^

Dónbeenì páaníi fĩnle vũahṹ

New Testament in Buamu (UV:box:Buamu)

copyright © 2012 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Buamu
Translation by: Wycliffe Bible Translators, Inc.

Copyright Information

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

The New Testament
in Buamu

© 2012, Wycliffe Bible Translators, Inc. All rights reserved.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-04-22

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 30 Dec 2021
eBible.org certified

331a1641-e36a-5300-8cb1-c9476fcef9bf

Matiye

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Le Dónbeenì bín-tente vũahṹ na ó o

Matiye

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Matiye lé o Yeesu nì-kenínia pírú ɲun nì-kéní. O bía mí vũahṹ yi le o Yeesu *Krista lé o kã̀nílo na khíi ɓuen, yìa le Dónbeenì yánkaa dó mí ɲii nɔn le mí ì na ɓa *zúifùwa yi. O mún zéenía bìo ɓa zúifùwa ya-díwá pã́náa o Yeesu.

O Matiye bía a Yeesu teró là a háyónmu bìo. O bía le o Yeesu lé o bɛ́ɛ na wà ɓueé kã̀ní ɓa nùpua mí bè-kora yi (Matiye 1–2). O mún bía bìo ó o Zãn bátízéráa o Yeesu, làa bìo ó o Satãni khàráa wo lora (Matiye 3–4). O zéenía bìo ó o Yeesu sá lè mí tonló ho Kalilee kɔ̃hṹ yi (Matiye 19–28).

O Matiye sankaa o Yeesu kàránló làa cúa-hònú:

1. Ho tũ̀iá poni bèró yi bìo (Matiye 5–7).

2. Le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo keníló (Matiye 10).

3. Hã wàhio bìo hèɲun na wee zéení le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo yahó (Matiye 13).

4. Bìo le Dónbeenì nùpua ko ɓa ɓua lè míten (Matiye 18).

5. O Yeesu bĩní ɓuenló bìo (Matiye 24–25).

1

O Yeesu lé o Krista bìo bon

(Luki 3.23-38)

1 O Yeesu *Krista nɔnkãni lé dìo kà: O Yeesu Krista nɔnkãni can o *Daviide yi, ó o Daviide nɔnkãni ɓɛ̀n can o *Abarahaamu yi. 2 Ó o Abarahaamu lé o *Izaaki ɓàn maá.

Ó o Izaaki za lé o *Zakoobu,

ó o Zakoobu za lé o *Zudaa lè mín zàwa,*

3 ó o Zudaa zàwa na ó o yú là a Tamaare lé o Farɛɛsi là a Zeraa,

ó o Farɛɛsi za lé o Hɛsiron,

ó o Hɛsiron za lé o Araamu,

4 ó o Araamu za lé o Aminadaabu,

ó o Aminadaabu za lé o Naasɔ̃n,

ó o Naasɔ̃n za lé o Salamɔn,

5 ó o Salamɔn za lé o Buaze na ó o yú là a Arahaabu,

ó o Buaze za lé o Obɛɛde na ó o yú là a Uruute,

ó o Obɛɛde za lé o Zesee,

6 ó o Zesee za lé o bɛ́ɛ Daviide.

Ó o bɛ́ɛ Daviide za lé o *Salomɔn na ó o yú là a Uuri ɓàn hã́a,

7 ó o Salomɔn za lé o Orobuamu,

ó o Orobuamu za lé o Abia,

ó o Abia za lé o Azaafe,

8 ó o Azaafe za lé o Zozafaa,

ó o Zozafaa za lé o Zoraamu,

ó o Zoraamu za lé o Oziasi,

9 ó o Oziasi za lé o Zuataamu,

ó o Zuataamu za lé o Akazaa,

ó o Akazaa za lé o Ezekiasi,

10 ó o Ezekiasi za lé o Manasee,

ó o Manasee za lé o Amɔɔsi,

ó o Amɔɔsi za lé o Zoziasi,

11 ó o Zoziasi za lé o Zekonia lè mín zàwa.

Bṹn wó ká a *Isirayɛɛle nìpomu á ho *Babiloonasa kĩ̀kã́a yi á ɓa vaá wee kàyá ɓa kɔ̃hṹ yi.

12 Bìo ɓa wi ho Babiloona yi mu kàyámu yi

ó o Zekonia ton o Salasiɛle,

ó o Salasiɛle za ɓɛ̀n lé o Zorobabɛɛle,

13 ó o Zorobabɛɛle za lé o Abiyuude,

ó o Abiyuude za lé o Eliakiimu,

ó o Eliakiimu za lé o Azoore,

14 ó o Azoore za lé o Sadooki,

ó o Sadooki za lé o Akiimu,

ó o Akiimu za lé o Eliyuude,

15 ó o Eliyuude za lé o Eliazaare,

ó o Eliazaare za lé o Matan,

ó o Matan za lé o Zakoobu,

16 ó o *Zakoobu za lé o Zozɛɛfu, o Mari ɓàn báa.

O Mari mu lé wón ton o Yeesu na ɓa le *Krista.

17 Á wã́a lá a *Abarahaamu ɲii wán à ɓuee ɓúe o *Daviide yi, á ɓa maáwà na sã̀ mín á yú ho pírú náa. Ó o Daviide ɲii à ɓuee ɓúe ho pã̀ahṹ na ó o *Isirayɛɛle nìpomu á ho Babiloonasa kĩ̀kã́a yi á ɓa vaá wee kàyá ɓa kɔ̃hṹ yi, á maáwà na sã̀ mín á yú ho pírú náa. À ɓɛ̀n lá bìo ɓa wi mu kàyámu yi ɲii wán à ɓuee ɓúe o Krista yi, á maáwà na sã̀ mín á mún yú ho pírú náa.

O Yeesu teró

(Luki 2.1-7)

18 Bìo kà lé bìo ó o Yeesu bìo wóráa á vaá ɓó a teró yi. Ɓàn nu Mari fũaamu hĩ́a bò nɔn o Zozɛɛfu yi.† Ká sã́ni ɓa ya mín, à bṹn ò o sù lè sãní lè le Dónbeenì Hácírí pànká. 19 Ɓàn fũaalè Zozɛɛfu fù lée nùpue na térénna. O fù yí wi ò o dé nìyio mín fũaalè Mari yi, ó o wi ò o sànka ɓúe mu fũaamu. 20 Bìo mu wi o sĩi yi kà, ó o Ɲúhṹso Dónbeenì wáayi tonkaro bía làa wo hã kònkórá yi: «*Daviide mɔ̀nmàníi Zozɛɛfu, yí hézɔ̃́n o Mari fé yaró. Le sãní na wi o wán kà ó o sù lè le Dónbeenì Hácírí pànká. 21 O ò te o za báa. Fo ò cé o yèni làa Yeesu.‡ Orɛ́n lé yìa á à kã̀ní mín nìpomu mí bè-kora yi.» 22 Mu ɓúenɓúen wó bèra a na à bìo ó o Ɲúhṹso bía lè mí ɲi-cúa fɛɛro ɲii à yìo lé. 23 O bía:

«Yìa yí zũ báa á à sì le sãní á à te o za,§

á ɓa wé è ve làa Emanuwɛɛle.

Bṹn kúará le: ‹Le Dónbeenì wi làa wɛn›.*»

24 Bìo ó o Zozɛɛfu sĩ̀na, ó o wó bìo le Dónbeenì wáayi tonkaro le o wé. O fó a Mari á yan. 25 Ká a Zozɛɛfu màhã́ yí wó a làa hã́a yí mɔn fúaa bìo ó o ton mí za, ó o Zozɛɛfu mu có a yèni làa Yeesu.

2

Ɓa bè-zũńlowà ɓueé ɓúɛɛkío o Yeesu

1 O Yeesu hĩ́a ton ho *Zudee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Betelehɛɛmu yi. Mu pã̀ahṹ ká a *Heroode* lé o bɛ́ɛ. O Yeesu mu teró mɔ́ndɛ́n, á ɓa nùpua ɓúi na kàránna zũ mu bìo á zũ hã mànàayio lè mí kúaráwa, á ló lè le wii hɛ̀ɛníi ɓueé dɔ̃n ho Zeruzalɛɛmu lóhó, 2 á ɓa tùara: «Ɓa *zúifùwa bɛ́ɛ na ton á wi wen? Le mànàayiire ɓúi hà lè le wii hɛ̀ɛníi, á zéenía a bìo, á wa ló ɓuara wà ɓueé ɓùaaní a.» 3 Bìo ó o bɛ́ɛ Heroode ɲá mu, ó orɛ́n lè ho Zeruzalɛɛmusa ɓúenɓúen yilera lùnkaa. 4 Ó o von le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa ɓúenɓúen na wi o nìpomu yi á kúaa mín wán. Ò o tùara ɓa yi làa hen na ó o kã̀nílo á ko ò o te yi. 5 Á ɓa bía nɔn wo yi: «O ko ò o te ho Zudee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Betelehɛɛmu yi. Lé bìo á bìo kà lé bìo á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro túara:

6 ‹Betelehɛɛmu, fo yínɔń ho *Zudaa kɔ̃hṹ lórá ɓúenɓúen ɓàn ló-za.

Lé fo ó o Ɲúhṹso na à dí ũ nìpomu *Isirayɛɛle yahó á à lé yi.›†»

7 Ó o *Heroode wã́a sànkaa von ɓa bè-zũńlowà mu, ò o tùara ɓa yi á zũńnanáa ho pã̀ahṹ binbirì na ɓa mɔn le mànàayiire yi. 8 Bṹn mɔ́n ó o le ɓa lɛ́n va ho Betelehɛɛmu, ò o bía nɔn ɓa yi: «Mi va a tùaka o háyónza mu bìo sese. Ká mi yú a mɔn, à mi bĩní ɓuee bío mu na miì, á ĩnɛ́n mún vaá ɓùaaní a.»

9 Bìo ɓa ɲá hɔ̃́n bíoní so o bɛ́ɛ mu cɔ̃́n vó, á ɓa wà. Á ɓa bĩnía wee mi le mànàayiire na ɓa nɔ̀nzoǹ mɔn lè le wii hɛ̀ɛníi, à le wà á ɓa bò yi. Pã̀ahṹ na le vaá dɔ̃n ho lahó na ó o háyónza mu wi yi, á le dĩ̀n. 10 Bìo ɓa mɔn le mànàayiire kà síi, á mu wó sĩ-wɛɛ ɓa cɔ̃́n làa sòobɛ́ɛ. 11 Á ɓa yòó zon le zĩi yi, á zoó mɔn o háyónza mu lè mín nu Mari. Á ɓa lií fárá mí nɔnkóɲúná wán à ɓa ɓùaanía a háyónza. Bṹn mɔ́n á ɓa feera mí sĩ̀a à ɓa hɔ̃n wo lè ho sã́nú lè mu bìowa ɓúi na sãmu sĩ, ho *ã́nsã́n lè ho *míìrè. 12 Bṹn mɔ́n le Dónbeenì ɲà ɓa zeǹ wán hã kònkórá yi le ɓa yí bĩní yí vaa lé o Heroode wán. Á ɓa wã́a lá wã-veere á vannáa mín kɔ̃hṹ.

O Yeesu ɓàn nùwã lùwa làa wo

13 Ɓa bè-zũńlowà lɛ́nló mɔ́n, á le Dónbeenì wáayi tonkaro ɓúi ɓuara a Zozɛɛfu cɔ̃́n hã kònkórá yi, á bía nɔn wo yi: «Hĩ́ní fé o háyónza lè mín nu à ũ lùwí va ho *Ezipite kɔ̃hṹ. Va a kɛɛní bĩ́n fúuu fúaa ká ĩ khíi le ũ bĩní ɓuen. Lé bìo ó o bɛ́ɛ *Heroode á à bío le ɓa cànka a háyónza mu ɓúe.» 14 Ó o Zozɛɛfu wã́a hĩ́nɔn ho tĩ́nàahṹ á fó a háyónza lè mín nu ò o ɲɔn ho Ezipite kɔ̃hṹ.

15-21 Ká a Heroode zũna le ɓa bè-zũńlowà khà a, ó o sĩi cã̀ làa sòobɛ́ɛ. Ó o nɔn le ɲii le ɓa ɓúe ɓa zà-báawa ɓúenɓúen na ho Betelehɛɛmu lóhó yi, làa hĩ̀a bã́makaa ho yi. À wã́a lá bìa lúlúio yú hã bìo ɲun ɲii à liiráa, à héha lè ho pã̀ahṹ na ɓa bè-zũńlowà zéenía le mí mɔn le mànàayiire yi. Bṹn lé bìo á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Zeremii bìo na ó o bía á wóráa ɲii sú. O bía:

«Wãamakaa ɓúi sã ɲá ho Aramaa lóhó yi.

Mu wó lè minka wɛ́ɛ.

Lé o Arasɛɛle wee wá mí zàwa bìo yi.

O yí tà le ɓa yanka mí

lé bìo ɓa ɲúhṹ ɓó.‡»

O Zozɛɛfu là a háyónza lè mín nu kará ho Ezipite yi fúuu fúaa bìo ó o Heroode húrun.

O *Heroode húmú mɔ́ndɛ́n, ó o Ɲúhṹso wáayi tonkaro bĩnía ɓuara a Zozɛɛfu cɔ̃́n hã kònkórá yi, á ɓueé bía nɔn wo yi: «Hĩ́ní fé o háyónza lè mín nu, à ũ bĩní va ho *Isirayɛɛle kɔ̃hṹ yi. Lé bìo á bìa lá wee cà a háyónza mu á à ɓúe wã́a húrun.» Ó o Zozɛɛfu hĩ́nɔn á fó a háyónza lè mín nu á bĩnía ɓuararáa ho Isirayɛɛle kɔ̃hṹ yi. Mu wó kà síi bèra a na à bìo ó o Ɲúhṹso bía lè mí ɲi-cúa fɛɛro ɲii à yìo lé. O bía: «Ĩ von ĩ za léra ho *Ezipite kɔ̃hṹ yi.»§ 22 Bìo ó o Zozɛɛfu ɲá à ɓa le o Aakelayuusi lé yìa zon mín maá Heroode lahó á lé o bɛ́ɛ ho *Zudee kɔ̃hṹ yi, ó o zã́na ho vaa kɛɛníló bĩ́n. Bìo á bìo ó o ò wé á zéenía nɔn wo yi hã kònkórá yi, á ɓa wà ɲɔn ho Kalilee kɔ̃hṹ. 23 Ɓa vaá kará ho lóhó ɓúi na ɓa le Nazarɛɛte yi. Mu wó kà síi, bèra a na à bìo le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà yánkaa bía à ɲii sí. Bán yánkaa le ɓa khíi wé è ve o làa Nazarɛɛte nìi.

3

O Zãn Batiisi buera le Dónbeenì bíonì

(Maaki 1.1-8; Luki 3.1-18; Zãn 1.19-28)

1 Pã̀ahṹ ɓúi ɓueé dɔ̃n, ó o Zãn Batiisi bìo ɓa zũna le o wi ho *Zudee kɔ̃hṹ dùure yi, á wee bue le Dónbeenì bíonì. O wee bío na ɓa nùpua yi: 2 «Mi khí mu bè-kora wéró yi, à bè le Dónbeenì yi, lé bìo le *Dónbeenì bɛ́ɛnì ɓueé ɓó.» 3 Lé orɛ́n Zãn mu á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii á bía bìo kà síi:

«Nìi ɓúi wee bío pɔ̃́npɔ̃́n le dùure yi kà síi:

‹Mi wíoka ho wɔ̃hṹ

ká a Ɲúhṹso o ɓuen.

Mi muin ho wɔ̃hṹ

na ò o bè.›*»

4 O Zãn dà-zĩ́nii tã́ là a cón-ɲúmúkũ̀ varà, á ku-cɛɛ̀níi wó lè ho sãahṹ. O bè-dínii lé ɓa hawà lè hã sò-kĩa sòró. 5 Ho Zeruzalɛɛmu lóhósa, lè ho Zudee kɔ̃hṹ nìpomu, làa bìa ɓó ho muhṹ na ɓa le Zurudɛ̃n yi ɓúenɓúen á wee ɓuen o cɔ̃́n. 6 Ɓa wee zéení mí bè-kora ɓa nùpua yahó, ò o Zãn bátízé ɓa ho Zurudɛ̃n mu yi. 7 Bìo ó o mɔn à ɓa *Farizĩɛwa lè ɓa *Sadusĩɛwa wee lé ɓuen o *bátɛ́ɛ̀mù lahó yi, ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi yí mɔn miten le, díhioni zàwa yɛ́n! Le Dónbeenì sĩ-cĩ̀ílè na yòó lua á mi so wee leéka le mi dà à fé miten níi yi le? Lé o yɛ́n bía mu nɔn mia? 8 Héyìi! Mi wé wé hã wárá na se, hĩ̀a wee zéení le mi khú mu bè-kora wéró yi á bò le Dónbeenì yi. 9 Mi yí leéka le bìo mi lé o *Abarahaamu mɔ̀nmànía á bṹn mí dòn wã́a à yí dɛ́. Le ĩ bío mu na mia: Mi yí mɔn hã huaa na ká le? Hɔ̃́n le Dónbeenì yàá pá dà á à wé là a Abarahaamu zàwa. 10 Á mi cén pa miten bìo sese. Lé le dóorè hónhónía ɓuan hã vĩ̀nsĩ̀a kúioró bìo yi. Vĩ̀ndɛ̀ɛ lée vĩ̀ndɛ̀ɛ na yí máa ha hã bia na sĩ, á dén ǹ kúii á à sía à kúee mín wán á à cĩ̀í. 11 Ĩnɛ́n wee bátízé mia lè mu ɲumu lé bìo mi khú mu bè-kora wéró á bò le Dónbeenì yi. Ká yìa á à ɓuen ĩnɛ́n mɔ́n, wón á à bátízé mia lè le Dónbeenì Hácírí, lè ho dɔ̃hṹ. O po mi. Ĩ yàá yí ko là a nakãa tɛnló hùúu. 12 O ɓuan mí vɛ́ɛró dɛ̀ɛ mí níi yi á ɓueé vɛ́ɛráa mí dĩ́nló. Á hìa lé ho dĩ́n-poni o ò khuii á à kúee mí nání yi. Ká hã ɲáakã́a hɔ̃́n o ò cĩ̀í ho dɔ̃hṹ na máa hí hùúu yi.»

O Yeesu bátɛ́ɛ̀mù bìo

(Maaki 1.9-11; Luki 3.21-22)

13 Mu pã̀ahṹ, ó o Yeesu ló ho Kalilee kɔ̃hṹ yi á ɓuara ho muhṹ na ɓa le Zurudɛ̃n yi. O ɓuara a Zãn cɔ̃́n le wón bátízé mí. 14 Ó o Zãn pã́, ò o bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n lé fo lá ko á ũ bátízé mi, á lée webio ɓɛ̀n nɔn á ũ le ĩnɛ́n bátízéráa fo?» 15 Ká a Yeesu màhã́ bía nɔn wo yi: «Día le mu wé làa bṹn. Lé kà síi á wa ko à wa wéráa à tiíráa le Dónbeenì sĩi bìo ɲii.» Ó o Zãn wã́a tà. 16 Bìo ó o Zãn bátízéra a Yeesu vó ó o Yeesu ló mu ɲumu yi. Ho pɔ̃̀n-kéní mu yi, á ho wáayi ɲii hɛ́ra, ó o mɔn le Dónbeenì Hácírí à le lion lòn háponi o wán á lií wi làa wo. 17 Á mu tãmu ɓúi sã ɲá ho wáayi á bía: «Yìa kà lé ĩ Za na á ĩ bò ĩ tàká wán. O bìo sĩ miì.»

4

O Satãni wi ó o khà a Yeesu loń

(Maaki 1.12-13; Luki 4.1-13)

1 Bṹn mɔ́n á le Dónbeenì Hácírí ɓuan o Yeesu vannáa le dùure yi bèra a na ò o *Satãni khà a loń. 2 Hã wizooní ɓúará-ɲun lè mí tĩ́nɔ̀nna ɓúará-ɲun ó o Yeesu wó ò o yí dú, á le hĩni dà a. 3 Ó o Satãni vá ɓueé ɓó a yi, á bía nɔn wo yi: «Hã huaa na kà fo yí mɔn lé? Ká fo lé le Dónbeenì Za bìo bon kɛ̃́nkɛ̃́n, à ũ bío le hã huaa na kà yèrèmá wé ho dĩ́nló.» 4 Ó o Yeesu bía: «Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: ‹Dĩ́nló mí dòn yí máa na mukãnì nùpue yi. O nùpue màkóo mún wi le Dónbeenì bíonì na le wee bío yi.›*»

5 Bṹn mɔ́n ó o Satãni mu fó a vannáa ho Zeruzalɛɛmu, á vaá yòó dĩ̀nía wo le *Dónbeenì zĩ-beenì ɲún-tĩ́ahṹ, 6 ò o bía nɔn wo yi: «Ká fo lé le Dónbeenì Za bìo bon kɛ̃́nkɛ̃́n, à ũ yén lii ho tá yi, lé bìo mu túara: ‹Le Dónbeenì á à na le ɲii mí wáayi tonkarowà yi á ɓa à cɔ̃n fo á lií wíoka à bàrá, bèra a na à ũ zeǹ yí tṹii làa huee ɓúi.›†»

7 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi. «Mu mún túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà: ‹Yí vĩ́ vĩ́ yí khũaa ũ Ɲúhṹso Dónbeenì ɲii yi hàrí lòn wizoǹ-kéní.›‡»

8 Ó o Satãni mu pá bĩnía fó a yòoraráa le ɓúee ɓúi na dɔ̃ndɔ̃n wán, á yòó zéenía ho tá kãna ɓúenɓúen, lè mí nàfòró, lè mí semu na wi hã yi làa wo, 9 ò o bía nɔn wo yi: «Ĩ ì na bìo kà ɓúenɓúen foǹ ká fo tà lií fárá ũ nɔnkóɲúná wán à ũ ɓùaanía mi.» 10 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn wo yi: «Lé bĩ́n, Satãni! Mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: ‹Ũ Ɲúhṹso Dónbeenì lé yìa á ũ ko à ũ ɓùaaní, à mún sá na orɛ́n mí dòn yi.›§»

11 Ó o Satãni wã́a wà ò o día a Yeesu. Á le Dónbeenì wáayi tonkarowà ɓuara a cɔ̃́n, á ɓueé wó bìo ó o màkóo wi yi nɔn wo yi.

O Yeesu ɓúakáa mí tonló ho Kalilee kɔ̃hṹ yi

(Maaki 1.14-15; Luki 4.14-15)

12 Wizonle ɓúi, ó o Yeesu ɲá le o Zãn ɓa dó ho kàsó yi, ó o wà van ho Kalilee kɔ̃hṹ. 13 O yí kará ho Nazarɛɛte yi, ò o wà van vaá kará ho *Kapɛɛnayuumu lóhó yi. Ho lóhó mu wi ho Kalilee vũ-beenì ɲii, ho Zabulon lè ho Nɛfutalii lùa na bĩ́n yi. 14 Mu wó kà síi, à hã bíoní na le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii bía à ɲii sí. O bía:

15 «Ũnɛ́n Zabulon lè ũnɛ́n Nɛfutalii kãna

na wi lè ho vũ-beenì cɔ̃́n ho Zurudɛ̃n ɲúhṹ yi.

Ũnɛ́n Kalilee na lé bìa yínɔń ɓa *zúifùwa kɔ̃hṹ.

16 Minɛ́n nìpomu na lá wi le tíbírí yi

á mɔn mu khon-beenì.

Minɛ́n na lá kará mu húmú kɔ̃hṹ yi mu yuumu yi

á mu khoomu ló wán.*»

17 Lé bṹn ɲii wán ó o Yeesu wã́a ɓúakáa wee bue le Dónbeenì bíonì. Bìo kà lé bìo ó o hĩ́a wee bío: «Mi khí mu bè-kora wéró yi à bè le Dónbeenì yi. Lé le *Dónbeenì bɛ́ɛnì ɓueé ɓó.»

(Maaki 1.16-20; Luki 5.2-11)

18 Bìo ó o Yeesu hĩ́a wee vará á bã́ ho Kalilee vũ-beenì, ó o mɔn ɓa ce-pawà nùwã ɲun. Ɓa lée maá zàwa, o Simɔn na ɓa mún wee ve làa Piɛre, lè mín za Ãndere. Ɓa wee yénní mí zùán dé mu ɲumu yi. 19 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi ɓuee bè miì, á ĩ wé á ɓa nùpua lé bìa á mi wé è yí á à ɓua à ɓuennáa ĩ cɔ̃́n làa bìo mi wee paráa ɓa cewà bìo síi.» 20 Á ɓa dɛ̀ɛnía kúaará mí zùánwà à ɓa bò là a Yeesu wà.

21 Bìo ó o vá van cĩ́inú, ó o tĩ́n mɔn maá zàwa nùwã ɲun ɓúi. Ɓa lé o Zebedee nùwã, o Zaaki là a Zãn. Ɓa wi mí woohṹ yi lè mín maá, á wee wíoka mí zùánwà. Ó o Yeesu von ɓa. 22 Mí lahó yi, á ɓa ló día mí woohṹ lè mín maá, à ɓa bò là a Yeesu wà.

(Luki 6.17-19)

23 O Yeesu hĩ́a wee vará ho Kalilee kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi, á wee kàrán ɓa nùpua ɓa *zúifùwa kàránló zĩní na wi bĩ́n yi, á wee bue le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bín-tente. O wee wɛɛ́ ɓa nùpua na mu vã́mú lè mí sìíwà ɓúenɓúen tò. 24 O Yeesu yèni ló fò ho Siirii kɔ̃hṹ ɓúenɓúen. Á ɓa wee ɓua bìa mu vã́mú lè mí sìíwà wee beé lò, làa bìa sãnía wee ɲí bìo cɛ̀rɛ̀ɛ bìo yi à ɓuennáa o cɔ̃́n: Bìa ɓa cĩ́náwa wi yi, làa bìa á le dàndàhíonì wi yi, lè ɓa mùamúawà, ó o Yeesu wee wɛɛ́ ɓa. 25 Ɓa zã̀amá-kúii hĩ́a wee bè o yi. Ɓa wee lé ho Kalilee lè hã Lórá Bìo Pírú kãna yi, lè ho Zeruzalɛɛmu lóhó yi, lè ho Zudee kɔ̃hṹ yi, lè hã kãna na khíi lè ho Zurudɛ̃n muhṹ mɔ́n.

5

O Yeesu kàránna ɓa nùpua le ɓúee wán

(Luki 6.20-23)

1 Ká a Yeesu mɔn bán minka nì-kúii so, ó o yòora le ɓúee yòó kará. Ó o nì-kenínia wà ɓueé ɓó a yi. 2 Ó o wã́a lá le bíonì ò o wee kàrán ɓa kà síi:

3 «Bìa zũ le mí khon mí yiwa bán ɲúná sĩ,

lé bìo le Dónbeenì bɛ́ɛnì á ɓa níní wi yi.

4 Bìa wee wá, bán ɲúná sĩ,

lé bìo le Dónbeenì khíi hĩ̀í ɓa sĩa.

5 Bìa wayika bán ɲúná sĩ,

lé bìo ho tá na le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na, á bìo á à sĩ̀ ɓa yi.

6 Bìa le Dónbeenì sĩi bìo wéró poni wee ɓúe, bán ɲúná sĩ,

lé bìo á bìo ɓa wee ca á ɓa à yí á mu ɲii ì sí.

7 Bìa zũ mí ninzàwa màkárí bán ɲúná sĩ,

lé bìo le Dónbeenì mún khíi zũń ɓa màkárí.

8 Bìa hácírí bò le Dónbeenì bìo mí dòn wán bán ɲúná sĩ,

lé bìo ɓa khíi mi le Dónbeenì.

9 Bìa wee wé à ho hɛ́ɛrà kɛń bìa làa ba páanía wi pã̀ahṹ bán ɲúná sĩ,

lé bìo le Dónbeenì khíi ve ɓa le mí zàwa.

10 Bìa ɓa wee beé lò lé bìo ɓa wee wé bìo le Dónbeenì sĩi vá yi bán ɲúná sĩ,

lé bìo ho wáayi bɛ́ɛnì bìo sã̀ ɓa yi.

11 Ká ɓa nùpua wee là mia, á wee beé mi lò, á wee fũ̀aa hã sabíoní lè mi sìíwà mi dã́ní yi ĩnɛ́n bìo yi, se mi ɲúná sĩ. 12 Mi zã̀maka, mi le mi sĩa wa làa sòobɛ́ɛ, lé bìo le Dónbeenì bũ̀iá beenì pan mia ho wáayi mu bìo yi. Mu bon, lé kà síi á ɓa beéraráa le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà na dú mi yahó lò.

(Maaki 9.50; Luki 14.34-35)

13 «Minɛ́n ka lòn yámú ho dĩ́míɲá nùpua tĩ́ahṹ. Ká mu yámú yonyoró ló mu yi, á ɓa à wé kaka á mu ù bĩní ì zoráa. Mu cũ̀nú máa kɛń ká mu yínɔń à lée yénní mu kúia à ɓa nùpua wé yonka.

14 «Minɛ́n ka lòn khoomu ho dĩ́míɲá nùpua tĩ́ahṹ. Ho lóhó na son le ɓúee wán wé dĩ̀n dɛnkhɛɛn. 15 Ɓa máa wé dé fĩ̀ntã́ní à ɓún yi làa láahó. Ɓa wé dé le bàrá hen na le ko le bàrá yi, à bìa wi le zĩi yi ɓúenɓúen kɛń mu khoomu yi. 16 Minɛ́n mún ko mi kɛń lòn khoomu ɓa nùpua yahó, bèra a na ká ɓa mɔn mu bè-tentewà na mi wee wé, à ɓa ɓùaaní mìn Maá na wi ho wáayi.

O Yeesu kàránna ɓa nùpua ho làndá bìo dã́ní yi

17 «Mi yí leéka le ĩ ɓuara á wà ɓueé ɓúe o *Mɔyiize làndá lè ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà kàránló ɲúhṹ dɛ́. Ɓùeé. Ĩ wà ɓueé tií mu ɲii lé bìo. 18 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Hàrí ho wáayi lè ho tá à mía kaka, á ho làndá ɓàn bín-za na khúekhúe á máa fá ho ɲii, fúaa mu bìo ɓúenɓúen véró. 19 Lé bṹn nɔn ká yìa wó khon hã làndáwá mu ɓàn dà-za ɓúi dã́ní yi, á wee kàrán ɓa nùpua le ɓa wé wé làa bṹn, wón ɓànso khíi kɛń cĩ́inú ho wáayi bɛ́ɛnì yi. Ká yìa ɓɛ̀n wee tà bè ho làndá yi, á wee kàrán ɓa nùpua le ɓa wé wé làa bṹn wón ɓànso khíi wé o nì-beenì ho wáayi bá-zàmu yi. 20 Le ĩ bío mu na mia: Ká mi yí máa bè bìo le Dónbeenì le mi wé yi á yí po ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa *Farizĩɛwa, á mi máa dàń máa kɛń ho wáayi bá-zàmu yi.

Ho hɛ́ɛrà kɛńló minɛ́n lè ɓa nùpua na ká pã̀ahṹ bìo

21 «Mi ɲá à ɓa bía bìo kà nɔn wàn ɓùaawa yi: ‹Yí ɓúe nùpue.›* Yìa wó nì-ɓúe á ɓànso ɓa à ɓua á à varáa le cítíi fĩ̀iníi. 22 Ká ĩnɛ́n màhã́ à bío á à na mia: Yìa sĩi cã̀ mín za yi, wón ɓa à ɓua á à varáa le cítíi fĩ̀iníi. Yìa bía le mín za lée bɔ̃́nbú, wón ɓànso á ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà ko ɓa cítí. Á yìa bía le mín za lé o khéero, wón ɓànso ko ò o dé le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ yi. 23 «Ká fo wà ɓueé wé mu hãmu á à na le Dónbeenì yi mu hãmu cĩ̀íníi lahó yi, ká ũ hácírí ɓuara le fo wó khon lè mi ninza ó o sĩi wee cĩ̀ foǹ, 24 à ũ bàrá ũ hãmu mu hãmu cĩ̀íníi lahó yi, ká ũ lɛ́n va a cɔ̃́n à mi vaá véení mu. Ká bṹn wó vó, à ũ màhã́ ɓuee wé ũ hãmu à na le Dónbeenì yi.

25 «O ɓúi lá le fo wó khon làa mí síi, ó o von fo le cítíi fĩ̀iníi, à ũnɛ́n na wó khon à fèn wé le ɲii dà-kéní làa wo ho wɔ̃hṹ wán ká mi dĩǹ yí vaá dɔ̃n. Ká bṹn mía á wón vaá dé fo o cítí-fĩ̀ níi yi, á wón ɓɛ̀n á à yèrèmá khíi dé fo o paro níi yi o ò dé ho kàsó yi. 26 Le ĩ mì ho tũ̀iá na foǹ: Ho kàsó mu á fo máa lé yi hùúu, ká ũ yí wã́ le wárí na á fo ko à ũ na ɓúenɓúen á yí tiíra ɲii.

Mi yí le mi sĩa vá nùpue ɓàn hã́a yi

(Matiye 18.8-9; Maaki 9.43, 47-48)

27 «Mi ɲá à ɓa bía bìo kà: ‹Yí wé hã́-fé tàá bá-fé.›† 28 Ká ĩnɛ́n màhã́ à bío bìo kà á à na mia: Yìa lora mín za ɓàn hã́a á sĩi vá a yi, se ɓànso fó a vó mí yilera yi. 29 Ká mu lé ũ nín-tĩánì yère wee dé fo mu bè-kohó wéró yi, à ũ còkon le lèe día. Mu sṹaaní à ũ sãnía bìo ɓúi yí kɛń bĩ́n, á po bìo hã ɲii sú à ɓa lèera dó le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ na máa hí lùe yi. 30 Ká mu lé ũ nín-tĩánì níi wee dé fo mu bè-kohó wéró yi, à ũ kúii le lèe día. Mu sṹaaní à ũ sãnía bìo ɓúi yí kɛń bĩ́n á po bìo hã ɲii sú á fo ò zoráa le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ na máa hí lùe yi.

O ɓúi yí dĩ̀ndĩ̀n ɲa mín hã́a

(Matiye 19.7-9; Maaki 10.11-12; Luki 16.18)

31 «Mu túara: ‹Yìa le mí ì ɲa mín hã́a, á ɓànso ko ò o wé mu yaamu fáaró vũahṹ à na a yi.›‡ 32 Ká ĩnɛ́n màhã́ wee bío mu na mia: Báa na día mín hã́a, à ɓàn hã́a mu ɲɔn yí fó báa, ká a wà vaá yan bá-veere, se lé ɓàn báa mu dó a ho bá-fénló yi. Á yìa mún fó a hã́a na ɓàn báa día wo á yan, wón mún lé o hã́-fé.

Mi wé yí báa bìo hùúu

33 «Mi mún ɲá à ɓa bía nɔn wàn ɓùaawa yi: ‹Bìo fo báa le Dónbeenì yahó le fo ò wé à ũ yí khíní yi. Wé mu.›§ 34 Ká ĩnɛ́n màhã́ wee bío mu na mia: Mi yí báa hùúu. Mi yí báa lè ho wáayi, lé bìo á bĩ́n lé le *Dónbeenì bɛ́ɛnì lùe. 35 Mi yí báa lè ho tá, lé bìo á hón lé le Dónbeenì zení bèeníi. Mi yí báa lè ho Zeruzalɛɛmu, lé bìo á hón lé ɓa bá-zàwa bɛ́ɛ lóhó. 36 Yàá mún pá yí báa lè ũ ɲúhṹ, lé bìo le ɲún-vãní dà-kéní mí dòn ɓàn cemu lè le ɓàn bímú á fo yí dà máa wé. 37 Mi wé le ũuu, à mi dĩ̀n bṹn wán. Ká mi le ɓùeé, à mi dĩ̀n bṹn wán. Ká bìo mi wee bĩní báa à bè mu wán bṹn wee lé o *Satãni yi.

Mi wé yí dì yúaa mín wán

(Luki 6.29-30)

38 «Mi ɲá à ɓa bía: ‹Ká yìa fía mí ninza yère á ɓa mún ǹ fío ɓànso yère. Yìa kéra mí ninza ɲin-kéza á ɓa mún kén ɓànso ɲin-kéza.›* 39 Ká ĩnɛ́n màhã́ wee bío na mia le ká a nì-sũmúi wi ò o wé mu bè-kora làa mia, à mi día le o wé. Hen ká a ɓúi dó ũ nín-tĩánì sáahó yi, ũ ɲì mu yi ká ũ yèrèmá hìa so dá a yi. 40 Hen ká a ɓúi le mí ì cítí làa fo á à féráa ũ báká, ũ bè ũ kánɓun ho wán na a yi. 41 Ká ho pànká ton-sá ɓúi kĩ̀kã́a foǹ le ũ sè bìo ɓúi à varákaráa ho kilomɛɛtere dà-kéní, à ũ sè mu à varákaráa hã kilomɛɛterewa bìo ɲun làa wo. 42 Yìa fìora bìo ũ cɔ̃́n, à ũ na mu wo yi. Yìa le mí ì ke bìo ũ cɔ̃́n à ũ yí pĩ́.

Mi wé wań mi zúkúsa

(Luki 6.27-28, 32-36)

43 «Mi ɲá à ɓa bía: ‹Fo ko à ũ wań mí ninza ká ũ ɲin ũ zúkúso.› 44 Ɛ̀ɛ ká ĩnɛ́n wón wee bío mu na mia: Mi wań mi zúkúsa. Mi wé fìo na bìa wee beé mi lò yi, 45 lé bṹn á à zéení le mi lé mìn Maá na wi ho wáayi zàwa. Orɛ́n lé yìa wee wé à le wii hà ɓa nì-sũmáa lè ɓa nì-tentewà wán. O wee wé à ho viohó tè bìa térénna làa bìa yí térénna cɔ̃́n. 46 Ká bìa wa mia lé bán mí dòn á mi wa, á mi wee leéka le mi so pá à bĩní ì yí cũ̀nú mu mɔ́n le? Hàrí ɓa *lànpó féwá wee wé kà síi. 47 Ká mìn zàwa lè mìn hĩ́nni lé bán mí dòn mi wee tɛ̀ɛní yi, se mi so pá yú bìo wó lé? Hàrí bìa yí zũ le Dónbeenì wee wé kà síi. 48 Mi wé ɓa nùpua na ɲii tun làa bìo á mìn Maá na wi ho wáayi tentemu ɲii tunnáa bìo síi.»

6

O Yeesu kàránló na ó o nɔn mu hãmu wéró dã́ní yi

1 «Héyìi! Hen ká mi wé le mi ì wé bìo le Dónbeenì làndá bò, à mi yí wé mu le ɓa nùpua mi. Ká mi wó mu ɓa mɔn, á mi máa yí cũ̀nú mìn Maá na wi ho wáayi cɔ̃́n. 2 Hen ká fo wé le fo ò hã mu bìo lè ɓa nì-khenia, à ũ yí yényéní mu le ɓa nùpua ɲí làa bìo ɓa nì-khàwa wee wéráa mu ho kàránló zĩní lè hã ɓonfúaa yi bìo síi. Ɓa wee wé mu à cà lè le yèni. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Bánsowa so yú mí cũ̀nú vó. 3 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n, fo wé le fo o hã mu bìo lè ɓa nì-khenia, à ũ yí le hàrí mìn bɔ̃́nlo binbirì à zũń dɛ̀ɛ ɓúi mu yi. 4 Le mu hãmu mu à wé bìo na sànkaa wó. Á mìn Maá na wee mi mu bìo na sànkaa á à na mu cũ̀nú foǹ.

O Yeesu kàránló na ó o nɔn ho fìoró lè le ɲii lìró dã́ní yi

(Luki 11.2-4)

5 «Hen ká mi wé wee fìo, à mi yí wé lè ɓa nì-khàwa bìo síi. Bán wee wé dĩ̀n ho kàránló zĩní làa hen na hã wãna fò mín yi à wéráa mí fìoró, bèra a na à ɓa nùpua ɓúenɓúen wé mi ɓa. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ɓa yú mi cũ̀nú vó. 6 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n wé le fo o fìo, à ũ yòo zo ũ zĩi à pe ho zũaɲii, à ũ fìo mìn Maá Dónbeenì yi. Le làa fo páanía zoó wi bĩ́n. Á lerɛ́n na zũ bìo fo zoó wee wé á à na mu cũ̀nú foǹ.

7 «Hen ká mi wé wee fìo, à mi yí dĩ̀n la hã minka bíoní yi làa bìo á bìa yí zũ le Dónbeenì wee wéráa mu. Ɓa wee leéka le ká mí yí bía cɛ̀rɛ̀ɛ á le Dónbeenì máa ɲí mí cɔ̃́n. 8 Mi yí wé bìo ɓa wee wé ɓàn síi, lé bìo á mìn Maá Dónbeenì á fèra zũ bìo mi màkóo wi yi vó, ká mi dĩǹ yí fìora.

9 «Mi wé wee fìo, à mi fìo kà síi:

Wàn Maá na wi ho wáayi,

wé à ɓa nùpua zũń le fo lé le Dónbeenì na ɓàn síi mía.

10 Dí ũ bɛ́ɛnì hã lùa ɓúenɓúen yi.

Le ũ sĩi bìo wé ho tá wán làa bìo mu wee wéráa ho wáayi bìo síi.

11 Hã wɛn lè mu bè-dínii na ko làa wɛn ho zuia.

12 Sɛ́n wa bè-kora día, làa bìo á warɛ́n mún wee tà sɛ́n día à na bìa wó khon làa wɛn yi.

13 Pa wɛn bìo wee khà wɛn dé mu bè-kohó wéró yi bìo yi. Kã̀ní wɛn o *Satãni níi yi.

[Le bɛ́ɛnì, lè ho dàńló, lè ho cùkú bìo sã̀ foǹ fɛ́ɛɛ. *Amiina.]

14 «Ká bìa wó khon làa mia bìo á mi wee tà sɛ́n día, á mìn Maá na wi ho wáayi mún wé è sɛ́n mi bè-kora á à día. 15 Ká mi yí máa tà sɛ́n día na ɓa yi, á mìn Maá na wi ho wáayi mún máa wé è sɛ́n mi bè-kora máa día.

16 «Hen ká mi wé lù mi ɲiní, à mi yí sè mi yara làa bìo á ɓa nì-khàwa wee wé wéráa mu. Ɓa wee wé sè mí yara à ɓa nùpua ɓúenɓúen zũń le ɓa lù mí ɲiní. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ɓa yú mí cũ̀nú vó. 17 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n wé le fo ò lì ũ ɲii à ũ sɛɛ ũ yahó, à wíoka ũ ɲúhṹ sese, 18 bèra a na à ɓa nùpua yí zũń le fo lù ũ ɲii. Mìn Maá Dónbeenì mí dòn na wi le lùe na sànkaa yi á mɔn bìo fo sànkaa wó. Orɛ́n lé yìa á à na ho cũ̀nú foǹ.»

Ho nàfòró binbirì bìo

(Luki 12.33-36)

19 «Mi yí sá ho nàfòró ká lè miten ho dĩ́míɲá yi. Ɓa sũnɓowa lè ɓa làkàbṹaawa wi bĩ́n á à yáa ho. Ɓa kɔ̃̀nlowà wee wé háaka hã wonna ká ɓa zoo ɲuaa ho. 20 Ho wáayi lé bĩ́n á mi sá ho nàfòró binbirì bàrá yi à ká lè miten. Bĩ́n á sũnɓowa tàá làkàbṹaawa máa yí ho máa yáa. Kɔ̃̀nlowà mún yí dà máa yòó háa woohṹ bĩ́n á máa ɲuaa bìo. 21 Mu bon, hen na á ũ nàfòró wi yi lé bĩ́n á ũ sĩi ɓúenɓúen á à dé yi.

22 «O nùpue yìo lé o sãnía fĩ̀ntã́ní. Ká ũ yìo se, á ũ sãnía ɓúenɓúen á à kɛń mu khoomu yi. 23 Ká ũ yìo yí se, á ũ sãnía ɓúenɓúen á à kɛń le tíbírí yi. Hen ká mu khoomu na wi foǹ hĩ́a yèrèmáa wó le tíbírí, à ũ loń bìo le tíbírí mu á à kɛńnáa cícící.»

(Luki 16.13)

24 «Nìi woon yí dà máa sá máa na ɲúnása nùwã ɲun yi. O ò ɲin o nì-kéní ká a wań yìa so. O wé è ɲí o nì-kéní bíonì, ká yìa so ó o máa kɔ̃̀nbi. Mi yí dà máa sá máa na le Dónbeenì yi ká mi mún pá henía le wárí càró bìo.»

Mi dé mi sĩa le Dónbeenì yi

(Luki 12.22-31)

25 «Lé bṹn nɔn á ĩ wee bíoráa bìo kà á à na mia: Mi wé yí yáa mi yilera mi mukãnì bìo yi, le mi ì yí mu bè-dínii lè mu bè-ɲunii wen, tàá mi sãnía bìo yi, le mi ì yí hã sĩ̀-zĩ́nia wen á à zĩ́. Le mukãnì bìo po mu bè-dínii, á hã sãnía bìo po hã sĩ̀-zĩ́nia, mu so yí bon le? 26 Mi loń ɓa ɲínzàwa. Ɓa yí máa dì bìo á mún yí máa lá dĩ́nló. Ɓa náa mía, ká mìn Maá na wi ho wáayi màhã́ pá wee díiní ɓa. Á minɛ́n so bìo ɲúhṹ yí wi yí po ɓa ɲínzàwa le? 27 Minɛ́n tĩ́ahṹ á yìa dà mí mukãnì wizooní á à dé wán cĩ́inú mí yilera yáaró bìo yi so wi le?

28 «Á mi yilera yáaró hã sĩ̀-zĩ́nia bìo yi so ɲúhṹ wi le? Mi loń le pũ̀iílè. Le yí máa sá dɛ̀ɛ, á mún yí máa tĩ́ sĩ̀a. 29 Le ĩ bío mu na mia: Hàrí o *Salomɔn lè mí cùkú ɓúenɓúen ká wón pá yí zã́ sĩ̀a na se yú lerɛ́n ɓúi yi. 30 Ká le Dónbeenì wee donkhueé le ɲíní kà síi, dìo wé kɛń ho zuia ká ho yìró à ɓa cĩ̀í le, à sɔ̃̀nkú minɛ́n á le è wé kaka máa zĩ́iní. Mi sĩadéró le Dónbeenì yi ɓɛ̀ntĩ́n fòora.

31 «Àwa, á mi wé yí yáa mi yilera à dĩ̀n bío le lée webio mi ì dí tàá lée webio mi ì ɲu, tàá le mi ì yí hã sĩ̀a wen á à zĩ́. 32 Mu bon, bìa yí zũ le Dónbeenì ɓúenɓúen wee dĩ̀n cà bṹn fɛ́ɛɛ, ká minɛ́n mìn Maá na wi ho wáayi wón zũ bìo ko làa mia. 33 Mi le mi yara sĩ́ le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo làa bìo térénna le cɔ̃́n, á bìo ká ɓúenɓúen á le Dónbeenì á à na mia. 34 Mi cén yí yáa mi hácírí ho yìró bìo yi. Lé ho yìró bìo wi lè mi wɔ̃hṹ. Hã wizooní lè mí dà-kéní kéní bè-wénia á à kã́ɲa hã.»

7

Mi wé yí cítí nùpue à síiní ɲúhṹ

(Luki 6.37-38, 41-42)

1 «Mi wé yí cítí nùpue à síiní ɲúhṹ, á le Dónbeenì mún máa cítíi mia á máa síinía ɲúná. 2 Lé bìo á bìo mi wee síiní lè ɓa nùpua ɲúná, lé bṹn ɓàn síi le Dónbeenì khíi síinínáa mi ɲúná. Le wĩ̀ló dɛ̀ɛ na á mi wee mɔ̀nzã́ lè mu bìo, lé dén ɓàn síi á le Dónbeenì á à mɔ̀nzã́ lè mí bìo. 3 Le zóore na wi ũ yère yi á fo yí zũ bìo, à le zàn-dɛ̀ɛ na wi mi ninza yère yi á fo màhã́ mɔn wee zéení. 4 Fo dà à wé kaka à bío le mi ninza día le ũ lén le zàn-dɛ̀ɛ na wi o yère yi, ká le zóore na wi ũnɛ́n yère yi á fo yí zũ bìo le? 5 Yí mɔn á ũten na le! Le zóore na wi ũ yère yi lé dìo á ũ ko à ũ lén vé, á ũ yìo màhã́ à mi wéréwéré á à dàń ǹ lénnáa le zàn-dɛ̀ɛ na wi mi ninza yère yi.

6 «Mi yí lá mu bìo na bìo sã̀ le Dónbeenì yi à na ɓa booní yi. Ɲún-sĩ, á ɓa dà à yèrèmá à cũ̀aaka mia. Mi mún yí kúia ho lóró na yàwá here ɓa nɔ̀nbùɛɛní tá le ɓa yonka.»

Mi wé cà mu bìo le Dónbeenì cɔ̃́n

(Luki 11.9-13)

7 «Mi wé fìo le Dónbeenì cɔ̃́n, á le è hã mia. Mi wé cànka mu bìo le Dónbeenì cɔ̃́n, á mi ì yí. Mi wé ɓúanɓúa ho woohṹ á le è hɛ́n ho mi ì zo. 8 Lé bìo á yìa wee fìo á le è hã, yìa wee cà bìo le cɔ̃́n, ó ò yí mu, yìa wee ɓúanɓúa ho woohṹ á le è hɛ́n ho ó ò zo.

9 «Minɛ́n tĩ́ahṹ ó o ɓúi za fìora ho búurú o cɔ̃́n, ó o so ò na huee wo yi le? 10 Tàá ká a fìora a ceza o cɔ̃́n ó o so na háa wo yi? 11 Àwa, á bìo minɛ́n na yí seka á zũ bìo se naló mi zàwa yi, à sɔ̃̀nkú mìn Maá na wi ho wáayi á à wé kaka máa nanáa mu bè-tentewà bìa wee fìo mu o cɔ̃́n yi?

12 «Bìo mi wi à ɓa nì-vio wé na mia ɓúenɓúen à mi mún wé mu ɓàn síi na ɓa yi. Bṹn lé bìo ó o Mɔyiize làndá lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà zéenía.»

Mi bánbá à mi cà le mukãnì na máa vé

(Luki 13.24)

13 «Mi zo lè ho zũaɲii na fĩ́nía. Lé bìo á hìa ɓùaa wɔ̃hṹ bèró sĩ, ká ɓa nùpua na màhã́ wee bè ho á à hí mu húmú binbirì. Bìa wee bè ho á boo. 14 Ho zũaɲii na fĩ́nía hón wɔ̃hṹ bèró do, ká bìa màhã́ wee bè ho á à yí le mukãnì binbirì na máa vé. Bìa wee bè ho á yí tà yí boo sese.»

Ba ɲi-cúa fɛɛrowà na bìo yí bon wee zũń kaka?

(Luki 6.43-44)

15 «Bìa le mí lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ká mu yí bon, á mi pa miten bìo yi. Ɓa wee wayií miten lòn pia bìo síi, ká ɓa yiwa yí se lòn dakhĩ́nkhĩ́nwa. 16 Mi ì zũń ɓa bìo ɓa wárá yi. Ɲia máa wé khé kíkahó wán. Á lunkúnsòró mún máa wé fáa ɓódíohó wán. 17 Le vĩ̀ndɛ̀ɛ na se wee wé ha hã bia na se. Á le vĩ̀ndɛ̀ɛ na yí se wee wé ha hã bia na yí se. 18 Le vĩ̀ndɛ̀ɛ na se máa wé ha bia na yí se, á le vĩ̀ndɛ̀ɛ na yí se máa we ha bia na se. 19 Vĩ̀ndɛ̀ɛ lée vĩ̀ndɛ̀ɛ na yí máa ha hã bia na se, dén ǹ kúii á à sía à kúee mín wán á à cĩ̀í. 20 Lé kà síi á mi ì zũńnáa bìa le mí lé ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà à ɓa yí nɔn ɓa, hã wárá na ɓa wee wé yi.»

(Luki 13.25-27)

21 «Bìa ɓúenɓúen na wee ve mi le ‹Ɲúhṹso! Ɲúhṹso!› yínɔń bìa khíi kɛń le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi. Bìa wee wé wàn Maá na wi ho wáayi sĩi bìo lé bán khíi kɛń mu yi. 22 Le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ, á nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á à bío ò na miì: ‹Ɲúhṹso, wa buera le Dónbeenì bíonì, á ɲɔn ɓa cĩ́náwa léra ɓa nùpua yi, á wó mu yéréké bìowa cɛ̀rɛ̀ɛ lè ũ yèni.› 23 Á ĩ wã́a à bío ò na ɓa yi: Ĩ yí zũ mia hùúu. Mi vá lé ĩ nìsã́ní, bè-kora wérowà yɛ́n.»

Hã zĩní bìo ɲun wàhiire

(Luki 6.47-49)

24 «Àwa. Nùpue lée nùpue na wee ɲí ĩ bíoní à bè hã yi wón ɓànso bìo ɓonmín làa nùpue na hácírí wi, á son mí zĩi ho ɓúaahó wán. 25 Ho viohó ɓueé tò, á hã bònnáa sú cáa, á ho pinpiró và lè mí pànká le zĩi mu wán à le yí tò, lé bìo le ɲúhṹ fárá ho ɓúaahó wán. 26 Ká nùpue lée nùpue na wee ɲí ĩ bíoní, ò o yí máa bè hã yi, wón ɓànso bìo ɓonmín là a nùpue na lé o bɔ̃́nbú, á son mí zĩi le hɔ̃̀nlè wán. 27 Ho viohó ɓueé tò, á hã bònnáa sú cáa, á ho pinpiró và lè mí pànká le zĩi mu wán, á le tò pùpɛ̀.»

28 Bìo ó o Yeesu bía vó, á ɓa zã̀amáa wó coon làa sòobɛ́ɛ bìo ó o wee kàrán lè ɓa nùpua bìo yi. 29 Lé bìo ó o yí kàránna ɓa nùpua lè ho *làndá bìo zéenílowa bìo síi. Orɛ́n wó mu lè ho pànká na le Dónbeenì nɔn wo yi.

8

O Yeesu wɛɛ́ra a ɓùeré ɓúi

(Maaki 1.40-45; Luki 5.12-16)

1 O Yeesu yòó ló le ɓúee wán lion, á ɓa zã̀amá-kúii bò a yi. 2 Ó o *ɓùeré ɓúi vá ɓueé ɓó a yi, á lií fárá mí nɔnkóɲúná wán o yahó, ò o bía: «Ɲúhṹso, fo dà à wɛɛ́ mi ká fo tà.» 3 Ó o Yeesu lií bò mi níi o wán ò o bía nɔn wo yi: «Ĩ tà mu, wã́a wa.» Mí lahó yi, ó o nìi dɛ̀ɛnía wan. 4 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Bìo wó foǹ á ũ yí bío le nùpue ɲí. Ká ũ màhã́ vaa zéení ũten lè le *Dónbeenì yankaro. À ũ mún wé mu hãmu bìo na ó o *Mɔyiize bò le ɓa wé wé mu dã́ní yi, à ɓa ɓúenɓúen zũń ká ũ wan bìo bon.»

O Yeesu wɛɛ́ra ɓa dásíwá ɲúhṹso ton-sá

(Luki 7.1-10)

5 Bìo ó o Yeesu vaá wee zo ho *Kapɛɛnayuumu lóhó yi, á ho Oroomu dásíwá ɲúhṹso ɓúi vá ɓueé ɓó a yi, á fìora a le o séení mí. 6 O bía: «Ɲúhṹso, ĩ ton-sá dũmaná le zĩi yi. O lé o mùamúa, á lò wee be dàkhĩína.» 7 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ĩ ɓueé wɛɛ́ wo.» 8 Á ɓa dásíwá ɲúhṹso bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, ũ ɓuenló ĩ zĩi lée bìo na á ĩ yí koráa. Na le ɲii mí dòn, á ĩ ton-sá pá à wa. 9 Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre ɲúnása wi á ĩ wee bè bíoní yi. Á ĩnɛ́n mún wi ɓa ɓúi ɲúhṹ wán, á bán mún wee ɲí ĩ cɔ̃́n. Ĩ le yìa va hen à wón va bĩ́n. Ĩ le o ɓúi ɓuen ò o dɛ̀ɛní ɓuen. Ĩ le ĩ ton-sá wé bìo na, ò o dɛ̀ɛní wé mu mí lahó yi.»

10 Bìo ó o Yeesu ɲá hɔ̃́n bíoní so, ó o wó coon, ò o bía nɔn bìa bò a yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O *Isirayɛɛle nìpomu ɓúenɓúen yi á ĩ dĩǹ yí fò mín làa nùpue na sĩidéró miì yú yìa kà yi. 11 Nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ khíi lé lè le wii hɛ̀ɛníi lè le tèeníi, á ɓueé kɛɛní ká ɓa à dí ho sã́nú le *Dónbeenì bɛ́ɛnì díiníi là a *Abarahaamu, là a *Izaaki, là a *Zakoobu. 12 Ká bìa lá ko à ɓa níní kɛń le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi, bán ɓa à ɲa lée kúia ho khũuhũ le tíbírí yi, á ɓa lée wá á yiwa à vá bĩ́n.»

13 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa dásíwá ɲúhṹso yi: «Lɛ́n khíɓo, bìo fo fìora á à wé, lé bìo fo dó ũ sĩi miì.» Lé hón pɔ̃̀n-kéní so yi, á ɓa dásíwá ɲúhṹso ton-sá á wan yi.

O Piɛre ɓàn hio hã́a lè ɓa vánvárowà ɓúi wɛɛ́ró bìo

(Maaki 1.29-34; Luki 4.38-41)

14 O Yeesu van o Piɛre zĩi. O vaá yú a Piɛre mu ɓàn hio hã́a le dãmu dɛ̀ɛ yi à le tɛ̀ɛnì wee zɛ̀ɛ́ wo. 15 Ó o Yeesu ɓuan o níi yi á le tɛ̀ɛnì khĩína. Ó o hã́a mu dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn nɔn ho dĩ́nló wo yi. 16 Ho tá yuuní, á ɓa ɓuan ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ na ɓa cĩ́náwa wi yi á ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n, ó o wee bío à ɲa ɓa cĩ́náwa lén ɓa yi. O mún wɛɛ́ra ɓa vánvárowà ɓúenɓúen na ɓa ɓuan ɓuararáa o cɔ̃́n. 17 O wó mu bèra a na à le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii bìo na ó o bía à wé: «O lá wa lònbee. O fó wa vã́mú bò mí wán.»*

Ɓa nùpua nùwã ɲun ɓúi na wi ɓa bè là a Yeesu bìo

(Luki 9.57-62)

18 O Yeesu mɔn ɓa zã̀amáa na kĩ́nía wo yi, ó o nɔn le ɲii mí nì-kenínia yi le ɓa le mí khí lè ho vũ-beenì mɔ́n. 19 Á ho làndá bìo zéenílo ɓúi ɓueé ɓó a yi, á bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, ĩ ì bè foǹ á à varáa hã lùa ɓúenɓúen na á ũ wee va yi.» 20 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ɓa cawanwà yú hã kãna wee zo. Á ɓa ɲínzàwa mún yú mí lɛnna. Ká a *Nùpue Za wón màhã́ yí yú ho lahó na ó o dà à vũń yi.» 21 Ó o nì-kenínia nì-kéní ɓúi bía nɔn wo yi: «Ĩ ì bè foǹ. Ká ũ màhã́ día le ĩ vaa nùu wàn maá vé.» 22 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Día le ɓa nì-hía à nùu mí nì-hía, ká ũnɛ́n ɓuee bè miì.»

O Yeesu dĩ̀nía ho pinpi-beenì

(Maaki 4.35-41; Luki 8.22-25)

23 O Yeesu yòó zon ho woohṹ lè mí nì-kenínia á ɓa wà. 24 Cúa-yɛn à ho pinpi-beenì wee và ho vũ-beenì wán á wee yànbónka mu ɲumu kúee ho woohṹ yi fúaa ho wi ho lí. Mu wee wé ká a Yeesu dũma. 25 Ó o nì-kenínia vá ɓueé ɓó a yi, á sĩ̀nía wo, à ɓa bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, wa à hí. Kã̀ní wɛn.» 26 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Lée webio nɔn á mi zã́nanáa? Mi sĩ̀a déró miì ɓɛ̀ntĩ́n fòora.»

Ò o wã́a lií hĩ́nɔn, á yòó nàmakaa ho pinpiró lè mu ɲumu na wee yànbónka yi, á mu wó tɛ́tɛ́tɛ́. 27 Ɓa ɓúenɓúen á mu wó coon, á ɓa wee bío mín yi: «Páa! O nùpue mu lé o yɛ́n síi kà? Hàrí ho pinpiró lè mu ɲumu ó o bíaráa, á mu pá bò a bíonì yi.»

Ɓa nùpua nùwã ɲun cĩ́náwa ɲa lénló bìo

(Maaki 5.1-20; Luki 8.26-39)

28 Bìo ó o Yeesu khíi dɔ̃n ho Kadaraa kɔ̃hṹ yi, á nùpua nùwã ɲun ɓúi ló ɓa nì-hía nùuníi wee sĩ́ a yahó. Ɓa nùpua mu ɓa cĩ́náwa wi yi á ɓa zã́níi wi fúaa nìi woon yí máa khà miten à lá ho wɔ̃hṹ mu. 29 Bìo ɓa mɔn o Yeesu á ɓa wee bío kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Dónbeenì Za, lée webio fo lon làa wɛn. Fo ɓuara wà ɓueé beé wa lò ká mu pã̀ahṹ dĩǹ yí dɔ̃n le?»

30 Mu wee wé à nɔ̀nbùɛ-ɓoohṹ ɓúi khɛ̀ra vaá wee dí. 31 Á ɓa cĩ́náwa mu yankaa o Yeesu kà síi: «Hen ká ũ wi ũ ɲa wɛn, ũ wã́a bío le wa vaa zo ho nɔ̀nbùɛ-ɓoohṹ na kà yi.» 32 Ó o Yeesu le ɓa vaa zo. À ɓa cĩ́náwa mu ló ɓa nùpua nùwã ɲun mu yi á vaá zon ɓa nɔ̀nbùɛɛní yi. Á ɓa ɓúenɓúen yòó lùwa le ɓúee wán á kùenkaa lií zon ho vũ-beenì yi á húrun.

33 Á bìa lá wee pa ɓa á lùwá lion ho lóhó, á lií lá bìo wó ɓúenɓúen á fɛɛra, sɔ̃̀nkú bìo wó ɓa nùpua nùwã ɲun na ɓa cĩ́náwa lá wi yi. 34 Á ho lóhó nùpua ɓúenɓúen ló wà lée sĩ́ a Yeesu yahó. Bìo ɓa lée yú a, á ɓa yanka wo le o sábéré ò o lé mín kɔ̃hṹ yi à lɛ́n.

9

O Yeesu wɛɛ́ra a nìi ɓúi na sãnía húrun

(Maaki 2.1-12; Luki 5.17-26)

1 O Yeesu yòó zon ho woohṹ á yèrèmáa kã́a ho vũ-beenì á khú mí lóhó.* 2 Á ɓa ɓuan o mùamúa ɓúi lè mí dãmu dɛ̀ɛ á ɓuararáa o cɔ̃́n. Bìo ó o Yeesu mɔn bìo ɓa dóráa mí sĩa wo yi, ó o bía nɔn o nìi mu yi: «Wàn bɔ̃́nlo, hení ũ sĩi, ũ bè-kora sɛ́ra día.» 3 Á ho *làndá bìo zéenílowa nùwã yɛn ɓúi wee bío mín yi: «O nìi na kà wee màní míten lè le Dónbeenì.» 4 Ó o Yeesu zũna ɓa yilera ó o bía nɔn ɓa yi: «Lée webio nɔn á hã yile-kora wiráa mia. 5 Lé mu yɛ́n bíoró wayi? Lé à bío le o bè-kora sɛ́ra día lée, tàá lé à bío le o hĩ́ní varáka? 6 Ká ĩ màhã́ wi mi zũń le o *Nùpue Za yú ho pànká ho tá wán à sɛ́nnáa mu bè-kora día.» Ò o wã́a bía bìo kà nɔn o mùamúa yi: «Lii hĩ́ní, lá ũ dãmu dɛ̀ɛ à ũ khíɓo.» 7 Ó o nìi mu hĩ́nɔn yòó dĩ̀n, á wà van mí zĩi. 8 Bìo ɓa zã̀amáa mɔn mu, á ɓa zã́na, á wee khòoní le Dónbeenì ho pànká na kà ɓàn síi na le nɔn ɓa nùpua yi bìo yi.

O Yeesu von o Matiye le o bè mí yi

(Maaki 2.13-17; Luki 5.27-32)

9 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló hón lahó so yi wà. Bìo ó o wee khĩí, ó o mɔn o nìi ɓúi na ɓa le Matiye ká a kará mí tonló lahó yi, á wee fé ho lànpó. Ó o bía nɔn wo yi: «Hĩ́ní bè miì.» Ó o Matiye lií hĩ́nɔn bò a yi.

10 O Matiye von o Yeesu lè ho dĩ́nló mí zĩi. Ho *lànpó féwá lè ɓa nì-kora cɛ̀rɛ̀ɛ wi ho dĩ́nló mu díiníi là a Yeesu lè mí nì-kenínia. 11 Bìo ɓa *Farizĩɛwa mɔn mu kà, á ɓa bía nɔn o nì-kenínia yi: «Lée webio nɔn á mi nì-kàránlo wee dí lè ho lànpó féwá lè ɓa nì-kora na kà?» 12 Ó o Yeesu ɲá bìo ɓa bía, ó o bía nɔn ɓa yi: «Héyìi! Minɛ́n! Nùpua na lò hereka so wee wé cà tĩni ɓànso dã́ní le? Ɓùeé. Ɓa vánvárowà lé bìa wee wé cà a dã́ní. 13 Mi lɛ́n vaa kàrán le Dónbeenì bíonì na kà à zũń kúará: ‹Bìo á ĩ màkóo wi yi lé le yi na se. Ká ɓa bà-kùio na ɓa wee wé lè mu hãmu á ĩ pã́ bìo.›† Mi zũń mu sese. Ĩnɛ́n yí ɓuara bìa wee leéka le mí térénna bìo yi dɛ́. Bìa zũ le mí lé ɓa bè-kora wérowà lé bìa á ĩ ɓuara bìo yi.»

O Yeesu bía hã ɲiní lìró bìo

(Maaki 2.18-22; Luki 5.33-39)

14 O Zãn Batiisi nì-kenínia vá ɓueé ɓó a Yeesu yi à ɓa wee tùa wo yi: «Lée webio nɔn á warɛ́n lè ɓa *Farizĩɛwa wee lì wa ɲiní túntún, ũnɛ́n nì-kenínia yí máa lì mí ɲiní?» 15 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi wee leéka le bìa ɓa von mu yaamu sã́nú díiníi yara so dà à sè ká a hã́-fĩa ɓàn báa làa ba páanía wi le? Bṹn yí dà máa wé. Ɛ̀ɛ ká pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, ó o hã́-fĩa ɓàn báa ɓa à lén ɓa tĩ́ahṹ, bṹn ká ɓa màhã́ wé è lì mí ɲiní. 16 Nùpue máa lá nín-ké-fĩnle bìo ɓúi máa la làa báká kĩ́nle. Lé bìo ká a wó mu, á le nín-ké-fĩnle á a wíoka a lɛ̀ɛ ho. 17 Làa bṹn síi, nùpue máa wé kúee *dìvɛ̃́n fĩa sṹmàni-kĩ́a yi. Lé bìo ká a kúaa ho bĩ́n, ká ho hĩ́a wee za, á hã à nàma, á ho dìvɛ̃́n á à kúia, á hã sṹmàniwa mún ǹ yáa. Ho dìvɛ̃́n fĩa ɓa wé kúee hã sṹmàni-fĩa yi. Ká mu wó kà, á mu ɓúenɓúen á à wé se.»

Ɓa zúifùwa ya-dí hĩ́nló
là a hã́a ɓúi wɛɛ́ró bìo

(Maaki 5.21-43; Luki 8.40-56)

18 Pã̀ahṹ na ó o Yeesu wee bío lè ɓa nùpua yi, à bṹn ɓa *zúifùwa ya-dí ɓúi ɓueé dɔ̃n, á ɓueé lií ɓúrá a tá ò o bía: «Ĩ hĩ́nló húrun yí míana, ká ũ màhã́ ɓuen ɓuee bè ũ níi o wán o ò vèe.» 19 Ó o Yeesu lè mí nì-kenínia hĩ́nɔn bò làa wo. 20 Hón pã̀ahṹ so yi, à bṹn ò o hã́a ɓúi wee mi mí sɛɛró fɛ́ɛɛ á dɔ̃n hã lúlúio pírú ɲun à ho máa fĩ̀, á vá ɓueé ɓó a yi, á zoó tṹaa o dà-zĩ́nii ɲi-kã́ní yi là a mɔ́n. 21 O wee bío bìo kà mí yi: «Hen ká ĩ dàńna tṹaa o dà-zĩ́nii yi mí dòn, á ĩ ì wa.» 22 Bìo ó o Yeesu yèrèmáa khíi mɔn wo, ó o bía: «Wàn hĩ́nló, yí zɔ̃́n dɛ̀ɛ. Bìo fo dó ũ sĩi miì, lé bṹn wɛɛ́ra fo.» Ó o hã́a mu dɛ̀ɛnía wan mí lahó yi.

23 Bìo ó o Yeesu wã́a vaá dɔ̃n ɓa zúifùwa ya-dí zĩi, ó o wã́a mɔn ɓa sĩ̀-ɓúawá à ɓa wíokaa míten vó o nì-hío nùuló bìo yi, lè ɓa zã̀amáa na wee wá ká ɓa a zúnzúrá. 24 Ó o bía: «Mi lé lè ho khũuhũ. O hĩ́nzo-za mu yí húrun, o lée yìa na dũma.» Á ɓa wee yáa mí ɲiní yi na a yi. 25 Bìo ɓa zã̀amáa ló vó, ó o Yeesu yòó zon le zĩi yi, á zoó fù o hĩ́nzo-za níi yi, ó o lií hĩ́nɔn, 26 á mu ɲá ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi.

Ɓa muiiwà là a nìi na o cĩ́ná wi yi wɛɛ́ró bìo

27 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló bĩ́n wà. Bìo ó o wee khĩí, á muiiwà nùwã ɲun ɓúi bò a yi ká ɓa a wãamaka: «*Daviide Za, màkárí wɛn.» 28 Bìo ó o Yeesu vaá dɔ̃n le zĩi, á ɓa muiiwà mu ɓueé ɓó a yi, ó o tùara ɓa yi: «Mi láa mu yi le ĩ dà wee wɛɛ́ mia le?» Á ɓa le: «Ũuu, Ɲúhṹso, fo dà mu.» 29 Ó o Yeesu wã́a dɔ̃n ɓa yìo, ò o bía: «Le mu wé làa bìo mi láaráa mu yi.» 30 Á ɓa yìo dɛ̀ɛnía wee mi. Ó o Yeesu henía bìo kà nɔn ɓa yi: «Háyà, nùpue yí ko ò o ɲí bìo wó mia kà.» 31 Ká bìo ɓa wà, á ɓa wee bío o Yeesu bìo ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi.

32 Pã̀ahṹ na á bán wee lɛ́n yi, à bṹn ɓa ɓuan o nìi ɓúi ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n, cĩ́ná ɓúi wi o yi, ó o yí dà máa bío. 33 Ó o Yeesu ɲɔn o cĩ́ná mu léra, ó o nìi ɲii dɛ̀ɛnía fá á wee bío. Á ɓa zã̀amáa wó coon mu bìo yi, á ɓa wee bío: «Warɛ́n *Isirayɛɛle nìpomu yi á wa dĩǹ yí mɔn bìo kà ɓàn síi hùúu.» 34 Ká ɓa *Farizĩɛwa bán ɓɛ̀n wee bío: «Mu lé ɓa cĩ́náwa ɲúhṹso lé yìa wee na ho dàńló wo yi ò o ɲa lè ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi.»

Ɓa zã̀amáa màkárí ɓuan o Yeesu yi

35 O Yeesu wee hɛ́ɛ lé hã ló-beera lè hã ló-zàwa yi, á wee kàrán ɓa nùpua ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi. O wee bue le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bín-tente, ká a wɛɛ́ mu vã́mú lè mí sìíwà ɓúenɓúen na tò ɓa nùpua. 36 Ɓa zã̀amáa na ó o wee mi á màkárí ɓuan wo yi. Lé bìo ó o mɔn à ɓa san, á yilera lùnkaa. Ɓa ka lòn pia na paro mía. 37 Ó o wã́a bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Ho dĩ́nló bon dĩ̀n cɛ̀rɛ̀ɛ, ká ho lárowà lé bìa yí boo. 38 Àwa. Á mi fìo o mɔhṹ ɓànso yi le o wíoka na ɓa ton-sáwá le ɓa lá ho.»

10

O Yeesu tonkarowà pírú ɲun yènnáa

(Maaki 3.13-19; Luki 6.12-16)

1 O Yeesu hueekaa mí nì-kenínia pírú ɲun á nɔn ho dàńló ɓa yi à ɓa wé ɲa lè ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi à mún wɛɛ́ lè mu vã́mú lè mí sìíwà ɓúenɓúen. 2 Hĩ̀a kà lé o tonkarowà pírú ɲun yènnáa: O nín-yání tonkaro lé o Simɔn, na ɓa mún có yèni làa Piɛre, lè mín za Ãndere, là a Zaaki lè mín za Zãn na lé o Zebedee zàwa. 3 À dé o Filiipu là a Baatelemii, o Toma là a lànpó fé Matiye, o Alifee za Zaaki là a Tade, 4 o Simɔn na lé ɓa Zelootewa* kuure nùpua nì-kéní, là a Zudaa Isikariote na khíi dé o Yeesu mí zúkúsa níi yi.

O Yeesu tonkaa mí tonkarowà pírú ɲun

(Maaki 6.7-13; Luki 9.1-6)

5 Bán báawa pírú ɲun so lé bìa ó o tonkaa, á henía bìo kà nɔn yi: «Mi yí va hã kãna na á bìa yínɔń ɓa *zúifùwa kará yi, à mún yí zo ho *Samarii kɔ̃hṹ lórá yi. 6 O *Isirayɛɛle nìpomu na ka lòn pia na vṹnun bán lé bìa mi va cɔ̃́n. 7 Mi lá ho wɔ̃hṹ wà, à bìo kà lè bìo mi wé bue: Le *Dónbeenì bɛ́ɛnì á sùaráa. 8 Mi wɛɛ́ ɓa vánvárowà. Bìa húrun á mi vèení. Ɓa ɓùeréwà à mi wɛɛ́, à ɲa ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi. Mi yú mu làa kã́amáa, à mi ɓɛ̀n mún wé na mu làa kã́amáa. 9 Mi yí lɛ́n làa sã́nú, tàá wárí. Hàrí le wɛ́n-wĩ́níwà à mi yí ɓua. 10 Mi yí ɓua puure. O ɓúi yí ɓua báká tàá nakãa à séení hĩ̀a ó o zã́. O ɓúi yí ɓua bũ̀in-za. Ĩ bía bṹn lé bìo ó o ton-sá ko lè mí ɲii dĩ́nló. 11 Mi wé vaá zon lóhó lée lóhó yi, à mi cà yìa á à tà mi ì làa o wán, à kɛɛní wón ɓànso cɔ̃́n fúaa mi léró ho lóhó mu yi. 12 Mi wé vaá zon zĩi lée zĩi na yi, à mi bío le ho hɛ́ɛrà à kɛń le zĩi mu nùpua wán. 13 Ká bìa wi le yi á tà mi bìo, á mi hɛ́ɛrà á à kɛń ɓa wán. Ká ɓa pã́ mi bìo, à mi fé mi hɛ́ɛrà tɛ̀ɛníi. 14 Mi wé vaá zon zĩi, tàá lóhó na yi, ká bìa wi bĩ́n pã́ mi bìo á le mí máa ɲí mi cɔ̃́n, ká mi wee lé bĩ́n, à mi púaa mi zení khṹnkhũnì kúia.† 15 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ, á hón lóhó so nùpua bìo na khíi sá ɓa yi á à poń bìo sá ho *Sodɔɔmu lè ho Komɔɔre lórása yi.»‡

O Yeesu bía le lònbee na yòó lua bìo

(Maaki 13.9-13; Luki 21.12-17)

16 «Mi ɲí bìo kà: Ĩ wee tonka mia. Mi ka lòn pia na wà vaá zo ɓa dakhĩ́nkhĩ́nwa tĩ́ahṹ. Mi zũń miten ɓuaró làa bìo ɓa háwá zũnáa míten ɓuaró bìo síi, à wé ɓa nùpua na wayika lè ɓa ɓùaaɓúuní bìo síi. 17 Mi pa miten bìo. Ɓa nùpua khíi wé è ɓua mia á à varáa ho pànká ɓànsowà cɔ̃́n á bán vaá cítí mia. Ɓa wé è ha mia lè hã làbàaní ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi. 18 Ɓa wé è ɓua mia á vaá dĩ̀ní hã kãna ɲúnása lè ɓa bá-zàwa yahó bìo mi tà miì bìo yi. Lé bṹn mi ì bè yi á à zéenínáa ĩ bìo lè ɓarɛ́n làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa.

19 «Hen ká ɓa khíi wé ɓuan mia vannáa le cítíi fĩ̀iníi, à mi yí le mi yiwa dè bìo mi ì láráa mi ɲi-cúa làa bìo mi ì bío bìo yi. Mi ì yí hã bíoní na mi ì bío ho pã̀ahṹ mu yi. 20 Hã bíoní mu máa wé mi kùrú bíoní. Mìn Maá Dónbeenì Hácírí lé dìo á à dé hã mi ɲiní yi á mi ì bío. 21 Ɓa nùpua ɓúi wé è dé mín kùrú zàwa á à na ɓa à ɓúe. Hàrí ɓa maáwà ɓúi á à wé mu ɓàn síi lè mí zàwa. Ɓa zàwa ɓúi mún ǹ hĩ́ní mín maáwà wán, á à na ɓa ɓa à ɓúe. 22 Ɓa nùpua ɓúenɓúen á à ɲin mia bìo mi tà miì bìo yi. Ká yìa màhã́ hã̀ mí sĩi fúaa mu véeníi, wón á à fen. 23 Hen ká ɓa khíi wee beé mi lò lóhó na yi, à mi lùwí va dà-veere yi. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O *Isirayɛɛle kɔ̃hṹ lórá ɓúenɓúen á mi máa bèeni máa vé ká a *Nùpue Za yí ɓuara.

24 «Nì-kenínii na po yìa wee kení a wón mía. Á ton-sá na po mí ɲúhṹso wón mún mía. 25 Ká a nì-kenínii hĩ́a ka làa yìa kenía wo bìo, se bṹn á à kã́ɲa. Ká a ton-sá mún hĩ́a ka le mí ɲúhṹso bìo, se bṹn á à kã́ɲa. Ká le zĩ-ɲúhṹ nì-kĩ́nle ɓa hĩ́a wee ve là a *Bɛlezebuule,§ á se o zĩi nùpua á ɓa a ve lè hã yènnáa na yí seka po dén.

Le Dónbeenì lé dìo mi wé zɔ̃́n

(Luki 12.2-7)

26 «Mi cén wé yí zɔ̃́n ɓa nùpua. Mu bìo na sànkaa ɓúenɓúen khíi mi, á bìo sà yi ɓúenɓúen mún khíi zũń. 27 Bìo á ĩ bía nɔn mia le tíbírí yi, à mi mì wéréwéré le ɓa nùpua ɲí. Bìo á ĩ hũmɔnkaa làa mia à mi yòo bue hã lòra. 28 Mi wé yí zɔ̃́n bìa wee ɓúe o nùpue ká ɓa yí dà máa ɓúe o mànákã̀. Le Dónbeenì na dà a yáa hã sãnía lè ho mànákã̀ le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ na máa hí yi, dén lé dìo mi wé zɔ̃́n. 29 Ɓa ɲínzà-wĩ́níwà bùaa ɲun so yí máa wé yɛ̀ɛ́ ho tɔ̃mɔ́n dà-kéní le? Ɛ̀ɛ ká hàrí ɓa yà-kéní máa kùen ká mìn Maá Dónbeenì yí zũ mu. 30 Ká mu lé minɛ́n, hàrí mi ɲún-vãní ɓúenɓúen á le Dónbeenì zũ ɲii. 31 Mi wã́a yí zɔ̃́n dɛ̀ɛ, lé mi bìo ɲúhṹ wi po ɓa minka ɲínzà-wĩ́níwà.

O Yeesu bìo tàró tàá mu pĩ́ló

(Luki 12.8-9)

32 «Yìa dĩ̀n ɓa nùpua yahó ò o bía wéréwéré le mí bìo sã̀ miì, á ĩnɛ́n mún khíi bío mu wéréwéré wàn Maá na wi ho wáayi yahó le ɓànso bìo sã̀ miì. 33 Ká yìa ɓɛ̀n bía wéréwéré ɓa nùpua yahó le mí yí zũ mi, á ĩnɛ́n mún khíi bío wàn Maá na wi ho wáayi yahó le ĩ yí zũ ɓànso.

O Yeesu bìo wee khɛɛ́ ɓa nùpua

(Luki 12.51-53; 14.26-27)

34 «Mi yí leéka le ĩ ɓuara wà ɓueé dé ho hɛ́ɛrà ho dĩ́míɲá yi. Ɓùeé. Ĩ yí wà ɓueé dé hɛ́ɛrà ho yi. Hã fio lé hĩ̀a á ĩ wà ɓueé dé. 35 Ĩ wà ɓueé khɛɛ́ o za lè mín maá, á à khɛɛ́ o nu lè mí hĩ́nló, là a ɓùaa hã́a lè mí yàró hã́a. 36 O nùpue ɓàn zĩi nùpua lé bán á à yèrèmá à wé o zúkúsa. 37 Yìa wa mín maá tàá mín nu á po mi, wón ɓànso yí dà máa páaní làa mi. Á yìa wa mí za tàá mí hĩ́nló á po mi, wón ɓànso yí dà máa páaní làa mi. 38 Yìa yí máa lá mí *kùrùwá pĩ̀* à bèráa miì, wón ɓànso mún yí dà máa páaní làa mi. 39 Yìa wi ò o pa mí mukãnì bìo wón á à vĩ́iní le. Ká yìa màhã́ vĩ́inía mí mukãnì ĩnɛ́n bìo yi, wón á à bĩní ì yí le.

Yìa ɓuan le Dónbeenì ton-sá cũ̀nú na ó ò yí

(Maaki 9.41)

40 «Yìa ɓuan mia sese, se lé ĩnɛ́n á ɓànso ɓuan sese. Á yìa ɓuan mi se, se lé yìa tonkaa mi á ɓànso mún ɓuan se. 41 Hen ká yìa ɓuan le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro ɓúi se lé bìo ó o lé le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro, á ɓànso khíi yí ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà cũ̀nú na ɓa à yí. Hen ká a ɓúi ɓuan o nùpue na térénna lé bìo ó o térénna, ó o khíi yí bìa térénna cũ̀nú na ɓa à yí. 42 Ká nùpue nɔn hàrí ho kóo-za yimù cúee ɲun-wia bìa wi hen na ɲúhṹ mía nì-kéní ɓúi yi, lé bìo ó o lé ĩ nì-kenínii, wón ɓànso á à yí mu cũ̀nú máa khí.»

11

1 Bìo ó o Yeesu zéenía mí nì-kenínia vó, ó o ló bĩ́n wà, á wà vaá kàrán ɓa nùpua ká a bue le Dónbeenì bìo ho kɔ̃hṹ mu lórá yi.

O Zãn Batiisi tonkaa ɓa nùpua o Yeesu cɔ̃́n

(Luki 7.18-35)

2 Bìo ó o Zãn Batiisi wi ho kàsó yi, ó o ɲá bìo ó o *Krista wee wé, ó o tonkaa mí nì-kenínia nùwã yɛn ɓúi 3 le ɓa va a tùa wo yi: «Ũnɛ́n lé fo á wa ɲá bìo le fo ko ũ ɓuen lée, tàá wa pá ko à wa lòoní nì-veere?» 4 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo mi wee ɲí làa bìo mi wee mi á mi vaa bío na a Zãn yi. 5 Ɓa muiiwà yìo wee mi, á ɓa mùamúawà hĩ́nɔn wee varáka. Ɓa ɓùeréwà wee wa. Ɓa bekewà ɲikɔ̃nna wee ɲí mu bìo. Ɓa nì-hía wee vèe. Á le bín-tente wee bue na ɓa nì-khenia yi. 6 Yìa yí pã́ ĩ bìo ká a tà mu yi, se wón ɓànso ɲúhṹ sĩ.»

7 Bìo ó o Zãn nì-kenínia bĩnía wà, ó o Yeesu wee bío o Zãn mu bìo lè ɓa zã̀amáa kà síi: «Lée webio á mi van vaá lora le dùure yi? Lée ho konkohó na ho pinpiró wee hɛ́ɛ vĩ́nvã lée? Ɓùeé. 8 Á lée webio mí vaá lora? Lée nùpue ɓúi na sĩ̀a hɔ̃̀nbɔ̃̀nɔ̀n le? Bìa wee zĩ́ hɔ̃́n sĩ̀-seníso á wi ɓa pã̀amá-beera zĩní yi. 9 À lé o yɛ́n mi van bìo yi? Lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro ɓúi le? Ká mu lé wón, se mi tũ̀iá sĩ. O yàá pá po wón, le ĩ bío mu na mia. 10 O Zãn mu lé yìa á le Dónbeenì bíonì vũahṹ bía bìo kà síi: ‹Ĩ ì tonka ĩ tonkaro ò o dí ũ yahó á ɓueé wíoka ũ wɔ̃hṹ›. 11 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: ɓa nùpua na wi ho dĩ́míɲá yi ɓúenɓúen á yìa bìo ɲúhṹ wi po a Zãn wón mía. Ɛ̀ɛ ká le *Dónbeenì bɛ́ɛnì zàwa mɔ́n-dí màhã́ pá po a. 12 Pã̀ahṹ na ó o Zãn Batiisi wee zéení le Dónbeenì bìo yi à ɓuee ɓúe ho zuia yi, á le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo á ɓa wee firáa lè mi sòobɛ́ɛ. Á bìa wee fi làa bṹn wi ɓa fé mu lè ho pànká. 13 Le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ɓúenɓúen là a *Mɔyiize làndá á bía le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo yi fúuu á ɓueé ɓó a Zãn Batiisi pã̀ahṹ. 14 Ká mi tà le bìo bía ɓúenɓúen bon, se o Zãn mu lé yìa lé o *Elii na ɓuenló bìo fèra bía. 15 Yìa wee ɲí bìo, à wón ɲí bìo bía sese.»

16 O Yeesu pá bĩnía bía: «Ho zuia nùpua á ĩ dà à tèé lè ɓa yɛ́n? Ɓa ka lè ɓa háyúwá na lée kará ɓa nùpua fèmínló lahó yi, à ɓa wee háaní na mí ninzàwa na zoó le ɓonfónii yi kà: 17 ‹Wa ɓúa hã sĩ̀a san, à mi le mi máa lée yo. Wa bó le yèni, á mi le mi máa wá.› 18 Mi loń. Bìo ó o Zãn ɓuara, á yí máa dí dĩ́n-poni, á mún yí máa ɲu dìvɛ̃́n, á ɓa le o cĩ́ná wi o yi. 19 Ó o *Nùpue Za ɓɛ̀n ɓuara, á ɓueé wee dí ká a ɲu, á ɓa wee bío bìo kà: ‹Mi loń. O nìi na kà yí máa wé bìo ɓúi ká mu yínɔń dĩ́nló díró làa dìvɛ̃́n ɲuló. O lé ɓa *lànpó féwá lè ɓa nì-kora ɓàn bɔ̃́nlo.›» Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì bè-zũńminì wee zéení mí térénló ɓa bè-zũńlowà bè-wénia yi.

Hã lórá na nùpua pã́ a Yeesu bìo

(Luki 10.13-15)

20 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu wee zá lè hã lórá na ó o wó mu yéréké bìowa cɛ̀rɛ̀ɛ yi, lé bìo á ɓa nùpua na wi hã yi á yí yèrèmáa mi yilera lè mi wárá. O wee bío bìo kà: 21 «Ũnɛ́n Korazɛ̃n lóhó lè ũnɛ́n Bɛtesayidaa lóhó, ho yéréké á à sá mia. Lé bìo ká mu yéréké bìowa na wó mi cɔ̃́n ɓàn síi lá wó ho Tiire lè ho Sidɔ̃n lórá* yi, se hã lórá mu nùpua lá hĩ́nɔn hàánì á khuiira hã pórókówá zã́† á kúaa le sãni mi wán, á zéeníanáa le mí wi à mí khí mu bè-kora wéró yi. 22 Lé bṹn nɔn á ĩ wee bíoráa mu na mia: Le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ á ho Tiire lè ho Sidɔ̃n lórá lònbee na a yí hã, á à wé làa yi minɛ́n lònbee yi.

23 «Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n *Kapɛɛnayuumu, fo wee leéka le ɓa khíi lá fo á à yòoráa ho wáayi yi le? Ɓùeé. Ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó lé hìa ɓa khíi lií dé fo yi. Lé bìo ká mu yéréké bìowa na wó ũ cɔ̃́n ɓàn síi lá wó ho *Sodɔɔmu yi, se ho lóhó mu pá lá wi hàrí lòn zuia. 24 Lé bṹn nɔn á ĩ wee bíoráa mu na mia: Le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ á ho Sodɔɔmu bìo á à wé làa yi ũnɛ́n bìo yi.»

O Yeesu dó mín Maá Dónbeenì bárákà

(Luki 10.21-22)

25 Cĩ́inú bṹn mɔ́n, ó o Yeesu bĩnía wee bío bìo kà: «Ĩ Maá, ũnɛ́n lé ho wáayi lè ho tá Ɲúhṹso, ĩ wee dé ũ bárákà. Lé bìo mu bìo na fo sà mu bè-zũńminì ɓànsowà lè le hácírí ɓànsowà yi á fo tà zéenía làa bìa bìo ɲúhṹ mía. 26 Ĩ Maá, mu bon. Bìo mu wóráa kà lé bìo sĩ foǹ.

27 «Ĩ Maá dó mu bìo ɓúenɓúen ĩ níi yi. Nìi woon yí zũ a Za, ká mu yínɔń o Maá. Á nìi woon mún yí zũ a Maá, ká mu yínɔń o Za, làa bìa ó o Za mu wi ò o zéení làa wo.

28 «Minɛ́n ɓúenɓúen na ho sèró na lì wee beé lò, mi ɓuen ĩ cɔ̃́n, á ĩ na hã vũńnà mia. 29 Mi lá ĩ zúu bè mi wán à día le ĩ kàrán mia. Lé bìo á ĩnɛ́n wayi, á wee liiní ĩten, á minɛ́n mi bɛɛre á à yí hã vũńnà. 30 Ĩ zúu na á ĩ bè mi wán á yí lì, á ho sèró na á ĩ bè mi wán á mún záyi.»

12

O Yeesu lé yìa á ho Sabaa bìo wi níi yi

(Maaki 2.23-28; Luki 6.1-5)

1 Cĩ́inú bṹn mɔ́n, ó o Yeesu wee kã́a hã mana ɓúi yi ho *Sabaa zoǹ. Á le hĩni dà a nì-kenínia, á ɓa wee khé ho dĩ́nló na bon dĩ̀n à là. 2 Bìo ɓa *Farizĩɛwa mɔn mu á ɓa wee bío là a Yeesu: «Loń ũ nì-kenínia. Bìo ɓa wee wé yí ko làa wéró ho Sabaa zoǹ. Wa làndá hò mu.» 3 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo ó o *Daviide yankaa wó ká arɛ́n lè mí nùpua le hĩni dà á mi dĩǹ yí kàránna yí mɔn le? 4 O wà zon le Dónbeenì pɔ̃nsòni bùkú yi, á zoó lá ho búurú na ɓa wó lè mu hãmu á ɓa là. Ká ɓa ɲɔn lá yí ko à ɓa là ho. Le *Dónbeenì yankarowà mí dòn lé bìa á ho làró níi nɔn yi.* 5 Tàá mi so dĩǹ yí kàránna mu o *Mɔyiize làndá yi, le le Dónbeenì yankarowà na wee sá le Dónbeenì pɔ̃nsòni bùkú yi, á máa wé bè ho Sabaa làndá yi ká mu ɲɔǹ pá yí nɔn wé khe le? 6 Le ĩ bío mu na mia: Bìo wi hen á ɲúhṹ wi po le Dónbeenì pɔ̃nsòni bùkú. 7 Ká le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní na le bía le mínɛ́n màkóo wi le yi na se yi, ká ɓa bà-kùio na ɓa wee wé lè mu hãmu á mí pã́ bìo,† á mi lá zũ kúará, se bìa yí wó yí khon á mi lá máa síiní ɲúná. 8 Lé bìo ó o *Nùpue Za lé yìa á ho Sabaa bìo wi níi yi.»

O Yeesu wɛɛ́ra a nìi na bàhó húrun

(Maaki 3.1-6; Luki 6.6-11)

9 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló bĩ́n á wà van ɓa *zúifùwa mu kàránló zĩi yi. 10 Mu zoǹ à nìi ɓúi wi bĩ́n á bàhó húrun. Á bìa wi bĩ́n wi ɓa kooní a Yeesu yi. Lé bṹn nɔn á ɓa tùara a yi kà: «Wa làndá yi á nùpue so dà wee wɛɛ́ *Sabaa zoǹ le?» 11 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n ó o ɓúi pio yà-kéní mí dòn lá wi síi, á wó wó kùera zon le buii yi ho Sabaa zoǹ, ó o so máa lií lén wo le? 12 Á bìo ó o nùpue bìo ɲúhṹ màhã́ wi po a pio hã́. À bṹn wa làndá yi, á nùpue dà à wé tentemu làa nùpue ho Sabaa zoǹ.» 13 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu yèrèmáa bía là a nìi: «Hóoní ũ bàhó.» Ó o nìi hóonía mí bàhó, á ho dɛ̀ɛnía wan dĩ̀n làa hìa so bìo.

14 Á ɓa *Farizĩɛwa wà ló, á bìo ɓa à wé á à yíráa o Yeesu á à ɓúe lé bṹn ɓa lée wee wã̀aní wán.

O Yeesu lé le Dónbeenì ton-sá na le mɔn léra

15 Bìo ó o Yeesu zũna mu, ó o ló bĩ́n wà. Á ɓa minka zã̀amáa bò a yi. Ó o wɛɛ́ra ɓa vánvárowà ɓúenɓúen na wi bĩ́n, 16 ká a màhã́ henía mu nɔn ɓa yi le ɓa yí bá mí bìo na nùpua yi. 17 Mu wó kà síi, bèra a na ò o ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii bíoní na kà à ɲii sí. 18 Le le Dónbeenì bía:

«Yìa kà lé ĩ ton-sá na á ĩ mɔn léra,

yìa á ĩ bò ĩ tàká wán.

Ĩ sĩi wan o bìo yi.

Ĩ ì liiní ĩ Hácírí o wán,

o ò bue ĩ cítíi bìo á à na hã sìíwà yi.

19 O làa nùpue máa wã̀aní.

O máa wãamaka bìo.

Ɓa máa ɲí a sã ɓonfúaa yi.

20 Le nàaninle na ɲumaa

ó o máa khé máa día.

Á le fĩ̀ntã́ní na wee hí

ó o mún máa ɓúe.

O ò ɓua míten kà síi,

fúaa bìo ó o térénló bìo yòó có ló,

21 á hã sìíwà ɓúenɓúen màhã́ à dé mí sĩa wo yi.»‡

O Yeesu pànká á yí ló Satãni cɔ̃́n

(Maaki 3.22-30; Luki 11.14-23)

22 Ɓa ɓuan o nìi ɓúi ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n ò o cĩ́ná wi o yi, ó o lé o muii á mún yí dà máa bío. Ó o Yeesu wɛɛ́ra a, ó o ɲii dɛ̀ɛnía fá á wee bío, á mún wee mi. 23 Á ɓa zã̀amáa wó coon mu bìo yi, á ɓa wee bío: «Yìa kà màhã́ lé o *Daviide Za lée?»

24 Ká bìo ɓa *Farizĩɛwa ɲá mu, á ɓa wee bío: «O nìi na kà á wee ɲa ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi là a *Bɛlezebuule pànká, yìa lé ɓa cĩ́náwa ɲúhṹso.» 25 Ká a Yeesu màhã́ zũna ɓa yilera, ó o bía nɔn ɓa yi: «Kɔ̃hṹ lée kɔ̃hṹ na nùpua wee fi mín yi á à fì ì vé. Lóhó lée lóhó, tàá zĩi lée zĩi na nùpua wee fi mín yi á ɲúhṹ á à ɓúe. 26 Ká bìo ó o *Satãni te ó o wee bĩní ɲa se o wee fi lè míten. Á bìa bìo sã̀ a yi ɲúhṹ so máa ɓúe le?

27 «Mi wee bío le ĩ wee ɲa ɓa cĩ́náwa lé bìo ó o Bɛlezebuule wee na mu ɓàn pànká miì. Ká lé bṹn mu wóráa, á yìa ɓɛ̀n wee na ho pànká minɛ́n nùpua yi à ɓa ɲa lè ɓa cĩ́náwa lé o yɛ́n? Bìa làa mia lée dà-kéní bán mí bɛɛre yàá wee zéení le mi bìo yí bon. 28 Ká le Dónbeenì Hácírí lé dìo wee na ho pànká ĩnɛ́n yi, à ĩ ɲa lè ɓa cĩ́náwa, se bṹn wee zéení le le *Dónbeenì bɛ́ɛnì á dɛ̀ɛnía ɓueé ɓó mia.

29 «Nìi woon yí dà máa zo pànká ɓànso zĩi á máa zoó khuii o níi bìo, ká a yí can o pànká ɓànso mu yí vó. Ká a màhã́ can wo vó, ó o zoó khuii bìo wi o zĩi ɓúenɓúen.

30 «Yìa yí wi làa mi, se wón wee fi làa mi. Á yìa mún yí máa séení mi ho vá kúeemínwánló yi, se wón wee saawaní. 31 Lé bṹn nɔn á ĩ wee bío mu na mia: Ɓa nùpua bè-kora na ɓa wó ɓúenɓúen lè hã bín-kora na ɓa bía ɓúenɓúen, á bìo khíi sɛ́n ǹ día á à na ɓa yi. Ká yìa bía khon le Dónbeenì Hácírí dã́ní yi, wón ɓa khíi máa sɛ́n bìo máa día. 32 Yìa bía le bín-kohó o *Nùpue Za dã́ní yi, wón ɓa à sɛ́n ǹ día á à na yi. Ká yìa bía khon le Dónbeenì Hácírí dã́ní yi, wón ɓa khíi máa sɛ́n máa día máa na yi, hàrí ho zuia.»

Le vĩ̀ndɛ̀ɛ semu wé zũń hã bìa na le wee ha yi

(Luki 6.43-45)

33 «Hen ká le vĩ̀ndɛ̀ɛ se, à le bìa wé sĩ. Ká le vĩ̀ndɛ̀ɛ yí se, à le bìa máa wé sĩ. Le vĩ̀ndɛ̀ɛ semu wé zũ hã bìa na lé wee ha yi. 34 Díhioni yɛ́n! Bìo mi yí se, á mi dà à wé kaka á à bíoráa mu bìo na se. O nùpue bìo na wi o sĩi yi, bṹn lé bìo ó o wee wé bío. 35 O nùpue na se wón wee wé bío hã bín-tentewà, lé bìo á bìo wi o sĩi yi se. Ká yìa yí se wón wee wé bío hã bín-kora lé bìo á bìo wi o sĩi yi yí se. 36 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Le Dónbeenì cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ, á hã bín-conconwà na ɓa nùpua bía á ɓa à zéení ɲúhṹ. 37 Lé bìo á ũ ɲi-cúa lé hĩ̀a ɓa à dĩ̀n wán á à fĩ̀náa le cítíi á à zũńnáa ká ũ térénna, tàá ká ũ yí térénna.»

Ɓa le o Yeesu wé yéréké bìo ɓúi à mí mi

(Maaki 8.11-12; Luki 11.29-32)

38 Á ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa *Farizĩɛwa nùwã yɛn ɓúi wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, wa wi à ũ wé bìo ɓúi à wa mi.» 39 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ho zuia nùpua na yí se, na wee bĩní le Dónbeenì mɔ́n à wé mu bè-kora, á wee cà à ɓa mi yéréké bìo. Ɛ̀ɛ ká ɓa máa mi yéréké bìo ɓúi ká mu yínɔń le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Zonaasi bìo.§ 40 Mu bon. O Zonaasi wó hã wizooní bìo tĩn lè mí tĩ́nɔ̀nna bìo tĩn o ceza píohó yi. Lé kà síi ó o Nùpue Za mún khíi wéráa hã wizooní bìo tĩn lè hã tĩ́nɔ̀nna bìo tĩn ho tá yi. 41 Ho Niniivesa yèrèmáa mí yilera lè mí wárá, lé bìo ɓa ɲá a Zonaasi bíonì. À yìa wi minɛ́n tĩ́ahṹ, wón bìo ɲúhṹ wi po a Zonaasi. Lé bṹn nɔn á le Dónbeenì cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ, á ho Niniivesa mu á à hĩ́ní ì dĩ̀n ho lònbìo nùpua yahó, á à kooní ɓa yi. 42 O bɛ́ɛ hã́a na hĩ́a wi ho Saba kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán á hĩ́a ló lùe na dã́ní nà yi làa sòobɛ́ɛ, á ɓueé ɲá a *Salomɔn bè-zũńminì bíoní.* À yìa wi minɛ́n tĩ́ahṹ, wón bìo ɲúhṹ wi po a Salomɔn. Lé bṹn nɔn á le Dónbeenì cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ, ó o bɛ́ɛ hã́a mu á à hĩni ì dĩ̀n ho lònbìo nùpua yahó á à kooní ɓa yi.

Bìo ó o cĩ́ná wee bĩní ɓuee zoráa yìa ó o lá ló yi

(Luki 11.24-26)

43 «Hen ká a cĩ́ná ló a nùpue na ó o lá wi yi, ò o vaa hɛ́ɛ vará le dùure yi, à cà ho lahó na ó ò kɛɛní á à vũń yi ká a máa yí ho. Ká a hĩ́a cà san, 44 ò o bío mí yi: ‹Ĩ ì bĩní ì va hen na á ĩ ló yi.› Ká a bĩnía van bĩ́n ò o vaa yí ho lahó mu mí kã́amáa ká ho sàara, á wíokaa sesese. 45 Ká a mɔn mu, ò o bĩní vaa fé ɓa cĩ́náwa bùaa hèɲun na ɓɛ̀n ɲii po arɛ́n, à ɓa páaní ɓuee zoo kɛɛní cìcàkà ho lahó mu yi. Ká mu wó kà, à wón nùpue so bìo wíoka yáa poń bìo mu fù karáa. Lé làa bṹn síi á ho lònbìo nùpua na yí se bìo khíi wéráa.»

O Yeesu ɓàn nu lè ɓàn zàwa lé ɓa yɛ́n?

(Maaki 3.31-35; Luki 8.19-21)

46 O Yeesu wee bío lè ɓa zã̀amáa, à bṹn à ɓàn nu lè ɓàn zàwa ɓueé dɔ̃n. Ɓa lée dĩ̀n ho khũuhũ, á wi ɓa bío làa wo. 47 Ó o ɓúi bía là a Yeesu: «Loń. Mìn nu lè mìn zàwa lée dĩ̀n ho khũuhũ á wi ɓa bío làa fo.» 48 Ó o Yeesu bía lè ɓànso: «Wàn nu lé o yɛ́n? Á wàn zàwa lé ɓa yɛ́n?» 49 Bṹn mɔ́n ó o dá mí níi mí nì-kenínia yi ò o bía. «Mi loń. Wàn nu lè wàn zàwa wi hen. 50 Lé bìo á yìa wee wé wàn Maá na wi ho wáayi sĩi bìo, wón lé wàn za, lè wàn hĩ́nló, lè wàn nu.»

13

O dìro wàhiire

(Maaki 4.1-9; Luki 8.4-8)

1 Bṹn zoǹ ó o Yeesu hĩ́nɔn le zĩi yi ló, à wà vaá kará ho vũ-beenì ɲii, á wee kàrán ɓa nùpua. 2 Ɓa minka zã̀amáa kĩ́nía wo yi, ó o wó san zon ho woohṹ á zoó kará, à ɓa zã̀amáa bán dĩ̀n mu ɲumu ɲii.

3 O wee wà hã wàhio à kàránnáa ɓa nùpua làa bìo cɛ̀rɛ̀ɛ. O bía: «Nìi ɓúi ló van mí mɔhṹ yi, á wà vaá dé mí bè-dà. 4 Bìo ó o wee dé mu á mu ɓúi lion ho wɔ̃hṹ nìsã́ní, á ɓa ɲínzàwa sèekaa bṹn vã̀. 5 Mu ɓúi lion ho ɓúaahó na le tĩ́ní wi wán ká le yí lì, á mu dɛ̀ɛnía ló, lé bìo le tĩ́ní yí boo bĩ́n. 6 Bìo le wii ɲá lè mí sòobɛ́ɛ, á ho dĩ́nló na ló wĩ́níwĩ́ní á hon, lé bìo ho naní yí vá yí lion. 7 Mu ɓúi lion hen na hã kíkara bia hɛ́ra yi, á mu ló, á hɔ̃́n kíkara so hĩ́nɔn yòó pà mu. 8 Mu ɓúi bṹn lion ho tá na se yi, á mu ló, á yòó han mí bia. Hã ɓúi yú khĩmàni khĩmàni, hã ɓúi yú ɓúará-tĩn tĩn, hã ɓúi yú ɓóní làa pírú pírú.»

9 O Yeesu pá bĩnía bía bò mu wán: «Yìa wi ò o ɲí bìo, á wón ɲí bìo bía sese.»

Lée webio nɔn ó o Yeesu wee wàráa hã wàhio

(Maaki 4.10-12; Luki 8.9-10)

10 Ó o nì-kenínia vá ɓueé ɓó a yi, á wee tùa wo yi. «Lée webio nɔn fo wee wàráa hã wàhio na ɓa yi?» 11 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le Dónbeenì wó á le bɛ́ɛnì bìo na sà yi á mi yú zũna, à ɓa nì-vio yí zũna mu. 12 Lé bìo á yìa bìo wi á ɓa khíi bĩní yòó bè mu ɓúi wán á à na a yi, ó o bìo á à wé boo. Ká yìa dɛ̀ɛ ɓúi mía, wón á hàrí mu bè-za na ó o wee leéka le mu wi mi cɔ̃́n á ɓa pá à fé. 13 Lé bṹn nɔn á ĩ wee wàráa hã wàhio na ɓa yi. Ɓa wee loń coon, ká ɓa yí máa mi. Ɓa wee ɲí mu bìo ká ɓa yí máa ɓua mu à zũń kúará. 14 Lé kà síi á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii bìo na ó o bía ɓa dã́ní yi á ɲii súráa. O bía bìo kà:

‹Mi khíi wee ɲí mu bìo

ká mi máa zũń mu kúará.

Mi khíi wé è loń coon

ká mi máa mi hàrí dɛ̀ɛ.

15 Mu nìpomu na kà ɓɛ̀ntĩ́n bɔ̃́nbúra.

Ɓa tun mí ɲikɔ̃nna,

á muunía mí yìo.

Ɓa yí wi à ɓa mi bìo.

Ɓa mún yí wi à ɓa ɲí bìo.

Ɓa yí wi à ɓa zũń mu bìo

à yèrèmá ɓuen ĩnɛ́n Dónbeenì cɔ̃́n à ĩ wɛɛ́ ɓa.›*

16 «Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán ɲúná sĩ. Mi yìo wee mi, á ɲikɔ̃nna mún wee ɲí mu bìo. 17 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà cɛ̀rɛ̀ɛ lè ɓa nùpua ɓúi na térénna á sĩa hĩ́a vá à ɓa mi bìo minɛ́n wee mi, à ɓa yí mɔn mu. Ɓa sĩa hĩ́a vá à ɓa ɲí bìo minɛ́n wee ɲí, à ɓa yí ɲá mu.

O Yeesu zéenía o dìro wàhiire kúará

(Maaki 4.13-20; Luki 8.11-15)

18 «Mi wã́a ɲí yìa wee dé mu bè-dà wàhiire kúará. 19 Bìa wee ɲí le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo á ɓa yí zũ mu kúará á ka lè ho wɔ̃hṹ nìsã́ní na mu bè-dà lion yi. O *Satãni wee ɓuee lén mu ɓa sĩa yi. 20 Ɓa ɓúi ka lòn ɓúaahó. Ɓa wee ɲí le Dónbeenì bíonì, à tà le yi fùafùa, à zã̀maka le bìo yi. 21 Ká ɓa màhã́ yí máa día à le zo ɓa. Ɓa wee tà le bìo ho pã̀ahṹ na cĩ́inú yi mí dòn. Ká le lònbee, tàá ho kúará lénló yú ɓa le Dónbeenì bíonì bìo yi, à ɓa dɛ̀ɛní pĩ́ le Dónbeenì bìo. 22 Ɓa ɓúi ka lè ho tá na hã kíkara bia hɛ́ra yi á mu bè-dà lion yi. Ɓa ɲá le Dónbeenì bíonì, ká ho dĩ́míɲá bìo yilera, lè ho nàfòró poni na wee khà ɓa nùpua, á wee hè le bíonì mu, à le máa wé bìo ɓa yi. 23 Ɓa ɓúi ɓɛ̀n ka lè ho tá na se bìo, na mu bè-dà lion yi. Ɓa wee ɲí le Dónbeenì bíonì, à zũń le kúará, á ɓa ɓɛ̀n wee ha hã bia. Ɓa ɓúi khĩmàni khĩmàni, ɓa ɓúi ɓúará-tĩn tĩn, ɓa ɓúi ɓóní làa pírú pírú.»

Le ɲí-kohó wàhiire

24 O Yeesu bĩnía wà le wàhiire ɓúi nɔn ɓa yi: «Ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ɓonmín làa bìo kà: Nìi ɓúi dó mu bè-dà tente mí mɔhṹ yi. 25 Á ho tĩ́nàahṹ ɓúi ká ɓa nùpua ɓúenɓúen dũma, ó o nìi mu zúkúso ɓuara, á ɓueé dó le ɲíní bia ho mɔhṹ mu yi, ò o bĩnía wà. 26 Pã̀ahṹ na ho dĩ́nló ló á yòó wee te yi, á le ɲíní mún lií ló. 27 Á ho mɔhṹ ɓànso ton-sáwá bía nɔn wo yi: ‹Ɲúhṹso, fo yí dó mu bè-dà tente ũ mɔhṹ yi le? Á le ɲíní ɓɛ̀n ló wen bĩ́n.› 28 Ó o bía nɔn ɓa yi: ‹Lé ĩ zúkúso wó mu.› Ó o ton-sáwá bía: ‹Fo wi à wa vaa dɛɛ le ɲíní mu le?› 29 Á ho mɔhṹ ɓànso bía nɔn ɓa yi: ‹Ɓùeé. Mi día, lé bìo ká mi le mi ì dɛɛ le ɲíní ká mi yí wó sese á mi ì dɛɛ le á à lɛɛ́ lè ho dĩ́nló. 30 Mi día le mu páaní dã fúaa ho dĩ́nló láró pã̀ahṹ. Hón pã̀ahṹ so yi, ká ĩ bío ò na ɓa ton-sáwá na à lá ho dĩ́nló yi le ɓa dɛɛ le ɲíní vé, à kúia lè mí kúnkúwá à cĩ̀í. Bṹn mɔ́n à ɓa màhã́ lá ho dĩ́nló kúee ĩ nání yi.›»

Ho mútáàdè bɛɛre lè le ɲa-fĩni wàhio

(Maaki 4.30-34; Luki 13.18-19)

31 O Yeesu tĩ́n bĩnía wà le wàhiire ɓúi nɔn ɓa yi: «*Le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo ɓonmín lè ho mútáàdè bɛɛre na ó o nìi ɓúi vaá dù mí mɔhṹ yi. 32 Lé ka cĩ́inú po hã bia na ká ɓúenɓúen. Ká le màhã́ ló, à le dã poń ho zen-ɓuahó bè-vànii ɓúenɓúen, à wé mí vĩ̀ndɛ̀-kùure, à ɓa ɲínzàwa wé ɓuee tá mí lɛnna lakara wán.»

(Luki 13.20-21)

33 O Yeesu bĩnía wà le wàhi-veere ɓúi nɔn ɓa yi: «Ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ɓonmín lè le ɲa-fĩni na ó o hã́a ɓúi zúnzúio kúaa mu dũmu kiloowa ɓóní làa hònú yi á khan bàrá á mu ló.»

O Yeesu wee wà hã wàhio á zéenínáa mu bìowa yara

(Maaki 4.33-34)

34 Bṹn ɓúenɓúen ó o Yeesu wee wà lè hã wàhio à na ɓa zã̀amáa yi. O hĩ́a yí máa wé kàrán ɓa ká a yí wà wàhio. O hĩ́a wee wé kà síi, 35 bèra a na à le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro bìo na ó o bía à ɲii sí:

«Ĩ khíi wé è bío làa ba

lè hã wàhio.

Mu bìo na sà yi

hàrí ho dĩ́míɲá ɲúhṹ ɓúɛɛníi

á ĩ khíi zéení yara làa ba.»†

O Yeesu zéenía le ɲí-kohó wàhiire kúará

36 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wà vaá zon le zĩi yi ò o día ɓa zã̀amáa. Ó o nì-kenínia wà zon o cɔ̃́n, á zoó bía làa wo: «Le ɲíní na ló ho mɔhṹ yi wàhiire kúará á ũ zéení làa wɛn.» 37 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Yìa wee dé mu bè-dà tente lé o *Nùpue Za. 38 Ká ho mɔhṹ lé ho dĩ́míɲá. Mu bè-dà tente lé bìa bìo sã̀ le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi. Ká le ɲí-kohó lé bìa bìo sã̀ o *Satãni yi. 39 O zúkúso na dó le ɲí-kohó bia lé o Satãni. Ho dĩ́nló láró wee zéení ho dĩ́míɲá véró bìo. Ká ɓa ton-sáwá na wee lá ho dĩ́nló lé le Dónbeenì wáayi tonkarowà. 40 Bìo ɓa wee dɛɛráa le ɲíní à kúee ho dɔ̃hṹ yi, lé bṹn ɓàn síi mu khíi wéráa ho dĩ́míɲá véró pã̀ahṹ. 41 O Nùpue Za khíi tonka mí wáayi tonkarowà, á ɓa ɓueé lén bìa wee khà bìa ká dé mu bè-kora wéró yi, làa bìa wee wé mu bè-kora. 42 Ɓa khíi kúee ɓa ho dã-sũmúi yi, hen na le minka yi vɛ́ɛ wi yi, á ɓa à wá bĩ́n. 43 Ká bìa térénna bán á à ɲuiíka lè le wii bìo síi mín Maá Dónbeenì bɛ́ɛnì yi. Yìa wi ò o ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo bía sese.

Ho nàfòró na sànkaa lè ho lóró wàhio

44 «Ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ɓonmín lè mu bè-senì ɓúi na ɓa lú ho mɔhṹ yi. Ó o ɓúi zũna mu dã́ní vaá khɛ́ra á bĩnía sã̀ vaá lú. O sĩi wan wan, á vaá yɛ̀ɛ́ra bìo wi o cɔ̃́n ɓúenɓúen, ò o ɓueé yà ho mɔhṹ mu.

45 «Ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ɓonmín là a duanlo ɓúi na wee cà ho lóró na yàwá here. 46 Bìo ó o yú ho ɓúi na yàwá here, ó o vaá yɛ̀ɛ́ra bìo wi o cɔ̃́n ɓúenɓúen, ò o yà ho lóró mu.

Ho zùán wàhiire

47 «Ho wáayi bɛ́ɛnì bìo pá bĩnía ɓonmín lè ho zùán na ɓa wee lèe dé ho muhṹ yi à vĩnáa ɓa cewà lè mí sìíwà. 48 Ká ho sú, à ɓa ce-pawà vá ho léráa mu ɲumu ɲii, à lée kɛɛní ká ɓa hueeka ɓa. Á bìa se ɓa wee kúee mí sàkíwá yi, ká bìa yí se bán ɓa wee kúia. 49 Lé bṹn ɓàn síi khíi wé ho dĩ́míɲá véró pã̀ahṹ. Le Dónbeenì wáayi tonkarowà á ɓueé lén bìa yí térénna bìa térénna tĩ́ahṹ, 50 á à kúee ho dã-sũmúi yi, hen na le minka yi vɛ́ɛ wi yi, á ɓa à wá bĩ́n.»

51 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Bìo kà ɓúenɓúen mi zũ kúará le?» Á ɓa le ũuu. 52 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «*Làndá bìo zéenílo lée làndá bìo zéenílo na kenía míten á zũ ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ɲúhṹ á ka lòn zĩi ɓànso ɓúi na nàfòró á mu bè-fĩa lè mu bè-kĩ́a wi yi.»

Ho Nazarɛɛte lóhósa yí tà a Yeesu bìo

(Maaki 6.1-6; Luki 4.16-30)

53 Bìo ó o Yeesu wà hɔ̃́n wàhio so vó, ó o ló bĩ́n, 54 á wà van ho lóhó na ó o dɔ̃n yi. O wà vaá wee kàrán ɓa nùpua ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi. Á ɓa nùpua na wi bĩ́n ɓúenɓúen wó coon á ɓa wee bío: «Bṹn bè-zũńminì so ó o yú wen? O wó kaka wee wéráa mu yéréké bìowa na kà? 55 Yínɔń o ɓùɛn-khɛ̀ɛro te mí za le? Á ɓàn nu yínɔń o Mari le? O Zaaki là a Zozɛɛfu là a Simɔn là a Zude so yínɔń ɓàn zàwa le? 56 Á ɓàn hĩ́nni so làa wɛn yí wi mín wán hen le? Á lé wen ó o yú hón pànká so ɓúenɓúen yi?» 57 Lé bṹn bìo yi á ɓa yí wi à ɓa dé mí sĩa wo yi. Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro wé yí le kɔ̃̀nbii hã lùa ɓúenɓúen yi. Ká ɓa lóhósa lè ɓàn kùrú zĩi nùpua bán máa wé kɔ̃̀nbi o.» 58 O Yeesu yí dàńna yí wó yéréké bìo cɛ̀rɛ̀ɛ bĩ́n lé bìo ɓa sĩadéró wo yi fòora.

14

O Zãn Batiisi ɓúeró

(Maaki 6.14-29; Luki 9.7-9)

1 Mu pã̀ahṹ ó o *Heroode* na wi ho Kalilee kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán á ɲá bìo ɓa wee bío o Yeesu dã́ní yi. 2 Ó o bía nɔn mí mɔ́nsa na làa wo páanía wi yi: «O nùpue mu na kà lé o Zãn bĩnía vèera. Lé bṹn nɔn ó o dà wee wéráa mu yéréké bìowa.» 3-4 Mu bon. O Heroode hĩ́a nɔn le ɲii le ɓa wìi o Zãn. Á ɓa wìira a can dó ho kàsó yi. O Heroode wó mu lé bìo ó o Zãn bía nɔn wo yi le o lá yí ko ò o fé mín za Filiipu ɓàn hã́a Herodiade à ya. 5 O Heroode lá wi ò o ɓúe o Zãn ká a màhã́ zã́na ɓa zã̀amáa lé bìo ɓa ɓúenɓúen wee leéka le o Zãn lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro. 6 Ɛ̀ɛ ká a Heroode teró wizonle sã́nú díró yi, ó o Herodiade hĩ́nló yon bìa ɓa von yahó. Ó o Heroode mu sĩi wan mu yi, 7 ó o báa le ká a hĩ́nzoró mu fìora bìo na mí cɔ̃́n á mí ì na mu wo yi. 8 Ó o hĩ́nzoró vaá bía mu nɔn mín nu yi, á ɓàn nu le o bío le o Zãn Batiisi ɲúhṹ lé hìa à ɓa dé ho lɛnɓuɛn yi à na a yi. 9 Bìo ó o hĩ́nzoró ɓueé bía mu, ó o bɛ́ɛ sãnía tò mu bìo yi. Ká bìo ó o báa bìa ó o von yahó, ó o nɔn le ɲii le ɓa wé mu na a yi. 10 Ò o tonkaa o ɓúi le o va ho kàsó yi à vaa kúii o Zãn Batiisi ɲúhṹ. 11 Á ɓa vaá kúio ho dó ho lɛnɓuɛn yi ɓueé nɔn o hĩ́nzoró yi ó o ɓuan vaá nɔn mín nu yi. 12 Ó o Zãn mu nì-kenínia ɓueé lá a nùuna, à ɓa wà vaá bía bìo mu wóráa á nɔn o Yeesu yi.

O Yeesu díinía ɓa minka zã̀amáa

(Maaki 6.30-44; Luki 9.10-17; Zãn 6.1-14)

13 Bìo ó o Yeesu ɲá bìo wó kà, ó o zon ho woohṹ wà, á wi ò orɛ́n mí dòn va ho lahó ɓúi na á nùpue mía yi. Ká ɓa nùpua màhã́ zũna mu. Á ɓa lóka hã lórá yi á vará mu ɲumu ɲii bò a Yeesu yi. 14 Pã̀ahṹ na ó o zoó ló ho woohṹ yi, ó o mɔn ɓa minka zã̀amáa. Á ɓa màkárí ɓuan wo yi, ó o ɓúakáa wee wɛɛ́ ɓa vánvárowà na wi ɓa tĩ́ahṹ. 15 Bìo ho zĩihṹ dɔ̃n, ó o nì-kenínia wà ɓueé ɓó a yi, á bía nɔn wo yi: «Le wii tò, à ho lahó na kà á bìo ɓúi mún mía yi. Bío le ɓa nùpua lɛ́n va hã lórá yi, à vaa yí mu bìo yà dí.» 16 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ɓa varó bĩ́n ɲúhṹ mía. Minɛ́n miten na mu bè-dínii ɓa yi.» 17 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Bìo wi wa cɔ̃́n hen, lée búurú bi-zàwa bìo hònú làa cezàwa bùaa ɲun.» 18 Ó o Yeesu bía: «Mi ɓua mu ɓuennáa.» 19 Ò o bía nɔn ɓa zã̀amáa yi le ɓa lií kɛɛní le ɲíní wán. Ò o fó ho búurú bìo hònú lè ɓa cezàwa bùaa ɲun, ò o hóonía mí yahó ho wáayi, ò o dó le Dónbeenì bárákà, ò o cɛ̀ɛkaa ho búurú nɔn mí nì-kenínia yi. Á bán fó sankaa nɔn ɓa zã̀amáa yi. 20 Á ɓa ɓúenɓúen dú sù. Á bìo dú ká ɓa khuiira á mu sú hã sàkíwá pírú ɲun. 21 Bìa ɓúenɓúen na dú mu, á ɓa báawa mí dòn á à yí ho muaaseé hònú síi, ká ɓa hã́awa lè ɓa háyúwá níi ló.

O Yeesu wee varáka mu ɲumu wán

(Maaki 6.45-52; Zãn 6.16-21)

22 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu dɛ̀ɛnía kĩ̀kã́a mí nì-kenínia yi le ɓa zo ho woohṹ dí mí yahó khí ho vũ-beenì mɔ́n ká mínɛ́n ǹ na ho wɔ̃hṹ ɓa zã̀amáa yi á ɓa à ɓoka. 23 Bìo ó o wó bṹn vó, ó o wà yòora le ɓúee wán mí dòn, á yòó wee wé mí fìoró á ho tá hũn yú bĩ́n. 24 Bṹn pã̀ahṹ à ho woohṹ vá zon mu ɲumu yi, á ho pinpi-beenì hĩ́nɔn wee và lè mí pànká á wee lá mu ɲumu ɓuee hénka lè ho woohṹ. 25 Hã tá-tĩa yi, ó o Yeesu zoó wee varáka mu ɲumu wán á mà mí nì-kenínia. 26 Bìo ɓa mɔn wo ò o wee varáka mu ɲumu wán, á ɓa zã́na dàkhĩína, á ɓa wee bío: «O lée nì-hɔ̃́nbóní.» À ɓa wee wãamaka. 27 Ó o Yeesu dɛ̀ɛnía bía kà síi nɔn ɓa yi: «Mi hení mí sĩa, mu lé ĩnɛ́n, mi yí zɔ̃́n bìo.» 28 Ó o Piɛre wã́a bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, ká mu lé fo bìo bon, ũ bío le ĩ varáka mu ɲumu wán à ɓuen ũ cɔ̃́n.» 29 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ɓuen!» Ó o Piɛre ló wee varáka mu ɲumu wán á wee va a Yeesu cɔ̃́n. 30 Ká bìo ó o mɔn bìo ho pinpiró wee wéráa ó o zã́na. Á bìo ó o wà lií lí mu ɲumu yi, ó o wãamaa: «Ɲúhṹso fení mi.» 31 Ó o Yeesu dɛ̀ɛnía dá mí níi cãna a, ò o bía nɔn wo yi: «Ũ sĩidéró fòora. Lée webio nɔn á fo titikaaráa?» 32 Bìo ɓa mí nùwã ɲun yòó zon ho woohṹ yi, á ho pinpiró dĩ̀n. 33 Á ɓa nì-kenínia na wi ho woohṹ yi á fárá mí nɔnkóɲúná wán o Yeesu yahó, à ɓa bía nɔn wo yi: «Fo ɓɛ̀ntĩ́n lé le Dónbeenì Za bìo bon.»

O Yeesu wɛɛ́ra ɓa vánvárowà ɓúi

(Maaki 6.53-56)

34 Bìo ɓa kã́a ho vũ-beenì khíi dɔ̃n ho Zenɛzarɛɛte kɔ̃hṹ, 35 á ɓa nùpua na wi bĩ́n zũna a Yeesu, á ɓa bía a ɓuenló bìo nɔn bìa sùarákaa bĩ́n ɓúenɓúen yi. Á ɓa ɓuan ɓa vánvárowà ɓúenɓúen ɓuararáa o cɔ̃́n. 36 À ɓa wee fìo wo le o día le ɓa pá wã́a yí o dà-zĩ́nii ɲi-kã́ní tṹii yi. Á bìa ɓúenɓúen na wee yí le tṹii yi á wee wa.

15

O Yeesu lè ɓa Farizĩɛwa wee wã̀aní

(Maaki 7.1-13)

1 Ɓa *Farizĩɛwa ɓúi lè ho *làndá bìo zéenílowa ɓúi ló ho Zeruzalɛɛmu yi ɓuara a Yeesu cɔ̃́n á ɓueé tùara a yi: 2 «Lée webio nɔn á ũ nì-kenínia yí máa wé bìo á wàn maáwà bò nɔn wɛn le wa wé wé? Ɓa yí máa sɛɛ mí níní à bè yi díráa làa bìo mu koráa.» 3 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Lée webio nɔn á minɛ́n ɓɛ̀n yí máa wé bìo le Dónbeenì henía nɔn mia, à mi bò mi kùrú kàránló yi? 4 Le Dónbeenì bía bìo kà: ‹Kɔ̃̀nbi mìn maá lè mìn nu›* le mún bía: ‹Yìa bía khon mín maá tàá mín nu dã́ní yi, wón ko làa ɓúeró.›† 5 Ká minɛ́n wee kàrán ɓa nùpua le ká a ɓúi ɓàn maá lè ɓàn nu ó o bía bìo kà nɔn yi: ‹Bìo á ĩ ko à ĩ na à séení làa fo á ĩ hɔ̃n lè le Dónbeenì,› 6 se wón ɓànso màkóo mía ò o séení mín maá. Mi wee pĩ́ le Dónbeenì bíonì kà síi à wé le làa bè-kã́amáa ká mi bè mi kùrú kàránló yi. 7 Mi yí mɔn miten na le? Yaa o *Ezayii tũ̀iá sĩ mi wán pã̀ahṹ na ó o fɛɛra le *Dónbeenì ɲi-cúa na kà mi dã́ní yi:

8 ‹Ɓa nùpua na kà wee ɓùaaní mi lè mí ɲiní

ká ɓa yiwa yi á ɓa khɛ̀ra làa mi.

9 Le ɓùaaníi na ɓa wee na miì ɲúhṹ mía.

Lé bìo ɓa nùpua làndáwá lé hĩ̀a ɓa wee kàrán làa mín.‡›»

Bìo wee tií o nùpue

(Maaki 7.14-23)

10 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu von ɓa zã̀amáa á bía nɔn ɓa yi: «Mi ɲí bìo kà à zũń kúará. 11 Bìo wee zo a nùpue ɲii yí máa tií wo. Hã bíoní na wee lé là a nùpue ɲii, hɔ̃́n lé hĩ̀a wee tií wo.» 12 Ó o Yeesu nì-kenínia vá ɓueé ɓó a yi, á bía nɔn wo yi: «Fo zũ le ũ bíoní mu á vá ɓa *Farizĩɛwa yi le?» 13 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bè-fánii lée bè-fánii na á ĩ Maá na wi ho wáayi á yí fá, á khíi dɛɛ á à kúia. 14 Mi día ɓa. Ɓa lé ɓa muiiwà na tò ɓa muiiwà bũ̀aa wán. Ká a muii tò mí ninza muii bũ̀ini wán, á ɓa à páaní vaá zo ho kɔ̃hṹ.» 15 Ó o Piɛre wã́a bía nɔn wo yi: «Zéení le wàhiire mu kúará làa wɛn.» 16 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi «Éee! Lé minɛ́n pá dĩǹ yí zũ mu bìowa yara le? 17 Mu bìo ɓúenɓúen na wee zo a nùpue ɲii, à lii zo a píohó yi, bṹn ó o wee bĩní lée ní kúia. 18 Ɛ̀ɛ ká hã bíoní na ó o wee bío lè mí ɲii, á wee lé o sĩi yi, hɔ̃́n lé hĩ̀a wee tií o nùpue. 19 Mu bon. Hã yile-kora wee lé le sĩi yi. Lé bṹn te le nì-ɓúee, lè ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà, lè ho kɔ̃̀nló, làa bìo yí bon bíoró o nùpue ɲii, lè ɓa nùpua yènnáa yáaró. 20 Bṹn bìowa so lé bío wee tií o nùpue, ká ho dí le hã níní na yí sɛɛra, bṹn yí máa tií nùpue.»

O sìí veere hã́a na tà a Yeesu yi bìo

(Maaki 7.24-30)

21 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló bĩ́n wà, á van ho kɔ̃hṹ ɓúi na sùaráa ho Tiire lè ho Sidɔ̃n lórá yi. 22 Á ho Kanan kɔ̃hṹ hã́a ɓúi na wi ho kɔ̃hṹ mu yi, á wà ɓuara a cɔ̃́n, á ɓueé wee bío pɔ̃́npɔ̃́n kà síi: «Ɲúhṹso, *Daviide Za, màkárí miì. Ĩ hĩ́nló á cĩ́ná ɓúi wi yi á wee beé o lò làa sòobɛ́ɛ.» 23 Ó o Yeesu yí dó mí ɲii wo yi. Ó o nì-kenínia vá ɓueé ɓó a yi, á wee bío làa wo: «O hã́a mu na bò wá mɔ́n wee wãamaka fɛ́ɛɛ á ũ bío le o bĩní.» 24 Ó o Yeesu bía: «O *Isirayɛɛle nìpomu na ka lòn pia na vṹnun lé bán ɓa tonkaa mi bìo yi.» 25 Ó o hã́a yàá wã́a wà ɓueé lií fárá mí nɔnkóɲúná wán o Yeesu yahó, ò o bía: «Ɲúhṹso, séení mi.» 26 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Mu yí se à ɓa lá ɓa háyónzàwa dĩ́nló à yénní kúia na ɓa booní yi.» 27 Ó o hã́a bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, bṹn bon. Ɛ̀ɛ ká ɓa booní wee wé sèeka ho dĩ́nló na wee kùenka lii kúia mín so tá à dí.» 28 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn o hã́a mu yi: «Fo ɓɛ̀ntĩ́n dó ũ sĩi miì làa sòobɛ́ɛ.» Mu ù wé làa bìo fo lonnáa mu. Ó o hĩ́nló dɛ̀ɛnía wan bṹn wán.

O Yeesu wɛɛ́ra ɓa vánvárowà cɛ̀rɛ̀ɛ

(Maaki 7.31)

29 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló hón lahó so yi á van ho Kalilee vũ-beenì ɲii, á vaá yòora le ɓúee wán yòó kará. 30 Á ɓa minka zã̀amáa ɓuara a cɔ̃́n lè ɓa lóní, lè ɓa muiiwà, làa bìa sãnía bìo ɓúi mía bĩ́n, lè ɓa bekewà, lè ɓa vánvárowà cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi. Ɓa ɓueé bàráka ɓa o Yeesu tá, ó o wɛɛ́ra ɓa. 31 Bìo ɓa zã̀amáa mɔn à ɓa bekewà na lá yí dà máa bío á wee bío, á mɔn à bìa sãnía bìo ɓúi lá mía bĩ́n á wan, á mɔn à bìa lá lé ɓa lóní wee varáka sese, á mɔn à bìa lá lé ɓa muiiwà á wee mi, á mu wó ɓa coon dàkhĩína, á ɓa wee ɓùaaní o *Isirayɛɛle ɓàn Dónbeenì yèni.

O Yeesu bĩnía díinía ɓa minka zã̀amáa

(Maaki 8.1-10)

32 O Yeesu von mí nì-kenínia á bía nɔn ɓa yi: «Ɓa nùpua na kà màkárí ɓuan miì. Bìo kà lé ɓa wizooní tĩn ká ɓa wi làa mi, á ɓa bè-dínii wã́a vó. Ĩ yí wi à ĩ día ɓa à ɓa ɓo ká ɓa yí yú bìo yí dú. Lé bìo ɓa dà vaá lé è lùiorá ho wɔ̃hṹ wán lé le hĩni.» 33 Ó o nì-kenínia tùara a yi: «Wa à yí mu bè-dínii wen le dùure na kà yi á à na bán minka zã̀amáa so yi?» 34 Ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Lée búurú bìo yɛn wi mi cɔ̃́n?» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Lée búurú bìo hèɲun làa cezàwa bùaa yɛn ɓúi.» 35 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa zã̀amáa yi le ɓa lii kɛɛní, 36 ò o fó ho búurú bìo hèɲun lè ɓa cezàwa, ò o dó le Dónbeenì bárákà, ò o cɛ̀ɛkaa mu nɔn mí nì-kenínia yi á bán sankaa nɔn ɓa zã̀amáa yi. 37 Ɓa ɓúenɓúen dú sù, ó o nì-kenínia khuiira bìo ká, á mu sú hã sàkíwá bìo hèɲun. 38 Bìa ɓúenɓúen na dú mu, á ɓa báawa mí dòn á à yí muaaseé náa síi, ká ɓa hã́awa lè ɓa háyúwá níi ló.

39 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu nɔn ho wɔ̃hṹ ɓa zã̀amáa yi le ɓa ɓoka, ò o zon ho woohṹ mí dòn á van ho Makadan kɔ̃hṹ.

16

Ɓa wi ò o Yeesu wé yéréké bìo

(Maaki 8.11-13; Luki 12.54-56)

1 Ɓa *Farizĩɛwa lè ɓa *Sadusĩɛwa wi à ɓa khũaa o Yeesu ɲii yi, á ɓa vá ɓueé ɓó a Yeesu yi á bía nɔn wo yi le o wé yéréké bìo ɓúi na wee zéení le o dàńló ló le Dónbeenì cɔ̃́n. 2 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Hen ká le wii lií wee zo, á ho wáayi mùia, à mi le ho tá hĩ́a wé se. 3 Ká le yìnbíi bùirìi, ká ho wáayi mùiamu á dó mí yuumu, à mi le ho viohó á à ɓuen. Ká mi wee loń ho wáayi à zũńnáa bìo a à wé, á lée webio nɔn á bìo wee zéení bìo wee wé bìo kà wán á mi yí zũ? 4 Ho zuia nùpua na yí se, na wee bĩní le Dónbeenì mɔ́n à wé mu bè-kora wee cà à ɓa mi yéréké bìo. Ɛ̀ɛ ká ɓa máa mi yéréké bìo ɓúi ká mu yínɔń le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Zonaasi bìo.*» Bṹn mɔ́n ó o wà ò o día ɓa.

Ɓa Farizĩɛwa lè ɓa Sadusĩɛwa bìo

(Maaki 8.14-21)

5 Bìo ɓa nì-kenínia wee khí lè ho vũ-beenì mɔ́n o Yeesu cɔ̃́n, á ɓa nɔnsãa yí ɓuan ho búurú. 6 Ó o Yeesu wã́a bía làa ba: «Mi pa miten ɓa *Farizĩɛwa lè ɓa *Sadusĩɛwa bìo yi. Ɓa bìo ɓonmín lè le ɲa-fĩni.» 7 Ó o nì-kenínia wee bío làa mín: «O wee bío kà síi lé bìo wa yí ɓuan ho búurú.» 8 Ó o Yeesu zũna bìo ɓa wee bío, ó o tùara ɓa yi: «Lée webio nɔn mi wee bíoráa le lé bìo mi yí ɓuan ho búurú? Mi sĩadéró miì ɓɛ̀ntĩ́n fòora. 9 Mi pá dĩǹ yí máa ɲí mu bìo à zũń mu kúará le? Ho búurú bìo hònú na á ĩ cɛ̀ɛkaa nɔn ɓa báawa muaaseé hònú yi, lè hã sàkíwá na mi khuiira bìo ká kúaa yi ɲii á mi nɔnsãa bìo yi le? 10 Á ho búurú bìo hèɲun na á ĩ cɛ̀ɛkaa nɔn ɓa báawa muaaseé náa yi, lè hã sàkíwá na mi khuiira bìo ká kúaa yi ɲii á mi nɔnsãa bìo yi le? 11 Á lée webio nɔn á mi le mu lé ho búurú bìo á ĩ wee bío? Mi pa miten ɓa Farizĩɛwa lè ɓa Sadusĩɛwa na bìo ka lòn ɲa-fĩni bìo yi.» 12 Ó o nì-kenínia màhã́ wã́a zũna le o lá yí bía le ɓa pa míten le ɲa-fĩni na ɓa wee wé lè ho búurú bìo yi, ká lé ɓa Farizĩɛwa lè ɓa Sadusĩɛwa kàránló na ɓa wee na ó o le ɓa pa míten bìo yi.

O Piɛre bía le o Yeesu lé yìa le Dónbeenì mɔn léra

(Maaki 8.27-30; Luki 9.18-21)

13 O Yeesu wà van ho kɔ̃hṹ na sùaráa là a Filiipu ló-fáránii na ɓa le *Sezaaree yi. Ó o tùara mí nì-kenínia yi: «Ɓa nùpua wee bío webio o *Nùpue Za dã́ní yi?» 14 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Ɓa ɓúi le fo lé o Zãn Batiisi. Ɓa ɓúi le fo lé o *Elii. Ɓa ɓúi yàá ɓɛ̀n le fo lé o Zeremii, tàá le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro ɓúi.» 15 Ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Minɛ́n cɔ̃́n á ĩ ɓɛ̀n lée wée?» 16 Ó o Simɔn Piɛre bía nɔn wo yi: «Fo lé o *Krista, le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ Za.» 17 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn wo yi: «Zãn za Simɔn, ũ ɲúhṹ sĩ. Mu yínɔń nùpue zéenía ho tũ̀iá poni na kà làa fo. Lé wàn Maá na wi ho wáayi á zéenía mu làa fo. 18 Á ĩnɛ́n ɓɛ̀n ǹ bío bìo kà á à na foǹ: Fo lé o Piɛre bṹn kúará le huee. Á lé dén huee so á ĩ ì fárá ĩ kuure wán, á hàrí mu húmú máa dàń bìo ɓúi máa wé làa de. 19 Ho wáayi bɛ́ɛnì won-zàwa á ĩ ì na foǹ. Bìo lée bìo na á fo khíi wé pã́ bìo ho tá wán, á le Dónbeenì mún ǹ pĩ́ mu bìo ho wáayi. Á bìo na fo khíi wé tà bìo ho tá wán, á le Dónbeenì mún ǹ tà mu bìo ho wáayi.» 20 Ò o Yeesu wã́a henía mu nɔn mí nì-kenínia yi le ɓa yí bío le mí lé o Krista.

O Yeesu wee bío mi húmú lè mi vèeró bìo

(Maaki 8.31–9.1; Luki 9.22-27)

21 À lá bṹn ɲii wán, ó o Yeesu ɓúakáa wee bío bìo kà wéréwéré lè mí nì-kenínia: «Ĩ ko à ĩ va ho Zeruzalɛɛmu, à lò vaa be bĩ́n làa sòobɛ́ɛ ɓa *nì-kĩ́a, lè ɓa yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa níi yi. Ɓa à ɓúe mi, ká hã wizooní tĩn zoǹ á ĩ ì vèe.» 22 Ó o Piɛre wã́a fó a ɓa vá ló, ò o wee bío: «Ébé! Ɲúhṹso, bṹn máa wé làa fo. Le Dónbeenì á à kã̀ní fo mu yi.» 23 Ká a Yeesu màhã́ yèrèmáa bía nɔn wo yi: «Vá lé ĩ nìsã́ní lè ũ *Satãni bíoní. Fo wee bũmaka ĩ tonló. Ũ yilera yínɔń Dónbeenì yilera. Hã lé ɓa nùpua yilera.» 24 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Yìa wi ò o bè miì, à ɓànso khí mí kùrú sĩi bìo wéró yi, ká a wé lá mí *kùrùwá pĩ̀ à bèráa miì. 25 Lé bìo á yìa wi ò o kã̀ní mí mukãnì wón á à vĩ́iní le. Ká yìa màhã́ tà le mí ì vĩ́iní le ĩnɛ́n bìo yi, wón á à yí le. 26 O nùpue lá yú ho dĩ́míɲá bìo ɓúenɓúen, ò o khon le mukãnì binbirì yi, se lé ho cũ̀nú yɛ́n á ɓànso yú? O nùpue lá khon le mukãnì binbirì yi, ó o so dà à na bìo ɓúi á à bĩní ì yíráa le le? 27 Mu bon. O *Nùpue Za khíi ɓuen mín Maá cùkú beenì yi lè mí wáayi tonkarowà, á ɓueé sàání ɓa nùpua nì-kéní kéní yi, á à héha làa bìo ɓa wó. 28 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ɓa nùwã yɛn zàwa ɓúi na wi bìa hen tĩ́ahṹ máa hí ká ɓa yí mɔn o Nùpue Za ɓuenló lè mí bɛ́ɛnì.»

17

O Yeesu miníkaa le ɓúee wán

(Maaki 9.2-9; Luki 9.28-36)

1 Wizooní bìo hèzĩ̀n bṹn mɔ́n, ó o Yeesu fó a Piɛre là a Zaaki là a Zãn na ló o Zaaki ɓàn za á yòoraráa le ɓúee ɓúi na dɔ̃n wán. Bìo ɓa yòó wi bĩ́n mí dòn, 2 ó o Yeesu miníkaa ɓa yìo yi, á yahó wee ɲuiíka lè le wii bìo síi, á sĩ̀-zĩ́nia ka pṹiapṹia lòn khoomu. 3 Á ɓa nì-kenínia le mí ì loń, á ɓa mɔn o *Mɔyiize là a *Elii* à ɓa dĩ̀n wee tà hã láakáwá là a Yeesu. 4 Ó o Piɛre wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Ɲúhṹso, mu wó se á wa wi hen. Ká fo tà á ĩ ì tá hã bùkú zàwa bìo tĩn. Ũnɛ́n dà-kéní, o Mɔyiize dà-kéní, o Elii dà-kéní.» 5 Bìo ó o wee bío, à bṹn le dùndúure ɓúi na wee ɲuiíka á yòó ló lií pon ɓa yi. Á mu tãmu ɓúi sã ɲá le dùndúure mu yi: «Yìa kà lé ĩ Za na á ĩ bò ĩ tàká wán. O bìo sĩ miì. Mi wé ɲí a cɔ̃́n.» 6 Bìo ó o nì-kenínia ɲá mu tãmu mu sã, á ɓa zɔ̃́nkaa dàkhĩína, á lií ɓúrá mí yara ho tá yi. 7 Ó o Yeesu ɓueé ɓó ɓa yi, á bò mí níi ɓa wán, ò o bía: «Mi lii hĩ́ní. Mi yí zɔ̃́n bìo.» 8 Á ɓa wã́a hóonía mí yara á ɓa yí mɔn nùpue ká yínɔń o Yeesu mí dòn. 9 Bìo ɓa ló le ɓúee wán wee lii, ó o Yeesu henía bìo kà nɔn ɓa yi: «Bìo mi mɔn kà à mi yí bío le nùpue ɲí fúaa o *Nùpue Za húrun á vèera ló ɓa nì-hía tĩ́ahṹ.»

(Maaki 9.10-13)

10 Ó o nì-kenínia tùara a yi: «Lée webio nɔn ho *làndá bìo zéenílowa le o Elii ko ò o ɓuen ho yahó?»† 11 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Mu bon. O Elii ko ò o ɓuen vé, à ɓuee kúee mu bìowa ɓúenɓúen mí lara yi. 12 Le ĩ bío mu na mia: O Elii mu yàá ɓuara vó. Ká ɓa nùpua màhã́ yí zũna le lé orɛ́n. Á ɓa wó a làa bìo ɓa sĩa vá yi. Lé bṹn síi ɓa mún ǹ beéráa o Nùpue Za lò.» 13 Ó o nì-kenínia wã́a zũna le lé o Zãn Batiisi ó o wee bío bìo.

O Yeesu wɛɛ́ra a háyónza na le dàndàhíonì wi yi

(Maaki 9.14-29; Luki 9.37-43a)

14 Bìo ɓa lií dɔ̃n hen na ɓa zã̀amáa wi yi, ó o nìi ɓúi vá ɓueé ɓó a Yeesu yi á lií fárá mí nɔnkóɲúná wán o yahó, ò o bía: 15 «Nì-kàránlo, loń ĩ za màkárí yi. Le dàndàhíonì wi o yi. Le wee beé o lò. Pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ le wee lá a dé ho dɔ̃hṹ tàá mu ɲumu yi. 16 Á ĩ ɓuan wo ɓuararáa ũ nì-kenínia cɔ̃́n, ká ɓa màhã́ yí dàńna yí wɛɛ́ra a.» 17 Ó o Yeesu wãamaa: «Éee! Mi zuia nùpua ɓɛ̀ntĩ́n yí máa dé mí sĩa le Dónbeenì yi bìo bon, á mi mún yí máa ɲí hàrí dɛ̀ɛ. Mi wee leéka le ĩ kɛɛní làa mia á wé è kàrán mia fúuu le? Mi ɓua a háyónza mu ɓuennáa.» 18 Bìo ɓa ɓuara làa wo, ó o Yeesu nàmakaa o cĩ́ná yi, ó o ló. Ó o háyónza dɛ̀ɛnía wan mí lahó yi.

19 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wà. Ó o nì-kenínia wà vaá ɓó a yi à ɓa tùara a yi: «Lée webio nɔn á warɛ́n yí dàńna yí ɲɔnnáa o cĩ́ná mu.» 20 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Lé bìo mi sĩidéró miì ka cĩ́inú dàkhĩína. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Hen ká mi sĩadéró miì na khúekhúe lè ho mútáàdè bɛɛre bìo á mi yàá pá lá tà le miì wé làa bìo, á mi lá dà à bío ò na le ɓúee na kà yi le le lé ho lahó na le wi yi, à va lòn-veere, á mu ù wé. Bìo woon á mi lá máa wé è wé máa sa. 21 [Ɛ̀ɛ ká mu màhã́ lé ho fìoró lè le ɲii lìró mí dòn lé bìo dà à ɲa a cĩ́ná na kà ɓàn síi á à lén.]»

O Yeesu wíokaa wee bío mí húmú lè mí vèeró bìo

(Maaki 9.30-32; Luki 9.43-45)

22 Wizonle ɓúi ká a Yeesu lè mí nì-kenínia ɓúenɓúen páanía wi ho Kalilee kɔ̃hṹ yi, ó o bía nɔn ɓa yi: «O *Nùpue Za á ɓa à dé ɓa nùpua níní yi. 23 Ɓa à ɓúe o, ká mu wizooní tĩn zoǹ o ò vèe.» Á ɓa nì-kenínia yilera yáara làa sòobɛ́ɛ.

Le Dónbeenì zĩ-beenì lànpó cãló bìo

24 O Yeesu lè mí nì-kenínia wà van ho *Kapɛɛnayuumu lóhó. Á le *Dónbeenì zĩ-beenì *lànpó féwá wà ɓueé ɓó a Piɛre yi à ɓa tùara a yi: «Mi nì-kàránlo so wee sàání le Dónbeenì zĩ-beenì lànpó le?» 25 Ó o Piɛre bía: «Ũuu o wee sàání ho.» Pã̀ahṹ na ó o Piɛre wà vaá zo le zĩi na ó o Yeesu wi yi, ó o Yeesu dɛ̀ɛnía wee tùa wo yi: «Simɔn, lée wée ko ò o wé sàání ho lànpó lè mí sìíwà à na ho dĩ́míɲá na kà bá-zàwa yi? Fo wee leéka webio mu dã́ní yi? Lé ho kɔ̃hṹ nùpua mí bɛɛre lée tàá lé bìa ɓa funnáa á dàńna?» Ó o Piɛre le lé bìa ɓa dàńna. 26 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Àwa, bṹn wee zéení le ho kɔ̃hṹ nùpua yí ko ɓa wé sàání ho lànpó. 27 Ɛ̀ɛ ká wa màhã́ máa lùnka ɓa nùpua mu yilera. Lɛ́n lii ho vũ-beenì yi, à lii pa le ce-hĩnì. Ò o nín-yání ceza na fo ò vĩ à ũ lén à lée hɛ́n ɲii, á fo ò yí le wɛ́n-hɔ̃nló le yi na dà warɛ́n wa nùwã ɲun lànpó á à sàání. À ũ wã́a ɓua dén à ũ va ɓa cɔ̃́n vaa sàání wa lànpó.»

18

Lée wée po bìa ká

(Maaki 9.33-37; Luki 9.46-48)

1 Hón pã̀ahṹ so yi, ó o Yeesu nì-kenínia wà ɓueé ɓó a yi, à ɓa wee tùa wo yi: «Yìa bìo ɲúhṹ wi po bìa ká le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi lé o yɛ́n.» 2 Ó o Yeesu von o háyónza ɓueé dĩ̀nía ɓa yahó, 3 ò o bía: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Hen ká mi yí yèrèmáa á yí ka lè ɓa háyúwá bìo síi, á mi máa zo le *Dónbeenì bɛ́ɛnì yi. 4 Yìa bìo ɲúhṹ wi po bìa ká le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi lé yìa wee liiní míten à wé là a háyónza na kà bìo síi. 5 Yìa ɓuan háyónza ɓúi na ka làa yìa kà bìo síi sese, se mu lé ĩnɛ́n ĩ bɛɛre á ɓànso ɓuan sese.

Mu bè-kohó wéró yí se

(Maaki 9.42-48; Luki 17.1-2)

6 «Ɓa háyúwá na dó mí sĩa miì nì-kéní á nùpue khà dó mu bè-kora wéró yi, se mu sṹaaní á ɓa ca le hue-beenì ɓànso fonle yi à lèe dé ho mu-beenì yi ò o lii lí. 7 Ho dĩ́míɲá á ho yéréké khíi sá yi, lé bìo á bìo wee khà ɓa nùpua dé mu bè-kora wéró yi á wi ho yi. Mu bon, mu lée bìo na wéró máa khí ho yi. Ɛ̀ɛ ká yìa níi wee bè mu, á ho yéréké khíi sá yi. 8 Ká mu lé ũ níi tàá ũ zeǹ wee dé fo mu bè-kora wéró yi, ũ kúio hã lèe kúia. Fo zon le mukãnì na máa vé lùe yi lè ũ nín-kéní tàá lè ũ zeǹ-kéní, se mu sṹaaní bìo ɓa à lèe fo á à dé ho dɔ̃hṹ na máa hí máa mi yi lè ũ níní mí bìo ɲun tàá ũ zení mí bìo ɲun. 9 Ká mu lé ũ yère wee dé fo mu bè-kora wéró yi, ũ còkon le lèe día. Fo zon le mukãnì na máa vé lùe yi lè ũ yèn-kéní, se mu sṹaaní bìo ɓa à lèe fo ò dé le *Dofĩ́ní dɔ̃hṹ yi lè ũ yìo mí bìo ɲun.

O pio na vṹnun bĩnía yú wàhiire

(Luki 15.3-7)

10 «Mi pa miten bìo, à ɓa háyúwá na kà nì-kéní ò o ɓúi yí zùań yi. Lé bìo ɓa háyúwá mu wáayi tonkarowà wi lè wàn Maá Dónbeenì fɛ́ɛɛ. 11 [O *Nùpue Za ɓuara wà ɓueé cà bìa khɛ̀ra lè le Dónbeenì á à fení.] 12 Le ĩ tùa mia. Hen ká a ɓúi pia khĩmàni lá wi síi, ó o yà-kéní wó wó sɛ́ra vṹnun, ó o so máa kúia ɓa khĩmàni yà-kéní mía na ká le ɓúee yi ká a máa cànka yìa vṹnun le? 13 Le ĩ bío mu na mia: Ká a hĩ́a yú a, ó o sĩi á à wa wa a bìo yi á à poń ɓa khĩmàni yà-kéní mía na yí vṹnun. 14 Lé làa bṹn síi á mìn Maá na wi ho wáayi mún yí wi à ɓa háyúwá na kà nì-kéní à vĩ́.

Ká mìn za ɓúi wó khon làa fo

15 «Hen ká mìn za wó khon làa fo, à ũ vaa zéení a wékheró na a yi, ũnɛ́n làa wo mi nùwã ɲun mi dòn. Ká a tà, á mi ì bĩní ì wé ɓa zàwa. 16 Ká a pã́, à ũ cà nùpue nì-kéní tàá nùwã ɲun dé ũ wán, à héha làa bìo le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíaráa mu: ‹Mu bìo ɓúenɓúen á wa à lén yìo ɓa sɛɛ́ràsa nùwã ɲun tàá nùwã tĩn bè-bíonii wán.›* 17 Ká a pá pã́ le mí máa ɲí bán cɔ̃́n, à ũ bío mu lè mìn zàwa na kúaa mín wán. Ká a pã́ le mí máa ɲí ɓàn cɔ̃́n, à ũ wã́a wé o lòn lànpó fé, tàá nì-veere ɓúi na yí zũ Dónbeenì. 18 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Bìo lée bìo na mi khíi wé pã́ bìo ho tá wán, á le Dónbeenì mún ǹ pĩ́ mu bìo ho wáayi. Á bìo lée bìo na á mi khíi wé tà bìo ho tá wán, á le Dónbeenì mún ǹ tà mu bìo ho wáayi.

Mi wé ɓunɓua fìo

19 «Le ĩ mún bío mu na mia. Hen ká nùwã ɲun ɓúi wé ló mi tĩ́ahṹ á ɓunɓuaa fìora bìo lée bìo ho tá wán, á wàn Maá na wi ho wáayi á à na mu ɓa yi. 20 Mu bon, hen na á nùwã ɲun tàá nùwã tĩn kúaa mín wán yi ĩ yèni yi, se ĩ wi ɓa tĩ́ahṹ.»

O ton-sá na pã́ ho sɛ́ndíaró bìo

21 Ó o Piɛre wã́a vá ɓueé ɓó a Yeesu yi ò o tùara a yi: «Ɲúhṹso, ká wàn za wee wé khe làa mi fɛ́ɛɛ, á ĩ ko à ĩ sɛ́n día na a yi cúa-yɛn? Lée cúa-hèɲun lée?» 22 Ó o Yeesu le ɓùeé. «Ĩ yí bía le cúa-hèɲun mí dòn. Ĩ le ɓúará-tĩn làa pírú pírú cúa-hèɲun. 23 Lé bṹn nɔn á ĩ ì tèé ho wáayi bɛ́ɛnì làa bìo kà: Bɛ́ɛ ɓúi le mí ì càtí mí kení na wi mí ton-sáwá yi. 24 Bìo ó o ɓúakáa wee càtí hã, á ɓa ɓuan o ɓúi ɓuararáa, à le wárí na ó o ko o ò wĩ́ mí ɲúhṹso yi á boo dàkhĩína. 25 O nìi mu yí dà le máa wĩ́. Á ɓa ɲúhṹso nɔn le ɲii le ɓa wã́a yɛ̀ɛ́ wo ò o wé o wobá-nìi, à yɛ̀ɛ́ ɓàn hã́a, là a zàwa, làa bìo wi o cɔ̃́n ɓúenɓúen, à màhã́ wĩ́náa le kee. 26 Ó o ton-sá mu lií fárá mí nɔnkóɲúná wán mí ɲúhṹso yahó ò o wee yanka a: ‹Sabéré ũ ɲì ũ yi. Ĩ ì wĩ́ le kee mu ɓúenɓúen.› 27 Á ɓa ɲúhṹso zũna a màkárí, ó o sɛ́ra mu día nɔn wo yi ò o le o lɛ́n.

28 «Ó o ton-sá mu wà lée sã́ mí ninza ɓúi yahó ò orɛ́n kee ɓɛ̀n wi wón yi. Le lée wɛ́n-hãani khĩmàni. Ó o wìira mí ninza mu tun kɔ̃̀nlè ò o wee bío: ‹Ĩ wárí na wi foǹ á ũ wĩ́.› 29 Á ɓa ninza mu lií ɓúrá à tá, á wee yanka a kà: ‹Sábéré ũ ɲì ũ yi. Ĩ ì wĩ́ le kee mu.› 30 Ká a màhã́ pã́, ò o vaá dó a ho kàsó yi á pannáa o kee wĩ́ló. 31 Bìo ɓa ton-sáwá na ká mɔn bìo wó, á mu vá ɓa yi làa sòobɛ́ɛ. Á ɓa wà vaá lá mu ɓúenɓúen fɛɛra nɔn mí ɲúhṹso yi. 32 Á ɓa ɲúhṹso von o ton-sá mu á ɓueé bía nɔn yi: ‹Yí kohó ɓànso yɛ́n! Ũnɛ́n á ĩ sɛ́ra bìo día lé bìo fo yankaa mi. 33 Fo ɓɛ̀n mún lá ko à ũ zũń mi ninza màkárí làa bìo á ĩnɛ́n zũnanáa à ũ màkárí.› 34 Ɓa ɲúhṹso sĩi cã̀ dàkhĩína, ó o le ɓa ɓua a ton-sá mu vaa dé ho kàsó yi à pa le kee na wi o yi ɓúenɓúen wĩ́ véró.» 35 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bĩnía bía: «Lé kà síi á wàn Maá na wi ho wáayi á khíi wé làa mia, ká mi yí máa tà sɛ́n día na mìn zàwa lè mìn hĩ́nni yi lè mi sĩa ɓúenɓúen.»

19

Bìo ó o Yeesu bía mu yaamu fáaró dã́ní yi

(Maaki 10.1-12)

1 Bìo ó o Yeesu kàránna ɓa nùpua kà síi vó, ó o ló ho Kalilee kɔ̃hṹ yi á wà khú ho *Zudee kɔ̃hṹ sɔ̃́n-kéní na wi ho Zurudɛ̃n muhṹ mɔ́n. 2 Nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ ɲɔn o mɔ́n khú bĩ́n lè mí vánvárowà, ó o wɛɛ́ra ɓa.

3 Á ɓa *Farizĩɛwa ɓúi wi ɓa khũaa o Yeesu ɲii yi, á ɓa wà ɓueé ɓó a yi, à ɓa tùara a yi: «Wa làndá yi, ká nùpue ɓàn hã́a dá wó khon làa wo, á níi so nɔn wo yi ò o dɛ̀ɛní ɲa a le?» 4 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi so yí kàránna bìo kà yí mɔn le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le? ‹Mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi, á le Dónbeenì léra a báa á léra a hã́a.›* 5 Lé bṹn nɔn ó o báa á à día mín maá lè mín nu, ká à lɛɛ́ lè mín hã́a. Á ɓa mí nùwã ɲun á à wé sãnía dà-kéní.† 6 Ɓa wã́a yí nɔn nùwã ɲun, ɓa lée nì-kéní. Bìo le Dónbeenì cɛɛ́ra mín yi à nùpue yí fáa.» 7 Á ɓa *Farizĩɛwa bía nɔn wo yi: «Lée webio nɔn ó o Mɔyiize bíaráa le ká báa le mí ì ɲa mín hã́a, o ò wé mu yaamu fáaró vũahṹ na a yi?»‡ 8 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «O Mɔyiize nɔn le níi le mi dà a ɲa mi hã́nání, lé bìo mi yí máa ɲí dɛ̀ɛ. Ɛ̀ɛ ká mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi á mu lá yí ka kà síi. 9 Le ĩ bío mu na mia: Báa na día mín hã́a à ɓàn hã́a mu ɲɔǹ yí fó báa, ò o kũn fó hã́-veere yan, se wón lée hã́-fé.»

10 Ó o Yeesu nì-kenínia bía nɔn wo yi: «Ká mu lé kà síi ó o báa ko ò o ɓuaráa miten mín hã́a dã́ní yi, ká nùpue wã́a yí yan se mu sṹaaní.» 11 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Hón kàránló so na kà á báawa ɓúenɓúen yí dà máa tà yi. Bìa le Dónbeenì nɔn mu pànká yi, bán mí dòn lé bìa dà à tà mu yi. 12 Bìo wee hè ɓa báawa ɓúi à ɓa máa ya á sìíwà boo. Ɓa ɓúi wee te ká ɓa bámu húrun. Ɓa ɓúi lé ɓa nùpua ɓó ɓa bámu. Ɓa ɓúi ɓɛ̀n wee pĩ́ mu hã́-yaamu ho wáayi bɛ́ɛnì bìo yi. Yìa dà hón kàránló so á à tà yi, à wón tà ho yi.»

O Yeesu dúɓuaa ɓa háyúwá yi

(Maaki 10.13-16; Luki 18.15-17)

13 Nùpua ɓúi ɓuan ɓa háyúwá ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n le o bè mí níní ɓa wán, ò o fìo na ɓa yi. Ó o nì-kenínia wee zá làa ba. 14 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Mi día ɓa háyúwá le ɓa ɓuen ĩ cɔ̃́n. Mi yí hè ɓa. Lé bìo ho wáayi bɛ́ɛnì bìo sã̀ bìa ka lè ɓa bìo síi yi.» 15 Ò o Yeesu wã́a bò mí níní ɓa wán. Bṹn mɔ́n ó o ló hón lahó so yi wà.

Ho nàfòró lè le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo

(Maaki 10.17-31; Luki 18.18-30)

16 Yìo ɓueé tĩ, à nùpue ɓúi vaá vá ɓueé ɓó a Yeesu yi, á tùara a yi: «Nì-kàránlo, lée webio á ĩ ko à ĩ wé ká mu se à yíráa le mukãnì binbirì na máa vé?» 17 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lée webio nɔn á fo wee tùaráa miì lè mu bìo na se bìo? Le Dónbeenì mí dòn lé dìo se. Ká fo wi à ũ yí le mukãnì binbirì na máa vé, à le Dónbeenì bíoní na le henía bìo à ũ bè yi.» 18 Ó o nìi tùara: «Hɔ̃́n lé hã bíoní yɛ́n?» Ó o Yeesu bía: «Yí ɓúe nùpue. Yí wé hã́-fénló tàá bá-fénló. Yí ɲuaa bìo. Yí fĩ̀ sabéré mi ninza ɲii. 19 Kɔ̃̀nbi mìn maá lè mìn nu. Wań mi ninza làa bìo á fo waráa ũten bìo síi.»§ 20 Ó o yàrónza bía nɔn o Yeesu yi: «Bṹn ɓúenɓúen á ĩ bò yi. Lé mu yɛ́n á ĩ pá bĩnía ko à ĩ wé.» 21 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ká fo wi ũ wé o nùpue na bìo ɲii sú, à ũ lɛ́n vaa yɛ̀ɛ́ bìo wi ũ cɔ̃́n ɓúenɓúen, à na wárí ɓa nì-khenia yi, á fo khíi yí ho nàfòró ho wáayi. Bṹn mɔ́n à ũ bĩní ɓuee bè miì.» 22 Bìo ó o yàrónza ɲá hɔ̃́n bíoní so, ó o bĩnía wà ká a sãnía tò, lé bìo ó o níi bìo boo dà.

23 Ó o Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ho nàfòró ɓànso zoró le *Dónbeenì bɛ́ɛnì yi ɓɛ̀ntĩ́n do. 24 Ĩ pá à bĩní ì bío bìo kà á à na mia: O cón-ɲúmúkũ̀ zoró lè ho mísĩ̀mí kɔ̃hṹ á à wé wayi á à poń o nàfòró ɓànso zoró le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi.» 25 Bìo ɓa nì-kenínia ɲá hã bíoní mu, á ɓa wó coon dàkhĩína, á ɓa bía: «Éee! Á yìa wã́a dà à fen lée wée?» 26 Ó o Yeesu yòó fá mí yìo ɓa yi ò o bía: «Ɓa nùpua cɔ̃́n á mu yí dà máa wé, ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì cɔ̃́n á bìo ɓúenɓúen dà wee wé.» 27 Ó o Piɛre wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Loń, warɛ́n ló día bìo lá wi wa cɔ̃́n ɓúenɓúen à wà bò foǹ, á wa bìo khíi wé kaka?» 28 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Hen ká a *Nùpue Za khíi kará mí cùkú beenì kanmúiní wán ho dĩ́míɲá fĩnle yi, á minɛ́n pírú ɲun na bò miì á mún ǹ kɛɛní ɓa bá-zàwa kanmúiní wán, á à cítíráa o *Isirayɛɛle zĩ-ɲúná pírú ɲun. 29 Á bìa ɓúenɓúen na ló día mí zĩní, lè mín zàwa, lè mín hĩ́nni, lè mín maáwà, lè mín nuwà, lè mí zàwa tàá mí manawà ĩnɛ́n bìo yi, bán khíi yí mu ɓàn cúa-khĩmàni khĩmàni á mún ǹ yí le mukãnì binbirì na máa vé. 30 Ɛ̀ɛ ká bìa dú ho yahó hã làa na ká wán, á cɛ̀rɛ̀ɛ khíi wé ɓa mɔ́n-díwá. Á bìa dú ho mɔ́n hã làa na ká wán, á cɛ̀rɛ̀ɛ khíi wé ɓa ya-díwá.

20

Ho èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó vàrowà wàhiire

1 «Mi loń, ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ka làa bìo ó o nìi ɓúi na èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó wi á hĩ́a wó. Wizonle ɓúi ó o fèra hĩ́nɔn ló le yìnbíi bùirìi, á wà lée cà ɓa vàrowà á à kúee mí èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó yi. 2 Á ɓa vàrowà mu làa wo wã̀anía tò le wɛ́n-hɔ̃nló dà-kéní na lé o nùpue nì-kéní wizon-kùure sámú sàáníi wán, ó o le ɓa wã́a vaa sá mí èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó yi. 3 Bṹn mɔ́n ó o bĩnía ló le yìnbí-wi-bee yi, á lée yú ɓa ɓúi ɓa nùpua fèmínló lahó yi à ɓa yí máa wé dɛ̀ɛ. 4 Ó o bía nɔn ɓa yi: ‹Minɛ́n mún lɛ́n vaa sá ĩ èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó yi, ká ĩ na le wizon-kùure sámú sàáníi mi nì-kéní kéní yi.› 5 Á bán wà van. Bṹn mɔ́n á ho mɔhṹ ɓànso tĩ́n bĩnía ló ká le wii yòó fárá, á kũn ló le wi-háarè, á lée wó bìo ó o wó khĩína ɓàn síi. 6 Mu véeníi ó o bĩnía ló ho zĩihṹ ɲii, á tĩ́n lée yú ɓa nùpua ɓúi ho fèmínló lahó yi. Ó o tùara ɓa yi: ‹Mi kará hen á tò le wii kã́amáa le we?› 7 Á bán bía nɔn wo yi: ‹Lé bìo á nùpue yí lá wɛn.› Á ho mɔhṹ ɓànso bía nɔn ɓa yi: ‹Minɛ́n mún lɛ́n vaa sá ĩ mɔhṹ yi.›

8 «Bìo le wii tò, á ho mɔhṹ ɓànso bía nɔn mi ton-sáwá ɲúhṹso yi le o ve ɓa vàrowà ɓuee sàání yi. Le o ɓúaká làa bìa ɓuara ho mɔ́n, à vaa véení làa bìa ɓuara ho yahó. 9 Á bìa van ho mɔhṹ yi ho zĩihṹ á ɓuara. Á ɓa lè mí nì-kéní kéní yú le wɛ́n-hãani dà-kéní kéní. 10 Á bìa van ho mɔhṹ yi ho yahó wee leéka le mínɛ́n ǹ yí á à poń ɓa. Bìo ɓa ɓuara, á ho mɔhṹ ɓànso mún nɔn le wɛ́n-hãani dà-kéní kéní ɓa yi. 11 Bìo ɓa fó mí sàáníi, á ɓa sĩa yí wan le bìo yi, 12 á ɓa wee bío là a mɔhṹ ɓànso: ‹Bìa kà sá ho zĩihṹ ɲii mí dòn. À ũ pá sàánía ɓa yi á mànía lè warɛ́n na tà le wizon-kùure sámú lònbee yi le wiso-hádɔ̃hṹ yi.› 13 Á ho mɔhṹ ɓànso bía nɔn ɓa vàrowà mu nì-kéní yi: ‹Wàn bɔ̃́nlo, ĩ yí tò ũ wán. Wa so fù yí wã̀anía yí tò le wɛ́n-hɔ̃nló dà-kéní wán le wizon-kùure sámú bìo yi le? 14 Àwa, fé ũ wárí ũ lɛ́n. Yìa ɓuara ho mɔ́n á ĩ mún wi à ĩ sàání yi à màní lè ũnɛ́n. 15 Ĩnɛ́n lé yìa te ĩ wárí. Ká ĩ le ĩ wé le làa bìo na, á ĩ ì wé. Tàá lé bìo á ĩ wó mu sãamu lé bṹn wee vá foǹ le?›» 16 Ò o Yeesu bĩnía bìa bò mu wán: «Ɓa mɔ́n-díwá khíi wé ɓa ya-díwá, á ɓa ya-díwá khíi wé ɓa mɔ́n-díwá.»

O Yeesu wíokaa wee bío mí húmú lè mí vèeró bìo

(Maaki 10.32-34; Luki 18.31-34)

17 Bìo ó o Yeesu wee va ho Zeruzalɛɛmu, ó o fó mí nì-kenínia pírú ɲun mí ɲii yi, á wee bíoráa làa bìo kà ká ɓa wi ho wɔ̃hṹ wán varákaa wà: 18 «Mi loń, wa wee yòo ho Zeruzalɛɛmu. Lé bĩ́n ó o *Nùpue Za ɓa à dé le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa níi yi. Ɓa à síiní a ɲúhṹ á à ɓúe. 19 Ɓa à na a bìa yí zũ le Dónbeenì yi á ɓa à zùańka yi, á à ha a lè hã làbàaní. Bṹn mɔ́n, á ɓa à ɓúɛɛ wo ho *kùrùwá wán o ò hí. Ká mu wizooní tĩn zoǹ o ò vèe.»

Bìo ó o Zaaki là a Zãn ɓàn nu fìora a Yeesu cɔ̃́n

(Maaki 10.35-45; Luki 22.25-27)

20 O Zebedee ɓàn hã́a lè mí zàwa nùwã ɲun wà ɓueé ɓó a Yeesu yi, ó o hã́a mu lií fárá mí nɔnkóɲúná wán o yahó, á wi ò o fìo bìo ɓúi o cɔ̃́n. 21 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lée webio á ũ màkóo wi yi?» Ó o bía: «Dé ũ ɲii na miì le ĩ zàwa nùwã ɲun na kà ò o nì-kéní khíi kɛń ũ nín-tĩánì, ká a nì-kéní kɛń ũ nín-káahó* ũ bɛ́ɛnì yi.» 22 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo mi wee fìo mi yí zũ. Le lònbee na á ĩ ì lá ɓàn síi á mi so dà à lá le?» Á ɓa le ũuu le mí dà mu. 23 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mu bon, mi lò á à be. Ká ĩnɛ́n màhã́ yí dà máa bío wéréwéré le lé yìa kà á à kɛɛní ĩ nín-tĩánì tàá ĩ nín-káahó. Hɔ̃́n lùa so bìo sã̀ bìa á wàn Maá wíokaa hã káráa yi.»

24 Bìo ɓa nì-kenínia nùwã pírú na ká ɲá mu, á ɓa sĩa cã̀ ɓa nùwã ɲun mu yi làa sòobɛ́ɛ. 25 Ó o Yeesu wã́a von ɓa ɓúenɓúen á bía nɔn yi: «Mi zũ le hã kãna ɲúnása wee wé mí pànká bìa ɓa wi ɲúhṹ yi wán. Á bìa lé ɓa nì-beera wee zéení làa bìa ká le mí po ɓa. 26 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bìo yí ko mu wé kà síi. Hen ká minɛ́n nì-kéní ɓúi wi ò o bìo ɲúhṹ wé poń bìa ká, ó o ko ò o wé ɓa ton-sá. 27 Ká minɛ́n nì-kéní ɓúi wi ò o dí bìa ká yahó, á ɓànso ko ò o wé mi wobá-nìi. 28 Lé kà síi ó o *Nùpue Za bìo karáa. O yí ɓuara à ɓa sá na a yi. O ɓuara wà ɓueé sá á à na ɓa nùpua yi, á mún ǹ na mí mukãnì á à lénnáa ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ ɲúná.»

O Yeesu hɛ́ra ɓa muiiwà nùwã ɲun yìo

(Maaki 10.46-52; Luki 18.35-43)

29 Bìo ɓa ló ho Zerikoo lóhó yi, á ɓa zã̀amá-kúii bò a Yeesu yi. 30 Mu wee wé à muiiwà nùwã ɲun ɓúi kará ho wɔ̃hṹ nìsã́ní, á ɲá à ɓa le o Yeesu wee khĩí. Á ɓa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɲúhṹso, *Daviide Za, màkárí wɛn!» 31 Á ɓa zã̀amáa wee zá làa ba le ɓa wé tɛ́tɛ́. Á ɓa yàá wã́a wíokaa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɲúhṹso, Daviide Za, màkárí wɛn!» 32 Ó o Yeesu dĩ̀n ò o von ɓa tùara yi: «Lée webio á mi wi à ĩ wé na mia?» 33 Á ɓa bía: «Ɲúhṹso, wé le wa yìo à wé mi.» 34 Á ɓa màkárí ɓuan o Yeesu yi, ó o dɔ̃n ɓa yìo lè mí níní. Mí lahó yi á ɓa yìo dɛ̀ɛnía wee mi, á ɓa bò a Yeesu yi.

21

O Yeesu zoró ho Zeruzalɛɛmu lóhó yi

(Maaki 11.1-11; Luki 19.28-40; Zãn 12.12-19)

1 O Yeesu lè mí nì-kenínia vaá sùaráa ho Zeruzalɛɛmu yi. Bìo ɓa wi le ɓúee na ɓa le Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee wán, ho Bɛtefazee lóhó ɲii, ó o fèra tonkaa mí nì-kenínia nùwã ɲun á bía nɔn ɓa yi: 2 «Mi lɛ́n va ho lóhó na vaá mi yahó yi. Mi vaa dɛ̃ɛníi bĩ́n, á mi ì mi sũ̀npɛ̀-nu ká a can dĩ̀n lè mí za. Mi fee ɓa ɓuee na miì.» 3 Ká ɓa tùara mia à mi bío le o Ɲúhṹso màkóo wi ɓa yi, á ɓa à dɛ̀ɛní ì día ɓa mi ì lɛ́nnáa.

4 Bṹn wó kà síi bèra a na le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro bíoní na kà à bìo wéráa.

5 «Mi bío na ho Sion lóhó nìpomu yi:

‹Loń, lé ũ bɛ́ɛ na bò o ɓuen ũ cɔ̃́n.

O wayi.

O yòora a sũ̀npɛ̀-nu

lè mí za.›*»

6 Á ɓa nì-kenínia wã́a wà, á vaá wó bìo ó o Yeesu le ɓa wé. 7 Ɓa vaá ɓuan o sũ̀npɛ̀-nu lè mí za ɓuararáa, á bò mí kánɓunwà ɓa wán ó o Yeesu yòó kará wán. 8 Ɓa minka zã̀amáa na bò a yi á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ wee bá mí kánɓunwà ho wɔ̃hṹ wán o yahó. Ɓa ɓúi lé hã vĩ̀nsĩ̀a vɔ̃nna ɓa wee khé à bá. 9 Ɓa minka zã̀amáa na varákaa dú a Yeesu yahó làa bìa bò a yi á wee bío pɔ̃́npɔ̃́n:

«Le ho cùkú à dé o *Daviide Za yi.

Le le Dónbeenì wé mu bè-tentewà làa yìa bò o ɓuen o Ɲúhṹso yèni yi.

Le le Dónbeenì na wi ho wáayi à ho cùkú dé yi.»†

10 Bìo ó o Yeesu vaá zon ho Zeruzalɛɛmu, á ho nìpomu ɓúenɓúen kánkáa. Ɓa wee tùaka mín yi: «Yìa kà lée wée kà?» 11 Á ɓa nùpua wee bío: «O lé o Yeesu, le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro. O ló ho Kalilee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Nazarɛɛte yi.»

O Yeesu zon le Dónbeenì zĩ-beenì yi

(Maaki 11.15-19; Luki 19.45-48; Zãn 2.13-16)

12 O Yeesu vaá zon le *Dónbeenì zĩ-beenì yi, á zoó ɲɔn bìa wee yɛ̀ɛ́ mu bìo làa bìa wee yà mu bĩ́n. Ɓa wɛ́n-pùarílowà tàbáríwa làa bìa wee yɛ̀ɛ́ ɓa ɓùaaɓúuní kanmúiní ó o dónkaa kúaa, 13 ò o bía nɔn ɓa yi: «Le Dónbeenì bíonì vũahṹ bía bìo kà: ‹Ĩ zĩi ɓa wé è ve làa fìoró zĩi.›‡» Ò o bĩnía bía: «Á minɛ́n ɓɛ̀n wó le lè ɓa kɔ̃̀nlowà lùe hã́?»§ 14 Ɓa muiiwà lè ɓa mùamúawà ɓúi wà ɓueé ɓó a Yeesu yi, ó o wɛɛ́ra ɓa. 15 Á ɓa yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa yiwa cã̀ bìo ɓa mɔn ò o Yeesu wee wé mu yéréké bìowa bìo yi làa bìo ɓa háyúwá wee bío pɔ̃́npɔ̃́n kà síi bìo yi: «Ho cùkú à dé o *Daviide Za yi.» 16 Á ɓa wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Fo wee ɲí bìo ɓa wee bío le?» Ó o Yeesu le: «Ũuu, ĩ wee ɲí mu. Minɛ́n so yí kàránna bìo kà le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi yí mɔn le? ‹Fo wó, á hàrí ɓa háyúwá lè ɓa kúnkúzàwa wee khòoní fo.›*»

17 Bṹn mɔ́n ó o ló ho lóhó yi wà día ɓa, á van ho Betanii lóhó vaá cãana bĩ́n.

O Yeesu dánkánía le vĩ̀ndɛ̀ɛ na ɓa le fíkíyée

(Maaki 11.12-14, 20-25)

18 Mu tá na lée tɔ̃n yìnbíi, ká a Yeesu bĩnía bò o ɓuen ho Zeruzalɛɛmu, á le hĩni dà a. 19 Ó o mɔn le vĩ̀ndɛ̀ɛ ɓúi na ɓa le *fíkíyée ho wɔ̃hṹ nìsã́ní. Ó o wà vaá ɓó le yi, ká a màhã́ yí yú bìa le wán, lée vɔ̃nna mí dòn. Ó o wã́a bía nɔn le yi: «Fo máa bĩní máa ha bìa hùúu.» Á le vĩ̀ndɛ̀ɛ mu dɛ̀ɛnía hon mí lahó yi. 20 Bìo ó o nì-kenínia mɔn mu, á mu wó ɓa coon. Á ɓa tùara a Yeesu yi: «Le vĩ̀ndɛ̀ɛ mu dɛ̀ɛnía wó kaka honnáa kà?» 21 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Hen ká mi dó mi sĩa miì, á yí máa titika, á bìo á ĩ wó lè le vĩ̀ndɛ̀ɛ na kà ɓàn síi á mi wé è wé. Ká mi mún pá dà à bío ò na le ɓúee na kà yi: ‹Hĩ́ní hen na fo wi yi à vaa zo ho mu-beenì yi›, á mu ù wé. 22 Ká mi dó mi sĩa miì, á bìo ɓúenɓúen na mi wee fìo le Dónbeenì cɔ̃́n, á mi ì yí.»

O Yeesu pànká ló wen?

(Maaki 11.27-33; Luki 20.1-8)

23 O Yeesu yòó zon le *Dónbeenì zĩ-beenì yi zoó wee kàrán ɓa nùpua. Á ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa *zúifùwa *nì-kĩ́a wà ɓueé ɓó a yi, à ɓa tùara a yi: «Fo yú le níi wen wee wéráa bìo kà? Lé wée nɔn mu wéró níi foǹ?» 24 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n ɓɛ̀n mún ǹ tùa mia làa bìo dà-kéní mí dòn. Ká mi zéenía mu, á ĩnɛ́n mún ǹ zéení yìa nɔn le níi miì á ĩ wee wéráa bìo kà. 25 Yìa tonkaa o Zãn le o wé bátízé ɓa nùpua lée wée? Lé le Dónbeenì lée, tàá lé ɓa nùpua?» Á ɓa dĩ̀n wee wã̀aní mín yi: «Ká wa le lé le Dónbeenì tonkaa wo, o ò bío le lée webio nɔn á wa yí tàráa o bìo. 26 Ká wa mún le lé ɓa nùpua tonkaa wo, á ɓa zã̀amáa máa día wɛn. Lé bìo ɓa ɓúenɓúen wee leéka le o Zãn lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro.» 27 Á ɓa wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Wa yí zũ yìa tonkaa wo.» Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Àwa, á ĩnɛ́n mún máa zéení yìa nɔn le níi miì á ĩ wee wéráa bìo kà.»

Ɓa zàwa nùwã ɲun wàhiire

28 O Yeesu pá bĩnía bía: «Mi ɲí bìo kà: Nìi ɓúi zàwa nùwã ɲun hĩ́a wi. Ó o von o nì-kéní á bía nɔn yi: ‹Ĩ za, lɛ́n vaa và ho èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó yi ho zuia.› 29 Ó o le mí máa va. Ò o hĩ́a bĩnía lon mi yi, ó o wà van á vaá và. 30 Bṹn mɔ́n, ó o maá mu bía mu bìo dà-kéní mu làa yìa so. Á wón le mí ì va, ò o màhã́ yí van. 31 Àwa, ɓa nùwã ɲun mu tĩ́ahṹ, á lé o yɛ́n wó bìo á ɓàn maá lá wee cà?» Á ɓa bía: «Lé yìa ó o bíaráa ho yahó.» Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ɓa *lànpó féwá lè ɓa hã́awa na wee yɛ̀ɛ́ míten á à zo le *Dónbeenì bɛ́ɛnì yi á à dí mi yahó. 32 Lé bìo ó o Zãn Batiisi ɓuara, á ɓueé wee zéení ho wã-tente bìo làa mia, á mi yí tà mu yi. Ká ɓa lànpó féwá lè ɓa hã́awa na wee yɛ̀ɛ́ míten bán tà mu yi. Á bìo mi yàá pá mɔn bṹn, à mi pá yí yèrèmáa mi yilera lè mi wárá, á yí tà a bìo.»

Ho èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó vàrowà wàhiire

(Maaki 12.1-12; Luki 20.9-19)

33 «Mi wíoka ɲí wàhiire ɓúi: Mɔhṹ ɓànso ɓúi hĩ́a fá ho èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a mí mɔhṹ yi, á son ho dándá kĩ́nía yi. Ò o có ho kɔ̃hṹ á wíokaa, hìa ho èrézɛ̃́n wee ɲaa yi. O mún son o paro lùe. Bṹn mɔ́n ó o wã̀anía tò lè ɓa nùpua ɓúi na à và ho, ò orɛ́n wà van le khúii. 34 Pã̀ahṹ na ho èrézɛ̃́n wee be yi, ó o tonkaa mí ton-sáwá le ɓa va ɓa nùpua mu cɔ̃́n le ɓa khé bìo bìo sã̀ mí yi à na. 35 Ká ɓa nùpua mu màhã́ vaá wìikaa ɓa, á han o nì-kéní, á ɓó a ɲun níi so, á mún lèekaa o tĩn níi so lè hã huaa ɓó. 36 Ó o mɔhṹ ɓànso bĩnía tonkaa ɓa ton-sáwá mu ɓúi. Bán boo po bìa lè ho yahó. Ká ɓa nùpua mu màhã́ vaá wó bán làa bìo ɓa wó làa bìa so. 37 Mu véeníi, ó o tonkaa mí za, ò o wee leéka: ‹Ĩ za wón ɓa à kɔ̃̀nbi.› 38 Ká bìo ɓa nùpua mu yère dá a wán, á ɓa wee bío mín yi: ‹Yìa lua kà lé yìa á ho mɔhṹ bìo khíi sĩ̀ yi. Mi wa ɓúe o, á ho mɔhṹ bìo wã́a à sĩ̀ wɛn›. 39 À ɓa hĩ́nɔn wìira a, á khɛ̀ra lée ɓó día.»

40 Ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Àwa, ká a mɔhṹ ɓànso khíi ɓuara, ó o ɓueé wé ɓa nùpua mu kaka?» 41 Á ɓa bía nɔn wo yi: «O máa cɛ̀ɛ ɓa bìo máa día. Ɓa nì-sũmáa mu o ò ɓúe, ká a cà nì-vio á à kúee mí mɔhṹ mu yi. Ó orɛ́n làa bán á à wã̀aní ì tè bìo ɓa khíi na a yi wán, ho pã̀ahṹ na ɓa dó nɔn mín yi.» 42 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi dĩǹ yí kàránna bìo kà yí mɔn hùúu le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le? ‹Le huee na ɓa so-sowa fù pã́ día lé dìo hĩ́a ɓuee ɓuan ho soró dĩ̀nía. Bìo kà lé bìo ó o Ɲúhṹso Dónbeenì wó, mu lée bè-tente wa yèn-dã́ní yi.›†» 43 O Yeesu pá bĩnía bía: «Lé bṹn nɔn á ĩ ì bíoráa mu á à na mia. Le *Dónbeenì bɛ́ɛnì á à fé mi cɔ̃́n á à na nì-vio yi, bìa á à ha le bɛ́ɛnì mu ɓàn bia mí bɛɛre. 44 Yìa lùwá le huee mu wán, á ɓànso sãnía á à yáa. Ká yìa á le ɓɛ̀n kùera lion wán, á ɓànso á à fùfúuka.»

45 Bìo ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa *Farizĩɛwa ɲá a Yeesu wàhio na ó o wà, á ɓa zũna le lé ɓarɛ́n ó o wee bío bìo. 46 Á ɓa wã́a wee cà bìo ɓa à wé wé á à ɓúeráa wo, ká ɓa màhã́ zã́na ɓa zã̀amáa na wee lá a Yeesu lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro.

22

Mu yaamu sã́nú dĩ́nló wàhiire

(Luki 14.15-24)

1 O Yeesu pá bĩnía wà hã wàhio á bíaráa làa bìa wee ɲí a cɔ̃́n. O bía bìo kà nɔn ɓa yi: 2 «Ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ɓonmín làa bìo kà: Bɛ́ɛ ɓúi sá ho dĩ́nló mí za yaamu yi. 3 Ó o tonkaa mí ton-sáwá le ɓa vaa yí bìa ó o vonka ho dĩ́nló mu bìo yi le ɓa ɓuen. Ká ɓa màhã́ yí wi ɓa ɓuen. 4 Ó o bĩnía tonkaa mí ton-sáwá ɓúi á nɔn le ɲii na kà ɓa yi: ‹Mi vaa bío bìo kà à na bìa á ĩ von yi: Ĩ dãaní lè ĩ bùaa na ɲini wi á fũ̀aana, ĩ dĩ́nló bìo ɓúenɓúen wíokaa vó. Mi wã́a ɓuen mu yaamu sã́nú dĩ́nló díiníi.› 5 Ká bìa ɓa von màhã́ yí càtío mu, á ɓa wà vaá wee sáka mí tonni. Ɓa ɓúi vanka mí mana. Ɓa ɓúi vaá wee duan. 6 Á bìa ká wìira ɓa ton-sáwá mu han lè mí sòobɛ́ɛ, à ɓa ɓó ɓa. 7 Ó o bɛ́ɛ sĩi cã̀, ó o tonkaa mí dásíwá le ɓa vaa ɓúe bìa wó mu, à cĩ̀í ɓa lóhó. 8 Bṹn mɔ́n ó o bía nɔn mí ton-sáwá yi: ‹Mu yaamu sã́nú dĩ́nló sá vó, ká bìa á ĩ von lé bìa yí ko ɓa dí ho. 9 Mi wã́a lɛ́n zo ho lóhó ɓonfúaa yi, à bìa mi zoó yí bĩ́n ɓúenɓúen à mi ve le ɓa ɓuee dí ho dĩ́nló mu.› 10 Á ɓa ton-sáwá wà zoó von bìa ɓa fòráa mín ɓúenɓúen, ɓa nì-kora lè ɓa nì-tentewà. Á ho sã́nú díiníi zĩi ɓueé sú lè ɓa nùpua.

11 «Ó o bɛ́ɛ yòó zon le zĩi yi, á zoó wee loń bìa ɓa vonka. Ó o mɔn o nì-kéní ɓúi ɓa tĩ́ahṹ ò o yí zã́ ho sã́nú báká. 12 Ó o bía nɔn wo yi: ‹Wàn bɔ̃́nlo, fo wó kaka zonnáa hen à ũ yí zã́ ho sã́nú báká?› Ó o nìi yí dàńna dɛ̀ɛ yí bía. 13 Ó o bɛ́ɛ nɔn le ɲii mí ton-sáwá yi: ‹Mi wìi wo ca zení là a níní, à lée lèe día ho khũuhũ le tíbírí yi, hen na le wɛ́ɛ lè le minka yi vɛ́ɛ wi yi.›»

14 Ò o Yeesu bĩnía bía «Bìa von boo. Ká bìa hueekaa bán yí tà yí boo.»

