kína ke bé èe nↄsɛ pↄnnaa kɛɛ a nɛ́nɛ, 3 ben à a zĩ̀rinↄ zĩ̀ aↄ̃ o gbɛ̃ kɛ̀ à ń sísi aↄ̃ mↄ́ pↄ́ bleenↄnɛ aↄ̃ mↄ́, mↄde aↄ̃ↄ yezi wà mↄ́ro. 4 Ben à ɛ̀ara à zĩ̀ri pãndenↄ zĩ̀ à bèńnɛ: À gá à o gbɛ̃ kɛ̀ ma ń sísinↄnɛ ma sorumi mà, ma zùswareenↄ kↄ̃n pↄ́kãde mɛ̀kpananↄ dɛ̀ má kɛ̀kɛ kↄ̀. Aↄ̃ mↄ́ nↄsɛpↄblekiia. 5 Ben aↄ̃ↄe làakari dↄ yã pìaro, aↄ̃ baade gàa a bↄkↄ̃tɛ kɛ̀. Gbɛ̃kenↄ gàa ń bura, gbɛ̃kenↄ gàa laa tá. 6 Gbɛ̃ kpaaanↄ zĩ̀ri pìnↄ kũ̀kũ, aↄ̃ wí dàḿma, aↄ̃ ń dɛ́dɛ. 7 Ben kína pì pↄ fɛ̃̀ à a sozanↄ gbàrɛ, aↄ̃ gàa wà gbɛ̃dɛri pìnↄ dɛ̀dɛ, ben aↄ̃ tɛ́ sↄ̃̀ ń wɛ́tɛa. 8 Ben kína pì bè a zĩ̀rinↄnɛ: Nↄsɛpↄblee mà, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ ma ń sísinↄↄ e kↄ̃ síoro. 9 À gá zɛ́ↄ̃nkpakↄ̃anↄ guu, à gbɛ̃ kɛ̀ á è píngi sísi nↄsɛpↄbleea. 10 Ben zĩ̀ri pìnↄ fɛ̀ɛ wà gàa zɛ́nↄ guu, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń énↄ kàkↄ̃a, gbɛ̃ zaaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ maaanↄ ń píngi. Lɛn nↄsɛ pↄnnakɛrinↄ guu pà lɛ.

11 Kɛ̀ kína pì gɛ̃̀ à pↄnnakɛri pìnↄ gwa, à gↄ̃gbɛ̃ ke è gwe, à nↄsɛ pↄnna uta danaro, 12 ben à bènɛ: Ma gbɛ̃, à kɛ̀ dia n gɛ̃ kɛ̀ nↄsɛ pↄnna uta dasaii? Ben à yĩtɛna kítikiti. 13 Ben kína bè a dogarinↄnɛ: À à ↄↄnↄ yi kↄ̃n à gbánↄ, à à zu bàazi gusiaan. Gwen weé ↄ́ↄ dↄn wà ↄ di ń musu. 14 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sísinↄↄ pari, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́nↄↄ pariro.

Bɛ'ↄↄkpana Sizaa yã

(Maa 12:13-17, Luk 20:20-26)

15 Beee gbɛran Farisinↄ bↄ̀ wà gàa wà yã gↄ̃̀gↄ̃ lán aↄ̃é kɛ nà aↄ̃ Yesu kũ a yã'ona guu. 16 Ben aↄ̃ ń ìbanↄ zĩ̀a kↄ̃n Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ aↄ̃ bè: Dannɛri, wá dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ yãpuradeen n ũ. Nɛɛ̀ Luda zɛ́ dańnɛ súusu, nɛɛ̀ gbɛ̃ wɛ́ɛ gwaro, nɛɛ̀ gbɛ̃ gwena gwaro. 17 Lán ń è nà ǹ owe. À zɛ́ vĩ wà bɛ'ↄↄ kpá Sizaaↄ́, ke à zɛ́ vĩro? 18 Yesu ń nↄ̀sɛ zaaa dↄ̃̀ḿma, ben à bè: Mↄnafikideenↄ! Bↄ́yãnzin ée ma yↄ̃ↄ ée gwaazi? 19 À ↄↄ kɛ̀ wè bɛ'ↄↄ kpáo ↄdↄamɛ. Ben aↄ̃ ↄↄ pì doo kpàa. 20 Ben à ń lá à bè: Dé mì wɛ̃zãn yɛ̀ kↄ̃n à tↄ́o? 21 Aↄ̃ wèàla wà bè: Siza pↄ́mɛ. Ben à bèńnɛ: Ɛ̃ndɛ̃ à pↄ́ kɛ̀ dɛ Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, é pↄ́ kɛ̀ dɛ Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa. 22 Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà, à bↄ̀ ń saɛ, ben aↄ̃ tà wà à tò gwe.

Gɛ̀nↄ fɛɛna yã

(Maa 12:18-27, Luk 20:27-40)

23 Gurↄ dↄ̃nkↄ̃ pì zĩ Sadusi kɛ̀ aↄ̃è be gɛ̀nↄ è fɛɛroonↄ mↄ̀ Yesu kiia, ben aↄ̃ à gbèka wà bè: 24 Dannɛri, Musa òwe tó gↄ̃gbɛ̃ gà nɛ́'isai, à dãaro a vĩ̀i gyaanↄↄ sɛ́, lɛ à nɛ́ borii dato a vĩ̀inɛ. 25 Tↄ̀. Dedↄ̃nkↄ̃deenↄↄ kú wa tɛ́ yã gↄ̃ↄn swɛɛplaa. Woru nↄↄ sɛ̀, ben à gà à nↄↄ pì tò nɛ́'isai, ben gyaanↄↄ gↄ̃̀ Sabinɛ. 26 À kɛ̀ Sabinɛ lɛ dↄ kↄ̃n Biↄo ai à gàa pɛ́ ń swɛɛplaadeea. 27 Aↄ̃ píngi gbɛran nↄↄ pì gà se. 28 Tↄ̀! Gɛ̀nↄ fɛɛgurↄↄ zĩ aↄ̃ gↄ̃ↄn swɛɛplaaa pìnↄ tɛ́, dé bé eégↄ̃ nↄↄ pì vĩi? Zaakɛ ń píngi aↄ̃ à dↄ̃̀ nↄↄ ũ. 29 Ben Yesu wèńla à bè: A sãsã a Luda takada kↄ̃n à gbãaao dↄ̃sai yãnzi. 30 Tó gɛ̀nↄ fɛ̀ɛ, aↄ̃é nↄↄ sɛ́ro, aↄ̃é zã kɛro, weégↄ̃ kuu lán malaikanↄↄ kuu nà ludambɛmɛ. 31 Gɛ̀nↄ fɛɛna yã musu ée yã kɛ̀ Ludaa òare kyó kɛroo? À bè, 32 ambe Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda ũ. Luda è kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ Ludamɛ. 33 Kɛ̀ gbɛ̃nↄ yã pì mà, à yãdannɛna bↄ̀ ń saɛ.

Dokayã kɛ̀ dɛńlaa

(Maa 12:28-34, Luk 10:25-28)

34 Kɛ̀ Farisinↄↄ mà Yesu Sadusinↄ fù, aↄ̃ kàkↄ̃a. 35 Ben aↄ̃ dokadↄ̃rinↄ doke à yↄ̃̀ à gwa, à à là à bè: 36 Dannɛri, dokayã kparee bé à dɛ a kpaaanↄlaa? 37 Yesu wèàla à bè: Ǹgↄ̃ ye Dii n Ludazi kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n n niniio píngi kↄ̃n n laasuuo píngi. 38 Dokayã kɛ̀ à bɛ̀ɛ vĩ dɛ a kpaaanↄlaan gwe. 39 À plaadee kɛ̀ bↄ̀kↄ̃baon yɛ̀: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃daaazi lán n zĩnda wɛ̃̀ndi bà. 40 Musa doka píngi kↄ̃n annabinↄ yão logona dokayã mɛ̀n plaaa kɛ̀nↄamɛ.

Mɛsaya bori yã

(Maa 12:35-37, Luk 20:41-44)

41 Lán Farisinↄ kakↄ̃ana nà, Yesu ń lá à bè: 42 Á è dia Mɛsaya yã musuu? Dé boriin à ũu? Aↄ̃ wèàla wà bè: Dauda boriimɛ. 43 Ben Yesu bèńnɛ: À kɛ̀ dia Luda Nini dìdi Daudaa, ben Dauda Mɛsaya sìsi Diii? À bè,

44 Dii bè ma diinɛ à vɛ̃ɛ a ↄplaazi

ai àgↄ̃ à ibɛɛnↄ káɛnɛ a gbá gĩzĩ.

45 Kɛ̀ Dauda bènɛ Dii, à kɛ̀ dia eégↄ̃ dɛ à borii ũ dↄↄ? 46 Gbɛ̃kee e fↄ̃ à wèàlaro. Zaa gurↄ beeea gbɛ̃kee e gà à yãke laa dↄro.

23

Ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ mↄnafiki

(Maa 12:38-39, Luk 11:43, 46, 20:45-46)

1 Beee gbɛra Yesu yã ò gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n a ìbanↄ 2 à bè: Ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ bé wà gↄ̃̀ Musa gɛ̃ɛ ũ. 3 Beee yãnzi à yã kɛ̀ aↄ̃è oareenↄ kɛ píngi àgↄ̃ kũna. Mↄde àton ń yãkɛna kɛro, zaakɛ aↄ̃è yã kɛ̀ aↄ̃è oo kɛro. 4 Aↄ̃è aso tìisi yiyi wà di gbɛ̃nↄnɛ ń gã̀n bensↄ̃ baa ↄnɛtee do aↄ̃ègↄ̃ yezi wà káziro. 5 Aↄ̃è ń yã píngi kɛ lɛ gbɛ̃nↄ ń e yãnzimɛ. Lɛn aↄ̃è Luda yã ɛ̃zɛ̃ba gbɛ̃̀ntɛ̃ da lɛ, aↄ̃è bàkↄↄ gbã̀a da ń pↄ́kãsãanↄzi. 6 Aↄ̃ègↄ̃ yezi wavɛ̃ɛ̀ pↄnna pↄ́ble vɛ̃ɛki maaanↄn kↄ̃n aduakɛkpɛ vɛ̃ɛki maaanↄo. 7 Aↄ̃ègↄ̃ yezi wàgↄ̃ ì kpákpaaḿma yàranↄa, wàgↄ̃ ń sísi Rabi. 8 Àton tó wà a sísi Rabiro, zaakɛ a píngi vĩ̀inↄ kↄ̃n dãaronↄmɛ a ũ, a Dannɛri mɛ̀n domɛ. 9 Àton gbɛ̃ke sísi a de tↄↄtɛ kɛ̀ro, zaakɛ a De mɛ̀n domɛ, àmbe à kú musu. 10 Àton tó wà a sísi aɛdero, zaakɛ a Aɛdee mɛ̀n domɛ, àmbe Mɛsaya ũ. 11 A zĩ̀rin gbɛ̃nsi ũ a tɛ́. 12 Gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda kaara, Luda é à busa. Gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda busa, Luda é à kaara.

Yesu kpãkɛ̃na ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄzi

(Luk 11:39-42, 44, 52)

13 Wãiyoo a yãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ! Mↄnafikideenↄ! Eè kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia zɛ́ tata gbɛ̃nↄnɛ. Eè gɛ̃ à guuro, bensↄ̃ eè wezi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà gɛ̃ à guunↄ gɛ̃n sero.

14 Wãiyoo a yãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ! Mↄnafikideenↄ! Eè adua gbã̀a kɛ lɛ gbɛ̃nↄ a e yãnzi, ben eè gyaanↄↄnↄ kpɛ́ síḿma. Beee yãnzi a wɛ́ɛtãmma égↄ̃ pãsĩ dɛ gbɛ̃ píngi pↄ́la.

15 Wãiyoo a yãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ! Mↄnafikideenↄ! Eè lili o tↄↄtɛ kↄ̃n ísiaao ìba mɛ̀n do ena yãnzi. Tó a à è sↄ̃, eè à kɛ tɛ́ pↄ́ ũ dɛala lɛo plaa.

16 Wãiyoo a vĩ̀a dↄn'aɛdeenↄ! Eè be, tó wà sì kↄ̃n Luda kpɛ́o, à yãke vĩro, mↄde tó wà sì kↄ̃n Luda kpɛ́ vurao, beee bé à yã vĩ. 17 Vĩ̀a mìsaideenↄ! À kparee bé à bítaa? Vuran yↄ́, ke Luda kpɛ́ kɛ̀ è tó vura gↄ̃ à pↄ́ ũu? 18 Eè be dↄ, tó wà sì kↄ̃n sa'okiio, a yãke vĩro, mↄde tó wà sì kↄ̃n sa'obↄ kɛ̀ kú gweeo, beee bé à yã vĩ. 19 Vĩ̀anↄ! À kparee bé à bítaa? Sa'obↄn yↄ́, ke sa'okii kɛ̀ è tó sa'obↄ gↄ̃ Luda pↄ́ ũu? 20 Gbɛ̃ kɛ̀ yã sì kↄ̃n sa'okiio sì kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú gweenↄo píngimɛ dↄ. 21 Gbɛ̃ kɛ̀ yã sì kↄ̃n Luda kpɛ́o sì kↄ̃n Luda kɛ̀ kú à guuomɛ dↄ. 22 Gbɛ̃ kɛ̀ yã sì kↄ̃n ludambɛɛo sì kↄ̃n Luda kíblekitao kↄ̃n Luda kɛ̀ vɛ̃ɛnaaomɛ.

23 Wãiyoo a yãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ! Mↄnafikideenↄ! Eè tofeenↄ tↄↄtɛdo kↄ̃n kpee'ãao kↄ̃n dã̀ láo kuridee kpá Ludaa, ben eè dokayã tìisinↄ tón, yãzɛde kↄ̃n sùuo kↄ̃n náanɛo. Yã beeenↄ bé à dɛ àgↄ̃ kũna à kpaaa tona sai. 24 Vĩ̀a dↄn'aɛdeenↄ! Eè mↄ́sↄ nɛ́ bↄ a íminan, ben eè lakumi mↄ́.

25 Wãiyoo a yãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ! Mↄnafikideenↄ! Eè gbãsĩ bↄ togoonↄ kpɛɛ kↄ̃n taanↄ, mↄde wãkũ kↄ̃n zĩndakũnadↄ̃saio bé à a nↄ̀sɛ pà. 26 N Farisi vĩ̀a! Ǹ gbãsĩ bↄ togo guunɛ gĩa, à kpɛɛ é gↄ̃ gbãsĩ sai.

27 Wãiyoo a yãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ! Mↄnafikideenↄ! Á dɛ lán mira kɛ̀ wà aali puraa lɛ̀anↄ bàmɛ. Aↄ̃ kpɛɛ maa wɛ́ɛnɛ, mↄde gɛ̀wanↄ kↄ̃n gbãsĩ píngio bé à ń guu pà. 28 Lɛmɛ apinↄ se dↄ, a kuuna maa gbɛ̃nↄ wɛ́ɛnɛ, mↄde mↄnafiki kↄ̃n yã zaaao bé à a guu pà.

29 Wãiyoo a yãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ! Mↄnafikideenↄ! Eè pↄ́ bo annabinↄ miranↄa, eè zã ble Luda gbɛ̃nↄ pↄ́a 30 eè be: Tó wá kuu yã wa dezinↄ gurↄ, wa bà égↄ̃ kúńyo annabinↄ dɛdɛna guuro. 31 Lɛmɛ á sì kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ annabinↄ dɛ̀dɛnↄ boriinↄn a ũ. 32 À aĩa kɛ, à a dezinↄ kãndagbɛ ba à à mì dɛ sa! 33 Mlɛ̃̀nↄ! Gbɛ̃ntee pitigoonↄ! É kɛ dia à bↄ tɛ́ yã kɛ̀ danaalaa guuu? 34 Beee yãnzi mɛ́ annabinↄ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃rinↄ kↄ̃n yãdannɛrinↄ zĩawa. É ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ, é ń gbɛ̃kenↄ pá lía, é ń gbɛ̃kenↄ gbɛ̃ flã̀o a aduakɛkpɛnↄ guu, é pɛ́ḿma wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo. 35 Lɛmɛ Luda gbɛ̃ kɛ̀ wà ń dɛdɛnↄ yã é wí a musu lɛ, sɛna zaa gbɛ̃ maa Abila dɛnaa ai à gàa pɛ́ Bɛrɛkia nɛ́ Zakari kɛ̀ a à dɛ̀ Luda kpɛ́ kↄ̃n sa'okiio daguraa. 36 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, yã beeenↄ píngi é wí tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄ musumɛ.

Yerusalɛmu yã

(Luk 13:34-35)

37 Yerusalɛmudeenↄ, Yerusalɛmudeenↄ! Eè annabinↄ dɛdɛ, eè gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń zĩawaanↄ papa gbɛ̀o à ń dɛdɛ. Mɛɛ̀gↄ̃ yezi mà a kakↄ̃amazi gɛ̃̀n baaagↄ̃, lán koo è a dɛ̀bɛ kú a nɛ́nↄla nà, mↄde ée weziro. 38 Luda é a kpɛ́ tóare bɛzĩ ũmɛ sa. 39 Mɛ́ɛ ooare, é ma e dↄro ai à be, aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ kↄ̃n Dii tↄ́o ũ.

24

Yerusalɛmu yakana kↄ̃n andunayãagurↄ sèedanↄ

(Maa 13:1-20, Luk 21:5-24)

1 Yesu bↄ̀ Luda ua guu èe taa, ben à ìbanↄ sↄ̃̀zi wà lɛ́zukii kɛ̀nɛ à kpɛ́nↄa. 2 Ben Yesu bèńnɛ: A beee è píngiↄ́? Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, weé gbɛ̀ ke tó dikↄ̃aro, weé gboro píngimɛ.

3 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu vɛ̃ɛna Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi, à ìbanↄ mↄ̀ à kiia gusaɛ, aↄ̃ à là wà bè: Ǹ owe, bↄrɛn yã kɛ̀nↄ é kɛɛ? Bↄ́ bé eégↄ̃ dɛ n suna kↄ̃n andunayãagurↄↄo sèeda ũu? 4 Yesu wèńla à bè: À làakari kɛ, àton tó wà a sãsãro. 5 Zaakɛ weé mↄ́ pari ma tↄ́o, aↄ̃égↄ̃ bee Mɛsayan ń ũ, aↄ̃é gbɛ̃nↄ sãsã pari. 6 É zĩ̀nↄ baaru ma kↄ̃n à wàpeo. Àton bídi kɛro. Sé beeenↄ kɛ, mↄde gurↄ yãana kpɛ́. 7 Bori kↄ̃n boriio é fɛɛkↄ̃zi, lɛmɛ dↄ bùsu kↄ̃n bùsuo. Nↄa kↄ̃n tↄↄtɛ nigãnigãnao égↄ̃ kú gukenↄn. 8 Yã beeenↄ píngi nↄ̀wãwã naana ũ. 9 Beee gbɛra weé a kũkũ wà a kpáḿma, wà wɛ́ɛ tãawa wà a dɛ, bori píngi é zaagu ma yãnzi. 10 Gbɛ̃nↄ é fuma pari, aↄ̃é bↄ kↄ̃ kpɛɛ, aↄ̃é zakↄ̃n. 11 Annabi ɛgɛɛnↄ é mↄ́ pari wà gbɛ̃nↄ sãsã pari, 12 yã zaaa é kↄ̃, gbɛ̃ parideenↄ yenzi é busa. 13 Gbɛ̃ kɛ̀ zɛna gbãa ai à gurↄ lɛ́a bé eé mìsina e. 14 Weé kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia pì baaru kpá anduna baama píngia sèeda ũ bori pínginɛ, gbasa pↄ́ píngi é mì dɛ.

15 Tó a tɛ̃̀ guyakari kɛ̀ annabi Daniɛli à yã ò è Luda ua, kyókɛri gↄ̃ dↄ̃, 16 gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yudeanↄ bàa sí wà mì pɛ́ kpiiinↄa. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ kú a kpɛ́ musu tón pita à gɛ̃ kpɛ́ guu à pↄ́ke sɛ́ à bↄoro. 18 Gbɛ̃ kɛ̀ kú buraa tón liara bɛ à a uta sɛ́ro. 19 Wãiyoo nↄ̀sindadeenↄ kↄ̃n nɛ́dandeenↄ gurↄ beeea. 20 À adua kɛ lɛ bàasina pì tón kɛ buusiɛ ke kámmabogurↄↄ zĩro. 21 Zaakɛ gurↄↄ pì wɛ́ɛtãmma égↄ̃ bíta. Zaa gurↄↄ kɛ̀ Luda anduna kɛ̀ ai gbã̀a, à taka e kɛro, bensↄ̃ eé kɛ zikiro. 22 Tó Ludaa e gurↄↄ pìnↄ lagoro, lɛ gbɛ̃ke é bↄro. Mↄde eé gurↄↄ pìnↄ lago a gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́nↄ yãnzimɛ.

Gbɛ̃ntee Nɛ́ suna

(Maa 13:21-37, Luk 17:20-37, 21:25-33)

23 Gurↄ beeea tó gbɛ̃ke bèare, à Mɛsaya gwa kɛ̀ kesↄ̃ à Mɛsaya gwa kãa, àton síro. 24 Zaakɛ Mɛsaya ɛgɛɛnↄ kↄ̃n annabi ɛgɛɛnↄ é mↄ́ wà sèeda bítanↄ kↄ̃n dabuyãnↄ kɛ, lɛ wà baa gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sɛ́nↄ sãsão, tó eé sí kɛ. 25 À ma, ma gĩakɛ má òare zaa káaku kↄ̀. 26 Tó wà bèare à gwa, à kú sɛ̃̀n, àton gáro. Ke tó wà bèare à gwa, à kú kpɛ́tu, àton síro. 27 Zaakɛ lán lou è pí à ludambɛɛ pura kũ zaa ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa ai à gɛ̃kpɛn kpa nà, lɛn Gbɛ̃ntee Nɛ́ suna égↄ̃ dɛ lɛ. 28 Guu kɛ̀ gɛ̀ kún, gwen yeberekunↄ é kↄ̃ kakↄ̃an.

29 Gurↄ pìnↄ wɛ́ɛtãmma gbɛra gↄ̃ↄ ↄfãntɛ̃ é sia kũ, mↄvura é í kɛro, sↄsↄnɛnↄ é woro ludambɛ, gbãaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú musunↄ é nigã. 30 Gbɛ̃ntee Nɛ́ sèeda é gbasa à bↄ ludambɛ, borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú anduna guunↄ é ń zĩnda gbɛ̃gbɛ̃ ń píngi, aↄ̃é Gbɛ̃ntee Nɛ́ suna e ludambɛ luguun kↄ̃n gbãaao kↄ̃n gakui bítao. 31 Eé a malaikanↄ zĩ kↄ̃n kãkãki'ↄ gbãaao, aↄ̃é a gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́nↄ kakↄ̃a anduna gooda siigↄ̃ↄa zaa ludambɛ lɛ́ gura kɛ̀ kↄ̃n à lɛ́ kãao.

32 À yã dada kãkã lía. Tó à gã̀nↄ í kpàkpa, èe lá bↄ̀rↄ paa, á dↄ̃ guwãagurↄↄ kà kĩi. 33 Lɛmɛ sↄ̃, tó a yã pìnↄ è píngi lɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ à suna kà kĩi, à kú kpɛɛlɛa. 34 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gurↄↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄ é gɛ̃tɛro ai yã pìnↄ gá kɛo píngi. 35 Musu kↄ̃n tↄↄtɛo é gɛ̃tɛ, mↄde ma yãnↄↄ gɛ̃tɛna vĩro.

36 Gbɛ̃kee à gurↄↄ ke à gurↄ zaka dↄ̃ro, baa malaika kɛ̀ aↄ̃ↄ kú musunↄ ke Luda Nɛ́, sé De Luda. 37 Lán à dɛ nà Nuu gurↄ, lɛn eégↄ̃ dɛ lɛ se Gbɛ̃ntee Nɛ́ sugurↄ. 38 Gurↄↄ kɛ̀ í e da andunalaro, wèe pↄ́ blee wèe í mii, wèe nↄↄ sɛɛ wèe zã kɛɛ ai Nuu gàa à gɛ̃̀ góro'itɛ guu. 39 Aↄ̃ↄe dↄ̃ro, ben í mↄ̀ à ń sɛ́ɛ ń píngi. Lɛn eégↄ̃ dɛ lɛ se Gbɛ̃ntee Nɛ́ sugurↄ. 40 Gbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ égↄ̃ kú bura, weé gbɛ̃ doo sɛ́ wà gbɛ̃ doo tón. 41 Nↄgbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ égↄ̃ pↄ́ lↄlↄↄ gbɛ̀n, weé gbɛ̃ doo sɛ́ wà gbɛ̃ doo tón. 42 Beee yãnzi a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ, zaakɛ á dↄ̃ gurↄↄ kɛ̀ a Dii é suro. 43 Àgↄ̃ kɛ̀kii dↄ̃. Tó bɛdee gurↄ zaka kɛ̀ kpãi é mↄ́a dↄ̃̀ yã, lɛ a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ, eé tó à a kpɛ́ fↄ̃ro. 44 Beee yãnzi apinↄ sↄ̃, àgↄ̃ kú soruo, zaakɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ é su gurↄ zaka kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄzirooamɛ.

Zĩkɛri náanɛde làakaridee

(Luk 12:41-48)

45 Dén zĩkɛri náanɛde làakaridee kɛ̀ à dii a zĩkɛrinↄ nànɛ a ↄzĩ lɛ à pↄ́blee kpáḿma à gurↄↄa ũu? 46 Aubarikadeen zĩkɛri kɛ̀ à dii à lè èe kɛɛ lɛ a sugurↄↄa ũ. 47 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, eé a auziki píngi nanɛ a ↄzĩmɛ. 48 Mↄde tó zĩkɛri pì pãsĩ, ben à bè a nↄ̀sɛ guu a dii e gì kɛɛ, 49 ben à nà a zĩkɛri daanↄ gbɛ̃gbɛ̃naa, èe pↄ́ blee èe í mii kↄ̃n wɛ̃dɛrinↄ, 50 à dii é su gurↄↄ kɛ̀ à wɛ́ɛ dↄzirooamɛ, gurↄ zaka kɛ̀ à dↄ̃rooa, 51 eé à zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ, à à baka da kↄ̃n mↄnafikideenↄ. Gwen weé ↄ́ↄ dↄn wà ↄ di ń musu.

25

Nↄkparɛ gↄ̃ↄn kurinↄ

1 Gurↄ beeea kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia égↄ̃ dɛ lán nↄkparɛ gↄ̃ↄn kuri kɛ̀ aↄ̃ ń fitianↄ sɛ̀ wà bↄ̀o, aↄ̃ↄe gaa da nↄsɛrilɛ bàmɛ. 2 Aↄ̃ gↄ̃ↄn sↄↄroonↄ nɛ́ mìsaideenↄmɛ. Aↄ̃ gↄ̃ↄn sↄↄroonↄ sↄ̃ↄ làakarideenↄmɛ. 3 À mìsaideenↄ ń fitianↄ sɛ̀ nↄ́si kũsãɛ sai, 4 à làakarideenↄ sↄ̃ ń fitianↄ sɛ̀ kↄ̃n nↄ́si kũsãɛo. 5 Nↄsɛri e mↄ́ kpaaro, ben i ń lɛ́ ń píngi, aↄ̃ↄe ii oo. 6 Lezãndo wà wii lɛ̀: Nↄsɛri e mↄↄ! À fɛɛ à gá daàlɛ. 7 Ben nↄkparɛ pìnↄ vù ń píngi, aↄ̃ ń fitianↄ kɛ̀kɛ. 8 Ben mìsaideenↄ bè làakarideenↄnɛ: À wa gba nↄ́si féteroo! Wa fitia e gaa nɛ́! 9 Ben làakaridee pìnↄ wèńla wà bè: Eé mↄ́wa kↄ̃n apinↄ píngiro. À gá à a pↄ́ lú à yàrinↄ kiia. 10 Kɛ̀ aↄ̃ gàa lú, ben nↄsɛri kà. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ soru kɛ̀nↄ gɛ̃̀o nↄsɛ guu, ben wà gbà tàta. 11 Zãazãa nↄkparɛ kpaaa pìnↄ sù, aↄ̃ↄe lɛ́ zuu: Dii, Dii! Ǹ zɛ wɛ̃we! 12 Ben à wèńla à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, má a dↄ̃ro. 13 Beee yãnzi a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ, zaakɛ á à gurↄↄ ke à gurↄ zaka dↄ̃ro.

Ɔↄdakɛna zĩ̀rinↄnɛ

(Luk 19:11-27)

14 Kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ èe gaa wɛ́tɛa bà, ben à a zĩkɛrinↄ sìsi, à a auziki nàńnɛ ń ↄzĩ. 15 À ↄↄdaa kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃ doonɛ zika sↄↄro, gbɛ̃ plaadee zika plaa, gbɛ̃ aagↄ̃dee zika do, aↄ̃ baade gbãa lɛ́n, ben à gàa wɛ́tɛa. 16 Zikasↄↄrodee gàa à laa tà kↄ̃n ↄↄ pìo gↄ̃ↄ, ben à àre è zika sↄↄro. 17 Zikaplaadee kɛ̀ lɛ dↄ, ben à àre è zika plaa. 18 Zikadodee sↄ̃ gàa à wɛ̀ɛ yↄ̃̀, ben à a dii ↄↄ pì ùtɛn. 19 Gurↄ plaaa gbɛra zĩkɛri pìnↄ dii sù, ben èe a ↄↄ yã gↄ̃gↄ̃ↄńyo. 20 Zikasↄↄrodee mↄ̀ kↄ̃n zika sↄↄro pãnde kɛ̀ à èo à bè: Dii, ǹ zika sↄↄroo kɛ̀ ń kpàmaa gwa, à àre kàaramɛ zika sↄↄro dↄ. 21 Ben à dii bènɛ: Ń kɛ̀ zĩkɛri maa náanɛde! Lán ń náanɛ vĩ kↄ̃n à féteo nà, mɛ́ à bíta nannɛ n ↄzĩ sa. Ǹ gɛ̃ ma pↄnnakɛna guu. 22 Zikaplaadee mↄ̀ dↄ à bè: Dii, ǹ zika plaaa kɛ̀ ń kpàmaa gwa, à àre kàaramɛ zika plaa dↄ. 23 Ben à dii bènɛ: Ń kɛ̀ zĩkɛri maa náanɛde! Lán ń náanɛ vĩ kↄ̃n à féteo nà, mɛ́ à bíta nannɛ n ↄzĩ sa. Ǹ gɛ̃ ma pↄnnakɛna guu. 24 Ben zikadodee mↄ̀ sa à bè: Dii, má dↄ̃ kɛ̀ n yãnↄↄ zĩ'ũ. Nɛɛ̀ pↄ́ kɛ̃ guu kɛ̀ nɛ́ɛ tↄ̃nlo. Nɛɛ̀ pↄ́ kakↄ̃a guu kɛ̀ nɛ́ɛ gbɛ̃nlo. 25 Ben vĩa ma kũ, ma gaa ma n ↄↄ ùtɛ wɛ̀ɛn. N pↄ́ɛ kɛ̀. 26 Ben à dii bènɛ: Zĩkɛri zaa mɛade! Ń dↄ̃ kɛ̀ mɛɛ̀ pↄ́ kɛ̃ guu kɛ̀ mɛ́ɛ tↄ̃nlo, mɛɛ̀ pↄ́ kakↄ̃a guu kɛ̀ mɛ́ɛ gbɛ̃nloo? 27 À maa yã n ↄↄdaa kɛ̀o gbɛ̃kenɛ, lɛ tó ma su, mà a pↄ́ sí kↄ̃n à àreo. 28 À zika doo pì sía à kpá zikasↄↄrodeea. 29 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ vĩin Luda é kaaranɛ ai à dizi. Gbɛ̃ kɛ̀ vĩroo sↄ̃, baa kɛ̀ à vĩi Luda é síamɛ. 30 Zĩkɛri pãa kɛ̀kii sↄ̃, à à zu bàazi gusiaan. Gwen weé ↄ́ↄ dↄn wà ↄ di ń musu.

Ziakpɛɛ zĩ yãkpaɛkɛna

31 Tó Gbɛ̃ntee Nɛ́ mↄ̀ a gakui guu kↄ̃n a malaikanↄ ń píngi, eé vɛ̃ɛ a kíblekita gakuideea. 32 Anduna boriinↄ é kakↄ̃a à aɛ ń píngi, eé ń kɛ̃kↄ̃a, lán pↄ́dãri è sãanↄ kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n blènↄ nà. 33 Eé sãanↄ kpá a ↄplaazi, blènↄ ↄzɛɛzi. 34 Beee gbɛra Kína pì é be gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a ↄplaazinↄnɛ: Amↄa kɛ̀ ma De aubarika dàaguunↄ, à mↄ́ à kpata kɛ̀ à à soru kɛ̀are zaa andunakaɛgurↄↄ ble. 35 Zaakɛ kɛ̀ nↄaa e ma dɛɛ, a pↄ́blee kpàma. Kɛ̀ ímii e ma dɛɛ, a í kpàma. Kɛ̀ má kuu nibↄ ũ, a ma si. 36 Kɛ̀ má kú bũu, a asii tàmɛ. Kɛ̀ mɛ́ɛ gyãa kɛɛ, a ma gwa. Kɛ̀ wà ma da kpɛ́siaan, a mↄ wɛ́ɛ kpàɛmazi.

37 Gbɛ̃ maaanↄ é benɛ: Dii, bↄrɛn wá è nↄaa e n dɛɛ wa pↄ́blee kpàmma ke ímii e n dɛɛ wa í kpàmmaa? 38 Bↄrɛn wa n e nibↄ ũ wa n si, ke ń kú bũu wa asii tànnɛɛ? 39 Bↄrɛn wa n e nɛ́ɛ gyãa kɛɛ, ke wà n da kpɛ́siaan wa gaa wɛ́ɛ kpàɛnzii? 40 Kína pì é weńla à be: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, yã kɛ̀ á kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̃sãnanɛ ma gbɛ̃ kɛ̀nↄ tɛ́, mámbe á kɛ̀mɛ.

41 Beee gbɛra eé be gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a ↄzɛɛzinↄnɛ: À gumɛ gwe amↄa kɛ̀ Luda lɛ́ kɛ̀areenↄ! À tá tɛ́ kɛ̀ eé garoo kɛ̀ Ludaa kɛ̀kɛ Ibilisinɛ kↄ̃n a ìbanↄ guu. 42 Zaakɛ nↄaa e ma dɛɛ, ée pↄ́blee kpámaro. Ímii e ma dɛɛ, ée í kpámaro. 43 Má dɛ nibↄ ũ, ée ma síro. Má kú bũu, ée asii támɛro. Mɛ́ɛ gyãa kɛɛ ke wà ma da kpɛ́siaan, ée mↄ́ à wɛ́ɛ kpáɛmaziro. 44 Aↄ̃é gbasa wà à la wà be: Dii, bↄrɛn wa n e kↄ̃n nↄaao ke ímiio ke nibↄ ũ ke bũu ke gyãree ke pisina ũ, ben wée n ĩan károo? 45 Kína é weńla à be: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, lán ée kɛ gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̃sãnanɛ gbɛ̃ kɛ̀nↄ tɛ́ro nà, mámbe ée kɛmɛro. 46 Gbɛ̃ beeenↄ é tá wɛ́ɛtãmma kɛ̀ è yãaroo guumɛ, gbɛ̃ maaanↄ sↄ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo guu.

26

Lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na Yesuzi

(Maa 14:1-2, Luk 22:1-2, Yoh 11:45-53)

1 Kɛ̀ Yesu yã beeenↄ ò píngi à yã̀a, ben à bè a ìbanↄnɛ: 2 Á dↄ̃ kɛ̀ Banla zĩbaa gↄ̃̀ gurↄ plaa, weé Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpáḿma wà à pá lía.

3 Beee gbɛra sa'orikinↄ kↄ̃n Yuda gbɛ̃nsinↄ kàkↄ̃a sa'oriki ìsi kɛ̀ wè be Kayafa bɛ. 4 Aↄ̃ yã gↄ̃̀gↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄo lán aↄ̃é Yesu kũ wà à dɛ nà 5 wà bè: Wàton kɛ zĩbaa zĩro, lɛ gbɛ̃nↄ tón zↄka káro yãnzi.

Nↄ́si gũ nna kuna Yesu mìa

(Maa 14:3-9, Yoh 12:1-8)

6-7 Kɛ̀ Yesu kú Bɛtani, Simↄ Kusu bɛ, èe pↄ́ blee gɛɛkɛsɛkɛna, ben nↄgbɛ̃ ke sↄ̃̀zi, à gbaaa nɛ́ngo kɛ̀ nↄ́si gũ nna ↄↄdee kú à guu kũna, ben à kù Yesu mìa. 8 Kɛ̀ à ìbanↄↄ è lɛ, ben aↄ̃ pↄↄ fɛ̀ɛ wà bè: Bↄ́n pↄ́ laalaakɛna kɛ̀ ũu? 9 Lɛ wà nↄ́si pì yà yã kↄ̃n ↄↄ bítao wà kpà takaasideenↄa. 10 Yesu dↄ̃̀ḿma, ben à bèńnɛ: Bↄ́yãnzi ée ĩa daa nↄgbɛ̃ pìazi? À zĩ maaa kɛ̀mɛmɛ. 11 Takaasideenↄ égↄ̃ kúao gurↄ píngi, mapi sↄ̃ mɛ́gↄ̃ kúao gurↄ píngiro. 12 Kɛ̀ à nↄ́si pì kù ma mɛ̀a, à kɛ̀ lɛ lɛ à ma gɛ̀ kɛomɛ. 13 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, guu kɛ̀ wèe ma baaru nna waazi kɛɛn anduna guu píngi, weégↄ̃ yã kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì kɛ̀ oo à dↄngu yãnzi.

Yudasi bↄna Yesu kpɛɛ

(Maa 14:10-11, Luk 22:3-6)

14 Beee gbɛra gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ doke kɛ̀ wè benɛ Yudasi Isikariↄti gàa sa'orikinↄ kiia 15 à bè: Tó ma Yesu kpàawa, bↄ́n á yezi à kpámaa? Ben aↄ̃ kondogi ↄↄ mɛ̀n baaakuri nàro wà kpàa. 16 Zaa gurↄ beeean èe zɛ́ wɛtɛɛ à Yesu kpáḿma.

Banla pↄ́ble kɛkɛna

(Maa 14:12-21, Luk 22:7-14, Yoh 13:21-38)

17 Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa gurↄ káakudee zĩ Yesu ìbanↄ mↄ̀ wà à là wà bè: Mán ń yezi wà gá kɛkɛnnɛ ǹ Banla pↄ́ blen? 18 À wèńla à bè: À gá wɛ́tɛn gↄ̃gbɛ̃ke kiia à benɛ, Dannɛri bè a gurↄↄ kà kĩi. À bɛn é Banla pↄ́ blen kↄ̃n a ìbanↄ. 19 Yesu ìbanↄↄ kɛ̀ lán à dàńnɛ nà, aↄ̃ Banla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ. 20 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, Yesu gɛɛkɛsɛkɛna teebuzi kↄ̃n a gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaa pìnↄ. 21 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ blee à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, a gbɛ̃ mɛ̀n doo é ma kpáḿma. 22 Aↄ̃ nↄ̀sɛ yàka maamaa, ben aↄ̃ↄe à laa doodo: Asa mámbeeroo, Dii? 23 Yesu wèńla à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ wée ↄ kaakↄ̃a taa guu lɛdoo bé eé ma kpáḿma. 24 Gbɛ̃ntee Nɛ́ é kpá guuzi lán à kɛ̃na à yã musu nà, mↄde wãiyoo gbɛ̃ kɛ̀ eé Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpáḿma pì. Eé kɛ sã̀ↄ adeenɛ tó wèe à i yãro. 25 Ben Yudasi kɛ̀ eé à kpáḿma pì bè: Asa mámbeeroo, Rabi? Yesu bènɛ: Ḿbe ń ò gwe.

Dii pↄ́blee

(Maa 14:22-26, Luk 22:14-20, 1Kↄ 11:23-25)

26 Kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ blee, Yesu burɛdi sɛ̀ à aubarika dàn, ben à lìkↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa à bè: À sí à só, ma mɛ̀n yɛ̀. 27 Ben à togoo sɛ̀ à aubarika dàn, à kpàḿma à bè: À mi a píngi. 28 Ma arun yɛ̀, Luda bà kuuna kↄ̃n gbɛ̃ pariinↄ aru ũ, kɛ̀ eé bↄɛma aↄ̃ durunkɛ̃nnɛna yãnzi. 29 Mɛ́ɛ ooare, zaa gbã̀a mɛ́ geepi'i kɛ̀ mi dↄro ai kpata kɛ̀ bↄ̀ ma De kiia gá bↄo gupuraaa, gbasa mà à dufu miao sa. 30 Kɛ̀ aↄ̃ lɛ̀ sì, ben aↄ̃ bↄ̀ɛ wà gàa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi.

Yesu gĩakɛ à dↄ̃ yã kɛ̀ Pita é kɛ

(Maa 14:27-31, Luk 22:31-34, Yoh 13:36-38)

31 Ben Yesu bèńnɛ: A píngi é fuma gwãavĩa, zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè: Mɛ́ sãdãri lɛ́, sãanↄ é fãakↄ̃a. 32 Mↄde ma fɛɛna gbɛra mɛ́ dↄare aɛ gana Galili. 33 Ben Pita bènɛ: Baa tó aↄ̃ fùmma ń píngi, mɛ́ fumma zikiro. 34 Ben Yesu bènɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, gwãavĩa ai koo gↄ̃ gá lɛ́ zu, nɛ́ lɛ́ sɛ́mazi gɛ̃̀n aagↄ̃. 35 Pita bènɛ: Baa tó mɛ́ gà mà ganyo, mɛ́ lɛ́ sɛ́nzi zikiro. Ben à ìbanↄↄ ò lɛ se ń píngi.

Yesu aduakɛna zaa Gɛtɛsɛmani

(Maa 14:32-42, Luk 22:39-46)

36 Ben Yesu kↄ̃n a ìbanↄ kà guu kɛ̀ wè be Gɛtɛsɛmani, ben à bèńnɛ: À vɛ̃ɛ kɛ̀ ai mà gá adua kɛ kãaa. 37 À Pita kↄ̃n Zebedi nɛ́ gↄ̃ↄn plaaanↄ sɛ̀ à gàańyo. À pↄↄ sia kũ̀ à nↄ̀sɛyↄgↄ sì. 38 Ben à bèńnɛ: Ma pↄↄ sia kũ̀ maamaa ai gaa lɛ́zĩ. À zɛ kɛ̀ à itɛ̃ kɛmao. 39 Kɛ̀ à gàa aɛ féte, ben à kùɛ tↄↄtɛ à adua kɛ̀ à bè: Baa, tó eé sí kɛ, ǹ tó togo'i kɛ̀ gɛ̃tɛmala. Mↄde èe kɛ lán má yezi nànlo, séde lán ń yezi nà. 40 Ben a lìara à sù à a ìbanↄ lè, aↄ̃ↄe ii oo. Ben à bè Pitanɛ: Lɛn yↄ́? Ée fↄ̃ a itɛ̃ kɛ̀mao baa awa doroo? 41 À itɛ̃ kɛ àgↄ̃ adua kɛɛ, lɛ àton fu yↄ̃agwanaaro yãnzi. Ninii yezi, mↄde mɛ̀ busɛ. 42 À kɛ̃̀ḿma à gɛ̃̀n plaade, à adua kɛ̀ à bè: Baa, tó togoo kɛ̀ é gɛ̃tɛmala a í mi sairo, ǹ tó n pↄyezi kɛ. 43 Kɛ̀ à lìara à sù à ń lé, aↄ̃ↄe ii oo dↄ, zaakɛ aↄ̃ↄe imioo dɛdɛɛ. 44 Ben à ń tón dↄ, à gàa à wɛ́ɛ kɛ̀ à gɛ̃̀n aagↄ̃de, à yã dↄ̃nkↄ̃ pì ò dↄ. 45 Ben à lìara à sù a ìbanↄ kiia à bèńnɛ: Ée ii oo, ée kámma boo ai tian yↄ́? À gwa! Gurↄↄ kà kĩi. Wà Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpà durunkɛrinↄa. 46 À fɛɛ wà tá. Gbɛ̃ kɛ̀ ma nańnɛ ń ↄzĩ e mↄↄ.

Yesu kũna

(Maa 14:43-50, Luk 22:47-53, Yoh 18:3-12)

47 Kɛ̀ à kpɛ́ èe yã pì oo, ben Yudasi, à ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ doke mↄ̀ kↄ̃n pariio, aↄ̃ↄ fɛ̃ɛdaanↄ kũna kↄ̃n gònↄ, aↄ̃ bↄ̀ sa'orikinↄ kↄ̃n Yuda gbɛ̃nsinↄ kiia. 48 Bↄnkpɛɛdee pì sↄ̃ sèeda òńnɛ à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ mɛ́ lɛ́ pɛ́a, àmbe gwe. À à kũ. 49 Ben à mì pɛ̀ Yesua gↄ̃ↄ à bè: Fↄↄ, Rabi! Ben à lɛ́ pɛ̀a. 50 Yesu bènɛ: Ma gbɛ̃, ǹ n kɛna kɛ! Ben wà mↄ̀ wà ↄ pɛ̀ɛ Yesua wà à kũ̀. 51 Ben Yesu gbɛ̃nↄ doke a fɛ̃ɛdaa wòto, à sa'oriki ìsi zĩ̀ri lɛ̀o à à swã gò. 52 Ben Yesu bènɛ: Ǹ n fɛ̃ɛdaa sↄtↄ a kpɛ́ɛn. Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao, fɛ̃ɛdaa bé eé à dɛ. 53 Tó má yezi ma De malaika zĩ̀kpɛɛnↄ gbarɛmɛ gↄ̃ↄ dɛ gãli kuri awɛɛplaaanↄla, ń dↄ̃ mɛ́ fua mà a wɛ́ɛ kɛan yↄ́? 54 Tó má kɛ̀ lɛ sↄ̃, dian yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè eé kɛ lɛɛ é kɛɛ? 55 Ben Yesu bè pariinɛ: Kpãi wɛ́ɛdewɛn ma ũ kɛ̀ a mↄ à ma kũ kↄ̃n fɛ̃ɛdaanↄ kↄ̃n gònↄoↄ́? Mɛɛ̀gↄ̃ vɛ̃ɛɛ Luda ua lán guu e dↄↄ nà mɛɛ̀gↄ̃ yã daaare, ée ma kũro. 56 Mↄde yã pì kɛ̀ píngi, lɛ yã kɛ̀ annabinↄↄ kɛ̃̀ Luda yãn kɛ yãnzi. Ben à ìbanↄ bàa lɛ̀ ń píngi aↄ̃ à tòn.

Yuda gbãadeenↄ yãkpaɛkɛna kↄ̃n Yesuo

(Maa 14:53-65, Luk 22:54-55, 63-71, Yoh 18:13-14, 19-24)

57 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Yesu kũ̀nↄ gàao sa'oriki ìsi Kayafa bɛ. Ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kakↄ̃ana gwe. 58 Pita tɛ́ à kpɛɛ kãaa ai sa'oriki ìsi pì bɛ. À gɛ̃̀ ua guu, à vɛ̃̀ɛ kↄ̃n dogarinↄ lɛ à yã pì mìdɛna e. 59 Sa'orikinↄ kↄ̃n Yuda yãkpaɛkɛrinↄ ń píngi e sèeda wɛtɛɛ Yesuzi wà à dɛ. 60 Baa kɛ̀ gbɛ̃nↄ mↄ̀ wà ɛgɛyã dìdia pari, èe kɛro. Zãazãa gↄ̃ↄn plaa kenↄ mↄ̀ 61 aↄ̃ bè: Gbɛ̃ pì bè é fↄ̃ à Luda kpɛ́ wí à ɛara à bo gurↄ aagↄ̃ↄ dagura sɛ́! 62 Ben sa'oriki ìsi fɛ̀ɛ à zɛ̀ à bè Yesunɛ: Ń yãke vĩ ǹ weńlaroo? Yã kɛ̀ wèe didiimmaa kɛ̀ dɛ diaa? 63 Yesu yĩtɛ kpɛ̃, ben sa'oriki ìsi pì bènɛ: Ma nannɛ Luda Wɛ̃̀ndidezi, ǹ owe tó Luda Nɛ́ Mɛsayan n ũ. 64 Yesu wèàla à bè: Lɛn ń ò lɛ. Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ ooare, zaa gbã̀a é Gbɛ̃ntee Nɛ́ e vɛ̃ɛna Gbãapingide ↄplaazi, bensↄ̃ é à suna e ludambɛ luguun. 65 Ben sa'oriki ìsi pì a utanↄ gà à kɛ̃̀ à bè: A dↄkɛ̀ Ludao! À kɛ̀ dia wée sèedade pãnde kenↄ wɛtɛɛ dↄee? Á mà lán à dↄkɛ̀ Ludao nà. 66 Yã kpareen a zɛo tiaa? Ben aↄ̃ wèàla wà bè: À taari kà wà à dɛ. 67 Ben wà lóu sù à uua, wà à lɛ̀lɛ ↄkũo. Gbɛ̃kenↄ à swãn kɛ̀kɛ 68 aↄ̃ bè: Mɛsaya, ǹ annabikɛyã o ǹ gbɛ̃ kɛ̀ n lɛɛ owe.

Pita lɛ́sɛna Yesuzi

(Maa 14:66-72, Luk 22:56-62, Yoh 18:15-18, 25-27)

69 Pita vɛ̃ɛna ua, ben zↄ̀nↄkparɛ ke mↄ̀ à bènɛ: Mpi sↄ̃ nɛɛ̀gↄ̃ kú lɛdo kↄ̃n Galili gbɛ̃ Yesu pìomɛ. 70 Ben à lɛ́ sɛ̀ ń píngi wáa à bè: Mɛ́ɛ yã kɛ̀ nɛ́ɛ oo dↄ̀rↄ dↄ̃ro. 71 Ben à fɛ̀ɛ à gɛ̃̀ gãnun. Nↄgbɛ̃ pãnde à è, ben à bè gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀kii lɛdo kↄ̃n Yesu Nazarɛtiomɛ. 72 Pita ɛ̀ara à lɛ́ sɛ̀ à la dà à bè: Má gbɛ̃ pì dↄ̃ro. 73 Kɛ̀ à kɛ̀ saa féte, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna gweenↄ sↄ̃̀ Pitazi aↄ̃ bè: Yãpuramɛ, aↄ̃ gbɛ̃ doon n ũ, zaakɛ wá n dↄ̃ n yã'onaamɛ. 74 Ben à fɛ̀ɛ à a zĩnda kà à la dà à bè: Má gbɛ̃ pì dↄ̃ro. Zaa gwe gↄ̃ↄn koo lɛ́ zù. 75 Ben yã kɛ̀ Yesu ò dↄ̀ Pitan kɛ̀ à bè, ai koo gↄ̃ gá lɛ́ zu, eé lɛ́ sɛ́azi gɛ̃̀n aagↄ̃. Ben Pita bↄ̀ bàazi à pↄsia ↄ́ↄ dↄ̀.

27

Yudasi gana

(Zĩr 1:18-19)

1 Kɛ̀ guu dↄ̀ kↄngↄ idɛ'idɛ sa'orikinↄ kↄ̃n Yuda gbɛ̃nsinↄ ń píngi yã gↄ̃̀gↄ̃ Yesuzi lɛ wà à dɛ. 2 Aↄ̃ à yì, ben aↄ̃ gàa wà à nà bùsu gbɛ̃nsi Pilatinɛ a ↄzĩ.

3 Kɛ̀ Yudasi kɛ̀ bↄ̀ à kpɛɛ è yã dàala, à gↄ̃̀ tómadↄ̃yãa guu, ben à gàa kondogi ↄↄ mɛ̀n baaakuri pì sↄkpa sa'orikinↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ 4 à bèńnɛ: Ma durun kɛ̀, ma taarisaidee kpà gaazi. Ben aↄ̃ bènɛ: Wa bà ũgbaa? N yãn gwe. 5 Ben Yudasi ↄↄ pì zù Luda kpɛ́n, ben à tà à gàa à a zĩnda lògo. 6 Ben sa'orikinↄ ↄↄ pì sɛ̀ɛ aↄ̃ bè: Ɔↄ pì kana Luda kpɛ́ ↄↄdakii guu zɛ́ vĩro, zaakɛ gbɛ̃dɛ'ↄↄmɛ. 7 Kɛ̀ aↄ̃ yã gↄ̃̀gↄ̃, ben aↄ̃ orobori gũ̀tↄkii lù kↄ̃n ↄↄ pìo nibↄnↄ vĩikii ũ. 8 Beee yãnzi ai kↄ̃n a gbã̀ao wè be tↄↄtɛ pìnɛ Tↄↄtɛ Arudeezi. 9 Ben yã kɛ̀ annabi Yɛrɛmaya ò kɛ̀ à bè: Wà kondogi ↄↄ mɛ̀n baaakuri pì sɛ̀ɛ, ↄↄ kɛ̀ Isarailinↄ zɛ̀o wà kpà à yã musu pì, 10 ben wà orobori gũ̀tↄkii lùo lán Dii dìɛmɛ nà.

Pilati yãkpaɛkɛna kↄ̃n Yesuo

(Maa 15:2-5, Luk 23:3-5, Yoh 18:33-38)

11 Yesu zɛna bùsu gbɛ̃nsi aɛzĩ. Ben gbɛ̃nsi pì à là à bè: Ḿbe Yudanↄ kína ũↄ́? Yesu wèàla à bè: Lɛn ń ò lɛ. 12 Gurↄↄ kɛ̀ sa'orikinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄↄ e yã didiia, èe yãke weńlaro. 13 Ben Pilati bènɛ: Nɛ́ɛ yã parii kɛ̀ wèe didiimmaa maroo? 14 Mↄde Yesu e yãke o yã pìnↄ doke musuro, ben yã pì bↄ̀ bùsu gbɛ̃nsi pì saɛ maamaa.

Yãdana Yesula

(Maa 15:6-15, Luk 23:13-25, Yoh 18:39-19:16)

15 Banla zĩbaa zĩ píngi bùsu gbɛ̃nsi pì è pisinanↄ doke kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ yezi gbarɛńnɛ. 16 Gurↄↄ mↄ̀a sↄ̃ pisina tↄ́dee kú gwe wè be Baraba. 17 Kɛ̀ parii kàkↄ̃a, ben Pilati ń lá à bè: Dén á yezi mà gbarɛaree? Baraban yↄ́, ke Yesu kɛ̀ wè be Mɛsaya? 18 Zaakɛ à dↄ̃ kɛ̀ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ vĩna kↄ̃n Yesuo yãnzin wà à kpàawazi.

19 Gurↄↄ kɛ̀ Pilati vɛ̃ɛna a tintia, à naↄ̃ gbɛ̃ zĩ̀a à bè: Ǹton yãke kɛ gbɛ̃ maaa pìnɛro, zaakɛ nanaa kɛ̀ má ò à yã musu gĩa gwãavĩ ĩa dàma maamaa.

20 Sa'orikinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ nàkↄ̃rɛ gbɛ̃nↄa aↄ̃ Baraba gbeka, aↄ̃ be wà Yesu dɛ. 21 Ben bùsu gbɛ̃nsi pì ń lá à bè: Gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ guu, dén á yezi mà gbarɛaree? Ben aↄ̃ bè, Barabamɛ. 22 Ben Pilati ń lá à bè: Bↄ́n mɛ́ kɛ kↄ̃n Yesu kɛ̀ wè be Mɛsayao? Baade píngi bè: Ǹ à pá lía. 23 Ben à ń lá à bè: Bↄ́ dàn à kɛ̀? Ben aↄ̃ wii lɛ̀ wà kàara wà bè: Ǹ à pá lía. 24 Kɛ̀ Pilati è é fↄ̃ à yãke kɛro, zↄka e kaara, ben à í tↄ̀, à a ↄↄ pìpi gbɛ̃nↄ wáa à bè: Ma ↄ bↄ̀ɛ gbɛ̃ pì gana yãn. A yãmɛ. 25 Ben gbɛ̃ pìnↄ bè: À dɛna yã wí wa musu kↄ̃n wa nɛ́nↄ. 26 Ben à Baraba gbàrɛńnɛ, à bè wà Yesu gbɛ̃ flã̀o wà à pá lía.

Sozanↄ Yesu fabona

(Maa 15:16-20, Yoh 19:2-3)

27 Ben Pilati sozanↄ gɛ̃̀ Yesuo bùsu gbɛ̃nsi pì bɛ, ben aↄ̃ ń gãli kàkↄ̃a ń píngi aↄ̃ lìgazi. 28 Aↄ̃ à pↄ́nↄ bↄ̀ɛa aↄ̃ gumusu tɛ̃aa dànɛ, 29 ben aↄ̃ lɛ̀ fùra tã̀ aↄ̃ kùnɛ, aↄ̃ kàba nànɛ a ↄplaan gò ũ. Ben aↄ̃ↄe kúɛkuɛɛnɛ, aↄ̃ↄe à faboo wèe bee: Fↄↄ, Yudanↄ kína! 30 Aↄ̃ lóu sùa, aↄ̃ kàba pì sɛ̀ aↄ̃ à lɛ̀o a mìa. 31 Kɛ̀ aↄ̃ à fabò wà yã̀a, ben aↄ̃ gumusu pì gòàla aↄ̃ à zĩnda pↄ́kãsãanↄ dànɛ, ben aↄ̃ↄe gaa à pá lía.

Yesu pana lía

(Maa 15:21-32, Luk 23:26-43, Yoh 19:17-27)

32 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ aↄ̃ↄe gaa, aↄ̃ dàkↄ̃rɛ kↄ̃n Sirɛni gbɛ̃ kɛ̀ wè be Simↄo, ben aↄ̃ gã nàa à Yesu líkpangbãroo sɛ́. 33 Ben aↄ̃ kà guu kɛ̀ wè be Gↄgↄta kɛ̀ bè mìwatorokii. 34 Ben aↄ̃ geepiwɛ̃ɛ kɛ̀ wà yã̀kↄ̃tɛ kↄ̃n ɛ̃zɛ̃o dↄ̀nɛ à mi. Kɛ̀ à í kɛ̀, ben à gì mizi. 35 Kɛ̀ aↄ̃ à pà lía, ben aↄ̃ kàbankpɛ kɛ̀ wà à pↄ́kãsãanↄ kpàatɛtɛkↄ̃nɛ. 36 Ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛ aↄ̃ↄe à dãkpaa gwe. 37 Wà yã kɛ̀ wà dìa kɛ̃̀ wà nà à mìla wà bè:

Yudanↄ kína Yesun yɛ̀.

38 Ben wà kpãi wɛ́ɛdewɛnↄ pà lía à saɛ gↄ̃ↄn plaa, gbɛ̃ doo à ↄplaazi, gbɛ̃ doo à ↄzɛɛzi. 39 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛ zɛ́la gweenↄↄ e ń mì kɛɛ degũdegũ, aↄ̃ↄe à sↄ̃sↄ̃ↄ 40 wà bè: Mmↄn kɛ̀ n bè nɛ́ Luda kpɛ́ wí ǹ ɛara ǹ bo gurↄ aagↄ̃ↄ daguran gweroo? Tó ḿbe Luda Nɛ́ ũ, ǹ n zĩnda mì sí ǹ pita lía. 41 Lɛmɛ dↄ sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄↄ e à faboo lɛ wà bè: 42 À gbɛ̃ pãndenↄ mì sì, mↄde eé fↄ̃ à a zĩnda mì síro. Isarailinↄ kínanloo? À pita lía tia, wé à náanɛ kɛ. 43 À Luda náanɛ vĩ. Tó Ludaa yezi, ɛ̃ndɛ̃ à à bↄ sa, zaakɛ à bè ambe Luda Nɛ́ ũ. 44 Baa kpãi kɛ̀ wà ń pá lía lɛdoonↄↄ e à sↄ̃sↄ̃ↄ lɛ dↄ.

Yesu gana

(Maa 15:33-41, Luk 23:44-49, Yoh 19:28-30)

45 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ kà mìdangura, ben gusiaa dà bùsu pìla píngi ai fãantɛ̃ mↄ̀ aagↄ̃. 46 Fãantɛ̃ mↄ̀ aagↄ̃n Yesu wii lɛ̀ gbãngbãn à bè: Ɛloi, Ɛloi, lɛma sabatani! Beee bè, ma Luda, ma Luda, à kɛ̀ dia n ma ton? 47 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna gwe kenↄ yã pì mà, ben aↄ̃ bè: Daaa e Ilia sísii. 48 Zaa gwe gↄ̃ↄ aↄ̃ gbɛ̃ doo bàa lɛ̀ à gàa à sabo sɛ̀ à dà geepiwɛ̃ kpã̀kpã guu, à fĩ̀fĩ kapaa, ben à dↄ̀ Yesunɛ à mi. 49 Ben gbɛ̃ kpaaanↄ bè: À zɛ gĩa wà gwa tó Ilia é mↄ́ à à mì sí. 50 Yesu ɛ̀ara à wii gbãaa lɛ̀ dↄ, ben à a wɛ̃̀ndi gbàrɛ.

51 Ben Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃rɛ plaa bↄna musu suna gĩzĩ. Tↄↄtɛ nìgãnigã, gbɛ̀nↄ pàrapara, 52 miranↄ wɛ̃̀wɛ̃, ben Luda gbɛ̃nↄ fɛ̀ɛ bↄna gaan pari. 53 Yesu fɛɛ bↄna gaan gbɛra aↄ̃ bↄ̀ɛ miran, aↄ̃ gɛ̃̀ Luda wɛ́tɛn, gbɛ̃nↄ ń é pari. 54 Kɛ̀ sozanↄ gbɛ̃nsi kↄ̃n a gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Yesu dãkpaanↄ tↄↄtɛ nigãnigãna pì è kↄ̃n yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀nↄ píngi, vĩa ń kũ maamaa aↄ̃ bè: Yãpuramɛ Luda Nɛ́n gbɛ̃ kɛ̀ ũ. 55 Nↄgbɛ̃nↄↄ kú gwe pari, aↄ̃ↄe guu gwaa kãaa. Aↄ̃ↄ tɛ́ Yesuzi bↄna Galilimɛ, aↄ̃ègↄ̃ pↄ́blee kɛɛnɛ. 56 Ń tɛ́n Mariama Magadalɛni kún kↄ̃n Mariamao Yemisi kↄ̃n Yusufuo da kↄ̃n Zebedi nɛ́nↄ dao.

Yesu vĩina

(Maa 15:42-47, Luk 23:50-56, Yoh 19:38-42)

57 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, Arimatea gbɛ̃ ↄↄdee kɛ̀ wè benɛ Yusufu mↄ̀. Yesu ìbamɛ dↄ. 58 À gàa à Yesu gɛ̀ gbèka Pilatia, ben Pilati bè wà kpáa. 59 Kɛ̀ Yusufu gɛ̀ pì sɛ̀, a táaru bisa dufu fĩ̀fĩa, 60 à à dà a zĩnda gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ wà sↄ̀ mira ũu guu. Ben à gbɛ̀ bíta gbegere pà à tà wɛ̀ɛ pìlɛ à tà. 61 Mariama Magadalɛni kↄ̃n Mariama pãnde pìo vɛ̃ɛna gwe, aↄ̃ↄ aɛdↄna miraa.

62 Kɛ̀ gurↄↄ lìɛ, kámmabogurↄↄ zĩ kà, ben sa'orikinↄ kↄ̃n Farisinↄ gàa Pilati kiia lɛdo 63 aↄ̃ bè: Yã kɛ̀ gbɛ̃kɛkɛri pì ò a bɛ̃ɛ zĩ dↄwagu à bè, gurↄ aagↄ̃ↄ gbɛra é fɛɛ. 64 Ǹ tó wàgↄ̃ mira pì dãkpaa ai à gurↄ aagↄ̃dee zĩ. Tó lɛnlo, à ìbanↄ é mↄ́ wà à gɛ̀ sɛ́ kpãi, aↄ̃é o gbɛ̃nↄnɛ à fɛ̀ɛ bↄna gaan. Ɛgɛ zãa beee égↄ̃ dɛ à káakupↄla. 65 Ben Pilati bèńnɛ: À sozanↄ sí à gá à mira pì dãkpa lán é fↄ̃ nà. 66 Ben aↄ̃ gàa wà sèeda kɛ̀ mira lɛ́ gbɛ̀a, aↄ̃ sozanↄ tò gwe aↄ̃gↄ̃ dãkpaa.

28

Yesu fɛɛ à bↄna gaan

(Maa 16:1-11, Luk 24:1-12, Yoh 20:1-10)

1 Kámmabogurↄↄ gbɛra Azumanɛngo zĩ kↄngↄ idɛ'idɛ Mariama Magadalɛni kↄ̃n Mariama pãnde pìo bↄ̀ wà gàa mira gwa. 2 Ben tↄↄtɛ nìgãnigã gbãngbãn, zaakɛ Dii malaika ke bↄ̀ musu, à mↄ̀ à gbɛ̀ pì gbegere pà à gùo mira lɛ́amɛ, ben à vɛ̃̀ɛa. 3 À uu dɛ lán loupina bà, à uta dɛ pú fénfen lán buu bà. 4 Vĩa gudãkparinↄ kũ̀, aↄ̃ↄe lugalugaa, ben aↄ̃ gↄ̃̀ sã̀ii. 5 Ben malaika pì bè nↄgbɛ̃ pìnↄnɛ: Àton tó vĩa a kũro. Má dↄ̃ kɛ̀ Yesu kɛ̀ wà pà lían ée wɛtɛɛ. 6 À kú kɛ̀ro, à fɛ̀ɛ lán à ò nà. À mↄ́ à guu kɛ̀ wà à dàɛn gwa, 7 é gá à o à ìbanↄnɛ kpakpaa à fɛ̀ɛ bↄna gaan. Eé dↄńnɛ aɛ gana Galili. Gwen é à en. Má òaren gwe.

8 Ben aↄ̃ bↄ̀ miran kpakpaa kↄ̃n vĩao, mↄde aↄ̃ pↄↄ nna bíta. Aↄ̃ bàa lɛ̀ aↄ̃ↄe gaa à baaru kpá à ìbanↄnɛ. 9 Ben Yesu dàńlɛ gↄ̃ↄ, à ì kpàḿma. Kɛ̀ aↄ̃ sↄ̃̀zi, aↄ̃ dↄnzi kɛ̀nɛ, ben aↄ̃ ↄ kɛ̀ a kɛ̀sɛkpɛɛa. 10 Ben Yesu bèńnɛ: Àton tó vĩa a kũro. À gá à o ma gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ gá Galili. Gwen aↄ̃é ma en.

Soza gudãkparinↄ yãgbãnnɛna

11 Kɛ̀ nↄgbɛ̃nↄ tà, ben soza gudãkpari kenↄ gɛ̃̀ wɛ́tɛ guu, aↄ̃ yã kɛ̀ kɛ̀nↄ ò sa'orikinↄnɛ píngi. 12 Ben sa'oriki pìnↄ gbɛ̃nsinↄ sìsi, aↄ̃ yã gↄ̃̀gↄ̃, ben aↄ̃ ↄↄ bíta kpà soza pìnↄa gusaɛ 13 aↄ̃ bè: À be à ìbanↄ bé wà mↄ̀ gwãavĩ, aↄ̃ à gɛ̀ sɛ̀ kpãi gurↄↄ kɛ̀ ée ii oo. 14 Tó bùsu gbɛ̃nsi yã pì mà, wé agbaa kpánɛ, é bↄ yãketen. 15 Sozanↄ ↄↄ pì sì, ben aↄ̃ↄ kɛ̀ lán wà dàńnɛ nà. Ben yã pì gↄ̃̀ Yudanↄnɛ baaru ũ ai kↄ̃n a gbã̀ao.

Yesu zĩ nana a ìbanↄnɛ ń ↄzĩ

(Maa 16:14-18, Luk 24:36-49, Yoh 20:19-23, Zĩr 1:6-8)

16 Yesu ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛdoonↄ gàa Galili kpiii kɛ̀ à à kii gↄ̃̀gↄ̃ńnɛ yãa musu. 17 Kɛ̀ aↄ̃ à è, aↄ̃ dↄnzi kɛ̀nɛ, mↄde aↄ̃ gbɛ̃kenↄ e seka kɛɛ. 18 Ben Yesu sↄ̃̀ńzi à bèńnɛ: Luda musu kↄ̃n tↄↄtɛo iko píngi kpàma. 19 Beee yãnzi à gá à bori píngi kɛ ma ìbanↄ ũ, à ń batisi kɛ kↄ̃n De Luda tↄ́o kↄ̃n à Nɛ́ tↄ́o kↄ̃n à Ninii tↄ́o, 20 à yã kɛ̀ má dìɛareenↄ dańnɛ aↄ̃gↄ̃ kũna píngi. À ma, mɛ́gↄ̃ kúao gurↄ píngi ai anduna gá yãao.

MAAKU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

MAAKU

Baaru nnaa kɛ̀ Maaku kɛ̃̀

Yesu batisikɛna 1:1-1:13

Yesu yãdannɛna Galili 1:14-9:50

Zaa Galili ai Yerusalɛmu 10:1-10:52

Yesu kuuna Yerusalɛmu 11:1-14:9

Yesu gana kↄ̃n à fɛɛnao 14:10-16:20

1

Yaaya Batisikɛri waazikɛna

(Mat 3:1-12, Luk 3:1-18, Yoh 1:19-28)

1 Luda Nɛ́ Yesu Kirisi baarun yɛ̀. 2 À nàa lán à kú annabi Isaya takada guu nà, à bè:

Mɛ́ ma zĩ̀ri gbarɛ n ã

à zɛ́ kɛkɛnnɛ.

3 À kpàakpakɛri kòto ma dↄ gbáan à bè:

À zɛ́ kɛkɛ Diinɛ,

à zɛ́ wɛ́wɛnↄ poronɛ súusu.

4 Lɛn Yaaya Batisikɛri kú gbáan lɛ, èe waazi kɛɛ, à ò gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ nↄ̀sɛ liɛ aↄ̃ batisi kɛ, Luda é ń durun kɛ̃ńnɛ. 5 Yudea bùsudeenↄ kↄ̃n Yerusalɛmudeenↄ gàa à kiia ń píngi, aↄ̃ ń durunnↄ ò gupuraaa, ben à ń batisi kɛ̀ Yodazi. 6 Yaaya ègↄ̃ uta kɛ̀ wà tã̀ kↄ̃n lakumi kão dana, à báa asaa dↄ̀ a pii. Sutɛ̃ kↄ̃n zↄ́'ion à pↄ́blee ũ. 7 À waazi kɛ̀ à bè: Gbɛ̃ke é mↄ́ ma gbɛra à gbãaa dɛmala. Mɛ́ɛ ká mà kúɛ mà à kyatee bↄbↄnɛro. 8 Mɛɛ̀ a batisi kɛ kↄ̃n íomɛ, gbɛ̃ pì sↄ̃ eé a batisi kɛ kↄ̃n Luda Ninio.

Yesu batisikɛna

(Mat 3:13-17, Luk 3:21-22)

9 Gurↄ beeea Yesu bↄ̀ Nazarɛti, Galili bùsun, à mↄ̀, ben Yaaya à batisi kɛ̀ Yodazi. 10 Kɛ̀ Yesu bikũ̀ gↄ̃ↄ, à è ludambɛɛ e wɛ̃ɛkↄ̃a, Luda Ninii e suuawa lán pↄ̃tɛ̃ɛ bà. 11 Ben à kòto mà bↄna ludambɛ à bè: Ḿbe ma nɛ́ mɛ̀n do léle yenzidee ũ, kɛ̀ ma pↄↄ nnamma.

Yesu yↄ̃agwana

(Mat 4:1-11, Luk 4:1-13)

12 Ben Luda Nini à gbàrɛ gbáan gↄ̃ↄ, 13 ben à kú gwe kↄ̃n nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ ai gurↄ baplaa, Setãn e à yↄ̃ↄ à gwa. Ben malaikanↄ mↄ̀ wà dↄ̀àlɛ.

Yesu ìba káakunↄ sisina

(Mat 4:12-22, Luk 4:14-15, 5:1-11)

14 Yaaya kũna gbɛran Yesu tà Galili, èe baaru nnaa kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kpaa 15 à bè: À gurↄↄ kà, kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kà kĩi. À nↄ̀sɛ liɛ à baaru nnaa pì sí.

16 Kɛ̀ Yesu e dↄↄ Galili sɛ̀bɛzi, à Simↄ kↄ̃n a dãaro Anduruo è, aↄ̃ↄe táaru kpaa sɛ̀bɛ pìn, zaakɛ sↄrↄkↄnↄmɛ. 17 Ben Yesu bèńnɛ: À mↄ́ à tɛ́mazi, mɛ́ a kɛ gbɛ̃wɛtɛrinↄ ũ. 18 Zaa gwe gↄ̃ↄ aↄ̃ ń táarunↄ tòn aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ̀zi. 19 Kɛ̀ à gàa aɛ féte, à Zebedi nɛ́ Yemisi è kↄ̃n a dãaro Yohanao. Aↄ̃ↄ kú góro'itɛ guu, aↄ̃ↄe ń táarunↄ kɛkɛɛ. 20 À ń sísi gↄ̃ↄ, ben aↄ̃ ń de Zebedi kↄ̃n ayazĩkɛrinↄ tò góro guu gwe aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ̀zi.

Yesu zĩnde kɛ̃kↄ̃ana Kapɛnamu

(Luk 4:31-37)

21 Aↄ̃ gàa Kapɛnamu. Kɛ̀ kámmabogurↄↄ kà, Yesu gàa aduakɛkpɛn, èe yã daańnɛ. 22 À yãdannɛna bↄ̀ ń saɛ, zaakɛ è dańnɛ ikoomɛ, èe kɛ lán ludayãdannɛrinↄ pↄ́ bànlo.

23 Zĩ beeea gↄ̃gbɛ̃ zĩnde kee kú aduakɛkpɛn gwe. À wii lɛ̀ à bè: 24 Bↄ́n wá vĩ kↄ̃ ↄzĩi, Yesu Nazarɛti? N mↄ ǹ wa kaatɛn yↄ́? Má dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ ń dɛ a ũ, ḿbe Luda gbɛ̃ kɛ̀ kú adona ũ. 25 Ben Yesu gì zĩn pìnɛ à bè: Ǹ yĩtɛ! Ǹ go gbɛ̃ pìa. 26 Ben zĩn pì à nìgãnigã à wii gbãaa lɛ̀, ben à gòa. 27 Bídi gbɛ̃nↄ kũ̀ ń píngi, aↄ̃ↄe kↄ̃ lalaa: Bↄ́ taka bori yãn gwee? Yãdannɛna dufun yↄ́? È yã dańnɛ ikoo fá! Baa kↄ̃n zĩnnↄ, tó à yã òńnɛ, aↄ̃è à yã mamɛ. 28 Ben kãndo à tↄ́ dà Galili bùsula píngi.

Yesu gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃ana pari

(Mat 8:14-17, Luk 4:38-41)

29 Kɛ̀ Yesu bↄ̀ aduakɛkpɛn, ben à tà Simↄ kↄ̃n Anduruo bɛ gↄ̃ↄ kↄ̃n Yemisio kↄ̃n Yohanao. 30 Simↄ naↄ̃ daa daɛna, èe mɛ̀wãaa kɛɛ, ben wà à yã ò Yesunɛ gↄ̃ↄ. 31 À gàa à kiia à à kũ̀ a ↄↄa à à fɛ̀ɛ. Ben à mɛ̀ yĩi kũ̀ ai à pↄ́blee kɛ̀ńnɛ.

32 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, ↄfãntɛ̃ e gɛ̃ɛ kpɛ́n, wà mↄ̀nɛ kↄ̃n gyãreenↄ kↄ̃n zĩndeenↄ ń píngi. 33 Wɛ́tɛdeenↄ kàkↄ̃a à kpɛ́ kpɛɛlɛa ń píngi. 34 À gbɛ̃nↄ kɛ̃̀kↄ̃a pari kↄ̃n gyã bori sãnda píngio, à zĩnnↄ gò gbɛ̃nↄa paripari. È zĩnnↄ gba zɛ́ aↄ̃ yã oro, zaakɛ aↄ̃ↄ dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ à dɛ a ũ.

Yesu waazikɛna zaa Galili

(Luk 4:42-44)

35 Kↄngↄ idɛ'idɛ Yesu fɛ̀ɛ à bↄ̀ à gàa sɛ̃̀n gusaɛ, èe adua kɛɛ gwe. 36 Ben Simↄ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ pɛ̀ɛzi. 37 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀a, aↄ̃ bènɛ: Baade píngi e n gbekaa. 38 Ben à bèńnɛ: Wà gá gu pãndea lakutu kɛ̀ kú wa saɛnↄ guu, mɛ́ waazi kɛ gwe dↄ, zaakɛ beee yãnzin ma mↄzi. 39 Lɛmɛ ègↄ̃ lili oo Galili bùsun lɛ, ègↄ̃ waazi kɛɛ aↄ̃ aduakɛkpɛnↄ guu, ègↄ̃ zĩnnↄ gogooḿma.

Kusu kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 8:1-4, Luk 5:12-16)

40 Ben kusu ke mↄ̀ à kiia à kùɛ à wɛ́ɛ kɛ̀a à bè: Tó ń yezi, nɛ́ fↄ̃ ǹ ma kɛ̃kↄ̃a wásawasa. 41 À kɛ̀ Yesunɛ wɛ̃nda, ben à ↄ bↄ̀ à kɛ̀a à bè: Má yezi, ǹ gↄ̃ wásawasa. 42 Zaa gwe gↄ̃ↄ à kusu yã̀a à kɛ̃̀kↄ̃a wásawasa. 43 Ben Yesu à gbàrɛ gↄ̃ↄ à gìnɛ à bè: 44 Ǹton o gbɛ̃ke maro. Ǹ gá ǹ n zĩnda ↄdↄa sa'orinɛ ǹ sa'opↄ kɛ̀ Musa dìɛ kpá n kɛ̃kↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ. 45 Kɛ̀ à bↄ̀, à gàa èe yã pì o'oońnɛ. Yã pì dàgula, ben Yesu è fↄ̃ à gɛ̃ wɛ́tɛn gupuraaa dↄro. Ègↄ̃ kú sɛ̃̀n gusaɛmɛ, ben wègↄ̃ bↄↄ baama píngi wàgↄ̃ mↄↄ à kiia.

2

Gbɛ̃ kaɛna kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 9:1-8, Luk 5:17-26)

1 Gurↄ plaaa gbɛra Yesu lìara à tà Kapɛnamu. Kɛ̀ wà mà à kú bɛ, 2 ben wà pàzi paripari, gɛ̃kii kuu dↄro baa kpɛɛlɛa, èe Luda yã oońnɛ. 3 Ben wà mↄ̀nɛ gbɛ̃ kaɛnao, gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄ bé wà à sɛna. 4 Kɛ̀ aↄ̃ↄe e wà sↄ̃̀o Yesuziro parii yãnzi, ben aↄ̃ dìo kpɛ́ musu, aↄ̃ kpɛ́ fↄ̃̀ guu kɛ̀ Yesu kún. Kɛ̀ aↄ̃ↄ fↄ̃̀, ben aↄ̃ gyãree pì pìta kↄ̃n à daɛbↄo. 5 Kɛ̀ Yesu è aↄ̃ↄ a náanɛ vĩ, a bè gbɛ̃ kaɛna pìnɛ: Ma gbɛ̃, n durunnↄ kɛ̃̀mma. 6 Ludayãdannɛri kenↄ vɛ̃ɛna gwe aↄ̃ↄe oo ń nↄ̀sɛ guu: 7 Bↄ́yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ e oo lɛzi? Èe dↄkɛɛ Ludaomɛee! Dé bé eé fↄ̃ à durunnↄ kɛ̃ńnɛ, tó èe kɛ Luda ado baasiroo? 8 Gwe gↄ̃ↄ Yesu dↄ̃̀ a nↄ̀sɛ guu laasuu kɛ̀ aↄ̃ↄe lɛɛ, ben à ń lá à bè: Bↄ́yãnzi ée laasuu beee taka lɛɛ a nↄ̀sɛ guuzi? 9 Tó ma bè gbɛ̃ kaɛna pìnɛ à durunnↄ kɛ̃̀a, ke tó ma bè à fɛɛ à a daɛbↄ sɛ́ à táa o, à kparee bé à aagaa? 10 Má ò lɛ lɛ àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Gbɛ̃ntee Nɛ́ durunkɛ̃nnɛna iko vĩ tↄↄtɛ kɛ̀. Ben à bè gbɛ̃ kaɛna pìnɛ: 11 Ma bènnɛ ǹ fɛɛ ǹ n daɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ. 12 Ben à fɛ̀ɛ gↄ̃ↄ à a daɛbↄ pì sɛ̀ à bↄ̀o gbɛ̃nↄ wáa ń píngi. Yã pì bↄ̀ ń saɛ, ben aↄ̃ Luda tↄ́ bↄ̀ wà bè: Wée yã kɛ̀ taka e yãro.

Levi sisina

(Mat 9:9-13, Luk 5:27-32)

13 Yesu lìara à bↄ̀ à gàa sɛ̀bɛ lɛ́a. Wèe mↄↄ à kiia paripari, ben èe yã daańnɛ. 14 Gurↄↄ kɛ̀ èe gɛ̃tɛɛ, ben à Alafeu nɛ́ Levi è vɛ̃ɛna a bɛ'ↄↄsikpɛn. À bènɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mazi. Ben à fɛ̀ɛ à tɛ̀zi.

15 Zĩkea kɛ̀ Yesu e pↄ́ blee à bɛ, bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄↄ e pↄ́ bleeo pari kↄ̃n à ìbanↄ lɛdo. Zaakɛ gbɛ̃ beee takanↄↄ tɛ́zi pari. 16 Farisi kɛ̀ aↄ̃è Luda yã dańnɛnↄↄ kú gwe. Kɛ̀ aↄ̃ↄ è Yesu e pↄ́ blee lɛdo kↄ̃n bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄ, ben aↄ̃ à ìbanↄ là wà bè: Bↄ́yãnzin èe pↄ́ blee lɛdo kↄ̃n bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄozi? 17 Kɛ̀ Yesu yã pì mà, à bèńnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ aafia vĩi bà kú likita yãoro, sé gyãree. Mɛ́ɛ mↄ́ gbɛ̃ maaanↄ sísiro, sé durunkɛrinↄ.

Lɛ́yina

(Mat 9:14-17, Luk 5:33-39)

18 Yaaya Batisikɛri ìbanↄ kↄ̃n Farisinↄↄ e lɛ́ yii, ben wà mↄ̀ wà Yesu là wà bè: Yaaya ìbanↄ kↄ̃n Farisi ìbanↄ è lɛ́ yi, ben n ìbanↄ è yi sero nɛ́? 19 Ben Yesu bèńnɛ: Nↄsɛri gbɛ̃nↄ é lɛ́ yi gurↄↄ kɛ̀ à kúńyo nↄsɛ guun yↄ́? Gurↄↄ kɛ̀ nↄsɛri kúńyo, aↄ̃é lɛ́ yiro. 20 À gurↄↄ é mↄ́ kɛ̀ weé nↄsɛri bↄ ń tɛ́, gbasa aↄ̃é lɛ́ yi sa. 21 Gbɛ̃ke è uta zii nambata na kↄ̃n pↄ́lɛ dufuoro. Tó wà kɛ̀ lɛ, uta dufu é sↄ̃kↄ̃zi à kɛ̃kↄ̃rɛ, à zii fↄ̃na é kaara. 22 Wè geepiwɛ̃ dufu ká tùu zii guuro. Tó wà kɛ̀ lɛ, wɛ̃ɛ pì é tùu pũtã, wɛ̃ kↄ̃n tùuo é yaka ń píngi. Auo, wè geepiwɛ̃ dufu ká tùu dufu guumɛ.

Kámmabogurↄ yã

(Mat 12:1-21, Luk 6:1-11)

23 Kámmabogurↄↄ zĩkea Yesu e pãa buraanↄla. Lán èe gaa nà à ìbanↄ pↄ́wɛɛ wòro, aↄ̃ↄe soo. 24 Ben Farisinↄ bènɛ: Ǹ gwa! Bↄ́yãnzin aↄ̃ↄe yã kɛ̀ wè kɛ kámmabogurↄↄ zĩroo kɛɛzi? 25 Ben Yesu wèńla à bè: Ée à kyó kɛ ziki á è lán Dauda kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ àpi kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ e takaasi kɛɛ, kɛ̀ nↄaa e ń dɛɛroo? 26 Sa'oriki Abiata gurↄↄa à gɛ̃̀ Luda ua guu, à burɛdi kɛ̀ wà kàɛ Ludanɛ sò, kɛ̀ gbɛ̃kee à sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ, ben à kpà a gbɛ̃nↄa. 27 Yesu ɛ̀ara à bèńnɛ dↄ: Luda kámmabogurↄↄ dìɛ gbɛ̃ntee aafia yãnzimɛ. Èe kɛ kámmabogurↄↄ yãnzin à gbɛ̃ntee kɛ̀ziro. 28 Beee yãnzi Gbɛ̃ntee Nɛ́ iko vĩ kámmabogurↄↄa se.

3

1 Yesu ɛ̀ara à gàa aduakɛkpɛn. Gↄ̃gbɛ̃ kee kú gwe à ↄ doo fɛ̃fɛ̃na. 2 Gbɛ̃kenↄ e Yesu tàasi kɛɛ, tó eé à kɛ̃kↄ̃a kámmabogurↄↄ zĩ, lɛ wà yã e wà dia. 3 Ben Yesu bè gbɛ̃ kɛ̀ à ↄↄ fɛ̃fɛ̃na pìnɛ: Ǹ fɛɛ ǹ zɛ zà guu. 4 Ben à ń lá à bè: Kámmabogurↄↄ zĩ à zɛ́ vĩ wà à maaa kɛn yↄ́ↄ, ke à zaaa? Wà gbɛ̃ mì sín yↄ́, ke wà dɛmɛ? Ben aↄ̃ↄe yãke oro. 5 Yesu ń gwá pↄfɛ̃o à lìgazi, zaakɛ à pↄↄ yàka ń swãgbãa yãnzi. Ben à bè gↄ̃gbɛ̃ pìnɛ: Ǹ n ↄↄ pì poro. Kɛ̀ à pòro, ben à ↄↄ pì kɛ̀ a gbɛ̀n. 6 Ben Farisinↄ bↄ̀ɛ wà gàa wà yã gↄ̃gↄ̃ kↄ̃n kí Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ gↄ̃ↄ, dian aↄ̃é kɛ nà wà Yesu dɛ.

Pari kↄ̃kakↄ̃aa sɛ̀bɛ lɛ́a

7 Yesu kↄ̃n a ìbanↄ ń zĩnda gàńnɛ gwe, aↄ̃ gàa sɛ̀bɛ lɛ́a. Ben parii bↄ̀ Galili wà tɛ̀zi. 8 Gbɛ̃kenↄ bↄ̀ Yudea dↄ kↄ̃n Yerusalɛmuo kↄ̃n Ɛdↄmunↄ bùsuo kↄ̃n Yoda baa kãa kpaao kↄ̃n Tayao kↄ̃n Sidↄ̃o wà mↄ̀ à kiia paripari, kɛ̀ aↄ̃ yã kɛ̀ èe kɛɛnↄ baaru mà yãnzi. 9 Parii yãnzi Yesu ò a ìbanↄnɛ aↄ̃ góro'itɛ soru kɛare, lɛ wàton nakↄ̃rɛaro yãnzi. 10 Zaakɛ Yesu gbɛ̃nↄ kɛ̃̀kↄ̃a pari, ben gyãreenↄↄ e nakↄ̃rɛɛa pari lɛ wà ↄ kɛa. 11 Zĩndeenↄ sↄ̃, tó aↄ̃ à wɛ́ɛ è, aↄ̃è mↄ́ wà daɛ à aɛmɛ, aↄ̃è wii lɛ́ wà be: Ḿbe Luda Nɛ́ ũ. 12 Ben Yesu è gíńnɛ aↄ̃ o gbɛ̃ kɛ̀ á dɛ à ũ.

Yesu zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ diɛna

(Mat 10:1-4, Luk 6:12-16)

13 Kɛ̀ Yesu dìdi kpiiia, à gbɛ̃ kɛ̀ à yezinↄ sìsiazi, ben aↄ̃ mↄ̀ à kiia. 14 Ben à gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ dìɛ aↄ̃gↄ̃ kúao, lɛ àgↄ̃ ń zĩ waazi kɛ, 15 aↄ̃gↄ̃ iko vĩ aↄ̃ zĩnnↄ goḿma. À tↄ́ kpàńnɛ zĩ̀rinↄ. 16 Aↄ̃ tↄ́n yɛ̀: Simↄ kɛ̀ à tↄ́ kpànɛ Pita. 17 Zebedi nɛ́ Yemisi kↄ̃n a dãaro Yohanao. À tↄ́ kpàńnɛ Bↄanɛgɛ. Tↄ́ pì bè lapatammarinↄ. 18 Beee gbɛra Anduru, Filipi, Batↄlↄmiu, Matiu, Tomasi, Alafeu nɛ́ Yemisi, Tadeu, Simↄ Aĩade 19 kↄ̃n Yudasi Isikariↄti kɛ̀ bↄ̀ à kpɛɛo.

Zĩngona gbɛ̃nↄa

(Mat 12:22-32, Luk 11:14-23, 12:10)

20 Kɛ̀ Yesu tà bɛ, ben gbɛ̃nↄ ɛ̀ara wà kàkↄ̃a dↄ pari, ben Yesu kↄ̃n a ìbanↄↄ e zɛ́ e wà pↄ́ blè sero. 21 Kɛ̀ à bɛdeenↄ yã pì mà, aↄ̃ dà zɛ́n wà à gbɛsɛ, zaakɛ aↄ̃ↄe bee ĩa kàamɛ.

22 Ludayãdannɛri kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Yerusalɛmu wà mↄ̀nↄ bè: À Bɛlɛzɛbubu vĩ, zĩnnↄ kína pì gbãaan è zĩn gooḿma. 23 Ben Yesu ń sisiazi à yãlɛkↄ̃zina òńnɛ à bè: Setãn é fↄ̃ à a zĩnda goḿmaↄ́? 24 Tó kpata gbɛ̃nↄ íbɛtɛ kpà kↄ̃o, kpata pì é gì kɛↄ́? 25 Tó uadeenↄ íbɛtɛ kpà kↄ̃o, ua pì é gì kɛↄ́? 26 Tó Setãn íbɛtɛ kpà kↄ̃n a zĩnda gbɛ̃nↄ aↄ̃ kɛ̃̀kↄ̃a, eé gì kɛro, eé mì dɛmɛ. 27 Gbɛ̃ke é fↄ̃ à gɛ̃ gↄ̃sagbãaa kpɛ́n à à pↄ́nↄ sɛ́ɛro, séto à à yì gĩa, gbasa à à kpɛ́ kpokɛ.

28 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, Luda é gbɛ̃nↄ durunnↄ kɛ̃ńnɛ kↄ̃n a tↄ́ zaaa kɛ̀ aↄ̃è sísinↄ píngi, 29 mↄde tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ zaaa sìsi, eé kɛ̃nɛro, zaakɛ adee durun kɛ̀ è sí kɛ̃ńnɛroo kɛ̀mɛ. 30 Yesu ò lɛ kɛ̀ aↄ̃ bè à zĩn vĩ yãnzimɛ.

Yesu danɛnↄ

(Mat 12:46-50, Luk 8:19-21)

31 Kɛ̀ à da kↄ̃n à dãaronↄ kà, aↄ̃ zɛ̀ bàazi, ben aↄ̃ gbɛ̃ zĩ̀ wà à sísi. 32 Gbɛ̃nↄↄ vɛ̃ɛna wà ligazi pari, ben wà bènɛ: Ǹ gwa! N da kↄ̃n n dãaronↄ zɛ bàazi aↄ̃ↄe n gbekaa. 33 Ben à wèńla à bè: Dén ma da kↄ̃n ma dãaronↄ ũu? 34 Ben à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛzinↄ gwà à bè: Ma da kↄ̃n ma dãaronↄn yɛ̀. 35 Gbɛ̃ kɛ̀ è Luda pↄyezi kɛɛn ma dãaro kↄ̃n ma dãreo kↄ̃n ma dao ũ.

4

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n pↄ́wɛɛfãrio

(Mat 13:1-23, Luk 8:4-15)

1 Yesu ɛ̀ara èe yã daańnɛ sɛ̀bɛ saɛ. Wà pàzi paripari, ben à gɛ̃̀ à vɛ̃̀ɛ góro'itɛn íla, gbɛ̃nↄ gↄ̃̀ kaɛna sĩ̀sĩ baa sɛ̀bɛ lɛ́a ń píngi. 2 À yã dàńnɛ kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinanↄ pari. Lán èe daańnɛ nà à bè: 3 À swã kpá! Búbari ke bé à kuu à bↄ̀ à gàa pↄ́wɛɛ fã. 4 Lán èe fãa nà, ben à kenↄ lɛ̀ɛ zɛ́ guu, bãanↄ mↄ̀ wà blè. 5 À kenↄ lɛ̀ɛ gbɛ̀ sàra musu, gura kɛ̀ bùsu vĩ bítaro, ben aↄ̃ bↄ̀ɛ gↄ̃ↄ, kɛ̀ bùsu bíta gwero yãnzi. 6 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ fɛ̀ɛ, ben aↄ̃ tɛ́ kũ̀ wà gàga, kɛ̀ aↄ̃ↄ kãsãa vĩro yãnzi. 7 À kenↄ lɛ̀ɛ lɛ̀nↄ guu, ben lɛ̀ fɛ̀ɛ à nàkↄ̃rɛḿma aↄ̃ↄe nɛ́ iro. 8 À kenↄ sↄ̃ lɛ̀ɛ tↄↄtɛ maaa guu. Aↄ̃ bↄ̀ɛ wà fɛ̀ɛ aↄ̃ nɛ́ ì, à kenↄ kaarana kɛ̀ baaakurikuri, kenↄ baaagↄ̃gↄ̃, kenↄ basↄsↄↄro. 9 Ben Yesu bè: Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma.

10 Kɛ̀ Yesu gùńnɛ gwe à kú ado, ben à gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúzinↄ mↄ̀ wà yã pìnↄ mì gbèkaa. 11 Ben à bèńnɛ: Luda kpata kɛ̀ bↄ̀ à kiia asii kpàawa àgↄ̃ dↄ̃, mↄde mɛɛ̀ yã píngi o gbɛ̃ kpaaanↄnɛ kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinanↄmɛ,

12 lɛ aↄ̃gↄ̃ guu gwaa pↄ́ke'ena sai,

aↄ̃gↄ̃ swã kpakpaa à dↄ̀rↄ dↄ̃na sai,

lɛ aↄ̃ton aɛ dↄ Ludaa,

à ń durunnↄ kɛ̃ńnɛro yãnzi.

13 Ben Yesu ń lá à bè: Á yã pì dↄ̃roo? É kɛ dia à yãlɛkↄ̃zina ke dↄ̃ↄ? 14 À ma! Búbari pì Luda yãn èe fãa. 15 Gbɛ̃kenↄ dɛ lán zɛ́ guu pↄ́wɛɛ bà, guu kɛ̀ wà Luda yã fã̀n. Tó aↄ̃ↄ mà, ben Setãn è mↄ́ à Luda yã kɛ̀ wà fã̀ ń tɛ́ pì síḿma gↄ̃ↄ. 16 Gbɛ̃kenↄ dɛ lán pↄ́wɛɛ kɛ̀ lɛ̀ɛ gbɛ̀ sàra musu bà. Tó aↄ̃ Luda yã mà, aↄ̃è sí gↄ̃ↄ kↄ̃n pↄnnaao. 17 Zaakɛ aↄ̃ↄ kãsãa vĩro, aↄ̃è kɛ gurↄ plaaro. Tó yã'ↄ̃amma ń lé ke tó wà wɛ́ɛ tã̀ḿma yã pì yãnzi, aↄ̃è fumɛ gↄ̃ↄ. 18 Gbɛ̃kenↄ dɛ lán pↄ́wɛɛ kɛ̀ lɛ̀ɛ lɛ̀nↄ guu bà. Aↄ̃ Luda yã mà, 19 mↄde anduna yã kã̀hãnkɛna kↄ̃n yena auzikizio kↄ̃n pↄ́ kpaaanↄ nidɛnao è nakↄ̃rɛḿma, ben yã pì è gↄ̃ àre sai. 20 Gbɛ̃kenↄ dɛ lán pↄ́wɛɛ kɛ̀ lɛ̀ɛ tↄↄtɛ maaaanↄ bà. Aↄ̃è Luda yã ma wà sí, ben aↄ̃è kɛ kaarana pↄ́ ũ, aↄ̃ kenↄ baaakurikuri, kenↄ baaagↄ̃gↄ̃, kenↄ basↄsↄↄro.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n fitiao

(Luk 8:16-18)

21 Yesu bèńnɛ: Wè fitia na wà gbaka kúɛa ke wà diɛ gádo gbáruↄ́? Dabu musun wè dinloo? 22 Asiiyã kee kuu kɛ̀ weé gí bↄaziro. Pↄ́kee kuu utɛna kɛ̀ eé bↄ gupuraaro. 23 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma.

24 À bèńnɛ dↄ: À làakari kɛ yã kɛ̀ ée maaa. Zaka kɛ̀ eè yↄ̃̀ońnɛn Luda é yↄ̃oare eé ɛara à kaaraare dↄ. 25 Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ vĩin Luda é kaaranɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ke vĩroo sↄ̃, baa à nɛ́ngo kɛ̀ à vĩi Luda é sía.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n pↄ́wɛɛbↄɛnao

26 À bè dↄ: Kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ lán pↄ́wɛɛ kɛ̀ gbɛ̃ fã̀ buraa bà. 27 Gwãavĩ kↄ̃n fãantɛ̃o baa tó èe ii oo ke à bɛ̃ɛ, pↄ́wɛɛ pì è bↄrɛ à ìsi kũ, gbɛ̃ pì ègↄ̃ dↄ̃ lán è kɛ nàro. 28 Tↄↄtɛ bé è pↄ́wɛɛ i a zĩnda. È kà pá gĩa, gbasa à nↄ̀ sí, à gbɛran è pia. 29 Tó à mà, ben wè kɛ̃ kontoo, zaakɛ à kɛkɛgurↄↄ bé à kà.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n musadi wɛ́ɛo

(Mat 13:31-32, 34, Luk 13:18-19)

30 À bè dↄ: Bↄ́n kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia bↄ̀kↄ̃bao? Bↄ́n wé e wà lɛ́kↄ̃zio? 31 À dɛ lán musadi wɛ́ɛ bà, kɛ̀ à wɛ́ɛ kete dɛ pↄ́wɛɛ kɛ̀ wè tↄ̃nↄla píngi, 32 mↄde tó wà tↄ̃̀, è bↄɛ à kɛ bíta dɛ dò pↄ́nↄla píngi. È gã̀ gègetenↄ kɛ ai bãanↄ è mↄ́ wà zↄ̃zↄ̃ à lá ↄran.

33 Yesu Luda yã òńnɛ pari kↄ̃n yãlɛkↄ̃zina beee takanↄ aↄ̃ mana lɛ́n. 34 Èe yãke ońnɛ yãlɛkↄ̃zina sairo. Tó à kú kↄ̃n a ìbanↄ ńtɛ̃ɛ, ben è yã píngi bↄkↄ̃tɛńnɛ.

Yesu zàga'ĩa zɛna

(Mat 8:23-27, Luk 8:22-25)

35 Kɛ̀ uusiɛ e kɛɛ, à bè a ìbanↄnɛ: Wà bikũ baa kãa kpa. 36 Zaakɛ Yesu kú góro guu, ben aↄ̃ gɛ̃̀o lɛdo aↄ̃ dà zɛ́n lɛ wà parii tò gwe. Góro pãndenↄ gàańyo. 37 Ben zàga'ĩa gbãaa fɛ̀ɛ. Í e góro yĩpayĩpaa èe kaa à guu ai à yezi à pa. 38 Yesu kú góro kpɛɛ kpa, èe ii oo à mì di mìbↄkↄa. Ben à ìbanↄ à vù aↄ̃ bènɛ: Dannɛri! Kɛ̀ wée kaatɛɛ, nɛ́ɛ bídi kɛroo? 39 Ben à fɛ̀ɛ à gì ĩanɛ à bè ínɛ: Ǹ yĩtɛ! Ǹ zɛ tɛɛɛ! Ben ĩa kpàɛ, guu yĩ̀ kítikiti. 40 Ben à ń lá à bè: À kɛ̀ dia á seka vĩ lɛee? Ase á ma náanɛ vĩro ai tiaↄ́? 41 Ben aↄ̃ gↄ̃̀ bídi guu, aↄ̃ↄe kↄ̃ lalaa wà bè: Dén gbɛ̃ kɛ̀ ũee? Baa ĩa kↄ̃n ío è à yã mamɛ.

5

Zĩnnↄ gbarɛna alɛdɛnↄa

(Mat 8:28-34, Luk 8:26-39)

1 Aↄ̃ kà Gadara bùsun sɛ̀bɛ baa kãa kpa. 2 Kɛ̀ Yesu bↄ̀ góro guu gↄ̃ↄ, zĩnde ke bↄ̀ mirakpɛtɛa à mↄ̀ à dààlɛ. 3 Ègↄ̃ kú gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ dɛ mira ũunↄ guu. Baa mↄ̀kyakoo è fↄ̃ à à yì dↄro. 4 Zaakɛ wè à yi kↄ̃n mↄ̀kyakooomɛ wè à da lín baabↄrɛ, mↄde è mↄ̀ pìnↄ kɛ̃kɛ̃ è lí pìnↄ gborogboro. Gbɛ̃ke è à gbãaa fↄ̃ro. 5 Gwãavĩ kↄ̃n fãantɛ̃o píngi ègↄ̃ táa oo mirakpɛtɛa kↄ̃n sĩ̀sĩgɛɛzinↄ, ègↄ̃ wii lɛɛ ègↄ̃ a zĩnda lilii gbɛ̀o.

6 Kɛ̀ à Yesu è kãa, ben à bàa lɛ̀ à mↄ̀ à kùɛ à aɛ. 7-8 Kɛ̀ Yesu bè zĩn pì goa, ben à wii gbãaa lɛ̀ à bè: Yesu, Luda Musude Nɛ́, bↄ́n wá vĩ kↄ̃ ↄzĩi? Ma nannɛ Ludazi ǹton wɛ́ɛ tãmaro. 9 Ben Yesu à là à bè: N tↄ́n diaa? Ben à wèàla à bè: Ma tↄ́n Pari, zaakɛ wá pari. 10 Ben aↄ̃ agbaa kpà Yesunɛ maamaa wà bè àton pɛ́ḿma bùsu pì guuro.

11 Alɛdɛ kpàsa bíta kú gwe, aↄ̃ↄe pↄ́ blee sĩ̀sĩgɛɛzi. 12 Ben zĩn pìnↄ wɛ́ɛ kɛ̀ Yesua wà bè: Ǹ wa gbarɛ alɛdɛnↄ tɛ́ wà gɛ̃ ń guu. 13 Yesu ń gbá zɛ́, ben zĩn pìnↄ gòa wà gɛ̃̀ alɛdɛ pìnↄ guu. Ben alɛdɛ kpàsa kɛ̀ kà bↄrↄ plaa taka pìnↄ wì bào aↄ̃ sòro sĩ̀sĩgɛɛzi aↄ̃ sì sɛ̀bɛn, ben aↄ̃ gàga gwe. 14 Ben alɛdɛdãrinↄ bàa lɛ̀ wà gàa yã pì tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ wɛ́tɛ guu kↄ̃n buraanↄ. Ben gbɛ̃nↄ bↄ̀ɛ wà gàa yã kɛ̀ kɛ̀ pì gwa. 15 Kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ Yesu kiia, aↄ̃ gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ zĩn kú à guu pari yãa pì è vɛ̃ɛna gwe, à uta dana à bã̀n pì wèrea, ben vĩa ń kũ. 16 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã pì è wɛ́ɛonↄ yã kɛ̀ zĩndee pì lè tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ kↄ̃n alɛdɛnↄ yão. 17 Ben aↄ̃ agbaa kpà Yesunɛ kɛ̀ à bↄńnɛ ń bùsun.

18 Kɛ̀ Yesu e gɛ̃ɛ góro'itɛ guu, gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ zĩnnↄ vĩ yãa pì wɛ́ɛ kɛ̀a lɛ à táo. 19 Yesu e wero à bènɛ: Ǹ tá n bɛ n gbɛ̃nↄ kiia, ǹ yã kɛ̀ Dii kɛ̀nnɛɛ ońnɛ píngi, dia à n wɛ̃nda bò nà. 20 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì tà, èe yã kɛ̀ Yesu kɛ̀nɛ kpàakpa kɛɛ Wɛ́tɛmɛnkuri bùsun, ben yã pì bↄ̀ gbɛ̃ píngi saɛ.

Yairu nɛ́ fɛɛna kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ ↄ kɛ̀ Yesu utaao

(Mat 9:18-26, Luk 8:40-56)

21 Yesu lìara à bikũ̀ sɛ̀bɛ baa kãa kpa kↄ̃n góroo, ben parii kàkↄ̃azi sɛ̀bɛ lɛ́a. 22 Aduakɛkpɛ gbɛ̃nsi kɛ̀ wè benɛ Yairu mↄ̀ gwe. Kɛ̀ à Yesu è, à dàɛ a puua à gbá saɛ, 23 ben à kúɛ kɛ̀nɛ maamaa à bè: Ma nɛ́nↄgbɛ̃ kú gaa lɛ́zĩ. Ǹ mↄ́ ǹ ↄ kɛa, lɛ à gbãa kũ àgↄ̃ kú wɛ̃̀ndio. 24 Ben Yesu dào zɛ́n. Parii tɛ́zi aↄ̃ↄe nakↄ̃rɛɛa.

25 Nↄgbɛ̃ kee kú gwe aru è bↄɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa. 26 Ɛ̃zɛ̃deenↄ à kɛ̀ takaasidee ũ maamaa, à a ↄↄ blè píngi. Èe aafia ero, è kɛkɛ àgↄ̃ kaaramɛ. 27 Kɛ̀ à Yesu baaru mà, ben à sↄ̃̀ Yesuzi parii guu kpɛɛ kpa. Ben à ↄ kɛ̀ à utaa, 28 zaakɛ à bè: Baa tó ma ↄ kɛ̀ à utaa dé, mɛ́ kɛ̃kↄ̃a. 29 Ben à arubↄɛna pì zɛ̀ gↄ̃ↄ. À dↄ̃̀ a mɛ̀ guu kɛ̀ à kɛ̃̀kↄ̃a kↄ̃n a gyãa pìo. 30 Zaa gwe gↄ̃ↄ Yesu dↄ̃̀ a mɛ̀ guu kɛ̀ gbãa ke bↄ̀agu, ben à lìɛ parii guu à bè: Dé bé à ↄ kɛ̀ ma utaa? 31 Ben à ìbanↄ bènɛ: Ń è lán gbɛ̃nↄↄ e nakↄ̃rɛɛmma nà, ben n bè dé bé à ↄ kɛ̀mmaↄ́? 32 Ben Yesu gbɛ̃nↄ gwà à lìgazi lɛ à gbɛ̃ kɛ̀ yã pì kɛ̀ e. 33 Vĩa nↄgbɛ̃ pì kũ̀ èe lugalugaa, zaakɛ à dↄ̃ yã kɛ̀ à à lè a mɛ̀ guu, ben à mↄ̀ à dàɛ a puua à gbá saɛ à à yãpuraa ònɛ píngi. 34 Ben Yesu bènɛ: Nↄgbɛ̃, ma náanɛ kɛ̀ ń kɛ̀ bé à n kɛ̃kↄ̃a. Ǹ tá bɛ aafia, n gyãa pì kɛ̃̀mman gwe.

35 Kɛ̀ Yesu kpɛ́ èe yã oo, wà bↄ̀ aduakɛkpɛ gbɛ̃nsi pì bɛ wà mↄ̀ wà bènɛ: N nɛ́ pì kɛ̀ sai, ǹton ĩa da dannɛria dↄro. 36 Yesu e swã kpá ń yãnziro, ben à bè gbɛ̃nsi pìnɛ: Ǹton tó swɛ̃̀ kɛ̃nguro, ǹ ma náanɛ kɛ dé. 37 Èe we gbɛ̃ke gá zɛarero, sé Pita kↄ̃n Yemisio kↄ̃n Yemisi dãaro Yohanao. 38 Kɛ̀ aↄ̃ kà gbɛ̃nsi pì bɛ, Yesu è wèe ↄ́ↄ dↄↄ wèe wii gbãaa lɛɛ wèe kpãngeda kɛɛ maamaa. 39 Kɛ̀ à gɛ̃̀ kpɛ́n, à ń lá à bè: Bↄ́yãnzi ée kpãngeda kɛɛ ée ↄ́ↄ dↄↄzi? Nɛ́ pì e garo, èe ii oomɛ. 40 Kɛ̀ aↄ̃ↄe à lalandi kɛɛ, ben à pɛ̀ḿma aↄ̃ bↄ̀ɛ bàazi ń píngi. Sé nɛ́ pì de kↄ̃n à dao kↄ̃n à ìba kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ, aↄ̃mbe à ń sɛ́ à gɛ̃̀ńyo guu kɛ̀ nɛ́ pì kún. 41 Ben à nɛ́ pì kũ̀ a ↄↄa à bènɛ: Talita kum! Yã pì bè, nɛ́nↄkparɛ, ǹ fɛɛ. 42 Zaa gwe gↄ̃ↄ nɛ́ pì fɛ̀ɛ à táa ò. Nɛ́ pì sↄ̃ kà wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa. Yã pì bↄ̀ ń saɛ maamaa. 43 Ben Yesu gìńnɛ pátipati aↄ̃ton o gbɛ̃ke maro. Ben à bè wà pↄ́blee kpáa à ble.

6

Nazarɛtideenↄ gina Yesuzi

(Mat 13:53-58, Luk 4:16-30)

1 Yesu bↄ̀ gwe à gàa a bɛ wɛ́tɛ, à ìbanↄↄ tɛ́zi. 2 Kɛ̀ kámmabogurↄↄ kà, ben èe yã daańnɛ aduakɛkpɛn. Ben parii kɛ̀ aↄ̃ à yã mànↄ bídi kɛ̀ wà bè: Mákpan gↄ̃gbɛ̃ pì yã kɛ̀nↄ èn? Ɔ̃ndↄ̃ kpareen wà kpàa, ben èe dabuyã kɛ̀ takanↄ kɛɛ? 3 Àmbe lí'ari ũroo? Mariama nɛ́nloo? Yemisi kↄ̃n Yusufuo kↄ̃n Yudao kↄ̃n Simↄnↄ vĩ̀in gweroo? À dãrenↄ bé wà kúwao kɛ̀roo? Ben aↄ̃ gìzi. 4 Ben Yesu bèńnɛ: Annabi ègↄ̃ bɛ̀ɛ sairo, sé à bɛ wɛ́tɛ kↄ̃n à danɛnↄ kiiao kↄ̃n à uao baasiro. 5 Yesu e fↄ̃ à dabuyã ke kɛ̀ gwero, sé gyãree kɛ̀ à ↄ kɛ̀ḿma à ń kɛ̃kↄ̃a kenↄ baasiro. 6 Kɛ̀ aↄ̃ↄe à náanɛ kɛro, aↄ̃ yã bↄ̀ à saɛ maamaa.

Yesu zĩ̀rinↄ zĩna

(Mat 10:5-15, Luk 9:1-6)

Ben à gàa lakutu kↄ̃n lakutuo, èe yã daańnɛ. 7 Ben à a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ sìsiazi, ben à ń zĩ gↄ̃ↄn plaplaa, à ń gbá iko aↄ̃ zĩnnↄ goḿma. 8 À bèńnɛ: Àton pↄ́ke sɛ́ à gáoro, kũsãɛ ke bↄ̀kↄlogomma ke ↄↄ, sé gò. 9 À kyatee kpá, mↄde àton uta da mɛ̀n plaaro. 10 Ua kɛ̀ a pitan, àgↄ̃ kú gwe ai à gá bↄo wɛ́tɛ pì guu. 11 Guu kɛ̀ wèe a sín ke wèe swã kpá a yãziro, tó ée taa, à lutɛ̃ gogo a gbánↄa ń tona kↄ̃n Ludao sèeda ũ. 12 Ben aↄ̃ dà zɛ́n. Aↄ̃ nↄ̀sɛliɛna waazi kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ 13 aↄ̃ zĩnnↄ gòḿma pari, aↄ̃ nↄ́si màma gyãreenↄa pari aↄ̃ ń kɛ̃kↄ̃a.

Yaaya Batisikɛri gana

(Mat 14:1-12, Luk 9:7-9)

14 Kí Hɛrↄdu yã pìnↄ mà, zaakɛ Yesu tↄ́ kà gu píngia. Gbɛ̃kenↄ e bee Yaaya Batisikɛri bé à fɛ̀ɛ bↄna gaan, beee yãnzin à gbãaa è èe dabuyãnↄ kɛɛzi. 15 Gbɛ̃kenↄ bè Iliamɛ, gbɛ̃kenↄ bè annabimɛ lán annabi yãanↄ doke bà. 16 Kɛ̀ Hɛrↄdu mà à bè: Yaaya kɛ̀ ma à mì zↄ̃̀ bé à fɛ̀ɛ bↄna gaan.

17-18 Zaakɛ Hɛrↄdu dↄ̃nkↄ̃ pì bé à a vĩ̀i Filipi naↄ̃ Hɛrↄdia sìa à sɛ̀. Kɛ̀ Yaaya ègↄ̃ oonɛ à vĩ̀i nↄ sinaa maaro, ben Hɛrↄdu tò wà Yaaya kũ̀ wà mↄ̀ kàa wà à dà kpɛ́siaan. 19 Hɛrↄdia sↄ̃ↄ Yaaya pɛ̃tɛ̃ kũna à yezi à à dɛ, mↄde èe zɛ́ ero, 20 zaakɛ Hɛrↄdu dↄ̃̀ kɛ̀ Yaaya nɛ́ Luda gbɛ̃ súusumɛ, ben è vĩa kɛnɛ è tó wà ĩa daaro. Tó à gàa à à yã ma, laasuu è gɛ̃mmɛ. Baa kↄ̃n beeeo ègↄ̃ ye à fàadibonazi.

21 Hɛrↄdia zɛ́ è Hɛrↄdu igurↄ làa kↄ̃kↄ̃ zĩ. Hɛrↄdu gbãadeenↄ kↄ̃n soza gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n Galili gbɛ̃ gírimadeenↄ kàkↄ̃a pↄ́blekiia. 22 Ben Hɛrↄdia nɛ́nↄkparɛ gɛ̃̀ à ↄ̃ wã̀. À kɛ̀ Hɛrↄdunɛ nna kↄ̃n a nibↄnↄ ń píngi, ben kína bè nɛ́ pìnɛ: Pↄ́ kɛ̀ ń yezi ǹ à wɛ́ɛ kɛma, mɛ́ n gba. 23 Ben à ɛ̀ara à bènɛ: Ma la dànnɛ pↄ́ kɛ̀ n à wɛ́ɛ kɛ̀ma píngi, mɛ́ n gbamɛ, baa ma kpata kpaatɛ. 24 Ben nɛ́nↄkparɛ pì bↄ̀ à gàa à a da gbèka à bè: Bↄ́n mɛ́ wɛ́ɛ kɛa? Ben à da bènɛ, Yaaya Batisikɛri mì. 25 Gwe gↄ̃ↄ à lìara à sù kpakpaa à gàa à ò kínanɛ: Má yezi ǹ ma gba Yaaya Batisikɛri mì dana pɛrɛnti guu kɛ̀ tia.

26 Ben kína pↄↄ yàka maamaa, mↄde kɛ̀ à la dà nibↄnↄ wáa yãnzin èe fↄ̃ à gì dↄro. 27 Ben kína pì a dogari ke zĩ̀ gↄ̃ↄ, à bènɛ à gá à à mì zↄ̃ à mↄ́o. Ben à gàa à à mì zↄ̃̀ kpɛ́siaan 28 à dà pɛrɛnti guu à mↄ̀ à kpà nɛ́ pìa, ben à kpà a daa. 29 Kɛ̀ Yaaya ìbanↄ yã pì mà, ben aↄ̃ mↄ̀ wà à gɛ̀ sɛ̀ wà vĩ̀i.

Pↄ́blekpana gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄroonↄa

(Mat 14:13-21, Luk 9:10-17, Yoh 6:1-15)

30 Yesu zĩ̀ri pìnↄ sù à kiia, ben aↄ̃ yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀nↄ kↄ̃n yã kɛ̀ aↄ̃ↄ dàńnɛnↄ ònɛ píngi. 31 Wèe gaa wèe suu, ben Yesu kↄ̃n a zĩ̀rinↄↄ e zɛ́ e aↄ̃ pↄ́ blè sero parii yãnzi. Ben à bèńnɛ: À mↄ́ wà gá gusaɛ watɛ̃ɛ wà kámma bo féte. 32 Ben aↄ̃ dà zɛ́n góro'itɛ guu aↄ̃ↄe gaa gusaɛ ńtɛ̃ɛ. 33 Kɛ̀ gbɛ̃nↄ ń gana è, aↄ̃ ń dↄ̃, ben aↄ̃ bↄ̀ wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo pari wà bàa lɛ̀ kɛ̀sɛ wà kà gwe ń ã. 34 Kɛ̀ Yesu bↄ̀ góro guu, à gbɛ̃nↄ è paripari, ben aↄ̃ kɛ̀nɛ wɛ̃nda, zaakɛ aↄ̃ↄ dɛ lán sãa kɛ̀ aↄ̃ↄ dã̀ri vĩroonↄ bàmɛ. Ben èe yã daańnɛ maamaa.

35 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ bùsa, ben à ìbanↄ sↄ̃̀zi aↄ̃ bè: Gura kɛ̀kii nɛ́ sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtumɛ, bensↄ̃ guu e sii. 36 Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ tá bura kↄ̃n lakutu kɛ̀ kú kĩinↄa, aↄ̃ pↄ́ wɛtɛ wà lú wà ble. 37 Ben Yesu wèńla à bè: À pↄ́ kpáḿma aↄ̃ ble. Ben aↄ̃ bènɛ: Ń yezi wà gá burɛdi lú kondogi ↄↄ wàa do wà kpáḿma aↄ̃ blen yↄ́? 38 Ben Yesu ń lá à bè: Burɛdi mɛ̀n ũgban á vĩi? À gá gwa. Kɛ̀ aↄ̃ kà, aↄ̃ bè: Burɛdi kuu mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n kpↄ̀o mɛ̀n plaa.

39 Ben à bèńnɛ: À gbɛ̃nↄ vɛ̃ɛvɛ̃ɛ sɛ̃̀la bↄ̀rↄa gãliagãlia. 40 Ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛvɛ̃ɛ gãli kↄ̃n gãlio, gãli kenↄ gↄ̃ↄn basↄↄro, gãli kenↄ gↄ̃ↄn baplaa akuri. 41 Ben Yesu burɛdi mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n kpↄ̀o mɛ̀n plaaa pìo sɛ̀ à wɛ́ɛ sɛ̀ musu à aubarika dàn. Ben à burɛdi pì lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, aↄ̃ↄ kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ. Ben à kpↄ̀ mɛ̀n plaaa pìnↄ kpàatɛtɛńnɛ ń píngi. 42 Aↄ̃ pↄ́ blè wà kã̀ ń píngi. 43 Ben wà burɛdi kpaa kↄ̃n kpↄ̀ kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀nↄ sɛ̀ɛ gbíi kuri awɛɛplaaa pà. 44 Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ blènↄ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄro.

Yesu táa'ona sɛ̀bɛla

(Mat 14:22-33, Yoh 6:16-21)

45 Yesu gã nà a ìbanↄa gↄ̃ↄ aↄ̃ gɛ̃ góro'itɛn, lɛ aↄ̃ dↄnɛ aɛ gana Bɛtɛsaida ai àgↄ̃ parii gbarɛ. 46 Kɛ̀ à lɛ́ zàḿma, ben à dìdi kpiii musu à gàa adua kɛ. 47 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀ góro'itɛ kú sɛ̀bɛ dagura, Yesu sↄ̃ↄ kú í baa ado. 48 Ben à è górofĩna e ĩa daaḿma, kɛ̀ ĩa gbãaa e kakaańzi yãnzi. Gudↄnao à gàa ń kiia èe táa oo íla, ben à kɛ̀ dian á yezi à gɛ̃ńlaa bà. 49 Kɛ̀ aↄ̃ à è èe táa oo íla, aↄ̃ↄe daa gɛ̀wãadeemɛ, ben aↄ̃ wii lɛ̀. 50 Zaakɛ aↄ̃ à è ń píngi, ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu. Ben Yesu yã bèńnɛ gↄ̃ↄ: À a làakari kpáɛ, mámbee! Àton tó vĩa a kũro. 51 Kɛ̀ à gɛ̃̀ góro guu, ben ĩa zɛ̀, ben yã pì bↄ̀ ń saɛ maamaa, 52 zaakɛ aↄ̃ wɛ́ɛ e kɛ̃ burɛdi yãaro kɛ̀ laasuu kɛ̃̀sãḿma yãnzi.

Yesu gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃ana zaa Gɛnɛsarɛti

(Mat 14:34-36)

53 Kɛ̀ aↄ̃ bikũ̀ baa, aↄ̃ kà Gɛnɛsarɛti, ben aↄ̃ ń góro bà dↄ̀ gwe. 54 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ góro guu, wà Yesu dↄ̃̀ gↄ̃ↄ, 55 ben aↄ̃ bàa lɛ̀ wà gàa bùsu pì lakutu píngia, wà gyãreenↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n ń daɛbↄnↄ, guu kɛ̀ wà mà à kún píngi wègↄ̃ mↄ́ńyo à kiia. 56 Guu kɛ̀ à gàan píngi, lakutunↄ ke wɛ́tɛnↄ ke buraanↄ, wègↄ̃ mↄↄnɛ gyãreenↄ ai wà ń káɛ yàranↄa, ben wè wɛ́ɛ kɛa lɛ wà ↄ kɛ baa à uta lɛ́a. Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ↄ kɛ̀anↄ kɛ̃̀kↄ̃a ń píngi.

7

Fɛɛakaarayã

(Mat 15:1-9)

1 Farisinↄ kↄ̃n ludayãdannɛri kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Yerusalɛmu kenↄ mↄ̀ Yesu kiia, 2 ben aↄ̃ↄ è à ìba kenↄ e pↄ́ blee ↄpipisai. 3 Zaakɛ Farisinↄ kↄ̃n Yudanↄ ń píngi ń dezinↄ fɛɛakaarayã kũnamɛ, aↄ̃è pↄ́ ble ↄpipi a zɛ́a sairo. 4 Tó aↄ̃ bↄ̀ yàra wà sù, aↄ̃è pↄ́ ble zú'osairo. Aↄ̃ↄ fɛɛakaarayã pãndenↄ kũna pari. Lɛmɛ aↄ̃è togoonↄ kↄ̃n loonↄ kↄ̃n butanↄ pípi lɛ. 5 Ben Farisinↄ kↄ̃n ludayãdannɛri pìnↄ Yesu là wà bè: Bↄ́yãnzi n ìbanↄ ègↄ̃ wa dezinↄ fɛɛakaarayã kũnaziroo? Aↄ̃è pↄ́ ble ↄpipisai. 6 Yesu wèńla à bè: A mↄnafikideenↄ, Isaya annabikɛyã ò a mↄnafikideenↄ yã musu wásawasa lán à kɛ̃̀ Luda yãn nà à bè:

Bori beee è bɛ̀ɛ limɛ kↄ̃n lɛ́omɛ,

aↄ̃ swɛ̃̀ kúmaro.

7 Aↄ̃ègↄ̃ dↄnzi kɛɛmɛ pãmɛ,

gbɛ̃ntee yãzɛkparɛɛn aↄ̃è dańnɛ.

8 A pã kpà Luda yãdannɛnazi, ben á gbɛ̃ntee fɛɛakaarayã kũna. 9 Ben à bèńnɛ dↄ: A pã Luda yãnɛ lɛ à e àgↄ̃ a fɛɛakaarayã kũna maan yↄ́? 10 Musa bè, àgae bɛ̀ɛ lí a de kↄ̃n a daonɛ. À bè dↄ, gbɛ̃ kɛ̀ à a de ke a da kpɛ bↄ̀, wà adee dɛ. 11 Apinↄ sↄ̃, eè be tó gbɛ̃ bè a de ke a danɛ, pↄ́ kɛ̀ á vĩ à ń kpe dao nɛ́ Kↄbanimɛ, 12 à zɛ́ vĩ à a de kↄ̃n a dao kpe dao dↄro. Kↄbanin pↄ́ kɛ̀ wè kpá Ludaa ũ. 13 Lɛmɛ eè Luda yã kɛ famma a fɛɛakaarayã kɛ̀ eè dańnɛ yãnzi. Yã beee takanↄn eè kɛ pari.

Yã kɛ̀ è tó wàgↄ̃ gbãsĩ

(Mat 15:10-20)

14 Ben Yesu ɛ̀ara à parii sìsiazi à bè: À swã kpá à ma yã ma a píngi. 15 Pↄ́kee kuu kɛ̀ è gɛ̃ gbɛ̃ guu kɛ̀ è à kɛ gbãsĩro. Pↄ́ kɛ̀ è bↄ gbɛ̃ guu bé è tó àgↄ̃ gbãsĩ. 16 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma. 17 Kɛ̀ à parii tò gwe à tà bɛ, ben à ìbanↄ à gbèka yã pì mìzi. 18 À bèńnɛ: A laasuu kpɛ́ yĩi seↄ́? Kɛ̀ pↄ́kee kuu kɛ̀ è gɛ̃ gbɛ̃ guu à tó àgↄ̃ gbãsĩro, á dↄ̃roo? 19 Pↄ́ pì è gɛ̃ a swɛ̃̀ guuro, sé à gbɛɛɛn, gbasa à bↄ mɛ̀n. Lɛn Yesu pↄ́ble píngi kɛ̀ blena pↄ́ ũ lɛ tɛ̃̀ sai. 20 Ben à bè: Yã kɛ̀ è bↄ gbɛ̃ guu bé è tó àgↄ̃ gbãsĩ. 21 Zaakɛ zaa gbɛ̃ntee swɛ̃̀ guun laasuu zaaa è bↄn: Pãpãkɛna, kpãi'ona, gbɛ̃dɛna, zinakɛna, 22 wãkũ, nↄ̀sɛzaaa, mↄnafiki, wísaiyã, sãnkara, gbɛ̃sↄ̃sↄ̃na, wada kↄ̃n mìsaiyão. 23 Yã zaaa pìnↄ è bↄ swɛ̃̀ guu píngi, àmbe è tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ.

Nↄgbɛ̃ zĩ̀tↄ Yesu náanɛkɛna

(Mat 15:21-28)

24 Yesu bↄ̀ gwe à gàa Taya bùsun, ben à pìta ua kea. À yezi wà a dↄ̃ro, mↄde èe e à a zĩnda ùtɛro. 25 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ à nɛ́nↄkparɛ zĩn vĩi Yesu baaru mà, ben à mↄ̀ à dàɛ à aɛ gↄ̃ↄ. 26 Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃ Giriki gbɛ̃mɛ wà à ì Siria Fenisia bùsun. À wɛ́ɛ kɛ̀ Yesua lɛ à zĩn goare a nɛ́a. 27 Ben Yesu bènɛ: Ǹ tó wà pↄ́blee kpá nɛ́nↄa gĩa, zaakɛ à maa wà nɛ́nↄ pↄ́blee sɛ́ wà zu gbɛ̃ɛnↄnɛro. 28 Ben nↄgbɛ̃ pì wèàla à bè: Dii, baa gbɛ̃ɛ kɛ̀ aↄ̃è daɛńzinↄ è nɛ́nↄ pↄ́ble buru sɛ́sɛ. 29 Yesu bènɛ: Kɛ̀ n yãwenlana maa yãnzi, ǹ tá, n nɛ́ zĩn gòa. 30 Kɛ̀ à kà bɛ, à a nɛ́ è daɛna pɛ̀a, zĩn pì gòa.

Swãdo kɛ̃kↄ̃ana

31 Ben Yesu fɛ̀ɛ Taya bùsun à gàa Sidↄ̃, ben à bↄ̀ɛ kↄ̃n Wɛ́tɛmɛnkuri bùsuo ai à gàa à kà Galili sɛ̀bɛzi. 32 Ben wà mↄ̀nɛ kↄ̃n swãdo bebekario, wà wɛ́ɛ kɛ̀a lɛ à ↄ kɛa. 33 Yesu bↄ̀ parii guu kↄ̃n swãdoo pìo à a ↄnɛtee pɛ̀pɛ à swãn. Kɛ̀ à lóu sù, ben à ↄ kɛ̀ à nɛ́nɛa. 34 À wɛ́ɛ sɛ̀ musu à wesaa kàkↄ̃a à bò, ben à bènɛ: Ɛfata. Yã pì bè ǹ wɛ̃. 35 Zaa gwe gↄ̃ↄ gↄ̃gbɛ̃ pì swã wɛ̃̀ à nɛ́nɛ gùɛ, ben à yã ò wásawasa. 36 Yesu bèńnɛ aↄ̃ton o gbɛ̃ke maro, mↄde dian èe giińnɛ nà, lɛmɛ aↄ̃ↄe à kpàakpa kɛɛńnɛ lɛ. 37 Yã pì bↄ̀ ń saɛ maamaa à gɛ̃̀ onala, ben aↄ̃ bè: À yã píngi kɛna ègↄ̃ maamɛ. È tó baa swãdoonↄ yã ma, ben è tó bebekarinↄ yã o.

8

Pↄ́blekpana gↄ̃ↄn bↄrↄ siigↄ̃ↄnↄa

(Mat 15:32-39)

1 Gurↄↄ mↄ̀nↄ guu dↄ gbɛ̃nↄ pàzi pari. Aↄ̃ pↄ́blee vĩ wà blero, ben Yesu a ìbanↄ sìsiazi à bèńnɛ: 2 Gbɛ̃ kɛ̀nↄ kɛ̀mɛ wɛ̃nda, zaakɛ aↄ̃ gĩakɛ wà kúmao gurↄ aagↄ̃, ben aↄ̃ↄ pↄ́ke vĩ wà blero. 3 Tó ma ń gbáɛ aↄ̃ tá bɛ kↄ̃n nↄaao, guu é liḿma zɛ́ guu, zaakɛ ń gbɛ̃kenↄ bↄkii zã̀. 4 Ben à ìbanↄ à là wà bè: Mákpan wé pↄ́blee en sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtu kɛ̀ kɛ̀ eé gbɛ̃ pìnↄ kãa? 5 Ben Yesu ń lá à bè: Burɛdi mɛ̀n ũgban á vĩi? Aↄ̃ bè: Mɛ̀n swɛɛplaamɛ. 6 Ben à bè parii vɛ̃ɛ tↄↄtɛ. Ben à burɛdi mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ sɛ̀ à sáabu kɛ̀, ben à lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa aↄ̃ kpaatɛtɛ pariinɛ, ben aↄ̃ↄ kpàatɛtɛńnɛ. 7 Aↄ̃ↄ kpↄ̀ nɛ́ngonↄ vĩ féte dↄ. Kɛ̀ à aubarika dàn, à bèńnɛ aↄ̃ ɛara wà beee kpaatɛtɛńnɛ dↄ. 8 Ben aↄ̃ↄ blè wà kã̀, ben wà à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀nↄ sɛ̀ɛ gbíi swɛɛplaa. 9 Gbɛ̃ pìnↄ kà bↄrↄ siigↄ̃. Kɛ̀ Yesu ń gbáɛ, 10 ben à gɛ̃̀ góro'itɛ guu kↄ̃n a ìbanↄ, aↄ̃ gàa Dalamanuta bùsun.

Farisinↄ mↄnafiki

(Mat 16:1-12)

11 Ben Farisinↄ mↄ̀ aↄ̃ↄe lɛokpakↄ̃a kɛɛo aↄ̃ↄe lí pɛɛɛa, aↄ̃ↄe wɛtɛɛ à sèeda ke kɛńnɛ kↄ̃n Luda gbãaao. 12 Ben à wesaa kàkↄ̃a à bò à bè: Bↄ́yãnzi tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄ è sèeda gbekamazi? Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, mɛ́ sèeda ke kɛńnɛro. 13 Ben à ń tó gwe à ɛ̀ara à gɛ̃̀ góro'itɛ guu à tà baa kãa kpa.

14 À ìbanↄ sã̀n aↄ̃ burɛdi kũsãɛ sɛ́. Burɛdi mɛ̀n doo bé à gↄ̃̀ńnɛ góro guu. 15 Ben Yesu lɛ́ dàḿma à bè: Àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃. À làakari kɛ Farisinↄ kↄ̃n Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃zi. 16 Ben aↄ̃ↄe beekↄ̃nɛ: Kɛ̀ wá burɛdi vĩro yãnzin à ò lɛzi. 17 Yesu dↄ̃̀ḿma, ben à ń lá à bè: Bↄ́yãnzi ée bee kɛ̀ á burɛdi vĩro yãnzimɛzi? Ai tia a wɛ́ɛ e kɛ̃ à dↄ̃roo? Á laasuu vĩroo? 18 Á wɛ́ɛ vĩ à guu eoroo? Á swã vĩ à yã maoroo? Yãke è dↄaguroo? 19 Kɛ̀ ma burɛdi mɛ̀n sↄↄroo lìlikↄ̃rɛ má kpà gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄroonↄa, a à kpaaa sɛ̀ɛ gbíi ũgbamɛ? Aↄ̃ wèàla wà bè: Mɛ̀n kuri awɛɛplaamɛ. 20 Ben à ɛ̀ara à ń lá à bè: Kɛ̀ ma burɛdi mɛ̀n swɛɛplaaa lìlikↄ̃rɛ má kpà gↄ̃ↄn bↄrↄ siigↄ̃ↄnↄa, a à kusu sɛ̀ɛ gbíin ũgbamɛ? Aↄ̃ wèàla wà bè: Mɛ̀n swɛɛplaa. 21 Ben à bèńnɛ: Ai tia a dↄ̃roo?

Bɛtɛsaida vĩ̀a wɛ́ɛwɛ̃na

22 Kɛ̀ aↄ̃ kà Bɛtɛsaida, ben wà mↄ̀nɛ vĩ̀ao wà wɛ́ɛ kɛ̀a à ↄ kɛa. 23 Ben à vĩ̀a pì kũ̀ a ↄↄa à bↄ̀o wɛ́tɛ kpɛɛ. À lóu sù à wɛ́ɛa à ↄ kɛ̀a, ben à à là à bè: Nɛ́ɛ guu eeↄ́? 24 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì a wɛ́ɛ sɛ̀ musu à bè: Mɛ́ɛ gbɛ̃nↄ ee lán línↄ bà aↄ̃ↄe táa oo. 25 Ben Yesu ɛ̀ara à ↄ kɛ̀ à wɛ́ɛa dↄ. Kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ pì wɛ́ɛ kɛ̀ biibii, ben à wɛ́ɛ wɛ̃̀ èe pↄ́ píngi ee sa wásawasa. 26 Ben Yesu à gbàrɛ à tá bɛ à bè: Ǹton bↄɛ lakutu guuro.

Yesu mɛsayakɛ ona

(Mat 16:13-20, Luk 9:18-21)

27 Kɛ̀ Yesu e gaa kↄ̃n a ìbanↄ Sizarea Filipi lakutunↄ guu, ben à a ìbanↄ là zɛ́ guu à bè: Dén gbɛ̃nↄ è be má dɛ à ũu? 28 Aↄ̃ wèàla wà bè: Gbɛ̃kenↄ è be Yaaya Batisikɛrimɛ, gbɛ̃kenↄ è be Ilia, gbɛ̃kenↄ è be dↄ annabi yãanↄ doken n ũ. 29 Ben à ń lá à bè: Apinↄ sↄ̃, dén eè be má dɛ à ũu? Pita wèàla à bè: Mɛsayan n ũ. 30 Ben Yesu ń swã sùkãńnɛ lɛ aↄ̃ton yã pì o gbɛ̃ke maro.

Yesu a ga kↄ̃n a fɛɛnao yã'ona

(Mat 16:21-28, Luk 9:22-27)

31 Ben à nà yãdannɛnaa à bè: Séde Gbɛ̃ntee Nɛ́ wɛ́ɛtãmma e maamaa, gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ é gízi, weé à dɛ, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ. 32 À yã pì òńnɛ wásawasa, ben Pita gàao kpado, èe giinɛ. 33 Kɛ̀ Yesu lìɛ à a ìbanↄ gwà, ben à pàta Pitaa à bè: Ǹ gumɛ gwe Setãn! N laasuu nɛ́ Luda pↄ́nlo, gbɛ̃ntee pↄ́mɛ.

34 Beee gbɛra Yesu parii sìsiazi kↄ̃n a ìbanↄ à bèńnɛ: Tó gbɛ̃ yezi à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩnda wɛ̃̀ndizi à a líkpansɛ́ à tɛ́omazi. 35 Gbɛ̃ kɛ̀ yezi àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna é korazi. Gbɛ̃ kɛ̀ gì a wɛ̃̀ndizi ma yãnzi kↄ̃n ma baaru yão sↄ̃, adee égↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. 36 Tó gbɛ̃ gↄ̃̀ anduna vĩ píngi, tó à kòra a wɛ̃̀ndizi, bↄ́ àren à vĩi? 37 Bↄ́n gbɛ̃ntee é e à a wɛ̃̀ndi lendee kpáo? 38 Tó gbɛ̃ mapi kↄ̃n ma yãnↄ wí dɛ̀ tↄ̃ↄrigbɛ̃ durunde ludanaanɛkɛrisaideenↄ tɛ́, Gbɛ̃ntee Nɛ́ é adee wí dɛ gurↄↄ kɛ̀ eé su a De gakui guu kↄ̃n à malaikanↄ.

9

1 Ben à bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃kenↄ kú gura kɛ̀ aↄ̃é garo ai aↄ̃ kí kɛ̀ Ludaa kà e, èe suu kↄ̃n gbãaao.

Yesu lina

(Mat 17:1-13, Luk 9:28-36)

2 Gurↄ swɛɛdoo gbɛra Yesu Pita kↄ̃n Yemisio kↄ̃n Yohanao sɛ̀ à dìńyo kpii lezĩa ńtɛ̃ɛ. Ben à lì ń wáa, 3 à pↄ́kãsãanↄↄ e tɛ́ kɛɛ pú fénfen. Gbɛ̃kee kú anduna guu kɛ̀ eé fↄ̃ à à pura kũ lɛro. 4 Ben Ilia kↄ̃n Musao bↄ̀ wà mↄ̀ńzi, aↄ̃ↄe yã oo kↄ̃n Yesuo. 5 Ben Pita bè Yesunɛ: Dannɛri, à maa kɛ̀ wá kú kɛ̀. Wà kutaa dↄ mɛ̀n aagↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Ilia pↄ́ mɛ̀n do. 6 À dↄ̃ yã kɛ̀ ée ooro, zaakɛ vĩa ń kũ maamaa. 7 Ludambɛ luguu pìta à dàńla, ben aↄ̃ kòto mà à guu à bè: Àmbe ma Nɛ́ mɛ̀n do léle yenzidee ũ. À à yã ma. 8 Kãndo kɛ̀ aↄ̃ guu gwàgwa, aↄ̃ↄe gbɛ̃ke e dↄro, sé Yesu ado.

9 Kɛ̀ aↄ̃ↄe pitaa kpiii pìa, ben Yesu bèńnɛ aↄ̃ton yã kɛ̀ aↄ̃ↄ è pì o gbɛ̃ke maro ai Gbɛ̃ntee Nɛ́ fɛɛ bↄna gaan. 10 Aↄ̃ yã pì kũna, mↄde aↄ̃ↄe kↄ̃ lalaa wèe bee: Fɛɛ bↄna gaan yã beee dɛ diamɛ? 11 Ben aↄ̃ à là wà bè: Bↄ́yãnzin ludayãdannɛrinↄ è be Ilia bé eé mↄ́ káakuzi? 12 À wèńla à bè: Ilia é mↄ́ káaku yãpuramɛ, eé yã píngi kɛkɛ à gbɛ̀n, mↄde à kɛ̀ dia wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè, Gbɛ̃ntee Nɛ́ é wɛ́ɛtãmma e maamaa ai wà gízi? 13 Mↄde mɛ́ɛ ooare Ilia mↄ̀ kↄ̀, ben aↄ̃ ń pↄyezi kɛ̀nɛ, lán wà à yã ò Luda yãn nà.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ zĩnde kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 17:14-21, Luk 9:37-42)

14 Kɛ̀ aↄ̃ sù ń gbɛ̃ kpaaanↄ kiia, aↄ̃ↄ è parii ligańzi, ben ludayãdannɛrinↄↄ e lɛokpakↄ̃a kɛɛńyo. 15 Kɛ̀ parii Yesu è, à yã bↄ̀ ń saɛ, ben aↄ̃ bàa lɛ̀ wà gàa wà ì kpàa gↄ̃ↄ ń píngi. 16 Ben à a ìbanↄ là à bè: Bↄ́ lɛokpakↄ̃an ée kɛɛńyo lɛee? 17 Ben gↄ̃gbɛ̃ ke wèàla zà guu à bè: Dannɛri, ma mↄnnɛ ma nɛ́omɛ, zĩn bé à à nɛ́nɛ nàɛ. 18 Tó à dìdia, è à pãɛ tↄↄtɛ, ègↄ̃ lóufuta bↄɛɛ, ègↄ̃ swaa soo, è gbãgbã sↄ̀rↄrↄ. Ma bè n ìbanↄnɛ aↄ̃ pɛ́ zĩn pìa à bↄ, ben aↄ̃ fùa. 19 Ben Yesu bèńnɛ: Tↄ̃ↄrigbɛ̃ ludanaanɛkɛrisaideenↄ! Mɛ́gↄ̃ kúao ai bↄrɛmɛ? Mɛ́gↄ̃ mɛnaaao ai bↄrɛmɛ? À mↄ́mɛ nɛ́ pìo kɛ̀.

20 Kɛ̀ wà mↄ̀onɛ, kɛ̀ zĩn pì Yesu è gↄ̃ↄ, ben à nɛ́ pì nìgãnigã à à pã̀ɛ tↄↄtɛ. Ben èe gbegere paa èe lóufuta bↄɛɛ. 21 Yesu nɛ́ pì de là à bè: Zaa bↄrɛmɛ à kúo lɛɛ? À wèàla à bè: Zaa à nɛ́ féte zĩmɛ. 22 Ègↄ̃ à zuu tɛ́ kↄ̃n ío guu baabↄrɛ, ègↄ̃ yezi à à dɛ. Tó nɛ́ fↄ̃ ǹ pↄ́ke kɛ, ǹ wa wɛ̃nda gwa ǹ wa faaba kɛ. 23 Yesu bènɛ: N bè, tó mɛ́ fↄ̃ↄ́? Baabↄ píngi è sí kɛ gbɛ̃ kɛ̀ ma náanɛ vĩinɛ. 24 Ben nɛ́ pì de wii lɛ̀ gↄ̃ↄ à bè: Má n náanɛ vĩ. Ǹ n náanɛ kɛ̀ èe kɛ̃sãama kaaramɛ. 25 Kɛ̀ Yesu è zà e nakↄ̃rɛɛḿma, à gì zĩn pìnɛ à bè: Zĩn swãdo kpadugu, má ònnɛ ǹ go nɛ́ pìa. Ǹton gɛ̃ à guu dↄro. 26 Ben zĩn pì wii lɛ̀ à à nìgã pãsĩpãsĩ, ben à gòa. Nɛ́ pì gↄ̃̀ daɛna lán gɛ̀ bà ai paridee bè à gàmɛ. 27 Ben Yesu à kũ̀ a ↄↄa, à à fɛ̀ɛ à zɛ̀.

28 Kɛ̀ Yesu gɛ̃̀ ua guu, ben à ìbanↄ à gbèka gusaɛ wà bè: À kɛ̀ dia wée fↄ̃ wà pɛ́ zĩn pìa à bↄroo? 29 Ben à wèńla à bè: Kɛ̀ taka è sí bↄro, sé kↄ̃n aduakɛnao.

Yesu ɛara à a ga kↄ̃n a fɛɛnao yã'ona

(Mat 17:22-23, Luk 43-45)

30 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ gwe, ben aↄ̃ pã̀ Galilinɛ. Yesu yezi wàgↄ̃ a kúkii dↄ̃ro, 31 zaakɛ èe yã daa a ìbanↄnɛmɛ. À bèńnɛ: Weé Gbɛ̃ntee Nɛ́ na gbɛ̃nↄnɛ ń ↄzĩ wà à dɛ, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ. 32 Aↄ̃ↄe à yã pì dↄ̀rↄ dↄ̃ro, ben vĩa ń kũ aↄ̃ yã pì gbekaa.

Tɛna Yesuzi lán nɛ́ féte bà

(Mat 18:1-5, Luk 9:46-48)

33 Ben aↄ̃ kà Kapɛnamu. Gurↄↄ kɛ̀ à kú bɛ, à a ìbanↄ là à bè: Bↄ́ lɛokpakↄ̃an ée kɛɛ zɛ́ guuu? 34 Ben aↄ̃ yĩtɛna, zaakɛ aↄ̃ↄe lɛokpakↄ̃a kɛɛ zɛ́ guu dɛnlaa yã musumɛ. 35 Ben à vɛ̃̀ɛ à gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaa pìnↄ sìsiazi à bè: Tó gbɛ̃ yezi à kɛ gbɛ̃ káaku ũ, adee gↄ̃ kpɛɛdee ũ, à gↄ̃ baade pínginɛ zĩ̀ri ũ. 36 À nɛ́ féte sɛ̀ à à zɛ̀ ń aɛzĩ, ben à à sɛ̀ à à kpà a kùla à bèńnɛ: 37 Gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ kɛ̀nↄ doke sì ma ìbakɛɛ yãnzi, mámbe à ma si. Gbɛ̃ kɛ̀ ma si sↄ̃, mámbe à ma si madoro, gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩin á sì.

Gbɛ̃ kɛ̀ èe íbɛtɛ kpáwaoroo nɛ́ wa baakpɛɛmɛ

(Luk 9:49-50)

38 Ben Yohana bènɛ: Dannɛri, wa gbɛ̃ke è, èe zĩnnↄ gooḿma kↄ̃n n tↄ́o, ben wa ginɛ, zaakɛ wa gbɛ̃nlo. 39 Ben Yesu bè: Àton gínɛro, zaakɛ gbɛ̃ke é fↄ̃ à dabuyã kɛ kↄ̃n ma tↄ́o à ɛara à ma tↄ́ zaaa sí dↄro. 40 Gbɛ̃ kɛ̀ èe íbɛtɛ kpáwaoroo nɛ́ wa gbɛ̃mɛ. 41 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ à a gba ímina kɛ̀ á kuu Kirisi pↄ́ ũ yãnzi, adee é kora a láadaziro.

42 Tó gbɛ̃ tò nɛ́ kɛ̀ ma náanɛ vĩi kɛ̀kiinↄ doke sã̀sã, eégↄ̃ sã̀ↄ adeenɛ wà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ dↄ à waalɛ wà à zu sɛ̀bɛ guu. 43-44 Tó n ↄↄ bé è tó ǹ fu, ǹ zↄ̃ ǹ zĩnna. À sã̀ↄnnɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo guu kↄ̃n ↄ kusuo dɛ n gↄ̃ kↄ̃n ↄ mɛ̀n plaaaola ǹ gɛ̃ tɛ́ kɛ̀ è garoo guu gɛ̀wãan. 45-46 Tó n gbá bé è tó ǹ fu, ǹ zↄ̃ ǹ zĩnna. À sã̀ↄnnɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo guu ɛrɛ ũ dɛ n gↄ̃ kↄ̃n gbá mɛ̀n plaaaola wà n zu tɛ́n. 47 Tó n wɛ́ɛ bé è tó ǹ fu, ǹ bↄ. À sã̀ↄnnɛ ǹ gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu kↄ̃n wɛ́ɛ dooo dɛ n gↄ̃ kↄ̃n wɛ́ɛ mɛ̀n plaaaola wà n zu tɛ́n, 48 gura kɛ̀ aↄ̃ kↄ̀kↄbii è yãaro, tɛ́ pì è garo.

49 Tɛ́ é mɛ̀ ↄ̃ baade píngia lán wè pↄ́ kɛkɛ kↄ̃n wisio nà. 50 Wisi nɛ́ pↄ́ maaamɛ, mↄde tó à nnaa tà, dian weé kɛ nà à gↄ̃ wisi ũ dↄↄ? À tó wisi gↄ̃ kú a guu, égↄ̃ nna kↄ̃o.

10

Gina nↄↄzi yã

(Mat 19:1-12)

1 Ben Yesu bↄ̀ gwe à gàa Yudea bùsun ai Yoda baa kãa kpa. Parii ɛ̀ara wà kàkↄ̃azi gwe, ben à yã dàńnɛ lán è kɛ nà. 2 Farisi kenↄ mↄ̀ wà à yↄ̃ wà gwa, ben aↄ̃ à là wà bè: Gↄ̃gbɛ̃ zɛ́ vĩ à gí a naↄ̃ziↄ́? 3 À wèńla à bè: Musa dàare diaa? 4 Aↄ̃ bè: Musa gↄ̃gbɛ̃ gbà zɛ́ à yìgidɛtakada kɛ̃ à a naↄ̃ gbarɛo. 5 Ben Yesu bèńnɛ: A swãgbãa yãnzin Musa doka beee dàarezi. 6 Zaa káaku kɛ̀ Luda anduna kɛ̀, à gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ kↄ̃n nↄgbɛ̃omɛ. 7 Beee yãnzi gↄ̃gbɛ̃ é a de kↄ̃n a dao tó, aↄ̃é nakↄ̃a kↄ̃n a naↄ̃o, 8 aↄ̃ gↄ̃ↄn plaaa é gↄ̃ mɛ̀ doo ũ. Aↄ̃ↄ kuu plaa dↄro, sé do. 9 Beee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń nakↄ̃anↄ, gbɛ̃tee tón ń kɛ̃kↄ̃aro. 10 Kɛ̀ Yesu tà bɛ, à ìbanↄ à là yã pì mìzi. 11 Ben à bèńnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ gì a naↄ̃zi à nↄ pãnde sɛ̀, adee zina kɛ̀ a nↄ káakunɛ. 12 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ gì a zãzi à gↄ̃ pãnde sɛ̀ sↄ̃, à zina kɛ̀n gwe.

Yesu aubarikadana nɛ́nↄn

(Mat 19:13-15, Luk 18:15-17)

13 Wèe mↄↄ Yesunɛ kↄ̃n nɛ́nↄ lɛ à ↄ kɛḿma, ben à ìbanↄ gìńnɛ. 14 Kɛ̀ Yesu è lɛ, à pↄ fɛ̃̀ à bèńnɛ: À tó nɛ́nↄ mↄ́ ma kiia, àton gíńnɛro, zaakɛ aↄ̃ takanↄ pↄ́n kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia ũ. 15 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ èe kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia sí lán nɛ́ féte bàroo é gɛ̃nlo. 16 Ben à nɛ́nↄ sɛ̀ à ń kpákpa a kùla, à ↄ kɛ̀kɛḿma à aubarika dàńgu.

Auzikidee

(Mat 19:16-30, Luk 18:18-30)

17 Kɛ̀ Yesu dà zɛ́n èe gaa, ben gↄ̃gbɛ̃ ke bàa lɛ̀ à mↄ̀ à kùɛ à aɛ à à là à bè: Dannɛri maa, dian mɛ́ kɛ nà mà wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo ee? 18 Ben Yesu bènɛ: À kɛ̀ dia n bè má maaa? Gbɛ̃kee maaro, sé Luda ado. 19 Ń dokanↄ dↄ̃: Ǹton gbɛ̃ dɛro, ǹton zina kɛro, ǹton kpãi oro, ǹton yã di n gbɛ̃daaaaro, ǹton gbɛ̃ blero, ǹgae bɛ̀ɛ lí n de kↄ̃n n daonɛ. 20 Ben à bè: Dannɛri, zaa ma nɛ́ngo zĩ má yã beeenↄ kũna píngi. 21 Ben Yesu à gwà yenzi wɛ́ɛo à bènɛ: Yã mɛ̀n doo bé à gↄ̃̀nnɛ. Ǹ gá ǹ pↄ́ kɛ̀ ń vĩinↄ yá píngi ǹ à ↄↄ kpá takaasideenↄa, ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mazi, nɛ́gↄ̃ auziki vĩ ludambɛ. 22 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì uu sìsi yã pì yãnzi, à tà pↄsiaao kɛ̀ à auzikinↄ vĩ bíta yãnzi. 23 Ben Yesu a ìbanↄ gwàgwa à bèńnɛ: À zĩ'ũ maamaa auzikideenɛ à gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu. 24 À yã pì bↄ̀ à ìbanↄ saɛ, ben Yesu ɛ̀ara à bèńnɛ: Gbɛ̃nↄ, à zĩ'ũ gbɛ̃nɛ maamaa à gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu! 25 Lakumi gɛ̃na pↄrↄyĩn aaga dɛ auzikide gɛ̃na kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guula. 26 Ben yã pì bↄ̀ à ìbanↄ saɛ maamaa, aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Tó lɛmɛ, dé bé eé fↄ̃ à mìsina ee? 27 Yesu ń gwá à bè: Gbɛ̃ntee é fↄ̃ro, sé Luda. Luda kiia baabↄ píngi è sí kɛ.

28 Ben Pita bènɛ: Wa baabↄ píngi tò wa tɛnzi. 29 Yesu bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ à a bɛɛ tò ke a vĩ̀inↄ ke a dãaronↄ ke a da ke a de ke a nɛ́nↄ ke a buraa ma yãnzi kↄ̃n ma baarukpannɛna yão, 30 adee é ɛara à bɛɛnↄ kↄ̃n vĩ̀inↄ kↄ̃n dãaronↄ kↄ̃n danↄ kↄ̃n nɛ́nↄ kↄ̃n buraanↄ e lɛo basↄↄro anduna kɛ̀ guu, mↄde kↄ̃n wɛ́ɛtãmmaomɛ, eé wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo e anduna kɛ̀ èe mↄↄ guu. 31 Gbɛ̃ káakunↄ égↄ̃ kpɛɛdeenↄ ũ pari, kpɛɛdeenↄ égↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ.

Yesu ɛara à a ga kↄ̃n a fɛɛnao yã'ona

(Mat 20:17-19, Luk 18:31-34)

32 Aↄ̃ ɛ̀ara wà dà zɛ́n aↄ̃ↄe gaa Yerusalɛmu. Yesu dↄ a ìbanↄnɛ aɛ, ben yã pì bↄ̀ ń saɛ, vĩa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ à kpɛɛnↄ kũ̀. Ben Yesu a gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ sɛ̀ɛ ńdona, à ɛ̀ara à yã kɛ̀ weé kɛaree òńnɛ dↄ 33 à bè: À ma! Wée gaa Yerusalɛmumɛ. Weé Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpá sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄa, aↄ̃é yã daàla à ga, aↄ̃é à kpá bori pãndenↄa. 34 Aↄ̃é à fabo aↄ̃é lóu sua aↄ̃é à gbɛ̃ flã̀o aↄ̃é à dɛ, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ.

Yemisi kↄ̃n Yohanao wɛ́ɛkɛna

(Mat 20:20-28)

35 Ben Zebedi nɛ́nↄ Yemisi kↄ̃n Yohanao sↄ̃̀ Yesuzi aↄ̃ bènɛ: Dannɛri, wá yezi ǹ yã kɛ̀ wée wɛ́ɛ kɛɛmmaa kɛwe. 36 Ben à ń lá à bè: Bↄ́n á yezi mà kɛaree? 37 Aↄ̃ wèàla wà bè: Ǹ tó wà vɛ̃ɛnyo n kpata guu, gbɛ̃ doo n ↄplaazi gbɛ̃ doo ↄzɛɛzi. 38 Yesu bèńnɛ: Á yã kɛ̀ ée à wɛ́ɛ kɛɛmaa dↄ̃ro. Togo'i kɛ̀ mɛ́ mi, é fↄ̃ à miↄ́? Wɛ́ɛtãmma kɛ̀ mɛ́ gɛ̃n é fↄ̃ à gɛ̃ à guuↄ́? 39 Aↄ̃ wèàla wà bè: Wé fↄ̃. Ben Yesu bèńnɛ: Togo'i kɛ̀ mɛ́ mii é mi, wɛ́ɛtãmma kɛ̀ mɛ́ gɛ̃n é gɛ̃n, 40 mↄde vɛ̃ɛna ma ↄplaazi ke ma ↄzɛɛzi nɛ́ ma yãnlo. Gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa kɛ̀kɛńnɛnↄ pↄ́mɛ.

41 Kɛ̀ à ìba gↄ̃ↄn kuri kpaaanↄ yã pì mà, aↄ̃ pↄ fɛ̃̀ Yemisi kↄ̃n Yohanaozi. 42 Ben Yesu ń kákↄ̃a à bèńnɛ: Á dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ wèe ń gwaa bori pãnde kínanↄ ũunↄ è gbãaa ble ń gbɛ̃nↄa, gbãadeenↄ sↄ̃ è iko mↄ́ńnɛ, 43 mↄde à dɛ lɛ a kiiaro. A tɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ yezi à gↄ̃ gbɛ̃nsi ũ, sé adee kɛ a zĩ̀ri ũ. 44 Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kɛ̀ yezi à gↄ̃ gbɛ̃ káaku ũ, sé adee kɛ a píngi zↄ̀ ũ. 45 Zaakɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ e mↄ́ lɛ wà zĩi kɛnɛro, à mↄ̀ lɛ à zĩi kɛńnɛmɛ, à a zĩnda wɛ̃̀ndi kpá lɛ à gbɛ̃nↄ bo pari yãnzi.

Batimɛu wɛ́ɛwɛ̃na

(Mat 20:29-34, Luk 18:35-43)

46 Aↄ̃ kà Yɛriko. Kɛ̀ Yesu e bↄↄ gwe kↄ̃n a ìbanↄ kↄ̃n pariio, vĩ̀a Timɛu nɛ́ Batimɛu vɛ̃ɛna zɛ́ lɛ́a, èe baa kɛɛ. 47 Kɛ̀ à mà wà bè Yesu Nazarɛti bé èe gɛ̃tɛɛ, ben à nà lɛ́ gbãa zunaa à bè: Yesu, Dauda Bori, ǹ ma wɛ̃nda gwa! 48 Ben parii e giinɛ wèe bee à yĩtɛ. Ben à lɛ́ gbãa zuna kàara èe bee: Dauda Bori, ǹ ma wɛ̃nda gwa. 49 Yesu zɛ̀ à bè: À à sísi. Ben wà vĩ̀a pì sìsi wà bènɛ: Ǹ n làakari kpáɛ ǹ fɛɛ. Èe n sísii. 50 Ben vĩ̀a pì a uta bↄ̀ à vĩ̀ à fɛ̀ɛ à mↄ̀ Yesu kiia. 51 Ben Yesu à là à bè: Bↄ́n ń yezi mà kɛnnɛɛ? Vĩ̀a pì wèàla à bè: Rabi, má yezi ma wɛ́ɛ guu emɛ. 52 Ben Yesu bènɛ: Ǹ gá, ma náanɛ kɛ̀ ń kɛ̀ bé à n kɛ̃kↄ̃a. Zaa gwe gↄ̃ↄ à wɛ́ɛ guu è, ben à dào zɛ́n.

11

Gbãakɛkpana Yesuzi Yerusalɛmu

(Mat 21:1-11, Luk 19:28-40, Yoh 12:12-19)

1 Kɛ̀ aↄ̃ kà kĩi kↄ̃n Yerusalɛmuo, aↄ̃ kà Bɛtɛfage kↄ̃n Bɛtani kɛ̀ kú Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzio, ben Yesu a ìbanↄ zĩ̀ gↄ̃ↄn plaa 2 à bèńnɛ: À gá lakutu kɛ̀ káɛ a aɛ kɛ̀kãa guu. Tó a gɛ̃ gↄ̃ↄ, é zaakinɛ bↄ̀rↄ e bàdↄna gwe, gbɛ̃kee e dia zikiro. À poro à suo. 3 Tó wà a la wà bè, bↄ́n ée kɛɛ gwe, à be Dii bé à yezi, eé ɛara à suo tia. 4 Ben aↄ̃ gàa aↄ̃ zaaki è bà dↄna kpɛɛlɛa bàazi. Kɛ̀ aↄ̃ↄe poroo, 5 ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛ gweenↄ ń lá wà bè: Bↄ́n ée kɛɛ zaaki pìo kɛ̀ ée poroo? 6 Aↄ̃ wèńla lán Yesu òńnɛ nà, ben wà ń tó aↄ̃ táo. 7 Aↄ̃ sù zaaki pìo Yesunɛ, aↄ̃ ń utanↄ kpàɛa, ben Yesu dìa. 8 Gbɛ̃nↄↄ e ń utanↄ kpaɛɛ zɛ́ guu pari, gbɛ̃kenↄ e lánↄ zↄ̃ↄ sɛ̃̀n aↄ̃ↄe kpaɛɛ dↄ. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ aɛzĩnↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ kpɛɛnↄↄ e wii lɛɛ wèe bee:

Ǹ gbãaa kɛ!

Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ kↄ̃n Dii tↄ́o ũ.

10 Luda aubarika da wa dezi Dauda kpata kɛ̀ èe bↄↄ gupuraaan.

Wà gbãakɛ kpázi ai ludambɛ.

11 Kɛ̀ Yesu kà Yerusalɛmu, à gɛ̃̀ Luda ua, ben à baabↄ píngi gwà à lìgazi. Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ e gɛ̃ɛ kpɛ́n yãnzi, ben à bↄ̀ à gàa Bɛtani kↄ̃n a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ.

Kãkã lí kana kↄ̃n Yesu kuuna Luda uao

(Mat 21:12-22, Luk 19:45-48, Yoh 2:13-22)

12 Kɛ̀ guu dↄ̀, aↄ̃ bↄ̀ Bɛtani, ben nↄaa e Yesu dɛɛ. 13 À kãkã lí è kãaa à lá kù. Ben à gàa gwa ke tó à bɛɛ vĩ. Kɛ̀ à kà gwe, èe pↄ́ke ero, sé à lánↄ, zaakɛ kãkã magurↄↄ e ká kↄ̀ro. 14 Ben à bè lí pìnɛ: Gbɛ̃ke é n bɛɛ ble ziki dↄro. À ìbanↄ yã pì mà.

15 Kɛ̀ aↄ̃ kà Yerusalɛmu, Yesu gɛ̃̀ Luda ua guu, ben à pɛ̀ laayarinↄa kↄ̃n laalurinↄ à ń bↄɛ. À ↄↄlendekɛrinↄ teebunↄ kↄ̃n pↄ̃tɛ̃ɛyarinↄ kìtanↄ yĩ̀pa à kwɛ̀ńnɛ. 16 Èe we gbɛ̃ke a asoo sɛ̀ à gɛ̃̀tɛo Luda ua guuro. 17 Ben à yã dà gbɛ̃nↄnɛ à bè: Wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè: Ma kpɛ́ égↄ̃ dɛ aduakɛkpɛ ũ bori pínginɛ, ben á kɛ̀ gbɛ̃blerinↄ tò ũ. 18 Sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ yã pì mà, ben aↄ̃ↄe zɛ́ wɛtɛɛ wà à dɛ. Aↄ̃ↄe vĩa kɛɛnɛ, zaakɛ à yãdannɛna bↄ̀ baade píngi saɛ. 19 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, ben Yesu kↄ̃n a ìbanↄ bↄ̀ɛ wɛ́tɛ pì guu.

20 Kɛ̀ guu dↄ̀, aↄ̃ↄe gɛ̃tɛɛ, ben aↄ̃ kãkã lí pì è à gàga kↄ̃n a kãsãao. 21 Ben à yã dↄ̀ Pitan, ben à bè Yesunɛ: Rabi, ǹ kãkã lí kɛ̀ ń kà gwa, à kori kũ̀. 22 Yesu wèńla à bè: Àgↄ̃ Luda náanɛ vĩ. 23 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, tó gbɛ̃ ò kpiii kɛ̀nɛ à fɛɛ à a zĩnda sɛ́ à zu sɛ̀bɛn, tó èe seka kɛ a nↄ̀sɛ guuro, tó à náanɛ vĩ kɛ̀ yã kɛ̀ à ò pì é kɛ, eé kɛnɛmɛ. 24 Beee yãnzi mɛ́ɛ ooare, tó ée adua kɛɛ, yã kɛ̀ a à wɛ́ɛ kɛ̀ píngi, à diɛ à gĩakɛ á è kↄ̀, é sↄ̃ e. 25 Tó a fɛɛ ée adua kɛɛ, tó á nↄ̀sɛ zaaa vĩ gbɛ̃keo, à kɛ̃nɛ, lɛ a De kɛ̀ kú musu a durunnↄ kɛ̃are dↄ. 26 Tó ée gbɛ̃nↄ kɛ̃ sↄ̃ro, a De kɛ̀ kú musu é a taarinↄ kɛ̃are sero.

Yesu gbekana a ikozi

(Mat 21:23-27, Luk 20:1-8)

27 Ben aↄ̃ kà Yerusalɛmu. Lán Yesu e lili oo Luda ua guu nà, sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ mↄ̀ 28 wà à là wà bè: Iko kpareen nɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ kɛɛo? Dé bé à n gba yã pì kɛna iko? 29 Ben Yesu wèńla à bè: Yã mɛ̀n doon mɛ́ gbekaawa. À wemala, mɛ́ iko kɛ̀ mɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ kɛɛo oare. 30 À omɛ. Yaaya gbɛ̃nↄ batisikɛna bↄ̀ Luda kiian yↄ́, ke gbɛ̃ntee kiiamɛ? 31 Ben aↄ̃ yã gↄ̃̀gↄ̃ wà bè: Tó wa bè Luda kiiamɛ, eé wa la bↄ́yãnzin wée Yaaya yã sírozi. 32 Tó wa bè gbɛ̃ntee kiiamɛ sↄ̃, tↄ̀! Aↄ̃ gbɛ̃nↄ vĩa vĩ, zaakɛ gbɛ̃ píngi Yaaya annabikɛɛ sì. 33 Ben aↄ̃ wè Yesula wà bè: Wá dↄ̃ro. Ben Yesu bèńnɛ: Ɛ̃ndɛ̃ mapi se, mɛ́ iko kɛ̀ mɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ kɛɛo oarero.

12

Geepi líkpɛ ayakɛrinↄ

(Mat 21:33-46, Luk 20:9-19)

1 Ben Yesu fɛ̀ɛ èe yãlɛɛkↄ̃zińnɛ à bè: Gbɛ̃ke bé à geepi líkpɛ bà à kara lìgazi, à wɛ̀ɛ yↄ̃̀ geepi'ifɛ̃kii ũ à búdãkpagba dà, ben à bú pì nà ayakɛrinↄnɛ ń ↄzĩ, ben à fɛ̀ɛ táo. 2 Kɛ̀ geepizↄ̃gurↄↄ kà, ben à a zĩ̀ri zĩ̀ ayakɛri pìnↄa, lɛ à a geepi bɛɛ pì sí. 3 Ben ayakɛri pìnↄ à kũ̀ wà à gbɛ̃̀, aↄ̃ à gbàrɛ ↄkori. 4 Ben à ɛ̀ara à zĩ̀ri pãnde zĩ̀ dↄ. Ben aↄ̃ gbɛ̃ beee lɛ̀ a mìa aↄ̃ wí dàa. 5 A ɛ̀ara à gbɛ̃ pãnde zĩ̀ dↄ, ben aↄ̃ gbɛ̃ beee dɛ̀. Lɛn à gbɛ̃ pãndenↄ zĩ̀ lɛ pari, wà ń gbɛ̃kenↄ gbɛ̃̀ wà ń gbɛ̃kenↄ dɛ̀. 6 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n do yenzidee bé à gↄ̃̀nɛ sa, ben à à zĩ̀ zãa à bè: Aↄ̃é ma nɛ́ yã da. 7 Ben ayakɛri pìnↄ bèkↄ̃nɛ: Túbiblerin yɛ̀. À tó wà à dɛ, à túbi é gↄ̃ wa pↄ́ ũ. 8 Ben aↄ̃ à kũ̀ aↄ̃ à dɛ̀, ben aↄ̃ à gɛ̀ sɛ̀ wà bↄ̀o buraa guu. 9 Tↄ̀! Bↄ́n buradee pì é kɛɛ? Eé mↄ́ à ayakɛri pìnↄ dɛdɛ à buraa pì na gbɛ̃ pãndenↄnɛ ń ↄzĩ. 10 Ée Luda yã kɛ̀ kyó kɛroo?

Gbɛ̀ kɛ̀ kpɛ́borinↄ pã kpàzi

bé à gↄ̃̀ kpɛ́ gooda gbɛ̀ mìdee ũ.

11 Dii bé à beee kɛ̀,

ben à kɛ̀we yãbↄnsaɛ ũ.

12 Ben aↄ̃ zɛ́ wɛ̀tɛ wà à kũ, zaakɛ aↄ̃ dↄ̃̀ kɛ̀ ń yãnzin à yãlɛkↄ̃zina pì òzi, mↄde aↄ̃ vĩa kɛ̀ pariinɛ, ben aↄ̃ à tò gwe aↄ̃ tà.

Bɛ'ↄↄkpana Sizaa yã

(Mat 22:15-22, Luk 20:20-26)

13 Ben wà Farisi kenↄ kↄ̃n Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yesu kiia ↄ̃ndↄ̃ↄo, lɛ wà à kũ a yã'ona guu. 14 Kɛ̀ aↄ̃ kà, ben aↄ̃ bènɛ: Dannɛri, wá dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ yãpuradeen n ũ. Nɛɛ̀ gbɛ̃ wɛ́ɛ gwaro, nɛɛ̀ gbɛ̃ gwena gwaro, nɛɛ̀ Luda zɛ́ dańnɛ súusu. À zɛ́ vĩ wà bɛ'ↄↄ kpá Sizaaↄ́, ke à zɛ́ vĩro? Wà kpáan yↄ́, ke wàton kpáaro? 15 Yesu ń mↄnafikikɛɛ dↄ̃̀ḿma, ben à bèńnɛ: Bↄ́yãnzin ée ma yↄ̃ↄ ée gwaazi? À mↄ́ ↄↄ pì dooo mà gwa. 16 Kɛ̀ aↄ̃ↄ kpàa, ben à bèńnɛ: Dé mì wɛ̃zãn yɛ̀ kↄ̃n à tↄ́o? Aↄ̃ wèàla wà bè: Siza pↄ́mɛ. 17 Ben Yesu bèńnɛ: À pↄ́ kɛ̀ dɛ Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, à pↄ́ kɛ̀ dɛ Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa. À yã bↄ̀ ń saɛ.

Gɛ̀nↄ fɛɛna yã

(Mat 22:23-33, Luk 20:27-40)

18 Ben Sadusi kɛ̀ aↄ̃è be gɛ̀nↄ è fɛɛroonↄ mↄ̀ Yesu kiia, aↄ̃ à gbèka wà bè: 19 Dannɛri, Musa òwe a takada guu à bè, tó gbɛ̃ gà à a naↄ̃ tòn nɛ́'isai, à dãaro gyaanↄↄ pì sɛ́, lɛ à nɛ́ borii dato a vĩ̀inɛ. 20 Tↄ̀! Dedↄ̃nkↄ́deenↄↄ kuu gↄ̃ↄn swɛɛplaa. Woru nↄↄ sɛ̀, ben à gà nɛ́'isai. 21 Ben Sabi nↄↄ pì sɛ̀ dↄ, ben à gà à nↄↄ pì tò nɛ́'isai. Ben Biↄ kɛ̀ lɛ dↄ 22 ai à gàa pɛ́ ń swɛɛplaadeea. Aↄ̃ píngi gà nɛ́'isai. Aↄ̃ píngi gbɛran nↄↄ pì gà se. 23 Gɛ̀nↄ fɛɛgurↄↄ zĩ aↄ̃ dé bé eégↄ̃ nↄↄ pì vĩi? Zaakɛ aↄ̃ gↄ̃ↄn swɛɛplaaa ń píngi aↄ̃ à dↄ̃̀ nↄↄ ũmɛ. 24 Ben Yesu wèńla à bè: A Luda yã kↄ̃n a gbãaao dↄ̃sai yãnzin a sãsãziroo? 25 Tó gɛ̀nↄ fɛ̀ɛ, aↄ̃é nↄↄ sɛ́ro, aↄ̃é zã kɛro, weégↄ̃ kuu lán malaikanↄↄ kuu nà ludambɛmɛ. 26 Gɛ̀nↄ fɛɛna yã musu, ée Musa takada kyó kɛroo? Gura kɛ̀ à gyanto yã òn Luda bènɛ ambe Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda ũ. 27 Luda è kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ Ludamɛ. A sãsã à kɛ̀ bíta.

Dokayã kɛ̀ dɛńlaa

(Mat 22:34-40, Luk 10:25-28)

28 Ludayãdannɛri kee kú gwe, à lɛokpakↄ̃a kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ mà. Kɛ̀ à è Yesu yã wèńla maamaa, ben à sↄ̃̀zi à à là à bè: Dokayã kparee bé à dɛ à kpaaanↄla píngii? 29 Yesu wèàla à bè: Yã kɛ̀ dɛńlaan yɛ̀: Isarailinↄ à swã kpá. Dii wa Ludan Dii ũ ado. 30 Ǹgↄ̃ ye Dii n Ludazi kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n n niniio píngi kↄ̃n n laasuuo píngi n gbãa lɛ́n. 31 À plaadeen yɛ̀: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃daaazi lán n zĩnda wɛ̃̀ndi bà. Dokayã kee dɛ beeenↄlaro. 32 Ben ludayãdannɛri pì bènɛ: Yã maamɛ, dannɛri. N yãpuraa ò, n bè Luda mɛ̀n domɛ, à pãndee kuuro, sé àpi. 33 Yena Ludazi kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n n laasuuo píngi n gbãa lɛ́n kↄ̃n yena n gbɛ̃daaazi lán n zĩnda wɛ̃̀ndi bào dɛ sa'opↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũla kↄ̃n sa'ona bori sãnda píngio. 34 Kɛ̀ Yesu è à yã wèala kↄ̃n làakario, à bènɛ: Gɛ̃na kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu zã̀nyoro. Zaa gurↄ beeea gbɛ̃kee e gà à yãke laa dↄro.

Mɛsaya bori yã

(Mat 22:41-46, Luk 20:41-44)

35 Yesu ɛ̀ara èe yã daańnɛ Luda ua guu, ben à gbɛ̃nↄ là à bè: À kɛ̀ dia ludayãdannɛrinↄ è be Dauda boriin Mɛsaya ũu? 36 Kɛ̀ Luda Nini dìdi Daudaa, à bè:

Dii bè ma diinɛ à vɛ̃ɛ a ↄplaazi

ai àgↄ̃ à ibɛɛnↄ káɛnɛ a gbá gĩzĩ.

37 Kɛ̀ Dauda bènɛ Dii, à kɛ̀ dia eégↄ̃ dɛ à borii ũ dↄↄ?

Ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ mↄnafiki

(Mat 23:1-36, Luk 20:45-47)

Ben parii e à yã maa pↄnnaao. 38 À yãdannɛna guu à bè: À làakari kɛ ludayãdannɛrinↄzi. Aↄ̃ègↄ̃ ye tɛtɛnazi kↄ̃n uta ìsinↄ dana, lɛ wàgↄ̃ ì kpákpaaḿma yàranↄa. 39 Aↄ̃ègↄ̃ wɛtɛɛ wà vɛ̃ɛ aduakɛkpɛ vɛ̃ɛki maaanↄ guu kↄ̃n zĩbaa vɛ̃ɛki maaanↄ. 40 Aↄ̃è adua gbã̀a kɛ lɛ gbɛ̃nↄ ń e yãnzi, ben aↄ̃è gyaanↄnↄ kpɛ́ síḿma. Aↄ̃ wɛ́ɛtãmma égↄ̃ pãsĩpãsĩ dɛ gbɛ̃ píngi pↄ́la.

Gyaanↄ takaasidee gbaa

(Luk 21:1-4)

41 Ben Yesu vɛ̃̀ɛ Luda ua guu ↄↄdakii aɛ, èe gbɛ̃nↄ gwaa lán aↄ̃ↄe ↄↄ daan nà. Ɔↄde sànↄↄ e ↄↄ bíta daan. 42 Ben gyaanↄ takaasidee mↄ̀ à kↄbↄ plaaa dàn, èe ká sue doro. 43 Ben Yesu a ìbanↄ kàkↄ̃a à bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gyaanↄ takaasidee kɛ̀ ↄↄ dà ↄↄdakii guu dɛ gbɛ̃ píngila. 44 Zaakɛ aↄ̃ ↄↄ sà guun aↄ̃ bↄ̀n wà kàn ń píngi. Nↄgbɛ̃ kɛ̀ sↄ̃, à takaasikɛɛ guun pↄ́ kɛ̀ à vĩ à pↄ́ bleon à dàn píngi.

13

Yerusalɛmu yakana kↄ̃n andunayãagurↄ sèedanↄ

(Mat 24:1-22, Luk 21:5-24)

1 Kɛ̀ Yesu e bↄↄ Luda ua guu, à ìbanↄ doke bènɛ: Dannɛri, ǹ gwa lán wà kpɛ́ maaa kɛ̀ takanↄ bò nà kↄ̃n gbɛ̀ maaa kɛ̀ takanↄ. 2 Ben Yesu bènɛ: N kpɛ́ ìsi kɛ̀nↄ è píngiↄ́? Gbɛ̀ kee kú guu kɛ̀ kɛ̀ weé tó dikↄ̃aro, weé gboro píngimɛ.

3 Yesu vɛ̃ɛna Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi aɛdↄkↄ̃ana kↄ̃n Luda uao, ben Pita kↄ̃n Yemisio kↄ̃n Yohanao kↄ̃n Anduruo à gbèka gusaɛ wà bè: 4 Ǹ owe, bↄrɛn yã kɛ̀nↄ é kɛɛ? Bↄ́ bé eégↄ̃ dɛ à píngi kɛgurↄ sèeda ũu? 5 Ben Yesu bèńnɛ: À làakari kɛ, àton tó wà a sãsãro. 6 Weé mↄ́ pari ma tↄ́o, aↄ̃égↄ̃ bee Mɛsayan ń ũ aↄ̃é gbɛ̃nↄ sãsã pari. 7 Tó a zĩ̀nↄ baaru mà kↄ̃n à wàpeo, àton bídi kɛro. Sé beeenↄ kɛ, mↄde anduna yãana kpɛ́. 8 Bori kↄ̃n boriio é fɛɛkↄ̃zi, lɛmɛ dↄ bùsu kↄ̃n bùsuo. Tↄↄtɛ nigãnigãna égↄ̃ kú gukenↄn kↄ̃n nↄaao. Yã beeenↄn nↄ̀wãwã naana ũ.

9 À làakari kɛ. Weé a kũkũ wà a na yãkpaɛkɛrinↄnɛ ń ↄzĩ, weé a gbɛ̃gbɛ̃ aduakɛkpɛnↄ guu. Weé a zɛ bùsu gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n kínanↄ aɛ ma yãnzi, lɛ àgↄ̃ dɛńnɛ ma sèedadeenↄ ũ. 10 Sé wà ma baaru nna waazi kɛ bori píngi ma gĩa. 11 Tó wà gàaao yãkpaɛkɛkiia, àton gĩakɛ à yã kɛ̀ é o damu kɛro. Yã kɛ̀ Ludaa dàare a lɛ́n gurↄↄ mↄ̀an à o, zaakɛ ámbe é yã oro, Luda Ninimɛ. 12 Vĩ̀i kↄ̃n dãaronↄ é kↄ̃ kpáḿma wà dɛ. Denↄ é bↄ ń nɛ́nↄ kpɛɛ. Nɛ́nↄ é bↄ ń denↄ kↄ̃n ń danↄ kpɛɛ wà ń dɛ. 13 Gbɛ̃ píngi é zaagu ma yãnzi, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ zɛna gbãa ai à gurↄ lɛ́a é mìsina e.

14 Tó a tɛ̃̀ guyakari è guu kɛ̀ dɛ àgↄ̃ kúnlo, kyókɛri gↄ̃ dↄ̃, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yudeanↄ bàa sí wà mì pɛ́ kpiiinↄa. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ kú a kpɛ́ musu tón pita à gɛ̃ kpɛ́ guu à pↄ́ke sɛ́ à bↄoro. 16 Gbɛ̃ kɛ̀ kú buraa tón liara bɛ à a uta sɛ́ro. 17 Wãiyoo nↄ̀sindadeenↄ kↄ̃n nɛ́dandeenↄ gurↄ beeea. 18 À adua kɛ lɛ yã pì tón kɛ buusiɛ gurↄro, 19 zaakɛ wɛ́ɛtãmma égↄ̃ kuu gurↄↄ pìnↄa. Zaa gurↄↄ kɛ̀ Luda anduna kɛ̀ ai gbã̀a à taka e kɛro, eé sↄ̃ kɛ zikiro. 20 Tó Dii e gurↄↄ pìnↄ lagoro, lɛ gbɛ̃ke é bↄro. Mↄde à gurↄↄ pìnↄ làgo a gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́nↄ yãnzimɛ.

Gbɛ̃ntee Nɛ́ suna

(Mat 24:23-44, Luk 21:25-38)

21 Gurↄ beeea tó gbɛ̃ke bèare, à Mɛsaya gwa kɛ̀ kesↄ̃ à Mɛsaya gwa kãaa, àton síro. 22 Zaakɛ Mɛsaya ɛgɛɛnↄ kↄ̃n annabi ɛgɛɛnↄ é mↄ́ wà sèedanↄ kↄ̃n dabudabuyãnↄ kɛ, lɛ wà gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sɛ́nↄ sãsão, tó eé sí kɛ. 23 À làakari kɛ. Ma gĩakɛ ma yã píngi òare zaa káaku kↄ̀.

24 Gurↄↄ pìnↄ wɛ́ɛtãmma gbɛra ↄfãntɛ̃ é sia kũ, mↄvura é í kɛro, 25 sↄsↄnɛnↄ é woro ludambɛ, gbãaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú musunↄ é nigã, 26 gbasa wà Gbɛ̃ntee Nɛ́ suna e ludambɛ luguun kↄ̃n gbãa bítao kↄ̃n gakuio. 27 Eé a malaikanↄ zĩ, lɛ aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́nↄ kakↄ̃a anduna gooda siigↄ̃ↄa, zaa anduna lɛ́a ai ludambɛ lɛ́a.

28 À yã dada kãkã lía. Tó à gã̀nↄ í kpàkpa èe lá bↄ̀rↄ paa, á dↄ̃ kɛ̀ guwãagurↄↄ kà kĩi. 29 Lɛmɛ sↄ̃, tó á è yã pìnↄↄ e kɛɛ lɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ à suna kà kĩi, à kú kpɛɛlɛa. 30 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare gurↄↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄ é gɛ̃tɛro ai yã pìnↄ gá kɛo píngi. 31 Musu kↄ̃n tↄↄtɛo é gɛ̃tɛ, mↄde ma yãnↄↄ gɛ̃tɛna vĩro.

32 Gbɛ̃kee à gurↄↄ ke à gurↄ zaka dↄ̃ro, baa malaika kɛ̀ aↄ̃ↄ kú musunↄ ke Luda Nɛ́, sé De Luda. 33 À làakari kɛ, a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ, zaakɛ á dↄ̃ gurↄↄ kɛ̀ eé suro. 34 À dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ èe gaa wɛ́tɛa bà. À a bɛɛ tò a zĩkɛrinↄnɛ baade kↄ̃n a zĩio, ben à bè a gudãkparinɛ a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ. 35 Apinↄ sↄ̃, á dↄ̃ gurↄↄ kɛ̀ bɛdee é suro, uusiɛn yoo, lezãndon yoo, kolɛzuon yoo, ke gudↄnao. Beee yãnzi a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ, 36 lɛ àton su kãndo à a le, ée ii ooro yãnzi. 37 Yã kɛ̀ mɛ́ɛ ooare mɛ́ɛ oo baade pínginɛmɛ, a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ.

14

Lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na Yesuzi

(Mat 26:1-5, Luk 22:1-2, Yoh 11:45-53)

1 Banla zĩbaa kↄ̃n Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaao gↄ̃̀ gurↄ plaa, ben sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄↄ e zɛ́ wɛtɛɛ ↄ̃ndↄ̃ↄo wà Yesu kũ wà dɛ. 2 Zaakɛ aↄ̃ bè: Wàton kɛ zĩbaa zĩro, lɛ gbɛ̃nↄ tón zↄka káro yãnzi.

Nↄ́si gũ nna kuna Yesu mìa

(Mat 26:6-13, Yoh 12:1-8)

3 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu kú Bɛtani, Simↄ kusu bɛ, èe pↄ́ blee gɛɛkɛsɛkɛna, ben nↄgbɛ̃ ke sↄ̃̀zi à gbaaa nɛ́ngo kɛ̀ nↄ́si gũ nna bori maa ↄↄdee kú à guu kũna. Ben à gbaaa pì waa ɛ̀, à nↄ́si pì kù Yesu mìa. 4 Gbɛ̃kenↄ kú gwe, aↄ̃ pↄↄ fɛ̀ɛ wà bè: Bↄ́n nↄ́si pì laalaakɛna ũu? 5 Weé fↄ̃ wà yá dɛ kondogi wàa do kpɛ́ basↄↄroola wà à ↄↄ kpá takaasideenↄa. Ben aↄ̃ lɛ́fↄtↄↄ kà nↄgbɛ̃ pìzi. 6 Ben Yesu bè: À à tó gwe. Bↄ́yãnzin ée ĩa daaazi? À zĩ maaa kɛ̀mɛmɛ. 7 Takaasideenↄ égↄ̃ kúao gurↄ píngi, gurↄↄ kɛ̀ á yezi, é fↄ̃ à kɛńnɛ. Mapi sↄ̃ mɛ́gↄ̃ kúao gurↄ píngiro. 8 À kɛ̀ a gbãa lɛ́mmɛ, à gĩakɛ à nↄ́si kù ma mɛ̀a lɛ à ma gɛ̀ kɛomɛ. 9 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, guu kɛ̀ wèe ma baaru nna waazi kɛɛn anduna guu píngi, weégↄ̃ yã kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì kɛ̀ oo à dↄngu yãnzi.

Yudasi bↄna Yesu kpɛɛ

(Mat 26:14-16, Luk 22:3-6)

10 Beee gbɛra gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ doke kɛ̀ wè benɛ Yudasi Isikariↄti gàa sa'orikinↄ kiia, lɛ à Yesu kpáḿma. 11 Kɛ̀ aↄ̃ à yã mà, ben aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna, ben aↄ̃ lɛ́ gbɛ̃̀nɛ kɛ̀ weé ↄↄ kpáa. Ben èe zɛ́ wɛtɛɛ à Yesu kpáḿma.

Banla pↄ́ble kɛkɛna

(Mat 26:17-25, Luk 22:7-14, 21-23, Yoh 13:21-30)

12 Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa gurↄ káakudee zĩ kɛ̀ wè Banla sãnɛ bↄ̀rↄ kòto kpá, Yesu ìbanↄ à là wà bènɛ: Mán ń yezi wà gá kɛkɛnnɛ ǹ Banla pↄ́ blen? 13 Yesu gↄ̃ↄn plaaa zĩ̀ a ìbanↄ tɛ́ à bèńnɛ: À gá wɛ́tɛ guu. Gↄ̃gbɛ̃ ke é daalɛ à í sɛna kↄ̃n looo. À tɛ́zi 14 ai ua kɛ̀ eé gɛ̃n. À o ua pì bɛdeenɛ, dannɛri bè mán a pitakii kún, guu kɛ̀ é Banla pↄ́ blen kↄ̃n a ìbanↄo? 15 Eé kpɛ́ musu bíta kɛ̀ wà kɛ̀kɛ ↄdↄaare. À pↄ́bleyã kɛkɛwe gwe. 16 Yesu ìba pìnↄ dà zɛ́n, aↄ̃ gↄ̃̀ wɛ́tɛ pì guu, ben aↄ̃ↄ è lán à òńnɛ nà. Ben aↄ̃ Banla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ gwe.

17 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, ben Yesu gàa gwe kↄ̃n a gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaa pìnↄ. 18 Kɛ̀ aↄ̃ vɛ̃̀ɛ wèe pↄ́ blee, ben à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, a gbɛ̃ mɛ̀n doo kɛ̀ wée pↄ́ blee lɛdoo é ma kpáḿma. 19 Aↄ̃ nↄ̀sɛ yàka, ben aↄ̃ↄe à laa doodo: Asa mámbeeroo? 20 Ben à bèńnɛ: A gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ doke kɛ̀ wée pↄ́ blee taa guu lɛdomɛ. 21 Gbɛ̃ntee Nɛ́ é kpá guuzi lán à kɛ̃na a yã musu nà, mↄde wãiyoo gbɛ̃ kɛ̀ eé bↄ Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpɛɛ pì. Eé kɛ sã̀ↄ adeenɛ tó wèe à i yãro.

Dii pↄ́blee

(Mat 26:26-30, Luk 22:14-20, 1Kↄ 11:23-25)

22 Kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ blee, Yesu burɛdi sɛ̀ à aubarika dàn, ben à lìkↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa à bè: À sí, ma mɛ̀n yɛ̀. 23 Ben à togoo sɛ̀ à aubarika dàn à kpàḿma, ben aↄ̃ↄ mì ń píngi. 24 Ben à bèńnɛ: Ma arun yɛ̀, Luda bà kuuna kↄ̃n gbɛ̃ pariinↄ aru ũ, kɛ̀ eé bↄɛmaa. 25 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, mɛ́ geepi'i mi gĩa dↄro ai kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gá bↄo gupuraaa, gbasa mà à dufu mi sa. 26 Kɛ̀ aↄ̃ lɛ̀ sì, ben aↄ̃ bↄ̀ɛ wà gàa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi.

Yesu gĩakɛ à dↄ̃ yã kɛ̀ Pita é kɛ

(Mat 26:31-35, Luk 22:31-34, Yoh 13:36-38)

27 Ben Yesu bèńnɛ: A píngi é fuma, zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè: Mɛ́ sãdãri lɛ́, sãanↄ é fãakↄ̃a. 28 Mↄde ma fɛɛna gbɛra mɛ́ dↄare aɛ gana Galili. 29 Ben Pita bènɛ: Baa tó aↄ̃ fù ń píngi, mɛ́ furo. 30 Ben Yesu bènɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, gwãavĩa ai koo gↄ̃ gá lɛ́ zu gɛ̃̀n plaa, nɛ́ lɛ́ sɛ́mazi gɛ̃̀n aagↄ̃. 31 Ben Pita bè mámmam: Baa tó mɛ́ gà mà ganyo, mɛ́ lɛ́ sɛ́nzi zikiro. Ben aↄ̃ↄ ò lɛ se ń píngi.

Yesu aduakɛna zaa Gɛtɛsɛmani

(Mat 26:36-46, Luk 22:39-46)

32 Aↄ̃ kà guu kɛ̀ wè be Gɛtɛsɛmani, ben Yesu bè a ìbanↄnɛ: À vɛ̃ɛ kɛ̀ ai mà gá adua kɛ. 33 À Pita kↄ̃n Yemisio kↄ̃n Yohanao sɛ̀ à gàańyo. Sósobi à kũ̀ à nↄ̀sɛyↄgↄ sì. 34 Ben à bèńnɛ: Ma pↄↄ sia kũ̀ maamaa ai gaa lɛ́zĩ. À zɛ kɛ̀ à itɛ̃ kɛ. 35 Kɛ̀ à gàa aɛ féte, ben à kùɛ tↄↄtɛ à adua kɛ̀ tó eé sí kɛ, gurↄ zaka pì gɛ̃tɛala. 36 À bè: Baa, ma De, baabↄ píngi è sí kɛnnɛ. Ǹ togo'i kɛ̀ síma, mↄde èe kɛ yã kɛ̀ má yezinlo, sé kɛ̀ ń yezi. 37 Ben à lìara à sù à a ìbanↄ lè, aↄ̃ↄe ii oo. Ben à bè Pitanɛ: Simↄ, nɛ́ɛ ii oon yↄ́? Nɛ́ɛ fↄ̃ n itɛ̃ kɛ̀ baa awa doroo? 38 À itɛ̃ kɛ àgↄ̃ adua kɛɛ lɛ àton fu yↄ̃agwanaaro yãnzi. Ninii yezi, mↄde mɛ̀ busɛ. 39 À lìara à gàa adua kɛ, ben à yã dↄ̃nkↄ̃ pì ò dↄ. 40 Kɛ̀ à lìara à sù à ń lé, aↄ̃ↄe ii oo, zaakɛ aↄ̃ↄe imioo dɛdɛɛ. Aↄ̃ dↄ̃ dian weé yã onɛ nàro. 41 À suna gɛ̃̀n aagↄ̃deeo à bèńnɛ: Ée ii oo, ée kámma boo ai tian yↄ́? À mↄ̀ lɛ. Gurↄↄ kà sa. À gwa, wà Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpà durunkɛrinↄa. 42 À fɛɛ wà gá. Gbɛ̃ kɛ̀ ma kpaḿma pì e mↄↄ fá.

Yesu kũna

(Mat 26:47-56, Luk 22:47-53, Yoh 18:3-12)

43 Kɛ̀ à kpɛ́ èe yã pì oo, ben Yudasi à gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ doke mↄ̀ kↄ̃n pariio, aↄ̃ↄ fɛ̃ɛdaanↄ kũkũna kↄ̃n gònↄ. Aↄ̃ bↄ̀ sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kiia. 44 Bↄnkpɛɛdee pì sↄ̃ sèeda òńnɛ à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ mɛ́ lɛ́ pɛ́a, àmbe gwe. À à kũ gbãa à táo. 45 Ben à mì pɛ̀ Yesua gↄ̃ↄ à bènɛ: Rabi! Ben à lɛ́ pɛ̀a. 46 Ben wà ↄ pɛ̀ɛ Yesua wà à kũ̀ gíngin. 47 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna gweenↄ doke a fɛ̃ɛdaa wòto à sa'oriki ìsi zĩ̀ri ke lɛ̀o à à swã gò. 48 Ben Yesu bèńnɛ: Kpãi wɛ́ɛdewɛn ma ũ, kɛ̀ a mↄ à ma kũ kↄ̃n fɛ̃ɛdaanↄ kↄ̃n gònↄoↄ́? 49 Mɛɛ̀gↄ̃ kúao Luda ua lán guu e dↄↄ nà, mɛɛ̀gↄ̃ yã daaare, ée ma kũro. Mↄde sé yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ Luda yãn papa. 50 Ben à ìbanↄ bàa lɛ̀ ń píngi aↄ̃ à tòn.

51 Gↄ̃kparɛ kee tɛ́zi à pↄ́ke danaro, táaru bisan à kùala. Kɛ̀ wà à kũ̀, 52 ben à bↄ̀ ń ↄzĩ à a bisa tòńnɛ gwe à bàa sì à tà bũu.

Yuda gbãadeenↄ yãkpaɛkɛna kↄ̃n Yesuo

(Mat 26:57-68, Luk 22:54-55, 63-71, Yoh 18:13-14, 19-24)

53 Ben aↄ̃ gàa Yesuo sa'oriki ìsi bɛ. Sa'orikinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kàkↄ̃a gwe ń píngi. 54 Pita tɛ́ à kpɛɛ kãaa ai à gàa à gɛ̃̀ sa'oriki ìsi bɛ ua guu. À vɛ̃̀ɛ gwe, èe tɛ́ kpákpaa kↄ̃n dogarinↄ lɛdo. 55 Sa'orikinↄ kↄ̃n Yuda yãkpaɛkɛrinↄ ń píngi e sèeda wɛtɛɛ Yesuzi wà à dɛ, ben aↄ̃ↄe ero. 56 Wà ɛgɛyã dìdia pari, mↄde aↄ̃ yãkee e kↄ̃ sɛ́ro. 57 Ben gbɛ̃kenↄ fɛ̀ɛ wà ɛgɛyã dìdia wà bè: 58 Wá mà à bè é Luda kpɛ́ kɛ̀ gbɛ̃ntee bò wí é à pãnde bo gurↄ aagↄ̃ↄ dagura kɛ̀ gbɛ̃ntee e boro. 59 Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ yã e kↄ̃ sɛ́ro. 60 Ben sa'oriki ìsi fɛ̀ɛ à zɛ̀ ń aɛ à Yesu gbèka: Ń yãke vĩ ǹ weńlaroo? Yã kɛ̀ wèe didiimmaa kɛ̀ dɛ diaa? 61 Yesu yĩtɛ kpɛ̃ èe yãke weàlaro, ben sa'oriki ìsi pì ɛ̀ara à à gbèka: Ḿbe Mɛsaya, Luda Aubarikade Nɛ́ ũↄ́? 62 Ben Yesu bè: Mámbe à ũ. É Gbɛ̃ntee Nɛ́ e vɛ̃ɛna Gbãapingide ↄplaazi, bensↄ̃ é à suna e ludambɛ luguun. 63 Ben sa'oriki ìsi pì a utanↄ gà à kɛ̃̀ à bè: À kɛ̀ dia wée sèedade pãnde kenↄ wɛtɛɛ dↄee? 64 Á mà lán à dↄkɛ̀ Ludao nà. Yã kpareen a zɛo tiaa? Ben aↄ̃ yã dààla ń píngi aↄ̃ bè wà à dɛ. 65 Ben gbɛ̃kenↄ fɛ̀ɛ wà lóu sùa. Ben wà pↄ́ yìnɛ à uua, wèe à lɛ́lɛɛ ↄkũo wèe beenɛ: Ǹ annabikɛyã o ǹ gbɛ̃ kɛ̀ n lɛɛ o. Ben dogarinↄ à kũ̀ aↄ̃ à swãn kɛ̀kɛ.

Pita lɛ́sɛna Yesuzi

(Mat 26:69-75, Luk 22:56-62, Yoh 18:15-18, 25-27)

66 Pita kú ua guu gĩzĩ, ben sa'oriki ìsi zↄ̀nↄkparɛnↄ doke mↄ̀ gwe. 67 Kɛ̀ à Pita è èe tɛ́ kpákpaa, ben à wɛ́ɛ pɛ̀a à bènɛ: Mpi sↄ̃ nɛɛ̀gↄ̃ kú lɛdo kↄ̃n Yesu Nazarɛtiomɛ. 68 Ben à lɛ́ sɛ̀ à bè: Má à dↄ̃ro, mɛ́ɛ yã kɛ̀ nɛ́ɛ oo dↄ̀rↄ dↄ̃ro. Ben à fɛ̀ɛ à gɛ̃̀ gãnun. 69 Kɛ̀ zↄ̀nↄkparɛ pì à è gwe dↄ, ben à ò gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna gweenↄnɛ à bè: Aↄ̃ gbɛ̃ mɛ̀n doon yɛ̀. 70 Ben Pita lɛ́ sɛ̀ dↄ. Kɛ̀ à kɛ̀ saa féte, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna gweenↄ bè Pitanɛ: Yãpuramɛ aↄ̃ gbɛ̃ doon n ũ, zaakɛ Galili gbɛ̃n n ũ. 71 Ben à fɛ̀ɛ à e a zĩnda kà à la dà à bè: Má gbɛ̃ kɛ̀ ée à yã oo pì dↄ̃ro. 72 Zaa gwe gↄ̃ↄn koo lɛ́ gɛ̃̀n plaadee zù, ben yã kɛ̀ Yesu ò dↄ̀ Pitan, kɛ̀ à bè, ai koo gↄ̃ gá lɛ́ zu gɛ̃̀n plaa, eé lɛ́ sɛ́azi gɛ̃̀n aagↄ̃. Ben à nà ↄ́ↄdↄnaa.

15

Pilati yãkpaɛkɛna kↄ̃n Yesuo

(Mat 27:1-2, Luk 23:1-5, Yoh 18:28-38)

1 Kɛ̀ guu dↄ̀ gↄ̃ↄ sa'orikinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n gbãadeenↄ ń píngi yã gↄ̃̀gↄ̃, ben aↄ̃ Yesu yì aↄ̃ gàa wà à nà Pilatinɛ a ↄzĩ. 2 Ben Pilati à là à bè: Ḿbe Yudanↄ kína ũↄ́? Yesu wèàla à bè: Lɛn ń ò lɛ. 3 Sa'orikinↄↄ e yã didiia, 4 ben Pilati à là dↄ: Nɛ́ yãke oroo? Yã kɛ̀ wèe didiimmaa ma fá! 5 Mↄde Yesu e yãke weńlaro, ben yã pì bↄ̀ Pilati saɛ.

Yãdana Yesula

(Mat 27:15-26, Luk 23:13-25, Yoh 18:39-19:16)

6 Banla zĩbaa zĩ wè pisinanↄ doke kɛ̀ gbɛ̃nↄ à wɛ́ɛ kɛ̀ gbarɛńnɛ. 7 Gurↄↄ mↄ̀a sↄ̃ gbɛ̃kee kú kpɛ́siaan wè be Baraba. À kú kↄ̃n gbɛ̃ gaabudee kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃ dɛ̀nↄo. 8 Ben parii sↄ̃̀ Pilatizi aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a à kɛ lán è kɛńnɛ nà. 9 Ben Pilati ń lá à bè: Á yezi mà Yudanↄ kína gbarɛaren yↄ́? 10 Zaakɛ à dↄ̃ kɛ̀ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kɛ̀ sa'orikinↄↄ vĩ kↄ̃n Yesuo yãnzin wà à kpàawazi. 11 Ben sa'orikinↄ gbɛ̃nↄ làakari fɛ̀ɛ, lɛ aↄ̃ o Pilatinɛ à Baraba gbarɛńnɛ. 12 Ben Pilati ń lá à bè: Bↄ́n á yezi mà kɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ eè be Yudanↄ kínao tiaa? 13 Ben aↄ̃ wii lɛ̀ wà bè: Ǹ à pá lía! 14 Ben Pilati bèńnɛ: À kɛ̀ diaa? Bↄ́ dàn à kɛ̀? Ben aↄ̃ wii lɛ̀ wà kàara wà bè: Ǹ à pá lía! 15 Pilati yezi à gbɛ̃nↄ pↄnnaa wɛtɛ, ben à Baraba gbàrɛńnɛ. À Yesu kpà sozanↄa aↄ̃ à gbɛ̃ flã̀o aↄ̃ à pá lía.

Yesu fabona

(Mat 27:27-31, Yoh 19:2-3)

16 Ben soza pìnↄ gàao bùsu gbɛ̃nsi pì bɛ, ben aↄ̃ ń gãli kàkↄ̃a píngi. 17 Aↄ̃ gumusu tɛ̃aa dànɛ, ben aↄ̃ lɛ̀ fùra tã̀ aↄ̃ↄ kùnɛ. 18 Ben aↄ̃ↄe ì kpaaa wà bè: Fↄↄ Yudanↄ kína! 19 Aↄ̃ↄe à lɛɛ gòo a mìa aↄ̃ↄe lóu suua, aↄ̃ↄe kuɛɛ ń kosooa wèe mì síɛɛnɛ. 20 Kɛ̀ aↄ̃ à fabò wà yã̀a, ben aↄ̃ gumusu tɛ̃aa pì gòàla aↄ̃ à zĩnda pↄ́kãsãa dànɛ. Ben aↄ̃ bↄ̀o wèe gaa à pá lía.

Yesu pana lía

(Mat 27:32-44, Luk 23:26-43, Yoh 19:17-27)

21 Kɛ̀ aↄ̃ↄe gaa, Sirɛni gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Simↄ bↄ̀ lakutu kea èe suu wɛ́tɛ guu, ben aↄ̃ gã nàa à Yesu líkpansɛ́. Àmbe Alɛsanda kↄ̃n Rufuo de ũ. 22 Ben aↄ̃ gàa Yesuo guu kɛ̀ wè be Gↄgↄta kɛ̀ bè mìwatorokii. 23 Ben aↄ̃ geepiwɛ̃ɛ kɛ̀ wà yã̀kↄ̃tɛ kↄ̃n ɛ̃zɛ̃o dↄ̀nɛ, mↄde èe miro. 24 Kɛ̀ aↄ̃ à pà lía, ben aↄ̃ à pↄ́kãsãanↄ kpàatɛtɛ wà kàɛ, ben aↄ̃ kàbankpɛ kɛ̀ lán aↄ̃ baade é sɛ́ nà. 25 Aↄ̃ à pà lía mↄ̀ kɛ̃ndomɛ. 26 Wà yã kɛ̀ wà dìa kɛ̃̀ wà nà lía à mìla wà bè:

Yudanↄ kína.

27 Wà kpãi wɛ́ɛdewɛnↄ pà lía à saɛ gwe dↄ gↄ̃ↄn plaa, gbɛ̃ doo à ↄplaazi, gbɛ̃ doo à ↄzɛɛzi. 28 Lɛn yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ Luda yãn pàpa lɛ kɛ̀ wà bè: Wà à kàkↄ̃a kↄ̃n dàkɛrinↄ.

29 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛ zɛ́la gweenↄↄ e ń mì kɛɛ degũdegũ, aↄ̃ↄe à sↄ̃sↄ̃ↄ wà bè: Ɛ̃hɛ̃! Mmↄn kɛ̀ n bè nɛ́ Luda kpɛ́ wí ǹ ɛara ǹ bo gurↄ aagↄ̃ↄ daguran gweroo? 30 Ǹ n zĩnda mì sí ǹ pita lía! 31 Lɛmɛ dↄ sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄↄ e à faboo lɛ wà bè: À gbɛ̃ pãndenↄ mì sì, mↄde eé fↄ̃ à a zĩnda mì síro. 32 Tó Mɛsaya, Isarailinↄ kína pìta lía tia wà e, wé à náanɛ kɛ. Ben gbɛ̃ kɛ̀ wà ń pá lía lɛdoonↄↄ e à sↄ̃sↄ̃ↄ dↄ.

Yesu gana

(Mat 27:45-46, Luk 23:44-49, Yoh 19:28-30)

33 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ kà mìdangura, ben gusiaa dà bùsu pìla píngi ai fãantɛ̃ mↄ̀ aagↄ̃. 34 Fãantɛ̃ mↄ̀ aagↄ̃n Yesu wii lɛ̀ gbãngbãn à bè: Ɛloi, Ɛloi, lɛma sabatani! Beee bè: Ma Luda, ma Luda, à kɛ̀ dia n ma ton? 35 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna gwe kenↄ yã pì mà, ben aↄ̃ bè: À ma, èe Ilia sísii. 36 Ben gbɛ̃ke bàa lɛ̀ à gàa à sabo sɛ̀ à dà geepiwɛ̃ kpã̀kpã guu, à fĩ̀fĩ kapaa, ben à dↄ̀ Yesunɛ à mi. Ben à bè: À zɛ gĩa wà gwa tó Ilia é mↄ́ à à pita. 37 Yesu wii gbãaa lɛ̀ à wɛ̃̀ndi tà. 38 Ben Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃rɛ plaa bↄna musu suna gĩzĩ. 39 Kɛ̀ sozanↄ gbɛ̃nsi kɛ̀ zɛ Yesu aɛ gwee è lán à gà nà, ben à bè: Yãpuramɛ Luda Nɛ́n gbɛ̃ kɛ̀ ũ. 40 Nↄgbɛ̃ kenↄ kú gwe dↄ aↄ̃ↄe guu gwaa kãaa. Ń tɛ́n Mariama Magadalɛni kún kↄ̃n Mariamao Yemisi Nɛ́ngo kↄ̃n Yusufuo da kↄ̃n Salomɛo. 41 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu kú Galili, aↄ̃mbe aↄ̃ègↄ̃ tɛ́zi wàgↄ̃ à ĩan ká. Nↄgbɛ̃ pãndenↄ kú gwe dↄ pari kɛ̀ aↄ̃ gàao Yerusalɛmu lɛdo.

Yesu vĩina

(Mat 27:57-61, Luk 23:50-56, Yoh 19:38-42)

42 Azuma zĩ uusiɛ. Kɛ̀ wèe kámmabogurↄ soru kɛɛ, 43 Yusufu Arimatea gbɛ̃ mↄ̀. Gbɛ̃ tↄ́deemɛ Yuda gbãadeenↄ tɛ́. Àmↄ sↄ̃ↄ e kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dãa. À kùgbãaa kɛ̀ à gàa Pilati kiia à Yesu gɛ̀ gbèkaa. 44 Kɛ̀ Pilati mà Yesu gĩakɛ à gà kↄ̀, à bↄ̀ à saɛ. Ben à sozanↄ gbɛ̃nsi sìsi à à là tó Yesu gà kↄ̀. 45 Kɛ̀ Pilati gbɛ̃nsi yã pì mà, ben à Yusufu gbà zɛ́ à gɛ̀ pì sɛ́. 46 Ben Yusufu gàa à táaru bisa lù, ben à gàa à à gɛ̀ pìta lía à bisa pì fĩ̀fĩa. À à dà gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ wà sↄ̀ mira ũu guu, ben à gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ gbegere pà à tàta wɛ̀ɛ pìlɛ. 47 Mariama Magadalɛni kↄ̃n Mariama Yusufu dao è gura kɛ̀ wà Yesu gɛ̀ pì dàɛn.

16

Yesu fɛɛna gaan

(Mat 28:1-8, Luk 24:1-12, Yoh 20:1-10)

1 Kámmabogurↄ yãanao uusiɛ Mariama Magadalɛni kↄ̃n Mariama Yemisi dao kↄ̃n Salomɛo nↄ́si gũ nnaa lù, lɛ wà gá wà kú Yesu mɛ̀a. 2 Azumanɛngo zĩ kↄngↄ idɛ'idɛ aↄ̃ bↄ̀ wèe gaa mira pì kiia. 3 Aↄ̃ kↄ̃ là zɛ́n wà bè: Dé bé eé gbɛ̀ mↄ̀ gbegere pá à guowe mira lɛ́a sↄ̃ↄ? 4 Zaakɛ gbɛ̀ pì bíta maamaa. Kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ sɛ̀ wà gwà, ben aↄ̃ↄ è wà gbɛ̀ pì gbegere pà wà gùo mira pì lɛ́a. 5 Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ mirawɛɛ pì guu, ben aↄ̃ gↄ̃kparɛ ke è vɛ̃ɛna ↄplazi à utagyaba puraa dana. Ben aↄ̃ kɛ̀ gìri. 6 À bèńnɛ: Àton kɛ gìriro, Yesu Nazarɛti kɛ̀ wà pà lían ée wɛtɛɛroo? À fɛ̀ɛ, à kú kɛ̀ro. À guu kɛ̀ wà à dàɛn gwa, 7 é gá à o à ìbanↄnɛ kↄ̃n Pitao kɛ̀ èe dↄↄńnɛ aɛ gana Galili. Gwen aↄ̃é à en lán à òńnɛ nà. 8 Aↄ̃ↄe lugalugaa yã pì bↄ̀ ń saɛ, ben aↄ̃ bↄ̀ miran aↄ̃ bàa lɛ̀. Aↄ̃ↄe yãke o gbɛ̃kenɛro kɛ̀ vĩa ń kũ yãnzi.

Yesu bↄ à mↄna a ìbanↄzi

(Mat 28:9-20, Luk 24:13-49, Yoh 20:11-23, Zĩr 1:6-8)

9 Kɛ̀ Yesu fɛ̀ɛ Azumanɛngo zĩ kↄngↄ idɛ'idɛ, à a zĩnda ↄ̀dↄa Mariama Magadalɛninɛ káaku. Nↄgbɛ̃ pì guun Yesu pɛ̀ zĩn mɛ̀n swɛɛplaaanↄa. 10 Ben nↄgbɛ̃ pì gàa à ò gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo yãanↄnɛ. Aↄ̃ nↄ̀sɛ yakana wèe ↄ́ↄ dↄↄ. 11 Kɛ̀ aↄ̃ↄ mà kɛ̀ Yesu kú wɛ̃̀ndio ai nↄgbɛ̃ pì à è wɛ́ɛo, aↄ̃ↄe síro.

12 Beee gbɛra gurↄↄ kɛ̀ ń gↄ̃ↄn plaaanↄↄ tɛ́ zɛ́ guu aↄ̃ↄe gaa wɛ́tɛ guu, à bↄ̀ à mↄ̀ńzi lán gbɛ̃ pãnde bà. 13 Kɛ̀ aↄ̃ lìara wà sù, aↄ̃ↄ ò gbɛ̃ kpaaanↄnɛ, mↄde aↄ̃ↄe ń yã síro. 14 Zãazãa à bↄ̀ à mↄ̀ a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛdoonↄzi kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ blee. Ben à kpã̀kɛ̃ńzi ń swãgbãa yãnzi, zaakɛ aↄ̃ↄe à náanɛ kɛro bensↄ̃ aↄ̃ↄe gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à è kɛ̀ à fɛ̀ɛnↄ yã síro. 15 Ben à bèńnɛ: À gá anduna gu píngia à ma baaru nnaa kpá gbɛ̃nↄnɛ ń píngi. 16 Gbɛ̃ kɛ̀ sì ben à batisi kɛ̀ bé eé mìsina e. Gbɛ̃ kɛ̀ èe sí sↄ̃ro, yã é vɛ̃ɛ adeea. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ baaru pì sìnↄ yãkɛnanↄn yɛ̀: Aↄ̃égae zĩnnↄ goḿma kↄ̃n ma tↄ́o, aↄ̃égae yãke borii o. 18 Aↄ̃é mlɛ̃̀ sɛ́ kↄ̃n ↄↄo. Baa tó aↄ̃ sɛwɛɛ mì, pↄ́ke é ń lero. Aↄ̃égae ↄ kɛ gyãreenↄa aↄ̃ gbãa kũ.

Tana Yesuo ludambɛ

(Luk 24:50-53, Zĩr 1:9-11)

19 Kɛ̀ Dii Yesu yã òńnɛ à yã̀a, ben Luda à sɛ̀ à tào musu, ben à vɛ̃̀ɛ Luda ↄplaazi. 20 Ben à ìba pìnↄ gàa wà waazi kɛ̀ gu píngia. Dii zĩi kɛ̀ńyo à a yã kãsãa pɛ̀ɛ kↄ̃n dabuyã kɛ̀ tɛ́zinↄ.

LUKU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUKU

Baaru nnaa kɛ̀ Luku kɛ̃̀

Yesu Kirisi ina 1:5-2:52

Yaaya Batisikɛri waazikɛna 3:1-3:20

Yesu batisikɛna 3:21-4:13

Yesu yãdannɛna Galili 4:14-9:50

Zaa Galili ai Yerusalɛmu 9:51-19:27

Yesu kuuna Yerusalɛmu 19:28-22:46

Yesu gana kↄ̃n à fɛɛnao 22:47-24:53

1

1 Gbɛ̃ paridee ↄ kpà, lɛ wà yã kɛ̀ kɛ̀ wa tɛ́ tↄ̃kɛ̃ takada guu zɛ́azɛa, 2 lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ yã pì sèedadeenↄ ũ kↄ̃n a baarukparinↄↄ òwe nà zaa káaku. 3 Tia sa mapi sↄ̃, lán ma wɛ́ɛ tɛ̀ yã pìnↄzi nà doodo zaa a daɛna, má è à maa mà kɛ̃nnɛ zɛ́azɛa, ma gbɛ̃ bɛ̀ɛde Tiofilu, 4 lɛ ǹ yã kɛ̀ wà dànnɛɛ sãnsãn dↄ̃.

Malaika gĩakɛ à Yaaya Batisikɛri ina yã ò

5 Yudea bùsu kí Hɛrↄdu gurↄ sa'ori kee kuu, à tↄ́n Zakari. À kú Abia sa'orinↄ gãli guumɛ. À naↄ̃ tↄ́n Ɛlizabɛti, Aruna boriimɛ dↄ. 6 Aↄ̃ plaaa ń píngi maa Ludanɛ. Aↄ̃ègↄ̃ kuu taari sai, aↄ̃ↄ Dii doka kↄ̃n yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũna. 7 Mↄde aↄ̃ nɛ́ vĩro, zaakɛ Ɛlizabɛti nɛ́ pãaamɛ, ben aↄ̃ gↄ̃ↄn plaaa ń píngi zi kũ̀.

8 Gurↄↄ kɛ̀ sa'ona kà ń gãlia, Zakari bé èe sa'ona Ludaa zĩi kɛɛ. 9 Lán sa'ori pìnↄ è kɛ nà, aↄ̃ kàbankpɛ kɛ̀, ben kàbankpɛ Zakari kũ̀, lɛ à gá tuaetiti kpata Dii kpɛ́n. 10 Tuaetitikpatagurↄ parii kàkↄ̃a kpɛɛlɛa píngi aↄ̃ↄe adua kɛɛ. 11 Ben Dii malaika bↄ̀ à mↄ̀zi à zɛ̀ tuaetitikpataki ↄplazi. 12 Kɛ̀ Zakari à è, à kɛ̀ gìri, vĩa à kũ̀. 13 Ben malaika pì bènɛ: Ǹton tó vĩa n kũro Zakari. Luda n wɛ́ɛkɛɛ sì, n naↄ̃ Ɛlizabɛti é nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, nɛ́ tↄ́ kpánɛ Yaaya. 14 N pↄↄ é kɛ nna, nɛ́ yáa dↄ, gbɛ̃nↄ é pↄnnaa kɛ à ina yã musu pari, 15 zaakɛ eégↄ̃ dɛ Diinɛ gbɛ̃nsi ũmɛ. Eé wɛ̃ɛ ke í gbãa ke miro, Luda Nini égↄ̃ kúa zaa à da gbɛɛɛmmɛ. 16 Eé tó Isarailinↄ aɛ dↄ Dii ń Ludaa pari, 17 eé dↄ Diinɛ aɛ kↄ̃n Luda Nini gbãaa kɛ̀ Ilia vĩ yãao. Eé tó denↄ lɛ́ kɛ do kↄ̃n ń nɛ́nↄ, eé tó swãyãmarisaideenↄ gbɛ̃ maaanↄ ↄ̃ndↄ̃ↄ sɛ́. Eé tó gbɛ̃nↄ gↄ̃ kú soru guu Diinɛ.

18 Ben Zakari bè malaika pìnɛ: Mɛ́ yã pì sãnsãn dↄ̃ diamɛ? Zaakɛ mare zikũnan ma ũ, ben ma naↄ̃ zi kũ̀ dↄ. 19 Ben malaika pì wèàla à bè: Mámbe Gabliɛli ũ, mɛɛ̀gↄ̃ zɛna Luda aɛzĩ. Àmbe à ma zĩ mà yã pì onnɛ mà baaru nnaa pì kpánnɛ. 20 Ǹ ma, n nɛ́nɛ é naɛ, nɛ́ fↄ̃ ǹ yã oro ai yã pì gá kɛo, kɛ̀ nɛ́ɛ ma yã kɛ̀ eé kɛ a gurↄↄa síro yãnzi. 21 Gurↄↄ mↄ̀a sↄ̃ wèe Zakari dãa. À gìkɛna Luda kpɛ́n bↄ̀ ń saɛ. 22 Kɛ̀ à bↄ̀, èe fↄ̃ à yã òńyoro, ben wà dↄ̃̀ kɛ̀ à wɛ́ɛgupu è Luda kpɛ́mmɛ. Lán à nɛ́nɛ nàɛ nà, ben èe yã oońnɛ kↄ̃n ↄↄo. 23 Kɛ̀ Zakari sa'ogurↄↄ pàpa, ben à tà bɛ. 24 Beee gbɛra à naↄ̃ Ɛlizabɛti nↄ̀ sì, ben à a zĩnda ùtɛ ai mↄ sↄↄro à bè: 25 Dii yã kɛ̀ kɛ̀mɛ, à ma wɛ̃nda gwà, à ma bↄ wín.

Malaika gĩakɛ à Yesu ina yã ò

26 À mↄ swɛɛdodee guu Luda malaika Gabliɛli zĩ̀ Galili lakutu kɛ̀ wè be Nazarɛti guu. 27 À gàa nↄkparɛ lɛzii kɛ̀ à tↄ́n Mariama kiia. À gↄ̃kpamma vĩ Dauda borii ũ. À tↄ́n Yusufu. 28 Kɛ̀ malaika pì gɛ̃̀ à kiia, à bènɛ: Fↄↄ aubarikade! Dii kúnyo. 29 Mariama bídi kɛ̀ maamaa yã pìa, à laasuu lɛ̀ à bè: Ì beee mì dɛ diamɛ? 30 Ben malaika pì bènɛ:

Mariama, ǹton tó vĩa n kũro,

zaakɛ Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ̀nnɛmɛ.

31 Ǹ ma! Nɛ́ nↄ̀ sí ǹ nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ,

nɛ́ tↄ́ kpánɛ Yesu.

32 Eégↄ̃ dɛ gbɛ̃nsi ũ,

weé à sísi Luda Musude Nɛ́.

Dii Luda é à kpá

à dezi Dauda kpatan,

33 eégↄ̃ kí blee Yakubu boriinↄnɛ gurↄ píngi,

à kíblena égↄ̃ yãana vĩro.

34 Ben Mariama bè malaika pìnɛ: Kɛ̀ má gↄ̃gbɛ̃ dↄ̃ zikiro, beee é sí kɛ diamɛ? 35 Malaika wèàla à bè:

Luda Nini é summa,

Luda Musude gbãaa é danla.

Beee yãnzi nɛ́ kɛ̀ nɛ́ ii pì kuuna égↄ̃ adona,

weé à sísi Luda Nɛ́.

36 N danɛ Ɛlizabɛti nɛ́gↄ̃gbɛ̃ nↄ̀sina se a zikũ guu. Nↄgbɛ̃ kɛ̀ wà dìɛ pãaa ũu pì kú kↄ̃n nↄ̀ mↄ swɛɛdooo tia. 37 Zaakɛ Luda kiian baabↄ píngi è sí kɛn. 38 Ben Mariama bè: Dii zↄ̀blerin ma ũ. À kɛmɛ lán ń ò nà. Ben malaika pì tà à à tòn.

Mariama gana Ɛlizabɛti gwa

39 Gurↄↄ mↄ̀a Mariama fɛ̀ɛ à gàa lakutu kɛ̀ kú Yudea bùsu gusĩsĩdeen gↄ̃ↄ. 40 À gàa Zakari bɛ, ben à ì kpà Ɛlizabɛtia. 41 Kɛ̀ Ɛlizabɛti Mariama ì pì mà, à nɛ́ vĩ̀ à gbɛɛɛ guu, ben Luda Nini sù Ɛlizabɛtia, 42 à wii gbãaa lɛ̀ à bè: Aubarikadeen n ũ dɛ nↄgbɛ̃ píngila. Aubarikadeen nɛ́ kɛ̀ kú n gbɛɛɛn ũ dↄ. 43 Bↄ́n ma ũ kɛ̀ ma Dii da mↄ̀ ma gwaa? 44 Gurↄↄ kɛ̀ ma n ì mà dé, nɛ́ kɛ̀ kú ma gbɛɛɛn vĩ̀ kↄ̃n pↄnnaao. 45 Aubarikadeen n ũ, mmↄn kɛ̀ n yã kɛ̀ Dii ònnɛɛ sì, kɛ̀ eé kɛ.

Mariama Dii tↄ́ sɛna lezĩ

46 Ben Mariama bè:

Mɛ́ɛ Dii tↄ́ sɛɛ lezĩ ma swɛ̃̀ guu,

47 ma pↄↄ e kɛɛ nna Luda ma Mìsiria,

48 zaakɛ à ma yã dà,

mamↄma à zↄ̀bleri kɛ̀ mɛ́ɛ ká pↄ́ke lɛ́zĩroo.

Zaa tia ai gurↄ píngi weé bemɛ aubarikadeemɛ,

49 zaakɛ Luda gbãade yã bíta kɛ̀mɛ.

À tↄ́ kú adona.

50 È wɛ̃nda dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è a vĩa kɛɛnↄnɛ

ai ń boriia.

51 À a gã̀sã pòro à a gbãaa ↄ̀dↄańnɛ,

à ĩadãrinↄ fã̀akↄ̃a kↄ̃n ń laasuunↄ.

52 À gbãadeenↄ bↄ̀ kpatan,

à talakanↄ sɛ̀ lezĩ.

53 À pↄ́ maaanↄ kpà nↄadɛrinↄa aↄ̃ kã̀,

mↄde à ↄↄdeenↄ gbàrɛ ↄkori.

54 À a zↄ̀bleri Isarailinↄ ĩan ká,

aↄ̃ yã e sãnlo.

55 À wɛ̃nda dↄ̃̀ Ibraĩnɛ kↄ̃n a borii pìnↄ

lán à ò wa dezinↄnɛ nà.

56 Mariama vɛ̃̀ɛ kↄ̃n Ɛlizabɛtio lán mↄ aagↄ̃ↄ bà, ben à tà bɛ.

Yaaya Batisikɛri ina

57 Ɛlizabɛti nɛ́'igurↄↄ kà, ben à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. 58 Kɛ̀ à fáandideenↄ kↄ̃n à danɛnↄↄ mà lán Dii wɛ̃nda dↄ̃̀nɛ nà, aↄ̃ pↄnnaa kɛ̀o. 59 À gurↄ sↄraagↄ̃dee zĩ aↄ̃ mↄ̀ bã̀ngu kɛ nɛ́ pìnɛ, lɛ wà à de Zakari tↄ́ kpánɛ, 60 ben à da bè: Auo! Weé à sísi Yaayamɛ. 61 Aↄ̃ bènɛ: Gbɛ̃kee kú n danɛnↄ tɛ́ kɛ̀ à tↄ́ beee vĩro. 62 Ben aↄ̃ yã ò à denɛ kↄ̃n ↄↄo, lɛ wà dↄ̃ dian à yezi wà tↄ́ kpánɛ nà. 63 Zakari walaa gbèka, ben à kɛ̃̀a: À tↄ́n Yaaya. Yã pì bↄ̀ ń saɛ ń píngi. 64 Gwe gↄ̃ↄ à nɛ́nɛ gùɛ, à lɛ́ bↄ̀ èe yã oo èe Luda sáabu kpaa. 65 Ben vĩa ń fáandideenↄ kũ̀ ń píngi, ben Yudea bùsu gusĩsĩde gbɛ̃nↄↄ e yã pì tↄ̃kɛ̃ɛ ń píngi. 66 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã pì mànↄ kũna ń nↄ̀sɛ guu wà bè: Bↄ́n nɛ́ pì égↄ̃ dɛ a ũ ziaa? Zaakɛ Dii ↄↄ ligazimɛ.

Zakari annabikɛyã'ona

67 Luda Nini sù à de Zakaria, ben à annabikɛyã ò à bè:

68 Wà Dii Isarailinↄ Luda sáabu kpá!

À mↄ̀ à a gbɛ̃nↄ bò.

69 À Mìsiri gbãadee bↄ̀we

a zↄ̀bleri Dauda bori tɛ́,

70 lán à ò a annabinↄ gãzĩ nà zaa gìkɛna.

71 Aↄ̃ bè eé wa sí wa ibɛɛnↄa,

eé wa bↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zàwaguu pìnↄ ↄzĩ.

72 Lɛmɛ à wa dezinↄ wɛ̃nda gwà lɛ,

à bà kuunańyo yã e sãnlo.

73 À la dà wa dezi Ibraĩnɛ

74 à bè é wa bↄ wa ibɛɛnↄ ↄzĩ,

é wa gba zɛ́ wà dↄazi vĩa sai,

75 lɛ wa kuuna gↄ̃nɛ adona gbɛ̃ maaanↄ ũ

ai wa wɛ̃̀ndi lɛ́n.

76 Mpi sↄ̃ ma nɛ́,

weé n sísi Luda Musude annabi,

zaakɛ ḿbe nɛ́ dↄ Diinɛ aɛ ǹ zɛ́ kɛkɛnɛ.

77 Nɛ́ tó à gbɛ̃nↄ dↄ̃ lán eé ń mì sí nà,

lán eé ń durunnↄ kɛ̃ńnɛ nà.

78 Zaakɛ wa Ludaa sùu vĩ,

bↄna musu eé mↄ́ wa gwa lán gudↄna bà,

79 lɛ à guu pu gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gusiaa guunↄnɛ

kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gaa lɛ́zĩnↄ,

lɛ à wa gbá da aafia zɛ́n.

80 Nɛ́ pì bíta kũ̀ à gↄ̃̀ kãgbãadee ũ. A kú gbáan ai gurↄↄ kɛ̀ à bↄ̀ Isarailinↄnɛ gupuraaa.

2

Yesu Kirisi ina

(Mat 1:18-25)

1 Gurↄↄ mↄ̀a Siza Ogↄsutu bↄ̀ kↄ̃n yão à bè wà a bùsu gbɛ̃nↄ naro ń píngi. 2 Narona káaku kɛ̀ wà kɛ̀n gwe gurↄↄ kɛ̀ Kiriniu dɛ Siria bùsu gbɛ̃nsi ũ. 3 Baade píngi gàa a bɛ wɛ́tɛ lɛ wà à tↄ́ da takadan. 4 Yusufu sↄ̃ bↄ̀ Nazarɛti, Galili bùsun à gàa Dauda bɛ lakutu Bɛtɛlɛmu, Yudea bùsun, kɛ à dɛ Dauda borii ũ yãnzi. 5 À gàa lɛ wà à tↄ́ da takadan gwe kↄ̃n a nↄkpamma Mariama kɛ̀ nↄ̀sinao, 6 ben gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gwe, à nɛ́'igurↄↄ kà, 7 ben à a nɛ́ daudu ì. À bisa fĩ̀fĩa à à dàɛ pↄ́kãdeenↄ pↄ́blebↄn, kɛ̀ aↄ̃ↄe guu e nibↄnↄ pitakiiaro yãnzi.

8 Sãdãrinↄↄ kú bùsu dↄ̃nkↄ̃ pì guu, aↄ̃ↄe ii sɛ̃̀tɛ aↄ̃ↄe ń sãanↄ dãkpaa gwãavĩ. 9 Ben Dii malaika bↄ̀ à mↄ̀ńzi, Dii gakui guu pù à lìgańzi, ben vĩa ń kũ maamaa. 10 Malaika pì bèńnɛ: Àton tó vĩa a kũro, zaakɛ ma mↄ mà baaru nnaa kpáaremɛ, gbɛ̃ píngi pↄↄ é kɛ nna maamaa. 11 Wà Mìsiri ìare Dauda wɛ́tɛn gwãavĩa, àmbe Mɛsaya ũ Dii ũ. 12 Sèeda kɛ̀ eé tó à à dↄ̃ↄn yɛ̀: É nɛ́kpãntɛ̃ e daɛna pↄ́kãdeenↄ pↄ́blebↄn, bisa fĩfĩa. 13 Kãndo ludambɛ zĩ̀kpɛɛnↄↄ kú kↄ̃n malaika pìo lɛdo paripari, aↄ̃ↄe Luda sáabu kpaa wà bè:

14 Wà Luda tↄ́ bↄ zaa musu,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã kɛ̀nɛ nnaanↄ aafia e tↄↄtɛa.

15 Kɛ̀ malaika pìnↄ gùńla aↄ̃ tà ludambɛ, ben sãdãrinↄↄ bèkↄ̃nɛ: Wà gá Bɛtɛlɛmu, lɛ wà yã kɛ̀ kɛ̀ pì e, yã kɛ̀ Dii tò wá dↄ̃̀. 16 Ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wà gàa kpakpaa aↄ̃ bↄ̀ Mariama kↄ̃n Yusufuoa kↄ̃n nɛ́kpãntɛ̃ pìo daɛna pↄ́kãdeenↄ pↄ́blebↄn. 17 Kɛ̀ aↄ̃ à è, aↄ̃ yã kɛ̀ wà òńnɛ nɛ́ pì musu ò. 18 Ben yã kɛ̀ sãdãrinↄↄ ò pì bↄ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ mànↄ saɛ ń píngi. 19 Mariama yã pì kũna a nↄ̀sɛ guu píngi èe laasuu lɛɛa. 20 Sãdãrinↄ lìara wà tà, aↄ̃ↄe Luda tↄ́ sɛɛ lezĩ aↄ̃ↄe à sáabu kpaa yã kɛ̀ aↄ̃ↄ mà ben aↄ̃ↄ è yãnzi, zaakɛ à kɛ̀ lán wà òńnɛ nà.

Tↄ́kpana Yesunɛ

21 À gurↄ sↄraagↄ̃dee zĩ nɛ́ bã̀ngukɛgurↄↄ kà, ben wà tↄ́ kpànɛ Yesu, tↄ́ kɛ̀ malaika ò zaalɛ wèe à nↄ̀ síroo.

Yesu ↄdↄana Diinɛ

22 Kɛ̀ aↄ̃ gbãsĩbↄgurↄↄ kà, aↄ̃ à sɛ̀ wà gàa à ↄdↄa Diinɛ Yerusalɛmu lán Musa doka ò nà. 23 Zaakɛ à kú Dii doka takadan wà bè, wà daudunↄ kpá Diia. 24 Aↄ̃ sa'opↄ kɛ̀ wà dìɛ Dii doka takadan kpà, wà bè pↄ̃tɛ̃ɛ mɛ̀n plaaa ke lukulukunɛ bↄ̀rↄ mɛ̀n plaa.

25 Gbɛ̃kee kú Yerusalɛmu à tↄ́n Simɛↄ. Gbɛ̃ maaamɛ, à Luda vĩa vĩ à wɛ́ɛ dↄ Isarailinↄ mìsinazi. Luda Ninii kúa, 26 ben à bènɛ eé ga Dii gbɛ̃ kɛ̀ wè be Mɛsaya ena sairo. 27 Luda Nini dↄ̀nɛ aɛ, ben à gɛ̃̀ Luda ua guu. Kɛ̀ Mariama kↄ̃n Yusufuo mↄ̀ kↄ̃n ń nɛ́ Yesuo yã kɛ̀ wà dìɛ doka takadan kɛna yãnzi, 28 ben Simɛↄ à sì a ↄzĩ à Luda sáabu kpà à bè:

29 Ǹ mamↄma n zↄ̀bleri gbarɛ aafia guu sa

lán ń òmɛ nà Dii,

30 zaakɛ ma wɛ́ɛ sì Mìsiri kɛ̀ ń dìɛlɛ,

31 kɛ̀ n à yã kɛ̀kɛ bori píngi wáa.

32 Eégↄ̃ dɛ gupuraa ũ lɛ à guu pu bori pãndenↄnɛ

à n gbɛ̃ Isarailinↄ tↄ́ sɛ́ lezĩ.

33 Yã kɛ̀ à ò nɛ́ pì musu bↄ̀ à de kↄ̃n à dao saɛ. 34-35 Simɛↄ sa maaa òńnɛ, ben à bè nɛ́ pì da Mariamanɛ:

Àmbe eégↄ̃ dɛ sèeda kɛ̀ Isarailinↄ é gízi ũ,

pↄsiaa é n swɛ̃̀ zↄ̃ lán fɛ̃ɛdaa bà.

Isaraili kenↄ é kaatɛ aↄ̃ kenↄ é mìsina e à gãzĩ,

aↄ̃ nↄ̀sɛ guu yã é bↄ gupuraaa.

36 Nↄgbɛ̃ annabi kee kú gwe à tↄ́n Ana, Fanuɛli nɛ́, Asa boriimɛ. Nↄgbɛ̃ pì zi kũ̀ kótokoto. À zã kɛ̀ kↄ̃n a gↄ̃kpammao wɛ̃̀ swɛɛplaa, 37 ben à gↄ̃̀ gyaanↄↄ ũ ai wɛ̃̀ basiigↄ̃ awɛɛsiigↄ̃. È bↄ Luda uaro, ègↄ̃ dↄↄ Ludazi fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo kↄ̃n lɛ́yinao kↄ̃n aduakɛnao. 38 Zĩ beeea gↄ̃ↄ à sↄ̃̀ńzi, à Luda sáabu kpà, èe nɛ́ pì yã oo gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄ Yerusalɛmu bↄnazinↄnɛ ń píngi.

Liara tana Nazarɛti

39 Kɛ̀ Yusufu kↄ̃n Mariamao kɛ̀ lán à kú Dii doka takadan nà píngi wà yã̀a, aↄ̃ lìara wà tà ń bɛ wɛ́tɛ Nazarɛti, Galili bùsun. 40 Nɛ́ pì fɛ̀ɛ à gbãa kũ̀. Ɔ̃ndↄ̃ↄ mↄ̀a, ègↄ̃ kú kↄ̃n Luda aubarikao.

Yesu gana Luda ua a nɛ́ngo zĩ

41 Wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o Yesu de kↄ̃n à dao è gá Banla zĩbaa kɛ Yerusalɛmumɛ. 42 Kɛ̀ Yesu kà wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa, aↄ̃ lìara wà gàa zĩbaa kɛ lán aↄ̃è kɛ nà. 43 Kɛ̀ zĩbaa yã̀a, aↄ̃ↄe taa, ben aↄ̃ nɛ́ Yesu gↄ̃̀ Yerusalɛmu, aↄ̃ↄ à yã dↄ̃ro. 44 Aↄ̃ↄe daa à kú ń gbɛ̃nↄ tɛ́mɛ. Kɛ̀ aↄ̃ táa ò gurↄ do, ben aↄ̃ↄe à wɛtɛɛ ń danɛnↄ kↄ̃n ń gbɛ̃ dↄ̃nanↄ tɛ́. 45 Kɛ̀ aↄ̃ↄe à ero, aↄ̃ lìara wà gàa à wɛtɛ Yerusalɛmu. 46 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ aↄ̃ à è Luda ua guu vɛ̃ɛna yãdannɛrinↄ tɛ́, èe swã kpaa ń yãzi, èe yã lalaaḿma. 47 À yã dↄ̃na kↄ̃n à yãwenlanao bↄ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe à yã maanↄ saɛ ń píngi. 48 Kɛ̀ à de kↄ̃n à dao à è, à bↄ̀ ń saɛ, ben à da bènɛ: Bↄ́yãnzi ń kɛ̀we lɛzi? N de kↄ̃n mapio bídi kɛ̀ n wɛtɛna yãnzi. 49 À wèńla à bè: À kɛ̀ dia ée ma wɛtɛɛ? Á dↄ̃ kɛ̀ à kↄ̃ sìo mà a De bↄkↄ̃tɛ kɛnloo? 50 Mↄde aↄ̃ↄe yã kɛ̀ à òńnɛ pì dↄ̀rↄ dↄ̃ro.

51 Yesu lìara à tàńyo Nazarɛti à ń yã mà. À da yã pìnↄ kũna a nↄ̀sɛ guu píngi. 52 Yesu bíta kũ̀, à ↄ̃ndↄ̃ↄ kàara à nna kↄ̃n Ludao kↄ̃n gbɛ̃nteenↄ.

3

Yaaya Batisikɛri waazikɛna

(Mat 3:1-12, Maa 1:1-8, Yoh 1:19-28)

1 Siza Tiberia kíblena wɛ̃̀ gɛ̃rodee guu Pↄntiu Pilatin Yudea bùsu gbɛ̃nsi ũ, Hɛrↄdu e kí blee Galili, à vĩ̀i Filipi e kí blee Iturea bùsun kↄ̃n Tarakↄniti bùsuo, Lisania sↄ̃ↄ e kí blee Abilɛnɛ bùsun. 2 Anasa kↄ̃n Kayafaon sa'orikinↄ ũ. Gurↄↄ mↄ̀a Luda yã ò Zakari nɛ́ Yaayanɛ gbáan. 3 Ben à fɛ̀ɛ èe ligaa Yoda baa kãa kpa kↄ̃n baa kɛ̀ kpaaozi píngi, èe waazi kɛɛ gbɛ̃nↄnɛ. À òńnɛ aↄ̃ ń nↄ̀sɛ liɛ aↄ̃ batisi kɛ, Luda é ń durunnↄ kɛ̃ńnɛ. 4 Lán à kú annabi Isaya takada guu nà à bè:

À baarukpari kòto ma dↄ gbáan,

èe bee à zɛ́ kɛkɛ Diinɛ,

à zɛ́ wɛ́wɛnↄ poronɛ súusu.

5 Guzurɛ píngi é tata,

kpiiinↄ kↄ̃n sĩ̀sĩnↄ é daɛ píngi.

Zɛ́ kotinanↄ é poro súusu,

zɛ́ wokũwokũnↄ é kpakↄ̃sↄ̃,

6 gbɛ̃ sãnda píngi é e lán Luda è ń mì sí nà.

7 Gbɛ̃nↄ ègↄ̃ mↄↄ à kiia pari aↄ̃ batisi kɛ, ben è beńnɛ: Gbɛ̃ntee pitigoonↄ! Dé bé à lɛ́ dàawa à bàa sí pↄfɛ̃ kɛ̀ Luda é pitaḿmanɛ? 8 À nↄ̀sɛliɛna yã kɛ, weégↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ a liɛ. Kɛ̀ Ibraĩ dɛ a dezi ũ, àtongↄ̃ daa kɛ̀ beee bé eé a bↄro. Mɛ́ɛ ooare, Luda é fↄ̃ à gbɛ̀ kɛ̀nↄ kɛ Ibraĩ boriinↄ ũ. 9 Kpása diɛna línↄzi kↄ̀. Luda é lí kɛ̀ è nɛ́ maaa iroo zↄ̃ à zu tɛ́ guu.

10 Gbɛ̃nↄ à là wà bè: Tó lɛmɛ, wé kɛ diamɛ? 11 À wèńla à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ uta vĩ mɛ̀n plaaa à à doo kpá gbɛ̃ kɛ̀ vĩrooa. Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́blee vĩ à kɛ lɛ dↄ. 12 Bɛ'ↄↄsirinↄ mↄ̀ batisi kɛ, ben aↄ̃ à là wà bè: Dannɛri, wé kɛ diamɛ? 13 À wèńla à bè: Àton bɛ'ↄↄ síḿma dɛ lán wà dìɛ nàlaro. 14 Sozanↄ à là: Wapinↄ sↄ̃, wé kɛ diamɛ? À bèńnɛ: Àton gbãaa mↄ gbɛ̃nↄnɛ à ń blero. À zɛ kↄ̃n fĩa kɛ̀ wè boareeo.

15 Gbɛ̃nↄ tãmaa e kaara. Baade píngi e laasuu lɛɛ a nↄ̀sɛ guu Yaaya yãa, tó àmbe Mɛsaya ũ. 16 Yaaya bèńnɛ ń píngi: Mɛɛ̀ a batisi kɛ kↄ̃n íomɛ, mↄde gbɛ̃ke é mↄ́ à gbãaa dɛmala, mɛ́ɛ ká mà à kyatee bↄbↄnɛro. Àmbe eé a batisi kɛ kↄ̃n Luda Ninio kↄ̃n tɛ́o. 17 À gbaka kũna kɛ̀ eé pↄ́ fão. Eé pↄ́wɛɛ ká a dↄ̃̀n, eé à sàko ká tɛ́ kɛ̀ è garoo guu. 18 Yaaya baaru nna kpannɛna guu à nàkↄ̃rɛḿma kↄ̃n yã pãndenↄo pari. 19 Ben à kpã̀kɛ̃ kí Hɛrↄduzi a vĩ̀i naↄ̃ Hɛrↄdia yã musu kↄ̃n yã zaa pãnde kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi, 20 ben Hɛrↄdu ɛ̀ara à yã zaaa kɛ̀ dↄ, à Yaaya dà kpɛ́siaan.

Yesu batisikɛna

(Mat 3:13-17, Maa 1:9-11)

21 Kɛ̀ Yaaya e gbɛ̃nↄ batisi kɛɛ ń píngi, à Yesu batisi kɛ̀ se. Gurↄↄ kɛ̀ Yesu e adua kɛɛ, ludambɛɛ wɛ̃̀kↄ̃a, 22 ben Luda Nini sùa, à dɛ lán pↄ̃tɛ̃ɛ bà. Ben à kòto mà bↄna ludambɛ à bè: Ḿbe ma Nɛ́ mɛ̀n do léle yenzidee ũ, kɛ̀ ma pↄↄ nnamma maamaa.

Yesu bori bↄzia

(Mat 1:1-17)

23 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu nà a zĩia, à kà wɛ̃̀ baaakuri taka. Wèe daa Yusufu nɛ́'inamɛ.

Yusufu sↄ̃ Eli nɛ́mɛ,

24 Eli sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

Matata sↄ̃ Levi nɛ́mɛ,

Levi sↄ̃ Mɛlɛki nɛ́mɛ,

Mɛlɛki sↄ̃ Yanai nɛ́mɛ,

25 Yanai sↄ̃ Yusufu nɛ́mɛ,

Yusufu sↄ̃ Matatia nɛ́mɛ,

Matatia sↄ̃ Amↄsi nɛ́mɛ,

Amↄsi sↄ̃ Naumu nɛ́mɛ,

Naumu sↄ̃ Ɛsɛli nɛ́mɛ,

Ɛsɛli sↄ̃ Nagai nɛ́mɛ,

26 Nagai sↄ̃ Maata nɛ́mɛ,

Maata sↄ̃ Matatia nɛ́mɛ,

Matatia sↄ̃ Sɛmɛi nɛ́mɛ,

Sɛmɛi sↄ̃ Yosɛki nɛ́mɛ,

Yosɛki sↄ̃ Yoda nɛ́mɛ,

Yoda sↄ̃ Yoanana nɛ́mɛ,

27 Yoanana sↄ̃ Resa nɛ́mɛ,

Resa sↄ̃ Zɛrubabɛli nɛ́mɛ,

Zɛrubabɛli sↄ̃ Sealatiɛli nɛ́mɛ,

Sealatiɛli sↄ̃ Nɛri nɛ́mɛ,

Nɛri sↄ̃ Mɛlɛki nɛ́mɛ,

28 Mɛlɛki sↄ̃ Adi nɛ́mɛ,

Adi sↄ̃ Kosamu nɛ́mɛ,

Kosamu sↄ̃ Ɛlɛmadamu nɛ́mɛ,

Ɛlɛmadamu sↄ̃ Ɛɛ nɛ́mɛ,

Ɛɛ sↄ̃ Yↄsua nɛ́mɛ,

29 Yↄsua sↄ̃ Ɛliɛza nɛ́mɛ,

Ɛliɛza sↄ̃ Yorimu nɛ́mɛ,

Yorimu sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

Matata sↄ̃ Levi nɛ́mɛ,

Levi sↄ̃ Simɛↄ nɛ́mɛ,

30 Simɛↄ sↄ̃ Yuda nɛ́mɛ,

Yuda sↄ̃ Yusufu nɛ́mɛ,

Yusufu sↄ̃ Yonamu nɛ́mɛ,

Yonamu sↄ̃ Ɛliakimu nɛ́mɛ,

Ɛliakimu sↄ̃ Mɛlɛa nɛ́mɛ,

31 Mɛlɛa sↄ̃ Mɛna nɛ́mɛ,

Mɛna sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

Matata sↄ̃ Natã nɛ́mɛ,

Natã sↄ̃ Dauda nɛ́mɛ,

Dauda sↄ̃ Yɛsɛ nɛ́mɛ,

32 Yɛsɛ sↄ̃ Ɔbɛdi nɛ́mɛ,

Ɔbɛdi sↄ̃ Bↄaza nɛ́mɛ,

Bↄaza sↄ̃ Salamↄ nɛ́mɛ,

Salamↄ sↄ̃ Nasↄ̃ nɛ́mɛ,

Nasↄ̃ sↄ̃ Aminadabu nɛ́mɛ,

33 Aminadabu sↄ̃ Ramu nɛ́mɛ,

Ramu sↄ̃ Ɛzɛrↄnu nɛ́mɛ,

Ɛzɛrↄnu sↄ̃ Pɛrɛzi nɛ́mɛ,

Pɛrɛzi sↄ̃ Yuda nɛ́mɛ,

Yuda sↄ̃ Yakubu nɛ́mɛ,

34 Yakubu sↄ̃ Isaaku nɛ́mɛ,

Isaaku sↄ̃ Ibraĩ nɛ́mɛ,

Ibraĩ sↄ̃ Tera nɛ́mɛ,

Tera sↄ̃ Nao nɛ́mɛ,

Nao sↄ̃ Serugu nɛ́mɛ,

35 Serugu sↄ̃ Rɛu nɛ́mɛ,

Rɛu sↄ̃ Pɛlɛgi nɛ́mɛ,

Pɛlɛgi sↄ̃ Eberu nɛ́mɛ,

Eberu sↄ̃ Sela nɛ́mɛ,

Sela sↄ̃ Kaina nɛ́mɛ,

36 Kaina sↄ̃ Apasada nɛ́mɛ,

Apasada sↄ̃ Sɛmu nɛ́mɛ,

Sɛmu sↄ̃ Nuu nɛ́mɛ,

Nuu sↄ̃ Lamɛki nɛ́mɛ,

Lamɛki sↄ̃ Mɛtusela nɛ́mɛ,

37 Mɛtusela sↄ̃ Ɛnↄku nɛ́mɛ,

Ɛnↄku sↄ̃ Yarɛdi nɛ́mɛ,

Yarɛdi sↄ̃ Malalɛli nɛ́mɛ,

Malalɛli sↄ̃ Kenana nɛ́mɛ,

Kenana sↄ̃ Ɛnↄsu nɛ́mɛ,

38 Ɛnↄsu sↄ̃ Sɛti nɛ́mɛ,

Sɛti sↄ̃ Adamu nɛ́mɛ,

Adamu sↄ̃ Luda nɛ́mɛ.

4

Yesu yↄ̃agwana

(Mat 4:1-11, Maa 1:12-13)

1 Yesu bↄ̀ Yoda èe suu pana kↄ̃n Luda Ninio, ben Ninii pì gàao gbáan. 2 Ibilisi à yↄ̃̀ à gwà gwe ai gurↄ baplaa. Gurↄↄ mↄ̀a èe pↄ́ke blero. Kɛ̀ gurↄ baplaaa pì pàpa, nↄaa e à dɛɛ. 3 Ben Ibilisi bènɛ: Tó Luda Nɛ́n n ũ, ǹ be gbɛ̀ kɛ̀ li burɛdi ũ. 4 Yesu wèàla à bè: À kú Luda yãn wà bè: Pↄ́bleen gbɛ̃ntee ègↄ̃ kúo adoro.

5 Ben Ibilisi gàao gu lezĩn, ben à anduna kpatanↄ ↄ̀dↄanɛ píngi a zɛki gbɛ̀n gↄ̃ↄ 6 à bè: Mɛ́ n gba beeenↄ iko píngi kↄ̃n a gakuio, zaakɛ à kú ma ↄzĩmɛ, gbɛ̃ kɛ̀ má yezin mɛ́ kpáa. 7 Tó n dↄnzi kɛ̀mɛ, eé gↄ̃ n pↄ́ ũ píngimɛ. 8 Yesu wèàla à bè: Wà kɛ̃̀ wà bè, ǹ dↄnzi kɛ Dii n Ludanɛ ǹgↄ̃ dↄↄzi ado.

9 Ben Ibilisi gàao Yerusalɛmu à à zɛ̀ Luda kpɛ́ mìsↄ̃ntɛ̃a à bè: Tó Luda Nɛ́n n ũ, ǹ ↄ kpá n zĩndazi kɛ̀, 10 zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè:

Eé n yã o a malaikanↄnɛ aↄ̃ n dãkpa.

11 Aↄ̃é n sɛ́ ń ↄzĩ lɛ ǹton gɛ̃̀n sí gbɛ̀aro yãnzi.

12 Yesu wèàla à bè: Wà bè ǹton Dii n Luda lɛ́ ǹ gwaro.

13 Kɛ̀ Ibilisi Yesu yↄ̃̀ à gwà kↄ̃n yã píngio à yã̀a, ben à à tòn ai zĩkea dↄ.

Yesu nana a zĩia Galili

(Mat 4:12-17, Maa 1:14-15)

14 Yesu lìara à tà Galili kↄ̃n Luda Nini gbãaao, ben à tↄ́ dà bùsu pìla píngi. 15 È yã dańnɛ ń aduakɛkpɛnↄ guu, baade píngi è à sáabu kpá.

Nazarɛtideenↄ gina Yesuzi

(Mat 13:53-58, Maa 6:1-6)

16 Ben à gàa Nazarɛti, guu kɛ̀ à nɛ́ blèn. Kámmabogurↄↄ zĩ à gàa aduakɛkpɛn lán è kɛ nà. À fɛ̀ɛ à zɛ̀ lɛ à kyó kɛ, 17 ben wà annabi Isaya takada kpàa. Kɛ̀ à pòro, à bↄ̀ guu kɛ̀ wà yã kɛ̀kii kɛ̃n-a wà bè:

18 Dii Ninii kúma,

à ma diɛ mà baaru nnaa kpá takaasideenↄnɛ,

à ma zĩ mà gↄ̃ńzĩndanɛ kpàakpa kɛ

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń zĩnda vĩroonↄnɛ,

mà wɛ́ɛwɛ̃na kpàakpa kɛ vĩ̀anↄnɛ,

mà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yinanↄ poro,

19 mà Dii gbɛ̃kɛkɛnnɛgurↄↄ kpàakpa kɛ.

20 Ben à takada pì kòko à kpà dↄnlɛria à vɛ̃̀ɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kpɛ́ guunↄ wɛ́ɛ fĩa ń píngi. 21 Ben à nà yã'onnɛnaa à bè: Luda yã kɛ̀ pàpa gbã̀a lán ée maa nà. 22 Yã maaa kɛ̀ da à lɛ́n bↄ̀ ń saɛ ń píngi, aↄ̃ↄe à tↄ́ nnaa sii wà bè: Yusufu nɛ́n yɛ̀roo?

23 Ben à bèńnɛ: Má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ é yáasi kɛ̀ zumɛ. Tó ḿbe likita ũ, ǹ n zĩnda kɛ̃kↄ̃a. É bemɛ mà yã kɛ̀ á mà má kɛ̀ zaa Kapɛnamu kɛ ma bɛ wɛ́tɛ guu kɛ̀ dↄ. 24 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, annabi ègↄ̃ bɛ̀ɛ vĩ a bɛ wɛ́tɛ guuro. 25 Mɛ́ɛ ooare yãpura, kɛ̀ ludambɛ zɛ́ tàta Ilia gurↄ, gyaanↄnↄↄ pari. Lou e maro ai wɛ̃̀ aagↄ̃ kↄ̃n mↄ swɛɛdoo, ben dekaa bíta kà Isarailinↄ bùsun píngi, 26 mↄde Luda e Ilia zĩ ń gbɛ̃kearo, sé gyaanↄↄ kɛ̀ kú Zarɛfa, Sidↄ̃ saɛ. 27 Annabi Ɛlisa gurↄ sↄ̃, Isarailinↄ bùsun kusunↄↄ dimmɛ, mↄde èe ń gbɛ̃ke kɛ̃kↄ̃aro, sé Siria bùsu gbɛ̃ Naama.

28 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú aduakɛkpɛ guunↄ yã pì mà, aↄ̃ fɛ̃̀ maamaa ń píngi. 29 Ben aↄ̃ bↄ̀ kↄ̃n Yesuo wɛ́tɛ kpɛɛ aↄ̃ gàao sĩ̀sĩ kɛ̀ ń wɛ́tɛ káɛa gòroa, lɛ wà ↄ sↄ̃zi à lɛ́ɛ à sín yãnzi. 30 Ben à bↄ̀ ń tɛ́ à tà.

Yesu zĩnde kɛ̃kↄ̃ana Kapɛnamu

(Maa 1:21-28)

31 Yesu tà Kapɛnamu, Galili bùsun, ben èe yã daańnɛ kámmabogurↄↄ zĩ. 32 À yãdannɛna bↄ̀ ń saɛ, zaakɛ à yã iko vĩ. 33 Gↄ̃gbɛ̃ zĩnde kee kú aduakɛkpɛn gwe, ben à wii gbãaa lɛ̀ à bè: 34 Á'a! Bↄ́n wá vĩ kↄ̃ ↄzĩi, Yesu Nazarɛti? N mↄ ǹ wa kaatɛn yↄ́? Má dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ ń dɛ a ũ, ḿbe Luda gbɛ̃ kɛ̀ kú adona ũ. 35 Ben Yesu gì zĩn pìnɛ à bè: Ǹ yĩtɛ! Ǹ go gↄ̃gbɛ̃ pìa. Ben zĩn pì gↄ̃gbɛ̃ pì pã̀ɛ gbɛ̃nↄ tɛ́ à gòa, èe à kɛ̃nnaro. 36 Gbɛ̃nↄ bídi kɛ̀ ń píngi, aↄ̃ↄe kↄ̃ lalaa: Bↄ́ taka bori yãn gwee? È yã da zĩnnↄnɛ kↄ̃n iko gbãaao, ben aↄ̃è goḿma. 37 Ben à tↄ́ dà bùsu pìla píngi.

Gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃ana pari

(Mat 8:14-17, Maa 1:29-34)

38 Kɛ̀ à bↄ̀ aduakɛkpɛn, ben à tà Simↄ bɛ. Simↄ naↄ̃ daa e mɛ̀wãaa kɛɛ maamaa, ben wà à yã ònɛ. 39 Yesu zɛ̀àla à gì mɛ̀wãaa pìnɛ, ben à mɛ̀ yĩi kũ̀. Zaa gwe gↄ̃ↄ à fɛ̀ɛ à pↄ́blee kɛ̀ńnɛ.

40 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ gyãree vĩinↄ mↄ̀ńyo Yesu kiia, ben à ↄ kɛ̀kɛ ń baadea à ń kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n ń gyã bori sãnda píngio. 41 Zĩnnↄ sↄ̃ↄ e bↄↄ gbɛ̃nↄ guu kↄ̃n wiiio pari wà bè: Ḿbe Luda Nɛ́ ũ. Mↄde è gíńnɛ aↄ̃ yã o, kɛ̀ aↄ̃ à dↄ̃̀ Mɛsaya ũ yãnzi.

Yesu waazikɛna Galili

(Maa 1:35-39)

42 Gukɛ̃kↄ̃ana Yesu bↄ̀ wɛ́tɛ guu à gàa gusaɛ, ben gbɛ̃nↄↄ e à wɛtɛɛ. Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀a, aↄ̃ↄ yezi à ń tóro. 43 Ben à bèńnɛ: Sé mà kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia baaru kpá wɛ́tɛ kpaaanↄnɛ dↄ, zaakɛ beee yãnzin Luda ma zĩzi. 44 Ben à gàa èe waazi kɛɛ Yudea bùsu aduakɛkpɛnↄ guu.

5

Yesu ìba káakunↄ sisina

(Mat 4:18-22, Maa 1:16-20)

1 Zĩkea Yesu zɛna Gɛnɛsarɛti sɛ̀bɛ baa, ben gbɛ̃nↄ kàkↄ̃azi pari lɛ wà Luda yã ma yãnzi, aↄ̃ↄe nakↄ̃rɛɛa. 2 Ben à góro'itɛ è kaɛna baa mɛ̀n plaa, sↄrↄkↄnↄ bↄ̀ɛn aↄ̃ↄe ń táarunↄ pipii. 3 Ben à gɛ̃̀ góro pìnↄ doke guu kɛ̀ dɛ Simↄ pↄ́ ũ, à wɛ́ɛ kɛ̀a à góro pì yĩpa féte à gɛ̃o ín. Ben à vɛ̃̀ɛ góro pì guu à yã dà gbɛ̃nↄnɛ.

4 Kɛ̀ à yã ò à yã̀a, ben à bè Simↄnɛ: Ǹ gá kↄ̃n góroo í lↄ̀n, à táaru zu, é kpↄ̀ kũ. 5 Simↄ wèàla à bè: Dannɛri, wa zĩi kɛ̀ ai guu gàa dↄo wée pↄ́ke kũro, mↄde lán ń ò nà, mɛ́ zu. 6 Kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ, aↄ̃ kpↄ̀ kàkↄ̃a gídigidi ai aↄ̃ táarunↄ yezi à kɛ̃. 7 Ben aↄ̃ ↄ kɛ̀ yáku ń górode daanↄnɛ aↄ̃ mↄ́ wà ń ĩan ká. Kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀, aↄ̃ kpↄ̀ kà góro mɛ̀n plaaa pìnↄ guu à pà ai aↄ̃ↄ yezi wà vlɛ̃ɛ. 8 Kɛ̀ Simↄ Pita è lɛ, à kùɛ Yesu gbá saɛ à bè: Ǹ gu ma saɛ Dii, zaakɛ durunkɛrin ma ũ. 9 Simↄ bídi kɛ̀ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú lɛdoonↄ ń píngi kpↄ̀ parii kɛ̀ aↄ̃ↄ kũ̀ pì yãnzi. 10 Lɛmɛ dↄ Yemisi kↄ̃n Yohanao, Zebedi nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ kↄ̃ gbɛ̃ ũ kↄ̃n Simↄo bídi kɛ̀ se. Ben Yesu bè Simↄnɛ: Ǹton tó vĩa n kũro. Zaa gbã̀a gbɛ̃nteen nɛ́gↄ̃ wɛɛ. 11 Kɛ̀ aↄ̃ kà kↄ̃n ń góroo baa, ben aↄ̃ pↄ́ píngi tòn wà tɛ̀zi.

Kusu kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 8:1-4, Maa 1:40-45)

12 Zĩkea Yesu kú wɛ́tɛ ke guu, ben gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ kusu dààlaa mↄ̀. Kɛ̀ à Yesu è, à dàɛ a puua à wɛ́ɛ kɛ̀a à bè: Dii, tó ń yezi, nɛ́ fↄ̃ ǹ ma kɛ̃kↄ̃a wásawasa. 13 Ben Yesu ↄ bↄ̀ à kɛ̀a à bè: Má yezi, ǹ gↄ̃ wásawasa. Zaa gwe gↄ̃ↄ à kusu yã̀a. 14 Ben Yesu bènɛ: Ǹton o gbɛ̃ke maro. Ǹ gá ǹ n zĩnda ↄdↄa sa'orinɛ ǹ sa'opↄ kɛ̀ Musa dìɛ kpá n kɛ̃kↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ.

15 Yesu baaru dàgula dɛ yãala. Gbɛ̃nↄ è kakↄ̃a pari wà à yã ma, lɛ à ń kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n ń gyãanↄ dↄ. 16 Ben Yesu è bↄ ń tɛ́ à gá adua kɛ gusaɛ.

Gbɛ̃ kaɛna kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 9:1-8, Maa 2:1-12)

17 Zĩkea Yesu e yã daańnɛ. Farisi kenↄ kↄ̃n ludayãdannɛri kenↄ vɛ̃ɛna gwe. Aↄ̃ bↄ̀ Galili kↄ̃n Yudea wɛ́tɛnↄ guu píngi kↄ̃n Yerusalɛmuo. Luda gbãaa kúo, ben èe gyãreenↄ kɛ̃ɛkↄ̃a. 18 Ben gbɛ̃kenↄ mↄ̀, aↄ̃ↄ gbɛ̃ kaɛna sɛna kↄ̃n daɛbↄo, aↄ̃ↄe zɛ́ wɛtɛɛ wà gɛ̃o wà à diɛ Yesu aɛ. 19 Kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃kii ero parii yãnzi, ben aↄ̃ dìdio kpɛ́ musu, aↄ̃ kpɛ́ fↄ̃̀, ben aↄ̃ à pìta kↄ̃n à daɛbↄo zà guu Yesu aɛ. 20 Kɛ̀ Yesu è aↄ̃ↄ a náanɛ vĩ, à bè: Ma gbɛ̃, n durunnↄ kɛ̃̀mma. 21 Ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisi pìnↄↄ ò ń nↄ̀sɛ guu: Dén gbɛ̃ kɛ̀ èe dↄkɛɛ Ludao kɛ̀ ũ sɛɛ? Dé bé eé fↄ̃ à durun kɛ̃ńnɛ, tó èe kɛ Luda ado baasiroo? 22 Yesu ń laasuu dↄ̃̀, ben à ń lá à bè: Bↄ́yãnzi ée laasuu beee taka lɛɛ a nↄ̀sɛ guuzi? 23 Tó ma bè à durunnↄ kɛ̃̀a, ke tó ma bè à fɛɛ à táa o, à kparee bé à aagaa? 24 Má ò lɛ lɛ àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Gbɛ̃ntee Nɛ́ durunkɛ̃nnɛna iko vĩ tↄↄtɛ kɛ̀mɛ. Ben à bè gbɛ̃ kaɛna pìnɛ: Ma bènnɛ, ǹ fɛɛ ǹ n daɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ. 25 Gwe gↄ̃ↄ à fɛ̀ɛ à zɛ̀ ń wáa, à a daɛbↄ pì sɛ̀ à tà bɛ, èe Luda sáabu kpaa. 26 Baade píngi lɛ́ àɛ, ben aↄ̃ Luda tↄ́ bↄ̀. Vĩa guu aↄ̃ bè: Wa dabuyã è gbã̀a.

Levi sisina

(Mat 9:9-13, Maa 2:13-17)

27 Beee gbɛra Yesu bↄ̀, ben à bɛ'ↄↄsiri kɛ̀ wè benɛ Levi è vɛ̃ɛna a bɛ'ↄↄsikpɛn. À bènɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mazi. 28 Ben à fɛ̀ɛ à pↄ́ píngi tòn à tɛ̀zi.

29 Ben à pↄ́ble bíta kɛ̀ a bɛ à Yesu sìsia, bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n gbɛ̃ pãndenↄ e pↄ́ bleeńyo pari. 30 Ben Farisinↄ kↄ̃n ń ludayãdannɛrinↄ yãkete kà a ìbanↄzi wà bè: Bↄ́yãnzi ée pↄ́ blee ée í mii kↄ̃n bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄozi? 31 Ben Yesu wèńla à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ aafia vĩi bà kú likita yãoro, sé gyãree. 32 Mɛ́ɛ mↄ́ gbɛ̃ maaanↄ sísi aↄ̃ ń nↄ̀sɛ liɛro, sé durunkɛrinↄ.

Lɛ́yina yã

(Mat 9:14-17, Maa 2:18-22)

33 Ben wà bènɛ: Yaaya ìbanↄ ègↄ̃ lɛ́ yii aↄ̃ègↄ̃ adua kɛɛ baabↄɛ. Lɛmɛ kↄ̃n Farisi ìbanↄ dↄ, mↄde n gbɛ̃nↄ ègↄ̃ pↄ́ blee aↄ̃ègↄ̃ í miimɛ. 34 Ben Yesu wèńla à bè: É fↄ̃ à be nↄsɛri gbɛ̃nↄ lɛ́ yi gurↄↄ kɛ̀ à kúńyoↄ́? 35 À gurↄↄ é mↄ́ kɛ̀ weé nↄsɛri pì bↄ ń tɛ́, gbasa aↄ̃é lɛ́ yi sa. 36 Yesu yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ dↄ à bè: Gbɛ̃ke è uta dufu li wà dì a ziilaro. Tó wà kɛ̀ lɛ, uta dufu é yakamɛ, à zii é kↄ̃ sí kↄ̃n uta dufu nambata pìoro. 37 Wè geepiwɛ̃ dufu ká tùu zii guuro. Tó wà kɛ̀ lɛ, wɛ̃ dufu pì é tùu pũtãmɛ, eé kwɛ́ɛ, tùu é yaka. 38 Auo, wè geepiwɛ̃ dufu ká tùu dufu guumɛ. 39 Gbɛ̃ kɛ̀ kↄ̃ dↄ̃̀ kↄ̃n wɛ̃ zi minao è à dufu sáabu kpáro, è be à zii bé à nna.

6

Kámmabogurↄ yã

(Mat 12:1-14, Maa 2:23-3:6)

1 Kámmabogurↄↄ zĩkea Yesu e pãa buraanↄla, ben à ìbanↄ pↄ́wɛɛ wòro aↄ̃ suguu pà ń ↄↄn, aↄ̃ↄe soo. 2 Ben Farisi kenↄ bèńnɛ: Bↄ́yãnzin ée yã kɛ̀ dɛ wè kɛ kámmabogurↄↄ zĩroo kɛɛzi? 3 Yesu wèńla à bè: Ée à kyó kɛ á è lán Dauda kↄ̃n a gbɛ̃nↄↄ kɛ̀ nà gurↄↄ kɛ̀ nↄaa e ń dɛɛroo? 4 À gɛ̃̀ Luda ua guu à burɛdi kɛ̀ wà kàɛ Ludanɛ sɛ̀ à sò, à kpà a gbɛ̃nↄa, burɛdi kɛ̀ gbɛ̃kee à sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ. 5 Ben Yesu bèńnɛ: Gbɛ̃ntee Nɛ́ bé à iko vĩ kámmabogurↄↄa.

6 Kámmabogurↄ pãnde zĩ dↄ Yesu gɛ̃̀ aduakɛkpɛn èe yã daańnɛ. Gↄ̃gbɛ̃ kee kú gwe à ↄplaa fɛ̃fɛ̃na. 7 Ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄↄ e Yesu tàasi kɛɛ, tó eé à kɛ̃kↄ̃a kámmabogurↄↄ zĩ, lɛ wà yã e wà dia. 8 À ń laasuu dↄ̃̀, ben à bè gbɛ̃ kɛ̀ à ↄↄ fɛ̃fɛ̃na pìnɛ: Ǹ fɛɛ ǹ zɛ zà guu. Kɛ̀ à fɛ̀ɛ à zɛ̀ gwe, 9 ben Yesu bèńnɛ: Mɛ́ɛ a laamɛ. À zɛ́ vĩ wà yã maaa kɛ kámmabogurↄↄ zĩↄ́, ke à zaaa? Wà gbɛ̃ mì sín yↄ́, ke wà dɛmɛ? 10 Yesu ń gwá à lìgańzi ń píngi, ben à bè gↄ̃gbɛ̃ pìnɛ: Ǹ n ↄↄ pì poro. Kɛ̀ à pòro, ben à ↄↄ kɛ̀ a gbɛ̀n. 11 Farisinↄ pↄ fɛ̃̀ maamaa, ben aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ Yesuzi, dian aↄ̃é kɛnɛ nà.

Zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ diɛna

(Mat 10:1-4, Maa 3:13-19)

12 Gurↄ beeea Yesu bↄ̀ à gàa adua kɛ sĩ̀sĩgɛɛzi, ben à wɛ́ɛ kɛ̀ Ludaa gwãavĩ ai guu gàa dↄo. 13 Kɛ̀ guu dↄ̀, ben à a ìbanↄ sìsiazi, à gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ bↄ̀ ń tɛ́, à ń díɛ zĩ̀rinↄ ũ. 14 Gbɛ̃ pìnↄ tↄ́n yɛ̀: Simↄ kɛ̀ à tↄ́ kpànɛ Pita, à dãaro Anduru, Yemisi, Yohana, Filipi, Batↄlↄmiu, 15 Matiu, Tomasi, Alafeu nɛ́ Yemisi, Simↄ kɛ̀ wè benɛ Aĩade, 16 Yemisi nɛ́ Yudasi kↄ̃n Yudasi Isikariↄti kɛ̀ gↄ̃̀ bↄnkpɛɛdee ũuo.

Yesu yãdannɛna Galili

(Mat 4:23-25)

17 Yesu pìtańyo à zɛ̀ gusararaaa, guu kɛ̀ à ìba kpaaanↄ kↄ̃n pariio kún. Aↄ̃ bↄ̀ Yerusalɛmu kↄ̃n Yudea bùsuo píngi kↄ̃n ísialɛa wɛ́tɛ kɛ̀ kú Taya kↄ̃n Sidↄ̃o saɛnↄ. 18 Aↄ̃ mↄ̀ à yã ma, lɛ à ń kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n ń gyãanↄ dↄ. Gbɛ̃ kɛ̀ zĩn e ĩa daaḿmanↄ kɛ̃̀kↄ̃a dↄ. 19 Baade píngi e wɛtɛɛ à ↄ kɛa, zaakɛ gbãaa e bↄↄ à guu, èe gbɛ̃ píngi kɛ̃ɛkↄ̃amɛ.

Aubarikadeenↄn Yesu ìbanↄ ũ

(Mat 5:1-12)

20 Ben à wɛ́ɛ sɛ̀ à a ìbanↄ gwà à bè:

Aubarikadeenↄn amↄa takaasideenↄ ũ,

zaakɛ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dɛ a pↄ́ ũ.

21 Aubarikadeenↄn amↄa kɛ̀ nↄaa e a dɛɛ tiaanↄ ũ,

zaakɛ é kã.

Aubarikadeenↄn amↄa kɛ̀ ée ↄ́ↄ dↄↄ tiaanↄ ũ,

zaakɛ é yáa dↄ.

22 Aubarikadeenↄn a ũ,

tó wà zàagu, tó wà gìazi, tó wà a sↄ̃sↄ̃,

tó wà a tↄ́ zaaa sì Gbɛ̃ntee Nɛ́ yãnzi.

23 Gurↄↄ kɛ̀ yã beeenↄ a le, à pↄnnaa kɛ à vĩvĩ kↄ̃n pↄnnaao, zaakɛ a láada bíta ludambɛ. Lɛn aↄ̃ dezinↄ kɛ̀ annabinↄnɛ lɛ.

24 Wãiyoo amↄa ↄↄdeenↄ,

a gĩakɛ a a mɛ̀ nnaa mà kↄ̀.

25 Wãiyoo amↄa kɛ̀ á kãna tiaanↄ,

nↄaa é a dɛ.

Wãiyoo amↄa kɛ̀ ée yáa dↄↄ tiaanↄ,

é sósobi kɛ à ↄ́ↄ dↄ.

26 Wãiyoo apinↄ, tó baade píngi e a tↄ́ nnaa sii,

zaakɛ lɛn aↄ̃ dezinↄ kɛ̀ annabi ɛgɛdeenↄnɛ lɛ.

Yena ibɛɛzi

(Mat 5:38-48)

27 Mɛ́ɛ oo amↄa kɛ̀ ée ma yã maanↄnɛ, àgↄ̃ ye a ibɛɛnↄzi à à maaa kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zàaguunↄnɛ. 28 À sa maaa o gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è sa zaaa oareenↄnɛ. À adua kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è ĩa daawaanↄnɛ. 29 Tó gbɛ̃ n swãn kɛ̀ n gasu dooa, ǹ à doo dↄnɛ dↄ. Tó gbɛ̃ n utadaa sìmma, ǹton gínɛ kↄ̃n n dansikioro. 30 Tó gbɛ̃ pↄ́ wɛ́ɛ kɛ̀mma, ǹ kpáa. Tó gbɛ̃ n pↄ́ sìmma, ǹton gbekaaro. 31 À kɛ gbɛ̃nↄnɛ lán á yezi aↄ̃ kɛare nà. 32 Tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yeaziinↄn á yeńzi, bↄ́ sáabun á vĩi? Baa durunkɛrinↄ ègↄ̃ ye gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yeńzinↄzi se. 33 Tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è à maaa kɛareenↄn eè à maaa kɛńnɛ, bↄ́ sáabun á vĩi? Baa durunkɛrinↄ è kɛ lɛ se. 34 Tó gbɛ̃ kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄzi à pↄ́ eḿmanↄn eè pↄ́ sɛ̃kãńnɛ, bↄ́ sáabun á vĩi? Zaakɛ durunkɛrinↄ è pↄ́ sɛ̃kãkↄ̃nɛ, lɛ aↄ̃ e wà à gɛ̃ɛ sí yãnzimɛ. 35 Àgↄ̃ ye a ibɛɛnↄzi à à maaa kɛńnɛ. À pↄ́ sɛ̃kãńnɛ wɛ́ɛdↄzisai, é láada bíta e, égↄ̃ dɛ Luda Musude nɛ́nↄ ũ, zaakɛ è à maaa kɛ guturunↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄ. 36 Àgↄ̃ wɛ̃nda vĩ lán a De wɛ̃nda vĩ nà.

Kↄ̃ taari'ena

(Mat 7:1-6)

37 Àton gbɛ̃ taari ero, Luda é a taari e sero. Àton yã vɛ̃ɛ gbɛ̃aro, Luda é yã vɛ̃ɛawaro. À sùu kɛ kↄ̃n gbɛ̃nↄ, Luda é sùu kɛao. 38 À gbɛ̃ gba pↄ́, Luda é a gba se. Eé zaka maaa kɛ̀ à gbɛ̃̀gbɛ̃ à wɛ̃̀ à pà yɛ́lɛlɛ káare a utalɛn. Zaakɛ zaka kɛ̀ eè yↄ̃ońnɛn Luda é yↄ̃onnɛ se.

39 Ben à yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: Vĩ̀a é fↄ̃ à gò kũ vĩ̀anɛↄ́? Aↄ̃ plaa ń píngi é si wɛ̀ɛnloo? 40 Ìba ègↄ̃ dɛ a dànnɛrilaro, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ yã dàda à bↄ̀ɛzi dɛ lán a dànnɛri bàmɛ. 41 Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ sɛ̃̀buru kɛ̀ da n gbɛ̃daaa wɛ́ɛn eezi, bensↄ̃ nɛ́ɛ lí kɛ̀ da n wɛ́ɛn yã daaroo? 42 Mmↄn kɛ̀ nɛ́ɛ líkusu kɛ̀ da n wɛ́ɛn eero, nɛ́ kɛ dia ǹ be n gbɛ̃daaanɛ, à tó ǹ sɛ̃̀buru kɛ̀ da à wɛ́ɛn bↄnɛ? Mↄnafikide! Ǹ líkusu kɛ̀ da n wɛ́ɛn bↄ gĩa, nɛ́ gbasa ǹ guu e wásawasa, lɛ ǹ e ǹ sɛ̃̀buru kɛ̀ kú n gbɛ̃daa wɛ́ɛn bↄnɛ.

Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaa

(Mat 7:16-20, 12:33-36)

43 Lí maaa è nɛ́ zaaa iro, lí zaaa è nɛ́ maaa iro. 44 Wè lí píngi dↄ̃ a nɛ́amɛ. Wè kãkãa bo lɛ̀ líaro, wè geepi e gyantoaro. 45 Gbɛ̃ maaa è à maaa bↄ à maaa kɛ̀ kaɛna a guumɛ. Gbɛ̃ zaaa sↄ̃ è à zaaa bↄ à zaaa kɛ̀ kaɛna a guumɛ. Zaakɛ yã kɛ̀ swɛ̃̀ pàn lɛ́ è o.

Kpɛ́bori gↄ̃ↄn plaaanↄ

(Mat 7:24-27)

46 Bↄ́yãnzin eègↄ̃ ma sísii Dii, Diizi, ben eè yã kɛ̀ má ò kɛroo? 47 Gbɛ̃ kɛ̀ mↄ̀ ma kiia, à ma yã mà ben à zĩi kɛ̀a, mɛ́ ↄdↄaare lán adee dɛ nà. 48 À dɛ lán ɛ̃bori kɛ̀ wɛ̀ɛ yↄ̃̀ zã̀azã à ɛ̃ɛ kpàɛ gbɛ̀a bàmɛ. Kɛ̀ swaa pà, í dàgula à kà kpɛ́ pìzi, èe nigãro kɛ̀ wà bò maa yãnzi. 49 Gbɛ̃ kɛ̀ à ma yã mà ben èe zĩi kɛaroo dɛ lán ɛ̃bori kɛ̀ ɛ̃ɛ kpàɛ tↄↄtɛla pã wɛ̀ɛyↄ̃sai bàmɛ. Kɛ̀ swa'i kàzi, ben à kwɛ̀ bìtim gↄ̃ↄ. Kpɛ́ pì yakana kɛ̀ bíta.

7

Sozanↄ gbɛ̃nsi zĩkɛri kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 8:5-13)

1 Kɛ̀ Yesu yã beeenↄ ò gbɛ̃nↄnɛ píngi à yã̀a, ben à gàa Kapɛnamu. 2 Romu sozanↄ gbɛ̃nsi kee kú gwe, à zĩkɛri vĩ kɛ̀ à bɛ̀ɛ vĩnɛ maamaa, ben èe gyãa kɛɛ ai à kà gana. 3 Kɛ̀ gbɛ̃nsi pì Yesu baaru mà, à Yuda gbɛ̃nsinↄ zĩ̀a wà wɛ́ɛ kɛa à mↄ́ à a zĩkɛri pì mì sí. 4 Kɛ̀ aↄ̃ kà Yesu kiia, aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a gbãngbãn wà bè: Gbɛ̃ pì kↄ̃ sìo ǹ à ĩan ká. 5 À ye wa boriizi, àmbe à aduakɛkpɛ dↄ̀we. 6 Ben Yesu gàańyo. Kɛ̀ à kà kĩi kↄ̃n à bɛɛo, ben gbɛ̃nsi pì a gbɛ̃nnanↄ zĩ̀ wà yã kɛ̀kii onɛ: Dii, ǹton ĩa da n zĩndaaro, mɛ́ɛ ká ǹ gɛ̃ ma bɛro. 7 Beee yãnzin má dìɛ kɛ̀ mɛ́ɛ ká mà mↄ́ n kiia ma zĩndaro. Ǹ yã o, ma zĩkɛri é kɛ̃kↄ̃a. 8 Zaakɛ mapi se wà iko vĩmamɛ, má iko vĩ sozanↄa. Mɛɛ̀ o aↄ̃ gbɛ̃ doonɛ à gá, è sↄ̃ gá. Mɛɛ̀ o à pãndenɛ à mↄ́, è sↄ̃ mↄ́. Mɛɛ̀ o ma zĩkɛrinɛ à kɛ̀ kɛ, è sↄ̃ kɛ. 9 Kɛ̀ Yesu yã pì mà, à bↄ̀ à saɛ. Ben à lìɛ à bè gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́azinↄnɛ: Mɛ́ɛ ooare, mɛ́ɛ e gbɛ̃ke ma náanɛ kɛ̀ lɛ Isarailinↄ tɛ́ro. 10 Kɛ̀ zĩ̀ri pìnↄ lìara wà sù, aↄ̃ↄ è zĩkɛri pì kɛ̃̀kↄ̃a.

Gyaanↄ nɛ́ mɛ̀n do léle fɛɛna gaan

11 Beee gbɛra Yesu gàa wɛ́tɛ kɛ̀ wè be Naini guu. À ìbanↄ kↄ̃n gbɛ̃ pãndenↄ gàao paripari. 12 Kɛ̀ à kà kĩi kↄ̃n wɛ́tɛ pì bĩilɛo, à è wà gɛ̀ sɛna wèe bↄↄo. Gyaanↄ nɛ́ mɛ̀n do lélemɛ. Wɛ́tɛpideenↄↄ kú kↄ̃n nↄgbɛ̃ pìo pari. 13 Kɛ̀ Dii à è, ben à kɛ̀nɛ wɛ̃nda à bènɛ: Ǹton ↄ́ↄ dↄro. 14 Ben à sↄ̃̀ gɛ̀ pìzi à ↄ kɛ̀ à àkpatia. Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ sɛnanↄ zɛ̀, ben à bè: Gↄ̃kparɛ, má ònnɛ ǹ fɛɛ! 15 Ben gɛ̀ pì fɛ̀ɛ à vɛ̃̀ɛ à nà yã'onaa. Ben Yesu à kpà à daa. 16 Vĩa gbɛ̃nↄ kũ̀ ń píngi, aↄ̃ Luda sáabu kpà wà bè: Wa annabi ìsi è wa tɛ́. Aↄ̃ bè dↄ: Luda mↄ̀ a gbɛ̃nↄ gwa. 17 Ben Yesu baaru dà Yudea bùsula kↄ̃n bùsu kɛ̀ ligazinↄ píngi.

Yaaya Batisikɛri zĩ̀rinↄ

(Mat 11:2-19)

18 Yaaya ìbanↄ yã pìnↄ tↄ̃kɛ̃̀nɛ píngi. Ben Yaaya ń gↄ̃ↄn plaaanↄ sìsi 19 à ń zĩ Diia aↄ̃ à la, àmbe gbɛ̃ kɛ̀ eé mↄ́ ũↄ́, ke wàgↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄ gbɛ̃ pãndezimɛ? 20 Kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄ kà Yesu kiia, aↄ̃ bènɛ: Yaaya Batisikɛri bé à wa zĩ wà n la, ḿbe gbɛ̃ kɛ̀ eé mↄ́ ũↄ́, ke wàgↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄ gbɛ̃ pãndezimɛ? 21 Zaa gwe gↄ̃ↄ Yesu gbɛ̃nↄ kɛ̃̀kↄ̃a pari kↄ̃n ń gyãanↄ kↄ̃n ń wãwãanↄ kↄ̃n ń zĩnnↄ. À tò vĩ̀anↄ guu è pari dↄ. 22 Ben à bè Yaaya zĩ̀rinↄnɛ: À gá à yã kɛ̀ á è bensↄ̃ á mànↄ gbãnɛ. À onɛ vĩ̀anↄↄ e guu ee, ɛrɛnↄↄ e táa oo, kusunↄↄ e kɛ̃ɛkↄ̃a, swãdoonↄↄ e yã maa, gɛ̀nↄↄ e fɛɛɛ, takaasideenↄↄ e baaru nna waazi maa. 23 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ è fu ma yãaroo ũ.

24 Kɛ̀ Yaaya zĩ̀rinↄ tà, Yesu Yaaya yã ò pariinɛ à bè: Bↄ́n a gaa gwa gbáan? Kàba kɛ̀ ĩa e nigãan yↄ́? 25 Bↄ́n a gaa gwa saa? Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́kãsã zãɛ danan yↄ́? Nnamari kɛ̀ aↄ̃è pↄ́kãsã maaa daanↄ ègↄ̃ kú kíbɛmɛ. 26 Bↄ́n a gaa gwa saa? Annabin yↄ́? Lɛmɛ! Mɛ́ɛ ooare à dɛ annabila se. 27 Zaakɛ Yaayan wà à yã kɛ̃̀ Luda yãn wà bè:

Mɛ́ ma zĩ̀ri gbarɛ n ã

à zɛ́ kɛkɛnnɛ.

28 Mɛ́ɛ ooare, nↄgbɛ̃ nɛ́'ina guu gbɛ̃kee e ká Yaaya ũro. Baa kↄ̃n beeeo gbɛ̃ kɛ̀ dɛ gbɛ̃ kpɛɛdee ũ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu dɛàla.

29 Kɛ̀ baade píngi à yã mà, ai kↄ̃n bɛ'ↄↄsirinↄ sé, aↄ̃ yã nnaa kpà Ludaa, zaakɛ Yaaya ń batisi kɛ̀. 30 Farisinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ sↄ̃ gì yã kɛ̀ Ludaa dìɛ à kɛńnɛzi, ben aↄ̃ↄe we Yaaya ń batisi kɛ̀ro.

31 Ben Yesu bè: Bↄ́n mɛ́ tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄ lɛ́kↄ̃zio? Bↄ́n aↄ̃ↄ bↄ̀kↄ̃bao? 32 Aↄ̃ↄ dɛ lán nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú yàra guu, aↄ̃ↄe lɛ́ zuukↄ̃zinↄ bà wèe bee:

Wa kure pɛ̀are, ée ↄ̃ wãro.

Wa wɛ̃nda lɛ̀ sìare, ée ↄ́ↄ dↄro.

33 Zaakɛ Yaaya Batisikɛri mↄ̀, èe burɛdi sóro, èe wɛ̃ɛ miro, ben a bè zĩndeemɛ. 34 Gbɛ̃ntee Nɛ́ mↄ̀, è pↄ́ ble è í mi, ben a bè: Guturu wɛ̃mirimɛ, bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄ gbɛ̃nnamɛ. 35 Mↄde wè ↄ̃ndↄ̃ↄ dↄ̃ a yãkɛnaamɛ.

Nↄ́si gũnnade kuna Yesu gbáa

36 Farisi ke Yesu sìsi à mↄ́ à pↄ́ bleao. Yesu gàa à bɛ, ben èe pↄ́ blee gɛɛkɛsɛkɛna. 37 Nↄgbɛ̃ dàzaade kee kú wɛ́tɛ pì guu. Kɛ̀ à mà Yesu e pↄ́ blee Farisi pì bɛ, ben à mↄ̀ gwe gbaaa nɛ́ngoo kɛ̀ nↄ́si gũ nnaao kú à guu. 38 À zɛ̀ à kpɛɛ à gbá saɛ, èe ↄ́ↄ dↄↄ. À wɛ́ɛ'i e tↄ̃ↄ à kɛ̀sɛkpɛɛa, ben èe gogoo kↄ̃n a mìkão, à lɛ́ pɛ̀pɛ à gbáa, ben à nↄ́si gũ nnaa pì kùa. 39 Kɛ̀ Farisi kɛ̀ à à sìsi pì è lɛ, ben à ò a swɛ̃̀n: Tó gbɛ̃ pì nɛ́ annabimɛ, lɛ à nↄgbɛ̃ kɛ̀ èe ↄ kɛɛa kɛ̀ taka dↄ̃̀, kɛ̀ dàzaadeemɛ. 40 Ben Yesu bè Farisi pìnɛ: Simↄ, má yãke vĩ mà onnɛ. Simↄ bè: Ǹ o, Dannɛri. 41 Yesu bè: Ɔↄdakɛri ke bé à kuu, gↄ̃ↄn plaaanↄ à fĩa kũna, gbɛ̃ doo kondogi ↄↄ mɛ̀n wàa plaa kpɛ́ basↄↄro, gbɛ̃ doo sↄ̃ mɛ̀n baplaa akuri. 42 Kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ke vĩ wà fĩa booro, ben à ń kɛ̃ aↄ̃ plaa ń píngi. Aↄ̃ tɛ́, dé bé eégↄ̃ yezi dɛ a daalaa? 43 Simↄ wèàla à bè: Mɛ́ɛ daa gbɛ̃ kɛ̀ wà à kɛ̃̀ kↄ̃n ↄↄ bítaomɛ. Yesu bènɛ: N we maa. 44 Ben Yesu aɛ dↄ̀ nↄgbɛ̃ pìa, à bè Simↄnɛ: N nↄgbɛ̃ pì èↄ́? Kɛ̀ ma gɛ̃ n bɛ, nɛ́ɛ í kpáma ma gbá pìpiro, nↄgbɛ̃ pì sↄ̃ ma gbá pìpi kↄ̃n a wɛ́ɛ'io à gògo kↄ̃n a mìkão. 45 Nɛ́ɛ lɛ́ pɛ́maro, nↄgbɛ̃ pì sↄ̃, zaa gurↄↄ kɛ̀ ma gɛ̃ kɛ̀, èe kámma bo kↄ̃n lɛ́pɛna ma gbáaoro. 46 Nɛ́ɛ nↄ́si kɛ ma mìaro, nↄgbɛ̃ pì sↄ̃ nↄ́si gũnnadee kù ma gbánↄa. 47 Beee yãnzi mɛ́ɛ oonnɛ, à yemazi maamaa kɛ̀ à durun bíta kɛ̃̀a yãnzimɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ wà à kɛ̃̀ kↄ̃n à nɛ́ngoo sↄ̃, yenzi nɛ́ngon ègↄ̃ vĩ. 48 Ben à bè nↄgbɛ̃ pìnɛ: N durunnↄ kɛ̃̀mma. 49 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ blee lɛdoonↄ bèkↄ̃nɛ: Dén gbɛ̃ pì ũ, kɛ̀ èe durunnↄ kɛ̃ɛńnɛɛ? 50 Ben Yesu bè nↄgbɛ̃ pìnɛ: Ma náanɛ kɛ̀ ń kɛ̀ bé à n mì sì. Ǹ tá bɛ aafia.

8

Nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ tɛ́ Yesuzinↄ

1 Beee gbɛra Yesu lìga wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo, lakutu kↄ̃n lakutuo, èe waazi kɛɛ èe kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia baaru nnaa kpaańnɛ. À zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ gàao 2 kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ à zĩnnↄ bↄ̀ ń guu à ń kɛ̃kↄ̃a kↄ̃n ń gyãanↄo. Mariama kɛ̀ wè benɛ dↄ Mariama Magadalɛni kɛ̀ Yesu zĩn mɛ̀n swɛɛplaaanↄ bↄ̀ɛ à guu kú ń tɛ́ 3 kↄ̃n Hɛrↄdu bɛgwari Kuza naↄ̃ Yoanao kↄ̃n Suzanao kↄ̃n nↄgbɛ̃ pãndenↄ pari. Aↄ̃ègↄ̃ Yesu kↄ̃n a zĩ̀rinↄ gwaa kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩio.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n pↄ́wɛɛfãrio

(Mat 13:1-23, Maa 4:1-20)

4 Wà bↄ̀ wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo wà kàkↄ̃a Yesuzi, ben à yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: 5 Búbari ke bé à bↄ̀ à gàa pↄ́wɛɛ fã. Lán èe fãa nà, à kenↄ lɛ̀ɛ zɛ́ guu wà táa òa, ben bãanↄ mↄ̀ wà blè. 6 À kenↄ lɛ̀ɛ gbɛ̀ sàra musu. Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ, ben aↄ̃ gàga, kɛ̀ aↄ̃ↄe mↄdↄ ero yãnzi. 7 À kenↄ lɛ̀ɛ lɛ̀nↄ guu, ben lɛ̀ fɛ̀ɛńyo lɛdo à nàkↄ̃rɛḿma. 8 À kenↄ sↄ̃ lɛ̀ɛ tↄↄtɛ maaa guu, ben aↄ̃ bↄ̀ɛ wà nɛ́ ì lɛo basↄↄro. Kɛ̀ à ò lɛ, à pũ̀tã à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma.

9 À ìbanↄ à là yã pì bↄkↄ̃tɛnazi. 10 Ben à bè: Luda a gba zɛ́ à kpata kɛ̀ bↄ̀ à kiia asiinↄ dↄ̃, mↄde mɛɛ̀ o gbɛ̃ kpaaanↄnɛ kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinaomɛ, lɛ aↄ̃ guu gwa pↄ́ke'ena sai, aↄ̃ yã ma à dↄ̀rↄ dↄ̃na sai. 11 Yã pì bↄkↄ̃tɛnan yɛ̀: Pↄ́wɛɛ pì nɛ́ Luda yãmɛ. 12 Zɛ́ guu pↄ́nↄↄ dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è Luda yã maanↄ bà, ben Ibilisi è mↄ́ à yã pì bↄ ń swɛ̃̀ guu, lɛ aↄ̃ton Luda náanɛ kɛ à ń mì síro yãnzi. 13 Gbɛ̀ sàra musu pↄ́nↄↄ dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è Luda yã ma wà sí kↄ̃n pↄnnaaonↄ bà, mↄde aↄ̃ↄ kãsãa vĩro. Aↄ̃è Luda náanɛ kɛ gurↄ plaa, mↄde tó wà ń yↄ̃ wà gwà, aↄ̃è fumɛ. 14 Pↄwɛɛ kɛ̀ lɛ̀ɛ lɛ̀nↄ guunↄↄ dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è Luda yã maanↄ bà, mↄde anduna kã̀hãnkɛna kↄ̃n auziki yão kↄ̃n pↄnnakɛnao è nakↄ̃rɛḿma, aↄ̃è fↄ̃ wà nɛ́ i à màro. 15 Tↄↄtɛ maaa pↄ́nↄↄ dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è Luda yã ma kↄ̃n nↄ̀sɛpuraao aↄ̃è sí kↄ̃n nↄ̀sɛmaaaonↄ bà, ben aↄ̃è mɛna fↄ̃ ai aↄ̃ kɛo kaarana pↄ́ ũ.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n fitiao

(Maa 4:21-25)

16 Wè fitia na wà taa kúɛa ke wà diɛ daɛbↄ gbáruro. Wè di dabu musumɛ, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛnↄ gupuraa e yãnzi. 17 Pↄ́kee kú utɛna kɛ̀ weé gí bↄo gupuraaziro. Asiiyã kee kuu kɛ̀ weé ma wà gí o gupuraaziro. 18 Beee yãnzi à yã ma kↄ̃n làakario. Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ vĩin Luda é kaaranɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ke vĩroo sↄ̃, baa pↄ́ kɛ̀ èe daa á vĩi Luda é sía.

Yesu danɛnↄ

(Mat 12:46-50, Maa 3:31-35)

19 Yesu da kↄ̃n à dãaronↄ mↄ̀ à kiia, ben aↄ̃ↄe e wà sↄ̃̀ziro parii yãnzi. 20 Ben wà bènɛ: N da kↄ̃n n dãaronↄ kú bàazi, aↄ̃ↄ ye n kↄ̃'enazi. 21 Ben à wèńla à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è Luda yã ma aↄ̃ zĩi kɛanↄn ma da kↄ̃n ma dãaronↄ ũ.

Yesu zàga'ĩa zɛna

(Mat 8:23-27, Maa 4:35-41)

22 Zĩkea Yesu gɛ̃̀ góro'itɛ guu kↄ̃n a ìbanↄ, ben à bèńnɛ: Wà bikũ sɛ̀bɛ baa. Ben aↄ̃ dà zɛ́n. 23 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe gaa, ii Yesu lɛ̀. Ben zàga'ĩa fɛ̀ɛ sɛ̀bɛla, í e kaa góro guu, aↄ̃ↄ kú kari lɛ́zĩ. 24 Ben à ìbanↄ sↄ̃̀zi aↄ̃ à vù wà bè: Dannɛri! Dannɛri! Wée kaatɛɛ! Ben à fɛ̀ɛ à gì ĩanɛ kↄ̃n í kɛ̀ èe ń góro yĩpayĩpaao, ben à zɛ̀, guu kɛ̀ kítikiti. 25 Ben à bèńnɛ: Á ma náanɛ vĩroo? Ben yã pì bↄ̀ ń saɛ, vĩa ń kũ, ben aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Dén gbɛ̃ kɛ̀ ũ sɛɛ? Baa ĩa kↄ̃n ío, è yã diɛńnɛ, ben aↄ̃è à yã mamɛ.

Ĩade kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 8:28-34, Maa 5:1-20)

26 Ben aↄ̃ kà Gadara bùsun sɛ̀bɛ baa Galili bùsu ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa. 27 Kɛ̀ Yesu bikũ̀ í baa, à dàkↄ̃rɛ kↄ̃n wɛ́tɛ gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ zĩn vĩio. À gurↄplaa kɛ̀ èe pↄ́kãsãa naawaro. Ègↄ̃ kú bɛro, sé mirakpɛtɛa. 28-29 Wè à yi kↄ̃n mↄ̀kyakoonↄ wè à da lín à kũna yãnzi, mↄde è mↄ̀kyakoo pìnↄ kɛ̃kɛ̃mɛ, zĩn pì è à si sɛ̃̀n. Kɛ̀ à Yesu è, ben à wii lɛ̀ à mↄ̀ à kùɛ à aɛzĩ, ben à pũ̀tã à bè: Yesu, Luda Musude Nɛ́, bↄ́n wá vĩ kↄ̃ ↄzĩi? N yã nna! Ǹton wɛ́ɛ tãmaro. À ò lɛ kɛ̀ Yesu bè zĩn pãsĩ pì bↄ à guu yãnzimɛ. 30 Ben Yesu à là à bè: N tↄ́n diaa? Ben à wèàla à bè: Ma tↄ́n Pari. Zaakɛ zĩnnↄↄ kú à guu parimɛ. 31 Ben zĩn pìnↄ agbaa kpà Yesunɛ maamaa wà bè àton ń gbarɛ aↄ̃ si gɛ̀wãa wɛ̀ɛ zòoto guuro.

32 Alɛdɛ kpàsa bíta kú gwe, aↄ̃ↄe pↄ́ blee sĩ̀sĩgɛɛzi. Ben zĩn pìnↄ wɛ́ɛ kɛ̀ Yesua à ń gba zɛ́ aↄ̃ gɛ̃ ń guu. Yesu ń gbá zɛ́, 33 ben zĩnnↄ gò gbɛ̃ pìa wà gɛ̃̀ alɛdɛ pìnↄ guu. Ben alɛdɛ kpàsa pì wì bào aↄ̃ sòro sĩ̀sĩgɛɛzi wà sì sɛ̀bɛn wà gàga gwe. 34 Kɛ̀ aↄ̃ alɛdɛdãrinↄↄ è lɛ, aↄ̃ bàa lɛ̀ wà gàa wà yã pì tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ wɛ́tɛ guu kↄ̃n buraanↄ. 35 Ben wà bↄ̀ɛ lɛ wà yã kɛ̀ kɛ̀ pì gwa. Kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ Yesu kiia, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ zĩnnↄ gòa pì è vɛ̃ɛna Yesu gbá saɛ pↄ́kãsãao dana, à kú a làakaria. Ben vĩa ń kũ. 36 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã pì è wɛ́ɛnↄↄ òńnɛ dian wà zĩndee pì kɛ̃̀kↄ̃a nà, 37 ben Gadara bùsu gbɛ̃nↄ píngi wɛ́ɛ kɛ̀ Yesua à bↄ ń bùsun, zaakɛ vĩa ń kũ maamaa. Ben à gɛ̃̀ góro'itɛ guu èe taa. 38 Gbɛ̃ kɛ̀ zĩnnↄ gòa pì agbaa kpànɛ lɛ à táo, mↄde Yesu gìnɛ à bè: 39 Ǹ ɛara ǹ tá n bɛ ǹ yã kɛ̀ Ludaa kɛ̀nnɛɛ ońnɛ píngi. Ben à tà à yã kɛ̀ Yesu kɛ̀aree kpàakpa kɛ̀ wɛ́tɛ pì guu píngi.

Yairu nɛ́ fɛɛna gaan kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ ↄ kɛ̀ Yesu utaao

(Mat 9:18-26, Maa 5:21-43)

40 Kɛ̀ Yesu ɛ̀ara à sù, ben gbɛ̃nↄ gbãakɛ kpàzi, zaakɛ baade píngi e à dãamɛ. 41 Ben gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ dɛ aduakɛkpɛ gbɛ̃nsi ũu kɛ̀ wè benɛ Yairu mↄ̀ à dàɛ a puua Yesu gbá saɛ, à kúɛ kɛ̀nɛ lɛ à gá a bɛ, 42 kɛ̀ à nɛ́ mɛ̀n do léle e gaa yãnzi. Nɛ́nↄgbɛ̃ pì kà wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa. Kɛ̀ Yesu e gaa, ben parii e nakↄ̃rɛɛa.

43 Nↄgbɛ̃ kee kú gwe, aru è bↄɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛplaa. Pↄ́ kɛ̀ à vĩ píngi à dɛ̀ ɛ̃zɛ̃deenↄ kiia, mↄde gbɛ̃kee e fↄ̃ à à kɛ̃̀kↄ̃aro. 44 Kɛ̀ à sↄ̃̀ Yesuzi kpɛɛ kpa, ben à ↄ kɛ̀ à uta lɛ́a. Zaa gwe gↄ̃ↄ à arubↄɛna zɛ̀. 45 Ben Yesu bè: Dé bé à ↄ kɛ̀maa? Ben baade píngi bè á à yã dↄ̃ro. Ben Pita bè: Dannɛri, gbɛ̃nↄↄ liganzi aↄ̃ↄe nakↄ̃rɛɛmma. 46 Ben Yesu bè: Gbɛ̃ke ↄ kɛ̀ma, zaakɛ má dↄ̃ kɛ̀ gbãaa bↄ̀ ma mɛ̀ guu. 47 Kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì è wà a yã dↄ̃̀, ben à mↄ̀ èe lugalugaa à dàɛ a puua à gbá saɛ, ben à yã kɛ̀ tò à ↄ kɛ̀a ò baade píngi wáa kↄ̃n dian à aafia è nào gↄ̃ↄ. 48 Yesu bènɛ: Nↄgbɛ̃, ma náanɛ kɛ̀ ń kɛ̀ bé à n kɛ̃kↄ̃a. Ǹ tá bɛ aafia.

49 Kɛ̀ Yesu kpɛ́ èe yã oo, wà bↄ̀ aduakɛkpɛ gbɛ̃nsi pì bɛ, wà mↄ̀ wà bènɛ: N nɛ́ pì kɛ̀ sai, ǹton ĩa da dannɛria dↄro. 50 Yesu yã pì mà, ben à bè Yairunɛ: Ǹton tó swɛ̃̀ kɛ̃nguro. Ǹ ma náanɛ kɛ dé, eé kɛ̃kↄ̃a. 51 Kɛ̀ à kà à bɛ, èe we gbɛ̃ke gɛ̃̀aoro, sé Pita kↄ̃n Yohanao kↄ̃n Yemisio kↄ̃n nɛ́ pì de kↄ̃n à dao. 52 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄↄ e ↄ́ↄ dↄↄ ń píngi aↄ̃ↄe kpãngeda kɛɛ. Ben Yesu bè: Àton ↄ́ↄ dↄro. Èe garo èe ii oomɛ. 53 Ben aↄ̃ à lalandi kɛ̀, zaakɛ aↄ̃ dↄ̃̀ kɛ̀ nɛ́ pì gà kↄ̀. 54 Yesu à kũ̀ a ↄↄa, ben à pũ̀tã à bè: Nɛ́nↄkparɛ, ǹ fɛɛ! 55 Ben à wɛ̃̀ndi sù, à fɛ̀ɛ gↄ̃ↄ. Yesu bè wà pↄ́blee kpáa. 56 Yã pì bↄ̀ nɛ́ pì de kↄ̃n à dao saɛ, ben Yesu bèńnɛ aↄ̃ton yã kɛ̀ kɛ̀ pì o gbɛ̃ke maro.

9

Yesu zĩ̀rinↄ zĩna

(Mat 10:5-15, Maa 6:7-13)

1 Yesu a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ sìsiazi, ben à ń gbá gbãa kↄ̃n ikoo aↄ̃ zĩn bori píngi goḿma, aↄ̃ gyãanↄ kɛ̃ḿma. 2 Ben à ń zĩ aↄ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yã waazi kɛ, aↄ̃ gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃a. 3 À bèńnɛ: Àton pↄ́ke sɛ́ à gáoro, gò ke bↄ̀kↄlogomma ke kũsãɛ ke ↄↄ ke uta mɛ̀n plaa. 4 Ua kɛ̀ a pitan, àgↄ̃ kú gwe ai à gá bↄo wɛ́tɛ pì guu. 5 Wɛ́tɛ kɛ̀ wèe a sínlo, à bↄn à lutɛ̃ gogo a gbánↄa ń tona kↄ̃n Ludao sèeda ũ. 6 Ben aↄ̃ dà zɛ́n, aↄ̃ lìga wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo, aↄ̃ baaru nnaa kpàńnɛ, aↄ̃ gyãanↄ kɛ̃̀ḿma baama píngi.

Hɛrↄdu bídikɛna

(Mat 14:1-12, Maa 6:14-29)

7 Kɛ̀ kí Hɛrↄdu yã beeenↄ mà píngi, ben à bídi kɛ̀, zaakɛ gbɛ̃kenↄ e be Yaaya Batisikɛri bé à fɛ̀ɛ bↄna gaan. 8 Gbɛ̃kenↄ bè Ilia bé à bↄ̀ à mↄ̀ńzi, gbɛ̃kenↄ bè dↄ annabi yãanↄ doke bé à fɛ̀ɛ. 9 Hɛrↄdu bè: Ma Yaaya mì zↄ̃̀. Dén gbɛ̃ kɛ̀ ma à baaru mà pì ũ sɛɛ? Ben èe wɛtɛɛ à wɛ́ɛ sialɛ.

Yesu pↄ́blekpana gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄroonↄa

(Mat 14:13-21, Maa 6:30-44, Yoh 6:1-14)

10 Kɛ̀ zĩ̀ri pìnↄ sù, ben aↄ̃ yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀nↄ gbã̀ Yesunɛ. Ben à ń sɛ́ ńtɛ̃ɛ à gàańyo wɛ́tɛ kɛ̀ wè be Bɛtɛsaida. 11 Kɛ̀ parii dↄ̃̀, ben wà pɛ̀ɛzi. À gbãakɛ kpàńzi, à kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yã òńnɛ, ben à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà ń kɛ̃kↄ̃anↄ kɛ̃̀kↄ̃a.

12 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ bùsa, zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ sↄ̃̀zi aↄ̃ bènɛ: Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ aↄ̃ gá pitaki kↄ̃n pↄ́bleeo wɛtɛ lakutu kↄ̃n buraa kɛ̀ kú kĩinↄ guu, zaakɛ sɛ̃̀tɛ pↄ̀rↄtun wá kún kɛ̀. 13 À bèńnɛ: Apinↄ à pↄ́ kpáḿma aↄ̃ ble. Ben aↄ̃ bè: Burɛdi mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n kpↄ̀ mɛ̀n plaaaon wá vĩ. Séde wà gá pↄ́blee lú gbɛ̃ kɛ̀nↄnɛ ń píngi. 14 Gↄ̃gbɛ̃nↄↄ kú gwe gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄroo taka. Ben à bè a ìbanↄnɛ: À tó aↄ̃ vɛ̃ɛvɛ̃ɛ gãli kↄ̃n gãlio gↄ̃ↄn baplaa akurikuri. 15 Ben aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ, aↄ̃ ń vɛ̃ɛvɛ̃ɛ ń píngi. 16 Ben à burɛdi mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n kpↄ̀ mɛ̀n plaaa pìnↄ sɛ̀ à a wɛ́ɛ sɛ̀ musu à aubarika dàn. Ben à lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, aↄ̃ↄ kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ. 17 Aↄ̃ pↄ́ blè wà kã̀ ń píngi, ben wà à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀nↄ sɛ̀ɛ gbíi kuri awɛɛplaaa pà.

Yesu mɛsayakɛ ona

(Mat 16:13-19, Maa 8:27-29)

18 Zĩkea kɛ̀ Yesu e adua kɛɛ ado, à ìbanↄ mↄ̀ wà à lè, ben à ń lá à bè: Dén gbɛ̃nↄ è be má dɛ à ũu? 19 Aↄ̃ wèàla wà bè: Gbɛ̃kenↄ è be Yaaya Batisikɛrimɛ, gbɛ̃kenↄ è be Ilia, gbɛ̃kenↄ è be dↄ annabi yãanↄ doke bé à fɛ̀ɛ. 20 Ben à ń lá à bè: Apinↄ sↄ̃, dén eè be má dɛ a ũu? Pita wèàla à bè: Luda gbɛ̃ Mɛsayan n ũ.

Yesu a ga kↄ̃n a fɛɛnao yã'ona

(Mat 16:21-28, Maa 8:31-9:1)

21 Ben à gìńnɛ aↄ̃ton yã pì o gbɛ̃ke maro. 22 Ben à bè dↄ: Séde Gbɛ̃ntee Nɛ́ wɛ́ɛtãmma e maamaa, gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ é gízi, weé à dɛ, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ.

23 Ben à bèńnɛ ń píngi: Tó gbɛ̃ yezi à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩnda wɛ̃̀ndizi, àgↄ̃ a líkpangbãroo sɛɛ lán guu e dↄↄ nà àgↄ̃ tɛ́omazi. 24 Gbɛ̃ kɛ̀ yezi àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna é korazi. Gbɛ̃ kɛ̀ gì a wɛ̃̀ndizi ma yãnzi sↄ̃, adee égↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. 25 Tó gbɛ̃ gↄ̃̀ anduna vĩ píngi, tó à a zĩnda kpà à gɛ̃ɛ ũ à kòra a wɛ̃̀ndizi, bↄ́ àren à vĩi? 26 Tó gbɛ̃ mapi kↄ̃n ma yão wí dɛ̀, Gbɛ̃ntee Nɛ́ é adee wí dɛ gurↄↄ kɛ̀ eé su a gakui guu kↄ̃n a De gakuio kↄ̃n a malaikanↄ gakuio. 27 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃kenↄ kú gura kɛ̀ aↄ̃é garo ai aↄ̃ kí kɛ̀ Ludaa kà e.

Yesu lina

(Mat 17:1-8, Maa 9:2-8)

28 Yã pì ona gbɛra à kà azuma do taka, ben à Pita kↄ̃n Yohanao kↄ̃n Yemisio sɛ̀ à dìńyo kpiiia lɛ à adua kɛ. 29 Kɛ̀ èe adua kɛɛ, à uu lìɛ à pↄ́kãsãanↄ kɛ̀ pú fénfen. 30 Kãndo gↄ̃ↄn plaaanↄↄ kúo, Musa kↄ̃n Iliao, aↄ̃ↄe yã kↄ̃n Yesuo. 31 Aↄ̃ bↄ̀ wà mↄ̀ńzi gakui guu, aↄ̃ↄe anduna kɛ̀ eé tó zaa Yerusalɛmu yã ooo. 32 Ii Pita kↄ̃n a gbɛ̃nↄo sɛ̀. Kɛ̀ aↄ̃ vù, aↄ̃ Yesu gakui è kↄ̃n gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ zɛna à saɛnↄ. 33 Kɛ̀ gↄ̃ↄn plaaa pìnↄↄ e kɛ̃ɛ Yesua, Pita bènɛ: Dii, à maa kɛ̀ wá kú kɛ̀. Wà kutaa dↄ mɛ̀n aagↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Ilia pↄ́ mɛ̀n do. À dↄ̃ yã kɛ̀ ée ooro. 34 Kɛ̀ èe oo lɛ, ludambɛ luguu pìta à dàńla. Kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à guu, vĩa ń kũ, 35 ben aↄ̃ kòto mà à guu à bè: Ma Nɛ́ kɛ̀ ma à sɛ̀n yɛ̀. À à yã ma. 36 Kòto pì mana gbɛra aↄ̃ↄ è Yesu gↄ̃̀ gwe ado. Aↄ̃ ń lɛ́ kũ̀ aↄ̃ↄe yã kɛ̀ aↄ̃ↄ è o gbɛ̃ke ma gurↄↄ mↄ̀aro.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ zĩnde kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 17:14-18, Maa 9:14-27)

37 Kɛ̀ guu dↄ̀, aↄ̃ pìta kpiii pì musu, ben gbɛ̃nↄ mↄ̀ da Yesulɛ pari. 38 Zà guu gↄ̃gbɛ̃ ke pũ̀tã à bè: Dannɛri, n yã nna! Ǹ ma nɛ́ gwa, zaakɛ nɛ́ mɛ̀n doo kɛ̀ má vĩin gwe. 39 Zĩn è fɛɛa, ben è wii lɛ́ kãndo. È à pãɛ àgↄ̃ petee boo àgↄ̃ lóu futa bↄɛɛ, è ĩa daa è goa kpakpaaro. 40 Ma wɛ́ɛ kɛ̀ n ìbanↄa aↄ̃ pɛ́ zĩn pìa à bↄ, ben aↄ̃ fùa. 41 Yesu bè: Tↄ̃ↄrigbɛ̃ yakana ludanaanɛkɛrisaideenↄ! Mɛ́gↄ̃ kúao ai bↄrɛmɛ? Mɛ́gↄ̃ mɛnaaao ai bↄrɛmɛ? Ǹ mↄ kↄ̃n n nɛ́ pìo kɛ̀. 42 Ai nɛ́ pì gↄ̃ gá sↄ̃zi, ben zĩn pì à pã̀ɛ, èe petee boo. Ben Yesu gì zĩn pìnɛ à nɛ́ pì kɛ̃̀kↄ̃a, ben à à kpà à dea. 43 Luda gbãa bíta yã pì bↄ̀ ń saɛ ń píngi.

Yesu ɛara à a ga yã'ona

(Mat 17:22-23, Maa 9:30-32)

Gbɛ̃nↄ lɛ́ àɛ Yesu yãkɛnaa píngi, ben à bè a ìbanↄnɛ: 44 Àgↄ̃ yã kɛ̀kii kũna a nↄ̀sɛ guu. Weé Gbɛ̃ntee Nɛ́ na gbɛ̃nↄnɛ ń ↄzĩ tia. 45 Aↄ̃ↄe yã pì dↄ̀rↄ dↄ̃ro, à mì utɛnańnɛ, aↄ̃ fùa, ben vĩa ń kũ aↄ̃ yã pì gbekaa.

Dɛnlaa yã

(Mat 18:1-5, Maa 9:33-37)

46 Ben aↄ̃ fɛ̀ɛ kↄ̃n lɛokpakↄ̃ao dɛnlaa yã musu. 47 Yesu laasuu kɛ̀ kú ń nↄ̀sɛ guu dↄ̃̀, ben à nɛ́ féte sɛ̀ à à zɛ̀ a saɛ, 48 à bèńnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ nɛ́ kɛ̀ taka sì ma ìbakɛɛ yãnzi, mámbe à ma si. Gbɛ̃ kɛ̀ ma si sↄ̃, adee gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi sìmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ a zĩnda dìɛ kɛ̃sãna a tɛ́ bé à gbɛ̃nsi ũ.

Gbɛ̃ kɛ̀ èe íbɛtɛ kpáaoroo a baakpɛɛmɛ

(Maa 9:38-40)

49 Ben Yohana bè: Dii, wa gbɛ̃ke è, èe zĩnnↄa gooḿma kↄ̃n n tↄ́o, ben wa ginɛ zaakɛ wa gbɛ̃nlo. 50 Ben Yesu bè: Àton gínɛro, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ èe íbɛtɛ kpáaoroo nɛ́ a baakpɛɛmɛ.

Samaria bùsu lakutu gina Yesuzi

51 Kɛ̀ Yesu tana ludambɛ gurↄↄ kà kĩi, à mì pɛ̀ Yerusalɛmua. 52 Ben à gbɛ̃nↄ gbàrɛ aↄ̃ dↄ̀are aɛ, ben aↄ̃ gàa wà gɛ̃̀ Samaria bùsu lakutu ke guu lɛ wà soru kɛnɛ. 53 Ben lakutu pì deenↄ gì à sízi kɛ̀ à mì pɛ̀ Yerusalɛmua yãnzi. 54 Kɛ̀ à ìba kenↄ Yemisi kↄ̃n Yohanao è lɛ, aↄ̃ bè: Dii, ń yezi wà be tɛ́ bↄ ludambɛ à mↄ́ à ń kaatɛn yↄ́? 55 Ben Yesu lìɛ à kpã̀kɛ̃ńzi. 56 Ben aↄ̃ↄe gaa lakutu pãndea.

Tɛna Yesuzi

(Mat 8:19-22)

57 Kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ zɛ́n, gↄ̃gbɛ̃ ke mↄ̀ à bè Yesunɛ: Guu kɛ̀ nɛ́ɛ gaan píngi, mɛ́gↄ̃ tɛ́nzi. 58 Yesu bènɛ: Gbɛ̃ngboonↄn ń tò vĩ, bãanↄn ń sà vĩ, Gbɛ̃ntee Nɛ́ sↄ̃ ĩampakii vĩro. 59 Yesu bè gbɛ̃ pãndenɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mazi. Ben gbɛ̃ pì bè: Dii, ǹ tó ai ma de kpá guuzi gĩa. 60 Yesu bènɛ: Ǹ tó gɛ̀nↄ ń gɛ̀nↄ vĩi. Mpi sↄ̃, ǹ gá kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yã waazi kɛ. 61 Gbɛ̃ pãnde bè dↄ: Mɛ́gↄ̃ tɛ́nzi Dii, mↄde ǹ tó mà gá lɛ́ za ma bɛdeenↄa gĩa. 62 Yesu bènɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ swaaro na a ↄzĩ, tó èe kpɛɛ gwaa, adee e kↄ̃ sí kↄ̃n kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiiaoro.

10

Gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri awɛɛplaanↄ zĩna

(Mat 11:20-27, 13:16-17)

1 Beee gbɛra Dii gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri awɛɛplaa pãndenↄ dìɛ, ben à ń zĩ gↄ̃ↄn plaplaa aↄ̃ dↄare aɛ wɛ́tɛ kↄ̃n guu kɛ̀ á yezi à gánnↄo píngi. 2 À bèńnɛ: Pↄ́kɛkɛna bíta, mↄde à zĩkɛrinↄↄ pariro. À wɛ́ɛ kɛ Buradeea, lɛ à zĩkɛrinↄ gbarɛ aↄ̃ a pↄ́ kɛkɛ. 3 À da zɛ́n. Mɛ́ɛ a zĩi lán sãnɛ bↄ̀rↄnↄ bà lɛwannↄ tɛ́mɛ! 4 Àton ↄↄsↄ sɛ́ro ke bↄ̀kↄlogomma ke kyateenↄ. Àton zɛ zɛ́n à ì kpá gbɛ̃kearo. 5 Ua kɛ̀ a gɛ̃n píngi à be gĩa Luda ua pì gba aafia. 6 Tó aafiadee kú gwe, a ì aafiadee é gↄ̃nɛ. Tó à kú gwe sↄ̃ro, eé liara à suawamɛ. 7 Àgↄ̃ kú ua pì guu, à pↄ́ kɛ̀ wà kpàawaa mi à ble, zaakɛ zĩkɛri kà à a asaia e. Àtongↄ̃ pitakii lendee kpákpaaro. 8 Wɛ́tɛ kɛ̀ a gɛ̃n ben wà a si, à pↄ́ kɛ̀ wà mↄ̀oaree ble. 9 À wɛ́tɛ pì gyãreenↄ kɛ̃kↄ̃a, à o gbɛ̃nↄnɛ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kàńyo kĩi. 10 Tó a gɛ̃ wɛ́tɛ guu, tó wèe a si sↄ̃ro, à bↄɛ gãalɛ à be: 11 Baa a wɛ́tɛ lutɛ̃ kɛ̀ kpà wa gbála, wa gògo a tona kↄ̃n Ludao sèeda ũ. Àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kà kĩi. 12 Mɛ́ɛ ooare, yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ wɛ́ɛtãmma kɛ̀ Sↄdↄmudeenↄ é ee égↄ̃ sã̀ↄ dɛ wɛ́tɛ pì deenↄ pↄ́la.

13 Wãiyoo Kↄrazĩdeenↄ! Wãiyoo Bɛtɛsaidadeenↄ! Tó ma dabuyã kɛ̀ má kɛ̀ a tɛ́nↄ kɛ̀ Taya kↄ̃n Sidↄ̃o yã, lɛ wɛ́tɛ pì deenↄ pↄ́kãsãnↄ dàdańla, aↄ̃ vɛ̃̀ɛ tubura à gì kɛ̀ nↄ̀sɛliɛna sèeda ũ. 14 Yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ a wɛ́ɛtãmma égↄ̃ dɛ Tayadeenↄ kↄ̃n Sidↄ̃deenↄ pↄ́la. 15 A Kapɛnamudeenↄ sↄ̃ é gbã à zↄ̃ Ludaan yↄ́? Weé ↄ sↄ̃azi ai gɛ̀wãan.

16 Ben Yesu bè a ìbanↄnɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ à a yã mà ma yã màmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ gìazi gìmazimɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ gìmazi sↄ̃, adee gì gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩizimɛ.

17 Gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri awɛɛplaaa pìnↄ gàa, ben aↄ̃ lìara wà sù kↄ̃n pↄnnaao aↄ̃ bè: Dii, baa zĩnnↄ mì sìɛwe n tↄ́ yãnzi. 18 Yesu bèńnɛ: Ma Setãn è à lɛ̀ɛ bↄna ludambɛ lán loupina bà. 19 Ma a gba zɛ́ à táa o mlɛ̃̀nↄ kↄ̃n swínↄ kↄ̃n a ibɛɛ gbãa pínginↄa, pↄ́ke é a kɛ̃nnaro. 20 Baa kↄ̃n beeeo àton pↄnnaa kɛ kↄ̃n mì kɛ̀ zĩnnↄ è siɛareeoro. À pↄnnaa kɛ kɛ̀ a tↄ́ kú takadan ludambɛ yãnzi.

21 Zĩ beeea Luda Nini Yesu pↄↄ kɛ̀ nna maamaa à bè: Baa, musu kↄ̃n tↄↄtɛo Dii, ma n sáabu kɛ̀, kɛ̀ n yã beeenↄ ùtɛ yãdↄ̃rinↄnɛ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃rinↄ n bↄo kyódↄ̃risainↄnɛ. Lɛmɛ, Baa, zaakɛ n pↄyezinamɛ. 22 Ma De pↄ́ píngi nàmɛ ma ↄzĩ. Gbɛ̃kee Luda Nɛ́ dↄ̃ro, tó èe kɛ De Luda baasiro. Gbɛ̃kee De Luda dↄ̃ro, tó èe kɛ à Nɛ́ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ Nɛ́ pì yezi à ↄdↄańnɛnↄ baasiro.

23 Ben Yesu aɛ dↄ̀ a ìbanↄa ńtɛ̃ɛ, à bèńnɛ: Aubarikadeenↄn a ũ pↄ́ kɛ̀ ée ee wɛ́ɛo yãnzi. 24 Mɛ́ɛ ooare, annabinↄ kↄ̃n kínanↄↄ kuu yã pari aↄ̃ↄ yezi wà pↄ́ kɛ̀ ée eenↄ e, aↄ̃ↄe ero, aↄ̃ↄ yezi wà yã kɛ̀ ée maanↄ ma, aↄ̃ↄe maro.

Samaria bùsu gbɛ̃ maaa

25 Dokadↄ̃ri ke fɛ̀ɛ lɛ à Yesu yↄ̃ à gwa à bè: Dannɛri, dian mɛ́ kɛ nà mà wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo ee? 26 Yesu bènɛ: Dian wà kɛ̃̀ doka takadan nà? N kyó kɛ̀ ń dↄ̀rↄ dↄ̃ diamɛ? 27 Gbɛ̃ pì wèàla à bè: Ǹgↄ̃ ye Dii n Ludazi kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n n niniio píngi kↄ̃n n laasuuo píngi n gbãa lɛ́n, beee gbɛra ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃daaazi lán n zĩnda wɛ̃̀ndi bà. 28 Yesu bènɛ: N we maa. Ǹgae kɛ lɛ, nɛ́gↄ̃ kuu. 29 Gbɛ̃ pì yezi à yã nnaa kpá a zĩndaa, ben à Yesu là à bè: Dén ma gbɛ̃daaa ũu?

30 Ben Yesu bènɛ: Gbɛ̃ke bé à bↄ̀ Yerusalɛmu èe gaa Yɛriko, ben kpãi kàsaranↄ zɛ́ zↄ̃̀nɛ. Aↄ̃ à pↄ́kãsãanↄ sìa aↄ̃ à gbɛ̃̀ búgubugu ai à kà gana. Ben aↄ̃ à tòn aↄ̃ gɛ̃̀ zɛ́la. 31 À mↄ̀ à lè sa'ori ke zɛ́ dↄ̃nkↄ̃ pì sɛ̀. Kɛ̀ à à è, ben à pã̀nɛ à gɛ̃̀tɛ. 32 Lɛmɛ dↄ kɛ̀ Levi bori ke kà guu pìn à à è, ben à pã̀nɛ à gɛ̃̀tɛ. 33 Mↄde Samaria bùsu gbɛ̃kee tɛ́ zɛ́ pìn. Kɛ̀ à mↄ̀ à à è, ben à kɛ̀nɛ wɛ̃nda. 34 À sↄ̃̀zi à ɛ̃zɛ̃ màma guu kɛ̀ kɛ̃̀nnaanↄa kↄ̃n nↄ́sio kↄ̃n geepiwɛ̃ɛo, à pↄ́ yìyia. Ben à à sɛ̀ à dì a zaaki kpɛɛ à gàao nibↄnↄ pitakiia, gura kɛ̀ à à gwàn. 35 Kɛ̀ guu dↄ̀, ben à kondogi ↄↄ bↄ̀ mɛ̀n plaa à kpà pitakidee pìa à bè: Ǹ à gwamɛ. Tó n ↄↄ blè dɛ kɛ̀la à musu, mɛ́ fĩa bonnɛ, tó ma su.

36 Tↄ̀! Gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ pìnↄ tɛ́ dén nɛ́ɛ daa gbɛ̃ kɛ̀ kpãinↄ lɛ̀ɛa pì gbɛ̃daaa ũu? 37 Dokadↄ̃ri pì wèàla à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ à à wɛ̃nda dↄ̃̀mɛ. Ben Yesu bènɛ: Ǹ gá ǹ kɛ lɛ se.

Yesu kuuna Maata kↄ̃n Mariamao bɛ

38 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu kↄ̃n a ìbanↄↄ tɛ́ zɛ́n, aↄ̃ kà wɛ́tɛ guu, ben nↄgbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Maata Yesu sì a bɛ. 39 À dãaro vĩ wè à sísi Mariama, à vɛ̃̀ɛ Dii gbá saɛ èe à yã maa. 40 Kĩi zĩi kɛ̀ Maataa bíta, ben à mↄ̀ Yesu kiia à bè: Dii, kɛ̀ ma dãaro ma to zĩila mado, èe kɛnnɛ yãke ũroo? Ǹ onɛ à ma ĩan ká. 41 Ben Dii wèàla à bè: Maata, Maata, nɛ́ɛ damu kɛɛ bíta, nɛ́ɛ ĩa daa n zĩndaa kↄ̃n yãnↄo pari. 42 Yã mɛ̀n doo bé à zɛ́ vĩ. Mariama baka maaa sɛ̀, weé síaro.

11

Aduakɛna

(Mat 6:9-13, 7:7-11)

1 Zĩkea Yesu e adua kɛɛ gukea. Kɛ̀ à yã̀a, à ìba ke bènɛ: Dii, ǹ aduakɛna dadawe lán Yaaya dà a ìbanↄnɛ nà. 2 Ben à bèńnɛ: Tó ée adua kɛɛ, àgae be:

Baa, ǹ tó wàgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ n tↄ́ adona.

Ǹ tó kpata kɛ̀ bↄ̀ n kiia bↄ gupuraaa.

3 Ǹ wa gba pↄ́ kɛ̀ wé ble lán guu e dↄↄ nà.

4 Ǹ wa durunnↄ kɛ̃we,

zaakɛ weè kɛ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ taari kɛ̀weenↄnɛ ń píngi.

Ǹton tó wà fu yↄ̃agwanaaro.

5 Ben à bèńnɛ: Wà be a gbɛ̃ke bé à gbɛ̃nna vĩ, ben à gàa à kiia lezãndo à bènɛ: Ma mↄ n kiiamɛ, ǹ burɛdi sɛ̃kãmɛ mɛ̀n aagↄ̃. 6 Nibↄ pìtama tiamɛ, má pↄ́ke vĩ mà kpáaro. 7 Ben à gbɛ̃nna pì wèàla zaa kpɛ́ guu à bè: Ǹton ĩa damaro, ma zɛ́ tàta kↄ̀. Ma gɛ̃ kpɛ́n kↄ̃n ma nɛ́nↄ, mɛ́ fↄ̃ mà fɛɛ mà pↄ́ke kpámmaro. 8 Mɛ́ɛ ooare, baa tó èe fɛɛ à kpàa gbɛ̃nnakɛ yãnziro, eé fɛɛ à pↄ́ kɛ̀ à yezi kpáa, kɛ̀ à zɛ̀zi dãndãn yãnzi. 9 Mapi sↄ̃ mɛ́ɛ ooare, à wɛ́ɛ kɛ, Luda é kpáawa. À wɛtɛ, é e. À gbà lɛ́, Luda é wɛ̃are. 10 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ wɛ́ɛ kɛ̀n wè kpáa, gbɛ̃ kɛ̀ wɛ̀tɛ sↄ̃ è e, gbɛ̃ kɛ̀ gbà lɛ̀n, weé wɛ̃nɛ. 11 Amↄa kɛ̀ á nɛ́nↄ vĩ, tó a nɛ́ kpↄ̀ wɛ́ɛ kɛ̀awa, a dé bé eé mlɛ̃̀ sɛ́ à kpáa? 12 Ke tó à nɛ́ konɛgbee wɛ́ɛ kɛ̀awa, a dé bé eé swí sɛ́ à kpáa? 13 Baa kↄ̃n a zaakɛɛo, á pↄ́ maa kpana a nɛ́nↄa dↄ̃. Weé a De kɛ̀ kú musu Nini kpana gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀anↄa pↄ́ o dↄↄ́?

Zĩngona gbɛ̃nↄa

(Mat 12:22-30, 43-45, Maa 3:20-27)

14 Yesu e zĩn swãdo kpadugu goo gbɛ̃a. Kɛ̀ zĩn pì gòa, swãdoo pì nà yã'onaa, ben yã pì bↄ̀ parii saɛ. 15 Ben aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè: È zĩn goḿma kↄ̃n zĩnnↄ kí Bɛlɛzɛbubu gbãaaomɛ. 16 Ben gbɛ̃ pãndenↄ à yↄ̃̀ wà gwà, aↄ̃ à gbèka à sèeda ke kɛńnɛ kↄ̃n Luda gbãaao. 17 Kɛ̀ Yesu ń laasuu dↄ̃̀, ben à bèńnɛ: Kpata kɛ̀ à gbɛ̃nↄ íbɛtɛ kpà kↄ̃o é kaatɛ. Ua kɛ̀ à gbɛ̃nↄ íbɛtɛ kpà kↄ̃o é gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ. 18 Tó Setãn íbɛtɛ kpà kↄ̃n a gbɛ̃nↄo, à kpata é gì kɛↄ́? Má ò lɛ kɛ̀ ée bee mɛɛ̀ zĩn goḿma kↄ̃n Bɛlɛzɛbubu gbãaao yãnzimɛ. 19 Tó Bɛlɛzɛbubu gbãaan mɛɛ̀ zĩnnↄ gooḿma, a gbɛ̃nↄ è goḿma kↄ̃n dé gbãaaomɛ? Lɛmɛ a zĩnda gbɛ̃nↄ a ɛgɛ bò lɛ. 20 Tó ma zĩngommana nɛ́ Luda ↄgbɛmɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ kí kɛ̀ Ludaa kà mↄ̀ à a len gwe. 21 Tó gↄ̃sagbãaa gↄ̃kɛbↄnↄ kũna èe a ua dãkpaao, à auzikinↄ ègↄ̃ aafiamɛ. 22 Mↄde tó gbɛ̃ kɛ̀ à gbãaa dɛalaa mↄ̀ à gɛ̃̀zi à gbãaa mↄ̀nɛ, eé à gↄ̃kɛbↄ kɛ̀ à náanɛ kɛnanↄ sɛ́ɛ eé à auziki kpaatɛtɛńnɛ. 23 Gbɛ̃ kɛ̀ kúmaoroo bↄ̀ ma kpɛɛmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ́ kakↄ̃amaoroo è fãakↄ̃amɛ.

24 Tó wà zĩn gò gbɛ̃a, ègↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃ↄ gukorin àgↄ̃ vɛ̃ɛkii wɛtɛɛ. Tó èe ero, ben è be: Mɛ́ liara mà tá ma bɛ ziiamɛ. 25 Tó à kà gwe, è e à waana wásawasa zɛ́azɛa, 26 ben è gá zĩn kɛ̀ aↄ̃ pãsĩ dɛalaanↄ sɛ́ɛ mɛ̀n swɛɛplaa à suńyo, aↄ̃è gɛ̃ wà vɛ̃ɛn. Lɛmɛ adee gwena zãa zaaa ègↄ̃ dɛ à káakupↄla.

Aubarika yã

27 Kɛ̀ Yesu e oo lɛ, nↄgbɛ̃ ke pũ̀tã zà guu à bè: Aubarikadeen nↄgbɛ̃ kɛ̀ n i à yↄ̃ kpàmmaa ũ. 28 Ben Yesu bè: Auo! Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Luda yã mà aↄ̃ kũnanↄ ũ.

Sèeda gbekana Yesua

(Mat 12:38-42)

29 Kɛ̀ parii e kaara, ben Yesu bè: Tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄↄ zaa. Aↄ̃è sèeda gbekama, mↄde mɛ́ sèeda ke kɛńnɛro, sé Yona pↄ́. 30 Lán Yunusa dɛ sèeda ũ Ninɛvadeenↄnɛ nà, lɛn Gbɛ̃ntee Nɛ́ égↄ̃ dɛ sèeda ũ tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄnɛ lɛ. 31 Yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ sↄↄmɛtɛ kpa nↄgbɛ̃ kína é fɛɛ à yã da tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄla, zaakɛ à bↄ̀ zaa anduna lɛ́a à mↄ̀ Sulemanu ↄ̃ndↄ̃yã ma, ben gbɛ̃ kɛ̀ dɛ Sulemanulaa kú kɛ̀ sa. 32 Yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ Ninɛvadeenↄ é fɛɛ wà yã da tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄla, zaakɛ kɛ̀ Ninɛvadeenↄ Yunusa waazi mà, aↄ̃ ń nↄ̀sɛ lìɛ, ben gbɛ̃ kɛ̀ bíta dɛ Yunusalaa kú kɛ̀ sa.

Wɛ́ɛn mɛ̀ fitia ũ

(Mat 5:15, 6:22-23)

33 Wè fitia na wà diɛ gukpadozi ke wà gbaka kúɛaro. Wè di dabu musumɛ, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛnↄ gupuraa e yãnzi. 34 N wɛ́ɛn n mɛ̀ fitia ũ. Tó n wɛ́ɛ aafia, n mɛ̀ píngi égↄ̃ gupuraa ũ. Tó n wɛ́ɛ gbãaro sↄ̃, n mɛ̀ píngi égↄ̃ gusiaa ũ. 35 Beee yãnzi ǹ làakari kɛ lɛ gupuraa kɛ̀ nɛ́ɛ daa ń vĩi tóngↄ̃ dɛ gusiaa ũro. 36 Tó n mɛ̀ píngi gupuraa vĩ à kee kú gusiaa guuro, eégↄ̃ guu puu wásawasa lán fitia'i dↄmmaa bàmɛ.

Yesu ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ bↄbↄna ń dàn

(Mat 23:1-36, Maa 12:38-40, Luk 20:45-47)

37 Kɛ̀ Dii yã ò à yã̀a, ben Farisi ke à sìsi à mↄ́ à gá pↄ́ bleao, ben à gɛ̃̀ à vɛ̃̀ɛ. 38 Kɛ̀ Farisi pì è èe ↄ da ín gbasa wà pↄ́ blero, à bↄ̀ à saɛ. 39 Ben Dii bènɛ: A Farisinↄ eè gbãsĩ bↄ togoonↄ kpɛɛ kↄ̃n taanↄ, mↄde wãkũ kↄ̃n yã zaaao bé à a nↄ̀sɛ pà. 40 Yↄ̃nkↄↄnↄ! Luda kɛ̀ pↄ́ kpɛɛ kɛ̀ bé à à guu kɛ̀ seroo? 41 À pↄ́ kɛ̀ kú a taanↄ guu dã wɛ̃ndadeenↄnɛ, a taa pìnↄ é gↄ̃are gbãsĩ sai.

42 Wãiyoo a Farisinↄ! Eè tofeenↄ tↄↄtɛdo kↄ̃n kpèe'ãao kↄ̃n dò pↄ́nↄ píngi kuridee kpá Ludaa, ben eè pã kpá yãzɛde kↄ̃n yena Ludazio. Yã beeenↄ bé à dɛ àgↄ̃ kũna pãkpana à kpaaanↄzi sai. 43 Wãiyoo a Farisinↄ! Eègↄ̃ yezi à vɛ̃ɛ aduakɛkpɛ vɛ̃ɛki maaanↄn, eègↄ̃ yezi wàgↄ̃ ì kpákpaaawa yàranↄa. 44 Wãiyoo amↄanↄ! Á dɛ lán mira kɛ̀ wègↄ̃ táa ooa a yãdↄ̃na sai bàmɛ.

45 Ben dokadↄ̃ri ke bènɛ: Dannɛri, tó ń ò lɛ, nɛ́ɛ wa sↄ̃sↄ̃ↄmɛ se. 46 Yesu bè: Wãiyoo a dokadↄ̃rinↄ sↄ̃! Eè gbɛ̃nↄ da asosɛna zĩ'ũun, ben eè ↄ daḿma kↄ̃n à sɛnaoro, baa ↄnɛtee. Wãiyoo amↄanↄ! 47 Eè pↄ́ bo annabi kɛ̀ a dezinↄ ń dɛ́dɛnↄ miranↄa dↄngu yãnzi. 48 Lɛmɛ á sì kɛ̀ a zɛ kↄ̃n a dezinↄ yãkɛnanↄomɛ. Aↄ̃ annabinↄ dɛ̀dɛ, ben eè pↄ́ bo ń miranↄa. 49 Beee yãnzi Luda wɛ́ɛzɛ̃ɛ guu à bè, é annabinↄ kↄ̃n zĩ̀rinↄ zĩawa. É ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ, é wɛ́ɛ tã ń gbɛ̃kenↄa. 50 Lɛmɛ annabi kɛ̀ wà ń dɛdɛ zaa anduna daɛgurↄ ai gbã̀anↄ yã wí tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄ musu lɛ, 51 sɛna zaa Abila dɛnaa ai à gàa pɛ́ Zakari kɛ̀ wà à dɛ̀ sa'oki kↄ̃n Luda kpɛ́o daguraa. Eè, mɛ́ɛ ooare, yã beeenↄ píngi é wí tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄ musumɛ. 52 Wãiyoo a dokadↄ̃rinↄ! A dↄ̃na gbà mↄ̀nɛ wòto. Ée gɛ̃ à guuro, ben a kpa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà gɛ̃ à guunↄnɛ. 53 Kɛ̀ Yesu bↄ̀ gwe, ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ nàkↄ̃rɛa gbãngbãn, aↄ̃ↄe yã lalaaa pari, 54 aↄ̃ↄe à kpákpaa lɛ wà à kũ yã kɛ̀ èe oo guu.

12

Làakarikana Farisinↄ mↄnafikizi

(Mat 10:26-27)

1 Gurↄ beeea gbɛ̃nↄ kàkↄ̃azi, wà ń lɛ́ dↄ̃ro, ai aↄ̃ↄe kɛ̀sɛ pɛ́ɛpɛɛɛkↄ̃a, ben à yã ò a ìbanↄnɛ gĩa à bè: À làakari kɛ Farisinↄ burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃zi. Àmbe ń mↄnafiki ũ. 2 Pↄ́kee kuu utɛna kɛ̀ é bↄ gupuraaaro. Asiiyã kee kuu kɛ̀ weé gí dↄ̃ziro. 3 Lɛmɛ dↄ yã kɛ̀ á ò gusiaan weé ma gupuraaa, asiiyã kɛ̀ á ò kↄ̃ swãn kpɛ́tu weé à kpàakpa kɛ gãalɛ.

Zɛna kↄ̃n Yesuo gbɛ̃nↄ aɛ

(Mat 10:19-20, 28-33, 12:32)

4 Ma gbɛ̃nnanↄ, mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é mɛ̀baa kaatɛ à gbɛra aↄ̃é fↄ̃ wà yãke kɛare dↄroonↄ, àton vĩa kɛńnɛro. 5 Mɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ dɛ à vĩa kɛnɛ oare. À vĩa kɛ Ludanɛ kɛ̀ gbãa vĩ à a zu tɛ́ guu mɛ̀kaatɛna gbɛra. Eè, mɛ́ɛ ooare, à vĩa kɛnɛ. 6 Wè sãtɛ̃ mɛ̀n sↄↄro yá kↄbↄ plaaroo? Mↄde aↄ̃ ke yã è sã Ludanlo. 7 Baa a mìkãnↄ, à à lɛ́ dↄ̃. Àton vĩa kɛro, a bɛ̀ɛ dɛ sãtɛ̃ pariinↄla.

8 Mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀mao gbɛ̃nↄ aɛ, Gbɛ̃ntee Nɛ́ é zɛo Luda malaikanↄ aɛ. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ lɛ́ sɛ̀mazi gbɛ̃nↄ aɛ sↄ̃, mɛ́ lɛ́ sɛ́zi Luda malaikanↄ aɛ. 10 Tó gbɛ̃ Gbɛ̃ntee Nɛ́ zaa bò, Luda é kɛ̃nɛ. Mↄde tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ zaaa sì, eé kɛ̃nɛro. 11 Tó wèe gaaao yãkpaɛkɛkiia aduakɛkpɛn ke kínanↄ kↄ̃n gbãadeenↄ aɛ, àton a zĩnda bↄna ke yã kɛ̀ é o damu kɛro, 12 zaakɛ Luda Nini bé eé yã kɛ̀ dɛ à oo daare zĩ beeea.

Yↄ̃nkↄ ↄↄdee

(Mat 6:19-34)

13 Zà guu gbɛ̃ke bè Yesunɛ: Dannɛri, ǹ o ma vĩ̀inɛ à ma baka kpáma wa túbi guu. 14 Ben à wèàla à bè: Ma gbɛ̃, dé bé à ma diɛ a yãkpaɛkɛri ke a yãgↄ̃gↄ̃ri ũu? 15 Ben à bè gbɛ̃nↄnɛ: Àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃. À làakari kɛ pↄ́ píngi aĩapãsĩkɛnazi, zaakɛ auziki nɛ́ gbɛ̃ntee wɛ̃̀ndinlo, baa tó à fↄ̃̀ àgↄ̃ dikↄ̃a dia.

16 Ben à yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: Ɔↄdee bé à kuu à buraa blɛɛ kɛ̀nɛ maamaa, 17 ben à laasuu lɛ̀ à bè: Bↄ́n mɛ́ kɛɛ? Má blɛwɛɛkakii vĩro. 18 Ben à bè: Pↄ́ kɛ̀ mɛ́ kɛɛn yɛ̀: Mɛ́ ma pↄ́kaɛkiinↄ gboro, mɛ́ à bítanↄ bo, mɛ́ ma blɛwɛɛ kán píngi kↄ̃n ma auzikinↄ. 19 Mɛ́ be ma zĩndanɛ: Gbɛ̃, n gĩakɛ ń pↄ́ maaa vĩ bíta kɛ̀ eé kányo wɛ̃̀ ũgbangba? Ǹ kámma bo ǹ pↄ́ ble ǹ í mi ǹ pↄnnaa kɛ. 20 Ben Luda bènɛ: Yↄ̃nkↄ, gwãavĩa mɛ́ n wɛ̃̀ndi gbekamma. Soru kɛ̀ ń kɛ̀ é gↄ̃ dé pↄ́ ũmɛ? 21 Lɛmɛ gbɛ̃ kɛ̀ auziki tↄ̃̀kↄ̃azi, mↄde à dɛ ↄↄdee ũ Luda kiiaro yã dɛ lɛ.

Ludanaanɛkɛna

(Mat 6:19-21, 25-34)

22 Ben à bè a ìbanↄnɛ: Beee yãnzi mɛ́ɛ ooare, àton a wɛ̃̀ndi kã̀hãn kɛ à be bↄ́n wé blero, àton a mɛ̀ kã̀hãn kɛ à be bↄ́n wé daro. 23 Wɛ̃̀ndi dɛ pↄ́bleela. Mɛ̀ dɛ pↄ́kãsãala. 24 À gbáa kãnkãnanↄ gwa. Aↄ̃è pↄ́ tↄ̃ro aↄ̃è pↄ́ kɛ̃ro, aↄ̃ↄ dↄ̃̀ ke gbàsↄ vĩro, baa kↄ̃n beeeo Luda è ń gwa. Á bɛ̀ɛ vĩ maamaa dɛ bãanↄla fá! 25 A tɛ́, dé bé eé fↄ̃ à a wɛ̃̀ndi gbã̀a kaara, baa gurↄ do, a kã̀hãnkɛna guuu? 26 Tó é yã nɛ́ngo kɛ̀ fↄ̃ro, bↄ́yãnzi ée yã kpaaanↄ kã̀hãn kɛɛzi? 27 À lá vúdeenↄ gwa sɛ̃̀n lán aↄ̃ↄ dɛ nà. Aↄ̃è zĩi kɛro aↄ̃è buu tãro, mↄde mɛ́ɛ ooare baa Sulemanu kↄ̃n a auzikio, èe uta da à maaa kà aↄ̃ ke ũro. 28 Sɛ̃̀la kɛ̀ kuu gbã̀a eé tɛ́ kũ zia, lán Luda è pↄ́ nazi lɛ nà, amↄa ludanaanɛkɛ̃sãnadeenↄ, weé a pↄ́ o dↄↄ́? 29 Àton tó pↄ́ kɛ̀ é ble ke pↄ́ kɛ̀ é mi yã dↄare aɛro. Àton à damu kɛro. 30 Pↄ́ pìnↄ píngi yã è dↄ anduna kɛ̀ kifiinↄnɛ aɛ, a De sↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ pↄ́ pìnↄ kↄ̃ sìao. 31 À tó kpata kɛ̀ bↄ̀ à kiia yã dↄare aɛ, eé pↄ́ pìnↄ kaaraare. 32 Ma kpàsa nɛ́ngo gbɛ̃nↄ, àton vĩa kɛro, zaakɛ a De pↄyezimɛ à a kpá kpata pìn. 33 À pↄ́ kɛ̀ á vĩinↄ yá à takaasideenↄ gba à ↄↄ. À ↄↄsↄ kɛ̀ è zi kũroo zↄ̃, ludambɛ auziki kɛ̀ è yãaro kákii ũ, kɛ̀ kpãi è sↄ̃ziro, kↄ̀kↄ sↄ̃ è à yakaro. 34 Zaakɛ guu kɛ̀ a auziki kún, gwen a làakari égↄ̃ kún se.

Zĩkɛri náanɛde làakaridee

(Mat 24:45-51)

35 Àgↄ̃ kú soru guu, à tó a fitia gↄ̃ nana. 36 Àgↄ̃ dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ń dii suna dãa à su kↄ̃n nↄsɛ pↄnnakɛnao bà, lɛ gurↄↄ kɛ̀ à mↄ̀ à gbà lɛ̀, weé zɛ́ wɛ̃nɛ gↄ̃ↄ. 37 Aubarikadeenↄn zĩkɛri kɛ̀ ń dii é ń le bɛ̃ɛ a sugurↄↄa pìnↄ ũ. Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, dii pì é a pↄ́nↄ kɛkɛ à yi, eé ń vɛ̃ɛ, eé pↄ́blee kakↄ̃ańnɛ. 38 Baa tó à mↄ̀ lezãndo ke kↄngↄ idɛ'idɛ, tó à ń lé lɛ, aubarikadeenↄn ń ũ. 39 Àgↄ̃ yã kɛ̀kii dↄ̃. Tó bɛdee gurↄ zaka kɛ̀ kpãi é mↄ́a dↄ̃̀ yã, lɛ eé tó à a kpɛ́ fↄ̃ro. 40 Apinↄ sↄ̃, àgↄ̃ kú soruo, zaakɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ é su gurↄ zaka kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄzirooamɛ.

41 Pita bè: Dii, wa yãnzin n yã pì lɛ̀kↄ̃ziziↄ́, ke baade píngi yãnzimɛ? 42 Dii bè: Dén bɛgwari náanɛde làakaridee kɛ̀ à dii è a zĩkɛrinↄ nanɛ a ↄzĩ lɛ à pↄ́blee kpáḿma à gurↄↄa ũu? 43 Aubarikadeen zĩkɛri kɛ̀ à dii à lè èe kɛɛ lɛɛ a sugurↄↄa ũ. 44 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, eé a auziki píngi nanɛ a ↄzĩmɛ. 45 Mↄde tó zĩkɛri pì bè a nↄ̀sɛ guu a dii suna e gì kɛɛ sↄ̃, ben à nà a zĩkɛri daanↄ gbɛ̃gbɛ̃naa, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ, èe sãnkara pↄ́ blee èe wɛ̃dɛɛ kɛɛ, 46 à dii é su gurↄↄ kɛ̀ à wɛ́ɛ dↄzirooamɛ, gurↄ zaka kɛ̀ à dↄ̃rooa, eé à zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ à à baka da kↄ̃n kifiinↄ.

47 Zĩkɛri kɛ̀ à a dii pↄyezi dↄ̃, ben èe soru kɛ à à pↄyeziyã kɛ̀ro, weé à gbɛ̃ búgubugu. 48 Zĩkɛri kɛ̀ à a dii pↄyezi dↄ̃ro, ben à yã kɛ̀ dɛ wà à gbɛ̃zi kɛ̀ sↄ̃, weé à gbɛ̃ fétemɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ Luda à gbà bítan Luda é wɛtɛa bíta. Gbɛ̃ kɛ̀ Luda pↄ́ nànɛ a ↄzĩ bítan, eé gbekaa dɛńla.

Kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãnzi

(Mat 10:34-36)

49 Tɛ́n ma mↄ na andunaa, mɛ́ɛ gizi tɛ́ pì gↄ̃ kũu se tiaro. 50 Má wɛ́ɛtãmma vĩ kɛ̀ mɛ́ gɛ̃n, má kú laasuu bíta guu ai à gá yãao. 51 Ée daa ma mↄ lɛ gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kↄ̃o anduna guun yↄ́? Auo! Mɛ́ɛ ooare, kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana yãnzin ma mↄzi. 52 Zaa tia ua kɛ̀ gↄ̃ↄn sↄↄroonↄↄ kún, aↄ̃é kↄ̃ kpaatɛtɛ. Gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ é bↄ gↄ̃ↄn plaaanↄ kpɛɛ, gↄ̃ↄn plaaanↄ é bↄ gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄ kpɛɛ. 53 De é bↄ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kpɛɛ, nɛ́gↄ̃gbɛ̃ é bↄ a de kpɛɛ. Da é bↄ a nɛ́nↄgbɛ̃ kpɛɛ, nɛ́nↄgbɛ̃ é bↄ a da kpɛɛ. Zã da é bↄ nↄzãree kpɛɛ, nↄzãree é bↄ a zã da kpɛɛ.

Gurↄↄ kɛ̀ki yáasi dↄ̃na

(Mat 16:2-3)

54 Yesu bè pariinɛ: Tó á è lou e sisii ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa, é be gↄ̃ↄ lou é ma, ben è kɛ lɛ. 55 Tó á è ĩa e bↄↄ sↄↄmɛtɛ kpa, é be guu é wã, bensↄ̃ è wã. 56 Mↄnafikideenↄ! Á tↄↄtɛ kↄ̃n ludambɛɛo wɛ́ɛ dↄ̃kↄ̃zi, ben á gurↄↄ kɛ̀ki yáasi dↄ̃ sↄ̃ro nɛ́?

Gaafaa wɛtɛna

(Mat 5:25-26)

57 Bↄ́yãnzin á yãkɛna a zɛ́a dↄ̃ a zĩndaaroo? 58 Tó n ibɛɛ e gaanyo yãkpaɛkɛkiia, ǹ aĩa kɛ lɛ à gaafaa kɛnnɛ zaa zɛ́n, lɛ àton n gáɛ à gányo yãkpaɛkɛri kiiaro yãnzi. Tó nɛ́ɛ kɛ lɛro, yãkpaɛkɛri pì é n kpá dogaria, dogari é n da kpɛ́siaan. 59 Mɛ́ɛ oonnɛ, nɛ́ bↄ gwero ai ǹ gá fĩa boo píngi. Baa kↄbↄ é gↄ̃ tɛ́nziro.

13

Nↄ̀sɛliɛna ke gaa

1 Gurↄ beeea gbɛ̃kenↄ mↄ̀ wà Galili gbɛ̃ kɛ̀ Pilati ń dɛ́dɛ à ń aru yã̀kↄ̃tɛ kↄ̃n ń sa'obↄ aruonↄ yã ò Yesunɛ. 2 Ben Yesu bèńnɛ: Kɛ̀ Galili gbɛ̃ pìnↄ gaa dɛ lɛ, ée daa aↄ̃ durun dɛ Galili gbɛ̃ kpaaanↄ pↄ́lan yↄ́? 3 Auo! Mɛ́ɛ ooare, tó ée nↄ̀sɛ liɛro, a píngi é ga lán ń bàmɛ. 4 Gↄ̃ↄn baro plaasai kɛ̀ Siloamu kpɛ́didikↄ̃ana gbòro à sìḿma aↄ̃ gàganↄ sↄ̃, ée daa aↄ̃ taari dɛ gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄ pↄ́lan yↄ́? 5 Auo! Mɛ́ɛ ooare, tó ée nↄ̀sɛ liɛro, a píngi é ga lán ń bàmɛ.

6 Ben à yã kɛ̀kii lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: Gbɛ̃ke bé à kãkã lí bà a swadako guu, ben à gàa a bɛɛ wɛtɛ èe ero. 7 Ben à bè a zĩkɛrinɛ: Ǹ gwa, à wɛ̃̀ aagↄ̃deen yɛ̀, kɛ̀ ma mↄ bɛɛ wɛtɛ kãkã lí pìa mɛ́ɛ ero. Ǹ zↄ̃, wé tó à guu sí pãn yↄ́? 8 Ben zĩkɛri pì bènɛ: Baa, ǹ tó ai zii dↄ. Mɛ́ guu bi mà ligazi mà taaki kánɛ. 9 Eé gí nɛ́ i ziiziro. Tó èe nɛ́ iro sa, ɛ̃ndɛ̃ ǹ zↄ̃ ǹ nɛ.

Nↄgbɛ̃ kↄ̃̀ↄkũna kɛ̃kↄ̃ana

10 Kámmabogurↄↄ zĩ Yesu e yã daańnɛ aduakɛkpɛn. 11 Nↄgbɛ̃ kee kú gwe, zĩn à kↄ̃̀ↄ kũ̀ à kà wɛ̃̀ baro plaasai. Ègↄ̃ kokonamɛ è fↄ̃ à a zĩnda poro baa fétero. 12 Kɛ̀ Yesu à è, ben à à sìsi à bè: Nↄgbɛ̃, n kↄ̃̀ↄkɛɛ gòmma. 13 Ben à ↄ kɛ̀a. Zaa gwe gↄ̃ↄ à pòro, ben à Luda sáabu kpà.

14 Ben aduakɛkpɛ gbɛ̃nsi pↄ fɛ̃̀ kɛ̀ Yesu à kɛ̃̀kↄ̃a kámmabogurↄↄ zĩ yãnzi, ben à fɛ̀ɛ à bè gbɛ̃nↄnɛ: Gurↄ swɛɛdoo bé à kuu kɛ̀ wè zĩi kɛn. Àgae mↄ́ wà a kɛ̃kↄ̃a gurↄ beeenↄa, mↄde kámmabogurↄↄ zĩ baasi. 15 Ben Dii wèàla à bè: Mↄnafikideenↄ! Kámmabogurↄↄ zĩ a baade è a zù ke zaaki poro a bàdↄkiia à gá í kpáaroo? 16 Ibraĩ bori nↄgbɛ̃ kɛ̀kii sↄ̃, Setãn à yì wɛ̃̀ baro plaasaimɛ. À bà pì poronaa kámmabogurↄↄ zĩ zɛ́ vĩroo? 17 Kɛ̀ à ò lɛ, ben wí à ibɛɛnↄ kũ̀ ń píngi, mↄde gbɛ̃nↄ pↄↄ kɛ̀ nna dabuyã kɛ̀ èe kɛɛnↄa píngi.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n musadi wɛ́ɛo

(Mat 13:31-32, Maa 4:30-32)

18 Ben Yesu bè: Bↄ́n kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia bↄ̀kↄ̃bao? Bↄ́n mɛ́ lɛ́kↄ̃zio? 19 À dɛ lán musadi wɛ́ɛ kɛ̀ gbɛ̃ sɛ̀ à tↄ̃̀ a kara guu bà. Kɛ̀ à bↄ̀ɛ, à kɛ̀ lí ũ, ben bãanↄ mↄ̀ wà zↄ̃̀zↄ̃ à gã̀nↄa.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃o

(Mat 13:33)

20 Ben à bè dↄ: Bↄ́n mɛ́ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia lɛ́kↄ̃zio? 21 À dɛ lán burɛdisɛsɛ'ɛ̃zɛ̃ kɛ̀ nↄgbɛ̃ sɛ̀ à kà flawa zaka lɛ́ aagↄ̃ↄ guu à yã̀kↄ̃tɛ píngi bà.

Zɛ́lɛ kpaatoo

(Mat 7:13-14, 21-23)

22 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu e gaa Yerusalɛmu, èe gɛ̃ɛ wɛ́tɛnↄ kↄ̃n lakutunↄla èe yã daańnɛ, 23 ben gbɛ̃ke à là wà bè: Baa, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é mìsina e ziaa zĩnↄↄ pariroo? Ben Yesu bè gbɛ̃nↄnɛ: 24 À aĩa kɛ à gɛ̃ zɛ́lɛ kpaatoo guu. Mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ parideenↄ é wɛtɛ wà gɛ̃n, mↄde aↄ̃é fↄ̃ro. 25 Tó bɛdee fɛ̀ɛ à zɛ́ tàta, tó a gↄ̃ bàazi, ben ée gbà lɛɛ ée bee: Baa, ǹ zɛ́ wɛ̃we, eé beare á a dↄ̃ gukearo. 26 Beee gbɛra tó a bènɛ à pↄ́ blèao, à í mìao, à yã dàńnɛ a bɛ gãalɛ, 27 eé beare á a dↄ̃ gukearo. À guala a zaakɛrinↄ a píngi.

28 Tó a Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo kↄ̃n annabinↄ è píngi kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu, ben wà a zu bàazi, gwen é ↄ́ↄ dↄn à ↄ di a musu. 29 Gbɛ̃nↄ é bↄ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa kↄ̃n ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpaao kↄ̃n gu'igbãroo kpaao kↄ̃n sↄↄmɛtɛ kpaao, aↄ̃é mↄ́ pↄ́ ble kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu. 30 Lɛn kpɛɛdeenↄ égↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ lɛ, gbɛ̃ káakunↄ égↄ̃ kpɛɛdeenↄ ũ.

Yerusalɛmu yã

(Mat 23:37-39)

31 Gurↄ beeea gↄ̃ↄ Farisi kenↄ mↄ̀ Yesu kiia aↄ̃ bènɛ: Ǹ fɛɛ gura kɛ̀, zaakɛ Hɛrↄdu yezi à n dɛmɛ. 32 Ben à bèńnɛ: À gá o flɛ̃ngo pìnɛ, mɛ́ɛ zĩnnↄ gooḿma mɛ́ɛ gyãreenↄ kɛ̃ɛkↄ̃a gbã̀a kↄ̃n ziaao, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ sↄ̃ mɛ́ ma zĩi papa. 33 Baa kↄ̃n beeeo séto mà gá aɛ gbã̀a kↄ̃n ziaao kↄ̃n ziandooo, zaakɛ èe kↄ̃ sío annabi ga gukearo, sé Yerusalɛmu. 34 Yerusalɛmudeenↄ, Yerusalɛmudeenↄ! Eè annabinↄ dɛdɛ, eè gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń zĩawaanↄ pápa gbɛ̀o à ń dɛdɛ. Mɛɛ̀gↄ̃ yezi mà a kakↄ̃amazi gɛ̃̀n baaagↄ̃, lán koo è dɛ̀bɛ kú a nɛ́nↄla nà, mↄde eè weziro. 35 Luda é a kpɛ́ tóare bɛzĩ ũmɛ sa. Mɛ́ɛ ooare, é ma e dↄro ai à be, aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ Dii tↄ́o ũ.

14

Yesu kuuna Farisi ke bɛ

1 Kámmabogurↄↄ zĩkea Yesu gàa pↄ́ ble Farisinↄ gbɛ̃nsi ke bɛ, ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄↄ e à kpákpaa. 2 Kakagyãkɛri kee kú Yesu aɛ gwe. 3 Ben Yesu dokadↄ̃rinↄ kↄ̃n Farisinↄ là à bè: Wè gbɛ̃ kɛ̃kↄ̃a kámmabogurↄↄ zĩↄ́ ke wè kɛ̃kↄ̃aro? 4 Ben aↄ̃ gↄ̃̀ yĩtɛna kítikiti. Ben Yesu gyãree pì kũ̀ à à kɛ̃̀kↄ̃a à à gbàrɛ. 5 Ben à ń lá à bè: Tó a gbɛ̃kee nɛ́ ke zù vĩ à zù lↄ̀gↄn kámmabogurↄↄ zĩ, eé à bↄ gↄ̃ↄroo? 6 Aↄ̃ↄe fↄ̃ wà wèàlaro.

7 Yesu è dian gbɛ̃ kɛ̀ wà ń sísinↄↄ e vɛ̃ɛki maaa kũu nà, ben à yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: 8 Tó wà n sisi nↄsɛ pↄ́bleea, ǹton vɛ̃ɛ vɛ̃ɛki maaa guuro. Tó wà gbɛ̃ kɛ̀ bɛ̀ɛ vĩ dɛnlaa sìsi nɛ́! 9 Tó a sìsiri mↄ̀ à bènnɛ: Ǹ fɛɛ ǹ vɛ̃ɛki kpá gbɛ̃ pìa, nɛ́ fɛɛ ǹ gá vɛ̃ɛ kpɛɛ kpa kↄ̃n wíomɛ. 10 Tó wà n sisi, ǹgae vɛ̃ɛ kpɛɛ kpa, lɛ tó n sìsiri mↄ̀, eé bennɛ: Ma gbɛ̃nna, ǹ fɛɛ ǹ mↄ aɛ kɛ̀. Beee é n kɛ bɛ̀ɛ vĩ gbɛ̃ kɛ̀ á kú lɛdoonↄ aɛ. 11 Gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda sɛ́ lezĩn Luda é à busa. Gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda busa sↄ̃, Luda é à sɛ́ lezĩ.

12 Ben Yesu bè a sìsiri pìnɛ: Tó nɛ́ɛ gbɛ̃nↄ sísii pↄ́ble fãantɛ̃ blenaa ke uusiɛ pↄ́, ǹton n gbɛ̃nnanↄ sísiro ke n vĩ̀inↄ kↄ̃n n dãaronↄ ke n danɛnↄ ke n ↄↄde daanↄ. Tó ń kɛ̀ lɛ, aↄ̃é ɛara wà n sísimɛ se aↄ̃ fĩa bonnɛ. 13 Tó nɛ́ɛ gbɛ̃nↄ sísii pↄ́bleea, ǹ takaasideenↄ sísi kↄ̃n gbɛ̃ kↄ̃̀ↄkũnanↄ kↄ̃n ɛrɛnↄ kↄ̃n vĩ̀anↄ, 14 nɛ́ gↄ̃ aubarikadee ũ, zaakɛ aↄ̃ pↄ́ke vĩ wà fĩa boonnɛro. Luda bé eé fĩa bonnɛ gbɛ̃ maaanↄ fɛɛgurↄↄ zĩ.

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n pↄ́ble bítao

(Mat 22:1-10)

15 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú lɛdoonↄ doke yã pì mà, ben à bè Yesunɛ: Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ eé pↄ́ ble kↄ̃n kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gbɛ̃nↄo ũ. 16 Yesu bènɛ: Gbɛ̃ke bé à yezi à pↄ́blee kɛ, ben à gbɛ̃nↄ sìsi paripari. 17 Pↄ́blegurↄↄ zĩ à a zĩkɛri zĩ̀ à o gbɛ̃ kɛ̀ à ń sísinↄnɛ aↄ̃ mↄ́, wà pↄ́ píngi soru kɛ̀ wà yã̀a sa. 18 Ben aↄ̃ baade e wɛtɛɛ wà ń kɛ̃. Gbɛ̃ káaku bènɛ: Ma bú lù, mɛ́ gá gwa. N yã nna, ǹ ma kɛ̃. 19 Gbɛ̃ pãnde bè: Ma zù zĩkɛbↄnↄ lù mɛ̀n kuri, mɛ́ gá ń gwa. N yã nna, ǹ ma kɛ̃. 20 Gbɛ̃ pãnde bè: Ma nↄↄ sɛ̀ dufumɛ. Beee yãnzi mɛ́ e mà mↄ́ro. 21 Ben zĩkɛri pì lìara à tà à ń lɛ́gbɛ ò a diinɛ. Ben bɛdee pì pↄ fɛ̃̀ à bè a zĩkɛrinɛ: Ǹ gá wɛ́tɛ guu kpakpaa gãalɛnↄ kↄ̃n zɛ́daanↄ, ǹ takaasideenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kↄ̃̀ↄkũnanↄ kↄ̃n vĩ̀anↄ kↄ̃n ɛrɛnↄ kakↄ̃a ǹ suńyo kɛ̀. 22 Beee gbɛra zĩkɛri pì mↄ̀ à bènɛ: Dii, ma yã kɛ̀ ń ò kɛ̀, mↄde vɛ̃ɛki kpɛ́ kuu. 23 Ben dii pì bè zĩkɛri pìnɛ: Ǹ gá zɛ́nↄ guu kↄ̃n zɛ́ wɛ́wɛnↄ píngi, ǹ gã na gbɛ̃nↄa aↄ̃ gɛ̃ lɛ ma ua pa. 24 Mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ ma ń sísi pìnↄ ke é lɛ́ zↄ̃ ma pↄ́blee pìaro.

Gↄ̃na Yesu ìba ũ

(Mat 10:37-38)

25 Wà tɛ́ zɛ́n kↄ̃n Yesuo paripari, ben à lìara à bèńnɛ: 26 Tó gbɛ̃ mↄ̀ ma kiia, ben à ye a dezi dɛmala ke a da ke a naↄ̃ ke a nɛ́nↄ ke a vĩ̀inↄ ke a dãaronↄ ke api zĩnda, eé fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro. 27 Gbɛ̃ kɛ̀ èe a líkpangbãroo sɛ́ àgↄ̃ tɛ́omaziro, adee é fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro. 28 Tó a gbɛ̃kee yezi à kpɛ́didikↄ̃ana bo, eé vɛ̃ɛ gĩa à à ↄↄ dↄdↄ à gwa, tó eé fↄ̃ à zĩi pì kɛroo? 29 Tó èe kɛ lɛro, ben à ɛ̃ɛ kpàɛ, tó èe fↄ̃ à à yã̀aro, gbɛ̃ kɛ̀ è píngi é à lalandi kɛ 30 wà be: Gbɛ̃ kɛ̀kii nà kpɛ́bonaa à fùa à à mì dɛ. 31 Ke tó kína yezi à gá zĩ̀ ká kↄ̃n kína pãndeo, eé vɛ̃ɛ gĩa à a laasuu lɛ́ à gwa, tó a soza gãli kurinↄ é fↄ̃ wà kù kpá soza gãli baroo kɛ̀ aↄ̃ↄe suunↄaroo? 32 Tó à è é fↄ̃ro, eé zĩ̀rinↄ zĩ lɛ aↄ̃ lɛdolɛkɛna zɛ́ wɛtɛa zaalɛ èe ká kĩiro. 33 Lɛmɛ dↄ, tó a gbɛ̃kee e ↄ kpá pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄzi píngiro, eé fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro.

34 Wisi nɛ́ pↄ́ nnaamɛ, mↄde tó à í nnaa tà, dian weé kɛ nà à gↄ̃ nna dↄↄ? 35 À maa tↄↄtɛ kesↄ̃ zùgbↄ̃kaɛkiinɛro, wè kwɛ́ɛmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma.

15

Pↄ́ kɛ̀ sã̀sãnↄ

(Mat 18:12-14)

1 Bɛ'ↄↄsirinↄ kↄ̃n durunkɛrinↄↄ e sↄ̃ↄ Yesuzi lɛ wà à yã ma ń píngi. 2 Ben Farisinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄↄ e yãkete kaazi aↄ̃ bè: Gbɛ̃ kɛ̀kii è durunkɛrinↄ sí è se pↄ́ bleńyo lɛdo. 3 Ben Yesu yã kɛ̀kii lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: 4 Wà be a gbɛ̃kee sãa vĩ mɛ̀n basↄↄro, ben à doo sã̀sã, è à basↄↄro dosai tó sɛ̃̀n à pɛ́ɛ sãa kɛ̀ sã̀sã pìzi ai à gá eroo? 5 Tó à bↄ̀a, è à sɛ́ à da a gã̀n kↄ̃n pↄnnaao 6 à táo bɛ à a gbɛ̃nnanↄ kↄ̃n a fáandideenↄ sísi à beńnɛ: À pↄnnaa kɛmao. Ma a sãa kɛ̀ sã̀sã è. 7 Lɛmɛ dↄ mɛ́ɛ ooare, weé pↄnnaa kɛ ludambɛ durunkɛri mɛ̀n doo kɛ̀ nↄ̀sɛ lìɛ yã musu dɛ gbɛ̃ maa gↄ̃ↄn basↄↄro dosai kɛ̀ aↄ̃ↄ nↄ̀sɛliɛna nii vĩroonↄla.

8 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ kondogi ↄↄ vĩ mɛ̀n kuri sↄ̃ nɛ́? Tó à mɛ̀n doo sã̀sã, è fitia na à kpɛ́ waa à wɛtɛ busɛbusɛ ai à gá eroo? 9 Tó à bↄ̀a, è a gbɛ̃nnanↄ kↄ̃n a fáandideenↄ sísi à beńnɛ: À pↄnnaa kɛmao. Ma kondogi ↄↄ kɛ̀ sã̀sã pì è. 10 Lɛmɛ dↄ mɛ́ɛ ooare, Luda malaikanↄ è pↄnnaa kɛ durunkɛri mɛ̀n doo kɛ̀ nↄ̀sɛ lìɛ yã musu.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ sã̀sã

11 Yesu bè dↄ: Gbɛ̃ke bé à kuu à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gↄ̃ↄn plaa. 12 Ben Sabi bè a denɛ: Baa, ǹ ma asaia kɛ̀ mɛ́gↄ̃ vĩ túbi guu kpáma. Ben de pì a auziki kpàatɛtɛńnɛ. 13 Èe kɛ gurↄ plaaro, ben Sabi a pↄ́nↄ nàkↄ̃a píngi à tà bùsu pãnden zã̀azã. Gwen à a auziki kàatɛn pãpãkɛna guu. 14 Kɛ̀ à pↄ́ kɛ̀ à vĩinↄ dɛ̀ píngi, ben dekaa gbãaa kà bùsu pìn, ben à gↄ̃̀ takaasio. 15 À gàa à nà bùsu pì gbɛ̃kezi ayazĩkɛri ũ, ben gbɛ̃ pì à gbàrɛ a bura à pↄ́blee kpá alɛdɛnↄa. 16 Ègↄ̃ yezi à pↄ́ tɛ̀ɛ kɛ̀ alɛdɛnↄↄ e blee ble à kã, mↄde wè pↄ́ke kpáaro. 17 Kɛ̀ à làakari sù à bè: Ma de ayazĩkɛrinↄ pↄ́blee vĩ dińzi, ben mɛ́ɛ gaa kↄ̃n nↄaao kɛ̀. 18 Mɛ́ fɛɛ mà tá ma de kiia, mɛ́ benɛ: Baa, ma durun kɛ̀ Ludanɛ kↄ̃n mpio se, 19 mɛ́ɛ kↄ̃ sío wà ma sísi n nɛ́ ũ dↄro. Ǹ ma diɛ n ayazĩkɛrinↄ doke ũ. 20 Ben à fɛ̀ɛ èe taa a de kiia. Kɛ̀ à tɛ́ kãaa èe suu, à de pì à è, ben à kɛ̀nɛ wɛ̃nda. À bàa sì à gàa à kùsia, à lɛ́ pɛ̀a. 21 Ben nɛ́ pì bènɛ: Baa, ma durun kɛ̀ Ludanɛ kↄ̃n mpio, mɛ́ɛ kↄ̃ sío wà ma sísi n nɛ́ ũ dↄro. 22 Ben de pì bè a zĩkɛrinↄnɛ: À gá kpakpaa, à utada maaa kɛ̀ dɛ à kpaaanↄla sɛ́ à mↄ́ à danɛ, à tãnga danɛ à kyatee kpánɛ. 23 À zùswarenɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpana kũ à dɛ, wà só pↄnnakɛna guu, 24 zaakɛ ma nɛ́ pì gà à fɛ̀ɛmɛ. À sã̀sãmɛ, ben ma à è. Ben aↄ̃ nà pↄnnakɛnaa.

25 Woru sↄ̃ kpɛ́ bura. Kɛ̀ èe suu à kà kĩi kↄ̃n bɛɛo, ben à bata ↄ́ mà dↄ kↄ̃n kↄ̃kↄ̃ kĩio. 26 Ben à zĩkɛrinↄ doke sìsi à à là bↄ́n wèe kɛɛ. 27 Ben à wèàla à bè: N dãaro bé à sù, ben n de zùswarenɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpana dɛ̀, kɛ̀ à à è aafia yãnzi. 28 Ben Woru pↄ fɛ̃̀, à gì gɛ̃ ua guuzi. Kɛ̀ à de bↄ̀ à agbaa kpànɛ, 29 ben Woru bè a denɛ: É'e, à kà wɛ̃̀ ũgbangba kɛ̀ mɛ́ɛ zĩi kɛɛnnɛ, mɛ́ɛ gí n yãzi zikiro, ben baa blèkofĩi gina nɛ́ɛ kpáma mà pↄnnaa kɛo kↄ̃n ma gbɛ̃nnanↄoro. 30 Kɛ̀ n nɛ́ kɛ̀ à n auziki kàatɛ kaaruanↄnɛ pì sù, n zùswarenɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpana dɛ̀nɛ. 31 Ben à de bènɛ: Ma nɛ́, ń kúmao gurↄ píngi. Pↄ́ kɛ̀ má vĩ píngi n pↄ́mɛ. 32 À kↄ̃ sìo wà pↄ́ ble kↄ̃n pↄnnaaomɛ, zaakɛ n dãaro pì gà à fɛ̀ɛmɛ. À sã̀sãmɛ, ben wà à è.

16

Auziki náanɛsai

1 Yesu bè a ìbanↄnɛ: Ɔↄde ke bé à kuu à bɛgwari dìɛ a zĩkɛrinↄnɛ. Ben wà mↄ̀ wà kↄmↄtↄ kɛ̀nɛ wà bè, èe à auziki kaatɛɛ. 2 Ben à à sìsi à bènɛ: Yã kɛ̀ má mà n musu dɛ diamɛ? Ǹ yã kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ n bɛgwana guu tↄ̃kɛ̃mɛ. Nɛ́ fↄ̃ ǹgↄ̃ dɛ ma bɛgwari ũ dↄro. 3 Ben bɛgwari pì ò a swɛ̃̀ guu: Ma dii e ma bↄↄ zĩi guu, mɛ́ kɛ diamɛ? Àɛ kɛ̀ mɛ́ fↄ̃ mà sɛ̃̀ waro, ben baakɛna dɛmɛ wíyã ũ. 4 Má dↄ̃ yã kɛ̀ mɛ́ kɛ lɛ gbɛ̃nↄ ma diɛ ń bɛ, tó à ma bↄ zĩin. 5 Ben à a dii fĩadeenↄ sìsi doodo à gbɛ̃ káaku là à bè: Ń ma dii fĩa kũna ũgbamɛ? 6 À bè: Nↄ́si gaawa lɛ́ basↄↄro. Ben bɛgwari pì bènɛ: N fĩa takadan yɛ̀. Ǹ vɛ̃ɛ ǹ kɛ̃ baplaa akuri kpakpaa. 7 Ben à bè gbɛ̃ pãndenɛ: Mpi sↄ̃, n fĩa ũgbamɛ? Ben à bè: Ése sàki basↄↄro. Ben bɛgwari pì bènɛ: N fĩa takadan yɛ̀, ǹ kɛ̃ basiigↄ̃. 8 Ben dii pì bɛgwari náanɛsaidee pì sáabu kpà wɛ́ɛzɛ̃ɛ kɛ̀ à kɛ̀ yã musu. Zaakɛ anduna kɛ̀ki gbɛ̃nↄ wɛ́ɛ zɛ̃na dɛ gupuradeenↄla ń kↄ̃ tɛ̃ɛ yãkɛna guu.

9 Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ ooare à gbɛ̃nnanↄ wɛtɛ kↄ̃n ↄↄ náanɛsaio, lɛ gurↄↄ kɛ̀ à yã̀aawa, Luda é a diɛ bɛɛ kɛ̀ è yãaroonↄ guu. 10 Gbɛ̃ kɛ̀ náanɛ vĩ kↄ̃n à féteo égↄ̃ náanɛ vĩ kↄ̃n à bítaomɛ se. Gbɛ̃ kɛ̀ náanɛ vĩ kↄ̃n à féteoroo égↄ̃ náanɛ vĩ kↄ̃n à bítao sero. 11 Tó ée kɛ á náanɛ vĩ kↄ̃n ↄↄ náanɛsaioro, Luda é a náanɛ kɛ kↄ̃n à yãpuradeeoↄ́? 12 Tó ée kɛ á náanɛ vĩ kↄ̃n gbɛ̃ pãnde pↄ́nↄro, Luda é a zĩnda pↄ́ kpáawaↄ́? 13 Zĩkɛri è fↄ̃ à dↄ dii mɛ̀n plaaaziro, zaakɛ eé za gbɛ̃ doon àgↄ̃ ye gbɛ̃ doozi, kesↄ̃ eé na gbɛ̃ dooa à kya ká gbɛ̃ doon. É fↄ̃ àgↄ̃ dↄ Ludazi kↄ̃n ↄↄo lɛdoro.

14 Farisinↄↄ ye ↄↄzi. Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà píngi, ben aↄ̃ↄe lɛ́zukii kɛɛ Yesua. 15 Yesu bèńnɛ: Eè yã nnaa kpá a zĩndaa gbɛ̃nteenↄ kiiamɛ, mↄde Ludaa a swɛ̃̀ dↄ̃. Yã kɛ̀ bíta gbɛ̃nteenↄnɛn Luda è kya kán.

Ɔↄde kↄ̃n Lazaruo

(Mat 5:31-32, 11:12-13, Maa 10:11-12)

16 Musa doka kↄ̃n annabinↄ takadanↄↄ kuu ai Yaaya gurↄↄa. Zaa gurↄ beeean wèe kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia baaru kpaa, ben gbɛ̃ píngi e wɛtɛɛ à gɛ̃n kↄ̃n gbãaao. 17 Ludambɛ kↄ̃n tↄↄtɛo gɛ̃tɛna aaga dɛ doka pì wɛ̃zã féte gogonala. 18 Gbɛ̃ kɛ̀ gì a naↄ̃zi à nↄ pãnde sɛ̀, adee zina kɛ̀mɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ nↄↄ kɛ̀ wà gìzi sɛ̀ sↄ̃ zina kɛ̀n gwe.

19 Gↄ̃gbɛ̃ ↄↄde kee kuu è pↄ́kãsã maa ↄↄdeenↄ da, ègↄ̃ pↄnnaa kɛɛ nnamana guu gurↄ píngi. 20 Baakɛri kɛ̀ wè benɛ Lazaru ègↄ̃ daɛna à bɛ gãnu, bↄ̀nↄ dↄdↄ à mɛ̀a. 21 Ègↄ̃ pↄ́blee kɛ̀ è lɛ́ɛ ↄↄdee pì teebu gĩzĩ blena ni dɛɛ. Gbɛ̃ɛnↄ bé wègↄ̃ à bↄ̀ pìnↄ sãsãa. 22 Baakɛri pì gà, ben malaikanↄ à sɛ̀ wà tào Ibraĩ kuu. Ɔↄdee pì gà se, ben wà à vĩ̀i. 23 Kuuna wɛ́ɛtãmma guu gɛ̀wãan, kɛ̀ à wɛ́ɛ sɛ̀ musu, ben à Ibraĩ è kãaa, Lazaru kú à saɛ. 24 Ben à lɛ́ zùzi à bè: Baa Ibraĩ, ǹ ma wɛ̃nda gwa, ǹ Lazaru zĩ à a ↄnɛtee zↄ̃ ía, à mↄ́ à tↄ̃mɛ ma nɛ́nɛa, zaakɛ mɛ́ɛ wãwãa maa tɛ́vura kɛ̀kii guumɛ. 25 Ben Ibraĩ bè: Ma nɛ́, ǹ tó nnamana kɛ̀ lìganzi n wɛ̃̀ndigurↄ yã dↄngu kↄ̃n takaasi bíta kɛ̀ Lazaru kɛ̀o. À làakari kpaɛna gura kɛ̀ sa, ben ń kú wãwãa guu. 26 Beee gbɛra wɛ̀ɛ zòoto kú wa dagura. Tó gbɛ̃ yezi à bↄ kɛ̀ à gá a kiia, eé fↄ̃ro, gbɛ̃ke é fↄ̃ à bↄ gwe à mↄ́ wa kiia sↄ̃ro. 27 Ben ↄↄdee pì bè: N yã nna Baa, tó lɛmɛ, ǹ à zĩ ma de bɛ, 28 zaakɛ má dãaronↄ vĩ gↄ̃ↄn sↄↄro. À gá lɛ́ daḿma, lɛ aↄ̃ton mↄ́ gu wãwãdee kɛ̀ guuro. 29 Ben Ibraĩ bè: Aↄ̃ Musa kↄ̃n annabinↄ takadanↄ vĩ, aↄ̃ ń yã ma. 30 Ben ↄↄdee pì bè: Auo, Baa Ibraĩ! Tó gbɛ̃ke bↄ̀ gaan à gàa ń kiia, aↄ̃é ń nↄ̀sɛ liɛ. 31 Ben Ibraĩ bènɛ: Tó aↄ̃ↄe Musa kↄ̃n annabinↄ yã maro, baa tó gbɛ̃ke bↄ̀ gaan, aↄ̃é à yã síro.

17

Yesu yãkenↄ

(Mat 18:6-7, 21-22, Maa 9:42)

1 Yesu bè a ìbanↄnɛ: Yã kɛ̀ è tó gbɛ̃nↄ fuu ègↄ̃ sairo, mↄde wãiyoo gbɛ̃ kɛ̀ è bↄ à kiia. 2 Eégↄ̃ sã̀ↄ adeenɛ wà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ dↄ a waalɛ wà à zu sɛ̀bɛ guu dɛ à tó nɛ́ kɛ̀kiinↄ doke fula. 3 Àgↄ̃ kú kↄ̃n làakario. Tó n gbɛ̃ndoo durun kɛ̀, ǹ gá ǹ à le. Tó à a nↄ̀sɛ lìɛ, ǹ kɛ̃nɛ. 4 Tó à durun kɛ̀nnɛ gurↄ do gɛ̃̀n swɛɛplaa, ben à ɛ̀ara à bènnɛ gɛ̃̀n swɛɛplaa a nↄ̀sɛ lìɛ, ǹ kɛ̃nɛ. 5 Dii zĩ̀rinↄ bènɛ: Ǹ wa ludanaanɛkɛna kaarawe. 6 Dii bè: Tó á Luda náanɛ vĩ féte lán ɛfↄ wɛ́ɛ bà, é o síi lí kɛ̀kiinɛ à a zĩnda wo à gá pɛ́ sɛ̀bɛ guu, eé a yã ma.

7 Tó a gbɛ̃kee zↄ̀ vĩ èe sɛ̃̀ waa ke èe sãanↄ dãa, tó à sù buraao, à dii é benɛ à mↄ́ à pↄ́ ble gↄ̃ↄn yↄ́? 8 Auo, eé benɛ à pↄ́blee kɛare, à a uta liɛ à mↄ́are pↄ́bleeo kↄ̃n íminao, àpi é gbasa à pↄ́ ble à í mi. 9 Wè zↄ̀ sáabu kpá kɛ̀ à yã kɛ̀ wà dànɛ kɛ̀ yãnzin yↄ́? 10 Lɛmɛ apinↄ sↄ̃, tó a yã kɛ̀ Ludaa dàaree kɛ̀ píngi, à be: Zↄ̀nↄn wa ũ, wa zĩin wá kɛ̀.

Kusu gↄ̃ↄn kurinↄ kɛ̃kↄ̃ana

11 Kɛ̀ Yesu e gaa Yerusalɛmu, èe ligaa Samaria bùsu lɛ́zɛkiizi kↄ̃n Galilio. 12 Kɛ̀ èe gɛ̃ɛ lakutu ken, ben gↄ̃gbɛ̃ kusu gↄ̃ↄn kurinↄ dààlɛ. Aↄ̃ↄ zɛ kãaa, 13 aↄ̃ lɛ́ zùzi wà bè: Dii Yesu, ǹ wa wɛ̃nda gwa. 14 Kɛ̀ à ń é, ben à bèńnɛ: À gá à a zĩnda ↄdↄa sa'orinↄnɛ. Kɛ̀ aↄ̃ↄe gaa, ben aↄ̃ kɛ̃̀kↄ̃a. 15 Kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃ doo è a kɛ̃kↄ̃a, ben à lìara à sù, èe Luda sáabu kpaa kↄ̃n kòto gbãaao. 16 À dàɛ a puua Yesu aɛ à ì kpàa. Gbɛ̃ pì nɛ́ Samaria gbɛ̃mɛ. 17 Ben Yesu bè: Gↄ̃ↄn kurinↄ bé wà kɛ̃̀kↄ̃aroo? Gↄ̃ↄn kɛ̃ndoonↄↄ kú mámɛ? 18 Aↄ̃ gbɛ̃kee e liara à mↄ̀ Luda sáabu kpáro, sé gbɛ̃ zĩ̀tↄ kɛ̀ↄ́? 19 Ben Yesu bènɛ: Ǹ fɛɛ ǹ tá, ma náanɛ kɛ̀ ń kɛ̀ bé à n kɛ̃kↄ̃a.

Gbɛ̃ntee Nɛ́ suna

(Mat 24:23-28, 37-41)

20 Farisinↄ Yesu là kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia bↄna gupuraaazi, ben à wèńla à bè: Kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia è bↄ gupuraaa wà e kↄ̃n wɛ́ɛoro. 21 Weé be à kú kɛ̀ ke à kú kãaro. Kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia pì kú a tɛ́ kɛ̀mɛ.

22 Ben à bè a ìbanↄnɛ: À gurↄↄ e mↄↄ kɛ̀ é Gbɛ̃ntee Nɛ́ sugurↄↄ pìnↄ doke ena ni dɛ, é ero. 23 Weé beare à kú kãa ke à kú kɛ̀, mↄde àton gáro, àton tɛ́ńziro. 24 Lán loupina è guu pu ludambɛ lɛ́ gura kɛ̀ kↄ̃n à lɛ́ kãao nà, lɛn eégↄ̃ dɛ lɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ sugurↄↄa. 25 Séto à wɛ́ɛtãmma è maamaa gĩa, tↄ̃ↄrigbɛ̃nↄ é gízi. 26 Lán à dɛ nà Nuu gurↄ, lɛn eégↄ̃ dɛ lɛ se Gbɛ̃ntee Nɛ́ sugurↄ. 27 Gbɛ̃nↄↄ e pↄ́ blee wèe í mii, wèe nↄↄ sɛɛ wèe zã kɛɛ ai Nuu gàa à gɛ̃̀ góro'itɛ guu, ben í dà andunala, wà gàga píngi. 28 Lɛmɛ dↄ Lutu gurↄ, wèe pↄ́ blee wèe í mii, wèe pↄ́ luu wèe pↄ́ yaa, wèe pↄ́ tↄ̃ↄ wèe kpɛ́ boboo. 29 Gurↄↄ kɛ̀ Lutu bↄ̀ Sↄdↄmu, tɛ́ kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃o kwɛ̀ bↄna ludambɛ, ben wà gàga píngi. 30 Lɛn eégↄ̃ dɛ lɛ gurↄↄ kɛ̀ Gbɛ̃ntee Nɛ́ é bↄ gupuraaa.

31 Gurↄ beeea gbɛ̃ kɛ̀ kú a kpɛ́ musu tón pita à gɛ̃ kpɛ́ guu à pↄ́nↄ sɛ́ɛ à bↄoro. Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kɛ̀ kpɛ́ buraa tón liara à pↄ́ sɛ́ bɛro. 32 À tó Lutu naↄ̃ yã dↄagu. 33 Gbɛ̃ kɛ̀ yezi àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna é korazi. Gbɛ̃ kɛ̀ gì a wɛ̃̀ndizi sↄ̃, adee égↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. 34 Mɛ́ɛ ooare, gwãavĩ beeea gↄ̃ↄn plaaanↄ égↄ̃ daɛna kↄ̃ saɛ, weé gbɛ̃ doo sɛ́ wà gbɛ̃ doo tón. 35 Nↄgbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ égↄ̃ pↄ́ lↄlↄↄ gu dↄ̃nkↄ̃n, weé gbɛ̃ doo sɛ́ wà gbɛ̃ doo tó. 36 Gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄ égↄ̃ kú bura, Luda é gbɛ̃ doo sɛ́, eé gbɛ̃ doo tó. 37 Ben aↄ̃ à là wà bè: Dii, má kpaa? À wèńla à bè: Guu kɛ̀ gɛ̀ kún, gwen yeberekunↄ é kↄ̃ kakↄ̃an.

18

Gyaanↄↄ kɛ̀ zɛ̀ yãkpaɛkɛrila

1 Yesu yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ lɛ à ↄdↄańnɛ aↄ̃gↄ̃ adua kɛɛ kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃ aↄ̃ton kpasaro. 2 À bè: Yãkpaɛkɛri ke bé à kú wɛ́tɛ kea, à Luda vĩa vĩro è gbɛ̃ke yã daro. 3 Gyaanↄ kee kú wɛ́tɛ pì guu, ègↄ̃ mↄↄ à kiia gɛ̃̀n baaagↄ̃ è be: Ǹ zɛmao ma ibɛɛ yã musu. 4 Èe wero ai gurↄ plaa. Beee gbɛra à bè a zĩndanɛ: Baa tó má Luda vĩa vĩro, bensↄ̃ mɛɛ̀ gbɛ̃ke yã daro, 5 lán gyaanↄↄ pì e ĩa daama nà, mɛ́ zɛo. Tó mɛ́ɛ kɛ lɛro, à zɛmalana yãana sai é ma ã'ãmɛ.

6 Ben Dii bè: À yãkpaɛkɛri zaaa yã'ona ma. 7 Luda é zɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ à ń sɛ́ aↄ̃ↄe wii lɛɛa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩnↄoroo? Eé kɛ kↄkↄkↄ kↄ̃n weńlanaon yↄ́? 8 Mɛ́ɛ ooare, eé zɛńyomɛ gↄ̃ↄ. Baa kↄ̃n beeeo tó Gbɛ̃ntee Nɛ́ sù, eé a náanɛkɛri e anduna guuↄ́?

Farisi kↄ̃n bɛ'ↄↄsirio

9 Ben à ɛ̀ara à yã kɛ̀kii lɛ̀kↄ̃zi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è ń zĩnda diɛ maa aↄ̃ kya káńgunↄnɛ. 10 Gↄ̃ↄn plaa kenↄ bé wà gàa adua kɛ Luda ua guu, gbɛ̃ doo nɛ́ Farisimɛ, gbɛ̃ doo sↄ̃ bɛ'ↄↄsiri. 11 Farisi pì zɛna èe adua kɛɛ. À bè a swɛ̃̀ guu: Luda, ma n sáabu kɛ̀ kɛ̀ má dɛ lán gbɛ̃ kpaaanↄ bàro, dibidibikɛrinↄ, náanɛsaideenↄ, zinakɛrinↄ ke lán bɛ'ↄↄsiri kɛ̀ bà. 12 Mɛɛ̀gↄ̃ lɛ́ yii gurↄ plaplaa azuma kↄ̃n azumao. Pↄ́ kɛ̀ má è píngi mɛɛ̀ à kuridee bↄnnɛ. 13 Bɛ'ↄↄsiri pì sↄ̃ↄ zɛ kãaa, èe fↄ̃ à wɛ́ɛ sɛ̀ à musu gwà sero. À kpãngeda kɛ̀ à bè: Luda, ǹ sùu kɛmao, durunkɛrin ma ũ. 14 Mɛ́ɛ ooare, gↄ̃gbɛ̃ pì tà a bɛ Luda yãsiona guumɛ, èe kɛ Farisi pìnlo. Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda sɛ́ lezĩ Luda é à busa. Gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda busa sↄ̃ Luda é à sɛ́ lezĩ.

Aubarikadana nɛ́nↄn

(Mat 19:13-15, Maa 10:13-16)

15 Wèe mↄↄ Yesunɛ kↄ̃n ń nɛ́ fétenↄ lɛ à ↄ kɛḿma. Kɛ̀ à ìbanↄↄ è lɛ, ben aↄ̃ gìńnɛ. 16 Ben Yesu nɛ́nↄ sìsi à bè: À tó nɛ́nↄ mↄ́ ma kiia, àton gíńnɛro, zaakɛ aↄ̃ takanↄ pↄ́n kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia ũ. 17 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ eé kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia sí lán nɛ́ féte bàroo é gɛ̃nlo.

Auzikidee

(Mat 19:16-30, Maa 10:17-31)

18 Gbãade ke mↄ̀ à Yesu là à bè: Dannɛri maa, dian mɛ́ kɛ mà wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo ee? 19 Yesu bènɛ: À kɛ̀ dia n bè má maaa? Gbɛ̃kee maaro, sé Luda ado. 20 Ń dokanↄ dↄ̃: Ǹton zina kɛro, ǹton gbɛ̃ dɛro, ǹton kpãi oro, ǹton yã di n gbɛ̃daaaaro, ǹgae bɛ̀ɛ lí n de kↄ̃n n daonɛ. 21 Ben à bènɛ: Zaa ma nɛ́ngo zĩn má yã beeenↄ kũna píngi. 22 Kɛ̀ Yesu yã pì mà, à bènɛ: Yã mɛ̀n doo bé à gↄ̃̀nnɛ. Ǹ pↄ́ kɛ̀ ń vĩinↄ yá píngi ǹ à ↄↄ kpá takaasideenↄa, nɛ́gↄ̃ auziki vĩ ludambɛ. Beee gbɛra ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mazi. 23 Kɛ̀ à yã pì mà, à nↄ̀sɛ yàka, zaakɛ auzikibitadeemɛ. 24 Kɛ̀ Yesu à gwà, ben à bè: À zĩ'ũ maamaa auzikideenɛ à gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu. 25 Lakumi gɛ̃na pↄrↄyĩn aaga dɛ auzikide gɛ̃na kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guula. 26 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã pì mànↄ bè: Dé bé eé fↄ̃ à mìsina ee? 27 Yesu wèńla à bè: Yã kɛ̀ gbɛ̃ntee fùa à kɛ, Luda kiia è sí kɛ.

28 Ben Pita bè: Wa baabↄ píngi tò wa tɛnzi. 29 Ben Yesu bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ à a bɛɛ tò ke a naↄ̃ ke a vĩ̀inↄ ke a dãaronↄ ke a de ke a da ke a nɛ́nↄ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yãnzi, 30 adee é ɛara à beee taka e dɛ yãala paripari anduna kɛ̀ guu, eé wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo e anduna kɛ̀ èe mↄↄ guu.

Yesu ɛara à a ga kↄ̃n a fɛɛnao yã'ona

(Mat 20:17-19, Maa 10:32-34)

31 Yesu a gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ kàkↄ̃aazi, ben à bèńnɛ: Wée gaa Yerusalɛmu. Gwen yã kɛ̀ annabinↄↄ kɛ̃̀ Luda yãn Gbɛ̃ntee Nɛ́ musu é papan píngi sa. 32 Weé à kpá bori pãnde gbɛ̃nↄa, aↄ̃é à fabo, aↄ̃é à sↄ̃sↄ̃, aↄ̃é lóu sua, aↄ̃é à gbɛ̃ flã̀o, aↄ̃é à dɛ, 33 à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ. 34 Mↄde à ìba pìnↄↄ e à ke mì dↄ̃ro, zaakɛ yã pì mì utɛnańnɛ, aↄ̃ↄ dↄ̃ yã kɛ̀ èe ooro.

Vĩ̀a baakɛri kɛ̃kↄ̃ana

(Mat 20:29-34, Maa 10:46-52)

35 Kɛ̀ Yesu kà kĩi kↄ̃n Yɛrikoo, vĩ̀a kee vɛ̃ɛna zɛ́ lɛ́a, èe baa kɛɛ. 36 Kɛ̀ à mà gbɛ̃nↄↄ e gɛ̃tɛɛ pari, ben à ń lá à bè, bↄ́n wèe kɛɛ. 37 Ben wà bènɛ, Yesu Nazarɛti bé èe gɛ̃tɛɛ gwe. 38 Ben à lɛ́ zùzi à bè: Yesu, Dauda bori, ǹ ma wɛ̃nda gwa. 39 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ aɛzĩnↄ gìnɛ wà bè à yĩtɛ, ben à lɛ́ gbãa zuna kàara èe bee: Dauda bori, ǹ ma wɛ̃nda gwa. 40 Yesu zɛ̀ à bè wà mↄ́o. Kɛ̀ à mↄ̀, ben Yesu à là à bè: 41 Bↄ́n ń yezi mà kɛnnɛɛ? À wèàla à bè: Dii, má yezi ma wɛ́ɛ guu emɛ. 42 Ben Yesu bènɛ: Ǹ guu e. Ma náanɛ kɛ̀ ń kɛ̀ bé à n kɛ̃kↄ̃a. 43 Zaa gwe gↄ̃ↄ à wɛ́ɛ guu è, ben à tɛ̀zi, èe Luda sáabu kpaa. Kɛ̀ baade píngi è lɛ, ben wà Luda tↄ́ bↄ̀.

19

Zakeusi

1 Kɛ̀ Yesu kà Yɛriko, èe gɛ̃tɛɛ à guu. 2 Gbɛ̃kee kú gwe à tↄ́n Zakeusi. Bɛ'ↄↄsirinↄ gbɛ̃nsimɛ, bensↄ̃ auzikideemɛ. 3 Èe wɛtɛɛ à e gbɛ̃ kɛ̀ Yesu dɛ a ũ, mↄde gbɛ̃ gbootoomɛ, èe fↄ̃ à à èro parii yãnzi. 4 Ben à bàa lɛ̀ à gàa aɛ à dì síi lía lɛ à Yesu e, zaakɛ eé bↄɛ gwe kpamɛ. 5 Kɛ̀ Yesu kà gwe, ben à wɛ́ɛ sɛ̀ musu à bènɛ: Zakeusi, ǹ pita kpakpaa. Séde mà pita n bɛ gbã̀a. 6 Ben Zakeusi pìta kpakpaa à à sì kↄ̃n pↄnnaao. 7 Kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ è lɛ, ben aↄ̃ↄe wisↄ̃ↄ kaa wà bè: À gàa pita durunkɛri bɛ. 8 Ben Zakeusi fɛ̀ɛ à zɛ̀ à bè Diinɛ: Dii, mɛ́ ma auziki kpadoo kpaatɛ takaasideenↄnɛ. Tó ma gbɛ̃ke takii kɛ̀ sↄ̃, mɛ́ ɛara mà à gɛ̃ɛ kpáa lɛo siigↄ̃mɛ. 9 Ben Yesu bènɛ: Ua kɛ̀ deenↄ mìsina è gbã̀a. Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀kii se nɛ́ Ibraĩ boriimɛ. 10 Gbɛ̃ntee Nɛ́ mↄ̀ lɛ à gbɛ̃ kɛ̀ sã̀sã wɛtɛ à à mì símɛ.

Ɔↄdakɛna zĩkɛrinↄnɛ

(Mat 25:14-30)

11 Gurↄↄ kɛ̀ wèe à yã pì maa, ben à ɛ̀ara à yã kàarańnɛ dↄ. Lán à kà kĩi kↄ̃n Yerusalɛmuo nà, wèe daa kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia é bↄ gupuraaa gↄ̃ↄmɛ, ben à yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ 12 à bè: Kína bori ke bé èe gaa bùsu zã̀azãn lɛ wà à kpá kpatan, eé liara à su. 13 Ben à a zĩkɛrinↄ sìsi gↄ̃ↄn kuri, à kondogi ↄↄ kpà ń baadea mɛ̀n basↄsↄↄro, à bèńnɛ: Àgↄ̃ laa taao ai màgↄ̃ gá su. 14 À bùsudeenↄ sↄ̃ zàn, ben aↄ̃ zĩ̀rinↄ zĩ̀ à kpɛɛ aↄ̃ bè: Wé we gbɛ̃ pì kí blewero. 15 Kɛ̀ wà à kpà kpatan à sù, à bè wà zĩkɛri kɛ̀ a ↄↄ kpàḿma pìnↄ sísi, lɛ à e à dↄ̃ lán aↄ̃ àre è nà. 16 Gbɛ̃ káaku mↄ̀ à bè: Dii, n ↄↄ pì àre kàaramɛ lɛo kuri. 17 Ben à bènɛ: Ń kɛ̀, zĩkɛri maa. Lán ń náanɛ vĩ kↄ̃n à féteo nà, nɛ́gↄ̃ iko vĩ wɛ́tɛ mɛ̀n kurinↄa. 18 Gbɛ̃ plaadee mↄ̀ à bè: Dii, n ↄↄ pì àre kɛ̀ lɛo sↄↄro. 19 Ben à bènɛ: Mmↄn sↄ̃, nɛ́gↄ̃ iko vĩ wɛ́tɛ mɛ̀n sↄↄroonↄa. 20 Ben gbɛ̃ pãnde mↄ̀ à bè: Dii, n ↄↄɛ kɛ̀. Má ùtɛ kokona bisa kãsãa guu. 21 Má n vĩa vĩ, zaakɛ n yãnↄↄ zĩ'ũ. Nɛɛ̀ pↄ́ kɛ̀ nɛ́ɛ diɛro sɛ́, nɛɛ̀ pↄ́ kɛ̀ nɛ́ɛ tↄ̃ro kɛ̃. 22 Ben à bènɛ: Zĩkɛri zaa, n lɛ́ bé à n kari kɛ̀. Ń dↄ̃ kɛ̀ ma yãnↄↄ zĩ'ũ, mɛɛ̀ pↄ́ kɛ̀ mɛ́ɛ diɛro sɛ́, mɛɛ̀ pↄ́ kɛ̀ mɛ́ɛ tↄ̃ro kɛ̃. 23 Kɛ̀ ń dↄ̃ lɛ, bↄ́yãnzin nɛ́ɛ ↄↄdaa kɛońnɛ, lɛ tó ma su, mà a pↄ́ sí kↄ̃n à àreoroo? 24 Ben à bè gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄnɛ: À à ↄↄ pì sía à kpá gbɛ̃ kɛ̀ àre è lɛo kuria. 25 Ben wà bènɛ: Dii, à àre lɛo kuri kũna kↄ̀. 26 Ben à wèńla à bè: Mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ vĩin Luda é kaaranɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ vĩroo sↄ̃, baa kɛ̀ à vĩi Luda é síamɛ. 27 Ma ibɛɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi mà kí bleńnɛroonↄ sↄ̃, à mↄ́ńyo kɛ̀ à ń dɛdɛ ma aɛ.

Gbãakɛkpana Yesuzi Yerusalɛmu

(Mat 21:1-11, Maa 11:1-11, Yoh 12:12-19)

28 Kɛ̀ Yesu yã pì ò à yã̀a, ben à dà zɛ́n, èe gaa Yerusalɛmu. 29 Kɛ̀ à kà kĩi kↄ̃n Bɛtɛfageo kↄ̃n Bɛtanio sĩ̀sĩ kɛ̀ wè be Kùkpɛ gɛɛzi, ben à a ìba zĩ̀ gↄ̃ↄn plaa 30 à bèńnɛ: À gá lakutu kɛ̀ kú a aɛ kɛ̀kãa guu. Tó a gɛ̃, é zaakinɛ bↄ̀rↄ e bàdↄna gwe, gbɛ̃kee e dia zikiro. À poro à suo. 31 Tó wà a la wà be, à kɛ̀ dia ée poroo, à be Dii bé à yezi. 32 Ben zĩ̀rinↄ gàa, aↄ̃ↄ è lán à òńnɛ nà. 33 Kɛ̀ aↄ̃ↄe zaaki pì poroo, ben à diinↄ ń lá wà bè: À kɛ̀ dia ée zaaki pì poroo? 34 Aↄ̃ wèńla wà bè: Dii bé à yezi. 35 Ben aↄ̃ sù zaaki pìo Yesunɛ, aↄ̃ ń utanↄ kpàɛa, ben aↄ̃ Yesu dìa. 36 Lán èe gaa nà, gbɛ̃nↄↄ e ń utanↄ kpaɛɛ zɛ́n.

37 Kɛ̀ à kà kĩi kↄ̃n guu kɛ̀ zɛ́ pì mì pɛ̀ Kùkpɛ sĩ̀sĩ guzurɛao, ben pↄnnaa guu à ìba kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́zinↄ ń píngi nà Luda sáabukpanaa kↄ̃n kòto gbãaao dabuyã kɛ̀ aↄ̃ↄ ènↄ musu píngi 38 wà bè:

Aubarikadeen kína kɛ̀ èe mↄↄ Dii tↄ́o ũ.

Aafia kú ludambɛ, gakui kú musu.

39 Farisi kɛ̀ aↄ̃ↄ kú zà guu kenↄ bènɛ: Dannɛri, ǹ kpãkɛ̃ n ìbanↄzi. 40 Ben à wèńla à bè: Mɛ́ɛ ooare, tó aↄ̃ yĩ̀tɛ, gbɛ̀nↄ bé weé wii pì lɛ́.

Yesu ↄ́ↄdↄna Yerusalɛmudeenↄnɛ

41 Kɛ̀ à sↄ̃̀ Yerusalɛmuzi, à gwà, ben à ↄ́ↄ dↄ̀ à musu 42 à bè: Tó n yã kɛ̀ eé mↄ́nnɛ kↄ̃n aafiao dↄ̃̀ gbã̀a yã dé, lɛ à kɛ nna. Mↄde tia sa à utɛnannɛmɛ. 43 À gurↄↄ é mↄ́ kɛ̀ n ibɛɛnↄ é gbà lezĩnↄ dↄ wà liganzi wà n kagura kɛ 44 aↄ̃é n gboro aↄ̃é n gbɛ̃nↄ dúgu zↄ̃. Baa gbɛ̀ ke aↄ̃é tó didikↄ̃aro, kɛ̀ nɛ́ɛ gurↄↄ kɛ̀ Luda wɛ́ɛ kpàɛnzii dↄ̃ro yãnzi.