Ho lànpó cãló à na ho Oroomu bɛ́ɛ yi bìo

(Maaki 12.13-17; Luki 20.20-26)

15 Ɓa *Farizĩɛwa wà vaá wã̀anía tò bìo ɓa à tùa là a Yeesu yi wán, á à yíráa o níi ì ɓua yi. 16 Á ɓa tonkaa mí nì-kenínia nùwã yɛn ɓúi là á *Heroode mɔ́n nùpua nùwã yɛn le ɓa vaa bío bìo kà na a Yeesu yi: «Nì-kàránlo, wa zũ le fo wee mì ho tũ̀iá. Bìo le Dónbeenì le ɓa nùpua ɓua lè miten, lé bṹn ɓàn kàránló binbirì á fo wee na. Fo yí máa zɔ̃́n nùpue. Fo mún yí máa kà nùpue yìo. 17 Àwa, á ũ zéení bìo fo wee leéka bìo kà dã́ní yi: Wa làndá yi á ho lànpó ko ho wé cã na ho Oroomu bɛ́ɛ yi lée, tàá mu yí ko làa wéró?»

18 Ó o Yeesu zũna hã yile-kora na wi ɓa yi, ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi yí mɔn miten le. Mi wee cà ĩ níi á à ɓua yi le we? 19 Le wárí na á mi wee sàání lè ho lànpó á mi na le ĩ loń.» Á ɓa ɓuan le wɛ́n-hɔ̃nló ɓueé nɔn wo yi. 20 Ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Ho yahó lè le yèni na wi le wɛ́n-hɔ̃nló mu wán á wée te?» 21 Á ɓa bía: «Lé o bɛ́ɛ Sezaare.» Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Àwa. Bìo sã̀ a bɛ́ɛ yi, à mi na mu wo yi. Ká bìo ɓɛ̀n sã̀ le Dónbeenì yi, à mi na bṹn dén yi.» 22 Bìo ɓa ɲá bìo ó o Yeesu bía kà, á ɓa wó coon, á ɓa wã́a día wo à ɓa wà.

Ɓa nì-hía vèeró bìo

(Maaki 12.18-27; Luki 20.27-40)

23 Mu zoǹ, á ɓa *Sadusĩɛwa wà ɓuara a Yeesu cɔ̃́n. (Ɓarɛ́n lé bìa le ɓa nì-hía máa vèe.) 24 Ɓa tùara a Yeesu yi làa bìo kà: «Nì-kàránlo, bìo kà lé bìo ó o *Mɔyiize bía: ‹Hen ká báa ɓúi yan mín hã́a á húrun ò o yí yú za làa wo, á ɓàn za ɓúi ko ò o ya a mahã́a mu, à te ɓa zàwa yi mín za mu yèni yi.›* 25 Mu ù wé à zàwa nùwã hèɲun ɓúi hĩ́a wi làa wɛn. Yìa nín-yání yan á húrun ò o yí yú za lè mín hã́a. 26 Á yìa sã̀ fó a mahã́a mu yan á wón húrun. Ó o tĩn níi so fó a, á wón mún húrun. Ɓa mí nùwã hèɲun ɓúenɓúen yan wo bèenia á húrunka. 27 Bìo ɓa ɓúenɓúen húrun, ó o hã́a mu mún húrun. 28 Àwa, á ɓa nì-hía vèe nɔ̀nzoǹ ó o hã́a mu bìo á à sĩ̀ a yɛ́n yi ɓa nùwã hèɲun mu tĩ́ahṹ? Bìo ɓa ɓúenɓúen màhã́ yan wo bèenia.» 29 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi wee vĩ́iní miten. Mi yí zũ hàrí dɛ̀ɛ le Dónbeenì bíonì vũahṹ bìo dã́ní yi. Mi mún yí zũ le le Dónbeenì dà bìo ɓúenɓúen wee wé. 30 Bìo wi bĩ́n, hen ká ɓa nì-hía khíi vèera, á ɓa báawa lè ɓa hã́awa máa ya mín. Ɓa à wé lè le Dónbeenì wáayi tonkarowà bìo síi ho wáayi. 31 Ɓa nì-hía vèeró bìo dã́ní yi, á mi so dĩǹ yí kàránna bìo le Dónbeenì bía nɔn mia le? 32 Le bía le minɛ́n lé o *Abarahaamu, là á *Izaaki, là á *Zakoobu ɓàn Dónbeenì. Le Dónbeenì lé bìa yìo wi lua ɓàn Dónbeenì. Le yínɔń nì-hía ɓàn Dónbeenì.»† 33 Ɓa zã̀amáa na ɲá a bíoní á wó coon o kàránló bìo yi.

Le Dónbeenì làndá na bìo ɲúhṹ wi po hĩ̀a ká

(Maaki 12.28-34; Luki 10.25-28)

34 Bìo ɓa *Farizĩɛwa ɲá ò o Yeesu bía ɓó ɓa *Sadusĩɛwa ɲúhṹ, á ɓa kúaa mín wán. 35 Á ɓa nì-kéní na lé ho làndá bìo zéenílo wi ò o yí o níi ɓua yi, ó o tùara a yi: 36 «Nì-kàránlo, hã bíoní na bìo henía ho làndá yi, á lé le yɛ́n ɲúhṹ wi po hĩ̀a ká?» 37 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «‹Fo ko ũ wań ũ Ɲúhṹso Dónbeenì lè ũ sĩi ɓúenɓúen, lè ũ mànákã̀ ɓúenɓúen, lè ũ yilera ɓúenɓúen.›‡ 38 Dén lé dìo bìo here, á ɲúhṹ wi po hĩ̀a ká. 39 Dìo sã̀ le yi na mún ɲúhṹ wi lè lerɛ́n bìo síi lé dìo kà: ‹Fo ko ũ wań mi ninza làa bìo á fo waráa ũten bìo síi.›§ 40 O *Mɔyiize làndá ɓúenɓúen, lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà kàránló ɓúenɓúen, á can hã bíoní bìo ɲun na bò henía kà yi.»

Yìa le Dónbeenì mɔn léra bìo

(Maaki 12.35-37; Luki 20.41-44)

41 Bìo ɓa *Farizĩɛwa kúaa mín wán, ó o Yeesu tùara ɓa yi: 42 «Mi wee leéka le *Yìa le Dónbeenì mɔn léra nɔnkãni can wen?» Á ɓa bía nɔn wo yi: «O lé o *Daviide mɔ̀nmàníi.» 43 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Á bìo le Dónbeenì Hácírí dú a Daviide yahó, ó o ɓɛ̀n wó kaka vonnáa wo le mí Ɲúhṹso? Bìo kà lé bìo ó o Daviide bía:

44 ‹O Ɲúhṹso Dónbeenì bía nɔn ĩ Ɲúhṹso yi:

Ɓuee kɛɛní ĩ nín-tĩánì

fúaa ká ĩ ɓúrá ũ zúkúsa ũ tá,

á ũ bò ũ zení wán.›*

45 Ká a Daviide wã́a wee ve o Yìa le Dónbeenì mɔn léra le mí Ɲúhṹso, ó o wé o Ɲúhṹso ká a mún pá à bĩní ì wé o mɔ̀nmàníi kaka?»

46 Á ɓa nìi woon yí dàńna dɛ̀ɛ yí bía. À lá bṹn zoǹ ó o ɓúi yí bĩnía yí khà míten yí tùara a yi làa bìo ɓúi.

23

Mi pa miten ɓa zúifùwa ya-díwá bìo yi

(Maaki 12.38-40; Luki 11.43, 46; 20.45-47)

1 Ó o Yeesu wã́a yèrèmáa wee bío lè ɓa zã̀amáa lè mí nì-kenínia: 2 «Ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa *Farizĩɛwa wee kàrán o *Mɔyiize làndá làa mia. Hón lé ɓa tonló. 3 Mi ko mi wé ɲí ɓa cɔ̃́n, à bè bìo ɓa wee bío na mia ɓúenɓúen yi. Ká ɓa wárá hɔ̃́n mi yí dé miten yi. Lé bìo á bìo ɓa wee kàrán làa mia ɓa yí máa wé. 4 Ɓa wee ɲì ho sèró na lì ɓa nùpua bà-ɲúná wán, ká ɓarɛ́n mí bɛɛre màhã́ yí máa dé mí níní hàrí cĩ́inú à séení ɓa sèráa ho. 5 Ɓa wee wé mí bìo ɓúenɓúen à zéenínáa míten. O Mɔyiize làndá bíoní ɓúi kúeeníi lùakùa zàwa na ɓa wee ca mí ɓuráa lè mí bàra yi á ɓarɛ́n wee wé à hã wé ɓùaaka. Ɓa kánɓunwà ɲi-kã́a dùɓúaaní á wee kɛń khèekhàa. 6 Ho dĩ́nló díiníi kɛɛnínía na seka, lè ho kàránló zĩní yahón lùa, á ɓa wa kɛɛníló. 7 Ɓa wa à ɓa nùpua wé tɛ̀ɛní ɓa yi lè le kɔ̃̀nbii ɓa zã̀amáa fèmínló lara yi, á mún wa à ɓa nùpua wé ve ɓa làa nì-kàránlowà. 8 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n ó o ɓúi yí tà le ɓa ve o làa nì-kàránlo. Mi ɓúenɓúen lè ɓa zàwa mín yi, á mi nì-kàránlo mún lé o nì-kéní. 9 Mi wé yí ve nìi woon lè mìn maá ho tá wán. Lé bìo á mìn Maá lé o nì-kéní, wón wi ho wáayi. 10 O ɓúi yí tà le ɓa ve o làa ɲúhṹso. Lé bìo mi ɲúhṹso lé o nì-kéní. Wón lé o *Krista. 11 Yìa po mi ɓúenɓúen ko ò o wé mi ton-sá. 12 Yìa yòonía míten, á wón ɓa à liiní. Ká yìa liinía míten, á wón ɓa à yòoní.

Ho yéréké khíi sá ɓa zúifùwa ya-díwá yi

(Maaki 12.40; Luki 11.39-52; 20.47)

13 «Minɛ́n *làndá bìo zéenílowa lè minɛ́n *Farizĩɛwa nì-khàwa yɛ́n! Ho yéréké khíi sá mia. Lé bìo mi wee hè ɓa nùpua lè ho wáayi bɛ́ɛnì díró. Minɛ́n mi bɛɛre yí dà máa dí le, á bìa wi ɓa dí le á mi mún wee hè.

14 [«Nì-khàwa yɛ́n! Ho yéréké khíi sá mia. Mi wee fé ɓa mahã́awa níi bìo ɓúenɓúen véení, ká mi pá bĩní wé ho fìoró na túee à zéenínáa le mi térénna. Lé bṹn nɔn á minɛ́n cítíi khíi wé here làa sòobɛ́ɛ.]

15 «Nì-khàwa yɛ́n! Ho yéréké khíi sá mia. Mi wee vará ho tá lùa ɓúenɓúen yi, à pà hã muna hɛ́ɛ cà ɓa nùpua le ɓa yèrèmá mí yilera lè mí wárá. Ká mi yú a nì-kéní sãanì à mi wé ò o bìo sĩ̀ le *Dofĩ́ní dɔ̃hṹ yi poń minɛ́n làa cúa-ɲun.

16 «Minɛ́n ya-dí muiiwà yɛ́n! Ho yéréké khíi sá mia. Lé bìo mi wee bío bìo kà: Yìa báa lè le *Dónbeenì zĩ-beenì yèni, se bṹn dɛ̀ɛ ɓúi mía. Ká a màhã́ báa lè le Dónbeenì zĩ-beenì ɓàn sã́nú yèni, se bṹn yí dà máa día kà. 17 Mi lé ɓa bɔ̃́nbúwá, á lé ɓa muiiwà. Lé mu yɛ́n ɲúhṹ wi po mu yɛ́n? Lé ho sã́nú lée, tàá lé le Dónbeenì zĩ-beenì na nɔn á ho sã́nú mu bìo sã̀náa le Dónbeenì yi? 18 Mi mún wee bío le yìa báa lè mu hãmu cĩ̀íníi ɓàn yèni, se bṹn dɛ̀ɛ ɓúi mía. Ká a màhã́ báa lè mu hãmu na wi le wán yèni, se mu máa día kà. 19 Muiiwà yɛ́n! Lé mu yɛ́n ɲúhṹ wi po mu yɛ́n? Lé mu hãmu lée, tàá lé mu ɓàn cĩ̀íníi na nɔn á mu hãmu mu bìo sã̀náa le Dónbeenì yi? 20 Yìa cén báa lè mu hãmu cĩ̀íníi, se ɓànso báa làa bìo ɓúenɓúen na wi le wán yèni. 21 Á yìa báa lè le Dónbeenì zĩ-beenì yèni, se ɓànso báa lè le zĩ-beenì mu, á mún báa lè le Dónbeenì na wi le yi yèni. 22 Á yìa mún báa lè ho wáayi yèni, se ɓànso báa lè le *Dónbeenì bɛ́ɛnì kanmúiní yèni, á báa lè le Dónbeenì mí bɛɛre na kará lè wán yèni.

23 «Minɛ́n làndá bìo zéenílowa lè minɛ́n Farizĩɛwa nì-khàwa yɛ́n! Ho yéréké khíi sá mia. Lé bìo hã vɔ̃n-zà-wĩ́níwà lè mí sìíwà na ɓa wee kúee le zeení yi á mi wee na ɓàn cúa-pírú níi, à ho làndá kàránló na ɲúhṹ wi á mi màhã́ wee pɔ̃́n día. Bṹn na lé ho térénló, lè le hii, lè le Dónbeenì bìo tàró. À bṹn lé bìo mi ɲɔǹ lá ko mi wé wé, ká mi mún yí nɔnsã bìo ká wéró yi. 24 Ya-dí muiiwà yɛ́n! Mi wee líi mi bè-ɲunii à lén o dònwĩ́a día, ká a cón-ɲúmúkũ̀ wón mi màhã́ wee vĩ̀.

25 «Minɛ́n *làndá bìo zéenílowa lè minɛ́n Farizĩɛwa nì-khàwa yɛ́n! Ho yéréké khíi sá mia. Lé bìo mi wee sɛɛ mu ɲumu ɲuuníi lè ho dĩ́nló díiníi sĩ̀a ɓàn máa, ká hã yiwa màhã́ zoó sú lè mí kɔ̃̀nló bìo, lè mi yile-kora. 26 Farizĩɛ muii yɛ́n! Ũ yi lé dìo ũ ceé vé, lé bṹn á à na ká bìo ho khũuhũ á à ce.

27 «Minɛ́n làndá bìo zéenílowa lè minɛ́n Farizĩɛwa, nì-khàwa. Ho yéréké khíi sá mia. Mi ka lè hã búráa na ɓa khũunía máa á hã se, ká hã yiwa màhã́ zoó sú lè ɓa nì-hía hũaa lè mu bè-sooní lè mi sìíwà. 28 Minɛ́n mún ka kà síi. Ho khũuhũ á mi ka lè mi lé ɓa nì-tentewà ɓa nùpua yahó, ká mi yiwa hɔ̃́n sú lè ho nì-khɛ̀nló lè mu bè-kora lè mi sìíwà.

29 «Minɛ́n làndá bìo zéenílowa lè minɛ́n Farizĩɛwa nì-khàwa yɛ́n! Ho yéréké khíi sá mia, lé bìo mi wee so le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà na húrun búráa, á wee donkhueé bìa fù térénna miten búráa. 30 Mi wee bío: Ká wàn maáwà pã̀ahṹ á warɛ́n lá yánkaa wi yi, se ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà ɓúeró bìo á wa níní mía yi. 31 À bṹn mi bíoní lè mi wárá wee zéení le bìa ɓó le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà, bán mɔ̀nmànía lé minɛ́n mi bɛɛre. 32 Àwa á mìn maáwà mu bìo na á ɓa ɓúa ɲúhṹ á mi wã́a bánbá tií ɲii. 33 Mi ka lòn háwá, díhioni yɛ́n! Mi wee leéka le mi dà a kã̀ní le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ yi le? 34 Lé bṹn nɔn, á ĩnɛ́n á à tonka ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà lè mu bè-zũńminì ɓànsowà, làa bìa kàránna dɔ̃n mi cɔ̃́n. Á mi ì ɓúe ɓa ɓúi, ká ɓa ɓúi mi ì ɓúɛɛ hã *kùrùwáwá wán. Ɓa ɓúi bán mi ì ha lè hã làbàaní mi kàránló zĩní yi, á wé è ɲaka ɓa hã lórá yi á à beé lò. 35 Lé bṹn á à na ká bìa minɛ́n lè mìn ɓùaawa ɓó ká ɓa bè-yáanii mía, lònbee na wi ɓa ɓúeró mɔ́n á à yí mia. Le nì-ɓúee mu ɓúakáa o *Abɛɛle nì-tente ɓúero ɲii wán, á ɓueé ɓó a Barasii za Zakari yi, wón na ɓa ɓó le sòobá-lùe lè mu hãmu cĩ̀íníi pã̀ahṹ. 36 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ho zuia nùpua lé bán á le lònbee na wi dén nì-ɓúee so mɔ́n á à yí.»

O Yeesu bía ho Zeruzalɛɛmu lóhó bìo

(Luki 13.34-35)

37 «Éee Zeruzalɛɛmusa! Minɛ́n na wee ɓúe le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà, á wee lèeka bìa le Dónbeenì tonkaa mi cɔ̃́n lè hã huaa à ɓúe. Lée zen cúa-yɛn á ĩ wi à ĩ ve mia kúee mín wán làa bìo ó o kùeerè wee wé veráa mí zàwa kúee mí mía tá bìo síi à mi yí tà mu. 38 Àwa, le Dónbeenì á à pĩ́ mia á mi zĩi á à dĩ̀n coon. 39 Le ĩ bío mu na mia: À lá ho zuia ɲii wán, á mi máa bĩní máa mi mi, fúaa nɔ̀nzoǹ na mi khíi wee bío bìo kà: ‹Le le Dónbeenì dúɓua yìa bò o ɓuen o Ɲúhṹso yèni yi.›*»

24

Le Dónbeenì zĩ-beenì fíoró bìo

(Maaki 13.1-23; Luki 21.5-24)

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi. Bìo ó o wee lɛ́n, ó o nì-kenínia vá ɓueé ɓó a yi à ɓa wíokaa wee zéení bìo le Dónbeenì zĩ-beenì sonnáa sìí làa wo. 2 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Bìo kà ɓúenɓúen mi yí mɔn le? Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Mu ɓúenɓúen khíi fì, á hàrí huee máa kɛń mí ninza huee wán.»

Mu bè-sũmáa na khíi wé bìo

3 O Yeesu yòó kará hã Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee wán, ó o nì-kenínia mí ɲii yi vá ɓueé ɓó a yi, à ɓa tùara a yi: «Zéení ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì zĩ-beenì mu á à fì yi làa wɛn. Lé mu bìowa yɛ́n khíi zéení ũ ɓuenló pã̀ahṹ lè ho dĩ́míɲá véró pã̀ahṹ?» 4 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi pa miten bìo. Mi yí día le nùpue khà mia. 5 Lé bìo á nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ khíi ɓuen ĩ yèni yi á à bío le mí lé o *Krista. Ɓa à khà ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á à vĩ́iní. 6 Hã hĩa táró á mi khíi wé è ɲí sã, hĩ̀a ɓó mia làa hĩ̀a khɛ̀ra. Ká mi màhã́ yí zɔ̃́n. Lé bìo á bṹn bìowa so ko mu wé ho yahó. Ɛ̀ɛ ká bṹn dɛ̀ɛnía máa wé ho dĩ́míɲá véró. 7 Ho sìí ɓúi khíi wé è lé vaá fi làa sìí veere. Á ho kɔ̃hṹ ɓúi khíi wé è lé vaá fi lè ho kã-veere. Le hĩni, lè ho tá dèkéró á khíi wé è wé hã lùa ɓúi yi. 8 Bṹn bìowa so ɓúenɓúen wéró á khíi kɛń làa bìo ó o hã́-sãníso sãní vía wee wé ɓúakáráa bìo síi.

9 «Hón pã̀ahṹ so yi, á ɓa nùpua á à dé mia á à na ɓa à beé lò, á à ɓúe. Hã sìíwà nùpua ɓúenɓúen khíi ɲin mia bìo mi tà miì bìo yi. 10 Hón pã̀ahṹ so yi, á nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á à khíní mí sĩadéró miì. Ɓa wé è bĩní mín máa, á wé è ɲin mín. 11 Bìa le mí lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ká mu yí bon á khíi kɛń cɛ̀rɛ̀ɛ. Ɓa à vĩ́iní nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ. 12 Mu bè-kora khíi dé wán, á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ waminì á à tĩ̀ yi. 13 Ká yìa màhã́ hã̀ mí sĩi fúaa mu véeníi, wón á à fen. 14 Le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bín-tente mu ko le bue ho dĩ́míɲá lùa ɓúenɓúen yi, à hã sìíwà ɓúenɓúen ɲí le, à ho dĩ́míɲá màhã́ bè yi véráa.

15 «Mi khíi mi mu bè-sũmúi na wee yáa mu bìo ká mu wi le Dónbeenì zĩ-beenì yi, bìo á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Daniyɛɛle bía bìo.* (Yìa wee kàrán bìo kà, à zũń mu kúará sese.) 16 Hón pã̀ahṹ so yi ká bìa wi ho Zudee yi à bán lùwí yòo hã ɓúaa. 17 Yìa á à kɛń mí zĩi lòho yí ko ò o lii zoo lá mí bìo ɓúi mí zĩi. 18 Yìa á à kɛń hã mana yi mu pã̀ahṹ yí ko ò o bĩní ɓo à lii lá mí kánɓun mí zĩi. 19 Ho yéréké khíi sá ɓa hã́-sɛ̃ɛnasa lè ɓa hã́-ɲàawa yi mu zoǹ. 20 Mi fìo le Dónbeenì yi à mi lùwíló mu yí wé hã yio pã̀ahṹ, tàá ho *Sabaa zoǹ. 21 Lé bìo á hón pã̀ahṹ so yi ká le lònbee á à wé ɓùaa á à poń dìo khĩína, à lá ho dĩ́míɲá ɲúhṹ ɓúɛɛníi na le Dónbeenì léra mu bìo ɓúenɓúen yi à ɓuee ɓúe ho zuia yi. Á le ɓàn síi mún máa bĩní máa kɛń hùúu. 22 Ká le Dónbeenì lá yí khò hã wizooní mu yi, á nìi woon lá máa kã̀ní. Ɛ̀ɛ ká le màhã́ khò hã yi ɓa nùpua na le hueekaa bìo yi.»

O Nùpue Za bĩní ɓuenló bìo

(Maaki 13.24-31; Luki 17.23-24; 21.25-31)

23 Ká a ɓúi khíi bía nɔn mia: «Mi loń, lé o *Krista na hen, tàá nín-yìa vaá hen, à mi yí tà mu. 24 Mu bon. Ɓa kristawa lè ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà na bìo yí bon khíi kɛń. Ɓa khíi wé è wé mu yéréké bìowa lè mí sìíwà na ka lè mu wee zéení le Dónbeenì pànká á à vĩ́inínáa ɓa nùpua. Hàrí bìa le Dónbeenì hueekaa ká mu lá dà à wé, á ɓa mún ǹ vĩ́iní bán. 25 Àwa, ĩ ɓɛ̀n wã́a fèra bía mu nɔn mia.

26 «Ká ɓa wã́a khíi bía nɔn mia le o Krista wi ho tá henì yi, à mi yí va bĩ́n. Tàá ká ɓa bía le lé hen kà ó o sànkaa míten yi, à mi yí tà mu. 27 Làa bìo ká ho viohó ɲuiína ho wáayi lùe ɓúi à mu khoomu dɛ̀ɛní kɛń lùa ɓúenɓúen, lé bṹn ɓàn síi ó o *Nùpue Za bĩní ɓuenló bìo khíi wéráa. 28 Hen na ó o yà-hínii día yi, lé bĩ́n ɓa dùɓúawá wee wé fè mín yi. 29 Hɔ̃́n wizooní so ɓàn lònbee khĩíló mɔ́n, á le wii á à dé mí yuumu. Ho pĩihṹ khoomu máa bĩní máa kɛń. Hã mànàayio á à kùenka à lii. Ho wáayi bìo ɓúenɓúen á à dèké.† 30 Bṹn ká bìo wee zéení a Nùpue Za ɓuenló á à mi ho wáayi. Á ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen wé è wá ká ɓa à zúnzúrá. Ɓa à mi a Nùpue Za ɓuenló hã dùndúio wán ho wáayi lè mí dàńló lè mí cùkú beenì. 31 Le bũaa-beenì sã á à ɲí. O mún ǹ tonka mí wáayi tonkarowà ho tá kónɓúaa mí bìo náa yi, á ɓa à ve bìa le Dónbeenì hueekaa á à kúee mín wán.

32 «Mi loń ho fíkíyée vĩ̀ndɛ̀ɛ bìo le wee wéráa. Hen ká le ɓàn lakara hĩ́a wee nàma, á wee sà mí vɔ̃n-yórówà, se mi zũ le ho viohó tèró dɔ̃n. 33 Lé làa bṹn síi ká mi khíi wee mi bṹn bìowa so ɓúenɓúen wéró, à mi mún zũń le o Nùpue Za ɓuenló sùaráa. O ò ɓuen máa khí. 34 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ho pã̀ahṹ na kà nùpua máa hí máa vé ká bṹn bìo so ɓúenɓúen yí wó. 35 Ho wáayi lè ho tá khíi vé, ká ĩ bíoní hɔ̃́n ǹ kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ.»

Le Dónbeenì mí dòn zũ ho dĩ́míɲá véró pã̀ahṹ

(Maaki 13.32-37; Luki 17.26-30, 34-36)

36 «Nìi woon yí zũ ho dĩ́míɲá véró wizonle lè ho pã̀ahṹ máa zéení. Le Dónbeenì wáayi tonkarowà yí zũ mu, hàrí le Dónbeenì Za mí bɛɛre yàá pá yí zũ mu. O Maá mí dòn lé yìa zũ mu. 37 Bìo wó a Nɔwee pã̀ahṹ lé bìo ɓàn síi khíi wé o *Nùpue Za bĩní ɓuenló pã̀ahṹ. 38 Pã̀ahṹ na mu ɲun-beenì dĩǹ yí ɓuara, ká ɓa nùpua wee dí ká ɓa a ɲu, á wee ya mín ká ɓa a yɛɛ́ mí hĩ́nni. Fúaa nɔ̀nzoǹ na ó o Nɔwee zon ho won-beenì yi. 39 Ɓa yí zũna bìo ɓúi yahó fúaa bìo mu ɲun-beenì ɓuara ɓueé lá ɓa ɓúenɓúen. Lé bṹn ɓàn síi mún khíi wé o Nùpue Za ɓuenló pã̀ahṹ.‡ 40 Mu pã̀ahṹ ká báawa nùwã ɲun wi mana yi, ó o nì-kéní á à fé è lɛ́nnáa, ká yìa so á à día. 41 Ká hã́awa nùwã ɲun páanía dĩ̀n wee ni mu bìo, ó o nì-kéní á à fé, ká yìa so á à día. 42 Mi cén tĩní mí yìo, lé bìo mi yí zũ le wizonle na mi Ɲúhṹso á à ɓuen yi. 43 Mi zũ mu le ká le zĩi ɓànso lá wee wé zũń o kɔ̃̀nlo ɓuenló bìo ho tĩ́nàahṹ, se o lá wée tĩní mí yìo, á máa día ó o máa zo a zĩi. 44 Lé bṹn nɔn á minɛ́n mún tĩní mi yìo, lé bìo ó o Nùpue Za khíi ɓuen ho pã̀ahṹ na mi yí máa dé le o ò ɓuen yi.

O ton-sá tente là a ton-sá kohó wàhiire

(Luki 12.41-48)

45 «O ton-sá na yí máa lé mí ɲúhṹso mɔ́n, na hácírí wi lé o yɛ́n? Lé yìa ɓa ɲúhṹso dó ɓa ton-sáwá na ká bìo níi yi, ò o wé na ho dĩ́nló ɓa yi ho pã̀ahṹ na mu ko yi, 46 ó o wee sá ho tonló mu á ɓa ɲúhṹso bĩnía ɓueé kúaa wán. O ton-sá mu ɲúhṹ sĩ. 47 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O ɲúhṹso mu á à bàrá a mí bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán. 48 Ɛ̀ɛ ká a lé o ton-sá kohó, ó o wé è bío bìo kà mí yi: ‹Ĩ ɲúhṹso míana ò o máa ɓuen›. 49 Ká à hĩ́ní wé è ha mí ninzàwa ton-sáwá, ká à dí ká à ɲu lè ɓa ɲa-ɲuwà. 50 Wón ton-sá so ɓa ɲúhṹso khíi ɓuen le wizonle na ó o yí zũ yi, lè ho pã̀ahṹ na ó o yí dó yi. 51 Ká a khíi ɓueé dɔ̃n, ó o ɓueé beé o lò làa sòobɛ́ɛ, á à dé o ɓa ton-sáwá na ló mí ɲúhṹso mɔ́n tĩ́ahṹ.»

25

Ɓa hĩ́nni nùwã pírú wàhiire

1 «Ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ɓonmín làa bìo kà: Hĩ́nni nùwã pírú ɓúi hĩ́a ɓuan mí fĩ̀ntɛ̃́ɛna wà vaá sĩ́náa o hã́-fĩa ɓàn báa yahó. 2 Ɓa nùwã hònú lé ɓa bɔ̃́nbúwá ká ɓa nùwã hònú na ká lé ɓa hénlowà. 3 Bìa lé ɓa bɔ̃́nbúwá á ɓuan mí fĩ̀ntɛ̃́ɛna à ɓa yí ɓuan ho ɲiló yí séenía. 4 À ɓa hénlowà bán ɓuan ho ɲiló á séenía hìa wi ɓa fĩ̀ntɛ̃́ɛna yi. 5 Bìo ó o hã́-fĩa ɓàn báa yuaanía ò o máa ɓuen, á ɓa hĩ́nni mí nùwã pírú ɓúenɓúen dũma á mu dãmu ɓó.

6 «Ho tá tĩ́ahṹ á le zèerè sã ɲá: ‹Lé o hã́-fĩa ɓàn báa lua, mi lé lée sĩ́ a yahó›. 7 Á ɓa hĩ́nni mí nùwã pírú sĩ̀nkaa, á wee wíoka mí fĩ̀ntɛ̃́ɛna. 8 Á ɓa bɔ̃́nbúwá wee bío làa bìa hénkaa: ‹Mi hã wɛn lè mí ɲiló cĩ́inú. Wa fĩ̀ntɛ̃́ɛna wee hí.› 9 Á bán bía nɔn ɓa yi: ‹Ɓùeé. Wa máa wé mu. Ho ɲiló na wa ɓuan máa yí warɛ́n làa mia. Mu sṹaaní à mi va ɓa ɲi-yɛ̀ɛ́rowà cɔ̃́n vaa yà mi ɲiló.› 10 Á ɓa bɔ̃́nbúwá wã́a hĩ́nɔn wà van ho ɲiló yɛ̀ɛníi. Ɓa lɛ́nló mɔ́n, ó o hã́-fĩa ɓàn báa ɓuara. Á ɓa hĩ́nni nùwã hònú na wíokaa mí fĩ̀ntɛ̃́ɛna vó pan wo, á páanía yòó zon làa wo mu yaamu sã́nú díiníi zĩi. Á ɓa pon ho zũaɲii á dó. 11 Mu ù dé mí yi, à bṹn ɓa hĩ́nni na so ɓɛ̀n ɓueé dɔ̃n, á ɓueé wee wãamaka: ‹Ɲúhṹso, Ɲúhṹso, hɛ́n le wa zo.› 12 Ó o hã́-fĩa ɓàn báa bía nɔn ɓa yi: ‹Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ĩ yí zũ mia.›» 13 Ó o Yeesu bĩnía bía bò mu wán. «Mi cén tĩní mi yìo. Lé bìo mi yí zũ le wizonle lè ho pã̀ahṹ na ó o *Nùpue Za á à ɓuen yi.»

Ɓa ton-sáwá nùwã tĩn wàhiire

(Luki 19.11-27)

14 «Ho wáayi bɛ́ɛnì bìo ɓonmín làa bìo kà: Nìi ɓúi le mí ì va le khúii, ó o von mí ton-sáwá á kàràfáa mí níi bìo yi. 15 O nì-kéní ó o nɔn ho sã́nú kùráa khĩá-hònú yi. Á yìa sã̀ ó o nɔn hã kùráa khĩá-ɲun yi. Ò o tĩn níi so wón ó o nɔn hã kùráa khĩmàni yi. Ɓa nì-kéní kéní yú á héhaa làa bìo ɓa dà wee sáráa. Bṹn mɔ́n ó o wà. 16 Á yìa yú hã kùráa khĩá-hònú dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn wee duan làa hã, á yú hã kùráa khĩá-hònú bò hã wán. 17 Yìa yú hã kùráa khĩá-ɲun mún wó làa bṹn bìo síi, ó o yú hã kùráa khĩá-ɲun séenía. 18 Ká yìa yú hã kùráa khĩmàni wón wà vaá có ho kɔ̃hṹ á lú mí ɲúhṹso sã́nú kùráa yi.

19 «Mu míana, bṹn mɔ́n á ɓa ton-sáwá mu ɲúhṹso bĩnía ɓuara. Ó o wã́a le ɓa zéení bìo mí sã́nú bìo wóráa. 20 Ó o ton-sá na ó o nɔn hã kùráa khĩá-hònú yi ɓuara, á ɓueé zéenía hã kùráa khĩá-hònú na ó o bĩnía yú ò o bía: ‹Ɲúhṹso, fo hĩ́a nɔn ho sã́nú kùráa khĩá-hònú miì. Loń, lé hã khĩá-hònú na á ĩ bĩnía yú.› 21 Á ɓa ɲúhṹso bía nɔn wo yi: ‹Foɓúa, fo wó se. Fo lée ton-sá tente. Bìo fo térénna mu bìo na ɲúhṹ tà mía bìo yi, lé bṹn nɔn á bìo ɲúhṹ wi po bṹn á ĩ khíi kàràfá foǹ. Ɓuen ɓuee zã̀maka làa mi.›

22 «Bṹn mɔ́n á yìa yú hã kùráa khĩá-ɲun ɓuara á bía: ‹Ɲúhṹso, fo hĩ́a nɔn ho sã́nú kùráa khĩá-ɲun miì. Loń, lé hã khĩá-ɲun ɓúi na á ĩ bĩnía yú.› 23 Á ɓa ɲúhṹso bía nɔn wo yi: ‹Foɓúa, fo wó se, fo lée ton-sá tente. Bìo fo térénna mu bìo na ɲúhṹ tà mía bìo yi, lé bṹn nɔn á bìo ɲúhṹ wi po bṹn á ĩ khíi kàràfá foǹ. Ɓuen ɓuee zã̀maka làa mi.›

24 «Á yìa yú hã kùráa khĩmàni ɓɛ̀n ɓuara, á ɓueé bía: ‹Ɲúhṹso, ĩ zũ le fo lé o nùpue na lònbee wi. Fo wee lá ho dĩ́nló ho lahó na fo yí te yi, à lá ho dĩ́nló hen na fo yí dù yi. 25 Á ĩ zã́na, á ĩ vaá lú ũ sã́nú kùráa ho tá yi. Àwa, fé ũ sã́nú.› 26 Á ɓa ɲúhṹso bía nɔn wo yi: ‹Ton-sá kohó yɛ́n! Fo lé o pa-dí. Bìo fo zũ à ĩ wee wé lá ho dĩ́nló ho lahó na á ĩ yí dù yi, 27 á fo so lá yí ko ũ vaa bàrá ĩ wárí ho banki yi le? Se bìo á ĩ ɓuara, á ĩ lá vaá fé lé lè le ɓàn cũ̀nú. 28 Àwa, mi fé ho sã́nú kùráa khĩmàni mu o cɔ̃́n, à na yìa hã kùráa khĩá-pírú wi cɔ̃́n yi.›

29 «Yìa bìo wi á ɓa à na mu ɓúi ɓànso yi yòó bè, o ò yí á à puuní. Ká yìa bìo mía, á hàrí mu bè-za na wi o cɔ̃́n, á ɓa pa à fé. 30 Ká a ton-sá na dà-ɲìánii mía á mi lá lée lèe día ho khũuhũ, le tíbí-cũaá yi, hen na le minka yi vɛ́ɛ lè lé wɛ́ɛ wi yi.»

O Nùpue Za khíi ɓueé cítí ɓa nùpua

31 «Ká a *Nùpue Za khíi bĩnía bò lè mí wáayi tonkarowà ɓúenɓúen ɓuara lè mí cùkú beenì, ó o ɓueé kɛɛní mí bá-zàmu kanmúiní wán á à fĩ̀náa le cítíi. 32 Á hã sìíwà nùpua ɓúenɓúen á à kúee mín wán o yahó, ó o wã́a à sanka ɓa nùpua mín yi, làa bìo ó o pi-pa wee wé sɛ́nnáa ɓa pia lén ɓa via yi bìo síi. 33 Á ɓa pia ó ò kúee lè mí nín-tĩánì, ká ɓa via ó ò kúee lè mí nín-káahó. 34 Bṹn mɔ́n ó o bɛ́ɛ á à bío á à na bìa wi là á nín-tĩánì yi: ‹Minɛ́n na á wàn Maá dúɓua yi, mi ɓuen ɓuee fé le bɛ́ɛnì kĩ́a na wíokaa mi bìo yi hàrí ho dĩ́míɲá lénló pã̀ahṹ. 35 Mu bon. Le hĩni hĩ́a dà mi á mi nɔn ho dĩ́nló miì. Á le ɲu-hãní dà mi á mi nɔn mu ɲumu miì. Á bìo á ĩ lé o nì-hãni á mi tà á ĩ huera mi wán. 36 Á bìo á ĩ fù wee vará ĩ bírí á mi nɔn le dà-zĩ́nii miì. Ĩ lò fù yí here á mi ɓuan mi sese. Ĩ fù wi ho kàsó yi, á mi ɓueé ɓúɛɛkío mi.› 37 Á bìa térénna á à bío bìo kà: ‹Ɲúhṹso, lé wen wa mɔn fo yi à le hĩni dà fo á wa nɔn ho dĩ́nló foǹ, tàá lè ɲu-hãní dà fo á wa nɔn mu ɲumu foǹ á ũ ɲun. 38 Lé ho pã̀ahṹ yɛ́n á wa mɔn à ũ lé o nì-hãni á wa tà á ũ huera wa wán. Tàá lé wen á wa mɔn fo à ũ wee vará ũ bírí á wa nɔn le dà-zĩ́nii foǹ. 39 Lé ho pɔ̃̀n-yɛ́n á ũ lò yí here, tàá á ũ zon ho kàsó yi á wa vaá ɓúɛɛkío fo.› 40 Ó o bɛ́ɛ á à bío ò na ɓa yi. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Mi wé sansan wó mu nɔn wàn zàwa nì-kéní ɓúi na cĩ́inú yi, se mu lé ĩnɛ́n á mi wó mu nɔn yi.

41 «Bṹn mɔ́n ó o bɛ́ɛ á à bío ò na bìa wi là a nín-káahó yi: ‹Minɛ́n na le Dónbeenì dánkánía, mi khɛ̀n làa mi. Mi lɛ́n vaa zo ho dɔ̃hṹ na máa hí máa mi yi, hìa lò á pan o *Satãni lè mí tonkarowà. 42 Mu bon, le hĩni fù dà mi, á mi yí nɔn ho dĩ́nló miì. Le ɲu-hãní fù dà mi, á mi yí nɔn mu ɲumu miì. 43 Ĩ fù lé o nì-hãni á mi yí tà á ĩ yí huera mi wán. Ĩ fù wee vará ĩ bírí, á mi yí nɔn le dà-zĩ́nii miì. Ĩ lò fù yí here, á fù wi ho kàsó yi, á mi yí ɓúɛɛkío mi.› 44 Á ɓa wã́a à bío bìo kà: ‹Ɲúhṹso, lé wen wa mɔn fo yi à le hĩni lè le ɲu-hãní dà fo, à ũ lé o nì-hãni, à ũ wee vará ũ bírí, à ũ lò yí here, à ũ wi ho kàsó yi, á warɛ́n yí séenía fo?› 45 Ó o bɛ́ɛ á à bío ò na ɓa yi: ‹Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Mi wé sansan yí wó mu yí nɔn bìa wĩ́níwĩ́ní kà nì-kéní ɓúi yi, se mu lé ĩnɛ́n á mi yí wó mu yí nɔn yi.› 46 Bán nùpua so á à va le lònbee na máa vé lahó yi. Ká bìa térénna bán á à va le mukãnì binbirì na máa vé lahó yi.»

26

Ɓa zúifùwa ɲúnása wee lè o Yeesu wán

(Maaki 14.1-2; Luki 22.1-2; Zãn 11.45-53)

1 Bìo ó o Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o bía nɔn mí nì-kenínia yi: 2 «Mi zũ le hen làa wizooní bìo ɲun ká ho *Paaki sã́nú á à dí. Ó o *Nùpue Za ɓa à dé á à na ɓa à ɓúɛɛ ho *kùrùwá wán.» 3 Á ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa *zúifùwa nì-kĩ́a wã́a kúaa mín wán ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì na ɓa le Kayiifu lún yi. 4 Ɓa wã̀anía tò le mí ì wìi o Yeesu ká mu yí zũ, á à ɓúe. 5 Ɓa wee bío: «Wa yí ko wa wìi wo ho sã́nú pã̀ahṹ. Ká wa wó mu, á ɓa zã̀amáa á à kánká mu bìo yi.»

O hã́a ɓúi kúaa ho ɲiló o Yeesu ɲúhṹ wán

(Maaki 14.3-9; Zãn 12.1-8)

6 Bìo ó o Yeesu wi ho Betanii lóhó yi o Simɔn na hĩ́a lé o *ɓùeré nìi zĩi á wee dí, 7 ó o hã́a ɓúi ɓueé zon ká a ɓuan ho dṹukó-za na sú lè ho ɲiló na sãmu sĩ á yàwá here. O hã́a mu vá ɓueé ɓó a Yeesu yi, ò o kúaa ho ɲiló mu o ɲúhṹ wán. 8 Bìo ó o nì-kenínia mɔn mu, á ɓa yiwa cã̀ mu yi, á ɓa wee bío: «Bìo kà yí nɔn bè-yáarè le? 9 Ho ɲiló mu ɲɔǹ lá dà à yɛ̀ɛ́ ho yàwá na here yi á à sanka ɓàn wárí á à na ɓa nì-khenia yi.» 10 Ó o Yeesu zũna bìo ɓa wee bío, ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi wee zá là a hã́a mu le we? Bìo ó o wó làa mi á se. 11 Ɓa nì-khenia bán làa mia á a kɛń mín wán fɛ́ɛɛ, ɛ̀ɛ ká ĩnɛ́n wón máa kɛń làa mia fɛ́ɛɛ. 12 Ho ɲiló mu ó o kúaa ĩ wán á fèra wíokaaráa ĩ sãnía ĩ nùuló bìo yi. 13 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Le Dónbeenì bín-tente wé buera lùe lée lùe yi, ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen yi á ɓa à bío bìo ó o hã́a na kà wó, á ɓa à leéka a bìo.»

O Zudaa wi ò o dé o Yeesu na

(Maaki 14.10-11; Luki 22.3-6)

14 Lé mu ó o Yeesu nì-kenínia pírú ɲun nì-kéní na ɓa le Zudaa Isikariote wà van ɓa yankarowà ɲúnása cɔ̃́n, á vaá bía nɔn ɓa yi: 15 «Hen ká ĩ dó a Yeesu nɔn mia, á mi ì na webio miì?» Á ɓa mà le wɛ́n-hãani ɓóní làa pírú nɔn wo yi. 16 À lá bṹn ɲii wán ó o Zudaa wã́a wee cà bìo ó ò wé wé è déráa o Yeesu ɓa níi yi.

O Yeesu wee dí ho Paaki dĩ́nló lè mí nì-kenínia

(Maaki 14.12-16; Luki 22.7-13)

17 Ho *búurú na á ɲa-fĩni yí dó yi sã́nú díró ɓàn nín-yání wizonle zoǹ, ó o Yeesu nì-kenínia wà ɓueé tùara a yi: «Lé wen á fo wi à wa wíoka ho *Paaki sã́nú dĩ́nló bìo yi.» 18 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Mi lɛ́n zo ho lóhó yi, ká mi zoó fò mín làa nùpue na, à mi bío na ɓànso yi: O Ɲúhṹso bía le mí pã̀ahṹ dɔ̃n, á lé ũnɛ́n cɔ̃́n á mí ɓueé dí ho Paaki sã́nú yi lè mí nì-kenínia.» 19 Á ɓa nì-kenínia wó bìo ó o Yeesu bía le ɓa wé, á wíokaa ho Paaki dĩ́nló bìo.

(Maaki 14.17-21; Luki 22.14; Zãn 13.21-30)

20 Bìo ho zĩihṹ dɔ̃n, ó o Yeesu lè mí nì-kenínia pírú ɲun kará ho dĩ́nló ɲúhṹ yi. 21 Bìo ɓa wee dí, ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Minɛ́n nì-kéní lé yìa á à dé mi ì na.» 22 Ó o nì-kenínia yilera lùnkaa mu bìo yi làa sòobɛ́ɛ, á ɓa ɓúakáa wee tùa wo yi lè mí nì-kéní kéní. À yìa le: «Ɲúhṹso, mu lé mínɛ́n le?» À yìa le: «Mu lé mínɛ́n le?» 23 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Yìa páanía zoó cã̀ làa mi, wón lé yìa á à dé mi ì na. 24 O *Nùpue Za á à hí làa bìo le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíaráa mu. Ká yìa màhã́ níi ì bè mu á ho yéréké è zo ɲúhṹ. Ɓànso yàá lá yí ton, se mu sṹaaní.» 25 Ó o Zudaa na á à dé wo ò na á lá le bíonì ò o tùara: «Nì-kàránlo, á lé ĩnɛ́n le, tàá?» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n lé yìa bía mu.»

O Ɲúhṹso dĩ́nló

(Maaki 14.22-25; Luki 22.15-20; 1 Korɛnte 11.23-25)

26 Bìo ɓa wee dí, ó o Yeesu lá ho búurú, á dó le Dónbeenì bárákà, ò o cɛ̀ɛkaa ho nɔn mí nì-kenínia yi ò o bía: «Mi fé là. Hón lé ĩ sãnía.» 27 Bṹn mɔ́n ó o lá le ɲuuníi dɛ̀ɛ na ho *dìvɛ̃́n wi yi, á dó le Dónbeenì bárákà ò o nɔn ho ɓa yi ó o bía: «Mi ɓúenɓúen fé ɲuka. 28 Dén lé ĩ cãni na wíokaa wee zéení le Dónbeenì páaníi na le bò bìo, dén lé ĩ cãni na kúaará ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi. 29 Le ĩ bío mu na mia: À lá bìo kà ɲii wán, á ĩ máa bĩní máa ɲu ho dìvɛ̃́n mu, fúaa nɔ̀nzoǹ na á ĩ khíi bĩní ì ɲu ho wàn Maá Dónbeenì bɛ́ɛnì yi.» 30 Bṹn mɔ́n, á ɓa sía ho sã́nú lení à ɓa wà yòora hã Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee wán.

O Yeesu bía le o Piɛre á à pĩ́ mí bìo

(Maaki 14.26-31; Luki 22.33-44; Zãn 13.37-38)

31 O Yeesu wã́a bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Ho tĩ́nɔ̀n-kéní na kà yi, ká mi ɓúenɓúen á à pĩ́ ĩ bìo. Mu bon. Mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi á ɓa wee kàrán:

‹Ĩ ì ɓúe o pi-pa,

á ho pi-ɓoohṹ pia á à kɛ́nná à lɛ́n ǹ va hã lùa ɓúenɓúen yi.›*

32 Ɛ̀ɛ ká ĩ vèeró mɔ́n, á ĩ ì dí mí yahó vaá pa mia ho Kalilee kɔ̃hṹ yi.»

33 Ó o Piɛre lá le bíonì á bía nɔn wo yi: «Hàrí à bìa ká ɓúenɓúen pĩ́ ũ bìo, á ĩnɛ́n wón máa pĩ́ mu hùúu.» 34 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na foǹ: Ho tĩ́nɔ̀n-kéní na kà yi, ó o kò-bɛ́ɛ máa wá, ká ũnɛ́n bía hã cúa-tĩn le fo yí zũ mi.» 35 Ó o Piɛre bía: «Ĩ máa bío le ĩ yí zũ fo hùúu, hàrí ká ĩ ko á ĩ hí làa fo.» Á ɓa nì-kenínia na ká ɓúenɓúen bía mu bìo dà-kéní mu.

O Yeesu wee fìo ho Zɛtesemanii yi

(Maaki 14.32-42; Luki 22.39-46)

36 Ó o Yeesu lè mí nì-kenínia wã́a vaá dɔ̃n le lùe ɓúi na ɓa le Zɛtesemanii, ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi kɛɛní hen, ká ĩnɛ́n wón á à lɛ́n ǹ va vaá hen, á vaá fìo.» 37 Ò o fó a Piɛre là a Zebedee zàwa nùwã ɲun wàráa. Ó o yi wã́a ɓúakáa wee dè, á hácírí yáara. 38 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Ĩ hácírí yáara dàkhĩína. Ĩ ka lè ĩ máa fen. Mi kɛɛní hen làa mi à tĩní mí yìo.» 39 Bṹn mɔ́n ó o wã́a vá van cĩ́inú, á vaá lií ɓúrá, ò o wee fìo kà síi: «Ĩ Maá, ká mu lá dà à wé, à ũ yí le le lònbee na kà à yí mi. Ɛ̀ɛ ká ɓùeé. Ĩ yí le ĩnɛ́n sĩi bìo wé. Ũnɛ́n lé yìa sĩi bìo wé.»

40 Ò o bĩnía ɓuara mí nì-kenínia nùwã tĩn mu cɔ̃́n, á ɓueé yú ɓa à mu dãmu ɓó ɓa. Ó o bía nɔn o Piɛre yi: «Éee minɛ́n, le lɛ́ɛ̀rè dà-kéní na miì fání mi yìo yi á à fìo làa mi lé bṹn mí yí dàńna yí wó lon? 41 Mi fání mi yìo, à fìo, bèra a na à mi yí zo mu bè-kora wéró yi. O nùpue sĩi wee wé vá mu bè-tente wéro yi, ɛ̀ɛ ká ho pànká na ó o ò wé làa bũ lé hìa mia.»

42 Ó o Yeesu bĩnía wà mu cúa-ɲun níi, á vaá wee fìo kà síi: «Ĩ Maá, hen ká le lònbee na kà yí dà máa dà ĩ wán ká le yí yú mi, à ũnɛ́n lé fo sĩi bìo pá wé.» 43 Ò o tĩ́n bĩnía ɓuara mí nì-kenínia cɔ̃́n, á ɓueé yú ɓa à mu dãmu ɓó ɓa. Ɓa yí dàńna yí fánía mí yìo. 44 Mu cúa-tĩn níi, ó o bĩnía wà, á tĩ́n vaá fìora mu bìo dà-kéní mu.

45 Bṹn mɔ́n, ó o bĩnía ɓuara mí nì-kenínia cɔ̃́n, á ɓueé bía nɔn ɓa yi: «Mi dũma wee vũńka le? Mi loń, ho pã̀ahṹ dɔ̃n. O *Nùpue Za á ɓa à dé ɓa bè-kora wérowà níi yi. 46 Mi hĩ́ní wa lɛ́n. Yìa á à dé mi ì na ɓueé dɔ̃n.»

Ɓa wìira a Yeesu

(Maaki 14.43-50; Luki 22.47-53; Zãn 18.2-11)

47 Pã̀ahṹ na ó o Yeesu wee bío yi, à bṹn ó o Zudaa ɓueé dɔ̃n. O lé ɓa nì-kenínia pírú ɲun nì-kéní. Ɓa zã̀amáa na bò làa wó á ɓuan hã khà-túa lè hã bũ̀aa. Lé le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ɓa *zúifùwa *nì-kĩ́a lé bán tonkaa ɓa. 48 O Zudaa, yìa á à dé o Yeesu mu á à na, á zéenía bìo ɓa zã̀amáa á à zũńnáa wo. O bía: «Ĩ hĩ́a vaá tɛ̀ɛnía nùpue na yi lè le kɔ̃̀nbii, se wón lé yìa mi wee cà, à ɓa wã́a wìi wo.» 49 Ò o dɛ̀ɛnía wà ɓueé ɓó a Yeesu yi ò o bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, foó.» Ò o tɛ̀ɛnía wo yi lè le kɔ̃̀nbii. 50 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wàn bɔ̃́nlo, bìo fo wà ɓueé wé hen, à ũ wã́a wé.»

Á bìa ká wà ɓueé ɓó a yi, á wìira a. 51 Á bìa wi là a Yeesu mu nì-kéní ɓúi dò mí khà-tóní ò o hà le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì ton-sá nín-tĩánì ɲikãahṹ kúio. 52 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn wo yi: «Dé ũ khà-tóní mí lóorè yi. Lé bìo á bìa wee khuii hã khà-túa ɓúenɓúen khíi hí làa hã. 53 Fo yí zũ ká ĩ lá dà à ve ĩ Maá le o ɓuee séení mi le? Ó o lá à dɛ̀ɛní ì tonka mí wáayi tonkarowà hĩn-táwá ká ɓa po kuio pírú ɲun le?† 54 Ɛ̀ɛ ká mu wó kà, á bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á à wé kaka ɲii ì síráa? Mu bon, ho vũahṹ mu yi á mu bía le lé kà síi á mu ko mu wéráa.» 55 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bía nɔn ɓa zã̀amáa yi: «Mi so lá ko mi ɓua khà-túa làa bũ̀aa ɓuee wìiráa mi lòn nì-kã́anii le? Làa wizooní ɓúenɓúen ká ĩ lá wee wé kɛɛní le *Dónbeenì zĩ-beenì yi à kàrán ɓa nùpua á mi yí wìira mi. 56 Ɛ̀ɛ ká bṹn ɓúenɓúen wó lée bèra a na, à le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bìo na ɓa bía le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi à ɲii sí.» Á ɓa nì-kenínia ɓúenɓúen wã́a lùwa ɓa día a.

Ɓa ɓuan o Yeesu vannáa ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà cɔ̃́n

(Maaki 14.53-65; Luki 22.54-55, 63-71; Zãn 18.12-14, 19-23)

57 Bìa wìira a Yeesu á ɓuan wo vannáa ɓa yankarowà ɲúhṹso na ɓa le Kayiifu cɔ̃́n. Lé bĩ́n á ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa *zúifùwa nì-kĩ́a kúaa mín wán yi. 58 O Piɛre khɛ̀ra bò a Yeesu mɔ́n fúaa o Kayiifu lún, á vaá zoó páanía kará lè ɓa parowà, á wee loń bìo mu hĩ́a wéráa. 59 Ɓa yankarowà ɲúnása, lè ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà ɓúenɓúen wee cà bìo ɓa à koonínáa o Yeesu yi á à bè yi ì síinínáa o ɲúhṹ á à na ɓa à ɓúe. 60 Ká ɓa màhã́ yí yú bìo ɓúi, hàrí bìo ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ pá wã́a ɓuara ɓueé koonía o yi mí cúee. Mu véeníi, á nùpua nùwã ɲun ɓúi 61 ɓuara ɓueé bía bìo kà: «O nìi mu bía le mí dà à fío le Dónbeenì zĩ-beenì á à bĩní ì so hã wizooní bìo tĩn yi.» 62 Á ɓa yankarowà ɲúhṹso lií hĩ́nɔn yòó dĩ̀n ò o bía nɔn o Yeesu yi: «Bìo ɓa nùpua mu wee bío ũ dã́ní yi á fo le fo yí máa bío dɛ̀ɛ ɓúi yi le?» 63 Ó o Yeesu cɛ̀kɛ̀ ò o dĩ̀n. Á ɓa yankarowà ɲúhṹso wã́a bía nɔn wo yi: «Ĩ wee fìo fo, le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ yèni yi, ká fo lé o *Krista, le Dónbeenì Za, ũ bío mu na wɛn.» 64 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lé fo bía mu. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Á lá bìo kà wán, á mi ì mi a Nùpue Za ká a kará le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen nín-tĩánì.‡ Mi mún khíi mi a ká a kará hã dùndúio wán wà à ɓuen.»§

65 Á ɓa yankarowà ɲúhṹso wã́a lɛ̀ɛkaa mí dà-zĩ́nii lé bìo mu vá a yi dàkhĩína, ò o bía: «Lé le Dónbeenì ó o là. Wa màkóo yàá wã́a mía sɛɛ́ràsa yi. Mi ɲá bìo ó o là lè le Dónbeenì. 66 Àwa, á lé mu yɛ́n á mi wee leéka?» Á ɓa bía: «O wó khon, ó o ko ò o ɓúe.» 67 À ɓa wee pũ̀iní mí ɲinsãní kúee o yahó wán, ká ɓa a vṹaa wo lè mí nín-kuio. Ɓa ɓúi wee fío o sáarà, 68 ká ɓa a bío: «Ũnɛ́n Krista, wã́a zéení yìa vĩ́na fo làa wɛn.»

O Piɛre pã́ a Yeesu bìo

(Maaki 14.66-72; Luki 22.56-62; Zãn 18.15-18, 25-27)

69 Hón pã̀ahṹ so yi, ò o Piɛre pá kará ho lún yi, á ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì ton-sá hã́a nì-kéní vá ɓueé ɓó a yi, á bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n mún lá wi là a Kalilee nìi Yeesu.» 70 Ká a Piɛre màhã́ pã́ mu ɓa nùpua ɓúenɓúen yìo yi, ò o bía: «Bìo fo wee bío kà á ĩnɛ́n yí zũ.»

71 Ò o wà vaá dĩ̀n ho lún zũaɲii. Ó o ton-sá hã́a nì-kéní tĩ́n mɔn wo, á wón bía làa bìa wi bĩ́n: «Yìa kà là a Nazarɛɛte nìi Yeesu lá páanía wi.» 72 Ó o Piɛre tĩ́n pã́ mu ò o báa: «O nìi na kà a ĩnɛ́n yí zũ.»

73 Mu dó mi yi cĩ́inú, á bìa bĩ́n vá ɓueé ɓó a Piɛre yi, à ɓa bía nɔn wo yi: «Mu bon kɛ̃́nkɛ̃́n. Fo lé ɓa nì-kéní ɓúi. Ũ bíonì wee zéení mu.» 74 Ó o Piɛre wíokaa báa lè mí sòobɛ́ɛ á bía: «O nìi na kà á ĩ yí zũ hùúu.» Ho pɔ̃̀n-kéní mu yi, ó o kò-bɛ́ɛ wá. 75 Ó o Piɛre hácírí màhã́ bĩnía ɓuara bìo ó o Yeesu bía nɔn wo yi wán: Sã́ni ò o kò-bɛ́ɛ wá, bṹn ká ũnɛ́n pã́ le fo yí zũ mi á dɔ̃n hã cúa-tĩn. Ó o Piɛre ló, á lée wá bùbùbù.

27

Ɓa ɓuan o Yeesu vannáa o Pilaate cɔ̃́n

(Maaki 15.1; Luki 12.1; Zãn 18.28)

1 Le yìnbíi bùirìi á le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása, lè ɓa *zúifùwa nì-kĩ́a ɓúenɓúen páanía wó le ɲii le mí ì na a Yeesu ɓa à ɓúe. 2 Á ɓa nɔn le ɲii le ɓa ca a, à ɓua varáa o *Pilaate cɔ̃́n, yìa ho *Oroomu bɛ́ɛ bàrá ho Zudee kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán.

O Zudaa húmú bìo

(Bè-wénia 1.18-19)

3 Bìo ó o Zudaa, yìa dó a nɔn á mɔn ò o Yeesu ɓa síinía ɲúhṹ le mí ì ɓúe, ó o zũna le mí wó khon, ó o yilera yáara, ó o ɓuan le wɛ́n-hãani ɓóní làa pírú á bĩnía ɓueé nɔn le Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ɓa nì-kĩ́a yi, 4 ò o bía: «Ĩ ɓɛ̀ntĩ́n wó khon lé bìo á ĩ nɔn yìa yí yáara dɛ̀ɛ le ɓa ɓúe.» Ká bán màhã́ bía nɔn wo yi: «Á bṹn ciran warɛ́n le? Ũnɛ́n lé yìa làa bũ.» 5 Ó o Zudaa mìina le wárí kúaará le *Dónbeenì zĩ-beenì yi, ò o ló lée wà, á vaá lù ho hũló zon. 6 Á le Dónbeenì yankarowà ɲúnása khuiira le wárí, à ɓa bía: «Wa làndá yi, á dén wárí so síi yí ko le kúee le Dónbeenì zĩ-beenì wárí wán, lé bìo á le lé le cãni wárí.»

7 Á ɓa wã̀anía tò, à ɓa yà ho mɔhṹ ɓúi na ɓa wee ve làa «Có-mí Mɔhṹ» làa de, á wó lè ɓa nì-hãní nùuníi. 8 Lé bṹn te bìo ɓa wee veráa ho mɔhṹ mu làa cãni mɔhṹ hàrí lòn zuia. 9 Á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Zeremii bìo na ó o bía á ɲii súráa: «Ɓa khuiira le wɛ́n-hãani ɓóní làa pírú, dén na lé le wárí na ó o *Isirayɛɛle nìpomu héhaa là a yàamu 10 á yà là a có-mí mɔhṹ làa bìo ó o ɲúhṹso bíaráa mu nɔn miì.»*

O Pilaate wee tùaka a Yeesu yi

(Maaki 15.2-5; Luki 23.2-5; Zãn 18.29-38)

11 Bìo ɓa ɓuan o Yeesu vannáa o *Pilaate cɔ̃́n, á wón tùara a yi: «Lé ũnɛ́n lé ɓa *zúifùwa bɛ́ɛ le?» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo bía mu.» 12 Bṹn mɔ́n, á bìo ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa nì-kĩ́a wee kooní a yi, ó o yí bía dɛ̀ɛ. 13 Ó o Pilaate wã́a bía nɔn wo yi: «Bìo ɓa wee bío ũ ɲii ɓúenɓúen á fo yí máa ɲí le?» 14 Ó o Yeesu yí bía dɛ̀ɛ mu ɓúi dã́ní yi. Á mu wó a Pilaate coon dàkhĩína.

Ɓa síinía o Yeesu ɲúhṹ le mí ì ɓúe

(Maaki 15.6-15; Luki 23.13-25; Zãn 18.39-40; 19.4-16)

15 Ho *Paaki sã́nú lée Paaki sã́nú díró yi, à yìa ho *Oroomu bɛ́ɛ bàrá ho Zudee kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán à lén o kàsó nìi ɓúi día, yìa ɓa zã̀amáa le o día. 16 Mu ù wé à kàsó nìi ɓúi wi bĩ́n á yèni ló. Ɓa wee ve o làa [Yeesu] Barabaasi. 17 Ó o Pilaate wã́a tùara ɓa zã̀amáa na kúaa mín wán yi: «Lé o yɛ́n á mi wi à ĩ lén día? Lé o [Yeesu] Barabaasi lée tàá lé o Yeesu na ɓa le *Krista?» 18 O Pilaate zũ kɛ̃́nkɛ̃́n le ɓa dó a Yeesu nɔn mí yi lé bìo le yandee wi ɓa yi o bìo yi.

19 Pã̀ahṹ na ó o Pilaate wi le cítíi fĩ̀iníi lahó yi, á ɓàn hã́a le ɓa ɓuee bío bìo kà na a yi: «Yí dé ũ ɲii o nìi mu bìo ɓúi yi. Lé o yí wó yí khon. Ho tĩ́nàahṹ, á ĩ ɓɛ̀ntĩ́n lò bon hã kònkórá yi o bìo yi.»

20 Á le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ɓa *zúifùwa nì-kĩ́a á bía ɓó ɓa zã̀amáa ɲúhṹ, le ɓa fìo o Barabaasi lén díaró ká ɓa ɓúe o Yeesu. 21 Ó o Pilaate lá le bíonì ò o tùara ɓa yi: «Ɓa nùwã ɲun na kà tĩ́ahṹ, á lé o yɛ́n á mi le ĩ día?» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Día a Barabaasi.» 22 Ó o Pilaate tùara ɓa yi: «Ká a Yeesu na ɓa le Krista á mi le ĩ wé kakaráa?» Á ɓa ɓúenɓúen bía: «Ɓúɛɛ wo ho *kùrùwá wán ò o hí.» 23 Á wón tùara ɓa yi: «Lée webio ó o wó khon yi?» Á ɓa wíokaa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɓúɛɛ wo ho kùrùwá wán ò o hí.»

24 Bìo ó o Pilaate mɔn ò o yí dà bìo ɓúi máa wé, à ɓa nùpua hoorà wíokaa wee dé wán, ó o lá mu ɲumu ò o sɛɛra mí níní ɓa zã̀amáa yahó ò o bía: «Ĩ níi ló a nìi na kà ɓúeró bìo yi.» 25 Á ɓa zã̀amáa ɓúenɓúen bía: «Le o húmú bìo sánsá warɛ́n lè wa zàwa.» 26 Ó o Pilaate wã́a léra a Barabaasi día, ò o le ɓa ha a Yeesu lè hã làbàaní. Ò o nɔn wo le ɓa ɓúɛɛ ho kùrùwá wán.

Ɓa dásíwá wee zùańka a Yeesu yi

(Maaki 15.16-20; Luki 23.11; Zãn 19.2-3)

27 O Pilaate dásíwá ɓuan o Yeesu zonnáa le zĩ-beenì lún yi, à ɓa von mí ninzàwa na ká ɓúenɓúen á ɓa ɓueé kĩ́nía wo yi. 28-29 Bìo ɓa le mí ì zùańka a yi, á ɓa tɛra a sĩ̀-zĩ́nia, à ɓa zĩ́inía wo lè ho kánɓun muhṹ†. Ɓa tã́ ho ɲúhṹ kìrí lè hã kíkara á yòó bò a ɲúhṹ wán á wó là a bá-zàmu khɔ̃̀nlúee, à ɓa dó le kã́anì o nín-tĩánì, á wee lii fárá mí nɔnkóɲúná wán o yahó, ká ɓa a bío: «Zúifùwa bɛ́ɛ, foó!» 30 Ɓa wee pũ̀iní mí ɲinsãní kúee o wán, á wee fé le kã́anì vĩ́n là a ɲúhṹ. 31 Bìo ɓa zùańkaa wo yi vó, á ɓa tɛra ho kánɓun muhṹ, à ɓa bĩnía zĩ́inía wo là a kùrú sĩ̀a, á ɓuan wo wà vaá ɓúɛɛ ho kùrùwá wán.

O Yeesu ɓa ɓúaa ho kùrùwá wán

(Maaki 15.21-32; Luki 23.26-43; Zãn 19.17-22)

32 Bìo ɓa zoó wee lé ho lóhó yi, á ɓa fò mín làa nìi ɓúi na ɓa le Simɔn. O wee lé ho Sirɛɛna lóhó yi. Á ɓa dásíwá kĩ̀kã́a wo yi le o fé o Yeesu kùrùwá pĩ̀. 33 Bìo ɓa vaá dɔ̃n ho lahó na ɓa wee ve làa Kolokota, bṹn kúará le «ɲún-ɓòkuee lahó,» 34 á ɓa nɔn ho *dìvɛ̃́n na ɓa lùnkaa lè mu bìo ɓúi na hɛɛ o Yeesu yi le o ɲu. Ká a díndío mu, ó o pã́ le mí máa ɲu mu.

35 Bìo ɓa ɓúaa wo ho kùrùwá wán vó, á ɓa wó le ɲún-sĩni bìo á sankaaráa o sĩ̀-zĩ́nia, 36 à ɓa kará bĩ́n pan wo yi. 37 Ɓa túara bìo nɔn ɓa síiníanáa o ɲúhṹ ho pɛnpɛrɛn wán á yòó ɓúaa o ɲúhṹ yi: Yìa kà lé o Yeesu, ɓa zúifùwa bɛ́ɛ. 38 Nì-wànna nùwã ɲun ɓa mún ɓúaa hã kùrùwáwá wán là a Yeesu. O nì-kéní wi là a nín-tĩánì, ó o nì-kéní wi là a nín-káahó.

39 Ɓa nùpua na wee khĩí làa bĩ́n wee kìɓón mí ɲúná ká ɓa à là a, 40 ká ɓa a bío na a yi: «Ũnɛ́n na lá wi à ũ fío le *Dónbeenì zĩ-beenì à bĩní so le ɓàn dà-veere hã wizooní bìo tĩn yi, wã́a fení ũten. Ká fo lé le Dónbeenì Za, à ũ lé ho *kùrùwá wán lii.» 41 Hàrí le Dónbeenì yankarowà, lè ho làndá bìo zéenílowa, lè ɓa nì-kĩ́a wee yáa mí ɲiní yi na a yi ká ɓa a bío: 42 «O fenía ɓa ɓúi, ò orɛ́n màhã́ yí dà máa fení míten. O yí le mí lé o Isirayɛɛle nìpomu bɛ́ɛ le? Ó o wã́a lé ho kùrùwá wán lii, á wa à dé wa sĩa wo yi. 43 O dó mí sĩi le Dónbeenì yi, á bía le mí lé le Dónbeenì Za. Àwa, ká le Dónbeenì mu wa a, à le wã́a fení a.» 44 Ɓa nì-wànna na ɓa ɓúaa hã kùrùwáwá wán o nìsã́a mún wee là a làa bṹn síi.

O Yeesu húrun

(Maaki 15.33-47; Luki 23.44-56; Zãn 19.25-42)

45 Le wii yòo fáráló pã̀ahṹ, á ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen dĩ̀ndĩ̀n wó le tíbírí, á míana fúuu fúaa le wi-háarè. 46 Le wi-háarè mu pã̀ahṹ, ó o Yeesu bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Elii, Elii, lama sabatanii?» (Bṹn kúará le «wàn Dónbeenì, wàn Dónbeenì, fo pã́ mi día le we?»‡) 47 Á bìa wi bĩ́n nùwã yɛn ɓúi ɲá mu, á ɓa bía: O wee ve o *Elii. 48 Á ɓa nì-kéní lùwa vaá lá le dɛ̀ɛ ɓúi na wee kũ̀iní mu ɲumu ɓua, á ɓueé zìíra mu bè-ɲia yi, á can le ɓùaahiire yi yòó dá a Yeesu yi le o ɲu. 49 Ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n wee bío: «Mi día le wa loń le o Elii ɓueé fení a le?»

50 Ó o Yeesu wíokaa wãamaa pɔ̃́npɔ̃́n, ò o húrun. 51 Hón pã̀ahṹ so yi, á ho pɔ̃nsò-beenì na zoó céra le Dónbeenì zĩ-beenì yi á yòó lɛ̀ɛra mí tĩ́ahṹ lií ló. Á ho tá dèkío, á hã ɓúaarà bɛnkaa. 52 Hã búráa ɲiní hɛ́nkaa, á le Dónbeenì nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi na lá húrun á vèera. 53 Ɓa ló hã búráa yi, ó o Yeesu vèeró mɔ́n, á ɓa lií zon le Dónbeenì lóhó Zeruzalɛɛmu yi. Á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ mɔn ɓa.

54 Á ho Oroomu dásíwá ɲúhṹso lè ɓa dásíwá na lá pan o Yeesu yi á mɔn ho tá dèkéró làa bìo wó, á ɓa zã́na dàkhĩína, á ɓa wee bío: «O ɓɛ̀ntĩ́n lá lé le le Dónbeenì Za binbirì.» 55 Hã́awa cɛ̀rɛ̀ɛ mún kɛra bĩ́n, á khɛ̀ra dĩ̀n wee loń. Ɓa lé bìa bò a Yeesu yi hàrí ho Kalilee yi, á wee sá na a yi. 56 Ɓa hã́awa mu tĩ́ahṹ ó o Makadala Mari, là a Zaaki là a Zozɛɛfu ɓàn nu Mari, là a Zebedee nùwã ɓàn nu á wi yi.

57 Bìo ho zĩihṹ dɔ̃n, á ho Arimatee lóhó nìi ɓúi na lé o nàfòró ɓànso á wà ɓuara. O yèni ɓa le Zozɛɛfu. O mún lá lé o Yeesu nì-kenínia nì-kéní ɓúi. 58 Wón lé yìa wà vaá fìora a Yeesu nì-hínmu o *Pilaate cɔ̃́n. Ó o Pilaate le ɓa día le o lá. 59 Ó o Zozɛɛfu lá hã, á bá lè ho pɔ̃nsò-fĩnle, 60 á dó mí kùrú búure yi na ó o có ho ɓúaahó yi. Ò o bĩ̀inía le hue-beenì á pon le ɲii, ò o wà. 61 Mu wee wé ò o Makadala Mari lè mí yèn-ɓua Mari na so á kará sánsáa le búure.

Ɓa dásíwá pan o Yeesu búure yi

62 Mu tá na lée tɔ̃n, ho *Sabaa zoǹ, á ɓa yankarowà ɲúnása, lè ɓa *Farizĩɛwa páanía van o Pilaate cɔ̃́n, 63 á vaá bía nɔn wo yi: «Cùkúso Pilaate, o sabín-fũ̀aalo mu bíonì ɓúi á wa hácírí ɓuara wán. Bìo ó o yìo lá wi lua, ó o bía le mí húmú wizooní tĩn zoǹ ká mí ì vèe. 64 Cén na le ɲii le ɓa pa le búure yi fúaa mu wizooní tĩn níi, bèra a na ò o nì-kenínia yí ɓuee lén o sãnía ká ɓa bío na ɓa zã̀amáa yi le o vèera. Á dén sabéré so á à poń dìo ho yahó.» 65 Ó o Pilaate bía nɔn ɓa yi: «Ɓa dásíwá na a pa le búure yi wi hen, nín-bìa. Mi fé ɓa à mi lɛ́n vaa pa le yi làa bìo mi dà à wé làa bũ.» 66 Á ɓa wã́a wà vaá léra le búure mu paró bìo yìo. Le hue-beenì na pon le búure ɲii á ɓa wíokaa pon kũinkũin, á bàrá ɓa dásíwá le ɓa pa le yi.

28

O Yeesu vèera

(Maaki 16.1-10; Luki 24.1-12; Zãn 20.1-10)

1 Ho dimaasi zoǹ tá-tĩa yi, ká ho *Sabaa khĩína, ó o Makadala Mari lè mí yèn-ɓua Mari na so á wà van le búure wán. 2 Yìo ɓueé tĩ, à ho tá dèkío lè mí pànká, ó o Ɲúhṹso Dónbeenì wáayi tonkaro ɓúi yòó ló lií bĩ̀inía le huee khíi bàrá á yòó kará wán. 3 O wee ɲuiíka lè ho viohó ɲuiíkaró bìo síi, á sĩ̀-zĩ́nia ka pṹiapṹiapṹia. 4 Ɓa parowà zã́na fúaa ɓa wee zà, á ka lè ɓa húrun.

5 Á ho wáayi tonkaro lá le bíonì, ò o bía nɔn ɓa hã́awa yi: «Minɛ́n hã́awa mu, mi yí zɔ̃́n. Ĩ zũ le mi wee cà a Yeesu, yìa ɓa ɓúaa ho *kùrùwá wán. 6 O mía hen, o vèera làa bìo ó o hĩ́a bíaráa mu. Mi ɓuen ɓuee loń ho lahó na ó o lá dũma yi. 7 Mi bánbá vaa bío na a nì-kenínia yi le o vèera. Á bìo kà wán, ó o dú ɓa yahó van ho Kalilee kɔ̃hṹ, lé bĩ́n ɓa vaá mi a yi. Bṹn lé bìo á ĩ lá wi à ĩ bío na mia.»

8 Á ɓa dɛ̀ɛnía bĩnía fùafùa ká ɓa zɔ̃́nkaa, á ɓa sĩa mún pá wan làa sòobɛ́ɛ, á lùwa vaá bía mu là a Yeesu nì-kenínia. 9 Yìo ɓueé tĩ, ò o Yeesu wee sĩ́ ɓa yahó, á bía làa ba: «Mi foó.» Á ɓa vá ɓueé ɓó a yi, á lií ɓuan o zení yi à ɓa ɓùaanía wo. 10 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Mi yí zɔ̃́n. Mi lɛ́n vaa bío na wàn zàwa yi le ɓa lɛ́n va ho Kalilee kɔ̃hṹ, lé bĩ́n ɓa à mi mi yi.»

Ɓa dásíwá na lá pan o Yeesu búure yi ɲi-cúa

11 Bìo ɓa hã́awa wi ho wɔ̃hṹ wán wà, á ɓa dásíwá nùwã yɛn ɓúi na lá pan le búure yi ɓɛ̀n wà lion ho lóhó yi, á lií bía bìo wó ɓúenɓúen nɔn ɓa yankarowà ɲúnása yi. 12 Le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása kúaa mín wán lè ɓa *nì-kĩ́a á wã̀anía tò, à ɓa nɔn le wárí na boo ɓa dásíwá yi, 13 à ɓa bía nɔn ɓa yi: «Mi bío le o nì-kenínia ɓueé ɲuaana a ho tá tĩ́ahṹ ká mi dũma. 14 Hàrí ká a *Pilaate wó wó ɲá mu, á wa à zũń bìo wa à bío á à ɓúeráa o ɲúhṹ, á mi ɲúná á à lé.» 15 Á ɓa parowà fó le wárí, à ɓa wó làa bìo ɓa bíaráa mu nɔn ɓa yi. Á mu bɛ̀nbɛ́ra fò hã lùa ɓúenɓúen ɓa *zúifùwa cɔ̃́n á ɓueé ɓó ho zuia yi.

O Yeesu zéenía míten lè mí nì-kenínia

(Maaki 16.14-18; Luki 24.36-49; Zãn 20.19-23; Bè-wénia 1.6-8)

16 Ɓa nì-kenínia pírú dòn wà van ho Kalilee kɔ̃hṹ, le ɓúe-za na ó o Yeesu zéenía làa ba wán. 17 Bìo ɓa mɔn wo, á ɓa ɓùaanía wo, ká ɓa ɓúi wi ɓa tĩ́ahṹ pá titikaa. 18 Ó o Yeesu vá ɓuara, ò o bía nɔn ɓa yi: «Mu bìo ɓúenɓúen wéró ho wáayi lè ho tá wán á le Dónbeenì nɔn pànká miì. 19 Mi wã́a lɛ́n va hã sìíwà nùpua ɓúenɓúen cɔ̃́n, à vaa wé ɓa lè ĩ nì-kenínia. Mi bátízé ɓa o Maá là a Za lè le Dónbeenì Hácírí yèni yi. 20 Mi kàrán ɓa à ɓa wé bè bìo ɓúenɓúen na á ĩ henía nɔn mia yi. Mi zũń mu, ĩ ì kɛń làa mia hã wizooní ɓúenɓúen yi fúaa ho dĩ́míɲá véró.»

* 1:2 O Zudaa lè mín zàwa lé bìa lé o Isirayɛɛle nìpomu zĩ-ɲúná pírú ɲun ɓàn maáwà.

† 1:18 Mu lé mu yaamu ká lé bìo ɓa dĩǹ yí páanía le zĩi yi. Ɓa zúifùwa cɔ̃́n ó o hĩ́nzoró hĩ́a wee wé kɛń mín zĩi à yí le lúlú-kùure síi, à lońnáa wo ká a ɲúhṹ térénna.

‡ 1:21 O Yeesu yèni kúará le: ‹Le Dónbeenì wee kã̀ní ɓa nùpua.›

§ 1:23 Mi loń Ezayii vũahṹ 7.14

* 1:23 Mi loń Ezayii vũahṹ 8.8, 10

* 2:1 O Heroode na bìo bía hen lé o Heroode Nì-beenì.

† 2:6 Mi loń Misee vũahṹ 5.1

‡ 2:15-21 Mi loń Zeremii vũahṹ 31.15

§ 2:15-21 Mi loń Ozee vũahṹ 11.1

* 3:3 Mi loń Ezayii vũahṹ 40.3

* 4:4 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 8.3

† 4:6 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 91.11-12

‡ 4:7 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 6.16

§ 4:10 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 6.13

* 4:16 Mi loń Ezayii vũahṹ 8.23–9.1

* 5:21 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.13; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 5.17

† 5:27 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.14; Làndá zéeníló (Deutéronome) vũahṹ 5.18

‡ 5:31 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 24.1

§ 5:33 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 19.12; Mìló vũahṹ (Nombres) 20.3; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 23.22-24

* 5:38 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 21.24; Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 24.20; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 19.21

* 8:17 Mi loń Ezayii vũahṹ 53.4

* 9:1 O Yeesu ɓàn lóhó na ó o Matiye bía bìo hen lé ho Kapɛɛnayuumu. Mi loń Matiye vũahṹ 4.13

† 9:13 Mi loń Ozee vũahṹ 6.6

* 10:4 Ɓa Zelootewa lé ɓa nùpua na fù wee cũii mín sìí bìo hení. Ɓa hĩ́a wee fi lè ɓa Oroomusa lè tíbírí yi.

† 10:14 Hã zení khṹnkhũnì púaa kúiaró lée bìo na ɓa zúifùwa wee wé hón pã̀ahṹ so yi ká ɓa vaá ló ho kã-veere ɓúi yi á bĩnía wà ɓueé zo mìn kɔ̃hṹ. Ká bìo hen kà bṹn lé ɓarɛ́n zúifùwa wee wé mu làa mín, á zéení le le páaníi mía ɓarɛ́n làa bìa pã́ le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo pã̀ahṹ.

‡ 10:15 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 18–19

§ 10:25 Bɛlezebuule: Mu pã̀ahṹ ká le yèni mu á ɓa zúifùwa cɛ̀rɛ̀ɛ hĩ́a zũ le lé ɓa cĩ́náwa ɲúhṹso na lé o Satãni te le.

* 10:38 Ho kùrùwá pĩ̀ló bìo wee zéení le ɓànso sã̀ mu húmú yi. Hen kà á mu wee zéení le yìa tà a Yeesu bìo á zũ le bṹn sṹaaní orɛ́n mí bɛɛre mukãnì.

* 11:21 Ho Tiire lóhó lè ho Sidɔ̃n lóhó: Hã hĩ́a le ho Fenisii kɔ̃hṹ ló-beera ɓúi. Lé bĩ́n á ho wã̀ahṹ na ɓa le Baale wi yi. Hón wã̀ahṹ so lé hìa ó o bɛ́ɛ hã́a na ɓa le Zezabɛɛle fó zonnáa o Isirayɛɛle kɔ̃hṹ yi. Hã lórá mu fìró bìo bía o Ezekiyɛɛle vũahṹ yi 26.1–28.19.

† 11:21 Hen ká ɓa zúifùwa fù wi ɓa zéení le mí wi le wɛ́ɛ yi, tàá ká ɓa wi ɓa zéení le mí wi à mí khí mu bè-kora wéró yi, à ɓa wé khuii hã pórókówá zĩ́, ká ɓa wé kúee le sãni mí wán.

* 12:4 Mi loń Samuwɛɛle nín-yání vũahṹ 21.2-7

† 12:7 Mi loń Ozee vũahṹ 6.6

‡ 12:21 Mi loń Ezayii vũahṹ 42.1-4

§ 12:39 Zonaasi: O bìo bía le Dónbeenì páaníi kĩ́nle vũahṹ na ɓa le Zonaasi vũahṹ yi.

* 12:42 Mi loń Bá-zàwa nín-yání vũahṹ (1 Rois) 10.1-13; Wizooní bè-wénia cúa-ɲun níi vũahṹ (2 Chroniques) 9.1-12

* 13:15 Mi loń Ezayii vũahṹ 6.9-10

† 13:35 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 78.2

* 14:1 O Heroode mu lé yìa ɓa wee ve làa Heroode Ãntipaasi.

* 15:4 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.12; Làndá zéeníló (Deutéronome) vũahṹ 5.16

† 15:4 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 21.17

‡ 15:9 Mi loń Ezayii vũahṹ 29.13

* 16:4 Mi loń Matiye vũahṹ 12.39

* 17:3 Mi loń Luki vũahṹ 9.31

† 17:10 Mi loń Malasii vũahṹ 3.23

* 18:16 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 19.15

* 19:4 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 1.27; 5.2

† 19:5 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 2.24

‡ 19:7 Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 24.1

§ 19:19 Mi loń ho Léró vũahṹ (Exode) 20.12-16; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 5.16-20; Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 19.18.

* 20:21 Nín-tĩánì làa nín-káahó: Mu wee zéení le hɔ̃́n lara bìo ɲun so lé hĩ̀a bìo ɲúhṹ wi.

* 21:5 Mi loń Zakari vũahṹ 9.9

† 21:9 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.25-26

‡ 21:13 Mi loń Ezayii vũahṹ 56.7

§ 21:13 Mi loń Zeremii vũahṹ 7.11

* 21:16 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 8.3

† 21:42 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.22.

* 22:24 Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 25.5-6

† 22:32 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 3.6

‡ 22:37 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 6.5

§ 22:39 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 19.18

* 22:44 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.1.

* 23:39 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.26.

* 24:15 Mi loń Daniyɛɛle vũahṹ 9.27; 11.31; 12.11.

† 24:29 Mi loń Ezayii vũahṹ 13.10; 34.4

‡ 24:39 Mi loń mu Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 6–7.

* 26:31 Mi loń Zakari vũahṹ 13.7.

† 26:53 Ho wáayi tonkarowà hĩn-táwá kuio pírú ɲun na bìo bìa kà á kuure dà-kéní wee yí hĩn-táwá muaaseé hèzĩ̀n síi.

‡ 26:64 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.1

§ 26:64 Mi loń Daniyɛɛle vũahṹ 7.13

* 27:10 Mi loń Zakari vũahṹ 11.12-13; Zeremii vũahṹ 18.2-3; 19.1-2; 32.6-15

† 27:28-29 Mi loń Maaki vũahṹ 15.17

‡ 27:46 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 22.2

Maaki

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Le Dónbeenì bín-tente vũahṹ na ó o

Maaki

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Maaki hĩ́a wee bè là a Piɛre là a Poole, á wee séení ɓa le Dónbeenì tonló yi (Bè-wénia 13.5; Koloosisa 4.10; Piɛre nín-yání 5.13). O Maaki vũahṹ wee zéení le o Yeesu lé le Dónbeenì Za na yú ho pànká mu bìo ɓúenɓúen wán (Maaki 1.1; 15.39).

Bìo ó o Zãn na hĩ́a wee bátízé ɓa nùpua á ɓuara ɓueé wíokaaráa ho wɔ̃hṹ ká là a Yeesu, lé bṹn ó o Maaki nín-yání túara mí vũahṹ yi. O mún zéenía bìo ó o Yeesu ɓuara ɓueé bátízéraráa o Zãn cɔ̃́n làa bìo ó o Satãni khàráa wo lońna bìo (Maaki 1.1-13).

Bìo ó o Yeesu von lè mí nì-kenínia, làa bìo ó o wó, bṹn ɓúenɓúen ó o Maaki túara mí vũahṹ yi (Maaki 1.14–10.52).

O Yeesu fèra bía bìo va á wé o yi ho Zeruzalɛɛmu yi á nɔn mí nì-kenínia yi. Ká ɓa màhã́ yí zũńna a bíonì mu kúará (Maaki 8.31; 9.30-32; 10.32-34).

Pã̀ahṹ na ó o Yeesu wee zo ho Zeruzalɛɛmu yi, á ɓa zã̀amáa dó ho cùkú beenì wo yi. Ká ɓa *zúifùwa ya-díwá bán pã́ a bìo (Maaki 11–13). O Maaki vũahṹ véeníi, ó o zéenía o Yeesu húmú là a vèeró bìo (Maaki 14–16).

1

Le Dónbeenì tonkaa o Zãn Batiisi

(Matiye 3.1-12; Luki 3.1-9, 15-17; Zãn 1.19-28)

1 Dìo kà lé le bín-tente, dìo wee zéení le Dónbeenì Za Yeesu *Krista bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi 2 làa bìo le Dónbeenì bía mí ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii vũahṹ yi:

«Ĩ ì tonka ĩ tonkaro

o ò dí ũ yahó á ɓueé wíoka ũ wɔ̃hṹ.*

3 Nìi ɓúi wee bío pɔ̃́npɔ̃́n le dùure yi kà síi:

‹Mi wíoka ho wɔ̃hṹ ká a Ɲúhṹso ò ɓuen.

Mi muin ho wɔ̃hṹ na o ò bè.†›»

4 Á lé bṹn mu ɓɛ̀n wóráa. O nìi ɓúi na ɓa le Zãn hĩ́a wi le dùure yi, á bìo kà lé bìo ó o wee bue: «Mi ɓuen à ĩ bátízé mia, lé bṹn á à zéení le mi khú mu bè-kora wéró yi, á bò le Dónbeenì yi, á le è sɛ́n mi bè-kora á à día.» 5 Ho Zudee kɔ̃hṹ nùpua lè ho Zeruzalɛɛmu lóhósa ɓúenɓúen wee lé ɓuen o cɔ̃́n. Ɓa wee zéení mí bè-kora ɓa nùpua yahó, ò o Zãn bátízé ɓa ho Zurudɛ̃n muhṹ yi. 6 O Zãn dà-zĩ́nii tã́ là a cón-ɲúmúkũ̀ varà, á ku-cɛɛ̀níi wó lè ho sãahṹ. O bè-dínii lé ɓa hawà lè hã sò-kĩa sòró. 7 Bìo kà lé bìo ó o hĩ́a wee bue na ɓa zã̀amáa yi: «Nùpue ɓúi wi ĩ mɔ́n wà a ɓuen, wón po mi. Ĩ yàá yí ko là a nakãa tɛnló hùúu. 8 Ĩnɛ́n bátízéra mia lè mu ɲumu yi, ká arɛ́n wón khíi bátízé mia lè le Dónbeenì Hácírí.»

O Yeesu bátɛ́ɛ̀mù là a kúará lénló bìo

(Matiye 3.13-17; 4.1-11; Luki 3.21-22; 4.1-13)

9 O Yeesu wã́a ló ho Kalilee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Nazarɛɛte yi á van o Zãn cɔ̃́n, á wón bátízéra a ho Zurudɛ̃n muhṹ yi. 10 O Yeesu zoo léeníi mu ɲumu yi, ó o mɔn ho wáayi à ho ɲii hɛ́ra lè mí pànká, á le Dónbeenì Hácírí lion lòn háponi o wán. 11 Á mu tãmu ɓúi sã ɲá ho wáayi, á bía: «Fo lé ĩ Za na á ĩ bò ĩ tàká wán, ũ bìo sĩ miì.»

12 Bṹn mɔ́n á le Dónbeenì Hácírí dɛ̀ɛnía ɲàana a vannáa le dùure yi. 13 O wó hã wizooní ɓúará-ɲun bĩ́n. Lé hón pã̀ahṹ so ɓúenɓúen ó o Satãni khà a yi lońna. O kɛra ɓa naɲuwà tĩ́ahṹ bĩ́n á bìo ó o màkóo wi yi, á ho wáayi tonkarowà wee wé na a yi.

O Yeesu von ɓa ce-pawà nùwã náa

(Matiye 4.12-22; Luki 4.14-15; 5.1-11)

14 O Zãn déró ho kàsó yi mɔ́n, ó o Yeesu wà van ho Kalilee kɔ̃hṹ á vaá wee bue le Dónbeenì bín-tente na ɓa nùpua yi. 15 O wee bío na ɓa yi: «Ho pã̀ahṹ ɲii tun, le *Dónbeenì bɛ́ɛnì ɓueé ɓó. Mi khí mu bè-kora wéró yi à bè le Dónbeenì yi, à mi tà le bín-tente bìo.»

16 Bìo ó o Yeesu hĩ́a bã́ ho Kalilee vũ-beenì ɲii wà, ó o vaá mɔn ɓa ce-pawà nùwã ɲun. Ɓa lé o Simɔn lè mín za Ãndere. Ɓa wee yénní mí zùán dé mu ɲumu yi. 17 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi ɓuee bè miì, á ĩ wé á ɓa nùpua lé bìa mi wé è yí á à ɓua à ɓuennáa ĩ cɔ̃́n làa bìo mi wee paráa ɓa cewà bìo síi.» 18 Á ɓa dɛ̀ɛnía kúaará mi zùánwà à ɓa bò là a Yeesu wà.

19 O Yeesu dá vá van mí yahó, ó o mɔn o nìi ɓúi na ɓa le Zebedee zàwa, o Zaaki lè mín za Zãn à ɓa wi mí woohṹ yi wee wíoka mí zùánwà. 20 Ó o Yeesu dɛ̀ɛnía von ɓa, á ɓa ló día mín maá Zebedee lè ɓa ton-sáwá ho woohṹ yi, à ɓa bò là a Yeesu wà.

O nìi na ó o cĩ́ná wee beé lò

(Luki 4.31-37)

21 O Yeesu lè mí nì-kenínia wà van ho *Kapɛɛnayuumu lóhó yi. Ɓa *zúifùwa vũńló wizonle na ɓa le *Sabaa zoǹ ó o zon ɓa kàránló zĩi yi, á zoó wee kàrán ɓa. 22 Á bìa ɲá a bíoní wó coon làa sòobɛ́ɛ. Lé bìo ó o yí kàránna ɓa nùpua lè ho *làndá bìo zéenílowa bìo síi. Orɛ́n wó mu lè ho pànká na le Dónbeenì nɔn wo yi.

23 Mu pã̀ahṹ mí bɛɛre yi, à bṹn ò o nìi ɓúi na ó o cĩ́ná wi yi ɓueé zon ɓa zúifùwa kàránló zĩi yi, á bía pɔ̃́npɔ̃́n: 24 «Nazarɛɛte nìi Yeesu! Lée webio á ũ wà ɓueé cà wa cɔ̃́n hen? Fo ɓuara wa yáaró bìo yi lée? Ɓa le ĩ yí zũ fo le? Ũnɛ́n lé yìa lé le Dónbeenì nùpue na le tonkaa.» 25 Ó o Yeesu nàmakaa wo yi: «Wé tɛ́tɛ́. Lé o nìi mu yi lònbìo.» 26 Ó o cĩ́ná zɛ̀kɛ́ra a nìi lè ho pànká, ò o ló a yi ká a wãamaa pɔ̃́npɔ̃́n. 27 Á ɓa nùpua wó coon dàkhĩína, fúaa ɓa wee bío mín yi: «Éee! Bìo kà lée webio? Ho lée kàránló fĩnle na pànká wi. Hàrí ɓa cĩ́náwa ó o nùpue mu wee na le ɲii yi, à ɓa wé bìo ó o wi à ɓa wé.» 28 Ó o Yeesu yèni dɛ̀ɛnía ló fùafùa ho Kalilee kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi.

O Yeesu wɛɛ́ra ɓa vánvárowà cɛ̀rɛ̀ɛ

(Matiye 8.14-17; Luki 4.38-41)

29 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló ɓa *zúifùwa kàránló zĩi á bò mín là a Zaaki là a Zãn á térénna van o Simɔn là a Ãndere ɓàn zĩi. 30 Mu wó ò o Simɔn ɓàn hio hã́a wi le dãmu dɛ̀ɛ yi, lé bìo le tɛ̀ɛnì wee zɛ̀ɛ́ wo. O Yeesu ɓuee dɛ̃ɛníi á ɓa bía a bìo làa wo. 31 Ó o Yeesu vá vaá dĩ̀n o ɲúhṹ yi, ò o lií fù a níi yi hóonía làa wo, á le tɛ̀ɛnì khĩína ó o dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn nɔn ho dĩ́nló ɓa yi. 32 Le wii zoró mɔ́n, ho tá yuuní,‡ á ɓa nùpua ɓuan mi vánvárowà làa bìa ɓa cĩ́náwa wi yi ɓúenɓúen ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n. 33 Ho lóhó nìpomu ɓúenɓúen ló ɓueé kúaa mín wán le zĩi zũaɲii. 34 O Yeesu wɛɛ́ra ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ na mu vã́mú lè mi sìíwà lá wee beé lò, á mún ɲɔn ɓa cĩ́náwa cɛ̀rɛ̀ɛ léra bìa ɓa wi yi. O yí máa día à ɓa cĩ́náwa mu bío, lé bìo ɓa zũ a sìí.

(Luki 4.42-44)

35 Mu tá na lée tɔ̃n yìnbíi bùirìi, ká ho tá ka yùiíi, ó o Yeesu hĩ́nɔn le zĩi yi, á wà ló ho lóhó mɔ́n le lùe ɓúi na á nùpue mía yi, á lée wee fìo le Dónbeenì yi bĩ́n. 36 Ó o Simɔn lè mi ninzàwa ló lée wee cà a. 37 Bìo ɓa vaá yú a, á ɓa bía nɔn wo yi: «Loń, ɓa nùpua ɓúenɓúen wee cà fo.» 38 Ká a Yeesu màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Mi wa lɛ́n va hã lórá na bã́makaa yi. Ĩ mún ko à ĩ vaa bue le bín-tente bĩ́n, lé bìo á bṹn lé ĩ ɓuenló ɲúhṹ.» 39 Ò o wã́a hĩ́nɔn tò ho Kalilee kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi wà, á wee bue le Dónbeenì bíonì na ɓa nùpua yi ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi, á mún wee ɲa ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi.

O Yeesu wɛɛ́ra a ɓùeré ɓúi

(Matiye 8.1-4; Luki 5.12-16)

40 *Ɓùeré ɓúi wà ɓuara a Yeesu cɔ̃́n, á ɓueé lií fárá mí nɔnkóɲúná wán ò o wee yanka a kà síi: «Fo dà à wɛɛ́ mi ká fo tà.» 41 Ó o nìi màkárí ɓuan o Yeesu yi dàkhĩína. Ó o lií bò mi níi o wán ò o bía nɔn wo yi: «Ĩ tà mu, wã́a wa.» 42 Ó o ɓùeré sãahṹ dɛ̀ɛnía bĩnía se dĩ̀n. 43 Ó o Yeesu le o lɛ́n, ò o henía bìo kà nɔn wo yi: 44 «Háyà. Bìo wó foǹ á ũ yí bío le nùpue ɲí. Ká ũ màhã́ vaa zéení ũten lè le *Dónbeenì yankaro. À ũ mún wé mu hãmu bìo na ó o *Mɔyiize bò le ɓa wé wé mu dã́ní yi, à ɓa ɓúenɓúen zũń ká ũ wan bìo bon.» 45 Ká bìo ó o nìi mu wà ó o wee yényéní bìo wó a yi hã lùa ɓúenɓúen yi. Lé bṹn nɔn ó o Yeesu yí máa tà zo lóhó à nùpue mi, ò o wee khɛ̀n kɛɛní ho donkĩ́ahṹ lùe ɓúi na á nùpue mía yi. Á ɓa nùpua wee lé lùa ɓúenɓúen yi à ɓuen o cɔ̃́n.

2

O Yeesu wɛɛ́ra a mùamúa á mún sɛ́ra a bè-kora día

(Matiye 9.1-8; Luki 5.17-26)

1 Wizooní bìo yɛn bṹn mɔ́n, ó o Yeesu bĩnía ɓuara ho *Kapɛɛnayuumu. Á ɓa ɲá a sã le o wi le zĩi yi. 2 Á ɓa zã̀amáa ɓueé fò mín ɓùiríɓùirí á lùe yí ká, hàrí ho zũaɲii. Ó o Yeesu wee zéení le Dónbeenì bíonì na ɓa yi. 3 Á ɓa nùpua nùwã yɛn ɓúi vaá ló wee ɓuen. Ɓa nùwã náa ɓa tĩ́ahṹ ɓuan o mùamúa. 4 Ká ɓa màhã́ yí dà máa zoó bàrá a o Yeesu yahó ɓa nùpua booró bìo yi. Á ɓa yòó kara ho lòho sánsáa hen na ó o Yeesu wi yi. Lé hón kɔ̃hṹ so á ɓa dó a mùamúa yi lè hã hũni á liinía ká a dũma mí dãmu dɛ̀ɛ wán. 5 Bìo ó o Yeesu mɔn bìo ɓa dóráa mí sĩa wo yi, ó o bía nɔn o mùamúa mu yi: «Wàn bɔ̃́nlo, ũ bè-kora sɛ́ra día.» 6 Á ho *làndá bìo zéenílowa na wi bĩ́n wee bío mí yiwa. 7 «O nùpue mu wee bío kà síi le we? O wee màní míten lè le Dónbeenì. Lée wée dà à sɛ́n mu bè-kora á à día ká mu yínɔń lè Dónbeenì mí dòn.» 8 Ó o Yeesu dɛ̀ɛnía zũna ɓa yilera ó o bía nɔn ɓa yi: «Lée webio nɔn á hã yilera na kà síi wiráa mia? 9 Lé mu yɛ́n bíoró wayi? Lé à bío na a mùamúa yi le o bè-kora sɛ́ra día lée, tàá lé à bío na a yi le o hĩ́ní lá mí dãmu dɛ̀ɛ ò o varáka? 10 Ká ĩ màhã́ wi á mi zũń na lé o *Nùpue Za yú ho pànká ho tá wán à sɛ́nnáa mu bè-kora día.» Ò o wã́a bía bìo kà nɔn o mùamúa yi: 11 «Le ĩ bío mu na foǹ, lii hĩ́ní, lá ũ dãmu dɛ̀ɛ á ũ khíɓo.» 12 Mí lahó yi ó o nìi mu dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn yòó dĩ̀n, á lií lá mí dãmu dɛ̀ɛ ò o lée wà ká ɓa ɓúenɓúen dĩ̀n wee loń. Á ɓa ɓúenɓúen wó coon mu bìo yi. Á ɓa wee khòoní le Dónbeenì kà síi: «Bìo kà ɓàn síi wa dĩǹ yí mɔn hùúu.»

O Yeesu ɓuara ɓa bè-kora wérowà bìo yi

(Matiye 9.9-13; Luki 5.27-32)

13 O Yeesu yèrèmáa van lè ho Kalilee vũ-beenì ɲii. Á ɓa zã̀amáa wee ɓuen ò o kàrán ɓa. 14 O wee khĩí, ó o mɔn o nìi ɓúi na ɓa le Alifee za Levii ká a kará mí tonló lùe yi, á wee fé ho lànpó. Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Hĩ́ní bè miì.» Ó o Levii lií hĩ́nɔn bò a yi.

15 O Levii von o Yeesu lè ho dĩ́nló mí zĩi. Ho *lànpó féwá lè ɓa nì-kora cɛ̀rɛ̀ɛ wi ho dĩ́nló mu díiníi là a Yeesu lè mí nì-kenínia. Mu bon. Ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ na hĩ́a wee bè làa wo lé bán nùpua so síi. 16 Ho *làndá bìo zéenílowa na lé ɓa *Farizĩɛwa kuure nùpua ɓúi á mɔn ò o Yeesu wee dí lè ɓa nì-kora lè ho lànpó féwá, á ɓa bía nɔn o nì-kenínia yi: «Lée webio nɔn ó o wee díráa làa bán nùpua so síi?» 17 Ó o Yeesu ɲá bìo ɓa bía, ó o bía nɔn ɓa yi: «Héyìi! Minɛ́n! Nùpua na lò hereka so wee wé cà tĩni ɓànso dã́ní le? Ɓùeé. Ɓa vánvárowà lé bìa wee wé cà a dã́ní. Ĩnɛ́n yí ɓuara bìa wee leéka le mí térénna bìo yi dɛ́. Bìa zũ le mí lé ɓa bè-kora wérowà lé bìa á ĩ ɓuara bìo yi.»

Mu bè-kĩ́a lè mu bè-fĩa wi mín ɲúná yi

(Matiye 9.14-17; Luki 5.33-39)

18 Wizonle ɓúi ó o Zãn Batiisi nì-kenínia lè ɓa *Farizĩɛwa nì-kenínia lù mí ɲiní. Á ɓa nùpua ɓúi wà ɓueé tùara a Yeesu yi: «Lée webio nɔn ó o Zãn Batiisi nì-kenínia lè ɓa Farizĩɛwa nì-kenínia wee lì mí ɲiní à ũnɛ́n nì-kenínia ɓɛ̀n yí máa wé mu?» 19 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi wee leéka le bìa ɓa von mu yaamu sã́nú díró yi á ɓa so dà a bío le ɓa lì mí ɲiní ká a hã́-fĩa ɓàn báa làa ba wi mín wán le? Bṹn yí dà máa wé. 20 Ɛ̀ɛ ká pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, ó o hã́-fĩa ɓàn báa ɓa à lén ɓa tĩ́ahṹ, bṹn ká ɓa màhã́ wé è lì mí ɲiní.

21 «Nùpue máa lá nín-ké-fĩnle bìo ɓúi máa la làa báká kĩ́nle. Lé bìo ká a wó mu, á le nín-ké-fĩnle á à wíoka à lɛ̀ɛ ho. 22 Làa bṹn síi, á nùpue máa kúee *dìvɛ̃́n fĩa sṹmàni-kĩ́a yi. Lé bìo ká a kúaa ho bĩ́n, ká ho hĩ́a wee za, á hã à nàma. Á ho dìvɛ̃́n lè hã sṹmàniwa á à páaní ì yáa. Ho dìvɛ̃́n fĩa ko ho kúee hã sṹmàni-fĩa yi.»

O Yeesu wee zéení ho Sabaa bìo ya-binbirì

(Matiye 12.1-8; Luki 6.1-5)

23 Ho *Sabaa ɓúi zoǹ ká a Yeesu wee kã́a hã mana ɓúi yi, ó o nì-kenínia wee khé ho dĩ́nló ho wɔ̃hṹ nìsã́ní à là. 24 Á ɓa *Farizĩɛwa wee bío là a Yeesu. «Loń, lée webio nɔn á ũ nì-kenínia wee sáráa ho Sabaa zoǹ ká wa làndá ɲɔǹ hò mu?» 25-26 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo ó o *Daviide yánkaa wó á mi dĩǹ yí kàránna yí mɔn le? Mu wó le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì Abiataare pã̀ahṹ. O Daviide lè mí ninzàwa á le hĩni hĩ́a dà á ɓa yí yú bìo ɓa à dí. Ó orɛ́n mí bɛɛre zon le Dónbeenì zĩi yi á zoó lá le Dónbeenì hãmu búurú là, ò o mún ɓuan ho ɓúi lée nɔn mí ninzàwa yi, ká le Dónbeenì yankarowà mí dòn lé bìa ɲɔǹ lá ko ɓa wé là ho làa bìo ho làndá bòráa mu.»* 27 Ó o Yeesu pá bĩnía bía nɔn ɓa yi: «Ho Sabaa bàrá ò o nùpue bìo wé se, ká nùpue yí léra Sabaa bìo yi. 28 Lé bṹn nɔn ó o Nùpue Za á ho Sabaa bìo mún wi níi yi.»

3

O Yeesu wɛɛ́ra a nìi na bàhó húrun

(Matiye 12.9-14; Luki 6.6-11)

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bĩnía van ɓa *zúifùwa kàránló zĩi yi. Mu zoǹ à nìi ɓúi wi bĩ́n á bàhó húrun. 2 Á ɓa *Farizĩɛwa na wi bĩ́n bò mí yìo o Yeesu wán le mí ì loń ká a wɛɛ́ o nìi mu ho *Sabaa zoǹ, lé bìo ɓa wi ɓa zéení a Yeesu mu wékheró bìo. 3 Ó o Yeesu bía nɔn o nìi na bàhó húrun yi: «Lii hĩ́ní ɓuee lée dĩ̀n ɓa nùpua ɓúenɓúen yahó le ɓa mi fo.» 4 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu tùara bìa wi bĩ́n yi: «Wa làndá yi á lé mu yɛ́n ó o nùpue ko ò o wé ho Sabaa zoǹ? Lée bè-tente lée, tàá lée bè-kohó? Lé ho kã̀ní a nùpue lée, tàá lé ho día ò o hí?» Á bìa wi bĩ́n yí bía dɛ̀ɛ. 5 Ó o Yeesu lońna ɓa ɓúenɓúen yi khíi fò lè le sĩ-cĩ̀ílè. O mún yi wee vá lè mi sòobɛ́ɛ bìo ɓa yiwa tunka bìo yi. Ó o wã́a bía nɔn o nìi yi: «Hóoní ũ bàhó.» Ó o nìi hóonía ho á ho dɛ̀ɛnía wan. 6 Á ɓa Farizĩɛwa fó mín à ɓa ló á dɛ̀ɛnía lée kúaa mín wán là a *Heroode kuure nùpua, à ɓa wee loń bìo ɓa à wé á à ɓúeráa o Yeesu.

Ɓa zã̀amáa wee lé ɓuen o Yeesu cɔ̃́n

7-8 O Yeesu lè mí nì-kenínia wà van ho Kalilee vũ-beenì ɲii á ɓa minka zã̀amáa bò a yi. Ɓa nùpua mu ɓúi ló ho Kalilee kɔ̃hṹ yi. Ɓa ɓúi ló ho Zudee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Zeruzalɛɛmu yi, lè ho kɔ̃hṹ mu lórá ɓúi yi mún. Ɓa ɓúi ló ho Idumɛɛ kɔ̃hṹ yi, lè ho Zurudɛ̃n muhṹ mɔ́n. Ɓa ɓúi ló hã ló-zàwa na bã́makaa ho Tiire lè ho Sidɔ̃n lórá yi. Bán zã̀amá-kúii so hĩ́a wee ɓuen o Yeesu cɔ̃́n, lé bìo ɓa ɲá bìo ó o wee wé ɓúenɓúen. 9 Ó o Yeesu wã́a le mí nì-kenínia ɓua ho woohṹ ɓúi ɓuennáa bèra a na ká ɓa zã̀amáa hĩ́a wee hénka a, ò o zo hon. 10 Mu bon. Bìo ó o wee wɛɛ́ ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ kà síi, á bìa mu vã́mú wee beé lò wee ɲàa mín o wán, bèra à na ò o yí ɓa tṹii yi. 11 Ɓa nùpua na ɓa cĩ́náwa wi yi ká ɓa sansan mɔn o Yeesu, à ɓa lé lùiorá a tá, à wé wãamaka ká ɓa à bío: «Fo lé le Dónbeenì Za.» 12 Ká a Yeesu màhã́ wee hení mu na ɓa yi le ɓa yí bá mí bìo na nùpua yi.

O Yeesu hueekaa mí tonkarowà pírú ɲun

(Matiye 10.1-4; Luki 6.12-16)

13 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu yòora le ɓúee ɓúi wán, ò o von ɓa nùpua ɓúi á ɓa ɓueé yòora a cɔ̃́n. 14 Ó o hueekaa ɓa pírú ɲun ɓa tĩ́ahṹ á có yèni làa tonkarowà. O hueekaa ɓa à ɓa kɛń mín wán làa wo ò o wé tonka à ɓa bue le Dónbeenì bìo. 15 O mún nɔn ho pànká ɓa yi à ɓa wé ɲa lè ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi. 16 Bìa ó o hueekaa yènnáa lé hĩ̀a kà:

O Simɔn, yìa ó o có yèni làa Piɛre.

17 O Zaaki lè mín za Zãn na lé o Zebedee zàwa. O Yeesu có ɓa yèni làa Buanɛzɛɛsi, bṹn kúará le «nùpua na ka lòn viohó na wee nàmaka.*»

18 O Ãndere, o Filiipu là a Baatelemii,

o Matiye là a Toma,

o Zaaki na lé o Alifee za,

o Tade, o Simɔn na lé ɓa Zelootewa† kuure nùpua nì-kéní.

19 O Zudaa Isikariote na khíi dé o Yeesu mí zúkúsa níi yi.

O Yeesu dàńló yí ló Satãni cɔ̃́n

(Matiye 12.22-32; Luki 11.14-23; 12.10)

20 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bĩnía ɓueé lion le zĩi yi. Á ɓa minka zã̀amáa tĩ́n ɓueé fò mín fúaa o Yeesu lè mí nì-kenínia yàá yí yú pã̀ahṹ máa díráa. 21 Bìo á ɓàn nùwã ɲá mu, á ɓa ló wà ɓueé fé o, à ɓa wee bío le o ɲúhṹ mía bĩ́n.

22 Ho *làndá bìo zéenílowa na ló ho Zeruzalɛɛmu yi ɓuara bĩ́n bán ɓɛ̀n wee bío: «Mu lé ɓa cĩ́náwa ɲúhṹso na ɓa le *Bɛlezebuule‡ lé yìa wi o yi. Lé wón nɔn ho pànká wo yi ó o dà wee ɲanáa ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi.» 23 Ó o Yeesu wã́a von ɓa wee bíoráa lè hã wàhio: «O *Satãni yí dà máa ɲa mí ninzàwa cĩ́náwa. 24 Ká kɔ̃hṹ dà-kéní nùpua hĩ́a wee fi mín yi, se hón kɔ̃hṹ so máa va yahó. 25 Ká zĩ-ɲúhṹ dà-kéní nùpua hĩ́a wee fi mín yi, á hón zĩ-ɲúhṹ so máa va yahó. 26 Ká a Satãni hĩ́a wee fi lè mí ninzàwa cĩ́náwa, ká a bɛ́ɛnì sankaa, ó o pànká máa va yahó ká ho ò yáa. 27 Nìi woon yí dà máa zo pànká ɓànso zĩi á máa zoó khuii o níi bìo ká a yí can o pànká ɓànso mu yí vó. Ká a màhã́ can wo vó, ó o zoó khuii o zĩi bìo ɓúenɓúen á à lɛ́nnáa. 28 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ɓa nùpua bè-kora lè ɓa bín-kora na ɓa à bío le Dónbeenì dã́ní yi ɓúenɓúen á le Dónbeenì dà khíi sɛ́n ǹ día á à na ɓa yi. 29 Ká yìa màhã́ khíi bía le bín-kohó á lɛɛ́ra le Dónbeenì Hácírí yi, wón bìo á le Dónbeenì máa sɛ́n máa día máa mi hùúu. Mu ù ɲì a ɲúhṹ yi fɛ́ɛɛ.» 30 O Yeesu bía kà síi nɔn ɓa yi, lé bìo ɓa wee bío le o cĩ́ná wi o yi.

O Yeesu ɓàn nùwã binbirí

(Matiye 12.46-50; Luki 8.19-21)

31 Bìo ó o Yeesu ɓàn nu lè ɓàn zàwa wã́a ɓueé dɔ̃n, á ɓa lée dĩ̀n ho khũuhũ, à ɓa tonkaa o ɓúi le wón zoo ve o. 32 Ɓa nùpua na kará kĩ́nía o Yeesu yi boo, à bṹn à yìa ɓa tonkaa ɓueé wee bío làa wo: «Loń, mìn nu lè mìn zàwa [lè mìn hĩ́nni] wee cà fo, ɓa lée wi ho khũuhũ.» 33 Ó o Yeesu bía: «Lé o yɛ́n lé wàn nu? Á wàn zàwa lé ɓa yɛ́n?» 34 Ò o lońna bìa kará kĩ́nía wo yi khíi fò, ò o bía: «Mi loń! Wàn nu lè wàn zàwa wi hen. 35 Lé bìo á yìa wee wé le Dónbeenì sĩi bìo se wón lé wàn za, tàá wàn hĩ́nló, tàá wàn nu.»

4

O dìro wàhiire

(Matiye 13.1-9; Luki 8.4-8)

1 O Yeesu tĩ́n wíokaa wee kàrán ɓa nùpua ho Kalilee vũ-beenì ɲii. Ɓa minka zã̀amáa kĩ́nía wo yi, ó o wó san zon ho woohṹ á zoó kará. Ho woohṹ mu wi mu ɲumu yi, ká ɓa zã̀amáa bán lée wi le ɓónɓóore yi mu ɲumu ɲii. 2 O hĩ́a wee wà hã wàhio à kàránnáa ɓa nùpua làa bìo cɛ̀rɛ̀ɛ. Bìo kà lé bìo ó o kàránna làa ba: 3 «Mi tántá mi ɲikɔ̃nna. Nìi ɓúi ló van mí mɔhṹ yi, á wà vaá dé mí bè-dà. 4 Bìo ó o wee dé mu, á mu ɓúi lion ho wɔ̃hṹ nìsã́ní, á ɓa ɲínzàwa sèekaa bṹn vã̀. 5 Mu ɓúi lion ho ɓúaahó na le tĩ́ní wi wán ká le yí lì, á mu dɛ̀ɛnía ló, lé bìo le tĩ́ní yí boo bĩ́n. 6 Bìo le wii ɲá mu lè mí sòobɛ́ɛ, á mu hon, lé bìo mu naní yí zon ho tá yi sese. 7 Mu ɓúi lion hen na hã kíkara bia hɛ́ra yi, á mu ló, á hɔ̃́n kíkara so hĩ́nɔn yòó pà mu, á mu yí yú bia hùúu. 8 Mu ɓúi bṹn lion ho tá na se yi, á mu ló, á yòó dɔ̃n, á yú hã bia ɓóní làa pírú pírú, ɓúará-tĩn tĩn, khĩmàni khĩmàni.» 9 Bṹn mɔ́n ó o bía nɔn ɓa yi: «Yìa wee ɲí bìo, à wón ɲí bìo bía sese.»

O Yeesu wàhio wàró ɲúhṹ

(Matiye 13.10-17; Luki 8.9-10)

10 Bìo ó o Yeesu páanía wi làa bìa yí máa tà lé o mɔ́n là a nì-kenínia pírú ɲun, á ɓa fìora a le o zéení hã wàhio mu kúará làa mí. 11 Ó o bía nɔn ɓa yi: «*Le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo na kúará lá dĩǹ yí zũ á minɛ́n yú zũna. Ká ɓa nì-vio wee ɲí mu bìo ɓúenɓúen lòn wàhio. 12 Lé bṹn nɔn

‹á ɓa lé ɓa nùpua na yìo wi

ká ɓa yí máa mi sese.

Ɓa mún wee ɲí mu bìo,

ká ɓa yí máa zũń mu ɓàn kúará binbirì.

Ká bṹn mía se ɓa lá á à yèrèmá à ɓuen le Dónbeenì cɔ̃́n,

á dén lá à sɛ́n ǹ día á à na ɓa yi.›*»

O Yeesu zéenía o dìro wàhiire kúará

(Matiye 13.18-23; Luki 8.11-15)

13 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ká le wàhiire na kà ɓàn kúará á mi yí zũ, á mi ì wé kaka á à zũńnáa hã wàhio ɓúenɓúen na ká ɓàn kúaráwa? 14 Le Dónbeenì bíonì ka lè mu bè-dà na ó o dìro wee dé. 15 Ɓa nùpua ɓúi ka lè ho wɔ̃hṹ nìsã́ní na le bíonì lion yi. Hen ká ɓa ɲá le Dónbeenì bíonì, ò o Satãni dɛ̀ɛní lén le ɓa yiwa. 16 Ɓa ɓúi ka lè ho ɓúaahó na le tĩ́ní wi wán ká le yí lì. Hen ká ɓa ɲá le Dónbeenì bíonì, à ɓa tà le yi, à zã̀maka le bìo yi. 17 Ká ɓa màhã́ yí máa tà à le bíonì mu wìi ɓa sese à va yahó. Ká le lònbee, tàá ho kúará lénló yú ɓa le Dónbeenì bíonì bìo yi, à ɓa dɛ̀ɛní pĩ́ le Dónbeenì bìo. 18 Ɓa ɓúi ka lè ho tá na á hã kíkara bia hɛ́ra yi á mu bè-dà lion yi. Ɓa ɲá le Dónbeenì bíonì, 19 ɛ̀ɛ ká ho yìró bìo yilera, lè ho nàfòró sĩmu na wee vĩ́iní ɓa nùpua, lè mu bìowa sìíwà cɛ̀rɛ̀ɛ na ɓa nùpua sĩa wee vá yi, bṹn wee wìi ɓa, à hè le bíonì mu à le máa dàń dɛ̀ɛ ɓúi wé. 20 Ɓa ɓúi ɓɛ̀n ka lè ho tá na se bìo. Ɓa wee ɲí le Dónbeenì bíonì à tà le yi. Bán ka lòn dĩ́nló na yòó ton, á ho ɓúi yú hã bia ɓóní làa pírú pírú, ɓúará-tĩn tĩn, khĩmàni khĩmàni.»

Le fĩ̀ntã́ní wàhiire

(Luki 8.16-18)

21 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bĩnía bía nɔn ɓa yi: «O ɓúi so wee wé dé fĩ̀ntã́ní à bĩní lá láahó ɓún yi le? Tàá ɓànso so wee wé dé le zoo bàrá kàtà tá le? Ɓùeé. Ɓa wé dé le bàrá hen na le ko le bàrá yi. 22 Mu bìo na sànkaa ɓúenɓúen khíi mi. Á bìo sà yi ɓúenɓúen bìo khíi zũń. 23 Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo bía sese.»

24 O Yeesu pá bĩnía bía bìo kà nɔn ɓa yi: «Mi wé ɲí bìo wee bío na mia sese. Le wĩ̀ló dɛ̀ɛ na mi wee mɔ̀nzã́ lè mu bìo, lé dén ɓàn síi á le Dónbeenì á à mɔ̀nzã́ lè mí bìo á à wíoka à bè mu ɓúi wán á à na mia. 25 Lé bìo á yìa bìo wi á le è bĩní ì na mu ɓúi wo yi á à bè mu wán. Ká yìa dɛ̀ɛ ɓúi mía, á hàrí mu bè-za na ó o wee leéka le mu wi mí cɔ̃́n, á le pá à fé.»

Bìo mu bè-dínii wee wé wé dãnáa ɓàn wàhiire

26 O Yeesu tĩ́n bĩnía bía: «*Le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo ɓonmín làa bìo kà: Nìi ɓúi dó mí bè-dà mí mɔhṹ yi. 27 O wee da à lée sĩ̀n làa wizooní. Hón pã̀ahṹ so ká hã bia wee hàa à yòo lé ká a yí zũ bìo mu wee wéráa. 28 Ho tá míten wee wé à mu bìo na dó à lé, à wé mí mùuní, à te, à kúee mí yìo. 29 Ká ho dĩ́nló hĩ́a bon, á láró dɔ̃n, ò o mɔhṹ ɓànso dɛ̀ɛní lá mí khɔ̃́nle ká a khè ho.»

Ho mútáàdè vĩ̀ndɛ̀ɛ bɛɛre wàhiire

(Matiye 13.31-32; Luki 13.18-19)

30 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu tĩ́n pá bĩnía bía: «Lé mu yɛ́n á wa dà à tèé lè le Dónbeenì bɛ́ɛnì? Lé le wàhiire yɛ́n á wa à dĩ̀n wán á à zéenínáa le bɛ́ɛnì mu bìo? 31 Mu bìo dà à tèé lè le vĩ̀ndɛ̀ɛ na ɓa le mútáàdè ɓàn bɛɛre. Le ka cĩ́inú á po hã bia ɓúenɓúen na ho dĩ́míɲá yi. 32 Ká ɓa dù le à le lé, à dã poń ho zen-ɓuahó bè-vànii ɓúenɓúen, à lakara kɛń á tàró wé, à ɓa ɲínzàwa wé dàń tá mí lɛnna yi.»

(Matiye 13.34-35)

33 Lé kà síi ó o Yeesu hĩ́a wee wàráa hã wàhio cɛ̀rɛ̀ɛ làa hĩ̀a kà ɓàn síi bìo, à zéenínáa le Dónbeenì bíonì na ɓa nùpua yi. O hĩ́a wee kàrán ɓa à héha làa bìo á bìa wee ɲí a cɔ̃́n dà à zũńnáa hã kúará. 34 O hĩ́a máa wé bío lè ɓa zã̀amáa ká a yí máa wà wàhio. Ká pã̀ahṹ na ó orɛ́n lè mí nì-kenínia wi mí dòn, ò o zéení hã kúará na bán yi.

O Yeesu dĩ̀nía ho pinpiró

(Matiye 8.23-27; Luki 8.22-25)

35 Mu nɔ̀nzoǹ mí bɛɛre zĩihṹ, ó o Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi wa khí lè ho vũ-beenì mɔ́n.» 36 Á ɓa wã́a wà día ɓa zã̀amáa. Ho woohṹ na ó o Yeesu lá wi yi lé hìa ó o nì-kenínia zon làa wo á ɓa wà. Hã wonna ɓúi mún sùaráa yi làa ba. 37 Cúa-yɛn à ho pinpi-beenì hĩ́nɔn wee và, á mu ɲumu wee yànbónka zo ho woohṹ. Lònbìo à ho yòó wee sí lè mu ɲumu. 38 Mu wee wé ò o Yeesu lií dũma ho woohṹ fĩ̀kɔ̃hṹ sã́ mí ɲúhṹ á mu dãmu ɓó. Ó o nì-kenínia sĩ̀nía wo á bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, wa à hí. Mu so lée bìo na yí ciran fo lée?» 39 Ó o Yeesu sĩ̀na nàmakaa ho pinpiró yi, ò o bía nɔn ho vũ-beenì ɲumu yi: «Wé tɛ́tɛ́.» Á ho pinpiró dɛ̀ɛnía dĩ̀n. Á mu ɓúenɓúen wó tɛ́tɛ́tɛ́. 40 Ó o Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Lée webio nɔn á mi zã́nanáa? Á lé minɛ́n pá dĩǹ yí dó mí sĩa miì lon?» 41 Ká bìo ɓa zã́na dàkhĩína, á ɓa wee bío mín yi: «Páa! O nùpue mu lé o yɛ́n síi kà? Hàrí ho pinpiró lè mu ɲumu ó o bíaráa, á mu pá bò a bíonì yi.»

5

O Yeesu ɲɔn ɓa cĩ́náwa léra o nìi ɓúi yi

(Matiye 8.28-34; Luki 8.26-39)

1 Bṹn mɔ́n á ɓa wà khíi dɔ̃n ho Kalilee vũ-beenì mɔ́n ho Zerasaa* kɔ̃hṹ yi. 2 Bìo ó o zoó ló ho woohṹ yi lée wee dĩ̀n, à bṹn ò o nìi ɓúi ló ɓa nì-hía nùuníi† á wee sĩ́ a yahó. O cĩ́ná ɓúi wi o nìi mu yi á wee beé o lò. 3 O wee cãa ɓa nì-hía nùuníi. Nùpue yí dà máa bĩní máa ca a làa dɛ̀ɛ woon, hàrí lè hã zúakùaríwà. 4 Pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ ɓa can wo lè hã zúakùaríwà. Ká a màhã́ wee wé khòo hã zúakùaríwà, à háaka hã cĩ́aní na wi o zení yi. Pànká ɓànso na dà a bìo wón mía. 5 Fúuu lè hã wizooní, ká lé ɓa nì-hía nùuníi lè hã ɓúaa ó o wi yi, á wee wãamaka ká a hṹaa míten ɓóoníka yi lè hã huaa.

6 O nìi mu khɛ̀ra mɔn o Yeesu ó o lùwa ɓuara á ɓueé lií ɓúrá a tá 7 ò o wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Dónbeenì na wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán Za Yeesu! Lée webio fo lon làa mi? Sábéré, ĩ wee yanka fo le Dónbeenì yèni yi, yí yáa ĩ bìo.» 8 O bía bṹn, lé bìo ó o Yeesu wee kĩ̀kã́ a cĩ́ná na wi o yi le o lé. 9 Ó o Yeesu tùara a yi: «Ũ yèni ɓa le we?» Ó o bía: «Ĩ yèni ɓa le Zã̀amáa, lé bìo wa boo.» 10 Ò o wee yanka a le o yí ɲa mí lén ho kɔ̃hṹ mu yi.

11 Mu wee wé à nɔ̀nbùɛ-ɓoohṹ ɓúi wee dí le ɓúee nìsã́ní. 12 Á ɓa cĩ́náwa mu yankaa o Yeesu kà: «Na ho wɔ̃hṹ wɛn le wa vaa zo ɓa nɔ̀nbùɛɛní na kà yi.» 13 Ó o Yeesu nɔn mu wɔ̃hṹ ɓa yi. Á ɓa cĩ́náwa mu ló a nìi yi á vaá zon ɓa nɔ̀nbùɛɛní yi. Á ɓa ɓúenɓúen yòó lùwa le ɓúe wán á kùenkaa lií zon ho vũ-beenì yi á húrun. Ɓa à yí lòn muaaseé ɲun síi.

14 Á bìa lá wee pa ɓa lùwa vaá bía mu nɔn bìa wi mí manawà yi, á bía mu nɔn bìa wi ho lóhó yi. Á ɓa nùpua ló wà ɓueé loń bìo wó. 15 Bìo ɓa ɓueé dɔ̃n hen na ó o Yeesu wi yi, á ɓa mɔn o nìi na ɓa minka cĩ́náwa lá wi yi, ò o wó mí nì-tente á zã́ mí sĩ̀a kará, á ɓa zã́na. 16 Á bìa mu wó yìo yi lá bìo wó a nìi na ɓa cĩ́náwa lá wi yi làa bìo wó ɓa nɔ̀nbùɛɛní yi á fɛɛra nɔn bìa ló ɓuaraka yi. 17 Á ɓa wee yanka a Yeesu le o sábéré ò o lɛ́n día mí.

18 Pã̀ahṹ na ó o Yeesu bĩnía wà yòó zo ho woohṹ yi, ó o nìi na yú míten ɓa cĩ́náwa níi yi yankaa wo le o día le mí bè làa wo. 19 Ó o Yeesu pã́ ò o bía nɔn wo yi: «Bĩní va mìn zĩi à vaa bío ũ màkárí na ó o Ɲúhṹso zũńna, làa bìo ó o wó nɔn foǹ ɓúenɓúen à na ɓa nùpua yi.» 20 Ó o nìi mu ɓɛ̀n wã́a wà á tò hã Lórá Bìo Pírú kɔ̃hṹ yi ká a wee yényéní bìo ɓúenɓúen na ó o Yeesu wó nɔn wo yi. Á bìa ɓúenɓúen na ɲá mu á mu wó coon dàkhĩína.

O Zayiruusi hĩ́nló là a hã́a ɓúi wɛɛ́ró bìo

(Matiye 9.18-26; Luki 8.40-56)

21 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu zon ho woohṹ, á yèrèmáa khú ho vũ-beenì mɔ́n, hen na ó o ló yi ɓuararáa. Á ɓa minka zã̀amáa ɓueé kĩ́nía wo yi ká a wi mu ɲumu ɲii. 22 Hón pã̀ahṹ so yi à bṹn ɓa *zúifùwa kàránló zĩi ya-dí ɓúi na yèni ɓa le Zayiruusi ɓueé dɔ̃n. Bìo ó o ɓueé ɓó a Yeesu yi ó o lií ɓúrá a tá, 23 á wee ɓónɓóní a kà síi: «Ĩ hĩ́nló máa fen, ĩ wee fìo fo, sábéré à ũ ɓuee bè ũ níi o wán ò o lò fá.» 24 Ó o Yeesu wã́a bò làa wo á ɓa wà. Á ɓa minka nùpua ɓura bò a yi. 25 Hã́a ɓúi wi ɓa tĩ́ahṹ á wee mi mí sɛɛró fɛ́ɛɛ á dɔ̃n hã lúlúio pírú ɲun à ho máa fĩ̀.‡ 26 O lò bon làa sòobɛ́ɛ le tĩni ɓànsowà níní yi, á níi bìo ɓúenɓúen vó. Ká a màhã́ pá yí yú míten. O vã́mú yàá wíokaa wee dé wán. 27 O hã́a mu hĩ́a ɲá a Yeesu bìo, lé bṹn nɔn ó o ɓueé zon ɓa zã̀amáa yi, á ɲàana zoó ɓo a Yeesu yi, á tṹaa o dà-zĩ́nii yi là a mɔ́n. 28 O lá wee bío bìo kà mí yi: «Hen ká ĩ dàńna tṹaa o dà-zĩ́nii yi, á ĩ ì wa.» 29 Bìo ó o ɓɛ̀n yú zoó tṹaa o dà-zĩ́nii yi, ó o sɛɛró dɛ̀ɛnía dĩ̀n, ó o zũna mu mí sãnía yi le mí wan. 30 Mí lahó yi, ó o Yeesu zũna le pànká ɓúi ló mí yi, ó o yèrèmáa dĩ̀n ɓa zã̀amáa yi ò o tùara: «Lée wée tṹaa ĩ dà-zĩ́nii yi?» 31 Ó o nì-kenínia bía nɔn wo yi: «Fo yí mɔn bìo ɓa nùpua ɓuraráa foǹ á wee ɲàa mín le? À ũ pá wee tùa le lée wée tṹaa foǹ.» 32 Ká a Yeesu wi ò o zũń yìa wó mu, ó o wee loń mí nìsã́a yi. 33 Ó o hã́a zã́na, ó o wee zà, lé bìo ó o zũ bìo wó a yi. Ó o wà ɓueé lií ɓúrá a Yeesu tá, ò o fɛɛra bìo mu wóráa ɓúenɓúen nɔn wo yi. 34 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wàn hĩ́nló, bìo fo dó ũ sĩi miì, lé bṹn wɛɛ́ra fo. Wã́a lɛ́n, vaa yí hɛ́ɛrà. Fo wan mu vóráa.»

35 Bìo ó o Yeesu wee bío kà síi à bṹn ɓa tonkarowà ɓúi ló a Zayiruusi zĩi ɲɔn o mɔ́n á ɓueé wee bío làa wo: «Ũ hĩ́nló wã́a húrun. Fo tĩ́n pa à sɛɛ́ o nì-kàránlo le?» 36 Ká a Yeesu màhã́ yí lońna lè ɓa cɔ̃́n ò o bía nɔn o Zayiruusi yi: «Yí titika, dé ũ sĩi miì.» 37 O Yeesu yí tà le nùpue lɛ̀ɛní mí ká mu yínɔń o Piɛre là a Zaaki lè mín za Zãn. 38 Bìo ó o vaá dɔ̃n o Zayiruusi mu zĩi, ó o Yeesu mɔn bìo le lùe kánkáa dĩ̀nnáa. Ɓa nùpua wee wá pɔ̃́npɔ̃́npɔ̃́n. 39 Ó o Yeesu yòó zon le zĩi yi ò o bía nɔn ɓa yi: «Lée webio te hɔ̃́n minka kánkáa so. Lée webio nɔn mi wee wáráa kà síi? O hĩ́nzo-za mu yí húrun, o lée yìa na dũma.» 40 Á ɓa wee zùańka a yi. Ó o wã́a le ɓa ɓúenɓúen lé, ò o fó a hĩ́nzo-za ɓàn maá lè ɓàn nu lè mí nì-kenínia nùwã tĩn á zonnáa hen na ó o hĩ́nzo-za wi yi. 41 Ò o lií fù a níi yi ò o bía: «Talita kumi.» (Bṹn kúará le «hĩ́nzo-za, le ĩ bío mu na foǹ, lii hĩ́ní»). 42 Ó o hĩ́nzo-za dɛ̀ɛnía lií hĩ́nɔn wee varáka. O teró lúlúio yú pírú ɲun. Bìo ɓa mɔn mu kà síi á ɓa wó coon dàkhĩína. 43 Ká a Yeesu màhã́ henía mu nɔn ɓa yi le ɓa yí bío mu le nùpue ɲí. Ò o bĩnía bía le ɓa na mu bìo wo yi le o dí.

6

Ho Nazarɛɛte lóhósa yí tà a Yeesu bìo

(Matiye 13.53-58; Luki 4.16-30)

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló hón lahó so yi á wà van ho lóhó na ó o dɔ̃n yi. Ó o nì-kenínia bò làa wó. 2 Bìo ho Sabaa dɔ̃n ó o zoó kàránna ɓa nùpua ɓa *zúifùwa kàránló zĩi yi. Ɓa minka nùpua na ɲá a bíoní á wó coon dàkhĩína. Á ɓa wee bío: «Bìo kà ɓúenɓúen ó o yú wen? O bè-zũńminì lè mu yéréké bìowa na ó o wee wé ó o yú wen? 3 Yínɔń orɛ́n lé o ɓùɛn-khɛ̀ɛro le? Á ɓàn nu yínɔń o Mari le? O Zaaki là a Zozee là a Zude là a Simɔn, bán so yínɔń ɓàn zàwa le? Á ɓàn hĩ́nni làa wɛn yí wi mín wán hen le?» Lé bṹn nɔn á ɓa yí tàráa o Yeesu bìo. 4 Ká a Yeesu màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro wé yí le kɔ̃̀nbii lùa ɓúenɓúen yi. Ká ɓàn kùrú lóhó mí bɛɛre nùpua, lè ɓàn temínlowà lè ɓàn zĩ-ɲúhṹ nùpua bán máa wé kɔ̃̀nbi o.» 5 O Yeesu yí wó yéréké bìo bĩ́n, ká mu yínɔń ɓa vánvárowà nùwã yɛn na ó o bò mí níní wán á wɛɛ́ra. 6 Bìo ɓa yí dó mí sĩa wo yi á wó a coon.

O Yeesu tonkaa mí nì-kenínia lè ɓa nùwã ɲun ɲun

(Matiye 10.5-15; Luki 9.1-6)

Bṹn mɔ́n ó o Yeesu tò hã lórá na bã́makaa bĩ́n yi, á wee kàrán ɓa nùpua. 7 O von mí nì-kenínia pírú ɲun á wee tonka lè ɓa nùwã ɲun ɲun. O nɔn ho dàńló ɓa yi, à ɓa wé kĩ̀kã́náa ɓa cĩ́náwa yi, 8 á bía bìo kà nɔn ɓa yi: «Mi yí ɓua dɛ̀ɛ à láráa ho wɔ̃hṹ ká mu yínɔń le bũ̀in-za mí dòn. Mi yí ɓua bè-dínii, tàá puure. Mi yàá pá yí ɓua wárí. 9 Mi zĩ́ hã nakãa ká a ɓúi yí ɓua báká ɓúi à séení hìa ó o zã́.» 10 Ò o bĩnía bía: «Mi wé vaá zon lóhó lée lóhó yi, à le zĩi na mí làara yi lé bĩ́n à mi kɛɛní yi fúaa mi léró ho lóhó mu yi. 11 Ká lóhó na sa wé pã́ le mi máa làa mí wán, tàá ká ɓa pã́ le mí máa ɲí mí cɔ̃́n, ká mi wee lé ho yi, à mi púaa mi zení khṹnkhũnì kúia bĩ́n.* Á bṹn ǹ zéení làa bán le ɓa wó khon.» 12 Á ɓa ɓɛ̀n wà dén ɲii so wán, á vaá wee hɛ́ɛ bue mu na ɓa nùpua yi le ɓa yèrèmá mí yilera lè mí wárá. 13 Ɓa cĩ́náwa cɛ̀rɛ̀ɛ ɓa wee ɲa lén bìa ɓa wi yi, á mún wee khìi ho ɲiló lè ɓa vánvárowà cɛ̀rɛ̀ɛ, à wɛɛ́ ɓa.

O Zãn Batiisi ɓúeró bìo

(Matiye 14.1-12; Luki 9.7-9)

14 Bṹn ǹ wé ò o bɛ́ɛ *Heroode† ɲá a Yeesu bìo, lé bìo ó o yèni ló hã lùa ɓúenɓúen yi. Ɓa nùpua ɓúi wee bío le lé o Zãn Batiisi á vèera, le lé bṹn nɔn ó o dà mu yéréké bìo wee wéráa. 15 Ká ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n wee bío le mu lé o *Elii. Ɓa ɓúi yàá ɓɛ̀n wee bío le mu lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà na yáanía nì-kéní. 16 Bìo ó o Heroode ɲá mu kà, ó o le éee! Le o Zãn Batiisi na mínɛ́n nɔn le ɲii ɓa kúio ɲúhṹ lé wón bĩnía vèera le.

17-20 Bìo kà lé bìo mu wóráa: O Heroode hĩ́a fó mín za Filiipu‡ ɓàn hã́a Herodiade yan. Ó o Zãn bía nɔn wo yi: «Mìn za ɓàn hã́a á fo yí ko à ũ fé ya.»§ Bìo ó o Herodiade ɲá mu ó o sĩi cã̀ a Zãn yi, á wi ò o cà a ɓúeró yahó ká a màhã́ yí dàńna mu yí wó, lé bìo ó o Heroode mu fù wee hézɔ̃́n o Zãn. O zũ le o lée nì-tente na bìo sã̀ le Dónbeenì yi, ó o ɓɛ̀ntĩ́n fù pan o bìo. Hen ká a wee ɲí a bíoní, ò o máa zũń bìo o ò wé sese, ò o ɲɔǹ pá wa a bíoní ɲíló. Ká bṹn pá yí hò bìo ó o nɔn le ɲii á ɓa wìira a Zãn mu can dó ho kàsó yi, á wɛɛ́raráa o Herodiade sĩi.

21 Á nɔ̀nzoǹ na ó o Heroode mu teró wizonle bánbáa ɓueé dɔ̃n yi, ó o Herodiade wã́a bò bṹn yi á wóráa bìo ó o lá wee leéka. Mu zoǹ ó o Heroode wó ho sɔ̃́n-beenì ò o von mí bɛ́ɛnì nì-beera, á von ɓa dásíwá ɲúnása lè ho Kalilee kɔ̃hṹ bá-zàwa. 22 Mu zoǹ ó o Herodiade hĩ́nló á wà zon hen na ɓa wee dí ho sã́nú yi, á zoó yon. Ó o bìo wɛɛ́ra a Heroode làa bìa ó o von sĩa. Ó o Heroode wã́a bía nɔn o hĩ́nzoró yi: «Bìo fo le fo ò cà à ũ zéení, á ĩ na mu foǹ.» 23 Fúaa o hĩ́a báa á bía bìo kà: «Bìo ɓúenɓúen na á fo le fo o cà á ĩ ì na foǹ, hàrí mu wé ĩ bɛ́ɛnì ɓàn sanka màní, á ĩ pá à na mu foǹ.» 24 Ó o hĩ́nzoró wã́a wà lée tùara mín nu yi: «Lé mu yɛ́n á ĩ ko à ĩ bío le o *Heroode na miì coon?» Á wón bía nɔn mí hĩ́nló yi: «Lɛ́n zo o bío le o Zãn Batiisi ɲúhṹ lé hìa ò o na foǹ.» 25 Ó o hĩ́nzoró dɛ̀ɛnía yèrèmáa bánbáa zon o bɛ́ɛ cɔ̃́n á zoó bía bìo kà nɔn wo yi: «O Zãn Batiisi ɲúhṹ lé hìa à ũ wã́a dé ho lɛnɓuɛn yi na miì.» 26 Ó o bɛ́ɛ sãnía ɓúenɓúen yòó tò. Ká a màhã́ yí wi ò o pĩ́ bìa ó o von yahó bìo ó o báa bìo yi. 27 Mí lahó yi ó o dɛ̀ɛnía tonkaa mí dásí nì-kéní, á nɔn le ɲii yi le o vaa kúii o Zãn Batiisi ɲúhṹ ɓua ɓuennáa. Ó o dásí nìi wà van ho kàsó zĩi yi, á vaá kúio o Zãn Batiisi ɲúhṹ, 28 á dó ho lɛnɓuɛn yi á ɓueé nɔn o hĩ́nzoró yi, á wón ɓuan vaá nɔn mín nu yi. 29 Bìo ó o Zãn Batiisi nì-kenínia ɲá mu, á ɓa ɓueé lá a vaá nùuna.

O Yeesu díinía ɓa minka zã̀amáa

(Matiye 14.13-21; Luki 9.10-17; Zãn 6.1-14)

30 Ɓa tonkarowà vaá bĩnía ɓuara a Yeesu cɔ̃́n, á ɓueé fɛɛra bìo ɓa wó làa bìo ɓa kàránna ɓúenɓúen lè ɓa nùpua á nɔn wo yi. 31 Ɓa nùpua na wee ɓuen ká ɓa bĩní lɛ́n á boo dà, fúaa o Yeesu lè mi tonkarowà yí yú ho pã̀ahṹ máa díráa. Lé bṹn nɔn ó o bíaráa bìo kà nɔn ɓa yi: «Mi ɓuen le wa khɛ̀n lé à mi lée yí vũń cĩ́inú.» 32 Á ɓarɛ́n mí dòn wã́a zon ho woohṹ á khɛ̀ra ló van hen na á nùpue mía yi. 33 Ká nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ màhã́ mɔn ɓa lɛ́nló, á zũna ɓa. Á ɓa lóka hã lórá ɓúenɓúen yi á ɓùunia dú a Yeesu lè mí tonkarowà yahó van ho lahó mu yi. 34 Bìo ó o Yeesu zoó ló ho woohṹ yi, ó o mɔn ɓa minka zã̀amáa. Á ɓa màkárí ɓuan wo yi, lé bìo ɓa ɓonmín lòn pia na paro mía. Ó o wã́a kàránna ɓa làa bìo cɛ̀rɛ̀ɛ. 35 Bìo le wii wee tè, ó o Yeesu nì-kenínia vá ɓueé ɓó a yi á bía nɔn wo yi: «Le wii tò, à hen na wa wi yi, á nùpue mía yi. 36 Bío le ɓa nùpua mu lɛ́n va hã manawà lè hã lórá na sùarákaa hen, à vaa yà mu bìo dí.» 37 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n miten na mu bè-dínii ɓa yi.» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Hàrí wa vaa yà wɛ́n-hãani* khĩá-ɲun búurú ɓuee na ɓa yi, á hon pá máa yí ɓa.» 38 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi vaa loń le lée búurú bìo yɛn ká mi cɔ̃́n.» Bìo ɓa van ɓuara, á ɓa bía nɔn wo yi: «Lée búurú bi-zàwa bìo hònú làa cezàwa bùaa ɲun.» 39 Ó o Yeesu wã́a nɔn le ɲii mí nì-kenínia yi le ɓa sanka ɓa nùpua le ɓa kɛɛní lè mi kuio le ɲí-sio wán. 40 Á ɓa kará lè mí kuio. Ɓa ɓúi lé ho khĩmàni khĩmàni, ɓa ɓúi lé ho ɓúará-ɲun làa pírú pírú. 41 Ó o Yeesu wã́a fó ho búurú bi-zàwa bìo hònú lè ɓa cezàwa bùaa ɲun ɓuan, ò o hóonía mí yahó ho wáayi á wee fìo, ò o dó le Dónbeenì bárákà, ò o cɛ̀ɛkaa ho nɔn mí nì-kenínia yi le ɓa sanka na ɓa nùpua yi. O mún sankaa ɓa cezàwa bùaa ɲun nɔn ɓa ɓúenɓúen yi. 42 Ɓa lè mi nì-kéní kéní yú dú á sù. 43 Ho búurú lè ɓa cezàwa na là ká á ɓa nì-kenínia khuiira, á mu sú hã sàkíwá pírú ɲun. 44 Bìa dú mu, á ɓa báawa mí dòn á yú ho muaaseé hònú.

O Yeesu wee varáka ho vũ-beenì ɲumu wán

(Matiye 14.22-33; Zãn 6.15-21)

45 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu dɛ̀ɛnía kĩ̀kã́a mí nì-kenínia yi le ɓa zo ho woohṹ à dí mí yahó khí ho vũ-beenì mɔ́n lè ho Bɛtesayidaa lóhó cɔ̃́n, ká minɛ́n ǹ na ho wɔ̃hṹ ɓa zã̀amáa yi á ɓa à ɓoka. 46 Bìo ɓa saawaa mín yi vó, ó o vaá yòora le ɓúee ɓúi wán á wà yòó fìo le Dónbeenì yi. 47 Ho tá á à bío le mí ì hĩ, à bṹn ho woohṹ na ó o nì-kenínia zon á zoó wi ho vũ-beenì sĩi yi. Ò o Yeesu mí dòn lée dĩ̀n le ɓónɓóore yi. 48 Ó o mɔn ò o nì-kenínia lò wee be lè ho woohṹ pàró, lé bìo ho pinpiró wee sĩ́ ɓa yahó. Hã tá-tĩa yi, ó o Yeesu wee varáka mu ɲumu wán á mà ɓa, á wà vaá nikhĩí ɓa. 49 Bìo ɓa mɔn wo ò o wee varáka mu ɲumu wán, á ɓa wee leéka le o lée nì-hɔ̃́nbóní. Á ɓa wee wãamaka. 50 Ɓa ɓúenɓúen á yìa yí mɔn wo mía. Á ɓa zɔ̃́nkaa dàkhĩína. Ká a Yeesu dɛ̀ɛnía bía làa ba: «Mi hení mi sĩa, mu lé ĩnɛ́n, mi yí zɔ̃́n bìo.» 51 Ò o yòó zon ho woohṹ yi làa ba, á ho pinpiró dĩ̀n. Ó o nì-kenínia wó coon dàkhĩína. 52 Ɓa yí zũna mu yéréké bìo na ó o wó lè ho búurú ɓàn kúará, lé bìo ɓa tun mí yiwa.

53 Ɓa kã́a ho vũ-beenì khíi dɔ̃n ho lahó na ɓa le Zenɛzarɛɛte kɔ̃hṹ, á ɓa can mí woohṹ mu ɲumu ɲii. 54 Bìo ɓa zoó ló ho woohṹ yi á ɓa nùpua na mɔn o Yeesu dɛ̀ɛnía zũna a, 55 á ɓa hɛ́ɛra bía a bìo. Á ɓa nùpua wee lé lùa ɓúenɓúen yi à ɓua mí vánvárowà ká ɓa wi mí dãmu sĩ̀a wán, à varáa o cɔ̃́n hen na ɓa wee ɲí le o wi yi. 56 Lùa ɓúenɓúen na ó o Yeesu wee va yi, hã ló-zàwa lè hã ló-beera lè hã manawà, á ɓa nùpua wee ɓua mí vánvárowà à varáa ho fèmínló lara yi ká ɓa yanka a le o día le ɓa tṹiika a dà-zĩ́nii ɲi-kã́a yi. Á bìa wee yí le tṹii yi, bán ɓúenɓúen wee wa.

7

O Yeesu lè ɓa Farizĩɛwa wee wã̀aní

(Matiye 15.1-9)

1 Ɓa *Farizĩɛwa lè ho *làndá bìo zéenílowa nùwã yɛn ɓúi na ló ho Zeruzalɛɛmu yi, á ɓueé kúaa mín wán kĩ́nía o Yeesu yi. 2 Ɓa lońna mɔn ò o nì-kenínia ɓúi wee dí à ɓa yí sɛɛra mí níní á yí ceéraráa míten làa bìo ho làndá bòráa mu. 3 Mu bon, ɓa Farizĩɛwa lè ɓa *zúifùwa ɓúenɓúen á wee bè ho làndá na á ɓàn maáwà zéenía nɔn ɓa yi. Ɓa máa wé dí ká ɓa yí sɛɛra mí níní sese. 4 Ká ɓa vaá ló ho yàwá yi à ɓa máa dí ká ɓa yí sɛɛra míten. *Làndáwá cɛ̀rɛ̀ɛ na ɓa yú mín maáwà cɔ̃́n á ɓa wee bè yi: Hã ɲuuníi sĩ̀a, lè hã dṹunà lè hã bã́námáwá, bìo na á hã ko à hã wé sɛɛráa. 5 Á ɓa Farizĩɛwa lè ho làndá bìo zéenílowa wã́a tùara a Yeesu yi: «Lée webio nɔn á ũ nì-kenínia yí máa bèráa ho kàránló na á wàn maáwà nɔn wɛn yi, á wee dí ká ɓa níní yí sɛɛra làa bìo ho làndá bòráa mu?» 6 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Nì-khàwa yɛ́n! O *Ezayii tũ̀iá sĩ mí wán pã̀ahṹ na ó o fɛɛra le *Dónbeenì ɲi-cúa na kà mi dã́ní yi. Bìo kà lé bìo ó o hĩ́a túara:

‹Ɓa nùpua na kà wee ɓùaaní mi lè mí ɲiní,

ká ɓa yiwa yi, á ɓa khɛ̀ra làa mi.

7 Le ɓùaaníi na ɓa wee na miì ɲúhṹ mía.

Lé bìo ɓa nùpua làndáwá

lé hĩ̀a ɓa wee kàrán làa mín.›*»

8 Ò o Yeesu bĩnía bía: «Le Dónbeenì làndáwá á mi wee pĩ́ día, ká mi bè ɓa nùpua kàránló yi.» 9 Ò o pá bĩnía bía: «Bìo mi pã́ le Dónbeenì làndáwá à mi bò mín kùrú làndáwá yi lée bìo na se mi cɔ̃́n sá! 10 Mu bon. O *Mɔyiize bía: ‹Kɔ̃̀nbi mìn maá lè mìn nu.›† Mu mún bía: ‹Yìa bía khon mín maá tàá mín nu dã́ní yi, wón ko làa ɓúeró.›‡ 11 Ká minɛ́n bán wee kàrán ɓa nùpua le ká nùpue bía nɔn mín maá yi tàá mín nu yi le mí níi bìo na mí lá ko à mí séení làa wo lée Koroban. (Bṹn kúará le hãmu na bìo sã̀ le Dónbeenì yi.) 12 Se mi nɔn le níi wo yi ò o yí séení mín maá tàá mín nu. 13 Ká mi wee wé kà síi se lé le Dónbeenì bíonì ɓàn báhɛ́ɛ á mi wee lén le wán lè mi kùrú làndáwá na mi wee zéení làa mín. Bṹn ɓàn sìíwà cɛ̀rɛ̀ɛ á mi wee wé.»

Mu bìo na wee tií o nùpue

(Matiye 15.10-20)

14 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu von ɓa zã̀amáa á bía nɔn yi: «Mi ɓúenɓúen ɲí bìo kà à zũń kúará: 15 Bìo ó o nùpue wee dí, bṹn dɛ̀ɛ woon yí máa tií wo. Bìo wee lé o sĩi yi, bṹn lé bìo wee wé tií wo. 16 [Yìa wee ɲí bìo à wón ɲí bìo bía sese.]» 17 Bìo ó o Yeesu wà día ɓa zã̀amáa ó o vaá zon le zĩi yi, ó o nì-kenínia zoó wee tùa wo yi lè le wàhiire mu ɓàn kúará. 18 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n mún yí zũ mu bìowa mu yara le? Mi yí zũ le bìo ó o nùpue wee dí dɛ̀ɛ woon yí máa tií wo le? 19 Mu yí máa zo a sĩi yi, ká mu wee zo a píohó yi ò o bĩní lée ní kúia.» O Yeesu wee zéení làa hɔ̃́n bíoní so le ho dĩ́nló ɓúenɓúen dà wee dí.§ 20 O pá bĩnía bía: «Bìo wee lé o nùpue sĩi yi lé bìo wee tií wo. 21 Lé bìo ó o nùpue sĩi lé bĩ́n á hã yile-kora wee lé yi à dé o ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà yi, lè ho kɔ̃̀nló lè le nì-ɓúee yi. 22 Hã wee na ò o wé o bá-fé tàá o hã́-fé, à sĩi wé vá ɓa nùpua bìowa yi, à wé o nì-sũmúi, à wé khà ɓa nùpua vĩ́iní. O yú bìo na ò o wé. Le yandee wee kɛń wo yi. O wé yáa ɓa nùpua yèni, à wé ɓùaaní míten, à wé o bɔ̃́nbú. 23 Bṹn bìowa so ɓúenɓúen wee lé o nùpue sĩi yi. Bṹn lé bìo wee tií wo.»

O sìí veere hã́a na tà a Yeesu yi bìo

(Matiye 15.21-28)

24 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló dén lùe so yi á wà van ho kɔ̃hṹ na sùaráa yi lè ho Tiire lóhó. O vaá zon le zĩi ɓúi yi, á yí wi à ɓa zũń o bìo. Ká a màhã́ yí sà míten yí yú. 25 Hã́a ɓúi na hĩ́nló ó o cĩ́ná wi yi á ɲá a sã. Ó o dɛ̀ɛnía wà ɓuara a cɔ̃́n á ɓueé lií ɓúrá a tá, 26 ò o fìora a Yeesu le o ɲa a cĩ́ná lén mí hĩ́nló yi. O hã́a mu yínɔń zúifù, o ló ho Siiro-Fenisii kɔ̃hṹ yi. 27 Ó o Yeesu bía làa wo: «Día le ɓa háyúwá dí vé. Mu yí se à ɓa lá ɓa háyónzàwa dĩ́nló yénní kúia na ɓa booní yi.» 28 Ó o hã́a bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, mu bon. Ɛ̀ɛ ká ɓa booní ɲɔǹ mún pá wee wé sèeka ho dĩ́nló na ɓa háyónzàwa wee dí ká ho ò kùenka.» 29 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn wo yi: «Ũ bíonì na á ũ bía kà bìo yi, á ĩ ɲɔn o cĩ́ná léra ũ hĩ́nló yi vó. Wã́a hĩ́ní lɛ́n va ũ zĩi.» 30 Ó o hã́a ɓɛ̀n bĩnía wà van mí zĩi, á vaá yú mí hĩ́nló ò o dũma le dãmu dɛ̀ɛ wán, ò o cĩ́ná ló a yi.

O Yeesu wɛɛ́ra a beke ɓúi

31 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló ho kɔ̃hṹ na á ho Tiire lóhó wi yi, á ló ho Sidɔ̃n lóhó yi, á kã́a hã Lórá Bìo Pírú kɔ̃hṹ yi bĩnía ɓuararáa lè ho Kalilee vũ-beenì cɔ̃́n. 32 Á ɓa bò là a nìi ɓúi ɓuararáa o cɔ̃́n ò o lé o beke, á bíonì mún yí máa ɲí. Ɓa fìora a Yeesu le o bè mí níní o wán. 33 Ó o Yeesu wã́a fó arɛ́n mí dòn wàráa á khɛ̀ra lè ɓa zã̀amáa, ò o kúaa mí nín-kízàwa o ɲikɔ̃nna yi. Bṹn mɔ́n ó o bò mí ɲinsãní o nìi dɛnle wán, 34 ò o hóonía mí yahó ho wáayi á wee fìo, ò o vũuna sùɛɛ ò o bía nɔn o nìi yi: «Efata.» (Mu kúará le «hɛ́n»). 35 Mí lahó yi ó o nìi ɲikɔ̃nna dɛ̀ɛnía wee ɲí mu bìo, á dɛnle fá, á wee bío sese. 36 Ó o Yeesu henía mu nɔn bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen yi le ɓa yí bío bìo wó kà à na nùpue yi. Ká bìo ó o hò ɓa kà síi, á ɓa wã́a wíokaa wee yényéní mu. 37 Ɓa nùpua wó coon mu bìo yi dàkhĩína. Ɓa wee bío: «Bìo ó o wee wé ɓúenɓúen ɓɛ̀ntĩ́n se. Hàrí ɓa bekewà ɲikɔ̃nna wee ɲí mu bìo. Á bìa bíoní lá yí máa ɲí wee bío sese.»

8

O Yeesu bĩnía díinía ɓa minka zã̀amáa

(Matiye 15.32-39)

1 Hón pã̀ahṹ so yi á ɓa minka zã̀amáa tĩ́n wà ɓueé kúaa mín wán. Bìo á bìo ɓa à dí mía, ó o Yeesu von mí nì-kenínia á bía bìo kà nɔn yi: 2 «Ɓa nùpua na kà màkárí ɓuan miì. Bìo kà lé ɓa wizooní tĩn ká ɓa wi làa mi, á ɓa bè-dínii wã́a vó. 3 Ká ĩ día ɓa kà síi ɓa wà, á ɓa wé è lé è lùiorá ho wɔ̃hṹ wán lé le hĩni. Lé bìo ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ léenía nà yi.» 4 Ó o nì-kenínia bía nɔn wo yi: «Wa à yí mu bè-dínii wen le dùure na kà yi á à na bán minka zã̀amáa so yi?» 5 Ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Lée búurú bìo yɛn wi mi cɔ̃́n?» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Lée búurú bìo hèɲun.» 6 Ó o bía nɔn ɓa zã̀amáa yi le ɓa lii kɛɛní. Ò o fó ho búurú bìo hèɲun, ò o dó le Dónbeenì bárákà, ò o cɛ̀ɛkaa ho nɔn mí nì-kenínia yi le ɓa sanka na ɓa zã̀amáa yi, á ɓa sankaa ho nɔn ɓa yi. 7 Cezàwa bùaa yɛn ɓúi mún lá ká ɓa cɔ̃́n. Ó o Yeesu dó le Dónbeenì bárákà ɓa cezàwa mu bìo yi, ò o le ɓa nì-kenínia mún sanka bán na ɓa yi. 8 Ɓa ɓúenɓúen dú sù, ó o nì-kenínia khuiira bìo ká, á mu sú hã sàkíwá bìo hèɲun. 9 Ɓa báawa na kɛra bĩ́n á à yí muaaseé náa síi. Bṹn mɔ́n ó o Yeesu nɔn ho wɔ̃hṹ ɓa yi le ɓa ɓoka. 10 Ò o yòó zon ho woohṹ bṹn wán lè mí nì-kenínia á ɲɔn ho Dalamanuta kɔ̃hṹ.

Ɓa Farizĩɛwa le o Yeesu wé yéréké bìo ɓúi à mí mi

(Matiye 16.1-4)

11 Á ɓa *Farizĩɛwa ɓuara ɓueé wee wã̀aní là a Yeesu. Ɓa wi ɓa khũaa o ɲii yi, á ɓa le o wé mu yéréké bìo ɓúi na wee zéení le o dàńló ló le Dónbeenì cɔ̃́n. 12 Ó o Yeesu yòó vũuna sùɛɛ ò o bía: «Lée webio nɔn á ho zuia nùpua wee càráa mu yéréké bìo? Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yéréké bìo dɛ̀ɛ woon máa zéení làa mia.»

13 Ò Yeesu wà día ɓa, á bĩnía yòó zon ho woohṹ lè mí nì-kenínia á ɲɔn lè ho vũ-beenì mɔ́n.

Ɓa Farizĩɛwa là a Heroode bìo

(Matiye 16.5-12)

14 O Yeesu nì-kenínia nɔnsãa á yí ɓuan mu bè-dínii. Búurú bi-za dà-kéní mí dòn lé hìa wi ɓa cɔ̃́n ho woohṹ yi. 15 Ó o Yeesu wã́a bía bìo kà henía nɔn ɓa yi: «Mi fání mí yìo, à pa miten bìo ɓa *Farizĩɛwa là a *Heroode bìo yi. Ɓa bìo ɓonmín lè le ɲa-fĩni.» 16 Ó o nì-kenínia wee bío mín yi: «O wee bío kà síi lé bìo wa yí ɓuan ho búurú.» 17 Ó o Yeesu zũna bìo ɓa wee bío, ó o tùara ɓa yi: «Lée webio nɔn mi wee bíoráa le lé bìo mi yí ɓuan ho búurú? Mi pá dĩǹ yí máa ɲí mu bìo à zũń mu kúará le? Mi tun mi yiwa le? 18 Mi lée muiiwà lée, tàá mi yí máa ɲí bìo. Mi so yí máa leéka mi yiwa bìo kà wán le: 19 Bìo á ĩ cɛ̀ɛkaa ho búurú bìo hònú nɔn ɓa báawa muaaseé hònú yi, á bìo dú ká na mi khuiira wàráa sú sàkíwá bìo yɛn?» Á ɓa bía: «Lée sàkíwá pírú ɲun.» 20 Ó o bĩnía tùara ɓa yi: «Á bìo á ĩ cɛ̀ɛkaa ho búurú bìo hèɲun á nɔn ɓa báawa muaaseé náa yi, á bìo dú ká na mi khuiira wàráa á sú sàkíwá bìo yɛn?» Á ɓa bía: «Lée sàkíwá bìo hèɲun.» 21 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Ó, o! À hàrí lòn zuia à mi pá yí zũ mu bìo yara le?»

O Yeesu wó ó o muii ɓúi wee mi

22 Bṹn mɔ́n á ɓa wà vaá dɔ̃n ho Bɛtesayidaa lóhó. Á ɓa ɓúi ɓuan o muii ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n à ɓa fìora a le o tṹii wo yi. 23 Ó o Yeesu tò a muii mu níi yi á lóráa ho donkĩ́ahṹ, á lée bò mí ɲinsãní o yìo wán, ò o bò mí níní o wán ò o tùara a yi: «Fo wee mi bìo ɓúi le?» 24 Ó o muii yòó lońna ò o bía: «Ĩ wee mi ɓa nùpua. Ɓa wee varáka, ká ɓa màhã́ ka lòn vĩ̀nsĩ̀a.» 25 Ó o Yeesu pá bĩnía bò mí níní o yìo wán, ó o lońna sese á mɔn mu bìo wéréwéré. O wan á wee mi mu bìo ɓúenɓúen wɛ̃̀ɛn. 26 Ó o Yeesu wã́a le o lɛ́n va mí zĩi, ká a yí lii zo lóhó yi.

O Piɛre bía le o Yeesu lé yìa le Dónbeenì mɔn léra

(Matiye 16.13-20; Luki 9.18-21)

27 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu lè mí nì-kenínia wà ɲɔn lè hã lórá na sùaráa yi là a Filiipu ló-fáránii cɔ̃́n, hìa ɓa le Sezaaree. Bìo ɓa lá ho wɔ̃hṹ wà, ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Lée webio ɓa nùpua wee bío ĩ dã́ní yi?» 28 Á ɓa bía: «Ɓa ɓúi le fo lé o Zãn Batiisi. Ɓa ɓúi le fo lé o *Elii. Ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n le fo lé *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ɓúi na yáanía nì-kéní.» 29 Ó o bĩnía tùara: «Ká minɛ́n bán ɓɛ̀n le ĩ lée wée?» Ó o Piɛre bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n lé yìa le Dónbeenì mɔn léra.» 30 Ó o Yeesu wã́a henía mu nɔn ɓa yi le ɓa yí bío mu na nùpue yi.

O Yeesu wee bío mí húmú lè mí vèeró bìo

(Matiye 16.21-28; Luki 9.22-27)

31 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wee kàrán mí nì-kenínia ká a bío: «O *Nùpue Za ko ò o lò be làa sòobɛ́ɛ. Ɓa *nì-kĩ́a, lè le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása, lè ho *làndá bìo zéenílowa á à pĩ́ a bìo. Ɓa nùpua à ɓúe o ká hã wizooní tĩn zoǹ o ò vèe.» 32 O hĩ́a wee bío mu na ɓa yi wéréwéré. Ó o Piɛre wã́a fó a á ɓa vá ló, á lée wee bío làa wo. 33 Ká a Yeesu màhã́ yèrèmáa khíi lońna mí nì-kenínia yi ò o nàmakaa o Piɛre yi kà síi: «Va lé ĩ nìsã́ní lè ũ *Satãni bíoní. Ũ yilera yínɔń Dónbeenì yilera. Hã lé ɓa nùpua yilera.»

34 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu von ɓa zã̀amáa lè mí nì-kenínia á bía nɔn yi: «Yìa wi ò o bè miì, à ɓànso khí mí kùrú sĩi bìo wéro yi, ká a wé lá mí *kùrùwá pĩ̀* à bèráa miì. 35 O nùpue na wi ò o kã̀ní mí mukãnì wón á à vĩ́iní le. Ká yìa màhã́ tà le mí ì vĩ́iní le ĩnɛ́n lè le Dónbeenì bín-tente bìo yi, wón á à kã̀ní le. 36 O nùpue lá yú ho dĩ́míɲá bìo ɓúenɓúen ò o khon le mukãnì binbirì yi, se lé ho cũ̀nú yɛ́n á ɓànso yú? 37 Lée webio ó o nùpue dà à kã̀ní lè mí mànákã̀? 38 Yìa wee nìyi ĩnɛ́n lè ĩ bíoní bìo yi ho zuia nùpua tĩ́ahṹ, bìa wee bĩní le Dónbeenì mɔ́n à wé mu bè-kora, ó o Nùpue Za ɓɛ̀n mún khíi nìyi ɓànso bìo yi ká a khíi bĩnía ɓuara mín Maá Dónbeenì cùkú beenì yi lè le Dónbeenì wáayi tonkarowà.»

9

1 O Yeesu pá bĩnía bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ɓa nùwã yɛn ɓúi wi hen á máa hí ká ɓa yí mɔn le *Dónbeenì bɛ́ɛnì láró lè ho pànká.»

O Yeesu miníkaa le ɓúee wán

(Matiye 17.1-13; Luki 9.28-36)

2 Wizooní bìo hèzĩ̀n bṹn mɔ́n, ó o Yeesu fó a Piɛre là a Zaaki là a Zãn á yòoraráa le ɓúee ɓúi na dɔ̃n wán á ɓa yòó wi bĩ́n mí dòn. Ó o Yeesu dĩ̀ndĩ̀n miníkaa ɓa yahó, 3 á sĩ̀-zĩ́nia wee ɲuiíka kũ̀iákũ̀iá, á ka pṹiapṹia. Hã cemu ɓàn síi a nùpue na dà à ceé làa sĩ̀a ho dĩ́míɲá yi wón mía. 4 Yìo ɓueé tĩ, ò o *Elii là a *Mɔyiize* dĩ̀ndĩ̀n ló ɓueé wee bío là a Yeesu.† 5 Ó o Piɛre wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, mu wó se á wa wi hen. Wa à tá hã bùkú zàwa bìo tĩn: Ũnɛ́n dà-kéní, o Mɔyiize dà-kéní, o Elii dà-kéní.» 6 O yí zũ bìo o ò bío lé bìo ɓa ninzàwa là arɛ́n mí bɛɛre á zã́na dàkhĩína. 7 Á le dùndúure ɓúi yòó ló lií pon ɓa yi á mu tãmu ɓúi sã wee ɲí le dùndúure mu yi: «Yìa kà lé ĩ Za na á ĩ bò ĩ tàká wán, mi wé ɲí a cɔ̃́n.» 8 Mí lahó yi á ɓa nì-kenínia lońkaa mí nìsã́a yi, à ɓa màhã́ yí mɔn nì-veere ká yínɔń o Yeesu mí dòn.

9 Bìo ɓa ló le ɓúee wán wee lii, ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo mi mɔn kà á mi yí bío le nùpua ɲí, ká mu yínɔń o *Nùpue Za húmú là a vèeró mɔ́ndɛ́n.» 10 Á ɓa tà bìo ó o bía yi ká ɓa màhã́ wee tùaka mín yi: «Ho vèeró mu húmú mɔ́ndɛ́n ɓàn kúará lé mu yɛ́n?» 11 Á ɓa tùara a Yeesu yi: «Lée webio nɔn á ho *làndá bìo zéenílowa le o Elii ko ò o ɓuen ho yahó?»‡ 12 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Mu bon. O Elii ko ò o ɓuen ho yahó à ɓuee kúee mu bìowa mí lara yi. Ɛ̀ɛ ká lée webio ɓɛ̀n mún nɔn á mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le o Nùpue Za lò ò be làa sòobɛ́ɛ, á ɓa mún máa mì a máa dé dɛ̀ɛ yi. 13 Àwa, á le ĩ bío mu na mia: O *Elii mu ɓuara ho yahó, á ɓa nùpua wó a làa bìo ɓa sĩa vá yi làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi o dã́ní yi.§»

O Yeesu wɛɛ́ra a háyónza ɓúi

(Matiye 17.14-20; Luki 9.37-43a)

14 Bìo ɓa ɓueé dɔ̃n ɓa nì-kenínia na ká, á ɓa ɓueé yú à ɓa zã̀amáa kĩ́nía ɓa yi, á ho *làndá bìo zéenílowa ɓúi dĩ̀n wee wã̀aní làa ba. 15 Ɓa nùpua miiníi là a Yeesu á mu vĩ̀níkaa ɓa. Á ɓa ɓùunia wà ɓueé tɛ̀ɛní a yi. 16 Ó o Yeesu tùara mí nì-kenínia yi: «Lée webio mi wee wã̀aní wán làa ba?» 17 Ó o ɓúi ló ɓa zã̀amáa yi á bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, ĩ lá ɓuan ĩ za ɓuararáa ũ cɔ̃́n, cĩ́ná ɓúi wi o yi á wee beé o lò. O wee hè o ò o máa bío yí. 18 Lùe lée lùe ká a bìo mu hĩ́nɔn o wán, ò o cĩ́ná mu fé o dé ho tá yi, ò o ɲinsã-khùankhúa wé lé, à wé là mí ɲia, à pà día. Á ĩ fìora ũ nì-kenínia le ɓa ɲa a cĩ́ná mu lén wo yi, ká ɓa màhã́ yí dàńna mu.» 19 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi zuia nùpua ɓɛ̀ntĩ́n yí dó mí sĩa le Dónbeenì yi bìo bon. Ĩ màhã́ wã́a à ɲì ĩ yi mi bìo yi, á wé è kàrán mia vaá dã ho pã̀ahṹ yɛ́n coon? Mi ɓua a háyónza mu ɓuennáa.» 20 Á ɓa ɓuan wo ɓuararáa. O cĩ́ná miiníi là a Yeesu ó o zɛ̀kɛ́ra a háyónza lè mí pànká. Á wón lií lùwá ho tá yi, á wee birónka, á ɲinsã-khùankhúa wee lé. 21 Ó o Yeesu tùara a háyónza ɓàn maá yi: «Mu wee wé o yi míana lée tàá lé lònbìo?» Á ɓàn maá bía: «Lé o kúnkúzàmu pã̀ahṹ á mu ɓúakáa yi. 22 Pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ yi ó o cĩ́ná mu wé lá a à dé ho dɔ̃hṹ yi tàá mu ɲumu yi le mí ì ɓúe. Ká fo dà à wé bìo ɓúi, à ũ màkárí wɛn à ũ séení wɛn.» 23 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo bía le ká ĩ dà mu. Yìa dó mí sĩi miì á bìo ɓúenɓúen dà wee wé cɔ̃́n.» 24 Mí lahó yi ó o háyónza ɓàn maá dɛ̀ɛnía zoó wãamaa: «Ĩ dó ĩ sĩi foǹ ká ũ màhã́ séení mi à ĩ yí titika.» 25 Ó o Yeesu mɔn à ɓa zã̀amáa ɓùunia wà ɓueé ɓúe ɓa yi, ó o wee zá là a cĩ́ná kà síi: «Ũnɛ́n cĩ́ná na wee wé ò o nùpue máa bío yí, à mún máa ɲí mu bìo, le ĩ bío mu na foǹ, lé o háyónza mu yi, à yí bĩní yí zo a yi hùúu.» 26 Ó o cĩ́ná wee wãama, ò o zɛ̀kɛ́ra a háyónza lè mí pànká ò o ló. Ó o háyónza día lòn nùpue na húrun. Fúaa bìa wi bĩ́n cɛ̀rɛ̀ɛ wee bío le o húrun. 27 Ká a Yeesu màhã́ lií fù a níi yi á hóonía làa wo ó o yòó dĩ̀n. 28 Bìo ó o Yeesu wà van le zĩi yi á lè mí nì-kenínia mí dòn páanía wi, á ɓa tùara a yi: «Lée webio nɔn á warɛ́n yí dàńna yí ɲɔnnáa o cĩ́ná mu?» 29 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ho fìoró mí dòn lé hìa dà à ɲa a cĩ́ná na kà ɓàn síi á à lén.»

O Yeesu wíokaa wee bío mí húmú lè mí vèeró bìo

(Matiye 17.22-23; Luki 9.43-45)

30 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu lè mí nì-kenínia ló dén lùe so yi á kã́a ho Kalilee kɔ̃hṹ wà. O Yeesu yí wi à ɓa nùpua zũń o dã́ní, 31 lé bìo ó o wee kàrán mí nì-kenínia. O wee bío na ɓa yi: «O *Nùpue Za á ɓa à dé ɓa nùpua níní yi á ɓa à ɓúe. Ó o húmú mɔ́n wizooní tĩn ká a vèe.» 32 Ká a nì-kenínia màhã́ yí zũna a bíonì mu kúará. Á ɓa mún zã́na, á yí wi ɓa tùa wo yi lè mu ɲúhṹ.

Lée wée po bìa ká?

(Matiye 18.1-5; Luki 9.46-48)

33 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu lè mí nì-kenínia wà vaá dɔ̃n ho *Kapɛɛnayuumu lóhó. Bìo á ɓa wà van le zĩi yi ó o tùara ɓa yi: «Lée webio mi lá wee wã̀aní wán ho wɔ̃hṹ wán?» 34 Á ɓa wó tɛ́tɛ́, lé bìo ɓa lá wee wã̀aní, á wi ɓa zũń yìa po ɓarɛ́n na ká. 35 Ó o Yeesu wã́a lií kará ò o von ɓa mí pírú ɲun á bía nɔn yi: «Hen ká yìa wi ò o kɛń bìa ká ɲúhṹ wán, à ɓànso liiní míten ɓa ɓúenɓúen yahó, à wé ɓa ɓúenɓúen ton-sá.» 36 Ò o fó a háyónza ɓúi ɓueé dĩ̀nía ɓa yahó, á lií lá a yòó ɓuan ò o bía: 37 «Nùpue lée nùpue na ɓuan o háyónza na kà ɓàn síi sese ĩnɛ́n bìo yi, se le ĩnɛ́n ĩ bɛɛre á ɓànso ɓuan sese. Á yìa ɓuan mi sese, se mu yínɔń ĩnɛ́n á ɓànso ɓuan sese, mu lé yìa tonkaa mi ó o ɓuan sese.»

Yìa yí máa fi làa wɛn se wón làa wɛn lée dà-kéní

(Luki 9.49-50)

38 Ó o Zãn bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, wa mɔn o nìi ɓúi ò o wee ɲa ɓa cĩ́náwa lè ũ yèni, á wa lá wi à wa hè o, lé bìo ó o mía wa kuure yi.» 39 Ká a Yeesu màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Mi yí hè o, lé bìo á Nùpue na wó yéréké bìo lè ĩ yèni á yí dà máa bío bín-kohó ĩ dã́ní yi mí lahó yi. 40 Yìa yí máa fi làa wɛn se wón làa wɛn lée dà-kéní. 41 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa nɔn mu ɲumu kóo-cúe mia lé bìo mi bìo sã̀ yìa le Dónbeenì mɔn léra yi, wón ɓànso á à yí mu cũ̀nú máa khí.

Mi pa miten bìo mu bè-kohó wéró yi

(Matiye 18.6-9; Luki 17.1-2)

42 «Ɓa háyúwá na dó mí sĩa miì á yìa khà dó mu bè-kohó wéró yi, wón ɓànso á ɓa lá can le hue-beenì fonle yi á lèera dó ho muhṹ yi, bṹn pá à wé sṹaaní le lònbee na à yí o. 43 Ká mu lé ũ níi wee dé fo mu bè-kora wéró yi, à ũ kúii le día. Fo yú le mukãnì binbirì na máa vé lè ũ níi dà-kéní bṹn sṹaaní bìo ɓa à dé fo le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ na máa hí lùe yi lè ũ níní bìo ɲun. 44 [‹Ɓa sũnɓowa na wee là hã sãnía wi bĩ́n, ɓa yí máa hí. Á ho dɔ̃hṹ mún yí máa hí bĩ́n hùúu.›] 45 Ká mu lé ũ zeǹ wee dé fo mu bè-kora wéró yi, à ũ kúii le día. Fo yú le mukãnì binbirì na máa vé lè ũ zeǹ kéní bṹn sṹaaní bìo ɓa à dé fo le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ na máa hí lùe yi lè ũ zení mí bìo ɲun. 46 [‹Ɓa sũnɓowa na wee là hã sãnía wi bĩ́n, ɓa yí máa hí, á ho dɔ̃hṹ mún yí máa hí bĩ́n hùúu.›] 47 Ká mu mún lé ũ yère wee dé fo mu bè-kora wéró yi, à ũ còkon le lén día. Fo yú le *Dónbeenì bɛ́ɛnì lè ũ yèn-kéní bṹn sṹaaní bìo ɓa à dé fo le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ na máa hí lùe yi lè ũ yìo mí bìo ɲun. 48 ‹Ɓa sũnɓowa na wee là hã sãnía wi bĩ́n, ɓa yí máa hí. Á ho dɔ̃hṹ mún yí máa hí bĩ́n hùúu.›*

49 «Nùpue lée nùpue á le Dónbeenì khíi khɛ́n kúará lè le lònbee na ka lòn dɔ̃hṹ bìo, á à ceéráa wo, làa bìo ɓa hĩ́a wee wé kúeeráa mu yámú mu hãmu wán à ceéráa mu bìo síi.† 50 Mu yámú yoo. Ɛ̀ɛ ká mu yámú yonyoró hĩ́a ló mu yi, á ɓa à wé kaka á mu ù bĩní ì zoráa? Minɛ́n mi bɛɛre kɛń lòn yámú na yonyoró wi. Mi kɛń mín wán làa hɛ́ɛrà.»

10

Bìo ó o Yeesu bía mu yaamu fáaró dã́ní yi

(Matiye 19.1-12; Luki 16.18)

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló bĩ́n á wà van ho *Zudee kɔ̃hṹ, á khú ho Zurudɛ̃n muhṹ mɔ́n. Á ɓa zã̀amáa tĩ́n kúaaka mín wán hen na ó o wi yi. Ó o wee kàrán ɓa làa bìo ó o lá wee wé wéráa mu. 2 Á ɓa *Farizĩɛwa nùwã yɛn ɓúi vá ɓueé ɓó a yi. Ɓa wi à ɓa yí o níi ɓua yi, á ɓa tùara a yi: «Wa làndá wee na níi báa yi ò o ɲa mín hã́a le?» 3 Ó o Yeesu mún tùara ɓa yi: «Lé mu yɛ́n ó o *Mɔyiize làndá henía nɔn mia mu dã́ní yi?» 4 Á ɓa bía: «O Mɔyiize nɔn le níi le ká báa wi ò o día mín hã́a ò o lɛ́n, ò o wé mu yaamu fáaró vũahṹ vé à bè yi díaráa wo.»* 5 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «O Mɔyiize mà bṹn lé bìo mi yí máa ɲí dɛ̀ɛ. 6 Bṹn mía á mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi ká mu lá yí ka kà. Mu bìo ɓúenɓúen lénló pã̀ahṹ, á le Dónbeenì ‹léra a báa, á léra a hã́a.›† 7 ‹Bṹn bìo yi ó o báa á à día mín maá lè mín nu ká à lɛɛ́ lè mín hã́a, 8 á ɓa mí nùwã ɲun á à wé sãnía dà-kéní.›‡ Ɓa wã́a yínɔń nùwã ɲun, ɓa lée nì-kéní. 9 Bìo le Dónbeenì cɛɛ́ra mín yi à nùpue yí fáa.»

10 Á bìo ó o Yeesu lè mí nì-kenínia hĩ́a zon le zĩi yi, á ɓa wíokaa tùara a yi mu bìo mu dã́ní yi. 11 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Báa na día mín hã́a ò o kũn fó hã́-veere yan, se wón lée hã́-fé ɓàn nín-yání hã́a cɔ̃́n. 12 Mu lée dà-kéní là a hã́a na día mín báa ò o wà vaá yan bá-veere. Wón mún lée bá-fé.»

O Yeesu wee fan ɓa háyúwá bìo yi

(Matiye 19.13-15; Luki 18.15-17)

13 Ɓa nùpua ɓúi ɓuan mí háyúwá ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n le o bè mí níní ɓa wán. Ó o nì-kenínia wee zá làa ba. 14 Ká bìo ó o Yeesu mɔn mu, ó o sĩi cã̀ ó o bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi wé día le ɓa háyúwá ɓuen ĩ cɔ̃́n. Mi yí hè ɓa. Mu bon, bìa ka lè ɓa háyúwá na kà bìo síi, lé bán á à kɛń le Dónbeenì bá-zàmu yi. 15 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa yí tà le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo là a háyónza bìo síi á ɓànso yí dà máa zo le yi hùúu.» 16 Bṹn mɔ́n ó o wee láka ɓa ɓua ò o bò mí níní ɓa nì-kéní kéní wán ò o fara le le Dónbeenì wé mu bè-tentewà làa ba.

Ho nàfòró ɓànso lè le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo

(Matiye 19.16-30; Luki 18.18-30)

17 Bìo ó o Yeesu wee lá ho wɔ̃hṹ á à lɛ́n, à bṹn ò o nìi ɓúi lùwá mà a, á ɓueé lií fárá mí nɔnkóɲúná wán o yahó ò o tùara a yi: «Nì-kàránlo tente, lée webio á ĩ ko á ĩ wé à yíráa le mukãnì binbirì na máa vé?» 18 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lée webio nɔn fo wee veráa mi làa nì-tente? Nì-tente mía ká mu yínɔń le Dónbeenì mí dòn. 19 Fo zũ le Dónbeenì làndáwá na kà: Yí ɓúe nùpue, yí wé hã́-fénló tàá bá-fénló, yí ɲuaa bìo, yí fĩ̀ sabéré nùpue ɲii, yí khà nùpue à fé bìo, kɔ̃̀nbi mìn maá lè mìn nu.»§ 20 Ó o nìi bía: «Nì-kàránlo, bṹn ɓúenɓúen á ĩ bò yi hàrí ĩ yàrónzàmu pã̀ahṹ.» 21 Ó o Yeesu lońna a yi, á wara a. Ó o bía nɔn wo yi: «Bìo dà-kéní ká á fo yí wó. Lɛ́n vaa yɛ̀ɛ́ bìo wi ũ cɔ̃́n ɓúenɓúen à sanka ɓàn wárí na ɓa nì-khenia yi, bṹn ká le Dónbeenì kĩ́a na ho wáayi á fo ò yí. Bṹn mɔ́n à ũ bĩní ɓuee bè miì.» 22 Ká a nìi ɲá hɔ̃́n bíoní so, ó o sãnía tò, á yèrèmáa wà ká a yilera yáara, lé bìo ó o níi bìo boo. 23 Ó o Yeesu lońna mí nì-kenínia na kĩ́nía wo yi ò o bía: «Ho nàfòró ɓànsowà zoró le *Dónbeenì bɛ́ɛnì yi ɓɛ̀ntĩ́n lònbee wi.» 24 Hã bíoní mu yáara ɓa hácírí làa sòobɛ́ɛ. Ó o Yeesu pá bĩnía bía nɔn ɓa yi: «Wàn bɔ̃́nlowà, ho zoró le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi ɓɛ̀ntĩ́n lònbee wi. 25 O cón-ɲúmúkũ̀ zoró lè ho mísĩ̀mí kɔ̃hṹ á à wé wayi á à poń o nàfòró ɓànso zoró le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi.» 26 Ɓa nì-kenínia wó coon dàkhĩína hã bíoní mu bìo yi. Á ɓa wee tùaka mín yi: «Éee! Á yìa wã́a dà à fen lée wée?» 27 Ó o Yeesu lońna ɓa yi ò o bía: «Bìo yí dà máa wé ɓa nùpua cɔ̃́n á dà wee wé le Dónbeenì cɔ̃́n. Lé bìo le Dónbeenì dà bìo ɓúenɓúen wee wé.» 28 Ó o Piɛre bía nɔn wo yi: «Loń, warɛ́n ló día bìo lá wi wa cɔ̃́n ɓúenɓúen à wa bò foǹ.» 29 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa ló día mí zĩi, lè mín zàwa, lè mín hĩ́nni, lè mín nu, lè mín maá, lè mí zàwa, lè mí manawà ĩnɛ́n lè ĩ bín-tente bìo yi, 30 á ɓànso ò yí hã zĩní, lè mín zàwa, lè mín hĩ́nni, lè ɓa nuwà, á à yí ɓa zàwa, lè hã manawà. Á le lònbee mún ǹ yí o. Mu ɓàn khĩmàni khĩmàni á ɓànso ò yí ho pã̀ahṹ na wa wi yi. Á mún ǹ yí le mukãnì binbirì na máa vé ho pã̀ahṹ na wà à ɓuen yi. 31 Ɛ̀ɛ ká bìa dú ho yahó bìo kà wán á cɛ̀rɛ̀ɛ khíi wé ɓa mɔ́n-díwá. Á bìa dú ho mɔ́n bìo kà wán á khíi wé ɓa ya-díwá.»

O Yeesu wíoka wee bío mí húmú lè mí vèeró bìo

(Matiye 20.17-19; Luki 18.31-34)

32 O Yeesu làa bìa làa wo bò mín wã́a lá ho wɔ̃hṹ wee yòo ho Zeruzalɛɛmu. Ó o varákaa dú mí nì-kenínia yahó. Ó o nì-kenínia hácírí yáara, á bìa làa ba bò mín zã́na. Ó o Yeesu tĩn bĩnía fó mí nì-kenínia pírú ɲun, ò o wee bío bìo ko mu wé o yi hen làa cĩ́inú à na ɓa yi: 33 «Mi loń, wa wee yòo ho Zeruzalɛɛmu, hen na ó o *Nùpue Za ɓa à dé le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa níi yi. Ɓa à síiní a ɲúhṹ, á à na bìa yínɔń ɓa *zúifùwa yi á ɓa à ɓúe. 34 Bán á à zùańka a yi, á à pũ̀iní mí ɲinsãní ì kúee o wán, á à ha a lè hã làbàaní, á à ɓúe o. Ká hã wizooní tĩn zoǹ o ò vèe.»

Bìo ó o Zaaki là a Zãn wee fìo o Yeesu cɔ̃́n

(Matiye 20.20-28)

35 Bṹn mɔ́n ó o Zebedee zàwa Zaaki là a Zãn á ɓueé ɓó a Yeesu yi á bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, wa wi à ũ wé bìo wa à fìo ũ cɔ̃́n à na wɛn.» 36 Ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Lé mu yɛ́n á mi le ĩ wé na mia?» 37 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Hen ká ũ khíi wi ũ bɛ́ɛnì cùkú yi, à ũ tà día le wa kɛɛní ũ nìsã́a. O nì-kéní kɛń lè ũ nín-tĩánì, à yìa so kɛń lè ũ nín-káahó.»* 38 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo mi wee fìo á mi yí zũ ɲúhṹ. Mi so dà a lá le lònbee na à dé mi mu húmú yi làa mi le?» 39 Á ɓa le ũuu le mí dà mu. Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mu bon. Le lònbee na à yí mi ɓàn síi á à yí mia. Mi ì zo le lònbee mu yi. 40 Ká mu màhã́ yínɔń ĩnɛ́n á à bío le yìa kà ɓànso à kɛɛní ĩ nín-tĩánì tàá ĩ nín-káahó. Hɔ̃́n lùa so bìo sã̀ bìa le Dónbeenì wíokaa hã karáa yi.»

41 Ká bìo ɓa nì-kenínia nùwã pírú na ká ɲá mu, á ɓa sĩa cã̀ a Zaaki là a Zãn yi. 42 Ó o Yeesu von ɓa ɓúenɓúen á bía nɔn yi: «Mi zũ mu le bìa ɓa nùpua yìo wi wán le ɓa lé hã kãna ɲúnása, bán ɲúnása so á wee wé zéení mí pànká ɓa nùpua wán. Á ɓa nì-beera wee wé zéení làa bìa ká le mí po ɓa. 43 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bìo lá yí ko mu wé kà síi. Hen ká mi nì-kéní ɓúi wi ò o bìo ɲúhṹ wé poń bìa ká, à ɓànso wé minɛ́n na ká ton-sá. 44 Hen ká mi nì-kéní ɓúi wi ò o dí bìa ká yahó, á ɓànso ko o ò wé mi ɓúenɓúen wobá-nìi. 45 O Nùpue Za mí bɛɛre yàá yí ɓuara à ɓa sá na a yi. O ɓuara wà ɓueé sá à na ɓa nùpua yi, á mún ǹ na mí mukãnì á à lénnáa ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ ɲúná.»

O Yeesu wɛɛ́ra a muii ɓúi na ɓa le Baatimɛɛ yìo

(Matiye 20.29-34; Luki 18.35-43)

46 O Yeesu lè mí nì-kenínia lè ɓa zã̀amáa vaá dɔ̃n ho Zerikoo lóhó. Bìo ɓa wee lé ho yi, à bṹn ò o muii ɓúi na ɓa le Baatimɛɛ á kará ho wɔ̃hṹ nìsã́ní wee fìoka. Ɓàn maá ɓa le Timɛɛ. 47 Bìo ó o ɲá le mu lé o Nazarɛɛte nìi Yeesu, ó o bía pɔ̃́npɔ̃́n: «*Daviide Za, Yeesu, màkárí miì.» 48 Á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wee zá làa wo le o wé tɛ́tɛ́. Ó o yàá wã́a wíokaa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Daviide za, màkárí miì.» 49 Ó o Yeesu dĩ̀n ò o bía: «Mi ve o le o ɓuen.» Á ɓa bía nɔn o muii mu yi: «Hení ũ sĩi, lii hĩ́ní, lé o wee ve fo.» 50 Ó o wã́a lèera mí kánɓun día, ò o lií tá hĩ́nɔn á mà a Yeesu wee ɓuen. 51 Ó o Yeesu tùara a yi: «Lée webio á fo le ĩ wé na foǹ?» Ó o muii bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo wé le ĩ yìo à wé mi.» 52 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lɛ́n, bìo fo dó ũ sĩi miì lé bṹn á ĩ wɛɛ́raráa fo.» Mí lahó yi ó o dɛ̀ɛnía wee mi á bò là a Yeesu wà.

11

O Yeesu zoró ho Zeruzalɛɛmu yi

(Matiye 21.1-11; Luki 19.28-40; Zãn 12.12-19)

1 Bìo ó o Yeesu lè mí nì-kenínia vaá sùaráa ho Zeruzalɛɛmu yi, ho Bɛtefazee lè ho Betanii lórá nìsã́ní, lè hã Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee cɔ̃́n, ó o Yeesu tonkaa mí nì-kenínia nùwã ɲun le ɓa dí mí yahó, 2 á bía nɔn ɓa yi: «Mi lɛ́n va ho lóhó na vaá mi yahó yi. Mi vaa dɛ̃ɛníi á mi ì dɛ̀ɛní ì mi sũ̀npɛ̀-bòohṹ ɓúi na á nùpue dĩ̀n yí yòora yí mɔn hùúu ká a can dĩ̀n. Mi fee wo à ɓua ɓuee na miì. 3 Ká a ɓúi tùara mia le lée webio nɔn mi wee feeráa wo, à mi bío na ɓànso yi le o Ɲúhṹso màkóo wi o yi, ó o mún ǹ bĩní ì ɓuen làa wo lònbìo.»

4 Á ɓa wà van á vaá zoó yú a sũ̀npɛ̀-bòohṹ ɓúi le ɓonfónii ho wɔ̃hṹ nìsã́ní ká a can dĩ̀n le zĩi ɓúi zũaɲii. Á ɓa feera a. 5 Á ɓa nùpua nùwã yɛn ɓúi na wi bĩ́n á tùara ɓa yi: «Lée webio mi wó kà? Mi feera o sũ̀npɛ̀ɛnì mu le we?» 6 Á bìo ó o Yeesu lá bía nɔn ɓa yi lé bṹn á ɓa bía nɔn ɓa nùpua mu yi. Á ɓa día ɓa á ɓa wà. 7 Ɓa ɓuan o sũ̀npɛ̀ɛnì mu ɓueé nɔn o Yeesu yi, à ɓa bò mí kánɓunwà o mání wán, ó o Yeesu yòó kará wán. 8 Ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wee bá mí kánɓunwà ho wɔ̃hṹ wán o yahó. Ɓa ɓúi lé hã vĩ̀nsĩ̀a vɔ̃nna na ɓa khó hã mana yi á ɓa wee bá. 9 Bìa dú a yahó làa bìa dú a mɔ́n á wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n:

«Le ho cùkú à bìo sĩ̀ le Dónbeenì yi.

Le le Dónbeenì wé mu bè-tentewà

làa yìa bò o ɓuen o Ɲúhṹso Dónbeenì yèni yi.*

10 Le le Dónbeenì wé mu bè-tentewà

làa yìa wà ɓueé fárá wàn ɓùaa *Daviide bɛ́ɛnì á à dĩ̀ní.

Le ho cùkú à bìo sĩ̀ le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen wán yi.»

11 Bìo ó o Yeesu vaá dɔ̃n ho Zeruzalɛɛmu, ó o wà van le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, á zoó lońkaa le khíi fò. Bṹn mɔ́n ó o fó mí nì-kenínia pírú ɲun à ɓa bĩnía ɲɔn ho Betanii. À bṹn à le wii wã́a tò.

O Yeesu dánkánía le vĩ̀ndɛ̀ɛ na ɓa le fíkíyée

(Matiye 21.18-19)

12 Mu tá na lée tɔ̃n, pã̀ahṹ na ɓa wee lé ho Betanii yi á à lɛ́n, à bṹn ò o Yeesu á le hĩni dà. 13 O khɛ̀ra mɔn le vĩ̀ndɛ̀ɛ na ɓa le fíkíyée à le sà dĩ̀n. Ó o wà le mí vaá loń le mí ì yí bia le wán lé. Ó o vaá yú à lée vɔ̃nna mí ɲii yi, lé bìo mu yí wó hã vĩ̀nsĩ̀a mu haró pã̀ahṹ. 14 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn le vĩ̀ndɛ̀ɛ mu yi: «Fo máa bĩní máa ha bia hùúu á nùpue máa dí.» Ó o nì-kenínia ɲá bìo ó o bía.

O Yeesu ɲɔn ɓa bè-yɛ̀ɛ́rowà

(Matiye 21.12-17; Luki 19.45-48; Zãn 2.13-22)

15 Ɓa vaá dɔ̃n ho Zeruzalɛɛmu ó o Yeesu wà vaá zon le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi á zoó wee ɲa ɓa bè-yɛ̀ɛ́rowà lè ɓa bè-yàwa. Ɓa wɛ́n-pùarílowà tàbáríwa, làa bìa wee yɛ̀ɛ́ ɓa ɓùaaɓúuní kanmúiní ó o dónkaa kúaa. 16 O wee hè ɓa le nùpue yí ɓua dɛ̀ɛ à kã́anáa ho lún mu yi. 17 Ò o màhã́ wã́a wee kàrán ɓa nùpua làa bìo kà: «Le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á mu bía: ‹Ĩ zĩi ɓa wé è ve le kãna nùpua ɓúenɓúen fìoró zĩi.›†» Ò o Yeesu bĩnía bía: «Á minɛ́n wó le lè ɓa kɔ̃̀nlowà lùe hã́?» 18 Á le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa ɲá mu á ɓa wee cà bìo ɓa à wé wé è ɓúeráa o Yeesu. Ɓa zã́na a lé bìo ó o kàránló á ɓa zã̀amáa ɓúenɓúen sĩa wee wa bìo yi. 19 Bìo le wii tò ó o Yeesu lè mí nì-kenínia á ló ho lóhó yi lée wà.

Mi dé mi sĩa le Dónbeenì yi

(Matiye 21.20-22)

20 Mu tá na lée tɔ̃n yìnbíi bùirìi ká ɓa lá ho wɔ̃hṹ wà, á ɓa vaá mɔn ho fíkíyée mu à ho hon lè mí naní ɓúenɓúen. 21 Ó o Piɛre leékaa bìo wó khĩína bìo, ó o bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, loń. Ho fíkíyée na fo dánkánía á hon.» 22 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi dé mi sĩa le Dónbeenì yi. 23 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ká a ɓúi lá bía lè le ɓúee na kà: ‹Hĩ́ní hen na fo wi yi à vaa zo ho mu-beenì yi.› Ká ɓànso yí titikaa ò o dó mí sĩi le Dónbeenì yi le bìo mí bía á à wé, á mún ǹ wé á à na a yi. 24 Lé bṹn nɔn á ĩ wee bíoráa mu á à na mia: Hen ká mi wé wee fìo bìo ɓúi le Dónbeenì cɔ̃́n à mi láa mu yi le mu yú vó. Le è wé mu á à na mia. 25 Mi wé sansan wee fìo, ká a ɓúi wó khon làa mia á mi sĩa wee cĩ̀ bìo yi, à mi sɛ́n mu día. Bṹn ká mìn Maá Dónbeenì á mún ǹ sɛ́n mi bè-kora á à día.» 26 [Ká mi yí máa tà sɛ́n día na ɓa yi, á mìn Maá na wi ho wáayi mún máa wé è sɛ́n mi bè-kora máa día.]

O Yeesu pànká ló wen?

(Matiye 21.23-27; Luki 20.1-8)

27 Bṹn mɔ́n á ɓa wã́a ɲɔn ho Zeruzalɛɛmu. Bìo ó o Yeesu zoó wee varáka le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, á ɓa yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa nì-kĩ́a á wà ɓueé ɓó a yi 28 à ɓa tùara a yi: «Fo yú le níi wen wee wéráa bìo kà? Lée wée nɔn mu wéró níi foǹ?» 29 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n mún ǹ tùa mia làa bìo dà-kéní. Ká mi tà á zéenía mu, á ĩ ɓɛ̀n mún ǹ zéení yìa nɔn mu bìowa mu ɓàn wéró níi miì làa mia. 30 Yìa nɔn le níi o Zãn yi le o wé bátízé ɓa nùpua lée wée? Lé le Dónbeenì lée, tàá lé ɓa nùpua? Mi bío lon!» 31 Á ɓa yèrèmáa wee wã̀aní mín yi: «Ká wa le lé le Dónbeenì tonkaa wo, o ò bío le lée webio nɔn á wa yí tàráa o bìo. 32 Tàá ká wa ɓɛ̀n le lé ɓa nùpua tonkaa wo, á mu ù wé kaka?» Ɓa zã́na ɓa zã̀amáa lé bìo á bán ɓúenɓúen wee leéka le o Zãn hĩ́a lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro binbirì. 33 Á ɓa wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Wa yí zũ yìa tonkaa wo.» Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Àwa, á ĩnɛ́n mún máa zéení yìa nɔn le níi miì á ĩ wee wéráa bìo kà.»

12

Ho èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó vàrowà wàhiire

(Matiye 21.33-46; Luki 20.9-19)

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wã́a wee bío làa ba lè hã wàhio: «Nìi ɓúi hĩ́a léra ho èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó á son ho dándá kĩ́nía yi, á có ho kɔ̃hṹ na ó o wé è ɲaa ho èrézɛ̃́n yi. O mún son o paro lùe. Bṹn mɔ́n ó o wã̀anía tò lè ɓa nùpua ɓúi na à và ho, ò orɛ́n wà van le khúii. 2 Pã̀ahṹ na ho èrézɛ̃́n wee be yi, ó o tonkaa mí ton-sá nì-kéní le o va ɓa nùpua mu cɔ̃́n le ɓa khé bìo bìo sã̀ mí yi à na. 3 Á ɓa nùpua mu vaá han wo á día ó o wà lè mí níi kã́amáa. 4 Ó o mɔhṹ ɓànso bĩnía tonkaa mí ton-sá veere. Á wón ɓa vaá vṹaana vṹaana ɲúhṹ, à ɓa là là a. 5 Ó o mɔhṹ ɓànso tĩ́n pá bĩnía tonkaa nì-veere. Á ɓa vaá ɓó wón. Lé kà síi ɓa wó lè ɓa ton-sáwá cɛ̀rɛ̀ɛ na ó o mɔhṹ ɓànso tonkaa. Ɓa ɓúi ɓa han, à ɓa ɓúi ɓa ɓó. 6 O mɔhṹ ɓànso za na ó o bò mí tàká wán lé yìa wã́a ká a cɔ̃́n. Á wón lé yìa ó o tonkaa, ò o wee leéka: Ĩ za wón ɓa à kɔ̃̀nbi. 7 Bìo ɓa nùpua mu yère dá a wán, á ɓa wee bío mín yi: ‹Yìa lua kà lé yìa á ho mɔhṹ bìo khíi sĩ̀ yi. Mi wa ɓúe o á ho mɔhṹ bìo wã́a à sĩ̀ wɛn.› 8 À ɓa hĩ́nɔn wìira a za mu ɓó, á lá lée lèera día lè ho soró mɔ́n.» 9 Ó o Yeesu wã́a tùara ɓa yi: «Lé mu yɛ́n á ho mɔhṹ ɓànso wã́a à wé? Ò o ò ɓuen ɓueé ɓúe ɓa nùpua mu, ká a cà nì-vio á à kúee mí mɔhṹ mu yi. 10 Le bíonì na kà á mi so dĩǹ yí kàránna le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi yí mɔn le?

‹Le huee na ɓa so-sowa fù pã́ día lé dìo hĩ́a ɓueé ɓuan ho soró dĩ̀nía.

11 Bìo kà lé bìo ó o Ɲúhṹso Dónbeenì wó, mu lée bè-tente wa yèn-dã́ní yi.*›»

12 Ɓa *zúifùwa ɲúnása wee cà bìo ɓa a dĩ̀n wán á à wìiráa o Yeesu, lé bìo ɓa zũ le lé ɓarɛ́n á le wàhiire mu wà bò wán. Ɛ̀ɛ ká bìo ɓa zã́na ɓa zã̀amáa, á ɓa día wo à ɓa wà.

Ho lànpó cãló à na ho Oroomu bɛ́ɛ yi bìo

(Matiye 22.15-22; Luki 20.20-26)

13 Bṹn mɔ́n á ɓa tonkaa ɓa *Farizĩɛwa nùwã yɛn ɓúi là a *Heroode kuure nùpua nùwã yɛn ɓúi o Yeesu cɔ̃́n le ɓa ɓuee tùa wo yi, à yíráa o níi ɓua yi. 14 Á ɓa ɓueé bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, wa zũ le fo wee mì ho tũ̀iá. Fo yí máa zɔ̃́n nùpue. Fo mún yí máa kà nùpue yìo. Bìo le Dónbeenì le ɓa nùpua wé ɓua lè míten lé bṹn ɓàn kàránló binbirì á fo wee na. Àwa, á ũ bío na wɛn. Wa làndá yi á ho lànpó ko ho wé cã na ho Oroomu kɔ̃hṹ bɛ́ɛ yi lée, tàá mu yí ko làa wéró? Wa ko wa wé cã ho lée, tàá wa wé yí cã ho?» 15 Ó o Yeesu zũna le bìo ɓa lon binbirì á ɓa yí bía. Ó o wã́a bía nɔn ɓa yi: «Mi wi mi khũaa ĩ ɲii yi à yíráa ĩ níi ɓua yi le we? Mi cà le wɛ́n-hɔ̃nló ɓúi na miì le ĩ loń.» 16 Á ɓa cà le ɓueé nɔn wo yi. Ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Ho yahó lè le yèni na wi le wɛ́n-hɔ̃nló mu wán á wée te?» Á ɓa bía: «Lé ho Oroomu bɛ́ɛ.» 17 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Àwa. Bìo sã̀ ho Oroomu bɛ́ɛ yi à mi na mu wo yi. Ká bìo ɓɛ̀n sã̀ le Dónbeenì yi à mi na mu le yi.» Á ɓa wó coon bìo ó o bía bìo yi.

Ɓa nì-hía vèeró bìo

(Matiye 22.23-33; Luki 20.27-40)

18 Ɓa *Sadusĩɛwa lé bìa le ɓa nì-hía máa vèe. Wizonle ɓúi, á ɓa ɓúi á ɓueé ɓó a Yeesu yi á tùara a yi kà: 19 «Nì-kàránlo, bìo ó o *Mɔyiize túara henía nɔn wɛn lé bìo kà: ‹Hen ká a ɓúi yan mín hã́a á húrun ò o yí yú za làa wo, á ɓàn za ko ò o fé ɓàn hã́a ya à te ɓa zàwa yi mín za mu yèni yi.›† 20 Àwa. Ka lòn nùpua nùwã hèɲun ɓúi yánkaa lée zàwa síi. Ó o yahón so yan mín hã́a á húrun ò o yí yú za làa wo. 21 Ó o ɲun níi so fó a mahã́a mu yan á húrun ò o yí yú za làa wo. Lé bṹn ó o tĩn níi so bìo mún wóráa. 22 Ɓa mí nùwã hèɲun yan wo bèenia á húrunka ò o ɓúi yí yú za làa wo. Mu ɓàn véeníi ó o hã́a mu mún húrun. 23 Àwa. Nɔ̀nzoǹ na ɓa nì-hía á à vèe yi ó o hã́a mu bìo á à sĩ̀ a yɛ́n yi? Bìo ɓa mí nùwã hèɲun màhã́ yan wo bèenia.» 24 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi wee vĩ́iní miten. Ĩ bía bṹn lé bìo mi yí zũ le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní kúará. Mi mún yí zũ le le Dónbeenì dà bìo ɓúenɓúen wee wé. 25 Mu bon. Ɓa nì-hía khíi vèera á ɓa báawa lè ɓa hã́awa máa bĩní máa ya mín. Ɓa à ɓonmín lè le Dónbeenì wáayi tonkarowà ho wáayi. 26 Ɓa nì-hía vèeró dã́ní yi á mi so dĩǹ yí kàránna ho lahó na wee bío le vĩ̀ndɛ̀-za na ho dɔ̃hṹ wi yi bìo o Mɔyiize vũahṹ yi yí mɔn le? Mu túara bĩ́n le le Dónbeenì bía nɔn o Mɔyiize yi: ‹Ĩnɛ́n lé o *Abarahaamu là a *Izaaki là a *Zakoobu ɓàn Dónbeenì.›‡» 27 Ó o Yeesu wã́a bía: «Le Dónbeenì lé bìa yìo wi lua ɓàn Dónbeenì ká le yínɔń nì-hía ɓàn Dónbeenì. Mi sòobáa wee vĩ́iní miten dà.»

Le Dónbeenì làndá na bìo here po hĩ̀a ká

(Matiye 22.34-40; Luki 10.25-28)

28 Ho *làndá bìo zéenílo ɓúi ɲá ɓa wã̀aníi. Ó o mɔn ò o Yeesu bía se nɔn ɓa Sadusĩɛwa yi ó o vá ɓueé ɓó a yi ò o tùara a yi: «Le Dónbeenì làndáwá ɓúenɓúen tĩ́ahṹ á lé ho yɛ́n bìo here po hĩ̀a ká?» 29 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Le Dónbeenì làndáwá yi á hìa kà lé hìa bìo here po hĩ̀a ká: ‹*Isirayɛɛle nìpomu, ɲí bìo kà: Wa Ɲúhṹso Dónbeenì lé o Ɲúhṹso mí dòn. 30 Fo ko à ũ wań ũ Ɲúhṹso Dónbeenì lè ũ sĩi ɓúenɓúen, lè ũ mànákã̀ ɓúenɓúen, lè ũ yilera ɓúenɓúen, lè ũ pànká ɓúenɓúen.›§ 31 Hìa sã̀ ho yi lé hìa kà: ‹Fo ko à ũ wań mí ninza làa bìo fo waráa ũten bìo síi.›* *Làndáwá na kũn bìo here á po hã bìo ɲun na kà hɔ̃́n mía.» 32 Á ho làndá bìo zéenílo wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo mu se, bìo fo bía lé ho tũ̀iá. O Ɲúhṹso lé le Dónbeenì mí dòn. Dónbeenì ɓúi kũn mía ká mu yínɔń lerɛ́n. 33 À wań le Dónbeenì lè ũ sĩi ɓúenɓúen, lè ũ yilera ɓúenɓúen lè ũ pànká ɓúenɓúen, à mún wań mi ninza lè ũten bìo síi, bṹn sṹaaní mu hãmu na ɓa wee wé na le Dónbeenì yi lè ɓa bà-kùio na ɓa wee ya lè le muinì na le Dónbeenì yi.» 34 Ó o Yeesu mɔn ò o nìi mu bía ɓa bè-zũńlowà bíoní ó o bía nɔn wo yi: «Hen làa cĩ́inú ká fo ò kɛń le Dónbeenì bá-zàmu yi.» Bṹn mɔ́n ó o ɓúi wã́a yí bĩnía yí khà míten yí tùara a yi làa bìo ɓúi.

Yìa le Dónbeenì mɔn léra bìo

(Matiye 22.41-46; Luki 20.41-44)

35 Mu wó ká a Yeesu wee kàrán ɓa nùpua le *Dónbeenì zĩ-beenì yi, ó o tùara bìo kà: «Ho *làndá bìo zéenílowa dà a wé kaka a bíoráa le yìa le Dónbeenì mɔn léra lé o *Daviide mɔ̀nmàníi? 36 Lé bìo ó o *Daviide mí bɛɛre á le Dónbeenì Hácírí wó ó o bía bìo kà:

‹O Ɲúhṹso Dónbeenì bía nɔn ĩ Ɲúhṹso yi:

Ɓuee kɛɛní ĩ nín-tĩánì fúaa ká ĩ ɓúrá ũ zúkúsa ũ tá á ũ bò ũ zení wán.†›

37 «Bìo ó o *Daviide wee ve yìa le Dónbeenì mɔn léra le mí Ɲúhṹso. Ó o wé o Ɲúhṹso ká a mún pá à wé o mɔ̀nmàníi kaka?» Ɓa zã̀amáa wee ɲí a Yeesu cɔ̃́n lè le sĩ-wɛɛ.

Mi yí wé lè ho làndá bìo zéenílowa bìo

(Matiye 23.1-36; Luki 20.45-47)

38 Bìo ó o Yeesu wee kàrán ɓa zã̀amáa ó o wee bío na ɓa yi: «Mi yí wé lè ho *làndá bìo zéenílowa bìo. Bán na wa hã báká-beera zĩ́ló à wé hɛ́ɛkaráa. Ɓa wi ɓa nùpua wé tɛ̀ɛní ɓa yi lè le kɔ̃̀nbii ɓa zã̀amáa fèmínló lara yi. 39 Ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yahón kanmúiní lè ho dĩ́nló díiníi kɛɛnínía na seka á ɓa wé hueeka kɛɛní yi. 40 Ɓa wee khà ɓa mahã́awa à fé níi bìo ɓúenɓúen. Ɓa mún wa ho fìoró na túee wéró à wé lè ɓa térénna. Ɓarɛ́n cítíi khíi wee here le Dónbeenì cɔ̃́n.»

O mahã́-khenii hãmu bìo

(Luki 21.1-4)

41 O Yeesu kará le *Dónbeenì zĩ-beenì hãmu ɓonkonì nìsã́ní á wee loń bìo ɓa zã̀amáa wee kúeeráa le wárí le yi. Ho nàfòró ɓànsowà cɛ̀rɛ̀ɛ wee ɓuee kúee le wárí na boo. 42 Mahã́-khenii ɓúi mún ɓueé kúaa mí tɔ̃mɔ́nwà bìo ɲun. 43 Ó o Yeesu wã́a von mí nì-kenínia á bía nɔn yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O mahã́-khenii na kà bìo na ó o kúaa á boo po bìa ká ɓúenɓúen bìo. 44 Lé bìo le wárí na ɓa ɓúenɓúen wó lè mu hãmu lé dìo ɓa yú puunía. Ò orɛ́n lè mí khemu, ò o pá kúaa bìo wi o cɔ̃́n ɓúenɓúen na ó o lá wé è dí.»

13

Ho dĩ́míɲá véró là a Nùpue Za ɓuenló bìo

(Matiye 24.1-44; Luki 21.5-33)

1 Bìo ó o Yeesu zoó ló le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, ó o nì-kenínia nì-kéní bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, hã huaa na kà ɓɛ̀ntĩ́n seka, á hã mún ɓùaaka. Hã soni dãamu yàá!» 2 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo mɔn hã dãamu lon? Ɛ̀ɛ ká huee khíi máa kɛń mí ninza huee wán. Mu ɓúenɓúen khíi fì.»

3 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu yòó kará hã Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee wán á sánsáa le Dónbeenì zĩ-beenì. Ó o Piɛre là a Zaaki là a Zãn là a Ãndere na wi làa wo mí dòn á tùara a yi: 4 «Lé ho pã̀ahṹ yɛ́n á mu bìo mu ù wé yi? Á lé mu bìo yɛ́n khíi zéení le mu wéró pã̀ahṹ dɔ̃n?» 5 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Mi pa miten bìo. Mi yí día le nùpue khà mia. 6 Nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ khíi ɓuen ĩ yèni yi á à bío: ‹Ĩ lé o Krista.› Ɓa à khà nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á à vĩ́iní. 7 Ká mi khíi wee ɲí hã hĩa táró sã, hĩ̀a lúio yi làa hĩ̀a khɛ̀ra làa mia à mi yí le mi yiwa dé, lé bìo á bṹn bìowa so ko mu wé ho yahó. Ká bṹn dɛ̀ɛnía máa wé ho dĩ́míɲá véró. 8 Ho sìí ɓúi khíi wé è lé vaá fi lè ho sìí veere. Á ho kɔ̃hṹ ɓúi khíi wé è lé vaá fi lè ho kã-veere. Ho tá dèkéró khíi wé hã lùa ɓúi yi. Á le hĩni khíi lé. Mu ù wé làa bìo o hã́-sãníso sãní vía wee wé ɓúakáráa bìo síi.

9 «Ɛ̀ɛ ká minɛ́n pa miten bìo. Ɓa nùpua khíi wé è ɓua mia á à varáa ho pànká ɓànsowà cɔ̃́n á bán vaá cítí mia. Ɓa wé è ha mia ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi. Ɓa wé è ɓua mia á vaá dĩ̀ní hã kãna ɲúnása lè ɓa bá-zàwa yahó bìo mi tà miì bìo yi. Lé bṹn mi ì bè yi á à zéenínáa ĩ bìo làa ba. 10 Mu bon, sã́ni ho dĩ́míɲá vé, á le Dónbeenì bín-tente ko le bue à na hã sìíwà ɓúenɓúen yi. 11 Hen ká ɓa khíi wé wìikaa mia á ɓuan vannáa le cítíi yi à mi yí le mi yiwa fèn dè bìo mi vaá bío bìo yi. Hón pã̀ahṹ so yi á hã bíoní na à bío ò na mia lé hĩ̀a à mi bío. Lé bìo á hã máa lé minɛ́n mi bɛɛre yi. Mu lé le Dónbeenì Hácírí á à dé hã mi ɲiní yi. 12 Ɓa nùpua ɓúi wé è dé mín kùrú zàwa á à na ɓa à ɓúe. Hàrí ɓa maáwà ɓúi á à wé mu ɓàn síi lè mí zàwa. Ɓa zàwa ɓúi mún ǹ hĩ́ní mín maáwà wán, á à na ɓa ɓa à ɓúe. 13 Ɓa nùpua ɓúenɓúen á à ɲin mia bìo mi tà miì bìo yi. Ká yìa màhã́ hã̀ mí sĩi fúaa mu véeníi, wón á à fen.

14 «Mi khíi mi mu bè-sũmúi* na wee yáa mu bìo ká mu wi hen na mu yí ko mu kɛń yi. (Yìa wee kàrán bìo kà à zũń mu kúará sese.) Hón pã̀ahṹ so yi ká bìa wi ho Zudee yi à bán lùwí yòo hã ɓúaa. 15 Yìa á à kɛń mí zĩi lòho yí ko ò o lii zoo lá bìo ɓúi. 16 Yìa á à kɛń hã mana yi mu pã̀ahṹ yí ko ò o bĩní ɓo à lii lá mí kánɓun mí zĩi. 17 Ho yéréké khíi sá ɓa hã́-sɛ̃ɛnasa lè ɓa hã́-ɲàawa yi mu zoǹ. 18 Mi fìo le Dónbeenì yi à mu bìowa mu wéró yí lì hã yio yi. 19 Lé bìo ho pã̀ahṹ mu ɓàn lònbee á à wé ɓùaa á à poń dìo khĩína. Hàrí ho dĩ́míɲá ɲúhṹ ɓúaró pã̀ahṹ na le Dónbeenì léra mu bìo ɓúenɓúen yi à ɓuee ɓúe ho zuia yi, á le lònbee mu síi yí kɛra yí mɔn. Á le ɓàn síi mún máa bĩní máa kɛń hùúu. 20 O Ɲúhṹso lá yí khò le lònbee mu wizooní yi, á nìi woon lá máa kã̀ní. Ká a màhã́ khò hã yi ɓa nùpua na ó o hueekaa à ɓa wé làa wo bìo yi. 21 Ká a ɓúi bía nɔn mia kà síi: ‹Mi loń. Lé o *Krista na hen, tàá nín-yìa vaá hen›, à mi yí tà mu. 22 Mu bon, ɓa Kristawa lè le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà na bìo yí bon khíi kɛń. Ɓa à wé mu yéréké bìowa lè mí sìíwà na ka lè mu wee zéení le Dónbeenì pànká á à vĩ́inínáa ɓa nùpua. Hàrí bìa le Dónbeenì hueekaa ká mu lá dà à wé, á ɓa mún ǹ vĩ́iní bán. 23 Àwa. Á minɛ́n cén pa miten bìo. Ĩ fèra bía mu ɓúenɓúen nɔn mia vó.

24 «Le lònbee khĩíló mɔ́ndɛ́n á

‹le wii á à dé mí yuumu.

Ho pĩihṹ khoomu máa bĩní máa kɛń.

25 Hã mànàayio á à kùenka à lii.

Bìo ɓuan ho wáayi bìowa dĩ̀nía ɓúenɓúen á à dèké.›†

26 Hón pã̀ahṹ so yi á ɓa à mi a Nùpue Za ɓuenló hã dùndúio wán lè mí dàńló lè mí cùkú beenì. 27 O khíi tonka le Dónbeenì wáayi tonkarowà ho tá kónɓúaa bìo náa yi lè ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen yi á ɓa a ve bìa le Dónbeenì hueekaa á à kúee mín wán.

28 «Mi loń ho *fíkíyée vĩ̀ndɛ̀ɛ bìo le wee wéráa. Hen ká le ɓàn lakara hĩ́a wee nàma á wee sà mí vɔ̃n-yórówà, se mi zũ le ho viohó tèró dɔ̃n. 29 Lé làa bṹn síi ká mi khíi wee mi mu bìowa mu wéró, à mi mún zũń le o *Nùpue Za ɓuenló sùaráa. O ò ɓuen máa khí. 30 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ho pã̀ahṹ na kà nùpua máa hí máa vé ká bṹn bìowa so ɓúenɓúen yí wó. 31 Ho wáayi lè ho tá khíi vé, ká ĩ bíoní hɔ̃́n ǹ kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ. 32 Nìi woon yí zũ ho dĩ́míɲá véró wizonle lè ho pã̀ahṹ máa zéení. Le Dónbeenì wáayi tonkarowà yí zũ mu, hàrí le Dónbeenì Za mí bɛɛre yàá pá yí zũ mu. O Maá mí dòn lé yìa zũ mu.

33 «Mi pa miten bìo. Mi yí wé lòn nùpua na dũma. Lé bìo mi yí zũ ho pã̀ahṹ na mu ù wé yi. 34 Mu bìo ɓonmín làa bìo kà: Nìi ɓúi le mí ì va le khúii. Ó o kàràfáa mí zĩi mí ton-sáwá yi, á sankaa hã tonni nɔn ɓa lè mí nì-kéní kéní yi. Bṹn mɔ́n ó o bía nɔn o paro yi le o tĩní mí yìo. 35 Minɛ́n mún tĩní mí yìo, lé bìo mi yí zũ a zĩi ɓànso bĩní ɓuenló pã̀ahṹ. O dà à ɓuen zĩihṹ tàá tá tĩ́ahṹ, tàá kò-bá-wɛ́ɛ yi, tàá yìnbíi. 36 Ká a khíi dĩ̀ndĩ̀n ɓuara ò o yí ɓuee yí mia ká mi ka lòn nùpua na dũma. 37 Bìo á ĩ wee bío na mia kà, á yahó sã́ ɓa nùpua ɓúenɓúen. Mi yí wé lòn nùpua na dũma.»

14

Ɓa zúifùwa ɲúnása wee lè o Yeesu wán

(Matiye 26.1-5; Luki 22.1-2; Zãn 11.45-53)

1 Wizooní bìo ɲun wã́a ká ho Paaki sã́nú díró lè ho *búurú na á ɲa-fĩni yí dó yi sã́nú díró yi. Á le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa wee cà bìo ɓa à wé wé è wìiráa o Yeesu ká mu yí zũ, á à na ɓa à ɓúe. 2 Ɓa wee bío: «Wa yí dà máa wìi wo ho sã́nú díró yi. Ká wa wó mu á ɓa zã̀amáa á à kánká mu bìo yi.»

O hã́a ɓúi kúaa ho ɲiló o Yeesu ɲúhṹ wán

(Matiye 26.6-13; Zãn 12.1-8)

3 O Yeesu kɛra ho Betanii lóhó yi o Simɔn na hĩ́a lé o *ɓùeré nìi zĩi. Pã̀ahṹ na ó o kará wee dí à bṹn à hã́a ɓúi ɓueé wee zo, á ɓuan mí dṹukó-za ɓúi na wó lè le huee na ɓa le alibaatere à ho sú làa ɲiló ɓúi na sãmu sĩ. Ho ɲiló mu ɓa le náàrè á yàwá here làa sòobɛ́ɛ. Bìo ó o ɓueé ɓó a Yeesu yi ó o pũ̀ina ho dṹukó-za mu ɲii, ò o kúaa ho ɲiló mu o Yeesu ɲúhṹ wán. 4 Á bìa wi bĩ́n ɓúi sĩa cã̀. Á ɓa wee bío mín yi: «Ho ɲiló na kà yáaró ɲúhṹ lé mu yɛ́n? 5 Ho ɲɔǹ lá dà à yɛ̀ɛ́ á à yí hã wɛ́n-hãani khĩá-tĩn* á à sanka a na ɓa nì-khenia yi.» À ɓa lan wee zá làa wo. 6 Ó o Yeesu wã́a bía: «O hã́a mu mi día bìo. Mi wee zá làa wó le we? Bìo ó o wó làa mi á se. 7 Ɓa nì-khenia bán làa mia á à kɛń mín wán fɛ́ɛɛ. Á pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ á mi dà wé è wé mu sãamu làa ba ká mi tà. Ɛ̀ɛ ká ĩnɛ́n wón máa kɛń làa mia fɛ́ɛɛ. 8 Bìo ó o dà à wé lé bìo ó o wó. O kúaa ho ɲiló na sãmu sĩ ĩ sãnía wán à fèn wíokaráa hã paráa hã nùuló. 9 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Le Dónbeenì bín-tente wé buera lùe lée lùe yi ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen yi, á ɓa à bío bìo ó o hã́a na kà wó, á ɓa à leéka a bìo.»

O Zudaa wi ò o dé o Yeesu na

(Matiye 26.14-16; Luki 22.3-6)

10 O Yeesu nì-kenínia pírú ɲun nì-kéní na ɓa le Zudaa Isikariote á wà vaá bía nɔn ɓa yankarowà ɲúnása yi le mí wi à mí dé o Yeesu na ɓa yi. 11 Á bán sĩa wan wan á dó mí ɲiní nɔn le mí ì na le wárí wo yi. Ó o wã́a wee cà ho pã̀ahṹ na o ò dàń ǹ wé mu yi, á à déráa wo ɓa níní yi.

O Yeesu wee dí ho Paaki dĩ́nló lè mí nì-kenínia

(Matiye 26.17-25; Luki 22.7-14, 21-23; Zãn 13.21-30)

12 Ho *búurú na á ɲa-fĩni yí dó yi sã́nú díró ɓàn nín-yání wizonle zoǹ, dìo ɓa wee wé fũ̀aa ho Paaki piozàwa yi,† ó o Yeesu nì-kenínia tùara a yi: «Lé wen á fo wi à wa vaa wíoka ho Paaki dĩ́nló yi?» 13 Ó o tonkaa mí nì-kenínia nùwã ɲun á bía nɔn yi: «Mi lɛ́n zo ho lóhó yi, á mi zoó sĩ́ a nìi ɓúi yahó ká a sò mu ɲumu lè ho dṹuhṹ. Mi bè o yi, 14 ká a vaá zon zĩi na yi à mi bío na le zĩi mu ɓànso yi: O nì-kàránlo le wa tùa foǹ: Ho lahó na á ĩnɛ́n lè ĩ nì-kenínia á à dí ho Paaki dĩ́nló yi lé ho yɛ́n? 15 O ò zéení la-beenì ɓúi làa mia ho nɔ́nwíohṹ yi na sĩ̀a bàráka vó. Lé bĩ́n à mi wíoka wa Paaki dĩ́nló bìo yi.» 16 Á ɓa wà vaá zon ho lóhó yi, á zoó yú mu ɓúenɓúen làa bìo ó o Yeesu bíaráa mu. Á ɓa wíokaa ho Paaki dĩ́nló bìo.

17 Bìo le wii tò, ó o Yeesu lè mí nì-kenínia pírú ɲun ɓuara. 18 Bìo ɓa kará wee dí ó o Yeesu bía: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Minɛ́n na làa mi páanía kará ho dĩ́nló ɲúhṹ yi nì-kéní á à dé mi ì na.» 19 Ó o nì-kenínia yilera lùnkaa, á ɓa wee tùaka a yi lè mí nì-kéní kéní. À yìa le: «Mu lé ĩnɛ́n le?» À yìa le: «Mu lé ĩnɛ́n lé?» 20 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mu lé minɛ́n pírú ɲun nì-kéní, yìa làa mi páanía wà zoó cĩ̀. 21 Mu bon. O *Nùpue Za á à hí làa bìo le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíaráa mu. Ká yìa màhã́ níi ì bè mu á ho yéréké è zo ɲúhṹ. Ɓànso yàá lá yí ton se mu sṹaaní.»

(Matiye 26.26-30; Luki 22.15-20; 1 Korɛnte 11.23-25)

22 Bìo ɓa wee dí, ó o Yeesu lá ho búurú á dó le Dónbeenì bárákà. Ò o wee cɛ̀ɛka ho na mí nì-kenínia yi ká à bío: «Mi fé là, hón lé ĩ sãnía.» 23 Ò o bĩnía lá le ɲuuníi dɛ̀ɛ na ho *dìvɛ̃́n wi yi ò o dó le Dónbeenì bárákà. Ò o nɔn ho ɓa yi á ɓa ɓúenɓúen ɲun. 24 Ò o bía nɔn ɓa yi: «Dén lé ĩ cãni na wíokaa wee zéení le Dónbeenì páaníi na le bò bìo, dén lé ĩ cãni na kúaará ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ bìo yi. 25 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ĩ máa bĩní máa ɲu dìvɛ̃́n hùúu fúaa ho pã̀ahṹ na á ĩ khíi ɲu ho ɓàn bè-fĩa yi le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi.» 26 Bṹn mɔ́n á ɓa sía ho sã́nú lení, à ɓa wà yòora hã Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee wán.

O Yeesu bía le o Piɛre á à pĩ́ mí bìo

(Matiye 26.31-35; Luki 22.31-34; Zãn 13.36-38)

27 O Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi ɓúenɓúen á à lùwí ì día mi. Làa bìo le Dónbeenì bíoráa mu mí bíonì vũahṹ yi kà síi: ‹Ĩ ì ɓúe o pi-pa á ɓa pia á à kɛ́nná à lɛ́n ǹ va hã lùa ɓúenɓúen.›‡ 28 Ɛ̀ɛ ká ĩ vèeró mɔ́n, á ĩ ì dí mí yahó vaá pa mia ho Kalilee kɔ̃hṹ yi.» 29 Ó o Piɛre bía: «Hàrí à bìa ká ɓúenɓúen pĩ́ ũ bìo, á ĩnɛ́n wón máa pĩ́ mu hùúu.» 30 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na foǹ. Ho tĩ́nɔ̀n-kéní na kà yi, sã́ni ò o kò-bɛ́ɛ wá hã cúa-ɲun, bṹn ká ũnɛ́n bía le fo yí zũ mi á dɔ̃n hã cúa-tĩn.» 31 Ó o Piɛre pá bĩnía wíokaa tĩ̀ína mí bíonì yi: «Ĩ máa bío le ĩ yí zũ fo máa mi hùúu, hàrí ká ĩ ko à ĩ hí làa fo.» Á ɓa nì-kenínia na ká ɓúenɓúen bía mu bìo dà-kéní mu.

O Yeesu fìora ho Zɛtesemanii yi

(Matiye 26.36-46; Luki 22.39-46)

32 Bṹn mɔ́n á ɓa wà vaá dɔ̃n le lùe ɓúi na ɓa le Zɛtesemanii. Ó o Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi kɛɛní hen le ĩ lɛ́n vaa fìo.» 33 Ò o fó a Piɛre là a Zaaki là a Zãn á bòráa. O ɓúakáa zã́na á yi wee dè 34 ó o bía nɔn ɓa yi: «Ĩ hácírí yáara dàkhĩína. Ĩ ka le ĩ máa fen. Mi kɛɛní hen, á tĩní mi yìo.» 35 Bṹn mɔ́n ó o wã́a vá van cĩ́inú, á vaá lií ɓúrá ò o fìora le ká mu dà à wé, à le lònbee na kà à yí yí mí. 36 O bía bìo kà: «Ĩ Maá, fo dà bìo ɓúenɓúen wee wé. Yí le le lònbee na kà à yí mi. Ɛ̀ɛ ká mu yí wé ĩnɛ́n sĩi bìo. Le ũnɛ́n lé yìa sĩi bìo à wé.» 37 Ò o bĩnía ɓuara mí nì-kenínia cɔ̃́n á ɓueé yú ɓa à mu dãmu ɓó ɓa. Ó o bía nɔn o Piɛre yi: «Simɔn, dãmu ɓó fo le? Fo yí dà máa tĩní ũ yìo hàrí le lɛ́ɛ̀rè dà-kéní yi le? 38 Mi fání mi yìo à wé fìo bèra a na à mi yí zo mu bè-kora wéró yi. O nùpue sĩi wee wé vá mu bè-tente wéró yi, ɛ̀ɛ ká ho pànká na ó o ò wé làa bṹn lé hìa mía.» 39 Ò o tĩ́n wíokaa khɛ̀ra vaá fìora ò o bía hã bíoní dà-kéní mu. 40 Bṹn mɔ́n ó o bĩnía ɓuara mí nì-kenínia cɔ̃́n á ɓueé yú ɓa à mu dãmu ɓó ɓa. Ɓa yí dàńna yí fánía mí yìo. Á bìo ɓa wã́a à bío á à na a Yeesu yi á ɓa yí zũ. 41 Bìo ó o Yeesu wà á bĩnía ɓuara mún cúa-tĩn níi yi, ó o ɓueé bía nɔn ɓa yi: «Mi pá dũma wee vũńka lon? Mu wã́a vó. Ho pã̀ahṹ dɔ̃n. O *Nùpue Za á ɓa à dé ɓa bè-kora wérowà níi yi. 42 Mi hĩ́ní wa lɛ́n. Yìa á à dé mi ì na ɓueé dɔ̃n.»

Ɓa wìira a Yeesu

(Matiye 26.47-56; Luki 22.47-53; Zãn 18.3-12)

43 Pã̀ahṹ na ó o Yeesu wee bío yi, à bṹn ò o Zudaa ɓueé dɔ̃n. O lé ɓa nì-kenínia pírú ɲun nì-kéní. Ɓa zã̀amáa na bò làa wo á ɓuan hã khà-túa lè hã bũ̀aa. Bìa tonkaa ɓa lé le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa nì-kĩ́a. 44 O Zudaa, yìa á à dé o Yeesu mu á à na, á zéenía bìo ɓa zã̀amáa á à zũńnáa wo. O bía: «Ĩ hĩ́a vaá tɛ̀ɛnía nùpue na yi lè le kɔ̃̀nbii, se wón lé yìa mi wee cà. À mi wã́a wìi wo à ɓua sese lɛ́nnáa.» 45 O Zudaa ɓuee dɛ̃ɛníi ó o wà vaá ɓó a Yeesu yi ò o bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo.» Ò o tɛ̀ɛnía wo yi lè le kɔ̃̀nbii. 46 Á bìa làa wo bò mín wã́a wìira a Yeesu. 47 Á ɓa nì-kéní ɓúi dò mí khà-tóní á hà lè le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì ton-sá nì-kéní ɲikãahṹ kúio. 48 Ó o Yeesu bía nɔn bìa wà ɓueé wìi wo yi: «Mi so lá ko à mi ɓua khà-túa làa bũ̀aa à ɓuee wìiráa mi le? Ĩ lée nì-kã́anii le? 49 Ĩ làa mia lá wee kɛń mín wán túntún, á wee kàrán ɓa nùpua le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi á mi yí wìira mi. Ɛ̀ɛ ká mu wó kà, à le Dónbeenì bíonì vũahṹ bìo ɲii síráa.» 50 Ó o nì-kenínia ɓúenɓúen wã́a lùwa wà à ɓa día a. 51 Yàrónza ɓúi lé yìa bò a Yeesu yi. Lée ɓunló mí dòn wi o wán. Ɓa le mí ì wìi wo, á ɓa ɓuan o ɓunló yi, 52 ó o kueera ho día, ò o lùwa wà mí kã́amáa.

O Yeesu ɓa ɓuan vannáa ɓa tũ̀iá fɛɛrowà yahó

(Matiye 26.57-68; Luki 22.54-55, 63-71; Zãn 18.13-14, 19-24)

53 Bṹn mɔ́n á ɓa ɓuan o Yeesu vannáa le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso zĩi, hen na ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa nì-kĩ́a lè ho *làndá bìo zéenílowa ɓúenɓúen kúaa mín wán yi. 54 O Piɛre khɛ̀ra bò a Yeesu mɔ́n. O ɓueé zon ɓa yankarowà ɲúhṹso lún yi, á zoó páanía kará lè ɓa parowà á wee huee ho dɔ̃hṹ. 55 Ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa *zúifùwa tũ̀iá fɛɛrowà ɓúenɓúen wee cà bìo ɓa à koonínáa o Yeesu yi á à bè yi ì síinínáa o ɲúhṹ á à na ɓa à ɓúe. Ká ɓa màhã́ yí yú bìo ɓúi. 56 Nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wee ɓuee fũ̀aa hã sabíoní o ɲii, ká ɓa màhã́ wee bĩní kán mín. 57 Á ɓa nùwã yɛ́n ɓúi wã́a hĩ́nɔn koonía o yi lè le sabéré na kà: 58 «Wa ɲá ò o bía le mí ì fío le Dónbeenì zĩi na ɓa nùpua son, á à bĩní ì so le ɓúi hã wizooní tĩn yi ká dén á nùpua máa so.» 59 Hàrí bṹn á ɓa yàá pá wee kán mín wán. 60 Á ɓa yankarowà ɲúhṹso wã́a lii hĩ́nɔn yòó dĩ̀n ɓa ɓúenɓúen yahó ò o tùara a Yeesu yi: «Bìo ɓa nùpua wee bío ũ dã́ní yi á fo le fo máa bío dɛ̀ɛ ɓúi yi le?» 61 Ó o Yeesu cɛ̀kɛ̀ ò o dĩ̀n. Á ɓa yankarowà ɲúhṹso wíokaa tùara a yi: «Le ũnɛ́n lé o Krista, le Dónbeenì na wa wee khòoní za le?» 62 Ó o Yeesu bía: «Ũuu, ĩ lé orɛ́n. Mi ɓúenɓúen á à mi a *Nùpue Za ká a kará le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen nín-tĩánì. Mi mún khíi mi a ká a kará hã dùndúio wán bò ò ɓuen.§» 63 Á ɓa yankarowà ɲúhṹso wã́a lɛ̀ɛkaa mí dà-zĩ́nii lé bìo mu vá a yi dàkhĩína, ò o bía: «Wa màkóo wã́a mía sɛɛ́ràsa yi. 64 Hã bín-kora na ò o mà lɛɛ́ra le Dónbeenì yi á mi ɲá. Àwa, á lé mu yɛ́n á mi wee leéka?» Á ɓa ɓúenɓúen le o wó khon ó o ko ò o ɓúe. 65 Ɓa nùwã yɛn zàwa ɓúi ɓa tĩ́ahṹ á ɓúakáa wee khàani kúee o Yeesu wán. Ɓa pon o yahó yi à ɓa wee vṹaa wo lè mí nín-kuio ká ɓa à tùa wo yi le o zéení yìa wó mu làa wo. Le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso lún parowà fó a, á wee dé sáarà yi.

O Piɛre pã́ a Yeesu bìo

(Matiye 26.69-75; Luki 22.56-62; Zãn 18.15-18, 25-27)

66 Pã̀ahṹ na ó o Piɛre pá lií wi ho lún yi, à bṹn le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì ton-sá hã́awa nì-kéní ɓúi ɓueé dɔ̃n. 67 Bìo ó o mɔn o Piɛre ò o wee huee ho dɔ̃hṹ, ó o wíokaa lońna a yi sese ò o bía: «Ũnɛ́n mún lá wi là a Nazarɛɛte nìi Yeesu mu.» 68 Ó o Piɛre pã́ mu ò o bía: «Bìo á fo wee bío kà á ĩ yí zũ.» Bṹn mɔ́n ó o wà vaá bã́nía dĩ̀n ho lún zũaɲii. [Ó o kò-bɛ́ɛ wá.] 69 Bìo ó o ton-sá hã́a mu mɔn o vaa bã́níló, ó o wee bío làa bìa wi bĩ́n: «O nùpue na kà lé ɓarɛ́n nì-kéní ɓúi.» 70 Ó o Piɛre tĩ́n pã́. Mu yàá yí míana, à bṹn à bía wi bĩ́n tĩ́n bía nɔn o Piɛre mu yi: «Ho tũ̀iá poni. Fo lé ɓarɛ́n ɓúi. Ũnɛ́n mún lé o Kalilee nìi.» 71 Ó o Piɛre wã́a bía: «Ká ĩ fã̀ sabéré à le Dónbeenì le ĩ mi mu. Ĩ ì báa mu ɲii wán, o nùpue na mi wee bío bìo á ĩ yí zũ.» 72 Hón pã̀ahṹ so yi ó o kò-bɛ́ɛ wá hã cúa-ɲun níi. Ó o Piɛre hácírí màhã́ bĩnía ɓuara bìo ó o Yeesu fù bía làa wo yi wán: «Sã́ni ò o kò-bɛ́ɛ wá hã cúa-ɲun bṹn ká ũnɛ́n pã́ le fo yí zũ mi á dɔ̃n hã cúa-tĩn.» Ó o Piɛre wã́a wee wá.

15

Ɓa ɓuan o Yeesu ɓuararáa o Pilaate cɔ̃́n

(Matiye 27.1-2, 11-14; Luki 23.1-5; Zãn 18.28-38)

1 Le yìnbíi bùirìi á ɓa *yankarowà ɲúnása, lè ɓa nì-kĩ́a, lè ho *làndá bìo zéenílowa, bán ɓúenɓúen na lè ɓa *zúifùwa tũ̀iá fɛɛrowà á kúaa mín wán, bèra a na à ɓa bío tè bìo dà-kéní wán. Ɓa can o Yeesu, á ɓuan ɓueé nɔn o *Pilaate yi. 2 Ó o Pilaate tùara a yi: «Lé ũnɛ́n lé ɓa zúifùwa bɛ́ɛ le?» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo bía mu.» 3 Ɓa yankarowà ɲúnása wee kooní a Yeesu yi làa bìo cɛ̀rɛ̀ɛ. 4 Ó o Pilaate wíokaa tùara a yi: «Fo le fo máa bío dɛ̀ɛ le? Bìo ɓa wee bío ũ ɲii á fo yí máa ɲí le?» 5 Ká a Yeesu màhã́ yí bĩnía yí bía dɛ̀ɛ. Bṹn wó a Pilaate coon.

Ɓa le o Yeesu ko ò o ɓúe

(Matiye 27.15-26; Luki 23.13-25; Zãn 18.39–19.16)

6 Hen ká ho *Paaki sã́nú sansan dɔ̃n, ò o Pilaate lén o kàsó nìi ɓúi día, yìa ɓa zã̀amáa le o día. 7 Mu ù wé à nìi ɓúi na ɓa le Barabaasi páanía wi ho kàsó yi lè ɓa ɓúi na làa wo kã́a á ɓó a nìi ɓúi. 8 Á ɓa zã̀amáa wã́a wà van o Pilaate cɔ̃́n á vaá wee fìo wo ò o wé bìo ó o lá wee wé na ɓa yi. 9 Ó o Pilaate bía nɔn ɓa yi: «Mi wi à ɓa zúifùwa bɛ́ɛ lé yìa à ĩ día le?» 10 O Pilaate zũ kɛ̃́nkɛ̃́n le ɓa yankarowà ɲúnása dó a Yeesu nɔn mí yi lé bìo le yandee wi ɓa yi o bìo yi. 11 Ká ɓa yankarowà ɲúnása màhã́ súkúra ɓa zã̀amáa le ɓa fìo o Pilaate cɔ̃́n le o Barabaasi lé yìa ò o día. 12 Ó o Pilaate wíokaa tùara ɓa zã̀amáa yi: «Lé mu yɛ́n mi le ĩ wé làa yìa mi wee ve làa zúifùwa bɛ́ɛ?» 13 Á ɓa wee bío na a yi ká ɓa a wãamaka: «Ɓúɛɛ wo ho *kùrùwá wán ò o hí.» 14 Ó o Pilaate tùara ɓa yi: «O wékhe lé ho yɛ́n?» Á ɓa yàá wíokaa wee wãamaka pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɓúɛɛ wo ho kùrùwá wán ò o hí.» 15 O Pilaate wi ò o wɛɛ́ ɓa zã̀amáa sĩi, ó o léra o Barabaasi día, ò o le ɓa ha a Yeesu lè hã làbàaní, ò o nɔn wo le ɓa ɓúɛɛ ho kùrùwá wán.

Ɓa dásíwá wee zùańka a Yeesu yi

(Matiye 27.27-31; Zãn 19.2-3)

16 Á ɓa dásíwá ɓuan wo zonnáa ho *Zudee kɔ̃hṹ bɛ́ɛ lún yi, à ɓa von mí ninzàwa na ká ɓúenɓúen. 17 Ɓa zĩ́inía o Yeesu lè le dà-muhṹ, á tã́ ho kìrí lè hã kíkara á dó a ɲúhṹ yi.* 18 Bṹn mɔ́n á ɓa wee tɛ̀ɛní a yi kà: «*Zúifùwa bɛ́ɛ, foó!» 19 Ɓa wee vṹaa o ɲúhṹ lè le kã́anì, á wee khàani kúee o wán ká ɓa à fárá mí nɔnkóɲúná wán à lii ɓúrá a yahó. 20 Bìo ɓa zùańkaa wo yi vó, á ɓa tɛra le dà-muhṹ o wán, à ɓa zĩ́inía wo là a kùrú sĩ̀a. Bṹn mɔ́n á ɓa ɓuan wo lóráa ho donkĩ́ahṹ á wà lée ɓúɛɛ ho *kùrùwá wán.

Ɓa ɓúaa o Yeesu ho kùrùwá wán

(Matiye 27.32-44; Luki 23.26-43; Zãn 19.17-27)

21 O Sirɛɛna nìi Simɔn na lé o Alɛkisãndere là a Urufuusi ɓàn maá, á ló hã mana yi bò ho wɔ̃hṹ ɓueé wee khĩí, á ɓa dásíwá ɓueé kĩ̀kã́a yi le o fé o Yeesu kùrùwá pĩ̀. 22 Ɓa ɓuan o Yeesu vannáa lahó ɓúi na ɓa le Kolokota yi, bṹn kúará le «ɲún-ɓòkuee lahó.» 23 Ɓa lùnkaa ho *dìvɛ̃́n lè mu bìo ɓúi na ɓa le míìrè á wi ɓa na a Yeesu yi ò o ɲu, ká a màhã́ yí ɲun mu. 24 Bṹn mɔ́n á ɓa ɓúaa wo ho kùrùwá wán. Ɓa le mí ì sanka a sĩ̀-zĩ́nia á ɓa wó le ɲún-sĩni bìo à zũńnáa dìo á à sĩ̀ yìa làa yìa yi. 25 Le wi-bee pã̀ahṹ lé bìo ɓa ɓúaa wo yi ho *kùrùwá wán. 26 Bìo ɓa túara le dɛ̀ɛ wán, bìo wee zéení bìo nɔn ɓa ɓúaaráa wo lé bìo kà: «Zúifùwa bɛ́ɛ.» 27 Ɓa mún ɓúaa ɓa nì-wànna nùwã ɲun ɓúi là a Yeesu. O nì-kéní wi là a nín-tĩánì ká a nì-kéní wi là a nín-káahó. 28 [Bṹn wó à le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní na kà a ɲii sí: «Ɓa mà a dó ɓa nì-kora tĩ́ahṹ.»]† 29 Ɓa nùpua na wee khĩí làa bĩ́n wee kìɓón mí ɲúná ká ɓa a là a. Ɓa wee bío: «Fo yí mɔn mu le. Ũnɛ́n na lá le fo ò fío le *Dónbeenì zĩ-beenì á à bĩní ì so le ɓàn dà-veere hã wizooní bìo tĩn yi, 30 wã́a fení ũten. Lii ho *kùrùwá wán le wa loń.» 31 Le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa mún wee yáa mí ɲiní yi na a yi ká ɓa a bío làa mín: «O fenía ɓa ɓúi ò orɛ́n màhã́ yí dà máa fení míten. 32 Le o Krista, o *Isirayɛɛle bɛ́ɛ, à lé ho kùrùwá wán lii. Ká wa mɔn mu á wa à dé wa sĩa wo yi.» Bìa páanía ɓúaa hã kùrùwáwá wán là a Yeesu bán mún wee là a.

O Yeesu húmú

(Matiye 27.45-56; Luki 23.44-49; Zãn 19.28-30)

33 Le wii yòo fáráló pã̀ahṹ á ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen dĩ̀ndĩ̀n wó le tíbírí. Mu míana fúuu fúaa le wi-háarè. 34 Le wi-háarè mu pã̀ahṹ, ó o Yeesu bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Eloyii, Eloyii, lama sabatanii?» Bṹn kúará le «Wàn Dónbeenì, wàn Dónbeenì, fo pã́ mi día le we?» 35 Á bìa wi bĩ́n nùwã yɛn ɓúi ɲá mu á ɓa bía: «Mi loń, o wee ve o *Elii.» 36 Á ɓa nì-kéní ɓúi lùwa vaá lá le dɛ̀ɛ ɓúi na wee kũ̀iní mu ɲumu á zìíra mu bè-ɲia yi á can le ɓùaahiire ɲii yi á yòó dá a Yeesu yi le o yɛ̀ɛ, ò o bía: «Mi dĩ̀n, wa à loń ká a Elii ɓueé liiní a ho *kùrùwá wán.» 37 Lé bṹn pã̀ahṹ ó o Yeesu wãamaa yi pɔ̃́npɔ̃́n, ò o húrun. 38 Á ho pɔ̃nsò-beenì na zoó céra le *Dónbeenì zĩ-beenì á yòó lɛ̀ɛra mí tĩ́ahṹ lií ló. 39 Ho Oroomu dásíwá ɲúhṹso na dĩ̀n o Yeesu yahó á mɔn bìo ó o húrunnáa ó o bía: «O nùpue na kà ɓɛ̀ntĩ́n lá lé le Dónbeenì Za binbirì.»

40 Hã́awa nùwã yɛn ɓúi mún hĩ́a wi bĩ́n á khɛ̀ra dĩ̀n wee loń. Ɓa hã́awa mu tĩ́ahṹ ó o Mari wi yi, yìa wee lé ho Makadala lóhó yi. À séení a Mari na lé o Zaaki háyónza là a Zozee ɓàn nu, là a Salomɛɛ. 41 Ɓa hĩ́a wee bè o Yeesu yi ká a wi ho Kalilee yi á wee séení a. Hã́awa cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi mún hĩ́a wi ɓa hã́awa mu tĩ́ahṹ á bò là a Yeesu ɓuara ho Zeruzalɛɛmu yi.

Ɓa nùuna a Yeesu

(Matiye 27.56-61; Luki 23.50-56; Zãn 19.38-42)

42 O Yeesu hí-nɔ̀nzoǹ ho zĩihṹ ɲii, à bìo á lé bṹn zoǹ á ɓa wee wíoka míten ho *Sabaa bìo yi, 43 ó o Zozɛɛfu na wee lé ho Arimatee lóhó yi á ɓuara. O fù lé ɓa *zúifùwa tũ̀iá fɛɛrowà nì-kéní na ɓa ninzàwa wee kɔ̃̀nbi. Wón mún lá wee lòoní le Dónbeenì bɛ́ɛnì láró pã̀ahṹ. O henía mí sĩi ò o van o *Pilaate cɔ̃́n á vaá fìora a Yeesu nì-hínmu. 44 Ká a Pilaate ɲá bìo ó o Yeesu dɛ̀ɛnía húrun ó o wó coon mu bìo yi. Ó o von ɓa dásíwá ɲúhṹso á ɓueé tùara yi le o Yeesu mu húrun míana le. 45 Á bìo ó o ɲá mu ɓa dásíwá ɲúhṹso cɔ̃́n vó, ó o nɔn le ɲii o Zozɛɛfu yi le o lá a sãnía. 46 Ó o Zozɛɛfu yà ho ɓun-senì dà-poni ò o liinía o Yeesu ho *kùrùwá wán á lií bá lè ho ɓunló ɓuan vaá dó le búure yi, dìo ɓa lá có ho ɓúaahó yi día. Bṹn mɔ́n ó o bĩ̀inía le hue-beenì pon le búure mu ɲii. 47 O Makadala Mari là a Zozee ɓàn nu Mari á dĩ̀n mɔn hen na ó o dó a yi.

16

O Yeesu vèeró

(Matiye 28.1-8; Luki 24.1-12; Zãn 20.1-10)

1 Bìo ho *Sabaa khĩína, ó o Makadala Mari là a Zaaki ɓàn nu Mari là a Salomɛɛ á yà ho ɲiló na sãmu sĩ le mí vaá khìi làa Yeesu sãnía. 2 Ho dimaasi zoǹ yìnbíi bùirìi, le wii hàró pã̀ahṹ, á ɓa hĩ́nɔn wà ɲɔn le búure. 3 Ɓa wee bío mín yi: «Lé wée yàá vaá bĩ̀iní le hue-beenì na pon le búure ɲii á à na wɛn coon?» 4 Ká bìo ɓa vaá dɔ̃n, á ɓa le mí ì loń, à le hue-be-beenì bĩ̀inía ló le búure ɲii á khíi día le nìsã́ní. 5 Á ɓa wà vaá zon le yi, á zoó mɔn yàrónza ɓúi ò o kará lè le nín-tĩánì, á zã́ ho báká poni na túee. Á ɓa zã́na. 6 Ká a yàrónza mu màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Mi yí zɔ̃́n. Ĩ zũ le lé o Nazarɛɛte nìi Yeesu na ɓa ɓúaa ho *kùrùwá wán á mi wee cà. O mía hen, o vèera. Mi loń. Lé ho lahó na kà á ɓa lá bàrá a yi. 7 Mi lɛ́n vaa bío mu na a Piɛre là a Yeesu mu nì-kenínia na ká yi le o dú ɓa yahó van ho Kalilee kɔ̃hṹ. Lé bĩ́n ɓa vaá mi a yi làa bìo ó o bíaráa mu.» 8 Á ɓa yilera lùnkaa, á ɓa wee zà. Á ɓa ló á lée lùwa wà. Ɓa yí bía dɛ̀ɛ yí nɔn nùpue yi lé bìo ɓa zã́na.

O Yeesu zéenía míten lè mí nì-kenínia

(Matiye 28.9-10; Zãn 20.11-18)

9 [O Yeesu vèeró mɔ́n ho dimaasi zoǹ yìnbíi á mu nín-yání, ó o zéenía míten là a Makadala Mari, wón na ó o hĩ́a ɲɔn ɓa cĩ́náwa bùaa hèɲun léra yi. 10 Ó o Mari wà van bìa là a Yeesu lá páanía wi cɔ̃́n, á vaá yú ɓa à ɓa yara sò á wee wá, ó o bía làa ba le mí mɔn o Yeesu. 11 Ká bìo ɓa ɲá bìo ó o Mari bía le o Yeesu vèera, ó o mún mɔn wo, á ɓa yí tà mu.

12 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu zéenía míten làa sìí veere lè mí nì-kenínia nùwã ɲun ká ɓa ɲɔn hã mana. 13 Á ɓa bĩnía ɓueé bía mu lè ɓa nì-kenínia na ká á bán mún yí tà mu yi.

14 Mu ɓàn mɔ́n, ó o Yeesu zéenía míten lè ɓa nì-kenínia pírú dòn ká ɓa wee dí. O zá làa ba bìo ɓa yí dó mí sĩa wo yi, làa bìo ɓa tun mí yiwa á yí tà bìa bía le mí mɔn wo ò o vèera bìo. 15 Ó o wã́a bía nɔn ɓa yi: «Mi lɛ́n va ho dĩ́míɲá lùa ɓúenɓúen yi à vaa bue le Dónbeenì bín-tente na ɓa nùpua ɓúenɓúen yi. 16 Yìa á à dé mí sĩi le yi, á ɓa à bátízé, wón á à fen. Ká yìa yí dó mí sĩi le yi, wón ɲúhṹ á à sí. 17 Bìa dó mí sĩa le yi wé è wé mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká: Ɓa à ɲa ɓa cĩ́náwa á à lén bìa ɓa wi yi lè ĩ yèni; ɓa a bío hã sìí-viò bíoní; 18 yìa wé ɓuan háa yi, tàá ká a ɲun bè-ɲunii ɓúi na dà a ɓúe nùpue, á dɛ̀ɛ woon máa wé ɓànso; ɓa à bè mí níní ɓa vánvárowà wán á bán á à wa.»

19 Bìo ó o bía bṹn vó, ó o Ɲúhṹso Yeesu ɓuan yòora ho wáayi á yòó kará le Dónbeenì nín-tĩánì. 20 Á ɓa nì-kenínia wà vaá wee bue le bín-tente hã lùa ɓúenɓúen yi. O Ɲúhṹso wee séení ɓa, á ɓa wee wé mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká à zéení le bìo ɓa wee bío á lée tũ̀iá poni.]

* 1:2 Mi loń Malasii vũahṹ 3.1

† 1:3 Mi loń Ezayii vũahṹ 40.3

‡ 1:32 Ho Sabaa ɲúhṹ wee wé ɓúa ho yèzṹmá zoǹ zĩihṹ à vaa vé ho tíbírí zoǹ le wii zoró pã̀ahṹ. Lé bṹn nɔn á ɓa bíaráa hen le ɓa nùpua pan le wii lii zoró á wee ɓuaráa mí vánvárowà ɓuennáa o Yeesu cɔ̃́n, lé bìo ɓa lá yí dà máa wé mu le wisoni yi ho Sabaa bìo yi.

* 2:25-26 Mi loń Samuwɛɛle nín-yání vũahṹ 21.1-7

* 3:17 Ɓa zúifùwa cɔ̃́n, ó o nùpue na ka lòn viohó na wee nàmaka lé o nùpue na sĩi khùaa.

† 3:18 Mi loń Matiye vũahṹ 10.4

‡ 3:22 Mi loń Matiye vũahṹ 10.25

* 4:12 Mi loń Ezayii vũahṹ 6.9-10

* 5:1 Ho Zerasaa lé hã Lórá Bìo Pírú kɔ̃hṹ ló-beenì. Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna ɓúi yi á ho Kadaraa lè ho Zɛɛkesa lórá lé hĩ̀a bìo bía.

† 5:2 Ɓa zúifùwa búráa lè warɛ́n búráa yínɔń dà-kéní. Ɓa fù wee wé cé mí búráa hã ɓó-lɛɛra yi kúia. Lé hɔ̃́n búráa so síi ó o khéero ló yi ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n.

‡ 5:25 Mi loń Levii nùwã vũahṹ 15.25-33

* 6:11 Mi loń Matiye vũahṹ 10.14

† 6:14 O Heroode na ɓa bía bìo hen lé o Heroode Ãntipaasi.

‡ 6:17-20 O Filiipu na ɓa bía bìo hen lé yìa hĩ́a wi ho Oroomu lóhó yi. Wón wi mí dòn là a Filiipu na fárá ho Sezaaree lóhó. O Heroode hĩ́a fó ɓàn hã́a yan ká a yìo wi lua.

§ 6:17-20 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 18.16

* 6:37 Le wɛ́n-hɔ̃nló dà-kéní wee yí o nùpue nì-kéní wizon-kùure sámú sàáníi.

* 7:7 Mi loń Ezayii vũahṹ 9.13

† 7:10 Mi loń Léró (Exode) vũahṹ 20.12; Làndá zéeníló (Deutéronome) vũahṹ 5.16

‡ 7:10 Mi loń Léró (Exode) vũahṹ 21.17; Levii nùwã (Lévitique) vũahṹ 20.9

§ 7:19 Mi loń Bè-wénia vũahṹ 10.9-16

* 8:34 Mi loń Matiye vũahṹ 10.38

* 9:4 Mi loń Luki vũahṹ 9.31

† 9:4 O Elii là a Mɔyiize lé le Dónbeenì nùpua na yánkaa wee fɛɛ le ɲi-cúa na le nìpomu yi. Ɓa húrun míana.

‡ 9:11 Mi loń Malasii vũahṹ 3.23

§ 9:13 O Elii na ó o Yeesu le o ɓuara ho yahó lé o Zãn Batiisi ó o bía bìo.

* 9:48 Mi loń Ezayii vũahṹ 6.24

† 9:49 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 2.13

* 10:4 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 24.1, 3

† 10:6 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 1.27; 5.2

‡ 10:8 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 2.24

§ 10:19 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.12-16; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 5.16-20

* 10:37 Mi loń Matiye vũahṹ 20.21

* 11:9 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.25-26

† 11:17 Mi loń Ezayii vũahṹ 56.7

* 12:11 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.22-23

† 12:19 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 25.5-6

‡ 12:26 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 2.6

§ 12:30 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 4–5

* 12:31 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 19.18

† 12:36 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.1

* 13:14 Mi loń Daniyɛɛle vũahṹ 9.27; 11.31; 12.11

† 13:25 Mi loń Ezayii vũahṹ 13.10; 34.4

* 14:5 Mu pã̀ahṹ á hã wɛ́n-hãani khĩá-tĩn lé o nùpue lúlú-kùure sámú sàáníi.

† 14:12 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 12.6, 14-20

‡ 14:27 Mi loń Zakari vũahṹ 13.7

§ 14:62 Mi loń Daniyɛɛle vũahṹ 7.13

* 15:17 Ɓa bá-zàwa lè ɓa nì-beera lé bìa yánkaa dà hã sĩ̀-muna wee zĩ́. Hã yàwá fù here. Hã kìríwà ɓa wee wé, à kúee ɓa bá-zàwa ɲúná yi à zéenínáa ɓa bá-zàmu pànká bìo. Ká bìo ɓa wi ɓa zùańka a Yeesu yi, á ɓa zĩ́inía wo lè ho kánɓun muhṹ á dó hã kíkara kìrí o ɲúhṹ yi.

† 15:28 Mi loń Ezayii vũahṹ 53.12

Luki

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Le Dónbeenì bín-tente vũahṹ na ó o

Luki

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Luki hĩ́a wee bè là a Poole va hã kúio. O yínɔń zúifù. O lé o *Kɛrɛɛsi nìi. O fù lé o dɔ̀kɔ̀túarán. Lé orɛ́n túara ho vũahṹ mu, á mún túara ɓa Tonkarowà bè-wénia vũahṹ.

Bìo nɔn ó o Luki túararáa mí bín-tente:

1. O Luki wi à ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen zũń le bìa dó mí sĩa o *Krista yi á bìo bò bìo na wó mɔn kɛ̃́nkɛ̃́n wán. Ò o wi ò o hení ɓa sĩa à ɓa wíoka fárá tĩn.

2. O mún wi ó o zéení le ɓa kèrètĩ́ɛwa yínɔń nùpua na wi à ɓa fá mí ɲii dĩ̀ní lè ɓa *zúifùwa.

3. Ɲún-sĩ ó o Tiofiile hĩ́a lé o Poole ɲi-tà ho Oroomu yi. Ó o Luki túara ho vũahṹ mu nɔn wo yi, à séenía o tonló yi.

O henía mu bè-kora sɛ́ndíaró lè ho fìoró bìo. O zéenía a *Isirayɛɛle nìpomu làndáwá yara.

Yìa lé ɓa nùpua ɓúenɓúen kã̀nílo ó o zéenía bìo mi vũahṹ mu yi.

1

1-2 Tiofiile,* bìo wó khĩína wa cɔ̃́n lè mí dà-kéní kéní ɓúenɓúen le Dónbeenì dã́ní yi à lá mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi á ɓa ɓúi mɔn á lé mu sɛɛ́ràsa, bán lé bìa wó le Dónbeenì bín-buerowà na zéenía mu làa wɛn. Ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ wi à ɓa kúeeka mu mín wán à túa hã vɔ̃nna yi. 3 Á bìo á ĩnɛ́n mún wi á ĩ túa mu lè ɓa bìo síi, á ĩ tùakaa mu cinciíra bìa mɔn mu lè mí nì-kéní kéní cɔ̃́n á zũńnanáa mu ya-tente. Á bìo mu sã̀maanáa lé bṹn á ĩ wi à ĩ túaráa mu à na ũnɛ́n Tiofiile cùkúso yi, 4 bṹn lé bìo o na á fo ò zũń kɛ̃́nkɛ̃́n ká bìo á ɓa fù kàránna làa fo ɓúenɓúen lé ho tũ̀iá poni.

O Zãn Batiisi teró bìo zéeníló

5 Ho Zudee kɔ̃hṹ bɛ́ɛ *Heroode pã̀ahṹ, á le Dónbeenì yankaro ɓúi fù wi bĩ́n á yèni ɓa le Zakari. O lé o Abia kuure nùpue ɓúi. Ɓàn hã́a yèni ɓa le Elizabɛɛti. Wón fù lé le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso *Aaron nɔnkãni hĩ́nló ɓúi. 6 Ɓa mí nùwã ɲun fù lée nùpua na térénna le Dónbeenì yahó, ó o Ɲúhṹso làndáwá là a bè-zéenínia lè mí dà-kéní kéní ɓúenɓúen á ɓa wee bè yi lè mí ɲi-kã́a. 7 Ɓa lá dĩǹ yí yú za lé bìo ó o Elizabɛɛti hĩ́ana yí máa te, à ɓa mí nùwã ɲun mún kĩ́nkaa.

8 Wizonle ɓúi, ó o Zakari zon le *Dónbeenì zĩ-beenì yi lé bìo á ɓa kuure nùpua lé bán ho yankaró pã̀ahṹ yèrèmáa ɓueé dɔ̃n, 9 á bìo ɓa le mí ì cà yìa zoó cĩ̀í mu bìo na sãmu sĩ le *sòobá-lùe† yi làa bìo mu bòráa le Dónbeenì yankarowà làndá yi á ɓa wó le ɲún-sĩni bìo, ó orɛ́n lé yìa ó o Ɲúhṹso léra.

10 Hón pã̀ahṹ so yi, ká ɓa zã̀amáa lée dĩ̀n ho khũuhũ á wee wé ho fìoró. 11 Yìo ɓueé tĩ ò o Ɲúhṹso wáayi tonkaro lií dĩ̀n o yahó mu bìo na sãmu sĩ cĩ̀íníi dɛ̀ɛ nìsã́ní ɓàn nín-tĩánì. 12 Pã̀ahṹ na ó o Zakari mɔn wo, ó o zã́na làa sòobɛ́ɛ á wee zà wàwàwà. 13 Ká a tonkaro màhã́ bía làa wo: «Zakari, yí zɔ̃́n dɛ̀ɛ, le Dónbeenì ɲá ũ fìoró. Mìn hã́a Elizabɛɛti á à sì le sãní á à te o za báa; ká a khíi ton à ũ cé o yèni le Zãn. 14 O bìo khíi wé hã zã̀makaa lè le sĩ-wɛɛ ũ cɔ̃́n, á nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ mún khíi zã̀maka a teró bìo yi. 15 Lé bìo ó o khíi wé nì-beenì o Ɲúhṹso yèn-dã́ní yi. Bè-ɲunii na dà a vĩ́ hã yìo ó o máa bè mí ɲii yi hùúu, á le Dónbeenì Hácírí á à fèn ǹ kɛń wo yi ká a yàá dĩǹ yí ton. 16 Orɛ́n lé yìa khíi bĩní ì fé o *Isirayɛɛle nìpomu cɛ̀rɛ̀ɛ á ɓa à yèrèmá à ɓuen ɓa Ɲúhṹso Dónbeenì cɔ̃́n. 17 Orɛ́n mí bɛɛre lé yìa khíi fèn ǹ wíoka a Ɲúhṹso wɔ̃hṹ lè le Hácírí lè ho dàńló na le Dónbeenì yánkaa nɔn mí ɲi-cúa fɛɛro *Elii yi. Ũ za mu lé yìa khíi véení hã bíoní na wi ɓa maáwà lè mí zàwa pã̀ahṹ, á mún ǹ yèrèmá bìa pã́ le Dónbeenì bíonì sĩa á ɓa à wé lè ɓa nùpua na térénna lè ɓa bè-zũńlowà bìo síi. Lé kà síi o ò wíokaráa ɓa nùpua á à paráa o Ɲúhṹso ɓuenló.»

18 Ó o Zakari bía nɔn le Dónbeenì tonkaro mu yi: «Bìo ò wé á ĩ tàráa mu yi lé mu yɛ́n? Bìo á ĩ màhã́ kĩ́na, á wàn hã́a mún yìo tɔ̃n yú.» 19 Á le Dónbeenì tonkaro bía: «Ĩnɛ́n na dĩ̀n ũ yahó kà lé o Kabiriyɛɛle. Ĩ wi le Dónbeenì nìsã́ní á wee sá na le yi. Lerɛ́n lé dìo tonkaa mi le ĩ ɓuee bío le bín-tente na kà na foǹ. 20 Àwa! Á bìo fo yí tà ĩ bíonì yi, lé bṹn nɔn á ũ ɲii á à lì á máa bĩní máa bío fúaa ũ za báa mu te nɔ̀nzoǹ. Loń mu sese, bìo á ĩ bía làa fo ɓúenɓúen á à wé ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì le mu ko yi.»

21 Hón pã̀ahṹ so yi ká ɓa zã̀amáa pá lée dĩ̀n ho khũuhũ á pan o Zakari. Ho pɔ̃̀n-tóní na ó o zoó wó le sòobá-lùe yi á lùnkaa ɓa yilera. 22 Pã̀ahṹ na ó o wà ɓueé lé yi, à bṹn ò o ɲii lù, ó o wee bío lè ɓa nùpua lè mí níní. Á ɓa dɛ̀ɛnía zũna mu le o bìo mu yínɔń kã́amáa, Dónbeenì zéenía bìo ɓúi làa wó zoó le sòobá-lùe mu yi. 23 Nɔ̀nzoǹ na ó o Zakari mu tonló vó yi, ó o wà van mí zĩi.

24 Lé bṹn mɔ́n á ɓàn hã́a Elizabɛɛti sùráa mí sãní. Bìo ó o zũna mí sãní mu bìo, ó o wó hã pĩina bìo hònú ɓúenɓúen ká a yí máa tà lé khũuhũ. Hón pã̀ahṹ so yi ó o wee bío mí yi: 25 «Pátì! Bìo kà yàá dĩ̀n yí bon. O za máa teró bìo na fù wee wé bío na miì fɛ́ɛɛ á wã́a vó ho zuia. O Ɲúhṹso na pànká wi á zũna ĩ màkárí á hóonía ĩ ɲúhṹ.»‡

O Yeesu teró bìo zéeníló

26 Pĩina bìo hèzĩ̀n bṹn mɔ́n, á le Dónbeenì bía nɔn mí tonkaro Kabiriyɛɛle yi le o tĩ́n lɛ́n va ho Kalilee kɔ̃hṹ lóhó ɓúi na ɓa le Nazarɛɛte yi, o hĩ́nzo-sínii ɓúi cɔ̃́n. 27 O hĩ́nzoró mu fũaamu§ á bò nɔn o bɛ́ɛ *Daviide nɔnkãni nùpue ɓúi na yèni ɓa le Zozɛɛfu yi. O hĩ́nzo-sínii mu yèni ɓa le Mari. 28 Bìo ó o Kabiriyɛɛle vaá zon o zĩi yi ó o tɛ̀ɛnía a yi: «Mari, foó. O Ɲúhṹso Dónbeenì wó mí sãamu làa fo: Orɛ́n mí bɛɛre mún wi làa fo. Wã́a zã̀maka.» 29 Ó o Mari kará coon á yilera yáara. O wee le mí yi, le dén tɛ̀ɛníi so ɲúhṹ lé mu yɛ́n. 30 Á le Dónbeenì tonkaro bía: «Mari, yí zɔ̃́n dɛ̀ɛ woon, le Dónbeenì sãamu á dɔ̃n fo. 31 Loń! Bìo fo kará wán á fo ò sì le sãní á a te o za báa, ká ũ le fo ò cé o yèni à ũ bío le Yeesu. 32 O khíi wé nùpue na ɲúhṹ wi á ɓa wé è ve o lè le Dónbeenì na wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán Za. Á le Dónbeenì mún khíi bàrá a ɓàn ɓùaa Daviide bá-zàmu kanmúiní wán. 33 O khíi lá lé bɛ́ɛnì o *Zakoobu nìpomu zĩi, á bá-zàmu máa ve máa mi.»

34 Ó o Mari bía nɔn wo yi: «Mu dà a wé kaka? Bìo á ĩ màhã́ yí zũ báa.»

35 Á ho wáayi tonkaro zéenía mu ya-tente làa wo: «Le Dónbeenì Hácírí á à lii ũ wàn, á le Dónbeenì na wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán dàńló á à ɓún foǹ lè ho tàró bìo síi. Lé bṹn nɔn ó o za na á ũ khíi te á ɓa wé è ve le yi poni ɓànso, làa Dónbeenì Za. 36 Loń! O Elizabɛɛti na làa fo te mín pá sù le sãní lè mí hã́-kĩ́nmu; wón na ɓa fù le o hĩ́ana yí máa te, nín-yìa sãní pĩina yú hã bìo hèzĩ̀n. 37 Lé bìo á bìo na le Dónbeenì á à wé è sa bṹn bìo so mía hùúu.» 38 Hón pã̀ahṹ so yi ó o Mari bía nɔn ho wáayi tonkaro yi: «Ĩ wi o Ɲúhṹso níi yi ho zuia, ĩ wi o níi yi ho yìró. Le mu wé miì làa bìo fo bíaráa mu.» Á ho wáayi tonkaro zoó ló lée wà ò o día a Mari.

O Mari ɓúɛɛkíró là a Elizabɛɛti bìo

39 Wizooní bìo yɛn bṹn mɔ́n, ó o Mari hĩ́nɔn bánbáa ɲɔn ho lóhó ɓúi na wi ho *Zudaa kɔ̃hṹ ɓúaa yi. 40 Bìo ó o vaá dɔ̃n ó o térénna vaá zon o Zakari zĩi, á zoó tɛ̀ɛnía a Elizabɛɛti yi. 41 Bìo ó o Elizabɛɛti ɲá a Mari tɛ̀ɛníi sã, ó o za dɛ̀ɛnía zoó kùrúnna a yi, á le Dónbeenì Hácírí wã́a sú a Elizabɛɛti mu, 42 ó o zoó bía pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɓa hã́awa ɓúenɓúen tĩ́ahṹ ũnɛ́n lé yìa le Dónbeenì dúɓuaa wi wán, ó o za na sãní wi ũ wán á le mún dúɓuaa yi. 43 Ĩnɛ́n lée wée á ĩ Ɲúhṹso ɓàn nu ló ɓuararáa ĩ cɔ̃́n! 44 Loń! Pã̀ahṹ na á ĩ ɲá ũ tɛ̀ɛníi sã, á ĩ za sĩi wan wan á kùrúnna ĩ yi. 45 Yìa tà le bìo ó o Ɲúhṹso bía nɔn mí yi á à wé máa khí ɓɛ̀ntĩ́n bìo se.»

Le Dónbeenì khòoníló leni na ó o Mari sía

46 Ó o Mari wã́a bía:

Ĩnɛ́n wee dé o Ɲúhṹso yèni wán,

47 á ĩ sĩi mún wan le Dónbeenì

na lé ĩ kã̀nílo bìo yi.

48 Lé bìo le lora mí ton-sá hã́a

na bìo ɲúhṹ mía.

Bìo kà wán á ɓa nùpua ɓúenɓúen

na wee te lè mí pɔ̃̀nna

á à bío lé ĩ bìo se.

49 Lé bìo le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen

á wó mu bè-beera nɔn miì.

Le yèni po hã yènnáa ɓúenɓúen.

50 Le sãamu á bɛ̀nbɛ́ra fò ɓa nùpua

na wa le á wee kɔ̃̀nbi

hã pɔ̃̀nna ɓúenɓúen yi.

51 Le wee wé zéení mí pànká

bìa wee ɓùaaní míten wán

á ɲa ɓa vĩ́nvĩ́ná.

52 Le wee wé liiní ɓa bá-zàwa mí kanmúiní wán

à hóoní ɓa yídàwa ɲúná.

53 Bìa le hĩni wee ɓúe

á le wee wé síiní níní

lè mu bè-tentewà cɛ̀rɛ̀ɛ,

à ɲa ho nàfòró ɓànsowà

á ɓa lɛ́n lè mí nín-kã́amáa.

54 Le séenía mí ton-sá *Isirayɛɛle,

à zéenínáa le le yi yí nɔnsãa mu sãamu

55 na le wee wé là a *Abarahaamu lè mí mɔ́n yi fúuu,

làa bìo le hĩ́a dóráa mí ɲii nɔn wàn maáwà yi.

56 Ó o Mari wã́a kará là a Elizabɛɛti á yú hã pĩina tĩn síi, bṹn mɔ́n ó o bĩnía wà ɓon.

O Zãn Batiisi teró

57 Bìo ó o Elizabɛɛti teró dɔ̃n, ó o ton mí za báa. 58 Á bìa làa wó kará ɓó mín yi lè ɓàn temínlowà ɲá le o Ɲúhṹso wó mí sãamu làa wo, á ɓa páanía wee zã̀maka làa wo. 59 O kúnkúza mu teró wizooní bìo hètĩn zoǹ á ɓa ɓuan wo ɓueé *kúio,* à ɓa le mí ì cé ɓàn maá Zakari yèni á à na a yi. 60 Á ɓàn nu Elizabɛɛti pã́ ò o bía: «Ɓùeé. O yèni ɓa le Zãn.» 61 Á ɓa bía nɔn wo yi; «Lée webio? Le yèni mu ɓa yèn-ɓua mía mìn zĩi.» 62 Á ɓa wã́a wee tùa ɓàn maá yi lè mí níní le lé le yèni yɛ́n ó o le mí ì cé á à na mí za yi. 63 Ó o Zakari le ɓa lá le dɛ̀ɛ na wee túa wán na mí yi, á bìo kà lé bìo ó o túara: «O yèni ɓa le Zãn.» Á mu wó ɓa coon. 64 Lé bṹn wán ó o Zakari ɲii dɛ̀ɛnía feera wee bío, á wee ɓùaaní le Dónbeenì. 65 Á bìa sùarákaa bĩ́n ɓúenɓúen zã́na, á ho *Zudee kɔ̃hṹ ɓúaa lùa ɓúenɓúen yi á ɓa wee bío bìo wó. 66 Á bìa wee ɲí mu ɓúenɓúen wee ɓua mu mí sĩa yi. Ɓa wee tùa míten yi: «O kúnkúza mu bìo khíi wé kaka coon?» O Ɲúhṹso pànká ɓɛ̀ntĩ́n wi làa wo.

Le Dónbeenì khòoníló leni na ó o Zakari sía

67 Ó o kúnkúza mu ɓàn maá Zakari á le Dónbeenì Hácírí sú á le le o bío hã bíoní na kà:

68 «Mi wé sío ɓùaaní a Isirayɛɛle nìpomu

ɓàn Dónbeenì na lé o Ɲúhṹso.

Lé bìo le ɓuara kã̀nía mí nìpomu

á mu wi míten.

69 Le nɔn ò kã̀nílo na pànká wi wɛn

na ló le ton-sá *Daviide zĩ-ɲúhṹ yi.

70 Le yánkaa bía bìo kà hàánì

mí ɲi-cúa fɛɛrowà ɲiní yi:

71 Ĩ khíi kã̀ní mia mi zúkúsa

làa bìa ɲina mia ɓúenɓúen níní yi.

72-73 Bṹn sãamu so lé bìo le hĩ́a wó,

le hĩ́a wó mu á nɔn wàn ɓùaawa yi.

Le yi pá yí nɔnsãa bìo lerɛ́n làa ba ɲiní tò wán

le mí ì ɓua làa mín yi.

Le yáanía báa lè wàn ɓùaa *Abarahaamu

74-75 le mí ì fé wɛn wà zúkúsa níní yi,

Á wa à dàń ǹ dĩ̀n wé è sá a na le yi

wa mukãnì wizooní ɓúenɓúen yi.

Mu húaaràmu lè mu tentemu yi

le yahó ká zã́níi mía wɛn.

76 Ũnɛ́n háyónza mu, ɓa khíi ve

làa yìa dà mu bìo ɓúenɓúen wán ɲi-cúa fɛɛro.

Fo khíi dí o Ɲúhṹso yahó loo

á à wíoka a wɔ̃hṹ á à na a yi.

77 Ò o nìpomu à zũń ho fenló

bìo ɓa bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi.

78 Wàn Dónbeenì sĩi se, á hii wi

le lée waminì ɓànso.

Le wó á mu khoomu ló ho wáayi

lè le wii na lií hà bìo síi.

79 Le khoomu mu ù lé á à kúia

bìa kará le tíbírí yi wán

làa bìa na wi mu húmú yuumu yi,

á à dí wa yahó ho hɛ́ɛrà wɔ̃hṹ wán.»

80 Ó o háyónza mu wã́a wee dã á hácírí wee dé wán ká le wà. Ò o ò kɛɛní hã mana tá henì yi fúaa nɔ̀nzoǹ na ó o khíi dĩ̀n o Isirayɛɛle nìpomu yahó á ɓa a mi.

2

O kã̀nílo teró bìo

(Matiye 1.18-25)

1 O Zãn mu teró pã̀ahṹ lé bṹn á ho *Oroomu bɛ́ɛ Okusite á nɔn lè ɲii, le hã kãna na bìo sã̀ mí yi à ɓa túa nùpua ɓúenɓúen yènnáa à mí zũń ɲii. 2 Hón nín-yání mìló so wó ká a Kiriniyuusi lé yìa ó o bàrá ho Siirii kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán. 3 Lé bṹn nɔn ká nùpue na nɔnkãni can lóhó na yi ò o lɛ́n va bĩ́n à vaa túa mí yèni.

4 Ó o Zozɛɛfu mún hĩ́nɔn ló ho Kalilee lóhó na ɓa le Nazarɛɛte yi á wà van ho Zudee kɔ̃hṹ lóhó yi, hìa yèni ɓa le Betelehɛɛmu. Lé bĩ́n ó o bɛ́ɛ *Daviide ton yi. O Zozɛɛfu mu lé o Daviide mɔ̀nmàníi ɓúi. 5 Ó o Zozɛɛfu mu lè mín fũaalè Mari hĩ́nɔn páanía bò mín á wà vaá túa mí yènnáa bĩ́n. Hón pã̀ahṹ so yi ká ɓàn fũaalè mu sãní dɔ̃n.

6 Bìo ɓa vaá wi ho Betelehɛɛmu yi, ó o Mari teró pã̀ahṹ dɔ̃n, 7 ó o ton mí hínbíi za á ɓa bá a lè ho pɔ̃nsòró á dó ho boohó yi, lé bìo ɓa yí yú le lùe ɓa nì-hãní làaníi.

Ɓa pi-pawà ɲá le bín-tente

8 Mu wee wé ká ɓa pi-pawà khɛ̀ra vaá wee pa mí pia fé mín yi hã mana na sùaráa bĩ́n yi. 9 Yìo ɓueé tĩ à le Dónbeenì wáayi tonkaro ɓúi dĩ̀n ɓa yahó, ó o Ɲúhṹso khon-be-beenì lion ɓa wán lè mí pànká á ɓa yiwa lɛ̀ɛkaa á zã́na dàkhĩína. 10 Ká ho wáayi tonkaro màhã́ bía á hĩ̀ína ɓa sĩa: «Mì yí zɔ̃́n wà. Lée bín-tente á ĩ bío á à na mia. Le bìo á à wé hã zã̀maka-beenì mìn nìpomu ɓúenɓúen cɔ̃́n. 11 Mi yú a kã̀nílo, o ton ho tĩ́nàahṹ na kà yi o Daviide ɓa lóhó yi. O lé o *Krista á lé o Ɲúhṹso. 12 Bìo mi ì zũńnáa wo lé bìo kà: Mi wã́a lɛ́n, ká mi hĩ́a vaá mɔn kúnkúza yìa ká a dũma ho boohó yi á bá lè ho pɔ̃nsòró se wón lé orɛ́n.»

13 Mí lahó yi à bṹn à ho wáayi tonkarowà ku-beenì ɓúi yòó ló lion o cɔ̃́n á ɓa páanía wee khòoní le Dónbeenì:

14 «Ho cùkú lè le yèn-beenì à bìo sĩ̀ le Dónbeenì

na dà mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán yi!

Ò o hɛ́ɛrà na ó o wee na ɓa nùpua

na bìo sĩ a yi à yí mí pànká ho tá wán.»

15 Bṹn mɔ́n á ho wáayi tonkarowà bĩnía yòó wà à ɓa día ɓa pi-pawà, á ɓa yèrèmáa wee bío mín yi: «Mi hĩ́ní le wa bánbá va ho Betelehɛɛmu yi à vaa mi bìo ó o Ɲúhṹso zéenía làa wɛn à zũń mu yahó.» 16 Mí lahó yi á ɓa dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn bánbáa vaá yú à Mari là a Zozɛɛfu là a kúnkúza yìa mu ká a dũma ho boohó yi. 17 Bìo ɓa mɔn wo kà síi, á ɓa dɛ̀ɛnía lan wee bío bìo ho wáayi tonkaro bía nɔn ɓa yi o kúnkúza mu bìo yi à na bìa wi bĩ́n yi. 18 Á bìa ɲá ɓa pi-pawà mu ɲi-cúa ɓúenɓúen á dĩ̀n coon mu bìo yi. 19 Ò o Mari wón ɓɛ̀n ɓuan hã bíoní mu mí yi, á wee le mí yi hã bìo yi fɛ́ɛɛ. 20 Bìo ɓa vaá mɔn o wán vó, á ɓa bĩnía wà ká ɓa wee ɓùaaní le Dónbeenì yèni, á wee khòoní le bìo ɓa ɲá làa bìo ɓa mɔn ɓúenɓúen bìo yi.

O Yeesu ɓa vaá nɔn le Dónbeenì yi

21 O teró wizooní bìo hètĩn níi zoǹ á ɓa *kúio* wo, á có yèni le Yeesu. Dén yèni so le dìo á ho wáayi tonkaro hĩ́a zéenía lè ɓàn nu ká a sãní yàá dĩǹ yí sù. 22 Bṹn mɔ́n á bìo ɓa ceéra míten vó làa bìo mu bòráa o *Mɔyiize làndá yi, ó o Mari là a Zozɛɛfu ɓuan mí za Yeesu vannáa ho Zeruzalɛɛmu á wà vaá na a ɲúhṹso yi, 23 làa bìo mu túararáa o ɲúhṹso làndá vũahṹ yi: «Ɓa nùpua hínbíi zà-báawa lè ɓa sároń bùaa nín-yání zà-tenia bà-báa ɓúenɓúen bìo sã̀ a Ɲúhṹso yi.»† 24 Ɓa mún ko ɓa na ɓa ɓùaaɓúuní bùaa ɲun, ká bán yí yú, á ɓa a na ɓa háponí bùaa ɲun à á wé lè mu hãmu, làa bìo mu túararáa o Ɲúhṹso làndá vũahṹ yi.‡

25 Bṹn pã̀ahṹ ká a nì-kĩ́nle ɓúi fù wi ho Zeruzalɛɛmu yi á yèni ɓa le Simiɔn. Le Dónbeenì Hácírí fù wi làa wo. O lée nùpue na fù térénna ɓa nùpua yahó, á dó mí sĩi le Dónbeenì yi, á mún bò le làndáwá lè mí dà-kéní kéní yi. O fù kará wee lòoní yìa wà ɓueé kã̀ní a *Isirayɛɛle nìpomu mí wobámu yi. 26 Le Dónbeenì Hácírí yánkaa bía nɔn wo yi: «Fo máa hí ká fo yí mɔn o *Krista na lé le Dónbeenì tonkaro lè ũ yìo.»

27 Ho pã̀ahṹ na ó o Yeesu ɓàn nùwã ɓuan wo wà ɓueé tiíráa o Ɲúhṹso làndá ɲii, lé hón pã̀ahṹ so yi á le Dónbeenì Hácírí dà-kéní kéní mu á ɲàana a Simiɔn ɓuararáa le *Dónbeenì zĩ-beenì yi. 28 Bìo ó o mɔn o kúnkúza mu ó o dɛ̀ɛnía vaá fó a ɓuan mí bàra yi, ò o wee khòoní le Dónbeenì kà síi:

29 Ɲúhṹso, bìo á ũ fù bía

ɛ̀ɛ lé mu wã́a wó ho zuia.

Lònbìo ũ ton-sá à ũ wã́a día

o ò yí níi à hí làa hɛ́ɛrà.

30 O kã̀nílo á ĩ yìo á wã́a mɔn,

31 yìa ũ fèra wíokaa bàrá

hã sìíwà ɓúenɓúen yahó loo,

o ò wé yìa wé è dé hã khoomu.

32 Orɛ́n lé yìa á à wé mu khoomu

á hã sìíwà nùpua á à bè yi ì zũńnáa fo

o ò wé ũ nìpomu *Isirayɛɛle

cùkú lè ho yèni loo.

O Simiɔn là a Aana bìo na ɓa bía a Yeesu dã́ní yi

33 Ó o Yeesu ɓàn maá lè ɓàn nu wó coon hã bíoní na ó o Simiɔn bía ɓa za dã́ní yi bìo yi. 34 Bṹn mɔ́n ó o Simiɔn dúɓuaa ɓa yi, ò o bía nɔn o Yeesu ɓàn nu Mari yi: «Àwa! Le ĩ fèn bío mu na foǹ: Ũ za mu na kà bìo khíi wé hã kánkáa o Isirayɛɛle nìpomu ɓúenɓúen cɔ̃́n. Orɛ́n bìo yi, á le Dónbeenì khíi síiní ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ ɲúná, á lé orɛ́n bìo yi, á le mún ǹ lén ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi ɲúná. O ò wé yìa wé è zéení le Dónbeenì bìo, ká ɓa nùpua màhã́ máa tà a yi. 35 Bṹn lé bìo á à na ká ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ sĩa bìo na fù tun yi á à lé ho khũuhũ. Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n Mari, le lònbee na à yí fo á à kɛń lòn cànɓúa na ɓa cú lè ũ kosĩi.»

36 Hón pã̀ahṹ so yi ò o hã́-kĩ́nle ɓúi mún ɓueé dɔ̃n. O lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro. O yèni ɓa le Aana, ká ɓàn maá lé o Fanuwɛɛle na ló a Azɛɛre nùwã zĩi. Ɓàn báa na ó o hĩ́a yan lè mí hĩ́nmu ó o karáráa dɔ̃n hã lúlúio bìo hèɲun. 37 Bìo á wón húrun ó o yí bĩnía yí yan á teró lúlúio yòó yú ho ɓúará-náa làa bìo náa. O fù wee wé ɓuen le *Dónbeenì zĩ-beenì yi túntún à ɓuee sá na le yi lè mí ɲii lìró lè mí fìoró le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ. 38 Bìo ó o mɔn o kúnkúza Yeesu ká ɓàn nùwã ɓuan wo, ó o dɛ̀ɛnía wee khòoní le Dónbeenì ká a bío o háyónza yìa mu bìo à na bìa ɓúenɓúen na fù wee lòoní ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì á à kã̀ní ho Zeruzalɛɛmu yi.

Ho Nazarɛɛte bĩní varó bìo

39 Bìo ó o Yeesu ɓàn nùwã wó bìo ó o Ɲúhṹso làndá lé ɓa bè yi á mu ɓúenɓúen ɲii tun vó, bṹn mɔ́ndɛ́n á ɓa van ho Kalilee kɔ̃hṹ yi, ho Nazarɛɛte lóhó na ɓa lá wi yi. 40 Ó o háyónza mu wee dã ká a lìíka, á hácírí wee dé wán. O fù sú lè mu bè-zũńminì á le Dónbeenì dúɓuaa mún fù wi o wán.

O Yeesu fò mín lè ho làndá zũńlowà

41 Lúlúure lée lúlúure ká a Yeesu ɓàn nùwã fù wee wé va ho Paaki sã́nú§ díiníi ho Zeruzalɛɛmu yi. 42 Bìo ho pã̀ahṹ mu yèrèmáa ɓueé dɔ̃n, á ɓa le mí ì va bĩ́n làa bìo ɓa lá wee wé wéráa mu. Hón pã̀ahṹ so yi, ò o Yeesu lúlúio wã́a yú ho pírú ɲun* ó o bò lè mín nùwã van ho sã́nú mu díiníi. 43 Bìo ho Paaki sã́nú mu vaá dú vó, á ɓa bĩnía wee ɓo, à ɓa za Yeesu wón pá kará ho Zeruzalɛɛmu yi ká ɓa yí zũ mu. 44 Ɓarɛ́n hácírí yi á ɓa wee leéka le o wi mí ninzàwa tĩ́ahṹ. Lé ɓa wizon-kùure vɛɛnì mɔ́n, á ɓa màhã́ zũńnanáa mu ká a yí bò làa bán. Á ɓa màhã́ wã́a wee hɛ́ɛ tùaka a bìo mín temínlowà lè mí nì-zũńlowà cɔ̃́n. 45 Á bìo ɓa tùakaa san, á ɓa bĩnía lá ho wɔ̃hṹ van ho Zeruzalɛɛmu á vaá wee cànka a bĩ́n.

46 Mu wizooní tĩn níi zoǹ á ɓa vaá zoó yú a le *Dónbeenì zĩ-beenì yi ká a páanía kará lè ho làndá zũńlowà á wee ɲí ɓa cɔ̃́n ká a tùaka ɓa yi. 47 Á bìa wee ɲí a bíoní ɓúenɓúen wee wé coon le hácírí na ó o wee cikonnáa mu bìo dã́ní yi, làa bìo ó o wee bĩní zéenínáa mu yara bìo yi.

48 Bìo ó o Yeesu ɓàn maá le ɓàn nu zoó mɔn wo bĩ́n á ɓa dĩ̀n concáan. À ɓàn nu bía làa wo: «Éee! Ũnɛ́n, fo wó wɛn kà le we? Loń! Mìn maá làa mi cànkaa fo hã lùa ɓúenɓúen yi san à wa yí mɔn fo, á wa hácírí yáara làa sòobɛ́ɛ ũ bìo yi.»

49 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «À mi lá wee cànka mi le we? Mi so yí zũ ká ĩ ko à ĩ pa bìo bìo sã̀ wàn Maá yi sese à wé o sĩi bìo le?» 50 Á ɓàn nùwã yí zũna a bíonì mu kúará.

51 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu hĩ́nɔn bò ɓa yi vannáa ho Nazarɛɛte á vaá wee bè ɓa bíoní yi. Bṹn bìowa so na wee wé lè mí dà-kéní kéní ɓúenɓúen á ɓàn nu fù wee ɓua mí sĩi yi, á wee le mí yi mu wán fɛ́ɛɛ. 52 Ó o Yeesu wã́a wíokaa wee dã ká a lìíka. O hácírí là a bè-zũńminì wee dé wán ká mu wà. Lé bṹn nɔn ó o bìo wɛɛ́raráa le Dónbeenì lè ɓa nùpua sĩa.

3

O Zãn Batiisi tonló ɲúhṹ

(Matiye 3.1-10; Maaki 1.1-6; Zãn 1.19-23)

1 Bṹn pã̀ahṹ ká ɓa bá-zàwa bɛ́ɛ Tibɛɛre wi mí pànká láró lúlúio pírú hònú níi yi.* Á bìo kà lé bìo ó o bàráka lè mí nùpua hã kãna ɓúi na bìo sã̀ a yi ɲúná wán: O *Pɔ̃nsi Pilaate lé ho Zudee á wón wi ɲúhṹ wán; ká a *Heroode lé ho Kalilee. Ɓàn kĩ́nle Filiipu lé ho Ituree lè ho Tarakoniite á wón wi ɲúná wán; ò o Lizaniasi ɓɛ̀n lé ho Abilɛnɛ á wón wi ɲúhṹ wán. 2 Bìa hĩ́a lé le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása mu pã̀ahṹ lé o Aana là a Kayiifu. Lé hón pã̀ahṹ so yi á le Dónbeenì dó mí bíonì o Zakari za Zãn ɲii yi ká a wi hã mana yi ho tá henì yi. 3 Ó o wã́a hĩ́nɔn tò hã lórá na bã́ ho Zurudɛ̃n muhṹ á wee bue bìo kà na ɓa nùpua yi: «Mi ɓuen à ĩ bátízé mia, lé bṹn á à zéení le mi khú mu bè-kora wéró yi, á bò le Dónbeenì yi, á le è sɛ́n mi bè-kora á à día.» 4 Bṹn lé bìo wee zéení le le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii bìo mu na ó o yánkaa túara mí vũahṹ yi kà wéró dɔ̃n:

«Nìi ɓúi wee bío pɔ̃́npɔ̃́n le dùure yi kà síi:

‹Mi wíoka ho wɔ̃hṹ ká a Ɲúhṹso o ɓuen.

Mi muin ho wɔ̃hṹ na o ò bè.

5 Hĩ̀a lée bonconí à mi ti hã.

Hã ɓúaa lè hã ɓúe-zàwa

à mi dà le hã màní.

Hã wãna na kunka

à mi bĩní térén.

Hã wã-zàwa na kùarànkúarán

à mi bĩní wíoka.

6 Hón pã̀ahṹ so yi á ɓa nùpua

na wi ho sìí yi ɓúenɓúen

á à mi bìo le Dónbeenì wi à le kã̀nínáa ɓa.›†»

7 Á bìo ɓa zã̀amáa lè mí kuio wee lé ɓuen o Zãn mu cɔ̃́n bèra a na o ò bátízé ɓa, ó o wee bío na ɓa yi: «Mi yí mɔn miten le, díhioni zàwa yɛ́n! Le Dónbeenì sĩ-cĩ̀ílè na yòó lua á mi so wee leéka le mi dà a fé miten níi yi le? Lé o yɛ́n bía mu nɔn mia? 8 Héyìi! Mi wé wé hã wárá na se, hĩ̀a wee zéení le mi khú mu bè-kora wéró yi á bò le Dónbeenì yi. Mi yí bío mi yiwa le bìo mi lé o *Abarahaamu mɔ̀nmànía á bṹn mí dòn wã́a à yí dɛ́. Le ĩ bío mu na mia: Mi yí mɔn hã huaa na kà le? Hɔ̃́n le Dónbeenì yàá pá dà à yèrèmá à wé là a Abarahaamu zàwa. 9 Á mi cén pa miten bìo sese. Lé le dóorè hónhónía ɓuan hã vĩ̀nsĩ̀a kúioró bìo yi. Vĩ̀ndɛ̀ɛ lée vĩ̀ndɛ̀ɛ na yí máa ha hã bia na sĩ, á dén ǹ kúii á à sía à kúee mín wán á à cĩ̀í.»

10 Á bìa wi bĩ́n ɓúi túara a yi: «Àwa! Á bìo wa wã́a ko wa wé lé mu yɛ́n coon?» 11 Á bìo kà lé bìo ó o bía nɔn ɓa yi: «Hen ká yìa bákáwá lée bìo ɲun ká a mɔn mí ninza ɓúi na báká mía hùúu, ó o ko ò o na ho ɓúi wo yi. Ká yìa bè-dínii wi ò o mún páaní sanka mu làa yìa bè-dínii woon mía máa dí.»

12 Ɓa *lànpó féwá ɓúi mún ɓuara a Zãn mu cɔ̃́n á wà ɓueé bátízé. Á bán mún tùara a yi: «Nì-kàránlo, lé mu yɛ́n á warɛ́n ɓɛ̀n ko wa wé?» 13 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi yí fé ho lànpó à yòo poń bìo ho làndá zéenía làa mia.»

14 Á ɓa dásíwá mún ɓuara á ɓueé tùara a yi làa bìo á ɓarɛ́n ɓɛ̀n ko ɓa wé. Ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi wé yí hìhíika ɓa nùpua à fé wárí, à mún yí bàká nùpue woon yi le sábéré ɲii wán, ká mi sàáníi lé dìo à mi kã́ɲa yi.»

(Matiye 3.11-12; Maaki 1.7-8; Zãn 1.24-28)

15 Bṹn ɓúenɓúen yi ká ɓa nùpua kará dó mí sĩa wee lòoní bìo le Dónbeenì le mí ì wé. Ɓa mí nì-kéní kéní wee leéka le ɲúhṹ sĩ ó o Zãn mu lé yìa lé o *Krista. 16 Ká a màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n wee bátízé mia lè mu ɲumu, ɛ̀ɛ ká a ɓúi na ɓɛ̀n pànká po ĩnɛ́n á wi lè ho mɔ́n bò o ɓuen. Ĩ yàá yí ko là a nakãa tɛnló hùúu. Wón lé yìa ɓueé bátízé mia lè le Dónbeenì Hácírí lè ho dɔ̃hṹ. 17 O ɓuan mí vɛ́ɛró dɛ̀ɛ mí níi yi á ɓueé vɛ́ɛráa mí dĩ́nló. Á hìa lé ho dĩ́n-poni o ò khuii á à kúee mí nání yi. Ká hã ɲáakã́a hɔ̃́n o ò cĩ̀í ho dɔ̃hṹ na máa hí hùúu yi.»

18 O Zãn mún pá kũn hĩ́a bía bíoní cɛ̀rɛ̀ɛ làa bṹn ɓàn síi á nɔn ɓa nùpua yi á mún zéenía le Dónbeenì bín-tente bìo làa ba.

O Zãn kàsó zoró bìo

(Matiye 14.3-4; Maaki 6.17-18)

19 Bṹn wee wé ká a *Heroode, yìa wi ho Kalilee kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán á fó mín kĩ́nle ɓàn hã́a Herodiade yan. O mún lá wee wé hã wén-kora lè mí sìíwà á séenía bìo kà. Bṹn ɓúenɓúen lé bìo ó o Zãn ɲá ó o vaá yú a á bía nɔn wo yi le o lá yí ko ò o wé mu. 20 Ó o yàá wíoka dó mu wán, ò o le ɓa fé o Zãn vaa pe ɲii ho kàsó yi.

O Yeesu bátɛ́ɛ̀mù bìo

(Matiye 3.13-17; Maaki 1.9-11)

21 Bìo ɓa nùpua hĩ́a wee lé ɓuen o Zãn cɔ̃́n à ɓuee bátízé, ó o Yeesu mún ɓuara ó o Zãn bátízéra a. Bìo o Zãn bátízéra a vó ó o Yeesu wee fìo. Lé hón pã̀ahṹ so á ho wáayi ɲii hɛ́ra 22 á le Dónbeenì Hácírí lá a háponi sìí, á lion o wán. Á mu tãmu ɓúi sã ɲá ho wáayi á bía: «Fo lé ĩ Za na á ĩ bò ĩ tàká wán, ũ bìo sĩ miì.»

O Yeesu nɔnkãni

(Matiye 1.1-17)

23 Pã̀ahṹ na ó o Yeesu hĩ́a wee ɓúa mí tonló ɲúhṹ yi ká a teró lúlúio wee yí ho ɓóní làa pírú síi. Á bìo ɓa yánkaa wee leéka làa bṹn ó o hĩ́a lé o Zozɛɛfu za, ká a Zozɛɛfu mu ɓàn maá ɓɛ̀n lé o Helii,

24 ó o Helii ɓàn maá lé o Mataate,

ó o Mataate ɓàn maá lé o Levii,

ó o Levii ɓàn maá lé o Mɛliki,

ó o Mɛliki ɓàn maá lé o Zanayii,

ó o Zanayii ɓàn maá lé o Zozɛɛfu,

25 ó o Zozɛɛfu ɓàn maá lé o Matatiasi,

ó o Matatiasi ɓàn maá lé o Amɔɔsi,

ó o Amɔɔsi ɓàn maá lé o Nahuumu,

ó o Nahuumu ɓàn maá lé o Hɛsilii,

ó o Hɛsilii ɓàn maá lé o Nakayii,

26 ó o Nakayii ɓàn maá lé o Maate,

ó o Maate ɓàn maá lé o Matatiasi,

ó o Matatiasi ɓàn maá lé o Semɛɲɛɛ,

ó o Semɛɲɛɛ ɓàn maá lé o Zozɛɛki,

ó o Zozɛɛki ɓàn maá lé o Zodaa,

27 ó o Zodaa ɓàn maá lé o Yuanan,

ó o Yuanan ɓàn maá lé o Erezaa,

ó o Erezaa ɓàn maá lé o Zorobabɛɛle,

ó o Zorobabɛɛle ɓàn maá lé o Salasiɛle,

ó o Salasiɛle ɓàn maá lé o Nɛrii,

28 ó o Nɛrii ɓàn maá lé o Mɛliki,

ó o Mɛliki ɓàn maá lé o Adii,

ó o Adii ɓàn maá lé o Kosaamu,

ó o Kosaamu ɓàn maá lé o Ɛlemadamu,

ó o Ɛlemadamu ɓàn maá lé o Ɛɛre,

29 ó o Ɛɛre ɓàn maá lé o Zozue,

ó o Zozue ɓàn maá lé o Eliyezɛɛre,

ó o Eliyezɛɛre ɓàn maá lé o Zoriimu,

ó o Zoriimu ɓàn maá lé o Mataate,

ó o Mataate ɓàn maá lé o Levii,

30 ó o Levii ɓàn maá lé o Simiɔn,

ó o Simiɔn ɓàn maá lé o Zudaa,

ó o Zudaa ɓàn maá lé o Zozɛɛfu,

ó o Zozɛɛfu ɓàn maá lé o Zonaamu,

ó o Zonaamu ɓàn maá lé o Eliakiimu,

31 ó o Eliakiimu ɓàn maá lé o Mɛleyaa,

ó o Mɛleyaa ɓàn maá lé o Mɛnaa,

ó o Mɛnaa ɓàn maá lé o Matataa,

ó o Matataa ɓàn maá lé o Natãn,

ó o Natãn ɓàn maá lé o *Daviide,

32 ó o *Daviide ɓàn maá lé o Zesee,

ó o Zesee ɓàn maá lé o Obɛɛde,

ó o Obɛɛde ɓàn maá lé o Buaze,

ó o Buaze ɓàn maá lé o Sala,

ó o Sala ɓàn maá lé o Naasɔ̃n,

33 ó o Naasɔ̃n ɓàn maá lé o Aminadaabu,

ó o Aminadaabu ɓàn maá lé o Ademɛn,

ó o Ademɛn ɓàn maá lé o Aanii,

ó o Aanii ɓàn maá lé o Hɛsiron,

ó o Hɛsiron ɓàn maá lé o Farɛɛsi,

ó o Farɛɛsi ɓàn maá lé o *Zudaa,

34 ó o Zudaa ɓàn maá lé o *Zakoobu,

ó o Zakoobu ɓàn maá lé o *Izaaki,

ó o Izaaki ɓàn maá lé o *Abarahaamu,

ó o Abarahaamu ɓàn maá lé o Teraa,

ó o Teraa ɓàn maá lé o Nahoore,

35 ó o Nahoore ɓàn maá lé o Seruuki,

ó o Seruuki ɓàn maá lé o Arakoo,

ó o Arakoo ɓàn maá lé o Falɛki,

ó o Falɛki ɓàn maá lé o Ebɛɛre,

ó o Ebɛɛre ɓàn maá lé o Sala,

36 ó o Sala ɓàn maá lé o Kayinaamu,

ó o Kayinaamu ɓàn maá lé o Aafakisaade,

ó o Aafakisaade ɓàn maá lé o Sɛɛmu,

ó o Sɛɛmu ɓàn maá lé o Nɔwee,

ó o Nɔwee ɓàn maá lé o Lamɛɛki,

37 ó o Lamɛɛki ɓàn maá lé o Matuzala,

ó o Matuzala ɓàn maá lé o Enɔɔki,

ó o Enɔɔki ɓàn maá lé o Yarɛɛde,

ó o Yarɛɛde ɓàn maá lé o Maleleyɛɛle,

ó o Maleleyɛɛle ɓàn maá lé o Kayinaamu,

38 ó o Kayinaamu ɓàn maá lé o Enɔɔsi,

ó o Enɔɔsi ɓàn maá lé o Sɛɛte,

ó o Sɛɛte ɓàn maá lé o Adãma,

ó o Adãma ɓàn maá lé le Dónbeenì.

4

O Yeesu kúará lénló bìo

(Matiye 4.1-11; Maaki 1.12-13)

1 Le Dónbeenì Hácírí pànká wi o Yeesu wán. Ó o wã́a ló ho Zurudɛ̃n yi lée wà, á le Dónbeenì Hácírí lɛ̀ɛnía wo vannáa le dùure yi. 2 Á mu yú wizooní ɓúará-ɲun ká a *Satãni wee khà a loń bĩ́n. Hɔ̃́n wizooní so yi ɓúenɓúen ó o yí dú bìo hùúu. Hã wizooní mu vaa véeníi, á le hĩni dà a. 3 Bìo ó o Satãni mɔn mu kà, ó o bía nɔn wo yi: «Le huee na kà á fo yí mɔn le? Ká fo lé le Dónbeenì Za bìo bon kɛ̃́nkɛ̃́n, à ũ bío le le huee na kà yèrèmá wé ho dĩ́nló.» 4 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: ‹Dĩ́nló mí dòn yí máa na mukãnì nùpue yi.›*»

5 Bṹn mɔ́n ó o Satãni mu fó a yòoraráa le ɓúee ɓúi na dɔ̃n wán á yòó dĩ̀n ò o zéenía ho tá kãna ɓúenɓúen làa wo le cúekúee wán, 6 ò o bía nɔn wo yi: «Ĩ ì na ho pànká foǹ á fo ò kɛń hã ɲúhṹ wán, á à na hã nàfòró lè hã semu na wi hã yi foǹ, lé bìo le Dónbeenì nɔn hã miì. Ĩ dà a na hã yìa á ĩ sĩi vá yi. 7 Ká fo tà á lií fárá ũ nɔnkóɲúná wán à ũ ɓùaanía mi, á hã bìo ò sĩ̀ foǹ.» 8 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: ‹Ũ Ɲúhṹso Dónbeenì lé yìa á ũ ko à ũ ɓùaaní à mún sá na orɛ́n mí dòn yi.›†»

9 Bṹn mɔ́n ó o Satãni mu pá bĩnía fó a vannáa ho Zeruzalɛɛmu, á vaá yòó dĩ̀nía wo le *Dónbeenì zĩ-beenì ɲún-tĩ́ahṹ, ò o bía nɔn wo yi: «Ká fo lé le Dónbeenì Za bìo bon kɛ̃́nkɛ̃́n, à ũ yén lii ho tá yi, 10 lé bìo mu túara: ‹Le Dónbeenì á a na le ɲii mí wáayi tonkarowà yi le ɓa pa ũ bìo sese.›

11 Á mu mún bĩnía túara: ‹Ɓa à cɔ̃n fo á lií wíoka à bàrá, bèra a na ũ zeǹ yí tṹii làa huee ɓúi.›‡»

12 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Mu mún túara lè Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: ‹Yí vĩ́ vĩ́ yí khũaa ũ Ɲúhṹso Dónbeenì ɲii yi hàrí lòn wizoǹ-kéní.›§»

13 Bìo ó o Satãni mu khà a làa bìo ɓúenɓúen san ó o wà ò o día a, á pannáa pɔ̃̀n-veere.

O Yeesu ɓàn kùrú nùwã pã́ a bìo

(Matiye 4.12-17; Maaki 1.14-15)

14 Bìo á bṹn ɓúenɓúen wó khĩína, ó o Yeesu wà van ho Kalilee kɔ̃hṹ ká le Dónbeenì Hácírí pànká wi o wán. O yèni ló ho Kalilee mu kɔ̃hṹ lórá ɓúenɓúen yi. 15 O fù wee wé kàrán ɓa nùpua ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi. Á ɓa ɓúenɓúen ɓɛ̀ntĩ́n fù wee wíoka a yèni.

(Matiye 13.53-58; Maaki 6.1-6)

16 Bṹn mɔ́n ó o wà van ho Nazarɛɛte, hen na ó o dɔ̃n yi. Ho *Sabaa zoǹ ó o van ɓa zúifùwa kàránló zĩi làa bìo ó o lá wee wé wéráa mu. Bìo ó o le mí ì kàrán le Dónbeenì bíonì vũahṹ, ó o lií hĩ́nɔn yòó dĩ̀n, 17 á ɓa lá le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii vũahṹ nɔn wo yi. Ó o fó ho bɛra á fò mín làa bìo kà:

18 «O Ɲúhṹso Hácírí á wi miì.

Lé bìo ó o léra mi

le ĩ vaa bío le bín-tente bìo

à na bìa lé ɓa nì-khenia yi.

Le tonkaa mi

le ĩ bío na ɓa kàsósa yi

le ɓa à kɛń míten,

à ĩ mún bío na ɓa muiiwà yi

le ɓa yìo á à bĩní wé è mi.

À ĩ na hã sãní-wia

bìa ɓa wee beé lò yi.

19 À ĩ mún bue le lúlúure na ó o Ɲúhṹso sãamu bìo ò wé yi bìo.»*

20 Bṹn mɔ́n ó o bun ho vũahṹ á khíi nɔn ho kàránló zĩi ton-sá yi ò o lií kará á wee zéení hã bíoní mu ɲúná làa ba. Á bìa wi le zĩi yi ɓúenɓúen fá mí yìo o yi. 21 Bìo ó o ɲii zoó wee hɛn á bìo kà lé bìo ó o bía nɔn ɓa yi ho yahó: «Mi yí mɔn le? Le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro bíoní na mi ɲá lé hɔ̃́n bìo lan wee wé ho zuia.»

22 Bìa wee ɲí hã bíoní mu ɓúenɓúen wee wíoka a yèni á mún wó coon hã bìo yi. Ɓa lá yí máa dé le hɔ̃́n bín-tentewà so na kà ó o dà wee bío. Á ɓa wee bío mín yi: «Yìa kà kũ̀aní yínɔń o Zozɛɛfu yàró na wa ɓúenɓúen zũ lé wón wee bío hã bíoní mu na kà.» 23 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi tũ̀iá sĩ, mi dà à wà le wàhiire na kà á à na miì: ‹Tĩni ɓànso wɛɛ́ ũten ũten.› Lé bṹn nɔn á mi yàá pá dà à bĩní ì bíoráa bìo kà á à na miì: ‹Bìo á fo wó ho *Kapɛɛnayuumu yi ɓúenɓúen á wa ɲá, á ũ ɓɛ̀n wé mu ɓàn síi hen kà mìn kùrú lóhó yi le wa mi.›» 24 Ó o Yeesu pá bĩnía bía: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro na dà à yí le yèn-tente mín kùrú lóhó yi, wón mía. 25 Le ĩ mì ho tũ̀iá poni na mia: Le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Elii pã̀ahṹ, á ho viohó hĩ́a dĩ̀n á yí máa tè á dɔ̃n hã lúlúio bìo tĩn lè mí pĩina bìo hèzĩ̀n, á le hĩni ló ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi. Bṹn pã̀ahṹ ká ɓa mahã́awa mún boo o *Isirayɛɛle nìpomu tĩ́ahṹ. 26 Ká le Dónbeenì màhã́ pá yí tonkaa o Elii ɓa nì-kéní woon cɔ̃́n, ká yínɔń ho Sidɔ̃n kɔ̃hṹ lóhó ɓúi na ɓa le Sarɛputaa mahã́a mí dòn cɔ̃́n.† 27 Ɓa ɓùeréwà mún hĩ́a boo o Isirayɛɛle nìpomu tĩ́ahṹ le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Elize pã̀ahṹ, à ɓa nì-kéní woon ó o ɓúi sãnía yí wan ká yínɔń o Siirii nìi Naaman mí dòn.‡»

28 Hɔ̃́n bíoní so bío vaa véeníi, à bṹn à bìa wi le zĩi yi ɓúenɓúen hĩ́nɔn yòó dĩ̀n lé le sĩ-cĩ̀ílè. 29 Lé bṹn ɓa dɛ̀ɛnía wìira a wán, á vá lóráa lée líikaa lóráa ho lóhó mɔ́n, á vaá yòora le ɓúee mu na ho lóhó son wán ɓàn ɲún-tĩ́ahṹ le mí ì dón wo ò dé ho kɔ̃hṹ yi. 30 Ó o dĩ̀ndĩ̀n fó míten ɓa níní yi á lée wà ò o día ɓa.

O Yeesu wɛɛ́ra ɓa vánvárowà

(Maaki 1.21-28)

31 Bṹn mɔ́n ó o wà van ho Kalilee lóhó, hìa ɓa le *Kapɛɛnayuumu. Ká ɓa *zúifùwa vũńló wizonle na ɓa le *Sabaa dɔ̃n, ò o kàrán ɓa ɓa kàránló zĩi yi. 32 Á bìa ɲá a bíoní wó coon làa sòobɛ́ɛ lé bìo ó o bíoní pànká wi binbirì. 33 Mu zoǹ ò o nìi ɓúi na ó o cĩ́ná wi yi á wi ɓa kàránló zĩi mu yi. Á wón zoó bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: 34 «Éee! Nazarɛɛte nìi Yeesu, lée webio á ũ wà ɓueé cà wa cɔ̃́n hen? Fo ɓuara wa yáaró bìo yi lée? Ɓa le ĩ yí zũ fo le? Ũnɛ́n lé yìa lé le Dónbeenì nùpue na le tonkaa.» 35 Ó o Yeesu nàmakaa wo yi: «Wé tɛ́tɛ́, lé o nìi mu yi lònbìo!» Ó o cĩ́ná mu dɛ̀ɛnía fó a dó ho tá yi ɓa nùpua na wi bĩ́n ɓúenɓúen tĩ́ahṹ ò o ló a yi ká a màhã́ yí yú a yí ɓóonía yi. 36 Á bìa kɛra bĩ́n na mɔn mu wéró bán ɓúenɓúen zɔ̃́nkaa kará concáan. Cúa-yɛn, à ɓa yèrèmáa wee bío mín yi: «Pátì! Dìo kà lé le bíonì yɛ́n síi kà? O nùpue mu wee na le ɲii ɓa cĩ́náwa yi lè ho pànká, à ɓa máa dàń kán wo ká ɓa dɛ̀ɛní wé bìo ó o le ɓa wé.» 37 Ó o Yeesu yèni dɛ̀ɛnía ló hã lórá na bã́makaa bĩ́n ɓúenɓúen yi.

(Matiye 8.14-17; Maaki 1.29-34)

38 Bìo ó o zoó ló ho kàránló zĩi, ó o térénna van o Simɔn zĩi. O vaa dɛ̃ɛníi à bṹn ɓa wee bío làa wo le o Simɔn ɓàn hio hã́a le tɛ̀ɛnì wee zɛ̀ɛ́. Á ɓa fìora a le o wɛɛ́ wo. 39 Ó o vaá zon á lií lúnlúrá a ɲúhṹ yi ò o bía le le tɛ̀ɛnì lé o yi, á le dɛ̀ɛnía ló. Mí lahó yi ó o hĩ́nɔn nɔn ho dĩ́nló ɓa yi.

40 Bìo le wii lií zon,§ á bìa ɓúenɓúen na ɓa vánvárowà lè mí sìíwà wi cɔ̃́n á ɓuan ɓa ɓuararáa. Ó o bò mí níní ɓa nì-kéní kéní wán á ɓa wan. 41 Ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ na ɓa cĩ́náwa wi yi á ɓa wee lé yi ká ɓa a bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ũnɛ́n lé yìa lé le Dónbeenì Za.» Ká a Yeesu wón màhã́ wee zá làa ba le ɓa yí bío. Lé bìo ɓarɛ́n mí bɛɛre yàá zũ mu le o lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra.

O Yeesu wee bue le Dónbeenì bín-tente

(Maaki 1.35-39)

42 Bṹn ɓàn tá lée tɔ̃n yìnbíi bùirìi, ó o Yeesu hĩ́nɔn khɛ̀ra ló van le lùe ɓúi na a nùpue mía yi, á vaá kará mí dòn. Bìo ɓa nùpua sĩ̀na yí mɔn wo, á ɓa wee cànka a. Bìo ɓa vaá yú a, á ɓa wã́a yí wi à ɓa bĩní día ò o khɛ̀n làa ba. 43 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ó, o! Ĩ mún ko à ĩ va hã lórá na ká yi à vaa bue le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bín-tente bĩ́n, lé bìo á bṹn lé bìo le Dónbeenì tonkaa mi bìo yi.» 44 Ò o hĩ́nɔn wà, á vaá wee bue le bín-tente ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi ho *Zudee kɔ̃hṹ yi.

5

O Yeesu von mí nín-yání nì-kenínia

(Matiye 4.18-22; Maaki 1.16-20)

1 Wizonle ɓúi ká a Yeesu wi ho Zenɛzarɛɛte* vũ-beenì ɲii á ɓa zã̀amáa kĩ́nía yi wee ɲàa mín, lé bìo ɓa wi ɓa ɲí le Dónbeenì bíonì, ó o mɔn hã wonna bìo ɲun ká hã dĩ̀n mín nìsã́a mu ɲumu ɲii. 2 Ɓa ce-pawà na zon hã ɓuararáa ɓúenɓúen ló lée dĩ̀n wee sɛɛ mí zùánwà. 3 Hã wonna mu ɓàn dà-kéní lé o Simɔn te ho, á hón lé hìa ó o Yeesu fìora zon, ò o bía nɔn wo yi le o ɲàa zo mu ɲumu yi cĩ́inú, bṹn mɔ́n ó o lií kará ò o wee kàrán ɓa zã̀amáa na dĩ̀n bĩ́n.

4 Pã̀ahṹ na ó o bía vó yi, ó o khíi wee bío là a Simɔn: «Wã́a vá zo mu ɲumu na boo yi, à ũnɛ́n lè mí ninzàwa na páanía wee sá à yénní mí zùánwà kúee mu ɲumu yi à mi wìika ɓa cewà.» 5 Ó o Simɔn bía làa wo: «Éee! Ũnɛ́n! Loń! Wa púia mu ɲumu yi cãana à wa yí fò hàrí ceza. Ɛ̀ɛ ká ũ bíonì ɲii wán, á ĩ yénní hã á à kúee.» 6 Á ɓa yénnía hã kúaa mu ɲumu yi á hã lií vũn ɓa cewà cɛ̀rɛ̀ɛ, lée cĩ́inú ká hã zùánwà hũni lá à fáa. 7 Á ɓa von mí ninzàwa ce-pawà na wi ho won-veere yi le ɓa ɓuee séení mí. Á bán ɓuara ɓueé séenía ɓa á hã wonna mí bìo ɲun sú lè ɓa cewà fúaa hã wi hã lii lí mu ɲumu yi.

8 Bìo ó o Simɔn Piɛre mɔn mu kà síi, ó o lií ɓúrá a Yeesu tá ò o bía nɔn wo yi: «Ɓúi! Ɲúhṹso, ĩ yàá ɓɛ̀ntĩ́n lá yí ko à ĩ sùará foǹ lé bìo á ĩ lé o bè-kora wéro.» 9 O Simɔn wee bío kà síi lé bìo ɓa ce-kuii na ɓa vũn kà bìo zã́nía wo dàkhĩína, orɛ́n làa bìa páanía wi ho woohṹ yi làa wo. 10 Hàrí o Zebedee nùwã Zaaki làa Zãn na mún lé ɓa ce-pawà, bán mún zã́na lè ɓa bìo síi. Ó o Yeesu bía nɔn o Simɔn mu yi: «Áyì! Yí zɔ̃́n dɛ̀ɛ woon. Lii hĩ́ní. À lá ho zuia ɲii wán, á ɓa nùpua lé bìa fo wé è yí á à ɓua à ɓuennáa ĩ cɔ̃́n.» 11 Bṹn mɔ́n á ɓa vá mí wonna ɓueé dĩ̀nía mu ɲumu ɲii, à ɓa kúará mí bìo ɓúenɓúen bĩ́n, à ɓa bò là a Yeesu wà.

O Yeesu wɛɛ́ra a ɓùeré nìi

(Matiye 8.2-4; Maaki 1.40-45)

12 Wizonle ɓúi ká a Yeesu wi ho lóhó ɓúi yi, ó o fò mín là a *ɓùeré nìi ɓúi. Bìo ó o mɔn o Yeesu ó o dɛ̀ɛnía lií ɓúrá à yahó á ɓuure ɓó ho tá yi. Ò o fìora a yi kà: «Ɲúhṹso! Fo dà à wɛɛ́ mi ká fo tà.» 13 Ó o Yeesu lií bò mi níi o wán ò o bía nɔn wo yi: «Ĩ tà mu, wã́a wa.» Mí lahó yi ó o nìi dɛ̀ɛnía wan. 14 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu henía bìo kà làa sòobɛ́ɛ nɔn wo yi: «Bìo wo foǹ á ũ yí bío le nùpue ɲí. Ká ũ màhã́ vaa zéení ũten lè le *Dónbeenì yankaro. À ũ mún wé mu hãmu bìo na ó o *Mɔyiize bò le ɓa wé wé mu dã́ní yi à ɓa ɓúenɓúen zũń ká ũ wan bìo bon.»

15 Ká bṹn yí hò bìo ɓa wíokaa wee bío o Yeesu bìo hã lùa ɓúenɓúen yi. Á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wee vá kúee mín wán à ɲínáa o bíoní à mún ɓua mí vánvárowà lè mí sìíwà à ɓuennáa ó cɔ̃́n le o wɛɛ́. 16 Ká a Yeesu wón màhã́ wee wé wé ká a lɛ́n mí dòn vaa fìo le lùe ɓúi na wan ɓúirín yi ká a bĩní ɓuen.

O Yeesu wɛɛ́ra a mùamúa

(Matiye 9.1-8; Maaki 2.1-2)

17 Wizonle ɓúi ò o Yeesu wee kàrán ɓa nùpua. Mu nɔ̀nzoǹ ká ɓa *Farizĩɛwa lè ho *làndá bìo zéenílowa wi bĩ́n á kará ɓó a yi. Ɓa ló ho Kalilee lè ho *Zudee lórá cɛ̀rɛ̀ɛ yi. Ɓa ɓúi yàá pá ló ho Zeruzalɛɛmu lóhó yi. O Ɲúhṹso Dónbeenì pànká na wi o Yeesu yi lé hìa nɔn ó o wee wɛɛ́ráa ɓa vánvárowà. 18 Yìo ɓuee tĩ, à nùpua ɓúi sò mí mùamúa luaráa ká a wi mí dãmu dɛ̀ɛ wán. Bìo ɓa ɓueé dɔ̃n á ɓa wi ɓa zo le zĩi yi làa wó à zoó bàrá a Yeesu yahó. 19 Á ɓa wó fúuu san lé bìo ɓa nùpua boo dà. Á ɓa día ɓa yòora làa wó le zĩi mu lòho, á yòó kara ho sɔ̃́n-kéní à ɓa can hã hũni o mùamúa mu dãmu dɛ̀ɛ yi á liinía làa wó lií bàrá a Yeesu yahó bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen tĩ́ahṹ. 20 Bìo ó o Yeesu mɔn bìo ɓa dóráa mí sĩa wo yi, ó o bía nɔn o mùamúa yi: «Wàn bɔ̃́nlo, ũ bè-kora sɛ́ra día.»

21 Bìo ó o bía bṹn kà á ho làndá bìo zéenílowa lè ɓa Farizĩɛwa á wee bío mí yiwa: «O nùpue mu lée wée á wee màní míten lè le Dónbeenì kà síi? Lé wée dà a sɛ́n mu bè-kora á à día ká yínɔń le Dónbeenì mí dòn.» 22 Ká a Yeesu màhã́ zũna ɓa yilera ó o bía nɔn ɓa yi: «Lée webio nɔn á hã yilera na kà síi wiráa mia? 23 Lé mu yɛ́n bíoró wayi? Lé à bío le o bè-kora sɛ́ra día lée tàá lé à bío le o hĩ́ní varáka? 24 Ká ĩ màhã́ wi á mi zũń le o *Nùpue Za yú ho pànká ho tá wán à sɛ́nnáa mu bè-kora día.» Ò o wã́a bía bìo kà nɔn o mùamúa yi: «Le ĩ bío mu na foǹ, lii hĩ́ní, lá ũ dãmu dɛ̀ɛ á ũ khíɓo.» 25 Ó o nìi mu dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn yòó dĩ̀n bṹn wán ɓa ɓúenɓúen yìo yi á lií lá mí dãmu dɛ̀ɛ ò o wee ɓùaaní le Dónbeenì ká a wà ɲɔn mí zĩi. 26 Á ɓa ɓúenɓúen wó coon mu bìo yi. Á ɓa zã́na à ɓa pá wee khòoní le Dónbeenì kà síi: «Wa ɓɛ̀ntĩ́n mɔn yéréké bè-bárákáwá zuia.»

O Yeesu von o Levii le o bè mí yi

(Matiye 9.9-13; Maaki 2.13-17)

27 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu ló lée wà. O vaá wee khĩí ó o mɔn o lànpó fé ɓúi na ɓa le Levii ká a kará mí tonló lùe yi. Ó o bía nɔn wo yi: «Hĩ́ní bè miì.» 28 Ó o Levii dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn día mí tonló lè mí bìo ɓúenɓúen, ò o bò a Yeesu yi.

29 O Levii sá ho dĩ́nló o Yeesu bìo yi, ò o von wo mí zĩi. O mún von ɓa nùpua ɓúi ɓa ɓueé páanía kará wee dí. Ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ lé ɓa ninzàwa *lànpó féwá. 30 Á bìo ɓa Farizĩɛwa lè ho làndá bìo zéenílowa na bìo sã̀ ɓa yi mɔn mu á ɓa wee khí mí kío yi. Á ɓa tùara a Yeesu nì-kenínia yi: «Lée webio nɔn á mi pá tà wee dí ká mi ì ɲu lè ɓa lànpó féwá lè ɓa nì-kora na kà?» 31 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Héyìi! Minɛ́n! Nùpua na lò hereka so wee wé cà tĩni ɓànso dã́ní le? Ɓùeé, ɓa vánvárowà lé bìa wee wé cà a dã́ní. 32 Ĩnɛ́n yí ɓuara bìa wee leéka le mí térénna bìo yi dɛ́. Bìa zũ le mí lé ɓa bè-kora wérowà lé bìa á ĩ ɓuara bìo yi, bèra a na à ɓa khí mu bè-kora wéro yi.»

O Yeesu bía le ɲii lìró bìo

(Matiye 9.14-17; Maaki 2.18-22)

33 Bṹn mɔ́n á ɓa nùpua ɓúi tùara a Yeesu yi: «O Zãn nì-kenínia wee wé lì mí ɲiní à mún wé mí fìoró, á ɓa Farizĩɛwa nì-kenínia mún wee wé kà síi. À ũnɛ́n nùpua bán ɓɛ̀n wee dí ká ɓa a ɲu lée webio?» 34 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi yí mɔn le: Pã̀ahṹ na ɓa nùpua wi mu yaamu sã́nú díró yi là a hã́-fĩa ɓàn báa á ɓa so dà à bío le ɓa lì mí ɲiní le? 35 Ho pã̀ahṹ ɓúi khíi dã ó o hã́-fĩa ɓàn báa ɓa a lén ɓa tĩ́ahṹ, bṹn ká ɓa màhã́ wé è lì mí ɲiní.»

36 Ó o mún bĩnía wà le wàhiire na kà nɔn ɓa yi: «Nùpue na a lá mí báká fĩnle á à kúii bìo ɓúi á à la lè mí báká kĩ́nle na lɛ̀ɛra wón mía. Lé bìo ká a wó mu, á ho dà-fĩnle á à yáa. Á bìo lan mín yi mún máa wìi mín. 37 Làa bṹn síi, nùpue máa kúee *dìvɛ̃́n fĩa sṹmàni-kĩ́a yi. Lé bìo ká a kúaa ho bĩ́n ká ho hĩ́a wee za, á hã à nàma, á ho dìvɛ̃́n á à kúia, á hã sṹmàniwa mún ǹ yáa. 38 Ho dìvɛ̃́n fĩa ko ho kúee hã sṹmàni-fĩa yi. 39 Á nùpue mún máa día dìvɛ̃́n kĩ́a ká a máa ɲu dìvɛ̃́n fĩa. Lé bìo á ɓa wee bío le ho dìvɛ̃́n kĩ́a lé hìa sĩ.»

6

O Yeesu zéenía ho Sabaa bìo lè ɓa nùpua

(Matiye 12.1-8; Maaki 2.23-28)

1 Mu wó ká a Yeesu wee kã́a hã mana ɓúi yi ho *vũńló wizonle na ɓa le Sabaa zoǹ, ó o nì-kenínia wee báará zoo khé ho dĩ́nló lée pùká là. 2 Á ɓa *Farizĩɛwa ɓúi mɔn mu á ɓa wee bío làa ba: «Lée webio nɔn mí wee wéráa bìo kà? Wa làndá hò mu.» 3 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo ó o *Daviide yánkaa wó ká arɛ́n lè mí nùpua á le hĩni dà á mi dĩǹ yí kàránna yí mɔn le? 4 Orɛ́n míten zon le Dónbeenì zĩi á zoó lá le Dónbeenì hãmu búurú á là, ò o ɓuan ho ɓúi lée nɔn bìa làa wó bò mín yi. Ká a ɲɔǹ lá yí ko ò o wé mu, lé bìo le *Dónbeenì yankarowà mí dòn lé bán wee wé là ho.» 5 Ò o tĩ́n pá bĩnía bía nɔn ɓa yi: «O *Nùpue Za lé yìa á ho Sabaa bìo wi níi yi.»

(Matiye 12.9-14; Maaki 3.1-6)

6 Ho Sabaa mu ɓúi zoǹ ó o Yeesu van ho kàránló zĩi yi á vaá zoó wee kàrán ɓa nùpua. Mu zoǹ à nìi ɓúi wi bĩ́n á nín-tĩánì bàhó húrun. 7 Á ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa Farizĩɛwa bò mí yìo o Yeesu wán le mí ì loń ká a pá à wɛɛ́ nùpue ho Sabaa zoǹ, lé bṹn ɓa à dĩ̀n wán á à yíráa wo ò kooní yi. 8 Ó o Yeesu zũna ɓa yilera ò o pá bía nɔn o nìi na bàhó húrun yi: «Lii hĩ́ní vá ɓueé lée dĩ̀n hen kà ɓa nùpua yahó le ɓa mi fo.» Ó o nìi lií hĩ́nɔn á vá ɓueé lée dĩ̀n. 9 Ó o Yeesu bía làa ba: «Le ĩ tùa mia làa bìo ɓúi: Lé mu yɛ́n ó o nùpue ko ò o wé ho Sabaa zoǹ? Lée bè-tente lée, tàá lée bè-kohó? Lé ho kã̀ní a nùpue lée, tàá lé ho ɓúe o?» 10 Ò o Yeesu lora ɓa ɓúenɓúen yi khíi fò ò o bía nɔn o nìi yi: «Hóoní ũ bàhó.» Ó o nìi hóonía ho á ho dɛ̀ɛnía wan. 11 Á ho làndá bìo zéenílowa lè ɓa Farizĩɛwa sĩa cã̀ mu yi làa sòobɛ́ɛ, á ɓa wee wã̀aní mín yi: «Lée webio á wa yàá à wé á à yíráa wo ò fì níi yi coon?»

O Yeesu hueekaa mí tonkarowà pírú ɲun

(Matiye 10.1-4; Maaki 3.13-19)

12 Wizonle ɓúi ó o Yeesu hĩ́nɔn le mí yòó wé mí fìoró le ɓúee wán, ó o yòó fìora le Dónbeenì yi bĩ́n fúuu cãana. 13 Bìo ho tá tɔ̃n, ó o von mí nì-kenínia kúaa mín wán, á hueekaa ɓa pírú ɲun ɓa tĩ́ahṹ á có yèni làa tonkarowà. Hĩ̀a kà lé ɓa yènnáa:

14 O Simɔn na ó o có yèni làa Piɛre,

o Ãndere na lé o Simɔn mu ɓàn za,

o Zaaki là a Zãn, o Filiipu là a Baatelemii,

15 o Matiye là a Toma, o Alifee za Zaaki,

o Simɔn na lé ɓa Zelootewa* kuure nùpua nì-kéní,

16 o Zaaki za Zudaa,

là a Zudaa Isikariote na khíi dé o Yeesu o zúkúsa níi yi.

O Yeesu kàránna ɓa nùpua á wɛɛ́ra ɓa ɓúi

(Matiye 4.23-25; Maaki 3.7-11)

17 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu bĩnía bò lè mí nì-kenínia lion ho tá pɛ̀ɛrú yi hen na ó o mɔ́n-bèwa cɛ̀rɛ̀ɛ dĩ̀n yi. Ɓa minka zã̀amáa mún wi bĩ́n. Ɓa ló ɓa *zúifùwa kɔ̃hṹ kùaráa ɓúenɓúen yi, ho Zeruzalɛɛmu lóhó, lè ho Tiire lè ho Sidɔ̃n lórá na wi mu yámú ɲumu ɲii ló-zàwa yi. 18 Ɓa ɓúenɓúen wà ɓuee ɲí a Yeesu cɔ̃́n á mún ǹ cànka ò o wɛɛ́ ɓa vɛ̃́ɛna. Bìa ɓa cĩ́náwa wee beé lò wee yí míten. 19 Ɓa nùpua ɓúenɓúen wee cànka à ɓa yí o túii yi, lé bìo le Dónbeenì pànká na wi o yi á wee lé lée wɛɛ́ ɓa nùpua ɓúenɓúen.

(Matiye 5.1-12)

20 Ó o Yeesu wã́a yòó lora mí nì-kenínia yi ò o bía:

«Minɛ́n na lé ɓa nì-khenia, mi ɲúná sĩ,

lé bìo le Dónbeenì bɛ́ɛnì á mi níní wi yi!

21 Minɛ́n na le hĩni wee ɓúe ho zuia, mi ɲúná sĩ,

lé bìo á bìo mi wee ca á mi ì yí á mu ɲii ì sí!

Minɛ́n na wee wá ho zuia, mi ɲúná sĩ

lé bìo mi khíi dĩ hã konsĩní!

22 «Ká ɓa nùpua khíi ɲina mia, á pã́ mia, á wee là mia, á wee yáa mi yèni o *Nùpue Za bìo yi, se mi ɲúná sĩ. 23 Mi zã̀maka à wé coronka lé bìo le Dónbeenì bũ̀iá beenì pan mia ho wáayi mu bìo yi. Mu bon, lé kà síi á ɓarɛ́n ɓàn ɓùaawa mún yánkaa beéraráa le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà lò.

24 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n nàfòró ɓànsowà á ho yéréké khíi sá yi,

lé bìo á mu bìo ɓúenɓúen mí yú vó,

á bìo máa bĩní máa bè mu wán máa na mia.

25 Minɛ́n na wee dí bùubaa ho zuia á ho yéréké khíi sá yi,

lé bìo á bìo cɛ̀rɛ̀ɛ hĩni khíi tè mia.

Minɛ́n na wee dĩ hã konsĩní ho zuia á ho yéréké khíi sá yi,

lé bìo mí bìo khíi wé ho yahó sèró lè le wɛ́ɛ.

26 Minɛ́n na ɓa nùpua wee wíoka yèni á ho yéréké khíi sá yi,

lé bìo á lé kà síi á ɓàn ɓùaawa mún yánkaa wó làa bìa fù le mí lé le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ká mu ɲɔǹ yí bon.

Wa ko wa wé wé mu bè-tentewà làa bìa yí wa wɛn

(Matiye 5.38-48)

27 «Àwa, minɛ́n na wã́a dĩ̀n wee ɲí ĩ cɔ̃́n ɓúenɓúen lé minɛ́n á ĩ wee bío bìo kà a na yi:

Mi wań mi zúkúsa.

Bìa ɲina mia à mi wé mu bè-tentewà na yi.

28 Bìa wee dánkání mia

à mi wé dúɓua yi.

Bìa wee yáa mi yèni

à mi wé fìo na yi.

29 Hàrí ká a ɓúi dó ũ sáahó yi,

à ũ yèrèmá hìa so dá a yi.

Ká a ɓúi fó ũ kánɓun,

à ũ mún día le o fé ũ báká.

30 Yìa fìora bìo ũ cɔ̃́n,

ũ na mu wo yi.

Yìa lá ũ bìo,

à ũ día le o ɓua.

31 Bìo mi wi à ɓa nì-vio wé na mia,

à mi wé mu ɓàn síi à na ɓa yi.

32 Ká bìa wa mia lé bán mí dòn á mi wa, á mi wee leéka le mi so pá à bĩní ì yí bìo mu mɔ́n le? Hàrí ɓa bè-kora wérowà mún wa bìa wa ɓa. 33 Ká bìa wee wé mu bè-tentewà na mia lé bán mí dòn mi wee wé mu ɓàn síi na yi, á mi wee leéka le mi so pá à bĩní ì yí bìo mu mɔ́n le? Hàrí ɓa bè-kora wérowà mún wee wé bṹn. 34 Ká bìa khíi dàń mu á à wĩ́ mia, lé bán mí dòn á mi wee ke lè mí bìo, á mi wee leéka le mi so pá à bĩní ì yí bìo mu mɔ́n le? Hàrí ɓa bè-kora wérowà mún wee ke mín bìowa làa mín làa bṹn síi à paráa mu khíi wĩ́ló. 35 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n yí wé bṹn. Mi wań mi zúkúsa, mi wé wé mu bè-tente na ɓa yi. Ká nùpue kon ũ bìo, ũ yí dé ũ sĩi mu khíi bĩní wĩ́ló yi. Lé bṹn ǹ na ká mi ì wé le Dónbeenì na wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán zàwa, lé bìo á ɓa bè-yízũńlowà lè ɓa nì-sũmáa á le wee wé mu bè-tentewà na yi. 36 Mi zũń le hii wéró làa bìo á mìn Maá Dónbeenì zũnáa le hii wéró bìo síi.

Mi wé yí cítí nùpue

(Matiye 7.1-5)

37 «Mi wé yí cítí nùpue, á le Dónbeenì mún máa cítí mia. Mi yí síiní nùpue ɲúhṹ, á le Dónbeenì mún máa síiní mí ɲúná. Mi wé sɛ́n día na mín yi, á le Dónbeenì mún wé è sɛ́n ǹ día á à na mia. 38 Mi wé hã mu bìo, á le Dónbeenì mún wé è hã mia. Mu bìo na le Dónbeenì á à hã làa mia á à wé bìo na à kúee mí dɛ̀ɛ yi á à dìdíi fúaa ká mu sú cáa pùuu. Lé bìo le wĩ̀ló dɛ̀ɛ na mi wee mɔ̀nzã́ lè mu bìo, lé dén ɓàn síi á le Dónbeenì á à mɔ̀nzã́ lè mí bìo á à na mia.»

39 O bĩnía wà le wàhiire na kà: «Muii so dà a tè mí ninza muii bũ̀ini wán le? Ɓùeé. Lé bìo ká ɓa vaá dɔ̃n ho kɔ̃hṹ á ɓa mí nùwã ɲun á à páaní ì zo ho. 40 Nì-kenínii na po yìa wee kení a wón mía. Nùpue lée nùpue na kenía dɔ̃n ó o dà à wé làa yìa kenía wo bìo síi. 41 Lée webio nɔn á le zóore na wi ũ yère yi á fo yí zũ bìo, à le zàn-dɛ̀ɛ na wi mi ninza yère yi á fo màhã́ mɔn wee zéení? 42 Fo dà a wé kaka à bío le mi ninza día le ũ lén le zàn-dɛ̀ɛ na wi o yère yi, ká le zóore na wi ũnɛ́n yère yi á fo yí zũ bìo le? Yí mɔn ũten na le! Le zóore na wi á ũ yère yi lé dìo á ũ ko à ũ lén vé, á ũ yìo màhã́ à mi wéréwéré á à dàń ǹ lénnáa le zàn-dɛ̀ɛ na wi mi ninza yère yi.

Le vĩ̀ndɛ̀ɛ lè mí bia wàhiire

(Matiye 7.16-20; 12.33-35)

43 «Vĩ̀ndɛ̀ɛ na se máa wé ha bia na yí se, á le vĩ̀ndɛ̀ɛ na yí se mún máa wé ha bia na se. 44 Mu bon, le vĩ̀ndɛ̀ɛ bia lé hɔ̃́n ɓa wee wé bè yi à zũńnáa le sìí. Lunkúnsòró máa wé fáa ɓódíohó wán. Á ɲia mún máa wé khé kíkahó wán. 45 O nùpue na se wón wee wé bío hã bín-tentewà lè bìo á bìo wi o sĩi yi se. Ká yìa yí se wón wee wé bío hã bín-kora, lé bìo á bìo wi o sĩi yi yí se. O nùpue bìo na wi o sĩi yi, lé bṹn wee wé lé là a ɲii.

Hã zĩní bìo ɲun wàhiire

(Matiye 7.24-27)

46 «Mi wee ve mi le ‹Ɲúhṹso! Ɲúhṹso!› à mi màhã́ yí máa wé bìo á ĩ wee bío na mia á mu ɲúhṹ so wi le? 47 Mi dĩ̀n le ĩ zéení a nùpue na wee ɓuen ĩ cɔ̃́n, à ɲí ĩ bíoní, à mún bè hã yi bìo ó o bìo ɓonnáa mín làa mia. 48 O bìo ɓonmín làa nùpue ɓúi na le mí ì so mí zĩi ó o náana ho tá á líi ɓó le huee yi a màhã́ bò yi fáráráa le ɲúhṹ. Hã vi-beera tèró pã̀ahṹ á mu ɲun-beenì ɓueé dèkío le à le pá dĩ̀n. Le yí tò lé bìo le ɲúhṹ fárá se. 49 Ɛ̀ɛ ká yìa wee ɲí ĩ bíoní ò o yí máa bè hã yi, wón ɓànso bìo ɓonmín làa nùpue ɓúi na fárá mí zĩi ɲúhṹ ho tá kã́amáa yi á son. Bìo ho vi-beenì tò á mu ɲun-beenì ɓuara ɓueé ɓó le yi, à le dɛ̀ɛnía tò pùpɛ̀.»

7

Ɓa dásíwá ɲúhṹso ton-sá wɛɛ́ró bìo

(Matiye 8.5-13; Zãn 4.46-54)

1 Bìo ó o Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so ɓúenɓúen á nɔn ɓa zã̀amáa yi vó, ó o wà van ho *Kapɛɛnayuumu. 2 Mu pã̀ahṹ ká ho *Oroomu dásíwá ɲúhṹso ɓúi wi bĩ́n á ton-sá nì-kéní na ó o ɓɛ̀ntĩ́n wa làa sòobɛ́ɛ á lò yí here día mu húmú ɲii wán. 3 Bìo ɓa dásíwá ɲúhṹso mu ɲá a Yeesu bìo, ó o tonkaa ɓa *zúifùwa nì-kĩ́a nùwã yɛn ɓúi le ɓa vaa fìo wo le o ɓuee wɛɛ́ mí ton-sá. 4 Á bán wà van o Yeesu cɔ̃́n á vaá wee ɓónɓóní a ká ɓa à bío làa wo: «O nìi mu na tonkaa wɛn ɓɛ̀ntĩ́n ko lè ũ séeníi, 5 lé bìo ó o wa wa nìpomu. Orɛ́n lé yìa léra mí níi yi á séenía wɛn á sonnáa wa kàránló zĩi.» 6 Ó o Yeesu dɛ̀ɛnía bò làa ba á ɓa wà. Bìo ɓa vaá sùaráa o nìi mu zĩi à bṹn ò o tĩ́n tonkaa mín bɔ̃́nlowà le ɓa lée bío na a yi: «Ɲúhṹso, yí sɛɛ́ ũten ĩ bìo yi. Ũ ɓuenló ĩ zĩi yi lée bìo na á ĩ yí koráa. 7 Lé bṹn bìo yi á ĩ yí heníanáa ĩ sĩi á yí ɓuara ũ cɔ̃́n ĩten. Na le ɲii á ĩ ton-sá pa à wa. 8 Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre ɲúnása wi á ĩ wee bè bíoní yi. Á ĩnɛ́n mún wi ɓa ɓúi ɲúhṹ wán, á bán mún wee ɲí ĩ cɔ̃́n. Ĩ le yìa va hen à wón va bĩ́n, ĩ le o ɓúi ɓuen ò o dɛ̀ɛní ɓuen. Ĩ le ĩ ton-sá wé bìo na, ò o dɛ̀ɛní wé mu mí lahó yi.» 9 Bìo ó o Yeesu ɲá hɔ̃́n bíoní so, ó o wó coon o nìi mu bìo yi, ó o yèrèmáa khíi bía lè ɓa zã̀amáa na bò a yi: «Le ĩ bío na mia: O *Isirayɛɛle nìpomu ɓúenɓúen yi á ĩ dĩǹ yí fò mín làa nùpue na sĩidéró miì yú yìa kà yi.» 10 Á ɓa dásíwá ɲúhṹso ɓàn bɔ̃́nlowà bĩnía khíɓon á vaá yú ò o ton-sá mu wan.

O Yeesu vèenía o Naɲɛɛ mahã́a za

11 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wà wee va ho lóhó ɓúi na ɓa le Naɲɛɛ. Ó o nì-kenínia lè ɓa zã̀amá-kúii bò làa wo. 12 Bìo ó o vaá dɔ̃n ho lóhó ɲii, ó o fò mín làa nùpua ɓúi à ɓa ɓuan mí nì-hío wà vaá nùu. Yìa húrun lée mahã́a ɓúi te mí za kéní. Ho lóhó nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ ló á bò là a hã́a mu. 13 Bìo ó o Ɲúhṹso mɔn o hã́a mu ó o màkárí ɓuan wo yi. Ó o bía làa wo: «Hã́a mu, yí yáa ũ yilera.» 14 Ò o wà vaá ɓó ɓa yi á lá mí níi bò le khã̀are wán á bìa ɓuan o nì-hío dĩ̀n. Ó o Yeesu bía: «Yàrónza, lii hĩ́ní, lé mi bía mu.» 15 Ó o dɛ̀ɛnía lií hĩ́nɔn yòó kará wee bío. Ó o Yeesu hóonía wo yòó dó ɓàn nu níi yi. 16 Á bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen zã́na á ɓa wee khòoní le Dónbeenì kà síi: «Yìa kà màhã́ lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro binbirì á wa yú. Le Dónbeenì ló ɓuara á wà ɓueé fení mí nìpomu.» 17 O Yeesu bìo na ó o wó kà dɛ̀ɛnía ɲá ɓa *zúifùwa kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi á dà khíi zon hĩ̀a làa ba ɓó mín yi mún.

O Yeesu zéenía mí ɓuenló ɲúhṹ nɔn o Zãn Batiisi yi

(Matiye 11.2-6)

18 O Zãn Batiisi nì-kenínia vaá bía bìo wó ɓúenɓúen á nɔn wo yi. Bṹn mɔ́n ó o von ɓa nùwã ɲun ɓúi ɓa tĩ́ahṹ 19 á tonkaa le ɓa vaa tùa o Yeesu yi: «Ũnɛ́n lé yìa á wa ɲá bìo le fo ko ũ ɓuen lée, tàá wa pá ko à wa lòoní nì-veere?» 20 Á bán wà vaá yú a Yeesu á bía nɔn wo yi: «O Zãn Batiisi tonkaa wɛn ũ cɔ̃́n le wa ɓuee tùa foǹ le lé fo lé yìa ko ũ ɓuen lée, tàá wà pa nì-veere?» 21 Á mu wã́a wó se à ɓa ɓueé dɔ̃n ò o lan wee wɛɛ́ ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ na mu vã́mú lè mí sìíwà tò. O mún wee ɲa ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi, á mún wee hɛ́n ɓa muiiwà yìo à hã mi wéréwéré. 22 Bṹn wéró mɔ́n, ó o màhã́ yèrèmáa wee bío là a Zãn tonkarowà: «Mi lɛ́n vaa zéení bìo mí mɔn làa bìo mí ɲá à na a Zãn yi: Lé ɓa muiiwà yìo wee mi, á ɓa mùamúawà hĩ́nɔn wee varáka, ɓa ɓùeréwà wan, ɓa bekewà ɲikɔ̃nna wee ɲí mu bìo, ɓa nì-hía wee vèe, á le bín-tente wee bue na ɓa nì-khenia yi.* 23 Yìa yí pã́ ĩ bìo ká a tà mu yi se wón ɓànso ɲúhṹ sĩ.»

O Yeesu wee bío o Zãn Batiisi bìo

(Matiye 11.7-11)

24 Bìo ó o Zãn tonkarowà bĩnía wà, ó o Yeesu wã́a wee bío o Zãn mu bìo lè ɓa zã̀amáa kà síi: «Lée webio á mi van vaá lora le dùure yi? Lé ho konkohó na ho pinpiró wee hɛ́ɛ vĩ́nvã lée? Ɓùeé. 25 Á lée webio mi vaá lora? Lée nùpue ɓúi na sĩ̀a hɔ̃̀nbɔ̃̀nɔ̀n le? Hɔ̃́n sĩ̀-sení ɓànsowà so lé ɓa pã̀amá-beera zĩní á ɓa wi yi. 26 Á lé o yɛ́n mi van bìo yi? Lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro lée? Ká mu lé wón se mi tũ̀iá sĩ. O yàá pá po wón, le ĩ bío mu na mia. 27 Orɛ́n lé yìa le Dónbeenì fèra bía bìo mí vɔ̃nna yi: ‹Ĩ ì tonka ĩ tonkaro o ò dí ũ yahó á ɓueé wíoka ũ wɔ̃hṹ.›† 28 Le ĩ bío mu na mia: Ɓa nùpua na ho dĩ́míɲá yi ɓúenɓúen á yìa ɲúhṹ wi po a Zãn wón mía. Ɛ̀ɛ ká le *Dónbeenì bɛ́ɛnì zàwa mɔ́n-dí màhã́ pá po a.

(Matiye 11.16-19)

29 «Ɓa nùpua ɓúenɓúen, hàrí ho *lànpó féwá á hĩ́a wee ɓuee ɲí a Zãn cɔ̃́n. Á ɓa tà zũńna le le Dónbeenì bìo bon á ɓa wee ɓuen o cɔ̃́n ò o bátízé ɓa. 30 Ká ɓa *Farizĩɛwa lè ho *làndá bìo zéenílowa bán yí tà bìo le Dónbeenì le mí ì wé è na ɓa yi, á ɓa ɓɛ̀n mún pã́ à Zãn *bátɛ́ɛ̀mù bìo.» 31 Ó o Yeesu bĩnía bía: «Ho zuia nùpua na kà á ĩ dà à tèé lè ɓa yɛ́n? Lé ɓa yɛ́n á ɓa bìo ɓonnáa mín? 32 Ɓa ka lè ɓa háyúwá na lée kará ɓa nùpua fèmínló lahó yi, á wee háaní na mí ninzàwa na zoó le ɓonfónii yi kà:

Wa ɓúa hã sĩ̀a san,

à mi le mi máa lée yo.

Wa bó le yèni,

á mi le mi máa wá.

33 Bìo ó o Zãn Batiisi ɓuara á yí máa dí dĩ́n-poni, á mún yí máa ɲu *dìvɛ̃́n, á mi le o cĩ́ná wi o yi. 34 Á bìo ó o *Nùpue Za ɓɛ̀n ɓuara wee dí, á mún wee ɲu ho dìvɛ̃́n á mi mún yí tà bṹn, à mi wee bío bìo kà: ‹Mi loń! O nìi na kà yí máa wé bìo ɓúi ká mu yínɔń dĩ́nló díró làa ɲa-ɲunló. O lé ɓa *lànpó féwá lè ɓa bè-kora wérowà ɓàn bɔ̃́nlo.› 35 Ɛ̀ɛ ká bìa ɓúenɓúen na mu bè-zũńminì wi yi bìo bon, bán wé è wé mu bè-zũńminì mu ɓàn wárá.»

O bá-fé na bè-kora sɛ́ra día bìo

(Matiye 26.1-13; Zãn 12.1-8)

36 Wizonle ɓúi ó o Farizĩɛ ɓúi von o Yeesu le o ɓuee dí mí zĩi. Ó o Yeesu van á ɓa vaá khónkaa dũmaka‡ wee dí. 37 Hón pã̀ahṹ so yi ò o hã́a ɓúi na á ho lóhó nùpua ɓúenɓúen zũ bá-fénló bìo á ɲá bìo ó o Yeesu wi o nìi mu zĩi, ó o ɓuan mí dɛ̀ɛ ɓúi na yàwá here na sú lè ho ɲiló na sãmu sĩ á ɓuararáa bĩ́n. 38 Bìo ó o ɓueé zon, ó o bánbáa khíi hùerá a Yeesu mɔ́n ò o wee wá, ó o yèn-caa wee lii o Yeesu mu zení wán. Ó o ɲún-vãní lé dìo ó o wee bĩní sùuka làa hã, bṹn mɔ́n ó o wee bĩní yɛ̀ɛ hã ká a kúee ho ɲiló mu hã wán.

39 Á bìo ó o Farizĩɛ na ó o wi zĩi á mɔn mu, ó o wee bío mi yi: «Yìa kà cén lá lée Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro kɛ̃́nkɛ̃́n, ó o lá a zũń o hã́a mu na wee lanláka a zení léeníi, là a bè-wénia.» 40 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Simɔn, ĩ ì bío bìo ɓúi á à na foǹ.» Ó o Simɔn le: «Ɲúhṹso, bío.»

41 Ó o bía làa wo: «Nùpua nùwã ɲun hĩ́a kon nàfòró ɓànso ɓúi wárí. O nì-kéní lée wɛ́n-hãani khĩá-hònú, ò o nì-kéní na so lée wɛ́n-hãani ɓúará-ɲun làa pírú. 42 Bìo á yìa ɓa kon le cɔ̃́n zũ à ɓa yí dà le máa wĩ́, ó o ɓó ɓa mí nùwã ɲun kení. Àwa! Ɓa nùwã ɲun mu tĩ́ahṹ, á ũ wee leéka le lé o yɛ́n ǹ wań o nìi mu á à poń mí ninza.» 43 Ó o Simɔn bía: «Ĩ wee leéka le lé yìa ó o día le kee na ɓùaa nɔn yi.» Ó o Yeesu le: «Ũ bìo bon, fo mà ho tũ̀iá.»

44 Ò o yèrèmáa khíi sánsáa o hã́a mu ò o wee bío là a Simɔn: «Fo yí mɔn le: ĩ ɓueé zon hen coon à ũ yí le ɓa ɓua mu ɲumu ɓuee sɛɛ le ĩ zení, ò o hã́a na kà wón wá siinía hã á bĩnía sùukaa lè mí ɲún-vãní. 45 Bìo á ĩ ɓueé dɔ̃n ũ zĩi, á ũ yí hĩ́nɔn yí wìira mi á yí yɛ̀ɛra níi, ò orɛ́n lè mí ɓuee zoró hen á ĩ zení lé hón ó o wìira lè ho yɛ̀ɛró. 46 Fo mún yí kúaa ɲiló ĩ ɲúhṹ wán á yí dóráa ho cùkú miì, ò orɛ́n wón lé ho ɲiló na sãmu sĩ ó o kúaa ĩ zení wán.§ 47 Lé bṹn nɔn à ĩ ì bío mu á à na foǹ: Bìo ó o hã́a mu ɓa sɛ́ra bè-kora cɛ̀rɛ̀ɛ día lé bṹn nɔn ó o waminì wárá booráa. Ɛ̀ɛ ká yìa bè-kora na sɛ́ra día ka cĩ́inú, wón waminì wárá na o ò zéení à ɓɛ̀n ǹ kɛń cĩ́inú.»

48 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bía nɔn o hã́a yi: «Ũ bè-kora sɛ́ra día.» 49 Á bìa làa wo páanía wee dí wee bío mí yiwa: «O nùpue mu lée wée á wee hení mí sĩi à bío le mu bè-kora sɛ́ra día?» 50 Ó o Yeesu bía nɔn o hã́a yi: «Fo wã́a yú ho hɛ́ɛrà, hĩ́ní lɛ́n, ũ sĩidéró miì á fenía fo.»

8

Ɓa hã́awa na fù wee bè là a Yeesu

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu hĩ́nɔn tò hã ló-beera lè hã ló-zàwa yi á wee bue le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bín-tente. Bìa bò làa wó lé o nì-kenínia pírú ɲun, 2 lè ɓa hã́awa nùwã yɛn ɓúi, bìa ó o ɲɔn ɓa cĩ́náwa léra yi á mún wɛɛ́ra vɛ̃́ɛna. Ɓa lé o Mari na ɓa wee ve làa Makadala* Mari, yìa ó o ɲɔn ɓa cĩ́náwa bùaa hèɲun léra yi, 3 là a Kuza na ó o *Heroode bàrá mí zĩi tonni ɲúhṹ wán ɓàn hã́a Zaana, là a Suzaana. Hã́awa cɛ̀rɛ̀ɛ mún hĩ́a wi bĩ́n á séenía ɓarɛ́n á fù wee wé lén mí níi bìo à séení là a Yeesu lè mí nì-kenínia.

O Yeesu wà o dìró wàhiire á bĩnía zéenía kúará

(Matiye 13.1-9; Maaki 4.1-9)

4 Ɓa nùpua hĩ́a wee léka hã lórá yi ɓuen o Yeesu cɔ̃́n. Bìo ɓa kĩ́nía wo yi boo, ó o wà le wàhiire na kà nɔn ɓa yi: 5 «Nìi ɓúi hĩ́a ló van mí mɔhṹ yi, á wà vaá dé mí bè-dà. Bìo ó o vaá wee dé mu á mu ɓúi lée lion ho wɔ̃hṹ wán, á ɓa wã-bèwa yonkaa, à mu ɓúi á ɓa ɲínzàwa ɓɛ̀n sèekaa vã̀. 6 Mu ɓúi lion hã huaa yi hen na le tĩ́ní yí boo yi, á mu ló ká mu dɛ̀ɛnía bĩnía hon, lé bìo á ho hĩ́nló mía bĩ́n. 7 Mu ɓúi bṹn lion hen na hã kíkara bia hɛ́ra yi, á mu ló á yòó zon mín yi làa hã, á hɔ̃́n pà mu. 8 Mu ɓúi bṹn lion ho tá na se yi, á mu ló á yòó dɔ̃n á han mí bia, á hã lè mí dà-kéní kéní á yú hã bia khĩmàni khĩmàni.» Bṹn mɔ́n ó o pá bĩnía bía bìo kà nɔn ɓa yi: «Yìa wee ɲí bìo, à wón ɲí bìo bía sese.»

(Matiye 13.10-13; Maaki 4.10-12)

9 Ó o Yeesu nì-kenínia tùara a yi: «Le wàhiire mu kúará lé mu yɛ́n?» 10 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo na ó o nùpue yí zũ kúará á le wee zéení à ceé na minɛ́n mi dòn yi. Ká ɓa nùpua na ká wee ɲí mu lòn wàhio kã́amáa, lé bṹn nɔn á ɓa lé ɓa nùpua na yìo wi ká hã yí máa mi, á mún wee ɲí mu bìo ká ɓa yí máa zũń mu kúará.†

(Matiye 13.18-23; Maaki 4.13-20)

11 «Le wàhiire mu kúará lé bìo kà: Mu bè-dà lé le Dónbeenì bíonì. 12 Bìo lion ho wɔ̃hṹ wán lé ɓa nùpua na ká ɓa ɲá le Dónbeenì bíonì à ɓa máa yí tà le yi, ká a *Satãni dɛ̀ɛní bánbá ɓuee lén le ɓa yiwa yi, à mún ti ɓa kã̀níló wɔ̃hṹ. 13 Bìo lion hã huaa na le tĩ́ní yí boo yi lé ɓa nùpua na ká ɓa ɲá le Dónbeenì bíonì à ɓa tà le yi, à zã̀maka le bìo yi, ká ho kúará lénló yú ɓa pã̀ahṹ na yi, à ɓa dɛ̀ɛní lé lè mí mɔ́n, lé bìo á le bíonì mu yí wìira ɓa sese. 14 Bìo lion hã kíkara yi lé bìa wee ɲí le Dónbeenì bíonì ká ɓa ɲún-sèró, lè ho dĩ́míɲá nàfòró, lè ho ɓàn sĩmu á wee hè le à le máa dàń ha hã bia na dɔ̃n. 15 Bìo ɓɛ̀n lion ho tá na se yi lé bìa wee ɲí le Dónbeenì bíonì à ɓua le lè le sĩi na se, dìo púaara día. Ɓa yí máa bĩní lé lè mí mɔ́n. Bṹn lé bìo nɔn á ɓa wee haráa hã bia na se.

Le fĩ̀ntã́ní wàhiire

(Maaki 4.21-25)

16 «Nùpue na à dé le fĩ̀ntã́ní mí zĩi á à bĩní ì lá le dɛ̀ɛ ɓúi á à pe yi, tàá ká a dó le vó o ò lá le zoó bàrá mí kàtà tá wón mía. Ɓa wé dé le bàrá hen na le ko le bàrá yi, à bìa wee zo le zĩi wé mi. 17 Mu bè-sànkanii na mu khoomu khíi máa lé wán bṹn mía. Hàrí bìo kúará yí zũń ɓúenɓúen bìo khíi bío yi le wizoǹ-kéní. 18 Á mi cén wé ɲí bìo wee bío na mia sese, lé bìo á yìa bìo wi á ɓa à bĩní ì na mu ɓúi wo yi á à bè mu wán. Ká yìa dɛ̀ɛ ɓúi mía, á hàrí mu bè-za bìo na ó o wee leéka le mu wi mí cɔ̃́n á ɓa pa à fé.»

O Yeesu ɓàn nu lè ɓàn zàwa bìo

(Matiye 12.46-50; Maaki 3.31-35)

19 O Yeesu ɓàn nu lè ɓàn zàwa ɓuara a cɔ̃́n à ɓa màhã́ yí dà máa zoó ɓúe o yi, lé bìo ɓa nùpua boo dà. 20 Ó o ɓúi bía mu nɔn wo yi: «Mìn nu lè mìn zàwa wi ɓa mi ũ wán, ɓa lée dĩ̀n ho khũuhũ pan fo.» 21 Ó o Yeesu bía nɔn bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen yi: «Bìa wee ɲí le Dónbeenì bíonì à bè le yi, bán lé wàn nu lè wàn zàwa.»

O Yeesu dĩ̀nía ho pinpiró

(Matiye 8.23-27; Maaki 4.35-41)

22 Wizonle ɓúi, ó o Yeesu zon ho woohṹ lè mí nì-kenínia, ò o bía nɔn ɓa yi: «Mi wa khí lè ho vũ-beenì mɔ́n.» Á ɓa dɛ̀ɛnía zoó wà mu ɲumu yi bṹn wán. 23 Bìo ɓa vá zon yú, á ho pinpi-beenì hĩ́nɔn wee và lè mí pànká ho vũ-beenì wán, á mu ɲumu wee yànbón zo ho woohṹ, lònbìo à ho yòó wee sí lè mu ɲumu. Bṹn ɓúenɓúen wee wé ká a Yeesu wón mu dãmu ɓó. 24 Ó o nì-kenínia vaá wee sĩ̀ní a ká ɓa à bío bìo kà: «Ɲúhṹso! Ɲúhṹso! Wa à hí.» Bìo ó o sĩ̀na, ó o lií hĩ́nɔn á nàmakaa ho pinpiró lè mu ɲumu na wee yànbónka yi á mu ɓúenɓúen dĩ̀n wó tɛ́tɛ́tɛ́. 25 Ó o Yeesu bía làa ba: «Mi sĩ̀a déró miì wã́a wi wen?» Á ɓa ɓúenɓúen zɔ̃́nkaa dĩ̀n concáan, á wee bío mín yi: «Páa! O nùpue mu lé o yɛ́n síi kà? Hàrí ho pinpiró lè mu ɲumu ó o bíaráa, á mu pá bò a bíonì yi.»

O Yeesu wɛɛ́ra a nìi na ɓa cĩ́náwa wi yi

(Matiye 8.28-34; Maaki 5.1-20)

26 Á ɓa khíi dɔ̃n ho Zerasaa kɔ̃hṹ, hìa sánsáa mín lè ho Kalilee kɔ̃hṹ. 27 Bìo ó o Yeesu ló ho woohṹ yi lií le mí ì dĩ̀n, à bṹn ho lóhó na ɓa wi yi nùpue ɓúi na ɓa cĩ́náwa wi yi á wee sĩ́ a yahó. O wee vará mí bírí míana. O mún yí máa da zĩi yi, lé ɓa nì-hía nùuníi ó o wee da yi. 28-29 Pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ ká ɓa cĩ́náwa mu hĩ́nɔn o wán, à ɓa sĩ́ sa ca a níní là a zení lè hã zúakùaríwà ò o yí dàń yí va lùe. Ká a màhã́ wee khòo hã ɓúenɓúen kúia, à ɓa cĩ́náwa na wi o yi ɲa a dé hã mana yi. Ó o Yeesu nɔn le ɲii ɓa cĩ́náwa na wi o yi le ɓa lé. Lé bṹn nɔn ó o miiníi là a Yeesu mu, ó o lií ɓúrá a tá ò o wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Dónbeenì na wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán Za Yeesu, lée webio á ũ lon làa mi? Sábéré, ĩ wee yanka fo, yí yáa ĩ bìo.» 30 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu tùara a nìi mu yi: «Ũ yèni ɓa le we?» Ó o bía: «Ĩ yèni ɓa le Zã̀amáa.» Lé bìo ɓa cĩ́náwa na wi o yi á boo dà. 31 Á bán lé bìa wee yanka a Yeesu le o yí ɲa mí vaa kúee ɓa cĩ́náwa kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía yi.‡ 32 Mu wee wé à nɔ̀nbùɛ-ɓoohṹ ɓúi yòó wee dí le ɓúee yi. Á ɓa cĩ́náwa mu yankaa o Yeesu le o sábéré ò o na ho wɔ̃hṹ mí yi, à mí vaa yòo zo bán yi. Ó o nɔn mu wɔ̃hṹ ɓa yi. 33 Lé bṹn wán ɓa cĩ́náwa mu ló a nìi mu yi á vaá zon ɓa nɔ̀nbùɛɛní yi. Á ɓa ɓúenɓúen yòó lùwa le ɓúee wán á kùenkaa lií zon ho vũ-beenì yi á húrun.

34 Bìo á bìa lá wee pa ɓa mɔn bìo wó kà, á ɓa lùwa vaá bía mu nɔn bìa wi mí manawà yi, á bía mu nɔn bìa wi ho lóhó yi. 35 Á ɓa nùpua ló le mí ɓueé loń bìo wó. Bìo ɓa ɓueé dɔ̃n o Yeesu, á ɓa mɔn o nìi mu na ɓa cĩ́náwa lá wi yi, ò o wó a nì-tente á zã́ mí sĩ̀a kará a Yeesu tá. Á ɓa zã́na. 36 Á bìa mu wó yìo yi wee bío bìo ó o nìi mu wó wó wannáa làa ba. 37 Ho Zerasaa kɔ̃hṹ nìpomu yi á yìa yí zã́na mu bìo mu wón mía, fúaa ɓa wee yanka a Yeesu le o sábéré ò o lɛ́n día mí. Ó o Yeesu wà vaá zon ho woohṹ le mí ì bĩní ì lɛ́n ǹ va hen na ó o ló yi, 38 ó o nìi na yú míten ɓa cĩ́náwa níi yi yankaa wo le o día le mí bè làa wo. Ó o Yeesu pã́ ò o bía nɔn wo yi: 39 «Lɛ́n va mìn zĩi à vaa bío bìo ɓúenɓúen na le Dónbeenì wó nɔn foǹ à na ɓa nùpua yi.» Ó o nìi mu bĩnía wà á vaá wee yényéní bìo ɓúenɓúen na ó o Yeesu wó nɔn wo yi ho lóhó ɓúenɓúen yi.

O Zayiruusi hĩ́nló là a hã́a ɓúi wɛɛ́ró bìo

(Matiye 9.18-26; Maaki 5.21-43)

40 Bìo ó o Yeesu bĩnía khíi dɔ̃n hen na ó o ló yi ɓuararáa, ó o khíi yú ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ à ɓa wee zã̀maka a bĩní ɓuenló bìo yi. Ɓa ɓúenɓúen lá wee lòoní a. 41 Hón pã̀ahṹ so yi à bṹn ò o nìi ɓúi na lé ɓa *zúifùwa kàránló zĩi ya-dí na yèni ɓa le Zayiruusi ɓueé dɔ̃n, á ɓueé lií ɓúrá a Yeesu tá ò o wee yanka a le o bè làa mí va mí zĩi, 42 lé bìo ó o hĩ́nló yà-kéní na ó o yú á wee hí. O lúlúio wã́a lá wee yí ho pírú ɲun síi. Bìo ó o Yeesu bò làa wo wà a va a zĩi, á ɓa minka nùpua ɓura bò a yi.

43 Hã́a ɓúi wi ɓa tĩ́ahṹ á wee mi mí sɛɛró fɛ́ɛɛ á dɔ̃n hã lúlúio pírú ɲun à ho máa fĩ̀. O níi bìo yáara le tĩni ɓànsowà cɛ̀rɛ̀ɛ cɔ̃́n ká bán ɓúenɓúen màhã́ yí dàńna a yí wɛɛ́ra. 44 Bìo ó o vá zoó ɓó a Yeesu yi, ó o zoó tṹaa o dà-zĩ́nii ɲi-kã́ní yi là a mɔ́n. Ó o sɛɛró dɛ̀ɛnía dĩ̀n bṹn wán. 45 Ó o Yeesu dĩ̀n ò o tùara: «Lé o yɛ́n tṹaa miì?» Á bìa ɓó a yi ɓúenɓúen à yìa le mí yí tṹaa wo yi, à yìa le mí yí tṹaa wo yi. Ó o Piɛre lé yìa bía làa wo: «Éee! Ɲúhṹso! Fo yí mɔn bìo ɓa nùpua ɓuraráa foǹ á wee ɲàa mín le?» 46 Ó o Yeesu le: «Ĩ mɔn mu, ká a ɓúi màhã́ pá tṹaa miì. Lé bìo á ĩ zũna mu le pànká ɓúi ló miì.»

47 Bìo ó o hã́a mu mɔn ò o zũna a bìo ó o wà ɓuara ká a wee zàka á ɓueé lií ɓúrá a Yeesu tá, ò o zéenía bìo nɔn ó o tṹaanáa wo yi, làa bìo ó o wó wó wannáa mí lahó yi bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen yahó. 48 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wàn hĩ́nló, bìo fo dó ũ sĩi miì, lé bṹn wɛɛ́ra fo. Wã́a lɛ́n, vaa yí hɛ́ɛrà.»

49 Bìo ó o Yeesu wee bío ó o ɲii yàá yí tò, à bṹn ò o tonkaro ɓúi ló a Zayiruusi zĩi á ɲɔn o mɔ́n ɓueé dɔ̃n á ɓueé wee bío làa wo: «Ũ hĩ́nló wã́a húrun. Wã́a yí sɛɛ́ o nì-kàránlo.» 50 Bìo ó o Yeesu ɲá mu, ó o bía nɔn o Zayiruusi yi: «Yí titika, dé ũ sĩi miì, á ũ hĩ́nló á à wa.» 51 Bìo ɓa vaá dɔ̃n, ó o le bìa ká dĩ̀n ho khũuhũ, ò o Piɛre là a Zãn là a Zaaki là a hĩ́nzo-za ɓàn maá lè ɓàn nu lé bán ó o fó zonnáa le zĩi yi. 52 Ɓa nùpua ɓúenɓúen wee wá kùaará a hĩ́nzo-za mu bìo yi. Ó o Yeesu bía: «Mi yí wá bìo. O hĩ́nzo-za mu yí húrun, o lée yìa na dũma.» 53 Á ɓa nùpua wee zùańka a yi lé bìo ɓa zũ kɛ̃́nkɛ̃́n le o húrun. 54 Ó o Yeesu lii fù a níi yi, ò o von wo pɔ̃́npɔ̃́n: «Ĩ hĩ́nló, lii hĩ́ní.» 55 Ó o vèera á dɛ̀ɛnía lií hĩ́nɔn. Ó o Yeesu bía le ɓa na mu bìo wo yi le o dí. 56 Á ɓàn nùwã can dĩ̀n coon mu bìo yi. Ká a Yeesu màhã́ henía mu nɔn ɓa yi le ɓa yí bío bìo wó kà le nùpue ɲí.

9

O Yeesu tonkaa mí nì-kenínia pírú ɲun

(Matiye 10.5-9, 11-14; Maaki 6.7-13)

1 O Yeesu von mí nì-kenínia pírú ɲun á nɔn ho dàńló lè le ɲii ɓa yi, à ɓa wé kĩ̀kã́náa ɓa cĩ́náwa yi á mún wɛɛ́ráa mu vã́mú lè mí sìíwà. 2 O tonkaa ɓa le ɓa vaa bue le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo à mún wɛɛ́ ɓa vánvárowà. 3 Bìo kà lé bìo ó o henía nɔn ɓa yi: «Mi yí ɓua hàrí dɛ̀ɛ à láráa ho wɔ̃hṹ. O ɓúi yí ɓua bũ̀in-za, tàá puure, tàá bè-dínii. Mi yàá pá yí ɓua wárí. O ɓúi yí ɓua báká ɓúi à séení hìa ó o zã́. 4 Mi wé vaá làara nùpue na wán, à wón zĩi lé dìo mi kɛɛní yi fúaa mi léró ho lóhó mu yi. 5 Mi wé vaá zon lóhó na yi, ká bìa wi ho yi pã́ mi bìo, ká mi wee lé ho yi, à mi púaa mi zení khṹnkhũnì kúia bĩ́n.* Á bṹn ǹ zéení làa bán le ɓa wó khon.» 6 Á ɓa ɓɛ̀n wà dén ɲii so wán á vaá wee hɛ́ɛ bue le Dónbeenì bín-tente, á mún wee wɛɛ́ ɓa vánvárowà hã lórá lè mí dà-kéní kéní yi.

O Heroode hácírí yáara a Yeesu bìo yi

(Matiye 14.1-2; Maaki 6.14-16)

7 Bṹn bìowa so na wee wé kà ɓúenɓúen ó o *Heroode na ɓa bàrá ho kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán ɲá á mu lùnkaa o yilera, lé bìo ɓa ɓúi wee bío le lé o Zãn Batiisi vèera. 8 Ɓa ɓúi ɓɛ̀n le lé o *Elii bĩnía ɓuara. Ɓa ɓúi yàá ɓɛ̀n wee bío le mu lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà na yáanía nì-kéní lé yìa vèera. 9 Ká a Heroode wón wee bío mí yi: «O Zãn á ĩnɛ́n ĩ bɛɛre nɔn le ɲii á ɓa kúio ɲúhṹ. Ó o nìi mu na ɓɛ̀n wee wé bṹn bè-beera so na à ĩ ɲá bìo lée wée coon?» Ò o wã́a wee cà ò o mi a Yeesu wán konloon.

O Yeesu díinía ɓa nùpua na po muaaseé hònú

(Matiye 14.13-21; Maaki 6.30-44; Zãn 6.1-15)

10 Bìo ó o Yeesu tonkarowà bĩnía ɓueé dɔ̃n á bìo ɓa wó ɓúenɓúen á ɓa lá fɛɛra nɔn wo yi. Bṹn mɔ́n ó o fó ɓarɛ́n mí dòn á ɓa khɛ̀ra van lè ho lóhó ɓúi na ɓa le Bɛtesayidaa cɔ̃́n. 11 Á bìo ɓa zã̀amáa zũna mu, á ɓa bò a mɔ́n. Ó o Yeesu mɔn ɓa ó o yèrèmáa sã́ ɓa yahó, á wee bío le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo na ɓa yi. Á bìa wee cà le lòn-heɓúee ó o mún wɛɛ́ra. 12 Bìo ó o nì-kenínia pírú ɲun mɔn à le wii wee tè, á ɓa vá ɓueé ɓó a yi à ɓa bía làa wo: «Bío na ɓa zã̀amáa yi le ɓa lɛ́n va hã ló-zàwa lè hã manawà na sùaráa hen à vaa làa, à mún yí mu bìo dí. Lé bìo á hen na wa wi yi á lóhó yí sùaráa yi, dɛ̀ɛ woon mía hen.» 13 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n miten na mu bè-dínii ɓa yi.» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Búurú bi-zàwa bìo hònú làa cezàwa bùaa ɲun mí dòn lé bṹn wi wa cɔ̃́n hen, tàá fo le wa lɛ́n vaá yà ho dĩ́nló à ɓuee na ɓa nì-kúii na kà yi le?» 14 Lé bìo á ɓa báawa na wi bĩ́n mí dòn mu zoǹ á à yí ho muaaseé hònú síi. Ó o Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi sanka ɓa nùpua le ɓa kɛɛní lè mí kuio ho ɓúará-ɲun làa pírú pírú wán.» 15 Á ɓa hĩ́nɔn sankaa ɓa á ɓa ɓúenɓúen karáka. 16 Ó o Yeesu wã́a fó ho búurú bìo hònú lè ɓa cezàwa bùaa ɲun mu á ɓuan ò o hóonía mí yahó yòó dá ho wáayi, ò o dó le Dónbeenì bárákà mu bìo yi. Bṹn mɔ́n ó o cɛ̀ɛkaa mu nɔn mí nì-kenínia yi le ɓa dá lè ɓa zã̀amáa. 17 Á ɓa ɓúenɓúen dú sù, á bìo ká á ɓa khuiira á mu sú hã sàkíwá pírú ɲun.