Yesu kuuna Luda ua

(Mat 21:12-17, Maa 11:15-19, Yoh 2:13-22)

45 Kɛ̀ Yesu gɛ̃̀ Luda ua guu, ben à pɛ̀ laayarinↄa. 46 À bèńnɛ: Wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè: Ma kpɛ́ égↄ̃ dɛ aduakɛkpɛ ũmɛ, ben á kɛ̀ gbɛ̃blerinↄ tò ũ.

47 Lán guu e dↄↄ nà Yesu ègↄ̃ yã daańnɛ Luda ua guu. Ben sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄↄ e zɛ́ wɛtɛɛ wà à dɛ, 48 mↄde aↄ̃ↄe à kɛna zɛ́ ero, kɛ̀ baade píngi swã kpá wèe à yã maa yãnzi.

20

Yesu gbekana a ikozi

(Mat 21:23-27, Maa 11:27-33)

1 Zĩkea Yesu e yã daa gbɛ̃nↄnɛ Luda ua guu, èe baaru nnaa kpaańnɛ, ben sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ mↄ̀ 2 wà bènɛ: Ǹ owe, iko kpareen nɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ kɛɛo? Dé bé à n gba iko pì? 3 Ben à wèńla à bè: Mapi se mɛ́ yã gbekaawa. À omɛ, 4 Yaaya gbɛ̃nↄ batisikɛna bↄ̀ Luda kiian yↄ́ↄ, ke gbɛ̃ntee kiiamɛ? 5 Ben aↄ̃ yã gↄ̃̀gↄ̃ wà bè: Tó wa bè Luda kiiamɛ, eé wa la, bↄ́yãnzin wée Yaaya yã sírozi? 6 Tó wa bè gbɛ̃ntee kiiamɛ sↄ̃, gbɛ̃ píngi é wa pápa gbɛ̀o aↄ̃ wa dɛdɛ, zaakɛ aↄ̃ Yaaya annabikɛɛ sì. 7 Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Wá dↄ̃ tó mán à bↄ̀nlo. 8 Ben Yesu bèńnɛ: Ɛ̃ndɛ̃ mapi se mɛ́ iko kɛ̀ mɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ kɛɛo oarero.

Geepi líkpɛ ayakɛrinↄ

(Mat 21:33-46, Maa 12:1-12)

9 Ben Yesu yã kɛ̀kii lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: Gbɛ̃ke bé à geepi líkpɛ bà, ben à nà ayakɛrinↄnɛ ń ↄzĩ à fɛ̀ɛ táo à gurↄplaa kɛ̀ gwe. 10 Kɛ̀ geepizↄ̃gurↄↄ kà, ben à a zĩ̀ri zĩ̀ ayakɛri pìnↄa, lɛ aↄ̃ a geepi bɛɛ pì kpáa, ben ayakɛri pìnↄ à gbɛ̃̀, aↄ̃ à gbàrɛ ↄkori. 11 Ben à ɛ̀ara à zĩ̀ri pãnde zĩ̀ dↄ, ben aↄ̃ à gbɛ̃̀ aↄ̃ wí dàa aↄ̃ à gbàrɛ ↄkori. 12 Ben à ɛ̀ara à gbɛ̃ aagↄ̃dee zĩ̀ dↄ, ben aↄ̃ à kɛ̃̀nna aↄ̃ pɛ̀a. 13 Ben buradee pì bè: Mɛ́ kɛ diamɛ saa? Mɛ́ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n do yenzidee zĩḿma. Ke aↄ̃é à yã da gwɛɛ? 14 Kɛ̀ ayakɛri pìnↄ à è, aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Túbiblerin yɛ̀, wà à dɛ, à túbi é gↄ̃ wa pↄ́ ũ. 15 Ben aↄ̃ bↄ̀o buraa guu, aↄ̃ à dɛ̀.

Tↄ̀! Bↄ́n buradee pì é kɛńyo? 16 Eé mↄ́ à ayakɛri pìnↄ dɛdɛ à buraa pì na gbɛ̃ pãndenↄnɛ ń ↄzĩ. Kɛ̀ gbɛ̃nↄ yã pì mà aↄ̃ bè: Wàton ero! 17 Ben Yesu ń gwa tíii à bè: Yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ Luda yãn kɛ̀kii dɛ diamɛ?

Gbɛ̀ kɛ̀ kpɛ́borinↄ pã kpàzi

bé à gↄ̃̀ kpɛ́ gooda gbɛ̀ mìdee ũ.

18 Gbɛ̃ kɛ̀ lɛ̀ɛ gbɛ̀ pìa é wíwimɛ,

tó à lɛ̀ɛ à sì gbɛ̃a sↄ̃, eé à ú lↄ́mɛ.

Bɛ'ↄↄkpana Sizaa yã

(Mat 22:15-22, Maa 12:13-17)

19 Ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n sa'orikinↄↄ dↄ̃̀ kɛ̀ ń yãnzin à yãlɛkↄ̃zina pì òzi, ben aↄ̃ zɛ́ wɛ̀tɛ wà à kũ gↄ̃ↄ, mↄde aↄ̃ vĩa kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ. 20 Aↄ̃ↄe à kpákpaa, ben aↄ̃ zãmbadee kɛ̀ aↄ̃ↄe ń zĩnda diɛɛ gbɛ̃ maaa ũunↄ zĩ̀a, lɛ wà e wà à kũ a yã'ona guu, wà à kpá ń bùsu gbãadeea à gbãaa mↄ́nɛ. 21 Ben zãmbadee pìnↄ à là wà bè: Dannɛri, wá dↄ̃ kɛ̀ nɛɛ̀ yã o ǹ yã dańnɛ a zɛ́a. Nɛɛ̀ gbɛ̃ wɛ́ɛ gwaro, nɛɛ̀ Luda zɛ́ dańnɛ kↄ̃n yãpuraao. 22 À zɛ́ vĩ wà bɛ'ↄↄ kpá Sizaaↄ́ ke wàton kpáaro? 23 Yesu ń mↄnafikikɛɛ dↄ̃̀ḿma, ben à bèńnɛ: 24 À ↄↄ pì doo ↄdↄamɛ mà gwa. Dé mì wɛ̃zãn yɛ̀ kↄ̃n à tↄ́o? Aↄ̃ wèà la wà bè: Siza pↄ́mɛ. 25 Ben à bèńnɛ: Tↄ̀, à pↄ́ kɛ̀ dɛ Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, à pↄ́ kɛ̀ dɛ Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa. 26 Ben aↄ̃ fùa wà à kũ à yã'ona guu gbɛ̃nↄ wáa. À yãwenlana bↄ̀ ń saɛ, ben aↄ̃ ń lɛ́ yĩ̀tɛ.

Gɛ̀nↄ fɛɛna yã

(Mat 22:23-33, Maa 12:18-27)

27 Ben Sadusi kɛ̀ aↄ̃è be gɛ̀nↄ è fɛɛroonↄ mↄ̀ Yesu kiia, aↄ̃ à gbèka 28 wà bè: Dannɛri, Musa òwe a takada guu à bè: Tó gbɛ̃ gà à a naↄ̃ tò nɛ́'isai, à dãaro gyaanↄↄ pì sɛ́, lɛ à nɛ́ borii dato a vĩ̀inɛ. 29 Lɛmɛ dedↄ̃nkↄ̃deenↄↄ kuu gↄ̃ↄn swɛɛplaa. Woru nↄↄ sɛ̀, ben à gà nɛ́'isai. 30 Ben Sabi nↄↄ pì sɛ̀ dↄ. 31 Sabi gbɛra Biↄ sɛ̀ dↄ. Aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ ń gↄ̃ↄn swɛɛplaa ń píngi, aↄ̃ gàga nɛ́'isai. 32 Aↄ̃ píngi gbɛran nↄↄ pì gà se. 33 Tↄ̀! Gɛ̀nↄ fɛɛgurↄↄ zĩ aↄ̃ dé bé eégↄ̃ nↄↄ pì vĩi? Zaakɛ aↄ̃ gↄ̃ↄn swɛɛplaa ń píngi aↄ̃ à dↄ̃̀ nↄↄ ũmɛ. 34 Ben Yesu wèńla à bè: Anduna kɛ̀ gbɛ̃nↄ è nↄↄ sɛ́ aↄ̃è zã kɛ, 35 mↄde gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa dìɛ kɛ̀ aↄ̃ kↄ̃ sìo wà bↄ gaan aↄ̃ anduna dufu leenↄ é nↄↄ sɛ́ro, aↄ̃é zã kɛro. 36 Weégↄ̃ kuu lán malaikanↄↄ kuu nàmɛ, weé ga dↄro. Weégↄ̃ dɛ Luda nɛ́nↄ ũmɛ, gàafɛɛnↄ ũ. 37 Baa Musa à gɛ̀nↄ fɛɛna yã pìtiańnɛ gura kɛ̀ à gyanto yã òn à bè, Diin Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda ũ. 38 Dii è kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ Ludamɛ, zaakɛ gbɛ̃ píngi bɛ̃ɛ Ludanɛ. 39 Ben ludayãdannɛri kenↄ fɛ̀ɛ wà yã ò wà bè: Dannɛri, n yã maaa ò. 40 Ben aↄ̃ↄe gà wà yãke làa dↄro.

Mɛsaya bori yã

(Mat 22:41-46, Maa 12:35-37)

41 Yesu ń lá à bè: À kɛ̀ dia wè be Dauda boriin Mɛsaya ũu? 42 Zaakɛ Dauda bè Saamu takada guu:

Dii bè ma diinɛ à vɛ̃ɛ a ↄplaazi

43 ai àgↄ̃ à ibɛɛnↄ kɛnɛ tinti ũ.

44 Kɛ̀ Dauda bènɛ Dii, à kɛ̀ dia eégↄ̃ dɛ à borii ũ dↄↄ?

Ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ mↄnafiki

(Mat 23:1-36, Maa 12:38-40)

45 Kɛ̀ baade píngi e à yã maa, ben à bè a ìbanↄnɛ: 46 À làakari kɛ ludayãdannɛrinↄzi. Aↄ̃ègↄ̃ yezi wàgↄ̃ tɛtɛnazi kↄ̃n uta gbã̀anↄo dana, lɛ wàgↄ̃ ì kpaaḿma yàranↄa. Aↄ̃ègↄ̃ yezi wà vɛ̃ɛ aduakɛkpɛ vɛ̃ɛki maaanↄn kↄ̃n pↄnna pↄ́ble vɛ̃ɛki maaanↄo. 47 Aↄ̃è adua gbã̀a kɛ lɛ gbɛ̃nↄ ń e yãnzi, ben aↄ̃è gyaanↄnↄ kpɛ́ síḿma. Aↄ̃ wɛ́ɛtãmma égↄ̃ pãsĩ dɛ gbɛ̃ píngi pↄ́la.

21

Gyaanↄ takaaside ↄↄdana

(Maa 12:41-44)

1 Kɛ̀ Yesu wɛ́ɛ sɛ̀ musu, ben à è ↄↄdeenↄↄ e ń gbaanↄ daa ↄↄdakii guu. 2 Ben à gyaanↄ takaaside ke è gwe, à kↄbↄ plaaa dàn. 3 Ben à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gyaanↄ takaasidee pì ↄↄ dàn dɛ gbɛ̃ píngila. 4 Zaakɛ aↄ̃ ↄↄ sà guun aↄ̃ bↄ̀n wà kàn ń píngi. Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃, à takaasikɛɛ guu pↄ́ kɛ̀ à vĩ à pↄ́ bleon à dàn píngi.

Yerusalɛmu kaatɛna kↄ̃n andunayãagurↄ sèedanↄ

(Mat 24:1-21, Maa 13:1-19)

5 Gbɛ̃kenↄ e Luda ua yã oo, aↄ̃ bè wà à kpɛ́nↄ kɛ̀kɛ maa kↄ̃n gbɛ̀ maaanↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ wà Luda gbànↄ, ben Yesu bè: 6 Gurↄke é su kɛ̀ pↄ́ kɛ̀ á è kɛ̀nↄ, baa gbɛ̀ ke weé tó dikↄ̃aro, weé gboro píngimɛ.

7 Ben aↄ̃ à là wà bè: Dannɛri, bↄrɛn yã kɛ̀nↄ é kɛɛ? Bↄ́ bé eégↄ̃ dɛ à kɛgurↄ sèeda ũu? 8 Ben à wèńla à bè: À làakari kɛ, àton tó wà a sãsãro, zaakɛ weé mↄ́ pari kↄ̃n ma tↄ́o, aↄ̃égↄ̃ bee Mɛsayan ń ũ, gurↄↄ pì sↄ̃ kà kĩi. Àton tɛ́ńziro. 9 Tó a zĩ̀nↄ baaru mà ke tó á mà wà fɛɛkↄ̃zi yãnↄ, àton tó vĩa a kũro. Sé beeenↄ kɛ káaku gĩa, mↄde anduna é yãa gↄ̃ↄro. 10 Ben à bèńnɛ: Bori kↄ̃n boriio é fɛɛkↄ̃zi, lɛmɛ dↄ bùsu kↄ̃n bùsuo. 11 Tↄↄtɛ nigãnigãna pãsĩnↄ kↄ̃n nↄaao kↄ̃n gagyãanↄ égↄ̃ kú gukenↄa. Àisi zaa vĩa yãnↄ é bↄ ludambɛ.

12 Lɛ yã pìnↄↄ kpɛ́ à su píngi weé a kũkũ wà wɛ́ɛ tãawa. Weé a na aduakɛkpɛdeenↄnɛ ń ↄzĩ, weé a ká kpɛ́siaan, weé gáao kínanↄ kↄ̃n bùsu gbɛ̃nsinↄ aɛ ma tↄ́ yãnzi, 13 égↄ̃ dɛńnɛ ma sèedadeenↄ ũ. 14 À a làakari kpáɛ, àton yã kɛ̀ é o damu kɛ káakuro, 15 zaakɛ mámbe mɛ́ yã daare a lɛ́n, mɛ́ a gba ↄ̃ndↄ̃ↄ, lɛ a ibɛɛ ke tón gí à yãzi ke à a ɛgɛ boro. 16 Baa a de kↄ̃n a dao kↄ̃n a vĩ̀inↄ kↄ̃n a dãaronↄ kↄ̃n a danɛnↄ kↄ̃n a gbɛ̃nnanↄ é a kpáḿma, wà a gbɛ̃kenↄ dɛ. 17 Baade píngi é zaagu ma yãnzi, 18 mↄde baa a mìkã wɛ́n doo é zĩnnaro. 19 Zɛna gbãaa guu é wɛ̃̀ndi e.

20 Tó á è zĩ̀kpɛɛnↄ liga Yerusalɛmuzi, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ à kaatɛna zã̀ dↄro. 21 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yudeanↄ bàa sí wà mì pɛ́ kpiiinↄa, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄ fãakↄ̃a. Lakutudeenↄ tón gɛ̃ à guuro. 22 Zaakɛ gurↄↄ pì nɛ́ wɛ́ɛtãmmagurↄↄmɛ, lɛ yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ Luda yãn papa píngi yãnzi. 23 Wãiyoo nↄ̀sindadeenↄ kↄ̃n nɛ́dandeenↄ gurↄ beeea, zaakɛ bùsu pì nawɛ̃a égↄ̃ bíta, Luda pↄfɛ̃ é pita gbɛ̃ pìnↄa. 24 Weé ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ fɛ̃ɛdaao, weé ń gbɛ̃kenↄ kũkũ wà táńyo bùsu píngi guu zĩ̀zↄnↄ ũ, bori pãndenↄ é kìti pá Yerusalɛmua ai aↄ̃ gurↄↄ papa.

Gbɛ̃ntee Nɛ́ suna

(Mat 24:29-35, Maa 13:24-31)

25 Sèedanↄ égↄ̃ kú ↄfãntɛ̃a kↄ̃n mↄvurao kↄ̃n sↄsↄnɛnↄ, bori píngi égↄ̃ kú pↄsiaa guu tↄↄtɛ. Aↄ̃égↄ̃ kú bídi guu ísia kĩi kↄ̃n à zuzunao yãnzi. 26 Vĩakɛna yã kɛ̀ èe mↄↄ andunaa yãnzi gídi é tó gbɛ̃nↄ gbãsĩ lɛ́, zaakɛ pↄ́ kɛ̀ kú ludambɛɛnↄ é sãsã ń kúkiia, 27 weé gbasa wà Gbɛ̃ntee Nɛ́ suna e ludambɛ luguun kↄ̃n gbãaao kↄ̃n gakui bítao. 28 Tó yã beeenↄ nà kɛnaa, à fɛɛ à zɛ à a mì sɛ́ musu, zaakɛ a mìsina bé à kà kĩi.

29 Yesu yã lɛ̀kↄ̃zińnɛ à bè: À kãkã lí gwa kↄ̃n lí kpaaanↄ. 30 Tó á è aↄ̃ lá bↄ̀rↄ pà, eè dↄ̃ a zĩnda kɛ̀ guwãagurↄↄ kà kĩi. 31 Lɛmɛ sↄ̃, tó á è yã pìnↄↄ e kɛɛ lɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ kína kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia suna kà kĩi. 32 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gurↄↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄ é gɛ̃tɛro ai yã pìnↄ gá kɛo píngi. 33 Musu kↄ̃n tↄↄtɛo é gɛ̃tɛ, mↄde ma yãnↄↄ gɛ̃tɛna vĩro.

34 À làakari kɛ. Àton tó mìsaiyã kↄ̃n wɛ̃dɛkɛnao kↄ̃n wɛ̃̀ndi kã̀hãnkɛnao a làakari síawaro, lɛ à sugurↄↄ tón a kũ kãndo lán takutɛɛ bàro yãnzi. 35 Zaakɛ eé kúɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛnↄa baama píngi. 36 À itɛ̃ kɛ, àgↄ̃ adua kɛɛ baabↄrɛ, lɛ à fↄ̃ à piti yã kɛ̀ èe mↄↄa píngi à zɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ aɛ.

37 Lán guu e dↄↄ nà Yesu ègↄ̃ yã daańnɛ Luda ua. Tó uusiɛ kɛ̀, è bↄ à gá i Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi. 38 Kↄngↄ idɛ'idɛn baade píngi è fɛɛ à gá à yã ma Luda ua guu.

22

Lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na Yesuzi

(Mat 26:1-5, Maa 14:1-2, Yoh 11:45-53)

1 Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa kɛ̀ wè be Banlaa kà kĩi. 2 Sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄↄ e zɛ́ wɛtɛɛ wà Yesu dɛ, zaakɛ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ gbɛ̃nↄnɛ.

Yudasi bↄna Yesu kpɛɛ

(Mat 26:14-16, Maa 14:10-11)

3 Ben Setãn gɛ̃̀ Yudasi kɛ̀ wè benɛ Isikariↄti guu, gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ dokemɛ. 4 Ben Yudasi gàa à lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ kↄ̃n sa'orikinↄ kↄ̃n Luda ua dãkpari gbɛ̃nsinↄ dian é kɛ nà à Yesu kpáḿma. 5 Aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna, ben aↄ̃ lɛdolɛ kɛ̀ wà ↄↄ kpáa. 6 À zɛ̀o, ben èe zɛ́ wɛtɛɛ à Yesu kpáḿma parii mìkpɛɛ.

Banla pↄ́ble kɛkɛna

(Mat 26:17-25, Maa 14:12-21, Yoh 13:21-30)

7 Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa gurↄↄ kà, gurↄↄ kɛ̀ wè Banla sãnɛ bↄ̀rↄ kòto kpá. 8 Ben Yesu Pita kↄ̃n Yohanao zĩ̀ à bè: À gá Banla pↄ́bleyã kɛkɛwe. 9 Ben aↄ̃ à là wà bè: Ń yezi wà kɛkɛ mámɛ? 10 Ben à wèńla à bè: Tó a gaa wɛ́tɛ guu, gↄ̃gbɛ̃ ke é daalɛ à í sɛna looo. À tɛ́zi ai ua kɛ̀ eé gɛ̃n. 11 À o ua pì bɛdeenɛ, Dannɛri bè mán pitakii kún, guu kɛ̀ é Banla pↄ́ blen kↄ̃n a ìbanↄo? 12 Eé kpɛ́ musu bíta kɛ̀ wà kɛ̀kɛ ↄdↄaare. À pↄ́bleyã kɛkɛ gwe. 13 Kɛ̀ aↄ̃ gàa, aↄ̃ↄ è lán Yesu òńnɛ nà, ben aↄ̃ Banla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ gwe.

Dii pↄ́blee

(Mat 26:26-30, Maa 14:22-26, 1Kↄ 11:23-25)

14 Kɛ̀ à gurↄↄ kà, Yesu mↄ̀ à vɛ̃̀ɛ gwe kↄ̃n a zĩ̀rinↄ lɛdo. 15 Ben à bèńnɛ: Banla pↄ́blee kɛ̀ blenaao nii e ma dɛɛ maamaa ai màgↄ̃ gá nawɛ̃a kɛ, 16 zaakɛ mɛ́ɛ ooare, mɛ́ ble dↄro ai kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gá bↄo gupuraaa, gbasa zĩbaa yãpura gá mↄ́. 17 Kɛ̀ à togoo sɛ̀, à Luda sáabu kpà, ben à bè: À sí à dↄdↄkↄ̃nɛ, 18 zaakɛ mɛ́ɛ ooare, mɛ́ geepi'i mi dↄro ai kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia gá bↄo gupuraaa. 19 Kɛ̀ à burɛdi sɛ̀, ben à aubarika dàn à lìkↄ̃rɛ à kpàḿma à bè: Ma mɛ̀ kɛ̀ má kpà a yãnzin yɛ̀, àgaegↄ̃ beee kɛɛ ma yã dↄnaagu yãnzi. 20 Kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ blè wà yã̀a, à togoo pì sɛ̀ lɛ dↄ à bè: Ma aru kɛ̀ eé bↄɛareen yɛ̀, Luda bà kuuna kↄ̃n gbɛ̃nↄo dufu aru ũ. 21 Ma bↄnkpɛɛdee ↄↄ kúmao taaguu, 22 zaakɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ é kpá guuzi lán Ludaa dìɛnɛ nàmɛ. Wãiyoo gbɛ̃ kɛ̀ eé à kpáḿma pì. 23 Ben aↄ̃ nà kↄ̃ lalanaa wà bè: Wa dé bé eé yã beee kɛɛ?

Dɛnla yã

24 Ben lɛokpakↄ̃a fɛ̀ɛ ń tɛ́, kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà dↄ̃ ń gbɛ̃ kɛ̀ dɛ a daala. 25 Ben Yesu bèńnɛ: Bori pãnde kínanↄ è gbãaa ble ń gbɛ̃nↄa, gbãadeenↄ sↄ̃ è ń zĩnda sísi yãmaakɛrinↄ. 26 Mↄde àton kɛ lɛro. Séde gbɛ̃ kɛ̀ bíta a tɛ́ gↄ̃ dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̃sãazii bà. Séde a dↄn'aɛdee gↄ̃ dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ èe zĩi kɛɛaree bà. 27 Pↄ́bleri kↄ̃n zĩ̀rio, aↄ̃ dé bé à bítaa? Pↄ́blerinloo? Mapi sↄ̃ má kú a tɛ́ lán zĩ̀ri bàmɛ. 28 Gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀mao ma nawɛ̃akɛna guunↄn a ũ. 29 Lán ma De ma kpa kpatan nà, lɛn mɛ́ a kpá kpatan lɛ se, 30 é pↄ́ blemao ma kpatan, é vɛ̃ɛ kíblekitan àgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ↄ kↄ̃n Isaraili bori mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄnɛ.

Yesu gĩakɛ à dↄ̃ yã kɛ́ Pita é kɛ

(Mat 26:31-35, Maa 14:27-31, Yoh 13:36-38)

31 Simↄ, Simↄ, ǹ ma. Setãn zɛ́ wɛ̀tɛ à a fãfã lán wè pↄ́wɛɛ fãfã nà. 32 Ben ma adua kɛ̀nnɛ lɛ ma náanɛ kɛ̀ ń vĩi tón kɛ̃sãmmaro. Tó n liara n suma, ǹ n gbɛ̃nↄ gba gbãaa. 33 Pita bènɛ: Dii, má sì wà ma da kpɛ́siaan mà ganyo. 34 Yesu bè: Pita, mɛ́ɛ oonnɛ, ai koo gↄ̃ gá lɛ́ zu gbã̀a, nɛ́ lɛ́ sɛ́mazi gɛ̃̀n aagↄ̃.

35 Ben à ń lá à bè: Kɛ̀ ma a zĩ ↄↄsↄ kↄ̃n bↄ̀kↄlogommao kↄ̃n kyateenↄ sai, pↄ́ke kɛ̃̀sãawaↄ́? Ben aↄ̃ bè: Auo. 36 Ben à bèńnɛ: Tia sa gbɛ̃ kɛ̀ ↄↄsↄ vĩ, à sɛ́. Lɛmɛ dↄ kↄ̃n bↄ̀kↄlogommao. Gbɛ̃ kɛ̀ fɛ̃ɛdaa vĩ sↄ̃ro, à a uta yá à lú. 37 Mɛ́ɛ ooare, séto yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ Luda yãn ma musu papa kɛ̀ wà bè: Wà à dìɛ dↄ̃nkↄ̃ kↄ̃n taarikɛrinↄ. Yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ ma musu pì bé èe kɛɛ sa. 38 Aↄ̃ bè: Dii, fɛ̃ɛda mɛ̀n plaan yɛ̀. Ben à bèńnɛ: Beee mↄ̀.

Yesu aduakɛna zaa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi

(Mat 26:36-46, Maa 14:32-42)

39 Yesu bↄ̀ à gàa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi lán è kɛ nà. À ìbanↄↄ tɛ́zi. 40 Kɛ̀ à kà guu kɛ̀ èe gaan, à bèńnɛ: À adua kɛ lɛ àton fu yↄ̃agwanaaro. 41 Ben à kɛ̃̀ḿma à kà lán wè gbɛ̀ zu à lɛ́ɛ zaka bà. Ben à kùɛ à adua kɛ̀ 42 à bè: Baa, tó ń yezi, ǹ togo'i kɛ̀ síma, mↄde èe kɛ ma pↄyeziyãnlo, séde n pↄ́. 43 Ben malaika bↄ̀ ludambɛ à mↄ̀zi à à gbà gbãaa. 44 Kuuna wɛ́ɛtãmma guu èe adua kɛɛ kↄ̃n aĩao. Ben à ísimma e tↄ̃ↄ tↄↄtɛa lán arutↄ̃na bà. 45 Kɛ̀ à adua kɛ̀, à fɛ̀ɛ à lìara à sù à a ìbanↄ lè, aↄ̃ↄe ii oo kↄ̃n pↄsiaao. 46 Ben à bèńnɛ: À kɛ̀ dia ée ii oo? À fɛɛ à adua kɛ lɛ àton fu yↄ̃agwanaaro.

Yesu kũna

(Mat 26:47-56, Maa 14:43-50, Yoh 18:3-11)

47 Kɛ̀ à kpɛ́ èe yã oo, ben wà kà paripari. Gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Yudasi, à ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ doke bé à dↄ̀ńnɛ aɛ. Kɛ̀ à sↄ̃̀zi lɛ à lɛ́ pɛ́a, 48 ben Yesu bènɛ: Yudasi, lɛ́pɛnaan nɛ́ Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpáoḿmaↄ́? 49 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kↄ̃n Yesuonↄ yã kɛ̀ èe mↄↄ è aↄ̃ bè: Dii, wà ń lɛ́lɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaaon yↄ́? 50 Ben aↄ̃ gbɛ̃ doo sa'oriki ìsi zĩ̀ri lɛ̀ à à swã ↄplakpapↄ gò. 51 Ben Yesu bè: À beee tó. Kɛ̀ à ↄ kɛ̀ à swãa, ben à kɛ̀ a gbɛ̀n. 52 Ben à bè sa'orikinↄ kↄ̃n Luda ua dãkparinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsi kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀zinↄnɛ: A mↄmazi kↄ̃n fɛ̃ɛdaanↄ kↄ̃n gònↄ lán kpãi wɛ́ɛdewɛn ma ũu bàↄ́? 53 Lán guu e dↄↄ nà mɛɛ̀gↄ̃ kúao Luda ua, ben ée ↄ kɛmaro. Mↄde gurↄↄ kɛ̀ dɛ a pↄ́ ũmɛ, gusia kíblena gurↄↄmɛ.

Pita lɛ́sɛna Yesuzi

(Mat 26:57-58, 69-75, Maa 14:53-54, 66-72, Yoh 18:12-18, 25-27)

54 Kɛ̀ aↄ̃ Yesu kũ̀ wà sùo, aↄ̃ gàao sa'oriki ìsi bɛ. Pita tɛ́ ń kpɛɛ kãaa. 55 Kɛ̀ wà tɛ́ lè ua gura, wà kàɛ wà lìgazi, ben Pita mↄ̀ à sↄ̀tↄ ń tɛ́. 56 Zↄ̀nↄkpare ke à è, ben à wɛ́ɛ pɛ̀a à bè: Gbɛ̃ kɛ̀kii kúo sↄ̃ nɛ́. 57 Ben à lɛ́ sɛ̀zi à bè: Nↄgbɛ̃, má à dↄ̃ro. 58 Kɛ̀ à kɛ̀ saa féte gbɛ̃ pãnde à è, ben à bè: Mpi se, aↄ̃ gbɛ̃ doon n ũ. Ben Pita bè gↄ̃gbɛ̃ pìnɛ: Mámbeero! 59 Kɛ̀ gurↄ zaka gɛ̃̀tɛ lán awa doo bà, gbɛ̃ pãnde nàkↄ̃rɛa à bè: Yãpura gbɛ̃ kɛ̀kii kúomɛ, zaakɛ Galili gbɛ̃mɛ. 60 Ben Pita bè: Má dↄ̃ yã kɛ̀ ń tɛ́aro. Zaa gwe gↄ̃ↄ kɛ̀ èe yã oo, ben koo lɛ́ zù. 61 Dii lìɛ à wɛ́ɛ pɛ̀ Pitaa, ben yã kɛ̀ à ò dↄ̀ Pitan kɛ̀ à bè, ai koo gↄ̃ gá lɛ́ zu gbã̀a, eé lɛ́ sɛ́azi gɛ̃̀n aagↄ̃. 62 Ben Pita bↄ̀ bàazi à pↄsia ↄ́ↄ dↄ̀.

Yesu fabona

(Mat 26:67-68, Maa 14:65)

63 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Yesu dãkpaanↄ à fabò aↄ̃ à gbɛ̃̀. 64 Aↄ̃ pↄ́ yìnɛ a uua, ben aↄ̃ↄe à lalaa wà bè: Ǹ annabikɛyã o, dé bé à n lɛɛ? 65 Dↄkɛona guu aↄ̃ yã pari pãndenↄ ònɛ dↄ.

Yuda gbɛ̃nsinↄ yãkpaɛkɛna kↄ̃n Yesuo

(Mat 26:59-66, Maa 14:55-64, Yoh 18:19-24)

66 Kɛ̀ guu dↄ̀, Yuda gbɛ̃nsinↄ kↄ̃ kàkↄ̃a, sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ ń píngi, ben aↄ̃ Yesu sɛ̀ wà gàao ń yãkpaɛkɛkiia. 67 Ben aↄ̃ à là wà bè: Mɛsayan n ũↄ́? Ǹ owe. À wèńla à bè: Tó má òare, é síro. 68 Tó ma yãke làawa sↄ̃, é wero. 69 Zaa tia la Gbɛ̃ntee Nɛ́ égↄ̃ vɛ̃ɛna Luda Gbãade ↄplaazi. 70 Ben baade píngi bè: Ase Luda Nɛ́n n ũↄ́? Ben à wèńla à bè: Lán á ò nà, mámbe à ũ. 71 Ben aↄ̃ bè: Wa bà ũgba kↄ̃n sèedadeeo dↄↄ? Wá mà à lɛ́zĩ kↄ̀.

23

Pilati yãkpaɛkɛna kↄ̃n Yesuo

(Mat 27:1-2, 11-14, Maa 15:1-5, Yoh 18:28-38)

1 Ben aↄ̃ fɛ̀ɛ ń píngi aↄ̃ gàao Pilati kiia. 2 Aↄ̃ↄe yã diia wà bè: Wa gbɛ̃ kɛ̀ è èe gudɛɛ kɛɛ wa bùsun, è gíńnɛ wà bɛ'ↄↄ kpá Sizaa, ben à a zĩnda dìɛ Mɛsaya ũ, kí ũ. 3 Ben Pilati à là à bè: Ḿbe Yudanↄ kína ũↄ́? À wèàla à bè: Lɛn ń ò lɛ. 4 Ben Pilati bè sa'orikinↄ kↄ̃n parii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄnɛ: Mɛ́ɛ taari e gↄ̃gbɛ̃ pìaro. 5 Ben aↄ̃ nàkↄ̃rɛa wà bè: Ègↄ̃ tɛ́ kaa gbɛ̃nↄn a yãdannɛna guu Yudea bùsun píngi. À nàa Galilimɛ ai à gàa à kào kɛ̀ sa.

6 Kɛ̀ Pilati mà lɛ, ben à gbèka tó Galili gbɛ̃n à ũ. 7 Kɛ̀ à dↄ̃ kɛ̀ à bↄ̀ Hɛrↄdu bùsummɛ, ben Hɛrↄdu pì sↄ̃ↄ kú Yerusalɛmu zĩ beeea, ben à à gbàrɛ à kiia. 8 Kɛ̀ Hɛrↄdu Yesu è, ben à pↄↄ kɛ̀ nna maamaa. À à baaru mà, ben à yezi ń wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ zaa gìkɛna. À wɛ́ɛ dↄzi à Yesu dabuyãkɛna e. 9 À yãnↄ làlaa pari, ben Yesu e à ke weàlaro. 10 Sa'orikinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄↄ zɛna gwe aↄ̃ↄe yã didiia pãsĩpãsĩ. 11 Hɛrↄdu kↄ̃n a sozanↄ kya kà Yesun aↄ̃ à fabò aↄ̃ uta wɛ́ɛdee dànɛ, ben à ɛ̀ara à à gbàrɛ Pilati kiia. 12 Zĩ beeean Hɛrↄdu kↄ̃n Pilatio gↄ̃̀ kↄ̃ gbɛ̃ ũ, zaakɛ aↄ̃ íbɛtɛ kpà kↄ̃omɛ yã.

Yãdana Yesula

(Mat 27:15-26, Maa 15:6-15, Yoh 18:39-19:16)

13 Pilati sa'orikinↄ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ kàkↄ̃a 14 à bèńnɛ: A mↄ́mɛ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ a bè gudɛrimɛo. Ma à làla a wáa yã kɛ̀ á dìdianↄ musu, mɛ́ɛ e à taari ke kɛ̀ro. 15 Lɛn Hɛrↄdu e ero lɛ se, zaakɛ à ɛ̀ara à à gbàrɛwamɛ. À gwa, èe yãke kɛ kɛ̀ à kà wà à dɛro. 16-17 Mɛ́ tó wà mɛ̀ ↄ̃a, gbasa mà à gbarɛ. 18 Ben aↄ̃ wii lɛ̀ ń píngi lɛdo wà bè: Ǹ gↄ̃gbɛ̃ pì dɛ! Ǹ Baraba gbarɛwe! 19 Baraba pì sↄ̃ wà à dà kpɛ́siaan yã bↄna gbãadeenↄ kpɛɛ kↄ̃n gbɛ̃dɛnao yãnzimɛ. 20 Pilati yezi à Yesu gbarɛ, ben à gbɛ̃nↄ làakari gàɛ à sùoawa. 21 Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà wii lɛ̀ wà bè: Ǹ à pá lía! Ǹ à pá lía! 22 À gɛ̃̀n aagↄ̃deeo Pilati bèńnɛ: Bↄ́ dàn à kɛ̀? Mɛ́ɛ taari kɛ̀ kà wà à dɛɛ earo. Mɛ́ tó wà mɛ̀ ↄ̃a, gbasa mà à gbarɛ. 23 Ben aↄ̃ zɛ̀zi aↄ̃ↄe gbekaaa kↄ̃n wii gbãaao à à pá lía. Ben aↄ̃ zↄkakana tò aↄ̃ yã blè. 24 Ben Pilati dìɛ kɛ̀ wà kɛ lán aↄ̃ↄ gbèkaawa nà. 25 Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wà dà kpɛ́siaan bↄna gbãadeenↄ kpɛɛ kↄ̃n gbɛ̃dɛnao yãnzi kɛ̀ aↄ̃ↄ gbèka pìn à gbàrɛńnɛ, ben à Yesu kpà gaazi lán aↄ̃ↄ yezi nà.

Yesu pana lía

(Mat 27:32-44, Maa 15:21-32, Yoh 19:17-27)

26 Kɛ̀ wèe gaao, ben Sirɛni gbɛ̃ Simↄ e suu kↄ̃n buraao, ben wà à kũ̀ wà líkpangbãroo dìnɛ àgↄ̃ tɛ́o Yesuzi. 27 Parii bↄ̀ wà tɛ́zi kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ↄ́ↄ dↄↄ aↄ̃ↄe sósobi kɛɛnɛnↄ. 28 Yesu lìɛ à aɛ dↄ̀ḿma à bè: Yerusalɛmu nↄgbɛ̃nↄ, àton ↄ́ↄ dↄ ma yãnziro. À ↄ́ↄ dↄ a zĩnda yãnzi kↄ̃n a nɛ́nↄ. 29 Zaakɛ à gurↄↄ e mↄↄ kɛ̀ weé be: Aubarikadeenↄn pãaa kɛ̀ aↄ̃ↄe nɛ́ iro, nɛ́ e yↄ̃ miḿmaroonↄ ũ.

30 Gurↄ beeea weé be

kpiiinↄ lɛ́ɛ à siḿma,

sĩ̀sĩnↄ lɛ́ɛ à dańla.

31 Kɛ̀ wèe yã kɛ̀ taka kɛɛ kↄ̃n lí búsuo, lí kori pↄ́ égↄ̃ dɛ diamɛ?

32 Wèe gaa kↄ̃n dàpãsĩkɛri gↄ̃ↄn plaa kenↄ dↄ, lɛ wà ń dɛdɛ kↄ̃n Yesuo lɛdo. 33 Kɛ̀ aↄ̃ kà guu kɛ̀ wè be Mìwatorokiia, ben aↄ̃ à pà lía gwe kↄ̃n dàpãsĩkɛri pìnↄ, gbɛ̃ doo à ↄplaazi, gbɛ̃ doo à ↄzɛɛzi. 34 Ben Yesu bè: Baa, ǹ ń kɛ̃, zaakɛ aↄ̃ↄ dↄ̃ pↄ́ kɛ̀ wèe kɛɛro. Ben aↄ̃ kàbankpɛ kɛ̀ wà à pↄ́kãsãanↄ kpàatɛtɛkↄ̃nɛ. 35 Gbɛ̃nↄↄ zɛna gwe wà wɛ́ɛ kà wèe à gwaa, ben Yuda gbãadeenↄↄ e lɛ́zukii kɛɛa wà bè: A gbɛ̃ pãndenↄ mì sì. Tó Mɛsaya kɛ̀ Ludaa dìɛn à ũ, à a zĩnda mì símɛɛ! 36 Sozanↄↄ e à faboo dↄ. Ben aↄ̃ sↄ̃̀zi aↄ̃ geepiwɛ̃ kpã̀kpã dↄ̀nɛ 37 aↄ̃ bè: Tó Yudanↄ kínan n ũ, ǹ n zĩnda mì sí. 38 Sèeda kee na à mìla wà kɛ̃̀a:

Yudanↄ kínan yɛ̀!

39 Dàkɛri kɛ̀ aↄ̃ↄ logona lía pìnↄ doke dↄkɛna yã ònɛ à bè: Mɛsayan n ũroo? Ǹ n zĩnda mì sí kↄ̃n wapinↄo lɛdo. 40 Ben à gbɛ̃ndoo kpã̀kɛ̃zi à bè: Nɛ́ɛ vĩa kɛɛ Ludanɛroo? Yã dↄ̃nkↄ̃ bé à vɛ̃̀ɛwa. 41 Wapinↄ, wa pↄ́ kú a zɛ́amɛ. Pↄ́ kɛ̀ wá tↄ̃̀ bé à bↄ̀ɛwe, mↄde gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ daa e yã zaa ke kɛro. 42 Ben à bè: Yesu, tó n mↄ kpata ble, ǹ dↄ ma yãn. 43 Ben à wèàla à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, gbã̀a nɛ́gↄ̃ kúmao auzɛnna.

Yesu gana

(Mat 27:45-56, Maa 15:33-41, Yoh 19:28-30)

44 Kɛ̀ ↄfãntɛ̃ kà mìdangura, ben gusiaa dà bùsu pìla píngi ai fãantɛ̃ mↄ̀ aagↄ̃. 45 Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃rɛ plaa. 46 Yesu wii gbãaa lɛ̀ à bè: Baa, ma a wɛ̃̀ndi nànnɛ n ↄzĩ. Kɛ̀ à ò lɛ, ben à wɛ̃̀ndi tà. 47 Kɛ̀ sozanↄ gbɛ̃nsi yã kɛ̀ kɛ̀ pì è, à Luda sáabu kpà à bè: Yãpuramɛ gbɛ̃ maaan à ũ. 48 Parii kɛ̀ aↄ̃ kàkↄ̃a wà mↄ̀ guu gwaanↄ, kɛ̀ aↄ̃ yã kɛ̀ kɛ̀nↄ è, aↄ̃ lìara wà tà aↄ̃ↄe kpãngeda kɛɛ. 49 Yesu gbɛ̃ dↄ̃nanↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́zi bↄna Galilinↄ píngi zɛna kãaa aↄ̃ↄe guu gwaa.

Yesu vĩina

(Mat 27:57-61, Maa 15:42-47, Yoh 19:38-42)

50 Gↄ̃gbɛ̃ kee kuu à tↄ́n Yusufu. Yuda gbãadeenↄ dokemɛ. Gbɛ̃ maaamɛ, bensↄ̃ à bɛ̀ɛ vĩ. 51 Èe lɛ́ da yã kɛ̀ à gbɛ̃nↄ zɛ̀ kↄ̃n a kɛnao pìnlo. Yuda lakutu Arimatea gbɛ̃mɛ, à wɛ́ɛ dↄ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiiazi. 52 À gàa Pilati kiia à Yesu gɛ̀ gbèkaa. 53 Ben à gɛ̀ pì pìta à táaru bisa fĩ̀fĩa à dà gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ wà sↄ̀ mira ũu guu, wèe gbɛ̃ke dan zikiro. 54 Gurↄↄ pì nɛ́ Azuma zĩmɛ, kámmabogurↄↄ e kaa. 55 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ Yesuzi bↄna Galilinↄↄ tɛ́ Yusufu pì kpɛɛ, aↄ̃ mirawɛɛ pì è dian à Yesu gɛ̀ dàɛ à guu nà. 56 Ben aↄ̃ tà wà gàa nↄ́si gũ nna kↄ̃n ɛ̃zɛ̃ kɛ̀ è tó gɛ̀ vãroo soru kɛ. Kámmabogurↄↄ zĩ aↄ̃ kámma bò lán Ludaa dìɛ nà.

24

Yesu fɛɛ bↄna gaan

(Mat 28:1-10, Maa 16:1-8, Yoh 20:1-10)

1 Azumanɛngo zĩ kↄngↄ idɛ'idɛ nↄgbɛ̃ pìnↄ bↄ̀ wà gàa mira pì kiia kↄ̃n nↄ́si gũ nnaa kɛ̀ aↄ̃ à soru kɛ̀o. 2 Aↄ̃ↄ lè wà gbɛ̀ gò mira lɛ́a. 3 Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀, aↄ̃ↄe Dii Yesu gɛ̀ ero. 4 Aↄ̃ↄ kú bídi guu, ben gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn plaa kenↄ bↄ̀ wà mↄ̀ńzi kↄ̃n pↄ́kãsãa kɛ̀ èe tɛ́ kɛɛnↄo dana. 5 Vĩa ń kũ aↄ̃ ń mì nàɛ, ben gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ bèńnɛ: À kɛ̀ dia ée gbɛ̃ bɛ̃ɛ wɛtɛɛ gɛ̀nↄ tɛ́ɛ? 6 À kú kɛ̀ro, à fɛ̀ɛ. À tó yã kɛ̀ à òare gurↄↄ kɛ̀ à kú Galili dↄagu 7 à bè, séde wà Gbɛ̃ntee Nɛ́ kpá durunkɛrinↄa aↄ̃ à pá lía, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ. 8 Ben à yã pì dↄ̀ńgu. 9 Bↄna mira kiia, aↄ̃ gàa wà yã pì baaru kpà zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛdoonↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ. 10 Mariama Magadalɛni kↄ̃n Yoanao kↄ̃n Yemisi da Mariamao kↄ̃n nↄgbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kúńyonↄ bé wà yã pì ò zĩ̀ri pìnↄnɛ. 11 Ben nↄgbɛ̃ pìnↄ yã pì kɛ̀ńnɛ lán fàadi yã bà, aↄ̃ↄe síro. 12 Ben Pita fɛ̀ɛ à bàa sì à gàa mira pì kiia. Kɛ̀ à wɛ́ɛ kpàɛ mira pìn, èe pↄ́ke ero, sé táaru bisanↄ, ben à lìara à tà laasuu guu, yã pì à kũ̀ gbãa.

Zaa Ɛmausi zɛ́n

(Maa 16:12-13)

13 Gurↄ dↄ̃nkↄ̃ pì zĩ Yesu ìba gↄ̃ↄn plaa kenↄ e gaa lakutu kɛ̀ wè be Ɛmausi. À zã̀ kↄ̃n Yerusalɛmuo lán kiloo kuri awɛɛdoo bà. 14 Aↄ̃ↄe yã kɛ̀ kɛ̀ píngi fàadi bookↄ̃nɛ, 15 ben gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe à fàadi boo aↄ̃ↄe à laasuu lɛɛ, Yesu ń lé zɛ́n, ben aↄ̃ↄe táa oo lɛdo. 16 Ben ń wɛ́ɛ sìsi aↄ̃ↄe à dↄ̃ro. 17 Ben à ń lá à bè: Bↄ́ yãn á tɛ́ ée oo kↄ̃o? Ben aↄ̃ zɛ̀ uuo sisina. 18 Aↄ̃ gbɛ̃ doo kɛ̀ wè benɛ Keleopa wèàla à bè: Mmↄn nibↄn n ũ ndo Yerusalɛmu gwɛɛ, kɛ̀ nɛ́ɛ yã kɛ̀ kɛ̀ gurↄplaa kɛ̀a dↄ̃roo? 19 Ben à ń lá à bè: Yã kparemɛ? Aↄ̃ wèàla wà bè: Yesu Nazarɛti yãmɛ. Annabi ìsimɛ. Baade píngi dↄ̃ kɛ̀ à yãkɛna kↄ̃n à yã'onao bↄ̀ Luda kiiamɛ. 20 Ben sa'orikinↄ kↄ̃n wa gbãadeenↄ daa kpàḿma, lɛ wà yã daàla yãnzi, ben wà à pà lía wà à dɛ̀. 21 Wapinↄ sↄ̃, daan wée daa eé Isarailinↄ mì sí. Beee gbɛra yã pì kɛna gurↄ aagↄ̃deen gbã̀a. 22 Ben yã kɛ̀ wa nↄgbɛ̃ kenↄ ò bↄ̀ wa saɛ. Kɛ̀ aↄ̃ gàa à mira kiia kↄngↄa idɛ'idɛ, 23 aↄ̃ↄe à gɛ̀ ero. Aↄ̃ sù aↄ̃ bè malaikanↄ bↄ̀ wà mↄ̀ńzi aↄ̃ bèńnɛ à kú wɛ̃̀ndio. 24 Ben wa gbɛ̃kenↄ gàa wà mira pì gwà, aↄ̃ↄ è lán nↄgbɛ̃ pìnↄↄ òńnɛ nà, à kú gwero. 25 Ben Yesu bèńnɛ: Laasuusaideenↄ, eè yã kɛ̀ annabinↄↄ ò sí kpakpaaro. 26 Ludaa e diɛ Mɛsaya wɛ́ɛtãmma e lán kɛ̀ bà gbasa à gɛ̃ a gakui guuroo? 27 Naana zaa Musa takadaa ai à gàa pɛ́ annabinↄ pↄ́a píngi, Yesu yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn a musu bↄ̀kↄ̃tɛńnɛ píngi.

28 Kɛ̀ aↄ̃ kà kĩi kↄ̃n lakutu kɛ̀ aↄ̃ↄe gaan-o, Yesu kɛ̀ lán é gɛ̃ zɛ́laa bà. 29 Ben aↄ̃ à kũ̀kũ aↄ̃ bè: Ǹ gↄ̃wao kɛ̀. Uusiɛ kɛ̀, guu e mↄↄ si. Ben à gɛ̃̀ ua guu à gↄ̃̀ńyo. 30 Gurↄↄ kɛ̀ èe pↄ́ bleeńyo, ben à burɛdi sɛ̀ à aubarika dàn, ben à lìkↄ̃rɛ à kpàḿma. 31 Ben aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̃̀ aↄ̃ à dↄ̃̀ sa, ben aↄ̃ à wɛ̀tɛ wà kòrazi. 32 Ben aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Kɛ̀ èe yã oowe zɛ́n èe Luda yã bↄkↄ̃tɛɛwe, wa nↄ̀sɛ guu e puuroo? 33 Ben aↄ̃ fɛ̀ɛ gwe gↄ̃ↄ aↄ̃ lìara wà gàa Yerusalɛmu. Aↄ̃ à zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛdoonↄ è kakↄ̃ana gwe kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ nàḿmanↄo 34 aↄ̃ↄe bee: Dii fɛ̀ɛ yãpuramɛ, à bↄ̀ à mↄ̀ Simↄzi. 35 Ben gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ zɛ́ guu yã tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ kↄ̃n dian aↄ̃ à dↄ̃̀ nà burɛdi likↄ̃rɛna guuo.

Yesu bↄ à mↄna a ìbanↄzi

(Mat 28:16-20, Maa 16:14-18, Yoh 20:19-23, Zĩr 1:6-8)

36 Kɛ̀ aↄ̃ↄe yã pì oo lɛ, kãndo aↄ̃ à è zɛna ń tɛ́, ben à bèńnɛ: Àgↄ̃ kú aafiao! 37 Ben swɛ̃̀ kɛ̃̀ńgu aↄ̃ kɛ̀ gìri, aↄ̃ↄe daa gɛ̀wãadeen wà è. 38 Ben à bèńnɛ: À kɛ̀ dia a nↄ̀sɛ fɛ̀ɛɛ? À kɛ̀ dia á kú kↄ̃n nↄ̀sɛplaaao? 39 À ma ↄↄnↄ kↄ̃n ma gbánↄ gwa, kɛ̀ mámbee! À ↄ kɛma à gwa. Gɛ̀wãadee ègↄ̃ mɛ̀ kↄ̃n wáo vĩ lán á è má vĩ nàro. 40 Kɛ̀ à ò lɛ, ben à a ↄↄnↄ kↄ̃n a gbánↄ ↄ̀dↄańnɛ. 41 Pↄnnaa guu aↄ̃ↄe à yã síro, kɛ̀ à bↄ̀ ń saɛ yãnzi. Ben à ń lá à bè: Pↄ́ble kee kuuↄ́? 42 Ben aↄ̃ kpↄ̀ kpátɛa kↄ̃̀ↄ kpàa, 43 ben à sì à sò ń wáa.

44 Ben à bèńnɛ: Yã kɛ̀ má òare gurↄↄ kɛ̀ má kúao bé à kɛ̀. Ma bè séde yã kɛ̀ wà ò ma musu Musa doka takadan kↄ̃n annabinↄ takadao kↄ̃n Saamu takadao papa píngi. 45 Ben à ń nↄ̀sɛ wɛ̃̀ńnɛ lɛ aↄ̃ yã kɛ̀ kú takada pìnↄ guu dↄ̀rↄ dↄ̃. 46 À bèńnɛ: Wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè Mɛsaya é wɛ́ɛtãmma e, à gurↄ aagↄ̃dee zĩ eé fɛɛ bↄna gaan, 47 weé waazi kɛ bori pínginɛ kↄ̃n à tↄ́o naana zaa Yerusalɛmu, lɛ aↄ̃ nↄ̀sɛ liɛ aↄ̃ durunnↄ kɛ̃ḿma. 48 Ámbe yã pì sèedadeenↄ ũ. 49 Mapi sↄ̃, mɛ́ gbaa kɛ̀ ma De à lɛ́ gbɛ̃̀ kpãsãare. Àgↄ̃ kú wɛ́tɛ guu kɛ̀ ai gbãaa bↄ ludambɛ à daala.

Yesu tana ludambɛ

(Maa 16:19-20, Zĩr 1:9-11)

50 Kɛ̀ Yesu bↄ̀ńyo wɛ́tɛ kpɛɛ ai Bɛtani saɛ, ben à a ↄↄnↄ sɛ̀ lezĩ à aubarika dàńgu. 51 Kɛ̀ èe aubarika daańgu lɛ, ben à kɛ̃̀ḿma, Luda à sɛ̀ à tào a kiia. 52 Ben aↄ̃ dↄnzi kɛ̀nɛ aↄ̃ lìara wà tà Yerusalɛmu kↄ̃n pↄnna bítao. 53 Aↄ̃ègↄ̃ kú Luda ua guu gurↄ píngi aↄ̃gↄ̃ Luda sáabu kpaa.

YOHANA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

YOHANA

Baaru nnaa kɛ̀ Yohana kɛ̃̀

Yaaya Batisikɛri kↄ̃n Yesu ìba káakunↄ 1:1-1:51

Yesu yãdannɛna 2:1-12:50

Yesu kuuna Yerusalɛmu 13:1-17:26

Yesu gana kↄ̃n à fɛɛnao 18:1-20:31

Yesu bↄ à mↄna a ìbanↄzi 21:1-21:35

1

Yesu Kirisi mↄna anduna guu

1 Zaa káaku Yã kuu, Yã pì kú kↄ̃n Ludao, Yã pìn Luda ũ. 2 À kú kↄ̃n Ludao zaa káaku. 3 Luda pↄ́ píngi kɛ̀ à gãzĩmɛ, pↄ́kee kuu kɛ̀ à kɛ̀ à sairo. 4 À guun wɛ̃̀ndi kún, ben wɛ̃̀ndi pì dɛ gupuraa ũ gbɛ̃nↄnɛ. 5 Gupuraa pì è pu gusiaan, ben gusiaa pì é e à daàlaro.

6 Luda gbɛ̃ke zĩ̀ à tↄ́n Yaaya. 7 À mↄ̀ gupuraa pì sèedadee ũmɛ, à gupuraa pì yã ò gbɛ̃nↄnɛ, lɛ baade píngi à náanɛ kɛ à gãzĩ. 8 Àmbe gupuraa pì ũro, à mↄ̀ gupuraa pì sèedadee ũmɛ. 9 Gupura yãpuradee kɛ̀ è guu pu baade pínginɛ bé èe mↄↄ anduna guu.

10 Yã pì kú anduna guu. Baa kɛ̀ Luda anduna kɛ̀ à gãzĩ, anduna e à dↄ̃ro. 11 À mↄ̀ a bɛ, ben à gbɛ̃nↄↄ e à síro. 12 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zɛ̀o wà à náanɛ kɛ̀nↄ sↄ̃, à ń gbá zɛ́ aↄ̃ gↄ̃̀ Luda nɛ́nↄ ũ. 13 Aↄ̃ ina pì e bↄ gbɛ̃ke aru guuro, èe bↄ mɛ̀fɛɛna ke gↄ̃gbɛ̃ pↄyezi kiiaro, Luda bé à ń í. 14 Yã pì kɛ̀ gbɛ̃ntee ũ, à gurↄplaa kɛ̀wao, ben wa à gakui è, De Luda Nɛ́ mɛ̀n do léle gakuimɛ, à gbɛ̃kɛ kↄ̃n yãpuraao papana.

15 Yaaya à sèeda kɛ̀ à pũ̀tã à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ ma à yã òn yɛ̀, ma bè gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ ma gbɛraa dɛmala kɛ̀ à kuu ma ã yãnzi. 16 À gbɛ̃kɛ papana guu à gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ wa baadenɛ, ben wa aubarika è didikↄ̃a. 17 Luda a doka kpàwa Musa gãzĩ, à gbɛ̃kɛ kↄ̃n yãpuraao kɛ̀we Yesu Kirisi gãzĩmɛ. 18 Gbɛ̃kee e wɛ́ɛ si Ludalɛ zikiro. Luda Nɛ́ mɛ̀n do léle kɛ̀ kú a De kuu pì bé à tò wà à dↄ̃.

Yaaya Batisikɛri sèedakɛna Yesu yã musu

(Mat 3:1-12, Maa 1:1-8, Luk 3:1-18)

19 Yuda gbãadee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄ sa'ori kenↄ kↄ̃n Levi bori kenↄ zĩ̀ Yaayaa, ben aↄ̃ à là wà bè: Dén n ũu? Yã kɛ̀ à òńnɛn yɛ̀. 20 À òńnɛ wásawasa, èe yãke utɛńnɛro à bè: Mɛsayan ma ũro. 21 Ben aↄ̃ à là wà bè: Dén n ũ sɛɛ? Iliamɛn ũↄ́? À wèńla à bè: Auo! Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà à là dↄ: Annabi ìsin n ũↄ́? À wèńla à bè: Auo! 22 Ben aↄ̃ bènɛ dↄ: Dén n ũ sↄ̃ↄ? Ǹ owe lɛ wà gá wà o gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wa zĩinↄnɛ. Dian nɛ́ɛ oo nà zĩnda yã musuu? 23 Ben à bè lán annabi Isaya ò nà:

Gbɛ̃ kɛ̀ a kòto dↄ gbáann ma ũ,

kɛ̀ èe bee wà zɛ́ poro Diinɛ.

24 Gbɛ̃ kɛ̀ wà ń zĩ pìnↄ sↄ̃ bↄ̀ Farisinↄ kiiamɛ. 25 Ben aↄ̃ à là wà bè: Zaakɛ Mɛsayan n ũro ke Ilia ke annabi ìsi, bↄ́yãnzi nɛ́ɛ gbɛ̃nↄ batisi kɛɛzi? 26 Yaaya wèńla à bè: Mɛɛ̀ gbɛ̃nↄ batisi kɛ kↄ̃n ío, mↄde gbɛ̃kee kú a tɛ́ á à dↄ̃ro. 27 Àmbe é mↄ́ ma gbɛra, mɛ́ɛ ká mà à kyatee bↄbↄnɛro. 28 Yã pìnↄ kɛ̀ Bɛtani kɛ̀ kú Yoda baamɛ, guu kɛ̀ Yaaya e gbɛ̃nↄ batisi kɛɛn.

Sãnɛ Bↄ̀rↄ kɛ̀ Ludaa kpà

29 Kɛ̀ guu dↄ̀, Yaaya Yesu è èe mↄↄ a kiia, ben à bè: Sãnɛ Bↄ̀rↄ kɛ̀ Ludaa kpà à anduna durun goon yɛ̀. 30 Gbɛ̃ pì yãn má ò yã ma bè, gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ ma gbɛraa dɛmala, kɛ̀ à kuu ma ã yãnzi. 31 Má à dↄ̃ yãro, mↄde ma mↄ, mɛ́ɛ gbɛ̃nↄ batisi kɛɛ lɛ Isarailinↄ à dↄ̃ yãnzimɛ. 32 Yaaya à sèeda kɛ̀ à bè: Má è Luda Nini bↄ̀ ludambɛ lán pↄ̃tɛ̃ɛ bà à mↄ̀ à zↄ̃̀a. 33 Mɛ́ɛ à dↄ̃ yãro. Kɛ̀ Luda ma zĩ gbɛ̃nↄ batisi kɛ, à bèmɛ gbɛ̃ kɛ̀ má è a Ninii mↄ̀ à pìtaa, àmbe eé gbɛ̃nↄ batisi kɛ kↄ̃n Ninii pìo. 34 Ma beee è, ma sↄ̃ↄ sèeda kɛ̀ kɛ̀ àmbe Luda Nɛ́ ũ.

Yesu ìba káakunↄ

35 Kɛ̀ guu dↄ̀, Yaaya ɛ̀ara à kú gwe dↄ kↄ̃n a ìba gↄ̃ↄn plaaanↄ. 36 Kɛ̀ à Yesu è èe gɛ̃tɛɛ, à bè: Sãnɛ Bↄ̀rↄ kɛ̀ Ludaa kpàn gwe! 37 Kɛ̀ ìba gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ yã pì mà, aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ̀ Yesuzi. 38 Yesu lìɛ à è aↄ̃ↄ tɛ́azi, ben à ń lá à bè: Bↄ́n á yezi? Aↄ̃ bènɛ: N bɛɛ kú mámɛ Rabi? Tↄ́ pì bè Dannɛri. 39 À wèńla à bè: À mↄ́ à gwa. Ben aↄ̃ gàa wà guu kɛ̀ à kún è, ben aↄ̃ gↄ̃̀o zĩ beeea. Uusiɛ mↄ̀ siigↄ̃ taka.

40 Gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ aↄ̃ Yaaya yã mà aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ́ Yesuzi pìnↄ, aↄ̃ gbɛ̃ doo nɛ́ Simↄ Pita dãaro Andurumɛ. 41 À gàa à a vĩ̀i Simↄ lè gĩa, ben à bènɛ: Wa Mɛsaya è. Tↄ́ pìn wè be dↄ Kirisi. 42 Ben à gàao Yesu kiia. Yesu à gwà tíii à bè: Yohana nɛ́ Simↄn n ũ. Weé bennɛ Pitamɛ sa. Tↄ́ pì bè gbɛ̀.

43 Kɛ̀ guu dↄ̀, Yesu yezi à tá Galili bùsun, ben à dà Filipilɛ à bènɛ: Ǹ tɛ́mazi. 44 Filipi pì nɛ́ Anduru kↄ̃n Pitao bɛ wɛ́tɛ Bɛtɛsaida gbɛ̃mɛ. 45 Ben Filipi gàa à Natanaɛli lè à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ Musa a yã ò a doka guu, bensↄ̃ annabinↄ a yã ò dↄ, wa à è. Yusufu nɛ́ Yesumɛ. Nazarɛti gbɛ̃mɛ. 46 Natanaɛli bènɛ: Gbɛ̃ maaa é bↄ Nazarɛtiↄ́? Filipi bènɛ: Ǹ mↄ́ ǹ gwa. 47 Kɛ̀ Yesu Natanaɛli è èe mↄↄ a kiia, à à yã ò à bè: Isaraili yãpuradeen yɛ̀, à nↄ̀sɛ mↄnafiki vĩro. 48 Ben Natanaɛli bènɛ: Ń ma dↄ̃ mámɛ? Ben Yesu wèàla à bè: Ai Filipi gↄ̃ gá n sísi, ma n e kãkã lí gbáru. 49 Ben Natanaɛli bènɛ: Rabi, Luda Nɛ́n n ũ, Isarailinↄ Kínan n ũ. 50 Yesu bènɛ: Kɛ̀ má ònnɛ ma n e kãkã lí gbáru bé à tò n ma náanɛ kɛ̀ↄ́? Nɛ́ yã bíta e dɛ kɛ̀la. 51 À ɛ̀ara à bènɛ dↄ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, é ludambɛɛ e wɛ̃kↄ̃ana, Luda malaikanↄ égↄ̃ didii Gbɛ̃ntee Nɛ́a aↄ̃gↄ̃ pitaaa.

2

Nↄsɛna zaa Kana

1 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ wèe nↄↄ sɛɛ zaa Kana, Galili bùsun. Yesu da kú gwe, 2 ben wà Yesu kↄ̃n a ìbanↄ sìsi nↄsɛ kiia dↄ. 3 Kɛ̀ geepiwɛ̃ɛ kɛ̃̀sã, Yesu da bènɛ: Aↄ̃ↄ wɛ̃ɛ vĩ dↄro nɛ́. 4 Ben Yesu wèàla à bè: À kɛ̀ dia n ma le beeeoee? À gurↄↄ e kámɛ kↄ̀ro. 5 Ben à da bè zĩkɛrinↄnɛ: Lán eé oare nà, à kɛ lɛ. 6 Gbɛ̀ orozãnↄↄ kú gwe mɛ̀n swɛɛdo Yudanↄ gbãsĩbↄ'ikabↄnↄ ũ. À kenↄ è í sí lita basiigↄ̃mɛ, à kenↄ sↄ̃ baswɛɛdo. 7 Ben Yesu bè zĩkɛrinↄnɛ: À í káka orozã kɛ̀nↄn à pa. Ben aↄ̃ í kàkan à pà yɛ́lɛlɛ. 8 Ben à bèńnɛ: À tↄ́ à gáo kↄ̃kↄ̃'orinↄ gbɛ̃nsinɛ sa. Ben aↄ̃ↄ tↄ̀ wà gàaonɛ. 9 Kɛ̀ gbɛ̃nsi pì í liɛna wɛ̃ɛ ũu pì dã̀, èe dↄ̃ guu kɛ̀ à bↄ̀nlo, mↄde zĩkɛri kɛ̀ aↄ̃ í pì tↄ̀nↄↄ dↄ̃. Ben gbɛ̃nsi pì nↄzã sìsi 10 à bènɛ: Wɛ̃ nnaan wè kpáḿma gĩa. Gurↄↄ kɛ̀ í ń kũ, ben wè mↄ́ kↄ̃n gɛbuo sa. Mpi sↄ̃, n wɛ̃ nnaa tò zãa. 11 Yesu dabuyãkɛna káakupↄn gwe, kɛ̀ à kɛ̀ zaa Kana, Galili bùsun. À tↄ́ bↄ̀, ben à ìbanↄ à náanɛ kɛ̀. 12 Beee gbɛra Yesu gàa Kapɛnamu kↄ̃n a dao kↄ̃n a dãaronↄ kↄ̃n a ìbanↄo, mↄde aↄ̃ↄe gurↄplaa kɛ gwero.

Yesu kuuna Luda ua

(Mat 21:12-13, Maa 11:15-17, Luk 19:45-46)

13 Kɛ̀ Yudanↄ Banla zĩbaa kà kĩi, ben Yesu gàa Yerusalɛmu. 14 À è wèe zùnↄ kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n lukulukunↄ yaa Luda ua guu, ↄↄlendekɛrinↄↄ vɛ̃ɛna gwe. 15 Ben à bàflã tã̀ à pɛ̀ḿma aↄ̃ bↄɛ kↄ̃n sãanↄ kↄ̃n zùnↄ píngi. À ↄↄlendekɛri pìnↄ ↄↄ fã̀akↄ̃a, à ń teebunↄ yĩ̀pa à kwɛ̀ńnɛ. 16 Ben à bè lukulukuyari pìnↄnɛ: À pↄ́ pìnↄ sɛ́ɛ à bↄo píngi. Àton ma De ua kɛ yàra ũro. 17 Ben yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn kɛ̀kii dↄ̀ à ìbanↄn kɛ̀ à bè: N ua yã ma kũ gbãa maamaa. 18 Ben Yuda gbãadeenↄ à là wà bè: Dabuyã kpareen nɛ́ kɛwe lɛ wà dↄ̃ kɛ̀ ń yã beee kɛna iko vĩi? 19 Yesu wèńla à bè: À Luda kpɛ́ kɛ̀ wí, mɛ́ ɛara mà kpɛ́ pì fɛɛ gurↄ aagↄ̃ↄ dagura. 20 Ben gbãadee pìnↄ bènɛ: Wɛ̃̀ baplaa awɛɛswɛɛdon wà kpɛ́ pì bò, ben mmↄn nɛ́ fɛɛ gurↄ aagↄ̃ↄ guuↄ́? 21 Mↄde Luda kpɛ́ kɛ̀ à tɛ́a pì, à mɛ̀ yãn èe oo. 22 Kɛ̀ Yesu fɛ̀ɛ bↄna gaan, yã kɛ̀ à ò pì dↄ̀ à ìbanↄn, ben aↄ̃ yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn sì kↄ̃n yã kɛ̀ Yesu ò pìo.

Yesu baade píngi nↄ̀sɛ dↄ̃

23 Kɛ̀ Yesu kú Yerusalɛmu Banla zĩbaa zĩ wà à náanɛ kɛ̀ pari, kɛ̀ wà dabuyã kɛ̀ à kɛ̀nↄ è yãnzi. 24 Yesu e ń náanɛ kɛro, zaakɛ à baade píngi nↄ̀sɛ dↄ̃. 25 Èe kɛ séto gbɛ̃ke gbɛ̃ yã ònɛro, zaakɛ à yã kɛ̀ kú baade nↄ̀sɛ guu dↄ̃.

3

Yesu kↄ̃n Nikodɛmuo

1 Farisi kee kuu kɛ̀ wè benɛ Nikodɛmu. Yuda gbãadeenↄ dokemɛ. 2 À mↄ̀ Yesu kiia gwãavĩ à bènɛ: Rabi, wá dↄ̃ kɛ̀ ḿbe dannɛri kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia ũ, zaakɛ gbɛ̃ke é fↄ̃ à dabuyã kɛ̀ nɛɛ̀ kɛɛnↄ kɛro, sé Ludaa kúo. 3 Ben Yesu bènɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, tó èe kɛ wà gbɛ̃ kɛ̀kɛ wà à ì dↄ baasiro, eé fↄ̃ àgↄ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia dↄ̃ro.

4 Ben Nikodɛmu Yesu là à bè: Weé gbɛ̃ kɛ̀ zi kũ̀ i diamɛ? Eé ɛara à gɛ̃ a da gbɛɛɛn lɛ wà kɛkɛ wà à i dↄn yↄ́? 5 Ben Yesu wèàla à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, tó èe kɛ wà gbɛ̃ ì kↄ̃n ío kↄ̃n Luda Ninio baasiro, eé fↄ̃ à gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guuro. 6 Gbɛ̃ntee nɛ́'ina nɛ́ mɛ̀ yãmɛ, Luda Nini nɛ́'ina nɛ́ nini yãmɛ. 7 Ǹton tó yã kɛ̀ má ònnɛɛ bↄ n saɛro, séto wà kɛkɛ wà a i dↄ. 8 Ĩa è káka guu kɛ̀ à yezin. Nɛɛ̀ à kĩi ma, ń dↄ̃ guu kɛ̀ à bↄ̀n ke guu kɛ̀ èe gaanlo. Lɛn ègↄ̃ dɛ lɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ Luda Nini à ìo.

9 Ben Nikodɛmu à là à bè: Yã beee é sí kɛ sↄ̃ↄ́? 10 Yesu wèàla à bè: N Isarailinↄ yãdannɛri ina ben ń beee dↄ̃roo? 11 Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, yã kɛ̀ wá dↄ̃ↄn wée oo. Yã kɛ̀ wá è sèedan wée kpaa, ben ée gii wa yã sízi. 12 Lán ma anduna yã òare nà, ben a gi sízi, tó ma ludambɛ yã òare, é síↄ́? 13 Gbɛ̃kee e gá ludambɛ zikiro, sé Gbɛ̃ntee Nɛ́ kɛ̀ bↄ̀ gwee baasiro. 14 Lán Musa mlɛ̃̀ sɛ̀ à dↄ̀ musu gbáan nà, lɛn weé Gbɛ̃ntee Nɛ́ sɛ́ wà dↄ musu lɛ, 15 lɛ gbɛ̃ kɛ̀ èe à náanɛ kɛɛ gↄ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ. 16 Zaakɛ Ludaa ye andunazi à kɛ̀ bíta, ben à a Nɛ́ mɛ̀n do léle kpà, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ èe à náanɛ kɛɛ tón garo, sé àgↄ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ. 17 Ludaa e a Nɛ́ zĩ anduna guu lɛ à yã vɛ̃ɛ andunaa yãnzinlo, lɛ anduna mìsina e à gãzĩ yãnzimɛ. 18 Yã é vɛ̃ɛ à náanɛkɛriaro. Yã gĩakɛ à vɛ̃̀ɛ à náanɛkɛrisaia kↄ̀, kɛ̀ èe Luda Nɛ́ mɛ̀n do léle pì náanɛ kɛro yãnzi. 19 Pↄ́ kɛ̀ tò yã vɛ̃̀ɛ gbɛ̃nↄan yɛ̀: Gupuraa mↄ̀ anduna guu, mↄde gbɛ̃nↄↄ ye gusiaazi dɛ gupuraa pìla, kɛ̀ aↄ̃ yãkɛnanↄↄ zaa yãnzi. 20 Zaakɛ zaakɛri píngi è za gupuraammɛ, è mↄ́ gupuraa kiiaro, lɛ à yãkɛnanↄ tón bↄ gupuraaaro yãnzi. 21 Gbɛ̃ kɛ̀ è zĩi kɛ yãpuraaa, àmbe è mↄ́ gupura kiia, lɛ wàgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ kuuna Luda guun à yã pìnↄ kɛ̀n.

Yaaya Batisikɛri sèedakɛna Yesu yã musu

22 Beee gbɛra Yesu gàa Yudea bùsun kↄ̃n a ìbanↄ. À gurↄplaa kɛ̀ńyo gwe, èe gbɛ̃nↄ batisi kɛɛ. 23 Yaaya e gbɛ̃nↄ batisi kɛɛ se zaa Ainↄ, Salimu saɛ, zaakɛ í di gwe. Wègↄ̃ mↄↄ à kiia, ben è ń batisi kɛ. 24 Zaakɛ wèe Yaaya da kpɛ́siaan kↄ̀ro. 25 Gurↄ beeea Yaaya ìba kenↄ nà lɛokpakↄ̃akɛnaa kↄ̃n Yuda gbãade keo gbãsĩbↄna yã musu. 26 Ben aↄ̃ sↄ̃̀ Yaayazi wà bè: Rabi, gbɛ̃ kɛ̀ kúnyo yã Yoda baa kãa kpa, kɛ̀ n à yã òwee bé èe gbɛ̃nↄ batisi kɛɛ tia, baade píngi e gaa à kiia. 27 Yaaya bèńnɛ: Gbɛ̃ke è fↄ̃ à pↄ́ke e à síro, tó èe kɛ Luda à gbà baasiro. 28 Ámbe ma sèedadeenↄ ũ kɛ̀ ma bè mámbe Mɛsaya ũro. Ma bè Luda ma zĩ mà dↄnɛ aɛmɛ. 29 Nↄsɛri bé à nↄↄ vĩ. Nↄsɛri gbɛ̃nna sↄ̃ ègↄ̃ zɛ à saɛ è swã kpá à yãzi, nↄsɛri kòto è à pↄↄ kɛ nna. Lɛn sↄ̃ ma pↄnnaa kɛ̀ bíta lɛ. 30 Séde àpi gↄ̃ kaara mapi sↄ̃ màgↄ̃ lagoo.

Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ musu

31 Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ musu dɛ baade píngila. Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ tↄↄtɛ nɛ́ anduna gbɛ̃mɛ, anduna yãn è o. Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ ludambɛ sↄ̃ↄ dɛ baade píngila, 32 ègↄ̃ pↄ́ kɛ̀ à è kↄ̃n yã kɛ̀ à mào sèeda kɛɛ, ben gbɛ̃kee e à yã siiro. 33 Gbɛ̃ kɛ̀ à à yã sì zɛ̀o kɛ̀ Luda nɛ́ yãpuradeemɛ. 34 Gbɛ̃ kɛ̀ Luda à zĩ̀ pì è Luda yã o, zaakɛ Luda a Ninii kpàa papanamɛ. 35 De Ludaa ye a Nɛ́zi, ben à pↄ́ píngi nànɛ a ↄzĩ. 36 Gbɛ̃ kɛ̀ èe Nɛ́ pì náanɛ kɛɛ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ. Gbɛ̃ kɛ̀ èe gii à yã mazi é wɛ̃̀ndi pì ero, Luda pↄfɛ̃ kpɛ́ kúamɛ.

4

Yesu kↄ̃n Samaria nↄgbɛ̃o

1 Farisinↄↄ mà kɛ̀ Yesu e gbɛ̃nↄ batisi kɛɛ èe ìbanↄ ee dɛ Yaayala. 2 Èe kɛ Yesu bé è ń batisi kɛ a zĩndaro, à ìbanↄ bé wè kɛ. 3 Kɛ̀ Yesu yã pì mà, à fɛ̀ɛ Yudea à ɛ̀ara èe taa Galili. 4 Kɛ̀ èe gaa sↄ̃, à kũ̀ à bↄɛ Samaria bùsun. 5 Ben à kà Samaria wɛ́tɛ kɛ̀ wè be Sika. À zã̀ kↄ̃n tↄↄtɛ kɛ̀ Yakubu kpà a nɛ́ Yusufuaoro. 6 Yakubu lↄ̀gↄ kú gwe. Yesu táa ò à kpàsa, ben a vɛ̃̀ɛ lↄ̀gↄ pì saɛ. Ɔfãntɛ̃ kà mìdangura.

7 Samaria nↄgbɛ̃ ke mↄ̀ í tↄ́, ben Yesu bènɛ: Ǹ ma gba í mà mi. 8 À ìbanↄ sↄ̃ gàa pↄ́blee lú wɛ́tɛ guu. 9 Ben nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Yudan n ũ, Samaria nↄgbɛ̃n ma ũ, ben nɛ́ɛ ímina wɛ́ɛ kɛɛmaa? Zaakɛ Yudanↄ kↄ̃n Samariadeenↄ yã è kↄ̃ sɛ́ro. 10 Ben Yesu bènɛ: Tó ń gbaa kɛ̀ Luda è dańnɛ dↄ̃ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ èe í wɛ́ɛ kɛɛmmaao, lɛ ḿbe nɛ́ wɛ́ɛ kɛa à n gba í wɛ̃̀ndidee.

11 Nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Baa, ń googa vĩro. Lↄ̀gↄ kɛ̀ sↄ̃ wɛ̀ɛ zã̀. Nɛ́ í wɛ̃̀ndidee pì e mámɛ? 12 Ń dɛ wa dezi káaku Yakubula gwɛɛ? Àmbe à lↄ̀gↄ pì tòwe. Àpi à í mì kↄ̃n a nɛ́nↄ kↄ̃n a pↄ́kãdeenↄ. 13 Ben Yesu bènɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ í kɛ̀ mì, ímii é ɛara à à dɛmɛ dↄ. 14 Gbɛ̃ kɛ̀ eé í kɛ̀ mɛ́ kpáa mi sↄ̃, ímii é à dɛ ziki dↄro. Zaakɛ í kɛ̀ mɛ́ kpáa é gↄ̃ à nↄ̀sɛ guu íbↄki í kɛ̀ eé bↄɛnɛ wɛ̃̀ndi kɛ̀ eé yãaroo ũmɛ.

15 Ben nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Baa, ǹ ma gba í pì, lɛ ímii tón ma dɛ mà mↄ í tↄ́ kɛ̀ dↄro. 16 Yesu bènɛ: Ǹ gá n zã sísi à mↄ́ lɛdo. 17 Nↄgbɛ̃ pì wèàla à bè: Má gↄ̃ↄ vĩro. Ben Yesu bènɛ: Kɛ̀ n bè, ń gↄ̃ↄ vĩro, n yã ò a zɛ́amɛ. 18 N zã kɛ̀ gɛ̃̀n sↄↄro, ben gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ ń kúo tiaa nɛ́ n zãnlo. N yãpuraa ò. 19 Ben nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Baa, má dↄ̃̀ sa kɛ̀ annabin n ũ. 20 Wa dezinↄ dↄnzi kɛ̀ Ludanɛ kpiii kɛ̀ musu, apinↄ sↄ̃ eè be Yerusalɛmu bé guu kɛ̀ wà dↄnzi kɛnnɛ ũ. 21 Yesu bènɛ: Nↄgbɛ̃, ǹ ma yã sí. Gurↄkee e suu kɛ̀ é dↄnzi kɛ De Ludanɛ kpiii kɛ̀ musu ke Yerusalɛmu dↄro. 22 Apinↄ, eè dↄnzi kɛ Ludanɛ, mↄde á à dↄ̃ro, wapinↄ sↄ̃, weè dↄnzi kɛnɛ, bensↄ̃ wá à dↄ̃, zaakɛ mìsina è bↄ wa Yudanↄ kiiamɛ. 23 Gurↄↄ e suu à kà kↄ̀, kɛ̀ dↄnziri yãpuradeenↄ é dↄnzi kɛ De Ludanɛ kↄ̃n yãpuraao kↄ̃n à Ninii gbãaao. Gbɛ̃ beee takanↄn De Luda e wɛtɛɛ aↄ̃ dↄnzi kɛare. 24 Luda nɛ́ niniimɛ, séde gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è dↄnzi kɛnɛnↄ dↄnzi kɛnɛ kↄ̃n yãpuraao kↄ̃n à Ninii gbãaao.

25 Ben nↄgbɛ̃ pì bènɛ: Má dↄ̃ kɛ̀ Mɛsaya kɛ̀ wè benɛ Kirisi é mↄ́. Tó à mↄ̀, eé yã píngi bↄkↄ̃tɛwe. 26 Ben Yesu bènɛ: Mamↄma kɛ̀ mɛ́ɛ yã oonnɛɛ, mámbe à ũ.

27 Gurↄ beeea Yesu ìbanↄ sù, aↄ̃ à lè èe yã oo kↄ̃n nↄgbɛ̃o. À bↄ̀ ń saɛ, mↄde aↄ̃ gbɛ̃kee e à la bↄ́n à yeziro ke bↄ́yãnzi èe yã oo kↄ̃n nↄgbɛ̃ pìoziro. 28 Ben nↄgbɛ̃ pì a loo tò gwe, à gɛ̃̀ wɛ́tɛ guu à bè gbɛ̃nↄnɛ: 29 À mↄ́ à gↄ̃gbɛ̃ ke gwa. À yã kɛ̀ má kɛ̀nↄ òmɛ píngi. Ke Mɛsaya pìmɛ gwɛɛ? 30 Ben aↄ̃ bↄ̀ɛ wɛ́tɛ guu, aↄ̃ↄe gaa Yesu kiia.

31 Gurↄ beeea sↄ̃ Yesu ìbanↄ bènɛ: Rabi, nɛ́ pↄ́ bleroo? 32 Ben à bèńnɛ: Má pↄ́ble ke vĩ kɛ̀ á dↄ̃ro. 33 Ben à ìbanↄ kↄ̃ làla wà bè: Gbɛ̃ke mↄ̀nɛ pↄ́bleeon yↄ́? 34 Ben Yesu bèńnɛ: Ma pↄ́bleen gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi pↄyezikɛna ũ ai mà zĩi kɛ̀ à dàmɛɛ mì dɛ. 35 Apinↄ eè be mↄ siigↄ̃ↄ bé à gↄ̃̀ kɛ̀ pↄ́kɛ̃gurↄↄ é ká. Mɛ́ɛ ooare, à wɛ́ɛ sɛ́ à buraanↄ gwa, zaakɛ pↄ́nↄ mà aↄ̃ kà kɛ̃na. 36 Pↄ́kɛ̃ri e a asaia ee kↄ̀, èe gbɛ̃nↄ kaakↄ̃a wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro pↄ́ ũ, lɛ pↄ́tↄ̃ri kↄ̃n pↄ́kɛ̃rio pↄnnaa kɛ lɛdo. 37 Zaakɛ yã kɛ̀kii nɛ́ yãpuraamɛ: Gbɛ̃ke bé è pↄ́ tↄ̃, gbɛ̃ke kɛ̃. 38 Ma a zĩ pↄ́ kɛ̃ gura kɛ̀ ée zĩi kɛɛnlo. Gbɛ̃ pãndenↄ bé wà zĩi kɛ̀ gwe, ben ée ń zĩi àre blee.

39 Samaria gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú wɛ́tɛ pì guunↄ Yesu náanɛ kɛ̀ pari yã kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì òńnɛ yãnzi, kɛ̀ à bè à yã kɛ̀ á kɛ̀nↄ òare píngi. 40 Beee yãnzi kɛ̀ aↄ̃ kà Yesu kiia, aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a à gↄ̃ńyo, ben à kɛ̀ńyo gurↄ plaa. 41 Kɛ̀ Yesu yã òńnɛ, gbɛ̃ pãndenↄ a náanɛ kɛ̀ paripari. 42 Ben aↄ̃ bè nↄgbɛ̃ pìnɛ: Èe kɛ yã kɛ̀ ń òwe yãnzin wa à náanɛ kɛ̀zi adoro. Wa à yã mà wa zĩndamɛ, ben wá dↄ̃̀ sa kɛ̀ anduna Mìsirin à ũ yãpura.

Gbãadee nɛ́ kɛ̃kↄ̃ana

43 Kɛ̀ à gurↄplaa kɛ̀ńyo, à gbɛran à tà Galili, 44 zaakɛ à bè annabi ègↄ̃ bɛ̀ɛ vĩ a zĩnda bùsunlo. 45 Kɛ̀ à kà Galili, Galilideenↄ gbãakɛ kpàzi, zaakɛ aↄ̃ gàa wà Banla zĩbaa kɛ̀ Yerusalɛmumɛ, ben aↄ̃ yã kɛ̀ à kɛ̀ zĩbaa pì zĩnↄ è píngi. 46 Ben Yesu ɛ̀ara à gàa Kana, gura kɛ̀ à í lìɛn geepiwɛ̃ɛ ũ. Bùsu gbãade kee kú gwe, à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ e gyãa kɛɛ zaa Kapɛnamu. 47 Kɛ̀ à mà Yesu bↄ̀ Yudea à sù Galili, ben à gàa à kiia à wɛ́ɛ kɛ̀a à gá a nɛ́ kɛ̃kↄ̃a, zaakɛ à kú gaa lɛ́zĩ. 48 Ben Yesu bènɛ: Tó èe kɛ a dabuyãnↄ kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ è baasiro, é ma náanɛ kɛro. 49 Ben gbãadee pì bènɛ: Baa, ǹ mↄ́ lɛ ma nɛ́ kpɛ́ à ga. 50 Yesu bènɛ: Ǹ tá bɛ. N nɛ́ é garo. Gↄ̃gbɛ̃ pì yã kɛ̀ Yesu ònɛ sì, ben à dà zɛ́n. 51 Kɛ̀ à tɛ́ zɛ́n, à dàkↄ̃rɛ kↄ̃n a zĩ̀rinↄ, ben aↄ̃ bènɛ à nɛ́ kuu. 52 Ben à ń lá à bè: Gurↄ zaka kparee takan à kɛ̀ sã̀ↄ? Ben aↄ̃ bènɛ: Gĩa fãantɛ̃ mↄ̀ do zakan mɛ̀wãaa pì kɛ̃̀a. 53 Ben de pì dↄ̃̀ kɛ̀ gurↄ zaka kɛ̀ Yesu òare kɛ̀ a nɛ́ é garoon gwe. Ben aↄ̃ à náanɛ kɛ̀, àpi kↄ̃n a bɛdeenↄ ń píngi. 54 Sèeda plaadee kɛ̀ Yesu kɛ̀ bↄna Yudea suna Galilin gwe.

5

Gyãre kɛ̃kↄ̃ana dada'okiia

1 Beee gbɛra Yudanↄ zĩbaa ke kà, ben Yesu ɛ̀ara à gàa Yerusalɛmu. 2 Dada'okii kú gwe Sã Gɛ̃kii saɛ kɛ̀ wè be Bɛtɛsɛda kↄ̃n Eberu yão. Dada'okii pì kámmabokii vĩ lɛo sↄↄro, 3 gyãreenↄ ègↄ̃ daɛnan paripari, vĩ̀anↄ kↄ̃n ɛrɛnↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mɛ̀guu fɛ̃fɛ̃nanↄ. 4-5 Gↄ̃gbɛ̃ kee kú gwe èe gyãa kɛɛ à kà wɛ̃̀ baplaa plaasai. 6 Kɛ̀ Yesu à è daɛna gwe, à dↄ̃̀ kɛ̀ èe gyãa kɛɛ a gì kɛ̀ maamaa, ben à bènɛ: Ń yezi ǹgↄ̃ aafiaↄ́? 7 Ben gyãree pì wèàla à bè: Maree, má gbɛ̃ke vĩ à ma da í guu gurↄↄ kɛ̀ à dègero. Tó mɛ́ɛ gaa gɛ̃n, gbɛ̃ pãnde è gĩakɛ à gɛ̃ ma ãmɛ. 8 Yesu bènɛ: Ǹ fɛɛ ǹ zɛ, ǹ n pɛ̀ sɛ́ ǹ táa o. 9 Gwe gↄ̃ↄ gↄ̃gbɛ̃ pì aafia è. À a pɛ̀ sɛ̀ à táa ò. Gurↄↄ pì nɛ́ kámmabogurↄↄ zĩmɛ, 10 ben Yuda gbãadeenↄ bè gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̃̀kↄ̃a pìnɛ: Kámmabogurↄↄ zĩn gbã̀a. À zɛ́ vĩ ǹgↄ̃ n pɛ̀ sɛnaro. 11 À wèńla à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ ma gba aafia bé à òmɛ mà a pɛ̀ sɛ́ mà táa o. 12 Ben aↄ̃ à là wà bè: Dé bé à bènnɛ ǹ n pɛ̀ sɛ́ ǹ táa oo? 13 Gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̃̀kↄ̃a pì dↄ̃ tó dénlo, zaakɛ Yesu gɛ̃̀tɛ parii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ tɛ́mɛ. 14 Beee gbɛra Yesu à è Luda ua guu, ben à bènɛ: Ǹ ma, n aafia è. Ǹton durun kɛ dↄro, lɛ yã kɛ̀ zaa dɛ beeelaa tón n le dↄro yãnzi. 15 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì gàa à ò Yuda gbãadeenↄnɛ kɛ̀ Yesu bé à tò a aafia è.

16 Ben gbãadee pìnↄ wɛ́ɛ tã̀ Yesua, kɛ̀ è yã beee takanↄ kɛ kámmabogurↄↄ zĩ yãnzi. 17 Ben Yesu wèńla à bè: Ma De ègↄ̃ zĩi kɛɛ kámmabosaimɛ, lɛn mɛ́ɛ kɛɛ lɛ se. 18 Yã beee yãnzi gbãadee pìnↄↄ e Yesu wɛtɛɛ wà à dɛzi dɛ káakula. Èe kɛ kɛ̀ è kámmabogurↄↄ zĩ yã daro ado yãnzinlo, kɛ̀ è be Ludan a De ũ, èe a zĩnda kɛɛ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n Ludao yãnzimɛ.

Luda Nɛ́ iko

19 Yesu ɛ̀ara à wèńla à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, Luda Nɛ́ è fↄ̃ à yãke kɛ kↄ̃n a zĩnda gbãaaoro, sé yã kɛ̀ à è a Dee e kɛɛ baasiro, zaakɛ yã kɛ̀ à De è kɛ píngi, àmbe à Nɛ́ pì è kɛ se. 20 Zaakɛ De Ludaa ye a Nɛ́zi, è yã kɛ̀ è kɛ píngi ↄdↄanɛ. Eé yã kɛ̀ bíta dɛ beeelaa ↄdↄanɛ, eé bↄ a saɛ. 21 Lán De Luda è gɛ̀nↄ vu à wɛ̃̀ndi kpáḿma nà, lɛn à Nɛ́ è wɛ̃̀ndi kpá gbɛ̃ kɛ̀ à yezinↄa lɛ. 22 De Luda è yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃keoro, à yãkpaɛkɛna gbãa píngi kpà a Nɛ́a, 23 lɛ baade píngi bɛ̀ɛ li a Nɛ́nɛ, lán aↄ̃è li De Ludanɛ nà. Gbɛ̃ kɛ̀ èe bɛ̀ɛ li Luda Nɛ́nɛro, adee e bɛ̀ɛ lii à De kɛ̀ à à zĩ̀nɛro. 24 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ èe ma yã maa, bensↄ̃ èe gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩ náanɛ kɛɛ, adee wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ. Yã é vɛ̃ɛaro, adee bↄ̀ gaan à gɛ̃̀ wɛ̃̀ndi guumɛ. 25 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gurↄkee e suu à kà kↄ̀, kɛ̀ gɛ̀nↄ é Luda Nɛ́ kòto ma, aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ mànↄ é fɛɛ. 26 Lán De Luda wɛ̃̀ndikpammana gbãa vĩ nà, lɛn à wɛ̃̀ndikpammana gbãaa kpà a Nɛ́a lɛ dↄ. 27 À yãkpaɛkɛna gbãaa kpàa dↄ, kɛ̀ à dɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ ũ yãnzi. 28 Àton tó beee bↄ a saɛro, zaakɛ gurↄkee e suu kɛ̀ gɛ̀ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú mira guunↄ é à kòto ma 29 wà bↄɛ ń píngi. Maakɛrinↄ é fɛɛ wà gɛ̃ wɛ̃̀ndi guu, zaakɛrinↄ sↄ̃ yãvɛ̃ɛmmana guu. 30 Mɛɛ̀ fↄ̃ mà yãke kɛ kↄ̃n ma zĩnda gbãaaoro. Mɛɛ̀ yãkpaɛ kɛ lán à òmɛ nàmɛ, mɛɛ̀ yãkpaɛ kɛ a zɛ́a, zaakɛ mɛɛ̀ ma zĩnda pↄyezi wɛtɛro, sé gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi pì pↄ́.

Yesu iko sèedadeenↄ

31 Tó má dɛ ma zĩnda sèedadee ũ, lɛ ma yã náanɛ vĩro. 32 Sèedade pãndee kuu kɛ̀ è ma yã o, má dↄ̃ kɛ̀ ma yã kɛ̀ è oo náanɛ vĩ. 33 Baa apinↄ, a gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yaayaa, ben à yãpuraa òare. 34 Mɛ́ɛ mɛ̀ kpá gbɛ̃ntee sèedadekɛnaaro, mɛ́ɛ beee ooare lɛ à e à bↄ zia yãnzimɛ. 35 Yaaya dɛ lán fitia kɛ̀ nana èe guu puu bà, ben a we à pↄnnaa kɛ̀ à gupuraazi gurↄ plaa. 36 Yã kɛ̀ De Ludaa dàmɛ mà kɛɛnↄ, kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ pìnↄↄ dɛare sèeda ũ, kɛ̀ De Luda bé à ma zĩ. Ma sèeda pì dɛ Yaaya pↄ́la. 37 Ma De kɛ̀ ma zĩi ma yã ò dↄ. Ée à kòto ma zikiro, ée wɛ́ɛ siàlɛro, 38 à yã e vɛ̃ɛkii e a swɛ̃̀ guuro, kɛ̀ ée gbɛ̃ kɛ̀ à à zĩ̀ náanɛ kɛro yãnzi. 39 Eè Luda yã tàasi kɛ, zaakɛ eègↄ̃ daa gwen é wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo en. Ma yãn takada pì e oo sↄ̃, 40 mↄde ée gii mↄ́ ma kiiazi lɛ à wɛ̃̀ndi pì e. 41 Mɛ́ɛ sáabu wɛtɛɛ gbɛ̃ntee kiiaro, 42 mↄde má a dↄ̃, má dↄ̃ kɛ̀ á ye Ludaziro. 43 Ma mↄ kↄ̃n ma De tↄ́o, ben ée ma síro. Tó gbɛ̃ pãnde mↄ̀ kↄ̃n a zĩnda tↄ́o, é à sí. 44 Lán eè sáabu wɛtɛkↄ̃a nà, mↄde eè sáabu wɛtɛ Luda mɛ̀n do lélea lɛro, é kɛ dia à ma yã síi? 45 Àtongↄ̃ daa mámbe mɛ́ gá kↄ̃n a yão ma De kiiaro, Musa kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄzi bé eé gá a yão. 46 Tó a Musa yã sì, lɛ a ma yã sì se, zaakɛ ma yãn à kɛ̃̀ Luda yãn. 47 Kɛ̀ ée yã kɛ̀ à kɛ̃̀ Luda yãnnↄ síro, é kɛ dia à ma yã síi?

6

Pↄ́blekpana gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄroonↄa

(Mat 14:13-21, Maa 6:30-44, Luk 9:10-17)

1 Beee gbɛra Yesu bikũ̀ Galili sɛ̀bɛ kɛ̀ wè be dↄ Tiberia baa. 2 Gbɛ̃nↄ gↄ̃ tɛ́zi paripari, kɛ̀ aↄ̃ à dabuyãnↄ è dian èe gyãreenↄ kɛ̃ɛkↄ̃ana yãnzi. 3 Ben Yesu dìdi à vɛ̃̀ɛ sĩ̀sĩa kↄ̃n a ìbanↄ. 4 Yudanↄ Banla zĩbaa kà kĩi. 5 Kɛ̀ Yesu wɛ́ɛ sɛ̀ musu, à è gbɛ̃nↄↄ e mↄↄ a kiia paripari, ben à Filipi là à bè: Mákpan wé pↄ́blee lún lɛ gbɛ̃nↄ blee? 6 À beee ò lɛ à Filipi yↄ̃ à gwa yãnzimɛ, zaakɛ à dↄ̃ lán é kɛ nà. 7 Ben Filipi wèàla à bè: Kondogi ↄↄ mɛ̀n wàa do burɛdi, baa tó wà lìli baadenɛ fétefete, eé mↄ́ḿmaro. 8 À ìbanↄ doke Anduru, Simↄ Pita dãaro bènɛ: 9 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kee kú kɛ̀, à burɛdi aaga vĩ mɛ̀n sↄↄro kↄ̃n kpↄ̀ nɛ́ngonↄ mɛ̀n plaa. Bↄ́n beee é kɛ parii kɛ̀nↄnɛ? 10 Yesu bè: À gbɛ̃nↄ vɛ̃ɛvɛ̃ɛ. Sɛ̃̀ di guu pìn, ben aↄ̃ vɛ̃̀ɛvɛ̃ɛ. Gↄ̃gbɛ̃nↄ kà gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄro taka. 11 Yesu burɛdi pìnↄ sɛ̀ à aubarika dàn, ben à kpàatɛtɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛna pìnↄnɛ lán aↄ̃ↄ yezi nà. Lɛn à kpↄ̀ kpàḿma lɛ dↄ. 12 Kɛ̀ aↄ̃ kã̀ ń píngi, à bè a ìbanↄnɛ: À à kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀ sɛ́ɛ píngi, lɛ à ke tón kɛ pãro. 13 Ben aↄ̃ burɛdi mɛ̀n sↄↄroo kɛ̀ wà sò pì kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀nↄ sɛ̀ɛ gbíi kuri awɛɛplaaa pà. 14 Kɛ̀ wà dabuyã kɛ̀ Yesu kɛ̀ pì è wà bè: Gbɛ̃ pì nɛ́ annabi kɛ̀ èe mↄↄ anduna guumɛ yãpura. 15 Yesu dↄ̃̀ kɛ̀ wà yezi wà mↄ́ wà a kũ wà a ká kí ũ kↄ̃n gbãaaomɛ, ben à gùńnɛ gwe à ɛ̀ara à dìdi sĩ̀sĩ musu ado.

Yesu táa'ona sɛ̀bɛla

(Mat 14:22-33, Maa 6:45-52)

16 Kɛ̀ uusiɛ kɛ̀, à ìbanↄ gàa sɛ̀bɛ baa. 17 Ben aↄ̃ gɛ̃̀ góro'itɛ guu, aↄ̃ↄe bikũu sɛ̀bɛ pì baa kãa Kapɛnamu kpa. Guu gĩakɛ à sì Yesu e ká ń kii kↄ̀ro. 18 Zàga'ĩa gbãaa kàka, ben í e fɛɛɛ. 19 Kɛ̀ à ìbanↄ góro lì wà kà kiloo sↄↄro ke swɛɛdo taka, ben aↄ̃ Yesu è èe táa oo íla, èe sↄ̃ↄ ń górozi, ben vĩa ń kũ. 20 Ben à bèńnɛ: Mámbee! Àton tó vĩa a kũro. 21 Aↄ̃ wèzi à gɛ̃ góro guu, ben góro pì kà guu kɛ̀ aↄ̃ↄe gaan gↄ̃ↄ.

Gbɛ̃nↄ Yesu wɛtɛna

22 Kɛ̀ guu dↄ̀ parii kpɛ́ zɛna sɛ̀bɛ baa kãa. Aↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ góro'itɛ kú gwe yã mɛ̀n domɛ, Yesu sↄ̃ èe gɛ̃ góro pì guu kↄ̃n a ìbanↄro, aↄ̃ tà ńtɛ̃ɛmɛ. 23 Zãazãa góro'itɛ pãndenↄ bↄ̀ Tiberia, aↄ̃ mↄ̀ guu kɛ̀ kĩi kↄ̃n guu kɛ̀ wà burɛdi sòn-o, kɛ̀ Dii sáabu kpà. 24 Kɛ̀ parii pì è àpi ke à ìbanↄↄ kú gwe dↄro, aↄ̃ gɛ̃̀ góro pìnↄ guu aↄ̃ gàa à wɛtɛ Kapɛnamu.

Yesu bé pↄ́blee kɛ̀ è ń ká wɛ̃̀ndia ũ

25 Kɛ̀ aↄ̃ à è sɛ̀bɛ baa gwe, aↄ̃ bènɛ: Rabi, n ka kɛ̀ bↄrɛmɛ? 26 Yesu bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, ée ma wɛtɛɛ burɛdi kɛ̀ á sò a kã yãnzimɛ, èe kɛ dabuyã kɛ̀ á ènↄ yãnzinlo. 27 Àton zĩi kɛ pↄ́blee kɛ̀ è yãa yãnziro, sé pↄ́blee kɛ̀ è ń ká wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãarooa. Gbɛ̃ntee Nɛ́ bé eé a gba pↄ́blee pì, zaakɛ àpin De Luda a sèeda kɛ̀a.

28 Ben aↄ̃ à là wà bè: Dian wé kɛ nà wà yã kɛ̀ Ludaa yezi wà kɛɛ kɛɛ? 29 Yesu wèńla à bè: Yã kɛ̀ Ludaa yezi à kɛɛn yɛ̀: À gbɛ̃ kɛ̀ à à zĩ̀ náanɛ kɛ. 30 Aↄ̃ bènɛ: Dabuyã kpareen nɛ́ kɛwe, lɛ wà e wà n náanɛ kɛɛ? Yã kpareen nɛ́ kɛɛ? 31 Wa dezinↄ mana blè gbáan lán wà kɛ̃̀ Luda yãn nà wà bè: A pↄ́blee kɛ̀ bↄ̀ musu kpàḿma aↄ̃ blè. 32 Ben Yesu bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, èe kɛ Musa bé à pↄ́blee kɛ̀ bↄ̀ musu kpàawaro. Ma De bé è pↄ́ble yãpuradee kɛ̀ bↄ̀ musu kpáawa. 33 Pↄ́blee kɛ̀ Ludaa kpà pìn gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ musu è wɛ̃̀ndi kpá andunaa ũ.

34 Aↄ̃ bènɛ: Mare, ǹgↄ̃ pↄ́ble beee taka kpaawa gurↄ píngi. 35 Ben Yesu bèńnɛ: Mámbe pↄ́blee kɛ̀ è ń ká wɛ̃̀ndia ũ. Nↄaa é gbɛ̃ kɛ̀ mↄ̀ ma kiia dɛro, ímii é ma náanɛkɛri dɛ zikiro. 36 Baa kↄ̃n beeeo lán má òare nà, baa kɛ̀ a ma e, ée ma náanɛ kɛro. 37 Gbɛ̃ kɛ̀ ma Dee kpàmaa é mↄ́ ma kiia, mɛ́ pɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ mↄ̀ ma kiiaa zikiro. 38 Èe kɛ ma zĩnda pↄyezi yãnzin ma bↄ musu ma mↄziro, sé gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩ pↄ́. 39 Pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi pì yezin yɛ̀: Màton tó gbɛ̃ kɛ̀ à kpàmaanↄ ke sãsãro. À yezi mà ń fɛɛ ziaa zĩ. 40 Zaakɛ pↄ́ kɛ̀ ma Dee yezin yɛ̀: Gbɛ̃ kɛ̀ wɛ́ɛ pɛ̀ à Nɛ́a bensↄ̃ èe à náanɛ kɛɛ gↄ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ, mɛ́ à fɛɛ ziaa zĩ.

41 Ben Yuda gbãadeenↄ zↄka kàzi, kɛ̀ à bè ambe pↄ́blee kɛ̀ bↄ̀ musu ũ yãnzi. 42 Aↄ̃ bè: Gbɛ̃ pì nɛ́ Yesu Yusufu nɛ́nloo? Wá à de kↄ̃n à dao dↄ̃ nɛ́! Ben èe bee a bↄ musumɛ. 43 Yesu bèńnɛ: Àton zↄka káro. 44 Gbɛ̃ke é fↄ̃ à mↄ ma kiiaro, tó èe kɛ ma De kɛ̀ ma zĩi à sìsi baasiro, mɛ́ à fɛɛ ziaa zĩ. 45 À kɛ̃na annabinↄ takada guu wà bè: Luda bé eé yã da baadenɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ De Luda yã mà bensↄ̃ à à yã dà, àmbe è mↄ́ ma kiia. 46 Èe kɛ gbɛ̃ke De Luda è kↄ̃n wɛ́ɛonlo. Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ à kiia bé à à è ado. 47 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, ma náanɛkɛri wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ. 48 Mámbe pↄ́blee kɛ̀ è ń ká wɛ̃̀ndia ũ. 49 A dezinↄ mana blè gbáan, baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ gàga. 50 Pↄ́blee kɛ̀ è bↄ musu sↄ̃, tó gbɛ̃ blè, eé garo. 51 Mámbe pↄ́ble wɛ̃̀ndidee kɛ̀ bↄ̀ musu pì ũ. Tó gbɛ̃ à kɛ̀ blè, eégↄ̃ kuu gurↄ píngi. Pↄ́blee kɛ̀ mɛ́ kpáḿman ma mɛ̀baasi ũ, lɛ anduna gↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ yãnzi.

52 Ben gbãadee pìnↄↄ e lɛokpakↄ̃a kɛɛ kↄ̃o wà bè: Gbɛ̃ pì é fↄ̃ à a mɛ̀baasi kpáwa wà són yↄ́? 53 Ben Yesu bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, tó ée Gbɛ̃ntee Nɛ́ mɛ̀baasi só a à aru mìro, égↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩro. 54 Gbɛ̃ kɛ̀ è ma mɛ̀baasi só à ma aru mii wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ. Mámbe mɛ́ à fɛɛ ziaa zĩ. 55 Zaakɛ ma mɛ̀baasi nɛ́ pↄ́ble yãpuraamɛ, ma aru nɛ́ ímina yãpuraamɛ. 56 Gbɛ̃ kɛ̀ è ma mɛ̀baasi só à ma aru mii kú ma guu, má sↄ̃ↄ kú à guu. 57 Lán De Luda Wɛ̃̀ndide ma zĩ bensↄ̃ má kuu à yãnzi nà, lɛn gbɛ̃ kɛ̀ è ma mɛ̀baasi só égↄ̃ kuu ma yãnzi lɛ. 58 Pↄ́blee kɛ̀ bↄ̀ musun gwe. À dɛ lán pↄ́blee kɛ̀ a dezinↄ blè aↄ̃ gà bàro. Pↄ́ble beee blèri égↄ̃ kuu gurↄ sãnda píngimɛ. 59 Yesu yã beeenↄ ò gurↄↄ kɛ̀ èe yã daańnɛ Kapɛnamu aduakɛkpɛmmɛ.

Yesu ìba kenↄ bↄrukpɛɛkɛna

60 Kɛ̀ à ìbanↄ yã pì mà, aↄ̃ paridee bè: Yã gbãaamɛ, dé bé eé beee fↄ̃ↄ? 61 Yesu dↄ̃̀ a swɛ̃̀ guu kɛ̀ a ìbanↄↄ e zↄka kaa yã pì musu, ben à bèńnɛ: Yã pì e a fuuↄ́? 62 Tó á è Gbɛ̃ntee Nɛ́ fɛ̀ɛ èe taa guu kɛ̀ à kún yã sↄ̃ nɛ́? 63 Luda Nini bé è wɛ̃̀ndi kpáḿma, mɛ̀baasi nɛ́ pↄ́kenlo. Yã kɛ̀ má òareenↄn Luda Nini kɛ̀ è ń ká wɛ̃̀ndia yã ũ. 64 Mↄde a gbɛ̃kenↄ e ma náanɛ kɛro. Zaakɛ Yesu gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe a náanɛ kɛroonↄ dↄ̃ zaa káaku kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ eé a kpáḿmao. 65 Ben à bè dↄ: Beee yãnzin má òarezi, gbɛ̃ke é fↄ̃ à mↄ́ ma kiiaro, séto De Luda à gbà zɛ́.

66 Zaa gurↄ beeea à ìba kenↄ bↄ̀ru kpɛɛ paripari, aↄ̃ↄe tɛ́zi dↄro. 67 Ben Yesu a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ là à bè: Á yezi à tá sen yↄ́? 68 Simↄ Pita wèàla à bè: Dii, dé kiian wé gán? Ń wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro yã vĩ. 69 Wa n náanɛ kɛ̀, wá dↄ̃̀ kɛ Luda gbɛ̃ kɛ̀ à kú adonan n ũ. 70 Yesu bèńnɛ: A gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaa kɛ̀nↄn má sɛ̀roo? Baa kↄ̃n beeeo a gbɛ̃ doo nɛ́ ibilisimɛ. 71 Yudasi, Simↄ Isikariↄti nɛ́n à tɛ́a. Àpin gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaa pìnↄ doke kɛ̀ eé à kpáḿma ũ.

7

Yesu kↄ̃n a dãaronↄ

1 Beee gbɛra Yesu gàa Galili wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo, zaakɛ à yezi à lili o Yudearo, kɛ̀ Yuda gbãadeenↄↄ e à wɛtɛɛ wà à dɛ yãnzi. 2 Yudanↄ Kutadↄna zĩbaa kà kĩi, 3 ben à dãaronↄ bènɛ: Ǹ fɛɛ gura kɛ̀ ǹ gá Yudea, lɛ n ìba kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ yã kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛnↄ e se. 4 Tó gbɛ̃ yezi à tↄ́ bↄ, è a yãnↄ kɛ utɛnaro. Lán nɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ taka kɛɛ nà, ǹ n zĩnda ↄdↄa andunanɛ. 5 Baa à dãaro pìnↄ aↄ̃ↄe à náanɛ kɛro. 6 Ben Yesu bèńnɛ: À gurↄↄ e kámɛ kↄ̀ro. Amↄanↄ sↄ̃ á zɛ́ vĩ gurↄ sãnda píngi. 7 Anduna é we à zaaguro, mↄde à zàmagu kɛ̀ mɛɛ̀ be à yãkɛna zaa yãnzi. 8 À gá zĩbaakɛkiia, mɛ́ɛ gaaro, zaakɛ à gurↄↄ e kámɛ kↄ̀ro. 9 Kɛ̀ à yã pì ò, ben à gↄ̃̀ Galili.

Yesu gana Kutadↄna zĩbaakɛkiia

10 Kɛ̀ à dãaro pìnↄ gàa zĩbaakɛkiia, gbasa àton gá. Èe gá gbɛ̃nↄ wáaro, à gàa asii guumɛ. 11 Yuda gbãadeenↄↄ e à wɛtɛɛ zĩbaakɛkiia aↄ̃ bè: Àpi kú máa? 12 Parii guu wèe yãbuu tãa maamaa à musu. Gbɛ̃kenↄ bè: Gbɛ̃ maaamɛ. Gbɛ̃kenↄ bè: Auo, èe gbɛ̃nↄ sãsãamɛ. 13 Gbɛ̃kee e a yã o gupuraaaro, kɛ̀ wèe vĩa kɛɛ gbãadee pìnↄnɛ yãnzi.

14 Kɛ̀ zĩbaa kà a dagura, Yesu gàa Luda ua guu, èe yã daańnɛ. 15 À yã bↄ̀ gbãadee pìnↄ saɛ wà bè: Gbɛ̃ kɛ̀ èe kyó kɛroo bé à takada dↄ̃ lɛↄ́? 16 Ben Yesu bèńnɛ: Yã kɛ̀ mɛɛ̀ dańnɛ nɛ́ ma zĩnda yãnlo, gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi yãmɛ. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ yezi à zɛ kↄ̃n Luda pↄyezikɛnao égↄ̃ dↄ̃ tó ma yãdannɛna dɛ Luda pↄ́ ũ, kesↄ̃ ma zĩnda yãn mɛ́ɛ oo. 18 Gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda yã oo e wɛtɛɛ à tↄ́ bↄmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ è wɛtɛ à gbɛ̃ kɛ̀ a zĩi tↄ́ bↄↄ náanɛ vĩ, mↄnafiki kú à guuro. 19 Musa e doka daareroo? A gbɛ̃ke yã pì kũna sↄ̃ro. Bↄ́yãnzin ée wɛtɛɛ à ma dɛzi?

20 Ben gbɛ̃nↄ bènɛ: Ń zĩn vĩmɛ. Dé bé èe wɛtɛɛ à n dɛɛ? 21 Yesu bèńnɛ: Dabuyã mɛ̀n don má kɛ̀, ben à bↄ̀ a píngi saɛ. 22 Musa bã̀ngukɛna yã dàare, ben eè bã̀ngu kɛ kámmabogurↄↄ zĩ. Ase èe kɛ Musa kiian à nàanlo, à bↄ̀ a dezi káakunↄ kiiamɛ. 23 Lán wè bã̀ngu kɛ nɛ́nɛ kámmabogurↄↄ zĩ nà lɛ wàton bↄ Musa doka kpɛɛro yãnzi, à kɛ̀ dia a pↄↄ fɛ̃namazi, kɛ̀ ma gbɛ̃ gbà aafia wásawasa kámmabogurↄↄ zĩi? 24 Àton yã gwa lán a wɛ́ɛ e ee nàro. À yã gwa a zɛ́a.

Yesun Mɛsaya ũↄ́?

25 Ben Yerusalɛmudeenↄ bè: Gbɛ̃ pì nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ wèe à wɛtɛɛ wà à dɛɛnloo? 26 À gwa, èe yã oo gupuraaa, ben gbɛ̃kee e yã liaro. Gbãadeenↄ à dↄ̃̀ Mɛsaya ũ yãpuraan yↄ́? 27 Wá dↄ̃ guu kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀kii bↄ̀n. Tó Mɛsaya mↄ̀, weégↄ̃ dↄ̃ guu kɛ̀ à bↄ̀nlo. 28 Beee yãnzi gurↄↄ kɛ̀ Yesu e yã daańnɛ Luda ua guu, à pũ̀tã à bè: Á ma dↄ̃ bensↄ̃ á dↄ̃ guu kɛ̀ ma bↄn. Ase mɛ́ɛ mↄ́ kↄ̃n ma zĩndaoro. Gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi nɛ́ yãpuradeemɛ, ben á à dↄ̃ro. 29 Má à dↄ̃, zaakɛ ma bↄ à kiiamɛ, àmbe à ma zĩ.

30 Ben aↄ̃ↄe à wɛtɛɛ wà à kũ, mↄde gbɛ̃kee e ↄ naaro, zaakɛ à gurↄↄ e papa kↄ̀ro. 31 Zà guu wà Yesu náanɛ kɛ̀ pari wà bè: Tó Mɛsaya mↄ̀, eé dabuyã kɛ pari dɛ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀kii kɛ̀lan yↄ́?

Dogarinↄ zĩna aↄ̃ Yesu kũ

32 Kɛ̀ Farisinↄↄ mà wèe yãbuu tãa zà guu à yã musu, ben sa'orikinↄ kↄ̃n Farisi pìnↄ dogarinↄ zĩ̀ wà à kũ. 33 Ben Yesu bè: Ma kuunaao gↄ̃̀ féte, gbasa mà tá gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi kiia. 34 É ma wɛtɛ à koramazi, zaakɛ é fↄ̃ à gá guu kɛ̀ má kúnlo.

35 Ben gbãadee pìnↄↄ e kↄ̃ lalaa: Mán à yezi à gán kɛ̀ wé korazi? À yezi à gá wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fã̀akↄ̃a Giriki bùsunↄ guu kiia lɛ à yã da Giriki pìnↄnɛn yↄ́? 36 Yã kɛ̀ à ò pì mì dɛ diamɛ? Kɛ̀ à bè wé a wɛtɛ wà koraazi bensↄ̃ guu kɛ̀ á kún wé fↄ̃ wà gá gwero nɛ́.

Í kɛ̀ è ń ká wɛ̃̀ndia

37 Zĩbaa gurↄ zãa bíta zĩ Yesu fɛ̀ɛ à pũ̀tã à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ ímii e à dɛɛ à mↄ́ ma kiia à í mi, 38 gbɛ̃ kɛ̀ èe ma náanɛ kɛɛ sↄ̃, í kɛ̀ è ń ká wɛ̃̀ndia égↄ̃ bàa lɛɛ zaa à nↄ̀sɛ guu lán wà kɛ̃̀ Luda yãn nà. 39 À yã kɛ̀ ò Luda Nini kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe a náanɛ kɛɛnↄ é sí yã musumɛ. Aↄ̃ↄ Luda Nini pì vĩ gĩaro, kɛ̀ Yesu e gĩakɛ à tↄ́ bↄ kↄ̀ro yãnzi.

Gbɛ̃nↄ kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãnzi

40 Kɛ̀ gbɛ̃nↄ yã pì mà, gbɛ̃kenↄ bè: Gbɛ̃ kɛ̀kii nɛ́ annabi pìmɛ yãpura. 41 Gbɛ̃kenↄ bè: Gbɛ̃ kɛ̀kii nɛ́ Mɛsayamɛ. Mↄde gbɛ̃kenↄ bè: Mɛsaya é bↄ Galili sↄ̃ↄ́? 42 Wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè, Mɛsaya nɛ́ Dauda boriimɛ, eé bↄ Dauda bɛ wɛ́tɛ Bɛtɛlɛmumɛ. 43 Ben gbɛ̃nↄ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃a Yesu yãnzi. 44 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ yezi wà à kũ, mↄde gbɛ̃kee e ↄ naaro.

Yuda gbãadeenↄ è Yesu náanɛ kɛro

45 Ben dogarinↄ ɛ̀ara wà tà sa'orikinↄa kↄ̃n Farisinↄ. Ben aↄ̃ ń lá wà bè: Bↄ́yãnzi ée à kũ a suoziroo? 46 Dogari pìnↄ wèńla wà bè: Gbɛ̃kee e yã o lán gbɛ̃ kɛ̀kii bà zikiro. 47 Ben Farisinↄ bèńnɛ: À a likↄ̃a sen yↄ́? 48 Gbãadee ke Farisi ke à náanɛ kɛ̀n yↄ́? 49 Pari beee Luda yã dↄ̃ro, Luda lɛ́ kɛ̀ńnɛmɛ. 50 Nikodɛmu kɛ̀ gàa Yesu kiia yãa nɛ́ gbãadee pìnↄ dokemɛ. À bèńnɛ: 51 Wa doka guu wà bè, wàton yã da gbɛ̃la a yã mana sairo ke yã kɛ̀ à kɛ̀ dↄ̃na sairo. 52 Aↄ̃ bènɛ: Galili gbɛ̃n n ũ seↄ́? Ǹ tàasi kɛ ǹ gwa, nɛ́ e kɛ̀ annabi ke è bↄ Galiliro. 53 Ben baade tà a bɛ.

8

Nↄgbɛ̃ kɛ̀ wà kũ̀ zinakɛna guu

1 Yesu gàa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛɛzi. 2 Kɛ̀ guu dↄ̀ gↄ̃ↄ, à ɛ̀ara à gàa Luda ua guu. Baade píngi mↄ̀ à kiia, ben à vɛ̃̀ɛ èe yã daańnɛ. 3 Ben ludayãdannɛrinↄ kↄ̃n Farisinↄ mↄ̀ à kiia kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ wà kũ̀ zinakɛna guu, aↄ̃ à zɛ̀ zà guu 4 aↄ̃ bè Yesunɛ: Dannɛri, wà nↄgbɛ̃ kɛ̀ kũ̀ kↄ̃n gↄ̃pↄsɛɛo wɛ́ɛdewɛ. 5 Wa doka guu Musa dìɛ wà nↄgbɛ̃ kɛ̀ taka pápa gbɛ̀o wà à dɛmɛ. Ń è dia sↄ̃ↄ? 6 Aↄ̃ beee ò lɛ aↄ̃ à yↄ̃ wà gwa wà e wà yã daàla yãnzimɛ. Ben Yesu nàɛ èe ↄgbɛ kɛ̃ɛ tↄↄtɛa. 7 Kɛ̀ aↄ̃ↄ kpɛ́ wèe à lalaa, ben à a mì sɛ̀ lezĩ à bèńnɛ: A gbɛ̃ kɛ̀ èe durun kɛ zikiroo à pá gbɛ̀o káaku. 8 Ben à ɛ̀ara à nàɛ èe ↄgbɛ kɛ̃ɛ tↄↄtɛa dↄ. 9 Kɛ̀ aↄ̃ↄ mà lɛ, ben aↄ̃ fã̀akↄ̃a doodo sɛna zaa gbɛ̃nsinↄa. Ben aↄ̃ Yesu tò ado kↄ̃n nↄgbɛ̃ pìo. 10 Ben à ɛ̀ara à a mì sɛ̀ lezĩ à bènɛ: Nↄgbɛ̃, aↄ̃ tà mámɛ? Wèe yã danla dↄroo? 11 Nↄgbɛ̃ pì wèàla à bè: Baa, aↄ̃ gbɛ̃kee kú kɛ̀ dↄro. Ben Yesu bènɛ: Mapi se, mɛ́ yã danlaro. Ǹ gá. Zaa gbã̀a ǹton durun kɛ dↄro.

Yesun gupuraa ũ andunanɛ

12 Ben Yesu yã ò gbɛ̃nↄnɛ dↄ à bè: Mámbe gupuraa ũ andunanɛ, gbɛ̃ kɛ̀ tɛ́mazii égↄ̃ kú gusiaan dↄro, gupuraa kɛ̀ è ń ká wɛ̃̀ndian adee égↄ̃ vĩ.

13 Ben Farisinↄ bènɛ: Ń dɛ n zĩnda sèedadee ũ, n yã náanɛ vĩro. 14 Ben Yesu wèńla à bè: Baa tó mɛ́ɛ ma zĩnda yã oo, ma yã náanɛ vĩ, zaakɛ má dↄ̃ guu kɛ̀ ma bↄn kↄ̃n guu kɛ̀ mɛ́ɛ taan-o. Amↄanↄ sↄ̃, á guu kɛ̀ ma bↄn kↄ̃n guu kɛ̀ mɛ́ɛ taan-o dↄ̃ro. 15 Ée ma taari ee gbɛ̃nteekɛɛmmɛ. Mɛ́ɛ gbɛ̃ke taari e sↄ̃ro. 16 Tó ma gbɛ̃ taari è sↄ̃, taari'ena pì égↄ̃ náanɛ vĩ, zaakɛ má kú madoro, ma De kɛ̀ ma zĩi kúmao. 17 À kú a doka takadan wà bè, sèedade gↄ̃ↄn plaaanↄ yã bé à náanɛ vĩ. 18 Mámbe ma zĩnda sèedadee ũ. Ma De kɛ̀ ma zĩi nɛ́ ma sèedadeemɛ dↄ.

19 Ben aↄ̃ à là wà bè: N dee kú mámɛ? Yesu wèńla à bè: Á ma dↄ̃ro, bensↄ̃ á ma De dↄ̃ro. Tó a ma dↄ̃, lɛ a ma De dↄ̃. 20 Yesu yã beee ò ↄↄsikiia, gurↄↄ kɛ̀ èe yã daańnɛ Luda ua guumɛ. Wèe à kũro, zaakɛ à gurↄↄ e papa kↄ̀ro.

É fↄ̃ à gá guu kɛ̀ mɛ́ɛ taanlo

21 Ben Yesu bèńnɛ dↄ: Mɛ́ɛ taa, é ma wɛtɛ, mↄde é ga a durun guumɛ. É fↄ̃ à gá guu kɛ̀ mɛ́ɛ taanlo. 22 Ben gbãadee pìnↄ bè: À bè wé fↄ̃ wà gá guu kɛ̀ ée taanlo. Eé a zĩnda dɛn yↄ́? 23 Ben Yesu bèńnɛ: Tↄↄtɛ kɛ̀ gbɛ̃nↄn a ũ, musu gbɛ̃n ma ũ. Anduna kɛ̀ki gbɛ̃nↄn a ũ, anduna kɛ̀ki gbɛ̃n ma ũro. 24 Beee yãnzin ma bèare é ga a durun guumɛ. Tó ée sí kɛ̀ mámbe gbɛ̃ kɛ̀ má dɛ à ũu ũro, é ga a durun guumɛ.

25 Ben aↄ̃ à là wà bè: Démɛ n ũu? Yesu wèńla à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ má òare zaa káakun ma ũ. 26 Má yã vĩ pari mà o a musu mà yã daoala. Gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi nɛ́ yãpuradeemɛ, yã kɛ̀ má mà à kiian mɛɛ̀ o andunanɛ.

27 Aↄ̃ↄe dↄ̃ kɛ̀ De Ludan à tɛ́aro, 28 ben Yesu bèńnɛ: Tó a Gbɛ̃ntee Nɛ́ sɛ̀ á dↄ̀ musu, é gbasa à dↄ̃ kɛ̀ mámbe gbɛ̃ kɛ̀ má dɛ à ũu ũ. Mɛɛ̀ yãke kɛ kↄ̃n ma zĩndaoro, yã kɛ̀ ma Dee dàmɛɛn mɛɛ̀ o. 29 Gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi kúmao, èe ma tó madoro, zaakɛ mɛɛ̀gↄ̃ yã kɛ̀ è kánɛ kɛɛ gurↄ píngi. 30 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu e yã pìnↄ oo, wà à náanɛ kɛ̀ pari.

Wɛ̃ɛnɛnↄ kↄ̃n zↄ̀nↄ

31 Ben Yesu bè Yuda gbãadee kɛ̀ aↄ̃ à yã sìnↄnɛ: Tó á ma yã kũna, égↄ̃ dɛ ma ìbanↄ ũ yãpura. 32 Égↄ̃ yãpuraa dↄ̃, yãpuraa pì é tó à gↄ̃ a zĩnda vĩ.

33 Ben aↄ̃ bènɛ: Ibraĩ boriin wa ũ, wée zↄ̀ ble gbɛ̃kenɛ zikiro. Ben nɛ́ɛ bee wé gↄ̃ wa zĩnda vĩↄ́? 34 Yesu wèńla à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ è durun kɛɛ nɛ́ durun zↄ̀mɛ. 35 Zↄ̀ kuu ua gbɛ̃ ũ gurↄ píngiro, ua nɛ́n ua gbɛ̃ ũ gurↄ píngi. 36 Tó Luda Nɛ́ a bo zↄ̀bleen, é gↄ̃ a zĩnda vĩ yãpura. 37 Má dↄ̃ kɛ̀ Ibraĩ boriin a ũ, mↄde ée ma wɛtɛɛ à ma dɛ kɛ̀ ma yã kú a nↄ̀sɛ guuro yãnzi. 38 Yã kɛ̀ má è ma De kiian mɛ́ɛ oo, yã kɛ̀ á mà a de kiian ée kɛɛ.

39 Ben aↄ̃ bènɛ: Ibraĩn wa de ũ. Ben Yesu bèńnɛ: Tó Ibraĩ nɛ́nↄn a ũ, lɛ a Ibraĩ dà sɛ̀ɛ. 40 Tia sa ée ma wɛtɛɛ à ma dɛ, mamↄma kɛ̀ ma yãpuraa kɛ̀ má mà Luda kiia òaree. Ibraĩ e yã beee taka kɛro. 41 Ée a de yãkɛna kɛɛmɛ. Ben aↄ̃ bènɛ: Gitasↄtↄnɛnↄn wa ũro. De mɛ̀n doon wá vĩ, àmbe Luda ũ. 42 Yesu bèńnɛ: Tó a den Luda ũ, lɛ á yemazi, zaakɛ Luda kiian ma bↄn ma mↄ. Mɛ́ɛ mↄ́ kↄ̃n ma zĩndaoro, àmbe à ma zĩ. 43 À kɛ̀ dia ée ma yã dↄ̀rↄ dↄ̃roo? Kɛ̀ eè fↄ̃ à ma yã dↄ̀rↄ dↄ̃ro yãnzimɛ. 44 A de Ibilisi pↄ́n a ũ, à pↄyezin á yezi à kɛ. Gbɛ̃dɛrin à ũ zaa káaku, è zɛ kↄ̃n yãpuraaoro, kɛ̀ yãpuraa kú à nↄ̀sɛ guuro yãnzi. Tó à ɛgɛɛ tò, à zĩnda dàn gwe, zaakɛ ɛgɛdeen à ũ, ɛgɛ mìmɛ. 45 Mapi sↄ̃, mɛɛ̀ yãpuraa o. Beee yãnzi eè ma yã síro. 46 A tɛ́, dé bé eé be ma durun kɛ̀? Kɛ̀ yãpuraan mɛ́ɛ oo, à kɛ̀ dia ée ma yã siiroo? 47 Gbɛ̃ kɛ̀ dɛ Luda pↄ́ ũu è yã kɛ̀ Ludaa e oo mamɛ. Á dɛ Luda pↄ́ ũro, beee yãnzin eè ma yã maziro.

Yesu dɛna Ibraĩla

48 Ben gbãadee pìnↄ bènɛ: Samaria gbɛ̃n n ũ! Ń zĩn vĩmɛ! Ke yãpuranlo? 49 Ben Yesu bè: Má zĩn vĩro. Mɛɛ̀ bɛ̀ɛ li ma Denɛ, mↄde eè ma kpɛ bↄ. 50 Mɛɛ̀ wɛtɛ mà a zĩnda tↄ́ bↄro, gbɛ̃ke bé è wɛtɛmɛ, àmbe yãgↄ̃gↄ̃ri ũ. 51 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ è dↄ ma yãzi é ga zikiro.

52 Ben gbãadee pìnↄ bènɛ: Wá dↄ̃ sa kɛ̀ ń zĩn vĩ. Ibraĩ gà kↄ̃n annabinↄ píngi, ben nɛ́ɛ bee gbɛ̃ kɛ̀ è dↄ n yãzi é ga zikiroↄ́? 53 Ń dɛ wa dezi Ibraĩ kɛ̀ gàlan yↄ́? Annabinↄ gàga dↄ. Dén nɛ́ɛ n zĩnda diɛɛ à ũu? 54 Ben Yesu bè: Tó mɛ́ɛ ma zĩnda tↄ́ bↄↄmɛ, beee bɛ̀ɛ vĩro. Ma De kɛ̀ ée bee à dɛ a Luda ũ, àmbe è ma tↄ́ bↄ. 55 Á à dↄ̃ro, mↄde má à dↄ̃. Tó ma bè má à dↄ̃ro, mɛ́gↄ̃ dɛ ɛgɛdee ũ lán a bàmɛ. Má à dↄ̃, ben má à yã kũna. 56 A dezi káaku Ibraĩ pↄnnaa kɛ̀ ma gurↄ ena yã musu. À è, ben à pↄↄ kɛ̀ nna.

57 Ben gbãadee pìnↄ bènɛ: Nɛ́ɛ ká wɛ̃̀ baplaa akuri kↄ̀ro, ben n Ibraĩ èↄ́? 58 Yesu bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, lɛ wèe Ibraĩ i kↄ̀ro, má kuu. 59 Ben aↄ̃ gbɛ̀ sɛ̀ɛ lɛ wà à pápao. Ben a a zĩnda ùtɛ à bↄ̀ Luda ua guu.

9

Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wà ì vĩ̀a ũ kɛ̃kↄ̃ana

1 Kɛ̀ Yesu e lili oo, à gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wà ì vĩ̀a ũu è. 2 Ben à ìbanↄ à là wà bè: Rabi, dé durun yãnzin wà gbɛ̃ pì ì vĩ̀a ũzi? À zĩnda pↄ́ yãnzin yↄ́ↄ, ke à de kↄ̃n à dao pↄ́mɛ? 3 Yesu wèńla à bè: Èe kɛ àpi ke à de kↄ̃n à dao durun yãnzinlo. Lɛ wà Luda yãkɛna ea yãnzimɛ. 4 Séde wà gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi zĩi kɛ zaa gupura wɛ́ɛzĩ. Gusiaa e suu kɛ̀ gbɛ̃ke é zĩ ke e à kɛ dↄro. 5 Gurↄↄ kɛ̀ má kú anduna guu, má dɛ gupuraa ũ andunanɛ.

6 Kɛ̀ à ò lɛ, à lóu sù tↄↄtɛ, ben à yà à màma à wɛ́ɛnↄa. 7 À bènɛ: Ǹ gá ǹ uu pípi Siloamu í guu. Tↄ́ pì bè, í gbarɛna. Ben à gàa à uu pìpi, ben à sù wɛ́ɛo wɛ̃na. 8 À fáandideenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ à dↄ̃ baakɛri ũunↄ bè: Gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ baa kɛɛ vɛ̃ɛna pìn gweroo? 9 Gbɛ̃kenↄ bè: Àpimɛ. Gbɛ̃kenↄ bè: Auo, adee bↄ̀kↄ̃baomɛ. Gↄ̃gbɛ̃ pì bè: Mámbee! 10 Ben aↄ̃ à là wà bè: À kɛ̀ dia n wɛ́ɛ wɛ̃̀? 11 À wèńla à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Yesu bé à bùsu yà à màma ma wɛ́ɛa, à bè mà gá uu pípi Siloamu í guu. Kɛ̀ ma gaa ma uu pìpi, ben ma guu è. 12 Ben aↄ̃ à là wà bè: Àpi kú mámɛ? À bè: Má dↄ̃ro.

Farisinↄ yãlalana gbɛ̃ kɛ̀ dɛ vĩ̀a ũ yãaa

13 Ben aↄ̃ gàa Farisinↄ kiia kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ dɛ vĩ̀a ũ yãa pìo. 14 Bensↄ̃ kámmabogurↄↄ zĩn Yesu bùsu yà à à wɛ́ɛ wɛ̃̀onɛ. 15 Ben Farisinↄ à là dↄ: Dian ń kɛ̀ nà n guu è? À wèńla à bè: À bↄtↄnga mà ma wɛ́ɛamɛ. Kɛ̀ má pìpi, ben ma guu è. 16 Ben Farisi kenↄ bè: Gbɛ̃ pì e bↄ Luda kiianlo, zaakɛ è kámmabogurↄↄ zĩ yã daro. Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè: Durunkɛri é fↄ̃ à dabuyã beeenↄ taka kɛↄ́? Ben aↄ̃ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃a. 17 Ben aↄ̃ à là dↄ: Mmↄn sↄ̃, gbɛ̃ kɛ̀ à n wɛ́ɛ wɛ̃̀nnɛɛ, nɛ́ɛ à yã daa diamɛ? À bè: Annabimɛ. 18 Baa kↄ̃n beeeo gbãadeenↄↄ e sí kɛ̀ vĩ̀an à ũ gbasa à wɛ́ɛ wɛ̃̀ro, ben aↄ̃ gàa wà à de kↄ̃n à dao sìsi. 19 Aↄ̃ ń lá wà bè: A nɛ́n yɛ̀ↄ́? A à ì vĩ̀a ũn yↄ́? À kɛ̀ dia èe guu ee saa? 20 Ben à de kↄ̃n à dao wèńla wà bè: Wá dↄ̃ kɛ̀ wa nɛ́mɛ. Wa à ì vĩ̀a ũmɛ. 21 Mↄde lán à kɛ̀ nà èe guu ee sa, ke gbɛ̃ kɛ̀ à à wɛ́ɛ wɛ̃̀nɛ, wá dↄ̃ro. À à la gwe. Gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃namɛ, eé fↄ̃ à a zĩnda yã o. 22 À de kↄ̃n à dao ò lɛ, kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ gbãadeenↄnɛ yãnzimɛ. Zaakɛ aↄ̃ zɛ̀o kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ bè Yesu nɛ́ Mɛsayamɛ, wà aduakɛkpɛ zɛ́ zↄ̃nɛ. 23 Beee yãnzin à de kↄ̃n à dao bè, gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃namɛ, aↄ̃ à lazi.

24 Gbɛ̃ kɛ̀ dɛ vĩ̀a ũ yãa pì sisina gɛ̃̀n plaadee guun aↄ̃ bènɛ: Ǹ yãpuraa o Luda yãnzi. Wá dↄ̃ kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ pì nɛ́ durunkɛrimɛ. 25 Ben à bè: Tó durunkɛrimɛ, má dↄ̃ro. Yã mɛ̀n don má dↄ̃. Vĩ̀an ma ũ yã, ben mɛ́ɛ guu ee sa. 26 Ben aↄ̃ à là wà bè: Bↄ́n à kɛ̀nnɛɛ? Dian à kɛ̀ nà à n wɛ́ɛ wɛ̃̀nnɛɛ? 27 À wèńla à bè: Má òare kↄ̀, ée swã kpáro. Bↄ́yãnzin á yezi à mazi dↄↄ? Á yezi à gↄ̃ à ìbanↄ ũ sen yↄ́? 28 Ben aↄ̃ zↄka dↄ̀a wà bè: Ḿbe ń dɛ à ìba ũ gwe! Wamↄwa sↄ̃ Musa ìbanↄn wa ũ. 29 Wá dↄ̃ kɛ̀ Luda yã ò Musao. Àmↄ sↄ̃, wá dↄ̃ guu kɛ̀ à bↄ̀nlo. 30 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì bèńnɛ: À yãbↄnsaɛ ma gwe! À ma wɛ́ɛ wɛ̃̀mɛ, ben á dↄ̃ guu kɛ̀ à bↄ̀nloↄ́? 31 Wá dↄ̃ kɛ̀ Luda è swã kpá durunkɛrinↄ yãziro, mↄde è swã kpá a yãmari kɛ̀ aↄ̃è a pↄyezi kɛɛnↄ yãzi. 32 Zaa lán Luda anduna kàɛ nà, wèe ma gbɛ̃ke gbɛ̃ kɛ̀ wà à ì vĩ̀a ũu wɛ́ɛ wɛ̃̀nɛ zikiro. 33 Tó èe kɛ gbɛ̃ pì bↄ̀ Luda kiiaro, eé fↄ̃ à pↄ́ke kɛro. 34 Ben aↄ̃ bènɛ: Wà n i durun guu míↄmiↄmɛ, ben nɛ́ɛ yã daaweↄ́? Ben aↄ̃ pɛ̀a.

Ludadↄ̃sai nɛ́ vĩ̀akũnamɛ

35 Yesu mà kɛ̀ wà pɛ̀a. Kɛ̀ à à è, à à là à bè: Nɛ́ɛ Gbɛ̃ntee Nɛ́ náanɛ kɛɛↄ́? 36 Gↄ̃gbɛ̃ pì wèàla à bè: Mare, dén à ũ lɛ mà e mà à náanɛ kɛɛ? 37 Yesu bènɛ: N à è, àmbe e yã oonyo. 38 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì bènɛ: Dii, mɛ́ɛ n náanɛ kɛɛ. Ben à dↄnzi kɛ̀nɛ. 39 Ben Yesu bè: Gbɛ̃nↄ kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana yãnzin ma mↄzi anduna guu kɛ̀, lɛ wɛ́ɛsiadeenↄ wɛ́ɛ kɛ̃, wɛ́ɛkɛ̃rinↄ gↄ̃ wɛ́ɛsiadeenↄ ũ.

40 Farisi kenↄ kú gwe. Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà, aↄ̃ bènɛ: Wapinↄ, vĩ̀anↄn wa ũ seↄ́? 41 Ben Yesu bèńnɛ: Tó vĩ̀anↄn a ũ, lɛ á durun vĩro. Mↄde kɛ̀ ée bee a wɛ́ɛ kɛ̃na yãnzi, a durun kpɛ́ kúaomɛ.

10

Yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n sãdãrio

1 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ è gɛ̃ sã karalɛnlo, mↄde è vĩ karala gu pãnden, adee nɛ́ kpãimɛ, kpãi wɛ́ɛdewɛmɛ. 2 Gbɛ̃ kɛ̀ è gɛ̃ karalɛn sↄ̃, adeen sãdãri ũ. 3 Kara dãkpari è zɛ́ wɛ̃ adeenɛ, sãanↄ sↄ̃ↄ à kòto dↄ̃. È a sãanↄ sísi aↄ̃ baade tↄ́a à bↄɛńyo. 4 Tó à bↄ̀ɛńyo, è dↄńnɛ aɛ aↄ̃ègↄ̃ tɛ́zi kɛ̀ aↄ̃ↄ à kòto dↄ̃ yãnzi. 5 Aↄ̃è we wà tɛ́ gbɛ̃ pãndeziro. Aↄ̃è bàa lɛ́nɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ gbɛ̃ pãnde kòto dↄ̃ro yãnzi. 6 Yesu yã pì lɛ̀kↄ̃zińnɛ, ben aↄ̃ↄe dↄ̃ tó bↄ́ yãn èe oońnɛro.

Yesu nɛ́ sãdãri maaamɛ

7 Beee yãnzi Yesu ɛ̀ara à bèńnɛ: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, mámbe karalɛ ũ sãanↄnɛ. 8 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ dↄ̀mɛ aɛnↄ nɛ́ kpãinↄmɛ, kpãi wɛ́ɛdewɛnↄmɛ ń píngi, ben sãanↄↄ e ń yã maro. 9 Mámbe karalɛ ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ gɛ̃̀ ma guu é aafia e. Eégↄ̃ gɛ̃ɛ àgↄ̃ bↄↄ eé pↄ́blekii e. 10 Kpãi'ona yãnzin kpãi è mↄ́zi è pↄ́ dɛ è pↄ́ kaatɛ. Ma mↄmɛ, lɛ gbɛ̃nↄ gↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ aↄ̃gↄ̃ vĩ papana. 11 Mámbe sãdãri maaa ũ. Sãdãri maaa è gí a wɛ̃̀ndizi a sãanↄ yãnzi. 12 Ayazĩkɛri nɛ́ sãdãri maaanlo. Kɛ̀ sãanↄↄ dɛ à pↄ́ ũro yãnzi, tó à è lɛwan e mↄↄ, è sãanↄ tón à bàa lɛ́mɛ, ben lɛwan è sí sãanↄ tɛ́ à ń fãakↄ̃a. 13 Gbɛ̃ pì bà ègↄ̃ kú kↄ̃n sãanↄoro, kɛ̀ à dɛ ayazĩkɛri ũ yãnzi. 14 Mámbe sãdãri maaa ũ. Má a sãanↄ dↄ̃, ma sãanↄ sↄ̃ↄ ma dↄ̃, 15 lán De Ludaa ma dↄ̃ bensↄ̃ má à dↄ̃ nà. Mɛɛ̀ gii ma wɛ̃̀ndizi aↄ̃ yãnzi. 16 Má sã pãndenↄ vĩ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kara kɛ̀ guuro. Sé mà suńyo se. Aↄ̃é ma kòto ma, kpàsa é gↄ̃ mɛ̀n do kↄ̃n dã̀rio mɛ̀n do. De Ludaa yemazi 17 kɛ̀ mɛ́ɛ gii ma wɛ̃̀ndizi yãnzi, lɛ mà ɛara mà sí dↄ. 18 Gbɛ̃ke é ma wɛ̃̀ndi símaro, mɛ́ gízi kↄ̃n ma zĩndaomɛ. Má à gizina zɛ́ vĩ, má à sina zɛ́ vĩ dↄ. Yã kɛ̀ ma Dee dìɛmɛɛn gwe.

19 Yã pì yãnzi Yuda gbãadeenↄ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃a dↄ. 20 Aↄ̃ tɛ́ gbɛ̃ paridee bè: À zĩn vĩmɛ, à mì lìɛ. Bↄ́yãnzin ée swã kpaa à yãzizi? 21 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè: Zĩnde yã'onan gwero. Zĩn é fↄ̃ à vĩ̀a wɛ́ɛ wɛ̃ↄ́?

Yesu a ludakɛ onnɛna

22 Luda kpɛ́ kyakɛna zĩbaa kà zaa Yerusalɛmu. Buusiɛ guumɛ, 23 ben Yesu e lili oo Luda ua guu, zaa guu kɛ̀ wè be Sulemanu gbaadaan. 24 Ben Yuda gbãadeenↄ lìgazi, aↄ̃ à là wà bè: Nɛ́ wa tó logona ai bↄrɛmɛ? Tó Mɛsayan n ũ, ǹ owe wásawasa. 25 Ben Yesu wèńla à bè: Má òare, ée síro. Yã kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ kↄ̃n ma De tↄ́o pìnↄn à sèeda ũ. 26 Amↄanↄ sↄ̃ ée síro, kɛ̀ á dɛ ma sãanↄ ũro yãnzimɛ. 27 Ma sãanↄ è ma kòto ma. Má ń dↄ̃, ben aↄ̃ègↄ̃ tɛ́mazi. 28 Mɛɛ̀ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro kpáḿma, aↄ̃é ga zikiro. Gbɛ̃ke é fↄ̃ à ń bↄ ma ↄzĩro. 29 Ma De kɛ̀ à ń kpámaa dɛ baade píngila. Gbɛ̃ke é fↄ̃ à ń bↄ à ↄzĩro. 30 Mapi kↄ̃n ma Deo wá dↄ̃nkↄ̃mɛ.

31 Gbãadee pìnↄ gbɛ̀ sɛ̀sɛ dↄ lɛ wà à pápao wà à dɛ. 32 Ben Yesu bèńnɛ: Ma yã maaa kɛ̀ ma Dee dàmɛɛnↄ kɛ̀are pari. Yã maa kparee yãnzin á yezi à ma pápa gbɛ̀ozi? 33 Ben gbãadee pìnↄ wèàla wà bè: Wá yezi wà n pápa gbɛ̀o yã maaa kɛ̀ ń kɛ̀ yãnzinlo. Kɛ̀ n dↄkɛ̀ kↄ̃n Ludao yãnzimɛ. Gbɛ̃nteen n ũ, ben n n zĩnda dìɛ Luda ũ. 34 Ben Yesu wèńla à bè: Ludaa ò a doka takadan à bè Ludanↄn ń ũ. 35 Luda e gbɛ̃ kɛ̀ èe yã oońnɛ pìnↄ sísi ludaanↄroo? À yã gogona vĩ sↄ̃ro. 36 Mamↄma kɛ̀ ma De ma diɛ adona à ma zĩ anduna guu sↄ̃, kɛ̀ ma bè Luda Nɛ́n ma ũ, bↄ́yãnzi a bè ma dↄkɛ̀ kↄ̃n Ludaozi? 37 Tó mɛ́ɛ ma De kɛna kɛɛro, àton ma yã síro. 38 Tó mɛ́ɛ kɛɛ sↄ̃, baa tó ée ma yã síro, à ma náanɛ kɛ ma yãkɛnanↄ yãnzi, lɛ àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ De Ludaa kú ma guu, ben má kú à guu sↄ̃. 39 Ben aↄ̃ ɛ̀ara wèe zɛ́ wɛtɛɛ wà à kũ, ben à pìtińgu.

40 Ben à ɛ̀ara à gàa Yoda baa kãa kpa, guu kɛ̀ Yaaya gbɛ̃nↄ batisi kɛ̀n káaku. À gurↄplaa kɛ̀ gwe, 41 ben wà mↄ̀ à kiia paripari wà bè: Baa kɛ̀ Yaaya e dabuyã ke kɛro, yã kɛ̀ à ò gbɛ̃ kɛ̀kiimusu píngi nɛ́ yãpuraamɛ. 42 Ben wà à náanɛ kɛ̀ gwe pari.

11

Lazaru gana

1 Gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Lazaru e gyãa kɛɛ zaa Bɛtani wɛ́tɛ kɛ̀ Mariama kↄ̃n a vĩ̀i Maatao kún. 2 Mariaman nↄgbɛ̃ kɛ̀ nↄ́si gũnnadee kù Dii gbáa à gògo kↄ̃n a mìkão ũ. 3 Ben Lazaru dãre pìnↄ lɛ́kpãsã kɛ̀ Yesunɛ wà bè: Dii, n gbɛ̃nnaa e gyãa kɛɛ. 4 Kɛ̀ Yesu yã pì mà à bè: Gyãa pì é mì dɛ gaaoro. Lɛ wà Luda gakui e yãnzimɛ, lɛ Luda Nɛ́ sↄ̃ tↄ́ bↄ à musu. 5 Yesu ye Maata kↄ̃n à dãaroozi kↄ̃n Lazaruo. 6 Kɛ̀ à mà Lazaru e gyãa kɛɛ, ben à gↄ̃̀ guu kɛ̀ à kún gĩa gurↄ plaa. 7 Beee gbɛran à bè a ìbanↄnɛ: Wà ɛara wà gá Yudea. 8 Ben à ìbanↄ bènɛ: Rabi, gbãadeenↄↄ yezi wà n pápa gbɛ̀o èe gì kɛro, ben ń yezi wà ɛara wà gá gwe dↄↄ́? 9 Yesu bè: Fãantɛ̃ doo nɛ́ awa kuri awɛɛplaanloo? Gbɛ̃ kɛ̀ èe táa oo fãantɛ̃ è gɛ̃̀n síro, kɛ̀ èe guu ee anduna kɛ̀kii gupuraazi yãnzi. 10 Tó èe lili oo gwãavĩ, è gɛ̃̀n sí kɛ̀ à gupuraa pì vĩro yãnzi.

11 Yã pì ona gbɛran Yesu bèńnɛ: Wa gbɛ̃nna Lazaru ii òmɛ. Mɛ́ ga mà à vu. 12 Ben à ìbanↄ bènɛ: Dii, tó èe ii oomɛ, eé aafia e. 13 Lazaru ga yãn Yesu e oońnɛ, ben aↄ̃ↄe daa i'onamɛ yãpura. 14 Ben Yesu òńnɛ wásawasa sa à bè: Lazaru gàmɛ. 15 Ma pↄↄ kɛ̀ nna kɛ̀ má kú gwero, lɛ à e à ma náanɛ kɛ yãnzi. Wà gá à kiia. 16 Ben Tomasi kɛ̀ wè benɛ Sìka bè a gbɛ̃nↄnɛ: Wà gá kↄ̃n Diio wà ga wa píngi.

Yesun gbɛ̃ kɛ́ è gɛ̀nↄ vu à wɛ̃̀ndi kpáḿma ũ

17 Kɛ̀ Yesu kà gwe, à mↄ̀ à lè wà Lazaru vĩ̀i à gĩakɛ à kɛ̀ gurↄ siigↄ̃ kↄ̀. 18 Bɛtani kú kĩi kↄ̃n Yerusalɛmuo lán kiloo aagↄ̃ↄ bà. 19 Yuda gbãadeenↄ bↄ̀ zaa gwe pari aↄ̃ mↄ̀ Maata kↄ̃n Mariamao kiia, lɛ wà sùu kpáńnɛ aↄ̃ dãgↄ̃ ga yã musu. 20 Kɛ̀ Maata mà Yesu e mↄↄ, à bↄ̀ à gàa daàlɛ, mↄde Mariama zɛ̀ bɛ. 21 Ben Maata bè Yesunɛ: Dii, tó ń kú kɛ̀mɛ yã, lɛ ma dãgↄ̃ↄ e garo. 22 Baa tia má dↄ̃ kɛ̀ yã kɛ̀ ń gbèka Ludaa, eé kɛnnɛ. 23 Yesu bènɛ: N dãgↄ̃ é fɛɛ. 24 Maata bènɛ: Má dↄ̃ kɛ̀ eé fɛɛ zĩ kɛ̀ gɛ̀nↄ é fɛɛ ziaa zĩ. 25 Yesu bènɛ: Mámbe gbɛ̃ kɛ̀ è gɛ̀nↄ fɛɛ à wɛ̃̀ndi kpáḿma ũ. Baa tó ma náanɛkɛri gà, eégↄ̃ kpɛɛ kuu. 26 Gbɛ̃ kɛ̀ kuu, ben èe ma náanɛ kɛɛ é ga zikiro. N beee sìↄ́? 27 Maata bènɛ: Eè, Dii, má sì kɛ̀ Mɛsayan n ũ, Luda Nɛ́ kɛ̀ wà bè eé mↄ́ anduna guu.

Yesu wɛ́ɛ'i kàn

28 Kɛ̀ Maata ò lɛ, ben à gàa à a dãaro Mariama sìsi, ben à ònɛ asii guu à bè: Dannɛri mↄ̀ èe n gbekaa. 29 Kɛ̀ Mariama yã pì mà, à fɛ̀ɛ kpakpaa èe gaa à le. 30 Yesu e gĩakɛ à gɛ̃ wɛ́tɛ guu kↄ̀ro, à kpɛ́ kú guu kɛ̀ Maata dàalɛn. 31 Gbãadee pìnↄↄ kú kpɛ́n kↄ̃n Mariamao, aↄ̃ↄe sùu kpaanɛ. Kɛ̀ aↄ̃ↄ è à fɛ̀ɛ kpakpaa à bↄ̀, aↄ̃ bↄ̀ wà tɛ̀zi, zaakɛ wèe daa èe gaa ↄ́ↄ dↄ miraamɛ.

32 Kɛ̀ Mariama kà guu kɛ̀ Yesu kún, kɛ̀ à à è, à kùɛ à gbá saɛ à bènɛ: Dii, tó ń kú kɛ̀mɛ yã, lɛ ma dãgↄ̃ↄ e garo. 33 Yesu è èe ↄ́ↄ dↄↄ, ben gbãadee kɛ̀ aↄ̃ↄ kúo pìnↄↄ e ↄ́ↄ dↄↄ dↄ. Ben à nↄ̀sɛyↄgↄ sì à pↄↄ yàka. 34 Ben à bè: A à vĩ̀i mámɛ? Aↄ̃ wèàla wà bè: Maree, ǹ mↄ́ ǹ gwa. 35 Yesu wɛ́ɛ'i kàn. 36 Ben gbãadee pìnↄ bè: À gwa lán à yezi nà. 37 Ben aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè: Àmↄ kɛ̀ vĩ̀a wɛ́ɛ wɛ̃̀, eé fↄ̃ à gì Lazarunɛ àton garoo?

Lazaru fɛɛna

38 Kɛ̀ Yesu e gaa mira pì kiia, ben à nↄ̀sɛyↄgↄ sì dↄ. Mira pì nɛ́ gbɛ̀wɛɛmɛ, gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ tataàlɛ. 39 Yesu bè: À gbɛ̀ pì go à lɛ́a. Ben gbɛ̃ kɛ̀ gà pì dãre Maata bènɛ: Dii, èe gũu sↄ̃ↄ, zaakɛ à kɛ̀ gurↄ siigↄ̃n yɛ̀. 40 Yesu bènɛ: Mɛ́ɛ onnɛ kɛ̀ tó n ma náanɛ kɛ̀, nɛ́ Luda gakui eroo? 41 Kɛ̀ wà gbɛ̀ pì gò, ben Yesu wɛ́ɛ sɛ̀ musu à bè: Baa, ma n sáabu kɛ̀ kɛ̀ n ma yã mà. 42 Má dↄ̃ kɛ̀ nɛɛ̀gↄ̃ ma yã maa gurↄ píngi, mↄde má ò lɛ parii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kɛ̀nↄ yãnzimɛ, lɛ aↄ̃ e wà sí kɛ̀ ḿbe n ma zĩ. 43 Kɛ̀ à ò lɛ, ben à pũ̀tã kↄ̃n kòto gbãaao à bè: Lazaru, ǹ bↄ. 44 Ben gbɛ̃ kɛ̀ gà pì bↄ̀, pↄ́lɛ fĩfĩ à mɛ̀a, bisa yina à mìa. Yesu bèńnɛ: À pↄ́ poroa à à gbarɛ.

Lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na Yesuzi

(Mat 26:1-5, Maa 14:1-2, Luk 22:1-2)

45 Yuda gbãadee kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ Mariama kiia pìnↄ, kɛ̀ aↄ̃ yã kɛ̀ Yesu kɛ̀ pì è, aↄ̃ a náanɛ kɛ̀ pari. 46 Mↄde aↄ̃ gbɛ̃kenↄ gàa Farisinↄ kiia, aↄ̃ yã kɛ̀ Yesu kɛ̀ tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ. 47 Ben sa'orikinↄ kↄ̃n Farisi pìnↄ gbãadeenↄ sìsi kakↄ̃anaa wà bè: Gbɛ̃ pì e dabuyã kɛɛ pari, wée kɛɛ diamɛ? 48 Tó wá tò èe kɛɛ lɛ, baade é à náanɛ kɛ, Romudeenↄ é mↄ́ wà wa Luda kpɛ́ kↄ̃n wa boriio kaatɛ píngi. 49 Ben Kayafa aↄ̃ gbɛ̃ mɛ̀n doo kɛ̀ dɛ sa'oriki ìsi ũ wɛ̃̀ beeea bèńnɛ: Á yãke dↄ̃ro. 50 Á dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ mɛ̀n do gana wa píngi gɛ̃ɛ ũu maa dɛ wa bori kaatɛnalaroo? 51 Èe yã pì o a zĩnda pↄyezioro. Kɛ̀ à dɛ sa'oriki ìsi ũ wɛ̃̀ beeea yãnzin à annabikɛyã ò kɛ̀ Yesu é ga Yudanↄ gɛ̃ɛ ũ. 52 Èe kɛ Yudanↄ ńtɛ̃ɛnlo, ai kↄ̃n Luda nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ fãakↄ̃ananↄ dↄ, lɛ à ń kɛ mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ ũ. 53 Zaa zĩ beeean gbãadee pìnↄ zɛ̀ kↄ̃n Yesu dɛnao. 54 Beee yãnzi Yesu e bↄ gupuraaa ń tɛ́ dↄro. Ben à gàa lakutu kɛ̀ kú gbáa saɛ kɛ̀ wè be Ɛflaimu. À gurↄplaa kɛ̀ gwe kↄ̃n a ìbanↄ.

55 Yudanↄ Banla zĩbaa kà kĩi. Wà bↄ̀ lakutunↄ guu paripari, wà gàa Yerusalɛmu gbãsĩbↄna yãnzi ai zĩbaa pì gↄ̃ ká. 56 Aↄ̃ↄe Yesu wɛtɛɛ, aↄ̃ↄ zɛna Luda ua guu, aↄ̃ↄe kↄ̃ lalaa wèe bee: Ée daa diamɛ? Eé we à mↄ́ zĩbaa kɛ̀ kɛↄ́? 57 Sa'orikinↄ kↄ̃n Farisinↄↄ dìɛ kɛ̀ tó gbɛ̃ke Yesu kúkii dↄ̃, à ońnɛ lɛ aↄ̃ e wà à kũ.

12

Nↄ́si gũ nna kuna Yesu gbáa

(Mat 26:6-13, Maa 14:3-9)

1 Banla zĩbaa gↄ̃̀ gurↄ swɛɛdo, ben Yesu mↄ̀ Bɛtani, Lazaru kɛ̀ à à fɛ̀ɛ bↄna gaan bɛ wɛ́tɛ. 2 Wà pↄ́blee kɛ̀ Yesunɛ gwe. Maata bé èe pↄ́blee kpaatɛtɛɛ, Lazaru sↄ̃ↄ kú pↄ́blerinↄ tɛ́ kↄ̃n Yesuo. 3 Ben Mariama nↄ́si bori maa ↄↄdee sɛ̀ à mↄ̀o, à kù Yesu gbáa, ben à à gbá gògo kↄ̃n a mìkão. Nↄ́si gũu dàgula kpɛ́ pì guu. 4 Yesu ìbanↄ doke Yudasi Isikariↄti kɛ̀ eé Yesu kpáḿma bè: 5 Nↄ́si kɛ̀ ↄↄ kà kondogi wàa do kpɛ́ basↄↄro. Bↄ́yãnzi wèe yá wà à ↄↄ kpà takaasideenↄaziroo? 6 Èe beee o takaasideenↄ wɛ̃ndagwana yãnzinlo, kɛ̀ à dɛ kpãi ũ yãnzimɛ. Àmbe ègↄ̃ ↄↄsↄ kũna àgↄ̃ ↄↄ kokɛ̃ɛ. 7 Ben Yesu bè: Ǹ nↄgbɛ̃ daa tó. À beee dìɛ ai ma gɛ̀ kɛgurↄↄamɛ. 8 Takaasideenↄ égↄ̃ kúao gurↄ píngi, mapi sↄ̃ mɛ́gↄ̃ kúao gurↄ píngiro.

Lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na Lazaruzi

9 Yuda gbãadeenↄↄ mà kɛ̀ Yesu kú Bɛtani, ben aↄ̃ gàa gwe paripari. Èe kɛ Yesu yãnzin aↄ̃ gàazi adoro, lɛ dↄ aↄ̃ Lazaru kɛ̀ Yesu à fɛ̀ɛ bↄna gaan e yãnzimɛ. 10 Ben sa'orikinↄ zɛ̀o wà Lazaru dɛ se dↄ, 11 zaakɛ beee yãnzin gbãadeenↄↄ e kɛ̃ɛḿma pari, aↄ̃ↄe Yesu náanɛ kɛɛzi.

Gbãakɛkpana Yesuzi zaa Yerusalɛmu

(Mat 21:1-11, Maa 11:1-11, Luk 19:28-40)

12 Kɛ̀ guu dↄ̀, parii kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ zĩbaa kɛ Yerusalɛmunↄↄ mà kɛ̀ Yesu e mↄↄ, 13 ben aↄ̃ kpakpa lánↄ zↄ̃̀zↄ̃ aↄ̃ gàa daàlɛo. Aↄ̃ↄe wii lɛɛ wèe bee:

Ǹ gbãaa kɛ!

Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ Dii tↄ́o ũ!

Aubarikadeen Isarailinↄ Kína ũ!

14 Yesu zaaki è à dìa lán à kɛ̃na Luda yãn nà wà bè:

15 Zayↄndeenↄ, àton vĩa kɛro.

A kína e mↄↄ à di zaakinɛ bↄ̀rↄ kpɛɛ.

16 À ìbanↄↄ e yã pì mì dↄ̃ gĩaro. Yesu fɛɛ à tana gakui guu gbɛran aↄ̃ↄ dↄ̃̀ sa kɛ̀ wà yã pì kɛ̃̀ à musumɛ, ben aↄ̃pinↄ bé wà à píngi kɛ̀nɛ.

17 Kɛ̀ Yesu Lazaru sìsi à à fɛ̀ɛ bↄna miran, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúonↄ à baaru kpàkpańnɛ. 18 Beee yãnzin parii gàa wà dààlɛzi, zaakɛ aↄ̃ↄ mà kɛ̀ à dabuyã pì kɛ̀. 19 Ben Farisinↄ bèkↄ̃nɛ: Á èↄ́? Wé fↄ̃ wà pↄ́ke woaro. À gwa lán anduna bↄ̀ à tɛ́zi nà.

20 Girikinↄↄ kú gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ dↄnzi kɛ zĩbaakɛkiianↄ tɛ́, 21 ben aↄ̃ gàa Filipi kɛ̀ bↄ̀ Bɛtɛsaida, Galili bùsun kiia, aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a wà bè: Maree, wá ye Yesu kↄ̃'enazi. 22 Filipi gàa à ò Andurunɛ, ben aↄ̃ gàa wà ò Yesunɛ lɛdo.

Yesu a ga yã'ona

23 Yesu bèńnɛ: Gbɛ̃ntee Nɛ́ tↄ́bↄgurↄↄ kà. 24 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, tó pↄ́wɛɛ e gɛ̃ bùsu guu à fↄ̃̀mba bↄ̀ro, ègↄ̃ kuu adomɛ. Tó à fↄ̃̀mba bↄ̀ sↄ̃, è nɛ́ i maamaa. 25 Gbɛ̃ kɛ̀ ye a wɛ̃̀ndizi é korazi. Gbɛ̃ kɛ̀ gì a wɛ̃̀ndizi anduna kɛ̀kiin sↄ̃, adee égↄ̃ kũna ai gurↄ píngi. 26 Tó gbɛ̃ yezi à zĩi kɛmɛ, àgↄ̃ tɛ́mazi. Ma zĩkɛri égↄ̃ kú guu kɛ̀ má kún. Tó gbɛ̃ e zĩi kɛɛmɛ, ma De é a kpe da. 27 Tia sa ma pↄↄ yàka. Bↄ́n mɛ́ oo? Mɛ́ be, Baa, ǹ ma bↄ yã kɛ̀ èe mↄↄmaan yↄ́? Auo! Ma mↄ yã kɛ̀ èe mↄↄmaa pì yãnzimɛ. 28 Baa, ǹ tↄ́ bↄ. Ben kòto bↄ̀ ludambɛ à bè: Ma tↄ́ bↄ̀ kↄ̀, bensↄ̃ mɛ́ ɛara mà bↄ dↄ.

29 Kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄↄ mà, aↄ̃ bè: Lou bé à pũ̀tã. Gbɛ̃kenↄ bè: Malaika bé à yã ònɛ. 30 Ben Yesu bèńnɛ: Èe kɛ ma yãnzin kòto pì bↄ̀ziro, a yãnzimɛ. 31 Yã é vɛ̃ɛ anduna kɛ̀kiia sa. Weé anduna kɛ̀ki kína bↄ kpatan sa. 32 Mapi sↄ̃, tó wà ma sɛ wà ma dↄ musu, mɛ́ bori sãnda píngi gáɛ aↄ̃ su ma kiia.

33 Kɛ̀ Yesu ò lɛ, à gaa kɛ̀ eé gaa takan à tɛ́a. 34 Ben gbɛ̃nↄ bènɛ: Wá mà à kú doka takadan wà bè Mɛsaya égↄ̃ kuu gurↄ píngimɛ, ben n bè weé Gbɛ̃ntee Nɛ́ sɛ́ wà dↄ musu sↄ̃ nɛ́? Dén Gbɛ̃ntee Nɛ́ pì ũu? 35 Yesu wèńla à bè: Gupura kuunaao gↄ̃̀ fétemɛ. Gurↄↄ kɛ̀ gupuraa pì kúao, àgↄ̃ táa oon, lɛ guu tón sia kũawaro yãnzi. Gbɛ̃ kɛ̀ èe táa oo gusiaan dↄ̃ guu kɛ̀ èe gaanlo. 36 Gurↄↄ kɛ̀ á gupuraa pì vĩ, à gupuraa pì náanɛ kɛ, lɛ à gↄ̃ gupuradeenↄ ũ.

Kɛ̀ Yesu ò lɛ, ben à gàa à ùtɛńnɛ.

Gbɛ̃nↄↄ e Yesu náanɛ kɛro

37 Baa kↄ̃n dabuyã parii kɛ̀ à kɛ̀ ń wáanↄ, aↄ̃ↄe à náanɛ kɛro, 38 lɛ yã kɛ̀ annabi Isaya ò e à papa yãnzi kɛ̀ à bè:

Dii, gbɛ̃kee e baaru kɛ̀ wá kpà síro.

Wà n gbãaa è wèe dↄ̃ro.

39 Aↄ̃ↄe we wà à náanɛ kɛ̀ro, zaakɛ Isaya bè dↄ:

40 Luda ń wɛ́ɛ vĩ̀a kũ̀ńnɛ

lɛ aↄ̃ton guu ero.

À ń kù kɛńnɛ gbãa

lɛ aↄ̃ton yã ma aↄ̃ aɛ dↄa à ń kɛ̃kↄ̃aro.

41 Isaya beee ò kɛ̀ à Yesu gakui è yãnzimɛ, ben à à yã ò. 42 Baa kↄ̃n beeeo gbãadee pìnↄ Yesu náanɛ kɛ̀ pari. Farisinↄ yãnzin aↄ̃ègↄ̃ yezi wà dↄ̃ḿmaro, lɛ wàton aduakɛkpɛ zɛ́ zↄ̃ńnɛro yãnzi. 43 Zaakɛ aↄ̃ↄ yezi gbɛ̃nteenↄ ń sáabu kpá dɛ Luda ń sáabu kpála.

44 Ben Yesu pũ̀tã à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ èe ma náanɛ kɛɛ, èe kɛ mapin èe náanɛ kɛɛ adoro, èe gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩ náanɛ kɛɛmɛ se dↄ. 45 Gbɛ̃ kɛ̀ èe ma ee e gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi eemɛ se. 46 Ma mↄ anduna guu gupuraa ũmɛ, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ èe ma náanɛ kɛɛ tón gↄ̃ gusiaan dↄro. 47 Gbɛ̃ kɛ̀ ma yã mà ben à kũnaro, èe kɛ mámbe mɛ́ yã vɛ̃ɛaro, zaakɛ mɛ́ɛ mↄ́ yã vɛ̃ɛ andunaanlo, ma mↄ anduna mì símɛ. 48 Gbɛ̃ kɛ̀ gìmazi ben èe ma yã síro, yãkpaɛkɛna e à dãa. Yã kɛ̀ má ònɛ pì bé eé vɛ̃ɛa ziaa zĩ. 49 Zaakɛ mɛ́ɛ yãke o kↄ̃n ma zĩndaoro. Yã kɛ̀ má ò kↄ̃n yã kɛ̀ má dàńnɛo, ma De kɛ̀ ma zĩi bé à dìɛmɛ. 50 Má dↄ̃ kɛ̀ yã kɛ̀ à dìɛmɛɛ nɛ́ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro yãmɛ. Beee yãnzi yã kɛ̀ mɛ́ɛ oo, mɛ́ɛ oo lán ma Dee dàmɛ nàmɛ.

13

Yesu a ìbanↄ gbá pipina

1 Lɛ Banla zĩbaa kpɛ́ à ká, Yesu dↄ̃̀ kɛ̀ a bↄna anduna kɛ̀kii guu tana a De kiia gurↄↄ kà. Lán à ye a gbɛ̃nↄzi anduna guu nà, à yeńzi ai a wɛ̃̀ndi lɛ́mmɛ. 2 Kɛ̀ aↄ̃ↄe uusiɛ pↄ́ blee, Ibilisi gĩakɛ à yã dà Simↄ Isikariↄti nɛ́ Yudasi swɛ̃̀n kↄ̀, lɛ à Yesu kpáḿma. 3 Yesu dↄ̃̀ kɛ̀ a De pↄ́ píngi nàare a ↄzĩ. À dↄ̃̀ kɛ̀ a bↄ Luda kiiamɛ, bensↄ̃ é ɛara à tá à kiiamɛ. 4 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ blee, Yesu fɛ̀ɛ à a uta bↄ̀ à kàɛ, ben à tawɛi sɛ̀ à dↄ̀ a pii. 5 Beee gbɛra à í kà taa guu, ben à nà a ìbanↄ gbá pipinaa, èe gogoo kↄ̃n tawɛi kɛ̀ à dↄ̀ a piiao. 6 Kɛ̀ à kà Simↄ Pita kiia, Pita bènɛ: Dii, ḿbe nɛ́ ma gbá pípimɛↄ́? 7 Yesu wèàla à bè: Ń yã kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ dↄ̃ gĩaro, mↄde nɛ́ yãa ǹ dↄ̃. 8 Pita bènɛ: Nɛ́ ma gbá pípimɛro fá! Yesu bènɛ: Tó mɛ́ɛ n gbá pípiro, n bà kúmao dↄro. 9 Simↄ Pita bènɛ: Dii, èe kɛ ma gbámɛ adoro, ma ↄ kↄ̃n ma mìomɛ dↄ. 10 Yesu bènɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ zú ò bà kú kↄ̃n a mɛ̀gu ke pipinaoro, séde à gbá, zaakɛ à zɛ̃namɛ. Á gbãsĩro, mↄde èe kɛ a pínginlo. 11 À gbɛ̃ kɛ̀ eé a kpáḿma dↄ̃. Beee yãnzin à bè aↄ̃ↄ gbãsĩsai ń píngiro.

12 Kɛ̀ à ń gbá pìpińnɛ à yã̀a, à a uta sɛ̀ à dà, ben à ɛ̀ara a gbɛ̀n. À bèńnɛ: Á yã kɛ̀ má kɛ̀aree dↄ̃ↄ́? 13 Eè ma sísi Dannɛri kesↄ̃ Dii. Ée oo a zɛ́amɛ, zaakɛ má dɛ à ũmɛ. 14 Lán mamↄma kɛ̀ má dɛ a dii kↄ̃n a dannɛrio ũu a gbá pìpiare nà, àgae kↄ̃ gbá pípii lɛ se. 15 Ma à taka kɛ̀are. Àgae kɛ lán má kɛ̀are nà. 16 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, zↄ̀bleri ègↄ̃ dɛ a diilaro, zĩ̀ri ègↄ̃ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ à à zĩ̀laro.

17 Lán a yã beee dↄ̃̀ nà, aubarikadeenↄn a ũ tó ée kɛɛ lɛ. 18 Èe kɛ a píngi yãn mɛ́ɛ ooro. Má gbɛ̃ kɛ̀ ma ń sɛ́nↄ dↄ̃. Séde yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn kɛ̀ papa kɛ̀ wà bè: Gbɛ̃ kɛ̀ weè ↄ kakↄ̃a ta dↄ̃nkↄ̃ guu bé à bↄ̀ ma kpɛɛ. 19 Mɛ́ɛ ooare tia lɛ à kpɛ́ à mↄ́, lɛ tó à mↄ̀, é sí kɛ̀ mámbe à ũ. 20 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩ̀ri sì ma simɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ ma si sↄ̃, adee gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi sìmɛ.

Yesu gĩakɛ à dↄ̃ yã kɛ̀ Yudasi é kɛ

(Mat 26:20-25, Maa 14:17-21, Luk 22:21-23)

21 Kɛ̀ Yesu ò lɛ, à nↄ̀sɛyↄgↄ sì, ben à òńnɛ wásawasa à bè: Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, a gbɛ̃ mɛ̀n doo bé eé ma kpáḿma. 22 Ben à ìbanↄ kↄ̃ gwàgwa kↄ̃ wɛ́ɛzĩ aↄ̃ bídi kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ à tɛ́a. 23 Ìba doo kɛ̀ Yesu yezi gɛɛkɛsɛkɛna à saɛ. 24 Ben Simↄ Pita lɛ́zukii kɛ̀nɛ à Yesu la tó dén à tɛ́a. 25 Ben ìba pì nà Yesuzi à à là à bè: Dii, démɛɛ? 26 Yesu wèàla à bè: Mɛ́ lↄma zↄ̃ dòa mà kpá adeea. Ben à lↄma zↄ̃̀ dòa à kpà Simↄ Isikariↄti nɛ́ Yudasia. 27 Kɛ̀ Yudasi lↄma pì sì, Setãn gɛ̃̀n gↄ̃ↄ. Ben Yesu bènɛ: Yã kɛ̀ nɛ́ kɛ ǹ kɛ kpakpaa. 28 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ bleenↄ kee e dↄ̃ tó bↄ́yãnzi Yesu ònɛ lɛziro. 29 Kɛ̀ Yudasi bé ègↄ̃ ↄↄsↄ kũna, ben gbɛ̃kenↄ e daa Yesu bènɛ à gá zĩbaa pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezinↄ lúmɛ ke à gá pↄ́ke kpá takaasideenↄa. 30 Kɛ̀ Yudasi lↄma pì sì, à bↄ̀ gↄ̃ↄ. Gwãavĩmɛ sↄ̃.

Yesu gĩakɛ à dↄ̃ yã kɛ̀ Pita é kɛ

(Mat 26:31-35, Maa 14:27-21, Luk 22:31-34)

31 Kɛ̀ Yudasi bↄ̀, ben Yesu bè: Tia sa Gbɛ̃ntee Nɛ́ é tↄ́ bↄ, Luda sↄ̃ é tↄ́ bↄ à yã musu. 32 Tó Luda tↄ́ bↄ̀ à musu sↄ̃, Luda é à tↄ́ bↄ a kiia, bensↄ̃ eé bↄ gↄ̃ↄmɛ. 33 Ma nɛ́nↄ, ma kuunaao gↄ̃̀ fétemɛ. É ma wɛtɛ, mↄde mɛ́ɛ ooare tia lán má ò gbãadeenↄnɛ nà, é fↄ̃ à gá guu kɛ̀ mɛ́ɛ taanlo. 34 Mɛ́ɛ yã dufu diɛɛare, àgae yekↄ̃zi. Lán má yeazi nà, apinↄ sↄ̃ àgae yekↄ̃zi lɛ dↄ. 35 Tó á yekↄ̃zi, baade píngi é a dↄ̃ ma ìbanↄ ũ.

36 Simↄ Pita à là à bè: Dii, nɛ́ɛ taa mámɛ? Yesu wèàla à bè: Guu kɛ̀ mɛ́ɛ taan, nɛ́ fↄ̃ ǹ tɛ́mazi gĩaro, mↄde nɛ́ yãa ǹ mↄ́. 37 Pita bènɛ: Dii, bↄ́yãnzi mɛ́ fↄ̃ mà tɛ́nzi tiaroo? Mɛ́ gí ma wɛ̃̀ndizi n yãnzi. 38 Yesu bè: Nɛ́ gí n wɛ̃̀ndizi ma yãnzi sↄ̃ↄ́? Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, ai koo gↄ̃ gá lɛ́ zu, nɛ́ lɛ́ sɛ́mazi gɛ̃̀n aagↄ̃.

14

Yesun ludambɛ zɛ́ ũ

1 Àton tó a nↄ̀sɛ yakaro. À Luda náanɛ kɛ, à ma náanɛ kɛ dↄ. 2 Ma De bɛ kpɛ́nɛnↄ kuu pari, tó à dɛ lɛro, lɛ má òare. Mɛ́ɛ gaa guu kɛkɛare. 3 Lán mɛ́ɛ gaa guu kɛkɛare nà, mɛ́ ɛara mà mↄ́ mà a sɛ́ɛ mà táao ma kiia, lɛ apinↄ se àgↄ̃ kú guu kɛ̀ má kún. 4 Á guu kɛ̀ mɛ́ɛ taan zɛ́ dↄ̃. 5 Ben Tomasi bènɛ: Dii, wá dↄ̃ guu kɛ̀ nɛ́ɛ taanlo. Wé fↄ̃ wà à zɛ́ dↄ̃ diamɛ? 6 Yesu wèàla à bè: Mámbe zɛ́ ũ, mámbe yãpuraa kↄ̃n wɛ̃̀ndio ũ. Gbɛ̃ke è e à gá ma De kiia ma gbákũna sairo. 7 Tó á ma dↄ̃, lɛ á ma De dↄ̃. Zaa tia a à dↄ̃̀, bensↄ̃ a à è.

8 Ben Filipi bènɛ: Dii, ǹ n De ↄdↄawe. Bee é mↄ́wa. 9 Yesu bènɛ: Filipi, má kúao zaa gìkɛna, ben ń ma dↄ̃roo? Gbɛ̃ kɛ̀ ma ee ma De èmɛ. Bↄ́yãnzin nɛ́ɛ bee mà a De ↄdↄaarezi? 10 Kɛ̀ má kú ma De guu, bensↄ̃ ma Dee kú ma guu, nɛ́ɛ síroo? Yã kɛ̀ mɛ́ɛ ooare mɛ́ɛ oo kↄ̃n ma zĩndaoro. Ma De kɛ̀ kú ma guu bé è a yãkɛnanↄ kɛ. 11 Kɛ̀ ma bè má kú ma De guu, ma De sↄ̃ↄ kú ma guu, à ma yã sí. Tó lɛn sↄ̃ro, à sí dabuyãkɛna pìnↄ yãnzi. 12 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, gbɛ̃ kɛ̀ èe ma náanɛ kɛɛ é yã kɛ̀ mɛɛ̀ kɛ pìnↄ kɛ. Baa kɛ̀ à dɛ beeenↄlaa se, kɛ̀ mɛ́ɛ taa ma De kiia yãnzi. 13 Pↄ́ sãnda píngi kɛ̀ é wɛ́ɛ kɛ kↄ̃n ma tↄ́on mɛ́ kɛ lɛ ma De tↄ́ bↄ ma musu yãnzi. 14 Pↄ́ kɛ̀ é à wɛ́ɛ kɛma kↄ̃n ma tↄ́o píngi, mɛ́ kɛ.

Yesu lɛ́gbɛ̃na a Nini yã musu

15 Tó á yemazi, égↄ̃ yã kɛ̀ má dìɛnↄ kũna. 16 Mɛ́ wɛ́ɛ kɛ ma Dea, eé a gba Zɛnyode pãnde kɛ̀ eégↄ̃ kúao gurↄ píngi 17 Nini Yãpurademɛ. Anduna gbɛ̃nↄ é fↄ̃ wà à síro, zaakɛ aↄ̃ↄe a eero, bensↄ̃ aↄ̃ↄ à dↄ̃ro. Mↄde á à dↄ̃, zaakɛ à kúao, bensↄ̃ eégↄ̃ kú a guu. 18 Mɛ́ a tó adoro, mɛ́ ɛara mà mↄ́ a kiia. 19 À gↄ̃̀ féte kɛ̀ anduna é ma e dↄro, mↄde é ma e. Kɛ̀ má kuu yãnzi, égↄ̃ kuu se. 20 Zĩ pìan égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ má kú ma De guu, á kú ma guu, bensↄ̃ má kú a guu. 21 Gbɛ̃ kɛ̀ ma yãdiɛnanↄ dà bensↄ̃ à kũna, adee bé à yemazi. Ma De égↄ̃ ye gbɛ̃ kɛ̀ yemaziizi, mapi sↄ̃ mɛ́gↄ̃ yezi mɛ́ ma zĩnda ↄdↄanɛ.

22 Ben Yudasi à là, èe kɛ Yudasi Isikariↄtinlo, à bè: Dii, à kɛ̀ dia nɛ́ n zĩnda ↄdↄawe, ben anduna sↄ̃ eé n eroo? 23 Ben Yesu wèàla à bè: Tó gbɛ̃ yemazi, eégↄ̃ ma yã kũna. Ma De égↄ̃ yezi, wé mↄ́ à kiia wà vɛ̃ɛ lɛdo. 24 Gbɛ̃ kɛ̀ yemaziroo ma yã kũnaro. Yã kɛ̀ ée maa pì e bↄ ma kiiaro, à bↄ̀ ma De kɛ̀ ma zĩi kiiamɛ. 25 Ma yã pì òare gurↄↄ kɛ̀ má kpɛ́ kúao. 26 Ma De é a Ninii zĩ kↄ̃n ma tↄ́o Zɛnyodee ũ. Àmbe eé yã píngi dadaare, eé tó yã kɛ̀ má òaree dↄagu píngi. 27 Mɛ́ɛ a too kↄ̃n aafiao, ma zĩnda aafian mɛ́ɛ a gbaa. Mɛ́ɛ a gbaa lán anduna è ń gba nàro. Àton tó a nↄ̀sɛ yakaro, àton tó vĩaa a kũro. 28 Á mà má òare mɛ́ɛ taa mɛ́ ɛara mà mↄ a kiia. Tó á yemazimɛ, lɛ a pↄↄ nna kɛ̀ mɛ́ɛ taa ma De kiia yãnzi, zaakɛ ma Dee dɛmala. 29 Má òare tia lɛ à kpɛ́ à kɛ, lɛ tó à kɛ̀, é ma náanɛ kɛ. 30 Mɛ́ e mà yã oao à gì kɛ̀ dↄro, zaakɛ anduna kɛ̀ki kína e mↄↄ. À gbãa vĩ ma musuro, 31 mↄde lán ma Dee dàmɛ nàn mɛ́ɛ kɛɛ, lɛ anduna e à dↄ̃ kɛ̀ má yezi. À fɛɛ wà gu gura kɛ̀.

15

Yesun geepi lí yãpuraa ũ

1 Mámbe geepi lí yãpuraa ũ, ma Den geepi lí búdee ũ. 2 È lígã kɛ̀ pɛ́ma nɛ́'ina sai píngi zↄ̃, bensↄ̃ è à nɛ́'iri píngi ↄnɛ kɛ̃ɛ lɛ à nɛ́'ina kaara yãnzi. 3 Apinↄ sↄ̃ á zɛ̃namɛ yã kɛ̀ má òare yãnzi. 4 Àgↄ̃ kú ma guu lán má kú a guu nà. Lígã è fↄ̃ à nɛ́ kpá a zĩndaoro, séde àgↄ̃ kú lídaaa. Lɛmɛ apinↄ é fↄ̃ à nɛ́ kpáro, séto àgↄ̃ kú ma guu baasiro. 5 Mámbe geepi lídaa ũ, ámbe à gã̀nↄ ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ kú ma guu, bensↄ̃ má kú à guu, àmbe eé nɛ́ kpá maamaa, zaakɛ é fↄ̃ à pↄ́ke kɛ ma sairo. 6 Tó gbɛ̃ kú ma guuro, weé à zĩnna, lán wè lígã zↄ̃ wà zĩnna à kori kũ wà sɛ́ɛ wà ká tɛ́n à tɛ́ kũ nà. 7 Tó á kú ma guu, bensↄ̃ ma yã kú a guu, à pↄ́ sãnda píngi kɛ̀ á yezi wɛ́ɛ kɛ, é e. 8 Tó a nɛ́ kpà maamaa, gbɛ̃nↄ égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ ma ìbanↄn a ũ yãpura, ma De tↄ́ é bↄ. 9 Má yeazi lán ma Dee yemazi nà. Àgↄ̃ kú ma yenzi guu. 10 Tó á yã kɛ̀ má dìɛnↄ kũna, égↄ̃ kú ma yenzi guu, lán má yã kɛ̀ ma Dee dìɛnↄ kũna nà, bensↄ̃ má kú a yenzi guu. 11 Ma yã pìnↄ òare, lɛ pↄnnaa kɛ̀ má vĩi gↄ̃ kú a guu yãnzimɛ, a pↄnnaa égↄ̃ papana. 12 Yã kɛ̀ má dìɛareen yɛ̀: Àgↄ̃ yekↄ̃zi lán má yeazi nà. 13 Tó gbɛ̃ gì a wɛ̃̀ndizi a gbɛ̃nnanↄ yãnzi, gbɛ̃kee yenzi vĩ dɛ beeelaro. 14 Tó ée yã kɛ̀ má dìɛaree kɛɛ, ma gbɛ̃nnanↄn a ũ. 15 Mɛɛ̀ a sísi zↄ̀blerinↄ dↄro, zaakɛ zↄ̀bleri ègↄ̃ a dii bↄkↄ̃tɛ dↄ̃ro. Ma a sisi ma gbɛ̃nnanↄmɛ, zaakɛ yã kɛ̀ má mà ma De kiian má òare píngi. 16 Ámbe a ma sɛro, mámbe ma a sɛ, ben ma a zĩ à gá nɛ́ ká, nɛ́kana kɛ̀ eé yãaroo, gbasa De Luda a gba pↄ́ sãnda píngi kɛ̀ a wɛ́ɛ kɛ̀a kↄ̃n ma tↄ́o. 17 Yã kɛ̀ má dìɛareen yɛ̀: Àgↄ̃ yekↄ̃zi.

Anduna zana Yesun kↄ̃n a ìbanↄ

18 Tó anduna zàagu, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ à zàmagu a ã. 19 Tó anduna gbɛ̃nↄn a ũ, lɛ anduna yeazi. Lán ma a sɛ ma a bↄ anduna guu nà, á dɛ à gbɛ̃nↄ ũro. Bee yãnzin anduna zàaguzi. 20 À tó yã kɛ̀ má òaree gↄ̃ dↄagu. Zↄ̀bleri ègↄ̃ dɛ a diilaro. Lán aↄ̃ wɛ́ɛ tã̀ma nà, lɛn aↄ̃é tãawa lɛ. Tó aↄ̃ↄ ma yã kũnamɛ, aↄ̃égↄ̃ a yã kũna se dↄ. 21 Aↄ̃é yã beeenↄ kɛare píngi ma tↄ́ yãnzi, zaakɛ aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi dↄ̃ro. 22 Tó mɛ́ɛ mↄ́ ma yã òńnɛ yãro, lɛ aↄ̃ↄ taari vĩro. Mↄde tia la aↄ̃ taari agbaa vĩro. 23 Gbɛ̃ kɛ̀ zàmaguu zà ma Demmɛ se. 24 Tó mɛ́ɛ yã kɛ̀ wèe kɛ yãroo kɛ aↄ̃ tɛ́ro, lɛ aↄ̃ↄ taari vĩro. Mↄde tia la aↄ̃ yã kɛ̀ má kɛ̀nↄ è, ben aↄ̃ zàmagu kↄ̃n ma Deo wa píngi, 25 lɛ yã kɛ̀ kú aↄ̃ doka guu papa, kɛ̀ wà bè aↄ̃ zàmagu pãmɛ. 26 Tó Zɛnyodee kɛ̀ mɛ́ à gbarɛawaa bↄ̀ ma De kiia à mↄ̀, Nini Yãpurade kɛ̀ è bↄ à kiia pì, eé ma sèeda kɛ. 27 Apinↄ sↄ̃ é ma sèeda kɛ, kɛ̀ á kúmao zaa káaku yãnzi.

16

1 Ma yã kɛ̀nↄ òare lɛ àton furo yãnzimɛ. 2 Weé aduakɛkpɛ zɛ́ zↄ̃are. À gurↄↄ e suu se kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ eé a dɛ égↄ̃ daa Luda zĩin ée kɛɛ. 3 Aↄ̃é yã pìnↄ kɛare, kɛ̀ aↄ̃ↄ ma De kↄ̃n mapio dↄ̃ro yãnzi. 4 Ma yã kɛ̀nↄ òare lɛ tó à gurↄↄ kà, égↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ má òare kↄ̀.

Luda Nini zĩi

Mɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ oare zaa káakuro, kɛ̀ má kúao yãnzi. 5 Mɛ́ɛ taa gbɛ̃ kɛ̀ ma zĩi kiia sa, mↄde a gbɛ̃kee e ma la guu kɛ̀ mɛ́ɛ taanlo. 6 A nↄ̀sɛ yàka sa kɛ̀ ma yã kɛ̀nↄ òare yãnzi. 7 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, ma tana é àre kɛare, zaakɛ tó mɛ́ɛ táro, Zɛnyodee pì é mↄ́ a kiiaro. Tó ma ta, mɛ́ à zĩawa. 8 Tó à sù, eé tó anduna a yã zɛ́ dↄ̃ durun kↄ̃n maakɛnao kↄ̃n yãvɛ̃ɛmmanao musu. 9 Aↄ̃é à yã zɛ́ dↄ̃ durun yã musu, kɛ̀ aↄ̃ↄe ma náanɛ kɛro yãnzi. 10 Aↄ̃é à yã zɛ́ dↄ̃ maakɛna yã musu, kɛ̀ mɛ́ɛ taa ma De kiia, é ma e dↄro. 11 Aↄ̃é à yã zɛ́ dↄ̃ yãvɛ̃ɛmmana musu, kɛ̀ yã vɛ̃̀ɛ anduna kɛ̀ki kínaa yãnzi. 12 Má yã vĩ dↄ pari mà oare, mↄde é yã pìnↄ fↄ̃ gĩaro. 13 Tó Nini Yãpurade sù, eé dↄare aɛ yãpura píngi guu. Eé yã o a zĩnda dↄ̃naoro, yã kɛ̀ à màn eégae o, eé yã kɛ̀ èe suunↄ baaru kpáare. 14 Eé ma tↄ́ bↄ, zaakɛ eé ma yãnↄ sɛ́ɛ à tↄ̃kɛ̃are. 15 Pↄ́ kɛ̀ ma Dee vĩ píngi nɛ́ ma pↄ́mɛ. Bee yãnzin ma bè eé ma yãnↄ sɛ́ɛ à tↄ̃kɛ̃arezi.

Pↄsia liɛna pↄnnaa ũ

16 À gↄ̃̀ féte kɛ̀ é ma e dↄro, à gↄ̃̀ féte kɛ̀ é ma e dↄ. 17 Ben à ìba kenↄ bèkↄ̃nɛ: Bↄ́ yãn èe oowe gwee? À bè à gↄ̃̀ féte kɛ̀ wé a e dↄro, à gↄ̃̀ féte kɛ̀ wé a e dↄ. À bè dↄ, ée taa a De kiiamɛ. 18 Ben aↄ̃ bè: À gↄ̃̀ féte kɛ̀ à ò pì dɛ diamɛ? Wée yã kɛ̀ èe oo pì dↄ̀rↄ dↄ̃ro. 19 Yesu dↄ̃̀ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà a la, ben à bèńnɛ: Kɛ̀ ma bè à gↄ̃̀ féte kɛ̀ é ma e dↄro, bensↄ̃ à gↄ̃̀ féte kɛ̀ é ma e dↄ, beeen ée kↄ̃ lalaaziↄ́? 20 Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, é ↄ́ↄ dↄ à sósobi kɛ, mↄde anduna é pↄnnaa kɛ. Égↄ̃ kú pↄsiaa guu, mↄde a pↄsiaa pì é liɛ pↄnnaa ũ. 21 Tó nↄgbɛ̃ yezi à nɛ́ i, à pↄↄ è yaka kɛ̀ à wãwãkɛgurↄↄ kà yãnzi. Tó à nɛ́ ì sↄ̃, wãwãa kɛ̀ à kɛ̀ pì è dↄn dↄro. À pↄↄ è kɛ nna, kɛ̀ à nɛ́ dufu ì anduna guu yãnzi. 22 Lɛn apinↄ sↄ̃ a nↄ̀sɛ yakana lɛ gĩa. Mɛ́ ɛara mà a e dↄ, a pↄↄ é kɛ nna, gbɛ̃ke sↄ̃ é fↄ̃ à a pↄnnaa pì síawaro. 23 Zĩ pìan é yãke lama dↄro. Yãpuraan mɛ́ɛ ooare, ma De é pↄ́ sãnda píngi kɛ̀ é wɛ́ɛ kɛa kↄ̃n ma tↄ́o kpáawa. 24 Ai tia ée pↄ́ke wɛ́ɛ kɛ kↄ̃n ma tↄ́oro. À wɛ́ɛ kɛ, é e lɛ a pↄnnaa gↄ̃ papana.

Yesu zĩ̀ blè andunaa

25 Ma yã pìnↄ lɛ̀kↄ̃ziaremɛ. À gurↄↄ e suu kɛ̀ mɛ́ yã oare kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinao dↄro, mɛ́ ma De yã oare wásawasa. 26 Zĩ pìan é wɛ́ɛ kɛ kↄ̃n ma tↄ́o. Mɛ́ɛ oare kɛ̀ mámbe mɛ́ wɛ́ɛ kɛare ma Dearo, 27 zaakɛ ma De a zĩndanɛ yeazi kɛ̀ á yemazi yãnzi, bensↄ̃ a ma bↄna à kiia sì. 28 Ma bↄ ma De kiia ma mↄ anduna guu. Tia sa mɛ́ɛ anduna too mɛ́ɛ taa à kiia.

29 Ben à ìbanↄ bènɛ: Tↄ̀, nɛ́ɛ yã oo kↄ̃n yãlɛkↄ̃zinao dↄro, nɛ́ɛ oo wásawasamɛ sa. 30 Wá dↄ̃ sa kɛ̀ ń yã píngi dↄ̃, èe kɛ séto wà yãke gbekammaro. Bee yãnzin wa n bↄna Luda kiia sìzi. 31 Ben Yesu bèńnɛ: Ée ma náanɛ kɛɛ saↄ́? 32 À gurↄↄ e suu à kà kↄ̀, kɛ̀ é fãakↄ̃a, a baade é tá a bɛ à ma tó mado. Baa kↄ̃n beeeo má kuu madoro, zaakɛ ma Dee kúmao. 33 Ma yã kɛ̀nↄ òare, lɛ a làakari gↄ̃ kpaɛna kuuna ma guu. É wɛ́ɛtãmma e anduna guu, mↄde à nↄ̀sɛ kpáɛ, ma gĩakɛ ma zĩ̀ blè andunaa.

17

Yesu aduakɛna a ìbanↄnɛ

1 Yesu yã pì ona gbɛra à wɛ́ɛ sɛ̀ musu à bè: Baa, à gurↄↄ kà. Ǹ n Nɛ́ tↄ́ bↄ, lɛ n Nɛ́ n tↄ́ bↄ. 2 Ń tò má iko vĩ gbɛ̃ sãnda píngi musu, lɛ mà wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro kpá gbɛ̃ kɛ̀ ń kpàmaanↄa. 3 Mmↄn Luda mɛ̀n do léle yãpurade kↄ̃n mapi Yesu Kirisi kɛ̀ ń zĩ̀o dↄ̃nan wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo pì ũ. 4 Ma n tↄ́ bↄ̀ tↄↄtɛa. Zĩi kɛ̀ ń dàmɛ mà kɛ má kɛ̀ ma yãa. 5 Baa, ǹ gakui kpáma n kiia tia sa, lán ń kpàma nà n kiia zaalɛ anduna kaɛnaro. 6 Gbɛ̃ kɛ̀ n ń sɛ́ andunan n ń kpámaanↄ má tò aↄ̃ↄ n dↄ̃. N pↄ́nↄmɛ, ben n ń kpáma. Aↄ̃ↄ n yã kũna, 7 aↄ̃ↄ dↄ̃̀ sa kɛ̀ yã kɛ̀ ń dàmɛ píngi bↄ̀ n kiiamɛ. 8 Ma yã kɛ̀ ń dàmɛɛ dàńnɛ. Aↄ̃ↄ sì, ben aↄ̃ↄ dↄ̃̀ kɛ̀ ma bↄ n kiiamɛ yãpura. Aↄ̃ↄ sì sↄ̃ kɛ̀ ḿbe n ma zĩ. 9 Mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛńnɛ, èe kɛ andunagbɛ̃nↄn mɛ́ɛ kɛɛńnɛro, séde gbɛ̃ kɛ̀ n ń kpámaa pìnↄ, zaakɛ n pↄ́nↄmɛ. 10 Ma gbɛ̃nↄ nɛ́ n gbɛ̃nↄmɛ ń píngi, n pↄ́nↄ nɛ́ ma pↄ́nↄmɛ píngi. Mɛ́ɛ tↄ́ bↄↄ ń gãzĩ. 11 Mɛ́ɛ suu n kiia, mɛ́gↄ̃ kú anduna guu dↄro, mↄde aↄ̃pinↄ égↄ̃ kú anduna guu. Ma Baa Kuadonade, ǹgↄ̃ ń kũna kↄ̃n n tↄ́ kɛ̀ ń kpàma gbãaao, lɛ aↄ̃gↄ̃ kuu mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ lán wa bà. 12 Gurↄↄ kɛ̀ má kúńyo, má ń kũna kↄ̃n tↄ́ kɛ̀ ń kpàmaa pì gbãaao. Ma ń dãkpa, ben aↄ̃ gbɛ̃kee e sãsãro, séde gbɛ̃ kɛ̀ mì pɛ̀ kaatɛnaa lɛ n yã e à papa yãnzi. 13 Tia sa mɛ́ɛ suu n kiia. Ma yã kɛ̀nↄ ò anduna guu, lɛ aↄ̃gↄ̃ pↄnnaa kɛ̀ má vĩi vĩ àgↄ̃ papana ń guu. 14 Ma n yã dàńnɛ, ben anduna zàńgu, kɛ̀ anduna gbɛ̃nↄmɛ ń ũro yãnzi, lán mapi má dɛ anduna gbɛ̃ ũro nà. 15 Mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛmma, èe kɛ lɛ ǹ ń bↄ anduna guunlo, mↄde lɛ ǹ ń dãkpa zaaa yãnzimɛ. 16 Anduna gbɛ̃nↄmɛ ń ũro, lán mapi má dɛ anduna gbɛ̃ ũro nà. 17 Ǹ tó aↄ̃ kuuna gↄ̃ adona kↄ̃n yãpura gbãaao. N yãn yãpuraa pì ũ. 18 Lán n ma zĩ anduna guu nà, lɛn mapi sↄ̃ ma ń zĩ anduna guu lɛ. 19 Mɛɛ̀ ma zĩnda kpaamma aↄ̃ yãnzi, lɛ aↄ̃gↄ̃ kuu n gbɛ̃nↄ ũ yãpura. 20 Èe kɛ mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛńnɛ ńdonlo, kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é ma náanɛ kɛ ń yã yãnzinↄmɛ dↄ, 21 lɛ aↄ̃ píngi gↄ̃ kuu mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ ũ. Baa, lán ń kú ma guu nà bensↄ̃ má kú n guu, aↄ̃pinↄ sↄ̃ gↄ̃ kú wa guu lɛ, lɛ anduna e à sí kɛ̀ ḿbe n ma zĩ. 22 Gakui kɛ̀ ń kpàmaan má kpàḿma, lɛ aↄ̃gↄ̃ kuu mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ lán wa bà. 23 Má kú ń guu, bensↄ̃ ń kú ma guu, lɛ aↄ̃gↄ̃ kuu mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ ũ mámmam, lɛ anduna gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ ḿbe n ma zĩ, bensↄ̃ ń yeńzi lán ń yemazi nà. 24 Baa, gbɛ̃ kɛ̀ ń kpàmaanↄ, má yezi aↄ̃gↄ̃ kú guu kɛ̀ má kún, lɛ aↄ̃ wɛ́ɛ si ma gakuilɛ, gakui kɛ̀ ń kpàma kɛ̀ ń yemazi zaalɛ anduna kaɛnaroo. 25 Baa Maa, anduna n dↄ̃ro, mↄde má n dↄ̃, ben gbɛ̃ kɛ̀nↄↄ dↄ̃ kɛ̀ ḿbe n ma zĩ. 26 Má tò aↄ̃ↄ n dↄ̃, mɛ́gae tó aↄ̃gↄ̃ n dↄ̃, lɛ yenzi kɛ̀ ń vĩmao gↄ̃ kú ń guu, lɛ mapi sↄ̃ màgↄ̃ kú ń guu.

18

Yesu kũna

(Mat 26:47-56, Maa 14:43-50, Luk 22:47-53)

1 Yesu yã pì ona gbɛra à bↄ̀ kↄ̃n a ìbanↄ, ben aↄ̃ bikũ̀ Kidironu baa kãa kpa. Swadako kú gwe, ben à gɛ̃̀n kↄ̃n a ìbanↄ. 2 Yudasi bↄnkpɛɛdee sↄ̃ↄ guu pì dↄ̃, zaakɛ Yesu kↄ̃n a ìbanↄ ègↄ̃ kaakↄ̃a gwe baabↄrɛ. 3 Ben Yudasi gàa gwe kↄ̃n soza gãli dooo kↄ̃n dogari kɛ̀ sa'orikinↄ kↄ̃n Farisinↄ ń zĩnↄ. Aↄ̃ↄ fitianↄ kũna kↄ̃n sɛ̃̀tɛnↄ kↄ̃n gↄ̃kɛbↄnↄ. 4 Yesu yã kɛ̀ eé a lee dↄ̃ píngi, ben à bↄ̀ à dàńlɛ à ń lá à bè: Dén ée wɛtɛɛ? 5 Aↄ̃ wèàla wà bè: Yesu Nazarɛtimɛ. À bèńnɛ: Mámbe à ũ. Yudasi bↄnkpɛɛdee pì kúńyo. 6 Kɛ̀ Yesu bèńnɛ, mámbe à ũ, ben aↄ̃ tatakpɛɛ kɛ̀, aↄ̃ bↄ̀ wà lɛ̀ɛ. 7 Yesu ń lá dↄ: Dén ée wɛtɛɛ? Ben aↄ̃ bè: Yesu Nazarɛtimɛ. 8 Yesu wèńla dↄ à bè: Má òare kɛ̀ mámbe à ũ. Tó mámbe ée ma wɛtɛɛ, à tó gbɛ̃ kɛ̀nↄ tá. 9 À ò lɛ lɛ yã kɛ̀ à ò yãa e à papa yãnzimɛ, kɛ̀ à bè: Gbɛ̃ kɛ̀ n ń kpámaanↄ, aↄ̃ gbɛ̃kee e sãsãro. 10 Simↄ Pita fɛ̃ɛdaa logona, ben à wòto à sa'oriki ìsi zĩ̀ri lɛ̀o à à swã ↄplaa gò. Zĩ̀ri pì tↄ́n Malaku. 11 Ben Yesu bè Pitanɛ: Ǹ n fɛ̃ɛdaa sↄtↄ a kpɛ́ɛn. Mɛ́ togo'i kɛ̀ ma Dee dìɛmɛ í miroo?

12 Ben sozanↄ kↄ̃n ń gbɛ̃nsio kↄ̃n Yuda dogarinↄ Yesu kũ̀ aↄ̃ à yì. 13 Ben aↄ̃ gàao Anasa kiia gĩa. Anasa nɛ́ Kayafa kɛ̀ dɛ sa'oriki ìsi ũ wɛ̃̀ beeea anzuremɛ. 14 Kayafa bé à lɛ́ dà Yuda gbãadeenↄa yã à bè: À maa gbɛ̃ mɛ̀n doo ga baade píngi gɛ̃ɛ ũmɛ.