O Piɛre le o Yeesu lé o Krista

(Matiye 16.13-21; Maaki 8.27-31)

18 Wizonle ɓúi, ó o Yeesu khɛ̀ra vaá wee fìo, ò o nì-kenínia wi bĩ́n, ó o tùara ɓa yi: «Ɓa nùpua wee bío webio ĩ dã́ní yi?» 19 Á ɓa bía: «Ɓa ɓúi le fo lé o Zãn Batiisi, ɓa ɓúi le fo lé o Elii. Ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n le fo lé le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà na yáanía nì-kéní ɓúi na vèera.» 20 Ó o Yeesu bĩnía tùara ɓa yi: «Ká minɛ́n cɔ̃́n á mi le ĩ lée wée?» Ó o Piɛre bía: «Fo lé o *Krista na le Dónbeenì tonkaa.» 21 Ó o bía bìo kà henía nɔn ɓa yi: «Mi yí vĩ́ vĩ́ bío mu le nùpue ɲí dɛ́.» 22 Ò o pá bĩnía bía nɔn ɓa yi: «O *Nùpue Za ko ò o lò be. Ɓa nì-kĩ́a, lè le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása, lè ho *làndá bìo zéenílowa á à pĩ́ a. Ɓa à na a ɓa à ɓúe, ká hã wizooní tĩn zoǹ ó ò vèe.»

O Yeesu wee bè yi kaka

(Matiye 16.24-26; Maaki 8.34–9.1)

23 Bṹn mɔ́n ó o yèrèmáa wee bío làa bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen: «Yìa wi ò o bè miì, à ɓànso khí mí kùrú sĩi bìo wéro yi, ká a wé lá mí *kùrùwá pĩ̀† lè hã wizooní ɓúenɓúen, à bèráa miì. 24 O nùpue na wi ò o kã̀ní mí mukãnì, wón á à vĩ́iní le. Ká yìa màhã́ tà le mí ì vĩ́iní le ĩnɛ́n bìo yi, wón á à kã̀ní le. 25 O nùpue lá yú ho dĩ́míɲá bìo ɓúenɓúen ò o khon le mukãnì binbirì yi, tàá o bìo yáara ɓúenɓúen, se lé ho cũ̀nú yɛ́n á ɓànso yú? 26 Yìa wee nìyi ĩnɛ́n lè ĩ bíoní bìo yi, ó o Nùpue Za ɓɛ̀n mún khíi nìyi ɓànso bìo yi ká a khíi bĩnía ɓuara lè mí cùkú beenì, là a Maá Dónbeenì lè mí wáayi tonkarowà cùkú beenì yi. 27 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Bìa wi hen tĩ́ahṹ, á ɓa ɓúi wi yi á máa hí ká ɓa yí mɔn le *Dónbeenì bɛ́ɛnì.»

O Yeesu miníkaa le ɓúee wán

(Matiye 17.1-8; Maaki 9.2-8)

28 Bìo á bṹn ɓúenɓúen bía khĩína, wizooní bìo hètĩn bṹn mɔ́n ó o fó a Piɛre là a Zãn, là a Zaaki á yòoraráa le ɓúee wán á wà yòó fìo. 29 Pã̀ahṹ na ó o wee fìo yi, ó o yahó dĩ̀ndĩ̀n miníkaa, á sĩ̀-zĩ́nia mún yèrèmáa wee ɲuiíka kũ̀iákũ̀iá. 30-31 Yìo ɓueé tĩ à nùpua nùwã ɲun ɓúi dĩ̀n là a Yeesu ho wáayi cùkú beenì yi á wee tà hã láakáwá làa wo. *Ɓa lé o Mɔyiize là a *Elii.‡ Hã láakáwá na ɓa wee tà lé o Yeesu bìo na ó o ò va ho Zeruzalɛɛmu á vaá hí á à tiíráa ho tonló na ó o ɓuara bìo yi ɲii. 32 Bṹn ɓúenɓúen wee wé ká a Piɛre lè mí ninzàwa dũma kákáká. Bìo ɓa sĩ̀na á ɓa mɔn o Yeesu cùkú beenì lè ɓa nùpua nùwã ɲun na páanía dĩ̀n làa wo. 33 Pã̀ahṹ na á ɓa nùpua mu le mí ì lɛ́n, ó o Piɛre wã́a yí zũ bìo o ò bío, ó o bía nɔn o Yeesu yi: «Ɲúhṹso, mu wó se á wa wi hen. Wà à tá hã bùkú-zàwa bìo tĩn: Ũnɛ́n dà-kéní, o Mɔyiize dà-kéní, o Elii dà-kéní.» 34 Pã̀ahṹ na ó o wee bío yi, á le dùndúure ɓúi yòó ló lii pon ɓa yi. Bìo ó o nì-kenínia mɔn bṹn, á ɓa zã́na. 35 Á mu tãmu ɓúi sã wee ɲí le dùndúure mu yi: «Yìa kà lé ĩ za na á ĩ mɔn léra. Mi wé ɲí a cɔ̃́n.» 36 Bṹn tãmu so bío vaa véeníi, á ɓa le mí ì loń ò o Yeesu dĩ̀n mí dòn. À lá bṹn ɲii wán á ɓarɛ́n ó o ɓúi yí bía bìo ɓa mɔn yí nɔn nùpue yi hùúu.

O Yeesu wɛɛ́ra a háyónza na ó o cĩ́ná wi yi

(Matiye 17.14-18; Maaki 9.14-27)

37 Mu ɓàn tá na lée tɔ̃n ká ɓa ló le ɓúee wán wee lii, á ɓa zã̀amáa lée sã́ a Yeesu yahó. 38 Ɓa nì-kúii mu tĩ́ahṹ á nìi ɓúi dĩ̀n dĩ̀n ò o wãamaa yi: «Nì-kàránlo! Ĩ wee yanka fo, loń ĩ za bìo yahó yi; lé orɛ́n mí dòn lé yìa á ĩ ton kã́ɲaa yi. 39 Cĩ́ná ɓúi wi o yi, á wee dĩ̀n dĩ̀n fé wo dé, ò o wé wãama ká a táará, à ɲinsã-khùankhúa wé lé. Mu wee wé hĩ́ní o wán túntún. Hen ká mu hĩ́nɔn o yi à mu bío le mí ì khĩí ká a día sùrɛ̀n lòn nì-hío. 40 Á ũ nì-kenínia á ĩ yàá fèra yú á yankaa le ɓa ɲa a lén wo yi, ká ɓa màhã́ yí dàńna mu.» 41 Ó o Yeesu bía: «Mi zuia nùpua ɓɛ̀ntĩ́n yí máa dé mi sĩa le Dónbeenì yi bìo bon, á mi mún yí máa ɲí hàrí dɛ̀ɛ. Mi wee leéka le ĩ kɛɛní làa mia á wé è kàrán mia fúuu le?» Bṹn mɔ́n ó o mún bía là a nìi: «Ɓua ũ za mu à ũ ɓuen le ĩ loń.» 42 Bìo ó o háyónza vá wà ɓueé sùará a yi, ó o cĩ́ná mu tĩ́n fó a dó ho tá yi ó o lii wee dá kɛ̀kɛ̀kɛ̀. Ó o Yeesu kĩ̀kã́a o cĩ́ná mu yi le o lé, ò o wɛɛ́ra a yàrónza nɔn ɓàn maá yi. 43 Á bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen can dĩ̀n le Dónbeenì na dá mu bìo ɓúenɓúen pànká na ɓa mɔn bìo yi.

O Yeesu wee bío mí húmú lè mí vèeró bìo

(Matiye 17.22-23; Maaki 9.30-32)

Bìo ɓa lè mí nì-kéní kéní dĩ̀n wee loń mu bè-beera na ó o Yeesu wó kà, ó o yèrèmáa wee bío lè mí nì-kenínia: 44 «Hã bíoní na á ĩ ì bío ò na mia á mi ɲí à ɓua mi yiwa: O *Nùpue Za á ɓa à dé ɓa nùpua níi yi.» 45 Le bíonì mu ó o nì-kenínia yí ɲá ɲúhṹ sese, le kúará á tun ɓa yi, lé bṹn nɔn á ɓa yí zũ le ɓàn ya-tente, á ɓa mún hézã́na mu bĩní tùaró làa wo.

Lée wée po bìa ká?

(Matiye 18.1-5; Maaki 9.33-37)

46 O Yeesu nì-kenínia wee wã̀aní mín yi á à zũńnáa yìa po ɓa ɓúenɓúen. 47 Bìo ó o Yeesu zũna ɓa yilera, ó o vaá fó a háyónza ɓúi ɓueé bàrá mí nìsã́ní 48 ò o wee bío làa ba: «Nùpue lée nùpue na ɓuan o háyónza na kà sese ĩnɛ́n bìo yi, se lé ĩnɛ́n á ɓànso mún ɓuan sese. Á yìa ɓuan mi se, se wón mún ɓuan yìa tonkaa Mi sese. Lé bìo á yìa bìo ɲúhṹ mía mi ɓúenɓúen tĩ́ahṹ wón lé yìa po minɛ́n na ká.»

Yìa yí máa fi làa mia se wón sã̀ mi ɲii

(Maaki 9.38-40)

49 Ó o Zãn lá le bíonì ò o bía: «Ɲúhṹso, wa mɔn o nìi ɓúi ò o wee ɲa ɓa cĩ́náwa lè ũ yèni, á wa lá wi wa hè o, lé bìo ó o mía wa kuure yi.» 50 Ó o Yeesu bía bìo kà nɔn ɓa yi: «Mi yí hè o, lé bìo á yìa yí máa fi làa mia se wón làa mia lée dà-kéní.»

Ho Samarii lóhó ɓúi nùpua yí tà a Yeesu bìo

51 Bìo ó o Yeesu léró ho dĩ́míɲá yi pã̀ahṹ wà ɓueé sùará, ó o hã̀ mí sĩi ò o le mí wã́a à lɛ́n á à va ho Zeruzalɛɛmu. 52 Ó o fèra tonkaa ɓa nùpua á ɓa dú a yahó. Á ɓa wà vaá zon ho *Samarii lóhó ɓúi yi le mí zoó wíoka le lùe á à ká làa wo. 53 Á ho lóhó mu nùpua pã́ le o máa làa mí wán, lé bìo ó o vɛɛnì yahó sã́ ho Zeruzalɛɛmu. 54 Bìo ó o Zaaki là a Zãn mɔn mu kà, á ɓa bía nɔn o Yeesu yi: «Ɲúhṹso, fo le wa bío le ho dɔ̃hṹ lé ho wáayi à lii cĩ̀í ɓa ɓúe ɲúhṹ le?»§ 55 Ó o Yeesu yèrèmáa khíi zá làa ba.* 56 Bṹn mɔ́n á ɓa wà van ló-veere.

Yìa le mí ì bè o Yeesu bìo

(Matiye 8.19-22)

57 Pã̀ahṹ na á ɓa wi ho wɔ̃hṹ wán, ó o nìi ɓúi vaá ló ɓueé wee bío là a Yeesu: «Ĩ ì bè foǹ á à varáa hã lùa ɓúenɓúen na á ũ wee va yi.» 58 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ɓa cawanwà yú hã kãna wee zo, á ɓa ɲínzàwa mún yú hã lɛnna. Ká a *Nùpue Za wón màhã́ yí yú ho lahó na ó o dà à vũń yi.»

59 Ó o Yeesu bĩnía bía làa ɓúi: «Ɓuee bè miì.» Á wón bía làa wo: «Ĩ ì bè foǹ. Ká ũ màhã́ día le ĩ vaa nùu wàn maá vé.» 60 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Día le ɓa nì-hía à nùu mí nì-hía, ká ũnɛ́n vaa bue le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo.»

61 Ó o ɓúi pá bĩnía bía làa wo: «Ɲúhṹso, ĩ ì bè foǹ, ká ũ màhã́ día le ĩ vaa dé wàn nùwã cãawése vé à ĩ bĩní ɓuen.» 62 Ó o Yeesu bía làa wo: «Yìa wee và lè mí nàwa sũ̀nɓúahó ká a yèrèmá khíi loń lè mí mɔ́n, wón yí ko lè le *Dónbeenì bɛ́ɛnì.»

10

O Yeesu tonkaa mí nì-kenínia ɓúi

1 Bṹn mɔ́n ó o Ɲúhṹso pá bĩnía hueekaa ɓa nùpua ɓúará-tĩn làa pírú làa nùwã ɲun* ɓúi á tonkaa lè ɓa nùwã ɲun ɲun le ɓa dí mí yahó va hã ló-beera lè hã lùa ɓúenɓúen na ó orɛ́n mí bɛɛre ko ò o va dã. 2 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Ho dĩ́nló bon dĩ̀n cɛ̀rɛ̀ɛ, ká ho lárowà lé bìa yí boo. Àwa. Á mi fìo o mɔhṹ ɓànso yi le o wíoka na ɓa ton-sáwá le ɓa lá ho. 3 Mi lɛ́n! Ká mi ɲí bìo kà: Ĩ wee tonka mia. Mi ka lòn piozàwa na wà vaá zo ɓa dakhĩ́nkhĩ́nwa tĩ́ahṹ. 4 Mi yí ɓua wárí, mi yí ɓua puure, hàrí nakãa. Mi yí dĩ̀n la ɓa nùpua tɛ̀ɛníló yi ho wɔ̃hṹ wán.

5 «Mi wé vaá zon zĩi lée zĩi, à mi fèn bío le ho hɛ́ɛrà kɛń le zĩi mu yi. 6 Ká nùpue na ko lè ho hɛ́ɛrà wi le yi, á mí hɛ́ɛrà á à dã ɓànso. Ká a ɓɛ̀n yí ko làa ho, á ho máa dã a. 7 Dén zĩi so lé dìo à mi kɛɛní yi, ká mi wé yí làa zĩi yi à bĩní lé vaa làa le ɓúi yi. Ɓa wé yú bìo na nɔn mia à mi dí bṹn. Ĩ bía bṹn lé bìo ó o ton-sá ko lè mí ɲii dĩ́nló.

8 «Lóhó lée lóhó na mi wé vaá zon yi, ká ɓa tà ɓuan mia, ká ɓa wé yú bìo na bàrá mi tá, à mi dí bṹn. 9 À ɓa vánvárowà na wi ho lóhó mu yi à mi wɛɛ́, à mi mún bío na ho nùpua yi le le *Dónbeenì bɛ́ɛnì ɓueé ɓó ɓa yi. 10 Ká lóhó na mi vaá zon yi ká ho nùpua yí tà mi bìo, à mi zoo dĩ̀n ho lóhó mu sĩi yi ká mi bío bìo kà na ɓa yi: 11 ‹Mi lóhó khṹnkhũnì na fà wa zení á wa à púaa á à kúee mi wán,† ká mi màhã́ pá zũń mu le le Dónbeenì bɛ́ɛnì ɓueé ɓó.›» 12 Le ĩ bío mu na mia: Le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ, á hón lóhó so nùpua bìo na khíi sá ɓa yi á à poń bìo sá ho *Sodɔɔmu lóhósa yi.‡

(Matiye 11.20-24)

13 «Ũnɛ́n Korazɛ̃n lóhó lè ũnɛ́n Bɛtesayidaa lóhó, ho yéréké á à sá mia. Lé bìo á ho yéréké bè-beera na wó minɛ́n cɔ̃́n ɓàn síi lé bṹn lá wó ho Tiire lè ho Sidɔ̃n lórá§ yi, se hã lórá mu nùpua lá hĩ́nɔn hàánì á khuiira hã pórókówá zã́, á kúaa le sãni mí wán, á zéeníanáa le mí wi à mí khí mu bè-kora wéró yi. 14 Lé bṹn nɔn le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ á ho Tiire lè ho Sidɔ̃n lórá lònbee na à yí hã á à wé làa yi minɛ́n lònbee yi. 15 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n *Kapɛɛnayuumu, fo wee leéka le ɓa khíi lá fo á à yòoráa ho wáayi le? Ɓùeé. Ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó lé hìa ɓa khíi lií dé fo yi.» 16 Ò o wee bío lè mí nì-kenínia: «Yìa wee ɲí mí cɔ̃́n, se ɓànso mún wee ɲí ĩ cɔ̃́n. Á yìa pã́ mia se wón mún pã́ mi. Á yìa pã́ mi, se lé yìa tonkaa mi ó o mún pã́.»

Ɓa tonkarowà bĩní ɓuenló bìo

17 Bìa ó o tonkaa mí ɓúará-tĩn làa pírú làa nùwã ɲun* bĩnía ɓuara à ɓa sĩa wan làa sòobɛ́ɛ, á ɓa bía nɔn o Yeesu yi: «Ɲúhṹso, hàrí ɓa cĩ́náwa ká wà von ũ yèni le ɓa wé bìo na, à ɓa wé mu.» 18 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩ lá wee wé mi a *Satãni, ɓa cĩ́náwa ɲúhṹso ká a yòó kùera ho wáayi wee lii lè ho viohó na ɲuiína bìo síi. 19 Mi loń! Ĩ nɔn ho pànká mia, hìa mi wé è varákaráa ɓa háwá, lè ɓa naawà wán, à mún pùpúuráa o zúkúso pànká ɓúenɓúen, ká dɛ̀ɛ woon máa yí mia. 20 Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ yí zã̀maka bìo mí yú ho pànká ɓa cĩ́náwa wán bìo yi, ká mi zã̀maka lé bìo á mi yènnáa túara ho wáayi le Dónbeenì cɔ̃́n.»

(Matiye 11.25-27)

21 Hón pã̀ahṹ dà-kéní so yi á le Dónbeenì Hácírí wɛɛ́ra Yeesu sĩi, ó o wee bío bìo kà: «Éee! Ĩ Maá, ũnɛ́n lé ho wáayi lè ho tá Ɲúhṹso, ĩ wee dé ũ bárákà. Lé bìo mu bìo na fo sà mu bè-zũńminì ɓànsowà lè le hácírí ɓànsowà yi á fo tà zéenía làa bìa bìo ɲúhṹ mía. Ĩ Maá, mu bon. Bìo mu wóráa kà lé bìo sĩ foǹ. 22 Ĩ Maá dó mu bìo ɓúenɓúen ĩ níi yi. Nìi woon yí zũ a Za, ká mu yínɔń o Maá. Á nìi woon mún yí zũ a Maá, ká mu yínɔń o Za, làa bìa ó o Za mu wi ò o zéení làa wo.»

(Matiye 13.16-17)

23 Bṹn mɔ́n ó o yèrèmáa wee bío lè mí nì-kenínia mí ɲúhṹ wán: «Minɛ́n na wee mi bìo kà lè mí yìo, mi ɲúná ɓɛ̀ntĩ́n sĩ. 24 Lé bìo le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà lè ɓa bá-zàwa cɛ̀rɛ̀ɛ sĩa hĩ́a vá à ɓa mi bìo mínɛ́n wee mi à ɓa yí mɔn mu. Ɓa sĩa hĩ́a vá à ɲí bìo minɛ́n wee ɲí, à ɓa yí ɲá mu.»

O Samarii nìi na wó le hii wàhiire

25 Ho *làndá bìo zéenílo ɓúi wi ò o yí o Yeesu níi ɓua yi, ó o tùara a yi: «Nì-kàránlo, ĩ ko à ĩ wé kaka à bè yi yíráa ho yìrón mukãnì na máa vé?» 26 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lé mu yɛ́n tùara wa làndá vũahṹ yi? Fo wee ɲí mu kaka?» 27 Ó o nìi bía nɔn wo yi: «Fo ko ũ wań ũ Ɲúhṹso Dónbeenì lé ũ sĩi ɓúenɓúen, lè ũ mànákã̀ ɓúenɓúen, lè ũ pànká ɓúenɓúen, lè ũ yilera ɓúenɓúen† à ũ mún wań mi ninza làa bìo á fo waráa ũten bìo síi.‡» 28 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo bía se. Bánbá ũ wé bṹn, á fo ò yí le mukãnì.»

29 Ó o nìi pá wi ò o cà ho tũ̀iá sĩni, ó o bĩnía tùara a yi: «Lé o yɛ́n lé wa ninza?» 30 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Nìi ɓúi hĩ́a ló ho Zeruzalɛɛmu yi á wee va ho Zerikoo, á ɓa wã-tiwa vaá tun wo ho wɔ̃hṹ kuio yi á fó sĩa, à ɓa han wo ɓóonía yi ó o yuunia día, à ɓa wà. 31 Mu wó fò mín à le *Dónbeenì yankaro ɓúi lá ho wɔ̃hṹ mu. Bìo ó o ɓueé mɔn o nìi mu ò o día ó o hà yòó ló á khíi lá mí wɔ̃hṹ wà. 32 Ó o *Levii nùwã nì-kéní ɓúi mún lá ho wɔ̃hṹ mu á ɓueé mɔn o nìi mu ò o día, á wón mún hà yòó ló á khíi wà. 33 Bṹn mɔ́n ó o *Samarii nìi ɓúi mún lá ho wɔ̃hṹ dà-kéní mu. Bìo ó o ɓueé mɔn o nìi ó o màkárí ɓuan wo yi. 34 Ó o vaá ɓó a yi, á kúaa ho dìvɛ̃́n lè ho ɲiló o dokuaa wán á bá, ò o lá a yòó bò mí yà-yòonii wán á vannáa ɓa nì-hãní làaníi zĩi, á vaá wee loń wo yi ká a váaní a. 35 Mu tá na lée tɔ̃n yìnbíi ó o léra le wɛ́n-hãani bìo ɲun á nɔn le zĩi ɓànso yi, ò o bía: ‹O nìi mu á ũ pa bìo sese, ká ĩ khíi bĩnía wà ɓueé khĩí hen, ká bìo fo wó a bìo yi á po le wárí na á ĩ nɔn foǹ, á ĩ ì sàání mu.›» 36 Ò o Yeesu màhã́ bĩnía wee tùa wo yi: «Ɓa nùwã tĩn mu tĩ́ahṹ ó o yɛ́n lé yìa zéenía le o nùpue na ɓa wã-tiwa tun lé mí ninza?» 37 Á ho làndá bìo zéenílo bía: «Lé yìa wó le hii làa wo.» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wã́a lɛ́n à wé vaa wé làa bṹn síi.»

O Yeesu làara a Maate là a Mari ɓàn zĩi

38 Bìo ó o Yeesu lè mí nì-kenínia wi ho wɔ̃hṹ wán wà, ó o vaá dɔ̃n ho lóhó ɓúi, ó o zoó làara a hã́a ɓúi na ɓa le Maate zĩi. 39 O hã́a mu ɓàn hĩ́nló ɓúi wi bĩ́n á yèni ɓa le Mari. Bìo ó o mɔn o Yeesu ó o wà ɓueé kará a tá á wee ɲí a bíoní. 40 Hón pã̀ahṹ so yi, ò o Maate wón ɓɛ̀n yahó bon mí zĩi tonni sáró yi. Bìo ó o mɔn mín hĩ́nló mu ò o kará, ó o wà ɓueé wee bío là a Yeesu: «Ɲúhṹso, wàn hĩ́nló bìo ó o kará yí máa séení mi á fo yí mɔn le? Bío le o hĩ́ní dé mí níi miì.» 41 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi; «Héyìi, Maate. Fo wee yáa ũ yilera ká ũ hɛ́ɛ tã̀má mu bìo cɛ̀rɛ̀ɛ wéró yi, 42 ká bìo dà-kéní lé bìo bìo here. O Mari léra bìo se po mu ɓúenɓúen, bìo á nùpue yí dà máa fé o cɔ̃́n máa yí.»

11

O Yeesu wee zéení ho fìoró wéró

(Matiye 6.9-13)

1 Wizonle ɓúi ó o Yeesu vaá wee wé mí fìoró le lùe ɓúi. Á bìo ó o fìora vó, ó o nì-kenínia nì-kéní bía làa wo: «Ɲúhṹso, kení wɛn lè ho fìoró làa bìo ó o Zãn Batiisi keníanáa mí nì-kenínia.» 2 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Hen ká mi wé wee fìo, à mi bío kà:

Wàn Maá,

wé à ɓa nùpua zũń le fo lé le Dónbeenì na ɓàn síi mia.

Dí ũ bɛ́ɛnì hã lùa ɓúenɓúen yi.

3 Hã wɛn lè mu bè-dínii na ko làa wɛn

hã wizooní lè mí dà-kéní kéní yi.

4 Sɛ́n wa bè-kora día,

làa bìo á warɛ́n mún wee tà sɛ́n día

à na bìa wó khon làa wɛn yi.

Pa wɛn bìo wee khà wɛn dé mu bè-kohó wéró yi bìo yi.»

5 Ò o pá bĩnía bía nɔn ɓa yi: «O ɓúi ɓàn bɔ̃́nlo wã́a lá wi síi. Wizonle ɓúi ó o hĩ́nɔn vaá yú a ho tá tĩ́ahṹ á bía nɔn yi: ‹Ĩ bɔ̃́nlo, ke mi làa búurú bi-zàwa bìo tĩn, 6 wàn bɔ̃́nlo nì-kéní ɓúi ló le kúii yi á ɓueé ló ĩ wán, à bè-dínii mía ĩ cɔ̃́n máa na a yi.› 7 Á yìa zoó le zĩi yi ɓɛ̀n bía bìo kà: ‹Día mi, yí bũmaka mi. Ho woohṹ pon, á ĩ zàwa làa mi dũma vó. Ĩ yí dà máa hĩ́ní máa na búurú foǹ. Bɔ̃́nlo na à wé bṹn mía.› 8 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Hàrí ká a pã́ le mí máa hĩ́ní máa na ho búurú mu wo yi ɓa bɔ̃́nmu bìo yi, á bìo ó o yí wi ò o yèni yáa, ó o pá hĩ́a hĩ́ní á à na bìo ó o wee cà ɓúenɓúen wo yi.

(Matiye 7.7-11)

9 «Ĩnɛ́n wee bío mu na mia: Mi wé fìo le Dónbeenì cɔ̃́n, á le è hã mia. Mi wé cànka mu bìo le Dónbeenì cɔ̃́n, á mi ì yí. Mi wé ɓúanɓúa ho woohṹ á le è hɛ́n ho mi ì zo. 10 Lé bìo á yìa wee fìo á le è hã, yìa wee cà bìo le cɔ̃́n, ó o yí mu, yìa wee ɓúanɓúa ho woohṹ á le è hɛ́n ho ó ò zo.

11 «Minɛ́n tĩ́ahṹ ó o ɓúi za* fìora a ceza o cɔ̃́n, ó o so o na háa wo yi le? 12 Tàá ká a fìora le fũaale ó o so o na naa wo yi le? 13 Àwa, á bìo minɛ́n na yí seka á zũ bìo se naló mi zàwa yi, à sɔ̃̀nkú mìn Maá na wi ho wáayi á à wé kaka máa nanáa mí Hácírí bìa wee fìo le o cɔ̃́n yi?»

Bɛ́ɛnì na nùpua wee fi mín yi yí dà máa va yahó

(Matiye 12.22-30; Maaki 3.20-27)

14 Wizonle ɓúi ò o Yeesu wee ɲa a cĩ́ná á à lén o nìi ɓúi na ó o cĩ́ná mu wó ó o yí dà máa bío yi. Bìo ó o ló a yi vó, ó o nìi ɲii dɛ̀ɛnía fá á wee bío. Á ɓa zã̀amáa wó coon mu bìo yi. 15 Ká ɓa nì-kéní kéníwà ɓúi màhã́ pá wee bío: «Mu lé ɓa cĩ́náwa ɲúhṹso *Bɛlezebuule† lé yìa nɔn ho pànká wo yi, ó o dà wee ɲanáa ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi.» 16 Ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n le miì khũaa o ɲii yi, á ɓa bía nɔn wo yi: «Wé ho yéréké bìo ɓúi na wee zéení le ũ dàńló ló le Dónbeenì cɔ̃́n le wa mi.» 17 Ká a Yeesu màhã́ zũna ɓa yilera, ó o bía nɔn ɓa yi: «Kɔ̃hṹ lée kɔ̃hṹ na nùpua wee fi mín yi, á à fì ì vé. Á zĩ-ɲúhṹ na nùpua mún wee fi mín yi á ɲúhṹ á à ɓúe. 18 Ká a *Satãni hĩ́a bĩnía wee fi lè míten ó o bɛ́ɛnì á à wé kaka à kɛńnáa? Bìo á mi màhã́ wee bío le mu lé o Bɛlezebuule lé wón nɔn ho pànká miì á ĩ wee ɲa lè ɓa cĩ́náwa. 19 Ká lé bṹn mu wóráa, á bìa làa mia lé le dà-kéní ɓɛ̀n wee ɲa ɓa cĩ́náwa mu lè ho pànká yɛ́n? Bán mí bɛɛre wee zéení le mi bìo yí bon. 20 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Lé le Dónbeenì pànká lé hìa á ĩ wee ɲa lè ɓa cĩ́náwa. Bṹn wee zéení le le Dónbeenì mu bɛ́ɛnì wã́a ɓueé ɓó mia. 21 Ká a pànká ɓànso ɓúi á hĩa sĩa wi ó o kará pannáa mí lùe yi, ó o níi bìo á dɛ̀ɛ ɓúi máa wé. 22 Ɛ̀ɛ ká yìa pànká wi po a vaá ló ɓuara ɓueé dàńna a han, o ò fé o hĩa sĩa na ó o lá dó mí sĩi yi, á mún ǹ khuii o níi bìo á à sanka.

23 «Yìa yí tà ĩ bìo se wón lé ĩ zúkúso, á yìa mún yí máa séení mi ho kúeemínwánló bìo yi, se wón wee saawaní.

(Matiye 12.43-45)

24 «Hen ká a cĩ́ná ló a nùpue na ó o lá wi yi, ò o vaa hɛ́ɛ vará le dùure yi, à cà ho lahó na ó ò kɛɛní á à vũń yi ká a máa yí ho. Ká a wó san ò o bío mí yi: ‹Mu sṹaaní à ĩ bĩní va hen na á ĩ ló yi.› 25 Ká á bĩnía van bĩ́n, ò o vaa yí ho lahó mu ká ho sàara á wíokaa sesese. 26 Ká a mɔn mu, ò o bĩní vaa fé ɓa cĩ́náwa bùaa hèɲun na ɓɛ̀n ɲii po arɛ́n à ɓa páaní ɓuee zoo kɛɛní cìcàkà ho lahó mu yi. Ká mu wó kà, à wón nùpue so bìo wíoka yáa poń bìo mu fù karáa.»

27 Bìo ó o Yeesu dĩ̀n wee bío, à bṹn ò o hã́a ɓúi na wi ɓa zã̀amáa tĩ́ahṹ bía nɔn wo yi pɔ̃́npɔ̃́n: «O hã́a na ton fo á yɛ̀ɛnía ɓɛ̀ntĩ́n ɲúhṹ sĩ.» 28 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Bìa ɲúná sĩ lé bìa wee ɲí le Dónbeenì bíonì à mún tà bè le yi.»

Ɓa le o Yeesu wé yéréké bìo à mí mi

(Matiye 12.38-42)

29 Pã̀ahṹ na ɓa zã̀amáa kĩ́nía o Yeesu yi wee ɲàa mín, ó o wee bío làa ba: «Ho lònbìo nùpua yiwa yí se. Ɓa wi à ĩ wé yéréké bìo ɓúi à ɓa mi. Ɛ̀ɛ ká ɓa máa mi yéréké bìo ɓúi ká mu yínɔń le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Zonaasi bìo. 30 Bìo ó o Zonaasi bìo hĩ́a zéeníanáa ho Niniivesa,‡ lé bṹn ɓàn síi ó o *Nùpue Za bìo mún khíi zéenínáa ho lònbìo nùpua.

31 «O bɛ́ɛ hã́a na hĩ́a wi ho Sabaa kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán§ á hĩ́a ló le lùe na dã́ní nàyi làa sòobɛ́ɛ á ɓueé ɲá a Salomɔn bè-zũńminì bíoní. À bìo wi minɛ́n tĩ́ahṹ bṹn ɓɛ̀n po a Salomɔn. Lé bṹn nɔn á le Dónbeenì cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ ó o bɛ́ɛ hã́a mu á à hĩ́ní ì dĩ̀n ho lònbìo nùpua yahó á à kooní ɓa yi.» 32 «Ho Niniivesa khú mu bè-kora wéró yi lé bìo ɓa ɲá a Zonaasi bíonì. À bìo wi minɛ́n tĩ́ahṹ bṹn ɓɛ̀n po a Zonaasi. Lé bṹn nɔn á le Dónbeenì cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ á ho Niniivesa mu á à hĩ́ní ì dĩ̀n ho lònbìo nùpua yahó á à kooní ɓa yi.

Le fĩ̀ntã́ní wàhiire

(Matiye 5.15; 6.22-23; Maaki 4.21)

33 «Nùpue máa dé fĩ̀ntã́ní á máa sànka, ó o mún máa ɓún le yi làa láahó. Ɓa wé dé le bàrá hen na le ko le bàrá yi, à bìa wee zo le zĩi wé mi.

34 «Ũ yìo lé ũ sãnía fĩ̀ntã́ní. Ká ũ yìo se, á ũ sãnía ɓúenɓúen á à kɛń mu khoomu yi. Ká ũ yìo yáara á ũ sãnía á à kɛń le tíbírí yi. 35 Àwa! Á ũ cén pa ũten bìo, à ũ khoomu à yí wé le tíbírí. 36 Ká ũnɛ́n ũ bɛɛre á wi mu khoomu yi á bìo ɓúi yúii mía yi, á fo ò dĩ̀n wé è mi làa bìo ká fo dĩ̀n le fĩ̀ntã́ní khoomu yi à ũ mináa bìo síi.»

O Yeesu wee kooní ho làndá ɲúnása yi

(Matiye 23.4-36; Maaki 12.38-40)

37 Pã̀ahṹ na ó o Yeesu bía vó yi, ó o *Farizĩɛ ɓúi ɓueé von wo lè ho dĩ́nló mí zĩi. Ó o Yeesu hĩ́nɔn á vaá zoó kará wee dí. 38 O Farizĩɛ mu na von wo á wó coon bìo ó o wee dí ò o yí sɛɛkaa míten làa bìo ɓa wee wé wéráa mu. 39 Ó o Ɲúhṹso bía nɔn wo yi: «Minɛ́n Farizĩɛwa, mi ka lè mu ɲumu ɲuuníi lè ho dĩ́nló díiníi sĩ̀a na máa mí dòn wee ce wéréwéré, ká mi yiwa hɔ̃́n màhã́ sú lè ho kɔ̃̀nló lè mu sũnsũmámu. 40 Mi lé ɓa bɔ̃́nbúwá. Le Dónbeenì na wó bìo wee mi ho khũuhũ á so mún yí wó bìo wi lè ho yi le? 41 Mu hãmu wéró se, ká mi yiwa naló le Dónbeenì yi à mi yí nɔnsã yi, lé bṹn ǹ na ká mu bìo ɓúenɓúen á à ce wéréwéré. 42 Ká minɛ́n Farizĩɛwa, ho yéréké khíi sá mia, lé bìo á hàrí hã vɔ̃n-zà-wĩ́níwà na ɓa wee kúee le zéení yi ɓúenɓúen á mi wee na ɓàn cúa-pírú níi, à mu húaaràmu lè le Dónbeenì waminì á mi màhã́ wee pɔ̃́n día, à bṹn lé bìo mi ɲɔǹ lá ko à mi wé wé ká mi yiwa mún yí nɔnsã bìo ká wéró yi.

43 «Ho dɔ̃hṹ khíi cĩ̀ minɛ́n Farizĩɛwa, lé bìo mi wa ho yahón lùa kɛɛníló ho kàránló zĩní yi, á mún wa à ɓa nùpua wé tɛ̀ɛní mia lè le kɔ̃̀nbii ɓa zã̀amáa fèmínló lara yi. 44 Ho yéréké khíi sá mia, lé bìo mi ka lòn búráa na yí máa mi sese na ɓa wee vará wán à ɓa yí zũ mu*.»

45 Á ho *làndá bìo zéenílo nì-kéní bía làa wo: «Nì-kàránlo, fo wee bío kà, se lé warɛ́n fo mún wee là.» 46 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Minɛ́n làndá bìo zéenílowa á ho dɔ̃hṹ mún khíi cĩ̀, lé bìo á mi wee ɲì ho sèró na lì ɓa nùpua wán, à mi màhã́ yí máa dé mi níní ho sèró bìo yi hàrí cĩ́inú. 47 Ho yéréké khíi sá mia, lé bìo á ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà na á mìn maáwà ɓó bán búráa lé hɔ̃́n á minɛ́n wee so. 48 Bṹn wee zéení le bìo á mìn maáwà mu wó á mí tà á nɔn mi wee soráa ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà mu na ɓa ɓó búráa.

49 «Lé bṹn nɔn le Dónbeenì bè-zũńminì bíaráa bìo kà: ‹Ĩ ì tonka ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà lè ɓa tonkarowà ɓa cɔ̃́n, á ɓa ɓúi ɓa à ɓúe ɓa tĩ́ahṹ, ká ɓa ɓúi ɓa à beé lò.› 50 Ho dĩ́míɲá ɲúhṹ fáráló pã̀ahṹ, á ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà na ɓa ɓó ɓúenɓúen á ho zuia nùpua lé bán á le lònbee na wi ɓa húmú mɔ́n á à ɲì wán. 51 À lá a *Abɛɛle ɓúeró pã̀ahṹ à ɓuee dã a Zakari ɓúeró yi, wón na ɓa ɓó le *Dónbeenì zĩ-beenì yi mu hãmu wéeníi lahó lè le *sòobá-lùe pã̀ahṹ.† Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Dén cãni so na kúará ɓúenɓúen lé ho lònbìo nùpua lé bán á le lònbee na wi mu mɔ́n á à ɲì wán.

52 «Minɛ́n làndá bìo zéenílowa: Ho yéréké khíi sá mia, lé bìo le Dónbeenì zũńló binbirì wɔ̃hṹ á mi tun. Minɛ́n mi bɛɛre á yí bò ho, á bìa le mí ì bè ho á mi mún hò.» 53 Bìo ó o Yeesu ló le zĩi yi, à bìo ho làndá bìo zéenílowa mu lè ɓa Farizĩɛwa sĩa wee cĩ̀ a yi làa sòobɛ́ɛ, á ɓa lée wee tùaka a yi mu bìowa lè mí sìíwà dã́ní yi. 54 Ɓa le mí ì ɲí a ɲii yi ká a hĩ́a bía khon à ɓa yí o níi ɓua yi.

12

Mi pa miten bìo

(Matiye 10.26-27, 19-20)

1 Mu wee wé ká ɓa nùpua fò mín bĩ́n ɓùiríɓùiríɓùirí fúaa ɓa wee yonka mín zení lé ɓa booró. Ó o Yeesu wã́a sánsáa mi nì-kenínia á wee bíoráa: «Héyìi! Mi pa miten ɓa *Farizĩɛwa bìo yi. Ɓa bìo ɓonmín lè le ɲa-fĩni. Bìo ɓa wee kàrán lè ɓa nùpua á ɓarɛ́n mí bɛɛre yí máa bè yi. 2 Mu bìo na sànkaa ɓúenɓúen khíi mi, á bìo sà yi ɓúenɓúen mún khíi zũń. 3 Lé bṹn nɔn á bìo mi ì bío le tíbírí yi, á ɓa nùpua khíi mì wéréwéré. Bìo mi wee hũmɔnka kúee mín ɲikɔ̃nna yi hã zĩní fĩ̀kãna á mún khíi bue hã lòra.

Mi wé kɔ̃̀nbi le Dónbeenì

(Matiye 10.28-31)

4 «Wàn bɔ̃́nlowà, ĩ ì bío mu ù na mia. Mi wé yí zɔ̃́n bìa wee ɓúe o nùpue ká ɓa máa bĩní dàń mu ɓúi wé. 5 Yìa mi ko à mi wé zɔ̃́n á ĩ ì zéení làa mia. Mi wé zɔ̃́n le Dónbeenì na dà à dé mia le Dofĩ́ní dɔ̃hṹ na máa hí yi mu húmú mɔ́n. Le ĩ bío mu na mia: Dén le dìo mi ko mi wé zɔ̃́n. 6 Ɓa ɲínzà-wĩ́níwà bùaa hònú so yi máa yɛ̀ɛ́ hã tɔ̃mɔ́nwà bìo ɲun le? À le Dónbeenì yi pá yí máa nɔnsã bán yà-kéní ɓúi yi. 7 Hàrí mi ɲún-vãní ɓúenɓúen á le Dónbeenì zũ ɲii. Mi wã́a yí zɔ̃́n dɛ̀ɛ, lé mi bìo ɲúhṹ wi po ɓa minka ɲínzà-wĩ́níwà.

Yìa tà làa yìa pã́ a Yeesu bìo

(Matiye 10.19-20; 10.32-33)

8 «Le ĩ bío mu na mia: Yìa dĩ̀n ɓa nùpua yahó ò o bía wéréwéré le mí bìo sã̀ miì, ó o *Nùpue Za mún khíi bío le Dónbeenì wáayi tonkarowà yahó le ɓànso bìo sã̀ mí yi. 9 Ká yìa ɓɛ̀n bía wéréwéré ɓa nùpua yahó le mí yí zũ mi, ó o Nùpue Za mún khíi bío le Dónbeenì wáayi tonkarowà yahó le mí yí zũ ɓànso. 10 Nùpue na bía le bín-kohó o Nùpue Za dã́ní yi, á wón ɓànso á ɓa à sɛ́n ǹ día á à na yi. Ká yìa khíi bía le bín-kohó le Dónbeenì Hácírí dã́ní yi, á wón ɓànso máa yí mu ɓàn sɛ́ndíaró.

11 «Hen ká ɓa khíi wé ɓuan mia vannáa ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi, tàá ho pànká ɓànsowà yahó à bán cítí mia, à mi yí le mi yiwa dè bìo mi ì láráa mi ɲi-cúa làa bìo mi ì bío bìo yi. 12 Lé bìo á bìo mí vaá bío á le Dónbeenì Hácírí á à zéení làa mia hón pã̀ahṹ so yi.»

O nàfòró ɓànso na lé o bɔ̃́nbú wàhiire

13 O nìi ɓúi bía nɔn o Yeesu yi ɓa zã̀amáa tĩ́ahṹ: «Nì-kàránlo, bío na wàn za yi le o sanka wàn kĩ́a ò o na ĩ bìo.» 14 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wàn bɔ̃́nlo, lée wée dó mi le ĩ fáa mìn tũ̀iáwà à mún sanka mìn kĩ́a na mia?» 15 Bṹn mɔ́n ó o wee bío làa bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen: «Mi pa miten bìo. Mi yí wé nùpua na yìo yí máa sì làa bìo, lé bìo hàrí ò o nùpue níi bìo wé boo kaka, á so o mukãnì pá po mu.»

16 Ò o wã́a wà le wàhiire na kà nɔn ɓa yi: «Nìi ɓúi na nàfòró wi hĩ́a ɓó ho dĩ́nló làa sòobɛ́ɛ mí mɔhṹ yi. 17 Ó o lon mí yi, ò o wee bío bìo kà lè mí sĩi: ‹Lé mu yɛ́n á ĩ ko à ĩ wé? Ĩ dĩ́nló na á ĩ yú á máa zo ĩ náa.› 18 Á bìo kà lé bìo ó o wã́a le mí ì wé: ‹Ĩ ì fì ĩ náa ɓúenɓúen, ká ĩ bĩní ì so hĩ̀a ɓùaaka á à khuii ĩ dĩ́nló le ĩ bìo ɓúenɓúen á à kúee yi.› 19 Bṹn mɔ́n á ĩ wã́a à bío ĩ sĩi yi: ‹Áyì, wàzaa, à ũ bìo ɓɛ̀ntĩ́n se. Fo ò wé hã́ lúlúio zànzàn ká dɛ̀ɛ ɓúi máa fòo foǹ. Wã́a wé vũń, wé dí, wé ɲu ká ũ wé bìo sĩ foǹ.› 20 Ká le Dónbeenì màhã́ bía nɔn wo yi: ‹Fo lé o bɔ̃́nbú. Ho tĩ́nàahṹ na kà lé hón á ĩ ì fé ũ mukãnì yi. Àwa, hón pã̀ahṹ so yi, ká ũ bìo na á ũ khuiira zoó bàrá pan yi á bìo á à sĩ̀ wée yi.› 21 Lé kà síi á yìa wee khuii ho nàfòró zoo pa yi ká a máa cà hìa le Dónbeenì cɔ̃́n á bìo khíi wéráa.»

Mi cà le Dónbeenì bɛ́ɛnì vé

(Matiye 6.25-34)

22 Bṹn mɔ́n ó o wee bío lè mí nì-kenínia: «Lé bṹn nɔn á ĩ wee bíoráa bìo kà á à na mia: Mi wé yí yáa mi yilera mi mukãnì bìo yi, le mi ì yí mu bè-dínii wen à á dí, tàá mi sãnía bìo yi, le mi ì yí hã sĩ̀-zĩ́nia wen á à zĩ́. 23 Mu bon. Le mukãnì bìo po mu bè-dínii, á hã sãnía bìo po hã sĩ̀-zĩ́nia. 24 Mi loń ɓa khànkhonwà, ɓa yí máa dì bìo, á mún yí máa lá dĩ́nló. Ɓa náa mía, ká le Dónbeenì màhã́ pá wee díiní ɓa. À bìo mínɛ́n bìo ɲúhṹ màhã́ wi po ɓa ɲínzàwa. 25 Minɛ́n tĩ́ahṹ á yìa dà mí mukãnì wizooní á à dé wán cĩ́inú mí yilera yáaró bìo yi so wi le? 26 Á bìo mí yí dà dɛ̀ɛ woon máa wé bìo cĩ́inú bìo yi, á mí wee yáa mi yilera bìo kà dã́ní yi le we? 27 Mi loń le pũ̀iílè. Le yí máa sá dɛ̀ɛ, á mún yí máa tĩ́ sĩ̀a. Le ĩ bío mu na mia: hàrí o *Salomɔn lè mí cùkú ɓúenɓúen ká wón pá yí zã́ sĩ̀a na se yú lerɛ́n ɓúi yi. 28 Ká le Dónbeenì wee donkhueé le ɲíní kà síi, dìo wé kɛń ho zuia ká ho yìró à ɓa cĩ̀í le, à sɔ̃̀nkú minɛ́n á le è wé kaka máa zĩ́iní. Mi sĩadéró le Dónbeenì yi ɓɛ̀ntĩ́n fòora. 29 Mi wé yí yáa mi yilera à wé dĩ̀n cà bìo mi ì dí làa bìo mi ì ɲu. 30 Mu bon, bìa yí zũ le Dónbeenì ho dĩ́míɲá yi lé bán wee wé dĩ̀n cà bṹn ɓúenɓúen fɛ́ɛɛ. Ɛ̀ɛ ká minɛ́n mìn Maá Dónbeenì wón zũ bìo ko làa mia. 31 Mi le mi yara sĩ́ le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo, á bìo ká á le Dónbeenì á à na mia.

32 «Minɛ́n nùwã yɛn zàwa na á ĩ pan bìo, mi yí zɔ̃́n dɛ̀ɛ, lé bìo á mu wó sĩna mìn Maá Dónbeenì yi à le na mí bɛ́ɛnì mia.

(Matiye 6.19-21)

33 «Mi yɛ̀ɛ́ mi níi bìo à sanka wárí na mi yú à na ɓa nì-khenia yi. Mi cà ho nàfòró binbirì na máa vé bàrá ho wáayi ká lè miten. Bĩ́n á ɓa kɔ̃̀nlowà máa ɲuaa ho, á bùaa mún máa yáa ho. 34 Mu bon, hen na mi nàfòró wi yi lé bĩ́n á mi sĩa ɓúenɓúen á à dé yi.

Ɓa ton-sáwá na wee fání mí yìo bìo

(Matiye 24.45-51)

35 «Mi zĩ́ mí tonló sĩ̀a, à zã̀ní mí fĩ̀ntɛ̃́ɛna wíoka dĩ̀nnáa. 36 Mi wé lè ɓa nùpua na pan mí ɲúhṹso na van mu yaamu cɛɛníi bìo. Ká a ɓueé dɔ̃n pã̀ahṹ na yi, á ɓúanɓúaa ho woohṹ à ɓa dɛ̀ɛní hɛ́n ho. 37 Bán ton-sáwá so na á ɓa ɲúhṹso ɓueé yú à ɓa fánía mí yìo pan wo ɓɛ̀ntĩ́n ɲúná sĩ. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O ɲúhṹso mí bɛɛre á à lá mí tonló sĩ̀a á à zĩ́ ká a bío le ɓa kɛɛní, ká a lá ho dĩ́nló á à sanka à na ɓa yi ɓa à dí. 38 Hàrí ò o ɲúhṹso mu ɓuee dã ho tá tĩ́ahṹ tàá mu yàá dà bṹn wán, ká a ɓueé yú ɓa ká ɓa yìo fá á kará pan wo, se bán ton-sáwá so ɲúná ɓɛ̀ntĩ́n sĩ.

39 «Mi zũ le ká le zĩi ɓànso lá wee wé zũń o kɔ̃̀nlo ɓuenló pã̀ahṹ, ó o lá máa wé è día ó o máa zo a zĩi. 40 Minɛ́n mún tĩní mí yìo, lé bìo ó o *Nùpue Za khíi ɓuen ho pã̀ahṹ na á mí yí máa dé le o ɓuen yi.» 41 Ó o Piɛre tùara a yi: «Ɲúhṹso, le wàhiire mu á ũ wà nɔn warɛ́n wa dòn yi lée, tàá lé ɓa nùpua ɓúenɓúen á le wà nɔn yi?»

42 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «O ton-sá na yí máa lé mí ɲúhṹso mɔ́n, na hácírí wi le o yɛ́n? Lé yìa ó o ɲúhṹso á à bàrá mí zĩi tonni ɲúhṹ wán, le o wé sanka ho dĩ́nló na mí zĩi nùpua lè mí nì-kéní kéní yi ho pã̀ahṹ na mu ko yi, 43 ó o wee sá ho tonló mu ó o ɲúhṹso bĩnía ɓueé kúaa wán. O ton-sá mu ɲúhṹ sĩ. 44 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O ɲúhṹso á à bàrá a mí bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán.

45 «Ká a ton-sá mu día ò o wee bío mí yi: ‹Ĩ ɲúhṹso míana ò o máa ɓuen.› Ò o wã́a hĩ́nɔn wee ha mí ninzàwa ton-sáwá, ɓa báawa lè ɓa hã́awa, á wee dí ká a ɲu khée, 46 wón ton-sá so ɓa ɲúhṹso khíi ɓuen le wizonle na ó o yí zũ yi, lè ho pã̀ahṹ na ó o yí dó yi. Ká a ɲúhṹso mu khíi ɓuee dɔ̃n, ó o ɓueé beé o lò làa sòobɛ́ɛ, ká a pá à dé o ɓa ton-sáwá na ló mí ɲúhṹso mɔ́n tĩ́ahṹ.

47 «O ton-sá na zũ mí ɲúhṹso sĩi bìo, ò o yí wíokaa míten á yí wó mu làa bìo ó o lonnáa mu, wón á ho haró ò ɲí. 48 Ká yìa yí zũ mí ɲúhṹso sĩi bìo, ò o wó hã wén-kora á ɓa ko ɓa ha, wón haró máa tà máa ɲí a làa yìa so bìo. Yìa ɓa nɔn mu bìo na boo yi, á ɓa khíi fé bìo boo cɔ̃́n, á yìa ɓa kàràfáa mu bìo na boo yi, á ɓa khíi tùa yi làa bìo po bṹn.

Ho kharó lè lé cítíi bìo

49 «Lé ho dɔ̃hṹ á ĩ ɓuan wa ɓueé dé ho tá yi, á ĩ ɓɛ̀ntĩ́n lá wi à ho dɛ̀ɛní zà! 50 Ká ĩ màhã́ ko à ĩ kã́a lònbe-beenì ɓúi yi, á ĩ hácírí ɓɛ̀ntĩ́n lùnkaa mu bìo yi, ká mu yí wó yí vó, á ĩ máa yí ĩten.

(Matiye 10.34-36)

51 «Mi wee leéka le ĩ ɓuara wà ɓueé dé hɛ́ɛrà ho dĩ́míɲá yi le? Ɓùeé. Le ĩ bío mu na mia: Lé hã bíoní á ĩ wà ɓueé kúee á à khɛɛ́ráa ɓa nùpua. 52 Bìo kà wán á ɓa nùpua nùwã hònú na wi le zĩi dà-kéní yi á à kha. Ɓa nùwã tĩn á à fi lè ɓa nùwã ɲun na so, á ɓa nùwã ɲun á mún ǹ fi lè ɓa nùwã tĩn mu. 53 O maá máa wé sĩ lè mí za, ó o za mún máa wé sĩ lè mín maá. O nu máa wé sĩ lè mí hĩ́nló, ó o hĩ́nló mún máa wé sĩ lè mín nu. O ɓùaa hã́a máa wé sĩ lè mí yàró hã́a, ó o yàró hã́a mún máa wé sĩ lè mín ɓùaa hã́a.»

(Matiye 16.2-3)

54 Bṹn mɔ́n ó o wee bío lè ɓa zã̀amáa: «Hen ká mi mɔn ká hã dùndúio wee vá kúee mín wán lè le wii tèeníi, à mi le ho viohó ò tè, à mu ɓɛ̀n wé làa bṹn. 55 Hen ká mi mɔn ká ho pinpiró wee lé lè le wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-káahó à ɓuen, à mi le ho wunwuró ò kɛń, à mu ɓɛ̀n wé làa bṹn.* 56 Nì-khàwa yɛ́n! Mi wee loń ho tá lè ho wáayi à zũńnáa bìo wee wé pɔ̃̀nna. Á lée webio nɔn á mu bìo na wee wé lònbìo á mí yí zũ máa zéení kúará?

(Matiye 5.25-26)

57 «Lée webio nɔn á mínɛ́n mi bɛɛre yí dà máa hueeka mu bìowa mín yi à zũńnáa bìo térénna. 58 O ɓúi lá wó khon lè mi ninza síi, ó o von fo le cítíi yi, à ũnɛ́n na wó khon bánbá à ũ fèn wé le ɲii dà-kéní lè mi ninza mu ho wɔ̃hṹ wán ká mi dĩǹ yí vaá dɔ̃n. Ká bṹn mía ó o vaá dé fo o cítí-fĩ̀ níi yi, á wón ɓɛ̀n á à yèrèmá khíi dé o paro níi yi, á wón ǹ dé ho kàsó yi. 59 Le ĩ bío mu na mia: Ho kàsó mu á fo máa lé yi hùúu ká ũ yí wã́ le wárí na fo ko á ũ na ɓúenɓúen á yí tiíra ɲii.»

13

Le vĩ̀ndɛ̀ɛ na yí máa ha wàhiire

1 Mu pã̀ahṹ, á nùpua nùwã yɛn ɓúi ló ɓueé wee bío ho Kalileesa ɓúi bìo là a Yeesu, bìa ó o *Pilaate na wi ho *Zudee kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán á nɔn le ɲii ɓa ɓó ká ɓa dĩ̀n wee wé mu hãmu. 2 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi wee leéka le bán nùpua so lé bìa hĩ́a wee wé mu bè-kora po ho Kalileesa na ká á nɔn ɓa bìo wóráa kà síi le? 3 Ɓùeé. Ká minɛ́n mún yí khú mu bè-kora wéró yi, á mi ì hí lè ɓa bìo, le ĩ bío mu na mia. 4 Tàá mi wee leéka le ɓa nùpua pírú hètĩn na ho Silowee nɔ́nwíohṹ hĩ́a tò ɲà yi á ɓa húrun lé bán hĩ́a wee wé mu bè-kora po ho Zeruzalɛɛmu nùpua na ká le? 5 Ɓùeé. Ká minɛ́n mún yí khú mu bè-kora wéró yi, á mi ì hí lè ɓa bìo, le ĩ bío mu na mia.» 6 Bṹn mɔ́n ó o wà le wàhiire na kà nɔn ɓa yi: «Nìi ɓúi hĩ́a fá le vĩ̀ndɛ̀ɛ ɓúi na ɓa le *fíkíyée mí vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó yi. Wizonle ɓúi ó o le mí ɓueé loń le mí ì yí bia ho wán á à khòo lè, ó o ɓueé khon. 7 Ó o wã́a wee bío le mí ton-sá: ‹Bìo kà le mu lúlúio bìo tĩn ká ĩ sansan le ĩ ɓueé khòo le vĩ̀ndɛ̀ɛ mu na kà bia, à ĩ ɓuee khe. Mu ɲúhṹ mía à ĩ día le à le fé le lùe kã́amáa. Ɓúe le.› 8 Ó o ton-sá bía nɔn wo yi: ‹ɲúhṹso, día lé ho dueera loń, ká ĩ ì búnbú le ɲúhṹ á à kúee ho duioró yi. 9 Ɲún-sĩ á lóhóló ká le è ha. Ká le wã́a yí han làa bṹn, à ũ màhã́ ɓúe le.›»

O Yeesu wɛɛ́ra hã́-mɔ́nkú ɓúi ho Sabaa zoǹ

10 Mu hĩ́a wó *Sabaa ɓúi zoǹ ká a Yeesu wee kàrán ɓa nùpua ho kàránló zĩi yi. 11 Mu zoǹ à hã́a ɓúi wi bĩ́n á lò yí here yú hã lúlúio pírú hètĩn. O cĩ́ná ɓúi wó a là a mɔ́nkú ó o yí dà máa hĩ́ní máa yòó muin. 12 Bìo ó o Yeesu mɔn wo, ó o von wo á ɓueé bía bìo kà nɔn yi: «Hã́a mu, fo wã́a yú ũten ũ vã́mú níi yi.» 13 Ò o yòó bò mí níní o wán, ó o dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn yòó muina dĩ̀n á wee ɓùaaní le Dónbeenì. 14 Ká ho kàránló zĩi ɲúhṹso màhã́ yí wara mu, lé bìo ó o Yeesu wɛɛ́ra vánváro ho Sabaa zoǹ, ó o bía nɔn ɓa zã̀amáa yi: «Hã wizooní bìo hèzĩ̀n lé hɔ̃́n á ho tonló ko à ho wé sá yi ho yàwá ɲúhṹ yi, á mí wé ɓuen le ɓa wɛɛ́ mia hón pã̀ahṹ so yi, ká mi yí wé mu hã wizooní bìo hèɲun níi na le ho Sabaa zoǹ yi.» 15 Ó o Ɲúhṹso bía nɔn wo yi: «Nì-khàwa yɛ́n! Minɛ́n á yìa yí máa fee mí nàa tàá mí sũ̀npɛ̀ɛnì à lée ɲuií ho Sabaa zon lée wée? 16 O hã́a na kà na lé o *Abarahaamu mɔ̀nmàníi ɓúi na ó o *Satãni can hã lúlúio pírú hètĩn yi á so lá yí ko ò o fee día ho Sabaa zoǹ le?» 17 Dén bíonì so na ó o Yeesu bía á dó hã nìyio bìa làa wo wee wã̀aní yi. Ká ɓa zã̀amáa na wi bĩ́n ɓúenɓúen bán ɓɛ̀n wee zã̀maka mu bè-tentewà na ó o wee wé bìo yi.

Ho mútáàdè bɛɛre lè le ɲa-fĩni wàhio

(Matiye 13.31-33; Maaki 4.30-32)

18 O Yeesu bĩnía bía bìo kà: «Le *Dónbeenì bɛ́ɛnì á ɓonmín làa webio? Lée webio á ĩ dà à tèé làa de? 19 Le bìo ɓonmín lè ho mútáàdè* bɛɛre na ó o nìi ɓúi dù mí vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó yi, á le ló á hĩ́nɔn yòó wó mí vĩ̀ndɛ̀-beenì, á ɓa ɲínzàwa wee tá mí lɛnna yi.» 20 Ò o pá bĩní bía bìo kà: «Lée webio á ĩ dà à tèé lè le Dónbeenì bɛ́ɛnì? 21 Le bìo ɓonmín lè le ɲa-fĩni na ó o hã́a ɓúi zúnzúio kúaa mu dũmu kiloowa ɓóní làa hònú yi á khan bàrá á mu ló.»

Ho zoró lè ho zũaɲii na fĩ́nía bìo

(Matiye 7.13-14, 22-23)

22 O Yeesu hĩ́a tò hã ló-beera lè hã ló-zàwa yi á wee kàrán ɓa nùpua ká a va lè ho Zeruzalɛɛmu cɔ̃́n. 23 Ó o ɓúi tùara a yi: «Ɲúhṹso, bìa á à kã̀ní yínɔń ɓa à wé ɓa nì-dòndáa le?» Ó o bía nɔn ɓa yi: 24 «Mi bánbá à mi zo lè ho zũaɲii na fĩ́nía. Le ĩ bío mu na mia: Ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ khíi cà ho zoró yahó ká mu yìo máa lé. 25 Ká a zĩi ɓànso khíi hĩ́nɔn á vá mí woohṹ pon á dó, à bṹn minɛ́n lée wi ho khũuhũ á wee ɓúanɓúa ká mi ì bío bìo kà: ‹Ɲúhṹso, hɛ́n le wa zo.› O ò bío o na mia: ‹Ĩ yí zũ mi léeníi.› 26 Á mi ɓɛ̀n á à bío o na a yi: ‹Éee! Ká wa ɲɔǹ páanía dú á ɲun làa fo, á fo mún kàránna ɓa nùpua wa lóhó ɓonfúaa yi.› 27 Ó o tĩ́n á à bío ò na mia: ‹Mi vá lé ĩ nìsã́ní, bè-kora wérowà yɛ́n! Ĩ yí zũ mi léeníi.›

28 «Ká mi khíi mɔn o Abarahaamu là a *Izaaki là a *Zakoobu lè le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ɓúenɓúen le Dónbeenì bá-zàmu yi à minɛ́n ɓa lée kúaará ho khũuhũ, á mi ì wá á yiwa à vá bĩ́n. 29 Ɓa nùpua khíi lé ho dĩ́míɲá kùaráa ɓúenɓúen yi á ɓueé kɛɛní ká ɓa à dí ho sã́nú le Dónbeenì bɛ́ɛnì díiníi. 30 Bṹn ká bìa dú ho mɔ́n ho zuia khíi wé ɓa ya-díwá, ká bìa dú ho yahó ho zuia ɓɛ̀n khíi wé ɓa mɔ́n-díwá.»

O Yeesu varákaa wee va lè ho Zeruzalɛɛmu cɔ̃́n

31 Hón pã̀ahṹ so yi á ɓa *Farizĩɛwa nùwã yɛn ɓúi vá ɓueé ɓó a Yeesu yi á wee bío làa wo: «Héyìi! Hĩ́ní lɛ́n hen à va lòn-veere, lé bìo ó o *Heroode wi ò o ɓúe fo.» 32 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi lɛ́n va à bío na wón cawan† so yi: ‹Ĩ wee ɲa ɓa cĩ́náwa á mún wee wɛɛ́ ɓa vánvárowà ho zuia lè ho yìró, ká mu wizooní tĩn zoǹ á ĩ tií ĩ tonló ɲii. 33 Ká ĩ màhã́ ko à ĩ lá ĩ wɔ̃hṹ lɛ́n ho zuia lè ho yìró lè ho yìró níi ló, lé bìo mu yí se à le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro hí lòn-veere ká mu yínɔń ho Zeruzalɛɛmu yi.›

(Matiye 23.37-39)

34 «Éee Zeruzalɛɛmusa! Minɛ́n na wee ɓúe le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà, á wee lèeka bìa le Dónbeenì wee tonka mi cɔ̃́n lè hã huaa à ɓúe. Lée zen cúa-yɛn á ĩ wi à ĩ vá mia kúee mín wán làa bìo ó o kùeerè wee wé veráa mí zàwa kúee mí mía tá bìo síi à mi yí tà mu! 35 Àwa! Le Dónbeenì á à pĩ́ mia hùúu.‡ Le ĩ bío mu na mia: Mi máa bĩní máa mi mi fúaa nɔ̀nzoǹ na mi khíi wee bío bìo kà: ‹Le le Dónbeenì dúɓua yìa bò o ɓuen o Ɲúhṹso yèni yi§.›»

14

O Yeesu wɛɛ́ra vánváro ɓúi ho Sabaa zoǹ

1 Ho *Sabaa ɓúi zoǹ ó o Yeesu á ɓa *Farizĩɛwa ɲúhṹso ɓúi von lè ho dĩ́nló mí zĩi. Á bìa wi bĩ́n fá mí yìo wo yi le mí ì loń bìo o ò wé. 2 À bṹn ò o nìi ɓúi na mu vã́mú ɓúi tò ó o sãnía lon á dĩ̀n o yahó. 3 Ó o Yeesu lá le bíonì ò o tùara ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa Farizĩɛwa yi: «Wa làndá yi á nùpue so dà à wɛɛ́ vánváro ho Sabaa zoǹ le?» 4 Á ɓa yí bía, à ɓa dĩ̀n ɓúirín. Ó o Yeesu wã́a ɓuan wo yi, á wɛɛ́ra, ò o le o lɛ́n khíɓo. 5 Bṹn mɔ́n ó o wee bío làa bìa wi bĩ́n: «Minɛ́n á yìa za tàá o nàa tò le buii yi ó o máa dɛ̀ɛní máa suee wo fùafùa hàrí mu wé ho Sabaa zoǹ lé o yɛ́n?» 6 Ó o ɓúi mún yí dàńna dɛ̀ɛ yí bía mu dã́ní yi.

Bìo wi ho yahón lùa lè ho mɔ́ndɛ́n lùa kɛɛníló yi

7 Bṹn mɔ́n á bìo ó o Yeesu mɔn à bía ɓa von wee yì ho yahón lùa à kɛɛní yi, ó o wà le wàhiire na kà nɔn ɓa yi: 8 «Hen ká a ɓúi von fo mí yaamu sã́nú díiníi, à ũ yí dɛ̀ɛní yí vaa kɛɛní ho yahó, lé bìo mu dà a wé le o ɓúi na ɲúhṹ wi po fo á ɓa mún von. 9 Á fo ò kɛɛní ũ zàamu ká yìa von mia mi nùwã ɲun á ɓueé wee bío làa fo: ‹Hĩ́ní à ũ na le lùe yìa kà yi.› Á fo màhã́ à còoní ì hĩ́ní lé ũ nìyio á à lɛ́n khíi kɛɛní ho mɔ́n. 10 Ɓa wé von fo làa bṹn síi, à ũ ɓuee khĩí lii kɛɛní ho mɔ́n, ká yìa von fo ɓuee dɔ̃n, o ò bío ò na foǹ: ‹Wàn bɔ̃́nlo, hĩ́ní ɓuee yòo kɛɛní ho yahó.› Hón pã̀ahṹ so yi bṹn ká bìa ɓa von mu yaamu sã́nú díiníi ɓúenɓúen á à mi bìo ɓa ɓùaaníanáa fo. 11 Lé bìo á nùpue lée nùpue na wee yòoní míten wón à le Dónbeenì á à liiní. Ká yìa wee liiní míten wón à le è yòoní.» 12 Bṹn mɔ́n ó o yèrèmáa wee bío làa yìa von wo: «Hen ká fo wé le fo ò ve nùpua à ɓa ɓuee dí ũ cɔ̃́n, à mu wé wisoni yi tàá ho tĩ́nàahṹ, à ũ yí le mu wé mìn bɔ̃́nlowà, lè mìn zàwa lè mìn temínlowà, tàá mi ninzàwa bío ɓànsowà. Lé bìo ɓa khíi dàń fo ò ve làa bṹn bìo síi á à dé bìo fo wó nɔn ɓa yi lahó yi. 13 Ká fo wíokaa ho dĩ́nló ho sã́nú bìo yi á le fo o ve lè ɓa nùpua, à ɓa nì-khenia, lè ɓa mùamúawà, lè ɓa lóní lè ɓa muiiwà lé bán à ũ ve. 14 Ká fo wó bṹn, á ũ bìo á à wé se, lé bìo á bán yí dà mu síi máa wé máa na foǹ. Le Dónbeenì le dìo khíi sàání foǹ bìa wó mu bè-tentewà vèeró zoǹ.»

Bìa ɓa von lè ho dĩ́nló wàhiire

(Matiye 22.1-10)

15 Bìo á bìa làa wo páanía wee dí nì-kéní ɲá hɔ̃́n bíoní so, ó o bía nɔn o Yeesu yi: «Yìa khíi kɛń le *Dónbeenì bɛ́ɛnì dĩ́nló díiníi ɓɛ̀ntĩ́n bìo se.» 16 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Nùpue ɓúi hĩ́a le mí ì dí sɔ̃́n-beenì, ó o fèra bía mu nɔn ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ yi. 17 Bìo ho dĩ́nló mu díró pã̀ahṹ dɔ̃n, ó o le mí ton-sá vaa bío na bìa ó o von yi: ‹Mi hĩ́ní ɓuen, lé ho dĩ́nló wíokaa vó pan mia.› 18 Á ɓa lè mí nì-kéní kéní yú bìo ɓa à bío máa ɓuennáa. O nín-yání nùpue bía nɔn o ton-sá yi: ‹Sábéré, ĩ ɓɛ̀ntĩ́n yí dà máa ɓuen; ĩ yà ho mɔhṹ lònbìo, á ĩ ko à ĩ vaa loń ho.› 19 Ò o ɓúi wón bía nɔn wo yi: ‹Sábéré, ĩ yà ho vàró nàwa bùaa pírú, lé bán á ĩ wi à ĩ díndí loń.› 20 Ò o nì-kéní wón ɓɛ̀n bía: ‹Ĩ yan lònbìo á ĩ ɓɛ̀ntĩ́n yí dà máa ɓuen.› 21 Ó o ton-sá mu bĩnía ɓueé bía mu ɓúenɓúen nɔn mí ɲúhṹso yi, á wón sĩi cã̀, ó o bía nɔn wo yi: ‹Wã́a bánbá lɛ́n va ɓa nùpua fèmínló lara yi, à zo ho lóhó ɓonfúaa yi, à ɓa nì-khenia, ɓa mùamúawà, ɓa muiiwà lè ɓa lóní na fo ò fèráa mín bĩ́n à ũ ɓua ɓuennáa.› 22 Mu ù dé mí yi, ò o ton-sá bĩnía ɓueé wee bío lè mí ɲúhṹso: ‹Bìo fo le ĩ wé á ĩ wó ká hã lùa ɓúi màhã́ pá ká.› 23 Ó o bía nɔn mí ton-sá yi: ‹Wã́a hɛ́ɛ lá hã wãna, à léka hã manawà yi loń, ká ũ fò mín làa nùpua na, à ũ bío ɓúe ɓa ɲúná le ɓa ɓuen ĩ zĩi, bèra a na à le sí. 24 Le ĩ bío mu na mia: Bìa á ĩ von ho yahó ɓúenɓúen á nì-kéní kà á ĩ dĩ́nló mu máa zo ɲii.›»

O Yeesu bèró yi bìo

(Matiye 10.37-38)

25 Pã̀ahṹ ɓúi ó o Yeesu lá ho wɔ̃hṹ á ɓa zã̀amáa bò a yi, ó o yèrèmáa wee bío làa ba: 26 «Yìa le mí ì ɓuen ĩ cɔ̃́n, ká ɓànso yí pã́ mín maá, lè mín nu, á yí pã́ mín hã́a lè mí zàwa, á yí pã́ mín zàwa lè mín hĩ́nni, á yàá pá yí pã́ míten mí bɛɛre, á ɓànso yí dà máa wé ĩ nì-kenínii. 27 Yìa yí máa lá mí *kùrùwá pĩ̀* à bèráa miì, wón ɓànso yí dà máa wé ĩ nì-kenínii. 28 Hen ká minɛ́n ó o ɓúi lá le mí ì so le zĩ-beenì, ó o so máa kɛɛní ká a máa le mí yi le wárí na o ò dé le yi bìo yi, à loń ká dìo wi o cɔ̃́n á dà le wee so á à ɓueé le? 29 Ká bṹn pã́ ká a fárá le ɲúhṹ á le yí dàńna yí ɓon, ɲún-sĩ á bìa wee mi le wé è yáa mí ɲiní yi á à na a yi ká ɓa à bío: 30 ‹O nìi na kà son mí zĩi hũ̀inía yi ò o yí dàńna le yí ɓueéra.›

31 «Mu mún lée dà-kéní là a bɛ́ɛ ɓúi na á ɓa ninza bɛ́ɛ ló wà ɓueé tá le hã hĩ́a. O so máa kɛɛní ká a máa loń le mí dásíwá muaaseé pírú á dà wee sánsá mí zúkúso dásíwá muaaseé ɓóní na wà ɓueé fi làa wo le? 32 Ká a zũ le mí yí dà mu, o ò fèn ǹ tonka ɓa nùpua á ɓa à khɛ̀n vaá sĩ́ a yahó á à tùa wo yi làa bìo ó o ko ò o wé na a yi, à bè yi yíráa ho hɛ́ɛrà.» 33 Ò o Yeesu wã́a bía: «Mi le mi yiwa sese. Minɛ́n ó o ɓúi yí dà máa wé ĩ nì-kenínii ká ɓànso yí pã́ bìo wi o cɔ̃́n ɓúenɓúen.

Mu yámú na pànká mía bìo

(Maaki 9.50)

34 «Mu yámú yoo. Ɛ̀ɛ ká mu yámú yonyoró hĩ́a ló mu yi, á ɓa à wé kaka á mu ù bĩní ì zoráa.† 35 Mu cũ̀nú wã́a mía, mu yí dà máa yèrèmá máa wé bìo ɓúi ho tá yi, á mu mún yí dà máa wé duioró. Ɓa wé yénní mu kúia. Yìa wee ɲí bìo, à wón ɲí bìo bía sese.»

15

O pio na vṹnun á bĩnía yú wàhiire

(Matiye 18.12-14)

1 Wizonle ɓúi á ho *lànpó féwá lè ɓa bè-kora wérowà vá ɓueé kĩ́nía o Yeesu yi á wee ɲí a bíoní. 2 Bìo ɓa *Farizĩɛwa lè ho *làndá bìo zéenílowa mɔn mu á ɓa sĩa wee cĩ̀ á ɓa wee bío mín yi: «Mi loń, o nùpue mu mána mín lè ɓa bè-kora wérowà á wee dí làa ba.» 3 Ó o Yeesu wà le wàhiire na kà nɔn ɓa yi: 4 «Minɛ́n ó o ɓúi pia khĩmàni lá wi, ó o yà-kéní wó wó sɛ́ra vṹnun, ó o so máa kúia ɓa khĩmàni yà-kéní mía na ká le dùure yi ká a máa vaá cànka yìa vṹnun fúaa o yú a le? 5 Ká a hĩ́a vaá yú a, ó o sĩi ì wa wa á à lá a yòó pĩ̀ á à khíɓoráa. 6 O ɓuee dɛ̃ɛníi o ò ve mín bɔ̃́nlowà làa bìa làa wó ɓó mín yi á à bío ò na yi: ‹Ĩ pio yà-kéní na lá vṹnun á ĩ wã́a cà yú. Mi le wa páaní zã̀maka mu bìo yi.› 7 Le ĩ bío mu na mia: Lé kà síi á le sĩ-wɛɛ mún ǹ wéráa hen na le Dónbeenì lè mí tonkarowà yòó wi yi, o nùpue nì-kéní na khú mu bè-kora wéró yi bìo yi, á à poń ɓa nì-tentewà khĩmàni nì-kéní mía na màkóo mía ho yèrèmáló yi.

O hã́a na wɛ́n-hɔ̃nló vṹnun ó o cà yú bìo

8 «Tàá ká a hã́a ɓúi wɛ́n-hãani bìo pírú lá wi, ó o wó wó vĩ́inía le dà-kéní, ó o so máa dé le fĩ̀ntã́ní á máa sàa mí zĩi ká a cà le kùaráa ɓúenɓúen yi fúaa o yú le le? 9 Ká a yú le o ò ve mín bɔ̃́nlowà làa bìa làa wó ɓó mín yi á à bío ó na yi: ‹Ĩ wɛ́n-hɔ̃nló na lá vṹnun á ĩ yú. Á mí le wa páaní zã̀maka mu bìo yi.› 10 Le ĩ bío mu na mia: Lé kà síi á le Dónbeenì wáayi tonkarowà sĩa á à waráa o bè-kora wéro nì-kéní na khú mu bè-kora wéró yi bìo yi.»

O za na van vṹnun wàhiire

11 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu pa bĩnía bía bìo kà: «Nìi ɓúi zàwa nùwã ɲun hĩ́a wi. 12 Wizonle ɓúi ó o fɛ̀ɛso bía nɔn mín maá yi: ‹Ĩ maá, sanka wàn kĩ́a à ũ na ĩnɛ́n bìo.› Ó o maá ɓɛ̀n sankaa mí nàfòró á nɔn mí zàwa nùwã ɲun mu yi.

13 «Wizooní bìo yɛn bṹn mɔ́n, ó o fɛ̀ɛso yɛ̀ɛ́ra bìo ó o yú ɓúenɓúen á lá wárí ò o wà van ho kɔ̃hṹ ɓúi na dã́ní nàyi. Bìo ó o vaá wi bĩ́n ó o zon mu koomu yi á yáara mí wárí ɓúenɓúen véenía. 14 Pã̀ahṹ na ó o wárí mu yáara vó yi, à bṹn le hĩn-sũmúi ɓúi ló ho kɔ̃hṹ mu yi, á mu bìo ɓúenɓúen hĩni wee tè o. 15 Ó o vaá yú ho kɔ̃hṹ mu nùpue ɓúi á wón le o wé vaa pa mí nɔ̀nbùɛɛní mí mɔhṹ yi. 16 Á ɓa nɔ̀nbùɛɛní dĩ́nló ó o sĩi wee bĩní vá yi lè ho díró ká nùpue màhã́ yí máa na ho wo yi.

17 «Ó o hácírí bĩnía ɓuara bìo ó o wó khĩína wán, ó o zũna le mí wó khon, ó o wee bío mí yi: ‹Wàn maá ton-sáwá ɓúenɓúen wee dí ho dĩ́nló sa míten, à ĩnɛ́n wón ɓueé wee hí hen lè le hĩni. 18 Ĩ ì bĩní ì va wàn maá cɔ̃́n á vaá bío ò na a yi: Ĩ maá, ĩ ɓɛ̀ntĩ́n wó khon lè le Dónbeenì á mún wó khon làa fo, 19 á ĩ wã́a yí ko à ũ bĩní ɓua mi lè ũ kùrú za tenii bìo, ká ũ ɓua mi lè ũ ton-sá bìo síi.› 20 Ò o wã́a hĩ́nɔn wà ɲɔn mín maá zĩi. Bìo ó o khɛ̀ra yòó ló lua, á ɓàn maá fèra mɔn wo, ó o màkárí ɓuan wo yi làa sòobɛ́ɛ, ó o lùwa wee sĩ́ mí za mu yahó á vaá wìira a kùkà á wee bɛ̀ɛ́ní yi. 21 Ó o za wee bío làa wo: ‹Ĩ maá, ĩ wó khon lè le Dónbeenì á mún wó khon làa fo. Ĩ yí ko à ũ bĩní ɓua mi lè ũ kùrú za bìo síi.› 22 Ká ɓàn maá màhã́ bía nɔn mí ton-sáwá yi: ‹Mi bánbá zoo lońka à mi lén ho báká beenì na se po hĩ̀a ká à ɓuee lée zĩ́iní làa wo. À mi dé le nín-kízà-fĩ́bɛɛre o nín-kíza yi, à mún zĩ́iní a lè hã nakãa. 23 Mi lée lén o nɔ̀n-bòohṹ na ɲini wi à ɓúe à wà dí ho sã́nú à wɛɛ́ wa sĩa. 24 Lé bìo, á ĩ za mu lá ka lòn nìi na húrun ká a bĩnía vèera. O lá vṹnun, á ĩ bĩnía yú.› À ɓa wã́a cũ̀aana ho sã́nú díró.

25 «Bṹn ɓúenɓúen wee wé ká a nìi mu za kĩ́nle so van hã mana. Bìo ó o ló hã mana yi ɓueé wee sùará mín zĩi, ó o wee ɲí hã sĩ̀a lè ho yoró sã. 26 Ó o dĩ̀n ò o von o ton-sá ɓúi tùara yi làa bìo wee wé ɓàn lún yi. 27 Ó o ton-sá bía nɔn wo yi: ‹Lé mìn fɛ̀ɛ bĩnía ɓuara, á mìn maá léra a nɔ̀n-bòohṹ na ɲini wi á ɓó, lé bìo ó o za bĩnía ɓuara lè le lòn-heɓúee.› 28 Ó o kĩ́nle so dɛ̀ɛnía sĩi cã̀ bṹn wán á hɛnɓuaa le mi máa zo. Á ɓàn maá ló le mi lée yanka a ò o ɓuee zo. 29 Ká a màhã́ bía nɔn mín maá yi: ‹Loń, ĩnɛ́n sá nɔn foǹ hã lúlúio cɛ̀rɛ̀ɛ yi, á hàrí wizoǹ-kéní á ĩ dĩǹ yí pã́ ũ ɲii, ò o vio za sãanì á ũ yàá pá dĩǹ yí nɔn miì le ĩ dí lè ho sã́nú lè wàn bɔ̃́nlowà. 30 À ũnɛ́n za na lá ũ níi bìo vaá yáara véenía ɓa hã́-kora wán bĩnía ɓuara, á ũ màhã́ le ɓa lén o nɔ̀n-bòohṹ na ɲini wi ɓúe.› 31 Á ɓàn maá bía nɔn wo yi: ‹Ĩ za, ĩnɛ́n làa fo páanía wi mín wán fɛ́ɛɛ, á bìo á ĩ te ɓúenɓúen bìo sã̀ foǹ. 32 Ká wa màhã́ ko wa dí ho sã́nú à wɛɛ́ wa sĩa, lé bìo á mìn fɛ̀ɛ mu lá ka lòn nìi na húrun á bĩnía vèera. O lá vṹnun á ĩ bĩnía yú.›»

16

O ton-sá kohó na hácírí wi wàhiire

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wee bío lè mí nì-kenínia: «Nàfòró ɓànso ɓúi hĩ́a lá nùpue ɓúi bàrá mí tonni ɲúhṹ wán. Wizonle ɓúi á ɓa ɓueé bía nɔn wo yi le o ton-sá mu wee yáa o níi bìo dàkhĩína. 2 Ó o von wo ɓueé wee bíoráa: ‹Bìo á ĩ ɲá ũ dã́ní yi á so bon le? Wã́a wa lá bìo á ũ wó ɓúenɓúen ɓàn càtíi, bṹn mɔ́n á wa à kúia mín. À ũ tonló vó ĩ cɔ̃́n zuia.› 3 Ó o nìi wee bío mí yi: ‹Éee! Ĩ ɲúhṹso wã́a léra mi mí tonni sáró yi á ĩ ì wé kaka? Bìo ho vàró á ĩ yí dà bìo, á ho hɛ́ɛ fìo mún nìyio wi miì. 4 Àwa, ĩ wã́a zũ bìo á ĩ wé ká ĩ tonló yáara á ĩ pá à yí ɓa ɓúi na à ɓua mi.› 5 Á bìa ɓúenɓúen na ɓa ɲúhṹso kení wi yi ó o von lè mí nì-kéní kéní. Á yìa ɓuara ho yahó ó o tùara yi: ‹Ĩ ɲúhṹso kee na wi foǹ lé le yɛ́n?› 6 Á wón bía: ‹Lée oliivewa bia ɲiló bàrìkónwa khĩmàni.› Ó o bía nɔn wo yi: ‹Lii kɛɛní fùafùa. Fé ũ kee vũahṹ à ũ túa: Ɲiló bàrìkónwa ɓúará-ɲun làa pírú.› 7 Ó o bĩnía tùara a ɓúi yi: ‹À ũnɛ́n ɓɛ̀n kee lé le yɛ́n?› Á wón bía: ‹Lée dĩ́nló pórókówá khĩá-hònú.› Ó o bía nɔn wo yi: ‹Fé ũ kee vũahṹ à ũ túa: Dĩ́nló pórókówá khĩá-náa.› 8 Bìo ó o ton-sá mu yí térénna ká ɓa ɲúhṹso màhã́ pá khòonía wo hã hénní na ó o yú bìo yi. Lé bìo á ho dĩ́míɲá na kà nùpua zũ mín ɓuaró á po mu khoomu nùpua.»

9 Ó o Yeesu mu bĩnía bía: «Le ĩ bío mu na mia: Mi wé yú ho dĩ́míɲá nàfòró à mi wé wé bìo mi ì yíráa ɓa bɔ̃́nlowà làa ho, ká ho khíi vó mi cɔ̃́n, á ɓa à fé mia á à zoráa le mukãnì na máa vé lahó yi. 10 Yìa yú mu bìo na cĩ́inú ó o zũna mu ɓuaró, wón ɓa nɔn bìo boo yi ó o mún ǹ zũń mu ɓuaró. Yìa yí térénna mu bìo na cĩ́inú yi, ó o mún máa térén mu bè-beera yi. 11 Ká mi yú ho dĩ́míɲá nàfòró á mi yí zũna hón ɓuaró, á lée wée á à tá à na ho nàfòró tente mia? 12 O nì-veere bìo na ɓa kàràfáa mia á mi yí zũna ɓuaró, á mi kùrú bìo á ɓa mún máa na mia.

(Matiye 6.24)

13 «Ton-sá woon yí dà máa sá máa na ɲúnása nùwã ɲun yi. O ò ɲin o nì-kéní, ká a wań yìa so. O wé è ɲí a nì-kéní bíonì, ká yìa so ó o máa kɔ̃̀nbi. Mi yí dà máa sá máa na le Dónbeenì yi ká mi mún pá henía le wárí càró bìo.» 14 Bìo ɓa *Farizĩɛwa ɲá hã bíoní mu, á ɓa wee yáa mí ɲiní yi na a Yeesu yi, lé bìo á ɓa dó mí sĩa le wárí càró yi dàkhĩína. 15 Ká a Yeesu màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n wee wé míten lè ɓa nì-tentewà ɓa nùpua yahó, ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì dén zũ bìo wi mi yiwa, lé bìo á bìo ɓa nùpua wee mi à wé lè mu bè-beenì á le Dónbeenì yí máa tà yi.

Ho làndá lè le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo

(Matiye 11.12-13)

16 «O *Mɔyiize làndá lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà vɔ̃nna á pã̀ahṹ wà fɛ́ɛɛ ɓueé ɓó a Zãn Batiisi ɓuenló yi. Wón ɓuenló ɲii lé bṹn á le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo bueró ɲúhṹ ɓúa yi, á ɓa nùpua lè mí nì-kéní kéní wee ɲàa mín le bɛ́ɛnì mu zoró yi wán.

(Matiye 5.18)

17 «Ho wáayi lè ho tá véró á wayi po ho làndá bín-za dɛ̀ɛ na cĩ́inú vĩ́ló.

(Matiye 5.32)

18 «Báa na día mín hã́a ò o bĩnía fó hã́-veere yan lée hã́-fé. Á yìa fó a hã́a na ɓàn báa día wo á yan mún lé o hã́-fé.»

O nàfòró ɓànso là a Lazaare wàhiire

19 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu pá bĩnía bía bìo kà: «Nùpue ɓúi hĩ́a wi bĩ́n á nàfòró wi á wee zĩ́ hã sĩ̀-sení na yàwá here. Wizooní ɓúenɓúen lée sã́nú díró o cɔ̃́n. 20 Nì-khenii ɓúi na yèni ɓa le Lazaare, na sãnía ɓúenɓúen vó lè hã dokuaa á hĩ́a wee ɓuee da a nàfòró ɓànso mu khũuhũ. 21 O sĩi yàá wee wé vá a nìi mu dĩ́nló na wee kùenka lii kúia yi lè ho díró. À bè bṹn wán, á ɓa booní wee wé ɓuee dɛnka a dokuaa. 22 Wizonle ɓúi ó o nì-khenii mu húrun, á le Dónbeenì wáayi tonkarowà ɓueé lií lá a yòó bàrá a *Abarahaamu nìsã́ní. Bṹn mɔ́n ó o nàfòró ɓànso mún húrun á ɓa nùuna. 23 Bìo ó o wi ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó yi, ó o lò wee be dàkhĩína. Ó o hóonía mí yahó le mí ì loń, ó o khɛ̀ra mɔn o Abarahaamu ò o Lazaare kará a nìsã́ní.

24 «Ó o von wo pɔ̃́npɔ̃́n: ‹Wàn ɓùaa Abarahaamu, loń ĩ màkárí yi à ũ tonka a Lazaare le o dé mí nín-kíza ɲúhṹ mu ɲumu yi, à ɓuee wɛɛ́ lè ĩ dɛnle, lé bìo á ĩ lò ɓɛ̀ntĩ́n wee be ho dɔ̃hṹ na kà yi dàkhĩína.› 25 Ká a Abarahaamu màhã́ bía nɔn wo yi: ‹Ĩ za, le ũ yi, bìo á ũ yìo fù lua á ũ yú mu bè-sení cɛ̀rɛ̀ɛ á wɛɛ́ra lè ũ sĩi, ò o Lazaare bìo wó hã yinyio. Ho zuia á wón yú mí lònbee cũ̀nú à ũnɛ́n ɓɛ̀n yú le lònbee. 26 Bṹn pá níi ló, á ho kã-be-beenì wi warɛ́n làa mia pã̀ahṹ, bèra a na ká bìa le mí ì lé hen á à khí mí cɔ̃́n à ɓa yí dàń mu. Á nùpue mún yí dà máa lé hen na á ũ khíi wi yi máa ɓuen wa cɔ̃́n.›

27 «Ó o nàfòró ɓànso bía nɔn wo yi: ‹Ĩ pá à bĩní ì fìo fo. Sábéré à ũ tonka a Lazaare mu ò o lii wàn maá zĩi. 28 Wàn zàwa nùwã hònú lií wi bĩ́n, ò o lii ɲì ɓa zeǹ wán à bán wã́a yí ɓuee zo le lònbe-beenì na kà lahó yi.› 29 Ó o Abarahaamu bía nɔn wo yi: ‹O *Mɔyiize làndá lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bíoní wi bĩ́n, le mìn zàwa mu wé ɲí hɔ̃́n.› 30 Ó o nàfòró ɓànso bía: ‹Wàn ɓùaa Abarahaamu, bṹn pá máa yí ɓa. Hen ká bìa húrun nì-kéní ɓúi lá ló lion ɓa cɔ̃́n á ɓa à yèrèmá wárá.› 31 Ká a Abarahaamu màhã́ bía nɔn wo yi: ‹Ká ɓa yí máa ɲí a Mɔyiize lè le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà cɔ̃́n, á hàrí à nì-hío ɓúi vèe, á ɓa pá máa tà.›»

17

Yí khà mi ninza dé bè-kohó wéró yi

(Matiye 18.6-7; Maaki 9.42)

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Bìo wee vá a nùpue dé mu bè-kohó wéró yi bṹn yí dà máa hè hùúu. Ɛ̀ɛ ká yìa màhã́ níi bò mu bìo, wón á ho yéréké è sá yi. 2 Hàrí ɓa ca le hue-beenì o fonle yi à lèe dé ho muhṹ yi, bṹn pá à wé wayi á à poń le lònbee na à yí o ká mu lé orɛ́n nɔn á ɓa háyúwá na kà nì-kéní ɓúi wó mu bè-kohó. 3 Mi cén pa miten bìo sese.

Mi ninza bè-kora sɛ́ndíaró bìo

(Matiye 18.21-22)

«Hen ká mi ninza ɓúi wó khon làa fo à ũ zéení a wékheró na a yi. Ká a tà le mí ì khí mu yi, à ũ sɛ́n mu día na a yi. 4 Ká a wó khon làa fo le wizon-kùure yi hã zen cúa-hèɲun, à mu lè mí dà-kéní kéní ó o wee ɓuee dĩ̀n ũ yahó le mí ì khí mu yi, à ũ sɛ́n mu día na a yi.»

Le sĩidéró na ka lè ho mútáàdè bɛɛre bìo

(Matiye 17.20)

5 Ɓa tonkarowà bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, dé wa sĩidéró wàn.» 6 Ó o Ɲúhṹso bía: «Hen ká mi sĩidéró na khúekhúe lè ho mútáàdè bɛɛre bìo á mi yàá pá lá tà le mí ì wé làa bìo, á mi lá dà à bío ò na* le vĩ̀ndɛ̀ɛ na kà yi: ‹Dè ho lahó na ũ wi yi a vaa zoo fá ũten ho muhṹ yi›, á le è wé mu.

O ton-sá tonló bìo

7 «Hen ká minɛ́n ó o ɓúi ton-sá lá wi á wee và a mɔhṹ tàá o wee pa a sároń bùaa síi, ká a ló hã mana yi ɓuara, á mi ì bío le o dɛ̀ɛní ɓuee kɛɛní ò o dí le? 8 Yínɔń bìo kà mi ì bío ò na a yi le: ‹Sá ho dĩ́nló na miì, wíoka ũten à ũ lá ho ɓuennáa le ĩ dí à ĩ ɲu. Bṹn mɔ́n á ũnɛ́n màhã́ à dí ká ũ ɲu.› 9 O so o tɛ̀ɛní mí ton-sá mu yi bìo ɓa le o wé ó o wó bìo yi le? Ɓùeé. 10 Minɛ́n bìo làa bṹn mún lée dà-kéní. Bìo le Dónbeenì le mi wé ká mi wó mu vó, à mi bío bìo kà: ‹Wa lée ton-sáwá na á nùpue yí ko ò o na bìo yi. Bìo ɓa le wa wé lé bṹn mí dòn á wa wó.›»

O Yeesu wɛɛ́ra ɓa ɓùeréwà nùwã pírú

11 Bìo ó o Yeesu wee va ho Zeruzalɛɛmu, ó o bò le sṹii na wi ho *Samarii lè ho Kalilee pã̀ahṹ yi. 12 Ó o vaá wee sùará ho lóhó ɓúi yi, à *ɓùeréwà nùwã pírú wee sĩ́ a yahó. Á ɓa khɛ̀ra dĩ̀n 13 à ɓa wee wãamaka pɔ̃́npɔ̃́n: «Yeesu! Nì-kàránlo! Zũń wa màkárí.» 14 Bìo ó o Yeesu mɔn ɓa, ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi lɛ́n vaa zéení míten lè le *Dónbeenì yankarowà.»†

Á bìo ɓa bò mín wee va bĩ́n, á ɓa wan. 15 Bìo ɓa nì-kéní mɔn ò o wan, ó o bĩnía tò mí laà yi á wee khòoní le Dónbeenì pɔ̃́npɔ̃́n ká a ɓuen, 16 á ɓueé lií ɓúrá a Yeesu tá, á yahó ɓó ho tá yi, ò o wee dé o bárákà. O lée Samarii nìi. 17 Ó o Yeesu wã́a bía: «Ɓa mí nùwã pírú ɓúenɓúen yí wan le? Á ɓa nùwã dènú na ká ɓɛ̀n zon wen? 18 Bán tĩ́ahṹ ó o ɓúi yí leékaa ò o bĩní ɓuee ɓùaaní le Dónbeenì ká mu yínɔń ho sìí veere nùpue na kà mí dòn le?» 19 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lii hĩ́ní lɛ́n, à ũ sĩidéró miì wɛɛ́ra fo.»

O Nùpue Za bĩní ɓuenló bìo

20 Wizonle ɓúi á ɓa *Farizĩɛwa tùara a Yeesu yi le lé ho pã̀ahṹ yɛ́n á le *Dónbeenì bɛ́ɛnì á à ɓuen yi. Ó o bía nɔn ɓa yi: «Le Dónbeenì bɛ́ɛnì ɓuenló yínɔń bìo na wee mi làa yìo. 21 Ɓa máa bío le: ‹Mí loń, mu wi hen› tàá ‹Lé vaá hen á mu wi yi.› Lé bìo á mi ko à mi zũń mu le le Dónbeenì bɛ́ɛnì wi làa mia vó.» 22 Bṹn mɔ́n ó o bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Pã̀ahṹ ɓúi ɓueé dã ó o *Nùpue Za wizooní dà-kéní ɓúi á mi sĩa á à vá yi lè ho miló ká mi máa mi le.

(Matiye 24.23-28)

23 «Ɓa à bío ò na mia: ‹O wi hen› tàá ‹Lé vaá làa hen ó o wi yi.› Ɛ̀ɛ ká mi yí va bĩ́n, mi yí lùwí mu bìo yi. 24 Làa bìo ká ho viohó ɲuiína ho wáayi lùe ɓúi à mu khoomu dɛ̀ɛní kɛń lùa ɓúenɓúen, lé bṹn ɓàn síi ó o Nùpue Za bĩní ɓuenló wizonle bìo khíi wéráa. 25 Ɛ̀ɛ ká a màhã́ ko ò o lò be làa sòobɛ́ɛ vé, à ho pã̀ahṹ na kà nùpua pĩ́ a bìo.

(Matiye 24.37-41)

26 «Bìo wó a Nɔwee pã̀ahṹ lé bìo ɓàn síi khíi wé o *Nùpue Za bĩní ɓuenló pã̀ahṹ.‡ 27 Ɓa nùpua hĩ́a wee dí ká ɓa à ɲu, á wee ya mín ká ɓa a yɛɛ́ mí zàwa mín yi fúaa nɔ̀nzoǹ na ó o Nɔwee zon ho won-beenì yi á mu ɲun-beenì ɓuara ɓueé ɓó ɓa ɓúenɓúen. 28 Mu mún khíi wé làa bìo hĩ́a wó a Loote pã̀ahṹ.§ Ɓa nùpua hĩ́a wee dí á wee ɲu, á wee yà ká ɓa a yɛ̀ɛ́ mí bìowa, á wee dì ká ɓa a so. 29 Ɛ̀ɛ ká nɔ̀nzoǹ na ó o Loote ló ho Sodɔɔmu yi, á ho dɔ̃hṹ lè ho kìríbì ló ho wáayi á tò ɓa wán, á ɓó ɓa véenía. 30 Lé bṹn ɓàn síi mún khíi wé nɔ̀nzoǹ na ó o Nùpue Za ko ò o mi wán. 31 Mu zoǹ à yìa wi mí zĩi lòho yí bío le mí ì lii á zoó khuii mí sĩ̀a, à yìa hã mana yi mún yí bío le mí ì bĩní ì ɓuen mí zĩi. 32 Mi leéka a Loote ɓàn hã́a bìo.* 33 Yìa wi ò o fení mí mukãnì wón á à vĩ́iní le. Ká yìa vĩ́inía mí mukãnì wón á à yí le.

34 «Le ĩ bío mu na mia: Mu zoǹ tĩ́nàahṹ á ɓa nùpua nùwã ɲun na páanía dũma le dãmu dɛ̀ɛ dà-kéní wán, ó o nì-kéní á à fé è lɛ́nnáa, ká yìa so á à día. 35 Ɓa hã́awa nùwã ɲun na páanía wee ni mu bìo, ó o nì-kéní á à fé è lɛ́nnáa, ká yìa so á à día. 36 [Ɓa báawa nùwã ɲun na wi hã mana yi, ó o nì-kéní ɓa à fé è lɛ́nnáa, ká ɓa à día a nì-kéní.»] 37 Ó o nì-kenínia tùara a yi: «Ɲúhṹso, lé wen á mu ù wé yi?» Ó o bía nɔn ɓa yi: «Hen na ó o yà-hínii día yi, lé bĩ́n á ɓa dùɓúawá wee wé fè mín yi.»

18

O mahã́a là a cítí-fĩ̀ wàhiire

1 Bìo ó o Yeesu wi ò o zéení lè mí nì-kenínia le ɓa ko ɓa wé fìo fɛ́ɛɛ à bàra yí tè hùúu, ó o wà le wàhiire na kà nɔn ɓa yi: 2 «Cítí-fĩ̀ ɓúi hĩ́a wi lóhó ɓúi yi. O yí máa zɔ̃́n Dónbeenì, á mún yí máa kɔ̃̀nbi nùpue. 3 Mahã́a ɓúi mún hĩ́a wi ho ló-kéní mu yi á wee ɓuen o nìi mu cɔ̃́n fɛ́ɛɛ à ɓuee bío bìo kà na a yi: ‹Mì ĩnɛ́n le ĩ fioso tũ̀iá.› 4 O wó mu míana ò o nìi mu wee pĩ́ a bìo. Ká mu màhã́ a va à yí, ò o sã́ san ó o wee bío mí yi: ‹Ĩ yí máa zɔ̃́n le Dónbeenì, á ĩ mún yí máa kɔ̃̀nbi nùpue bṹn bon, 5 ká a mahã́a na kà ɓɛ̀ntĩ́n lan miì dàkhĩína. Ĩ ì wé bìo ó o wee cà, ò o wé yí ɓuee dĩ̀n sɛɛ́ mi.›» 6 Ò o Ɲúhṹso bĩnía bía nɔn ɓa yi: «Mi loń bìo ó o cítí-fĩ̀-kohó mu na kà wó. 7 Mi wee leéka le le Dónbeenì so máa na ho tũ̀iá sĩni bìa le hueekaa yi na wee ve le pɔ̃́npɔ̃́n le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ yi le? 8 Le ĩ bío mu na mia: Le è na ho tũ̀iá sĩni ɓa yi ho pã̀ahṹ na mu ko yi. Ɛ̀ɛ ká a *Nùpue Za màhã́ khíi bĩnía ɓuara, ó o ɓueé yí ɓa nùpua na dó mí sĩa le Dónbeenì yi ho tá wán le?»

O Farizĩɛ là a lànpó fé wàhiire

9 O mún bĩnía wà le wàhiire ɓúi á bò bìa wee leéka le mí térénna à ɓa wee zùań bìa ká yi wán: 10 «Nùpua nùwã ɲun ɓúi hĩ́a wà yòó wé ho fìoró le *Dónbeenì zĩ-beenì yi. O nì-kéní lée *Farizĩɛ ká yìa so lée *lànpó fé. 11 Ó o Farizĩɛ zoó fárá dĩ̀n ho wáayi á wee fìo mí yi kà: ‹Dónbeenì, ĩ wee dé ũ bárákà, lé bìo á ĩ yí ka lè ɓa nùpua na ká bìo. Ɓa wee tè ɓa nùpua wán, á wee ɲuaa, á lé ɓa hã́-féwá, sɔ̃̀nkú o lànpó fé na kà. 12 Ĩnɛ́n wee lì ĩ ɲii hã cúa-ɲun ho yàwá ɲúhṹ dà-kéní yi, á bìo á ĩ wee yí ɓàn cúa-pírú níi á ĩ mún wee na foǹ.› 13 Ò o lànpó fé wón vá lií dĩ̀n le kùɛɛ́rè yi á yàá yí wi ò o hóoní mí yahó ho wáayi á wee hiimika ká a bío mí ɲi-kã́a yi kà: ‹Dónbeenì, màkárí miì, ĩ lée bè-kora wéro.›» 14 Ó o Yeesu bĩnía bía bìo kà: «Le ĩ bío mu na mia: Ɓa nùwã ɲun mu tĩ́ahṹ ó o lànpó fé lé yìa bĩnía van mí zĩi ká a térénna le Dónbeenì yahó. Lé bìo á yìa wee yòoní míten á le Dónbeenì á à liiní, ká yìa wee liiní míten á le è yòoní.»

Ɓa ɓuan ɓa háyúwá ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n

(Matiye 19.13-15; Maaki 10.13-16)

15 Hàrí ɓa háyúwá á nùpua ɓúi ɓuan ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n le o bè mí níní ɓa wán. Bìo ó o nì-kenínia mɔn mu, á ɓa wee zá làa ba. 16 Ká a Yeesu màhã́ von ɓa, ò o bía: «Mi día le ɓa háyúwá wé ɓuen ĩ cɔ̃́n, mi yí hè ɓa, lé bìo le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo sã̀ bìa ka lè ɓa bìo síi yi. 17 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa yí tà le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo là a háyónza bìo síi, á ɓànso yí dà máa zo le yi hùúu.»

Ho nàfòró ɓànsowà lè le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo

(Matiye 19.16-30; Maaki 10.17-31)

18 Ɓa *zúifùwa ɲúnása nì-kéní ɓúi tùara a Yeesu yi: «Nì-kàránlo tente, ĩ ko à ĩ wé mu yɛ́n à yíráa le mukãnì na máa vé.» 19 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lée webio nɔn á fo wee veráa mi làa nì-tente? Nì-tente mía ká mu yínɔń le Dónbeenì mí dòn. 20 Fo zũ le Dónbeenì làndáwá na kà: Yí wé hã́-fénló tàá bá-fénló, yí ɓúe nùpue, yí ɲuaa bìo, yí fĩ̀ sábéré mi ninza ɲii, kɔ̃̀nbi mìn maá le mìn nu.*» 21 Ó o nìi bía nɔn wo yi: «Bṹn ɓúenɓúen á ĩ bò yi hàrí ĩ yàrónzàmu pã̀ahṹ.» 22 Bìo ó o Yeesu ɲá a ɲi-cúa vó, ó o bía nɔn wo yi: «Bìo dà-kéní pá fòora foǹ. Vaa yɛ̀ɛ́ bìo wi ũ cɔ̃́n ɓúenɓúen à sanka ɓàn wárí na ɓa nì-khenia yi, bṹn ká fo ò yí ho nàfòró ho wáayi. Bṹn mɔ́n à ũ bĩní ɓuee bè miì.»

23 Ká a nìi mu ɲá hã bíoní mu, ó o sãnía tò, lé bìo ó o níi bìo boo dà. 24 Bìo ó o Yeesu mɔn ò o yahó so, ó o bía bìo kà: «Ho nàfòró ɓànsowà zoró le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi ɓɛ̀ntĩ́n á à wé here. 25 O cón-ɲúmúkũ̀ zoró lè ho mísĩ̀mí kɔ̃hṹ á à wé wayi á à poń o nàfòró ɓànso zoró le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi.» 26 Á bìa dĩ̀n wee ɲí a bíoní tùara a yi: «Éee! Á yìa wã́a dà à fen lée wée?» 27 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo yí dà máa wé ɓa nùpua cɔ̃́n á dà wee wé le Dónbeenì cɔ̃́n.»

28 Bṹn mɔ́n ó o Piɛre bía nɔn wo yi: «Loń, warɛ́n ló día bìo lá wi wa cɔ̃́n à wa bò foǹ.» 29 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa ló día mí zĩi, tàá mín hã́a, lè mín zàwa, lè mín nùwã, lè mí zàwa le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo yi, 30 ó ò yí bìo cɛ̀rɛ̀ɛ á à poń bṹn ho pã̀ahṹ na wa wi yi, á mún pá à yí le mukãnì na máa vé ho yìró na lua yi.»

O Yeesu wíokaa wee bío mí húmú lè mí vèeró bìo

(Matiye 20.17-19; Maaki 10.32-34)

31 O Yeesu fó mí nì-kenínia pírú ɲun mí ɲúhṹ wán á bía nɔn ɓa yi: «Mi loń, wa wee yòo ho Zeruzalɛɛmu, á bìo ɓúenɓúen na le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà túara o *Nùpue Za dã́ní yi á ɲii yòó sí bĩ́n. 32 Lé bìo ɓa à dé o bìa yí zũ le Dónbeenì níi yi, á bán ǹ zùań yi, á à là, á à pũ̀iní mí ɲinsãní ì kúee o wán. 33 Ɓa à ha a lè hã làbàaní, á à ɓúe o. Ká mu wizooní tĩn zoǹ, o ò vèe.» 34 Ká a nì-kenínia màhã́ yí zũna dɛ̀ɛ woon mu yi. Hã bíoní mu ɓàn kúará á sà ɓa yi á ɓa yí zũ bìo ó o Yeesu wi ò o bío ɲúhṹ.

O Yeesu hɛ́ra a muii ɓúi yìo ho Zerikoo yi

(Matiye 20.29-34; Maaki 10.46-52)

35 Bìo ó o Yeesu vaá wee sùará ho Zerikoo yi, à bṹn ò o muii ɓúi kará ho wɔ̃hṹ nìsã́ní wee fìoka. 36 Bìo ó o ɲá ɓa zã̀amáa na wee khĩí sã, ó o tùara bìo wee wé. 37 Á ɓa bía nɔn wo yi le lé o Nazarɛɛte nìi Yeesu lé yìa wee khĩí. 38 Ó o wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «*Daviide Za, Yeesu, màkárí miì!» 39 Á bìa wi ho yahó wee nàmaka a yi le o wé tɛ́tɛ́. Ká a yàá wíokaa wee wãama lè mí sòobɛ́ɛ: «Daviide Za, màkárí miì!» 40 Ó o Yeesu dĩ̀n ò o le ɓa ɓua a muii mu ɓuennáa. Bìo ó o ɓueé dɔ̃n, ó o tùara a yi: 41 «Lée webio á fo le ĩ wé na foǹ?» Ó o bía: «Ɲúhṹso, wé le ĩ yìo à wé mi.» 42 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wã́a mi, bìo fo dó ũ sĩi miì lé bṹn á ĩ wɛɛ́raráa fo.» 43 Mí lahó yi ó o dɛ̀ɛnía wee mi, á bò a Yeesu yi á wee khòoní le Dónbeenì. Á ɓa zã̀amáa ɓúenɓúen mɔn mu á ɓa mún wee khòoní le Dónbeenì.

19

O Yeesu là a Zasee bìo

1 Bìo ó o Yeesu vaá zon ho Zerikoo, ó o tò ho yi wee kã́a. 2 O nìi ɓúi wi ho lóhó mu yi á yèni ɓa le Zasee. O lé ho *lànpó féwá ɲúhṹso ɓúi, á nàfòró wi. 3 O wee cà ò o mi a Yeesu à zũń, ó o wó san, lé bìo ɓa nùpua boo dà, ò o mún lé o nì-ɓúinɓúi. 4 Ó o lùwa dú ho yahó á vaá yòora le vĩ̀ndɛ̀-beenì ɓúi na ɓa le sikomɔɔre, na dĩ̀n hen na ó o Yeesu wà ɓuee khĩí yi, ò o dàń mináa wo.

5 Bìo ó o Yeesu ɓueé dɔ̃n le lùe mu, ó o hóonía mí yahó ò o von wo: «Zasee, ɓuee lii fùafùa. Lé fo á ĩ ko à ĩ làa wán ho zuia.» 6 Ó o Zasee dɛ̀ɛnía bánbáa lion, á lií fó a Yeesu vannáa mí zĩi lè hã zã̀makaa.

7 Á bìa ɓúenɓúen na mɔn mu á mu yí sĩ yi á ɓa wee hũ̀ahṹaaka: «O nùpue mu vaá làara a bè-kora wéro wán.» 8 Ká a Zasee wón màhã́ hĩ́nɔn yòó dĩ̀n o Yeesu yahó ò o wee bío: «Ɲúhṹso, loń, ĩ níi bìo ɓàn sanka màní á ĩ ì na ɓa nì-khenia yi, ká ĩ mún tò a ɓúi wán mu ɓúi yi, á ĩ ì na mu ɓàn cúa-náa ɓànso yi.» 9 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Le zĩi na kà nùpua wã́a kã̀nía ho zuia, lé bìo ó o nìi na kà mún lé o *Abarahaamu mɔ̀nmàníi ɓúi. 10 Lé bìo ó o *Nùpue Za ɓuara wà ɓueé cà bìa khɛ̀ra lè le Dónbeenì, á à fení.»

Ho sã́nú kùráa wàhiire

(Matiye 25.14-30)

11 Ó o Yeesu bĩnía wà le wàhiire dà-kéní á nɔn bìa dĩ̀n ɲá hã bíoní mu yi. Lé bìo ó o sùaráa lè ho Zeruzalɛɛmu, á ɓa mún wee leéka le le *Dónbeenì bɛ́ɛnì á à dɛ̀ɛní ì zéení míten mí lahó yi. 12 Bìo kà lé bìo ó o bía: «Nìi ɓúi na sã̀ se mín zĩi á ko ò o lá le bɛ́ɛnì, ó o ló van ho kɔ̃hṹ ɓúi na dã́ní nàyi á wà vaá lá le bĩ́n ká a bĩní ì ɓuen.* 13 Sã́ni ò o lɛ́n, ó o von mí ton-sáwá nùwã pírú á sankaa ho sã́nú kùráa† dà-kéní kéní nɔn yi, ò o bía: ‹Mi bánbá duan làa ho ká ĩ ì ɓuen.› 14 Ká ɓa kɔ̃hṹsa màhã́ ɲina a á ɓa tonkaa ɓa nùpua le ɓa ɲa a mɔ́n à vaa bío bìo kà: ‹Wa yí wi ò o nìi mu wé wa bɛ́ɛ.›

15 «Bìo ó o vaá lá mí bɛ́ɛnì bĩnía ɓuara mín kɔ̃hṹ, ó o von ɓa ton-sáwá na ó o kàràfáa mí sã́nú yi. O wi ò o zũń bìo ɓa sá yú làa ho.

16 «Ó o nín-yání nùpue ɓuara á bía: ‹Ɲúhṹso, ũ sã́nú kùúrè na á ũ nɔn miì á ĩ bĩnía yú hã kùráa bìo pírú séenía.› 17 Ó o bɛ́ɛ bía nɔn wo yi: ‹Foɓúa, fo wó se. Fo lée ton-sá tente, bìo á fo térénna mu bè-wĩ́níwà yi, á ĩ ì bàrá fo hã ló-beera bìo pírú ɲúhṹ wán.›

18 «Á yìa sã̀ ɓuara ɓueé bía: ‹Ɲúhṹso, ũ sã́nú kùúrè na á ũ nɔn miì á ĩ bĩnía yú hã kùráa bìo hònú séenía.› 19 Ó o bɛ́ɛ bía nɔn wo yi: ‹À ũnɛ́n á ĩ ì bàrá hã ló-beera bìo hònú ɲúhṹ wán.›

20 «Ó o ɓúi bĩnía ɓuara ɓueé bía: ‹Ɲúhṹso, ũ sã́nú kùúrè na á ũ nɔn miì, nín-dìo. Ĩ lá dó le le nín-kéní yi bàrá, 21 lé bìo á ĩ zã́na fo. Fo lé o nùpue na mukãní ɲii. Fo wee lá bìo á ũ yí bàrá, á wee lá ho dĩ́nló na á ũ yí dù.›

22 «Ó o bɛ́ɛ bía nɔn wo yi: ‹Ton-sá kohó yɛ́n! Ĩ ì cítí fo ũ kùrú ɲi-cúa wán. Fo fù zũ le ĩ ɲii, á wee lá bìo á ĩ yí bàrá, á mún wee lá ho dĩ́nló na á ĩ yí dù, 23 ká bṹn fo zũ, á lée webio nɔn á ũ yí vaá bàrá le ho banki yi? Se bìo á ĩ bĩnía ɓuara, á ĩ lá ɓueé fé le lè le ɓàn cũ̀nú.›

24 «Bṹn mɔ́n ó o bía nɔn bìa wi bĩ́n yi: ‹Mi fé ho sã́nú kùúrè mu o cɔ̃́n à na hã kùráa bìo pírú ɓànso yi.› 25 Á ɓa bía nɔn wo yi: ‹Ɲúhṹso, wón á hã bìo pírú wi cɔ̃́n vó.› 26 Ó o bía nɔn ɓa yi: ‹Le ĩ bío mu na mia: Yìa bìo wi á ɓa à bĩní ì na mu ɓúi wo yi á à bè mu wán. Ɛ̀ɛ ká yìa bìo mía, á hàrí mu bè-za na wi o cɔ̃́n á ɓa pá à fé. 27 Ká ĩ zúkúsa na yí wi á ĩ wé ɓa bɛ́ɛ á mí ɓua ɓuennáa hen à ɓuee ɓúe ĩ yìo yi.›» 28 Bìo ó o Yeesu bía bṹn vó, ó o khĩína dú ɓa yahó á ɲɔn ho Zeruzalɛɛmu.

O Yeesu zoró ho Zeruzalɛɛmu yi

(Matiye 21.1-11, 15-17; Maaki 11.1-10; Zãn 12.12-16)

29 Bìo ó o Yeesu vaá sùaráa ho Bɛtefazee lè ho Betanii yi, le ɓúee na ɓa wee ve làa Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee nìsã́ní, ó o tonkaa mí nì-kenínia nùwã ɲun á bía nɔn yi: 30 «Mi lɛ́n va ho lóhó na vaá mi yahó yi, ká mi vaá dɔ̃n, á mi ì mi sũ̀npɛ̀-za na á nùpue dĩǹ yí yòora yí mɔn hùúu ká a can dĩ̀n. Mi fee wo ɓua ɓuennáa. 31 Ká a ɓúi tùara mia le lée webio nɔn mi wee feeráa wo, à mi bío na ɓànso yi: ‹O Ɲúhṹso màkóo wi o yi.›» 32 Á bìa ó o tonkaa wà van, á mu ɓúenɓúen vaá wó làa bìo ó o Yeesu bíaráa mu.

33 Bìo ɓa wee fee o sũ̀npɛ̀-za mu, á bìa te o wee tùa ɓa yi: «Lée webio nɔn á mi wee feeráa o sũ̀npɛ̀-za mu?» 34 Á ɓa bía: «O Ɲúhṹso màkóo wi o yi.» 35 Bṹn mɔ́n á ɓa ɓuan o sũ̀npɛ̀-za mu ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n, à bò mí kánɓunwà o wàn, à ɓa ɓuan wo yi ó o Yeesu yòora. 36 Bìo ó o lá ho wɔ̃hṹ wà, á ɓa nùpua wee bá mí kánɓunwà ho wɔ̃hṹ wàn o yahó. 37 Bìo ó o ɓúakáa wee birón hã Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee á wà vaá sùará ho Zeruzalɛɛmu yi, á ɓa zã̀amáa na lé o nì-kenínia ɓúenɓúen wee zã̀maka, á ɓa ɓúakáa wee khòoní le Dónbeenì pɔ̃́npɔ̃́n ho yéréké bè-beera na ɓa mɔn bìo yi: 38 Ɓa wee bío:

«Le le Dónbeenì wé mu bè-tentewà

là a bɛ́ɛ *Daviide na bò o ɓuen o Ɲúhṹso yèni yi.

Ho hɛ́ɛrà kɛń ho wáayi,

à ho cùkú lè le yèn-beenì bìo sĩ̀ le Dónbeenì

na dà mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán yi.»

39 Á ɓa *Farizĩɛwa ɓúi na wi ɓa zã̀amáa tĩ́ahṹ bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, bío le ũ nì-kenínia wé tɛ́tɛ́.» 40 Ó o Yeesu bía: «Ká ɓa wó tɛ́tɛ́, á hã huaa pá à wãamaka.»

O Yeesu wee wá ho Zeruzalɛɛmu bìo yi

41 Bìo ó o Yeesu vaá sùaráa ho Zeruzalɛɛmu yi, á yìo mɔn ho, ó o wee wá ho nìpomu bìo yi, 42 ká a bío: «Éee Zeruzalɛɛmusa, mi yàá mún lá zũna bìo dà à na ho hɛ́ɛrà mia ho zuia bìo hã́. Ɛ̀ɛ ká mu màhã́ wã́a sànkaa mia. Mi yí dà mu máa mi. 43 Lé bìo ho pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, á mi zúkúsa á à kɛɛní ì kĩ́ní mia, á à fĩ́fãka yi. 44 Ɓa à fì mi lóhó lè minɛ́n ɓúenɓúen dúkúdúkúdúkú. Ɓa máa día á hàrí huee máa kɛń mí ninza huee wán mi lóhó mu yi, lé bìo mí yí zũna ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì ɓuara mi bìo yi.»

O Yeesu ɲɔn ɓa bè-yɛ̀ɛ́rowà

(Matiye 21.12-13; Maaki 11.15-17; Zãn 2.13-16)

45 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu zon le *Dónbeenì zĩ-beenì yi á zoó wee ɲa ɓa bè-yɛ̀ɛ́rowà ká a bío na ɓa yi: 46 «Le Dónbeenì bía mí bíonì vɔ̃nna yi: ‹Ĩ zĩi á à wé fìoró zĩi,›‡ ká minɛ́n wó le lè ɓa kɔ̃̀nlowà lùe.»

47 O Yeesu lá wee wé kàrán ɓa nùpua le Dónbeenì zĩ-beenì yi làa wizooní ɓúenɓúen. Á le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása, lè ho *làndá bìo zéenílowa, lè mu nìpomu ɲúnása wee cà bìo ɓa à wé è ɓúeráa o Yeesu. 48 Ká bìo ɓa à wé è yíráa wo á ɓa yí zũ, lé bìo ó o bíoní ɲíló sĩ ɓa nùpua ɓúenɓúen yi.

20

Ɓa wi ɓa zũń hen na ó o Yeesu pànká ló yi

(Matiye 21.23-27; Maaki 11.27-33)

1 Wizonle ɓúi ká a Yeesu wee kàrán ɓa nùpua le *Dónbeenì zĩ-beenì yi ká a bue le bín-tente, á ɓa *yankarowà ɲúnása, lè ho *làndá bìo zéenílowa, lè ɓa *zúifùwa nì-kĩ́a 2 ɓueé wee tùa wo yi: «Zéení bìo nɔn á ũ wee wéráa hã wárá mu? Lée wée nɔn mu ɓàn níi foǹ?» 3 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n mún ǹ tùa mia, mi bío na miì: 4 Lée wée hĩ́a nɔn le níi le o Zãn wé bátízé ɓa nùpua? Lé le Dónbeenì lée, tàá lé ɓa nùpua?»

5 Á ɓa dĩ̀n wee bío mín yi: «Hen ká wa le lé le Dónbeenì, o ò bío le lée webio nɔn á wa yí tàráa o bìo. 6 Ká wa mún le lé ɓa nùpua tonkaa wo, á ɓa zã̀amáa á à lèeka wɛn lè hã huaa á à ɓúe. Lé bìo á ɓa láa mu yi kɛ̃́nkɛ̃́n le o Zãn lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro.» 7 Á ɓa wã́a bía le mí yí zũ yìa nɔn le níi mu o Zãn yi. 8 Ó o Yeesu ɓɛ̀n bía nɔn ɓa yi: «Àwa, ĩnɛ́n mún máa zéení yìa nɔn le níi miì á ĩ wee wéráa bìo kà.»

Ho èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó vàrowà wàhiire

(Matiye 21.33-46; Maaki 12.1-12)

9 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wà le wàhiire na kà nɔn ɓa zã̀amáa yi: «Nìi ɓúi hĩ́a léra mí èrézɛ̃́n vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó á nɔn ɓa nùpua na làa wó wã̀anía tò bìo ɓa khíi na a yi wán, le ɓa wé và ho, ò o wà van le khúii na nàyi á wà vaá mía bĩ́n. 10 Pã̀ahṹ na ho èrézɛ̃́n wee be yi, ó o tonkaa mí ton-sá nì-kéní le o va ɓa nùpua mu cɔ̃́n le ɓa khé bìo bìo sã̀ mí yi à na. Á ɓa nùpua mu vaá han wo, á día ó o wà lè mí nín-kã́amáa. 11 Ó o mɔhṹ ɓànso bĩnía tonkaa mí ton-sá veere, á ɓa mún vaá là wón á han ɲɔn, ó o wà à ɓa yí nɔn dɛ̀ɛ wo yi. 12 Ó o pá bĩnía tonkaa ɓa nùwã tĩn níi, á wón ɓa mún vaá han ɓóoníkaa yi, á ɲɔn.

13 «Ó o mɔhṹ ɓànso wã́a bía: ‹Éee ĩ wã́a à wé kaka coon? Àwa, ĩ ì tonka ĩ za na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, ɲún-sĩ á wón ɓa à kɔ̃̀nbi.› Ò o bía nɔn mí za mu yi le o hĩ́ní lɛ́n, á wón hĩ́nɔn wà. 14 Ɛ̀ɛ ká bìo ɓa nùpua mu yère dá a wán, á ɓa wee bío mín yi: ‹Yìa lua kà lé yìa á ho mɔhṹ bìo khíi sĩ̀ yi. Mi wa ɓúe o, á ho mɔhṹ bìo wã́a à sĩ̀ wɛn.› 15 À ɓa hĩ́nɔn wìira a á khɛ̀ra lée ɓó día.» Ó o Yeesu wã́a tùara ɓa yi: «Àwa! Lé mu yɛ́n á ho mɔhṹ ɓànso ò wé làa ba? 16 O ò ɓuen ɓueé ɓúe ɓa nùpua mu, ká a cà nì-vio á à kúee mí mɔhṹ mu yi.» Bìo ɓa nùpua ɲá hã bíoní mu, á ɓa bía: «Póon! Bṹn máa wé.»

17 Ká a Yeesu màhã́ fá mí yìo ɓa yi ò o bía: «Le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní na kà kúará lé mu yɛ́n?

‹Le huee na ɓa so-sowa lá pã́ día,

lé dìo hĩ́a bĩnía ɓueé ɓuan ho soró dĩ̀nía.›

18 Yìa lùwá le huee mu wán á ɓànso sãnía á à yáa.

Ká yìa á le ɓɛ̀n kùera lion wán, á ɓànso á à fùfúuka.»*

19 Á ɓa *yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa zũna le lé ɓarɛ́n á le wàhiire mu wà bò wán, á ɓa dɛ̀ɛnía wee cà a wìiró yahó, ká ɓa màhã́ zã́na ɓa nùpua.

Ho lànpó cãló à na ho Oroomu bɛ́ɛ yi bìo

(Matiye 22.15-22; Maaki 12.13-17)

20 Bṹn mɔ́n á ɓa wee hùen o Yeesu. Ɓa tonkaa ɓa nìnbáwa ɓúi na wee wé míten lòn nùpua na térénna. Ɓa le bán khũaa o ɲii yi à yí o bín-kohó ɓúi bè yi déráa wo yìa wi ho kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán níi yi. 21 Á ɓa tùara a yi: «Nì-kàránlo, wa zũ le bìo fo wee bío làa bìo fo wee kàrán lè ɓa nùpua á térénna. Fo yí máa kà nùpue yìo. Bìo le Dónbeenì le ɓa nùpua wé ɓua lè míten lé bṹn ɓàn kàránló binbirì á fo wee na. 22 Àwa! Á ũ bío na wɛn: Wa làndá yi á ho lànpó ko ho wé cã na ho Oroomu kɔ̃hṹ bɛ́ɛ yi lée, tàá mu yí ko làa wéró?»

23 Ó o Yeesu zũna ɓa hénní bìo, ó o bía nɔn ɓa yi: 24 «Mi zéení le wɛ́n-hɔ̃nló ɓúi làa mi. Ho yahó lè le yèni na wi le wɛ́n-hɔ̃nló mu wán á wée te?» Á ɓa bía: «Lé o bɛ́ɛ.» 25 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Àwa. Bìo sã̀ a bɛ́ɛ yi à mi na a yi, ká bìo ɓɛ̀n bìo sã̀ le Dónbeenì yi à mi na mu dén yi.» 26 O bíoní na ó o bía á ɓa yí mɔn bín-kohó ɓúi na ɓa dà a bè yi á à wìiráa wo ɓa nùpua yahó. Bìo ó o bía wó ɓa coon, á ɓa dĩ̀n tɛ́tɛ́tɛ́.

Ɓa nì-hía vèeró bìo

(Matiye 22.23-33; Maaki 12.18-27)

27 Ɓa *Sadusĩɛwa lé bìa le ɓa nì-hía máa vèe. Lé bán nùwã yɛn ɓúi ɓuara a Yeesu cɔ̃́n ɓueé tùara a yi: 28 «Nì-kàránlo, bìo ó o *Mɔyiize túara henía nɔn wɛn lé bìo kà: Hen ká a ɓúi yan mín hã́a á húrun ò o yí yú za làa wo, á ɓàn za ko ò o fé ɓàn hã́a ya, à te ɓa zàwa yi mín za mu yèni yi.† 29 Ka lòn nùpua nùwã hèɲun ɓúi lá lée zàwa síi, ó o yahón so yan mín hã́a á húrun ò o yí yú za làa wo. 30 Ó o ɲun níi so fó a mahã́a mu yan, 31 bṹn mɔ́n ó o tĩn níi so fó yan, á ɓa mí nùwã hèɲun yan wo bèenia á húrunka, ò o ɓúi yí yú za làa wo. 32 Mu ɓàn véeníi ó o hã́a mu mún húrun. 33 Àyà, nɔ̀nzoǹ na ɓa nì-hía á à vèe yi, ó o hã́a mu bìo ò sĩ̀ a yɛ́n yi? Bìo ɓa mí nùwã hèɲun màhã́ yan wo bèenia.»

34 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ho dĩ́míɲá na lònbìo báawa lè ɓa hã́awa wee ya mín. 35 Ɛ̀ɛ ká ɓa báawa lè ɓa hã́awa na ko ɓa khíi vèe à yí le mukãnì ho dĩ́míɲá na bò o ɓuen yi bán máa ya mín. 36 Ɓa yí dà máa bĩní máa hí, lé bìo ɓa ɓonmín lè le Dónbeenì wáayi tonkarowà. Ɓa lé le Dónbeenì zàwa lé bìo ɓa vèera. 37 Ho lahó na bía le vĩ̀ndɛ̀-za na ho dɔ̃hṹ wi yi bìo, ó o Mɔyiize zéenía mu wéréwéré le ɓa nì-hía khíi vèe, ò o von o Ɲúhṹso le *Abarahaamu ɓàn Dónbeenì là a *Izaaki ɓàn Dónbeenì là a *Zakoobu ɓàn Dónbeenì.‡ 38 Le Dónbeenì lé bìa yìo wi lua ɓàn Dónbeenì, ká le yínɔń nì-hía ɓàn Dónbeenì. Lé bìo ɓa ɓúenɓúen yìo wi lua lerɛ́n bìo yi.»

39 Á ho *làndá bìo zéenílowa nùwã yɛn ɓúi bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, fo bía se.» 40 Lé bìo ɓa yí wi à ɓa bĩní khà míten tùa wo yi làa bìo ɓúi.§

O Krista sĩ̀iníi zũńló bìo

(Matiye 22.41-46; Maaki 12.35-37)

41 O Yeesu bĩnía tùara ɓa yi: «Ɓa da à wé kaka à bíoráa le o *Krista lé o *Daviide mɔ̀nmàníi? 42 Lé bìo ó o Daviide mí bɛɛre bía mu hã Leni vũahṹ yi:

‹O Ɲúhṹso Dónbeenì bía nɔn ĩ Ɲúhṹso yi:

Ɓuee kɛɛní ĩ nín-tĩánì,

43 fúaa ká ĩ ɓúrá ũ zúkúsa ũ tá,

á ũ bò ũ zení wán›*

44 Bìo ó o Daviide wee ve o Krista lè mí Ɲúhṹso, o ò wé o ɲúhṹso ká a mún pá à wé o mɔ̀nmàníi kaka?»

Mi pa míten ho làndá bìo zéenílowa bìo yi

(Matiye 23.6; Maaki 12.38-40)

45 Bìo ɓa zã̀amáa dĩ̀n wee ɲí a bíoní, ó o bía nɔn mí nì-kenínia yi: 46 «Mi pa miten ho *làndá bìo zéenílowa bìo yi. Ɓa wa hã báká-beera zĩ́ló à wé hɛ́ɛkaráa. Ɓa wa ɓa wé tɛ̀ɛní ɓa yi lè le kɔ̃̀nbii ɓa zã̀amáa fèmínló lara yi. Ho kàránló zĩní yahón lùa, lè ho dĩ́nló díiníi kɛɛnínía na seka ɓa wé hueeka kɛɛní yi. 47 Ɓa wee khà ɓa mahã́awa ɲuaa bìo, á mún wa ho fìoró na túee wéró à ɓa nùpua leéka le ɓa térénna. Lé bṹn ɓúenɓúen nɔn á ɓa lònbee khíi wíoka à déráa wán.»

21

O mahã́-khenii hãmu bìo

(Maaki 12.41-44)

1 O Yeesu hóonía mí yahó á lora khíi fò, ó o mɔn ho nàfòró ɓànsowà na wee kúee mí hãmu hã ɓonkoní yi le *Dónbeenì zĩ-beenì yi. 2 Ó o mún mɔn o mahã́-khenii ɓúi ò o wee kúee mí tɔ̃mɔ́nwà bìo ɲun, 3 ó o bía: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O mahã́-khenii na kà bìo na ó o kúaa á boo po bìa ká ɓúenɓúen bìo. 4 Lé bìo le wárí na ɓa ɓúenɓúen wó lè mí hãmu lé dìo ɓa yú puunía. Ò orɛ́n lè mí khemu, ò o pá kúaa bìo wi o cɔ̃́n ɓúenɓúen na ó o lá wé è dí.»

Le Dónbeenì zĩ-beenì fíoró bìo

(Matiye 24.1-8; Maaki 13.1-8)

5 Bìo ɓa nùpua nùwã yɛn ɓúi wee bío le Dónbeenì zĩ-beenì bìo, le le donkhueéra lè hã *hue-sení lè mu bìowa na ɓa wó lè mu hãmu, ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: 6 «Pã̀ahṹ ɓúi khíi dã ká bìo mí yìo wi wán kà á à fì. Hàrí huee máa kɛń mí ninza huee wán.»

Ho yéréké bìowa na khíi wé á ho dĩ́míɲá á à véráa

7 Á ɓa tùara a yi: «Nì-kàránlo, lé ho pã̀ahṹ yɛ́n á bṹn bìo so ò wé yi, á lé mu bìo yɛ́n khíi zéení le mu bìo mu wéró pã̀ahṹ dɔ̃n?» 8 Ó o Yeesu bía: «Mi pa miten bìo. Mi yí día le ɓa vĩ́iní mia. Lé bìo á nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ khíi ɓuen ĩ yèni yi á à bío: ‹Ĩ lé o *Krista, ho pã̀ahṹ dɔ̃n.› Ká mi màhã́ yí bè ɓa yi. 9 Hen ká mi khíi wee ɲí hã hĩa táró, lé ho kã́aló bìo, à mi yí dèé mi yiwa. Lé bìo á bṹn bìowa so ko mu wé ho yahó. Ká bṹn dɛ̀ɛnía máa wé ho dĩ́míɲá véró pã̀ahṹ.»

10 Ò o bĩnía bía bò mu wán: «Ho sìí ɓúi khíi wé è lé vaá fi lè ho sìí veere, á ho kɔ̃hṹ ɓúi khíi wé è lé vaá fi lè ho kã-veere. 11 Ho tá dèkénɔ̀n sũmáa khíi wé hã lùa ɓúi yi, á le hĩni lè mu vɔ̃́n-kora khíi kɛń lùa cɛ̀rɛ̀ɛ yi. Mu bè-beera ɓúi na bìo á à wé le zã́níi á à wé ho wáayi lè ho tá yi.

(Matiye 10.17-22; Maaki 13.9-13)

12 «Ɛ̀ɛ ká sã́ni à bṹn ɓúenɓúen dã, á ɓa à wìika mia á à beé lò. Ɓa à ɓua mia á à varáa ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi á vaá cítí, á à kúee mia ho kàsó yi. Ɓa wé è ɓua mia á vaá dĩ̀ní hã kãna ɲúnása lè ɓa bá-zàwa yahó bìo mi tà miì bìo yi. 13 Lé bṹn mi ì bè yi á à zéenínáa ĩ bìo. 14 Mi bè mi hácírí bìo kà lè bìo wán: Mi yí dèé mi yiwa bìo mi vaá bío á à fenínáa miten bìo yi. 15 Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre lé yìa á à na hã bíoní lè mu bè-zũńminì mia, á mi zúkúsa ó o ɓúi máa dàń máa sánsá mia á mún máa kán. 16 Hàrí mìn maáwà lè mìn nuwà, mìn zàwa lè mìn nùwã na ká, lè mìn bɔ̃́nlowà míten lé bán á à dé mia á à na, á mi cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi ɓa à ɓúe. 17 Ɓa nùpua ɓúenɓúen á à ɲin mia bìo mi tà miì bìo yi. 18 Ɛ̀ɛ ká hàrí mi ɲún-vãní dà-kéní ɓúi máa vĩ́. 19 Mi fárá dĩ̀n sese, bṹn lé bìo á à na ká mi ì yí le mukãnì na máa vé.

O Yeesu wee bío ho Zeruzalɛɛmu fíoró bìo

(Matiye 24.15-21; Maaki 13.14-19)

20 «Pã̀ahṹ na mi khíi mi ɓa hĩn-táwá lè mí kuio ká ɓa kĩ́nía ho Zeruzalɛɛmu yi, bṹn ká mi ì zũń le cĩ́inú ká ho fíoró yi. 21 Hón pã̀ahṹ so yi á bìa á à kɛń ho *Zudee yi ko ɓa lùwí yòo hã ɓúaa. Bìa á à kɛń ho Zeruzalɛɛmu yi ko ɓa lé ho yi lɛ́n, à bìa wi hã mana yi yí bĩní ɓuee zo ho yi. 22 Lé bìo mu ù wé le cítíi fĩ̀ló wizooní na le Dónbeenì bíonì vũahṹ bè-bíonii ɓúenɓúen á ɲii ì sí yi. 23 Ho yéréké khíi sá ɓa hã́-sɛ̃ɛnasa lè ɓa hã́-ɲàawa yi mu zoǹ. Lé bìo mu ù wé le yi-vɛ́ɛ làa sòobɛ́ɛ ho kɔ̃hṹ mu yi, á le Dónbeenì á à zéení le le sĩi wee cĩ̀ ɓa nùpua mu yi. 24 Ɓa à ɓúe ɓa ɓúi lè hã hĩa khàra, ká ɓa ɓúi ɓa à ɓua à varáa hã kã-vio yi, á bìa yínɔń ɓa zúifùwa ɓueé fì ho Zeruzalɛɛmu á à kɛɛní ho yi fúaa ɓa pã̀ahṹ ɲii sú.

O Nùpue Za bĩní ɓuenló bìo

(Matiye 24.29-35; Maaki 13.24-31)

25 «Mu bìowa ɓúi na sìí yí zũ khíi wé le wii le ho pĩihṹ lè hã mànàayio yi. Ho dĩ́míɲá kãnasa ɓúenɓúen á yilera à yáa mu yámú ɲumu na wee kùrún sã ɲíló bìo yi. 26 Ɓa nùpua ɓúi yiwa á à dè dè è yuunika ká ɓa leékaa bìo khíi wé ho tá wán mu pã̀ahṹ, lé bìo á ho wáayi bìo ɓúenɓúen á à dèké. 27 Bṹn ká ɓa à mi a *Nùpue Za hã dùndúio wán ká a yòó lua lè mí dàńló lè mí cùkú beenì. 28 Ká bṹn bìowa so wéró ɲii khíi hɛ̀ra, à mi hĩ́ní dĩ̀n à hóoní mi ɲúná lé bìo á mi kã̀níló wã́a sùaráa.»

O Yeesu lá ho fíkíyée bìo á kàránna lè ɓa nùpua

(Matiye 24.32-35; Maaki 13.28-31)

29 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wà le wàhiire na kà nɔn ɓa yi: «Mi loń ho *fíkíyée vĩ̀ndɛ̀ɛ lè hã vĩ̀nsĩ̀a na ká. 30 Ká hã hĩ́a wee sà mí vɔ̃n-yórówà, se mi zũ le ho viohó tèró dɔ̃n. 31 Làa bṹn síi ká mi khíi mɔn ká bṹn bìowa so wee wé, à mi zũń le le *Dónbeenì bɛ́ɛnì sùaráa. 32 Le ĩ mì ho tũ̀iá poni na mia: Ho pã̀ahṹ na kà nùpua máa hí máa vé ká bṹn bìowa so ɓúenɓúen yí wó. 33 Ho wáayi lè ho tá khíi vé, ká ĩ bíoní hɔ̃́n ǹ kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ.

Mi wé fání mí yìo

34 «Hen ká mi wee pa miten bìo sese, á mi máa na miten ho dàndĩ́nló lè ho ɲa-ɲunló, lè ho dĩ́míɲá bìo yilera yi. Ká bṹn mia le wizonle mu khíi vĩ mia lè ho zùán bìo síi. 35 Lé bìo le khíi yòoka ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen wán. 36 Mi fání mi yìo. Mi wé fìo fɛ́ɛɛ, á mi ì yí ho pànká à fenínáa miten bìo wà ɓueé wé ɓúenɓúen yi, á à dàń ǹ dĩ̀nnáa o *Nùpue Za yahó.»

37 Le wisoni yi ó o Yeesu fù wee wé kàrán ɓa nùpua le *Dónbeenì zĩ-beenì yi. Ká ho zĩihṹ ò o lɛ́n yòo cãa hã Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee wán. 38 Ɓa nùpua ɓúenɓúen fù wee wé ɓuen le Dónbeenì zĩ-beenì yi le yìnbíi bùirìi, à ɓuee ɲí a cɔ̃́n.

22

O Yeesu dénaló bìo

(Matiye 26.1-5, 14-16; Maaki 14.1-2, 10-11; Zãn 11.47-53)

1 Ho *búurú na á ɲa-fĩni yí dó yi sã́nú na ɓa le Paaki wà ɓueé sùará. 2 Á ɓa *yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa wee cà bìo ɓa à wé wé è ɓúeráa o Yeesu, lé bìo ɓa zã́na ɓa zã̀amáa. 3 À bṹn ó o *Satãni dó hã yile-kora ò Zudaa na ɓa wee ve làa Isikariote yi. O lé ɓa nì-kenínia pírú ɲun nì-kéní. 4 Ó o Zudaa mu wà vaá wã̀anía lè ɓa yankarowà ɲúnása lè le *Dónbeenì zĩ-beenì parowà ɲúnása, à zũńnáa bìo o ò wé wé è déráa o Yeesu ɓa níi yi. 5 Á bán sĩa wan wan le mí ì na le wárí wo yi. 6 Ó o Zudaa wã́a tà, á hĩ́nɔn wee cà bìo o ò dĩ̀n wán á à déráa wo ɓa níi yi kà ɓa zã̀amáa yí zũń mu.

O Yeesu le ɓa wíoka ho Paaki dĩ́nló bìo

(Matiye 26.17-19; Maaki 14.12-16; Zãn 13.21-30)

7 Pã̀ahṹ na ɓa wee dí ho búurú na á ɲa-fĩni yí dó yi sã́nú yi, á le wizonle na ɓa ko ɓa fũ̀aa ho Paaki piozàwa yi à wé lè mu hãmu dɔ̃n, 8 ó o Yeesu tonkaa o Piɛre là a Zãn á bía nɔn yi: «Mi lɛ́n vaa wíoka ho Paaki dĩ́nló bìo.» 9 Á ɓa tùara a yi: «Lé wen á fo wi à wa wíoka mu yi?» 10 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi loń! Hen ká mi hĩ́a wà lií zo ho lóhó yi, á mi ì fè mín làa nìi ɓúi na sò mu ɲumu lè ho dṹuhṹ, à mi bè o yi va le zĩi na ó o vaá zo yi, 11 à vaa bío na le zĩi mu ɓànso yi: ‹O nì-kàránlo le wa tùa foǹ: Ho lahó na á ĩnɛ́n lè ĩ nì-kenínia á à dí ho Paaki dĩ́nló yi lé ho yɛ́n?› 12 O ò zéení la-beenì ɓúi làa mia ho nɔ́nwíohṹ yi na sĩ̀a bàráka vó. Lé bĩ́n à mi wíoka ho dĩ́nló bìo yi.» 13 Á ɓa wà vaá yú mu ɓúenɓúen làa bìo ó o Yeesu bíaráa mu á ɓa wíokaa ho Paaki dĩ́nló bìo.

O Ɲúhṹso dĩ́nló

(Matiye 26.26-29; Maaki 14.22-25; 1 Korɛnte 11.23-25)

14 Bìo ho pã̀ahṹ dɔ̃n, ó orɛ́n lè mí tonkarowà páanía kará ho dĩ́nló ɲúhṹ yi. 15 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Ĩ ɓɛ̀ntĩ́n wee cà à ĩ dí ho Paaki sã́nú dĩ́nló na kà làa mia à bè yi lò beráa. 16 Lé bìo á ĩ máa bĩní máa dí ho làa mia hùúu, fúaa nɔ̀nzoǹ na á mu ù wé á ɲii á à sí yi le *Dónbeenì bɛ́ɛnì yi, le ĩ bío mu na mia.» 17 Ò o wã́a lá le ɲuuníi dɛ̀ɛ á ɓuan, ò o dó le Dónbeenì bárákà, ò o bía: «Mi fé le ɲuuníi dɛ̀ɛ na kà à ɲu fé mín yi. 18 Le ĩ bío mu na mia: À lá ho zuia ɲii wán, á ĩ máa bĩní máa ɲu dìvɛ̃́n hùúu, ká mu yínɔń le Dónbeenì bɛ́ɛnì ɓuenló mɔ́n.»

19 Bṹn mɔ́n ó o lá ho búurú, á dó le Dónbeenì bárákà, ò o cɛ̀ɛkaa ho nɔn ɓa yi, ò o bía: «Hìa kà lé ĩ sãnía [na nɔn mi bìo yi. Mi wé wé mu à leékaráa ĩ bìo.» 20 Lé bṹn ɓàn síi ó o mún láráa le ɲuuníi dɛ̀ɛ ho dĩ́nló díró mɔ́n, ò o bía: «Le ɲuuníi dɛ̀ɛ na kà lé le páaníi fĩnle na bò lè ĩ cãni na á à kúia mi bìo yi.]

(Matiye 26.20-25; Maaki 14.17-21)

21 «Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ loń, yìa á à dé mi ì na làa mi á páanía kará ho dĩ́nló ɲúhṹ yi hen. 22 Mu bon, o *Nùpue Za á à hí làa bìo le Dónbeenì le mu wéráa. Ká yìa màhã́ níi ì bè mu á ho yéréké è zo ɲúhṹ. 23 Á ɓa ɓúakáa wee tùaka mín yi le lé o yɛ́n màhã́ à wé mu mí tĩ́ahṹ coon?»

Yìa po bìa ká lé o yɛ́n?

(Matiye 20.25-28; Maaki 10.42-45)

24 O Yeesu nì-kenínia wee wã̀aní mín yi à zũńnáa yìa po ɓarɛ́n na ká. 25 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ho dĩ́míɲá kãna bá-zàwa wee wé mí pànká hã wán, á bìa ho pànká wi níní yi le ɓa wé ve mí làa ‹bè-tente wérowà›. 26 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bìo yí ko à mu kɛń kà. Minɛ́n á yìa ɲúhṹ wi po bìa ká wón ko ò o wé míten cĩ́inú bìa ká yahó. À yìa á ho pànká wi níi yi wé bìa ká ton-sá. 27 Yìa ɲúhṹ wi lée wée? Lé yìa ɓa wee lá ho dĩ́nló na yi ò o dí lée, tàá lé yìa wee lá ho na? Yínɔń yìa ɓa wee lá ho na yi le? Àwa! Ĩnɛ́n wi mi tĩ́ahṹ lòn ton-sá bìo síi.

(Matiye 19.28)

28 «Bìo á mi wee tà kɛń làa mi fɛ́ɛɛ le lònbee na wee yí mi yi, 29 le bṹn nɔn á le bɛ́ɛnì na á ĩ Maá nɔn miì á ĩ mún nɔn mia. 30 Mi khíi dí á à ɲu làa mi ĩ bɛ́ɛnì yi, á mi mún khíi kɛɛní ɓa bá-zàwa kanmúiní wán á à cítíráa o *Isirayɛɛle zĩ-ɲúná pírú ɲun.»

O Yeesu bía le o Piɛre hĩ́a pĩ́ mí bìo

(Matiye 26.31-35; Maaki 14.27-31; Zãn 13.36-38)

31 O Yeesu bía nɔn o Simɔn Piɛre yi: «Simɔn, Simɔn, héyìi! Loń! O *Satãni fìora ho wɔ̃hṹ le Dónbeenì cɔ̃́n yú à didiráa mia làa bìo ɓa wé didiráa mu dũmu à lén zàn-bìo. 32 Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ fìora nɔn foǹ, à le sĩidéró yí fòo foǹ. Ká ũ khíi tà yèrèmáa ɓuara ĩ cɔ̃́n, à ũ hení mìn zàwa sĩa.» 33 Ó o Piɛre bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, hàrí à mu wé kàsó, á ĩ ì zo ho làa fo. À mu wé húmú, á ĩ ì hí làa fo.» 34 Ó o Yeesu bía: «Piɛre, le ĩ bío mu na foǹ: Ho zuia ó o kò-bɛ́ɛ máa wá, ká ũ pã́ le fo yí zũ mi a dɔ̃n hã cúa-tĩn.»

Mi wé wíoka miten hã fio bìo yi

35 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo á ĩ hĩ́a tonkaa mia, à ĩ le mi yí ɓua wárí à yí ɓua puure làa nakãa, á bìo ɓúi cén fòora mia le?» Á ɓa bía: «Dɛ̀ɛ ɓúi yí fòora wɛn.» 36 Ó o wã́a bía nɔn ɓa yi: «Àwa! Bìo kà wán ká yìa wárí wi ò o lá le ɓua, à yìa puure wi mún lá le ɓua. Yìa khà-tóní mía à wón yɛ̀ɛ́ mí báká beenì, ò o yà ho ɓúi. 37 Le ĩ bío mu na mia: Le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíonì na kà bìo ko à mu sá miì à ɲii sí: ‹Ɓa mà a dó ɓa bè-kora wérowà ɲii.›* Mu bon. Bìo túara ĩ dã́ní yi á à wé ɲii ì sí.» 38 Ó o nì-kenínia bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, lé hã khà-túa bìo ɲun na.» Ó o Yeesu bía: «Mi wã́a día kà.»

O Yeesu fìora hã Oliivewa Ɓúee wán

(Matiye 26.36-45; Maaki 14.32-41)

39 O Yeesu ló ho lóhó yi á wà van hã Oliivewa ɓúee wán làa bìo ó o wee wé wéráa mu. Ó o nì-kenínia bò a yi. 40 Bìo ó o vaá dɔ̃n ho lahó mu ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi wé fìo bèra a na à mi yí zo mu bè-kora wéró yi.» 41 Bṹn mɔ́n ó o khɛ̀ra làa ba á à yí lòn hen na ó o nùpue hue-lèenii dà vaá dã yi síi, á lií fárá mí nɔnkóɲúná wàn ò o wee fìo kà síi: 42 «Ĩ Maá, ká fo tà, à ũ yí le le lònbee na kà dã mi. Ɛ̀ɛ ká mu yí wé ĩnɛ́n sĩi bìo ká ũnɛ́n sĩi bìo lé bìo wé.» 43 [Bṹn mɔ́n á le Dónbeenì tonkaro ɓúi ɓueé zéenía míten làa wo, á hĩ̀ína a sĩi. 44 O Yeesu wíokaa wee fìo lè mí sòobɛ́ɛ, lé bìo á bìo wà ɓueé wé làa bìo á à sá a yi ɓúenɓúen ó o mɔn, á mu wee beé o lò dàkhĩína, ó o fɛ̀ɛnì yèrèmáa ka lòn cãni, á wee luioka lii kúia ho tá yi.] 45 Bìo ó o fìora vó, ó o bĩnía ɓuara mí nì-kenínia cɔ̃́n á ɓueé yú ɓa à mu dãmu ɓó ɓa, lé bìo ɓa yiwa wee váráa. 46 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi yí da. Mi hĩ́ní fìo à mi yí zo mu bè-kora wéró yi.»

Ɓa wìira a Yeesu

(Matiye 26.47-55; Maaki 14.43-49; Zãn 18.2-11)

47 Bìo ó o Yeesu dĩ̀n wee bío, à bṹn ɓa zã̀amáa ɓúi vaá ló lua. Yìa dú ɓa yahó lé o Zudaa, wón na lé o nì-kenínia pírú ɲun nì-kéní mi bɛɛre. O ɓuee dɛ̃ɛníi, ó o wà ɓueé ɓó a Yeesu yi, á le mí ì tɛ̀ɛní a yi lè le kɔ̃̀nbii. 48 Á wón bía nɔn wo yi: «Éee, Zudaa, lé le kɔ̃̀nbii tɛ̀ɛníi á fo ò bè yi á à déráa o *Nùpue Za á à na le?» 49 Ká bìa làa wo bò mín zũna bìo hĩ́a à wé, á ɓa tùara a yi: «Ɲúhṹso, wà dà à fi lè wa khà-túa le?» 50 Á ɓa nì-kéní ɓúi dɛ̀ɛnía hà ɓa *yankarowà ɲúhṹso ton-sá nín-tĩánì ɲikãahṹ kúio. 51 Ká a Yeesu màhã́ bía: «Héyìi! Mi día kà.» Ò o dɔ̃n o nìi ɲikãahṹ ó o dɛ̀ɛnía wan. 52 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu yèrèmáa bía nɔn ɓa yankarowà ɲúnása, lè le *Dónbeenì zĩ-beenì parowà ɲúnása lè ɓa nì-kĩ́a na wà ɓueé wìi wo yi: «Mi ɓuan mi khà-túa lè mi bũ̀aa ɓuararáa ĩ wán le we? Ĩ lée nì-kã́anii le? 53 Hã wizooní ɓúenɓúen á ĩ lá wee wé kɛń làa mia le Dónbeenì zĩ-beenì yi á mi yí wìira mi hón pã̀ahṹ so yi. Ɛ̀ɛ ká ho pã̀ahṹ na kà hón bìo sã̀ minɛ́n lè le tíbírí pànká ɲúhṹso yi.»

O Piɛre pã́ a Yeesu bìo

(Matiye 26.57-58, 69-75; Maaki 14.53-54; Zãn 18.12-18, 25-27)

54 Bṹn mɔ́n á ɓa wã́a wìira a Yeesu á ɓuan vaá zonnáa ɓa yankarowà ɲúhṹso zĩi. O Piɛre bò ɓa yi ká a màhã́ khɛ̀ra wi. 55 Ɓa zoó lò ho dɔ̃hṹ ho lún sĩi yi á ɓa ɓúi kará kĩ́nía yi. Ó o Piɛre ɓueé zoó kará làa ba. 56 Ó o ton-sá hã́a ɓúi mɔn wo ho dɔ̃hṹ khoomu yi ò o kará, ó o fá mí yìo wo yi, ò o bía: «O nìi na kà mún fù wi làa wo.» 57 Ó o Piɛre pã́ mu, ò o bía: «Héyìi! Hã́a mu, ĩ yàá yí zũ a.»

58 Mu ù dé mí yi ò o ɓúi tĩ́n mɔn wo, á wón bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n mún lé o nìi mu ɓàn nì-kéní ɓúi.» Ká a Piɛre màhã́ bía: «Nìi mu, ĩ yí nɔn wo.» 59 Bìo mu dá dò mí yi lòn lɛ́ɛ̀rè dà-kéní síi ó o nì-veere ɓúi tĩ́n pá bĩnía bía mu: «Mu bon kɛ̃́nkɛ̃́n. O nìi mu fù wi làa wo, lé bìo ó o mún lé o Kalilee nìi.» 60 Ká a Piɛre màhã́ bía: «Bìo á ũnɛ́n yàá wee bío á ĩ yí zũ.» Ho pã̀ahṹ dà-kéní kéní na ó o wee bío mu yi ó o kò-bɛ́ɛ wá. 61 Ó o Ɲúhṹso yèrèmáa fá mí yìo o Piɛre yi. Lé bṹn ó o Piɛre hácírí màhã́ ɓuara bìo ó o Ɲúhṹso bía nɔn wo yi wán: «Ho zuia ó o kò-bɛ́ɛ máa wá ká ũ pã́ le fo yí zũ mi á dɔ̃n hã cúa-tĩn.» 62 Ó o Piɛre hĩ́nɔn ló á lée wá bùbùbù.

Ɓa dásíwá wee ha a Yeesu ká ɓa a là a

(Matiye 26.67-68; Maaki 14.65)

63 Ɓa nùpua na pan o Yeesu yi wee yáa mí ɲiní yi na a yi ká ɓa a ha a. 64 Ɓa wee pe o yahó yi ká ɓa tùa wo yi: «Ká fo lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro bìo bon, à ũ zéení yìa vĩ́na fo.» 65 Hã bín-kora lè mí sìíwà á ɓa wee bío na a yi.

Ɓa ɓuan o Yeesu vannáa ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà cɔ̃́n

(Matiye 26.59-65; Maaki 14.55-65; Zãn 18.19-24)

66 Bìo ho tá tɔ̃n, á ɓa *zúifùwa nì-kĩ́a, lè ɓa *yankarowà ɲúnása *lè ho làndá bìo zéenílowa kúaa mín wán, à ɓa le ɓa ɓua a Yeesu ɓuennáa minɛ́n na lé ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà yahó. 67 Á ɓa tùara a yi: «Fo lé o *Krista à ũ bío mu le wa ɲí.» Ó o bía nɔn ɓa yi: «Ĩ bía mu nɔn mia á mi máa tà mu, 68 ká ĩ mún tùara mia á mi máa bío dɛ̀ɛ. 69 Ká hã laà na kà wán, ó o *Nùpue Za á à kɛɛní le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen nín-tĩánì.»† 70 Á ɓa ɓúenɓúen wã́a bía: «À bṹn à fo lé le Dónbeenì Za lon?» Ó o bía nɔn ɓa yi: «Lé minɛ́n miten bía le ĩ lé orɛ́n.» 71 Á ɓa wã́a bía: «Wa màkóo wã́a mía sɛɛ́ràsa yi. Warɛ́n waten wã́a ɲá a ɲi-cúa.»

23

Ɓa ɓuan o Yeesu ɓuararáa o Pilaate cɔ̃́n

(Matiye 27.2, 11-14; Maaki 15.1-5; Zãn 18.28-38)

1 Ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà ɓúenɓúen hĩ́nɔn ɓuan o Yeesu vannáa o *Pilaate cɔ̃́n. 2 Bìo ɓa vaá dɔ̃n bĩ́n, á ɓa wee bá a ká ɓa a bío: «O nìi na kà á wa yú ò o wee khà wa nìpomu vĩ́iní le ɓa yí cã ho lànpó à na a bɛ́ɛ yi. Ò o mún wee bío le mí lé o *Krista, o bɛ́ɛ.» 3 Ó o Pilaate tùara a yi: «Lé ũnɛ́n lé ɓa *zúifùwa bɛ́ɛ le?» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo bía mu.» 4 Ó o Pilaate bía nɔn ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa zã̀amáa yi: «Bíonì na à ĩ ì dĩ̀n wán á à síinínáa o nìi na kà ɲúhṹ á ĩ yí mɔn.» 5 Ká ɓa màhã́ pá wíokaa wee bío lè mí pànká: «O wee kã́aní wa nìpomu lè mí kàránló. O ɓúa mu ɲúhṹ ho Kalilee yi á tò ho *Zudee yi fɛ́ɛɛ wà ɓueé ɓó hen.»

6 Bìo ó o Pilaate ɲá hã bíoní mu, ó o tùara: «O nìi mu lée Kalilee nìi le?» Á ɓa le ũuu. 7 Á bìo ó o zũna mu kà, ó o le ɓa ɓua a varáa o *Heroode cɔ̃́n, lé bìo ó o Heroode lé yìa wi ho Kalilee ɲúhṹ wán, à wón mún wi ho Zeruzalɛɛmu yi mu pã̀ahṹ.

Ɓa ɓuan o Yeesu ɓuararáa o Heroode cɔ̃́n

8 Bìo ó o Heroode mɔn o Yeesu, ó o sĩi wan, lé bìo ó o ɲá a sã míana, á lá wi ó o mi a wán hàrí hàánì. O lá wi ò o mi a ká a wee wé yéréké bìo ɓúi. 9 O tùara a yi làa bìo cɛ̀rɛ̀ɛ ká a Yeesu màhã́ yí dó mí ɲii wo yi hùúu.

10 Ɓa *yankarowà ɲúnása lè ho *làndá bìo zéenílowa dĩ̀n wee kooní a Yeesu yi lè le hɛɛrè. 11 O Heroode lè mí dásíwá wee yáa mí ɲiní yi na a Yeesu yi ká ɓa a zùańka a yi. Ɓa zĩ́inía wo lè ho báká beenì na se làa sòobɛ́ɛ, à ɓa bĩnía ɓuan wo vannáa o Pilaate cɔ̃́n. 12 Lé bṹn zoǹ ó o Heroode là a Pilaate bĩnía wó ɓa bɔ̃́nlowà ká ɓa ɲɔǹ lá wee fi.

Ɓa le o Yeesu ko ò o ɓúe

(Matiye 27.15-26; Maaki 15.6-15; Zãn 18.39-40; 19.4-16)

13 Bṹn mɔ́n ó o Pilaate von ɓa yankarowà ɲúnása, lè ɓa ya-díwá lè ɓa zã̀amáa á kúaa mín wán, 14 ò o bía nɔn ɓa yi: «O nìi na kà á mi ɓuan ɓuararáa ĩ cɔ̃́n, á le o wee kã́aní mu nìpomu. Àwa! Ĩ mún wã́a tùara a yi mi ɓúenɓúen yìo yi, á hã wén-kora na mi le o wó na dà à dé o ɲúhṹ á ĩ yí mɔn. 15 O Heroode bĩnía ɓuan wo ɓueé nɔn wɛn, lé bìo á wón mún yí mɔn o wékheró. O ɓɛ̀ntĩ́n yí wó bìo ɓúi na nɔn ó o koráa lè mu húmú. 16 Ĩ ì bío le ɓa ha a lè hã làbàaní, ká ĩ ì día wo o ò lɛ́n.» 17 [Hen ká ho Paaki sã́nú díró dɔ̃n, ó o Pilaate ko ò o lén o kàsó nìi ɓúi día.]

18 À bṹn ɓa ɓúenɓúen páanía wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɓúe o, à ũ día o Barabaasi!» 19 Wón Barabaasi so kàsó zoró ɲúhṹ lé bìo ó o hĩ́a wi ho kã́aló fio yi, á ɓó a nìi ɓúi. 20 Bìo ó o Pilaate wi ò o día a Yeesu, ó o wíokaa tùara ɓa zã̀amáa yi. 21 Ká ɓa màhã́ wee wãamaka: «Ɓúɛɛ wo ho *kùrùwá wán ò o hí! Ɓúɛɛ wo ho kùrùwá wán ò o hí!»

22 Mu cúa-tĩn níi ó o Pilaate bía nɔn ɓa yi: «Lée webio ó o wó khon yi? Ĩ yí mɔn bìo ɓúi na nɔn ó o koráa lè mu húmú. Ĩ ì bío le ɓa ha a lè hã làbàaní, ká ĩ ì día wo o ò lɛ́n.» 23 Ká ɓarɛ́n bán pá lan wee wãamaka pɔ̃́npɔ̃́n le ɓa ɓúɛɛ o Yeesu ho kùrùwá wán. Á ɓarɛ́n wãamakaa lé hĩ̀a yú ho pànká. 24 Ó o wã́a tà le mí ì wé bìo ɓa wee cà. 25 O nìi na ɓa le o día, wón na kɛra ho kã́aló fio yi á wó le nì-ɓúee ɓa dó ho kàsó yi, ó o léra día, ò o nɔn o Yeesu ɓa dásíwá yi le ɓa wé làa bìo ɓa zúifùwa sĩa vá yi.

Ɓa dásíwá ɓuan o Yeesu wàráa

(Matiye 27.32-34; Maaki 15.21-23; Zãn 19.17-22)

26 Bìo ɓa ɓuan o Yeesu wàráa, á ɓa vaá fò mín làa Sirɛɛna* nìi ɓúi na ɓa le Simɔn, ò o ló hã mana yi lua. Á ɓa dásíwá wìira a ɓueé séenía lè ho kùrùwá, ò o bèráa o Yeesu mɔ́n. 27 Ɓa minka zã̀amáa bò a yi á séenía ɓa hã́awa ɓúi na wee wá kùaará a bìo yi. 28 Ó o Yeesu yèrèmáa wee bío làa ba: «Zeruzalɛɛmu hã́awa, mi yí wá ĩnɛ́n bìo yi, ká mi wá minɛ́n miten lè mí zàwa bìo yi. 29 Lé bìo hã wizooní ɓúi na lua yi, á ɓa khíi wé è bío: ‹Ɓa hã́awa na yí máa te làa bìa dĩǹ yí ton za yí yɛ̀ɛnía yí mɔn bán ɲúná ɓɛ̀ntĩ́n sĩ.› 30 Hón pã̀ahṹ so yi ká ɓa à bío ò na hã ɓúaa yi: ‹Mi tè ɲì wɛn› á mún ǹ bío lè hã dònɓúaa: ‹Mi pe wɛn›† 31 Lé bìo ká ɓa wee wé ĩnɛ́n na ka lòn ɓùɛn-siire kà síi, á minɛ́n na ka lòn ɓùɛn-henì bìo khíi dà bṹn wán.»

Ɓa ɓúaa o Yeesu ho kùrùwá wán

(Matiye 27.35-44; Maaki 15.24-32; Zãn 19.17-27)

32 Ɓa mún ɓuan nì-wànna nùwã ɲun ɓúi na ɓa à páaní ì ɓúe là a Yeesu. 33 Bìo ɓa vaá dɔ̃n ho lahó na ɓa wee ve làa «Ɲún-ɓòkuee» á ɓa ɓúaa o Yeesu ho *kùrùwá wán bĩ́n. Ɓa nì-wànna nùwã ɲun á ɓa mún ɓúaa hã kùrùwáwá wán bĩ́n. O nì-kéní wi là a Yeesu nín-tĩánì ká yìa so wi là a nín-káahó. 34 [Ó o Yeesu bía: «Ĩ Maá, sɛ́n día na ɓa yi, lé bìo ɓa yí zũ bìo ɓa wee wé.»] Bṹn mɔ́n á ɓa dásíwá wó le ɲún-sĩni bìo á sankaaráa o sĩ̀-zĩ́nia. 35 Ɓa zã̀amáa dĩ̀n bĩ́n á wee loń. Ɓa *zúifùwa ɲúnása bán wee yáa mí ɲiní yi na a yi ká ɓa à bío: «O fenía ɓa ɓúi, le orɛ́n mún fení míten ká a lé o *Krista bìo bon, yìa le Dónbeenì mɔn léra.» 36 Ɓa dásíwá mún wee yáa mí ɲiní yi na a yi. Ɓa vá ɓueé ɓó a yi, á hóonía mu bè-ɲia yòó nɔn wo yi 37 à ɓa wee bío: «Hen ká fo lé ɓa zúifùwa bɛ́ɛ, à ũ fení ũten ũten.» 38 Yòó o ɲúhṹ yi á bìo kà lé bìo ɓa túara: «Yìa kà lé ɓa zúifùwa bɛ́ɛ.» 39 Ɓa nì-wànna na ɓa ɓúaa nì-kéní wee là a ká a bío: «Fo yínɔń o Krista le, á ũ fení ũten ũten à ũ mún fení warɛ́n lon!» 40 Ká a nì-kéní na so wón ɓɛ̀n wee zá lè mí ninza mu ká a bío: «Fo yí máa zɔ̃́n Dónbeenì le? Yínɔń le lònbee dà-kéní mu á ũ wi yi le? 41 Warɛ́n bán ko lè le lònbee, lé bìo wa wékhe lé hìa dó wɛn mu yi, ká arɛ́n wón yí wó bè-kohó.» 42 Bṹn mɔ́n ó o bĩnía bía: «Yeesu, hen ká fo khíi ɓuara lè ũ bɛ́ɛnì, à ũ pa ĩ bìo.» 43 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá poni na foǹ: Ho zuia ká fo ò kɛń làa mi le Dónbeenì cɔ̃́n.»

O Yeesu húmú

(Matiye 27.45-56; Maaki 15.33-41; Zãn 19.28-30)

44-45 Mu wó à le wii wà yòó fárá, á ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen dĩ̀ndĩ̀n wó le tíbírí á míana fúuu fúaa le wi-háarè. Ho pɔ̃nsòró na zoó le *Dónbeenì zĩ-beenì yi á lɛnkaa mín tĩ́ahṹ. 46 Ó o Yeesu bía pɔ̃́npɔ̃́n: «Ĩ Maá, ĩ wee dé ĩ mànákã̀ ũ níi yi.» Bìo ó o bía bṹn vó, ó o húrun. 47 Bìo ho Oroomu dásíwá kuure ɲúhṹso mɔn bìo wó, ó o khòonía le Dónbeenì, ò o wee bío: «O nìi na kà ɓɛ̀ntĩ́n lá térénna.» 48 Ɓa zã̀amáa na ɓuara ɓueé lora mu bìo mu á mɔn bìo wó, á ɓa bĩnía wà ká ɓa yara sò làa sòobɛ́ɛ. 49 O Yeesu ɓàn bɔ̃́nlowà ɓúenɓúen lè ɓa hã́awa na bò làa wó hàrí ho Kalilee yi á ɓueé khɛ̀ra dĩ̀n wee loń bìo wee wé.

O Yeesu nùuló bìo

(Matiye 27.57-61; Maaki 15.42-47; Zãn 19.38-42)

50-51 Nìi ɓúi hĩ́a wi bĩ́n á yèni ɓa le Zozɛɛfu. O wee lé ɓa *zúifùwa lóhó na ɓa le Arimatee yi. O fù lée nì-tente na térénna, á hĩ́a wee lòoní le *Dónbeenì bɛ́ɛnì ɓuenló. O fù lé ɓa zúifùwa làndá tũ̀iá fɛɛrowà nì-kéní, ká a màhã́ fù yí tà bìo ɓa ninzàwa ɲiní tò wán wó. 52 Ó o wà van o Pilaate cɔ̃́n vaá fìora a Yeesu nì-hínmu. 53 Bṹn mɔ́n ó o huera a ho *kùrùwá wán, á lií pon yi lè ho ɓunló, á lá vaá nùuna le búure na có ho ɓúaahó yi, na á nì-hío lá dĩǹ yí nùuna yi yí mɔn.‡ 54 Mu wó ho yèzṹmá zoǹ zĩihṹ á ho *Sabaa ɲúhṹ ɓúaráa. 55 Ɓa hã́awa na bò là a Yeesu hàrí ho Kalilee yi á bò mín là a Zozɛɛfu vaá mɔn le búure, á lora bìo ó o Yeesu nì-hínmu dũmanáa. 56 Bṹn mɔ́n á ɓa bĩnía vaá wee wíoka ho ɲiló lè mu bìo na sãmu sĩ o Yeesu mu sãnía bìo yi. Ho Sabaa zoǹ á ɓa vũńna làa bìo ho làndá heníanáa mu.

24

O Yeesu vèeró bìo

(Matiye 28.1-9; Maaki 16.1-8; Zãn 20.1-10)

1 Ho dimaasi zoǹ yìnbíi bùirìi á ɓa hã́awa hĩ́nɔn lá ho ɲiló na sãmu sĩ na ɓa lá wíokaa, á ɓuan vannáa le búure wán. 2 Ɓa vaá yú le hue-beenì na lá pon le búure ɲii à le bĩ̀inía khíi día. 3 Á ɓa yòó zon, ká ɓa màhã́ yí zoó mɔn o Ɲúhṹso Yeesu sãnía. 4 Á ɓa dĩ̀n yilera lùnkaa, à bṹn à báawa nùwã ɲun na sĩ̀-zĩ́nia wee ɲuiíka dĩ̀n ɓa yahó. 5 Bìo ɓa zã́na dĩ̀n cúiorá mí ɲúná, á ɓa nùpua mu bía làa ba: «Lée webio nɔn á yìa yìo wi lua á mí ɓueé wee cà ɓa nì-hía lùe yi? 6 [O mía hen. O vèera.] Mi le mi yiwa bìo ó o hĩ́a bía nɔn mia wán ká a wi ho Kalilee yi: 7 ‹O *Nùpue Za ko ò o dé ɓa bè-kora wérowà níi yi, à ɓúɛɛ ho *kùrùwá wán, à vèe hã wizooní tĩn níi zoǹ.›»

8 Á ɓa hácírí màhã́ bĩnía ɓuara o Yeesu bíoní wán. 9 Á ɓa bĩnía wà vaá bía mu ɓúenɓúen nɔn ɓa tonkarowà pírú dòn làa bìa ká ɓúenɓúen yi. 10 Ɓa lé o Makadala Mari, là a Zaana, là a Zaaki ɓàn nu Mari. Ɓa hã́-vio na lá páanía wi làa ba á mún bía mu bìo dà-kéní mu nɔn ɓa tonkarowà yi. 11 Ɛ̀ɛ ká ɓa tonkarowà màhã́ lá hã bíoní mu lòn bín-conconwà, á ɓa yí tà ɓa bìo. 12 [Ká a Piɛre màhã́ pá hĩ́nɔn lùwa van le búure wán à vaá lií lúnlúrá ò o lora le yi. Á ho nùuló dɛ̀ɛ lé dìo ó o mɔn. Ó o wó coon bìo wó bìo yi á bĩnía vannáa mí zĩi.]

O Yeesu zéenía míten lè mí nì-kenínia ɓúi

(Maaki 16.12-13)

13 Le wizonle mu mí bɛɛre zoǹ, ó o Yeesu nì-kenínia nùwã ɲun ɓúi bò mín ɲɔn ho lóhó na ɓa le Emayuusi. Horɛ́n lè ho Zeruzalɛɛmu á à yí lɛ́ɛ̀rèwa bìo ɲun vɛɛnì síi. 14 Bìo wó khĩína ɓúenɓúen lé bṹn ɓàn láakáwá á ɓa wee tà. 15 Bìo ɓa wee bío ká ɓa à wã̀aní mín ká ɓa wà, ó o Yeesu mí bɛɛre ɓueé ɓó ɓa yi á bò làa ba. 16 Ɓa ɲɔǹ wee mi a, ká bìo ɓúi màhã́ hò ɓa á ɓa yí zũna a. 17 Ó o Yeesu tùara ɓa yi: «Lée webio á mi wee wã̀aní wán ká mi wà?»

Á ɓa dĩ̀n sò mí yara. 18 Á ɓa nì-kéní na ɓa le Keliopaasi bía nɔn wo yi: «Ɓa nùpua na ɓuara ho Zeruzalɛɛmu yi ɓúenɓúen, á ũnɛ́n ũ dòn lé yìa yí zũ mu bìowa na wó hã wizooní yɛn na kà yi le?» 19 Ó o tùara ɓa yi: «À bṹn bìowa so lè mu yɛ́n?» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Bìo wó a Nazarɛɛte nìi Yeesu yi hã́. O lá lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro. Le Dónbeenì lè ɓa nùpua zũna le o pànká wi mí bè-wénia lè mí bíoní yi. 20 Wa *yankarowà ɲúnása lè wa ya-díwá nɔn wo bìa yí zũ le Dónbeenì yi à bán síinía ɲúhṹ à ɓúe, á ɓa ɓúaa wo ho *kùrùwá wán. 21 Wa lá wee leéka le orɛ́n lè yìa ko ò o kã̀ní a *Isirayɛɛle nìpomu, ká mu yìo wã́a máa lé. Ho zuia lé mu bìowa mu wéró wizooní bìo tĩn. 22 Wa kuure hã́awa nùwã yɛn ɓúi wó wɛn coon. Ɓa fù hĩ́nɔn le yìnbíi bùirìi á van le búure wán, 23 ká ɓa màhã́ yí vaá yú a sãnía. Á ɓa bĩnía ɓueé bía mu nɔn wɛn, à ɓa mún bía le Dónbeenì wáayi tonkarowà ɓúi zéenía míten làa mí, à ɓa bía nɔn mí yi wéréwéré le o yìo wi lua. 24 Wa ninzàwa nùwã yɛn ɓúi mún van le búure wán á vaá mɔn mu ɓúenɓúen làa bìo ɓa hã́awa bíaráa mu, ò o Yeesu wón ɓa yí mɔn.»

25 Ó o Yeesu màhã́ wã́a wee bío làa ba: «Mi lé ɓa bɔ̃́nbúwá. Mi yí máa dé mí sĩa le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bè-bíonii yi fùa. 26 O *Krista so lá yí ko ò o lò be kà síi à yíráa mí cùkú beenì le Dónbeenì cɔ̃́n le?» 27 Bṹn mɔ́n ó o wã́a zéenía bìo bía a dã́ní yi le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi ɓúenɓúen ɓàn kúará. O ɓúa mu ɲúhṹ là a *Mɔyiize vɔ̃nna á vaá lá lè le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà vɔ̃nna ɓúenɓúen.

28 Bìo ɓa vaá ɓó ho lóhó na ɓa wee va yi, ó o Yeesu wó lòn nìi na le mí ì khĩí á à va làa yahó. 29 Ká ɓa màhã́ hò a le o yí wé mu, à ɓa bía nɔn wo yi: «Día à ũ cãa làa wɛn, ho tá wee hĩ.»

Ó o Yeesu wã́a zoó làara ɓa wán. 30 Bìo ɓa wee dí, ó o lá ho búurú, á dó le Dónbeenì bárákà, ò o cɛ̀ɛkaa ho nɔn ɓa yi. 31 Lé bṹn wán á ɓa yìo màhã́ fá, á ɓa zũna a. Ó o dɛ̀ɛnía ɲuuna vṹnun ɓa yahó. 32 Á ɓa wee bío làa mín: «Bìo ó o fù wee bío ká a zéení le Dónbeenì bíoní kúará làa wɛn ho wɔ̃hṹ wán á wa sĩa so fù yí hã le?»

33 À ɓa dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn bĩnía ɲɔn ho Zeruzalɛɛmu. Ɓa vaá yú ɓa tonkarowà pírú dòn lè mí ninzàwa mín wán bĩ́n, 34 á bán wee bío làa ba: «O Ɲúhṹso vèera bìo bon. O Simɔn mɔn wo.» 35 Á ɓarɛ́n mí bɛɛre lá bìo wó ho wɔ̃hṹ wán bía nɔn ɓa yi, làa bìo ɓa zũńnanáa o Yeesu pã̀ahṹ na ó o wee cɛ̀ɛka ho búurú yi.

O Yeesu wíokaa zéenía míten lè mí tonkarowà

(Matiye 28.16-20; Maaki 16.14-18; Zãn 20.19-23; Bè-wénia 1.6-8)

36 Bìo ɓa wi bṹn bíoró yi, à bṹn ò o Yeesu mí bɛɛre dɛ̀ɛnía wi ɓa tĩ́ahṹ [ó o bía nɔn ɓa yi: «Le ho hɛ́ɛrà kɛń làa mia.»] 37 Á ɓa zã́na dàkhĩína, lé bìo ɓa mɔn wo wó làa nì-hɔ̃́nbóní. 38 Ká a Yeesu màhã́ bía làa ba: «Mi yilera yáara le we? Lée webio nɔn hã titikaa wiráa mí sĩa yi? 39 Mi loń ĩ níní le ĩ zení. Mu lé ĩnɛ́n ĩ bɛɛre. Mi ɓuee dã mi loń, lé bìo ó o nì-hɔ̃́nbóní sãnía mía làa bìo mi mɔn à ĩnɛ́n sãnía wiráa bìo síi.» 40 [O bía hɔ̃́n bíoní so nɔn ɓa yi, ò o zéenía mí níní lè mí zení làa ba.] 41 Ká ɓa minka sĩ-wɛɛ làa bìo mu wó ɓa coon bìo yi, á ɓa pá yí tà yí tà le o Yeesu vèera bìo bon, ó o wã́a bía nɔn ɓa yi: «Bè-dínii wi mi cɔ̃́n le?» 42 Á ɓa nɔn o ceza na sɔ̃n sɔ̃́n-kéní wo yi, 43 ó o fó a là ɓa yìo yi.

44 Bṹn mɔ́n ó o bía nɔn ɓa yi: «Bìo kà lé bìo á ĩ bía nɔn mia pã̀ahṹ na á ĩ làa mia páanía wi: Bìo túara ĩ dã́ní yi ɓúenɓúen o Mɔyiize làndá lè ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà vɔ̃nna, lè hã leni vũahṹ yi á lá ko mu wé.» 45 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu wó á ɓa wee zũń le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní kúará, 46 ò o bía nɔn ɓa yi: «Mu túara kà: O *Krista ko ò o lò be, bṹn mɔ́n ò o vèe hã wizooní tĩn níi zoǹ. 47 Bìo kà lé bìo mi bue o yèni yi à na hã sìíwà nùpua ɓúenɓúen yi: ‹Mi yèrèmá mi yilera lè mi wárá à mi yí mu bè-kora sɛ́ndíaró.› Mi ɓúa mu ɲúhṹ ho Zeruzalɛɛmu yi. 48 Bìo mi mɔn à mi bío na ɓa nùpua yi. 49 Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre á à tonka le Dónbeenì Hácírí na le dó mí ɲii le mí ì na á le è lii mi wán, ká mi màhã́ ko mi kɛɛní ho lóhó yi fúaa le Dónbeenì pànká lé ho wáayi à lii mi wán.»

O Yeesu yòora le Dónbeenì cɔ̃́n

(Maaki 16.19-20; Bè-wénia 1.9-11)

50 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu fó ɓa á ɓa ló ho lóhó yi wà vaá sùaráa ho Betanii yi, lé bĩ́n ó o hóonía mí níní ò o dúɓuaa ɓa yi. 51 Pã̀ahṹ na ó o wee dúɓua ɓa yi, ó o làa ba saawaa mín yi, [ó orɛ́n wón ɓuan yòora ho wáayi.] 52 [Ká ɓarɛ́n bán ɓùaanía wo] à ɓa bĩnía van ho Zeruzalɛɛmu ká ɓa sĩa wan làa sòobɛ́ɛ. 53 Ɓa yí máa khí le *Dónbeenì zĩ-beenì yi. Ɓa wee ɓuee ɓùaaní le bĩ́n fɛ́ɛɛ.

* 1:1-2 Tiofiile: Le yèni mu kúará lé bìo kà: ‹Yìa le Dónbeenì wa›. Yìa ó o Luki von lè le yèni mu á bìo yí tà yí zũ sese.

† 1:9 Le sòobá-lùe: Lé le Dónbeenì zĩ-beenì lahó ɓúi na á nùpue woon yí dà máa zo yi ká mu yínɔń le Dónbeenì yankarowà mí dòn.

‡ 1:25 Ɓa zúifùwa cɔ̃́n ó o hã́a na ton hĩ́nɔn yòó kĩ́na ò o yí fò za hùúu á bìo fù lée nìyio na ɓùaa dàkhĩína.

§ 1:27 Mi loń Matiye vũahṹ 1.18

* 1:59 Mu lé o nùpue bámu dɛ̀ɛ ɓàn ɲii sãahṹ wèndíaró. Ɓa zúifùwa cɔ̃́n á mu fù lée bìo na ɓa wee wé à zéenínáa mu temínmu na yánkaa wi le Dónbeenì là a Abarahaamu lè mí mɔ́n nùpua pã̀ahṹ. Hàrí ho zuia á ɓa mɔ́n nùpua pá wee wé mu. Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 12.3

* 2:21 Mi loń 1.59

† 2:23 Ɓa sároń bùaa nín-yání zà-tenia bà-báa bán wee ɓúe à wé lè mu hãmu na a Ɲúhṹso yi. Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 13.2, 12, 15

‡ 2:24 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 12.1-8

§ 2:41 Ɓa zúifùwa Paaki sã́nú lè ɓa kèrètĩ́ɛwa Paaki sã́nú yínɔń dà-kéní. Mi loń Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní ɓúi ɓàn kúará vũahṹ yi.

* 2:42 Ɓa zúifùwa cɔ̃́n ká a za báa teró lúlúio hĩ́a yú ho pírú ɲun bṹn ká a wã́a dà wee mì dé ɓa nùpua na yìo tɔ̃n tĩ́ahṹ le Dónbeenì bìo dã́ní yi.

* 3:1 Bìo ó o Tibɛɛre wi mí pànká láró lúlúio pírú hònú níi yi, à bṹn ò o Yeesu teró lúlúio yú ho ɓóní làa pírú. Bṹn wee zéení le o Yeesu lúlúio pírú ɲun bìo na bía là a Zãn Batiisi bìo mu yí cɛɛ́ra mín yi, ká lúlúio cɛ̀rɛ̀ɛ wi mu pã̀ahṹ.

† 3:6 Mi loń Ezayii vũahṹ 40.3-5

* 4:4 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 8.3

† 4:8 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 6.13

‡ 4:11 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 91.11-12

§ 4:12 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 6.16

* 4:19 Mi loń ‹Dónbeenì sãamu lúlúure› Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní ɓúi ɓàn kúará vũahṹ yi.

† 4:26 Mi loń Bá-zàwa nín-yání vũahṹ (1 Rois) 17.9

‡ 4:27 Mi loń Bá-zàwa cúa-ɲun níi vũahṹ (2 Rois) 5.1-14

§ 4:40 Mi loń Maaki vũahṹ 1.32

* 5:1 Ho Zenɛzarɛɛte vũ-beenì yèni, ho Kalilee vũ-beenì lè ho Tiberiade vũ-beenì ɓúenɓúen lé ho vũhṹ dà-kéní ɓa wee ve kà.

* 6:15 Mi loń Matiye vũahṹ 10.4

* 7:22 Mi loń Ezayii vũahṹ 35.5; 61.1

† 7:27 Mi loń Malasii vũahṹ 3.1

‡ 7:36 O Yeesu pã̀ahṹ ká ɓa zúifùwa le mí ì dí, à ɓa khón daráka kĩ́ní ho dĩ́nló yi díráa.

§ 7:46 Le níi yɛ̀ɛró, hã zení sɛɛró lè ho ɲiló kúeeró ho ɲúhṹ wán, bṹn ɓúenɓúen lé bìo á ɓa zúifùwa fù wee wé à déráa ho cùkú mí nì-hãní yi.

* 8:2 Makadala: Lé ho lóhó ɓúi na wi ho Kalilee vũ-beenì ɲii lè le wii tèeníi.

† 8:10 Mi loń Ezayii vũahṹ 6.9.

‡ 8:31 Ɓa zúifùwa cɔ̃́n á ho kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía mu lé ɓa cĩ́náwa kàsó lùe.

* 9:5 Mi loń Matiye vũahṹ 10.14

† 9:23 Mi loń Matiye vũahṹ 10.38

‡ 9:30-31 O Mɔyiize bìo wee zéení ho Làndá bìo o Isirayɛɛle nìpomu cɔ̃́n. Ká a Elii bìo bṹn wee zéení le Dónbeenì bíonì tã́níló bìo. O Yeesu lé yìa ɓɛ̀n ɓueé tiíra mu mí cúa-ɲun ɲii.

§ 9:54 Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna ɓúi yi á bìo kà lé bìo túara sã̀ le bíonì mu ɲii: «Làa bìo ó o Elii hĩ́a wóráa mu bìo síi.»

* 9:55 Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna ɓúi yi á bìo kà lé bìo túara sã̀ le bíonì mu ɲii: «Le hácírí na wee ɲàa mia dé bìo kà yi á mí yí zũ sìí. O Nùpue Za ɓuara ɓa nùpua kã̀níló bìo yi ká a yí ɓuara ɓa ɓúeró bìo yi.»

* 10:1 Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna ɓúi yi á ɓa tonkarowà mu lée ɓúará-tĩn làa pírú.

† 10:11 Mi loń o Matiye 10.14

‡ 10:12 Ho Sodɔɔmu lé hã ló-beera bìo ɲun na le Dónbeenì yánkaa ɓó ɲúhṹ o Abarahaamu pã̀ahṹ dà-kéní. Ho bìo wee zéení mu bè-kora mɔ́nló lè le Dónbeenì cítíi bìo. Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 18.20-21; 19.24-25

§ 10:13 Mi loń Matiye vũahṹ 11.21

* 10:17 Mi loń o Luki 10.1

† 10:27 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 19.18

‡ 10:27 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 6.5

* 11:11 Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna ɓúi yi á bìo kà lé bìo túara sã̀ le bíonì mu ɲii: Ká a za fìora ho búurú o cɔ̃́n ó ò na le huee wo yi le.

† 11:15 Mi loń Matiye vũahṹ 10.25

‡ 11:30 Mi loń Zonaasi vũahṹ 2.11–3.9

§ 11:31 Mi loń Bá-zàwa nín-yání vũahṹ (1Rois) 10.1-13

* 11:44 Hã búráa bìo: Ho làndá bìo zéenílowa cɔ̃́n ká yìa dɔ̃n o nì-hío à ɓa le wón tun. Lé bṹn á hàrí hã búráa á nùpue yàá pá yí ko ò o vará wán tàá ò o dã, bṹn ká a pá dɛ̀ɛnía tun. Lé bṹn nɔn á ɓa zúifùwa fù wee wé khũunínáa mí búráa à hã wé mi sese.

† 11:51 O Abɛɛle là a Zakari húmú bìo: Le Dónbeenì bíonì vũahṹ làa bìo ɓa zúifùwa fù túara làa ho, ó o Abɛɛle lé yìa lé o yahón nùpue na ɓa ɓó, á ho vũahṹ mu vaa véeníi ó o Zakari lé yìa ɓa ɓó dú ho mɔ́n. Mi loń Bìo Ɲúhṹ Ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 4.8; Wizooní bè-wénia nín-yání vũahṹ (1 Chroniques) 24.20-22

* 12:55 Ɓa zúifùwa kɔ̃hṹ bìo sìí wi mí dòn lè warɛ́n bìo. Mu yámú ɲumu wi lè le wii tèeníi. Lé làa bĩ́n á ho viohó wee wé lé yi ɓuennáa. Ká le wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-káahó á ho tá henì ɓùaa yi. Lé làa bĩ́n á ho wunwuró wee wé lé yi ɓuennáa.

* 13:19 Ɓa zúifùwa cɔ̃́n á ho mútáàdè bɛɛre lé dìo ka cĩ́inú. Ɓa wee wé ni ho ɓàn bia kúee le zéení yi, à le sĩmu wíoka dé wán.

† 13:32 Ɓa zúifùwa cɔ̃́n ó o cawan lé yìa ɓɛ̀n héra làa bìo ó o zanká héraráa warɛ́n cɔ̃́n bìo síi.

‡ 13:35 Mi loń Zeremii vũahṹ 12.7, 22.5

§ 13:35 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.26.

* 14:27 Mi loń Matiye vũahṹ 10.38

† 14:34 Hón pã̀ahṹ so yi ká mu yámú á yí máa ce sese. Mu bìowa ɓúi hĩ́a lùnkaa mu yi. Lé bṹn nɔn á mu yonyoró hĩ́a wee wé lé mu yi ká mu ɓúi pá ká à ɓa lá lée kúia.

* 17:6 Bìo ó o Yeesu bía binbirì lé bìo kà: «Hen ká mi sĩidéró lá ɓùaa yú ho mútáàdè bɛɛre na cĩ́inú yi.» Ɓa zúifùwa cɔ̃́n á ho mútáàdè bɛɛre lé dìo ka cĩ́inú po mu bè-dínii bia ɓúenɓúen. Ɓa wee wé ni ho ɓàn bia kúee le zéení yi, à le sĩmu wíoka dé wán.

† 17:14 Le Dónbeenì yankarowà mí dòn lé bìa hĩ́a wee wé bío le o nùpue na mu ɓùemu vã́mú lá wi yi á wán, ó o wã́a dà à zo ɓa nùpua tĩ́ahṹ. Mi loń Levii nùwã (Psaumes) 13.49.