Pita lɛ́sɛna Yesuzi

(Mat 26:69-70, Maa 14:66-68, Luk 22:55-57)

15 Simↄ Pita kↄ̃n ìba pãndeo tɛ́ Yesu kpɛɛ. Sa'oriki ìsi ìba pãnde pì dↄ̃, ben ìba pì tɛ́ Yesuzi à gɛ̃̀ sa'oriki ìsi pì bɛ ua, 16 mↄde Pita gↄ̃̀ zɛ kpɛɛlɛa gãarɛ. Ben ìba kɛ̀ sa'oriki ìsi dↄ̃ↄ pì gàa à yã ò nↄgbɛ̃ kɛ̀ èe zɛ́ pì dãkpaanɛ, ben à tò Pita gɛ̃̀. 17 Ben nↄgbɛ̃ zɛ́dãkpari pì Pita là à bè: Gↄ̃gbɛ̃ pì ìbanↄ dokemɛ n ũroo? Pita wèàla à bè: Mámbeero! 18 Zĩ̀rinↄ kↄ̃n dogarinↄↄ e tɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ lè kpákpaa kɛ̀ ĩa kuu yãnzi. Pita kúńyo gwe, èe tɛ́ kpákpaa se.

Sa'oriki yãlalana Yesua

(Mat 26:59-66, Maa 14:55-64, Luk 22:66-71)

19 Ben sa'oriki ìsi e Yesu lalaa à ìbanↄ yãzi kↄ̃n à yãdannɛnao. 20 Yesu wèàla à bè: Ma yã ò baade pínginɛ gupuraaa. Ma yã dàdańnɛ aduakɛkpɛnↄ guu kↄ̃n Luda uao, guu kɛ̀ Yudanↄ è kↄ̃ kakↄ̃an ń píngi. Mɛ́ɛ yãke o asii guuro. 21 Bↄ́yãnzi nɛ́ɛ ma lalaazi? Ǹ ma yãmarinↄ la, aↄ̃ yã kɛ̀ má òńnɛ dↄ̃. 22 Kɛ̀ Yesu yã ò lɛ, dogari kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ doke à swãn kɛ̀ à bè: Wè yã we sa'oriki ìsila lɛro. 23 Yesu wèàla à bè: Tó yã zaaan má ò, ǹ o wà ma. Tó yãpuraan má ò sↄ̃, bↄ́yãnzin n ma lɛzi? 24 Ben Anasa Yesu gbàrɛ sa'oriki ìsi Kayafa kiia yina.

Pita ɛara à lɛ́sɛna Yesuzi dↄ

(Mat 26:71-75, Maa 14:69-72, Luk 22:58-62)

25 Pita kpɛ́ zɛ gwe èe tɛ́ kpákpaa. Ben wà à là wà bè: À ìbanↄ doken n ũroo? Pita lɛ́ sɛ̀ à bè: Mámbeero! 26 Sa'oriki ìsi zĩ̀rinↄ doke nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ Pita à à swã gò danɛmɛ, ben à bè: Mɛ́ɛ a e lɛdo swadako guuroo? 27 Ben Pita lɛ́ sɛ̀ dↄ. Zaa gwe gↄ̃ↄ koo lɛ́ zù.

Pilati yãkpaɛkɛna kↄ̃n Yesuo

(Mat 27:1-2, 11-14, Maa 15:1-5, Luk 23:1-5)

28 Gukɛ̃̀kↄ̃anao ben Yuda gbãadeenↄ bↄ̀ kↄ̃n Yesuo Kayafa bɛ, aↄ̃ gàao bùsu gbɛ̃nsi bɛ. Aↄ̃ↄe gɛ̃ à bɛro, lɛ aↄ̃tongↄ̃ gbãsĩro yãnzi, zaakɛ aↄ̃ↄ yezi wà Banla zĩbaa kɛmɛ. 29 Bee yãnzi Pilati bↄ̀ à mↄ̀ ń kiia à bè: Bↄ́ yãn a be gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̀? 30 Aↄ̃ wèàla wà bè: Tó zaakɛrinlo, lɛ wée mↄ́ wà à kpámmaro. 31 Ben Pilati bèńnɛ: À à sɛ́ à gá yãkpaɛ kɛo a zĩnda dokaa. Ben gbãadee pìnↄ bènɛ: Wá gbɛ̃dɛna zɛ́ vĩro. 32 Beee kɛ̀ lɛ yã kɛ̀ Yesu ò e à papa yãnzimɛ, kɛ̀ à a ga yã taka ò. 33 Ben Pilati ɛ̀ara à gɛ̃̀ ua. À Yesu sìsi, ben à à là à bè: Ḿbe Yudanↄ kína ũↄ́? 34 Yesu wèàla à bè: Nɛ́ɛ oo lɛ kↄ̃n n zĩndaon yↄ́, ke wà ma yã ònnɛmɛ? 35 Pilati bè: Yudan ma ũↄ́? N boriinↄ kↄ̃n n sa'orikinↄ bé wà n kpama. Bↄ́n ń kɛ̀? 36 Yesu bè: Ma kpata nɛ́ anduna kɛ̀ki pↄ́nlo. Tó ma kpata nɛ́ anduna kɛ̀ki pↄ́mɛ, lɛ ma ìbanↄ zĩ̀ kà lɛ wàton ma kpá Yuda gbãadeenↄaro. Ma kpata nɛ́ anduna kɛ̀ki pↄ́nlo. 37 Ben Pilati bènɛ: Ase kínamɛ n ũu? Yesu wèàla à bè: Ń ò a zɛ́a kɛ̀ kínan ma ũ. Wà ma i, ben ma mↄ anduna guu yãpura sèedadee ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ dɛ yãpura pↄ́ ũu è ma yã ma. 38 Pilati bè: Bↄ́n yãpuraa ũu?

Yãdana Yesula

(Mat 27:15-31, Maa 15:6-20, Luk 23:13-25)

Kɛ̀ à ò lɛ, à ɛ̀ara à bↄ̀ à gàa Yuda gbãadeenↄ kiia à bèńnɛ: Mɛ́ɛ taari ke e gbɛ̃ kɛ̀aro. 39 Á fɛɛakaarayã vĩ kɛ̀ mɛɛ̀ pisinanↄ doke gbarɛare Banla zĩbaa zĩ. Á yezi mà Yudanↄ kína gbarɛaren yↄ́? 40 Ben aↄ̃ wii lɛ̀ dↄ wà bè: Àmbeero, Barabamɛ! Baraba pì sↄ̃ nɛ́ kpãi wɛ́ɛdewɛmɛ.

19

1 Ben Pilati bè, wà Yesu kũ wà à gbɛ̃ flã̀o. 2 Ben sozanↄ lɛ̀ fùra tã̀ aↄ̃ kùnɛ aↄ̃ gumusu tɛ̃aa dànɛ. 3 Aↄ̃ↄe sↄ̃ↄzi doodo aↄ̃ↄe bee: Fↄↄ, Yudanↄ kína! Ben aↄ̃ↄe à swãn kɛkɛɛ. 4 Pilati ɛ̀ara à bↄ̀ dↄ, ben à bè gbɛ̃nↄnɛ: À gwa, mɛ́ɛ bↄↄoare bàazi kɛ̀, lɛ à e à dↄ̃ kɛ̀ mɛ́ɛ yãke earo. 5 Yesu bↄ̀ bàazi, à lɛ̀ fùra pì kuna à gumusu wɛ́ɛdee pì dana. Ben Pilati bèńnɛ: Gↄ̃gbɛ̃ pìn yɛ̀! 6 Kɛ̀ sa'orikinↄ kↄ̃n dogarinↄ à è, aↄ̃ wii lɛ̀ wà bè: Ǹ à pá lía! Ǹ à pá lía! Ben Pilati bèńnɛ: À à kũ à pá lía a zĩnda, zaakɛ mɛ́ɛ taari ke earo. 7 Yuda gbãadee pìnↄ wèàla wà bè: Wá doka vĩ, bensↄ̃ doka pì bè séde à ga, kɛ̀ à a zĩnda dìɛ Luda Nɛ́ ũ yãnzi.

8 Kɛ̀ Pilati yã pì mà, ben vĩa kɛ̀kɛ à à kũ̀. 9 À ɛ̀ara à gɛ̃̀ kↄ̃n Yesuo ua dↄ, ben à à là à bè: N bↄ mámɛ? Yesu e weàlaro, 10 ben Pilati bènɛ: Nɛ́ yã o maoroo? Ń dↄ̃ kɛ̀ má n gbarɛna iko vĩ, bensↄ̃ má n pana lía iko vĩroo? 11 Yesu wèàla à bè: Ń iko ke vĩ ma musuro, sé kɛ̀ Ludaa kpàmmaa. Bee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ ma kpammaa durun bé à bíta. 12 Zaa gurↄ beeea Pilati e zɛ́ wɛtɛɛ à à gbarɛ, mↄde Yuda gbãadeenↄ wii lɛ̀ wà bè: Tó n gbɛ̃ pì gbàrɛ, Siza gbɛ̃nnamɛ n ũro. Gbɛ̃ kɛ̀ à a zĩnda dìɛ kína ũ íbɛtɛ kpà kↄ̃n Sizaomɛ. 13 Kɛ̀ Pilati yã beee mà, à bè wà bↄ kↄ̃n Yesuo bàazi. Ben à vɛ̃̀ɛ a tintia guu kɛ̀ wè be gbɛ̀ gusararaan, kↄ̃n Eberu yão sↄ̃, Gabata. 14 Banla zĩbaa sorukɛgurↄↄ zĩmɛ, ↄfãntɛ̃ kà mìdangura. Ben Pilati bè Yuda gbãadee pìnↄnɛ: A kínan yɛ̀. 15 Ben aↄ̃ↄe wii lɛɛ wèe bee: Ǹ à dɛ. Ǹ à dɛ. Ǹ à pá lía. Pilati bèńnɛ: Mɛ́ a kína pá líaↄ́? Sa'orikinↄ bè: Siza baasiro, wá kína ke vĩro. 16 Ben Pilati Yesu kpàḿma aↄ̃ à pá lía.

Yesu pana lía

(Mat 27:32-44, Maa 15:21-32, Luk 23:26-43)

Ben aↄ̃ à sɛ̀ wà tào. 17 Yesu bↄ̀ wɛ́tɛ guu à a zĩnda líkpangbãroo sɛna, à gàa guu kɛ̀ wè be Mìwatorokiia, kↄ̃n Eberu yão sↄ̃ Gↄgↄta. 18 Gwen wà à pà lía kↄ̃n gↄ̃ↄn plaa pãndenↄ, gbɛ̃ doo à ↄplaazi gbɛ̃ doo à ↄzɛɛzi, ben Yesu kú ń dagura. 19 Pilati takada kɛ̃̀ à nà Yesu líkpangbãroo pìa. Yã kɛ̀ à kɛ̃̀ pìn yɛ̀:

Yesu Nazarɛti, Yudanↄ kína.

20 Yudanↄ takada kɛ̀ à kɛ̃̀ pì kyó kɛ̀ pari, zaakɛ guu kɛ̀ wà Yesu pà lían pì zã̀ kↄ̃n wɛ́tɛoro. Wà lá pì kɛ̃̀ kↄ̃n Eberu yão kↄ̃n Romudeenↄ yão kↄ̃n Giriki yãomɛ. 21 Ben Yuda sa'orikinↄ bè Pilatinɛ: Ǹton kɛ̃ ǹ be Yudanↄ kínaro, mↄde ǹ kɛ̃ kɛ̀ àmbe à bè Yudanↄ kínan a ũ. 22 Pilati bè: Yã kɛ̀ má kɛ̃̀n má kɛ̃̀. 23 Kɛ̀ sozanↄ Yesu pà lía wà yã̀a, ben aↄ̃ à pↄ́kãsãanↄ sɛ̀ɛ wà kpàatɛtɛ lɛo siigↄ̃ baade mìa. Aↄ̃ à utagyaba kɛ̀ wà tã̀ nabina sai zaa musu ai gĩzĩ sɛ̀ dↄ, 24 ben aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Wàton uta pì kɛ̃kɛ̃kↄ̃rɛro. Wà kàbankpɛ kɛ lɛ wàgↄ̃ dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ eé gↄ̃nɛ. Aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ, lɛ yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ Luda yãn e à papamɛ, kɛ̀ wà bè:

Aↄ̃ ma pↄ́kãsãanↄ kpàatɛtɛkↄ̃nɛ,

aↄ̃ kàbankpɛ kɛ̀ ma uta yãnzi.

Bee yãnzin sozanↄↄ kɛ̀ lɛzi. 25 Yesu da kↄ̃n à da dãaroo kↄ̃n Kolopa naↄ̃ Mariamao kↄ̃n Mariama Magadalɛnio kú lí kɛ̀ wà Yesu pàa saɛ. 26 Kɛ̀ Yesu a da kↄ̃n a ìba kɛ̀ à yezio è zɛna kↄ̃ saɛ, à bè a danɛ: Nↄgbɛ̃, n nɛ́n yɛ̀! 27 Ben à bè ìba pìnɛ: N dan yɛ̀! Zaa zĩ beeean ìba pì à sɛ̀ à tào a bɛ.

Yesu gana

(Mat 27:45-56, Maa 15:33-41, Luk 23:44-49)

28 Beee gbɛra Yesu dↄ̃ kɛ̀ à píngi pàpa. Lɛ yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn e à papa ben à bè: Ímii e ma dɛɛ. 29 Loo kú gwe, geepiwɛ̃ kpã̀kpã kán pana. Ben wà sabo kpàɛ wɛ̃ɛ pì guu wà pɛ̀ sɛ̃̀lia wà dↄ̀ Yesunɛ a lɛ́a. 30 Kɛ̀ à wɛ̃ɛ pì mì à bè: Yã yã̀a. Ben à a mì pɛ̀ɛ à a wɛ̃̀ndi gbàrɛ.

Yesu zↄ̃na kↄ̃n sário

31 Kámmabogurↄ sorukɛgurↄↄ zĩmɛ. Yuda gbãadeenↄↄ yezi gɛ̀nↄ gↄ̃ lía ai kámmabogurↄↄ zĩro, zaakɛ kámmabogurↄↄ zĩ pì nɛ́ gurↄ ìsimɛ. Ben aↄ̃ gàa wà wɛ́ɛ kɛ̀ Pilatia wà ń gbá ɛ́'ɛ wà ń pita. 32 Ben sozanↄ gàa wà gbɛ̃ káaku kɛ̀ wà pà lía lɛdo kↄ̃n Yesuo gbá ɛ̀'ɛ kↄ̃n à plaade pↄ́o dↄ. 33 Kɛ̀ aↄ̃ kà Yesu kiia, aↄ̃ↄ è à gĩakɛ à gà kↄ̀, ben aↄ̃ↄe à gbá ɛ́'ɛro. 34 Ben sozanↄ doke Yesu zↄ̃̀ kↄ̃n sário a gbã̀ntɛ̃a. Gwe gↄ̃ↄ aru kↄ̃n ío bↄ̀ɛ. 35 Gbɛ̃ kɛ̀ yã pì è wɛ́ɛo bé à ò. À sèedakɛna yãpuraa vĩ, à dↄ̃ kɛ̀ yãpuraan ée oo, lɛ apinↄ sↄ̃ à e à Yesu náanɛ kɛ. 36 Yã beeenↄ kɛ̀ lɛ yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn kɛ̀kii papamɛ, wà bè: Weé à wá ke ɛ́ro. 37 À kɛ̃na Luda yãn dↄ wà bè: Aↄ̃é gbɛ̃ kɛ̀ wà à zↄ̃̀ gwa.

Yesu vĩina

(Mat 27:57-61, Maa 15:42-47, Luk 23:50-56)

38 Beee gbɛra Yusufu Arimatea gàa à wɛ́ɛ kɛ̀ Pilatia, lɛ à a gba zɛ́ à Yesu gɛ̀ pita. Yesu ìbamɛ asii guu, kɛ̀ èe vĩa kɛɛ Yuda gbãadeenↄnɛ yãnzi. Pilati wènɛ, ben à gàa à à gɛ̀ sɛ̀ à tào. 39 Nikodɛmu kɛ̀ gàa Yesu kiia gwãavĩ gàa se kↄ̃n lí'ↄↄo yãkↄ̃tɛna kↄ̃n ɛ̃zɛ̃ kɛ̀ è tó gɛ̀ vãrooo à kà kiloo baaakuri taka. 40 Ben aↄ̃ Yesu gɛ̀ sɛ̀ aↄ̃ táaru bisanↄ fĩ̀fĩa kↄ̃n ɛ̃zɛ̃ pìo, lán Yudanↄ è gɛ̀ kpe da nà ń fɛɛakaarayã guu. 41 Kara kú guu kɛ̀ wà Yesu pà lía pìn. Gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ wà sↄ̀ mira ũ dufu kú kara pì guu, wèe gbɛ̃ke dan zikiro. 42 Gwen aↄ̃ Yesu dàɛn, kɛ̀ à zã̀ńyoro, kɛ̀ dↄ Yudanↄ kámmabogurↄↄ e kaa yãnzi.

20

Yesu fɛɛ à bↄna gaan

(Mat 28:1-8, Maa 16:1-8, Luk 24:1-12)

1 Azumanɛngo zĩ kↄngↄ idɛ-idɛ Mariama Magadalɛni bↄ̀ à gàa mira kiia, ben à lè gbɛ̀ gona mira lɛ́a. 2 Ben à bàa lɛ̀ à gàa Simↄ Pita kiia kↄ̃n ìba pãnde kɛ̀ Yesu yezi pìo à bèńnɛ: Wà Dii bↄ̀ miran, wá dↄ̃ guu kɛ̀ wà à dànlo. 3 Ben Pita kↄ̃n ìba pãnde pìo fɛ̀ɛ wà gàa mira kiia. 4 Aↄ̃ gↄ̃ↄn plaa ń píngi e bàa lɛɛ lɛdo, ben ìba pãnde pì bà nna dɛ Pitala, à kà mira kiia káaku. 5 Kɛ̀ à wɛ́ɛ kpàɛn, ben à táaru bisanↄ è kaɛna, mↄde èe gɛ̃ à guuro. 6 Kɛ̀ Simↄ Pita kà à gbɛra, ben à gɛ̃̀ miran. À táaru bisa pì è kaɛna 7 kↄ̃n bisa kɛ̀ wà fĩ̀fĩ à mìao. Bisa pì pɛkↄ̃rɛna kↄ̃n pↄ́lɛ pìnↄoro, à kokona diɛna adomɛ. 8 Ben ìba kɛ̀ kà mira kiia káaku pì gɛ̃̀ se. À è, ben à sì. 9 Ai tia aↄ̃ↄe yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn dↄ̀rↄ dↄ̃ro kɛ̀ wà bè, eé fɛɛ bↄna gaan. 10 Ben ìba gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ ɛ̀ara wà tà bɛ.

Yesu bↄ à mↄna Mariama Magadalɛnizi

(Mat 28:9-10, Maa 16:9-11)

11 Mariama zɛna mirawɛɛ lɛ́a, èe ↄ́ↄ dↄↄ. Lán èe ↄ́ↄ dↄↄ nà lɛ, ben à wɛ́ɛ kpàɛ mirawɛɛn. 12 Ben à malaika gↄ̃ↄn plaaanↄ è vɛ̃ɛna guu kɛ̀ wà Yesu gɛ̀ dàɛn yãa. À doo kú mìzi kpa, à doo sↄ̃ gbá kpa. Aↄ̃ↄ uta puraa dana. 13 Ben aↄ̃ à là wà bè: Nↄgbɛ̃, bↄ́ bé à n le nɛ́ɛ ↄ́ↄ dↄↄ? À wèńla à bè: Wà ma Dii sɛ̀ wà tàomɛ, má dↄ̃ guu kɛ̀ wà à dàɛnlo. 14 Kɛ̀ à ò lɛ, ben à lìɛ à Yesu è zɛna, mↄde èe dↄ̃ kɛ̀ Yesunlo. 15 Yesu à là à bè: Nↄgbɛ̃, bↄ́yãnzin nɛ́ɛ ↄ́ↄ dↄↄzi? Dén nɛ́ɛ wɛtɛɛ? Mariama e daa karadeemɛ, ben à bènɛ: Maree, tó ḿbe n à sɛ̀ n bↄo, ǹ omɛ guu kɛ̀ n à dàɛn lɛ mà gá mà à sɛ́. 16 Yesu bènɛ: Mariama! Ben à aɛ dↄ̀a à bènɛ kↄ̃n Eberu yão: Rabi! Tↄ́ pì bè Dannɛri. 17 Yesu bènɛ: Ǹton ↄ kɛmaro, mɛ́ɛ tá ma De kiia kↄ̀ro. Ǹ gá ǹ o ma gbɛ̃nↄnɛ mɛ́ɛ taa ma De kↄ̃n ń Deo kiia, ma Luda kↄ̃n ń Ludao kiia. 18 Ben Mariama Magadalɛni gàa à à baaru kpà à ìbanↄnɛ à bè: Ma Dii è. Ben à yã kɛ̀ à ònɛ tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ.

Yesu bↄ à mↄna a ìbanↄzi

(Mat 28:16-20, Maa 16:14-18, Luk 24:36-49)

19 Azumanɛngo beeea uusiɛ à ìbanↄ kakↄ̃ana kpɛ́n, aↄ̃ gbà tàtańlɛ aↄ̃ mↄ̀nɛ kã̀, kɛ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ Yuda gbãadeenↄnɛ yãnzi. Ben Yesu mↄ̀ à zɛ̀ ń tɛ́ à bèńnɛ: Àgↄ̃ kú aafiao! 20 Kɛ̀ à ò lɛ, ben à a ↄↄnↄ ↄ̀dↄańnɛ kↄ̃n a gbã̀ntɛ̃o. Kɛ̀ ìba pìnↄ Dii è, aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna maamaa. 21 Yesu ɛ̀ara à bèńnɛ: Àgↄ̃ kuu aafiao! Lán ma De ma zĩ nà, lɛn mɛ́ɛ a zĩi lɛ. 22 Kɛ̀ à ò lɛ, ben à ĩa vùḿma kↄ̃n lɛ́o à bè: À Luda Nini sí. 23 Gbɛ̃ kɛ̀ a ń kɛ̃ kↄ̃n ń durunnↄ, à kɛ̃̀ḿman gwe. Gbɛ̃ kɛ̀ ée ń kɛ̃nɛro sↄ̃, eé kɛ̃ḿmaro.

Yesu kↄ̃n Tomasio

24 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu mↄ̀, Tomasi, à ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ doke kɛ̀ wè benɛ Sìka kúńyoro. 25 Ben à ìba kpaaanↄ bènɛ: Wa Dii è. Ben à bèńnɛ: Tó mɛ́ɛ kuusa gbɛ̀ e à ↄↄnↄ guu ma ↄnɛtee pɛ̀nlo, bensↄ̃ mɛ́ɛ ↄ zↄ̃ à gbã̀ntɛ̃aro, mɛ́ síro. 26 À gurↄ làa à ìbanↄↄ kú kpɛ́n dↄ, Tomasi kúńyo sa. Aↄ̃ gbà tàtańlɛ aↄ̃ mↄ̀nɛ kã̀, ben Yesu mↄ̀ à zɛ̀ ń tɛ́ à bè: Àgↄ̃ kuu aafiao! 27 Ben à bè Tomasinɛ: Ǹ n ↄnɛtee pɛ́ ma ↄↄ guu kɛ̀ ǹ gwa, ǹ n ↄↄ zↄ̃ ma gbã̀ntɛ̃a. Ǹton seka kɛ dↄro. Ǹ ma náanɛ kɛ. 28 Tomasi wèàla à bè: Ma Dii, ma Luda. 29 Yesu bènɛ: Kɛ̀ n ma e yãnzin n ma náanɛ kɛ̀zi. Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ma náanɛ kɛ̀ ma ena sainↄ ũ.

30 Yesu dabuyã pãndenↄ kɛ̀ pari a ìbanↄ wɛ́ɛ wáa kɛ̀ wèe kɛ̃ takada kɛ̀ guuro. 31 Mↄde wà yã kɛ̀nↄ kɛ̃̀, lɛ à e à Yesu sí Luda Nɛ́ Mɛsaya ũ à wɛ̃̀ndi e à náanɛkɛna guu yãnzimɛ.

21

Yesu a zĩnda ↄ̀dↄa a ìbanↄnɛ sɛ̀bɛ lɛ́a

1 Beee gbɛra Yesu ɛ̀ara à a zĩnda ↄ̀dↄa a ìbanↄnɛ dↄ Tiberia sɛ̀bɛ lɛ́a. Lán kɛ̀ bàn à a zĩnda ↄ̀dↄańnɛ. 2 Simↄ Pita kú lɛdo kↄ̃n Tomasi kɛ̀ wè benɛ Sìkao kↄ̃n Natanaɛli kɛ̀ bↄ̀ Kana, Galili bùsuo kↄ̃n Zebedi nɛ́nↄ kↄ̃n Yesu ìba gↄ̃ↄn plaa pãndenↄ. 3 Simↄ Pita bèńnɛ: Mɛ́ɛ gaa kpↄ̀ wɛ. Ben aↄ̃ bènɛ: Wapinↄ se wé gányo. Ben aↄ̃ gàa wà gɛ̃̀ góro'itɛ guu, mↄde aↄ̃ↄe pↄ́ke kũ gwãavĩ beeearo. 4 Kɛ̀ guu e mↄↄ dↄ, Yesu zɛna baa, mↄde a ìbanↄↄ e dↄ̃ kɛ̀ àmbeeero. 5 Ben à lɛ́ zùńzi à bè: Gbɛ̃nↄ, ée pↄ́ke e á kũ̀roo? Aↄ̃ bè: Auo! 6 Ben à bèńnɛ: À kã̀mbɛɛ táaru zu góro ↄplazi é pↄ́ kũ. Kɛ̀ aↄ̃ↄ zù, aↄ̃ kpↄ̀ kũ̀ paripari aↄ̃ fùa wà sɛ́. 7 Ben ìba kɛ̀ Yesu yezi pì bè Simↄ Pitanɛ: Diimɛ. Pita uta danaro. Kɛ̀ à mà wà bè Diimɛ, ben à a uta sɛ̀ à dà à kùsi ía. 8 Ìba kpaaanↄↄ e kã̀mbɛɛ táaru gáɛɛ pana kↄ̃n kpↄ̀o aↄ̃ↄe suuo kↄ̃n góroo, zaakɛ aↄ̃ↄ zã̀ kↄ̃n baaoro, à dɛ mita basↄↄro takalaro. 9 Kɛ̀ aↄ̃ bikũ̀ baa, aↄ̃ burɛdi è kaɛna gwe kↄ̃n kpↄ̀o kpákpatɛana. 10 Yesu bèńnɛ: À mↄ́ kↄ̃n kpↄ̀ kɛ̀ á kũ̀ tiaao kenↄ. 11 Ben Simↄ Pita gɛ̃̀ góro guu à kã̀mbɛɛ táaru gàɛ à bikũ̀o baa. À pana kↄ̃n kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ mɛ̀n baswɛɛplaa akuri awɛɛ'aagↄ̃. Baa kɛ̀ à pari lɛ, táaru pì e kɛ̃ro. 12 Yesu bèńnɛ: À mↄ́ à pↄ́ ble. À ìba kee e fↄ̃ à lɛ́ bↄ̀ à à là dén à ũro, zaakɛ aↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ Diimɛ. 13 Yesu gàa à burɛdi sɛ̀ à kpàḿma. Lɛn à kɛ̀ lɛ kↄ̃n kpↄ̀o dↄ. 14 Yesu a zĩnda ↄdↄana a ìbanↄnɛ gɛ̃̀n aagↄ̃deen gwe à fɛɛna bↄna gaan gbɛra.

Yesu kↄ̃n Pitao

15 Kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ blè wà yã̀a, Yesu Simↄ Pita là à bè: Yohana nɛ́ Simↄ, ń yemazi dɛ gbɛ̃ kɛ̀nↄlaↄ́? À wèàla à bè: Eè Dii, ń dↄ̃ kɛ̀ má yenzi. Yesu bènɛ: Ǹ pↄ́blee kpá ma sãnɛ bↄ̀rↄnↄa. 16 À gɛ̃̀n plaade Yesu ɛ̀ara à à là dↄ à bè: Yohana nɛ́ Simↄ, ń yemaziↄ́? À wèàla à bè: Eè Dii, ń dↄ̃ kɛ̀ má yenzi. Yesu bènɛ: Ǹ ma sãanↄ dãmɛ. 17 À à là à gɛ̃̀n aagↄ̃de à bè: Yohana nɛ́ Simↄ, ń yemaziↄ́? Kɛ̀ Yesu Pita là à gɛ̃̀n aagↄ̃de tó à yeazi, à pↄↄ yàka, ben à bènɛ: Dii, ń yã píngi dↄ̃. Ń dↄ̃ kɛ̀ má yenzi. Yesu bènɛ: Ǹ pↄ́blee kpá ma sãanↄa. 18 Yãpuraan mɛ́ɛ oonnɛ, kɛ̀ ń dɛ gↄ̃kparɛ ũ, nɛɛ̀ pↄ́ da n zĩnda ǹ gá guu kɛ̀ ń yezin, mↄde tó n zi kũ̀, nɛ́ n ↄↄnↄ poro, gbɛ̃ pãnde é dannɛ à gányo guu kɛ̀ ń yeziroon. 19 Kɛ̀ Yesu ò lɛ, Pita gaa kɛ̀ eé Luda tↄ́ bↄↄn à tɛ́a. Beee gbɛra Yesu bènɛ: Ǹ tɛ́mazi.

Yesu kↄ̃n ìba kɛ̀ Yesu yezio

20 Pita lìɛ à ìba kɛ̀ Yesu yezi pì è tɛ́ńzi. Gbɛ̃ pì bé à nà Diizi gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ blee, à à là gbɛ̃ kɛ̀ eé à kpáḿmazi. 21 Kɛ̀ Pita à è, à bè Yesunɛ: Dii, gbɛ̃ kɛ̀ sↄ̃ nɛ́? 22 Yesu bènɛ: Tó má yezi àgↄ̃ kú wɛ̃̀ndio ai màgↄ̃ gá su, à yã n e mámɛ? Ǹgↄ̃ tɛ́mazi dé. 23 Ben yã pì dàgula Yesudeenↄ tɛ́ kɛ̀ ìba pì é garo. Mↄde Yesu e onɛ kɛ̀ eé gí gazinlo. À bè, tó á yezi àgↄ̃ kuu ai àgↄ̃ gá su, à yã à e mámɛ?

24 Ìba pì bé à yã kɛ̀nↄ sèeda kɛ̀. Àmbe à takada kɛ̀ kɛ̃̀, ben wá dↄ̃ kɛ̀ à sèedakɛna náanɛ vĩ.

Mìdɛna

25 Yesu yã pãndenↄ kɛ̀ paripari dↄ. Tó wà kɛ̃̀ takada guu doodo píngi, mɛ́ɛ daa anduna a zĩndanɛ é fↄ̃ à takada kɛ̀ wà kɛ̃̀ pìnↄ síro.

ZĨRINƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

ZĨRINƆ YÃKƐNANƆ

Yesu tana ludambɛ 1:1-1:26

Luda Nini pitana 2:1-2:47

Yudanↄ Yesu yã sìna 3:1-12:25

Pↄlu wɛ́tɛgana káakudee 13:1-14:28

Pↄlu wɛ́tɛgana gɛ̃̀n plaadee 15:1-18:22

Pↄlu wɛ́tɛgana gɛ̃̀n aagↄ̃dee 18:23-21:16

Pↄlu gana Romu 21:17-28:31

1

Lɛ́gbɛ̃na Luda Nini yã musu

1 Tiofilu, má ònnɛ ma takada káaku guu lán Yesu kɛ̀ nà kↄ̃n yã kɛ̀ à dàńnɛnↄ píngi zaa à naana gurↄ 2 ai gurↄↄ kɛ̀ à yã dìɛ a zĩ̀rinↄnɛ kↄ̃n Luda Nini gbãaao, ben Luda à sɛ̀ à tào a kiia. 3 Zaakɛ à gana gbɛra à a zĩnda ↄ̀dↄańnɛ à sèeda yãnↄ kɛ̀ńnɛ pari kɛ̀ tò aↄ̃ↄ dↄ̃̀ seka sai kɛ̀ à bɛ̃ɛ. À a zĩnda ↄ̀dↄańnɛ ai gurↄ baplaa à kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yã òńnɛ. 4 Kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ana, ben à bèńnɛ: Àton bↄ Yerusalɛmuro. Àgↄ̃ lɛ́ kɛ̀ ma Dee gbɛ̃̀are dãa, lán ma à yã òare nà. 5 Zaakɛ Yaaya gbɛ̃nↄ batisi kɛ̀ í guumɛ, mↄde gurↄ plaa kɛ̀a mɛ́ a batisi kɛ Luda Nini guu.

Tana Yesuo ludambɛ

(Maa 16:19-20, Luk 24:50-53)

6 Kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ana lɛ, ben aↄ̃ à là wà bè: Dii, gurↄ kɛ̀ guun nɛ́ Isarailinↄ kpata sukpańnɛↄ́? 7 À wèńla à bè: Á zɛ́ vĩ àgↄ̃ gurↄↄ kesↄ̃ gurↄ zaka kɛ̀ ma Dee dìɛ kↄ̃n a zĩnda ikoo dↄ̃ro. 8 Tó Luda Nini pìtaawa, é gbãaa e àgↄ̃ dɛ ma sèedadeenↄ ũ Yerusalɛmu kↄ̃n Yudea bùsu gu píngio kↄ̃n Samaria bùsuo ai à gá pɛ́ anduna lɛ́a. 9 Yã bee ona gbɛra Luda à sɛ̀ ń wáa ai à gàa à sã̀sã ń wɛ́ɛn à gɛ̃̀ ludambɛ luguun. 10 À tana guu lán aↄ̃ wɛ́ɛ pɛ́ ludambɛɛa nà, ben gↄ̃ↄn plaa kenↄ bↄ̀ wà zɛ̀ ń saɛ aↄ̃ pↄ́kãsã puraanↄ dana. 11 Aↄ̃ bè: Galili bùsudeenↄ, à kɛ̀ dia á zɛna ée ludambɛɛ gwaa? Yesu kɛ̀ Luda à bↄ̀ a tɛ́ à tào a kiia pì, eé ɛara à mↄ́ lán á è èe taa gwe nà.

Yudasi gɛ̃ɛkana

12 Ben aↄ̃ pìta Kùkpɛ sĩ̀sĩa aↄ̃ sù Yerusalɛmu. Sĩ̀sĩ pì zã̀ kↄ̃n Yerusalɛmuo à kà lán kiloo do taka bà. 13 Kɛ̀ aↄ̃ kà, ben aↄ̃ dìdi kpɛ́ musu, guu kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ kún. Pita kú gwe kↄ̃n Yohanao kↄ̃n Yemisio kↄ̃n Anduruo kↄ̃n Filipio kↄ̃n Tomasio kↄ̃n Batↄlↄmiuo kↄ̃n Matiuo kↄ̃n Alafeu nɛ́ Yemisio kↄ̃n Simↄ Aĩadeeo kↄ̃n Yemisi nɛ́ Yudasio. 14 Aↄ̃ píngi ń zĩnda kpà aduakɛnaa lɛdo kↄ̃n Mariama Yesu dao kↄ̃n Yesu dãaronↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃ kpaaanↄ.

15 Gurↄ beeea Pita fɛ̀ɛ à zɛ̀ Yesu ìba kɛ̀ aↄ̃ kà gↄ̃ↄn baswɛɛdo takanↄ tɛ́ à bè: 16 Ma gbɛ̃nↄ, yã kɛ̀ Dauda ò kↄ̃n Luda Nini gbãaao Yudasi kɛ̀ dↄ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Yesu kũ̀nↄnɛ aɛ yã musu, tiasimɛ Luda yã pì papa. 17 Wa gbɛ̃ndoomɛ yã à baka kú wa zĩi kɛ̀kii guu. 18 À tↄↄtɛ lù kↄ̃n ↄↄ kɛ̀ à è a zaakɛna guuo. Gwen à bàkɛ̃ à lɛ̀ɛn, à gbɛɛɛ pũ̀tã à nↄaɛnↄ bↄ̀ɛ píngi. 19 Yerusalɛmudeenↄ píngi yã pì mà, ben aↄ̃ tↄ́ kpà guu pìnɛ Akɛlɛdama kↄ̃n ń bori yão. Tↄ́ pì bè gbɛ̃dɛri tↄↄtɛ. 20 Wà à yã ò Saamu takada guu wà bè:

À bɛɛ gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ,

gbɛ̃ke tóngↄ̃ kuu lɛ à vɛ̃ɛ à guu dↄro.

Wà bè dↄ:

Gbɛ̃ pãnde gↄ̃ à gɛ̃ɛ ũ.

21-22 Bee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ tɛ́wazi gurↄↄ kɛ̀ wá lɛdo kↄ̃n Dii Yesuo zaa Yaaya gbɛ̃nↄ batisikɛgurↄ ai gurↄↄ kɛ̀ Luda à bↄ̀ wa tɛ́nↄ, wà ń gbɛ̃n doo bↄ àgↄ̃ dɛ à fɛɛna gaan sèedadee ũwao. 23 Ben wà gↄ̃ↄn plaaanↄ bↄ̀, Yusufu kɛ̀ wè benɛ Basaba wè benɛ dↄ Yusutu kↄ̃n Matiao. 24 Ben aↄ̃ adua kɛ̀ wà bè: Dii, ń baade píngi nↄ̀sɛ dↄ̃. Gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀nↄ tɛ́ ǹ gbɛ̃ kɛ̀ ń bↄ̀ ↄdↄawe, 25 lɛ à bà gↄ̃ kú wamↄwa zĩ̀rinↄ zĩi kɛ̀kii guu yãnzi, zĩi kɛ̀ Yudasi bↄ̀n à gàa guu kɛ̀ kↄ̃ sìo guu. 26 Ben aↄ̃ kàbankpɛ kɛ̀ gↄ̃ↄn plaaa pìnↄ yã musu. Ben kàbankpɛ Matia kũ̀, ben aↄ̃ à dà zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛdoonↄ tɛ́.

2

Luda Nini pitana

1 Kɛ̀ Pɛntikↄsi zĩbaa gurↄↄ kà, aↄ̃ↄ kú gu dↄ̃nkↄ̃a ń píngi. 2 Kãndo aↄ̃ kĩi mà bↄna ludambɛ lán zàga'ĩa gbãaa bà, ben kpɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛn wã̀. 3 Aↄ̃ pↄ́ è lán tɛ́nɛnɛnↄ bà à fã̀akↄ̃a à zↄ̃̀ ń baadea. 4 Ben Luda Nini pìtaḿma ń píngi, ben aↄ̃ nà yãkebori'onaa lán Ninii pì ń gbá lɛ́ nà.

5 Yuda kenↄ kú Yerusalɛmu gwe, ludayãdari kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ anduna bùsu píngi guunↄ ũ. 6 Kɛ̀ aↄ̃ ń zↄka pì mà, aↄ̃ kàkↄ̃ańzi paripari, ben aↄ̃ bídi kɛ̀, kɛ̀ aↄ̃ↄ mà wèe ń baade píngi bori yã oo. 7 Yã pì ń kũ gbãa à bↄ̀ ń saɛ aↄ̃ bè: Yã'ori pìnↄ nɛ́ Galilideenↄmɛ ń píngiroo? 8 À kɛ̀ dia wá mà aↄ̃ↄe wa baade bùsu yã oo? 9 Paatianↄ kↄ̃n Midianↄ kↄ̃n Elamunↄn wa ũ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Mɛsↄpↄtamianↄ kↄ̃n Yudeao kↄ̃n Kapadosiao kↄ̃n Pↄntuo kↄ̃n Asiao 10 kↄ̃n Firigiao kↄ̃n Pamfiliao kↄ̃n Igipitio kↄ̃n Libia bùsu kɛ̀ kú Sirɛni saɛo kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Romunↄ. 11 Yudanↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń dↄnzi zɛ́ sɛ̀nↄn wa ũ kↄ̃n Kɛrɛtinↄ kↄ̃n Larubunↄ, ben wée maa aↄ̃ↄe Luda yãbↄnsaɛ kɛnanↄ oo kↄ̃n wa baade boriyãnↄ. 12 Yã pì ń kũ gbãa aↄ̃ bídi kɛ̀, aↄ̃ↄe kↄ̃ lalaa wèe bee: Yã kpare takan gwee? 13 Gbɛ̃kenↄ sↄ̃ↄ e ń lalandi kɛɛ wà bè: Aↄ̃ í sɛ̀ wà kã̀mɛ.

Pita waazikɛna

14 Ben Pita fɛ̀ɛ à zɛ̀ kↄ̃n a gbɛ̃ kpaa gↄ̃ↄn kuri awɛɛdoonↄ, à yã ò gbãngbãn à bè: Amↄa Yudanↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ á kú Yerusalɛmunↄ píngi, à swã kpá à tó mà yã pì oare. 15 Í e gbɛ̃ pìnↄ kũ lán ée daa nàro, zaakɛ kↄngↄ mↄ̀ kɛ̃ndoon tia. 16 Yã kɛ̀ annabi Yoɛli òn yɛ̀:

17 Luda bè:

Ziaa zĩ mɛ́ ma Ninii pisi gbɛ̃ píngia,

a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ é annabikɛyã o,

a gↄ̃kparɛnↄ é wɛ́ɛgupu e,

a mare ìsinↄ é nanaa o.

18 Gurↄ beeenↄa

mɛ́ ma Ninii pisi ma zↄ̀blerinↄa

gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ ń píngi

aↄ̃é annabikɛyã o.

19 Mɛ́ sèedanↄ kɛ musu,

mɛ́ yãbↄnsaɛnↄ kɛ anduna guu,

aru kↄ̃n tɛ́o kↄ̃n tɛ́sukpɛ siaao égↄ̃ kuu.

20 Ɔfãntɛ̃ é sia kũ,

mↄvura é tã lán aru bà

ai Dii sugurↄ ìsi gakuidee gↄ̃ gá ká,

21 gbɛ̃ sãnda píngi kɛ̀ aↄ̃è Dii sísinↄ é bↄ.

22 Isarailinↄ, à yã kɛ̀ ma. Lán á dↄ̃ a zĩndanɛ nà, Luda Yesu Nazarɛti ↄ̀dↄaare a gbɛ̃ ũ kↄ̃n dabuyãnↄ kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kↄ̃n sèeda kɛ̀ à kɛ̀ à gãzĩ a tɛ́nↄ. 23 Luda zɛ̀o a pↄyezi kↄ̃n a dↄ̃nao guu wà à kpàawa, ben á tò bori pãndenↄ à pà lía wà à dɛ̀. 24 Ben Luda ga bà pòtoa à à fɛ̀ɛ, zaakɛ à zɛ́ kuu kɛ̀ ga é fↄ̃ àgↄ̃ à kũnaro. 25 Zaakɛ Dauda à yã ò à bè:

Mɛɛ̀gↄ̃ Dii ee ma wɛ́ɛn gurↄ píngi,

lán à kú ma ↄplaazi nà

pↄ́ke é ma degero.

26 Bee yãnzin ma pↄↄ ègↄ̃ nnazi,

ma nↄ̀sɛguu pù.

Má tãmaa vĩ kɛ̀ ma mɛ̀ égↄ̃ kuu,

27 zaakɛ nɛ́ ma tó mira guuro,

nɛ́ we man gbɛ̃ kɛ̀ kú adona yai kũro.

28 N ma da wɛ̃̀ndi zɛ́a,

ma pↄnnaa égↄ̃ pana n kiia.

29 Ma gbɛ̃nↄ, mɛ́ fↄ̃ mà wa dezi káaku Dauda yã oare wásawasa. À gà wà à vĩ̀i à mira kú wɛ́tɛ kɛ̀n ai kↄ̃n a gbã̀ao. 30 À annabikɛɛ guu à dↄ̃̀ kɛ̀ Luda lù sɛ̀are à bè, é a boriinↄ doke ká à kpatan. 31 Dauda gĩakɛ à Mɛsaya fɛɛna gaan è, ben à à yã ò à bè: Luda é à tó mira guuro, eé we à mɛ̀ yai kũro. 32 Yesu pìn Luda à fɛ̀ɛ gaan. À sèedadeenↄn wa ũ wa píngi. 33 Vɛ̃ɛna Luda ↄplaazi à à Ninii kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀wee sì a Dea. Yã kɛ̀ ée ee bensↄ̃ ée maa tiaa dɛ Luda Nini kɛ̀ à pìsiwaa ũmɛ. 34 Zaakɛ èe kɛ Dauda bé à fɛ̀ɛ à gàa ludambɛro, à bè:

Dii ò ma diinɛ à vɛ̃ɛ a ↄplaazi

35 ai àgↄ̃ à ibɛɛnↄ kɛnɛ a tinti ũ.

36 Isarailinↄ, àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ Yesu kɛ̀ a à pà lían Ludaa dìɛ Dii ũ, Mɛsaya ũ dↄ.

37 Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà, à ń swɛ̃̀ zↄ̃̀, ben aↄ̃ Pita kↄ̃n zĩ̀ri kpaaanↄ là wà bè: Gbɛ̃nↄ, wé kɛ diamɛ? 38 Ben Pita bèńnɛ: A baade nↄ̀sɛ liɛ à batisi kɛ kↄ̃n Yesu Kirisi tↄ́o, a durunnↄ é kɛ̃awa é Luda Nini sí gbaa ũ. 39 Zaakɛ lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀ pì dɛ a pↄ́ ũmɛ kↄ̃n a nɛ́nↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú zã̀nↄ, gbɛ̃ kɛ̀ Dii wa Luda é ń sísi pìnↄ ń píngi. 40 À yã pãndenↄ òńnɛ pari à nàkↄ̃rɛḿma à bè: À a zĩnda bↄ tↄ̃ↄrigbɛ̃ zaaa kɛ̀nↄ tɛ́. 41 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à yã pì sìnↄ batisi kɛ̀. Zĩ beeean wà kàara ń tɛ́ gↄ̃ↄn bↄrↄ aagↄ̃. 42 Aↄ̃ làakari dↄ̀ zĩ̀rinↄ yãdannɛnaa kↄ̃n kↄ̃gbɛ̃kɛnao kↄ̃n Dii pↄ́blenao kↄ̃n aduakɛnao.

Yesudeenↄ kuuna kↄ̃o

43 Zĩ̀ri pìnↄↄ e sèeda kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kɛɛ, ben vĩa baade píngi kũ̀. 44 Dii náanɛkɛrinↄ píngi gãli dↄ̃nkↄ̃mɛ. Pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩinↄ gↄ̃̀ aↄ̃ píngi pↄ́ ũ. 45 Tó aↄ̃ ń pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ vĩinↄ yà, aↄ̃è à ↄↄ kpaatɛtɛkↄ̃nɛ lán baade bↄkↄ̃tɛ dɛ nà. 46 Lán guu e dↄↄ nà aↄ̃ègↄ̃ kↄ̃ kaakↄ̃a Luda ua, aↄ̃ègↄ̃ pↄ́ blee kↄ̃ bɛ kↄ̃n pↄnnaao kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 47 Aↄ̃ègↄ̃ Luda tↄ́ kpaa, bensↄ̃ aↄ̃ègↄ̃ nna kↄ̃n baade píngio. Dii ègↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ ée ń mì siinↄ kaara ń tɛ́ lán guu e dↄↄ nà.

3

Gↄ̃gbɛ̃ ɛrɛ kɛ̃kↄ̃ana

1 Zĩkea Pita kↄ̃n Yohanao gàa Luda ua fãantɛ̃ mↄ̀ aagↄ̃ aduakɛgurↄ. 2 Gↄ̃gbɛ̃ kee kú gwe wà à ì ɛrɛ ũmɛ. Lán guu e dↄↄ nà wè à sɛ́ wà mↄ́ wà à diɛ Luda ua gãnu kɛ̀ wè be Gãnu Maaa guu. Gwen ègↄ̃ baa kɛɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛ ua pì guunↄa. 3 Kɛ̀ à Pita kↄ̃n Yohanao è, aↄ̃ↄe mↄↄ gɛ̃ Luda ua, ben à baa kɛ̀ḿma. 4 Aↄ̃ wɛ́ɛ pɛ̀a, ben Pita bènɛ: Ǹ wa gwa kɛ̀. 5 Ben à wɛ́ɛ pɛ̀ḿma èe ń gba dãa. 6 Ben Pita bènɛ: Má ↄↄ vĩro, mↄde pↄ́ kɛ̀ má vĩin mɛ́ n gba. Kↄ̃n Yesu Kirisi Nazarɛti tↄ́o ǹ fɛɛ ǹ táa o. 7 Ben Pita à kũ̀ a ↄplaaa à à fɛ̀ɛ à zɛ̀. Gwe gↄ̃ↄ à gbálanↄ kↄ̃n à kɛ̀sɛwaazĩnↄ gbãa kũ̀. 8 À vĩ̀ à zɛ̀, ben à nà táa'onaa. À gɛ̃̀ńyo Luda ua, èe táa oo èe vĩvĩi èe Luda sáabu kpaa. 9 Baade píngi à è èe táa oo èe Luda sáabu kpaa, 10 ben aↄ̃ à dↄ̃̀ baakɛri kɛ̀ ègↄ̃ vɛ̃ɛ Luda ua Gãnu Maaan ũ, ben yã kɛ̀ à à lè ń kũ gbãa à bↄ̀ ń saɛ.

Pita waazikɛna Luda ua

11 Lán à na Pita kↄ̃n Yohanaoa nà guu kɛ̀ wè be Sulemanu gbàdaan, ben baade píngi e gɛ̃ɛ ń kiia, zaakɛ yã pì bↄ̀ ń saɛmɛ. 12 Kɛ̀ Pita gbɛ̃nↄ è, à bèńnɛ: Isarailinↄ, bↄ́yãnzin yã pì bↄ̀ a saɛzi? Bↄ́yãnzin a wɛ́ɛ fĩ̀fĩwa lɛzi? Ée daa wa zĩnda gbãaa kesↄ̃ wa ludayãdana bé à tò gbɛ̃ kɛ̀ táa ò gwɛɛ? 13 Wa dezi káakunↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda gwena kpà a zĩkɛri Yesua. Apinↄ sↄ̃ a à kpà gbãadeenↄa a bↄ à kpɛɛ Pilati kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n à gbarɛnao aɛ. 14 A bↄ Luda gbɛ̃ maaa kɛ̀ à kú adona pì kpɛɛ, ben a wɛ́ɛ kɛ̀ Pilatia à gbɛ̃dɛri gbarɛare. 15 A Wɛ̃̀ndikpammari dɛ̀, ben Luda à fɛ̀ɛ bↄna gaan. À sèedadeenↄn wa ũ. 16 Yesunaanɛkɛna bé à tò gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ á à dↄ̃ ée à gwaa kɛ̀ kɛ̃̀kↄ̃a Yesu tↄ́ gbãa yãnzi. Yesunaanɛkɛna bé à à gbà aafia a píngi wáa. 17 Tia ma gbɛ̃nↄ, má dↄ̃ kɛ̀ apinↄ kↄ̃n a gbãadeenↄ yã kɛ̀ á kɛ̀ nɛ́ wɛ́ɛsia yãmɛ. 18 Luda dↄ̀ annabinↄnɛ aɛ, ben aↄ̃ gĩakɛ wà ò ń píngi kɛ̀ Mɛsaya é wɛ́ɛtãmma e, bensↄ̃ à kɛ̀ lɛ. 19 Bee yãnzi à nↄ̀sɛ liɛ à aɛ dↄ Ludaa, a durunnↄ é kɛ̃awa, lɛ à mↄ́are nↄ̀sɛkpaɛnao 20 à Yesu kɛ̀ à gĩakɛ à à dìɛare Mɛsaya ũu pì zĩawa. 21 Séde àgↄ̃ kú musu gĩa ai gurↄↄ kɛ̀ Luda é pↄ́ píngi kɛkɛ à kɛ dufu, lán à dà a annabinↄnɛ nà aↄ̃ↄ ò zaa káaku. 22 Musa bè, Dii a Luda é a gbɛ̃ke sɛ́ annabi ũ lán a bà. À yã kɛ̀ eé oaree ma píngi. 23 Gbɛ̃ kɛ̀ èe annabi pì yã ma sↄ̃ro, Luda é adee bↄ a tɛ́ à à dɛ. 24 Annabi kɛ̀ aↄ̃ Luda yã ònↄ píngi naana Samuɛlia gurↄↄ kɛ̀ki baaru kpà. 25 Yã kɛ̀ annabi pìnↄↄ ò kↄ̃n Luda bà kɛ̀ kú kↄ̃n a dezi káakunↄo gↄ̃̀ a pↄ́ ũ, lán à ò Ibraĩnɛ nà à bè é aubarika da anduna bori píngin à borii gãzĩ. 26 Kɛ̀ Luda a zĩkɛri pì dìɛ, à à zĩ̀awa káaku, lɛ à aubarika daagu, à a baade kpɛɛ li a yãzaakɛnanↄnɛ.

4

Yãkpaɛkɛna kↄ̃n Pitao kↄ̃n Yohanao

1 Kɛ̀ Pita kↄ̃n Yohanao e yã oo gbɛ̃nↄnɛ, sa'orinↄ kↄ̃n Luda kpɛ́ dogari gbɛ̃nsio kↄ̃n Sadusinↄ gɛ̃̀ńzi. 2 Aↄ̃ pↄ fɛ̃̀, kɛ̀ aↄ̃ↄe yã daa gbɛ̃nↄnɛ yãnzi, aↄ̃ↄe gɛ̀nↄ fɛɛna Yesu guu kpàakpa kɛɛ. 3 Ben aↄ̃ ń kũ aↄ̃ ń dá kpɛ́siaan ai guu dↄ̀, zaakɛ guu gĩakɛ à sì kↄ̀. 4 Mↄde gbɛ̃ pari kɛ̀ aↄ̃ ń yã mànↄ Yesu náanɛ kɛ̀ ai aↄ̃ gↄ̃gbɛ̃nↄ pari kũ̀ à kà gↄ̃ↄn bↄrↄ sↄↄro taka.

5 Kɛ̀ guu dↄ̀, Yuda gbãadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ kàkↄ̃a Yerusalɛmu. 6 Sa'oriki Anasa kú gwe kↄ̃n Kayafao kↄ̃n Yohanao kↄ̃n Alɛsandao kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ sa'oriki pì danɛ ũunↄ ń píngi. 7 Wà mↄ̀ kↄ̃n Pitao kↄ̃n Yohanao gbãadee pìnↄ aɛ, ben wà ń lá wà bè: Bↄ́ gbãaa ke dé tↄ́n a beee kɛ̀o? 8 Ben Luda Nini sù Pitaa à bèńnɛ: Gbãadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ, 9 lán ée wa lalaa gbã̀a nà yã maaa kɛ̀ wá kɛ̀ ɛrɛnɛ yãnzi, dian wá kɛ̀ à kɛ̃̀kↄ̃a nà, 10 amↄanↄ kↄ̃n Isarailinↄ píngi àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ zɛna a aɛ kɛ̀ aafia è kↄ̃n Yesu Kirisi Nazarɛti kɛ̀ a à pà lía Luda à fɛ̀ɛ bↄna gaan tↄ́omɛ. 11 Lɛmɛ gbɛ̀ kɛ̀ amↄa kpɛ́borinↄ a pã kpàzi bé à gↄ̃̀ kpɛ́ gooda gbɛ̀ mìdee ũ. 12 Gbɛ̃ pãnde kee kuu kɛ̀ eé gbɛ̃ mì síro, zaakɛ anduna guu píngi Ludaa e gbɛ̃ke diɛ gbɛ̃nteenↄnɛ à ń mì síro, séde àpi.

13 Kɛ̀ aↄ̃ Pita kↄ̃n Yohanao kùgbãakɛɛ è, bensↄ̃ aↄ̃ↄ dↄ̃̀ kɛ̀ talaka wɛ́ɛsiadeenↄmɛ ń ũ, à bↄ̀ ń saɛ, ben aↄ̃ dↄ̃̀ sa kɛ̀ aↄ̃ gĩakɛ wà kú kↄ̃n Yesuomɛ yã. 14 Lán aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̃kↄ̃ana pì è zɛ nà ń saɛ, aↄ̃ↄe fↄ̃ wà yãke ò dↄro. 15 Aↄ̃ bèńnɛ aↄ̃ bↄɛ, ben aↄ̃ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ 16 wà bè: Wé kɛ dia kↄ̃n gbɛ̃ pìnↄo? Zaakɛ Yerusalɛmudeenↄↄ dↄ̃ píngi kɛ̀ aↄ̃ dabuyã bíta kɛ̀, wé fↄ̃ wà gí beeeziro. 17 Lɛ yã pì tón dagula dɛ kɛ̀laro, wà kpã̀kɛ̃ńzi pãsĩpãsĩ aↄ̃ton yã o gbɛ̃kenɛ kↄ̃n tↄ́ pìo dↄro. 18 Ben aↄ̃ ń sísi aↄ̃ yã dìɛńnɛ kɛ̀ aↄ̃ton yã o kesↄ̃ aↄ̃ yã dańnɛ kↄ̃n Yesu tↄ́oro pátipati. 19 Ben Pita kↄ̃n Yohanao wèńla wà bè: À gwa a zĩndanɛ. A yãn wé maↄ́, ke Luda pↄ́? À kparee bé à maa Ludanɛ? 20 Zaakɛ wé fↄ̃ wà gí wà yã kɛ̀ wá mà bensↄ̃ wá è oziro. 21 Gbãadee pìnↄ ɛ̀ara wà vĩa dàdańzi, ben aↄ̃ ń gbáɛ. Aↄ̃ↄe wɛ́ɛtãmmana zɛ́ ero, zaakɛ baade píngi e Luda sáabu kpaa yã kɛ̀ kɛ̀ pì yãnzi. 22 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kɛ̃kↄ̃ana dabuyã beee kɛ̀nɛ pì zii dɛ wɛ̃̀ baplaala.

Yesudeenↄ kùgbãa wɛ́ɛkɛna

23 Kɛ̀ wà ń gbáɛ, ben aↄ̃ tà ń gbɛ̃nↄ kiia, aↄ̃ↄ òńnɛ lán sa'orikinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄↄ òńnɛ nà. 24 Kɛ̀ aↄ̃ↄ mà, aↄ̃ wii pɛ̀ Ludazi lɛdolɛ wà bè: Dii, ḿbe n musu kɛ̀ kↄ̃n tↄↄtɛo kↄ̃n ísiaao kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú ń guunↄ píngi. 25 Ń dà n zĩkɛri wa dezi Daudanɛ kↄ̃n n Ninii gbãaao, ben à bè:

Bↄ́yãnzin boriinↄↄ e zↄka kaazi?

À kɛ̀ dia wèe lɛ́ pãa kpaakↄ̃sↄ̃ↄ?

26 Anduna kínanↄↄ e zĩ̀ soru kɛɛ,

kpatablerinↄↄ e kaakↄ̃a Diizi

kↄ̃n Kí kɛ̀ à kào.

27 Yãpuraamɛ, Hɛrↄdu kↄ̃n Pↄntiu Pilatio kↄ̃ kàkↄ̃a wɛ́tɛ kɛ̀ guu kↄ̃n Isarailinↄ kↄ̃n bori pãndenↄ n zĩkɛri kɛ̀ kú adona Yesu kɛ̀ ń kà kí ũu pìzi. 28 Aↄ̃ↄ kɛ̀ lán n gĩakɛ n zɛo nà n gbãaa kↄ̃n n pↄyezinao guu. 29 Tia sa Dii, ǹ yã pãsĩ kɛ̀ aↄ̃ↄ ò ma gwe. Wamↄwa n zↄ̀blerinↄ, ǹ wa gba lɛ́ wà n yã o kↄ̃n kùgbãaao maamaa. 30 Ǹ ↄ dawa lɛ wà gbɛ̃nↄ kɛ̃kↄ̃a wà dabuyãnↄ kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kɛ kↄ̃n n zĩkɛri kɛ̀ kú adona Yesu tↄ́o. 31 Kɛ̀ aↄ̃ adua kɛ̀ wà yã̀a, guu kɛ̀ aↄ̃ↄ kↄ̃kakↄ̃an nìgã, Luda Nini sùḿma ń píngi, ben aↄ̃ gàa wèe Luda yã oońnɛ kↄ̃n kùgbãaao.

Yesudeenↄ nↄ̀sɛdↄ̃nkↄ̃kɛna kↄ̃o

32 Yesu náanɛkɛrinↄ laasuu dↄ̃nkↄ̃ vĩ kↄ̃n lɛdolɛo. Aↄ̃ gbɛ̃ke è be a pↄ́ kɛ̀ á vĩinↄ nɛ́ a pↄ́mɛ adoro. Aↄ̃ pↄ́ píngi nɛ́ aↄ̃ píngi pↄ́mɛ. 33 Luda zĩ̀rinↄↄ e Dii Yesu fɛɛna gaan yã oo gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n gbãa bítao. Aↄ̃ Luda gbɛ̃kɛ bíta è ń píngi. 34 Pↄ́kee e kɛ̃sã ń gbɛ̃kearo, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bú ke kpɛ́ vĩinↄ è yá wà mↄ́ kↄ̃n a ↄↄo 35 wà kpá zĩ̀rinↄa, lɛ aↄ̃ kpá baadea lán à à bↄkↄ̃tɛ dɛ nà. 36 Levi bori Yusufu kɛ̀ bↄ̀ Sipiru bùsun kú ń tɛ́. Luda zĩ̀rinↄ tↄ́ kpànɛ Banaba. Tↄ́ pì bè Làakarikpaɛri. 37 À bú kɛ̀ à vĩi yà, ben à mↄ̀ à a ↄↄ kpà zĩ̀rinↄa.

5

Anania kↄ̃n Safirao

1 Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Anania kuu dↄ kↄ̃n a naↄ̃ Safirao. A tↄↄtɛ yà, 2 à à ↄↄ kokɛ̃̀ kↄ̃n a naↄ̃ dↄ̃nao, ben à gàa à à kpaaa kpà zĩ̀rinↄa. 3 Ben Pita bènɛ: Anania, bↄ́yãnzin ń tò Setãn dↄ̀nnɛ aɛ lɛ sɛɛ? N n tↄↄtɛ ↄↄ kokɛ̃̀, ben n ɛgɛɛ tò Luda Nininɛ. 4 Gurↄↄ kɛ̀ nɛ́ɛ tↄↄtɛ pì yáro, n pↄ́nloo? Kɛ̀ ń yà sↄ̃, lán ń yezi nà, nɛ́ kɛ kↄ̃n à ↄↄoroo? À kɛ̀ dia n yã beee kɛna laasuu dànguu? Èe kɛ gbɛ̃nteen n ɛgɛɛ tònɛro, Ludan ń tònɛ. 5 Kɛ̀ Anania yã pì mà, à lɛ̀ɛ à gà. Ben vĩa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã pì mànↄ kũ̀ maamaa. 6 Gↄ̃kparɛnↄ gɛ̃̀ aↄ̃ bisa dààla, ben aↄ̃ à sɛ̀ wà gàa wà à vĩ̀i.

7 Kɛ̀ à kà lán awa aagↄ̃ↄ bà, yãke mana sai à naↄ̃ mↄ̀ à gɛ̃̀. 8 Ben Pita à là à bè: Ǹ omɛ, a tↄↄtɛ pì yà lán kɛ̀ bàn yↄ́? À wèàla à bè: Eè, lɛmɛ. 9 Ben Pita bènɛ: Bↄ́yãnzin a Luda Nini lɛ̀ á gwàzi? Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ n zã vĩ̀inↄ kú kpɛɛlɛ, aↄ̃é n sɛ́ wà bↄnyo se. 10 Gwe gↄ̃ↄ à lɛ̀ɛ à aɛ, à gà. Kɛ̀ gↄ̃kparɛnↄ gɛ̃̀, aↄ̃ↄ è à gà, ben aↄ̃ à sɛ̀ wà gàa wà à vĩ̀i a zã saɛ. 11 Ben vĩa sↄsi gbɛ̃nↄ kũ̀ maamaa ń píngi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã pì mànↄ ń píngi.

Dabuyãnↄ kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ

12 Luda zĩ̀rinↄↄ e dabuyã kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kɛɛ pari gbɛ̃nↄ tɛ́. Yesudeenↄ è kↄ̃kakↄ̃aa kɛ lɛdolɛ Sulemanu gbàdaan. 13 Gbɛ̃ pãndenↄ è we wà nàḿmaro, mↄde baade píngi è ń tↄ́ nnaa sí, 14 mↄde gbɛ̃ parii kɛ̀ aↄ̃ↄe Dii Yesu náanɛ kɛɛnↄ, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ ń píngi, aↄ̃ègↄ̃ kaara ń tɛ́. 15 Ben wà gyãreenↄ sɛ̀ɛ kↄ̃n daɛbↄnↄ kↄ̃n gyãresɛbↄnↄ wà ń káɛ zɛ́n, lɛ tó Pita e gɛ̃tɛɛ, à ninii e à da ń gbɛ̃kenↄla yãnzi. 16 Parii bↄ̀ wɛ́tɛ kɛ̀ kú Yerusalɛmu saɛnↄn wà mↄ̀ kↄ̃n gyãreenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ zĩnnↄↄ e ĩa daaḿmanↄ, ben aↄ̃ kɛ̃̀kↄ̃a ń píngi.

Wɛ́ɛtãmma mↄna zĩ̀rinↄnɛ

17 Ben sa'oriki kↄ̃n Sadusi gãli gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ à gbɛ̃ ũunↄ fɛ̀ɛ wà nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpàńyo. 18 Aↄ̃ zĩ̀rinↄ kũ̀kũ aↄ̃ ń ká kpɛ́siaan, 19 ben Dii malaika mↄ̀ à kpɛ́ pì zɛ́ wɛ̃̀ńnɛ gwãavĩ à ń bↄ́ɛ à bè: 20 À gá àgↄ̃ kú Luda ua, à wɛ̃̀ndi dufu pì yã o baade pínginɛ. 21 Zĩ̀rinↄ yã pì mà, ben aↄ̃ gàa Luda ua kↄngↄ idɛ'idɛ aↄ̃ↄe yã daańnɛ.

Kɛ̀ sa'oriki kↄ̃n a gbɛ̃nↄ fɛ̀ɛ, aↄ̃ Isaraili gbãadeenↄ kↄ̃n ń gbɛ̃nsinↄ kàkↄ̃a, ben aↄ̃ dogarinↄ zĩ̀ aↄ̃ gá zĩ̀rinↄ bↄɛ kpɛ́siaan aↄ̃ mↄ́ńyo. 22 Kɛ̀ dogari pìnↄ kà gwe, aↄ̃ↄe ń e kpɛ́nlo. Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà tà wà bèńnɛ: 23 Kɛ̀ wa ka kpɛ́ pì kiia, wá è gbànↄↄ tatana gíngin a dãkparinↄↄ kú kpɛɛlɛ, mↄde kɛ̀ wá wɛ̃̀, wée gbɛ̃ke enlo. 24 Kɛ̀ Luda ua dãkparinↄ gbɛ̃nsi kↄ̃n sa'orikinↄ yã pì mà, aↄ̃ bídi kɛ̀ lán yã pì dɛ nà. 25 Ben gbɛ̃ke mↄ̀ à bèńnɛ: À ma! Gbɛ̃ kɛ̀ a ń ká kpɛ́siaa guunↄↄ kú Luda ua aↄ̃ↄe yã daańnɛ. 26 Ben Luda ua dãkparinↄ kↄ̃n ń gbɛ̃nsio gàa wà ń kũkũ wà sùńyo yãkete sai, zaakɛ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ gbɛ̃nↄnɛ, lɛ aↄ̃ton ń pápa gbɛ̀oro yãnzi.

27 Kɛ̀ aↄ̃ sùńyo, aↄ̃ ń zɛ́ gbãadeenↄ aɛ, ben sa'oriki ń lála yãzi à bè: 28 Wa giare pátipati à yã dańnɛ kↄ̃n tↄ́ pìo, ben á tò yã pì kpɛ́ e daa Yerusalɛmula píngi, bensↄ̃ á yezi à gbɛ̃ pì ga yã diwaↄ́? 29 Ben Pita kↄ̃n zĩ̀ri kpaaanↄ wèńla wà bè: Luda yã bé à kↄ̃ sìo wà ma dɛ gbɛ̃ntee pↄ́la. 30 Wa dezinↄ Luda bé à Yesu kɛ̀ a à lògo lía á dɛ̀ pì fɛ̀ɛ. 31 Luda à sɛ̀ à vɛ̃̀ɛ a ↄplaazi Kínɛ Mìsiri ũ, lɛ à Isarailinↄ gba zɛ́ aↄ̃ nↄ̀sɛ liɛ, à ń durunnↄ kɛ̃ńnɛ. 32 Yã pìnↄ sèedadeenↄn wa ũ, wapinↄ kↄ̃n Luda Nini kɛ̀ Luda è kpá gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è a yã maanↄao.

33 Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà, aↄ̃ pↄ fɛ̃̀ maamaa, ben aↄ̃ↄ yezi wà ń dɛdɛ. 34 Farisi kɛ̀ wè benɛ Gamaliɛli kú ń tɛ́. Ludayãdannɛrimɛ, baade píngi è à tↄ́ nnaa sí. À fɛ̀ɛ à zɛ̀ à bè wà bↄ kↄ̃n gbɛ̃ pìnↄo gĩa. 35 Ben à bèńnɛ: Isarailinↄ, à làakari kɛ yã kɛ̀ á yezi à kɛ gbɛ̃ pìnↄnɛa. 36 À gurↄↄ e gì kɛro kɛ̀ Tuda fɛ̀ɛ èe a zĩnda diɛɛ a ka. Wà tɛ̀zi lán gↄ̃ↄn wàa plaaa bà. Kɛ̀ wà à dɛ̀, ben à ìbanↄ fã̀akↄ̃a, ben yã yã̀a. 37 À gbɛra Galili gbɛ̃ Yudasi fɛ̀ɛ gbɛ̃narogurↄ à gbɛ̃nↄ gàɛ à nàawa pari. À gà se, ben à ìbanↄ fã̀akↄ̃a ń píngi. 38 Mɛ́ɛ ooare tia, àton gbɛ̃ pìnↄ yã daro, à ń tó. Tó aↄ̃ pↄyezi kↄ̃n ń yãkɛnanↄ bↄ̀ gbɛ̃ntee kiiamɛ, eé mì dɛ. 39 Tó à bↄ̀ Luda kiiamɛ sↄ̃, é fↄ̃ à kpáńnɛro. À làakari kɛ zĩ̀kana kↄ̃n Ludaozi. 40 Aↄ̃ à yã mà, ben aↄ̃ zĩ̀rinↄ sìsi aↄ̃ ń gbɛ̃. Aↄ̃ gìńnɛ aↄ̃ yã o kↄ̃n Yesu tↄ́o, ben wà ń gbáɛ.

41 Zĩ̀rinↄ bↄ̀ gbãadeenↄ kiia kↄ̃n pↄnnaao, zaakɛ aↄ̃ↄ è wà kà kɛ̀ wà wí daḿma Yesu tↄ́ yãnzi. 42 Lán guu e dↄↄ nà aↄ̃ègↄ̃ yã daańnɛ Luda ua guu kↄ̃n ń bɛɛnↄo, aↄ̃ègↄ̃ Yesu baaru nnaa kpaańnɛ kámmabosai, aↄ̃è be àmbe Mɛsaya ũ.

6

Dↄnlɛri gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄ diɛna

1 Gurↄ beeea kɛ̀ Yesu ìbanↄↄ e kaara, aↄ̃ Girikiyãmarinↄↄ e yãkete kaa aↄ̃ Eberuyãmarinↄzi wà bè, tó wèe pↄ́blee kpaatɛtɛ lán guu e dↄↄ nà, wè pã kpá ń gyaanↄnↄzimɛ. 2 Ben zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ Yesudeenↄ sìsi ń píngi wà bè: À zɛ́ vĩ wà pã kpá Luda yãzi wà làakari dↄ pↄ́ble kpaatɛtɛnaaro. 3 À gↄ̃gbɛ̃nↄ bↄ a tɛ́ gↄ̃ↄn swɛɛplaa, gbɛ̃ maaa kɛ̀ ↄ̃ndↄ̃ↄ pɛ̀kↄ̃rɛḿma kↄ̃n Luda Ninionↄ, lɛ wà ń diɛ zĩi pì gbɛ̃nsinↄ ũ, 4 wé làakari dↄ aduakɛnaa kↄ̃n Luda yã'onnɛnao. 5 Yã pì kɛ̀ńnɛ ń píngi, ben aↄ̃ Sitivĩ kɛ̀ Luda Nini pɛ̀kↄ̃rɛa kↄ̃n ludanaanɛkɛnao sɛ̀ kↄ̃n Filipio kↄ̃n Porokoruo kↄ̃n Nikanↄo kↄ̃n Timↄo kↄ̃n Pamɛnao kↄ̃n Antiↄku gbɛ̃ Nikola kɛ̀ Yudanↄ dↄnzizɛ sɛ̀ yãao. 6 Wà gàańyo zĩ̀rinↄ kiia, ben aↄ̃ adua kɛ̀ńnɛ aↄ̃ ↄ kɛ̀ḿma.

7 Luda yã e daagula, Yesu ìbanↄↄ e kaara Yerusalɛmu maamaa, ben sa'orinↄ Yesu yã sì paripari.

Sitivĩ kũna

8 Luda aubarika kↄ̃n gbãaao pɛ̀kↄ̃rɛ Sitivĩa, ben èe dabuyã kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kɛɛ gbɛ̃nↄ tɛ́. 9 Aduakɛkpɛ kee kuu kɛ̀ wè be wɛ̃ɛnɛnↄ aduakɛkpɛ. Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bↄ̀ Sirɛni kↄ̃n Alɛsandariao kↄ̃n Silisia bùsuo kↄ̃n Asia bùsuo. Ben aↄ̃ íbɛtɛ kpà kↄ̃n Sitivĩo aↄ̃ lɛokpakↄ̃a kɛ̀o. 10 Mↄde aↄ̃ↄe à fↄ̃ro ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ Luda Nini à gbà yãnzi. 11 Aↄ̃ tɛ́ kà gbɛ̃nↄn, ben gbɛ̃ pìnↄ bè: Wá mà à bↄ̀ Musa kↄ̃n Ludao yã kpɛɛ. 12 Aↄ̃ Yudanↄ kↄ̃n ń gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n ludayãdannɛrinↄ làakari fɛ̀ɛ, ben aↄ̃ gàa wà Sitivĩ kũ̀, aↄ̃ gàao ń gbãadeenↄ kiia. 13 Ben aↄ̃ mↄ̀ kↄ̃n sèedade ɛgɛɛnↄ aↄ̃ bè: Gbɛ̃ kɛ̀ bé ègↄ̃ Luda kpɛ́ kↄ̃n à dokao zaa boo yãana sai. 14 Zaakɛ wá mà à bè Yesu Nazarɛti é kpɛ́ pì kaatɛ à wa fɛɛakaarayã kɛ̀ Musa dàwee liɛ sɛ́. 15 Ben gbãadee kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛna gweenↄ wɛ́ɛ pɛ̀ Sitivĩa ń píngi, aↄ̃ↄ è à uu dɛ lán malaika uu bà.

7

Sitivĩ yã'ona gbãadeenↄnɛ

1 Ben sa'oriki Sitivĩ là à bè: N yã pìnↄ ò yãpuran yↄ́? 2 Ben à bè: Ma gbɛ̃nↄ kↄ̃n ma denↄ, à ma! Luda Gakuide bↄ̀ à mↄ̀ wa dezi káaku Ibraĩzi gurↄↄ kɛ̀ à kú Mɛsↄpↄtamia bùsun, zaalɛ à kpɛ́ à gá vɛ̃ɛ Arana. 3 À bènɛ: Ǹ bↄ n bùsun n danɛnↄ tɛ́ ǹ tá bùsu kɛ̀ mɛ́ ↄdↄannɛɛn. 4 Ben à bↄ̀ Kaladia bùsu pì guu à gàa à vɛ̃̀ɛ Arana. À de gaa gbɛra Luda sùo bùsu kɛ̀ á kún tiaa kɛ̀ pìn. 5 Ludaa e bùsu pì tↄↄtɛ ke kpáa baa kɛ̀sɛ doro, mↄde à à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ à bè eé gↄ̃ à pↄ́ ũ kↄ̃n à boriinↄ. Gurↄ beeea sↄ̃ Ibraĩ nɛ́ vĩro. 6 Luda bènɛ lán kɛ̀ bà: N boriinↄ é nibↄ ble bùsu pãnden. Gwen aↄ̃é zↄ̀ blen, weé wɛ́ɛ tãḿma ai wɛ̃̀ wàa plaa. 7 Luda bè é ĩa da borii kɛ̀ aↄ̃é zↄ̀ bleńnɛnↄa, Ibraĩ borii pìnↄ é bↄɛ wà mↄ́ wà dↄnzi kɛare gura kɛ̀ pìn. 8 Ben Luda bã̀ngukɛna yã dà Ibraĩnɛ a bà kuunao sèeda ũ. Kɛ̀ à Isaaku ì, à bã̀ngu kɛ̀nɛ à gurↄ sↄraagↄ̃dee zĩ. Lɛn Isaaku kɛ̀ Yakubunɛ lɛ dↄ, ben Yakubu kɛ̀ wa dezi káaku gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄnɛ lɛ se dↄ. 9 Ben wa dezi káaku pìnↄ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpà kↄ̃n ń gbɛ̃ndo Yusufuo, aↄ̃ à yà wà tào Igipiti. Ludaa kúo 10 à à bↄ̀ à nawɛ̃a píngi guu. Luda Yusufu pì gbà ↄ̃ndↄ̃ↄ à tò à nna kↄ̃n Igipiti kí Fili'aunao, ben à à dìɛ Igipiti bùsu gbɛ̃nsi ũ kↄ̃n a bɛ uao. 11 Ben dekaa kà Igipiti kↄ̃n Kanaa bùsuo píngi. Nawɛ̃a kɛ̀ bíta, wa dezi pìnↄↄ e pↄ́ke e wà blèro. 12 Kɛ̀ Yakubu mà pↄ́wɛɛ kú Igipiti, à wa dezi pìnↄ zĩ̀ gwe. Aↄ̃ gana káakudeen gwe. 13 À gɛ̃̀n plaadeen Yusufu a zĩnda ↄ̀dↄa a vĩ̀inↄnɛ, ben Fili'auna Yusufu danɛnↄ dↄ̃̀. 14 Ben Yusufu gbɛ̃ zĩ̀ a de Yakubua à mↄ́ kↄ̃n a danɛnↄ ń píngi. Aↄ̃ píngi gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akuri asↄↄromɛ. 15 Ben Yakubu gàa Igipiti. Gwen à gàn kↄ̃n wa dezi pìnↄ ń píngi. 16 Wà sù kↄ̃n ń gɛ̀nↄo Sɛkɛmu, ben wà ń vĩi gbɛ̀wɛɛ kɛ̀ Ibraĩ lù mira ũ guu Amↄ nɛ́nↄa à fĩa bòńnɛ kↄ̃n kondogio.

17 Kɛ̀ lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀ Ibraĩnɛ gurↄↄ kà kĩi à papa, wa borii pari kũ̀ à kàara Igipiti maamaa. 18 Ben kí dufu kɛ̀ Yusufu dↄ̃roo kpata blè Igipiti. 19 À pãsĩ kↄ̃n wa boriio à wɛ́ɛ tã̀ wa dezinↄa, à tò aↄ̃ ń nɛ́nↄ kwɛ̀ aↄ̃ gàga. 20 Gurↄ beeean wà Musa ì à àisi maa. Wà à gwà a de bɛ mↄ aagↄ̃mɛ. 21 Kɛ̀ wà à zĩ̀nna, ben Fili'auna nɛ́nↄgbɛ̃ à sɛ̀ à à gwà a zĩnda nɛ́ ũ. 22 Wà Igipitinↄ ↄ̃ndↄ̃ↄ dà Musanɛ píngi, à gↄ̃̀ gbɛ̃nsi ũ yã'ona guu kↄ̃n yãkɛnao.

23 Kɛ̀ à kà wɛ̃̀ baplaa, à dà a nↄ̀sɛ guu à gá a Isaraili daanↄ gwa. 24 Kɛ̀ à è Igipiti gbɛ̃ e ĩa daa a gbɛ̃ mɛ̀n dooa, ben à yã sì kↄ̃n a gbɛ̃o à gɛ̃ɛ bòa à à dɛ̀. 25 Kɛ̀ Ludaa yezi à a gbɛ̃nↄ mì sí à gãzĩ, èe daa aↄ̃ↄ dↄ̃mɛ, mↄde aↄ̃ↄ dↄ̃ro. 26 Kɛ̀ guu dↄ̀, Isaraili gↄ̃ↄn plaaanↄↄ e swèe kɛɛ, ben a mↄ̀ à ń yókↄ̃a à agbaa kpàńnɛ à bè: Ma gbɛ̃nↄ, à kɛ̀ dia ée ĩa daakↄ̃a kↄ̃ tɛ̃ɛɛ? 27 Ben gbɛ̃ kɛ̀ èe ĩa daa a gbɛ̃ndooa ↄ yĩ̀pa Musazi à bè: Dé bé à n kɛ kí yãgↄ̃gↄ̃ri ũwee? 28 Ń yezi ǹ ma dɛ lán n Igipiti gbɛ̃ dɛ̀ nà gĩan yↄ́? 29 Kɛ̀ Musa yã pì mà, à bàa lɛ̀ à tà Midiã bùsun. Gwen à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ìn gↄ̃ↄn plaa.

30 Wɛ̃̀ baplaaa gbɛran malaika bↄ̀ à mↄ̀zi gbáan Sinai kpiii saɛ gyanto tɛ́ guu. 31 Kɛ̀ Musa dabuyã beee è, à bↄ̀ à saɛ. Kɛ̀ à sↄ̃̀zi à gwa, à Dii kòto mà à bè: 32 Mámbe n dezinↄ Ibraĩ kↄ̃n Isaakuo kↄ̃n Yakubuo Luda ũ. Vĩa Musa kũ̀ èe lugalugaa, èe fↄ̃ à wɛ́ɛ sɛ̀ à gwàro. 33 Ben Dii bènɛ: Ǹ n kyatee bↄbↄ, zaakɛ guu kɛ̀ ń zɛn kú adonamɛ. 34 Ma wɛ́ɛtãmma kɛ̀ wèe mↄↄ ma gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Igipitinↄnɛ è sãnsãn ma ń m̀bona mà, ben ma mↄ mà ń mì sí. Mɛ́ n zĩ Igipiti sa. 35 Musa kɛ̀ aↄ̃ gìnɛ yã wà bè, dé bé à à kɛ̀ kí yãgↄ̃gↄ̃ri ũńnɛ pìn Luda yã ònɛ malaika kɛ̀ bↄ̀ à mↄ̀zi gyanto guu gãzĩ, à à zĩ̀ kína kɛ̀ eé ń gbarɛ ũ. 36 Àmbe à bↄ̀ńyo à yãbↄnsaɛnↄ kↄ̃n dabuyãnↄ kɛ̀ Igipiti kↄ̃n Isia Tɛ̃aao kↄ̃n gbáa guuo wɛ̃̀ baplaa. 37 Musa pì bé à bè Isarailinↄnɛ, Luda é ń gbɛ̃ke sɛ́ annabi ũ lán a bà. 38 Musa pì kú kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ana pìnↄo gbáan, à kú gwe kↄ̃n wa dezinↄ kↄ̃n malaika kɛ̀ yã ònɛ Sinai kpiii musuo. Àmbe à yã wɛ̃̀ndideenↄ sì à kpáwa.

39 Wa dezinↄↄ e à yã maro, ben aↄ̃ gìzi aↄ̃ laasuu ɛ̀ara à tà Igipiti. 40 Aↄ̃ bè Arunanɛ: Ǹ tãa kenↄ kɛwe aↄ̃ dↄwe aɛ, zaakɛ Musa kɛ̀ wa bↄɛ Igipiti, wá dↄ̃ yã kɛ̀ à à lèro. 41 Gurↄ beeean aↄ̃ tãa pì lán zùswarenɛ bↄ̀rↄ bà, ben aↄ̃ saa òa aↄ̃ zĩbaa kɛ̀ pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ ń zĩndanɛ pì yã musu. 42 Ben Luda kpɛɛ lìńnɛ à tò aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ ludambɛ pↄ́nↄnɛ lán wà kɛ̃̀ annabinↄ takada guu nà wà bè:

Isarailinↄ, èe kɛ mámbe a saa òma gbáan wɛ̃̀ baplaaro.

43 Tãa Mↄlɛki bisa kutaan á sɛna

kↄ̃n sↄsↄnɛ tãa Rɛfã kɛ̀ a zɛo takao.

Dii kɛ̀ á pì a dↄnzi kɛ̀ńnɛnↄ yãnzin

mɛ́ tó wà táao Babilↄnu kãa kpa.

44 Wa dezinↄ Luda bà kuunańyo kutaa vĩ gbáan. Luda à taka ↄ̀dↄa Musanɛ, ben wà kɛ̀ lán Ludaa ònɛ nà. 45 Kutaa pì gↄ̃̀ Yↄsuanɛ kↄ̃n wa dezinↄ, ben aↄ̃ mↄ̀ wà bori pãnde kɛ̀ Luda pɛ̀ḿmańnɛnↄ bùsu sìḿma. Kutaa pì kú gwe ai Dauda gurↄ. 46 Dauda pì nna kↄ̃n Ludao, ben à wɛ́ɛ kɛ̀a lɛ à e à kpɛ́ bo Yakubu Ludanɛ. 47 Sulemanu bé à kpɛ́ pì bònɛ. 48 Mↄde Luda Musude ègↄ̃ kú kpɛ́ kɛ̀ gbɛ̃nteenↄↄ bò guuro, lán annabi ò nà:

49 Dii bè:

Musu nɛ́ ma kíblekitamɛ,

tↄↄtɛ nɛ́ ma tintimɛ.

Kpɛ́ kparee takan é bomɛɛ?

Mákpan ma pitakii kún?

50 Mámbe ma pↄ́ píngi kɛ̀roo?

51 Ludayãdarisainↄn a ũ! A nↄ̀sɛ wɛ̃naro! A swã gbãamɛ! Eègↄ̃ gii Luda Ninizi, eègↄ̃ kɛɛ lán a dezinↄ bà. 52 Annabi kpareen a dezinↄ gì wɛ́ɛ tãazi? Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gĩakɛ wà Gbɛ̃ Maa mↄna yã ò pìnↄ dɛ̀dɛ. Adee pìn a bↄ à kpɛɛ a à dɛ̀ sa. 53 A doka kɛ̀ malaikanↄ sùo sì, mↄde ée zĩi kɛ à yãaro.

Sitivĩ papana gbɛ̀o

54 Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà aↄ̃ pↄ fɛ̃̀zi, aↄ̃ swaa sòzi. 55 Ben Luda Nini dì Sitivĩa à wɛ́ɛ pɛ̀ ludambɛɛa, ben à Luda gakui è kↄ̃n Yesuo zɛna à ↄplaazi. 56 Ben à bè: À ma! Ma ludambɛɛ è wɛ̃na, Gbɛ̃ntee Nɛ́ zɛna Luda ↄplaazi. 57 Ben aↄ̃ ↄ tàta ń swãlɛ aↄ̃ wii gbãaa lɛ̀, ben aↄ̃ kùsia lɛdolɛ. 58 Aↄ̃ à gàɛ wà bↄ̀o wɛ́tɛ kpɛɛ, ben aↄ̃ↄe à pápaa gbɛ̀o lɛ wà à dɛ. Aↄ̃ ń uta ìsinↄ bↄ̀ wà kàɛ ↄ̀wazi kɛ̀ wè benɛ Solu saɛ. 59 Kɛ̀ aↄ̃ↄe Sitivĩ pápaa gbɛ̀o lɛ, à adua kɛ̀ à bè: Dii Yesu, ǹ ma ninii sí. 60 Ben à kùɛ à wii gbãaa lɛ̀ à bè: Dii, ǹton ń durun kɛ̀kii daro. Yã beee ona gbɛran à gà.

8

1 Solu kú gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Sitivĩ dɛ̀nↄ kpɛɛ.

Solu wɛ́ɛtãmma mↄna Yesudeenↄnɛ

Zĩ beeean wà nà wɛ́ɛtãna sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄa maamaa. Zĩ̀rinↄ baasi, aↄ̃ fã̀akↄ̃a ń píngi Yudea kↄ̃n Samaria bùsunↄ guu. 2 Ludayãdari kenↄ Sitivĩ vĩ̀i aↄ̃ à gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ̀ kↄ̃n wii gbãaao. 3 Ben Solu aĩa kɛ̀ kↄ̃n sↄsi gbɛ̃nↄ kaatɛnao. Ègↄ̃ gɛ̃ɛ ua kↄ̃n uao àgↄ̃ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ kũkũu àgↄ̃ ń gáɛɛ à gá à ń ká kpɛ́siaan.

Baarunnakpana Samaria bùsun

4 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fã̀akↄ̃aanↄ gàa wà Yesu baaru kpà gu sãnda píngin. 5 Filipi gàa Samaria bùsu wɛ́tɛ ken, ben à Mɛsaya waazi kɛ̀ńnɛ. 6 Kɛ̀ gbɛ̃nↄ Filipi yã mà, bensↄ̃ aↄ̃ dabuyã kɛ̀ à kɛ̀nↄ è, aↄ̃ làakari dↄ̀ yã kɛ̀ èe ooa kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 7 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zĩnnↄ gòḿma kↄ̃n wii gbãaaonↄↄ pari, bensↄ̃ gbɛ̃ kↄ̃̀ↄkũnanↄ kↄ̃n ɛrɛnↄ kɛ̃̀kↄ̃a pari. 8 Ben wà pↄnnaa kɛ̀ maamaa wɛ́tɛ pì guu.

9 Gↄ̃gbɛ̃ kee kú gwe zaa zi wè benɛ Simↄ. Ègↄ̃ dabuyã kɛɛ à bↄ̀ Samariadeenↄ saɛ, ben à a zĩnda dìɛ gbɛ̃ bɛ̀ɛdee ũ. 10 Nɛ́ féte gbɛ̃nsi píngi è làakari dↄ à yãa aↄ̃ be: Gbɛ̃ pì nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Luda Gbãabitadeemɛ. 11 Dabuyã kɛ̀ ègↄ̃ kɛɛ ń tɛ́ zaa gìkɛna ń kũ gbãa. 12 Mↄde kɛ̀ aↄ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia baaru kɛ̀ Filipi kpàńnɛ kↄ̃n Yesu Kirisi tↄ́o mà, aↄ̃ↄ sì, ben aↄ̃ batisi kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ ń píngi. 13 Baa Simↄ yã pì sì à batisi kɛ̀, ben à nà Filipia. Kɛ̀ à dabuyã kↄ̃n gbãa yã bíta kɛ̀ Filipi e kɛɛnↄ è, yã pìnↄ bↄ̀ à saɛ.

14 Kɛ̀ zĩ̀rinↄↄ mà zaa Yerusalɛmu Samariadeenↄ Luda yã sì, aↄ̃ Pita kↄ̃n Yohanao zĩ̀ḿma. 15 Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe, aↄ̃ adua kɛ̀ńnɛ lɛ aↄ̃ Luda Nini e yãnzi. 16 Wà ń batisi kɛ̀ yã kↄ̃n Dii Yesu tↄ́o, mↄde Luda Ninii e di aↄ̃ gbɛ̃kearo. 17 Kɛ̀ aↄ̃ ↄ kɛ̀ḿma, ben aↄ̃ Luda Nini è sa. 18 Kɛ̀ Simↄ è aↄ̃ Luda Nini è kↄ̃n zĩ̀rinↄ ↄnammanao, ben à mↄ̀ńnɛ ↄↄo 19 à bè: À ma gba gbãaa pì se, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ ma ↄ kɛ̀a é Luda Nini e. 20 Ben Pita bènɛ: N ↄↄ kaatɛnyo, zaakɛ nɛ́ɛ daa nɛ́ ludangbaa lú kↄ̃n ↄↄomɛ. 21 N ↄↄ kú zĩi pì guuro, n baka kú à guuro, zaakɛ n nↄ̀sɛ maa Ludanɛro. 22 Ǹ kpɛɛ li n yã zaaa pìnɛ ǹ adua kɛ Diia, ke eé sùu kɛnyo kↄ̃n n laasuu beee takao gwɛɛ? 23 Zaakɛ má è kɛ̀ sɛwɛɛ kãsãa kú n guu, durun bà kànnɛ. 24 Ben Simↄ bè: À adua kɛmɛ Diia lɛ yã kɛ̀ á ò ke tón ma lero yãnzi.

25 Kɛ̀ Pita kↄ̃n Yohanao Dii sèeda kɛ̀ aↄ̃ à yã dàńnɛ, ben aↄ̃ ɛ̀ara aↄ̃ↄe taa Yerusalɛmu, aↄ̃ↄe baaru nnaa kpaa Samaria lakutunↄ guu pari.

Filipi kↄ̃n Etiopia gbãade keo

26 Dii malaika yã ò Filipinɛ à bè: Ǹ fɛɛ ǹ gá sↄↄmɛtɛ kpa. Ǹ zɛ́ kɛ̀ bↄ̀ Yerusalɛmu à gàa Gaza sɛ́, zɛ́ kɛ̀ bↄ̀ɛ gbáan. 27 Ben à dà zɛ́n. Etiopia gbɛ̃kee tɛ́ zɛ́ pìn. Etiopia bùsu kína kɛ̀ dɛ nↄgbɛ̃ ũu kɛ̀ wè benɛ Kandase bɛgwarimɛ, à auziki dãkparinↄ gbɛ̃nsimɛ. À mↄ̀ à dↄnzi kɛ̀ Yerusalɛmu, 28 ben à lìara èe taa vɛ̃ɛna a sↄ̃goro guu, èe annabi Isaya takada kyó kɛɛ. 29 Ben Luda Nini bè Filipinɛ: Ǹ gá ǹ sↄ̃ sↄ̃goro kɛ̀kãazi. 30 Ben Filipi bàa lɛ̀ à gàa. À mà èe annabi Isaya takada kyó kɛɛ, ben à à là à bè: Ń kyó kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ bↄkↄ̃tɛ dↄ̃ↄ́? 31 À wèàla à bè: Tó gbɛ̃kee e à bↄkↄ̃tɛmɛro, mɛ́ fↄ̃ mà à dↄ̀rↄ dↄ̃ↄ́? Ben à Filipi sìsi à gɛ̃̀ à vɛ̃̀ɛ à saɛ. 32 Yã kɛ̀ èe à kyó kɛɛ pìn yɛ̀:

Lán sãa kɛ̀ wèe gaa à kòto kpá bà,

lán sãnɛ bↄ̀rↄ kɛ̀ wèe à kã kɛ̃ɛ bà,

à yĩtɛ kpɛ̃ èe lɛ́ wɛ̃kↄ̃aro.

33 Wà wí dàa,

wèe yãkpaɛ kɛo a zɛ́aro.

Dé bé eé fↄ̃ à à gurↄ gbɛ̃nↄ yã oo?

Zaakɛ wà à wɛ̃̀ndi bↄ̀ anduna guu.

34 Ben gↄ̃gbɛ̃ pì bè Filipinɛ: Ǹ omɛ, dé musun annabi yã beee ò sↄ̃ↄ? À zĩndan yↄ́ ke gbɛ̃ pãndemɛ? 35 Naana Luda yã pìa Filipi Yesu baaru nnaa kpànɛ. 36 Kɛ̀ aↄ̃ↄe gaa aɛ, aↄ̃ kà í kiia, ben gↄ̃gbɛ̃ pì bè: Ǹ í gwa kɛ̀. Bↄ́ bé eé kpámɛ mà batisi kɛɛ? 37 Ben Filipi bènɛ: Tó n yã pì sì kↄ̃n nↄ̀sɛo do, nɛ́ fↄ̃. À wèàla à bè: Má sì kɛ̀ Yesu Kirisi nɛ́ Luda Nɛ́mɛ. 38 Ben à bè wà góro zɛ. Ben aↄ̃ plaa ń píngi aↄ̃ pìta wà gɛ̃̀ ín. Ben à à batisi kɛ̀. 39 Kɛ̀ aↄ̃ bikũ̀ baa, ben Dii Nini Filipi kpà guuzi, gↄ̃gbɛ̃ pì e à e dↄro, ben pↄnnaa guu à gɛ̃̀ zɛ́la. 40 Filipi a zĩnda è zɛ Azotu, ben à gàa à Yesu baaru nnaa kpà wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo ai à gàa à kào Sizarea.

9

Yesu bↄ à mↄna Soluzi

(Zĩr 22:6-16, 26:12-18)

1 Gurↄ beeea sↄ̃ Solu e pↄ́ bↄↄ a yĩn, èe yã pãsĩ oo Dii ìbanↄ dɛdɛna yã musu. À gàa sa'oriki kiia, 2 à gbèkaa à takada kɛ̃ Damasiku aduakɛkpɛdeenↄnɛ à kpáawa, lɛ tó à zɛ́ pì deenↄ è gwe, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ ń píngi, eé ń kũkũ à suńyo Yerusalɛmu. 3 Kɛ̀ à dà zɛ́n, èe gaa à kà kĩi kↄ̃n Damasikuo, ben kãndo gupuraa bↄ̀ ludambɛ à damala. 4 À bↄ̀ à lɛ̀ɛ, ben à kòto mà à bènɛ: Solu, Solu, bↄ́ bé à tò nɛ́ɛ wɛ́ɛ tãamaa? 5 Ben à bè: Dén n ũu, Dii? Ben à wèàla à bè: Mámbe Yesu kɛ̀ nɛ́ɛ wɛ́ɛ tãaa ũ. 6 Ǹ fɛɛ ǹ gɛ̃ wɛ́tɛ guu, weé onnɛ yã kɛ̀ nɛ́ kɛ. 7 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gaa lɛdoonↄ gↄ̃̀ sã̀ii. Aↄ̃ kòto pì mà, mↄde aↄ̃ↄe gbɛ̃ke ero. 8 Kɛ̀ Solu fɛ̀ɛ, à a wɛ́ɛ wɛ̃̀, ben èe guu ero. Ben wà à kũ̀ a ↄↄa wà gàao Damasiku. 9 À kɛ̀ gurↄ aagↄ̃ gu'ena sai, èe pↄ́ blero èe í miro.

10 Yesude kee kú Damasiku kɛ̀ wè benɛ Anania. Dii yã ònɛ wɛ́ɛgupu'ena guu à bè: Anania. Ben à wèàla à bè: Maɛ kɛ̀, Dii. 11 Ben Dii bènɛ: Ǹ fɛɛ ǹ da zɛ́ kɛ̀ wè be Súusun ai Yudasi bɛ ua ǹ Taasu gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Solu gbeka. Èe adua kɛɛ gwe. 12 Wɛ́ɛgupu'ena guu à n e, n mↄ n ↄ kɛ̀a lɛ à guu e. 13 Ben Anania bènɛ: Dii, má mà wà gbɛ̃ pì yã ò pari, lán à yã zaaa kɛ̀ n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄnɛ nà. 14 Sa'orikinↄ à gbà zɛ́ à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe n sisii gura kɛ̀nↄ kũkũ. Beee yãnzin à mↄ̀zi. 15 Ben Dii bènɛ: Ǹ gá, zaakɛ ma gbɛ̃ pì sɛ̀ à gá ma tↄ́ bↄ bori pãndenↄnɛ kↄ̃n ń kínanↄ kↄ̃n Isarailinↄomɛ. 16 Lán eé wɛ́ɛtãmma e ma tↄ́ yãnzi nà mɛ́ ↄdↄanɛ. 17 Ben Anania bↄ̀ à gàa à gɛ̃̀ ua pìn, à ↄ kɛ̀ Solua à bè: Solu ma gbɛ̃, Dii Yesu kɛ̀ bↄ̀ à mↄ̀nzi zɛ́n gurↄↄ kɛ̀ nɛ́ɛ mↄↄ kɛ̀, àmbe à ma zĩ lɛ ǹ guu e Luda Nini summa yãnzi. 18 Gwe gↄ̃ↄ pↄ́ bↄ̀ɛ à wɛ́ɛn lán kpↄ̀tɛɛ bà aↄ̃ lɛ̀ɛ, ben à guu è. Ben à fɛ̀ɛ à batisi kɛ̀. 19 Kɛ̀ à pↄ́ blè, à gbãaa è.

Solu waazikɛna zaa Damasiku

Solu gurↄplaa kɛ̀ kↄ̃n Damasiku Yesudeenↄ, 20 ben à nà Yesu yã waazikɛnaa gↄ̃ↄ Yudanↄ aduakɛkpɛnↄ guu, à bè Yesu nɛ́ Luda Nɛ́mɛ. 21 Yã pì bↄ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ mànↄ saɛ aↄ̃ bè: Gbɛ̃ beee bé èe gbɛ̃ pì sìsirinↄ ásaru kɛ Yerusalɛmuroo? Àmbe èe mↄ́ kɛ̀ à ń kũkũ à táńyo sa'orikinↄ kiiaroo? 22 Solu sↄ̃ gbãaa ègↄ̃ kaara, ben à yã Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Damasikunↄ fù à ↄ̀dↄańnɛ kɛ̀ Yesu nɛ́ Mɛsayamɛ.

23 Gurↄ plaaa gbɛra Yudanↄ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi aↄ̃ à dɛ, 24 ben à ń lɛ́kpakↄ̃sↄ̃naazii pì mà. Aↄ̃ↄe wɛ́tɛ bĩilɛnↄ dãkpaa fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo lɛ wà à dɛ yãnzi. 25 Gwãavĩn Solu gbɛ̃nↄ à dà gbíin wà à gbàrɛ kↄ̃n bào bàazi bↄna bĩi musu.

Solu waazikɛna zaa Yerusalɛmu

26 Kɛ̀ à kà Yerusalɛmu, à wɛ̀tɛ à na Yesudeenↄa, ben aↄ̃ vĩa kɛ̀nɛ ń píngi, aↄ̃ↄe à Yesudekɛ wɛ́ɛ síro. 27 Ben Banaba à sɛ̀ à gàao zĩ̀rinↄ kiia, à gbã̀ńnɛ lán Solu Dii è zɛ́n nà kↄ̃n yã kɛ̀ Dii ònɛo kↄ̃n lán à Yesu yã ò gupuraaa nà zaa Damasikuo. 28 Ben Solu gɛ̃̀ ń tɛ́ à lìgańyo Yerusalɛmu à yã ò gbɛ̃nↄnɛ kↄ̃n Dii tↄ́o gupuraan. 29 Kɛ̀ à yã ò Yuda Girikiyãmarinↄnɛ à lɛokpakↄ̃a kɛ̀ńyo, ben aↄ̃ↄe wɛtɛɛ wà à dɛ. 30 Kɛ̀ à gbɛ̃nↄↄ dↄ̃̀, aↄ̃ gàa wà zɛ̀nɛ Sizarea, ben à tà Taasu.

31 Beee gbɛra sↄsi kɛ̀ kú Yudea kↄ̃n Galilio kↄ̃n Samaria bùsuo kuu aafia píngi. Aↄ̃ↄe gbãa kũu wèe gaa aɛ vĩakɛna Diinɛ guu, aↄ̃ↄe kaara kɛ̀ Luda Nini ń làakari kpàɛńnɛ yãnzi.

Ainɛa kɛ̃kↄ̃ana

32 Pita è lili o wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo píngi, ben à gàa Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Lidanↄ gwa. 33 À gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Ainɛa è gwe, à kↄ̃̀ↄ kũ̀ kaɛna wɛ̃̀ sↄraagↄ̃. 34 Ben Pita bènɛ: Ainɛa, Yesu Kirisi n kɛ̃kↄ̃a. Ǹ fɛɛ ǹ n pɛ̀ koko. Ben à fɛ̀ɛ gↄ̃ↄ. 35 Lidadeenↄ kↄ̃n Sarↄnudeenↄ à è, ben aↄ̃ lìɛ wà aɛ dↄ̀ Diia.

Tabita fɛɛna gaan

36 Nↄgbɛ̃ Yesude kee kú Yↄpa à tↄ́n Tabita, kↄ̃n Giriki yão sↄ̃ Dↄkasi. Tↄ́ pì bè zↄ̃. Yã maa kɛna pɛ̀kↄ̃rɛa, bensↄ̃ à takaasideenↄ wɛ̃nda dↄ̃. 37 Gurↄ beeean à gyãa kɛ̀ à gà. Kɛ̀ wà à zú ò, wà à sɛ̀ wà dàɛ kpɛ́ musu guu. 38 Yↄpa sↄ̃ↄ zã̀ kↄ̃n Lidaoro. Kɛ̀ Yesudeenↄↄ mà Pita kú gwe, aↄ̃ ń gↄ̃ↄn plaaanↄ zĩ̀a aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a wà bè: Ǹ mↄ́ wa kiia kpakpaa. 39 Ben Pita fɛ̀ɛ à gàańyo. Kɛ̀ à kà, wà dìdio kpɛ́ pì musu. Ben gyaanↄnↄ sↄ̃̀zi ń píngi kↄ̃n ↄ́ↄ dↄↄo, aↄ̃ uta kↄ̃n pↄ́kãsãa kɛ̀ Tabita kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ à kpɛ́ kúńyonↄ ↄ̀dↄanɛ. 40 Pita pɛ̀ḿma à ń bↄ́ɛ bàazi. À kùɛ à adua kɛ̀, ben à aɛ dↄ̀ gɛ̀ pìa à bè: Tabita, ǹ fɛɛ. Kɛ̀ à wɛ́ɛ wɛ̃̀, à Pita è, ben à fɛ̀ɛ à vɛ̃̀ɛ. 41 Pita à kũ̀ a ↄↄa à à fɛ̀ɛ à à zɛ̀. Ben à Luda gbɛ̃ pìnↄ sìsi kↄ̃n gyaanↄnↄ, ben à à kpàḿma bɛ̃ɛ. 42 Yã pì dà Yↄpala píngi, ben wà Dii náanɛ kɛ̀ gwe pari. 43 Pita gurↄplaa kɛ̀ gwe zaa Simↄ Ãa bɛ.

10

Pita kↄ̃n Kↄnɛliuo

1 Gbɛ̃kee kú Sizarea à tↄ́n Kↄnɛliu. Àmbe soza gãli kɛ̀ wè be Itali gãli gbɛ̃nsi ũ. 2 Gbɛ̃ pì nɛ́ ludayãdarimɛ, ègↄ̃ Luda vĩa vĩ, àpi kↄ̃n a bɛdeenↄ ń píngi. È gba da maamaa, bensↄ̃ ègↄ̃ adua kɛɛ gɛ̃̀n baaagↄ̃. 3 Zĩkea fãantɛ̃ mↄ̀ aagↄ̃ à Luda malaika è tɛ̃tɛ̃ntɛ̃ wɛ́ɛgupu guu, à gɛ̃̀ a bɛ à bènɛ: Kↄnɛliu. 4 Ben Kↄnɛliu wɛ́ɛ bìia kↄ̃n vĩao, ben à bè: Bↄ́mɛɛ, Dii? À wèàla à bè: N aduakɛna kↄ̃n n gbadana gbɛ̃nↄnɛo kà Luda kiia, ben à sì. 5 Ǹ gbɛ̃nↄ zĩ Yↄpa sa, lɛ aↄ̃ Simↄ kɛ̀ wè benɛ Pita sísi. 6 À pìta gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Simↄ Ãa bɛ. À bɛɛ kú ísia lɛ́a. 7 Kɛ̀ malaika pì tà, Kↄnɛliu a zĩkɛri gↄ̃ↄn plaa kenↄ sìsi kↄ̃n soza ludayãdari kɛ̀ nazio. 8 Kɛ̀ à yã pì tↄ̃kɛ̃̀ńnɛ píngi, ben à ń zĩ Yↄpa.

9 Kɛ̀ guu dↄ̀, ben aↄ̃ dà zɛ́n aↄ̃ kà kĩi kↄ̃n wɛ́tɛ pìo. Gurↄ beeea kɛ̀ ↄfãntɛ̃ kà mìdangura, Pita dì kpɛ́ musu lɛ à adua kɛ. 10 Nↄaa e a dɛɛ à yezi à pↄ́ ble, ben gurↄↄ kɛ̀ wèe pↄ́blee kɛɛ à wɛ́ɛgupu è. 11 À ludambɛɛ è wɛ̃kↄ̃ana, pↄ́kee e pitaa lán bisa bíta bà. Bà dↄdↄna a gɛ̃tɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄa píngi, èe suu gĩzĩ. 12 Pↄ́ bori píngi kú à guu, nↄ̀bↄnↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n bãanↄ. 13 Ben wà bènɛ: Pita, ǹ fɛɛ ǹ dɛ ǹ só. 14 Ben Pita bè: Agya Dii. Mɛ́ɛ tɛ̃̀ pↄ́ ke pↄ́ gbãsĩ ble zikiro. 15 Ben à kòto pì mà à gɛ̃̀n plaadeeo dↄ wà bè: Pↄ́ kɛ̀ Luda bè à zɛ̃na, ǹton à tɛ̃̀ boro. 16 À kɛ̀ lɛ gɛ̃̀n aagↄ̃, ben kãndo wà pↄ́ pì gà wà tào ludambɛ.

17 Pita e bídi kɛɛ wɛ́ɛgupu kɛ̀ à è pìa, ben Kↄnɛliu zĩ̀ri kɛ̀ aↄ̃ Simↄ bɛɛ gbèkanↄ kà gↄ̃ↄ, aↄ̃ↄ zɛna gãnulɛa. 18 Aↄ̃ lɛ́ zù wà gbèka tó gwen Simↄ kɛ̀ wè benɛ Pita pìtan. 19 Ai tia Pita e laasuu lɛɛ wɛ́ɛgupu kɛ̀ à èa, ben Luda Nini bènɛ: Gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄnↄↄ e n gbekaa. 20 Ǹ pita ǹ gáńyo seka sai, zaakɛ mámbe ma ń zĩmma. 21 Ben Pita pìta à gàa gbɛ̃ pìnↄ kiia à bè: Mámbe gbɛ̃ kɛ̀ ée gbekaa ũ. Bↄ́yãnzin a mↄ kɛ̀zi? 22 Aↄ̃ bè: Sozanↄ gbɛ̃nsi Kↄnɛliu bé à wa zĩ. Gbɛ̃ maaamɛ, à Luda vĩa vĩ. Yudanↄ píngi è à tↄ́ nnaa sí. Luda malaika bènɛ à n sísi ǹ mↄ́ a bɛ lɛ à n yã ma. 23 Ben Pita gɛ̃̀ńyo ua à ń yàari kɛ̀.

Kɛ̀ guu dↄ̀, à fɛ̀ɛ à dàńyo zɛ́n. Yↄpa Yesude kenↄ gàao lɛdo. 24 À gurↄ aagↄ̃deen aↄ̃ kà Sizarea. Kↄnɛliu a danɛnↄ kↄ̃n a gbɛ̃nna fɛ̃̀fɛ̃nↄ kàkↄ̃a èe ń dãa. 25 Kɛ̀ Pita gɛ̃̀ ua, ben Kↄnɛliu gàa à dààlɛ à kùɛ à aɛzĩ. 26 Ben Pita à fɛ̀ɛ à bè: Ǹ fɛɛ ǹ zɛ. Gbɛ̃nteen ma ũ se. 27 Èe yã ooo ai aↄ̃ gàa wà gɛ̃̀o kpɛ́n, ben à gbɛ̃nↄ lè kakↄ̃ana gwe paripari. 28 À bèńnɛ: Á dↄ̃ kɛ̀ Yudanↄ zɛ́ vĩ aↄ̃ yãkↄ̃tɛ kↄ̃n bori pãndeo ai aↄ̃ gɛ̃ ń uaro. Mↄde Ludaa ↄ̀dↄamɛ màton gbɛ̃ke gbãsĩ gwa ke mà à tɛ̃̀ boro. 29 Beee yãnzi kɛ̀ wà ma sisi, ma mↄ seka sai. Má yezi mà yã kɛ̀ a ma sisia ma sa. 30 Ben Kↄnɛliu bè: À gurↄ siigↄ̃deen yɛ̀, kɛ̀ mɛ́ɛ adua kɛɛ ma bɛ ↄfãntɛ̃ mↄ̀ aagↄ̃ mↄndaa'i. Ben kãndo ma gbɛ̃ke è zɛna ma aɛ à pↄ́kãsãa kɛ̀ èe tɛ́ kɛɛ dana 31 à bè: Kↄnɛliu, Luda n aduakɛna sì, n gbadana kànɛ. 32 Ǹ gbɛ̃nↄ zĩ Yↄpa Simↄ kɛ̀ wè benɛ Pita sísi. À pìta Simↄ Ãa bɛ zaa ísia lɛ́a. 33 Ben ma gbɛ̃nↄ zĩ̀mma gↄ̃ↄ. Lán n mↄ nà à kɛ̀ maa. Tia sa wa píngi wá kú kɛ̀ Luda dↄ̃na guu, lɛ wà yã kɛ̀ Dii ònnɛ ǹ owee ma yãnzi.

Pita yã'onaa

34 Pita nà yã'onaa à bè: Má sì yãpura sa kɛ̀ Luda è gbɛ̃ke wɛ́ɛ gwaro. 35 Bori sãnda píngi tɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ èe vĩa kɛɛnɛ, bensↄ̃ è yã maaa kɛɛ, adee yã bé è kánɛ. 36 Ń lɛ́kpãsã kɛ̀ Ludaa kɛ̀ Isarailinↄnɛ dↄ̃, à kɛnaao nna Yesu Kirisi gãzĩ baaru nnaa kpàńnɛ. Àmbe bori sãnda píngi Dii ũ. 37 Á yã kɛ̀ kɛ̀ Yudea gu sãnda píngi dↄ̃, lán à nàa nà zaa Galili Yaaya waazikɛna batisikɛna yã musu gbɛra. 38 Á dↄ̃ lán Luda a Ninii pìsi Yesu Nazarɛtia nà, ben à kú kↄ̃n gbãaao à gàa wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo, à yã maaa kɛ̀ńnɛ à gbɛ̃ kɛ̀ Ibilisi ń gã̀sã fĩ̀ńnɛ ń kpɛɛnↄ kɛ̃̀kↄ̃a, zaakɛ Ludaa kúo. 39 Wámbe yã kɛ̀ kɛ̀ Yudea bùsun kↄ̃n Yerusalɛmuo píngi sèedadeenↄ ũ. Wà à lògo lía wà à dɛ̀, 40 ben Luda à fɛ̀ɛ bↄna gaan à gurↄ aagↄ̃dee zĩ à tò à a zĩnda ↄ̀dↄawe. 41 Èe kɛ gbɛ̃ sãnda píngi bé à à èro, sé wamↄwa kɛ̀ Luda gĩakɛ à wa sɛ à sèedadee ũunↄ. À fɛɛna gaan gbɛra wa pↄ́ blè wa í mìo. 42 Ben à dìɛwe wà waazi kɛ gbɛ̃nↄnɛ wà ońnɛ kɛ̀ ambe gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa dìɛ gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ kↄ̃n gɛ̀wãadeenↄ píngi yãkpaɛkɛri ũ. 43 Annabinↄ píngi à yã ò aↄ̃ bè gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à náanɛ kɛ̀nↄ durunnↄ é kɛ̃ḿma à tↄ́ gãzĩ.

Luda Nini pitana bori pãndenↄa

44 Gurↄↄ kɛ̀ Pita kpɛ́ èe yã pì oońnɛ, Luda Nini pìta gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe yã pì maanↄa ń píngi. 45 Yã pì bↄ̀ Yuda Yesudee kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ kↄ̃n Pitaonↄ saɛ, kɛ̀ baa bori pãndenↄn Luda a Ninii pìsiḿma gbaa ũ yãnzi. 46 Zaakɛ aↄ̃ↄ mà aↄ̃ↄe yãke borii oo aↄ̃ↄe Luda yãbↄnsaɛ kɛnanↄ oo. Ben Pita bè: 47 Gbɛ̃ pìnↄ Luda Nini è lán wa bà. Dé bé é fↄ̃ à gíńnɛ ń batisikɛnazi? 48 Ben à bè wà batisi kɛńnɛ kↄ̃n Yesu Kirisi tↄ́o. Ben aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a à gurↄplaa kɛńyo.

11

Pita bori pãndenↄ yã gbãna Yuda Yesudeenↄnɛ

1 Zĩ̀rinↄ kↄ̃n Yesudee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yudeanↄↄ mà lán bori pãndenↄ Luda yã sì nà se. 2 Kɛ̀ Pita sù Yerusalɛmu, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n bã̀ngukɛyãonↄ à taari è 3 aↄ̃ bè: N gɛ̃ gɛfↄↄdeenↄ bɛ n pↄ́ blèńyo. 4 Ben Pita fɛ̀ɛ èe yã pì bↄkↄ̃tɛɛńnɛ zɛ́azɛa à bè: 5 Má kú Yↄpamɛ, mɛ́ɛ adua kɛɛ, ben ma wɛ́ɛgupu è. Ma pↄ́ke è lán bisa bíta bà, bà dↄdↄna à gɛ̃tɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄa, à bↄ̀ ludambɛ èe pitaa ma kiia. 6 Ma wɛ́ɛ pɛ̀a tíii, ma nↄ̀bↄnↄ è à guu, sɛ̃̀tɛpↄnↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n bãanↄ. 7 Ben ma kòto mà wà bèmɛ: Pita, ǹ fɛɛ ǹ dɛ ǹ só. 8 Ben ma bè, agya Dii, tɛ̃̀ pↄ́ kesↄ̃ pↄ́ gbãsĩ kee e gɛ̃ ma lɛ́n zikiro. 9 Kòto pì bↄna ludambɛ gɛ̃̀n plaadee bè dↄ, pↄ́ kɛ̀ Ludaa kɛ̀kɛ à gↄ̃̀ wásawasa, màton à tɛ̃̀ boro. 10 À kɛ̀ lɛ gɛ̃̀n aagↄ̃, ben wà ɛ̀ara wà gà píngi wà tào ludambɛ. 11 Gurↄ beee zakan gↄ̃ↄn aagↄ̃ kɛ̀ wà ń zĩma bↄna Sizareanↄ mↄ̀ ua kɛ̀ má kún. 12 Ben Luda Nini bèmɛ mà gáńyo seka sai. Wa gbɛ̃ gↄ̃ↄn swɛɛdoo kɛ̀kiinↄ gàamao lɛdo se, ben wa gɛ̃ gbɛ̃ kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄ zĩ̀maa bɛ. 13 Ben à òwe lán a malaika è nà, à bↄ̀ à mↄ̀azi a kpɛ́n à òare à gbɛ̃ zĩ Yↄpa à ma sísi, 14 lɛ mà yã kɛ̀ eé a mì sí oare, api kↄ̃n a bɛdeenↄ ń píngi. 15 Kɛ̀ ma na yã'onaa, Luda Nini pìtaḿma lán à pìtawa káaku nà. 16 Ben yã kɛ̀ Dii ò kɛ̀ dↄ̀magu kɛ̀ à bè, Yaaya gbɛ̃nↄ batisi kɛ̀ kↄ̃n ío, api sↄ̃ é wa batisi kɛ kↄ̃n Luda Ninio. 17 Kɛ̀ Luda gba dↄ̃nkↄ̃ kɛ̀ńnɛ kↄ̃n wamↄwa kɛ̀ wa Dii Yesu Kirisi náanɛ kɛ̀nↄ, dén ma ũ mà fↄ̃ mà gí Ludanɛ? 18 Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà, aↄ̃ↄe yãke o dↄro, ben aↄ̃ Luda tↄ́ bↄ̀ wà bè: Wá è Luda ɛ̀ara à bori pãndenↄ gbà zɛ́ dↄ aↄ̃ nↄ̀sɛ liɛ aↄ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo e.

Antiↄkudeenↄ zɛna kↄ̃n Yesuo

19 Wɛ́ɛtãmmana kɛ̀ fɛ̀ɛ Sitivĩ gaa gbɛra bé à tò gbɛ̃nↄ fã̀akↄ̃a wà tà Fenisia bùsun kↄ̃n Sipiru bùsuo kↄ̃n Antiↄkuo, aↄ̃ↄe Luda yã oo Yudanↄnɛ ńtɛ̃ɛ. 20 Mↄde aↄ̃ gbɛ̃ kenↄ nɛ́ Sipiru bùsu kↄ̃n Sirɛni bùsuo gbɛ̃nↄnɛ, ben aↄ̃ gàa Antiↄku aↄ̃ↄe yã oo bori pãndenↄnɛ se dↄ, aↄ̃ↄe Dii Yesu baaru nnaa kpaańnɛ. 21 Dii e ↄ daaḿma, ben gbɛ̃nↄ yã pì sì pari aↄ̃ aɛ dↄ̀ Diia.

22 Ben yã pì baaru kà Yerusalɛmu sↄsi gbɛ̃nↄ kiia, ben aↄ̃ Banaba zĩ̀ Antiↄku. 23 Kɛ̀ à kà gwe, à è lán Luda aubarika kɛ̀ńnɛ nà, ben à pↄↄ kɛ̀ nna. À lɛ́ dàḿma ń píngi aↄ̃ zɛ kↄ̃n Diio kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 24 Banaba nɛ́ gbɛ̃ maaamɛ, Luda Nini kↄ̃n ludanaanɛkɛnao pɛ̀kↄ̃rɛa, ben wà kàara Dii gbɛ̃nↄ guu pari. 25 Ben Banaba gàa Taasu lɛ à Solu wɛtɛ. 26 Kɛ̀ à à è, ben à sùo Antiↄku. Aↄ̃ègↄ̃ kaakↄ̃a kↄ̃n sↄsi gbɛ̃nↄ paripari aↄ̃gↄ̃ yã daańnɛ ai wɛ̃̀ do papana. Antiↄku gwen wà Yesu ìbanↄ sìsin Yesudeenↄ ũ káaku.

27 Gurↄ beeean annabinↄ bↄ̀ Yerusalɛmu aↄ̃ mↄ̀ Antiↄku. 28 Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Agabu fɛ̀ɛ à zɛ̀ à gĩakɛ à dekaa bíta kɛ̀ eé ká anduna guu píngi yã òńnɛ kↄ̃n Luda Nini gbãaao. Kalaudiu kíblena gurↄn dekaa pì kà. 29 Ben Yesudeenↄ zɛ̀o wà ń gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yudeanↄ kámasa kɛ lán baade gbãaa kà nà wà kpãsãńnɛ. 30 Ben aↄ̃ↄ kɛ̀ lɛ aↄ̃ Banaba kↄ̃n Soluo zĩ̀o aↄ̃ kpá ń gbɛ̃nsinↄa.

12

Yemisi dɛna kↄ̃n Pita dana kpɛ́siaan-o

1 Gurↄ beeean kí Hɛrↄdu ↄ pɛ̀ɛ Yesude kenↄa pãsĩpãsĩ. 2 À Yohana vĩ̀i Yemisi dɛ̀ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. 3 Kɛ̀ à è yã beee kɛ̀ Yudanↄnɛ nna, ben à ɛ̀ara à Pita kũ̀ dↄ. À beee kɛ̀ Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa zĩmɛ. 4 Kɛ̀ à Pita kũ̀, à à dà kpɛ́siaan à à nà sozanↄnɛ ń ↄzĩ aↄ̃ à dãkpa. Soza pìnↄ gãli doo nɛ́ gↄ̃ↄn siisiigↄ̃mɛ lɛo siigↄ̃. À dìɛ à yãkpaɛ kɛo gbɛ̃nↄ wáa Banla zĩbaa gbɛra. 5 Ben wà Pita kũna kpɛ́siaan, mↄde sↄsi gbɛ̃nↄↄ e adua kɛɛnɛ zɛna sai.

Pita bↄna kpɛ́siaan

6 Zĩ kɛ̀ tó guu dↄ̀ kɛ̀ Hɛrↄdu é bↄo, zĩ beeea gwãavĩn Pita e ii oo soza gↄ̃ↄn plaaanↄ dagura yina kↄ̃n mↄ̀kyakooo mɛ̀n plaa, bensↄ̃ gↄ̃ↄn plaaanↄↄ kú kpɛɛlɛa aↄ̃ↄe kpɛ́ pì dãkpaa. 7 Kãndo gↄ̃ↄ Dii malaika gɛ̃̀ gwe, ben kpɛ́ pì pù. À Pita lɛ̀ a gbã̀ntɛ̃a à à vù à bè: Ǹ fɛɛ kpakpaa. Ben mↄ̀kyakoo pìnↄ bↄ̀ɛ à ↄↄa. 8 Ben malaika pì bènɛ: Ǹ n uta da ǹ n kyatee kpá. Pita kɛ̀ lɛ, ben malaika pì bè: Ǹ n uta kakↄ̃a ǹ kũ ǹ tɛ́mazi. 9 Ben Pita bↄ̀ à tɛ̀zi. Èe yã kɛ̀ malaika e kɛɛnɛ dↄ̃ yãpuraa ũro, èe daa nanaan ée oo. 10 Aↄ̃ gɛ̃̀tɛ gudãkpari káakula kↄ̃n à plaadeeo, ben aↄ̃ kà bĩilɛa. Bĩilɛ pì gbà nɛ́ mↄ̀mɛ, ben à wɛ̃̀ńnɛ kↄ̃n a zĩndao. Aↄ̃ bↄ̀ɛ aↄ̃ↄe gɛ̃ɛ wɛ́tɛn, ben gwe gↄ̃ↄ malaika pì Pita tò zɛ́daa guu. 11 Kɛ̀ Pita wɛ́ɛ kɛ̃̀kↄ̃a à bè: Má dↄ̃ sãnsãn sa kɛ̀ Dii a malaika zĩ̀, lɛ à ma bↄ Hɛrↄdu ↄzĩ kↄ̃n yã kɛ̀ Yudanↄ wɛ́ɛ dↄzi wà kɛmɛɛo píngi.

12 Kɛ̀ à làakari sù, à gàa Yohana kɛ̀ wè benɛ dↄ Maaku da Mariama bɛ. Wà kakↄ̃ana gwe pari wèe adua kɛɛ. 13 Kɛ̀ à gãnu gbà lɛ̀, ben nↄgbɛ̃ zĩkɛri kɛ̀ wè benɛ Roda gàa gwa. 14 Kɛ̀ à Pita kòto dↄ̃̀, pↄnnaa guu èe zɛ́ wɛ̃ro, à bàa lɛ̀ à ɛ̀ara à gàa à bèńnɛ Pita zɛ kpɛɛlɛa. 15 Wà bènɛ: Ĩa e kaamman yↄ́? Ben à zɛ̀o kɛ̀ yãpuramɛ. Ben wà bè: À malaikamɛ. 16 Pita kpɛ́ èe gbà lɛɛ. Kɛ̀ aↄ̃ↄ wɛ̃̀, aↄ̃ à è, ben yã pì bↄ̀ ń saɛ. 17 Ben à ↄ kɛ̀ńnɛ yáku aↄ̃ yĩtɛ, ben à tↄ̃̀kɛ̃ńnɛ lán Dii a bↄ kpɛ́siaan nà. Ben à bè: À gá à o Yemisinɛ kↄ̃n wa gbɛ̃ kpaaanↄ. Ben à bↄ̀ à gàa gu pãndea dↄ.

18 Kɛ̀ guu dↄ̀, zↄka gbãaa gɛ̃̀ sozanↄ dagura aↄ̃ↄe kↄ̃ lalaa: Bↄ́ bé à Pita lè? 19 Hɛrↄdu bè wà à wɛtɛ. Kɛ̀ wèe à ero, ben à yã làla gudãkpari pìnↄa, ben à bè wà ń dɛdɛ.

Hɛrↄdu gana

Beee gbɛra Hɛrↄdu bↄ̀ Yudea à gàa à gurↄplaa kɛ̀ Sizarea. 20 À pↄ fɛ̃̀ Tayadeenↄ kↄ̃n Sidↄ̃deenↄzi maamaa, ben gbɛ̃ beeenↄ lɛdolɛ kɛ̀ aↄ̃ mↄ̀ à gwa lɛdo. Aↄ̃ gàa kína pì bɛgwari Blasatu kiia. Kɛ̀ Blasatu ń yãzɛ è, aↄ̃ gàa lɛdolɛ kɛ kↄ̃n Hɛrↄduo, zaakɛ aↄ̃ bùsu pↄ́blee è bↄ à bùsummɛ.

21 Kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ wà dìɛ kà, Hɛrↄdu a kíble'utanↄ dà à gàa à vɛ̃̀ɛ a tintia, ben à yã ò gbɛ̃nↄnɛ. 22 Gbɛ̃nↄ wii lɛ̀ wà bè: Luda ke bé èe yã oo, èe kɛ gbɛ̃nteenlo. 23 Gwe gↄ̃ↄ Dii malaika à lɛ̀ à à nɛ̀, kɛ̀ èe bítakɛɛ dↄ̃ Ludanɛro yãnzi, ben à mɛ̀ kↄ̀kↄ kà à gà.

24 Luda yã gↄ̃̀ dagula èe kaara. 25 Banaba kↄ̃n Soluo sↄ̃, kɛ̀ aↄ̃ ń kámasa yã kɛ̀kɛ wà yã̀a, aↄ̃ bↄ̀ Yerusalɛmu aↄ̃ Yohana kɛ̀ wè benɛ Maaku sɛ̀ wà tào.

13

Banaba kↄ̃n Soluo zĩna

1 Annabinↄ kↄ̃n yãdannɛrinↄↄ kú Antiↄku sↄsi gbɛ̃nↄ tɛ́, aↄ̃ tↄ́n Banaba kↄ̃n Simɛↄ kɛ̀ wè benɛ Báasiaao kↄ̃n Sirɛni bùsu gbɛ̃ Lusiuo kↄ̃n Manaɛ kɛ̀ nɛ́ blè kↄ̃n kí Hɛrↄduo lɛdooo kↄ̃n Soluo. 2 Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe dↄnzi kɛɛ Diinɛ kↄ̃n lɛ́yinao, Luda Nini bè: À Banaba kↄ̃n Soluo diɛ ńdona zĩi kɛ̀ ma ń sɛ́a yãnzi. 3 Kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ yì aↄ̃ adua kɛ̀, ben aↄ̃ ↄ dìdiḿma aↄ̃ ń gbáɛ, aↄ̃ dà zɛ́n.

Kuuna Sipiru bùsun

4 Kɛ̀ Luda Nini Banaba kↄ̃n Soluo zĩ̀ lɛ, aↄ̃ gàa Sɛlusia. Zaa gwe aↄ̃ gɛ̃̀ góro'itɛn aↄ̃ gàa Sipiru bùsun. 5 Kɛ̀ aↄ̃ kà Salami, aↄ̃ Luda yã waazi kɛ̀ Yudanↄ aduakɛkpɛnↄ guu. Yohana Maaku kúńyo dↄnlɛri ũ. 6 Aↄ̃ bↄ̀ɛ luan pìn ai Pafↄ, ben aↄ̃ kpàkↄ̃a kↄ̃n Yuda dabukɛri kɛ̀ dɛ annabi ɛgɛɛ ũuo gwe. À tↄ́n Yesunɛ. 7 Ègↄ̃ kú kↄ̃n bùsu pì gbɛ̃nsi Sɛgiu Pↄluo. Gbɛ̃nsi pì nɛ́ ↄ̃ndↄ̃rimɛ, ben à Banaba kↄ̃n Soluo sìsi kɛ̀ à yezi à Luda yã ma yãnzi. 8 Dabukɛri pì tↄ́n Ɛlima kↄ̃n Giriki yão. À íbɛtɛ kpàńyo, èe wɛtɛɛ à gbɛ̃nsi pì swã gbãgbã lɛ àton Yesu náanɛ kɛro yãnzi. 9 Ben Solu kɛ̀ wè be dↄ Pↄlu, Luda Nini dìa, ben a wɛ́ɛ pɛ̀ Ɛlimaa à bè: 10 Ibilisi nɛ́nↄ doken n ũ! Maa píngi kpaaside! Gbɛ̃ntee kɛ̀ yã zaa píngi pɛ̀kↄ̃rɛa! Wɛ́ɛzɛ̃ri pãsĩ! Nɛ́ Dii zɛ́ súusu liɛna kpɛɛgãnda tóroo? 11 Tia sa Dii é ↄ kúɛmma lɛ ǹ vĩ̀a kũ. Nɛ́ gurↄplaa kɛ ↄfãntɛ̃'esai. Gwe gↄ̃ↄ Ɛlima wɛ́ɛ gↄ̃̀ dãadãa, gusiaa kùɛa. Ben èe ↄ máɛmaɛɛ à gbɛ̃ wɛtɛ à a ↄ kũ. 12 Kɛ̀ gbɛ̃nsi pì yã kɛ̀ kɛ̀ pì è, à Dii náanɛ kɛ̀, zaakɛ Dii yã kɛ̀ Pↄlu dànɛ à kũ̀ gbãa.

Kuuna Antiↄku kɛ̀ kú Pisidia bùsun

13 Ben Pↄlu gɛ̃̀ góro'itɛn kↄ̃n a gbɛ̃nↄ aↄ̃ bↄ̀ Pafↄ wà gàa Pɛga, Pamfilia bùsun. Gwen Yohana Maaku ń tón à ɛ̀ara à tà Yerusalɛmu. 14 Bↄna Pɛga aↄ̃ gàa Antiↄku kɛ̀ kú Pisidia bùsun. Kámmabogurↄↄ zĩ aↄ̃ gàa wà vɛ̃̀ɛ aduakɛkpɛn. 15 Doka kↄ̃n annabinↄ takadanↄ kyókɛna gbɛra aduakɛkpɛ gbɛ̃nsinↄ gbɛ̃ zĩ̀ à bèńnɛ: Gbɛ̃nↄ, tó á kaarana yãke vĩ à o gbɛ̃nↄnɛ, à o. 16 Ben Pↄlu fɛ̀ɛ à ↄ zùńnɛ à bè: Isarailinↄ kↄ̃n bori pãnde dↄnzirinↄ, à ma yã ma. 17 Isarailinↄ Luda wa dezinↄ sɛ̀, ben à ń borii kàara kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Igipiti bùsun. Ben à bↄ̀ńyo gwe kↄ̃n a gbãa bítao. 18 À ń gwa gbáan lán wɛ̃̀ baplaaa bà. 19 À gbãaa blè Kanaa bùsu bori mɛ̀n swɛɛplaaanↄa, ben à ń bùsu pì kpàḿma. 20 À píngi kà wɛ̃̀ wàa plaa kpɛ́ baplaa akuri taka. Beee gbɛra à yãgↄ̃gↄ̃rinↄ dìɛńnɛ ai à gàa pɛ́ annabi Samuɛlia. 21 Kɛ̀ aↄ̃ kína gbèka, ben Luda Kisi nɛ́ Solu, Bɛyãmi borii dìɛńnɛ. À kpata blè wɛ̃̀ baplaa, 22 ben Luda à bↄ̀ kpatan à Dauda kà à gɛ̃ɛ ũ. Luda Dauda yã ò à bè á è Yɛsɛ nɛ́ Dauda pↄↄ kɛ̀are, eé a pↄyezi píngi yã kɛmɛ. 23 À borii guu à Yesu bↄ̀n Isarailinↄnɛ Mìsiri ũ lán à à lɛ́ gbɛ̃̀ nà. 24 Ai Yesu pì gↄ̃ gá mↄ́ Yaaya gĩakɛ à waazi kɛ̀ Isarailinↄnɛ ń píngi, à òńnɛ aↄ̃ ń nↄ̀sɛ liɛ aↄ̃ batisi kɛ. 25 Kɛ̀ Yaaya zĩi kà yãana à bè: Dén ée daa má dɛ a ũu? Gbɛ̃ kɛ̀ á wɛ́ɛ dↄzin ma ũro. À ma! Adee e mↄↄ ma gbɛra, mɛ́ɛ ká mà à kyatee bↄbↄnɛro.

26 Ma gbɛ̃nↄ, Ibraĩ boriinↄ kↄ̃n bori pãnde dↄnzirinↄ, wapinↄn Luda mìsina yã kɛ̀kii kpã̀sãwe. 27 Yerusalɛmudeenↄ kↄ̃n ń gbãadeenↄↄ e Yesu dↄ̃ro, aↄ̃ↄe annabinↄ takada kɛ̀ wègↄ̃ à kyó kɛɛ kámmabogurↄↄ zĩ píngi zɛ́ dↄ̃ro, ben aↄ̃ↄ tò annabi pìnↄ yã pàpa aↄ̃ yã vɛ̃̀ɛa. 28 Aↄ̃ↄe yãke ea kɛ̀ à kà wà à dɛro, ben aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀ Pilatia wà à dɛ. 29 Kɛ̀ aↄ̃ yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ à yã musu kɛ̀ píngi, wà à pìta lía wà à dàɛ mirawɛɛn. 30 Mↄde Luda à fɛ̀ɛ bↄna gaan. 31 Gurↄ pariinↄ guu à bↄ̀ à mↄ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Galili aↄ̃ gàao Yerusalɛmunↄzi. Aↄ̃mbe à sèedadeenↄ ũ gbɛ̃nↄnɛ. 32 Wapinↄ sↄ̃, wa mↄ à baaru nnaa kpáare. Lán Luda lɛ́ gbɛ̃̀ wa dezinↄnɛ nà 33 à kɛ̀ wamↄwa kɛ̀ wá dɛ aↄ̃ borii ũunↄnɛ, à Yesu fɛ̀ɛ lán wà ò Saamu plaadee guu nà. Luda bè:

Ma nɛ́n n ũ,

gbã̀an ma n i.

34 Èe yai kũro, mↄde Luda à fɛ̀ɛ bↄna gaan lán Ludaa ò nà yã à bè:

Mɛ́ kúadona aubarika kɛare yãpura

lán má ò Daudanɛ nà.

35 Ben wà ò gukea dↄ wà bè:

Nɛ́ we n gbɛ̃ kɛ̀ kú adona yai kũro.

36 Dauda sↄ̃ Luda pↄyezi kɛ̀ a gurↄↄa, à gà wà à mira kpàkↄ̃zi kↄ̃n à dezinↄ pↄ́o, ben à yai kũ̀. 37 Gbɛ̃ kɛ̀ Luda à fɛ̀ɛ bↄna gaan pì e yai kũro. 38 Ma gbɛ̃nↄ, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ durunnↄ kɛ̃nnɛna waazi kɛ̀ wée kɛɛaree bↄ̀ Yesu gãzĩmɛ. 39 Musa doka è fↄ̃ à tò yã bↄńyo nnaro, mↄde Luda è tó yã bↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Yesu náanɛ kɛɛnↄ nna à píngi guu. 40 À làakari kɛ, lɛ yã kɛ̀ annabinↄↄ ò tón a lero 41 aↄ̃ bè:

À ma, a faborinↄ,

à kɛ gìri à kaatɛ,

zaakɛ mɛ́ yãke kɛ a gurↄↄa.

Baa tó wà òare, é síro.

42 Kɛ̀ Pↄlu kↄ̃n Banabao e bↄɛɛ aduakɛkpɛn, wà kùɛńnɛ aↄ̃ ɛara wà mↄ́ yã pì ońnɛ kámmabogurↄ làa dↄ. 43 Kɛ̀ wèe fãakↄ̃a, Yudanↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è dↄnzi kɛńyonↄ bↄ̀ wà tɛ̀ Pↄlu kↄ̃n Banabaozi pari. Aↄ̃ yã òńnɛ aↄ̃ lɛ́ dàḿma, lɛ aↄ̃gↄ̃ gaa aɛ kↄ̃n gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Ludaa kɛ̀ńnɛo.

44 Kámmabogurↄ làa wɛ́tɛdeenↄ kàkↄ̃a ń píngi wà mↄ̀ Dii yã ma. 45 Kɛ̀ Yudanↄ parii è lɛ, aↄ̃ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpà maamaa, ben aↄ̃ↄe Pↄlu yã ɛgɛ boo wèe à sↄ̃sↄ̃ↄ. 46 Ben Pↄlu kↄ̃n Banabao yã òńnɛ kↄ̃n kùgbãaao wà bè: Ámbe à kↄ̃ sìo wà Luda yã oare gĩa káaku. Zaakɛ a gizi ée daa ée ká à wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo ero, wé ɛara wà aɛ dↄ bori pãndenↄa sa. 47 Zaakɛ Dii yã kɛ̀ dìɛwe à bè:

Ma n diɛ gupuraa ũ bori pãndenↄnɛ,

lɛ ǹ gá kↄ̃n mìsina yão ai tↄↄtɛ lɛ́ zɛkiia.

48 Kɛ̀ bori pãndenↄ yã pì mà, aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna aↄ̃ bɛ̀ɛ lì Dii yãnɛ, ben gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń díɛ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro pↄ́ ũunↄ Yesu náanɛ kɛ̀. 49 Ben Dii yã dà bùsu pìla píngi. 50 Yudanↄ ↄ sↄ̃̀ bori pãnde nↄgbɛ̃ dↄnziri bɛ̀ɛdeenↄzi kↄ̃n wɛ́tɛ gbãadeenↄo, ben aↄ̃ wɛ́ɛ tã̀ Pↄlu kↄ̃n Banabaoa aↄ̃ pɛ̀ḿma ń bùsun. 51 Aↄ̃ lutɛ̃ gògo ń gbánↄa aↄ̃ tona kↄ̃n Ludao sèeda ũ, ben aↄ̃ gàa Ikↄniu. 52 Yesudeenↄ sↄ̃, Luda Nini pɛ̀kↄ̃rɛḿma kↄ̃n pↄnnaao.

14

Kuuna Ikↄniu

1 Aↄ̃ↄ kɛ̀ Ikↄniu lán aↄ̃ↄ kↄ̃ dↄ̃o nà, aↄ̃ gɛ̃̀ Yudanↄ aduakɛkpɛn aↄ̃ yã ò ai Yudanↄ kↄ̃n bori pãndenↄ Dii náanɛ kɛ̀ paripari. 2 Ben Yuda kɛ̀ aↄ̃ gì yã pì sízinↄ bori pãndenↄ swã gbã̀gbã Yesudeenↄnɛ aↄ̃ íbɛtɛ kpàńyo. 3 Baa kↄ̃n beeeo Pↄlu kↄ̃n Banabao gurↄplaa kɛ̀ gwe aↄ̃ Dii yã ò kↄ̃n kùgbãaao, ben Dii ń gbá zɛ́ aↄ̃ sèedanↄ kↄ̃n dabuyãnↄ kɛ̀, kɛ̀ yãpuraa kpà a gbɛ̃kɛyã kɛ̀ aↄ̃ↄe ooa. 4 Ben wɛ́tɛdeenↄ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃a, gbɛ̃kenↄ zɛ̀ kↄ̃n Yudanↄ, gbɛ̃kenↄ sↄ̃ kↄ̃n zĩ̀rinↄ. 5 Ben Yudanↄ kↄ̃n bori pãndenↄ kↄ̃n ń gbãadeenↄ zɛ̀o wà wɛ́ɛ tãḿma wà ń pápa gbɛ̀o. 6 Kɛ̀ Pↄlu kↄ̃n Banabao ń yã dↄ̃̀, ben aↄ̃ bàa sì wà tà Likaonia bùsu wɛ́tɛnↄ guu, Lisitira kↄ̃n Dɛbio kↄ̃n ń lakutunↄ. 7 Ben aↄ̃ↄ kpɛ́ wèe baaru nnaa pì kpaańnɛ gwe.

Kuuna Lisitira

8 Gↄ̃gbɛ̃ kee kú Lisitira à gbánↄↄ fɛ̃fɛ̃na. Zaa lán wà à ì nà ɛrɛmɛ, èe táa o zikiro. 9 Èe swã kpaa Pↄlu yãzi, ben Pↄlu wɛ́ɛ pɛ̀a tíii, à è à ludanaanɛkɛna kà à à kɛ̃kↄ̃a, 10 ben à bènɛ kↄ̃n kòto gbãaao: Ǹ fɛɛ ǹ zɛ n gbáa. Ben à vĩ̀ à zɛ̀ à nà táa'onaa. 11 Kɛ̀ gbɛ̃nↄↄ è lán Pↄlu kɛ̀ nà, ben aↄ̃ wiii kàkũn kↄ̃n Likaonia yão wà bè: Tãanↄ lì gbɛ̃nteenↄ ũ aↄ̃ pìtawa. 12 Aↄ̃ tↄ́ kpà Banabanɛ Zusu, Pↄlu sↄ̃ Ɛmɛsi kɛ̀ àmbe è dↄńnɛ aɛ kↄ̃n yã'onao yãnzi. 13 Zusu pì kpɛ́ kú wɛ́tɛ kpɛɛ, ben à gbã̀gbãri mↄ̀ kↄ̃n zùswaree kɛ̀ wà lávu zãblebↄ kɛ̀ńnɛnↄo wɛ́tɛ bĩilɛa. À yezi gbɛ̃nↄ saa oo zĩ̀rinↄa. 14 Kɛ̀ Banaba kↄ̃n Pↄluo yã pì mà, aↄ̃ ń utanↄ gà wà kɛ̃̀kɛ̃, ben aↄ̃ sì gbɛ̃nↄ tɛ́ kↄ̃n wiiio 15 wà bè: Gbɛ̃nↄ, bↄ́yãnzi ée kɛɛ lɛzi? Gbɛ̃nteenↄn wa ũ se lán a bà. Baaru nnaan wée kpaaare, lɛ à kpɛɛ li pↄ́ gina kɛ̀nↄnɛ à aɛ dↄ Luda Wɛ̃̀ndidea. Àmbe à musu kɛ̀ kↄ̃n tↄↄtɛo kↄ̃n ísiaao kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ píngi. 16 À bori píngi tò yã aↄ̃ ń zĩnda zɛ́ sɛ̀. 17 Baa kↄ̃n beeeo à a zĩnda ↄ̀dↄaare maakɛna guu. È tó lou maare lɛ à pↄ́ kɛ̃ a gurↄↄa. È a gba pↄ́ble bíta lɛ àgↄ̃ kú pↄnnaa guu. 18 Baa kↄ̃n yãbee'onao, ↄsi kↄ̃n ↄsiio aↄ̃ gbasa wà gì gbɛ̃nↄnɛ wà saa oḿma.

19 Ben Yudanↄ bↄ̀ Antiↄku kↄ̃n Ikↄniuo aↄ̃ mↄ̀ wà gbɛ̃nↄ swã gbã̀gbã. Ben aↄ̃ Pↄlu pàpa gbɛ̀o aↄ̃ à gàɛ wà bↄ̀o wɛ́tɛ kpɛɛ, aↄ̃ↄe daa à gàmɛ. 20 Kɛ̀ Yesudeenↄ kàkↄ̃azi, ben à fɛ̀ɛ à gɛ̃̀ wɛ́tɛ guu. Kɛ̀ guu dↄ̀, àpi kↄ̃n Banabao gàa Dɛbi.

Zĩ̀rinↄ tana Antiↄku

21 Kɛ̀ aↄ̃ baaru nnaa kpàńnɛ wɛ́tɛ pì guu, aↄ̃ gbɛ̃nↄ è pari. Ben aↄ̃ ɛ̀ara wà gàa Lisitira kↄ̃n Ikↄniuo kↄ̃n Antiↄkuo, 22 aↄ̃ↄe Yesudeenↄ gbaa gbãaa, aↄ̃ↄe lɛ́ daaḿma aↄ̃ zɛ gbãa Yesu náanɛkɛna guu wà bè: Séde wà nawɛ̃a kɛ maamaa gĩa, gbasa wà gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu. 23 Aↄ̃ gbɛ̃nsinↄ dìɛńnɛ sↄsi kↄ̃n sↄsio, ben aↄ̃ adua kɛ̀ńnɛ kↄ̃n lɛ́yinao aↄ̃ ń ná Dii kɛ̀ aↄ̃ à náanɛ kɛ̀ ↄzĩ.

24 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ Pisidia bùsu kpa, ben aↄ̃ kà Pamfilia bùsun. 25 Aↄ̃ Luda yã ò Pɛga, ben aↄ̃ gàa Atalia. 26 Gwen aↄ̃ gɛ̃̀ góro'itɛn, aↄ̃ tà Antiↄku, guu kɛ̀ wà ń ná Ludanɛ a ↄzĩ yã, lɛ à gbɛ̃kɛɛ kɛńnɛ zĩi kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ wà yã̀a tia yã musu. 27 Kɛ̀ aↄ̃ kà, aↄ̃ sↄsi gbɛ̃nↄ kàkↄ̃a aↄ̃ yã kɛ̀ Ludaa kɛ̀ńnɛ gbã̀ńnɛ píngi, lán à bori pãndenↄ gbà zɛ́ aↄ̃ a náanɛ kɛ̀ nà. 28 Ben aↄ̃ gurↄplaa kɛ̀ńyo gwe.

15

Yãgↄ̃gↄ̃na Yerusalɛmu

1 Gbɛ̃kenↄ bↄ̀ Yudea aↄ̃ mↄ̀ Antiↄku, ben aↄ̃ yã dà Yesudeenↄnɛ wà bè: Tó ée bã̀ngu kɛ lán Musa dìɛ nàro, é mìsina ero. 2 Pↄlu kↄ̃n Banabao zↄka kàńzi aↄ̃ lɛokpakↄ̃a kɛ̀ńyo maamaa yã pì musu. Ben Yesudeenↄ zɛ̀o Pↄlu kↄ̃n Banabao kↄ̃n ń gbɛ̃kenↄ gá Yerusalɛmu lɛ aↄ̃ yã pì gↄ̃gↄ̃ kↄ̃n zĩ̀rinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ. 3 Aↄ̃ gàa wà zɛ̀ńnɛ, ben aↄ̃ bↄ̀ɛ Fenisia kↄ̃n Samariao bùsu kpaao. Aↄ̃ bori pãndenↄ nↄ̀sɛliɛna yã tↄ̃kɛ̃̀ ń gbɛ̃nↄnɛ gwe, ben aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna maamaa. 4 Kɛ̀ aↄ̃ kà Yerusalɛmu, sↄsi gbɛ̃nↄ kↄ̃n zĩ̀rinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ gbãakɛ kpàńzi, ben aↄ̃ yã kɛ̀ Ludaa kɛ̀ńnɛ píngi baaru kpàńnɛ. 5 Ben Farisi Yesude kenↄ fɛ̀ɛ wà bè: Séde bori pãndenↄ bã̀ngu kɛ, wà ońnɛ aↄ̃gↄ̃ Musa doka kũna. 6 Ben zĩ̀rinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kↄ̃ kàkↄ̃a aↄ̃ↄe yã pì gwaa. 7 Kɛ̀ yãgↄ̃gↄ̃na gbã̀a kũ̀, Pita fɛ̀ɛ à bèńnɛ: Ma gbɛ̃nↄ, á dↄ̃ kɛ̀ Luda ma diɛ a tɛ́ à gì kɛ̀, lɛ bori pãndenↄ Yesu baaru nnaa ma ma lɛ́n aↄ̃ à náanɛ kɛ. 8 Luda baade píngi nↄ̀sɛ dↄ̃, ben à ń gbá a Ninii ń sina sèeda ũ lán à wa gba nà. 9 Ludaa e ń diɛ doodo kↄ̃n wapinↄro. À ń nↄ̀sɛ pìpińnɛ kɛ̀ aↄ̃ Yesu náanɛ kɛ̀ yãnzi. 10 Bↄ́yãnzi ée Luda lɛɛ ée gwaa tiazi? Asoo kɛ̀ wa dezinↄ fùa wà sɛ́ kↄ̃n wapinↄ, àmbe á yezi à dińnɛↄ́? 11 Lɛnlo! Wá sì kɛ̀ wé mìsina e Dii Yesu gbɛ̃kɛ yãnzi lán aↄ̃pinↄ bà se.

12 Gbɛ̃nↄ kɛ̀ kítikiti ń píngi, ben aↄ̃ swã kpà Banaba kↄ̃n Pↄluozi, aↄ̃ↄe sèedanↄ kↄ̃n dabuyã kɛ̀ Ludaa kɛ̀ ń gãzĩ bori pãndenↄ tɛ́nↄ oońnɛ. 13 Kɛ̀ aↄ̃ yã ò wà yã̀a, Yemisi fɛ̀ɛ à yã ò à bè: Ma gbɛ̃nↄ, à ma yã ma. 14 Simↄ ò lán Luda wɛ́ɛ pã̀ bori pãndenↄla káaku nà à gbɛ̃nↄ sɛ̀ ń tɛ́ a pↄ́ ũ. 15 Annabinↄ yãnↄ kↄ̃ sɛ̀ kↄ̃n beeeo, zaakɛ aↄ̃ bè:

16 Beee gbɛra mɛ́ ɛara mà mↄ́ mà Dauda bɛzĩ bo,

mɛ́ à guforonↄ kɛkɛ mà tata mà à fɛɛ,

17 lɛ gbɛ̃ntee kpaaanↄ ma kii wɛtɛ,

bori pãnde gbɛ̃ kɛ̀ ma tↄ́ kúḿma pìnↄ ń píngi.

Dii kɛ̀ èe yã pì kɛɛ bé à ò,

18 àmbe à tò wà yã pì dↄ̃ zaa káaku.

19 Beee yãnzi má è à maa wà yã kɛ̀ zĩ'ũu diɛ bori pãnde kɛ̀ aↄ̃ↄe aɛ dↄↄ Ludaanↄnɛro. 20 Wà takada kɛ̃ńnɛ aↄ̃ mì kɛ̃ tãa pↄ́bleea kↄ̃n pãpãkɛnao kↄ̃n nↄ̀bↄ kòtokpasaio kↄ̃n aruo. 21 Zaakɛ à gì kɛ̀ kɛ̀ wègↄ̃ Musa takada kyó kɛɛ aduakɛkpɛnↄ guu kámmabogurↄↄ zĩ píngi wègↄ̃ à doka waazi kɛɛ wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo.

Gbɛ̃nↄ zĩna bori pãnde Yesudeenↄa

22 Ben zĩ̀rinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n sↄsi gbɛ̃nↄ píngi zɛ̀o wà gbɛ̃nↄ bↄ ń tɛ́ wà ń zĩ Antiↄku kↄ̃n Pↄluo kↄ̃n Banabao. Ben aↄ̃ ń aɛde kenↄ bↄ̀, Yudasi kɛ̀ wè benɛ Basaba kↄ̃n Silasio. 23 Wà ń zĩ láo, yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ à guun yɛ̀:

Wamↄwa zĩ̀rinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ wa ì kpà amↄa wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ bori pãnde ũunↄa zaa Antiↄku kↄ̃n Siria bùsuo kↄ̃n Silisia bùsuo. 24 Wá mà wa gbɛ̃kenↄ gàa a kiia wa lɛ́ saɛ, aↄ̃ a nↄ̀sɛ yàkaare aↄ̃ a da bídin ń yã'ona guu. 25 Ben wa lɛdolɛ kɛ̀ wa zɛo kɛ̀ wà gbɛ̃nↄ bↄ wà ń zĩawa kↄ̃n wa gbɛ̃ yenzideenↄ Banaba kↄ̃n Pↄluo 26 kɛ̀ aↄ̃ gì ń wɛ̃̀ndizi wa Dii Yesu Kirisi tↄ́bↄna yãnzi. 27 Beee yãnzi wée Yudasi kↄ̃n Silasio zĩiawa, lɛ aↄ̃ yã kɛ̀ wá kɛ̃̀ lán oare kↄ̃n lɛ́o. 28 Zaakɛ Luda Nini kↄ̃n wapinↄ wa zɛo wàton aso ke diarero, séde pↄ́ kɛ̀ zɛ́ vĩi kɛ̀kiinↄ. 29 À mì kɛ̃ nↄ̀bↄ kɛ̀ wà saa òo tãaaa kↄ̃n aruo kↄ̃n nↄ̀bↄ kòtokpasaio kↄ̃n pãpãkɛnao. À maa à mì kɛ̃ beeenↄa. Wà kↄ̃ e aafia!

30 Ben wà ń gbáɛ aↄ̃ gàa Antiↄku. Aↄ̃ sↄsi gbɛ̃nↄ kàkↄ̃a ń píngi, ben aↄ̃ lá pì kpàḿma. 31 Kɛ̀ aↄ̃ à kyó kɛ̀, ben aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna maamaa kↄ̃n nↄ̀sɛyĩikũyã pìo. 32 Yudasi kↄ̃n Silasio nɛ́ annabinↄmɛ, ben aↄ̃ lɛ́ dà ń gbɛ̃ pìnↄa maamaa aↄ̃ ń gbá gbãaa. 33 Kɛ̀ aↄ̃ gurↄplaa kɛ̀ gwe, Yesudeenↄ lɛ́ zàḿma, ben aↄ̃ tà ń zĩ̀rinↄ kiia aafia. 34-35 Pↄlu kↄ̃n Banabao gↄ̃̀ Antiↄku. Kↄ̃n gbɛ̃ pari pãndenↄ aↄ̃ Dii yã dàńnɛ, aↄ̃ baaru nnaa kpàńnɛ.

Pↄlu kↄ̃n Banabao kɛ̃kↄ̃ana

36 Gurↄ plaaa gbɛra Pↄlu bè Banabanɛ: Wà ɛara wà gá wa gbɛ̃nↄ gwa wɛ́tɛ kɛ̀ wa Dii yã waazi kɛ̀n yãanↄ guu, wàgↄ̃ dↄ̃ lán aↄ̃ↄ kuu nà. 37 Banaba yezi à Yohana Maaku sɛ́ à gáńyo, 38 ben Pↄlu e daa à maa aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ kɛ̃̀ḿma Pamfilia à gì tɛ́ńzi ń zĩi guu sɛ́ dↄro. 39 Kɛ̀ aↄ̃ↄe kↄ̃ yã maro, ben aↄ̃ kɛ̃̀kↄ̃a. Banaba Maaku sɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ góro'itɛn aↄ̃ gàa Sipiru. 40 Ben Pↄlu Silasi sɛ̀. Yesudeenↄ ń ná Diinɛ a ↄzĩ lɛ à gbɛ̃kɛɛ kɛńnɛ, ben aↄ̃ dà zɛ́n, 41 aↄ̃ bↄ̀ɛ Siria kↄ̃n Silisiao aↄ̃ sↄsi gbɛ̃nↄ gbà gbãaa.

16

Pↄlu wɛ́tɛgana kↄ̃n Timↄtio kↄ̃n Silasio

1 Pↄlu kà Dɛbi kↄ̃n Lisitirao. Gwen Yesude kee kún à tↄ́n Timↄti. À da nɛ́ Yuda Yesudeemɛ, à de sↄ̃ nɛ́ Girikimɛ. 2 À tↄ́ nna Yesudee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Lisitira kↄ̃n Ikↄniuonↄ kiia. 3 Pↄlu yezi à gáao, ben a bã̀ngu kɛ̀nɛ Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú wɛ́tɛ pìnↄ guunↄ yãnzi, zaakɛ aↄ̃ píngi dↄ̃ kɛ̀ à de nɛ́ Girikimɛ. 4 Wɛ́tɛ kɛ̀ aↄ̃ gàan píngi, aↄ̃ yã kɛ̀ zĩ̀rinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄↄ dìɛ Yerusalɛmu ò sↄsi gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃gↄ̃ kũna. 5 Ben aↄ̃ↄe gbãa kũu ń ludanaanɛkɛna guu aↄ̃ↄe pari kũu lán guu e dↄↄ nà.

Pↄlu wɛ́ɛgupu'ena Toroasi

6 Luda Nini gìńnɛ aↄ̃ gá Luda yã o Asia bùsun, ben aↄ̃ bↄ̀ɛ Firigia kↄ̃n Galatia bùsunↄo. 7 Kɛ̀ aↄ̃ kà Misia bùsu lɛ́n, aↄ̃ yↄ̃̀a wà gɛ̃ Bitinia bùsun, ben Yesu Ninii e weńnɛro. 8 Kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀ Misia bùsula, ben aↄ̃ kà Toroasi. 9 Gwãavĩ Pↄlu Masedonia bùsu gbɛ̃ke è zɛala wɛ́ɛgupu'ena guu, èe agbaa kpaanɛ à bè: Ǹ bikũ ǹ mↄ́ wa kiia Masedonia ǹ dↄwalɛ. 10 Kɛ̀ à wɛ́ɛgupu è lɛ, ben wa Masedonia soru kɛ̀ gↄ̃ↄ, zaakɛ wá dↄ̃̀ sa kɛ̀ Luda bé èe wa sísi wà gá baaru nnaa kpáńnɛ.

Lidia Yesu zɛ́ sɛna

11 Ben wa gɛ̃ góro'itɛn Toroasi wa mì pɛ̀ Samↄtarasia. Kɛ̀ guu dↄ̀ wa ka Nɛapↄli. 12 Bↄna gwe wa gaa Filipi. Àmbe Masedonia bùsu kpadoo pì wɛ́tɛdaa ũ kɛ̀ Romudeenↄↄ vĩ. Ben wa gurↄplaa kɛ̀ wɛ́tɛ pì guu. 13 Kámmabogurↄↄ zĩ wa bↄ wɛ́tɛ kpɛɛ, wa gaa swaa saɛ, guu kɛ̀ wá mà aduakɛkii kún. Ben wa vɛ̃ɛ wa yã ò nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ana gweenↄnɛ. 14 Nↄgbɛ̃ kee kú gwe wè benɛ Lidia. Tiatira gbɛ̃mɛ, bisa wɛ́ɛ tɛ̃a búgu yàrimɛ, bensↄ̃ Luda dↄnzirimɛ. Èe yã kɛ̀ Pↄlu e oo maa, ben Dii a swɛ̃̀ wɛ̃̀nɛ à yã pì sì. 15 À batisi kɛ̀ kↄ̃n a bɛdeenↄ, ben à wɛ́ɛ kɛ̀wa à bè: Tó a ma Dii náanɛkɛna sì, à mↄ́ à pita ma bɛ. Ben wa à yãzɛ è.

Pↄlu kↄ̃n Silasio dana kpɛ́siaan Filipi

16 Zĩkea kɛ̀ wée gaa aduakɛkiia, wa dakↄ̃rɛ kↄ̃n zↄ̀nↄgbɛ̃ kɛ̀ mlɛ̃̀ tãa vĩio. À diinↄ è ↄↄ e maamaa à ziayã'onnɛna musu. 17 Ben à bↄ̀ à tɛ́wazi, wapinↄ kↄ̃n Pↄluo, èe wii lɛɛ à bè: Gbɛ̃ kɛ̀nↄ nɛ́ Luda Musude zↄ̀blerinↄmɛ, aↄ̃ↄe mìsina zɛ́ kpàakpa kɛɛare. 18 Ègↄ̃ kɛɛ lɛ lán guu e dↄↄ nà, ben yã pì Pↄlu ã̀'ã. À lìɛ à bè zĩn pìnɛ: Má ònnɛ kↄ̃n Yesu Kirisi tↄ́o ǹ goa. Ben à gòa gↄ̃ↄ.

19 Kɛ̀ à diinↄ dↄ̃ ń àre'ena à yã musu tãmaa yã̀a, ben aↄ̃ Pↄlu kↄ̃n Silasio kũ̀ aↄ̃ ń gáɛ wà gàańyo gbãadeenↄ kiia yàra guu. 20 Aↄ̃ gàańyo yãkpaɛkɛrinↄ kiia aↄ̃ bè: Gbɛ̃ kɛ̀nↄ nɛ́ Yudanↄmɛ, aↄ̃ↄe wa wɛ́tɛ yakaawe. 21 Fɛɛakaarayã kɛ̀ wa Romudeenↄ doka gì wà sí ke wà kɛɛn aↄ̃ↄe daańnɛ. 22 Parii fɛ̀ɛńzi, ben yãkpaɛkɛri pìnↄ bè wà ń pↄ́nↄ pitiḿma wà ń lɛ́lɛ gòo. 23 Kɛ̀ wà gbɛ̃na maaa kɛ̀ńnɛ, ben wà ń dá kpɛ́siaan wà bè kpɛ́ pì dãkparinɛ à ń dãkpa maamaa. 24 Kɛ̀ wà ònɛ lɛ, ben à ń dá kpɛ́tu à ń gbánↄ dà lín gíngin.

25 Lezãndo Pↄlu kↄ̃n Silasio e adua kɛɛ aↄ̃ↄe lɛ̀ sii Ludanɛ, gbɛ̃ kpaaanↄↄ e swã kpaa ń yãzi. 26 Kãndo tↄↄtɛ nìgãnigã kↄ̃n gbãaao ai kpɛ́ pì gũ̀nↄ dège. Gwe gↄ̃ↄ à gbànↄ wɛ̃̀wɛ̃ píngi, ben pisinanↄ mↄ̀kyakoonↄ bↄ̀ɛḿma píngi. 27 Kɛ̀ kpɛ́ dãkpari pì vù, à gbànↄ è wɛ̃wɛ̃na píngi, ben à a fɛ̃ɛdaa wòto à yezi à a zĩnda dɛ, zaakɛ èe daa pisinanↄ bàa sìmɛ. 28 Ben Pↄlu pũ̀tã kↄ̃n kòto gbãaao à bè: Ǹton n zĩnda kari kɛro. Wá kú kɛ̀ wa píngi. 29 Kpɛ́ dãkpari pì bè wà mↄ́ fitiao, ben à sì ń tɛ́ kↄ̃n bào à kùɛ Pↄlu kↄ̃n Silasio aɛ èe lugalugaa. 30 À bↄ̀ńyo bàazi, ben à bè: Mareenↄ, dian mɛ́ kɛ mà mìsina ee? 31 Aↄ̃ bènɛ: Ǹ Dii Yesu náanɛ kɛ, nɛ́ mìsina e, mpi kↄ̃n n bɛdeenↄ a píngi. 32 Ben aↄ̃ Dii yã ònɛ kↄ̃n a bɛdeenↄ ń píngi. 33 Lezãndo beeean kpɛ́ dãkpari pì ń sɛ́ à gàa à ń bↄ̀nↄ pìpińnɛ, ben à batisi kɛ̀ gↄ̃ↄ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ń píngi. 34 Ben à gɛ̃̀ńyo a bɛ à pↄ́blee kɛ̀ńnɛ. Àpi kↄ̃n a bɛdeenↄ pↄↄ kɛ̀ nna maamaa kɛ̀ aↄ̃ Luda náanɛ kɛ̀ yãnzi.

35 Kɛ̀ guu dↄ̀, yãkpaɛkɛrinↄ dogarinↄ zĩ̀ aↄ̃ gá onɛ à gbɛ̃ pìnↄ gbarɛ. 36 Ben kpɛ́ dãkpari pì bè Pↄlunɛ: Yãkpaɛkɛrinↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀ma lɛ mà a gbarɛ. À bↄɛ à tá aafia. 37 Ben Pↄlu bè dogari pìnↄnɛ: Aↄ̃ wa gbɛ̃ gbɛ̃nↄ wáa yãkpaɛkɛnawao sai aↄ̃ wa da kpɛ́siaan, wamↄwa kɛ̀ Romudeenↄn wa ũ. Tia sa aↄ̃ↄ yezi wà wa bↄɛ asii guuↄ́? O'o! Auo! Séde aↄ̃ mↄ́ wà wa bↄɛ ń zĩnda. 38 Dogari pìnↄ yã pì gbã̀ yãkpaɛkɛrinↄnɛ. Kɛ̀ aↄ̃ↄ mà Romudeenↄn ń ũ, ben vĩa ń kũ. 39 Ben aↄ̃ mↄ̀ wà agbaa kpàńnɛ wà ń bↄ́ɛ kpɛ́siaan, ben wà wɛ́ɛ kɛ̀ḿma aↄ̃ bↄńnɛ ń wɛ́tɛ guu. 40 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ kpɛ́siaan, aↄ̃ gàa Lidia bɛ. Aↄ̃ Yesudeenↄ lè gwe, ben aↄ̃ ń nↄ̀sɛ yĩi kũ̀ńnɛ aↄ̃ gɛ̃̀ zɛ́la.

17

Pↄlu kuuna Tɛsalonika

1 Aↄ̃ bↄ̀ɛ kↄ̃n Amfipↄlio kↄ̃n Apↄlↄniao, ben aↄ̃ kà Tɛsalonika, guu kɛ̀ Yudanↄ aduakɛkpɛ kún. 2 Ben Pↄlu gɛ̃̀ aduakɛkpɛn lán à kↄ̃ dↄ̃o nà, à waazi kɛ̀ńnɛ yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn musu kámmabogurↄ gɛ̃̀n aagↄ̃. 3 Èe bↄkↄ̃tɛɛńnɛ lán à kↄ̃ sìo Mɛsaya wɛ́ɛtãmma e nà à fɛɛ bↄna gaan à bè: Yesu kɛ̀ mɛ́ɛ à yã ooaree bé à Mɛsaya pì ũ. 4 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ yã pì zɛ́ è, ben aↄ̃ nà Pↄlu kↄ̃n Silasioa. Lɛn Giriki dↄnzirinↄ nàḿma lɛ pari se ai kↄ̃n nↄgbɛ̃ tↄ́deenↄ pari dↄ.

5 Ben Yudanↄ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpàńyo, aↄ̃ lilipãpã'orinↄ kàkↄ̃a aↄ̃ pari kũ̀, ben aↄ̃ wɛ́tɛ lògo. Aↄ̃ gàa wà lìga Yasↄ̃ bɛɛzi, aↄ̃ↄe Pↄlu kↄ̃n Silasio wɛtɛɛ lɛ wà ń kũ wà bↄńyo gupuraaa. 6 Kɛ̀ wèe ń ero, aↄ̃ Yasↄ̃ kↄ̃n Yesude pãndenↄ gàɛ wà bↄ̀ńyo wɛ́tɛ gbãadeenↄ kiia, aↄ̃ↄe wii lɛɛ wèe bee: Gbɛ̃ pìnↄ nɛ́ anduna gudɛrinↄmɛ. Aↄ̃ mↄ̀ kɛ̀, 7 ben Yasↄ̃ ń díɛ a bɛ. Gbɛ̃ pìnↄↄ e pãa Siza dokanɛ ń píngi, aↄ̃è be kína pãndee kuu wè benɛ Yesu. 8 Yã pì zↄ̃̀ gbɛ̃nↄ pↄↄa kↄ̃n wɛ́tɛ gbãadeenↄ. 9 Ben aↄ̃ ↄↄ sì Yasↄ̃a kↄ̃n a gbɛ̃ kpaaanↄ aↄ̃ ń gbáɛ.

Pↄlu kuuna Bɛrea

10 Gwãavĩ beeea gↄ̃ↄ Yesudeenↄ Pↄlu kↄ̃n Silasio gbàrɛ Bɛrea. Kɛ̀ aↄ̃ kà gwe, ben aↄ̃ gɛ̃̀ Yudanↄ aduakɛkpɛn. 11 Gbɛ̃ beeenↄ nↄ̀sɛ maaa dɛ Tɛsalonikadeenↄla aↄ̃ Luda yã sì ↄplaplaa. Lán guu e dↄↄ nà aↄ̃ègↄ̃ Luda yã gwagwaa lɛ wà dↄ̃ tó Pↄlu yã pìnↄ yãpuraa vĩ. 12 Aↄ̃ gbɛ̃nↄ Dii náanɛ kɛ̀ pari kↄ̃n Giriki nↄgbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ kↄ̃n Giriki gↄ̃gbɛ̃nↄo pari dↄ. 13 Kɛ̀ Tɛsalonika Yudanↄↄ mà Pↄlu e Luda yã waazi kɛɛ Bɛrea dↄ, ben aↄ̃ mↄ̀ gwe aↄ̃ yãkete dà gbɛ̃nↄ tɛ́ aↄ̃ ń pↄↄ fɛ̀ɛ. 14 Ben Yesudeenↄ Pↄlu gbàrɛ gↄ̃ↄ ísiaa kpa, mↄde Silasi kↄ̃n Timↄtio gↄ̃̀ gwe. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa zɛ Pↄlunɛnↄ gàao Atɛni, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà tà Silasi kↄ̃n Timↄtio kiia kↄ̃n Pↄlu lɛ́gbɛo, à bè aↄ̃ mↄ́ wà a le kpakpaa.

Pↄlu kuuna Atɛni

16 Kɛ̀ Pↄlu e ń dãa Atɛni, à nↄ̀sɛ yàka kɛ̀ à è tãa di wɛ́tɛ pì guu yãnzi. 17 Ben à waazi kɛ̀ Yudanↄnɛ kↄ̃n bori pãnde dↄnzirinↄ aduakɛkpɛn kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ ń lee yàra guunↄ lán guu e dↄↄ nà. 18 Pↄlu e yã lɛɛkↄ̃zi kↄ̃n yãwaaripari kɛ̀ wè ń sísi Ɛpikurenↄ kↄ̃n Sotoikinↄ. Ben aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè: Bↄ́ yãn titimako kɛ̀ e bↄɛɛ? Gbɛ̃kenↄ bè: Wée daa tãa dufunↄ yã kpàakpan èe kɛɛ. Aↄ̃ↄ ò lɛ kɛ̀ èe Yesu yã kↄ̃n à fɛɛna gaan-o baaru nnaa kpaańnɛ yãnzimɛ. 19 Ben aↄ̃ Pↄlu sɛ̀ wà gàao gbɛ̃nsinↄ kiia Areopagu aↄ̃ bè: Nɛ́ yã dufu kɛ̀ nɛɛ̀ dańnɛ oweroo? 20 Wa yãbↄnsaɛ mà n lɛ́zĩ, wá yezi wà à bↄkↄ̃tɛ dↄ̃. 21 Atɛnideenↄ píngi kↄ̃n nibↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ aↄ̃ègↄ̃ ye yã pãndeziro, séde yã dufu mana kↄ̃n à wàaripanao.

22 Ben Pↄlu fɛ̀ɛ à zɛ̀ Areopagudee pìnↄ tɛ́ à bè: Atɛnideenↄ, má è á mìsiɛna tãanↄnɛ aĩa vĩ maamaa yã píngi guu. 23 Kɛ̀ mɛ́ɛ lili oo a wɛ́tɛ guu, mɛ́ɛ pↄ́ kɛ̀ eè dↄnzi kɛńnɛnↄ tàasi kɛɛ, ben ma sa'oki ke è, wà pↄ́ kɛ̃̀a wà bè: Luda kɛ̀ wá dↄ̃ro pↄ́. Luda kɛ̀ á à dↄ̃roo ée dↄnzi kɛɛnɛ, à baarun mɛ́ɛ kpaaare. 24 Luda anduna kɛ̀ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ píngi. Àmbe musu kↄ̃n tↄↄtɛo Dii ũ, ègↄ̃ kú kpɛ́ kɛ̀ gbɛ̃nteenↄ bònɛnↄ guuro. 25 À bà kú kↄ̃n gbɛ̃ntee ↄdamma keoro. Àmbe è wɛ̃̀ndi kↄ̃n wesabonao kpá baade píngia kↄ̃n pↄ́ píngio. 26 À bori píngi bↄ̀ gbɛ̃ mɛ̀n do kiiamɛ, ben aↄ̃ↄ kú anduna gooda siigↄ̃ píngia. A gĩakɛ à gurↄↄ dìɛdiɛ bori pínginɛ kↄ̃n guu kɛ̀ aↄ̃égↄ̃ kún lɛ́o. 27 À ń kɛ́ lɛ aↄ̃gↄ̃ à wɛtɛɛ aↄ̃ ↄ máɛmaɛ ai aↄ̃ gá bↄa. Baa kↄ̃n beeeo à zã̀ kↄ̃n wa gbɛ̃keoro. 28 Zaakɛ àmbe è tó wàgↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ wà wa mɛ̀ sɛ́ wàgↄ̃ kuu. Lán a kɛɛ kenↄ ò nà: À boriinↄn wa ũ se. 29 Lán Luda boriinↄn wa ũ nà, wàtongↄ̃ daa Ludaa dɛ lán tãa bàro kɛ̀ gbɛ̃ntee kɛ̀ kↄ̃n vurao ke kondogi ke gbɛ̀ kɛ̀ à à ↄzĩi kɛ̀a a laasuua. 30 Luda mìkpɛɛ zù wa wɛ́ɛsiagurↄ yãnɛ, mↄde èe yã diɛɛ gbɛ̃nↄa gu sãnda píngia tia lɛ aↄ̃ nↄ̀sɛ liɛ. 31 Zaakɛ à gurↄↄ dìɛ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ à à sɛ̀ yãkpaɛ kɛ kↄ̃n andunao a zɛ́a. À gbɛ̃ kɛ̀ à à sɛ̀ pì fɛ̀ɛ bↄna gaan sèeda ũ baade pínginɛ.

32 Kɛ̀ aↄ̃ fɛɛ bↄna gaan yã pì mà, aↄ̃ gbɛ̃kenↄ à fabò, mↄde aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bè: Wé n yã pì ma zĩkea dↄ. 33 Ben Pↄlu bↄ̀ ń kiia. 34 Gbɛ̃kenↄ nàa, ben aↄ̃ Yesu náanɛ kɛ̀. Areopagu gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Diↄnisiu kú ń tɛ́ kↄ̃n nↄgbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Damario kↄ̃n gbɛ̃kenↄ dↄ.

18

Pↄlu gurↄplaakɛna Kↄrinti

1 Beee gbɛra Pↄlu bↄ̀ Atɛni à gàa Kↄrinti. 2 À kpàkↄ̃a kↄ̃n Yuda keo gwe, Pↄntu bùsu gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Akila kↄ̃n a naↄ̃ Pirisilao. Aↄ̃ sù kↄ̃n Itali bùsuo dufumɛ, kɛ̀ Siza Kalaudiu dìɛ Yudanↄnɛ aↄ̃ bↄɛ Romu yãnzi. Pↄlu gàa ń kiia, 3 ben à pìtaḿma, èe zĩi kɛɛńyo kɛ̀ ↄzĩdↄ̃nkↄ̃kɛrinↄn ń ũ yãnzi. Zaakɛ bisakutakɛrinↄn ń ũ ń píngi. 4 Kámmabogurↄↄ zĩ píngi è waazi kɛ aduakɛkpɛn èe wɛtɛɛ Yudanↄ kↄ̃n Girikinↄ a yãzɛ e.

5 Kɛ̀ Silasi kↄ̃n Timↄtio bↄ̀ Masedonia bùsun aↄ̃ sù, Pↄlu zɛ̀ kↄ̃n waazikɛnao èe oo Yudanↄnɛ wásawasa kɛ̀ Yesun Mɛsaya ũ. 6 Kɛ̀ Yudanↄ íbɛtɛ kpào aↄ̃ à sↄ̃̀sↄ̃, ben à a pↄ́kãsãanↄ kpòkɛńla à bè: Yã kɛ̀ á kɛ̀ wí a musu, ma yãn dↄro. Zaa tia mɛ́ gá bori pãndenↄ kiiamɛ. 7 Kɛ̀ à bↄ̀ gwe, à gàa à pìta bori pãnde dↄnziri kɛ̀ wè benɛ Titiu Yusutu bɛ aduakɛkpɛ pì saɛ. 8 Aduakɛkpɛ gbɛ̃nsi Kirisipu Dii náanɛ kɛ̀ kↄ̃n a bɛdeenↄ ń píngi. Kↄrintidee kɛ̀ aↄ̃ Pↄlu yã mànↄ Yesu náanɛ kɛ̀ pari, ben aↄ̃ batisi kɛ̀. 9 Gwãavĩ kea Dii ò Pↄlunɛ wɛ́ɛgupu'ena guu à bè: Ǹton tó vĩa n kũro, ǹton kámma bo kↄ̃n yã'onnɛnaoro, 10 zaakɛ gbɛ̃nↄↄ kú ma pↄ́ ũ pari wɛ́tɛ kɛ̀ guu. Má kúnyo, gbɛ̃ke é n kũ à ĩa dammaro. 11 Ben Pↄlu wɛ̃̀ do kↄ̃n mↄ swɛɛdooo kɛ̀ gwe ègↄ̃ Luda yã daa gbɛ̃nↄnɛ.

12 Gurↄↄ kɛ̀ Romu gbɛ̃ Galio dɛ Girisi bùsu gbɛ̃nsi ũ, Yudanↄ lɛdolɛ kɛ̀, aↄ̃ fɛ̀ɛ Pↄluzi, aↄ̃ gàao yãkpaɛkɛkiia 13 aↄ̃ bè: Àmbe e tɛ́ kaa gbɛ̃nↄn aↄ̃gↄ̃ dↄnziyã kɛ̀ pã̀ wa dokanɛ kũna. 14 Kɛ̀ Pↄlu yezi à yã o, ben Galio bè Yudanↄnɛ: Yudanↄ, tó dà ke taari bíta kemɛ yã, à kↄ̃ sìo mà mɛnaao. 15 Lán ée yãkete kaa gbɛ̃nↄ tↄ́ yã musu nà kↄ̃n a zĩnda dokao, beee gↄ̃̀ a yã ũmɛ. Ma gi yã beee taka kɛkɛnazi. 16 Ben à pɛ̀ḿma à ń bↄ́ɛ yãkpaɛkɛkpɛn. 17 Ben parii aduakɛkpɛ gbɛ̃nsi Sↄsↄtɛnɛ kũ̀ aↄ̃ à gbɛ̃̀gbɛ̃ yãkpaɛkɛkpɛ kpɛɛlɛa. Mↄde èe kɛ Galionɛ yãke ũro.

Pↄlu tana Antiↄku

18 Pↄlu gurↄplaa kɛ̀ Kↄrinti dↄ, ben à lɛ́ zà Yesudeenↄa à gɛ̃̀ góro'itɛn èe taa Siria bùsun. Pirisila kↄ̃n Akilao gàao. À mì bò Kɛnkɛrɛa lu kɛ̀ à sɛ̀ Ludanɛ yãnzi. 19 Kɛ̀ aↄ̃ kà Ɛfesu, Pↄlu Pirisila kↄ̃n Akilao tò gwe. A gàa aduakɛkpɛn aↄ̃ yã lɛ̀kↄ̃zi kↄ̃n Yudanↄ, 20 ben aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a à gurↄplaa kɛńyo. Ben à gì, 21 mↄde kɛ̀ èe lɛ́ zaaḿma à bè: Tó Ludaa wè, mɛ́ ɛara mà mↄ́ a gwa. Ben à gɛ̃̀ góro'itɛn zaa Ɛfesu. 22 Kɛ̀ à kà Sizarea, à gàa à ì kpà sↄsi gbɛ̃nↄa zaa Yerusalɛmu, ben à tà Antiↄku. 23 Kɛ̀ à gurↄplaa kɛ̀ gwe à ɛ̀ara à dà zɛ́n à gàa wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo Galatia bùsun kↄ̃n Firigia bùsuo à Yesudeenↄ gbà gbãaa ń píngi.

Apolo waazikɛna Ɛfesu

24 Yuda kee kuu à tↄ́n Apolo, Alɛsandaria gbɛ̃mɛ. À lɛ́ nna, bensↄ̃ à Luda yã dↄ̃ maamaa. 25 Wà Dii zɛ́ yã dànɛ, ben Yesu yãdannɛna à swɛ̃̀ blè. È dańnɛ a zɛ́a, mↄde Yaaya batisikɛna yãn à dↄ̃. À mↄ̀ Ɛfesu, 26 ben à nà yã'onaa aduakɛkpɛn kↄ̃n kùgbãaao. Kɛ̀ Pirisila kↄ̃n Akilao à yã mà, ben aↄ̃ à sìsi aↄ̃ Luda zɛ́ yã bↄ̀kↄ̃tɛnɛ sãnsãn. 27 Kɛ̀ Apolo yezi à gá Girisi bùsun, Yesudeenↄ à gbà swɛ̃̀, ben aↄ̃ takada kɛ̃̀ Yesudee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄnɛ lɛ aↄ̃ à kũ ↄplaplaa. Kɛ̀ à kà gwe, à ↄ dà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Yesu náanɛ kɛ̀ Luda gbɛ̃kɛɛ gãzĩnↄa maamaa. 28 Zaakɛ à yã Yudanↄ fù parii guu mámmam, à ↄ̀dↄańnɛ Luda yã guu kɛ̀ Yesun Mɛsaya ũ.

19

Pↄlu kuuna Ɛfesu

1 Gurↄↄ kɛ̀ Apolo kú Kↄrinti, Pↄlu gɛ̃̀ Asia bùsu gura. Kɛ̀ à kà Ɛfesu, à Yesude kenↄ lè gwe, 2 ben à ń lá à bè: Kɛ̀ a Dii náanɛ kɛ̀, a à Ninii èↄ́? Ben aↄ̃ wèàla wà bè: Auo, wée à Nini kuuna yã ma sero. 3 Ben à ń lá à bè: Batisi kpareen á kɛ̀? Aↄ̃ wèàla wà bè: Yaaya pↄ́mɛ. 4 Ben Pↄlu bèńnɛ: Yaaya gbɛ̃nↄ batisi kɛ̀ aↄ̃ nↄ̀sɛliɛna sèeda ũmɛ. À ò gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ eé mↄ́ a kpɛɛ náanɛ kɛ. Yesun à tɛ́a gwe. 5 Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà, aↄ̃ batisi kɛ̀ kↄ̃n Dii Yesu tↄ́o. 6 Kɛ̀ Pↄlu ↄ kɛ̀ḿma, Luda Nini dìḿma, ben aↄ̃ yãke borii ò aↄ̃ annabikɛyã ò. 7 Gbɛ̃ pìnↄ ń píngi kà lán gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaa bà.

8 Pↄlu ègↄ̃ gaa aduakɛkpɛn ai mↄ aagↄ̃. À yã òńnɛ kↄ̃n kùgbãaao, èe yã gágaańyo lɛ aↄ̃ a yãzɛ e kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia musu. 9 Mↄde aↄ̃ gbɛ̃kenↄ swãgbãaa kɛ̀ aↄ̃ↄe Luda yã síro, ben aↄ̃ zɛ́ pì zaa bò parii guu. Ben Pↄlu gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Yesu náanɛ kɛ̀nↄ sɛ̀ɛ aↄ̃ bↄ̀ ń tɛ́. Ben ègↄ̃ yã gágaańyo Tiranu kyókpɛn lán guu e dↄↄ nà. 10 À kɛ̀ lɛ ai wɛ̃̀ plaa, ben Asia bùsudeenↄ Dii yã mà Yudanↄ kↄ̃n Girikinↄ ń píngi.

Seva nɛ́nↄ

11 Luda Pↄlu gbà zɛ́ à dabuyã bↄnsaɛnↄ kɛ̀. 12 Lɛn baa tó wà ísimmagogobↄnↄ ke fùranↄ kɛ̀ Pↄlu mɛ̀a wà gàa wà kɛ̀ gyãreenↄa, aↄ̃è kɛ̃kↄ̃amɛ aↄ̃ zĩnnↄ è goḿma. 13 Yuda zĩngommari kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ lili oo kenↄ wɛ̀tɛ wà zĩn go kↄ̃n Dii Yesu tↄ́o aↄ̃ bè: Wá òare kↄ̃n Yesu kɛ̀ Pↄlu è à yã waazi kɛ tↄ́o, à goḿma. 14 Yudanↄ sa'oriki kɛ̀ wè benɛ Seva nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄ bé wè kɛ lɛ. 15 Ben zĩn bèńnɛ: Má Yesu dↄ̃, bensↄ̃ ma Pↄlu baaru mà. Apinↄ sↄ̃, dén a ũu? 16 Ben zĩndee pì kùsiḿma à gbãaa mↄ̀ńnɛ, à ń nɛ́ ń píngi à ń kɛ̃nna, ben aↄ̃ bàa lɛ̀ wà bↄ̀ɛ ua pì guu bũu. 17 Kɛ̀ Ɛfesudeenↄ yã pì mà Yudanↄ kↄ̃n Girikinↄ ń píngi, vĩa ń kũ, ben wà Dii Yesu tↄ́ sɛ̀ lezĩ. 18 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Yesu náanɛ kɛ̀nↄ mↄ̀ aↄ̃ↄe ń yãkɛnanↄ oo gupuraaa pari. 19 Pↄdammari kenↄ ń takadanↄ nàkↄ̃a aↄ̃ mↄ̀ wà kà tɛ́n parii wáa. Kɛ̀ wà takada pìnↄ ↄↄ dↄ̀dↄ, wà è à kà kondogi ↄↄ mɛ̀n bↄrↄ baplaa akuri. 20 Lɛn Dii yã e daagula lɛ èe gbãa kũu.

Yãkete fɛɛna Ɛfesu

21 Yã beeenↄ kɛna gbɛra Pↄlu zɛ̀o a nↄ̀sɛ guu kɛ̀ eé bↄɛ kↄ̃n Masedonia bùsuo kↄ̃n Girisi bùsuo à gá Yerusalɛmu à bè tó a gaa gwe, séde mà gá Romu. 22 Ben à a dↄnlɛri gↄ̃ↄn plaa kenↄ zĩ̀ Masedonia, Timↄti kↄ̃n Erasatuo. Àmↄ sↄ̃ gↄ̃̀ Asia bùsun gĩa.

23 Gurↄ beeean yãkete fɛ̀ɛ maamaa Dii zɛ́ yã musu. 24 Kondogipiri kee kuu à tↄ́n Dɛmɛtɛriu, è Atɛmi tãakpɛ taka pi kↄ̃n kondogio. À pìri daanↄ è àre bíta e zĩi pìa. 25 Ben à ń kákↄ̃a kↄ̃n ń gbɛ̃daaa kɛ̀ aↄ̃è zĩ beee taka kɛɛnↄ à bèńnɛ: Gbɛ̃nↄ, á dↄ̃ kɛ̀ ↄzĩi kɛ̀n wa blekii ũ. 26 Ée ee bensↄ̃ ée maa lán Pↄlu e kɛɛ nà, kɛ̀ à bè tãa kɛ̀ wà ń pínↄ nɛ́ diinↄnlo. À gbɛ̃nↄ mì lìɛ pari, aↄ̃ à yãzɛ è. Èe kɛ Ɛfesu kɛ̀n adoro ai kↄ̃n Asia bùsu gu parideeomɛ. 27 Yã kɛ̀ é fↄ̃ à mↄ́nzi iwe fá. Èe kɛ wa ↄzĩ lɛɛna adonlo, à yã é tó tãa nↄgbɛ̃ bíta Atɛmi kpɛ́ kɛ pã, tãa kɛ̀ Asia bùsudeenↄ kↄ̃n anduna gbɛ̃nↄ píngi è dↄnzi kɛnɛ pì gakui kↄ̀ é ɛ́.

28 Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà, aↄ̃ pↄ fɛ̃̀, ben aↄ̃ nà wiilɛnaa wà bè: Ɛfesudeenↄ Atɛmi bíta. 29 Wɛ́tɛ lògo, gbɛ̃nↄ bàa lɛ̀ aↄ̃ↄe sii kↄ̃kakↄ̃akɛkiin, ben wà Masedonia bùsu gↄ̃ↄn plaa Gayusi kↄ̃n Arisitaku kɛ̀ aↄ̃è gá wɛ́tɛn kↄ̃n Pↄluonↄ kũ̀ wà gàańyo gwe. 30 Pↄlu yezi à gɛ̃ zà pì guu, ben Yesudeenↄↄ e wenɛro. 31 Asia bùsu gbɛ̃nsi kenↄ nɛ́ à gbɛ̃nnanↄmɛ, ben aↄ̃ gbɛ̃nↄ zĩ̀a wà lɛ dàa àton gɛ̃ zànlo. 32 Kakↄ̃ana yàka, gbɛ̃nↄↄ e wii lɛɛ aↄ̃ↄe kↄ̃ yã maaro, zaakɛ aↄ̃ paridee dↄ̃ tó bↄ́yãnzin wà kàkↄ̃aziro. 33 Yudanↄ ↄ sↄ̃̀ Alɛsandazi à yã o, ben zà guu gbɛ̃kenↄ e lɛ́ dↄↄa. Ben Alɛsanda ↄ gbã̀kɛńnɛ lɛ aↄ̃ yĩtɛ, à yezi à Yudanↄ bà bↄ yãn gbɛ̃nↄ wáa. 34 Kɛ̀ wà à dↄ̃̀ Yuda ũ, ben aↄ̃ píngi wiii sìkↄ̃n lán awa plaaa bà aↄ̃ bè: Ɛfesudeenↄ Atɛmi bíta.

35 Ben wɛ́tɛ gbɛ̃nsi ń zↄka zɛ̀ à bè: Ɛfesudeenↄ, baade píngi dↄ̃ kɛ̀ á dɛ tãa bíta Atɛmi kpɛ́ dãkpari ũ kↄ̃n à lakpasagbɛo. 36 Lán gbɛ̃ke é fↄ̃ à bↄ beee kpɛɛro nà, à a zĩnda kũ tɛɛɛ. Àton yãke kɛ kↄ̃n nↄ̀sɛ wãaoro. 37 A mↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀nↄ gura kɛ̀, aↄ̃ↄe ↄ kɛ wa tãakpɛ pↄ́kearo aↄ̃ↄe wa tãa tↄ́ zaaa síro. 38 Beee yãnzi, tó Dɛmɛtɛriu kↄ̃n a pìri daanↄ yã vĩ kↄ̃n gbɛ̃keo, yãkpaɛkɛgurↄↄ kuu kↄ̃n yãkɛkɛrinↄ. Aↄ̃ gá kↄ̃ káara kɛ gwe. 39 Tó á yã pãnde vĩ dↄ, weé gↄ̃gↄ̃are kakↄ̃ana kɛ̀ gbãadeenↄↄ sìsi guu. 40 Zaakɛ weé fↄ̃ wà wa taari e zↄka kɛ̀ wà kà gbã̀a kɛ̀kii yãnzi. Wé yãzɛdee e wà o zↄka pì musuro, zaakɛ à gbázɛ vĩro. 41 Yãbee'ona gbɛran à gbɛ̃nↄ gbàrɛ.

20

Pↄlu gana Masedonia bùsun kↄ̃n Girisio

1 Kɛ̀ zↄka yã̀a, Pↄlu Yesudeenↄ kàkↄ̃a à ń gbá swɛ̃̀ à lɛ́ zàḿma, ben à gàa Masedonia. 2 Kɛ̀ èe gɛ̃tɛɛ bùsu beeela, à gbɛ̃nↄ gbà swɛ̃̀ kↄ̃n yãnↄ pari ai à gàa à kào Girisi, 3 ben à mↄ aagↄ̃ↄ kɛ̀ gwe. Kɛ̀ èe gaa gɛ̃ góro'itɛn lɛ à tá Siria bùsun, à mà Yudanↄ lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃azi, ben à zɛ̀o à ɛara à tá kↄ̃n Masedonia kpaao. 4 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gàa zɛnɛnↄ tↄ́n yɛ̀: Bɛrea gbɛ̃ Piru nɛ́ Sopata kↄ̃n Tɛsalonika gbɛ̃ Arisitaku kↄ̃n Sɛkunduo kↄ̃n Dɛbi gbɛ̃ Gayusio kↄ̃n Timↄtio kↄ̃n Asia bùsu gbɛ̃ Tikiku kↄ̃n Torofimuo. 5 Gbɛ̃ beeenↄ dↄ̀we aɛ wà gàa, aↄ̃ↄe wa dãa Toroasi. 6 Wapinↄ sↄ̃ Burɛdi Sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaa gbɛra wa gɛ̃ góro'itɛn Filipi, ben gurↄ sↄↄroo gbɛra wa ń lé Toroasi. Gwen wa azuma doo dɛ̀n.

Yutiku lɛɛna bↄna windon

7 Azumanɛngo zĩ wa kↄ̃ kàkↄ̃a, lɛ wà burɛdi só lɛdo. Pↄlu e waazi kɛɛńnɛ. Kɛ̀ à yezi à tá tó guu dↄ̀, ben à dà yãla ai lezãndo. 8 Fitia parii kú kpɛ́ musu guu kɛ̀ wá kↄ̃kakↄ̃an. 9 Gↄ̃kparɛ kee vɛ̃ɛna windo guu kɛ̀ wè benɛ Yutiku, èe igoba paa. Kɛ̀ Pↄlu waazikɛna kɛ̀ gbã̀a, ii à lɛ̀, ben à bↄ̀ zaa kpɛ́ musu pì lɛo aagↄ̃de windo guu à lɛ̀ɛ, ben wà à sɛ̀ gɛ̀ ũ. 10 Ben Pↄlu pìta à kùsia, ben à à sɛ̀ à kpà a kùla à bè: Àton tó swɛ̃̀ kɛ̃aguro, à kú wɛ̃̀ndio. 11 Kɛ̀ à ɛ̀ara à dìdi musu, à burɛdi lìlikↄ̃rɛ a sò, ben à yã ò maamaa ai guu dↄ̀o, ben à dà zɛ́n. 12 Ben wà tà kↄ̃n gↄ̃kparɛ pìo bɛ̃ɛ, gbɛ̃nↄ nↄ̀sɛ yĩi kũ̀ maamaa.

Zaa Toroasi ai Milɛtu

13 Wapinↄ sↄ̃ wa gaa wa gɛ̃ góro'itɛn, wa dↄ Pↄlunɛ aɛ wa ta Aso, wɛ́tɛ kɛ̀ wé à sɛ́n. Lɛn à zɛ̀o lɛ, zaakɛ à yezi à gá gwe kɛ̀sɛmɛ. 14 Kɛ̀ à wa le Aso, ben wa à sɛ̀ wa gaa Mitilɛni. 15 Kɛ̀ guu dↄ̀, wa bↄ gwe kↄ̃n góro'itɛo wa gaa Kio. Gu sìa dↄnao wa gaa Samↄ, ben à gurↄ aagↄ̃dee zĩn wa ka Milɛtu. 16 Pↄlu zɛ̀o yã à dↄ Ɛfesuzi lɛ gurↄↄ tón gɛ̃a Asia bùsunlo yãnzi, zaakɛ èe wãa lɛ à e à ká Yerusalɛmu ai Pɛntikↄsi zĩbaa gↄ̃ kámɛ, tó eé sí kɛ.

Pↄlu lɛ́zana Ɛfesu gbɛ̃nsinↄa

17 Pↄlu gbɛ̃nↄ zĩ̀ sↄsi gbɛ̃nsinↄa Ɛfesu à bè aↄ̃ mↄ́ Milɛtu. 18 Kɛ̀ aↄ̃ kà, ben à bèńnɛ: Á dↄ̃ lán mɛɛ̀ kɛ nà gurↄↄ kɛ̀ má kúao zaa zĩ kɛ̀ ma gbá pɛ̀ɛ Asia bùsun kɛ̀. 19 Ma zĩi kɛ̀ Diinɛ zĩndabusana guu kↄ̃n wɛ́ɛ'io. Ma nawɛ̃a kɛ̀ Yudanↄ lɛ́kpakↄ̃sↄ̃namazi yãnzi. 20 Mɛ́ɛ kaarana yãke utɛarero, ma waazi kɛ̀are má dàare gupuraaa kↄ̃n a bɛɛnↄ. 21 Ma lɛ́ dà Yudanↄa kↄ̃n Girikinↄ ń píngi aↄ̃ aɛ dↄ Ludaa aↄ̃ wa Dii Yesu náanɛ kɛ. 22 Tia sa mɛ́ɛ gaa Yerusalɛmu lán Luda Nini ma dan nà, yã kɛ̀ eé ma le gwe má dↄ̃ro. 23 Wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo Luda Ninii e oomɛ kpɛ́sia kↄ̃n wɛ́ɛtãmmanao e ma dãa. 24 Mↄde ma wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛ vĩmɛ dↄro, séde mà yã kɛ̀ mɛ́ɛ pɛɛa le mà zĩi kɛ̀ Dii Yesu dàmɛɛ kɛ mà à mì dɛ. Àmbe Luda gbɛ̃kɛ baarunnakpana gbɛ̃nↄnɛ ũ.

25 Amↄa kɛ̀ ma lili ò a tɛ́ ma kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia waazi kɛ̀areenↄ, má dↄ̃ tia sa kɛ̀ wé wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ dↄro. 26 Beee yãnzi má òare gbã̀a, tó a gbɛ̃ke sã̀sã, ma yãn beee ũ dↄro. 27 Ma Luda pↄyezi píngi òare, mɛ́ɛ à ke utɛarero. 28 À làakari dↄ a zĩndaa kↄ̃n sãa kɛ̀ Luda Nini a diɛ ń gbɛ̃nsi ũunↄ ń píngi. À Luda sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ à ń lú kↄ̃n a zĩnda aruo pìnↄ gwa. 29 Má dↄ̃ kɛ̀ ma tana gbɛra lɛwan pãsĩ kɛ̀ aↄ̃ↄ sãanↄ wɛ̃nda vĩroonↄ é si a tɛ́. 30 Baa a gbɛ̃kenↄ é fɛɛ wà yãlɛkpɛɛ dańnɛ, lɛ wà gbɛ̃nↄ gá wà naḿma. 31 Beee yãnzi àgↄ̃ kú a làakaria. Lán ma lɛ́ dà a baadea kↄ̃n wɛ́ɛ'io nà fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo wɛ̃̀ aagↄ̃ↄ dagura kámmabosai, à tó à yã gↄ̃ dↄagu.

32 Tia sa mɛ́ɛ a naa Ludanɛ a ↄzĩ kↄ̃n à gbɛ̃kɛ yã kɛ̀ eé fↄ̃ à gbãaa kaaraareeo, à a gba zɛ́ lɛ a baka gↄ̃ kú kↄ̃n à gbɛ̃nↄ ń píngi. 33 Mɛ́ɛ gbɛ̃ke ↄↄ ke à pↄ́kãsã ke ni dɛro. 34 Á dↄ̃ a zĩndanɛ kɛ̀ ma zĩi kɛ̀ kↄ̃n ma zĩnda ↄↄomɛ, ben ma pↄ́ kɛ̀ wá à nii vĩ kↄ̃n ma gbɛ̃nↄo è. 35 Má ↄ̀dↄaare à píngi guu à zĩi kɛ lán kɛ̀ bà à gbãasaideenↄ ĩan ká. Yã kɛ̀ Dii Yesu ò gↄ̃ dↄagu kɛ̀ à bè gbadana pↄnnaa vĩ dɛ gbasinala.

36 Yãbee'ona gbɛra à kùɛ a kosooa kↄ̃n ń baade píngio à adua kɛ̀. 37 Aↄ̃ wɛ́ɛ'i kàn ń píngi aↄ̃ mlɛ̃̀mlɛ̃ Pↄlua aↄ̃ lɛ́ pɛ̀pɛa. 38 Yã kɛ̀ tò aↄ̃ pↄↄ sia kũ̀ bíta bé à dɛ kɛ̀ à bè ń wɛ́ɛ é sikↄ̃lɛ dↄroo ũ. Ben aↄ̃ zɛ̀nɛ ai góro'itɛ kiia.

21

Pↄlu tana Yerusalɛmu

1 Wa kɛ̃naḿma gbɛra wa gɛ̃ góro'itɛn wa da zɛ́n wa mì pɛ̀ Kosua. Gu làa dↄnao wa ka Rode, ben bↄna gwe wa gaa Patara. 2 Gwen wa góro'itɛ kɛ̀ èe gaa Fenisia bùsun è, ben wa gɛ̃n wa da zɛ́n. 3 Kɛ̀ wa Sipiru è kãaa, wa pãnɛ ↄzɛɛzi wée gaa Siria bùsun, ben wa ka Taya, guu kɛ̀ wà góro'itɛ asoo bↄ̀ɛn. 4 Wa Yesudeenↄ wɛ̀tɛ, ben wa azuma doo kɛ̀ńyo. Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ ò Pↄlunɛ kↄ̃n Luda Nini gbãaao kɛ̀ àton gá Yerusalɛmuro. 5 Mↄde kɛ̀ wa gurↄ beeenↄ lɛ́ pà, wa fɛɛ wée taa. Aↄ̃ gàa zɛwe ń píngi kↄ̃n ń nↄↄnↄ kↄ̃n ń nɛ́nↄ wɛ́tɛ kpɛɛ ai ísia lɛ́a. Ben wa kuɛ wa kosooa wa adua kɛ̀. 6 Kɛ̀ wa lɛ́ zàkↄ̃a, wa gɛ̃ góro'itɛn. Aↄ̃mↄnnↄ sↄ̃ ɛ̀ara ń bɛ.