‡ 17:26 Mi loń Bìo Ɲúhṹ Ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 6–9

§ 17:28 Mi loń Bìo Ɲúhṹ Ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 19

* 17:32 Mi Loń Bìo Ɲúhṹ Ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 19.26

* 18:20 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.12-16; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 5.16-20

* 19:12 Mu ɓàn síi hĩ́a wó ho pã̀ahṹ mu yi: Bìo ó o Heroode Nì-beenì hĩ́a húrun, ó o za Heroode Aakelayuusi ló van ho Oroomu á wà vá cà le bɛ́ɛnì á ɓueé zoráa mín maá lahó yi, á ɓa zúifùwa tonkaa ɓa nùpua le ɓa ɲa a mɔ́n à vaa bío le mí yí tà a bìo.

† 19:13 Mu pã̀ahṹ ká ho sã́nú kùúrè dà-kéní á ɓa yɛ̀ɛ́ra a ho ɓàn wárí á à yí ó nùpue nì-kéní wizooní khĩmàni sámú sàáníi.

‡ 19:46 Mi loń Ezayii vũahṹ 56.7

* 20:18 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.22

† 20:28 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 25.5

‡ 20:37 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 3.6

§ 20:40 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 3.6

* 20:43 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.1

* 22:37 Mi loń Ezayii vũahṹ 53.12

† 22:69 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.1, Daniyɛɛle vũahṹ 7.13

* 23:26 Sirɛɛna: Ho lée lóhó ɓúi na wi ho Afiriiki kɔ̃hṹ yi á sùaráa yi lè ho Mɛditeranɛɛ yámú ɲumu. O Yeesu pã̀ahṹ á ɓa zúifùwa ɓúi hĩ́a wi ho lóhó mu yi.

† 23:30 Mi loń Ozee vũahṹ 10.8.

‡ 23:53 Ɓa zúifùwa búráa: O Yeesu pã̀ahṹ ká ɓa zúifùwa na níní se fù wee wé cé mí búráa hã ɓúaarà yi. Hã ɓúi wee wé hã bú-kãní à ho zĩ-ɲúhṹ dà-kéní nùpua wé nùu yi. Hã búráa mu ɓa fù wee wé pe ɲiní lè hã hue-beera. Bìa yí dà hɔ̃́n búráa so síi máa cé, bán búráa fù wee wé cé ho tá kã́amáa yi. Ɓa fù wé khũuní hã à hã wíoka wé mi, lé bìo ká yìa vará hã wán tàá o dɔ̃n hã, se ɓànso tun.

Zãn

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Le Dónbeenì bín-tente vũahṹ na ó o

Zãn

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Zãn na hĩ́a lé o Yeesu nì-kenínia nì-kéní lé wón túara ho vũahṹ na kà. O sansan wee bío míten bìo, ò o le o nì-kenínii ɓúi (18.15), tàá o nì-kenínii na ó o Yeesu wa (13.23; 19.26; 20.2; 21.7, 20,41).

Bìo o Matiye là a Maaki là a Luki túara cɛ̀rɛ̀ɛ ó orɛ́n wã́a yí bĩnía yí tò yi mí vũahṹ yi. Bìo o Zãn túara mí vũahṹ lé bìo kà:

1. O zéenía le o Yeesu lé le Dónbeenì bíonì na wi fɛ́ɛɛ, le o wó míten là a nùpue á ɓueé kará làa wɛn. O zéenía bìo ó o Zãn Batiisi fɛɛra a Yeesu tũ̀iá poni dã́ní yi. O mu zéenía bìo ó o Yeesu fòráa mín lè ɓa nùpua lè mí sìíwà (1).

2. O Zãn zéenía le o Yeesu ló le Dónbeenì cɔ̃́n, á mún zéenía bìo o Yeesu kàránna lè ɓa nùpua (2–12).

3. O zéenía bìo ó o Yeesu kàránna lè mí nì-kenínia ho tĩ́nàahṹ na ɓa wìira a yi (13–17).

4. O Zãn bía bìo wó a Yeesu yi bìo (18–19).

5. Ho vũahṹ vaa véeníi, ó o mún bía a vèeró, làa bìo ó o zéeníanáa míten lè mí nì-kenínia mí vèeró mɔ́n bìo (20–21).

1

O Yeesu Krista lé le Dónbeenì Bíonì

1 Mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi, á yìa lé le Bíonì á wi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra. O páanía wi lè le Dónbeenì. Orɛ́n mí bɛɛre lé le Dónbeenì. 2 Mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ ɓúɛɛníi, ká arɛ́n lè le Dónbeenì páanía wi. 3 Lé orɛ́n á le Dónbeenì dĩ̀n wán léraráa mu bìo ɓúenɓúen. Bìo ó o níi yí kɛra lénló yi bṹn mía. 4 Orɛ́n lé yìa le mukãnì wee lé cɔ̃́n. Dén mukãnì so ka lòn khoomu na wee zéení bìo le Dónbeenì karáa lè ɓa nùpua. 5 Mu khoomu mu wee dé le tíbírí yi, á bìa wi le tíbírí mu yi wee pĩ́ mu bìo.*

6 Nìi ɓúi hĩ́a wi bĩ́n á le Dónbeenì tonkaa. O yèni ɓa le Zãn.† 7 Lé orɛ́n ɓuara ɓueé wó yìa ka lòn khoomu sɛɛ́ràso, á wee mì ho tũ̀iá o ɲii, bèra a na à ɓa ɓúenɓúen tà le yìa ka lòn khoomu á bìo bon orɛ́n pànká yi. 8 Orɛ́n mí bɛɛre hĩ́a yínɔń yìa ka lòn khoomu, ká a ɓueé wó o sɛɛ́ràso, á mà ho tũ̀iá o ɲii. 9 Yìa lé mu khoomu binbirì á ɓuara ho dĩ́míɲá yi á ɓueé wee dé mu khoomu ɓa nùpua ɓúenɓúen wán.

10 Yìa lé le Bíonì á wi ho dĩ́míɲá yi, ho dĩ́míɲá na le Dónbeenì dĩ̀n orɛ́n wán á léra. Ɛ̀ɛ ká ho dĩ́míɲá mu nùpua màhã́ yí zũna a. 11 O ɓuara mín kùrú lùe yi, á bìa bìo sã̀ a yi pã́ a bìo. 12 Ká ɓa tĩ́ahṹ á ɓa ɓúi màhã́ tà a bìo, á dó mí sĩa wo yi. Bán ó o wó á ɓa wó le Dónbeenì zàwa. 13 Ɓa yí wó le Dónbeenì zàwa làa bìo ɓa nùpua wee teráa ɓa zàwa bìo. Ɓa mún yí wó le Dónbeenì zàwa làa bìo ó o báa là a hã́a wee páaní à yíráa ɓa zàwa bìo. Le Dónbeenì míten lé dìo wó á ɓa lé le zàwa.

14 Yìa lé le Bíonì á ɓueé wó a nùpue, á kará làa wɛn. O sãamu ɲii mía. Lé orɛ́n wee zéení ho tũ̀iá poni binbirì làa wɛn. Wa fá wa yìo o cùkú yi, hìa ó o Za kéní na ló mín Maá Dónbeenì cɔ̃́n wé yí.

15 O Zãn na lé o sɛɛ́ràso á bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n o dã́ní yi: «Yìa kà lé yìa á ĩ fèra bía bìo nɔn mia. Ĩ bía le o wi ĩ mɔ́n bò o ɓuen, ká a màhã́ po mi lé bìo ó o wi ĩ yahó hàánì.»

16 Mu bè-tentewà lè mí sìíwà na lé o sãamu na ɲii mía á wa ɓúenɓúen yú ɲàmaa mín wán. 17 Ho làndá lé o *Mɔyiize á le Dónbeenì bò yi nɔnnáa ho wɛn. Ká mu sãamu lè ho tũ̀iá poni lé orɛ́n na lé o Yeesu *Krista á le Dónbeenì bò yi zéeníanáa mu làa wɛn. 18 Nùpue na dĩǹ mɔn le Dónbeenì wón mía. Ká arɛ́n na lé o Za kéní na lé le Dónbeenì, yìa páanía wi là a Maá Dónbeenì, lé wón nɔn ó o Maá bìo zũnáa.

Bìo ó o Zãn Batiisi bía míten dã́ní yi

(Matiye 3.1-12; Maaki 1.2-8; Luki 3.15-17)

19-20 Wizonle ɓúi á ɓa *zúifùwa ɲúnása na wi ho Zeruzalɛɛmu yi á tonkaa ɓa yankarowà là a Levii nùwã le ɓa ɓuee tùa o Zãn yi le o lé o nùpue yɛ́n sìí. Ó o yí sà mu, ò o mà ho tũ̀iá wéréwéré nɔn bìa ɓa tonkaa yi: «Ĩnɛ́n yínɔń o Krista, yìa le Dónbeenì mɔn léra.» 21 Á ɓa tùara a yi: «Á fo lé o nùpue yɛ́n síi? Fo lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Elii‡ le?» Ó o Zãn le mí yínɔń Elii. Á ɓa bĩnía tùara: «Á fo lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro na wa wee lòoní§ le?» Ó o Zãn le ɓùeé. 22 Á ɓa wã́a bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n ɓɛ̀n lé o nùpue yɛ́n sìí? Wa ko wa vaa zéení bìo ɓúi à na bìa tonkaa wɛn yi. Fo lée wée?» 23 Ó o Zãn bía: «Ĩnɛ́n lé yìa le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii bía bìo:

‹Nìi ɓúi wee bío pɔ̃́npɔ̃́n le dùure yi kà síi:

Mi wíoka ho wɔ̃hṹ ká a Ɲúhṹso o ɓuen.›*»

24 Bìa ɓa tonkaa o Zãn cɔ̃́n ɓúi lé ɓa Farizĩɛwa. 25 Á bán tùara a Zãn mu yi: «Ká fo yínɔń yìa le Dónbeenì mɔn léra, á yínɔń o Elii, á mún yínɔń le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro na wa wee lòoní, á lée webio nɔn fo wee bátízéráa ɓa nùpua?» 26 Ó o Zãn wã́a bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n wee bátízé ɓa nùpua lè mu ɲumu. Ɛ̀ɛ ká a ɓúi wi mi tĩ́ahṹ á mi yí zũ bìo. 27 Ĩnɛ́n fèra dú wón yahó. O nakãa tɛnló á ĩnɛ́n yàá pá yí koráa.» 28 Bìo kà ɓúenɓúen wó ho Betanii† lóhó yi, ho muhṹ na ɓa le Zurudɛ̃n mɔ́n, hìa ó o Zãn hĩ́a wee bátízé ɓa nùpua yi.

O Yeesu ka lòn muinì pioza á le Dónbeenì nɔn

29 Mu tá na lée tɔ̃n, ó o Zãn mɔn ò o Yeesu mà a wee ɓuen, ó o bía: «Yìa kà ka lòn muinì pioza á le Dónbeenì nɔn à sɛ́nnáa ho dĩ́míɲá nùpua bè-kora día.‡ 30 Lé orɛ́n lé yìa á ĩ bía bìo kà síi: Nùpue ɓúi wi ĩ mɔ́n bò o ɓuen, ká a màhã́ po mi lé bìo ó o wi ĩ yahó hàánì. 31 Ĩ lá yí zũ yìa lé orɛ́n, ká ĩ màhã́ ɓueé wee bátízé ɓa nùpua lè mu ɲumu, bèra a na ò o *Isirayɛɛle nìpomu à zũń wo.» 32 O Zãn mu pá bĩnía bía bìo kà wéréwéré: «Ĩ mɔn le Dónbeenì Hácírí à le lion o wán lòn háponi, á lií wi làa wo. 33 Ĩ lá dĩǹ yí zũ yìa lé orɛ́n, ká le Dónbeenì na tonkaa mi le ĩ bátízé ɓa nùpua lè mu ɲumu màhã́ bía nɔn miì: ‹Fo ó mi le Dónbeenì Hácírí ká le yòó ló wee lii o nùpue ɓúi wán. Wón lé yìa á à bátízé ɓa nùpua lè le Dónbeenì Hácírí.› 34 Ĩ mɔn mu, á ĩ wee bío mu wéréwéré le o lé le Dónbeenì Za.»

O Yeesu lé yìa le Dónbeenì mɔn léra

35 Mu tá na lée tɔ̃n, ká a Zãn tĩ́n wi ho lahó dà-kéní mu yi lè mí nì-kenínia nùwã ɲun, 36 ó o mɔn o Yeesu ò o wee khĩí, ó o bía: «Yìa wee khĩí kà lé le *Dónbeenì Pioza.» 37 Ó o Zãn nì-kenínia nùwã ɲun mu ɲá bìo ó o bía, á ɓa dɛ̀ɛnía bò a Yeesu yi. 38 Ó o Yeesu yèrèmáa khíi lora á mɔn à ɓa bò a yi, ó o tùara ɓa yi: «Lée webio mi wee cà.» Á ɓa bía: «Arabii (bṹn kúará le: ‹nì-kàránlo›), lé wen fo wi yi?» 39 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi ɓuen, á mi vaa mi hen na á ĩ wi yi.» Á ɓa wã́a bò a yi á vaá zũna bĩ́n. Mu wó le wi-háarè. Á ɓa wã́a kará tò le wii bĩ́n làa wo.

40 O Zãn nì-kenínia nùwã ɲun na ɲá a bíoní á bò a Yeesu yi nì-kéní ɓa le Ãndere, o Simɔn Piɛre ɓàn za. 41 Yìa ó o Ãndere mu nín-yání van cɔ̃́n lé ɓàn za Simɔn mu á vaá bía nɔn wo yi: «Wa mɔn o Mɛsii.» (Mɛsii lé mu heberemu. Ká mu kúará lè mu kɛrɛɛkimu ɓa le Krista, bṹn kúará le yìa le Dónbeenì mɔn léra.) 42 Ò o fó a ɓuararáa o Yeesu cɔ̃́n. Ó o Yeesu lora a yi ò o bía: «Fo lé o Simɔn, o Zãn za. Àwa! Bìo kà wán á ɓa wé è ve fo làa Sefaasi.» (Sefaasi lé mu heberemu. Mu kɛrɛɛkimu yi ɓa le Piɛre, bṹn kúará le ɓúaahó.)

43 Mu tá na lée tɔ̃n, ó o Yeesu le mí ì va ho Kalilee kɔ̃hṹ, ó o fò mín là a nìi ɓúi na yèni ɓa le Filiipu, ó o bía nɔn wo yi: «Bè miì.» 44 O Filiipu mu wee lé ho Bɛtesayidaa lóhó yi, hen na ó o Ãndere là a Piɛre wee lé yi. 45 Bṹn mɔ́n ó o Filiipu ɓɛ̀n vaá fò mín là a Natanayɛɛle, ó o bía nɔn wón yi: «Yìa ó o *Mɔyiize bía bìo ho làndá vɔ̃nna yi, wón na ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà mún bía bìo, á wa yú. O lé o Nazarɛɛte nìi Yeesu, o Zozɛɛfu za.» 46 Ó o Natanayɛɛle bía nɔn wo yi: «Bè-tente so dà a lé Nazarɛɛte yi le?» Ó o Filiipu bía nɔn wo yi: «Ɓuen á fo vaá mi a.» 47 Bìo ó o Yeesu mɔn o Natanayɛɛle ò o vará mà a, ó o bía bìo kà o dã́ní yi: «Yìa kà á kũaakṹaamu mía yi. O lé o *Isirayɛɛle nìi binbirì.» 48 Ó o Natanayɛɛle tùara a Yeesu yi: «Fo wó kaka zũnanáa mi?» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ĩ fèra mɔn fo ká ũ kará le vĩ̀ndɛ̀ɛ na ɓa le fíkíyée tá, ká a Filiipu yàá dĩǹ yí von fo.» 49 Ó o Natanayɛɛle bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, fo lé le Dónbeenì Za. Fo lé o Isirayɛɛle nìpomu bɛ́ɛ.» 50 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo dó ũ sĩi miì lé bìo á ĩ bía le ĩ mɔn fo ho *fíkíyée tá. Àwa! Bè-beera ɓúi yàá khíi wé fo ò mi ká mu po bìo kà.» 51 Ò o pá bĩnía bía: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Mi khíi mi ho wáayi ká ho hɛ́ra, á le Dónbeenì wáayi tonkarowà wee bè o *Nùpue Za yi à liiráa à bĩní yòo.§»

2

O Yeesu yéréké bìo na ó o nín-yání wó

1 Hã wizooní bìo tĩn zoǹ, à bṹn mu yaamu sã́nú ɓúi wee dí ho Kalilee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le *Kanaa yi. Ó o Yeesu ɓàn nu kɛra bĩ́n. 2 Ɓa mún von o Yeesu lè mí nì-kenínia mu yaamu mu sã́nú díiníi. 3 Bìo ho *dìvɛ̃́n hĩ́a vó, ó o Yeesu ɓàn nu ɓueé bía nɔn wo yi: «Ɓa dìvɛ̃́n vó.» 4 Ká a Yeesu màhã́ bía nɔn wo yi: «Hã́a mu, lé ũnɛ́n ko ũ zéení bìo á ĩ ko à ĩ wé làa mi le? Ĩ pã̀ahṹ dĩǹ yí dɔ̃n.» 5 Ó o Yeesu ɓàn nu wã́a bía nɔn ɓa ton-sáwá yi: «Bìo ɓúenɓúen na ó o hĩ́a à bío le mi wé, à mi wé mu.»

6 Ɲumu sĩ̀a bìo hèzĩ̀n wi bĩ́n. Hã lé hã huaa á ɓa tan. Hã mí dà-kéní kéní á liiterewa khĩmàni síi dà à kúee yi. Ɓa *zúifùwa wee wé kúee mu ɲumu hã yi, à sɛɛka lè míten làa bìo ɓa làndá bòráa mu à ceéráa míten. 7 Ó o Yeesu bía le ɓa ton-sáwá hà mu ɲumu síiní hã sĩ̀a mu. Á bán síinía hã yòó ɓó mí ɲi-kã́a yi. 8 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Mi kĩ̀ mu cĩ́inú à vaa na yìa dú ho sã́nú tonni yahó yi.» Á ɓa kã̀ mu vaá nɔn wo yi, 9 ó o díndío à mu lé ho dìvɛ̃́n. Ó o yí zũ hen na á hón dìvɛ̃́n so ló yi, ká ɓa ton-sáwá na hà mu ɲumu, bán zũ hen na ho ló yi. Ó o von o hã́-fĩa ɓàn báa 10 á bía nɔn wo yi: «Ɓa nùpua ɓúenɓúen wee wé dá ho dìvɛ̃́n na sĩ ho yahó. Ká pã̀ahṹ na á bìa ɓa von yìo hĩ́a wee vĩ́ ɓa, à ɓa màhã́ wé dá hìa yí tà yí sĩ. À ũnɛ́n wón ɓɛ̀n bàrá hìa sĩ fúuu fúaa hã laà na kà wán.»

11 Bìo kà lé o Yeesu nín-yání yéréké bìo na wee zéení le o ló le Dónbeenì cɔ̃́n na ó o wó. Mu wó ho Kalilee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Kanaa yi. Bìo ó o wó kà lé bṹn zéenía o beemu, ó o nì-kenínia wíokaa dó mí sĩa wo yi. 12 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu lè mín nu, lè mín zàwa, lè mí nì-kenínia á bò mín van ho *Kapɛɛnayuumu lóhó yi. Ɓa kará bĩ́n wó hã wizooní bìo yɛn.

O Yeesu zoó ɲɔn ɓa duanlowà

(Matiye 21.12-13; Maaki 11.15-17; Luki 19.45-46)

13 Bìo ɓa *zúifùwa sã́nú na ɓa le *Paaki díró wà ɓueé sùará, ó o Yeesu wà yòora ho Zeruzalɛɛmu lóhó yi. 14 Bìo ó o vaá zon le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, ó o zoó yú ɓa nùpua bĩ́n à ɓa wee yɛ̀ɛ́ ɓa nàwa, lè ɓa pia, lè ɓa ɓùaaɓúuní. O mún zoó yú bìa wee pùarí le wárí bĩ́n, à ɓa karáka mí tàbáríwa ɲúná yi.* 15 Ó o wã́a lá ho hũló pá lè le làbàanì, á ɲɔn lè ɓa ɓúenɓúen á ɓa ló lè mí nàwa lè mí pia. Á ɓa wɛ́n-pùarílowà wárí ó o pɔ̃́nkaa kúaará, á líikaa ɓa tàbáríwa kúaaka. 16 Ò o bía nɔn ɓa ɓùaaɓú-yɛ̀ɛ́rowa yi: «Mi khuii ɓa le ɓa lé. Mi yí wé ĩ Maá zĩi làa duanló zĩi.» 17 Ó o nì-kenínia hácírí yòó ɓuara le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíonì na kà wán: «Dónbeenì, bìo á ĩ heníanáa ũ zĩi bìo ɓɛ̀ntĩ́n hĩ́a máa ká mi†» 18 Á ɓa zúifùwa ɲúnása na wi bĩ́n tùara a yi: «Lé mu yéréké bìo yɛ́n á fo dà à wé á à zéení le bìo fo wó kà ɓàn wéró pànká á fo yú le Dónbeenì cɔ̃́n?» 19 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ká le Dónbeenì zĩ-beenì na kà mi lá fù, á ĩnɛ́n ǹ bĩní ì so le hã wizooní bìo tĩn yi.» 20 Á ɓa zúifùwa ɲúnása bía nɔn wo yi: «Le Dónbeenì zĩ-beenì na ɓa son hã lúlúio ɓúará-ɲun làa bìo hèzĩ̀n‡ lé dén á ũnɛ́n le ká ɓa lá fù, á fo dà à bĩní ì so hã wizooní bìo tĩn yi le?»

21 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì zĩ-beenì na ó o Yeesu wee bío bìo lé orɛ́n mí bɛɛre sãnía. 22 O Yeesu vèeró mɔ́n lé hón pã̀ahṹ so ó o nì-kenínia hácírí bĩnía ɓuara hã bíoní na ó o hĩ́a bía wán. Á ɓa tà le le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíonì á bon, á mún tà le o Yeesu bíoní á bon.

O Yeesu zũ bìo wi ɓa nùpua sĩa yi

23 Pã̀ahṹ na ó o Yeesu hĩ́a wi ho Zeruzalɛɛmu yi ho *Paaki sã́nú bìo yi, á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ mɔn mu yéréké bìowa na ó o wee wé, á ɓa tà a bìo. 24 Ká a Yeesu màhã́ yí dó mí sĩi ɓa yi, lé bìo ó o zũ bìo wi ɓa nùpua ɓúenɓúen yi. 25 O màkóo mía à ɓa zéení bìo wi o nùpue yi làa wo. Orɛ́n míten zũ bìo wi o nùpue sĩi yi.

3

O Yeesu zéenía le mukãnì binbirì bìo

1 Nìi ɓúi hĩ́a wi bĩ́n á yèni ɓa le Nikodɛɛmu. O lé ɓa *zúifùwa ɲúhṹso ɓúi á mún lé ɓa *Farizĩɛwa kuure nùpue ɓúi. 2 Tĩ́nàahṹ ɓúi, ó o ɓuara a Yeesu cɔ̃́n á ɓueé wee bío làa wo: «Nì-kàránlo, wa zũ le ũnɛ́n lé yìa le Dónbeenì tonkaa. Lé bìo á nùpue yí dà máa wé mu yéréké bìowa làa bìo ũnɛ́n wee wéráa mu ká le Dónbeenì yí nɔn mu wéró pànká ɓànso yi.» 3 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na foǹ: Nùpue yí dà máa zũń le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo, ká ɓànso yí bĩnía yí ton.*» 4 Ó o Nikodɛɛmu tùara a Yeesu yi: «O nùpue na yìo tɔ̃n dà à bĩní ì te kaka? Bìo ó o màhã́ yí dà máa bĩní máa zo mín nu píohó yi á máa te.» 5 Ó o Yeesu bía nɔn o Nikodɛɛmu yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na foǹ: Nùpue yí dà máa kɛń le Dónbeenì bɛ́ɛnì díiníi, ká ɓànso yí ton mu ɲumu lè le Dónbeenì Hácírí yi. 6 Yìa ton o nùpue yi, wón mu nìpomu mukãnì wi yi. Á yìa ton le Dónbeenì Hácírí yi, wón le Dónbeenì Hácírí na wee na le mukãnì binbirì wi yi. 7 Àwa, á bìo á ĩ bía nɔn foǹ le mi ɓúenɓúen ko à mi bĩní te, ũ cén yí le mu wé fo coon. 8 Ho pinpiró wee wé và lùe lée lùe na bìo sĩ ho yi. Á fo ò ɲí ho sã, ká fo yí zũ hen na ho ló yi, làa hen na ho wee va yi. Lé kà síi ó o nùpue na ton le Dónbeenì Hácírí yi á bìo karáa.» 9 Ó o Nikodɛɛmu wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Ho bĩní teró mu bìo á dà à wé kaka?» 10 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n nì-kàránlo na yèni ló a *Isirayɛɛle nìpomu tĩ́ahṹ, á pá yí zũ bṹn le? 11 Le ĩ mì ho tũ̀iá na foǹ: Bìo wa zũ làa bìo wa mɔn á lé mu sɛɛ́ràsa, bṹn lé bìo wa wee bío bìo wéréwéré. Ká mi màhã́ yí wi à mi tà mu yi. 12 Hen ká ĩ wee bío bìo wee wé ho tá wán làa mia, à mi máa tà bìo á ĩ wee bío yi. Á mi ɓɛ̀n ǹ wé kaka à tàráa bìo á ĩ wee bío yi ká ĩ wee bío bìo wee wé ho wáayi làa mia?»

13 Nùpue dĩǹ yí yòora ho wáayi. O *Nùpue Za mí dòn lé yìa ló ho wáayi á lion.

14 Bìo ó o Isirayɛɛle nìpomu hĩ́a wi ho tá henì yi, ó o *Mɔyiize hĩ́a can ho hɔ̃nló háa le ɓùɛɛnì yi á hóonía fárá.† O Nùpue Za mún ko ò o ca le ɓùɛɛnì yi à hóoní fárá làa bṹn síi, 15 bèra a na ká nùpue lée nùpue dó mí sĩi wo yi, à ɓànso yí le mukãnì binbirì na máa vé.

16 Mu bon. Le Dónbeenì wara ho dĩ́míɲá nùpua dàkhĩína, fúaa le nɔn mí za kéní, bèra a na ká nùpue lée nùpue na dó mí sĩi wo yi, à ɓànso bìo yí yáa, ká a yí le mukãnì binbirì na máa vé. 17 Le Dónbeenì yí tonkaa mí Za ho dĩ́míɲá yi à síinínáa ɓa nùpua ɲúná, ká le tonkaa wo ò o ɓuee kã̀ní ɓa. 18 Yìa dó mí sĩi wo yi, wón ɓànso ɲúhṹ máa sí. Ká yìa yí dó mí sĩi wo yi, wón ɲúhṹ sú vó. Ɓànso ɲúhṹ sú lé bìo ó o yí dó mí sĩi le Dónbeenì Za kéní yi. 19 Bìo nɔn á ɓa nùpua ɲúná súráa lé bìo kà: Yìa na lé mu khoomu binbirì ló ɓuara ho dĩ́míɲá yi. Ká bìo ɓa nùpua wárá yí seka á ɓa wara le tíbírí á po a. 20 Mu bon, nùpue lée nùpue na wee wé mu bè-kora, wón wee ɲin mu khoomu. O yí máa tà lée dĩ̀n mu yi ò o wén-kora à mi wéréwéré. 21 Ɛ̀ɛ ká yìa wee bè le Dónbeenì tũ̀iá poni yi, wón wee wé lé mu khoomu yi, à ɓa mi wéréwéré le o wee bè le Dónbeenì bíonì yi.

Bìo ó o Zãn Batiisi bía a Yeesu dã́ní yi

22 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu lè mí nì-kenínia ló ho Zeruzalɛɛmu yi wà van la-veere ho *Zudee kɔ̃hṹ yi. O vaá kará bĩ́n á cãakaa làa ba, á wee bátízé ɓa nùpua. 23 O Zãn wón mún hĩ́a wee bátízé ɓa nùpua ho lahó na ɓa le Enɔn yi, ho wi ho Saliimu lóhó nìsã́ní, lé bìo mu ɲumu boo bĩ́n. Ɓa nùpua hĩ́a wee ɓuen o cɔ̃́n ò o bátízé ɓa. 24 Mu wee wé ká a Zãn ɓa dĩǹ yí dó ho kàsó yi.

25 Wizonle ɓúi, ó o Zãn nì-kenínia nùwã yɛn ɓúi wã̀anía là a zúifù nìi ɓúi bìo ho làndá le ɓa wé wé ceéráa míten wán. 26 Ó o Zãn nì-kenínia mu wà van o cɔ̃́n, á vaá bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, ũ hácírí so ɓuara a nùpue na nɔ̀nzoǹ wi làa fo khíi ho Zurudɛ̃n mɔ́n bìo yi le? Yìa fo mà ho tũ̀iá ɲii. Àwa, lé o wã́a wee bátízé ɓa nùpua, á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ mún wee va a cɔ̃́n.» 27 Ó o Zãn bía nɔn ɓa yi: «Nùpue yí dà máa yí bìo ká Dónbeenì yí nɔn mu wo yi. 28 Minɛ́n mi bɛɛre ɲá ho tũ̀iá na á ĩ mà le ĩ yínɔń yìa le Dónbeenì mɔn léra, ká ĩ lée nùpue na le Dónbeenì tonkaa á ĩ dú a yahó ɓuara. 29 Mu ka lòn hã́-fĩa, wón bìo sã̀ mín báa yi. Ɛ̀ɛ ká ɓàn báa mu ɓàn bɔ̃́nlo wón wee wé dĩ̀n o nìsã́ní, à wé ɲí a bíoní. O sĩi wé wa a hã́-fĩa ɓàn báa bíoní yi. Lé bṹn á ĩnɛ́n sĩi mún wee waráa. Lé ĩ sĩ-wɛɛ mu ɲii màhã́ wã́a sú bìo kà wán. 30 Yìa mi bía bìo ko ò o bìo ɲúhṹ wé, à wé dé wán, ká ĩnɛ́n bìo ko mu tĩ̀ yi.

31 «Yìa ló ho wáayi lion, wón po ɓa nùpua ɓúenɓúen. Yìa bìo sã̀ ho tá yi, wón wee wé ɓa nùpua wárá, á wee bío ɓa nùpua bíoní. Ká yìa ló ho wáayi lion wón po ɓa nùpua ɓúenɓúen. 32 Bìo ó o mɔn làa bìo ó o ɲá ho wáayi le Dónbeenì cɔ̃́n, lé bṹn ɓàn tũ̀iá ó o wee mì na ɓa nùpua yi. Ká ɓa nùpua màhã́ yí máa tà bìo ó o wee zéení yi. 33 Yìa tà ho tũ̀iá na ó o mà nɔn ɓa yi, se ɓànso wee zéení le bìo le Dónbeenì bía lée tũ̀iá poni. 34 Yìa le Dónbeenì tonkaa wón wee fɛɛ le ɲi-cúa, lé bìo le Dónbeenì wee na mí Hácírí ɓànso yi à yòo puuní. 35 O Maá Dónbeenì wa a Za, á bàrá a mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán. 36 Yìa dó mí sĩi o Za yi, se ɓànso yú le mukãnì binbirì na máa vé. Ká yìa pã́ a Za mu bìo, se wón yí yú dén mukãnì so. Ká le Dónbeenì sĩi pá wé è cĩ̀ ɓànso yi fɛ́ɛɛ.»

4

O Yeesu là a Samarii hĩ́nzoró fò mín le buii wán

1 Ɓa *Farizĩɛwa ɲá le o Yeesu mɔ́n nùpua á po a Zãn nùpua, ó o mún wee bátízé ɓa nùpua po a. 2 (O Yeesu mí bɛɛre yí máa bátízé ɓa nùpua. O nì-kenínia lé bìa wee bátízé ɓa). Bìo ó o Yeesu ɲá bìo ɓa bía a dã́ní yi, 3 ó o ló ho *Zudee kɔ̃hṹ yi lè mí nì-kenínia á bĩnía ɲɔn ho Kalilee kɔ̃hṹ. 4 Ká ɓa màhã́ ko ɓa kã́a ho *Samarii kɔ̃hṹ yi à varáa bĩ́n. 5 Ɓa wà á vaá sùaráa ho Samarii lóhó ɓúi na ɓa le Sikaare yi. Ho lóhó mu ɓó ho mɔhṹ na ó o *Zakoobu yánkaa nɔn mí za Zozɛɛfu yi.* 6-8 Buii ɓúi ó o Zakoobu yánkaa có bĩ́n. Bìo ó o Yeesu ɓueé dɔ̃n dén buii so ɲúhṹ yi, ò o san le vɛɛnì yi, ó o lií kará bĩ́n wee vũńka. Ò o nì-kenínia bán wà zoó yà mu bè-dínii ho lóhó yi. Mu wó à le wii yòó fárá.

Ó o Samarii hĩ́nzoró ɓúi ló wà ɓueé hà mu ɲumu, ó o Yeesu bía làa wo: «Hã́a mu, hã mi lè mu ɲumu le ĩ ɲu.» 9 Ó o hã́a bía nɔn wo yi: «Éee! Ũnɛ́n zúifù nìi wó kaka wee fìo mu ɲun-ɲunii ĩnɛ́n na lé o Samarii hĩ́nzoró cɔ̃́n?» O hã́a bía bṹn lé bìo ɓa *zúifùwa fù yí máa páaní bìo ɓúi yi lè ɓa Samariisa hùúu. 10 Ó o Yeesu bía nɔn o hã́a mu yi: «Fo lá zũ bìo na le Dónbeenì le mí ì hã làa fo, á lá zũ yìa wee fìo mu ɲumu ũ cɔ̃́n, ũnɛ́n lé fo lá à fìo mu ɲumu, ó o lá à na mu ɲumu na wee na le mukãnì binbirì foǹ.» 11 Ó o hã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, le buii nà yi, á ũ hũló mún mía máa hàráa. Á fo lá à wé kaka á à yíráa mu ɲumu na wee na le mukãnì binbirì mu? 12 Wàn ɓùaa Zakoobu lé yìa có le buii mu. Orɛ́n mí bɛɛre ɲun le ɲumu, ó o zàwa là a sáníi mún ɲun mu. Á ũnɛ́n so dà à bío le fo po wón le?» 13 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Nùpue lée nùpue na wee ɲu le buii na kà ɲumu, wón á le ɲu-hãní pá wé è dàń. 14 Ɛ̀ɛ ká nùpue na à ɲu mu ɲumu na á ĩ na ɓànso yi, wón á ɲu-hãní máa bĩní máa dàń hùúu. Mu ɲumu na á ĩ na a yi, á à wé lòn ɲun-dã́ní na yí máa fĩ̀ hùúu ɓànso yi, á mu ù na le mukãnì binbirì.» 15 Ó o hã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, yàá wã́a na bṹn ɲumu so miì, à le ɲu-hãní yí bĩní yí dàń mi, à ĩ wã́a yí bĩní yí ɓuee hà ɲumu hen.»

16 Ó o Yeesu bía nɔn o hã́a yi: «Lɛ́n zoo ve mìn báa à mi ɓuee lé.» 17 Ó o hã́a bía nɔn wo yi: «Ĩ yí yan.» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ũ tũ̀iá sĩ à ũ bío le fo yí yan. 18 Bìo fo bía bon. Ɓa báawa na fo yan yú ɓa nùwã hònú, á yìa làa fo páanía wi kà yínɔń mìn báa.» 19 Ó o hã́a wã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Wàn yàró, ĩ wã́a zũ le ũnɛ́n lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro ɓúi. 20 Warɛ́n wàn ɓùaawa á ɓùaanía le Dónbeenì le ɓúee na kà wán, ká minɛ́n zúifùwa bán wee bío le hen na le Dónbeenì ko le wé ɓùaaní yi á wi ho Zeruzalɛɛmu yi. Á lé mu yɛ́n wã́a bìo bon?» 21 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Hã́a mu, tà bìo á à ĩ bío yi. Pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, á le Dónbeenì ɓùaaníló le ɓúee na kà wán lè ho Zeruzalɛɛmu yi á bìo ɲúhṹ máa wé. 22 Minɛ́n Samariisa wee ɓùaaní le Dónbeenì ká mi yí zũ le. Warɛ́n zúifùwa bán zũ le Dónbeenì na wa wee ɓùaaní lé bìo le Dónbeenì dĩ̀n warɛ́n wán á wee kã̀nínáa ɓa nùpua. 23 Ɛ̀ɛ ká pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, ho yàá wã́a dɔ̃n vó, á le Dónbeenì ɓùaanílowa binbirì á wé è ɓùaaní a Maá Dónbeenì lè lerɛ́n mí bɛɛre Hácírí pànká, lè ho tũ̀iá poni na le zéenía làa ba. Mu bon, bán ɓùaanílowa so lé bìa ó o Maá sĩi vá yi. 24 Le Dónbeenì lé le hácírí, á bìa wee ɓùaaní le ko ɓa ɓùaaní le lè lerɛ́n mí bɛɛre Hácírí pànká, lè ho tũ̀iá poni na le zéenía làa ba.»

25 Ó o hã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Ĩ zũ mu le *Yìa le Dónbeenì mɔn léra yìa ɓa le *Krista, á wà à ɓuen. Ká a khíi ɓueé dɔ̃n, ó o ɓueé zéeníka mu bìowa ɓúenɓúen yara làa wɛn.» 26 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ĩnɛ́n na wee bío làa fo kà lé orɛ́n mí bɛɛre.»

27 Bṹn pã̀ahṹ ò o Yeesu nì-kenínia bĩnía ɓueé dɔ̃n. Bìo ɓa ɓueé mɔn ò o Yeesu wee bío là a hã́a, á mu wó ɓa coon. Ká ɓarɛ́n ó o ɓúi màhã́ yí tùara a yi le mu wó kaka tàá lée webio nɔn ó o wee bíoráa là a hã́a mu. 28 Ó o hã́a wã́a día mí ɲumu dɛ̀ɛ bĩ́n, ò o wà zon ho lóhó yi à zoó wee bío lè ɓa nùpua 29 le ɓa ɓuee lée loń o nìi na zũńna bìo á mí wó ɓúenɓúen á bía. Le o màhã́ à wé Yìa le Dónbeenì mɔn léra na ɓa le Krista lée? 30 Á ɓa nùpua ló mà a Yeesu.

31 Hón pã̀ahṹ so yi, ó o Yeesu nì-kenínia le o dí. Ɓa wee bío: «Nì-kàránlo, sábéré à ũ dí.» 32 Ká a màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Ĩ bè-dínii á mi yí zũ sìí.» 33 Á ɓa nì-kenínia wee tùaka mín yi le o ɓúi màhã́ ɓuan bè-dínii ɓueé nɔn wo yi lée. 34 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Yìa tonkaa mi sĩi bìo wéró, lè ho tonló na ó o le ĩ sá à síiní ɲii, bṹn lé bìo lé ĩ dĩ́nló. 35 Minɛ́n wee wé bío le hen làa pĩina bìo náa ká ho dĩ́nló láró dɔ̃n. Ká ĩnɛ́n ɓɛ̀n wee bío na mia: Mi loń hã manawà sese, ho dĩ́nló bon dĩ̀n á pan mí láró. 36 Yìa wee lá ho dĩ́nló dɛ̀ɛnía ɓúakáa mí tonló á wee yí mí sàáníi. Ho dĩ́nló na ó o wee lá lé ɓa nùpua na à kɛń le mukãnì binbirì na máa vé yi. Lé kà síi ó o dìro là a láro sĩa wee wé páaní waráa. 37 Bìo bía kà ɓɛ̀ntĩ́n bon: O dìro wi, á yìa wee lá ho dĩ́nló wi. 38 Àwa, ĩnɛ́n wã́a tonkaa mia ɓa nùpua cɔ̃́n bèra a na à mi yí ɓa ɓuennáa làa bìo ho dĩ́nló lárowà wee láráa ho ho mɔhṹ na á ɓa yí sá yi bìo síi. Nì-vio lé bìa ɓúa ho tonló mu ɲúhṹ, á minɛ́n á à sá à sĩ̀ ɲii.»

39 Ho Samariisa na wi ho lóhó mu yi cɛ̀rɛ̀ɛ dó mí sĩa o Yeesu yi, lé bìo ó o hã́a míten bía nɔn ɓa yi le o Yeesu bía bìo mí wó ɓúenɓúen nɔn mí yi. 40 Lé bṹn nɔn ká ɓa Samariisa ɓueé dɔ̃n, á ɓa yankaa wo le o kɛɛní làa mí. Ó o Yeesu kará bĩ́n hã wizooní bìo ɲun. 41 Á bìa dó mí sĩa wo yi wíokaa dó wán hã bíoní na ó orɛ́n mí bɛɛre bía nɔn ɓa yi bìo yi. 42 Á ɓa bía nɔn o hã́a yi: «Bìo kà wán, á wa wã́a dó wa sĩa wo yi lé bìo warɛ́n wa bɛɛre ɲá a ɲi-cúa, ká mu yínɔń bìo fo bía nɔn wɛn mí dòn bìo yi. Wa wã́a zũ le orɛ́n lé ho dĩ́míɲása kã̀nílo.»

O Yeesu wɛɛ́ra a ya-dí beenì ɓúi za

43 Bìo ó o Yeesu lè mí nì-kenínia wó hã wizooní bìo ɲun ho lahó mu yi, á ɓa ló bĩ́n wà van ho Kalilee kɔ̃hṹ yi. 44 O Yeesu míten hĩ́a bía le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro máa wé yí le kɔ̃̀nbii mín kùrú kɔ̃hṹ yi. 45 Ɛ̀ɛ ká bìo ó o vaá dɔ̃n ho Kalilee, á ho kɔ̃hṹ mu nùpua ɓuan wo se. Lé bìo á bán mún van ho *Paaki sã́nú díró ho Zeruzalɛɛmu yi, á vaá mɔn bìo ɓúenɓúen na ó o wó bĩ́n.

46 O Yeesu bĩnía van ho Kalilee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le *Kanaa, hen na ó o hĩ́a yèrèmáa mu ɲumu wó lè ho dìvɛ̃́n yi. Ho kɔ̃hṹ mu bɛ́ɛ tonni ya-dí beenì ɓúi wi bĩ́n á za lò yí here wi ho *Kapɛɛnayuumu yi. 47 Bìo ó o tonni ya-dí beenì mu ɲá le o Yeesu ló ho *Zudee kɔ̃hṹ yi á ɓuara ho Kalilee, ó o ló van o cɔ̃́n, á vaá yankaa wo le o ɓuen ho Kapɛɛnayuumu, à ɓuee wɛɛ́ mí za na día mu húmú ɲii wán. 48 Ó o Yeesu bía nɔn o nìi yi: «Yínɔń mi wé yí mɔn mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká, á mi máa dé mi sĩa miì lon?» 49 Ó o bɛ́ɛ tonni ya-dí beenì bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, sábéré à ũ wa bè mín va hen na á ĩ za wi yi ò o yí hí.» 50 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lɛ́n va, ũ za á dɛ̀ɛ ɓúi máa wé.» Ó o nìi dó mí sĩi bìo ó o Yeesu bía nɔn wo yi ó o bĩnía wà.

51 Mu tá na lée tɔ̃n, ó o ton-sáwá ló ɓueé sã́ a yahó, á bía nɔn wo yi le o za wã́a wan. 52 Ó o tùara ho pã̀ahṹ na ó o za mu bìo díká dó yi làa ba. Á ɓa bía nɔn wo yi le mu wó ho hĩihṹ ká le wii dá yɛɛnía. Lé hón pã̀ahṹ so á le tɛ̀ɛnì ɓúakáa ló a sãnía yi. 53 Ó o za ɓàn maá wã́a zũna le mu wó ho pɔ̃̀n-kéní na ó o Yeesu bía nɔn wo yi le o za á dɛ̀ɛ ɓúi máa wé. Ó orɛ́n lè mí zĩi nùpua ɓúenɓúen dó mí sĩa o Yeesu yi. 54 Bṹn lé bìo wó a Yeesu cúa-ɲun níi yéréké bìo na wee zéení le o ló le Dónbeenì cɔ̃́n na ó o bĩnía ɓueé wó ho Kalilee kɔ̃hṹ yi, ká a ló ho Zudee kɔ̃hṹ yi ɓuara bĩ́n.

5

O Yeesu wɛɛ́ra a mùamúa ɓúi

1 Wizooní bìo yɛn bṹn mɔ́n, à bṹn ɓa *zúifùwa sã́nú ɓúi díró dɔ̃n, ó o Yeesu wà yòora ho Zeruzalɛɛmu. 2 Ho lóhó mu yi á súeeníi la-beenì ɓúi wi yi á ɓa wee ve lè mu heberemu le Bɛtezadaa. Le ɓó ho zũaɲii na ɓa wee ve làa Pia Zũaɲii. Hã sànsáwá bìo hònú son kĩ́nía le súeeníi la-beenì mu yi. 3 Lé hɔ̃́n tá á ɓa vánvárowà cɛ̀rɛ̀ɛ hĩ́a wee wé da yi. Ɓa vánvárowà mu tĩ́ahṹ á ɓa muiiwà, lè ɓa lóní, lè ɓa mùamúawà wi yi. [Ɓa hĩ́a wee da bĩ́n à pa bìo mu ɲumu hĩ́a à bùcán. 4 Lé bìo á pɔ̃̀nna ɓúi, à le Dónbeenì wáayi tonkaro ɓuee bùcán mu. Ká a vánváro na zon mu yi ho yahó, hàrí mu wé vã́mú lée vã́mú tò à o ò pá wa.] 5 Vánváro ɓúi hĩ́a wi bĩ́n á vã́mú míana a wán yú hã lúlúio ɓóní làa pírú làa bìo hètĩn. 6 Bìo ó o Yeesu mɔn wo ò o dũma, ó o zũ le o lò yí here míana, ó o tùara a yi: «Fo wi à ũ wa le?» 7 Ó o nìi bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, nùpue na à lá mi lií dé mu ɲumu yi mu bùcánló pã̀ahṹ á mía. Hen ká ĩ dã̀mákaa le ĩ lií zo, bṹn ká a ɓúi zon vó.» 8 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lii hĩ́ní, lá ũ dãmu dɛ̀ɛ à ũ varáka.» 9 Mí lahó yi ó o nìi mu dɛ̀ɛnía wan, á lá mí dãmu dɛ̀ɛ ò o wee varáka.

Ɛ̀ɛ ká bìo mu wó ɓa *zúifùwa vũńló wizonle na ɓa le *Sabaa zoǹ, 10 á ɓa zúifùwa ɲúnása wee bío là a nìi na wan: «Wa làndá yi, á fo yí ko à ũ lá ũ dãmu dɛ̀ɛ ɓua, lé bìo ho Sabaa lé ho zuia.» 11 Ó o nìi bía nɔn ɓa yi: «Yìa wɛɛ́ra mi lé yìa bía nɔn miì le ĩ lá ĩ dãmu dɛ̀ɛ à ĩ varáka.» 12 Á ɓa wã́a tùara a yi: «Yìa le ũ lá ũ dãmu dɛ̀ɛ ũ varáka lée wée?» 13 Ká a nìi màhã́ yí zũ yìa wɛɛ́ra a, lé bìo ó o Yeesu vṹnun ɓa nùpua na wee ɲàa mín bĩ́n tĩ́ahṹ.

14 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu vaá fò mín là a nìi mu le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, ó o bía nɔn wo yi: «Loń lon. Bìo kà wán, á fo wã́a wan. Àwa. Ká fo yí wi à mu ɓúi na po bìo yú fo khĩína à bĩní yí fo, à ũ yí bĩní yí wé bè-kohó.» 15 Ó o nìi wà vaá bía nɔn ɓa zúifùwa ɲúnása yi le lé o Yeesu wɛɛ́ra mí. 16 Lé bṹn nɔn á ɓa zúifùwa ɲúnása và bòráa o Yeesu yi wee sɛɛ́, bìo ó o wɛɛ́ra a nùpue ho Sabaa zoǹ bìo yi. 17 Ká a Yeesu màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Ĩ Maá Dónbeenì wee sá fɛ́ɛɛ, á ĩnɛ́n mún wee sá.» 18 Dén bíonì so na ó o Yeesu bía bìo yi, á ɓa zúifùwa ɲúnása wíokaa sòobáa míten o ɓúeró bìo yi. Lé bìo á mu yínɔń bìo ó o wó khon ho Sabaa bìo yi mí dòn, ká lé bìo ó o le le Dónbeenì lé mín kùrú Maá. Bṹn wee zéení le o mànía míten lè le Dónbeenì.

Le Dónbeenì Za pànká

19 O Yeesu wíokaa lá le bíonì ò o bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O Za* yí máa wé bìo ɓúi míten. Bìo á ɓàn Maá Dónbeenì wee wé ò o mi, bṹn lé bìo ó o wee wé. Bìo á ɓàn Maá wee wé ɓúenɓúen ó o mún wee wé. 20 Mu bon, o Maá wa a Za, á bìo ó orɛ́n mí bɛɛre wee wé ó o wee zéení làa wo. O pá à bĩní ì zéení a lè mu bè-beera na po bìo mi mɔn á ɓueé ɓó ho zuia yi, ó o ò wé, á mu ù wé mia coon. 21 Làa bìo síi ó o Maá wee vèenínáa ɓa nì-hía à na le mukãnì binbirì ɓa yi, lé làa bṹn síi ó o Za mún wee nanáa le mukãnì binbirì bìa ó o wi ò o na le yi. 22 O Maá mún yí máa cítí nùpue, ká a màhã́ nɔn le cítíi fĩ̀ló pànká ɓúenɓúen o Za yi, 23 bèra a na à ɓa nùpua ɓúenɓúen wé kɔ̃̀nbi o Za, làa bìo ɓa wee kɔ̃̀nbiráa o Maá. Yìa yí máa kɔ̃̀nbi o Za, se ɓànso mún yí máa kɔ̃̀nbi o Maá na tonkaa wo. 24 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa wee tà ɲí ĩ bíoní, á dó mí sĩi ĩ Maá na tonkaa mi yi, wón ɓànso yú le mukãnì binbirì na máa vé hã laà na kà wán. Ɓànso á ĩ máa cítí. O dɛ̀ɛnía ló mu húmú yi, á yú le mukãnì binbirì. 25 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ho pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, ho yàá wã́a dɔ̃n vó, á bìa yí yú le mukãnì binbirì, na ka lòn nì-hía á à ɲí le Dónbeenì Za tãmu. Bìa á à ɲí mu, bán á à yí le mukãnì binbirì. 26 Mu bon, làa bìo ó o Maá á le mukãnì binbirì wee lé cɔ̃́n, lé làa bṹn síi ó o wó ó o Za á le mukãnì binbirì mún wee lé cɔ̃́n. 27 O nɔn ho pànká wo yi ò o fĩ̀náa le cítíi, lé bìo ó o lé o *Nùpue Za.

28 «Mi yí le bìo bía kà wé mia coon, lé bìo á pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, ká ɓa nì-hía ɓúenɓúen á à ɲí a Nùpue Za tãmu, 29 á ɓa à vèe. Á bìa wó mu bè-tentewà á à yí le mukãnì binbirì na máa vé. Ká bìa wó mu bè-kora bán ɲúná à sí. 30 Ĩnɛ́n yí dà dɛ̀ɛ máa wé ĩten. Ĩ wee wé fĩ̀ le cítíi à héha lè ĩ Maá ɲi-cúa na ó o mà nɔn miì. Á ĩ cítíi fĩ̀ló mún térénna, lé bìo á ĩ yí máa fĩ̀ le làa bìo á ĩ sĩi vá yi. Ĩ wee fĩ̀ le làa bìo ó o Maá na tonkaa mi sĩi vá yi.

31 «Mu lá lé ĩnɛ́n ĩ dòn á wee mì ho tũ̀iá ĩ ɲii, á mi lá dà a pĩ́ ĩ tũ̀iá. 32 Ɛ̀ɛ ká nì-veere lé ĩ sɛɛ́rà, á ĩ zũ le ho tũ̀iá na ó o wee mì ĩ ɲii á bon. 33 Minɛ́n lé bìa tonkaa ɓa nùpua á ɓa van o Zãn Batiisi cɔ̃́n, á wón vaá mà ho tũ̀iá ĩ ɲii á nɔn ɓa yi. 34 Ĩnɛ́n wón màkóo mía à nùpue wé ĩ bìo sɛɛ́ràso. Ká ĩ màhã́ bía mu bèra a na à mi dàń kã̀ní.

35 «Bìo ó o Zãn hĩ́a wee bío ka lòn fĩ̀ntã́ní na khoomu yenkeen, á mi tà zã̀makaa mu khoomu mu bìo yi ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi. 36 Bìo ɓúi wi bĩ́n á wee zéení bìo á ĩ bìo karáa. Bṹn po ho tũ̀iá na ó o Zãn mà ĩ ɲii. Mu bìo mu lé mu bè-wénia na á ĩ Maá le ĩ wé, bìo á ĩ wee wé kà, lé bṹn wee zéení le lé ĩ Maá tonkaa mi bìo bon. 37 Á ĩ Maá na tonkaa mi wón mí bɛɛre mún wee mì ho tũ̀iá ĩ ɲii. Mi yí ɲá a bíonì, á mi mún yí zũ a. 38 Mi yí tà a bíoní yi binbirì, lé bìo mi yí tà yìa ó o tonkaa bìo. 39 Mi wee kàrán le Dónbeenì bíonì à cikon, lé bìo mi wee leéka le lé lerɛ́n wee na à mi zũń bìo mi ì wé á à yíráa le mukãnì binbirì na máa vé. Àwa, lé dén bíonì so lé dìo wee zéení bìo á ĩ bìo karáa wéréwéré, 40 à mi màhã́ pá yí wi à mi ɓuen ĩ cɔ̃́n à yíráa le mukãnì binbirì.

41 «Ĩnɛ́n màkóo mía à ɓa nùpua khòoní mi. 42 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán á ĩ zũ bìo mi karáa. Le Dónbeenì mi yí wa. 43 Ĩ Maá lé yìa á ĩ ɓuara yèni yi, á mi pã́ ĩ bìo. Ká a ɓúi màhã́ lá ɓuara mí kùrú yèni yi, á mi ì tà wón bìo. 44 Minɛ́n na wi mi wé khòoní mín, à mi yí wi à mi cà à dìo lé le Dónbeenì mí dòn à khòoní mia, á à wé kaka à déráa mi sĩa ĩnɛ́n yi? 45 Mi yí leéka le lé ĩnɛ́n khíi kooní mia le Dónbeenì yahó dɛ́. Ɓùeé. O *Mɔyiize na mi wee lòoní le o ò séení mia lé wón wee kooní mia le Dónbeenì yahó. 46 O Mɔyiize bìo mi lá tà kɛ̃́nkɛ̃́n, se ĩnɛ́n á mi mún lá à tà bìo, lé bìo á ĩnɛ́n lé yìa ó o Mɔyiize bía bìo mí vɔ̃nna yi. 47 Ɛ̀ɛ ká bìo ó o túara ĩ dã́ní yi á mi yí tà yi, á mi mún yí dà máa tà ĩnɛ́n bíoní yi.»

6

O Yeesu díinía ɓa zã̀amáa

(Matiye 14.13-21; Maaki 6.30-44; Luki 9.10-17)

1 Bṹn mɔ́n ó o Yeesu lè mí nì-kenínia zon ho woohṹ á khú ho Kalilee vũ-beenì mɔ́n, hìa ɓa mún wee ve làa Tiberiade vũ-beenì. 2 Á ɓa minka zã̀amáa bò a yi, lé bìo ɓa vánvárowà na ó o wee wɛɛ́ à ɓa mi á bìo wee wé ho yéréké. 3 Ó o Yeesu wà vaá yòora le ɓúee ɓúi, á yòó kará bĩ́n lè mí nì-kenínia. 4 Mu wee wé, à ɓa *zúifùwa sã́nú na ɓa le *Paaki díró sùaráa. 5 Ó o Yeesu le mí ì loń, à ɓa minka zã̀amáa wee ɓuen wo yi, ó o tùara a Filiipu yi: «Lé wen á wa à yí mu bè-dínii yi á à na ɓa minka nùpua na kà ɓúenɓúen yi?» 6 O Yeesu tùara a Filiipu yi kà, lé bìo ó o wi ò o khɛ́n o kúará, ká arɛ́n wón zũ bìo ó o ò wé. 7 Ó o Filiipu bía nɔn o Yeesu yi: «Hàrí wa lá yí le wɛ́n-hãani khĩá-ɲun* à vaa yà lè ho búurú ɓuee cɛ̀ɛka wĩ́níwĩ́ní, á ɓa ɓúenɓúen pá máa yí.» 8 Ó o nì-kenínia nì-kéní, o Simɔn Piɛre ɓàn za Ãndere á bía nɔn o Yeesu yi: 9 «Yàrónza ɓúi wi hen á ɓa cezàwa bùaa ɲun, lè ho búurú bi-zàwa bìo hònú na wó lè mu bìo ɓúi na ɓa le ooze† dũmu á wi cɔ̃́n. Ká lée webio á bṹn ǹ wé lè ɓa minka zã̀amáa na kà?» 10 Ó o Yeesu wã́a bía: «Mi bío le ɓa ɓúenɓúen lii kɛɛní.» Le ɲíní sà le lùe mu yi boo, á lé dén ɓa wã́a lií kará wán. Ɓa báawa mí dòn á à yí muaaseé hònú síi. 11 Ó o Yeesu fó ho búurú bi-zàwa, á dó le Dónbeenì bárákà, ò o nɔn ho le ɓa sanka na bìa kará bĩ́n ɓúenɓúen yi. Lé bṹn ɓàn síi ó o mún wó lè ɓa cezàwa, á ɓa ɓúenɓúen dú làa bìo ɓa sĩa vá yi. 12 Bìo ɓa ɓúenɓúen dú sù, ó o Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi yí día le bìo dú ká à yáa. Mi khuii mu ɓúenɓúen.» 13 Á ɓa khuiira mu, á ho ooze búurú bi-zàwa bìo hònú bìo na là ká á sú hã sàkíwá pírú ɲun. 14 Bìo ɓa nùpua mɔn mu yéréké bìo na ò o wó, á ɓa bía: «O nìi na kà ɓɛ̀ntĩ́n lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro, yìa lá ko ò o ɓuen ho dĩ́míɲá yi.» 15 Bìo ó o Yeesu zũna le ɓa nùpua ɓueé fé mí á à wé lè mí bɛ́ɛ lè ho pànká, ó o tĩ́n wà yòora le ɓúee wán mí dòn.

O Yeesu varákaa mu ɲumu wán

(Matiye 14.22-27; Maaki 6.45-52)

16 Ho zĩihṹ, ó o Yeesu nì-kenínia wà lion ho vũ-beenì ɲii, 17 á lií zon ho woohṹ wee khí lè ho *Kapɛɛnayuumu lóhó cɔ̃́n. Ho tá hũn ká a Yeesu dĩǹ yí ɓueé dɔ̃n ɓa. 18 Ho pinpiró wee và lè mí pànká, á ho vũ-beenì ɲumu wee yànbónka. 19 Bìo ɓa vá zon á à yí lòn kilomɛɛterewa bìo hònú tàá bìo hèzĩ̀n síi lè le ɓónɓóore‡, á ɓa mɔn o Yeesu ò o wee varáka mu ɲumu wán wà ɓueé sùará ɓa yi, á ɓa zã́na. 20 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mu lé ĩnɛ́n, mi yí zɔ̃́n.» 21 Á ɓa wã́a wi ɓa bío le o Yeesu yòo zo ho woohṹ yi, à bṹn ɓa dɛ̀ɛnía dɔ̃n hen na ɓa wee va yi vó.

O Yeesu ka lòn dĩ́nló na wee na le mukãnì binbirì

22 Mu tá na lée tɔ̃n, á ɓa zã̀amáa na khíi wi lè ho vũ-beenì mɔ́n á zũna le lée woohṹ dà-kéní mí dòn lá wi bĩ́n. Ɓa zũna le o Yeesu yí zon ho woohṹ lè mí nì-kenínia, ká lé ɓarɛ́n wà mí dòn. 23 Ɛ̀ɛ ká wonna ɓúi ló ho Tiberiade lóhó yi ɓueé dɔ̃n ho lahó na ó o Yeesu dó le Dónbeenì bárákà ò o nɔn ho búurú ɓa là yi. 24 Bìo ɓa zã̀amáa mɔn ò o Yeesu mía bĩ́n, ó o nì-kenínia mún mía bĩ́n, á ɓa yòó zon hɔ̃́n wonna so yi ɲɔn ho *Kapɛɛnayuumu lóhó, á wà khíi cà a.

25 Bìo ɓa bĩnía khíi yú a Yeesu ho vũ-beenì mɔ́n, á ɓa wee tùa wo yi: «Nì-kàránlo, fo ɓuara hen dĩà?» 26 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Mi wee cà mi yínɔń bìo mi zũna mu yéréké bìo na á ĩ wó ɓàn kúará, ká lé bìo mi yú ho búurú á là sù bìo yi. 27 Mi wé yí sá ho dĩ́nló na dà wee yáa bìo yi, ká mi wé sá hìa yí máa yáa bìo yi, hón na wee na le mukãnì binbirì na máa vé. Hón dĩ́nló so lé o Nùpue Za á à na ho mia, lé bìo ó orɛ́n lé yìa ó o Maá Dónbeenì zéenía bìo le mí nɔn mu bìo ɓúenɓúen wéró pànká yi.» 28 Á ɓa tùara a yi: «Lé ho tonló yɛ́n á le Dónbeenì wi à wa sá?» 29 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo le Dónbeenì le mi wé, lé à mi dé mi sĩa yìa le tonkaa yi.»

30 Bìo ó o bía kà síi, á ɓa bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n ɓɛ̀n lé mu yéréké bìo yɛ́n fo dà à wé á wa à mi á à déráa wa sĩa foǹ? Wé mu ɓúi le wa mi! 31 Pã̀ahṹ na á wàn ɓùaawa hĩ́a wi ho tá henì yi, á ɓa yú ho *maanɛ á là, làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: ‹O hĩ́a nɔn ho dĩ́nló na ló ho wáayi ɓa yi á ɓa dú.§›» 32 Ó o Yeesu ɓɛ̀n bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Mu yínɔń o *Mɔyiize lé yìa hĩ́a nɔn ho búurú na ló ho wáayi mia. Lé ĩ Maá Dónbeenì nɔn ho mia. Lé orɛ́n mún wee na ho dĩ́nló binbirì na ló ho wáayi mia. 33 Mu bon, ho dĩ́nló binbirì na le Dónbeenì wee na lé yìa ló ho wáayi lion. Lé orɛ́n wee na le mukãnì binbirì ho dĩ́míɲása yi.» 34 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, wé na hón dĩ́nló so wɛn fɛ́ɛɛ.»

35 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n lé yìa lé ho dĩ́nló na wee na le mukãnì binbirì. Yìa bò miì á dó mí sĩi miì, á hĩni làa ɲu-hãní máa ɓúe ɓànso hùúu. 36 Ĩ bía mu nɔn mia le mi mɔn bìo á ĩ wó, à mi ɲɔǹ pá yí dó mi sĩa miì. 37 Bìa á ĩ Maá wee wé à ɓa bìo sĩ̀ miì le mí nì-kéní kéní wé è bè miì. Yìa bò miì, á ĩ máa bío le o bĩní hùúu. 38 Lé bìo á ĩ yí ló ho wáayi yí wà ɓueé wé ĩ sĩi bìo. Yìa tonkaa mi lé wón sĩi bìo á ĩ wà ɓueé wé. 39 Yìa tonkaa mi sĩi bìo lé à ĩ yí vĩ́iní bìa ó o kàràfáa miì nì-kéní ɓúi, ká ĩ vèení ɓa ho dĩ́míɲá vé nɔ̀nzoǹ. 40 Mu bon, ĩ Maá sĩi bìo lé à bìa ɓúenɓúen na fá mí yìo o Za yi á dó mí sĩa wo yi, à yí le mukãnì binbirì na máa vé, à ĩ vèení ɓa ho dĩ́míɲá vé nɔ̀nzoǹ.»

41 Á ɓa *zúifùwa wã́a wee khí mí kío yi, lé bìo ó o bía le mínɛ́n lé ho dĩ́nló binbirì na ló ho wáayi lion. 42 Á ɓa bía: «Yínɔń orɛ́n lé o Zozɛɛfu za Yeesu le? Wa zũ ɓàn maá lè ɓàn nu. Ó o wã́a à wé kaka á à bíoráa le mí ló ho wáayi lion?» 43 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi yí khí mi kío yi. 44 Nùpue woon yí dà máa bè miì, ká a Maá na tonkaa mi yí ɓuan wo yí ɓuararáa, á ĩnɛ́n á à vèení ɓànso ho dĩ́míɲá vé nɔ̀nzoǹ. 45 Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà vɔ̃nna yi: ‹Le Dónbeenì khíi kàrán ɓa ɓúenɓúen.*› Nùpue lée nùpue na wee ɲí a Maá Dónbeenì tãmu, á wee día míten ò o kàrán, wón á à bè miì. 46 Bṹn yí máa zéení le ĩ le nùpue ɓúi mɔn o Maá. Yìa ló le Dónbeenì cɔ̃́n ɓuara, lé wón mí dòn mɔn wo. 47 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa dó mí sĩi wo yi, wón yú le mukãnì binbirì na máa vé. 48 Ĩnɛ́n lé ho dĩ́nló na wee na le mukãnì binbirì. 49 Mìn ɓùaawa là ho *maanɛ ho tá henì yi, ɛ̀ɛ ká bṹn màhã́ yí hò ɓa húmú. 50 Ká ĩnɛ́n lé ho dĩ́nló binbirì na ló ho wáayi lion. Yìa dú ho, á ɓànso ò yí le mukãnì binbirì na máa vé. 51 Ĩnɛ́n lé ho dĩ́nló na wee na le mukãnì binbirì, hìa ló ho wáayi lion. Yìa dú ho, á ɓànso á à yí le mukãnì binbirì na máa vé. Ho dĩ́nló na á ĩ ì na bèra a na à ho dĩ́míɲása yí le mukãnì binbirì, lé ĩ sãnía.»

52 Bìo ɓa *zúifùwa ɲá hã bíoní mu, á ɓa wee kán mín lè mí sòobɛ́ɛ. Ɓa wee bío: «O nìi mu dà a wé kaka a nanáa mí sãnía wɛn á wa a là?» 53 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Hen ká mi yí là a Nùpue Za sãnía, á yí ɲun o cãni, á le mukãnì binbirì máa kɛń mia. 54 Yìa là ĩ sãnía, á ɲun ĩ cãni, wón ɓànso yú le mukãnì binbirì na máa vé. Ĩ ì vèení ɓànso ho dĩ́míɲá vé nɔ̀nzoǹ. 55 Mu bon, ĩnɛ́n sãnía lé ho dĩ́nló binbirì, á ĩ cãni lé mu bè-ɲunii binbirì. 56 Yìa là ĩ sãnía á ɲun ĩ cãni, se wón páanía làa mi á ĩnɛ́n páanía làa wo. 57 O Maá na tonkaa mi lé wón mí bɛɛre wee na le mukãnì binbirì. Á lé orɛ́n pànká yi á le mukãnì binbirì mún wiráa ĩnɛ́n yi. Lé làa bṹn síi, á yìa là ĩ sãnía, á ɓànso mún ǹ yí le mukãnì binbirì ĩnɛ́n pànká yi. 58 Ĩnɛ́n lé ho dĩ́nló na ló ho wáayi lion, hón yí ka làa hìa á mìn ɓùaawa yánkaa dú bìo síi. Bán dú hón à ɓa pá húrun. Ɛ̀ɛ ká yìa dú ho dĩ́nló na ló ho wáayi lion, á ɓànso á à yí le mukãnì binbirì na máa vé.» 59 O Yeesu bía hã bíoní na kà, ká a wee kàrán ɓa nùpua ɓa zúifùwa kàránló zĩi ho *Kapɛɛnayuumu lóhó yi.

Le mukãnì binbirì na máa vé bíoní

60 Bìo á bìa bò a yi ɲá a bíoní, á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ bía: «O nìi mu bíoní ɓɛ̀ntĩ́n hereka. Nùpue na dà à tà hã yi á mía.» 61 Ó o Yeesu zũna le bìa bò a yi wee khí mí kío yi bìo ó o bía bìo yi, ó o bía: «Hã bíoní mu ɓóonía mia lée? 62 Ɛ̀ɛ ká mi ɓɛ̀n wã́a khíi mɔn o *Nùpue Za ká a bĩnía wee yòo hen na ó o ló yi ɓuara hã́? 63 Le Dónbeenì Hácírí lé dìo wee na le mukãnì binbirì. O nùpue míten yí dà dɛ̀ɛ máa wé. Hã bíoní mu na á ĩ bía nɔn mia kà lé le Dónbeenì Hácírí á hã ló cɔ̃́n. Hã wee na le mukãnì binbirì. 64 Ɛ̀ɛ ká ɓa nùwã yɛn ɓúi mi tĩ́ahṹ á yí dó mí sĩa miì.» À mu ɓɛ̀n bon, mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi á bìa yí dó mí sĩa o Yeesu yi ó o zũna bìo, á mún zũna yìa á à dé o ò na bìo. 65 Ó o Yeesu pá bĩnía bía kà síi: «Lé bṹn te bìo á ĩ bía mu nɔn mia le nùpue yí dà máa bè miì, ká a Maá Dónbeenì yí nɔn mu wéró pànká ɓànso yi.»

66 À wã́a lá bṹn ɲii wán, á bìa bò a yi cɛ̀rɛ̀ɛ bĩnía o mɔ́n, á yí máa bè làa wo. 67 Ó o wã́a tùara mí nì-kenínia pírú ɲun yi: «Minɛ́n mún máa bĩní le?» 68 Ó o Simɔn Piɛre bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, lé o yɛ́n á wa à bĩní vaá bè yi? Ũnɛ́n lé yìa le mukãnì binbirì na máa vé bíoní wee lé cɔ̃́n. 69 Warɛ́n dó wa sĩa foǹ, á zũ le ũnɛ́n lé yìa lé le Dónbeenì nùpue yi poni ɓànso na le tonkaa.» 70 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mu so yínɔń ĩnɛ́n hueekaa minɛ́n pírú ɲun le? Ɛ̀ɛ ká mi nì-kéní ɓúi màhã́ pá lé o *Satãni nùpue.» 71 Mu lé o Simɔn Isikariote za Zudaa ó o wee bío bìo. Mu bon, ɓa pírú ɲun mu tĩ́ahṹ ó orɛ́n lé yìa à dé o ò na.

7

O Yeesu ɓàn zàwa yí dó mí sĩa wo yi

1 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu tò ho Kalilee kɔ̃hṹ yi. O yí wi ò o zoo tè ho *Zudee kɔ̃hṹ yi, lé bìo ɓa *zúifùwa ɲúnása wi ɓa ɓúe o. 2 Bìo ɓa zúifùwa sã́nú na ɓa le *Bùkúwá Sã́nú díró wà ɓueé sùará, 3 ó o Yeesu ɓàn zàwa bía nɔn wo yi: «Fo lá ko à ũ lé hen à lɛ́n va ho Zudee kɔ̃hṹ yi, à bìa bò foǹ bĩ́n mún mi mu bè-wénia na fo wee wé. 4 Nùpue na wi ɓa zũń wo, wón bè-wénia máa wé sànka wé. Mu bè-beera na fo wee wé, á fo ko à ũ wé à ɓa nùpua ɓúenɓúen mi.» 5 Mu bon, o Yeesu ɓàn zàwa mí bɛɛre yí dó mí sĩa wo yi. 6 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n á ho pã̀ahṹ dĩǹ yí dɔ̃n cɔ̃́n, ká minɛ́n bán á ho pã̀ahṹ wi cɔ̃́n wà fɛ́ɛɛ. 7 Ho dĩ́míɲá nùpua yí dà máa ɲin mia, ká ĩnɛ́n wón ɓa ɲina, lé bìo á ĩ wee mì ho tũ̀iá le ɓa wárá yí seka. 8 Minɛ́n lɛ́n va ho sã́nú díiníi. Ĩnɛ́n wón máa va, lé bìo ho pã̀ahṹ dĩǹ yí dɔ̃n ĩ cɔ̃́n.» 9 O Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so nɔn ɓa yi ò o kará ho Kalilee kɔ̃hṹ yi.

O Yeesu van hã bùkúwá sã́nú díiníi

10 Bìo ó o Yeesu ɓàn zàwa wà van ho sã́nú díiníi, ó orɛ́n mún wà van. Ká a màhã́ sànkaa míten vannáa, ò o bìo yí zũń. 11 Ɓa *zúifùwa ɲúnása wee cà a ho sã́nú mu díiníi. Ɓa wee hɛ́ɛ tùaka hen na ó o Yeesu mu wi yi. 12 O Yeesu bìo wó le wã̀aníi làa sòobɛ́ɛ ɓa zã̀amáa tĩ́ahṹ. Ɓa ɓúi wee bío le o nìi mu lée nì-tente. Ɓa ɓúi ɓɛ̀n le o wee vĩ́iní ɓa nùpua. 13 Ká nùpue na màhã́ à hení mí sĩi á à bío mu wéréwéré ɓa nùpua yahó wón mía, lé bìo ɓa zã́na ɓa zúifùwa ɲúnása.

14 Ho sã́nú dú zon ho tĩ́ahṹ lòn wizooní bìo náa síi ó o Yeesu zonnáa le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, á zoó wee kàrán ɓa nùpua. 15 Ɓa zúifùwa wee wé coon o bìo yi, á ɓa wee bío: «O nìi mu kàránló ɲɔǹ yí van yahó ò o pá zũ le Dónbeenì bíonì vũahṹ bìo kà síi le we?»

16 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Bìo á ĩ wee kàrán làa mia á yí ló ĩnɛ́n ĩ bɛɛre cɔ̃́n. Yìa tonkaa mi lé yìa mu ló cɔ̃́n. 17 Yìa tà wee wé le Dónbeenì sĩi bìo, wón ɓànso á à zũń ká ĩ kàránló ló le Dónbeenì cɔ̃́n, tàá ká ĩ wee bío ĩ kùrú bíoní. 18 Yìa wee bío mí kùrú bíoní, wón wee cà le yèni. Ká yìa wee cà le yèni à na yìa tonkaa wo yi, wón wee mì ho tũ̀iá, o térénna. 19 O *Mɔyiize so yí nɔn ho làndá mia le? À yìa màhã́ wee bè ho yi mi tĩ́ahṹ wón mía. Lée webio nɔn mi wi mi ɓúeráa mi?» 20 Á ɓa zã̀amáa bía nɔn wo yi: «O cĩ́ná wi foǹ! Yìa wi ò o ɓúe fo lé o yɛ́n?» 21 Ó o Yeesu bĩnía lá le bíonì ò o bía nɔn ɓa yi: «Ĩ wó mu yéréké bìo dà-kéní mí dòn wa vũńló wizonle na lé ho *Sabaa zoǹ, á mi ɓúenɓúen wó coon mu bìo yi. 22 O Mɔyiize bò mu henía nɔn mia le mi wé *kúio mi zà-báawa, á mi yàá wee kúio ɓa hàrí ho Sabaa zoǹ. Ho làndá mu yàá yínɔń Mɔyiize ɓúa ho ɲúhṹ, mu lé mìn ɓùaawa. 23 Àwa, ká minɛ́n dà wee kúii o za báa ho Sabaa zoǹ, bèra a na à mi yí wé yí khe o Mɔyiize làndá dã́ní yi, á lée webio nɔn á mi sĩa wee cĩ̀náa miì, lé bìo á ĩ wó ó o nì-kùure wan cun ho Sabaa zoǹ? 24 Bìo mi wee mi à dĩ̀n wán cítíráa o nùpue à mi khí yi. Mi wé cítí o nùpue làa bìo térénna le Dónbeenì cɔ̃́n.»

O Yeesu lé yìa le Dónbeenì mɔn léra

25 Á ho Zeruzalɛɛmusa ɓúi wã́a wee bío: «Éee! Yìa kà so yínɔń o nìi na á wa ɲúnása wi ɓa ɓúe le? 26 Nín-yìa wee bío ɓa nùpua yahó, ò o ɓúi yí dó mí ɲii wo yi. Wa ɲúnása màhã́ wã́a zũna le lé orɛ́n lé yìa le Dónbeenì mɔn léra lée? 27 Yìa kà wón á warɛ́n zũ léeníi. Ɛ̀ɛ ká yìa le Dónbeenì mɔn léra khíi ɓuara, á nùpue woon máa zũń hen na ó o ló yi.» 28 Bìo ó o Yeesu wee kàrán ɓa nùpua le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, ó o bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Mi so zũ mi kɛ̃́nkɛ̃́n, á zũ ĩ léeníi le? Ĩnɛ́n yí ɓuara ĩten, ká ho tũ̀iá poni ɓànso lé yìa tonkaa mi. Mi yí zũ a, 29 ká ĩnɛ́n wón zũ a, lé bìo á mu lé orɛ́n á ĩ ló cɔ̃́n ɓuararáa. Orɛ́n lé yìa tonkaa mi.» 30 Á ɓa wã́a wee cà a wìiró yahó, ká nùpue woon yí wìira a, lé bìo ó o pã̀ahṹ dĩǹ yí dɔ̃n. 31 Ɛ̀ɛ ká ɓa zã̀amáa mu tĩ́ahṹ, á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ ɲɔǹ pá tà a bìo. Ɓa wee bío: «*Yìa le Dónbeenì mɔn léra khíi ɓuara, ó o so ɓueé wé yéréké bìowa na po bìo ó o nìi na kà wee wé le?»

Ɓa tonkaa ɓa parowà le ɓa vaa wìi o Yeesu

32 Á ɓa *Farizĩɛwa ɓúi ɲá bìo ɓa zã̀amáa wee hũ̀ahṹaaka a Yeesu dã́ní yi, á ɓa Farizĩɛwa mu kuure lè le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása tonkaa ɓa parowà ɓúi le ɓa vaa wìi wo. 33 Ó o Yeesu bía: «Ĩ kɛńló mi tĩ́ahṹ máa wé bìo na á à mía. Hen làa cĩ́inú ká ĩ ì bĩní ì va yìa tonkaa mi cɔ̃́n. 34 Mi khíi wé è cà mi, ká mi máa yí mi, á hen na á ĩ ì kɛń yi á mi mún yí dà máa va yi.» 35 Á ɓa *zúifùwa wee tùaka mín yi le lé wen o ò va ká mí máa yí o coon? Lé ɓa zúifùwa na hɛ́ɛra wika bìa yínɔń ɓa zúifùwa tĩ́ahṹ ó o màhã́ wi ò o lɛ́n va cɔ̃́n lée? O màhã́ wi o ò vaa kàrán bìa yínɔń ɓa zúifùwa lée? 36 Bìo ó o bía le wa khíi wé è cà mí ká wa máa yí mí, á hen na mí ì kɛń yi á wa yí dà máa va yi, bṹn kúará lée webio?

O Yeesu le bìa le ɲu-hãní dà ɓuen mí cɔ̃́n

37 Ho sã́nú dí vé nɔ̀nzoǹ dén wizonle so lé dìo ɲúhṹ wi po hĩ̀a ká. Bṹn zoǹ ó o Yeesu dĩ̀n ɓa zã̀amáa yahó ò o bía pɔ̃́npɔ̃́n: «Hen ká yìa le ɲu-hãní dà, à ɓànso ɓuen ĩ cɔ̃́n á ĩ ì na mu ɲumu wo yi ó o ò ɲu. 38 Yìa dó mí sĩi miì, làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi: ‹Á wón ɓànso sĩi á à wé lòn ɲun-dã́ní, á mu ɲumu na wee na le mukãnì wé è tá á à lé yi.›» 39 Mu lé le Dónbeenì Hácírí ó o Yeesu wee bío bìo kà síi, dìo á bìa dó mí sĩa wo yi khíi yí. Mu pã̀ahṹ ká le Dónbeenì dĩǹ yí nɔn mí Hácírí bìa dó mí sĩa o Yeesu yi, lé bìo le Dónbeenì dĩǹ yí léra a yèni.

Ɓa zã̀amáa ɲi-cúa wi mín ɲúná yi o Yeesu bìo yi

40 Ká ɓa zã̀amáa na wi bĩ́n ɲá a Yeesu bíoní mu, á ɓa ɓúi wee bío le yìa kà wón ɓɛ̀ntĩ́n lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro. 41 Ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n le o lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra. Ɓa ɓúi ɓɛ̀n le mu so bon ká yìa le Dónbeenì mɔn léra ko ò o lé ho Kalilee kɔ̃hṹ yi le. 42 Mu so yí túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le o *Daviide nɔnkãni, là a Daviide mu ɓa lóhó Betelehɛɛmu lé bĩ́n á Yìa le Dónbeenì mɔn léra ko ò o lé yi le?* 43 Á ɓa zã̀amáa ɲi-cúa wó mín ɲúná yi o Yeesu mu bìo yi. 44 Ɓa zã̀amáa mu tĩ́ahṹ á nùwã yɛn ɓúi wi ɓa wìi wo, ká nùpue woon yí tṹaa wo yi.

Ɓa zúifùwa ɲúnása yí tà a Yeesu bìo

45 Bìo ɓa parowà na le Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ɓa Farizĩɛwa tonkaa bĩnía ɓuara, á bán tùara ɓa yi: «Lée webio nɔn á mi yí ɓuannáa wo yí ɓuararáa?» 46 Á ɓa parowà bía: «Hã bíoní na ó o nùpue mu wee bío ɓàn síi á wa dĩǹ yí ɲá a ɓúi ɲii yi yí mɔn hùúu.» 47 Á ɓa Farizĩɛwa bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n mún día miten ó o khà lon? 48 Warɛ́n ɲúnása tĩ́ahṹ lè warɛ́n Farizĩɛwa tĩ́ahṹ á nì-kéní kà so tà a bìo le? 49 Ká lé ɓa zã̀amáa na kà mí dòn, bán na yí zũ dɛ̀ɛ o Mɔyiize làndá bìo yi, bán le Dónbeenì dánkánía.» 50 Á ɓa Farizĩɛwa nì-kéní na ɓa le Nikodɛɛmu, yìa van o Yeesu cɔ̃́n ho tĩ́nàahṹ ɓúi, 51 á bía nɔn ɓa yi: «Wa làndá yi, á wa yí dà máa síiní nùpue ɲúhṹ ká wa yí ɲá ɓànso ɲi-cúa, á yí zũna ká a wó khon.» 52 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n mún wee bío lòn Kalilee nìi! Kàrán le Dónbeenì bíonì vũahṹ à cikon, á fo ò mi mu le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro nì-kéní kà yí máa lé Kalilee yi.»

[ 53 Lé bṹn á ɓa ɓúenɓúen wà khíɓon wán,

8

1 ò o Yeesu wón wà yòora le ɓúee na ɓa le Oliivewa ɓúee wán.

O hã́-bá-fé na ó o Yeesu kã̀nía

2 Mu tá na lée tɔ̃n yìnbíi bùirìi, ó o bĩnía van le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, á ɓa zã̀amáa ɓueé kĩ́nía wo yi. Ó o lií kará ò o wee kàrán ɓa. 3 Á ho *làndá bìo zéenílowa lè ɓa *Farizĩɛwa ɓuan o hã́a ɓúi na ɓa zù yi là a bá-veere ɓueé zonnáa, á zoó dĩ̀nía wo ɓa nùpua ɓúenɓúen yahó, 4 à ɓa bía nɔn o Yeesu yi: «Nì-kàránlo, o hã́a na kà ɓa zù yi là a báa. 5 À wa làndá yi, ó o *Mɔyiize bò mu henía nɔn wɛn le ká wa wé yú bán hã́awa so síi, à wa lèeka ɓa lè hã huaa ɓúe.* Àwa, ũnɛ́n ɓɛ̀n le we mu dã́ní yi?» 6 Ɓa bía bṹn à khũaanáa o Yeesu ɲii yi à yíráa wo kooní yi. Ká a Yeesu màhã́ lií lúnlúrá, ò o wee túa ho tá púnpùró yi lè mí nín-kíza. 7 Bìo ɓa dĩ̀n lan wee tùa wo yi, ó o lií hĩ́nɔn yòó dĩ̀n, ò o bía nɔn ɓa yi: «Yìa dĩǹ yí wó bè-kohó hùúu mi tĩ́ahṹ, à wón wã́a lèe wo lè le huee ho yahó.» 8 Ò o Yeesu bĩnía lií lúnlúrá, á wee túa ho tá púnpùró yi. 9 Bìo ho làndá bìo zéenílowa lè ɓa Farizĩɛwa mu ɲá hɔ̃́n bíoní so, á ɓa wee lɛ́n lè mí nì-kéní kéní, à ɓúaká lè ɓa nì-kĩ́a, á ká a Yeesu là a hã́a ho tĩ́ahṹ. 10 Ó o Yeesu wã́a lií hĩ́nɔn yòó dĩ̀n ò o wee bío là a hã́a: «O, o, hã́a mu, ɓa nùpua mu bò làa wen? O ɓúi mía máa síiní ũ ɲúhṹ le?» 11 Ó o hã́a bía nɔn o Yeesu yi: «Ɲúhṹso, o ɓúi mía máa síiní ho.» Ó o Yeesu wã́a bía nɔn wo yi: «Àwa, á ĩnɛ́n mún máa síiní ũ ɲúhṹ. Fo dà a lɛ́n, ká ũ ɓɛ̀n yí bĩní yí wé bè-kohó.»]

O Yeesu ka lòn khoomu ho dĩ́míɲása cɔ̃́n

12 O Yeesu pá bĩnía bía bìo kà nɔn ɓa zã̀amáa yi: «Ĩnɛ́n ka lòn khoomu ho dĩ́míɲása cɔ̃́n. Yìa tà bò miì, se ɓànso yú mu khoomu na wee na le mukãnì binbirì. O máa kɛń tíbírí yi hùúu.» 13 Á ɓa Farizĩɛwa bía nɔn o Yeesu yi: «Ũnɛ́n wã́a wee mì ho tũ̀iá ũ ɲii, à bṹn à bìo fo wee bío á nùpue yí ko ò o tà yi.» 14 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Hàrí ká ĩ wee mì ho tũ̀iá ĩ ɲii, se bìo á ĩ wee bío ó o nùpue ko ò o tà yi. Lé bìo á ĩ zũ hen na á ĩ ló yi ɓuararáa, á ĩ mún zũ hen na á ĩ wee va yi. Ká minɛ́n bán yí zũ ĩ léeníi, á mún yí zũ hen na á ĩ wee va yi. 15 Minɛ́n wee fĩ̀ ɓa nùpua cítíi fĩ̀ló sìí, ká ĩnɛ́n wón máa cítí nùpue. 16 Ká ĩ lá ko à ĩ fĩ̀ cítíi, á ĩ cítíi mu ɲúhṹ á à wé. Lé bìo mu yínɔń ĩnɛ́n ĩ dòn á à fĩ̀ le cítíi mu. Mu lé ĩnɛ́n lè ĩ Maá na tonkaa mi á à páaní ì fĩ̀ le. 17 Mi làndá vũahṹ yi á mu túara le ká sɛɛ́ràsa nùwã ɲun mà ho tũ̀iá mu bìo dà-kéní bìo yi, se bṹn bìo so á nùpue ko ò o tà yi. 18 Ĩnɛ́n wee mì ho tũ̀iá ĩ ɲii. Á ĩ Maá na tonkaa mi mún wee mì ho tũ̀iá ĩ ɲii.» 19 Á ɓa tùara a yi: «Mìn maá mu wi wen?» Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi yí zũ mi, á mún yí zũ ĩ Maá. Ká mi lá zũ mi, se mi mún lá à zũń ĩ Maá.» 20 O Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so ká a wee kàrán ɓa nùpua le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, mu hãmu kúeeníi lahó nìsã́ní. Nùpue yí wìira a lé bìo ó o pã̀ahṹ dĩǹ yí dɔ̃n.

O Yeesu wee bío mí varó mín Maá cɔ̃́n bìo

21 O Yeesu pá bĩnía bía bìo kà nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n ǹ lɛ́n á mi ì càráa mi. Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ à hí lè mi bè-kora. Hen na á ĩnɛ́n wee va yi, á minɛ́n yí dà máa va yi.» 22 Á ɓa *zúifùwa wee bío mín yi: «O wi ò o ɓúe míten lée? Bìo ó o màhã́ le hen na mínɛ́n wee va yi á warɛ́n yí dà máa va yi.» 23 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n ló ho tá yi. Ká ĩnɛ́n ló ho wáayi. Minɛ́n bìo sã̀ ho dĩ́míɲá na kà yi, ká ĩnɛ́n wón bìo yí sã̀ ho yi. 24 Lé bṹn te bìo á ĩ le mi ì híráa lè mi bè-kora. Mu bon, hen ká mi yí tà le ĩnɛ́n lé yìa wi fɛ́ɛɛ, á mi ì hí lè mi bè-kora.» 25 Á ɓa tùara a yi: «Ũnɛ́n lé o yɛ́n?» Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩ wee bío mu na mia fɛ́ɛɛ hàrí mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi. 26 Ĩ dà à bío bìo cɛ̀rɛ̀ɛ mi dã́ní yi, á dà à fĩ̀ le cítíi mi bìo cɛ̀rɛ̀ɛ wán. Ká yìa tonkaa mi lé ho tũ̀iá poni ɓànso, á bìo á ĩ ɲá a cɔ̃́n, bṹn lé bìo á ĩ wee bío na ho dĩ́míɲása yi.»

27 Ɓa yí zũ ká lé o Maá Dónbeenì ó o wee bío bìo. 28 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Ká a *Nùpue Za á mi can le ɓùɛɛnì wán hóonía fárá, bṹn ká mi ì zũń ká ĩnɛ́n lé yìa wi fɛ́ɛɛ. Á mi ì zũń ká ĩ yí máa wé bìo woon ĩten. Bìo á ĩ Maá bía nɔn miì, bṹn lé bìo á ĩ wee bío. 29 Ĩ Maá na tonkaa mi á wi làa mi, o yí día mi ĩ dòn, lé bìo á ĩ wee wé bìo sĩ a yi fɛ́ɛɛ.» 30 Bìo ó o Yeesu wee bío kà, á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ dó mí sĩa wo yi.

Le Dónbeenì tũ̀iá poni wee wé ó o nùpue kɛń míten

31 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa zúifùwa na dó mí sĩa wo yi: «Ká mi wee bè ĩ bíonì yi, se mi màhã́ lé ĩ nì-kenínia bìo bon. 32 Mi ì zũń ho tũ̀iá poni binbirì na ló le Dónbeenì cɔ̃́n. Lé bṹn ǹ wé á mi ì kɛń miten.» 33 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Warɛ́n lé o *Abarahaamu mɔ̀nmànía. Wa yí wó a ɓúi wobáaní yí mɔn. Á lée webio nɔn á ũnɛ́n bíaráa le wa à kɛń waten?» 34 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Nùpue lée nùpue na wee wé mu bè-kora wón ka lòn wobá-nìi mu bè-kohó níi yi. 35 Á mi zũ le o wobá-nìi bìo yí sã̀ ho zĩ-ɲúhṹ yi fɛ́ɛɛ. Ká a za na ton ho zĩ-ɲúhṹ yi, wón bìo sã̀ ho yi fɛ́ɛɛ. 36 Ká le Dónbeenì Za wã́a wó mia lè ɓa nùpua na wi míten, á mi ì wé miten binbirì. 37 Ĩ zũ le mi lé o Abarahaamu mɔ̀nmànía, ɛ̀ɛ ká mi màhã́ wee cà à mi ɓúe mi, lé bìo á bìo á ĩ wee kàrán làa mia yí máa zo mia. 38 Bìo á ĩ Maá zéenía làa mi, lé bṹn á ĩ wee bío, ká minɛ́n ɓɛ̀n wee wé bìo á mìn maá bía nɔn mia.» 39 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Warɛ́n wàn maá lé o Abarahaamu.» Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ká mi lá lé o Abarahaamu zàwa bìo bon, se mi lá wee wé hã wárá na ó o Abarahaamu wó ɓàn síi. 40 Á mi yí máa wé hɔ̃́n, à mi wi mi ɓúe ĩnɛ́n na mà ho tũ̀iá poni nɔn mia, hìa na á ĩ ɲá ĩ Maá Dónbeenì cɔ̃́n. Bṹn ó o Abarahaamu yí wó. 41 Mi wee wé mìn maá wárá.» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Wàn maá lé le Dónbeenì mí dòn. Wa yínɔń zĩní zàwa.» 42 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ká mìn maá lá lé le Dónbeenì, á mi lá à wań mi, lé bìo á ĩnɛ́n ló le Dónbeenì cɔ̃́n ɓuara. Ĩ yí ɓuara ĩten. Lé lerɛ́n tonkaa mi. 43 Bìo nɔn á mi yí máa zũńnáa hã bíoní na á ĩ wee bío na mia kúará lé mu yɛ́n? Lé bìo á mi yí wi mi ɲí hã. 44 Yìa lé mìn maá lé o *Satãni. Á mìn maá sĩi bìo lé bṹn á mi wi à mi wé. O lé o nì-ɓúe hàrí ho dĩ́míɲá lénló pã̀ahṹ. O yí dà máa mì ho tũ̀iá poni, lé bìo á tũ̀iá poni mía wo yi. Hen ká a fã̀ le sabéré, se lé orɛ́n mí bɛɛre sìí ó o wee zéení, lé bìo ó o lé o sabín-fũ̀aalo. Orɛ́n lé yìa á hã sabíoní wee lé yi. 45 Ɛ̀ɛ ká ĩnɛ́n wee mì ho tũ̀iá poni, lé bṹn nɔn á mi yí tàráa ĩ bíoní yi. 46 Minɛ́n tĩ́ahṹ, ó o ɓúi so dà a bío le ĩ wó bè-kohó le? Ká ĩ wee mì ho tũ̀iá poni, á lée webio nɔn mi yí tàráa ĩ bíoní yi? 47 Bìa na lé le Dónbeenì zàwa binbirí wee wé ɲí le Dónbeenì bíoní. Ɛ̀ɛ ká minɛ́n yínɔń le Dónbeenì zàwa, lé bṹn nɔn mi yí máa ɲínáa le bíoní.»

O Yeesu le mínɛ́n po a Abarahaamu

48 Á ɓa *zúifùwa bía nɔn wo yi: «À bṹn wa tũ̀iá sĩ à wa bío le fo lé o *Samarii nìi†, á wa mún tũ̀iá sĩ à wa bío le o cĩ́ná wi foǹ.» 49 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n á cĩ́ná mía yi. Ĩ Maá lé yìa á ĩ wee kɔ̃̀nbi. Ká minɛ́n bán wee zùań miì. 50 Ĩnɛ́n yí máa bío le nùpue dé cùkú miì. O ɓúi wi á à bío le ɓa dé ho miì, á lé wón mún lé o cítí-fĩ̀. 51 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa tà bò ĩ bíoní yi, á ɓànso máa hí máa cén.»

52 Á ɓa zúifùwa bía nɔn wo yi: «Hã laà na kà wán, á wa wã́a láa mu yi kɛ̃́nkɛ̃́n le o cĩ́ná wi foǹ. O *Abarahaamu húrun, á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà húrunka. À ũnɛ́n pá wee bío le ká yìa tà bò ũ bíoní yi á ɓànso máa hí máa cén. 53 Ũnɛ́n ɓɛ̀n wee leéka le ũ ɲúhṹ so wi po a Abarahaamu le? Wón húrun, á le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà mún húrunka, á ũnɛ́n ɓɛ̀n wee leéka le fo lée wée?»

54 Ó o Yeesu bía: «Ĩ lá wee dé ho cùkú ĩten yi, se mu ɲúhṹ mía. Yìa wee dé ho cùkú miì lé ĩ Maá, yìa mi le o lé mìn Dónbeenì. 55 À mi ɲɔǹ yí zũ a. Ká ĩnɛ́n wón zũ a. Ĩ lá le ĩ yí zũ a, se ĩ lé o sabín-fũ̀aalo lè mi bìo síi. Ɛ̀ɛ ká ĩ zũ a, á wee bè o bíoní yi. 56 Mìn maá Abarahaamu hĩ́a wee leékaa le mí ì mi ĩ ɓuenló, ó o zã̀makaa mu bìo yi. Ó o ɓɛ̀n mɔn ĩ ɓuenló, á sĩi wan mu bìo yi.» 57 Á ɓa zúifùwa bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n na lúlúio máa yí ho ɓúará-ɲun làa pírú á mɔn o Abarahaamu wen?» 58 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: O Abarahaamu á à bío le mí ì te, à bṹn à ĩnɛ́n wi.»

59 Á ɓa wã́a sèekaa hã huaa le mí ì lèeka làa wo á à ɓúe. Ó o Yeesu sà míten ló le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi lée wà.

9

O Yeesu wɛɛ́ra a nìi na ton ká a lé o muii

1 Bìo ó o Yeesu lè mí nì-kenínia wee khĩí, á ɓa fò mín làa nìi ɓúi na ton ká a lé o muii. 2 Ó o nì-kenínia tùara a yi: «Nì-kàránlo, lée webio nɔn ó o nìi na kà ton ká a lé o muii? Lé orɛ́n kùrú bè-kora bìo yi lée, tàá lé ɓàn nùwã bè-kora bìo yi?» 3 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mu yínɔń orɛ́n bè-kora bìo yi, á mu mún yínɔń ɓàn nùwã bè-kora bìo yi. O nìi mu ton ká a lé o muii, lée bèra a na à bìo le Dónbeenì dà a wé à ɓa nùpua ɓúenɓúen mi a yi. 4 Bìo mu khoomu wi hã laà na kà wán, á wa ko wa wé le Dónbeenì na tonkaa mi bè-wénia. Le tíbírí hĩ́a wi, á nùpue máa dàń máa wé bìo ɓúi. 5 Bìo á ĩ wi ho dĩ́míɲá yi hã laà na kà wán, á ĩ ka lòn khoomu ho yi.» 6 Bìo ó o Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o pũ̀inía mí ɲinsãní, á khan lè le tĩ́ní, á khìira là a muii yìo, 7 ò o bía nɔn wo yi: «Lɛ́n vaa sɛɛ ũ yahó le súeeníi la-beenì na ɓa le Silowee yi.» (Ho Silowee mu kúará le «tonkaro».) Ó o muii wà vaá sɛɛra mí yahó, á bĩnía wee ɓuen, ò o wee mi. 8 Á bìa làa wo kará ɓó mín yi, làa bìa lá wee wé mi a ká a wee fìoka, á wã́a wee tùaka mín yi: «Yìa kà so yínɔń o nìi na lá wee wé kɛɛní fìoka le?» 9 Á ɓa ɓúi le mu lé orɛ́n. Ɓa ɓúi ɓɛ̀n le mu yí bon, le o làa wo ɓonmín. Ó o nìi le mu lé mínɛ́n. 10 Á ɓa tùara a yi: «Fo wó kaka wee mináa?» 11 Ó o nìi bía nɔn ɓa yi: «O nìi na ɓa le Yeesu, lé wón khan le tĩ́ní lè mí ɲinsãní, á khìira lè ĩ yìo, ò o le ĩ lɛ́n vaa sɛɛ ĩ yahó ho Silowee yi. Á ĩ wà van bĩ́n vaá sɛɛra ĩ yahó, á ĩ wee mi.» 12 Á ɓa tùara a yi le o nìi mu wi wen, ó o le mí yí zũ.

Ɓa Farizĩɛwa wee tùaka a muii yi là a waró bìo

13 Á ɓa bò là a nìi na lá lé o muii vannáa ɓa *Farizĩɛwa cɔ̃́n. 14 Yaa bìo ó o Yeesu khan le tĩ́ní lè mí ɲinsãní á wɛɛ́ra a nìi yìo, á wó ho *Sabaa zoǹ. 15 Lé bṹn nɔn á ɓa Farizĩɛwa ɓɛ̀n sã̀ wee tùa o nìi yi làa bìo wó wó ó o wee mináa. Á wón bía nɔn ɓa yi: «O khìira le tĩ́-sio lè ĩ yìo, á ĩ sɛɛra ĩ yahó, á ĩ wã́a wee mi.» 16 Á ɓa Farizĩɛwa nùwã yɛn ɓúi wã́a bía: «O nìi na wó bìo kà á Dónbeenì yí tonkaa, lé bìo ó o yí bò ho Sabaa làndá yi, ò o sá ho tonló.» Ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n wee bío: «Bè-kora wéro so dà wee wé yéréké bìo na wee zéení le Dónbeenì pànká na á yìa kà wó ɓàn síi le?» Á ɓarɛ́n ɲi-cúa bĩnía wi mín ɲúná yi. 17 Á ɓa bĩnía tùara a nìi yi: «Lé mu yɛ́n ũnɛ́n ɓɛ̀n wee leéka o nìi mu dã́ní yi, bìo á lé orɛ́n wɛɛ́ra ũ yìo?» Á wón bía: «O nìi mu lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro.»

18 Bìo ó o nìi lá lé o muii, á yìo bĩnía wee mi, á ɓa zúifùwa ɲúnása yí tà yi. 19 Á ɓa von ɓàn nùwã wee tùa yi: «Yìa kà lé minɛ́n te mi za le? Lé orɛ́n á mi le o ton ká a lé o muii le? Á mu wó kaka ó o wee mináa?» 20 Ó o nìi ɓàn nùwã bía: «Lé warɛ́n te wa za, á ton ò o lé o muii. 21 Ká bìo wó wó ó o wee mináa á wa yí zũ, á yìa wɛɛ́ra a yìo á wa mún yí zũ. Mi tùa wo yi, o yìo tɔ̃n, o dà wee bío mí bìo míten.» 22 Ɓa bía kà síi lé bìo ɓa zã́na ɓa zúifùwa ɲúnása. Bán wó le ɲii le ká nùpue bía wéréwéré ɓa nùpua yahó le o Yeesu lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra, á ɓànso ɓa à hè lè mí kàránló zĩi zoró. 23 Lé bṹn nɔn á ɓàn nùwã bíaráa le ɓa tùa orɛ́n mí bɛɛre yi, le o yìo tɔ̃n.

24 Á ɓa zúifùwa ɲúnása bĩnía von o nìi na lá lé o muii, á bía nɔn wo yi: «Loń le Dónbeenì yi à ũ ɓɛ̀ntĩ́n mì ho tũ̀iá. Warɛ́n bán zũ le o nìi mu lé o bè-kora wéro.» 25 Ó o nìi bía nɔn ɓa yi: «O nìi mu lé o bè-kora wéro lée, o yínɔń o bè-kora wéro lée, bṹn á ĩnɛ́n yí zũ. Bìo dà-kéní lé bìo á ĩ zũ, ĩ lá lé o muii, ká bìo kà wán á ĩ wee mi.» 26 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Lée webio ó o wó làa fo. O wó kaka á wɛɛ́raráa ũ yìo?» 27 Ó o nìi bía nɔn ɓa yi: «Ĩ lá bía mu nɔn mia, á mi yí ɲá lè ĩ cɔ̃́n. Á lée webio nɔn á mi wi à ĩ bĩní bíoráa mu na mia? Minɛ́n yàá mún wã́a wi à mi wé o nì-kenínia sá?» 28 Á ɓa wee là a, à ɓa bía: «Ũnɛ́n lé yìa lé o nìi mu nì-kenínii kɛ̀ɛ. Warɛ́n bán lé o *Mɔyiize nì-kenínia. 29 Wa zũ le le Dónbeenì bía là a Mɔyiize. Ká yìa kà wón á wa yí zũ léeníi.» 30 Ó o nìi bía nɔn ɓa yi: «Mu ɓɛ̀ntĩ́n lée bè-vĩ̀níkanii. Mi yí zũ a léeníi, ɛ̀ɛ ká arɛ́n lé yìa màhã́ wɛɛ́ra ĩ yìo. 31 Wa zũ le le Dónbeenì yí máa ɲí a bè-kora wéro fìoró. Ká yìa wee kɔ̃̀nbi le, á wee wé le sĩi bìo, wón lé yìa á le wee ɲí fìoró. 32 Bìo ho dĩ́míɲá wi wi, á wa dĩǹ yí ɲá ká nùpue na ton ká a lé o muii ó o ɓúi wɛɛ́ra yìo. 33 O nìi na kà lá yí ló le Dónbeenì cɔ̃́n, á bìo ó o wó kà ó o lá máa dàń máa wé.» 34 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n na ton lè mu bè-kora mí ɲii yi lé fo wee kàrán warɛ́n le?» À ɓa ɲɔn wo ó o ló, á hò a lè mí kàránló zĩi zoró.

Bìa lé ɓa muiiwà binbirí

35 Bìo ó o Yeesu ɲá à ɓa hò a nìi lè mí kàránló zĩi zoró, ó o wà vaá yú a, á bía nɔn wo yi: «Fo dó ũ sĩi o *Nùpue Za yi le?» 36 Ó o nìi bía: «Nì-kàránlo, zéení a làa mi bèra a na á ĩ dàń dé ĩ sĩi wo yi.» 37 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo mɔn wo, ĩnɛ́n na wee bío làa fo lé orɛ́n.» 38 Ó o nìi wã́a bía: «Ɲúhṹso, ĩ dó ĩ sĩi foǹ.» Ò o lií ɓúrá a yahó. 39 Ó o Yeesu wã́a bía: «Ĩnɛ́n ɓuara ho dĩ́míɲá yi le cítíi bìo yi, bèra a na à ɓa muiiwà à wé mi. Ká bìa wee mi, à bán wé ɓa muiiwà.» 40 Bìo ɓa *Farizĩɛwa nùwã yɛn ɓúi na wi bĩ́n ɲá hã bíoní mu, á ɓa bía nɔn o Yeesu yi: «Á lé warɛ́n mún lé ũnɛ́n muiiwà le?» 41 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ká mi lá lé ɓa muiiwà binbirí, á bè-kohó bìo lá máa mì máa lɛɛ́ mia. Ɛ̀ɛ ká bìo mi le mi wee mi, lé bṹn nɔn á mu bè-kohó bìo wee mì lɛɛ́ráa mia.»

10

Le pi-loore wàhiire

1 O Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa yí máa zo le pi-loore yi lè le ɓàn zũaɲii, ká a wee zo le yi làa lòn-veere, wón ɓànso lée kɔ̃̀nlo làa nì-wàahṹ. 2 Yìa wee zo lè ho zũaɲii, wón lé o pi-pa. 3 Yìa wee pa le pi-loore yi wee hɛ́n le ɲii ò o zo. Á ɓa pia wee ɲí a cɔ̃́n. O wee ve mí pia lè ɓa yènnáa à léráa ho khũuhũ. 4 Ká a von mí pia ɓúenɓúen ɓa ló, ò o dí ɓa yahó lɛ́n à ɓa bè mɔ́n, lé bìo ɓa zũ a tãmu. 5 Ká yìa ɓa yí zũ wón ɓa máa bè mɔ́n. Ɓa yàá à lùwí á à khɛ̀n làa wo, lé bìo ɓa yí zũ a tãmu.»

6 O Yeesu wà dén wàhiire so nɔn ɓa yi, ká bìa ó o wà le nɔn yi màhã́ yí zũna a bíoní kúará.

O Yeesu ka lòn pi-pa tente

7 O Yeesu pá bĩnía bía: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ĩnɛ́n ka lòn pi-loore ɓàn zũaɲii. 8 Bìa dú ĩ yahó ɓúenɓúen lée kɔ̃̀nlowà làa nì-wànna. Ɛ̀ɛ ká ĩ pia yí ɲá ɓa cɔ̃́n. 9 Ĩnɛ́n ka lòn zũaɲii. Yìa zon làa ho, á wón ǹ fen. Ɓànso dà wé è zo ká a lé míten, á mún ǹ yí mí bè-dínii. 10 O kɔ̃̀nlo wón wee wé ɓuen ho ɲuaàló, lè ho ɓúeró, lè ho yáaró bìo yi mí dòn. Ɛ̀ɛ ká ĩnɛ́n wón ɓuara, bèra a na à ĩ pia yí le mukãnì binbirì na ɓàn síi mia.

11 «Ĩnɛ́n ka lòn pi-pa tente. O pi-pa tente wee tà dé mí mukãnì na mí pia bìo yi. 12 Ká yìa wee pa ɓa pia le wárí bìo yi, wón ká a mɔn o dakhĩ́nkhĩ́n ò o lùwí ká a día ɓa, à wón yí ɓa ɓúi wìika, à bìa ká kɛ́nná. O wé lùwí lé bìo ɓa pia bìo yí sã̀ a yi. O yínɔń pi-pa binbirì. 13 O wee sá le wárí bìo yi, ká ɓa pia bìo yí ciran wo.

14 «Ĩnɛ́n ka lòn pi-pa tente. Bìa bìo sã̀ miì ka lòn pia. Ĩ zũ ɓa, á ɓa mún zũ mi, 15 làa bìo ó o Maá zũnáa mi á ĩ mún zũnáa wón bìo síi. Ĩ wee dé ĩ mukãnì na ĩ pia bìo yi. 16 Ĩ pia ɓúi pá wi, á dĩǹ yí zon le pi-loore na kà yi. Bán á ĩ mún ko à ĩ hè ɓuennáa. Ɓa à ɲí ĩ tãmu, á ɓa à wé pi-ɓoohṹ dà-kéní, làa pi-pa nì-kéní. 17 O Maá wa mi, lé bìo á ĩ wee tà dé ĩ mukãnì na, à bĩní yíráa le. 18 Nùpue yí dà máa vĩ́iní ĩnɛ́n mukãnì làa pànká. Ĩnɛ́n lé yìa wee tà dé le na ĩten. Le ɓàn naló pànká wi ĩ cɔ̃́n, á le ɓàn bĩní yíró pànká mún wi ĩ cɔ̃́n. Bṹn lé bìo á ĩ Maá nɔn le ɲii le ĩ wé.»

19 Hɔ̃́n bíoní so bìo yi, á ɓa *zúifùwa ɲi-cúa tĩ́n wó mín ɲúná yi. 20 Ɓa tĩ́ahṹ, á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ wee bío bìo kà: «O cĩ́ná wi o yi, o wee khée. Mi yí ɲí a cɔ̃́n.» 21 Ɓa ɓúi ɓɛ̀n wee bío: «Nùpue na á cĩ́ná wi yi yí dà máa bío hã bíoní na kà ɓàn síi. Cĩ́ná so dà a wɛɛ́ muiiwà yìo le?»

Ɓa zúifùwa ɲúnása pã́ a Yeesu bìo

22 Mu wó le tɛ̀ɛnì pã̀ahṹ, ká ɓa *zúifùwa wee dí le *Dónbeenì zĩ-beenì ceéró sã́nú ho Zeruzalɛɛmu yi, 23 ó o Yeesu zoó wee varáka ho sànsá na ɓa le Salomɔn sànsá yi, le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi. 24 Á ɓa zúifùwa wã́a ɓueé kĩ́nía wo yi, à ɓa tùara a yi: «Fo màhã́ à día wɛn hã yilera yi á vaá dã ho pã̀ahṹ yɛ́n coon? Hen ká fo lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra, à ũ bío mu wéréwéré na wɛn.» 25 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩ bía mu nɔn mia, á mi yí tà mu. Hã wárá na á ĩnɛ́n wee wé lè ĩ Maá pànká, lé hɔ̃́n wee zéení ĩ léeníi. 26 Ɛ̀ɛ ká bìo nɔn á minɛ́n yí tàráa mu, lé bìo á mi yí máa mì dé bìa bìo sã̀ miì ɲii. 27 Bìa bìo sã̀ miì wee ɲí ĩ cɔ̃́n làa bìo ɓa pia wee ɲínáa o pi-pa cɔ̃́n bìo. Ĩ zũ ɓa, á ɓa wee bè miì. 28 Ĩ wé è na le mukãnì binbirì na máa vé ɓa yi. Ɓa bìo máa yáa hùúu. O ɓúi máa fé ɓa ĩ níi yi. 29 O Maá na kàràfáa ɓa miì, wón po mu ɓúenɓúen, ó o ɓúi máa fé ɓa ĩ Maá níi yi máa yí. 30 Ĩnɛ́n lè ĩ Maá lée dà-kéní.»

31 Á ɓa zúifùwa tĩ́n khuiira hã huaa le mí ì lèeka làa wo ò ɓúe. 32 Ó o Yeesu wã́a bía nɔn ɓa yi: «Ĩ wó mu bè-tentewà cɛ̀rɛ̀ɛ lè ĩ Maá pànká á mi mɔn. Á lé mu yɛ́n bìo yi á mi le mi ì lèekaráa mi lè hã huaa á à ɓúe?» 33 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Mu yínɔń ũ bè-tente ɓúi na fo wó bìo yi á wa le wa à lèekaráa fo lè hã huaa á à ɓúe. Ká lé bìo fo wee là le Dónbeenì. Ũnɛ́n nùpue kã́amáa á le fo lé le Dónbeenì.» 34 Ó o Yeesu wã́a bía: «Mu túara mi làndá vũahṹ yi kà síi: ‹Ĩnɛ́n Dónbeenì bía le mi lé hã dofĩ́ina.›* 35 À wa ɲɔǹ zũ le bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á yí dà máa khíní yi. Wa mún zũ le minɛ́n làndá yi á le Dónbeenì bía le ɓa nùpua na le nɔn mí bíoní yi lé hã dofĩ́ina. 36 Ká ĩnɛ́n wón ó o Maá Dónbeenì mɔn léra á ĩ bìo sã̀ a yi á tonkaa ho dĩ́míɲá yi. Á mi ì wé kaka à bíoráa le ĩnɛ́n wee là le Dónbeenì lé bìo á ĩ bía le ĩ lé le za? 37 Hen ká ĩ yí máa wé bìo á ĩ Maá wee wé, à mi yí tà ĩ bìo. 38 Ká ĩ wee wé mu, hàrí ká mi le mi máa tà ĩ bíoní yi, à mi pá wã́a tà bìo á ĩ wee wé yi, bèra a na à mi zũń kɛ̃́nkɛ̃́n le o Maá páanía làa mi, á ĩ páanía làa wo.»

39 Á ɓa tĩ́n le mí ì wìi wo, ká a màhã́ porónna wà ò o día ɓa.

40 O Yeesu bĩnía khú lè ho Zurudɛ̃n muhṹ mɔ́n, hen na ó o Zãn lá wee bátízé ɓa nùpua yi, á khíi kará bĩ́n. 41 Nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ ɓuara a cɔ̃́n. Ɓa wee bío: «O Zãn yí wó hàrí yéréké bìo dà-kéní na wee zéení le Dónbeenì pànká. Ká bìo ɓúenɓúen na ó o bía a nìi mu dã́ní yi ɓɛ̀ntĩ́n lée tũ̀iá.» 42 Á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ dó mí sĩa o Yeesu yi bĩ́n.

11

O Lazaare húmú làa vèeró bìo

1 Nìi ɓúi na ɓa le Lazaare hĩ́a lò yí here. O Lazaare mu lè mín hĩ́nni nùwã ɲun, o Maate là a Mari, á wi ho Betanii lóhó yi. 2 O Mari mu lé yìa hĩ́a kúaa ho ɲiló na sãmu sĩ o Yeesu zení wán á bĩnía sùukaa lè mí ɲún-vãní.* Lé wón ɓàn za Lazaare á lò yí here. 3 Ó o Lazaare mu ɓàn hĩ́nni mí nùwã ɲun tonkaa o ɓúi le o vaa bío bìo kà na a Yeesu yi: «Ɲúhṹso, mìn bɔ̃́nlo á lò yí here.» 4 Bìo ɓa vaá bía mu nɔn o Yeesu yi, ó o bía: «Mu vã́mú mu yínɔń bìo na à wé o ò hí ì cén. Mu ù wé á le Dónbeenì yèni á à lé. Mu ù wé á le Dónbeenì Za cùkú á à mi.»

5 O Yeesu á wa a Maate là a Mari lè ɓàn yàró Lazaare. 6 Ɛ̀ɛ ká bìo ó o ɲá a Lazaare vã́mú bìo, ó o bĩnía wó hã wizooní ɲun hen na ó o wi yi. 7 Bṹn mɔ́n, ó o bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi bĩní le wa lɛ́n va ho *Zudee kɔ̃hṹ.» 8 Ó o nì-kenínia bía nɔn wo yi: «Nì-kàránlo, yínɔń bĩ́n á ɓa còonía le mí ì lèeka fo lè hã huaa á à ɓúe le? À lé bĩ́n á ũ pá wi à ũ bĩní va yi le?» 9 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Hã lɛ́ɛ̀rèwa pírú ɲun lé hĩ̀a wi le wizon-kùure yi, tàá? Ká a nùpue wee varáka le wisoni yi, ò o máa hṹaa míten, lé bìo á mu khoomu wi. 10 Ɛ̀ɛ ká a nùpue wee varáka ho tĩ́nàahṹ, ò o wé hṹaa míten, lé bìo mu khoomu mía.» 11 Bìo ó o Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o pá bĩnía bía: «Wàn bɔ̃́nlo Lazaare dũma, ká ĩ màhã́ vaá sĩ̀ní a.» 12 Ó o nì-kenínia bía: «Hen ká a dũma, se o vã́mú díká wee dé, o ò wa.» 13 O Yeesu wi ò o bío le o Lazaare húrun. Ká a nì-kenínia bán wee leéka le lé mu dãmu binbirì ó o bía bìo. 14 Ó o Yeesu wã́a bía mu wéréwéré nɔn ɓa yi: «O Lazaare húrun. 15 Bìo mu yí wó yí yú mi bĩ́n á ĩ wee zã̀maka minɛ́n bìo yi, lé bìo á lé bṹn á à na á mi ì wíoka à déráa mi sĩa miì. Mi wã́a wa lɛ́n va hen na ó o Lazaare mu wi yi.» 16 Ó o Toma na ɓa wee ve làa Hénbéní á wã́a bía nɔn ɓa nì-kenínia na ká yi: «Mi mún wa lɛ́n va, à vaa páaní hí làa wo.»

17 Bìo ó o Yeesu wà vaá zo ho Betanii lóhó yi, ó o ɲá à ɓa le o Lazaare nùuna á yú hã wizooní bìo náa. 18 Ho Betanii lè ho Zeruzalɛɛmu yí nà yi mín yi. Mu máa yí kilomɛɛterewa bìo tĩn sese, 19 á ɓa *zúifùwa cɛ̀rɛ̀ɛ ló ho Zeruzalɛɛmu yi ɓuara a Maate là á Mari cɔ̃́n, á wà ɓueé tɛ̀ɛní ɓàn yàró yúmú. 20 Bìo ó o Maate ɲá à ɓa le o Yeesu bò o ɓuen, ó o ló lée sã́ a yahó, ò o Mari wón kará le zĩi yi. 21 Bìo ó o lée yú a, ó o bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, fo nɔ̀nzoǹ lá wi hen, se wàn yàró yí húrun. 22 Ɛ̀ɛ ká ĩ zũ le hã laà na kà wán pá, á bìo ɓúenɓúen na fo ò fìo le Dónbeenì cɔ̃́n, á le è wé.» 23 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Mìn yàró á à vèe.» 24 Ó o Maate bía: «Ĩ zũ le ká le Dónbeenì wee vèení ɓa nì-hía ho dĩ́míɲá vé nɔ̀nzoǹ, ó o ò vèe.» 25 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ĩnɛ́n lé yìa wee vèení ɓa nì-hía á wee na le mukãnì binbirì. Yìa dó mí sĩi miì, ó o mukãnì á à kɛń, hàrí à ɓànso hí. 26 Á nùpue lée nùpue na dó mí sĩi miì á yú le mukãnì binbirì, wón máa hí máa cén. Maate, fo tà bṹn le?» 27 Ó o Maate bía: «Ũuu Ɲúhṹso, ĩ tà le fo lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra, le Dónbeenì Za na ko ò o ɓuen ho dĩ́míɲá yi.»

28 Bìo ó o Maate bía bṹn vó, ó o wà ɓueé von mín hĩ́nló wee hũmɔnkaráa: «O nì-kàránlo lée wi hen. O le ũ ɓuen.» 29 Bìo ó o Mari ɲá bìo bía, ó o dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn bánbáa mà a Yeesu. 30 Mu pã̀ahṹ ò o Yeesu lá dĩǹ yí ɓueé zon ho lóhó yi. O wi hen na ó o Maate lée sã́ a yahó yi. 31 Bìo ɓa zúifùwa na lá wi le zĩi yi làa Mari, á wee hĩ̀í o sĩi mɔn wo ò o hĩ́nɔn bánbáa ló, á ɓa bò a mɔ́n. Ɓa wee leéka le o bò ò lé le búure wán á lée wá. 32 Bìo ó o Mari vaá dɔ̃n hen na ó o Yeesu wi yi, ó o lií ɓúrá a yahó, ò o bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, fo nɔ̀nzoǹ lá wi hen, se wàn yàró yí húrun.» 33 Ká a Yeesu mɔn ò o wee wá, á ɓa nùpua na bò làa wo mún wee wá, á mu vá a yi làa sòobɛ́ɛ, ó o sò mí yahó. 34 Ó o tùara ɓa yi: «Lé wen á mi nùuna a yi?» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, ɓuen ɓuee loń.» 35 Ó o Yeesu yèn-caa wee lé. 36 Á ɓa zúifùwa na wi bĩ́n á wee bío: «Mi loń bìo ó o lá wa làa wo.» 37 Ká ɓa nùwã yɛn ɓúi bán ɓɛ̀n wee bío: «Orɛ́n na wɛɛ́ra a muii yìo, á so mún lá yí dà máa hè o Lazaare húmú le?»

38 Bìo ɓa wee va hen na le búure wi yi, ó o Yeesu á mu wíokaa vá yi làa sòobɛ́ɛ. Le búure mu lée ɓó-lɛɛhó ɓúi kɔ̃hṹ, á ɲii pon lè le hue-beenì. 39 Ó o Yeesu bía: «Mi bĩ̀iní le huee lén bĩ́n.» Ó o Maate na lé yìa húrun ɓàn hĩ́nló, á bía nɔn o Yeesu yi: «O sãmu á à wé, lé bìo ó o wi le búure yi yú hã wizooní bìo náa.» 40 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ĩ so yí bía yí nɔn foǹ le ká fo dó ũ sĩi miì, á fo ò mi le Dónbeenì cùkú beenì le?» 41 Á ɓa wã́a bĩ̀inía le huee léra. Ó o Yeesu yòó dá mí yahó ho wáayi, ò o bía: «Ĩ Maá, ĩ wee dé ũ bárákà, lé bìo fo tà ɲá ĩ fìoró. 42 Ĩ zũ le fo wee ɲí ĩ cɔ̃́n fɛ́ɛɛ, ɛ̀ɛ ká ĩ wee bío làa fo bìo kà wán ɓa nùpua na kĩ́nía miì kà bìo yi, bèra a na ɓa tà le lé ũnɛ́n tonkaa mi bìo bon.» 43 Bìo ó o Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o bía pɔ̃́npɔ̃́n: «Lazaare, ɓuee lé.» 44 Ó o Lazaare na lá húrun ɓueé ló, ká a zení là a níní bá lè hã nín-kéníwà, á yahó pon yi. Ó o Yeesu bía: «Mi fee wo, à día le o lɛ́n.»

Ɓa zúifùwa ɲúnása le mí ì na a Yeesu ɓa à ɓúe

(Matiye 26.1-5; Maaki 14.1-2; Luki 22.1-2)

45 Bìo ɓa *zúifùwa na ɓuara a Mari cɔ̃́n mɔn bìo ó o Yeesu wó, á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ dó mí sĩa wo yi. 46 Ká ɓa tĩ́ahṹ á ɓa nùwã yɛn ɓúi wà vaá yú ɓa *Farizĩɛwa, á lá bìo ó o Yeesu wó á fɛɛra nɔn ɓa yi. 47 Á ɓa Farizĩɛwa lè le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása á von mí ninzàwa *làndá tũ̀iá fɛɛrowà na ká à ɓa kúaa mín wán, á bía nɔn mín yi: «Wa ɓɛ̀ntĩ́n ko à wa wé bìo ɓúi. O nìi mu sòobáa wee wé mu yéréké bìowa dàkhĩína. 48 Ká wa día ó o wee wé mu, á ɓa nùpua ɓúenɓúen hĩ́a yèrèmá à dé mí sĩa wo yi. Á ho Oroomusa ɲúnása á à hĩ́ní ì fì wa *Dónbeenì zĩ-beenì, á à ɓúe wa nìpomu ɲúhṹ.†» 49 Á ɓa nì-kéní na ɓa le Kayiifu, yìa lé le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì le lúlúure mu yi, á bía nɔn ɓa yi: «Mi yí zũ bìo ɓúi mu yi. 50 Mi so yí zũ le warɛ́n cɔ̃́n á mu sṹaaní ò o nùpue nì-kéní hí wa nìpomu ɓúenɓúen bìo yi à mu bè yi fennáa le?» 51 O Kayiifu mu yí bía hã bíoní mu míten. Ká bìo ó o lé le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì le lúlúure mu yi, lé bṹn nɔn ó o wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa kà síi, le o Yeesu ko ò o hí mín nìpomu bìo yi. 52 Mu yínɔń bán mí dòn bìo yi. O mún ko ò o hí, à le Dónbeenì zàwa ɓúenɓúen na saawaa wi ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen yi, ò o vá kúee mín wán, à wé lè mu nìpomu dà-kéní.

53 Lé bṹn bìo yi, á ɓa zúifùwa ɲúnása bía tò mu wán mu zoǹ le mí ì na a Yeesu ɓa à ɓúe. 54 Á lé bṹn nɔn ó o Yeesu wã́a yí máa hɛ́ɛ ɓa zúifùwa tĩ́ahṹ à ɓa mi, ò o wà van ho lóhó ɓúi na ɓa le Efarayiimu, hìa ɓó le dùure yi, á vaá kará bĩ́n lè mí nì-kenínia.

55 Hen ká ɓa zúifùwa sã́nú na ɓa le Paaki wà ɓueé dã, à ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ léka à fèn va ho Zeruzalɛɛmu, á vaa ceé míten à dàń díráa ho sã́nú mu. 56 Ɓa nùpua wee cà a Yeesu, á wee tùaka mín yi le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi le o Yeesu mu á à yí ì ɓuen ho sã́nú díiníi lée, tàá o máa ɓuen. 57 Mu ù wé à le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ɓa *Farizĩɛwa á nɔn le ɲii le ká yìa zũ hen na ó o Yeesu wi yi, à ɓànso ɓuee bío mu, à mí wìi wo.

12

O Mari kúaa ho ɲiló na sãmu sĩ o Yeesu zení wán

(Matiye 26.6-13; Maaki 14.3-9)

1 Bìo á ho *Paaki sã́nú díró ká hã wizooní bìo hèzĩ̀n, ó o Yeesu ɓuara ho Betanii lóhó, hen na ó o Lazaare wee lé yi, yìa ó o vèenía. 2 Ɓa wee dí ho sã́nú o Yeesu bìo yi bĩ́n, ó o Maate wee na ho dĩ́nló ɓa nùpua yi. Bìa là a Yeesu páanía kará ho dĩ́nló ɲúhṹ yi ó o Lazaare wi tĩ́ahṹ.

3 Ó o Mari ɓuan ho ɲiló na sãmu sĩ á yàwá here liitere sanka màní, hìa wó lè mu bìo ɓúi na ɓa le náàrè mí ɲii yi, á ɓueé kúaa o Yeesu zení wán, á bĩnía sùukaa lè mí ɲún-vãní. Á ho ɲiló sãmu hĩ́nɔn sú le zĩi mu ɓúenɓúen. 4 Ó o Yeesu nì-kenínia nì-kéní na ɓa le Zudaa Isikariote, yìa á à dé wo ò na, á wã́a bía: 5 «Lée webio nɔn ɓa yí yɛ̀ɛ́raráa ho ɲiló mu lè wɛ́n-hãani khĩá-tĩn, á yí nɔn ɓa nì-khenia yi?» 6 O Zudaa bía bṹn yínɔń bìo ɓa nì-khenia bìo here wo yi, ká lé bìo ó o lé o kɔ̃̀nlo. Ɓa ɓunɓua-wárí na wi o cɔ̃́n ó o wee lén dí. 7 Ká a Yeesu màhã́ bía: «O hã́a mu á ũ día. Ho ɲiló mu ó o lá bàrá pan lè ĩ sãnía wíokaró hã nùuló bìo yi. 8 Ɓa nì-khenia á à kɛń làa mia fɛ́ɛɛ, ká ĩnɛ́n wón máa kɛń làa mia fɛ́ɛɛ.»

9 Ɓa minka *zúifùwa ɲá le o Yeesu wi ho Betanii yi, á ɓa wà van bĩ́n. Mu yínɔń o Yeesu bìo yi mí dòn ɓa vannáa, ɓa mún wi ɓa vaa mi a Lazaare na ó o Yeesu vèenía. 10 Á le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása mún wã̀anía tò le mí ì na a Lazaare ɓa à ɓúe 11 lé bìo á mu lé o Lazaare mu vèeró bìo yi á ɓa zúifùwa cɛ̀rɛ̀ɛ wee yèrèmá dé mí sĩa o Yeesu yi.

O Yeesu zoró ho Zeruzalɛɛmu lóhó yi bìo

(Matiye 21.1-11; Maaki 11.1-11; Luki 19.28-40)

12 Mu tá na lée tɔ̃n, á ɓa minka zã̀amáa na ɓuara ho sã́nú díró bìo yi, á ɲá le o Yeesu wà ɓueé zo ho Zeruzalɛɛmu, 13 á ɓa khó hã yùkúio vɔ̃nna na ɓa lée déráa ho cùkú wo yi ɓuan, à ɓa wà lée sã́ a yahó. Ɓa wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Le ho cùkú à bìo sĩ̀ le Dónbeenì yi. Le o Ɲúhṹso Dónbeenì wé mu bè-tentewà làa yìa bò o ɓuen o yèni yi, o *Isirayɛɛle bɛ́ɛ.» 14 O Yeesu yòora a sũ̀npɛ̀-bòohṹ ɓúi, làa bìo le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíaráa mu kà síi:

15 «*Sion lóhó nìpomu, yí zɔ̃́n dɛ̀ɛ.

Loń, lé ũ bɛ́ɛ bò o ɓuen,

o yòora a sũ̀npɛ̀-bòohṹ.»

16 Pã̀ahṹ na mu wee wé yi, ó o Yeesu nì-kenínia yí zũna mu kúará. Ká pã̀ahṹ na le Dónbeenì léra a Yeesu yèni yi, á ɓa hácírí màhã́ ɓuara bìo le Dónbeenì bíonì vũahṹ bía a dã́ní yi wán. Á bìo ho vũahṹ mu bía, lé bṹn ó o bìo wóráa.

17 Bìa nɔ̀nzoǹ páanía wi là a Yeesu pã̀ahṹ na ó o von o Lazaare á wón vèera ló le búure yi, bán ɓúenɓúen wee mì bìo ɓa mɔn tũ̀iá. 18 Bìo mún nɔn ɓa minka zã̀amáa lée sã́náa o yahó, lé bìo mu yéréké bìo na wee zéení le o ló le Dónbeenì cɔ̃́n tũ̀iá na mà á ɓa ɲá. 19 Á ɓa *Farizĩɛwa wã́a wee bío mín yi: «Mi yí mɔn mu le, mi yí dà dɛ̀ɛ ɓúi máa wé. Ɓa nùpua ɓúenɓúen wee yèrèmá bè o yi.»

O Yeesu wee bío mí húmú bìo

20 Bìa wà ɓueé ɓùaaní le Dónbeenì ho Zeruzalɛɛmu yi ho sã́nú díró pã̀ahṹ á bìa yínɔń *zúifùwa ɓúi wi tĩ́ahṹ. 21 Ɓa vá ɓueé ɓó a Filiipu na wee lé ho Kalilee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Bɛtesayidaa yi, á bía nɔn wo yi: «Wa wi à wa mi a Yeesu wán.» 22 Ó o Filiipu wã́a bía mu là a Ãndere, á ɓa mí nùwã ɲun wà vaá bía mu là a Yeesu. 23 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Hìa kà lé ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì á à lén o *Nùpue Za yèni yi. 24 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ká ho dĩ́nló bɛɛre á yí dù, á mukãnì yí hà á bìo ká yí soora, á le è dĩ̀n kà. Ká le mukãnì hà, á bìo ká soora, á le è ha hã bia na boo. 25 Yìa henía mí mukãnì bìo, wón á à vĩ́iní le. Ká yìa yí máa càtí mí mukãnì bìo hùúu ho dĩ́míɲá na kà yi, wón á à yí le mukãnì binbirì na máa vé. 26 Yìa wi ò o sá na miì, à wón bè miì. Á hen na á ĩ wi yi, á ĩ ton-sá mún ǹ kɛń yi. Yìa wee sá na miì, wón á ĩ Maá á à dé ho cùkú yi. 27 Bìo kà wán, á ĩ hácírí yáara. Lé mu yɛ́n á ĩ ì bío? Ĩ bío le ĩ Maá kã̀ní mi le lònbee na à yí mi hã laà na kà wán lée? Ɛ̀ɛ ká lé bṹn bìo yi á ĩ ɲɔǹ ɓuararáa. 28 Ĩ Maá, zéení ũ cùkú le ɓa nùpua mi.» Á tãmu ɓúi sã ɲá ho wáayi á bía: «Ĩ zéenía ĩ cùkú, á ĩ pá à wíoka à zéení ho.» 29 Ká ɓa zã̀amáa na dĩ̀n bĩ́n ɲá mu, á ɓa le lée viohó và. Ɓa ɓúi ɓɛ̀n le lée tonkaro na ló ho wáayi bía làa wo.

30 Ó o Yeesu bĩnía bía: «Mu yínɔń ĩnɛ́n bìo yi á mu tãmu sã ɲánáa. Mu lé minɛ́n bìo yi. 31 Bìo kà wán lé ho dĩ́míɲá na kà nùpua cítíró pã̀ahṹ. Lé bìo kà wán á le Dónbeenì lùwáráa ho dĩ́míɲá na kà ɲúhṹso. 32 Ká ĩnɛ́n ɓa khíi can le ɓùɛɛnì wán hóonía yòó fárá, á ĩ wé á ɓa nùpua ɓúenɓúen á à ɓuen ĩ cɔ̃́n.» 33 O bía kà síi á zéeníanáa bìo ó o ò híráa sìí. 34 Á ɓa zã̀amáa bía nɔn wo yi: «Wa zũ le le Dónbeenì làndá vũahṹ yi á mu bía le *Yìa le Dónbeenì mɔn léra ko ò o kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ, á ũ wó kaka wee bíoráa le o *Nùpue Za ɓa ko ɓa ca le ɓùɛɛnì wán hóoní yòo fárá? À wón Nùpue Za so ɓɛ̀n lé o yɛ́n?» 35 Ó o Yeesu bía míten bìo nɔn ɓa yi: «Mi yú mu khoomu, ká ho pã̀ahṹ na mu ù wé á yí túee. Á bìo mi yú mu khoomu, á mi wã́a wé varáka mu yi, à le tíbírí hĩ́a yí yòoka mi wán. Mu bon, yìa wee varáka le tíbírí yi á yí máa mi bìo wi o yahó. 36 Mi tà dé mi sĩa yìa lé mu khoomu yi, pã̀ahṹ na mi yú mu yi, à mi wé mu khoomu nùpua.»

Bìo ó o Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o khɛ̀ra vaá sà míten ɓa yi.

Ɓa zúifùwa cɛ̀rɛ̀ɛ pá pã́ a Yeesu bìo

37 Bìo ó o wó mu yéréké bìowa cɛ̀rɛ̀ɛ na wee zéení le o ló le Dónbeenì cɔ̃́n ɓa mɔn mí cúee, ká ɓa pá yí dó mí sĩa wo yi. 38 Mu wó ò o *Ezayii ɲi-cúa na ó o fɛɛra, à ɲii sí. O bía:

«Ɲúhṹso, lé o yɛ́n yàá dó mí sĩi le bín-tente na wa wee bue yi?

Á lé o yɛ́n ó o Ɲúhṹso zéenía lè mí pànká?»*

39 Bìo nɔn ɓa yí dà máa tàráa mu yi, lé bìo ó o Ezayii mu pá bĩnía bía:

40 «Le Dónbeenì wó á ɓa ka lòn muiiwà,

bèra a na à ɓa wé yí mi.

Le wó á ɓa yiwa tunka

bèra a na à ɓa wé yí dàń zũń bìo á le wee wé.

Le wó kà síi bèra a na

à ɓa yí dàń yèrèmá ɓuen le cɔ̃́n à le wɛɛ́ ɓa.»†

41 O Ezayii bía hɔ̃́n bíoní so lé bìo ó o mɔn ho cùkú na le Dónbeenì á à dé o Yeesu yi, ó o bía a bìo yi. 42 Ɛ̀ɛ ká ɓa *zúifùwa ya-díwá mí bɛɛre tĩ́ahṹ, á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ ɲɔǹ pá dó mí sĩa o Yeesu yi. Ká ɓa màhã́ yí máa tà bío mu wéréwéré, lé ɓa *Farizĩɛwa bìo yi, à bán yí hè ɓa lè ɓa zúifùwa kàránló zĩi zoró. 43 Ɓa wa le yèni càró ɓa nùpua cɔ̃́n á po le yèni càró le Dónbeenì cɔ̃́n.

Yìa yí máa tà a Yeesu bíonì bìo, wón ɲúhṹ á à sí

44 O Yeesu bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Yìa dó mí sĩi miì, se yínɔń ĩnɛ́n ĩ dòn á ɓànso dó mí sĩi yi. Ɓànso dó mí sĩi yìa tonkaa mi yi. 45 Yìa mɔn mi, se lé yìa tonkaa mi á ɓànso mún mɔn. 46 Ĩnɛ́n ka lòn khoomu á ɓuara ho dĩ́míɲá yi, bèra a na ká nùpue lée nùpue na dó mí sĩi miì, à ɓànso yí kɛń le tíbírí yi. 47 Ká a ɓúi ɲá ĩ bíoní ò o yí bò hã yi, á mu máa wé ĩnɛ́n lé yìa á à síiní ɓànso ɲúhṹ. Mu bon, ĩnɛ́n yí wà ɓueé síiní ho dĩ́míɲá nùpua ɲúná, ká ĩ wà ɓueé fení ɓa. 48 Yìa pã́ ĩ bìo, á yí máa tà ĩ bíoní yi, wón ɲúhṹ á à sí. Hã bíoní na á ĩ bía lé hɔ̃́n á à síiní ɓànso ɲúhṹ ho dĩ́míɲá vé nɔ̀nzoǹ. 49 Lé bìo á ĩ yí bía lè ĩ pànká. Ká a Maá na tonkaa mi, wón míten lé yìa nɔn le ɲii miì, á zéenía bìo á ĩ ì bío binbirì lè ɓa nùpua. 50 Á ĩ mún zũ le bìo ó o wee na le ɲii à ĩ hení na ɓa nùpua yi, bṹn wee na le mukãnì binbirì na máa vé. Hã bíoní na á ĩ wee bío lé hĩ̀a ó o Maá nɔn le ɲii le ĩ bío.»

13

O Yeesu sɛɛra mí nì-kenínia zení

1 Sã́ni ho *Paaki sã́nú díró ɓúaká, á bìo ó o Yeesu zũna le mí léró ho dĩ́míɲá yi à va mín Maá cɔ̃́n pã̀ahṹ dɔ̃n, á bìa bìo sã̀ yi na wi ho dĩ́míɲá yi ó o wa, ó o wíokaa zéenía le bìo mí wa làa ba ɓàn síi mía.

2 O Yeesu lè mí nì-kenínia lan wee dí ho zĩihṹ ɲii. À bṹn, ò o *Satãni wó ó o Yeesu dénaló bìo wi o Zudaa na lé o Simɔn Isikariote za sĩi yi vó. 3 O Yeesu zũ le o Maá dó mu bìo ɓúenɓúen mí níi yi. Ó o mún zũ le mí ló le Dónbeenì cɔ̃́n, á bĩnía wà à va le cɔ̃́n. 4 Ó o wã́a lií hĩ́nɔn ho dĩ́nló ɲúhṹ yi, á tɛra mí báká beenì, ò o lá le nín-kéní can lè mí kuio. 5 Ò o kúaa mu ɲumu le dɛ̀ɛ ɓúi yi, ò o wee sɛɛ mí nì-kenínia zení, à bĩní sùuka lè le nín-kéní na ó o can lè mí kuio.

6 Bìo o ɓueé dɔ̃n o Simɔn Piɛre, á wón bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, lé ũnɛ́n wi à ũ sɛɛ ĩnɛ́n zení le?» 7 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Bìo á ĩnɛ́n wee wé bìo kà wán á ũnɛ́n yí zũ kúará. Ɛ̀ɛ ká fo khíi zũń mu làa mɔ́n.» 8 Ó o Piɛre bía: «Ɓùeé, ũnɛ́n máa sɛɛ ĩ zení hùúu.» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ká ĩ yí sɛɛra ũ zení, á ũnɛ́n làa mi máa páaní bìo ɓúi yi.» 9 Ó o Simɔn Piɛre wã́a bía: «Ɲúhṹso, ká mu ka kà, à ũ yí sɛɛ ĩ zení mí dòn, ká ũ sɛɛ ĩ níní lè ĩ ɲúhṹ.» 10 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Yìa súaa, wón bìo ɓúenɓúen wee ce. O hĩ́a le mí ì sɛɛ bìo, se mu lé o zení. Minɛ́n bán wee ce, ɛ̀ɛ ká mu yínɔń mi ɓúenɓúen.» 11 O Yeesu zũ yìa á à dé o ò na, lé bṹn te bìo ó o le ɓa ɓúenɓúen yí máa ce.

12 Bìo ó o sɛɛra ɓa zení vó, ó o lá mí báká beenì zã́ ò o bĩnía lií kará ho dĩ́nló ɲúhṹ yi, ò o wã́a wee bío lè mí nì-kenínia: «Mi so zũ bìo á ĩ wó kà kúará le? 13 Mi wee ve mi làa nì-kàránlo, làa Ɲúhṹso, á mi tũ̀iá sĩ, ĩ lé o nì-kàránlo á lé o Ɲúhṹso. 14 Ká ĩnɛ́n hĩ́a sɛɛra minɛ́n zení, se minɛ́n mún ko mi wé sɛɛ mín zení. 15 Ĩ wó mu zéenía làa mia, bèra a na, à minɛ́n mún wé wé mu làa mín, làa bìo á ĩ wóráa mu làa mia. 16 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Ton-sá na po mí ɲúhṹso wón mía. Ó o tonkaro na po yìa tonkaa wo, wón mún mía. 17 Bìo mi zũ bṹn, ká mi wee wé mu, se mi ɲúná sĩ.»

O Yeesu le mí nì-kenínia nì-kéní á à dé mí ì na

(Matiye 26.20-25; Maaki 14.17-21; Luki 22.21-23)

18 O Yeesu bía: «Mu yínɔń mi ɓúenɓúen á ĩ wee bío bìo. Ĩnɛ́n lé yìa zũ bìa á ĩ hueekaa. Ɛ̀ɛ ká bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi ko mu wé à ɲii sí. Mu túara kà síi: ‹Yìa làa mi páanía dú ĩ dĩ́nló á bĩnía wee fi làa mi.›* 19 Ĩ wee bío mu na mia bìo kà wán ká mu bìo mu dĩǹ yí dɔ̃n, bèra a na ká mu khíi dɔ̃n, à mi tà le ĩnɛ́n lé yìa wi fɛ́ɛɛ. 20 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Nùpue na khíi ɓuan ĩ tonkaro sese, se lé ĩnɛ́n á ɓànso ɓuan sese. Á yìa ɓuan mi sese, se lé yìa tonkaa mi á ɓànso ɓuan sese.»

21 Bìo ó o Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o hácírí wíokaa yáara, ó o wã́a bía wéréwéré: «Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Minɛ́n nì-kéní lé yìa á à dé mi ì na.» 22 Á ɓa nì-kenínia wee lońka mín yi. Ɓa yí zũ yìa ó o wee bío bìo. 23 Mu wee wé, ò o Yeesu nì-kenínia nì-kéní, yìa ó o wa, á kará ɓó a yi. 24 Ó o Simɔn Piɛre bía làa wón lè mí níi le o tùa o Yeesu yi le lé o yɛ́n ó o wee bío bìo. 25 Ó o nì-kenínii mu ɓúera van là a Yeesu cɔ̃́n, á tùara a yi: «Ɲúhṹso, lé o yɛ́n fo wee bío bìo?» 26 Ó o Yeesu bía: «Ĩ zoó cĩ̀ ho búurú, ká yìa á ĩ nɔn ho yi, se wón lé orɛ́n.» Ó o Yeesu wã́a lá ho búurú zoó cã̀ á nɔn o Zudaa na lé o Simɔn Isikariote za yi. 27 O Zudaa féeníi lè ho búurú, ó o Satãni dɛ̀ɛnía zon wo. Ó o Yeesu bía nɔn o Zudaa yi: «Bìo fo le fo ò wé, à ũ wé fùa.» 28 Á ɓa nì-kenínia na ká tĩ́ahṹ á nì-kéní woon yí zũ bìo nɔn ó o Yeesu bíaráa làa wo kà síi. 29 Bìo ó o Zudaa ɓa ɓunɓua-wárí wi cɔ̃́n, á ɓa ɓúi wee leéka le o Yeesu wi ò o bío le o vaa yà bìo ɓa màkóo wi yi ho sã́nú bìo yi. Tàá ká a Yeesu wi ò o Zudaa mu na bìo ɓúi ɓa nì-khenia yi. 30 Bìo ó o Zudaa wã́a fó ho búurú kà síi, ò o dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn yòó ló. Mu wee wé à ho tá hũn.

O Yeesu bín-fĩnle ɓúi na ó o bía bìo henía

31 O Zudaa léró mɔ́ndɛ́n, ó o Yeesu bía: «Hã laà na kà wán, ó o *Nùpue Za cùkú wee mi, ó o Nùpue Za mún wee zéení le Dónbeenì cùkú. 32 [Ká a Nùpue Za wee zéení le Dónbeenì cùkú] á le mún ǹ wé ó o Nùpue Za cùkú mún ǹ mi, á le è wé mu hen làa cĩ́inú. 33 Ĩ nì-kenínia na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, ho pã̀ahṹ na á ĩ ì wé làa mia á yí túee. Mi khíi wé è cà mi. Ɛ̀ɛ ká bìo á ĩ bía nɔn ɓa *zúifùwa yi, lé bṹn ɓàn síi á ĩ mún ǹ bío á à na minɛ́n yi: Mi yí dà máa va hen na á ĩ wee va yi. 34 Ĩ ì bío bín-fĩnle ɓúi á à hení ì na mia: Mi wé wań mín. Mi ko mi wé wań mín, làa bìo á ĩ waráa mia bìo síi. 35 Ká mi wa mín, á ɓa nùpua ɓúenɓúen màhã́ à zũń le mi lé ĩ nì-kenínia.»

36 Ó o Simɔn Piɛre tùara a yi: «Ɲúhṹso, lé wen á fo ò va yi?» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Hã laà na kà wán, á fo yí dà máa bè làa mi máa va hen na á ĩ wee va yi. Ká fo màhã́ khíi bè làa mi làa mɔ́ndɛ́n.» 37 Ó o Simɔn Piɛre bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, lée webio nɔn á ĩ yí dà máa bè làa fo hã laà na kà wán? Ĩ tà à ĩ ì dé ĩ mukãnì na ũ bìo yi.» 38 Ó o Yeesu bía: «Fo ò tà á à dé ũ mukãnì ì na ĩnɛ́n bìo yi kɛ̃́nkɛ̃́n le? Le ĩ mì ho tũ̀iá na foǹ: Sã́ni o kò-bɛ́ɛ wá, ká fo bía le fo yí zũ mi hã cúa-tĩn.»

14

O Yeesu lé yìa lé ho wɔ̃hṹ

1 O Yeesu bía nɔn mí nì-kenínia yi: «Mi yí yáa mi yilera. Mi dé mi sĩa le Dónbeenì yi, à mún dé mi sĩa miì. 2 Wàn Maá zĩi á hã kɛɛnínía lùa cɛ̀rɛ̀ɛ wi yi. Ká mu lá yí bon, se ĩ lá yí bía le ĩ vaá wíoka lùe á à ká làa mia. 3 Ká le lùe vaá wíokaa vó, á ĩ bĩní ɓueé fé mia, à mi vaa páaní kɛɛní làa mi hen na á ĩ ì kɛń yi. 4 Mi zũ ho wɔ̃hṹ na wee va hen na á ĩ wà à va yi.»

5 Ó o Toma bía nɔn wo yi: «Ɲúhṹso, bìo wa yí zũ ũ vɛɛníi, á wa à zũń ho wɔ̃hṹ kaka?» 6 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ĩnɛ́n lé yìa lé ho wɔ̃hṹ, á lé ho tũ̀iá poni ɓànso, lé ĩnɛ́n le mukãnì binbirì wee lé cɔ̃́n. Nùpue yí dà máa va a Maá cɔ̃́n ká ɓànso yí ló ĩ wán. 7 Ká mi lá zũ mi, ó o Maá á mi mún ǹ zũń. Hã laà na kà wán, ó o Maá mi zũ, á mɔn wo.» 8 Ó o Filiipu bía nɔn o Yeesu yi: «Ɲúhṹso, zéení a Maá làa wɛn, á bṹn wã́a à yí wɛn.» 9 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Éee! Filiipu, ĩnɛ́n wi làa mia míana, à ũ pá yí zũ mi le? Yìa mɔn mi, se ɓànso mɔn o Maá. Á fo tĩ́n le ĩ zéení a Maá làa fo le we? 10 Á le fo yí tà le ĩnɛ́n páanía là a Maá ó o Maá páanía làa mi lon? Hã bíoní na á ĩ wee bío na mia á ĩnɛ́n yí te. Hã bíoní mu wee lé o Maá na wi làa mi cɔ̃́n. Lé orɛ́n wee wé bìo ó o sĩi vá yi. 11 Mi tà bìo á ĩ bía nɔn mia yi le ĩnɛ́n páanía là a Maá ó o Maá páanía làa mi. Ká bṹn mía à mi pá wã́a tà mu bè-wénia na á ĩ wó á mi mɔn bìo yi. 12 Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Yìa dó mí sĩi miì, á ɓànso ò wé hã wárá na á ĩ wee wé ɓàn síi. O yàá à wé hĩ̀a po hɔ̃́n, lé bìo á ĩ wee va a Maá cɔ̃́n. 13 Á bìo ɓúenɓúen na mi wé è fìo ĩ yèni yi á ĩ ì wé, bèra a na ò o Maá yèni lé ĩnɛ́n na lé o Za pànká yi. 14 Ká mi wé fìora bìo ɓúi ĩ yèni yi, á ĩ ì wé mu.»

O Séenílo veere naló bìo

15 «Ká mi wa mi, á mi wé è bè bìo á ĩ henía nɔn mia yi. 16 Á ĩnɛ́n á à fìo o Maá yi, ó o na a Séenílo veere mia, ò o wé kɛń làa mia fɛ́ɛɛ. 17 O Séenílo mu lé le Dónbeenì Hácírí tũ̀iá poni ɓànso, dén na á ho dĩ́míɲása yí dà máa yí, lé bìo á ɓa yí máa mi le, á yí zũ le. Minɛ́n bán zũ le, lé bìo le wi làa mia, á khíi kɛń mia.

18 «Ĩ máa día á mi máa wé lòn híiminí, ĩ ì bĩní ì ɓuen mi cɔ̃́n. 19 Hen làa cĩ́inú ká ho dĩ́míɲása máa mi mi, ká minɛ́n bán ǹ mi mi, lé bìo á le mukãnì binbirì wi miì á minɛ́n le mukãnì binbirì mún ǹ wé yi. 20 Ká mu pã̀ahṹ khíi dɔ̃n, á mi ì zũń le ĩnɛ́n páanía lè ĩ Maá, á minɛ́n páanía làa mi, á ĩnɛ́n páanía làa mia. 21 Yìa wee pa ĩ bíoní na á ĩ bò henía bìo, á wee bè hã yi, wón lé yìa wa mi. Ĩ Maá á à wań yìa wa mi, á ĩnɛ́n mún ǹ wań ɓànso, á wé è zéení ĩten làa wo.»

22 Ó o Zudaa, yìa wi mí dòn làa Zudaa Isikariote, bía nɔn wo yi: «Fo ò wé kaka à zéení ũten làa wɛn ká fo máa zéení ũten lè ho dĩ́míɲása?» 23 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Yìa wa mi, wón wee bè bìo á ĩ wee bío yi. Ĩ Maá á à wań ɓànso, á ĩ Maá làa mi á à ɓuen ɓànso cɔ̃́n, á ɓueé kɛń làa wo. 24 Yìa yí wa mi, wón yí máa bè ĩ bíoní yi. Hã bíoní na á ĩ wee bío kà yí ló ĩnɛ́n ĩ bɛɛre yi. Mu lé ĩ Maá na tonkaa mi á hã ló yi.

25 «Ĩ bía bìo kà nɔn mia ho pã̀ahṹ na á ĩ wi làa mia. 26 Ɛ̀ɛ ká a Séenílo na lé le Dónbeenì Hácírí, dìo ó o Maá Dónbeenì á à tonka ĩ yèni yi, dén wé è kení mia lè mu bìo ɓúenɓúen, á à bĩní ì leéka mia lè mu bìowa ɓúenɓúen na á ĩ bía nɔn mia.

27 «Ĩ wee lɛ́n, ká ĩ màhã́ a na ho hɛ́ɛrà mia. Ĩ hɛ́ɛrà lé hìa á ĩ wee na mia. Ho wi mí dòn lè ho dĩ́míɲá hɛ́ɛrà. Mi yí le mi yilera yáa. Mi yí zɔ̃́n. 28 Mi ɲá à ĩ bía le ĩ wee lɛ́n, ká ĩ bĩní ì ɓuen mi cɔ̃́n. Mi lá wa mi, se bìo á ĩ bía le ĩ va a Maá cɔ̃́n á mi sĩa lá à wa bìo yi, lé bìo ó o Maá po mi. 29 Ĩ bía mu nɔn mia hã laà na kà wán, ká mu bìowa mu wéró dĩǹ yí dɔ̃n, bèra a na, ká mu khíi dɔ̃n, à mi wíoka dé mi sĩa miì. 30 Ĩ máa bĩní máa bío bíoní cɛ̀rɛ̀ɛ làa mia, lé bìo á ho dĩ́míɲá na kà ɲúhṹso wà a ɓuen. O yí yú pànká ĩ wán. 31 Ɛ̀ɛ ká ho dĩ́míɲása ko ɓa zũń le ĩ wa a Maá, á bìo ó o bò henía nɔn miì lé bṹn á ĩ wee wé. Mi lii hĩ́ní, mi wa lɛ́n hen.»

15

O Yeesu lé ho èrézɛ̃́n vĩ̀ndɛ̀ɛ binbirì

1 O Yeesu bía: «Ĩnɛ́n lé ho èrézɛ̃́n vĩ̀ndɛ̀ɛ binbirì, ká ĩ Maá lé ho èrézɛ̃́n vĩ̀ndɛ̀ɛ ɓànso. 2 Ká lakahó lée lakahó na can miì à ho yí máa ha, ó o ò kúii ho. Ká hĩ̀a wee ha, hɔ̃́n ɓúenɓúen ó o wee kí, à hã wíoka wé ha lè mí sòobɛ́ɛ. 3 Làa bṹn síi á minɛ́n dɛ̀ɛnía wee ce vó lòn lakara na ɓa kú ĩ kàránló na á mi tà yi bìo yi. 4 Mi páaní làa mi, á ĩ mún ǹ páaní làa mia. Lakahó yí dà máa ha bia ká ho yí can le vĩ̀ndɛ̀ɛ yi. Làa bṹn síi, ká minɛ́n mún yí páanía làa mi, á le Dónbeenì Hácírí bìa máa kɛń mia.

5 «Ĩnɛ́n ka lòn vĩ̀ndɛ̀ɛ, ká minɛ́n ka lòn lakara. Yìa páanía làa mi, á ĩnɛ́n páanía làa wo, á wón ɓànso á le Dónbeenì Hácírí bìa á à kɛń yi cɛ̀rɛ̀ɛ. Ĩnɛ́n bìo níi mía, á mi yí dà dɛ̀ɛ woon máa wé. 6 Yìa yí páanía làa mi ka lòn vĩ̀ndɛ̀ɛ lakara na ɓa kúiora lée kúaará. Ká hã lakara mu hon à ɓa khuii hã bè mín wán à dé ho dɔ̃hṹ yi cĩ̀í. 7 Ká mi páanía làa mi, á wee bè ĩ bíoní yi sese, à bìo mi wee cà, à mi fìo, á mi ì yí mu. 8 Ká le Dónbeenì Hácírí bìa wi mia cɛ̀rɛ̀ɛ se mu wee zéení le mi lé ĩ nì-kenínia binbirí, á ɓa nùpua ɓúenɓúen á à mi ĩ Maá cùkú mu bìo yi. 9 Làa bìo ó o Maá waráa mi, lé bṹn ɓàn síi á ĩnɛ́n mún waráa mia. Mi páanía làa mi, á mi ì wíoka à zũń bìo á ĩ waráa mia. 10 Ká mi wee bè bìo á ĩ bò henía yi, se mi páanía làa mi á mi ì zũń bìo á ĩ waráa mia bìo, làa bìo ĩnɛ́n páanía là a Maá á zũ bìo ó o waráa mi, lé bìo á ĩ bò bìo ó o bò henía yi.

11 «Ĩ bía bṹn nɔn mia, bèra a na à ĩnɛ́n sĩ-wɛɛ ɓàn síi à kɛń mia, à mi sĩ-wɛɛ ɲii sí. 12 Bìo á ĩ ì hení á à na mia lé bìo kà: Mi wań mín làa bìo á ĩ waráa mia bìo síi. 13 Nùpue na dà à wań mín bɔ̃́nlowà á à poń yìa nɔn mí mukãnì ɓa bìo yi wón mía. 14 Ká mi wee bè bìo á ĩ bò henía nɔn mia yi, á mi ì wé wàn bɔ̃́nlowà. 15 Ĩ wã́a máa bĩní máa ve mia làa ton-sáwá, lé bìo ó o ton-sá yí zũ bìo ɓa ɲúhṹso wee wé. Mi lé wàn bɔ̃́nlowà, lé bìo á bìo ó o Maá bía nɔn miì ɓúenɓúen á ĩ fɛɛra nɔn mia. 16 Minɛ́n yí léra mi. Ĩnɛ́n lé yìa hueekaa mia á tonkaa, à mi lɛ́n vaa wé hã wárá na se, hĩ̀a le Dónbeenì Hácírí bia wee mi yi, á bìo á à mía, bèra à na ká bìo mi wee fìo o Maá cɔ̃́n ĩ yèni yi à mi yí mu. 17 Bìo á ĩ ì wíoka à hení á à na mia lé bìo kà: Mi wań mín.»

Ho dĩ́míɲása ɲina a Yeesu lè mí nì-kenínia

18 «Ká ho dĩ́míɲása ɲina mia, à mi zũń le ɓa ɲina mi ló mia. 19 Ká minɛ́n lè ho dĩ́míɲása lá lée dà-kéní, á ɓa lá à wań mia làa bìo ɓa waráa bìo bìo sã̀ ɓa yi. Bìo nɔn á ho dĩ́míɲása ɲinanáa mia, lé bìo á ĩ hueekaa mia á mi wi mí dòn làa ba. Mi bìo wã́a yí sã̀ ho dĩ́míɲá yi. 20 Mi liiní mi hácírí bìo á ĩ bía nɔn mia wán: ‹Ton-sá na po mi ɲúhṹso wón mía.› Ká ĩnɛ́n á ɓa beéra lò, á minɛ́n á ɓa mún ǹ beé lò. Ká ɓa bò bìo á ĩ kàránna làa ba yi, á ɓa mún ǹ bè minɛ́n kàránló yi. 21 Ɛ̀ɛ ká lé ĩnɛ́n bìo yi á ɓa wé è beéráa mi lò, lé bìo ɓa yí zũ yìa tonkaa mi. 22 Bìo á ĩ ɓuara á ɓueé bía làa ba á ɓa pã́, lé bṹn nɔn á mu bè-kohó bìo wee mì lɛɛ́ra ɓa yi. Á bìo kà wán, á ɓa wã́a yí dà máa bío le mí yí zũ mu. 23 Yìa ɲina mi, se wón mún ɲina ĩ Maá. 24 Ĩ lá yí wó wárá na á nì-veere yí dà máa wé hùúu ɓa tĩ́ahṹ, á se bè-kohó bìo máa mì máa lɛɛ́ ɓa yi. Ɛ̀ɛ ká bìo ɓa mɔn mu mí cúee, à ɓa pá ɲina ĩnɛ́n, á ɲina ĩ Maá. 25 Ɛ̀ɛ ká bìo túara ɓa làndá yi á ko mu wé à ɲii sí: ‹Ɓa ɲina mi ká mu ɲúhṹ ɲɔǹ mía.›*

26 «O Séenílo khíi ɓuen. Orɛ́n lé le Dónbeenì Hácírí tũ̀iá poni ɓànso. Ĩ ì tonka a, ó o ò lé ĩ Maá cɔ̃́n á à ɓuen. Ká a khíi ɓuara ó o ɓuee mì ho tũ̀iá ĩ ɲii. 27 Á minɛ́n mún wé è mì ho tũ̀iá ĩ ɲii, lé bìo mi wi làa mi hàrí ĩ tonló ɓúakáró pã̀ahṹ.»

16

1 «Ĩ wee bío bṹn na mia à mi yí bĩní ĩ mɔ́n. 2 Mi kàránló zĩní zoró á ɓa khíi wé è hè làa mia. Hàrí pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, á bìa wee ɓúe mia pá à leéka le mí wee sá na le Dónbeenì yi kà síi. 3 Ɓa à wé mu lé bìo ɓa yí zũ a Maá Dónbeenì, á mún yí zũ ĩnɛ́n 4 Ká ĩ wee bío mu làa mia bèra a na ká ɓa khíi hĩ́nɔn wee wé mu, à mi bĩní leéka le ĩ bía mu nɔn mia. Ĩ tonló ɓúakáró pã̀ahṹ, á ĩ yí bía mu làa mia, lé bìo á ĩ lá wi làa mia.»

Le Dónbeenì Hácírí bè-wénia

5 «Hã laà na kà wán, á ĩ bĩnía wee va yìa tonkaa mi cɔ̃́n, á mi tĩ́ahṹ á nì-kéní kà yí tùara miì le lé wen á ĩ wee va yi? 6 Ɛ̀ɛ ká lé bìo á ĩ bía mu nɔn mia lé bṹn wee vá mia. 7 Ká mu ɓɛ̀n lé ho tũ̀iá á ĩ mì á à na mia: Mu sṹaaní minɛ́n cɔ̃́n à ĩ lɛ́n. Ká ĩ yí wà, ó o Séenílo máa ɓuen mi cɔ̃́n. Ɛ̀ɛ ká ĩ van, á ĩ ì tonka a ó ò ɓuen mi cɔ̃́n. 8 Ká a khíi ɓuara, ó o ɓueé zéení lè ho dĩ́míɲása le ɓa wee vĩ́iní míten mu bè-kora, làa bìo térénna, lè le Dónbeenì cítíi bìo dã́ní yi. 9 O ò zéení le ɓa wó mu bè-kohó, lé bìo ɓa yí dó mí sĩa miì. 10 O ò zéení le ĩ térénna bìo á ĩ wee va a Maá cɔ̃́n á mi máa bĩní máa mi mi bìo yi. 11 Le Dónbeenì cítíi bìo dã́ní yi, o ò zéení le le Dónbeenì dɛ̀ɛnía cítío ho dĩ́míɲá na kà ɲúhṹso á síinía ɲúhṹ.

12 «Bìo cɛ̀rɛ̀ɛ á ĩ lá wi à ĩ bío na mia, ká ĩ dĩǹ máa bío mu lé bìo mu here po mia. 13 Ká le Dónbeenì Hácírí tũ̀iá poni ɓànso khíi ɓueé dɔ̃n, á le è wé á mi ì zũń le Dónbeenì tũ̀iá poni ɓúenɓúen. Hã bíoní na le è bío máa lé lerɛ́n mí bɛɛre cɔ̃́n. Ká bìo le ɲá ĩ cɔ̃́n ɓúenɓúen lé bṹn á le khíi bío, á à bue bìo ko à mu ɓuen bìo. 14 Le è zéení ĩ cùkú lé bìo le è lá bìo á ĩ le le zéení á à bue è na mia. 15 Bìo bìo sã̀ a Maá yi ɓúenɓúen bìo sã̀ miì, lé bṹn nɔn á ĩ wee bíoráa mu na mia le le è lá bìo á ĩ le le zéení ɓúenɓúen á à bue è na mia.»

Mi yara sèró mɔ́n mi sĩa á à wa

16 «Hen làa cĩ́inú ká mi máa mi mi, ká cĩ́inú bṹn mɔ́n á mi ì bĩní ì mi mi.» 17 Ó o nì-kenínia nùwã yɛn wee bío mín yi: «Bìo kà kúará lée webio coon? O bía: ‹Hen làa cĩ́inú ká mi máa mi mi, ká cĩ́inú bṹn mɔ́n á mi ì bĩní ì mi mi› làa bìo ó o bĩnía bía: ‹Bìo á ĩ wee va a Maá cɔ̃́n.› 18 Ho cĩ́inú na ó o wee bío bìo kúará lée webio? Wa ɓɛ̀ntĩ́n yí zũ bìo ó o wee bío.»

19 Bìo ó o Yeesu zũna le ɓa wi ɓa tùa wo yi, ó o bía nɔn ɓa yi: «Bìo á ĩ bía le hen làa cĩ́inú ká mi máa mi mi, ká cĩ́inú bṹn mɔ́n á mi ì bĩní ì mi mi, lé bṹn bìo yi á mi wee tùakaráa mín yi le? 20 Àwa, le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Mi khíi wé è wá ká mi ì zúnzúrá ká ho dĩ́míɲása bán wee zã̀maka. Mi yara khíi sè, ɛ̀ɛ ká mi yara sèró mu màhã́ á à yèrèmá à wé le sĩ-wɛɛ. 21 Hen ká a hã́a wee te à mu wé le lònbee o wán hón pã̀ahṹ so yi. Ká a ton vó, ò o sĩi wa, lé bìo ó o yú a kúnkúza. O wé nɔnsã le lònbee na yú a yi. 22 Minɛ́n mún bìo ka kà. Bìo kà wán, á mi yara sò, ɛ̀ɛ ká ĩ bĩní ì mi mia, hón pã̀ahṹ so ká mi sĩa á à wa. Dén sĩ-wɛɛ so á nùpue máa hè yi làa mia. 23 Ká dén wizonle so khíi dɔ̃n, á mi máa bĩní máa tùa miì làa bìo ɓúi. Le ĩ mì ho tũ̀iá na mia: Bìo ɓúenɓúen na mi khíi fìo o Maá cɔ̃́n ĩ yèni yi ó o ò na mia. 24 Mi lá dĩǹ yí fìora bìo ɓúi ĩ yèni yi. Mi wé fìo, á mi ì yí, bèra a na à mi sĩ-wɛɛ ɲii sí.

25 «Ĩ wà hã wàhio á bíaráa bìo kà ɓúenɓúen nɔn mia. Ká pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, ká ĩ máa wé è wà wàhio máa na mia. Ĩ khíi wé è bío bìo bìo ciran o Maá wéréwéré á à na mia. 26 Ká hón pã̀ahṹ so khíi dɔ̃n, á mi wé è fìo o Maá Dónbeenì yi ĩ yèni yi. Ĩ máa bío máa na mia le ĩ wé è fìo o Maá mu yi mi bìo yi. 27 Mu bon. O Maá Dónbeenì mí bɛɛre wa mia, lé bìo mi wa mi á tà le ĩ ló a cɔ̃́n bìo bon á ɓuara. 28 Ĩ ló a cɔ̃́n á ɓuara ho dĩ́míɲá yi. Bìo kà wán, á ĩ wee lé ho dĩ́míɲá yi á à bĩní ì va a Maá cɔ̃́n.» 29 Ó o nì-kenínia bía nɔn wo yi: «Ó, o! Fo màhã́ wã́a wee bío làa wɛn wéréwéré ká fo máa wà wàhio. 30 Bìo kà wán, á wa wã́a zũ le fo zũ mu bìo ɓúenɓúen. Ũ màkóo mía à ũ pa le o ɓúi tùa foǹ. Bṹn lé bìo nɔn á wa tà le fo ló le Dónbeenì cɔ̃́n bìo bon.» 31 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi tà mu hã laà na kà wán le? 32 Ɛ̀ɛ ká ho pã̀ahṹ lua, ho yàá ɓueé dɔ̃n vó, ká mi ì kɛ́nná á à lɛ́n mìn ɲúná yi á à día mi ĩ dòn. Ɛ̀ɛ ká ĩ mía ĩ dòn, o Maá Dónbeenì wi làa mi. 33 Ĩ bía bṹn ɓúenɓúen nɔn mia bèra a na à mi yí ho hɛ́ɛrà mi páaníló làa mi bìo yi. Mi lò ò be ho dĩ́míɲá pànká-sũmáa níi yi, ɛ̀ɛ ká mi hení mi sĩa, lé ĩ dàńna hã.»

17

O Yeesu fìoró na ó o wó

1 Bìo ó o Yeesu bía kà síi vó, ó o hóonía mí yahó ho wáayi, ò o bía: «Ĩ Maá, ho pã̀ahṹ dɔ̃n. Wé zéení ĩnɛ́n na lé ũ Za cùkú, bèra a na à ĩnɛ́n ɓɛ̀n mún wé zéení ũnɛ́n cùkú. 2 Fo nɔn ho pànká miì ɓa nùpua ɓúenɓúen wán bèra a na à ĩ dàń nanáa le mukãnì binbirì na máa vé bìa ɓúenɓúen na fo kàràfáa miì yi. 3 Le mukãnì binbirì na máa vé lé à ɓa zũń ũnɛ́n na lé le Dónbeenì binbirì na ɓàn síi mía, à zũń ĩnɛ́n Yeesu *Krista na fo tonkaa. 4 Ĩ wó á ɓa nùpua mɔn ũ cùkú ho tá wán ho tonló na fo le ĩ sá á ĩ sá á ho ɲii sú bìo yi. 5 Ĩ Maá, bìo kà wán, á ũ wé le ĩ bĩní yí ho cùkú ũ nìsã́ní, hìa á ĩ yú lè ho yahó ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra.» 6 «Ĩ zéenía ũ bìo lè ɓa nùpua na fo hueekaa ho dĩ́míɲása tĩ́ahṹ á kàràfáa miì. Ɓa bìo sã̀ foǹ, ká fo kàràfáa ɓa miì, á ɓa bò ũ bíonì yi. 7 Bìo kà wán á ɓa zũ le bìo ɓúenɓúen na fo nɔn miì á ló ũnɛ́n ũ bɛɛre cɔ̃́n. 8 Mu bon. Hã bíoní na ũ nɔn miì lé hĩ̀a á ĩ fɛɛra nɔn ɓa yi. Á ɓa tà hã yi. Á ɓa zũna kɛ̃́nkɛ̃́n le ĩnɛ́n ló ũ cɔ̃́n ɓuara, á tà le ũnɛ́n lé yìa tonkaa mi.

9 «Ĩ yí máa fìo foǹ ho dĩ́míɲása ɓúenɓúen bìo yi. Bìa fo kàràfáa miì lé bán á ĩ wee fìo bìo yi, lé bìo ɓa bìo sã̀ foǹ. 10 Bìa ɓúenɓúen na bìo sã̀ miì á bìo sã̀ foǹ, á bìa ɓúenɓúen na bìo sã̀ foǹ á mún bìo sã̀ miì, á ĩ cùkú wee mi ɓa yi. 11 Ĩnɛ́n bĩnía wee ɓuen ũ cɔ̃́n, ĩ wã́a máa kɛń ho dĩ́míɲá yi, ká ɓarɛ́n bán wi ho yi. Ĩ Maá na ɓàn síi mía, pa ɓa yi lè ũ pànká, hìa fo nɔn miì, bèra a na à ɓa wé le dà-kéní làa bìo á ũnɛ́n làa mi lé le dà-kénínáa. 12 Bìo á ĩ hĩ́a wi làa ba, á ĩ wó á ɓa bò bìo á ũnɛ́n karáa yi, ũ bìo na fo le ĩ zéení. Ĩ pan ɓa bìo á hàrí nì-kéní yí vṹnun, ká mu yínɔń yìa ko ò o vĩ́, bèra a na à bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi à ɲii sí. 13 Hã laà na kà wán á ĩ bĩnía wee ɓuen ũ cɔ̃́n, ká bìo á ĩ pá wi ho dĩ́míɲá yi, á ĩ wee bío hã bíoní na kà ɓúenɓúen, bèra a na à ɓarɛ́n mí bɛɛre yí le sĩ-wɛɛ na á ĩ yú á le ɲii sú ɓàn síi. 14 Ũ bíoní á ĩ fɛɛra nɔn ɓa yi. Ká ho dĩ́míɲása màhã́ ɲina ɓa, lé bìo ɓa bìo yí sã̀ ho dĩ́míɲá yi làa bìo á ĩnɛ́n bìo yí sã̀náa ho yi. 15 Ĩ yí le ũ lén ɓa ho dĩ́míɲá yi, ká ũ màhã́ kã̀ní ɓa o *Satãni níi yi. 16 Ɓa bìo yí sã̀ ho dĩ́míɲá yi làa bìo á ĩnɛ́n bìo yí sã̀náa ho yi. 17 Ĩ Maá, wé à ɓa bìo sĩ̀ foǹ ɓúenɓúen ũ tũ̀iá poni pànká yi. Mu bon, ũ bíonì lé ho tũ̀iá poni. 18 Bìo fo tonkaa làa mi ho dĩ́míɲá yi, lé bṹn á ĩ mún wee tonkaráa ɓarɛ́n ho yi. 19 Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre nɔn ĩten foǹ ɓúenɓúen ɓa bìo yi, bèra a na à ɓarɛ́n ɓɛ̀n mún na míten foǹ ɓúenɓúen ũ tũ̀iá poni pànká yi.

20 «Ĩ yí máa fìo foǹ bìa dó mí sĩa miì bìo yi mí dòn. Ká bìa á à dé mí sĩa miì ɓa bíoní pànká yi, á ĩ mún wee fìo bìo yi. 21 Ĩ wee fìo foǹ bèra a na à ɓa ɓúenɓúen wé le dà-kéní. Ĩ Maá, làa bìo á ũnɛ́n páanía làa mi, á ĩnɛ́n páanía làa fo, mún wé le ɓarɛ́n páaní làa wɛn, bèra a na à ho dĩ́míɲása zũń le lé ũnɛ́n tonkaa mi. 22 Bìo fo wó ũ cùkú wee mi miì, lé bṹn ɓàn síi á ĩ mún wó ũ cùkú mu wee mi ɓa yi, bèra a na à ɓa wé lé dà-kéní làa bìo á ĩnɛ́n làa fo lée dà-kénínáa. 23 Mu bon, ĩnɛ́n páanía làa ba, á ũnɛ́n páanía làa mi. Bṹn wó bèra a na à ɓa páaníló làa wɛn ɲii sí, à ho dĩ́míɲása zũń le lé ũnɛ́n tonkaa mi, á fo wa ɓa làa bìo fo waráa mi. 24 Ĩ Maá, bìa fo kàràfáa miì á ĩ wi à ɓa kɛń hen na á ĩnɛ́n ǹ kɛń yi, bèra a na à ɓa mi ĩ cùkú, ho cùkú na fo dó miì lé bìo fo wara mi ká ho dĩ́míɲá dĩǹ yí léra. 25 Ĩ Maá na térénna, ho dĩ́míɲása yí zũ fo, ká ĩnɛ́n wón zũ fo, á bìa fo kàràfáa miì zũ le lé ũnɛ́n tonkaa mi. 26 Ĩ zéenía ũ bìo làa ba á ɓa zũ fo. Ĩ pá à wíoka wé è zéení mu làa ba, bèra a na à bìo fo wa lè ĩnɛ́n, à dén waminì so mún wé mi ɓarɛ́n yi, à ĩnɛ́n làa ba páaní.»

18

O Yeesu wìiró bìo

(Matiye 26.47-56; Maaki 14.43-50; Luki 22.47-53)

1 Bìo ó o Yeesu fìora vó, ó o Yeesu lè mí nì-kenínia hĩ́nɔn ló lée wà, á vaá kã́a ho Sedoron bonconì. Vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó ɓúi wi bĩ́n ó o vaá zon yi làa ba. 2 O Zudaa na à dé o ò na zũ ho lahó mu. Lé bìo ó o Yeesu lá dàn ɓuen bĩ́n lè mí nì-kenínia. 3 Ho *Oroomu dásíwá kuure lè ɓa parowà na ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa *Farizĩɛwa tonkaa, lé bán ó o Zudaa mu wã́a dú yahó ɓuararáa hã vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó mu yi. Ɓa nùpua mu ɓuan hã fĩ̀ntɛ̃́ɛna, lè hã kã́aní na ɓa zã̀nía, lè hã fio sĩ̀a. 4 Bìo ó o Yeesu zũ bìo á à sá a yi ɓúenɓúen, ó o vá ɓueé ɓó ɓa yi, ò o tùara: «Lé o yɛ́n mi wee cà?» 5 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Lé o Yeesu, o Nazarɛɛte nìi.» Ó o Yeesu le mu lé mínɛ́n. Bṹn wee wé ká a Zudaa na dó a nɔn wi bĩ́n làa ba. 6 Bìo ó o Yeesu bía le mu lé mínɛ́n, á ɓa ló lè mí mɔ́n á lée lùiorá. 7 Ó o Yeesu tùara ɓa yi mu cúa-ɲun níi le lé o yɛ́n á ɓa wee cà. Á ɓa le lé o Yeesu, o Nazarɛɛte nìi. 8 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ĩ mà mu nɔn mia le mu lé ĩnɛ́n. Á bìo mu lé ĩnɛ́n mi wee cà, á mi wã́a día bìa kà le ɓa lɛ́n.» 9 O Yeesu bía bṹn bèra a na à le bíonì na ó o bía à ɲii sí: «Bìa á ũ kàràfáa miì, á hàrí nì-kéní á ĩ yí vĩ́inía.» 10 Mu wee wé ò o Simɔn Piɛre ɓuan ho khà-tóní. Ó o dɛ̀ɛnía dò ho, á hà lè le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì ton-sá nín-tĩánì ɲikãahṹ kúio. O ton-sá mu yèni ɓa le Malekuusi. 11 Ó o Yeesu bía nɔn o Piɛre yi: «Dé ũ khà-tóní mí lóorè yi. Fo wee leéka le ĩ máa tà le lònbee na á ĩ Maá le le yí mi lon?»

Ɓa ɓuan o Yeesu vannáa o Aana cɔ̃́n

(Matiye 26.57-58; Maaki 14.53-54; Luki 22.54)

12 Á ɓa dásíwá lè mí ɲúhṹso, lè ɓa *zúifùwa ɲúnása parowà wã́a wìira a Yeesu á can. 13 Á yìa ɓa ɓuan wo vannáa cɔ̃́n ho yahó lé o Aana. O Aana mu lé o Kayiifu ɓàn hio báa. Wón Kayiifu so lé le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso le lúlúure mu yi. 14 Lé orɛ́n hĩ́a zéenía ɓa zúifùwa ɲúnása, le mu sṹaaní ò o nùpue nì-kéní hí mu nìpomu ɓúenɓúen bìo yi.

O Piɛre pã́ le mí yínɔń o Yeesu nì-kenínii

(Matiye 26.58, 69-70; Maaki 14.54, 66-68; Luki 22.55-57)

15 O Simɔn Piɛre lè mí ninza nì-kenínii ɓúi bò a Yeesu mɔ́n. O nì-kenínii mu lè ɓa yankarowà ɲúhṹso zũ mín. Lé bṹn nɔn ó o dàńna yòó zonnáa ɓa yankarowà ɲúhṹso zĩ-beenì lún yi là a Yeesu. 16 Ò o Piɛre wón dĩ̀n ho khũuhũ ho zũaɲii. Ká a nì-kenínii na so, yìa lè le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso zũ mín, wón bĩnía yòó ló á lée bía là a ton-sá hã́a na pan ho zũaɲii, ò o fó a Piɛre zonnáa. 17 Ó o ton-sá hã́a na lá pan ho zũaɲii wã́a tùara a Piɛre yi: «Ũnɛ́n so yínɔń o nìi mu nì-kenínii ɓúi le?» Ó o Piɛre bía: Ĩ yínɔń o nì-kenínii ɓúi. 18 Bìo le tɛ̀ɛnì wi, á ɓa ton-sáwá lè ɓa parowà zã̀nía hã hĩ́a wee huee, ó o Piɛre mún páanía wee huee làa ba.

O Aana túakaa o Yeesu yi

(Matiye 26.59-66; Maaki 14.55-64; Luki 22.66-71)

19 Le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso wee tùa o Yeesu yi, là a nì-kenínia bìo làa bìo ó o wee kàrán lè ɓa nùpua dã́ní yi. 20 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ĩ bía mu wéréwéré ɓa zã̀amáa yahó. Pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ, á ĩ lá wee wé kàrán ɓa nùpua ɓa zúifùwa kàránló zĩní yi lè le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, hen na ɓa zúifùwa wee wé kúee mín wán yi. Ĩ yí sà ĩten yí wóráa bìo ɓúi. 21 Lée webio nɔn fo wee tùaráa miì? Tùa bìa ɲá ĩ bíoní yi. Bán zũ bìo á ĩ bía.»

22 Bìo ó o Yeesu bía bṹn, á ɓa parowà nì-kéní ɓúi na dĩ̀n o nìsã́ní dó a sáahó yi, ò o bía nɔn wo yi: «Lé làa bṹn á ũ ko à ũ bío sĩ́náa le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso le?» 23 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ká ĩ bía khon, à ũ zéení hen na á ĩ bía khon yi. Ká ĩ ɓɛ̀n bía se, á lée webio nɔn á fo vĩ́nanáa mi.» 24 Ó o Aana wã́a le ɓa ɓua a Yeesu varáa le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì Kayiifu cɔ̃́n ká a pá can.

O Piɛre tĩ́n pã́ le mí yínɔń o Yeesu nì-kenínii

(Matiye 26.71-75; Maaki 14.69-72; Luki 22.58-62)

25 Bṹn wee wé ká a Simɔn Piɛre pá wi ho lahó dà-kéní na ó o lá wi yi á wee huee ho dɔ̃hṹ. Ó o ɓúi bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n so yínɔń o nìi mu nì-kenínii ɓúi le?» Ó o Piɛre pã́ ò o bía: «Ĩnɛ́n yínɔń o nì-kenínii.» 26 Bṹn mɔ́n á le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì ton-sá nì-kéní na te mín làa yìa ó o Piɛre hà ɲikãahṹ kúio á bía nɔn wo yi: «Ĩ so yí mɔn fo là a nìi mu hã vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó yi le?» 27 Ó o Piɛre tĩ́n pã́ mu. Mí lahó yi ó o kò-bɛ́ɛ wá.

Ɓa ɓuan o Yeesu vannáa o Pilaate cɔ̃́n

(Matiye 27.1-2, 11-14; Maaki 15.1-5; Luki 23.1-5)

28 Ɓa *zúifùwa ɲúnása wã́a fó a Yeesu o Kayiifu cɔ̃́n vannáa o *Oroomu nìi *Pilaate zĩ-beenì yi, yìa ho Oroomu bɛ́ɛ bàrá ho Zudee kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán. Mu wó hã tá-tĩa yi. Bìa bò là a Yeesu mí bɛɛre yí zon le zĩi yi. Lé bìo ɓa wi ɓa ɓua míten sese le Dónbeenì yahó à díráa ho Paaki sã́nú ká ɓa wee ce. 29 Lé bṹn te bìo ó o Pilaate lóráa ɓa cɔ̃́n ho khũuhũ á lée tùara ɓa yi: «Lé mu yɛ́n á mi le o nìi mu wó khon bìo yi?» 30 Á ɓa bía: «O lá yí wó yí khon se wa yí ɓuan wo yí ɓuararáa ũ cɔ̃́n.» 31 Ó o Pilaate bía: «Mi bĩní lɛ́n làa wo. Mi vaa cítí o à héha lè mi làndá.» Á ɓa bía: «Mi yí nɔn níi wɛn le wa ɓúe nùpue.» 32 Mu wó kà síi à le bíonì na ó o Yeesu bía á zéeníanáa bìo o ò híráa sìí, à ɲii sí.*

33 Ó o Pilaate wã́a yèrèmáa yòó zon le zĩ-beenì yi ò o le ɓa ɓua a Yeesu ɓuee zoráa. Bìo ó o Yeesu ɓueé zon ó o tùara a yi: «Lé ũnɛ́n lé ɓa zúifùwa bɛ́ɛ le?» 34 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo zũna mu ũten bía lée, tàá lé ɓa ɓúi bía ĩ bìo nɔn foǹ?» 35 Ó o Pilaate bía: «Ĩnɛ́n so lée zúifù le? Mìn sìí nùpua lè mìn yankarowà ɲúnása lé bìa dó fo ĩ níi yi. Lée webio á fo wó?» 36 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Ĩ bɛ́ɛnì bìo yí sã̀ ho dĩ́míɲá na kà yi. Ká mu bìo lá sã̀ ho dĩ́míɲá na kà yi, se ĩ nùpua lá à hĩ́ní ì fi hã fio à ĩ yí yí yí zo ɓa zúifùwa ɲúnása níní. Ɛ̀ɛ ká ɓùeé, ĩnɛ́n bɛ́ɛnì yínɔń ho dĩ́míɲá na kà bɛ́ɛnì.» 37 Ó o Pilaate bía nɔn wo yi: «Á fo lé o bɛ́ɛ lon, tàá?» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Lé ũnɛ́n ũten bía mu, ĩ lé o bɛ́ɛ. Ĩ ɓueé ton ho dĩ́míɲá yi à zéení ho tũ̀iá poni lè ɓa nùpua. Yìa bìo sã̀ ho tũ̀iá poni yi wón wee ɲí bìo á ĩ wee bío.» 38 Ó o Pilaate tùara a yi: «Tũ̀iá poni lée webio?»

(Matiye 27.15-31; Maaki 15.6-20; Luki 23.13-25)

Bìo ó o bía bṹn vó ó o tĩ́n ló lée yú ɓa zúifùwa á bía nɔn ɓa yi: «Ĩnɛ́n cɔ̃́n ó o nìi mu yí wó yí khon bìo woon yi. 39 Hen ká ho *Paaki sã́nú sansan dɔ̃n, à mi le ĩ lén o kàsó nìi ɓúi día. Àwa, á mi wi à ɓa zúifùwa bɛ́ɛ lé yìa à ĩ día le?» 40 Á ɓa wee bío na a yi ká ɓa wãamaka: «Ɓùeé! Yí día wón. O Barabaasi lé yìa á ũ lén día.» Ò o Barabaasi ɲɔǹ hĩ́a lé o nì-kã́anii.

19

1 Ó o *Pilaate wã́a nɔn le ɲii ɓa dásíwá yi le ɓa ɓua a Yeesu lée ha lè hã làbàaní. 2 Ɓa dásíwá mu tã́ ho kìrí lè hã kíkara á dó a ɲúhṹ yi, à ɓa zĩ́inía wo lè ho kánɓun muhṹ.* 3 Ɓa wee ɓuee dĩ̀n o yahó ká ɓa bío: «*Zúifùwa bɛ́ɛ, Foó!» Ká ɓa à dé o sáarà yi.

4 Ó o Pilaate tĩ́n zoó ló mí zĩi yi, á lée bía nɔn ɓa zúifùwa yi: «Àwa, ĩ bía le ɓa ɓua a ɓuee léráa à mi zũń le ĩnɛ́n cɔ̃́n o nìi mu yí wó yí khon bìo woon yi.» 5 O Yeesu ɓa wã́a ɓuan lóráa ho khũuhũ, ká hã kíkara kìrí wi o ɲúhṹ yi, á mún zã́ ho kánɓun muhṹ. Ó o Pilaate bía nɔn ɓa zúifùwa yi: «Lé o nìi mu na wã́a.» 6 Bìo ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa parowà mɔn o Yeesu á ɓa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɓúɛɛ wo ho *kùrùwá wán! Ɓúɛɛ wo ho kùrùwá wán!» Ó o Pilaate bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n mi bɛɛre wã́a fé o vaa ɓúɛɛ ho kùrùwá wán. Ĩnɛ́n cɔ̃́n ó o nìi mu yí wó yí khon bìo woon yi.» 7 Á ɓa zúifùwa bía nɔn wo yi: «Warɛ́n làndá yi, ó o nìi mu ko lè ho ɓúeró lé bìo ó o le mí lé le Dónbeenì Za.»†

8 Bìo ɓa bía kà wíokaa zã́nía o Pilaate làa sòobɛ́ɛ. 9 Ó o wã́a bò mín là a Yeesu yòó zon le zĩ-beenì yi, á zoó tùara a yi: «Lée wen ũnɛ́n wee lé yi?» Ó o Yeesu yí dó mí ɲii wo yi. 10 Ó o Pilaate wã́a bía nɔn wo yi: «Éee! Lé ĩnɛ́n á fo le fo máa bíoráa le? Fo so yí zũ le ũ díaró tàá ũ ɓúɛɛró ho kùrùwá wán ɓàn pànká wi ĩnɛ́n cɔ̃́n le?» 11 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo yí dà máa yí pànká ĩnɛ́n wán, ká le Dónbeenì yí nɔn ho foǹ. Lé bṹn nɔn á yìa dó mi ũ níi yi wékheró ɓùaa á po ũnɛ́n wékheró.»

12 À lá bṹn ɲii wán ó o Pilaate wã́a wee cà bìo ó o ò díaráa o Yeesu ó o ò lɛ́n. Ká ɓa zúifùwa wíokaa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «O nìi na kà á fo día ó o wà se fo yínɔń ho *Oroomu bɛ́ɛ ɓàn bɔ̃́nlo. Nùpue na le mí lée bɛ́ɛ se wón wee penka lè ho Oroomu bɛ́ɛ.» 13 Bìo ó o Pilaate ɲá hɔ̃́n bíoní so, ó o le ɓa ɓua a Yeesu léráa ho khũuhũ à vaá dĩ̀ní ho lahó na ɓa le «Lún na hã hue-pɛnlɛnwà bá yi.» Mu heberemu ɓa le «Kabataa.» Lé hón lahó so ó o Pilaate lée kará yi mí cítíi fĩ̀iníi. 14 Mu wó le wizonle na lée hĩ́ní ì wé ɓa ho *Sabaa zoǹ, ho *Paaki sã́nú díró pã̀ahṹ, ká le wii yòó fárá. Ó o Pilaate wã́a bía nɔn ɓa zúifùwa yi: «Lé mi bɛ́ɛ na.» 15 Á ɓa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɓúe o! Ɓúe o! Ɓúɛɛ wo ho kùrùwá wán.» Ó o Pilaate bía: «Mi wi à ĩ ɓúɛɛ mi bɛ́ɛ ho kùrùwá wán kɛ̃́nkɛ̃́n le?» Á le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása bía nɔn wo yi: «Wa bɛ́ɛ ɓúi mía ká mu yínɔń ho Oroomu bɛ́ɛ.» 16 Ó o Pilaate wã́a dó a ɓa níi yi le ɓa ɓúɛɛ ho kùrùwá wán.

O Yeesu húmú

(Matiye 27.32-56; Maaki 15.21-41; Luki 23.26-39)

Á ɓa dásíwá wã́a fó a Yeesu. 17 Ɓa nɔn o *kùrùwá wo yi, ó orɛ́n mí bɛɛre pã̀ á lóráa ho lóhó mɔ́n, ho lahó na ɓa le «Ɲún-ɓòkuee» yi. Mu heberemu á ɓa wee ve ho lahó mu làa «Kolokota.» 18 Lé hón lahó so ɓa ɓúaa wo yi ho kùrùwá wán. Ɓa mún ɓúaa ɓa nùpua nùwã ɲun ɓúi hã kùrùwáwá wán làa wo. O nì-kéní wi là a nín-tĩánì, ká a nì-kéní wi là a nín-káahó, ó orɛ́n zoó wi ho tĩ́ahṹ. 19 O Pilaate nɔn le ɲii le ɓa túa bìo kà yòo ɓúɛɛ o Yeesu ɲúhṹ yi ho kùrùwá wán: «Yeesu, Nazarɛɛte nìi, Zúifùwa bɛ́ɛ.» 20 Ɓa *zúifùwa cɛ̀rɛ̀ɛ kàránna bìo túara a Yeesu ɲúhṹ yi, lé bìo ho lahó na ɓa ɓúaa wo yi yí nàyi lè ho lóhó, á mu mún túara lè mu heberemu lè mu latɛnmu, lè mu kɛrɛɛkimu.‡ 21 Á le Dónbeenì yankarowà ɲúnása wà ɓuara a Pilaate cɔ̃́n á ɓueé bía nɔn wo yi: «Fo lá yí ko à ũ túa ‹zúifùwa bɛ́ɛ›, ká ũ túa ‹o nùpue mu le mí le ɓa zúifùwa bɛ́ɛ.›» 22 Ó o Pilaate bía: «Bìo á ĩ túara á à dĩ̀n làa bìo mu dĩ̀nnáa.»

23 Bìo ɓa dásíwá ɓúaa o Yeesu vó, á ɓa nùwã náa na ɓúaa wo sankaa o sĩ̀-zĩ́nia á ká a báká na ɓa tã́ á bĩ̀iminì mía yi. 24 Á ɓa dásíwá wee bío mín yi: «Mi yí le wa lɛ̀ɛka ho à sankaráa ho. Mi wa wé le ɲún-sĩni bìo à zũńnáa yìa ho ò sĩ̀ yi.» Mu wó kà síi à le Dónbeenì bíonì vũahṹ bìo na túara à wé à ɲii sí: «Ɓa sankaa ĩ sĩ̀-zĩ́nia, á wó le ɲún-sĩni bìo à zũńnáa yìa á ĩ dà-zĩ́nii dà-kéní ɓúi sã̀ yi.»§ Á bṹn lé bìo ɓa dásíwá ɓɛ̀n wó.

25 Bìa dĩ̀n ɓó a Yeesu kùrùwá yi, lé ɓàn nu, lè ɓàn nu ɓàn hĩ́nló, là a Mari, o Kolopaasi ɓàn hã́a, á séenía a Mari na wee lé ho lóhó na ɓa le Makadala yi. 26 Bìo ó o Yeesu mɔn mín nu, á mɔn mí nì-kenínii na ó o wa à wón dĩ̀n ɓàn nu nìsã́ní, ó o Yeesu bía nɔn mín nu yi: «Hã́a mu, lé ũ za na.» 27 Ò o bía nɔn o nì-kenínii mu yi: «Lé mìn nu na.» À wã́a lá hón pã̀ahṹ so ɲii wán, ó o nì-kenínii wã́a fó a á vaá ɓuan.

28 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu wã́a zũ le mu bìo ɓúenɓúen ɲii sú, ó o bía bìo kà: «Ɲu-hãní dà mi»*, à síinínáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíonì ɲii. 29 Mu wee wé à dɛ̀ɛ ɓúi bàrá sùaráa bĩ́n á sú lè ho dìvɛ̃́n bè-ɲia†, á ɓa dásíwá lá le dɛ̀ɛ na wee kũ̀iní mu ɲumu á cú le vĩ̀ndɛ̀-za ɓúi na ɓa le *izoopu ɓùɛɛnì yi á zìíra ho dìvɛ̃́n bè-ɲia yi yòó dá a Yeesu yi. 30 Bìo ó o Yeesu yɛ̀ɛra mu, ó o bía: «Mu bìo ɓúenɓúen ɲii wã́a sú.» Bìo ó o bía bṹn, ó o ɓúera mí ɲúhṹ ò o húrun.

31 Mu wó le wizonle na lée hĩ́ní ì wé ho *Sabaa zoǹ, à bìo á hón Sabaa so lée Sabaa beenì‡, á ɓa zúifùwa ɲúnása yí wi à ɓa día bìa ɓa ɓúaa hã kùrùwáwá wán. Á ɓa ɓueé fìora a Pilaate le o bío le ɓa fì ɓa zení à ɓa hí fùafùa à ɓa liiní ɓa. 32 Á ɓa dásíwá wã́a ɓueé fù ɓa nùwã ɲun na ɓa ɓúaa o nìsã́a zení, 33 À ɓa le mí ì loń ò o Yeesu húrun. Lé bṹn te bìo ɓa yí fùráa o Yeesu zení. 34 Ká ɓa dásíwá nì-kéní màhã́ pá cú a dòkóní lè mí cànɓúa. Á le cãni lè mu ɲumu dɛ̀ɛnía ló bĩ́n. 35 Yìa mà mu bìowa mu tũ̀iá á mɔn mu míten. Bìo ó o wee mì bon. O zũ kɛ̃́nkɛ̃́n le bìo mí wee mì lé ho tũ̀iá poni. O wee mì mu tũ̀iá bèra a na à minɛ́n mún dé mi sĩa o Yeesu yi. 36 Mu bon. Mu wó kà bèra a na à bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi à ɲii sí: «Hàrí o hũule dà-kéní á yí fù.»§ 37 Á mu mún pá bĩnía túara: «Ɓa à fá mí yìo yìa ɓa cú wán.»*

O Yeesu nùuló bìo

(Matiye 27.56-61; Maaki 15.42-47; Luki 23.50-56)

38 Bìo á bṹn wó khĩína, ó o Zozɛɛfu na wee lé ho Arimatee lóhó yi á vaá fìora a *Pilaate le o na le níi mí yi le mí lá a Yeesu sãnía vaá nùu. Orɛ́n mún lé o Yeesu nì-kenínii ɓúi, ká a màhã́ lá yí wi à mu zũń lé bìo ó o wee zɔ̃́n ɓa *zúifùwa ɲúnása. Ó o Pilaate nɔn mu níi wo yi. Ó o Zozɛɛfu wã́a ɓueé lá a Yeesu nì-hínmu. 39 Ó o Nikodɛɛmu, yìa hĩ́a ɓuara a Yeesu cɔ̃́n ho tĩ́nàahṹ ɓúi yi, á mún ɓuara. O ɓuan mu bìo ɓúi na sãmu sĩ na wó lè ho míìrè á lùnkaa làa bìo ɓa le alowɛɛsi á ɓuararáa. Mu ɓúenɓúen yú hã kiloowa ɓóní làa pírú. 40 Ó orɛ́n là a Zozɛɛfu páanía lá a Yeesu nì-hínmu à ɓa kúaa mu bìo mu ho nùuló dɛ̀ɛ wán á bá là a Yeesu nì-hínmu, làa bìo ɓa zúifùwa wee wé nùunáa mí nì-hía. 41 Vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó ɓúi wi hen na ɓa ɓúaa o Yeesu ho *kùrùwá wán nìsã́ní á bú-fĩnle ɓúi wi yi á nùpue dĩǹ yí nùuna yi. 42 Lé dén ɓa dó a Yeesu yi, lé bìo mu zoǹ à ɓa zúifùwa wee wíoka míten á lée hĩ́ní ì wéráa ho Sabaa, à le búure mu mún sùaráa yi bĩ́n.

20

O Yeesu vèera

(Matiye 28.1-10; Maaki 16.1-8; Luki 24.1-12)

1 Ho dimaasi zoǹ yìnbíi bùirìi, ó o Makadala Mari wà van le búure wán. Mu wee wé ká ho tá pá ka yùiíi. Ó o Mari mɔn à le hue-beenì na lá pon le búure ɲii á hɛ́ra. 2 Ó o lùwa vaá yú a Simɔn Piɛre là a nì-kenínii na ó o Yeesu wa, á bía nɔn ɓa yi: «Ɓa léra a Ɲúhṹso le búure yi, á wa yí zũ hen na ɓa dó a yi.» 3 Ó o Piɛre là a nì-kenínii na so wã́a wà van le búure ɲii. 4 Ɓa mí nùwã ɲun wee lùwí ká a nì-kenínii na so màhã́ dàn lùwí po a Piɛre, ó o vaá dɔ̃n ló a. 5 Ó o zoó ɓúɛɛra lora le búure yi, ó o mɔn ho nùuló dɛ̀ɛ à le día, ká a màhã́ yí zon. 6 Ó o Simɔn Piɛre ɲɔn o mɔ́n ɓueé dɔ̃n, á wón yòó zon le búure yi, á zoó mɔn ho nùuló dɛ̀ɛ à le día. 7 O mún zoó mɔn le nín-kéní na lá pon o yahó yi à le bun sese bàrá mí dòn, dén yí páanía yí bàrá lè ho nùuló dɛ̀ɛ. 8 Ó o nì-kenínii na lá ɓueé dɔ̃n ho yahó màhã́ yòó zon. Bìo ó o mɔn mu kà, ó o tà le o Yeesu vèera bìo bon. 9 Mu bon. Le Dónbeenì bíonì vũahṹ bía le o Yeesu ko ò o vèe, ká ɓa nì-kenínia lá dĩǹ yí zũ le bíonì mu kúará. 10 Bṹn mɔ́n á ɓa nì-kenínia nùwã ɲun bĩnía khíɓon.

O Yeesu zéenía míten là a Makadala Mari

(Matiye 28.9-10; Maaki 16.9-11)

11 Ká a Mari wón bĩnía ɓuara ɓueé dĩ̀n le búure ɲii wee wá. O wee wá ká a ɓúɛɛ loń le búure yi. 12 Ó o mɔn le Dónbeenì tonkarowà na ló ho wáayi nùwã ɲun na zã́ hã sĩ̀-poa. Ɓa kará ho lahó na ó o Yeesu nì-hínmu lá wi yi. O nì-kéní kará làa hen na ó o ɲúhṹ lá dó yi, ò o nì-kéní kará làa hen na ó o zení lá dó yi. 13 Á ɓa tonkarowà mu wee tùa o Mari yi: «Hã́a mu, lée webio nɔn fo wee wáráa?» Ó o Mari bía nɔn ɓa yi: «Ɓa ɓueé léra ĩ Ɲúhṹso á ĩ yí zũ hen na ɓa dó a yi.» 14 Bìo ó o Mari bía bṹn vó, ó o yèrèmáa khíi mɔn o Yeesu ò o dĩ̀n. Ká a màhã́ yí zũna a. 15 Ó o Yeesu wee tùa wo yi: «Hã́a mu, lée webio nɔn fo wee wáráa? Lée wée á fo wee cà?» Ó o Mari wã́a wee leéka le lé o vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó ɓànso wee tùa mí yi, ó o bía: «Hen ká lé ũnɛ́n ɓueé léra a Yeesu mu à ũ zéení hen na fo dó a yi làa mi, á ĩ vaá lá a.» 16 Ó o Yeesu von wo: «Mari!» Ó o Mari dɛ̀ɛnía zũna a, ó o von o Yeesu lè mu heberemu: «Arabunii!» Mu kúará le: «Nì-kàránlo.» 17 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Día mi. Ĩ dĩǹ yí yòora ĩ Maá cɔ̃́n. Lɛ́n vaa yí bìa dó mí sĩa miì ɓúenɓúen, bìa lé wàn zàwa, à bío na ɓa yi le ĩ wee yòo ĩ Maá Dónbeenì na mún lé mìn Maá Dónbeenì cɔ̃́n.» 18 Ó o Makadala Mari mu wã́a wà vaá bía bìo kà nɔn ɓa nì-kenínia yi: «Ĩ mɔn o Ɲúhṹso!» Ò o Mari lá bìo ó o Yeesu bía á fɛɛra nɔn ɓa yi.

O Yeesu zéenía míten lè mí nì-kenínia

(Matiye 28.16-20; Maaki 16.14-18; Luki 24.36-49)

19 Ho dimaasi kéní kéní mu zoǹ zĩihṹ, ó o Yeesu nì-kenínia kúaa mín wán le zĩi ɓúi yi. Ɓa pon hã wonna ɓúenɓúen á dóka, lé bìo ɓa zã́na ɓa *zúifùwa ɲúnása. Yìo ɓueé tĩ, ò o Yeesu ɓueé dĩ̀n ɓa tĩ́ahṹ, ò o bía nɔn ɓa yi: «Le ho hɛ́ɛrà kɛń làa mia.» 20 Bìo ó o bía bṹn vó, ó o zéenía mí níní lè mí dòkóní làa ba. Á ɓa nì-kenínia sĩa wan làa sòobɛ́ɛ bìo ɓa mɔn o Ɲúhṹso bìo yi. 21 Ó o Yeesu tĩ́n bĩnía bía nɔn ɓa yi: «Le ho hɛ́ɛrà kɛń làa mia. Bìo á ĩ Maá tonkaaráa mi ho dĩ́míɲá yi, lé bṹn ɓàn síi á ĩnɛ́n mún ǹ tonkaráa mia.» 22 Bìo ó o bía bṹn vó, ó o pɛ̀ɛra mí ɲii sɔ̃nsãmu kúaa ɓa wán ò o bía: «Mi yí le Dónbeenì Hácírí. 23 Hen ká mi wé tà sɛ́ra nùpue lée nùpue bè-kora día nɔn wo yi, á le Dónbeenì mún ǹ sɛ́n ɓànso bè-kora á à día. Ká mi wé pã́ le mi máa sɛ́n nùpue lée nùpue bè-kora máa día, á le Dónbeenì mún máa sɛ́n wón ɓànso bè-kora máa día.»

O Yeesu zéenía míten là a Toma

24 Pã̀ahṹ na ó o Yeesu ɓueé zéenía míten lè mí nì-kenínia, ká ɓa nì-kéní lá mía bĩ́n. O yèni ɓa le Toma, ɓa mún wee ve o làa Hénbéní. 25 Á ɓa nì-kenínia na ká bía nɔn wo yi le mí mɔn o Ɲúhṹso. Ó o Toma bía nɔn ɓa yi: «Ká ĩnɛ́n yí mɔn hã hĩa fãani o níní yi, á yí bò ĩ nín-kíza hã wán, á yí bò ĩ níi o dòkóní fɔ̃nló wán, á ĩ máa tà mu.»

26 Ho dimaasi na sã̀ bĩ́n, á ɓa nì-kenínia tĩ́n kúaa mí wán le zĩi yi ká a Toma wi làa ba. Á ɓa pon hã wonna á dóka. Ó o Yeesu tĩ́n ɓuara ɓueé dĩ̀n ɓa tĩ́ahṹ, ò o bía nɔn ɓa yi: «Le ho hɛ́ɛrà kɛń làa mia.» 27 Ò o bía nɔn o Toma yi: «Ɓuee bè ũ nín-kíza ĩ níní fãani wán loń, à bè ũ níi ĩ dòkóní fɔ̃nló wán. Wã́a yí bĩní yí titika, ká ũ tà le ĩ vèera bìo bon.» 28 Ó o Toma bía nɔn o Yeesu yi: «Fo lé ĩ Ɲúhṹso á lé ĩ Dónbeenì.» 29 Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Fo dó ũ sĩi miì lé bìo á fo mɔn mi. Ká bìa màhã́ dó mí sĩa miì à ɓa yí mɔn mi bán ɲúná sĩ.»

30 O Yeesu pá bĩnía wó yéréké bìowa cɛ̀rɛ̀ɛ á ɓa nì-kenínia mɔn ká mu yí túara ho vũahṹ na kà yi. 31 Bìo túara kà lée bìo na à na à mi dàń tà le o Yeesu lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra, le o lé le Dónbeenì Za bìo bon, à bìo mi ì dé mi sĩa wo yi, à mi yí le mukãnì binbirì orɛ́n pànká yi.

21

O Yeesu wíoka zéenía míten lè mí nì-kenínia

1 Bṹn mɔ́n, ó o Yeesu bĩnía zéenía míten lè mí nì-kenínia. Bṹn wó ho Tiberiade vũ-beenì ɲii. Bìo kà lé bìo ó o zéenía lè míten làa ba. 2 Wizonle ɓúi, ó o Yeesu nì-kenínia ɓúi páanía wi. Ɓa lé o Simɔn Piɛre, là a Toma na ɓa wee ve làa Hénbéní, là a Natanayɛɛle na wee lé ho Kalilee kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le *Kanaa yi, là a Zebedee zàwa, là a Yeesu nì-kenínia nùwã ɲun ɓúi. 3 Ó o Simɔn Piɛre bía nɔn bìa ká yi: «Ĩ ì lɛ́n vaá pa ɓa cewà.» Á ɓa le mí ì bè làa wo. Á ɓa wã́a zon ho woohṹ wà, á vaá pan fɛ́ɛɛ ho tá tɔ̃n à ɓa yí fò hàrí ceza yà-kéní.

4 Bìo ho tá wee tĩ, à bṹn ò o Yeesu ɓueé dĩ̀n mu ɲumu ɲii. Ká a nì-kenínia màhã́ yí zũna a. 5 Ó o Yeesu von ɓa tùara yi: «Wàn bɔ̃́nlowà, mi yú cewà le?» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Wa yí fò dɛ̀ɛ.» 6 Ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi wã́a lèe mi zùán dé lè ho woohṹ nín-tĩánì á mi ì yí ɓa cewà.» Á ɓa lèera ho zùán dó á vá le mí ì hóoní yòó dé ho woohṹ yi, á ɓa hóonía san lé bìo ho sú lè ɓa cewà. 7 Ó o nì-kenínii na ó o Yeesu wa wã́a bía nɔn o Piɛre yi: «Yìa dĩ̀n kà lé o Ɲúhṹso.»

Bìo ó o Piɛre ɲá le o lé o Ɲúhṹso, ó o lá mí báká na ó o lá tɛra á zã́ ò o yéran zon mu ɲumu yi wee lé o Yeesu cɔ̃́n. 8 Ɓa nì-kenínia na ká bán pà ho woohṹ vá lè ɓa cewà na ɓa vũn cɛ̀rɛ̀ɛ ɓueé lóráa. Ɓa lá yí nàyi lè le ɓónɓóore, ɓa à yí lòn mɛɛterewa khĩmàni síi làa de. 9 Bìo ɓa lée dɔ̃n á ɓa mɔn hã donfũaa à ɓa cezàwa bò hã wán, á mɔn ho búurú. 10 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi lén ɓa cewà na mi vũn bùaa yɛn ɓúi ɓuennáa.» 11 Ó o Simɔn Piɛre yòó zon ho woohṹ ò o vá ho zùán lè ɓa cewà lée día. Ce-beera ɓúará-hèɲun làa pírú làa bùaa tĩn lé bìa ló ho zùán mu yi, à ho pá yí fáara. 12 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Mi ɓuee dí.» Ɓa ɓúenɓúen á yìa henía mí sĩi tùara a Yeesu yi le o lé o yɛ́n wón mía. Ɓa zũ le mu lé o Ɲúhṹso. 13 Ó o Yeesu vá ɓueé ɓó ɓa yi, ò o lá ho búurú lè ɓa cezàwa sankaa nɔn ɓa yi. 14 Bìo kà lé mu zen cúa-tĩn ká a Yeesu wee zéení míten lè mí nì-kenínia o vèeró mɔ́n.

Bìo ó o Yeesu bía nɔn o Piɛre yi

15 Bìo ɓa dú vó, ó o Yeesu tùara a Simɔn Piɛre yi: «Zãn za Simɔn, fo wa mi po bìo á bìa ká waráa mi le?» Ó o Simɔn le: «Ũuu, Ɲúhṹso, fo zũ le ĩ wa fo.» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wé pa bìa bìo sã̀ miì bìo làa bìo ó o pi-pa wee wé paráa mí pia bìo.» 16 Ó o Yeesu bĩnía tùara a yi mu cúa-ɲun níi: «Zãn za Simɔn, fo wa mi le?» Ó o Simɔn le: «Ũuu, Ɲúhṹso, fo zũ le ĩ wa fo.» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wé pa bìa bìo sã̀ miì bìo làa bìo ó o pi-pa wee wé paráa mí pia bìo.» 17 Ó o Yeesu pá bĩnía tùara a yi mu cúa-tĩn níi: «Zãn za Simɔn, fo wa mi le?» Á mu ɓóonía a Simɔn Piɛre yi lé bìo ó o Yeesu tùara a yi mu cúa-tĩn níi le o wa mí le. Ó o bía nɔn o Yeesu yi: «Ɲúhṹso, fo zũ bìo ɓúenɓúen. Fo zũ le ĩ wa fo.» Ó o Yeesu bía nɔn wo yi: «Wé pa bìa bìo sã̀ miì bìo làa bìo ó o pi-pa wee wé paráa mí pia bìo. 18 Le ĩ mì ho tũ̀iá na foǹ: Bìo á fo hĩ́a lé o yàró ká ũ wee ca ũ kuio ká ũ lɛ́n va hen na á ũ sĩi vá yi. Ká fo khíi kĩ́na po bìo kà, á ũ wé è bɛn ũ bàra á nì-veere ɓueé ca ũ kuio mu á à ɓua fo ò varáa hen na á fo yí wi á ũ va yi.» 19 O Yeesu bía hɔ̃́n bíoní so à zéenínáa bìo ó o Piɛre á à híráa sìí á à déráa ho cùkú le Dónbeenì yi. Bìo ó o bía hã bíoní mu vó, ó o le o Piɛre bè mí yi fɛ́ɛɛ.

20 Ó o Piɛre yèrèmáa khíi mɔn o nì-kenínii na ó o Yeesu wa ò o bò ɓa yi. O lé yìa nɔ̀nzoǹ ɓúera van là a Yeesu cɔ̃́n ká ɓa kará ho dĩ́nló ɲúhṹ yi á tùara a yi: «Ɲúhṹso o, lé o yɛ́n á à dé fo ò na?» 21 Bìo ó o Piɛre wã́a mɔn o nì-kenínii mu, ó o tùara a Yeesu yi: «Ɲúhṹso o, á wón na kà bìo ɓɛ̀n khíi wé kaka?» 22 Ó o Yeesu bía nɔn o Piɛre yi: «Hen ká ĩ wi ò o kɛń bĩ́n à ĩ bĩní ɓuee yí, se bṹn wã́a yí ciran fo. Ũnɛ́n día à ũ bè miì.» 23 Dén bíonì so bìo yi, á bìa tà a Yeesu bìo wã́a wee hɛ́ɛ bío le o nì-kenínii mu máa hí. Ò o Yeesu ɲɔǹ yí bía là a Piɛre le o nì-kenínii mu máa hí. O bía le: «Hen ká ĩ wi ò o kɛń bĩ́n à ĩ bĩní ɓuee yí, se bṹn wã́a yí ciran fo.»

24 Wón nì-kenínii nì-kéní kéní so lé yìa mà bìo wó kà tũ̀iá, á túara mu. Á wa mún zũ le bìo ó o mà, á bon. 25 O Yeesu pá bĩnía wó bìo cɛ̀rɛ̀ɛ. Ká ɓa lá le mí ì tè mu yi lè mí dà-kéní kéní á à túa, á hã vɔ̃nna na mu ù túa yi á kúeeníi lá máa yí lé hã booró.

* 1:5 á bìa wi le tíbírí mu yi wee pĩ́ mu bìo: Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna ɓúi yi, á mu bía kà síi: á le tíbírí máa dàń mu bìo.

† 1:6 O Zãn na bìo bía hen lé yìa hĩ́a wee bátízé ɓa nùpua. Mi loń Matiye vũahṹ 3.1-17

‡ 1:21 Bìo le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Elii tonló sá vó, ó o ɓuan yòora ho wáayi. Ɓa ɓúi hĩ́a wee leéka le o ko ò o bĩní ɓuen à dí yìa le Dónbeenì mɔn léra yahó, à ɓuee wíoka a ɓuenló bìo. Mi loń Malasii 3.23

§ 1:21 O ɲi-cúa fɛɛro na ɓa Farizĩɛwa tùara bìo lé o ɲi-cúa fɛɛro na ó o Mɔyiize bía bìo le o ka lè mínɛ́n bìo síi á le Dónbeenì khíi tonka. Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 18.15

* 1:23 Mi loń Ezayii vũahṹ 40.3

† 1:28 Ho Betanii na ɓa bía bìo hen hón wi ho Zurudɛ̃n muhṹ nìsã́ní. Ho wi mí dòn làa hìa wi ho Zeruzalɛɛmu nìsã́ní.

‡ 1:29 Ɓa zúifùwa fù wee wé ya hã muiní lè ɓa bà-kùio, à càráa mí bè-kora sɛ́ndíaró. O Zãn le o Yeesu ka lòn muinì pioza á le Dónbeenì nɔn, lé bìo ó o Yeesu mu á ɓa à ɓúe ɓa nùpua bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi. Mi loń Ezayii vũahṹ 53.

§ 1:51 Bìo ó o Yeesu bía hen á bìo ɓonmín lè le yòonì na ó o Zakoobu hĩ́a mɔn hã kònkórá yi ká ho wáayi tonkarowà wee lii à bĩní yòo làa de. Mu wee zéení le o Yeesu ka lòn yòonì na wi le Dónbeenì lè ɓa nùpua pã̀ahṹ. Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 28.12-13

* 2:14 Le wárí pùaríló: Ɓa zúifùwa na hĩ́a wee lé hã kã-vio yi ɓuen á wee ɓuee pùaríka hã kã-vio wárí na ɓa ɓuan lè mín kɔ̃hṹ wárí, à dàń yàráa ɓa bà-kùio ɓa muiní yaró bìo yi, lè le Dónbeenì zĩ-beenì lànpó cãló bìo yi.

† 2:17 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 69.10

‡ 2:20 Le Dónbeenì zĩ-beenì soró ɲúhṹ ɓúa yú hã lúlúio ɓóní ó o Yeesu tonnáa. Bṹn pã̀ahṹ ká a Heroode Nì-beenì lé yìa lé ho Zudee kɔ̃hṹ bɛ́ɛ. O Yeesu teró mɔ́n lúlúio ɓúará-tĩn làa bìo náa lé bṹn le zĩ-beenì mu son vó yi. Bṹn pã̀ahṹ ká a Heroode Akiripaa lé yìa ɓɛ̀n lé o bɛ́ɛ.

* 3:3 Yí bĩnía yí ton: Mu kɛrɛɛkimu yi á le bíonì mu na yèrèmáa kà ɓàn kúará mún lé bìo kà: Yí ton ho wáayi.

† 3:14 Pã̀ahṹ ɓúi ó o Isirayɛɛle nìpomu á ɓa háwá hĩ́a wee hàa ho tá henì yi, à ɓa hí. Ká yìa yòó lora a háa na o Mɔyiize wó lè ho hɔ̃nló á hóonía fárá yi, à wón fen. Mi loń Mìló vũahṹ (Nombres) 21.9

* 4:5 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 33.19; 48.22; Zozue vũahṹ 24.32

* 5:19 Hen ká a Yeesu sansan le Za tàá Dónbeenì Za se lé orɛ́n Yeesu mí bɛɛre wee bío míten bìo.

* 6:7 Le wɛ́n-hɔ̃nló dà-kéní wee yí o nùpue nì-kéní wizon-kùure sámú sàáníi.

† 6:9 Ooze: Mu lée bè-vànii ɓúi na ɓa zúifùwa hĩ́a wé và à wé lè ɓa nàwa dĩ́nló. Ho ooze mu dũmu á ɓa nì-khenia wee è wé lè ho búurú. Horɛ́n dũmu yàwá sĩ.

‡ 6:19 Ho Kalilee vũ-beenì: Ho vũ-beenì mu tóntómú á à yí kilomɛɛterewa ɓóní síi, ká ho ɓùaaró á à yí kilomɛɛterewa pírú ɲun síi.

§ 6:31 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 78.24; Léró vũahṹ (Exode) 16.1-15. Ɓa zã̀amáa bía le bíonì mu à zéení le o Mɔyiize lé yìa hĩ́a nɔn ho dĩ́nló mín ɓùaawa yi.

* 6:45 Mi loń Ezayii vũahṹ 54.13

* 7:42 Mi loń Samuwɛɛle ɲun níi vũahṹ 7.12; Misee vũahṹ 5.1

* 8:5 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 17.6-7

† 8:48 Samarii nìi: Ɓa zúifùwa cɔ̃́n á ɓa Samariisa yí máa ce le Dónbeenì yahó. Ɓa yí máa bè le Dónbeenì làndá yi. Ɓa von o Yeesu lè le yèni mu hen á là làa wo.

* 10:34 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 82.6

* 11:2 Mi loń Zãn vũahṹ 12.3

† 11:48 Ho pã̀ahṹ mu yi, ká ho Oroomusa pànká wi ɓa zúifùwa wán.

* 12:38 Mi loń Ezayii vũahṹ 53.1

† 12:40 Mi loń Ezayii vũahṹ 6.10

* 13:18 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 41.10

* 15:25 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 35.19; 69.5

* 18:32 Hen ká ɓa zúifùwa le mí ì ɓúe o nùpue, à ɓa lèeka a lè hã huaa. Ká ho Oroomusa le mí ì ɓúe o nùpue, à ɓa ɓúɛɛ wo ho kùrùwá wán.

* 19:2 Ɓa bá-zàwa lè ɓa nì-beera lé bìa yánkaa dà hã sĩ̀-muna wee zĩ́. Hã yàwá fù here. Hã kìríwà na wó lè ho sã́nú ɓa wee wé kúee ɓa bá-zàwa ɲúná yi à zéenínáa ɓa bá-zàmu pànká bìo. Ká bìo ɓa wi à ɓa zùańka a Yeesu yi, á ɓa yú ho kánɓun muhṹ ɓúi á ɓa lá zĩ́inía làa wo á dó hã kíkara kìrí o ɲúhṹ yi.

† 19:7 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 24.16

‡ 19:20 Mu heberemu lé ɓa zúifùwa ɓàn bíonì, á mu latɛnmu lé ho Oroomusa ɓàn bíonì, ká mu kɛrɛɛkimu dén lé le bíoní na ɓa dà wee bíoráa làa mín. Mu túara lè hã bíoní bìo tĩn mu à ɓa ɓúenɓúen dàń mu wé kàrán.

§ 19:24 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 22.18

* 19:28 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 69.22; 22.16

† 19:29 Ho dìvɛ̃́n bè-ɲia fù lé ɓa nì-khenia lè ɓa dásíwá bè-ɲunii. Ho yàwá sĩ.

‡ 19:31 Ho Sabaa beenì: Ho Sabaa mu wi mí dòn lè hã Sabaawa na ká lé bìo ho lù mín yi lè ho Paaki sã́nú.

§ 19:36 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 34.20

* 19:37 Mi loń Zakari vũahṹ 12.10

Bè-wénia

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

O Yeesu tonkarowà

Bè-wénia

vũahṹ

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ na kà lé o Luki vɔ̃nna bìo ɲun níi na o túara.

Bìo zéenía wéréwéré ho vũahṹ mu yi, lé bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure wee déráa wán ká le wà:

1. O Yeesu yòoró ho wáayi lè le Dónbeenì Hácírí liiró o nì-kenínia wán bìo (1.1–2.36).

2. Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ɲúhṹ ɓúaró ho Zeruzalɛɛmu yi o Yeesu yòoró ho wáayi mɔ́n (2.37–7).

3. Le bín-tente bueró ho kɔ̃hṹ lùa na ká yi bìo (8–12).

4. Bìo le wó wó dɔ̃nnáa ho dĩ́míɲá kãna ɓúenɓúen yi (13–28).

Ho vũahṹ mu yi á wa mún ǹ mi le lònbee lè mí sìíwà na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure kã́a yi.

Mu bìowa na bìo bía ho vũahṹ mu yi, lé bṹn hɛ́ra ho tonló na ɓa kèrètĩ́ɛwa ko a ɓa sá lɛ́n fɛ́ɛɛ ɲii: O Yeesu *Krista bín-tente bueró ho dĩ́míɲá lè mí kùaráa ɓúenɓúen yi.

1

O Yeesu dó mí ɲii nɔn le le Dónbeenì Hácírí á à lii

1-2 Tiofiile,* bìo ó o Yeesu hĩ́a wee wé làa bìo ɓúenɓúen na ó o hĩ́a wee kení lè ɓa nùpua mí tonló ɲúhṹ ɓúaró pã̀ahṹ à vaa ɓúe bìo le Dónbeenì ɓuan wo yòoraráa ho wáayi á ĩ bía bìo ĩ nín-yání vũahṹ yi. Sã́ni ò o yòo ho wáayi, ó o bía mí sòobá-bíoní lè le Dónbeenì Hácírí pànká á nɔn ɓa nùpua na ó o hĩ́a hueekaa wó lè mí tonkarowà yi. 3 Bìo ó o húrun bĩnía vèera ó o zéeníkaa míten làa ba hã wizooní ɓúará-ɲun yi á wó bìo cɛ̀rɛ̀ɛ à ɓa zũń ká a yìo wi lua bìo bon. Hɔ̃́n wizooní so yi ká ɓa páanía wi mín wán, ó o wee bío le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo na ɓa yi.

4 Wizonle ɓúi ká a làa ba wee dí, ó o henía bìo kà nɔn ɓa yi: «Mi yí lé ho Zeruzalɛɛmu yi. Mi kɛɛní bĩ́n à pa bìo á ĩ fèra bía bìo làa mia, mu hãmu na á ĩ Maá dó mí ɲii le mí ì na. 5 O Zãn hĩ́a wee bátízé lè mu ɲumu ká minɛ́n bán á à bátízé lè le Dónbeenì Hácírí hen làa wizooní bìo yɛn.»

O Yeesu ɓuan yòora ho wáayi

6 Á bìa làa wo páanía kará tùara a yi: «Ɲúhṹso, lé hón pã̀ahṹ so á fo ò wíoka a *Isirayɛɛle nìpomu bìo á ɓa à kɛń míten le?» 7 Ó o Yeesu bía nɔn ɓa yi: «Ho pã̀ahṹ lè le wizonle á mi yí ko mi tùa zũń. O Maá mí dòn lé yìa bàrá mu míten. 8 Ɛ̀ɛ ká pã̀ahṹ na le Dónbeenì Hácírí á à lii mi wán yi, á mi ì yí ho pànká. Mi ì wé ĩ sɛɛ́ràsa á à bío ĩ bìo ho Zeruzalɛɛmu yi, lè ho *Zudee lè ho *Samarii kãna ɓúenɓúen yi, lè ho dĩ́míɲá kùaráa ɓúenɓúen yi mún.»

9 Bìo ó o bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o ɓuan yòó wà ho wáayi ká ɓa dĩ̀n wee loń. Á le dùndúure ɓúi ló ɓueé tun wo yi, á ɓa yí máa mi a. 10 Bìo ɓa dĩ̀n fá mí yìo ho wáayi, hen na ó o Yeesu yòó wà yi, yìo ɓueé tĩ à báawa nùwã ɲun na zã́ hã sĩ̀-poa á dĩ̀n ɓa nìsã́ní, 11 á wee bío làa ba: «Kalileesa, mi dĩ̀n hen wee loń ho wáayi lée webio? O Yeesu mu na le Dónbeenì léra mi tĩ́ahṹ á ɓuan yòoraráa ho wáayi á khíi bĩní ì ɓuen làa bìo mi mɔnnáa wo ká a yòó wà bìo síi.»

O Yeesu tonkarowà kuure

12 Bṹn mɔ́n á ɓa tonkarowà ló le ɓúee na ɓa wee ve làa Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a ɓúee wán á bĩnía lion ho Zeruzalɛɛmu. Le ɓúee mu lè ho lóhó á à yí kilomɛɛtere dà-kéní síi. 13 Bìo ɓa lií zon ho Zeruzalɛɛmu yi, á ɓa vaá yòora ho nɔ́nwíohṹ na ɓa lá wee wé kúee mín wán yi. Bìa kɛra bĩ́n lé o Piɛre, o Zãn, o Zaaki là a Ãndere, o Filiipu là a Toma, o Baatelemii là a Matiye, o Alifee za Zaaki, o Simɔn na ɓa le Zeloote†, là a Zaaki za Zudaa. 14 Ɓa ɓúenɓúen fù wó mí yilera làa dà-kéní, á wee kúee mín wán túntún à páaní fìo le Dónbeenì yi lè ɓa hã́awa ɓúi, là a Yeesu ɓàn zàwa lè ɓàn nu Mari.

Yìa zon o Zudaa lahó

15 Wizonle ɓúi, ká bìa tà a *Krista bìo na kúaa mín wán á à yí lòn nùpua ɓúará-hèzĩ̀n síi, ó o Piɛre hĩ́nɔn yòó dĩ̀n ɓa tĩ́ahṹ ò o bía: 16 «Wàn zàwa, bìo le Dónbeenì Hácírí bía là a *Daviide ɲii le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á lá ko à mu wé. Le fèra bía mu ho vũahṹ mu yi o Zudaa dã́ní yi, wón na dú bìa wìira a Yeesu yahó. 17 O Zudaa lá lé wa kuure nùpua nì-kéní, á níi lá wi ho tonló dà-kéní yi làa wɛn.» 18-19 Ho Zeruzalɛɛmusa ɓúenɓúen zũ mu le o wékheró wárí na ɓa sàánía làa wo, lé dìo ó o yà lè ho mɔhṹ. Hón mɔhṹ so lé hìa ó o lion yi lè mí yahó, á píohó nà, á fĩn-sãníwà ló kúaará ho tá yi. Lé bṹn te bìo ɓa wee veráa ho mɔhṹ mu làa «Hakɛlidama.» Ɓàn bíonì yi á mu kúará le «cãni mɔhṹ.»

20 Ó o Piɛre bĩnía bía: «Bìo túara hã lení vũahṹ yi lé bìo kà: ‹O zĩi ko le dĩ̀n coon à nùpue yí zo›‡ Mu mún pá bĩnía túara: ‹O ɓúi ko ò o zo a lahó›.§ 21-22 Lé bṹn nɔn ó o nùpue ɓúi ko ó o dé wa wán à wé o Ɲúhṹso Yeesu vèeró sɛɛ́ràso. Bìa ó o nùpue mu ko ò o lé tĩ́ahṹ, lé bìa làa wɛn páanía bò mín ho pã̀ahṹ ɓúenɓúen na ó o Ɲúhṹso Yeesu làa wɛn vará yi, à lá pã̀ahṹ na ó o Zãn Batiisi bátízéra wo ɲii wán, à vaa ɓúe pã̀ahṹ na ó o ɓuan yòora ho wáayi.» 23 Á ɓa wã́a zéenía ɓa nùpua nùwã ɲun, o Matiasi là a Zozɛɛfu na ɓa wee ve làa Baasabaasi tàá Zusituusi. 24 Bṹn mɔ́n á ɓa ɓúenɓúen páanía fìora kà síi: «Ɲúhṹso, ũnɛ́n lé yìa zũ ɓa nùpua ɓúenɓúen sĩa. Zéení yìa á ũ léra ɓa nùwã ɲun na kà tĩ́ahṹ làa wɛn, 25 yìa á à zo a Zudaa lahó ũ tonkarowà tonló yi, hón na á wón ló día ò o van hen na ó o ko ò o va yi.» 26 Á ɓa wó le ɲún-sĩni bìo à zũńnáa yìa le Dónbeenì léra, ó o Matiasi lé yìa á mu tò wán. Lé wón dó ɓa tonkarowà pírú dòn na ká wán.

2

Le Dónbeenì Hácírí lion

1 Ho Pãntekoote zoǹ, á bìa tà a *Krista bìo ɓúenɓúen kúaa mín wán lahó dà-kéní yi. 2 Yìo ɓueé tĩ à mu bìo ɓúi sã wee ɲí ho wáayi lòn pinpi-beenì na wee và lè mí pànká bìo síi, á ɓueé lií sú le zĩi na ɓa kará yi. 3 Á ɓa le mí ì loń à bìo ɓúi lòn dɔ̃hṹ dɛnní á sankaa lè mí dà-kéní kéní, á wi ɓa ɓúenɓúen wán. 4 Á ɓa ɓúenɓúen sú lè le Dónbeenì Hácírí, á ɓa wee bío hã sìí-viò bíoní, làa bìo le Dónbeenì Hácírí mu le ɓa bíoráa.

5 Mu pã̀ahṹ ká ɓa *zúifùwa ɓúi na wee bè le Dónbeenì yi sese á ló ho dĩ́míɲá kãna ɓúenɓúen yi, á ɓueé kará ho Zeruzalɛɛmu yi. 6 Bìo ɓa ɲá mu bìo mu sã, á ɓa dɛ̀ɛnía ɓueé fò mín ɓùiríɓùirí. Bìa tà a Krista bìo bìo na á ɓa wee bío á bìa wi bĩ́n lè mí nì-kéní kéní wee ɲí lè mín kùrú bíoní, á mu sòobáa vĩ̀níkaa ɓa dà. 7 Mu wó ɓa coon dàkhĩína á ɓa wee bío: «Ɓa nùpua mu na wee bío kà ɓúenɓúen so yínɔń Kalileesa le? 8 Á mu ɓɛ̀n wó kaka á wa lè wa nì-kéní kéní wee ɲínáa bìo ɓa wee bío lè wàn kùrú bíoní? 9 Warɛ́n na wi hen, á ɓa ɓúi lé ɓa Paatewa. Ɓa ɓúi ló ho Mɛdii lè ho Elaamu lè ho Mɛzopotamii kãna yi. Ɓa ɓúi ló ho *Zudee, lè ho Kapadoosi, lè ho Pɔ̃n, lè ho Azii kãna yi. 10 Ɓa ɓúi ló ho Firizii, lè ho Pãnfilii, lè ho *Ezipite kãna, lè ho Libii kɔ̃hṹ sɔ̃́n-kéní na sùaráa lè ho Sirɛɛna yi. Bìa ló ho *Oroomu yi mún wi wa tĩ́ahṹ. 11 Ɓa zúifùwa binbirí làa bìa yèrèmáa bò ɓa zúifùwa mu ɓàn Dónbeenì yi á mún wi hen. Ho Kɛrɛɛtesa lè ɓa araabuwà mún wi hen. Wa ɓúenɓúen á yìa yí máa ɲí le Dónbeenì bè-beera na le wó na ɓa wee bío lè wàn kùrú bíoní wón mía.»

12 Ɓa ɓúenɓúen wó coon, ɓa yí zũ mu sìí. Á ɓa wee bío làa mín: «Bìo kà màhã́ lée webio coon?» 13 Ká ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n wee yáa mí ɲiní yi ká ɓa à bío: «Áyì, ɓa bùaa ɲun sù wee khée.»

O Piɛre ɲi-cúa na ó o fɛɛra

14 Ó o Piɛre wã́a hĩ́nɔn yòó dĩ̀n lè mí ninzàwa tonkarowà pírú dòn, ò o bía pɔ̃́npɔ̃́n nɔn ɓa zã̀amáa yi: «Minɛ́n *zúifùwa lè minɛ́n na kará ho Zeruzalɛɛmu yi ɓúenɓúen, mi ɲí bìo á ĩ ì bío á a na mia sese: Mi ko à mi zũń bìo kà ɲúhṹ. 15 Ɓa ɓúi wee leéka le ɓa nùpua mu ɲun sú wee khée, ɛ̀ɛ ká ɓùeé. Lé bìo á mu lé le yìnbíi lɛ́ɛ̀rèwa bìo dènú níi á wa wi yi! * 16 Bìo ó o ɲi-cúa fɛɛro Zowɛɛle hĩ́a bía lé bṹn lan wee wé hã laà na kà wán. 17 Bìo kà lé bìo le Dónbeenì bía:

‹Hã pɔ̃̀nna vaa véeníi á ĩ ì bɛn ĩ Hácírí

à le è fè ɓa nùpua ɓúenɓúen.

Mi zà-báawa lè mi zà-hĩ́nni

á wé è fɛɛ ĩ ɲi-cúa.

Mi yàrón-fĩ̀a á wé è mi mu bìowa ɓúi na ɓa lá yí dà máa mi.

Mi nì-kĩ́a á hã kònkórá wé è ɲì yi.

18 Mu bon. Hɔ̃́n pɔ̃̀nna so yi á ĩ ì bɛn ĩ Hácírí

á le è fè ɓa báawa lè ɓa hã́awa na lé ĩ ton-sáwá,

á ɓa wé è fɛɛ ĩ ɲi-cúa.

19 Mu bìowa ɓúi na sìí yí zũ

á ĩ ì lén yòó ho wáayi,

á à wé mu yéréké bìowa ho tá wán.

Le cãni, lè ho dɔ̃hṹ,

lè le minka yiìní á à kɛń.

20 Le wii á à dé mí yuumu

á ho pĩihṹ á à wé cṹɛncṹɛn lòn cãni.

Bṹn bìowa so ɓúenɓúen á à wé è vé

ó o Ɲúhṹso wizon-beenì na cùkú wi á à dãnáa.

21 Hón pã̀ahṹ so yi ká nùpue lée nùpue na tà von o Ɲúhṹso yèni

à wón á à fen.›†

22 «*Isirayɛɛlesa, mi ɲí bìo á ĩ ì bío á à na mia: O Nazarɛɛte nìi Yeesu fù lée nùpue na le Dónbeenì zéenía bìo làa mia le mí wiráa. Mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká na le wó là a níi mi tĩ́ahṹ, lé bṹn wee zéení mu. Minɛ́n miten yàá zũ mu. 23 O nìi mu á le Dónbeenì dó mí níní yi làa bìo á le wi à mu wéráa. Le fèra zũ bìo mi ì wé làa wo. Minɛ́n lé bìa dó a bìa yí zũ le Dónbeenì níi yi, á ɓa ɓúaa wo ho *kùrùwá wán, ó o húrun. 24 Ká le Dónbeenì màhã́ fáa wo mu húmú níi yi, le vèenía wo. Mu húmú lá yí dà máa yí pànká o wán hùúu. 25 O *Daviide hĩ́a bía bìo kà o dã́ní yi:

Ĩ hĩ́a wee wé mi a Ɲúhṹso ĩ yahó fɛ́ɛɛ.

Orɛ́n lé yìa wee ɓua miì bèra a na á ĩ yí dɛ̀dɛ́ɛka.

26 Lé bṹn nɔn á ĩ sĩi wan,

á bíoní ɓúenɓúen lée sĩ-wɛɛ bíoní.

Hàrí à ĩ zũń ĩ húmú bìo,

á ĩ sĩi pá à hĩ̀.

27 Lé bìo á fo máa día mi

á ĩ máa va hen na ɓa nì-hía wee va yi.

Fo máa tà ũ ton-sá na á ũ wa á máa soo.

28 Fo zéenía mi lè ho wɔ̃hṹ na wee va le mukãnì lahó yi.

Hen ká ĩ wi ũ nìsã́ní à ĩ sĩi wa wa dà khĩí.‡

29 «Wàn zàwa, mi le ĩ bío wàn ɓùaa Daviide bìo wéréwéré na mia: O Daviide hĩ́a húrun á ɓa nùuna, á búure pá dà wee zéení ho zuia. 30 Bìo ó o hĩ́a lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro, á zũ le le Dónbeenì hĩ́a báa á dóráa mí ɲii nɔn le mí ì na a bɛ́ɛnì o mɔ̀nmànía nì-kéní ɓúi yi, 31 ó o fèra zũna bìo wa ɓueé wé, ó o wã́a bía a *Krista vèeró bìo kà síi: Le Dónbeenì máa día ó o máa va hen na ɓa nì-hía wee va yi, le máa día ó o máa soo.§

32 «O Yeesu mu le Dónbeenì vèenía, á warɛ́n ɓúenɓúen lé mu sɛɛ́ràsa. 33 O ɓuan yòora le Dónbeenì nín-tĩánì. Lé bĩ́n ó o yú le Hácírí yi, dìo ó o Maá dó mí ɲii le mí ì na. O bɛra le fò wa nì-kéní kéní. Á bṹn lé bìo mi wee mi á wee ɲí lònbìo. 34 O Daviide wón yí yòora ho wáayi ká a màhã́ bía bìo kà:

‹O Ɲúhṹso bía nɔn ĩ Ɲúhṹso yi:

Ɓuee kɛɛní ĩ nín-tĩánì,

35 fúaa ká ĩ ɓúrá ũ zúkúsa ũ tá,

á ũ bò ũ zení wán.›*

36 «Minɛ́n Isirayɛɛle nìpomu ɓúenɓúen ko à mi zũń mu kɛ̃́nkɛ̃́n le o Yeesu mu na mi ɓúaa ho kùrùwá wán lé wón le Dónbeenì wó là a Ɲúhṹso là a Krista.»

Bìa tà a Krista bìo nín-yání kuure

37 Bìo ɓa ɲá hã bíoní mu, á hã zon ɓa dàkhĩína, á ɓa tùara a Piɛre lè mí ninzàwa tonkarowà yi: «Wàn zàwa, á lé mu yɛ́n á wa ko à wa wé.»

38 Ó o Piɛre bía nɔn ɓa yi: «Mi yèrèmá mi yilera lè mi wárá, à mi nì-kéní kéní bátízé o Yeesu *Krista yèni yi, á mi bè-kora á à sɛ́n ǹ día. Bṹn ká le Dónbeenì á à na mí Hácírí mia. 39 Le Dónbeenì dó mí ɲii nɔn minɛ́n lè mi mɔ̀nmànía yi, làa bìa na dã́ní nàyi, bìa ɓúenɓúen na ó o Ɲúhṹso á à ve.» 40 O Piɛre pá bĩnía bía hã bíoní cɛ̀rɛ̀ɛ á ɓó lè ɓa ɲúhṹ, á henía ɓa sĩa. O bía: «Ho lònbìo nùpua yí se, mi lé ɓa mɔ́n, à tà ho kã̀níló bìo.» 41 Ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ tà a Piɛre bíoní yi á ɓa bátízéra ɓa. Mu zoǹ á bìa zon sã̀ bìa tà a *Krista bìo yi ɲii, á à yí nùpua muaaseé tĩn síi. 42 Ɓa wee tà ɲí ɓa tonkarowà kàránló na á bán wee na ɓa yi sese, á hácírí wó dà-kéní, á wee páaní sanka ho búurú†, à páaní fìo.

43 Ɓarɛ́n lè mí nì-kéní kéní á mu zon dà. Ɓa tonkarowà wee wé ho yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká. 44 Bìa tà a Krista bìo ɓúenɓúen fù ɓunɓuaa, á wee páaní kúee mí níi bìo mín wán. 45 Ɓa fù wee yɛ̀ɛ́ mí manawà, lè mí zĩní, lè mí bìowa, à sanka wárí na mín yi làa bìo ɓa nì-kéní kéní koráa. 46 Làa wizooní ɓúenɓúen ká ɓa wee páaní kúee mín wán le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi à máa khí. Ɓa wee páaní sanka ho búurú mí zĩní yi, à dí mí dĩ́nló lè le sĩ-wɛɛ ká bíoní mía mu yi. 47 Ɓa wee khòoní le Dónbeenì, á mu nìpomu ɓúenɓúen wee wíoka ɓa yèni. Làa wizooní ɓúenɓúen ká a Ɲúhṹso wee vá bìa ó o kã̀nía à kúee ɓa kuure nùpua wán.

3

O Piɛre là a Zãn wɛɛ́ra a mùamúa

1 Wizonle ɓúi, ó o Piɛre là a Zãn hĩ́nɔn wee yòo le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi le wi-háarè fìoró pã̀ahṹ. 2 Ɓa yòó wee dã ò o nìi ɓúi na ton ká a le o mùamúa a kará le *Dónbeenì zĩ-beenì zũaɲii na ɓa wee ve làa Zũaɲi-senì* ɲii. Làa wizooní ɓúenɓúen ká ɓa wee lá a ɓuee día bĩ́n ò o wé fìoka le wárí bìa wee ɓuee zo le zĩ-beenì lún mu yi cɔ̃́n. 3 Bìo ó o Piɛre là a Zãn wà ɓueé zo ó o mɔn, ó o le ɓa hã mí. 4 Á bán fá mí yìo wo yi, ò o Piɛre bía: «Loń wɛn sese.» 5 Ó o nìi ɓɛ̀n wã́a wíokaa fá mí yìo ɓa yi. O wee leéka le ɓa hĩ́a a na bìo ɓúi mí yi. 6 Ó o Piɛre wã́a bía nɔn wo yi: «Wárí ɓɛ̀ntĩ́n mía ĩ cɔ̃́n máa na foǹ. Bìo ĩ cɔ̃́n lé bìo á ĩ ì na foǹ. O Nazarɛɛte nìi Yeesu *Krista pànká yi, à ũ lii hĩ́ní yòo varáka.» 7 Ò o ɓuan o nín-tĩánì bàhó yi á wee hóoní làa wo. Mí lahó yi à bṹn ò o mùamúa mu zení là a nɔnkíkàá-yìo dɛ̀ɛnía fá, 8 ó o tá yòó dĩ̀n mí zení wán á wee varáka. O varákaa bò làa ba a zon le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, á wee yénka ká a khòoní le Dónbeenì. 9 Ɓa zã̀amáa ɓúenɓúen mɔn wo ò o wee varáka ká a khòoní le Dónbeenì. 10 Bìo ɓa zũna le lé o nìi na wee ɓuee kɛɛní fìoka le Dónbeenì zĩ-beenì Zũaɲi-senì ɲii, á ɓa ɓúenɓúen zã́na á wó coon bìo wó a yi bìo yi.

O Piɛre wee zéení bìo nɔn ó o nìi wannáa

11 Bìo ó o nìi yí máa lé o Piɛre là a Zãn mɔ́n á ɓa nùpua ɓúenɓúen wee ɓùuni ɓuee zo ɓa cɔ̃́n o *Salomɔn Sànsá † yi. Ɓa ɓúenɓúen wó coon bìo wó bìo yi. 12 Bìo ó o Piɛre mɔn mu, ó o bía bìo kà nɔn ɓa zã̀amáa yi: «*Isirayɛɛlesa, lée webio nɔn ó o nìi mu waró bìo wóráa mia coon? Lée webio nɔn mi wee lońnáa wɛn kà síi, ka lè mu lé warɛ́n waten lè wa pànká á nɔn ó o wee varákaráa, tàá lé bìo wa bò le Dónbeenì yi bìo yi. 13 O *Abarahaamu là a *Izaaki là a *Zakoobu‡ lè wàn ɓùaawa na ká ɓàn Dónbeenì lé yìa dó ho cùkú mí ton-sá Yeesu yi. Minɛ́n miten lé bìa dó a ho pànká ɓànsowà níi yi, á pã́ a bìo o *Pilaate yahó, ká wón ɲɔǹ wã́a lá tà le mí ì día a. 14 O nì-térénnii na bìo sĩ le Dónbeenì yi á mi pã́ bìo, ò o nì-ɓúe na ho kàsó yi lén díaró á mi sĩa màhã́ vá yi á fìora a Pilaate cɔ̃́n. 15 Lé bṹn mi wó ɓóráa yìa le mukãnì bìo wi níi yi. Ká le Dónbeenì màhã́ vèenía wo. Warɛ́n lé mu ɓàn sɛɛ́ràsa. 16 O Yeesu yèni pànká, làa bìo wa dó wa sĩa o yi lé bṹn wɛɛ́ra a nìi mu na mi ɓúenɓúen zũ á yìo wi wán kà. Bìo wa dó wa sĩa o Yeesu yi lé bṹn nɔn ó o nìi mu wan cunnáa làa bìo mi ɓúenɓúen mɔn làa wo.

17 «Wàn zàwa, ĩ zũ le bìo minɛ́n lè mi ɲúnása wó là a Yeesu á mi yí zũ ɲúhṹ. 18 Ɛ̀ɛ ká lé kà síi á le Dónbeenì wóráa, à bìo le hĩ́a bía mí ɲi-cúa fɛɛrowà ɓúenɓúen ɲiní yi á yìo lé. Le bía le o *Krista ko ò o lò be. 19 Á mi cén yèrèmá mi yilera lè mi wárá, à na miten le Dónbeenì yi, á dén á à sɛ́n mi bè-kora á à día. 20 Bṹn ká le è na hã pɔ̃̀nna na mi ì yí ho hɛ́ɛrà yi mia, á mi ì yí á à vũń yi, á mún ǹ na a *Krista na le fèra léra mia, o Yeesu. 21 O Yeesu ko ò o kɛɛní ho wáayi màní fúaa pã̀ahṹ na mu bìo ɓúenɓúen khíi yèrèmáa wó mu bè-fĩa yi làa bìo le Dónbeenì bíaráa mu hàánì mí ɲi-cúa fɛɛrowà ɲiní yi. 22 O *Mɔyiize bía bìo kà: ‹Mi Ɲúhṹso Dónbeenì á à lén o ɲi-cúa fɛɛro ɓúi mìn zàwa tĩ́ahṹ na ka lè ĩ bìo. Bìo ɓúenɓúen na ó o wé è bío á à na mia à mi wé ɲí sese. 23 Nùpue lée nùpue na khíi yí máa ɲí a ɲi-cúa fɛɛro mu bíonì, wón á à lén le Dónbeenì nìpomu tĩ́ahṹ á à ɓúe.›§ 24 Á lá a Samuwɛɛle ɲii wán á ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà na khĩína lè mí nì-kéní kéní ɓúenɓúen á mún bía hã wizooní na kà bìo.

25 «Bìo le Dónbeenì dó mí ɲii nɔn mìn ɓùaawa yi lè mi ɲi-cúa fɛɛrowà ɲiní á bìo sã̀ mia. Mi níi mún wi le *páaníi yi, dìo le Dónbeenì bò lè mìn ɓùaawa pã̀ahṹ na le bía bìo kà nɔn o *Abarahaamu yi: ‹Ũ mɔ̀nmànía bìo yi, á hã zĩ-ɲúná ɓúenɓúen na ho tá wán á ĩ ì dúɓua yi›.* 26 Ɛ̀ɛ ká mu nín-yání, á lé minɛ́n lé bìa le Dónbeenì tonkaa mí ton-sá Yeesu ó o ɓuara bìo yi. Le tonkaa wo ò o ɓuee dúɓua mia, à mi lè mi nì-kéní kéní khí mi wén-kora yi orɛ́n bìo yi.»

4

O Piɛre là a Zãn dĩ̀n ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà yahó

1 Bìo ó o Piɛre là a Zãn wee bío lè ɓa zã̀amáa, à bṹn le *Dónbeenì yankarowà, lè le *Dónbeenì zĩ-beenì parowà ɲúnása lè ɓa *Sadusĩɛwa ɓueé dɔ̃n. 2 Ɓa sĩa ɓɛ̀ntĩ́n yí wan ɓa tonkarowà nùwã ɲun mu bìo yi hùúu, lé bìo ɓa wee kàrán ɓa nùpua, á wee bío le o Yeesu vèera, á bṹn bìo yi á ɓa nì-hía mún dà à vèe. 3 Á ɓa wìira ɓa kúaa ho kàsó yi á pannáa ho tá tĩló, lé bìo le wii tò vó. 4 Bṹn pá yí hò bìo á bìa ɲá hã bíoní mu á cɛ̀rɛ̀ɛ tà hã yi, á bìa dó mi sĩa a *Krista yi á dó wán á yú báawa muaaseé hònú síi.

5 Mu tá lée tɔ̃n á ɓa *zúifùwa ɲúnása, lè ɓa *nì-kĩ́a, lè ho *làndá bìo zéenílowa kúaa mín wán ho Zeruzalɛɛmu yi. 6 Ɓa nùpua ɓúi na wi bìa kúaa mín wán bĩ́n tĩ́ahṹ lé o Aana na lé ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì, là a Kayiifu là a Zãn là a Alɛkisãndere, à séení ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì zĩi nùpua ɓúenɓúen. 7 Ɓa le ɓa ɓua ɓa tonkarowà ɓuee dĩ̀ní mí tĩ́ahṹ. Bìo ɓa ɓueé dɔ̃n á ɓa tùara ɓa yi: «Lé o yɛ́n pànká yi tàá lé o yɛ́n yèni yi á mi wɛɛ́raráa o nìi mu?»

8 À bṹn ò o Piɛre wã́a sú lè le Dónbeenì Hácírí, ó o wee bío làa ba: «Minɛ́n nìpomu ɲúnása lè mí nì-kĩ́a, 9 bìo mi wee tùa wɛn ho zuia lè mu bè-tente na wó nɔn o mùamúa yi bìo, làa bìo ó o wó wó wannáa. 10 Àwa, mi ɓúenɓúen ko à mi zũń mu, ò o Isirayɛɛle nìpomu mún zũń mu. Bìo nɔn ó o nìi na kà wannáa á dĩ̀n mi yahó lé o Nazarɛɛte nìi Yeesu yèni pànká yi, yìa mi ɓúaa ho *kùrùwá wán ó o húrun, na le Dónbeenì vèenía. 11 O Yeesu lé yìa le Dónbeenì bíonì vũahṹ bía bìo le o lé le huee na á ɓa sorowà pã́ bìo, minɛ́n sorowà. Dén huee so lé dìo bĩnía ɓuan ho soró dĩ̀nía.* 12 O Yeesu mí dòn lé yìa dà wee kã̀ní ɓa nùpua. Mu yínɔń orɛ́n yèni, á yèni ɓúi na kũn dà à kã̀ní wɛn á le Dónbeenì yí nɔn nìi woon yi ho dĩ́míɲá yi.»

13 Á ɓa zúifùwa làndá tũ̀iá fɛɛrowà mu á mu wó coon dàkhĩína, lé bìo ɓa mɔn ò o Piɛre là a Zãn wee bío ká ɓa ponì sɛ́ra. Ɓa mún zũna le ɓa lé ɓa nùpua na yí kàránna. Ɓa zũna mu le ɓarɛ́n là a Yeesu kɛra mín wán míana. 14 Ká bìo ɓa mún mɔn o nìi mu ò o wan á dĩ̀n o Piɛre là a Zãn nìsã́ní, á ɓa wã́a yí dà bìo máa bío. 15 Á ɓa wã́a le ɓa tonkarowà lée dĩ̀n ho khũuhũ vé, à ɓarɛ́n bán kará wee wã̀aní. 16 Ɓa wee bío mín yi: «Lée webio wa yàá à wé lè ɓa nùpua mu coon? Ho Zeruzalɛɛmusa ɓúenɓúen zũ mu kɛ̃́nkɛ̃́n le ho yéréké bìo na wó á ɓa mɔn lé ɓarɛ́n wó mu, á warɛ́n mún yí dà máa bío le mu yí bon. 17 Á mi cén wa là le hɛɛrè làa ba, à hè ɓa à ɓa yí bĩní yí bío o Yeesu bìo là a ɓúi hùúu. Lé bṹn á à na ká bìo wó kà máa bɛn máa fè ɓa zã̀amáa.»

18 Bṹn mɔ́n á ɓa bĩnía von o Piɛre là a Zãn á bía henía nɔn yi le ɓa khí à yí bío, tàá à yí kàrán ɓa nùpua o Yeesu yèni yi hùúu. 19 Ká a Piɛre là a Zãn màhã́ bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n mi bɛɛre wã́a loń le mu so térénna le Dónbeenì cɔ̃́n à wa bè mi bíonì yi ká wa pĩ́ lerɛ́n bíonì le? 20 Warɛ́n cén yí dà máa pe wa ɲiní ká bìo wa mɔn làa bìo wa ɲá á wa yí máa bío bìo.» 21 Á ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà wíokaa là le hɛɛrè làa ba, à ɓa kúaará ɓa. Bìo ɓa à dĩ̀n wán á à beéráa ɓa lò á ɓa yí zũ, lé bìo ɓa zã̀amáa ɓúenɓúen wee khòoní le Dónbeenì bìo wó bìo yi. 22 O nìi na waró bìo wó ho yéréké á teró lúlúio po ɓúará-ɲun.

Bìa tà a Krista bìo wee fìo

23 Bìo ó o Piɛre là a Zãn ló ho kàsó yi, á ɓa wà van mí kuure nùpua cɔ̃́n, á vaá lá bìo ɓúenɓúen na ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa nì-kĩ́a bía nɔn ɓa yi á fɛɛra nɔn mí ninzàwa mu yi. 24 Bìo ɓa ɲá mu vó, á ɓa ɓúenɓúen wó mí yilera làa dà-kéní á wee fìo le Dónbeenì yi kà síi: «Ɲúhṹso, ũnɛ́n lé fo léra ho wáayi lè ho tá, lè ho muhṹ lè mu bìo ɓúenɓúen na wi ho yi. 25 Ũnɛ́n lé fo bía lè ũ Hácírí ũ ton-sá *Daviide na lé wàn ɓùaa ɲii yi kà:

‹Lée webio nɔn á hã sìí-viò nùpua wee kánkáráa?

Lée webio nɔn á ho dĩ́míɲása wee lè ká mu ɲúhṹ mía?

26 Ho dĩ́míɲá bá-zàwa wíokaa míten dĩ̀n hã fio bìo yi.

Ɓa ɲúnása mún hĩ́nɔn von mín kúaa mín wán à ɓa lò.

Ɓa ɓúenɓúen wó mí ɲii làa dà-kéní là a Ɲúhṹso làa yìa o mɔn léra wán.›†

27 À mu ɓɛ̀n bon ò o *Heroode là a *Pɔ̃nsi Pilaate wó le ɲii dà-kéní ho lóhó yi hen, ɓarɛ́n là a *Isirayɛɛle nìpomu, lè hã sìí-viò nùpua à ɓa hĩ́nɔn ũ ton-sá Yeesu na bìo sĩ foǹ wán, yìa fo mɔn léra. 28 Bìo fo hĩ́a fèra bía le fo ò wé á à kã́ɲa lè ũ pànká lè ũ sĩi bìo yi, bṹn ɓúenɓúen lé bìo ɓa wó kà à tiíra ɲii. 29 Ɲúhṹso, wã́a loń ɓa hɛɛrè na ɓa wee là. Na le sĩ-heɓúee warɛ́n na lé ũ ton-sáwá yi à wa wé bue lè ũ bíonì. 30 Dé ũ níi, à ɓa vánvárowà waró lè mu yéréké bìowa na wa wee wé ũ ton-sá Yeesu na bìo sĩ foǹ yèni pànká yi, à zéení ká ũ bìo bon.» 31 Bìo ɓa fìora vó, á ho lahó na ɓa wi yi á zà kìkìkì, á ɓa ɓúenɓúen sú lè le Dónbeenì Hácírí, á ɓa hĩ́nɔn wee bue le Dónbeenì bíonì lè le sĩ-heɓúee.

Bìa tà a Krista bìo wee páaní sanka mí níi bìo

32 Bìa tà a *Krista bìo ɓúenɓúen á fù ɓunɓuaa, á sĩa lè ɓa hácírí wó dà-kéní. O ɓúi fù yí máa bío mí níi bìo á mí te mí dòn. Ɓa bìo ɓúenɓúen na fù wi ɓa cɔ̃́n á ɓa ɓunɓuaa yi. 33 Ɓa tonkarowà fù wee zéení a Ɲúhṹso Yeesu vèeró bìo lè ho pànká beenì, á le Dónbeenì wee na hã dúɓuaa cɛ̀rɛ̀ɛ ɓa ɓúenɓúen yi. 34 Nì-khenii fù mía ɓa tĩ́ahṹ, lé bìo á bìa manawà lè ɓa zĩní wi á fù wee yɛ̀ɛ́ hã, 35 à ɓua wárí ɓuee dé ɓa tonkarowà níi yi, à ɓa bĩní wé sĩ̀ sanka na mín yi làa bìo ɓa nì-kéní kéní koráa. 36 Mu ɓàn síi ó o Zozɛɛfu hĩ́a wó. O lé o *Levii nùwã nì-kéní na wee lé ho Siipere‡ yi. Ɓa tonkarowà wee ve o làa Baanabaasi, mu kúará le yìa wee hení hã sĩa. 37 O hĩ́a yɛ̀ɛ́ra mí mɔhṹ á ɓuan wárí ɓueé nɔn ɓa tonkarowà yi.

5

O Ananiasi lè mín hã́a Safiraa bìo

1 Nìi ɓúi hĩ́a wi bĩ́n ɓa le Ananiasi, ká ɓàn hã́a ɓa le Safiraa. O hĩ́a yɛ̀ɛ́ra mí mɔhṹ, 2 á fá wárí sɔ̃́n-kéní bàrá, á ɓàn hã́a mún zũ mu, à dìo ká ó o ɓuan vaá nɔn ɓa tonkarowà yi. 3 Ó o Piɛre bía nɔn wo yi: «Ananiasi, lée webio nɔn ó o *Satãni dóráa hã yile-kora foǹ, ũ fã̀ le sabéré le Dónbeenì Hácírí ɲii, á fá ho mɔhṹ wárí sɔ̃́n-kéní bàrá? 4 Bìo ho mɔhṹ mu lá dĩǹ yí yɛ̀ɛ́ra ká yínɔń fo te ho le? Á bìo ho yɛ̀ɛ́ra, á ho ɓàn wárí bìo sã̀ a yɛ́n yi? Yínɔń fo le? Á lée webio nɔn á fo wóráa bìo kà? Fo yí fã̀ sabéré nùpua ɲii, le Dónbeenì lé dìo á fo fã̀ le sabéré ɲii.» 5 Bìo ó o Ananiasi ɲá hã bíoní mu, ó o ló lùwá, á lií húrun. Á bìa ɲá mu ɓúenɓúen zã́na dàkhĩína. 6 Á ɓa yàrówá hĩ́nɔn cà le dɛ̀ɛ pon o yi, á ɓuan vaá nùuna.

7 Lɛ́ɛ̀rèwa bìo tĩn síi bṹn mɔ́n á ɓàn hã́a wà ɓueé zon ká a yí zũ bìo wó. 8 Ó o Piɛre tùara a yi: «Mi ho tũ̀iá na miì: Mìn mɔhṹ na mi yɛ̀ɛ́ra ɓàn wárí ɓúenɓúen lé dìo kà le?» Ó o le ũuu, le dén lé lerɛ́n. 9 Ó o Piɛre wã́a bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n lè mìn báa wó kaka wã̀anía tòráa á wee khɛ́nnáa le Dónbeenì Hácírí kúará? Loń, bìa lée wi ho zũaɲii kà lé bìa vaá nùuna mìn báa. Ũnɛ́n ɓa mún ǹ lá á à lɛ́nnáa.» 10 Mí lahó yi ó o hã́a mu ɓɛ̀n dɛ̀ɛnía ló lùwá o Piɛre tá, á lií húrun. Bìo ɓa yàrówá ɓueé zoó dɔ̃n ò o húrun, á ɓa lá a ɓuan vaá nùuna ɓàn báa nìsã́ní. 11 Bìa tà a *Krista bìo kuure làa bìa ɲá mu ɓúenɓúen zã́na dàkhĩína.

Ɓa tonkarowà wee wé mu yéréké bìowa

12 Mu yéréké bìowa cɛ̀rɛ̀ɛ na wee zéení le Dónbeenì pànká á ɓa tonkarowà hĩ́a wee wé mu nìpomu tĩ́ahṹ. Bìa tà a Krista bìo ɓúenɓúen hĩ́a wee wé mí yilera làa dà-kéní à wé kúee mín wán le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi o *Salomɔn Sànsá* yi. 13 Nì-vio yí máa hení mí sĩa zo ɓa tĩ́ahṹ, ɛ̀ɛ ká ɓa zã̀amáa màhã́ pá wee wíoka ɓa yèni. 14 Ɓa báawa lè ɓa hã́awa na wee dé mí sĩa o Ɲúhṹso yi á wee wé boo ká ɓa wà. 15 Á ɓa wã́a wee ɓua ɓa vánvárowà à ɓuee lée bàráka hã wãna nìsã́a hã dãmu sĩ̀a wán, bèra a na ká a Piɛre hĩ́a ɓueé wee khĩí, ò o bóní pá wã́a yí kúia ɓa ɓúi wán. 16 Hàrí hã lórá na sùaráa lè ho Zeruzalɛɛmu à nùpua mún wee ɓùuni ɓuen lè mí vánvárowà lè ɓa nùpua na ɓa cĩ́náwa wee beé lò. Á ɓa ɓúenɓúen wee wa.

Ɓa wee beé o Krista tonkarowà lò

17 Á ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì làa bìa làa wo páanía wi na lé ɓa *Sadusĩɛwa kuure nùpua á le yandee sú ɓa tonkarowà bìo yi. 18 Á ɓa wìikaa ɓa tonkarowà á kúaa ɓa zã̀amáa kàsó yi. 19 Ká a Ɲúhṹso wáayi tonkaro ɓúi màhã́ lion ho tĩ́nàahṹ à lii hɛ́ra ho kàsó zĩi wonna, ò o léra ɓa á bía nɔn yi: 20 «Mi lɛ́n va le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi á vaa bue le mukãnì binbirì na máa vé bìo ɓúenɓúen à na ɓa zã̀amáa yi.» 21 Á ɓa tonkarowà bò bìo ó o bía yi. Le yìnbíi bùirìi á ɓa wà van le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi á vaá zoó wee kàrán ɓa nùpua.

Ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì làa bìa làa wo páanía wi á von o *Isirayɛɛle nìpomu *nì-kĩ́a. Á ɓarɛ́n na lé ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà ɓúenɓúen kúaa mín wán, à ɓa tonkaa ɓa ɓúi le ɓa lɛ́n vaa lén ɓa tonkarowà ho kàsó yi ɓua ɓuennáa. 22 Ká ɓa parowà màhã́ yí vaá yú ɓa bĩ́n, á ɓa wà ɓueé bía bìo kà nɔn ɓa yi: 23 «Wa vaá yú ho kàsó zĩi wonna ká hã pon dĩ̀n sese, á ɓa parowà na bĩ́n ɓúenɓúen mún dĩ̀nka mí lara yi. Ɛ̀ɛ ká bìo wa hɛ́ra à wa zon, á wa yí zoó yú nùpue.»

24 Bìo le Dónbeenì zĩ-beenì parowà ɲúhṹso lè ɓa yankarowà ɲúnása ɲá hã bíoní mu, á ɓa wã́a yí zũ hen na ɓa à dé míten yi ɓa tonkarowà mu vĩ́ló bìo yi, á ɓa wee tùa míten yi le mu yàá wó kaka wóráa coon. 25 Hón pã̀ahṹ so yi ò o ɓúi ɓueé dɔ̃n, á bía nɔn ɓa yi: «Mi loń, ɓa nùpua mu na mi pon ɲii ho kàsó yi, lé ɓarɛ́n vaá wi le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi á wee kàrán ɓa nùpua.» 26 Á le Dónbeenì zĩ-beenì parowà ɲúhṹso dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn fó mí nùpua à ɓa vaá ɓuan ɓa tonkarowà ɓuararáa ká ɓa màhã́ yí wó mu làa hɛɛrè, lé bìo ɓa zã́na le ká mí wó mu, á ɓa nùpua á à lèeka mí lè hã huaa.

27 Bìo ɓa ɓueé dɔ̃n ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà yahó làa ba, á ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì tùara ɓa yi: 28 «Wa so nɔ̀nzoǹ yí hò mia lè le sòobɛ́ɛ le mi yí bĩní yí kàrán ɓa nùpua o nìi mu yèni yi le? Á mi wã́a loń bìo mi wó. Ho Zeruzalɛɛmu lóhó ɓúenɓúen á mi vó lè mi kàránló, á mún wi à mi bàká warɛ́n yi là a nìi mu húmú bìo.»

29 Ó o Piɛre lè ɓa tonkarowà bía nɔn ɓa yi: «Wa ko à wa bè le Dónbeenì bíoní yi á sṹaaní bìo wa à bè ɓa nùpua bíoní yi. 30 O Yeesu mu na mi ɓúaa ho *kùrùwá wán ó o húrun, á wàn ɓùaawa ɓàn Dónbeenì vèenía, 31 á ɓuan yòó bàrá mí nín-tĩánì. Le wó a là a ɲúhṹso na lé o kã̀nílo, ò o *Isirayɛɛle nìpomu bè yi á yèrèmá mí yilera lè mí wárá, à yí mu bè-kora sɛ́ndíaró. 32 Warɛ́n, lè le Dónbeenì Hácírí na le nɔn bìa wee tà le bìo yi, á lé mu bè-wénia mu ɓàn sɛɛ́ràsa.»

33 Bìo ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà ɲá hã bíoní mu, á ɓa yiwa cã̀ cã̀, á wi ɓa ɓúe ɓa tonkarowà. 34 Ɛ̀ɛ ká *Farizĩɛ ɓúi màhã́ kɛra ɓa tĩ́ahṹ á yèni ɓa le Kamaliyɛli. O lé ho *làndá bìo zéenílowa nì-kéní na ɓa zã̀amáa ɓúenɓúen wee kɔ̃̀nbi. Wón lé yìa lií hĩ́nɔn yòó dĩ̀n ɓa tũ̀iá fɛɛrowà tĩ́ahṹ ò o le ɓa bío le ɓa tonkarowà mu lée dĩ̀n ho khũuhũ màní. 35 Bṹn mɔ́n ó o bía nɔn bìa kúaa mín wán yi: «Isirayɛɛlesa, mi cà hácírí bìo mi ì wé lè ɓa nùpua na kà bìo yi. 36 Nìi ɓúi ɓueé còonía hĩ́nɔn á yèni ɓa le Tedaasi. O hĩ́a wee wé míten lòn nùpue na bìo ɲúhṹ wi. Nùpua na ɓueé tà bò a yi á à yí báawa khĩá-náa síi. Bìo ó o húrun, á bìa ɓúenɓúen na tà bò a yi mu pã̀ahṹ á saawaa, ó o bìo ɲúhṹ ɓó. 37 Bṹn mɔ́n á ho mìló pã̀ahṹ, ó o Kalilee nìi Zudaa ɓɛ̀n hĩ́nɔn á yú ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á ɓa bò a yi. Á wón ɓa mún ɓó, á bìa bò a yi ɓúenɓúen saawaa. 38 Àwa, á mi le ĩ bío mu na mi: Ɓa nùpua mu á mi día bìo. Mi día ɓa le ɓa lɛ́n. Lé bìo ká ɓa tonló mu á bìo ló nùpue níi yi, á ho ɲúhṹ á à ɓúe. 39 Ká ho bìo ɓɛ̀n ló le Dónbeenì níi yi, á mi yí dà dɛ̀ɛ ɓúi máa wé làa ho. Mi yí wó sese á mi ì kɛń lòn nùpua na wee fi lè le Dónbeenì.»

Bìo ó o fɛɛra mí ɲi-cúa vó, á ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà tà a bìo. 40 Á ɓa von ɓa tonkarowà, á ɓueé han lè hã làbàaní, á ɓa le ɓa yí bĩní yí bío bìo o Yeesu yèni yi, á ɓa wã́a día ɓa à ɓa wà.

41 Ɓa tonkarowà ló le zĩi yi ká ɓa sĩa wan, lé bìo le Dónbeenì le ɓa ko lè le lònbee o Yeesu yèni bìo yi. 42 Làa wizooní ɓúenɓúen ká ɓa wee kàrán ɓa nùpua, á wee bue le bín-tente le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi lè hã zĩní na ká yi le o Yeesu lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra á wó là a kã̀nílo.

6

Ɓa nùpua na wé è séení ɓa tonkarowà

1 Mu pã̀ahṹ ká ɓa nì-kenínia wee dé wán ká ɓa wà. Á ɓa *zúifùwa na wi ɓa tĩ́ahṹ na wee bío mu kɛrɛɛkimu sĩa yí wan bìo á ɓàn zàwa na lé ɓa zúifùwa binbirí wee wé yi. Ɓa wee zá le làa wizooní ɓúenɓúen le mínɛ́n mahã́awa á ɓa yí máa loń yi sese ho dĩ́nló sankaró pã̀ahṹ. 2 Á ɓa tonkarowà pírú ɲun von ɓa nì-kenínia ɓúenɓúen kúaa mín wán bía nɔn yi: «Wàn zàwa, wa yí ko à wa día le Dónbeenì bíonì bueró ká wa yèrèmá wa yara sĩ́ ho dĩ́nló bìo. 3 Mi cén hueeka ɓa nùpua nùwã hèɲun mi tĩ́ahṹ na mi zũ le ɓa térénna, á sú lè le Dónbeenì Hácírí lè mu bè-zũńminì. Bán lé bìa á wa à dé mu níi yi. 4 Bṹn ká warɛ́n ɓɛ̀n dà à na waten ho fìoró lè le Dónbeenì bíonì bueró yi lè wa sòobɛ́ɛ.»

5 Bìo ɓa tonkarowà fɛɛra mí ɲi-cúa vó, á ɓa kuure nùpua tà ɓa bìo. Bìa ɓa hueekaa lé o Etiɛna na lé o nùpue na sĩidéró wi, na sú lè le Dónbeenì Hácírí. À séení a Filiipu, là a Porokoore, là a Nikonɔɔre, là a Timɔn, là a Paamɛnaasi, là a Ãntiosi nìi Nikolaa na hĩ́a yèrèmáa bò ɓa zúifùwa mu ɓàn Dónbeenì yi. 6 Ɓa ɓuan ɓa vannáa ɓa tonkarowà cɔ̃́n, á bán bò mí níní ɓa wán à ɓa fìora nɔn ɓa yi.

7 Le Dónbeenì bíonì wee bɛn fè hã lara ká le wà, á ɓa nì-kenínia wee dé wán ho Zeruzalɛɛmu yi, á ɓa yankarowà cɛ̀rɛ̀ɛ á wee tà dé mí sĩa o *Krista yi.

O Etiɛna ɓa wìira

8 O Etiɛna le Dónbeenì dúɓuaa nɔn ho pànká yi, ó o wee wé mu yéréké bè-beera na wee zéení le Dónbeenì pànká ɓa nùpua tĩ́ahṹ. 9 Á ɓa zúifùwa nùwã yɛn ɓúi á hĩ́nɔn pã́ a bìo. Ɓa ɓúi lé ɓa zúifùwa kàránló zĩi nùpua na ɓa wee ve làa wobáaní na wi míten. Ɓa lé bìa ló ho Sirɛɛna lè ho Alɛkisãndiri lórá yi. Ká ɓa ɓúi lé bìa ló ho Silisii lè ho Azii kãna yi. Lé bán lé bìa ɓueé wee wã̀aní là a Etiɛna. 10 Ká ɓa màhã́ yí dàńna a bìo, lé bìo le Dónbeenì Hácírí bè-zũńminì na le wee na a yi lé bìo ó o wee bíoráa. 11 Á ɓa yà ɓa nùpua ɲiní à ɓa le ɓa bío bìo kà: «Wa ɲá ò o nìi mu bía khon o *Mɔyiize lè le Dónbeenì dã́ní yi.» 12 Lé bṹn ɓa bía á súkúra lè ɓa zã̀amáa, lè ɓa *nì-kĩ́a, lè ho *làndá bìo zéenílowa. Bṹn mɔ́n á ɓa ɓueé wìira a Etiɛna á ɓuan vannáa ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà yahó. 13 Ɓa mún fó ɓa nùpua ɓúi bòráa na ɓueé fũ̀aa hã sabíoní o Etiɛna mu ɲii. Á bán ɓueé bía: «Fɛ́ɛɛ ká a nìi mu wee bío hã bín-kora à lɛɛ́ le *Dónbeenì zĩ-beenì là a Mɔyiize làndá yi. 14 Wa ɲá ò o bía le o Yeesu, wón Nazarɛɛte nìi so, á à fío le Dónbeenì zĩ-beenì, á mún ǹ yèrèmá hã làndáwá na ó o Mɔyiize nɔn wɛn.»

15 Ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà na wi le zĩi yi mu zoǹ ɓúenɓúen fá mí yìo o Etiɛna yi, á mɔn ò o yahó ɓonmín lè le Dónbeenì wáayi tonkaro yahó.

7

O Etiɛna ɲi-cúa na ó o fɛɛra

1 Ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì tùara a Etiɛna yi: «Hãà! Bìo ɓa wee bío ũ ɲii so bon le?»

2 Ó o Etiɛna bía: «Minɛ́n wàn maáwà lè wàn zàwa, mi ɲí bìo á ĩ bío á à na mia. Le Dónbeenì cùkúso hĩ́a zéenía míten lè wàn ɓùaa *Abarahaamu ká a wi ho Mɛzopotamii yi á dĩǹ yí ló yí vaá kará ho Haran lóhó yi, 3 á bía nɔn wo yi: ‹Lé día mìn kɔ̃hṹ lè mìn zĩi á lɛ́n va ho kɔ̃hṹ ɓúi na á ĩ ì zéení làa fo yi.› 4 Ó o Abarahaamu wã́a hĩ́nɔn día ho Kalidee kɔ̃hṹ á vaá kará ho Haran yi. Bìo ó o Abarahaamu ɓàn maá húrun á le sã̀ léra a ho Haran yi á ɓuararáa ho kɔ̃hṹ mu na mi wi yi ho zuia. 5 Dónbeenì á yí nɔn tá wo yi bĩ́n. Hàrí hìa lè le nín-tàahṹ bìo ó o yí yú. Ká le Dónbeenì màhã́ nɔn le ɲii le mí ì na ho kɔ̃hṹ mu na ká wo yi, orɛ́n lè mí mɔ̀nmànía na à hĩ́ní o mɔ́n. Á ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì wee bío mu yi làa wo ká za woon mía o cɔ̃́n. 6 Bìo kà lé bìo á le bía nɔn wo yi: ‹Ũ mɔ̀nmànía khíi kɛń kã-veere yi, á à wé ɓa wobáaní bĩ́n. Ɓa à beé ɓa lò hã lúlúio khĩá-náa yi. 7 Ɛ̀ɛ ká ho sìí na à wé ɓa lè mí wobáaní á ĩnɛ́n Dónbeenì màhã́ à cítí. Bṹn mɔ́n á ɓa à lé bĩ́n á à lɛ́n wé ɓueé ɓùaaní mi ho lahó na kà yi.›* 8 Bṹn mɔ́n á le bò le *páaníi là a Abarahaamu. Bìo wee zéení le páaníi mu bìo lé ho *kúiiró. Lé bṹn nɔn ó o Abarahaamu za *Izaaki teró wizooní bìo hètĩn níi yi ó o *kúio wo. Lé bṹn ó o Izaaki mún kúio o *Zakoobu, á wón ɓɛ̀n kúiora mí zàwa pírú ɲun na lé wa zĩ-ɲúná ɓàn ɓùaawa.

9 «O zàwa mu dú le yandee lè mín fɛ̀ɛso Zozɛɛfu†, á yɛ̀ɛ́ra a ó o wó a wobá-nìi ho *Ezipite yi. Ká le Dónbeenì màhã́ kɛra làa wo. 10 Le léra a mí lònbee ɓúenɓúen yi. Le wó ó o dàńna dĩ̀n ho Ezipite bɛ́ɛ yahó á zéenía mí bè-zũńminì, ó o bìo wó sĩna a yi. Á wón bàrá a mí zĩi bìowa lè ho Ezipite kɔ̃hṹ bìowa ɓúenɓúen ɲúhṹ wán.

11 «Mu pã̀ahṹ á le hĩni ló ho Ezipite kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi lè ho Kanan kɔ̃hṹ yi mún. Mu wó lònbee làa sòobɛ́ɛ, á wàn ɓùaawa mu yí máa yí bìo ɓa à dí. 12 Bìo ó o Zakoobu ɲá à ɓa le ho dĩ́nló wi ho Ezipite yi, ó o nín-yání tonkaa wàn ɓùaawa le ɓa va bĩ́n. 13 Mu cúa-ɲun níi na ɓa bĩnía van bĩ́n, ó o Zozɛɛfu wã́a zéenía míten lè mín zàwa. Lé bṹn ó o bɛ́ɛ bò yi zũńnanáa hen na ó o Zozɛɛfu nɔnkãni can yi. 14 Ó o Zozɛɛfu wã́a tonkaa mín zàwa le ɓa vaa fé mín maá lè mín zĩi nùpua ɓúenɓúen. Ɓa à yí nùpua ɓúará-náa hònú mía. 15 Ó o Zakoobu wã́a ɓuara ho Ezipite. Lé bĩ́n ó o ɓueé húrun yi, á wàn ɓùaawa mún húrun bĩ́n. 16 Ɓa ɓuan ɓa nì-hínmu vannáa ho Sisɛɛmu yi, á vaá nùuna le búure na ó o Abarahaamu hĩ́a yà a Hamɔɔre zàwa cɔ̃́n.

17 «Bìo ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì ko à le tií bìo le hĩ́a dó mí ɲii nɔn o Abarahaamu yi ɲii wà ɓueé sùará, á bṹn wa nìpomu boo, á wee dé wán ho Ezipite yi. 18 Bṹn mɔ́n ó o bɛ́ɛ ɓúi na yí zũna a Zozɛɛfu á kará ho Ezipite kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán. 19 O khà wa nìpomu, á beéra wàn ɓùaawa lò, á kĩ̀kã́a ɓa yi le ɓa pĩ́ mí zàwa kúia à ɓa hí. 20 Lé bṹn pã̀ahṹ ó o *Mɔyiize ton yi. O hĩ́a lée kúnkúza na se, na bìo sĩ le Dónbeenì yi. Pĩina bìo tĩn ká a wi mín zĩi á ɓàn nu wee yɛ̀ɛní. 21 Ɓa día a yí máa loń yi, ó o bɛ́ɛ hĩ́nló lé yìa lá a ɓuan á hɔ̃n lè mí kùrú za bìo. 22 Lé o bɛ́ɛ zĩi á ɓa kenía o Mɔyiize yi lè ho Ezipitesa bìo na ɓa zũ ɓúenɓúen, ó o wó a nùpue na pànká wi mí bíoní lè mí wárá yi.

23 «Bìo ó o Mɔyiize lúlúio yú ho ɓúará-ɲun, ó o kará lon mí yi, ó o hĩ́nɔn le mí vaá loń mín zàwa na lé o *Isirayɛɛle nìpomu. 24 Ó o vaá mɔn o Ezipite nìi ɓúi ò o wee ha ɓàn za nì-kéní, ó o tà mín za na ɓa wee ha ɲii, ò o ɓó a Ezipite nìi. 25 O lá wee leéka le o Isirayɛɛle nìpomu na lé ɓàn zàwa á à zũń le le Dónbeenì le mí ì dĩ̀n orɛ́n wán à lénnáa ɓa ɲúná, yaa ɓa yí zũna mu. 26 Mu tá na lée tɔ̃n, ó o Mɔyiize fò mín lè mín sìí nùpua nùwã ɲun ká ɓa wee fi. Ó o le mí ì yanka ɓa, ó o bía bìo kà: ‹Wàn zàwa, minɛ́n na lé lè dà-kéní á bĩnía wee fi mín yi le?› 27 Á yìa dà mí ninza na so á lío o Mɔyiize ò o bía nɔn wo yi: ‹Lé o yɛ́n bàrá fo wa ɲúhṹ wán le ũ wé cítí wɛn? 28 Fo wi à ũ ɓúe mi làa bìo á fo hĩihṹ ɓóráa o Ezipite nìi bìo síi le?›‡ 29 Bìo ó o Mɔyiize ɲá hɔ̃́n bíoní so, ó o lùwa á vaá kará ho Madĩa kɔ̃hṹ yi. Lé bĩ́n ó o yú ɓa zàwa nùwã ɲun yi.

30 «Lúlúio ɓúará-ɲun bṹn mɔ́n, á le Dónbeenì wáayi tonkaro ɓúi zéenía míten làa wo le vĩ̀ndɛ̀-za dɔ̃hṹ na wee cĩ̀ yi, ho tá henì yi, ho Sinayii ɓúee nìsã́ní.§ 31 Bṹn bè-minii so wó a Mɔyiize coon. Á bìo ó o wi ò o vaa sùará mu yi à wíoka loń sese, ó o ɲá a Ɲúhṹso tãmu na bía làa wo: 32 ‹O *Abarahaamu là a *Izaaki là a *Zakoobu na lé mìn ɓùaawa ɓàn Dónbeenì lé mi.›* Ó o Mɔyiize zã́na, á wee zà wàwàwà, á yí wi ò o loń mu yi. 33 Ó o Ɲúhṹso wã́a bía làa wo: ‹Tɛn ũ nakãa, lé bìo á ho lahó na á ũ wi yi lée tá na bìo sã̀ miì. 34 Le lònbee na á ĩ nìpomu wi yi ho Ezipite yi á ĩ mɔn. Ĩ ɲá ɓa wɛ́ɛ sã, á ĩ lion wà lií kã̀ní ɓa. Wã́a ɓuen. Ĩ ì tonka fo ho *Ezipite yi›.†

35 «O Mɔyiize nì-kéní mu na ó o *Isirayɛɛle nìpomu fù pã́ bìo le lé o yɛ́n dó a le o wé mí ɲúhṹso lè mí cítí fĩ̀,‡ wón lé yìa le Dónbeenì tonkaa ò o wé o ɲúhṹso làa yìa wee lén hã ɲúná. Le wó mu ho wáayi tonkaro pànká yi, yìa hĩ́a zéenía míten là a Mɔyiize le vĩ̀ndɛ̀-za na wee cĩ̀ yi. 36 O Mɔyiize lé yìa léra a Isirayɛɛle nìpomu ho *Ezipite yi. O wó mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká ho kɔ̃hṹ yi, lè ho muhṹ na ɓa wee ve làa muhṹ na mùia yi, lè ho tá henì yi hã lúlúio ɓúará-ɲun pã̀ahṹ. 37 Lé o Mɔyiize mu lé yìa pá bía bìo kà nɔn o Isirayɛɛle nìpomu yi: ‹Le Dónbeenì á à lén o ɲi-cúa fɛɛro ɓúi mìn zàwa tĩ́ahṹ na ka lè ĩ bìo síi á à tonka mi cɔ̃́n›.§ 38 Bìo mu nìpomu hĩ́a kúaa mín wán ho tá henì yi, á lé orɛ́n pá hĩ́a wee vará wàn ɓùaawa lè le Dónbeenì wáayi tonkaro pã̀ahṹ, yìa hĩ́a wee bío làa wo ho Sinayii ɓúee wán. Lé orɛ́n á le Dónbeenì bíonì na wee na le mukãnì á nɔn yi, ò o ɓuee lii na wɛn. 39 Ká wàn ɓùaawa màhã́ yí tà ká ɓa à bè hã bíoní mu yi. Ɓa pã́ a bìo, á wi ɓa bĩní va ho Ezipite yi. 40 Ɓa bía nɔn o *Aaron yi: ‹Cà hã wɔ̃̀nna ɓúi na wɛn na à dí wa yahó, lé bìo á wa yí zũ bìo wó a Mɔyiize mu na léra wɛn ho Ezipite yi›.* 41 Á ɓa wã́a pà a nɔ̀n-za kansi á wee wé mu hãmu na yi, á dú ho sɔ̃́n-beenì bìo ɓarɛ́n míten dàńna wó bìo yi. 42 Ká le Dónbeenì màhã́ bĩnía ɓa mɔ́n, á día ɓa á ɓa wee ɓùaaní ho wáayi bìowa, làa bìo mu túararáa ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà vũahṹ yi:

‹Isirayɛɛle nìpomu,

hã lúlúio ɓúará-ɲun na mi wó ho tá henì yi,

á ɓa bà-kùio na mi fũ̀aana lè mu hãmu na mi wó,

lé ĩnɛ́n á mi so wó mu nɔn yi le?

43 Ɓùeé. Mu lé mi Mɔlooki wã̀ahṹ bùkú za

lè mi Erefãn† wã̀ahṹ mànàayiire á mi ɓuan,

hɔ̃́n na á mi wó miten á wee ɓùaaní,

lé bṹn nɔn á ĩ ì sèráa mia á à dàráa ho *Babiloona wán.›‡

44 «Hã pɔ̃nsòni bùkú na hĩ́a wi wàn ɓùaawa cɔ̃́n ho tá henì yi lé hón á hã pɛnminí na le Dónbeenì làndá túara wán wi yi. Lé hɔ̃́n pɔ̃nsòni bùkú so hĩ́a wee zéení le le Dónbeenì wi ɓa tĩ́ahṹ. O *Mɔyiize hĩ́a wó ho làa bìo le Dónbeenì zéenía le o wé làa ho. Le hĩ́a le o wé ho làa hìa ó o mɔn bìo síi. 45 Bṹn mɔ́n á hã pɔ̃nsòni bùkú mu á wàn ɓùaawa lè mí mɔ̀nmànía na sã̀ mín á mún ɓuan. Pã̀ahṹ na le Dónbeenì ɲɔn hã kãna nùpua á fó táwá nɔn ɓa yi ká a Zozue dú ɓa yahó ká lé horɛ́n ɓa ɓuan. Á ho ɓɛ̀n wi bĩ́n fúuu fúaa o *Daviide pã̀ahṹ. 46 O Daviide bìo hĩ́a wó sĩna le Dónbeenì yi, ó o fìora le níi le cɔ̃́n, à soráa ho lahó ɓúi à na a *Zakoobu ɓàn Dónbeenì yi. 47 Ká a *Salomɔn lé yìa màhã́ son le zĩi mu nɔn le Dónbeenì yi. 48 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen wán màhã́ yí máa zo zoo kɛɛní ɓa nùpua zĩ-sonia yi làa bìo ó o ɲi-cúa fɛɛro bíaráa mu.

49 Ho wáayi lé ĩ bɛ́ɛnì kanmúiní,

ká ho tá lé ĩ zení bèeníi.

Lé le zĩi yɛ́n sìí á mi dà à so á à na miì.

Lé ho lahó yɛ́n á ĩ dà a kɛɛní yi?

50 Bṹn bìowa so ɓúenɓúen so yínɔń mi wó mu ĩten le?§

51 «Ɓúi! Isirayɛɛlesa, mi yiwa tunka dà, mi yí máa tà hɛ́n mi sĩa lè mi ɲikɔ̃nna le Dónbeenì veró yi. Minɛ́n lè mìn ɓùaawa lée dà-kéní. 52 Lé o ɲi-cúa fɛɛro yɛ́n á mìn ɓùaawa mu á yí beéra lò? Bìa buera yìa mí dòn na wee wé le Dónbeenì sĩi bìo ɓuenló bìo, bán à mìn ɓùaawa ɓó. Bìo kà wán, lé orɛ́n nì-kéní mu á minɛ́n ló mɔ́n á mún ɓó. 53 Minɛ́n na le Dónbeenì wáayi tonkarowà dó ho làndá níi yi, lé minɛ́n miten yí bò ho làndá mu bè-bíonii yi.»

O Etiɛna ɓúeró bìo

54 Bìo ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà ɲá hã bíoní mu á ɓa sĩa ka le hã à fáa o Etiɛna bìo yi lè le sĩ-cĩ̀ílè. 55 Ká arɛ́n wón sú lè le Dónbeenì Hácírí, ó o hóonía mí yahó á lora ho wáayi, ó o mɔn le Dónbeenì cùkú là a Yeesu ò o wi le Dónbeenì nín-tĩánì, 56 ó o bía: «Mi tántá mi ɲikɔ̃nna, ho wáayi ɲii hɛ́ra, á ĩ mɔn o *Nùpue Za ká a dĩ̀n le Dónbeenì nín-tĩánì.» 57 Á ɓa wee wãama pɔ̃́npɔ̃́n à ɓa tun mí ɲikɔ̃nna. 58 Bṹn mɔ́n á ɓa ɓúenɓúen dɛ̀ɛnía kúaaka a wán á wìira lóráa ho donkĩ́ahṹ á lée wee lèeka lè hã huaa á à ɓúe. Bìa wee wé mu á tɛnkaa mí sĩ̀a bàrá a yàrónza ɓúi na ɓa le Soole tá le o pa yi. 59 Bìo ɓa wee lèeka a Etiɛna lè hã huaa, ó o wee fìo kà síi: «Ɲúhṹso Yeesu, tà fé ĩ mànákã̀.» 60 Bṹn mɔ́n ó o ló lion mí nɔnkóɲúná wán, ò o wãamaa pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɲúhṹso, yí bè mu bè-kohó na kà ɓa wán.» Bìo ó o bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o húrun.

8

1 O Etiɛna ɓúeró ó o Soole tà.

O Soole wee beé bìa tà a Krista bìo lò

Mu nɔ̀nzoǹ mí bɛɛre, á bìa tà a *Krista bìo na ho Zeruzalɛɛmu yi, á ɓa ɓúakáa wee beé lò làa sòobɛ́ɛ. Ɓa tonkarowà níi ló, ká bìa ká ɓúenɓúen saawaa zon ho *Zudee lè ho *Samarii kãna yi. 2 Ɓa nùpua ɓúi na wee bè le Dónbeenì yi sese lé bìa lá a Etiɛna vaá nùuna, à ɓa wá wá a bìo yi. 3 O Soole wón ɓɛ̀n lé bìa tà a Krista bìo ɲúhṹ ɓúeró ó o hĩ́nɔn can mí kuio bìo yi. O wee hɛ́ɛ wìika ɓa báawa lè ɓa hã́awa hã zĩní yi, à ɓua vaa kúee ho kàsó yi.

O Filiipu wee bue le bín-tente ho Samarii yi

4 Bìa saawaa wà bán tò hã kãna yi, á wee bue le bín-tente. 5 O Filiipu wà van ho Samarii kɔ̃hṹ ló-beenì yi, á vaá wee bue o Krista bìo à na ho nùpua yi. 6 Bìo ɓa zã̀amáa ɲá bìo ó o Filiipu wee bío, á mún mɔn mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká na ó o wee wé, á ɓa wíokaa wee tántá mí ɲikɔ̃nna sese bìo ó o wee bío yi. 7 Ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ na ɓa cĩ́náwa wi yi, á ɓa wee fáara lé yi ká ɓa à wãamaka pɔ̃́npɔ̃́n. Á ɓa mùamúawà lè ɓa lóní cɛ̀rɛ̀ɛ mún wee wa. 8 Á mu wó sĩ-wɛ-beenì ho lóhó mu yi.

9 Nìi ɓúi na ɓa le Simɔn à hĩ́a wi ho lóhó mu yi, á wó mí níi símú bĩ́n míana. Ho Samarii nùpua ɓúenɓúen wee wé coon bìo ó o wee wé bìo yi. O lá wee wé míten lòn nùpue na bìo ɲúhṹ wi. 10 Ɓa nùpua ɓúenɓúen hĩ́a wee ɲí a cɔ̃́n sese, à lá ɓa háyúwá yi à yòo ɓúe ɓa nì-kĩ́a yi. Ɓa wee bío: «O nìi na kà á le Dónbeenì pànká na ɓa wee ve làa pànká beenì á wi cɔ̃́n.» 11 Bìo nɔn ɓa wee dĩ̀n ɲínáa o cɔ̃́n sese kà síi, lé bìo ó o wee wé ɓa coon lè mí níi símú bìowa mu míana. 12 Ká bìo ɓa yèrèmáa dó mí sĩa le bín-tente na ó o Filiipu buera nɔn ɓa yi le *Dónbeenì bɛ́ɛnì là a Yeesu *Krista bìo yi, á ɓa báawa lè ɓa hã́awa á ɓa bátízéra. 13 O Simɔn mí bɛɛre mún dó mí sĩi le yi, á ɓa bátízéra a. Bṹn ɲii wán, ó o wã́a yí máa tà lé o Filiipu mɔ́n. Mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká na ó o wee mi, ó o wee wé coon bìo yi.

14 Bìo ɓa tonkarowà na ho Zeruzalɛɛmu yi ɲá le ho Samariisa ɓúi tà le Dónbeenì bíonì bìo, á ɓa tonkaa o Piɛre là a Zãn ɓa cɔ̃́n. 15 Bìo ɓa vaá dɔ̃n á ɓa fìora nɔn ɓa nì-kenínia nì-fĩa yi bèra a na à ɓa yí le Dónbeenì Hácírí. 16 Le Dónbeenì Hácírí mu lá dĩǹ yí lion ɓarɛ́n ɓúi wán: Ɓa bátízéra ɓa o Ɲúhṹso Yeesu yèni yi mí dòn. 17 Ó o Piɛre là a Zãn wã́a bò mí níní ɓa wán á ɓa yú le Dónbeenì Hácírí. 18 Bìo ó o Simɔn mɔn à bìa dó mí sĩa o Krista yi yú le Dónbeenì Hácírí pã̀ahṹ na á ɓa tonkarowà bò mí níní ɓa wán yi, 19 ó o bía nɔn o Piɛre là a Zãn yi: «Mi fé le wárí à mi na ho dàńló mu ɓàn síi miì, bèra a na ká ĩ wé bò ĩ níi nùpue wán à wón yí le Dónbeenì Hácírí.» 20 Ó o Piɛre bía nɔn wo yi: «Le ũnɛ́n lè ũ wárí ɓúenɓúen páaní cĩ̀, lé bìo fo wee leéka le le Dónbeenì bè-hãnii á dà a yà. 21 Mu bìo mu á ũ níi yí túee yi, á fo mún yí ko làa bṹn, lé bìo á le Dónbeenì cɔ̃́n á fo yínɔń húaarà. 22 Bìo wi ũ sĩi yi yínɔń bìo na se. Cén día mu à ũ fìo o Ɲúhṹso yi ká mu dà a wé, ò o sɛ́n día na foǹ hã yile-kora na wi foǹ bìo yi. 23 Ĩ mɔn à mu koomu zon fo dàkhĩína ũ yí dà máa fé ũten mu bè-kora níi yi.» 24 Ó o Simɔn wã́a bía nɔn o Piɛre là a Zãn yi: «Minɛ́n miten fìo o Ɲúhṹso yi à na miì, bèra a na à bìo mi bía kà ɓúi yí yí mi.» 25 O Piɛre là a Zãn wee zéení bìo ɓa zũ a Ɲúhṹso dã́ní yi lè ɓa nùpua, á wee bue o bíonì. Bṹn mɔ́n á ɓa bĩnía ɲɔn ho Zeruzalɛɛmu, á wee bue le bín-tente ho Samarii lórá cɛ̀rɛ̀ɛ yi ká ɓa wà.

O Filiipu buera le bín-tente nɔn o Etiopii nìi yi

26 Mu pã̀ahṹ ó o Ɲúhṹso wáayi tonkaro ɓúi bía nɔn o Filiipu yi: «Hĩ́ní dé ũ yahó lè le wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-káahó. Lá ho wɔ̃hṹ na ló ho Zeruzalɛɛmu yi á lion ho Kazaa, ho bèrowà yí boo lònbìo.» 27 Ó o Filiipu dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn wà. Ho wɔ̃hṹ na ó o lá, á Etiopii nìi ɓúi bò. O lé ho Etiopii kɔ̃hṹ bɛ́ɛ hã́a Kandaasi ton-sá beenì na wi o nàfòró ɲúhṹ wán. O ɓuara ho Zeruzalɛɛmu ɓueé ɓùaanía le Dónbeenì 28 á bĩnía wee ɓo. Le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii vũahṹ lé hìa ó o kará mí wòtóró yi wee kàrán. 29 Á le Dónbeenì Hácírí bía nɔn o Filiipu yi: «Bánbá vaa ɓúe ho wòtóró na kà yi à bĩ́ ho lɛ́n.» 30 Ó o Filiipu lùwa vaá ɓó ho yi, á ɲá ò o Etiopii nìi wee kàrán o ɲi-cúa fɛɛro Ezayii vũahṹ, ó o tùara a yi: «Bìo fo wee kàrán kà á fo zũ kúará le?» 31 Ó o nìi bía: «Ĩ ì wé kaka á à zũńnáa mu ká a ɓúi yí zéenía mu làa mi.» Ò o wã́a le o Filiipu ɓuee yòo kɛɛní mí nìsã́ní. 32 Ho vũahṹ bìo na ó o nìi wee kàrán lé bìo kà:

O bìo ɓonmín là a pio

na ɓa ɓuan wà vaá ɓúe,

O bìo ɓonmín là a pioza

na ɓa wee khè vará,

ká a dĩ̀n cɛ̀kɛ̀ yí máa wá.

33 Ɓa zìíra a ɲúhṹ,

yìa dà a fɛɛ ho tũ̀iá o ɲii á yí ló.

Ɓa vĩ́inía o mukãnì ho tá wán,

á lé o yɛ́n á à dàń ǹ bío

ɓa zàwa bìo á a lɛɛ́ wo yi?*

34 Ó o Etiopii nìi tùara a Filiipu yi: «Lée wée ó o ɲi-cúa fɛɛro mu wee bío bìo kà? Lé orɛ́n míten bìo ó o wee bío lée tàá lée nì-veere?» 35 Ó o Filiipu wã́a dĩ̀n ho vũahṹ bìo na ó o nìi kàránna wán á láráa le bíonì, ò o buera a Yeesu *Krista bín-tente nɔn wo yi.

36 Bìo ɓa wi ho wɔ̃hṹ wán wà, cúa-yɛn à ɓa vaá dɔ̃n ho saahó ɓúi na mu ɲumu wi yi. Ó o Etiopii nìi bía: «Lé mu ɲumu na. Bìo á à hè mi á ĩ máa bátízé lé mu yɛ́n.» 37 [Ó o Filiipu bía nɔn wo yi: «Ká fo tà a Krista bìo lè ũ sĩi ɓúenɓúen á fo dà à bátízé.» Ó o nìi bía nɔn wo yi: «Ũuu, ĩ tà le o Yeesu Krista lé le Dónbeenì Za.»] 38 Ò o dɛ̀ɛnía le ɓa dĩ̀ní ho wòtóró. Ó orɛ́n là a Filiipu lion lií zon mu ɲumu yi, á wón bátízéra a. 39 Bìo ɓa ló mu ɲumu yi, á le Dónbeenì Hácírí lá a Filiipu wàráa, ó o Etiopii nìi yí bĩnía yí mɔn wo. Ó o wã́a lá mí wɔ̃hṹ wà ká a sĩi wan làa sòobɛ́ɛ. 40 O Filiipu le mí ì loń ò o wi ho Azoote lóhó yi. Lé bĩ́n ó o dĩ̀n yi á wee hɛ́ɛ bue le bín-tente hã lórá ɓúenɓúen na ó o wee kã́a yi, fúaa bìo ó o vaá dɔ̃n ho *Sezaaree.

9

Bìo wó a Soole yi ho Damaasi wɔ̃hṹ wán

1 Hón pã̀ahṹ so yi à bìo ó o Soole pá can mí kuio bìo yi, lé bìa tà a *Krista bìo lò beéró lè ɓa ɓúeró. Ó o wà van ɓa yankarowà ɲúhṹso cɔ̃́n, 2 à wón na ho vũahṹ wo yi, ò o ɓua varáa ho Damaasi lóhó yi, à vaa zéení lè ɓa *zúifùwa kàránló zĩní ɲúnása. Hón vũahṹ so lé hìa á à zéení le ká a yú ɓa báawa lè ɓa hã́awa na bò a Krista wɔ̃hṹ, ò o wìika ɓa ɓua varáa ho Zeruzalɛɛmu. 3 Bìo ó o lá ho Damaasi wɔ̃hṹ á wà vaá sùará ho yi, yìo ɓueé tĩ à khoomu ɓúi ló ho wáayi lií kúaará a wán. 4 Ó o ló lùwá ho tá yi, á mu tãmu ɓúi wee bío làa wo: «Soole, Soole. Fo wee beé ĩ lò kà síi lé we?» 5 Ó o tùara: «Ɲúhṹso, fo lée wée?» Á mu tãmu bía nɔn wo yi: «Ĩ lé o Yeesu na á fo wee beé lò. 6 Wã́a lii hĩ́ní vaa zo ho lóhó yi. Ká fo zoó dɔ̃n, á ɓa à zéení bìo fo ko à ũ wé.» 7 Á ɓa nùpua na bò là a Soole á dĩ̀n coon yí dà máa bío. Ɓa wee ɲí mu tãmu sã ká ɓa yí mɔn nùpue. 8 Ó o Soole lií hĩ́nɔn á hɛ́ra mí yìo, ká a màhã́ yí máa mi bìo. Á ɓa fù a níi yi á zonnáa ho Damaasi lóhó yi. 9 Wizooní bìo tĩn ká a yí máa mi. O yí máa dí, á yí máa ɲu.

10 Nì-kenínii ɓúi hĩ́a wi ho Damaasi lóhó yi á yèni ɓa le Ananiasi. O Ɲúhṹso zéenía míten làa wo á von wo: «Ananiasi.» Ó o tà: «Ɲúhṹso, lé mi na.» 11 Ó o Ɲúhṹso bía nɔn wo yi: «Dɛ̀ɛní lɛ́n vaa lá ho wɔ̃hṹ na ɓa le ‹Wɔ̃hṹ na muina›, à va a Zudaa zĩi, à vaa tùa o Taasi nìi na ɓa le Soole bìo. Bìo kà wán ó o lan wee fìo. 12 Á bìo ɓúi zéenía míten làa wo. O mɔn nìi ɓúi na ɓa le Ananiasi na ɓueé wee bè mí níní o wán, ò o yìo dàń bĩní mi.» 13 Ó o Ananiasi bía: «Ɲúhṹso, nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ bía a nìi mu bìo nɔn miì, á mún zéenía mu bè-kora ɓúenɓúen na ó o wó lè ũ nùpua na ho Zeruzalɛɛmu yi nɔn miì. 14 Ɓa yankarowà ɲúnása á nɔn ho pànká wo yi ò o ɓuee wìikaráa bìa ɓúenɓúen na wee ve ũ yèni hen.» 15 Ká a Ɲúhṹso màhã́ bía nɔn wo yi: «Lɛ́n va, lé bìo ó o nìi mu á ĩ léra le o sá ĩ tonló. Orɛ́n lé yìa á à zéení ĩ bìo á a na hã sìí-viò lè mí bá-zàwa là a *Isirayɛɛle nìpomu yi. 16 Le lònbee ɓúenɓúen na a yí o ĩnɛ́n bìo yi á ĩ ì zéení làa wo.»

17 Ó o Ananiasi wã́a hĩ́nɔn wà, á vaá zon le zĩi yi, á zoó bò mí níní o Soole wán ò o bía nɔn wo yi: «Wàn za Soole, o Ɲúhṹso Yeesu na zéenía míten làa fo ho wɔ̃hṹ na fo lá wee ɓuennáa wán lé wón tonkaa mi ũ cɔ̃́n, à ũ bĩní wé mi, à ũ mún sí lè le Dónbeenì Hácírí.» 18 Mí lahó yi, á bìo ɓúi lòn donkuaa á ló a yìo yi, á kùenkaa lií kúaará ó o wã́a wee mi. Ó o hĩ́nɔn á ɓa bátízéra a. 19 Bṹn mɔ́n ó o dú ó o bĩnía yú ho pànká.

O Soole wó a Yeesu Krista sɛɛ́ràso

O Soole wó hã wizooní bìo yɛn lè ɓa nì-kenínia na wi ho Damaasi yi. 20 Mí lahó yi ó o dɛ̀ɛnía wee zéení le Dónbeenì bìo ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi, á wee bue le o Yeesu lé le Dónbeenì Za. 21 Bìa ɓúenɓúen na ɲá a bíoní á mu vã̀, á ɓa wee bío: «Bìa wee ve o Yeesu yèni ho Zeruzalɛɛmu yi ó o nìi na kà so hĩ́a yí máa beé lò lè mí sòobɛ́ɛ le? Á yínɔń ɓarɛ́n ó o so ló bìo yí ɓuara á wà ɓueé wìika hen á vaá na ɓa yankarowà ɲúnása yi le?» 22 Ká a Soole yàá wíokaa wee zéení le Dónbeenì bìo lè mí pànká fɛ́ɛɛ. Bìo ó o wã́a wee zéení mu wéréwéré le o Yeesu lé o *Krista, á ɓa zúifùwa na ho Damaasi yi wã́a yí zũ bìo ɓa à bío á à na a yi.

23 Wizooní bìo yɛn bṹn mɔ́n, á ɓa zúifùwa wã̀anía tò à ɓa le mí ì ɓúe o Soole. 24 Ká a ɓúi màhã́ ɲà a zeǹ wán. Ho lóhó zũaɲiní á ɓa wee pa yi le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ à dàń yíráa wo ɓúe. 25 Hón pã̀ahṹ so yi ó o Soole nì-kenínia fó a ho tĩ́nàahṹ á dó ho lío-beenì yi, á lée liinía lè ho dándá na ɓa son kòonia ho lóhó yi mɔ́n.

26 O Soole wà vaá dɔ̃n ho Zeruzalɛɛmu, ó o wi ò o zo ɓa nì-kenínia tĩ́ahṹ, ká ɓa ɓúenɓúen màhã́ zã́na a lé bìo ɓa yí láa mu yi le o lée nì-kenínii binbirì. 27 Ó o Baanabaasi lé yìa wã́a fó a á dú yahó á vannáa ɓa tonkarowà cɔ̃́n, á vaá lá bìo ó o Soole mɔnnáa o Ɲúhṹso ho wɔ̃hṹ wán làa bìo á wón bíaráa làa wo á fɛɛra nɔn ɓa yi. O mún fɛɛra bìo ó o Soole ponì sɛ́raráa á zéenía lè le Dónbeenì bìo o Yeesu yèni yi ho Damaasi yi á nɔn ɓa yi. 28 À lá hón pã̀ahṹ so yi ó o Soole wã́a wi làa ba, á wee bue le Dónbeenì bíonì à tè ho Zeruzalɛɛmu yi yòo lé ká a ponì sɛ́ra. 29 O mún wee bío lè ɓa zúifùwa na wee bío mu kɛrɛɛkimu, á wee wã̀aní làa ba. Ká bán màhã́ wee cà bìo ɓa à yíráa wo ò ɓúe. 30 Bìo á bìa tà a Krista bìo zũna mu, á ɓa lɛ̀ɛnía o Soole vannáa ho *Sezaaree, á día a bĩ́n ó o ɲɔn ho Taasi.

31 Mu pã̀ahṹ á bìa tà a Krista bìo wi ho hɛ́ɛrà yi ho *Zudee, lè ho Kalilee, lè ho *Samarii kãna yi. Ɓa pànká wee dé wán, á wee ɓua míten là a Ɲúhṹso kɔ̃̀nbii, á le Dónbeenì Hácírí wee dé mí níi ɓa yi á ɓa wee ɲin.

O Piɛre wɛɛ́ra a Enɛɛ

32 O Piɛre hĩ́nɔn tò ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi. Wizonle ɓúi ó o wà van bìa tà a *Krista bìo yi cɔ̃́n ho Lidaa lóhó yi. 33 O vaá yú nìi ɓúi bĩ́n na yèni ɓa le Enɛɛ. O lé o mùamúa, á wi le dãmu dɛ̀ɛ yi yú hã lúlúio bìo hètĩn. 34 Ó o Piɛre bía nɔn wo yi: «Enɛɛ, o Yeesu Krista wee wɛɛ́ fo. Hĩ́ní hóoní ũ dãmu dɛ̀ɛ.» Ó o Enɛɛ dɛ̀ɛnía lií hĩ́nɔn. 35 Ho Lidaa lóhó lè hã lórá na wi ho Saarɔn kɔ̃hṹ tá pɛ̀ɛrú yi nùpua ɓúenɓúen mɔn wo, á ɓa tà nɔn míten o Ɲúhṹso yi.

O Piɛre vèenía o Tabita

36 Hã́a ɓúi na tà a Krista bìo na yèni ɓa le Tabita á hĩ́a wi ho Zopee lóhó yi. Le yèni mu lè mu kɛrɛɛkimu á ɓa le Dookaasi. Mu kúará le «hã́-wonì.» O hĩ́a wee wé mu bè-tentewà fɛ́ɛɛ, á wee séení ɓa nì-khenia. 37 Mu pã̀ahṹ ò o tò mu vã́mú á húrun. Bìo ɓa súeenía wo vó, á ɓa yòó bàrá a ho nɔ́nwíohṹ yi. 38 Ho Lidaa lè ho Zopee sùaráa mín yi. Bìo ɓa nì-kenínia ɲá ò o Piɛre wi ho Lidaa yi, á ɓa léra ɓa nùpua nùwã ɲun tonkaa á bía bìo kà nɔn yi: «Wa wee fìo fo, bánbá à ũ ɓuen wa cɔ̃́n fùafùa.» 39 Á ɓa vaá bía mu nɔn wo yi, ó o dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn bò làa ba. Bìo ó o ɓueé dɔ̃n, á ɓa fó a yòoraráa ho nɔ́nwíohṹ na ó o nì-hío wi yi. Á ɓa mahã́awa ɓúenɓúen wee vá ɓuee ɓúe o yi ká ɓa à wá. Hã sĩ̀-zĩ́nia na ó o Dookaasi mu bã̀ ká a dĩǹ yí húrun á ɓa wee lá zéení làa wo. 40 Ó o Piɛre le ɓa ɓúenɓúen lé, ò o lií fárá mí nɔnkóɲúná wán, ò o fìora. Bṹn mɔ́n ó o yèrèmáa sánsáa o nì-hío ò o bía: «Tabita, lii hĩ́ní.» Ó o hɛ́ra mí yìo. Bìo ó o mɔn o Piɛre, ó o lii hĩ́nɔn yòó kará. 41 Ó o Piɛre ɓuan o níi yi, á séenía wo ó o lií hĩ́nɔn yòó dĩ̀n. Bṹn mɔ́n ó o von bìa tà a Krista bìo, lè ɓa mahã́awa, á ɓueé zéenía wo làa ba ká a yìo wi lua.

42 Ho Zopee nùpua ɓúenɓúen ɲá mu, á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ tà a Ɲúhṹso bìo. 43 Bṹn mɔ́n ó o Piɛre dá cãakaa ho Zopee yi o sɔ̃n-fì ɓúi na yèni ɓa le Simɔn cɔ̃́n.

10

O Piɛre veró bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n

1 Nìi ɓúi hĩ́a wi ho *Sezaaree lóhó yi á yèni ɓa le Koronɛɛye. O hĩ́a lé ho Oroomu dásíwá ku-beenì ɓúi kuure ɲúhṹso, dìo ɓa wee ve làa Italii dásíwá kuure. 2 O nùpue mu hĩ́a wee bè le Dónbeenì làndá yi sese, orɛ́n lè mí zĩi nùpua ɓúenɓúen wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì. Ɓa *zúifùwa nì-khenia ó o hĩ́a wee séení lè mí sòobɛ́ɛ, á wee fìo le Dónbeenì yí máa khí. 3 Wizonle ɓúi wi-háarè yi, á bìo ɓúi zéenía míten làa wo. O mɔn le Dónbeenì wáayi tonkaro wéréwéré ò o ɓueé zoó wee bío làa wo: «Koronɛɛye.» 4 Ó o yòó lora wo yi lè le zã́níi ò o bía: «Ɲúhṹso, mu wan le?» Á ho wáayi tonkaro bía: «Le Dónbeenì tà ɲá ũ fìoró, á mún mɔn le séeníi na fo wee wé na ɓa nì-khenia yi, á le leékaa ũ bìo. 5 Àwa, wã́a tonka ɓa nùpua bìo kà wán le ɓa va ho Zopee lóhó à vaa fé o nìi ɓúi na ɓa le Simɔn ɓuennáa, yìa ɓa mún wee ve le Piɛre. 6 O làara a nìi ɓúi na wee fì hã sɔ̃nna wán. O yèni ɓa le Simɔn, á zĩi wi mu yámú ɲumu ɲii.»

7 Bìo ho wáayi tonkaro na bía làa wo wà, ó o Koronɛɛye von mí ton-sáwá nùwã ɲun lè mí dásíwá nì-kéní na sá a cɔ̃́n míana á wa le Dónbeenì, 8 á bía bìo wó ɓúenɓúen nɔn ɓa yi, ò o tonkaa ɓa le ɓa va ho Zopee.

9 Á ɓa wà. Ho tá tɔ̃n yú ɓa ká ɓa pá wi ho wɔ̃hṹ wán. Le wii á a bío le mí yòó fárá à dĩ̀n, à ɓa sùaráa ho Zopee. Lé hón pã̀ahṹ so yi ó o Piɛre yòora le zĩi lòho á wà yòó wé mí fìoró. 10 Bìo ó o yòó wi bĩ́n, á le hĩni dà a, ó o le mí ì dí. Bìo ɓa lan wee sĩ̀ ho dĩ́nló, á bìo ɓúi ɓueé zéenía míten làa wo. 11 O mɔn ho wáayi à ho hɛ́ra. Á dɛ̀ɛ ɓúi lòn pɔ̃nsò-beenì á ɓa ɓuan ɲi-kã́a bìo náa yi, á yòó ló wee lii, á wà lií ɓúe ho tá yi. 12 Le dɛ̀ɛ mu yi á naɲuwà laà náa náa sowa, làa bìa wee várá mí píorà wán, lè ɓa ɲínzàwa lè mí sìíwà ɓúenɓúen wi yi. 13 Á tãmu ɓúi bía nɔn wo yi: «Piɛre, lii hĩ́ní ɓúe ɓa à là.» 14 Ó o Piɛre bía: «Ébé, Ɲúhṹso, ĩ máa wé mu. Dĩ́nló na ũ hò yi, làa hìa tun á ĩ dĩǹ yí dú yí mɔn hùúu.» 15 Á mu tãmu bĩnía sã ɲá á bía nɔn wo yi: «Bìo na le Dónbeenì le mu wee ce vó à ũnɛ́n yí wé làa bìo na tun.» 16 Mu wó làa bṹn á dɔ̃n hã zen cúa-tĩn. Bṹn mɔ́n á le dɛ̀ɛ mu dɛ̀ɛnía ɓuan yòora ho wáayi.

17 Ó o Piɛre wã́a wee tùa míten yi lè mu bìo na ó o mɔn ɓàn kúará. Hón pã̀ahṹ so yi, ò o Koronɛɛye nùpua na ó o tonkaa le ɓa ɓuen o Simɔn zĩi á tùakaa ɓueé dɔ̃n le ɓàn zũaɲii. 18 Á ɓa von à ɓa tùara: «Lé hen kà ó o Simɔn na ɓa le Piɛre á làara yi le?» 19 Bìo ó o Piɛre pá lan wee le mí yi mí bè-minii ɓàn kúará wán, à bṹn le Dónbeenì Hácírí wee bío làa wo: «Loń, ɓa nùpua nùwã tĩn wi hen á wee cà fo. 20 Yí titika bìo, hĩ́ní lii bè làa ba, ĩnɛ́n lé yìa tonkaa ɓa.» 21 Ó o Piɛre wã́a hĩ́nɔn lion ɓa nùpua mu cɔ̃́n, á lií bía nɔn ɓa yi: «Yìa mi wee cà lé ĩnɛ́n ĩ bɛɛre, lée webio nɔn mi ɓuararáa hen?» 22 Á ɓa bía: «Ɓa dásíwá ɲúhṹso ɓúi na ɓa le Koronɛɛye lé yìa tonkaa wɛn ũ cɔ̃́n. O lée nì-tente á wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì, á ɓa *zúifùwa ɓúenɓúen wee wíoka a yèni. Le Dónbeenì wáayi tonkaro ɓúi bía nɔn wo yi le o bío le ɓa ɓuee ve fo ɓuennáa mí cɔ̃́n, ò o ɲí bìo fo ò bío á à na a yi.» 23 Ó o Piɛre fó ɓa, á ɓa zoó cãana làa wo.

Bìo wó a Koronɛɛye zĩi

Mu tá na lée tɔ̃n, ó o Piɛre làa ba páanía lá ho wɔ̃hṹ, á bìa tà a *Krista yi nùwã yɛn ɓúi ló ho Zopee yi á lɛ̀ɛnía ɓa. 24 Ɓa vará cãana á tá lée tɔ̃n vaá dɔ̃nnáa ho Sezaaree. Bṹn ǹ wé ò o Koronɛɛye, lè mín zĩi nùpua, lè mín bɔ̃́nlowà binbirí na ó o von á kará pan wo bĩ́n. 25 Pã̀ahṹ na ó o Piɛre wà ɓueé zo yi, ó o Koronɛɛye hĩ́nɔn sã́ a yahó, á vaá lií ɓúrá a tá, ò o tɛ̀ɛnía wo yi lè le kɔ̃̀nbii. 26 Ká a Piɛre màhã́ fù a yi á hóonía ò o bía nɔn wo yi: «Lii hĩ́ní, ĩnɛ́n mún lé o nùpue lè ũ bìo síi.» 27 Bṹn mɔ́n ó o pá lan wee bío làa wo á vaá zonnáa le zĩi yi, á zoó yú ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ ká ɓa kúaa mín wán, 28 ó o bía nɔn ɓa yi: «Mi zũ le ɓa zúifùwa cɔ̃́n, á ho va ho sìí veere nùpue cɔ̃́n, tàá à páaní kɛɛní làa wo lée bìo na yí ko à mu wé, ká le Dónbeenì màhã́ zéenía mu nɔn miì le ĩ yí ko à ĩ lá nùpue woon lòn nì-tinii na á nùpue yí ko ò o wé va cɔ̃́n. 29 Lé bṹn nɔn á ĩ yí pã́ mi veró à ĩ dɛ̀ɛnía ɓuara. Àwa, á mi wã́a zéení ĩ veró ɲúhṹ.»

30 Ó o Koronɛɛye bía: «Mu wizooní tĩ́n lée zuia, ho pã̀ahṹ dà-kéní kéní na kà yi, le wi-háarè, á ĩ wee fìo ĩ zĩi. Yìo ɓueé tĩ à nùpue ɓúi na dà-zĩ́nii wee ɲuiíka á dĩ̀n ĩ yahó, 31 ò o bía: ‹Le Dónbeenì tà ɲá ũ fìoró, á mún mɔn le séeníi na fo wee wé à na ɓa nì-khenia yi, á le leékaa ũ bìo. 32 Wã́a tonka ɓa nùpua ho Zopee yi le ɓa vaa bío le o Simɔn na ɓa le Piɛre à ɓuen. O làara a Simɔn wán, yìa wee fì hã sɔ̃nna, na zĩi wi mu yámú ɲumu ɲii.› 33 Á ĩ dɛ̀ɛnía tonkaa ɓa nùpua le ɓa vaa ve fo, á fo tà ɓuara bṹn se. Hã laà na kà wán, á wa ɓúenɓúen wi le Dónbeenì yahó hen à ɲínáa bìo ɓúenɓúen na ó o Ɲúhṹso dó ũ ɲii yi le ũ bío.»

34 Ó o Piɛre wã́a lá le bíonì á bía: «Bìo kà wán á ĩ wã́a zũ kɛ̃́nkɛ̃́n le le Dónbeenì yí máa hueeka ɓa nùpua mín yi. 35 Nùpue lée nùpue, ò o lé kɔ̃hṹ lée kɔ̃hṹ yi, ká a wee kɔ̃̀nbi le, á wee wé le sĩi bìo, se wón bìo sĩ le yi. 36 Mi zũ bìo le Dónbeenì bía nɔn o *Isirayɛɛle nìpomu yi ká le nɔn ho hɛ́ɛrà bín-tente ɓa yi, dìo ó o Yeesu *Krista ɓuararáa, wón na lé ɓa nùpua ɓúenɓúen Ɲúhṹso. 37 Bìo ó o Zãn bía le Dónbeenì bìo lè ɓa nùpua á bátízéra ɓa, á bìo ɓúakáa wó ho Kalilee yi, à lá bìo wó ho Zudee yi ɓúenɓúen á mi mún zũ. 38 Mi mɔn bìo le Dónbeenì liiníanáa mí Hácírí pànká o Nazarɛɛte nìi Yeesu wán. Mi mún zũ bìo ó o Yeesu mu varáráa ho kɔ̃hṹ yi, á wee wé mu bè-tente ká a wɛɛ́ bìa ó o *Satãni pànká wi wán ɓúenɓúen, lé bìo le Dónbeenì hĩ́a wi làa wo. 39 Bìo ɓúenɓúen na ó o wó ɓa zúifùwa kɔ̃hṹ lè ho Zeruzalɛɛmu yi á wa mɔn, á lé mu sɛɛ́ràsa. Ɓa ɓúaa wo ho *kùrùwá wán ó o húrun. 40 Ká le Dónbeenì màhã́ vèenía wo mu wizooní tĩn níi zoǹ á ɓa nùpua mɔn. 41 Mu yínɔń ɓa nùpua ɓúenɓúen mɔn wo. Warɛ́n na lé fèra hueekaa wó lè ɓa sɛɛ́ràsa lé warɛ́n mɔn wo. Bìo le Dónbeenì vèenía wo mɔ́ndɛ́n, á warɛ́n làa wo páanía dú á ɲun. 42 O henía mu nɔn wɛn le wa zéení le Dónbeenì bìo, á mún bue na ɓa nùpua yi le orɛ́n lé yìa le Dónbeenì bàrá ò o cítí ɓa yèn-vèeniasa lè ɓa nì-hía. 43 Le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ɓúenɓúen bía a bìo, le nùpue lée nùpue na dó mí sĩi o yi, ó o ò yí mu bè-kora sɛ́ndíaró o yèni pànká yi.»

44 Pã̀ahṹ na ó o Piɛre lan wee bío yi, á le Dónbeenì Hácírí lion bìa wee ɲí a bíoní wán. 45 Bìa tà a *Krista bìo na lé ɓa *zúifùwa binbirí na bò là a Piɛre ɓuararáa á wó coon dàkhĩína le Dónbeenì Hácírí na le nɔn á le bɛra fò bìa yínɔń ɓa zúifùwa bìo yi. 46 Lé bìo ɓa wee ɲí à ɓa wee bío hã sìí-viò bíoní na ɓa yí zũ, á wee khòoní le Dónbeenì le bè-beera na le wó bìo yi. Ó o Piɛre bía: 47 «Ɓa nùpua na kà á ɓa dà à hè le ɓa yí bátízé ɓa lè mu ɲumu, ká ɓa ɲɔǹ yú le Dónbeenì Hácírí lè wa bìo síi le?» 48 Ò o nɔn le ɲii le ɓa bátízé ɓa o Yeesu Krista yèni yi. Bṹn mɔ́n á ɓa fìora a Piɛre le o wé hã wizooní bìo yɛn làa mí.

11

O Piɛre fɛɛra bìo wó a Koronɛɛye zĩi

1 Ɓa tonkarowà làa bìa tà a *Krista bìo na wi ho *Zudee yi á ɲá le bìa yínɔń ɓa *zúifùwa á mún tà le Dónbeenì bìo. 2 Bìo ó o Piɛre bĩnía van ho Zeruzalɛɛmu, á bìa tà a Krista bìo na lé ɓa zúifùwa binbirí á wee zá làa wo: 3 «Lée webio nɔn á fo vannáa bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n á páanía dú làa ba?» 4 Ó o Piɛre wã́a lií lá bìo mu wóráa lè mí dà-kéní kéní ɓúenɓúen á fɛɛra nɔn ɓa yi kà síi: 5 «Mu wee wé ká ĩ wi ho Zopee lóhó yi á wee wé ĩ fìoró. Yìo ɓueé tĩ à bìo ɓúi zéenía míten làa mi. Mu lée dɛ̀ɛ ɓúi lòn pɔ̃nsò-beenì á ɓa ɓuan ɲi-kã́a bìo náa yi, na yòó ló ho wáayi á ɓueé lií ɓó miì. 6 Á ĩ lora le yi sese, á mɔn ɓa naɲuwà laà náa náa sowa, bìa ho lóhó yi làa bìa hã mana yi, làa bìa wee várá mí píorà wán, lè ɓa ɲínzàwa. 7 Á ĩ ɲá tãmu ɓúi sã na wee bío làa mi: ‹Piɛre, lii hĩ́ní ɓúe ɓa à là.› 8 Ká ĩ màhã́ bía: ‹Ébé, Ɲúhṹso, ĩ máa wé mu. Dĩ́nló na ũ hò yi, làa hìa tun á ĩ dĩǹ yí dú yí mɔn hùúu.› 9 Á mu tãmu tĩ́n pá bĩnía sã ɲá á bía nɔn miì: ‹Bìo na le Dónbeenì le mu wee ce vó ũnɛ́n yí wé làa bìo na tun.› 10 Mu wó làa bṹn á dɔ̃n hã zen cúa-tĩn. Bṹn mɔ́n á le dɛ̀ɛ mu dɛ̀ɛnía bĩnía ɓuan yòora ho wáayi. 11 Hón pã̀ahṹ dà-kéní so yi, à bṹn ɓa nùpua nùwã tĩn ɓúi na ɓa tonkaa á ló ho *Sezaaree yi á ɓueé dɔ̃n le zĩi na á ĩ wi yi. 12 Á le Dónbeenì Hácírí bía le ĩ yí titika, le ĩ hĩ́ní bè làa ba. Wàn zàwa nùwã hèzĩ̀n na bò làa mi ɓuara hen, lé bán lɛ̀ɛnía mi vannáa ho Sezaaree, á wa vaá páanía zon o Koronɛɛye zĩi. 13 Á wón lá bìo ó o wó wó mɔnnáa ho wáayi tonkaro mí zĩi ká a dĩ̀n wee bío làa wo kà síi: ‹Tonka ɓa nùpua le ɓa va ho Zopee à vaa ve o Simɔn na ɓa le Piɛre le o ɓuen. 14 Hã bíoní na á à kã̀ní ũnɛ́n lè ũ zĩi nùpua ɓúenɓúen lé hɔ̃́n ò o bío á a na foǹ.›

15 «Bìo á ĩ ɓúakáa wee bío à bṹn le Dónbeenì Hácírí lion ɓa wán, làa bìo le hĩ́a lionnáa warɛ́n wán mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi bìo síi. 16 Á ĩ hácírí màhã́ ɓuara bìo ó o Ɲúhṹso hĩ́a bía wán: ‹O Zãn hĩ́a wee bátízé lè mu ɲumu, ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán á à bátízé lè le Dónbeenì Hácírí.› 17 Bìo le Dónbeenì hĩ́a hɔ̃n làa wɛn, pã̀ahṹ na wa tà a Ɲúhṹso Yeesu Krista yi, lé bṹn á le mún hɔ̃n lè ɓarɛ́n. Á ĩnɛ́n lée wée á à pĩ́ bìo le Dónbeenì le mí ì wé.» 18 Bìo ɓa ɲá hɔ̃́n bíoní so, á ɓa yòó wan tɛ̀ɛn, á wee khòoní le Dónbeenì kà síi: «Mu ɓɛ̀ntĩ́n bon. Le Dónbeenì mún tà nɔn ho wɔ̃hṹ bìa yínɔń ɓa zúifùwa yi à ɓa dàń yèrèmá mí yilera lè mí wárá, à yí le mukãnì binbirì na máa vé.»

Bìo ho Ãntiosi kèrètĩ́ɛwa kuure ɲúhṹ ɓúakáaráa

19 Bìa tà a *Krista bìo lò beéró na ɓúakáa o Etiɛna ɓúeró pã̀ahṹ lé bṹn nɔn á ɓa saawaaráa. Ɓa ɓúi wà fúaa ho Fenisii lè ho Siipere kãna, lè ho Ãntiosi lóhó yi. Ká ɓa màhã́ vaá yí máa bue le Dónbeenì bíonì à na nì-vio yi, ká mu yínɔń ɓa *zúifùwa. 20 Ɛ̀ɛ ká bìa tà a Krista bìo nùwã yɛn ɓúi na wee lé ho Siipere lè ho Sirɛɛna yi, á ló van ho Ãntiosi, á mún vaá wee bue le Dónbeenì bín-tente na bìo ciran o Ɲúhṹso Yeesu à na bìa yínɔń ɓa zúifùwa yi. 21 O Ɲúhṹso dàńló fù wi làa ba, á nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á tà yèrèmáa bò a Ɲúhṹso yi.

22 Ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa kuure ɲá mu bìo mu, á ɓa wã́a tonkaa o Baanabaasi le o va ho Ãntiosi. 23 Bìo ó o vaá dɔ̃n bĩ́n ó o mɔn bìo le Dónbeenì dúɓuaaráa bìa tà a Krista bìo yi, ó o zã̀makaa mu bìo yi, ò o henía ɓa ɓúenɓúen sĩa, à ɓa yí lé o Ɲúhṹso mɔ́n, ká ɓa tà a bìo mí sĩa yi. 24 Mu bon, o Baanabaasi ɓɛ̀ntĩ́n fù lée nùpue na se, á sú lè le Dónbeenì Hácírí, á dó mí sĩi o Ɲúhṹso yi. Nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ tà nɔn míten o Ɲúhṹso yi.

25 Bṹn mɔ́n ó o Baanabaasi wà van ho Taasi lóhó, á wà vaá cà a Soole. 26 Bìo ó o vaá yú a, ó o bò mín làa wo ɓuara ho Ãntiosi yi. Ɓa mí nùwã ɲun á wó le lúlú-kùure ká ɓa wee páaní kúee mín wán lè ho Ãntiosi kèrètĩ́ɛwa, á kàránna nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ. Lé ho Ãntiosi yi á ɓa ɓúakáa wee veráa bìa tà a Krista bìo làa kèrètĩ́ɛwa.

27 Mu pã̀ahṹ á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ɓúi ló ho Zeruzalɛɛmu yi á van ho Ãntiosi. 28 Ɓa nì-kéní na ɓa le Akabuusi á le Dónbeenì Hácírí bía nɔn yi, ó o hĩ́nɔn yòó dĩ̀n ò o bía le hen làa cĩ́inú ká le hĩn-sũmúi á à lé ho tá ɓúenɓúen wán. Á le ɓɛ̀n ló pã̀ahṹ na ó o Koloode wó ho *Oroomu bá-zàwa bɛ́ɛ yi. 29 Á ɓa nì-kenínia wã̀anía tò, le mí nì-kéní kéní á a na bìo na mí dà a na á à wé lè le séeníi á à toní ì na bìa tà a Krista bìo ho *Zudee yi. 30 Á bṹn lé bìo ɓa wó, à ɓa tonkaa o Baanabaasi là a Soole le ɓa ɓua mu vaa na ho Zudee kɔ̃hṹ kèrètĩ́ɛwa kuio ya-díwá yi.

12

O Piɛre léró ho kàsó yi bìo

1 Mu pã̀ahṹ ká a bɛ́ɛ *Heroode* wee beé ɓa kèrètĩ́ɛwa nùwã yɛn ɓúi sãnía lò. 2 O ɓó a Zãn ɓàn kĩ́nle Zaaki lè ho khà-tóní. 3 Bṹn mɔ́n, á bìo ó o mɔn à mu sĩ ɓa *zúifùwa yi, ó o mún wìira a Piɛre. Bṹn wó ho *búurú na á ɲa-fĩni yí dó yi sã́nú díró pã̀ahṹ. 4 Bìo ó o Piɛre ɓa wìira, ó o Heroode nɔn le ɲii le ɓa dé o ho kàsó yi, ò o bàrá ɓa dásíwá nùwã náa náa kuio bìo náa le ɓa pa a yi. O lá wee leéka le ká ho *Paaki sã́nú dú khĩína, o ò cítí o ɓa nùpua yìo yi. 5 O Piɛre wón ɓa wã́a pan yi ho kàsó yi, ká ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ɓɛ̀n wee fìo le Dónbeenì yi na a yi lè mí sòobɛ́ɛ.

6 Ho tĩ́nàahṹ na tá lée tĩ ó o Heroode á à cítí o ɓa nùpua yìo yi, ká a Piɛre ɓa can lè hã zúakùaríwà bìo ɲun ó o dũma ɓa dásíwá nùwã ɲun pã̀ahṹ. Á ɓa parowà mún dĩ̀n mí lara yi ho kàsó zĩi zũaɲii. 7 Yìo ɓueé tĩ à wáayi tonkaro ɓúi dĩ̀n, á mu khoomu ɓúi ɲuiína zoó ho kàsó zĩi. Ó o Ɲúhṹso wáayi tonkaro lií ɓúanɓúaa o Piɛre dòkóní, á sĩ̀nía wo, ò o bía nɔn wo yi: «Lii hĩ́ní fùafùa.» Hón pã̀ahṹ so yi á hã zúakùaríwà feera a níní yi lií kúaará. 8 Á ho wáayi tonkaro bía nɔn wo yi: «Ca ũ kìrí à ũ zĩ́ ũ nakãa.» Ó o Piɛre wó bṹn. Ó o bía nɔn wo yi: «Lá ũ kánɓun zĩ́ à ũ bè miì.»

9 Ó o Piɛre wó bṹn ò o ló lée bò a yi. O yí máa leéka le bìo ho wáayi tonkaro wee wé á bon. O wee leéka le hã lée kònkórá. 10 Ɓa lée khĩína ɓa nín-yání parowà, á bĩnía vaá khĩína bìa sã̀, á wà vaá ɓó ho hɔ̃nló woohṹ na sánsáa ho lóhó yi, á hón hɛ́ra míten á ɓa yòó ló. Bìo ɓa lá ho wɔ̃hṹ wà, yìo ɓueé tĩ à ho wáayi tonkaro wà ò o día a Piɛre.

11 Ó o Piɛre wã́a zũna le bìo wó kà bon, ó o bía: «Hã laà na kà wán á ĩ wã́a zũ mu kɛ̃́nkɛ̃́n le o Ɲúhṹso lé yìa tonkaa mí tonkaro na ló ho wáayi ó o ɓueé lií kã̀nía mi o Heroode níi yi, á mún kã̀nía mi le lònbee ɓúenɓúen na ɓa zúifùwa lá wee fan le le yí mi yi.» 12 Bìo ó o lon mí yi vó, ó o wà van o Zãn na ɓa le Maaki ɓàn nu Mari zĩi. Ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ kúaa mín wán bĩ́n á wee fìo. 13 O vaá ɓúanɓúaa ho zũaɲii woohṹ, ó o ton-sá hã́a ɓúi na ɓa le Oroode á hĩ́nɔn wà ɓueé hɛ́n ho. 14 Bìo ó o ɓueé zũna a Piɛre tãmu, ó o sĩi wan wan á yí hɛ́ra ho woohṹ ò o bĩnía lùwa zoó bía le o Piɛre lée wi ho zũaɲii. 15 Á ɓa bía nɔn wo yi: «Fo yàá wee khée.» Ká a màhã́ wee bío le mu bon kɛ̃́nkɛ̃́n. Á ɓa wã́a bía: «Áyì! Mu lé o nì-hɔ̃́nbómu.» 16 Ó o Piɛre pá dĩ̀n wee ɓúanɓúa ho woohṹ. Bìo ɓa wó san hɛ́ra ho, á ɓa mɔn wo á mu wó ɓa coon. 17 Ó o lá mí níi dá ɓa yi le ɓa wé tɛ́tɛ́, ò o zéenía bìo ó o Ɲúhṹso wó wó léraráa wo ho kàsó yi làa ba, ò o pá bĩnía bía: «Mi bío mu na a Zaaki lè wàn zàwa na so yi.» Bṹn mɔ́n ó o ló á wà van lòn-veere.

18 Bìo ho tá tɔ̃n á ɓa dásíwá ɓúenɓúen kánkáa, á wee cà à ɓa zũń bìo ó o Piɛre bìo wóráa. 19 Ó o Heroode le ɓa cà a, á ɓa cà a san ɓa yí yú a, ó o tùakaa bìa lá pan wo yi, ò o nɔn le ɲii le ɓa ɓúe ɓa. Bṹn mɔ́n ó o Piɛre ló ho *Zudee yi á vaá kará dóka mí yi ho *Sezaaree yi.

O bɛ́ɛ Heroode húmú bìo

20 O Heroode sĩi hĩ́a wee cĩ̀ ho Tiire lè ho Sidɔ̃n lórása yi dàkhĩína. Á bìo ɓa bè-dínii wee lé o Heroode mu ɓàn kɔ̃hṹ yi, á ɓa wó le ɲii dà-kéní à ɓa le mí ì va a cɔ̃́n. À ɓa ɓueé dĩ̀n o Bilasutuusi wán, yìa wi o Heroode mu zĩi tonni ɲúhṹ wán. Ɓa wà zoó yanka a ò o le mí véení hã bíoní. 21 Bìo le wizonle na ɓa bàrá dɔ̃n, ó o Heroode lá mí bá-zàmu sĩ̀a zã́, ò o kará mí bɛ́ɛnì kanmúiní wán, ò o lá le bíonì ɓa zã̀amáa yahó. 22 Á mu nìpomu ɓúenɓúen bía pɔ̃́npɔ̃́n: «Mu yí nɔn nùpue wee bío, mu lée dofĩ́ní ɓúi.» 23 Pã̀ahṹ na ɓa wee bío mu yi, à bṹn le Dónbeenì wáayi tonkaro ɓúi vĩ́na a Heroode, lé bìo ho cùkú na bìo sã̀ le Dónbeenì yi ó o fó bò míten wán. Á ɓa sũnɓowa zon wo ó o húrun.

24 Le Dónbeenì bíonì wee bɛn fè hã lùa ká le wà. 25 Bìo ó o Baanabaasi là a Soole tonló vó ho Zeruzalɛɛmu yi, á ɓa fó a Zãn na ɓa le Maaki á wàráa.

13

Ɓa hueekaa o Baanabaasi là a Soole á tonkaa

1 Ho Ãntiosi kèrètĩ́ɛwa kuure yi á ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà lè ɓa nì-kàránlowà hĩ́a wi yi. Ɓa lé o Baanabaasi là a Soole, là a Simiɔn na ɓa wee ve làa Nì-bírí, là a Sirɛɛna nìi Lisiyuusi, là a Manaɲɛɛ na páanía dɔ̃n là a bɛ́ɛ *Heroode.* 2 Wizonle ɓúi, ká ɓa wee ɓùaaní a Ɲúhṹso, á lù mí ɲiní, á le Dónbeenì Hácírí bía nɔn ɓa yi: «Mi lén o Baanabaasi là a Soole mí dòn à ɓa sá ho tonló na á ĩ von ɓa bìo yi.» 3 Á bìo ɓa lù mí ɲiní à ɓa fìora vó, á ɓa bò mí níní ɓa wán à ɓa nɔn ho wɔ̃hṹ ɓa yi á ɓa wà.

4 Bìo ó o Baanabaasi là a Soole á le Dónbeenì Hácírí wã́a von kà síi, á ɓa wà van ho Selesii lóhó. Lé bĩ́n á ɓa zon ho won-beenì yi vannáa ho Siipere kɔ̃hṹ na wi mu ɲumu tĩ́ahṹ. 5 Bìo ɓa vaá dɔ̃n ho Siipere kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Salamiina á ɓa wã́a wee bue le Dónbeenì bíonì ɓa *zúifùwa kàránló zĩní yi. Yìa kɛra bĩ́n làa ba á wee séení ɓa lé o Zãn Maaki. 6 Ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen ɓa tò yi yòó ló, á vaá ɓó ho Pafoosi lóhó yi. Lé bĩ́n á ɓa fò mín là a zúifù nìi ɓúi na wee wé mu nín-símú na ɓa le Bara-Yeesu yi. O lá wee lá míten lòn ɲi-cúa fɛɛro. 7 O hĩ́a wi ho kɔ̃hṹ mu ɲúhṹso na ɓa le Sɛɛziyuusi Poluusi cɔ̃́n. O nìi mu fù lée nùpue na hácírí wi. O wi ò o ɲí le Dónbeenì bíonì. Ó o von o Baanabaasi là a Soole le ɓa ɓuen mí cɔ̃́n. 8 Ká a nín-símú ɓànso Elimaasi á yí wi à ho kɔ̃hṹ mu ɲúhṹso à tà a *Krista bìo ó o wi ò o hè ɓa. (Ɓa *Kɛrɛɛsisa wee ve o Bara-Yeesu mu làa Elimaasi.) 9 Hón pã̀ahṹ so yi, ó o Soole na ɓa mún wee ve làa Poole† á le Dónbeenì Hácírí wã́a sú ó o fá mí yìo wo yi, 10 ò o bía: «Ũnɛ́n *Satãni za sabín-fũ̀aalo yɛ́n. Fo wee vĩ́iní ɓa nùpua. Mu bìo na se ɓúenɓúen fo wee firáa. O Ɲúhṹso sĩi bìo bṹn térénna, à ũnɛ́n wón wee báaráka làa bũ. Cén khí mu yi. 11 Àwa, wã́a loń mu. O Ɲúhṹso á à ɓóoní foǹ. Fo ò wé o muii, á à cãaka ká ũ máa mi le wii khoomu.» Mí lahó yi ó o Elimaasi yìo dɛ̀ɛnía coora, á wó mí tíbírí. Ó o wee hɛ́ɛ vĩ́ná, á wee cà yìa á à tè o níi yi ì lɛ́nnáa. 12 Bìo ho kɔ̃hṹ ɲúhṹso mɔn bìo wó, ó o tà dó mí sĩi o Krista yi. O Ɲúhṹso bìo na ó o wee ɲí á zon wo dà.

O Baanabaasi là a Poole van ho Ãntiosi

13 O Poole lè mí ninzàwa á zon ho won-beenì ho Pafoosi yi á van ho Pãnfilii kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Pɛɛze. Bìo ɓa vaá dɔ̃n bĩ́n, ó o Zãn Maaki día ɓa, ò o bĩnía van ho Zeruzalɛɛmu. 14 Ɓarɛ́n bán dĩ̀n ho Pɛɛze yi à ɓa lá ho won-beenì, á vaa dɔ̃n ho Pizidii kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Ãntiosi. Ho *Sabaa zoǹ, á ɓa zon ho kàránló zĩi yi á zoó kará. 15 Bìo ɓa kàránna ho làndá vũahṹ lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà vũahṹ vó, á ho kàránló zĩi ɲúhṹso le ɓa bío bìo kà na ɓa yi: «Wàn zàwa, hen ká bíonì wi mi cɔ̃́n á mi le mi ì hĩ̀í lè ɓa nùpua sĩa se mi wã́a dà à bío.»

16 Ó o Poole lií hĩ́nɔn yòó dĩ̀n ò o dá mí níi le ɓa wé tɛ́tɛ́, ò o bía: «Minɛ́n *Isirayɛɛlesa, lè minɛ́n na wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì ɓúenɓúen, mi ɲí bìo á ĩ ì bío: 17 O Isirayɛɛle nìpomu na kà ɓàn Dónbeenì lé dén hueekaa wàn ɓùaawa. Le wó á mu nìpomu na kà ɲina ho *Ezipite yi pã̀ahṹ na ɓa wi mu nì-hãmu yi bĩ́n. Bṹn mɔ́n á le léra ɓa bĩ́n lè mí pànká. 18 Le ɓuan ɓa hã mana tá henì yi á yú lòn lúlúio ɓúará-ɲun síi. 19 Ho Kanan kɔ̃hṹ yi á hã sìíwà bìo hèɲun nùpua á le ɓó ɲúhṹ, á fó táwá nɔn mí nìpomu yi, à hã bìo sĩ̀ ɓa yi. 20 Mu ɓúenɓúen wó á míana yú hã lúlúio khĩá-náa làa ɓúará-ɲun làa pírú síi.

«Bṹn mɔ́n á le Dónbeenì hueekaa ɓa ɓúi wàn ɓùaawa tĩ́ahṹ á wó lè ɓa ɲúnása, à bán wé fáa ɓa tũ̀iáwà. Á mu wó làa bṹn fɛ́ɛɛ á ɓueé ɓó a ɲi-cúa fɛɛro Samuwɛɛle pã̀ahṹ yi. 21 Bṹn mɔ́n á ɓa fìora a bɛ́ɛ le Dónbeenì cɔ̃́n á le nɔn o Kiisi za Sayuule ɓa yi. Wón na wee lé o Bɛ̃nzamɛɛ zĩ-ɲúhṹ yi. Á wón kɛra ɓa ɲúhṹ wán á dɔ̃n hã lúlúio ɓúará-ɲun. 22 Bìo le hĩ́a pã́ a Sayuule día á le nɔn o *Daviide ɓa yi á wó lè ɓa bɛ́ɛ. Wón Daviide so á le bía bìo kà dã́ní yi: ‹Ĩ sĩi nùpue á ĩ wã́a yú, o lé o Zesee za Daviide‡ wón lé yìa á à wé bìo ɓúenɓúen na á ĩ ì bío le o wé á à tií ɲii.› 23 O Daviide mɔ̀nmàníi nì-kéní ɓúi lé o Yeesu. Lé wón le Dónbeenì wó là a Isirayɛɛle nìpomu kã̀nílo, làa bìo á le hĩ́a dóráa mí ɲii le mí ì wé làa bũ. 24 Sã́ni ò o Yeesu ɓuen, à bṹn ó o Zãn buera nɔn o Isirayɛɛle nìpomu ɓúenɓúen yi le ɓa yèrèmá mi yilera lè mi wárá à ɓa bátízé ɓa. 25 Pã̀ahṹ na ó o Zãn mukãnì véró wà ɓueé dã, ó o wee bío: ‹Mi wee leéka le ĩ lée wée? Yìa mi wee lòoní wi mí dòn le ĩnɛ́n. Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ loń, ɓànso wi ĩ mɔ́n lùa. Hàrí o nakãa tɛnló á ĩ pá yí koráa.›

26 «Wàn zàwa, minɛ́n na lé o *Abarahaamu mɔ̀nmànía làa bìa mi tĩ́ahṹ na wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì, lé warɛ́n á ho fenló bíonì na kà á buera nɔn yi. 27 Ho Zeruzalɛɛmusa lè mí ɲúnása á yí zũna a Yeesu bìo ɓàn ɲúhṹ á mún yí zũna ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà bíoní na wee kàrán ho *Sabaa wizooní lè mí dà-kéní kéní yi kúará. O Yeesu mu á ɓa síinía ɲúhṹ á tiíraráa ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà bíoní ɲii. 28 Bìo ɓa à dĩ̀n wán á à ɓúeráa wo á ɓa yí yú, á ɓa le o *Pilaate bío le ɓa ɓúe o. 29 Bìo á bìo ɓúenɓúen na le Dónbeenì bíonì vũahṹ bía a Yeesu dã́ní yi á ɓa wó á mu ɲii tun á ɓa liinía wo ho *kùrùwá wán á lií nùuna. 30 Ká le Dónbeenì màhã́ vèenía wo. 31 Hã wizooní cɛ̀rɛ̀ɛ yi ó o Yeesu zéenía míten làa bìa na hĩ́a lɛ̀ɛnía wo ho Kalilee yi fúaa ho Zeruzalɛɛmu. Lé bán wã́a wó a sɛɛ́ràsa á wee bío o bìo à na a Isirayɛɛle nìpomu yi.

32 «Warɛ́n lé bìa wee bue le Dónbeenì bín-tente à na mia: Le Dónbeenì ɲii na le dó nɔn wàn ɓùaawa yi 33 á bìo ɲii sú. Le vèenía o Yeesu á tiíraráa mu ɲii bìo kà wán á nɔn warɛ́n na lé ɓa mɔ̀nmànía yi, làa bìo mu túararáa hã Lení vũahṹ lení bìo ɲun níi yi: ‹Fo lé ĩ Za. Ho zuia ɲii wán á ĩ lé mìn Maá›.§ 34 Le Dónbeenì hĩ́a bía mu le mí ì vèení a ó o máa bĩní máa hí. Bìo kà lé bìo le hĩ́a bía: ‹Ĩ ì dúɓua mia lè hã dúɓuaa na láayi wi. Hĩ̀a á ĩ dó ĩ ɲii nɔn o Daviide yi le ĩ na›.* 35 Lé bṹn nɔn ó o pá wíokaa bía mu le Dónbeenì bíonì vũahṹ lahó ɓúi yi: ‹Fo máa día á yìa bìo sã̀ foǹ máa soo le búure yi›.† 36 O Daviide pã̀ahṹ, ó o hĩ́a tà sá ho tonló na le Dónbeenì le o sá. Bṹn mɔ́n ó o húrun á ɓa nùuna a ɓàn ɓùaawa nìsã́ní ó o soora. 37 Ká yìa le Dónbeenì vèenía wón yí soora.

38-39 «Wàn zàwa, mi ko mi zũń mu le lé o Yeesu bìo yi á mu bè-kora sɛ́ndíaró bìo á bueraráa nɔn mia. Orɛ́n lé yìa á nùpue lée nùpue dó mí sĩi yi, ó o ò fen mí bè-kora ɓúenɓúen yi, bìo ó o *Mɔyiize làndá lá yí dà máa fení mia yi. 40 Á mi cén pa miten bìo, à bìo ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà bía à yí yí mia, mu bía kà síi: 41 ‹Minɛ́n khònlowà, mi loń. Mi bìo á à vĩ̀níka mia. Mi ì hí á à lé bĩ́n. Bìo mi yìo wi lua, á ĩ ì wé yéréké bìo ɓúi na ɓa bía bìo nɔn mia, á mi máa dé mi sĩa mu yi.›‡»

42 Bìo ó o bía bṹn vó, ó orɛ́n là a Baanabaasi ló ɓa *zúifùwa kàránló zĩi yi. Á bìa wi bĩ́n fìora ɓa le ɓa bĩní ɓuen ho *Sabaa wizonle na sã̀ yi, à wíoka ɓuee bío mu bìo dà-kéní mu dã́ní yi. 43 Ho kúeemínwánló mɔ́ndɛ́n á ɓa zúifùwa cɛ̀rɛ̀ɛ, lè ɓa nì-vio na yèrèmáa zon ɓa yi, á tà bò a Poole là a Baanabaasi yi. Á bán wee bío làa ba ká ɓa à hení ɓa sĩa à ɓa ca tĩn le Dónbeenì sãamu yi.

44 Ho Sabaa na sã̀ zoǹ, lée cĩ́inú ká, ká ho lóhó nùpua ɓúenɓúen á lá à lé è vé, á ɓueé ɲí a Ɲúhṹso bíonì. 45 Bìo ɓa zúifùwa mɔn ɓa zã̀amáa, á le yandee sú ɓa, á ɓa wee kán o Poole ká ɓa à là a. 46 Ó o Poole là a Baanabaasi wã́a wee bío bìo kà làa ba ká ɓa poní sɛ́ra: «Le Dónbeenì bíonì á lá ko à le bue na minɛ́n yi vé. Ká bìo mi pã́ le, á wee leéka le mi yí ko lè le mukãnì binbirì na máa vé, à wa wã́a a yèrèmá à va bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n. 47 Bìo kà lé bìo le Dónbeenì bía nɔn wɛn: ‹Ĩ bàrá fo á wó lè hã kãna ɓúenɓúen nìpomu khoomu, bèra a na à ũ bue ho fenló bìo ho dĩ́míɲá kùaráa ɓúenɓúen yi.›» 48 Bìo á bìa yínɔń ɓa zúifùwa ɲá hɔ̃́n bíoní so, á ɓa wee zã̀maka ká ɓa à khòoní a Ɲúhṹso bíonì. Bìa ɓúenɓúen na bìo sã̀ le mukãnì binbirì na máa vé yi, á tà nɔn míten.

49 O Ɲúhṹso bíonì wee bɛn fè ho kɔ̃hṹ ɓúenɓúen nìpomu. 50 Ká ɓa zúifùwa màhã́ hĩ́nɔn sũ̀na ɓa hã́awa na níní se na wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì, lè ho lóhó ya-díwá, á wó le ɲii dà-kéní làa ba, à ɓa wee beé o Poole là a Baanabaasi lò, á ɲɔn ɓa léra mín kɔ̃hṹ yi. 51 Á ɓa báawa nùwã ɲun mu púaara mí zení khṹnkhũnì á kúaa ɓa wán,§ à ɓa wà van ho Ikoniyuumu lóhó. 52 Ɓa nì-kenínia á sĩa wan làa sòobɛ́ɛ, á sú lè le Dónbeenì Hácírí.

14

O Poole là a Baanabaasi van ho Ikoniyuumu

1 Bìo ó o Poole là a Baanabaasi vaá dɔ̃n ho Ikoniyuumu lóhó yi, á ɓa vaá zon ɓa *zúifùwa kàránló zĩi. Á bìo ɓa zoó bía á wó, á ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɛ̀rɛ̀ɛ á tà a *Krista bìo. 2 Ká ɓa zúifùwa na pã́ a Krista bìo á súkúra bìa yínɔń ɓa zúifùwa, fúaa ɓa wee leéka mu bè-kora làa bìa tà a Krista bìo. 3 Bṹn lé bìo nɔn ó o Poole là a Baanabaasi á kará míana ho Ikoniyuumu yi. Ɓa wee bío ká ɓa ponì sɛ́ra, á dó mí sĩa o Ɲúhṹso yi. O Ɲúhṹso wee na mí pànká ɓa yi à ɓa wéráa mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká, à zéení le bìo ɓa wee bío o sãamu dã́ní yi lée tũ̀iá. 4 Á ho lóhó nùpua sankaa lè hã kuio bìo ɲun. Ɓa sɔ̃́n-kéní tà ɓa zúifùwa ɲii, ká bìa so ɓɛ̀n tà ɓa tonkarowà ɲii. 5 Ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa lè mí ɲúnása wee wíoka míten ká ɓa à beé o Poole là a Baanabaasi lò, á à lèeka ɓa lè hã huaa á à ɓúe. 6 Bìo ɓa mí nùwã ɲun zũna mu, á ɓa lùwa, á dó mí yara lè ho Lisitere lè ho Dɛɛbe na lé ho Likawonii kɔ̃hṹ lórá cɔ̃́n, lè hã lórá na bã́makaa hã. 7 Bìo ɓa vaá dɔ̃n á ɓa lan wee bue le bín-tente bĩ́n.

O Poole là a Baanabaasi wi ho Lisitere lè ho Dɛɛbe yi

8 Nìi ɓúi wi ho Lisitere yi á zení húrun kará. O ton ká a lé o mùamúa, á dĩǹ yí varákaa yí mɔn hùúu. 9 O kará wee ɲí bìo ó o Poole wee bío. Ó o Poole fá mí yìo wo yi, á mɔn à bìo ó o dó mí sĩi o *Krista yi á dà à wee wɛɛ́, 10 ó o wã́a bía nɔn wo yi pɔ̃́npɔ̃́n: «Lii hĩ́ní yòo muin dĩ̀n ũ zení wán.» Ó o nìi yéran fárá mí zení wán á varákaa wà. 11 Bìo ɓa zã̀amáa mɔn bìo ó o Poole wó, á ɓa bía pɔ̃́npɔ̃́n lè ho Likawonii kɔ̃hṹsa bíonì: «Éee! Hã dofĩ́ina ɓúi lá a nùpue sìí á ɓueé lií ɓó wɛn.» 12 O Baanabaasi ɓa wee ve làa Zeesi, ká a Poole ɓa wee ve làa Hɛɛmɛɛsi, lé bìo ká mu lée bìo na ò o Poole lé yìa bío.* 13 Ho Zeesi na lé ɓa dofĩ́ní ɓúi á zĩi hĩ́a wi ho lóhó ɲii. Dén dofĩ́ní so yankaro lé yìa ɓuan ɓa dãaní na ɓa donkhueéra lè le pũ̀iílè á ɓueé dĩ̀nnáa ho lóhó dándá na son kòonia ho zũaɲiní ɲii. O wi ò orɛ́n lè ɓa zã̀amáa à wé mu hãmu à na a Poole là a Baanabaasi yi.

14 Bìo ɓa tonkarowà mí nùwã ɲun zũna mu, á ɓa lɛ̀ɛkaa mí sĩ̀-zĩ́nia à zéení ká ɓa yí wa bìo ɓa le mí ì wé, à ɓa fáara yòó zon ɓa zã̀amáa tĩ́ahṹ, 15 ká ɓa à bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Éee! Minɛ́n nùpua mu, lée webio nɔn á mi wee wéráa bìo kà? Warɛ́n mún lé ɓa nùpua lè mí bìo síi, á wee bue le bín-tente na mia le mi ko à mi día hɔ̃́n wɔ̃̀n-kã́amáawa so, ká mi yèrèmá sánsá le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ, dìo léra ho wáayi, lè ho tá, lè mu yámú ɲumu làa bìo wi mu yi ɓúenɓúen. 16 Hã pɔ̃̀nna na khĩína yi, á le Dónbeenì día hã sìíwà nùpua ɓúenɓúen á ɓa bò mí sĩi wãna. 17 Ká le ɲɔǹ wee zéení míten lè mu bè-tentewà na le wee wé: Làa lúlúio ká le wee na ho viohó mia, à ho dĩ́nló be wé se, à mi wé dí sì à sĩa wa.» 18 Hàrí hã bíoní na ó o Poole là a Baanabaasi bía kà à hèráa ɓa zã̀amáa mu hãmu na ɓa le mí ì wé á à na ɓa yi bìo yi, á pá wó le lònbee. 19 Mu pã̀ahṹ, à ɓa zúifùwa ɓúi ló ho Ãntiosi lè ho Ikoniyuumu lórá yi á ɓuara ho Lisitere yi. Lé bán lè ɓa zã̀amáa wó le ɲii à ɓa lèekaa o Poole lè hã huaa, á várá wo lóráa ho donkĩ́ahṹ, lé bìo ɓa wee leéka le o húrun. 20 Bìo ɓa nì-kenínia ló lée dĩ̀n kĩ́nía wo yi, ó o lií hĩ́nɔn, á zon ho lóhó yi. Mu tá na lée tɔ̃n, ó orɛ́n là a Baanabaasi bò mín van ho Dɛɛbe.

O Poole là a Baanabaasi bĩnía ɓuara ho Ãntiosi

21 O Poole là a Baanabaasi buera le bín-tente ho Dɛɛbe yi, á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ tà wó ɓa nì-kenínia. Bṹn mɔ́n, á ɓa yèrèmáa van ho Lisitere lè ho Ikoniyuumu yi, lè ho Ãntiosi na wi ho Pizidii kɔ̃hṹ yi. 22 Ɓa wee hení bìa tà a *Krista bìo sĩa, á wee hení mu na ɓa yi le ɓa fárá dĩ̀n, à dé mí sĩa o Krista yi. Ɓa wee bío bìo kà na ɓa yi: «Wa ko wa kã́a lònbee cɛ̀rɛ̀ɛ yi à bè yi zoráa le *Dónbeenì bɛ́ɛnì yi.» 23 Ɓa hueekaa ɓa nùpua ɓúi ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio lè mí dà-kéní kéní yi á wó lè ɓa ya-díwá. Bṹn mɔ́n á ɓa lù mí ɲiní à ɓa fìora, á dó ɓa bìo o Ɲúhṹso na ɓa tà nɔn míten yi níi yi.

24 Bṹn mɔ́n á ɓa kã́a ho Pizidii kɔ̃hṹ yi á vaá dɔ̃n ho Pãnfilii kɔ̃hṹ. 25 Ɓa buera le Dónbeenì bíonì ho Pɛɛze lóhó yi à ɓa wà ɲɔn ho Atalii lóhó. 26 Lé bĩ́n á ɓa dĩ̀n yi láráa ho won-beenì á van ho Ãntiosi. Lé hón lóhó so yi á ɓa hĩ́a dó ɓa bìo le Dónbeenì sãamu ɓànso níi yi, à le séení ɓa ho tonló na ɓa vaá sá á ho ɲii sú bìo yi. 27 Bìo ɓa vaá dɔ̃n ho Ãntiosi, á ɓa von ɓa kèrètĩ́ɛwa kúaa mín wán, á lá bìo ɓúenɓúen na le Dónbeenì làa ba páanía wó á fɛɛra nɔn ɓa yi, làa bìo á le mún hɛ́raráa ho wɔ̃hṹ á nɔn bìa yínɔń ɓa zúifùwa yi, à bán mún dàń tà a Krista bìo. 28 Á ɓa kará dá míana bĩ́n làa bìa tà a Yeesu bìo lè ɓa nì-kenínia.

15

Ɓa kèrètĩ́ɛwa ya-díwá kúaa mín wán

1 Nùpua nùwã yɛn ɓúi ló ho *Zudee yi á ɓuara ho Ãntiosi yi, á ɓueé wee kàrán bìa tà a *Krista bìo làa bìo kà: «Mi yí dà máa fen ká mi yí kúiora làa bìo mu bòráa o *Mɔyiize làndá yi.» 2 Ó o Poole là a Baanabaasi pã́ ɓa bìo, á wã̀anía làa ba lè mí sòobɛ́ɛ mu bìo yi. Mu véeníi, á ɓa le o Poole là a Baanabaasi, lè ho Ãntiosi nùpua nùwã yɛn ɓúi ko ɓa va ho Zeruzalɛɛmu, à vaa fɛɛ ho tũ̀iá mu na a Krista tonkarowà lè ɓa kèrètĩ́ɛwa ya-díwá yi. 3 Á ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure nɔn bìo ɓa màkóo wi yi le vɛɛnì mu bìo yi ɓa yi. Ɓa kã́a ho Fenisii lè ho *Samarii kãna yi ká ɓa à bío bìo á bìa yínɔń ɓa *zúifùwa wó wó yèrèmáa tàráa le Dónbeenì bìo lè mí dà-kéní kéní. Á mu wó sĩ-wɛ-beenì bìa ɓúenɓúen na tà a Krista bìo cɔ̃́n. 4 Ɓa vaá dɛ̃ɛníi ho Zeruzalɛɛmu yi á ɓa wà van ɓa kèrètĩ́ɛwa cɔ̃́n á bán lè ɓa tonkarowà, lè ɓa ya-díwá, á bɛ̀ɛ́nía ɓa yi. Á ɓarɛ́n ɓɛ̀n lá bìo ɓúenɓúen na ɓa wó lè le Dónbeenì pànká á fɛɛra nɔn ɓa yi. 5 Ká ɓa *Farizĩɛwa kuure nùpua nùwã yɛn ɓúi na tà a *Krista bìo á hĩ́nɔn bía: «Bìa yínɔń ɓa zúifùwa na tà a Krista bìo ko ɓa *kúio. Ò o Mɔyiize làndá bèró bìo mún hení na ɓa yi.»

6 Á ɓa tonkarowà lè ɓa ya-díwá kúaa mín wán, à lońnáa le bíonì mu yahó yi. 7 Ɓa kára mín míana. Bṹn mɔ́n ó o Piɛre lií hĩ́nɔn lá le bíonì ò o bía nɔn ɓa yi: «Wàn zàwa, mi zũ le le Dónbeenì mɔn mi léra mi tĩ́ahṹ mu míana à ĩ bue le bín-tente à na bìa yínɔń ɓa zúifùwa yi, bèra a na à ɓa ɲí le, à tà le bìo. 8 Le Dónbeenì zũ bìo wi ɓa nùpua sĩa yi. Le nɔn mí Hácírí ɓa yi làa bìo warɛ́n yúráa le bìo síi, à zéení le le tà ɓa bìo. 9 Le yí wó bìo woon na wee zéení le warɛ́n làa ba wi mín ɲúná yi. Le ceéra ɓa sĩa, lé bìo ɓa tà le bìo. 10 Á lée webio nɔn á mi wã́a wi à mi sèení ɓa lè ho sèró na á wàn ɓùaawa lè warɛ́n wa bɛɛre á yí dàńna yí sò, á à khũaanáa le Dónbeenì ɲii yi? 11 Ɓùeé dɛ́. Bìo warɛ́n kã̀nía o Ɲúhṹso Yeesu sãamu bìo yi, lé bṹn ɓarɛ́n bìo mún wóráa.» 12 Á bìa wi bĩ́n ɓúenɓúen wó tɛ́tɛ́. Bṹn mɔ́n á ɓa wee ɲí á Baanabaasi là a Poole cɔ̃́n. Ɓa wee bío mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká na le wó lè ɓa níní bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n. 13 Bìo á ɓa bía vó, ó o Zaaki hĩ́nɔn lá le bíonì ò o bía: «Wàn zàwa, mi ɲí bìo á ĩ ì bío. 14 Bìo le Dónbeenì tà lora bìa yínɔń ɓa zúifùwa bìo hàrí mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi, á léraráa mu nìpomu na bìo sã̀ le yi ɓa tĩ́ahṹ, ó o Simɔn* zéenía.

15 «Mu fò mín lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bíoní, lé bìo mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi:

16 O Ɲúhṹso bía: «Bṹn mɔ́ndɛ́n á ĩ ì bĩní ì ɓuen

á ɓueé so a *Daviide zĩi na lá tò.

Le soni na fù á ĩ ì bĩní ì hóoní,

á le è fárá á à dĩ̀n.

17 Hón pã̀ahṹ so yi á ɓa nùpua na ká ɓúenɓúen,

lè hã kãna ɓúenɓúen na á ĩ von à hã bìo sĩ̀ miì á à cà a Ɲúhṹso.†

«Hĩ̀a kà lé o Ɲúhṹso ɲi-cúa,

yìa nɔn á mu bìowa mu 18 bìo zũńnanáa hàánì.»

19 O Zaaki pá bĩnía bía: «Lé bṹn nɔn á ĩ le mu sṹaaní à bìa yínɔń ɓa zúifùwa na yèrèmáa bò le Dónbeenì yi à ɓa yí sɛɛ́. 20 Ká mi màhã́ wa túa ɓa yi, à bío na ɓa yi le ɓa wé yí là le muinì taa, lé bìo hã tun. À pa míten ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà yi. À yí là bùaa na yí fũ̀aana taa. À yí dí cãni.‡

21 Hàánì bĩ́n ká ɓa nùpua wee kàrán o Mɔyiize làndá làa mín hã lórá lè mí dà-kéní kéní yi, à kàrán ho ɓa zúifùwa kàránló zĩní yi hã *Sabaawa ɓúenɓúen zoǹ.»

Ɓa kèrètĩ́ɛwa na yínɔń ɓa zúifùwa vũahṹ bìo

22 Á ɓa tonkarowà, lè ɓa ya-díwá, lè ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure wã̀anía tò le mí ì hueeka ɓa ɓúi mí tĩ́ahṹ á à dé o Poole là a Baanabaasi wán, á à tonka ho Ãntiosi yi. Á ɓa hueekaa o Silaasi là a Zude na ɓa wee ve làa Baasabaasi. Ɓa mí nùwã ɲun á bìa tà a *Krista bìo wee kɔ̃̀nbi.

23 Bìo kà lé bìo túara ho vũahṹ na ɓa a ɓua á à varáa yi:

«Warɛ́n tonkarowà lè ɓa kèrètĩ́ɛwa ya-díwá wee tɛ̀ɛní minɛ́n na lé wàn zàwa na yínɔń ɓa *zúifùwa yi, bìa ho Ãntiosi lóhó yi lè ho Siirii lè ho Silisii kãna yi.

24 Wa ɲá à ɓa nùpua ɓúi ló wa cɔ̃́n, ká warɛ́n ɲɔǹ yí tonkaa ɓa, á ɓueé lùnkaa mi yilera lè mí bíoní, á mi yí zũ bìo mi ì wé. 25 Lé bṹn nɔn á wa wã̀anía tò à wa le wa à hueeka ɓa ɓúi á à tonka mi cɔ̃́n. Ɓa à bè là a Baanabaasi là a Poole na lé wàn bɔ̃́nlowà na wa wa làa sòobɛ́ɛ, 26 bán na zàanía mí mukãní wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista tonló bìo yi. 27 Ó o Zude là a Silaasi lé bìa wa wã́a tonkaa mi cɔ̃́n, à bán míten ɓuee wíoka fɛɛ bìo túara ho vũahṹ yi à na mia. 28 Warɛ́n á tò mu wán á le Dónbeenì Hácírí mún tà mu le wa máa ɲì sèró mi wán máa dà máa khĩí. Hã làndáwá na bìo henía nɔn mia na mi ko mi bè yi lé hĩ̀a kà: 29 Mi wé yí là le muinì taa. Mi yí dí cãni. Mi yí là bùaa na yí fũ̀aana taa. Mi pa miten ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà yi. Ká mi wee dàń pa miten bìo bṹn ɓúenɓúen yi, se mu se.

Ká mi foó.»

30 Bṹn mɔ́n á ɓa nɔn ho wɔ̃hṹ bìa ɓa le mí ì tonka yi á ɓa wà van ho Ãntiosi. Bìo ɓa vaá dɔ̃n bĩ́n, á ɓa von bìa ɓúenɓúen na tà a Krista bìo á kúaa mín wán, à ɓa nɔn ho vũahṹ mu ɓa yi. 31 Bìo ɓa kàránna ho, á ɓa ɓúenɓúen zã̀makaa ho ɓàn bíoní na henía ɓa sĩa bìo yi. 32 Bìo ó o Zude là a Silaasi hĩ́a lé ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà ɓúi, á ɓa kará bĩ́n míana lè mín zàwa kèrètĩ́ɛwa, á henía ɓa sĩa, à ɓa wíoka yí ho pànká. 33 Ɓa dá dóka mí yi ho Ãntiosi yi. Bṹn mɔ́n á ɓa dó ɓa cãawése, á bán le ɓa bè wã-tente, à ɓa día ɓa á ɓa yèrèmáa van bìa tonkaa ɓa cɔ̃́n, 34 [§] 35 ò o Poole là a Baanabaasi kará ho Ãntiosi yi. Á ɓarɛ́n làa bìa tà a Krista bìo cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi wee kàrán ɓa nùpua, á wee bue o Ɲúhṹso bíonì.

O Poole là a Baanabaasi saawaa mín yi

36 Wizooní bìo yɛn bṹn mɔ́n, ó o Poole bía nɔn o Baanabaasi yi: «Wa bĩní tè hã lórá ɓúenɓúen na wa buera le Dónbeenì bíonì yi, à ɓúɛɛkí wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa à loń le ɓa bìo wó kaka.» 37 O Baanabaasi lá wi ò o fé o Zãn na ɓa le Maaki à bèráa. 38 Ká a Poole màhã́ yí tà a féró, lé bìo ó o bĩnía ɓa mɔ́n ho Pãnfilii kɔ̃hṹ yi, á yí bĩnía yí sá tonló làa ba.* 39 Wã̀aníi na here kɛra ɓa pã̀ahṹ mu bìo yi, fúaa ɓa saawaa. Ó o Baanabaasi fó a Maaki á ɓa lá ho won-beenì à ɓa ɲɔn ho Siipere kɔ̃hṹ. 40 Ò o Poole wón ɓɛ̀n léra a Silaasi. Sã́ni ò o lɛ́n, á ɓàn zàwa kèrètĩ́ɛwa kàràfáa wo o Ɲúhṹso yi. 41 O kã́a ho Siirii lè ho Silisii kãna yi, á wee séení ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio à ɓa sĩadéró o Krista wíoka fárá tĩn.

16

O Poole fó a Timɔtee á ɓa bò mín

1 Bṹn mɔ́n ó o Poole wà van ho Dɛɛbe lóhó, á dĩ̀n bĩ́n vannáa ho Lisitere lóhó. Nìi ɓúi na ɓa le Timɔtee na tà a *Krista bìo á wi ho lóhó mu yi. O lé o zúifù hĩ́nzoró na lé o kèrètĩ́ɛ hã́a á te mí za. Ká ɓàn maá lé o *Kɛrɛɛki nìi. 2 Ɓa kèrètĩ́ɛwa na wi ho Lisitere lè ho Ikoniyuumu lórá yi á wee wíoka a yèni. 3 O Poole lá wi ò o fé o à ɓa wé páaní bè mín. Ó o le ɓa kúii wo ɓa *zúifùwa na wi bĩ́n bìo yi, lé bìo ɓa ɓúenɓúen zũ mu le ɓàn maá lé o Kɛrɛɛki nìi. 4 Hã lórá ɓúenɓúen na ɓa wee kã́a yi, á ɓa wee bío bìo ɓa tonkarowà lè ɓa kèrètĩ́ɛwa ya-díwá wã̀anía tò wán ho Zeruzalɛɛmu yi à na bìa tà a Krista bìo yi, ká ɓa à bío na ɓa yi le ɓa wé bè mu yi. 5 Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio wíokaa fárá dĩ̀n, á sĩadéró o Krista yi wi, á bìa tà a Krista mu bìo wee dé wán làa wizooní.

Le Dónbeenì le o Poole lɛ́n va ho Maseduana

6 Le Dónbeenì Hácírí hò ɓa le ɓa yí vaá bue le Dónbeenì bíonì ho Azii kɔ̃hṹ yi. Á ɓa kã́a ho Firizii lè ho Kalasii kãna yi á wà. 7 Bìo ɓa vaá dɔ̃n ho Mizii kɔ̃hṹ ɲii á ɓa le mí ì va ho Bitinii kɔ̃hṹ yi á à loń. Ká a Yeesu Hácírí màhã́ yí nɔn mu wɔ̃hṹ ɓa yi. 8 Á ɓa wã́a kã́a ho Mizii kɔ̃hṹ yi á lion ho Torowaasi lóhó wonna dĩ̀nníi. 9 Ho tĩ́nàahṹ á bìo ɓúi zéenía míten là a Poole. O mɔn ho Maseduana kɔ̃hṹ nùpue ɓúi ò o muina dĩ̀n á wee fìo wo kà síi: «Ɓuen ho Maseduana yi à ɓuee séení wɛn.» 10 Mí lahó yi á wa dɛ̀ɛnía wee cà bìo wa à wé wé á à varáa ho Maseduana, lé bìo wa wã́a zũ le lé bĩ́n á le Dónbeenì von wɛn le wa vaa bue mí bín-tente à na ho kɔ̃hṹ mu nùpua yi.

Ho Filiipu yi, ó o hã́a na ɓa le Lidi tà a Ɲúhṹso bìo

11 Wa zon ho won-beenì ho Torowaasi yi á térénna van ho Samɔtaraasi kɔ̃hṹ na mu ɲumu kĩ́nía yi. Mu ɓàn tá na lée tɔ̃n, á wa van ho Niapoliisi lóhó. 12 Lé bĩ́n á wa dĩ̀n yi vannáa ho Maseduana kɔ̃hṹ sɔ̃́n-kéní na bìo sã̀ ho Oroomu yi ɓàn ló-beenì na ɓa le Filiipu. Ho Oroomusa cɛ̀rɛ̀ɛ hĩ́a kará ho lóhó mu yi. Hón lóhó so á wa wó wizooní bìo yɛn yi. 13 Ho *Sabaa zoǹ, á wa hĩ́nɔn ló ho donkĩ́ahṹ á wà lion ho vũhṹ ɲii, le ɲún-sĩ á wa lií yí ɓa *zúifùwa fìoró lahó bĩ́n. Wa lií yú ɓa hã́awa ɓúi à ɓa kúaa mín wán, á wa kará tà hã láakáwá làa ba. 14 Ɓa hã́awa mu nì-kéní ɓa le Lidi. O wee lé ho Tiatiire lóhó yi, á wee duan lè hã pɔ̃nsò-muna na yàwá here. O wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì. O kará wee tántá mí ɲikɔ̃nna wa bíoní yi, ó o Ɲúhṹso wó ó o wíokaa wee ɲí bìo ó o Poole wee bío sese. 15 Orɛ́n lè mí zĩi nùpua á ɓa bátízéra. Bṹn mɔ́n ó o bía bìo kà á vonnáa wɛn: «Ká mi wee leéka le ĩ tà a Ɲúhṹso yi bìo bon, à mi ɓuee làa ĩ zĩi.» Ò o dĩ̀n lan wɛn fúuu á wa tà van.

Bìo wó ho Filiipu kàsó zĩi yi

16 Wizonle ɓúi, ká wà wee va ho fìoró lahó yi, á ton-sá hã́a ɓúi na lé o tĩahã́nìi ɓueé sã́ wa yahó. O wee yí wárí cɛ̀rɛ̀ɛ ho tĩnló mu bìo yi à na mí ɲúnása yi. 17 O bò warɛ́n là a Poole mɔ́n, á wee bío pɔ̃́npɔ̃́n kà síi: «Ɓa nùpua na kà lé le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen wán ton-sáwá. Ho wɔ̃hṹ na wee kã̀ní ɓa nùpua lé hón bìo ɓa wee bue à na mia.» 18 Wizooní cɛ̀rɛ̀ɛ yi ká lé bṹn ó o hã́a mu wee wé. Fúaa o Poole sĩi cã̀ cã̀, á yèrèmáa bía nɔn o cĩ́ná na ó o wee sáráa yi: «Le ĩ bío mu na foǹ: O Yeesu yèni pànká yi, à ũ lɛ́n día a hã́a mu lònbìo.» Mí lahó yi ó o cĩ́ná dɛ̀ɛnía wà día a hã́a. 19 Bìo ó o hã́a mu ɲúnása mɔn à bìo ó o lá wee yí na ɓa yi á ɲúhṹ wã́a ɓó, á ɓa wìira a Poole là a Silaasi vannáa ho pànká ɓànsowà cɔ̃́n ɓa zã̀amáa fèmínló lahó yi. 20 Ɓa ɓuan ɓa vannáa bán na lé ho *Oroomusa tũ̀iá fɛɛrowà cɔ̃́n, à ɓa bía: «Ɓa nùpua na kà dĩ̀n wee kánká wa lóhó. Ɓarɛ́n lé ɓa *zúifùwa, 21 à warɛ́n na lé ho Oroomusa á ɓa màhã́ wee kàrán lè mu bè-wénia ɓúi na wa làndá le wa yí wé.» 22 Á ɓa zã̀amáa mún sĩa cã̀ a Poole là a Silaasi yi. Á ɓa tũ̀iá fɛɛrowà le ɓa tɛn ɓa sĩ̀a, à ɓa le ɓa ha ɓa lè hã fĩ́nfoóní. 23 Bìo ɓa han ɓa vó, á ɓa kúaa ɓa ho kàsó yi, à ɓa henía mu nɔn o paro yi le o pa ɓa yi sese. 24 Bìo ó o paro ɲá bṹn kà síi, ó o ɓuan ɓa zoó kúaa ho kàsó zĩi fĩ̀kɔ̃hṹ, á kúaa hã súrúkùwa ɓa zení yi.