7 Bↄna Taya wa ɛara wa da zɛ́n ai wa ka Tↄlɛmai. Wa ì kpà Yesudeenↄa wa kɛńyo gurↄ do. 8 Kɛ̀ guu dↄ̀, wa fɛɛ wa gaa Sizarea. Wa gaa wa pita baarunnakpari Filipi bɛ. Gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ wà ń sɛ́ yãanↄ dokemɛ. 9 À nɛ́nↄgbɛ̃ annabinↄ vĩ gↄ̃ↄn siigↄ̃ aↄ̃ↄe zã kɛ kↄ̀ro. 10 Wa gurↄplaakɛna gwee guu annabi kɛ̀ wè benɛ Agabu bↄ̀ Yudea bùsun à mↄ̀. 11 Kɛ̀ à mↄ̀ wa kiia, à Pↄlu utaba sɛ̀ à a zĩnda gbánↄ kↄ̃n a ↄↄnↄ yìo à bè: Lán Luda Ninii ò nàn yɛ̀: Gbɛ̃ kɛ̀ bà kɛ̀ vĩi, lɛn Yudanↄ é à yi Yerusalɛmu aↄ̃ à kpá bori pãndenↄa lɛ. 12 Kɛ̀ wa yã pì mà, wapinↄ kↄ̃n wɛ́tɛ pì deenↄ wa agbaa kpà Pↄlunɛ àton gá Yerusalɛmuro. 13 Ben à bè: Bↄ́yãnzi ée ↄ́ↄ dↄↄ ée ma nↄ̀sɛ yakaamɛzi? Àtongↄ̃ yina ũ sero. Baa tó mɛ́ ga Yerusalɛmu Dii Yesu tↄ́ yãnzi, ma sorumi mà. 14 Kɛ̀ wèe fↄ̃ wà milɛ blèro, wa kámma bò wa bè: Dii pↄyezi kɛ. 15 Beee gbɛra wa soru kɛ̀, ben wa gaa Yerusalɛmu. 16 Yesudee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Sizarea kenↄ gàa wà pìtawao Sipiru gbɛ̃ Nasↄ̃ bɛ. Yesudeen à ũ zaa zi.

Pↄlu gana Yemisi gwa

17 Kɛ̀ wa ka Yerusalɛmu, Yesudeenↄ wa si kↄ̃n pↄnnaao. 18 Kɛ̀ guu dↄ̀, Pↄlu gàawao Yemisi bɛ. Gbɛ̃nsinↄ kakↄ̃ana gwe ń píngi. 19 Pↄlu ì kpàḿma, ben à yã kɛ̀ Ludaa kɛ̀ a zĩi gãzĩ bori pãndenↄ tɛ́ tↄ̃̀kɛ̃ńnɛ mámmam zɛ́azɛa. 20 Kɛ̀ aↄ̃ yã pì mà, aↄ̃ Luda sáabu kpà. Ben aↄ̃ bènɛ: Ǹ yã pì gwa, wa gbɛ̃. Yudanↄ Yesu náanɛ kɛ̀ bↄrↄ ũgbangba, ben aↄ̃ píngi aĩa vĩ Musa doka musu. 21 Aↄ̃ↄ mà kɛ̀ nɛ́ɛ yã daa Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú bori pãndenↄ tɛ́nↄnɛ aↄ̃ kpɛɛ li Musa dokanɛ, aↄ̃ton bã̀ngu kɛ ń nɛ́nↄnɛro aↄ̃tongↄ̃ ń fɛɛakaarayãnↄ kũnaro. 22 Wé kɛ diaa? Zaakɛ aↄ̃é gí n mↄna maziro. 23 Ǹ kɛ lán wé onnɛ nà. Wa tɛ́ gↄ̃ↄn siigↄ̃ kenↄ lù sɛ̀ Ludanɛ. 24 Ǹ ń sɛ́ à gá gbãsĩ bↄ a zĩndan, ǹ ń fĩa bo lɛ aↄ̃ e wà mì bo, baade píngi gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ yã kɛ̀ aↄ̃ↄ mà n musu nɛ́ yãpuranlo. Aↄ̃é e kɛ̀ mpi sↄ̃ ń tɛ́ Musa dokazi. 25 Bori pãnde Yesudeenↄ sↄ̃, wa takada kɛ̃̀ wá òńnɛ wa zɛo aↄ̃ mì kɛ̃ nↄ̀bↄ kɛ̀ wà saa òo tãaa kↄ̃n aruo kↄ̃n nↄ̀bↄ kòtokpasaio kↄ̃n pãpãkɛnao.

26 Ben Pↄlu gbɛ̃ pìnↄ sɛ̀ à tàńyo. Kɛ̀ guu dↄ̀, aↄ̃ gbãsĩ bↄ̀ ń zĩndan, ben à gɛ̃̀ Luda ua lɛ à gbãsĩbↄgurↄ lɛ́ dìɛ kↄ̃n saa kɛ̀ weé o ń baadenɛo.

Pↄlu kũna Luda ua

27 Kɛ̀ gbãsĩbↄna gurↄ swɛɛplaa beee kà yãana, Asia bùsu Yuda kenↄ Pↄlu è Luda ua. Aↄ̃ tɛ́ kà pariin, ben aↄ̃ à kũ̀. 28 Aↄ̃ↄe wii lɛɛ wà bè: Isarailinↄ, à wa faaba kɛ. Gbɛ̃ kɛ̀kii bé ègↄ̃ yã daa baade pínginɛ gu píngia, kɛ̀ bↄ̀ wa gbɛ̃nↄ yã kpɛɛ kↄ̃n wa dokao kↄ̃n gura kɛ̀o. Beee gbɛra à dↄkɛ̀ Luda uao dↄ à gɛ̃̀n kↄ̃n Girikinↄ. 29 Aↄ̃ↄ ò lɛ kɛ̀ aↄ̃ Ɛfesu gbɛ̃ Torofimu è kↄ̃n Pↄluo wɛ́tɛ guu yã yãnzimɛ, ben aↄ̃ↄe daa Pↄlu gɛ̃̀o Luda uamɛ.

30 Wɛ́tɛ lògo, gbɛ̃nↄ wì kↄ̃n bào zaa gu píngia aↄ̃ mↄ̀ wà Pↄlu kũ̀ Luda ua aↄ̃ à gàɛ wà bↄ̀o. Gwe gↄ̃ↄ wà Luda ua pì gbànↄ tàta. 31 Kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà à dɛ, yã pì baaru Romu sozanↄ gbɛ̃nsi kii lè, à mà Yerusalɛmu lògo. 32 Gwe gↄ̃ↄ à soza bàdeenↄ sɛ̀ kↄ̃n à bàsaideenↄ, ben aↄ̃ gɛ̃̀ńla kↄ̃n bào. Kɛ̀ gbɛ̃nↄ sozanↄ gbɛ̃nsi pì è kↄ̃n sozanↄ lɛdo, aↄ̃ Pↄlu gbɛ̃na tò. 33 Ben gbɛ̃nsi pì sↄ̃̀ Pↄluzi à à kũ̀ à bè wà à yi kↄ̃n mↄ̀kyakoonↄ mɛ̀n plaa. À ń lá à bè: Dén gbɛ̃ pì ũu? Bↄ́ yãn à kɛ̀? 34 Ben zà guu gbɛ̃nↄↄ e wii lɛɛ aↄ̃ↄe yã dↄ̃nkↄ̃ ooro. Kɛ̀ zↄka e tó gbɛ̃nsi pì fↄ̃̀ à yã pì sãnsãn maro, à bè wà gáo sozanↄ bɛ. 35 Kɛ̀ wà kào didikiia, sozanↄ bé wà à sɛ̀ gbɛ̃nↄ nanakↄ̃ana yãnzi. 36 Zaakɛ baade píngi tɛ́zi kↄ̃n wiiio aↄ̃ↄe bee: À à dɛ.

Pↄlu gina kↄ̃n a zĩndao

37 Kɛ̀ wà yezi wà gɛ̃ kↄ̃n Pↄluo sozanↄ bɛ, ben à gbɛ̃nsi pì là à bè: Nɛ́ we mà yã ońnɛↄ́? Ben à à là à bè: Nɛɛ̀ Giriki yã maↄ́? 38 Igipiti gbɛ̃ kɛ̀ fɛ̃̀ gbãadeenↄzi zĩna à gàa gbáan kↄ̃n bùsudɛri gↄ̃ↄn bↄrↄ siigↄ̃ↄnↄn n ũroo? 39 Pↄlu wèàla à bè: Yudan ma ũ. Wà ma i Taasu, Silisia bùsummɛ. Wɛ́tɛ tↄ́saideenlo. Ma wɛ́ɛ kɛ̀mma ǹ ma gba zɛ́ mà yã o gbɛ̃nↄnɛ. 40 À à gbà zɛ́, ben Pↄlu zɛ̀ didikiia à ↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ yáku. Kɛ̀ aↄ̃ yĩ̀tɛ kítikiti, à yã òńnɛ kↄ̃n Eberu yão à bè:

22

1 Ma gbɛ̃nↄ kↄ̃n ma mareenↄ, à swã kpá à ma yãzɛ ma tia. 2 Kɛ̀ aↄ̃ↄ mà èe yã oońnɛ kↄ̃n Eberu yão, aↄ̃ zɛ̀ kítikiti. Ben Pↄlu bè: 3 Yudan ma ũ, wà ma i Taasu, Silisia bùsummɛ, ben ma nɛ́ blè wɛ́tɛ guu kɛ̀. Gamaliɛli kiian ma doka kɛ̀ wa dezinↄ kũna dàdan a zɛ́a. Má aĩa vĩ Ludanɛ lán á kuu nà gbã̀a a píngi. 4 Ma wɛ́ɛ tã̀ dↄnzizɛ pì sɛ̀rinↄa ai aↄ̃ gbɛ̃kenↄ gàga, ma gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄ kũ̀kũ ma ń ká kpɛ́siaan. 5 Sa'oriki kↄ̃n gbɛ̃nsinↄↄ dɛ ma sèedadeenↄ ũ ń píngi. Ma takada kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̃̀ Damasiku Yudanↄnɛ sì ń ↄzĩ, mɛ́ɛ gaa gwe mà gbɛ̃ pìnↄ kũkũ mà suńyo Yerusalɛmu wà wɛ́ɛ tãḿma.

Pↄlu a Yesu zɛ́ sɛna tↄ̃kɛ̃nnɛna

(Zĩr 9:1-19, 26:12-18)

6 Kɛ̀ má tɛ́ zɛ́n, ma ka kĩi kↄ̃n Damasikuo ↄfãntɛ̃ kà mìdangura, ben kãndo gupura bíta bↄ̀ ludambɛ à dàmala. 7 Ma bↄ ma lɛɛ tↄↄtɛ, ben ma kòto mà wà bèmɛ: Solu, Solu, à kɛ̀ dia nɛ́ɛ wɛ́ɛ tãamaa? 8 Ben ma bè: Dén n ũu, Dii? Ben à bèmɛ: Mámbe Yesu Nazarɛti kɛ̀ nɛ́ɛ wɛ́ɛ tãaa ũ. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúmaonↄ gupuraa pì è, mↄde aↄ̃ↄe gbɛ̃ kɛ̀ èe yã oomao kòto maro. 10 Ben ma à là: Bↄ́n mɛ́ kɛɛ, Dii? Ben à bèmɛ mà fɛɛ mà gɛ̃ Damasiku. Gwen weé yã kɛ̀ a dìɛmɛ mà kɛɛ omɛ píngi. 11 Gupuraa pì í gbãaa tò ma wɛ́ɛ e guu e dↄro, ben ma gbɛ̃nↄ ma kũ ma ↄↄa aↄ̃ gɛ̃̀mao Damasiku.

12 Dↄnziri kee kú gwe kɛ̀ wè benɛ Anania. È mì siɛ Luda dokanɛ, bensↄ̃ Damasiku Yudanↄ píngi è à tↄ́ nnaa sí. 13 À mↄ̀ ma kiia à zɛ̀ ma saɛ, ben à bèmɛ: Solu ma gbɛ̃, ǹ ɛara ǹ guu e. Gwe gↄ̃ↄ ma wɛ́ɛ wɛ̃̀, ben ma à è. 14 À bè wa dezinↄ Luda bé à ma sɛ lɛ mà wɛ́ɛ si Gbɛ̃ Maalɛ mà yã ma à lɛ́n mà à pↄyezi dↄ̃. 15 À bè mɛ́gↄ̃ dɛ à sèedadee ũ màgↄ̃ yã kɛ̀ má è kↄ̃n yã kɛ̀ má mào oo baade pínginɛ. 16 Ben à bè bↄ́n mɛ́ɛ dãa dↄↄ, mà fɛɛ mà batisi kɛ ma durunnↄ é kɛ̃ma kↄ̃n à sísinao.

Pↄlu zĩna bori pãndenↄ kiia

17 Kɛ̀ ma ɛara Yerusalɛmu, mɛ́ɛ adua kɛɛ Luda ua, ben ma wɛ́ɛgupu è. 18 Ma Dii è, à òmɛ mà kɛ kpakpaa mà bↄ Yerusalɛmu, zaakɛ gbɛ̃nↄ é yã kɛ̀ mɛ́ɛ oo a musu síro. 19 Ben ma bè Diinɛ, aↄ̃ↄ dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ mɛɛ̀gↄ̃ gɛ̃ɛ aduakɛkpɛ kↄ̃n aduakɛkpɛn-o lɛ màgↄ̃ à náanɛkɛrinↄ kaa kpɛ́siaan wàgↄ̃ ń gbɛ̃ɛ. 20 Kɛ̀ wèe à sèedade Sitivĩ dɛɛ sↄ̃, mapi má kú gwe ma zɛ kↄ̃n à dɛ̀rinↄ, má ń utanↄ kũnańnɛ. 21 Ben Dii bèmɛ mà gá, é ma zĩ ai bori pãndenↄ kiia zã̀azã.

Pↄlu nɛ́ Romu gbɛ̃mɛ

22 Aↄ̃ swã kpà à yãzi ai à gàa à kà bori pãndenↄ yã pìa, ben aↄ̃ nà wiiia wà bè: À à dɛ! Gbɛ̃ kɛ̀ taka kuuna zɛ́ vĩro! 23 Aↄ̃ↄe wii lɛɛ aↄ̃ↄe ń utanↄ gbãkɛɛ aↄ̃ↄe bùsuti fãa musu. 24 Ben Romu sozanↄ gbɛ̃nsi bè wà gɛ̃ kↄ̃n Pↄluo ń bɛ, wà à gbɛ̃ kↄ̃n flã̀o ai à yãpuraa o wà e wà yã kɛ̀ wèe wiii dↄↄa à yãnzi ma. 25 Kɛ̀ wèe Pↄlu ↄↄnↄ poroo lɛ wà à yi, à bè soza bàdee kɛ̀ kú gweenɛ: A à zɛ́ vĩ à Romu gbɛ̃ gbɛ̃ yãkpaɛkɛsaiↄ́? 26 Kɛ̀ soza pì yã pì mà, à gàa à bè ń gbɛ̃nsinɛ: Bↄ́n nɛ́ kɛɛ? Gbɛ̃ pì nɛ́ Romu gbɛ̃mɛ. 27 Ben gbɛ̃nsi pì mↄ̀ à Pↄlu là à bè: Ǹ omɛ, Romu gbɛ̃n n ũↄ́? À wèàla à bè: Eè. 28 Ben gbɛ̃nsi pì bènɛ: Ma ↄↄ bíta kpàmɛ, ben ma gↄ̃ Romu gbɛ̃ ũ. Ben Pↄlu bènɛ: Mapi sↄ̃ wà ma i à ũmɛ. 29 Ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà yã lalaa yãanↄ bↄ̀ru kpɛɛ gↄ̃ↄ. Kɛ̀ gbɛ̃nsi pì dↄ̃̀ kɛ̀ Pↄlu nɛ́ Romu gbɛ̃mɛ, vĩa à kũ̀ kɛ̀ à tò wà mↄ̀ kàa yãnzi.

Yuda gbãadeenↄ yãkpaɛkɛna kↄ̃n Pↄluo

30 À guu dↄ̀ kɛ̀ gbɛ̃nsi pì yezi à yã kɛ̀ Yudanↄ mↄ̀o sãnsãn ma, à mↄ̀ pòroa, ben à sa'orikinↄ kↄ̃n Yuda gbãadeenↄ kàkↄ̃a à mↄ̀ kↄ̃n Pↄluo ń aɛ.

23

1 Pↄlu wɛ́ɛ pɛ̀ gbãadeenↄa à bè: Ma gbɛ̃nↄ, yãkee e ma swɛ̃̀ vĩ Luda aɛro ai kↄ̃n a gbã̀ao. 2 Ben sa'oriki Anania ò a dogarinↄnɛ aↄ̃ à lɛ́ a lɛ́a. 3 Ben Pↄlu bènɛ: Luda n lɛ́ se, gbɛ̃ntee kãkã bɛ. Ń vɛ̃ɛna nɛ́ɛ yãkpaɛ kɛɛmao doka musu, ben mpi sↄ̃ n bↄ à kpɛɛ, n bè wà ma lɛ́. 4 Ben dogari pìnↄ bè: Ḿbe nɛ́ɛ Luda sa'oriki sↄ̃sↄ̃ↄ lɛↄ́? 5 Pↄlu bè: Gbɛ̃nↄ, má dↄ̃ sa'orikinlo, zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè wàton wa bùsu gbãadee tↄ́ zaaa síro.

6 Pↄlu dↄ̃ kɛ̀ gbãadee pìnↄ gbɛ̃kenↄ nɛ́ Sadusinↄmɛ, aↄ̃ gbɛ̃kenↄ sↄ̃ Farisinↄ, ben à òńnɛ gbãngbãn: Ma gbɛ̃nↄ, Farisin ma ũ, Farisinↄ nɛ́n ma ũ. Gɛ̀nↄ fɛɛna tãmaa kɛ̀ má vĩ yãnzin ée yãkpaɛ kɛɛmaozi. 7 Kɛ̀ à yã pì ò, Farisinↄ kↄ̃n Sadusinↄ fɛ̀ɛ kↄ̃o kↄ̃n lɛokpakↄ̃ao, ben kakↄ̃ana kpàatɛ lɛo plaa. 8 Sadusinↄ è be gɛ̀nↄ è fɛɛro, bensↄ̃ malaikanↄ kↄ̃n niniinↄↄ kuuro. Farisinↄ sↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n yã pìnↄo píngi. 9 Zↄka gbãaa gɛ̃̀ ń tɛ́, ben Farisi kɛ̀ aↄ̃è doka dańnɛ kenↄ fɛ̀ɛ kↄ̃n lɛokpakↄ̃a gbãaao aↄ̃ bè: Wée yã zaa ke e gbɛ̃ kɛ̀aro. Tó ninii ke malaika bé à yã ònɛ sↄ̃ nɛ́? 10 Kɛ̀ lɛokpakↄ̃a gbãa kũ̀, sozanↄ gbɛ̃nsi e vĩa kɛɛ lɛ gbɛ̃nↄ tón Pↄlu kɛ gyáigyairo yãnzi, ben à ò a sozanↄnɛ aↄ̃ pita wà gɛ̃ ń tɛ́ aↄ̃ à kũ wà gáo ń bɛ.

11 Zĩ beeea gwãavĩ Dii bↄ̀ à mↄ̀ Pↄluzi à bè: Ǹ làakari kpáɛ! Lán n ma yã ò Yerusalɛmu kɛ̀ nà, séde ǹ o Romu dↄ.

Lɛ́kpakↄ̃sↄ̃na Pↄluzi

12 Kɛ̀ guu dↄ̀, Yuda kenↄ kàkↄ̃a asii guu aↄ̃ la dà wà bè weé pↄ́ blero weé í miro ai wà gá Pↄlu dɛo. 13 Lɛ́kpakↄ̃sↄ̃ri pìnↄↄ dɛ gↄ̃ↄn baplaaala. 14 Aↄ̃ gàa sa'orikinↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kiia aↄ̃ bèńnɛ: Wá sì kↄ̃n Ludao wa bè tó wée Pↄlu dɛro, tó wa pↄ́ blè, Luda láari kɛwa. 15 Apinↄ kↄ̃n gbãadeenↄ a píngi à gá à o sozanↄ gbɛ̃nsinɛ à mↄ́are kↄ̃n Pↄluo lán wà be á yezi à à yãnↄ tàasi kɛ tia dɛ à káakupↄlaa bà. Wapinↄ sↄ̃ wégↄ̃ kú soru guu wà à dɛ zɛ́n ai àgↄ̃ gá ká kɛ̀.

16 Kɛ̀ Pↄlu dãre nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ń yã kɛ̀ aↄ̃ↄ gↄ̃̀gↄ̃ pì mà, ben à gàa à gɛ̃̀ sozanↄ bɛ à ò Pↄlunɛ. 17 Ben Pↄlu soza bàdee sìsi à bènɛ: Ǹ gá kↄ̃n gↄ̃kparɛ kɛ̀o a gbɛ̃nsi kiia, zaakɛ à yezi à baaru ke kpánɛmɛ. 18 Ben à à sɛ̀ à gàao ń gbɛ̃nsi kiia à bè: Pↄlu kɛ̀ wà à dà kpɛ́n ma sisi à kùɛmɛ mà mↄ́ n kiia kↄ̃n gↄ̃kparɛ kɛ̀o. À yãke vĩ à yezi à onnɛ. 19 Ben gbɛ̃nsi pì gↄ̃kparɛ pì kũ̀ a ↄↄa à gàao gusaɛ ń gↄ̃ↄn plaa, ben à à là à bè: Bↄ́ yãn ń vĩ ǹ omɛɛ? 20 Ben à bè: Yudanↄ bé wà lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃, aↄ̃ↄ yezi wà kúɛnnɛ ǹ mↄ́ kↄ̃n Pↄluo ń gbãadeenↄnɛ zia, lán wà be aↄ̃ↄ yezi wà à yã gwa tia dɛ à káakupↄlaa bà. 21 Ǹton weńnɛro, zaakɛ aↄ̃ gbɛ̃nↄↄ e à dãa zɛ́n wà dɛ gↄ̃ↄn baplaaala. Aↄ̃ la dà wà bè weé pↄ́ blero weé í miro ai wà gá à dɛo. Aↄ̃ sorumi mà kↄ̀, n yãn aↄ̃ swã dↄzi. 22 Gbɛ̃nsi pì bè gↄ̃kparɛ pìnɛ: Ǹton tó gbɛ̃ke dↄ̃ kɛ̀ ń òmɛro. Ben à à gbàrɛ.

Pↄlu gbarɛna Sizarea

23 Ben à soza bàde gↄ̃ↄn plaaanↄ sìsi à bèńnɛ: À o soza fɛ̃ɛdade gↄ̃ↄn wàa doonↄnɛ aↄ̃ soru kɛ wà gá Sizarea uusiɛ úblegurↄ kↄ̃n sↄ̃de gↄ̃ↄn baaagↄ̃ akurinↄ kↄ̃n sáride gↄ̃ↄn wàa doonↄ. 24 À sↄ̃ yã kɛkɛ Pↄlunɛ à dia lɛ wà gáo bùsu gbɛ̃nsi Felisi kiia aafia. 25 Ben à takada kɛ̃̀nɛ à bè:

26 Bùsu gbɛ̃nsi Felisi, mamↄma Kalaudiu Lisia ma takada kɛ̀ kɛ̃̀nnɛ ma ì kpàmma. 27 Yudanↄ bé wà gbɛ̃ kɛ̀kii kũ̀ aↄ̃ↄ yezi wà à dɛ. Kɛ̀ ma à dↄ̃̀ Romu gbɛ̃ ũ, ben ma gaa kↄ̃n sozanↄ ma à sìḿma. 28 Kɛ̀ má yezi mà à taari kɛ̀ aↄ̃ↄ èa ma, ma à sɛ̀ ma gaao aↄ̃ yãkpaɛkɛrinↄ kiia. 29 Gwen má dↄ̃̀n kɛ̀ taari kɛ̀ aↄ̃ↄ èa nɛ́ ń doka yãmɛ, èe yã kɛ̀ kà wà à dɛ ke wà à da kpɛ́siaan kɛro. 30 Kɛ̀ wà lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃zi, wà à kpãi kɛ̀mɛ, ben ma à gbàrɛmma gↄ̃ↄ má ò yãdeenↄnɛ aↄ̃ gá kↄ̃n à yão n kiia gwe.

31 Ben sozanↄↄ kɛ̀ lán wà òńnɛ nà aↄ̃ Pↄlu sɛ̀ wà gàao Antipatari gwãavĩ. 32 Kɛ̀ guu dↄ̀, soza kɛ̀ aↄ̃ↄe táa oo kɛ̀sɛ pìnↄ Pↄlu nà sↄ̃deenↄnɛ ń ↄzĩ aↄ̃ dↄo aɛ, ben aↄ̃ ɛ̀ara wà tà ń bɛ. 33 Kɛ̀ sↄ̃deenↄ kà Sizarea, aↄ̃ takada pì kpà bùsu gbɛ̃nsi pìa, ben aↄ̃ Pↄlu nànɛ à ↄzĩ. 34 Bùsu gbɛ̃nsi pì takada pì kyó kɛ̀, ben à Pↄlu là bùsu kɛ̀ à bↄ̀n. À mà kɛ̀ Silisia bùsun à bↄ̀n, 35 ben à bènɛ: Tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã vĩnyonↄ mↄ̀, mɛ́ ma lán aↄ̃é o nà. Ben à bè wàgↄ̃ à dãkpaa Hɛrↄdu pitakiia.

24

Yudanↄ Pↄlu káarakpana

1 Gurↄ sↄↄroo gbɛra sa'oriki Anania mↄ̀ Sizarea kↄ̃n gbɛ̃nsi kenↄ kↄ̃n dokadↄ̃ri kɛ̀ wè benɛ Tɛtuluo. Aↄ̃ mↄ̀ Pↄlu káara kpá bùsu gbɛ̃nsi kiia. 2 Kɛ̀ wà Pↄlu sìsi, Tɛtulu fɛ̀ɛ èe yã daaàla à bè: Felisi, kↄ̃n n aubarikao wa bùsu kaɛna aafia. N zia laasuulɛna bé à wa bùsu kɛ maa. 3 Wè n tↄ́ nnaa sí wàgↄ̃ n sáabu kpaa gu píngia gurↄ píngi. 4 Kɛ̀ má yezi mà n yã gágaro, mɛ́ wɛ́ɛ kɛmma ǹ sùu kɛwao ǹ wa yã nɛ́ngo kɛ̀kii ma. 5 Wá è kɛ̀ gbɛ̃ pì nɛ́ gudɛrimɛ. È yãkete da Yudanↄ tɛ́ anduna guu píngi, à dɛ dↄnzizɛ ɛgɛɛ kɛ̀ wè ń sísi Nazarɛtideenↄ dↄn'aɛdee ũ. 6 Baa se à yezi à Luda ua gbãsĩ lɛ́, ben wa à kũ̀. 7-8 Tó n à làla n zĩnda, nɛ́ taari kɛ̀ wá èa yãpuraa dↄ̃. 9 Ben Yudanↄ yã'i kàara wà bè lɛn yã pìnↄↄ dɛ lɛ.

Pↄlu gina kↄ̃n a zĩndao Felisi aɛ

10 Ben bùsu gbɛ̃nsi pì mì kɛ̀ degũ Pↄlunɛ lɛ à yã o. Ben Pↄlu bè: Lán má n dↄ̃ yãkpaɛkɛri ũ bùsu kɛ̀ guu à wɛ̃̀ gì kɛ̀ nà, beee yãnzi mɛ́ɛ ma mìbↄna yã oo ma làakariazi. 11 Tó ń gbèka, weé onnɛ kɛ̀ ma gana Yerusalɛmu mà dↄnzi kɛɛ dɛ gurↄ kuri awɛɛplaalaro. 12 Wèe ma e mɛ́ɛ lɛokpakↄ̃a kɛɛ kↄ̃n gbɛ̃keo Luda uaro. Wèe ma e mɛ́ɛ yãkete daa aduakɛkpɛnↄ guu ke wɛ́tɛ guuro. 13 Gbɛ̃ pìnↄ é fↄ̃ wà taari kɛ̀ aↄ̃ↄ èmaa sèedadee ennɛro. 14 Má sì kɛ̀ zɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄe sísii dↄnzizɛ ɛgɛɛ pì guun mɛ́ɛ dↄↄ wa dezinↄ Ludazi. Má yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ Musa doka guu kↄ̃n annabinↄ takadanↄ náanɛkɛna píngi. 15 Ma wɛ́ɛ dↄ Ludazi lán aↄ̃pinↄ bà kɛ̀ gbɛ̃ maaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ zaaanↄ é fɛɛ bↄna gaan ń píngi. 16 Beee yãnzi mɛɛ̀gↄ̃ ma zĩnda totoo gurↄ píngi lɛ ma swɛ̃̀ tóngↄ̃ vĩi Luda aɛ ke gbɛ̃ntee aɛro. 17 Ma wɛ̃̀kɛna kↄ̃n ma bùsuo gbɛra ma ɛara ma su ma ↄ dàḿma ma saa ò 18 Luda ua. Kɛ̀ mɛ́ɛ saa oo ma gbãsĩbↄna gbɛra, ben wà ma le gwe. Mɛ́ɛ gbɛ̃nↄ kákↄ̃aro, yãkete kuuro. 19 Asia bùsu Yuda kenↄn yãdeenↄ ũ. Séde aↄ̃ mↄ́ wà yã bↄ kↄ̃ lɛ́n n kiia. 20 Tó lɛnlo, ǹ tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú kɛ̀nↄ dà kɛ̀ aↄ̃ↄ èma gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ yãkpaɛ kɛ̀mao o. 21 Sé yã mɛ̀n doo kɛ̀ má òńnɛ kↄ̃n kòto gbãaao, gɛ̀nↄ fɛɛna yã musun aↄ̃ↄe yãkpaɛ kɛɛmaozi.

22 Felisi Yesu zɛ́ bↄkↄ̃tɛ dↄ̃, ben à lá kà Yudanↄ yãla à bè: Tó sozanↄ gbɛ̃nsi Lisia mↄ̀, mɛ́ a yã mì dɛare. 23 À ò soza bàdeenɛ àgↄ̃ Pↄlu dãkpaa, mↄde à à gba zɛ́ à ĩam pá, à tó à gbɛ̃nↄ à ĩan ká.

Pↄlu kuuna kpɛ́siaan Sizarea

24 Gurↄ plaaa gbɛra Felisi mↄ̀ kↄ̃n a Yuda naↄ̃ kɛ̀ wè benɛ Durusilao. À Pↄlu sìsi, ben à Kirisi Yesu náanɛkɛna yã màa. 25 Pↄlu e yã oo maakɛna musu kↄ̃n zĩndakũnadↄ̃ↄo kↄ̃n yãkpaɛkɛna kɛ̀ èe mↄↄo, ben vĩa Felisi kũ̀ à bè: Ǹ fɛɛ ǹ tá gĩa. Gurↄↄ kɛ̀ ma ↄ lè mɛ́ ɛara mà n sísi. 26 À wɛ́ɛ dↄ Pↄluzi kɛ̀ eé ↄdↄnkpɛɛgbaa daaremɛ, ben ègↄ̃ à sisii gɛ̃̀n baaagↄ̃ à mↄ́ fàadi boao. 27 Kɛ̀ à kɛ̀ wɛ̃̀ plaa, Pↄsiu Fɛsutu vɛ̃̀ɛ Felisi gɛ̃ɛ ũ. Kɛ̀ Felisi yezi àgↄ̃ nna kↄ̃n Yudanↄ yãnzi, ben à Pↄlu tò da kpɛ́siaan.

25

Pↄlu zɛ̀ kↄ̃n gana Siza kiiao

1 Fɛsutu vɛ̃ɛna kpatan gurↄ aagↄ̃ↄ gbɛra à fɛ̀ɛ Sizarea à gàa Yerusalɛmu. 2 Gwen sa'orikinↄ kↄ̃n Yuda gbãadeenↄ mↄ̀ à kiia aↄ̃ fɛ̀ɛ kↄ̃n Pↄlu yão. Aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀a 3 à sùu kɛ à tó Pↄlu mↄ Yerusalɛmu. Zaakɛ aↄ̃ zɛ̀o wà takutɛɛ kpákpanɛ zɛ́n wà à dɛmɛ. 4 Ben Fɛsutu bèńnɛ: Pↄlu kú kpɛ́siaan Sizarea, mapi sↄ̃ mɛ́ tá gwe tia. 5 A gbãade kenↄ mↄ́ wà gámao. Tó à yã zaaa kɛ̀mɛ, é o.

6 Fɛsutu kɛ̀ńyo lán gurↄ sↄraagↄ̃ ke gurↄ kuri taka bà, ben à ɛ̀ara à tà Sizarea. Kɛ̀ guu dↄ̀, à vɛ̃̀ɛ a tintia à bè wà mↄ́ kↄ̃n Pↄluo. 7 Kɛ̀ wà mↄ̀o, Yuda kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Yerusalɛmunↄ lìgazi, ben aↄ̃ yã bíta kɛ̀ wèe fↄ̃ wà à sèedadee èroonↄ dìa paripari. 8 Pↄlu yã sìńla à bè: Mɛ́ɛ taari kɛ Yudanↄ doka ke Luda uanɛro, ke Siza. 9 Fɛsutu e wɛtɛɛ àgↄ̃ nna kↄ̃n Yudanↄ, ben à Pↄlu là à bè: Nɛ́ we ǹ gá Yerusalɛmu lɛ mà yãkpaɛ kɛnyo gwe yã kɛ̀nↄ musuↄ́? 10 Pↄlu bè: Siza doka kɛ̀ kↄ̃ sì wà yãkpaɛ kɛomɛɛ aɛzĩn má zɛn kɛ̀. Mɛ́ɛ taari kɛ Yuda kenɛro lán mpi ń dↄ̃ sãnsãn nà. 11 Tó ma taari kɛ̀ à kà wà ma dɛɛ kɛ̀, mɛ́ɛ gízi mà garo. Mↄde lán mɛ́ɛ yã kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀nↄↄ e oo ma musu ke kɛ nàro, gbɛ̃ke zɛ́ vĩ à ma kpáḿmaro. Gana Siza kiian ma zɛo. 12 Kɛ̀ Fɛsutu lɛ́ kpàkↄ̃sↄ̃ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ à bè: Kɛ̀ Sizan n zɛo, à kiian nɛ́ gán.

Gana kↄ̃n Pↄluo kí Agaripa kↄ̃n Benisio aɛ

13 Gurↄ plaaa gbɛra kí Agaripa kↄ̃n Benisio mↄ̀ Sizarea lɛ wà ì kpá Fɛsutua. 14 Kɛ̀ aↄ̃ↄe gurↄplaa kɛɛ gwe yãnzi, Fɛsutu bↄ̀ kↄ̃n Pↄlu yão kína pìnɛ à bè: Gↄ̃gbɛ̃ kee kú kɛ̀ kɛ̀ Felisi à tò da kpɛ́siaan. 15 Kɛ̀ ma gaa Yerusalɛmu, sa'orikinↄ kↄ̃n Yuda gbɛ̃nsinↄ mↄ̀mɛ kↄ̃n à yão wà bè mà sùu kɛ mà yã daàla. 16 Ma bèńnɛ tó gbɛ̃ kɛ̀ wà mↄ̀ kↄ̃n à yão e zɛ́ e à kↄ̃ e kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã vĩ lɛdoonↄ à yã sìńlaro, wa Romudeenↄ weè à kpáḿmaro. 17 Kɛ̀ wa su kɛ̀ lɛdo, mɛ́ɛ yã gágaro. Kɛ̀ guu dↄ̀ gↄ̃ↄ, ben ma vɛ̃ɛ ma tintia ma bè wà mↄ́mɛ kↄ̃n adeeo. 18 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ taari èa pìnↄ yã ò, aↄ̃ↄe yã zaaa kɛ̀ mɛ́ɛ kpákpaa o à musuro. 19 Aↄ̃ yãkete vĩo ń dↄnzizɛ yã musu kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ wè benɛ Yesu yão. À gà, ben Pↄlu zɛ̀ kↄ̃n à kuuna wɛ̃̀ndio yão. 20 Ma bídi kɛ̀ yã pì zɛ́ dↄ̃naa, ben ma à là tó à yezi à gá Yerusalɛmu wà yã pì gↄ̃gↄ̃nɛ gwe. 21 Ben Pↄlu bè Romu kínan a zɛo wàgↄ̃ a kũna. Ben ma bè wàgↄ̃ à dãkpaa ai màgↄ̃ gá à gbarɛ Sizaa. 22 Ben Agaripa bè Fɛsutunɛ: Má yezi mà gbɛ̃ pì yã ma ma zĩnda. Ben Fɛsutu bè: Nɛ́ yã ma à lɛ́n zia.

23 Kɛ̀ guu dↄ̀ Agaripa kↄ̃n Benisio mↄ̀ kↄ̃n gakui bítao, ben aↄ̃ gɛ̃̀ kↄ̃kakↄ̃akɛkpɛn kↄ̃n sozanↄ gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n wɛ́tɛ gbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ. Kɛ̀ Fɛsutu yã ò, wà mↄ̀ kↄ̃n Pↄluo. 24 Ben Fɛsutu bè: Kí Agaripa kↄ̃n amↄa kɛ̀ á kúwao kɛ̀nↄ píngi, a gbɛ̃ kɛ̀kii èↄ́? Yuda kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄ kↄ̃n gura kɛ̀nↄ ń píngi gbɛ̃ pì yã sɛ̀ wà mↄ̀oma, aↄ̃ↄe wii lɛɛma aↄ̃ bè à maa àgↄ̃ kuu dↄro. 25 Mapi sↄ̃, mɛ́ɛ e à yãke kɛ̀ kɛ̀ kà wà à dɛro, ben lán à zɛ̀ kↄ̃n Sizao nà, ma zɛo mà à gbarɛa. 26 Mɛ́ɛ yã pì gbá dↄ̃ gbasa mà takada kɛ̃ kínanɛ à yã musuro. Beee yãnzi ma mↄo a aɛ, atɛ̃nsa mpi kí Agaripa, lɛ yãlalanaa gbɛra mà yã e mà kɛ̃. 27 Zaakɛ pisina gbarɛḿmana taari kɛ̀ wà èa sãnsãn ona sai zɛ́ vĩ ma kiiaro.

26

Pↄlu a zĩnda yã bↄkↄ̃tɛna kí Agaripa aɛ

1 Ben Agaripa bè Pↄlunɛ: Ń zɛ́ vĩ ǹ n yã o. Ben Pↄlu ↄ sɛ̀ à a zĩnda yã bↄ̀kↄ̃tɛ à bè: 2 Kí Agaripa, má è ma mìnnaa kɛ̀, kɛ̀ má è mɛ́ɛ ma zĩnda yã bↄkↄ̃tɛɛ n aɛ gbã̀a taari kɛ̀ Yudanↄↄ dìma píngi yã musu. 3 Atɛ̃nsa kɛ̀ ń Yudanↄ fɛɛakaarayã dↄ̃ píngi kↄ̃n ń yãketenↄ. Beee yãnzi ma wɛ́ɛ kɛ̀mma ǹ ma yã kɛ̀ mamɛ. 4 Yudanↄ ma kuuna dↄ̃ ń píngi zaa ma nɛ́ féte zĩ naana zaa ma bùsun ai Yerusalɛmu. 5 Aↄ̃ↄ ma dↄ̃ à gì kɛ̀. Tó aↄ̃ↄ yezi, aↄ̃é fↄ̃ wà o kɛ̀ má kú wa dↄnzirinↄ gãli kɛ̀ gbãa kↄ̃n Luda yão kɛ̀ wè be Farisinↄ tɛ́. 6 Tia sa wèe yãkpaɛ kɛɛmao kɛ̀ ma wɛ́ɛ dↄ lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀ wa dezinↄnɛzi yãnzi. 7 Wa bori mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄ ègↄ̃ dↄↄ Ludazi fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo wɛ́ɛdↄna lɛ́gbɛ̃na dↄ̃nkↄ̃ pìzi. Kí, tãmaa pì yãnzin Yudanↄ fɛ̀ɛmazizi. 8 Bↄ́yãnzin Luda gɛ̀nↄ fɛɛna kɛ̀are yã zɛ́saidee ũzi sɛɛ?

9 Mapi sↄ̃ yã, ma zɛo kɛ̀ yã kɛ̀ eé bↄ Yesu Nazarɛti kpɛɛ píngin mɛ́gↄ̃ kɛɛ. 10 Lɛn má kɛ̀ lɛ Yerusalɛmu. Sa'orikinↄ ma gba zɛ́, ben ma Luda gbɛ̃nↄ kà kpɛ́siaan pari. Tó wèe ń dɛdɛɛ sↄ̃, ma lɛ́ ègↄ̃ kú à guumɛ. 11 Mɛɛ̀gↄ̃ gaa aduakɛkpɛ kↄ̃n aduakɛkpɛo gɛ̃̀n baaagↄ̃ màgↄ̃ wɛ́ɛ tãaḿma mà gã naḿma lɛ aↄ̃ lɛ́ sɛ́ Yesuzi. Ma pↄↄ fɛ̃nańzi, ben mɛɛ̀ gá ĩa daḿma wɛ́tɛ swabaaanↄa.

Pↄlu a Yesu zɛ́ sɛna yã'ona

(Zĩr 9:1-19, 22:6-16)

12 Beee yãnzi mɛ́ɛ gaa Damasiku kↄ̃n iko kɛ̀ sa'orikinↄ ma gbarɛoozi. 13 Kí, kɛ̀ má tɛ́ zɛ́n kↄ̃n ↄfãntɛ̃o di mìdangura, ma gupuraa è à bↄ̀ ludambɛ à dàmala kↄ̃n ma gbɛ̃nↄ, à pãsĩ dɛ ↄfãntɛ̃la. 14 Wa lɛɛ tↄↄtɛ wa píngi, ben ma kòto mà wà bèmɛ kↄ̃n Eberu yão: Solu, Solu, à kɛ̀ dia nɛ́ɛ wɛ́ɛ tãamaa? Lɛ̀zↄ̃na kↄ̃n gbáo kyatee sai e ĩa daamma fá! 15 Ma bè: Dén n ũu, Dii? Ben Dii bè: Mámbe Yesu kɛ̀ nɛ́ɛ wɛ́ɛ tãaa ũ. 16 Ǹ fɛɛ ǹ zɛ. Ma bↄ ma mↄnzi lɛ mà n sɛ́ ma zĩkɛri ũmɛ, ǹgↄ̃ dɛ yã kɛ̀ ń è kↄ̃n yã kɛ̀ mɛ́ ↄdↄannɛɛo sèedadee ũ. 17 Mɛ́ n mì sí Yudanↄ ↄzĩ kↄ̃n bori pãndenↄ. Mɛ́ n zĩiḿma 18 lɛ ǹ ń wɛ́ɛ kɛ̃ńnɛ, aↄ̃ kpɛɛ li gusiaanɛ wà aɛ dↄ gupuraaa, aↄ̃ bↄ Setãn gbãaan wà gɛ̃ Luda pↄ́n, lɛ aↄ̃ durunnↄ e à kɛ̃ḿma, aↄ̃ baka gↄ̃ kú kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ ma náanɛkɛna yãnzi.

Pↄlu zĩkɛna Yesunɛ

19 Kí Agaripa, àmbe à tò mɛ́ɛ gí ludambɛ gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ à mↄ̀mazi yãziro. 20 Ma waazi kɛ̀ Damasiku gĩa kↄ̃n Yerusalɛmuo, ben má kɛ̀ Yudea bùsu gu píngia kↄ̃n bori pãndenↄ kiiao. Má òńnɛ aↄ̃ nↄ̀sɛ liɛ wà aɛ dↄ Ludaa, aↄ̃ yã kɛ̀ eé tó wà dↄ̃ kɛ̀ aↄ̃ nↄ̀sɛ lìɛ kɛ. 21 Beee yãnzin Yudanↄ ma kũ Luda uazi, aↄ̃ↄ yezi wà ma dɛ. 22 Luda dↄnlɛn má kuuo ai kↄ̃n a gbã̀ao, ben má zɛna à sèedadee ũ nɛ́ féte kↄ̃n gbɛ̃nsinↄnɛ ń píngi. Mɛɛ̀ yã pãnde oro, sé yã kɛ̀ annabinↄ kↄ̃n Musao ò à kɛɛ baasiro. 23 Aↄ̃ bè Mɛsaya é mɛ̀'ↄ̃amma e, àmbe eé fɛɛ bↄna gaan káaku à gupura yã o Yudanↄnɛ kↄ̃n bori pãndenↄ.

24 Kɛ̀ Pↄlu e a zĩnda yã bↄkↄ̃tɛɛ lɛ, Fɛsutu wiii dↄ̀a à bè: Ĩa kàmman yↄ́ Pↄlu? N dↄ̃na bíta bé èe n mì liɛɛ. 25 Ben Pↄlu bè: Ĩa e kámaro, gbɛ̃ bɛ̀ɛde Fɛsutu. Yãzɛdeen mɛ́ɛ oo, bensↄ̃ yãpuraamɛ. 26 Kí, lán ń yã beeenↄ dↄ̃ nà mɛ́ fↄ̃ mà yã onnɛ súusu vĩa sai. Má dↄ̃ kɛ̀ à kee e kɛ n mì kpɛɛro, zaakɛ yã pì nɛ́ gusaɛ yãnlo. 27 Kí Agaripa, n yã kɛ̀ annabinↄↄ ò sìↄ́? Má dↄ̃ kɛ̀ ń sì. 28 Ben Agaripa bè Pↄlunɛ: Gurↄ zaka nɛ́ngo kɛ̀ guu nɛ́ɛ daa nɛ́ fↄ̃ ǹ ma liɛ mà gↄ̃ Yesudee ũn yↄ́? 29 Pↄlu bè: Baa tia ke gìkɛna má yezi, tó Ludaa wè. Èe kɛ ndonlo, kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma yã maa gbã̀anↄ ń píngi, aↄ̃ gↄ̃ lán má dɛ nà mↄ̀kyakoo kɛ̀nↄ baasi. 30 Ben kína pì kↄ̃n bùsu gbɛ̃nsio kↄ̃n Benisio fɛ̀ɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ana gweenↄ. 31 Kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ɛ, aↄ̃ↄe o'ookↄ̃nɛ: Gbɛ̃ pì e yã kɛ̀ kà wà à dɛ ke wà à da kpɛ́siaan kɛro. 32 Ben Agaripa bè Fɛsutunɛ: Tó gbɛ̃ pì e zɛ kↄ̃n gana Siza kiiao yãro, lɛ wé fↄ̃ wà à gbarɛ.

27

Gana kↄ̃n Pↄluo Romu góro'itɛ guu

1 Kɛ̀ wà zɛ̀o wà da Itali zɛ́n, ben wà Pↄlu kↄ̃n pisina kpaa kenↄ nà soza bàdee kɛ̀ wè benɛ Yuliunɛ a ↄzĩ. À dɛ soza gãli kɛ̀ wè be Siza sozanↄ dↄn'aɛdeenↄ doke ũ. 2 Wa gɛ̃ góro'itɛ kɛ̀ bↄ̀ Adaramitiumu guu, èe bↄɛɛ kↄ̃n Asia bùsu wɛ́tɛnↄ, ben wa da zɛ́n. Masedonia bùsu gbɛ̃ Arisitaku Tɛsalonika kúwao. 3 Kɛ̀ guu dↄ̀ wa ka Sidↄ̃. Yuliu Pↄlu kũna kↄ̃n nↄ̀sɛo do, ben à à gbà zɛ́ à gá a gbɛ̃nↄ gwa lɛ aↄ̃ dↄnlɛ kɛnɛ. 4 Kɛ̀ wa bↄ gwe, wa ka í dagura. Kɛ̀ ĩa e daawalɛ yãnzi, ben wa dↄ Sipiru bùsuzi kpɛɛ kpa. 5 Táa'ona ísiaa dagura wa dↄ Silisia kↄ̃n Pamfilia bùsunↄzi, ben wa ka Mira, Lisia bùsun. 6 Gwen soza bàdee pì Alɛsandaria góro'itɛ kɛ̀ èe gaa Itali èn, ben à wa kan.

7 Gurↄ kenↄ guu wa tá bùsa. Ɔsi kↄ̃n ↄsiion wa ka Sinidu lɛ́a. Kɛ̀ ĩa e wewe wà gá súusuro, wa pãnɛ wa bↄ Kɛrɛti bùsu kpɛɛ kpa Salamↄnɛ saɛ. 8 Ɔsi kↄ̃n ↄsiio wée dↄↄ Kɛrɛtizi, ben wa ka guu kɛ̀ wè be Górodↄki Maaan. À kĩi kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀ wè be Laseao. 9 Lán wa gì kɛ̀ zɛ́n nà, wa gana aɛ gↄ̃̀ kari ũ, zaakɛ Yudanↄ lɛ́yigurↄↄ gɛ̃̀ kↄ̀. Beee yãnzi Pↄlu lɛ́ dàḿma 10 à bè: Gbɛ̃nↄ, má è tá kɛ̀kii é mↄ́ kↄ̃n ásaru bítao kↄ̃n mↄ́nzio. Èe kɛ góro pì kↄ̃n à asoonↄ adonlo, kↄ̃n wapinↄmɛ se. 11 Mↄde soza bàde górofĩri kↄ̃n górodeeo yã sì dɛ Pↄlu yãla. 12 Gu pì maa wà góro dↄn wà buusiɛ ble gwero, ben gbɛ̃ paridee zɛ̀ kↄ̃n dana zɛ́n-o. Aↄ̃ↄ yezi wà ká Fenisi, wɛ́tɛ kɛ̀ kú Kɛrɛti ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa, tó eé sí kɛ wà buusiɛ ble gwe.

Zàga'ĩa fɛɛna ísiaala

13 Kɛ̀ ĩa busɛ fɛ̀ɛ sↄↄmɛtɛ kpa, aↄ̃ↄe daa aↄ̃é fↄ̃ wà ń pↄyezi kɛmɛ. Ben aↄ̃ ń góro pòro wà dà zɛ́n aↄ̃ↄe dↄↄ Kɛrɛtizi kĩikĩi. 14 Èe gì kɛro zàga'ĩa gbãaa kɛ̀ wè be ĩa pãsĩ bↄ̀ Kɛrɛti kpiii kpa. 15 À góro lìɛ, wée fↄ̃ wà mì dↄa dↄro, ben wa gↄ̃ tɛ́zi. 16 Kɛ̀ à wa kpa luan nɛ́ngo kɛ̀ wè be Kodazi, à kɛ̀wa sã̀ↄ féte. Ɔsi kↄ̃n ↄsiion wa wa góronɛ mìsibↄ è wá kũ̀ gwe. 17 Kɛ̀ aↄ̃ↄ sɛ̀ wà gɛ̃̀o góro ìsi guu, ben aↄ̃ↄ kɛ̀kɛ aↄ̃ bà kã̀ góro ìsi pìnɛ. Kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ Libia bùsu ísararaa gɛ̃nanɛ yãnzi, ben aↄ̃ góro kúra pɛ̀ɛ ín aↄ̃ gↄ̃̀ tɛ́ ĩazi. 18 Kɛ̀ guu dↄ̀, lán zàga'ĩa gì e wa góro yĩpayĩpaa gbãngbãn nà, ben aↄ̃ nà asoonↄ zuzunaa í guu. 19 À gurↄ aagↄ̃dee zĩ aↄ̃ ń góro zĩkɛbↄnↄ bↄ̀ɛ aↄ̃ↄ kwɛ̀ɛ ń zĩnda. 20 À kà gurↄ ũgbangba ↄfãntɛ̃ kↄ̃n sↄsↄnɛnↄↄ e bↄro, ĩa pãsĩ pì kↄ̃n louo e kpáɛro. Mìsina tãmaa kɛ̀ wá vĩ yãa yã̀awa píngi.

21 Wa gurↄplaa kɛ̀ wée e wa pↄ́ blèro, ben Pↄlu fɛ̀ɛ à bèńnɛ: Gbɛ̃nↄ, tó a ma yã màmɛ yã, lɛ wée fɛɛ Kɛrɛti, mↄ́nzi kↄ̃n ásaruo kɛ̀ borii gbasa à wa lero. 22 Ai tia mɛ́ɛ lɛ́ daaawa à a làakari kpáɛ! A gbɛ̃ke é garo, séde góro pì yaka. 23 Gĩa gwãavĩ Luda kɛ̀ má dɛ à pↄ́ ũ mɛ́ɛ dↄↄzi malaika bↄ̀ à mↄ̀mazi 24 à bè: Ǹton vĩa kɛro, Pↄlu. Séde ǹ Siza aɛ le. Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúńyo góro guunↄ bↄ̀nnɛ aafia ń píngi. 25 Beee yãnzi gbɛ̃nↄ, à a làakari kpáɛ! Má Luda náanɛ vĩ kɛ̀ eé kɛ lán à òmɛ nà. 26 Séde wà ká luan ke ísararaan.

27 À gurↄ gɛ̃ro dosaidee zĩ gwãavĩ ĩa pãsĩ pì e wa gáɛɛ Adariatiki íla ai tia. Ben lezãndo góro gbɛ̃nↄↄ e daa wa ka kĩi kↄ̃n í baaomɛ. 28 Ben aↄ̃ bà ílↄgwabↄ gbàrɛ ín, aↄ̃ↄ è gã̀sãsuu basiigↄ̃. Kɛ̀ à kɛ̀ saa féte aↄ̃ↄ gbàrɛ dↄ, aↄ̃ↄ è à zã̀ kà gã̀sãsuu baaagↄ̃. 29 Aↄ̃ↄe kpana gbɛ̀laa vĩa kɛɛ, ben aↄ̃ kúra mɛ̀n siigↄ̃ gbàrɛ góro pↄ̀rↄ kpɛɛ, ben aↄ̃ↄe adua kɛɛ lɛ guu dↄḿma. 30 Góro gbɛ̃nↄↄ e zɛ́ wɛtɛɛ aↄ̃ bↄɛ góro guu aↄ̃ bàa lɛ́, ben aↄ̃ↄe góro mìsibↄ pì pitaa aↄ̃ da íla, aↄ̃ↄe kɛɛ lán wà be wà yezi wà kúranↄ gbarɛ góro aɛ bà. 31 Ben Pↄlu bè soza bàdeenɛ kↄ̃n à bàsaideenↄ: Tó gbɛ̃ beeenↄↄ e gↄ̃ góro guuro, é fↄ̃ à bↄro. 32 Ben sozanↄ góro mìsibↄ bànↄ zↄ̃̀zↄ̃ aↄ̃ↄ tò à lɛ̀ɛ ín.

33 Kɛ̀ guu yezi à dↄ, Pↄlu agbaa kpàńnɛ ń píngi aↄ̃ pↄ́ ble à bè: À gurↄ gɛ̃ro dosain gbã̀a a gↄ̃ logona pↄ́blee sai. 34 Mɛ́ɛ agbaa kpaaare à pↄ́ ble, lɛ à gbãaa e à bↄ aafia. Baa a mìkã mɛ̀n do eé lɛ́ɛro. 35 Pↄlu yãbee'ona gbɛra à burɛdi sɛ̀ à Luda sáabu kpà baade píngi wáa, ben à lì èe soo. 36 Aↄ̃ baade píngi làakari kpàɛ, ben aↄ̃ pↄ́ blè sa. 37 Wamↄwa kɛ̀ wá kú góro guunↄ wa píngi wa ka gↄ̃ↄn wàa do kpɛ́ baaagↄ̃ akuri awɛɛswɛɛdo. 38 Kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ blè wà kã̀, aↄ̃ pↄ́wɛɛ bↄ̀ɛ wà kà ín, lɛ góro e à futa kũ yãnzi.

Góro'itɛ yakana

39 Kɛ̀ guu dↄ̀, aↄ̃ sĩ̀sĩaa è aↄ̃ↄe dↄ̃ro. Kɛ̀ aↄ̃ ígukoto è kↄ̃n bùsu'ãatɛ̃o sarara, ben aↄ̃ zɛ̀o wà gá kↄ̃n góroo ígɛɛzi, tó weé fↄ̃. 40 Aↄ̃ kúranↄ pòro aↄ̃ↄ dà í guu, ben aↄ̃ górolibↄnↄ bà pòro gↄ̃ↄ. Aↄ̃ góro aɛ bisa pòro ĩanɛ, ben aↄ̃ mì pɛ̀ ígɛɛ pìa. 41 Ben aↄ̃ sì bùsu'ãatɛ̃n dↄ̃na sai, ben góro zɛ̀ gwe. Bùsu'ãatɛ̃ pì góro aɛ kũ̀ gíngin èe fↄ̃ à nigãro, ben ísↄ̃kana kɛ̀ e kakaa kↄ̃n gbãaao e góro pↄ̀rↄ kpɛɛ yakaa. 42 Sozanↄ zɛ̀o wà pisinanↄ dɛdɛ, lɛ aↄ̃ gbɛ̃ke tón í kpá wà pitińguro yãnzi. 43 Mↄde soza bàdee yezi à Pↄlu mì sí, ben à gìńnɛ aↄ̃ ń pↄyezi kɛ. À bè íkparinↄ dↄńnɛ aɛ aↄ̃ kusi ía aↄ̃ bikũ, 44 gbɛ̃ kpaaanↄ gↄ̃ tɛ́ ń kpɛɛ lí lɛ̀ɛtɛgɛɛnↄ ke góro kasonↄ musu. Lɛn baade píngi í baaa lè aafia lɛ.

28

Pↄlu kuuna Malata luan

1 Kɛ̀ wa í baaa lè aafia, wá mà luan pì tↄ́n Malata. 2 Bɛdeenↄ wa si kↄ̃n yenzio maamaa. Aↄ̃ gbãakɛ kpàwazi, aↄ̃ tɛ́ sà lèwe, zaakɛ lou nà manaa, ben ĩa bↄ̀ɛ. 3 Pↄlu yàka kete kàkↄ̃a à mↄ̀ èe kaa tɛ́n, pitigoo kú à guu. Kɛ̀ tɛ́ puusu à pà, à bↄ̀ à Pↄlu sò a ↄↄa. 4 Kɛ̀ bɛdeenↄ mlɛ̃̀ pì è dↄ à ↄↄa, aↄ̃ bèkↄ̃nɛ: Gbɛ̃ beee nɛ́ gbɛ̃dɛrimɛ yãpura. Baa kɛ̀ à bikũ̀ íla aafia, yãpuraa e wenɛ àgↄ̃ kuuro. 5 Mↄde Pↄlu mlɛ̃̀ pì gbã̀kɛ à dà tɛ́n, èe pↄ́ke kɛnɛro. 6 Gbɛ̃nↄ wɛ́ɛ dↄzi kɛ̀ à ↄↄ é ká à lɛ́ɛ à ga gwe gↄ̃ↄmɛ. Kɛ̀ à gì kɛ̀, aↄ̃ↄ è pↄ́kee e à lero, ben aↄ̃ lɛ́ lìɛ aↄ̃ bè, gbɛ̃ pì nɛ́ tãa ìsi kemɛ.

7 Guu pì saɛn luan gbɛ̃nsi kɛ̀ wè benɛ Publiu bɛɛ kún. À wa diɛ gurↄ aagↄ̃ à nibↄkɛɛ kɛ̀we kↄ̃n yenzio. 8 Publiu dee daɛna kↄ̃n mɛ̀wãao èe bãndubãndu kɛɛ. Ben Pↄlu gɛ̃̀ à kiia à adua kɛ̀nɛ, à ↄ kɛ̀a à à kɛ̃̀kↄ̃a. 9 Kɛ̀ à kɛ̀ lɛ, luan pì gyãre kpaaanↄ mↄ̀ à kiia, ben aↄ̃ kɛ̃̀kↄ̃a se. 10 Aↄ̃ wa kpe dà maamaa. Kɛ̀ wée taa, aↄ̃ kũsãɛ kɛ̀we dↄ.

Pↄlu kana Romu

11 Wa kuuna luan pì guu mↄ aagↄ̃ↄ gbɛra wa gɛ̃ góro'itɛ kɛ̀ buusiɛ blè gween wa da zɛ́n. Góro pì bↄ̀ Alɛsandaria wà sìka tãanↄ sèeda kɛ̀a. 12 Kɛ̀ wa ka Sirakusi, wa gurↄ aagↄ̃ↄ kɛ̀ gwe. 13 Bↄna gwe wa dↄ ígɛɛzi ai wa gaa káo Rɛgiumu. Kɛ̀ guu dↄ̀ ĩa bↄ̀ sↄↄmɛtɛ kpa, à gurↄ plaadeen wa ka Putɛↄli. 14 Wɛ́tɛ pì guun wa Yesudeenↄ lèn. Aↄ̃ bè wà sùu kɛ wà azuma doo kɛńyo. Wá kɛ̀ lɛ, ben wa da Romu zɛ́n. 15 Romu Yesudeenↄ wa baaru mà, ben aↄ̃ mↄ̀ dawalɛ. Gbɛ̃kenↄ wa le Apiu Yàran, gbɛ̃kenↄ sↄ̃ guu kɛ̀ wè be Pitakimɛn'aagↄ̃n. Kɛ̀ Pↄlu ń é, à Luda sáabu kpà à a làakari kpàɛ.

Pↄlu waazikɛna Romu

16 Kɛ̀ wa ka Romu, wà Pↄlu gbà zɛ́ àgↄ̃ kuu adona kↄ̃n soza kɛ̀ eégↄ̃ à dãkpaao. 17 Gurↄ aagↄ̃ↄ gbɛra Pↄlu Yuda gbɛ̃nsinↄ sìsi. Kɛ̀ aↄ̃ kàkↄ̃a, à bèńnɛ: Ma gbɛ̃nↄ, mɛ́ɛ zã Yudanↄnɛ yãkearo. Mɛ́ɛ bↄ wa dezinↄ fɛɛakaarayãke kpɛɛro, ben wà ma kũ Yerusalɛmu wà ma kpa Romudeenↄa. 18 Aↄ̃ ma lala yãzi aↄ̃ↄe yãke e ma musu kɛ̀ kà wà ma dɛro, ben aↄ̃ↄ yezi wà ma gbarɛ. 19 Ben Yudanↄ bↄ̀ ma kpɛɛ. Tiasi ma zɛ kↄ̃n gana Siza kiiao, èe kɛ má yã vĩ kↄ̃n ma bùsu gbɛ̃nↄonlo. 20 Beee yãnzi ma a gbeka, lɛ wà kↄ̃ e mà yã oao, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ Isarailinↄ wɛ́ɛ dↄzi yãnzin wà mↄ̀ kɛ̀ kàmazi.

21 Ben aↄ̃ bènɛ: Wée takada ke e à bↄ̀ Yudea bùsun n yã musuro. Wa gbɛ̃ke sↄ̃ↄ e bↄ gwe à sùwe kↄ̃n n baaru zaaaoro. 22 Wá è à maa wà yã kɛ̀ ń vĩi ma n lɛ́zĩ, zaakɛ wá mà kɛ̀ wè dↄnzizɛ pì zaa bo gu píngiamɛ.

23 Aↄ̃ gurↄↄ dìɛkↄ̃nɛ kↄ̃n Pↄluo, ben aↄ̃ mↄ̀ à kiia ua kɛ̀ à pìtan paripari. À yezi aↄ̃ↄ a yãzɛ dↄ̃ Yesu yã musu, ben à nà Musa dokaa kↄ̃n annabinↄ yãnↄ, à kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yã òńnɛ à bↄ̀kↄ̃tɛńnɛ zaa kↄngↄ ai uusiɛ. 24 Gbɛ̃kenↄ yã kɛ̀ èe oonↄ zɛ́ è, mↄde gbɛ̃kenↄ gìzi. 25 Kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛ̃ɛkↄ̃a kↄ̃n lɛokpakↄ̃ao, Pↄlu yã mɛ̀n doo kàarańnɛ à bè: Yã kɛ̀ Luda Ninii dà annabi Isayanɛ à ò a dezinↄnɛ nɛ́ yãpuraamɛ, kɛ̀ à bè:

26 Ǹ gá ǹ o gbɛ̃ mↄ̀nↄnɛ,

aↄ̃égↄ̃ swã kpaa yãkemana sai,

aↄ̃égↄ̃ guu gwaa yãke'ena sai.

27 Aↄ̃ↄ nↄ̀sɛ vĩro lɛ wàton ↄ̃ndↄ̃ kũro yãnzi,

aↄ̃ swã gbãa lɛ aↄ̃ton yã maro yãnzi,

aↄ̃ wɛ́ɛ kpakↄ̃rɛna lɛ aↄ̃ton guu ero yãnzi,

zaakɛ aↄ̃ↄ yezi wà aɛ dↄma mà ń gba aafiaro.

28-29 Beee yãnzi, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Luda gbɛ̃nↄ zĩ̀ kↄ̃n mìsina yão bori pãndenↄa. Aↄ̃mbe weé sí.

30 Pↄlu kɛ̀ kpɛ́ kɛ̀ èe à fĩa boo guu wɛ̃̀ plaa mámmam. Ègↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è mↄ́ fàadi boonↄ kũu ↄplaplaa ń píngi. 31 À kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia yã waazi kɛ̀ńnɛ à Dii Yesu Kirisi yã dàńnɛ kↄ̃n làakario kpaɛna, gbɛ̃kee e kpánɛro.

ROMUDEENƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

ROMUDEENƆ

Baade píngi nɛ́ durunkɛrimɛ 1:1-3:20

Lán Luda è tó yã bↄńyo nna nà 3:21-4:25

Kuuna gbɛ̃ dufunↄ ũ Kirisi guu 5:1-8:39

Yã kɛ̀ Ludaa e wɛtɛɛ Isarailinↄ musu 9:1-11:36

Yesudeenↄ yãkɛna 12:1-15:13

Pↄlu ìkpammana 15:14-16:27

1

Pↄlu ìkpana Romudeenↄa

1 Mamↄma Pↄlu, Kirisi Yesu zↄ̀bleri, Luda ma sisi à ma diɛ a zĩ̀ri ũ, baaru nnaa 2 kɛ̀ à gĩakɛ à à lɛ́ gbɛ̃̀ a annabinↄnɛ aↄ̃ↄ kɛ̃̀ à yãn kpàri ũ. 3-4 À Nɛ́ Yesu Kirisi wa Dii yãn baaru nnaa pì ũ. À gbɛ̃nteekɛɛ guu à bↄ̀ Dauda borii guumɛ. À ludaninikɛɛ guu à fɛɛna gaan ↄ̀dↄawe kↄ̃n gbãaao kɛ̀ Luda Nɛ́n à ũ. 5 Kirisi ma gba zɛ́ màgↄ̃ dɛ a zĩ̀ri ũ bori pínginɛ, lɛ aↄ̃ e wà à náanɛ kɛ aↄ̃ gↄ̃ à yãmarinↄ ũ lɛ à tↄ́ bↄ. 6 Á kú gbɛ̃ kɛ̀ Yesu Kirisi ń sísi à ń sɛ́nↄ tɛ́ se. 7 Ma takada kɛ̀kii kɛ̃̀are, a Romudee kɛ̀ Ludaa yeazi à a sisi a gↄ̃ à gbɛ̃nↄ ũ píngi. Luda wa De kↄ̃n Dii Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛare à a gba aafia.

8 Káaku gĩa ma Luda sáabu kɛ̀ Yesu Kirisi gãzĩ a píngi yã musu, kɛ̀ a ludanaanɛkɛna dà andunala píngi yãnzi. 9 Tó mɛ́ɛ adua kɛɛ gurↄ píngi, a yã è sãmaguro. Ludan ma sèedadee ũ. Àpin mɛ́ɛ dↄↄzi kↄ̃n nↄ̀sɛo do mɛ́ɛ à Nɛ́ yã baaru kpaa. 10 Mɛɛ̀gↄ̃ wɛ́ɛ kɛa à zɛ́ kɛkɛmɛ lán à yezi nà, lɛ mà e mà mↄ́ a gwa sa. 11 Ma wɛ́ɛsialɛna nii e ma dɛɛ maamaa, lɛ mà e mà Luda Nini gba ke daagu a kãsãpɛɛna yãnzi, 12 lɛ a ludanaanɛkɛna kↄ̃n ma pↄ́o e à wa baade gba swɛ̃̀. 13 Ma gbɛ̃nↄ, má yezi àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ mɛɛ̀gↄ̃ gurↄↄ diɛɛ gɛ̃̀n baaagↄ̃ mà mↄ́ a gwa, lɛ mà a zĩi gbɛ̀ e a tɛ́ lán má è bori pãndenↄ tɛ́ nà, mↄde ai tia mɛ́ɛ zɛ́ ero. 14 Girikiyãmarinↄ kↄ̃n Girikiyãmarisaideenↄ ń píngi, dↄ̃̀rinↄ kↄ̃n dↄ̃̀risaideenↄ ń píngi, ń yã gↄ̃̀ ma yã ũ. 15 Beee yãnzi ma mɛ̀ wã̀ mà baaru nnaa pì kpá a Romudeenↄnɛ se. 16 Mɛɛ̀ wí dɛ kↄ̃n baaru nnaa pì yãoro, àmbe gbãaa kɛ̀ Luda è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe à náanɛ kɛɛnↄ mì sío ũ, atɛ̃nsa Yudanↄ, ń gbɛra bori pãndenↄ. 17 Baaru nnaa pì è owe lán Luda è tó yã bↄńyo nna nà. À dɛ ludanaanɛkɛna yã ũ adomɛ, lán wà kɛ̃̀ Luda yãn nà wà bè: Gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa tò yã bↄ̀o nna à náanɛ kɛ̀ èe kɛɛ yãnzi égↄ̃ kuu.

Gbɛ̃nteenↄ nɛ́ taarideenↄmɛ Luda kiia

18 Zaa musu Luda è a pↄfɛ̃ pita gbɛ̃ntee kɛ̀ ń zaakɛna è zɛ́ zↄ̃ yãpuraanɛnↄa ń pãkpazina kↄ̃n ń zaakɛnao yãnzi. 19 Yã kɛ̀ weé fↄ̃ wà dↄ̃ Luda yã musu utɛnańnɛro, Luda bé à yã pì bↄ̀ńnɛ gupuraaa. 20 Zaa gurↄↄ kɛ̀ à anduna kàɛ, à gbãaa kɛ̀ è yãaro kↄ̃n à ludakɛɛ kɛ̀ wè e kↄ̃n wɛ́ɛoroo bↄ̀ gupuraaa à zĩinↄ guu wásawasa. Beee yãnzi gbɛ̃nteenↄ agbaakpana vĩro. 21 Aↄ̃ↄ Luda dↄ̃, mↄde aↄ̃è bɛ̀ɛ línɛ a zɛ́a wà à sáabu kpáro. Ń laasuunↄ kɛ̀ pã, ben aↄ̃ gↄ̃̀ gusiaan ń mìsai yãnzi. 22 Aↄ̃ ń zĩnda dìɛ ↄ̃ndↄ̃rinↄ ũ, ben aↄ̃ gↄ̃̀ mìsaideenↄ ũ. 23 Aↄ̃è dↄnzi kɛ gbɛ̃ntee kɛ̀ aↄ̃è gaanↄ kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n nↄ̀bↄnↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ takanɛ Luda kɛ̀ è garoo gɛ̃ɛ ũ.

24 Àmbe à tò Luda ń kpá gbãsĩkɛnazi, lɛ aↄ̃ wísaiyã kɛ kↄ̃o, lán aↄ̃è à ni dɛ ń nↄ̀sɛ guu nà. 25 Aↄ̃ Luda yãpuradee lendee kpà kↄ̃n ɛgɛɛo. Aↄ̃è dↄnzi kɛ Luda pↄ́kɛnanↄnɛ wà dↄńzi Luda kɛ̀ pↄ́ píngi kɛ̀ gɛ̃ɛ ũ. Aubarikadeen à ũ gurↄ píngi! Aami.

26 Beee yãnzi Luda ń kpá wísaiyã nidɛnaa. Baa ń nↄgbɛ̃nↄ yã kɛ̀ wè kɛɛ lendee kpà kↄ̃n yã kɛ̀ wè kɛrooo. 27 Lɛmɛ se gↄ̃gbɛ̃nↄ yã kɛ̀ wè kɛ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄo tò, aↄ̃è lugakↄ̃zi. Gↄ̃gbɛ̃ kↄ̃n gↄ̃gbɛ̃o è wísaiyã kɛ kↄ̃o aↄ̃è à gbɛ̀ e ń zĩndaa ń sãsãna lɛ́n. 28 Zaakɛ aↄ̃ↄe we wà zɛ̀ kↄ̃n Luda dↄ̃naoro, ben à ń laasuu kɛ̀ lɛkpɛɛ, lɛ aↄ̃ yã kɛ̀ dɛ wà kɛroonↄ kɛ. 29 Yã zaa píngi pɛ̀kↄ̃rɛḿma: Nↄ̀sɛ pãsĩ, wɛ́ɛkaka, kɛna kↄ̃o ĩi, nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ, gbɛ̃dɛna, swèe, gbɛ̃blena kↄ̃n mↄnafikikɛnao. Kↄmↄtↄdeenↄn ń ũ, 30 gbɛ̃yakarinↄ, Luda ibɛɛnↄ, gbɛ̃ takiikɛrinↄ, yↄ̃̀kↄ̃deenↄ, ĩadãrinↄ, zaa laasuulɛrinↄ, de kↄ̃n dao yãmarisaideenↄ, 31 mìsaideenↄ, náanɛsaideenↄ, gbɛ̃yãkɛrisaideenↄ, sósobisaideenↄ. 32 Aↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ Ludaa dìɛ kɛ̀ yã beee taka kɛ̀rinↄ kà wà ń dɛdɛ, mↄde aↄ̃è zɛ kↄ̃n à kɛnanↄ adoro, aↄ̃è tɛ́ ká à kɛ̀rinↄmmɛ dↄ.

2

Luda é yãkpaɛ kɛ a zɛ́a

1 Beee yãnzi mmↄn kɛ̀ nɛɛ̀ gbɛ̃ pãnde taari ee, ń agbaa vĩ ǹ kpáro. Tó n gbɛ̃ pãnde taari è, n n zĩnda dà yãmmɛ, zaakɛ n gbɛ̃taari'eri nɛɛ̀ kɛ lɛ se dↄ. 2 Wá dↄ̃ kɛ̀ Luda yãkpaɛkɛna kↄ̃n yã beee taka kɛ̀rinↄↄ kuu a zɛ́amɛ. 3 Mmↄn kɛ̀ nɛɛ̀ yã beee taka kɛ̀rinↄ taari e, ben nɛɛ̀ kɛ lɛ se, nɛ́ɛ daa nɛ́ bↄ Luda yãkpaɛkɛnan yↄ́? 4 Ke nɛ́ɛ dↄkɛɛ kↄ̃n Luda nnakɛnnɛna bítao kↄ̃n à mɛnao kↄ̃n à sùuomɛ? Ń dↄ̃ kɛ̀ Ludaa e à nnaa kɛɛnnɛ lɛ ǹ n nↄ̀sɛ liɛ yãnzinloo? 5 N swãgbãaa kɛ̀, nɛ́ɛ nↄ̀sɛ liɛro, nɛ́ɛ pↄfɛ̃ kaakↄ̃anzi ai Luda pↄfɛ̃pitammagurↄↄ zĩ, tó Luda yãkpaɛkɛna kↄ̃n gbɛ̃nↄ a zɛ́a bↄ̀ gupuraaa. 6 Eé fĩa bo baadenɛ a yãkɛnaa. 7 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gakui kↄ̃n bɛ̀ɛo kↄ̃n mɛ̀vãsaio wɛtɛɛ bensↄ̃ aↄ̃ↄe à maaa kɛɛ kↄ̃n mɛnaonↄ é wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo e. 8 Gbɛ̃ kɛ̀ ń zĩnda pↄyeziyã e dↄↄńnɛ aɛ aↄ̃ gì yãpuraazi aↄ̃ↄ tɛ́ à zaaazinↄ sↄ̃, Luda é pↄfɛ̃ kↄ̃n pɛ̃tɛ̃o pitaḿma. 9 Wɛ́ɛtãmma kↄ̃n wãwãao é zaakɛri píngi le, atɛ̃nsa Yudanↄ, ń gbɛra bori pãndenↄ. 10 Luda é maakɛri píngi gba gakui kↄ̃n bɛ̀ɛo kↄ̃n aafiao, atɛ̃nsa Yudanↄ, ń gbɛra bori pãndenↄ. 11 Zaakɛ Luda è gbɛ̃ke wɛ́ɛ gwaro.

12 Gbɛ̃ kɛ̀ durun kɛ̀ Musa doka dↄ̃sai é kaatɛ lɛ doka pì sai. Gbɛ̃ kɛ̀ durun kɛ̀ nana doka pì ↄzĩ sↄ̃, Luda é yãkpaɛ kɛo doka pì musumɛ. 13 Èe kɛ gbɛ̃ kɛ̀ èe doka maa kↄ̃n swão bé à maa Luda kiiaro. Gbɛ̃ kɛ̀ èe zĩi kɛɛa bé eé bↄ maa. 14 Tó borii kɛ̀ aↄ̃ Musa doka dↄ̃roonↄ yã kɛ̀ kↄ̃ sìo kɛ̀ kↄ̃n ń zĩndao, aↄ̃ↄ doka vĩ ń zĩndaamɛ. 15 Aↄ̃ↄe ↄdↄↄawe kɛ̀ yã kɛ̀ kú doka pì guu kú ń nↄ̀sɛmmɛ. Aↄ̃ laasuu e yãpura kpaaa dↄ, zaakɛ aↄ̃ laasuu mɛ̀n doro, à kenↄ è ń da yãn, à kenↄ è ń bↄn. 16 Lɛmɛ yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ Luda é yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃nteenↄ yã kɛ̀ utɛna aↄ̃ nↄ̀sɛn musu Kirisi Yesu gãzĩ, lán baaru nnaa kɛ̀ mɛ́ɛ kpaa ò nà.

Yudanↄ nɛ́ dokadarisaideenↄmɛ

17 N Yuda ina, n zɛ kↄ̃n n Yudakɛɛo, ń Musa doka náanɛ vĩ, nɛ́ɛ yↄ̃̀kↄ̃ kɛɛ Ludao. 18 Ń Luda pↄyezi dↄ̃ kↄ̃n yã kɛ̀ zɛ́ vĩo, kɛ̀ wà doka pì dàdannɛ yãnzi. 19 Nɛ́ɛ daa ń dɛ vĩ̀anↄ wɛ́ɛdee ũ, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gusiaa guunↄ fitia ũ, 20 wɛ́ɛsiadeenↄ yãdannɛri ũ, gbɛ̃ dufunↄ aufaa ũ. Nɛ́ɛ daa Luda dokan dↄ̃na kↄ̃n yãpuraao mì ũ. 21 Mmↄn kɛ̀ nɛɛ̀ yã da gbɛ̃ pãndenↄnɛ, bↄ́yãnzi nɛɛ̀ da n zĩndanɛziroo? N bè wàton kpãi oro, mpi nɛɛ̀ o sↄ̃ↄ́? 22 Nɛɛ̀ be wàton zina kɛro, nɛɛ̀ zina kɛ sↄ̃ↄ́? Nɛɛ̀ kya ká tãanↄn, nɛɛ̀ ń kpɛ́ pↄ́nↄ kpãi o sↄ̃ↄ́? 23 Nɛɛ̀ yↄ̃̀kↄ̃ kɛ Luda doka musu, ben n doka pì danasai è Luda tↄ́ yaka. 24 Zaakɛ a yãnzin bori pãndenↄ ègↄ̃ Luda tↄ́ zaaa siizi lán wà kɛ̃̀ à yãn nà.

25 Tó ń Luda doka kũna, ben bã̀ngukɛna àre vĩnnɛ. Tó nɛ́ɛ à yã da sↄ̃ro, ń sáa kↄ̃n gɛfↄↄdeenↄmɛ. 26 Tó gɛfↄↄdee Luda dokanↄ kũna, Luda é gɛfↄↄdee pì gwa sáa kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ bã̀ngu kɛ̀oroo? 27 Baa tó ń doka takada pì kũna bensↄ̃ n bã̀ngu kɛ̀, tó nɛ́ɛ doka pì daro, bã̀ngukɛrisaidee kɛ̀ kũna é tó yã danla. 28 Kuuna Yuda ũ yãpuraa nɛ́ mɛ̀baayãnlo, lɛmɛ bã̀ngukɛna yãpuraa nɛ́ mɛ̀baayãnlo se. 29 Kuuna Yuda ũ yãpuraa nɛ́ nↄ̀sguuɛyãmɛ, lɛmɛ dↄ bã̀ngukɛna yãpuraa nɛ́ nↄ̀sɛguuyãmɛ se. Luda Nini zĩimɛ, èe kɛ doka takada yãnlo. Luda bé è gbɛ̃ beee taka sáabu kpá, èe kɛ gbɛ̃nteenlo.

3

1 Kaarana kpareen Yudakɛɛ vĩi? Àre kpareen bã̀ngukɛna vĩi? 2 À kaarana vĩ bíta yã píngi guu. Káaku gĩa Luda a yã nàńnɛ ń ↄzĩmɛ. 3 Kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃kenↄ náanɛ vĩro, bↄ́n beee vĩi? Aↄ̃ kuuna náanɛ sai é Luda náanɛ gboroↄ́? 4 Auo! Lɛnlo! À tó Luda gↄ̃ yãpuraa vĩ, baa kɛ̀ gbɛ̃ píngi nɛ́ ɛgɛdeemɛ, lán wà kɛ̃̀ Luda yãn nà wà bè:

Tó n yã ò, n yã égↄ̃ zɛ́ vĩ,

tó n yãkpaɛ kɛ̀ńyo, n yã é ble.

5 Tó wa zaakɛɛ è Luda maakɛɛ bↄ gupuraaa, bↄ́ yãn wé oo? Wé be Ludaa maaro kɛ̀ è pↄfɛ̃ pitawa yãnzin yↄ́? Mɛ́ɛ oo lán gbɛ̃ntee ona bàmɛ. 6 Auo! Lɛnlo! Tó Luda yãzɛ vĩro, à kɛ̀ dia eé fↄ̃ à yãkpaɛ kɛ kↄ̃n andunao? 7 Gbɛ̃ke é be, tó a ɛgɛdekɛɛ e Luda náanɛ kaara bensↄ̃ èe à tↄ́ bↄↄ, bↄ́yãnzin eé yã daala lán durunkɛri bàzi? 8 Tó ń ò lɛ nɛ́ɛ bee wà yã zaaa kɛ, yã maaa é bↄn. Gbɛ̃kenↄ ma tↄ́ zaaa sì wà bè lɛn mɛɛ̀ o lɛ. Luda yãdanlana kↄ̃ sìńyo.

Gbɛ̃kee maaro

9 Tↄ̀! Wa Yudanↄ wá sã̀ↄn yↄ́? Lɛnlo fá! Zaakɛ ma Yudanↄ kↄ̃n bori pãndenↄ bↄ̀bↄ ń dàn ń píngi kↄ̀, aↄ̃ píngi nɛ́ durun zↄ̀nↄmɛ. 10 Wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè:

Gbɛ̃kee maaro, baa mɛ̀n do.

11 Làakaride kee kuuro, Luda kii wɛtɛri kee kuuro.

12 Aↄ̃ sã̀sã ń píngi aↄ̃ gↄ̃̀ dↄ̀rↄ sai,

yãmaakɛri kee kuuro, baa mɛ̀n do.

13 Aↄ̃ kòto dɛ lán mira wɛ̃na bàmɛ,

aↄ̃è lɛ́nnaa kásańnɛ,

aↄ̃ lɛ́gbɛ nɛ́ pitigoo sɛwɛɛmɛ,

14 yã ĩi kↄ̃n gbɛ̃kanao ń lɛ́ pà.

15 Aↄ̃ↄ wãa kↄ̃n gbɛ̃dɛnao,

16 aↄ̃è kisia kↄ̃n pↄsiaao kpáńzi,

17 aↄ̃ↄ aafia zɛ́ dↄ̃ro,

18 aↄ̃ wɛ́ɛ ègↄ̃ Luda wí vĩro.

19 Wá dↄ̃ kɛ̀ Luda doka píngi dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ na doka pì ↄzĩnↄ pↄ́ ũmɛ, lɛ gbɛ̃ píngi lɛ́ gↄ̃ nakↄ̃ana, anduna gbɛ̃ píngi gↄ̃ taaridee ũ Luda kiia. 20 Zaakɛ gbɛ̃ke é bↄ maa Luda kiia doka pì kũna yãnziro. Luda doka bé è tó wà durun dↄ̃.

Dian Luda è tó yã bↄńyo nna nà

21 Dian Luda è tó yã bↄńyo nna nà bↄ̀ gupuraaa sa, lán à yã kɛ̃na Musa doka kↄ̃n annabinↄ takadanↄ guu nà. Èe kɛ à doka kũna yãnlo. 22 Luda è tó yã bↄńyo nna Yesu Kirisi náanɛkɛna yãnzimɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ èe à náanɛ kɛɛ píngi pↄ́mɛ. Gbɛ̃kee bↄna adoro, 23 zaakɛ baade píngi durun kɛ̀, aↄ̃ kɛ̃̀sã Luda gakuizi. 24 Luda è tó yã bↄńyo nna gbaa ũ a gbɛ̃kɛ yãnzi Kirisi Yesu kɛ̀ à ń bó gãzĩ. 25 Àpin Ludaa kpà durun agbaakpabↄ ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe à aru náanɛ kɛɛnↄnɛ, lɛ à ↄdↄa baade pínginɛ kɛ̀ eè yã kɛ a zɛ́amɛ. À mɛna yã, èe durun ziinↄ yã daro, 26 ben à ↄ̀dↄańnɛ tia kɛ̀ eè yã kɛ a zɛ́a. Dian Luda è yã kɛ a zɛ́a nàn gwe, bensↄ̃ è tó yã bↄ kↄ̃n Yesu náanɛkɛrinↄo nna.

27 Gbɛ̃nteenↄ é fↄ̃ wà ĩa dã dↄↄ́? Beee é sí kɛro. Bↄ́yãnzii? Zaakɛ à dɛ zĩkɛna dokaa yã ũro, ludanaanɛkɛna yãmɛ. 28 Zaakɛ má è yã è bↄ gbɛ̃o nna Yesu náanɛkɛna yãnzimɛ, zĩkɛna dokaa baasi. 29 Luda nɛ́ Yudanↄ Ludamɛ ńtɛ̃ɛↄ́? Bori pãndenↄ Ludan seroo? Eè, bori pãndenↄ Ludamɛ dↄ. 30 Zaakɛ Luda mɛ̀n domɛ. Eé tó yã bↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ bã̀ngu kɛ̀o nna a náanɛ kɛ̀ èe kɛɛ yãnzimɛ, bensↄ̃ eé tó yã bↄ kↄ̃n gɛfↄↄdeeo nna a náanɛ dↄ̃nkↄ̃ pì musu. 31 Wée doka daa pↄ́ke ũro ludanaanɛkɛna yãnzin yↄ́? Lɛnlo, wée gbãaa kpaaamɛ.

4

Yã bↄna Ibraĩo nna ludanaanɛkɛna yãnzi

1 Wa Yudanↄ, wé be diamɛ wa dezi káaku Ibraĩ yã musuu? 2 Tó Ludaa tò yã bↄ̀o nna yã kɛ̀ à kɛ̀ yãnzi, lɛ à ĩadãyã è, mↄde èe fↄ̃ à dã̀ Luda aɛzĩro. 3 Dian wà ò nà Luda yãn? Wà bè Ibraĩ Luda náanɛ kɛ̀, ben Ludaa tò yã bↄ̀o nna a náanɛ kɛ̀ à kɛ̀ yãnzi. 4 Fĩabona zĩkɛrinɛ nɛ́ gbɛ̃kɛkɛnnɛnanlo, à asaiapↄmɛ. 5 Baa tó gbɛ̃ e yãke kɛro, tó èe Luda kɛ̀ è tó yã bↄ kↄ̃n taarideenↄ nna náanɛ kɛɛ, Luda é tó yã bↄo nna a náanɛ kɛ̀ èe kɛɛ yãnzi. 6 Dauda gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa tò yã bↄ̀o nna yãkekɛsai aubarika'ena yã ò à bè:

7 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ Luda pↄ́ kù ń taarinↄla à ń durunnↄ kɛ̃̀ḿmanↄ ũ.

8 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ Dii é à durun yã daroo ũ.

9 Aubarika beee nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ bã̀ngu kɛ̀ pↄ́mɛ adoↄ́, ke gɛfↄↄde pↄ́mɛ dↄ? Wà bè Ludaa tò yã bↄ̀ kↄ̃n Ibraĩo nna, kɛ̀ à à náanɛ kɛ̀ yãnzi. 10 Ibraĩ dɛ diamɛ gurↄↄ kɛ̀ Ludaa tò yã bↄ̀o nnaa? À bã̀ngukɛnaↄ́ ke gɛfↄↄdeemɛ? Èe bã̀ngu kɛro, gɛfↄↄdeemɛ. 11 Ben à bã̀ngu kɛ̀ sèeda ũ kɛ̀ Ludaa tò yã bↄ̀o nna à gɛfↄↄdekɛgurↄ yãnzi. Lɛn à dɛ gɛfↄↄdee kɛ̀ Ludaa tò yã bↄ̀ńyo nnaanↄ dezi ũ lɛ ń píngi ń ludanaanɛkɛna yãnzi. 12 À dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bã̀ngu kɛ̀nↄ dezi ũmɛ dↄ. Èe kɛ aↄ̃ bã̀ngukɛna yãnzinlo, kɛ̀ aↄ̃ↄ tɛ́ wa dezi Ibraĩ kɛ̀sɛgbɛzi yãnzimɛ kɛ̀ à Luda náanɛ kɛ̀ a gɛfↄↄdekɛgurↄ.

Dian Ibraĩ Luda náanɛ kɛ̀ nà

13 Luda lɛ́ gbɛ̃̀ Ibraĩnɛ kↄ̃n à boriinↄ à bè anduna é gↄ̃ ń pↄ́ ũ. Èe kɛ à doka kũna yãnzinlo, kɛ̀ Ludaa tò yã bↄ̀o nna a náanɛ kɛ̀ à kɛ̀ yãnzimɛ. 14 Tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ doka kũnanↄ bé weé kí ble, ɛ̃ndɛ̃ ludanaanɛkɛna àre vĩro bensↄ̃ Luda lɛ́gbɛ̃na kɛ̀ famma, 15 zaakɛ doka è mↄ́ kↄ̃n Luda pↄfɛ̃omɛ. Guu kɛ̀ doka kúnlo, taari ègↄ̃ kuuro. 16 Beee yãnzi pↄ́ kɛ̀ Luda a lɛ́ gbɛ̃̀ ena nɛ́ à náanɛkɛna yãmɛ, lɛ àgↄ̃ dɛ à gbɛ̃kɛ yã ũ. Lɛ́gbɛ̃na pì sↄ̃ nɛ́ Ibraĩ bori pìnↄ pↄ́mɛ ń píngi, èe kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Musa doka kũna ńtɛ̃ɛnↄnlo, kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Luda náanɛ kɛɛ lán Ibraĩ bànↄomɛ dↄ. Ibraĩ nɛ́ wa píngi dezimɛ. 17 À dɛ wa dezi ũ Luda kiia, lán wà kɛ̃̀ Luda yãn nà. Luda bè a à dìɛ bori pariinↄ dezi ũ. Ibraĩ Luda kɛ̀ è wɛ̃̀ndi kpá gɛ̀nↄa à tó pↄ́ kɛ̀ kuu yãroonↄ gↄ̃ kuu náanɛ kɛ̀. 18 À Luda náanɛ kɛ̀ à wɛ́ɛ dↄ̀ pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ke wɛ́ɛ dↄziroozi, ben à gↄ̃̀ bori pariinↄ dezi ũ lán Ludaa ònɛ nà à bè, lɛmɛ à boriinↄ égↄ̃ dɛ lɛ. 19 Ibraĩ kà lán wɛ̃̀ basↄↄroo taka bà. Baa tó à laasuu lɛ̀ a gↄ̃gbɛ̃kɛbↄsaia kↄ̃n Sara nɛ́'isↄ tatanao, à ludanaanɛkɛna e busaro. 20 Èe seka kɛ lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀nɛaro, èe gí Luda náanɛ kɛziro, ben à gbãa è a ludanaanɛkɛnaa à Luda tↄ́ bↄ̀, 21 zaakɛ à dↄ̃ kɛ̀ à yã fɛɛna vĩro, Luda é fↄ̃ à lɛ́ kɛ̀ à gbɛ̃̀ pì kɛ. 22 Beee yãnzin Ludaa tò yã bↄ̀o nnazi. 23 Wèe yã bↄnao nnaa pì kɛ̃ à mɛ̀n doo yãnziro, 24 wà kɛ̃̀ wamↄwa kɛ̀ Luda é tó yã bↄwao nnaanↄ yãnzimɛ dↄ, wamↄwa kɛ̀ wée Luda kɛ̀ à wa Dii Yesu fɛ̀ɛ bↄna gaan náanɛ kɛɛnↄ. 25 Luda à kpàḿma lɛ à e à wa taarinↄ kɛ̃we yãnzimɛ, ben à à fɛ̀ɛ wɛ̃̀ndio lɛ yã e à bↄwao nna yãnzi.

5

Kɛna nna kↄ̃n Ludao

1 Lán Ludaa tò yã bↄ̀wao nna nà à náanɛ kɛ̀ wée kɛɛ yãnzi, wá nnao sa wa Dii Yesu Kirisi gãzĩ. 2 À náanɛkɛna guu wa zɛ́ è à gãzĩ wa gɛ̃ Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ wá kúo pì guu, ben wée pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n Luda gakui kɛ̀ wá wɛ́ɛ dↄzio. 3 Èe kɛ beee adoro, wée pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n wa nawɛ̃akɛnao dↄ, zaakɛ wá dↄ̃ kɛ̀ nawɛ̃a è mↄ́ kↄ̃n mɛnao, 4 mɛna è mↄ́ kↄ̃n dà maaao, dà maaa è mↄ́ kↄ̃n tãmaao, 5 tãmaa sↄ̃ è wa nɛ́ro, zaakɛ Luda a yenzi dà wa nↄ̀sɛn a Ninii kɛ̀ à wa gbaa gãzĩ. 6 Wa gbãasai guu Kirisi gà wamↄwa zaakɛrinↄ gɛ̃ɛ ũ gurↄↄ kɛ̀ Ludaa dìɛa. 7 Gana gbɛ̃ maaa gɛ̃ɛ ũu aagaro. Ke gbɛ̃ke é we à ga gbɛ̃ maaa gɛ̃ɛ ũ gwɛɛ, 8 ben Ludaa ↄ̀dↄawe dian á yewazi nà, zaakɛ wa durundekɛɛ guun Kirisi gà wa gɛ̃ɛ ũ. 9 Lán yã bↄ̀wao nna nà sa à aru yãnzi, wa wa sina Luda pↄfɛ̃a à gãzĩ yã o dↄↄ́? 10 Yã wá ĩi kↄ̃n Ludaomɛ, ben wa kɛo nna à Nɛ́ gana yãnzi. Lán wa kɛ Ludao nna nà sa, wa wa mìsina à kuuna wɛ̃̀ndio yãnzi yã o dↄↄ́? 11 Èe kɛ kɛ̀kiimɛ adoro, wée pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n Ludao dↄ wa Dii Yesu Kirisi kɛ̀ tò wa kɛo nnaa gãzĩ.

Kirisi yãlɛkↄ̃zina kↄ̃n Adamuo

12 Gbɛ̃ mɛ̀n doo yãnzin durun gɛ̃̀ anduna guu, ben durun gaa ì. Lɛmɛ dↄ gaa kú baade píngia, kɛ̀ baade píngi durun kɛ̀ yãnzi. 13 Durun kú anduna guu lɛ Musa doka kpɛ́ à mↄ́. Gurↄↄ kɛ̀ doka kuuro, Ludaa e durun yã daro, 14 mↄde sɛna zaa Adamua ai à gàa pɛ́ Musaa ga kí blè baade píngia, baa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe durun kɛ lán Adamu sãsãna bàroonↄ. Adamu nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ eé mↄ́ takamɛ.

15 Mↄde ludangbaa é sí lɛ́kↄ̃zi kↄ̃n Adamu taarioro, zaakɛ lán gbɛ̃nↄ gà nà pari Adamu ado sãsãna yãnzi, Luda gbɛ̃kɛ kↄ̃n à gbaao kɛ̀ kà gbɛ̃nↄa pari Yesu Kirisi ado gbɛ̃kɛ yãnzi dɛ beeela. 16 Ludangbaa é sí lɛ́kↄ̃zi kↄ̃n gbɛ̃ mɛ̀n do durun pìoro. Taari mɛ̀n doo pì bé à mↄ̀ kↄ̃n yãkpaɛkɛnao, ben yã vɛ̃̀ɛ gbɛ̃nteenↄa. Taarinↄ mↄ̀ kↄ̃n ludangbaao, ben yã bↄ̀ kↄ̃n gbɛ̃nↄ nna. 17 Lán Adamu ado taari bé à tò gaa mↄ̀ à kí blè nà, Yesu Kirisi ado yã kɛ̀ à mↄ̀o bíta dɛ beeela. Beee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ńnɛ, kɛ̀ à tò yã bↄ̀ńyo nna gbaa ũunↄ é kí ble wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo guu. 18 Beee yãnzi lán taari mɛ̀n doo pì tò yã vɛ̃̀ɛ bori píngia nà, lɛmɛ dↄ maakɛna mɛ̀n doo pì è tó bori píngi bↄ maa lɛ aↄ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo e. 19 Lán gbɛ̃ mɛ̀n do swãgbãaa bé à tò gbɛ̃nↄ gↄ̃̀ durundeenↄ ũ parii nà, lɛmɛ dↄ gbɛ̃ mɛ̀n do yãmana é tó gbɛ̃nↄ bↄ maa pari lɛ. 20 Doka mↄ̀ lɛ taari e àgↄ̃ kaara yãnzimɛ, mↄde kɛ̀ durun kàara, Luda gbɛ̃kɛɛ kàara dɛ beeela. 21 Lán durun kíblena mↄ̀ kↄ̃n gaao nà, lɛn dↄ Luda gbɛ̃kɛ kíblena è tó wà bↄ maa lɛ, wà wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo e wa Dii Yesu Kirisi gãzĩ.

6

Kuuna Kirisi guu

1 Wé be diamɛ? Wé gí wàgↄ̃ durun kɛɛ lɛ Luda gbɛ̃kɛɛ e àgↄ̃ kaaran yↄ́? 2 Auo! Lɛnlo! Wamↄwa kɛ̀ wá dɛ gɛ̀nↄ ũ durun yã musu, à kɛ̀ dia wégↄ̃ kpɛɛ wàgↄ̃ durun kɛɛ dↄↄ? 3 Wamↄwa kɛ̀ wa batisi kɛ̀ Kirisi Yesu pↄ́ ũunↄ, á dↄ̃ kɛ̀ wá kúo à gaa guuroo? 4 Wa gao batisikɛna guu, wà wa vĩio lɛ wàgↄ̃ kú kↄ̃n wɛ̃̀ndi dufuo, lán Kirisi fɛ̀ɛ gaan kↄ̃n a De gbãa gakuio à kuu nà. 5 Lán wa gↄ̃o mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ ũ à gaa guu nà, lɛn wé gↄ̃o lɛ à fɛɛna guu se. 6 Wá dↄ̃ kɛ̀ wa dà zii gào lía, lɛ wa mɛ̀ durundee kaatɛ wàton zↄ̀ ble durunnɛ dↄro, 7 zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ gà bↄ̀ durun yãmmɛ. 8 Lán wa ga kↄ̃n Kirisio nà, wá à náanɛ vĩ kɛ̀ wégↄ̃ kuuo dↄ. 9 Wá dↄ̃ lán Kirisi fɛ̀ɛ gaan nà, eé ga dↄro, gaa gbãa vĩa dↄro. 10 Zaakɛ gana kɛ̀ à gà, à gà durun yã musu gɛ̃̀n domɛ, kuuna kɛ̀ à kuu tia sↄ̃, à kuu Luda pↄ́ ũmɛ. 11 Lɛn apinↄ se, à a zĩnda diɛ gɛ̀nↄ ũ durun yã musu lɛ, égↄ̃ kuu Luda pↄ́ ũ Kirisi Yesu guu. 12 Beee yãnzi àton tó durun kí ble a mɛ̀ kɛ̀ eé gaaa a dà zaaa dↄare aɛ dↄro. 13 Àton a mɛ̀gu ke kpá durun-a yãzaakɛbↄ ũro. À a zĩnda kpá Ludaa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fɛ̀ɛ gaan wà kuunↄ ũ, à a mɛ̀guunↄ kpáa yãmaakɛbↄnↄ ũ. 14 Àton tó durun gↄ̃ gbãa vĩawa dↄro, zaakɛ á na doka ↄzĩro, sé Luda gbɛ̃kɛɛ.

Maakɛna zↄ̀nↄ

15 Dian gwee? Lán wá kú doka ↄzĩ dↄro nà, sé Luda gbɛ̃kɛɛ ↄzĩ, wégↄ̃ kpɛɛ wàgↄ̃ durun kɛɛn yↄ́? Auo! Lɛnlo! 16 Á dↄ̃ kɛ̀ tó a a zĩnda kpà gbɛ̃a ée mì siɛɛnɛ, á dɛ adee zↄ̀ ũnloo? Tó durunn a a zĩnda kpàa, é gamɛ. Tó a mì sìɛ Ludanɛ sↄ̃, é bↄ maa. 17 Wa sáabu kɛ̀ kↄ̃n Ludao, zaakɛ durun zↄ̀nↄn a ũ yã, ben a mì sìɛ yã kɛ̀ wà dàare zɛ́azɛanɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 18 A bↄ durun yãn a gↄ̃ maakɛna zↄ̀nↄ ũ. 19 Mɛ́ɛ yã pì oo lán gbɛ̃ntee yã'ona bà a gbãasai yãnzimɛ. Lán a a mɛ̀guunↄ kpà yã pãpãkɛna kↄ̃n yã zaaao zↄ̀nↄ ũ a yã zaaa kɛ̀ nà, lɛn tia dↄ à a mɛ̀guunↄ kpá maakɛna zↄ̀nↄ ũ lɛ a kuuna gↄ̃ adona. 20 Kɛ̀ á dɛ durun zↄ̀nↄ ũ yã, a bà kú kↄ̃n maakɛnaoro. 21 Àre kpareen á è yã kɛ̀ á kɛ̀ yã kɛ̀ à kɛ̀are wíyã ũ tiaanↄ musuu? Yã pìnↄ mìdɛna nɛ́ gaamɛ. 22 Tia sa lán a bↄ durun yãn nà ée dↄↄ Ludazi, a àren kuuna adona ũ, à mìdɛna sↄ̃ nɛ́ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroomɛ. 23 Durun asaia nɛ́ gaamɛ, mↄde gbaa kɛ̀ Ludaa dàwe wa Dii Kirisi Yesu guun wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo ũ.

7

Wá kú Musa doka ↄzĩ dↄro

1 Ma gbɛ̃nↄ, mɛ́ɛ yã ooare lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Musa doka dↄ̃ↄnↄ bà. Á dↄ̃ kɛ̀ doka iko vĩ gbɛ̃a gurↄↄ kɛ̀ à kú wɛ̃̀ndionloo? 2 Lɛn doka pì nↄzãree yì a zãa lɛ gurↄↄ kɛ̀ à kú wɛ̃̀ndio. Tó à zã gà, ben doka pì è à gbarɛ. 3 Gurↄↄ kɛ̀ à zã kuu, tó à gↄ̃̀ gↄ̃ pãnde pↄ́ ũ, weé benɛ zinakɛrimɛ. Tó à zã gàmɛ sↄ̃, doka pì à gbàrɛn gwe. Tó à gↄ̃̀ gↄ̃ pãnde pↄ́ ũ sa, beee nɛ́ zina yãmɛ dↄro. 4 Lɛn apinↄ se ma gbɛ̃nↄ, a ga doka musu Kirisi mɛ̀ gãzĩ, ben a gↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ fɛ̀ɛ bↄna gaan pì pↄ́ ũ, lɛ wà e wà kaarana e Luda pↄ́ ũ. 5 Kɛ̀ wa dà dↄ̀we aɛ yã, doka bé à tò durun nii wa dɛ wa mɛ̀ guu, ben wa kaarana è ga pↄ́ ũ. 6 Tia sↄ̃ wa ga pↄ́ kɛ̀ wa kũ zↄ̀ ũu pì yã musu, wa bↄ dokan, ben wée dↄↄ Ludazi à Ninii zɛ́ dufu guu, èe kɛ doka takada zɛ́ ziinlo.

Doka kↄ̃n durun-o

7 Wé be diamɛ? Luda doka nɛ́ durunn yↄ́? Lɛnlo fá! Doka pì bé à tò ma durun dↄ̃̀. Tó doka e be wàton pↄ́ ni dɛroro, lɛ má dↄ̃ dian pↄ́nidɛna ègↄ̃ dɛ nàro. 8 Durun zɛkii è Luda yãdiɛna pì gãzĩ, ben à tò pↄ́ píngi nii ma dɛ. Zaakɛ kɛ̀ má doka dↄ̃ro, durun dɛmɛ yãke ũro. 9 Má kuu yã doka sai, mↄde kɛ̀ ma yãdiɛna pì mà, durun vù iin, 10 ben ma ga. Yãdiɛna kɛ̀ dɛ à wɛ̃̀ndi kpámaa pì mↄ̀mɛ kↄ̃n gaao. 11 Durun zɛkii è yãdiɛna pì gãzĩ, ben à kɛ̀kɛ à ma dɛ yã pì gãzĩ. 12 Lɛmɛ doka pì kuuna adona, bensↄ̃ Luda yãdiɛna pì kuuna adona, à zɛ́ vĩ bensↄ̃ à maa. 13 Yã maaa bé à tò ma gaↄ́? Lɛnlo fá! Lɛ durun e à bↄ gupuraaa, à gaa ìmɛ yã maaa gãzĩ, lɛ wà durun dↄ̃ durun ũ yãdiɛna pì gãzĩ.

Zĩ̀kana kↄ̃n durun-o

14 Wá dↄ̃ kɛ̀ doka pì bↄ̀ Luda kiiamɛ. Mapi sↄ̃, dàdeen ma ũ, má na durun ↄzĩ. 15 Mɛɛ̀gↄ̃ yã kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ gbá dↄ̃ro, zaakɛ mɛɛ̀ yã kɛ̀ má yezi mà kɛɛ kɛro, yã kɛ̀ má yezi mà kɛroon mɛɛ̀ kɛ. 16 Tó yã kɛ̀ má kɛ̀ e kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n ma pↄyeziyãoro, ma we kɛ̀ doka pì maa. 17 Èe kɛ mámbe mɛ́ɛ kɛɛro, durun kɛ̀ kú ma guumɛ. 18 Má dↄ̃ kɛ̀ yã maaa kú ma guuro, ma dà maaro. Mɛɛ̀gↄ̃ yezi mà yã maaa kɛ, mↄde mɛɛ̀ fↄ̃ mà kɛro. 19 Yã maaa kɛ̀ má yezi mà kɛ, mɛɛ̀ kɛro. Yã zaaa kɛ̀ má yeziroon mɛɛ̀ kɛ. 20 Tó yã kɛ̀ má yeziroon mɛ́ɛ kɛɛ, èe kɛ mámbe mɛ́ɛ kɛɛro, durun kɛ̀ kú ma guumɛ. 21 Má è tó má yezi mà à maaa kɛ, à zaaa bé è dↄmɛ aɛ. 22 Luda doka bé è kɛmɛ nna ma swɛ̃̀ guu, 23 mↄde má è iko pãndee kú ma mɛ̀ guu, ègↄ̃ zĩ̀ kaa kↄ̃n iko kɛ̀ kú ma laasuu guuo, ben má na durun iko kɛ̀ kú ma mɛ̀ guu pì ↄzĩ. 24 Mamↄma wɛ̃ndade ina, dé bé eé ma sí ma mɛ̀ kɛ̀ ma kpa gaazi kɛ̀ ↄzĩi? 25 Ma sáabu kɛ̀ kↄ̃n Ludao! Kↄ̃n wa Dii Yesu Kirisi gbãaao. Lɛn má dɛ zↄ̀ ũ Luda dokanɛ ma laasuu guu lɛ, bensↄ̃ má dɛ zↄ̀ ũ durun ikonɛ ma dà guu.

8

Zĩ̀blena kↄ̃n Luda Nini gbãaao

1 Yã é vɛ̃ɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Kirisi Yesu guunↄa dↄro, 2 zaakɛ kuuna Kirisi Yesu guu Luda Nini kɛ̀ è wɛ̃̀ndi kpáḿma gbãaa ma bↄ durun kↄ̃n gaao ikon. 3 Yã kɛ̀ Musa doka e fↄ̃ à kɛ̀ro gbɛ̃ntee gbãasaikɛ yãnzi, Ludaa kɛ̀. À a zĩnda Nɛ́ zĩ̀ gbɛ̃ntee ũ lán wamↄwa durundeenↄ bà durun kɛ̃nnɛna yãnzi, ben à wí dà durun-a a Nɛ́ mɛ̀ pì gãzĩ, 4 lɛ yã kɛ̀ doka e wɛtɛɛ yãpuraa kɛwa, wamↄwa kɛ̀ wa dà è dↄwe aɛ dↄro, sé Luda Nini. 5 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ dà è dↄńnɛ aɛnↄ è làakari dↄ ń dà yãa, gbɛ̃ kɛ̀ Luda Nini è dↄńnɛ aɛnↄ è làakari dↄ Luda Nini yãa. 6 Dà dↄnnɛna aɛ nɛ́ gaamɛ. Luda Nini dↄnnɛna aɛ nɛ́ wɛ̃̀ndi kↄ̃n aafiaomɛ. 7 Dà dↄnnɛna aɛ nɛ́ íbɛtɛkpana kↄ̃n Ludaomɛ. Adee è mì siɛ Luda dokanɛro, eé fↄ̃ sero. 8 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ dà è dↄńnɛ aɛnↄ yã è ká Ludanɛro.

9 Apinↄ sↄ̃, a dà è dↄare aɛro, sé Luda Nini, tó à kú a guu yãpura. Tó gbɛ̃ Kirisi Ninii vĩ sↄ̃ro, à dɛ Kirisi pↄ́ ũro. 10 Tó Kirisi kú a guu, baa tó a mɛ̀ gà durun yãnzi, Luda Ninii dɛare wɛ̃̀ndi ũmɛ, kɛ̀ Ludaa tò yã bↄ̀ao nna yãnzi. 11 Tó Luda kɛ̀ Yesu fɛ̀ɛ gaan Ninii kú a guu, Luda kɛ̀ Kirisi pì fɛ̀ɛ gaan é wɛ̃̀ndi kpá a mɛ̀ kɛ̀ gà pìa à Ninii kɛ̀ kú a guu gãzĩ.

12 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, tɛna wa dàzi nɛ́ tiasinlo, pↄyezimɛ. 13 Tó á tɛ́ a dàzi, é gamɛ. Tó a a yãzaakɛnanↄ mì dɛ̀ kↄ̃n Luda Nini gbãaao sↄ̃, égↄ̃ kuu. 14 Gbɛ̃ kɛ̀ Luda Nini è dↄńnɛ aɛnↄ bé wà Luda nɛ́nↄ ũ. 15 Zaakɛ ninii kɛ̀ è tó wà zↄ̀ ble kↄ̃n vĩ̀aon á èro, Luda Nini kɛ̀ tò a gↄ̃ Luda nɛ́nↄ ũun á vĩ, ben weè wii lɛ́ Ludaa kↄ̃n à gbãaao wà be: Baa, wa De. 16 Ninii pì è o wa niniinɛ kɛ̀ Luda nɛ́nↄn wa ũ. 17 Lán à nɛ́nↄn wa ũ nà, à túbiblerinↄn wa ũ. Luda túbiblerinↄn wa ũ, wé ble lɛdo kↄ̃n Kirisiomɛ. Tó wa nawɛ̃a kɛ̀o, wégↄ̃ kúo à gakui guu.

Wɛ́ɛdↄna Luda gakuizi

18 Má è wé fↄ̃ wà gurↄↄ kɛ̀kii nawɛ̃a lɛ́kↄ̃zi kↄ̃n gakui kɛ̀ Luda é bↄowe gupuraaaro. 19 Luda pↄ́kɛnanↄ píngi wɛ́ɛ dↄ à nɛ́nↄ bↄna gupuraaazi yãana sai. 20 Zaakɛ Ludaa tò a pↄ́kɛnanↄ gɛ̃̀ pãpãkɛɛ guu píngi. Èe kɛ aↄ̃ pↄyezinlo, Luda bé à kɛ̀ lɛ, lɛ ń wɛ́ɛdↄzina guu 21 anduna bↄ yakana kɛ̀ èe zↄ̀ bleenɛ guu, gbasa àgↄ̃ a zĩnda vĩ Luda nɛ́nↄ gakui guu. 22 Wá dↄ̃ kɛ̀ Luda pↄ́kɛnanↄ píngi e mboo kↄ̃n wãwãao lán nɛ́'i pↄ́ bà ai tia. 23 Èe kɛ beeemɛ adoro, wamↄwa kɛ̀ wá Luda Nini vĩ kpɛ́gaau ũunↄ, wée mboo kpãi se ai Luda gↄ̃ gá wa mɛ̀ liɛ à wa sí a nɛ́nↄ ũ. 24 Luda wa mì sì lɛ wà wɛ́ɛ dↄ beeezi. Pↄ́ kɛ̀ wà è kↄ̃n wɛ́ɛo nɛ́ wɛ́ɛdↄzina yãn dↄro. Dé bé è wɛ́ɛ dↄ pↄ́ kɛ̀ à gĩakɛ à èzi? 25 Tó wa wɛ́ɛ dↄ pↄ́ kɛ̀ wée eroozi sↄ̃, weègↄ̃ dãa kↄ̃n mɛnaomɛ.

26 Lɛmɛ sↄ̃ Luda Nini è dↄwalɛ wa gbãasai guu, zaakɛ wá aduakɛna dↄ̃ a zɛ́aro, ben Luda Nini è kúɛ kɛwe Ludanɛ kↄ̃n mbona kɛ̀ à yã gɛ̃̀ onalaao. 27 Luda è nↄ̀sɛ guu e bensↄ̃ à a Ninii laasuu dↄ̃, zaakɛ Luda Nini è kúɛ kɛ Luda gbɛ̃nↄnɛ lán Ludaa yezi nàmɛ. 28 Wá dↄ̃ kɛ̀ yã píngi è bↄ maa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye Ludazinↄnɛ, gbɛ̃ kɛ̀ à ń sísi à ń sɛ́ lán èe wɛtɛɛ nànↄ. 29 Zaakɛ Ludaa dìɛ zaa káaku kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ à gĩakɛ à ń dↄ̃nↄ bↄkↄ̃ba kↄ̃n a Nɛ́o, lɛ àgↄ̃ dɛ daudu ũ dãaro pariinↄ tɛ́. 30 Gbɛ̃ kɛ̀ à ń díɛ zaa káaku pìnↄn à ń sísi, ben à tò yã bↄ̀ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ à ń sísi pìnↄo nna, ben à tò gbɛ̃ kɛ̀ yã bↄ̀ńyo nnaa pìnↄ gↄ̃ gakui vĩ.

Yenzi kɛ̀ Ludaa vĩwao Kirisi Yesu guu

31 Wé o diamɛ yã beeenↄ musuu? Lán Luda zɛ̀wao nà, dé bé eé fↄ̃ à kpáwee? 32 Lán èe gí kↄ̃n a zĩnda Nɛ́oro nà à à kpà wa píngi yãnzi, eé gí pↄ́ píngi naawe gbaa ũ sↄ̃ziↄ́? 33 Dé bé eé gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sɛ́nↄ káara kɛɛ? Luda bé è tò yã bↄ̀ńyo nna. 34 Dé bé eé yã dawalaa? Kirisi Yesu gà, kɛ̀ dɛ beeelaa à ɛ̀ara à fɛ̀ɛ à kú Luda ↄplaazi, èe kúɛ kɛɛnɛwe. 35 Bↄ́ bé eé wa kɛ̃ Kirisi yenzia? Nawɛ̃a ke ĩadamma ke wɛ́ɛtãmma ke nↄaa ke takaasi ke kari ke fɛ̃ɛdaa, aↄ̃ ke é fↄ̃ↄ́? 36 À kɛ̃na Luda yãn wà bè:

N yãnzi wá kú gaa lɛ́zĩzi zaa kↄngↄ ai uusiɛ,

wè wa diɛ lán sãa kɛ̀ weé ń kòto kpánↄ bà.

37 Yã beeenↄ guu píngi wá dɛ zĩ̀blerila gbɛ̃ kɛ̀ yewazi gãzĩ. 38 Zaakɛ má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ gaa ke wɛ̃̀ndi ke malaikanↄ ke zĩnnↄ ke tia yã ke zia yã ke gbãadeenↄ 39 ke musu pↄ́nↄ ke tↄↄtɛ pↄ́nↄ ke Luda pↄ́kɛna pãndenↄ, aↄ̃ ke é fↄ̃ à wa kɛ̃ yenzi kɛ̀ Ludaa vĩwaoaro wa Dii Kirisi Yesu guu.

9

Luda Isarailinↄ sɛna a gbɛ̃nↄ ũ

1 Mɛ́ɛ yãpuraa oo Kirisi guumɛ, mɛ́ɛ ɛgɛɛ toro. Ma laasuu è wezi kↄ̃n Luda Ninio se. 2 Ma pↄsiaa kɛ̀ bíta, ma nↄ̀sɛ ègↄ̃ yakana gurↄ píngi. 3 Mɛ́ fↄ̃ mà wɛ́ɛ kɛ Ludaa à ma kɛ̃ Kirisia, à láari kɛma ma Isaraili daanↄ gɛ̃ɛ ũ. 4 Aↄ̃mↄnnↄn Luda ń sɛ́ a nɛ́nↄ ũ, à a gakui ↄ̀dↄańnɛ, à bà kúńyo, à a doka kpàḿma, à dↄnzikɛna dàńnɛ, à lɛ́ gbɛ̃̀ńnɛ. 5 Aↄ̃ↄ dɛ Luda gbɛ̃ káakunↄ boriinↄ ũ, bensↄ̃ aↄ̃ borii guun Kirisi kɛ̀ dɛ gbɛ̃ píngilaa bↄ̀n gbɛ̃ntee ũ. Àmbe Luda kɛ̀ dɛ wàgↄ̃ à sáabu kpaa gurↄ píngi ũ. Aami.

6 Èe kɛ yã kɛ̀ Ludaa ò lɛ̀ɛ pãnlo, zaakɛ Isaraili gbɛ̃ píngin Isaraili yãpuraa ũro. 7 Èe kɛ Ibraĩ boriinↄ píngi bé Ibraĩ pì nɛ́nↄ ũ Luda kiiaro, zaakɛ Ludaa bè Ibraĩnɛ, Isaaku boriinↄn weégae beńnɛ à boriinↄ ũ. 8 Lɛmɛ èe kɛ nɛ́ kɛ̀ à ń í pↄyezionↄn Luda nɛ́nↄ ũro, nɛ́ kɛ̀ à ń í Luda lɛ́gbɛ̃na musunↄn borii pìnↄ ũ. 9 Zaakɛ Luda lɛ́ gbɛ̃̀ à bè: Mɛ́ ɛara mà mↄ́ zii mↄndaa'i, Sara é nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. 10-12 Èe kɛ beee adoro. Luda è gbɛ̃nↄ sɛ́ lán èe wɛtɛɛ nàmɛ, èe kɛ aↄ̃ yãkɛna yãnzinlo, kɛ̀ à ń sísi yãnzimɛ. Lɛmɛ kɛ̀ Rɛbɛka sìkanↄ nↄ̀ sì kↄ̃n wa dezi Isaakuo, ai àgↄ̃ gá ń i, ai aↄ̃gↄ̃ gá à maaa ke à zaaa kɛ, Luda bè Rɛbɛkanɛ, à kɛ̀ bↄ̀ káaku égↄ̃ nɛ́ ũ gbɛ̃ zãanɛ. 13 Lán wà kɛ̃̀ Luda yãn nà wà bè:

Má ye Yakubuzi,

Isau sↄ̃, ma gizi.

14 Wé be diamɛ? Yã zaaa kú Luda kiian yↄ́? Lɛnlo fá! 15 Zaakɛ à bè Musanɛ,

gbɛ̃ kɛ̀ á yezi à sùu kɛon é kɛo,

bensↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ á yezi à wɛ̃nda dↄ̃nɛn é dↄ̃nɛ.

16 Beee yãnzi Luda gbɛ̃nↄ sɛna e bↄ gbɛ̃nteenↄ pↄyezi gãzĩro ke aↄ̃ aĩakɛnan, à bↄ̀ Luda sùu guumɛ. 17 Zaakɛ Ludaa ò Fili'aunanɛ a yãn à bè: Ma n ka kpatan lɛ mà a gbãaa ↄdↄa gbɛ̃nↄnɛ n musumɛ, wà ma tↄ́ kpá anduna guu píngi. 18 Lɛmɛ gbɛ̃ kɛ̀ à yezi à sùu kɛon è kɛo lɛ, bensↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ à yezi à à swã gbãgbãn è gbãgbã.

Luda pↄfɛ̃ kↄ̃n à sùuo

19 A gbɛ̃ke é ma la, bↄ́yãnzi Ludaa e gbɛ̃nↄ taari eezi dↄↄ? Dé bé eé fↄ̃ à gí Luda pↄyezizi? 20 N gbɛ̃ntee ina, dén n ũ gbasa ǹ yã sí Ludalaa? Oroo é a bòri la à be: Bↄ́yãnzi n ma bo lán kɛ̀ bàziↄ́? 21 Orobori zɛ́ vĩ à oro swãde kↄ̃n à swãsaio bo kↄ̃n gũ̀ dↄ̃nkↄ̃ kɛ̀ à tòtooroo? 22 Tó Ludaa yezi à a pↄfɛ̃ ↄdↄańnɛ lɛ aↄ̃ↄ a gbãaa dↄ̃, ben à mɛna bíta kɛ̀ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ à pↄfɛ̃ pitaḿma à ń kaatɛnↄ sↄ̃ nɛ́! 23 Tó à beee pì kɛ̀, lɛ wamↄwa kɛ̀ à sùu kɛ̀waonↄ a gakui bíta dↄ̃ sↄ̃ nɛ́, wamↄwa kɛ̀ à gĩakɛ à wa kɛkɛ lɛ wà gɛ̃ a gakui pì guunↄ! 24 Gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sísi à ń sɛ́ pìnↄn wa ũ. Èe kɛ Yudanↄmɛ ńtɛ̃ɛro, kↄ̃n bori pãndenↄomɛ se. 25 Lán Ludaa bè annabi Osea takadan nà

Borii kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ ma gbɛ̃nↄ ũroonↄn mɛ́ beńnɛ ma gbɛ̃nↄ.

Borii kɛ̀ má yeńziroonↄn mɛ́gↄ̃ yeńzi.

26 Gura kɛ̀ Luda bèńnɛ aↄ̃ↄ dɛ a gbɛ̃nↄ ũro,

gwen weé ń sísi Luda Wɛ̃̀ndide pì nɛ́nↄ.

27 Isaya wii lɛ̀ Isarailinↄ yã musu à bè:

Baa tó Isarailinↄↄ pari

lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà,

aↄ̃ kpaaa kɛ̀ gↄ̃̀ bé eé bↄ.

28 Zaakɛ Dii é yã kɛ̀ à ò kɛ anduna guu,

bensↄ̃ eé à mì dɛ zɛna saimɛ.

29 Lán Isaya gĩakɛ à bè nà:

Tó Dii Zĩ̀kpɛdee e wa bori kenↄ tó yãro,

lɛ wa gↄ̃ lán Sↄdↄmudeenↄ bà,

lɛ wa kɛ lán Gↄmↄradeenↄ bà.

Isarailinↄ gina Kirisi baaruzi

30 Wé be diamɛ saa? Bori pãndenↄ e wɛtɛ Luda tó yã bↄńyo nnaro, ben à tò à bↄ̀ńyo nna. À tò yã bↄ̀ńyo nna a náanɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ yãnzi. 31 Isarailinↄ sↄ̃ↄ e wɛtɛɛ Luda tó yã bↄńyo nna doka musu, ben èe bↄńyo nnaro. 32 Bↄ́yãnzii? Kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi Luda tó yã bↄńyo nna ń yãkɛnaa yãnzimɛ, èe kɛ à náanɛkɛna yãnzinlo. Aↄ̃ gɛ̃̀n sì gbɛ̀ kɛ̀ è ń pãɛa 33 lán wà kɛ̃̀ Luda yãn nà:

Ǹ gwa, mɛ́ɛ gbɛ̀ kɛ̀ è tó wà gɛ̃̀n sí diɛ Zayↄn,

gbɛ̀si kɛ̀ è tó wà fuu.

Wí é gbɛ̃ kɛ̀ à à náanɛ kɛ̀ kũro.

10

1 Ma gbɛ̃nↄ, yã kɛ̀ má yezi ma swɛ̃̀ guu mɛ́ɛ a wɛ́ɛ kɛɛ Ludaan Isarailinↄ mìsina ũ. 2 Mɛ́ fↄ̃ mà ń sèeda kɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ aĩa vĩ kↄ̃n Luda yão, mↄde aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̃naro. 3 Zaakɛ aↄ̃ↄ dↄ̃ dian Luda è tó yã bↄńyo nna nàro, ben aↄ̃ègↄ̃ wɛtɛɛ yã bↄńyo nna kↄ̃n ń zĩnda gbãaao. Dian Luda è tó yã bↄńyo nna nà, aↄ̃ↄe síro. 4 Zaakɛ Kirisi Musa doka lɛ́ pàpa, lɛ yã bↄ kↄ̃n gbɛ̃ sãnda píngi kɛ̀ à à náanɛ kɛ̀o nnamɛ.

Mìsina nɛ́ gbɛ̃ píngi pↄ́mɛ

5 Dian doka è tó yã bↄńyo nna nàn Musa ò a takadan à bè, gbɛ̃ kɛ̀ yã pì kɛ̀ bé é wɛ̃̀ndi e à guu. 6 Dian ludanaanɛkɛna è tó yã bↄńyo nna nà kɛ̃na à yãn à bè:

Ǹton o n nↄ̀sɛn ǹ be,

dé bé eé gá ludambɛ à Kirisi pitaro,

7 ke dé bé eé gá gɛ̀wãan à Kirisi bↄ gaanlo.

8 Yã kɛ̀ à òn yɛ̀:

Yã pì kúnyo kĩi,

à kú n lɛ́n kↄ̃n n nↄ̀sɛo.

Ludanaanɛkɛna yã kɛ̀ weè à waazi kɛɛn yã pì ũ. 9 Tó ń ò kↄ̃n lɛ́o gupuraaa kɛ̀ Yesun Dii ũ bensↄ̃ ń sì n swɛ̃̀n kɛ̀ Luda à bↄ̀ gaan, eé n mì sí. 10 Zaakɛ yã pì sina n swɛ̃̀n bé è tó yã bↄnyo nna bensↄ̃ yã pì ona kↄ̃n n lɛ́o bé è n mì sí. 11 À kɛ̃na Luda yãn wà bè, wí é gbɛ̃ kɛ̀ èe à náanɛ kɛɛ kũ zikiro.

12 Yudanↄ kↄ̃n bori pãndenↄ e bↄ doodo kↄ̃oro, zaakɛ aↄ̃ píngi Dii dↄ̃nkↄ̃mɛ, è kaarana kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è à sísinↄnɛ ń píngi. 13 Zaakɛ Dii sìsirinↄ é bↄ ń píngi. 14 Dian gbɛ̃nↄ é à sísi à náanɛkɛna saii? Dian aↄ̃é à náanɛ kɛ à yãmana saii? Dian aↄ̃é à yã ma waazikɛri saii? 15 Tó wèe waazikɛrinↄ zĩḿmaro, dian aↄ̃é waazi kɛńnɛ nà? À kɛ̃na Luda yãn wà bè: Baarunnakparinↄ mↄna è kɛńnɛ nna fá! 16 Mↄde èe kɛ baade píngi bé à baaru nnaa pì sìro. Ben Isaya bè: Dii, dé bé à wa yã sì? 17 Lɛmɛ ludanaanɛkɛna è bↄ à yãmana kiiamɛ, yã pì sↄ̃ nɛ́ Kirisi yãmɛ. 18 Ma bè yↄ́ↄ! Aↄ̃ↄe manloo? Aↄ̃ↄ mà.

Aↄ̃ kòto dà andunala píngi,

aↄ̃ yã'ona gàa ai tↄↄtɛ lɛ́zɛkiia.

19 Ma bè yↄ́ↄ! Isarailinↄↄ e dↄ̃roↄ́? Káaku gĩa Musa bè:

Mɛ́ tó aↄ̃ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpá kↄ̃n borii kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ ma gbɛ̃ ũroonↄo,

mɛ́ tó aↄ̃ pↄ fɛ̃ gbɛ̃ntee wɛ́ɛsiadeenↄ yã musu.

20 Ben Isaya Luda yã ò kↄ̃n kù gbãaao à bè:

Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma kii wɛtɛroonↄ bé wà ma e,

ma a zĩnda ↄ̀dↄa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ma gbekaroonↄnɛ.

21 Isarailinↄ yã musu à bè:

Zaa kↄngↄ ai uusiɛ ma ↄ dↄ̀

bori swãgbãadee kɛ̀ aↄ̃ fɛ̃̀maonↄnɛ.

11

Ludaa e Isarailinↄ zĩnnaro

1 Ma bè yↄ́ↄ! Luda a zĩnda gbɛ̃nↄ zĩ̀nnan yↄ́? Lɛnlo fá! Mapi, Isarailin ma ũ. Ibraĩ boriin ma ũ Bɛyãmi borii guu. 2 Ludaa e a gbɛ̃ kɛ̀ à gĩakɛ à ń dↄ̃nↄ zĩnnaro. Á Ilia yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn kɛ̀kii dↄ̃roo? Kɛ̀ à gàa kↄ̃n Isarailinↄ yão Luda kiia, à bè: 3 Dii, aↄ̃ n annabinↄ dɛ̀dɛ aↄ̃ n gbãgbãkiinↄ gbòro. Mámbe ma gↄ̃ mado, ben aↄ̃ↄe ma wɛɛ. 4 Luda bè Ilianɛ diamɛ? À bè, á gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe kúɛ Baalinɛroonↄ kũna a pↄ́ ũ gↄ̃ↄn bↄrↄ swɛɛplaa. 5 Lɛmɛ dↄ aↄ̃ gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ Luda ń sɛ́ a gbɛ̃kɛɛ guunↄↄ kpɛ́ kuu ai gbã̀a. 6 Lán à ń sɛ́ a gbɛ̃kɛɛ guu nà, èe kɛ aↄ̃ yãkɛna yãnzinlo. Tó lɛnlo, ɛ̃ndɛ̃ Luda gbɛ̃kɛɛ égↄ̃ gbɛ̃kɛɛ ũro. 7 Dian gwee? Isarailinↄↄ e yã kɛ̀ wèe wɛtɛɛ ero, mↄde aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sɛ́nↄↄ è. Aↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ nↄ̀sɛ tàta, 8 lán à kɛ̃na Luda yãn nà wà bè:

Luda iwesaa kpàńzi,

ben aↄ̃ wɛ́ɛ e guu ero,

aↄ̃ swã e yã maro ai kↄ̃n a gbã̀ao.

9 Dauda bè dↄ:

Aↄ̃ zĩbaakɛna gↄ̃ńnɛ takutɛɛ ũ à ń kũ,

à gↄ̃ńnɛ gɛ̃̀nsikii ũ lɛ à yã lúńnɛ.

10 Aↄ̃ wɛ́ɛ sisi lɛ aↄ̃ton guu ero,

aↄ̃ wó gↄ̃ kokona gurↄ píngi.

11 Ma bè yↄ́ↄ! Kɛ̀ Isarailinↄ gɛ̃̀n sì, aↄ̃ lɛ̀ɛ mámmann yↄ́? Lɛnlo fá! Aↄ̃ taarinↄ yãnzin Luda bori pãndenↄ mì sìzi, lɛ Isarailinↄ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpáńyo yãnzi. 12 Lán aↄ̃ taarinↄ bé à tò anduna kaarana è nà, bensↄ̃ aↄ̃ funa bé à tò bori pãndenↄ kaarana è, weé ń lɛ́ papana yã o dↄↄ́?

Bori pãndenↄ mìsina

13 Mɛ́ɛ yã oo a bori pãndenↄnɛ sa. Lán má dɛ zĩ̀ri ũ bori pãndenↄ kiia nà, mɛɛ̀ ĩa dã ma zĩ̀rikɛ yã musu, 14 lɛ mà a zĩnda boriinↄ nↄ̀sɛ fɛɛ aↄ̃ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpá mà ń gbɛ̃kenↄ mì sí. 15 Zaakɛ Luda gina Isarailinↄzi bé à tò anduna kɛ̀o nna, tó à ɛ̀ara à ń sí dↄ, beee égↄ̃ dɛ diamɛ? Beee égↄ̃ dɛ wɛ̃̀ndi ũ gɛ̀nↄnɛ.

16 Tó wà pↄ́ dufu dàɛ, à kpaaa gↄ̃̀ aubarika pↄ́ ũmɛ. Tó lí kãsãa dɛ Luda pↄ́ ũ, à gã̀nↄↄ dɛ à pↄ́ ũmɛ se. 17 Luda kù lí yãpura gã̀ kenↄ zↄ̃̀zↄ̃, ben à mmↄn kɛ̀ ń dɛ kùtɛ̃ lí ũu pɛ̀ à gbɛ̀n, lɛ ǹgↄ̃ kuu kↄ̃n kù lí maaa kãsã gbãaao. 18 Ǹton kya ká kù lí yãpura gã̀ kɛ̀ à zↄ̃̀zↄ̃nↄnlo. N kɛ dia nɛ́ɛ ĩa dãa? Ń kuu lí kãsãa yãnzimɛ, èe kɛ lí kãsãa bé à kuu n yãnziro. 19 Nɛ́ be, à lígã pìnↄ zↄ̃̀zↄ̃ lɛ à n pɛ́ ń gbɛ̀n yãnzimɛ. 20 Lɛmɛ, mↄde à ń zↄ̃zↄ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe a náanɛ kɛro yãnzi. Mmↄn sↄ̃, n zɛkii è kɛ̀ nɛ́ɛ Luda náanɛ kɛɛ yãnzi. Ǹton wada kɛro. Ǹ làakari kɛ! 21 Lán Ludaa e gí kù lí yãpura gã̀nↄ zↄ̃zↄ̃ziro nà, eé gí n zↄ̃zi sero. 22 Ǹ gwa lán Ludaa maa nà bensↄ̃ à pãsĩ. À pãsĩ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ fùanↄ, ben à maannɛ, tó n zɛ kↄ̃n à maakɛnao. Tó lɛnlo, eé n zↄ̃mɛ se. 23 Tó Isarailinↄ ń ludanaanɛkɛsai tò, eé ɛara à ń pɛ́ ń gbɛ̀mmɛ, zaakɛ à ń pɛna ń gbɛ̀n gbãa vĩ. 24 Tó Luda n zↄ̃ kùtɛ̃ lía à n pɛ kù lí yãpuraa lán wè kɛro nà, kù lí gã̀ yãpuraanↄ ɛara à pɛna ń zĩnda lía zɛ́ vĩ dɛ beeelaroo?

Isarailinↄ mìsina zãa

25 Ma gbɛ̃nↄ, má yezi àgↄ̃ asiiyã kɛ̀kii dↄ̃, lɛ a wɛ́ɛ tóngↄ̃ sia à a zĩnda diɛ ĩadãrinↄ ũro yãnzi. Isaraili kpaaanↄ swãgbãa kũ̀ gĩa ai bori pãndenↄ gɛ̃na kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu lɛ́ gↄ̃ ká. 26 Beee gbɛra Luda é Isarailinↄ mì sí ń píngi lán à kɛ̃na Luda yãn nà kɛ̀ wà bè:

Mìsiri é bↄ Zayↄn,

eé Yakubu boriinↄ kɛ̃ ludadↄ̃saia.

27 Ma bà kuunańyo yãn gwe

gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ ń durunnↄ kɛ̃ńnɛ.

28 Baaru nnaa pì yã musu aↄ̃ↄ dɛ Luda ibɛɛnↄ ũ a yãnzi. Luda gbɛ̃nↄ sɛna yã musu aↄ̃ↄ dɛ Luda yenzideenↄ ũ aↄ̃ dezinↄ yãnzi. 29 Zaakɛ ludangbaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ à ń sísi à ń sɛ́nↄ è sí liɛro. 30 A bori pãndenↄ ée Luda yã ma yãro. Tia sa Luda sùu kɛ̀ao kɛ̀ Isarailinↄↄ e à yã maro yãnzi. 31 Lɛn Isarailinↄ gì Luda yã mazi lɛ tia, lɛ Luda e à sùu kɛao, gbasa à sùu kɛńyo. 32 Luda yãmasai kpà gbɛ̃ sãnda píngizi, lɛ à e à sùu kɛńyo ń píngi yãnzimɛ.

Luda sáabukpana

33 Luda ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n a dↄ̃nao bítakɛɛ kà zã̀ fá.

Gbɛ̃ke é fↄ̃ à bↄ yã kɛ̀ à zɛ̀o asiiaro,

weé fↄ̃ wà à dↄ̀rↄ dↄ̃ro.

34 Dé bé à Dii nↄ̀sɛ dↄ̃ↄ?

Dé bé à yã dànɛ à lɛ́dammari ũu?

35 Dé fĩa bé à dↄ Ludaa kɛ̀ eé bonɛ?

36 Pↄ́ píngi bↄ̀ à kiiamɛ,

aↄ̃ↄ kuu kↄ̃n à gbãaao,

bensↄ̃ aↄ̃ↄ kuu à pↄ́ ũ.

Wàgↄ̃ à tↄ́ bↄↄ gurↄ píngi. Aami.

12

Zĩkɛna Ludanɛ

1 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, lán Luda wa wɛ̃nda dↄ̃̀ lɛ nà, ma wɛ́ɛ kɛ̀awa à a zĩnda kpáa sa'opↄ bɛ̃ɛ seesai kɛ̀ è kánɛ ũ. Àmbe a dↄnzikɛna a zɛ́a ũ. 2 Àton tɛ́ anduna tiaa kɛ̀ tuubaziro. À tó Luda a dà liɛ, a làakari e à gↄ̃ dufu, lɛ à e à à pↄyezi dↄ̃, yã kɛ̀ maa, ben à nna, ben à papana.

3 Gbaa kɛ̀ Ludaa dàmɛ yãnzin mɛ́ɛ oo a pínginɛzi, àton a zĩnda maa bo dɛ a maa lɛ́laro. A baade a zĩnda diɛ a yãpura lɛ́n lán Luda à gbà zɛ́ à a náanɛ kɛ nà. 4 Gbɛ̃ntee mɛ̀ mɛ̀n doo guunↄ vĩ pari, aↄ̃ baade kↄ̃n a zĩiomɛ. 5 Lɛmɛ, baa kↄ̃n wa parikɛɛo, wa mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ Kirisi guumɛ, mɛ̀gu daanↄn wa ũ. 6 Wa gbaa bↄ̀ doodo kↄ̃nɛ lán Ludaa dàwe nà a gbɛ̃kɛɛ guu. Tó annabikɛyã'ona gbaan ń vĩ, ǹ kɛ n ludanaanɛkɛna lɛ́n. 7 Tó zĩ̀rikɛɛmɛ, ǹ kɛ. Tó yãdannɛnamɛ, ǹ dańnɛ. 8 Tó lɛ́dammanamɛ, ǹ daḿma. Tó gbadanamɛ, ǹ da aaga. Tó dↄn'aɛdekɛɛmɛ, ǹ kɛ kↄ̃n aĩao. Tó wɛ̃ndadↄ̃nnɛnamɛ, ǹ dↄ̃ńnɛ kↄ̃n pↄnnaao.

9 À kↄ̃ sìo yenzi gↄ̃ mↄnafiki sai. À kpɛɛ li à zaaanɛ, à zɛ kↄ̃n à maaao. 10 Àgↄ̃ nna kↄ̃o kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ. Àgↄ̃ wãa kↄ̃n bɛ̀ɛlikↄ̃nɛnao. 11 Àgↄ̃ aĩa vĩ mɛa sai, a mɛ̀ gↄ̃ wãa Dii zĩi guu. 12 À pↄnnaa kɛ yã kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄzi yã musu. À mɛna fↄ̃ nawɛ̃akɛna guu. À mɛ̀ kpá aduakɛnaa. 13 À dↄnlɛ kɛ Luda gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ e kɛ̃sãaḿmanↄnɛ. Àgae nibↄ kɛ. 14 À sa maaa o a wɛ́ɛtãmmarinↄnɛ. À sa maaa ońnɛ, àton ń káro. 15 À pↄnnaa kɛ kↄ̃n pↄnnakɛrinↄ. À ↄ́ↄ dↄ kↄ̃n ↄ́ↄdↄrinↄ. 16 Àgↄ̃ kú kↄ̃o nna. Àton a zĩnda sɛ́ lezĩro. À gbɛ̃nna kpá kↄ̃n takaasideenↄ. Àton a zĩnda diɛ yãdↄ̃rinↄ ũro. 17 Àton yã zaaa fĩa bo kↄ̃n à zaaaoro. Àgae yã kɛ̀ maa baade pínginɛ kɛ. 18 Tó eé sí kɛ, tó á à zɛ́ vĩ, àgↄ̃ nna kↄ̃n gbɛ̃ sãnda píngio. 19 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, àton gɛ̃ɛ bo gbɛ̃aro, à à tó kↄ̃n Ludao. À kɛ̃na Luda yãn wà bè:

Dii bè, ambe é gɛ̃ɛ boḿma,

ambe é fĩa boḿma.

20 Tó nↄaa e n ibɛɛ dɛɛ, ǹ pↄ́blee kpáa. Tó ímiimɛ sↄ̃, ǹ à gba í. Tó ń kɛ̀ lɛ, nɛ́ɛ à ↄↄ kaanɛ a lɛ́mmɛ. 21 Ǹton tó yã zaaa zĩ̀ blemmaro. Ǹ zĩ̀ blea kↄ̃n à maaao.

13

Mìsiɛna bùsu gbãadeenↄnɛ

1 Baade píngi mì siɛ bùsu gbãadeenↄnɛ, zaakɛ iko kee kuu Luda lɛ́ saɛro. Luda bé à gbãadee kɛ̀ aↄ̃ↄ kuunↄ dìɛ ń píngi. 2 Beee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ gbãade yã kpɛɛ, adee bↄ̀ Luda yãdiɛna kpɛɛmɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ ń kpɛɛnↄ ń zĩnda dà yãmmɛ. 3 Èe kɛ maakɛrinↄ bé wè vĩa kɛ kpatablerinↄnɛro, sé zaakɛrinↄ. Tó ń yezi gbãadeenↄ vĩa dadanziro, ǹ yã maaa kɛ, eé n sáabu kpá. 4 Gbãadee nɛ́ Luda zĩkɛrimɛ n aafia yãnzi. Tó n yã zaaa kɛ̀ sↄ̃, ǹ vĩa kɛnɛ, zaakɛ à fɛ̃ɛdaa logona pãnlo. Luda zĩkɛrimɛ, è gɛ̃ɛ bonɛ zaakɛria. 5 Beee yãnzi à maa à mì siɛńnɛ. Èe kɛ wɛ́ɛtãmma yãnzi adonlo, a laasuu yãnzimɛ dↄ. 6 Beee yãnzin eè bɛ'ↄↄ kpázi dↄ, zaakɛ gbãadeenↄ nɛ́ Luda zĩkɛrinↄmɛ, aↄ̃ↄe zĩi pì kɛɛnɛmɛ. 7 À baade fĩa bońnɛ píngi. À bɛ'ↄↄ kpá à sìria, à a laaanↄ takada sí dↄ. À mì siɛ gbɛ̃ kɛ̀ dɛ à mì siɛnɛnɛ. À gbɛ̃ kɛ̀ dɛ à à yã da yã da.

Gurↄↄ kà kĩi, wàgↄ̃ yekↄ̃zi

8 Àton gbɛ̃ke fĩa sɛ́ro, sé yekↄ̃zina fĩa baasiro. Gbɛ̃ kɛ̀ ye a gbɛ̃daaazi, Luda doka pɛ̀kↄ̃rɛamɛ. 9 Wà bè ǹton zina kɛro, ǹton gbɛ̃ dɛro, ǹton kpãi oro, ǹton gbɛ̃ pↄ́ ni dɛro. Yã pìnↄ kↄ̃n yãdiɛna pãnde kɛ̀ aↄ̃ↄ kuunↄ píngi kú yã kɛ̀kii guumɛ wà bè: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃daaazi lán n zĩnda wɛ̃̀ndi bà. 10 Yenzi è tó gbɛ̃ yã zaaa kɛ̀ a gbɛ̃daaanɛro. Yenzin Luda doka papana ũ.

11 À kɛ lɛ, zaakɛ á gurↄↄ kɛ̀ wá kúa kɛ̀ dↄ̃. A vuna iin gurↄↄ kà, zaakɛ wa mìsina kĩi tia dɛ gurↄↄ kɛ̀ wa Yesu náanɛ kɛ̀la. 12 Guu sì à kà zã̀, gudↄna kà kĩi. Wà mì kɛ̃ gusia yãnↄa wà gupura gↄ̃kɛbↄnↄ sɛ́ɛ. 13 Wàgↄ̃ kú wa dↄ̀rↄa fãantɛ̃ gbɛ̃nↄ ũ faasai kↄ̃kↄ̃ kↄ̃n wɛ̃dɛnao sai, pãpãkɛna kↄ̃n wísaiyão sai, lɛokpakↄ̃a kↄ̃n zanguo sai. 14 À Dii Yesu Kirisi zɛ́kpaɛ sɛ́. Àton tó a dà zii dↄare aɛ à à nidɛna kɛro.

14

Kↄ̃ taari'ena

1 À gbɛ̃ kɛ̀ busɛ ludanaanɛkɛna guu diɛ yãkete sai. 2 Gbɛ̃kenↄ ludanaanɛkɛna è pↄ́ke tɛ̃̀ boro, ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ludanaanɛkɛna busananↄ è nↄ̀bↄ sóro. 3 Gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ́ píngi ble tón kya ká gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ́ píngi bleroonlo, bensↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ́ píngi bleroo tón gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ́ píngi blee taari ero, zaakɛ Luda à sìmɛ. 4 Dén n ũ kɛ̀ nɛ́ɛ danↄ zĩkɛri taari ee? Tó à fↄ̃̀ ke à fùan yoo, à Dii yãn gwe. Eé fↄ̃, zaakɛ Dii gbãaa é tó à fↄ̃. 5 Gbɛ̃kenↄ sì kɛ̀ gurↄ kenↄ nna dɛ à kenↄla, gbɛ̃ pãndenↄ sì kɛ̀ gurↄ píngi sáamɛ. Baade laasuu gↄ̃ dↄ̃nkↄ̃ kↄ̃n yã kɛ̀ à zɛ̀oo. 6 Gbɛ̃ kɛ̀ è gurↄↄ bↄↄ è bↄ Dii yãnzimɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ́ píngi blee è ble kↄ̃n Dii gbãaaomɛ à Luda sáabu kpá. Gbɛ̃ kɛ̀ è pↄ́ tɛ̃ è tɛ̃ Dii yãnzimɛ à Luda sáabu kpá. 7 Gbɛ̃ke ègↄ̃ kuu a zĩnda yãnziro, gbɛ̃ke è ga a zĩnda yãnziro. 8 Tó wá kuu, wá kuu Dii pↄ́ ũmɛ, tó wa ga, wa ga Dii pↄ́ ũmɛ. Wá kuun yoo, wa gan yoo, wá dɛ Dii pↄ́ ũmɛ. 9 Zaakɛ Kirisi gà à fɛ̀ɛ, lɛ àgↄ̃ dɛ gɛ̀wãadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ Dii ũmɛ. 10 Kɛ̀ nɛ́ɛ n gbɛ̃ndoo taari ee sↄ̃ nɛ́? Mmↄn sↄ̃, à kɛ̀ dia nɛ́ɛ kya kaa n gbɛ̃ndoon sↄ̃ↄ? Luda égↄ̃ vɛ̃ɛna a tintia, wa píngi wé bↄ wà zɛ à aɛ, 11 lán à kɛ̃na Luda yãn nà Dii bè:

Kↄ̃n ma kuunao, baade píngi é kúɛmɛ,

gbɛ̃ sãnda píngi é ma ludakɛɛ dↄ̃.

12 Lɛn baade é a zĩnda yã tↄ̃kɛ̃ Ludanɛ lɛ.

Àton yã kɛ̀ eé tó a gbɛ̃ndoo fuu kɛro

13 Beee yãnzi wàton kↄ̃ taari e dↄro. Kɛ̀ dɛ à kↄ̃ taari e, à zɛo kɛ̀ é yã kɛ̀ eé tó a gbɛ̃ndoo fuu kɛro. 14 Dii Yesu guu má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ pↄ́ble ke ègↄ̃ gbãsĩ a zĩndaro. Mↄde tó gbɛ̃ dìɛ kɛ̀ pↄ́ gbãsĩ, ben ègↄ̃ gbãsĩnɛ. 15 Tó n n gbɛ̃ndoo nↄ̀sɛ yàkanɛ pↄ́ kɛ̀ ń blè yãnzi, ń yenzi vĩnɛro. Pↄ́blee kɛ̀ ń blè yãnzi ǹton gbɛ̃ kɛ̀ Kirisi gà à yãnzi kaatɛro. 16 Àton tó wà kya káare pↄ́ kɛ̀ á è à maanlo, 17 zaakɛ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia nɛ́ pↄ́blena kↄ̃n íminao yãnlo. Yãkɛna a zɛ́a kↄ̃n aafiao kↄ̃n pↄnnaa kɛ̀ Luda Nini è ińnɛo yãmɛ. 18 Gbɛ̃ kɛ̀ èe dↄↄ Kirisizi lán beee bà yã è ká Ludanɛ, bensↄ̃ gbɛ̃ntee è à sáabu kpá. 19 Beee yãnzi wàgae kↄ̃ aafia wɛtɛ wàgↄ̃ kↄ̃ sɛɛ lezĩ. 20 Ǹton Luda zĩi yaka pↄ́blee yãnziro. Pↄ́ble píngi maamɛ, mↄde pↄ́ kɛ̀ eé tó n gbɛ̃ndoo fuu blena maaro. 21 Nↄ̀bↄsonan yoo, wɛ̃minan yoo, yã kɛ̀ eé tó n gbɛ̃ndoo fu píngi, à maa ǹ tɛ̃mɛ. 22 Pↄ́ kɛ̀ ń náanɛ kɛ̀, ǹ tó à gↄ̃nnɛ kↄ̃n Ludao. Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ èe a zĩnda taari e kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à zɛ̀oroo ũ. 23 Tó gbɛ̃ e seka kɛɛ pↄ́blee kɛ̀ èe bleea sↄ̃, à a zĩnda dà yãmmɛ, kɛ̀ èe kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n à ludanaanɛkɛnaoro yãnzi. Yã kɛ̀ èe kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n gbɛ̃ ludanaanɛkɛnaoroo nɛ́ durummɛ.

15

Wàgↄ̃ yekↄ̃zi wɛ́ɛdↄna Ludazi guu

1 Wamↄwa kɛ̀ wá gbãa ludanaanɛkɛna guunↄ, séde wà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gbãaroonↄ sɛ́ lezĩ aↄ̃ gbãasaikɛɛ guu. Wàtongae wa pↄyezi kɛro. 2 Wa baade gae yã kɛ̀ eé kɛ a gbɛ̃daaanɛ nnaa kɛ à bↄna maaa yãnzi kↄ̃n à kãsãpɛɛnao. 3 Zaakɛ Kirisi e a zĩnda pↄyezi kɛro. À kɛ̃na Luda yãn wà bè, gbɛ̃nↄ dↄkɛna Ludao gↄ̃̀nɛ. 4 Yã kɛ̀ wà kɛ̃̀ yã píngi, wà kɛ̃̀ lɛ́danawaa yãnzimɛ. Luda yã pì è wa gba mɛna, è wa gba swɛ̃̀ lɛ wàgↄ̃ tãmaa vĩ. 5 Luda kɛ̀ è ń gba mɛna à ń gba swɛ̃̀ tó àgↄ̃ nↄ̀sɛdↄ̃nkↄ̃ vĩ kↄ̃o lán Kirisi Yesu pↄ́ bà, 6 lɛ à Luda wa Dii Yesu Kirisi De tↄ́ bↄ kↄ̃n nↄ̀sɛ dↄ̃nkↄ̃o kↄ̃n lɛdolɛo.

7 À kↄ̃ sí lán Kirisi a si nà Luda tↄ́bↄna yãnzi. 8 Mɛ́ɛ ooare, Kirisi gↄ̃̀ zĩ̀ri ũ Yudanↄnɛ, lɛ à lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀ aↄ̃ dezinↄnɛ papa, aↄ̃gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Luda náanɛ vĩ, 9 lɛ bori pãndenↄ Luda tↄ́ bↄ à sùu yãnzi lán à kɛ̃na Luda yãn nà wà bè:

Beee yãnzi mɛ́ n sáabu kpá boriinↄ tɛ́,

mɛ́ n tↄ́ kpá.

10 Wà bè dↄ:

Boriinↄ, à pↄnnaa kɛ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ.

11 Wà bè dↄ:

Amↄa bori píngi à Dii tↄ́ kpá,

amↄa bùsu píngi gbɛ̃nↄ à à táaki lɛ́.

12 Isaya bè dↄ:

Yɛsɛ kãsãa é pìto pá,

eé fɛɛ à kí ble bori pãndenↄnɛ,

aↄ̃égↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄzi.

13 Luda kɛ̀ gbɛ̃ píngi wɛ́ɛ dↄzi tó pↄnnaa pɛkↄ̃rɛawa kↄ̃n aafiao a náanɛ kɛ̀ ée kɛɛ yãnzi, lɛ a wɛ́ɛdↄzina kaara kↄ̃n à Ninii gbãaao.

Pↄlu zĩkɛna Ludanɛ

14 Ma gbɛ̃nↄ, má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ maakɛɛ pɛ̀kↄ̃rɛawa, á yã píngi dↄ̃ wásawasa, é fↄ̃ à lɛ́ dakↄ̃a. 15 Ma takada kɛ̀ kɛ̃na guu ma yãkenↄ kɛ̃̀ kↄ̃n kùgbãaao diɛna, lɛ àgↄ̃ dↄagu yãnzi, zaakɛ Luda ma gba zɛ́ 16 ma gↄ̃ Kirisi Yesu zĩkɛri ũ bori pãndenↄnɛ. Mɛ́ɛ baaru nnaa kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kpaańnɛ, lɛ aↄ̃ kuuna gↄ̃ adona Luda Nini gãzĩ, aↄ̃ gↄ̃ Ludanɛ sa'obↄ kɛ̀ è kɛnɛ ũ. 17 Kuuna Kirisi Yesu guu mɛ́ɛ ĩa dãa zĩi kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ Ludanɛ yã musu. 18 Zaakɛ má yãke ona vĩro, tó èe kɛ yã kɛ̀ Kirisi kɛ̀ ma kiia baasiro. À tò bori pãndenↄ Luda yã mà ma yã'ona kↄ̃n ma yãkɛnao gãzĩ 19 kↄ̃n sèedanↄ kↄ̃n dabudabuyãnↄ gbãaao kↄ̃n Luda Nini gbãaao. Bↄna Yerusalɛmu ma liga wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo ai Ilirikumu bùsun, ma Kirisi baaru kpàakpa kɛ̀ papana. 20 Mɛɛ̀gↄ̃ yezi mà baaru nnaa pì kpá guu kɛ̀ wèe Kirisi yã man zikiro, lɛ màton bú ba gbɛ̃ pãnde pↄ́ gbɛ̀nlo yãnzi. 21 Lán à kɛ̃na Luda yãn nà wà bè:

Gbɛ̃ kɛ̀ wèe à yã ońnɛ yãroonↄ wɛ́ɛ é kɛ̃,

gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe à baaru ma yãroonↄ é dↄ̀rↄ dↄ̃.

22 Yã kɛ̀ ègↄ̃ kpaa ma mↄna a kiianɛ gɛ̃̀n baaagↄ̃n gwe. 23 À kà wɛ̃̀ ũgbangba kɛ̀ mɛɛ̀gↄ̃ yezi mà mↄ́ a gwa. Tia sa lán yãkee e gↄ̃mɛ bùsu kɛ̀kiinↄ guu dↄro nà, 24 má tãmaa vĩ wà wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ sa ma gana Sapaini bùsun guu. Tó ma gurↄplaa kɛ̀ao kↄ̃n pↄnnaao, é zɛ́ kɛmɛ gana gwe. 25 Tia la mɛ́ɛ gaa kↄ̃n dↄnlɛo Luda gbɛ̃nↄnɛ Yerusalɛmu, 26 zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Masedonia kↄ̃n Girisinↄ zɛ̀o wà Luda gbɛ̃ takaasidee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yerusalɛmunↄ kámasa kɛ. 27 Aↄ̃ zɛ̀o, mↄde tiasimɛ, zaakɛ lán Yudanↄ Luda auziki lì bori pãndenↄzi nà, à maa bori pãndenↄ ń anduna auziki li Yudanↄzi se. 28 Tó ma gbaa pì nàńnɛ ń ↄzĩ ma yãa, ma gana Sapaini guu mɛ́ bↄɛ a kiia. 29 Má dↄ̃ kɛ̀ tó mɛ́ mↄ́ a kiia, mɛ́ mↄ́are Kirisi aubarikao papanamɛ.

30 Ma gbɛ̃nↄ, ma naare wa Dii Yesu Kirisizi kↄ̃n yenzi kɛ̀ Luda Nini è kpáḿmao, à fɛɛ à zɛ à Luda wɛ́ɛ kɛmao, 31 lɛ à ma bↄ Yudea Yesusaideenↄ ↄzĩ, lɛ zĩi kɛ̀ mɛ́ kɛ Yerusalɛmu Luda gbɛ̃nↄ tɛ́ kɛńnɛ nna, 32 gbasa mà a le kↄ̃n pↄnnaao, tó Ludaa wè, mɛ́ mↄ́ kámma bo a kiia. 33 Luda Aafiade gↄ̃ kúao a píngi. Aami!

16

Ìkpammana

1 Mɛ́ɛ wa dãre Febe, Kɛnkɛrɛa sↄsi dↄnlɛri naaare a ↄzĩ. 2 À à sí Dii guu, lán à maa Luda gbɛ̃nↄ kɛ kↄ̃o nà. À dↄàlɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à yezi a kiiao píngi, zaakɛ à dↄ̀ gbɛ̃nↄlɛ pari kↄ̃n mapio se.

3 À ì kpá Pirisila kↄ̃n Akilaoa. Ma zĩkɛri daanↄmɛ Kirisi Yesu zĩi guu. 4 Aↄ̃ sì wà ń zĩnda da kari guu ma yãnzi. Èe kɛ mámbe madoro, bori pãnde sↄsinↄ gbɛ̃nↄↄ e ń sáabu kpaa píngi dↄ.

5 À ì kpá sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ kↄ̃ kaakↄ̃a aↄ̃ bɛɛ guunↄa.

À ì kpá ma gbɛ̃ yenzide Ɛpɛnɛtua, àmↄ kɛ̀ à Kirisi náanɛ kɛ̀ Asia bùsun káaku.

6 À ì kpá Mariamaa, àmↄ kɛ̀ zĩi kɛ̀are maamaa.

7 À ì kpá Andarↄnikua kↄ̃n Yuniao. Ma bori daa kɛ̀ wà wa da kpɛ́siaan lɛdoonↄmɛ. Aↄ̃ tↄ́ bↄ̀ Luda zĩ̀rinↄ tɛ́ bensↄ̃ aↄ̃ↄ kú Kirisi guu ma ã.

8 À ì kpá Ampliatu kɛ̀ dɛ ma gbɛ̃ yenzidee ũ Dii guua.

9 À ì kpá Ubanu kɛ̀ dɛ wa zĩkɛri daa ũ Kirisi zĩi guua kↄ̃n ma gbɛ̃ yenzide Satakio.

10 À ì kpá Apɛlɛ kɛ̀ à zɛna gbãa Kirisi guua.

À ì kpá Arisitↄbulu bɛdeenↄa.

11 À ì kpá ma Yuda daa Hɛrↄdiↄ̃a.

À ì kpá Nasisu bɛdee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Dii guunↄa.

12 À ì kpá Tirifɛnaa kↄ̃n Tirifosao. Nↄgbɛ̃ pìnↄ è zĩi kɛ Diinɛ maamaa.

À ì kpá Pɛsia. Nↄgbɛ̃ yenzidee pì zĩi kɛ̀ Diinɛ maamaa.

13 À ì kpá Rufu kɛ̀ bↄ̀ ado Dii zĩi guua kↄ̃n à da kɛ̀ mɛ́ɛ gwaa ma da ũuo.

14 À ì kpá Asinkiritua kↄ̃n Flɛgↄ̃o kↄ̃n Ɛmɛsio kↄ̃n Patarobao kↄ̃n Ɛmasio kↄ̃n ń Yesude daa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú lɛdoonↄ ń píngi.

15 À ì kpá Filↄlↄgua kↄ̃n Yuliao kↄ̃n Nɛrɛuo kↄ̃n à dãreo kↄ̃n Ɔlimpao kↄ̃n Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú lɛdoonↄ ń píngi.

16 À ì kpákↄ̃a kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ lɛ́pɛmmanao. Kirisi sↄsinↄ ì kpàawa ń píngi.

Lɛ́zamma

17 Ma gbɛ̃nↄ, mɛ́ɛ ooare à làakari kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ yã kɛ̀ á dàda kpɛɛnↄzi. Aↄ̃è gbɛ̃nↄ kɛ̃kↄ̃a wà gbɛ̃nↄ sãsã. À kɛ̃ḿma, 18 zaakɛ gbɛ̃ beee takanↄ è dↄ wa Dii Kirisiziro, sé ń gbɛɛ yã. Aↄ̃è taarisaideenↄ sãsã kↄ̃n lɛ́nnaao kↄ̃n yãdↄ̃ↄo. 19 Baade píngi a mìsiɛna Diinɛ baaru mà. Mɛ́ɛ pↄnnaa kɛɛ a yã musu. Má yezi àgↄ̃ à maa ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩ àgↄ̃ taarisaideenↄ ũ à zaaa musu. 20 Luda Aafiade é Setãn dúgu zↄ̃ a gbá gĩzĩ tia. Wa Dii Yesu gbɛ̃kɛɛ kɛare.

21 Ma zĩkɛri daa Timↄti kↄ̃n ma bori daanↄ Lusiu kↄ̃n Yasↄ̃o kↄ̃n Sosipatao ì kpàawa.

22 Mamↄma Tɛtiu kɛ̀ ma takada kɛ̀ kɛ̃̀ ì kpàawa Dii guu.

23-24 Ma bɛdee Gayusi kɛ̀ sↄsi gbɛ̃nↄ è kakↄ̃a à bɛɛ ì kpàawa. Wɛ́tɛ ↄↄ'utɛri Erasatu ì kpàawa kↄ̃n wa gbɛ̃ndo Kaatuo.

Luda tↄ́bↄna

25 Tia sa Luda é fↄ̃ à a gba gbãa kↄ̃n Yesu Kirisi baaru nnaa kɛ̀ mɛ́ɛ kpaao, lán asiiyã kɛ̀ utɛna zaa tontori kɛ̀ wà bìiamɛɛo dɛ nà. 26 Luda kɛ̀ ègↄ̃ kuu gurↄ píngi dìɛ wà yã kɛ̀ kɛ̃na annabinↄ takadanↄ guu pì bↄ gupuraaa sa, lɛ bori píngi e à dↄ̃ aↄ̃ Luda náanɛ kɛ aↄ̃ gↄ̃ à yãmarinↄ ũ. 27 Wà Luda mɛ̀n do ↄ̃ndↄ̃de tↄ́ bↄ Yesu Kirisi gãzĩ ai gurↄ píngi! Aami.

1 KƆRINTIDEENƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

KƆRINTIDEENƆ TAKADA KAAKU

Kↄrinti sↄsi gbɛ̃nↄ kↄ̃kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana 1:1-4:21

Kↄrinti sↄsi gbɛ̃nↄ durunkɛna 5:1-7:40

Wàgↄ̃ kú kↄ̃n làakario gↄ̃na ń zĩndanɛ yã musu 8:1-11:1

Dↄnzikɛna 11:2-14:40

Gɛ̀nↄ fɛɛna 15:1-15:58

Pↄlu ìkpammana 16:1-16:24

1

Pↄlu ìkpana Kↄrintideenↄa

1 Mamↄma Pↄlu kɛ̀ Luda ma sisi à ma sɛ lán à yezi nà, ma gↄ̃ Kirisi Yesu zĩ̀ri ũ. Mapi kↄ̃n wa gbɛ̃ndo Sↄsↄtɛnɛo, 2 wámbe wa takada kɛ̀ kɛ̃̀ sↄsi kɛ̀ kú Kↄrintinɛ. Luda a sisi a gbɛ̃nↄ ũ, a kuuna adona Kirisi Yesu guu lɛdo kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ wa Dii Yesu Kirisi pì sisii gu píngianↄo, mↄwa kɛ̀ wa Dii dↄ̃nkↄ̃nↄ. 3 Luda wa De kↄ̃n Dii Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛare, à a gba aafia.

4 Mɛɛ̀gↄ̃ Luda sáabu kɛɛ gurↄ sãnda píngi a yã musu gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ à kɛ̀are a kuuna Kirisi Yesu guu yãnzi. 5 Kuuna à guu pↄ́ píngi kàaraare, yã'ona píngi kↄ̃n dↄ̃na píngio, 6 zaakɛ wa Kirisi yã'onaaree kãsãa pɛ̀ɛ a guu, 7 ben Luda Nini gba kee e kɛ̃sãawaro, gurↄↄ kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄ wa Dii Yesu Kirisi a zĩnda ↄdↄanazi. 8 Wa Dii Yesu Kirisi é tó à zɛ gbãa ai gurↄ lɛ́ ká, lɛ àgↄ̃ kuu taari sai à mↄ́gurↄ. 9 Luda náanɛ vĩ. Àmbe à a sisi, a gↄ̃ kↄ̃ gbɛ̃ ũ kↄ̃n à Nɛ́ Yesu Kirisi wa Diio.

Kↄrinti sↄsi gbɛ̃nↄ kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana

10 Ma gbɛ̃nↄ, ma naare wa Dii Yesu Kirisizi, àgↄ̃ lɛ́dolɛ vĩ kↄ̃o a píngi, lɛ kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana e à yãa a tɛ́, à kↄ̃ kũ kↄ̃n laasuu dↄ̃nkↄ̃o kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 11 Má mà Koloe bɛdeenↄ lɛ́zĩ kɛ̀ yãkete kú a tɛ́. 12 Lán má mà nàn yɛ̀: A gbɛ̃kenↄ bè, wà zɛ̀ kↄ̃n Pↄluo. Gbɛ̃kenↄ bè, wà zɛ̀ kↄ̃n Apoloo. Gbɛ̃kenↄ bè, wà zɛ̀ kↄ̃n Pitao. Gbɛ̃kenↄ bè dↄ, wà zɛ̀ kↄ̃n Kirisio. 13 Kirisi kɛ̃kɛ̃kↄ̃anan yↄ́? Wà Pↄlu pà lía a yãnzin yↄ́? A batisi kɛ̀ kↄ̃n Pↄlu tↄ́on yↄ́? 14 Ma Luda sáabu kɛ̀, kɛ̀ mɛ́ɛ a gbɛ̃ke batisi kɛro, séde Kirisipu kↄ̃n Gayusio baasiro. 15 Lán à dɛ nà lɛ gbɛ̃ke é e à be a batisi kɛ̀, a gↄ̃ ma ìba ũro. 16 Eè, ma Sɛtɛfana bɛdeenↄ batisi kɛ̀ dↄ. Beee baasiro, tó ma gbɛ̃ pãnde batisi kɛ̀, mɛ́ɛ dↄn dↄro. 17 Kirisi e ma zĩ gbɛ̃ batisikɛna yãnziro, séde à baaru nna kpana. Èe kɛ kↄ̃n yãdↄ̃ↄonlo, lɛ à gana lía tón kɛ pãro yãnzimɛ.

Kirisi nɛ́ Luda ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n à gbãaaomɛ

18 Kirisi gana lía nɛ́ mìsaiyãmɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe sãsãanↄnɛ. Wamↄwa kɛ̀ Ludaa e wa mì sínↄ sↄ̃, à dɛwe à gbãaa ũ. 19 À kɛ̃na Luda yãn wà bè:

Mɛ́ ↄ̃ndↄ̃rinↄ ↄ̃ndↄ̃ↄ mì dɛ,

mɛ́ wɛ́ɛzɛ̃rinↄ wɛ́ɛzɛ̃ɛ kɛ pã.

20 Ɔ̃ndↄ̃ri kú mámɛ? Takadadↄ̃ri kú mámɛ? Anduna tiaa kɛ̀ki yãpingidↄ̃ri kú mámɛ? Ludaa e anduna ↄ̃ndↄ̃ↄ diɛ mìsaiyã ũroo? 21 Luda ↄ̃ndↄ̃ↄ guu, èe tó anduna gbɛ̃nↄ a dↄ̃ kↄ̃n ń zĩnda ↄ̃ndↄ̃ↄoro. À kɛ̀nɛ à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe a náanɛ kɛɛnↄ mì sí waazi kɛ̀ wà dìɛ mìsaiyã ũu pì gãzĩ. 22 Yudanↄↄ ye dabudabuzi, Girikinↄ è ↄ̃ndↄ̃ↄ wɛtɛ. 23 Wamↄwa sↄ̃, Kirisi gana lía kpàakpaan wée kɛɛ, ben è tó Yudanↄ kpagula, bori pãndenↄ è be mìsaiyãmɛ, 24 mↄde gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sísi à ń sɛ́nↄ, Yudanↄ kↄ̃n Girikinↄ ń píngi, Kirisi dɛńnɛ Luda gbãaa kↄ̃n à ↄ̃ndↄ̃ↄo ũ. 25 Luda mìsaiyã pì dɛ gbɛ̃ntee ↄ̃ndↄ̃ↄla. Luda gbãasaikɛɛ pì dɛ gbɛ̃ntee gbãaala.

26 Ma gbɛ̃nↄ, à gwa dian á dɛ nà gurↄↄ kɛ̀ Luda a sisi. Danↄ kiia a paridee ↄ̃ndↄ̃ro, a paridee gbãadee ũro, a paridee kínɛ ũro. 27 Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ anduna mìsaidee ũunↄ sɛ̀, lɛ à wí dao ↄ̃ndↄ̃rinↄa. À gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ anduna gbãasaidee ũunↄ sɛ̀, lɛ à wí da gbãadeenↄa. 28 À gbɛ̃ kɛ̀ anduna ń díɛ kpɛɛdeenↄ ũ, kɛ̀ wè kyakańgu bensↄ̃ aↄ̃ yã ègↄ̃ kuuroonↄ sɛ̀, lɛ à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã ègↄ̃ kuunↄ kɛ kpɛɛdeenↄ ũ, 29 lɛ gbɛ̃ke tón e à ĩa dã Luda aɛro. 30 Apinↄ sↄ̃, Ludaa tò á kú Kirisi Yesu guu, ben à gↄ̃̀ wa ↄ̃ndↄ̃ↄ ũ. Kuuna Kirisi pì guu Ludaa tò yã bↄ̀wao nna, wa kuuna adona, bensↄ̃ à wa mì sì. 31 Bee yãnzi lán à kɛ̃na Luda yãn nà, tó gbɛ̃ yezi à ĩa dã, à dã Dii yã musu.

2

Kirisi kↄ̃n a gana lía yão

1 Ma gbɛ̃nↄ, kɛ̀ ma mↄ a kiia, ma mↄ Luda yã kpàakpaa kɛaremɛ, èe kɛ ma mↄ ↄ̃ndↄ̃ gbãaa ke lɛ́nnaa kɛarenlo. 2 Ma zɛo kɛ̀ mɛ́ yãke oarero, séde Yesu Kirisi yã baasiro, atɛ̃nsa à gana lía yã. 3 Ma mↄna a kiia guu ma mↄ kↄ̃n kùvĩio kↄ̃n vĩao kↄ̃n lugaluganao. 4 Ma waazikɛna guu mɛ́ɛ yã o kↄ̃n lɛ́nnaao ke ↄ̃ndↄ̃ↄoro. Má ò kↄ̃n Luda Nini gbãaa ↄdↄanaomɛ, 5 lɛ a ludanaanɛkɛna tón bↄ gbɛ̃ntee ↄ̃ndↄ̃ↄ guuro, sé Luda gbãaa guu.

Ɔ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ Luda Nini è dańnɛ

6 Baa kↄ̃n beeeo weè ↄ̃ndↄ̃yã o gbɛ̃ kàsaanↄnɛ. Èe kɛ anduna tiaa kɛ̀ki ↄ̃ndↄ̃ↄ ke à gbãadee kɛ̀ aↄ̃ gbãaa e yãaanↄ pↄ́nlo. 7 Luda ↄ̃ndↄ̃ↄn wée oo, à pↄyezi kɛ̀ utɛna yãa pì. À gĩakɛ à dìɛ wa gakui ena yãnzi zaalɛ èe anduna káɛro. 8 Anduna tiaa kɛ̀ki gbãadee ke ↄ̃ndↄ̃ↄ pì dↄ̃ro. Tó aↄ̃ↄ dↄ̃mɛ yã, lɛ aↄ̃ↄe Dii gakuide pá líaro. 9 Lán à kɛ̃na Luda yãn nà wà bè:

Pↄ́ kɛ̀ wɛ́ɛ e ero bensↄ̃ swã e maro,

à laasuu e gɛ̃ gbɛ̃ke swɛ̃̀ guuro,

àmbe Luda à soru kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezinↄnɛ.

10 Ludaa ↄ̀dↄawe kↄ̃n a Nini gbãaao, zaakɛ à Ninii pì yã píngi tàasikɛna, baa kↄ̃n Luda asii bítanↄ.

11 Gbɛ̃kee a daa nↄ̀sɛ guu yã dↄ̃ro, tó èe kɛ à ninii kɛ̀ kú à guu baasiro. Lɛmɛ dↄ gbɛ̃kee Luda nↄ̀sɛ guu yã dↄ̃ro, tó èe kɛ Luda pì Ninii baasiro. 12 Anduna kɛ̀ niniin wá èro, Ninii kɛ̀ bↄ̀ Luda kiian wá è, lɛ wà gbaa kɛ̀ Ludaa dàwee dↄ̃. 13 Yã kɛ̀ wée oon gwe, èe kɛ yã kɛ̀ gbɛ̃ntee ↄ̃ndↄ̃ↄ è dańnɛnlo, yã kɛ̀ Luda Nini è dańnɛmɛ. Lɛn weè Luda Nini yã bↄkↄ̃tɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ Luda Nini vĩinↄnɛ lɛ. 14 Anduna gbɛ̃ è Luda Nini yãnↄ síro, zaakɛ à dɛnɛ mìsaiyã ũmɛ. Eé fↄ̃ à à mì dↄ̃ sero, zaakɛ Luda Nini pì gbãaan wè à yã zɛ́ dↄ̃o. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ Luda Nini è dↄnɛ aɛzĩ è yã píngi zɛ́ dↄ̃, gbɛ̃ke sↄ̃ zɛ́ vĩ à à zaa boro. 16 À kɛ̃na Luda yãn wà bè: Dé bé à Dii nↄ̀sɛ dↄ̃ gbasa à lɛ́ daa? Mↄde wapinↄ wá Kirisi nↄ̀sɛ vĩ.

3

Zĩkɛna Ludanɛ

1 Ma gbɛ̃nↄ, mɛ́ɛ fↄ̃ mà yã òare lán mɛɛ̀ o gbɛ̃ kɛ̀ Luda Ninii dↄńnɛ aɛnↄnɛ bàro, ben má òare lán anduna gbɛ̃nↄ bà, zaakɛ nɛ́kpãntɛ̃nↄn a ũ Kirisi guu. 2 Zwiin má kpàawa, èe kɛ pↄ́ lↄmadeenlo, zaakɛ ée ká kↄ̀ro. Baa ai tia ée káro, 3 zaakɛ dàdeenↄn a ũ ai tia. Lán á zakↄ̃n nà, bensↄ̃ á yãkete vĩ, dàdeenↄn a ũroo? A dà bé à dↄare aɛ. 4 Kɛ̀ a gbɛ̃ke bè a zɛ kↄ̃n Pↄluo, ben gbɛ̃ pãnde bè a zɛ kↄ̃n Apoloo, á kú kↄ̃n a dàon gweroo? 5 Dén Apoloo ũu? Dén Pↄlu ũu? Zĩkɛrinↄn wa ũ, ben a Kirisi náanɛ kɛ̀ wa gãzĩ. Wa baade e zĩi kɛ̀ Dii dànɛ kɛɛmɛ. 6 Ma pↄ́ tↄ̃̀, Apolo í kànɛ, ben Ludaa tò à gbã̀. 7 Lɛmɛ pↄ́tↄ̃ri kↄ̃n íkario dɛ pↄ́ke ũro, sé Luda kɛ̀ è tó à gbã. 8 Pↄ́tↄ̃ri kↄ̃n íkario sáamɛ. Aↄ̃ baade é a àre e a zĩ lɛ́mmɛ. 9 Luda zĩkɛri daanↄn wa ũ. Luda búgbɛn a ũ, Luda kpɛ́n a ũ.

10 Gbaa kɛ̀ Ludaa dàmɛ bé à tò ma ɛ̃ɛ kpàɛ lán ɛ̃bori gonidee bà, ben gbɛ̃ pãnde mↄ̀ èe kpɛ́ pì boo. Baade làakari kɛ a kpɛ́bonaa, 11 zaakɛ gbɛ̃ke é fↄ̃ à ɛ̃ɛ ke kpáɛ dↄro, sé ɛ̃ɛ kɛ̀ kpaɛna Yesu Kirisi ũu baasiro. 12 Tó gbɛ̃ kpɛ́ pì dↄ̀ kↄ̃n vurao ke kondogi ke gbɛ̀ bɛ̀ɛdee ke tó à dↄ̀ kↄ̃n lío ke lá ke sɛ̃̀, 13 baade zĩ yãpura é bↄ gupuraaa. Weé e yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ, zaakɛ gu é dↄ kↄ̃n tɛ́omɛ, weé baade zĩ taka gwa tɛ́ pì guu. 14 Tó gbɛ̃ zĩi kɛ̀ à kɛ̀ bↄ̀ tɛ́n aafia, adee é àre e. 15 Tó gbɛ̃ zĩ tɛ́ kũ̀, eé mↄ́nzi e, adee é bↄ ↄkori lán wè bↄ tɛ́n nà.

16 Á dↄ̃ kɛ̀ Luda kpɛ́n a ũ, Luda Ninii kú a guuroo? 17 Tó gbɛ̃ Luda kpɛ́ pì yàka, Luda é adee kaatɛ, zaakɛ kpɛ́ pì kuuna adonamɛ, bensↄ̃ ámbe kpɛ́ pì ũ.

18 Gbɛ̃ke tón a zĩnda sãsãro. Tó a gbɛ̃kee e a zĩnda diɛɛ anduna kɛ̀ki ↄ̃ndↄ̃ri ũ, à gↄ̃ńnɛ mìsaidee ũ lɛ à e à ↄ̃ndↄ̃ kũ. 19 Zaakɛ anduna kɛ̀ki ↄ̃ndↄ̃ↄ dɛ Ludanɛ mìsaiyã ũmɛ. À kɛ̃na Luda yãn wà bè: È ↄ̃ndↄ̃rinↄ kũ ń wɛ́ɛzɛ̃ɛ guu. 20 À kɛ̃na dↄ: Dii dↄ̃ kɛ̀ ↄ̃ndↄ̃rinↄ laasuu pã. 21 Bee yãnzi gbɛ̃ke tón ĩa dã gbɛ̃ntee yã musuro. Pↄ́ píngi nɛ́ a pↄ́mɛ: 22 Pↄlu, Apolo, Pita, anduna, wɛ̃̀ndi, gaa, tia pↄ́nↄ, zia pↄ́nↄn yoo, à píngi nɛ́ a pↄ́mɛ. 23 Apinↄ sↄ̃, Kirisi pↄ́n a ũ, Kirisi sↄ̃ nɛ́ Luda pↄ́mɛ.

4

Kirisi zĩ̀rinↄ

1 Bee yãnzi à wa gwa Kirisi zĩkɛrinↄ ũ, Luda asiiyã gwàrinↄ ũ. 2 À kↄ̃sìo gwàrinↄ gↄ̃ náanɛ vĩ. 3 Tó apinↄ ke gbɛ̃ntee yãkpaɛkɛrinↄ ma taari è, yã pãamɛ ma kiia. Mɛɛ̀ ma zĩnda maakɛɛ ke zaakɛɛ ero. 4 Yãkee e ma kù vĩro, mↄde bee é ma bↄro, Diin ma yãkpaɛkɛri ũ. 5 Bee yãnzi àton gĩakɛ à gbɛ̃ke taari e Dii mↄ́gurↄↄ ãro. Àmbe eé guu pu pↄ́ kɛ̀ utɛna gusiaan-a à nↄ̀sɛ yã bↄ gupuraaa. Zĩ beeean baade é ma, dian Luda é a sáabu kpá nà.

6 Yã kɛ̀ má òaree kɛ̀nↄ, má ò mapi kↄ̃n Apoloo yã musumɛ, lɛ àgↄ̃ yã kɛ̀kii dↄ̃: Wàton vĩ Luda yãlaro. A gbɛ̃ke tón ĩa dã, à zɛ kↄ̃n gbɛ̃ dooo, à bↄ gbɛ̃ doo kpɛɛro. 7 Bↄ́ ń dɛońlaa? Ń pↄ́ke vĩ n zĩndanɛ, kɛ̀ wèe n gbaroↄ́? Wà n gba, ben nɛ́ɛ ĩa dãa lán wèe n gbaroo bàↄ́? 8 A kãn gwe kↄ̀ↄ́? A kɛ ↄↄdeenↄ ũn gwe kↄ̀ↄ́? Ée kí blee wa sain gweↄ́? Má yezi àgↄ̃ kí blee, wàgↄ̃ lɛdo. 9 Zaakɛ má è wamↄwa Luda zĩ̀rinↄ, Luda wa diɛ zãa lán gbɛ̃ kɛ̀ wè ń dɛ pari wáanↄ bàmɛ. Gu sãnda píngi gbɛ̃nↄ wɛ́ɛ fĩ̀wa, malaikanↄ kↄ̃n gbɛ̃nteenↄ ń píngi. 10 Wa gↄ̃ mìsaideenↄ ũ Kirisi yãnzi, ben kuuna Kirisi pì guu á dɛ ↄ̃ndↄ̃rinↄ ũroo? Wá busana ben á gbãa vĩroo? Wá kpɛbↄna ben á kpedanaroo? 11 Ai tia nↄaa kↄ̃n ímiio e wa dɛɛ, wá tɛ́ bũu, wa gↄ̃ pↄ́gbɛ̃nanↄ ũ, bɛsaideenↄ ũ. 12 Weè zĩ gbãaa kɛ ai wà kpasa. Tó wà wa ka, weè sa maaa ońnɛmɛ. Tó wà ĩa dàwa, weè mɛna fↄ̃. 13 Tó wà wa sↄ̃sↄ̃, weè agbaa kpáńnɛmɛ. Ai tia wèe wa diɛɛ anduna bↄtↄ pↄ́nↄ ũ, baade píngi bùsa ũ.

14 Mɛ́ɛ yã kɛ̀kii oare wídanaawaa yãnzinlo. Mɛ́ɛ a gbaa làakari ma nɛ́ yenzideenↄ ũmɛ. 15 Baa tó Kirisi guu a gwàrinↄ kà gↄ̃ↄn ũgbangba, a de'ina pariro. Mámbe ma a i kↄ̃n Kirisi Yesu baarunnakpanaareeo, ben á kú à guu. 16 Bee yãnzi mɛ́ɛ agbaa kpaaare, àgↄ̃ tɛ́ ma zɛ́kpaɛzi. 17 Bee yãnzin ma a nɛ́ yenzide Timↄti zĩ̀awazi. Àpi nɛ́ náanɛdeemɛ Dii guu, àmbe eé ma kuuna Kirisi guu yãkɛna dↄagu. Yã kɛ̀ mɛɛ̀ dańnɛ sↄsinↄ guun gwe. 18 A gbɛ̃kenↄ e ĩa dãa, lán mɛ́ mↄ́ a gwaroo bà. 19 Tó Dii wè, mɛ́ mↄ́ a gwa tia, mɛ́ ĩadãri pìnↄ gbãa lɛ́ e, èe kɛ aↄ̃ yã'ona adonlo. 20 Zaakɛ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia nɛ́ yã'ona yãnlo, gbãaamɛ. 21 Á yezi diamɛ? Mà mↄ́azi kↄ̃n gòon yↄ́, ke mà mↄ́ kↄ̃n yenzio kↄ̃n nↄ̀sɛyĩiomɛ?

5

Pãpãkɛna sↄsi gbɛ̃nↄ tɛ́

1 Má mà pãpãkɛna gɛ̃̀ a tɛ́, yã kɛ̀ à taka kú baa kifiinↄ tɛ́ sero. Wà bè, a gbɛ̃nↄ doke a de nↄↄ sì. 2 Ben ée ĩa dãaↄ́? À kↄ̃sìo a nↄ̀sɛ yakamɛ, à gbɛ̃ kɛ̀ yã pì kɛ̀ bↄ a tɛ́. 3 Baa tó má kúaoro, ma ninii kúao, ben ma yãkpaɛ kɛ̀ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ yã pì kɛ̀o gↄ̃ↄ lán wà be má kú gwee bà. 4-5 Tó a kↄ̃ kàkↄ̃a, tó wa Dii Yesu gbãa kúao, tó ma ninii kúao, à gbɛ̃ pì kpá Setãn-a kↄ̃n wa Dii Yesu tↄ́o, lɛ à dà kaatɛ, à ninii e à bↄ aafia Dii mↄ́gurↄↄ zĩ.

6 A ĩadãna maaro. Á dↄ̃ kɛ̀ burɛdi ɛ̃zɛ̃ féte è flawadɛna bíta sɛ́sɛroo? 7 À burɛdi ɛ̃zɛ̃ zi kwɛ́ɛ, é gↄ̃ flawa dufu ũ a sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃ sai, lán à kↄ̃sìo àgↄ̃ dɛ nà, zaakɛ Kirisi gà wa Banla sãnɛ bↄ̀rↄ ũmɛ. 8 Bee yãnzi wàgↄ̃ kuu burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃sai zĩbaakɛrinↄ ũ yãpuraa guu kↄ̃n nↄ̀sɛ puraao. Wàtongↄ̃ kuu burɛdi sɛ́sɛ'ɛ̃zɛ̃ zi zĩbaakɛrinↄ ũ mↄnafiki kↄ̃n zaakɛnao guuro.

9 Takada kɛ̀ má kɛ̃̀are guu ma bè, àton kakↄ̃a kↄ̃n pãpãkɛrinↄoro. 10 Èe kɛ anduna kɛ̀ pãpãkɛrinↄ ke wãkũdeenↄ kↄ̃n gbɛ̃blerinↄ ke tãagbãgbãrinↄnlo, zaakɛ tó gbɛ̃ beeenↄmɛ, séde é bↄ anduna guu. 11 Auo, má òare gbɛ̃ kɛ̀ wà bè wa gbɛ̃mɛ, bensↄ̃ à dɛ pãpãkɛri ke wãkũdee ke tãagbãgbãri ke gbɛ̃yakari ke wɛ̃dɛri ke gbɛ̃bleri ũ, àton kakↄ̃aoro, àton ↄ kakↄ̃ao sero. 12 Ma bà ũgba kↄ̃n yãgↄ̃gↄ̃na kↄ̃n Yesusaideenↄo? A zĩnda gbɛ̃nↄ bé à kↄ̃sìo à yã gↄ̃gↄ̃ńyoroo? 13 Luda bé eé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n Yesusaideenↄo. À gbɛ̃ zaaa pì bↄ a tɛ́.

6

Yãkpaɛkɛna kↄ̃o

1 Tó a gbɛ̃ke yã vĩ kↄ̃n a Yesude daaao, bↄ́yãnzi è gá yãkpaɛ kɛ kↄ̃n adeeo Luda gbɛ̃nↄ kiiaziroo, sé ludadↄ̃risainↄ kiia? 2 Á dↄ̃ kɛ̀ Luda gbɛ̃nↄ bé weé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n andunaoroo? Lán ámbe é yãkpaɛ kɛ kↄ̃n andunao nà, ée ká à yãketenↄ gↄ̃gↄ̃roo? 3 Á dↄ̃ kɛ̀ wámbe wé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n malaikanↄoroo? Weé anduna kɛ̀ki pↄ́ o dↄↄ́? 4 Tó á yã beee taka gↄ̃gↄ̃na vĩ, é gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ sↄsi gbɛ̃nↄnɛ pↄ́ke ũroonↄ sɛ́ yãgↄ̃gↄ̃rinↄ ũↄ́? 5 Ma beee ò lɛ mà wí daawa yãnzimɛ. Á gbɛ̃ke vĩ a tɛ́ kɛ̀ à ↄ̃ndↄ̃ↄ kà à a gbɛ̃nↄ yã gↄ̃gↄ̃ńnɛroo? 6 Séto a gbɛ̃ doo a gbɛ̃daaa sísi yãkpaɛa Yesusaideenↄ kiiaↄ́? 7 Lán á yã vĩ kↄ̃n kↄ̃o nà, a sãsã yãa kↄ̀ mámmam. Bↄ́yãnzin é we wà a takii kɛroo? Bↄ́yãnzin é tó wà a bleroo? 8 Apinↄ eè gbɛ̃ takii kɛ, eè gbɛ̃ ble, baa a kↄ̃ tɛ̃ɛ. 9 Á dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ zaaanↄ é gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guuroo? Àton a zĩnda sãsãro, pãpãkɛrinↄ ke tãagbãgbãrinↄ ke zinakɛrinↄ ke gↄ̃gbɛ̃ kaaruanↄ ke gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è daɛ kↄ̃n ń gↄ̃gbɛ̃ daaaonↄ 10 ke kpãinↄ ke wãkũdeenↄ ke wɛ̃dɛrinↄ ke gbɛ̃yakarinↄ ke gbɛ̃blerinↄ, aↄ̃ gbɛ̃ke é gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guuro. 11 A gbɛ̃kenↄ dɛ lɛmɛ yã, ben a zú ò, a gↄ̃ Luda pↄ́ ũ, Ludaa tò yã bↄ̀ao nna kↄ̃n Dii Yesu Kirisi tↄ́o kↄ̃n wa Luda Nini gbãaao.

Wà pãpãkɛna tó

12 Eè be, á yã píngi kɛna zɛ́ vĩmɛ. Mↄde yãkenↄ àre vĩro. Eè be, á yã píngi kɛna zɛ́ vĩmɛ. Mↄde àton tó yãke bà káare a yĩnlo. 13 Eè be dↄ, pↄ́blee nɛ́ nↄ̀sɛ pↄ́mɛ, bensↄ̃ nↄ̀sɛ nɛ́ pↄ́ble pↄ́mɛ. Baa kↄ̃n beeeo Luda é ń píngi kaatɛ. Mɛ̀ nɛ́ pãpãkɛbↄnlo, Dii pↄ́mɛ, bensↄ̃ Dii bé mɛ̀ pì gwàri ũ. 14 Luda wa Dii bↄ̀ gaan, bensↄ̃ eé wa bↄ gaan kↄ̃n a gbãaao. 15 Á dↄ̃ kɛ̀ a mɛ̀ bé Kirisi mɛ̀guunↄ ũroo? Weé Kirisi mɛ̀gu sɛ́ wà kɛ kaarua mɛ̀guu ũn yↄ́? Wàton ero! 16 Á dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ kàkↄ̃a kↄ̃n kaaruao kɛ̀o mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃nloo? À kɛ̃na Luda yãn wà bè, aↄ̃ gↄ̃ↄn plaaa é gↄ̃ mɛ̀ doo ũ. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ kàkↄ̃a kↄ̃n Diio kɛ̀o mɛ̀n do Ninii guu. 18 À kɛ̃ pãpãkɛnaa. Durun pãnde kɛ̀ gbɛ̃ è kɛ píngi bà kú à mɛ̀oro. Pãpãkɛri sↄ̃ è durun kɛ a mɛ̀nɛmɛ. 19 Á dↄ̃ kɛ̀ a mɛ̀ bé Ninii kɛ̀ Luda a gba, kɛ̀ kú a guu kpɛ́ ũroo? Ámbe á a zĩnda vĩro, 20 Luda a lu, à fĩa bò. Bee yãnzi à Luda tↄ́ bↄ kↄ̃n a mɛ̀o.

7

Nↄsɛna

1 Takada kɛ̀ á kɛ̃̀ yã musu, à maamɛ gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ kuu nↄgbɛ̃ sai. 2 Mↄde kɛ̀ pãpãkɛna dàgula yãnzi, gↄ̃gbɛ̃ píngi gↄ̃ a zĩnda nↄↄ vĩ, nↄgbɛ̃ píngi gↄ̃ a zĩnda gↄ̃ↄ vĩ. 3 Gↄ̃gbɛ̃ gae pↄ́ kɛ̀ kↄ̃sìo kɛ a naↄ̃nɛ. Nↄgbɛ̃ gae kɛ a zãnɛ lɛ se dↄ. 4 Nↄgbɛ̃ mɛ̀ kuu a zĩnda pↄ́ ũro, sé à zã pↄ́ ũ. Lɛmɛ dↄ gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀ kuu a zĩnda pↄ́ ũro, sé à naↄ̃ pↄ́ ũ. 5 Àton gíkↄ̃nɛro, séde á màkↄ̃nɛ, lɛ à làakari dↄ aduakɛnaa gĩa, gbasa à a kɛna kɛ, lɛ Setãn tón ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛare, à fu mɛnaaro yãnzi. 6 Lɛ́n má dàawa, èe kɛ tiasinlo. 7 Má yezi baade píngi gↄ̃ dɛ lán ma bà, mↄde baade kↄ̃n a gbaa kɛ̀ Ludaa dànɛomɛ, gbɛ̃ kɛ̀ kↄ̃n a pↄ́o, gbɛ̃ kɛ̀kãa kↄ̃n a pↄ́o.

8 Mɛ́ɛ yã kɛ̀kii oo pↄsɛɛnↄnɛ kↄ̃n gyaanↄnↄ. À maa aↄ̃gↄ̃ kuu ńdo lán ma bà, 9 mↄde tó aↄ̃é fↄ̃ wà ń zĩnda kũro, aↄ̃ nↄↄ sɛ́, aↄ̃ zã kɛ, zaakɛ kↄ̃sɛna maa dɛ lugana kↄ̃zila.

10 Mɛ́ɛ yã diɛɛ nↄdeenↄnɛ kↄ̃n gↄ̃deenↄ, èe kɛ mapinlo, Diimɛ. Nↄgbɛ̃ tón gí a zãziro, 11 gↄ̃gbɛ̃ tón pɛ́ a naↄ̃aro. Tó nↄgbɛ̃ gà à gì a zãzi, à gↄ̃ pↄsɛ kesↄ̃ à ɛara a zãzi.

12 Mɛ́ɛ oo gbɛ̃ kpaaanↄnɛ, èe kɛ Dii bé à òro. Tó a gbɛ̃kee nↄ Yesusaidee vĩ, ben nↄↄ pì yezi àgↄ̃ kúo lɛdo, àton pɛ́aro. 13 Lɛmɛ dↄ tó nↄgbɛ̃ gↄ̃ Yesusaidee vĩ, ben gↄ̃ↄ pì yezi àgↄ̃ kúo lɛdo, àton gíziro. 14 Zaakɛ Luda è gↄ̃ Yesusaide sí a naↄ̃ yãnzi, bensↄ̃ è nↄ Yesusaide sí a zã yãnzi. Tó lɛnlo, aↄ̃ nɛ́nↄ égↄ̃ gbãsĩmɛ. Mↄde tia aↄ̃ kuuna adona. 15 Tó Yesusaidee pì gìzi, à gízi. Yã beee taka guu aↄ̃ kuuna kↄ̃n kↄ̃o nɛ́ tiasinlo. Luda a sisi, à a sɛ àgↄ̃ kuu aafiamɛ. 16 Nↄgbɛ̃, ke nɛ́ n zã mì sí, ń dↄ̃ↄ́? Gↄ̃gbɛ̃, ke nɛ́ n naↄ̃ mì sí, ń dↄ̃ↄ́?

À zɛ kↄ̃n a gwenao

17 Baade zɛ kↄ̃n a gwena kɛ̀ Luda à dìɛn-o gurↄↄ kɛ̀ Dii à sìsi. Lɛn mɛɛ̀ dańnɛ lɛ sↄsinↄ guu píngi. 18 Luda gbɛ̃ sìsi bã̀ngukɛnan yoo, àton wɛtɛ à kɛ gɛfↄↄdee ũro. Luda gbɛ̃ sìsi gɛfↄↄdeen yoo, àton bã̀ngu kɛro. 19 Bã̀ngukɛna yãke vĩro, bensↄ̃ gɛfↄↄ yãke vĩro, sé àgↄ̃ yã kɛ̀ Ludaa dìɛnↄ kũna. 20 Lán baade kuu nà gurↄↄ kɛ̀ Luda à sìsi, à zɛo lɛ. 21 Luda n sisi zↄ̀ ũun yoo? Ǹton bídi kɛro. Mↄde tó n ga n gↄ̃na wɛ̃ɛnɛ ũ zɛ́ è, ǹ bↄ zↄ̀bleen. 22 Zↄ̀ kɛ̀ Dii à sìsi gↄ̃̀ wɛ̃ɛnɛ ũ Dii pì guumɛ. Lɛmɛ dↄ wɛ̃ɛnɛ kɛ̀ Dii à sìsi gↄ̃̀ zↄ̀ ũ Kirisi guu. 23 Luda a lu, à fĩa bò. Àton gↄ̃ gbɛ̃ntee zↄ̀ ũro. 24 Ma gbɛ̃nↄ, lán baade kuu nà gurↄↄ kɛ̀ Luda à sìsi, à zɛ kↄ̃n Ludao lɛ.

Pↄsɛɛnↄ kↄ̃n gyaanↄↄnↄ

25 Pↄsɛɛnↄ yã musu mɛ́ɛ yãke ma Dii kiiaro, mↄde lán má náanɛ vĩ Dii sùu guu nà, lán ma laasuu dɛ nàn mɛ́ oare. 26 Nawɛ̃a kɛ̀ kuu tia bé à tò, mɛ́ɛ daa à maa kɛ̀ gbɛ̃ zɛ kↄ̃n a kuunao. 27 Tó ń nↄↄ vĩ, ǹton be nɛ́ à gbarɛro. Tó ń vĩ sↄ̃ro, ǹton wɛtɛ ǹ sɛ́ro. 28 Tó ń sɛ̀ sↄ̃, nɛ́ɛ durun kɛro. Tó nↄkparɛ zã kɛ̀ sↄ̃, èe durun kɛro. Gbɛ̃ beeenↄ é yã e andunan, ben má yezi beee taka a lero. 29 Ma gbɛ̃nↄ, yã kɛ̀ mɛ́ɛ oon yɛ̀: Gurↄↄ e gↄ̃ zã̀ro. Zaa tia nↄdeenↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kɛ̀ vĩroonↄ bà. 30 Ɔ́ↄdↄrinↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ↄ́ↄ dↄↄroonↄ bà. Pↄnnadeenↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄↄ nnaroonↄ bà. Pↄ́lurinↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ke vĩroonↄ bà. 31 Andunablerinↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe bleeroonↄ bà, zaakɛ lán anduna kɛ̀ kuu nà tiaa e gɛ̃tɛɛmɛ.

32 Má yezi àgↄ̃ kuu kã̀hãn saimɛ. Pↄsɛɛ è làakari dↄ Dii yãnↄa, yã kɛ̀ kɛ̀ Diinɛn è kɛ. 33 Nↄdee è làakari dↄ anduna yãnↄa, yã kɛ̀ kɛ̀ a naↄ̃nɛn è kɛ, 34 à laasuu ègↄ̃ kpàatɛna. Nↄgbɛ̃ pↄsɛɛ ke nↄkparɛ è làakari dↄ Dii yãnↄa, è a mɛ̀ kↄ̃n a niniio kpáa. Nↄzãree sↄ̃ è làakari dↄ anduna yãnↄa, yã kɛ̀ kɛ̀ a zãnɛn è kɛ. 35 Èe kɛ mɛ́ɛ gata kpaaarenlo. Ma beee ò a aafia yãnzimɛ, lɛ à yã kɛ a zɛ́a, à a zĩnda kpá Diia gu pãnde gwana sai.

36 Tó gbɛ̃ nↄkpamma vĩ, tó à sɛ́gurↄↄ e gɛ̃ɛ, ben à kɛ̀nɛ wíyã ũ, tó à à kàka lán kɛ̀ bà, à à sɛ́ lán à kɛ̀nɛ nà, èe kɛ durun ũro. Aↄ̃ kↄ̃ sɛ́. 37 Mↄde tó à yã pì bↄ̀ a nↄ̀sɛmmɛ, ben tiasi e à kákaro, ben à a zĩnda kũna dↄ̃, tó à dà a swɛ̃̀n kɛ̀ é a nↄkparɛ pì sɛ́ro, à kɛ̀ maamɛ. 38 Lɛmɛ gbɛ̃ kɛ̀ a pↄ́ sɛ̀ kɛ̀ maa, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ èe a pↄ́ sɛ́roo kɛ̀ maa dɛ beeela.

39 Nↄgbɛ̃ nɛ́ a zã pↄ́mɛ gurↄↄ kɛ̀ à zã kú kↄ̃n wɛ̃̀ndio. Tó à zã gà à anduna tò, à zɛ́ vĩ à zã kɛ kↄ̃n gↄ̃ↄ kɛ̀ à yezio, mↄde gↄ̃ↄ pì gↄ̃ kuu Dii pↄ́ ũ. 40 Baa kↄ̃n beeeo tó à gↄ̃̀ pↄsɛ, mɛ́ɛ daa à pↄↄ égↄ̃ nna dɛ tó à zã kɛ̀la. Mɛ́ɛ daa mapi, má Luda Nini vĩ se.

8

Sa'opↄblee

1 Sa'opↄble yã musu, wá dↄ̃ kɛ̀ wa píngi wa dↄ̃na vĩ. Dↄ̃na sↄ̃ↄ yↄ̃̀kↄ̃ vĩ, yenzi bé à kaarana vĩ. 2 Tó gbɛ̃ e daa á yã dↄ̃, èe dↄ̃ dian à kↄ̃ sìo à dↄ̃ nà gĩaro. 3 Tó gbɛ̃ ye Ludazi, Ludaa à dↄ̃. 4 Tↄ̀, sa'opↄblena yã musu wá dↄ̃ kɛ̀ tãa nɛ́ pↄ́kemɛ anduna guuro, zaakɛ Luda mɛ̀n do kuunan wá dↄ̃. 5 Baa tó pↄ́ kɛ̀ wè beńnɛ tãanↄↄ kú musu kↄ̃n tↄↄtɛo, ben danↄ kiia tãanↄↄ dimmɛ, diinↄↄ dimmɛ, 6 wa kiia Luda mɛ̀n domɛ, àmbe wa De ũ, kɛ̀ pↄ́ píngi bↄ̀ à kiia bensↄ̃ wá kuu à yãnzi. Dii mɛ̀n domɛ dↄ, àmbe Yesu Kirisi ũ, kɛ̀ pↄ́ píngi kɛ̀, bensↄ̃ wá kuu à gãzĩ.

7 Mↄde baade píngi dↄ̃ lɛro. Gbɛ̃kenↄ kↄ̃ dↄ̃̀ kↄ̃n tãa yão ai tia, ben aↄ̃è pↄ́ kɛ̀ wèe blee diɛ sa'opↄblee ũ, aↄ̃ yãke dↄ̃kↄ̃ziro, ben aↄ̃ laasuu kú zɛ́a dↄro. 8 Pↄ́blee bé eé wa na Ludaaro. Tó wée blero, kɛ̃sãnanlo. Tó wá blè, kaarananlo. 9 À làakari kɛ a kuuna wɛ̃ɛnɛnↄ ũuzi, lɛ àton kɛ gɛ̃̀nsikii ũ gbɛ̃ kɛ̀ ludanaanɛkɛna kɛ̃̀sãḿmanↄnɛro. 10 Mmↄn kɛ̀ ń dↄ̃na vĩ, tó gbɛ̃ kɛ̀ yãke dↄ̃kↄ̃ziroo n e, nɛ́ɛ pↄ́ blee tãa kuu, eé à gba swɛ̃̀ à sa'opↄ ble seroo? 11 Tó ń kɛ̀ lɛ, n dↄ̃na n gbɛ̃daaa kɛ̀ ludanaanɛkɛna kɛ̃sãna kɛ̀ Kirisi gà à yãnzi kàatɛn gwe. 12 Tó a durun kɛ̀ a Yesude daanↄnɛ a gbɛ̃ kɛ̀ yãke dↄ̃kↄ̃ziroo kari kɛ̀n gwe, bensↄ̃ Kirisin a durun kɛ̀nɛ. 13 Beee yãnzi tó ma nↄ̀bↄsona bé eé tó ma Yesude daa fu, mɛ́ só ziki dↄro, lɛ ma Yesude daaa tón furo yãnzi.

9

Zĩ̀rinↄ ń zĩnda busana Kirisi baaru nna yãnzi

1 Má a zĩnda vĩnloo? Zĩ̀rin ma ũroo? Mɛ́ɛ wɛ́ɛ si wa Dii Yesulɛroo? Ámbe á dɛ ma zĩi gbɛ̀ ũ Dii guu fá? 2 Baa tó má dɛ zĩ̀ri ũ gbɛ̃ pãndenↄnɛro, má dɛare à ũ fá. Kuuna Dii guu ma zĩ̀rikɛɛ sèedan a ũ.

3 Yã kɛ̀ mɛɛ̀ o ma zaaborinↄnɛn yɛ̀: 4 Má pↄ́blena kↄ̃n íminao zɛ́ vĩ ma zĩi guuroo? 5 Má à zɛ́ vĩ màgↄ̃ tɛ́ kↄ̃n nↄ Yesudeeo guu kɛ̀ mɛ́ɛ gaan lán zĩ̀ri kpaaanↄ kↄ̃n Dii dãaronↄ kↄ̃n Pitao bàroo? 6 Mamↄma kↄ̃n Banabao wa gↄ̃ↄn plaa, wámbe wá zɛ́ vĩ wà wa ↄzĩi tónloo? 7 Dé bé è soza ble a zĩnda bↄ̀kↄ ↄↄo? Dé bé è lí ba, ben è à bɛɛ bleroo? Dé bé ègↄ̃ zù dãa, ben è à zwii miroo?

8 Baa kɛ̀ gbɛ̃ntee yãkɛnanↄn má lɛ̀kↄ̃zioare, à kú Musa doka guu lɛroo? 9 À kɛ̃na Musa doka takadan wà bè, àton lɛ́sↄ da zùnɛ gurↄↄ kɛ̀ èe pↄ́wɛɛ gbɛ̃ɛro. Zùn Luda è làakari dↄaↄ́? 10 Wa yãnzi à yã pì òziroo? Eè, wa yãnzin wà yã pì kɛ̃̀zi, lɛ búbari gae sɛ̃̀ wa kↄ̃n tãmaao, pↄ́wɛɛgbɛ̃ri gae pↄ́ gbɛ̃ kↄ̃n tãmaao, eé a baka e à guu. 11 Tó wa Luda yã tↄ̃̀ a tɛ́, ben wa wa baka èawa, yãken yↄ́? 12 Tó danↄ zɛ́ beee vĩawa, wé wa pↄ́ o dↄↄ́? Wée sɛ́ɛ zɛ́ beee guuro, wa yã píngi fↄ̃̀, lɛ wàton zɛ́ zↄ̃ Kirisi baaru nnaanɛro yãnzi. 13 Á dↄ̃ kɛ̀ Luda ua zĩkɛrinↄ è Luda ua pↄ́ bleroo? Luda gbãgbãkii sa'orinↄ è ń baka le gbãgbãkii pì guuroo? 14 Lɛn Dii dìɛ a baarunnakparinↄ gↄ̃ pↄ́ blee baaru pì kpana yã musu lɛ. 15 Baa kↄ̃n beeeo mɛ́ɛ zɛ́ pìnↄ ke sɛ́ro, bensↄ̃ mɛ́ɛ beee oo lɛ wà kɛmɛ yãnzinlo. Gaa maamɛ dɛ beeela. Gbɛ̃ke é e à kpá ma ĩadãna kɛ̀nɛro. 16 Kirisi baarunnakpana dɛmɛ ĩadãna yã ũro, tiasi bé à ↄ tↄ̃̀ma. Wãiyoo mapi, tó mɛ́ɛ baaru nnaa pì kpaaro. 17 Tó mɛ́ɛ zĩi pì kɛɛ kↄ̃n ma zĩnda pↄyeziomɛ, ma wɛ́ɛ dↄ asaiazimɛ. Lán Luda bé à nàmɛ ma ↄzĩ nà, à kↄ̃ sìo mà kɛmɛ. 18 Bↄ́mɛ ma asaia ũu? Tó ma baaru nnaa pì kpà ↄsãsãna sai, tó mɛ́ɛ iko kɛ̀ má vĩ baaru nnaa pì kpana guu kɛḿmaro, ma asaian gwe.

19 Baa kɛ̀ gbɛ̃kee ma vĩro, ma a zĩnda dìɛ zↄ̀ ũ gbɛ̃ pínginɛ, lɛ mà gbɛ̃nↄ e pari yãnzi. 20 Kɛ̀ má kú kↄ̃n Yudanↄ, ma gↄ̃ lán ń bà, lɛ aↄ̃ ma yãzɛ e yãnzi. Kɛ̀ má kú kↄ̃n Musa dokadarinↄ, ma gↄ̃ à dàri ũ, baa kɛ̀ à iko vĩmaro, lɛ à dàrinↄ ma yãzɛ e yãnzimɛ. 21 Kɛ̀ má kú kↄ̃n doka pì dàrisaideenↄ, ma gↄ̃ lán ń bà, lɛ aↄ̃ ma yãzɛ e yãnzi. Èe kɛ ma bↄ Luda doka zɛ́nnlo, Kirisi bé à iko vĩma. 22 Kɛ̀ má kú kↄ̃n gbɛ̃ busananↄ, ma busa, lɛ aↄ̃ ma yãzɛ e yãnzi. Mɛɛ̀ gↄ̃ pↄ́ píngi ũ gbɛ̃ pínginɛ, baa dia, lɛ mà e mà ń gbɛ̃kenↄ mì sí. 23 Yã kɛ̀ mɛɛ̀ kɛ píngi, mɛɛ̀ kɛ Kirisi baaru nna yãnzimɛ, lɛ mà a baka e à aubarika guu.

24 Bàkpakↄ̃sↄ̃na guu, gbɛ̃ píngi bé è bàa lɛ́, mↄde á dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ mɛ̀n doo bé è bleroo? À bàa lɛ́ lɛ se, à e à ble. 25 Kↄ̃kↄ̃'ori píngi è a zĩnda tòto kɛ, è a zĩnda foru kɛ yã píngi musu. È kɛ lɛ fùra kɛ̀ è yaka ena yãnzi. Wamↄwa sↄ̃, à kɛ̀ è yakaro yãnzimɛ. 26 Beee yãnzi bà kɛ̀ mɛ́ɛ lɛɛ, má dↄ̃ pↄ́ kɛ̀ mɛ́ɛ pɛɛa, èe kɛ mɛ́ɛ ↄsi kaa gukorianlo. 27 Auo, mɛɛ̀ ĩa da ma mɛ̀a, mɛɛ̀ ma mɛ̀ takii kɛ, lɛ ma waazikɛna danↄnɛ gbɛra, màton bↄ pãro yãnzi.

10

Làakarikɛna tãagbãgbãnazi

1 Ma gbɛ̃nↄ, má yezi wa dezinↄ yã kɛ̀kii dↄagu. Aↄ̃ tɛ̀ tɛ́luguuzi ń píngi, aↄ̃ táa ò wà bↄ̀ɛ Isia Tɛ̃aan ń píngi. 2 Luda ń batisi kɛ̀ tɛ́luguu pì guu kↄ̃n ísiaa pìo ń píngi Musa ìbanↄ ũ. 3 Aↄ̃ Luda pↄ́ble dↄ̃nkↄ̃ blè ń píngi, 4 aↄ̃ Luda í dↄ̃nkↄ̃ mì ń píngi, zaakɛ aↄ̃ Luda kpiii kɛ̀ kúńyo í mì. Kpiii pì sↄ̃ bé Kirisi ũ. 5 Baa kↄ̃n beeeo aↄ̃ paridee yã e ká Ludanɛro, ben aↄ̃ gɛ̀ gↄ̃̀ kpáɛ gbáan. 6 Yã pì dɛwe sèeda ũ, lɛ wàton yã zaaa ni dɛ, lán aↄ̃ à ni dɛ̀ nàro. 7 Àtongↄ̃ dɛ tãagbãgbãrinↄ ũ lán aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bàro. À kɛ̃na Luda yãn wà bè: Gbɛ̃nↄ vɛ̃̀ɛ wèe pↄ́ blee, wèe í mii, ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wèe pãpãa kɛɛ. 8 Wàtongↄ̃ dɛ pãpãkɛrinↄ ũ lán aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bàro. Aↄ̃ pãpãa kɛ̀, ben aↄ̃ gàga gurↄ dↄ̃nkↄ̃ zĩ gↄ̃ↄn bↄrↄ baro awɛɛ'aagↄ̃. 9 Wàton Dii yↄ̃ wà gwa lán aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bàro. Aↄ̃ à yↄ̃̀ wà gwà, ben mlɛ̃̀nↄ ń sóso aↄ̃ gàga. 10 Àton wisↄ̃ↄ ká lán aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bàro. Aↄ̃ wisↄ̃ↄ kà, ben ga malaika ń dɛ́dɛ.

11 Yã pì ń lé sèeda ũ wamↄwa kɛ̀ wá kú gurↄ zãannↄnɛ, ben wà kɛ̃̀ takadan lɛ wà wa gbao làakari yãnzi. 12 Gbɛ̃ kɛ̀ èe daa á zɛna gbãa, à làakari kɛ lɛɛnazi. 13 Yↄ̃agwana kee e a lero, séde kɛ̀ è baade píngi lee baasiro. Luda náanɛ vĩ, eé tó wà a yↄ̃ wà gwa dɛ a gbãa lɛ́laro. Yↄ̃agwana guu eé a gba zɛ́ à mɛna fↄ̃ à bↄn.

14 Beee yãnzi ma gbɛ̃ yenzideenↄ, à mì kɛ̃ tãagbãgbãnaa. 15 Mɛ́ɛ yã ooare làakarideenↄ ũ. À yã kɛ̀ mɛ́ɛ ooaree laasuu lɛ́ a zĩnda à gwa. 16 Togo aubarikadee kɛ̀ weè sáabu kpáo, tó wá mì, wa bà kú Kirisi aruoroo? Burɛdi kɛ̀ weè lílikↄ̃rɛ, tó wá sò, wa bà kú Kirisi mɛ̀oroo? 17 Zaakɛ burɛdi kↄ̃̀ↄ domɛ, baa kↄ̃n wa parikɛɛo wa mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃mɛ, wa baade a baka vĩ kↄ̃̀ↄ dↄ̃nkↄ̃ pì guumɛ. 18 À gwa Isarailinↄa. Gbɛ̃ kɛ̀ sa'opↄ blè bà kú kↄ̃n Luda gbãgbãkiioroo? 19 Ma bè diamɛ? Mɛ́ɛ bee tãa sa'opↄblee nɛ́ pↄ́ken yↄ́? Ke aↄ̃ tãanↄ nɛ́ pↄ́kemɛ? 20 Lɛnlo, ma bè pↄ́ kɛ̀ wà saa òo, wà ò tãaamɛ, èe kɛ Ludaanlo. Má yezi a bà gↄ̃ kú kↄ̃n tãaoro. 21 É fↄ̃ à Dii togo í mi kↄ̃n tãa pↄ́oro. É fↄ̃ à Dii pↄ́ ble kↄ̃n tãa pↄ́oro. 22 Ke wá yezi wà Dii nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ fɛɛmɛ? Wa gbãaa kà à ũn yↄ́?

23 Eè be, yã píngi zɛ́ vĩ. Lɛmɛ, mↄde yã píngi àre vĩro. Eè be, yã píngi zɛ́ vĩ. Lɛmɛ, mↄde yã píngi kaarana vĩro. 24 Gbɛ̃ke zĩnda yã tón dↄnɛ aɛro, sé à gbɛ̃daaa yã. 25 À nↄ̀bↄ kɛ̀ wèe yaa yàran só yãke gbekana sai a laasuu yãnzi, 26 zaakɛ tↄↄtɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kúnnↄ píngi nɛ́ Dii pↄ́mɛ. 27 Tó Yesusaidee a sisi pↄ́bleea, tó à kɛ̀are, tó a gaa, à pↄ́ kɛ̀ wà kpàawaa ble yãke gbekana sai a laasuu yãnzi. 28 Tó wà gà wà bèare sa'opↄbleemɛ, àton blero laasuu yãnzi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ òare yãnzio. 29 Mɛ́ɛ beee oo adee laasuu yãnzimɛ, èe kɛ a pↄ́nlo.

Gbɛ̃ pãnde laasuu yãnzin mɛ́gↄ̃ ma zĩnda vĩziroↄ́? 30 Tó ma pↄ́ blè kↄ̃n sáabukɛnao, bↄ́yãnzin wè ma zaa bo pↄ́ kɛ̀ ma sáabu kɛ̀zi pì yã musuu? 31 Yã kɛ̀ ée kɛɛ píngi, ée pↄ́ bleen yoo, ée í miin yoo, àgↄ̃ à píngi kɛɛ Luda tↄ́bↄna yãnzi. 32 Àton tó Yudanↄ ke Girikinↄ ke Luda sↄsi gbɛ̃nↄ fu a yãkɛna yãnziro. 33 Lɛn mɛɛ̀ kɛ lɛ. Yã píngi guu mɛɛ̀ aĩa kɛ, lɛ ma yã ká baade pínginɛmɛ. Mɛɛ̀ ma zĩnda pↄnnaa wɛtɛro, sé parii pↄ́, lɛ aↄ̃ e wà bↄ yãnzi.

11

1 Àgↄ̃ ma yãkɛna dadaa, lán mɛɛ̀ Kirisi pↄ́ dada nà.

Nↄgbɛ̃nↄ pↄ́kuna ń mìa yã

2 Ma a sáabu kpà kɛ̀ ma yã ègↄ̃ dↄↄagu yã píngi guu, bensↄ̃ á kɛatokↄ̃nɛpↄ kɛ̀ má dàareenↄ kũna. 3 Má yezi àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Kirisi bé gↄ̃gbɛ̃ píngi mì ũ, gↄ̃gbɛ̃ bé nↄgbɛ̃ mì ũ, bensↄ̃ Luda bé Kirisi mì ũ. 4 Gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ èe adua kɛɛ ke èe annabikɛyã oo kↄ̃n pↄ́o kuna a mìa e a mì kpɛ bↄↄmɛ. 5 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ èe adua kɛɛ ke èe annabikɛyã oo mìgbã e a mì kpɛ bↄↄmɛ, à dɛ lán à mì potoopo bàmɛ. 6 Tó nↄgbɛ̃ e pↄ́ kú a mìaro, à a mìkã kɛ̃ɛ. Zaakɛ mìkãkɛ̃ɛna ke mìbona dɛ nↄgbɛ̃nɛ wíyã ũ, à pↄ́ kú a mìa. 7 Èe kↄ̃ sío gↄ̃gbɛ̃ pↄ́ kú a mìaro, kɛ̀ à dɛ Luda taka kↄ̃n à gakuio ũ yãnzi. Nↄgbɛ̃ sↄ̃ bé gↄ̃gbɛ̃ gakui ũ. 8 Zaakɛ Luda e gↄ̃gbɛ̃ bↄ nↄgbɛ̃ guuro, nↄgbɛ̃n à bↄ̀ gↄ̃gbɛ̃ guu. 9 Èe gↄ̃gbɛ̃ kɛ nↄgbɛ̃ yãnziro, nↄgbɛ̃n à kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ yãnzi. 10 Beee yãnzi kↄ̃n malaikanↄ yão dↄ, séde nↄgbɛ̃ gae pↄ́ kú a mìa a zã iko sèeda ũ. 11 Dii guu nↄgbɛ̃ kuu a zĩndanɛ gↄ̃gbɛ̃ sairo, gↄ̃gbɛ̃ sↄ̃ kuu a zĩndanɛ nↄgbɛ̃ sairo. 12 Zaakɛ lán nↄgbɛ̃ bↄ̀ gↄ̃gbɛ̃ guu nà, lɛn dↄ gↄ̃gbɛ̃ è bↄ nↄgbɛ̃ guu lɛ, bensↄ̃ pↄ́ píngi è bↄ Luda kiiamɛ.

13 À yã pì laasuu lɛ́ à gwa. Nↄgbɛ̃ aduakɛna mìgbã maaↄ́? 14 Á dↄ̃ a zĩndanɛ kɛ̀ mìkã gbã̀a dɛ gↄ̃gbɛ̃nɛ wíyã ũroo? 15 Mↄde tó nↄgbɛ̃ vĩ, à dɛnɛ gakui ũmɛ, zaakɛ Luda nↄgbɛ̃ gbà mìkã à kúalamɛ. 16 Tó gbɛ̃ke yezi à lɛokpakↄ̃a kɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ wapinↄ kↄ̃n Luda sↄsinↄ, wá yã pãnde kũnaro, sé beee.

Dii pↄ́blee

(Mat 26:26-29, Maa 14:22-25, Luk 22:14-20)

17 Yã kɛ̀ má yezi mà daare tiaa guu, mɛ́ a sáabu kpáro, zaakɛ a kakↄ̃ana è zaaa iare dɛ à maaala. 18 Káaku gĩa má mà, tó a kↄ̃ kàkↄ̃a, eè bↄ kↄ̃ kpɛɛ gãli kↄ̃n gãliomɛ. Ma yã pì sì kpado. 19 Séde kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana gↄ̃ kú a tɛ́, lɛ wà yãpuradeenↄ dↄ̃ a tɛ́. 20 Tó a kↄ̃ kàkↄ̃a, èe kɛ Dii pↄ́bleen eè blero, 21 zaakɛ a baade è wã a pↄ́bleezimɛ. Nↄaa è gbɛ̃kenↄ dɛ, wɛ̃ɛ è gbɛ̃kenↄ dɛ. 22 Á bɛɛ vĩ à pↄ́ ble, à í minloo? Ke eè kya ká Luda sↄsin à wí da pↄ́saideenↄamɛ? Mɛ́ oare diamɛ? Mɛ́ a sáabu kpán yↄ́? Kài! Mɛ́ a sáabu kpá yã beee musuro.

23 Yã kɛ̀ má sì Dii kiia, má dàareen yɛ̀: Zĩ kɛ̀ wà Dii Yesu kpàḿma, à gwãavĩ pìa à burɛdi sɛ̀, 24 ben à aubarika dàn à lìlikↄ̃rɛ, ben à bè, a mɛ̀ kɛ̀ à kpà a yãnzin yɛ̀, àgaegↄ̃ beee kɛɛ a yã dↄnaagu yãnzi. 25 Lɛmɛ dↄ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ blè wà yã̀a, à togoo sɛ̀ à bè, Luda bà kuuna kↄ̃n gbɛ̃nↄ dufu a aru gãzĩn yɛ̀. Tó ée mii, àgaegↄ̃ mii à yã dↄnaagu yãnzi. 26 Zaakɛ tó a burɛdi pì sò, tó a í pì mì, ée Dii gaa baaru kpaa ai àgↄ̃ gá mↄ́mɛ.

27 Beee yãnzi tó gbɛ̃ burɛdi pì sò, tó à Dii í pì mì, burɛdi kↄ̃n í pìo yãdasai, à taari kɛ̀ Diinɛ à mɛ̀ kↄ̃n à aruo yã musumɛ. 28 Baade a zĩnda yã gwa, gbasa à burɛdi pì só, à í pì mi, 29 zaakɛ tó gbɛ̃ sò, tó à mì Dii mɛ̀ gbádↄ̃sai, à yã dà a zĩndalamɛ. 30 Beee yãnzi gyãreenↄ kↄ̃n aafiasaideenↄↄ pari a tɛ́zi, bensↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kɛ̀ sainↄↄ kɛ̃sãnaro. 31 Tó wé wa zĩnda yã gwa, Dii é wa taari ero. 32 Tó à wa taari è, èe wa totoomɛ, lɛ yã tón vɛ̃ɛwa kↄ̃n andunaoro yãnzi. 33 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, tó a kↄ̃ kàkↄ̃a, ée Dii pↄ́ blee, àgae kↄ̃ dã. 34 Tó nↄaa e gbɛ̃ dɛɛ, à pↄ́ ble a bɛ, lɛ a kakↄ̃ana tón yã iarero yãnzi. Mɛ́ yã kɛ̀ gↄ̃̀nↄ bↄkↄ̃tɛare, tó ma mↄ.

12

Luda Nini gbaanↄ

1 Ma gbɛ̃nↄ, Luda Nini gbaanↄ yã musu, má yezi àgↄ̃ dↄ̃na sairo. 2 Á dↄ̃ kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ á dɛ kifiinↄ ũ, tãa kɛ̀ aↄ̃è yã oroonↄ bé wègↄ̃ a gáɛɛ, wàgↄ̃ dↄↄare aɛ. 3 Beee yãnzi má yezi àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Luda Nini è di gbɛ̃a à Yesu láari kɛro, bensↄ̃ gbɛ̃ke é fↄ̃ à be Yesun Dii ũro, séto Luda Ninii dↄnɛ aɛ.

4 Gba borii pari, mↄde Luda Nini mɛ̀n doo pìmɛ. 5 Zĩ borii pari, mↄde Dii mɛ̀n doo pìmɛ. 6 Gbãa sèedanↄ borii pari, mↄde Luda mɛ̀n doo pìmɛ, àmbe è à píngi kɛ baadenɛ. 7 Luda Nini è didi baadea gbɛ̃ píngi kaarana yãnzimɛ. 8 Luda Nini è gbɛ̃ke gba zɛ́ à ↄ̃ndↄ̃ yã o, ben Nini mɛ̀n doo pì è gbɛ̃ pãnde gba zɛ́ à dↄ̃na yã o. 9 Nini mɛ̀n doo pì è gbɛ̃ pãnde gba ludanaanɛkɛna zɛ́, gbɛ̃ pãnde sↄ̃ gbɛ̃kɛ̃kↄ̃ana zɛ́. 10 È gbɛ̃ gba dabuyãkɛna zɛ́, gbɛ̃ pãnde sↄ̃ annabikɛyã'ona zɛ́. È gbɛ̃ gba zɛ́ à niniinↄ dↄ̃kↄ̃zi. È gbɛ̃ gba zɛ́ à yãke borii o, è gbɛ̃ gba yãke borii pì bↄkↄ̃tɛna zɛ́. 11 Nini dↄ̃nkↄ̃ mɛ̀n doo pì bé è à píngi kɛ, è gbaa pì da baadenɛ lán à yezi nà.

Mɛ̀ kↄ̃n a guunↄ

12 Mɛ̀ mɛ̀n do guunↄↄ pari. Baa kↄ̃n à parikɛɛo, mɛ̀ mɛ̀n doomɛ píngi. Lɛn wa kuuna Kirisi guu dɛ lɛ se. 13 Wapinↄ píngi, Yudanↄ ke bori pãndenↄ, zↄ̀nↄ ke wɛ̃ɛnɛnↄ, Luda wa kɛ mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ ũ kↄ̃n a Nini mɛ̀n doo pì gbãaaomɛ, à wa gba a Nini mɛ̀n doo pì, ben wá mì wa píngi. 14 Mɛ̀guunↄↄ pari, èe kɛ mɛ̀n donlo. 15 Tó gbá bè, lán ↄↄn a ũro nà, á dɛ mɛ̀ pↄ́ ũro, beee yãnzi eégↄ̃ dɛ mɛ̀ pↄ́ ũroziↄ́? 16 Tó swã bè, lán wɛ́ɛn a ũro nà, á dɛ mɛ̀ pↄ́ ũro, beee yãnzi eégↄ̃ dɛ mɛ̀ pↄ́ ũroziↄ́? 17 Tó mɛ̀ bũnu dɛ wɛ́ɛ ũ, bↄ́n weé yã mao? Tó mɛ̀ bũnu dɛ swã ũ, bↄ́n weé pↄ́ gũu mao? 18 Lán à dɛ nà, Luda mɛ̀guunↄ pɛ̀pɛkↄ̃rɛ aↄ̃ píngi, lán à yezi nà. 19 Tó aↄ̃ píngi dɛ mɛ̀gu bori dↄ̃nkↄ̃ ũ, mɛ̀ égↄ̃ kú mámɛ? 20 Tia la mɛ̀guunↄↄ pari, mɛ̀ mɛ̀n domɛ. 21 Wɛ́ɛ é fↄ̃ à be ↄↄnɛ a bà kúororo. Lɛmɛ dↄ mì é fↄ̃ à be gbánɛ a bà kúororo. 22 Mɛ̀guu kɛ̀ wèe daa à kɛ̃sãna, mɛ̀ é fↄ̃ à kɛ à sairo. 23 Mɛ̀guu kɛ̀ wèe daa à gakui vĩro, wè à kpe da dɛ mɛ̀gu kpaaanↄla. À guu kɛ̀ wèe à ena diɛɛ wíyã ũ, wè pↄ́ nazi dɛ mɛ̀gu kpaaanↄla, 24 mↄde à kɛ̀ maaa bà kú kↄ̃n beeeoro. Kɛ̀ Luda mɛ̀ kàkↄ̃a, à gakui kàara pↄ́ kɛ̀ gakui e kɛ̃sãaḿmanↄnɛ dɛ mɛ̀gu kpaaanↄla. 25 Lɛ mɛ̀ tóngↄ̃ kpaatɛtɛnaro, à guunↄↄ kↄ̃ yã dↄ̃. 26 Tó mɛ̀guunↄ dokee e nawɛ̃a kɛɛ, à mɛ̀gu kpaaanↄ píngi è kɛomɛ. Tó wà mɛ̀gunↄ doke kpe dà, à mɛ̀gu kpaaanↄ píngi è pↄnnaa kɛomɛ.

27 Ámbe Kirisi mɛ̀ ũ, bensↄ̃ a baade dɛ mɛ̀ pì guu ũ. 28 Káaku gĩa Luda zĩ̀rinↄ dìɛ sↄsi guu, à plaadee annabinↄ, à aagↄ̃de yãdannɛrinↄ, beee gbɛra dabudabukɛrinↄ, beee gbɛra gbɛ̃ kɛ̀ à ń gbá gbɛ̃kɛ̃kↄ̃ana zɛ́nↄ kↄ̃n dↄnlɛrinↄ kↄ̃n yãgↄ̃gↄ̃rinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è yãke borii oonↄ. 29 Zĩ̀rinↄn ń ũ ń píngiↄ́? Annabinↄn ń ũ ń píngiↄ́? Yãdannɛrinↄn ń ũ ń píngiↄ́? Dabudabukɛrinↄn ń ũ ń píngiↄ́? 30 Luda gbɛ̃kɛ̃kↄ̃ana gba dàńnɛ ń píngin yↄ́? Aↄ̃è yãke borii o ń píngin yↄ́? Aↄ̃è yãke borii bↄkↄ̃tɛ ń píngin yↄ́? 31 À wɛ́ɛ pɛ́ gbaa kɛ̀ dɛńlaanↄa.

Tia sa mɛ́ zɛ́ kɛ̀ maa dɛńlaa ↄdↄaare.

13

Yenzi

1 Tó ma yãke borii ò, gbɛ̃ntee ke malaika pↄ́, tó má yenzi vĩro, ma kĩi kɛ̀ lán mↄ̀lɛna ke sɛ̃̀gɛ̃pana bàmɛ. 2 Tó ma annabikɛyã'ona gbaa è, tó ma yã píngi asii mà, bensↄ̃ má dↄ̃na píngi vĩ, tó ma ludanaanɛkɛna kà mà kpiii sↄ̃ki kpá, tó má yenzi vĩro, pↄ́ken ma ũro. 3 Tó ma pↄ́ kɛ̀ má vĩinↄ kpàatɛ takaasideenↄnɛ píngi, tó má tò wà tɛ́ sↄ̃̀ma, tó má yenzi vĩro, à àre vĩmɛro.

4 Yenzi mɛna vĩ, à gbɛ̃kɛɛ vĩ. Yenzi è nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpáńyoro, è a zĩnda sɛ́ lezĩro, è ĩa dãro. 5 È wí daḿmaro, è a zĩnda maaa wɛtɛro, è fɛ̃ńzi kpaaro, è yã da a nↄ̀sɛ guuro. 6 È yáa dↄ à zaaaro, è pↄnnaa kɛ kↄ̃n yãpuraaomɛ. 7 Yenzi è yã píngi fↄ̃, è yã píngi náanɛ kɛ, ègↄ̃ yã píngi tãmaa vĩ, è mɛna kↄ̃n yã píngio.

8 Yenzi yãana vĩro. Mↄde tó annabikɛyã'onamɛ eé yãa, tó sↄ̃ yãkebori'onamɛ à lɛ́ é zɛ, tó dↄ̃namɛ, eé gɛ̃ zɛ́la. 9 Zaakɛ wa dↄ̃na kↄ̃n wa annabikɛyã'onao e paparo. 10 Tó yã papana gurↄↄ mↄ̀, à kɛ̀ èe paparoo é gɛ̃ zɛ́la. 11 Kɛ̀ má dɛ nɛ́ féte ũ, mɛɛ̀ nɛ́ féte yã o, mɛɛ̀ nɛ́ féte laasuu lɛ́, mɛɛ̀ yã gwa lán nɛ́ féte bà. Kɛ̀ ma kɛ gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃na ũ, ma ↄ kpà nɛ́fetekɛyãzi. 12 Tia la wée guu ee dígi guu dãadãa, zĩ beeea sↄ̃ wé wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ. Tia la ma dↄ̃na e paparo, zĩ beeea sↄ̃ mɛ́ yã dↄ̃ wásawasa lán Ludaa ma dↄ̃ nà. 13 Tia sa yã mɛ̀n aagↄ̃ↄ kɛ̀nↄ bé wà gↄ̃̀: Ludanaanɛkɛna kↄ̃n tãmaao kↄ̃n yenzio, mↄde yenzi bé à dɛńla.

14

Yãkebori'ona kↄ̃n annabikɛyã'onao

1 À tó yenzi dↄare aɛ, à wɛ́ɛ pɛ́ Luda Nini gbaanↄa, atɛ̃nsa annabikɛyã'ona. 2 Gbɛ̃ kɛ̀ èe yãke borii oo e yã oo gbɛ̃nↄonlo, sé Luda, zaakɛ gbɛ̃kee e maaro, èe asiiyã oo kↄ̃n Luda Nini gbãaaomɛ. 3 Gbɛ̃ kɛ̀ èe annabikɛyã oo e yã oo gbɛ̃nↄomɛ, èe ń gbaa gbãaa, èe lɛ́ daaḿmamɛ, èe ń làakari kpáɛɛńnɛmɛ. 4 Gbɛ̃ kɛ̀ èe yãke borii oo e a zĩnda kaaramɛ, gbɛ̃ kɛ̀ èe annabikɛyã oo e sↄsi gbɛ̃nↄ kaaramɛ. 5 Má yezi à yãke borii o a píngi, mↄde má yezi à annabikɛyã o dɛ beeela. Annabikɛyã'ori dɛ yãkebori'orila, séto wèe bↄkↄ̃tɛɛ lɛ sↄsi gbɛ̃nↄ e wà kaara.

6 Ma gbɛ̃nↄ, tó ma mↄazi, ben ma yãke borii òao, bↄ́ àren à vĩaree? Séde ma yã'ona gↄ̃ dɛ yãwɛɛwɛ̃na ũ ke dↄ̃na ke annabikɛyã'ona ke yãdannɛna. 7 Lɛn à dɛ lɛ kↄ̃n pↄ́'ↄbↄrinↄ dↄ. Kure ke mↄrↄ, tó èe ↄ́ bↄ súusuro, weé fↄ̃ wà dↄ̃ dian èe oo nàↄ́? 8 Tó kuu ↄ́ e bↄ súusuro, sozanↄ é zĩ̀ soru kɛro. 9 Lɛmɛ apinↄ se, tó ée yãke borii oo, ben wèe maaro, dian weé yã kɛ̀ ée oo gbázɛ dↄ̃ nà? A yã é gɛ̃ ĩamɛ. 10 Yãnↄ borii pari anduna guu, aↄ̃ kee bↄkↄ̃tɛnasai sↄ̃ro. 11 Tó wèe borii kɛ̀ mɛɛ̀ à yã maroo oo, mɛ́gↄ̃ dɛ à òrinɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũmɛ, bensↄ̃ eégↄ̃ dɛmɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ se. 12 Lɛmɛ apinↄ sↄ̃, lán á aĩa vĩ kↄ̃n Luda Nini gbaanↄ nà, à aĩa kɛ àgↄ̃ gáo aɛ lɛ sↄsi gbɛ̃nↄ e wà kãsãa pɛ́ɛ.

13 Beee yãnzi yãkebori'ori wɛ́ɛ kɛ, lɛ à e à yã kɛ̀ èe oo bↄkↄ̃tɛ. 14 Tó ma adua kɛ̀ kↄ̃n yãkebori'onao, ma ninii bé à kɛ̀, ma laasuu e dↄmɛ aɛro. 15 Tↄ̀, yã pì dɛ diamɛ? Mɛ́ adua kɛ kↄ̃n niniio, mɛ́ kɛ kↄ̃n làakario dↄ. Mɛ́ lɛ̀ sí kↄ̃n niniio, mɛ́ sí kↄ̃n làakario dↄ. 16 Tó n Luda tↄ́ nnaa sì kↄ̃n niniio, dian gbɛ̃ dufu kɛ̀ kú gwee é be, aami, sáabu kɛ̀ ń kpà yã musuu? Zaakɛ èe yã kɛ̀ ń ò dↄ̀rↄ dↄ̃ro. 17 Baa tó n sáabu kpà a zɛ́a, èe n Yesude daa gbãaa kaararo. 18 Ma Luda sáabu kɛ̀, kɛ̀ mɛɛ̀ yãke borii o dɛala a píngi, 19 mↄde kakↄ̃ana guu tó ma yã mɛ̀n sↄↄroo ò kↄ̃n làakario, ma yã dàońnɛ, à maamɛ dɛ mà yã mɛ̀n ũgbangba o kↄ̃n yãkebori'onaola.

20 Ma gbɛ̃nↄ, a laasuu tóngↄ̃ dɛ lán nɛ́nↄ pↄ́ bàro. Àgↄ̃ dɛ lán nɛ́ fétenↄ bà yãzaakɛna musu, mↄde a laasuu gↄ̃ dɛ gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃nanↄ pↄ́ ũ. 21 À kɛ̃na Luda yãn wà bè:

Mɛ́ boriyã pãnde o gbɛ̃ kɛ̀kiinↄnɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ lɛ́n,

baa kↄ̃n beeeo aↄ̃é swã kpá ma yãziro.

22 Beee yãnzi yãkebori'ona dɛ sèeda ũ Yesudeenↄnɛro, sé Yesusaideenↄ. Lɛn dↄ annabikɛyã'ona e kɛ Yesusaideenↄ pↄ́ke ũro, sé Yesudeenↄ. 23 Tó sↄsi gbɛ̃nↄ kↄ̃ kàkↄ̃a ń píngi, ben aↄ̃ↄe yãke borii oo ń píngi, tó gbɛ̃ dufunↄ ke Yesusaideenↄ mↄ̀ gwe, aↄ̃é be ĩa kàḿmanloo? 24 Tó baade píngi e annabikɛyã oo sↄ̃, ben Yesusaidee ke gbɛ̃ dufu mↄ̀ gwe, eé ń píngi yãzɛ dↄ̃ à a taari e, 25 asiiyã kɛ̀ kú à nↄ̀sɛn é bↄ gupuraaa, eé daɛ a puua à mì siɛ Ludanɛ, gbasa à be, Ludaa kú a tɛ́ yãpura.

Dↄnzikɛna zɛ́kpaɛ

26 Wé be diamɛ ma gbɛ̃nↄ? Tó a kↄ̃ kàkↄ̃a, a baade gaegↄ̃ lɛ̀ vĩ ke yãdannɛna ke yãwɛɛwɛ̃na ke yãkebori'ona ke yãke borii pì bↄkↄ̃tɛna. À à píngi kɛ, lɛ gbɛ̃nↄ e wà kãsãa pɛ́ɛ. 27 Tó wèe yãke borii oo, gↄ̃ↄn plaa ke aagↄ̃, àton dɛ beeelaro. Aↄ̃ kↄ̃ gba zɛ́, gbɛ̃ mɛ̀n doo bↄkↄ̃tɛ. 28 Tó à bↄkↄ̃tɛri kuuro, à lɛ́ nakↄ̃a kakↄ̃ana guu, à a pↄ́ o ado kↄ̃n Ludao. 29 Annabikɛyã'orinↄ gↄ̃ↄn plaa ke aagↄ̃ↄnↄ yã o, gbɛ̃ kpaaanↄ laasuu lɛ́ aↄ̃ yãa. 30 Tó Luda yã sù gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛnaa, gbɛ̃ kɛ̀ èe yã oo yĩtɛ. 31 A píngi é fↄ̃ à annabikɛyã o doodo, à yã dadakↄ̃nɛ a píngi, à kↄ̃ sɛ́ lezĩ. 32 Sé annabikɛyã'orinↄ gↄ̃ ń lɛ́ kũna dↄ̃, 33 zaakɛ Ludaa ye yã yàaaziro, sé à zɛ́dee.

Lán wè kɛ sↄsinↄ guu nà píngi, 34 nↄgbɛ̃nↄ lɛ́ gↄ̃ yĩtɛna kakↄ̃ana guu, zaakɛ aↄ̃ yã'ona zɛ́ vĩro. Aↄ̃ mì siɛ, lán wà ò Musa doka guu nà. 35 Tó aↄ̃ↄ yezi wà yãke dↄ̃, aↄ̃ ń zã gbekazi bɛ, zaakɛ nↄgbɛ̃ yã'ona kakↄ̃ana guu nɛ́ wíyãmɛ. 36 A kiian Luda yã bↄ̀n yↄ́? Ke a mɛ̀n do yãnzin à mↄ̀zi?

37 Tó gbɛ̃ e daa annabikɛyã'orin à ũ ke gbɛ̃ kɛ̀ Luda Ninii dↄnɛ aɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ yã kɛ̀ má kɛ̃̀aree pì nɛ́ Dii yãdiɛnamɛ. 38 Tó gbɛ̃ pã kpàzi, weé pã kpázi se. 39 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, à wɛ́ɛ pɛ́ annabikɛyã'onaa, mↄde àton gí yãkebori'onaziro. 40 À yã píngi kɛ a zɛ́kpaɛa súusu.

15

Kirisi fɛɛna gaan

1 Ma gbɛ̃nↄ, baaru nnaa kɛ̀ má kpàare, kɛ̀ á sì a zɛon, má yezi mà ɛara mà dↄagu. 2 Baaru nnaa pì bé eé a mì sí, tó á waazi kɛ̀ má kɛ̀aree pì kũna. Tó lɛnlo, a Yesunaanɛkɛna kɛ̀ pãmɛ. 3 Yã kɛ̀ dɛńlaa kɛ̀ má sì, má dàareen yɛ̀: Kirisi gà wa durun yãnzi, lán à kɛ̃na Luda yãn nà. 4 Wà à vĩ̀, ben à fɛ̀ɛ à gurↄ aagↄ̃dee zĩ, lán à kɛ̃na Luda yãn nà. 5 À a zĩnda ↄ̀dↄa Pitanɛ, ben à a zĩnda ↄ̀dↄa a ìba gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄnɛ dↄ. 6 Beee gbɛra à a zĩnda ↄ̀dↄa wa gbɛ̃nↄnɛ kɛ̀ aↄ̃ kↄ̃ kàkↄ̃a gu dↄ̃nkↄ̃n, aↄ̃ↄ dɛ gↄ̃ↄn wàa plaa kpɛ́ basↄↄroola. Aↄ̃ paridee kuu ai tia, mↄde aↄ̃ gbɛ̃kenↄ anduna tò. 7 Beee gbɛra à a zĩnda ↄ̀dↄa Yemisinɛ, ben à a zĩnda ↄ̀dↄa zĩ̀rinↄnɛ ń píngi. 8 Aↄ̃ píngi gbɛra à bↄ̀ à mↄ̀mazi, ben ma gↄ̃ lán nɛ́ kpàalaa'ii bà. 9 Zaakɛ Luda zĩ̀rinↄ tɛ́ mámbe kpɛɛ, mɛ́ɛ ká wà bemɛ zĩ̀riro, zaakɛ ma ĩa dà Luda sↄsia. 10 Gbaa kɛ̀ Ludaa dàmɛ yãnzi má dɛ gbɛ̃ kɛ̀ má dɛ à ũu ũzi, bensↄ̃ gbaa kɛ̀ à dàmɛɛ pì ginaro, zaakɛ ma ↄsi kà dɛńla ń píngi. Mámbe má kɛ̀ro, gbaa kɛ̀ Ludaa dàmɛɛ bé à tò má kɛ̀. 11 Tↄ̀, à bↄ̀ ma kiian yoo ke aↄ̃ kiia, yã kɛ̀ wée à waazi kɛɛ á sìn gwe.

Gɛ̀nↄ fɛɛna gaan

12 Zaakɛ wée Kirisi fɛɛna gaan waazi kɛɛ, à kɛ̀ dia a gbɛ̃kenↄ è be gɛ̀nↄ é fɛɛroo? 13 Tó gɛ̀nↄ é fɛɛro, ɛ̃ndɛ̃ Kirisi e fɛɛro. 14 Tó Kirisi e fɛɛro sↄ̃, ɛ̃ndɛ̃ wa waazikɛna kɛ̀ pã, bensↄ̃ a Kirisi náanɛkɛna kɛ̀ pã, 15 wa gↄ̃ Luda sèeda ɛgɛdeenↄ ũ, kɛ̀ wá bè à Kirisi fɛ̀ɛ yãnzi. Zaakɛ tó gɛ̀nↄ è fɛɛro, ɛ̃ndɛ̃ Ludaa e à fɛɛro. 16 Tó Luda è gɛ̀nↄ fɛɛro, ɛ̃ndɛ̃ Kirisi e fɛɛro. 17 Tó Kirisi e fɛɛro, a Kirisi náanɛkɛna kɛ̀ pã, ben á kú a durun guu ai tia, 18 gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ anduna tò Kirisi guunↄ sↄ̃ sã̀sã. 19 Tó wa kuuna wɛ̃̀ndio kɛ̀ yãnzin wa wɛ́ɛ dↄ Kirisizi ado, lɛ wɛ̃ndadeenↄn wa ũ dɛ baade píngila.

20 Yãpuraa guu Kirisi fɛ̀ɛ bↄna gaan, àmbe gàafɛɛ káaku ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ dàɛ wà ii ònↄ tɛ́. 21 Lán gaa bↄ̀ gbɛ̃ntee gãzĩ nà, lɛn gɛ̀nↄ fɛɛna bↄ̀ gbɛ̃ntee gãzĩ lɛ. 22 Kuuna Adamu borii ũu tò gaa dà baade píngila. Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Kirisi guunↄ é wɛ̃̀ndi e ń píngi. 23 Baade kↄ̃n a gurↄↄomɛ. Kirisi bé gàafɛɛ káaku ũ, à gbɛra à gbɛ̃nↄ é fɛɛ à mↄ́gurↄ. 24 Gbasa gurↄ lɛ́ ká, Kirisi é kíkɛɛ mì dɛ píngi kↄ̃n ikonↄ kↄ̃n gbãaanↄ, eé a kpata tó De Ludanɛ. 25 Séde Kirisi gↄ̃ kí blee ai Luda gↄ̃ à ibɛɛnↄ kɛ à tinti ũ. 26 Ibɛɛ kɛ̀ eé à mì dɛ zãan gaa ũ, 27 zaakɛ Luda pↄ́ píngi nà Kirisinɛ a ↄzĩ. Kɛ̀ à bè, pↄ́ píngi kú à ↄzĩ, wá dↄ̃ kɛ̀ Luda kɛ̀ pↄ́ píngi nànɛ a ↄzĩ pì baasimɛ. 28 Tó à pↄ́ píngi nànɛ a ↄzĩ, àpin à Nɛ́ kɛ̀ à pↄ́ píngi nànɛ a ↄzĩ pì é mì siɛnɛ, Luda pì égↄ̃ dɛ à píngi ũ pↄ́ pínginɛ.

29 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è batisi kɛ gɛ̀nↄ gɛ̃ɛ ũ sↄ̃ nɛ́? Tó gɛ̀nↄ è fɛɛ yãpuraro, bↄ́yãnzi wè batisi kɛ aↄ̃ gɛ̃ɛ ũzi? 30 Wapinↄ sↄ̃, bↄ́yãnzi weègↄ̃ wa zĩnda da kari guu gurↄ píngizi? 31 Kↄ̃n ĩa kɛ̀ mɛɛ̀ dã a yã musu kuuna Kirisi Yesu wa Dii guuo, mɛɛ̀gↄ̃ kú gaa lɛ́zĩmɛ lán guu e dↄↄ nà. 32 Tó ma zĩnda yãnzin ma ↄsi kàzi kↄ̃n nↄ̀bↄ pãsĩnↄ zaa Ɛfesu, bↄ́ àren à vĩmɛɛ? Tó gɛ̀nↄ é fɛɛro,

wà pↄ́ ble, wà í mi,

zaakɛ wé ga ziamɛ.

33 Àton tó wà a sãsãro, gbɛ̃nna zaaa è dà maaa yakamɛ. 34 À su a làakaria súusu, àton durun kɛ dↄro, zaakɛ a gbɛ̃kenↄ Luda dↄ̃ro. Ma beee ò lɛ à a wíyã dↄ̃ yãnzimɛ.

Gàafɛɛnↄ mɛ̀

35 Gbɛ̃kenↄ é be, gɛ̀nↄ é fɛɛ diamɛ? Mɛ̀ kparee takan aↄ̃égↄ̃ vĩi? 36 Yↄ̃nkↄyãmɛ! Weè pↄ́ tↄ̃ à bↄ̀ɛ fↄ̃̀mbabↄna sairo. 37 Tó wà pↄ́ tↄ̃̀, gbadon yoo ke pↄ́wɛɛ pãnde, è bↄɛ pↄ́wɛɛ pì ũro. 38 Luda è tó à bↄɛ lán à dìɛ nàmɛ, baade kↄ̃n a boriio. 39 Pↄ́ wɛ̃̀ndideenↄ píngi mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ro. Gbɛ̃ntee pↄ́ ado, nↄ̀bↄnↄ pↄ́ ado, bãanↄ pↄ́ ado, kpↄ̀nↄ pↄ́ ado. 40 Ludambɛ pↄ́nↄↄ kuu, anduna pↄ́nↄↄ kuu. Ludambɛ pↄ́nↄ gakui ado, anduna pↄ́nↄ gakui ado. 41 Ɔfãntɛ̃ gakui ado, mↄvura pↄ́ ado, sↄsↄnɛnↄ pↄ́ ado. Baa sↄsↄnɛ pìnↄ gakui bↄ̀kↄ̃o doodo.

42 Lɛn eégↄ̃ dɛ lɛ gɛ̀nↄ fɛɛgurↄↄ zĩ. Wè gɛ̀ vĩi à vã, eé fɛɛ vãna sai. 43 Wè gɛ̀ vĩi bɛ̀ɛ sai, mↄde eé fɛɛ kↄ̃n gakuio. Wè gɛ̀ vĩi gbãaa sai, mↄde eé fɛɛ kↄ̃n gbãaao. 44 Wè gɛ̀ vĩi anduna mɛ̀ ũ, mↄde eé fɛɛ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro mɛ̀ ũ. Lán anduna kɛ̀ mɛ̀ kuu nà, lɛmɛ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro mɛ̀ kuu lɛ dↄ. 45 À kɛ̃na Luda yãn wà bè, gbɛ̃ káaku Adamu gↄ̃̀ gbɛ̃ bɛ̃ɛ ũ, mↄde Adamu zãa gↄ̃̀ nini wɛ̃̀ndikpammari ũ. 46 Èe kɛ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro mɛ̀ bé è dↄ aɛro, anduna mɛ̀ bé è dↄ aɛ, à gbɛra sa wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro mɛ̀. 47 Gbɛ̃ntee káaku bↄ̀ bùsuti guumɛ, à plaadee bↄ̀ ludambɛmɛ. 48 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ tↄↄtɛ pↄ́ ũunↄↄ bↄ̀kↄ̃ba kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ tↄↄtɛn-o. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ ludambɛ pↄ́ ũunↄↄ bↄ̀kↄ̃ba kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ ludambɛɛo. 49 Lán wá dɛ gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ tↄↄtɛn taka ũ nà, lɛn wégↄ̃ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ ludambɛɛ taka ũ lɛ se.

50 Yã kɛ̀ má òn yɛ̀ ma gbɛ̃nↄ. Tó kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia bↄ̀ gupuraaa, wé e wà ble kↄ̃n wa mɛ̀oro. Wé e wàgↄ̃ kú gu kɛ̀ è vãroo guu kↄ̃n wa mɛ̀ kɛ̀ è vãaoro. 51 À ma, mɛ́ asiiyã oare. Wé ga wa píngiro, mↄde wé li wa píngi 52 kãndo lán wɛ́ɛ'ibakɛna bà kãkãki zãade pɛ́gurↄↄ zĩ. Zaakɛ kãkãki é ↄ́ bↄ, gɛ̀nↄ é fɛɛ yaikũsai, wapinↄ sↄ̃ wé li. 53 Séde wa mɛ̀ kɛ̀ è vãa gɛ̃ à kɛ̀ è vãroo guu. Séde wa mɛ̀ kɛ̀ è gaa kɛ̀ gɛ̃ à kɛ̀ è garoo guu. 54 Tó wa mɛ̀ kɛ̀ è vãa gɛ̃̀ à kɛ̀ è vãroo guu, bensↄ̃ wa mɛ̀ kɛ̀ è gaa gɛ̃̀ à kɛ̀ è garoo guu, ben yã kɛ̀ kɛ̃na Luda yãn kɛ̀ é papa wà bè:

Wà zĩ̀ blè gaaa, à mì dɛ̀.

55 Ga, n zĩ̀blena tↄ́n diaa?

Ga, n sɛwɛɛ kú mámɛ?

56 Durun bé ga sɛwɛɛ ũ, durun gbãaa sↄ̃ è bↄ doka guumɛ. 57 Wà Luda sáabu kɛ, kɛ̀ è tó wà zĩ̀ ble wa Dii Yesu Kirisi gãzĩ. 58 Beee yãnzi ma gbɛ̃ yenzideenↄ, à zɛ gbãa gíngin bↄru kpɛɛ sai. À wɛ́ɛ tã Dii zĩizi gurↄ píngi, zaakɛ á dↄ̃ kɛ̀ zĩi kɛ̀ ée kɛɛ Diinɛ pãro.

16

Pↄlu wɛ́tɛgasorukɛna

1 Luda gbɛ̃nↄ kámasakɛna yã musu, lán má ò Galatia bùsu sↄsinↄnɛ nà, à kɛ lɛ se. 2 Azumanɛngo kↄ̃n Azumanɛngoo a baade gae ↄↄ kɛ̀ à è a gbãa lɛ́n bↄ adona, àgↄ̃ kaakↄ̃a, lɛ àton kámasa pì wɛtɛ gurↄↄ kɛ̀ ma mↄro yãnzi. 3 Tó ma mↄ, mɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ a ń díɛ aↄ̃ gánↄ zĩ Yerusalɛmu kↄ̃n takadao kↄ̃n kámasa kɛ̀ á kàkↄ̃aa pìo. 4 Tó à kↄ̃ sìo mà gámɛ sↄ̃, aↄ̃é gá zɛmɛ.

Yã kɛ̀ Pↄlu kpàkpa à kɛɛnↄ

5 Tó ma bↄɛ kↄ̃n Masedonia bùsuo, mɛ́ mↄ́ a kiia, zaakɛ mɛ́ pã Masedonialamɛ. 6 Mɛ́ɛ kpákpaa mà gurↄplaa kɛao. Baa buusiɛ se mɛ́gↄ̃ yezi mà bleao, é gá zɛmɛ guu kɛ̀ mɛ́ gán. 7 Tia la má yezi mà gɛ̃ala bàrararo, mɛ́ɛ kpákpaa mà gurↄplaa kɛao, tó Dii wè. 8 Mɛ́ gↄ̃ Ɛfesu ai Pɛntikↄsi zĩbaa zĩmɛ, 9 zaakɛ Luda zɛ́ bↄ̀mɛ maamaa mà zĩ maaa kɛ, bensↄ̃ ibɛɛnↄↄ pari.

10 Tó Timↄti gà à mↄ̀, àton yã kɛnɛ búgubugu à vĩa kɛarero, zaakɛ èe zĩi kɛɛ Diinɛ lán ma bàmɛ. 11 A gbɛ̃ke tón kya kánlo. À kũsãɛ kɛnɛ, lɛ à e à ká ma kiia aafia, zaakɛ mapi kↄ̃n ma gbɛ̃nↄ wa wɛ́ɛ dↄzi.

12 Wa gbɛ̃ndo Apolo sↄ̃, mɛɛ̀gↄ̃ nakↄ̃rɛɛa gɛ̃̀n baaagↄ̃ à mↄ́ à a gwa kↄ̃n wa gbɛ̃ kpaaanↄ. À ye mↄnazi gĩaro. Tó à zɛ́ è, eé mↄ́.

Lɛ́damma zãa

13 Àgↄ̃ kú a làakaria, àgↄ̃ zɛna Yesunaanɛkɛna guu. Àgↄ̃ wↄ́rↄngↄ vĩ, àgↄ̃ gbãa. 14 À yã píngi kɛ kↄ̃n yenzio.

15 Á Sɛtɛfana bɛdeenↄ dↄ̃, kɛ̀ aↄ̃mbe Yesude káakunↄ ũ Girisi bùsun, ben aↄ̃ ń zĩnda kpà wàgↄ̃ dↄↄ Luda gbɛ̃nↄ lɛ́. Ma gbɛ̃nↄ, ma wɛ́ɛ kɛ̀awa, 16 à mì siɛ gbɛ̃ beee takanↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe aĩa kɛɛ lɛdo zĩ dↄ̃nkↄ̃ pì guunↄ ń píngi. 17 Ma pↄↄ kɛ̀ nna Sɛtɛfana kↄ̃n Fↄtunatuo kↄ̃n Akaikuo mↄnaa, zaakɛ aↄ̃ gↄ̃̀mɛ a gɛ̃ɛ ũmɛ. 18 Aↄ̃ↄ tò ma làakari kpàɛ kↄ̃n a pↄ́o. À bɛ̀ɛ lí gbɛ̃ beee takanↄnɛ.

19 Asia bùsu sↄsinↄ ì kpàawa. Akila kↄ̃n Pirisilao kↄ̃n sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è kↄ̃ kakↄ̃a ń bɛɛnↄ ì kpàawa maamaa Dii guu. 20 Wa gbɛ̃ kɛ̀ wá lɛdoonↄ ì kpàawa a píngi. À ì kpákↄ̃a kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ lɛ́pɛmmanao. 21 Mamↄma Pↄlu, ma ↄgbɛn yɛ̀. Ma ì kpàawa. 22 Tó gbɛ̃kee ye Diiziro, Luda láari kɛa. Wa Dii e mↄↄ. 23 Dii Yesu gbɛ̃kɛɛ kɛare. 24 Má yeazi a píngi kuuna Kirisi Yesu guu.

2 KƆRINTIDEENƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

KƆRINTIDEENƆ TAKADA PLAADEE

Pↄlu kↄ̃n Kↄrinti sↄsi gbɛ̃nↄ 1:1-7:16

Yudea Yesudeenↄ kámasakɛna 8:1-9:15

Pↄlu gina kↄ̃n a zĩndao 10:1-13:14

1

Làakarikpaɛna

1 Mamↄma Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀ri Luda pↄyezi guu kↄ̃n wa gbɛ̃ Timↄtio, wámbe wa takada kɛ̀ kɛ̃̀ sↄsi kɛ̀ kú Kↄrintinɛ kↄ̃n Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Girisi bùsunnↄ ń píngi. 2 Luda wa De kↄ̃n Dii Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛare, à a gba aafia.

3 Wà Luda wa Dii Yesu Kirisi De sáabu kpá, De Luda wɛ̃ndadↄ̃nnɛri nↄ̀sɛkpaɛri pì. 4 È wa làakari kpáɛwe wa wahaa píngi guu, lɛ wà e wà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú baa wahaa kparee taka guunↄ làakari kpáɛńnɛ se kↄ̃n làakarikpaɛbↄ kɛ̀ Luda wa làakari kpàɛoweeo. 5 Lán nawɛ̃a kɛ̀ Kirisi kɛ̀ è liwazi nà, lɛmɛ dↄ wa làakari è kpáɛ maamaa Kirisi yãnzi. 6 Tó wée nawɛ̃a kɛɛ, a làakari kpaɛna kↄ̃n a mìsinao yãnzimɛ. Tó Luda wa làakari kpàɛ, a làakari kpaɛna yãnzimɛ, lɛ à e à nawɛ̃a dↄ̃nkↄ̃ kɛ̀ wée kɛɛ fↄ̃. 7 Wá tãmaa vĩ a yã musu seka sai, zaakɛ wá dↄ̃ lán a bà kúwao nawɛ̃akɛna guu nà, lɛn a bà kú kↄ̃n wa làakari kpaɛnao lɛ dↄ.

8 Wa gbɛ̃nↄ, wá yezi àgↄ̃ dↄ̃ lán wà wɛ́ɛ tã̀wa Asia bùsun nà. Wà mɛ̀ ↄ̃̀wa maamaa dɛ wa gbãa lɛ́la, baa wa wɛ̃̀ndi wá wɛ́ɛ dↄzi sero. 9 Yã dàwala, wée daa wa gamɛ. Beee wa le, lɛ wàton zɛ kↄ̃n wa zĩnda gbãaaoro, séde kↄ̃n Luda kɛ̀ è gɛ̀nↄ fɛɛ gbãaao. 10 À wa bↄ kari bíta guu, bensↄ̃ eé wa bↄn. Àpin wá wɛ́ɛ dↄzi à wa bↄn dↄ 11 adua kɛ̀ ée kɛɛwee gãzĩ. Lɛmɛ gbɛ̃nↄ é sáabu kɛnɛ pari wa yã musu gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ à kɛ̀we yãnzi gbɛ̃ pariinↄ aduakɛna sàabu.

Pↄlu tá gborona

12 Yã kɛ̀ weè à ĩa dãan yɛ̀: Wa laasuu e oowe kɛ̀ kↄ̃n Luda gbãaao wá kú kↄ̃n nↄ̀sɛpuraao mↄnafiki sai anduna guu, atɛ̃nsa a kiia. Anduna ↄ̃ndↄ̃ↄn wá kúoro, séde Luda gbɛ̃kɛɛ. 13 Weè lá ke kɛ̃arero, séde kɛ̀ é à kyó kɛ à dↄ̃ↄ baasiro. 14 Lán á wa dↄ̃ nà féte tia, má yezi à wa dↄ̃ sãnsãn, lɛ à ĩa dã wa yã musu Dii Yesu mↄ́gurↄↄ zĩ, lán wé dã a yã musu nà.

15-16 Bee náanɛkɛna guu má dìɛ yã kɛ̀ tó mɛ́ɛ gaa Masedonia, mà bↄɛ a kiia mà a gwa káaku, mà ɛara mà su kↄ̃n a kiio, lɛ à aubarika e gɛ̃̀n plaa, gbasa à dↄnlɛ kɛmɛ ma Yudea gana guu. 17 Kɛ̀ ma tá beee dìɛ, ma yã fɛɛ kɛ̀n yↄ́? Tó má dìɛ mà yã kɛ, anduna yã è dↄmɛ aɛ mà be, lɛmɛ, lɛmɛ ke auo, auon yↄ́? 18 Lán Luda náanɛ vĩ nà, yã kɛ̀ wá òare nɛ́ lɛmɛ, èe kɛ auonlo. 19 Luda Nɛ́ Yesu Kirisi kɛ̀ mapi kↄ̃n Silasio kↄ̃n Timↄtio wa à yã waazi kɛ̀are nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ è be lɛmɛ, èe kɛ auonlo, àmbe Luda eè ũ. 20 Zaakɛ lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀ píngi yãpuraa è kɛ à guumɛ. Beee yãnzi kↄ̃n Yesu Kirisi tↄ́on wè be, aami, Luda tↄ́bↄna yãnzi. 21 Luda bé à wa kãsãa pɛ̀ɛ Kirisi guu kↄ̃n apinↄ, à wa diɛ a pↄ́ ũ, 22 à a sèeda kɛ̀wa, à a Ninii dà wa swɛ̃̀n pↄ́ kɛ̀ wé e kpɛ́gaau ũ.

23 Ludaa ma nↄ̀sɛ dↄ̃, àmbe ma sèedadee ũ. Kɛ̀ má yezi mà a bↄbↄ a dànlo yãnzin mɛ́ɛ gá Kↄrintizi dↄro. 24 Èe kɛ wée gbãa mↄↄare a ludanaanɛkɛna musunlo, zaakɛ a kãsãa pɛ̀ɛ kↄ̀, wée zĩi kɛɛao a pↄnnaa yãnzimɛ.

2

1 Ben ma zɛo kɛ̀ mɛ́ mↄ́ a kiia kↄ̃n nↄ̀sɛyakanao dↄro. 2 Tó má tò a nↄ̀sɛ yàka, dé bé eé ma pↄↄ kɛ nnaa, tó èe kɛ amↄa kɛ̀ ma a nↄ̀sɛ yàkaareenↄ baasiroo? 3 Ma takada kɛ̃̀are lɛ, lɛ tó ma mↄ a gwa, amↄa kɛ̀ á dɛ à ma pↄↄ kɛ nnaanↄ tón ma nↄ̀sɛ yakaro yãnzimɛ. Má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ ma pↄnnaa nɛ́ a píngi pↄnnaamɛ. 4 Ma takada pì kɛ̃̀are nawɛ̃a guu kↄ̃n pↄsia bítao kↄ̃n wɛ́ɛ'io plɛ̀plɛ, èe kɛ lɛ a pↄↄ yaka yãnzinlo, lɛ àgↄ̃ dↄ̃ lán má yeazi nà yãnzimɛ.

Sùukɛna kↄ̃n taarideeo

5 Tↄ̀, tó gbɛ̃ke nↄ̀sɛyakana yã kɛ̀, èe kɛ ma nↄ̀sɛn à yàkaro, a píngi pↄ́n à yàka, ke a gbɛ̃kenↄ, lɛ màton o à gɛ̃ ↄlaro. 6 Ĩaa kɛ̀ a paridee dà adee pìa mↄ̀a. 7 Beee yãnzi à sùu kɛo tia, à à làakari kpáɛnɛ, lɛ à pↄsia bíta tón à kaatɛro yãnzi. 8 Beee yãnzi ma agbaa kpàare, à ↄdↄanɛ tɛ̃tɛ̃ntɛ̃ kɛ̀ á yezi. 9 Àmbe à tò ma takada kɛ̀kãa kɛ̃̀are, ma lí pɛ̀ɛoawa, lɛ mà e mà dↄ̃ tó a yã kɛ̀ má òare kũna píngi. 10 Tó a gbɛ̃ kɛ̃̀ kↄ̃n à taario, mɛɛ̀ adee kɛ̃ se. Zaakɛ tó ma gbɛ̃ yã kɛ̃̀nɛ, tó yãkee gàa gↄ̃ kuu, mɛɛ̀ kɛ a yãnzi Kirisi aɛzĩ, 11 lɛ Setãn tón ↄ̃ndↄ̃ↄ daɛwaziro yãnzi, zaakɛ wá à mↄnafikinↄ dↄ̃.

Luda zĩkɛrinↄ

12 Kɛ̀ ma ka Toroasi lɛ mà Kirisi baaru nnaa kpá, Dii zɛ́ bↄ̀mɛ, 13 mↄde ma làakari kpaɛnaro, kɛ̀ mɛ́ɛ ma gbɛ̃ndo Titu ero yãnzi. Ben ma lɛ́ zàḿma gwe, ma da Masedonia zɛ́n.

14 Ma sáabu kɛ̀ Ludanɛ, zaakɛ ègↄ̃ dↄↄwe aɛ gurↄ píngi, weègↄ̃ zĩ̀blerinↄ ũ Kirisi guu, weè à dↄ̃na gũu dagula gu sãnda píngia. 15 Zaakɛ wá dɛ tuaetiti gũnnadee kɛ̀ Kirisi kpàta Ludanɛ ũ gbɛ̃ kɛ̀ èe ń mì siinↄ tɛ́ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe kaatɛɛnↄ. 16 Wá dɛ gɛ̀ gũu ũ gbɛ̃kenↄnɛ, ben è gaa ińnɛ. Wá dɛ wɛ̃̀ndi gũu ũ gbɛ̃ kpaaanↄnɛ, ben è wɛ̃̀ndi ińnɛ. Wa dé bé à kà à zĩ beee kɛɛ? 17 Wá dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ laa taa kↄ̃n Luda yãonↄ bàro. Kirisi guu weè yã o kↄ̃n nↄ̀sɛpuraao kↄ̃n Luda dↄ̃nao à zĩ̀rinↄ ũ.

3

1 Wa ɛara wée wa zĩnda sáabu kpaan yↄ́? Wa bà kú kↄ̃n sèeda takada kɛ̀ wà kɛ̃̀aree ke kɛ̀ á kɛ̃̀ńnɛo lán gbɛ̃kenↄ bàn yↄ́? 2 Ámbe wa takada pì ũ kɛ̀ kɛ̃na wa swɛ̃̀a. Baade píngi é fↄ̃ à dↄ̃ à à kyó kɛ. 3 Ée ↄdↄↄa gupuraaa kɛ̀ ámbe takada kɛ̀ Kirisi kɛ̃̀ à nàwe wa ↄzĩ ũ. Èe takada pì kɛ̃ kↄ̃n ãntu'ioro, à kɛ̃̀ kↄ̃n Luda Wɛ̃̀ndide Niniiomɛ. Èe kɛ̃ gbɛ̀ walaaaro, à kɛ̃̀ a swɛ̃̀amɛ.

4 Yã kɛ̀ wá à náanɛ vĩin gwe Luda aɛzĩ Kirisi gãzĩ. 5 Èe kɛ wa ka wa zĩndanɛ wà be, yã pì bↄ̀ wa kiianlo, Ludan wa gbãaa ũ. 6 Àmbe à wa kaa, ben wá dɛ à bà kuuna kↄ̃n gbɛ̃nↄo dufu zĩkɛrinↄ ũ. Èe kɛ doka kɛ̀ kɛ̃nanlo, Luda Nini yãmɛ. Zaakɛ doka è gaa ińnɛ, Ninii pì sↄ̃, è wɛ̃̀ndi ińnɛ.

7 Kɛ̀ Luda doka kɛ̃̀ gbɛ̀ walaaa, à gakui bↄ̀ Musa uua. Baa kɛ̀ à tɛ́kɛna e gì kɛro, Isarailinↄↄ e fↄ̃ wà gwàro. Tó zɛ́ kɛ̀ è gaa ińnɛ pì bↄ̀ kↄ̃n gakui beee takao, 8 weé Ninii pì zɛ́ gakui yã o dↄↄ́? 9 Tó zɛ́ kɛ̀ è yã dańlaa gakui vĩ, ɛ̃ndɛ̃ zɛ́ kɛ̀ è tó yã bↄńyo nnaa gakui dɛàla zã̀. 10 Pↄ́ kɛ̀ gakui vĩ yãa gakui vĩ dↄro, gakui kɛ̀ dɛàlaa pì yãnzi. 11 Tó pↄ́ kɛ̀ èe gì kɛroo bↄ̀ kↄ̃n gakuio, pↄ́ kɛ̀ ègↄ̃ kuu gakui dɛàla zã̀.

12 Zaakɛ wá tãmaa beee taka vĩ, weè yã o kↄ̃n kùgbãaao, 13 èe kɛ lán Musa bàro, kɛ̀ à sáta kù a uua lɛ Isarailinↄ tón à uu tɛ́kɛna kɛ̀ è gì kɛroo yãana ero yãnzi. 14 Mↄde aↄ̃ swã gbãa, zaakɛ ai gbã̀a tó aↄ̃ↄe Luda bà kuunańyo takada kyó kɛɛ, sáta dↄ̃nkↄ̃ pì ègↄ̃ da ń laasuulamɛ. È goro, séto gbɛ̃ kú Kirisi guu baasiro. 15 Ai gbã̀a tó aↄ̃ↄe Musa takada kyó kɛɛ, sáta pì ègↄ̃ da ń laasuulamɛ. 16 Mↄde tó gbɛ̃ aɛ dↄ̀ Diia, sáta pì è goa. 17 Dii pìn Luda Nini ũ, bensↄ̃ guu kɛ̀ Dii Nini pì kún, è tó wà gↄ̃ ń zĩndanɛ. 18 Wamↄwa kɛ̀ pↄ́ gò wa uuanↄ, wée Dii gakui ↄdↄↄańnɛ lán dígi bà, weègↄ̃ lii lán à bà gakui gↄ̃ kaa gakuila. Dii kɛ̀ dɛ Luda Nini ũu pì kɛnan gwe.

4

Luda zĩ̀rinↄ zĩi

1 Beee yãnzi lán Luda zĩ beee dàwe a sùu guu nà, weè kpasaoro. 2 Wa ↄ kpà asii wísaiyãnↄzi, weè yã kɛ kↄ̃n mↄnafikioro, bensↄ̃ weè Luda yã liɛ kpɛɛgãndaro. Weè yãpuraa ońnɛ súusu, lɛ wà wa zĩnda ↄdↄa baade pínginɛ Luda aɛzĩ. 3 Tó baaru nnaa kɛ̀ wée kpaa utɛnamɛ, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe kaatɛɛnↄn à utɛnańnɛ. 4 Zaakɛ anduna kɛ̀kii dii Yesusaideenↄ wɛ́ɛ vĩ̀a kũ̀ńnɛ, lɛ aↄ̃ton baaru nnaa sí, Kirisi kɛ̀ dɛ Luda taka ũu gakui guu puńnɛro yãnzimɛ. 5 Wa zĩnda kpàakpan wée kɛɛro, Yesu Kirisi diikɛɛ kpàakpan wée kɛɛ, bensↄ̃ wée zĩi kɛɛare à yãnzi. 6 Luda bè, guu pu gusiaan, ben à guu pù wa swɛ̃̀n lɛ dↄ. Gupuraa pì dɛ à gakui kɛ̀ èe tɛ́ kɛɛ Kirisi uua dↄ̃na ũ.

7 Wá auziki beee vĩ wa mɛ̀ kɛ̀ dɛ lán gũ̀ oroo bànↄ guu, lɛ wà e wà dↄ̃ kɛ̀ gbãa bíta pì bↄ̀ Luda kiiamɛ, èe kɛ wa kiianlo. 8 Wègↄ̃ ĩa daawa kpa sãnda píngia, baa kↄ̃n beeeo weè furo. Wè bídi kɛ, mↄde wa tãmaa è yãaro. 9 Wè wɛ́ɛ tãwa, mↄde Luda è wa tónlo. Wè wa pãɛ, mↄde weè garo. 10 Gurↄ píngi wá kú Yesu gaa taka bori lɛ́zĩ, lɛ à kuuna e à ↄdↄa wa mɛ̀a yãnzi. 11 Zaakɛ wamↄwa kɛ̀ wá bɛ̃ɛnↄ weègↄ̃ kú gaa lɛ́zĩ Yesu yãnzi, lɛ à kuuna e à ↄdↄa wa mɛ̀ kɛ̀ eé gaaa. 12 Lɛn gaa pì e zĩi kɛɛ wa guu lɛ, bensↄ̃ wɛ̃̀ndi e zĩi kɛɛ a guu. 13 À kɛ̃na Luda yãn wà bè: Má Luda náanɛ vĩ, ben ma yã ò. Wapinↄ sↄ̃ wa Luda náanɛ dↄ̃nkↄ̃ pì kɛ̀, ben wée yã oo à yãnzi. 14 Zaakɛ wá dↄ̃ kɛ̀ lán Luda Dii Yesu fɛ̀ɛ gaan nà, eé wa fɛɛo gaan se, eé wa káɛ a aɛzĩ lɛdo kↄ̃n apinↄ. 15 Yã kɛ̀nↄ píngi e wa lee a yãnzi, lɛ Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ èe lii gbɛ̃nↄzi pari e à sáabukpana kaara à tↄ́bↄna yãnzi.

Wɛ́ɛdↄna mɛ̀ dufuzi

16 Beee yãnzi weè kpasaro. Baa tó wa mɛ̀baa e kaatɛɛ, wa ninii ègↄ̃ dufu kũu lán guu e dↄↄ nà. 17 Wa wɛ́ɛtãmma nɛ́ngo kɛ̀ eé gɛ̃tɛ kɛ̀kii e gakui bíta kɛ̀ è yãaroo iiwe, kɛ̀ èe sí lɛ́kↄ̃ziro. 18 Wa wɛ́ɛ pɛ́ pↄ́ kɛ̀ wè wɛ́ɛ siàlɛaro, sé pↄ́ kɛ̀ wè wɛ́ɛ siàlɛroo. Zaakɛ pↄ́ kɛ̀ wè wɛ́ɛ siàlɛ nɛ́ gurↄplaapↄmɛ. Pↄ́ kɛ̀ wè wɛ́ɛ siàlɛroo sↄ̃, ègↄ̃ kuu gurↄ píngi.

5

1 Wá dↄ̃ kɛ̀ tó wa sↄ̀ kɛ̀ wá kún kpɛ́ ũ anduna kɛ̀ guu yàka, Luda é kpɛ́ kɛ̀ wèe dↄ kↄ̃n ↄoro kpáwa a bɛ ai gurↄ píngi. 2 Tia sↄ̃ weè mbo sↄ̀ pì guu, wá yezi wà ludambɛ pↄ́ pì da, 3 zaakɛ tó wa bↄ sↄ̀n, wégↄ̃ kuu mɛ̀ sairo. 4 Gurↄↄ kɛ̀ wá kú sↄ̀ kɛ̀kii guu, weè mbo lán wá aso sɛna bà. Èe kɛ wá yezi wà bↄ à guunlo, wá yezi wà ludambɛ pↄ́ damɛ, lɛ wɛ̃̀ndi wa sↄ̀ kɛ̀ eé gaa pì mↄ́. 5 Beee yãnzin Luda wa soru kɛzi, ben à a Ninii kpàwa pↄ́ kɛ̀ wé e kpɛ́gaau ũ.

6 Beee yãnzi wa kù ègↄ̃ gbãa. Wá dↄ̃ kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ wá kú mɛ̀ kɛ̀kii guu, wá kú Dii kiiaro. 7 Zaakɛ ludanaanɛkɛnan wá kúo, èe kɛ wɛ́ɛsinaàlɛ yãnlo. 8 Wa swɛ̃̀ ègↄ̃ kpaɛna. Bↄna sↄ̀ pìn gana Dii kiian wá yezi. 9 Kuuna mɛ̀ guun yoo, bↄna à guun yoo, weègↄ̃ wɛtɛɛ wa yã kánɛ. 10 Zaakɛ Kirisi égↄ̃ vɛ̃ɛna a tintia, wa píngi wé bↄ wà zɛ à aɛ, eé fĩa bo wa baadenɛ à kuuna mɛ̀ guu yãkɛnaa, à maaa ke à zaaa.

Gbɛ̃nteenↄ kɛna nna kↄ̃n Ludao zĩi

11 Lán wée vĩa kɛɛ Diinɛ lɛ nà, weè wɛtɛ gbɛ̃nↄ yã pì zɛ́ e. Ludaa wa dↄ̃ sãnsãn, bensↄ̃ wá yezi à wa dↄ̃ a swɛ̃̀n lɛ dↄ. 12 Wée wa zĩnda sáabu kpaa a kiia dↄnlo, wée a gbaa zɛ́ à ĩa dã wa yã musumɛ, lɛ à e à yã we gbɛ̃ kɛ̀ è ĩa dã kↄ̃n mɛ̀baayão, èe kɛ swɛ̃̀ yãnloola. 13 Tó ée daa wa mì lìɛ, Luda yãnzimɛ. Tó wá kú wa dↄ̀rↄa, a yãnzimɛ. 14 Zaakɛ Kirisi yenzi bé èe tɛ́ kaawagu. Wá è tó gbɛ̃ mɛ̀n doo gà gbɛ̃ píngi yãnzi, aↄ̃ gà ń píngin gwe. 15 À gà gbɛ̃ píngi yãnzi, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ tóngↄ̃ kuu ń zĩnda pↄ́ ũ dↄro, sé gbɛ̃ kɛ̀ gà ń yãnzi à vù pↄ́ ũ.

16 Beee yãnzi weè gbɛ̃ke gwa lán anduna gbɛ̃nↄ è gwa nà tia dↄro. Baa kɛ̀ wá Kirisi dↄ̃ lán anduna gbɛ̃nↄ à dↄ̃ nà yã, wá à dↄ̃ lɛ tia dↄro. 17 Zaakɛ tó gbɛ̃ kú Kirisi guu, à gↄ̃̀ gbɛ̃ dufu ũ. À kuuna zii gɛ̃̀tɛ, kuuna dufu bé à gↄ̃̀nɛ. 18 Beee bↄ̀ Luda kiiamɛ píngi. À wa kɛao nna Kirisi gãzĩ, ben à gbɛ̃nↄ kɛnaao nna zĩi dàwe. 19 Kirisi guu Luda anduna kɛ̀ a zĩndao nna gbɛ̃nↄ taarinↄ yã dana sai, ben à gbɛ̃nↄ kɛnaao nnaa pì yã nàwe wa ↄzĩ. 20 Beee yãnzi Kirisi gɛ̃ɛnↄn wa ũ. Ludaa e gbɛ̃nↄ sisii wa gãzĩ. Wa agbaa kpàare Kirisi gbɛ̀n, à kɛ nna kↄ̃n Ludao. 21 Ludaa tò durunsaidee gↄ̃̀ durun agbaakpabↄ ũ wa yãnzi, lɛ kuuna à guu Luda tó yã bↄwao nna.

6

1 Zaakɛ Luda zĩkɛri daanↄn wa ũ, wa agbaa kpàare, àton Luda gbɛ̃kɛɛ sí à à kɛ pãro. 2 Luda bè:

Ma yã màmma a gurↄↄa,

ma dↄnlɛ mìsina gurↄ.

Gurↄↄ kà sa, gbã̀an mìsina gurↄↄ pì ũ.

3 Weè yã kɛ̀ eé tó gbɛ̃ fuu kɛro, lɛ wàton wa zĩi taari ero yãnzi. 4 Weè wa zĩnda ↄdↄa gbɛ̃nↄnɛ zɛ́ sãnda píngi guu kɛ̀ Luda zĩkɛrinↄn wa ũ. Weè mɛna fↄ̃ maamaa kↄ̃n ĩadammao kↄ̃n nawɛ̃ao kↄ̃n wɛ́ɛtãmmanao. 5 Wà wa gbɛ̃, wà wa ka kpɛ́siaan, wà fɛ̀ɛwazi. Wa zĩ gbãaa kɛ̀, wée e wà ii òro, nↄaa wa dɛ. 6 Wá ↄ̀dↄańnɛ kↄ̃n nↄ̀sɛ puraao kↄ̃n dↄ̃nao kↄ̃n sùuo kↄ̃n maakɛnao kↄ̃n Luda Ninio kↄ̃n yenzi mↄnafiki saio 7 kↄ̃n yãpura'onao kↄ̃n Luda gbãaao. Wá yãmaakɛbↄnↄ kũna wa ↄplaan kↄ̃n wa ↄzɛɛo. 8 Wè wa kpe da, wè wa kpɛ bↄ. Wè wa tↄ́ zaaa sí, wè wa tↄ́ nnaa sí. Yãpuradeenↄn wa ũ, ben wè wa diɛ mↄnafikideenↄ ũ. 9 Tↄ́deenↄn wa ũ, ben wè wa diɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ wà ń dↄ̃roonↄ bà. Wá bɛ̃ɛ fá, ben wè wa diɛ gɛ̀nↄ ũ. Wè wa diɛ pↄ́gbɛ̃nanↄ ũ, mↄde wè wa dɛro. 10 Wa pↄↄ ègↄ̃ nnamɛ, ben wègↄ̃ wa diɛɛ pↄsiadeenↄ ũ. Weè gbɛ̃nↄ kɛ auzikideenↄ ũ pari, ben wègↄ̃ wa diɛɛ takaasideenↄ ũ. Wá pↄ́ píngi vĩ, ben wègↄ̃ wa diɛɛ pↄ́saideenↄ ũ.

11 Kↄrintideenↄ, wa yã òare súusu, wa wa nↄ̀sɛ wɛ̃̀are. 12 Wée wa nↄ̀sɛguuyã utɛarero, mↄde a a pↄ́ ùtɛwe. 13 Ma yã òare lán ma nɛ́nↄ bà. Lán wa wa nↄ̀sɛ wɛ̃̀are nà, à a nↄ̀sɛ wɛ̃we lɛ se.

Àton kɛ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n Yesusaideenↄoro

14 Àton kɛ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n Yesusaideenↄoro. Yã maaa bàa ũgba kↄ̃n à zaaao? Bↄ́n gupura kↄ̃n gusiaao vĩ kↄ̃n kↄ̃o? 15 Kirisi yã é kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n Setãn pↄ́o diamɛ? Dian Yesudee bà égↄ̃ kú kↄ̃n Yesusaideeo? 16 Luda kpɛ́ è kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n tãanↄoↄ́? Zaakɛ Luda Wɛ̃̀ndide kpɛ́n wa ũ, lán à ò nà:

Mɛ́gↄ̃ kúńyo, mɛ́gↄ̃ tɛ́ ń tɛ́,

mɛ́gↄ̃ dɛ ń Luda ũ,

aↄ̃égↄ̃ dɛ ma gbɛ̃nↄ ũ.

17 Beee yãnzi Dii bè:

À kɛ̃ḿma, àgↄ̃ kú adona,

àton ↄ kɛ pↄ́ gbãsĩaro,

mɛ́ a sí, 18 mɛ́gↄ̃ dɛnɛ De ũ,

égↄ̃ dɛ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ũ kↄ̃n ma nɛ́nↄgbɛ̃nↄ.

Dii Gbãapingide bé à ò.

7

1 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, lán Luda lɛ́ gbɛ̃̀we lɛ nà, wà mì kɛ̃ yã kɛ̀ è mɛ̀ kↄ̃n niniio gbãsĩ lɛ́a mámmam, wà wa kuuna adona lɛ́ papa vĩakɛna Ludanɛ guu.

Pↄlu pↄↄ kɛ̀ Kↄrintideenↄa nna

2 À tó wa yã gↄ̃ kú a swɛ̃̀n. Wée taari kɛ gbɛ̃kenɛro, wée gbɛ̃ke sãsãro, wée gbɛ̃ke takii kɛro. 3 Mɛ́ɛ beee o mà yã daoalanlo. Má ò yã kɛ̀ a yã kú wa swɛ̃̀n wà ga lɛdo ke wàgↄ̃ kuu lɛdomɛ. 4 Má a náanɛkɛna maamaa, mɛɛ̀ lɛ́ gbɛ̃ɛ a yã musu maamaa. Wa nawɛ̃akɛna guu píngi ma làakari kpaɛna mɛ́tɛmɛtɛ, ma pↄↄ kɛ̀ nna à gɛ̃̀ ↄla. 5 Baa kɛ̀ wa ka Masedonia bùsun, wa mɛ̀ kpaɛnaro. Nawɛ̃a lìgawazi kpa sãnda píngia, wà fɛ̀ɛwazi kↄ̃n swèeo, vĩa gɛ̃̀wagu. 6 Ben Luda kɛ̀ è yɛ̃̀ɛsaideenↄ sɛ́ lezĩ wa sɛ lezĩ Titu mↄna guu. 7 Èe kɛ à mↄnan adoro, kɛ̀ a à sɛ̀ lezĩ yãnzimɛ dↄ. À bèwe ée ma bɛgɛ kɛɛ, á kú tómadↄ̃yãa guu, ma yã a kũna gbãa sa, ben ma pↄnnaa kàara.

8 Baa kɛ̀ takada kɛ̀ má kɛ̃̀aree a nↄ̀sɛ yàka, mɛ́ɛ ma nↄ̀sɛ liɛro. Kɛ̀ má è takada pì a nↄ̀sɛ yàka gurↄ plaa, lɛ ma nↄ̀sɛ lìɛ yã, 9 mↄde ma pↄↄ kɛ̀ nna sa. Èe kɛ kɛ̀ ma a pↄↄ yàkaare yãnzinlo, kɛ̀ a pↄsiaa tò a nↄ̀sɛ lìɛ yãnzimɛ. A nↄ̀sɛyakana pì bↄ̀ Luda kiiamɛ. Beee yãnzi wée ásaru kɛarero. 10 Pↄsiaa kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia, è tó gbɛ̃ nↄ̀sɛ liɛ à mìsina e, eé tómadↄ̃yãa kɛro. Anduna pↄsiaa bé è gaa ińnɛ. 11 À gwa pↄ́ kɛ̀ pↄsiaa kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia pì ìare. A mɛ̀ wã̀ sa, a gi kↄ̃n a zĩndao, a làakari fɛ̀ɛ, vĩa a kũ, a bɛgɛ kɛ̀, a wɛ́ɛ tã̀, a ń swã gà. Yã pì guu píngi a a zĩnda ↄ̀dↄa kɛ̀ á taari vĩ yã pì guuro.

12 Baa kɛ̀ ma takada pì kɛ̃̀are, èe kɛ gbɛ̃ kɛ̀ taari kɛ̀ ke gbɛ̃ kɛ̀ wà taari kɛ̀nɛ yãnzinlo, má kɛ̃̀ Luda dↄ̃na guumɛ, lɛ a yewazina e à bↄare gupuraaa. 13 Beee yãnzi wa làakari kpaɛna. Wa làakari kpaɛna pì gbɛra, wa pↄnnaa kàara maamaa Titu pↄnna yã musu, kɛ̀ a píngi á tò à ninii sù yãnzi. 14 Ma lɛ́ gbɛ̃̀nɛ kↄ̃n a yão yã, ée tó wí ma kũro. Lán wa yãpuraa òare yã píngi guu nà, lɛn wa lɛ́gbɛ̃na Titunɛ kɛ̀ yãpuraa ũ lɛ. 15 Lán a bɛ̀ɛ lìnɛ nà, a à kpe dà, bensↄ̃ a à yã mà a píngi, tó à dↄ̀ a yã pìn, à yenaazii è kaaramɛ. 16 Ma pↄↄ ègↄ̃ nna, kɛ̀ má a náanɛkɛna yã píngi guu yãnzi.

8

Kↄ̃kamasakɛna

1 Wa gbɛ̃nↄ, wá yezi àgↄ̃ gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Ludaa kɛ̀ Masedonia bùsu sↄsinↄnɛ dↄ̃. 2 Aↄ̃ yↄ̃agwana kↄ̃n wɛ́ɛtãmma pãsĩo guu, aↄ̃ pↄↄ kɛ̀ nna maamaa, ben baa kↄ̃n ń takaaside búgubugukɛɛo aↄ̃ gba dà à gɛ̃̀ ↄla. 3 Má òare aↄ̃ gba dà kↄ̃n nↄ̀sɛo do ń gbãa lɛ́n, à dɛ ń gbãaala se. 4 Aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̀wa ń zĩnda kúɛ kↄ̃n kúɛo, wà ń gba zɛ́ ń ↄↄ e àgↄ̃ kú Luda gbɛ̃nↄ kámasakɛna guu. 5 Aↄ̃ kɛ̀ dɛ pↄ́ kɛ̀ wa wɛ́ɛ dↄzila, aↄ̃ ń zĩnda kpà Diia gĩa kↄ̃n wapinↄ dↄ Luda pↄyezi guu. 6 Beee yãnzi wa wɛ́ɛ kɛ̀ Titua à gá kámasa yã kɛ̀ à nàa a tɛ́ mì dɛ. 7 Zaakɛ á gbãa yã píngi guu, ludanaanɛkɛna kↄ̃n yã'onao kↄ̃n dↄ̃nao kↄ̃n yã píngi aĩao kↄ̃n yenzi kɛ̀ á vĩwaoo, àgↄ̃ gbãa kámasa pì kɛna guu dↄ.

8 Èe kɛ mɛ́ɛ yã diɛɛarenlo, aĩa kɛ̀ gbɛ̃ pãndenↄ kɛ̀n mɛ́ɛ ooare, lɛ mà a yenzi yãpuraa dↄ̃. 9 Á wa Dii Yesu Kirisi gbɛ̃kɛɛ dↄ̃. Pↄ́dee ina gↄ̃̀ pↄ́saidee ũ a yãnzi, ben à pↄ́saidekɛɛ guu à a kɛ pↄ́deenↄ ũ. 10 Lán má è nà yã pì musun yɛ̀: À kↄ̃ sìo amↄa kɛ̀ a zɛ kↄ̃n yã pìo zaa muyã bensↄ̃ ée kɛɛnↄ, 11 à yã pì mì dɛ sa. Zaakɛ a sorumi mà kↄ̃n à kɛnao, à kɛ a gbãa lɛ́n. 12 Tó gbɛ̃ gba dà kↄ̃n nↄ̀sɛo do pↄ́ kɛ̀ à vĩ lɛ́n, èe kɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩrooonlo, beee bé è ká. 13 Èe kɛ mɛ́ɛ asoo lagoo gbɛ̃ pãndenↄnɛ, mɛ́ɛ diiarenlo, lɛ à kɛ sɛ̃nkpɛmɛ. 14 Tia lán kɛ̀ bà zaakɛ pↄ́ dìazi, à kpá gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́ è kɛ̃sãmmanↄa, lɛ zĩkea tó pↄ́ dìńzi, bensↄ̃ pↄ́ kɛ̃̀sãawa, aↄ̃é kpáawa. Lán beee bà égↄ̃ sɛ̃nkpɛ. 15 Lán à kɛ̃na Luda yãn nà wà bè:

Gbɛ̃ kɛ̀ sɛ̀ɛ bíta pↄ́ e diziro,

gbɛ̃ kɛ̀ sɛ̀ɛ féte pↄ́ e kɛ̃sãro.

Titunↄ yã

16 Ma sáabu kɛ̀ kↄ̃n Ludao, kɛ̀ à tò a yã kú Titu swɛ̃̀n lán à kú ma swɛ̃̀n nà se. 17 À wa yã mà, à mɛ̀ wã̀ à mↄ́ a gwa, lán à pↄↄ yezi nà. 18 Wa gbɛ̃ doo kɛ̀ à tↄ́ dàgula sↄsinↄ tɛ́ ń píngi baarunnakpana musun wá dànɛ. 19 Beee gbɛra dↄ sↄsinↄ à dà à gáwao kámasa zĩi kɛ̀ wée kɛɛ kɛ. Wée zĩi pì kɛɛ Dii tↄ́bↄna yãnzimɛ kↄ̃n aĩa kɛ̀ wá vĩio. 20 Wá yezi gbɛ̃ke wa taari e lán wée kɛɛ nà kↄ̃n gba bíta kɛ̀ na wa ↄzĩ yãoro. 21 Èe kɛ yã kɛ̀ maa Diinɛn wée pɛɛa adoro, yã kɛ̀ maa gbɛ̃nteenↄnɛmɛ se. 22 Wa wa gbɛ̃ndo pãnde dàńnɛ dↄ. Wa à làakari gwà à gɛ̃̀n lɛ́ vĩro, wá è à aĩa vĩ yã píngi guu, bensↄ̃ à aĩa ɛ̀ara à kàara tia, kɛ̀ à a náanɛkɛna yãnzi. 23 Titu daa sↄ̃, ma zĩkɛri daa kɛ̀ weè a maaa wɛtɛ lɛdoon à ũ. Wa gbɛ̃ kpaaanↄ sↄ̃, sↄsinↄ zĩ̀rinↄmɛ, aↄ̃mbe Kirisi tↄ́bↄrinↄ ũ. 24 Beee yãnzi à ↄdↄańnɛ kɛ̀ á yeńzi, lɛ sↄsi pì gbɛ̃nↄ dↄ̃ kɛ̀ lɛ́ kɛ̀ wée gbɛ̃ɛ a yã musu nɛ́ yãpuraamɛ.

9

1 Èe kↄ̃ sío mà takada kɛ̃are Luda gbɛ̃nↄ kↄ̃ kámasa kɛna pì yã musuro, 2 zaakɛ má dↄ̃ kɛ̀ a nↄ̀sɛ maaa dà, ben ma lɛ́ gbɛ̃̀ Masedonia gbɛ̃nↄnɛ ma bè, Girisi gbɛ̃nↄ sorumi mà zaa muyã. A aĩakɛna pì ń gbɛ̃ parideenↄ mɛ̀ fɛ̀ɛ. 3 Ben ma wa gbɛ̃ pìnↄ zĩ̀awa, lɛ àgↄ̃ kú soru guu lán ma ò nà, lɛ lɛ́ kɛ̀ wá gbɛ̃̀ yã pì musu tón kɛ pãro. 4 Tó Masedonia gbɛ̃kenↄ tɛ̀mazi, tó aↄ̃ mↄ̀ wà è kɛ̀ a sorumi e maro, wí é wa kũ, kɛ̀ wa a náanɛkɛna yãnzi. Weé a pↄ́ o dↄↄ́? 5 Beee yãnzi má dìɛ kɛ̀ à maa mà o gbɛ̃ pìnↄnɛ aↄ̃ dↄmɛ aɛ, aↄ̃ gbaa kɛ̀ a gĩakɛ a à lɛ́ gbɛ̃̀ yã kɛkɛ káaku, lɛ a sorumi ma, àgↄ̃ dɛ nↄ̀sɛdo gbaa ũ, èe kɛ gba tiasinlo.

Gbadana kↄ̃n nↄ̀sɛo do

6 Àgↄ̃ yã kɛ̀kii dↄ̃:

Tó ń tↄ̃̀ féte, nɛ́ kɛ̃ féte,

tó ń tↄ̃̀ bíta, nɛ́ kɛ̃ bíta.

7 Baade kpá lán à dà a swɛ̃̀ guu nà uusisina sai tiasi sai. Ludaa ye gbɛ̃ kɛ̀ è gba da kↄ̃n pↄnnaaozi. 8 Luda é fↄ̃ à tó aubarika píngi gↄ̃ diazi, lɛ gurↄ píngi pↄ́ píngi mↄ́awa yã píngi guu ai à gↄ̃̀ dìazi à yã maa píngi kɛo. 9 Lán à kɛ̃na Luda yãn nà wà bè:

È gba da takaasideenↄnɛ maamaa,

à yãmaakɛna yãana vĩro.

10 Lán Luda è pↄ́borii kpá pↄ́tↄ̃ria nà kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ wè bleeo, eé pↄ́borii kpáawa, à kaaraare, lɛ a maakɛna ↄgbɛ e à ↄ tá. 11 Eé a kɛ pↄ́deenↄ ũ yã píngi guu, lɛ àgↄ̃ gba daa bítabita gurↄ píngi, gbɛ̃nↄ Luda sáabu kpá gbaa kɛ̀ á dàńnɛ wa gãzĩ yãnzi. 12 Zaakɛ Luda gbɛ̃nↄ pↄ́kɛ̃sãmma bↄkↄ̃tɛn kámasa zĩi pì e kɛɛ adoro, eé tó Luda sáabukpana dagula maamaamɛ dↄ. 13 Gbɛ̃nↄ é Luda tↄ́ bↄ, zaakɛ kámasa kɛ̀ á kɛ̀ pì é ↄdↄańnɛ, kɛ̀ a mì sìɛ Kirisi baaru nnaa kɛ̀ a zɛonɛ, bensↄ̃ a gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ńnɛ kↄ̃n gbɛ̃ píngio kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 14 Aↄ̃é adua kɛare kↄ̃n a yão dana ń swɛ̃̀n Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ pìsiawa yãnzi. 15 À Luda sáabu kpá à gbaa kɛ̀ gɛ̃̀ onala yãnzi.

10

Pↄlu gina kↄ̃n a zĩndao a zĩ yã musu

1 Mamↄma Pↄlu, ma agbaa kpàare kↄ̃n Kirisi nↄ̀sɛyĩio kↄ̃n à busɛkɛɛo, mamↄma kɛ̀ wè be, tó má kúao má busɛ, tó má kúaoro sↄ̃, mɛɛ̀gↄ̃ pãsĩ. 2 Ma wɛ́ɛ kɛ̀awa, tó ma mↄ, àton tó màgↄ̃ pãsĩaoro, zaakɛ mɛ́ fↄ̃ màgↄ̃ pãsĩ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è be anduna yã bé èe dↄↄwe aɛnↄo. 3 Wá kú anduna guumɛ, mↄde weè zĩ̀ ká lán anduna gbɛ̃nↄ bàro. 4 Wa gↄ̃kɛbↄnↄ nɛ́ anduna pↄ́nlo, Luda gↄ̃kɛbↄ gbãaa kɛ̀ weè zɛki gbãaanↄ gboroonↄmɛ. Weè ɛgɛ lɛokpakↄ̃anↄ gboroo 5 kↄ̃n wada yã kɛ̀ è gíńnɛ wà Luda dↄ̃ↄo píngi. Weè laasuu píngi milɛ ble, lɛ aↄ̃ mì siɛ Kirisinɛ. 6 Tó a mì sìɛwe mámmam, wa yãa kɛ̀ wà wɛ́ɛ tã swãyãmarisaideenↄa.

7 Eè yã gwa musumɛ. Tó gbɛ̃ a zĩnda náanɛkɛna kɛ̀ Kirisi pↄ́n a ũ, adee gↄ̃ dↄn kɛ̀ Kirisi pↄ́n wa ũ lán à bà se. 8 Baa tó ma lɛ́ gbɛ̃̀ à kɛ̀ bíta iko kɛ̀ Dii kpàwa yã musu, wí é ma kũro, zaakɛ a kãsãpɛɛna yãnzimɛ, èe kɛ a lɛɛna yãnzinlo. 9 Àton kɛ lándↄ̃ má yezi mà vĩa dadaazi kↄ̃n ma takadakɛ̃nao bàro. 10 Wè be ma takadanↄↄ bɛ̀ɛ vĩ, bensↄ̃ aↄ̃ gbãa, mↄde tó wà wɛ́ɛ sìmalɛ, è ń kũ gbãaro, ma yã è ká pↄ́ke lɛ́zĩro. 11 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe oo lɛɛnↄ gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ lán wa yãnↄↄ dɛ nà takadanↄ guu tó wá kúaoro, lɛn wé kɛ lɛ, tó wa kↄ̃ è.

12 Dén kɛ̀we wà wa zĩnda kɛ sɛ̃nkpɛ kesↄ̃ wà wa zĩnda lɛ́kↄ̃zi kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ń zĩnda sáabu kpaanↄo. Tó aↄ̃ ń zĩnda kpàkↄ̃sↄ̃ kↄ̃o kesↄ̃ aↄ̃ ń zĩnda lɛ̀kↄ̃zi kↄ̃o, aↄ̃ègↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ro. 13 Wamↄwa sↄ̃, wé lɛ́ gbɛ̃ à gɛ̃ ↄlaro. Wé lɛ́ gbɛ̃ ikokɛkii kɛ̀ Ludaa dìɛwe lɛ́mmɛ, kɛ̀ à kà a kiia se. 14 Lán wa ka a kiia nà, wée vĩi wa ikokɛki lɛ́laro, zaakɛ wa mↄ kↄ̃n Kirisi baaru nnaao ai a kiia káaku. 15 Weè lɛ́ gbɛ̃ à gɛ̃̀ ↄla wà gbɛ̃ pãndenↄ zĩ ká wa pↄ́laro. Zaakɛ a ludanaanɛkɛna e kaara, wá yezi zĩi kɛ̀ wée kɛɛ a tɛ́ ↄ tá maamaa ai à ká ikokɛkii kɛ̀ Ludaa dìɛwe lɛ́n, 16 lɛ wà gá wà baaru nnaa pì kpá bùsu kɛ̀ kú a aɛnↄ guu, lɛ́gbɛ̃na kↄ̃n gbɛ̃ pãndenↄ kãndagbɛbanao sai. 17 Tó gbɛ̃ yezi à lɛ́ gbɛ̃, à gbɛ̃ Dii yã musu. 18 Èe kɛ gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda sáabu kpá bé à maaro, sé gbɛ̃ kɛ̀ Dii è à sáabu kpá.

11

Pↄlu kↄ̃n zĩ̀ri ɛgɛɛnↄ

1 À mɛnamao kↄ̃n ma yↄ̃nkↄkɛɛo féte. Mↄde ée mɛnaa kↄ̀. 2 Lán Luda è nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpá nà, lɛn mɛ́ɛ kpaa lɛ se a yã musu. Ma a kpa gↄ̃ mɛ̀n dooa, àmbe Kirisi ũ, lɛ mà a kpãsãa nↄkparɛ lɛzii ũ. 3 Lán mlɛ̃̀ ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ Awauzi nà à à sã̀sã, vĩa e ma kũu kɛ̀ eé a laasuu likↄ̃aare lɛ se, lɛ à a nana Kirisia gbãsĩ sai kↄ̃n nↄ̀sɛo do tó. 4 Tó gbɛ̃ke mↄ̀ à Yesu yã kɛ̀ bↄ̀ ado kↄ̃n wa pↄ́o waazi kɛ̀are, eè wezi aaga. Eè ninii kɛ̀ bↄ̀ ado kↄ̃n kɛ̀ á sìo sí, eè baaru nnaa kɛ̀ bↄ̀ ado kↄ̃n kɛ̀ á mào ma. 5 Mɛ́ɛ daa má kɛ̃sãna zĩ̀ri kɛ̀ a ń díɛ bíta mↄ̀nↄzi yãke guuro. 6 Baa tó ma lɛ́ nnaro, má dↄ̃na vĩ. Wá ↄ̀dↄaare a píngi tɛ̃tɛ̃ntɛ̃ yã píngi guu.

7 Kɛ̀ ma baaru nnaa kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia waazi kɛ̀are pↄ́sinaawaa sai, ben ma a zĩnda bùsa a kaarana yãnzi, ma taari kɛ̀n yↄ́? 8 Ma sↄsi pãndenↄ takii kɛ̀, ma a asaia èḿma, lɛ mà e mà zĩi kɛo a tɛ́ yãnzi. 9 Gurↄↄ kɛ̀ má kúao, tó pↄ́ e kɛ̃sãama, mɛɛ̀ ĩa da gbɛ̃kearo. Wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ Masedonia bùsunnↄ mↄ̀mɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ èe kɛ̃sãamaao. Mɛ́ɛ we mà kɛ a gbɛ̃kenɛ asoo ũro, bensↄ̃ mɛ́ we mà kɛ a gbɛ̃kenɛ asoo ũro. 10 Kↄ̃n Kirisi yãpuraa kɛ̀ kú ma guuo, gbɛ̃ke é kpámɛ mà lɛ́ pì gbɛ̃ Girisi bùsunlo. 11 Bↄ́yãnzin má ò lɛzi? Ludaa dↄ̃ kɛ̀ má yeazi.

12 Yã kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ, mɛ́gↄ̃ kɛɛmɛ, lɛ mà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ń zĩ lɛɛkↄ̃zi kↄ̃n wa pↄ́onↄ kãsãa kɛ̃ɛ kↄ̃n ń lɛ́gbɛ̃nanↄ. 13 Gbɛ̃ beee takanↄ nɛ́ zĩ̀ri ɛgɛɛnↄmɛ! Zĩkɛri mↄnafikideenↄmɛ! Aↄ̃è li Kirisi zĩ̀rinↄ ũ. 14 Yãbↄnsaɛnlo. Baa Setãn pì è li gupura malaika ũ se. 15 Zaakɛ lɛmɛ, tó à zĩkɛrinↄ lì yã maaa zĩkɛrinↄ ũ, yãbↄnsaɛnlo. Zãazãa aↄ̃é ń yãkɛna gbɛ̀ e.

Pↄlu nawɛ̃akɛna a zĩ̀rikɛɛ guu

16 Ma ɛara mɛ́ɛ oo dↄ, gbɛ̃ke tón ma gwa yↄ̃nkↄↄ ũro. Tó lɛn sↄ̃ro, àgↄ̃ ma diɛɛ lán yↄ̃nkↄↄ bà, lɛ mà e mà lɛ́ gbɛ̃ féte. 17 Yã kɛ̀ mɛ́ɛ oo, Dii bé à ma danlo. Lɛ́ kɛ̀ mɛ́ɛ gbɛ̃ɛ ma zĩnda náanɛkɛna guu, mɛ́ɛ gbɛ̃ɛ mìsaikɛɛ guumɛ. 18 Zaakɛ gbɛ̃nↄↄ e lɛ́ gbɛ̃ɛ ń zĩnda yã musu pari, mapi se mɛ́ gbɛ̃. 19 Zaakɛ a ↄ̃ndↄ̃rinↄ eè mɛna fↄ̃ kↄ̃n mìsaideenↄ kↄ̃n pↄnnaao. 20 Tó wèe a kɛɛ zↄ̀nↄ ũ, tó wèe a aru mii, tó wèe a takii kɛɛ, tó wèe dɛnlaa ↄdↄↄaare, tó wèe a swãn kɛɛ, eè mɛna fↄ̃. 21 Yãpuramɛ, wá busɛ kↄ̃n yã beeenↄ kɛnao! Beee kɛ̀mɛ wíyã ũ! Mↄde pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ náanɛkɛna, èe à lɛ́ gbɛ̃ɛ, má à náanɛkɛna se. Mɛ́ɛ beee oo yↄ̃nkↄkɛɛ guumɛ. 22 Eberunↄn ń ũↄ́? Àmbe ma ũ se. Isarailinↄn ń ũↄ́? Àmbe ma ũ se. Ibraĩ boriinↄn ń ũↄ́? Àmbe ma ũ se. 23 Kirisi zĩkɛrinↄn ń ũↄ́? Má à zĩkɛri ũ dɛńla. Mɛ́ɛ oo lán ĩadee bàmɛ. Ma zĩi kɛ̀ dɛńla, wà ma da kpɛ́siaan dɛńla, má a gbɛ̃na gɛ̃̀n lɛ́ dↄ̃ro, ma kuuna gaa lɛ́zĩ gɛ̃̀n lɛ́ vĩro. 24 Yudanↄ ma gbɛ̃ kↄ̃n flã̀o lɛ́ baplaa mɛ̀n dosai ai gɛ̃̀n sↄↄro. 25 Wà ma lɛlɛ kↄ̃n gòo gɛ̃̀n aagↄ̃. Wà ma papa kↄ̃n gbɛ̀o gɛ̃̀n do. Góro'itɛ lɛ́ kùɛmao gɛ̃̀n aagↄ̃, ma kɛ gurↄ do ísiaa guu fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo. 26 Ma wɛ́tɛgana paridee guu mɛɛ̀gↄ̃ kú kari guu: Swa kari, kpãi wɛ́ɛdewɛnↄ kari, Yudanↄ kari, bori pãndenↄ kari, wɛ́tɛ guu kari, sɛ̃̀tɛ kari, ísia kari, Yesude ɛgɛɛnↄ kari. 27 Ma zĩ gbãaa kɛ̀ kↄ̃n wãwãao, ma itɛ̃ kɛ̀ à gɛ̃̀n lɛ́ vĩro, nↄaa ma dɛ, ímii ma dɛ, mɛɛ̀gↄ̃ kuu pↄ́blee sai gɛ̃̀n baaagↄ̃, má tɛ́ bũu ĩa guu. 28 À kpaaanↄ ona baasi sↄsinↄ píngi laasuu è ĩa dama lán guu e dↄↄ nà. 29 Dé bé eé busa, mà gí busazii? Dén weé kɛ̃ zɛ́a à gí ↄ̃mazii?

30 Tó à kↄ̃ sìo mà lɛ́ gbɛ̃, mɛ́ gbɛ̃ ma gbãasaikɛɛ musumɛ. 31 Luda wa Dii Yesu Kirisi Dee dↄ̃ kɛ̀ mɛ́ɛ ɛgɛɛ tooro. Wàgↄ̃ à sáabu kpaa gurↄ píngi! 32 Gurↄↄ kɛ̀ má kú Damasiku, ben kí Areta asakpaa bè wà wɛ́tɛ pì bĩilɛnↄ dãkpa, lɛ wà e wà ma kũ yãnzi, 33 ben wà ma bↄ windo guu, wà ma pita kↄ̃n bào gbíi guu bĩi kpɛɛ, ben ma bàa sì.

12

Pↄlu wɛ́ɛgupu'ena

1 À kũ̀ tiasi mà lɛ́ gbɛ̃. Baa kɛ̀ à àre vĩro, mɛ́ lɛ́ pá wɛ́ɛgupu'enanↄa kↄ̃n yã kɛ̀ Dii ↄ̀dↄamɛɛnↄo sa. 2 Má gbɛ̃ke dↄ̃ Kirisi guu, wà à sɛ̀ wà gàao ai ludambɛ aagↄ̃deen, à wɛ̃̀ gɛ̃ro dosain yɛ̀. À gàa kↄ̃n mɛ̀on yↄ́, mɛ̀ sain yↄ́, má dↄ̃ro, sé Luda. 3 Má dↄ̃ kɛ̀ wà adee pì sɛ̀ wà gàao ai auzɛnnammɛ. À gàa kↄ̃n mɛ̀on yↄ́, mɛ̀ sain yↄ́, Luda bé à dↄ̃. 4 À yã kɛ̀ è sí oroo mà, kɛ̀ gbɛ̃ntee é fↄ̃ à tↄ̃kɛ̃roo. 5 Mɛ́ lɛ́ gbɛ̃ adee yã musu, mɛ́ gbɛ̃ ma zĩnda yã musuro, sé ma gbãasaikɛɛ yã. 6 Baa tó mɛ́ lɛ́ gbɛ̃, èe kɛ má yↄ̃nkↄnlo, zaakɛ yãpuraan mɛ́ o. Mↄde mɛ́ lɛ́ gbɛ̃ro, lɛ gbɛ̃ke tón ma diɛ dɛ pↄ́ kɛ̀ à èma ke yã kɛ̀ à mà ma lɛ́nlaro. 7 Lɛ màton ĩa dã yã bíta kɛ̀ Ludaa ↄ̀dↄamɛɛnↄ musuro yãnzi, à pↄ́ sↄ̀tↄ ma mɛ̀ guu Setãn zĩ̀ri ũ, àgↄ̃ wɛ́ɛ tãama, lɛ màton ĩa dãro yãnzi. 8 Ma wɛ́ɛ kɛ̀ Diia gɛ̃̀n aagↄ̃ yã pì musu, lɛ à pↄ́ pì bↄ ma mɛ̀n, 9 ben à bèmɛ, a gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ eè kɛmɛɛ mↄ̀ma. Gbãasaikɛɛ guun a gbãa papana è bↄn. Beee yãnzi mɛ́ lɛ́ gbɛ̃ kↄ̃n pↄnnaao ma gbãasaikɛɛ musu, lɛ Kirisi gbãaa gↄ̃ kú ma guu. 10 Àmbe à tò mɛɛ̀ pↄnnaa kɛ kↄ̃n gbãasaikɛɛo kↄ̃n wídammao kↄ̃n nawɛ̃ao kↄ̃n ĩadammao kↄ̃n wɛ́ɛtãmmao Kirisi yãnzi, zaakɛ gurↄↄ kɛ̀ ma gbãaa kɛ̃̀sãman mɛɛ̀gↄ̃ gbãa.

Kↄrintideenↄ yã Pↄlu kũna gbãa

11 Ma yↄ̃nkↄyã kɛ̀, ámbe a ma dan. Ámbe à dɛ yã à ma sáabu kpá. Baa tó má kuu pↄ́ke ũro, má kɛ̃sãna zĩ̀ri kɛ̀ a ń díɛ bíta mↄ̀nↄzi yãke guuro. 12 Ma a zĩ̀rikɛɛ ↄ̀dↄaare kↄ̃n mɛnao maamaa sèedakɛnanↄ kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kↄ̃n dabuyãnↄ guu. 13 Bↄ́ bé à a kɛ̃sã sↄsi kpaaanↄa? Ke kɛ̀ mɛ́ɛ gↄ̃ a gbɛ̃kenɛ asoo ũro yãnzimɛ? À sùu kɛmao kↄ̃n taari beeeo! 14 Tia sa ma soru kɛ̀ mà mↄ́ a kiia à gɛ̃̀n aagↄ̃deeo, mɛ́ sↄ̃ gↄ̃ a gbɛ̃kenɛ asoo ũro. Ámbe mɛ́ɛ a wɛtɛɛ, èe kɛ a pↄ́nↄn mɛ́ɛ wɛtɛɛro. Zaakɛ denↄ bé wè auziki diɛ ń nɛ́nↄnɛ, èe kɛ nɛ́nↄ bé wè diɛńnɛro. 15 Mɛ́ fↄ̃ mà pↄ́ kɛ̀ má vĩi dɛare píngi, mà a zĩnda kpáawa kↄ̃n pↄnnaao. Tó ma yeazina e kaara, a yemazina é lagon yↄ́? 16 Baa kɛ̀ a wezi kɛ̀ mɛ́ɛ gↄ̃are asoo ũro, gbɛ̃nↄ è be wɛ́ɛzɛ̃rin ma ũ, ma pↄ́ sìawa kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo. 17 Ma a ble gbɛ̃ kɛ̀ ma ń zĩawaanↄ ke gãzĩↄ́? 18 Ma kúɛ kɛ̀ Titunɛ à gá a kiia, ben ma wa gbɛ̃ndoo dànɛ. Titu a blen yↄ́? Wa nↄ̀sɛ dↄ̃nkↄ̃nloo? Wa tuuba dↄ̃nkↄ̃nloo?

19 Ée daa yã wée bↄkii wɛtɛɛn yↄ́? Lɛnlo! Wée yã oo kↄ̃n Luda dↄ̃nao kuuna Kirisi guumɛ. Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, ma beee òare píngi a kãsãpɛɛna yãnzimɛ. 20 Vĩa e ma kũu kɛ̀ tó ma mↄ a kiia, mɛ́ a le lán má yezi nàro, bensↄ̃ é ma e lán ée kpákpaa nàro. Mɛ́ɛ vĩa kɛɛ swèenɛ kↄ̃n nↄ̀sɛgↄ̃aanↄo kↄ̃n pↄfɛ̃o kↄ̃n aĩa pãsĩo kↄ̃n kↄ̃yakanao kↄ̃n kↄ̃penao kↄ̃n ĩadãnao kↄ̃n zↄkakanao. 21 Vĩa e ma kũu kɛ̀ tó ma ɛara ma mↄ a kiia, ma Luda é tó wí ma kũ a aɛzĩ. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ durun kɛ̀ yã, aↄ̃ gbãsĩ kɛ̀, aↄ̃ pãpãa kɛ̀, aↄ̃ wísaiyã kɛ̀nↄ, tó aↄ̃ↄe nↄ̀sɛ liɛ wà mì kɛ̃̀ yã pìnↄaro, mɛ́ pↄsiaa kɛńyo.

13

Lɛ́dammana zãa

1 À gɛ̃̀n aagↄ̃deen yɛ̀ kɛ̀ mɛ́ mↄ́ a gwa. Wè yã píngi yãpuraa ma sèedade gↄ̃ↄn plaaa ke gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ lɛ́zĩ. 2 Ma gĩakɛ ma lɛ́ dà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ durun kɛ̀nↄa yã kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄ dↄ ma mↄna a kiia gɛ̃̀n plaadeeo, tia ma ɛara mɛ́ɛ lɛ́ daaḿma dↄ baa kɛ̀ má kúaoro, tó ma ɛara ma mↄ dↄ, mɛ́ ń gbɛ̃ke tóro yoo. 3 Ée sèeda wɛtɛɛ kɛ̀ Kirisi e yã oo ma gãzĩn yↄ́? Tↄ̀! Èe kɛ Kirisi gbãaa sainlo, à gbãa a tɛ́. 4 Baa kɛ̀ à gà lía gbãasaikɛɛ guu, à kuu tia kↄ̃n Luda gbãaaomɛ. Lɛmɛ kuuna à guu wá kú kↄ̃n gbãasaikɛɛo lɛ se, mↄde wégↄ̃ kúo a tɛ́ kↄ̃n Luda gbãaao.

5 À a zĩnda tàasi kɛ à gwa, tó á kú Yesu Kirisi náanɛkɛna guu. À kɛkɛ à a zĩnda gwa. Á dↄ̃ kɛ̀ Kirisi kú a guuroo? Tó lɛnlo, a funamɛ. 6 Má dↄ̃ kɛ̀ é e kɛ̀ wée furo. 7 Wée wɛ́ɛ kɛɛ Ludaa, lɛ àton à zaa ke kɛro. Èe kɛ lɛ gbɛ̃nↄ wa zĩ sáabu kpá yãnzinlo, lɛ à à maaa kɛ yãnzimɛ, baa tó wèe wa gwaa gbɛ̃ funanↄ ũ. 8 Wé fↄ̃ wà bↄ yãpuraa kpɛɛro, sé wà zɛ́o. 9 Tó wá gbãa vĩro bensↄ̃ á gbãa, wa pↄↄ ègↄ̃ nnamɛ. Weè adua kɛare, lɛ à kɛkɛ à bↄ maa. 10 Ma yã beeenↄ kɛ̃̀are kɛ̀ má kúaoro, lɛ tó ma mↄ, màton kɛare pãsĩ kↄ̃n iko kɛ̀ Dii kpàmaaoro. À kpàma a kãsãpɛɛna yãnzimɛ, èe kɛ a lɛɛna yãnzinlo.

11 Tↄ̀, ma gbɛ̃nↄ, à pↄnnaa kɛ. À yã kɛkɛ à bↄ maa. À ma lɛ́damma ma. À lɛ́dolɛ kɛ àgↄ̃ nna kↄ̃o, Luda yenzide aafiadee gↄ̃ kúao. 12 À ì kpákↄ̃a kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ lɛ́pɛmmanao. Luda gbɛ̃nↄ ì kpàawa ń píngi. 13 Dii Yesu Kirisi gbɛ̃kɛɛ kɛare, Luda gↄ̃ yeazi, kↄ̃gbɛ̃kɛɛ gↄ̃ kú a tɛ́ kↄ̃n Luda Ninio a píngi.

GALATIANƆ

1

2

3

4

5

6

GALATIANƆ

1

Baaru nna pãndee kuuro

1-2 Mamↄma Pↄlu Luda zĩ̀ri kↄ̃n ma Yesude daa kɛ̀ wá lɛdoonↄ píngi, wámbe wa takada kɛ̀ kɛ̃̀ sↄsi kɛ̀ kú Galatia bùsu guunↄ deenↄnɛ. Ma zĩ̀rikɛɛ e bↄ gbɛ̃nↄ kiia ke gbɛ̃ntee gãzĩro, Yesu Kirisi kↄ̃n De Luda kɛ̀ à à fɛ̀ɛ bↄna gaan-o bé à ma zĩ. 3 Wa De Luda kↄ̃n Dii Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛare, à a gba aafia. 4 Kirisi gì a wɛ̃̀ndizi wa De Luda pↄyezia, à wa durun kɛ̃̀we, lɛ à wa bↄ anduna tia zaaa kɛ̀kiin. 5 Luda bé à gakui vĩ gurↄ píngi! Aami.

6 Kɛ̀ ée kpɛɛ lii Luda kɛ̀ à a sisi a gbɛ̃kɛɛ guunɛ kpakpaa lɛ, à aɛ dↄ̀ zɛ́ pãndea, yã pì bↄ̀ ma saɛ maamaa. 7 Baaru nna pãnde kee kuuro. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà Kirisi baaru pì liɛnↄↄ e a liikↄ̃amɛ. 8 Baa tó wapinↄ ke malaika kɛ̀ bↄ̀ ludambɛ baaru nnaa kɛ̀ èe kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n kɛ̀ wá òareeoro waazi kɛ̀are, Luda láari kɛa. 9 Wá òare yã bensↄ̃ mɛ́ɛ ooare dↄ, tó gbɛ̃ke baaru nnaa kɛ̀ èe kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n kɛ̀ á màoro waazi kɛ̀are, Luda láari kɛa.

10 Mɛ́ɛ sáabu wɛtɛɛ gbɛ̃nteean yↄ́, ke Luda? Mɛ́ɛ wɛtɛɛ ma yã ká gbɛ̃nteenɛn yↄ́? Tó gbɛ̃nteen má yezi à káńnɛ ai tia, ɛ̃ndɛ̃ Kirisi zↄ̀blerin ma ũro.

Yesu Pↄlu sɛna a zĩ̀ri ũ

11 Ma gbɛ̃nↄ, má yezi à dↄ̃ kɛ̀ baaru nnaa kɛ̀ mɛɛ̀ kpáaree e bↄ gbɛ̃ntee kiiaro. 12 Mɛ́ɛ ma gbɛ̃ntee kiiaro, gbɛ̃ke bé à dàmɛro, Yesu Kirisi bé à bↄ̀ à mↄ̀omɛ.

13 Á mà lán má kuu nà yã Yudanↄ dↄnzizɛn. Ma wɛ́ɛ tã̀ Luda sↄsi gbɛ̃nↄa pãsĩpãsĩ, má wɛ̀tɛ mà ń kaatɛ. 14 Ma Yudanↄ dↄnzizɛ pì yã kũ̀ ↄplaplaa dɛ ma sáanↄla pari, ma aĩa dɛńla wa dezinↄ fɛɛakaarayã pì guu. 15 Mↄde Luda ma diɛ a pↄ́ ũ zaa ma da gbɛɛɛn. Kɛ̀ ma sisina a gbɛ̃kɛɛ guu gurↄↄ kàmɛ, 16 ben à a Nɛ́ gbàrɛma, lɛ mà à baaru nnaa kpá bori pãndenↄnɛ. Mɛ́ɛ gá dada gbɛ̃ke gãzĩro, 17 mɛ́ɛ gá Yerusalɛmu gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu zĩ̀rinↄ ũ ma ãanↄ kiiaro, ma gaa Larubunↄ bùsun gↄ̃ↄmɛ, ben ma ɛara ma su Damasiku.

18 Wɛ̃̀ aagↄ̃ↄ gbɛran ma gaa Yerusalɛmu, lɛ wà kↄ̃ dↄ̃ kↄ̃n Pitao, ben ma kɛo gurↄ gɛ̃ro. 19 Mɛ́ɛ zĩ̀ri pãnde ero, sé Dii dãaro Yemisi. 20 Yã kɛ̀ má kɛ̃̀aree pì, má sì kↄ̃n Ludao kɛ̀ ɛgɛɛn má tòro. 21 Beee gbɛran ma gaa Siria bùsun kↄ̃n Silisia bùsuo. 22 Gurↄ beeea Kirisi sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Yudeanↄↄ e wɛ́ɛ simalɛro, 23 mↄde aↄ̃ↄ mà wà bè, gbɛ̃ kɛ̀ èe wɛ́ɛ tãaḿma yã bé èe dↄnzizɛ kɛ̀ à wɛ̀tɛ à kaatɛ pì waazi kɛ tia sa, 24 ben aↄ̃ Luda tↄ́ bↄ̀ ma yã musu.

2

Pↄlu kↄ̃yãmana kↄ̃n zĩ̀ri kpaaanↄ

1 Wɛ̃̀ gɛ̃ro dosai gbɛra ma ɛara ma gaa Yerusalɛmu kↄ̃n Banabao. Ma Titu sɛ̀, à gàawao se. 2 Ma gaa gwe, kɛ̀ Luda bé à bↄ̀ à mↄ̀mazi à bè mà gá yãnzimɛ. Ben ma baaru nnaa kɛ̀ mɛɛ̀ kpá bori pãndenↄnɛ bↄ̀kↄ̃tɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃nsi ũunↄnɛ ńtɛ̃ɛ, lɛ zĩi kɛ̀ má kɛ̀ kↄ̃n kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛo tón kɛ pãro. 3 Titu kɛ̀ wá lɛdo, baa kↄ̃n a Girikikɛɛo, aↄ̃ↄe gã naa à bã̀ngu kɛro. 4 Yã pì fɛ̀ɛ Yesude ɛgɛɛ kɛ̀ aↄ̃ gɛ̃̀wazi kpãinↄ musumɛ. Aↄ̃ gɛ̃̀wazi lɛ wà wa wɛ̃ɛnɛkɛna Kirisi Yesu guu asii gwa aↄ̃ wa da zↄ̀blenammɛ, 5 ben weè we wà mì sìɛńnɛro baa féte, lɛ à e àgↄ̃ baaru nnaa pì yãpura kũna yãnzi. 6 Gbɛ̃ kɛ̀ wèe ń gwaa gbɛ̃nsi ũunↄↄ e yãke kaaramɛro. Lán aↄ̃ↄ dɛ nà e kɛmɛ yãke ũro, zaakɛ Luda è gbɛ̃ke wɛ́ɛ gwaro. 7 Aↄ̃ↄ è Luda baaru nna kpana bori pãndenↄnɛ nàmɛ ma ↄzĩ, lán à à kpana Yudanↄnɛ nà Pitanɛ a ↄzĩ nà. 8 Zaakɛ lán Luda zĩi kɛ̀ Pita gãzĩ nà a zĩ̀rikɛ yã musu Yudanↄ tɛ́, lɛn à zĩi kɛ̀ ma gãzĩ bori pãndenↄ tɛ́ lɛ. 9 Yemisi kↄ̃n Pitao kↄ̃n Yohana kɛ̀ wèe ń gwaa Luda sↄsi wesagba ũunↄ gbaa kɛ̀ Ludaa dàmɛɛ dↄ̃̀, ben aↄ̃ ↄ kpàwa, wamↄwa kↄ̃n Banabao kↄ̃gbɛ̃kɛɛ sèeda ũ. Aↄ̃ↄ sì wà gá bori pãndenↄ kiia, aↄ̃mↄnnↄ sↄ̃ Yudanↄ kiia. 10 Yã kɛ̀ aↄ̃ↄ yezin yɛ̀, ń takaasideenↄ yã gↄ̃ dↄwagu. Gurↄ beeea sↄ̃ wa mɛ̀ wã̀ kↄ̃n à kɛnao kↄ̀.

Yesu náanɛkɛna bé è wa mì sí

11 Kɛ̀ Pita mↄ̀ Antiↄku, ma ginɛ tɛ̃tɛ̃ntɛ̃, kɛ̀ à zã̀ yãa yãnzi. 12 Zaakɛ ai Yemisi zĩ̀rinↄ gↄ̃ gá ká, è pↄ́ ble kↄ̃n bori pãndenↄomɛ. Kɛ̀ aↄ̃ kà, ben à bↄ̀ru kpɛɛ à kɛ̃̀ḿma, kɛ̀ èe vĩa kɛɛ Yuda kɛ̀ aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n bã̀ngukɛna yãonↄnɛ yãnzi. 13 Yuda kpaaanↄ nàa mↄnafikikɛna pì guu. Baa Banaba se aↄ̃ à gà wà nàḿma. 14 Kɛ̀ má è aↄ̃ baaru nna yãpura kũna a zɛ́aro, má ò Pitanɛ aↄ̃ píngi wáa: N Yuda ina ń kuu lán bori pãnde bà, èe kɛ lán Yuda bànlo. À kɛ̀ dia nɛɛ̀ gã na bori pãndenↄa, lɛ aↄ̃gↄ̃ Yudanↄ yã kũna?

15 Yudanↄn wa ũ ina guu, bori pãnde durunkɛrinↄn wa ũro. 16 Mↄde wá dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ke è bↄ maa doka pì kɛna yãnziro, séde Yesu Kirisi náanɛkɛna ado. Baa wapinↄ, wa Kirisi Yesu náanɛ kɛ̀, lɛ wà e wà bↄ maa wa Kirisi náanɛkɛna pì yãnzimɛ, èe kɛ doka pì kɛna yãnzinlo, zaakɛ gbɛ̃ke è bↄ maa dokakũna yãnziro. 17 Gurↄↄ kɛ̀ wée wɛtɛɛ wà bↄ maa Kirisi guu, tó wá è durunkɛrinↄn wa ũ se, beee bè Kirisi e durun gbaa zɛ́n yↄ́? Auo! 18 Tó ma ɛara mɛ́ɛ doka kɛ̀ má gbòro kɛkɛɛ, doka pì taarideen ma ũ gwe. 19 Zaakɛ ma gↄ̃ gɛ̀ ũ doka pì musu, ben ma kpɛɛ lìnɛ, lɛ màgↄ̃ kuu Luda pↄ́ ũ yãnzi. Ma ga lía kↄ̃n Kirisio. 20 Mámbe má kuu dↄro, Kirisi bé à kú ma guu. Tia sa ma gbɛ̃nteekɛɛ guu má kú Luda Nɛ́ kɛ̀ yemazi à gì a wɛ̃̀ndizi ma yãnzi náanɛkɛna guumɛ. 21 Mɛ́ɛ Luda gbɛ̃kɛɛ da pãro. Tó gbɛ̃ è bↄ maa doka pì yãnzimɛ, ɛ̃ndɛ̃ Kirisi gà pãmɛ.

3

Musa doka kↄ̃n ludanaanɛkɛnao

1 A Galatia mìsaideenↄ! Wà pↄ́ dàawan yↄ́? Wa Yesu Kirisi gana lía ↄ̀dↄaare à è sãnsãn. 2 Má yezi mà yã mɛ̀n doo gbekaawa. A Luda Nini è dokakũna yãnzin yↄ́, ke yã kɛ̀ á mà pì náanɛkɛna yãnzimɛ? 3 À kɛ̀ dia a gↄ̃ mìsaideenↄ ũ lán kɛ̀ bà? A naa kↄ̃n Luda Nini gbãaao, ben ée mì dɛɛ kↄ̃n a zĩnda gbãaaoↄ́? 4 A nawɛ̃a bíta kɛ̀ pãn yↄ́? Auo, èe kɛ pãro. 5 Luda a Ninii kpàawa, à dabuyãnↄ kɛ̀ a tɛ́ a dokakũna yãnzin yↄ́, ke yã kɛ̀ á mà pì náanɛkɛna yãnzimɛ?

6 À gwa Ibraĩa. À Luda náanɛ kɛ̀, ben Ludaa tò yã bↄ̀o nna a náanɛ kɛ̀ à kɛ̀ yãnzi. 7 Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Luda náanɛ kɛɛnↄ bé Ibraĩ boriinↄ ũ. 8 Luda yã takada gĩakɛ à à baaru kpà Ibraĩnɛ à bè, Luda é aubarika da bori píngin à gãzĩ, zaakɛ Luda yã takada pì gĩakɛ à dↄ̃ kɛ̀ Luda é tó yã bↄ nna kↄ̃n bori pãndenↄ a náanɛ kɛ̀ aↄ̃é kɛ yãnzi. 9 Lɛn Luda è aubarika da gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe à náanɛ kɛɛnↄn lɛ, lán à kɛ̀ a náanɛkɛri Ibraĩnɛ nà. 10 Gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n dokakũnao gↄ̃̀ láari pↄ́ ũmɛ, zaakɛ à kɛ̃na Luda yãn wà bè, gbɛ̃ kɛ̀ yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kú doka takada guunↄ kũna píngi a zɛ́aroo nɛ́ láari pↄ́mɛ. 11 Wá dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ Luda è tó yã bↄ̀ńyo nna dokakũna yãnziro, zaakɛ wà bè, gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa tò yã bↄ̀o nna a náanɛ kɛ̀ èe kɛɛ yãnzi bé eégↄ̃ kuu. 12 Doka e kↄ̃ e kↄ̃n ludanaanɛkɛnaoro, zaakɛ wà bè, gbɛ̃ kɛ̀ yã pì kɛ̀, adee é wɛ̃̀ndi e à guu. 13 Kirisi gↄ̃̀ láari pↄ́ ũ wa gɛ̃ɛ ũ, à wa bↄ doka láari guu, zaakɛ à kɛ̃na Luda yãn wà bè, gbɛ̃ kɛ̀ wà lògo lía nɛ́ láari pↄ́mɛ. 14 Beee kɛ̀ lɛ lɛ aubarika kɛ̀ Ludaa dà Ibraĩn e à gↄ̃ bori pãndenↄnɛ Kirisi Yesu gãzĩmɛ, lɛ wà Ninii kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀ e à náanɛkɛna yãnzi.

Musa doka kↄ̃n Luda lɛ́gbɛ̃nao

15 Ma gbɛ̃nↄ, gbɛ̃ntee yãkɛna takan mɛ́ɛ ooare. Tó gbɛ̃ lɛ́gbɛ dìɛ, bensↄ̃ à sèedadeenↄ vĩ, weé fↄ̃ wà gbororo, weé fↄ̃ wà yãke kaaranlo. 16 Lɛn Luda lɛ́ gbɛ̃̀ Ibraĩnɛ lɛ kↄ̃n à boriio. Luda yã takada e be kↄ̃n à boriinↄ lán gbɛ̃ pariinↄn à tɛ́ḿma bàro, à bè kↄ̃n à boriiomɛ. Gbɛ̃ mɛ̀n don à tɛ́a, àmbe Kirisi ũ. 17 Yã kɛ̀ má yezi mà oon yɛ̀: Luda gĩakɛ à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ yã à bè a bà égↄ̃ kúo. Wɛ̃̀ wàa plaa kↄ̃n mɛ̀n baaakurio gbɛran doka mↄ̀. Doka pì é fↄ̃ à lɛ́gbɛ̃na pì gbororo, eé fↄ̃ à à kɛ pãro. 18 Tó wè Luda aubarika e dokakũna guu, ɛ̃ndɛ̃ èe bↄ à lɛ́gbɛ̃na guu dↄro. Mↄde Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Ibraĩnɛ, kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ yãnzimɛ. 19 Bↄ́yãnzi à doka dìɛzi dↄↄ? À doka kàara ai Ibraĩ borii kɛ̀ Luda lɛ́ gbɛ̃̀ à yã musu gↄ̃ mↄ́mɛ, lɛ gbɛ̃nↄ e wà dↄ̃ kɛ̀ wà dɛ taarideenↄ ũ Luda kiia yãnzi. Luda a doka pì kpà malaikanↄa, aↄ̃ nà yãkɛkɛrinɛ a ↄzĩ, à diɛ gbɛ̃nↄnɛ. 20 Luda lɛ́gbɛ̃na sↄ̃, à yãmɛ ado, à bà kú kↄ̃n yãkɛkɛrioro.

21 Tↄ̀, doka pì bↄ̀ Luda lɛ́gbɛ̃na kpɛɛn yↄ́? Lɛnlo! Tó doka kɛ̀ è wɛ̃̀ndi kpáḿma kuu yã, lɛ wa bↄ maa doka pì yãnzi. 22 À kɛ̃na Luda yãn wà bè, durun gbɛ̃ sãnda píngi kà kpɛ́n, lɛ aubarika kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀ pì e à gↄ̃ Yesu Kirisi náanɛkɛrinↄ pↄ́ ũ à náanɛ kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ pì yãnzi.

23 Zaalɛ Yesunaanɛkɛna e mↄ́ro, doka wa ka kpɛ́n, à wa kũna pisinanↄ ũ ai Yesunaanɛkɛna kɛ̀ èe mↄↄ gàa à bↄ̀o gupuraaa. 24 Lɛn doka pì dɛ wa gwàri ũ lɛ yã ai Kirisi gↄ̃ mↄ́, lɛ yã bↄwao nna à náanɛkɛna yãnzi. 25 Lán Yesunaanɛkɛna sù nà sa, wa bↄ wa gwàri yãn.

26 Kuuna Kirisi Yesu guu á dɛ Luda nɛ́nↄ ũ a píngi à náanɛ kɛ̀ ée kɛɛ yãnzi, 27 zaakɛ amↄa kɛ̀ a batisi kɛ̀ Kirisi pↄ́ ũunↄ, a Kirisi dà sɛ̀ɛ. 28 Yudanↄ kↄ̃n bori pãndenↄ, zↄ̀nↄ kↄ̃n wɛ̃ɛnɛnↄ, gↄ̃gbɛ̃nↄ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄↄ doodona kↄ̃nɛro, zaakɛ a píngi pↄ́ dↄ̃nkↄ̃n a ũ kuuna Kirisi Yesu guu. 29 Tó á dɛ Kirisi pↄ́ ũ, á dɛ Ibraĩ boriinↄ ũmɛ, bensↄ̃ á dɛ aubarika kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ blèrinↄ ũ.

4

1 Mɛ́ɛ ooare, gurↄↄ kɛ̀ túbibleri dɛ nɛ́ ũ, baa tó à de auzikinↄↄ dɛ à pↄ́ ũ píngi, à dɛ zↄ̀laro. 2 È mì siɛ gwàrinↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ ai gurↄↄ kɛ̀ à dee dìɛa. 3 Lɛn wapinↄ se, gurↄↄ kɛ̀ wée kàsa kũro, weè zↄ̀ ble anduna pↄ́ kɛ̀ wè mì siɛńnɛnↄnɛ. 4 Kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ Ludaa dìɛ kà, à a Nɛ́ zĩ̀, wà à ì gbɛ̃ntee ina ũ Musa doka guu, 5 lɛ à wamↄwa kɛ̀ wée zↄ̀ blee Musa dokanɛnↄ bo, wà gↄ̃ à nɛ́nↄ ũ. 6 Luda a Nɛ́ Ninii dà wa swɛ̃̀ guu, kɛ̀ wá dɛ à nɛ́nↄ ũ yãnzi. Ninii pì è wii lɛ́ à be: Baa, ma De! 7 Beee yãnzi zↄ̀n n ũ dↄro, nɛ́n n ũ. Lán Luda nɛ́n n ũ nà, à n kɛ a túbibleri ũmɛ.

Pↄlu bídikɛna Galatianↄ yãa

8 Gurↄↄ kɛ̀ á Luda dↄ̃ro, eè dↄ pↄ́ kɛ̀ dɛ Luda ũroonↄzi. 9 Lán á Luda dↄ̃ nà tia sa, atɛ̃nsa kɛ̀ Ludaa a dↄ̃, bↄ́yãnzi a ɛara ée aɛ dↄↄ pↄ́ gina futa gbãasai pìnↄazi dↄↄ? Bↄ́yãnzin a ɛara á yezi à dↄńzi dↄzi? 10 Eè gurↄ kenↄ kↄ̃n mↄ kenↄ kↄ̃n zĩbaa kenↄ kↄ̃n wɛ̃̀ kenↄ tɛ̃̀ bo. 11 Vĩa ma kũ a yã musu. Ase zĩ pãan má kɛ̀ a tɛ́ↄ́?

12 Ma gbɛ̃nↄ, ma wɛ́ɛ kɛ̀awa, à gↄ̃ lán ma bà, zaakɛ ma gↄ̃ lán a bà. Ée taari kɛmɛ yãro. 13 Á dↄ̃ kɛ̀ gyãkɛna guun ma baaru nnaa kpàare káaku. 14 Baa kɛ̀ ma gyãkɛna kɛ̀are yↄ̃agwana ũ, ée kya kámaguro, ée lóu sumaro, a ma si lán Luda malaika kesↄ̃ Kirisi Yesu bàmɛ. 15 Aubarika kɛ̀ ée kɛɛmɛ yãa kɛ̀ diaa? Mɛ́ fↄ̃ mà o a yã musu mà be, tó eé sí kɛ yã, lɛ a a wɛ́ɛ bↄ̀bↄ á kpàma. 16 Kɛ̀ ma yãpuraa òare yãnzin ma gↄ̃ a zanguri ũzi saↄ́? 17 Gbɛ̃ mↄ̀nↄ mɛ̀ wã̀ kↄ̃n a yão, mↄde à maaa yãnzinlo. Aↄ̃ↄ yezi à kɛ̃wamɛ, lɛ à naḿma. 18 Mɛ̀wãna kↄ̃n gbɛ̃ yão à maaa yãnzi bé à nna. Ma mɛ̀ wã̀ kↄ̃n a yão gurↄ píngimɛ, èe kɛ gurↄↄ kɛ̀ má kúao adonlo. 19 Ma nɛ́ yenzideenↄ, mɛ́ɛ a ina wãwãa kɛɛ dↄ ai Kirisi gↄ̃ sↄ̀ kɛ a guu. 20 Má yezi màgↄ̃ kúao tia, lɛ mà a yã'ona liɛ, zaakɛ ma bídi kɛ̀ a yãamɛ.

Agyara kↄ̃n Sarao

21 À omɛ, amↄa kɛ̀ á yezi doka gↄ̃ iko vĩawaanↄ, ée yã kɛ̀ à kɛ̃na Musa doka takada guu maroo? 22 Wà bè Ibraĩ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gↄ̃ↄn plaa. À à doo ì kↄ̃n zↄ̀omɛ, ben à à doo ì kↄ̃n wɛ̃ɛnɛo. 23 Zↄ̀ pì nɛ́ ì gbɛ̃nteekɛɛ guumɛ, ben wɛ̃ɛnɛ a pↄ́ ì Luda lɛ́gbɛ̃na yãnzi. 24 Nↄgbɛ̃ pìnↄ yã dɛwe yáasi taka ũ, Luda bà kuunańyo yã lɛo plaaa ũ. À doo bↄ̀ Sinai kpii kiiamɛ, è zↄ̀kɛɛ ińnɛ. Àmbe Agyara ũ. 25 À dɛ Sinai kpiii kɛ̀ kú Larubunↄ bùsun yáasi taka ũ. Yerusalɛmu tiaa dɛ à ũ dↄ, zaakɛ èe zↄ̀ blee kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ń píngimɛ. 26 Yerusalɛmu kɛ̀ kú musun wɛ̃ɛnɛ ũ. Àmbe wa da ũ. 27 Zaakɛ à kɛ̃na Luda yãn wà bè:

Ǹ pↄnnaa kɛ, n pãaa kɛ̀ nɛ́ɛ nɛ́ iro!

Ǹ guda kɛ, mmↄn kɛ̀ nɛ́ɛ nↄ̀wãwãa kɛro!

Zaakɛ mmↄn kɛ̀ n zã pã kpànzi,

n nɛ́ parii dɛ nↄgbɛ̃ kɛ̀ a zã aɛ dↄ̀a pↄ́la.

28 Amↄanↄ sↄ̃ ma gbɛ̃nↄ, Luda lɛ́gbɛ̃na nɛ́nↄn a ũ lán Isaaku bà. 29 Nɛ́ kɛ̀ wà ì gbɛ̃nteekɛɛ guu ĩa dà nɛ́ kɛ̀ wà ì kↄ̃n Luda Nini gbãaaoa. Lɛn à dɛ lɛ kↄ̃n à tiaao. 30 À kɛ̃na Luda yãn diamɛ? Wà bè: Ǹ pɛ́ zↄ̀ pìa kↄ̃n a nɛ́o, zaakɛ zↄ̀ nɛ́ é túbi ble kↄ̃n wɛ̃ɛnɛ nɛ́oro. 31 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, zↄ̀ nɛ́nↄn wa ũro, wɛ̃ɛnɛ nɛ́nↄn wa ũ.

5

Gↄ̃na wɛ̃ɛnɛnↄ ũ Kirisi guu

1 Gↄ̃na wɛ̃ɛnɛnↄ ũ yãnzin Kirisi wa bozi. À zɛo gíngin, àton tó wà ɛara wà bà káare a yĩn zↄ̀nↄ ũ dↄro.

2 Mamↄma Pↄlu mɛ́ɛ ooare, tó á tò wà bã̀ngu kɛ̀are, Kirisi é kaarana kɛarero. 3 Ma ɛara má ò, ma kaaraare, gbɛ̃ kɛ̀ tò wà bã̀ngu kɛ̀are, séto à mì siɛ Musa dokanɛ píngi. 4 Amↄa kɛ̀ ée wɛtɛɛ à bↄ maa doka guunↄ, a a zĩnda kɛ̃̀ Kirisia, a kɛ̃ Luda gbɛ̃kɛɛa. 5 Yesu náanɛkɛna guu wá bↄna maaa tãmaa vĩ, wa wɛ́ɛ dↄzi kↄ̃n à Ninii gbãaao. 6 Kirisi Yesu guu bã̀ngukɛna ke bã̀ngukɛnasai yãke vĩro, séde Yesu náanɛkɛna kɛ̀ è yenzi ińnɛ.

7 Ée gaa aɛ yã maamaa. Dé bé à tɛna yãpuraazi zɛ́ zↄ̃̀aree? 8 Yã kɛ̀ a à zɛ́ è e bↄ Luda kɛ̀ à a sisi à a sɛɛ kiiaro. 9 Burɛdi ɛ̃zɛ̃ nɛ́ngo è flawadɛna sɛ́sɛ píngi. 10 Má a náanɛ vĩ Dii guu, kɛ̀ é nↄ̀sɛ pãnde daro. Gbɛ̃ kɛ̀ èe a liikↄ̃a sↄ̃ é a zĩ gbɛ̀ e, baa démɛ. 11 Mapi sↄ̃ ma gbɛ̃nↄ, tó bã̀ngukɛna waazin mɛ́ɛ kɛɛ ai gbã̀a, bↄ́yãnzin wèe wɛ́ɛ tãamazi dↄↄ? Tó lɛmɛ, lɛ Kirisi gana lía yã é ↄ̃ gbɛ̃kearo. 12 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe a liikↄ̃a kↄ̃n bã̀ngukɛyãonↄ gá wà ń zĩnda fɛ̀ɛ kɛ se.

13 Amↄanↄ sↄ̃ ma gbɛ̃nↄ, Luda a sisi à gↄ̃ wɛ̃ɛnɛnↄ ũmɛ, mↄde àton tó a gↄ̃na wɛ̃ɛnɛnↄ ũu pì gↄ̃are pↄyezikɛna zɛ́ ũro. Àgↄ̃ mì siɛkↄ̃nɛ kↄ̃n yenzio, 14 zaakɛ yã mɛ̀n doo kɛ̀kiin Musa doka píngi mì ũ: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃daaazi lán n zĩnda wɛ̃̀ndi bà. 15 Tó ée swaa tɛ̃tɛ̃ɛkↄ̃a ée kↄ̃ sósoo, à làakari kɛ kↄ̃kaatɛnazi.

Luda Nini dↄnnɛna aɛ

16 Mɛ́ɛ ooare, à tó Luda Ninii dↄare aɛ, a gbɛ̃nteekɛpↄyezi é mì dɛ. 17 A gbɛ̃nteekɛpↄyezi è kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n Luda Nini pↄ́oro, bensↄ̃ Luda Nini pↄyezi è kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n a gbɛ̃nteekɛpↄoro. Aↄ̃è gíkↄ̃zimɛ, beee yãnzi eè fↄ̃ à yã kɛ̀ á yezi kɛro. 18 Tó Luda Ninii e dↄↄare aɛ, doka iko vĩawaro.

19 Wá wa gbɛ̃nteekɛdanↄ dↄ̃ sãnsãn: Pãpãkɛna, gbãsĩkɛna, wísaiyã, 20 tãagbãgbãna, ɛ̃zɛ̃dekɛɛ, zangu, swèe, nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ, nↄ̀sɛwãaa, dɛnlawɛtɛna, kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana, kↄ̃kpaatɛtɛna, 21 kɛna kↄ̃o ĩi, wɛ̃dɛna, kↄ̃kↄ̃pãpã'ona kↄ̃n yã beee takanↄ. Ma à lɛ́ dàawa lán má dàawa nà yã, yã beee taka kɛ̀rinↄ é kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia blero.

22 Luda Nini sↄ̃ è yenzi ińnɛ kↄ̃n pↄnnaao kↄ̃n aafiao kↄ̃n mɛnao kↄ̃n gbɛ̃kɛɛo kↄ̃n maakɛnao kↄ̃n náanɛo 23 kↄ̃n busɛkɛɛo kↄ̃n zĩndakũnadↄ̃ↄo. Doka ke è gí yã beeenↄ takaziro. 24 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ Kirisi Yesu pↄ́ ũunↄ ń gbɛ̃nteekɛda pà lía kↄ̃n a pↄ́nidɛnanↄ kↄ̃n a pↄyezinↄ lɛdo. 25 Lán wá kú Luda Nini gãzĩ nà, wà à dↄ̀rↄ sɛ́. 26 Wàtongↄ̃ wada vĩro, wàton kↄ̃ dↄkↄ̃aro, wàton nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kpá kↄ̃oro.

6

Ɔdana kↄ̃a

1 Ma gbɛ̃nↄ, tó a gbɛ̃ke gà à sã̀sã à durun kɛ̀, amↄa kɛ̀ Luda Ninii e dↄↄare aɛnↄ à gↄ̃gↄ̃o busɛbusɛ, à làakari kɛ lɛ wàton a yↄ̃ wà gwa sero. 2 Àgae kↄ̃ aso sɛ́. Ée Kirisi doka papaan gwe. 3 Tó gbɛ̃kee e a zĩnda gwaa pↄ́ke ũ, bensↄ̃ à kuu pↄ́ke ũro, èe a zĩnda sãsãamɛ. 4 Baade a yãkɛna tàasi kɛ, gbasa à ĩa dã. Àton a yã lɛkↄ̃zi kↄ̃n gbɛ̃ pãnde pↄ́oro, 5 zaakɛ baade é a zĩnda aso sɛ́mɛ.

6 Gbɛ̃ kɛ̀ wèe Luda yã daanɛ, à a auziki li a dannɛrinɛ.

7 Àton a zĩnda kɛkɛro, Ludaa e sí faboro. Pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ tↄ̃̀n è kɛ̃. 8 Tó gbɛ̃ tↄ̃̀ a gbɛ̃nteekɛdaa, eé kaatɛna inɛ. Tó gbɛ̃ tↄ̃̀ Luda Nini dↄnɛna aɛ guu sↄ̃, eé wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo inɛ. 9 Wàton kpasa kↄ̃n maakɛnaoro, zaakɛ tó wée kámma booro, wé àre e a gurↄↄa. 10 Beee yãnzi tó wa zɛ́ è, wàgae à maaa kɛ baade pínginɛ, atɛ̃nsa wa Yesu náanɛkɛri daanↄ.

Lɛ́zamma

11 À wɛ̃zã gbèregbere kɛ̀ má kɛ̃̀ kↄ̃n ma zĩnda ↄↄo gwa sa.

12 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe yã kɛɛ gbɛ̃nↄ wɛ́ɛ yãnzinↄ bé wèe gã naaawa kↄ̃n bã̀ngukɛyão, lɛ wàton wɛ́ɛ tãḿma zɛna kↄ̃n Kirisi gana lía yãoro yãnzi. 13 Baa bã̀ngukɛri pìnↄ see doka kũnaro. Aↄ̃ↄ yezi à bã̀ngu kɛ, lɛ wà e wà ĩa dã a sèeda pì yã musu yãnzimɛ. 14 Mɛ́ ĩa dã pↄ́ke yã musuro, séde wa Dii Yesu Kirisi gana lía yã baasiro, zaakɛ beee yãnzi anduna gↄ̃̀mɛ gɛ̀ ũzi bensↄ̃ ma gↄ̃ gɛ̀ ũ andunanɛ. 15 Bã̀ngukɛna ke bã̀ngukɛnasai yãke vĩro, séde gↄ̃na gbɛ̃ dufu ũu. 16 Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã pì kũnanↄnɛ, à ń gba aafia. Aↄ̃mbe Isaraili yãpuraanↄ ũ.

17 Zaa gbã̀a gbɛ̃ke tón wɛ́ɛ tãma dↄro. Ĩaa kɛ̀ wà dàma Yesu yãnzi bↄ̀gbɛ kpɛ́ kú ma mɛ̀a.

18 Ma gbɛ̃nↄ, wa Dii Yesu Kirisi gbɛ̃kɛɛ kɛare! Aami.

ƐFESUDEENƆ

1

2

3

4

5

6

ƐFESUDEENƆ

1

Gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Ludaa kɛ̀we Kirisi guu

1 Mamↄma Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀ri Luda pↄyezina guu, mámbe ma takada kɛ̀ kɛ̃̀ Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Kirisi Yesu náanɛ kɛɛ zaa Ɛfesunↄnɛ. 2 Wa De Luda kↄ̃n Dii Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛare, à a gba aafia.

3 Wà Luda wa Dii Yesu Kirisi De sáabu kpá! Wa kuuna Kirisi guu Luda a Ninii aubarika píngi dàwagu zaa musu. 4 À wa sɛ a guu anduna kaɛna ã, lɛ wa kuuna gↄ̃ dɛnɛ adona see sai. Yenzi guu 5 à gĩakɛ à wa diɛ a nɛ́nↄ ũ Yesu Kirisi gãzĩ lán èe wɛtɛɛ a pↄyezi guu nà, 6 lɛ à tↄ́ bↄ a gbɛ̃kɛ gakuidee kɛ̀ à kɛ̀we a Nɛ́ yenzidee guu yãnzi. 7 À guu à wa bo kↄ̃n a aruo. À wa taarinↄ kɛ̃̀we a gbɛ̃kɛ bíta 8 kɛ̀ à kɛ̀we à gɛ̃̀ ↄla yãnzi. Ɔ̃ndↄ̃ píngi kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ píngio guu 9 à tò wa a pↄyezi asii dↄ̃̀ lán à zɛ̀o à kɛ Kirisi gãzĩ nà. 10 Tó à pↄyezi pì kɛgurↄↄ kà, eé pↄ́ píngi kakↄ̃a Kirisi ń Mìdeenɛ, pↄ́ kɛ̀ kú musu kↄ̃n tↄↄtɛo píngi. 11 Luda kɛ̀ è yã píngi kɛ lán à zɛ̀o a pↄyezi guu nà gĩakɛ à wa diɛ lán èe wɛtɛɛ nà, à wa sɛ a pↄ́ ũ Kirisi guu, 12 lɛ wamↄwa kɛ̀ wa wɛ́ɛ dↄ Kirisizi zaa káakunↄ wàgↄ̃ dɛ à tↄ́ gakuide bↄ̀rinↄ ũ. 13 Apinↄ sↄ̃, a yãpura yã mà, a baaru nnaa kɛ̀ à a mì sì pì sì. À guu Luda a zĩnda sèeda kɛ̀awa à Ninii kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ ũ. 14 Àmbe túbi kɛ̀ wé e kpɛ́gaau ũ ai Luda gↄ̃ gá a gbɛ̃nↄ bo, lɛ aↄ̃ à tↄ́ gakuidee bↄ yãnzi.

Pↄlu aduakɛna Ɛfesudeenↄnɛ

15 Beee yãnzi zaa gurↄↄ kɛ̀ ma a Dii Yesu náanɛkɛna mà kↄ̃n yenzi kɛ̀ á vĩ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ ń píngi, 16 mɛ́ɛ kámma bo kↄ̃n Luda sáabukpanao a yã musuro. A yã ègↄ̃ dↄmagu ma aduakɛna guu. 17 Mɛɛ̀ wɛ́ɛ kɛ kɛ̀ De gakuide, wa Dii Yesu Kirisi Luda à a gba ↄ̃ndↄ̃ↄ à a wɛ́ɛ kɛ̃are kↄ̃n a Ninii gbãaao, lɛ à e à à dↄ̃ wásawasa. 18 Mɛɛ̀ wɛ́ɛ kɛa à a nↄ̀sɛ wɛ̃are, lɛ à e à tãmaa kɛ̀ à a sisia dↄ̃, à túbi gakuidee auziki kɛ̀ à dìɛ a gbɛ̃nↄnɛ 19 kↄ̃n a gbãa bíta bↄnsaɛ kɛ̀ èe zĩi kɛɛ wamↄwa kɛ̀ weè à náanɛ kɛɛnↄ guuo. Gbãa bíta pì zĩi kɛ̀ Kirisi guu 20 gurↄↄ kɛ̀ Luda à fɛ̀ɛ gaan à à vɛ̃̀ɛ a ↄplaazi zaa musu. 21 Gwen Kirisi dɛn kpatablerinↄ kↄ̃n ikodeenↄ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n diinↄla ń píngi kↄ̃n tↄ́ kɛ̀ wè mì siɛńnɛnↄ píngi. Èe kɛ anduna tiaa kɛ̀kii adonlo, kↄ̃n à kɛ̀ eé mↄ́omɛ dↄ. 22 Ludaa tò à iko vĩ pↄ́ píngia, ben à à dìɛ baabↄ píngi mìdee ũ sↄsinɛ. 23 Sↄsi pìn Kirisi mɛ̀ ũ, à dɛ Kirisi kɛ̀ è pↄ́ píngi papa gu píngia papana ũ.

2

Fɛɛ bↄna gaan gɛ̃na wɛ̃̀ndin

1 Á dɛ yã gɛ̀nↄ ũ Ludanɛ a taarinↄ kↄ̃n a durunnↄ yãnzi. 2 Á tɛ́ anduna kɛ̀ki tuubazi, a mì sìɛ ĩa gbãadeenↄ kínanɛ, Setãn kɛ̀ kpɛ́ dↄna ludayãmarisaideenↄnɛ aɛ pì. 3 Wa píngi wá dɛ lán ń bà yã se. Weè pↄ́ kɛ̀ wa mɛ̀ yezi kↄ̃n yã kɛ̀ wa pↄↄ gbào kɛ. Wa ina guu wá dɛ gbɛ̃ kɛ̀ Luda é pↄfɛ̃ pitaḿmanↄ ũ lán danↄ bà, 4 mↄde Luda sùu bíta, à yenzi vĩwe maamaa. 5 Gurↄↄ kɛ̀ wá dɛ gɛ̀nↄ ũ wa taarinↄ yãnzi, à wa fɛɛ kↄ̃n Kirisio lɛdo. À a mì sì a gbɛ̃kɛɛ guu. 6 Kirisi Yesu guu à wa sɛ à wa vɛ̃ɛo zaa musu, 7 lɛ à e à a gbɛ̃kɛ bíta bↄnsaɛ ↄdↄańnɛ anduna kɛ̀ eé mↄ́ guu yãnzi yã maaa kɛ̀ à kɛ̀we kuuna Kirisi Yesu guu musu. 8 Luda a mì sì a gbɛ̃kɛɛ guu Yesu náanɛ kɛ̀ á kɛ̀ yãnzi. Beee e bↄ a kiianlo, Luda bé à a gba. 9 A mìsina e bↄ a yãkɛna gãzĩnlo, lɛ gbɛ̃ke tón ĩa dãoro yãnzi. 10 Luda ↄgbɛn wa ũ. Kirisi Yesu guu à wa kɛ lɛ wàgↄ̃ kú kↄ̃n yã maaa kɛ̀ à gĩakɛ à dìɛwee kɛnao.

Gↄ̃na mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ ũ Kirisi guu

11 Amↄa kɛ̀ á dɛ bori pãndenↄ ũ ina guu, à laasuu lɛ́ a kuuna ziia. Bã̀ngudeenↄ è beare gɛfↄↄdeenↄ, mↄde aↄ̃ bã̀ngukɛna dɛ gbɛ̃ntee ↄgbɛ ũmɛ. 12 Gurↄ beeea á kuu Kirisi sai, á dɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ ũ Isarailinↄnɛ. A baka kú Luda bà kuunańyo kↄ̃n à lɛ́gbɛ̃ńnɛnao guuro. Á kú anduna guu tãmaa sai ludadↄ̃sai. 13 Kirisi Yesu guu tia, amↄa kɛ̀ á zã̀ kↄ̃n Ludao yãanↄ a sↄ̃zi kĩi kↄ̃n Kirisi aru gbãaao. 14 Àmbe wa kuuna kↄ̃o nnaa ũ, à tò Yudanↄ kↄ̃n bori pãndenↄ gↄ̃̀ mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ ũ. À mɛ̀ guu à íbɛtɛ kɛ̀ da ń dagura bĩi ũu gbòro, 15 à Musa doka kpà guuzi kↄ̃n à yãdiɛnanↄ, lɛ à tó aↄ̃ plaa ń píngi gↄ̃ao gbɛ̃ dufu mɛ̀n doo ũ. Lɛn à ń kɛ́ kↄ̃o nna lɛ. 16 À íbɛtɛ yã̀a, à ń plaa ń píngi kɛ̀ nna kↄ̃n Ludao mɛ̀ dↄ̃nkↄ̃ pì guu a gana lía yãnzi. 17 À mↄ̀ à kɛna nna kↄ̃n Ludao baaru kpà amↄa kɛ̀ á zã̀ kↄ̃n Ludaonↄnɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kĩionↄ dↄ. 18 Kirisi yãnzi wa píngi wá zɛ́ vĩ wà sↄ̃ De Ludazi kↄ̃n à Nini dↄ̃nkↄ̃ gbãaao.

19 Beee yãnzi á dɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ ke bↄ̀amↄnↄ ũ dↄro, a gↄ̃ bɛdeenↄ ũ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ, à uadeenↄ. 20 Ámbe kpɛ́ kɛ̀ Ludaa bò ɛ̃ɛ kɛ̀ zĩ̀rinↄ kↄ̃n annabinↄↄ dàɛa ũ, bensↄ̃ Kirisi Yesun à ɛ̃daɛgbɛ ũ. 21 À guun kpɛ́ pↄ́ píngi è kↄ̃ kũn, ègↄ̃ gbãa Luda kpɛ́ ũ Dii guu. 22 À guu apinↄ se, á dɛ kpɛ́ pì bobↄnↄ ũ, ámbe Luda Nini kúkii ũ.

3

Pↄlu zĩkɛna bori pãndenↄ tɛ́

1 Beee bé à tò mamↄma Pↄlu má dɛ pisina ũ Kirisi Yesunɛ a bori pãndenↄ yãnzi. 2 Ée ma lán Luda a gbɛ̃kɛkɛnnɛna zĩi dàmɛ mà kɛ a tɛ́roo? 3 Luda a asiiyã ↄ̀dↄamɛ, má kɛ̃̀are féte kↄ̀. 4 Tó a à kyó kɛ̀, é fↄ̃ à dↄ̃ lán ma wɛ́ɛ kɛ̃̀ nà Kirisi asiiyã musu. 5 Luda e yã pì o gbɛ̃kenɛ yãro, ben tia sa à ↄ̀dↄa a zĩ̀rinↄ kↄ̃n a annabinↄnɛ kↄ̃n a Ninii gbãaao. 6 Yã kɛ̀ utɛna yãa pìn yɛ̀: Kirisi Yesu guu baaru nna mana yãnzi bori pãndenↄ gↄ̃̀ Luda túbiblerinↄ ũ lɛdo kↄ̃n Yudanↄ, aↄ̃ gↄ̃̀ńyo mɛ̀dↄ̃nkↄ̃deenↄ ũ. Aↄ̃ baka kú lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀ guu. 7 Ma gↄ̃ baaru nnaa pì kpàri ũ gbaa kɛ̀ Ludaa dàmɛ yãnzi kↄ̃n à gbãaa kɛ̀ èe zĩi kɛɛ ma guuo. 8 Mamↄma kɛ̀ má kɛ̃sãna Luda gbɛ̃nↄ tɛ́, Luda gbaa pì dàmɛ, ben mɛ́ɛ Kirisi auziki yãanasai baaru kpaa bori pãndenↄnɛ, 9 mɛ́ɛ asiiyã kɛ̀ Ludaa e wɛtɛɛ gbɛ̃ sãnda pínginɛ bↄↄńnɛ gupuraaa. Asiiyã pì utɛna Luda kɛ̀ pↄ́ píngi kɛ̀ kiia zaa káaku, 10 ben tia sa à tò kpatablerinↄ kↄ̃n ikodee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú musunↄ a ↄ̃ndↄ̃ bori pariinↄ dↄ̃̀ sↄsi gãzĩ. 11 Luda pↄyezi kɛ̀ kuu zaa gurↄ píngi pì lɛ́ pàpa Kirisi Yesu wa Dii gãzĩ. 12 À guu wá zɛ́ vĩ wà sↄ̃ Ludazi kↄ̃n swɛ̃̀o kpaɛna à náanɛkɛna yãnzi. 13 Beee yãnzi ma wɛ́ɛ kɛ̀awa àton tó a nↄ̀sɛ yaka nawɛ̃a kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ a musu yãnziro. A bↄna maaa yãnzimɛ.

Kirisi yenzi

14 Beee yãnzi mɛɛ̀ kúɛ De Ludanɛ. 15 À kiian à bɛdee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú musu kↄ̃n tↄↄtɛonↄ ń tↄ́ èn ń píngi. 16 Mɛɛ̀ wɛ́ɛ kɛa à a gba gbãaa a nↄ̀sɛ guu kↄ̃n a Ninii gbãaao a auziki gakuide lɛ́n, 17 lɛ Kirisi vɛ̃ɛ a swɛ̃̀n a náanɛ kɛ̀ ée kɛɛ yãnzi, a kãsãpɛɛna gↄ̃ gbãa yenzi guu, 18 lɛ à e à à yenzi yàasa kↄ̃n à gbã̀ao kↄ̃n à lezĩo kↄ̃n à lↄ̀o gbázɛ dↄ̃ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ píngi, 19 lɛ à e à à yenzi kɛ̀ weé fↄ̃ wà à lɛ́ dↄ̃ píngiroo dↄ̃, Luda papana píngi pɛkↄ̃rɛawa.

20 Luda bíta! Eé fↄ̃ à kɛwe dɛ lán weè à wɛ́ɛ kɛ ke weè à laasuu lɛ́ nàla maamaa kↄ̃n gbãaa kɛ̀ èe zĩi kɛɛ wa guuo. 21 Wàgↄ̃ à tↄ́ bↄↄ sↄsi kↄ̃n Kirisi Yesuo guu ai wa boriia gurↄ sãnda píngi! Aami.

4

Mɛ̀dↄ̃nkↄ̃kɛna

1 Mamↄma kɛ̀ má dɛ pisina ũ Diinɛ, ma wɛ́ɛ kɛ̀awa a kuuna gↄ̃ dɛ lán Luda a sisi àgↄ̃ dɛ nà. 2 À kↄ̃ fↄ̃ àgↄ̃ yekↄ̃zi zĩndabusana guu kↄ̃n nↄ̀sɛyĩio kↄ̃n mɛnao. 3 À wɛ́ɛ tã àgↄ̃ lɛ́dolɛ kɛ̀ bↄ̀ Luda Nini kiia vĩ bà kɛ̀ è a dↄkↄ̃a ũ. 4 Mɛ̀ mɛ̀n domɛ, bensↄ̃ Ninii pì mɛ̀n domɛ. Lɛn tãmaa kɛ̀ Luda a sisia mɛ̀n do lɛ se. 5 Dii mɛ̀n do bensↄ̃ dↄnzizɛ mɛ̀n do kↄ̃n batisi mɛ̀n dooo. 6 Luda mɛ̀n domɛ wa píngi De ũ. Àmbe à iko vĩ wa baadea, ègↄ̃ zĩi kɛɛ wa baade píngi guu, à kú kↄ̃n wa baade píngio.

7 Kirisi gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ wa baadenɛ, lán à gba dàwe nà lɛ́n. 8 Beee yãnzi à kɛ̃na Luda yãn wà bè:

Kɛ̀ à fɛ̀ɛ à tà musu, à dↄ̀ zĩ̀zↄnↄnɛ aɛ,

à gba dà gbɛ̃nↄnɛ.

9 À fɛɛ à tana musu beee dɛ diamɛ? Beee bè à pìta ai tↄↄtɛ gĩzĩ gĩa. 10 Gbɛ̃ kɛ̀ pìta pìmɛ gbɛ̃ kɛ̀ fɛ̀ɛ à tà ludambɛ musumusu ũ, lɛ à gu sãnda píngi pa. 11 Àmbe à gbɛ̃kenↄ gbà zɛ́ aↄ̃gↄ̃ dɛ zĩ̀rinↄ ũ, gbɛ̃kenↄ annabinↄ, gbɛ̃kenↄ baarunnakparinↄ, gbɛ̃kenↄ pasitↄnↄ ke yãdannɛrinↄ, 12 lɛ Luda gbɛ̃nↄ gↄ̃ kú à zĩ soru guu, lɛ Kirisi mɛ̀ gbãa kũ, 13 ai wa píngi wàgↄ̃ gá ká Luda Nɛ́ náanɛ dↄ̃nkↄ̃ kɛnaa à dↄ̃na dↄ̃nkↄ̃ guu, lɛ wà gↄ̃ gbɛ̃ papananↄ ũ Kirisi kɛ̀ pↄ́ píngi pɛ̀kↄ̃rɛa bíta lɛ́n. 14 Tó lɛmɛ wégↄ̃ dɛ nɛ́ féte kɛ̀ wè ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n mↄnafikio kɛńzi wà ń sãsãnↄ ũ dↄro, kɛ̀ yã dufu dannɛna è ń sɛ́ lán ĩa ke ísↄ̃ bà. 15 Auo, wé yãpuraa o kↄ̃n yenzio wà gbã yã píngi musu Kirisi kɛ̀ dɛ à mì ũu guu. 16 À guun mɛ̀gu píngi è kↄ̃ kũn aↄ̃ nakↄ̃a kↄ̃n tĩinↄ gbãaao, ben mɛ̀guunↄ è zĩi kɛ a zɛ́a, mɛ̀ ègↄ̃ gbãa àgↄ̃ kaara kↄ̃n yenzio.

Kuuna zi kↄ̃n kuuna dufuo

17 Beee yãnzin mɛ́ɛ yã ooare kↄ̃n Dii tↄ́o, mɛ́ɛ a gbaao làakari. Àtongↄ̃ kuu lán kifii kɛ̀ aↄ̃ nↄ̀sɛfutakɛɛ dↄńnɛ aɛnↄ bàro. 18 Aↄ̃ laasuu ń kɛ́ yↄ̃nkↄ, aↄ̃ↄ zã̀ kↄ̃n wɛ̃̀ndi kɛ̀ Luda è kpáḿmao, kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ sia, bensↄ̃ aↄ̃ swã gbãaa yãnzi. 19 Aↄ̃ↄ nↄ̀sɛ vĩro, aↄ̃ ń zĩnda kpà wísaiyãa, aↄ̃ↄ dà zaa bori píngi kɛna nii vĩ. 20 Amↄanↄ sↄ̃, ée Kirisi yã dada lɛro. 21 A à yã mà, ben Yesu guu a yãpuraa kɛ̀ à vĩi dàda. 22 Wà òare à ↄ kpá a dà zii kɛ̀ dↄare aɛzi, kɛ̀ yàka a pↄ́nidɛna zaaanↄ yãnzi. 23 Wà òare à a nↄ̀sɛ liɛ a laasuu gↄ̃ dufu, 24 é dà dufu kɛ̀ Ludaa kɛ̀ lán a pↄ́ bà sɛ́, a kuuna égↄ̃ adona kuuna yãpuradee ũ yãzɛdekɛna guu.

25 Beee yãnzi à ↄ kpá mↄnafiki yãzi, a baade gae yãpuraa o a gbɛ̃daaanɛ, zaakɛ mɛ̀dↄ̃nkↄ̃deenↄn wa ũ. 26 Tó a pↄ fɛ̃̀, àton durun kɛro. Àton tó ↄfãntɛ̃ gɛ̃ kpɛ́n àgↄ̃ kpɛɛ pↄfɛ̃naro, 27 lɛ àton Ibilisi gba zɛ́ro yãnzi. 28 Gbɛ̃ kɛ̀ è kpãi o yã kpãi tó. À wɛ́ɛ tã à zĩ maaa kɛ kↄ̃n a ↄↄo, lɛ à pↄ́ e à takaasideenↄ gba. 29 Àton tó yã zaa ke bↄ a lɛ́nlo, séde à zɛ́dee kɛ̀ eé gbɛ̃ kaara, à kɛ àre ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe maanↄnɛ. 30 Àton Luda Nini kɛ̀ kú adona da pↄsiaanlo. À dɛ sèeda kɛ̀ Ludaa kɛ̀awa ai a bogurↄzĩ ũ. 31 Àton kɛ ĩi kↄ̃n gbɛ̃keoro. À pↄfɛ̃ tó kↄ̃n pɛ̃tɛ̃o kↄ̃n patana gbãaao kↄ̃n gbɛ̃sↄ̃sↄ̃nao kↄ̃n pãsĩ bori sãnda píngio. 32 Àgↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃o. Àgↄ̃ kↄ̃ wɛ̃nda vĩ. À sùu kɛ kↄ̃o lán Luda sùu kɛ̀ao nà Kirisi guu.

5

Kuuna gupuraan

1 Lán á dɛ Luda nɛ́ yenzideenↄ ũ nà, à à zɛ́kpaɛ sɛ́. 2 Lán Kirisi yewazi nà à gì a wɛ̃̀ndizi wa yãnzi sa'obↄ kɛ̀ à gũ nna Ludanɛ ũ, à tó yekↄ̃zina dↄare aɛ lɛ se.

3 Lán á dɛ Luda gbɛ̃nↄ ũ nà, èe kↄ̃ sío wà pãpãkɛna ke dà zaa bori píngi ke wãkũ yã ma a tɛ́ sero. 4 Wísaiyã'ona kↄ̃n yã dↄ̀rↄsai onao kↄ̃n fàadi zaa bonao e kↄ̃ síaoro dↄ, sé sáabukpana yã. 5 Àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ pãpãkɛri ke dàzaade ke wãkũde ke é kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia ble lɛdo kↄ̃n Kirisioro. Pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ è à wãkũ kɛɛ gↄ̃̀ à dii ũmɛ. 6 Àton tó gbɛ̃ke a sãsã kↄ̃n yã pã korioro. Yã beee takanↄ bé eé tó Luda pↄfɛ̃ pita a yãmarisaideenↄa. 7 Àton tó a bà gↄ̃ kúńyoro. 8 Á kú gusiaan yã, tia sa Dii guu á kú gupuraan. Àgↄ̃ kuu gupura gbɛ̃nↄ ũ, 9 zaakɛ gupuraa è maa bori sãnda píngi ińnɛ kↄ̃n yãzɛdeeo kↄ̃n yãpuraao. 10 À yã kɛ̀ è ká Diinɛ dada. 11 A bà tóngↄ̃ kú kↄ̃n gusia yãkɛna kɛ̀ à kaarana vĩroooro. À yã beeenↄ bↄbↄ gupuraaa. 12 Baa yã kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄ è kɛ asii guu ona nɛ́ wíyãmɛ. 13 Tó wà bↄ̀ kↄ̃n yão gupuraaa, wè à sãnsãn dↄ̃, 14 zaakɛ gupuraa è tó wà pↄ́ píngi e. Beee yãnzi wè be:

I'ori ǹ vu ǹ fɛɛ bↄna gɛ̀nↄ tɛ́,

Kirisi é guu punnɛ.

15 Àgↄ̃ a táa'ona dↄ̃ maamaa. Àtongↄ̃ dɛ yↄ̃nkↄↄnↄ ũro, sé ↄ̃ndↄ̃rinↄ. 16 Àgae yã kɛ̀ Luda à zɛ́ bↄ̀aree kɛ, zaakɛ gurↄↄ kɛ̀kiinↄↄ zaa. 17 Beee yãnzi àtongↄ̃ mìsaideenↄ ũro, àgↄ̃ dↄ̃ lán Dii pↄyezi dɛ nà. 18 Àtongↄ̃ kú kↄ̃n wɛ̃dɛnaoro, è pãpãa zĩḿmamɛ, mↄde à tó Luda Nini gↄ̃ zĩi kɛ a guu papana, 19 gbasa à fàadi bo kↄ̃o kↄ̃n saamuo kↄ̃n Luda tↄ́kpanao kↄ̃n lɛ̀ kɛ̀ Luda Nini è daareeo. À lɛ̀ sí à Dii tↄ́ kpá a swɛ̃̀ guu, 20 àgↄ̃ De Luda sáabu kɛɛ gurↄ píngi yã píngi guu kↄ̃n wa Dii Yesu Kirisi tↄ́o. 21 À mì siɛkↄ̃nɛ Kirisi vĩa kɛ̀ á vĩ yãnzi.

Gↄ̃gbɛ̃ kuuna kↄ̃n a naↄ̃o

22 A nↄgbɛ̃nↄ, a baade gae mì siɛ a zãnɛ lán Diin ée kɛɛnɛ bà. 23 Zaakɛ gↄ̃gbɛ̃n nↄgbɛ̃ mì ũ, lán Kirisi dɛ sↄsi kɛ̀ dɛ à mɛ̀ ũu mì ũ nà kↄ̃n à Mìsirio. 24 Lán sↄsi è mì siɛ Kirisinɛ nà, lɛmɛ se nↄgbɛ̃nↄ gae mì siɛ ń zãnↄnɛ lɛ yã píngi guu.

25 A gↄ̃gbɛ̃nↄ sↄ̃, a baade gↄ̃ ye a naↄ̃zi lán Kirisi ye sↄsizi nà, à gì a wɛ̃̀ndizi à yãnzi. 26 À à gbãsĩ bↄ̀n kↄ̃n ío a yã gãzĩ lɛ àgↄ̃ de a pↄ́ ũ, 27 lɛ à à kpan'aɛ kɛ kↄ̃n gakuio pↄ́gbɛ sai yitookũna sai see sai gbãsĩ sai taari sai. 28 Lɛn à kↄ̃ sìo gↄ̃gbɛ̃ píngi gↄ̃ ye a naↄ̃zi lɛ lán a zĩnda mɛ̀ bà. Gbɛ̃ kɛ̀ ye a naↄ̃zi ye a zĩndazimɛ. 29 Gbɛ̃ke è gí a zĩnda mɛ̀ziro. È pↄ́blee kpáa è làakari dↄa lán Kirisi è kɛ sↄsinɛ nà, 30 kɛ̀ wá dɛ à mɛ̀guunↄ ũ yãnzi. 31 Beee yãnzi gↄ̃gbɛ̃ é a de kↄ̃n a dao tó, aↄ̃é nakↄ̃a kↄ̃n a naↄ̃o, aↄ̃ gↄ̃ↄn plaaa é gↄ̃ mɛ̀ doo ũ. 32 Asii bíta kú yã pì guu, má è à dɛ lɛ Kirisi dagura kↄ̃n a sↄsio. 33 Baa kↄ̃n beeeo à dɛ a yã ũ se dↄ. A baade gↄ̃ ye a naↄ̃zi lán a zĩnda bà. Nↄgbɛ̃ sↄ̃ a zã yã da.

6

Nɛ́nↄ yã

1 A nɛ́nↄ, Dii guu àgae a de kↄ̃n a dao yã ma, zaakɛ beee bé à maa. 2-3 À bɛ̀ɛ lí a de kↄ̃n a daonɛ, lɛ àgↄ̃ aafia à gì kɛ anduna guu. Yã kɛ̀ Ludaa dìɛ káaku kↄ̃n lɛ́gbɛ̃naon gwe.

4 A denↄ sↄ̃, àton a nɛ́nↄ nↄ̀sɛ yakaro. À ń toto à lɛ́ daḿma Yesude nɛ́gwana ũ.

Zↄ̀nↄ yã

5 A zↄ̀nↄ, àgae a anduna kɛ̀ diinↄ yã ma kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n vĩao kↄ̃n luganao, lán Kirisin ée kɛɛnɛ bà. 6 Àton zĩi kɛńnɛ ń wɛ́ɛ yãnziro. Àgae Luda pↄyezi kɛ kↄ̃n yãpuraao kɛ̀ ámbe Kirisi zↄ̀nↄ ũ yãnzi. 7 Àgae zĩi kɛ kↄ̃n aĩao lán Diin ée kɛɛnɛ bà, èe kɛ gbɛ̃nteenlo. 8 Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ Dii é baade maakɛna fĩa bonɛ, zↄ̀ kesↄ̃ wɛ̃ɛnɛ.

9 A diinↄ sↄ̃, àgae kɛńnɛ lɛ se. À yã pãsĩ ońnɛna tó. Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ aↄ̃pinↄ kↄ̃n apinↄo píngi, a Dii kú musu, è yã kɛ gbɛ̃ke wɛ́ɛ yãnziro.

Gↄ̃kɛbↄ kɛ̀ Ludaa kpàwaanↄ

10 Yã kɛ̀ gↄ̃̀n yɛ̀: Àgↄ̃ gbãa Dii guu kↄ̃n à iko gbãa bítao. 11 À gↄ̃kɛbↄ kɛ̀ Ludaa kpàawaanↄ da píngi, lɛ à e à zɛ gíngin à Ibilisi ↄ̃ndↄ̃ↄ fↄ̃. 12 Zaakɛ èe kɛ gbɛ̃nteenↄn wée ↄsi kaańyoro, séde nini zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú musunↄ. Aↄ̃ↄ dɛ anduna kɛ̀kii gusia kíblerinↄ ũ kↄ̃n ń mìdeenↄ kↄ̃n ń ikodeenↄ. 13 Beee yãnzi à gↄ̃kɛbↄ pìnↄ sɛ́ɛ à da píngi, lɛ à fↄ̃ à zɛ à gí gurↄ zaa zĩ, gbasa à gↄ̃ zɛna gíngin à píngi kɛna gbɛra. 14 Àgↄ̃ zɛna gbãa, à yãpuraa dↄ a pii asaa ũ, à yãzɛdee da mↄ̀ uta ũ. 15 À kɛna nna kↄ̃n Ludao baaru nnaa kpá kyatee ũ, lɛ àgↄ̃ kú kↄ̃n soruo. 16 Àgↄ̃ ludanaanɛkɛna kũna sɛngbango ũ gurↄ píngi, lɛ à fↄ̃ à Setãn kà tɛ́deenↄ dɛ píngi. 17 À mìsina sɛ́ à kú mↄ̀fura ũ, àgↄ̃ Luda yã kɛ̀ dɛ à Ninii fɛ̃ɛdaa ũ kũna. 18 Àgaegↄ̃ adua kɛɛ gurↄ píngi, àgↄ̃ Luda dↄnlɛ gbekaa yã píngi guu kↄ̃n à Ninii dↄnnɛ'aɛo. Àgae itɛ̃ kɛ kↄ̃n mɛna bítao, àgↄ̃ adua kɛɛ Luda gbɛ̃nↄnɛ ń píngi. 19 À adua kɛmɛ dↄ, lɛ tó mɛ́ɛ yã oo, Luda ma gba lɛ́ mà a baaru nnaa asii ońnɛ vĩa sai. 20 Baaru nnaa pì yãnzi má dɛ Luda wɛ́ɛdee kɛ̀ wà dà kpɛ́siaan ũ. Àgↄ̃ adua kɛɛmɛ, lɛ mà baaru nnaa kpá vĩa sai lán à kↄ̃ sìo mà kpá nà.

Lɛ́zammana

21 Wa gbɛ̃ndo yenzide Tikiku, Dii zĩkɛri náanɛdee é ma baaru kpáare píngi, lɛ à e àgↄ̃ ma kuuna dↄ̃ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛo. 22 Ma à zĩ̀awa, lɛ à wa kuuna oaremɛ, a nↄ̀sɛ e à yĩi kũ.

23 Wa gbɛ̃nↄ, De Luda kↄ̃n Dii Yesu Kirisio a gba aafia, à a yekↄ̃zina kaaraare kↄ̃n a ludanaanɛkɛnao. 24 Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye wa Dii Yesu Kirisizi yãana sainↄnɛ ń píngi.

FILIPIDEENƆ

1

2

3

4

FILIPIDEENƆ

1

Pↄlu aduakɛna Filipideenↄnɛ

1 Mamↄma Pↄlu kↄ̃n Timↄtio Kirisi Yesu zↄ̀blerinↄ wámbe wa takada kɛ̀ kɛ̃̀ Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Filipinↄnɛ kuuna Kirisi Yesu guu kↄ̃n ń gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n ń dↄnlɛrinↄ. 2 Luda wa De kↄ̃n Dii Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛare, à a gba aafia.

3 Gurↄↄ kɛ̀ a yã dↄ̀magu píngi, mɛɛ̀gↄ̃ ma Luda sáabu kpaamɛ. 4 Ma aduakɛna guu píngi mɛɛ̀gↄ̃ adua kɛɛare a píngi kↄ̃n pↄnnaao, 5 kɛ̀ a ↄ kàkↄ̃amao baaru nna kpana guu zaa gurↄↄ kɛ̀ á mà ai kↄ̃n a gbã̀ao yãnzi. 6 Má dↄ̃ sãnsãn, lán Luda zĩ maaa dàɛ a tɛ́ nà, eégↄ̃ kɛɛ ai à gá mì dɛo Kirisi Yesu mↄ́gurↄzĩ. 7 À maa kɛ̀ má a yã kũna a píngi lɛ, zaakɛ a yã kú ma swɛ̃̀n. Má da kpɛ́siaann yoo, má zɛ kↄ̃n baaru nnaa pìo a yãpura ona yãnzin yoo, a píngi á baka vĩ zɛ́ kɛ̀ Luda ma gbaa guu. 8 Ludaa dↄ̃ kɛ̀ mɛ́ɛ a bɛgɛɛ kɛɛ a píngi kↄ̃n Kirisi Yesu yenzi boriio. 9 Mɛɛ̀ adua kɛɛare, lɛ a yenzi gↄ̃ kaara àgↄ̃ gaa dↄ̃na guu kↄ̃n wɛ́ɛkɛ̃nao súusu, 10 lɛ à yã kɛ̀ kↄ̃ sìo à kɛɛ dↄ̃, àgↄ̃ kuu nↄ̀sɛpuradeenↄ ũ taari sai Kirisi mↄ́gurↄzĩ. 11 Àgↄ̃ pana kↄ̃n yã maaa kɛ̀ è bↄ Yesu Kirisi kiianↄo, lɛ wà Luda tↄ́ bↄ wà à sáabu kpá.

Kirisin Pↄlu wɛ̃̀ndi ũ

12 Ma gbɛ̃nↄ, má yezi àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ yã kɛ̀ ma le tɛ́ kà baaru nna gana aɛmmɛ, 13 ben soza kíbɛ dogarinↄ píngi kↄ̃n gbɛ̃ kpaaanↄↄ dↄ̃̀ kɛ̀ Kirisi yãnzin wà ma dà kpɛ́siaanzi. 14 Ma dana kpɛ́siaan yãnzi wa gbɛ̃ parideenↄ Dii náanɛ kɛ̀ dɛ yãala, ben aↄ̃ kùgbãaa kàara, aↄ̃ↄe Luda yã oo gbɛ̃nↄnɛ vĩa sai.

15 Yãpuramɛ, aↄ̃ gbɛ̃kenↄ è Kirisi yã waazi kɛ dɛnlana yãnzi kↄ̃n nↄ̀sɛgↄ̃aanↄo, gbɛ̃kenↄ sↄ̃ kↄ̃n nↄ̀sɛ maaao. 16 Gbɛ̃ kɛ̀kiinↄ è kɛ kↄ̃n yenziomɛ, zaakɛ aↄ̃ↄ dↄ̃ kɛ̀ má zɛna kↄ̃n Yesu baarunnakpanao yãnzin má yina kɛ̀zi. 17 Nↄ̀sɛgↄ̃aanↄdee pìnↄ sↄ̃ è Kirisi yã waazi kɛ dɛnla'ↄdↄannɛna yãnzimɛ, èe kɛ kↄ̃n nↄ̀sɛ puraaonlo. Aↄ̃ↄe daa wèe ma kuuna kpɛ́siaan nawɛ̃a kaaramɛ. 18 Yãken yↄ́? Mↄnafiki guun yoo, yãpuraa guun yoo, à píngi dé, wèe Kirisi yã waazi kɛɛmɛ. Ma pↄↄ nna kↄ̃n beeeo, bensↄ̃ eé ɛara à kɛ nna dↄ, 19 zaakɛ má dↄ̃ kɛ̀ adua kɛ̀ ée kɛɛmɛ kↄ̃n Yesu Kirisi Ninii dↄnlɛo é tó mà bↄ. 20 Ma wɛ́ɛ dↄzi, bensↄ̃ má à náanɛ vĩ maamaa, kɛ̀ wí é ma kũ yãke guuro. Tia sa lán a zii bà kↄ̃n kùgbãaao mɛ́ Kirisi tↄ́ bↄ ma mɛ̀ guu, má kuun yoo kesↄ̃ ma gan yoo. 21 Zaakɛ Kirisi yãnzin má kuuzi, gaa dɛmɛ àre ũ. 22 Tó ma kuuna wɛ̃̀ndio dɛmɛ zĩ àredee ũ, má dↄ̃ à kɛ̀ mɛ́ sɛ́ro, 23 ma laasuu kpaatɛnamɛ. Má yezi mà tá, lɛ màgↄ̃ kú kↄ̃n Kirisio. Gwee maamɛ dɛ gura kɛ̀la zã̀. 24 Mↄde à maa màgↄ̃ kú wɛ̃̀ndio a yãnzi. 25 Beee yã fɛɛna vĩro. Má dↄ̃ kɛ̀ mɛ́ gↄ̃ kɛ̀ màgↄ̃ kúao a píngi, lɛ à e à gá aɛ kↄ̃n pↄnnaao ludanaanɛkɛna guu.

26 Lɛn gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ ɛara mà mↄ́ a gwa lɛ, é zɛ́ e à ĩa dã Kirisi Yesu guu maamaa ma yãnzi. 27 À píngi dé, tó ma mↄ a gwa ke mɛ́ɛ mↄ́ro yoo, à tó a kuuna kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n Kirisi baaru nnaao, lɛ tó mɛ́ɛ a baaru maa, mà ma kɛ̀ á zɛna gíngin kↄ̃n lɛ́dolɛo, ée ↄsi kaa kↄ̃n nↄ̀sɛo do baaru nnaa pì zɛ́ yãnzi. 28 Àton tó a ibɛɛnↄ yãke vĩa a kũro. Beee égↄ̃ dɛńnɛ sèeda ũ kɛ̀ aↄ̃ mì pɛ̀ kaatɛnaa, amↄanↄ sↄ̃ é bↄ maa. Luda kɛnan gwe. 29 Zaakɛ Luda a gba zɛ́ à nawɛ̃a kɛ Kirisinɛ, èe kɛ à náanɛkɛna adonlo. 30 Ɔsii kɛ̀ á è mɛ́ɛ kaa yã, bensↄ̃ á mà mɛ́ɛ kaa ai tia, apinↄ á kú ↄsi dↄ̃nkↄ̃ pì guumɛ.

2

Zĩndabusana

1 Tó a kuuna Kirisi guu lɛ́damma vĩ, tó à yenzi e tɛ́ kaaagu, tó á lɛ́dolɛ vĩ kↄ̃n à Niniio, tó á kↄ̃ wɛ̃nda vĩ kↄ̃n sùuo, 2 à laasuu dↄ̃nkↄ̃ kɛ, àgↄ̃ yenzi dↄ̃nkↄ̃ vĩ lɛ́dↄ̃nkↄ̃deenↄ ũ, pↄyeziyãdↄ̃nkↄ̃deenↄ ũ, lɛ ma pↄnnaa gↄ̃ papana. 3 Àton yãke kɛ dɛnlana ke yↄ̃̀kↄ̃kɛna yãnziro. Zĩndabusana guu à a gbɛ̃daaa diɛ bɛ̀ɛ vĩ dɛ a zĩndala. 4 Gbɛ̃ke tón laasuu lɛ́ a zĩnda mɛ̀n do yãaro, à gbɛ̃ pãndenↄ pↄ́ lɛ́ dↄ. 5 Àgↄ̃ nↄ̀sɛ kɛ̀ Kirisi Yesu vĩi vĩ se.

6 À ludakɛɛ guu èe a zĩnda kɛna sɛ̃nkpɛ kↄ̃n Ludao yã daro,

7 ben à a zĩnda gwena tòn, à zĩ̀rikɛɛ sɛ̀,

à gↄ̃̀ gbɛ̃ntee ũ, à gbɛ̃nteekɛɛ sɛ̀.

8 À a zĩnda bùsa,

à mì sìɛ ai à gàa à gào,

ai líkpangbãroo gaaa.

9 Beee yãnzi Luda à sɛ̀ lezĩ,

à tↄ́ kɛ̀ dɛ tↄ́ píngilaa kpànɛ,

10 lɛ tó wà Yesu tↄ́ sì,

gbɛ̃ sãnda píngi é kúɛnɛ

ludambɛ kↄ̃n tↄↄtɛo kↄ̃n tↄↄtɛ gĩzĩo,

11 gbɛ̃ sãnda píngi é o a lɛ́o

kɛ̀ Yesu Kirisi bé Dii ũ

De Luda tↄ́bↄna yãnzi.

À guu puńnɛ anduna guu

12 Beee yãnzi ma gbɛ̃ yenzideenↄ, lán eè ma yã ma gurↄↄ kɛ̀ má kúao nà, atɛ̃nsa kɛ̀ má kúao tia dↄro, àgↄ̃ a bↄna maa lɛ́ paazi kↄ̃n vĩao kↄ̃n luganao. 13 Zaakɛ Luda bé èe zĩi kɛɛ a guu, lɛ àgↄ̃ ye à pↄyezizi gbasa à kɛ. 14 À yã píngi kɛ wisↄ̃ kↄ̃n lɛokpaakↄ̃ao sai, 15 lɛ àgↄ̃ taari sai, gbãsĩ sai, Luda nɛ́ seesaideenↄ ũ tↄ̃ↄrigbɛ̃ sãsãna nↄ̀sɛpãsĩdeenↄ tɛ́, kɛ̀ ée guu puńnɛ anduna guu lán sↄsↄnɛnↄ bà, 16 àgↄ̃ wɛ̃̀ndi yã kũna, lɛ mà e mà ĩa dãao Kirisi mↄ́gurↄzĩ yãnzi. Tó ée kɛɛ lɛ, lɛ mɛ́ɛ bà pã lɛ́ro bensↄ̃ mɛ́ɛ zĩ pãa kɛro. 17 Baa tó ma aru é kwɛ́ɛ a ludanaanɛkɛna sa'o'i ũ, ma pↄↄ égↄ̃ nna, mɛ́ɛ pↄnnaa kɛɛao a píngi. 18 Apinↄ sↄ̃, à pↄnnaa kɛ lɛ, wà kɛ lɛdo.

Timↄti kↄ̃n Ɛpafarↄdituo

19 Kↄ̃n Dii Yesu aubarikao mɛ́ Timↄti zĩawa tia, lɛ mà e mà a baaru ma, ma làakari kpáɛ. 20 Má gbɛ̃ke vĩ kɛ̀ à ye a yãzi kↄ̃n yãpuraao lán à bàro. 21 Baade píngi zĩnda yã bé è dↄnɛ aɛ, èe kɛ Yesu Kirisi yãnlo. 22 Á dↄ̃ lán Timↄti aĩa kɛ̀ nà, à baaru nna zĩi kɛ̀mao lán nɛ́ kↄ̃n a deo bà. 23 Tó má a zɛna dↄ̃ súusu, má yezi mà à zĩawa gↄ̃ↄ. 24 Má Dii náanɛ vĩ kɛ̀ mɛ́ mↄ́ tia ma zĩnda.

25 Ma gbɛ̃ Ɛpafarↄditu, ma zĩkɛri daa, ma kↄ̃dɛkɛri daa kɛ̀ a à zĩ̀ à dↄmalɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ mɛ́ɛ à ni dɛɛnↄ, má è à maa mà à gbarɛawamɛ. 26 Èe a bɛgɛ kɛɛ a píngi, bensↄ̃ à nↄ̀sɛ yàka, kɛ̀ a à gyãkɛna baaru mà yãnzi. 27 À gyãa kɛ̀ yãpura ai à kà gana, ben Luda à wɛ̃nda gwà. Èe kɛ àpi adonlo, kↄ̃n mapiomɛ se, lɛ ma pↄsiaa tón kaararo yãnzi. 28 Beee yãnzin mɛ́ɛ wãa mà à gbarɛawazi, lɛ a wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ, a pↄↄ kɛ nna, ma làakari kpáɛ. 29 À gbãakɛ kpázi Dii guu kↄ̃n pↄnna bítao. À bɛ̀ɛ lí gbɛ̃ beee takanɛ. 30 À gↄ̃̀ féte kɛ̀ eé ga Kirisi zĩ yãnzi. À a zĩnda kpà gaaa, lɛ à e à dↄnlɛ kɛ̀ é fↄ̃ à kɛmɛroo kɛmɛ yãnzi.

3

Kirisi dↄ̃na

1 Ma gbɛ̃nↄ, yã kɛ̀ gↄ̃̀n yɛ̀: À pↄnnaa kɛ Dii guu. Mɛ́ gí yã kɛ̀ má òare yãa gbɛ̀ sisiziro. Àmbe aafia ũare. 2 À làakari kɛ lɛwan mↄ̀nↄzi, zaakɛri kɛ̀ aↄ̃è ń kɛ gyáigyai pìnↄ! 3 Wamↄwa kɛ̀ weè dↄnzi kɛ Ludanɛ kↄ̃n à Ninii gbãaao, weè ĩa dã Kirisi Yesu guu, weè náanɛ kpá wa zĩnda yãaro wámbe bã̀ngude yãpuraanↄ ũ. 4 Mapi, má zɛ́ vĩ mà náanɛ kpá ma zĩndaa. Tó gbɛ̃ e daa á a zĩnda náanɛkɛna, ma pↄ́ dɛàla. 5 Ma bã̀ngu kɛ̀ ma gurↄ sↄraagↄ̃dee zĩ. Isarailin ma ũ ina guu, Bɛyãmi borii, Eberu bori yãpuraa. Musa doka musu má kú Farisinↄ gãli guu. 6 Ma aĩa kɛ̀, ma wɛ́ɛ tã̀ sↄsi gbɛ̃nↄa. Yãkɛna a zɛ́a Musa doka guu, gbɛ̃kee e fↄ̃ à ma taari èro. 7 Mↄde yã kɛ̀ má kũna àre ũ yãa pìnↄ gↄ̃̀mɛ àre sai tia Kirisi yãnzi. 8 À kɛ̀ dɛńlaa ma yã píngi dìɛ àre sai ma Dii Kirisi Yesu dↄ̃na kɛ̀ dɛ à píngila yãnzi. Kirisi pì yãnzin ma ↄ gbàrɛ yã píngizi bùsa ũzi, lɛ màgↄ̃ à vĩ, 9 màgↄ̃ kú à guu kↄ̃n yã kɛ̀ è tó wà kɛ nna kↄ̃n Ludao a náanɛkɛna yãnzio. Luda è tó yã bↄńyo nna dokakũna yãnzinlo, è tó yã bↄńyo nna Kirisi náanɛkɛna yãnzimɛ. 10 Yã kɛ̀ má yezi bé à dɛ mà Kirisi dↄ̃ kↄ̃n gbãaa kɛ̀ à fɛ̀ɛo bↄna gaan-o, lɛ ma bà gↄ̃ kú à nawɛ̃akɛna guu, mà gↄ̃ lán à bà à gaa guu 11 gbasa mà gↄ̃ gàafɛɛ ũ.

Pↄ́ kɛ̀ nɛ́ɛ pɛɛa lena

12 Èe kɛ má lè pínginlo bensↄ̃ má papana gĩaro. Mɛ́ɛ pɛɛamɛ, lɛ mà yã kɛ̀ Kirisi Yesu ma sɛ a pↄ́ ũ yãnzi sí ma pↄ́ ũ. 13 Ma gbɛ̃nↄ, mɛ́ɛ sɛ́ kɛ̀ má lè má kũ̀ kↄ̀ro. Yã mɛ̀n doon mɛ́ɛ kɛɛ, mɛɛ̀ nↄnↄ pↄ́ kɛ̀ kú ma aɛzi, pↄ́ kɛ̀ kú ma kpɛɛ laasuulɛna sai. 14 Mɛ́ɛ pɛɛ pↄ́ kɛ̀ ma wɛ́ɛ dↄzia, lɛ mà àre kɛ̀ Luda wa sisia gana musu e Kirisi Yesu gãzĩ. 15 Wamↄwa gbɛ̃ papananↄ, wàgↄ̃ laasuu beee vĩ. Tó á laasuu pãnde vĩ, Luda é a wɛ́ɛ kɛ̃are yã beee musu. 16 À píngi dé, guu kɛ̀ wa kan kɛ̀, wà gá aɛ zɛ́ dↄ̃nkↄ̃ pì guu.

17 Ma gbɛ̃nↄ, à ma zɛ́kpaɛ sɛ́, lán wa à taka kɛ̀are nà, a wɛ́ɛ gↄ̃ tɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kuuna kↄ̃ sìonↄzi. 18 Mɛɛ̀gↄ̃ ooare yã gɛ̃̀n baaagↄ̃, bensↄ̃ ma ɛara mɛ́ɛ ooare tia dↄ kↄ̃n wɛ́ɛ'io, gbɛ̃nↄↄ kuu pari kɛ̀ aↄ̃ yãkɛna ń kɛ́ Kirisi gana lía ibɛɛnↄ ũ. 19 Aↄ̃ mì pɛ̀ kaatɛnaa. Aↄ̃ gbɛɛɛn ń dii ũ, wíyãn ń ĩadãbↄ ũ, anduna yãn aↄ̃ laasuu ègↄ̃ kúa. 20 Wapinↄ sↄ̃, ludambɛ gbɛ̃nↄn wa ũ, wa wɛ́ɛ dↄ Mìsiri kɛ̀ eé bↄ gweezi, àmbe Dii Yesu Kirisi ũ. 21 Eé wa mɛ̀ gbãasainↄ li lán a mɛ̀ gakuidee bà kↄ̃n a gbãaa kɛ̀ eé fↄ̃ à tó pↄ́ píngi mì siɛareeo.

4

Lɛ́dammana

1 Beee yãnzi ma gbɛ̃ yenzidee kɛ̀ mɛ́ɛ a bɛgɛ kɛɛnↄ, amↄa kɛ̀ á dɛ ma ĩadãbↄ kɛ̀ mɛɛ̀ pↄnnaa kɛo ũunↄ, àgↄ̃ zɛna gíngin Dii guu lɛ, ma gbɛ̃nↄ.

2 Ma agbaa kpà Yuodianɛ kↄ̃n Sintisio aↄ̃gↄ̃ lɛ́dolɛ vĩ Dii guu. 3 Mmↄn sↄ̃ ma gbɛ̃ndo náanɛde, ma wɛ́ɛ kɛ̀mma, ǹ dↄ nↄgbɛ̃ pìnↄlɛ, zaakɛ aↄ̃ ↄsi kàmao baaru nna kpana guu kↄ̃n Kɛlɛmɛntio kↄ̃n ma zĩkɛri daanↄ. Aↄ̃ tↄ́ kú wɛ̃̀ndi takadan.

4 Àgↄ̃ pↄnnaa kɛɛ Dii guu gurↄ píngi. Má òare dↄ, à pↄnnaa kɛ. 5 À a zĩnda busa baade pínginɛ. Dii mↄna kà kĩi. 6 Àton yãke kã̀hãn kɛro. Yã píngi guu à adua kɛ à yã gbeka Ludaa kↄ̃n sáabukɛnao, à a yã'ↄ̃ammanↄ onɛ, 7 eé a nↄ̀sɛ kↄ̃n a làakario kpáɛare Kirisi Yesu guu. Nↄ̀sɛkpaɛna pì bíta, à dɛ gbɛ̃ntee dↄ̃nala.

8 Ma gbɛ̃nↄ, yã kɛ̀ gↄ̃̀aren yɛ̀: Yã kɛ̀ yãpuraa vĩ bensↄ̃ à bɛ̀ɛ vĩ, yã kɛ̀ zɛ́ vĩ bensↄ̃ à gbãsĩ vĩro, yã kɛ̀ nna bensↄ̃ à aubarika vĩ, yã kɛ̀ maa bensↄ̃ wè à sáabu kpá, àgae laasuu lɛ́ yã beeenↄ musu. 9 Yã kɛ̀ má dàare á sì, yã kɛ̀ á mà ma lɛ́zĩ bensↄ̃ á èma, à yã beeenↄ kɛ, Luda Aafiade égↄ̃ kúao.

Pↄlu Filipideenↄ sáabukpana

10 Ma pↄↄ nna bíta Dii guu, zaakɛ a laasuu ɛ̀ara à sù ma yãa sa. A bà kúmao zaa zi, mↄde zɛ́n ée ero. 11 Mɛ́ɛ o lɛ kɛ̀ mɛ́ɛ takaasi kɛɛ yãnzinlo, zaakɛ má dà ma zĩndanɛ màgↄ̃ sáabu vĩ gwena píngi guu. 12 Má takaasikɛna dↄ̃ bensↄ̃ má nnamana dↄ̃. Gurↄ píngi gu píngia kãna ke nↄaa, pↄ́dinzi ke pↄ́kɛ̃sãmmana yãke vĩmɛ dↄro. 13 Mɛ́ pↄ́ píngi fↄ̃ Kirisi kɛ̀ è ma gba gbãaa yãnzi. 14 Baa kↄ̃n beeeo kɛ̀ a bà kú kↄ̃n ma takaasikɛnao, a yã maaa kɛ̀.