25 Bìo ho tá wà vaá sanka à màní, ó o Poole là a Silaasi wee fìo ká ɓa à khòoní le Dónbeenì. Á ɓa kàsósa na ká wee ɲí ɓa cɔ̃́n. 26 Yìo ɓueé tĩ à ho tá zà lè mí sòobɛ́ɛ, á dèkío ho kàsó zĩi. Hã wonna ɓúenɓúen dɛ̀ɛnía hɛ́nkaa, á ɓa kàsósa ɓúenɓúen zúakùaríwà feera. 27 Ó o paro sĩ̀na. Bìo ó o mɔn à ho kàsó zĩi zũaɲiní hɛ́nkaa, ó o wee leéka le ɓa kàsósa ɓúenɓúen lùwa, ó o dò mí khà-tóní le mí ì ɓúe lè míten. 28 Ó o Poole wãamaa pɔ̃́npɔ̃́n o wán: «Yí yáa ũten. Wa ɓúenɓúen wi hen.» 29 Ó o paro le ɓa ɓuen lè mu khoomu. Á ɓa ɓuan mu ɓuararáa ó o fó ò o bánbáa vaá zon le zĩ-za yi ká a wee zà lé le zã́níi, á zoó ɓúrá a Poole là a Silaasi tá. 30 Bṹn mɔ́n ó o fó ɓa lóráa ò o tùara ɓa yi: «Minɛ́n nùpua mu, lé mu yɛ́n á ĩ ko à ĩ wé à fennáa?» 31 Á bán bía nɔn wo yi: «Tà a Ɲúhṹso Yeesu bìo, á ũnɛ́n lè ũ zĩi nùpua á à fen.» 32 À ɓa bía a Ɲúhṹso bìo nɔn orɛ́n là a zĩi nùpua ɓúenɓúen yi. 33 Ho tĩ́nàahṹ mu yi, ho pã̀ahṹ dà-kéní kéní mu yi, ó o nìi fó ɓa vaá sɛɛra dokuaa. Ó orɛ́n lè mí zĩi nùpua ɓúenɓúen á ɓa dɛ̀ɛnía bátízéra. 34 Bṹn mɔ́n ó o fó a Poole là a Silaasi yòoraráa mí zĩi, á yòó nɔn mu bè-dínii ɓa yi. O nìi mu lè mí zĩi nùpua ɓúenɓúen sĩa wan, lé bìo ɓa tà le Dónbeenì bìo.

35 Bìo ho tá tɔ̃n, á ho Oroomu tũ̀iá fɛɛrowà tonkaa ɓa nùpua le ɓa vaa bío le yìa wee pa ho kàsó zĩi yi à kúia ɓa nùpua mu le ɓa lɛ́n. 36 Ó o paro ɓueé bía mu nɔn o Poole yi kà síi: «Ɓa tũ̀iá fɛɛrowà á nɔn le ɲii le ɓa kúia mia. Mi wã́a dà a lé á à lɛ́n làa hɛ́ɛrà» 37 Ká a Poole màhã́ bía nɔn bìa ɓa tonkaa yi: «Warɛ́n na bìo sã̀ ho Oroomu yi á ɓa han ɓa zã̀amáa yìo yi à ɓa yí cítío wɛn làa bìo mu lá ko mu wéráa, á ɓuan wɛn vaá kúaa ho kàsó yi. À ɓa wã́a dĩ̀n dĩ̀n le mí ì kúia wɛn ká mu sã máa ɲí. Bṹn lée bìo na yí dà máa wé. Mi vaa bío le ɓarɛ́n míten ɓuen ɓuee kúia wɛn.» 38 Á bán bĩnía vaá bía mu nɔn ho Oroomu tũ̀iá fɛɛrowà yi. Bìo ɓa ɲá le o Poole là a Silaasi á bìo sã̀ ho Oroomu yi, á ɓa zɔ̃́nkaa. 39 Á ɓa wã́a ɓuara ɓueé bía nɔn ɓa yi le mí wó khon. Bṹn mɔ́n á ɓa kúaará ɓa, à ɓa yankaa ɓa le ɓa lé ho lóhó yi à lɛ́n. 40 Bìo ó o Poole là a Silaasi ló ho kàsó yi, á ɓa wà van o Lidi zĩi. Ɓa mɔnka mín zàwa kèrètĩ́ɛwa wán, á henía ɓa sĩa. Bṹn mɔ́n á ɓa wà.

17

O Poole là a Silaasi wà van ho Tesaloniiki lóhó

1 O Poole là a Silaasi ló lè ho Ãnfipoliisi lè ho Apolonii lórá yi á vaá dɔ̃nnáa ho Tesaloniiki. Ho lóhó mu á ɓa *zúifùwa kàránló zĩi wi yi. 2 Ó o Poole wà van bĩ́n làa bìo ó o lá wee wé wéráa mu. Orɛ́n lè ɓa nùpua na bĩ́n wã̀anía le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní wán hã *Sabaawa bìo tĩn na sã̀ mín yi. 3 O wee zéení hã bíoní mu yara làa ba, le mu túara ho vũahṹ mu yi le yìa le Dónbeenì mɔn léra ko ò o lò be, à hí, à vèe. O wee bío na ɓa yi: «O Yeesu mu na á ĩ wee bío bìo làa mia, wón lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra.» 4 Ɓa nùwã yɛn ɓúi tà mu yi, á lɛɛ́ra là a Poole là a Silaasi. Ho *Kɛrɛɛsisa cɛ̀rɛ̀ɛ na wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì á mún tà ɓa bìo á wee bè làa ba, lè ɓa hã́awa cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi na níní se mún. 5 Ká ɓa zúifùwa á le yandee màhã́ sú mu bìo yi. Á ɓa hĩ́nɔn cɔ̃nkaa ɓa nì-kora nùwã yɛn ɓúi hã ɓonfúaa yi á kúaa mín wán, á súkúra ɓa zã̀amáa séenía, á kánkáa lè ho lóhó dĩ̀nía. Ɓa fiira van o Zasɔ̃n zĩi á wà vaá zoó cà a Poole là a Silaasi á à léráa ho lóhó nùpua na kúaa mín wán yahó. 6 Á bìo ɓa zoó khon ɓa yi, á ɓa fó a Zasɔ̃n làa bìa tà a *Krista bìo nùwã yɛn ɓúi á lóráa ho lóhó tũ̀iá fɛɛrowà cɔ̃́n, à ɓa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɓa nùpua na kà hɛ́ɛra kánkáa ɓa nùpua hã lùa ɓúenɓúen yi lè mí kàránló. Ɓa mún wã́a ɓueé dɔ̃n hen, 7 ó o Zasɔ̃n tà á ɓa làara a wán. Ɓa ɓúenɓúen yí máa tà bè ɓa bá-zàwa bɛ́ɛ Sezaare làndá yi. Ɓa le bɛ́ɛ ɓúi wi á yèni ɓa le Yeesu.» 8 Hã bíoní mu á cĩ̀ína ɓa zã̀amáa lè ho lóhó tũ̀iá fɛɛrowà sĩa. 9 O Zasɔ̃n làa bìa tà a Krista bìo á sàánía le wárí na ɓa ko ɓa sàání á ɓa día ɓa.

O Poole là a Silaasi wà van ho Beeree

10 Ho tá hĩiníi, á ɓa kèrètĩ́ɛwa na bĩ́n dɛ̀ɛnía le o Poole là a Silaasi lé à lɛ́n va ho Beeree lóhó. Bìo ɓa vaá dɔ̃n bĩ́n á ɓa wà van ɓa zúifùwa kàránló zĩi yi. 11 Ɓa zúifùwa na ɓa vaá yú bĩ́n á wee tà hɛ́n mí yiwa á po bìa ho Tesaloniiki lóhó yi. Ɓa tà ɲá le Dónbeenì bíonì sese. Làa wizooní ká ɓa wee kàrán le Dónbeenì bíonì sese, à loń le bìo ó o Poole wee bío so bon le. 12 Bìa tà a Krista bìo ɓa tĩ́ahṹ á boo. Ho Kɛrɛɛsisa tĩ́ahṹ, á ɓa hã́awa na níní se cɛ̀rɛ̀ɛ lè ɓa báawa cɛ̀rɛ̀ɛ á mún tà a Ɲúhṹso bìo. 13 Ká bìo ho Tesaloniiki zúifùwa ɲá ò o Poole wee bue le Dónbeenì bíonì ho Beeree yi, á ɓa wà ɓuara bĩ́n á tĩ́n ɓueé kánkáa hón lóhó so nùpua, á lùnkaa ɓa yilera. 14 Á ɓa kèrètĩ́ɛwa dɛ̀ɛnía le o Poole hĩ́ní lɛ́n à dé mí yahó lè mu yámú ɲumu cɔ̃́n. Ò o Silaasi là a Timɔtee bán kará ho Beeree yi. 15 Bìa bò là a Poole á lɛ̀ɛnía wo fúuu fúaa ho Atɛɛna lóhó. Bìo ɓa le mí ì bĩní á à va ho Beeree, ó o Poole háanía ɓa le ɓa vaa bío le o Silaasi là a Timɔtee bánbá ɲa mí mɔ́n ɓuen fùafùa.

O Poole ɲi-cúa na ó o fɛɛra ho Atɛɛna yi

16 Pã̀ahṹ na ó o Poole wi ho Atɛɛna yi á pan o Silaasi là a Timɔtee, ó o mɔn à ho lóhó mu sú lè hã dofĩ́-kansiwà, á mu wee vá a yi. 17 O wee wã̀aní lè ɓa *zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa *zúifùwa na wee ɓùaaní le Dónbeenì na ó o wee yí ɓa kàránló zĩi yi. Làa wizooní ká a wee wã̀aní lè ɓa nùpua na ó o wee yí ɓa fèmínló lahó yi. 18 Ɓa Epikurĩɛwa* lè ɓa Sitoyisĩɛwa† nùwã yɛn mún wee ɓuee wã̀aní làa wo. Ɓa ɓúi wee tùaka mín yi kà síi: «O dàn bíoro mu, lée webio ó o yàá dĩ̀n wee bío kà.» Ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n le: «Mu ka lòn dofĩ́-vio bìo ó o wee bue.» Ɓa wee bío bṹn lé bìo ó o Poole wee bío o Yeesu bìo, lè ho vèeró bìo.

19 Á ɓa ɓuan wo vannáa ho lóhó tũ̀iá fɛɛrowà cɔ̃́n, à ɓa bía nɔn wo yi: «Mu bè-fĩnle na á ũ wee kàrán lè ɓa nùpua á fo dà a zéení yahó làa wɛn le? 20 Bìo wa wee ɲí kà lée bè-fĩa wa cɔ̃́n, á wa wi à wa zũń mu kúará.» 21 À bìo ho Atɛɛnasa ɓúenɓúen lè mí kàyáwá ɓɛ̀n wa lè mí sòobɛ́ɛ lé mu bè-fĩa na wee wé ɓàn ɲíló lè mu láakáwá tàró.

22 Ó o Poole wã́a lií hĩ́nɔn yòó dĩ̀n ho lóhó tũ̀iá fɛɛrowà yahó ò o bía: «Atɛɛnasa, ĩ mɔn mu le hã dofĩ́ina ɓùaaníló bìo ɓɛ̀ntĩ́n wi mia làa sòobɛ́ɛ. 23 Lé bìo á ĩ hɛ́ɛkaa mi lóhó yi á mɔn mu bìowa na mi sonka mi dofĩ́ina ɓùaaníló bìo yi. Ĩ yàá pá mɔn le muinì yɛɛníi lahó ɓúi à bìo kà lé bìo túara le wán: ‹Dofĩ́ní na á nùpue yí zũ.› Àwa! Á bìo mi wee ɓùaaní ká mi yí zũ mu, lé bṹn á ĩnɛ́n ɓuara wà ɓueé zéení làa mia. 24 Le Dónbeenì na léra ho dĩ́míɲá lè mu bìowa na wi ho yi ɓúenɓúen, na lé ho wáayi lè ho tá Ɲúhṹso, á yí máa zoo kɛɛní hã zĩní na ɓa nùpua wee so míten na le yi. 25 Le màkóo mía à nùpue wé bìo ɓúi na le yi. Lerɛ́n lé dìo wee na le mukãnì ɓa nùpua yi, lè mu bìo ɓúenɓúen. 26 Le dĩ̀n o nùpue nì-kéní wán á léraráa hã sìíwà nùpua ɓúenɓúen hɛ́ɛra bàráka ho tá wán, á wã́ana ɓa kãna sṹaa, á fũ̀aana hã pɔ̃̀nna ɲiní dĩ̀nía. 27 Le Dónbeenì wó kà síi bèra a na à ɓa nùpua cànka le. Hàrí ká ɓa wee hɛ́ɛ vĩ́ná càráa le, ɲún-sĩ ɓa à yí le. Tũ̀iá poni, le Dónbeenì yí khɛ̀ra lè wa nì-kéní kéní. 28 ‹Lé bìo wa mukãnì ló lerɛ́n lé dìo níi yi. Lé lerɛ́n nɔn wa wee dàń varákaráa.› Mi len-béwá ɓúi yàá mún bía mu wéréwéré kà síi: ‹Wa lé le zàwa.› 29 Á bìo wa lé le zàwa, á wa yí ko à wa tèé le Dónbeenì làa sã́nú tàá wárí tàá huaa kansiwà hùúu, bṹn na ɓa nùpua kará lon mí yiwa á wó míten. 30 Hã pɔ̃̀nna na ɓa nùpua fù yí zũ mu bìo yi, bṹn le Dónbeenì wã́a yí máa loń yi ho zuia. Bìo kà wán á ɓa nùpua ɓúenɓúen lé bìa le wee ve hã lùa ɓúenɓúen yi, le ɓa yèrèmá mí yilera lè mí wárá. 31 Wizonle dà-kéní ɓúi lé dìo le Dónbeenì bàrá, ò o nùpue na le léra à cítí ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen lè ho térénló. Le vèenía o nùpue mu, à zéení lè ɓa nùpua le orɛ́n lé yìa le léra ò o fĩ̀ le cítíi mu.» 32 Bìo ɓa ɲá ò o Poole wee bío ho vèeró bìo, á ɓa ɓúi wee yáa mí ɲiní yi na a yi. Ɓa ɓúi ɓɛ̀n wee bío: «À ũ bíoní mu ɲíló á wa à pa làa pɔ̃̀n-veere.» 33 Lé bṹn wán ó o Poole ɓɛ̀n wà ò o día ɓa. 34 Ká ɓa nùwã yɛn ɓúi bán pá bò a Poole yi, á tà a *Krista bìo. O ɓúi lé ɓa tũ̀iá fɛɛrowà nì-kéní na ɓa le Denii, là a hã́a ɓúi na ɓa le Damariisi, à pá bĩní séení ɓa ɓúi.

18

O Poole van ho Korɛnte

1 Bṹn mɔ́n ó o Poole ló ho Atɛɛna yi á van ho Korɛnte* lóhó yi. 2 O vaá fò mín làa zúifù nìi ɓúi na ɓa le Akilaasi bĩ́n. O nìi mu ton ho kɔ̃hṹ na ɓa le Pɔ̃n yi. Orɛ́n lè mín hã́a Pirisiiye ló ho Italii kɔ̃hṹ yi á ɓuara ho Korɛnte yi yí míana, lé bìo ho *Oroomu bá-zàwa bɛ́ɛ Koloode nɔn le ɲii le ɓa *zúifùwa ɓúenɓúen lé ho Oroomu lóhó yi. Ó o Poole wà van ɓa cɔ̃́n. 3 À bìo ó orɛ́n làa ba tonló lée dà-kéní, á ɓa wã́a páanía kará wee bĩ̀ hã sɔ̃nna na wee tá lè hã bùkúwá. 4 Hã *Sabaawa lè mí dà-kéní kéní yi ó o Poole wee wé lá le bíonì ɓa zúifùwa kàránló zĩi yi, á wee cà ò o bío ɓúe ɓa zúifùwa lè ho *Kɛrɛɛsisa ɲúná.

5 Bìo ó o Silaasi là a Timɔtee ló ho Maseduana yi ɓueé dɔ̃n, ó o Poole yahó wã́a sã́ le Dónbeenì bìo zéeníló mí dòn, á wee bío mu wéréwéré na ɓa zúifùwa yi le o Yeesu lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra. 6 Ká ɓa zúifùwa mu màhã́ pã́ a bìo à ɓa wee là a, ó o Poole pùrúnna mí sĩ̀-zĩ́nia khṹnkhũnì kúaa ɓa wán† ò o bía nɔn ɓa yi: «Hen ká mi vṹnun, se mu lé minɛ́n mi bɛɛre á mu ló yi. Nùpue máa tùa mi bìo làa mi. Bìo kà wán á ĩ wã́a à va bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n.»

7 Ò o ló bĩ́n á wà van nìi ɓúi na ɓa le Titiyuusi Zusituusi cɔ̃́n. O nìi mu wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì, á zĩi wi ɓa zúifùwa kàránló zĩi nìsã́ní. 8 Ɓa zúifùwa kàránló zĩi ɲúhṹso na ɓa le Kirisipuusi lè mí zĩi nùpua ɓúenɓúen á tà a Ɲúhṹso bìo. Á ho Korɛntesa cɛ̀rɛ̀ɛ na ɲá a Poole bíoní á mún tà a Ɲúhṹso bìo á ɓa bátízéra.

9 Ho tĩ́nàahṹ ɓúi yi, ó o Ɲúhṹso zéenía míten là a Poole, á bía nɔn wo yi: «Yí zɔ̃́n bìo ɓúi. Yí wé tɛ́tɛ́, wé bío ká ũ wà. 10 Ĩnɛ́n wi làa fo á nùpue na dà a sánsá fo á à ɓóoní yi wón mía, lé bìo ɓa nùpua na bìo sã̀ miì á boo ho lóhó na kà yi.» 11 O Poole wó le lúlú-kùure lè mí sanka ho Korɛnte yi, á kàránna ɓa nùpua bĩ́n lè le Dónbeenì bìo.

12 Bṹn mɔ́n á ho Oroomu nìi Kaliyon á ɓa bàrá ho Akayii kɔ̃hṹ ɲúhṹ wán. Lé bṹn pã̀ahṹ á ɓa zúifùwa lò a Poole wán. Ɓa wìira a ɓuan vannáa le cítíi fĩ̀iníi, 13 à ɓa wee bío: «Bìo ó o nìi na kà le ɓa nùpua wé ɓùaanínáa le Dónbeenì á wi mí dòn làa bìo á wa làndá le mu wéráa.» 14 Bìo ó o Poole le mí zoó bío, ó o Kaliyon kúio o ɲii ò o wee bío lè ɓa zúifùwa: «Minɛ́n zúifùwa, mu lá lée wékhe ɓúi na ɓùaa tàá bè-vio ɓúi na wa làndá hò á ĩ lá à tà á à ɲí mí cɔ̃́n làa bìo mu lá ko mu wéráa. 15 Ká bìo mu lé hã bíoní, lè hã yènnáa, lè mí kùrú làndá bìo, á lé minɛ́n miten ko à mi loń mu yahó yi. Ĩnɛ́n máa fĩ̀ hɔ̃́n tũ̀iáwà so síi ɓàn cítíi.» 16 Ò o le ɓa lɛ́n. 17 Á ɓa ɓúenɓúen wã́a wìira a Sositɛɛna na lé ɓa kàránló zĩi ɲúhṹso á wee ha le cítíi fĩ̀iníi. Ó o Kaliyon cɛ̀kɛ̀ ò o yí dó mí ɲii ɓa yi.

O Poole bĩnía van ho Ãntiosi

18 O Poole pá kará dá dóka mí yi ho Korɛnte yi. Bṹn mɔ́n ó o día mín zàwa kèrètĩ́ɛwa ò o wà van ho Sãnkeree lóhó wonna dĩ̀nníi. Sã́ni ò o zo ho won-beenì ó o nɔn mí ɲúhṹ á ɓa lɛɛra, lé bìo ó o lá dó mí ɲii nɔn le Dónbeenì yi bìo ɓúi dã́ní yi.‡ Ò orɛ́n là a Pirisiiye lè mín báa Akilaasi á zon ho won-beenì á vannáa ho Siirii kɔ̃hṹ. 19-21 Bìo ɓa vaá dɔ̃n ho Efɛɛze yi, ó o Poole wà van ɓa *zúifùwa kàránló zĩi yi, á vaá zoó wee wã̀aní làa ba. Ɓa fìora a le o cãaka cúa-yɛn, ó o yí tà. Ò o bía bìo kà nɔn ɓa yi á wà díaráa ɓa: «Ká le Dónbeenì tà á ĩ ì va ká ĩ ì bĩní ì ɓuen mi cɔ̃́n.» Ò o Poole zon ho won-beenì ho Efɛɛze yi á wà ò o día a Pirisiiye là a Akilaasi. 22 Bìo ɓa vaá dɔ̃n ho *Sezaaree lóhó, ó o ló van ho Zeruzalɛɛmu, á vaá tɛ̀ɛnía ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Bṹn mɔ́n ó o wà van ho Ãntiosi. 23 O cãakaa yú bĩ́n á bò yi wàráa. O kã́a ho Kalasii lè ho Firizii kãna yi, á wee hení ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen sĩa le Dónbeenì bìo yi.

O Apoloosi van ho Efɛɛze lè ho Korɛnte

24 Zúifù ɓúi na ɓa le Apoloosi á ɓuara ho Efɛɛze yi. O wee lé ho Alɛkisãndiri lóhó yi. O lé o nùpue na zũ hã bíoní. O mún zũ le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní làa sòobɛ́ɛ. 25 Ɓa kàránna a là a Ɲúhṹso wɔ̃hṹ bìo. O nɔn míten á wee bue ká a zéení bìo ó o Yeesu bìo wóráa binbirì à na ɓa nùpua yi. Ho *bátɛ́ɛ̀mù bìo dã́ní yi, ó o Zãn bátɛ́ɛ̀mù bìo na ɓa kàránna làa wo lé bṹn mí dòn ó o zũ. 26 O wee bío ɓa *zúifùwa kàránló zĩi yi ká a ponì sɛ́ra. Bìo ó o Pirisiiye là a Akilaasi ɲá a bíoní, á ɓa fó a, á wíokaa zéenía le Dónbeenì wɔ̃hṹ bìo binbirì á nɔn wo yi. 27 Bṹn mɔ́n ó o Apoloosi wi ò o va ho Akayii kɔ̃hṹ, á ɓàn zàwa kèrètĩ́ɛwa henía o sĩi mu bìo yi. Ɓa yàá túara ho vũahṹ tonía nɔn bìa tà a *Krista bìo na wi ho kɔ̃hṹ mu yi, le ká a Apoloosi mu vaá dɔ̃n ɓa, à ɓa ɓua a sese. Bìo ó o vaá dɔ̃n bĩ́n á le Dónbeenì sãamu wó ó o séenía bìa tà a Krista bìo làa sòobɛ́ɛ. 28 O ɲi-cúa na ó o wee lá ɓúenɓúen á ɓa zúifùwa yí máa dàń bío bìo ɓúi dã́ní yi. O wee dĩ̀n le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní wán à zéenínáa mu wéréwéré na ɓa yi le o Yeesu lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra.

19

O Poole van ho Efɛɛze

1 Pã̀ahṹ na ó o Apoloosi wi ho Korɛnte yi, ó o Poole lá ho wɔ̃hṹ na ló hã ɓúaa yi á van ho Efɛɛze. Kèrètĩ́ɛwa nùwã yɛn ɓúi ó o vaá yú bĩ́n, 2 ó o tùara ɓa yi: «Pã̀ahṹ na mi tà a *Krista bìo á mi so yú le Dónbeenì Hácírí le?» Á ɓa bía nɔn wo yi: «Wa yàá dĩǹ yí ɲá Dónbeenì Hácírí bìo yí mɔn.» 3 Ó o Poole bĩnía tùara ɓa yi: «Ó, o, á lé ho *bátɛ́ɛ̀mù yɛ́n á mi yú?» Á ɓa bía: «Lé o Zãn bátɛ́ɛ̀mù.» 4 Ó o Poole wã́a bía: «O Zãn hĩ́a wee bátízé bìa wee tà yèrèmá mí yilera lè mí wárá, á wee bío là a *Isirayɛɛle nìpomu le ɓa tà yìa wà a ɓuen orɛ́n mɔ́n bìo, o Yeesu.»

5 Bìo ɓa ɲá hɔ̃́n bíoní so vó, á ɓa tà ó o bátízéra ɓa o Ɲúhṹso Yeesu yèni yi. 6 Ó o Poole bò mí níní ɓa wán, á le Dónbeenì Hácírí lion ɓa wán. Á ɓa wee bío hã sìí-viò bíoní, á wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa. 7 Ɓa nùpua mu ɓúenɓúen á à yí pírú ɲun síi.

8 O Poole yí máa khí ɓa zúifùwa kàránló zĩi yi. Pĩina bìo tĩn ká lé bĩ́n ó o wee ɓuee bío yi ká a ponì sɛ́ra. O wee bue le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo, á wee cà à bìa wee ɲí a cɔ̃́n à tà mu yi. 9 Ká ɓa ɓúi màhã́ tun mí yiwa, á pã́ le mí máa tà a Yeesu bìo, á wee zùańka a Ɲúhṹso wɔ̃hṹ yi ɓa zã̀amáa yìo yi. Ó o Poole fó bìa tà a Krista bìo á wàráa ò o día ɓa. Làa wizooní ɓúenɓúen ká a wee ɓuee wã̀aní lè ɓa nùpua o Tiranuusi kàránló zĩi yi. 10 O wó mu á dɔ̃n hã lúlúio bìo ɲun. Lé bṹn nɔn á ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa na wi ho Azii kɔ̃hṹ yi ɓúenɓúen á ɲánáa o Ɲúhṹso bìo.

O Sevaa zàwa nùwã hèɲun bìo

11 Le Dónbeenì wee wé mu yéréké bè-beera là a Poole níi. 12 Hàrí hã sĩ̀-zĩ́nia lè hã nín-kéníwà na dɔ̃n o Poole sãnía á ɓa wee bè ɓa vánvárowà wán à ɓa wa, à ɓa cĩ́náwa lé bìa ɓa wi yi. 13 *Zúifùwa nùwã yɛn ɓúi na wee hɛ́ɛ léka hã lùa yi à ɲa ɓa cĩ́náwa lén bìa ɓa wi yi, á mún le mí ì wé è loń ká mí dà a ɲa ɓa là a Yeesu yèni pànká. Ɓa wee bío lè ɓa cĩ́náwa kà síi: «Mi lé là a Yeesu yèni pànká, yìa ó o Poole wee bue bìo.» 14 Bìa wee wé mu lé o zúifù nìi na ɓa le Sevaa na lé ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì zàwa nùwã hèɲun. 15 Ká a cĩ́ná màhã́ bía nɔn ɓa yi: «O Yeesu á ĩ zũ, á mún zũ a Poole. Ká minɛ́n ɓɛ̀n lé ɓa yɛ́n?» 16 Ò o nìi na ó o cĩ́ná wi yi á zon ɓa wán, á dàńna ɓa, á han lè mí sòobɛ́ɛ ɓóoníkaa yi á ɓa lùwa ló le zĩi yi mí kã́amáa. 17 Ho Efɛɛze zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa ɓúenɓúen ɲá bìo wó, á ɓa ɓúenɓúen zã́na, á wíokaa wee kɔ̃̀nbi o Ɲúhṹso Yeesu yèni. 18 Bìa tà a *Krista bìo cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi wee ɓuee bío à zéení bìo ɓa wó ká mu yí se wéréwéré ɓa zã̀amáa yìo yi. 19 Mu nín-símú wérowà cɛ̀rɛ̀ɛ á ɓuan mí vɔ̃nna á ɓueé cĩ̀ína ɓa nùpua ɓúenɓúen yahó. Ɓa càtío hã vɔ̃nna mu yàamu, á mu yú wɛ́n-hãani* muaaseé ɓúará-ɲun làa pírú. 20 Lé kà síi ó o Ɲúhṹso bíonì wee bɛn fèráa hã lùa ká le wà. Le ɓàn pànká á ɓa nùpua wee mi.

O Demɛtiriyuusi bíoní na ó o kánkáa ho Efɛɛze yi

21 Ká bṹn bìowa so ɓúenɓúen wó khĩína, ó o Poole le mí ì kã́a ho Maseduana lè ho Akayii kãna yi á à va ho Zeruzalɛɛmu. O wee bío bìo kà mí yi: «Hen ká ĩ vaá dɔ̃n bĩ́n, á ĩ mún ko à ĩ dã ho *Oroomu.» 22 Ó o tonkaa o Timɔtee là a Erasiite na làa wo wee séení mín le ɓa va ho Maseduana, ò orɛ́n mí bɛɛre wón kará dóka mí yi ho Azii kɔ̃hṹ yi.

23 Mu pã̀ahṹ ò o Ɲúhṹso wɔ̃hṹ bìo á kánkáa ɓa nùpua dàkhĩína ho Efɛɛze yi. 24 O donkhue-sĩ̀-pà ɓúi na ɓa le Demɛtiriyuusi á hĩ́a wi ho Efɛɛze yi. Orɛ́n lé yìa wee pà a dofĩ́ní hã́-nìi Aatemiisi† zĩ-beenì ɓàn bè-zàwa lè le wɛ́n-hãani. Bìa wee sá a cɔ̃́n á wee yí le wárí na boo mu bìo yi. 25 Wizonle ɓúi ó o nìi mu von mí ton-sáwá làa bìa làa ba tonló le mí ì wé dà-kéní á kúaa mín wán, ò o bía nɔn ɓa yi: «Minɛ́n nùpua mu, mi zũ mu kɛ̃́nkɛ̃́n le lé ho tonló na kà bìo yi á wa níi bìo wee déráa wán. 26 Háyà! Ò o nìi mu na ɓa le Poole bìo na ó o wee wé á mi wee mi, á wee ɲí. O wee bío le hã dofĩ́-kansiwà na ɓa nùpua wó míten á yínɔń dofĩ́ina. Á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ tà a bìo ho Efɛɛze yi. Hàrí ho Azii kɔ̃hṹ nùpua ó o vó ká cĩ́inú. 27 Mu wà làa bṹn, á wa tonló yèni á à yáa. Mu yínɔń bṹn mí dòn. Wa dofĩ́ní hã́-nìi Aatemiisi zĩ-beenì na ɓa son nɔn wo yi á bìo ɲúhṹ mún máa kɛń. Orɛ́n mí bɛɛre á bìo mún máa bĩní máa wé here ɓa nùpua yi. Wón na á ho Azii kɔ̃hṹsa lè ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen wee ɓùaaní.» 28 Bìo ɓa ɲá hã bíoní mu, á ɓa sĩa cã̀, á wee wãamaka ká ɓa a bío: «Ho Efɛɛzesa Aatemiisi lée dofĩ́ní hã́-beenì!»

29 Ho lóhó nùpua ɓúenɓúen kánkáa. Ho Maseduana kɔ̃hṹ nùpua nùwã ɲun ɓúi na là a Poole lá wee bè mín va hã khúio, á ɓa wìikaa á ɓùunia bò yi ɓuararáa le wã̀aníi la-beenì yi. Ɓa lé o Kayuusi là a Arisitaaki. 30 O Poole lá wi ò o va a zoo dĩ̀n ɓa nùpua yahó, ká ɓa kèrètĩ́ɛwa hò a. 31 Ho pànká ton-sáwá ɓúi na wi ho Azii kɔ̃hṹ yi na lé o Poole mu ɓàn bɔ̃́nlowà le ɓa bío na a yi le o wé mí sábéré ò o yí va bĩ́n. 32 Hón pã̀ahṹ so yi, à ɓa zã̀amáa yí máa ɲí mín yi. Ɓa wee hɛ́ɛ bío mín ɲúná yi fúaa ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ ɓúi yàá wã́a yí zũ mí kúeemínwánló ɲúhṹ. 33 Ɓa zúifùwa ɲàana a nùpue ɓúi na ɓa le Alɛkisãndere á lée dĩ̀nía ɓa nùpua yahó. Á ɓa ɓúi ló ɓa tĩ́ahṹ á zéenía bìo ó o ko ò o bío na ɓa zã̀amáa yi. Ó o Alɛkisãndere wã́a hóonía mí níi dá ɓa zã̀amáa yi le ɓa wé tɛ́tɛ́, ò o wi ò o lá le bíonì ɓa zã̀amáa yahó ká a zéení le orɛ́n lè mín zàwa á níní mía mu yi. 34 Ká bìo ɓa nùpua zũna mu le o lé o zúifù, á mu bìo dà-kéní na kà lé bìo á ɓa ɓúenɓúen páanía wee wãama á yú hã lɛ́ɛ̀rèwa bìo ɲun síi: «Ho Efɛɛzesa Aatemiisi lée dofĩ́ní hã́-beenì!» 35 Mu véeníi, á ho lóhó pànká ton-sá vɔ̃n-túaro beenì lé yìa dàńna bía lè ɓa zã̀amáa á ɓa wó tɛ́tɛ́, ò o bía nɔn ɓa yi: «Efɛɛzesa, ɓa nùpua ɓúenɓúen zũ le ho Efɛɛze lóhó lé hìa pan wa dofĩ́ní hã́-nìi Aatemiisi zĩ-beenì yi, á pan o ɓàn kansi na ló ho wáayi lion yi. 36 Nùpue yí dà máa kán mu. Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ ko à mi wé wayi, ò o ɓúi hĩ́a yí wé bìo ká ɓànso á yí lon mí yi. 37 Ɓa nùpua na kà á mi ɓuan ɓuararáa hen à ɓa ɲɔn yí yáara bìo ɓúi wa dofĩ́ní hã́-nìi zĩi, á mún yí bía yí khon yí nɔn wo yi. 38 Hen ká a Demɛtiriyuusi lè mí ton-sáwá le o ɓúi wó khon làa mí, á le cítíi fĩ̀ló wizonle wi, á bìa wee fĩ̀ le mún wi. Le ɓa va bán cɔ̃́n. 39 Ká bíonì pá bĩnía wi mi cɔ̃́n bìo ɓúi dã́ní yi, á bìa wee kúee mín wán à loń ho làndá bìo, á dà à loń mu yahó yi. 40 Wa yí wó sese, á ɓa hĩ́a bío le lé warɛ́n wee kã́aní ɓa nùpua bìo wó ho zuia kà bìo yi. Lé bìo ho kúeemínwánló na kà á ɲúhṹ mía máa zéení.» Bìo ó o bía hɔ̃́n bíoní so vó, ó o le ɓa zã̀amáa saawaa.

20

O Poole van ho Maseduana lè ho Kɛrɛɛsi

1 Bìo mu bìo na lá wee kánká ho lóhó yòó khĩína, ó o Poole von bìa tà a *Krista bìo kúaa mín wán, á henía ɓa sĩa. Bṹn mɔ́n ó o dó ɓa cãawése ò o wà ɲɔn ho Maseduana. 2 O kã́a hón kɔ̃hṹ so yi á bía bìo cɛ̀rɛ̀ɛ á heníanáa bìa tà a Krista bìo sĩa, ò o ló bĩ́n wà van ho *Kɛrɛɛsi kɔ̃hṹ. 3 O kará bĩ́n á dɔ̃n hã pĩina bìo tĩn. Bṹn mɔ́n ó o wi ò o lá ho won-beenì à va ho Siirii kɔ̃hṹ yi. Lé hón pã̀ahṹ so yi á ɓa bía nɔn wo yi le ɓa *zúifùwa lò a wán. Ó o día ò o yèrèmáa kã́a ho Maseduana. 4 Bìa lɛ̀ɛnía wo lé o Beeree nìi Sopatɛɛre na lé o Piruusi za, là a Arisitaaki, là a Sekũnduusi na páanía wee lé ho Tesaloniiki yi, là a Dɛɛbe nìi Kayuusi, là a Timɔtee. À séení ho Azii kɔ̃hṹsa Tisiiki, là a Torofiimu. 5 Ɓa dú wa yahó á vaá pan wɛn ho Torowaasi yi. 6 Warɛ́n bán lá ho won-beenì ho Filiipu yi ho *búurú na á ɲa-fĩni yí dó yi sã́nú díró mɔ́n á wó hã wizooní bìo hònú á bò yi vaá dɔ̃nnáa. Bṹn mɔ́n á wa vaá yú ɓa ho Torowaasi yi. Lée yàwá ɲúhṹ dà-kéní á wa wó bĩ́n.

Bìo wó ho Torowaasi yi

7 Ho tíbírí zoǹ ká le wii wà lií zo, á wa kúaa mín wán le wa à sanka ho búurú* á à là. À bìo ó o Poole lée sĩ̀n á à lɛ́n, ó o tà hã láakáwá lè ɓa nùpua fúuu fúaa ho tá sanka màní. 8 Lé hã nɔ́nwíora bìo ɲun níi yi á wa yòó kúaa mín wán yi. Hã fĩ̀ntɛ̃́ɛna cɛ̀rɛ̀ɛ á ɓa zã̀nía bĩ́n. 9 Yàrónza fɛ̀ɛ ɓúi na ɓa le Etiisi á kará le bonkɛɛ ɲii. Bìo ó o Poole wee bío ká a wà fɛ́ɛɛ, á mu dãmu ɓó a yàrónza fɛ̀ɛ mu. Ó o yòó kùera hã nɔ́nwíora bìo ɲun níi yi, á lií lùwá. Á ɓa le mí ɓueé hóonía a ò o húrun. 10 Ó o Poole yòó lion, á lií bánbáa vaá lá a ɓuan mí bàra yi ò o bía: «Mi yí dèé mi yiwa, lé o yìo wi lua.» 11 Ò o bĩnía wà yòora, á yòó cɛ̀ɛkaa ho búurú là. Bṹn mɔ́n ó o pá bĩnía bía fúuu fúaa ho tá tɔ̃n á wii hà, ó o màhã́ wà. 12 O yàrónza fɛ̀ɛ ɓa ɓuan wàráa ká a yìo wi lua. Á ɓa ɓúenɓúen á mu wó sĩ-hĩ̀ílè cɔ̃́n làa sòobɛ́ɛ.

O Poole dĩ̀n ho Torowaasi yi á vannáa ho Milee

13 Bìo ó o Poole lon, lé ho bè ho wɔ̃hṹ à varáa ho Asoosi lóhó, hen na á wa ko wa vaa yí o yi à wa páaní zo ho won-beenì. Á warɛ́n zon ho won-beenì dú a yahó ɲɔnnáa bĩ́n. 14 Bìo ó o ɓueé yú wɛn ho Asoosi yi, ó o páanía zon làa wɛn á wa wà van ho Mitilɛɛna lóhó. 15 Wa dĩ̀n bĩ́n vaá ló ho Siyoo kɔ̃hṹ na mu ɲumu kĩ́nía yi mu tá na lée tɔ̃n. Bṹn ɓàn tá na kũn bĩnía lée tɔ̃n, á wa vaá dɔ̃n ho Samɔɔsi kɔ̃hṹ na mu ɲumu kĩ́nía yi. Mu ɓàn tá na ɓɛ̀n bĩnía lée tɔ̃n lé bìo wa vaá dɔ̃nnáa ho Milee lóhó. 16 O Poole yí wi ò o dĩ̀n bũmaka míten ho Azii kɔ̃hṹ yi. Lé bìo ó o wi ò o bánbá vaa dã ho Zeruzalɛɛmu à ho Pãntekoote dí yí bĩ́n ká mu dà a wé. Lé bṹn nɔn ó o yí ló lè ho Efɛɛze cɔ̃́n.

O Poole bía lè ho Efɛɛze kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá

17 O Poole tonkaa ɓa nùpua ho Milee yi le ɓa va ho Efɛɛze, à vaa ve ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá na bĩ́n le ɓa ɓuen. 18 Bìo ɓa ɓueé dɔ̃n, ó o bía nɔn ɓa yi: «À lá ĩ ɓuen-nɔ̀nzoǹ ho Azii kɔ̃hṹ yi ɲii, á bìo á ĩ ɓuan lè ĩten ho pã̀ahṹ ɓúenɓúen na á ĩ làa mia kará mín wán á mi zũ. 19 Ĩ liinía ĩten á sá a Ɲúhṹso tonló lè le wɛ́ɛ lè le lònbee na yú mi, bìo ɓa *zúifùwa lò ĩ wán bìo yi. 20 Mi zũ mu le bìo dà a séení mia ɓàn dɛ̀ɛ woon á ĩ yí sànkaa mia. Mu ɓúenɓúen á ĩ buera, á kàránna làa mia ɓa zã̀amáa yahó lè mi zĩní yi. 21 Ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa á ĩ henía mu nɔn yi le ɓa yèrèmá mí yilera lè mí wárá, à tà wa ɲúhṹso Yeesu bìo. 22 Bìo kà wán lé mi tĩ́n wee ɲa ho Zeruzalɛɛmu làa bìo le Dónbeenì Hácírí le ĩ wéráa mu konloon, ká ĩ mún yí zũ bìo wà vaá yí mi bĩ́n. 23 Hã lórá lè mí dà-kéní kéní yi á le Dónbeenì Hácírí wee fèn ɲì ĩ zeǹ wán le ho kàsó zoró, lè le lònbee lè mí sìíwà á pan mi bĩ́n. Bṹn mí dòn lé bìo á ĩ zũ. 24 Ĩnɛ́n cɔ̃́n á ĩ mukãnì bìo ɲúhṹ mía, díkà à bìo le Dónbeenì tonkaa mi bìo yi à yìo lé, à le Dónbeenì sãamu bín-tente bìo zéeníló tonló na ó o ɲúhṹso Yeesu kàràfáa miì à ĩ sá à tií ɲii. 25 Ĩ hɛ́ɛra buera le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo mi ɓúenɓúen tĩ́ahṹ, ká bìo kà wán á ĩ wã́a zũ le minɛ́n ó o ɓúi máa bĩní máa mi mi. 26 Lé bṹn nɔn á ĩ wee bíoráa bìo kà á à na mia ho zuia: Mi nì-kéní ɓúi vĩ́inía míten á ɓànso bìo máa tùa làa mi. 27 Lé bìo le Dónbeenì bìo na á lé le mí ì wé ɓúenɓúen á ĩ zéenía làa mia á yí ká dɛ̀ɛ. 28 Minɛ́n miten pa miten bìo, à mún pa ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure bìo làa bìo ó o pi-pa wee wé paráa mí pia yi bìo síi bìa le Dónbeenì Hácírí kàràfáa mia le mi pa yi. Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure á mi wé loń bìo sese. Lé le Dónbeenì kùrú Za cãni kúaará ɓa bìo yi á ɓa bìo sã̀ le yi. 29 Ĩ zũ mu le ĩ lɛ́nló mɔ́n ká ɓa nùpua ɓúi na ɓonmín lòn dakhĩ́nkhĩ́nwa na zã́níi wi á à zo mi tĩ́ahṹ. Ɓa à dé le ɓóoníi ho pi-ɓoohṹ yi. 30 Hàrí minɛ́n tĩ́ahṹ á ɓa nùpua ɓúi ì lé yi, á à hĩ́ní wé è fũ̀aa hã sabíoní á à khàráa bìa tà a *Krista bìo à bán bè ɓa yi. 31 Mi cén tĩní mi yìo, à zũń mu le ĩ ɲà mi zeǹ wán hã lúlúio bìo tĩn yi, hã wisonáa lè mí tĩ́nɔ̀nna yi ká ĩ wee wá.

32 «Hã laà na kà wán, á ĩ wã́a à dé mí bìo le Dónbeenì lè mí sãamu bíonì níi yi. Dén bíonì so lé dìo pànká á à na ká mi sĩadéró á à fárá à tĩn. Lè è na ho nàfòró mia, hìa le bàrá ká làa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi. 33 Ĩ sĩi yí vá nùpue ɓúi wárí là a sã́nú, là a sĩ̀-zĩ́nia yi yí mɔn. 34 Minɛ́n mi bɛɛre zũ le ĩ níní na kà lé hĩ̀a á ĩ sáráa, á ɲìánanáa ĩnɛ́n làa bìa làa mi lá páanía wi màkóo. 35 Lé bṹn á ĩ wó á zéenía làa mia à mi wé sá làa bṹn à séenínáa ɓa nì-khenia. Mi wa bĩní leéka le o ɲúhṹso mí bɛɛre á bía bìo kà: Yìa wee hã mu bìo wón cũ̀nú na ó o yú á ɓùaa po yìa ɓa wee na mu yi.»

36 Bìo ó o bía làa ba vó, ó orɛ́n làa ba ɓúenɓúen lií fárá mí nɔnkóɲúná wán, ò o fìora. 37 Ɓa ɓúenɓúen wee wá, á wee wìi o Poole ɓua yi à yɛ̀ɛ kío à déráa o cãawése. 38 Ɓa yara sò dàkhĩína, lé bìo ó o Poole bía le ɓa máa bĩní máa mi mí. Bṹn mɔ́n á ɓa lɛ̀ɛnía wo vannáa ho won-beenì lahó yi.

21

O Poole wà van ho Zeruzalɛɛmu

1 Bṹn mɔ́n á wa saawaa mín yi. Wa zon ho won-beenì térénna van ho Koosi lóhó. Mu tá na lée tɔ̃n lé bìo wa vaá dɔ̃nnáa ho Oroode lóhó, á dĩ̀n bĩ́n vannáa ho Pataraa lóhó. 2 Wa yú ho won-beenì ɓúi bĩ́n na wà a va ho Fenisii kɔ̃hṹ, á wa zon hón wàráa. 3 Bìo wa vaá sùaráa ho Siipere kɔ̃hṹ, á wee mi ho, á wa hà ho dó lè wa nín-káara. Wa dó wa yara lè ho Siirii kɔ̃hṹ cɔ̃́n á vannáa ho Tiire lóhó. Lé bĩ́n á ho won-beenì sèró ko ho ɓùɛn yi. 4 Wa yú ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúi bĩ́n á wa wó ho yàwá ɲúhṹ dà-kéní làa ba. Le Dónbeenì Hácírí ɲà ɓa zeǹ wán, á ɓa bía là a Poole le o yí va ho Zeruzalɛɛmu. 5 Ká bìo ho pã̀ahṹ na wa ko à wa wé bĩ́n vó, á wa lá wa wɔ̃hṹ wà. Á ɓa kèrètĩ́ɛwa lè mí hã́awa lè mí háyúwá ɓúenɓúen ló á lɛ̀ɛnía wɛn lée cúa ló ho lóhó yi. Bìo wa lií dɔ̃n mu yámú ɲumu ɲii á wa lií fárá wa nɔnkóɲúná wán à wa fìora. 6 Bṹn mɔ́n á wa dó mín cãawése, á tɛ̀ɛníkaa mín yi, à wa yòó zon ho won-beenì, à ɓarɛ́n ɓɛ̀n bĩnía khíɓon.

7 Wa dĩ̀n ho Tiire yi á vannáa ho Pitolemayiisi lóhó, á tɛ̀ɛnía wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa na bĩ́n yi, à wa kará làa ba le wizon-kùure. Lé bĩ́n á wa vɛɛnì mu yámú ɲumu wán vó yi. 8 Mu tá na lée tɔ̃n á wa ló wà á van ho *Sezaaree. Le Dónbeenì bín-buero ɓúi wi bĩ́n á yèni ɓa le Filiipu. Lé wón á wa làara zĩi. O lé ɓa nùpua nùwã hèɲun na ɓa hueekaa ho Zeruzalɛɛmu yi nì-kéní.* 9 O hĩ́nni nùwã náa wi á yí yan, á wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa na ɓa nùpua yi. 10 Wa wó hã wizooní cɛ̀rɛ̀ɛ bĩ́n, á le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro ɓúi na ɓa le Akabuusi ló ho *Zudee yi á ɓueé yú wɛn bĩ́n. 11 Ó o wà ɓuara wà cɔ̃́n, á ɓueé fó a Poole ku-cɛɛ̀níi, ò o can mí zení lè mí níní ò o bía: «Bìo kà lé bìo le Dónbeenì Hácírí bía: ‹Lé kà síi á ɓa *zúifùwa á à ca làa yìa te le ku-cɛɛ̀níi na kà ho Zeruzalɛɛmu yi, á à dé bìa yí zũ le Dónbeenì níi yi.›» 12 Bìo wa ɲá hã bíoní mu, á warɛ́n lè wàn zàwa na ho Sezaaree yi á yankaa o Poole le o yí va ho Zeruzalɛɛmu. 13 Ká a màhã́ bía nɔn wɛn: «Mi wee wá á wi à mi yáa ĩ yilera le we? Ĩ wíokaa ĩten vó ĩ caró bìo yi ho Zeruzalɛɛmu yi. Hàrí ĩ ɓúeró bĩ́n o ɲúhṹso Yeesu bìo yi á ĩ pá wíokaa ĩten vó bìo yi.» 14 Bìo wa hò a san làa bìo ó o le mí ì wé, á wa khú a yankaró yi à wa bía: «O Ɲúhṹso lé yìa sĩi bìo wé.» 15 Wa wó hã wizooní bìo yɛn bĩ́n. Bṹn mɔ́n á wa wíokaa waten à wa ɲɔn ho Zeruzalɛɛmu. 16 Ho Sezaaree kèrètĩ́ɛwa ɓúi lɛ̀ɛnía wɛn. Ɓa dú wa yahó vannáa Siipere nìi ɓúi na ɓa le Munasɔ̃n cɔ̃́n. O lé o kèrètĩ́ɛ míana. Lé wón zĩi á wa làara yi.

O Poole van o Zaaki cɔ̃́n

17 Bìo wa vaá dɔ̃n ho Zeruzalɛɛmu, á wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa na bĩ́n á sã́ wa yahó lè hã zã̀makaa. 18 Mu tá na lée tɔ̃n, ó o Poole làa wɛn bò mín van o Zaaki cɔ̃́n. Lé bĩ́n á ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá ɓúenɓúen kúaa mín wán yi. 19 Ó o Poole tɛ̀ɛnía ɓa yi, ò o lá bìo le Dónbeenì dóráa mí níi wo yi ho tonló na ó o sá bìa yínɔń ɓa *zúifùwa tĩ́ahṹ á fɛɛra lè mi dà-kéní kéní nɔn ɓa yi. 20 Bìo ɓa ɲá à cɔ̃́n vó, á ɓa wee khòoní le Dónbeenì, à ɓa bía nɔn wo yi: «Wàn za Poole, wã́a loń bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa na lé ɓa zúifùwa booráa. Ɓa ɓúenɓúen sòobáa o *Mɔyiize làndá bìo dàkhĩína. 21 Ɓa bía nɔn ɓa yi le ɓa zúifùwa ɓúenɓúen na wi hã sìí-viò nùpua tĩ́ahṹ á fo wee kàrán le ɓa pĩ́ ho làndá mu. Le fo wee bío le ɓa wé yí *kúio mí zàwa, le o ɓúi yàá yí bĩní yí bè ɓa zúifùwa làndá yi hùúu. 22 Háyà! Á mu wã́a à wé kaka? Bìo ɓa màhã́ à ɲí mu kɛ̃́nkɛ̃́n le fo wi hen. 23 Àwa! Á bìo wa à bío á à na foǹ lé bìo à ũ wé. Nùpua nùwã náa ɓúi wi hen á dó mí ɲiní le mí ì wé bìo ɓúi á à na le Dónbeenì yi. 24 Wã́a fé bán bèráa à ɓa ceéró làndá à ũ páaní wé làa ba, à bìo ɓa ko ɓa lén mu bìo yi à ũ sàání, à ɓa bè yi à dàń lɛɛráa mí ɲúná.† Ká mu wó kà síi á ɓa nùpua ɓúenɓúen á à zũń le bìo ɓa wee bío ũ ɲii yí bon. 25 Ká mu lé bìa yínɔń ɓa zúifùwa na tà a *Krista bìo, bán wa túara ho vũahṹ nɔn yi á zéenía bìo wa wi à ɓa ɓua lè míten: Ɓa yí ko ɓa là le muinì taa, à yí dí cãni, à yí là bùaa na yí fũ̀aana taa, á mún pa míten ho bá-fénló lè ho hã́-fénló lè mí sìíwà yi.» 26 Ó o Poole wã́a fó ɓa nùpua nùwã náa mu, á mu tá na lée tɔ̃n ó o làa ba páanía wó ɓa ceéró làndá. Bṹn mɔ́n ó o wà zon le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, ò o bía le mí ceéró làndá á à vé hã wizooní bìo hèɲun yi. Bṹn wee zéení le lé ho pã̀ahṹ na á ɓa à wé mu hãmu yi ɓa nì-kéní kéní bìo yi.

O Poole ɓa wìira le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi

27 Hã wizooní bìo hèɲun mu wã́a lá ká véró, à bṹn à ho Azii kɔ̃hṹ *zúifùwa ɓúi mɔn o Poole le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi. Á ɓa hĩ́nɔn súkúra ɓa zã̀amáa ɓúenɓúen, à ɓa wìira a Poole. 28 À ɓa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «*Isirayɛɛlesa, mi ɓuen wɛn, yìa kà lé o nìi na wee hɛ́ɛ kàrán ɓa nùpua le ɓa yí kɔ̃̀nbi o Isirayɛɛle nìpomu ɓúenɓúen là a Mɔyiize làndá, lè le Dónbeenì zĩ-beenì na kà. Hã laà na kà wán ó o yàá bò mín làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa á zonnáa le Dónbeenì zĩ-beenì lún na bìo sã̀ ɓa zúifùwa yi á zoó tiíra dén sòobá-lùe so.» 29 Ɓa wee bío bṹn, lé bìo ó o Efɛɛze nìi Torofiimu á ɓa lá mɔn ò orɛ́n là a Poole páanía bò mín ho lóhó yi. Á ɓa wee leéka le lé o Poole ɓuan wo zonnáa le Dónbeenì zĩ-beenì lún na bìo sã̀ ɓa zúifùwa yi. 30 Ho lóhó ɓúenɓúen kánkáa yòó ló, á ɓa nùpua wee lé lùa ɓúenɓúen à lùwí ɓuen. Ɓa ɓueé wìira a Poole le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi á ɓuan lóráa ho khũuhũ, à ɓa dɛ̀ɛnía pon hã wonna. 31 Ɓa wi ɓa ɓúe ó Poole à bṹn ɓa ɓueé bía á nɔn ho *Oroomu dásíwá kuure ɲúhṹso yi le ho Zeruzalɛɛmu ɓúenɓúen kánkáa. 32 Mí lahó yi ó o dɛ̀ɛnía fó ɓa dásíwá ɓúi lè mí ɲúnása, à ɓa lùwa mà ɓa zã̀amáa. Bìo á bán mɔn ɓa dásíwá kuure lè mí ɲúhṹso á ɓa día a Poole haró. 33 Á ɓa dásíwá ɲúhṹso vá vaá ɓó a Poole yi ò o nɔn lè ɲii le ɓa wìi wo à ca lè hã zúakùaríwà bìo ɲun. Bṹn mɔ́n ó o tùara a léeníi làa bìo ó o wó. 34 Ká ɓa zã̀amáa màhã́ wee hɛ́ɛ wãamaka ká ɓa a bío mín ɲúná yi, á ɓa dásíwá ɲúhṹso yàá wã́a yí máa ɲí bìo ɓa wee bío sese. Ó o nɔn le ɲii le ɓa ɓua a Poole vaa dé ɓa dásíwá lún yi. 35 Bìo ó o Poole á ɓa dásíwá ɓuan vaá dɔ̃nnáa ho lún zũaɲii, á bán sã́ san lá à ɓuan lé bìo ɓa zã̀amáa wee ɲàa ɓuennáa o wán lè le hɛɛrè. 36 Ɓa ɓúenɓúen ɓura bò a yi ká ɓa a bío pɔ̃́npɔ̃́n: «O ò ɓúe.»

O Poole wee fɛɛ ho tũ̀iá mí ɲii

37 Pã̀ahṹ na ó o Poole vaá wee zo ɓa dásíwá lún yi ó o bía lè ɓa dásíwá ɲúhṹso lè mu kɛrɛɛkimu: «Fo dà a na le níi miì á ĩ ì bío bìo ɓúi làa fo le?» Á wón bía nɔn wo yi: «Éee! Yaa fo wee ɲí kɛrɛɛkimu. 38 Ĩ lá mɔn le lé fo lé o *Ezipite nìi na còonía kã́a á fó ɓa nì-ɓúewá muaaseé náa zonnáa le dùure yi.» 39 Ó o Poole bía nɔn wo yi: «Ĩnɛ́n lée zúifù nìi. Ĩ wee lé ho Silisii kɔ̃hṹ ló-beenì ɓúi na ɓa le Taasi na yèni ló yi. Sábéré à ũ na le níi miì le ĩ bío lè ɓa zã̀amáa.» 40 Á ɓa dásíwá ɲúhṹso nɔn mu níi wo yi. Ó o Poole wã́a dĩ̀n ho lún zũaɲii ò o dá mí níi ɓa zã̀amáa yi á ɓa ɓúenɓúen wó tɛ́tɛ́tɛ́, ò o lá le bíonì ò o wee bío làa ba lè mu zúifùmu.

22

1 «Wàn maáwà lè wàn zàwa, mi ɲí bìo á ĩ bío hã laà na kà wán, á a lénnáa ĩ ɲúhṹ.» 2 Bìo ɓa ɲá ò o wee bío mu zúifùmu, á ɓa wíokaa wan tɛ́tɛ́tɛ́. Ó o Poole wíokaa lá le bíonì ò o bía: 3 «Ĩnɛ́n lée zúifù nìi. Ĩ ton ho Silisii kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Taasi yi, ká ĩ màhã́ dɔ̃n ho Zeruzalɛɛmu yi hen. O Kamaliyɛli lé yìa kenía mi lè wàn ɓùaawa làndá sesese. Ĩnɛ́n mún lá can ĩ kuio le Dónbeenì bìo yi làa bìo minɛ́n wee wéráa mu ho zuia bìo síi. 4 Bìa wee bè o Ɲúhṹso wɔ̃hṹ ɓúi á ĩ beéra lò á ɓó, á wìikaa ɓa báawa lè ɓa hã́awa ɓúi kúaa ho kàsó yi. 5 Le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì lè ɓa *nì-kĩ́a ɓúenɓúen á zũ le bìo á ĩ wee bío bon. Bán lé bìa á ĩ fó hã vɔ̃nna cɔ̃́n, na á ĩ ì ɓua á à varáa wàn zàwa *zúifùwa na ho Damaasi yi cɔ̃́n, hĩ̀a wee zéení le ĩ dà vaá wìika bìa tà a *Krista bìo bĩ́n á à ɓua à ɓuennáa ho Zeruzalɛɛmu yi á ɓueé beé lò.

6 «Bìo á ĩ wi ho wɔ̃hṹ wán á wà vaá sùará ho Damaasi yi, ká le wii yòó fárá, yìo ɓueé tĩ à khon-beenì ɓúi ló ho wáayi lií kúaará ĩ wán á kĩ́nía miì. 7 Á ĩ ló lùwá ho tá yi, á tãmu ɓúi wee bío làa mi: ‹Soole! Soole! Lée webio nɔn á fo wee beéráa ĩ lò.› 8 Á ĩ tùara: ‹Ɲúhṹso, fo lée wée?› Á mu tãmu bía: ‹Ĩnɛ́n lé o Nazarɛɛte nìi Yeesu na á fo wee beé lò.› 9 Bìa làa mi bò mín á mɔn mu khoomu ká ɓa màhã́ yí ɲá bìo bía. 10 Á ĩ tùara: ‹Ɲúhṹso, lée webio á ĩ ko á ĩ wé?› Ó o Ɲúhṹso bía nɔn miì: ‹Lii hĩ́ní vaa zo ho Damaasi yi. Bìo le Dónbeenì wi à ũ wé ɓúenɓúen á ɓa zoó bío á à na foǹ.› 11 Ká bìo mu khoomu cueéra ĩ yìo á ĩ yí máa mi, á bìa làa mi bò mín tò ĩ níi yi á zonnáa ho Damaasi yi.

12 «Nìi ɓúi na yèni ɓa le Ananiasi wi bĩ́n. O wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì á wee bè wa làndá yi sese. Ɓa zúifùwa ɓúenɓúen na ho Damaasi yi wa a bìo. 13 Wón lé yìa ɓuara ɓueé yú mi á bía nɔn yi: ‹Wàn za Soole, bĩní wé mi.› Mí lahó yi á ĩ yìo hɛ́ra á mɔn wo. 14 O pá bĩnía bía: ‹Wàn ɓùaawa ɓàn Dónbeenì fèra léra fo bèra a na à ũ zũń le sĩi bìo, à dàń mi a Yeesu, o nì-térénnii, à ɲí a bíoní. 15 Á ũnɛ́n lé fo á à wé o sɛɛ́ràso á à zéení bìo fo mɔn làa bìo fo ɲá á à na ɓa nùpua ɓúenɓúen yi. 16 Fo tĩ́n pan mu yɛ́n? Hĩ́ní ve o Ɲúhṹso le ɓa bátízé fo, à ũ bè-kora à sɛ́n día.›

17 «Bìo á ĩ bĩnía van ho Zeruzalɛɛmu, á wizonle ɓúi ká ĩ wee wé ĩ fìoró le *Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, 18 ó o Ɲúhṹso zéenía míten làa mi á bía nɔn miì: ‹Hĩ́ní fùafùa lé ho Zeruzalɛɛmu yi, lé bìo á ɓa nùpua máa tà ho tũ̀iá na á fo wee mì ĩ dã́ní yi bìo.› 19 Á ĩ bía nɔn wo yi: ‹Ɲúhṹso, ɓa zũ mu kɛ̃́nkɛ̃́n le ĩnɛ́n ĩten lá wé va ɓa kàránló zĩní yi, à ha bìa tà ũ bìo, à fé ɓa vaa kúee ho kàsó yi. 20 Á pã̀ahṹ na á ũ sɛɛ́ràso Etiɛna ɓa ɓó yi ká a ĩnɛ́n ĩ bɛɛre wi bĩ́n, á tà mu wéró á pan ɓa sĩ̀-zĩ́nia yi.› 21 Ó o Ɲúhṹso wã́a bía nɔn miì: ‹Día à ũ lɛ́n va, ĩ ì tonka fo á fo ò khɛ̀n ǹ va làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n.›»

O Poole bìo sã̀ ho Oroomu yi

22 Ɓa zã̀amáa ɲà mí yiwa á ɲá a Poole cɔ̃́n fúuu á vaá ɓó dén bíonì so yi, á ɓa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Wón nùpue so síi á ko ò o ɓúe. O mukãnì ko le vĩ́.» 23 Ɓa wee wãamaka á wee tɛn mí sĩ̀-zĩ́nia yòo dáká ká ɓa a wé le tĩ́ní yòo mìi ho wáayi. 24 Á ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso nɔn le ɲii le ɓa ɓua a Poole zoo dé ɓa dásíwá lún yi, à ɓa ha a lè hã làbàaní ò o zéení bìo ó o wó á nɔn ɓa zã̀amáa wee wãamakaráa o wán kà síi. 25 Bìo ɓa wee ca a Poole lè hã hũni á à ha, ó o bía nɔn o dásí nìi na wi bĩ́n yi: «Níi so nɔn mia à mi ha nùpue na bìo sã̀ ho *Oroomu yi ká mi yí cítío wo le?» 26 Bìo ɓa dásíwá ɲúhṹso ɲá mu ó o wà vaá bía mu lè mí kuure ɲúhṹso: «Páa! Loń bìo fo lá à wé. O nìi mu bìo sã̀ ho Oroomu yi.» 27 Á ɓa kuure ɲúhṹso wà van o Poole cɔ̃́n, á vaá tùara a yi: «À ũ bìo sã̀ ho Oroomu yi kɛ̃́nkɛ̃́n à ũ bío mu làa mi.» Ó o Poole le «Ũuu.» 28 Á ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso bía: «Ĩnɛ́n léra le wɛ́n-kúii á bò yi yúráa mu.» Ó o Poole ɓɛ̀n bía: «Ĩnɛ́n wón ton làa bũ.» 29 Á bìa lá ko ɓa ha a dɛ̀ɛnía día a. Ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso mí bɛɛre á zã́na bìo ó o le ɓa ca yìa bìo sã̀ ho Oroomu yi bìo yi.

O Poole dĩ̀n ɓa zúifùwa tũ̀iá fɛɛrowà yahó

30 Lé bṹn nɔn á mu ɓàn tá na lée tɔ̃n á bìo ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso wi ò o zũń bìo nɔn á ɓa zúifùwa le o Poole wó khonnáa, ó o feera a, ò o bía le ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa tũ̀iá fɛɛrowà ɓúenɓúen kúee mín wán. Bṹn mɔ́n ó o ɓuan o Poole vannáa ɓa yahó.

23

1 Ó o Poole wã́a fá mí yìo ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà yi ò o bía: «Wàn zàwa, ĩ yi yí máa dè. Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre zũ le ĩ bò le Dónbeenì yi sese á ɓueé ɓó ho zuia yi.» 2 Á le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì Ananiasi nɔn le ɲii bìa dĩ̀n ɓó à Poole yi le ɓa vṹaa o ɲii. 3 Ká a Poole màhã́ bía nɔn wo yi: «Fo la lòn soró na ɓa khũunía.* Le Dónbeenì á à vṹaa fo. Fo dĩ̀n ho làndá wán á kará wee cítíráa mi, à ũ màhã́ le ɓa vṹaa mi ká ho làndá ɲɔǹ ho mu.» 4 Á bìa ɓó a Poole yi bía nɔn wo yi: «Cáa, yaa fo yàá wã́a wee là le Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì.» 5 Ó o Poole bía: «Wàn zàwa, ĩ lá yí zũ ká a lée Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì. Bìo á ĩ màhã́ zũ le le Dónbeenì bíonì bía bìo kà: ‹Yí mì bín-kohó à lɛɛ́ mi nìpomu ɲúhṹso yi.›†» 6 O Poole zũ mu le ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà sɔ̃́n-kéní lé ɓa *Sadusĩɛwa, ká ɓa sɔ̃́n-kéní lé ɓa *Farizĩɛwa, lé bṹn nɔn ó o bíaráa bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n ɓa yahó: «Wàn zàwa, wàn maáwà lé ɓa Farizĩɛwa, á ĩnɛ́n mún lé o Farizĩɛ. Bìo á ĩ dó ĩ sĩi ɓa nì-hía vèeró bìo yi, lé bṹn nɔn ɓa wee cítíráa mi.» 7 Bìo ó o bía hɔ̃́n bíoní so vó á ɓa Farizĩɛwa lè ɓa *Sadusĩɛwa wee kán mín, á ɓa khan, á sankaa mín lè hã kuio bìo ɲun. 8 Ɓa Sadusĩɛwa bán wee bío le nì-hía máa vèe. Le wáayi tonkarowà mía, á bè-vio ɓúi na yí dà máa mi mún mía. À ɓa Farizĩɛwa ɓɛ̀n tà bṹn ɓúenɓúen bìo. 9 Hã wãamakaa wee dé wán ká hã wà, á ho *làndá bìo zéenílowa na lè ɓa Farizĩɛwa lé le kuure á hĩ́nɔn pã́, á wee là mí hɛɛrè ká ɓa a bío: «Wa yí mɔn bè-kohó o nìi na kà yi. Mu ù wé bìo ɓúi zéenía míten là wo, tàá wáayi tonkaro ɓúi bía làa wo.»

10 Le wã̀aníi wó herera dà fúaa ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso zã́na le ɓa hĩ́a lɛ̀ɛka a Poole. Ó o le mí dásíwá ɓúi lii fé o Poole ɓa zã̀amáa tĩ́ahṹ à zoráa ɓa dásíwá lún yi. 11 Mu zoǹ tĩ́nàahṹ, ó o Ɲúhṹso zéenía míten là a Poole á bía nɔn wo yi: «Hení ũ sĩi. Fo zéenía ĩ bìo ho Zeruzalɛɛmu yi hen, fo mún ko à ũ zéení ĩ bìo ho Oroomu yi.»

Ɓa lò a Poole wán le mí ì ɓúe

12 Mu tá na lée tɔ̃n yìnbíi, á ɓa *zúifùwa lò. Ɓa dó mí ɲiní nɔn le Dónbeenì yi á le mí máa dí, á máa ɲu ká mí yí yú a Poole yí ɓó. 13 Bìa lò hã lìo mu á po nùpua ɓúará-ɲun. 14 Ɓa wà vaá yú ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa ya-díwá á bía nɔn yi: «Wa dó wa ɲiní nɔn le Dónbeenì yi lè le sòobɛ́ɛ le wa máa dí, á máa ɲu ká wà yí yú a Poole yí ɓó. 15 Minɛ́n lè ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà ɓúenɓúen, mi wã́a fìo mu ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso cɔ̃́n le o bío le ɓa ɓua a Poole ɓuennáa mí cɔ̃́n, à wé le mí wi à mi wíoka loń o bìo yahó yi sese. Warɛ́n bán wã́a wíokaa waten vó dĩ̀n pan, á à ɓúe o ká a dĩǹ yí ɓueé dɔ̃n hen.» 16 Ká a Poole ɓàn hĩ́n-za màhã́ dĩ̀n ɲá hã lìo mu. Ó o wà zon ɓa dásíwá lún yi, á zoó bía mu nɔn o Poole yi. 17 Ó o Poole von ɓa dásíwá ɲúhṹso nì-kéní, á ɓueé bía nɔn yi: «Bè là a yàrónza na kà varáa mí kuure ɲúhṹso cɔ̃́n. O bíonì wi làa wo.» 18 Á wón fó a vannáa mí ɲúhṹso cɔ̃́n, ò o bía: «O kàsó nìi Poole le ĩ ɓua a yàrónza na kà ɓuennáa ũ cɔ̃́n, le o bíonì wi làa fo.» 19 Á ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso fù a yàrónza níi yi, á ɓa khɛ̀ra vaá dĩ̀n ò o tùara a yi: «Lée webio á fo le fo ò bío á à na miì.» 20 Á wón bía: «Ɓa zúifùwa wó lè ɲii dà-kéní à ɓa le mí ì fìo fo, à ho yíró, à ũ bío le ɓa ɓua a Poole à varáa ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà yahó, le lé bìo á ɓa wi ɓa wíoka loń o bìo yahó yi sese. 21 Ɛ̀ɛ yí ɲí mu. Ɓa ɓúi wíokaa míten vó, á wi ɓa párá wìi wo. Ɓa po nùpua ɓúará-ɲun. Ɓa dó mí ɲiní nɔn le Dónbeenì yi, á le mí máa dí, á máa ɲu ká mu yínɔń o Poole á ɓa yú ɓó. Ɓa wíokaa míten vó, á pan à ũnɛ́n lé yìa ɲii.» 22 Á ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso henía mu nɔn o yàrónza mu yi le bìo ó o bía nɔn mí yi ò o yí bío le nùpue ɲí. Ò o día a ó o wà.

Ɓa ɓuan o Poole vannáa o kuvɛɛnɛɛre Felikisi cɔ̃́n

23 Bṹn mɔ́n á ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso von mí dásíwá ɲúnása nùwã ɲun á bía nɔn yi: «Mi ve ɓa dásíwá khĩá-ɲun à kúee mín wán, à bè ɓa cón-yòorowà ɓúará-tĩn làa pírú wán, à séení ɓa nùpua khĩá-ɲun na ɓuan hã cànɓúawá, à mi wíoka miten ho *Sezaaree varó bìo yi ho tĩ́nàahṹ lɛ́ɛ̀rèwa bìo dènú pã̀ahṹ. 24 Mi mún cà ɓa cúawa na mi ì lá là a Poole, à ɓua vaa dé o kuvɛɛnɛɛre Felikisi níi yi ká mi yí le dɛ̀ɛ ɓúi wé o.» 25 Ò o túara hã bíoní na kà ho vũahṹ yi á nɔn ɓa yi:

26 «Ĩnɛ́n Koloode Liziasi á wee tɛ̀ɛní ũnɛ́n Felikisi na lé o kuvɛɛnɛɛre yi.

27 Ɓa *zúifùwa lá wìira a nìi na kà, á lá wi ɓa ɓúe o. Ká ĩ zũna mu le o bìo sã̀ ho *Oroomu yi, á ĩnɛ́n dásíwá á kã̀nía wo. 28 Ĩ wi à ĩ zũń bìo nɔn ɓa zúifùwa wee koonínáa wo yi, lé bṹn á ĩ ɓuan wo vannáa ɓarɛ́n làndá tũ̀iá fɛɛrowà cɔ̃́n. 29 Á ĩ zũna le lé ɓarɛ́n kùrú làndá bìo á nɔn ɓa wee koonínáa wo yi, ká nùpue màhã́ yí dà máa bío le o wó khon ó o ko ò o ɓúe, tàá ò o dé ho kàsó yi. 30 Bṹn mɔ́n, á ɓa ɲà ĩ zeǹ wán le ɓa zúifùwa wee lè o wán, lé bṹn nɔn á ĩ dɛ̀ɛnía le ɓa ɓua a varáa ũ cɔ̃́n, à ĩ mún le bìa wee kooní a yi à ve o ũ cɔ̃́n.»

31 Á ɓa dásíwá wó bìo ɓa ɲúhṹso bía nɔn ɓa yi. Ɓa fó a Poole ho tĩ́nàahṹ mu yi á ɓuan wàráa fúaa ho Ãntipatiriisi lóhó. 32 Mu tá na lée tɔ̃n, á ɓa dásíwá na wee varáka bĩnía ɓuara mí lún yi, à ɓa día bìa yòora ɓa cúawa á bán bò là a Poole. 33 Ɓa vaa dɛ̃ɛníi ho Sezaaree yi, á ɓa dó ho vũahṹ o kuvɛɛnɛɛre níi yi, à ɓa nɔn o Poole wo yi. 34 Ó o kuvɛɛnɛɛre kàránna ho ò o tùara a Poole yi le o wee lé ho kɔ̃hṹ yɛ́n yi? Ó o Poole bía: «Ĩ wee lé ho Silisii yi.» Bìo ó o zũna le o ló ho Silisii yi, 35 ó o Felikisi bía nɔn wo yi: «Bìa wee kooní foǹ hĩ́a ɓueé dɔ̃n, á ĩ màhã́ à tùa foǹ.» Ò o nɔn le ɲii le ɓa dé o o *Heroode bɛ́ɛnì zĩ-beenì‡ yi à pa yi.

24

O Poole á ɓa zúifùwa le o wó khon

1 Wizooní bìo hònú bṹn mɔ́n, á ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì Ananiasi, lè ɓa ya-díwá nùwã yɛn ɓúi, à séení nùpue ɓúi na zũ ho *Oroomu làndáwá na ɓueé bío ɓa ɲii á bò mín ɓuara ho *Sezaaree. O yèni ɓa le Tɛɛtuluusi. Ɓa wà vaá von o Poole o Felikisi na le o kuvɛɛnɛɛre cɔ̃́n. 2 Á ɓa ɓuan o Poole ɓuararáa. Ó o Tɛɛtuluusi wã́a wee zéení bìo ó o wó khonnáa kà síi: «Wa ɲúhṹso, ũnɛ́n lé yìa nɔn wa yúráa ho hɛ́ɛrà. Mu bè-yèrèmákania na wíokaa wa kɔ̃hṹ lé ũ bè-zũńminì nɔn á bṹn ɓúenɓúen wóráa. 3 Mu bìowa na wa wee yí ɓúenɓúen fɛ́ɛɛ hã lùa ɓúenɓúen yi á wa zũ bìo, á wa yiwa yí dà máa nɔnsã foǹ hùúu. 4 Ĩ yàá máa dĩ̀n máa yáa ũ pã̀ahṹ. Ĩ wee fìo fo, sábéré à ũ ɲí ĩ cɔ̃́n cĩ́inú. 5 Wa mɔn mu le o nìi na kà dà à yáa bìo ká mu ɓùaa. Ɓa *zúifùwa na ho dĩ́míɲá yi ɓúenɓúen ó o wee kánká. Lé orɛ́n lé ho Nazarɛɛtesa kuure ɓúi ɲúhṹso. 6 Le *Dónbeenì zĩ-beenì na bìo sã̀ le yi ó o lá wi o ò tií, lé bṹn te o wìiró. Wa lá le wa à dĩ̀n [wa làndá wán á à cítíráa wo, 7 ká ɓa dásíwá ɲúhṹso Liziasi lé yìa fáa wo wa níi yi lè le sĩ-suee, 8 ò o nɔn le ɲii bìa wee kooní a yi le ɓa ɓuen ũ cɔ̃́n.] Fo tùara a nìi mu yi, á ũnɛ́n à ũten á à mi bìo ɓa le o wó khonnáa.» 9 Á ɓa zúifùwa bía sã́ a nìi mu ɲii le bìo ó o bía lé ho tũ̀iá.

O Poole wee fɛɛ mí tũ̀iá o Felikisi yahó

10 Ó o kuvɛɛnɛɛre wã́a dá mí níi o Poole yi le o bío. Ó o Poole lá le bíonì ò o bía bìo kà: «Ĩ zũ le fo fã̀ le cítíi ho kɔ̃hṹ na kà yi mu míana. Lè bṹn te bìo á ĩ láaráa foǹ á à fɛɛráa ĩ tũ̀iá á à lénnáa ĩ ɲúhṹ ũ yahó. 11 Fo dà à tùaka à loń. Ĩ ɓuara ho Zeruzalɛɛmu yi á wà ɓueé ɓùaaní le Dónbeenì mu wizooní á dĩǹ máa dà pírú ɲun wán. 12 Ɓa yí yú mi ká ĩ wee wã̀aní là a ɓúi le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi. Ɓa mún dĩǹ yí yú mi ká ĩ wee khà nùpua kúee mín yi ɓa zúifùwa kàránló zĩní yi, tàá ho lóhó yi. 13 Ɓa yí dà máa zéení le bìo ɓa wee bío ĩ ɲii á bon. 14 Bìo á ĩ zũ à ĩ wee wé lé bìo kà: Ho wɔ̃hṹ na á ɓarɛ́n le ho bìo yí bon, hón lé hìa á ĩnɛ́n bò á wee sá na wàn ɓùaawa ɓàn Dónbeenì yi. Bìo ɓúenɓúen na wi ho làndá lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà vɔ̃nna yi á ĩ tà bìo. 15 Bìo á ĩ dó ĩ sĩi yi, lé bṹn á ɓarɛ́n mún sĩa dó yi le ɓa nì-tentewà lè ɓa nì-kora á khíi vèe. 16 Lé bṹn nɔn á ĩ wee hení ĩ lò à ɓua ĩten sese le Dónbeenì lè ɓa nùpua yahó.

17 «Mu ù yí lúlúio bìo yɛn ká ĩ máa va ho Zeruzalɛɛmu. Ká ĩ bĩní ɓuenló bĩ́n ɲúhṹ lé le séeníi wárí á ĩ ɓuan ɓueé nɔn wàn nìpomu yi, lè mu hãmu na á ĩ ɓueé nɔn le Dónbeenì yi. 18 Bṹn lé bìo ɓàn tonló á ĩ kɛra yi le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi á ɓa ɓueé zoó yú, à bṹn ho ceéró làndá wó vó. Nùpua na boo yí kɛra bĩ́n làa mi, á wòrónlè mún yí wó. 19 Ho Azii kɔ̃hṹ zúifùwa nùwã yɛn ɓúi lé bìa nɔ̀nzoǹ wi bĩ́n. Bán lé bìa lá ko à ɓa ɓuee dĩ̀n ũ yahó, à kooní miì ká ɓa mɔn ĩ wékheró. 20 Tàá le ĩ tùa ɓarɛ́n na kà yi: Nɔ̀nzoǹ na á ĩ dĩ̀n ho làndá tũ̀iá fɛɛrowà yahó à fɛɛra ho tũ̀iá léraráa ĩ ɲúhṹ vaá vó, ká bìo ɓa le ĩ wó khonnáa ɓúi ɓa mɔn à ɓa zéení mu. 21 Ká yínɔń bìo á ĩ bía pɔ̃́npɔ̃́n ɓa yahó le ĩ tà ɓa nì-hía vèeró bìo, á nɔn ɓa wee cítíráa mi ho zuia.»* 22 O Felikisi zũ bìo o Ɲúhṹso wɔ̃hṹ bìo karáa sese, ó o bàrá le cítíi fĩ̀ló pɔ̃̀n-veere yi, ò o bía: «Hen ká ɓa dásíwá kuure ɲúhṹso Liziasi ɓuara, á ĩ màhã́ à fĩ̀ mi cítí.» 23 Ò o nɔn le ɲii ɓa dásíwá ɲúhṹso na pan o Poole yi le o dé o ho kàsó yi, ká a màhã́ día le o dá wé míten, ò o mún na ho wɔ̃hṹ ɓàn bɔ̃́nlowà yi à ɓa wé dàń ɓuee ɓúɛɛkí o à yí o séení.

O Poole dĩ̀n o Felikisi là a Durusiiye yahó

24 Wizooní bìo yɛn bṹn mɔ́n, ó o Felikisi lè mín hã́a zúifù hĩ́nzoró Durusiiye á bò mín ɓuara. O le ɓa vaa ve o Poole le o ɓuen, ó o ɓueé ɲá bìo á wón bía le sĩidéró o *Krista yi bìo yi. 25 Ká bìo ó o Poole hĩ́a wee bío ho térén míten lè ho ɓua míten sese, lè le cítíi na wà a ɓuen bìo, ó o Felikisi zã́na, ó o bía: «Fo wã́a dà a lɛ́n. Ká ĩ yú níi pã̀ahṹ na yi, á ĩ ì bĩní ì ve fo.» 26 O mún lá wee cà ò o Poole na le wárí wo yi, lé bṹn nɔn ó o wee veráa wó túntún à ɓuee tà lè hã láakáwá. 27 Lúlúio bìo ɲun bṹn mɔ́n, ó o Poosiyuusi Fɛsituusi á zon o Felikisi lahó, á wó a kuvɛɛnɛɛre. O Felikisi wi ò o wɛɛ́ ɓa zúifùwa sĩa, ó o día a Poole ho kàsó yi.

25

O Poole le ɓa bá-zàwa bɛ́ɛ lé yìa á à cítí mí

1 O Fɛsituusi ɓuenló ho kɔ̃hṹ mu yi wizooní tĩn bṹn mɔ́n, ó o dĩ̀n ho *Sezaaree yi á vannáa ho Zeruzalɛɛmu. 2 Bìo ó o vaá dɔ̃n bĩ́n, á le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása lè ɓa *zúifùwa ya-díwá á ɓueé bía a Poole wékheró bìo nɔn wo yi. Ɓa fìora a Fɛsituusi 3 le o ɲìá mí yi ò o na ho wɔ̃hṹ mí yi à mí ɓua a Poole varáa ho Zeruzalɛɛmu. Yaa ɓa lò a wán, á wi ɓa ɓúe o ho wɔ̃hṹ wán. 4 Ká a Fɛsituusi màhã́ bía nɔn ɓa yi: «O Poole wi ho kàsó yi ho Sezaaree yi, á hen làa cĩ́inú ká ĩnɛ́n ĩ bɛɛre á a bĩní ì va bĩ́n.» 5 Ò o bĩnía bía: «Hen ká ɓa ɓúi wi mi tĩ́ahṹ á dà vaá zéenía a wékheró, à bán wã́a le wa bè mín va.»

6 O Fɛsituusi wó hã wizooní bìo hètĩn, tàá bìo pírú mí dòn làa ba, bṹn mɔ́n ó o bĩnía van ho Sezaaree. Mu tá na lée tɔ̃n, ó o Fɛsituusi lée kará mí cítíi fĩ̀iníi lahó yi, ò o le ɓa ɓua a Poole ɓuennáa. 7 Ká a Poole ɓueé dɔ̃n, á ɓa zúifùwa na ló ho Zeruzalɛɛmu yi kĩ́nía wo yi á wee kooní a yi làa bìowa sìíwà cɛ̀rɛ̀ɛ na á ɓarɛ́n mí bɛɛre yàá yí dà máa zéení yara. 8 Ká a Poole màhã́ pã́ ò o fɛɛra ho tũ̀iá léraráa mi ɲúhṹ kà síi: «Ĩ yí wó bè-kohó ɓúi ɓa zúifùwa làndá lè le *Dónbeenì zĩ-beenì dã́ní yi. Ĩ mún yí wó yí khon lè ho *Oroomu bɛ́ɛ.» 9 Bìo ó o Fɛsituusi wi ò o wɛɛ́ ɓa zúifùwa sĩa, ó o wã́a tùara a Poole yi: «Fo o tà á à va ho Zeruzalɛɛmu á ɓa vaá cítí fo ĩ yìo yi bĩ́n le bíonì mu dã́ní yi le?» 10 Ó o Poole bía: «Ĩ wi o bɛ́ɛ cítíi fĩ̀iníi, á le bĩ́n á ĩ ko à ĩ cítí yi. Ĩ yí wó yí khon lè ɓa zúifùwa. À ũnɛ́n ũ bɛɛre yàá zũ mu. 11 Ká ĩ ɓuan khon, á wó mu ɓúi na bìo yi á ɓa ko ɓa ɓúe mi, á ĩ máa pĩ́ ĩ húmú. Ká bìo ɓa ɓɛ̀n le ĩ wó khonnáa á yí bon, á nùpue ɓúi ɓɛ̀n mún yí ko ò o dé mi ɓa níi yi. O bɛ́ɛ lé yìa á à fɛɛ ĩ tũ̀iá.» 12 Ó o Fɛsituusi lè ɓa nùpua na wee na hã yile-tentewà wo yi mɔn mín. Bṹn mɔ́n ó o bía: «O bɛ́ɛ lé yìa á à fɛɛ ũ tũ̀iá làa bìo fo le mu wéráa.»

O Poole dĩ̀n o Akiripaa là a Bereniisi yahó

13 Wizooní bìo yɛn bṹn mɔ́n, ó o bɛ́ɛ *Akiripaa lè mín hĩ́nló Bereniisi á van ho *Sezaaree á wà vaá tɛ̀ɛnía a Fɛsituusi yi. 14 Ɓa wó hã wizooní bìo yɛn bĩ́n, ó o Fɛsituusi yú zéenía a Poole bìo là a bɛ́ɛ Akiripaa kà síi: «Nùpue ɓúi wi hen ó o Felikisi á dó ho kàsó yi día. 15 Pã̀ahṹ na á ĩ van ho Zeruzalɛɛmu, á ɓa yankarowà ɲúnása lè ɓa *zúifùwa ya-díwá ɓueé bía a nìi mu wékheró bìo nɔn miì, à ɓa le ĩ bío le o ko ò o ɓúe. 16 Á ĩ bía nɔn ɓa yi le ho Oroomusa yí máa tà síiní nùpue ɲúhṹ kà síi, ká ɓànso làa bìa le o wó khon yí dĩ̀n mín yara ó o yí mà ho tũ̀iá yí léraráa mi ɲúhṹ bìo ɓa le o wó khon dã́ní yi. 17 Ɓa bò mín làa mi á ɓuara hen, á ĩ wã́a yí día á mu yí míana, à mu ɓàn tá na lée tɔ̃n, à ĩ van le cítíi fĩ̀iníi, à ĩ le ɓa ɓua a nùpue mu ɓuennáa. 18 Á bìa le o wó khon á ɓuara. Ká hã wékhewa na á ĩnɛ́n lá wee leéka bìo ɓàn dɛ̀ɛ woon á ɓa yí mà a ɲii. 19 Mu lé ɓarɛ́n kùrú làndá bìo á ɓa làa wo wã̀anía wán, là a nìi ɓúi na ɓa le Yeesu na húrun ó o Poole wee bío le o yìo wi lua bìo yi. 20 Bìo á ĩ ì wé wé è fáaráa hã tũ̀iáwà mu á ĩ yí zũ. Lé bṹn nɔn á ĩ tùara a Poole yi le o tà á à va ho Zeruzalɛɛmu á ɓa vaá cítí o ho tũ̀iá mu dã́ní yi le? 21 Ká a Poole màhã́ cà mu le o bɛ́ɛ lé yìa à cítí mí. Á ĩ wã́a nɔn le ɲii le ɓa día le o wé ho kàsó yi fúaa ká ĩ yú a nɔn o Sezaare yi.» 22 Ó o Akiripaa wã́a bía nɔn o Fɛsituusi yi: «Mu mún ǹ wé sĩ ĩnɛ́n yi à ĩ ɲí a nìi mu bíoní.» Ó o Fɛsituusi bía nɔn wo yi: «Ho yíró ká ũ ɲí hã.»

23 Mu tá na lée tɔ̃n, ó o Akiripaa là a Bereniisi lè ɓa dásíwá ɲúnása lè ho lóhó nì-beera á bò mín, á bán dó ho cùkú ɓa yi lɛ̀ɛnía ɓueé zonnáa le cítíi fĩ̀iníi. Ó o Fɛsituusi nɔn le ɲii le ɓa ɓua a Poole ɓuennáa. 24 Bìo ó o ɓueé dɔ̃n, ó o Fɛsituusi bía: «À ũnɛ́n bɛ́ɛ Akiripaa, lè minɛ́n na làa wɛn páanía wi hen kà ɓúenɓúen, o nìi na dĩ̀n mi yahó kà lé yìa bìo yi nɔn á ɓa zúifùwa ɓúenɓúen vonnáa mín ĩ cɔ̃́n hen, lè ho Zeruzalɛɛmu yi, á wee wãamaka le o ko ò o ɓúe. 25 Ĩnɛ́n cɔ̃́n á ĩ yí mɔn bìo ɓúi na nɔn ó o koráa lè mu húmú. Ɛ̀ɛ ká bìo ó orɛ́n míten le ɓa bá-zàwa bɛ́ɛ lé yìa ko ò o cítí mí, á ĩ le bṹn lé bìo á mu wã́a à wéráa. 26 Bìo á ĩ ì túa sese o nìi mu dã́ní yi á à na ɓa bá-zàwa bɛ́ɛ mu yi á mía. Lé bṹn nɔn á ĩ ɓuan wo á ɓueé dĩ̀nía mi yahó, sɔ̃̀nkú à ũnɛ́n Akiripaa ũ bɛɛre yahó. Ká fo tùara a yi, á ĩ ì yí bìo ɓúi á à túa. 27 Lé bìo mu ɲúhṹ mía ĩ cɔ̃́n à ĩ bío le ɓa ɓua kàsó nìi varáa ho Oroomu ká ĩ yí zéenía o wékheró.»

26

O Poole lá le bíonì o bɛ́ɛ Akiripaa yahó

1 Ó o *Akiripaa bía nɔn o Poole yi: «Ho wɔ̃hṹ nɔn foǹ, wã́a fɛɛ ũ tũ̀iá à lénnáa ũ ɲúhṹ.» Ó o Poole wã́a dó a Akiripaa kàféré ò o wee fɛɛ ho tũ̀iá à lénnáa mí ɲúhṹ kà síi: 2 «Bɛ́ɛ Akiripaa, ĩ sĩi ɓɛ̀ntĩ́n wan ho wɔ̃hṹ na á ĩ yú ho zuia bìo yi à fɛɛ ĩ tũ̀iá à lénnáa ĩ ɲúhṹ ũnɛ́n yahó, làa bìo ɓúenɓúen na ɓa zúifùwa le ĩ wó khon bìo yi. 3 À ũnɛ́n ũten yàá zũ ɓa zúifùwa làndáwá ɓúenɓúen làa bìo ɓa wee wé kán mín wán. Á ĩ bĩná wee fìo fo à ũ ɲì ũ yi à ɲínáa ĩ cɔ̃́n. 4 Ɓa zúifùwa ɓúenɓúen zũ bìo á ĩ karáa hàrí ĩ yàrónmu pã̀ahṹ. Ɓa zũ bìo á ĩ ɓuan lè ĩten hàánì wàn sìí nùpua tĩ́ahṹ lè ho Zeruzalɛɛmu yi. 5 Ɓa zũ mi míana, á lá tà mu á ɓa à bío mu wéréwéré le ĩnɛ́n mún lé wa kuure nùpua na wee hení ho làndá bìo nì-kéní, bìa ɓa le Farizĩɛwa. 6 Ho zuia á ɓa wee cítí mi lé bìo á ĩ dó ĩ sĩi bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na wàn ɓùaawa yi. 7 Wàn sìí nùpua zĩ-ɲúná pírú ɲun á mún dó mí sĩa le mi wé è sá máa khí á wé è ɓùaaní le Dónbeenì fúuu le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ. Bɛ́ɛ Akiripaa, bṹn lé bìo nɔn ɓa zúifùwa wee koonínáa miì. 8 Minɛ́n zúifùwa, lée webio nɔn á mi wee leéka le le Dónbeenì yí dà máa vèení ɓa nì-hía?

9 «Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre lá wee leéka le ĩ ko à ĩ wé bìo ɓúenɓúen à hèráa o Nazarɛɛte nìi Yeesu bìo. 10 Bṹn lé bìo á ĩ wó ho Zeruzalɛɛmu yi. Mu ɓàn wéró wɔ̃hṹ á ĩ yú ɓa yankarowà ɲúnása cɔ̃́n á wìikaa le Dónbeenì nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ kúaa ho kàsó yi. Ká ɓa le mí ì ɓúe ɓa à ĩ mún tà bṹn. 11 Pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ yi ká ĩ wee hɛ́ɛ léka ɓa zúifùwa kàránló zĩní ɓúenɓúen yi à beé ɓa lò, á wi à ĩ kĩ̀kã́ ɓa yi à ɓa yèrèmá mí ɲiní à pĩ́ a Yeesu bìo. Ĩ lá ɲii ɓa wán dà, fúaa ĩ wee màɲá lé vaa beé ɓa lò hã kã-vio ɓúi lórá yi.

12 «Wizonle ɓúi á ĩ ló ɲɔn ho Damaasi mu bìo yi lè le *Dónbeenì yankarowà ɲúnása ɲii na ɓa nɔn miì. 13 Bɛ́ɛ Akiripaa, mu wó le wisoni yi ká ĩ lá ho wɔ̃hṹ wà, á ĩ mɔn mu khoomu na pànká wi po le wii khoomu à mu yòó ló ho wáayi á lií kĩ́nía ĩnɛ́n làa bìa làa mi bò mín yi. 14 Á wa ɓúenɓúen ló lùiorá, á ĩ wee ɲí à mu tãmu ɓúi wee bío bìo kà làa mi lè wàn bíonì: ‹Soole, Soole, fo wee beé ĩ lò kà síi le we? Fo ka lòn vàró nàa na wee yén tá mín so ká wón vĩ́na a. Ɛ̀ɛ ká ũ màhã́ à wé á à sa.› 15 Á ĩ tùara: ‹Ɲúhṹso, fo lée wée?› Ó o bía: ‹Ĩnɛ́n lé o Yeesu na fo wee beé lò. 16 Ɛ̀ɛ ká ũ lii hĩ́ní yòo dĩ̀n. Ĩ wi à ũ wé ĩ ton-sá. Lé bṹn nɔn á ĩ zéeníanáa ĩten làa fo. Fo ò wé ĩ sɛɛ́ràso á à zéení ì na ɓa nùpua yi le fo mɔn mi, á mún ǹ bío bìo á ĩ bĩní ì zéení làa fo á à na ɓa yi. 17 Ĩnɛ́n á à kã̀ní fo ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa níi yi. Ĩ wee tonka fo ɓa cɔ̃́n, 18 bèra a na à ũ hɛ́n ɓa yìo, à vá bìa wi le tíbírí yi léráa mu khoomu yi, á mún fé ɓa o *Satãni pànká níi yi à na le Dónbeenì yi. Ká ɓa tà ĩnɛ́n bìo yi, á ɓa bè-kora á à sɛ́n ǹ día á à na ɓa yi, á ɓa à yí ho lahó bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi tĩ́ahṹ.›

19 «Bɛ́ɛ Akiripaa, lé kà síi mu wóráa. Ĩ yí pã́ mu bìo na zéenía míten làa mi bìo. 20 Ĩ nín-yání bía le Dónbeenì bìo ho Damaasi yi. Bṹn mɔ́n á ĩ zéenía mu ho Zeruzalɛɛmu yi, à lá ho *Zudee kɔ̃hṹ ɓúenɓúen, á zéenía mu làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa. Ĩ wee bío na ɓa yi le ɓa yèrèmá mí yilera lè mí wárá, à sĩ́ mí yara lè le Dónbeenì, à wé wé hã wárá na wee zéení le ɓa yèrèmáa bìo bon. 21 Lé bṹn bìo yi ɓa zúifùwa wìiraráa mi ká ĩ wi le Dónbeenì zĩ-beenì lún yi, á le mí ì ɓúe. 22 Ká le Dónbeenì màhã́ pan miì fúuu á ɓueé ɓó ho zuia. Á ĩ tĩ́n dĩ̀n mí yahó á wee zéení bìo á ĩ mɔn làa bìo á ĩ ɲá à na ɓa nì-beera làa bìa ká ɓúenɓúen yi. Bìo á ĩ wee bío yí wi mí dòn làa bìo ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà là a *Mɔyiize bía le mu ù wé. 23 Ɓa bía le yìa le Dónbeenì mɔn léra á lò ò be, le orɛ́n lé yìa á à wé o nín-yání nùpue na à vèe. Le lé orɛ́n lé yìa á à zéení ho kã̀níló bìo na lé mu khoomu á à na wàn nìpomu lè hã sìí-viò yi.»

24 Bìo ó o Poole wee fɛɛ ho tũ̀iá á à lénnáa mí ɲúhṹ kà síi, ó o Fɛsituusi wãamaa o wán: «Éee Poole. Fo wee khée le? À ũ minka bè-zũńminì lé bìo wã́a nɔn á ũ ɲúhṹ míanáa bĩ́n.» 25 Ó o Poole bía nɔn wo yi: «Fɛsituusi cùkúso, ĩ yí máa khée. Hã bíoní na á ĩ wee bío kà á ɲúhṹ wi, á hã mún bon. 26 O bɛ́ɛ Akiripaa ɲá mu ɓàn tũ̀iáwà. Ĩ dà a bío o yahó ká ĩ ponì sɛ́ra. Ĩ zũ mu kɛ̃́nkɛ̃́n le mu lè mí dà-kéní kéní ó o zũ. Lé bìo mu yínɔń bìo na sànkaa wó kùɛɛ́rè yi. 27 Bɛ́ɛ Akiripaa, fo dó ũ sĩi bìo le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bía yi le? Ĩ zũ mu le fo dó ũ sĩi mu yi.» 28 Ó o Akiripaa bía nɔn o Poole yi: «Fo wã́a wi à hen làa cĩ́inú à ĩ yèrèmá wé o kèrètĩ́ɛ.» 29 Ó o Poole bía nɔn wo yi: «À mu wé lònbìo, tàá à mu mía poń bṹn, á ĩ pá wee fìo le Dónbeenì yi le mu yí kã́ɲa ũnɛ́n ũ dòn yi, ká bìa ɓúenɓúen na wee ɲí ĩ bíoní ho zuia à wé le ĩ bìo, ká hã zúakùaríwà na can làa mi níi ló.»

30 Ó o bɛ́ɛ, là a Bereniisi, là a kuvɛɛnɛɛre, làa bìa ɓúenɓúen na làa ba wi mín wán á hĩ́nɔn yòó dĩ̀n, 31 à ɓa fó mín ɓa ló á lée wee bío làa mín: «Wékheró ɓúi na nɔn ó o nìi na kà ko ò o ɓúe, tàá ò o dé ho kàsó yi hón mía.» 32 Ó o Akiripaa bía nɔn o Fɛsituusi yi: «Mu yínɔń bìo ó o nìi mu le o bɛ́ɛ fĩ̀ mí cítíi, ó o lá dà à día.»

27

Ɓa ɓuan o Poole ɲɔnnáa ho Oroomu

1 Bìo mu bía le wa ko wa lá ho won-beenì à varáa ho Italii kɔ̃hṹ yi, á ɓa nɔn o Poole lè ɓa kàsósa nùwã yɛn ɓúi ɓa dásíwá ɲúhṹso na ɓa le Zuliyuusi yi. O dásí nìi mu á ló ho *Oroomu dásíwá kuure ɓúi yi, dìo ɓa wee ve làa bá-zàwa bɛ́ɛ dásíwá kuure. 2 Wa zon ho Adaramiite lóhó won-beenì dà-kéní na ko ho dé mí yahó lè ho Azii kɔ̃hṹ wonna dĩ̀nníi cɔ̃́n á hĩ́nɔn wà. Nìi ɓúi na ɓa le Arisitaaki á zon làa wɛn. O ló ho Maseduana kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Tesaloniiki yi. 3 Mu tá na lée tɔ̃n, á wa vaá dɔ̃n ho Sidɔ̃n lóhó. O Zuliyuusi ɓuan o Poole se, ó o nɔn le níi wo yi ò o léka mín bɔ̃́nlowà wán à ɓa yí o séení. 4 Bṹn mɔ́n á wa hĩ́nɔn bĩ́n wà. Ká ho pinpiró wee sĩ́ wa yahó, á wa kun á khíi tun waten yi lè ho Siipere kɔ̃hṹ na wi mu ɲumu tĩ́ahṹ, á bã́ hón wà. 5 Wa tò mu yámú ɲumu yi á ló ho Silisii lè ho Pãnfilii kãna nìsã́ní yi á vaá dɔ̃n ho Lisii kɔ̃hṹ lóhó na ɓa le Miraa. 6 Lé bĩ́n á ɓa dásíwá ɲúhṹso yú ho Alɛkisãndiri lóhó won-beenì ɓúi na wà a va ho Italii kɔ̃hṹ. Á hón lé hìa ó o kúaa wɛn yi. 7 Wa wó wizooní ká hã boo ho wɔ̃hṹ wán. Wa wà yɛ̀rɛ̀dɛ̀dɛ̀, á lò bon làa sòobɛ́ɛ á bò yi vaá dɔ̃nnáa ho Kĩniide lóhó ɲii. À bìo ho pinpiró hò wɛn á wa yí dà máa lá dén dã́ní so, á wa kun vaá ló lè ho Salamɔnɛɛ cɔ̃́n, á bã́ ho Kɛrɛɛte kɔ̃hṹ na wi mu ɲumu tĩ́ahṹ wà. 8 Wa bã́ ho kɔ̃hṹ mu, ká mu màhã́ wó lònbee làa sòobɛ́ɛ. Wa vaá dɔ̃n ho lahó ɓúi na ɓa wee ve làa «Wonna Dĩ̀nníi La-senì.» Ho wi ho Lasee lóhó nìsã́ní. 9 Wa míana le vɛɛnì mu yi dà, á ɓa *zúifùwa ɲiní lìró pã̀ahṹ* khĩína yú, á ho won-beenì pàró lònbee wíokaa wee wé. Lé bṹn ó o Poole ɲànáa ɓa zeǹ wán kà síi: 10 «Wàn zàwa, ĩ mɔn mu le le vɛɛnì na wa wi yi á à wé lònbe-beenì. Ho won-beenì lè mí sèró á ho yáaró na ɓùaa á à yí. À bè bṹn wán, á warɛ́n wa bɛɛre yí bánbáa á wa mukãní á à vĩ́ mu yi.» 11 Ɛ̀ɛ ká ɓa dásíwá ɲúhṹso màhã́ dó mí sĩi bìo ho won-beenì ɲúhṹso làa yìa te ho leékaa le mí ì wé yi, á po bìo ó o Poole bía. 12 Ho kɛɛní hã wonna dĩ̀nníi na kà yi yínɔń bìo na se le tɛ̀ɛnì pã̀ahṹ. Lé bṹn te bìo á bìa wi ho won-beenì yi boomuso á wó le ɲii dà-kéní à ɓa le mí ì hĩ́ní ho lóhó mu yi á à lɛ́n. Ɓa lá wi à ɓa vaa dã ho Kɛrɛɛte kɔ̃hṹ wonna dĩ̀nníi la-veere ɓúi na ɓa le Fenikisi. Hã yèrèmáa wi lè lé wii tèeníi. Lé bĩ́n ɓa wi à ɓa vaa cãaka yi, à le tɛ̀ɛnì pã̀ahṹ khĩí ká mu lá dà à wé.

13 Ho pinpi-zàwa ɓúi hĩ́nɔn lè le wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-káahó á wee pɛ̀ɛka, á ɓa wee leéka le mí dà à wé bìo ɓa lá le mí ì wé. Ɓa hĩ́nɔn á vá lée bã́ lè ho Kɛrɛɛte kɔ̃hṹ ɓàn ɲi-kã́ní á wà. 14 Cúa-yɛn á pinpi-beenì ɓúi na ɓa le Erakiyon á ló ho kɔ̃hṹ mu wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-tĩánì. 15 Á ho yèrèmá sĩ́ ho pinpiró lée bìo na yí dà máa wé. Á wa sã́ san día waten, á ho ɓuan wàráa. 16 Ho kɔ̃hṹ dà-za ɓúi na wi mu ɲumu tĩ́ahṹ á yèni ɓa le Koda, ká ho wi le wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-káahó, lé hón á wa khĩína nìsã́ní, á ho dá tun wɛn cĩ́inú, á wa màhã́ wã́a yú ho won-za na ɓa wee wé zo fenínáa míten ká mu here na can wa mɔ́n á lá yòó dó. Ká wa lò màhã́ bon wóráa mu. 17 Bìo wa lá ho yòó dó vó, á ɓa won-pàwa canka hã hũni á bánbáa ho won-beenì à ho hĩ́a yí hɛkɛnka. Ɓa zã́na ho hĩ́a vaa fùuní le hɔ̃̀nlè yi ho Libii ɲii, á ɓa lá le dɛ̀ɛ na wee tĩ̀ ho won-beenì lùwíi yi á can ho won-beenì yi lè ho hũló á lií dó mu ɲumu yi, à ɓa wã́a día míten á ho pinpiró lá wàráa. 18 Bìo ho tá tɔ̃n à ho pinpiró pá lan wee vĩ́nvã ho won-beenì lè mí sòobɛ́ɛ, á ɓa ɓúakáa wee ɓùɛn ho sèró à kúee mu ɲumu yi. 19 Mu ɓàn tá na bĩnía lée tɔ̃n, á ho won-beenì bìowa ɓúi á ɓarɛ́n lè mí nín-bia wee khũaa yénní kúee mu ɲumu yi. 20 Mu yú wizooní bìo yɛn ká nùpue yère máa dá lé wii lè hã mànàayio wán, à ho pinpiró pá lan wee và lè mí pànká. Mu ù va à yí, à wa yàá wã́a yí máa leéka le o ɓúi ì fen.

21 Bìa wi ho won-beenì yi míana à ɓa máa dí bìo. Ó o Poole wã́a hĩ́nɔn dĩ̀n ɓa yahó ò o bía nɔn ɓa yi: «Mi nɔ̀nzoǹ lá zũ se bìo á ĩ le mi yí le wa lé ho Kɛrɛɛte yi á mi tà yi. Se mu minka bìowa na wee yáa kà á lá máa yí máa wé. 22 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán á mi hení mi sĩa. O ɓúi mukãnì máa vĩ́. Ho won-beenì mí dòn lé hìa á à yáa. 23 Ho hĩihṹ tĩ́nàahṹ, á le Dónbeenì na á ĩ bìo sã̀ yi á wee ɓùaaní, lé dén wáayi tonkaro á ɓuara ĩ cɔ̃́n, 24 á ɓueé bía nɔn miì: ‹Poole, yí zɔ̃́n. Fo ko à ũ vaa dĩ̀n ho Oroomu bɛ́ɛ yahó. Le Dónbeenì á à fení ũnɛ́n làa bìa làa fo páanía wi ɓúenɓúen.› 25 Wa nùwã, mi cén hení mí sĩa. Ĩ dó ĩ sĩi le Dónbeenì yi. Mu ù wé làa bìo mu bía nɔnnáa miì. 26 Ho pinpiró á à dón wɛn á à varáa ho kã-veere ɓúi yi.»

27 Mu tĩ́nɔ̀nna pírú náa yú ká ho pinpiró ɓuan wɛn wàráa ho *Mɛditeranɛɛ yámú ɲumu wán. Ho tá tĩ́ahṹ, á ho won-beenì ton-sáwá wee leéka le wa wà vaá sùará le ɓónɓóore yi. 28 Á ɓa lèera ho hũló na ho hɔ̃nló dɛ̀ɛ ɓúi na lì á can yi á dó mu ɲumu yi, á mu booró yú hã mɛɛterewa ɓóní làa pírú làa bìo hèɲun. Bìo ɓa vá van cĩ́inú, á ɓa tĩ́n lèera ho dó, á ɓa yú mɛɛterewa ɓóní làa bìo hètĩn. 29 Ɓa zã́na le wa won-beenì hĩ́a vaá hén hã hue-beera ɓúi. Lé bṹn nɔn á ɓa khũaana ho hɔ̃nló bìowa bìo náa na lìka na wee ɓua ho dĩ̀ní á can ho won-beenì yi á kúaa mu ɲumu yi lè ho mɔ́n, à ɓa wã́a kará wee lòoní ho tá tĩló. 30 Ho won-beenì ton-sáwá wi ɓa lùwí, á ɓa vá ho won-za na ɓa wee wé zo fenínáa míten ká mu here á dó mu ɲumu yi, à ɓa wee bío le lé mu bìowa na wee ɓua ho dĩ̀ní á mí wee kúee lè ho yahó. 31 Ó o Poole bía nɔn ɓa dásíwá ɲúhṹso lè ɓa dásíwá na ká yi: «Héyìi! Ɓa nùpua mu á yí kará ho won-beenì yi, á mí máa fen.» 32 Á ɓa dásíwá wã́a fáara ho won-za mu hũni á día á ho wà.

33 Bìo ɓa wee lòoní ho tá tĩló, ó o Poole henía ɓa sĩa le ɓa dí mu bìo. O bía làa ba kà: «Bìo kà lé mu wizooní pírú náa ká mi yí máa dí bìo hùúu. 34 Mi cén cà mu bìo dí, à mí pànkáwá à kɛń. Mi nì-kéní woon á dɛ̀ɛ ɓúi kà máa khuee yi.» 35 Hɔ̃́n bíoní so bío vaa véeníi, ó o Poole lá ho búurú, á dó le Dónbeenì bárákà, ò o cɛ̀ɛkaa ho wee là. 36 Á ɓa ɓúenɓúen màhã́ wã́a yú le sĩ-heɓúee á wee dí. 37 Warɛ́n na wi ho won-beenì mu yi lée nùpua khĩá-ɲun làa ɓúará-tĩn làa pírú làa nùwã hèzĩ̀n. 38 Bìo ɓa dúka sù á ɓa khũaana ho dĩ́nló á kúaa mu ɲumu yi bèra a na à ho won-beenì wé záyi.

39 Bìo ho tá tɔ̃n, á ho won-beenì ton-sáwá á yí zũ ho lahó na ɓa wi yi. Lahó ɓúi na sùaráa lè le ɓónɓóore na ho pinpiró yí tà yí here yi, lé bĩ́n á ɓa lá wi à ɓa vaa zoo dĩ̀ní ho won-beenì yi ká mu lá dà à wé. 40 Á ɓa feera mu bìowa na lìka na wee ɓua ho dĩ̀ní á kúaará. Ho won-beenì mu ɓàn pɛ̀ɛnía á ɓa mún feera kúaará, á ɓa can ho pɔ̃nsò-beenì ho won-beenì mu yahó, à ho pinpiró wã́a dón ho à ɲanáa hón lahó so yi. 41 Ká ɓa màhã́ vaá ɓó le hɔ̃̀nlè yi. Ho won-beenì mu ɓàn yahó á fùunía le hɔ̃̀nlè yi á ho yí dà máa va lùe. Ká ho ɓàn mɔ́n á mu ɲumu na wee hĩ́ní lè mí pànká á háakaa. 42 Á ɓa dásíwá wi à ɓa ɓúe ɓa kàsósa, ò o ɓúi hĩ́a yí wã́a lɛ́n à fen. 43 Ká ɓa dásíwá ɲúhṹso màhã́ wi ò o fení a Poole, ó o pã́ le ɓa yí wé mu. Ò o bía nɔn bìa zũ mu ɲumu yi le ɓa yénka lé ho yahó à bánbá ɲa le ɓónɓóore. 44 Ká bìa ká bán á à ɓuaka hã pɛnminí tàá ho won-beenì bìowa ɓúi yi á ɲanáa ɓa mɔ́n. Lé kà síi á wa ɓúenɓúen wóráa á dàńna lóráa mu ɲumu yi à dɛ̀ɛ woon á yí wó a ɓúi.

28

Bìo wó ho Malite yi

1 Bìo wa mɔn à wa fera vó, á wa ɲá à ɓa le ho kɔ̃hṹ na wa wi yi yèni ɓa le Malite. 2 Ho nùpua ɓuan wɛn se. Mu wó à ho viohó wee tè á le tɛ̀ɛnì wi, á ɓa lò ho dɔ̃hṹ á wa kará kĩ́nía yi. 3 Ó o Poole khuiira hã ɓùɛɛní le mí ì yénní á à kúee ho dɔ̃hṹ yi. À bìo ho dɔ̃hṹ wunwuró wi, ó o díhioni ló hã ɓùɛɛní mu yi, á cũ̀aana a Poole níi ɓuan yi wee dándu. 4 Bìo ho Malitesa mɔn mu, á ɓa wee bío làa mín: «Wa nùwã, o nìi na kà lée nì-ɓúe. O fera yí húrun mu ɲumu yi ká le dofĩ́ní na térénna màhã́ pá yí tà le o mukãnì kɛń.» 5 Ká a Poole màhã́ pàránna a fá dó ho dɔ̃hṹ yi. O yàá yí mɔn o vía. 6 Ɓa ɓúenɓúen wã́a pan le cúa-yɛn ká a Poole wee le, tàá le o ò dĩ̀n dĩ̀n á à lé è lùwá lií hí. Á ɓa pan san à dɛ̀ɛ ɓúi máa wé, á ɓa yèrèmáa mí ɲiní á wee bío bìo kà: «Yìa kà lée dofĩ́ní ɓúi.»

7 Ho kɔ̃hṹ mu na wa wi yi ya-dí á lún beenì wi. Ho sùaráa yi làa hen na wa wi yi. O nìi mu yèni ɓa le Pubiliyuusi. O ɓuan wɛn sese hã wizooní bìo tĩn yi. 8 O nìi mu ɓàn maá lò yí here wi le dãmu dɛ̀ɛ yi. Lée tɛ̀ɛnì làa fĩn-lonloòró vã́mú tò a. Ó o Poole wà zon o cɔ̃́n, á fìora nɔn wo yi, ò o bò mí níní o wán ó o wan. 9 Bṹn mɔ́n á ho kɔ̃hṹ mu vánvárowà na ká wee ɓuen, à bán mún wa. 10 Le kɔ̃̀nbii ɓuaró lè mí sìíwà á ɓa ɓuan làa wɛn. Á bìo wa lɛ́nló dɔ̃n, á bìo wa màkóo wi yi le vɛɛnì bìo yi á ɓa nɔn wɛn.

O Poole vaá dɔ̃n ho Oroomu

11 Hã pĩina tĩn lé hĩ̀a wa wó bĩ́n á bò yi wàráa. Won-beenì ɓúi mún kɛra bĩ́n làa wɛn á le tɛ̀ɛnì pã̀ahṹ khĩína yú. Ho ló ho Alɛkisãndiri yi. Ɓa wee ve ho làa Dofĩ́-hénbéní.* Bìo á ho wee lɛ́n á hón lé hĩ̀a wa zon. 12 Wa dĩ̀n ho Sirakuusi yi, á wó hã wizooní tĩn bĩ́n. 13 Lé bĩ́n wa dĩ̀n yi á bã́ le ɓúee vannáa ho Erekio lóhó. Mu ɓàn tá na lée tɔ̃n á ho pinpiró và, á wee lé lè le wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-káahó ɓuen. Bṹn ɓàn wizooní ɲun níi lé bìo wa vaá dɔ̃nnáa ho Puzoole lóhó. 14 Wa fò mín lè wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa ɓúi bĩ́n, á ɓa fìora wɛn le wa wé hã wizooní bìo hèɲun làa mí. Lé kà síi á wa wà ɲɔnnáa ho *Oroomu. 15 Wàn zàwa na tà a *Krista bìo ho lóhó mu yi na ɲá wa ɓuenló sã, á ló ɓueé sã́ wa yahó ho Apiyuusi yàwá, lè ho lahó na ɓa le «Làanía bìo tĩn» yi. Bìo ó o Poole mɔn ɓa ó o dó le Dónbeenì bárákà á yú le sĩ-heɓúee.

16 Bìo á wa vaá dɔ̃n ho Oroomu, ó o Poole ɓa nɔn le zĩi ɓúi yi ó o làara yi mí dòn, à ɓa le o dásí nìi ɓúi wé pa a yi.

O Poole wee bue le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo

17 Mu wizooní tĩn níi zoǹ, ó o Poole von ɓa *zúifùwa ɲúnása le ɓa le mí kúee mín wán. Bìo ɓa ɓueé fò mín o zĩi ó o bía nɔn ɓa yi: «Wàn zàwa, ho Zeruzalɛɛmu zúifùwa wìira mi á dó ho Oroomusa níi yi. Á ĩ ɲɔǹ yí wó yí khon le wàn nìpomu. Ĩ mún yí yáara wàn ɓùaawa làndá. 18 Ɓa tùara miì á bìo ɓúi na ɓa à dĩ̀n wán á à ɓúeráa mi á ɓa yí yú, á ɓa le mí ì día mi. 19 Ká bìo ɓa zúifùwa pã́ mu, á ĩ wó san le ɓa ɓua mi ɓuennáa ho Oroomu bɛ́ɛ cɔ̃́n á wón fɛɛ ĩ tũ̀iá. Ká mu yínɔń wàn sìí nùpua á ĩ wà ɓueé kooní yi. 20 Lé bṹn nɔn á ĩ le mi ɓuen à ĩ ɓuee bío làa mia. Yìa ó o *Isirayɛɛle nìpomu dó mí sĩi yi lé wón bìo yi á ho zúakùarí na kà cannáa làa mi.» 21 Á ɓa zúifùwa bía nɔn wo yi: «Warɛ́n yí yú vũahṹ ɓúi na ló ho *Zudee kɔ̃hṹ yi na bía à ũ bìo làa wɛn. Á nùpue ɓúi mún yí ló bĩ́n yí ɓueé bía bìo ɓúi làa wɛn. Wa mún yí ɲá ũ yèn-kohó sã. 22 Ká wa màhã́ wi à ũ zéení bìo á ũ wee leéka à wa ɲí. Lé bìo le kuure na á fo wi yi, dén ɓa nùpua pã́ bìo hã lùa ɓúenɓúen yi.» 23 Á ɓa dó le wizonle nɔn o Poole yi. Ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ wee ɓuen o cɔ̃́n hen na ó o wi yi, ò o bue le *Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo na ɓa yi, ká a zéenía a *Mɔyiize làndá bìo lè le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bíoní yara làa ba, á wee cà ò o bío ɓúe ɓa ɲúhṹ o Yeesu bìo dã́ní yi. Ɓa kúaa mín wán le yìnbíi fúaa ho zĩihṹ. 24 Ɓa ɓúi tà bìo ó o Poole wee bío yi, ɓa ɓúi ɓɛ̀n yí tà mu yi. 25 Bìo ɓa bíoní wã́a wi mín ɲúná yi wee saawaráa, ó o Poole bía hã bíoní na kà á véeníanáa: «Yaa hã bíoní na le Dónbeenì Hácírí bía á nɔn mìn ɓùaawa yi là a ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii ɲii á bon. Bìo kà lé bìo le bía:

26 Lɛ́n vaa bío na mu nìpomu na kà yi:

Mi wé è ɲí mu bìo kɛ̃́nkɛ̃́n

ká mi máa zũń mu kúará.

Mi wé è loń lè mí yìo,

ká mi máa mi dɛ̀ɛ.

27 Ɓa nùpua na kà yí máa ɲí dɛ̀ɛ.

Ɓa tun mí ɲikɔ̃nna

le mí máa ɲí bìo.

Ɓa muunía mí yìo

á yí wi ɓa mi.

Ɓa yí wi ɓa ɲí bìo lè mí ɲikɔ̃nna.

Ɓa tun mí yiwa.

Ɓa pã́ le mí máa yèrèmá máa ɓuen ĩ cɔ̃́n à ĩ wɛɛ́ ɓa.

28 Àwa, á mi wã́a zũń mu. Le Dónbeenì wó á ho fenló bíonì mu á à bue á à na bìa yínɔń zúifùwa yi. Ɓàn ǹ tà á à ɲí le.» 29 [Bìo ó o Poole bía hɔ̃́n bíoní so vó, á ɓa zúifùwa saawaa wà ká ɓa a kán mín.] 30 Zĩi ɓúi na ó o Poole wee da yi ká a sàání, lé dén ó o kará yi lúlúio bìo ɲun. Bìa wi ɓa mi a wán ɓúenɓúen wee ɓuee yí o bĩ́n. 31 O wee bue le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo, á wee kàrán o Yeesu Krista bìo lè ɓa nùpua ká a ponì sɛ́ra, á bìo ɓúi yí máa hè.

* 1:1-2 Tiofiile: Le yèni mu kúará lé bìo kà «Yìa le Dónbeenì wa.» Yìa ó o Luki von lè le yèni mu á bìo yí tà yí zũ sese.

† 1:13 Mi loń Matiye vũahṹ 10.4

‡ 1:20 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 69.26

§ 1:20 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 109.8

* 2:15 Ɓa zúifùwa fù yí máa hĩ́ní dí bìo yìnbíi hùúu, ká mu yínɔń ɓa fìoró na ɓa wee wé hã lɛ́ɛ̀rèwa bìo dènú pã̀ahṹ wó vó.

† 2:21 Mi loń Zowɛɛle vũahṹ 3.1-5

‡ 2:28 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 16.8-11

§ 2:31 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 132.11

* 2:35 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.1

† 2:42 Ɓa zúifùwa fù wee wé cɛ̀ɛka ho búurú là vé, à bè yi díráa. Ká a Yeesu dĩ́nló na ó o dú lè mí nì-kenínia mɔ́n, á bìa tà a bìo wã́a wee wé mu à leékaráa o Yeesu mu bìo.

* 3:2 Zũaɲi-senì: Ɓa wee leéka le ho lé le Dónbeenì zĩ-beenì zũaɲii ɓúi na lée wi bìa yínɔń ɓa zúifùwa lahó na ɓa wee kɛń yi le hã lara na bìo sã̀ ɓa zúifùwa binbirí yi pã̀ahṹ.

† 3:11 O Salomɔn Sànsá: Ho lé le Dónbeenì zĩ-beenì sànsá na wi lè le wii hɛ̀ɛníi. Ho son á pon le zĩ-beenì mu lún sɔ̃́n-kéní na á bìa yínɔń ɓa zúifùwa dà wee zo yi. Lé bĩ́n á ho làndá bìo zéenílowa hĩ́a wee kàrán ɓa nùpua yi.

‡ 3:13 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 3.6, 15

§ 3:23 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 18.15, 18, 19

* 3:25 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 22.18, 26.4

* 4:11 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.22

† 4:26 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 2.1-2

‡ 4:36 Siipere: Lé ho kɔ̃hṹ ɓúi na ho Mɛditeranɛɛ yámú ɲumu kĩ́nía yi. Ho wi lè mu yámú ɲumu mu ɓàn wii hɛ̀ɛníi. Ɓa tonkarowà pã̀ahṹ ká ɓa zúifùwa na wi bĩ́n á boo.

* 5:12 Mi loń Bè-wénia vũahṹ 3.11

* 7:7 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 15.13-14, Léró vũahṹ (Exode) 12.40

† 7:9 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 37–50

‡ 7:28 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 2.14

§ 7:30 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 3.2

* 7:32 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 3.6

† 7:34 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 3.7, 8, 10

‡ 7:35 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 2.14

§ 7:37 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 18.15

* 7:40 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 32.1, 23

† 7:43 Mɔlooki: Lé ho Kanan kɔ̃hṹ hàánì nùpua wã̀ahṹ na ɓa fù wee hã. Erefãn: Lé le mànàayiire ɓúi na ho Ezipitesa fù pà sìí, á wó lè mí wã̀ahṹ à wee hã.

‡ 7:43 Mi loń Amɔɔsi vũahṹ 5.25-27

§ 7:50 Mi loń Ezayii vũahṹ 66.1-2

* 8:33 Mi loń Ezayii vũahṹ 53.7-8

* 12:1 O Heroode na ɓa wee bío bìo hen lé o Heroode Akiripaa nín-yáníso.

* 13:1 O Heroode na ɓa wee bío bìo hen lé o Heroode Ãntipaasi na wi ho Kalilee ɲúhṹ yi.

† 13:9 Bìo nɔn ó o Soole ɓa yèrèmáa wee ve là a Poole: Ɓa zúifùwa na bìo sã̀ ho Oroomu yi á yènnáa fù lé mu bìo ɲun ɲun. Ɓa zúifùmu yèni wee kɛń. Ká yìa bìo sã̀ ho Oroomu yi, à wón ɓa bĩní cé le ɓúi na yi. Ho Soole lé ɓa zúifùwa yèni. Ká ho Poole lé bìo ó o bìo sã̀ ho Oroomu yi.

‡ 13:22 Mi loń Samuwɛɛle nín-yání vũahṹ 13.14

§ 13:33 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 2.7

* 13:34 Mi loń Ezayii vũahṹ 55.3

† 13:35 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 16.10

‡ 13:41 Mi loń Habakuuki vũahṹ 1.5

§ 13:51 Mi loń Matiye vũahṹ 10.14

* 14:12 Ho Kɛrɛɛsisa lè ho Oroomusa dofĩ́ina boo. Dìo ɓa le Zeesi lé dén wi hã ɓúenɓúen ɲúhṹ wán. Ká dìo ɓa le Hɛɛmɛɛsi dén lé hã tonkaro.

* 15:14 Simɔn: Le lé o Piɛre zúifùmu yèni na có nɔn wo yi. Ká dìo ɓa le Piɛre dén lé o Yeesu có le.

† 15:17 Mi loń Amɔɔsi vũahṹ 9.11-12

‡ 15:20 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 34.15-16; Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 18.6-23; 17.10-16

§ 15:34 Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna ɓúi yi á bìo kà lé bìo túara sã̀ lè bíoní mu ɲii: «Ká a Silaasi wón le mí ì kɛɛní bĩ́n.»

* 15:38 Mi loń Bè-wénia 13.13

* 17:18 Epikurĩɛwa: Ɓa lé ho Kɛrɛɛsi kɔ̃hṹ bè-zũńlo ɓúi na lé o Epikuure nì-kenínia. Ɓa wee cà bìo ɓa a wé ká le lònbee máa yí ɓa. Ɓa wee leéka le ho dĩ́míɲá bìo ɓúenɓúen lé ho wé fèráa mín.

† 17:18 Sitoyisĩɛwa: Ɓa lé ho Kɛrɛɛsi kɔ̃hṹ bè-zũńlo ɓúi na ɓa le Zenɔn nì-kenínia. Ɓa wi ɓa zũń bìo ho dĩ́míɲá bìowa wee wéráa, á wi ɓa yí le sĩ-heɓúee à sánsá le lònbee lè mí sìíwà ɓúenɓúen.

* 18:1 Korɛnte: Ho lé ho Akayii kɔ̃hṹ ló-beenì. O Poole pã̀ahṹ ká ho nìpomu boo làa sòobɛ́ɛ. Ho yèni hĩ́a wee lé ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà na wee wé ho yi bìo yi.

† 18:6 Mi loń Matiye vũahṹ 10.14

‡ 18:18 Mi loń Mìló vũahṹ (Nombres) 6.1-21. Ɓa zúifùwa cɔ̃́n ká yìa fù wé dó mí ɲii le mí ì wé bìo ɓúi á à na le Dónbeenì yi, à ɓànso ɲúhṹ à foohṹ máa bĩní bè wán. Ká ho pã̀ahṹ na ó o wee leéka bìo á ɲii sú, ò o màhã́ lɛɛ mí ɲúhṹ.

* 19:19 Wɛ́n-hɔ̃nló: Hón pã̀ahṹ so yi, ká le wɛ́n-hɔ̃nló dà-kéní lé o nùpue nì-kéní wizon-kùure sámú sàáníi.

† 19:24 Aatemiisi: O lé le dofĩ́ní hã́-nìi ɓúi. Ho Efɛɛze yi, á ɓa wee bío le orɛ́n lé yìa á ho tá lè mí bìo ɓúenɓúen sã̀ yi. Orɛ́n lé yìa ɓa wee wé fìo yi à ɓúeráa ho dĩ́nló, à sáníi mún ɲinnáa. Ɓa zĩ-beenì na ɓa hĩ́a son o dofĩ́ní hã́-nìi mu bìo yi ɓàn sìíwà hĩ́a yí boo mu pã̀ahṹ.

* 20:7 Mi loń Bè-wénia vũahṹ 2.42

* 21:8 Mi loń Bè-wénia vũahṹ 6.1-6

† 21:24 Mi loń Bè-wénia vũahṹ 18.18

* 23:3 Ho pã̀ahṹ mu yi ká hã soni ɓa wee wé khũuní à hã fĩ́aní wé yí mi.

† 23:5 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 22.27

‡ 23:35 Heroode bɛ́ɛnì zĩ-beenì: Le lée zĩ-beenì ɓúi ó o Heroode hĩ́a son ho Sezaaree lóhó yi. Le zĩ-beenì mu lé dìo á ho Oroomu kuvɛɛnɛɛrewà hĩ́a wee wé kɛń yi.

* 24:21 Mi loń Bè-wénia vũahṹ 23.6

* 27:9 Ɓa zúifùwa ɲiní lìró: Ɓa zúifùwa wee wé lì mí ɲiní hã wiso-poa pĩihṹ vaa véeníi lè ho tá khóorè pĩihṹ ɓúakáró pã̀ahṹ. Ɓa ɲiní mu lìró mɔ́n lé bìo á hã pinpi-beera wee wé và yi. Hã wonna pàró yidèérè wé kɛń hón pã̀ahṹ so yi.

* 28:11 Dofĩ́-hénbéní: Hã dofĩ́ina mu yènnáa ɓa le Kasitoore làa Polukusi. Hã yènnáa hĩ́a wee lé ho Kɛrɛɛsisa cɔ̃́n. Lé hãrɛ́n á ho won-beenì ton-sáwá na hón pã̀ahṹ so yi á hĩ́a wee kàràfá míten yi à hã pa ɓa yi.

Oroomusa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ho vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Oroomu

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ mu lé o Poole túara ho nɔn ho Oroomu kèrètĩ́ɛwa kuure yi.

O bía le ɓa nùpua ɓúenɓúen wó khon lè le Dónbeenì, ká bìa màhã́ tà dó mí sĩa o Yeesu *Krista yi á le Dónbeenì á à wé á ɓa à térén le yahó. Le è kã̀ní ɓa mu bè-kora yi á à na le mukãnì binbirì na máa vé ɓa yi (1–8).

O Poole bía lè ɓa *zúifùwa na wee pĩ́ a Yeesu bìo le ɓa yí dà máa pĩ́ le Dónbeenì máa lɛ́n fɛ́ɛɛ. (9–11).

O le hã laà na kà wán á le Dónbeenì sãamu na le wee wé làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa á ko mu wé à ɓa na míten ɓúenɓúen o Yeesu yi, à bìo sĩ̀ le Dónbeenì yi fɛ́ɛɛ (12.1–15.13).

O mún bía le mí wi à mí va ho Oroomu, à dĩ̀n bĩ́n varáa ho Ɛsipaaɲɛ. Ò o tɛ̀ɛnía bìa ó o zũ ho Oroomu lóhó yi ɓúenɓúen (15.14–16.27).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Ĩnɛ́n Poole na lé o Yeesu *Krista ton-sá, lé mi wee túa ho vũahṹ na kà á à na mia. Le Dónbeenì von mi à ĩ wé o Yeesu Krista tonkaro. Le léra mi à ĩ bue le Dónbeenì bín-tente, 2 dìo le fèra dĩ̀n mí ɲi-cúa fɛɛrowà wán dóráa mí ɲii nɔn mí bíonì vũahṹ yi.* 3 Le bín-tente mu bìo ciran le Za Yeesu Krista. O lé o *Daviide mɔ̀nmàníi mu nìpomu dã́ní yi. 4 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì Hácírí zéenía mu lè mí pànká le o lé mí za bìo le vèenía wo bìo yi, wón na lé wa Ɲúhṹso Yeesu Krista.

5 Lé o Yeesu Krista mu pànká yi á le Dónbeenì sãamu wóráa mi là a tonkaro, bèra a na hã kãna ɓúenɓúen nùpua à dé mí sĩa wo yi, à wé bè o bíoní yi, à déráa ho cùkú wo yi. 6 Minɛ́n mún lé bán nùpua so ɓúi, minɛ́n na le Dónbeenì von, á mi bìo sã̀ a Yeesu Krista yi.

7 Àwa! Ĩ wee túa ho vũahṹ na kà á à na minɛ́n ɓúenɓúen na le Dónbeenì wa làa sòobɛ́ɛ á von á mi bìo sã̀ le yi ho Oroomu lóhó yi. Le wàn Maá Dónbeenì lè wa Ɲúhṹso Yeesu Krista wé mí sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia.

O Poole wi o ò vaa ɓúɛɛkí ho Oroomu

8 Ĩ ì ɓúaká lè wàn Dónbeenì bárákà déró mi ɓúenɓúen bìo yi o Yeesu Krista pànká yi. Lé bìo mí sĩadéró le Dónbeenì yi á bìo wee bío ho dĩ́míɲá lùa ɓúenɓúen yi. 9 Le Dónbeenì na á ĩ wee sá na yi lè ĩ sĩi ɓúenɓúen le bín-tente na á ĩ wee bue bìo yi, dìo bìo ciran le Za, dén zũ le bìo á ĩ wee mì lé ho tũ̀iá poni. Le zũ le ká ĩ wee fìo à ĩ leéka mi bìo. 10 Pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ ká ĩ wee fìo, à ĩ le ká mu lé le Dónbeenì sĩi bìo, à le tà na mu níi, à ĩ dàń ɓuen mi cɔ̃́n. 11 Mu bon, ĩ ɓɛ̀ntĩ́n wi à ĩ mi mi wán làa sòobɛ́ɛ, bèra a na à mu bìo wéró pànká na le Dónbeenì Hácírí dó miì à mi mún yí, à mi pànká wíoka kɛń. 12 Á hã sĩadéró le Dónbeenì yi na wa lɛɛ́ra yi á wa à hení mín sĩa bìo yi.

13 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa, ĩ wi à mi zũń le ĩ wi à ĩ ɓuen mi cɔ̃́n ká hã bũmakaa màhã́ hò mi á ĩ dĩǹ yí yú mu wɔ̃hṹ. Ĩ ì ɓuen mi cɔ̃́n, bèra a na à ĩ tonló cũ̀nú kɛń làa bìo ho kɛraráa hã kãna na ká nùpua cɔ̃́n bìo síi. 14 Ĩ ko à ĩ bue le Dónbeenì bín-tente na ɓa nùpua ɓúenɓúen lè mí sìíwà yi, bìa yìo hɛ́ra làa bìa yìo yí hɛ́ra, bìa kàránna, làa bìa yí kàránna. 15 Lé bṹn te bìo á ĩ wi à ĩ ɓuee bue le bín-tente mu à na minɛ́n na mún wi ho Oroomu lóhó yi.

Le Dónbeenì bín-tente pànká wi

16 Mu bon, le bín-tente bueró nìyio yí máa dí mi. Le bín-tente mu lé le Dónbeenì pànká na le wee kã̀nínáa bìa ɓúenɓúen na wee dé mí sĩa le yi, à ɓúaká làa bìa lé ɓa *zúifùwa, à dãnáa bìa ká. 17 Le bín-tente mu wee zéení le le Dónbeenì wee wé à ɓa nùpua térén le yahó ɓa sĩadéró le yi mí dòn bìo yi, làa bìo mu túararáa: «Yìa térénna le Dónbeenì yahó bìo á ɓànso dó mí sĩi le yi bìo yi, wón á à kɛń le mukãnì binbirì yi.»†

Ɓa nùpua wee wé mu bè-kora lè mí sìíwà

18 Le Dónbeenì wi ho wáayi, á wee zéení le mí yi wee cĩ̀ ɓa nùpua yi bìo ɓa pã́ le à ɓa wee wé bìo yí se bìo yi. Ɓa wee ti ho tũ̀iá poni yi lè mi wén-kora. 19 Lé bìo á bìo ó o nùpue dà à zũń le Dónbeenì bìo dã́ní yi á yí sà ɓa yi, lerɛ́n míten zéenía mu wéréwéré làa ba. 20 À lá ho dĩ́míɲá ɲúhṹ ɓúɛɛníi, á le Dónbeenì pànká na ɲii mía, làa bìo le karáa bṹn ó o nùpue yìo yí máa mi. Ɛ̀ɛ ká mu màhã́ wee zũń le bè-wénia yi. Lé bṹn te bìo ɓa tũ̀iá yí dà máa wé sĩnáa. 21 Ɓa zũ le le Dónbeenì dà, à ɓa yí dó le bárákà làa bìo mu koráa. Lé bṹn wó á bìo ɓa wee leéka á ɲúhṹ míanáa, á hácíira mía, á wi le tíbírí yi. 22 Ɓa le mí lé mu bè-zũńminì ɓànsowà, à ɓa màhã́ wó ɓa bɔ̃́nbúwá. 23 Sã́ni ɓa ɓùaaní le Dónbeenì cùkúso na máa hí, á ɓa día ɓa wee ɓùaaní mu bè-lénnia na ɓa wee ta lòn nùpue, tàá ɲínza, tàá naɲu laà náa so, tàá bìa wee várá mí píorà wán, bán na ɓúenɓúen wee hí.

24 Lé bṹn bìo yi á le Dónbeenì díaráa ɓa á ɓa wi mu bìo na tun wéró yi, à héha lè ɓa sĩa wárá na yí se, á wee wé hã nìyi-wárá làa mín. 25 Ɓa pã́ le Dónbeenì tũ̀iá poni à ɓa bò hã sabíoní mɔ́n. Ɓa wee ɓùaaní bìo le Dónbeenì léra, á wee sá na mu yi, à lerɛ́n Dónbeenì na léra mu á ɓa día, dén na màhã́ ko lè le khòoníi fɛ́ɛɛ. Amiina!

26 Lé bṹn bìo yi á le Dónbeenì díaráa ɓa á ɓa wee wé hã nìyi-wárá na bìo sĩ ɓa yi. Ɓa hã́awa wee da làa mín, à ɓa yí máa da làa báawa. 27 Lé làa bṹn síi á ɓa báawa mún yí máa da làa hã́awa, à ɓa sĩa wee bĩní vá mín yi làa sòobɛ́ɛ. Lé bṹn bìo yi á le lònbee na ko làa ba wee yíráa ɓa bìo ɓa vṹnun wee wé bìo yi.

28 Bìo ɓa pã́ le mí máa zũń le Dónbeenì, á le ɓɛ̀n día á ɓa bò mí hácín-kora mɔ́n, á wee wé bìo yí ko. 29 Mu bìo na yí térénna lè mí sìíwà ɓúenɓúen ɓa wee wé: Ɓa wee wé mu yikomu, ɓa yìo wee lé mí ninzàwa bìo, ɓa lé ɓa nì-sũmáa, le yandee wi ɓa yi làa sòobɛ́ɛ. Ɓa lé ɓa nì-ɓúewá, á wa hã warà. Ɓa wee khà ɓa nùpua, ɓa wa mu bè-kora wéró lè ɓa nùpua. Ɓa wee fũ̀aa hã sabíoní ɓa nùpua ɲiní, 30 á wee yáa mín yènnáa. Ɓa lé le Dónbeenì zúkúsa. Ɓa wee là ɓa nùpua, á wee yòoní míten. Ɓa wee khòn, ɓa dà mu bè-kora wéró làa sòobɛ́ɛ. Ɓa wee pĩ́ mín nùwã bíoní. 31 Ɓa lé ɓa bɔ̃́nbúwá. Ɓa dó mí ɲiní le mí ì wé bìo na, à ɓa máa wé mu. Ɓa yiwa tunka, ɓa yí zũ màkárí. 32 Ɓa ɲɔǹ zũ le Dónbeenì cítíi bìo le bìa wee wé hɔ̃́n wárá so síi bìo sã̀ mu húmú yi. Ɛ̀ɛ ká ɓarɛ́n mí bɛɛre màhã́ pá wee wé mu, á ɓa mún wee tà bìa wee wé mu ɲii.

2

Ɓa nùpua cítíró bìo

1 Ũ wé nùpue lée nùpue á wee cítí bìa ká, á ũ ɲúhṹ máa lé, fo wee síiní ho ũten. Lé bìo á bìa fo wee cítí, bán wárá ɓàn síi lé hĩ̀a ũnɛ́n mún wee wé. 2 À wa ɓɛ̀n zũ le bìa wee wé hɔ̃́n wárá so síi á le Dónbeenì á à cítí làa bìo térénna. 3 À ũnɛ́n na wee cítí ɓa nùpua à ũ ɲɔǹ wee wé ɓa wárá ɓàn síi, fo so wee leéka le ũ ɲúhṹ á à lé le Dónbeenì cítíi yi le? 4 Tàá bìo le Dónbeenì sĩi se, á wee ɲì mí yi, á zũ mu bè-tente wéró, á fo so wee lá làa bè-kã́amáa le? Zũń le lé bṹn tentemu so wee ɲàa fo à ũ yèrèmá ũ yilera lè ũ wárá. 5 Àwa, á bìo fo yí wi ũ ɲí dɛ̀ɛ, á yí wi ũ yèrèmá ũ yilera lè ũ wárá, á le lònbe-sũmúi lé dìo fo ɓɛ̀n ǹ dé ũten yi le Dónbeenì sĩ-cĩ̀ílè wizonle zoǹ. Bṹn zoǹ ká le è fĩ̀ le cítíi làa bìo térénna. 6 Le è sàání ɓa nùpua yi á à héha lè ɓa bè-wénia.* 7 Bìa wee wé mu bè-tentewà làa sòobɛ́ɛ, á wee cà ho cùkú lè le yèni le Dónbeenì cɔ̃́n, lè le mukãnì binbirì, bán le è na le mukãnì na máa vé yi. 8 Ká bìa kã́a le Dónbeenì yi, na pã́ ho tũ̀iá poni à ɓa tà mu bè-kora bìo, bán le è zéenínáa le mí yi wee cĩ̀ ɓa yi làa sòobɛ́ɛ. 9 Le lònbee lè le yi vɛ́ɛ á à yí bìa ɓúenɓúen na wee wé mu bè-kora. Mu ù ɓúaká làa bìa lé ɓa *zúifùwa, á à dãnáa bìa yínɔń ɓa zúifùwa. 10 Ɛ̀ɛ ká bìa wee wé mu bè-tentewà, bán le Dónbeenì á à dé ho cùkú yi, le è wé á ɓa à yí le kɔ̃̀nbii á à kɛń ho hɛ́ɛrà yi. Le nín-yání ì wé mu làa bìa lé ɓa zúifùwa, á bìa yínɔń ɓa zúifùwa màhã́ à sĩ̀. 11 Mu bon, le Dónbeenì yí máa hueeka nùpua mín yi.

12 Lé bṹn nɔn á bìa ɓúenɓúen na wó mu bè-kora à ɓa yí zũ a *Mɔyiize làndá, bán húmú bìo á làndá níi mía yi. Ká bìa zũ ho làndá mu à ɓa wee wé mu bè-kora, bán á à cítí lè ho làndá. 13 Mu bon, bìa térénna le Dónbeenì yahó yínɔń bìa wee ɲí a Mɔyiize làndá mí dòn ká ɓa máa bè ho yi. Bìa wee wé bìo ho làndá le ɓa wé, bán lé bìa le Dónbeenì wee wé à ɓa térén le yahó. 14 Hen ká bìa yínɔń ɓa zúifùwa na ó o Mɔyiize làndá mía cɔ̃́n á wee wé bìo ho làndá bò, se ho làndá mu wi ɓa yiwa. 15 Bṹn wee zéení le bìo ho làndá le ɓa wé wé á wi ɓa sĩa yi, á ɓa yiwa lé mu sɛɛ́ràsa. Lé bìo á pã̀ahṹ ɓúi à ɓarɛ́n míten yilera pĩ́ ɓa bìo, ká pã̀ahṹ ɓúi à hã tà ɓa ɲii. 16 Le Dónbeenì cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ, ká mu bìo á à zũń. Bṹn zoǹ ká le è dĩ̀n o Yeesu *Krista wán á à cítíráa ɓa nùpua ɓa bìo ɓúenɓúen na sà yi dã́ní yi, làa bìo le Dónbeenì bín-tente bíaráa mu, dìo á ĩ wee bue.

Ɓa zúifùwa yí máa bè ho làndá yi làa bìo mu koráa

17 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n na lé o zúifù, á zũ a *Mɔyiize làndá, á le ũ sĩi wan le Dónbeenì bìo yi, 18 fo zũ bìo sĩ le Dónbeenì yi. Lé ho làndá nɔn á fo zũnáa bìo se. 19 Fo láa mu yi le fo lé ɓa muiiwà ya-dí, á lé bìa wi le tíbírí yi khoomu. 20 Fo le fo lé bìa yí zũ mu bìo nì-kàránlo, á lé ɓa háyúwá nì-kàránlo. Lé bìo fo zũ le mu bìo zũńló lè ho tũ̀iá poni á wi ho làndá yi.

21 Àwa, ũnɛ́n na màhã́ le fo lé bìa ká nì-kàránlo ɓɛ̀n wó kaka yí máa kàránnáa ũten? Fo wee hení mu na ɓa nùpua yi le ɓa yí ɲuaa bìo, à ũnɛ́n màhã́ wee ɲuaa le we? 22 Fo wee kàrán ɓa nùpua le ho hã́-fénló lè ho bá-fénló ɓa khí yi, à ũnɛ́n màhã́ wee wé mu le we? Fo ɲina hã wɔ̃̀nna à ũ màhã́ wee zoo ɲuaa mu bìo hã wɔ̃̀nna zĩní yi le we? 23 Fo wee yòoní ũten ho làndá bìo yi, à le Dónbeenì yèni dén ɓɛ̀n wee yáa bìo fo yí máa bè ho làndá mu yi bìo yi. 24 Mu bon, bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Lé minɛ́n bìo yi á bìa yí zũ le Dónbeenì wee yáaráa le yèni.»†

25 Mu bon, ká fo wee wé bìo ho làndá bò, se ũ *kúiiró‡ bìo ɲúhṹ wi. Ká fo *kúio à ũ màhã́ yí máa bè bìo ho làndá bò henía yi, se fo ka lòn nùpue na yí kúio. 26 Ká yìa yí kúio ò o ɓɛ̀n wee bè bìo ho làndá bò henía yi, á le Dónbeenì so máa càtí ɓànso lòn nùpue na kúio le? 27 Á yìa yí kúio ò o wee bè bìo ho làndá bò henía yi lé wón khíi cítí ũnɛ́n na yí máa bè ho yi, ká ũnɛ́n ho làndá mu ɲɔǹ wã́a túara nɔn yi, á fo mún kúio. 28 Mu bon, mu yínɔń o nùpue sãnía wee wé ɓànso là a zúifù, á mu mún yínɔń ho kúiiró wee wé o là a zúifù. 29 Ká a zúifù binbirì lé yìa lé orɛ́n zoó mí sĩi yi. Á ho kúiiró binbirì, hón lé le sĩi na yèrèmáa. Bṹn lé le Dónbeenì Hácírí wee wé mu, ká yínɔń ho kúiiró na ó o Mɔyiize làndá bò. O zúifù binbirì yí máa yí le yèni nùpua cɔ̃́n. Le Dónbeenì lé dìo ó o wee yí le yèni cɔ̃́n.

3

Le Dónbeenì le mí ì wé bìo à le wé mu

1 Àwa, á mu zúifùmu lè ho kúioró lée bìo na cũ̀nú wi le? 2 Mu cũ̀nú wi làa sòobɛ́ɛ hã dã́a ɓúenɓúen yi. Ɓarɛ́n lé bìa le Dónbeenì kàràfáa mí bíonì yi ho yahó. 3 Àwa, á hàrí ká ɓa ɓúi ɓa tĩ́ahṹ á yí bò bìo le Dónbeenì le ɓa wé yi, á bṹn so ò hè lerɛ́n á le máa bè mí bíonì yi le? 4 Ɓùeé. Wa ko wa zũń le le Dónbeenì dén wee dĩ̀n ho tũ̀iá poni wán, ká ɓa nùpua ɓúenɓúen lé ɓa sabín-fũ̀aalowa, làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi lerɛ́n míten dã́ní yi:

«Ɓa nùpua ko ɓa zũń

le bìo fo wee mì ɓúenɓúen lé ho tũ̀iá poni.

Á hàrí ɓa yáa ũ yèni,

se ũ bìo pá bon.»*

5 Ká bìo warɛ́n wee wé à mu yí térénna lé bṹn wó á le Dónbeenì térénló bìo wíokaa zũnanáa, se ĩ wã́a dà à bío bìo kà á à héha lè ɓa nùpua leékaró: Hen ká le Dónbeenì wee beé wa lò bìo ɓúi dã́ní yi, bṹn so wee zéení le le yí térénna le? 6 Ɓùeé dɛ́! Bṹn lé ɓa nùpua leékaró. Lé bìo ká le Dónbeenì yí térénna, á le è cítí ho dĩ́míɲá nùpua kaka?

7 Ká ĩnɛ́n lá fã̀ le sabéré á le Dónbeenì tũ̀iá poni bìo wíokaa zũna á dóráa ho cùkú le yi, á lé mu yɛ́n ɓɛ̀n wã́a nɔn á ĩ ɲúhṹ á à síráa le ĩ lé o bè-kora wéro? 8 Ɓa ɓúi na wee là wɛn á yàá wee bío le wa wee bío bìo kà: Mi wé wa wé mu bè-kora à mu bè-tentewà lé yi. Bán nùpua so ɲúná á à sí.

Nùpue na térénna le Dónbeenì yahó á mía

9 Àwa, á warɛ́n *zúifùwa màhã́ ɓɛ̀n wee leéka le wa bìo ɲúhṹ so wi po bìa ká lée? Ɓùeé dɛ́! Ĩ zéenía mu le ɓa *zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa *zúifùwa ɓúenɓúen á mu bè-kohó pànká wi wán, 10 làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Ɓa nùpua ɓúenɓúen yi

á nì-kéní kà yí térénna,

11 hácírí ɓànso nì-kéní kà á mía,

hàrí nì-kéní kà yí máa cà le Dónbeenì.

12 Ɓa ɓúenɓúen día ho wã-tente,

ɓa páanía wó ɓa nùpua na bìo ɲúhṹ mía.

Bè-tente wéro nì-kéní kà

á mía ɓa tĩ́ahṹ.

13 Ɓa ɲiní ka lòn búráa na hɛ́nkaa.

Ɓa wee khà ɓa nùpua.

Ɓa bíoní ka lòn díhioni súró.

14 Ɓa wee dánkání ɓa nùpua làa sòobɛ́ɛ,

ɓa wee bío hã bín-kora.

15 Ɓa can mí kuio le nì-ɓúee bìo yi.

16 Hã dã́a na ɓa wee tè yi

ɓúenɓúen á ɓa wee fì mu bìo yi,

à dé hã yinyio ɓa nùpua yi.

17 Ɓa yí zũ hɛ́ɛrà wɔ̃hṹ.

18 Ɓa yèn-dã́ní yi á Dónbeenì kɔ̃̀nbii ɲúhṹ mía.»†

19 À wa ɲɔǹ zũ le ho làndá bò nɔn bìa wee bè bìo ho wee bío yi. Bṹn wó bèra a na à bío léeníi yí kɛń o ɓúi cɔ̃́n, à ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen mún zũń le mí wó khon le Dónbeenì yahó. 20 Nìi woon yí dà máa wé bìo ho làndá le o wé ɓúenɓúen á máa térénnáa le Dónbeenì yahó. Mu bon, ho làndá ɲúhṹ, lée bèra a na à ɓa nùpua zũń le mí wó khon.

Bìo le Dónbeenì wee kã̀ní là a nùpue

21 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán, á bìo le Dónbeenì wee wé à wa wé ɓa nùpua na térénna le yahó ká ho làndá níi ló, bṹn le Dónbeenì mu wã́a zéenía làa wɛn. O *Mɔyiize làndá mí bɛɛre lè le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà zéenía mu wéréwéré. 22 Le Dónbeenì wee wé à ɓa nùpua térén le yahó ɓa sĩadéró o Yeesu *Krista yi bìo yi. Le wee wé mu làa bìa ɓúenɓúen na wee dé mí sĩa wo yi, hueekaró mía mu yi. 23 Lé bìo ɓa nùpua ɓúenɓúen wó mu bè-kohó, á ɓa ɓúenɓúen khɛ̀ra lè le Dónbeenì cùkúso. 24 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì sãamu bìo yi, á le wó á ɓa térénna o Yeesu Krista pànká yi, wón na wó á ɓa yú míten mu bè-kohó níi yi. Le wó mu kã́amáa. 25 Le Dónbeenì wó a lè le muinì yìa. Lé bṹn bìo yi ó o Krista mu húmú pànká yi á bìa dó mi sĩa wo yi ɓúenɓúen á yúráa mu bè-kora sɛ́ndíaró. Le Dónbeenì wó kà síi, à zéenínáa bìo le wee wé à ɓa nùpua térén le yahó. Hàrí ho yánkaa, á ɓa nùpua bè-kora na ɓa wó 26 á le hã̀ mí sĩi bìo yi, à zéenínáa bìo le wee wé à ɓa térén le yahó. Hàrí lòn zuia ká le Dónbeenì pá térénna, á wee wé à ɓa nùpua térén le yahó ɓa sĩadéró o Yeesu yi bìo yi.

27 Lé bìo á mu lé le sĩidéró le Dónbeenì yi wee wé ò o nùpue térén le yahó, á mu ɲúhṹ mía ò o yòoní míten mí wárá bìo yi. 28 Mu bon, wa wee leéka le o nùpue wee térén le Dónbeenì yahó o sĩidéró le yi bìo yi, ká yínɔń o Mɔyiize làndá na ó o wee bè yi bìo yi. 29 Tàá le Dónbeenì mu so lé ɓa *zúifùwa mí dòn ɓàn Dónbeenì le? Le so yínɔń hã sìíwà na ká ɓúenɓúen ɓàn Dónbeenì le? Ũuu, le mún lé hã sìíwà na ká ɓàn Dónbeenì. 30 Mu bon, lerɛ́n lé le Dónbeenì dà-kéní mí dòn. Lé lerɛ́n wee wé à ɓa zúifùwa térén le yahó ɓa sĩadéró le yi bìo yi, á le mún wee wé à hã sìíwà na ká nùpua mún térén le yahó ɓa sĩadéró le yi bìo yi. 31 Á bṹn so wee zéení le lé dén sĩidéró so le yi bìo yi ó o Mɔyiize làndá ɲúhṹ wã́a míanáa le? Ɓùeé dɛ́! Ho làndá mu bìo ɲúhṹ kɛńló á wa yàá wíokaa wee tií ɲii lè wa sĩadéró le Dónbeenì yi.

4

O Abarahaamu sĩidéró le Dónbeenì yi bìo

1 Á bìo wa wã́a à bío wàn ɓùaa *Abarahaamu dã́ní yi lé mu yɛ́n? Lé mu yɛ́n ó o yú? 2 Ká a Abarahaamu lá térénna le Dónbeenì yahó bìo ó o wó bìo yi, se o dà à yòoní míten, ká a màhã́ yí dà máa yòoní míten le Dónbeenì yahó. 3 Mu bon, bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «O Abarahaamu dó mí sĩi le Dónbeenì yi, lé bṹn nɔn le càtío wo là a nùpue na térénna le yahó.»* 4 O ton-sá wón sàáníi ko làa wo, ká le yínɔń dɛ̀ɛ na ɓa wé hã làa wo. 5 Ɛ̀ɛ ká a ɓúi yí máa wé dɛ̀ɛ, à ɓànso màhã́ dó mí sĩi le Dónbeenì na wee wé ò o bè-kora wéro à térén le yahó, wón le Dónbeenì wee càtí le o térénna mí yahó o sĩidéró le yi bìo yi. 6 Lé bṹn te bìo ó o nùpue na le Dónbeenì wee càtí le o térénna le yahó ká mu bè-wénia níi ló ó o *Daviide wee bío ɲún-sĩni bìo kà síi:

7 «Bìa le Dónbeenì sɛ́ra wékheró día, á ɓó bè-kora ɲúhṹ,

bán ɲúná sĩ.

8 O nùpue na bè-kora ó o Ɲúhṹso yí ɲà a ɲúhṹ yi,

wón ɲúhṹ sĩ.»†

9 Dén ɲún-sĩni so bìo ciran bìa kúiora mí dòn lée, tàá bìa yí kúiora á mu mún ciran? Mu bon, wa wee bío bìo kà: «O Abarahaamu sĩidéró le Dónbeenì yi lé bṹn wó a là a nùpue na térénna le yahó.» 10 Ká lé o *kúiiró mɔ́ndɛ́n á le wóráa wo là a nùpue na térénna lée, tàá le wó mu vó ó o kúioráa? Ɓùeé, le Dónbeenì wó a Abarahaamu là a nùpue na térénna vó ó o kúioráa. 11 Sã́ni ò o Abarahaamu kúii, à bṹn le Dónbeenì wó a là a nùpue na térénna le yahó o sĩidéró le yi bìo yi. Ká ho kúiiró hón lée fĩ̀iminì na bò a wán, à zéení le le Dónbeenì wó a là a nùpue na térénna mí yahó o sĩidéró le yi bìo yi. Lé bṹn bìo yi ó o Abarahaamu mu wóráa bìa ɓúenɓúen na dó mí sĩa le Dónbeenì yi à ɓa yí kúiora ɓàn maá. 12 Ɛ̀ɛ ká a mún lé bìa kúiora ɓàn maá, bán na yí kã́ɲaa ho kúioró mí dòn yi, à ɓa bò bìo á wàn maá Abarahaamu wó yi, wón na dó mí sĩi le Dónbeenì yi sã́ni ò o kúii.

Hã kĩ́a wee yí le sĩidéró le Dónbeenì yi pànká yi

13 Le Dónbeenì dó mí ɲii nɔn o *Abarahaamu là a mɔ̀nmànía yi, le mí ì na ho dĩ́míɲá ɓa yi á ho ò wé ɓa kĩ́a.‡ Ká mu màhã́ yínɔń bìo ó o Abarahaamu wee wé bìo ho làndá le o wé bìo yi. Le wó mu lé bìo ó o térénna le yahó o sĩidéró le yi bìo yi. 14 Ká hã kĩ́a bìo lá sã̀ a *Mɔyiize làndá bèrowà yi mí dòn, se le sĩidéró le Dónbeenì yi ɲúhṹ mía, á bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na mí nìpomu yi mún lá à khí. 15 Lé bìo á bìo ɓa nùpua yí máa wé bìo ho làndá le ɓa wé sese, lé bṹn wee cĩ̀í le Dónbeenì sĩi. Ká làndá lá mía, se làndá yáaró ɓɛ̀n mún mía.

16 Lé bṹn bìo yi á hã kĩ́a bìo sã̀náa bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi, bèra a na à hã wé bìo na hɔ̃n làa ba, à bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na à bìo sĩ̀ bìa lé o Abarahaamu mɔ̀nmànía ɓúenɓúen yi. Mu yínɔń bìa mí dòn na wee wé bìo ho làndá le ɓa wé, ká mu mún lé bìa ɓúenɓúen na dó mí sĩa le Dónbeenì yi. 17 Làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Ĩ wó fo lè hã kãna cɛ̀rɛ̀ɛ nìpomu ɓàn maá.»§ Le Dónbeenì na ó o dó mí sĩi yi yahó, ó o lé wa maá. Dén Dónbeenì so lé dìo wee dé le mukãnì ɓa nì-hía yi, le wee wé à bìo lá mía à kɛń.

18 O Abarahaamu dó mí sĩi lòonía mu bìo na lòoníló do, á dó mí sĩi le Dónbeenì yi, lé bṹn te bìo ó o wóráa hã sìíwà na boo ɓàn maá, làa bìo le Dónbeenì bíaráa mu kà síi: «Ũ mɔ̀nmànía ɲii máa zũń.»* 19 O lúlúio á à yí ho khĩmàni mu pã̀ahṹ, á ká mu húmú, á mún zũ mín hã́a Sara máa teró bìo, ɛ̀ɛ ká a sĩidéró le Dónbeenì yi màhã́ pá fárá dĩ̀n. 20 Bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé ó o yí titikaa bìo yi hàrí cĩ́inú. Ká a sĩidéró le Dónbeenì yi bìo yi ó o wíokaa yú ho pànká, á dóráa ho cùkú le yi. 21 O Abarahaamu láa mu yi binbirì le bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé á wéró pànká mún wi le cɔ̃́n.

22 Lé bṹn nɔn á mu túara a Abarahaamu dã́ní yi le «le Dónbeenì càtío wo là a nùpue na térénna.»† 23 Ɛ̀ɛ ká le bíonì mu «le Dónbeenì wó a là a nùpue na térénna» á yí túara orɛ́n mí dòn bìo yi. 24 Le mún túara warɛ́n bìo yi, warɛ́n na le Dónbeenì càtío lè ɓa nì-térénnia, warɛ́n na dó wa sĩa le yi, lerɛ́n na vèenía wa Ɲúhṹso Yeesu ɓa nì-hía tĩ́ahṹ. 25 Le Dónbeenì día á ɓa ɓó a wa bè-kora bìo yi, á wó ó o vèera, bèra a na à wa wé ɓa nùpua na térénna le yahó.

5

Le Dónbeenì wó á ɓa nùpua làa de bĩnía sĩ

1 Bìo le Dónbeenì wó wɛn lè ɓa nùpua na térénna wa sĩadéró le yi bìo yi, á warɛ́n làa de á ho hɛ́ɛrà wã́a wi pã̀ahṹ wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista pànká yi. 2 Lé orɛ́n pànká yi á wa wee zã̀makaráa mu sãamu na wa wi yi wa sĩadéró le Dónbeenì yi bìo yi, á sĩa wan bìo wa dó wa sĩa wee lòoní wa páaníló le Dónbeenì mu cùkú yi làa de. 3 Mu yàá yínɔń bṹn mí dòn, wa wee zã̀maka le lònbee na wee yí wɛn bìo yi, Lé bìo wa zũ le le wee wé à wa hĩ̀ wa sĩa. 4 Ká wa hã̀ wa sĩa, lé bṹn ǹ wé á wa à dàń ǹ yí le sée ho kúará khɛ́nló wán. Ká wa dàńna kã́a ho kúará khɛ́nló mu yi, á wa à dàń ǹ dé wa sĩa á à lòoní bìo le Dónbeenì le mí ì wé. 5 Wa sĩadéró à lòoní á bìo máa dé nìyio wɛn, lé bìo le Dónbeenì zéenía le mí wa wɛn làa sòobɛ́ɛ le Hácírí na le nɔn wɛn pànká yi. 6 Mu bon, wa lá yí dà dɛ̀ɛ ɓúi máa wé waten. Á bìo ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì bàrá á dɔ̃n, ó o Krista ɓueé húrun ɓa bè-kora wérowà bìo yi. 7 Ho tà à hí o nùpue na térénna bìo yi lònbee wi. Ɲún-sĩ á nùpue dà à hení mí sĩi á à hí yìa wee wé mu bè-tente bìo yi. 8 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì wee zéení le le wa wɛn làa bìo kà: Bìo wa lá lé ɓa bè-kora wérowà mí cúee, ká a Krista màhã́ pá tà húrun wa bìo yi. 9 Wa wó ɓa nùpua na térénna le Dónbeenì yahó o Krista húmú cãni pànká yi. Á lée kɛ̃́nkɛ̃́n ká wa mún khíi kã̀ní le Dónbeenì sĩ-cĩ̀ílè yi.

10 Mu bon, bìo wa lá lé le Dónbeenì zúkúsa, ó o za húmú pànká yi á wa làa de wã́a bĩnía sĩ. Á bìo wa sĩ làa de kà síi, á wa láa mu yi kɛ̃́nkɛ̃́n le wa à kã̀ní bìo ó o yìo wi lua pànká yi. 11 Mu yàá yínɔń bṹn mí dòn, wa wee zã̀maka le Dónbeenì bìo yi wa Ɲúhṹso Yeesu Krista pànká yi, wón na wó á wa lè le Dónbeenì mu bĩnía sĩ.

O Adãma là a Yeesu Krista bìo

12 Lé o nùpue nì-kéní wékheró bìo yi á mu bè-kohó wéró zonnáa ho dĩ́míɲá yi. Á lé mu bè-kohó wéró ɓɛ̀n nɔn á mu húmú wiráa. Á ɓa nùpua ɓúenɓúen mún wee hí, lé bìo ɓa ɓúenɓúen lé ɓa bè-kora wérowà. 13 Sã́ni le Dónbeenì bè o *Mɔyiize làndá, à bṹn mu bè-kohó wi ho dĩ́míɲá yi vó. Ká bìo á ho làndá lá dĩǹ mía, á le Dónbeenì ɓɛ̀n lá yí máa mì mu bè-kohó bìo dé dɛ̀ɛ yi. 14 À lá a Adãma pã̀ahṹ à vaa ɓúe o Mɔyiize pã̀ahṹ yi, á mu húmú yú le sée ɓa nùpua wán. Hàrí bìo á bán nùpua so wékheró yí ka là a Adãma wékheró bìo síi, wón na wó bìo le Dónbeenì le o yí wé, à ɓa ɓúenɓúen pá húrun, o Adãma na bìo wee zéení yìa khíi ɓuen bìo. 15 Ká ho wékheró na wó, bṹn lè le Dónbeenì sãamu yí dà máa tèé. Lé bìo ká lé o nùpue nì-kéní mí dòn wékheró bìo yi á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ húrunnáa, á le Dónbeenì sãamu na le wó lè ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ o nùpue nì-kéní pànká yi, wón na lé o Yeesu Krista, bṹn sãamu so bìo ɓɛ̀n yí dà máa bío. 16 Le Dónbeenì sãamu là a nùpue nì-kéní wékheró á wi mín ɲúná yi. Mu bon, o nùpue nì-kéní wékheró lé bṹn wó á le Dónbeenì síinía ɓa nùpua ɲúná. Ɛ̀ɛ ká mu bè-kora cɛ̀rɛ̀ɛ wéró mɔ́n, á le wó mí sãamu lè ɓa nùpua, le wó á ɓa térénna le Dónbeenì yahó. 17 Mu bon, o nùpue nì-kéní wékheró lé bìo wó á mu húmú yú ho pànká. Ɛ̀ɛ ká a Yeesu *Krista mí dòn pànká yi, á ɓa nùpua na wee yí mu sãamu lè mí sìíwà, bìa le wee wé à ɓa térén le yahó, bán yìo á à wé lua, á à páaní ì dí le bɛ́ɛnì làa wo. 18 Lé kà síi ó o nùpue nì-kéní wékheró nɔn á ɓa nùpua ɓúenɓúen ɲúná súráa. Làa bṹn síi, ó o nùpue nì-kéní bè-wénii na térénna, lé bṹn ɓɛ̀n wee wé à ɓa nùpua ɓúenɓúen térén, à bè yi yíráa le mukãnì. 19 O nùpue nì-kéní mí dòn lé yìa yí bò bìo le Dónbeenì bía yi, lé bṹn nɔn á ɓa zã̀amáa wóráa ɓa bè-kora wérowà. Làa bṹn síi, ó o nùpue nì-kéní na tà le Dónbeenì bìo lé yìa ɓɛ̀n wó á ɓa zã̀amáa á à térén le yahó.

20 Bìo ho làndá bò, á mu bè-kora ɓɛ̀n mún wee dé wán ká mu wà. Ɛ̀ɛ ká hen na mu bè-kora wee dé wán yi, lé bĩ́n á le Dónbeenì sãamu ɓɛ̀n mún wíokaa wee dé wán yi ká mu wà. 21 Bṹn wee wé bèra a na à bìo síi mu bè-kora yúráa ho pànká á wee wé à ɓa nùpua hí, lé làa bṹn ɓàn síi á le Dónbeenì sãamu ɓɛ̀n mún wee yíráa ho pànká, à wé à ɓa nùpua térén le yahó, à na le mukãnì binbirì na máa vé ɓa nùpua yi ɓa páaníló là a Ɲúhṹso Yeesu Krista bìo yi.

6

Bìo ho bátɛ́ɛ̀mù bìo wee zéení

1 Àwa, á bìo wa wã́a à bío lé mu yɛ́n? Wa so ko wa wíoka wé wé mu bè-kora à le Dónbeenì wé wéráa mí sãamu cɛ̀rɛ̀ɛ làa wɛn lée? 2 Ɓùeé dɛ́! Mu bè-kora dã́ní yi, á wa ka lòn nùpua na húrun. Á wa so ko à wa bĩní wé wé bè-kora le? 3 Mi so yí zũ le warɛ́n ɓúenɓúen na bátízéra wa páaníló là a Yeesu *Krista bìo yi, á ka lè wa páanía húrun làa wo le? 4 Àwa, ho *bátɛ́ɛ̀mù wó á wa ka lè wa páanía húrun làa wo, á páanía nùuna làa wo, bèra a na à bìo síi ó o Maá Dónbeenì vèeníanáa o Krista léra ɓa nì-hía tĩ́ahṹ lè mí pànká na cùkú wi, lé làa bṹn síi á warɛ́n mún wiráa le mukɔ̃n-fĩnle yi.

5 Mu bon, wa ka lòn nùpua na húrun wa páaníló làa wo bìo yi. Làa bṹn síi á wa mún khíi vèe wa páaníló làa wo bìo yi làa bìo ó orɛ́n vèeraráa bìo síi. 6 Mi wa zũń le bìo wa fù karáa, bṹn là a Krista páanía ɓúaa ho *kùrùwá wán, bèra a na à mu bè-kora wéró ɲúhṹ ɓúe wa cɔ̃́n, à wa yí bĩní yí wé mu ɓàn wobáaní. 7 Mu bon, O nùpue na húrun, wón wã́a ɲúhṹ ló mu bè-kora wéró yi.

8 Á bìo wa páanía húrun làa wo, á wa láa mu yi kɛ̃́nkɛ̃́n le wa mún ǹ páaní ì kɛń le mukãnì yi làa wo. 9 Wa zũ le bìo ó o Krista wã́a vèera, ó o máa bĩní máa hí. Húmú máa bĩní máa dàń o bìo, 10 lé bìo ó o húrun mu bè-kora bìo yi le cúekúee á mu vóráa. Á le mukãnì na ó o wã́a wi yi ó o wi yi le Dónbeenì bìo yi. 11 Lé làa bṹn ɓàn síi á minɛ́n mún zũń le mi ka lè mi húrun mu bè-kora dã́ní yi, á le mukãnì na mi wi yi á mi wã́a wi yi le Dónbeenì bìo yi mi páaníló là a Yeesu Krista bìo yi. 12 Á warɛ́n na wi le mukãnì yi ho tá wán á mu bè-kora wã́a yí ko mu bĩní yí pànká wán. 13 Mi yí bĩní yí día mi sãnía mu bè-kora níi yi à hã wé mu bìo na yí térénna tonló sĩ̀a, ká mi wé lòn nùpua na húrun bĩnía vèera bìo síi, à sãnía wé mu bìo na térénna tonló sĩ̀a, à wé sá na le Dónbeenì yi. 14 Bìo mi ka lòn nùpua na húrun vèera, á mi le mi sãnía wé mu bìo na térénna tonló sĩ̀a, à wé sá na le Dónbeenì yi. Lé bìo ó o Mɔyiize làndá pànká wã́a mía mi wán, mu lé le Dónbeenì sãamu á mi wi yi.

Wa yí máa sá na mu bè-kora yi

15 Àwa, á bìo ó o *Mɔyiize làndá pànká wã́a mía wa wán à wa wi le Dónbeenì sãamu yi, á lé bṹn bìo yi á wa wé è wéráa mu bè-kora le? Ɓùeé dɛ́! 16 Ká mi wee wé mu bè-kora, se mi lé mu bè-kora ɓàn wobáaní. Bṹn wee ɓuen lè mu húmú. Ká mi ɓɛ̀n wee bè bìo le Dónbeenì wee bío yi, á dén ǹ wé mia lè ɓa nùpua na térénna le yahó. 17 Mi wa dé le Dónbeenì bárákà! Mi fù lé mu bè-kora wobáaní. Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán, á bìo ɓa kàránna làa mia na mi tà yi, á mi bò yi lè mí sĩa ɓúenɓúen. 18 Mi ɲúná ló mu bè-kora wéró yi, á wã́a lé bìo térénna wobáaní. 19 Ĩ wee bío làa mia làa bìo ɓa nùpua wee bíoráa, lé bìo mi yí máa wé zũń mu bìo yara fùafùa. Mi fù ka lòn wobáaní, á wee dé míten mu koomu wárá lè mí sìíwà yi, à kã́a le Dónbeenì yi. Làa bṹn ɓàn síi á hã laà na kà wán, á mi mún día míten lòn wobáaní, à wé wé bìo térénna, à bìo sĩ̀ le Dónbeenì yi.

20 Bìo mi fù ka lòn wobáaní mu bè-kora wéró níi yi, á bìo térénna wéró bìo mía mia. 21 Àwa, á lé ho cũ̀nú yɛ́n mi wã́a yú hã wárá na mi wee nìyi bìo yi hã laà na kà wán. Bìo wee lé mu mɔ́n lé mu húmú. 22 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán, á le Dónbeenì fáa mia mu bè-kora níi yi, á mi wã́a lé le ton-sáwá. Cũ̀nú na wi mu yi, lé bìo mí bìo sã̀ le yi, á bìo wee lé mu mɔ́n lé le mukãnì binbirì na máa vé. 23 Mu bon, mu bè-kora wéró sàáníi lé mu húmú. Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì bìo na le wee hã làa wɛn wa páaníló là a Yeesu *Krista na lé wa Ɲúhṹso bìo yi, bṹn lé le mukãnì binbirì na máa vé.

7

O kèrètĩ́ɛ á ho làndá pànká wã́a mía wán

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo á ĩ bío ò na mia á mi zũ kɛ̃́nkɛ̃́n, lé bìo mi zũ ho làndá: O nùpue na yìo wi lua, wón lé yìa ho làndá pànká wi wán. 2 Làa bìo síi ká a hã́a yan o báa, à ho làndá cɛɛ́ wo ɓàn báa mu yi ho pã̀ahṹ ɓúenɓúen na á wón yìo wi lua yi. Ká ɓàn báa hĩ́a húrun, se o hã́a ɲúhṹ ló hón làndá so yi. 3 Ká ɓàn báa mu yí húrun ò o bĩnía yan bá-veere, se o lé o bá-fé. Ɛ̀ɛ ká ɓàn báa húrun ó o bò yi yannáa, se làndá mía o wán, se o yínɔń bá-fé. 4 Lé làa bṹn síi á minɛ́n bìo mún karáa. Mi páaníló là a *Krista bìo yi á minɛ́n mún ka lè mi húrun, á ho làndá wã́a bĩnía mía mi wán. Mi bìo wã́a sã̀ yìa vèera ló ɓa nì-hía tĩ́ahṹ yi, bèra a na à wa wé sá ho tonló na bìo sĩ le Dónbeenì yi. 5 Mu bon, pã̀ahṹ na á mu bìo na yí se poni fù yú ho pànká wa wán, á ho làndá wee wé à mu bè-kora ponì ɓúe wɛn. Á wa sá hã ton-kora na wee ɓuen lè mu húmú. 6 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán, á wa ka lè wa húrun ho làndá dã́ní yi, á wã́a yú waten mu bìo na á wa lá lé ɓa wobáaní níi yi. Wa wã́a dà à sá à na le Dónbeenì yi lè le hácín-fĩnle, lerɛ́n mí bɛɛre Hácírí pànká yi, ká wa wã́a máa bĩní máa bè *Mɔyiize làndá yi máa sá máa nanáa le Dónbeenì yi.

Bìo nɔn ho làndá bòráa

7 Àwa, á wa wã́a bío mu yɛ́n? Ho làndá lée bè-kohó le? Ɓùeé. *Làndá lá mía se ĩ yí zũ bè-kohó. Mu bon, ká ho làndá lá yí bía le: «Yí le ũ yìo lé mi ninza bìo,»* á ĩ lá máa zũń le bṹn lée bè-kohó. 8 Lé ho làndá á mu bè-kohó bò yi dóráa le sĩi bìo na yí se lè mí sìíwà ɓàn wéró ponì miì. Làndá lá mía, se bè-kohó mún mía. 9 Bìo á ĩ fù yí zũ ho làndá, á ĩ yìo wi lua. Ká bìo ho làndá bò, á mu bè-kohó ɓɛ̀n yú ho pànká, 10 á ĩ wã́a ká mu húmú. Lé bṹn te bìo á ho làndá na lá à wé á ĩ yí le mukãnì, lé hón á à dé mi mu húmú yi. 11 Mu bon, mu bè-kohó bò ho làndá yi á khà mi yáara.

12 Ká ho làndá hón wee ce, á bìo bò henía mún wee ce, á térénna, á se. 13 Àwa, á lé mu bìo na se bĩnía wó ĩnɛ́n ɓúero le? Ɓùeé! Ɛ̀ɛ ká mu bè-kohó màhã́ dĩ̀n mu bìo na se wán á ɓóráa mi. Lé bṹn wa zũnanáa le mu bè-kohó yí se làa sòobɛ́ɛ, á mún zũnanáa mu bè-kohó sũnsũmámu bìo le Dónbeenì bò henía pànká yi. 14 Mu bon, wa zũ le ho làndá hón lé le Dónbeenì bò ho le Dónbeenì mu Hácírí pànká yi. Ká ĩnɛ́n wón lé o nùpue, pànká mía miì. Ĩ ka lòn wobá-nìi na ɓa yɛ̀ɛ́ra mu bè-kohó yi.

O nùpue á mu bè-kohó pànká wi wán

15 Ho tũ̀iá poni, bìo á ĩ wee wé á ĩ ɓɛ̀ntĩ́n yí zũ ɲúhṹ: Bìo á ĩ wi à ĩ wé á ĩ yí máa wé, ká bìo á ĩ ɲina, bṹn lé bìo á ĩ màhã́ wee wé. 16 Ká ĩ hĩ́a wee wé bìo á ĩ yí wi à ĩ wé, se ĩ tà le ho làndá se. 17 Àwa, se bìo á ĩ wee wé kà á yí ló miì, ká lé bìo mu bè-kohó yú ho pànká ĩ wán. 18 Mu bon, ĩ zũ le mu bìo na se wéró pànká mía miì. Ĩ wee wé le ĩ wé mu bìo na se, ká ho pànká na á ĩ wé làa bũ lé hìa mía. 19 Bìo se na á ĩ wi à ĩ wé á ĩ yí máa wé, à mu bìo na yí se na á ĩ yí wi à ĩ wé, bṹn lé bìo á ĩ màhã́ wee wé. 20 Ká ĩ wee wé bìo á ĩ yí wi à ĩ wé, se bṹn wã́a yí ló miì. Lé mu bè-kohó na yú ho pànká ĩ wán á mu ló yi.

21 Lé bṹn bìo yi á ĩ zũnanáa bìo kà: Hen ká ĩ le ĩ wé mu bìo na se, à bìo yí se lé bṹn à ĩ día ká ĩ wé. 22 Le Dónbeenì làndá à ĩnɛ́n ĩ bɛɛre sĩi wee wa bìo yi. 23 Ɛ̀ɛ ká bè-veere ɓúi màhã́ wi, bṹn ɓɛ̀n wee fi làa bìo á ĩ tà bìo. Mu wee wé mi lè mu bè-kohó bìo na wi miì kàsó nìi. 24 Á hìa ɓɛ̀n lée yéréké wee sá miì! Yìa màhã́ à kã̀ní mi mu nì-hínmu mu yi lé o yɛ́n coon? 25 Ɛ̀ɛ ká mi wa dé le Dónbeenì bárákà o Yeesu *Krista na lé wa Ɲúhṹso pànká yi.

Àwa, ĩ hácírí yi, á le Dónbeenì làndá pànká wi ĩ wán. Ká hã sãnía dã́ní yi, á mu bè-kohó ɓɛ̀n pànká wi ĩ wán.

8

Le Dónbeenì Hácírí wee wé ò o nùpue ɲúhṹ lé

1 Hã laà na kà wán á bìa wã́a páanía là a Yeesu *Krista, bán ɲúná máa sí. 2 Mu bon, le Dónbeenì Hácírí, dìo wee na le mukãnì o nùpue yi o páaníló là a Krista bìo yi, á kã̀nía mi mu bè-kohó bìo lè mu húmú níi yi. 3 O *Mɔyiize làndá lá yí dà máa wé bṹn, lé bìo ɓa nùpua yídàmu tun mu wéró wɔ̃hṹ. Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì wó mu. Le nɔn mí za ó o ɓueé lá hã sãnía lè ɓa bè-kora wérowà bìo, á léraráa ɓa ɲúná mu bè-kora níi yi. Lé kà síi le Dónbeenì wó á ɓóráa mu bè-kora ɲúhṹ, bṹn na lá wee yí ho pànká ɓa nùpua wán. 4 Le Dónbeenì wó kà síi bèra a na à wa dàń wé bìo ho làndá le wa wé à mu ɲii sí, warɛ́n na yí máa wé bìo wa sĩa wee vá yi na yí se, à wa wee wé bìo sĩ le Dónbeenì Hácírí yi. 5 Mu bon, bìa wee ɓua míten héha làa bìo sĩ ɓa yi na yí se, bán yilera bò bìo sĩ ɓa yi wán. Ká bìa wee ɓua miten làa bìo le Dónbeenì Hácírí le ɓa ɓuaráa miten, bán yilera ɓɛ̀n bò bìo sĩ le Hácírí mu yi wán. 6 Yìa wee ɓua míten héha làa bìo sĩ a yi, wón lá mu húmú wɔ̃hṹ. Á yìa wee bè bìo le Dónbeenì Hácírí le o wé yi, wón ɓɛ̀n lá le mukãnì na máa vé lè ho hɛ́ɛrà wɔ̃hṹ. 7 Lé bìo á bìa wee ɓua míten héha làa bìo sĩ ɓa sãnía yi, bán lé le Dónbeenì zúkúsa. Ɓa yí máa wé bìo le Dónbeenì làndá le ɓa wé. Ɓa yàá yí dà mu máa wé hùúu. 8 Bìa wee ɓua míten héha làa bìo sĩ ɓa yi, bán bìo yí dà máa wé sĩ le Dónbeenì yi.

9 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán yí máa ɓua miten làa bìo sĩ mi sãnía yi. Mi wee wé bìo le Dónbeenì Hácírí le mi wé, lé bìo le Hácírí mu wi mia. Hen ká a Krista Hácírí* mía nùpue na yi, se wón ɓànso bìo yí sã̀ a yi. 10 Ɛ̀ɛ ká a Krista wi minɛ́n yi, á mi yú le mukãnì le Dónbeenì Hácírí pànká yi, lé bìo mi térénna le Dónbeenì yahó. Mi ì hí bṹn bon, 11 ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì na vèenía o Yeesu á Hácírí wi mia, á lerɛ́n na vèenía o Krista mu á mún ǹ na le mukãnì mi sãnía yi le Hácírí mu na wi mia pànká yi, hɔ̃́n sãnía so na bìo sã̀ mu húmú yi.

12 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo lé hã kĩ̀kã́a wa wán lé à wa wé bìo sĩ le Dónbeenì yi, ká yínɔń à ɓua waten héha làa bìo sĩ wɛn. 13 Ká mi wee ɓua miten héha làa bìo sĩ mia, á mi ì hí. Ɛ̀ɛ ká mi khú mi kùrú sĩi bìo wéró yi le Dónbeenì Hácírí pànká yi, á mi ì kɛń le mukãnì yi.

14 Mu bon, bìa le Dónbeenì Hácírí wee dí yahó, bán ɓúenɓúen lé le Dónbeenì zàwa. 15 Le Hácírí na mi yú máa wé mia làa wobáaní, le máa dé zã́níi mia. Le wee wé mia lè le Dónbeenì zàwa, á wa dà wee veráa le le «Abaa.» Mu kúará le: Ĩ Maá. 16 Le Dónbeenì Hácírí mí bɛɛre yàá wee bío mu wéréwéré wa sĩa yi le wa lé le Dónbeenì zàwa. 17 Àwa, á bìo wa lé le Dónbeenì zàwa, á hã kĩ́a na le dó mí ɲii le mí ì na mí zàwa mu yi á bìo mún sã̀ warɛ́n yi. Wa à páaní hã yi là a Krista. Mu bon, ká wa tà wee páaní le lònbee yi làa wo, á wa mún khíi páaní a cùkú yi làa wo.

Le Dónbeenì wi à ɓa nùpua kɛń le cùkú yi

18 Le lònbee lè mí sìíwà na wee yí wɛn ho zuia á yí dà máa tèé lè ho cùkú na wa khíi yí le Dónbeenì cɔ̃́n. 19 Mu bon, mu bìo ɓúenɓúen na le Dónbeenì léra á sĩi vá làa sòobɛ́ɛ wee lòoní bìo le Dónbeenì khíi zéenínáa bìa lé le zàwa. 20 Mu bon, mu bìo ɓúenɓúen á wi ho pànká na bìo ɲúhṹ mía níi yi. Yínɔń munɛ́n màkóo kɛra mu yi, yìa léra mu lé yìa wó mu.† Ɛ̀ɛ ká ho dé mí sĩi lòoní á ɲúhṹ pá wi mu bìo mu cɔ̃́n. 21 Le Dónbeenì khíi fé mu bè-lénnii ɓúenɓúen ho yáaró pànká na mu wi níi yi lòn wobá-nìi níi yi, á mu ù kɛń míten, á à kɛń ho cùkú yi làa bìo le Dónbeenì zàwa wiráa míten bìo síi. 22 Mu bon, wa zũ le hàrí lòn zuia á mu wee ɲinika là a hã́a na sãní wee ɓúe bìo síi. 23 Ká mu màhã́ yínɔń mu bè-lénnia mu mí dòn wee ɲinika. Warɛ́n na yú le Dónbeenì Hácírí vó, dén na lé le nín-yání bè-hãnii, warɛ́n mún wee ɲinika á pannáa bìo le khíi màɲá à lén wa ɲúná, à zéení le wa lé le zàwa. 24 Wa fera bṹn bon. Ká wa fenló mu màhã́ lée bìo na wa dó wa sĩa wee lòoní. Ɛ̀ɛ ká a nùpue hĩ́a mɔn mu bìo na ó o wee lòoní, se bṹn bìo so ó o máa bĩní máa lòoní. Mu bìo na ó o nùpue yìo wi wán ó o so tĩ́n bĩní ì lòoní le? 25 Ɛ̀ɛ ká wa dó wa sĩa wee lòoní bìo wa yìo mía wán, se wa hã̀ wa sĩa wee lòonínáa mu.

26 Á le Dónbeenì Hácírí mún wee séení wɛn, lé bìo wa lé ɓa yídàwa le Dónbeenì bìo dã́ní yi. Mu bon, wa yí zũ bìo wa à fìoráa. Lé bṹn te bìo le Hácírí mu wee fìo wa bìo yi lè hã ɲinikaa na bìo yara yí dà máa zéení. 27 Á le Dónbeenì na wee mi bìo khĩína zoó wi hã sĩa yi, dén zũ bìo le Hácírí wi le fìo. Mu bon, le Hácírí mu wee fìo bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi bìo yi. Le wee wé mu làa bìo le Dónbeenì le mu koráa.

28 Le Dónbeenì wee wé à mu bìo ɓúenɓúen wé ho cũ̀nú bìo bìa wa le cɔ̃́n, bán na le hueekaa làa bìo le lon làa bũ. 29 Mu bon, le Dónbeenì fèra hueeka ɓa, á le mún fèra lon à le wé à ɓa ɓonmín lè le za, bèra a na à wón wé ɓa zà-kúii kĩ́nleso. 30 Bán na le Dónbeenì fèra le mí ì wé bìo kà síi á le mún von, á bìa le von á le mún wó á ɓa térénna le yahó, á bìa le wó á ɓa térénna le yahó á le mún wó á ɓa yú le cùkú.

Le Dónbeenì waminì bìo

31 Bìo wa yàá wã́a à bĩní ì bío lé mu yɛ́n? Bìo le Dónbeenì wi làa wɛn, á yìa dà à sánsá wɛn lé o yɛ́n? 32 Le Dónbeenì na yí pã́ mí za húmú, à le tà nɔn wo ó o húrun wa ɓúenɓúen bìo yi, á so máa na mu bìo ɓúenɓúen wɛn máa bè mí za mu wán le? 33 Nùpue na dà à bàká bìa le Dónbeenì hueekaa yi wón mía. Lé bìo le Dónbeenì wó á ɓa térénna le yahó. 34 Nùpue na wã́a dà à síiní ɓa ɲúná wón mía. Lé bìo ó o *Krista húrun. Mu yàá yínɔń bṹn mí dòn, o vèera, á wi le Dónbeenì nín-tĩánì, á wee fìo le yi wa bìo yi. 35 Lée wée dà à fáa wɛn o Krista na wa wɛn níi yi? Lé ho yéréké na wé sá a nùpue yi lée, tàá lé le yidèérè? Tàá lé bìo ɓa nùpua wee beé wa lò bìo yi le? Á lé le hĩni lè mu khemu lée, tàá lé mu bìo na dà wee dé le ɓóoníi. Tàá lé mu húmú le? 36 Mu ù wé wɛn làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Lé ũnɛ́n Dónbeenì bìo yi á wa wee zàanínáa wa mukãní làa wizooní ɓúenɓúen. Ɓa nùpua wee lá wɛn lòn pia na ɓa wà vaá ɓúe.»‡ 37 Ɛ̀ɛ ká mu ɓúenɓúen yi, á warɛ́n lé bìa lé ɓa san-báa binbirí o Krista na wa wɛn pànká yi. 38 Ĩ láa mu yi binbirì le mu húmú, lè ho kɛń le mukãnì yi, lè le Dónbeenì tonkarowà na ho wáayi, lè hã pànkáwá ɓúenɓúen, làa bìo hã laà na kà wán, làa bìo khíi wé, 39 lè ho wáayi pànkáwá, làa hĩ̀a ho tá yi, lè mu bè-lénnia ɓúenɓúen, á dɛ̀ɛ woon yí dà máa fáa wɛn le Dónbeenì waminì na le dĩ̀n wa Ɲúhṹso Yeesu Krista wán zéenía làa wɛn níi yi.

9

O Isirayɛɛle nìpomu bìo sã̀ le Dónbeenì yi

1 Ĩ ì mì ho tũ̀iá poni, ĩ máa fĩ̀ sabéré lé bìo á ĩ bìo sã̀ a *Krista yi. Á le Dónbeenì Hácírí mún wee zéení mu wéréwéré ĩ sĩi yi le bìo á ĩ ì bío á bon. 2 Ĩ yi wee dè làa sòobɛ́ɛ, á lò wee be mu bìo yi. 3 Mu bon, ĩnɛ́n ĩ bɛɛre lá à fan le le Dónbeenì dánkání mi, à ĩ là a Krista fáa mín yi ká bṹn lá dà à séení wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na làa mi lé ho sìí kéní bìo yi. 4 Ɓa lé o *Isirayɛɛle nìpomu. Le Dónbeenì wó ɓa lè mí zàwa, á zéenía mí cùkú làa ba, á bò le páaníi lè mí sìíwà làa ba. Le nɔn ho làndá ɓa yi, á zéenía bìo ɓa wé è ɓùaaní làa de làa ba. Le dó mí ɲii nɔn ɓa yi bìo cɛ̀rɛ̀ɛ dã́ní yi. 5 Lé ɓarɛ́n lé o *Abarahaamu là a *Izaaki là a *Zakoobu mɔ̀nmànía, á mu nìpomu dã́ní yi, á lé ɓarɛ́n ɓàn sìí ó o Krista mún ɓueé ton yi, wón na wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, á lé le Dónbeenì, á le khòoníi bìo sã̀ yi fɛ́ɛɛ. *Amiina.