15 Filipideenↄ, á dↄ̃ a zĩndanɛ, ma baaru nna kpanaare káaku guu, kɛ̀ ma bↄ Masedonia bùsun, sↄsi kee kuu kɛ̀ ↄ dàma kↄ̃n ↄↄ bↄkↄ̃tɛoro, sé apinↄ. 16 Baa gurↄↄ kɛ̀ má kú Tɛsalonika, a pↄ́ kɛ̀ mɛ́ɛ à ni dɛɛnↄ kpã̀sãmɛ dɛ gɛ̃̀n doola. 17 Èe kɛ gbaan mɛ́ɛ wɛtɛɛro, a àre kaarana Luda kiian mɛ́ɛ wɛtɛɛ. 18 Ma pↄ́ kɛ̀ á kpã̀sãmɛɛ è, à pàpa ai à dìzi. Ɛpafarↄditu a gbaanↄ kpàma, pↄ́ mↄ̀ma sa. À dɛ sa'obↄ kɛ̀ à gũ nna Ludanɛ bensↄ̃ è kánɛ à sí ũ. 19 Ma Luda é pↄ́ kɛ̀ á à nii vĩinↄ kpáawa Kirisi Yesu guu à auziki gakuide lɛ́n. 20 Wàgↄ̃ wa Luda wa De tↄ́ bↄↄ gurↄ píngi! Aami.

Lɛ́zammana

21 À ì kpá Luda gbɛ̃nↄa ń píngi kuuna Kirisi Yesu guu. Ma gbɛ̃ kɛ̀ wá kú lɛdoonↄ ì kpàawa. 22 Luda gbɛ̃nↄ ì kpàawa ń píngi, atɛ̃nsa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Siza bɛɛnↄ. 23 Dii Yesu Kirisi gbɛ̃kɛɛ kɛare a niniin.

KƆLƆSEDEENƆ

1

2

3

4

KƆLƆSEDEENƆ

1

Sáabukpana kↄ̃n aduakɛnao

1 Mamↄma Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀ri Luda pↄyezi guu kↄ̃n wa gbɛ̃ Timↄtio, wámbe wa takada kɛ̀ kɛ̃̀ 2 wa gbɛ̃ náanɛdee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú adona Kirisi guu zaa Kↄlↄsenↄnɛ. Luda wa De gbɛ̃kɛɛ kɛare, à a gba aafia.

3 Gurↄ píngi tó wée adua kɛɛare, weègↄ̃ Luda wa Dii Yesu Kirisi De sáabu kpaamɛ, 4 zaakɛ wa a Kirisi Yesu náanɛkɛna baaru mà kↄ̃n yenzi kɛ̀ á vĩ wa gbɛ̃nↄnɛo ń píngi, 5 kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄ pↄ́ kɛ̀ diɛnaare ludambɛɛzi yãnzi. A yãpura yã mà zaa zi baaru nnaa kɛ̀ wá kpàaree guu. 6 Baaru nnaa pì e nɛ́ ii èe daagula anduna guu píngi, lán à kɛ̀ a tɛ́ nà zaa gurↄↄ kɛ̀ á mà, ben a Luda gbɛ̃kɛ sãnsãn dↄ̃̀. 7 Wa gbɛ̃ yenzide wa zĩkɛri daa Ɛpafara bé à yã pì dàare wa gɛ̃ɛ ũ. Kirisi zĩkɛri náanɛdeemɛ, 8 àmbe à yenzi kɛ̀ Luda Nini a kaa òwe.

9 Beee yãnzi zaa gurↄↄ kɛ̀ wa a baaru mà, weègↄ̃ wɛ́ɛ kɛɛare Ludaa yãana sai, lɛ à tó à a pↄyezi dↄ̃ wásawasa, à Ninii a gba ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n wɛ́ɛzɛ̃ɛo píngi, 10 lɛ àgↄ̃ kuu lán Dii yezi nà, a yã píngi kánɛ, lɛ a yã maa píngi kɛna gↄ̃ daagula, a Luda dↄ̃na gↄ̃ kaara, 11 lɛ àgↄ̃ gbãa yã píngi guu à gbãa gakuide lɛ́n, lɛ à pↄ́ píngi fↄ̃ kↄ̃n mɛnao kↄ̃n pↄnnaao, 12 lɛ àgↄ̃ De Luda sáabu kpaa, zaakɛ à wa ka baka kɛ̀ à dìɛ a gbɛ̃nↄnɛ gupuraan-a. 13 À wa bↄ gusia ikon, à wa kpa a Nɛ́ mɛ̀n do yenzide kpatan. 14 À gãzĩn wa gↄ̃ wɛ̃ɛnɛnↄ ũ, wa durun kɛ̃̀wa.

Kirisi dɛ pↄ́ píngila

15 Kirisi nɛ́ Luda kɛ̀ wè e kↄ̃n wɛ́ɛoroo takamɛ,

àmbe daudu ũ Luda pↄ́kɛnanↄ tɛ́ píngi.

16 Luda pↄ́ kɛ̀ kú musu kↄ̃n tↄↄtɛo kɛ̀ píngi à gãzĩ,

pↄ́ kɛ̀ wè eenↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ wè eroonↄ,

kpatablerinↄn yoo ke diinↄ

ke gbãadeenↄ ke ikodeenↄ.

Pↄ́ píngi bↄ̀ à kiiamɛ,

bensↄ̃ aↄ̃ↄ kuu à pↄ́ ũ.

17 À kuu pↄ́ píngi ã,

pↄ́ píngi kuu à gãzĩmɛ.

18 Àmbe sↄsi kɛ̀ dɛ à mɛ̀ ũu mì ũ.

Àmbe naana ũ, gàafɛɛ káaku ũ,

lɛ à gↄ̃ pↄ́ píngi mìdee ũ.

19 Zaakɛ à kà Ludanɛ a kíkɛ píngi pɛ́kↄ̃rɛa. 20 À tò pↄ́ píngi kɛ̀ao nna à gãzĩ, pↄ́ kɛ̀ kú tↄↄtɛ ke musunↄn yoo. À aru kɛ̀ kwɛ̀ɛ lía bé à mↄ̀ kↄ̃n kɛna nnaa pìo.

21 A kɛ̃ Ludaa yã. À ibɛɛnↄn a ũ a laasuu kↄ̃n a zaakɛnanↄ yãnzi, 22 ben Ludaa tò a kɛao nna Kirisi gana a gbɛ̃nteekɛmɛ guu yãnzi sa, lɛ à a kpan'aɛ kɛ gbãsĩ sai, see sai, taari sai, 23 tó á zɛna gbãa a ludanaanɛkɛna guu degena sai gíngin, tó ée kɛ̃ tãmaa kɛ̀ á vĩ baaru nnaa kɛ̀ á mà guuaro. Wà baaru nnaa pì kpà gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa kɛ̀ tↄↄtɛ kɛ̀nↄnɛ píngi kɛ̀ mamↄma Pↄlu, ma gↄ̃ à kpàri ũ.

Pↄlu sↄsi zĩkɛna

24 Tia sa mɛ́ɛ pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n nawɛ̃a kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛ a yãnzio. Nawɛ̃a kɛ̀ Kirisi kɛ̀ sↄsi kɛ̀ dɛ à mɛ̀ ũ yãnzi, mɛ́ɛ pↄ́ kɛ̀ gↄ̃̀ papaa ma mɛ̀ guu. 25 Luda zĩi dàmɛ, ben ma gↄ̃ sↄsi dↄnlɛri ũ. À ma zĩ mà a yã oare papana. 26 Asiiyã kɛ̀ utɛna gbɛ̃nↄnɛ zaa káaku zaalɛ Ludaa e anduna káɛroo bé à bↄ̀ Luda gbɛ̃nↄnɛ gupuraaa sa. 27 Ludaa yezi aↄ̃ↄ dↄ̃ lán asiiyã pì gakui bíta nà bori pãndenↄ kiia. Asii pìn yɛ̀: Kirisi kú a guu, ben a wɛ́ɛ dↄ gakuizi. 28 À waazin weè kɛ gbɛ̃ pínginɛ, weè lɛ́ daoḿma, weè yã dao baade pínginɛ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ píngio, lɛ wà gá kↄ̃n baadeo papana Luda aɛzĩ Kirisi guu. 29 Beee yãnzi mɛ́ɛ zĩi kɛɛ, mɛ́ɛ aĩa kɛɛ kↄ̃n à gbãaa kɛ̀ èe zĩi kɛɛ ma guuo gbãngbãn.

2

1 Má yezi àgↄ̃ aĩa bíta kɛ̀ mɛ́ɛ kɛɛaree dↄ̃, apinↄ kↄ̃n Laodiseadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wée wɛ́ɛ sikↄ̃lɛroonↄ píngi, 2 lɛ aↄ̃ swɛ̃̀ e à kpáɛ, aↄ̃ lɛdolɛ kɛ kↄ̃n yenzio, lɛ aↄ̃ wɛ́ɛ kɛ̃ wásawasa, aↄ̃gↄ̃ Luda asiiyã kɛ̀ dɛ Kirisi pì ũu dↄ̃. 3 À kiian ↄ̃ndↄ̃ kↄ̃n dↄ̃nao auziki píngi utɛn. 4 Mɛ́ɛ beee ooare, lɛ gbɛ̃ke tón a sãsã kↄ̃n lɛ́nna lɛokpakↄ̃aoro yãnzi. 5 Baa tó má kúaoro, ma ninii kúao, má è ée yã kɛɛ a zɛ́a, bensↄ̃ a Kirisi náanɛkɛna gbãa, ben ma pↄↄ kɛ̀ nna.

Pↄ́ píngi papammana Kirisi guu

6 Lán a Kirisi Yesu sì a Dii ũ nà, àgↄ̃ kú à guu lɛ, 7 a kãsãa gↄ̃ pɛɛna à guu. À kaara à guu, àgↄ̃ gbãa à náanɛkɛna guu lán wà dàare nà. Àgↄ̃ kú kↄ̃n sáabukpanao maamaa. 8 À làakari kɛ lɛ gbɛ̃ke tón dↄ̃na gbãaa kásaare à a sãsã kↄ̃n gbɛ̃ntee ↄ̃ndↄ̃ pã korioro. Yã beeenↄ è bↄ fɛɛakaarayãnↄ kↄ̃n anduna yãkɛnanↄ kiiamɛ, èe kɛ Kirisi kiianlo. 9 Zaakɛ Luda kíkɛ píngi pɛ̀kↄ̃rɛ Kirisia a gbɛ̃nteekɛmɛ guu. 10 Kuuna gbɛ̃ kɛ̀ dɛ gbãa píngi kↄ̃n iko píngio mìdee ũu pì guu, à píngi pɛ̀kↄ̃rɛawa. 11 À guun a bã̀ngu kɛ̀n à bↄ̀ a dà ziin ũ. Èe kɛ bã̀ngu kɛ̀ gbɛ̃ntee è kɛńnɛnlo, bã̀ngu kɛ̀ Kirisi è kɛńnɛmɛ. 12 Zaakɛ batisikɛna guu wà a vĩio, ben a fɛɛo, kɛ̀ a gbãaa kɛ̀ Luda à fɛ̀ɛo bↄna gaan náanɛ kɛ̀ yãnzi. 13 Á dɛ gɛ̀nↄ ũ yã Luda kiia a taarinↄ kↄ̃n a dà ziinↄ yãnzi, ben Luda a gba wɛ̃̀ndi dufu lɛdo kↄ̃n Kirisio, à sùu kɛ̀wao kↄ̃n wa taarinↄ píngi. 14 Luda wa taari takada kɛ̀ wa da yãn gògo, à sɛ̀ à pà lía. 15 Kirisi gana lía gbãaa sì diinↄ kↄ̃n gbãadeenↄa, à bↄ̀ńyo gupuraaa à ń kpɛ bↄ̀, à ń kpan'aɛ kɛ̀ zĩ̀zↄnↄ ũ.

16 Beee yãnzi àton tó gbɛ̃ke a taari e pↄ́blena ke ímina ke zĩbaa ke mↄ dufu bↄna ke kámmabogurↄzĩ yã musuro. 17 Yã beeenↄ píngi nɛ́ yã kɛ̀ wà bè eé mↄ́ takamɛ, yã pìnↄ yãpuraan Kirisi ũ. 18 Àton tó gbɛ̃ kɛ̀ è a zĩnda busa ɛgɛ pↄ́ ũ kɛ̀ è dↄnzi kɛ malaikanↄnɛ a sãsã à a kɛ̃ pↄ́ kɛ̀ a wɛ́ɛ pɛ́aaro. Wɛ́ɛgupu'ena yã bé ègↄ̃ gbãa gbɛ̃ beee takanɛ, ben è a zĩnda sɛ́ lezĩ pã a gbɛ̃nteekɛda laasuunↄ yãnzi. 19 À pɛna Kirisi kɛ̀ dɛ mì ũuaro. Kirisi guun mɛ̀gu píngi è kↄ̃ kũn, aↄ̃ nakↄ̃a kↄ̃n tĩinↄ gbãaao, mɛ̀ pì ègↄ̃ gbãa lán Ludaa yezi à gbã nà.

20 Zaakɛ a ga kↄ̃n Kirisio anduna yãkɛnanↄ musu, bↄ́yãnzin eè ń yãdiɛnnɛnanↄ ma lán anduna gbɛ̃nↄ bàzi? 21 Wè be, ǹton kɛ̀kii na n ↄzĩro, ǹton kɛ̀kii dãro, ǹton ↄ kɛ kɛ̀aro. 22 Pↄ́ beeenↄ píngi è yãa kↄ̃n ń aufãnikɛnaomɛ. Gbɛ̃ntee yãdannɛnan beeenↄ ũ. 23 Yã beeenↄↄ dɛ lán ↄ̃ndↄ̃ yã bàmɛ, zaakɛ aↄ̃è dↄnzi yã tiasi dańnɛ kↄ̃n zĩndabusanao kↄ̃n ĩadana ń zĩnda mɛ̀ao. Baa kↄ̃n beeeo è kpá wa dànↄnɛro.

3

Kuuna wɛ̃̀ndi dufu guu

1 Lán a fɛɛ kↄ̃n Kirisio nà, à tó ludambɛ yã dↄare aɛ, zaakɛ gwen Kirisi vɛ̃ɛn Luda ↄplaazi. 2 À tó a laasuu gↄ̃ kú ludambɛ yãnↄa, àtongↄ̃ kú anduna pↄ́aro. 3 Zaakɛ a ga, a wɛ̃̀ndi utɛna kↄ̃n Kirisio Luda guu.

4 Lán Kirisi dɛ a wɛ̃̀ndi ũ nà, tó à bↄ̀ gupuraaa, apinↄ se é bↄo kↄ̃n gakuio sa. 5 Beee yãnzi à anduna yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a nↄ̀sɛ guunↄ dɛ: Pãpãkɛna, wíyã, mɛ̀fɛɛna, yã zaa nidɛna kↄ̃n wãkũo. Pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃ è à wãkũ kɛɛ gↄ̃̀nɛ à dii ũmɛ. 6 Yã beeenↄ yãnzin Luda é pↄfɛ̃ pita a yãmarisaideenↄa. 7 Apinↄ se, á kú yã pìnↄ guu yã, aↄ̃ dↄ̀are aɛ. 8 À ↄ kpá yã kɛ̀ takanↄzi sa: Pↄfɛ̃na, zↄkakana, nↄ̀sɛ pãsĩ, gbɛ̃sↄ̃sↄ̃na kↄ̃n yãpãpã'onao. 9 Àtongae ɛgɛɛ tokↄ̃nɛro, zaakɛ a a dà zii kↄ̃n à yãkɛnanↄ gòala, 10 a à dufu sɛ̀ kɛ̀ à kɛ̀kɛ èe dufu kũu dↄ̃na guu lɛ à gↄ̃ lán a Kɛ̀ri pↄ́ bà. 11 Gwe Yudanↄ kↄ̃n bori pãndenↄ dↄ̃nkↄ̃mɛ kↄ̃n bã̀ngudeenↄ kↄ̃n gɛfↄↄdeenↄ kↄ̃n sɛ̃̀tɛ gbɛ̃nↄ kↄ̃n wɛ́ɛsiadeenↄ kↄ̃n zↄ̀nↄ kↄ̃n wɛ̃ɛnɛnↄ. Kirisin ń píngi ũ, à kú ń guu ń píngi.

12 Beee yãnzi, lán Luda a sɛ a gbɛ̃ yenzideenↄ ũ nà, dà kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ à daalaanↄn yɛ̀: Wɛ̃ndaa, gbɛ̃kɛɛ, zĩndabusana, busɛkɛɛ kↄ̃n mɛnao. 13 À kↄ̃ fↄ̃. Tó yãke gà à a ka kↄ̃o, à sùu kɛ kↄ̃o. Lán Dii sùu kɛ̀ao nà, à kɛ kↄ̃o lɛ se. 14 À píngi musu à yenzi kɛ̀ è yã pìnↄ kakↄ̃a wásawasa daala. 15 À tó aafia kɛ̀ bↄ̀ Kirisi kiia kí ble a swɛ̃̀ guu, zaakɛ kuuna kↄ̃o aafian Luda a sisi mɛ̀dↄ̃nkↄ̃deenↄ ũzi. Àgↄ̃ Luda sáabu kpaa. 16 À tó Kirisi yã vɛ̃ɛkii e a nↄ̀sɛn maamaa. À yã dakↄ̃nɛ, à lɛ́ dakↄ̃a kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ píngio. Sáabukpana guu à lɛ̀ sí Ludanɛ a swɛ̃̀ guu kↄ̃n saamuo kↄ̃n tↄ́kpanao kↄ̃n dↄnzi lɛ̀nↄ. 17 Pↄ́ kɛ̀ ée kɛɛ ke kɛ̀ ée oo píngi, à kɛ kↄ̃n Dii Yesu tↄ́o, à De Luda sáabu kpá à gãzĩ.

Luda gbɛ̃nↄ kuuna kↄ̃o

18 A nↄgbɛ̃nↄ, a baade gae mì siɛ a zãnɛ. Lɛn à kↄ̃ sìo à kɛ Dii guu lɛ. 19 Gↄ̃gbɛ̃nↄ, a baade gaegↄ̃ ye a naↄ̃zi. Àtongↄ̃ pãsĩńyoro. 20 Nɛ́nↄ, à a de kↄ̃n a dao yã ma yã píngi guu, zaakɛ beee bé è ká Diinɛ. 21 Denↄ, àton a nɛ́nↄ nↄ̀sɛ fɛɛ à ń pↄↄ yakaro. 22 Zↄ̀nↄ sↄ̃ à a anduna diinↄ yã ma yã píngi guu. Àton zĩi kɛńnɛ ń wɛ́ɛ yãnziro. À zĩi kɛńnɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo do, zaakɛ Dii vĩakɛrinↄn a ũ. 23 Yã kɛ̀ ée kɛɛ píngi, àgae kɛ kↄ̃n yãpuraao, lándↄ̃ Diin ée kɛɛnɛ bà, èe kɛ gbɛ̃nteenlo. 24 Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ é Dii láada e a baka ũ. Dii Kirisin ée dↄↄzi. 25 Zaakɛri é a zaaa gbɛ̀ e. Luda è gbɛ̃ke wɛ́ɛ gwaro.

4

1 A diinↄ, à a zↄ̀nↄ gwa a zɛ́a súusu. Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ apinↄ se á Dii vĩ musu.

2 À a zĩnda kpá aduakɛnaa kↄ̃n itɛ̃kɛnao kↄ̃n sáabukpanao. 3 À wɛ́ɛ kɛwe Ludaa dↄ, à zɛ́ bↄwe wà à yã waazi kɛ, wà Kirisi asiiyã ońnɛ. Beee yãnzin wà ma da kpɛ́siaanzi. 4 À wɛ́ɛ kɛmɛ mà yã pì o wásawasa, lán à kↄ̃ sìo mà o nà. 5 Àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃ Yesusaideenↄ tɛ́ kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo. Àgae yã kɛ̀ Luda à zɛ́ bↄ̀aree kɛ a gurↄↄa. 6 À tó a lɛ́gbɛ gↄ̃ nna àgↄ̃ kaarana vĩ, lɛ àgↄ̃ dↄ̃ lán é yã lí baadea nà.

Lɛ́zammana

7 Wa gbɛ̃ yenzide Tikiku é ma baaru kpáare píngi. Àmbe zĩkɛri náanɛdee ũ, wa zↄ̀bleri daamɛ Dii zĩi guu. 8 Beee yãnzin mɛ́ɛ à zĩiawa, lɛ à wa kuuna oare, à làakari e à kpáɛ.

9 A gbɛ̃ndo Ɔnɛsimu, wa gbɛ̃ yenzide náanɛdee e mↄↄo. Aↄ̃é pↄ́ kɛ̀ wá kú à guu gura kɛ̀ oare píngi. 10 Arisitaku kɛ̀ wá kú lɛdo kpɛ́siaan ì kpàawa kↄ̃n Banaba dãaro Maakuo. Wà Maaku yã òare kↄ̀. Tó à mↄ̀ a kiia, à gbãakɛ kpázi. 11 Yesu kɛ̀ wè benɛ Yusutu ì kpàawa dↄ. Yuda kɛ̀ wée kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia zĩi kɛɛ lɛdoonↄ lɛ́n gwe. Ma làakari kpaɛnańyo. 12 A gbɛ̃ndo Ɛpafara, Kirisi Yesu zↄ̀bleri ì kpàawa. Ègↄ̃ aĩa kɛɛ kↄ̃n aduakɛnaareeo gurↄ píngi, lɛ à e à kàsara kũ àgↄ̃ papana Luda pↄyezi guu. 13 Mɛ́ fↄ̃ mà à sèeda kɛ kɛ̀ èe zĩi kɛɛare maamaa, amↄanↄ kↄ̃n Laodiseadeenↄ kↄ̃n Iɛrapↄlideenↄ. 14 Wa likita yenzide Luku kↄ̃n Demasio ì kpàawa. 15 À ì kpá wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Laodiseanↄa kↄ̃n Nimfao kↄ̃n sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è kↄ̃ kakↄ̃a à bɛɛnↄ. 16 Tó a takada kɛ̀ kyó kɛ̀, à kpá Laodisea sↄsi gbɛ̃nↄa aↄ̃ à kyó kɛ, gbasa à ń pↄ́ kyó kɛ se. 17 À o Akipunɛ, à làakari dↄ Dii zĩi kɛ̀ wà dànɛa, à à mì dɛ. 18 Mamↄma Pↄlu mámbe ma yã kɛ̀ kɛ̃̀ kↄ̃n ma zĩnda ↄↄo, ma ì kpàawa. À tó ma kuuna kpɛ́siaan yã gↄ̃ dↄagu. Luda gbɛ̃kɛɛ kɛare.

1 TƐSALONIKADEENƆ

1

2

3

4

5

TƐSALONIKADEENƆ TAKADA KAAKU

1

Tɛsalonikadeenↄ zɛ́'ↄdↄannɛna

1 Mamↄma Pↄlu kↄ̃n Silasio kↄ̃n Timↄtio, wámbe wa takada kɛ̀kii kɛ̃̀ Tɛsalonika sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú De Luda kↄ̃n Dii Yesu Kirisio guunↄnɛ. Luda gbɛ̃kɛɛ kɛare, à a gba aafia. 2 Wa aduakɛna guu a yã ègↄ̃ dↄwagu gurↄ píngi, weègↄ̃ Luda sáabu kpaa a píngi yã musu. 3 Lán èe zĩi kɛɛ a ludanaanɛkɛnaa nà, èe aĩa kɛɛ yenzi guu, bensↄ̃ èe mɛna kɛɛ wɛ́ɛdↄna wa Dii Yesu Kirisizi yãnzi, yã pìnↄ ègↄ̃ dↄwagu Luda wa De aɛzĩ. 4 Wa gbɛ̃ Luda yenzideenↄ, wá dↄ̃ kɛ̀ Luda a sɛ, 5 zaakɛ kɛ̀ wa baaru nnaa kpàare, wée mↄ́ kↄ̃n yã'onao adoro, wa mↄ kↄ̃n Luda Nini gbãaaomɛ, yã pì wa kũna gbãa maamaa. Á dↄ̃ lán wá kú a tɛ́ nà a aafia yãnzi, 6 ben a gↄ̃ wapinↄ kↄ̃n Diio dàdarinↄ ũ. Nawɛ̃a bíta guu a yã pì sì kↄ̃n pↄnnaa kɛ̀ Luda Nini dàaguuo, 7 ben a zɛ́ ↄ̀dↄa Yesudee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Masedonia bùsu guunↄnɛ kↄ̃n Girisi bùsuo píngi. 8 Dii yã bↄ̀ a kiia, èe zɛ Masedonia kↄ̃n Girisio adoro, a Yesu náanɛkɛna yã dàgula píngi, à baarukpana vĩ dↄro. 9 Wèe oo lán wa zɛ́ è a kiia nà, lán a kpɛɛ lì tãanↄnɛ, a aɛ dↄ̀ Ludaa nà, ben ée dↄↄ Luda Wɛ̃̀ndide yãpuradeezi, 10 ée à Nɛ́ Yesu kɛ̀ à à fɛ̀ɛ bↄna gaan dãa ai à bↄ ludambɛ, à mↄ́ wa sí pↄfɛ̃ kɛ̀ Luda é bↄbↄḿmaa.

2

Pↄlu zĩkɛna Tɛsalonika

1 Ma gbɛ̃nↄ, á dↄ̃ a zĩndanɛ, kɛ̀ wa zɛ́ ena a kiia e kɛ pãro. 2 Á dↄ̃ lán wà wɛ́ɛ tã̀wa nà, wa nawɛ̃a kɛ̀ káaku zaa Filipi, ben Luda wa gba kùgbãaa, wa à baaru nnaa kpàare ↄsi kↄ̃n ↄsiio. 3 Wa nakↄ̃rɛnaawaa dɛ ɛgɛ zɛ́ yã ũro. Wée kɛɛ laasuu zaaa ke a takiikɛna yãnzinlo. 4 Lán Luda wa ka a baaru nna kpanaa nà, lɛn weè kpáńnɛ lɛ, èe kɛ gbɛ̃ntee pↄyezin wée wɛtɛɛro, sé Luda wa laasuu tàasikɛri pↄ́. 5 Á dↄ̃ kɛ̀ wée yã nnannaa o gbɛ̃kenɛro, bensↄ̃ wée yãke kɛ kↄ̃n mↄnafikio wãkũ yãnziro. Ludan wa sèedadee ũ. 6 Wée sáabu wɛtɛ gbɛ̃ntee kiiaro, apinↄ ke gbɛ̃ pãndenↄ. 7 Baa kɛ̀ wá à zɛ́ vĩ wà gↄ̃are asoo ũ wa Kirisi zĩ̀rikɛ yãnzi, wá kɛ̀ao busɛbusɛ, lán nↄgbɛ̃ nɛ́dandee è làakari dↄ a nɛ́a nà. 8 Kɛ̀ wá yeazi maamaa yãnzi, wée zɛo wà baaru nnaa kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia kpáare adoro, kↄ̃n wa zĩnda kpanaawaaomɛ dↄ, zaakɛ a gↄ̃ wa gbɛ̃ yenzideenↄ ũ. 9 Ma gbɛ̃nↄ, à tó wa zĩkɛna kↄ̃n nawɛ̃ao yã dↄagu. Gurↄↄ kɛ̀ wée baaru nnaa kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia pì kpaaare, weègↄ̃ zĩi kɛɛ fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo, lɛ wàton gↄ̃ a gbɛ̃kenɛ asoo ũro yãnzi. 10 Ámbe wa sèedadeenↄ ũ, kↄ̃n Ludao dↄ, kɛ̀ wá kú amↄa kɛ̀ a Yesu náanɛ kɛ̀nↄ tɛ́ a zɛ́a nↄ̀sɛpuradeenↄ ũ taari sai. 11 Á dↄ̃ kɛ̀ wa yã kɛ̀ a baadenɛ lán de è kɛ a nɛ́nↄnɛ nà. 12 Wa lɛ́ dàawa, wa a nↄ̀sɛ kpàɛare, wa nakↄ̃rɛawa, lɛ a kuuna kɛ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń ká kpata gakuidee kɛ̀ bↄ̀ à kiiannↄo.

13 Kɛ̀ a Luda yã kɛ̀ wá òaree pì mà, ée diɛ gbɛ̃ntee pↄ́ ũro, á sì lán à dɛ nà, Luda yã yãpuraa ũ. Àmbe e zĩi kɛɛ amↄa kɛ̀ ée à náanɛ kɛɛnↄ guu. Bee yãnzi dↄ weègↄ̃ Luda sáabu kpaa yãana sai. 14 Wa gbɛ̃nↄ, a yã kɛ̀ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Kirisi Yesu guu zaa Yudeanↄo, zaakɛ a bùsudeenↄ wɛ́ɛ tã̀awa se lán Yudanↄↄ tã̀ḿma nà. 15 Yudanↄ Dii Yesu dɛ̀ kↄ̃n annabinↄ dↄ, bensↄ̃ aↄ̃ pɛ̀wa. Aↄ̃ yã è ká Ludanɛro, aↄ̃ íbɛtɛ kpà kↄ̃n gbɛ̃ sãnda píngio. 16 Aↄ̃è kpáwe wà yã kɛ̀ Luda è gbɛ̃ mì sío o bori pãndenↄnɛ. Lɛn durun kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ kɛɛ gurↄ píngi ègↄ̃ diiàlɛ lɛ. Luda pↄfɛ̃ pìtaḿma sa.

Timↄti zĩna Tɛsalonika

17 Wa gbɛ̃nↄ, kɛ̀ wa kɛ̃kↄ̃a gurↄ plaa, wɛ́ɛ bé èe kↄ̃ ero, mↄde wa laasuu kúawa. Wa a bɛgɛɛ kɛ̀ maamaa, wa mɛ̀ wã̀ wà wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ. 18 Wá yezi wà mↄ́ a gwa dↄ. Mamↄma Pↄlu ma mↄna zɛ́ wɛ̀tɛ à dɛ gɛ̃̀n do ke gɛ̃̀n plaaala, ben Setãn kpàwe. 19 Tó wa Dii Yesu mↄ̀, dé bé eégↄ̃ dɛ wa tãmaa kↄ̃n wa pↄnnaao kↄ̃n wa gã̀sazubↄo ũ à aɛ a baasii? 20 Zaakɛ ámbe wa gakui kↄ̃n wa pↄnnaao ũ.

3

1 Kɛ̀ wée fↄ̃ wà mɛna dↄro, wa zɛo wà gↄ̃ Atɛni wa tɛ̃ɛ, 2 wa wa gbɛ̃ndo Timↄti, Luda zĩkɛri daa Kirisi baarunnakpana guu zĩ̀awa, lɛ à a gba gbãaa, à a nↄ̀sɛ kpáɛare a ludanaanɛkɛna guu, 3 lɛ a gbɛ̃ke làakari tón fɛɛ wɛ́ɛtãmmana pì yãnziro. Á dↄ̃ a zĩndanɛ kɛ̀ Luda beee taka dìɛwe. 4 Gurↄↄ kɛ̀ wá kú a kiia, wa gĩakɛ wá òare kɛ̀ weé wɛ́ɛ tãwa, ben à kɛ̀ lɛ lán á dↄ̃ nà. 5 Bee yãnzi kɛ̀ mɛ́ fↄ̃ mà mɛna dↄro, ma à zĩ̀ à a ludanaanɛkɛna gwa. Ke Ibilisi a lɛ à a gwa, wa zĩi kɛ̀ pãn yoo, wá dↄ̃ro.

6 Kɛ̀ Timↄti sù sa, à a ludanaanɛkɛna kↄ̃n a yenzio baaru kpàwe. À bè wa yã ègↄ̃ dↄagu kↄ̃n laasuu maaao, bensↄ̃ ée wa bɛgɛ kɛɛ lán wée a bɛgɛ kɛɛ nà. 7 Ma gbɛ̃nↄ, a ludanaanɛkɛna yã bé à tò wa làakari kpaɛna a yã musu wa wɛ́ɛtãmmana kↄ̃n wa nawɛ̃ao guu píngi. 8 Zaakɛ á zɛna gíngin Dii guu, tia wa ĩampà sa. 9 Wé fↄ̃ wà Luda sáabu kpá a yã musu. Wa wa Luda sáabu kpà maamaa kↄ̃n pↄnna bíta kɛ̀ weè kɛ à aɛ a yãnzio. 10 Gwãavĩ kↄ̃n fãantɛ̃o weègↄ̃ wɛ́ɛ kɛɛ maamaa, lɛ wà e wà wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ, wà pↄ́ kɛ̀ kɛ̃̀sã a ludanaanɛkɛna guu papaare.

11 Luda wa De kↄ̃n wa Dii Yesuo zɛ́ bↄwe wà mↄ́ wà a gwa. 12 Dii yenzi kɛ̀ á vĩ kↄ̃o kↄ̃n baade píngio kaaraare, à dadaala lán yenzi kɛ̀ wá vĩao bà, 13 à a swɛ̃̀ gba gbãaa lɛ àgↄ̃ kuu gbãsĩ sai taarisaideenↄ ũ Luda wa De aɛ wa Dii Yesu kↄ̃n a gbɛ̃nↄ píngi mↄ́gurↄↄ zĩ.

4

Kuuna lán Ludaa yezi nà

1 Yã kɛ̀ gↄ̃̀n yɛ̀, ma gbɛ̃nↄ, á mà wa lɛ́n lán à maa a kuuna ká Ludanɛ nà. Á kuuna dɛ lɛ kↄ̀, mↄde wée wɛ́ɛ kɛɛawa, wée agbaa kpaaare wa Dii Yesu guu, àgↄ̃ kuu lɛ àgↄ̃ gaao. 2 Á yã kɛ̀ wá dàare kↄ̃n Dii Yesu tↄ́o dↄ̃. 3 Ludaa yezi a kuuna gↄ̃ adona, à mì kɛ̃ pãpãkɛnaa. 4 A baade gↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃ kↄ̃n bɛ̀ɛo gbãsĩ sai, 5 èe kɛ kↄ̃n dà zaa nidɛnao lán kifii kɛ̀ aↄ̃ↄ Luda dↄ̃roonↄ bànlo. 6 Yã pì musu gbɛ̃ke tón a gbɛ̃daaa takii kɛ ke à taari kɛnɛro, zaakɛ Dii é wɛ́ɛ tã yã beee taka kɛ̀rinↄa lán wa gĩakɛ wá òare nà, wa a swã gào. 7 Ludaa e wa sísi wàgↄ̃ kú kↄ̃n gbãsĩoro, séde wa kuuna gↄ̃ adona. 8 Bee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ gì yãdannɛna kɛ̀zi, èe kɛ gbɛ̃nteen à gìziro, Luda kɛ̀ è a Ninii kɛ̀ kú adona dawaguun à gìzi.

9 Wé e wà yekↄ̃zina yã oarero, zaakɛ a zĩndanɛ Luda yekↄ̃zina dàare. 10 Á kuuna dɛ lɛ kↄ̀, á ye wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Masedonia bùsu guunↄzi ń píngi. Ma gbɛ̃nↄ, wa lɛ́ dàawa, àgↄ̃ kɛɛ lɛ àgↄ̃ gaao, 11 à zɛ́ wɛtɛ àgↄ̃ kuu yãkete sai, à a zĩnda yã kɛ à a zĩnda zĩi kɛ, lán wá dìɛare nà, 12 lɛ a kuuna e à ká bàazideenↄnɛ, lɛ àton fu a zĩndaa à da gbɛ̃keziro.

Dii mↄna

13 Ma gbɛ̃nↄ, wá yezi àgↄ̃ yãpuraa dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ anduna tònↄ yã musu, lɛ a pↄↄ tóngↄ̃ sia lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ tãmaa vĩroonↄ bàro yãnzi. 14 Zaakɛ wá sì kɛ̀ Yesu gà à fɛ̀ɛ, lɛn dↄ Luda é tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ anduna tò Yesu guunↄ ɛara wà mↄ́o lɛdo.

15 Yã kɛ̀ wée ooaree kɛ̀ki nɛ́ Dii yãdannɛnamɛ. Wamↄwa gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ wégↄ̃ kuu ai Dii mↄ́gurↄↄ zĩnↄ, wé dↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ anduna tò pìnↄnɛ aɛro. 16 Dii bé eé bↄ ludambɛ, à pita kↄ̃n yãdiɛnnɛnao kↄ̃n malaika gbɛ̃nsi kòtoo kↄ̃n Luda kãkãki ↄ́o, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gà Kirisi guunↄ é fɛɛ bↄna gaan káaku, 17 beee gbɛra wamↄwa gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ wá kuunↄ, weé wa sɛ́ɛńyo lɛdo ai ludambɛ luguun wà da Diilɛ ĩa guu, gbasa wàgↄ̃ kúo ari gurↄ píngi. 18 Bee yãnzi à kↄ̃ làakari kpáɛ kↄ̃n yã pìo.

5

1 Ma gbɛ̃nↄ, yã pì kɛna ke à kɛgurↄↄ onaare zɛ́ vĩro, 2 zaakɛ á dↄ̃ sãnsãn lán kpãi è mↄ́ gwãavĩ nà. Lɛn eégↄ̃ dɛ lɛ Dii mↄ́gurↄↄ zĩ. 3 Tó gbɛ̃nↄↄ e bee, wá aafia, wá kú wa làakaria, kaatɛna é mↄ́ḿma kãndo lán nɛ́'iwãwãa è mↄ́ nↄ̀sindadeea nà, aↄ̃é bↄro. 4 Apinↄ sↄ̃ wa gbɛ̃nↄ, á kú gusiaanlo, gurↄↄ pì é suawa lán kpãi bàro, 5 zaakɛ gupura gbɛ̃nↄn a ũ, fãantɛ̃ gbɛ̃nↄn a ũ a píngi. Gwãavĩ ke gusia gbɛ̃nↄn wa ũro. 6 Beee yãnzi wàton ii o lán danↄ bàro. Wà itɛ̃ kɛ wàgↄ̃ kú wa làakaria. 7 I'orinↄ è ii o gwãavĩ, wɛ̃dɛrinↄ sↄ̃ è wɛ̃dɛɛ kɛ gwãavĩ. 8 Wapinↄ sↄ̃, zaakɛ fãantɛ̃ gbɛ̃nↄn wa ũ, wàgↄ̃ kú kↄ̃n làakario, wà ludanaanɛkɛna kↄ̃n yenzio da mↄ̀ uta ũ, wà mìsina tãmaa kú mↄ̀fura ũ. 9 Zaakɛ Ludaa e wa diɛ à pↄfɛ̃ pitawaro. À wa diɛ à wa mì sí wa Dii Yesu Kirisi gãzĩmɛ. 10 Àmbe à gà wa yãnzi lɛ wàgↄ̃ kúo, tó wá bɛ̃ɛ ke wa anduna tòn yoo. 11 Beee yãnzi à lɛ́ dakↄ̃a, à kↄ̃ gba gbãaa, lán ée kɛɛ nà.

Pↄlu yãdiɛna Tɛsalonikadeenↄnɛ

12 Ma gbɛ̃nↄ, wa wɛ́ɛ kɛ̀awa, à bɛ̀ɛ lí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è zĩi kɛ a tɛ́nↄnɛ, kɛ̀ aↄ̃ iko vĩawa Dii guu, aↄ̃ↄe a daa zɛ́anↄ. 13 À ń gakui dↄ̃ńnɛ maamaa yenzi guu zĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ yãnzi. Àgↄ̃ nna kↄ̃o. 14 Ma gbɛ̃nↄ, wa lɛ́ dàawa, à faasaideenↄ da zɛ́a, à gbɛ̃ yĩinↄ gba swɛ̃̀, à làakari dↄ gbãasaideenↄa, à mɛna kↄ̃n baade píngio. 15 À làakari kɛ, a gbɛ̃ke tón à zaaa fĩa bo kↄ̃n à zaaaoro. À zɛ́ wɛtɛ àgↄ̃ à maaa kɛɛkↄ̃nɛ kↄ̃n gbɛ̃ píngio gurↄ píngi.

16 Àgↄ̃ kú pↄnnaa guu gurↄ píngi. 17 Àgↄ̃ adua kɛɛ yãana sai. 18 Àgↄ̃ Luda sáabu kpaa yã píngi musu. Beee bé à dɛare à pↄyezi ũ Kirisi Yesu guu. 19 Àton Luda Nini tɛ́ kɛ̀ è káńgu dɛdɛro, 20 àton kya ká annabikɛyãnlo. 21 À yã píngi tàasi kɛ, àgↄ̃ à maaa kũna, 22 à mì kɛ̃ zaakɛna bori píngia.

23 Luda Aafiade tó a kuuna gↄ̃ kú adona yã sãnda píngi guu, à a nini kↄ̃n a wɛ̃̀ndio kↄ̃n a mɛ̀o dãkpaare aafia taari sai ai wa Dii Yesu Kirisi mↄ́gurↄↄ zĩ. 24 Luda kɛ̀ à a sisi à a sɛ náanɛ vĩ, eé yã pì kɛare.

25 Ma gbɛ̃nↄ, à adua kɛwe. 26 À ì kpá wa gbɛ̃nↄa ń píngi kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ lɛ́pɛmmanao. 27 Ma naare Diizi, à takada kɛ̀ kyó kɛ wa gbɛ̃nↄnɛ ń píngi. 28 Wa Dii Yesu Kirisi gbɛ̃kɛɛ kɛare.

2 TƐSALONIKADEENƆ

1

2

3

TƐSALONIKADEENƆ TAKADA PLAADEE

1

Yãkpaɛkɛna Kirisi mↄ́gurↄↄ zĩ

1 Mamↄma Pↄlu kↄ̃n Silasio kↄ̃n Timↄtio, wámbe wa takada kɛ̀kii kɛ̃̀ Tɛsalonika sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Luda wa De kↄ̃n Dii Yesu Kirisio guunↄnɛ. 2 De Luda kↄ̃n Dii Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛare, à a gba aafia.

3 Wa gbɛ̃nↄ, à kↄ̃ sìo wàgↄ̃ Luda sáabu kpaa a yã musu gurↄ píngi, lán à maa nà, zaakɛ a ludanaanɛkɛna e gaa aɛ maamaa, bensↄ̃ yenzi kɛ̀ a baade vĩ kↄ̃o e kaara. 4 Beee yãnzi weè lɛ́ gbɛ̃ a yã musu Luda sↄsi kↄ̃n sↄsio guu, lán ée wɛ́ɛtãmma kↄ̃n nawɛ̃a píngio fↄ̃ↄ nà kↄ̃n mɛnao kↄ̃n ludanaanɛkɛnao. 5 Beee ↄ̀dↄa kɛ̀ Luda è yã gↄ̃gↄ̃ kↄ̃n gbɛ̃nↄ a zɛ́amɛ. Beee yãnzi a ka à gɛ̃ kpata kɛ̀ bↄ̀ Luda kiia guu kɛ̀ ée nawɛ̃a kɛɛ à yãnzi. 6 Luda è yã kɛ a zɛ́amɛ. Eé wɛ́ɛ tã gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe wɛ́ɛ tãaawaanↄa, 7 eé amↄa kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaawaanↄ gba ĩampakii kↄ̃n wapinↄ, tó Dii Yesu bↄ̀ ludambɛ kↄ̃n a malaika gbãaanↄ 8 kↄ̃n tɛ́vurao. Eé wɛ́ɛ tã ludadↄ̃risai kɛ̀ aↄ̃ↄe wa Dii Yesu baaru nnaa síroonↄa. 9 Kaatɛna yãana sain Luda é wɛ́ɛ tãoḿma. Weé ń kpakɛ Dii aɛzĩ kↄ̃n à gbãa gakuideeo. 10 Tó à mↄ̀ gurↄↄ pì zĩ, eé tↄ́ bↄ a gbɛ̃nↄ yã musu, gbasa à náanɛkɛri pìnↄ é à maa bo ń píngi. Égↄ̃ kú ń tɛ́, zaakɛ a yã kɛ̀ wá òaree sì.

11 Beee yãnzin weègↄ̃ adua kɛɛare kↄ̃sↄ̃kↄ̃sↄ̃zi, lɛ wa Luda tó a kuuna ká gwena kɛ̀ à a sisia, à yã maaa kɛ̀ a zɛ kↄ̃n à kɛnaonↄ kↄ̃n zĩi kɛ̀ ée kɛɛ à náanɛkɛna guunↄ píngi papaare kↄ̃n a gbãaao. 12 Dii Yesu é tↄ́ bↄ a musu, apinↄ sↄ̃ é tↄ́ bↄ à musu wa Luda kↄ̃n Dii Yesu Kirisi pìo gbɛ̃kɛ yãnzi.

2

Ludayãdarisai

1 Wa gbɛ̃nↄ, Yesu Kirisi mↄna kↄ̃n wa kakↄ̃anao lɛ wà daàlɛ yã musu, wa wɛ́ɛ kɛ̀awa, 2 àton tó a làakari fɛɛ aagaro. Tó annabi yã ke waazi ke takada kɛ̀ wà bè à bↄ̀ wa kiia bè, Dii mↄ́gurↄↄ kà kↄ̀, àton bídi kɛro. 3 Àton tó gbɛ̃ke a sãsã kↄ̃n yã beee takaoro, zaakɛ gurↄ beee é mↄ́ro, séto gbɛ̃nↄ bↄna Luda kpɛɛ gurↄↄ kà gĩa kↄ̃n ludayãdarisai kɛ̀ mì pɛ̀ kaatɛzɛa bↄna gupuraaao. 4 Eé gí pↄ́ kɛ̀ wè ń diɛ dii ũunↄzi kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ wè dↄnzi kɛńnɛnↄ píngi, eé a zĩnda sɛ́ lezĩ dɛńla, eé gá à vɛ̃ɛ Luda kpɛ́n, à a zĩnda diɛ Luda ũ se. 5 Gurↄↄ kɛ̀ má kúao ma yã pì òare. Ée dↄnloo? 6 Á dↄ̃ pↄ́ kɛ̀ èe à dãdãa, lɛ àton bↄ a gurↄↄ ãroↄ́? 7 Zaakɛ ludayãdasai e ↄ taa asii guu kↄ̀. Eé bↄro, séto gbɛ̃ kɛ̀ èe kpaanɛ gù zɛ́n baasiro, 8 ludayãdarisai pì é gbasa à bↄ sa. Dii Yesu é à dɛ kↄ̃n a lɛ́'ĩao, à à kaatɛ kↄ̃n a mↄna gakuio. 9 Ludayãdarisai pì é mↄ́ kↄ̃n Setãn gbãaao à dabuyãnↄ kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kɛ kↄ̃n sèeda ɛgɛ bori píngio. 10 Eé mↄnafiki bori píngi kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ mì pɛ̀ kaatɛzɛanↄnɛ, kɛ̀ aↄ̃ gì yãpuraa kɛ̀ eé ń mì sízi yãnzi. 11 Beee yãnzi Luda é likↄ̃a pãsĩ zĩḿma lɛ aↄ̃ ɛgɛɛ náanɛ kɛ. 12 Yã é gbasa à vɛ̃ɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe yãpura síroo kɛ̀ aↄ̃è pↄnnaa kɛ kↄ̃n à zaaaonↄa ń píngi.

Luda a sɛ lɛ à a mì sí

13 Wa gbɛ̃ Dii yenzideenↄ, à maa wàgↄ̃ Luda sáabu kpaa gurↄ píngi a yã musu, zaakɛ Luda a sɛ zaa káaku, lɛ à bↄ kↄ̃n à Ninii kɛ̀ tò wa gↄ̃ a pↄ́ ũ gbãaao a yãpura sina yãnzi. 14 Luda a sisi à a sɛ baaru nnaa kɛ̀ wá kpàare yãnzi, lɛ a baka gↄ̃ kú wa Dii Yesu Kirisi gakui guu. 15 Beee yãnzi wa gbɛ̃nↄ, à zɛ gbãa, àgↄ̃ yã kɛ̀ wá dàare kↄ̃n lɛ́o ke takada guu kũna. 16 Wa Dii Yesu Kirisi kↄ̃n Luda wa Deo yewazi, à gbɛ̃kɛɛ guu à wa làakari kpàɛwe ai gurↄ píngi, à tãmaa maaa dàwagu. 17 À a làakari kpáɛare, à a gba gbãaa yãmaakɛna kↄ̃n yãmaa'onao guu píngi.

3

À adua kɛwe

1 Yã kɛ̀ gↄ̃̀n yɛ̀, wa gbɛ̃nↄ, à adua kɛwe, lɛ Dii yã e à dagula kpakpaa, àgↄ̃ bɛ̀ɛ vĩńnɛ lán à vĩ a kiia nà. 2 À adua kɛwe, lɛ à wa bↄ gbɛ̃ zaa mìsaideenↄ ↄzĩ, zaakɛ èe kɛ gbɛ̃ sãnda píngi bé à Luda yã sìro. 3 Dii náanɛ vĩ, eé a gba gbãaa, eé a sí à zaaaa. 4 Wa a náanɛ kɛ̀ Dii guu kɛ̀ ée yã kɛ̀ wá òareenↄ kɛɛ, bensↄ̃ égↄ̃ kɛɛ. 5 Dii tó à Luda yenzi kↄ̃n Kirisi mɛnao gbázɛ dↄ̃ a swɛ̃̀n.

Wàton mɛa kɛro

6 Wa gbɛ̃nↄ, wa naare Dii Yesu Kirisizi, à kɛ̃ wa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ mɛa vĩinↄa, kɛ̀ aↄ̃è zĩi kɛ kↄ̃n yã kɛ̀ wá dàńnɛoroonↄ. 7 Á dↄ̃ a zĩndanɛ, kɛ̀ à maa àgↄ̃ tɛ́ wa zɛ́kpaɛzi, zaakɛ wée mɛa kɛ gurↄↄ kɛ̀ wá kú a tɛ́ro. 8 Wée gbɛ̃ke pↄ́blee sí wá blè fĩabona sairo, wa zĩi kɛ̀ gwãavĩ kↄ̃n fãantɛ̃o, wa nawɛ̃a kɛ̀ ai í sìwa, lɛ wàton gↄ̃ a gbɛ̃kenɛ asoo ũro yãnzi. 9 Wá à zɛ́ vĩ à dↄwalɛ, mↄde wá kɛ̀ lɛ, lɛ à wa zɛ́kpaɛ sɛ́ yãnzimɛ. 10 Gurↄↄ kɛ̀ wá kúao, wá dìɛ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ ye zĩkɛnaziroo é pↄ́ blero. 11 Wá mà kɛ̀ a gbɛ̃kenↄ mɛa vĩ, aↄ̃è pↄ́ke kobiro, sé gudɛɛ. 12 Wá dìɛ gbɛ̃ beee takanↄnɛ, wa nańnɛ Dii Yesu Kirisizi, aↄ̃ vɛ̃ɛki kũ wà zĩi kɛ wà ń zĩnda gwao.

13 Apinↄ sↄ̃ wa gbɛ̃nↄ, àton kpasa kↄ̃n yãmaakɛnaoro. 14 Tó gbɛ̃kee e yã kɛ̀ wá òare takada kɛ̀ guu daro, à à yã bↄ à diɛ. Àton kakↄ̃a kↄ̃n adeeoro, lɛ wí e à à kũ yãnzi. 15 Mↄde àton íbɛtɛ kpáoro, à lɛ́ daa a gbɛ̃ndoo ũ.

16 Dii Aafiade a gba aafia gurↄ píngi yã píngi guu. Dii gↄ̃ kúao a píngi. 17 Mamↄma Pↄlu mámbe ma ìkpammana kɛ̀kii kɛ̃̀ kↄ̃n ma zĩnda ↄↄo. Beeen ma takada píngi sèeda ũ, lɛn mɛɛ̀ kɛ̃ lɛ. 18 Wa Dii Yesu Kirisi gbɛ̃kɛɛ kɛare a píngi.

1 TIMƆTI

1

2

3

4

5

6

TIMƆTI TAKADA KAAKU

1

Yãdannɛrinↄ gbana làakari

1 Mamↄma Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀ri, lán Luda wa Mìsiri kↄ̃n Kirisi Yesu kɛ̀ wa wɛ́ɛ dↄzio dìɛmɛ nà, 2 ma takada kɛ̀ kɛ̃̀nnɛ Timↄti, ma nɛ́'inaa Yesu zɛ́ guu. De Luda kↄ̃n wa Dii Kirisi Yesuo gbɛ̃kɛɛ kɛnnɛ kↄ̃n sùuo, à n gba aafia.

3 Lán ma nakↄ̃rɛmma nà gurↄↄ kɛ̀ mɛ́ɛ gaa Masedonia bùsun, ǹ gↄ̃ Ɛfesu, ǹ o gbɛ̃kenↄnɛ aↄ̃ton yã kɛ̀ è kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n Luda yãoroo dańnɛ dↄro. 4 Aↄ̃ton làakari dↄ gara kↄ̃n dezinↄ tↄ́ kↄ̃ↄwɛna kɛ̀ lɛ́ vĩroooa dↄro. Beee è mↄ́ kↄ̃n lɛokpakↄ̃aomɛ. È tó Luda zĩi kɛ̀ è bↄ à náanɛkɛna guu gá aɛro. 5 Ma yã pì dìɛ lɛ aↄ̃gↄ̃ yenzi vĩ yãnzimɛ, yenzi kɛ̀ è bↄ nↄ̀sɛpura kↄ̃n laasuu kɛna dↄ̃nkↄ̃o kↄ̃n ludanaanɛkɛna mↄnafiki saio guu. 6 Gbɛ̃kenↄ pã̀ yã pìnↄnɛ, aↄ̃ gɛ̃̀ yãpãpã'onan. 7 Aↄ̃ↄ yezi wàgↄ̃ dɛ Musa doka yãdannɛrinↄ ũ, mↄde aↄ̃ yã kɛ̀ aↄ̃ↄe oo gbázɛ dↄ̃ro ke yã kɛ̀ aↄ̃ zɛ̀anↄ.

8 Wá dↄ̃ kɛ̀ doka pì maa, tó gbɛ̃ e zĩi kɛɛa a zɛ́a, 9 zaakɛ wá dↄ̃ kɛ̀ Ludaa e doka diɛ gbɛ̃ maaanↄ yãnziro, séde dokadarisaideenↄnɛ kↄ̃n swãgbãadeenↄ kↄ̃n ludawɛɛkɛrisainↄ kↄ̃n durunkɛrinↄ kↄ̃n ludadↄ̃risainↄ kↄ̃n dↄnzikɛrisaideenↄ kↄ̃n de kↄ̃n dao dɛ̀rinↄ kↄ̃n gbɛ̃dɛrinↄ 10 kↄ̃n zinakɛrinↄ kↄ̃n pãpãbɛ̃̀ɛkɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃sɛrikpãinↄ kↄ̃n ɛgɛdeenↄ kↄ̃n yãdↄmmarinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è bↄ yãdannɛna zɛ́dee kpɛɛnↄo ń píngi. 11 Yãzɛdee pì kↄ̃ sɛ̀ kↄ̃n baaru nnaa gakuidee kɛ̀ Luda aubarikadee à kpana nàmɛ ma ↄzĩo.

Lán Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Pↄlunɛ nà

12 Ma Kirisi Yesu wa Dii kɛ̀ ma gba gbãaa sáabu kɛ̀, zaakɛ à ma náanɛ kɛ̀, à ma sɛ mà zĩi kɛare. 13 Ma à tↄ́ zaaa sì yã, ma wɛ́ɛ tã̀ à gbɛ̃nↄa, ma gbãaa mↄ̀ńnɛ. Baa kↄ̃n beeeo à sùu kɛ̀mao, zaakɛ má kɛ̀ wɛ́ɛsiakɛ kↄ̃n à náanɛkɛnasaio guumɛ. 14 Ben wa Dii gbɛ̃kɛ bíta kɛ̀mɛ, à tò ma a náanɛ kɛ̀, ben má yenzi kɛ̀ dɛ wa pↄ́ ũ kuuna Kirisi Yesu guu vĩ. 15 Yã kɛ̀kii nɛ́ yãpuraamɛ, à kↄ̃ sìo wà sí ↄplaplaa. Kirisi Yesu mↄ̀ anduna guu durunkɛrinↄ mìsina yãnzi. Mapi, ma durun bé à dɛ danↄ pↄ́la, 16 ben Luda ma wɛ̃nda gwà, lɛ mɛna bíta kɛ̀ Kirisi Yesu kɛ̀ kↄ̃n mamↄma durunkɛri kàsarao bↄ gupuraaa, lɛ àgↄ̃ dɛ sèeda ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é à náanɛ kɛ, aↄ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo eenↄnɛ. 17 Luda mɛ̀n do léle, gurↄ píngi Kína kɛ̀ è garo bensↄ̃ wè à e wɛ́ɛoroo gↄ̃ bɛ̀ɛ vĩ kↄ̃n gakuio gurↄ píngi, aami.

18 Ma nɛ́ Timↄti, lán wà gĩakɛ wà annabikɛyã ò n yã musu nà, mɛ́ɛ yã pì daannɛ, lɛ ǹgↄ̃ kũna, ǹ zĩ̀ maaa káo 19 ludanaanɛkɛna guu kↄ̃n nↄ̀sɛkpaɛnao. Gbɛ̃kenↄ yã pìnↄ kpà swãkoto, ben aↄ̃ ludanaanɛkɛna è lɛ́ kúɛ. 20 Imɛnɛu kↄ̃n Alɛsandao kú ń tɛ́. Ma ń kpá Setãn-a, lɛ aↄ̃gↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ wè dↄkɛ kↄ̃n Ludaoro.

2

Dↄnzikɛna

1 Káaku gĩa ma lɛ́ dàmma, à adua kɛ baade pínginɛ, à zɛ́ gbekańnɛ, à kúɛ kɛ Ludanɛ ń yãnzi kↄ̃n sáabukpanao. 2 À adua kɛ kínanↄnɛ kↄ̃n gbãadeenↄ ń píngi, lɛ wà e wàgↄ̃ kuu aafia yãkete sai ludayãdarinↄ ũ, wa kuuna gↄ̃ bɛ̀ɛ vĩ. 3 Beee bé à maa, è ká Luda wa Mìsirinɛ 4 kɛ̀ à yezi baade píngi mìsina e, aↄ̃gↄ̃ yãpuraa dↄ̃.

5 Zaakɛ Luda mɛ̀n domɛ,

bensↄ̃ yãkɛkɛri kuu mɛ̀n do

Luda kↄ̃n gbɛ̃nteenↄ dagura,

àmbe gbɛ̃ntee Kirisi Yesu ũ.

6 À a zĩnda kpà à baade píngi bò,

ben wà à sèeda kɛ̀ a gurↄↄa.

7 Beee yãnzin Luda ma diɛ à kpàakpakɛri kↄ̃n à zĩ̀rio ũzi, lɛ mà à dↄnzi zɛ́ yãpuradee da bori pãndenↄnɛ. Yãpuraan mɛ́ɛ oo, èe kɛ ɛgɛɛnlo.

8 Má yezi gↄ̃gbɛ̃nↄ adua kɛ gu sãnda píngi, aↄ̃ ↄ sɛ́ musu gbãsĩ sai, pↄfɛ̃ kↄ̃n lɛokpakↄ̃aoo sai. 9 Má yezi dↄ nↄgbɛ̃nↄ ń zĩnda kɛkɛ a zɛ́a yↄ̃̀kↄ̃kɛna sai, zĩndamↄnnɛna baasi. Èe kɛ kↄ̃n mì yↄ̃̀kↄ̃de tãnao ke vura kↄ̃n òso nↄmaablebↄnↄ ke bisa ↄↄdeenↄonlo. 10 Aↄ̃ ń zĩnda kɛkɛ kↄ̃n maakɛnao, lán à kↄ̃ sìo nↄgbɛ̃ dↄnzirinↄ kɛ nà. 11 Nↄgbɛ̃nↄ yã dada wàgↄ̃ yĩtɛna, aↄ̃ mì siɛ yã píngi guu. 12 Mɛɛ̀ wezi nↄgbɛ̃nↄ yã dada gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ ke aↄ̃gↄ̃ iko vĩḿmaro, séde aↄ̃gↄ̃ yĩtɛna kítikiti. 13 Zaakɛ Adamun Ludaa kɛ̀ káaku, à gbɛra Awau. 14 Èe kɛ Adamun wà sã̀sãro, nↄgbɛ̃n wà sã̀sã à gↄ̃̀ taaride ũ. 15 Mↄde tó à mɛna fↄ̃̀ kↄ̃n ludanaanɛkɛnao kↄ̃n yenzio kↄ̃n kúadonao zĩndamↄnnɛna baasi, eé nɛ́ i aafia.

3

Sↄsi gbɛ̃nsinↄ

1 Yã kɛ̀kii nɛ́ yãpuraamɛ: Tó gbɛ̃ yezi à kɛ gbɛ̃nsi ũ, èe zĩ maaa nii dɛɛ. 2 Gbɛ̃nsi gↄ̃ kuu taari sai, nↄmɛndodee ũ, làakaridee ũ. Àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃ gbɛ̃ dↄ̀rↄdee ũ, nibↄfↄ̃ri ũ, gbɛ̃ kɛ̀ eé fↄ̃ à yã dańnɛ ũ. 3 Àtongↄ̃ dɛ wɛ̃dɛri ke gbɛ̃ pãsĩ ũro. Àgↄ̃ dɛ nↄ̀sɛdode yãketesaidee ũ. Ɔↄ tón dↄnɛ aɛro. 4 Àgↄ̃ a ua kũna dↄ̃, à nɛ́nↄ gae mì siɛnɛ, aↄ̃gae à ↄdↄkii gwa. 5 Zaakɛ tó gbɛ̃ a ua kũna dↄ̃ro, eé kɛ dia à fↄ̃ à Luda sↄsi gbɛ̃nↄ gwaa? 6 Àtongↄ̃ dɛ Yesude dufu ũro, lɛ àton ĩa dã, à a zĩnda da yãn lán Ibilisi bàro yãnzi. 7 Àgↄ̃ tↄ́ nnaa vĩ Yesusaideenↄ kiia dↄ, lɛ wàton à tↄ́ zaaa sí, à gɛ̃ Ibilisi takutɛɛnlo yãnzi.

Sↄsi dↄnlɛrinↄ

8 Lɛmɛ dↄ dↄnlɛrinↄ gↄ̃ dɛ gbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ ũ. Aↄ̃tongↄ̃ dɛ lɛ́plaadeenↄ ũro. Wɛ̃ yã tón dↄńnɛ aɛro. Aↄ̃tongↄ̃ dɛ ↄↄzaawɛtɛrinↄ ũro. 9 Aↄ̃gↄ̃ Yesu yã asiinↄ kũna kↄ̃n nↄ̀sɛpuraao. 10 Wà ń yã gwa gĩa, tó wèe yãke eḿmaro, gbasa wà ń diɛ dↄnlɛrinↄ ũ. 11 Lɛmɛ dↄ ń nↄↄnↄ gↄ̃ dɛ nↄgbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ ũ, làakarideenↄ ũ, aↄ̃gↄ̃ náanɛ vĩ yã píngi guu. Aↄ̃tongↄ̃ dɛ kↄmↄtↄdeenↄ ũro. 12 Dↄnlɛri gↄ̃ dɛ nↄmɛndodee ũ, àgↄ̃ a ua kↄ̃n a nɛ́nↄ kũna dↄ̃. 13 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń zĩi kɛ̀ a zɛ́anↄ gwena égↄ̃ maaa, ń làakari égↄ̃ kpaɛna ń Kirisi Yesu náanɛkɛna guu maamaa.

Wa dↄnzizɛ asii bíta

14 Baa kɛ̀ mɛ́ɛ yã kɛ̀nↄ oonnɛ, má dìɛ mɛ́ mↄ́ n gwa saa. 15 Tó ma mↄna gà à gì kɛ̀, má yezi ǹgↄ̃ dↄ̃ lán à kↄ̃ sìo wàgↄ̃ kuu Luda uadeenↄ ũ nà. Wámbe Luda Wɛ̃̀ndide sↄsi gbɛ̃nↄ ũ, yãpurapɛɛkii ũ kↄ̃n à gbãa'ekiio. 16 Wa dↄnzizɛ asii kɛ̀ bↄ̀ gupuraaa bíta yãpuramɛ:

À bↄ̀ à mↄ̀ gbɛ̃ntee ũ,

Luda Nini yãpuraa kpàa,

malaikanↄ à è.

Wà à yã waazi kɛ̀ boriinↄ tɛ́,

wà à náanɛ kɛ̀ anduna guu,

Luda à sɛ̀ à tào gakui guu.

4

Tɛ̃̀ yã

1 Luda Ninii ò wásawasa kɛ̀ gurↄ zãanↄ gbɛ̃kenↄ é pã kpá Yesu zɛ́zi, aↄ̃ↄ tɛ́ yã kɛ̀ zĩnnↄ è ɛgɛdeenↄ da à onanzi, aↄ̃ ń sãsã. 2 Mↄnafikidee pìnↄↄ à maaa dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n à zaaaoro, aↄ̃ nↄ̀sɛ gana lán wà be gɛ̃ wãaan wà kɛ̃̀o bà. 3 Aↄ̃è gbɛ̃nↄ dãdã nↄsɛnazi kↄ̃n zãkɛnao, bensↄ̃ aↄ̃è pↄ́ble tɛ̃̀bona da gbɛ̃nↄnɛ, pↄ́blee kɛ̀ Ludaa kɛ̀ a náanɛkɛri kɛ̀ aↄ̃ yãpuraa dↄ̃ↄnↄ yãnzi, kɛ̀ dɛ aↄ̃ ble kↄ̃n sáabukpanao. 4 Pↄ́ kɛ̀ Ludaa kɛ̀ píngi maamɛ. Wàton à ke tɛ̃̀ boro, wà ble kↄ̃n sáabukpanao, 5 zaakɛ Luda yã kↄ̃n wa aduakɛnao gbãsĩ bↄ̀n.

Kirisi Yesu zĩkɛri maaa

6 Tó n yã pìnↄ dà n gbɛ̃nↄnɛ, nɛ́gↄ̃ dɛ Kirisi Yesu zĩkɛri maaa ũ kɛ̀ wà gwà kↄ̃n wa dↄnzizɛ yãnↄ kↄ̃n yãdannɛ maaa kɛ̀ ń tɛ́zio. 7 Ǹ mì kɛ̃ fɛɛakaara gara kɛ̀ è kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n Luda yãorooa. Ǹ n zĩnda tòto kɛ, lɛ ǹgↄ̃ dɛ ludayãdari ũ. 8 Mɛ̀totona àre vĩ féte, mↄde dɛna ludayãdari ũu àre vĩ yã píngi guu, zaakɛ beee è mↄ́ kↄ̃n wɛ̃̀ndio gbã̀a kↄ̃n ziaao. 9 Yã kɛ̀kii nɛ́ yãpuraamɛ, à kà wà sí ↄplaplaa. 10 Weè zĩi kɛ, weè ↄsi ká à musu, zaakɛ wa wɛ́ɛ dↄ Luda Wɛ̃̀ndidezi. Àmbe gbɛ̃ sãnda píngi Mìsiri ũ, atɛ̃nsa à náanɛkɛrinↄ.

11 Ǹ yã pìnↄ diɛńnɛ ǹ dadańnɛ. 12 Ǹton tó wà dↄkɛnyo kɛ̀ ń dɛ gↄ̃kparɛ ũ yãnziro. Ǹ tó n kuuna zɛ́ ↄdↄa Yesudeenↄnɛ yã'ona guu kↄ̃n yãkɛnao kↄ̃n yenzio kↄ̃n ludanaanɛkɛnao kↄ̃n kuuna gbãsĩ saio. 13 Ai màgↄ̃ mↄ́, ǹ aĩa kɛ ǹ Luda yã kyó kɛ gbɛ̃nↄnɛ, ǹ dańnɛ ǹ lɛ́ daoḿma. 14 Gbaa kɛ̀ Ludaa dànnɛ gurↄↄ kɛ̀ wà annabikɛɛ kɛ̀ n yã musu, bensↄ̃ gbɛ̃nsinↄ ↄ dìdimma, ǹton pã kpáziro. 15 Ǹ làakari dↄ yã pìnↄa ǹ mɛ̀ kpáa, lɛ baade píngi n gana aɛ e. 16 Ǹ n zĩnda yã kↄ̃n n yãdannɛnao tàasi kɛ. Ǹgↄ̃ gaa aɛ kↄ̃n yã pìnↄ. Tó ń kɛ̀ lɛ, nɛ́ n zĩnda mì sí kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe swã kpaa n yãzinↄomɛ.

5

Gyaanↄↄnↄ kↄ̃n dↄn'aɛdeenↄ yã

1 Ǹton kpãkɛ̃ mare ìsiziro. Ǹ lɛ́ daa lán n de bà. Ǹ lɛ́ da gↄ̃kparɛnↄa lán n vĩ̀i kↄ̃n n dãaronↄ bà. 2 Ǹ lɛ́ da nↄgbɛ̃ ìsia lán n da bà, ǹ lɛ́ da nↄ gbãaaa lán n dãre bà kↄ̃n nↄ̀sɛ puraao.

3 Ǹ dↄ gyaanↄↄ kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃ke vĩroonↄ lɛ. 4 Tó gyaanↄↄ nɛ́nↄ ke dionↄ vĩ, aↄ̃ ń danɛnↄ gwana dada gĩa ń dↄnzikɛna guu, aↄ̃ fĩa bo ń denↄnɛ kↄ̃n ń danↄ, zaakɛ beee è ká Ludanɛ. 5 Gyaanↄↄ kɛ̀ gbɛ̃ke vĩro wɛ́ɛ dↄ Ludazi, àgↄ̃ adua kɛɛ àgↄ̃ dↄnlɛ gbekaaa gwãavĩ kↄ̃n fãantɛ̃o. 6 Gyaanↄↄ kɛ̀ à zĩnda pↄyezi è dↄnɛ aɛ nɛ́ gɛ̀mɛ, baa tó à bɛ̃ɛ. 7 Ǹ yã pìnↄ dańnɛ lɛ gbɛ̃ke tón ń taari ero. 8 Tó gbɛ̃ e a danɛnↄ gwaaro, atɛ̃nsa à uadeenↄ, à bↄ̀ Luda yã kpɛɛmɛ, Yesusaidee dɛàla. 9 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ dɛ wà da gyaanↄnↄ tɛ́n yɛ̀: Nↄgbɛ̃ kɛ̀ kà wɛ̃̀ baaagↄ̃, bensↄ̃ à zã kɛ̀ gɛ̃̀n do, 10 wà à dↄ̃ maakɛri ũ, nɛ́gwari maaa ũ, nibↄfↄ̃ri Luda gbɛ̃nↄ gbá pìpiri ũ, takaasidee dↄnlɛri ũ, nↄgbɛ̃ kɛ̀ mɛ̀ kpà yãmaakɛna píngia ũ. 11 Ǹton gyaanↄ nↄ gbãaanↄ danlo, zaakɛ tó aↄ̃ gↄ̃ nidɛna fɛ̀ɛ, aↄ̃ nana Kirisia é busamɛ, aↄ̃égↄ̃ yezi wà zã kɛ, 12 aↄ̃ ń zĩnda da yãn, kɛ̀ aↄ̃ lɛ́ kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃̀nɛ yã gbòro yãnzi. 13 Beee gbɛra aↄ̃è mɛ̀a dada, aↄ̃ègↄ̃ dↄdↄↄ ualɛzi. Èe kɛ mɛadeenↄn ń ũ adoro, aↄ̃è gↄ̃ gbɛ̃peri gudɛrinↄ ũmɛ dↄ, aↄ̃è yã kɛ̀ dɛ wà oroo o. 14 Beee yãnzi má yezi gyaanↄ nↄ gbãaanↄ zã kɛ, aↄ̃ nɛ́ i, aↄ̃ làakari dↄ bɛɛa, lɛ wàton wa ibɛɛnↄ gba zɛ́ aↄ̃ wa tↄ́ zaaa síro yãnzi. 15 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ bↄ̀ wà tɛ̀ Setãnzi kↄ̀. 16 Tó Yesude nↄgbɛ̃ ke gyaanↄnↄ vĩ a bɛ, àgae dↄńlɛ. Àton tó aↄ̃ gↄ̃ sↄsi gbɛ̃nↄnɛ asoo ũro, lɛ aↄ̃ e wà dↄ gyaanↄↄ kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃ke vĩroonↄ lɛ́ yãnzi.

17 Gbɛ̃nsi kɛ̀ è dↄńnɛ aɛ a zɛ́a kà wà fĩa bonɛ lɛo plaa, atɛ̃nsa gbɛ̃ kɛ̀ waazikɛna kↄ̃n yãdannɛnao aĩa vĩi. 18 Luda yã bè: Àton lɛ́sↄ da zù kɛ̀ èe pↄ́ gbɛ̃ɛnɛro. À bè dↄ: Zĩkɛri kà à a asaia e. 19 Ǹton gbɛ̃ kɛ̀ mↄ̀ kↄ̃n gbɛ̃nsi káarao yã síro, séto sèedadeenↄ kà gↄ̃ↄn plaa ke aagↄ̃ baasiro. 20 Ǹ kpãkɛ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ durun kɛ̀nↄzi baade píngi wáa, lɛ vĩa e à gbɛ̃ kpaaanↄ kũ. 21 Ma nannɛ Luda kↄ̃n Kirisi Yesuozi kↄ̃n malaika kɛ̀ à ń sɛ́nↄ, ǹgↄ̃ yã pìnↄ kũna, ǹton gbɛ̃ke bà bↄro. Ǹton yãke kɛ gbɛ̃kenɛ úblembɛ yãnziro. 22 Ǹton wã ǹ ↄ di gbɛ̃a ǹ à da Luda zĩinlo. Ǹton tó n ↄↄ gↄ̃ kú gbɛ̃ke durun guuro. Ǹgↄ̃ n zĩnda kũna gbãsĩ sai. 23 Ǹton í pãa mi atɛ̃ɛro. Ǹgae geepiwɛ̃ gá féte n nↄ̀sɛ yãnzi kↄ̃n n gyãkɛna gɛ̃̀n baaagↄ̃ↄo.

24 Gbɛ̃kenↄ durun è bↄ gupuraaa ai wàgↄ̃ gá à yã gↄ̃gↄ̃ńyo, gbɛ̃kenↄ sↄ̃ ń pↄ́ è bↄ kpakpaaro. 25 Lɛmɛ dↄ yãmaakɛna è bↄ gupuraaa, baa à kɛ̀ wèe ero eé e à gↄ̃ utɛnaro.

6

1 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ zↄ̀ ũunↄ ń diinↄ diɛ gbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ ũ aↄ̃ mì siɛńnɛ à píngi guu, lɛ wàton Luda tↄ́ kↄ̃n yã kɛ̀ weè dańnɛo zaa boro yãnzi. 2 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ diinↄ dɛ Yesudee ũunↄ tón dↄkɛńyo kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ yãnziro. Aↄ̃ zĩi kɛńnɛ maamaa, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe ń zĩ àre bleenↄ nɛ́ Yesudeenↄmɛ, aↄ̃ gbɛ̃ yenzideenↄmɛ. Ǹ yã pìnↄ dańnɛ, ǹ lɛ́ daoḿma.

Yena ↄↄzi

3 Tó gbɛ̃kee e yã pãnde daańnɛ, bensↄ̃ èe zɛ kↄ̃n wa Dii Yesu Kirisi yãzɛdeeo kↄ̃n wa zɛ́ yãdannɛnaoro, 4 wadadeemɛ, à yãke dↄ̃ro, lɛokpakↄ̃a kori kↄ̃n yãgwana yãanasaio à kũ̀ gyãa ũ. Yã beeenↄ è tó gbɛ̃nↄ wɛ́ɛ dↄkↄ̃nɛ, aↄ̃ swèe kɛ, aↄ̃ kↄ̃ sↄ̃sↄ̃, aↄ̃ laasuu zaaa lɛ́kↄ̃zi, 5 aↄ̃gↄ̃ ĩi kↄ̃o. Gbɛ̃ pìnↄ laasuu kotina, yãpura ń kɛ̃, aↄ̃ègↄ̃ daa dↄnzizɛ nɛ́ ↄↄwɛtɛzɛmɛ. 6 Dↄnzikɛna àre bíta yãpura, tó gbɛ̃ zɛ̀ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à vĩio. 7 Zaakɛ wée mↄ́ kↄ̃n pↄ́keo anduna guu kɛ̀ro, wé sↄ̃ tá kↄ̃n pↄ́keoro. 8 Tó wá pↄ́ble kↄ̃n pↄ́kãsãanↄo vĩ, beee mↄ̀. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà gↄ̃ auzikidee ũunↄ è ń zĩnda da yↄ̃agwana takutɛɛn. Pↄ́nidɛna mìsai kari è gɛ̃ńgu à ń kpá mↄ́nzi kↄ̃n kaatɛnaozi. 10 Yena ↄↄzi bé à dɛ yã zaa píngi kãsãa ũ. Gbɛ̃kenↄ à kↄ̃dɛɛ kɛ̀ ai wà kɛ̃̀ wa dↄnzizɛa aↄ̃ wãwã bíta kpà ń zĩndazi.

Ǹ ↄsi maaa ká

11 Zaakɛ Luda gbɛ̃n n ũ, ǹ bàa sí yã pìnↄnɛ, ǹ tó yã maaa gaegↄ̃ dↄↄnnɛ aɛ kↄ̃n yãkɛna a zɛ́ao kↄ̃n ludanaanɛkɛnao kↄ̃n yenzio kↄ̃n mɛnao kↄ̃n busɛkɛɛo. 12 Ǹ wa dↄnzizɛ ↄsi maaa ká, ǹ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro sí, zaakɛ beeen Luda n sisia gurↄↄ kɛ̀ n lɛ́ maaa gbɛ̃̀nɛ parii wáa. 13 Ma nannɛ Luda kɛ̀ è wɛ̃̀ndi kpá pↄ́ píngiazi kↄ̃n Kirisi Yesu kɛ̀ yã maaa ò Pↄntiu Pilatinɛo, 14 ǹgↄ̃ yã kɛ̀ wà dìɛnnɛ kũna gbãsĩ sai taari sai ai wa Dii Yesu Kirisi mↄ́gurↄↄ zĩ. 15 Gbãade mɛ̀n do Aubarikade, kínanↄ Kína, diinↄ Dii bé eé Kirisi pì bↄ gupuraaa a gurↄↄa. 16 À mɛ̀n doo bé è garo, ègↄ̃ kú gupuraa kɛ̀ wè fↄ̃ wà sↄ̃ziroo guu. Gbɛ̃kee e wɛ́ɛ siàlɛro, weé fↄ̃ sero. Àmbe à gakui kↄ̃n gbãaao vĩ gurↄ píngi, aami.

17 Ǹ o anduna tiaa kɛ̀kii auzikideenↄnɛ, aↄ̃ton ĩa dãro. Aↄ̃ton gbãa e ↄↄda náanɛsaiaro, aↄ̃ gbãa e Luda kɛ̀ è pↄ́ píngi kpáwa bíta wà pↄnnaa kɛoa. 18 Ǹ ońnɛ aↄ̃ à maaa kɛ, aↄ̃ nnaa kɛńnɛ, aↄ̃ ↄ porońnɛ, aↄ̃gↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩ. 19 Lán beee bà aↄ̃é kũsãɛ maaa di ń zĩndanɛ auzɛnna pↄ́ ũ, aↄ̃é wɛ̃̀ndi kɛ̀ dɛ wɛ̃̀ndi ũ yãpuraa e.

20 Timↄti, ǹ yã kɛ̀ Ludaa nànnɛ n ↄzĩ kũ gbãa. Ǹ mì kɛ̃ ludadↄ̃sai yã pãpã'onaa kↄ̃n yãlɛkpɛɛ'ona kɛ̀ wè be dↄ̃nao. 21 Gbɛ̃kenↄ zɛ̀o, ben aↄ̃ pã̀ wa dↄnzizɛnɛ.

Luda gbɛ̃kɛɛ kɛare.

2 TIMƆTI

1

2

3

4

TIMƆTI TAKADA PLAADEE

1

Pↄlu tɛ́kana Timↄtin

1 Mamↄma Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀ri Luda pↄyezi guu wɛ̃̀ndi kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ Kirisi Yesu guu yã musu, 2 mámbe ma takada kɛ̀ kɛ̃̀nnɛ, ma nɛ́ yenzide Timↄti. De Luda kↄ̃n wa Dii Kirisi Yesuo gbɛ̃kɛɛ kɛnnɛ kↄ̃n sùuo, à n gba aafia.

3 Ma sáabu kɛ̀ ma dezinↄ Ludanɛ kɛ̀ mɛɛ̀ dↄzi kↄ̃n nↄ̀sɛ puraao, zaakɛ n yã ègↄ̃ dↄↄmagu yãana sai ma aduakɛna gwãavĩ kↄ̃n fãantɛ̃o guu. 4 Tó wɛ́ɛ'i kɛ̀ bↄ̀mma yã dↄ̀magu, mɛɛ̀ n bɛgɛ kɛmɛ, mɛɛ̀gↄ̃ yezi wà wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ, lɛ ma pↄnnaa kɛ bíta. 5 N ludanaanɛkɛna kↄ̃n nↄ̀sɛo do yã dↄmagu. N dazi Loisi kↄ̃n n da Yunisio Luda náanɛ kɛ̀ lɛ se, bensↄ̃ má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ lɛ se.

6 Beee yãnzi mɛ́ɛ dↄↄngu, ǹ tɛ́ ká gbaa kɛ̀ Ludaa dànnɛɛn gurↄↄ kɛ̀ ma ↄ dìmma, 7 zaakɛ Ninii kɛ̀ è wa gba gbãa kↄ̃n yenzio kↄ̃n zĩndakũnadↄ̃ↄon Ludaa kpàwa, èe kɛ nini vĩapↄnlo. 8 Beee yãnzi ǹton wí dɛ kↄ̃n wa Dii yã onnɛnaoro. Ǹton wí dɛ ma yãoro, mamↄma kɛ̀ wà ma da kpɛ́siaan Kirisi yãnzi. Ǹ nawɛ̃a kɛ̀ wè kɛ à baaru nna kpana yãnzi kɛmao kↄ̃n Luda gbãaao. 9 Àmbe à wa mì sì, à wa sisi wa gↄ̃ a pↄ́ ũ. Èe kɛ yã kɛ̀ wá kɛ̀ yãnzinlo, à zĩnda pↄyezi yãnzimɛ kↄ̃n gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ à kɛ̀weeo zaalɛ gurↄↄ e naaro. 10 Gbɛ̃kɛɛ pì bↄ̀ gupuraaa wa Mìsiri Kirisi Yesu pì mↄna guu sa. À ga gbãaa kàatɛ, à wɛ̃̀ndi kↄ̃n kuuna gurↄ píngio bↄ̀we gupuraaa a baaru nnaa kɛ̀ wè kpá guu. 11 Luda ma diɛ a zĩ̀ri ũ, lɛ mà baaru pì kpàakpa kɛ mà à yã dańnɛ. 12 Beee yãnzin mɛ́ɛ nawɛ̃a kɛ̀ kɛɛzi, mↄde wí è ma kũro, zaakɛ má gbɛ̃ kɛ̀ ma à náanɛ kɛ̀ dↄ̃, bensↄ̃ má dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ eé fↄ̃ à yã kɛ̀ à nàmɛ ma ↄzĩ dãkpa ai a mↄ́gurↄↄ zĩ. 13 Ǹgↄ̃ yã kɛ̀ ń mà ma lɛ́zĩ ai a lↄ̀n pì kũna yãzɛdedannɛna zɛ́kpaɛ ũ kↄ̃n ludanaanɛkɛnao kↄ̃n yenzi kɛ̀ wá vĩ Kirisi Yesu guuo. 14 Ǹ yã maaa kɛ̀ Ludaa nànnɛ n ↄzĩ kũ gbãa kↄ̃n à Ninii kɛ̀ kú wa guu gbãaao.

15 Ń dↄ̃ kɛ̀ Asia bùsudeenↄ ma zĩnna ń píngi. Figɛlu kↄ̃n Ɛmↄgɛnɛo kú ń tɛ́. 16 Dii wɛ̃nda dↄ̃ Ɔnɛsifↄru bɛdeenↄnɛ! Zaakɛ à mↄ̀ à ma nↄ̀sɛ kpàɛmɛ à gɛ̃̀n lɛ́ vĩro, èe wí dɛ kↄ̃n ma dana kpɛ́siaan yãoro. 17 Kɛ̀ à mↄ̀ Romu gↄ̃ↄ, à ma wɛtɛ ai à gàa à bↄ̀ma. 18 Dii wɛ̃nda dↄ̃nɛ yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ. Ń dↄnlɛ bíta kɛ̀ à kɛ̀mɛ zaa Ɛfesu yã dↄ̃ sãnsãn.

2

Kirisi Yesu zĩ̀kari maaa

1 Mpi sↄ̃ ma nɛ́, ǹgↄ̃ gbãa kↄ̃n gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Ludaa vĩwao Kirisi Yesu guuo. 2 Yã kɛ̀ ń mà má ò parii wáa, ǹ na gbɛ̃ náanɛdeenↄnɛ ń ↄzĩ, kɛ̀ aↄ̃é fↄ̃ wà dada gbɛ̃ pãndenↄnɛ. 3 Ǹ nawɛ̃a fↄ̃wao Kirisi Yesu zĩ̀kari maaa ũ. 4 Anduna yã bↄkↄ̃tɛ è dↄ zĩ̀kari kɛ̀ kú zĩ̀lannɛ aɛro, lɛ à yã ká à diinɛ yãnzi. 5 Bàkpakↄ̃sↄ̃ri sↄ̃, tó èe bàa lɛ́ a zɛ́aro, eé zĩ̀blena fùra ero. 6 À kↄ̃ sìo búbari kɛ̀ zĩ gbãaa kɛ̀ a baka sɛ́ káaku. 7 Ǹ laasuu lɛ́ yã kɛ̀ má ò pìnↄzi, zaakɛ Dii é n gba ↄ̃ndↄ̃ↄ à píngi guu.

8 Ǹ dↄn kɛ̀ Yesu Kirisi nɛ́ Dauda boriimɛ, bensↄ̃ à fɛ̀ɛ bↄna gaan. Baaru nnaa kɛ̀ mɛɛ̀ kpán gwe. 9 Beee yãnzin mɛ́ɛ nawɛ̃a kɛɛzi. Wà mↄ̀ kàma lán dàkɛri bà, mↄde Luda yã e sí mↄ̀ káaro. 10 Beee yãnzi mɛɛ̀ yã píngi fↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sɛ́nↄ yãnzi, lɛ aↄ̃pinↄ se Luda ń mì sí, aↄ̃ gakui kɛ̀ è yãaroo e kuuna Kirisi Yesu guu. 11 Yã kɛ̀kii nɛ́ yãpuraamɛ:

Tó wa gao, wégↄ̃ kúo.

12 Tó wa mɛna fↄ̃̀, wé kí bleo.

Tó wa lɛ́ sɛ̀zi, eé sɛ́wazi se.

13 Tó wá náanɛ vĩro, à kpɛ́ náanɛ vĩ,

zaakɛ eé we à lɛ́ sɛ́ a zĩndaziro.

Dii zĩkɛri maa kↄ̃n lɛokpakↄ̃aoro

14 Ǹ yã pìnↄ dↄ n gbɛ̃nↄn, ǹ nańnɛ Ludazi aↄ̃ton lɛokpakↄ̃a kɛ yãnↄ musuro. À àre vĩro, è gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe maanↄ yakamɛ. 15 Ǹ aĩa kɛ lɛ Luda n sáabu kpá, zĩkɛri kɛ̀ è yã yãpuraa wɛ̃kↄ̃ańnɛ súusu ũ, kɛ̀ wí è à kũ à zĩ yã musuro. 16 Ǹ pã yãbↄɛna pãa kɛ̀ è kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n Luda yãoroonɛ. È gbɛ̃nↄ ludayãdasai kaarańnɛmɛ, 17 ben yã kɛ̀ aↄ̃è dańnɛ è dańla lán fↄ̃̀ bà. Imɛnɛu kↄ̃n Filɛtuo kú ń tɛ́. 18 Aↄ̃ kɛ̃̀ yãpuraaa, aↄ̃è be wà fɛ̀ɛ bↄna gaan kↄ̀, aↄ̃è gbɛ̃kenↄ ludanaanɛkɛna yakańnɛ. 19 Baa kↄ̃n beeeo ɛ̃ɛ kɛ̀ Ludaa dàɛ zɛna gbãa, wà yã kɛ̀kii kɛ̃̀a: Dii gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ a pↄ́ ũunↄ dↄ̃. Gbɛ̃ kɛ̀ è Dii sísi mì kɛ̃ yã zaaaa.

20 Ua daa ègↄ̃ pↄ́nↄ vĩ pari. Wà à kenↄ kɛ̀ kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogio yãtiisikɛbↄ ũ, bensↄ̃ wà à kenↄ kɛ̀ kↄ̃n lío kↄ̃n gũ̀o yãnɛngokɛbↄ ũ. 21 Tó gbɛ̃ ↄ bↄ̀ɛ yã bɛ̀ɛsaidee guu, eé gↄ̃ yãtiisikɛbↄ ũ, eégↄ̃ aufãni vĩ Diinɛ, eégↄ̃ kú adona maakɛna píngi soru guu. 22 Ǹ bàa sí gↄ̃kparɛ pↄ́nidɛnanↄnɛ, ǹ tó maakɛna kↄ̃n ludanaanɛkɛnao kↄ̃n yenzio kↄ̃n kuuna kↄ̃o nnaao dↄnnɛ aɛ lɛdo kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è Dii sísi kↄ̃n nↄ̀sɛ puraaonↄ. 23 Ǹ ↄ bↄɛ mìsai lɛokpakↄ̃a kɛ̀ dↄ̃na ke vĩroon. Ń dↄ̃ kɛ̀ è swèe da. 24 À maa Dii zↄ̀bleri gↄ̃ swèe vĩro. À nↄ̀sɛ gↄ̃ do kↄ̃n baade píngio, yãdannɛri maaa kɛ̀ è gbɛ̃ fↄ̃ ũ, 25 à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è à yã síroonↄ gba làakari busɛbusɛ. Wègↄ̃ dↄ̃ro ke Luda é fↄ̃ à ń gba zɛ́ aↄ̃ nↄ̀sɛ liɛ wà yãpura sí, 26 aↄ̃ bↄ Ibilisi kɛ̀ à ń kũ à ń dá a pↄyezi guu bàn, ń làakari suḿma.

3

Gbɛ̃nteenↄ yãkɛna gurↄ zãanↄa

1 Ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ gurↄ zãanↄ égↄ̃ pãsĩ. 2 Gbɛ̃nↄ zĩnda yã é dↄńnɛ aɛ, ↄↄ é ń swɛ̃̀ ble. Aↄ̃égↄ̃ dɛ wadadeenↄ ũ, ĩadãrinↄ, gbɛ̃sↄ̃sↄ̃rinↄ, de kↄ̃n dao yãmarisaideenↄ, guturunↄ, ludayãdarisainↄ, 3 nↄ̀sɛsaideenↄ, agbaawerisaideenↄ, gbɛ̃yakarinↄ, faasaideenↄ, aĩapãsĩdeenↄ, yã maa ibɛɛnↄ, 4 bↄnkpɛɛdeenↄ, laasuusaideenↄ, yↄ̃̀kↄ̃deenↄ. Aↄ̃égↄ̃ ye pↄnnakɛnazi dɛ Luda yãla. 5 Aↄ̃è dↄnzi kɛ, mↄde aↄ̃ↄ ye à gbãaaziro. Ǹ kɛ̃ gbɛ̃ beee takanↄa. 6 Aↄ̃ gbɛ̃kenↄ è gɛ̃ nↄgbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è mì gbãkɛnnɛroonↄzi, aↄ̃ ń fu kↄ̃n lɛ́o. Durun sↄ̀ kɛ̀ nↄgbɛ̃ pìnↄn, dà zaaa bé à gↄ̃̀ńnɛ, 7 aↄ̃ègↄ̃ yã dadaa gurↄ píngi, mↄde aↄ̃è fu yãpura kũnaa. 8 Lán Yanɛ kↄ̃n Yambɛrɛsio bↄ̀ Musa kpɛɛ nà, lɛn gbɛ̃ pìnↄ è bↄ yãpuraa kpɛɛ lɛ. Aↄ̃ laasuu lɛkpɛɛmɛ, wa dↄnzizɛ guu pↄ́ ginzinanↄmɛ. 9 Aↄ̃ↄ gana aɛ vĩ dↄro, zaakɛ baade píngi ń mìsaikɛɛ dↄ̃, lán wà Yanɛ kↄ̃n Yambɛrɛsio pↄ́ dↄ̃̀ nà.

Luda yã àre

10 Mpi sↄ̃, ń tɛ́mazi. Ń ma kuuna dↄ̃ kↄ̃n ma yãdannɛnao kↄ̃n yã kɛ̀ mɛ́ɛ pɛɛao kↄ̃n ma ludanaanɛkɛnao kↄ̃n ma mɛnakɛɛo kↄ̃n ma yenzio kↄ̃n ma zɛna gbãaao 11 kↄ̃n wɛ́ɛ kɛ̀ wà tã̀maao kↄ̃n nawɛ̃a kɛ̀ má kɛ̀o. Ń yã kɛ̀ ma le Antiↄku kↄ̃n Ikↄniuo kↄ̃n Lisitirao dↄ̃ kↄ̃n wɛ́ɛtãmmana bíta kɛ̀ má fↄ̃̀o. Mↄde Dii ma bↄ à píngi guu. 12 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wàgↄ̃ kuu ludayãdarinↄ ũ Kirisi Yesu guunↄ é wɛ́ɛtãmma e. 13 Gbɛ̃ zaaanↄ kↄ̃n mↄnafikideenↄ zaakɛ égↄ̃ kaaramɛ. Aↄ̃é gbɛ̃nↄ sãsã, aↄ̃pinↄ égↄ̃ sãsãna. 14 Mpi sↄ̃, ǹ zɛ kↄ̃n yã kɛ̀ ń dàda ń sì yãpuraa ũuo. Ń gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dàdannɛɛnↄ dↄ̃, 15 zaakɛ ń Luda yã dↄ̃ zaa n nɛ́ngo zĩ. Eé fↄ̃ à n gba ↄ̃ndↄ̃ↄ à n ká Kirisi Yesu náanɛkɛna kɛ̀ è ń mì sía. 16 Yã kɛ̀ kú Luda yãn bↄ̀ Luda kiia píngimɛ. À àre vĩ, zaakɛ è yãpuraa dańnɛ, è ń ɛgɛɛ káńnɛ ń ↄzĩ, è ń gba làakari, è lɛ́ daḿma yãkɛna a zɛ́a guu, 17 lɛ Luda gbɛ̃ sorumi ma yãmaakɛna píngi zɛ́ guu.

4

1 Ma nannɛ Ludazi kↄ̃n Kirisi Yesu kɛ̀ eé ɛara à mↄ́ à kpata ble à yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ kↄ̃n gɛ̀wãadeenↄo, 2 ǹ Luda yã waazi kɛ. Tó à zɛ́ kɛ̀ kesↄ̃ èe zɛ́ kɛro, ǹgↄ̃ kúo. Ǹ yã diɛńnɛ, ǹ kpãkɛ̃ńzi, ǹ lɛ́ daḿma, ǹ yã dańnɛ kↄ̃n mɛna bítao. 3 Zaakɛ gurↄke é mↄ́ kɛ̀ gbɛ̃nↄ é we wà swã kpá yãzɛdedannɛnaziro. Aↄ̃é yãdannɛrinↄ kakↄ̃ańzi ń zĩnda pↄyeziamɛ, lɛ aↄ̃ yã kɛ̀ kàńnɛ dańnɛ. 4 Aↄ̃é ń mìkpɛɛ zu yãpuraanɛ wà aɛ dↄ garanↄa. 5 Mpi sↄ̃, ǹgↄ̃ làakari vĩ yã píngi musu. Ǹ nawɛ̃a fↄ̃, ǹ baarunnakpari kɛna kɛ, ǹ n zĩ lɛ́ papa.

Pↄlu kuuna gaa lɛ́zĩ zaa Romu

6 Ma gurↄↄ pàpa kↄ̀, weé ma aru kwɛ́ɛ sa'o'i ũ tia. 7 Ma ↄsi maaa kà, ma bàa lɛ̀ ma bↄɛzi. Má Yesu yã kũna ma à lɛ́ pàpa. 8 Kuuna maa fùra diɛna, èe ma dãa sa. Dii yãkpaɛkɛri maaa bé eé kúmɛ yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ. Èe kɛ mámbee madoro, kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye à mↄnazinↄ ń píngimɛ.

9 Ǹ zɛ́ wɛtɛ ǹ mↄ́ ma kiia kpakpaa. 10 Demasi ma ton à tà Tɛsalonika, kɛ̀ à ye andunazi yãnzi. Kɛrɛsɛni tà Galatia bùsun, bensↄ̃ Titu tà Dalamatia bùsun. 11 Luku bé à gↄ̃̀mao ado. Ǹ Maaku sɛ́ à mↄ́ lɛdo, zaakɛ è dↄmalɛ zĩi guu maamaa. 12 Ma Tikiku gbàrɛ Ɛfesu. 13 Tó nɛ́ɛ mↄↄ, ǹ ma utagyaba kɛ̀ má tò Kaapu bɛ zaa Toroasi sɛ́ ǹ mↄ́omɛ kↄ̃n ma takadanↄ, atɛ̃nsa à kɛ̀ wà kɛ̀ kↄ̃n báaonↄ.

14 Alɛsanda sia yã zaaa kɛ̀mɛ maamaa. Dii é yã kɛ̀ à kɛ̀ pì fĩa bonɛ. 15 Ǹ làakari kɛzi, zaakɛ à bↄ̀ wa yã kpɛɛ pãsĩpãsĩ. 16 Yãkpaɛkɛnamao káakupↄ guu gbɛ̃kee e zɛmaoro, aↄ̃ ma ton ń píngi. Luda tón ń yã pì daro. 17 Dii zɛ̀mao à ma gba gbãaa, ben ma zɛ́ è ma waazi kɛ̀ ma à lɛ́ pàpa, bori pãndenↄ mà ń píngi. À ma bↄ músu lɛ́zĩ. 18 Dii é ma bↄ yã zaaa guu píngi, eé ma mì sí ai mà gá káo à kpatan musu. Àmbe à gakui vĩ gurↄ píngi, aami.

Lɛ́zammana

19 Ǹ ì kpá Pirisila kↄ̃n Akilaoa kↄ̃n Ɔnɛsifↄru bɛdeenↄ. 20 Erasatu gↄ̃̀ Kↄrinti. Ma Torofimu tò kↄ̃n gyãao Milɛtu. 21 Ǹ zɛ́ wɛtɛ ǹ mↄ́ ai buusiɛ gↄ̃ ká. Yubulu kↄ̃n Pudɛnio kↄ̃n Linuo kↄ̃n Kalaudiao kↄ̃n wa gbɛ̃nↄ píngi ì kpàmma. 22 Dii gↄ̃ kúnyo. À gbɛ̃kɛɛ kɛare.

TITU

1

2

3

TITU

1

Titu zĩkɛna Kɛrɛti bùsun

1 Mamↄma Pↄlu, Luda zↄ̀bleri, Yesu Kirisi zĩ̀rin ma ũ. À ma zĩ mà gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sɛ́nↄ kaara a náanɛkɛnan mà tó aↄ̃ à dↄnzizɛ yãpuraa dↄ̃, 2 lɛ aↄ̃ wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroozi, kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀ zaalɛ anduna e káɛro. Eè ɛgɛɛ to sↄ̃ro. 3 Ben yã pì bↄ̀ gupuraaa a gurↄↄa waazi kɛ̀ Luda wa Mìsiri dàmɛ ma kɛɛ guu lán à dìɛ nà. 4 Mámbe ma takada kɛ̀ kɛ̃̀nnɛ Titu, ma nɛ́ yãpuraa Yesu zɛ́ kɛ̀ wá kún lɛdoo guu. De Luda kↄ̃n Kirisi Yesu wa Mìsirio gbɛ̃kɛɛ kɛnnɛ, à n gba aafia.

5 Ma n to Kɛrɛti, lɛ ǹ yã kɛ̀ gↄ̃̀ gweenↄ gↄ̃gↄ̃, ǹ gbɛ̃nsinↄ diɛ wɛ́tɛ kↄ̃n wɛ́tɛo lán má ònnɛ nà. 6 À maa gbɛ̃nsi gↄ̃ kuu taari sai nↄmɛndodee ũ. À nɛ́nↄ gↄ̃ dɛ ludanaanɛkɛrinↄ ũ, wàtongↄ̃ ń dↄ̃ nɛ́ zàzari swãgbãadeenↄ ũro. 7 Zaakɛ gbɛ̃nsi nɛ́ Luda zĩ gwàrimɛ, àtongↄ̃ dɛ taaridee ke wadadee ke pↄfɛ̃ri ke wɛ̃dɛri ke gbɛ̃ pãsĩ ke ↄↄzaawɛtɛri ũro. 8 Sé àgↄ̃ dɛ nibↄfↄ̃ri ũ, làakaridee kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n maakɛnao ũ, gbɛ̃ súusu kɛ̀ kú adona bensↄ̃ à a zĩnda kũna dↄ̃ↄ ũ, 9 gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀ gbãngbãn kↄ̃n yã náanɛdee kɛ̀ wè dańnɛo ũ, lɛ à e à lɛ́ da gbɛ̃ pãndenↄa kↄ̃n yãzɛdedannɛna pìo, à gbɛ̃ kɛ̀ bↄ̀ à yã kpɛɛnↄ ɛgɛɛ káńnɛ ń ↄzĩ.

10 Zaakɛ swãyãmarisaidee kɛ̀ aↄ̃è gbɛ̃nↄ likↄ̃a kↄ̃n ń yã'onaonↄↄ pari, atɛ̃nsa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zɛ̀ kↄ̃n bã̀ngukɛna yãonↄ. 11 Aↄ̃è ua lɛzii yaka. À maa wà lɛ́sↄ dańnɛ. Aↄ̃è yã kɛ̀ dɛ wà dańnɛroo dańnɛ ↄↄ zaa ena yãnzi. 12 Kɛrɛti bùsu annabi ke bè, Kɛrɛtinↄ nɛ́ ɛgɛdeenↄmɛ, nↄ̀bↄ pãsĩnↄmɛ, ye'uzi mɛadeenↄmɛ. 13 Yã pì nɛ́ yãpuraamɛ. Beee yãnzi ǹ kpãkɛ̃ńzi maamaa, lɛ aↄ̃gↄ̃ dↄnzizɛ kũna gbãa. 14 Aↄ̃ton làakari dↄ Yudanↄ garaaro ke gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ kɛ̃̀ yãpuraaa yãdiɛnanↄ. 15 Pↄ́ke ègↄ̃ gbãsĩ gbãsĩsaideenↄnɛro, bensↄ̃ pↄ́ke ègↄ̃ gbãsĩsai ludayãdarisai gbãsĩdeenↄnɛro, kɛ̀ aↄ̃ laasuu kↄ̃n ń nↄ̀sɛo zaa yãnzi. 16 Aↄ̃è be wà Luda dↄ̃, ben aↄ̃ yãkɛna è ń ɛgɛ bo. Bɛgizinↄmɛ, aↄ̃è yã maro, aↄ̃è fↄ̃ wà yã maa ke kɛro.

2

Yãdannɛna zɛ́dee

1 Mmↄn sↄ̃, ǹ yã kɛ̀ è kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n yãzɛdedannɛnao dańnɛ. 2 Ǹ da mare ìsinↄnɛ aↄ̃gↄ̃ ń zĩnda kũna dↄ̃ gbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ ũ làakarideenↄ ũ. Aↄ̃gↄ̃ dↄnzizɛ kũna gbãa kↄ̃n yenzio kↄ̃n mɛnao. 3 Ǹ da nↄgbɛ̃nsinↄnɛ dↄ aↄ̃ kuuna gↄ̃ dɛ dↄnziri maaanↄ kuuna ũ. Aↄ̃tongↄ̃ dɛ gudɛri ke wɛ̃ zↄ̀nↄ ũro. Aↄ̃ yã maaa dańnɛ, 4 lɛ aↄ̃ lɛ́ da nↄzãreenↄa aↄ̃ baade gↄ̃ ye a zãzi kↄ̃n a nɛ́nↄ, 5 aↄ̃gↄ̃ dɛ làakarideenↄ ũ gbãsĩ sai, aↄ̃ làakari dↄ ń ua zĩia, aↄ̃ baade mì siɛ a zãnɛ lɛ wàton Luda yã zaa boro yãnzi.

6 Ǹ lɛ́ da gↄ̃kparɛnↄa dↄ aↄ̃gↄ̃ làakari vĩ. 7 Ǹ yãmaakɛna zɛ́ ↄdↄańnɛ à píngi guu. N yãdannɛna gↄ̃ bɛ̀ɛ vĩ à kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n n yãkɛnao 8 kↄ̃n yãzɛdee kɛ̀ weé fↄ̃ wà à ɛgɛ borooo, lɛ wí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ n kpɛɛnↄ kũ, aↄ̃ton yã zaaa e wà o wa yã musuro yãnzi.

9 Ǹ lɛ́ da zↄ̀nↄa aↄ̃ mì siɛ ń diinↄnɛ yã píngi guu, aↄ̃ yã kɛ̀ eé káńnɛ kɛ. Aↄ̃ton yã síńlaro. 10 Aↄ̃ton kpãi oḿmaro. Aↄ̃ tó wàgↄ̃ ń dↄ̃ gbɛ̃ náanɛdeenↄ ũ maamaa, lɛ Luda wa Mìsiri yã kɛ̀ weè dańnɛ wɛ́ɛ bↄ yã píngi guu.

11 Zaakɛ Luda gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ mↄ̀ kↄ̃n mìsinao baade pínginɛ bↄ̀ gupuraaa. 12 Gbɛ̃kɛɛ pì e daawe wà kpɛɛ li yã kɛ̀ èe kↄ̃ sɛ́ kↄ̃n Luda yãoroonɛ kↄ̃n anduna pↄ́nidɛnanↄ, lɛ wàgↄ̃ wa zĩnda kũna dↄ̃ gbɛ̃ maaanↄ ũ, ludayãdarinↄ ũ anduna tiaa kɛ̀kii guu, 13 wa wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ gurↄ aubarikadee kɛ̀ wée dãazi. Àmbe wa Luda bíta wa Mìsiri Yesu Kirisi mↄ́gurↄ gakuidee ũ. 14 À a zĩnda kpà wa yãnzi, à wa bↄ zaa píngi guu, à wa gbãsĩ gògo, lɛ wà gↄ̃ a zĩnda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ maakɛna aĩa vĩinↄ ũ. 15 Ǹ yã pìnↄ dańnɛ ǹ lɛ́ daoḿma. Ǹ kpãkɛ̃ńzi kↄ̃n iko kɛ̀ ń vĩio píngi. Ǹton tó gbɛ̃ke kya kánguro.

3

Wà làakari dↄ maakɛnaa

1 Ǹ dↄ n gbɛ̃nↄn aↄ̃ mì siɛ gbãadeenↄnɛ kↄ̃n ikodeenↄ, aↄ̃ ń yã ma, aↄ̃gↄ̃ kú kↄ̃n maakɛna píngi soruo. 2 Aↄ̃ton gbɛ̃ke tↄ́ zaaa síro. Aↄ̃gↄ̃ dɛ nↄ̀sɛdode yãketesaideenↄ ũ kɛ̀ aↄ̃ↄ busana baade pínginɛ. 3 Zaakɛ wapinↄ se, wá faa vĩ yãro, ludayãdarisainↄn wa ũ. Wa sãsã, wá dɛ pↄnnakɛna kↄ̃n dà zaa píngio zↄ̀nↄ ũ. Weègↄ̃ kú kↄ̃n nↄ̀sɛ zaaao kↄ̃n nↄ̀sɛgↄ̃aanↄo. Wá dɛ bɛgizinↄ ũ, wa zakↄ̃n. 4 Baa kↄ̃n beeeo kɛ̀ Luda wa Mìsiri gbɛ̃kɛ kↄ̃n à yenzio bↄ̀ gupuraaa, 5 ben à wa mì sì. Èe kɛ wa maakɛna yãnzinlo, kɛ̀ à wɛ̃nda dↄ̃̀we yãnzimɛ. À wa zú ò à wa i dufu, à tò wa gↄ̃ gbɛ̃ dufunↄ ũ kↄ̃n a Ninii 6 kɛ̀ à pìsiwa gbãaao Yesu Kirisi wa Mìsiri gãzĩ. 7 Beee yãnzi yã bↄ̀wao nna à gbɛ̃kɛ yãnzi, wa gↄ̃ túbiblerinↄ ũ, wá wɛ́ɛ dↄ auzɛnnazi. 8 Yã pì nɛ́ yãpuramɛ.

Má yezi ǹ gã na yã pìnↄ onaa maamaa, lɛ ludanaanɛkɛrinↄ e wà mɛ̀ kpá maakɛnaa. Beee maa, à kaarana vĩ gbɛ̃nↄnɛ.

9 Ǹ bàa lɛ́ mìsai yãgagananɛ kↄ̃n dezinↄ tↄ́ kↄ̃ↄwɛnao kↄ̃n swèeo kↄ̃n lɛokpakↄ̃akɛna Musa doka yã musuo, zaakɛ yã pãanↄmɛ, aↄ̃ↄ kaarana vĩro. 10 Ǹ kpãkɛ̃ gbɛ̃ kɛ̀ è tó wà kɛ̃kↄ̃azi baa gɛ̃̀n plaa, gbasa ǹ pɛ́a. 11 Ǹgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ beee taka sã̀sã. Durunkɛrimɛ, à a zĩnda bↄ̀bↄ.

Lɛ́zammana

12 Tó ma Atema ke Tikiku zĩ̀mma, ǹ zɛ́ wɛtɛ ǹ mↄ́ ǹ ma le Nikↄpↄli, zaakɛ ma zɛo mà buusiɛ dɛ gwe. 13 Ǹ aĩa kɛ ǹ kũsãɛ kɛ bùsu dokadↄ̃ri Zenasinɛ kↄ̃n Apoloo lɛ pↄ́ke tón kɛ̃sãḿmaro ń tá guu. 14 À maa wa gbɛ̃nↄ maakɛna dada aↄ̃ ń zĩnda kpáa, aↄ̃ yã kɛ̀ kↄ̃ sìonↄ bↄkↄ̃tɛ lɛ wàtongↄ̃ kuu pãro. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ wá kú lɛdoonↄ ì kpàmma ń píngi. Ǹ ì kpá gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yewazi Yesu zɛ́ guunↄa. Luda gbɛ̃kɛɛ kɛare a píngi.

FILIMƆ

FILIMƆ

1

Pↄlu Filimↄ sáabukpana

1 Mamↄma Pↄlu kɛ̀ wà ma da kpɛ́siaan Kirisi Yesu yãnzi kↄ̃n wa Yesude daa Timↄtio, wámbe wa takada kɛ̀kii kɛ̃̀nnɛ, wa zĩkɛri daa yenzide Filimↄ 2 kↄ̃n sↄsi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è kↄ̃ kakↄ̃a n bɛɛnↄ kↄ̃n wa nↄgbɛ̃ yenzide Afiao kↄ̃n wa zĩ̀kari daa Akipuo. 3 Luda wa De kↄ̃n Dii Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛnnɛ, à n gba aafia.

4 N yã ègↄ̃ dↄmagu gurↄ píngi ma aduakɛna guu, mɛɛ̀gↄ̃ ma Luda sáabu kpaa, 5 zaakɛ ma Dii Yesu náanɛ kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ baaru mà kↄ̃n yenzi kɛ̀ ń vĩ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄo ń píngi. 6 Mɛɛ̀gↄ̃ wɛ́ɛ kɛɛ, lɛ wa kuuna kↄ̃o Yesu zɛ́n tó n wɛ́ɛ kɛ̃ à maaa kɛ̀ wá vĩ kuuna Kirisi guu píngi musu. 7 Ma gbɛ̃, n yena Luda gbɛ̃nↄzi ma pↄↄ kɛ̀ nna maamaa, à ma làakari kpàɛmɛ, zaakɛ n ń làakari kpàɛńnɛ.

Pↄlu agbaakpana Filimↄnɛ Ɔnɛsimu yã musu

8 Beee yãnzi, baa kɛ̀ ma zɛ́ kà Kirisi guu mà yã kɛ̀ maa ǹ kɛɛ diɛnnɛ, 9 baa kↄ̃n beeeo ma agbaa kpànnɛ kↄ̃n yenzio. Mamↄma Pↄlu, mare ìsi ina kↄ̃n ma kuuna kpɛ́siaan tia Kirisi Yesu yãnzio, 10 ma agbaa kpànnɛ Ɔnɛsimu yã musu kɛ̀ à gↄ̃̀ ma nɛ́ ũ Yesu zɛ́ guu kpɛ́siaan kɛ̀ yãnzi. 11 À aufãni vĩnnɛ yãro, mↄde tia à aufãni vĩ mapi kↄ̃n mpionɛ. 12 Ma à gbàrɛmma, àmbe ma swɛ̃̀ ũ. 13 Ma kuuna kpɛ́siaan baaru nna kpana yãnzi, má yezi àgↄ̃ kú ma saɛ, lɛ àgↄ̃ dↄↄmalɛ n gɛ̃ɛ ũ, 14 mↄde má yezi mà yãke kɛ n lɛ́ saɛro, lɛ ǹton yã maaa kɛmɛ tiasioro, séde kↄ̃n pↄyezinao. 15 Eégↄ̃ Ɔnɛsimu kɛ̃mma yã gurↄ plaa lɛ à ɛara à summa àgↄ̃ kúnyo gurↄ píngi yãnzimɛ. 16 À kuu lán zↄ̀ bà dↄro, zaakɛ à dɛ zↄ̀la, à dɛ n gbɛ̃ yenzidee ũ kuuna Kirisi guu. Ma gbɛ̃ yenzideemɛ. Weé mmↄn kɛ̀ à dɛ n zↄ̀ ũ, bensↄ̃ à gↄ̃̀ n gbɛ̃ ũ Dii guu pↄ́ o dↄↄ́?

17 Beee yãnzi tó n ma diɛ n gbɛ̃ndoo ũ, ǹ gbãakɛ kpázi lán nɛ́ kpámazi nà. 18 Tó à zã̀nnɛ yãkea ke tó à n fĩa kũna, beee gↄ̃̀ ma yã ũ. 19 Ma Pↄlu mámbe ma yã kɛ̀kii kɛ̃̀ kↄ̃n ma zĩnda ↄↄo, mɛ́ n fĩa bonnɛ. Kɛ̀ ń ma fĩa kũna n zĩnda wɛ̃̀ndi ũ, mɛ́ lɛ́ páaro. 20 Tↄ̀, ma gbɛ̃, kuuna Dii guu ǹ à maaa kɛmɛ, ǹ ma làakari kpáɛmɛ wa kuuna Kirisi guu yãnzi.

21 Ma takada kɛ̀ kɛ̃̀nnɛ, kɛ̀ má dↄ̃ kɛ̀ nɛ́ ma yã ma, bensↄ̃ nɛ́ kɛ dɛ yã kɛ̀ má ònnɛɛla. 22 Beee gbɛra ǹ pitakii kɛkɛmɛ dↄ, zaakɛ má wɛ́ɛ dↄzi Luda é ma bↄare wɛ́ɛkɛɛ kɛ̀ ée kɛɛa yãnzi.

Lɛ́zammana

23 Ɛpafara kɛ̀ wá kú lɛdo kpɛ́siaan Kirisi Yesu yãnzi ì kpàmma 24 kↄ̃n ma zĩkɛri daanↄ Maaku kↄ̃n Arisitakuo kↄ̃n Demasio kↄ̃n Lukuo. 25 Dii Yesu Kirisi gbɛ̃kɛɛ kɛare.

EBERUNƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

EBERUNƆ

Kirisi dɛ malaikanↄla 1:1-2:18

Kirisi dɛ Musala 3:1-4:13

Kirisi dɛ Aruna bori sa'orinↄla 4:14-7:28

Kirisi sa'orikɛɛ dɛńla 8:1-10:39

Wà Luda náanɛ kɛ 11:1-12:25

Lɛ́dammana 13:1-13:25

1

Luda Nɛ́ dɛ malaikanↄla

1 Luda yã ò wa dezinↄnɛ yã káaku annabinↄ gãzĩ gɛ̃̀n baaagↄ̃ zɛ́nↄn pari, 2 mↄde à yã òwe a Nɛ́ gãzĩ gurↄ zãa kɛ̀nↄn sa. Nɛ́ pì gãzĩn Luda anduna kɛ̀, à dìɛ kɛ̀ àmbe eégↄ̃ pↄ́ sãnda píngi vĩ. 3 Àmbe Luda gakui tɛ́kɛna ũ, à dɛ à kuuna sãnsãn ũ. Àmbe à pↄ́ sãnda píngi kũna kↄ̃n a yã'ona gbãaao. Gbɛ̃nↄ durunkɛ̃nnɛna gbɛra à vɛ̃̀ɛ musu Luda bíta ↄplaazi. 4 Lán tↄ́ kɛ̀ à blè pì dɛ malaikanↄ pↄ́la nà, lɛn à bíta dɛńla lɛ. 5 Luda yã kɛ̀kii ò malaika kenɛ yãↄ́?

Ma Nɛ́n n ũ, gbã̀an ma n i,

Kesↄ̃:

Mɛ́gↄ̃ dɛnɛ De ũ,

eégↄ̃ dɛ ma Nɛ́ ũ.

6 Kɛ̀ Ludaa tò a daudu mↄ̀ anduna guu à bè:

A malaikanↄ dↄnzi kɛnɛ ń píngi.

7 Malaikanↄ yã musu à bè:

Eè a zĩ̀rinↄ li ĩa ũ,

a zĩkɛrinↄ sↄ̃ↄ tɛ́vura ũ.

8 À Nɛ́ yã musu sↄ̃ à bè:

Luda, nɛ́gↄ̃ vɛ̃ɛna kíblekitaa ai gurↄ píngimɛ,

nɛɛ̀gↄ̃ n kíkɛgo kũna yãzɛdee ũ.

9 Ń ye maakɛnazi, n za zaakɛnan.

Beee yãnzi Luda, n Luda, n ka kpatan,

à pↄnnaa pìsimma dɛ n gbɛ̃nↄla.

10 Wà bè dↄ:

Dii, n anduna kãsãa pɛ̀ɛ zaa káaku,

musu nɛ́ n ↄzĩimɛ.

11 Aↄ̃ píngi é gɛ̃tɛ, mↄde nɛ́gↄ̃ kuu.

Aↄ̃é zi kũ lán pↄ́kãsãa bà,

12 nɛ́ ń koko lán uta bà,

nɛ́ ń liɛ lán pↄ́kãsãa bà.

Mpi sↄ̃, n kuuna ègↄ̃ dↄ̃nkↄ̃,

n gurↄↄ yãana vĩro.

13 À yã kɛ̀kii ò malaika kenɛ yãↄ́?

Ǹ vɛ̃ɛ ma ↄplaazi

ai màgↄ̃ n ibɛɛnↄ kɛnnɛ n tinti ũ.

14 Malaikanↄ nɛ́ nini zĩkɛrinↄmɛ ń píngi. Luda è ń zĩ lɛ aↄ̃ dↄ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é mìsina enↄlɛmɛ.

2

Mìsina bíta

1 Beee yãnzi wà yãpuraa kɛ̀ wá mà kũ ↄplaplaa gínginzi, lɛ wàton kɛ̃ zɛ́aro yãnzi. 2 Zaakɛ yã kɛ̀ Ludaa dìɛ malaikanↄ gãzĩ nɛ́ tiasimɛ, ben wà fĩa bò gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gì mazi aↄ̃ mìkpɛɛ zùnɛnↄnɛ a zɛ́a, 3 tó wée mìsina bíta pì yã da sↄ̃ro, wé bↄↄ́? Mìsina yã pì bↄ̀ Dii kiiamɛ, ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ mànↄ yãpuraa kpàa. 4 Luda ɛ̀ara à yãpuraa kpà yã pìa kↄ̃n sèedanↄ kↄ̃n yãbↄnsaɛnↄ kↄ̃n dabuyã pari kɛnanↄ kↄ̃n a Ninii gbaa kɛ̀ à kpàatɛtɛńnɛnↄ a pↄyezia.

Yesu gↄ̃na gbɛ̃ntee ũ lán wa bà

5 Èe kɛ malaikanↄn Luda anduna ziaa kɛ̀ wée à yã oo nàńnɛ ń ↄzĩro. 6 À kú Luda yãn gukea wà bè:

Bↄ́n gbɛ̃ntee ũ kɛ̀ à yã ègↄ̃ dↄnguu?

Bↄ́n à ũ kɛ̀ nɛɛ̀ làakari dↄa?

7 N à kɛ̀ kɛ̃sãna malaikanↄzi féte,

n à kpà kín kↄ̃n gakuio kↄ̃n bɛ̀ɛo,

8 ń tò pↄ́ sãnda píngi mì sìɛnɛ.

Kɛ̀ Ludaa tò pↄ́ sãnda píngi mì sìɛnɛ, èe à ke tó mìsiɛnanɛ sairo. Tia la, wée e kɛ̀ pↄ́ sãnda píngi mì sìɛnɛ gĩaro, 9 mↄde wá è kɛ̀ Yesun wà tɛ́a. Luda à kɛ̃̀sã malaikanↄzi ai gurↄ plaa, lɛ Luda gbɛ̃kɛɛ guu à ga gbɛ̃ píngi gɛ̃ɛ ũ, ben à à kpà kpatan kↄ̃n gakuio kↄ̃n bɛ̀ɛo ga nawɛ̃a kɛ̀ à kɛ̀ yãnzi.

10 Lán pↄ́ sãnda píngi bↄ̀ Luda kiia nà, bensↄ̃ pↄ́ sãnda píngi dɛ à pↄ́ ũ, kɛ̀ à yezi à gɛ̃ kↄ̃n gbɛ̃nↄ pari a gakui guu a nɛ́nↄ ũ, à kↄ̃ sìo à gbɛ̃ kɛ̀ mìsina zɛ́ bↄ̀ńnɛ kɛ papana nawɛ̃akɛna guu. 11 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ Luda gbɛ̃nↄ ũ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ è ń kɛ Luda gbɛ̃nↄ ũuo, ń píngi de dↄ̃nkↄ̃mɛ. Beee yãnzi ń sisina a gbɛ̃nↄ ũu è à wí kũro. 12 À bè:

Mɛ́ n tↄ́ bↄ ma gbɛ̃nↄ tɛ́,

mɛ́ n sáabu kpá kakↄ̃ana guu.

13 À bè dↄ:

Mɛ́ à náanɛ kɛ.

À bè dↄ:

Máɛ kɛ̀ kↄ̃n nɛ́ kɛ̀ Ludaa kpàmaanↄ.

14 Zaakɛ nɛ́ pìnↄ nɛ́ gbɛ̃nteenↄmɛ, àpi se gↄ̃̀ gbɛ̃ntee ũ lán ń bà, lɛ à ga à Ibilisi kɛ̀ è mↄ́ gaao kaatɛ, 15 à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛ gaanɛ wèe zↄ̀ blee ai ń wɛ̃̀ndi lɛ́nnↄ bo. 16 Yãpuraa guu malaikanↄn èe ↄ daaḿmaro, Ibraĩ boriinↄmɛ. 17 À kↄ̃ sìo à gↄ̃ lán a dãaronↄ bà yã sãnda píngi guu, lɛ à gↄ̃ Sa'oriki sùude náanɛdee ũ Luda zĩi guu, gbɛ̃nↄ durun agbaakpabↄ ũ dↄ. 18 Zaakɛ à nawɛ̃a kɛ̀ à yↄ̃agwana fↄ̃̀, eé fↄ̃ à gbɛ̃ kɛ̀ wèe ń lɛɛ wà ń gwaanↄ faaba kɛ.

3

Yesu dɛ Musala

1 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, amↄa kɛ̀ Luda a sisi a mↄ a kiianↄ, à laasuu lɛ́ Yesu kɛ̀ Luda à zĩ̀ Sa'oriki kɛ̀ wa zɛo ũua. 2 Náanɛdeemɛ Luda kɛ̀ à à dìɛnɛ lán Musa dɛ nà Luda ua guu. 3 Lán uakaɛri bɛ̀ɛ ègↄ̃ dɛ uala nà, lɛn Yesu gakui bíta dɛ Musa pↄ́la lɛ. 4 Ua sãnda píngi a kaɛri vĩ, bensↄ̃ pↄ́ sãnda píngi Kaɛrin Luda ũ. 5 Luda ua zĩkɛri náanɛdeen Musa ũ, yã kɛ̀ Luda é oo sèedadeemɛ. 6 Kirisi sↄ̃ bɛdee pì nɛ́mɛ. Luda a ua nànɛ à ↄzĩ. Wámbe ua pì ũ, tó wá kpɛ́ wée tãmaa kɛ̀ wá vĩ lɛ́ gbɛ̃ɛ kↄ̃n swɛ̃̀o kpáɛna.

Luda gbɛ̃nↄ kámmabokii

7 Beee yãnzi lán Luda Ninii ò nà:

Tó a Luda kòto mà gbã̀a,

8 àton swãgbãaa kɛ lán a dezinↄ kɛ̀ nàro,

kɛ̀ aↄ̃ ma lɛ wà ma gwa gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ ma kpɛɛ gbáan.

9 Baa kɛ̀ aↄ̃ ma yãkɛnanↄ è wɛ̃̀ baplaa,

aↄ̃ ma lɛ wà ma gwa gwe, aↄ̃ ma gbãa lɛ́ gwà.

10 Ben ma pↄ fɛ̃̀ gbɛ̃ pìnↄzi,

ma bè gbɛ̃ sãsãnanↄn ń ũ,

aↄ̃ↄe ma zɛ́nↄ dↄ̃ro.

11 Ben ma la dà ma pↄfɛ̃ guu ma bè,

aↄ̃é gɛ̃ ma kámmabokiinlo fá.

12 Ma gbɛ̃nↄ, à làakari kɛ a gbɛ̃ke tóngↄ̃ swɛ̃̀ zaa ludanaanɛkɛsai vĩ ai à gá kɛ̃o Luda Wɛ̃̀ndidearo. 13 Guu kɛ̀ è dↄ kɛ̀ eè be Gbã̀amɛ píngi, àgↄ̃ lɛ́ daakↄ̃a, lɛ durun tón a gbɛ̃ke sãsã à swãgbãa kũro yãnzi. 14 Kirisi gbɛ̃nↄn wa ũ, tó wá náanɛ kɛ̀ wá vĩ zaa káaku kũna gbãngbãn ai à lɛ́a. 15 Lán wà ò nà:

Tó a à kòto mà gbã̀a,

àton swãgbãaa kɛ lán a dezinↄ kɛ̀ nà

gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ ma kpɛɛro.

16 Dénↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Luda kòto mà aↄ̃ bↄ̀ à kpɛɛnↄ ũ, tó èe kɛ gbɛ̃ kɛ̀ Musa ń bↄ́ɛ Igipitinↄ baasiroo? 17 Dénↄn Luda pↄ fɛ̃̀ńzi ai wɛ̃̀ baplaa, tó èe kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ durun kɛ̀, aↄ̃ gɛ̀ gↄ̃̀ kaɛna gbáa guunↄ baasiroo? 18 Dénↄn à la dàńnɛ kɛ̀ aↄ̃é gɛ̃ a kámmabokiinlo, tó èe kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gì à yã mazinↄ baasiroo? 19 Wá è kɛ̀ aↄ̃ↄe e wà gɛ̃̀nlo aↄ̃ ludanaanɛkɛsai yãnzi.

4

1 Zaakɛ gɛ̃na kámmabokiin kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀ kpɛ́ kuu, wà làakari kɛ, lɛ wa gbɛ̃ke tón koraziro. 2 Zaakɛ wa baaru nnaa mà lán ń bàmɛ, mↄde yã kɛ̀ aↄ̃ↄ mà pì àre vĩńnɛro, kɛ̀ aↄ̃ↄe ma kↄ̃n ludanaanɛkɛnaoro yãnzi. 3 Wamↄwa kɛ̀ wa yã pì sìnↄ, weè gɛ̃ kámmabokii pìn. Aↄ̃pinↄ sↄ̃ Luda bè:

Ma la dà kↄ̃n pↄfɛ̃o ma bè,

aↄ̃é gɛ̃ ma kámmabokiinlo.

À yã beee ò, baa kɛ̀ à a zĩi mì dɛ̀ zaa andunakaɛgurↄ, 4 zaakɛ wà gurↄ swɛɛplaade yã ò Luda yãn gukea wà bè, gurↄ swɛɛplaadee zĩ Luda kámma bò kↄ̃n zĩi kɛ̀ à kɛ̀nↄ píngi. 5 Wá mà tia à bè, aↄ̃é gɛ̃ a kámmabokiinlo. 6 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ baaru nnaa pì mà zaa káakunↄↄ e gɛ̃nlo, kɛ̀ aↄ̃ↄe síro yãnzi, ben à gɛ̃na gↄ̃̀ gbɛ̃ pãndenↄnɛ. 7 Ben Luda ɛ̀ara à gurↄ ke dìɛ dↄ wè be Gbã̀a, beee gbɛra à gì kɛ̀ ben à Dauda gbà lɛ́, à ò lán wà ò nà tia:

Tó a à kòto mà gbã̀a,

àton swãgbãaa kɛro.

8 Tó Yↄsua gɛ̃̀ńyo kámmabokii pìn yã, lɛ Ludaa e gurↄ pãnde yã o zãaro. 9 Àmbe à tò kámmabokii gↄ̃̀ Luda gbɛ̃nↄ pↄ́ ũ. 10 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ gɛ̃̀ Luda kámmabokiin kámma bò kↄ̃n a zĩiomɛ, lán Luda kámma bò kↄ̃n a zĩio nà. 11 Tó lɛmɛ, wà wɛ́ɛ tã wà gɛ̃ kámmabokii pìn, lɛ wa gbɛ̃ke tón gí Luda yã mazi, à fu lán ń bàro yãnzi. 12 Luda yã bɛ̃ɛ bensↄ̃ à gbãa, à lɛ́ nna dɛ fɛ̃ɛda kpa plaplaaala. È ń zↄ̃ à gɛ̃ nↄ̀sɛ guu ai niniin, è gɛ̃ mɛ̀pɛpɛkↄ̃rɛkiin ai wá ufun, è laasuu kↄ̃n nↄ̀sɛ yão gwagwa. 13 Luda pↄ́kɛna kee utɛnanɛro, à ke kpánɛ guuziro. Luda kɛ̀ wé wa yãnↄ sɛ́ɛ wà sinnɛ è pↄ́ sãnda píngi e ai a biia.

Yesu dɛ sa'orikinↄla

14 Zaakɛ wá sa'oriki ìsi kɛ̀ ludambɛɛ wɛ̃̀kↄ̃a ai Luda kiia vĩ Luda Nɛ́ Yesu ũ, wàgↄ̃ zɛ́ kɛ̀ wá sɛ̀ yã kũna gíngin. 15 Zaakɛ wá sa'oriki vĩ kɛ̀ eé fↄ̃ à wa wɛ̃nda dↄ̃ wa gbãasaikɛɛ guu. Wà à yↄ̃̀ wà gwà lán wa bà yã píngi guu, èe durun kɛro. 16 Beee yãnzi wà sↄ̃ Luda Gbɛ̃kɛkɛnnɛri kíblekitazi kↄ̃n swɛ̃̀o kpaɛna, lɛ à wa wɛ́ɛ gwa à gbɛ̃kɛɛ kɛwe à gurↄↄa.

5

1 Wè sa'oriki píngi sɛ́ gbɛ̃nↄ tɛ́mɛ, wè à diɛ ń wɛ́ɛdee ũ Luda kiia, àgↄ̃ gba kpáa, àgↄ̃ à gbãgbãańnɛ ń durunnↄ yãnzi. 2 Eé fↄ̃ à kɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ sã̀sã aↄ̃ dↄ̃nasaikɛɛ guunↄo busɛbusɛ, zaakɛ àpi kú kↄ̃n gbãasaikɛɛomɛ se. 3 Beee yãnzi séde à saa o a zĩnda durun yã musu, lán è o gbɛ̃ kpaaanↄ pↄ́ musu nà se dↄ. 4 Gbɛ̃ke è a zĩnda ká kpata pìnlo. Luda bé è à kán, lán à Aruna kàn nà.

5 Lɛn se Kirisi e a zĩnda ká sa'oriki kpatanlo, Luda bé à à kàn à bè:

Ma Nɛ́n n ũ,

gbã̀an ma n i.

6 À bè Luda yãn gukea dↄ:

Nɛ́gↄ̃ dɛ sa'ori ũ ai gurↄ píngi Mɛlɛkizɛdɛki zɛ́kpaɛa.

7 Gurↄↄ kɛ̀ Yesu kú anduna guu à adua kɛ̀ kↄ̃n wii gbãaao kↄ̃n wɛ́ɛ'io, à kúɛ kɛ̀ Luda kɛ̀ eé fↄ̃ à a sí gaaanɛ, ben Luda à yã mà, kɛ̀ è à yã da yãnzi. 8 Baa kↄ̃n à Ludanɛkɛɛo, à mìsiɛna Ludanɛ dàda a nawɛ̃akɛna guu. 9-10 Kɛ̀ maaa pɛ̀kↄ̃rɛa à yã̀a, Luda à kà sa'oriki ũ Mɛlɛkizɛdɛki zɛ́kpaɛa, ben à gↄ̃̀ mìsina kɛ̀ è yãaroo bↄkii ũ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è à yã maanↄnɛ ń píngi.

Làakarikɛna funazi

11 Yã beee musu wá yã vĩ pari wà oare, mↄde à bↄkↄ̃tɛna zĩ'ũmɛ, zaakɛ eè yã dↄ̀rↄ dↄ̃ kpaaro. 12 Amↄa kɛ̀ a gì kɛn lán kɛ̀ bà, à maa àgↄ̃ dɛ yãdannɛrinↄ ũmɛ, mↄde ai tia á kpɛ́ dɛ wà ɛara wà Luda yã kɛ̀ wè dada gbɛ̃ dufunↄnɛ dadaare dↄ. Yↄ̃'i bé à kↄ̃ sìao, ée ká à ú blero. 13 Zaakɛ yↄ̃miri píngi nɛ́ nɛ́mɛ, èe ká à ↄzɛɛ dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n ↄplaaoro. 14 Ú sↄ̃ nɛ́ gbɛ̃ kàsara kɛ̀ aↄ̃ kↄ̃ dↄ̃̀onↄ pↄ́mɛ. Aↄ̃ à maa kↄ̃n à zaaao dↄ̃kↄ̃zina dàda.

6

1 Beee yãnzi wà Kirisi yãdannɛna káakupↄnↄ kpá kpɛɛ, wà gá aɛ ai wà gↄ̃ gbɛ̃ papananↄ ũ. Èe kɛ wé ɛara wàgↄ̃ yãtãkpaɛna kɛ̀nↄ gbɛ̀ sísi dↄnlo: Kpɛɛlina yã gɛ̀nↄnɛ, ludanaanɛkɛna, 2 batisi yãdadana, ↄnammana, gɛ̀nↄ fɛɛna ke zia yãkpaɛkɛna. 3 Tó Ludaa wè, wé yã beeenↄ kpá kpado wà gá aɛ. 4 Zaakɛ tó gbɛ̃ wɛ́ɛ kɛ̃̀, à ludangbaa è, à baka kú Luda Nini guumɛ, 5 tó à Luda yã kↄ̃n anduna kɛ̀ èe mↄↄ gbãaao dã̀ à gwà, à à nnaa dↄ̃̀ 6 gbasa à fù, zɛ́ kuu kɛ̀ à ɛara à nↄ̀sɛ liɛ dↄro, zaakɛ èe Luda Nɛ́ paa lía dↄmɛ, èe wí daaa gupuraaamɛ. 7 Tó lou e maa tↄↄtɛa gɛ̃̀n baaagↄ̃ èe mↄdↄ ee, ben à pↄ́ kɛ̀ àre vĩ búbarinↄnɛ bↄ̀ɛ, Luda è aubarika dan. 8 Tó à lɛ̀ kↄ̃n lɛ̀karao bↄ̀ɛ sↄ̃, à ginamɛ, à zã̀ kↄ̃n lɛ́kɛnaoro. Eé mì dɛ kↄ̃n tɛ́omɛ.

9 Apinↄ sↄ̃ ma gbɛ̃ yenzideenↄ, baa kɛ̀ wá ò lɛ, wa làakari kpaɛna a yã musu kɛ̀ á kú kↄ̃n yã maaa kɛ̀ bↄ̀ mìsina zɛ́ guunↄ. 10 Luda è yã kɛ a zɛ́a, a yãkɛnanↄ kↄ̃n yenzi kɛ̀ á vĩoo é sãnlo, zaakɛ a dↄnlɛ kɛ̀ à gbɛ̃nↄnɛ, bensↄ̃ á kpɛ́ ée kɛɛ. 11 Wá yezi a baade gↄ̃ aĩa vĩ lɛ ai à lɛ́a, lɛ àton seka kɛ pↄ́ kɛ̀ a wɛ́ɛ dↄzi yã musuro. 12 Àton mɛa kɛro. À gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe Luda náanɛ kɛɛ kↄ̃n mɛnao aↄ̃ↄe pↄ́ kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀ eenↄ zɛ́kpaɛ sɛ́.

Lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀ seka vĩro

13 Gurↄↄ kɛ̀ Ludaa e lɛ́ gbɛ̃ɛ Ibraĩnɛ, kɛ̀ gbɛ̃kee kuu dɛàla à síoro, beee yãnzin à sì kↄ̃n a kuunaozi 14 à bènɛ, é aubarika dan yãpura à tó à borii kaaranɛ. 15 Ibraĩ mɛna fↄ̃̀, ben à pↄ́ kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ è. 16 Wè yã sí kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ dɛńla tↄ́omɛ. Ladana bé è tó wà yã yãpuraa dↄ̃, bensↄ̃ è lɛokpakↄ̃a kɛ̃kↄ̃ańnɛ. 17 Ludaa yezi à ↄdↄa gbɛ̃ kɛ̀ à lɛ́gbɛ̃na é gↄ̃ ń pↄ́ ũunↄnɛ wásawasa kɛ̀ à lɛ́ liɛna vĩro, ben à sì kↄ̃n a kuunao. 18 Lɛmɛ yã mɛ̀n plaaa kuu kɛ̀ liɛna vĩro, Luda é fↄ̃ à ɛgɛɛ to à musuro. Yã pìnↄↄ e wamↄwa kɛ̀ wa nazinↄ gbaa swɛ̃̀ maamaa, lɛ wà tãmaa kɛ̀ wa wɛ́ɛ dↄzi da seka sai. 19 Wá tãmaa beee vĩ wa wɛ̃̀ndibadↄbↄ ũ. À náanɛ vĩ, bensↄ̃ à gbãa, è gɛ̃wao lábure kpɛɛ ai Luda kúkiia, 20 guu kɛ̀ Yesu gĩakɛ à gɛ̃̀nwe à gↄ̃̀ sa'oriki ũ ai gurↄ píngi Mɛlɛkizɛdɛki zɛ́kpaɛa.

7

Sa'oriki Mɛlɛkizɛdɛki

1 Mɛlɛkizɛdɛkin Salɛmu kína ũ yã, Luda Musude sa'orimɛ. Gurↄↄ kɛ̀ Ibraĩ zĩ̀ blè kínanↄa èe suu, ben Mɛlɛkizɛdɛki gàa à dààlɛ, à sa maaa ònɛ, 2 ben Ibraĩ auziki kɛ̀ èe suuo píngi kuridee kpàa. Mɛlɛkizɛdɛki tↄ́ kɛ̀ bè yãzɛde kí. Beee gbɛra Salɛmu kína beee bè, aafia kí. 3 À de kↄ̃n dao kↄ̃n dezinↄ vĩro, à wɛ̃̀ndi naana ke mìdɛna vĩro. À bↄ̀ lán Luda Nɛ́ bàmɛ, sa'orin à ũ ai gurↄ píngi.

4 À gwa lán à bíta dɛ nà. Wa dezi tontori Ibraĩ auziki kɛ̀ à sɛ̀ɛ zĩ̀lan kuridee kpàa. 5 Musa doka dìɛ Levi borii kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ sa'ori ũunↄnɛ, aↄ̃ pↄ́ kuridee sí ń Isaraili daanↄa, baa kↄ̃n ń Ibraĩ borikɛɛo. 6 Mɛlɛkizɛdɛki nɛ́ Levi boriinlo. Baa kↄ̃n beeeo à Ibraĩ pↄ́nↄ kuridee sì, à sa maaa ò Ibraĩ kɛ̀ Luda lɛ́ gbɛ̃̀nɛnɛ. 7 Seka sai gbɛ̃ kɛ̀ sa maaa ò gbɛ̃nɛ bíta dɛ gbɛ̃ kɛ̀ à sa maaa ònɛla. 8 Sa'ori kɛ̀ aↄ̃è pↄ́ kuridee sí pìnↄ nɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è gaanↄmɛ. Mɛlɛkizɛdɛki sↄ̃, gbɛ̃ kɛ̀ wà bè ègↄ̃ kuu ai gurↄ píngin à ũ. 9-10 Gurↄↄ kɛ̀ Mɛlɛkizɛdɛki gàa à dà Ibraĩlɛ, wèe Levi i kↄ̀ro, à kú a dezi de Ibraĩ plɛ̀mmɛ. Beee yãnzi weé fↄ̃ wà be sé, gurↄↄ kɛ̀ Ibraĩ pↄ́ kuridee pì kpà, Levi borii kɛ̀ wè pↄ́ kuridee kpáḿmanↄ bé wà kpà.

Yesu dɛ lán Mɛlɛkizɛdɛki bà

11 Levi bori sa'ori pìnↄn doka kɛ̀ Musa kpà Isarailinↄa kãsãa ũ. Tó aↄ̃é fↄ̃ wà tó gbɛ̃nↄ gↄ̃ papana, weégↄ̃ sa'ori pãnde nii vĩ lán Mɛlɛkizɛdɛki bà dↄro, sé Aruna bori sa'ori zɛ́kpaɛ. 12 Tó sa'orinↄ lìɛ, séde doka liɛ. 13 Gbɛ̃ kɛ̀ wà yã beeenↄ ò à musu nɛ́ Isaraili borii kɛ̀ à gbɛ̃kee e sa'ona zĩi kɛ zikiroomɛ. 14 Zaakɛ wá dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ wa Dii bↄ̀ Yuda borii guumɛ. Wèe ma kɛ̀ Musa sa'ona yã ò borii pì musuro. 15 Yã kɛ̀ yã pì wɛ́ɛ bↄ̀n yɛ̀: Sa'ori pãnde bↄ̀ lán Mɛlɛkizɛdɛki bà. 16 À gↄ̃na sa'ori ũu nɛ́ doka ke borikɛ yãnlo. À wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaro gbãaa yãnzimɛ. 17 Zaakɛ wà bè:

Nɛ́gↄ̃ dɛ sa'ori ũ ai gurↄ píngi Mɛlɛkizɛdɛki zɛ́kpaɛn.

18 Wà doka kɛ̀ kuu yãa pì kpà kpado, kɛ̀ à gbãaro, bensↄ̃ à kuu pↄ́ke ũro. 19 Zaakɛ doka pì e tó gbɛ̃ke gↄ̃̀ papanaro. Ben tãmaa kɛ̀ sã̀ↄ zɛ́ bↄ̀we, kɛ̀ wa sↄ̃o Ludazi.

20 Beee gbɛra Luda e beee kɛ ladana sairo. Gbɛ̃ kpaaanↄ gↄ̃̀ sa'orinↄ ũ ladana saimɛ, 21 mↄde Yesu gↄ̃̀ sa'ori ũ kↄ̃n ladanao, kɛ̀ Luda bènɛ:

Dii la dà eé lɛ́ sↄkparo,

à bè eégↄ̃ dɛ sa'ori ũ ai gurↄ píngi.

22 Ladana pì yãnzi Yesun kpɛ́gaaudee ũ kɛ̀ tò Luda bà kuunańyo dufu dɛ a ziila. 23 Beee gbɛra sa'orinↄↄ pari yã, zaakɛ gaa è tó aↄ̃gↄ̃ kú ń zĩi guu gurↄ píngiro. 24 Mↄde kɛ̀ Yesu kuu ai gurↄ píngi yãnzi, à sa'orikɛɛ gɛ̃ɛblena vĩro. 25 Beee yãnzi eé fↄ̃ à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è sↄ̃ Ludazi à gãzĩnↄ mì sí mámmam, zaakɛ à kuu ai gurↄ píngimɛ, ègↄ̃ kúɛ kɛɛńnɛ Ludanɛ.

26 Sa'oriki beee taka bé à kↄ̃ sìwao. À kuuna adona. À yã zaaa ke gbãsĩ vĩro. Luda à kɛ̃̀kↄ̃a kↄ̃n durunkɛrinↄ, à à sɛ̀ à tào musu ai a kiia. 27 À bà kú kↄ̃n sa'ona lán guu e dↄↄ nào lán sa'oriki kpaaanↄ bàro. Gbɛ̃ pìnↄ è saa o ń zĩnda durunnↄ yãnzi kↄ̃n ń gbɛ̃nↄ pↄ́nↄ dↄ. Àpi sↄ̃ↄ ò gɛ̃̀n domɛ, kɛ̀ à a zĩnda kpà. 28 Musa doka è gbɛ̃nↄ ká sa'orikinↄ ũ aↄ̃ gbãasaikɛɛ guumɛ, mↄde kɛ̀ Ludaa la dà doka pì diɛna gbɛra, ben à a Nɛ́ kɛ̀ gↄ̃̀ papana ai gurↄ píngi kàn.

8

Yesun wa Sa'oriki ũ

1 Yã kɛ̀ wée oo mìn yɛ̀: Wá sa'oriki beee taka vĩ vɛ̃ɛna kíblekitaa musu Luda Bítadee ↄplaazi. 2 È zĩi kɛ Ludakukiia, bisakuta yãpuraa kɛ̀ Dii dↄ̀n, èe kɛ pↄ́ kɛ̀ gbɛ̃nteenↄↄ dↄ̀nlo. 3 Zaakɛ gbadana kↄ̃n sa'onao yãnzin wè sa'oriki píngi kázi, à maa àpi gↄ̃ pↄ́ vĩ à kpá se. 4 Tó à kú anduna guu, eégↄ̃ dɛ sa'ori ũro, zaakɛ sa'ori kɛ̀ aↄ̃è gbaanↄ kpá lán doka dìɛ nànↄↄ kuu kↄ̀. 5 Zĩi kɛ̀ aↄ̃ↄe kɛɛ nɛ́ pↄ́ kɛ̀ kú musu takamɛ, à niniimɛ. Beee yãnzi kɛ̀ Musa yezi à bisakutaa dↄ, Luda bènɛ à làakari kɛ à pↄ́ kɛ̀ a à taka ↄ̀dↄanɛ kpiii musu kɛ lán à dɛ nà píngi. 6 Yesu bé Luda bà kuunawao yãkɛkɛri ũ. Zaakɛ Luda bà kuunawao pì dɛ à bà kuunańyo ziila, zĩi kɛ̀ wà dànɛ dɛ sa'oriki pìnↄ pↄ́la. Luda bà kuunawao pì lɛ́gbɛ̃na dɛ à ziila dↄ. 7 Tó Luda bà kuunańyo zii pì papanamɛ yã, lɛ à plaadee zɛ́ vĩro. 8 Kɛ̀ Dii Isarailinↄ taari è à bè:

À gurↄↄ e mↄↄ kɛ̀ mɛ́ ma bà kuuna

kↄ̃n Isarailinↄ kↄ̃n Yudanↄ dufu kɛ.

9 Eégↄ̃ dɛ lán ma bà kuuna kↄ̃n ń dezinↄo

gurↄↄ kɛ̀ ma ń kũ ń ↄↄa

ma ń bↄ́ɛ Igipiti bàro.

Zaakɛ aↄ̃ↄe zɛ kↄ̃n ma bà kuunańyooro,

ben ma ń tón.

10 Ma bà kuuna kↄ̃n Isarailinↄ gurↄ beeenↄ gbɛra yãn yɛ̀:

Mɛ́ ma dokayãnↄ dańnɛ ń nↄ̀sɛ guu,

mɛ́ kɛ̃ ń swɛ̃̀a.

Mɛ́gↄ̃ dɛ ń Luda ũ,

aↄ̃égↄ̃ dɛ ma gbɛ̃nↄ ũ.

11 Aↄ̃ gbɛ̃ke é yã dada a daanɛro,

aↄ̃ gbɛ̃ke é ma dↄ̃na da a gbɛ̃nɛro,

zaakɛ aↄ̃ píngi égↄ̃ ma dↄ̃mɛ,

nɛ́ féte gbɛ̃nsi ń píngi.

12 Mɛ́ sùu kɛńyo kↄ̃n ń taarinↄ,

mɛ́ ń durunnↄ yã da dↄro.

13 Kɛ̀ Luda bà kuunańyo dufu pì yã ò, à à káakupↄ zi bò. Pↄ́ kɛ̀ zi kũ̀ à bùsa, à kpana guuzi zã̀ro.

9

Luda bà kuunańyo zi sa'ona

1 Luda bà kuunańyo káaku dↄnzi zɛ́kpaɛnↄ vĩ kↄ̃n Ludakukii kɛ̀ kú tↄↄtɛo. 2 Fitia kↄ̃n teebu kɛ̀ wè burɛdi káɛa Ludanɛo kú gãnu kɛ̀ wè be guu kɛ̀ kú adonan. 3 Kpɛ́nɛ kɛ̀ wè be Ludakukii pì kú lábure plaadee kpɛɛ. 4 À guun tuaetiti kpatakii kɛ̀ wà pì kↄ̃n vurao kún kↄ̃n Luda bà kuunańyo àkpati kɛ̀ vura kúɛa mámmam-o. Vura loo kɛ̀ mana kú à guu kú àkpati pì guu kↄ̃n Aruna gò kɛ̀ lá bↄ̀rↄ kùo kↄ̃n Luda yãdiɛna gbɛ̀ walaanↄ. 5 Àkpati pì musu kɛrubu gakuideenↄↄ kú durunkɛ̃nnɛkiila. Pↄ́ pìnↄ bↄkↄ̃tɛna doodo gurↄↄn yɛ̀ro.

6 Lán aↄ̃ kaɛna lɛ, sa'orinↄ ègↄ̃ gɛ̃ɛ gãnun gɛ̃̀n baaagↄ̃ aↄ̃ ń sa'ona zĩi kɛ. 7 Sa'oriki bé è gɛ̃ kpɛ́tu gɛ̃̀n do wɛ̃̀ doo guu, bensↄ̃ è gɛ̃ aru sairo. È aru pì fãfã a zĩnda durun yãnzi kↄ̃n a gbɛ̃nↄ pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ dↄ̃nasaikɛɛ guuo. 8 Luda Ninii e ↄdↄↄawe, gurↄↄ kɛ̀ kpɛ́ káaku pì kuu, Ludakuki zɛ́ wɛ̃naro. 9 Beee e yã lɛɛkↄ̃ziwe kↄ̃n tia yão à bè, pↄ́ kɛ̀ dↄnziri è Luda gbaanↄ kↄ̃n sa'opↄ kɛ̀ è kpáanↄ è fↄ̃ à à kù kɛ gbãa mámmamlo. 10 Yã diɛna pìnↄ nɛ́ mɛ̀baayãmɛ. Pↄ́ble kↄ̃n íminao kↄ̃n gbãsĩbↄna bori sãnda píngio yãmɛ. Wà dìɛ ai zɛ́ dufu gurↄↄ gↄ̃ kámɛ.

Luda bà kuunańyo dufu sa'ona

11 Ben Kirisi mↄ̀ yã maaa kɛ̀ kà tiaa sa'oriki ũ. À gɛ̃̀ bisakutaa kɛ̀ bíta bensↄ̃ à papana dɛ à káakupↄlaa guu, kɛ̀ gbɛ̃ntee bé à dↄ̀ro, anduna kɛ̀ki pↄ́n sↄ̃ro. 12 Èe gɛ̃ Ludakukiin kↄ̃n blè ke zù aruoro, à gɛ̃̀ kↄ̃n a zĩnda aruo gɛ̃̀n domɛ, à gbɛ̃nↄ bòo ai gurↄ píngi. 13 Zaakɛ wè blè aru kↄ̃n zùsware aruo kↄ̃n zùnunu kɛ̀ wà kpàta túbuo fãfã gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ gbãsĩnↄa wà gbãsĩ bↄońgu, 14 weé Kirisi pↄ́ o dↄↄ́? À a zĩnda kpà Ludaa see sai kↄ̃n Ninii kɛ̀ ègↄ̃ kuu ai gurↄ píngi gbãaao. À aru è wa swɛ̃̀ pípiwe bↄna kɛkɛkɛna gɛ̀ pìnↄ guu, lɛ wà zĩi kɛ Luda Wɛ̃̀ndidenɛ.

15 Beee yãnzi Kirisi bé Luda bà kuunańyo dufu yãkɛkɛri ũ, lɛ gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sísinↄ auzɛnna kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ e yãnzi. À gà lɛ à ń bo, à taari kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ Luda bà kuunańyo zi yã musunↄ kɛ̃ńnɛ. 16 Tó wà yezi wà zĩi kɛ gbɛ̃ lɛ́gbɛdiɛnaa, sé wàgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kɛ̀ adee gà, 17 zaakɛ gaa gbɛran lɛ́gbɛ ègↄ̃ gbãaa vĩ. Tó lɛ́gbɛdiɛri kpɛ́ bɛ̃ɛ, lɛ́gbɛ ègↄ̃ gbãaro. 18 Beee yãnzin wèe Luda bà kuunańyo káakupↄ pì kya kɛ aru sairo. 19 Kɛ̀ Musa doka yãdiɛnanↄ ò baade píngi wáa, à sãkã tɛ̃a zónzon kↄ̃n sɛ̃̀sↄ̃vlãao sɛ̀ à zↄ̃̀ zùswarenɛ bↄ̀rↄ kↄ̃n blèkofĩi aru kɛ̀ wà yã̀kↄ̃tɛ kↄ̃n íoa, à fã̀fã Musa dokaa kↄ̃n gbɛ̃nↄo dↄ ń píngi 20 à bè, Luda bà kuunańyo arun gwe, kɛ̀ à dìɛare à kũna. 21 Lɛn Musa aru fã̀fã bisakutaaa kↄ̃n sa'ona zĩkɛbↄnↄo dↄ píngi. 22 Doka guu aru bé è gbãsĩ bↄ pↄ́ paride píngin. Arukwɛɛna sai durunnↄ kɛ̃nnɛna kuuro.

Kirisi a zĩnda kpà sa'opↄ ũ durun mìdɛna yãnzi

23 Zaakɛ à kↄ̃ sìo wà gbãsĩ bↄ pↄ́ kɛ̀ kú ludambɛɛ taka pìnↄn lán beee bà, sa'opↄ kɛ̀ dɛ beeelaa kↄ̃ sì kↄ̃n ludambɛ pↄ́ pìnↄ. 24 Zaakɛ Kirisi e gɛ̃ Ludakukii taka kɛ̀ gbɛ̃ntee dↄ̀nlo, à gɛ̃̀ à yãpuradeen ludambɛmɛ, guu kɛ̀ à kún tia wa Zɛnyodee ũ Luda aɛzĩ. 25 Sa'oriki è gɛ̃ Ludakukiin kↄ̃n pↄ́kãde aruo wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o, mↄde Kirisi e gɛ̃ lɛ à a zĩnda kpá gɛ̃̀n baaagↄ̃ yãnziro. 26 Tó èe kɛ lɛro, lɛ èe nawɛ̃a kɛɛ gɛ̃̀n baaagↄ̃ zaa andunakaɛgurↄ. Yãpuraa guu à mↄ̀ gɛ̃̀n domɛ gurↄↄ kɛ̀ anduna kà a kákiia sa, à a zĩnda kpà sa'opↄ ũ, lɛ à durun mì dɛ. 27 Ludaa dìɛ gbɛ̃nteenɛ à ga gɛ̃̀n do, gbasa à yãkpaɛ kɛo, 28 lɛn Kirisi a zĩnda kpà gɛ̃̀n do lɛ, à gbɛ̃ pariinↄ durun dì a mìa. Eé ɛara à mↄ́ à gɛ̃̀n plaadeeo, èe kɛ durun yãnzin dↄro, lɛ à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄzinↄ mì sí yãnzimɛ.

10

1 Musa doka nɛ́ yã maaa kɛ̀ èe mↄↄ takamɛ, èe kɛ yã pìnlo. Beee yãnzi sa dↄ̃nkↄ̃ pì ona gɛ̃̀n baaagↄ̃ wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o è fↄ̃ à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe sↄ̃ↄ Ludazinↄ kɛ papana zikiro. 2 Tó saa pì ona gbãsĩ bↄ̀ dↄnzirinↄn gɛ̃̀n do ai gurↄ píngimɛ yã, lɛ aↄ̃ kù kɛ̀ gbãa, wà à ona tò. 3 Yãpuraa guu sa'ona pì bé è gbɛ̃nↄ durun yã dↄńgu wɛ̃̀ kↄ̃n wɛ̃̀o. 4 Zaakɛ zùsware kↄ̃n blèkofĩio aru è fↄ̃ à durun kɛ̃ḿma zikiro. 5 Beee yãnzi kɛ̀ Kirisi e mↄↄ anduna guu, à bè Ludanɛ:

Ń ye sa'opↄ ke gbaaziro,

ben n gbɛ̃ntee mɛ̀ kɛ̀mɛ.

6 Sa'pↄ kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũ

kↄ̃n sa'opↄ kɛ̀ wè o durun yã musuo

è kɛ́nnɛro.

7 Ben ma bè: Maɛ̀ kɛ̀!

Lán wà kɛ̃̀ takadan ma yã musu nà,

ma mↄ n pↄyezi kɛmɛ, Luda.

8 Káaku gĩa à bè, sa'ona kↄ̃n gbaao kↄ̃n saa kɛ̀ wè ká tɛ́n à tɛ́ kũo kↄ̃n saa kɛ̀ wè o durun yã musuo è ká Ludanɛro, à yeziro, baa kɛ̀ doka bé à dìɛ. 9 Ben à bè, áɛ kɛ̀, a mↄ à pↄyezi kɛmɛ. À à káakupↄ kpà kpadozi à plaade diɛna yãnzi. 10 Luda pↄyezi pì kɛna guu Yesu Kirisi a zĩnda kpà sa'opↄ ũ gɛ̃̀n do, à tò wá kú adona Luda gbɛ̃nↄ ũ.

11 Gurↄ píngi sa'orinↄ ègↄ̃ kú ń zĩi guumɛ, aↄ̃gↄ̃ sa dↄ̃nkↄ̃ kɛ̀ è fↄ̃ à durun kɛ̃ńnɛ zikiroo oo gɛ̃̀n baaagↄ̃. 12 Kirisi sↄ̃ saa ò durun yãnzi gɛ̃̀n domɛ ai gurↄ píngi, ben à gàa à vɛ̃̀ɛ Luda ↄplaazi. 13 Zaa gurↄ beeean à kú gwe, èe dãa Luda a ibɛɛnↄ kɛare a tinti ũ. 14 Zaakɛ sa'ona gɛ̃̀n doo pì guu, à tò gbɛ̃ kɛ̀ à gbãsĩ bↄ̀ńgunↄ gↄ̃̀ papana ai gurↄ píngi. 15 Luda Nini ɛ̀ara èe yã pì oowe dↄ à bè:

16 Ma bà kuunańyo gurↄ beeenↄ gbɛra yãn yɛ̀:

Mɛ́ ma dokayãnↄ dańnɛ ń nↄ̀sɛ guu,

mɛ́ kɛ̃ ń swɛ̃̀a.

17 Gbasa à bè:

Mɛ́ ń durun kↄ̃n ń taarinↄ yã da dↄro.

18 Lán à ń durun kɛ̃̀ńnɛ nà, sa'ona ń yãnzi zɛ́ vĩ dↄro.

Wà sↄ̃ Ludazi

19 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, kↄ̃n Yesu aru gbãaao wá gɛ̃na Ludakukiin zɛ́ vĩ kↄ̃n swɛ̃̀o kpaɛna, 20 zaakɛ à wɛ̃̀ndi zɛ́ dufu bↄ̀we a mɛ̀ gãzĩ à gɛ̃̀wao lábure kpɛɛ. 21 Lán wá sa'ori ìsi vĩ nà Luda uakũri ũ, 22 wà sↄ̃ Ludazi kↄ̃n nↄ̀sɛo do kↄ̃n à náanɛkɛna seka saio kↄ̃n swɛ̃̀ kɛ̀ wà pìpi wà taari laasuu bↄ̀ à guuo kↄ̃n mɛ̀ kɛ̀ wà à zú ò kↄ̃n í wásawasao. 23 Wàgↄ̃ tãmaa kɛ̀ wa zɛo kũna gíngin, zaakɛ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀, bensↄ̃ à náanɛ vĩ. 24 Wà làakari dↄkↄ̃a, wà tɛ́ ká kↄ̃n yenzi kↄ̃n maakɛnao yã musu. 25 Wàton pã kpá wa kakↄ̃anazi lán gbɛ̃kenↄ è kɛ nàro. Wà lɛ́ dakↄ̃a, atɛ̃nsa lán á è Dii sugurↄↄ e kaa kĩi nà.

26 Tó wa yãpuraa mà wá dↄ̃̀, tó wá kpɛ́ wée durun kɛɛ gĩanzi, sa'ona kɛ̀ eé durun kɛ̃wa kuu dↄro. 27 Pↄ́ kɛ̀ gↄ̃̀wee bé à dɛ wàgↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄ yãkpaɛzi ũ kↄ̃n swɛ̃̀kɛ̃nguo kↄ̃n tɛ́ gbãaa kɛ̀ eé Luda ibɛɛnↄ kaatɛo. 28 Wè gbɛ̃ kɛ̀ gì Musa doka dazi dɛ à wɛ́ɛ gwana sai gↄ̃ↄn plaa ke aagↄ̃ sèedakɛna musu. 29 Tó gbɛ̃ kɛ̀sɛ pɛ̀ɛ Luda Nɛ́a, ben à kya kà Luda bà kuunańyo aru kɛ̀ à gbãsĩ bↄ̀agun, ben à Nini Gbɛ̃kɛkɛnnɛri sↄ̃̀sↄ̃, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ à wɛ́ɛtãmma égↄ̃ bíta dɛ beeela maamaa. 30 Zaakɛ wá yã kɛ̀kii òri dↄ̃ à bè, ámbe é gɛ̃ɛ boḿma, ámbe é fĩa bońnɛ. Wà bè dↄ, Dii é yãkpaɛ kɛ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ. 31 Yã pãsĩmɛ, tó n lɛɛ n da Luda Wɛ̃̀ndide ↄzĩ.

32 À laasuu lɛ́ a kuuna yãaa. A wɛ́ɛkɛ̃na gbɛra a nawɛ̃a fↄ̃̀ a ↄsi bíta kana guu. 33 Zĩkenↄa wè a sↄ̃sↄ̃, wè wɛ́ɛ tãawa parii guu. Zĩkenↄa eè zɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaḿma lán beee bànↄo. 34 A pisinanↄ wɛ̃nda dↄ̃̀. Kɛ̀ wà a pↄ́nↄ sìawa, a wezi kↄ̃n pↄnnaao, zaakɛ á dↄ̃ kɛ̀ a auziki maaa kɛ̀ eégↄ̃ kuu ai gurↄ píngi vĩ. 35 Beee yãnzi àton tó a wↄ́rↄngↄ kɛ̀ àre vĩare bíta kɛ̃awaro. 36 Séde àgↄ̃ mɛna vĩ, lɛ à pↄ́ kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀ e à pↄyezi kɛna gbɛra.

37 Zaakɛ à gↄ̃̀ fétemɛ, eé gì kɛro,

kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ èe mↄↄ é pita.

38 Gbɛ̃ maaa égↄ̃ kuu ma náanɛ kɛ̀ èe kɛɛ yãnzi,

mↄde tó à sↄ̀kpa kpɛɛ, ma pↄↄ égↄ̃ nnaro.

39 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è bↄru kpɛɛ aↄ̃ ń zĩnda kaatɛnↄn wa ũro. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ Luda náanɛ kɛ̀ aↄ̃ mìsina ènↄn wa ũ.

11

Gbɛ̃ káakunↄ ludanaanɛkɛna

1 Ludanaanɛkɛnan tãmaadↄnaa seka sai ũ, yã kɛ̀ wè wɛ́ɛ siàlɛro sina yãpuraa ũ. 2 Gbɛ̃ káakunↄ ludanaanɛkɛna bé à tò Luda ń sáabu kpà.

3 Wa ludanaanɛkɛna bé à tò wá dↄ̃ kɛ̀ à yã'ona bé à anduna kàɛ. Pↄ́ kɛ̀ wè wɛ́ɛ siàlɛroon à pↄ́ kɛ̀ wè wɛ́ɛ siàlɛ kɛ̀o.

4 Abila ludanaanɛkɛna bé à tò à sa'ona Ludaa maaa dɛ̀ Kaini pↄ́la. À ludanaanɛkɛna yãnzin Luda à sáabu kpàzi, à à dìɛ gbɛ̃ maaa ũ, ben à à gbaa sì. Baa kɛ̀ à gà, wá kpɛ́ wée à yã maa Luda náanɛ kɛ̀ à kɛ̀ pì yãnzi.

5 Ɛnↄku ludanaanɛkɛna bé à tò Luda à sɛ̀, lɛ àton garo yãnzi. Wèe à e dↄro, kɛ̀ Luda à sɛ̀ bↄna anduna guu yãnzi. Ai Luda gↄ̃ gá à sɛ́, à à sáabu kpà, à bè à yã kàare. 6 Gbɛ̃ke yã è ká Ludanɛ à náanɛkɛna sairo. Séde gbɛ̃ kɛ̀ èe sↄ̃ↄzi sí kɛ̀ à kuu bensↄ̃ è fĩa bo a kii wɛtɛrinↄnɛ.

7 Kɛ̀ Luda lɛ́ dà Nuua yã kɛ̀ wèe e yãroo musu, ben à Luda náanɛ kɛ̀, à à yã mà, à góro'itɛ kɛ̀, à a uadeenↄ mì sìo. À ludanaanɛkɛna bé à tò yã vɛ̃̀ɛ andunaa, bensↄ̃ Ludaa tò yã bↄ̀o nna a náanɛ kɛ̀ à kɛ̀ pì yãnzi.

8 Kɛ̀ Luda Ibraĩ sìsi lɛ à gá bùsu kɛ̀ é kpáa àgↄ̃ vĩi guu, ben Ibraĩ Luda náanɛ kɛ̀, à Luda yã pì mà. À bↄ̀ bɛ, baa kɛ̀ à guu kɛ̀ èe gaan pì dↄ̃ro. 9 À Luda náanɛ kɛ̀, ben à bɛɛ pɛ̀ɛ bisakutaa ũ bùsu kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀nɛ pì guu nibↄ ũ. Lɛmɛ dↄ Isaaku kↄ̃n Yakubuo, zaakɛ Luda lɛ́gbɛ̃na pì gↄ̃̀ ń pↄ́ ũmɛ. 10 Zaakɛ wɛ́tɛ kɛ̀ Ludaa kàɛ à bò à kãsãpɛɛnan Ibraĩ wɛ́ɛ dↄzi.

11 Sara ludanaanɛkɛna bé à tò à zɛ́ è à nↄ̀ sì, baa kɛ̀ pãaamɛ, bensↄ̃ à zi kũ̀, zaakɛ à dↄ̃ kɛ̀ Luda kɛ̀ lɛ́ gbɛ̃̀are náanɛ vĩ. 12 Baa kɛ̀ à zi kũ̀, gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n doo pì borii kɛ̀ pari lán sↄsↄnɛnↄ ke ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà, weé fↄ̃ wà à lɛ́ dↄ̃ro.

13 Gbɛ̃ pìnↄ gàga ń píngi ń ludanaanɛkɛna guu, pↄ́ kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ńnɛnↄ ena sai. Aↄ̃ↄ è kãaa wà gbãakɛ kpàzi. Aↄ̃ bè, nibↄ kↄ̃n bↄ̀amↄnↄn ń ũ anduna guu kɛ̀. 14 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è o lɛɛnↄↄ e ↄdↄↄawe kɛ̀ wèe ń zĩnda bùsu nii dɛɛmɛ. 15 Tó bùsu kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀n bɛgɛn aↄ̃ↄe kɛɛ yã, lɛ aↄ̃ zɛ́ è aↄ̃ ɛ̀ara wà tà gwe. 16 Mↄde bùsu kɛ̀ maa dɛ beeelaan aↄ̃ↄe à nii dɛɛ, àmbe ludambɛ pↄ́ ũ. Beee yãnzi tó wà Luda sìsi ń Luda ũ, è kɛnɛ wíyã ũro, zaakɛ à wɛ́tɛdaa kàɛ ń pↄ́ ũ.

17-18 Kɛ̀ Luda Ibraĩ yↄ̃̀ à gwà, ben Ibraĩ Luda náanɛ kɛ̀, à Isaaku kpà sa'opↄ ũ. Luda lɛ́ gbɛ̃̀nɛ yã à bè, Isaaku boriinↄn weégae benɛ a boriinↄ ũ. Baa kↄ̃n beeeo à zɛ̀ kↄ̃n a nɛ́ mɛ̀n doo pì kpanao. 19 À sì kɛ̀ Luda gbãaa é fↄ̃ à gɛ̀nↄ fɛɛ bↄna gaan, ben à dɛ lándↄ̃ wà be à ɛ̀ara à Isaaku è bↄna gaan bà. 20 Isaaku Luda náanɛ kɛ̀, ben à sa'olɛ kɛ̀ Yakubu kↄ̃n Isauonɛ. 21 Kɛ̀ Yakubu kú gaa lɛ́zĩ, ben à Luda náanɛ kɛ̀, à sa'olɛ kɛ̀ Yusufu nɛ́nↄnɛ, ben à gbãa è a gòa à dↄnzi kɛ̀. 22 Kɛ̀ Yusufu kà gana, ben à Luda náanɛ kɛ̀, à Isarailinↄ bↄna Igipiti yã ò kↄ̃n lán aↄ̃é kɛ kↄ̃n à gɛ̀wao nà.

23 Musa de kↄ̃n à dao Luda náanɛ kɛ̀, ben aↄ̃ à ùtɛ ai mↄ aagↄ̃ à ina gbɛra, kɛ̀ aↄ̃ↄ è à àisi maa yãnzi. Aↄ̃ↄe vĩa kɛ doka kɛ̀ Fili'auna dìɛnɛro. 24 Kɛ̀ Musa bíta kũ̀, ben à Luda náanɛ kɛ̀, à gìzi wà à sísi Fili'auna nɛ́nↄgbɛ̃ nɛ́ ũ. 25 À sì wà wɛ́ɛ tãawa kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ dɛ kuuna kↄ̃n pↄnnaao durun guu gurↄ plaaala. 26 À dìɛ kɛ̀ wí kɛ̀ wè daḿma Kirisi yãnzi dɛ Igipiti auzikila, zaakɛ ziaa zĩ láadan à wɛ́ɛ kúa. 27 À ludanaanɛkɛna bé à tò à bↄ̀ Igipiti, èe vĩa kɛ Fili'auna pↄfɛ̃nɛro, à zɛ̀ gíngin lándↄ̃ à Luda kɛ̀ wè e kↄ̃n wɛ́ɛoroo è bà. 28 À ludanaanɛkɛna bé à tò à Banla zĩbaa dìɛ kↄ̃n aru mámana kpɛɛlɛ gũ̀ao, lɛ malaika gbɛ̃dɛdɛri tón ↄ kɛ ń daudunↄaro yãnzi. 29 Isarailinↄ Luda náanɛ kɛ̀, aↄ̃ bikũ̀ Isia Tɛ̃aaa lán tↄↄtɛ kori bà. Kɛ̀ Igipitinↄ yↄ̃̀a lɛ, ben í dàńla. 30 Isarailinↄ Luda náanɛ kɛ̀, aↄ̃ táa ò wà lìga Yɛrikozi ai gurↄ swɛɛplaa, ben à bĩi kwɛ̀. 31 Kaarua Rahabu Luda náanɛ kɛ̀, à gu'asiigwarinↄ dìɛ à ń gwá maamaa, ben èe kaatɛ kↄ̃n ludayãdarisainↄoro.

32 Mɛ́ be dia dↄↄ? Mɛ́ zɛ́ e mà Gidiↄn yã oro ke Baraki ke Samusĩ ke Yɛfɛta ke Dauda ke Samuɛli ke annabinↄ. 33 Aↄ̃ Luda náanɛ kɛ̀, ben aↄ̃ zĩ̀ blè kínanↄa, aↄ̃ yã gↄ̃̀gↄ̃ gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a, aↄ̃ lɛ́ kɛ̀ Ludaa gbɛ̃̀ńnɛ gbɛ̀ è, aↄ̃ músunↄ lɛ́ nàkↄ̃a, 34 aↄ̃ tɛ́ pãsĩ dɛ̀, aↄ̃ bↄ̀ fɛ̃ɛdaa lɛ́zĩ, aↄ̃ gbãaa è ń gbãasaikɛɛ guu, aↄ̃ pãsĩ kũ̀ zĩ̀ guu, aↄ̃ pɛ̀ bori pãnde zĩ̀kpɛɛnↄa, 35 aↄ̃ nↄgbɛ̃nↄ nɛ́ gɛ̀nↄ fɛ̀ɛ bↄna gaan aↄ̃ↄ kpàḿma. Wà mɛ̀ ↄ̃̀ ń gbɛ̃kenↄa, ben aↄ̃ gìzi wà ń gbarɛ, lɛ wà fɛɛ bↄna gaan wà bↄ maa yãnzi. 36 Wà ń gbɛ̃kenↄ fabò, wà ń gbɛ̃ kↄ̃n flã̀o. Wà mↄ̀ kà ń gbɛ̃kenↄa, wà ń ká kpɛ́siaan. 37 Wà ń pápa gbɛ̀o wà ń dɛ́dɛ, wà ń zↄ̃kↄ̃rɛ plaa kↄ̃n sagasigio, wà ń dɛ́dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao. Aↄ̃ táa ò sã báa kↄ̃n blè báao dana. Aↄ̃ gↄ̃̀ kori, wà wɛ́ɛ tã̀ḿma, wà ĩa dàḿma. 38 Anduna kuuna e kↄ̃ síńyoro. Aↄ̃ likↄ̃aa zↄ̃̀ sɛ̃̀n kↄ̃n kpiii musunↄ, aↄ̃ↄ kú gbɛ̀wɛɛnↄ kↄ̃n kokotɛ̃wɛɛnↄ guu. 39 Baa kɛ̀ Luda gbɛ̃ pìnↄ sáabu kpà ń píngi a náanɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ yãnzi, aↄ̃ↄe pↄ́ kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ńnɛ ero, 40 Luda gĩakɛ à dìɛ, wà gwena maaa e dɛ ń pↄ́laa, lɛ aↄ̃tongↄ̃ papana wa sairo.

12

Luda a gbɛ̃nↄ totona

1 Beee yãnzi wapinↄ se, lán sèedadeenↄↄ diwazi nà lɛ, wà ↄ kpá pↄ́ kɛ̀ è kpáweenↄzi kↄ̃n durun kɛ̀ è wa kakũn aagao píngi, wà bàkpakↄ̃sↄ̃na kɛ̀ Ludaa dìɛwe lɛ́ kↄ̃n mɛnao. 2 Wà wɛ́ɛ pɛ́ Yesua kɛ̀ bↄ̀ kↄ̃n wa ludanaanɛkɛna zɛ́o bensↄ̃ à zɛ́ pì kɛ̀ papana. À gana lía fↄ̃̀, èe à wíyã daro pↄnnaa kɛ̀ diɛnanɛ ena yãnzi, ben à gàa à vɛ̃̀ɛ Luda kíblekita ↄplazi. 3 À laasuu lɛ́ à yãa, lán à mɛna fↄ̃̀ kↄ̃n durunkɛri kɛ̀ aↄ̃ íbɛtɛ beee taka kpàonↄo, lɛ àton kpasa a kã garo yãnzi. 4 Zaakɛ a ↄsikana kↄ̃n durun-o guu, ée zɛ a gi ai a gaa a gaoro. 5 Nↄ̀sɛyĩikũyã kɛ̀ wà òare lán nɛ́nↄ bà sã̀agun yↄ́? Wà bè:

Ma nɛ́, tó Dii e n totoo, ǹton diɛ pãro.

Tó à kpã̀kɛ̃nzi, ǹton tó n kã garo.

6 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ Dii yezin è toto,

è wɛ́ɛ tã gbɛ̃ kɛ̀ à sì a nɛ́ ũua.

7 À wɛ́ɛtãmma diɛ totona ũ. Luda bé èe beee kɛare, kɛ̀ à nɛ́nↄn a ũ yãnzi. Nɛ́ kee kuu kɛ̀ à de gí à à totoziↄ́? 8 Tó èe a toto lán a nɛ́ kpaaanↄ bàro, ɛ̃ndɛ̃ à nɛ́nↄn a ũro, gitasↄtↄnɛnↄn a ũ. 9 Wá denↄ vĩ anduna kɛ̀ aↄ̃ wa toto, ben wa ń yã mà. Lán à dɛ lɛ nà, wà mì siɛ wa ninii Denɛ dɛ beeela wàgↄ̃ kuu. 10 Wa denↄ wa toto gurↄplaapↄ ũ aↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ lɛ́n. Luda è wa toto wa kaarana yãnzimɛ, lɛ wa kuuna e àgↄ̃ adona lán à bà. 11 Totona kee pↄnnaa vĩ a gurↄaↄro, sé pↄsiaa, mↄde gbɛ̃ kɛ̀ totona pì ń kɛ́kɛnↄ è à gbɛ̀ e zãa bↄna maa kↄ̃n aafiao ũ.

12 Beee yãnzi à a ↄↄ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ dↄazinↄ kↄ̃n a gbá kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ teeenↄ gba gbãaa, 13 à zɛ́ sɛ́ súusu, lɛ amↄa kɛ̀ ée tↄ̃ↄtɛɛnↄ tón kↄ̃̀ↄ kũro, aↄ̃ gↄ̃ kↄ̃n aafiao.

14 À wɛtɛ àgↄ̃ nna kↄ̃n baade píngio, a kuuna gↄ̃ adona, zaakɛ tó gbɛ̃ kuuna adonaro, eé Dii ero. 15 À làakari kɛ, a gbɛ̃ke tón kora Luda gbɛ̃kɛkɛnnɛnazi à gↄ̃ fĩndio'a ũ a tɛ́, à ĩa da gbɛ̃nↄa pari à ń yakaro. 16 A gbɛ̃ke tóngↄ̃ dɛ pãpãkɛri ke ludayãdarisai ũ lán Isau bàro. À a daudukɛzɛ yà pↄ́ gɛ̃̀n do blena yãnzi. 17 Á dↄ̃ kɛ̀ à sa'olɛ wɛ̀tɛ a dea zãa, ben Luda gìnɛ. Baa kɛ̀ à wɛ̀tɛ kↄ̃n wɛ́ɛ'io, èe zɛ́ e à yã kɛ̀ à kɛ̀ liɛro.

Luda bà kuunańyo zi kↄ̃n à dufuo

18 Èe kɛ Sinai kpiii kɛ̀ weé fↄ̃ wà ↄ kɛan a sↄ̃ziro, kɛ̀ èe tɛ́ kũu à gusiaa vĩ kↄ̃n gu bùgubuguo kↄ̃n zàga'ĩao 19 kↄ̃n kãkãki'ↄo kↄ̃n Luda kòto gbãaao. Kɛ̀ Isarailinↄ kòto pì mà, aↄ̃ agbaa kpànɛ wà bè àton yãke ońnɛ dↄro, 20 zaakɛ aↄ̃é yã kɛ̀ à dìɛńnɛ kɛ̀kii fↄ̃ro à bè: Baa pↄ́kãdee bé à nà kpiii pìa, wà pápa gbɛ̀o wà dɛ. 21 Luda pitana pì nɛ́ vĩa yãmɛ maamaa ai Musa bè, vĩa a kũ, ée lugalugaa.

22 Mↄde a sↄ̃ Zayↄn kpiiizi kↄ̃n Luda Wɛ̃̀ndide wɛ́tɛ Yerusalɛmu kɛ̀ kú musuo kↄ̃n à malaika pariparii kɛ̀ aↄ̃ kakↄ̃ana gweenↄ 23 kↄ̃n daudu kɛ̀ aↄ̃ tↄ́ kɛ̃na gweenↄ kakↄ̃anao kↄ̃n Luda kɛ̀ dɛ gbɛ̃ sãnda píngi yãkpaɛkɛri ũuo kↄ̃n gɛ̀wãa gbɛ̃ maaa kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ papananↄ 24 kↄ̃n Yesu kɛ̀ dɛ Luda bà kuunańyo dufu yãkɛkɛri ũuo kↄ̃n à aru fãfãna kɛ̀ èe yã maaa oo dɛ Abila pↄ́laao.

25 À làakari kɛ àton gí yã'ori pì yã maziro. Lán gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gì Luda lɛ́damma mazi tↄↄtɛ kɛ̀nↄↄ e bↄro nà, wapinↄ se, lán Ludaa e lɛ́ daawa zaa musu, tó wa kpɛɛ lìnɛ, weé wa pↄ́ o dↄↄ́? 26 À kòto tↄↄtɛ lùgaluga yã, ben à lɛ́ gbɛ̃̀ à bè, é guu lugaluga gɛ̃̀n do dↄ, èe kɛ tↄↄtɛ adonlo, kↄ̃n musuomɛ sa. 27 Kɛ̀ à bè, gɛ̃̀n do dↄ, beee e beewe Luda pↄ́kɛna kɛ̀ eé lugalugaa pìnↄ é gɛ̃ zɛ́lamɛ, lɛ pↄ́ kɛ̀ è lugaroonↄ e àgↄ̃ kuu. 28 Beee yãnzi lán wée kpata kɛ̀ è nigãroo blee nà, wà Luda sáabu kpá, wàgↄ̃ dↄnzi kɛɛnɛ lán à yezi nà, wàgↄ̃ mì siɛɛnɛ vĩakɛnanɛ guu. 29 Zaakɛ wa Luda nɛ́ tɛ́ kɛ̀ è kũḿmamɛ.

13

Lɛ́dammana

1 À wɛ́ɛ tã àgↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃o. 2 À làakari dↄ nibↄyaarikɛnaa, zaakɛ lɛn gbɛ̃kenↄ malaikanↄ yàari kɛ̀ dↄ̃na sai lɛ. 3 À tó gbɛ̃ kɛ̀ wà ń ká kpɛ́siaa guunↄ yã dↄagu lán á kúńyo kpɛ́siaan bà, kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wèe wɛ́ɛ tãaḿmanↄ, lán ámbe wèe wɛ́ɛ tãaawa bà. 4 Baade gae nↄsɛna da yã bɛ̀ɛdee ũ. Aↄ̃ton ń daɛkii gbãsĩ kpáro, zaakɛ Luda é yãkpaɛ kɛ kↄ̃n zinakɛrinↄ kↄ̃n pãpãkɛrinↄo. 5 Yena ↄↄzi tón dↄare aɛro. À zɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ á vĩio, zaakɛ Luda bè:

Mɛ́ n tónlo,

mɛ́ pã kpanzi zikiro.

6 Beee yãnzi weè kùgbãaa kɛ wà be:

Diin ma dↄnlɛri ũ,

vĩa é ma kũro.

Bↄ́n gbɛ̃ntee é fↄ̃ à kɛmɛɛ?

Sa yãpura ona

7 À tó a dↄn'aɛdee kɛ̀ aↄ̃ Luda yã òareenↄ yã dↄagu. À ń kuuna tàasi kɛ ai à lɛ́a à Luda náanɛ kɛ lán ń bà. 8 Yesu Kirisi dↄ̃nkↄ̃ gĩa kↄ̃n gbã̀ao ai gurↄ píngi. 9 Àton tó wà a sãsã kↄ̃n yã nibↄ pari dannɛnanↄoro. À maa wa swɛ̃̀gbãaa e Luda gbɛ̃kɛɛ guu, èe kɛ sa'opↄble yã kɛ̀ è àre ke kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zɛ̀onↄnɛronlo. 10 Bisakuta sa'orinↄ zɛ́ vĩ wà sa'okii kɛ̀ wá vĩ pↄ́blee blero. 11 Sa'oriki è gɛ̃ Ludakukiin kↄ̃n tubↄ aruo durunnↄ kɛ̃nnɛna yãnzi, ben wè à gɛ̀ kpata bùra kpɛɛ. 12 Beee yãnzi Yesu gà wɛ́tɛ kpɛɛ se, à gbãsĩ bↄ̀ gbɛ̃nↄn kↄ̃n a zĩnda aruo. 13 Wà bↄ wà gá à kiia bùra kpɛɛ, wí wa kũo se. 14 Zaakɛ wá wɛ́tɛ kɛ̀ eégↄ̃ kuu vĩ kɛ̀ro, wɛ́tɛ kɛ̀ èe mↄↄn wa wɛ́ɛ dↄzi. 15 Beee yãnzi wàgↄ̃ Luda sáabu kpá yãana sai Yesu gãzĩ wa sa'ona ũ. Gbaa kɛ̀ à sìsirinↄ è mↄ́on gwe. 16 À làakari dↄ maakɛna kↄ̃n kↄ̃gbɛ̃kɛnaoa. Sa beee taka ona bé è ká Ludanɛ. 17 À a dↄn'aɛdeenↄ yã ma à mì siɛńnɛ, lɛ aↄ̃ e wà zĩi kɛ kↄ̃n pↄnnaao, zaakɛ aↄ̃ↄ dɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é ń zĩ yã tↄ̃kɛ̃ Ludanɛnↄ ũ. Tó aↄ̃ↄe zĩi kɛɛ kↄ̃n lɛ́suuo, eé àre kɛarero.

Lɛ́zammana

18 À adua kɛwe. Yãkee e wa swɛ̃̀ vĩro, weègↄ̃ yezi wàgↄ̃ kú wa dↄ̀rↄa yã píngi guu. 19 Má wɛ́ɛ kɛawa à adua kɛmɛ, atɛ̃nsa mà e mà mↄ́ a kiia kpakpaa.

20 Luda Aafiade kɛ̀ wa Dii Yesu fɛ̀ɛ bↄna gaan sãdãriki ũ a bà kuunawao gurↄ píngi aru gãzĩ, 21 à a kɛkɛ kↄ̃n maa píngio, lɛ à à pↄyezi kɛ à yã kɛ̀ kànɛ kɛ wa guu Yesu Kirisi gãzĩ. Àmbe à gakui vĩ gurↄ píngi, aami.

22 Ma gbɛ̃nↄ, ma wɛ́ɛ kɛ̀awa àgↄ̃ lɛ́damma yã pì kũna kↄ̃n mɛnao, zaakɛ takada kɛ̀ má kɛ̃̀aree bítaro. 23 Àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ wà wa gbɛ̃ndo Timↄti gbàrɛ. Tó à kà kɛ̀ tia, wé mↄ́ a gwa lɛdo. 24 À ì kpá a dↄn'aɛdeenↄa ń píngi kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ píngi. Itali bùsudeenↄ ì kpàawa. 25 Luda gbɛ̃kɛɛ kɛare a píngi.

YEMISI

1

2

3

4

5

YEMISI

1

Yↄ̃agwana

1 Yemisi, Luda kↄ̃n Dii Yesu Kirisio zↄ̀bleri bé à ì kpà Isaraili bori kuri awɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ fãakↄ̃ananↄa.

2 Ma gbɛ̃nↄ, nawɛ̃a borii pari. À pↄ́ kɛ̀ eé a lee diɛ pↄnna yã ũ, 3 zaakɛ á dↄ̃ kɛ̀ a ludanaanɛkɛna yↄ̃agwana é mɛna iare. 4 À tó mɛna papaawa, lɛ àgↄ̃ dɛ gbɛ̃ kàsaranↄ ũ wásawasa yãke kɛ̃sãnaawaa sai. 5 Tó ↄ̃ndↄ̃ↄ e kɛ̃sãa a gbɛ̃kea, à wɛ́ɛ kɛ Ludaa, eé à gba, zaakɛ è baade píngi gba pↄ́ nↄ̀sɛo do taari'ena sai. 6 Tó à wɛ́ɛ kɛ̀a sↄ̃, à à náanɛ kɛ seka sai, zaakɛ sekadee dɛ lán ko vlãa bàmɛ. Guu kɛ̀ ĩa kàkan, gwen è gbɛ̃ɛn. 7 Gbɛ̃ beee taka tóngↄ̃ daa é pↄ́ e Diiaro, 8 zaakɛ à nↄ̀sɛ kuu plaplaamɛ, ben ègↄ̃ seka kɛɛ yã kɛ̀ èe kɛɛ guu píngi.

9 Takaasidee kɛ̀ kú wa tɛ́ pↄnnaa kɛ, kɛ̀ Luda à sɛ̀ lezĩ yãnzi. 10 Auzikidee pↄnnaa kɛ, kɛ̀ Luda à bùsa yãnzi, zaakɛ auzikideenↄ é gɛ̃ zɛ́la lán lávu kwɛna bàmɛ. 11 Ɔfãntɛ̃ è fɛɛ kↄ̃n à puusu gbãaao, à lá è kori kũ à vú è kwɛ́ à maakɛɛ è yãa. Lɛn auzikidee é kpá guuzi a bↄkↄ̃tɛnanↄ guu lɛ.

12 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ è yↄ̃agwana fↄ̃ ũ, zaakɛ à bↄna maaa gbɛran Luda é auzɛnna kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yeazinↄnɛ kɛnɛ yàari ũ. 13 Tó yↄ̃agwana gbɛ̃ lè, àton be Ludanlo, zaakɛ weé fↄ̃ wà Luda yↄ̃ wà gwa kↄ̃n à zaaaoro, bensↄ̃ àpi è gbɛ̃ke yↄ̃ à gwa kↄ̃n à zaaaoro. 14 Baade yↄ̃agwana è bↄ à pↄ́nidɛna kiiamɛ, ben è à wɛ́ɛ ble à à gáɛ. 15 Ben pↄ́nidɛna pì è nↄ̀ sí à nɛ́ i durun ũ. Tó durun bíta kũ̀ sↄ̃, è gaa imɛ.

16 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, àton a zĩnda sãsãro. 17 Gba maa wásawasa píngi è bↄ musu De Luda pↄ́ gupurinↄ Kɛ̀ri kiiamɛ. È liɛro, à gupura'i è lagoro. 18 À pↄyezi guu à wa i kↄ̃n a yã yãpuradeeo, lɛ wà e wàgↄ̃ aɛ à pↄ́kɛnanↄ tɛ́.

Yãmana kↄ̃n à kɛnao

19 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, à yã kɛ̀ ma. Àgae yã ma kpakpaa a píngi, mↄde àton yã o kpakpaaro, àtongae pↄ fɛ̃ kpakpaaro. 20 Zaakɛ gbɛ̃ntee pↄfɛ̃ è mↄ́ kↄ̃n yã maaa kɛ̀ Ludaa yezioro. 21 Beee yãnzi à ↄ kpá dà zaaa kↄ̃n yã pãsĩ kɛ̀ dàgulaanↄzi píngi. À yã kɛ̀ wà tↄ̃̀ a swɛ̃̀n, kɛ̀ eé fↄ̃ à a mì sí sí kↄ̃n zĩndabusanao.

22 Àton a zĩnda sãsãro, àton yã pì ma kↄ̃n swão pãro, à zĩi kɛa. 23 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ è yã ma, ben è zĩi kɛoroo dɛ lán gbɛ̃ kɛ̀ èe a zĩnda gwaa dígi guu bàmɛ. 24 À zĩnda gwana gbɛra, tó à gɛ̃̀ zɛ́la, lán à dɛ nà è sãn gↄ̃ↄmɛ. 25 Gbɛ̃ kɛ̀ wɛ́ɛ tɛ́ Luda doka papanazi kɛ̀ è tó wà gↄ̃ wɛ̃ɛnɛnↄ ũ, ben ègↄ̃ gaao aɛ, è ma à sãnlo, è zĩi kɛamɛ, Luda é aubarika da adeen à yãkɛnan.

26 Tó gbɛ̃ a zĩnda dìɛ dↄnziri ũ, ben è a lɛ́ fↄ̃ro, èe a zĩnda kɛkɛɛmɛ, èe dↄnzi kɛɛ pãmɛ. 27 Dↄnzikɛna wásawasa kɛ̀ taari vĩ De Ludanɛroon yɛ̀: Wà tonɛnↄ kↄ̃n gyaanↄnↄ gwa aↄ̃ wɛ̃ndakɛɛ guu, wàgↄ̃ wa zĩnda kũna dↄ̃ gbãsĩ sai anduna yã musu.

2

Gbɛ̃ wɛ́ɛ gwana

1 Ma gbɛ̃nↄ, amↄa kɛ̀ ée wa Dii Gakuide Yesu Kirisi náanɛ kɛɛnↄ, àton gbɛ̃ wɛ́ɛ gwaro. 2 Tó gbɛ̃ gɛ̃̀ a kakↄ̃ana guu vura tãnga kↄ̃n pↄ́kãsã tɛ́kɛnao dana, tó takaasidee kɛ̀ bisa kãsã gbãsĩ dana gɛ̃̀ se, 3 tó a wɛ́ɛ tɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ pↄ́kãsã tɛ́kɛna danazi, tó a bènɛ à mↄ́ à vɛ̃ɛ gumaaan, tó a bè takaasideenɛ à gá à zɛ kãa, kesↄ̃ à mↄ́ à vɛ̃ɛ a gbá saɛ, 4 ée kↄ̃ tɛ̃̀ boomɛ, ée yã gwaa mↄnafikion gweroo?

5 À ma, ma gbɛ̃ yenzideenↄ. Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ gbãasaideenↄ ũ anduna gbɛ̃nↄnɛ sɛ̀ aↄ̃gↄ̃ gbãa à náanɛkɛna guu, lɛ wà kpata kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezinↄnɛ ble. 6 Apinↄ sↄ̃, ée gbãasaidee pìnↄ kpɛ bↄↄ. Auzikideenↄ bé wè gbãaa bleawaroo? Aↄ̃mbe aↄ̃è a gáɛ wà gáao yãkpaɛkɛkiiaroo? 7 Aↄ̃mbe aↄ̃è tↄ́ nnaa kɛ̀ kúawaa yakaroo? 8 Luda doka mìdee bè àgↄ̃ ye a gbɛ̃daaazi lán a zĩnda wɛ̃̀ndi bà. Tó á yã pì kũna yãpura, ée yã kɛɛ a zɛ́amɛ. 9 Tó ée kↄ̃ wɛ́ɛ gwaa sↄ̃, ée durun kɛɛmɛ. Doka pì vɛ̃̀ɛawa a gↄ̃ taarideenↄ ũn gwe. 10 Zaakɛ tó gbɛ̃ doka kũna píngi, tó à fù mɛ̀n dooa, à gↄ̃̀ taaridee ũ à píngi guumɛ. 11 Luda bè àton zina kɛro. À bè dↄ àton gbɛ̃ dɛro. Baa tó nɛ́ɛ zina kɛro, tó n gbɛ̃ dɛ̀, n gↄ̃ dokadarisaidee ũmɛ. 12 Amↄa kɛ̀ Luda é yã gↄ̃gↄ̃ao doka kɛ̀ è tó wà gↄ̃ wɛ̃ɛnɛnↄ ũu musu, àgae yã o àgae yã kɛ lán à kↄ̃ sìao nà. 13 Luda é yãkpaɛ kɛ kↄ̃n sùusaideenↄ sùu sai, mↄde yã é bↄ kↄ̃n sùudeeo nna.

Ludanaanɛkɛna kↄ̃n maakɛnao

14 Ma gbɛ̃nↄ, tó gbɛ̃ bè ée Luda náanɛ kɛɛ, tó è pↄ́ke kɛro, bↄ́ yãn gwee? Ludanaanɛkɛna beee taka é fↄ̃ à à mì síↄ́? 15 Tó a gbɛ̃ mɛ̀n do, gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ e pↄ́kãsãa kↄ̃n pↄ́bleeo takaasi kɛɛ, 16 tó a gbɛ̃ke bènɛ: Luda n gba aafia! Ǹton tó ĩa n dɛro! Ǹ pↄ́ ble ǹ kã! Tó èe wɛ̃̀ndibadↄbↄ kpáaro, bↄ́n beee ũu? 17 Lɛmɛ se ludanaanɛkɛna ado pↄ́kekɛsai nɛ́ yã gɛ̀mɛ.

18 Tó gbɛ̃ n bè, nɛ́ɛ Luda náanɛ kɛɛ, bensↄ̃ mɛ́ɛ yã kɛɛ, mɛ́ bennɛ, ǹ n ludanaanɛkɛna pↄ́kekɛsai ↄdↄamɛ, mɛ́ ma ludanaanɛkɛna ↄdↄannɛ ma yãkɛna guu. 19 Ń sì kɛ̀ Luda mɛ̀n domɛ. À maa. Baa tãanↄ se, aↄ̃ↄ dↄ̃ lɛ, ben aↄ̃ègↄ̃ lugalugaa. 20 Mìsaide! Pↄ́ kɛ̀ tò ludanaanɛkɛna pↄ́kekɛsai pã, ń yezi mà kánnɛ n ↄzĩↄ́? 21 Kɛ̀ wa dezi káaku Ibraĩ a nɛ́ Isaaku kpà sa'opↄ ũ, yã e bↄo nna à yãkɛna yãnziroo? 22 Ń èↄ́? À ludanaanɛkɛna kↄ̃n à yãkɛnao kpákↄ̃zimɛ. À yãkɛna bé à à ludanaanɛkɛna bↄ̀ɛzi. 23 Ben Luda yã kɛ̀kii pàpa kɛ̀ à bè, Ibraĩ Luda náanɛ kɛ̀, ben Ludaa tò yã bↄ̀o nna a náanɛ kɛ̀ à kɛ̀ yãnzi. Ben wà tↄ́ kpànɛ Luda gbɛ̃nna. 24 Á èↄ́? Yãkɛna bé è tó yã bↄ gbɛ̃o nna, èe kɛ ludanaanɛkɛna adonlo. 25 Lɛmɛ dↄ kaarua Rahabu kɛ̀ nna kↄ̃n Ludao a yãkɛna yãnzi, gurↄↄ kɛ̀ à gu'asiigwarinↄ dìɛ à ń gbarɛ zɛ́ kpãi guu. 26 Lán mɛ̀ ninisai dɛ gɛ̀ ũ nà, lɛn ludanaanɛkɛna pↄ́kekɛsai dɛ gɛ̀ ũ lɛ se.

3

Lɛ́fↄ̃na

1 Ma gbɛ̃nↄ, àton kɛ yãdannɛrinↄ ũ pariro, zaakɛ á dↄ̃ kɛ̀ Luda é wɛ́ɛ piti wa yãdannɛrinↄa yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ dɛ gbɛ̃ kpaaanↄla. 2 Wa píngi weègↄ̃ zãa yãa baabↄrɛmɛ. Tó gbɛ̃ lɛ́ è à ásaru kɛro, taarisaideemɛ, eé fↄ̃ à a mɛ̀ píngi gbãaa fↄ̃. 3 Weè aizi ká sↄ̃nɛ, lɛ à wa yã ma yãnzimɛ, ben weè à milɛ ble. 4 Kesↄ̃ à góro'itɛ gwa ísiaala. Baa kↄ̃n à bítakɛɛo kↄ̃n zàga'ĩa gbãaa kɛ̀ è vuao, à fĩbↄ nɛ́ngomɛ. Àmbe è à milɛ ble, ben à fĩ̀ri è a pↄyezi danɛ. 5 Lɛmɛ sↄ̃, nɛ́nɛ nɛ́ mɛ̀gu nɛ́ngomɛ, ben è ĩa dã kↄ̃n yã bítao.

À gwa lán tɛ́ nɛ́ngo è sɛ̃̀ bíta kpáta nà. 6 Nɛ́nɛ dɛ lán tɛ́ bàmɛ, àmbe anduna zaaa ũ wa mɛ̀ guu. È tó gbãsĩ gↄ̃ kpá wa mɛ̀a píngi. Gɛ̀wãatɛ bé è nakↄ̃rɛ nɛ́nɛa, ben nɛ́nɛ è tɛ́ kpá wa anduna kuunan. 7 Gbɛ̃ntee nↄ̀bↄsɛ̃tɛnↄ tòto kɛ̀ píngi kↄ̃n bãanↄ kↄ̃n pↄ́taa'onkusɛanↄ kↄ̃n kpↄ̀nↄ, à kpɛ́ èe kɛɛ ai tia, 8 mↄde gbɛ̃ke è fↄ̃ à a nɛ́nɛ tòto kɛro. Àmbe pↄ́ zaaa kɛ̀ è zɛ tɛɛɛroo ũ. À pana sɛwɛɛtɛ̃o. 9 Nɛ́nɛn weè Dii wa De sáabu kpáo, ben weè ɛara wà gbɛ̃ntee kɛ̀ à kɛ̀ lán a bà káo dↄ. 10 Lɛ́ dↄ̃nkↄ̃ pìn sáabukpana kↄ̃n gbɛ̃kanao è bↄn. Ma gbɛ̃nↄ, àtongↄ̃ dɛ lɛro. 11 Íbↄkii è í nna kↄ̃n í kyã̀kyão bↄ wɛ̀ɛ dↄ̃nkↄ̃ guuↄ́? 12 Ma gbɛ̃nↄ, kãkã lí é nɛ́ i kù ũↄ́? Geepi lí é nɛ́ i kãkãa ũↄ́? Lɛmɛ dↄ íbↄki í sùkusukudee é í nnaa bↄro.

Ɔ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ è bↄ musu

13 A tɛ́, dén yãdↄ̃ri ↄ̃ndↄ̃dee ũu? À ↄdↄańnɛ a kuuna maaa guu kↄ̃n a yãkɛnanↄ kↄ̃n zĩndabusana kɛ̀ è bↄ ↄ̃ndↄ̃ↄ guuo. 14 Tó á nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ pãsĩ kↄ̃n dɛnlawɛtɛnao vĩ a swɛ̃̀ guu sↄ̃, àton ĩa dãro, àton gí yãpuraaziro. 15 Ɔ̃ndↄ̃ beee taka è bↄ musuro, anduna pↄ́mɛ, a dà pↄ́mɛ, Ibilisi pↄ́mɛ. 16 Zaakɛ guu kɛ̀ nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ kↄ̃n dɛnlawɛtɛnao kún, gwen kↄ̃yãmasai kↄ̃n yã zaa píngio ègↄ̃ kún. 17 Tó gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ è bↄ musu vĩ, káaku ègↄ̃ gbãsĩ vĩro, à gbɛra ègↄ̃ yãkete vĩro, è a zĩnda busańnɛ, è gbɛ̃ yã ma, à sùu papana kↄ̃n maakɛnao. È gbɛ̃ tɛ̃̀ boro, bensↄ̃ ègↄ̃ mↄnafiki vĩro. 18 Íbɛtɛmidɛri è kɛna kↄ̃o nnaa tↄ̃, ben è yã maaa kɛ̃.

4

Gbɛ̃nnakpana kↄ̃n andunao

1 Bↄ́ bé è swèe kↄ̃n lɛokpakↄ̃ao da a tɛ́ɛ? Aↄ̃è bↄ a pↄyezi kɛ̀ aↄ̃ↄe kↄ̃dɛɛ kɛɛ a mɛ̀guunↄ kiianloo? 2 Eègↄ̃ ye pↄ́zi, mↄde eè ero, ben eè gbɛ̃ dɛ. Eè pↄ́ ni dɛ, ben eè pↄ́ kɛ̀ ée pɛɛa lero. Ben eè lɛokpakↄ̃a kɛ, eè swèe kɛ. Á vĩro, kɛ̀ eè wɛ́ɛ kɛ Ludaaro yãnzimɛ. 3 Tó à wɛ́ɛ kɛ̀, eè ero, kɛ̀ eè wɛ́ɛ kɛ nↄ̀sɛ maaaoro yãnzimɛ, zaakɛ eègↄ̃ yezi à a bↄkↄ̃tɛ kɛ a pↄ́nidɛnanↄ guumɛ. 4 Náanɛsaideenↄ, á dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃nnakpana kↄ̃n andunao nɛ́ íbɛtɛkpana kↄ̃n Ludaonloo? Gbɛ̃ kɛ̀ yezi à kɛ anduna gbɛ̃ ũu gↄ̃̀ Luda ibɛɛ ũmɛ. 5 Kɛ̀ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè, Ninii kɛ̀ Ludaa dà wa guu nↄ̀sɛgↄ̃aanↄ vĩ, ée daa yã pãamɛↄ́? 6 Mↄde gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Ludaa vĩwao dɛ beeela, zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè:

Luda è íbɛtɛ kpá kↄ̃n ĩadãrinↄ,

mↄde à gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃n zĩndabusarinↄ.

7 Beee yãnzi à mì siɛ Ludanɛ. À gí Ibilisinɛ, eé bàa síare. 8 À sↄ̃ Ludazi, eé sↄ̃azi. Durunkɛrinↄ, à ↄ bↄ durunn. Nↄ̀sɛplaadeenↄ, à a swɛ̃̀ pípi. 9 À ↄ́ↄ dↄ kↄ̃n pↄsiaao kↄ̃n wɛ̃ndaao. À a yáadↄna liɛ ↄ́ↄdↄna ũ, à a pↄnnaa liɛ nↄ̀sɛyakana ũ. 10 À a zĩnda busa Dii aɛzĩ, eé a sɛ́ lezĩ.

11 Ma gbɛ̃nↄ, àton kↄ̃ tↄ́ zaaa síro. Gbɛ̃ kɛ̀ à a Yesude daa tↄ́ zaaa sì ke à à zaa bò, à Luda doka sèeda zaaa kɛ̀ à à zaa bò. Tó n Luda doka zaa bò sↄ̃, à màrin n ũro, à zaaborin n ũ. 12 Ludan dokadiɛri ũ kↄ̃n yãkpaɛkɛrio. Àmbe à gbɛ̃ mìsina kↄ̃n à kaatɛnao gbãa vĩ. Mpi sↄ̃, dén n ũ, kɛ nɛɛ̀ n gbɛ̃daaa zaa boo?

Luda bà bↄna

13 À yã ma sa, amↄa kɛ̀ eè be, gbã̀a ke zia é gá mɛɛwi, é vɛ̃ɛ gwe wɛ̃̀ do, é laa tá à àre e. 14 Á yã kɛ̀ eé a le ziaa dↄ̃ↄ́? Á dↄ̃ lán a wɛ̃̀ndi dɛ nàↄ́? Á dɛ lán sukaa bàmɛ. Tó à kpà féte, ben è gɛ̃ zɛ́la gↄ̃ↄ. 15 Yã kɛ̀ dɛ à oon yɛ̀: Tó Dii wè, ben wá aafia, wé kɛ lán kɛ̀ bà ke lán kɛ̀ bà. 16 Tia sↄ̃ ée ĩa dãa, a Luda bà bↄ̀. Ĩadãna beee taka borii maaro. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ maakɛna dↄ̃ ben èe kɛroo durun kɛ̀.

5

Kpãkɛ̃na auzikideenↄzi

1 Amↄa auzikideenↄ, à yã ma sa. À ↄ́ↄ dↄ à wii lɛ́ mↄ́nzi kɛ̀ eé a le yãnzi. 2 A auzikinↄ yàka, kↄ̀kↄnↄ a pↄ́kãsãanↄ blè. 3 A ↄↄ kↄ̃tɛ̃ kpà, ben à kↄ̃tɛ̃kpana pì é a da yãn, eé a mɛ̀ piti lán tɛ́ bà. A auziki zi dì gurↄ zãanↄa. 4 À ma! A kpasekɛ̃ri kɛ̀ aↄ̃ a bura pↄ́nↄ kɛ̃̀areenↄ blè, ben ↄↄ pì yã Luda kii lè. Pↄ́kɛ̃ri pìnↄ wiipɛna gɛ̃̀ Dii Zĩ̀kpɛde swãn. 5 A a mɛ̀ nnaa mà tↄↄtɛ kɛ̀ a pↄyeziyãkɛna guu. A mɛ̀ kpà kaatɛgurↄ pↄ́ ũ. 6 A yã dà gbɛ̃ maaanↄla a ń dɛdɛ, aↄ̃ↄe gíarero.

Mɛna

7 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, àgↄ̃ mɛnaa ai Dii mↄ́gurↄↄ zĩ. À gwa lán búbari è a burapↄ bɛ̀ɛde kɛ̃gurↄↄ dã nà. È mɛna fↄ̃ zaa pↄ́tↄ̃tↄ̃gurↄ ai kwɛɛ. 8 Apinↄ sↄ̃, à mɛna fↄ̃ à zɛ gbãa, zaakɛ Dii mↄ́gurↄↄ kà kĩi. 9 Ma gbɛ̃nↄ, àton yãkete kákↄ̃ziro, lɛ Luda tón yãkpaɛ kɛaoro yãnzi. Yãkpaɛkɛri pì zɛna kpɛɛlɛ fá! 10 Ma gbɛ̃nↄ, annabi kɛ̀ aↄ̃ yã ò yã kↄ̃n Dii tↄ́onↄ, à mɛna kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ nawɛ̃akɛna guu zɛ́kpaɛ sɛ́. 11 Weè be aↄ̃ↄ aubarika vĩ, kɛ̀ aↄ̃ mɛna fↄ̃̀ yãnzimɛ. A Ayuba mɛnakɛna baaru mà, á mà lán Dii kɛ̀nɛ nà zãa, zaakɛ wɛ̃nda kↄ̃n sùuo papana Diia.

12 Atɛ̃nsa ma gbɛ̃nↄ, àton la daro. Àton be á sì kↄ̃n ludambɛɛo ke tↄↄtɛo kesↄ̃ pↄ́ pãndeoro. À tó a eè gↄ̃ eè. À tó a auo gↄ̃ auo, lɛ yã tón vɛ̃ɛawaro yãnzi.

Aduakɛna ludanaanɛkɛna guu

13 A gbɛ̃kee e nawɛ̃a kɛɛↄ́? À adua kɛ. A gbɛ̃ke pↄↄ nnaↄ́? À Luda sáabu kpá. 14 A gbɛ̃kee e gyãa kɛɛↄ́? Adee sↄsi gbɛ̃nsinↄ sísi aↄ̃ adua kɛnɛ aↄ̃ nↄ́si kúa kↄ̃n Dii tↄ́o. 15 Adua kɛ̀ wà kɛ̀ ludanaanɛkɛna guu é gyãree pì kɛ̃kↄ̃a. Dii é à gba aafia. Tó à durun kɛ̀ yã sↄ̃, eé kɛ̃nɛ. 16 Beee yãnzi à a durunnↄ okↄ̃nɛ à adua kɛkↄ̃nɛ, lɛ à aafia e. Gbɛ̃ maaa aduakɛna gbãa, è zĩi kɛ maamaa. 17 Ilia nɛ́ gbɛ̃nteemɛ lán wa bà. À adua kɛ̀ maamaa, lɛ lou tón maro, ben lou e tↄ̃ tↄↄtɛaro ai wɛ̃̀ aagↄ̃ kↄ̃n mↄ swɛɛdooo. 18 À ɛ̀ara à adua kɛ̀ dↄ, ben lou'i bↄ̀ maamaa, tↄↄtɛ pↄ́blee kɛ̀.

19 Ma gbɛ̃nↄ, tó a gbɛ̃ mɛ̀n doo kɛ̃̀ yãpura zɛ́a, ben a gbɛ̃ke ɛ̀ara à à dà zɛ́a, 20 àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ tò durunkɛri pì bↄ̀ sãsãzɛn à ɛ̀ara à sù, à à sì gaaamɛ, bensↄ̃ à lá kù durunnↄla pari.

1 PITA

1

2

3

4

5

PITA TAKADA KAAKU

1

Tãmaa kɛ̀ è ń nɛroo

1 Mamↄma Pita, Yesu Kirisi zĩ̀ri bé à takada kɛ̀ kɛ̃̀ Luda gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ dɛ nibↄnↄ ũ anduna kɛ̀ guu, kɛ̀ aↄ̃ↄ fãakↄ̃ana bùsu kɛ̀kiinↄ guunↄnɛ: Pↄntu, Galatia, Kapadosia, Asia kↄ̃n Bitiniao. 2 De Luda gĩakɛ à a dↄ̃, ben à a sɛ, a gↄ̃ à pↄ́ ũ kↄ̃n à Ninii gbãaao, lɛ à mì siɛ Yesu Kirisinɛ, à aru a gbãsĩ gogo. Luda gbɛ̃kɛ kↄ̃n aafiao kaaraare.

3 Wà Luda wa Dii Yesu Kirisi De sáabu kpá! À sùu bíta guu à wa i dufu kↄ̃n Yesu Kirisi fɛɛna gaan gbãaao, ben wá tãmaa kɛ̀ è ń nɛroo vĩ, 4 zaakɛ túbi kɛ̀ diɛnaare ludambɛɛ pì è yakaro, è gbãsĩ kpáro, à maaa è yãaro. 5 Luda sorumi mà, lɛ à a mì sí a náanɛ kɛ̀ ée kɛɛ yãnzi, ben èe a dãkpaa kↄ̃n a gbãaao ai à gá bↄ mìsina pìo gupuraaa gurↄ zãanↄa. 6 Ée pↄnnaa kɛɛ kↄ̃n yã pìo, baa kɛ̀ é nawɛ̃a kɛ gĩa féte yↄ̃agwana bori sãnda píngi yãnzi. 7 Lán wè vura maaa dↄ̃ tɛ́ guu nà, lɛn yↄ̃agwana pìnↄↄ e a ludanaanɛkɛna yↄ̃ↄ à gwa lɛ, zaakɛ a ludanaanɛkɛna pì bɛ̀ɛ vĩ dɛ vura kɛ̀ à gakui è yãala maamaa. Tó a bↄ maa, Luda é a sáabu kpá Yesu Kirisi sugurↄↄ zĩ, eé a kpe da kↄ̃n gakuio. 8 Baa kɛ̀ ée à ero, á yezi. Baa kɛ̀ ée wɛ́ɛ siàlɛ zikiro, ée à náanɛ kɛɛ, ben ée pↄnna bíta kɛ̀ gɛ̃̀ onalaa kɛɛ, 9 kɛ̀ ée a ludanaanɛkɛna gbɛ̀ ee a mìsina ũ yãnzi.

10 Annabinↄ gĩakɛ wà gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Luda é kɛao yã ò, aↄ̃ mìsina pì yã gwà, aↄ̃ à tàasi kɛ̀. 11 Kirisi Ninii kɛ̀ kú ń guu gĩakɛ à nawɛ̃a kɛ̀ Kirisi pì é kɛɛ òńnɛ kↄ̃n gakui kɛ̀ eé e à gbɛraao, ben aↄ̃ↄ wɛ̀tɛ wà yã pì zɛ́ dↄ̃ kↄ̃n à gurↄↄo. 12 Ben Ludaa tò aↄ̃ dↄ̃̀ kɛ̀ yã kɛ̀ aↄ̃ↄe oo pì dɛ ń gurↄ pↄ́ ũro, a pↄ́mɛ. Tia sa baarunnakparinↄ yã pì òare kↄ̃n Luda Nini kɛ̀ Luda pì zĩ̀ bↄna ludambɛɛ gbãaao. Baa malaikanↄↄ e ↄsi kaa yã pì dↄ̃nazi.

Kuuna adona

13 Beee yãnzi à a laasuu vu iin, àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃, a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ gbɛ̃kɛɛ kɛ̀ Luda é kɛare Yesu Kirisi sugurↄↄ zĩzi seka sai. 14 Lán á dɛ Luda nɛ́ kɛ̀ aↄ̃ↄe à yã maanↄ ũ nà, àton tó dà zaaa kɛ̀ á vĩ yã a wɛ́ɛsiagurↄↄ dↄare aɛro. 15 Ludaa kú adonamɛ. Lán à a sisi à a sɛ nà, àgↄ̃ kú adona a yãkɛna píngi guu. 16 Zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè:

Àgↄ̃ kú adona,

zaakɛ má kú adonamɛ.

17 Zaakɛ Luda è yãkpaɛ kɛ kↄ̃n baadeo a yãkɛnaa ń wɛ́ɛ gwana sai, tó ée à sisii De, à vĩa kɛnɛ a nibↄkɛɛ guu kɛ̀. 18 Á dↄ̃ lán Luda a bↄ kuuna kori kɛ̀ dɛ a fɛɛakaarayã ũu guu nà. Ludaa e a bo kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ à gakui è yãaoro lán vura ke kondogi bà, 19 à a bo kↄ̃n Kirisi aru gakuideeomɛ, kɛ̀ dɛ lán sãnɛ bↄ̀rↄ kɛ̀ bↄ̀gbɛ vĩro à gbãsĩ vĩroo bà. 20 Luda gĩakɛ à à dìɛ zaalɛ èe anduna káɛro, ben à bↄoare gupuraaa gurↄ zãa kɛ̀nↄ zĩ. 21 Beee yãnzin ée Luda náanɛ kɛɛzi. Luda à bↄ̀ gaan à gakui kpàa, lɛ à e à a náanɛ kɛ, a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄzi.

22 Lán mìsiɛna yãpuraanɛ a gbãsĩ gògo nà, ben á gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃o mↄnafiki sai, àgↄ̃ yekↄ̃zi kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 23 Luda a i dufu kↄ̃n a yã wɛ̃̀ndidee kɛ̀ ègↄ̃ kuu gbãaao. Yã pì dɛ pↄ́borii kɛ̀ è gaa ũro, pↄ́borii kɛ̀ è garoomɛ.

24 Baade píngi dɛ lán sɛ̃̀ bàmɛ,

aↄ̃ gakui dɛ lán sɛ̃̀vu bàmɛ píngi.

Sɛ̃̀ è gaga, à vú è kwɛ́,

25 mↄde Dii yã ègↄ̃ kuu gurↄ sãnda píngi.

Yã pì bé à dɛ baaru nnaa kɛ̀ wà kpàaree ũ.

2

Gbɛ̀ wɛ̃̀ndidee

1 Beee yãnzi à yã zaa píngi tó kↄ̃n ɛgɛtona píngio kↄ̃n mↄnafikio kↄ̃n nↄ̀sɛgↄ̃aanↄo kↄ̃n kↄ̃yakanao. 2 Lán nɛ́kpãntɛ̃nↄ ègↄ̃ yↄ̃'i ni dɛɛ nà, àgↄ̃ Luda yã kɛ̀ dɛ lán zwi'ipu wásawasa bà ni dɛɛ lɛ se, lɛ à e à bíta kũ a mìsina zɛ́ guu, 3 tia sa kɛ̀ á dↄ̃̀ kɛ̀ Dii maa. 4 À sↄ̃zi, àmbe gbɛ̀ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ wà gìzi ũ, mↄde Luda à sɛ̀ bɛ̀ɛdee ũ. 5 Apinↄ sↄ̃, ámbe gbɛ̀ wɛ̃̀ndidee kɛ̀ Ludaa e a kpɛ́ ɛ̃ɛ booonↄ ũ. Ámbe à gbã̀gbãrinↄ ũ, eè saa kɛ̀ è kánɛ o kↄ̃n à Ninii gbãaao Yesu Kirisi gãzĩ. 6 Zaakɛ wà kɛ̃̀ Luda yãn wà bè:

Ǹ gwa, mɛ́ɛ gbɛ̀ diɛɛ Zayↄn,

ɛ̃daɛgbɛ bɛ̀ɛdee kɛ̀ má sɛ̀ ũ.

Wí é gbɛ̃ kɛ̀ èe à náanɛ kɛɛ kũro.

7 À dɛ gbɛ̀ bɛ̀ɛdee ũ amↄa kɛ̀ ée à náanɛ kɛɛnↄnɛ, mↄde à dɛ lɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe à náanɛ kɛɛroonↄnɛro.

Gbɛ̀ kɛ̀ kpɛ́borinↄ pã kpàzi

bé à gↄ̃̀ kpɛ́ gooda gbɛ̀ mìdee ũ.

8 Lɛmɛ dↄ à dɛ:

Gbɛ̀ kɛ̀ wè gɛ̃̀n sía ũ,

gbɛ̀si kɛ̀ wè kpáàla wà lɛ́ɛ ũ.

Aↄ̃ gɛ̃̀n sìa, kɛ̀ aↄ̃ↄe Luda yã daro yãnzi. Lɛn Ludaa dìɛńnɛ lɛ.

9 Ámbe borii kɛ̀ Luda ń sɛ́nↄ ũ, kínanↄ kↄ̃n sa'orinↄ ũ, à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú adonanↄ ũ, lɛ àgae Luda kɛ̀ à a sisi a bↄ gusiaan, à gɛ̃̀ao a gupura bↄnsaɛ guu sáabu kpá.

10 Á dɛ Luda gbɛ̃nↄ ũ yãro,

mↄde tia a gↄ̃ ń ũ.

Ludaa e sùu kɛao yãro,

mↄde tia à kɛ̀ao.

Kuuna ludanaanɛkɛrisainↄ tɛ́

11 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, lán á dɛ nibↄ kↄ̃n bↄ̀amↄnↄ ũ nà anduna kɛ̀ guu, mɛ́ɛ lɛ́ daaawamɛ, à mì kɛ̃ a dà zaaa kɛ̀ aↄ̃è zĩ̀ káaonↄa. 12 Àgↄ̃ kuu gbɛ̃ bɛ̀ɛdeenↄ ũ kifiinↄ tɛ́. Lɛmɛ baa tó aↄ̃ a diɛ zaakɛrinↄ ũ, tó aↄ̃ yã maaa kɛ̀ ée kɛɛnↄ è, aↄ̃é Luda sáabu kpá gurↄↄ kɛ̀ eé mↄ́ńzi.

13 À mì siɛ ikodee kɛ̀ gbɛ̃ntee dìɛnↄnɛ ń píngi Dii yãnzi, kína kɛ̀ gbãa vĩ dɛńlaan yoo, 14 ke gbãadee kɛ̀ à dìɛ à wɛ́ɛ tã zaakɛrinↄa à maakɛrinↄ sáabu kpá. 15 Luda pↄyezin yɛ̀: A yãmaakɛna sàabu é yↄ̃nkↄ wɛ́ɛsiadeenↄ lɛ́ yĩtɛńnɛ. 16 Àgↄ̃ wɛ̃ɛnɛnↄ ũ, mↄde àton tó a gↄ̃na wɛ̃ɛnɛnↄ ũu gↄ̃are zaakɛna zɛ́ ũro. Àgↄ̃ kuu Luda zↄ̀blerinↄ ũ. 17 À bɛ̀ɛ li gbɛ̃ pínginɛ. Àgↄ̃ ye a Yesude daanↄzi. À vĩa kɛ Ludanɛ. À bɛ̀ɛ lí kínanɛ.

18 Zĩkɛrinↄ, à mì siɛ a diinↄnɛ, à bítakɛɛ dↄ̃ńnɛ yã píngi guu. Èe kɛ dii maa nↄ̀sɛdodeenↄnɛ ńtɛ̃ɛnlo, mↄde kↄ̃n ń gbɛ̃ pãsĩnↄomɛ se. 19 Tó wà wɛ́ɛ tã̀awa pã, tó a mɛna fↄ̃̀ Luda yãnzi, bee sáabu vĩare. 20 Tó wà a gbɛ̃ a taari yãnzi, tó a mɛna fↄ̃̀, bee tↄ́ nnaa vĩ máa? Mↄde tó a nawɛ̃a kɛ̀ yã maaa kɛ̀ á kɛ̀ yãnzi, tó a mɛna fↄ̃̀, Luda é a sáabu kpá. 21 Beee yãnzin Luda a sisi à a sɛzi. Kirisi nawɛ̃a kɛ̀are, à zɛ́ ↄ̀dↄaare, lɛ àgↄ̃ tɛ́ à kɛ̀sɛgbɛzi yãnzi.

22 Èe durun kɛro,

wèe ma à ɛgɛɛ tòro.

23 Kɛ̀ wà à sↄ̃̀sↄ̃, èe yã síńlaro. Kɛ̀ à nawɛ̃a kɛ̀, èe yã pãsĩ ke ońnɛro, à zɛ̀ kↄ̃n Luda yãkpaɛkɛri maaaomɛ. 24 Àmbe à wa durunnↄ dì a mìa à gào lía, lɛ wa bà tóngↄ̃ kú kↄ̃n durunnↄ dↄro, wàgↄ̃ kú maakɛna guu. À flã̀gbɛnↄ bé wà wa gba aafia. 25 Zaakɛ a sãsã lán sãanↄ bà yã, ben a aɛ dↄ̀ a Dã̀ri kↄ̃n a Dãkparioa tia sa.

3

Kuuna kↄ̃o

1 Nↄgbɛ̃nↄ sↄ̃, à a zĩnda kpá a zãnↄa. Tó aↄ̃ gbɛ̃kenↄ e Luda yã daaro, a kuuna é ń liɛ. Baa tó ée yãke ońnɛro, 2 aↄ̃é e kɛ̀ á kuu gbãsĩ sai, bensↄ̃ a a zĩnda kpàḿma. 3 Àton tó a nↄmaakɛɛ gↄ̃ mɛ̀baa pↄ́ ũro, mìtãna ke nↄmaablebↄnↄ ke pↄ́kãsãdanan yoo. 4 Mↄde àgↄ̃ dɛ a nↄ̀sɛ guu yã kɛ̀ è yãaroo ũ, nↄ̀sɛyĩi kↄ̃n zĩndabusanao. Beee bé à bɛ̀ɛ vĩ Ludanɛ. 5 Zaakɛ lɛn nↄgbɛ̃ dↄnziri kɛ̀ aↄ̃ wɛ́ɛ dↄ Ludazi yãanↄ ń zĩnda kɛ̀kɛ lɛ, aↄ̃ ń zĩnda kpà ń zãnↄa. 6 Lɛn Sara dɛ lɛ, è Ibraĩ yã ma, è à sísi Baa. Tó ée yã maaa kɛɛ, tó ée pↄ́ kɛ̀ wè vĩa kɛnɛ yã daaro, a Sara dà sɛ̀n gwe. 7 Gↄ̃gbɛ̃nↄ sↄ̃, àgↄ̃ kúńyo nↄgbɛ̃kɛɛ dↄ̃nańnɛ guu, àgae yã maḿma, lɛ pↄ́ke tón kpáare a aduakɛna guuro, zaakɛ á dɛ wɛ̃̀ndi gbablerinↄ ũ lɛdomɛ.

8 Beee gbɛra àgↄ̃ lɛdolɛ vĩ kↄ̃o a píngi. Àgↄ̃ kↄ̃ wɛ̃nda dↄ̃, àgↄ̃ yekↄ̃zi, àgↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃o, à busakↄ̃nɛ. 9 Àtongae à zaaa fĩa bo kↄ̃n à zaaaoro. Àtongae gbɛ̃ kɛ̀ à a sↄ̃sↄ̃ sↄ̃sↄ̃ro. À sa maaa onɛ, zaakɛ Luda a sisi, lɛ à aubarika daagu yãnzimɛ.

10 Gbɛ̃ kɛ̀ yezi a wɛ̃̀ndi gↄ̃ maa,

bensↄ̃ à yezi a kuuna gↄ̃ nna,

à a lɛ́ kũ kↄ̃n yãzaa'onao,

àton tó ɛgɛɛ bↄ a lɛ́nlo.

11 Adee kpɛɛ li à zaaanɛ, à à maaa kɛ,

à aafia zɛ́ wɛtɛ, àgↄ̃ tɛ́zi.

12 Zaakɛ Dii ègↄ̃ gbɛ̃ maaanↄ tàasi kɛ,

è swã kpá ń aduakɛnanↄzi,

mↄde è mìkpɛɛ zu zaakɛrinↄnɛ.

Nawɛ̃akɛna maakɛna yãnzi

13 Tó á aĩa vĩ kↄ̃n maakɛnao, dé bé eé wɛ́ɛ tãawaa? 14 Baa tó a nawɛ̃a kɛ̀ maakɛna yãnzi, á aubarika vĩ. Àtongae vĩa kɛ aↄ̃ wɛ́ɛtãmmananɛro, àton tó a swɛ̃̀ degero. 15 À Kirisi dↄ̃ Dii ũ a swɛ̃̀ guu. Àgↄ̃ kú soru guu gurↄ píngi, lɛ à e à yã we gbɛ̃ kɛ̀ èe a laa yã kɛ̀ á wɛ́ɛ dↄzi mìzila. 16 Àgae ońnɛ busɛbusɛ kↄ̃n bɛ̀ɛlinnɛnao. À ońnɛ kↄ̃n nↄ̀sɛpuraao dↄ, lɛ wí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe a sↄ̃sↄ̃ↄ a yãmaakɛna Yesu zɛ́n yãnzinↄ kũ. 17 Nawɛ̃akɛna Luda pↄyezi guu yãmaakɛna yãnzi maa dɛ nawɛ̃akɛna yãzaakɛna yãnzila.

18 Kirisi gà gɛ̃̀n do durunkɛ̃nnɛna yãnzi. Taarisaidee gà wamↄwa taarideenↄ yãnzi, lɛ à e à gáwao Luda kiia. Wà à dɛ̀ mɛ̀baa guu, ben Luda à vù ninikɛɛ guu. 19 À ninikɛɛ pì guu à gàa à waazi kɛ̀ gɛ̀wãadee kɛ̀ wà ń ká kpɛ́siaannↄnɛ. 20 Aↄ̃ bↄ̀ Luda yã kpɛɛmɛ yã, gurↄↄ kɛ̀ à mɛna ai Nuu gàa à góro'itɛ kɛ̀ à yã̀ao. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ ín aafia góro pì gãzĩnↄↄ pariro, gↄ̃ↄn sↄraagↄ̃mɛ. 21 Í pì bé à dɛ a batisikɛna kɛ̀ è a mì sí tiaa taka ũ. Batisikɛna pì nɛ́ mɛ̀ gbãsĩgogona yãnlo, lɛ́gbɛ̃na Ludanɛ kↄ̃n nↄ̀sɛpuraaomɛ. È ń mì sí, kɛ̀ Yesu Kirisi bↄ̀ gaan yãnzi. 22 À gbãaa blè malaikanↄa kↄ̃n tãanↄo kↄ̃n ń gbãadeenↄ kↄ̃n ń ikodeenↄ, ben à tà ludambɛ, à kú Luda ↄplaazi.

4

Bↄna kuuna ziin

1 Lán Kirisi nawɛ̃a kɛ̀ a mɛ̀baan nà, apinↄ se à nↄ̀sɛ beee bori sɛ́, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ nawɛ̃a kɛ̀ a mɛ̀baan, adee mì kɛ̃̀ durun-amɛ. 2 Gurↄↄ kɛ̀ gↄ̃̀are a kuuna guu, a dà zaaa tóngae dↄare aɛ dↄro, sé Luda pↄyezi. 3 A kuuna kifiinↄ yãkɛna guu yãa mↄ̀ lɛ. Yã á kú wísaiyãkɛna guu kↄ̃n mɛ̀baayã nidɛnao kↄ̃n wɛ̃dɛkɛnao kↄ̃n pãpã kↄ̃kↄ̃o kↄ̃n wɛ̃mikↄ̃kↄ̃ bɛ̃̀ɛo kↄ̃n tãagbãgbãna kɛ̀ Luda zàn-o. 4 Kɛ̀ eè kakↄ̃ańyo aↄ̃ pãpã bíta pì kɛna guu dↄro, è kɛńnɛ yãbↄnsaɛ ũ, ben aↄ̃è a tↄ́ zaaa sí. 5 Aↄ̃é ń yãkɛnanↄ tↄ̃kɛ̃ Ludanɛ, kɛ̀ à yãkpaɛkɛna kↄ̃n gbɛ̃ bɛ̃ɛnↄ kↄ̃n gɛ̀wãadeenↄ sorumi mà. 6 Wà baaru nnaa kpà baa gɛ̀wãadee pìnↄnɛ se, lɛ aↄ̃ e wàgↄ̃ kú ninikɛɛ guu lán Luda bà, baa kɛ̀ yã vɛ̃̀ɛḿma mɛ̀baa guu lán gbɛ̃ píngi bà.

Ludayãdarinↄ

7 Pↄ́ píngi yãana kà kĩi. Beee yãnzi àgↄ̃ kuu làakarideenↄ ũ, àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃, lɛ àgↄ̃ adua kɛɛ yãnzi. 8 Yã kɛ̀ dɛ à píngilaan yɛ̀: Àgↄ̃ yekↄ̃zi kↄ̃n nↄ̀sɛo do, zaakɛ yenzi è pↄ́ kúɛ durunnↄa pari. 9 À kↄ̃ yàari kɛ yãketekana sai. 10 Lán Luda gba dà a baadenɛ nà, à dↄokↄ̃lɛ ludangba bori doodo zĩkɛri maaanↄ ũ. 11 Gbɛ̃ kɛ̀ dɛ waazikɛri ũ, à Luda yã ońnɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ dɛ dↄnlɛri ũ, à dↄńlɛ kↄ̃n gbãaa kɛ̀ Luda à gbào, lɛ à Luda tↄ́ kpá yã píngi guu Yesu Kirisi gãzĩ. Àmbe à gakui vĩ kↄ̃n gbãaao gurↄ píngi! Aami.

Nawɛ̃akɛna tɛna Yesuzi yãnzi

12 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, àton tó yↄ̃agwana pãsĩ kɛ̀ èe a lee bↄ a saɛ lán yã dufu bé à a lee bàro. 13 Lán a bà kú Kirisi nawɛ̃akɛna guu nà, à pↄnnaa kɛo, lɛ à e àgↄ̃ pↄnna bíta vĩ gurↄↄ kɛ̀ Kirisi pì é bↄ gupuraaa kↄ̃n gakuio. 14 Tó wà a sↄ̃sↄ̃ Kirisi tↄ́ kɛ̀ kúawa yãnzi, á aubarika vĩ, zaakɛ Luda Nini Gakuidee kúawa. 15 A gbɛ̃ke tón nawɛ̃a kɛ gbɛ̃dɛna ke kpãi'ona ke zaakɛna ke gudɛ yãnziro. 16 Tó a nawɛ̃a kɛ̀ a Yesudekɛ yãnzi, àton kɛare wíyã ũro. À Luda sáabu kpá kɛ Yesu tↄ́ kúawa yãnzi. 17 Zaakɛ wɛ́ɛtãmmagurↄↄ kà, Luda gbɛ̃nↄn à nàańyo. Lán wámbe à nàawao káaku nà, eé mì dɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gì Luda baaru nnaa mazinↄo diamɛ?

18 Zaakɛ gbɛ̃ maaanↄ mìsina kɛ̀ zĩ'ũ,

yã é bↄ kↄ̃n ludayãdarisainↄ kↄ̃n durunkɛrinↄo diamɛ?

19 Beee yãnzi gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe nawɛ̃a kɛɛ Luda pↄyezi guunↄ ń zĩnda na ń Kɛ̀ri náanɛdeenɛ a ↄzĩ, aↄ̃ↄ kpɛ́ gↄ̃ yã maaa kɛɛ.

5

Luda sã kpàsa gwana

1 Mɛ́ɛ lɛ́ daa a gbɛ̃nsinↄa sa. Gbɛ̃nsin ma ũ se. Má dɛ nawɛ̃a kɛ̀ Kirisi kɛ̀ sèedadee ũ, bensↄ̃ ma bà kú kↄ̃n gakui kɛ̀ eé bↄ gupuraaao se. 2 Àgↄ̃ dɛ kpàsa kɛ̀ Ludaa kàɛaree dã̀rinↄ ũ. À ↄ ligazi kↄ̃n pↄyezinao, èe kɛ tiasinlo, lán Ludaa yezi nà. Èe kɛ ↄↄwɛtɛna yãnzinlo. À kɛ kↄ̃n nↄ̀sɛo do. 3 Àtongae gbãaa ble gbɛ̃ kɛ̀ wà ń náare a ↄzĩ pìnↄaro. À tó a kuuna gↄ̃ a sãa pìnↄ daa zɛ́a, 4 é kífura kɛ̀ à gakui è yãaroo e gurↄↄ kɛ̀ Sãdãriki é mↄ́.

5 A gↄ̃kparɛnↄ sↄ̃, à a zĩnda kpá gbɛ̃nsinↄa. A píngi à a zĩnda busakↄ̃nɛ, zaakɛ:

Luda è íbɛtɛ kpá kↄ̃n ĩadãrinↄ,

mↄde à gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃n zĩndabusarinↄ.

6 Beee yãnzi à a zĩnda busa Luda gbãadeenɛ, eé a sɛ́ lezĩ gurↄↄ kɛ̀ à dìɛa. 7 À a yã'ↄ̃ammanↄ tónɛ píngi, zaakɛ è làakari dↄawa.

8 A wɛ́ɛ gↄ̃ dↄ, àgↄ̃ kú a làakaria. A ibɛɛ Ibilisi dɛ lán músu ↄ́ↄdↄri bàmɛ. Èe kpáɛ kɛɛazi, èe gbɛ̃ wɛtɛɛ à kũ. 9 À gínɛ, à zɛ gbãa ludanaanɛkɛna guu, zaakɛ á dↄ̃ kɛ̀ a Yesude daa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú anduna guunↄ ń píngi e nawɛ̃a dↄ̃nkↄ̃ pì kɛɛmɛ se. 10 Luda Aubarikapingide a sisi a gakui kɛ̀ è yãarooa Kirisi guu. Tó a nawɛ̃a kɛ̀ féte, eé a bↄ maa, eé a zɛ gíngin, eé a gba gbãaa, eé a kãsãa pɛ́ɛ. 11 Àmbe à gbãa vĩ ai gurↄ píngi! Aami.

Lɛ́zammana

12 Wa gbɛ̃ndo Silasi bé à lá nɛ́ngo kɛ̀ kɛ̃̀mɛare. À kuumɛ gbɛ̃ náanɛdee ũ. Ma lɛ́ dàawa, má dɛ à sèedadee ũ kɛ̀ yã kɛ̀ má ò dɛ Luda gbɛ̃kɛ yãpuraa ũ. À zɛo gíngin. 13 Babilↄnu gbɛ̃ kɛ̀ Luda ń sɛ́ lán a bànↄ ì kpàawa. Ma nɛ́ Maaku ì kpàawa dↄ. 14 À ì kpákↄ̃a kↄ̃n lɛ́pɛkↄ̃anao yenzi guu. Luda amↄa kɛ̀ á kú Kirisi guunↄ gba aafia a píngi.

2 PITA

1

2

3

PITA TAKADA PLAADEE

1

Yãpurakpana sisina kɛ̀ Luda wa sisia

1 Ma Simↄ Pita, Yesu Kirisi zↄ̀bleri, à zĩ̀ri, mámbe ma takada kɛ̀ kɛ̃̀ gbɛ̃ kɛ̀ wa Luda wa Mìsiri Yesu Kirisi ń gbá zɛ́ aↄ̃ a náanɛ kɛ̀ lán wa bà a maakɛɛ gãzĩnↄnɛ. 2 Gbɛ̃kɛ kↄ̃n aafiao gↄ̃ papanaawa Luda kↄ̃n wa Dii Yesuo dↄ̃na guu.

3 Luda wa sɛ wàgↄ̃ kú a gakui kↄ̃n a maakɛɛo guumɛ, à tò wá a dↄ̃, ben à ludakɛgbãaa wa gba pↄ́ kɛ̀ kↄ̃ sìo wàgↄ̃ vĩi, lɛ wa kuuna e à kɛ sɛ̃nkpɛ kↄ̃n à yão. 4 Lɛn à yã bíta bɛ̀ɛdee kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀weenↄ kɛ̀we lɛ, lɛ à yãnzi wà bↄ anduna dà zaaa kɛ̀ è ń yaka guu wà Luda kuuna taka sɛ́. 5 Yã beee yãnzi à aĩa kɛ maamaa, à Luda náanɛ kɛ maakɛna guu, à yã maaa kɛ dↄ̃na guu, 6 àgↄ̃ dↄ̃na vĩ a zĩnda kũna guu, àgↄ̃ a zĩnda kũna dↄ̃ mɛna guu, àgↄ̃ mɛna vĩ nana Ludazi guu, 7 àgↄ̃ nana Ludazi kↄ̃gbɛ̃kɛɛ guu, àgↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃o yenzi guu. 8 Zaakɛ tó á yã beeenↄ kũna, ben aↄ̃ↄe kaara, égↄ̃ kuu pã kaarana sairo wa Dii Yesu Kirisi dↄ̃na guu. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ yã beeenↄ kũna sↄ̃ro, à a wɛ́ɛ kpàkↄ̃rɛ, à gↄ̃̀ vĩ̀a ũmɛ. À sã̀n kɛ̀ Luda durun kɛ̀ à kɛ̀ yãanↄ kɛ̃̀are. 10 Beee yãnzi ma gbɛ̃nↄ, à aĩa kɛ à yãpura kpá sisina kɛ̀ Luda a sisi à a sɛɛa. Tó ée yã beeenↄ kɛɛ, é fu zikiro. 11 Lɛn weé gbãakɛ kpáazi maamaa lɛ, égↄ̃ kú kↄ̃n wa Dii wa Mìsiri Yesu Kirisio à kpata kɛ̀ è yãaroo guu.

12 Beee yãnzi, baa kɛ̀ á yã beeenↄ dↄ̃, bensↄ̃ a kãsãpɛɛna yãpuraa kɛ̀ á kũna guu, mɛ́gↄ̃ yã pìnↄ dↄagumɛ. 13 Gurↄↄ kɛ̀ má kpɛ́ kú ma sↄ̀ guu, mɛ́ɛ daa à maa màgↄ̃ tɛ́ kaaagu yã pìnↄ dↄaguna yãnzi. 14 Má dↄ̃ kɛ̀ ma bↄna ma sↄ̀n gurↄↄ é ká tia, lán wa Dii Yesu Kirisi gĩakɛ à òmɛ nà. 15 Mɛ́ aĩa kɛ, lɛ yã pìnↄ e àgↄ̃ dↄagu gurↄ píngi ma gaa gbɛra.

Kirisi gakui sèedadeenↄ

16 Kɛ̀ wa wa Dii Yesu Kirisi suna kↄ̃n gbãaao òare, wée tɛ́ gara kɛ̀ wà dà kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄoziro. Wa wɛ́ɛ sì à bítakɛɛlɛmɛ, 17 gurↄↄ kɛ̀ De Luda bɛ̀ɛ lìnɛ à à tↄ́ bↄ̀. À Luda bíta gakuide kòto mà à bè a Nɛ́ mɛ̀n do léle yenzideen à ũ, à yã è káare. 18 Wa kòto kɛ̀ bↄ̀ ludambɛɛ pì mà gurↄↄ kɛ̀ wá kúo kpiii kɛ̀ à kú adona musu. 19 Beee ↄ̀dↄawe kɛ̀ yã kɛ̀ annabinↄↄ ò nɛ́ yãpuramɛ. À maa à làakari dↄ yã pìa fitia kɛ̀ èe gu bùgubugu puu ũ ai gudↄnao sↄsↄnɛ gↄ̃ gá fɛɛ a swɛ̃̀n, lɛ guu dↄawa. 20 À kɛ̀ dɛńlaa sa àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ke è fↄ̃ à yã kɛ̀ annabi kɛ̃̀ Luda yãn bↄkↄ̃tɛ a zĩndaro. 21 Annabinↄ yãke è bↄ gbɛ̃ntee pↄyezi guuro, aↄ̃ Luda yã ò lán à Ninii dↄ̀ńnɛ aɛ nàmɛ.

2

Ɛgɛyãdannɛrinↄ

1 Annabi ɛgɛɛnↄ bↄ̀ yã Isarailanↄ tɛ́. Lɛn ɛgɛyãdannɛrinↄ é bↄ a tɛ́ lɛ se. Aↄ̃é ɛgɛɛ kɛ̀ è tó wà kaatɛ ká Luda yãdannɛn, aↄ̃ lɛ́ sɛ́ Dii kɛ̀ ń bózi, aↄ̃é ń zĩnda kaatɛ kãndo. 2 Weé tɛ́ńzi pari aↄ̃ wísai yãkɛna guu, weé yãpura zɛ́ zaa bo aↄ̃ yãnzi. 3 Aↄ̃ wãkũkɛna guu aↄ̃é a ble kↄ̃n ɛgɛɛ kɛ̀ aↄ̃è bleao. Yãkpaɛ vɛ̃̀ɛḿma à gì kɛ̀, ii è na ń Kaatɛri wɛ́ɛnlo.

4 Zaakɛ Ludaa e malaika kɛ̀ aↄ̃ durun kɛ̀nↄ tóro, à ń ká kokotɛ̃wɛɛ siaa kɛ̀ kú gĩzĩgĩzĩ guu, àgↄ̃ ń kũna ai yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ. 5 Èe anduna zi kↄ̃n a yãdarisaidee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à guunↄ tóro, à tò í dàńla. Mↄde à Nuu kɛ̀ è maakɛna waazi kɛɛ bↄ̀ kↄ̃n gↄ̃ↄn swɛɛplaa pãndenↄ. 6 À yã dà Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄraola à ń káatɛ aↄ̃ gↄ̃̀ túbu ũ, à ń kɛ́ lɛ yã kɛ̀ eé ludayãdarisainↄ lee sèeda ũ. 7 Mↄde à Lutu bↄ̀, gbɛ̃ maaa kɛ̀ à nↄ̀sɛ yàka dokadarisaidee pìnↄ wísaiyãkɛna yãnzi. 8 Gbɛ̃ maaa pì kú ń tɛ́, yã zaaa kɛ̀ èe ee bensↄ̃ èe maa lán guu e dↄↄ nà ↄ̃̀a kɛ̀ à nↄ̀sɛ maa yãnzi. 9 Tó lɛmɛ, lɛ Dii gbɛ̃ kɛ̀ naaziinↄ bↄna yↄ̃agwana guu zɛ́ dↄ̃, bensↄ̃ à gbɛ̃ zaaa kũna dↄ̃ lɛ à wɛ́ɛ tãa yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ. 10 À pãsĩn sa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è kya ká dokannↄ ũ, aↄ̃ mɛ̀ dà zaaanↄ bé è dↄńnɛ aɛ gbãsĩkɛna guu.

Ɛgɛyãdannɛri pìnↄ nɛ́ kùgbãade wadadeenↄmɛ. Dↄkɛna kↄ̃n malaika gakuideenↄ è ń vĩa kũro. 11 Malaika kɛ̀ aↄ̃ gbãa kↄ̃n ń ikoo dɛ ɛgɛyãdannɛri pìnↄlaanↄ è we wà ń tↄ́ zaaa sí aↄ̃ yã diḿma Dii aɛro. 12 Gbɛ̃ pìnↄ è yã kɛ̀ aↄ̃ↄ à gbá dↄ̃roo zaa bomɛ. Gbɛ̃ntee báa bé à dańla, aↄ̃ↄ laasuu vĩro. Wà ń í, lɛ wà ń kũkũ wà ń dɛdɛ yãnzimɛ. Aↄ̃é kaatɛ lán nↄ̀bↄnↄ bà, 13 weé à zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ fĩa bońnɛ. Dàzaakɛna fãantɛ̃ è kɛńnɛ nna. Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe pↄ́ bleeao, aↄ̃è pↄnnaa kɛ kↄ̃n ń pↄ́nidɛnanↄ. Aↄ̃ kuuna a tɛ́ nɛ́ seemɛ kↄ̃n gbãsĩo. 14 Zinakɛna kú ń wɛ́ɛa, durunkɛna è mↄ́ḿmaro. Aↄ̃è mↄnafiki kɛ gbɛ̃ kɛ̀ Luda yã e kãsãa pɛ́ɛ ń guuroonↄnɛ. Wãkũ ń swɛ̃̀ blè. Luda lɛ́ kɛ̀ńnɛmɛ. 15 Aↄ̃ sã̀sã, aↄ̃ kɛ̃̀ zɛ́ súusua, aↄ̃ zɛ́ dↄ̃nkↄ̃ sɛ̀ kↄ̃n Bɛↄ nɛ́ Balamu kɛ̀ ye ↄↄ zaaazio. 16 Zaaki pↄ́lɛgboo'ina yã ònɛ lán gbɛ̃ntee bà, à kpã̀kɛ̃zi à zaakɛna yã musu, à gìnɛ kↄ̃n à mìsaiyãkɛnao. 17 Gbɛ̃ beeenↄↄ dɛ lán bia kɛ̀ aↄ̃ í bàbanↄ bàmɛ, lán lousisina kɛ̀ gɛ̃̀ zɛ́la kↄ̃n ĩao bà. Gusia níginigin Ludaa dìɛńnɛ yàari ũ. 18 Aↄ̃è ĩa kori bíta dã, aↄ̃è ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ sãsãzɛn dufunↄnɛ kↄ̃n dàzaayão kↄ̃n wísaiyão. 19 Yã kɛ̀ è ń yaka zↄ̀nↄn ń ũ, ben aↄ̃è gↄ̃na wɛ̃ɛnɛnↄ ũ lɛ́ gbɛ̃ńnɛ. Zaakɛ baade píngi nɛ́ yã kɛ̀ à à swɛ̃̀ blè zↄ̀mɛ.

20 Tó aↄ̃ bↄ̀ anduna yãgbãsĩkɛnan wa Dii wa Mìsiri Yesu Kirisi dↄ̃na gãzĩ, ben aↄ̃ↄ tò yã pì ɛ̀ara à ń kagura kɛ̀, à ń swɛ̃̀ blè, aↄ̃ kuuna zãa zaa dɛ à káakupↄla. 21 Tó aↄ̃ↄe yãpura zɛ́ dↄ̃ yãro, lɛ beee maańnɛ dɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ dↄ̃̀ gbasa wà kpɛɛ lì Luda yã kɛ̀ wà dàńnɛnɛla. 22 Yáasi kɛ̀ wà kɛ̀ kɛ̀nↄ pàpa ń musu yãpura: Gbɛ̃ɛ è ɛara a pisizi. Lɛmɛ dↄ: Alɛdɛ kɛ̀ wà à zú ò è ɛara à máɛmaɛ bↄtↄngammɛ.

3

Dii mↄ́gurↄↄ zĩ

1 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, lá plaadee kɛ̀ má kɛ̃̀areen yɛ̀. Lá mɛ̀n plaaa pìnↄ guu píngi ma yã dↄ̀agu, lɛ à vu iin kↄ̃n laasuu maaaomɛ. 2 Má yezi yã kɛ̀ Luda annabinↄↄ ò yãanↄ dↄagu kↄ̃n yã kɛ̀ wa Dii wa Mìsiri dìɛ a zĩ̀rinↄnɛ aↄ̃ↄ òareeo. 3 Àgↄ̃ dↄ̃ zaa káaku kɛ̀ gurↄ zãanↄa zĩndapↄyezikɛrinↄ é mↄ́ wà a lalandi kɛ 4 wà be: Èe a mↄna lɛ́ gbɛ̃roo? À kú máa? Wa denↄ gà, mↄde pↄ́ píngi kú a gbɛ̀n zaa lán Luda anduna kàɛ nàmɛ. 5 Kɛ̀ Luda yã ò yã à musu kↄ̃n andunao kɛ̀, aↄ̃ yã pì kpà swãkoto. À tↄↄtɛ bↄ̀ ín, à à kɛ̀ í pì gãzĩ, 6 í pì bé à dà anduna káakupↄla, à à kàatɛ. 7 Luda yã'ona dↄ̃nkↄ̃ pì bé à tò musu kↄ̃n anduna tiaa kɛ̀o diɛna tɛ́ pↄ́ ũ ai gurↄↄ kɛ̀ eé yãkpaɛ kɛ kↄ̃n a yãdarisaideenↄ, à ń kaatɛ.

8 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, àton tó yã kɛ̀ sãaguro: Gurↄ doo dɛ Diinɛ lán wɛ̃̀ wàa sↄↄroo bàmɛ, wɛ̃̀ wàa sↄↄro sↄ̃ↄ dɛnɛ lán gurↄ doo bàmɛ. 9 Dii mɛ̀kpɛtɛ vĩ kↄ̃n yã kɛ̀ à à lɛ́ gbɛ̃̀ kɛnao lán gbɛ̃kenↄ e daa nàro, èe mɛna kɛɛaomɛ. À yezi gbɛ̃ke kaatɛro, à yezi gbɛ̃ sãnda píngi nↄ̀sɛ liɛmɛ. 10 Dii mↄ́gurↄↄ zĩ égↄ̃ dɛ lán kpãi mↄna bàmɛ. Zĩ beeea musu é gɛ̃ zɛ́la bìoo, à pↄ́nↄ é tɛ́ kũ wà pia, tↄↄtɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ égↄ̃ kuu dↄro. 11 Zaakɛ pↄ́ píngi é kaatɛ lɛ, gbɛ̃ kparee boriin égↄ̃ dɛ à ũu? À tó a kuuna gↄ̃ adona ludayãdarinↄ ũ 12 wɛ́ɛdↄna à mↄ́gurↄↄzi, à aĩa kɛ gurↄↄ pì ká kpakpaa. Zĩ pìa musu é kaatɛ kↄ̃n tɛ́o, à puusu wãaa é à pↄ́nↄ yↄ́. 13 Wapinↄ sↄ̃, wa wɛ́ɛ dↄ ludambɛ dufu kↄ̃n tↄↄtɛ dufuozi kɛ̀ Luda à lɛ́ gbɛ̃̀wee. Gwen maakɛna égↄ̃ kún.

14 Beee yãnzi ma gbɛ̃ yenzideenↄ, a wɛ́ɛdↄna gurↄↄ pìzi guu à aĩa kɛ àgↄ̃ kuu see sai taari sai, àgↄ̃ nna kↄ̃n Ludao. 15 À wa Dii mɛnakɛna diɛ mìsina ũ, lán wa gbɛ̃ yenzide Pↄlu takada kɛ̃̀are nà kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ Luda à gbào. 16 Yã pìnↄn Pↄlu ò takada kɛ̀ à kɛ̃̀nↄ guu píngi. À lá pì gukenↄ dↄ̀rↄ dↄ̃na zĩ'ũ. Wɛ́ɛsiadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zɛna gbãaroonↄ è yã pìnↄ liɛ kpɛɛgãnda, lán aↄ̃è kɛ nà kↄ̃n Luda yã takada kpaaanↄ. Lɛn aↄ̃è ń zĩnda da kaatɛnan lɛ.

17 Apinↄ sↄ̃ ma gbɛ̃ yenzideenↄ, lán á yã pì dↄ̃ nà kↄ̀, à làakari kɛ, lɛ dokadarisaideenↄ tón a sãsã kↄ̃n ń ɛgɛɛoro. Àton bↄ a zɛna gbãaan à lɛ́ɛro. 18 Àgↄ̃ gbãa wa Dii wa Mìsiri Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ kↄ̃n à dↄ̃nao guu. Àmbe à gakui vĩ zaa tia ai gurↄ píngi! Aami.

1 YOHANA

1

2

3

4

5

YOHANA TAKADA KAAKU

1

Yã wɛ̃̀ndidee

1 Yã kɛ̀ kuu zaa káaku, kɛ̀ wa à yã mà, ben wa à è kↄ̃n wɛ́ɛo, wa à gwà, wa ↄ kɛ̀a, Yã wɛ̃̀ndidee pì baarun wée kpaaare. 2 Wɛ̃̀ndidee pì bↄ̀ gupuraaa, wa à è, wámbe à sèedadeenↄ ũ. Wɛ̃̀ndidee pì kú De Luda kiiamɛ yã, ben à bↄ̀ à mↄ̀wazi. À baarun wée kpaaare. 3 Yã kɛ̀ wá mà bensↄ̃ wá èn wée ooare, lɛ apinↄ se à e àgↄ̃ kúwao kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ, zaakɛ wá kuu kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ kↄ̃n De Ludaomɛ kↄ̃n à Nɛ́ Yesu Kirisi pìo. 4 Wée yã kɛ̀nↄ ooare lɛ wa pↄnnaa e àgↄ̃ papana.

Luda nɛ́ gupuraamɛ

5 Baaru kɛ̀ wá mà à kiia, wée kpaaareen yɛ̀: Luda nɛ́ gupuraamɛ, gusiaa kú à kiiaro, baa féte. 6 Tó wa bè wá kúo kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ, ben wá kú gusiaan, ɛgɛɛn wée too, wée zĩi kɛ yãpuraaaro. 7 Tó wá kú gupuraan, lán Ludaa kú gupuraan nà, ɛ̃ndɛ̃ wá kuu kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ, à Nɛ́ Yesu aru è wa durun píngi kɛ̃wa.

8 Tó wa bè wá durun vĩro, wée wa zĩnda kɛkɛɛmɛ, yãpuraa kúwaro. 9 Tó wa wa durunnↄ ò Ludanɛ, à náanɛ vĩ è yã kɛ a zɛ́a, eé wa durun pìnↄ kɛ̃wa, eé yã zaa píngi worowa. 10 Tó wa bè wée durun kɛro, wa Luda dìɛ ɛgɛdee ũmɛ, à yã kú wa swɛ̃̀ guuro.

2

1 Ma nɛ́ yenzideenↄ, mɛ́ɛ yã beee ooare, lɛ àton durun kɛro yãnzimɛ. Mↄde tó a gbɛ̃ke durun kɛ̀, wá zɛnyodee vĩ De Luda kiia, àmbe taarisaide Yesu Kirisi ũ. 2 Àmbe wa durunnↄ agbaakpabↄ ũ. Èe kɛ wa durunnↄn adoro, kↄ̃n anduna píngi gbɛ̃nↄ pↄ́omɛ.

3 Tó wá yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũna, beee ↄ̀dↄawe yãpura kɛ̀ wá à dↄ̃. 4 Tó gbɛ̃ bè á à dↄ̃, ben à à yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũnaro, ɛgɛdeemɛ, yãpuraa kú à swɛ̃̀ guuro. 5 Gbɛ̃ kɛ̀ à à yã kũna sↄ̃, Luda yenzi papana à guu yãpura. Pↄ́ kɛ̀ eé tó wà dↄ̃ kɛ̀ wá kú à guun yɛ̀: 6 Gbɛ̃ kɛ̀ bè á kú à guu, séde àgↄ̃ kuu lán Kirisi kuu nà yã.

Yã dufu diɛna

7 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, èe kɛ yã dufun mɛ́ɛ ooarero, yã zii kɛ̀ wà dìɛare zaa káakumɛ. Yã zii pìn yã kɛ̀ á mà ũ. 8 Baa kↄ̃n beeeo yã kɛ̀ mɛ́ɛ ooaree dufumɛ dↄ, wè à yãpuraa e à kiia kↄ̃n a kiiao, zaakɛ gusiaa e gɛ̃tɛɛ, ben gupura yãpura e puu sa.

9 Gbɛ̃ kɛ̀ bè á kú gupuraan, ben à za a gbɛ̃daaan, adee kú gusiaa guumɛ ai tia. 10 Gbɛ̃ kɛ̀ ye a gbɛ̃daaazi kú gupuraan, à yãke è tó gbɛ̃ke furo. 11 Gbɛ̃ kɛ̀ za a gbɛ̃daaan kú gusiaan, à tɛ́ gusiaan, à dↄ̃ guu kɛ̀ èe gaanlo, kɛ̀ gusiaa à vĩ̀a kũ̀ yãnzi.

12 Ma nɛ́ yenzideenↄ, mɛ́ɛ beee ooare

kɛ̀ a durunnↄ kɛ̃̀awa à tↄ́ gãzĩ yãnzimɛ.

13 Mareenↄ, mɛ́ɛ beee ooare

kɛ̀ á gbɛ̃ kɛ̀ kuu zaa káaku dↄ̃ yãnzimɛ.

Gↄ̃kparɛnↄ, mɛ́ɛ beee ooare

kɛ̀ a zĩ̀ blè Setãn-a yãnzimɛ.

Ma nɛ́ yenzideenↄ, má òare

kɛ̀ á De Luda dↄ̃ yãnzimɛ.

14 Mareenↄ, má òare

kɛ̀ á gbɛ̃ kɛ̀ kuu zaa káaku dↄ̃ yãnzimɛ.

Gↄ̃kparɛnↄ, má òare

kɛ̀ á gbãa vĩ, Luda yã kú a swɛ̃̀ guu,

bensↄ̃ a zĩ̀ blè Setãn-a yãnzimɛ.

15 Àtongↄ̃ ye andunaziro ke pↄ́ kɛ̀ kú à guunↄ. Tó gbɛ̃ ye andunazi, à ye De Ludaziro. 16 Zaakɛ yã kɛ̀ kú anduna guu píngi, mɛ̀ pↄ́nidɛna kↄ̃n sãnkarawɛɛo kↄ̃n auziki ĩadãnao e bↄ De Luda kiiaro, à bↄ̀ anduna kiiamɛ. 17 Anduna e gɛ̃tɛɛ kↄ̃n a pↄ́nidɛnao, mↄde ludapↄyezikɛri égↄ̃ kuu gurↄ píngimɛ.

Kirisi ibɛɛ

18 Ma nɛ́ yenzideenↄ, gurↄ zãan wá kún kɛ̀. Lán á mà kɛ̀ Kirisi ibɛɛ e mↄↄ nà, à ibɛɛnↄ gĩakɛ wà kɛ̀ pari. Beee ↄ̀dↄawe kɛ̀ wá kú gurↄ zãanↄa. 19 Gbɛ̃ pìnↄ bↄ̀ wa kiiamɛ, mↄde wa gbɛ̃nↄnlo. Tó wa gbɛ̃nↄmɛ yã, lɛ aↄ̃ↄ kúwao. Aↄ̃ bↄ̀, lɛ wà dↄ̃ kɛ̀ aↄ̃ gbɛ̃kee kuu wa gbɛ̃ ũro yãnzimɛ.

20 Apinↄ sↄ̃, Luda a Ninii dìare, ben á yãpuraa dↄ̃ a píngi. 21 Ma beee òare, kɛ̀ á yãpura dↄ̃ yãnzimɛ, èe kɛ kɛ̀ á dↄ̃ro yãnzinlo. Á dↄ̃ kɛ̀ ɛgɛ ke è bↄ yãpuraa guuro. 22 Dén ɛgɛdee ũu? Gbɛ̃ kɛ̀ gì Yesu mɛsayakɛɛzimɛ. Gbɛ̃ beeen Kirisi ibɛɛ ũ, à gì De Ludazi kↄ̃n à Nɛ́omɛ. 23 Gbɛ̃ kɛ̀ gì Luda Nɛ́zi De Luda vĩro. Gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n Luda Nɛ́o bé à De Luda vĩ.

24 À tó yã kɛ̀ á mà zaa káaku gↄ̃ kú a swɛ̃̀ guu. Tó yã kɛ̀ á mà zaa káaku pì kú a swɛ̃̀ guu, apinↄ sↄ̃, ègↄ̃ kú Luda Nɛ́ guu kↄ̃n à Deo. 25 Pↄ́ kɛ̀ Kirisi à lɛ́ gbɛ̃̀ween wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo ũ.

26 Ma yã beee òare gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe a sãsãanↄ yã musu. 27 Amↄanↄ sↄ̃, Ninii kɛ̀ á è Kirisia kú a guu. A bà kú kↄ̃n gbɛ̃ke yãdadanaareeoro, zaakɛ à Ninii e yã píngi dadaaare, à yãpuraa vĩ, ɛgɛɛ kú à guuro. Lán èe dadaaare nà, àgↄ̃ kú Kirisi guu lɛ.

28 Tia sa ma nɛ́ yenzideenↄ, àgↄ̃ kú à guu, lɛ gurↄↄ kɛ̀ à bↄ̀ gupuraaa, wa swɛ̃̀ gↄ̃ diɛna, wí tón wa kũ à sugurↄro.

29 Zaakɛ á dↄ̃ kɛ̀ Ludaa maa, àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ yãmaakɛri píngi nɛ́ à nɛ́mɛ.

3

Luda nɛ́nↄ

1 À gwa lán De Ludaa yewazi à kɛ̀ bíta nà ai è wa sisi a nɛ́nↄ. Wá sↄ̃ↄ dɛ à ũ! Anduna wa dↄ̃ro, kɛ̀ èe à dↄ̃ro yãnzi. 2 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, Luda nɛ́nↄn wa ũ tia, dian wégↄ̃ dɛ nà e bↄ gupuraaa kↄ̀ro. Wá dↄ̃ kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ eé bↄ gupuraaa, wégↄ̃ dɛ lán à bà, zaakɛ wé wɛ́ɛ siàlɛ wà e lán à dɛ nà. 3 Gbɛ̃ kɛ̀ wɛ́ɛ dↄzi lɛ è a swɛ̃̀ pípi, lán Kirisi swɛ̃̀ pipina nà.

4 Gbɛ̃ kɛ̀ durun kɛ̀ bↄ̀ doka kpɛɛmɛ, zaakɛ durunkɛna nɛ́ bↄna doka kpɛɛmɛ. 5 Á dↄ̃ kɛ̀ Kirisi mↄ̀ durunkɛ̃nnɛna yãnzimɛ, durun sↄ̃ↄ kú à swɛ̃̀ guuro. 6 Gbɛ̃ kɛ̀ kú à guu ègↄ̃ kpɛɛ gↄ̃ durun kɛɛro. Durunkɛri kee e à ero, èe à dↄ̃ro.

7 Ma nɛ́nↄ, àton tó gbɛ̃ke a sãsãro, yãmaakɛri bé à maa, lán Kirisi maa nà. 8 Gbɛ̃ kɛ̀ è durun kɛɛ nɛ́ Ibilisi pↄ́mɛ, zaakɛ Ibilisi durun kɛ̀ zaa káakumɛ. Ibilisi yãnↄ kaatɛna yãnzin Luda Nɛ́ mↄ̀zi. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa ì ègↄ̃ kpɛɛ gↄ̃ durun kɛɛro, zaakɛ Luda borii bé à kú à guu. Eé fↄ̃ àgↄ̃ kpɛɛ gↄ̃ durun kɛɛro, kɛ̀ Luda à ì yãnzi. 10 Dian wá Luda nɛ́nↄ dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n Ibilisi nɛ́nↄon yɛ̀: Gbɛ̃ kɛ̀ è yã maaa kɛro ke gbɛ̃ kɛ̀ ye a gbɛ̃daaaziroo nɛ́ Luda nɛ́nlo.

Yekↄ̃zina

11 Yã kɛ̀ á mà zaa káakun yɛ̀: Wàgↄ̃ yekↄ̃zi. 12 Àtongↄ̃ dɛ lán Kaini bàro. À kuu Setãn pↄ́ ũmɛ, ben à a dãaro dɛ̀. Bↄ́yãnzin à à dɛ̀zi? Kɛ̀ à yãkɛna zaa, bensↄ̃ à dãaro pↄ́ maa yãnzimɛ. 13 Ma gbɛ̃nↄ, tó anduna zàagu, àton tó à bↄ a saɛro. 14 Wá dↄ̃ kɛ̀ wa bↄ gaan wa gɛ̃ wɛ̃̀ndi guu, kɛ̀ wá ye wa Yesude daanↄzi yãnzi. Gbɛ̃ kɛ̀ ye gbɛ̃ziroo nɛ́ gɛ̀mɛ ai tia. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ zà a gbɛ̃daaan nɛ́ gbɛ̃dɛrimɛ. Á dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃dɛri ke ègↄ̃ wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ a guuro.

16 Yã kɛ̀ wá yenzi pì dↄ̃̀an yɛ̀: Kirisi a zĩnda kpà wa yãnzi. Wapinↄ sↄ̃, séde wà wa zĩnda kpá wa Yesude daanↄa. 17 Tó gbɛ̃ anduna pↄ́ vĩ, ben à è a Yesude daa kú pↄ́nidɛna guu, tó èe à wɛ̃nda dↄ̃ro, Luda yenzi kú à swɛ̃̀ guuↄ́? 18 Ma nɛ́ yenzideenↄ, wàtongↄ̃ yekↄ̃zi kↄ̃n lɛ́oro. Wàgↄ̃ yekↄ̃zi yãpuraa guu kↄ̃n wa yãkɛnao. 19 Beee ↄ̀dↄawe kɛ̀ yãpura gbɛ̃nↄn wa ũ, gbasa wa swɛ̃̀ e àgↄ̃ diɛna Luda aɛ. 20 Tó wá laasuu e wa kù vĩi sↄ̃, wá dↄ̃ kɛ̀ Luda bíta dɛ wa laasuula, à yã píngi dↄ̃.

21 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, tó wá laasuu e wa kù vĩro, wa swɛ̃̀ égↄ̃ diɛna Luda aɛ, 22 kɛ̀ wá yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũna, ben wée yã kɛ̀ è kánɛ kɛɛ yãnzi, wé pↄ́ kɛ̀ wá gbèkaa e. 23 Yã kɛ̀ à dìɛween yɛ̀: Wà à Nɛ́ Yesu Kirisi náanɛ kɛ, wégↄ̃ yekↄ̃zi lán à dìɛwe nà. 24 Gbɛ̃ kɛ̀ yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũna kú à guu, Luda pì kú adee guu se. Wá dↄ̃ kɛ̀ à kú wa guu à Ninii kɛ̀ à kpàwa yãnzi.

4

Niniinↄ dↄ̃kↄ̃zina

1 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, àton nini píngi náanɛ kɛro. À niniinↄ tàasi kɛ à gwa, tó aↄ̃ bↄ̀ Luda kiiamɛ, zaakɛ annabi ɛgɛɛnↄ pari kũ̀ anduna guu. 2 Yã kɛ̀ eé tó à Luda Nini dↄ̃ↄn yɛ̀: Ninii kɛ̀ bè Yesu Kirisi mↄ̀ gbɛ̃ntee ũu bↄ̀ Luda kiiamɛ. 3 Ninii kɛ̀ Yesu dↄ̃ lɛroo e bↄ Luda kiiaro. Kirisi ibɛɛ kɛ̀ á mà èe mↄↄn gwe. À sↄ̃ↄ kú anduna guu kↄ̀.

4 Ma nɛ́ yenzideenↄ, Luda gbɛ̃nↄn a ũ, a zĩ̀ blè annabi ɛgɛɛ pìnↄa, zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ kú a guu bíta dɛ gbɛ̃ kɛ̀ kú anduna guula. 5 Anduna gbɛ̃nↄn ń ũ. Beee yãnzin aↄ̃è yã o anduna zɛ́kpaɛ guuzi, ben anduna gbɛ̃nↄ è ń yã ma. 6 Luda gbɛ̃nↄn wa ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ Luda dↄ̃ↄ è wa yã ma, gbɛ̃ kɛ̀ kú Luda pↄ́ ũroo è wa yã maro. Àmbe à tò wá Nini Yãpurade dↄ̃kↄ̃zi kↄ̃n nini ɛgɛdeeo.

Ludan yenzi ũ

7 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, wàgↄ̃ yekↄ̃zi, zaakɛ yenzi è bↄ Luda kiiamɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ yenzi vĩ nɛ́ Luda nɛ́mɛ, à Luda dↄ̃. 8 Gbɛ̃ kɛ̀ yenzi vĩroo Luda dↄ̃ro, zaakɛ Ludan yenzi ũ. 9 Dian Luda a yenzi ↄ̀dↄawe gupuraaa nàn yɛ̀: À a Nɛ́ mɛ̀n do léle zĩ̀ anduna guu, lɛ wà wɛ̃̀ndi e kↄ̃n à gbãaao. 10 Yenzi pìn yɛ̀: Èe kɛ wámbe wá ye Ludaziro, Luda bé à yewazi, ben à a Nɛ́ zĩ̀ wa durunnↄ agbaakpapↄ ũ. 11 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, lán Ludaa yewazi lɛ nà, séde wàgↄ̃ yekↄ̃zi. 12 Gbɛ̃kee e wɛ́ɛ si Ludalɛ zikiro, Mↄde tó wá yekↄ̃zi, Ludaa kú wa guu, ben à yenzi pì papana wa guu.

13 Wá dↄ̃ kɛ̀ wá kú à guu bensↄ̃ à kú wa guu, kɛ̀ à a Ninii kpàwa yãnzi. 14 Wá è, ben à sèedadeenↄn wa ũ, kɛ̀ De Luda a Nɛ́ zĩ̀ anduna Mìsiri ũ. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ ò gupuraan kɛ̀ Yesu nɛ́ Luda Nɛ́mɛ, Ludaa kú à guu, bensↄ̃ à kú Luda guu. 16 Wá Luda yenawazii dↄ̃, ben wá à náanɛ vĩ.

Ludan yenzi ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ yenzi vĩ kú Luda guu, ben Ludaa kú à guu. 17 Pↄ́ kɛ̀ tò yenzi pì papana wa guun yɛ̀: Wa swɛ̃̀ égↄ̃ diɛna yãkpaɛkɛgurↄↄ zĩ. Zaakɛ lán Kirisi dɛ nà, wapinↄ se, lɛn wá dɛ lɛ anduna kɛ̀ guu. 18 Yenzi pì ègↄ̃ vĩa vĩro. Yenzi wásawasa è pɛ́ vĩaa, zaakɛ vĩa nɛ́ wɛ́ɛtãmma yãmɛ. Vĩadee yenzi ègↄ̃ wásawasaro.

19 Wapinↄ, wá yenzi vĩ, kɛ̀ Luda gĩakɛ à yewazi yãnzimɛ. 20 Tó gbɛ̃ bè á ye Ludazi, ben à zà a Yesude daaan, ɛgɛdeemɛ. Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ ye a Yesude daaa kɛ̀ èe eeziro, eé fↄ̃ àgↄ̃ ye Luda kɛ̀ èe à erooziↄ́? 21 Yã kɛ̀ à dìɛween yɛ̀: Gbɛ̃ kɛ̀ ye Ludazi, séde àgↄ̃ ye a Yesude daaazi.

5

Luda Nɛ́ náanɛkɛna

1 Gbɛ̃ kɛ̀ è Yesu náanɛ kɛ Mɛsaya ũ, Luda bé à adee ì. Gbɛ̃ kɛ̀ ye dezi ye à nɛ́zimɛ se. 2 Tó wá ye Ludazi, ben wá yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũna, beee bé à ↄ̀dↄawe kɛ̀ wá ye Luda nɛ́nↄzi. 3 Zaakɛ yena Ludazi bé à dɛ yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũna ũ. Yã kɛ̀ à dìɛ pìnↄↄ kuu asoo ũ sↄ̃ro. 4 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa ì è zĩ̀ ble andunaamɛ. Wa ludanaanɛkɛna bé è tó wà zĩ̀ ble andunaa. 5 Dé bé è zĩ̀ ble andunaa? Sé gbɛ̃ kɛ̀ sì kɛ̀ Yesu nɛ́ Luda Nɛ́mɛ.

Yesu Kirisi sèedadeenↄ

6 Yesu Kirisi pìn gbɛ̃ kɛ̀ mↄ̀ à batisi kɛ̀ à a aru kwɛ̀ɛ ũ. Èe kɛ batisimɛ adoro, à batisi kɛ̀ à a aru kwɛ̀ɛ se. Luda Ninin à sèedadee ũ, zaakɛ àmbe yãpuradee ũ. 7 Sèedadeenↄↄ kuu mɛ̀n aagↄ̃mɛ. 8 Luda Nini kↄ̃n í pìo kↄ̃n aru pìo. Pↄ́ mɛ̀n aagↄ̃ↄ pìnↄ píngi dↄ̃nkↄ̃mɛ. 9 Lán weè gbɛ̃ntee sèedadekɛna sí nà, Luda sèedadekɛna dɛ beeela, zaakɛ Luda yã pì ò a Nɛ́ yã musu. 10 Gbɛ̃ kɛ̀ è Luda Nɛ́ náanɛ kɛɛ sèeda pì vĩ a swɛ̃̀ guu. Gbɛ̃ kɛ̀ èe Luda yã síroo Luda pì dìɛ ɛgɛdee ũmɛ, zaakɛ èe yã kɛ̀ Ludaa ò a Nɛ́ musu síro. 11 Yã kɛ̀ à òn yɛ̀: Luda wa gba wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo, wɛ̃̀ndi pì sↄ̃ↄ kú à Nɛ́ kiiamɛ. 12 Gbɛ̃ kɛ̀ Luda Nɛ́ vĩi wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ. Gbɛ̃ kɛ̀ Nɛ́ pì vĩroo wɛ̃̀ndi pì vĩro.

Wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo

13 Mɛ́ɛ yã beeenↄ ooare, amↄa kɛ̀ ée Luda Nɛ́ náanɛ kɛɛnↄ, lɛ àgↄ̃ dↄ̃ kɛ̀ á wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo vĩ. 14 Pↄ́ kɛ̀ tò wa swɛ̃̀ ègↄ̃ diɛna Luda aɛn yɛ̀: Tó wa pↄ́ wɛ́ɛ kɛ̀a lán à pↄↄ yezi nà, è síwe. 15 Lán wá dↄ̃ kɛ̀ è wa wɛ́ɛkɛɛ ma nà, wá dↄ̃ kɛ̀ pↄ́ kɛ̀ wa wɛ́ɛ kɛ̀a pì wa gĩakɛ wá è kↄ̀.

16 Tó gbɛ̃ a Yesude daaa è, èe durun kɛ̀ è ń kaatɛroo kɛɛ, à wɛ́ɛ kɛ lɛ Luda à gba wɛ̃̀ndi. Durun kɛ̀ è ń kaatɛroon má tɛ́a. Durun kɛ̀ è ń kaatɛ kuu, èe kɛ beeen ma bè à wɛ́ɛ kɛ à musuro. 17 Yãzaakɛna píngi nɛ́ durummɛ, mↄde durun kɛ̀ è ń kaatɛroo kuu.

18 Wá dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa ì ègↄ̃ kpɛɛ gↄ̃ durun kɛɛro, zaakɛ Luda Nɛ́ è à dãkpa, Setãn è fↄ̃ à ↄ kɛaro. 19 Wá dↄ̃ kɛ̀ Luda gbɛ̃nↄn wa ũ, baa kɛ̀ anduna píngi kú Setãn ↄzĩmɛ. 20 Wá dↄ̃ kɛ̀ Luda Nɛ́ mↄ̀, ben à wa wɛ́ɛ kɛ̃̀, lɛ wà e wà Yãpuradee dↄ̃. Wá kú Yãpuradee pì guu kↄ̃n à Nɛ́ Yesu Kirisio. Àmbe Luda yãpuradee pì ũ. Àmbe wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroo ũ.

21 Ma nɛ́ yenzideenↄ, à làakari kɛ tãanↄzi.

2 YOHANA

YOHANA TAKADA PLAADEE

1

Yãpura kↄ̃n yenzio

1-2 Mamↄma gbɛ̃nsi, mámbe ma takada kɛ̀ kɛ̃̀ nↄgbɛ̃ kɛ̀ Ludaa sɛ̀nɛ kↄ̃n a nɛ́nↄ. Má yeazi yãpuraa guu, yãpuraa kɛ̀ kú wa guu, bensↄ̃ eégↄ̃ kúwao gurↄ píngi yãnzi. Mámbe madoro, kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yãpuraa pì dↄ̃ↄnↄmɛ ń píngi. 3 De Luda kↄ̃n a Nɛ́ Yesu Kirisio gbɛ̃kɛɛ kɛare kↄ̃n sùuo, aↄ̃ a tó aafiao yãpura kↄ̃n yenzio guu.

4 Kɛ̀ má è a nɛ́ kenↄ kú yãpuraa guu lán De Ludaa dìɛwe nà, ma pↄↄ kɛ̀ nna maamaa. 5 Tia sa nↄgbɛ̃, mɛ́ɛ wɛ́ɛ kɛɛmma. Èe kɛ dokayã dufun mɛ́ɛ oonnɛro, yã kɛ̀ wá vĩ zaa káakumɛ. Wàgↄ̃ yekↄ̃zi. 6 Yenzin yɛ̀: Wàgↄ̃ dokayã kɛ̀ Ludaa dìɛnↄ kũna. Yã kɛ̀ Ludaa dìɛ pìn yɛ̀: Wàgↄ̃ kú yenzi guu lán á mà zaa káaku nà.

7 Gbɛ̃kɛkɛrinↄ dàgula anduna guu pari, aↄ̃è be Yesu Kirisi e mↄ́ gbɛ̃ntee ũro. Gbɛ̃ beee takanↄ nɛ́ gbɛ̃kɛkɛrinↄmɛ, Kirisi ibɛɛnↄmɛ. 8 À làakari kɛ, àton tó zĩi kɛ̀ á kɛ̀ kɛ pãro. À tó à a láada e papana. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ vĩ̀ Kirisi yãdannɛlaa Luda dↄ̃ro. Gbɛ̃ kɛ̀ zɛ̀ kↄ̃n yã pìo De Luda vĩ kↄ̃n à Nɛ́o ń píngi. 10 Tó gbɛ̃ mↄ̀ yã dadaare, tó à yã beee kũnaro, àton à síro. Àton gbãakɛ kpá adeezi sero. 11 Zaakɛ gbɛ̃ kɛ̀ gbãakɛ kpàzi bà kú kↄ̃n à zaakɛnanↄomɛ.

Lɛ́zammana

12 Má yã vĩ pari mà oare, mↄde má yezi mà kɛ̃are takada guuro. Má tãmaa vĩ mà mↄ́ wɛ́ɛ kpáɛazi, wà yã o kↄ̃o wɛ́ɛdewɛ, lɛ wà pↄnnaa e àgↄ̃ papana. 13 N vĩ̀i kɛ̀ Ludaa sɛ̀ nɛ́nↄ ì kpàawa.

3 YOHANA

YOHANA TAKADA AAGƆ̃DEE

1

Luda zĩkɛrinↄ sina

1 Mamↄma gbɛ̃nsi, mámbe ma takada kɛ̀ kɛ̃̀ ma gbɛ̃ yenzide Gayusinɛ. Má yenzi yãpuraa guu. 2 Ma gbɛ̃ yenzide, mɛɛ̀gↄ̃ adua kɛɛnnɛ, lɛ ǹgↄ̃ aafia, yã píngi e à bↄnyo nna lán n kuuna maa nà. 3 Kɛ̀ wa gbɛ̃nↄ mↄ̀, aↄ̃ↄ òmɛ lán ń yãpura kũna nà, bensↄ̃ ń kú à guu, ma pↄↄ kɛ̀ nna maamaa. 4 Gurↄↄ kɛ̀ má mà kɛ̀ ma nɛ́nↄↄ kú yãpuraa guu píngi, pↄnna kee dɛmɛ beeelaro.

5 Ma gbɛ̃ yenzide, ń náanɛ vĩ zĩi kɛ̀ nɛɛ̀ kɛ wa gbɛ̃nↄnɛ guu, atɛ̃nsa nibↄnↄ. 6 Aↄ̃ n yenzi yã ò wa sↄsi gbɛ̃nↄnɛ. Ǹ kũsãɛ kɛńnɛ, lán à maa wà kɛ Luda zĩi guu nà. 7 Zaakɛ aↄ̃ dà zɛ́n kↄ̃n Kirisi tↄ́o, aↄ̃ↄe dↄnlɛ e Yesusaideenↄ kiiaro. 8 À kↄ̃ sìo wàgↄ̃ gbɛ̃ beee takanↄ yàari kɛɛ, lɛ wàgↄ̃ dɛ aↄ̃ zĩkɛri daanↄ ũ yãpura baarukpana guu.

9 Ma takada ke kɛ̃̀ n sↄsi gbɛ̃nↄnɛ, mↄde Diotɛrɛfɛ dɛnlawɛtɛri ye wa yãziro. 10 Beee yãnzi tó ma mↄ, mɛ́ bↄ kↄ̃n yã kɛ̀ è kɛɛnↄ kↄ̃n yã zaaa kɛ̀ è diwaanↄ. Yã pì è kánɛ pↄ́ke ũro, è wa gbɛ̃nↄ síro, baa se è gí gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezi wà ń sínↄnɛ, è sↄsi zɛ́ zↄ̃ńnɛ.

11 Ma gbɛ̃ yenzide, ǹton yã zaaa dadaro, sé yã maaa. Gbɛ̃ kɛ̀ è yã maaa kɛɛn Luda pↄ́ ũ, gbɛ̃ kɛ̀ è yã zaaa kɛɛ Luda dↄ̃ro. 12 Baade píngi è Dɛmɛtɛriu tↄ́ nnaa sí. Baa yãpura a zĩndandaa è à sáabu kpá se. Wapinↄ weè à sáabu kpá dↄ, ben ń dↄ̃ kɛ̀ wa sèedadekɛ náanɛ vĩ.

Lɛ́zammana

13 Má yã vĩ pari mà onnɛ, mↄde má yezi mà kɛ̃nnɛ takada guuro. 14 Má tãmaa vĩ wà wɛ́ɛ sikↄ̃lɛ tia, wà yã o kↄ̃o wɛ́ɛdewɛ.

15 Luda n tó aafiao. N gbɛ̃nnanↄ ì kpàmma. Ǹ ì kpá wa gbɛ̃nnanↄa doodo.

YUDA

YUDA

1

Ɛgɛyãdannɛrinↄ

1 Ma Yuda, Yesu Kirisi zↄ̀bleri, Yemisi dãaro, bé à takada kɛ̀ kɛ̃̀ De Luda gbɛ̃ yenzidee kɛ̀ à ń sísi, à ń kũna kuuna Yesu Kirisi guunↄnɛ. 2 Luda sùu kↄ̃n aafiao kↄ̃n yenzio kaaraare.

3 Ma gbɛ̃ yenzideenↄ, má yezi mà takada kɛ̃are yã wa píngi mìsina yã musu, ben má è à kↄ̃ sìo kɛ̀ tiasimɛ mà kɛ̃are, mà lɛ́ daoawa à gí kↄ̃n a zĩndao Yesu yã kɛ̀ Ludaa nàare a ↄzĩ gɛ̃̀n do ai gurↄ píngi musu. 4 Zaakɛ ludayãdarisainↄ gɛ̃̀ wa tɛ́ kpãi, aↄ̃ègↄ̃ wa Luda gbɛ̃kɛɛ ee ń wísaiyãkɛna zɛ́ ũmɛ, aↄ̃è lɛ́ sɛ́ wa Dii mɛ̀n do Yesu Kirisizi. Wɛ́ɛ kɛ̀ Luda é tãḿma kú Luda yãn zaa gìkɛna.

5 Kɛ̀ Dii Isarailinↄ bↄ̀ Igipiti, à gbɛran à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe a náanɛ kɛroonↄ dɛ̀dɛ. Má yezi mà yã pì dↄagu, baa kɛ̀ á dↄ̃ kↄ̀. 6 Malaika kɛ̀ aↄ̃ↄe zɛ kↄ̃n ń gwenaoro, ben aↄ̃ pã kpà ń kúkiizinↄ sↄ̃, Luda ń ká gusiaan yiyina kↄ̃n mↄ̀kyakoo kɛ̀ dↄḿma gurↄ píngio ai a yãkpaɛkɛgurↄ bíta zĩ. 7 Lɛmɛ dↄ Sↄdↄmu kↄ̃n Gↄmↄrao kↄ̃n wɛ́tɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ ligańzi gbɛ̃nↄ yã beee taka kɛ̀ lɛ se, aↄ̃ ń zĩnda kpà pãpãkɛnaa kↄ̃n yãdↄrↄsaikɛnao. Aↄ̃ kaatɛna nɛ́ wɛ́ɛtãmma kↄ̃n tɛ́ kɛ̀ è garooo sèedamɛ.

8 Ludayãdarisai nana'ori pìnↄ è kɛ lɛ se dↄ. Aↄ̃è ń zĩnda da yãgbãsĩkɛnan, aↄ̃è gí dokazi, aↄ̃è dↄkɛ kↄ̃n malaika gakuideenↄ. 9 Baa malaikanↄ kína Mikaɛli, gurↄↄ kɛ̀ èe lɛokpakↄ̃a kɛɛ kↄ̃n Ibilisio Musa gɛ̀ yã musu, èe we à à sↄ̃̀sↄ̃ à yã dààlaro, mↄde à bènɛ, ma n to Diinɛ. 10 Gbɛ̃ pìnↄ sↄ̃ è yã kɛ̀ aↄ̃ↄ à gbá dↄ̃roo zaa bo. Ɔ̃ndↄ̃ↄ kɛ̀ wà ń íon aↄ̃ↄ vĩ laasuu sai lán nↄ̀bↄnↄ bà, ben è gɛ̃ńyo kaatɛnan. 11 Wãiyoo gbɛ̃ pìnↄ, aↄ̃ Kaini zɛ́ sɛ̀. Aↄ̃ sã̀sã lán Balamu bà ↄↄ yãnzi. Aↄ̃ bↄ̀ Luda kpɛɛ lán Kora bà, ben aↄ̃ yàka lán à bà. 12 Aↄ̃ dɛ seedeenↄ ũ a kↄ̃gbɛ̃kɛ pↄ́blekiia. Aↄ̃è pↄ́ bleao, wí è ń kũro. Aↄ̃ zĩnda gbɛɛɛ yãn aↄ̃ↄ dↄ̃. Aↄ̃ↄ dɛ lán lousisina kɛ̀ è gɛ̃tɛ kↄ̃n ĩao mana sai bà. Aↄ̃ gà gɛ̃̀n plaa lán lí nɛ́'isai kɛ̀ bìɛ bà. 13 Aↄ̃ↄ dɛ lán ísↄ̃pɛɛna pãsĩ bà, aↄ̃è futa zaaa bↄ aↄ̃ wísaiyãkɛnanↄ ũ. Aↄ̃ↄ dɛ lán sↄsↄnɛ lili'orinↄ bà, gusia níginigin Ludaa dìɛńnɛ yàari ũ gurↄ píngi.

14 Ɛnↄku kɛ̀ dɛ Adamu nasio dio ũu gĩakɛ à ń yã ò à bè, á è Dii e mↄↄ kↄ̃n a gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ parii lɛ́ vĩroonↄ 15 lɛ à yãkpaɛ kɛ kↄ̃n baade píngio, à yã da a yãdarisai durunkɛrinↄla ń píngi, yã kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ a yãdasaikɛɛ guu yãnzi kↄ̃n a tↄ́ zaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ sìnↄ píngi.

16 Gbɛ̃ pìnↄ nɛ́ yãketedeenↄmɛ, yãke è káńguro. Aↄ̃ pↄ́nidɛna bé è dↄńnɛ aɛ, aↄ̃è ń zĩnda sáabu kpá bíta, aↄ̃è lɛ́nnaa kása gbɛ̃nↄnɛ àre'ena yãnzi.

Kↄ̃ gbana gbãaa

17 Apinↄ sↄ̃ ma gbɛ̃ yenzideenↄ, à tó yã kɛ̀ wa Dii Yesu Kirisi zĩ̀rinↄ gĩakɛ wà òaree dↄagu. 18 Aↄ̃ bèare, gurↄ zãanↄa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pↄ́ nidɛna ludayãdasai è dↄńnɛ aɛnↄ é a lalandi kɛ. 19 Gbɛ̃ pìnↄ è tó à kɛ̃kↄ̃amɛ, aↄ̃ zĩnda pↄyezi bé è dↄńnɛ aɛ, aↄ̃ↄ Luda Nini vĩro. 20 Apinↄ ma gbɛ̃ yenzideenↄ, à kↄ̃ gba gbãaa a dↄnzizɛ guu, àgↄ̃ adua kɛɛ kↄ̃n à Ninii gbãaao. 21 Àgↄ̃ zɛna Luda yenzi guu, àgↄ̃ wɛ́ɛ dↄↄ wa Dii Yesu Kirisi sùu kɛ̀ eé wa ká wɛ̃̀ndi kɛ̀ è yãaroozi.

22 À wɛ̃nda dↄ̃ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu sekasekanↄnɛ. 23 À gbɛ̃kenↄ sí tɛ́a à ń mì sí. À wɛ̃nda dↄ̃ gbɛ̃ pãndenↄnɛ kↄ̃n làakario, baa aↄ̃ pↄ́kãsãa kɛ̀ gbãsĩ kpà aↄ̃ zaakɛna guunↄn, à zan.

Sáabukpana

24-25 Luda mɛ̀n do wa Mìsiri é fↄ̃ à a dãkpa lɛ àton furo. Eé a kpan'aɛ kɛ a gakui guu see sai kↄ̃n pↄnnaao kↄ̃n wa Dii Yesu Kirisi gbãaao. Àmbe à gakui vĩ kↄ̃n bítakɛɛo kↄ̃n gbãaao kↄ̃n ikoo zaalɛ gurↄↄ e naaro kↄ̃n à tiaao ai gurↄ píngi. Aami.

ZIA YÃ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

ZIA YÃ BIIANA YOHANANƐ

Kirisi ena wɛ́ɛgupu guu 1:1-1:20

Lákɛ̃na sↄsi mɛ̀n swɛɛplaaanↄnɛ 2:1-3:22

Takada kokona kↄ̃n à kãɛ'ↄ mɛ̀n swɛɛplaaanↄ gogonao 4:1-8:1

Kãkãki mɛ̀n swɛɛplaaanↄ pɛna 8:2-11:19

Kwã ìsi kↄ̃n nↄ̀bↄ pãsĩ mɛ̀n plaaanↄ 12:1-14:20

Luda pↄfɛ̃ zubↄ mɛ̀n swɛɛplaaanↄ ɛɛna andunaa 15:1-19:5

Kirisi suna à kí ble andunaa 19:6-20:15

Musu dufu kↄ̃n tↄↄtɛ dufuo 21:1-22:21

1

Takada kɛ̀ bↄkii

1 Luda yã kɛ̀ èe mↄↄ kɛɛ dà Yesu Kirisinɛ, lɛ à biia a zↄ̀blerinↄnɛ, ben à a malaika zĩ̀ mamↄma Yohana a zↄ̀bleria, à tò ma yã pì dↄ̃̀. 2 Luda yã kɛ̀ Yesu Kirisi à sèeda kɛ̀n má è, ben mɛ́ɛ oo. 3 Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ zia yã kɛ̀ki kyó kɛ̀ ũ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à yã mà aↄ̃ kũnanↄ, zaakɛ à gurↄↄ kà kĩi.

4 Ma Yohana mámbe ma takada kɛ̀kii kɛ̃̀ sↄsi mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú Asia bùsu guunↄnɛ. Luda kɛ̀ kuu yã, à kuu ai tia, bensↄ̃ èe suu kↄ̃n à Nini mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à kìta aɛnↄ 5 kↄ̃n Yesu Kirisi kɛ̀ dɛ sèeda yãpuradee ũuo gbɛ̃kɛɛ kɛare, aↄ̃ a gba aafia. Yesu pìn gàafɛɛ káaku ũ, àmbe anduna kínanↄ gbãadee ũ. À yewazi à wa bↄ wa durunnↄn kↄ̃n à aru gbãaao 6 à wa ka kpatan Luda a De gbã̀gbãrinↄ ũ. Àmbe à gakui kↄ̃n gbãaao vĩ gurↄ píngi! Aami. 7 À gwa, èe mↄↄ ludambɛ luguun. Baade píngi é wɛ́ɛ siàlɛ, baa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ à zↄ̃̀nↄ, anduna bori píngi é sósobi ↄ́ↄ dↄ à yã musu. Lɛmɛ! Aami.

8 Dii Luda bè: Mámbe Alafa kↄ̃n Omɛgao ũ, Gbãapingide kɛ̀ má kuu yã, má kuu ai tia, bensↄ̃ mɛ́ɛ suu.

Yesu Kirisi bↄ à mↄna Yohanazi

9 Ma Yohana a gbɛ̃ndoo kuuna Yesu guu kↄ̃ gbɛ̃nↄn wá ũ nawɛ̃a guu, kíblena guu, mɛnakɛna guu. Má kú yã ísia luan kɛ̀ wè be Patamↄ Luda yã kɛ̀ Yesu à sèeda kɛ̀ ona yãnzi. 10 Dii gurↄↄ zĩ Luda Nini sùma, ben ma kòto gbãaa mà ma kpɛɛ lán kãkãki'ↄ bà 11 à bè: Ǹ pↄ́ kɛ̀ ń è kɛ̃ takada guu ǹ kpãsã sↄsi mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kú wɛ́tɛ kɛ̀nↄ guunↄnɛ: Ɛfesu, Simina, Pɛgamumu, Tiatira, Saadi, Filadɛlɛfia kↄ̃n Laodiseao.

12 Ben ma liɛ lɛ mà gbɛ̃ kɛ̀ èe yã oomao pì e. Kɛ̀ ma liɛ lɛ, ma vura dabu è mɛ̀n swɛɛplaa. 13 Ma gbɛ̃ke è dabu pìnↄ tɛ́ lán gbɛ̃ntee nɛ́ bà. À utagyaba dana, èe gáɛɛzi, vura asaa dↄ à kùsɛa. 14 À mìkã dɛ pú fénfen lán sãkã ke buu bà, à wɛ́ɛ dɛ lán tɛ́nɛnɛ bà. 15 À gbá e tɛ́ kɛɛ lán mↄ̀gotɛ̃ kɛ̀ wèe baasaa tɛ́vura guu bà. À kòto dɛ lán ísↄ̃kana kĩi bà. 16 À sↄsↄnɛnↄ kũna a ↄplaan mɛ̀n swɛɛplaa, fɛ̃ɛda lɛ́ nna kpaplaplaaa e bↄↄ à lɛ́n. À uu e tɛ́ kɛɛ lán ↄfãntɛ̃ gbãaa bà.

17 Kɛ̀ ma à è, ma lɛɛ à gbá saɛ ma gↄ̃ sã̀ii. Ben à a ↄplaa nàma à bè: Ǹton tó vĩa n kũro. Mámbe Aɛde kↄ̃n Zãadeeo ũ, 18 gbɛ̃ kɛ̀ ègↄ̃ kuu ũ. Ma ga, má kuu, bensↄ̃ mɛ́gↄ̃ kuu ai gurↄ píngi. Má ga kↄ̃n gɛ̀wãao mↄ̀nɛnↄ kũna. 19 Ǹ pↄ́ kɛ̀ ń è kɛ̃, pↄ́ kɛ̀ kuunↄ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ eé mↄ́ à kpɛɛnↄ píngi. 20 Sↄsↄnɛ mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ ń è ma ↄplaan pìnↄ kↄ̃n vura dabu mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ asiin yɛ̀: Sↄsↄnɛ mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ nɛ́ sↄsi mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ zĩ̀rinↄmɛ, dabu mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ nɛ́ sↄsi mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄmɛ.

2

Ɛfesudeenↄ yã

1 Ǹ kɛ̃ Ɛfesu sↄsi zĩ̀rinɛ: Mamↄma kɛ̀ má sↄsↄnɛ mɛ̀n swɛɛplaaanↄ kũna ma ↄplaan, kɛ̀ mɛ́ɛ táa oo vura dabu mɛ̀n swɛɛplaaanↄ tɛ́, mámbe ma yã kɛ̀kii ò. 2 Má n yãkɛnanↄ dↄ̃ kↄ̃n zĩi kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛo kↄ̃n n mɛnakɛnao. Nɛɛ̀ we ǹ gbɛ̃ zaaanↄ diɛro. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è ń zĩnda diɛ Luda zĩ̀rinↄ ũ, bensↄ̃ aↄ̃ↄ dɛ à ũro, n ń yↄ̃ ń gwà ń è ɛgɛdeenↄn ń ũ. 3 N mɛna fↄ̃̀, n nawɛ̃a kɛ̀ ma tↄ́ yãnzi, nɛ́ɛ kpasaro. 4 Mↄde má yã vĩnyo. Yenzi kɛ̀ ń vĩmɛ káaku bùsa. 5 Ǹ tó n kuuna zi zaalɛ nɛ́ɛ busaro yã dↄngu. Ǹ nↄ̀sɛ liɛ ǹgↄ̃ yã kɛ̀ nɛɛ̀ kɛ yãanↄ kɛɛ. Tó nɛ́ɛ kɛ lɛro, mɛ́ mↄ́nzi mà n dabu sↄ̃ki kpá. 6 Baa kↄ̃n beeeo ń yã kɛ̀kii vĩ, ń za Nikolaitãnↄ yãkɛnan lán ma zàn nà. 7 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à yã kɛ̀ Luda Ninii e oo sↄsinↄnɛ ma: Mɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ blè gba zɛ́ à lí wɛ̃̀ndidee kɛ̀ kú Luda swadako guu bɛɛ ble.

Siminadeenↄ yã

8 Ǹ kɛ̃ Simina sↄsi zĩ̀rinɛ: Mamↄma kɛ̀ má dɛ Aɛde kↄ̃n Zãadeeo ũ kɛ̀ ma ga ma ɛara ma fɛɛ, mámbe ma yã kɛ̀kii ò. 9 Má wɛ́ɛtãmma kɛ̀ wèe mↄↄnnɛɛ dↄ̃ kↄ̃n n takaasikɛɛo. Baa kↄ̃n beeeo auzikideen n ũ. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è be Yudanↄn ń ũ bensↄ̃ aↄ̃ↄ dɛ à ũroonↄ, kɛ̀ aↄ̃ aduakɛkpɛ dɛ Setãn pↄ́ ũ, má dↄ̃ dian aↄ̃è yã dimma nà. 10 Ǹton vĩa kɛ nawɛ̃a kɛ̀ nɛ́ kɛɛnɛro. Ǹ ma, Ibilisi é a gbɛ̃kenↄ ká kpɛ́siaan, lɛ à a yↄ̃ à gwa, eé wɛ́ɛ tãawa ai gurↄ kuri. Ǹgↄ̃ náanɛ vĩ ai ǹ gá gao, mɛ́ auzɛnna kɛnnɛ yàari ũ. 11 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à yã kɛ̀ Luda Ninii e oo sↄsinↄnɛ ma: Ga plaade é ĩa da gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ blèaro.

Pɛgamumudeenↄ yã

12 Ǹ kɛ̃ Pɛgamumu sↄsi zĩ̀rinɛ: Mamↄma kɛ̀ má fɛ̃ɛda lɛ́ nna kpaplaplaaa vĩ, mámbe ma yã kɛ̀kii ò. 13 Má n kúkii dↄ̃, guu kɛ̀ Setãn kíblekita kúmmɛ. Ń ma yã kũna, nɛ́ɛ lɛ́ sɛ́maziro, baa gurↄↄ kɛ̀ wà ma sèeda yãpurade Antipa dɛ̀ n wɛ́tɛn, guu kɛ̀ Setãn kún pì. 14 Mↄde má yã vĩnyo féte. Ń gbɛ̃nↄ vĩ gwe kɛ̀ aↄ̃ↄ Balamu yã kũna. Balamu pì bé à dà Balakinɛ à Isarailinↄ gàɛ à ń dá tãa pↄ́bleen kↄ̃n pãpãkɛnao. 15 Lɛmɛ dↄ ń gbɛ̃nↄ vĩ gwe, aↄ̃ↄ Nikolaitãnↄ yã kũna. 16 Beee yãnzi ǹ nↄ̀sɛ liɛ. Tó nɛ́ɛ kɛ lɛro, mɛ́ mↄ́nzi tia mà zĩ̀ káńyo kↄ̃n fɛ̃ɛdaa kɛ̀ kú ma lɛ́n-o. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à yã kɛ̀ Luda Ninii e oo sↄsinↄnɛ ma. Mɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ blè gba mana kɛ̀ utɛna, mɛ́ à gba gbɛ̀ puraa kɛ̀ wà tↄ́ dufu kɛ̃̀a dↄ. Gbɛ̃ke tↄ́ pì dↄ̃ro, séde gbɛ̃ kɛ̀ má kpàa pì.

Tiatiradeenↄ yã

18 Ǹ kɛ̃ Tiatira sↄsi zĩ̀rinɛ: Ma Luda Nɛ́ kɛ̀ ma wɛ́ɛ dɛ lán tɛ́nɛnɛ bà bensↄ̃ ma gbá dɛ lán mↄ̀gotɛ̃ bà, mámbe ma yã kɛ̀kii ò. 19 Má n yãkɛnanↄ dↄ̃, n yenzi, n ludanaanɛkɛna, n zĩkɛna kↄ̃n n mɛnakɛnao. Má dↄ̃ dↄ kɛ̀ yã kɛ̀ nɛ́ɛ kɛɛ zãa maa dɛ à káakupↄla. 20 Mↄde má yã vĩnyo. N nↄgbɛ̃ Yɛzɛbɛli kɛ̀ à a zĩnda dìɛ annabi ũu gbà zɛ́. Èe ma zↄ̀blerinↄ sãsãa èe daańnɛ aↄ̃ pãpãa kɛ aↄ̃ tãa pↄ́ ble. 21 Ma à gbà zɛ́ à nↄ̀sɛ liɛ, mↄde à yezi à a nↄ̀sɛ liɛ à pãpãkɛna tóro. 22 Ǹ ma, mɛ́ kpázi mɛ́ tó gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ pãpãa kɛ̀onↄ nawɛ̃a bíta e, tó aↄ̃ↄe nↄ̀sɛ liɛ wà à yã tòro. 23 Mɛ́ à ìbanↄ dɛdɛ gagyãao, sↄsinↄ píngi é dↄ̃ kɛ mámbe mɛɛ̀ gbɛ̃nↄ laasuu kↄ̃n ń swɛ̃̀o tàasi kɛ, mɛ́ fĩa bo a baadenɛ a yãkɛnaa. 24 A Tiatira gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ á yã pì kũnaro bensↄ̃ á yã kɛ̀ wè be Setãn asii bíta dↄ̃roonↄ, mɛ́ aso pãnde diarero. 25 À ↄ didi yã kɛ̀ á kũnaa ai màgↄ̃ gá su. 26 Gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ blè bensↄ̃ à yã kɛ̀ má yezinↄ kũna ai a lɛ́a, mɛ́ à gba zɛ́ à iko vĩ boriinↄa. 27 Eé kí bleḿma kↄ̃n mↄ̀ gòo à ń wíwi lán wè gũ̀ oroo wíwi nà, lán ma De ma gba zɛ́ nà. 28 Mɛ́ à gba gudↄna sↄsↄnɛ dↄ. 29 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à yã kɛ̀ Luda Ninii e oo sↄsinↄnɛ ma.

3

Saadideenↄ yã

1 Ǹ kɛ̃ Saadi sↄsi zĩ̀rinɛ: Mamↄma kɛ̀ má Luda Nini mɛ̀n swɛɛplaaanↄ kũna kↄ̃n sↄsↄnɛ mɛ̀n swɛɛplaaanↄ, mámbe ma yã kɛ̀kii ò. Má n yãkɛnanↄ dↄ̃. Kuuna bɛ̃ɛ tↄ́ bé à dↄmma, mↄde gɛ̀n n ũ. 2 Ǹ itɛ̃ kɛ ǹ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nnɛɛnↄ gba gbãaa ai aↄ̃gↄ̃ gá ga, zaakɛ má è n yãkee bↄɛzina ma Ludanɛro. 3 Beee yãnzi yã kɛ̀ ń mà ben ń sì ǹ tó àgↄ̃ dↄngu, ǹgↄ̃ kũna ǹ nↄ̀sɛ liɛ. Tó nɛ́ɛ itɛ̃ kɛro, mɛ́ mↄ́nzi lán kpãi bà, nɛ́gↄ̃ gurↄ zaka kɛ̀ mɛ́ mↄ́ dↄ̃ro. 4 Baa kↄ̃n beeeo ń gbɛ̃nↄ vĩ Saadi gwe féte kɛ̀ aↄ̃ↄe ń pↄ́kãsãanↄ gbãsĩ kpáro. Wé táa o lɛdo kↄ̃n pↄ́ puraao dana, zaakɛ aↄ̃ kà à lɛ́zĩ. 5 Lɛn gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ blè égↄ̃ pↄ́kãsã puraa dana lɛ. Mɛ́ à tↄ́ dɛdɛ wɛ̃̀ndi takadan zikiro. Mɛ́ zɛo ma De kↄ̃n a malaikanↄ aɛ. 6 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à yã kɛ̀ Luda Ninii e oo sↄsinↄnɛ ma.

Filadɛlɛfiadeenↄ yã

7 Ǹ kɛ̃ Filadɛlɛfia sↄsi zĩ̀rinɛ: Mamↄma kɛ̀ má kú madona yãpuradee ũ, kɛ̀ má Dauda mↄ̀nɛ kũna, kɛ̀ mɛɛ̀ zɛ́ wɛ̃ gbɛ̃ke è fↄ̃ à tataro, kɛ̀ mɛɛ̀ zɛ́ tata gbɛ̃ke è fↄ̃ à wɛ̃ro, mámbe ma yã kɛ̀kii ò. 8 Má n yãkɛnanↄ dↄ̃. Ǹ ma, ma zɛ́ wɛ̃̀nnɛ n aɛ, gbɛ̃ke é fↄ̃ à tataro. Baa kɛ̀ n gbãa bítaro, ń ma yã kũna nɛ́ɛ lɛ́ sɛ́maziro. 9 Setãn aduakɛkpɛ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è ń zĩnda diɛ Yudanↄ ũ bensↄ̃ aↄ̃ↄ dɛ à ũroonↄ, mɛ́ tó ɛgɛdee pìnↄ mↄ́ wà kúɛnnɛ, aↄ̃é dↄ̃ kɛ̀ má yenzi. 10 Zaakɛ ń yã kɛ̀ má dìɛnnɛ kũna n fↄ̃ n mɛna, mɛ́ n bↄ nawɛ̃a kɛ̀ èe mↄↄ anduna píngia guu lɛ à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛanↄ lɛ́ à ń gwa. 11 Mɛ́ mↄ́ tia. Ǹgↄ̃ pↄ́ kɛ̀ ń vĩ kũna gbãa, lɛ gbɛ̃ke tón n láada símmaro yãnzi. 12 Mɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ blè kɛ ma Luda kpɛ́ wesagba ũ. Eé bↄ zikiro. Mɛ́ ma Luda tↄ́ kɛ̃a kↄ̃n ma Luda wɛ́tɛ Yerusalɛmu dufu kɛ̀ eé pita bↄna à kiia zaa musu tↄ́o kↄ̃n ma tↄ́ dufuo. 13 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à yã kɛ̀ Luda Ninii e oo sↄsinↄnɛ ma.

Laodiseadeenↄ yã

14 Ǹ kɛ̃ Laodisea sↄsi zĩ̀rinɛ: Mamↄma Aami, sèeda náanɛde yãpuraa kɛ̀ má dɛ pↄ́ kɛ̀ Ludaa kɛ̀nↄ mìdee ũ, mámbe ma yã kɛ̀kii ò. 15 Má n yãkɛnanↄ dↄ̃. Ń yĩiro bensↄ̃ ń wãaro. Má yezi ǹgↄ̃ yĩi kesↄ̃ wãa. 16 Lán ń lↄ́gↄlↄgↄ nà, ń wãaro, bensↄ̃ ń yĩiro, mɛ́ n pisimɛ. 17 Nɛɛ̀ be ↄↄde auzikidee kɛ̀ pↄ́ke nii vĩroon n ũ. Ń dↄ̃ kɛ̀ gbɛ̃ pã bũu baakɛri wɛ̃ndade takaaside vĩ̀an n ũro. 18 Mɛ́ɛ lɛ́ daamma ǹ vura baasana lú ma kiia, lɛ ǹ kɛ ↄↄdee ũ. Ǹ pↄ́kãsã puraa lú ǹ da, lɛ ǹ n bũukɛɛ utɛ ǹ bↄ wín. Ǹ wɛ́ɛ ɛ̃zɛ̃ lú ǹ ká n wɛ́ɛn lɛ ǹ guu e. 19 Mɛɛ̀ kpãkɛ̃ gbɛ̃ kɛ̀ má yeńzinↄzi mà ń tòto kɛ. Beee yãnzi, ǹ aĩa kɛ ǹ nↄ̀sɛ liɛ. 20 À gwa, má zɛna kpɛɛlɛ mɛ́ɛ gbá lɛɛ. Tó gbɛ̃ ma kòto mà, ben à zɛ́ wɛ̃̀mɛ, mɛ́ gɛ̃ mà pↄ́ bleo eé blemao. 21 Mɛ́ gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ blè gba zɛ́ à vɛ̃ɛmao ma kìtaa, lán mapi ma zĩ̀ blè ma vɛ̃ɛ kↄ̃n ma Deo a kìtaa nà. 22 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à yã kɛ̀ Luda Ninii e oo sↄsinↄnɛ ma.

4

Dↄnzikɛna Ludanɛ zaa musu

1 Beee gbɛra ma zɛ́ è wɛ̃na ludambɛ. Ben ma kòto kɛ̀ má mà káaku lán kãkãki'ↄ bà mà dↄ à bè: Ǹ mↄ́ kɛ̀, mɛ́ yã kɛ̀ eé mↄ́ beee gbɛraa ↄdↄannɛ. 2 Gwe gↄ̃ↄ Luda Nini mↄ̀ma, ben ma kíblekita è ludambɛ gwe, gbɛ̃kee vɛ̃ɛa. 3 Gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna pì e tɛ́ kɛɛ lán gbɛ̀ bɛ̀ɛdee kɛ̀ wè be dayamↄ bà kesↄ̃ kaanɛlia. Ludambɛfɛ̃ɛdaa liga kìta pìzi, à í dɛ lán lá'i taka bà lán ɛmɛradi bà. 4 Kíblekita mɛ̀n baro awɛɛsiigↄ̃ↄnↄↄ ligazi, gbɛ̃nsi gↄ̃ↄn baro awɛɛsiigↄ̃ↄnↄↄ vɛ̃ɛvɛ̃ɛna báa pìnↄa. Aↄ̃ pↄ́ puraa dadana, aↄ̃ vura fùra kukuna. 5 Lou e pii èe bↄↄ kìta pì kiia, èe pũtãa èe vĩi. Fitia nana kìta pì aɛ mɛ̀n swɛɛplaa, aↄ̃mbe Luda Nini mɛ̀n swɛɛplaaanↄ ũ. 6 Dígi kú kìta pì aɛ lán ísiaa bà, èe tɛ́ kɛɛ lán gbɛ̀digi bà.

Pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄↄ liga kìta pìzi kĩikĩi. Wɛ́ɛ fĩfĩḿma kpɛɛ kↄ̃n aɛo. 7 Pↄ́ bɛ̃ɛ pìnↄ káakupↄ dɛ lán músu bà, à plaadee dɛ lán zùswaree bà, à aagↄ̃dee uu dɛ lán gbɛ̃ntee uu bà, à siigↄ̃dee dɛ lán kúu kɛ̀ èe vĩaa bà. 8 Pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄ pìnↄ baade dɛ̀bɛ vĩ mɛ̀n swɛɛdodo. Wɛ́ɛ fĩfĩ ń dɛ̀bɛ pìnↄa à guu kↄ̃n à kpɛɛo. Fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo aↄ̃ègↄ̃ bee yãana sai:

Kúadona, kúadona, kúadona,

Dii Luda Gbãapingide.

Ń kuu yã, ń kuu tia, bensↄ̃ nɛ́ɛ suu.

9 Gurↄↄ kɛ̀ pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄ pìnↄ gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna kìtaa kɛ̀ ègↄ̃ kuu gurↄ píngi pì tↄ́ kpà, aↄ̃ bɛ̀ɛ lìnɛ aↄ̃ à sáabu kpà, 10 gbɛ̃nsi gↄ̃ↄn baro awɛɛsiigↄ̃ↄ pìnↄ è daɛdaɛ à aɛ wà dↄnzi kɛnɛ, aↄ̃è ń fùra gogo wà káɛ kìta pì aɛ aↄ̃ be:

11 Dii wa Luda, n ka wà n tↄ́ kpá,

wà bɛ̀ɛ kↄ̃n gbãaao dↄ̃nnɛ,

zaakɛ n pↄ́ píngi kɛ̀,

aↄ̃ kɛna kↄ̃n ń kuunao nɛ́ n pↄyezinamɛ.

5

Sãnɛ Bↄ̀rↄ kↄ̃n takada kokonao

1 Ben ma takada kokona è na gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna kìtaa pì ↄplaan, wà yã kɛ̃̀a aɛ kↄ̃n kpɛɛo píngi, wà à lɛ́ kũ̀kũ kↄ̃n kãɛ'ↄ lɛo swɛɛplaaao. 2 Ben ma malaika gbãadee è, èe kpàakpa kɛɛ kↄ̃n kòto gbãaao à bè: Dé bé à kà à kãɛ'ↄ kɛ̀nↄ gogo à takada kɛ̀ poroo? 3 Mↄde gbɛ̃kee kú ludambɛ ke tↄↄtɛa ke tↄↄtɛ gĩzĩ kɛ̀ eé fↄ̃ à takada pì poro à gwaro. 4 Ma ↄ́ↄ dↄ̀ maamaa, zaakɛ wèe gbɛ̃ke e kɛ̀ kà à takada pì poro à gwaro. 5 Ben gbɛ̃nsi pìnↄ doke bèmɛ: Ǹton ↄ́ↄ dↄro. Ǹ gwa, Yuda bori Músu kɛ̀ dɛ Dauda kpata kɛ̀ pìto pà Kína ũu zĩ̀ blè. Àmbe eé fↄ̃ à kãɛ'ↄ mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ gogo à takada pì poro. 6 Ben ma Sãnɛ Bↄ̀rↄ è zɛna kìta pì saɛ kĩikĩi pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄ pìnↄ kↄ̃n gbɛ̃nsi pìnↄ tɛ́. À dɛ lán wà à kòto kpà bà. À koba vĩ mɛ̀n swɛɛplaa kↄ̃n wɛ́ɛo mɛ̀n swɛɛplaa. Luda Nini mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ à ń zĩ anduna gu píngianↄon gwe. 7 À gàa à takada pì sì gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna kìtaa pì ↄzĩ. 8 Kɛ̀ à takada pì sì, ben pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄ pìnↄ kↄ̃n gbɛ̃nsi gↄ̃ↄn baro awɛɛsiigↄ̃ↄ pìnↄ kùɛkuɛ Sãnɛ Bↄ̀rↄ pì aɛ. Aↄ̃ baade mↄrↄ kũna kↄ̃n vura zubↄ kɛ̀ tuaetiti kán à pào. Tuaetiti pì nɛ́ Luda gbɛ̃nↄ aduakɛnanↄmɛ. 9 Aↄ̃ lɛ̀ dufu sì wèe bee:

N ka ǹ takada pì sí ǹ kãɛ'ↄ pìnↄ gogo,

zaakɛ wà n dɛ,

n gbɛ̃nↄ bò Ludanɛ kↄ̃n n aruo

bori píngi guu, boriyã píngi guu,

gbɛ̃ píngi guu, bùsu píngi guu.

10 N ń kpá kpatan,

aↄ̃ gↄ̃̀ wa Luda gbã̀gbãrinↄ ũ,

aↄ̃égↄ̃ kí blee tↄↄtɛa.

11 Ben ma malaikanↄ è ligana kìta pìzi kↄ̃n pↄ́ bɛ̃ɛ pìnↄ kↄ̃n gbɛ̃nsi pìnↄ paripari, aↄ̃ parii kà bↄrↄ ũgbangba, weé fↄ̃ wà ń lɛ́ dↄ̃ro. Ma ń kĩi mà, 12 aↄ̃ bè kↄ̃n kòto gbãaao:

Sãnɛ Bↄ̀rↄ kɛ̀ wà dɛ̀ kà

wà iko dↄ̃nɛ kↄ̃n auzikio

kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo kↄ̃n gbãaao kↄ̃n bɛ̀ɛo,

wà à sáabu kpá, wà à tↄ́ kpá.

13 Ben pↄ́ kɛ̀ Ludaa kɛ̀ musu kↄ̃n tↄↄtɛo kↄ̃n tↄↄtɛ gĩzĩo kↄ̃n ísiaa guuo píngi, pↄ́ kɛ̀ kú baama pínginↄ, má mà aↄ̃ bè:

Wàgↄ̃ bɛ̀ɛ kↄ̃n gbãaao dↄ̃

gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna kìtaanɛ

kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄo,

wégↄ̃ ń sáabu kpaa,

wàgↄ̃ ń tↄ́ kpaa gurↄ píngi.

14 Pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄ pìnↄ bè, aami. Ben gbɛ̃nsi pìnↄ dàɛdaɛ wà dↄnzi kɛ̀nɛ.

6

Kãɛ'ↄgogona

1 Má è Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãɛ'ↄ mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ káakupↄ gò. Ben má mà pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄ pìnↄ doke yã ò lán lapatana bà à bè: Ǹ mↄ́! 2 Ben ma sↄ̃ puraa è, gbɛ̃ kɛ̀ dia sá kũna. Wà kífura kùnɛ, ben à bↄ̀ zĩ̀bleri ũ, lɛ à gá zĩ̀ ble.

3 Kɛ̀ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãɛ'ↄ plaadee gò, má mà pↄ́ bɛ̃ɛ plaadee bè: Ǹ mↄ́! 4 Sↄ̃ pãnde bↄ̀ dↄ, à dɛ tɛ̃ɛ zónzon. Wà gbɛ̃ kɛ̀ dia gbà zɛ́ à aafia sí andunaa, lɛ gbɛ̃nↄ kↄ̃ dɛdɛ. Wà fɛ̃ɛda ìsi kpàa.

5 Kɛ̀ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãɛ'ↄ aagↄ̃dee gò, má mà pↄ́ bɛ̃ɛ aagↄ̃dee bè: Ǹ mↄ́! Ben ma sↄ̃ siaa è, gbɛ̃ kɛ̀ dia zaka kũna. 6 Ma kĩi mà lán gbɛ̃ntee kòto bà, à bↄ̀ pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄ pìnↄ tɛ́ à bè: Ése zaka lɛ́ don gurↄ do zĩ ↄↄ ũ. Gbado zaka lɛ́ aagↄ̃n gurↄ do zĩ ↄↄ ũ. Ǹton tó kù línↄ kↄ̃n geepi línↄ yakaro.

7 Kɛ̀ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãɛ'ↄ siigↄ̃dee gò, ma pↄ́ bɛ̃ɛ siigↄ̃dee kòto mà à bè: Ǹ mↄ́! 8 Ben ma sↄ̃ pufau è, gbɛ̃ kɛ̀ dia tↄ́n Gaa, Gɛ̀wãa tɛ́zi. Wà ń gbá zɛ́ aↄ̃gↄ̃ iko vĩ anduna gbɛ̃nↄ lɛo siigↄ̃deea, aↄ̃ ń dɛdɛ kↄ̃n zĩ̀o kↄ̃n dekaao kↄ̃n gagyãao kↄ̃n nↄ̀bↄ pãsĩnↄ.

9 Kɛ̀ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãɛ'ↄ sↄↄrodee gò, ma gbɛ̃ kɛ̀ wà ń dɛ́dɛ Luda yã ona kↄ̃n Yesu sèedakɛnao yãnzi gɛ̀wãadeenↄ è tuaetitikpatakii gĩzĩ. 10 Aↄ̃ wii gbãaa lɛ̀ wà bè: Dii kɛ̀ kú adona yãpurade, bↄrɛn nɛ́ yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛanↄ ǹ wa dɛna gɛ̃ɛ boḿmaa? 11 Ben wà utagyaba puraa dàda ń baadenɛ, wà bèńnɛ aↄ̃ mɛna féte ai ń Yesu zↄ̀bleri daaa kɛ̀ weé ń dɛdɛ lán ń bànↄ lɛ́ gá káo.

12 Kɛ̀ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãɛ'ↄ swɛɛdodee gò, má è tↄↄtɛ nìgãnigã pãsĩpãsĩ, ↄfãntɛ̃ sia kũ̀ níginigi lán bisa kɛ̀ wà dà òsin bà, mↄvura tɛ̃a kũ̀ lán aru bà mámmam. 13 Sↄsↄnɛnↄ bↄ̀ ludambɛ aↄ̃ kwɛ̀ tↄↄtɛ lán zàga'ĩa è líbɛ ísi woro nà. 14 Ludambɛɛ kɛ̃̀kↄ̃a à kòkokoko lán pɛ̀ bà. Kpiiinↄ kↄ̃n ísia luannↄ sↄ̃ki kpà píngi. 15 Anduna kínanↄ kↄ̃n kpatablerinↄ kↄ̃n soza gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n auzikideenↄ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n gbɛ̃ píngio zↄ̀nↄ ke wɛ̃ɛnɛnↄ ùtɛ gbɛ̀wɛɛnↄn kↄ̃n gbɛ̀kotoonↄo. 16 Aↄ̃ wiii gↄ̃̀ dↄ:

Kpiiinↄ kↄ̃n gbɛ̀nↄ à dawala,

à wa utɛ gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna kìtaanɛ,

à wa sí Sãnɛ Bↄ̀rↄ pↄfɛ̃a.

17 Zaakɛ aↄ̃ pↄfɛ̃pitammagurↄ ìsi kà. Dé bé eé fↄ̃ à bↄn?

7

Sèedakɛna Luda zↄ̀blerinↄa

1 Beee gbɛra ma malaika gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄnↄ è zɛzɛ anduna gooda siigↄ̃ↄnↄa, aↄ̃ baade a gooda ĩa kũna, lɛ ĩa tón vu tↄↄtɛ ke ísiaa ke lí kearo yãnzi. 2 Ben ma malaika pãnde è, à bↄ̀ à fɛ̀ɛ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, à Luda Wɛ̃̀ndide sèedakɛbↄ kũna. À lɛ́ gbãaa zù malaika gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄ kɛ̀ wà ń gbá zɛ́ aↄ̃ tↄↄtɛ kↄ̃n ísiaao yaka pìnↄzi 3 à bè: Àton tↄↄtɛ ke ísiaa ke línↄ yakaro ai wà sèeda kɛ wa Luda zↄ̀blerinↄ mì'aɛnↄa. 4 Ben wà gbɛ̃ kɛ̀ wà sèeda pì kɛ̀ḿmanↄ lɛ́ òmɛ, aↄ̃ gↄ̃ↄn bↄrↄ baswɛɛplaa awɛɛsiigↄ̃mɛ. Aↄ̃ bↄ̀ Isaraili bori píngi guu:

5 Yuda boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

Rubɛni boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

Gada boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

6 Asa boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

Nafatali boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

Manase boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

7 Simɛↄ boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

Levi boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

Isaka boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

8 Zɛbuluni boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

Yusufu boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa,

Bɛyãmi boriinↄ gↄ̃ↄn bↄrↄ kuri awɛɛplaa.

Bori píngi kakↄ̃ana ludambɛ

9 Beee gbɛra ma gbɛ̃nↄ è paripari, weé fↄ̃ wà ń lɛ́ dↄ̃ro. Aↄ̃ bↄ̀ bùsu píngi guu, bori píngi guu, gbɛ̃ píngi guu, boriyã píngi guu. Aↄ̃ↄ zɛzɛna kíblekita kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄo aɛ. Aↄ̃ↄ utagyaba puraa dadana, kpakpa lánↄↄ nana ń ↄzĩ. 10 Aↄ̃ↄe wii gbãaa lɛɛ wèe bee:

Mìsina è bↄ wa Luda kɛ̀ vɛ̃ɛna kìtaa

kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄo kiiamɛ.

11 Malaikanↄↄ zɛzɛna wà lìga kìta kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄzi ń píngi, ben aↄ̃ kùɛkuɛ kìta pì aɛ wà dↄnzi kɛ̀ Ludanɛ 12 wà bè:

Aami! Wa Luda bé à tↄ́ vĩ kↄ̃n gakuio

kↄ̃n ↄ̃ndↄ̃ↄo kↄ̃n sáabuo kↄ̃n bɛ̀ɛo

kↄ̃n ikoo kↄ̃n gbãaao gurↄ píngi. Aami!

13 Ben gbɛ̃nsi pìnↄ doke ma la à bè: Dénↄn gyabapuradari kɛ̀nↄ ũu? Aↄ̃ bↄ̀ mámɛ? 14 Ma bènɛ: Baa, ḿbe ń dↄ̃. Ben à bèmɛ: Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ bↄ̀ wɛ́ɛtãmma bíta guunↄmɛ. Aↄ̃ ń utagyaba pìnↄ pìpi Sãnɛ Bↄ̀rↄ aru guu à pura kũ̀.

15 Beee yãnzin aↄ̃ↄ kú Luda kìta aɛzĩzi,

aↄ̃ↄe dↄↄzi a kpɛ́n fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo.

Gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna kìtaa pì é a kuta kúńla.

16 Nↄaa ke ímii é ń dɛ zikiro,

ↄfãntɛ̃ é ń lɛ́ro, guu é wãḿmaro,

17 zaakɛ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kɛ̀ kú kìta pì gura súusu é kɛ ń Dã̀ri ũ,

eé dↄńnɛ aɛ ai í wɛ̃̀ndide bↄkiia,

Luda é gbasa à ń wɛ́ɛ'i gogońnɛ píngi.

8

Kãɛ'ↄ swɛɛplaade gona

1 Kɛ̀ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãɛ'ↄ swɛɛplaadee gò, ludambɛɛ kɛ̀ kítikiti lán minti baaakuri taka bà. 2 Ben ma malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ègↄ̃ zɛzɛna Luda aɛnↄ è, wà kãkãki kpàḿma mɛ̀n swɛɛplaa.

3 Ben malaika pãnde mↄ̀ à zɛ̀ tuaetitikpatakii kɛ̀ wà pì kↄ̃n vurao saɛ, à tɛ́sibↄ kɛ̀ wà pì kↄ̃n vurao kũna. Wà tuaetiti kpàa bítabita, lɛ à kakↄ̃a kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ píngi aduakɛnanↄ à kpata, ben à kpàta kíblekita aɛ tuaetitikpatakii pìa. 4 Ben tuaetiti tɛ́sukpɛ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ aduakɛnanↄo fɛ̀ɛ malaika ↄzĩ Luda aɛ. 5 Ben malaika pì tɛ́sibↄ sɛ̀, à tɛ́ sìo tuaetitikpatakiia à pà, ben à zù tↄↄtɛ. Lou e vĩi, èe pũtãa èe pii, ben tↄↄtɛ nìgãnigã.

Kãkãki mɛ̀n swɛɛplaaanↄ pɛna

6 Malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kãkãki mɛ̀n swɛɛplaa kũna pìnↄ à pɛna soru kɛ̀. 7 À káakudee a kãkãki pɛ̀, ben wà lougbɛ kↄ̃n tɛ́o kakↄ̃ana kↄ̃n aruo kù tↄↄtɛa. Tↄↄtɛ lɛo aagↄ̃dee tɛ́ kũ̀, línↄ lɛo aagↄ̃dee tɛ́ kũ̀, sɛ̃̀ ísi tɛ́ kũ̀ míↄmiↄ.

8 Malaika plaadee a kãkãki pɛ̀, ben pↄ́ tɛ́dee bↄ̀ à sì ísiaan lán kpii bíta bà. Ísia lɛo aagↄ̃dee lì aru ũ, 9 ben ísia pↄ́ bɛ̃ɛnↄ lɛo aagↄ̃dee gàga, góro'itɛnↄ lɛo aagↄ̃dee yàka.

10 Malaika aagↄ̃dee a kãkãki pɛ̀, ben sↄsↄnɛ bíta kɛ̀ èe tɛ́ kũu lán sɛ̃̀tɛ bà bↄ̀ ludambɛ à lɛ̀ɛ à dà swaanↄ kↄ̃n bianↄ lɛo aagↄ̃deela. 11 Sↄsↄnɛ pì tↄ́n Sɛwɛɛ. Í lɛo aagↄ̃dee lì sɛwɛɛ ũ, ben gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ í pì mìnↄ gàga pari à kyã̀kyã yãnzi.

12 Malaika siigↄ̃dee a kãkãki pɛ̀, ben wà ↄfãntɛ̃ lɛo aagↄ̃dee lɛ̀ kↄ̃n mↄvura lɛo aagↄ̃deeo kↄ̃n sↄsↄnɛnↄ lɛo aagↄ̃deeo, lɛ aↄ̃ lɛo aagↄ̃de sia kũ yãnzi. Ben fãantɛ̃ lɛo aagↄ̃dee gↄ̃̀ gupuraa sai, lɛn à dɛ lɛ gwãavĩ dↄ. 13 Ben ma kúu è èe vĩaa musumusu. Má mà à wii gbãaa lɛ̀ à bè: Wãiyoo, wãiyoo, wãiyoo gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛnↄ malaika gↄ̃ↄn aagↄ̃ↄ kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀ pìnↄ kãkãki'ↄ kɛ̀ eé bↄ yãnzi.

9

1 Malaika sↄↄrodee a kãkãki pɛ̀, ben ma sↄsↄnɛ è à bↄ̀ ludambɛ à lɛ̀ɛ tↄↄtɛ. Ben wà gɛ̀wãa wɛ̀ɛ zòoto mↄ̀nɛ kpàa, 2 ben sↄsↄnɛ pì Gɛ̀wãa wɛ̀ɛ zòoto pì zɛ́ wɛ̃̀. Tɛ́sukpɛ bↄ̀n lán mↄ̀datɛ bíta tɛ́sukpɛ bà, ben gɛ̀wãa wɛ̀ɛ pì tɛ́sukpɛ ↄfãntɛ̃ sia kũ̀, guu kɛ̀ sí níginigi. 3 Sutɛ̃nↄ bↄ̀ɛ tɛ́sukpɛ pì guu aↄ̃ dà tↄↄtɛla. Wà ń gbá gbãaa lán anduna swínↄ gbãaa bà. 4 Wà bèńnɛ aↄ̃ton ĩa da sɛ̃̀aro ke lá ke lí ke, séde gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ Luda sèeda vĩ ń mì'aɛaroonↄ. 5 Wèe ń gba zɛ́ aↄ̃ gbɛ̃nↄ dɛdɛro, mↄde aↄ̃é wãwã kpáńzi ai mↄ sↄↄromɛ. Aↄ̃ wãwãa dɛ lán swí gbɛ̃pana wãwãa bàmɛ. 6 Gurↄ beeenↄa gbɛ̃nↄ é gaa wɛtɛ, aↄ̃é ero. Ga nii é ń dɛ, mↄde gaa é bàa lɛ́ńnɛ.

7 Sutɛ̃ pìnↄↄ dɛ lán sↄ̃ kɛ̀ ń sorumi mà kↄ̃n zĩ̀onↄ bà. Aↄ̃ pↄ́ke kukuna lán vura fùra bà, aↄ̃ uu dɛ lán gbɛ̃ntee uu bà. 8 Aↄ̃ↄ mìkã vĩ gbã̀agbãa lán nↄgbɛ̃ mìkã bà, aↄ̃ↄ swaanↄↄ vĩ lán músu swaa bà. 9 Aↄ̃ kùsɛ dɛ lándↄ̃ aↄ̃ↄ mↄ̀ uta dadana bà, aↄ̃ dɛ̀bɛ kĩi dↄ lán góro parii kɛ̀ sↄ̃nↄↄ e gáɛɛ zĩ̀ guu kĩi bà. 10 Aↄ̃ vlãa vĩ kↄ̃n kào lán swí pↄ́ bà. Aↄ̃ gbãaa kú ń vlãa pìnↄa, lɛ aↄ̃ ĩa dao gbɛ̃nↄa ai mↄ sↄↄro. 11 Gɛ̀wãa wɛ̀ɛ zòoto malaika pìn ń kína ũ. Kↄ̃n Eberu yão à tↄ́n Abadↄ̃. Kↄ̃n Giriki yão sↄ̃ Apↄliↄ̃. 12 Wãiyoo káakupↄ gɛ̃̀tɛ, mɛ̀n plaaanↄↄ e mↄↄ à kpɛɛ dↄ.

13 Malaika swɛɛdodee a kãkãki pɛ̀. Ma kòto mà à bↄ̀ Luda aɛ tuaetitikpatakii kɛ̀ wà pì kↄ̃n vurao koba siigↄ̃ↄnↄ kpa. 14 À bè malaika swɛɛdodee kɛ̀ kãkãki kũnanɛ: Ǹ malaika gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ yiyina swadaa kɛ̀ wè be Yuflati saɛnↄ poro. 15 Ben à malaika gↄ̃ↄn siigↄ̃ↄ kɛ̀ wà ń soru kɛ̀ wɛ̃̀ beeea mↄ beeea gurↄ beeea gurↄ zaka beee yãnzinↄ pòro, lɛ aↄ̃ gbɛ̃nteenↄ lɛo aagↄ̃dee dɛdɛ yãnzi. 16 Wà soza sↄ̃deenↄ pari lɛ́ òmɛ, aↄ̃ↄ gↄ̃ↄn miliↄ̃ wàa domɛ. 17 Wɛ́ɛgupu'ena pì guu lán ma sↄ̃ pìnↄ kↄ̃n ń dìrinↄ è nàn yɛ̀: Aↄ̃ↄ mↄ̀ utanↄ dadana tɛ̃ɛ lán tɛ́ bà, búgu lán bulu bà, kpà'ikpa'i lán ↄfãntɛ̃gbↄ̃ bà. Sↄ̃ pìnↄ mì dɛ lán músu mì bà. Tɛ́ kↄ̃n tɛ́sukpɛo kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃o e bↄↄ ń lɛ́n. 18 Kisia mɛ̀n aagↄ̃ↄ kɛ̀nↄ, tɛ́ kↄ̃n tɛ́sukpɛo kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃ kɛ̀ èe bↄↄ ń lɛ́ guuo bé à gbɛ̃nteenↄ lɛo aagↄ̃dee dɛ̀dɛ. 19 Zaakɛ sↄ̃ pìnↄ gbãaa kú ń lɛ́ guu kↄ̃n ń vlãao dↄ. Aↄ̃ vlãa dɛ lán mlɛ̃̀ bà, aↄ̃ↄ mì vĩ kɛ̀ aↄ̃è ĩa dao gbɛ̃nↄa.

20 Gbɛ̃ kpaaa kɛ̀ aↄ̃ↄe gaga kisia pìnↄ musuroonↄ e nↄ̀sɛ liɛ wà pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ yãa tòro. Aↄ̃ↄ kpɛ́ wèe kuɛɛ tãanↄnɛ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ aↄ̃ↄ kɛ̀ kↄ̃n vurao kↄ̃n kondogio kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃o kↄ̃n gbɛ̀o kↄ̃n lío. Pↄ́ pìnↄ è guu ero, aↄ̃è yã maro, aↄ̃è táa o sↄ̃ro. 21 Aↄ̃ↄe nↄ̀sɛ liɛ wà ń gbɛ̃dɛna tòro ke aↄ̃ pↄ́dammana ke aↄ̃ pãpãkɛna ke aↄ̃ kpãi'ona.

10

Malaika kↄ̃n takada porona nɛ́ngoo

1 Ben ma malaika gbãade pãnde è, à bↄ̀ ludambɛ èe pitaa. Ludambɛ luguu ligazi, ludambɛfɛ̃ɛdaa kú à mìla. À uu dɛ lán ↄfãntɛ̃ bà, à gbánↄↄ dɛ lán tɛ́nɛnɛ bà. 2 À takada nɛ́ngo kɛ̀ porona kũna. À a gbá ↄplaa zɛ̀ ísiaaa, à a gbá ↄzɛɛ zɛ̀ tↄↄtɛa. 3 À wii gbãaa lɛ̀ lán músu pũtãna bà. Kɛ̀ à wii lɛ̀, lapatana mɛ̀n swɛɛplaaanↄ yã ò. 4 Kɛ̀ lapatana mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ yã ò lɛ, má yezi mà kɛ̃ takada guu, ben ma kòto mà, à bↄ̀ ludambɛ à bè: Ǹgↄ̃ yã kɛ̀ lapatana mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄↄ ò kũna asii guu, ǹton kɛ̃ro. 5 Malaika kɛ̀ má è zɛna ísia kↄ̃n tↄↄtɛoa pì a ↄplaa sɛ̀ à dↄ̀ musu, 6 ben à sì kↄ̃n Luda kɛ̀ kuu gurↄ píngio kɛ̀ musu kↄ̃n tↄↄtɛo kↄ̃n ísiaao kɛ̀ kↄ̃n pↄ́ kɛ̀ kú ń guunↄ píngi à bè: Eé gì kɛ dↄro. 7 Malaika swɛɛplaade kãkãki pɛ́gurↄↄ zĩ, tó èe mↄↄ pɛ́, Luda pↄyezi kɛ̀ utɛna é kɛ, lán à à baaru kpà a zↄ̀bleri annabinↄnɛ nà.

8 Ben ma kòto kɛ̀ má mà à bↄ̀ ludambɛɛ pì mà dↄ à bè: Ǹ gá ǹ takada kɛ̀ porona à na malaika kɛ̀ zɛna ísia kↄ̃n tↄↄtɛoa ↄzĩ sí. 9 Ben ma gaa malaika pì kiia ma bènɛ à takada nɛ́ngo pì kpáma, ben à bèmɛ: Ǹ sí ǹ só. Eégↄ̃ nna n lɛ́n lán zↄ́ bà, mↄde eé gí n sↄrↄↄzi. 10 Ben ma takada nɛ́ngo pì sì malaika pì ↄzĩ má sò. À kɛ̀ nna ma lɛ́n lán zↄ́ bà. Kɛ̀ má mↄ̀, à gì ma sↄrↄↄzi. 11 Ben wà bèmɛ mà annabikɛyã o dↄ maamaa boriinↄ kↄ̃n bùsunↄ kↄ̃n boriyãnↄ kↄ̃n kínanↄ yã musu.

11

Sèedade gↄ̃ↄn plaaanↄ

1 Ben wà kàba kpàma pↄ́yↄ̃bↄ ũ wà bèmɛ: Ǹ fɛɛ ǹ Luda kpɛ́ yↄ̃ kↄ̃n à gbãgbãkiio, ǹ dↄnziri kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ naro. 2 Ǹ à ua tó, ǹton yↄ̃ro, zaakɛ wà kpà boriinↄamɛ. Aↄ̃é kɛ̀sɛ pɛ́ɛpɛɛ Luda wɛ́tɛdaaa ai mↄ baplaa awɛɛplaa. 3 Mɛ́ ma sèedade gↄ̃ↄn plaaanↄ gba zɛ́ aↄ̃ annabikɛyã o gurↄ wàa swɛɛdo kↄ̃n baaagↄ̃ↄo pì guu pↄsia utanↄo dadana. 4 Gbɛ̃ pìnↄn kù lí mɛ̀n plaa kↄ̃n dabu mɛ̀n plaaa kɛ̀ zɛna anduna Dii aɛnↄ ũ. 5 Tó gbɛ̃ e wɛtɛɛ à ĩa daḿma, tɛ́ é bↄ ń lɛ́n à ń ibɛɛ pìnↄ kpáta. Lɛn gbɛ̃ kɛ̀ èe wɛtɛɛ à ĩa daḿma é ga lɛ. 6 Aↄ̃ↄ ludambɛ zɛ́ tatana gbãa vĩ, lɛ lou tón ma gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄe annabikɛyã ooro yãnzi. Aↄ̃ í liɛna aru ũ gbãa vĩ dↄ. Aↄ̃é kisia bori sãnda píngi kpá andunazi gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ yezia.

7 Tó aↄ̃ ń sèedadekɛna yã̀a, nↄ̀bↄ pãsĩ kɛ̀ è bↄ gɛ̀wãa wɛ̀ɛ zòoto guu é zĩ̀ káńyo à zĩ̀ bleḿma à ń dɛdɛ. 8 Aↄ̃ gɛ̀nↄ égↄ̃ kaɛna wɛ́tɛdaa kɛ̀ wà ń Dii pà lía zɛ́daa guu. Yáasi guu wè wɛ́tɛdaa pì sísi Sↄdↄmu ke Igipiti. 9 Gbɛ̃ píngi kↄ̃n bori píngio kↄ̃n boriyã píngio kↄ̃n bùsu píngi gbɛ̃nↄ é ń gɛ̀nↄ gwagwa ai gurↄ aagↄ̃ kↄ̃n a kusuo, aↄ̃é we wà ń vĩiro. 10 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛanↄ é pↄnnaa kɛ aↄ̃é zĩbaa kɛ aↄ̃é gba dakↄ̃nɛ, kɛ̀ annabi gↄ̃ↄn plaaa kɛ̀ wãwãa kpàńzi pìnↄ gàga yãnzi. 11 Gurↄ aagↄ̃ kↄ̃n a kusuo pì gbɛra Ludaa tò wesa wɛ̃̀ndidee gɛ̃̀ńgu, ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wà zɛ̀. Vĩa gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń énↄ kũ̀ maamaa. 12 Ben annabi pìnↄ kòto gbãaa mà à bↄ̀ ludambɛ à bèńnɛ: À fɛɛ à mↄ́ kɛ̀. Gurↄↄ kɛ̀ aↄ̃ ibɛɛnↄ wɛ́ɛ fĩḿma, ben aↄ̃ fɛ̀ɛ wà tà musu ludambɛ luguu guu. 13 Zĩ beeea tↄↄtɛ nìgãnigã pãsĩpãsĩ, wɛ́tɛdaa pì lɛo kuridee gbòro, ben gↄ̃ↄn bↄrↄ swɛɛplaaanↄ gàga tↄↄtɛnigãnigãna pì guu. Vĩa gbɛ̃ kpaaanↄ kũ̀, ben aↄ̃ bɛ̀ɛ lì Luda Musudenɛ. 14 Wãiyoo plaadee gɛ̃̀tɛ, à aagↄ̃dee e kaa sa.

Kãkãki swɛɛplaade pɛna

15 Malaika swɛɛplaadee a kãkãki pɛ̀. Kòto gbãaanↄ bↄ̀ ludambɛ wà bè:

Anduna kpata gↄ̃̀ wa Dii pↄ́ ũ

kↄ̃n kína kɛ̀ à kào,

eégↄ̃ kí blee gurↄ píngi.

16 Gbɛ̃nsi gↄ̃ↄn baro awɛɛsiigↄ̃ↄ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛvɛ̃ɛna ń kìtaa Luda aɛ pìnↄ kùɛkuɛ aↄ̃ dↄnzi kɛ̀nɛ 17 wà bè:

Dii Luda Gbãapingide

kɛ̀ ń kuu yã bensↄ̃ ń kuu ai tia,

wa n sáabu kɛ̀,

zaakɛ n bↄ kↄ̃n n gbãa bítaomɛ,

gbasa n na kíblenaa.

18 Boriinↄ pↄ fɛ̃̀,

ben n pↄfɛ̃ pìtaḿma.

N yãkpaɛkɛna kↄ̃n gɛ̀wãadeenↄ gurↄↄ kà.

Nɛ́ fĩa bo n zↄ̀bleri annabinↄnɛ

kↄ̃n n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩa kɛɛnnɛɛnↄ,

nɛ́ féte gbɛ̃nsi,

nɛ́ andunadɛrinↄ dɛdɛ.

19 Ben wà Luda kpɛ́ kɛ̀ kú musu wɛ̃̀, ben wà Luda bà kuunańyo àkpati è à guu. Lou e pii, èe vĩi, èe pũtãa. Tↄↄtɛ nìgãnigã, lougbɛ pãsĩ kwɛ̀.

12

Nↄgbɛ̃ kↄ̃n kwã ìsio

1 Ben ma wɛ́ɛ sì sèeda bíta bↄnsaɛlɛ ludambɛ. Nↄgbɛ̃ kee ↄfãntɛ̃ yina bisa ũ, mↄvura kú à gbá gĩzĩ, à sↄsↄnɛ mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄ kuna kífura ũ. 2 À nↄ̀sina, ben nↄ̀wãwãa fɛ̀ɛa, èe nɛ́'iwãwã wii lɛɛ. 3 Ben ma wɛ́ɛ sì pↄ́ pãndelɛ ludambɛ sèeda ũ. Kwã ìsi tɛ̃a zónzon kú gwe, à mì mɛ̀n swɛɛplaa, à koba mɛ̀n kuri. À kífura mɛ̀n swɛɛplaaanↄ kukuna. 4 À sↄsↄnɛnↄ lɛo aagↄ̃dee wòro ludambɛ kↄ̃n a vlãao à kwɛ̀ɛ tↄↄtɛ, ben à mↄ̀ à zɛ̀ nↄgbɛ̃ kɛ̀ yezi à nɛ́ ii pì aɛ, lɛ à e à nɛ́ kɛ̀ eé ii pì só yãnzi. 5 Ben nↄgbɛ̃ pì nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ eé kí ble bori píngia kↄ̃n mↄ̀ gòo ì. Ben wà nɛ́ pì sɛ̀ wà tào Luda kↄ̃n a kìtao kiia. 6 Nↄgbɛ̃ pì bàa lɛ̀ à tà sɛ̃̀n, guu kɛ̀ Ludaa kɛ̀kɛnɛ, lɛ wà à gwa gurↄ wàa swɛɛdo kↄ̃n baaagↄ̃ↄo guu.

7 Ben zĩ̀ fɛ̀ɛ ludambɛ, Mikaɛli kↄ̃n a malaikanↄ zĩ̀ kà kↄ̃n kwã pìo, kwã kↄ̃n a ìbanↄ zĩ̀ kàńyo. 8 Ben aↄ̃ gbãaa kɛ̃̀sã, aↄ̃ↄe vɛ̃ɛkii e ludambɛ dↄro. 9 Wà pɛ̀ kwã ìsi pìa wà à bↄ̀. Àmbe mlɛ̃̀ zii kɛ̀ wè be Ibilisi ke Setãn, anduna píngi sã̀sãri ũ. Wà à bↄ̀ wà zù tↄↄtɛ kↄ̃n a ìbanↄ lɛdo. 10 Ben ma kòto gbãaa mà ludambɛ à bè:

Wa Luda zĩ̀ blè sa,

à gbãa kↄ̃n à kpatao bↄ̀ gupuraaa,

à iko kpà kí kɛ̀ à kàa.

Zaakɛ wà pɛ̀ yãdimmaria wà à bↄ̀.

Àmbe ègↄ̃ wa gbɛ̃nↄ yakaa wa Ludanɛ fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo.

11 Wa gbɛ̃nↄ zĩ̀ blèa kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄ aru gbãaao

kↄ̃n ń sèedadekɛyão.

Aↄ̃ gì ń wɛ̃̀ndizi ai aↄ̃ gàa gào.

12 Beee yãnzi amↄa kɛ̀ á kú ludambɛɛnↄ à pↄnnaa kɛ.

Wãiyoo tↄↄtɛ kↄ̃n ísiaao,

zaakɛ Ibilisi pìtaawa kↄ̃n pↄfɛ̃ bítaomɛ,

kɛ̀ à dↄ̃ kɛ̀ gurↄↄ kɛ̀ gↄ̃̀are kpáaro yãnzi.

13 Kɛ̀ kwã è wà a zu tↄↄtɛa, ben à pɛ̀ɛ nↄgbɛ̃ kɛ̀ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì pìzi. 14 Ben wà kúu bíta dɛ̀bɛ mɛ̀n plaaa kpà nↄgbɛ̃ pìa, lɛ à vĩa à kɛ zã̀ kↄ̃n mlɛ̃̀ pìo, à tá guu kɛ̀ wà kɛ̀kɛnɛ sɛ̃̀n, lɛ wà à gwa gwe wɛ̃̀ aagↄ̃ kↄ̃n a kusuo. 15 Mlɛ̃̀ pì í pìsi nↄgbɛ̃ pì kpɛɛ lán swaa bà, lɛ ísↄ̃ e à à sɛ́, 16 ben tↄↄtɛ nↄgbɛ̃ pì mì sì, à a lɛ́ wɛ̃̀ à í kɛ̀ bↄ̀ kwã lɛ́n pì mì. 17 Ben kwã pì fɛ̃̀ nↄgbɛ̃ pìzi, à gàa zĩ̀ ká kↄ̃n à borii kɛ̀ aↄ̃ gↄ̃̀nↄ, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ Luda yã kɛ̀ Yesu à sèeda kɛ̀ kũnanↄ. 18 Kwã pì zɛna ísia lɛ́a.

13

Nↄ̀bↄ pãsĩ mɛ̀n plaaanↄ

1 Ben ma nↄ̀bↄ pãsĩ è èe bↄↄ ísiaa pì guu, à mì mɛ̀n swɛɛplaa à koba mɛ̀n kuri. Koba mɛ̀n kuri pìnↄ kífura kukuna. Dↄkɛna kↄ̃n Ludao tↄ́ kɛ̃na à mì pìnↄa. 2 Nↄ̀bↄ pãsĩ kɛ̀ má è pì bↄ̀ lán gbèka bà, à ↄↄ pãsĩ maamaa. À lɛ́ dɛ lán músu lɛ́ bà. Kwã a gbãaa kpàa kↄ̃n a kíblekitao kↄ̃n a iko bítao. 3 À mì pìnↄ doke dɛ lán wà à kari kɛ̀ ai à kà gana bà, ben à bↄ̀ pì yã̀a. À yã bↄ̀ anduna gbɛ̃ píngi saɛ, ben aↄ̃ tɛ̀zi. 4 Ben aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ kwã pìnɛ, kɛ̀ à a iko kpà nↄ̀bↄ pãsĩ pìa yãnzi. Aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ pìnɛ dↄ aↄ̃ bè: Dé bé à kà nↄ̀bↄ pãsĩ pì ũu? Dé bé eé fↄ̃ à zĩ̀ káo?

5 Wà wada yã'ona lɛ́ kpà nↄ̀bↄ pãsĩ pìa à Luda tↄ́ zaaa sío, ben wà à gbà zɛ́ à iko kɛ ai mↄ baplaa awɛɛplaa. 6 Ben à nà dↄkɛnaa kↄ̃n Ludao à à tↄ́ zaaa sì kↄ̃n à kúkiio kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú gweenↄ. 7 Wà à gbà zɛ́ à zĩ̀ ká kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ à zĩ̀ bleḿma. Wà à gbà zɛ́ dↄ àgↄ̃ iko vĩ bori píngia kↄ̃n gbɛ̃ píngio kↄ̃n boriyã píngio kↄ̃n bùsu píngio. 8 Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛnↄ é dↄnzi kɛ nↄ̀bↄ pãsĩ pìnɛ ń píngi, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ tↄ́ kú wɛ̃̀ndi takadanloonↄ. Takada pì nɛ́ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kɛ̀ wà dɛ̀ lɛ Ludaa kpɛ́ à anduna káɛ pↄ́mɛ. 9 Gbɛ̃ kɛ̀ swã vĩ à ma.

10 Gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa dìɛ wà à kũ zĩ̀zↄ ũu weé à kũmɛ.

Gbɛ̃ kɛ̀ Ludaa dìɛ wà à dɛ fɛ̃ɛdaao fɛ̃ɛdaan weé à dɛo.

Beee e oo Luda gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃gↄ̃ mɛna vĩ, aↄ̃gↄ̃ náanɛ vĩ.

11 Ben ma nↄ̀bↄ pãsĩ pãnde è èe bↄↄ tↄↄtɛn. À koba vĩ mɛ̀n plaa lán sãnɛ bↄ̀rↄ pↄ́ bà, mↄde à yã ò lán kwã bàmɛ. 12 À nↄ̀bↄ pãsĩ káakupↄ pì iko píngi kɛ̀ à wáa. À tò tↄↄtɛ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kúnnↄ dↄnzi kɛ nↄ̀bↄ pãsĩ káakupↄ kɛ̀ wà à kari kɛ̀ ai à kà gana à bↄ̀ yã̀a pìnɛ. 13 À dabuyã bítanↄ kɛ̀, baa se à tò tɛ́ bↄ̀ ludambɛ à lɛ̀ɛ tↄↄtɛa gbɛ̃nↄ wáa. 14 À gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛanↄ sã̀sã kↄ̃n dabuyã kɛ̀ wà à gbà zɛ́ à kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ káaku pì wáanↄ. À bèńnɛ aↄ̃ nↄ̀bↄ pãsĩ kɛ̀ wà à kari kɛ̀ kↄ̃n fɛ̃ɛdaao, ben à kpɛ́ bɛ̃ɛ taka kɛ. 15 Wà à gbà zɛ́ à wɛ̃̀ndi kpà nↄ̀bↄ pãsĩ taka pìa, ben nↄ̀bↄ pãsĩ taka pì yã ò à tò wà gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ gì dↄnzi kɛnɛzinↄ dɛ̀dɛ. 16 À tò wà sèeda kɛ̀ ń baade píngi ↄplaaa ke ń mì'aɛ, nɛ́ féte gbɛ̃nsi, auzikideenↄ kↄ̃n takaasideenↄ, zↄ̀nↄ kↄ̃n wɛ̃ɛnɛnↄ. 17 Gbɛ̃ kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ pì tↄ́ sèeda vĩro kesↄ̃ à tↄ́ lamba, adee é fↄ̃ à pↄ́ yá kesↄ̃ à lúro. 18 Ɔ̃ndↄ̃yãn yɛ̀. Gbɛ̃ kɛ̀ wɛ́ɛzɛ̃ɛ vĩ, à nↄ̀bↄ pãsĩ pì lamba dↄdↄ, zaakɛ gbɛ̃ntee tↄ́ lambamɛ. À lamba nɛ́ wàa aagↄ̃ kↄ̃n baaagↄ̃ awɛɛswɛɛdomɛ. (666)

14

Sãnɛ Bↄ̀rↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ à ń bónↄ

1 Ben ma Sãnɛ Bↄ̀rↄ pì è zɛna Zayↄn kpiiia. Gↄ̃ↄn bↄrↄ wàa swɛɛplaa awɛɛaagↄ̃ↄ kúo. À tↄ́ kↄ̃n à De tↄ́o kɛ̃na ń mì'aɛnↄa. 2 Ma kĩi mà à bↄ̀ ludambɛ lán ísↄ̃kana kĩi bà, lán lapatana gbãaa bà. Kĩi kɛ̀ má mà pì dɛ lán mↄrↄlɛrinↄ mↄrↄ'ↄ bà. 3 Gↄ̃ↄn bↄrↄ wàa swɛɛplaa awɛɛsiigↄ̃ↄ pìnↄↄ e lɛ̀ dufu sii kìta kↄ̃n pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄ kↄ̃n gbɛ̃nsinↄ aɛ. Gbɛ̃kee e fↄ̃ à lɛ̀ pì dàdaro, sé gbɛ̃ kɛ̀ wà ń bó anduna guu pìnↄ. 4 Aↄ̃mbe gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄe gbãsĩ kɛ kↄ̃n nↄgbɛ̃nↄroonↄ ũ, kɛ̀ aↄ̃ↄ kuu lɛzi. Aↄ̃ègↄ̃ tɛ́ Sãnɛ Bↄ̀rↄzi guu kɛ̀ è gán píngi. Wà ń bó gbɛ̃ káakunↄ ũ Ludanɛ kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄ pìo. 5 Wèe ma ziki kɛ̀ aↄ̃ ɛgɛɛ tòro, aↄ̃ↄ taari vĩro.

Yãkpaɛkɛgurↄ baarukpana

6 Ben ma malaika pãnde è èe vĩaa musumusu. À baaru nnaa kɛ̀ kuu gurↄ píngi kũna lɛ à kpá gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛnↄnɛ, bùsu píngi, bori píngi, boriyã píngi kↄ̃n gbɛ̃ píngio. 7 À ò gbãngbãn à bè: À vĩa kɛ Ludanɛ à bɛ̀ɛ línɛ, zaakɛ à yãkpaɛkɛna kↄ̃n gbɛ̃nↄo gurↄↄ kà. À dↄnzi kɛ Luda kɛ̀ musu kↄ̃n tↄↄtɛo kↄ̃n ísiaao kↄ̃n bianↄ kɛ̀nɛ.

8 Malaika plaadee tɛ́ à kpɛɛ à bè: Babilↄnu gbòro! Wɛ́tɛda bíta pì gbòro! À tò bori píngi a pãpãkɛna wɛ̃ɛ kɛ̀ è mↄ́ Luda pↄfɛ̃o mì.

9 Malaika aagↄ̃dee tɛ́ ń kpɛɛ, à ò gbãngbãn à bè: Tó gbɛ̃ dↄnzi kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ pìnɛ kↄ̃n à takao à à sèeda sì a mì'aɛa kesↄ̃ a ↄↄ, 10 àmbe eé Luda pɛ̃tɛ̃ wɛ̃ɛ kɛ̀ wà kà à pↄfɛ̃ togoon atɛ̃ɛ mi, eé wãwãa ma tɛ́ kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃o guu zaa Luda malaikanↄ kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄo aɛzĩ. 11 Aↄ̃ wɛ́ɛtãmma tɛ́sukpɛ égↄ̃ dↄ gurↄ píngi. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ pìnɛ kↄ̃n à takao aↄ̃ à tↄ́ sèeda kɛ̀nↄ ĩampana vĩro fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo. 12 Beee e oo Luda gbɛ̃nↄnɛ aↄ̃gↄ̃ mɛna vĩ, gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã kɛ̀ à dìɛnↄ kũna aↄ̃ↄe Yesu náanɛ kɛɛnↄ.

13 Ben ma kòto mà à bↄ̀ ludambɛ à bè: Ǹ kɛ̀kii kɛ̃. Aubarikadenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃é ga Dii guu zaa tiaanↄ ũ. Luda Nini bè: Lɛmɛ! Aↄ̃é kámma bo kↄ̃n ń zĩio, zaakɛ aↄ̃ maakɛna gbɛ̀ tɛ́ńzi.

Tↄↄtɛ pↄ́nↄ kɛ̃kɛ̃na

14 Ben ma ludambɛ lugu puraa è, pↄ́kee vɛ̃ɛa lán gbɛ̃ntee bà. À vura fùra kuna, à konto lɛ́nna kũna. 15 Ben malaika pãnde bↄ̀ Luda kpɛ́n à lɛ́ gbãaa zù gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna ludambɛ luguuazi à bè: Ǹ konto ká pↄ́zi ǹ kɛ̃, zaakɛ tↄↄtɛ pↄ́nↄ mà, à kà kɛ̃na. 16 Ben gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna ludambɛ luguua a konto màɛ tↄↄtɛ à tↄↄtɛ pↄ́nↄ kɛ̃̀kɛ̃.

17 Malaika pãnde bↄ̀ musu Luda kpɛ́n, à konto lɛ́nna kũna dↄ. 18 Ben malaika pãnde kɛ̀ tɛ́ iko vĩi bↄ̀ sa'okiia. À lɛ́ gbãaa zù gbɛ̃ kɛ̀ konto lɛ́ nna kũna pìzi à bè: Ǹ n konto lɛ́nnaa ká geepi kↄ̀ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛanↄzi ǹ zↄ̃zↄ̃, zaakɛ à bɛɛ mà. 19 Ben malaika pì a konto màɛ tↄↄtɛ à geepi kↄ̀nↄ zↄ̃̀zↄ̃ à kà geepi'ifɛ̃ki bíta kɛ̀ dɛ Luda pↄfɛ̃pitabↄ ũu guu. 20 Wà kɛ̀sɛ pɛ̀ɛpɛɛ geepi kↄ̀ pìnↄa wɛ́tɛ kpɛɛ, ben aru bↄ̀ɛ geepi'ifɛ̃kii guu à dàgula ai kiloo wàa do kpɛ́ basↄↄro, à lezĩ kà sↄ̃ aizi lɛ́n.

15

Kisia zãade mɛ̀n swɛɛplaaanↄ kpánzina

1 Ben ma sèeda pãnde è ludambɛ, à bíta à bↄ̀ ma saɛ. Malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄↄ kisia zãade mɛ̀n swɛɛplaaanↄ kũna. Beeen Luda é a pↄfɛ̃pitammana mì dɛo.

2 Ben ma pↄ́ke è lán sɛ̀bɛ bà, à dɛ lán dígi bà kakↄ̃ana kↄ̃n tɛ́o. Ma gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ zĩ̀ blè nↄ̀bↄ pãsĩ pìa kↄ̃n à takao kↄ̃n à tↄ́ lambaonↄ è zɛna sɛ̀bɛ kɛ̀ dɛ lán dígi bà pì saɛ, aↄ̃ mↄrↄ kɛ̀ Ludaa kpàḿmanↄ kũkũna. 3 Aↄ̃ↄe Luda zↄ̀bleri Musa lɛ̀ sii kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄ lɛ̀o wà bè:

Dii Luda Gbãapingide,

n yãkɛnanↄ bíta, aↄ̃ bↄ̀ wa saɛ.

Bori píngi Kína,

nɛɛ̀ yã kɛ a zɛ́a kↄ̃n yãpuraao.

4 Dii, dé bé à n vĩa vĩroo?

Dé bé eé gí n tↄ́ kpázii?

Zaakɛ n mɛ̀n do, ḿbe ń kú adona.

Bori píngi é mↄ́ dↄnzi kɛnnɛ,

zaakɛ n maakɛnanↄ bↄ̀ gupuraaa.

5 Beee gbɛra ma Luda kpɛ́ è wɛ̃na musu, àmbe bisakutaa kɛ̀ à doka kún ũ. 6 Ben malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ kisia mɛ̀n swɛɛplaa kũnanↄ bↄ̀ɛ kpɛ́ pì guu. Aↄ̃ táaru bisa pura fénfen kɛ̀ èe tɛ́ kɛɛ kùńla, vura asaa dↄdↄ ń kùsɛa. 7 Ben pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄ doke vura zubↄ kpà malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaa pìnↄ baadea, Luda kɛ̀ ègↄ̃ kuu gurↄ píngi pↄfɛ̃ kán à pà. 8 Luda gakui kↄ̃n a gbãaao tɛ́sukpɛ kpɛ́ pì pà. Gbɛ̃ke é fↄ̃ à gɛ̃nlo ai malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kisia mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ gàa à mì dɛ̀o.

16

Luda pↄfɛ̃ pitana andunazi

1 Ben ma kòto gbãaa mà bↄna Luda kpɛ́n, à bè malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaa pìnↄnɛ: À gá à Luda pↄfɛ̃ kɛ̀ kú zubↄ mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ guu ɛɛ andunaa. 2 À káakudee gàa à a zubↄ ɛ̀ɛ andunaa. Ben bↄ̀gĩi zaa pãsĩnↄ bↄ̀ gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ nↄ̀bↄ pãsĩ sèeda vĩ, kɛ̀ aↄ̃è dↄnzi kɛ à takanɛnↄa.

3 À plaadee a zubↄ ɛ̀ɛ ísiaaa. Ben ísia'i gↄ̃̀ lán gɛ̀ aru bà, pↄ́ bɛ̃ɛ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú à guunↄ gàga píngi.

4 À aagↄ̃dee a zubↄ ɛ̀ɛ swaanↄ kↄ̃n bianↄa, ben í pìnↄ lì aru ũ. 5 Ben má mà malaika kɛ̀ í iko vĩi bè:

Kuadonade, mmↄn kɛ̀ ń kuu yãa,

bensↄ̃ ń kuu kↄ̃n a tiaao,

n yãkpaɛ kɛ̀ńyo a zɛ́amɛ.

6 Aↄ̃ n gbɛ̃nↄ kↄ̃n n annabinↄ aru kwɛ̀ɛ,

ben n aru kpàḿma aↄ̃ↄ mì.

À kↄ̃ sìńyo lɛ.

7 Ben ma kòto mà bↄna sa'okiia à bè:

Lɛmɛ, Dii Luda Gbãapingide,

n yãkpaɛ kɛ̀ńyo a zɛ́amɛ,

bensↄ̃ ń yãpuraa vĩ.

8 À siigↄ̃dee a zubↄ ɛ̀ɛ ↄfãntɛ̃a, à tò à tɛ́ gbɛ̃nteenↄ kpàta. 9 À puusu gbãaa ń pá, ben aↄ̃ Luda kɛ̀ kisia beeenↄ iko vĩ tↄ́ zaaa sì. Aↄ̃ↄe nↄ̀sɛ liɛ wà bɛ̀ɛ línɛro.

10 À sↄↄrodee a zubↄ ɛ̀ɛ nↄ̀bↄ pãsĩ kíblekitaa, ben gusiaa dà à kpatala. Gbɛ̃nↄↄ e ń lɛ́ yãakↄ̃tɛ wãwãa guu, 11 ben aↄ̃ Luda Musude tↄ́ zaaa sì aↄ̃ wãwã kↄ̃n ń bↄ̀gĩio yãnzi. Aↄ̃ↄe nↄ̀sɛ liɛ wà kpɛɛ lì ń yãkɛnanↄnɛro.

12 À swɛɛdodee a zubↄ ɛ̀ɛ swadaa kɛ̀ wè be Yuflatia, ben swaa pì í bàba, ben zɛ́ bↄ̀ ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa kínanↄnɛ. 13 Ben ma zĩnnↄ è mɛ̀n aagↄ̃ lán blↄ̀nↄ bà aↄ̃ↄe bↄↄ kwã kↄ̃n nↄ̀bↄ pãsĩo kↄ̃n annabi ɛgɛɛo lɛ́n. 14 Zĩn dabuyãkɛrinↄmɛ. Aↄ̃ↄe gaa anduna píngi kínanↄ kiia, lɛ wà ń kakↄ̃a aↄ̃ zĩ̀ ká Luda Gbãapingide gurↄ bíta zĩ yãnzi. 15 À ma! Mɛ́ mↄ́ lán kpãi bàmɛ. Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ a wɛ́ɛ gↄ̃ dↄↄ ũ, à a pↄ́kãsãanↄ dana, lɛ àton bↄ bũu wà à bũukɛɛ ero yãnzi. 16 Ben zĩn pìnↄ kína pìnↄ kàkↄ̃a guu kɛ̀ wè be kↄ̃n Eberu yão Amagɛdↄ̃.

17 À swɛɛplaadee a zubↄ ɛ̀ɛ ĩaa. Ben kòto gbãaa bↄ̀ kìta kiia Luda kpɛ́n à bè: À kɛ̀n gwe. 18 Lou e pii, èe vĩi èe pũtãa. Tↄↄtɛ nìgãnigã pãsĩpãsĩ. Zaa lán wà gbɛ̃ntee kàɛ tↄↄtɛ nà, à taka borii e kɛ zikiro, à pãsĩ kɛ̀ bíta. 19 Wɛ́tɛda tↄ́dee kpàatɛkↄ̃rɛ lɛo aagↄ̃, ben bori píngi wɛ́tɛdaanↄ gbòro. Wɛ́tɛda tↄ́de Babilↄnu yã dↄ̀ Ludan, ben à a pↄfɛ̃ pãsĩ wɛ̃ togoo kpàa à mì. 20 Ísia luannↄ gɛ̃̀ zɛ́la píngi, wèe wɛ́ɛ si kpiiinↄlɛ dↄro. 21 Lougbɛ bítanↄ bↄ̀ ludambɛ, aↄ̃ kà kiloo baplaa. Aↄ̃ sìsi gbɛ̃nteenↄa, ben aↄ̃ Luda tↄ́ zaaa sì lougbɛ kisiadee pì yãnzi, zaakɛ kisia pì pãsĩ maamaa.

17

Kaarua kɛ̀ di nↄ̀bↄ pãsĩa

1 Malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ zubↄ mɛ̀n swɛɛplaa kũna pìnↄ doke bèmɛ: Ǹ mↄ́ mà yã kɛ̀ eé wí kaarua tↄ́dee kɛ̀ vɛ̃ɛna swaa pariinↄa ↄdↄannɛ. 2 Anduna kínanↄ pãpãa kɛ̀o, anduna gbɛ̃nↄ à pãpãkɛna wɛ̃ɛ mì wà kã̀. 3 Luda Nini mↄnama guu malaika pì gàamao gbáan. Ben ma nↄgbɛ̃ ke è dina nↄ̀bↄ pãsĩ tɛ̃aaa. Dↄkɛna kↄ̃n Ludao tↄ́nↄ fĩfĩa, à mì mɛ̀n swɛɛplaa, à koba mɛ̀n kuri. 4 Nↄgbɛ̃ pì bisa gaarura'ide kↄ̃n à wɛ́ɛ tɛ̃adeeo yina, à zãblebↄ kɛ̀ wà pì kↄ̃n vuraonↄ dana kↄ̃n gbɛ̀ bɛ̀ɛdeenↄ kↄ̃n òsonↄ. À vura togo kũna, tɛ̃̀ pↄ́nↄ kↄ̃n à pãpãkɛna gbãsĩnↄ kán à pà. 5 Wà tↄ́ asiidee kɛ̃̀ à mì'aɛa wà bè:

Wɛ́tɛda tↄ́de Babilↄnu,

kaaruanↄ kↄ̃n anduna tɛ̃̀ pↄ́nↄ da.

6 Má è nↄgbɛ̃ pì Luda gbɛ̃ kɛ̀ wà ń dɛ́dɛ Yesu sèedakɛna yãnzinↄ aru mì à kã̀ èe à dɛɛ.

Kɛ̀ ma à è, à yã bↄ̀ ma saɛ maamaa. 7 Ben malaika pì ma la à bè: Bↄ́yãnzin à yã bↄ̀ n saɛzi? Mɛ́ nↄgbɛ̃ pì asii onnɛ kↄ̃n nↄ̀bↄ pãsĩ kɛ̀ à à sɛna asiio, kɛ̀ à mì mɛ̀n swɛɛplaa à koba mɛ̀n kuri pì. 8 Nↄ̀bↄ pãsĩ kɛ̀ ń è pì kuu yã, ben à kuu tia dↄro, bensↄ̃ eé bↄ gɛ̀wãa wɛ̀ɛ zòoto guu à mì pɛ́ kaatɛnaa. Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ kú tↄↄtɛa, kɛ̀ aↄ̃ tↄ́ kú wɛ̃̀ndi takadan zaa anduna daɛgurↄↄaroonↄ, tó aↄ̃ nↄ̀bↄ pãsĩ kɛ̀ kuu yã, ben à kuu tia dↄro, mↄde eé ɛara à mↄ́ pì è, à yã é bↄ ń saɛ. 9 Laasuudee kɛ̀ ↄ̃ndↄ̃ↄ vĩ yãn yɛ̀. Mì mɛ̀n swɛɛplaaa pìnↄ nɛ́ sĩ̀sĩ mɛ̀n swɛɛplaaa kɛ̀ nↄgbɛ̃ pì vɛ̃ɛnaanↄmɛ. Kí gↄ̃ↄn swɛɛplaaanↄmɛ dↄ. 10 Aↄ̃ gↄ̃ↄn sↄↄroo lɛ̀ɛ, gbɛ̃ doo kuu, gbɛ̃ doo kpɛ́. Tó à mↄ̀, eé gì kɛro. 11 Nↄ̀bↄ pãsĩ kɛ̀ kuu yã, ben à kuu tia dↄroo pì nɛ́ kína sↄraagↄ̃deemɛ. Gↄ̃ↄn swɛɛplaaa pìnↄ dokemɛ dↄ. Èe mì pɛɛ kaatɛnaa. 12 Koba mɛ̀n kuri kɛ̀ ń è pìnↄ nɛ́ kí gↄ̃ↄn kuri kɛ̀ aↄ̃ↄe kpata ble kↄ̀roonↄmɛ. Mↄde aↄ̃é kí ble gurↄ zaka féte guu kↄ̃n nↄ̀bↄ pãsĩo lɛdo. 13 Aↄ̃ gↄ̃ↄn kuri pìnↄ lɛ́ dↄ̃nkↄ̃mɛ. Aↄ̃é ń gbãa kↄ̃n ń ikoo kpá nↄ̀bↄ pãsĩ pìa. 14 Aↄ̃é zĩ̀ ká kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄo, mↄde eé zĩ̀ bleḿma, zaakɛ diinↄ Diimɛ, kínanↄ Kínamɛ. À gbɛ̃ náanɛdee kɛ̀ à ń sísi à ń sɛ́nↄↄ kúo. 15 Ben malaika pì bèmɛ: Swaa kɛ̀ ń è kaarua vɛ̃ɛnaḿmanↄ nɛ́ gbɛ̃nↄ kↄ̃n pariinↄ kↄ̃n boriinↄ kↄ̃n boriyãnↄmɛ. 16 Nↄ̀bↄ pãsĩ kↄ̃n koba mɛ̀n kuri kɛ̀ ń è pìnↄ é za kaarua pìn. Aↄ̃é à kaatɛ aↄ̃ à tó bũu. Aↄ̃é à só aↄ̃é tɛ́ sↄ̃a. 17 Zaakɛ Luda a pↄyezi dàńnɛ ń swɛ̃̀n aↄ̃ lɛdolɛ kɛmɛ. Aↄ̃é ń kpata kpá nↄ̀bↄ pãsĩ pìa ai Luda yã gá papao. 18 Nↄgbɛ̃ kɛ̀ ń è pì nɛ́ wɛ́tɛda tↄ́dee kɛ̀ iko vĩ anduna kínanↄamɛ.

18

Babilↄnu lɛɛna

1 Beee gbɛra ma malaika pãnde è bↄna ludambɛ. À iko bíta vĩ, à gakui anduna pù. 2 À wii gbãaa lɛ̀ à bè:

Babilↄnu lɛ̀ɛ, wɛ́tɛda tↄ́dee pì lɛ̀ɛ.

À gↄ̃̀ zĩnnↄ kúkii ũ, tãa bori píngi tò ũ,

bãa kɛ̀ wè ń tɛ̃̀ bo wà zańgunↄ bɛɛ ũ.

3 Zaakɛ bori píngi à pãpãkɛna wɛ̃ɛ

kɛ̀ è mↄ́ Luda pↄfɛ̃o mì.

Anduna kínanↄ pãpãa kɛ̀o,

ben anduna laatarinↄ kɛ̀ auzikideenↄ ũ

à nnamana bíta guu.

4 Ben ma kòto pãnde mà bↄna ludambɛ à bè:

À bↄɛ à guu ma gbɛ̃nↄ,

lɛ a ↄↄ tóngↄ̃ kú à durunnↄ guu

yã kɛ̀ weé mↄ́nɛnↄ tón a lero yãnzi.

5 Zaakɛ à durunnↄ gbã̀ à zↄ̃̀ ludambɛɛa,

ben à dàkɛnanↄ dↄ̀ Ludan.

6 À fĩa bonɛ yã kɛ̀ à kɛ̀ńnɛa,

à kɛnɛ à yãkɛnaa lɛo plaa.

À pↄfɛ̃ wɛ̃ kánɛ a togoon

dɛ pↄ́ kɛ̀ à kàńnɛla lɛo plaa.

7 À wãwã kↄ̃n wɛ̃ndaao kpázi,

lán à tↄ́ kɛ̀ nnamana guu lɛ́n nà.

Zaakɛ è be a swɛ̃̀ guu,

kínan a ũ vɛ̃ɛna a kìtaa,

gyaanↄ takaasideen a ũro,

é sósobi kɛ zikiro.

8 Beee yãnzi kisia kɛ̀kiinↄ é à le gurↄ dozi,

gagyã kↄ̃n wɛ̃ndaao kↄ̃n nↄaao.

Tɛ́ bé eé à kpáta,

zaakɛ Dii Luda à yãkpaɛkɛri gbãa.

9 Anduna kína kɛ̀ aↄ̃ pãpãa kɛ̀o aↄ̃ nnaa màonↄ, tó aↄ̃ à tɛ́kũna luguu è, aↄ̃é ↄ́ↄ dↄ aↄ̃é kpãngeda kɛ. 10 Aↄ̃é zɛ kãa vĩa guu wãwãa kɛ̀ wà kpàzi yãnzi aↄ̃ be:

Wãiyoo, wãiyoo, wɛ́tɛda bíta!

Wɛ́tɛda ikode Babilↄnu!

Yã mↄ̀ à vɛ̃̀ɛmma gurↄ do gↄ̃ↄↄ́?

11 Anduna laatarinↄ é ↄ́ↄ dↄ se, aↄ̃é sósobi kɛnɛ, kɛ̀ gbɛ̃ke é ń laa kɛ̀kiinↄ lúḿma dↄro yãnzi: 12 Vura, kondogi, gbɛ̀ bɛ̀ɛdeenↄ, òsonↄ, bisa ↄↄdeenↄ, bisa tɛ̃a kↄ̃n à gaarura'ideenↄ, siliki, lí maa bori pínginↄ, pↄ́ kɛ̀ wè kɛ kↄ̃n wesaswaaonↄ kↄ̃n lí bɛ̀ɛdeenↄ kↄ̃n mↄ̀gotɛ̃nↄ kↄ̃n mↄ̀sinↄ kↄ̃n gbɛ̀ puraanↄ píngi, 13 lítɛɛ gũ nnannaanↄ, dò pↄ́nↄ, tuaetitinↄ, lí'ↄ gũ nnannaanↄ, geepiwɛ̃ɛ, nↄ́si, flawa, pↄ́wɛɛnↄ, zùnↄ, sãanↄ, sↄ̃nↄ kↄ̃n ń góronↄ, zↄ̀nↄ kↄ̃n gbɛ̃ntee wɛ̃̀ndinↄ. 14 Weé benɛ: Pↄ́ maaa kɛ̀ nɛɛ̀ à ni dɛɛnↄ yã̀amma píngi. N nnamana kↄ̃n n gakuio pìtingu píngi, nɛ́ e ziki dↄro.

15 Laatari kɛ̀ aↄ̃ kɛ̀ auzikideenↄ ũ wɛ́tɛdaa pì gãzĩnↄ é zɛ kãa vĩa guu wãwãa kɛ̀ wà kpàzi yãnzi. Aↄ̃é ↄ́ↄ dↄ wà sósobi kɛ 16 aↄ̃ be:

Wãiyoo, wãiyoo wɛ́tɛda tↄ́de!

À táaru bisa yì yã

kↄ̃n bisa gaarura'ideeo kↄ̃n à wɛ́ɛ tɛ̃adeeo.

À zãblebↄ kɛ̀ wà pì kↄ̃n vuraonↄ dà yã

kↄ̃n gbɛ̀ bɛ̀ɛdeenↄ kↄ̃n òsonↄ.

17 À auziki píngi kàatɛ gurↄ do gↄ̃ↄ.

Góro'itɛ diinↄ kↄ̃n táa'orinↄ kↄ̃n góro gbɛ̃nↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃è zĩi kɛ ísiaalaanↄ é zɛ zã̀azã ń píngi. 18 Tó aↄ̃ wɛ́tɛdaa pì tɛ́kũna luguu è, aↄ̃é wii lɛ́ wà be: Wɛ́tɛda kee kuu yã kɛ̀ à bíta kà wɛ́tɛdaa kɛ̀kii ũro. 19 Aↄ̃é ↄ́ↄ dↄ aↄ̃é kpãngeda kɛ, aↄ̃é sósobi kɛ aↄ̃é wii lɛ́ wà be:

Wãiyoo, wãiyoo wɛ́tɛda tↄ́de!

Gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ góro'itɛ vĩ ísiaalaanↄ píngi

kɛ̀ auzikideenↄ ũ wɛ́tɛdaa pì auziki kɛ̀ dìn sàabu,

ben à gↄ̃̀ bɛzĩ ũ gurↄ do gↄ̃ↄ.

20 À pↄnnaa kɛ à yã musu ludambɛdeenↄ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ kↄ̃n à zĩ̀rinↄ kↄ̃n à annabinↄ, zaakɛ Luda bé à gɛ̃ɛ bòaare.

21 Ben malaika gbãadee gbɛ̀ kɛ̀ kà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ ũu sɛ̀ à zù ísiaa guu à bè:

Lɛn weé wɛ́tɛda tↄ́de Babilↄnu zun lɛ kↄ̃n gbãaao,

weé wɛ́tɛdaa pì e ziki dↄro.

22 Weé mↄrↄ ke gã̀gã'ↄ

ke kure ke kãkãki'ↄ ma n guu ziki dↄro.

Weé ↄzĩkɛri ke e n guu ziki dↄro.

Weé wísilↄgbɛ kĩi ma n guu ziki dↄro.

23 Weé fitia gupuraa e n guu ziki dↄro.

Weé nↄsɛkĩi ma n guu ziki dↄro.

N laatarinↄ nɛ́ anduna gbɛ̃nsinↄmɛ yã,

n pↄ́ dà bori píngia n ń mì lìɛ.

24 Wà annabinↄ kↄ̃n Luda gbɛ̃nↄ aru è à guu kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ wà ń dɛ́dɛ anduna guunↄ ń píngi.

19

Pↄnnakɛna ludambɛ

1 Beee gbɛra ma kòto gbãaa mà ludambɛ lán parii yã'ona bà à bè:

Aleluya!

Wa Luda bé à zĩ̀ blè!

Àmbe gakui kↄ̃n gbãaao vĩ ado,

2 zaakɛ è yãkpaɛ kɛ a zɛ́a kↄ̃n yãpuraaomɛ.

À yãkpaɛ kɛ̀ kↄ̃n kaarua tↄ́dee

kɛ̀ anduna yàka kↄ̃n a pãpãkɛnao.

À a zↄ̀blerinↄ dɛdɛna gɛ̃ɛ bòa.

3 Aↄ̃ bè dↄ:

Aleluya!

À tɛ́sukpɛ égↄ̃ dↄ gurↄ píngimɛ.

4 Gbɛ̃nsi gↄ̃ↄn baro awɛɛsiigↄ̃ↄnↄ kↄ̃n pↄ́ bɛ̃ɛ mɛ̀n siigↄ̃ↄnↄ dàɛdaɛ wà dↄnzi kɛ̀ Luda kɛ̀ vɛ̃ɛna a kìtaanɛ aↄ̃ bè:

Aami! Aleluya!

Sãnɛ Bↄ̀rↄ nↄsɛpↄblee

5 Ben ma kòto mà bↄna kìta pì kiia à bè:

À wa Luda tↄ́ kpá amↄa à zↄ̀blerinↄ a píngi,

amↄa kɛ̀ á à vĩa vĩinↄ nɛ́ féte gbɛ̃nsi.

6 Ben ma kòto mà lán pari yã'ona bà, lán ísↄ̃kana kĩi bà, lán lapatana gbãaa bà à bè:

Aleluya!

Dii wa Luda Gbãapingide nà kíblenaa.

7 Wà pↄnnaa kɛ wà yáa dↄ wà à tↄ́ kpá,

zaakɛ Sãnɛ Bↄ̀rↄ nↄsɛgurↄↄ kà,

à nↄↄ sorumi mà.

8 Wà táaru bisa pura fénfen kɛ̀ èe tɛ́ kɛɛ kpàa à yi.

Táaru bisa pì nɛ́ Luda gbɛ̃nↄ yãmaaakɛnanↄmɛ.

9 Malaika bèmɛ: Ǹ kɛ̃. Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ wà ń sísi Sãnɛ Bↄ̀rↄ pì nↄsɛpↄbleeanↄ ũ. À bèmɛ dↄ: Luda yã yãpuraan gwe. 10 Ma daɛ à aɛzĩ lɛ mà dↄnzi kɛnɛ, ben à bèmɛ: Ǹ beee tó. Ǹ dↄnzi kɛ Ludanɛ. N zↄ̀bleri daan ma ũ kↄ̃n n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ yã kɛ̀ Yesu à sèeda kɛ̀ kũnanↄ. Zaakɛ yã kɛ̀ Yesu à sèeda kɛ̀n annabikɛyã'ona mì ũ.

Kirisi mↄna dina sↄ̃ puraaa

11 Ben ma ludambɛɛ è wɛ̃kↄ̃ana, ben sↄ̃ puraa bↄ̀, gbɛ̃ kɛ̀ dia tↄ́n Náanɛde Yãpurade. È yãkpaɛ kɛńyo, è zĩ̀ káńyo a zɛ́a. 12 À wɛ́ɛ dɛ lán tɛ́vura bà, à kífura kukuna pari. Tↄ́ ke kɛ̃na à mì'aɛa, gbɛ̃ke tↄ́ pì yáasi dↄ̃ro, séde àpi. 13 À uta kɛ̀ wà dà aru guu dana. À tↄ́n Luda Yã. 14 Ludambɛ zĩ̀kpɛɛnↄↄ tɛ́zi, aↄ̃ↄ didi sↄ̃ puraanↄa kↄ̃n táaru bisa pura fénfen-o dadana. 15 Fɛ̃ɛda lɛ́ nnaa e bↄↄ à lɛ́n, lɛ à boriinↄ lɛ́o. Eé kí bleḿma kↄ̃n mↄ̀ gòo eé kɛ̀sɛ pɛ́ɛ geepi bɛɛnↄa geepi'ifɛ̃kii guu, àmbe Luda Gbãapingide pↄfɛ̃ pãsĩ ũ. 16 Wà tↄ́ kɛ̀kii kɛ̃̀ à utaa kↄ̃n à gbádaao:

Kínanↄ Kína, diinↄ Dii.

17 Ben ma malaika è à zɛna ↄfãntɛ̃n. À lɛ́ gbãaa zù bãa kɛ̀ aↄ̃ↄe vĩaa musumusunↄzi píngi à bè: À mↄ́ à kakↄ̃a à pↄ́ble bíta kɛ̀ Ludaa kɛ̀aree ble, 18 lɛ à e à kínanↄ gɛ̀ só kↄ̃n soza gbɛ̃nsinↄ kↄ̃n gbãadeenↄ kↄ̃n sↄ̃nↄ kↄ̃n ń dìrinↄ kↄ̃n gbɛ̃ píngio, wɛ̃ɛnɛnↄ kↄ̃n zↄ̀nↄ, nɛ́ féte gbɛ̃nsi. 19 Ben ma nↄ̀bↄ pãsĩ è kↄ̃n anduna kínanↄ kↄ̃n ń zĩ̀kpɛɛnↄ, aↄ̃ kↄ̃ kàkↄ̃a wà zĩ̀ ká kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ di sↄ̃a pìo kↄ̃n à zĩ̀kpɛɛnↄ. 20 Wà nↄ̀bↄ pãsĩ pì kũ̀ lɛdo kↄ̃n annabi ɛgɛɛ kɛ̀ dabuyãnↄ kɛ̀ à aɛo. Dabuyã pìnↄn à gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ nↄ̀bↄ pãsĩ sèeda vĩ aↄ̃ dↄnzi kɛ̀ à takanɛnↄ sã̀são. Wà ń zú tɛ́ sɛ̀bɛ kɛ̀ è kũ kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃o guu bɛ̃ɛ aↄ̃ plaa ń píngi. 21 Gbɛ̃ kɛ̀ di sↄ̃a gbɛ̃ kpaaanↄ dɛ̀dɛ kↄ̃n fɛ̃ɛdaa kɛ̀ bↄ̀ à lɛ́ guuo, ben bãanↄ ń gɛ̀nↄ blè aↄ̃ kã̀ píngi.

20

Kirisi kíblena anduna guu wɛ̃̀ wàa sↄↄro

1 Ben ma malaika è bↄna ludambɛ à gɛ̀wãa wɛ̀ɛ zòoto mↄ̀nɛ kũna kↄ̃n mↄ̀kyako gbèreo. 2 À kwã kɛ̀ dɛ mlɛ̃̀ zii ũu kɛ̀ wè be Ibilisi ke Setãn kũ̀, ben à mↄ̀ kàa ai wɛ̃̀ wàa sↄↄro. 3 Malaika pì à zù gɛ̀wãa wɛ̀ɛ zòoto pì guu, à gbà tàtaàlɛ à kwado sìkↄ̃rɛa, lɛ àton boriinↄ sãsãro ai wɛ̃̀ wàa sↄↄroo pì gá papao. Beee gbɛra weé à gbarɛ féte.

4 Ben ma kìtanↄ è kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ vɛ̃ɛnaanↄ. Wà ń gbá zɛ́ aↄ̃ yãkpaɛ kɛ kↄ̃n gbɛ̃nↄo. Ma gbɛ̃ kɛ̀ wà ń mì zↄ̃̀ Luda yã kɛ̀ Yesu a sèeda kɛ̀ ona yãnzinↄ è. Aↄ̃ↄe dↄnzi kɛ nↄ̀bↄ pãsĩ ke à takanɛro. Aↄ̃ↄe à sèeda kɛ ń mì'aɛ ke ń ↄↄaro. Aↄ̃ fɛ̀ɛ bↄna gaan aↄ̃ kí blè kↄ̃n Kirisio wɛ̃̀ wàa sↄↄro. 5 Gɛ̀nↄ fɛɛna káakupↄn gwe. Gɛ̀ kpaaanↄↄ e fɛɛro ai wɛ̃̀ wàa sↄↄroo pì gàa à pàpao. 6 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ baka kú gɛ̀nↄ fɛɛna káakupↄ guunↄ ũ, aↄ̃ↄ kú adona. Ga plaade iko vĩḿmaro. Aↄ̃égↄ̃ dɛ Luda kↄ̃n Kirisio gbã̀gbãrinↄ ũmɛ, aↄ̃égↄ̃ kí bleeo ai wɛ̃̀ wàa sↄↄro.

Setãn zuna tɛ́n

7 Tó wɛ̃̀ wàa sↄↄroo pì pàpa, weé Setãn bↄ wà à gbarɛ. 8 Eé gá borii kɛ̀ aↄ̃ↄ kú anduna gooda siigↄ̃ↄanↄ sãsa, Gↄgu kↄ̃n Magↄguo, eé ń kakↄ̃a lɛ aↄ̃ zĩ̀ ká. Aↄ̃ↄ pari lán ísialɛ bùsu'ãatɛ̃ bà. 9 Aↄ̃ dà andunala aↄ̃ lìga Luda gbɛ̃nↄ bùrazi kↄ̃n wɛ́tɛdaa kɛ̀ Ludaa yezio, mↄde tɛ́ bↄ̀ ludambɛ à ń kpáta. 10 Wà Ibilisi kɛ̀ ń sãsã sɛ̀ wà zù tɛ́ sɛ̀bɛ kɛ̀ è kũ kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃o guu, guu kɛ̀ wà nↄ̀bↄ pãsĩ kↄ̃n annabi ɛgɛɛo zùn. Aↄ̃égↄ̃ wãwãa kɛɛ fãantɛ̃ kↄ̃n gwãavĩo gurↄ píngi.

Yãkpaɛ zãade kɛna

11 Ben ma kíblekita pura bíta è kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛao. Tↄↄtɛ kↄ̃n musuo gusii lɛ̀ à aɛ, guu kúńnɛ dↄro. 12 Ben ma gɛ̀wãadeenↄ è, nɛ́ féte gbɛ̃nsi, aↄ̃ↄ zɛna kìta pì aɛ. Wà takadanↄ wɛ̃̀wɛ̃, ben wà takada pãnde wɛ̃̀ dↄ wɛ̃̀ndi takada ũ. Wà yãkpaɛ kɛ̀ kↄ̃n gɛ̀wãadeenↄ aↄ̃ yãkɛnaa lán à kɛ̃na takada pìnↄ guu nà. 13 Ísiaa gɛ̀wãadee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú a guunↄ kpà. Ga kↄ̃n gɛ̀wãao gɛ̀wãadee kɛ̀ aↄ̃ↄ kú ń guunↄ kpà se. Ben wà yãkpaɛ kɛ̀ kↄ̃n baadeo a yãkɛnaa. 14 Wà ga kↄ̃n gɛ̀wãao zù tɛ́ sɛ̀bɛ guu. Tɛ́ sɛ̀bɛ pì nɛ́ ga plaadeemɛ. 15 Gbɛ̃ kɛ̀ wèe ń tↄ́ e wɛ̃̀ndi takada guuroonↄn wà ń zú tɛ́ sɛ̀bɛ pì guu.

21

Tↄↄtɛ dufu kↄ̃n musu dufuo

1 Ben ma tↄↄtɛ dufu kↄ̃n musu dufuo è, zaakɛ tↄↄtɛ káakupↄ kↄ̃n musu káakupↄo gɛ̃̀tɛ, bensↄ̃ ísiaa kuu dↄro. 2 Ben ma Luda wɛ́tɛda Yerusalɛmu dufu è bↄna musu Luda kiia èe pitaa. Wà kɛ̀kɛ lán nↄgbɛ̃ kɛ̀ à zãkɛna sorumi mà bà. 3 Ben ma kòto gbãaa mà bↄna kíblekita kiia à bè: Luda vɛ̃̀ɛ kↄ̃n gbɛ̃nteenↄ sa, eégↄ̃ kúńyo, aↄ̃égↄ̃ dɛ à gbɛ̃nↄ ũ. Luda pì égↄ̃ kúńyo a zĩnda ń Luda ũ. 4 Eé ń wɛ́ɛ'i gogońnɛ píngi. Gaa égↄ̃ kuu dↄro ke sósobi ke ↄ́ↄdↄna ke wãwãa, zaakɛ yã ziinↄ gɛ̃̀tɛ.

5 Ben gbɛ̃ kɛ̀ vɛ̃ɛna kìtaa bè: Ǹ ma! Mɛ́ɛ pↄ́ píngi kɛɛ dufu. Ben à bèmɛ: Ǹ kɛ̃, zaakɛ yã kɛ̀nↄ náanɛ vĩ, bensↄ̃ yãpuraamɛ. 6 Ben à bèmɛ: À kɛ̀n gwe. Mámbe Alafa kↄ̃n Omɛgao ũ, Naana kↄ̃n Mìdɛnao. Gbɛ̃ kɛ̀ ímii e à dɛɛ, mɛ́ à gba bia í wɛ̃̀ndidee. 7 Gbɛ̃ kɛ̀ zĩ̀ blè bé eégↄ̃ pↄ́ kɛ̀nↄ vĩ píngi. Mɛ́gↄ̃ dɛ à Luda ũ, eégↄ̃ dɛ ma nɛ́ ũ. 8 Mↄde vĩadeenↄ kↄ̃n náanɛsaideenↄ kↄ̃n zaakɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃dɛrinↄ kↄ̃n zinakɛrinↄ kↄ̃n ɛ̃zɛ̃deenↄ kↄ̃n tãagbãgbãrinↄ kↄ̃n mↄnafikideenↄ píngi, aↄ̃ baka égↄ̃ dɛ tɛ́ sɛ̀bɛ kɛ̀ è kũ kↄ̃n ↄfãntɛ̃gbↄ̃o ũmɛ. Ga plaadeen gwe.

Yerusalɛmu dufu

9 Malaika gↄ̃ↄn swɛɛplaaa kɛ̀ aↄ̃ↄ zubↄ mɛ̀n swɛɛplaa kũna, kisia zãade mɛ̀n swɛɛplaaa kán à pà pìnↄ doke mↄ̀ à bèmɛ: Ǹ mↄ́ mà Sãnɛ Bↄ̀rↄ nↄ dufu ↄdↄannɛ. 10 Luda Nini mↄnama guu malaika pì ma sɛ à gàamao kpii bíta lezĩa. À Luda wɛ́tɛda Yerusalɛmu ↄ̀dↄamɛ bↄna musu Luda kiia, èe pitaa. 11 Èe tɛ́ kɛɛ kↄ̃n Luda gakuio èe pii lán gbɛ̀ bɛ̀ɛdee bà, lán dayamↄ bà. 12 À bĩi bíta lezĩ vĩ. À gãnu mɛ̀n kuri awɛɛplaamɛ, malaika gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄↄ zɛzɛnan. Isaraili bori mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄ tↄ́ kɛ̃na gãnu pìnↄa. 13 Gãnu mɛ̀n aagↄ̃ↄ kú ↄfãntɛ̃bↄɛ kpa, mɛ̀n aagↄ̃ↄ kú gu'igbãroo kpa, mɛ̀n aagↄ̃ↄ kú sↄↄmɛtɛ kpa, mɛ̀n aagↄ̃ↄ kú ↄfãntɛ̃gɛ̃kpɛn kpa. 14 Wà bĩi pì ɛ̃ɛ dàɛ gbɛ̀ mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄa. Sãnɛ Bↄ̀rↄ zĩ̀ri gↄ̃ↄn kuri awɛɛplaaanↄ tↄ́ kɛ̃na gbɛ̀ pìnↄa.

15 Malaika kɛ̀ èe yã oomɛ pↄ́yↄ̃bↄ kɛ̀ wà pì kↄ̃n vurao kũna, lɛ à wɛ́tɛdaa pì yↄ̃o kↄ̃n à gãnunↄ kↄ̃n à bĩio. 16 Wɛ́tɛdaa pì gooda siigↄ̃mɛ, à gbã̀a kↄ̃n à yàasao sáamɛ. Ben à wɛ́tɛdaa pì yↄ̃̀ kↄ̃n pↄ́yↄ̃bↄ pìo. À gbã̀a nɛ́ kiloo wàa kuri awɛɛplaamɛ. À gbã̀a kↄ̃n à yàasao kↄ̃n à lezĩo píngi sáamɛ. 17 À à bĩi yↄ̃̀ dↄ, à lezĩ gã̀sãsuu baswɛɛplaa awɛɛsiigↄ̃. Malaika pì yↄ̃̀ gbɛ̃ntee gã̀sãsuu gbã̀a lɛ́mmɛ. 18 Wà bĩi pì kɛ̀ kↄ̃n dayamↄo. Wɛ́tɛdaa pì nɛ́ vuramɛ atɛ̃ɛ wásawasa lán dígi bà. 19 Wà gbɛ̀ kɛ̀ wà wɛ́tɛdaa pì bĩi dàɛa kɛ̀kɛ kↄ̃n gbɛ̀ bɛ̀ɛde bori sãnda píngio.

Wà gbɛ̀ káakupↄ kɛ̀kɛ kↄ̃n dayamↄo,

à plaadee kↄ̃n safiao,

à aagↄ̃dee kↄ̃n agatao,

à siigↄ̃dee kↄ̃n ɛmɛradio,

20 à sↄↄrodee kↄ̃n onisio,

à swɛɛdodee kↄ̃n kaanɛliao,

à swɛɛplaadee kↄ̃n kisolitio,

à sↄraagↄ̃dee kↄ̃n bɛrilio,

à kɛ̃ndodee kↄ̃n topazao,

à kuridee kↄ̃n kisopazao,

à kuri awɛɛdodee kↄ̃n yasintio,

à kuri awɛɛplaadee kↄ̃n amɛtisio.

21 Gãnu mɛ̀n kuri awɛɛplaaa pìnↄ nɛ́ òso mɛ̀n kuri awɛɛplaaanↄmɛ. Wà ń píngi kɛ̀ kↄ̃n òsoo mɛ̀n doodo. Wɛ́tɛdaa pì zɛ́da nɛ́ vuramɛ atɛ̃ɛ, wè guu en lán dígi bà.

22 Mɛ́ɛ Luda kpɛ́ e wɛ́tɛdaa pì guuro, zaakɛ Dii Luda Gbãapingide kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄon kpɛ́ pì ũ. 23 Wɛ́tɛdaa pì bà kú kↄ̃n ↄfãntɛ̃ ke mↄvura gupunaoro. Luda gakui bé è wɛ́tɛdaa pì pu, bensↄ̃ Sãnɛ Bↄ̀rↄ dɛ à fitia ũ. 24 Boriinↄ é táa o à gupuraazi, anduna kínanↄ é gɛ̃n kↄ̃n ń auzikinↄ. 25 À gãnunↄ égↄ̃ tatana fãantɛ̃ zikiro, gwãavĩ égↄ̃ kú gwe sↄ̃ro. 26 Weé gɛ̃n kↄ̃n boriinↄ auzikinↄ kↄ̃n ń pↄ́ ↄↄdeenↄ. 27 Mↄde pↄ́ gbãsĩ ke é gɛ̃nlo ke wíyãkɛri ke mↄnafikidee, séde gbɛ̃ kɛ̀ Sãnɛ Bↄ̀rↄ ń tↄ́ kɛ̃̀ wɛ̃̀ndi takada guunↄ.

22

1 Ben malaika pì swa'i wɛ̃̀ndidee kɛ̀ èe bↄↄ Luda kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄo kìta kiia ↄ̀dↄamɛ, èe tɛ́ kɛɛ lán gbɛ̀digi bà. 2 Èe bàa lɛɛ wɛ́tɛda zɛ́daa gura súusu. Lí wɛ̃̀ndide kú à baa kãa kpa kↄ̃n à baa kɛ̀ kpaao, è nɛ́ i wɛ̃̀ do gɛ̃̀n kuri awɛɛplaa, mↄ kↄ̃n mↄↄo gɛ̃̀n doodo. Lí pì lánↄ nɛ́ boriinↄ aafia'ekiimɛ. 3 Pↄ́ kɛ̀ Luda lɛ́ kɛ̀nɛ ke égↄ̃ kuu dↄro. Luda kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄo kìta égↄ̃ kú wɛ́tɛdaa pì guu, à zↄ̀blerinↄ sↄ̃ é dↄzi. 4 Aↄ̃é à e wɛ́ɛdewɛ, bensↄ̃ à tↄ́ égↄ̃ kú ń mì'aɛa. 5 Gwãavĩ égↄ̃ kuu dↄro, gbɛ̃ke bà égↄ̃ kú kↄ̃n fitia ke ↄfãntɛ̃ gupuraaoro, kɛ̀ Dii Luda é guu puńnɛ yãnzi. Aↄ̃égↄ̃ kí blee ai gurↄ píngi. 6 Ben à bèmɛ: Yã beeenↄ náanɛ vĩ bensↄ̃ yãpuraamɛ. Dii Luda kɛ̀ è dↄ annabinↄnɛ aɛ bé à a malaika zĩ̀, lɛ à zↄ̀blerinↄ yã kɛ̀ eé mↄ́ tiaa dↄ̃.

Yesu é mↄ́ tia

7 Ǹ gwa, mɛ́ mↄ́ tia. Aubarikadeen gbɛ̃ kɛ̀ takada kɛ̀ annabikɛyãnↄ kũna ũ.

8 Ma Yohana mámbe ma yã beeenↄ mà má è. Kɛ̀ má mà bensↄ̃ má è, ma kuɛ malaika kɛ̀ yã pìnↄ ↄ̀dↄamɛɛ aɛzĩ mà dↄnzi kɛnɛ. 9 Ben à bèmɛ: Ǹ beee tó. Ǹ dↄnzi kɛ Ludanɛ. N zↄ̀bleri daan ma ũ kↄ̃n n annabi gbɛ̃daaanↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ takada kɛ̀ yãnↄ kũnanↄ. 10 Ben à bèmɛ: Ǹton pↄ́ kúɛ takada kɛ̀ annabikɛyãnↄaro, zaakɛ à gurↄↄ kà kĩi. 11 Gbɛ̃ zaaa aĩa kɛ àgↄ̃ à zaaa kɛɛ. Gbãsĩdee aĩa kɛ àgↄ̃ gbãsĩ. Gbɛ̃ maaa aĩa kɛ àgↄ̃ à maaa kɛɛ. Gbɛ̃ kɛ̀ kú adona aĩa kɛ àgↄ̃ kú adona.

12 Ǹ gwa, mɛ́ mↄ́ tia, mɛ́gↄ̃ láada kũna, lɛ mà fĩa boo baadenɛ a yãkɛnaa. 13 Alafa kↄ̃n Omɛgaon ma ũ, Aɛde kↄ̃n Zãadeeo, Naana kↄ̃n Mìdɛnao. 14 Aubarikadeenↄn gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ ń utagyaba pìpinↄ ũ. Aↄ̃égↄ̃ zɛ́ vĩ aↄ̃ gɛ̃ wɛ́tɛdaa pì gãnunↄ guu, aↄ̃ lí wɛ̃̀ndide bɛɛ ble. 15 Mↄde lɛwannↄ égↄ̃ kú gwero, ɛ̃zɛ̃deenↄ kↄ̃n pãpãkɛrinↄ kↄ̃n gbɛ̃dɛrinↄ kↄ̃n tãagbãgbãrinↄ kↄ̃n gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ↄ ye mↄnafiki yãkɛnazinↄ.

16 Ma Yesu ma a malaika zĩ̀ àgↄ̃ dɛare yã pìnↄ sèedadee ũ sↄsinↄnɛ. Mámbe Dauda borii ũ, à kpata kɛ̀ pìto pà kína ũ, gudↄna sↄsↄnɛ i nnaa ũ. 17 Luda Nini kↄ̃n Sãnɛ Bↄ̀rↄ nↄ dufuo è be, ǹ mↄ́. Gbɛ̃ kɛ̀ yã pì mà sↄ̃, à be, ǹ mↄ́. Gbɛ̃ kɛ̀ ímii e à dɛɛ, à mↄ́. Gbɛ̃ kɛ̀ ye í wɛ̃̀ndideezi, à sí gbaa ũ.

18 Mɛ́ɛ bee gbɛ̃ kɛ̀ aↄ̃ takada kɛ̀ annabikɛyã mànↄnɛ ń píngi, tó gbɛ̃ yãke kàara à guu, Luda é kisia kɛ̀ à yã kú takada kɛ̀ guunↄ kaara adeenɛ. 19 Tó gbɛ̃ yãke bↄ̀ takada kɛ̀ guu sↄ̃, Luda é adee baka bↄ a wɛ́tɛdaan kↄ̃n lí wɛ̃̀ndidee kɛ̀ à yã kú takada kɛ̀ guuo.

20 Gbɛ̃ kɛ̀ dɛ yã pìnↄ sèedadee ũu bè: Yãpuramɛ, mɛ́ mↄ́ tia.

Aami! Dii Yesu, ǹ mↄ́!

21 Dii Yesu gↄ̃ gbɛ̃kɛɛ vĩ kↄ̃n a gbɛ̃nↄ ń píngi. Aami!