Bìa lé o Isirayɛɛle nìpomu binbirì

6 Bṹn wee zéení le bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé á le so khú yi le? Ɓùeé. Ɛ̀ɛ ká bìa ɓa wee ve làa Isirayɛɛle zàwa yínɔń bán ɓúenɓúen lé bìa lé o zàwa binbirí. 7 Ó o Abarahaamu zàwa mún yínɔń bán ɓúenɓúen lé bìa lé o zàwa binbirí. Mu bon, bìo kà lé bìo le Dónbeenì bía nɔn o Abarahaamu yi: «Ɓa zàwa na á ĩ dó ĩ ɲii le ĩ na foǹ, lé o Izaaki á ĩ ì dĩ̀n wán á fo ò yíráa ɓa.»* 8 Bṹn wee zéení le o Abarahaamu zàwa na ó o ton ɓúenɓúen yínɔń Dónbeenì zàwa. Bìa lé le zàwa lé bìa le Dónbeenì dó mí ɲii bìo yi, na lé o Abarahaamu mɔ̀nmànía. 9 Mu bon, hã ɲi-cúa na kà lé hĩ̀a le Dónbeenì mà á dóráa mí ɲii: «Lóhó ló tíkà ká ĩ bĩní ì ɓuen ũ cɔ̃́n ká mìn hã́a Sara ton o za báa.»† 10 Bṹn pá yínɔń mu mí dòn. O Erebekaa mún ton ɓa hénbéní lè wàn maá Izaaki. 11-12 Pã̀ahṹ na ɓa yàá dĩǹ yí ton yi á yí wó bìo se làa bìo yí se, á le Dónbeenì bía bìo kà: «O kĩ́nleso á à wé o fɛ̀ɛso ton-sá.»‡ Le Dónbeenì bía bṹn bèra a na à bìo le le mí ì wé à wé à lɛ́n. Le wee hueeka ɓa nùpua làa bìo sĩ le yi. Mu yí máa lé ɓa nùpua wárá yi, ká mu wee lé lerɛ́n na wee ve ɓa yi. 13 Làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi: «O wara a Zakoobu ò o día a Ezayuu.»§

Le Dónbeenì le mí ì wee bìo na à le wé mu

14 Àwa, á bṹn kúará lé mu yɛ́n? Mu so wee zéení le le Dónbeenì yí térénna le? Ɓùeé dɛ́! 15 Mu bon, bìo kà lé bìo le bía nɔn o *Mɔyiize yi: «Ĩ le ĩ wé hii làa nùpue na, à ĩ wé le lè ɓànso. Ĩ le ĩ zũń nùpue na màkárí à ĩ zũń ɓànso màkárí.»* 16 Bṹn wee zéení le yínɔń bìo ɓa nùpua wee cà mu, tàá bìo ɓa wee ɲì mí lò bìo yi. Ká le Dónbeenì na wee wé le hii lé dìo mu wee lé yi. 17 Bìo kà lé bìo bía le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Ĩ dó fo lè ho *Ezipite kɔ̃hṹ bɛ́ɛ bèra a na à ĩ dàńló bìo zũń, à ĩ yèni mún lé ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen yi.»† 18 Lé bṹn nɔn ká le Dónbeenì le mí ì zũń nùpue na màkárí, à le zũń ɓànso màkárí. Le le mí ì wé ò o nùpue yi ti, à le wé à ɓànso yi ti.

19 Ká lé bṹn mu karáa, ɲún-sĩ ó o ɓúi á à tùa miì le lée webio nɔn le Dónbeenì mu pá wee záráa lè ɓa nùpua? Mu bon, yìa dà à pĩ́ bìo le Dónbeenì le mí ì wé wón mía. 20 Nùpue so dà à pĩ́ bìo le Dónbeenì le mí ì wé le? Dà-mínii so dà à tùa yìa má le yi le lée webio nɔn ó o má mi kà le? 21 O sĩ̀-mí so yí dà máa mí ho córó làa bìo ó o sĩi vá yi le? O le mí ì mí dɛ̀ɛ na bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ, tàá dìo bìo ɲúhṹ tà mía lè ho córó mu, ò o mí.

22 Àwa, le Dónbeenì wi le zéení le mí sĩi wee cĩ̀, á wi le zéení mí pànká. À le ɲɔǹ pá ɲà mí yi làa sòobɛ́ɛ bìa le sĩi wee cĩ̀ yi bìo yi, na bìo sã̀ ho yáaró yi. 23 Ká le màhã́ mún wi le zéení mí cùkú beenì làa bìa le zũna màkárí, bán na le fèra wíokaa à ɓa kɛń le cùkú beenì mu yi. 24 Bán sowaso lé warɛ́n. Le von wɛn léra ɓa *zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa tĩ́ahṹ. 25 Bìo kà lé bìo le Dónbeenì bía mí ɲi-cúa fɛɛro Ozee vũahṹ yi:

«Bìa lá yínɔń ĩ nìpomu

á ĩ wé è ve le ĩ nìpomu.

Mu nìpomu na á ĩ lá yí wa,

á ĩ wã́a wań làa sòobɛ́ɛ.

26 Hen na ɓa lá wé le:

‹Mi yínɔń ĩ nìpomu›,

á ɓa wée ve mia yi lè

le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ zàwa.»‡

27 O ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii wón ɓɛ̀n bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n o *Isirayɛɛle nìpomu dã́ní yi: «Hàrí ò o Isirayɛɛle nìpomu wé boo lè mu yámú ɲumu ɲii hɔ̃̀nlè bia bìo síi, á ɓa sɔ̃́n-kéní mí dòn lé bìa á à fen. 28 Mu bon, bìo ó o Ɲúhṹso bía le mí ì wé o ò wé fùafùa ho tá wán.»§ 29 Làa bìo ó o Ezayii mu mún pá fèra bíaráa bìo kà:

«Le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen

lá yí ká bìa wa nɔnkãni can yi,

se wa bìo lá à kɛń

lè ho Sodɔɔmu lóhó bìo síi,

wa bìo lá à ɓonmín

lè ho Komɔɔre lóhó bìo síi.»*

Le Dónbeenì wee wé à ɓa nùpua térén le yahó

30 Àwa, á bìo wa wã́a à bío lé mu yɛ́n? Bìa yínɔń ɓa *zúifùwa na yí cà à ɓa térén, á le Dónbeenì wó á ɓa térénna le yahó ɓa sĩadéró le yi bìo yi. 31 O *Isirayɛɛle nìpomu bán ɓɛ̀n lá wi ɓa dĩ̀n ho làndá wán à térénnáa le Dónbeenì yahó á mu yí wó yí yú. 32 Lée webio nɔn ɓa yí wóráa mu yí yú? Lé bìo ɓa yí cà à ɓa térén le Dónbeenì yahó lè ɓa sĩadéró le yi, à ɓa wi ɓa térén le yahó lè hã wárá na ɓa wee wé. Á ɓa kãkãna le huee na wee wé ò o nùpue lùwá wán.

33 Làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Mi loń, ho Sion lóhó yi,

á ĩ bàrá le huee

na wee kɔ̃kɔ̃n wán,

ho ɓúaahó na wee lùwá a nùpue.

Ɛ̀ɛ ká yìa màhã́ dó mí sĩi ho yi,

á ɓànso máa nìyi.»†

10

Ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa à bìo sã̀ a Ɲúhṹso yi

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo wi ĩ sĩi yi làa sòobɛ́ɛ na á ĩ wee fìo le Dónbeenì cɔ̃́n ɓa *zúifùwa dã́ní yi, lé ɓa kã̀níló bìo. 2 Mu bon, ĩ dà à bío mu ɓa ɲii le ɓa ɓɛ̀ntĩ́n henía le Dónbeenì bìo làa sòobɛ́ɛ, ɛ̀ɛ ká mu yara binbirì á ɓa yí zũ. 3 Bìo le Dónbeenì wee wé ò o nùpue térén le yahó á ɓa yí zũ, á ɓarɛ́n míten wi ɓa cà bìo ɓa à wé ká ɓa à térén le yahó. Lé kà síi á ɓa pã́náa bìo wee wé ò o nùpue térén le Dónbeenì yahó. 4 Mu bon, lé o *Krista nɔn ó o *Mɔyiize làndá bèró bìo ɲii súráa, bèra a na à bìa ɓúenɓúen na wee dé mí sĩa o Krista mu yi, à bán térén le Dónbeenì yahó.

5 Bìo ó o Mɔyiize bía ho làndá na wee wé ò o nùpue térén le Dónbeenì yahó dã́ní yi lé bìo kà: «Yìa wee wé bìo ho làndá bò henía wón yìo á à wé lua ho pànká yi.»* 6 Le sĩidéró o Krista yi dã́ní yi na wee wé ò o nùpue térén le Dónbeenì yahó á bìo kà lé bìo bía: Yí bío ũ sĩi yi le «lé o yɛ́n á à yòo ho wáayi?» Mu wee zéení le lé o yɛ́n á yòó wé ó o Krista ɓueé lii. 7 Mún yí bío ũ sĩi yi le «lé o yɛ́n á à lii ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó yi?» Mu wee zéení le lé o yɛ́n á lií vèení a Krista ɓa nì-hía tĩ́ahṹ.

8 Ká bìo kà lé bìo bía: «Le bíonì ɓueé ɓó foǹ. Dén bíonì so lé dìo wee zéení le sĩidéró o Krista yi bìo.»† Lé lerɛ́n bíonì mu á wa wee bue. 9 Ká fo tà bía wéréwéré le o Yeesu lé o Ɲúhṹso, ká fo dó ũ sĩi binbirì le le Dónbeenì vèenía wo léra ɓa nì-hía tĩ́ahṹ, á fo ò fen. 10 Mu bon, le sĩi na wee dé le Dónbeenì yi binbirì lé bìo wee wé ò o nùpue térén le yahó. Yìa bía mí sĩidéró o *Krista yi bìo wéréwéré, wón ɓànso á le Dónbeenì á à fení. 11 Mu bon, bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Nùpue lée nùpue na dó mí sĩi le Dónbeenì yi wón máa nìyi.»‡ 12 Ɓa *zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa á hueekaró mía yi. Ɓa ɓúenɓúen lɛɛ́ra o Ɲúhṹso nì-kéní yi, wón na wee wé mu tentemu làa bìa ɓúenɓúen na wee fìo mu o cɔ̃́n. 13 Mu bon, bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Nùpue lée nùpue na à ve o Ɲúhṹso, ó ò kã̀ní.»§

14 Ɛ̀ɛ ká ɓa so dà à ve o Ɲúhṹso ká ɓa yí dó mí sĩa wo yi le? Á ɓa so dà à dé mí sĩa wo yi ká a ɓúi yí zéenía o bìo á ɓa yí ɲá le? Á ɓa so dà à ɲí mu ká a ɓúi yí buera mu le? 15 Á mu so dà à bue ká a ɓúi yí tonkaa mu bìo yi le? Làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi: «Bìa wee ɓuen lè hã bín-tentewà á miló sĩ-wɛɛ ɓɛ̀ntĩ́n wi làa sòobɛ́ɛ.»* 16 Ká ɓa ɓúenɓúen màhã́ yí bò le Dónbeenì bín-tente yi. Mu bon, bìo kà lé bìo ó o *Ezayii bía: «Ɲúhṹso, lé o yɛ́n yàá dó mí sĩi le bín-tente na wa wee bue yi?»† 17 Lé kà síi á le sĩidéró le Dónbeenì yi wee lé le bíonì na ó o nùpue wee ɲí yi, á le bíonì mu lé o Krista bìo bueró.

18 Àwa, le ĩ tùa mia: O *Isirayɛɛle nìpomu á yí ɲá le bín-tente mu le? Ɓa ɲá le. Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Le Dónbeenì bín-tente

á bɛ̀nbɛ́ra hã lùa ɓúenɓúen.

Le buera nɔn

ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen yi.»‡

19 Le ĩ wíoka tùa mia: Á lé o Isirayɛɛle nìpomu yí zũna mu kúará le? Àwa, á bìo kà lé bìo ó o *Mɔyiize fèra bía mu dã́ní yi:

«Ĩ ì wé á bìa yínɔń ĩ nìpomu

á mi ì dí lè le yandee.

Ĩ ì wé á mi sĩa á à cĩ̀

mu nìpomu na hácírí mía yi.»§

20 Le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Ezayii yàá henía mí sĩi ò o bía bìo kà:

«Bìa lá yí máa cà mi

á yú mi.

Bìa lá yí máa fìo dɛ̀ɛ ĩ cɔ̃́n

á ĩ zéenía lè ĩten.»*

21 Ká a Isirayɛɛle nìpomu dã́ní yi, á le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro Ezayii pá bĩnía le le Dónbeenì bía bìo kà: «Làa wizooní ɓúenɓúen ká ĩ wee dá ĩ níi ve o Isirayɛɛle nìpomu na yí máa bè ĩ bíonì yi, à ɓa kã́a.»†

11

Le Dónbeenì yí pã́ a Isirayɛɛle nìpomu bìo

1 Àwa, le ĩ tùa mia: Le Dónbeenì pã́ a *Isirayɛɛle nìpomu le? Ɓùeé dɛ́! Lé bìo á ĩnɛ́n mún lé ɓa nì-kéní, á lé o *Abarahaamu mɔ̀nmàníi. Ĩ ló a Bɛ̃nzamɛɛ nùwã ɓàn zĩ-ɲúhṹ yi. 2 Le Dónbeenì nìpomu na le fèra hueekaa á le yí pã́. Mi bĩní leéka le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní na kà bìo, hĩ̀a ó o ɲi-cúa fɛɛro *Elii mà nɔn le Dónbeenì yi ká a sĩi yí wan o Isirayɛɛle nìpomu bìo na ɓa wó yi. O le: 3 «Ɲúhṹso, ũ ɲi-cúa fɛɛrowà á ɓa ɓó. Ũ muinì yɛɛníi lùa á ɓa fù. Lé ĩnɛ́n ĩ dòn ká, á ĩnɛ́n ɓa mún wi ɓa ɓúe.»* 4 Á bìo kà lé bìo le Dónbeenì bìa nɔn wo yi: «Ɓa báawa muaaseé hèɲun á ĩ ká lè ĩten. Bán yí ɓúrá le dofĩ́ní na ɓa le Baale yahó á yí ɓùaanía le.»† 5 Mu mún ka kà síi ho zuia. Le Dónbeenì sãamu bìo yi, á ɓa sɔ̃́n-kéní lé bìa le léra. 6 Lé le sãamu bìo yi á le hueekaaráa ɓa, ká yínɔń bìo ɓa wó bìo yi. Ká bṹn mía se le sãamu wã́a yínɔń sãamu.

7 Lée webio á mu wee zéení? Mu wee zéení le bìo ó o Isirayɛɛle nìpomu lá wee cà á ɓa yí yú. Bìa le Dónbeenì hueekaa lé bìa yú mu. Ká bìa ká bán yiwa wã́a tunka. 8 Mu bon, bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Le Dónbeenì wó á ɓa hácíira mía.

Le wó á hàrí lòn zuia

à ɓa yí dà máa mi,

á yí dà máa ɲí bìo.»‡

9 O *Daviide mún bía bìo kà:

«Le ɓa bè-dínii wé lòn dádá,

lòn kɔ̃hṹ na ɓa à tè yi,

à bìo ko làa ba à sá ɓa yi.

10 Le ɓa wé ɓa muiiwà,

à yí bĩní yí mi dɛ̀ɛ.

Ɲì le lònbee ɓa ɲúná yi.»§

11 Àwa, le ĩ tùa mia: Mi wee leéka le lé ɓa *zúifùwa lùwá á mu vóráa le? Ɓùeé dɛ́! Ɛ̀ɛ ká lé ɓa wékheró pànká yi á hã sìíwà na ká nùpua bò yi feraráa. Á bṹn lé bìo dó le yandee ɓa zúifùwa mu yi. 12 Ɓa wékheró wó á ho dĩ́míɲá nùpua yú mu bè-tentewà le Dónbeenì bìo dã́ní yi. Á bìo ɓa khon ho kã̀níló yi wó á bìa yínɔń ɓa zúifùwa yú mu bè-tentewà le Dónbeenì bìo dã́ní yi. Bṹn wee zéení le ká ɓarɛ́n zúifùwa hĩ́a tà ho kã̀níló bìo, á mu bè-tentewà mu á à wíoka à dé wán.

Le vĩ̀ndɛ̀ɛ na ló míten làa dìo ɓa fá bìo

13 Hã laà na kà wán, á minɛ́n na yínɔń ɓa *zúifùwa lé mia á ĩ wee bíoráa. Ĩ lé o Yeesu tonkaro bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n, á ĩ sĩi wan ho tonló mu bìo yi. 14 Ĩ wi à mu yandee zo wàn sìí nùpua na lé ɓa zúifùwa à kã̀nínáa ɓa nì-dòndáa. 15 Mu bon, bìo le Dónbeenì ɲàana ɓa bã́nía, á bṹn wó á ho dĩ́míɲása làa de bĩnía sĩ. Àwa, ká le Dónbeenì bĩnía tà ɓa bìo, á bṹn so máa kɛń lè ɓa húrun vèera le? 16 Ká ho dĩ́nló bè-yáa bìo sã̀ le Dónbeenì yi, se hìa ká ɓúenɓúen bìo mún sã̀ le yi.* Ká le vĩ̀ndɛ̀ɛ naní bìo sã̀ le Dónbeenì yi, se le ɓàn lakara bìo mún sã̀ le yi. 17 O *Isirayɛɛle nìpomu ka lòn oliivewa vĩ̀ndɛ̀ɛ na fá, á ɓa kúiora lakara ɓúi. Ũnɛ́n na yínɔń o zúifù ka lòn oliivewa vĩ̀ndɛ̀ɛ na ló míten lakahó á ɓa sɛ́ra ɓueé cɛɛ́ra hã oliivewa vĩ̀ndɛ̀ɛ na fá yi, á ho lakahó mu bò yi wee yíráa dén yuaamu. 18 Lé bṹn nɔn á fo yí ko à ũ yòoní ũten, à zùań bìa ka lòn lakara na ɓa kúiora yi. Fo ò yòoní ũten le we? Yínɔń ũnɛ́n nɔn á hã naní yìo wi luaráa, hã naní lé hĩ̀a nɔn á ũnɛ́n yìo wi lua.

19 Ɲún-sĩ fo dà à bío: Hã lakara mu kúiora bèra a na à ĩnɛ́n dàń cɛɛ́. 20 Mu bon, ɓa ka lòn lakara na kúiora, lé bìo ɓa yí dó mí sĩa le Dónbeenì yi. Ũnɛ́n ɓa ɓɛ̀n cɛɛ́ra, lé bìo ũ dó ũ sĩi le Dónbeenì yi. Ɛ̀ɛ ká ũ màhã́ pa ũten bìo, yí yòoní ũten mu bìo yi. 21 Mu bon, ká le Dónbeenì hĩ́a wee kúio le vĩ̀ndɛ̀ɛ na fá lakara, se le mún dà à wé mu ɓàn síi lè ũnɛ́n. 22 Àwa, loń: Le Dónbeenì wee wé mu tentemu lè ɓa nùpua, á le mún ɲii. Le ɲii bìa yí máa bè le Dónbeenì mu bíonì yi wán, ká ũnɛ́n á le è wé lè mí tentemu ká fo tà bò mu wɔ̃hṹ. Ká bṹn mía á ũnɛ́n á le mún ǹ sɛ́n lòn lakahó. 23 Ká ɓa zúifùwa khíi bĩnía tà dó mí sĩa le Dónbeenì yi, á le è bĩní ì cɛɛ́ ɓa hen na ɓa fù wi yi lè ho yahó, mu wéró pànká wi le cɔ̃́n. 24 Mu bon, ũnɛ́n wón sìí binbirì ka lòn vĩ̀ndɛ̀ɛ na ló míten ɓàn lakahó. Fo sɛ́ra á ɓueé cɛɛ́ra le vĩ̀ndɛ̀ɛ na fá yi, ká hón yínɔń ũ sìí. Ɓa zúifùwa bán lá lé le vĩ̀ndɛ̀ɛ na fá ɓàn lakara. Á ɓa bĩní cɛɛ́ró le vĩ̀ndɛ̀ɛ na ɓa ló yi á lònbee máa kɛń le Dónbeenì cɔ̃́n.

O Isirayɛɛle nìpomu kã̀níló bìo

25 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo le Dónbeenì le mí ì wé na sà yi á ĩ zéení làa mia, bèra a na à mi yí wé miten lè mu bè-zũńminì ɓànsowà: O *Isirayɛɛle nìpomu sɔ̃́n-kéní á à dĩ̀n máa zũń bìo ɓúi yara, fúaa ká hã sìí-viò nùpua na le Dónbeenì hueekaa ɓúenɓúen yú ho kã̀níló vó. 26 Bṹn mɔ́n ó o Isirayɛɛle nìpomu màhã́ à kã̀ní, làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«O kã̀nílo á à lé ho Sion lóhó yi.

O *Zakoobu zĩ-ɲúhṹ nùpua

pĩ́ló làa de á le è khíní yi.

27 Dén lé le páaníi na á ĩnɛ́n Dónbeenì

á à bè làa ba ká ĩ sɛ́ra ɓa bè-kora día.»†

28 Bìo ɓa zúifùwa pã́ le bín-tente bìo, á ɓa wó le Dónbeenì zúkúsa, lé bṹn bìo yi á minɛ́n yúráa ho kã̀níló. Ká bìa le Dónbeenì hueekaa wó lè mí nìpomu, á le wa ɓàn maáwà bìo yi. 29 Mu bon, le Dónbeenì hĩ́a hɔ̃n bìo, à le máa bĩní fé mu. Le hĩ́a von nùpue na, à le máa bĩní pĩ́ ɓànso. 30 Bìo mi yánkaa yí bò le Dónbeenì bíonì yi, á hã laà na kà wán á le Dónbeenì wó le hii làa mia ɓa *zúifùwa pĩ́ló làa de bìo yi. 31 Lé làa bṹn á ɓarɛ́n mún yí bò le Dónbeenì bíonì yi hã laà na kà wán, bèra a na à bìo le Dónbeenì zũńnanáa minɛ́n màkárí, à le mún zũń ɓarɛ́n màkárí làa bṹn bìo. 32 Mu bon, le Dónbeenì día á ɓa nùpua ɓúenɓúen wee pĩ́ le bíonì bìo, à le bè yi bĩní zũńnáa ɓa ɓúenɓúen màkárí.

Le Dónbeenì dà po mu bìo ɓúenɓúen

33 Éee! Le Dónbeenì bìo ɓúenɓúen ɓɛ̀ntĩ́n ɲii sú. Le bè-zũńminì lè le bìo zũńló á ɲii yí zũ. Bìo le le mí ì wé á nùpue yí dà máa zũń. Á mu wéró yara á nùpue mún yí dà máa zũń. Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

34 «Lée wée dà à zũń o Ɲúhṹso yilera?

Lée wée dà le zéeníi á à na a yi?

35 Á lée wée dà mu bìo á à hã làa wo

ò o bè yi hãnáa ɓànso?»‡

36 Lé bìo mu bìo ɓúenɓúen wee lé o cɔ̃́n. Lé orɛ́n pànká yi á mu ɓúenɓúen wiráa, á bìo sã̀ a yi. Le ho cùkú bìo sĩ̀ a yi fɛ́ɛɛ. *Amiina!

12

Wa wi le mukɔ̃n-fĩnle yi là a Krista

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo le Dónbeenì wã́a zéenía mí tentemu làa wɛn kà síi, á ĩ ì hení bìo kà làa sòobɛ́ɛ á à na mia: Mi na miten ɓúenɓúen le Dónbeenì yi lòn muinì yìa ká mi yìo ɲɔǹ wi lua, à bìo sĩ̀ le yi, à bìo wé sĩ le yi. Bṹn lé le ɓùaaníi binbirì na mi ko mi ɓùaaní lè le Dónbeenì. 2 Mi yí bè ho dĩ́míɲá bìowa na yí se yi, ká mi día le le Dónbeenì yèrèmá mí hácírí à wé lè le hácírí dà-fĩnle. Lé bṹn á à na ká mi ì zũń bìo le Dónbeenì sĩi vá yi, bṹn na se, á bìo sĩ le yi, á ɲii tun.

3 Le Dónbeenì sãamu na le wó làa mi bìo yi, á ĩ ì bío bìo kà á à na mi ɓúenɓúen yi: O ɓúi yí leéka le mí bìo ɲúhṹ wi po bìo ó o bìo karáa. Ká mi nì-kéní kéní wé ɓua miten làa bìo mi bìo karáa à héha lè mi sĩadéró le Dónbeenì yi, bìo le nɔn pànká mia. 4 Mu bon, o nùpue sãnía lée dà-kéní, ká bìo cɛɛ́kaa mín yi wó hã bṹn lé bìo boo, á mu lè mí dà-kéní kéní bè-wénia mún wi mín ɲúná yi. 5 Làa bṹn síi á warɛ́n mún boo, ká wa ɓúenɓúen lé hã sãnía dà-kéní wa páaníló là a *Krista bìo yi. Wa ɓúenɓúen cɛɛ́kaa mín yi, yìa lè mí lahó, yìa lè mí lahó, làa bìo ó o nùpue sãnía bìowa cɛɛ́kaaráa bìo síi. 6 Mu bìo wéró pànká á le Dónbeenì nɔn wa nì-kéní kéní yi mín ɲúná yi. Yìa le Dónbeenì nɔn mí ɲi-cúa fɛɛró pànká yi, à ɓànso wé wé mu à héha lè le sĩidéró le Dónbeenì yi. 7 Yìa le nɔn ho pànká yi ò o wé séení ɓa nùpua, à wón wé séení ɓa. Yìa le nɔn ho pànká yi ò o wé kàrán ɓa nùpua, à wón wé kàrán ɓa. 8 Yìa le nɔn ho pànká yi ò o wé hĩ̀í ɓa nùpua sĩa, à wón wé hĩ̀í ɓa sĩa. Yìa le Dónbeenì nɔn ho pànká yi ò o wé hã ɓa nùpua lè mu bìo, à wón wé hɛ́n mí yi à hãnáa ɓa. Yìa le nɔn ho pànká yi ò o wé dí ɓa nùpua yahó, à wón sòobá míten mu wéró yi. Yìa le nɔn ho pànká yi ò o wé zũń ɓa nùpua màkárí, à wón wé wé mu lè le sĩ-wɛɛ.

9 Mi le bìo mi wa làa mín à bìo wé ho tũ̀iá poni. Mi ɲin mu bè-kora, à ca mi kuio mu bè-tente wéró yi. 10 Mi wań mín làa sòobɛ́ɛ làa bìo á ɓa zàwa mín yi ko ɓa wańnáa mín bìo síi. Mi wé kɔ̃̀nbi mín, à dé mí sòobɛ́ɛ mu yi. 11 Mi ca mi kuio o Ɲúhṹso tonló sáró yi, mi yí dí parí, à wé mu lè mí sĩa ɓúenɓúen. 12 Mi wé zã̀maka bìo mi dó mi sĩa wee lòoní bìo yi. Mi wé hĩ̀ mi sĩa le lònbee pã̀ahṹ, à wé fìo le Dónbeenì yi fɛ́ɛɛ. 13 Mi wé séení mìn zàwa lè mìn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa làa bìo ɓa màkóo wi yi. Bìa wee làa mi wán á mi wé ɓua sese.

14 Mi wé fan mu bè-tentewà à na bìa wee beé mi lò yi, mi wé fan bṹn, ká mi wé yí dánkání ɓa. 15 Bìa wé wee zã̀maka, à mi zã̀maka làa ba. Bìa wé wee wá, à mi wá làa ba. 16 Mi wé mí yilera làa dà-kéní. Mi wé yí yòoní míten, ká mi wé liiní míten, à tà páaní lè ɓa nì-khenia. Mi yí wé míten làa bè-zũńminì ɓànsowà.

17 Yìa wé wó khon làa mia, à mi yí wé yí khe lè ɓànso. Mi wé wé mu tentemu lè ɓa nùpua ɓúenɓúen. 18 Ká mu dà wee wé, à mi sòobá míten, à ho hɛ́ɛrà kɛń minɛ́n lè ɓa nùpua ɓúenɓúen pã̀ahṹ, ká ho ɓàn yáaró yí lé mia. 19 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi wé yí dì yúaa miten, ká mi dé mu le Dónbeenì níi yi. Mu bon, bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Hã yúaa dìró bìo sã̀ miì. Yìa ko làa bìo na, á ĩ wé mu lè ɓànso, lé ĩnɛ́n Ɲúhṹso Dónbeenì bía mu.»* 20 Mu pá bĩnía túara: «Hen ká ũ zúkúso le hĩni wee ɓúe, à ũ na mu bìo wo yi le o dí. Ká le ɲu-hãní dà a, à ũ na mu ɲumu wo yi le o ɲu. Ká fo wee wé kà, á mu ù kɛń lòn donfũaa á fo wee khá bè ɓànso ɲúhṹ wán.»† 21 Mi yí le mu bè-kora yí pànká mi wán, ká mi wé wé mu bè-tentewà à yíráa ho pànká mu wán.

13

Ho pànká ya-díwá lé le Dónbeenì bàrá ɓa

1 Ɓa nùpua ɓúenɓúen ko ɓa wé bè ho pànká ya-díwá bíoní yi. Pànká ya-díwá yí dà máa kɛń ká le Dónbeenì yí nɔn mu níi. 2 Lé bṹn nɔn ká yìa pã́ ɓa bìo, se ɓànso pã́ le Dónbeenì bìo na le bò. Ká yìa wee wé bṹn se o wee síiní mí ɲúhṹ míten. 3 Yìa wee wé mu bè-tente wón yí ko ò o zɔ̃́n ho pànká ya-díwá. Ká yìa wee wé mu bè-kora wón ko ò o zɔ̃́n ɓa. Hen ká fo wi à ũ wé yí zɔ̃́n ho pànká ya-díwá, à ũ wé wé mu bè-tentewà, á ɓa wé è wíoka ũ yèni. 4 Mu bon, ho pànká ya-díwá lé le Dónbeenì ton-sáwá ũ séeníló bìo yi. Ɛ̀ɛ ká ũ ɓɛ̀n wee wé mu bè-kora, à ũ zɔ̃́n, lé bìo le Dónbeenì nɔn ho wɔ̃hṹ ɓa yi à ɓa bé bìa wee wé mu bè-kora. Hen ká ɓa wee bé ɓànso, se lé le Dónbeenì tonló na le kàràfáa ɓa yi á ɓa wee sá, à zéení làa yìa wee wé mu le le Dónbeenì sĩi wee cĩ̀ ɓànso yi. 5 Lé bṹn nɔn ó o nùpue ko ò o wé wé bìo ho pànká ya-díwá le o wé, bèra a na à le Dónbeenì sĩi yí cĩ̀ a yi, à mún wé bè mu yi lé bìo ó o zũ le bṹn lé bìo térénna.

6 Lé bṹn bìo yi á mi mún ko mi wé sàánínáa ho lànpó. Lé bìo le Dónbeenì lé dìo kàràfáa ho tonló mu ɓa yi le ɓa sá ho sese. 7 Mi ko mi na bìo nùpue na yi, à mi na mu wo yi: Yìa bìo lée lànpó, à mi sàání ho wo yi. Bìo ko mu sàání ho pànká ya-díwá yi à mi sàání mu. Yìa mi ko mi kɔ̃̀nbi, à mi kɔ̃̀nbi o. Yìa ko làa hézã́níi, à mi hézɔ̃́n wo.

Yìa wa ɓa nùpua se ɓànso bò le Dónbeenì làndá yi

8 Mi yí le kee ɓúi kɛń mia. Bìo ko mu kɛń mia lòn kee fɛ́ɛɛ lé mi wańmínló. Yìa wa mín zàwa lè mín hĩ́nni, se wón wee wé bìo ho làndá le o wé binbirì. 9 Mu bon, hã làndáwá na kà á mi zũ: «Yí wé hã́-fé tàá bá-fé. Yí ɓúe nùpue. Yí ɲuaa bìo. Yí le ũ yìo lé mi ninza bìo.»* Hɔ̃́n làndáwá so làa hĩ̀a ká ɓúenɓúen á ɲii wee sí le bíonì dà-kéní na kà yi: «Wań mi ninza làa bìo á fo waráa ũten bìo síi.» 10 Yìa wa mí ninza binbirì á máa wé bìo na yí se làa wo. Yìa wa mí ninzàwa se wón wee wé bìo ho làndá le o wé binbirì.

Mi wa ɓua waten sese à lòonínáa o Krista ɓuenló

11 Mi wa wé làa bṹn, sɔ̃̀nkú bìo mi yàá zũ ho pã̀ahṹ na wa wi yi sìí. Ho pã̀ahṹ dɔ̃n à mi fání mí yìo. Mu bon, hã laà na kà wán á ho kã̀níló wã́a sùaráa làa wɛn á po pã̀ahṹ na wa ɓúa wa sĩadéró o *Krista yi ɲúhṹ. 12 Ho tá nì-kĩ́a, hen làa cĩ́inú ká ho ò tĩ. Àwa, á mi wã́a le wa día hã wárá ɓúenɓúen na wee wé le tíbírí yi. Mi wa lá mu khoomu tonló sĩ̀a à sáráa. 13 Mi wa ɓua waten sese lòn nùpua na wi mu khoomu yi bìo síi. Mi yí wa dé waten ho dàndĩ́nló lè ho ɲa-ɲunló yi. Mi yí wa dé waten ho bá-fénló lè ho hã́-fénló yi, à yí dé waten mu koomu yi. Mi yí wa dé waten hã fio lè le yandee yi. 14 Mi le o Ɲúhṹso Yeesu Krista bìo à kɛń mia. Mi yí día le bìo mí sĩa wee vá yi na yí se à yí pànká mi wán, à mi wé wé bìo sĩ mia.

14

Mi wé yí cítí mín dĩ́nló bìo yi

1 Yìa sĩidéró yí fárá yí tĩna sese le Dónbeenì yi á mi wé zũń ɓuaró, à wé yí wã̀aní bìo ó o wee leéka. 2 Làa bìo síi á ɓa ɓúi wee leéka le mi dà mu bè-dínii ɓúenɓúen wé è dí, ɛ̀ɛ ká ɓa ɓúi na sĩadéró le Dónbeenì yi á yí fárá yí tĩna sese bán ɓɛ̀n lé ho dĩ́n-poni mí dòn ɓa wee dí ká hã taa níi ló. 3 Á yìa wee dí mu bè-dínii ɓúenɓúen yí ko ò o zùań yìa yí máa là hã taa yi. Làa bṹn síi, á yìa yí máa là hã taa mún yí ko ò o cítí yìa wee dí mu bè-dínii ɓúenɓúen, lé bìo le Dónbeenì mún tà wón bìo. 4 Ũnɛ́n lé o yɛ́n á à cítíráa o nì-veere ton-sá? O wó se loo, o wó khon loo, se ɓa ɲúhṹso lé yìa á à fɛɛ mu tũ̀iá. O yàá à wé á mu ù wé se, lé bìo ó o Ɲúhṹso pànká wi dà à séení a.

5 O ɓúi cɔ̃́n á hã wizooní ɲúná wi po mín. Ɛ̀ɛ Ká a ɓúi cɔ̃́n á hã wizooní ɓúenɓúen lée dà-kéní. Mi nì-kéní kéní ko mi láa bìo mi wee leéka yi mu dã́ní yi. 6 Yìa le hã wizooní ɲúná wi po mín wee wé mu o Ɲúhṹso bìo yi. Yìa ɓɛ̀n wee dí mu bè-dínii ɓúenɓúen wón mún wee wé mu o Ɲúhṹso bìo yi. Mu bon, o wee dé le Dónbeenì bárákà mí bè-dínii bìo yi. Á yìa wee dí ho zen-ɓuahó bìo mí dòn wón mún wee wé mu o Ɲúhṹso bìo yi. Wón mún wee dé le Dónbeenì bárákà. 7 Mu bon, wa tĩ́ahṹ á yìa mukãnì wi míten bìo yi wón mía, á yìa á à hí míten bìo yi wa tĩ́ahṹ wón mún mía. 8 Hen ká wa yìo wi lua, se lé o Ɲúhṹso á wa yìo wi lua bìo yi. Ká wa húrun, se lé o Ɲúhṹso á wa mún húrun bìo yi. Àwa, á hàrí wa hí loo, à wa yìo wé lua loo, se wa bìo pá sã̀ a Ɲúhṹso yi. 9 Mu bon, o *Krista húrun á vèera bèra a na ò o wé bìa húrun làa bìa yìo wi lua Ɲúhṹso. 10 Ká ũnɛ́n, lée webio nɔn á fo wee cítíráa mìn za tàá mìn hĩ́nló? Á ũnɛ́n ɓɛ̀n, lée webio nɔn á fo wee zùańnáa mìn za tàá mìn hĩ́nló yi? Wa ɓúenɓúen khíi dĩ̀n Le Dónbeenì yahó á le è cítí. 11 Mu bon, bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Ĩnɛ́n Ɲúhṹso á wi fɛ́ɛɛ.

Ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen

á à fárá mí nɔnkóɲúná wán ĩ yahó,

ɓa ɓúenɓúen á à bío le ĩ lé le Dónbeenì bìo bon.»*

12 Làa bṹn síi, á bìo wa nì-kéní kéní wó á wa ko wa zéení na le Dónbeenì yi.

Yí dé mìn za tàá mìn hĩ́nló bè-kora wéró yi

13 Á mi wã́a yí le wa wé cítí mín. Bìo kà lé bìo á mi le mu kɛń mi yiwa: Mi yí wé bìo ɓúi na à dé mìn za tàá mìn hĩ́nló kèrètĩ́ɛ mu bè-kora wéró yi. 14 Ĩ páaníló là a Ɲúhṹso Yeesu bìo yi, á ĩ zũ mu, á mún láa mu yi le mu bìo ɓúenɓúen wee ce le Dónbeenì yahó. Ɛ̀ɛ ká a ɓúi wee leéka le mu ɓúi yí máa ce, se mu ɓɛ̀n yí máa ce ɓànso cɔ̃́n. 15 Ká mìn za tàá mìn hĩ́nló lò hĩ́a wee be ũnɛ́n bè-dínii bìo yi, se fo wã́a yí máa zéení le fo wa a. Yí wé bèra a na à mìn za tàá mìn hĩ́nló na ó o *Krista húrun bìo yi à hĩ́a vĩ́ ũnɛ́n bè-dínii bìo yi. 16 Bìo se minɛ́n cɔ̃́n á yí ko mu wé à ɓa nùpua wé bĩní bío mu bè-kohó bìo mi dã́ní yi. 17 Mu bon, le Dónbeenì bá-zàmu bìo yí máa zéení bè-dínii tàá bè-ɲunii bìo. Mu lé ho térénló, lè ho hɛ́ɛrà, lè hã zã̀makaa na le Dónbeenì Hácírí wee na. 18 Yìa wee sá a Krista tonló làa bṹn bìo síi wón bìo á à wé sĩ le Dónbeenì yi, á ɓa nùpua mún ǹ tà a bìo.

19 Àwa, á wa ko wa ca wa kuio à wé wé bìo á à dé ho hɛ́ɛrà wa pã̀ahṹ, làa bìo wa nì-kéní kéní ì wé á wa sĩadéró le Dónbeenì yi á à wíoka à dé wán. 20 Yí loń mu bè-dínii yi à yáaráa le Dónbeenì tonló. Mu bon, mu bìo ɓúenɓúen dà wee dí. Ɛ̀ɛ ká mu bè-dínii na à wé á mi ninza à wé mu bè-kohó bṹn yí se. 21 Bìo se, lé ũ khí mu bìo ɓúenɓúen na dà à dé mìn za tàá mìn hĩ́nló mu bè-kora wéró yi. Hàrí mu wé taa, tàá dìvɛ̃́n ɲuló, tàá bè-vio. 22 Le sĩidéró na fo yú mu bìo mu dã́ní yi ũ ɓua ũ dòn le Dónbeenì yahó. Yìa sĩi yí máa kán wo bìo á ɓànso wee ɓua lè míten dã́ní yi, wón ɲúhṹ sĩ. 23 Ká yìa sĩi wee kán wo o bè-dínii ɓúi dã́ní yi, se wón ɓànso ɲúhṹ sú, lé bìo ó o yí máa wé mu à héha lè mí sĩidéró le Dónbeenì yi. Bìo lée bìo na yí máa wé héha lè le sĩidéró le Dónbeenì yi, bṹn lée bè-kohó.

15

Wa ko wa wé hĩ̀ wa sĩa

1 Warɛ́n na sĩadéró le Dónbeenì yi fárá tĩna ko wa wé hĩ̀ wa sĩa bìa sĩadéró yí fárá yí tĩna bìo yi. Wa yí ko wa wé wé bìo sĩ wɛn. 2 Wa nì-kéní kéní ko wa wé wé bìo sĩ wàn zàwa lè wàn hĩ́nni yi, na à séení ɓa, bèra a na à ɓa sĩadéró le Dónbeenì yi va lè ho yahó. 3 Mu bon, o *Krista yí wó bìo sĩ a yi, ɓùeé. Bìo kà lé bìo bía le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Hã bín-kora na ɓa nùpua bía nɔn ũnɛ́n Dónbeenì yi lé ĩnɛ́n á hã bía nɔn yi.»* 4 Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna na túara hàánì ɓúenɓúen túara bèra a na à hã kàrán wɛn, à wa dàń hĩ̀ wa sĩa, à sĩa wé hereka. Lé bṹn wee na à wa dàń dé wa sĩa lòoní bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé. 5 Le le Dónbeenì na le sĩ-hĩ̀ílè lè le sĩ-heɓúee wee lé cɔ̃́n à wé à mi wé wíoka ɲí mín yi, làa bìo ó o Yeesu Krista le mu wéráa. 6 Lé bṹn ǹ na ká mi ɓúenɓúen á à wé le ɲii dà-kéní, á à déráa ho cùkú le Dónbeenì yi, dén na lé wa Ɲúhṹso Yeesu Krista ɓàn Maá.

7 Àwa, á mi cén wé tà mín yi làa bìo ó o Krista tàráa mia bìo síi à déráa ho cùkú le Dónbeenì yi. 8 O Krista ɓueé wó ɓa *zúifùwa ton-sá, á tiíraráa bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé è na ɓàn maáwà yi ɲii à zéení le ká le Dónbeenì bía bìo na à le máa lé mu mɔ́n. 9 O Krista mún ɓueé wó á bìa yínɔń ɓa zúifùwa wee dé ho cùkú le Dónbeenì yi le hii bìo yi, làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi:

«Lé bṹn te bìo á ĩ wé è sío

á à khòonínáa fo hã sìíwà nùpua tĩ́ahṹ.»†

10 Mu mún túara:

«Sìíwà nùpua,

mi páaní zã̀maka lè le Dónbeenì nìpomu.»‡

11 Mu mún bĩnía túara:

«Dĩ́míɲá kãna ɓúenɓúen nùpua,

mi khòoní a Ɲúhṹso,

sìíwà ɓúenɓúen nùpua,

mi zéení a beemu.»§

12 Le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Ezayii mún bía bìo kà:

«Nùpue ɓúi á à lé o Zesee zĩ-ɲúhṹ nùpua tĩ́ahṹ

á à dí hã sìíwà nìpomu yahó,

á mu nìpomu mu mún ǹ dé mí sĩi wo yi.»*

13 Le le Dónbeenì na wee wé à mi dé mí sĩa lòoní bìo le dó mí ɲii le mí ì wé, à wé à mi kɛń ho hɛ́ɛrà lè hã zã̀makaa na ɲii mía yi mi sĩadéró le yi bìo yi. Lé bṹn ǹ na ká le Dónbeenì mu Hácírí pànká yi, á mi ì dàń ǹ dé mí sĩa làa sòobɛ́ɛ á à lòoní bìo le dó mí ɲii le mí ì wé.

O Poole lé o Krista ton-sá

14 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩnɛ́n ĩ bɛɛre láa mu yi le mu bè-tentewà wéró bìo wi mia làa sòobɛ́ɛ. Bìo mi ko mi zũń á mi zũ ɓúenɓúen, á dà wee zéení mín. 15 Bṹn ɲɔǹ pá yí hò bìo á ĩ bĩnía leékaa mia ho vũahṹ na kà lara ɓúi yi làa bìo mi zũ vó, á yí titikaa mu bìo yi. Ĩ wó mu lé bìo le Dónbeenì lè mí sãamu 16 á wó á ĩ lé o Yeesu *Krista ton-sá bìa yínɔń ɓa *zúifùwa bìo yi. Le Dónbeenì tonló na á ĩ wee sá lé le bín-tente na á ĩ wee bue, bèra a na à le Hácírí pànká yi à bìa yínɔń ɓa zúifùwa wé lòn hãmu na bìo sã̀ le Dónbeenì yi, á bìo sĩ le yi. 17 Ĩ páaníló là a Krista bìo yi, á ĩ sĩi wan le Dónbeenì tonló na á ĩ wee sá bìo yi. 18 Mu bon, bìo á ĩ wee hení ĩ sĩi bío á yínɔń bè-veere ká mu yínɔń bìo ó o Krista dĩ̀n ĩ wán á wó. O Krista dĩ̀n ĩ wán á ĩ wee wé à bìa yínɔń ɓa zúifùwa tà le Dónbeenì bìo. O wó mu lè ĩ bíoní, lè ĩ bè-wénia, 19 lè mu yéréké bìowa lè mí sìíwà, le Dónbeenì Hácírí pànká yi. Lé làa bṹn á ĩ bueraráa o Krista bín-tente, à dĩ̀n ho Zeruzalɛɛmu lóhó yi à vaa ɓúe ho Ilirii kɔ̃hṹ yi.† 20 Ká bìo dà-kéní na kɛra ĩ sĩi yi, lé à ĩ bue le Dónbeenì bín-tente hã dã́a na nùpua dĩǹ yí ɲá a Krista bìo yi, bèra a na à nùpue hĩ́a yí bío le ĩ wee so a ɓúi zĩi ɲúhṹ na ó o bàrá wán. 21 Ĩ wó mu á héhaa làa bìo le Dónbeenì bíonì vũahṹ bía:

«Bìa na ɓa dĩǹ yí buera a bìo yí nɔn yi

á à mi a,

bìa dĩǹ yí ɲá bìo ɓúi o dã́ní yi

á à zũń o bìo yara.»‡

O Poole wee bío mí khúio varó bìo

22 Lé bṹn lá wee hè mi nɔn á ĩ dĩǹ yí ɓuararáa mi cɔ̃́n. 23 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán á bìo á ĩ lá ko à ĩ wé bĩ́n á ɲii wã́a tun. Mi ɓúɛɛkíró bìo ɓɛ̀ntĩ́n wi miì míana. 24 Ĩ wi à ĩ va ho Ɛsipaaɲɛ. Ká ĩ yú wee va bĩ́n, ɲún-sĩ á ĩ ɓueé ɓúɛɛkí mia. Mu bon, ĩ wi à ĩ ɓuee mi mi wán à khĩínáa, à mi séení mi à ĩ dàń varáa hón kɔ̃hṹ so. Ká ĩ màhã́ ɓueé wé wizooní bìo yɛn mi cɔ̃́n á à khĩínáa. 25 Ká hã laà na kà wán á ĩ ì va ho Zeruzalɛɛmu, á vaá séení bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi bĩ́n. 26 Mu bon, ho Maseduana lè ho Akayii kãna kèrètĩ́ɛwa á mu ló sĩa yi le mí ì cã le wárí á à séenínáa ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa kuure nùpua ɓúi na lé ɓa nì-khenia. 27 Lé ɓarɛ́n míten leékaa mu. Ɛ̀ɛ ká lé ho tũ̀iá le ɓa mì mí, á ɓa ko ɓa séení ɓa. Lé bìo á hɔ̃́n kãna so kèrètĩ́ɛwa yínɔń *zúifùwa, à ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa na lé ɓa zúifùwa màhã́ pá tà séenía ɓa lè le Dónbeenì bìo. Àwa, á ɓarɛ́n ɓɛ̀n mún ko ɓa séení bán lè mí níi bìo. 28 Ká ĩ yú le wárí mu dó ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa níi yi, á ĩ ɓueé lé lè mi cɔ̃́n á à varáa ho Ɛsipaaɲɛ kɔ̃hṹ. 29 Ĩ zũ le ká ĩ wee ɓuen mi cɔ̃́n, á ĩ ɓuen là a *Krista bè-tentewà cɛ̀ɛra na ó o wee wé lè ɓa nùpua.

30 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi páaní ca mi kuio làa mi, à wé fìo le Dónbeenì yi ĩ bìo yi. Bṹn lé bìo á ĩ wee cà mi cɔ̃́n wa páaníló là a Ɲúhṹso Yeesu Krista, lè le waminì na le Dónbeenì Hácírí wee dé wɛn bìo yi. 31 Mi wé fìo, bèra a na à ĩ kã̀ní ho *Zudee kɔ̃hṹsa na yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa níi yi. Mi mún wé fìo, bèra a na à ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa vaa tà le séeníi na á ĩ ì ɓua vaá na ɓa yi bìo lè le sĩ-wɛɛ. 32 Ká mu wó kà síi, ká le Dónbeenì tà á ĩ ɓuen mi cɔ̃́n lè hã zã̀makaa, á ɓueé vũńka mi cɔ̃́n. 33 Le le Dónbeenì na wee wé à wa kɛń ho hɛ́ɛrà yi à kɛń lè mi ɓúenɓúen. *Amiina!

16

Le tɛ̀ɛníi

1 Ĩ wee tonka a Febe mi cɔ̃́n, wón na lé wàn hĩ́nló mu kèrètĩ́ɛmu dã́ní yi, na wee sá le Dónbeenì tonló ho lóhó na ɓa le Sãnkeree yi. 2 Ká a ɓueé dɔ̃n mia à mi ɓua a sese o Ɲúhṹso yèni yi. Mi ɓua a làa bìo á bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi wee ɓuaráa mín bìo síi. Mi wé séení a bìo lée bìo na ó o màkóo wi mia yi. Orɛ́n mí bɛɛre séenía ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ, sɔ̃̀nkú ĩnɛ́n.

3 Ĩ wee tɛ̀ɛní a Pirisiiye là a Akilaasi yi, bán na làa mi páanía lé o Yeesu *Krista ton-sáwá. 4 Ɓa zàanía mí mukãní á kã̀níanáa mi. Ĩ yi yí dà máa sà bṹn yi. Á ɓa kèrètĩ́ɛwa na yínɔń ɓa *zúifùwa mún yiwa máa sà mu yi. 5 Ɓa kèrètĩ́ɛwa na wee kúee mín wán ɓàn zĩi á ĩ mún wee tɛ̀ɛní yi. Ĩ wee tɛ̀ɛní wàn bɔ̃́nlo na ɓa le Epayinɛɛte yi. Wón lé o nín-yání nùpue na dó mí sĩi o Krista yi ho Azii kɔ̃hṹ yi. 6 Ĩ wee tɛ̀ɛní a hã́a na ɓa le Mari yi, wón na séenía mia làa sòobɛ́ɛ. 7 Ĩ wee tɛ̀ɛní a Ãndoronikuusi là a zũniasi yi. Ɓa làa mi lée sìí kéní, á ɓa mún kɛra ho kàsó yi làa mi. Ɓa lé o Krista tonkarowà na bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ. Ɓa tà a Krista bìo á dú ĩnɛ́n yahó.

8 Ĩ wee tɛ̀ɛní a Ãnpiliatuusi yi, wón na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ wa páaníló là a Ɲúhṹso bìo yi. 9 Ĩ wee tɛ̀ɛní a Uubɛ̃n yi, wón na làa wɛn páanía wee sá a Krista tonló, á wee tɛ̀ɛní a Sitakiisi yi, wón na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ. 10 Ĩ wee tɛ̀ɛní a Apelɛɛsi yi, wón zéenía le mi dó mí sĩi binbirì o *Krista yi. O nìi na ɓa le Arisitobuule lè mí zĩi nùpua á ĩ wee tɛ̀ɛní yi. 11 O Herodion, yìa lé ho sìí kéní làa mi á ĩ wee tɛ̀ɛní yi. Ĩ wee tɛ̀ɛní a Naasiisi zĩi nùpua yi, bán na dó mí sĩa o *Krista yi. 12 Ĩ wee tɛ̀ɛní a hã́a na ɓa le Tirifɛɛna làa yìa ɓa le Tirifooze yi. Ɓa wee sá a Ɲúhṹso tonló làa sòobɛ́ɛ. Wàn bɔ̃́nlo hã́a na ɓa le Pɛɛsiide á ĩ wee tɛ̀ɛní yi. Wón mún sá a Ɲúhṹso tonló làa sòobɛ́ɛ. 13 Ĩ wee tɛ̀ɛní a Urufuusi yi, wón na bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ o Krista tonló sáró yi. Ɓàn nu á ĩ wee tɛ̀ɛní yi. O mún lé ĩnɛ́n wàn nu. 14 O Asɛnkiriite, là a Filekon, là a Hɛɛmɛɛsi, là a Patorobaasi, là a Hɛɛmaasi, lè wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa na páanía wi làa ba, bán ɓúenɓúen á ĩ wee tɛ̀ɛní yi. 15 O Filolooki là a Zulii á ĩ wee tɛ̀ɛní yi. Ĩ wee tɛ̀ɛní a Nɛree lè mín hĩ́nló yi, á wee tɛ̀ɛní a Olɛnpaasi yi, làa bìa ɓúenɓúen na dó mí sĩa o Krista yi, na páanía wi làa ba á ĩ wee tɛ̀ɛní yi.

16 Mi tɛ̀ɛní mín yi lè le kɔ̃̀nbii tɛ̀ɛníi. Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio ɓúenɓúen wee tɛ̀ɛní mia.

Le zéeníi na ó o Poole nɔn

17 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa, bìo á ĩ hení á à na mia lé bìo kà: Mi pa miten bìo ɓa nùpua na wee dé ho sankaró ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Ho kàránló na mi yú á ɓa pã́ bìo, à ɓa wee kàrán mia làa bè-veere á à vĩ́inínáa mia. Mi pĩ́ ɓa bìo, 18 lé bìo ɓa nùpua mu síi á wa Ɲúhṹso na lé o *Krista tonló sáró bìo yí here cɔ̃́n. Bìo bìo here ɓa cɔ̃́n lé ɓa dío bìo. Ɓa wee bío hã bín-sĩa à vĩ́inínáa bìa yí máa dàń zũń le sabéré lè ho tũ̀iá poni à hueeka mín yi. 19 Mu bon, ɓa nùpua ɓúenɓúen zũ bìo mi wee tà bèráa bìo ó o Ɲúhṹso wee bío yi. Lé bṹn nɔn á ĩ sĩi wannáa mi bìo yi. Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ wi à mi wé mu bè-zũńminì ɓànsowà binbirí à wé wéráa bìo se. Ĩ wi à mi ce, à wé yí wé mu bìo na yí se. 20 Hen làa cĩ́inú ká le Dónbeenì na lé ho hɛ́ɛrà ɓànso á à yáa o Satãni pànká, á à dé o mi zení tá.

Le o Ɲúhṹso Yeesu wé mí sãamu làa mia!

21 O Timɔtee, yìa làa mi páanía wee sá ho ton-kéní á wee tɛ̀ɛní mia. O Lisiyuusi là a Zasɔ̃n là a Sosipatɛɛre, bán làa mi lé ho sìí kéní á mún wee tɛ̀ɛní mia.

22 Ĩnɛ́n Tɛɛtiyuusi* na túara a Poole ɲi-cúa á mún wee tɛ̀ɛní mia wa Ɲúhṹso na wó á wa lé le dà-kéní yèni yi.

23 O Kayuusi, yìa á ĩ làara wán mún wee tɛ̀ɛní mia. Lé wón zĩi á ɓa kèrètĩ́ɛwa wee kúee mín wán yi. Ho lóhó wɛ́n-bàrálo na ɓa le Erasiite, wón lè wàn za Kaatuusi á wee tɛ̀ɛní mia. 24 [Le wa Ɲúhṹso Yeesu Krista à wé mí sãamu lè mi ɓúenɓúen. *Amiina!]

Mi wa khòoní le Dónbeenì mí dòn

25 Mi wa khòoní le Dónbeenì. Lerɛ́n lé dìo dà à wé, á mi sĩadéró le yi á à fárá à tĩn. Le è wé mu le bín-tente na bìo ciran o Yeesu Krista, dìo á ĩ wee bue pànká yi. Lé dén bín-tente so á le Dónbeenì wee dĩ̀n wán zéenínáa mí bìo na lá sà yi hã lúlúio zànzàn. 26 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán, á mu wã́a ló mu khoomu yi wéréwéré le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà vɔ̃nna na ɓa yáanía túara pànká yi. Lé le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ á nɔn dén ɲii so bán yi le ɓa túa mu, bèra a na, à hã sìí-viò nùpua zũń le, à dé mí sĩa le yi, à wé bè le bíoní yi.

27 Le le Dónbeenì na mí dòn lé mu bè-zũńminì ɓànso, à yí ho cùkú fɛ́ɛɛ, o Yeesu *Krista pànká yi. *Amiina!

* 1:2 Mi loń Ezayii vũahṹ 52.7; 61.1

† 1:17 Mi loń Habakuuki vũahṹ 2.4

* 2:6 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 62.13

† 2:24 Mi loń Ezayii vũahṹ 52.5

‡ 2:25 Mi loń Luki vũahṹ 1.59

* 3:4 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 51.6

† 3:18 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 14.1-3; 53.2-4; 5.10; 10.7; 140.4; Ezayii vũahṹ 59.7-8

* 4:3 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 15.6

† 4:8 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 32.1-2

‡ 4:13 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 12.2-3; 17.4-6; 22.15-18

§ 4:17 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 17.5

* 4:18 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 15.5

† 4:22 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 15.6

* 7:7 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.17; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 5.21

* 8:9 O Krista Hácírí na bìo bía hen dén lè le Dónbeenì Hácírí ɓúenɓúen lée dà-kéní.

† 8:20 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 3.17

‡ 8:36 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 44.23

* 9:7 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 21.12

† 9:9 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 18.10, 14

‡ 9:11-12 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 25.23

§ 9:13 Mi loń Malasii vũahṹ 1.2-3

* 9:15 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 33.19

† 9:17 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 9.16

‡ 9:26 Mi loń Ozee vũahṹ 2.1-3, 25

§ 9:28 Mi loń Ezayii vũahṹ 10.22-23

* 9:29 Mi loń Ezayii vũahṹ 1.9; Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 19.23-28

† 9:33 Mi loń Ezayii vũahṹ 28.16

* 10:5 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 18.5

† 10:8 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 30.12-14

‡ 10:11 Mi loń Ezayii vũahṹ 28.16

§ 10:13 Mi loń Zowɛɛle vũahṹ 3.5

* 10:15 Mi loń Ezayii vũahṹ 52.7

† 10:16 Mi loń Ezayii vũahṹ 53.1

‡ 10:18 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 19.5

§ 10:19 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 32.21

* 10:20 Mi loń Ezayii vũahṹ 65.1

† 10:21 Mi loń Ezayii vũahṹ 65.2

* 11:3 Mi loń Bá-zàwa nín-yání vũahṹ (1 Rois) 19.10, 14

† 11:4 Mi loń Bá-zàwa nín-yání vũahṹ (1 Rois) 19.18

‡ 11:8 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 29.3; Ezayii vũahṹ 6.10

§ 11:10 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 69.23-24

* 11:16 Mi loń Miló vũahṹ (Nombres) 15.19-21

† 11:27 Mi loń Ezayii vũahṹ 59.20-21

‡ 11:35 Mi loń Ezayii vũahṹ 40.13; Zoobu vũahṹ 41.3

* 12:19 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 32.35

† 12:20 Mi loń Wàhio vũahṹ (Proverbes) 25.21-22

* 13:9 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.13-17; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 5.17-21; Lení vũahṹ (Psaumes) 19.18

* 14:11 Mi loń Ezayii vũahṹ 45.23

* 15:3 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 69.10

† 15:9 Mi loń Samuwɛɛle nín-yání vũahṹ 22.50

‡ 15:10 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 32.43

§ 15:11 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 117.1

* 15:12 Mi loń Ezayii vũahṹ 11.10

† 15:19 Ho Ilirii: Ho lé ho Oroomu kɔ̃hṹ sɔ̃́n-kéní ɓúi.

‡ 15:21 Mi loń Ezayii vũahṹ 52.15

* 16:22 O Tɛɛtiyuusi: O Tɛɛtiyuusi hĩ́a lé o kèrètĩ́ɛ vɔ̃n-túaro. Lé orɛ́n ó o Poole fɛɛra mí ɲi-cúa nɔn yi ó o túara.

Korɛntesa nín-yání

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ho nín-yání vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Korɛnte

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Le Dónbeenì tonló lé o Poole ɓúakáa ho ho Korɛnte lóhó yi. O kará bĩ́n á yú le lúlú-kùure lè mí pĩina bìo hèzĩ̀n (Bè-wénia 18.11).

Ho Korɛnte hĩ́a lée lóhó na á mu bè-kora lè mí sìíwà wee wé yi. Á mu lùnkaa o Poole yilera. Lé bṹn te bìo ó o túararáa hã vɔ̃nna nɔn ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure na wi bĩ́n yi, à ɓa zũń bìo ɓa à ɓua lè míten.

O ɓúa ho Korɛnte kèrètĩ́ɛwa kuure yi: Le ho sankamínló à ɓa khí yi à día mu koomu wárá (1–5). Ɓa tũ̀iáwà fɛɛró làa bìo ɓa wé è ɓua lè míten ó o zéenía yara làa ba (6).

Bìo ɓa tùakaa bìo làa wó ó o zéenía yara: Mu yaamu, le muinì taa, o Yeesu dĩ́nló, le Dónbeenì Hácírí bè-hãnii na le wee na, lè ɓa nì-hía vèeró bìo (7–15).

O Poole vũahṹ vaa véeníi, ó o bía ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa nì-khenia séeníló bìo, bṹn mɔ́n, ó o tɛ̀ɛnía ɓa yi (16).

1

Le tɛ̀ɛníi

1-2 Ĩnɛ́n Poole na le Dónbeenì lè mí sĩi bìo á léra à ĩ wé o Yeesu *Krista tonkaro, á wee túa ho vũahṹ na kà. Ĩnɛ́n lè wàn za Sositɛɛna á wee tɛ̀ɛní minɛ́n kèrètĩ́ɛwa kuure na wi ho Korɛnte lóhó yi, minɛ́n na le Dónbeenì ceéra à mi bìo sĩ̀ le yi mi páaníló là a Yeesu Krista bìo yi. Le hueekaa minɛ́n làa bìa ɓúenɓúen na wee ve wa Ɲúhṹso Yeesu Krista mu yèni hã lùa ɓúenɓúen yi, à mi wé ɓua miten làa bìo le Dónbeenì sĩi vá yi. O Krista mu lé wa ɓúenɓúen Ɲúhṹso. 3 Le wàn Maá Dónbeenì, là a Ɲúhṹso Yeesu Krista à wé mu sãamu làa mia à na ho hɛ́ɛrà mia.

O Poole wee dé le Dónbeenì bárákà

4 Ĩ wee dé le Dónbeenì bárákà fɛ́ɛɛ mi bìo yi, lé bìo le wó mu sãamu làa mia mi páaníló là a *Krista Yeesu bìo yi. 5 Mu bon. Mu lé mi páaníló là a Ɲúhṹso á nɔn mi yúráa le Dónbeenì bè-hãnia lè mí sìíwà ɓúenɓúen, sɔ̃̀nkú le Dónbeenì bíonì bueró lè le Dónbeenì bìo zũńló, 6 lé bìo ó o Krista bín-tente na zéenía nɔn mia á mi tà bìo làa sòobɛ́ɛ. 7 Lé bṹn te bìo le Dónbeenì bè-hãnii ɓúi á yí fòoraráa mia, minɛ́n na wee lòoní ho pã̀ahṹ na wa khíi mi wa Ɲúhṹso Yeesu Krista yi. 8 Le Dónbeenì lé dìo á à sĩ́ mia á à dĩ̀ní fúaa mu véeníi, à wékhe bìo yí mì lɛɛ́ mia wa Ɲúhṹso Yeesu Krista ɓuen nɔ̀nzoǹ. 9 Lerɛ́n mí bɛɛre von mia à mi wé le dà-kéní lè le za Yeesu Krista na lé wa Ɲúhṹso. Hen ká le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé bìo na, à le wé mu.

Ɓa kèrètĩ́ɛwa ɲi-cúa yí máa fè mín

10 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩ wee yanka mia wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista yèni yi, le mi wé le ɲii dà-kéní. Mi yí tà le ho sankaró à zo mi pã̀ahṹ. Mi wé mi yilera làa dà-kéní. 11 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩ wee bío kà síi lé bìo ɓa nùpua ɓúi na wi o Kulowee cɔ̃́n á ɓueé bía nɔn miì le hã fio wi mi pã̀ahṹ. 12 Bìo nɔn á ĩ bíaráa bṹn lé bìo mi ɓúenɓúen ɲi-cúa wi mìn ɲúná yi. O ɓúi le mínɛ́n bò a Poole yi, ká a ɓúi ɓɛ̀n le mínɛ́n bò a Apoloosi tàá o Piɛre yi. O ɓúi wón ɓɛ̀n le mínɛ́n bò a Krista yi. 13 Minɛ́n so wee leéka le o Krista á dà wee sankaa le? Lé o Poole lé yìa húrun ho *kùrùwá wán mi bìo yi le? Lé o Poole yèni á ɓa bátízéraráa mia le? 14 Ĩ yàá wee dé le Dónbeenì bárákà, lé bìo ká mu yínɔń o Kirisipuusi là a Kayuusi, á mi nì-kéní ɓúi á ĩnɛ́n yí bátízéra. 15 Ó o ɓúi tĩ́n wã́a à lé wen ká a bío le mí bátízéra lè ĩ yèni. 16 Mu bon, ĩ lá le ì nɔnsã. Ĩ mún bátízéra o Sitefanaasi lè mí zĩi nùpua. Bán níi ló, á ĩ wã́a ka le ĩ yí bĩnía yí bátízéra a ɓúi mi cɔ̃́n. 17 O Krista yàá yí tonkaa mi le ĩ bátízé nùpua. Ɓùeé. O tonkaa mi, bèra a na à ĩ bue le bín-tente à na ɓa yi. O le ĩ bue le ká ĩ yí wé mu lè mu bè-zũńminì bíoní. Ká ĩ wó mu làa bṹn, ó o Krista húmú ho kùrùwá wán á báhɛ́ɛ máa kɛń.

Le Dónbeenì pànká lè le bè-zũńminì bìo

18 Mu bon. Bìa lá mu húmú wɔ̃hṹ cɔ̃́n, ó o *Krista húmú ho *kùrùwá wán bìo zéeníló lé mu bɔ̃́nbúmu. Ɛ̀ɛ ká warɛ́n na lá ho kã̀níló wɔ̃hṹ cɔ̃́n, á mu wee zéení le Dónbeenì pànká. 19 Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Mu bè-zũńminì ɓànsowà bè-zũńminì á ĩ khíi ɓúe ɲúhṹ.

Bìa le mí zũ mu bìo bìo na ɓa zũ á ĩ khíi pĩ́ bìo.»*

20 Ká mu wó kà síi, á lée webio á mu bè-zũńminì ɓànsowà, làa bìa zũ hã làndáwá, lè ho dĩ́míɲá na kà bín-zũńlowà wã́a dà a bío? Le Dónbeenì zéenía mu le ho dĩ́míɲá bè-zũńminì lée bɔ̃́nbúmu. 21 Ho dĩ́míɲá nùpua lè mí bè-zũńminì hácírí á yí dàńna yí zũna le Dónbeenì le bè-zũńminì wárá na á le wee wé yi. Lé bṹn nɔn á warɛ́n bíoní na wa zéenía na ka lòn bɔ̃́nbúmu bìo, á le Dónbeenì dĩ̀n wán á kã̀níanáa bìa tà le yi. 22 Ɓa *zúifùwa wi à ɓa mi mu yéréké bìowa na wee zéení le Dónbeenì pànká. À bìa yínɔń ɓa zúifùwa bán ɓɛ̀n lé mu bè-zũńminì á ɓa wee cà. 23 Ɛ̀ɛ ká warɛ́n bán lé o Krista na ɓa ɓúaa ho kùrùwá wán bìo á wa wee bue. Bṹn lé bìo wee ɓóoní ɓa zúifùwa yi, á bìa ɓɛ̀n yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n, á mu lé mu bɔ̃́nbúmu. 24 Ɛ̀ɛ ká bán na le Dónbeenì hueekaa cɔ̃́n, à ɓa wé zúifùwa tàá ɓa yí wé zúifùwa, bán zũ le o Krista wee zéení le Dónbeenì pànká lè le bè-zũńminì. 25 Mu bon. Le Dónbeenì bìo na ɓa nùpua le mu lé mu bɔ̃́nbúmu, bṹn dà ɓarɛ́n bè-zũńminì wán. Á bìo ɓa nùpua le mu lé mu yídàmu le Dónbeenì cɔ̃́n, bṹn dà ɓa nùpua pànká wán.

26 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi loń mu sese. Minɛ́n na le Dónbeenì hueekaa á mi wó le kuure, ká wa lá mu lè ɓa nùpua dã́ní yi, á ɓa bè-zũńminì ɓànsowà, lè ho pànká ɓànsowà, lè hã zĩ-ɲúná nùpua na bìo se, á yí boo mi tĩ́ahṹ. 27 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì màhã́ dĩ̀n bìo ho dĩ́míɲása le mu lé mu bɔ̃́nbúmu wán, á zéeníanáa le mu bè-zũńminì ɓànsowà bìo ɲúhṹ mía. Le dĩ̀n bìo ho dĩ́míɲása le mu lé mu yídàmu wán, á zéeníanáa le bìa pànkáwá wi bìo ɲúhṹ mía. 28 Le hueekaa bìa ho dĩ́míɲása wee loń dà wán, bìa lé ɓa nì-kã́amáawa na bìo ɲúhṹ mía, bèra a na à bìo ɓa le mu bìo ɲúhṹ wi, à bṹn wé mu bè-kã́amáa. 29 Lé bṹn nɔn á nùpue yí dà máa khòn le Dónbeenì yahó. 30 Le Dónbeenì wó á wa páanía là a Yeesu Krista. Lé bṹn nɔn á wa yúráa mu bè-zũńminì binbirì na ló le cɔ̃́n. Mu lé o Krista mu á wa dĩ̀n wán á wóráa ɓa nùpua na térénna le Dónbeenì yahó. Lé orɛ́n wó á wa bìo sã̀ le Dónbeenì yi. Lé orɛ́n kã̀nía wɛn. 31 Lé bṹn bìo yi á le Dónbeenì bíonì vũahṹ á mu túara yi kà síi: «Yìa le mí ì khòn, à wón khòn bìo ó o Ɲúhṹso wó bìo yi.»†

2

Bìo ó o Poole buera ho Korɛnte yi

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo á ĩnɛ́n ĩ bɛɛre ɓuara mi cɔ̃́n á ɓueé zéenía le Dónbeenì bìo na sà yi làa mia, á ĩ yí bía làa mia làa bíoní na kokókaa. Mu mún yínɔń ho dĩ́míɲá bè-zũńminì bíoní á ĩ bíaráa làa mia. 2 Ho pã̀ahṹ na á ĩ wi làa mia, á bìo á ĩ lá wi à ĩ zéení làa mia yínɔń bè-veere ɓúi ká mu yínɔń o Yeesu *Krista bìo, o Yeesu na ɓa ɓúaa ho *kùrùwá wán. 3 Ho pã̀ahṹ na ĩ ɓuara mi cɔ̃́n ká ĩ pànká mía, á le zã́níi wi yi. 4 Ĩ bíoní làa bìo á ĩ kàránna lè ɓa nùpua á wi mí dòn lè ho dĩ́míɲása dɛn-sĩa bíoní na ɓa wee bío à ɓúeráa ɓa nùpua ɲúná. Ká mu lé le Dónbeenì Hácírí pànká á zéenía mu làa mia le bìo á ĩ bía á bon. 5 Lé bṹn nɔn á mi sĩidéró le Dónbeenì yi á yí fárá ɓa nùpua bè-zũńminì wán, ká ho fárá le Dónbeenì pànká wán.

Le Dónbeenì bè-zũńminì

6 Wa wee zéení mu bè-zũńminì lè ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen na sĩidéró fárá tĩna o Yeesu *Krista yi, bṹn bon. Ɛ̀ɛ ká mu bè-zũńminì mu màhã́ yínɔń ho dĩ́míɲá bè-zũńminì. Mu bè-zũńminì mu mún yínɔń ho dĩ́míɲá nì-beera bè-zũńminì. Bán khíi hí ì vé. 7 Bìo á warɛ́n wee zéení lè ɓa nùpua lé le Dónbeenì bè-zũńminì na bìo sà ho dĩ́míɲása yi. Mu bè-zũńminì mu bìo fèra wi le Dónbeenì sĩi yi hàrí ká ho dĩ́míɲá dĩǹ yí léra, bèra a na à wa páaní le cùkú yi làa de. 8 Mu bè-zũńminì mu á ho dĩ́míɲá nì-beera yí zũ. Ká ɓa lá zũna mu, se ɓa yí ɓúaa o Ɲúhṹso na lé o cùkúso ho *kùrùwá wán. 9 Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Mu bìo na ó o nùpue dĩǹ yí mɔn, á dĩǹ yí ɲá,

bìo na ó o nùpue yàá dĩǹ yí leékaa hùúu,

lé bṹn le Dónbeenì wíokaa á bàrá ká làa bìa wa le.»*

10 Bṹn bìo so á le Dónbeenì zéenía lè warɛ́n lè mí Hácírí. Mu bon. Le Dónbeenì Hácírí wee mi mu bìo ɓúenɓúen sese á zũń, hàrí le Dónbeenì mí bɛɛre bìo na khĩína zoo sà yi. 11 O nùpue hácírí mí dòn lé dìo zũ hã yilera na wi o yi. Lé làa bṹn síi á le Dónbeenì Hácírí mí dòn lé dìo ɓɛ̀n mún zũ le Dónbeenì yilera na wi le yi. 12 Le hácírí na warɛ́n yú á yínɔń ho dĩ́míɲá na kà hácírí, ká dìo wa yú lé le Dónbeenì Hácírí. Le Dónbeenì dó mí Hácírí mu wɛn, à wa dàń zũńnáa mu sãamu na le wó làa wɛn. 13 Warɛ́n yí máa bío mu sãamu mu bìo yi lè ho dĩ́míɲá bè-zũńminì kàránló na wa yú. Ɓùeé. Wa wee bío mu sãamu mu bìo yi lè le Dónbeenì Hácírí bíoní na le wee zéení làa wɛn. Lé kà síi á wa wee zéenínáa le Dónbeenì bìo yara lè le Dónbeenì Hácírí mu bíoní. 14 O nùpue na bò mí kùrú hácírí mɔ́n, wón nùpue so yí dà máa tà bìo wee lé le Dónbeenì Hácírí cɔ̃́n. Mu ka lòn bɔ̃́nbúmu ɓànso cɔ̃́n. O yí dà máa zũń mu kúará. Lé bìo le Dónbeenì Hácírí mí dòn lé dìo wee na ò o nùpue dàń cikon mu bìo. 15 Ká a nùpue na le Dónbeenì Hácírí wi yi, wón wee dàń cikon mu bìo ɓúenɓúen, ká nì-veere yí dà máa cikon bìo wi orɛ́n yi. 16 Làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà:

«Lée wée dà à zũń o Ɲúhṹso yilera?

Lée wée dà le zéeníi á à na a yi?»†

Ɛ̀ɛ ká warɛ́n na le Dónbeenì Hácírí wi yi, bán yilera là a *Krista yilera lée dà-kéní.

3

Wa lé le Dónbeenì ton-sáwá

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mu bon. Mi ka lòn dĩ́míɲása na le Dónbeenì Hácírí mía yi. Lé bṹn nɔn á ĩ yí dàńna yí bía làa mia lè ɓa nùpua na sĩidéró fárá tĩna bìo síi, à ĩ bía làa mia lòn nùpua na lée kúnkúzàwa mi sĩidéró dã́ní yi. 2 Lé bṹn te bìo hã bíoní na á ĩ bía nɔn mia ka lòn yoomu. Hã yí ka lòn dĩ́nló na lì. Mu bon, ĩ lá bía làa mia lè hã bíoní na ka lòn dĩ́nló na lì á mi máa dàń máa zũń hã kúará. Hàrí hã laà na kà wán, á mi pá yí dà máa zũń hã kúará, 3 lé bìo á mi pá ɓuan miten lè ho dĩ́míɲása bìo síi. Le yandee na mi wee dí làa mìn lè hã fio na wi mi pã̀ahṹ á so yí máa zéení le mi ɓuan miten lè ɓa bìo síi, á wárá ɓúenɓúen so yínɔń ɓa wárá le? 4 Bìo ó o ɓúi le mínɛ́n bò a Poole yi, ò o ɓúi le o Apoloosi lé yìa á mínɛ́n bò yi. À bṹn ɓa dĩ́míɲása wárá lè mi wárá yínɔń dà-kéní le? 5 Le ĩ yàá tùa mia. O Apoloosi lée wée? Á ĩnɛ́n Poole lée wée? Wa so yínɔń le Dónbeenì ton-sáwá na mi bò níní yi á tàráa le bìo le? Warɛ́n lè wa nì-kéní kéní wee sá ho tonló na ó o Ɲúhṹso nɔn wɛn le wa sá. 6 Ĩnɛ́n lé yìa dù, ó o Apoloosi hɔ̃n. Ká le Dónbeenì lé dìo wee dɛ̃ɛ́ mu. 7 Bṹn wee zéení le yìa dù làa yìa hɔ̃n á yínɔń dɛ̀ɛ. Le Dónbeenì mí dòn lé dìo wee wé à mu dã. 8 Yìa dù làa yìa hɔ̃n ɓúenɓúen lée dà-kéní. Le Dónbeenì khíi sàání ɓa nì-kéní kéní yi á à héha lè ho tonló na ɓa sá. 9 Mu bon. Wa páanía wee sá na le Dónbeenì yi. Minɛ́n lé le Dónbeenì mɔhṹ na le wee và. Mi mún lé le Dónbeenì zĩi na le wee so.

10 Ĩnɛ́n le Dónbeenì nɔn mí pànká yi, á ĩ ka lòn zĩ-so tente na wã́ le zĩi á bàrá ɲúhṹ. Hã laà na kà wán á nì-vio lé bìa wee so le zĩi ɲúhṹ na á ĩ bàrá wán. Ɛ̀ɛ ká ɓa lè mí nì-kéní kéní màhã́ ko ɓa yí hácírí bìo ɓa à soráa wán. 11 Le zĩi ɲúhṹ dén wã́a bàrá vó, mu lé o Yeesu Krista. Á nùpue na kũn dà a bàrá zĩi ɲúhṹ veere wón mía. 12 Ɓa ɓúi wee so le zĩi ɲúhṹ mu wán lè ho sã́nú, tàá tɔ̃̀ɲɔ̀n. Ɓa ɓúi lé hã huaa na yàwá here á ɓa wee soráa. Ɓa ɓúi yàá ɓɛ̀n lée ɓùɛɛní, tàá ɲáakã́a, tàá kã́aní á ɓa wee soráa. 13 Ká bìo á ɓa lè mí nì-kéní kéní tonló sáráa, bṹn á à wé le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ á mu ù zũń yi wéréwéré. Mu zoǹ ká ho dɔ̃hṹ lé hìa á à khɛ́n wa nì-kéní kéní tonni kúará. 14 Ká yìa son lè mu bìo na dà ho dɔ̃hṹ, á wón á à yí mu cũ̀nú. 15 Ká yìa bìo na ó o sonnáa ɓɛ̀n cã̀, á wón á à khe ɓúenɓúen. Ɓànso á à kã̀ní, ká a màhã́ à kɛń lòn nùpue na kã́a ho dɔ̃hṹ yi khíi ló á bò yi kã̀níanáa. 16 Mi so yí zũ ká minɛ́n lé le Dónbeenì zĩi, á le Dónbeenì Hácírí wi mia le? 17 Àwa, ká a ɓúi yáara minɛ́n na lé le Dónbeenì zĩi, á le Dónbeenì á à síiní wón ɓànso ɲúhṹ, lé bìo le Dónbeenì zĩi bìo sã̀ lerɛ́n mí dòn yi.

18 Héyìi! O ɓúi yí khà míten. Hen ká a ɓúi wi mi tĩ́ahṹ á wee leéka le mí lée bè-zũńminì ɓànso làa bìo ho dĩ́míɲá nùpua wee leékaráa mu, à ɓànso wé lòn bɔ̃́nbú, lé bṹn ǹ na ká à wé mu bè-zũńminì ɓànso binbirì. 19 Lé bìo á ho dĩ́míɲá na kà bè-zũńminì á lé mu bɔ̃́nbúmu le Dónbeenì cɔ̃́n. Mu túara le Dónbeenì bíoní vũahṹ yi kà síi: «Le Dónbeenì wee vĩ mu bè-zũńminì ɓànsowà lè ɓa hénní na wi ɓa yi.»* 20 Mu mún pá bĩnía túara ho vũahṹ mu yi: «O Ɲúhṹso zũ le mu bè-zũńminì ɓànsowà yilera lée kã́amáa.»† 21 Bṹn bìo yi, ò o ɓúi wã́a yí yòoní míten ɓa nùpua bìo yi. Bṹn ɲúhṹ mía. Lé bìo á mu bìo ɓúenɓúen bìo sã̀ mia. 22 Ĩnɛ́n Poole là a Apoloosi là a Piɛre ɓúenɓúen bìo sã̀ mia. Hàrí ho dĩ́míɲá lè le mukãnì lè mu húmú á bìo pá sã̀ mia. Bìo wee wé ho zuia làa bìo yìró ò wé ɓúenɓúen bìo sã̀ mia. 23 Á minɛ́n bán bìo sã̀ a *Krista yi, ó o Krista bìo ɓɛ̀n sã̀ le Dónbeenì yi.

4

O Krista tonkarowà tonló

1 Mi ko mi zũń le warɛ́n lé o *Krista tonkarowà á lé o ton-sáwá na le Dónbeenì kàràfáa mu bìo na sà yi le wa zéení lè ɓa nùpua. 2 Bìo ɓa wee cà a ton-sá cɔ̃́n lé ò o bè bìo ɓa le o wé yi lè mí dà-kéní kéní. 3 Hàrí mu wé minɛ́n, tàá ɓa nì-vio à cítí mi ĩ tonló na ɓa dó miì dã́ní yi, se bṹn ɓúenɓúen lée coon. Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre yàá yí máa cítí ĩten. 4 Ĩ láa ĩten yi bṹn bon, ɛ̀ɛ ká bṹn màhã́ yí máa zéení le ĩ térénna. O Ɲúhṹso lé yìa á à cítí mi. 5 Lé bṹn bìo yi, à mi yí cítí nùpue ká mu pã̀ahṹ á yí dɔ̃n. Mi pa a Ɲúhṹso ɓuenló. Ká a khíi ɓueé dɔ̃n, á bìo ɓa nùpua wee sà míten le tíbírí yi wé ɓúenɓúen ó o ɓueé dé mu khoomu wán, á bìo ɓa wee leéka mí yiwa ó o ɓueé bɛnka. Hón pã̀ahṹ so yi, ká yìa ko làa foɓúa, á le Dónbeenì ì dé ɓànso foɓúa.

6 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo á ĩ bía khĩína wán bṹn á ĩ bía bò ĩnɛ́n là a Apoloosi wán, bèra a na à mu séení mia à mi zũńnáa le bíonì na kà kúará: «Mi yí dà bìo túara wán.» Minɛ́n tĩ́ahṹ ó o ɓúi yí yòoní míten bìo ó o bò a ɓúi yi á pã́náa o ɓúi bìo. 7 O ɓúi yí bío le mí po bìa ká. Bìo wi mi cɔ̃́n lé le Dónbeenì nɔn mu mia. Ká mu ka kà, á lée webio nɔn á mi wee yòonínáa miten ka lè mu lée bìo na á mi yú miten? 8 Minɛ́n bán wã́a yú bìo mi màkóo wi yi ɓúenɓúen lon? Bìo ɓúi yí fòora mia sá? Mi wã́a wee dí le bɛ́ɛnì ká warɛ́n níi ló lon? Ĩ yàá ɓɛ̀n wee fan le mu wé làa bṹn à warɛ́n mún páaní dí le bɛ́ɛnì mu làa mia. 9 Mu bon. Ĩ wee leéka le warɛ́n na lé o Yeesu Krista tonkarowà á le Dónbeenì wó á wa ka lè wa dú ɓa nùpua na ká mɔ́n. Wa ka lòn kàsósa na ɓa ko ɓa ɓúe ɓa nùpua yahó lè ho wáayi tonkarowà yahó.* 10 Warɛ́n ka lòn bɔ̃́nbúwá ho dĩ́míɲása cɔ̃́n wa páaníló là a Krista bìo yi. Ká minɛ́n bán wee leéka le mi lé mu bè-zũńminì ɓànsowà mi páaníló làa wo bìo yi lon? Warɛ́n ka lòn yídàwa, ká minɛ́n bán wee leéka le mi pànkáwá wi lon? Warɛ́n ɓa nùpua wee loń dà wán, ká minɛ́n bán ɓa wee dé ho cùkú yi lon?

11 Hàrí lòn zuia, ká warɛ́n le hĩni lè le ɲu-hãní wee ɓúe. Hã sĩ̀-zĩ́nia wee fòo wɛn. Ɓa wee hɛ́ɛ ha wɛn. Wa lòn-kéní mía. 12 Wa wee sá à lò be, à bè yi yíráa wa ɲii dĩ́nló. Hen ká yìa là wɛn, à wa dúɓua ɓànso yi. Hen ká ɓa wee beé wa lò, à wa hĩ̀ wa sĩa. 13 Hen ká ɓa wee yáa wa yèni, à wa bío mu sãamu bíoní làa ba. Ho dĩ́míɲása yèn-dã́ní yi, á hàrí lòn zuia á warɛ́n ka lòn zàn-bìo na ɓa wee cã lée kúia. Ɓa wee càtí wɛn lòn yìráa.

14 Bìo á ĩ túara kà á yínɔń bìo na á ĩ túara à déráa nìyio mia. Ɓùeé. Ĩ wi à ĩ zéení mia le ĩ zàwa na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ bìo síi. 15 Mu bon. Hàrí ká bìa wee pa mi bìo o Krista wɔ̃hṹ wán á ka cɛ̀rɛ̀ɛ, se mìn maá o Krista mu bìo dã́ní yi lé ĩnɛ́n ĩ dòn. Lé bìo á ĩnɛ́n lé yìa á buera a Yeesu Krista bín-tente nɔn mia, á mi tà le yi. 16 Àwa, á ĩ ɓɛ̀ntĩ́n wee yanka mia, mi sábéré à mi wé bè bìo á ĩnɛ́n wee wé yi. 17 Lé bṹn bìo yi á ĩ ì tonka a Timɔtee na lé ĩ za na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, wón na bò a Ɲúhṹso wɔ̃hṹ lè mí sòobɛ́ɛ. Ĩ ì tonka a ò o ɓuee wíoka leéka mia làa bìo á ĩnɛ́n ĩ bɛɛre ɓuannáa ĩten o Yeesu Krista wɔ̃hṹ wán. Lé bṹn á ĩ mún wee kàrán lè ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio hã lùa ɓúenɓúen na á ĩ wee va dã yi.

18 Ɓa ɓúi mi tĩ́ahṹ wã́a ɓúakáa wee bío le ĩ máa bĩní máa kã́a lè mi cɔ̃́n, á ɓa wee ɓùaaní míten. 19 Ɛ̀ɛ ká a Ɲúhṹso tà mu, á hen làa cĩ́inú ká ĩ bĩní ɓueé ɓúɛɛkí mia. Hón pã̀ahṹ so yi ká mu máa wé ɓa nùpua mu khòn-bíoní na ɓa bía á ĩ ɲá á mu ù kã́ɲa yi mí dòn, ká bìo ɓa dà wee wé á ĩ mún ǹ mi. 20 Mu bon. Le Dónbeenì bɛ́ɛnì bìo yí kã́ɲaa bíoní mí dòn yi, ɓùeé. Ɓa nùpua ko ɓa mi le Dónbeenì pànká wa wárá yi. 21 Mi wi à ĩ ɓua bũ̀ini ɓuennáa mi wán lée, tàá ĩ wayií ĩten à ɓuennáa, à mi zũń ká ĩ wa mia?

5

Mu koomu na wó ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi

1 Ĩ ɲá à ɓa le mu koomu na á bìa yí zũ le Dónbeenì yàá yí máa wé, á ɓa ɓúi wee wé minɛ́n tĩ́ahṹ. Ɓa le o ɓúi á wee fé mín nu fɛ̀ɛ. 2 Á bṹn pá yí máa vá mia, à mi pá wee ɓùaaní míten lon? Yìa wee wé bṹn bìo so á ko ò o ɲa lén mi tĩ́ahṹ. 3 Ĩnɛ́n wón hàrí bìo á ĩ mía mi tĩ́ahṹ mi cúee, ká ĩ hácírí dén wi làa mia. Ĩ ka le ĩ wi mi tĩ́ahṹ á fã̀náa le cítíi ɓànso bìo yi 4 wa Ɲúhṹso Yeesu yèni yi. Mi kúaa mín wán, á mi zũń le ĩ wi làa mia lè ĩ hácírí, á wa Ɲúhṹso Yeesu pànká mún wi làa mia. 5 Mu zoǹ, à mi lén ɓànso mi tĩ́ahṹ ò o *Satãni yáa o sãnía. Ká mu wó kà, á le Dónbeenì á à kã̀ní a mànákã̀ wa Ɲúhṹso ɓuenló pã̀ahṹ. 6 Miten ɓùaaníló ɲúhṹ mía. Mi so yí zũ ká le ɲa-fĩni ɓa dó mu dũmu yi cĩ́inú khan à mu ɓúenɓúen lé le? 7 Á mi cén ceé miten. Bṹn bè-kohó so síi na ka lòn ɲa-fĩni á mi ɓúe ɲúhṹ mi tĩ́ahṹ. Ká mi wó bṹn, á mi ì wé ɓa nùpua na wee ce, á à kɛń lòn dũn-khanii na á ɲa-fĩni mía yi. Mi yàá lé ɓa nùpua na wee ce vó, lé bìo á ho *Paaki muinì *Pioza á ɓa ɓó wa bìo yi, wón Pioza so lé o *Krista mí bɛɛre. 8 Lé bṹn nɔn á mi wã́a yí le wa dí ho Paaki sã́nú lè mu bìo na yí se lè mu sũnsũmámu na ka lòn ɲa-fĩni. Ká mi wa dí ho lè mu cemu lè ho tũ̀iá poni na ka lòn búurú na á ɲa-fĩni mía yi.

9 Ĩ mɔ́ndɛ́n vũahṹ na á ĩ túara nɔn mia á ĩ bía le mi wé yí va dã bìa wee wé ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà. 10 Ĩ yí bía le mi wé yí va dã bìa yí zũ le Dónbeenì na wee dé míten ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà yi, á sĩa wee vá mí ninzàwa bìo yi, á wee ɲuaa, á wee hã hã wɔ̃̀nna. Mu lá lé làa bṹn, se mi lá à lé ho dĩ́míɲá yi. 11 Ɛ̀ɛ ká bìo á ĩ wi à ĩ bío, lé bìa màhã́ le mí lé ɓa kèrètĩ́ɛwa, à ɓa wee wé ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà, á sĩa wee vá mí ninzàwa bìo yi, á wee hã hã wɔ̃̀nna, á wee yáa mí ninzàwa yènnáa, ká ɓa a ɲu khée, á lé ɓa kɔ̃̀nlowà, bán síi lé bìa á ĩ le mi wé yí va dã. Mi yàá yí ko à mi wé páaní dí làa ba. 12-13 Ho dĩ́míɲása na yí zũ le Dónbeenì á bìo yí ciran mi. Le Dónbeenì lé dìo khíi cítí bán. Ɛ̀ɛ ká minɛ́n ɓɛ̀n ko mi wé fĩ̀ mi kuure nùpua cítíi. Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Mi ɲa a nì-sũmúi lén mi tĩ́ahṹ.»*

6

Ɓa kèrètĩ́ɛwa na wee ve mín le cítíi yi

1 Bìo lon lon ká minɛ́n ó o ɓúi lè mín za kèrètĩ́ɛ á hã bíoní wi pã̀ahṹ ò o máa va le Dónbeenì nùpua cɔ̃́n à bán fáa hã, ká a va bìa yí zũ le Dónbeenì cɔ̃́n le bán wé mu lée webio? 2 Mi so yí zũ ká bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi lé bán khíi cítí ho dĩ́míɲása le? Ká lé minɛ́n khíi cítí ho dĩ́míɲása á se mi mún dà á cítí bìo ɲúhṹ mía. 3 Mi so yí zũ ká lé warɛ́n á khíi cítí ho wáayi tonkarowà le? Ká mu wó kà se ho dĩ́míɲá bìo á wa mún dà a cítí. 4 Lée webio nɔn ká hã bíoní wi mi pã̀ahṹ à mi lɛ́n va bìa ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure bìo ɲúhṹ mía cɔ̃́n na lé ho dĩ́míɲása à bán cítí mia? 5 Hã nìyio so yí máa dí mia le? Bè-zũńminì ɓànso so mía mi tĩ́ahṹ na dà à fɛɛ hã bíoní na wi bìa lé ɓa zàwa pã̀ahṹ le? 6 Àwa, bìo á mi wé lɛ́n va bìa yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa cɔ̃́n à bán fáa mi tũ̀iáwà so lée bìo na ko làa wéró le?

7 Bìo mi wee ɓua mìn varáa le cítíi yi bṹn yàá wee zéení le mi bìo yáara ɓúenɓúen. Ho wékheró so lá yí ko à ho wé kúu mia le? Mi so lá yí ko mi wé tà à ɓa tè mi wán le? 8 Minɛ́n lé bìa yàá wee wé khe lè mìn zàwa lè mìn hĩ́nni, á wee tè ɓa wán. 9 Mi so yí zũ kɛ̃́nkɛ̃́n le bìa wee wé mu bè-kora á níní máa kɛń le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi le? Á mi cén yí khà miten. Lé ɓa nùpua na wee dé míten ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà yi, làa bìa wee hã hã wɔ̃̀nna, ɓa bá-féwá lè ɓa hã́-féwá, ɓa báawa mín yi na wee da làa mín, 10 ɓa kɔ̃̀nlowà, làa bìa sĩa wee vá mí ninzàwa bìo yi, làa bìa wee ɲu khée, làa bìa wee yáa mí ninzàwa yènnáa, lè ɓa nì-wànna, bán ɓúenɓúen níní máa kɛń le Dónbeenì bɛ́ɛnì yi. 11 Bìo á ĩ tò yi kà ɓúenɓúen lé bṹn ɓa ɓúi fù wee wé mí tĩ́ahṹ. Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì wã́a ceéra mia. Mi bìo sã̀ le yi. Mi wó ɓa nùpua na térénna le Dónbeenì yahó. Bṹn ɓúenɓúen wó wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista pànká lè le Dónbeenì Hácírí pànká yi.

Mi wé ɓua miten sese

12 Ɓa ɓúi wi mi tĩ́ahṹ wee bío le mu bìo ɓúenɓúen wéro níi nɔn mí yi, á bṹn wã́a bon. Ɛ̀ɛ ká mu bìo ɓúi wéró màhã́ yí máa na à mi va làa yahó. Ĩnɛ́n dà a bío le mu bìo ɓúenɓúen wéró níi nɔn miì. Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ máa día á mu bìo mu ɓúi máa yí pànká ĩ wán. 13 Mi mún wee bío le ho dĩ́nló wó ho píohó bìo yi, á ho píohó ɓɛ̀n wó ho dĩ́nló bìo yi. Ɛ̀ɛ ká ho píohó loo, ho dĩ́nló loo á le Dónbeenì khíi ɓúe ɲúhṹ. Mi cén yí hácírí, wa sãnía yí wó ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà bìo yi. Hã bìo sã̀ a Ɲúhṹso yi, ó o Ɲúhṹso wee pa hã bìo. 14 Bìo á le Dónbeenì vèeníanáa o Ɲúhṹso lé bṹn ɓàn síi ó o mún khíi vèenínáa wɛn lè mí pànká. 15 Mi so yí zũ ká mi sãnía lé o *Krista sãnía bìo ɓúi le? O Krista sãnía bìo ɓúi so ko à hã páaní là a hã́a na wee yɛ̀ɛ́ míten le? Ɓùeé dɛ́. 16 Tàá mi so yí zũ ká a báa na páanía là a hã́a na wee yɛ̀ɛ́ miten á lée dà-kéní làa wo le? Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Ɓa mí nùwã ɲun á à wé sãnía dà-kéní.»* 17 Ɛ̀ɛ lé bṹn ká yìa ɓɛ̀n páanía là a Ɲúhṹso á wón ɓànso á à wé dà-kéní làa wo mí hácírí yi.

18 Mi khí ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà wéró yi. Mu bè-kora na ó o nùpue dà a wé ɓúenɓúen á yí máa ɓóonía sãnía yi ká mu yínɔń ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà. Yìa wee dé míten ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà wéró yi, á wee wé khe lè mí kùrú sãnía. 19-20 Mi so yí zũ ká mi sãnía lé le Dónbeenì Hácírí zĩi le? Le Dónbeenì nɔn mí Hácírí mia à le kɛń mia. Le Dónbeenì yà mia ho yà-nɔ̀n heɓúee yi. Mi wã́a yí te miten. Á mi cén wã́a dé ho cùkú le Dónbeenì yi lè mi sãnía.

7

Mu yaamu bìo

1 Hã laà na kà wán, á bìo mi tùakaa làa mi, lé bṹn á ĩ wã́a à zéení yara làa mia. Mi wee bío le mu se ò o báa yí páaní là a hã́a. 2 Ɛ̀ɛ ká bìo ho hã́-fénló lè ho bá-fénló boo hã laà na kà wán, á ĩnɛ́n ɓɛ̀n le o báa ko ò o wé páaní lè mín hã́a, ò o hã́a mún wé páaní lè mín báa. 3 O báa yí ko ò o pĩ́ mín hã́a ká wón màkóo wi o yi, ó o hã́a mún yí ko ò o pĩ́ mín báa ká wón màkóo wi o yi. 4 O hã́a sãnía bìo yí sã̀ a yi, lé ɓàn báa á hã bìo sã̀ yi. Ó o báa sãnía bìo mún yí sã̀ a yi, lé ɓàn hã́a á hã bìo sã̀ yi. 5 O báa lè mín hã́a á yí ko ɓa pĩ́ mín. Ká ɓa hĩ́a yí máa páaní á mu ko mu wé bìo na ɓa bía tò wán le mí ì khí mín yi á à dã pã̀ahṹ ɓúi, ká mí ì dé mí sòobɛ́ɛ ho fìoró wéró yi. Ká ho pã̀ahṹ mu khĩína, à ɓa bĩní wé páaní làa mín. Ká bṹn yí wó á ɲún-sĩ ɓa hĩ́a máa dàń míten máa ɓua yi bìo ó o *Satãni wee khà lè ɓa nùpua vĩ́iní dã́ní yi. 6 Bìo á ĩ bía nɔn mia kà á yí máa zéení le ĩ le mi wé mu konloon. Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ mún dà wé è wé làa bṹn. 7 Ĩnɛ́n wón lá wi à ɓa nùpua ɓúenɓúen yí yaka lè ĩ bìo síi. Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì wee na mu bìo wéró pànká wa nì-kéní kéní yi mín ɲúná yi. O ɓúi á à ya, ká a ɓúi dà á a kɛɛní máa ya.

8 Bìo kà lé bìo á ĩ ɓɛ̀n ǹ bío ò na ɓa mabáawa lè ɓa mahã́awa yi: Mi wã́a lá kará á yí yanka lè ĩnɛ́n bìo, se mu se. 9 Ɛ̀ɛ ká mi yí dà mu, à mi yaka. O nùpue yan, á sṹaaní bìo ó o ò kɛɛní á máa ya, ká a ɲɔǹ yí dà mí sĩi máa hĩ̀.

10 Bìa lé ɓa kèrètĩ́ɛwa na yan mín, bán á ĩ ì bío bìo kà á à na yi. Hɔ̃́n ɲi-cúa so yínɔń ĩnɛ́n te hã, lé o Ɲúhṹso te mí ɲi-cúa. O hã́a á yí ko ò o pĩ́ mín báa día ká a lɛ́n. 11 Ká a hĩ́a wà, ò o ɓɛ̀n mún yí bĩní vaa ya. Tàá ká a wi ò o bĩní ya, ò o véení hã bíoní lè mín báa, à ɓa ya mín. Lé mu ó o báa mún yí ko ò o ɲa mín hã́a.

12 Hã ɲi-cúa na á ĩ ɓɛ̀n ǹ fɛɛ bìo kà wán á à na bìa ká yi, hɔ̃́n yínɔń o Ɲúhṹso te hã, lé ĩnɛ́n te ĩ ɲi-cúa. Ká a báa là a hã́a yan mín, ó o báa hĩ́a wó a kèrètĩ́ɛ, à ɓàn hã́a na yínɔń kèrètĩ́ɛ á tà le mí ì kɛɛní làa wo, á ɓàn báa yí ko ò o ɲa a. 13 Lé làa bṹn síi, ká a hã́a là a báa yan mín, ó o hã́a hĩ́a wó a kèrètĩ́ɛ, à ɓàn báa na yínɔń kèrètĩ́ɛ á yí pã́ a, á ɓàn hã́a yí ko ò o lɛ́n día mín báa. 14 Ĩ wee bío kà síi lé bìo ó o báa na dĩǹ yínɔń o kèrètĩ́ɛ á bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓàn hã́a na lé o kèrètĩ́ɛ bìo yi. Mu mún lée dà-kéní là a hã́a na yínɔń o kèrètĩ́ɛ. Wón mún bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓàn báa na lé o kèrètĩ́ɛ bìo yi. Mu lá yí ka kà, á ɓa zàwa bìo máa sĩ̀ le Dónbeenì yi. Ɛ̀ɛ ká ɓa bìo sã̀ le yi. 15 Ɛ̀ɛ ká yìa màhã́ yínɔń o kèrètĩ́ɛ hĩ́a wi ò o fáa mu yaamu à yìa lé o kèrètĩ́ɛ día le o fáa. Ká mu wó kà, se yìa lé o kèrètĩ́ɛ wi míten. Le Dónbeenì von mia à mi kɛɛní mín wán làa hɛ́ɛrà. 16 Ɲún-sĩ, á minɛ́n hã́awa na lé ɓa kèrètĩ́ɛwa á le Dónbeenì dà à dĩ̀n wán á à kã̀nínáa mí bárání na yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa. Tàá minɛ́n báawa na lé ɓa kèrètĩ́ɛwa á le Dónbeenì dà à dĩ̀n wán á à kã̀nínáa mí hã́nání na yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa.

Mi día miten làa bìo mi fù karáa

17 Ká bìo á ĩ bía nɔn mia kà níi ló, á bìo ó o Ɲúhṹso wó á mi nì-kéní kéní bìo karáa á le Dónbeenì vonnáa mia, lé bṹn à mi pá día lè miten. Bṹn lé bìo á ĩ wee kàrán lè ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio hã lùa ɓúenɓúen yi. 18 O ɓúi lá *kúio á le Dónbeenì vonnáa wo, à ɓànso yí sà mu. Tàá yìa le Dónbeenì von ò o dĩǹ yí kúio à wón mún yí kúii míten. 19 Ho *kúiiró lè ho yí kúiiró bìo ɲúhṹ mía. Bìo bìo ɲúhṹ wi lé à wé bè le Dónbeenì bìo na le bò henía yi. 20 Mi nì-kéní kéní día miten làa bìo mi fù karáa á le Dónbeenì vonnáa mia. 21 Yìa lá lée wobá-nìi á le Dónbeenì vonnáa wo, ò o yí yáa mí yilera bṹn bìo yi. Ɛ̀ɛ ká bìo á ɓànso á à kɛńnáa míten níi khíi nɔn wo yi, ò o wã́a bè bṹn bàhó yi. 22 O wobá-nìi na ó o Ɲúhṹso von ó o bìo sã̀ a yi, wón wã́a wi míten o páaníló là a Ɲúhṹso bìo yi. Lé làa bṹn síi ó o nùpue na ó o *Krista von ká a wi míten wón ɓɛ̀n lé o Krista wobá-nìi. 23 Le Dónbeenì yà mia ho yà-nɔ̀n heɓúee yi, á mi wã́a yí día le ɓa nùpua wé mia lè mí wobáaní. 24 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo mi fù karáa á le Dónbeenì vonnáa mia lé bṹn à mi día lè miten le Dónbeenì yahó.

Bìa dĩǹ yí yan bìo

25 Ká bìa dĩǹ yí yan hùúu, bán bìo na à ĩ bío ɓa dã́ní yi na le o Ɲúhṹso bìo na ó o bò henía bṹn mía. Ɛ̀ɛ ká bìo á ĩ lé o nùpue na á ɓa dà a dé mí sĩa yi mu sãamu na le Dónbeenì wó làa mi bìo yi, á ĩ ì zéení ɓa. 26 Le lònbee na ho zuia kà bìo yi á bìo kà lé bìo á ĩ wee leéka: Mu se à ɓa día míten làa bìo ɓa bìo karáa. 27 Yìa bò mu fũaamu à wón wã́a yí cà bìo o ò ɓúe làa bũ. Ká yìa ɓɛ̀n dĩǹ yí bò mu, à wón wã́a día. 28 Ká yìa màhã́ pá yan, se mu yínɔń bè-kohó. O hĩ́nzoró na ɓàn fũaalè wi ká a yan, se mu yínɔń bè-kohó. Ká bìa yanka bán wi le lònbee yi ho dĩ́míɲá yi. Á le dén lònbee so á ĩ yí wi à le yí ɓarɛ́n.

29 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo kà lé bìo á ĩ wi à ĩ bío na mia. Ho pã̀ahṹ na ká á yí túee. À wã́a lá bìo kà ɲii wán, le bìa yan à wé le ɓa yí yan. 30 Le bìa wee wá à wé le ɓa yí máa wá. Le bìa wee zã̀maka à wé le ɓa yí máa zã̀maka. Le bìa wee yà mu bìo à yí dé mí sĩa bìo ɓa yà yi. 31 À bìa ho dĩ́míɲá bìo sĩmu zon, à ho dĩ́míɲá bìo wé lòn bè-kã́amáa cɔ̃́n. Lé bìo á ho dĩ́míɲá làa bìo mí mɔn làa ho á máa mía ká ho ò vé.

32 Mi lá wi miten, á yilera yí máa yáa, se ĩ wa mu. O báa na yí yan wón wee dé mí sòobɛ́ɛ o Ɲúhṹso tonló yi. O wee cà ò o wé bìo sĩ a Ɲúhṹso yi. 33 Ká a báa na yan, wón ɓɛ̀n yahó sã́ ho dĩ́míɲá bìo. O wee cà ò o wé bìo sĩ mín hã́a yi. 34 O wã́a wi lè hã sã́a ɲun. Lé bṹn mún lé o hã́a na yí yan tàá o hĩ́nzoró na ɓàn fũaalè wi. Ɓa wee dé mí sòobɛ́ɛ o Ɲúhṹso tonló yi. Ɓa wee cà à ɓa bìo ɓúenɓúen sĩ̀ a Ɲúhṹso yi. Ká yìa yan wón yahó sã́ ho dĩ́míɲá bìo. O wee cà ò o wé bìo sĩ mín báa yi. 35 Ĩ wee bío kà síi lé mi séeníi bìo yi, ká ĩ yí máa kĩ̀kã́ mia. Ká ĩ màhã́ wi à bìo ko lè ho wéró bṹn lé bìo à mi wé, à na miten ɓúenɓúen o Ɲúhṹso tonló yi á yí titika.

36 Ká a yàrónza ɓúi wee leéka le ká mí yí yan mín fũaalè se mi wó khon làa wo, ká a zũ le mí yí dà mí sĩi máa hĩ̀ hùúu, ò o wee leéka le mí ko à mí ya mín, se bṹn yínɔń bè-kohó. À ɓa ya mín. 37 Ɛ̀ɛ ká a yàrónza ɓúi màhã́ lon mu míten le mí máa ya mín fũaalè, á zũ le mí dà à hĩ̀ mí sĩi, ká mu ló arɛ́n míten yi binbirì, ò o ɓúi yí kĩ̀kã́a wo yi, se o wó se. 38 Bìo wi bĩ́n lé bìo kà: O yàrónza na fó mín fũaalè á yan á wó se. Ɛ̀ɛ ká yìa le mí máa ya, wón ɓɛ̀n bìo sã̀ sṹaaní.

39 O hã́a là a báa na mu yaamu cɛɛ́ra á yí dà máa fáa mín yi ká yínɔń o báa húrun. Ká ɓàn báa húrun, se o wi míten, á dà a ya a báa na ó o sĩi vá yi. Ká a báa mu màhã́ ko ò o wé o kèrètĩ́ɛ. 40 Ɛ̀ɛ ká a màhã́ kará yí yan, se o bìo á à wíoka à wé se. Bṹn lé bìo á ĩnɛ́n wee leéka. Á ĩ mún zũ le le Dónbeenì Hácírí wi làa mi.

8

Le muinì taa bìo

1 Hã laà na kà wán, á wa ɓɛ̀n ǹ loń ho tùaró na sã́ ɓa bùaa na yan lè le muinì taa bìo. Mi wee bío le wa ɓúenɓúen lé ɓa bè-zũńlowà, bṹn bon. Bṹn bìo zũńló so lé bìo wee na ò o nùpue ɓùaanínáa míten. Ɛ̀ɛ ká le waminì dén wee wé à wa sĩadéró va lè ho yahó. 2 Yìa wee leéka le mí lé o bè-zũńlo wón ɓànso dĩǹ yí zũ mu làa bìo ó o ko ó o zũńnáa mu. 3 Ɛ̀ɛ ká yìa wa le Dónbeenì wón le Dónbeenì zũ le o bìo sã̀ mí yi.

4 Àwa! Ɓa bùaa na ɓa yan lè le muinì hã wɔ̃̀nna wán taa làró dã́ní yi, á bìo kà lé bìo á ĩ bío: Wa ɓúenɓúen zũ le mu bìowa na ɓa nùpua wee lá lòn dofĩ́ina ho dĩ́míɲá yi á bìo ɲúhṹ mía. Warɛ́n zũ le le Dónbeenì lée dà-kéní mí dòn. 5 Hã pànká-beera na yí máa mi, á ɓa nùpua ɓúi wee ve làa dofĩ́ina tàá ɲúnása, á boo. Hàrí ká hɔ̃́n pànká-beera so wi ho wáayi lè ho tá wán, 6 se warɛ́n bán zũ le le Dónbeenì lée dà-kéní mí dòn. Dén lé dìo lé wa Maá na léra mu bìo ɓúenɓúen. Lé lerɛ́n mún léra wɛn à wa bìo sĩ̀ le yi. Wa mún zũ le o Ɲúhṹso lée nì-kéní mí dòn. Wón lé o Yeesu *Krista, yìa nɔn á mu bìo ɓúenɓúen wiráa. Lé orɛ́n mún nɔn á wa à yíráa le mukãnì binbirì.

7 Warɛ́n zũ le mu bìowa na ɓa nùpua wee lá lòn dofĩ́ina bìo ɲúhṹ mía. Ɛ̀ɛ ká ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen màhã́ dĩǹ yí yú bṹn bìo zũńló so. Ɓa ɓúi na sòobáa dó mí sĩa hã wɔ̃̀nna hãló yi á hàrí lòn zuia ká ɓa wee là le muinì taa, à kɛń le ɓa níní pá wi hã wɔ̃̀nna hãló yi. À bìo ɓa lé ɓa nùpua na pànkáwá mía le Dónbeenì bìo dã́ní yi, ká ɓa wee là hã taa mu, à ɓa leéka le mí wó khon. 8 Mu yínɔń dĩ́nló lé hìa wee wé à wa bìo wé sĩ le Dónbeenì yi. Wa dú ho loo, á bìo ɓúi máa bè wa bìo wán. Wa mún yí dú ho loo, á bìo ɓúi máa fá wa bìo ɲii. 9 Minɛ́n bán zũ le mi dà ho dĩ́nló ɓúenɓúen wé è dí. Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ le mi yiwa. Ɲún-sĩ, á yìa pànká tà mía le Dónbeenì bìo dã́ní yi á dà a va a vĩ́ bìo minɛ́n wee wé bìo yi. 10 Ká yìa pànká mía le Dónbeenì bìo dã́ní yi á mɔn ũnɛ́n na zũ mu bìo à ũ kará hã wɔ̃̀nna zĩi á wee là le muinì taa, ó o so mún máa yí hã làró sĩ-heɓúee le? 11 Bṹn ká yìa pànká mía le Dónbeenì bìo dã́ní yi, wón na ó o Krista húrun bìo yi, á hĩ́a vĩ́ ũnɛ́n bìo zũńló bìo yi. 12 Hen ká mi wee wé khe lè mìn zàwa lè mìn hĩ́nni na pànkáwá mía le Dónbeenì bìo dã́ní yi kà síi, se lé o Krista mí bɛɛre á mi wee wé kheráa. 13 Lé bṹn nɔn, ká ĩ bè-dínii ɓúi dà à vĩ́iní wàn za tàá wàn hĩ́nló, á ĩ máa bĩní máa là taa hùúu, bèra a na à ɓa hĩ́a yí vĩ́ ĩnɛ́n bìo yi.

9

Bìo ó o Poole bía mí tonkaa tonló dã́ní yi

1 Ĩnɛ́n so yínɔń nùpue na wi ĩten le? Ĩ so yínɔń o Yeesu tonkaro ɓúi le? Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre á mɔn wa Ɲúhṹso Yeesu. Minɛ́n so yínɔń ho cũ̀nú na ló ĩ tonló na á ĩ sá a Ɲúhṹso bìo yi le? 2 Ɓa ɓúi dà a pĩ́ á máa zũń le ĩnɛ́n mún lé o Yeesu tonkaro. Ká minɛ́n bán zũ le ĩ lé orɛ́n. Lé bìo mi páaníló là a Ɲúhṹso á wee zéení le ĩ lé orɛ́n tonkaro bìo bon.

3 Bìo kà lé bìo á ĩ wee bío na bìa wee yáa ĩ yèni yi à ɓúeráa ɓa ɲúhṹ. 4 Wa so lá yí ko làa bè-dínii tàá bè-ɲunii bìo wa wee sá a *Krista tonló bìo yi le? 5 Warɛ́n lé wa nì-kéní kéní so lá yí ko à wa ya a hã́a na lé o kèrètĩ́ɛ ò o wé bè làa wɛn wa tonló mu sáró yi, làa bìo ó o Ɲúhṹso ɓàn zàwa, là a Piɛre là a Yeesu tonkarowà na ká wee wéráa mu le? 6 Tàá ĩnɛ́n là a Baanabaasi wa dòn lé wɛn so ko wa wé sá à bè yi yíráa wa ɲii dĩ́nló le? 7 Dásí nìi na á à lén mí níi yi á à wéráa mu dásímu wón mía. Á nùpue na á à fá le vĩ̀ndɛ̀ɛ ká a máa wé è dí le bia wón mía. Ó o nɔ̀n-pa na yí máa ɲu ɓa nàwa na ó o wee pa yoomu wón mún mía.

8 Bìo á ĩ wee bío kà yínɔń ɓa nùpua bìo na ɓa wee wé mí dòn á ĩ mɔn mu yi. Le Dónbeenì làndá na ó o *Mɔyiize túara yi á mu pá ka kà. 9 Bìo kà lé bìo túara ho làndá mu yi: «O nàa na ɓa wee sáráa ho dĩ́nló láró pã̀ahṹ á ɓa yí ko ɓa hè lè ho dĩ́nló làró.»* Bìo le Dónbeenì bía kà síi so wee zéení le lé ɓa nàwa bìo here le yi le? 10 Mu so yínɔń warɛ́n bìo yi á le bíaráa kà síi le? Ká wɛrɛɛ. Mu lé warɛ́n bìo yi á le bíonì mu túararáa. Yìa ɓa lá ó o wee và ko ò o dé mí sĩi bìo ó o khíi yí bìo yi. Yìa ɓa lá ó o wee vṹaa ho dĩ́nló ko ò o dé mí sĩi bìo o ò yí bìo yi. 11 Le Dónbeenì bín-tente na wa zéenía làa mia á ka lòn bìo na wa dù. Ká mi lá wee na mi níi bìo wɛn, se mu lée bìo na so po wɛn le? 12 Ká mi wee na mu ɓa ɓúi yi, á warɛ́n so yí ko làa bũ yí po bán le? Ɛ̀ɛ ká warɛ́n bán yí wi à wa bío le mi ko à mi wé na mi níi bìo wɛn. Wa yí wi à bìo ɓúi cĩ́inú à bũmaka a *Krista bín-tente bueró. Lé bṹn bìo yi á wa díaráa á mu bìo ɓúenɓúen wee kúu wɛn. 13 Mi so yí zũ le bìa wee sá ho tonló le *Dónbeenì zĩ-beenì yi á bè-dínii wee lé bìo ɓa nùpua wee wé lè mu hãmu yi bĩ́n le? Á bìa wee fũ̀aa ɓa bùaa le muinì yɛɛníi bán mún wee yí bìo sã̀ ɓa yi. 14 Lé làa bṹn síi ó o Ɲúhṹso mún bòráa mu henía le yìa wee bue le Dónbeenì bín-tente á ɲii dĩ́nló wé è lé ho tonló mu yi.

15 Bìo á ĩ lá wi làa mia, á bìo ko làa mi, á ĩ yí le mi na hàrí dɛ̀ɛ miì. Á bìo á ĩ wee túa kà síi, mún yí máa zéení le ĩ le mi wé mu na miì. Bṹn yi ká ĩ yàá lá húrun se mu sṹaaní. Dén sĩ-wɛɛ so na wi miì á nùpue yí dà máa hè yi. 16 Ĩ yí ko à ĩ khòoní ĩten le Dónbeenì bín-tente bueró bìo yi. Mu yàá lée bìo na á ĩ ko à ĩ wé konloon. Ká ĩ le ĩ máa bue le bín-tente mu, à wàn dɛ̀ɛ suaa mi. 17 Mu lá lé ĩnɛ́n ĩten dó ĩten ho tonló mu yi, se ĩ lá le ɓa wé sàání miì. Ɛ̀ɛ ká ho lé dɛ̀ɛ na á ĩ ko à ĩ sá konloon, á ĩ máa pĩ́ ho sáró. 18 Ká ĩ sàáníi lé le sĩ-wɛɛ na ĩ wee yí le bín-tente na á ĩ wee bue làa kã́amáa bìo yi ká ĩ yí máa fé bìo ko làa mi.

19 Mu bon, ĩnɛ́n lée nùpue na wi ĩten, á yínɔń wobá-nìi. Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ wó ĩten lè ɓa nùpua ɓúenɓúen wobá-nìi, bèra a na à ĩ yíráa ɓa boomuso à ɓa tà a Krista bìo. 20 Hen ká ĩ wi làa bìa lé ɓa *zúifùwa, à ĩ wé ĩten làa zúifù, bèra a na à ĩ yí bán à ɓa tà a Krista bìo. O Mɔyiize làndá á ĩnɛ́n mía yi. Ɛ̀ɛ ká ĩ wi làa bìa wi ho yi, à ĩ ɓua ĩten lè ɓa bìo síi, ká ĩ ɲɔǹ mía ho làndá mu yi, bèra a na à ĩ yí bán à ɓa tà a Krista bìo. 21 Ká ĩ mún wi làa bìa yí zũ dɛ̀ɛ o Mɔyiize làndá bìo dã́ní yi, à ĩ ɓua ĩten lè ɓa bìo síi bèra a na à ĩ yí bán à ɓa tà a Krista bìo. Bṹn yí máa zéení le le Dónbeenì làndá bìo yí ciran mi. Ĩ wee bè o Krista làndá yi. 22 Hen ká ĩ wi làa bìa pànkáwá mía le Dónbeenì bìo dã́ní yi, à ĩ mún wé lòn nùpue na pànká mía, bèra a na à ĩ yí bán á ɓa tà a Krista bìo. Lé làa bṹn á ĩ wee wé à zoráa ɓa nùpua le mí sìíwà tĩ́ahṹ à yíráa ɓa nì-dòndáa ɓúi à kã̀ní konloon. 23 Bṹn ɓúenɓúen á ĩ wee wé bèra a na à le Dónbeenì bín-tente à bɛ̀nbɛ́n, à ĩnɛ́n níi mún kɛń mu bè-tentewà na le bín-tente mu wee zéení yi.

24 Mi zũ le bìa wee lùwí khĩíka mín ɓúenɓúen ó o nì-kéní na khĩína bìa ká lé yìa ɓa wee wé na mu bìo yi. Minɛ́n mún hení mi lò làa bìa wee lùwí khĩíka mín bìo síi bèra a na à mi yí mu bìo. 25 Bìa wee wé hã penkaa ɲínkaa ɓúenɓúen á wee wé mání mí sãnía lè le lònbee à càráa mu bìo. Ká mu bìo mu màhã́ dà wee yáa. Ká warɛ́n bán wee mání wa sãnía lè le lònbee à càráa mu bìo na yí dà máa yáa. 26 Lé bṹn nɔn á ĩnɛ́n yí máa wé lòn nùpue na wee lùwí concon. Ĩ mún yí máa wé lòn nùpue na wee núaa concon. 27 Ĩ wee kĩ̀kã́ ĩten yi làa sòobɛ́ɛ á wee mání ĩ sãnía lè le lònbee bèra a na ká ĩ khíi buera le Dónbeenì bín-tente vó à le Dónbeenì yí pĩ́ mi día.

10

Mi día hã wɔ̃̀nna hãló

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩ wi à mi bĩní leéka mi yiwa bìo yánkaa wó wán pã̀ahṹ na á wàn ɓùaawa bò a *Mɔyiize yi. Le dùndúure yánkaa pon ɓa ɓúenɓúen yi. Á ɓa ɓúenɓúen mún kã́a ho muhṹ yi.* 2 Ɓa ɓúenɓúen ka lè ɓa yú ho *bátɛ́ɛ̀mù lè dùndúure lè ho muhṹ yi, à ɓa là a Mɔyiize wé dà-kéní. 3 Ɓa ɓúenɓúen dú ho dĩ́nló dà-kéní na ló le Dónbeenì cɔ̃́n. 4 Á ɓa ɓúenɓúen mún ɲun mu ɲumu dà-kéní na ló le Dónbeenì cɔ̃́n. Bṹn ɲumu so ló ho lɛɛhó na le Dónbeenì nɔn ɓa yi. Ho lɛɛhó mu lé o *Krista na bò làa ba.† 5 Ɛ̀ɛ ká ɓa boomuso màhã́ pá bìo yí wó sĩna le Dónbeenì yi, á ɓa húrun ho tá henì yi.

6 Bṹn bìowa so ɓúenɓúen lée bìo na wee zéení wɛn, à wa sĩa yí vá mu bìo na yí se yi, làa bìo á ɓarɛ́n wóráa mu. 7 Mi yí dé mi sĩa hã wɔ̃̀nna yi làa bìo á ɓarɛ́n ɓúi wóráa bìo síi. Mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi: «Mu nìpomu lée kará à ɓa dú á ɲun, à ɓa hĩ́nɔn wee wé hã kàakó-wárá.»‡ 8 Mi yí wa dé waten ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà yi làa bìo ɓarɛ́n ɓúi wóráa mu bìo síi, á ɓa nùpua muaaseé ɓóní làa muaaseé tĩn á húrunnáa le wizoǹ-kéní.§ 9 Mi yí wa khũaa o Krista ɲii yi làa bìo á ɓarɛ́n ɓúi wóráa mu á ɓa háwá hàararáa ɓa ɓó. 10 Mi yí bío le le Dónbeenì yí wó yí se làa mia, làa bìo á ɓarɛ́n ɓúi wóráa mu, á le Dónbeenì wáayi tonkaro ɓueé ɓóráa ɓa.

11 Bṹn bìowa so ɓúenɓúen wó, à zéenínáa wɛn. Mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi à fèn ɲìnáa warɛ́n na wi ho dĩ́míɲá véró pɔ̃̀nna yi zen wán. 12 Lé bṹn nɔn ká yìa wee leéka le mí pànká wi le Dónbeenì bìo yi, à ɓànso pa míten bìo, ò o hĩ́a yí lé lùwá. 13 Ho sũ̀nló na wee yí mia á mún wee yí ɓa nùpua na ká. Le Dónbeenì na bía mu bìo à le máa yèrèmá mí ɲii, á máa día á ho sũ̀nló máa yí mia máa dà mi pànká wán. Ho sũ̀nló pã̀ahṹ á le Dónbeenì á à wé á mi ì zũń le ho ò khĩí. Lé bṹn ǹ na ká mi ì dàń mi yiwa á à ɲì ho bìo yi.

14 Wàn bɔ̃́nlowà na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, bṹn bìowa so ɓúenɓúen bìo yi á mi pa miten hã wɔ̃̀nna hãló yi. 15 Ĩ wee bío kà síi làa mia lé bìo á ĩnɛ́n cɔ̃́n á mi ka lòn nùpua na yìo tɔ̃n. Minɛ́n mi bɛɛre wã́a loń bìo á ĩ bía ká mu bon, tàá mu yí bon. 16 Hen ká wa lá ho bárákà déró ɲuuníi dɛ̀ɛ ɓuan à wa dó le Dónbeenì bárákà à wa ɲun làa de, à mu so máa páaní wɛn là a Krista cãni le? Á ho búurú na wa wee cɛ̀ɛka ká wa wee là ho, à ho so máa páaní wɛn là a Krista sãnía le? 17 Á bìo ho búurú lé ho dà-kéní, á wa lè wa booró mí cúee, ká wa lé hã sãnía dà-kéní ho búurú mu na wa wee sanka bìo yi.

18 Mi loń o *Isirayɛɛle nìpomu lon, bìa wee là ɓa bùaa na ɓa fũ̀aana le muinì yɛɛníi na bìo sã̀ le Dónbeenì yi wán bán ɓúenɓúen páanía lè le Dónbeenì. 19 Bṹn so wee zéení le o yìa na ɓa fã̀ ho wã̀ahṹ wán, lè ho wã̀ahṹ mí bɛɛre á bìo ɲúhṹ wi le? Ɓùeé. 20 Ĩ wi à ĩ bío le ɓa bùaa na ɓa yan lè le muinì hã wɔ̃̀nna wán lé hã pànká sũmáa ɓànsowà na á nùpue yí dà máa mi á mu wó nɔn yi, ká mu yí nɔn Dónbeenì yi. Á bìo á ĩnɛ́n màhã́ yí wi à minɛ́n lè hã pànká-sũmáa ɓànsowà mu à páaní bìo ɓúi yi. 21 O Ɲúhṹso ɲuuníi dɛ̀ɛ á mi yí dà máa ɲunáa á máa bĩní máa khíi ɲu lè hã pànká-sũmáa ɓànsowà ɲuuníi dɛ̀ɛ. Mi mún yí dà máa dí o Ɲúhṹso dĩ́nló á máa bĩní máa vaá dí hã pànká sũmáa ɓànsowà dĩ́nló. 22 Tàá wa wi à wa wé ò o Ɲúhṹso sĩi cĩ̀ wɛn wa wárá bìo yi le? Wa so wee leéka le wa pànká wi po a Ɲúhṹso mu le?

Mi le mi bè-wénia à dé ho cùkú le Dónbeenì yi

23 Ɓa ɓúi wi mi tĩ́ahṹ á wee bío le mu bìo ɓúenɓúen dà wee wé. Mu bon. Ɛ̀ɛ ká bìo ɓúenɓúen yínɔń bìo na se. Bìo ɓúenɓúen dà wee wé, ɛ̀ɛ ká mu ɓúenɓúen yí máa wé à ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure va lè mí yahó. 24 Mi nì-kéní kéní yí ko à mi leéka mi kùrú bìo mí dòn. Mi mún ko à mi leéka bìo mi ì wé ká mu ù séení mìn zàwa na ká. 25 Mu bìo ɓúenɓúen na wee yɛ̀ɛ́ ho yàwá yi á mi dà à yà á à dí, ká mi yí lùnkaa mi yilera á dĩ̀n tùa miten yi le mu ló wen, 26 lé bìo á bìo kà lé bìo túara: «Ho tá làa bìo wi ho yi ɓúenɓúen á bìo sã̀ a Ɲúhṹso yi.»* 27 Hen ká yìa yínɔń o kèrètĩ́ɛ á von mia lè ho dĩ́nló mí zĩi, ká mi tà van, à bìo ɓa à na mia ɓúenɓúen à mi dí, ká mi yí lùnkaa mi yilera à tùa miten yi làa hen na mu ló yi. 28-29 Ká a ɓúi màhã́ bía le hã taa na kà lé ɓa bùaa na ɓa yan lè le muinì taa, à mi yí là hã. Hàrí ká minɛ́n yilera yí lùnkaa mu bìo yi, à mi pá yí là hã yìa bía mu nɔn mia bìo yi, à lùnkaráa wón yilera.

Bìo á ĩnɛ́n wee wé ká ĩ ponì sɛ́ra, á so lá ko à mu lùnka a ɓúi yilera le? 30 Ho dĩ́nló na á ĩ dó le Dónbeenì bárákà à ĩ dú, á ɓa à yáa ĩ yèni bìo yi lée webio? Ĩ so yí dó le Dónbeenì bárákà yí dúráa ho le?

31 Lé bṹn nɔn ká mi wé wee dí, ká mi wee ɲu, tàá ká mi wé wee wé bìo lée bìo, à mi wé mu, à déráa ho cùkú le Dónbeenì yi. 32 Bìa wee vĩ́iní ɓa *zúifùwa, tàá bìa yínɔń zúifùwa, tàá mìn zàwa lè mìn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa na ká, á minɛ́n yí dé miten yi. 33 Lé kà síi á ĩ wi à ĩ wéráa. Ĩ wi à ĩ bìo ɓúenɓúen wé sĩ bìa ká yi. Ĩ yí máa cà ĩ kùrú bìo. Bìo á ĩ ì wé á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ á à kã̀nínáa lé bṹn á ĩ wee bánbá yi.

11

1 Bìo á ĩ wee wé á mi wé bè yi, làa bìo á ĩnɛ́n wee bèráa bìo ó o Krista wó yi.

Bìo mi ko mi ɓua lè miten ho kúeemínwánló yi

2 Ĩ yàá ɓɛ̀ntĩ́n wee tɛ̀ɛní mia, mi foɓúa, lé bìo á bìo á ĩ wó nɔn mia á mi wee leéka bìo fɛ́ɛɛ, á wa kèrètĩ́ɛwa kàránló na á ĩ yú á kàránna làa mia á mi mún wee bè yi. 3 Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ pá wi à mi zũń bìo kà yara: O báa ɲúhṹso lé o *Krista, ó o hã́a ɲúhṹso lé o báa, ó o Krista ɲúhṹso lé le Dónbeenì. 4 Àwa. Ká a báa ɓúi wee fìo, tàá o wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa ò o pon mí ɲúhṹ yi, se o wee zùań o Krista na lé o ɲúhṹ yi. 5 Ká a hã́a ɓúi ɓɛ̀n wee fìo tàá o wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa lè ɓa nùpua ò o yí pon mí ɲúhṹ yi se o wee zùań o báa na lé o ɲúhṹ yi, se o ka lòn hã́a na ɲúhṹ lɛɛra.* 6 Ká a hã́a ɓúi yí máa pe mí ɲúhṹ yi se o wã́a dà a khè ho. Mu ɓúenɓúen lé dà-kéní. Ká ho ɲúhṹ khèró tàá ho lɛɛró á lé hã nìyio o hã́a cɔ̃́n, ò o wã́a wé pe ho yi. 7 O báa yí ko ò o pe mí ɲúhṹ yi, lé bìo ó o ɓonmín lè le Dónbeenì, le Dónbeenì cùkú wee mi a yi. Ɛ̀ɛ ká a hã́a ko ò o pe mí ɲúhṹ yi, lé bìo ó o báa cùkú wee mi a yi. 8 Ho lée tũ̀iá, le Dónbeenì yí léra a hã́a bìo ɓúi á yí wó là a báa. O báa bìo ɓúi lé bìo le léra á wó là a hã́a. 9 O báa yí léra a hã́a bìo yi. O hã́a lé yìa léra a báa bìo yi. 10 Lé bṹn nɔn le Dónbeenì wáayi tonkarowà bìo yi, ó o hã́a na wee fìo tàá o wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa á ko ò o pe mí ɲúhṹ yi à zéenínáa ho pànká na o yú bìo. 11 Ɛ̀ɛ ká wa páaníló là a Ɲúhṹso bìo yi, ó o hã́a yí dà máa kɛń ká a báa níi ló, ó o báa mún yí dà máa kɛń ká a hã́a níi ló. 12 Mu bon, o hã́a ló a báa yi, ó o báa ɓɛ̀n wee te o hã́a yi, ká ɓa mí nùwã ɲun màhã́ lé le Dónbeenì léra ɓa.

13 Minɛ́n mi bɛɛre wã́a loń mu sese. Mu so lée bìo na se ò o hã́a hɛ́n mí ɲúhṹ yi día ká a wee fìo le? 14 Ɓa nùpua zũ le ká a báa ɲún-vãní á túeeka, se mu lé hã nìyio o wán. 15 Ɛ̀ɛ ká a hã́a cɔ̃́n á le ɲún-vãní na túeeka so yínɔń cùkú bìo le? O hã́a ɲún-vãní le Dónbeenì nɔn wo yi, à le wé le nín-kéní na pon o ɲúhṹ yi. 16 Ká a ɓúi wi ò o pá bĩní wã̀aní bìo á ĩ bía, à ɓànso zũń le lé bṹn á warɛ́n lè ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio ɓúenɓúen wee wé.

O Ɲúhṹso dĩ́nló dã́ní yi

17 Bìo á mu lé le zéeníi tũ̀iáwà á wa wi yi, á bìo ɓúi wi bĩ́n á ĩ yí dà máa khòoní mia bìo yi. Mu lé bìo á mi kúeemínwánló yí máa wé à mi va lè ho yahó. Ho yàá wee lén mia lè mi mɔ́n. 18 Bìo á ĩ ì cí wán lé bìo kà: Ĩ ɲá à ɓa le ká mi san san kúaa mín wán, à mi wé cũii mín. Mu ka lè mu bon. 19 Mu bon, ho sankamínló ko ho wé mí tĩ́ahṹ, à bìa lé ɓa kèrètĩ́ɛwa binbirì bìo dàń zũńnáa. 20 Lé bṹn te bìo ká mi kúaa mín wán, á ɓa yí dà máa bío le lé o Ɲúhṹso dĩ́nló á mi wee dí. 21 Mu bon, mi nì-kéní kéní dĩ́nló na mi wee ɓua ɓuennáa lé hìa mi wee wé bánbá dí. Bṹn lé bìo wee na à ɓa ɓúi le hĩni ɓúe, ká ɓa ɓúi ɲun sù wee khée. 22 Mi zĩní so mía á mi máa wé è dí ká mi ì ɲu yi le? Tàá lé ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure á mi wi mi zùań yi, à dé hã nìyio bìa khon yi le? Lée webio á mi yàá wã́a le ĩ bío na mia? Mi wi à ĩ pá dé mí foɓúa le? Ɛ̀ɛ ká ɓùeé. Ĩ ɓɛ̀ntĩ́n yí dà máa dé mi foɓúa mu bìo yi.

23 Àwa, ho kàránló na ló a Ɲúhṹso cɔ̃́n na á ĩnɛ́n yú á ɓɛ̀n yèrèmáa nɔn mia lé hìa kà: Ho tĩ́nàahṹ na ɓa à dé o Ɲúhṹso Yeesu á à na, ó o lá ho búurú, 24 á dó le Dónbeenì bárákà ò o cɛ̀ɛkaa ho ò o bía: «Hìa lé ĩ sãnía na á ĩ nɔn mi bìo yi. Mi wé wé mu, à leékaráa ĩ bìo.» 25 Lé làa bṹn bìo síi, ká ɓa dú vó, ó o ɓɛ̀n lá le ɲuuníi dɛ̀ɛ na ho *dìvɛ̃́n wi yi ò o bía: «Bìo kà lé le páaníi fĩnle na le Dónbeenì bò lè ĩ cãni. Pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ ká mi wé wee ɲu mu, à mi wé mu à leékaráa ĩ bìo.» 26 Àwa, á pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ na mi wé là ho búurú mu, á ɲun mu bìo mu, se lé o Ɲúhṹso húmú á mi wee zéení bìo. Mi wé wé mu, fúaa ká a khíi bĩnía ɓuara.

27 Lé bṹn nɔn ká nùpue lée nùpue wé là a Ɲúhṹso búurú mu, á ɲun o bìo mu làa bìo mu yí koráa, se ɓànso wó khon, lé bìo ó o zùańna a Ɲúhṹso sãnía là a cãni yi. 28 Nùpue na wé le mí ì là ho búurú mu, á à ɲu mu bìo mu, à ɓànso cén loń míten sese à bè yi wéráa mu. 29 Mu bon. Yìa wee là ho búurú mu, á wee ɲu mu bìo mu ò o yí máa kɔ̃̀nbi o Ɲúhṹso sãnía, se ɓànso wee síiní mí ɲúhṹ. 30 Lé bṹn te mu á mi tĩ́ahṹ á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ lé ɓa vánvárowà, ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ pànkáwá mía, á ɓa ɓúi húrun. 31 Ká wa lá wee fèn loń waten sese, se le Dónbeenì lá máa wé è cítí wɛn. 32 Ɛ̀ɛ ká a Ɲúhṹso màhã́ wee cítí wɛn, à bé wɛn, bèra a na à wa ɲúná khíi yí páaní yí sí lè ho dĩ́míɲása.

33 Àwa, wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi wé kúaa mín wán o Ɲúhṹso dĩ́nló bìo yi, à mi yí dí mín ɲúná yi, mi wé pa mín. 34 Ká yìa le hĩni wé dà, à ɓànso dí mí zĩi à bè yi ɓuennáa, bèra a na ká mi wé kúaa mín wán, à le Dónbeenì sĩi yí cĩ̀ mia. Bìo ká na mi tùakaa bìo, bṹn á ĩ ì día ká ĩ khíi ɓuara mi cɔ̃́n, á ĩ ɓueé zéení bṹn yara làa mia.

12

Le Dónbeenì Hácírí bè-hãnia

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, hã laà na kà wán, á le Dónbeenì Hácírí bè-wénii na wa wee mi lé bìo á ĩ bío dã́ní yi. Ĩ wi à mi zũń mu yara. 2 Mi zũ le pã̀ahṹ na mi dĩǹ yí zũ le Dónbeenì, ká mi día miten á hã wɔ̃̀nna na yí dà máa bío á yú ho pànká mi wán. 3 Lé bṹn te mu, á ĩ wi à ĩ zéení mu làa mia à mi zũń le o nùpue na wee bío lè le Dónbeenì Hácírí pànká, wón yí dà máa dánkání Yeesu. Á nùpue mún yí dà máa bío le Yeesu lé o Ɲúhṹso ká le Dónbeenì Hácírí yí dó mu ɓànso ɲii yi.

4 Mu bìowa wéró pànká na le Dónbeenì Hácírí wee na á sìíwà boo, ká lé le Hácírí dà-kéní màhã́ wee na mu. 5 O Ɲúhṹso tonló á ɲúná boo, ká lé o Ɲúhṹso nì-kéní á wa wee sá na yi. 6 Mu bè-wénia á ɲúná boo, ká lé le Dónbeenì dà-kéní lé dìo wee na mu ɓúenɓúen wéró pànká ɓa nùpua ɓúenɓúen yi.

7 Le Dónbeenì Hácírí wee zéení míten wa nì-kéní kéní yi lè mí bè-wénia à séenínáa wa ɓúenɓúen. 8 Le Dónbeenì Hácírí wee wé ò o ɓúi wé bío mu bè-zũńminì bíoní. O ɓúi wón le Hácírí mu wee wé ò o wé bío mu bìo zũńló bíoní. 9 O ɓúi wón le Hácírí mu wee wé à le sĩidéró na ɓàn síi mía à kɛń wo yi, ká a ɓúi wón lé ɓa vánvárowà wɛɛ́ró pànká á le Hácírí dà-kéní mu wee na a yi. 10 Le Dónbeenì Hácírí wee na mu yéréké bìowa wéró pànká o ɓúi yi. O ɓúi lé le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛró pànká ó o wee yí. Ká a ɓúi wón ɓɛ̀n lé le Dónbeenì Hácírí lè hã hácín-kora hueeka lénló mín yi ɓàn pànká á nɔn wo yi. O ɓúi le Dónbeenì Hácírí mu wee wé ò o wé bío hã bíoní na a nùpue yí zũ, ká a ɓúi le Hácírí mu ɓɛ̀n wee wé ò o wé ɲí hã bíoní mu à tã́ní na ɓa nùpua yi. 11 Lé le Dónbeenì Hácírí dà-kéní mu á wee wé bṹn ɓúenɓúen. Lé lerɛ́n wee na mu bìo wéró pànká wa nì-kéní kéní yi mín ɲúná yi làa bìo á le sĩi vá yi.

O Krista sãnía

12 Wa zũ le hã sãnía lée dà-kéní, ká bìo cɛɛ́kaa mín yi wó hã lé bìo á boo. Ɛ̀ɛ ká bṹn màhã́ yí hò bìo mu páanía lé hã sãnía dà-kéní. Wa páaníló là a *Krista bìo mún ka kà síi. 13 Wa ɓúenɓúen zìíra le Hácírí dà-kéní yi á wóráa hã sãnía dà-kéní. Wa wé *zúifùwa loo, à wa yí wé zúifùwa loo, à wa wé wobá-nìi, tàá nùpua na wi míten, se lé le Hácírí dà-kéní mu á wa ɓúenɓúen yú.

14 O nùpue sãnía yínɔń bìo dà-kéní mí dòn á wó làa hã, mu boo. 15 Ká le zeǹ lá bía le bìo mínɛ́n yínɔń le níi, á mí wã́a yínɔń hã sãnía bìo ɓúi, se bṹn pá máa hè bìo le can hã sãnía mu yi. 16 Ká ho ɲikãahṹ lá le bìo mínɛ́n yínɔń le yère, á mí wã́a yínɔń hã sãnía bìo ɓúi, se bṹn pá máa hè bìo ho can hã sãnía mu yi. 17 O nùpue sãnía lá lé le yère mí dòn, á hã lá wé è ɲí mu bìo kaka? Ká hã lá lé ho ɲikãahṹ mí dòn, á hã lá wé è tá mu bìo sũii kaka? 18 Mu bon, mu bìowa dà-kéní kéní na lé o nùpue sãnía á le Dónbeenì cɛɛ́kaa mín yi làa bìo le sĩi vá yi. 19 Mu lá lée bìo dà-kéní mí dòn, se hã yínɔń sãnía. 20 Bìo wee cɛɛ́ka mín yi wé hã sãnía bṹn lé bìo boo, ká hã sãnía hɔ̃́n lée dà-kéní. 21 Lé bṹn nɔn á le yère yí dà máa bío máa na le níi yi le mí màkóo mía le yi, á ho ɲúhṹ yí dà máa bío le hã zení le mí màkóo mía hã yi. 22 Hàrí hã sãnía bìowa na ka lè hã ɲúhṹ mía sese wa cɔ̃́n á wa màkóo yàá pá wi yi. 23 Hĩ̀a bìo cùkú mía wa cɔ̃́n lé hĩ̀a wa wee pa bìo. Á hĩ̀a bìo bíoró nìyio wi, hɔ̃́n lé hĩ̀a á wa yàá wíokaa wee pa bìo. 24 Hĩ̀a cùkú wi màkóo mía bṹn yi. Ká le Dónbeenì wíokaa o nùpue sãnía bìowa à hĩ̀a cùkú mía ò o wé dé ho cùkú yi. 25 Le Dónbeenì wó mu kà síi bèra a na à mu bìowa na cɛɛ́kaa mín yi wó hã sãnía à cũiinà yí kɛń yi, ká hã lè mí dà-kéní kéní wé leéka mín bìo. 26 Ká hã sãnía bìo ɓúi yú le lònbee, à bìo ká lɛɛ́ le yi làa bũ. Ká hã sãnía bìo ɓúi yú ho cùkú, à bìo ká lɛɛ́ le sĩ-wɛɛ yi làa bũ.

27 Minɛ́n mún ka lòn sãnía dà-kéní na bìo sã̀ a *Krista yi, á mi le mi nì-kéní kéní lé hã sãnía mu bìo ɓúi. 28 Lé làa bṹn síi á ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi, á le Dónbeenì nín-yání wó ɓa ɓúi là a Yeesu tonkarowà. Bìa sã̀ lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà, mu tĩn níi lé bìa wee kàrán le Dónbeenì bìo lè ɓa nùpua. Bìa ká lé bìa yú ho pànká à wéráa mu yéréké bìowa, làa bìa wee wɛɛ́ ɓa vánvárowà, làa bìa wee séení ɓa nùpua, làa bìa dà wee dí ɓa kèrètĩ́ɛwa yahó, làa bìa wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ. 29 Ɓa ɓúenɓúen so lé o Yeesu tonkarowà le? Ɓa ɓúenɓúen so wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa le? Ɓa ɓúenɓúen so wee kàrán le Dónbeenì bìo lè ɓa nùpua le? Mu so lé ɓa ɓúenɓúen á dà mu yéréké bìowa wee wé le? 30 Tàá lé ɓa ɓúenɓúen so wee wɛɛ́ ɓa vánvárowà le? Á lé ɓa ɓúenɓúen so wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ le? Á lé ɓa ɓúenɓúen so wee tã́ní hã le? Ɓùeé. 31 Bìo le Dónbeenì nɔn wéró pànká wɛn, á bìo ɲúhṹ wi po bìo ká lé bṹn á mi wé cà lè mi sĩa ɓúenɓúen. Bṹn bìo yi, á ĩ ì zéení wɔ̃hṹ ɓúi na se po bìo ká làa mia.

13

Le waminì bìo

1 Ká ĩ lá dà wee bío hã sìí-viò bíoní, lè le Dónbeenì wáayi tonkarowà bíoní, ká ĩ yí wa ɓa nùpua, se ĩ ka lòn ɓírínɓoónì na ɓa wee ɓúa, tàá hɔ̃n-dɛ̀ɛ ɓúi na ɓa wee vṹaa. 2 Ká ĩ lá dà wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa à na ɓa nùpua yi, á zũ le Dónbeenì bìo na sà yi, lè mu bìo na ká ɓúenɓúen, hàrí ká ĩ lá dó ĩ sĩi le Dónbeenì yi á dà wee hóoní hã ɓúaa mí lara yi, ká ĩ yí wa ɓa nùpua, se ĩ bìo ɲúhṹ mía. 3 Hàrí ká ĩ lá wee lá ĩ níi bìo à sanka na ɓa nì-khenia yi, á dà wee khòn bìo á ĩ tà le lònbee yi bìa ká bìo yi* ká ĩ yí wa ɓa nùpua, á ĩ pá máa yí dɛ̀ɛ ɓúi mu yi.

4 Yìa wa ɓa nùpua wón wee wé dàń mí sĩi hĩ̀. O wee wé mu tentemu lè ɓa nùpua. O yí máa dí yandee. O yí máa khòn. O yí máa dé míten. 5 O yí máa wé nìyi-wárá. O yí máa bàrá mí bìo bìa ká bìo yahó. O sĩi yí máa cĩ̀ fùafùa. Ɓa wó khon làa wo ó o máa ɓua mu mí yi. 6 Yìa wa ɓa nùpua á sĩi máa wé wa mu bìo na yí térénna bìo yi, o sĩi wee wé wa ho tũ̀iá poni bìo yi. 7 Yìa wa ɓa nùpua á mu bìo ɓúenɓúen wee wé kúu yi. Mu bìo ɓúenɓúen yi, o wee tà le Dónbeenì bìo, á dé mí sĩi le yi. O wee hĩ̀ mí sĩi mu bìo ɓúenɓúen yi.

8 Le waminì lée dɛ̀ɛ na máa vé máa mi. Le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bìo á khíi vé. Hã bíoní na a nùpue yí zũ á bíoró ɲii khíi bàrá. Mu bìo zũńló á khíi vé. 9 Mu bon. Wa bìo zũńló á ɲii yí sú, á le Dónbeenì ɲi-cúa na wa wee fɛɛ á ɲii mún yí máa sí. 10 Ɛ̀ɛ ká mu bìo na ɲii sú pã̀ahṹ khíi dɔ̃n, bṹn ká bìo ɲii yí sú á à vé. 11 Mi loń, bìo á ĩ fù lé o háyónza, á ĩ bíoní, lè ĩ yilera, làa bìo á ĩ zũ lé mu bìo yara, bṹn ɓúenɓúen á mu háyónmu wi yi. Ká bìo á ĩ yìo yòó tɔ̃n, á ĩ ló mu háyónmu yi. 12 Hã laà na kà wán, á bìo wa wee mi ka sùiyóon. Ɛ̀ɛ ká ho pã̀ahṹ mu khíi dɔ̃n wa wé è mi mu bìo ɓúenɓúen wéréwéré. Hã laà na kà wán á ĩ Dónbeenì zũńló ɲii dĩǹ yí sú. Ɛ̀ɛ ká ho pã̀ahṹ mu khíi dɔ̃n, á ĩ zũńló làa de ɲii ì sí, làa bìo lerɛ́n mí bɛɛre zũnáa mi. 13 Bìowa bìo tĩn wi bĩ́n á máa vé hùúu máa mi. Bṹn lé le waminì, lè le sĩidéró le Dónbeenì yi làa bìo wa pan bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé. Ká mu mí bìo tĩn tĩ́ahṹ á le waminì lé dìo po bìo ká.

14

Le Dónbeenì Hácírí bè-hãnii ɓúi bìo

1 Àwa, á mi wã́a bè le waminì wɔ̃hṹ na á ĩ zéenía làa mia, à mu bìowa wéro pànká na le Dónbeenì Hácírí wee na à mi wé cà lè mi sĩa ɓúenɓúen, sɔ̃̀nkú le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛró. 2 Yìa wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ, wón yí máa bío lè ɓa nùpua, o wee bío lè le Dónbeenì. Nùpue yí máa ɲí bìo ó o wee bío. Le Dónbeenì Hácírí pànká wee wé ò o bío hã bíoní na á nùpue yí dà máa zũń. 3 Ká yìa wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa, wón wee bío lè ɓa nùpua. O wee wé à ɓa kèrètĩ́ɛwa sĩidéró le Dónbeenì yi va lè mí yahó, o wee hení ɓa sĩa, á hĩ̀í hã. 4 Yìa wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ, wón wee wé ò orɛ́n mí dòn sĩidéró le Dónbeenì yi va lè mí yahó. Ká yìa wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa wee wé á ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure sĩidéró va lè mí yahó. 5 Ĩ wee fan à mi ɓúenɓúen wé bío hã bíoní na á nùpue yí zũ. Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa á mu ù wé sĩ miì á à poń bṹn. Yìa wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa wón bìo cũ̀nú wi po yìa wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ, se o ɓúi ɓɛ̀n wee dàń bĩní tã́ní hã bíoní mu à ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure sĩidéró le Dónbeenì yi va làa yahó.

6 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ká ĩ wã́a lá ɓueé bía hã bíoní na á nùpue yí zũ á nɔn mia mí dòn, á ĩ kɛńló mi cɔ̃́n cũ̀nú lá à wé ho yɛ́n? Ĩ yí dà máa séení mia ká mu yínɔń bìo ɓúi na le Dónbeenì zéenía làa mi, tàá mu bìo zũńló á ĩ zéenía làa mia, tàá le Dónbeenì ɲi-cúa á ĩ fɛɛra nɔn mia, tàá kàránló ɓúi á ĩ nɔn mia. 7 Mi loń hã sĩ̀-ɓúania, ho cã́ahṹ tàá ho coohṹ, ká hã ɓúaró yí bò bìo wán á ɓa à zũń bìo hã wee bío kaka? 8 Lé o yɛ́n á à dĩ̀n dĩ̀n á à lá hã hĩa sĩ̀a ká a yí ɲá bìo le tĩ̀nɓúaní bía wéréwéré? 9 Minɛ́n mún bìo ka kà síi. Hen ká mi wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ, à nùpue na dà à tã́ní hã á mía, á ɓa à wé kaka à ɲínáa bìo mi wee bío? Hã à kɛń lòn bín-conconwà. 10 Ho dĩ́míɲá yi á hã sìíwà boo, ká hã ɓúenɓúen wi lè mín bíonì á sìí na ɓàn bíonì kúará mía hón mía. 11 Ká yìa wee bío làa mi á ĩ hĩ́a yí máa ɲí bíoní, bṹn ká ĩ ka lòn nì-hãni o cɔ̃́n, ó orɛ́n mún ǹ kɛń lòn nì-hãni ĩnɛ́n cɔ̃́n. 12 Minɛ́n mún bìo ka kà síi. Bìo mi wee cà mu bìowa na le Dónbeenì Hácírí wee na wéró pànká lè mi sĩa ɓúenɓúen, á mi cén bánbá à mi cà bìo wee wé à ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure sĩidéró le Dónbeenì yi va lè mí yahó.

13 Àwa, yìa wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ ko ò o fìo le Dónbeenì yi ò o wé dàń hã tã́ní à ɓa nùpua ɲí. 14 Hen ká ĩ wee fìo lè hã bíoní na á nùpue yí zũ, á ĩ hácírí dén á à kɛń ho fìoró wán, ká ĩ yí máa le ĩ yi à wéráa ho. 15 Àwa, á lé mu yɛ́n á ĩ ì wé? Ĩ ì fìo lè hã bíoní na á nùpue yí zũ lè ĩ hácírí, ká ĩ mún pá à le ĩ yi á à fìo lè le bíonì na ɓa nùpua zũ à ɓa ɲí. Ĩ ì sío hã lení lè hã bíoní na á nùpue yí zũ lè ĩ hácírí, ká ĩ mún pá à le ĩ yi á à sío lè le bíonì na ɓa nùpua zũ à ɓa nùpua ɲí. 16 Ká wa yí máa wé làa bṹn, ká yìa wee wé ho bárákà déró fìoró lè hã bíoní na á nùpue yí zũ lè mí hácírí á bìa ká á à wé kaka à tàráa ho «*Amiina» ho fìoró mu vaa véeníi. 17 Hàrí à ũ bárákà déró fìoró mu wé se kaka, á bìa yí ɲá ho máa yí cũ̀nú ho yi.

18 Ĩ wee dé le Dónbeenì bárákà, lé bìo hã bíoní na á nùpue yí zũ, á ĩnɛ́n wee bío po mi ɓúenɓúen. 19 Ɛ̀ɛ ká ɓa kèrètĩ́ɛwa kúaa mín wán, á hã bíoní bìo hònú na á ĩ ì bío làa ba lè le bíonì na ɓa zũ á ĩ ì bío á à kàrán làa ba, á ĩ wa á po hã bíoní muaaseé pírú na á ĩ ì bío làa ba na á nùpue yí zũ.

20 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi yí wé lòn háyúwá mi yilera yi. Mu bè-kora dã́ní yi bṹn mi wé lòn háyúwá. Ká mi màhã́ wé leéka mi yiwa lòn yèn-tĩnia sa. 21 Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Ĩ ì dĩ̀n hã sìí-viò nùpua wán

á à bíoráa lè ĩ nìpomu lè hã bíoní na ɓa yí máa ɲí.

Hàrí ká ĩ wó bṹn,

á ĩ nìpomu pá máa ɲí ĩ cɔ̃́n.»*

22 Lé bṹn á hã bíoní na á nùpue yí zũ hɔ̃́n bíoró wee zéení làa bìa yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa le ɓa níi mía ɓa kèrètĩ́ɛwa bìo yi. Bṹn bè-zéenínii so yahó yí sã́ ɓa kèrètĩ́ɛwa. Ká le Dónbeenì ɲi-cúa hɔ̃́n fɛɛró ɓɛ̀n wee zéení lè ɓa kèrètĩ́ɛwa le le Dónbeenì wi làa ba. Bṹn yahó yí sã́ bìa yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa. 23 Mi loń. Ká ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure nùpua ɓúenɓúen lá kúaa mín wán síi, á ɓa ɓúenɓúen wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ, ó o ɓúi na dĩǹ yí zũ ɓa kèrètĩ́ɛwa bìo yara, tàá o ɓúi na yínɔń o kèrètĩ́ɛ ɓueé dɔ̃n, á ɓa so máa bío le mi wee khée le? 24 Ɛ̀ɛ ká ɓa ɓúenɓúen wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa, ó o ɓúi na yínɔń o kèrètĩ́ɛ, tàá o ɓúi na dĩǹ yí zũ ɓa kèrètĩ́ɛwa bìo yara ɓueé dɔ̃n, á ɓa so máa le mí yiwa, á máa zũń le mí wó khon bìo ɓa wee ɲí bìo yi le? 25 Bìo wi ɓa yiwa na á nùpue yí zũ, á bìo ò zũń. Hón pã̀ahṹ so yi, ká ɓa màhã́ lií ɓúrá á à ɓùaaní le Dónbeenì ká ɓa à bío: «Tũ̀iá poni, le Dónbeenì ɓɛ̀ntĩ́n wi làa mia.»

Ɓa kèrètĩ́ɛwa kúeemínwánló bìo

26 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, á bìo wã́a ko mu wé le mu yɛ́n? Hen ká mi wé kúaa mín wán, ká yìa yú lení ò o sío le, ká yìa yú bìo o ò kàrán làa bìa ká, ò o kàrán ɓa. Ká yìa le Dónbeenì zéenía làa bìo ɓúi ò o zéení mu, ká yìa yú hã bíoní na á nùpue yí zũ bíoró pànká, ò o bío hã, ká yìa ɓɛ̀n yú hã tã́níló pànká, ò o tã́ní hã. Bṹn ɓúenɓúen á à dàń ǹ séení ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure à ɓa sĩidéró le Dónbeenì yi wíoka fárá dĩ̀n. 27 Ká ɓa ɓúi wi mi tĩ́ahṹ á wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ, á bṹn ko làa nùpua nùwã ɲun, tàá nùwã tĩn à wé mu. Ká yìa wé bía mí bìo, à yìa so ɓɛ̀n bío mí bìo, ò o ɓúi mún wé tã́ní bìo ɓa nì-kéní kéní wee bío. 28 Ká yìa á à tã́ní mu mía, á ɓànso ko ó o wé tɛ́tɛ́, ò o bío le le Dónbeenì mí yi.

29 Ká mu lé ɓa ɓúi wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa, á bán nùwã ɲun tàá nùwã tĩn á ko ɓa wé bío ká bìa ká wee và mí yiwa bìo hã ɲi-cúa mu wi à ɓa ɓua lè míten wán. 30 Ká le Dónbeenì zéenía bìo ɓúi là a ɓúi mi tĩ́ahṹ, á yìa lá wee bío ko ò o wé tɛ́tɛ́ ká a día le bíonì na wón ɓànso yi. 31 Ká mu wee wé kà, á mi ɓúenɓúen dà wé è fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa, yìa wé bía mí bìo, á yìa á à bío mí bìo, bèra a na à mi ɓúenɓúen yí ho kàránló, à mún yí le sĩ-heɓúee. 32 Yìa wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa ko ò o zũń míten ò o yí wé mu concon. 33 Le Dónbeenì yí wa bìo na lùnkaa. Bìo wee wé ho hɛ́ɛrà bṹn lé bìo le Dónbeenì wa. Bṹn lé bìo mu wee wéráa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi kuio ɓúenɓúen yi.

34 Ká ɓa kèrètĩ́ɛwa wé kúaa mín wán, á ɓa hã́awa ko ɓa wé tɛ́tɛ́. Níi yí nɔn ɓa yi à ɓa bío. Ɓa ko ɓa wé liiní míten làa bìo ɓa *zúifùwa làndá bíaráa mu. 35 Ká ɓa wi à ɓa zũń bìo ɓúi yara, à ɓa tùa bṹn lè mí bárání mí zĩní yi. Mu yí se ò o hã́a bío ɓa kèrètĩ́ɛwa kúeemínwánló yi.

36 Mi wee leéka le le Dónbeenì bín-tente so ló mínɛ́n cɔ̃́n le? Tàá mu so lé minɛ́n mí dòn á le bìo sã̀ yi le? 37 Hen ká a ɓúi wee leéka le mí lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro, tàá ɓànso wee leéka le mí yú le Dónbeenì bìo wéró pànká, à ɓànso zũń mu le bìo á ĩ túara nɔn mia kà lé o Ɲúhṹso bìo na ó o bò henía. 38 Ká yìa yí tà mu, á le Dónbeenì máa tà wón bìo.

39 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, á bìo mi wã́a ko mi cà lè mi sĩa ɓúenɓúen lé le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛró, à bìa wee bío hã bíoní na á nùpue yí zũ à mi mún yí hè. 40 Bìo here, lé à mu ɓúenɓúen wé làa bìo mu koráa, à mu yí lùnka.

15

O Krista vèeró bìo

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, le Dónbeenì bín-tente na á ĩ buera nɔn mia, lé dén á ĩ bĩnía wee leéka bìo làa mia. Lé lerɛ́n á mi tà bìo á bò yi lè mi sòobɛ́ɛ. 2 Lerɛ́n lé dìo á à kã̀ní mia ká mi wee ɓua le sese làa bìo á ĩ bueraráa le nɔn mia. Ká bṹn mía se mi tà le bìo coon.

3 Ho kàránló na bìo ɲúhṹ wi po hìa ká, hìa ĩnɛ́n ĩ bɛɛre yú á nɔn mia le hìa kà: O *Krista húrun wa bè-kora bìo yi làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi. 4 Ɓa nùuna a, á mu wizooní tĩn zoǹ, ó o vèera làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi. 5 O zéenía míten là a Piɛre, bṹn mɔ́n ó o màhã́ zéenía míten lè mí tonkarowà pírú ɲun. 6 Bṹn mɔ́n á wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na po khĩá-hònú ó o zéenía lè míten làa cúekúee. Ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ pá yìo wi lua hàrí lòn zuia. Ɓa nùwã yɛn ɓúi lé bìa húrun ɓa tĩ́ahṹ. 7 Bṹn mɔ́n ó o zéenía míten là a Zaaki, á màhã́ zéeníanáa míten lè mí tonkarowà ɓúenɓúen. 8 Bìo ó o zéenía míten lè ɓa ɓúenɓúen vó, ó o mún zéenía míten lè ĩnɛ́n na ka lòn za na teró cú wán. 9 Mu bon, ĩ lé ɓa tonkarowà ɓúenɓúen mɔ́n dí. Ɓa yàá yí ko ɓa ve mi làa tonkaro, lé bìo á bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi á ĩ beéra lò. 10 Bìo á ĩ karáa ho zuia, lé le Dónbeenì sãamu pànká yi. Á le sãamu na le wó làa mi á yí tò, ɓùeé. Ĩ sá ho tonló á lò bon po ɓa tonkarowà na ká ɓúenɓúen. Ɛ̀ɛ ká mu yínɔń ĩnɛ́n lè ĩ pànká á wó mu. Lé le Dónbeenì sãamu lé bìo nɔn á ĩ dàńna wóráa mu. 11 Lé bṹn bìo yi, à mu wé ĩnɛ́n loo, tàá ɓarɛ́n loo, se dìo kà lé le bíonì na wa wee bue, á lé lerɛ́n mi tà bìo.

Ɓa nì-hía vèeró bìo

12 Ká mu lé o *Krista vèeró bìo á wa wee bue, á lée webio nɔn á mi tĩ́ahṹ á ɓa ɓúi wee bíoráa le ɓa nì-hía máa vèe? 13 Ká ɓa nì-hía máa vèe bìo bon, se o Krista mún yí vèera. 14 Ká a Krista yí vèera, se bìo wa wee bue ɲúhṹ mía, á bìo mi tà yi mún mía. 15 À bè bṹn wán, á se wa lé ɓa sabín-fũ̀aalowa, lé bìo wa bía kɛ̃́nkɛ̃́n le le Dónbeenì vèenía o Krista léra ɓa nì-hía tĩ́ahṹ. Ká mu bon ká ɓa nì-hía máa vèe, se bìo á wa le le Dónbeenì vèenía o Krista mún yí bon. 16 Ká ɓa nì-hía yí dà máa vèe, se o Krista mún yí vèera. 17 Ɛ̀ɛ ká a Krista yí vèera, se bìo mi tà yi ɲúhṹ mía, á mi bè-kora pá ɲà mi ɲúná yi. 18 Mu yàá po bṹn, mu wee zéení le bìa tà a Krista bìo á húrunnáa á bìo yáara ɓúenɓúen. 19 Ká mu lé le mukãnì na wa wi yi hã laà na kà wán mí dòn bìo yi á wa dóráa wa sĩa o Krista yi, se wa miinà po ɓa nùpua na ká ɓúenɓúen miinà.

20 Ɛ̀ɛ ká a Krista ɓɛ̀ntĩ́n vèera bìo bon. Bìo á mu bè-yáa wee zéení le ho dĩ́nló á à be è wé se, lé bṹn bán síi ó o Krista vèeró bìo mún wee zéení le ɓa nì-hía à vèe. 21 O nùpue nì-kéní lé yìa nɔn á ɓa nùpua wee híráa, lé bṹn ɓàn síi ó o nùpue nì-kéní lé yìa mún nɔn á ɓa nì-hía wee vèeráa. 22 Bìo ɓa nùpua ɓúenɓúen wee hí lé bìo ɓa lée sìí dà-kéní là a Adãma, lé bṹn á ɓa ɓúenɓúen mún ǹ vèe, ɓa páaníló là a Krista bìo yi. 23 Ká ho vèeró mu màhã́ à wé làa bìo mu sã̀náa mín. O Krista lé yìa dú ɓa ɓúenɓúen yahó lòn bè-yáa. Bṹn mɔ́n ó o ɓuenló pã̀ahṹ á bìa bìo sã̀ a yi màhã́ à vèe. 24 Hón pã̀ahṹ so yi ká mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ á à ɓúe. O Krista á à ɓúe hã pànká sũmáa ɓànsowà lè mí sìíwà ɓúenɓúen na yí máa mi ɲúná ká a bĩní ì na le bɛ́ɛnì o Maá Dónbeenì yi. 25 Mu bon, o Krista ɓueé lá le bɛ́ɛnì fúaa bìo ó o ɓúrá mí zúkúsa mí tá á bò mí zeǹ wán.* 26 O zúkúso na o ò yáa ho mɔ́n lé mu húmú. 27 Mu bon, mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le le Dónbeenì dó mu bìo ɓúenɓúen o tá.† Ká lé le Dónbeenì dó mu bìo ɓúenɓúen o tá, se mu wee zéení le le Dónbeenì na dó mu dén níi ló. 28 Ká a Krista khíi wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, ó orɛ́n na lé o Za á ɓɛ̀n ǹ dé míten le Dónbeenì tá. Bṹn ká le Dónbeenì na lá dó mu bìo ɓúenɓúen o tá, á à wé mu bìo ɓúenɓúen bɛ́ɛ.

29 Ká ɓa nì-hía yí máa vèe, á lée webio á bìa wee bátízé míten ɓa bìo yi á wee cà? Lée webio nɔn ɓa wee wéráa mu? 30 Á warɛ́n ɓɛ̀n lée webio nɔn á wa wee zàanínáa wa mukãní làa wizooní. 31 Wizonle lée wizonle ká ĩ wee sánsá mu húmú. Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩ wee bío bṹn lé bìo á bìo wa Ɲúhṹso Yeesu Krista wee wé mi tĩ́ahṹ á ĩ sĩi wan bìo yi. 32 Ho Efɛɛze yi, á ĩ lò bon ɓa nùpua níi yi lè ĩ san làa zĩ́n-bùaa. Ká mu lé ho dĩ́míɲá bìo mí dòn bìo yi á ĩ wóráa mu se lé ho cũ̀nú yɛ́n á ĩ yú? Ká ɓa nì-hía yí máa vèe, se le bíonì na kà bìo bon: «Mi wé wa dí ká wa a ɲu, lé bìo wa yìró húrun se mu vó.»‡ 33 Mi yí khà miten: «Lé o nùpue na térénna ò o wee bè là a bè-kora wéro á hĩ́a wé là a bìo síi.» 34 Á mi cén tĩní mi yìo, à mi khí mu bè-kora wéró yi. Ɓa ɓúi wi mi tĩ́ahṹ á yí zũ le Dónbeenì. Ĩ wee bío kà síi à hã nìyio dí mia.

Wa sãnía yèrèmáló bìo

35 Ɛ̀ɛ ká ɓa ɓúi pá wee tùa le ɓa nì-hía vèeró á à wé kaka síi. Ɓa sãnía á à kɛń kaka ɓa vèeró pã̀ahṹ? 36 Mi ɓɛ̀ntĩ́n lé ɓa bɔ̃́nbúwá. Mi loń, hen ká a ɓúi dù dɛ̀ɛ ɓúi bɛɛre, ká le yí sũ̀na, á yí ló bìo le lá karáa wán, á le so ò dàń lé á yòó dã le? 37 Mu bìo na hà yòó ló yínɔń bṹn mi dù, mu ɓàn bɛɛre lé dìo á mi dù. Mu dà á wé wɛɛ́nì tàá bè-dínii ɓúi. 38 Bìo á le bìo hĩ́a wéráa, bṹn sã̀ le Dónbeenì yi. Mu bè-dínii ɓúenɓúen bìo na mu wee lé à sàráa sìí yínɔń dà-kéní. 39 Á bìa yìo wi lua ɓúenɓúen sãnía yínɔń dà-kéní. Ɓa nùpua, ɓa sároń bùaa, ɓa ɲínzàwa lè ɓa cezàwa ɓúenɓúen sãnía wi ká hã ɓúenɓúen màhã́ wi mín ɲúná yi. 40 Ho wáayi bìowa semu wi mí dòn làa bìa yìo wi lua na wi ho tá yi semu. 41 Le wii semu wi mí dòn, ho pĩihṹ semu wi mí dòn, á hã mànàayio semu wi mí dòn. Á hã mànàayio mu lè mí dà-kéní kéní semu pá wi mín ɲúná yi.

42 Lé bṹn lè ɓa nì-hía vèeró bìo lée dà-kéní. Hen ká ɓa sãnía hĩ́a lií dó ho tá yi làa bìo le bɛɛre wee dìráa bìo síi, à hã soo. Ká hã hĩ́a vèera, à hã sìí yèrèmá á máa bĩní hí. 43 Hã sãnía na ɓa nùuna, á cùkú mía, hã yí dà bìo ɓúi máa wé. Ká hã hĩ́a vèera à hã cùkú wé à pànká kɛń. 44 Hã sãnía na wee nùu, hɔ̃́n bìo sã̀ ho dĩ́míɲá na kà yi. Ká hã khíi vèera, á hã a yèrèmá á bìo ò sĩ̀ ho wáayi yi. Bìo hã sãnía na bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi wiráa, lé bṹn ɓàn síi á hã sãnía na bìo sã̀ ho wáayi yi mún wiráa.

45 Mu so yí túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi le? «O Adãma na lé o yahón nùpue, á le Dónbeenì wó ó o yìo wi lua.»§ Ká a *Krista na lé o mɔ́ndɛ́n Adãma wón lé ho wáayi nùpue na wee na le mukãnì. 46 Bìo dú ho yahó yínɔń hã sãnía na bìo sã̀ ho wáayi, hã sãnía na bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi lé hĩ̀a dú ho yahó. Ho wáayi sãnía hɔ̃́n wi làa mɔ́n. 47 O yahón nùpue na má lè le tĩ́ní wón bìo sã̀ ho tá yi. Ká a «ɲun níi nùpue» bìo sã̀ ho wáayi. 48 Bìa bìo sã̀ ho tá yi ka làa yìa má lè le tĩ́ní bìo síi. Ká bìa bìo sã̀ ho wáayi yi, bán ɓɛ̀n ka làa yìa bìo sã̀ ho wáayi bìo síi. 49 Bìo wa láráa ho tá yi nùpue sìí, lé bṹn wa mún khíi láráa ho wáayi nùpue sìí.*

50 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo á ĩ wi à ĩ zéení làa mia, lé à mi zũń le wa yí dà máa kɛń hen na le Dónbeenì wee dí mí bɛ́ɛnì yi lè wa sãnía na bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi. Mu bìowa na dà wee yáa níi yí dà máa kɛń bìo yí dà máa yáa yi. 51 Mi ɲí bìo kà. Ĩ ì zéení bìo ɓúi na le Dónbeenì lá sà yi làa mia: Mu yínɔń wa ɓúenɓúen lé bìa à hí. Ká ɓa nì-hía làa bìa yìo wi lua lé warɛ́n ɓúenɓúen sìí á à yèrèmá. 52 Mu ù wé fùafùa, lè le yère kèɓúenló bìo síi, ho pã̀ahṹ na le bũaanì sã á à ɲí yi le mɔ́ndɛ́n wizonle zoǹ. Ká le bũaanì mu sã ɲá, á ɓa nì-hía á à vèe, á sãnía à yèrèmá, á wã́a máa bĩní máa hí hùúu. Ká warɛ́n na yìo wi lua, á sãnía à yèrèmá. 53 Mu bon, hã sãnía na wee hí à soo, á ko hã yèrèmá à wé hĩ̀a yí dà máa hí máa soo. 54 Ká hã sãnía na wee hí à soo á khíi yèrèmáa á wó hĩ̀a yí dà máa hí máa soo, bṹn ká bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà màhã́ wã́a ɲii ì sí:

«Húmú, ũ fũuhṹ fá á mu vóráa.†

55 Húmú, ũ pànká wi wen?

Húmú, ũ hĩnì na ũ wee táaráa wi wen?»‡

56 Mu húmú hĩnì na mu wee táaráa lé mu bè-kohó. Á bìo ɓɛ̀n wee na à mu bè-kohó yíráa ho pànká wa wán lé o *Mɔyiize làndá. 57 Ɛ̀ɛ ká wa wee dé le Dónbeenì bárákà, lerɛ́n na wó á wa dàńnáa mu húmú wa Ɲúhṹso Yeesu Krista pànká yi.

58 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, bṹn lé bìo nɔn á mi fárá tĩn, à yí día le ɓa dèké mia. Mi ca mi kuio o Ɲúhṹso tonló sáró yi. Lé bìo mi wã́a zũ le le lònbee na mi wee lá a Ɲúhṹso bìo yi á yínɔń kã́amáa.

16

Le wárí na cɔ̃n nɔn ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa yi

1 Mi wã́a le wa khíi zo le wárí na wee cã à séenínáa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi na wi ho Zeruzalɛɛmu yi tũ̀iáwà yi. Ĩ bía bìo le wárí cãló mu bìo ko mu wéráa á nɔn ho Kalasii kèrètĩ́ɛwa kuure yi vó. Minɛ́n mún wé làa bṹn bìo síi. 2 Hã dimaasiwa ɓúenɓúen à mi nì-kéní kéní wárí na mi sá yú ɓúi á mi bàrá mí dòn làa bìo mi dàráa mu. Bèra a na à mi wã́a yí pa ĩ ɓuenló mi cɔ̃́n à bío le mi ì cãnáa wárí. 3 Ĩ khíi ɓueé dɔ̃n mi cɔ̃́n, á ɓa nùpua na á minɛ́n mi bɛɛre hueekaa lé bán á ĩ ì fé mi hãmu bìo á à túa hã vɔ̃nna à bè wán á à na yi, á ɓa à ɓua à varáa ho Zeruzalɛɛmu. 4 Ká ĩnɛ́n ĩ bɛɛre pá ko à ĩ ɓua mu varáa, á ɓa à bè làa mi.

Bìo ó o Poole wi ò o wé

5 Ĩ wi à ĩ ɓuen mi cɔ̃́n, ká ĩ màhã́ à kã́a ho Maseduana kɔ̃hṹ yi á à ɓuennáa. 6 Ɲún-sĩ á ĩ ɓueé cãaka làa mia cúa-yɛn, ɲún-sĩ á le tɛ̀ɛnì pã̀ahṹ ɓúenɓúen á ĩ yàá à wé mi cɔ̃́n. Bṹn ká mi wã́a à yí mi á à séení á ĩ vaá dãnáa hen na á ĩ bò ò va yi. 7 Mu bon, ĩ yí wi à ĩ ɓuee mi mia làa miló kà síi ká ĩ khĩí. Ĩ wi à ĩ ɓuee cãaka làa mia ká a Ɲúhṹso tà mu. 8 Bìo kà wán, á ĩ ì kɛɛní ho Efɛɛze lóhó yi á ho *Pãntekoote á à yí mi bĩ́n. 9 Lé bìo á ton-beenì sáró ɲii hɛ́ra día nɔn miì bĩ́n, á bìa wi ɓa hè ho sáró mún boo.

10 Ká a Timɔtee ɓueé dɔ̃n mia, à mi sábéré à mi wíoka a ɓua, lé bìo ó o wee sá a Ɲúhṹso tonló lè ĩnɛ́n bìo. 11 O ɓúi yí zùań wo yi. Ká a khíi bĩnía wà à ɓuen ĩ cɔ̃́n, à mi séení a ò o ɓueé dã làa hɛ́ɛrà. Ĩ pan wo, orɛ́n lè wàn zàwa na bò làa wo.

12 Ká mu lé wàn za Apoloosi, wón á ĩ henía sĩi á à yí cúa-yɛn le o bè lè wàn zàwa na bĩnía wà à ɓuen mi cɔ̃́n à ɓuennáa, ká a sĩi ɓɛ̀ntĩ́n yí tà le vɛɛnì mu bìo bìo kà wán. Ĩ zũ mu le pã̀ahṹ na ò o yí le níi yi, o ò ɓuen.

O Poole bíoní véení

13 Mi tĩní mi yìo, mi fárá dĩ̀n mi sĩidéró le Dónbeenì yi. Mi zéení le mi lé ɓa nùpua na sĩa hereka, á pànkáwá wi. 14 Mi bè-wénia ɓúenɓúen á mi wé wé lè le waminì.

15 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, le ĩ pá bĩní hení bìo dà-kéní bìo na mia. Mi zũ a Sitefanaasi lè mín zĩi nùpua. Mi zũ le ho Akayii kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi, á ɓarɛ́n lé bìa nín-yání tà a Ɲúhṹso bìo. Mi mún zũ le ɓa dɛ̀ɛnía bánbáa wee séení bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi. 16 Àwa, bán nùpua so síi, làa bìa làa ba lɛɛ́ra ho tonló yi, á mi wé tà día le ɓa dí mi yahó. 17 Bìo á wàn zàwa Sitefanaasi là a Akayikuusi, là a Fɔɔtunatuusi á ɓueé ɓúɛɛkío mi á ɓɛ̀ntĩ́n lée bìo na wan ĩ sĩi làa sòobɛ́ɛ. Lé bìo á bìo mi yí dà máa wé máa na miì bìo mi khɛ̀ra làa mi bìo yi, lé bṹn á ɓarɛ́n wó mi lahó yi. 18 Ɓa ɓɛ̀ntĩ́n hĩ̀ína ĩ sĩi làa bìo ɓa wee wéráa mu làa mia pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ yi. Ɓa nùpua mu síi á mi wé kɔ̃̀nbi.

Le tɛ̀ɛníi

19 Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio na wi ho Azii kɔ̃hṹ yi á wee tɛ̀ɛní mia. O Akilaasi là a Pirisiiye lè ɓa kèrètĩ́ɛwa na wee ɓuee kúee mín wán ɓa cɔ̃́n, á wee tɛ̀ɛní mia wa Ɲúhṹso yèni yi. 20 Wàn zàwa ɓúenɓúen wee tɛ̀ɛní mia. Minɛ́n mún tɛ̀ɛníka mín yi sese.

21 Lònbìo lé ĩnɛ́n Poole lè ĩ nín-bia á wee túa le tɛ̀ɛníi ì na mia.

22 Ká a ɓúi yí wa a Ɲúhṹso mi tĩ́ahṹ, à mi lén wo mi tĩ́ahṹ. «Maranataa», le wa Ɲúhṹso ɓuen.

23 Le wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista sãamu à kɛń làa mia. 24 Ĩ ɓɛ̀ntĩ́n wa mia lè ĩ sĩi ɓúenɓúen wa páaníló là a Yeesu Krista bìo yi. *Amiina!

* 1:19 Mi loń Ezayii vũahṹ 29.14

† 1:31 Mi loń Zeremii vũahṹ 9.23

* 2:9 Mi loń Ezayii vũahṹ 64.3

† 2:16 Mi loń Ezayii vũahṹ 40.13

* 3:19 Mi loń Zoobu vũahṹ 5.13

† 3:20 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 94.11

* 4:9 Mu pã̀ahṹ ká hã hĩa táró wi, ká kɔ̃hṹsa na ló le mí hĩn-táwá vaá dàńna bìa ɓa funnáa, à ɓa sè ɓa níi bìo ɓúenɓúen à bĩní varáa mín kɔ̃hṹ. Hàrí ɓa zúkúsa na ɓa wìikaa á ɓa mún wee wé ɓua varáa lè mí yèn-vèení. Ká ɓa vaá dɔ̃n à ɓa zã̀amáa lé lée dĩ̀n, à ɓa wé ɓuee khĩí yahó làa bìo ɓa sò. Ká mu ɓúenɓúen khĩína vó, à ɓa màhã́ ɓúe bìa ɓa wìikaa ɓuan ɓa zã̀amáa yahó.

* 5:12-13 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 17.7

* 6:16 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 2.24

* 9:9 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 25.4

* 10:1 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 13.21-22; 14.22-29

† 10:4 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 16.4-35; Mìló vũahṹ (Nombres) 20.8-11

‡ 10:7 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 32.6

§ 10:8 Mi loń Miló vũahṹ (Nombres) 25.1-9

* 10:26 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 24.1

* 11:5 Mu pã̀ahṹ, ká a hã́a lɛɛra mí ɲúhṹ se o dó hã nìyio míten yi.

* 13:3 «á ĩ tà le lònbee yi bìa ká bìo yi» Le Dónbeenì bíonì vɔ̃n-kĩ́a ɓúi yi, á bìo kà lé bìo bía: «á nɔn ĩten ɓa cĩ̀ína.»

* 14:21 Mi loń Ezayii vũahṹ 28.11

* 15:25 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.1

† 15:27 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 8.6

‡ 15:32 Mi loń Ezayii vũahṹ 22.13

§ 15:45 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 2.7

* 15:49 Le Dónbeenì bíonì vɔ̃n-kĩ́a ɓúi yi á bìo kà lé bìo túara: Lé bṹn á mi mún wa láráa ho wáayi nùpue sìí.

† 15:54 Mi loń Ezayii vũahṹ 24.8

‡ 15:55 Mi loń Ozee vũahṹ 13.14

Korɛntesa ɲun níi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Ho ɲun níi vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Korɛnte

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Poole lé yìa wíokaa túara ho vũahṹ na kà nɔn ho Korɛnte kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Sã́ni ò o túa ho, à bṹn ɓa ɓúi ɓa tĩ́ahṹ lá pã́ a Poole mu bìo le o yínɔń o Yeesu *Krista tonkaro.

Ká a Poole màhã́ túara ɓa yi, á zéenía mí bìo yahó làa ba. O le mí wa ɓa ɓúenɓúen, á wi à ɓa bĩní wé sĩ.

O nín-yání zéenía bìo ó o lò bonnáa, làa bìo le Dónbeenì séeníanáa wo (1.1-11). Hã bín-zàwa na wi orɛ́n làa ba pã̀ahṹ ó o bía dã́ní yi, á zéenía le lé o Yeesu nɔn le ɲii mí yi à mí ɲì ɓa zeǹ wán. O Poole vũahṹ ɓúi yi ó o zá làa ba, ɛ̀ɛ ká ho vũahṹ na kà yi ó o le mí sĩi wan làa sòobɛ́ɛ bìo ɓa tà yèrèmáa mi yilera lè mi wárá bìo yi (1.12–7.16).

O Poole le ho Korɛnte kèrètĩ́ɛwa wé hɛ́n mí níní à wéráa mu hãmu séení ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa na lé ɓa nì-khenia (8–9).

Ho vũahṹ mu lii véeníi, ó o Poole zá làa bìa le o yínɔń le Dónbeenì tonkaro, á zéenía le ɓa bìo yí bon (10–13).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Poole na le Dónbeenì lè mí sĩi bìo á wó là a Yeesu Krista tonkaro, lè wàn za Timɔtee á wee tɛ̀ɛní ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure na wi ho Korɛnte lóhó yi ho Akayii kɔ̃hṹ yi. Wa mún wee tɛ̀ɛní bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi na wi ho kɔ̃hṹ mu ɓúenɓúen yi 2 Le wàn Maá Dónbeenì lè wa Ɲúhṹso Yeesu Krista wé mu sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia.

O Poole wee dé le Dónbeenì bárákà

3 Le le khòoníi à bìo sĩ̀ wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista ɓàn Maá yi. Wón na lé o maá na zũ le màkárí, á wee hení wa sĩa fɛ́ɛɛ. 4 O wee hení wa sĩa le lònbee na wee yí wɛn ɓúenɓúen yi, bèra a na à warɛ́n ɓɛ̀n dàń dĩ̀n bṹn wán à henínáa bìa lò wee be sĩa, à ɓa yí le sĩ-heɓúee na warɛ́n wa bɛɛre yú le Dónbeenì cɔ̃́n. 5 Mu bon, làa bìo síi á le lònbee wee yíráa wɛn dà khĩí o Krista bìo yi, lé làa bṹn síi á le sĩ-heɓúee na wa wee yí le Dónbeenì cɔ̃́n o Krista pànká yi á wa wee yí puuní. 6 Hen ká wa lò wee be, se lée bèra a na à mi yí le sĩ-heɓúee, à mún kã̀ní. Ɛ̀ɛ ká wa yú le sĩ-heɓúee, se lée bèra a na à minɛ́n mún yí le à bè yi dàń láráa le lònbee dà-kéní kéní na warɛ́n wee lá. 7 Mi sĩadéró le Dónbeenì yi á wa láa yi binbirì. Bìo mi páanía le lònbee yi làa wɛn, á wa ɓɛ̀n mún zũ le mi mún páanía le sĩ-heɓúee na wa yú yi làa wɛn. 8 Mu bon, wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa, wa ko wa zéení bìo sá wɛn ho Azii kɔ̃hṹ yi làa mia. Wa lá le lònbee bĩ́n làa sòobɛ́ɛ. Le lònbee mu ɓɛ̀ntĩ́n wó herera wa wán fúaa wa yàá lá máa dàń le. Wa yàá lá wee leéka le le máa ká wɛn. 9 Wa ɓɛ̀ntĩ́n lá wee leéka le ɓa à ɓúe wɛn. Lé bṹn nɔn á wa yí dó wa sĩa waten yi à wa dó hã le Dónbeenì na wee vèení ɓa nì-hía yi. 10 Le Dónbeenì lé dìo kã̀nía wɛn bṹn húmú so síi yi, á le pá à bĩní ì kã̀ní wɛn. Mu bon, wa láa mu yi le le pá wé è kã̀ní wɛn. 11 Minɛ́n mún séení wɛn lè mí fìoró. Lé bṹn á à na ká mu sãamu na wa à yí ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ fìoró pànká yi, á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á à bè yi á à déráa le Dónbeenì bárákà wa bìo yi.

O Poole khínía mí vɛɛnì yi

12 Bìo wa sĩa wee zéení làa wɛn lé bṹn wa sĩa wee wa bìo yi, mu lé bìo wa wee ɓua lè waten ho dĩ́míɲá yi lè mu húaaràmu, lè le yi na wee ce, dìo wee lé le Dónbeenì cɔ̃́n, sɔ̃̀nkú bìo wa ɓuan lè waten minɛ́n dã́ní yi. Mu yí wó lè hã sãnía bè-zũńminì pànká, ká mu wó le Dónbeenì sãamu pànká yi. 13 Mu bon, wa vɔ̃nna na wa wee túa na mia á wa yí máa túa bè-vio ɓúi yi ká mu yínɔń bìo mi wee kàrán làa bìo mi wee ɲí hã yi. Ĩ láa mu yi le mi ì ɲí bìo wa túara wéréwéré. 14 Mi dĩǹ yí ɲá bìo kà ɓúenɓúen: Mi dà à zã̀maka wa bìo yi, làa bìo á warɛ́n mún ǹ zã̀makaráa mi bìo yi nɔ̀nzoǹ na wa Ɲúhṹso Yeesu ù ɓuen yi.

15 Ĩ láa bṹn yi. Lé bṹn nɔn á ĩ lá wi à ĩ ɓuee lé mi cɔ̃́n vé, bèra a na à mi séení mi hã cúa-ɲun. 16 Mu bon, ĩ lá wi à ĩ ɓuee dĩ̀n mi cɔ̃́n vé à ɓuennáa hen ho Maseduana yi. Ká ĩ bĩnía, á ĩ tĩ́n ɓueé dĩ̀n mi cɔ̃́n à mi séení mi à ĩ dàń varáa ho *Zudee kɔ̃hṹ. 17 Bìo á ĩ bía le ĩ wé kà à mu yí wó so wee zéení le ĩ láa yi mía le? Hen ká ĩ le ĩ wé bìo, à ĩ so wé mu là a ɲiní ɲun ɓànso bìo síi le, yìa wee tà ho ũuu ho zuia ká ho yìró ò o le ɓùeé lòn nùpue na yí zũ Dónbeenì le? 18 Le Dónbeenì na máa wé yèrèmá mí ɲii lé ĩ sɛɛ́ràso. Hã ɲi-cúa na wa wee fɛɛ na mia yínɔń ũuu làa ɓùeé. 19 Le Dónbeenì Za, o Yeesu Krista, yìa á ĩnɛ́n là a Silivɛ̃n là a Timɔtee bía bìo nɔn mia ɲi-cúa yínɔń ũuu làa ɓùeé. Mu bon, o ɲi-cúa lée ũuu mí dòn. 20 Orɛ́n lé yìa lé ho ũuu na wee zéení le bìo ɓúenɓúen na le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé lé ho tũ̀iá. Lé bṹn nɔn á lé orɛ́n Yeesu *Krista mu á wa wee bè yi à tàráa wa amiina à déráa ho cùkú le Dónbeenì yi. 21 Lé lerɛ́n nɔn á warɛ́n làa mia wee dàń fárá dĩ̀n wa páaníló là a Krista yi. Lé lerɛ́n mí bɛɛre hueekaa wɛn, 22 á bò mí fĩ̀iminì wán. Le dó mí Hácírí wa sĩa yi, à zéení le bìo le dó mí ɲii le mí ì na wɛn á le è wé máa khí.

23 Ĩ wee báa mu ɲii wán le Dónbeenì yahó á à dé ĩ mukãnì ì na mu bìo yi, le bìo nɔn á ĩ yí bĩnía yí ɓuararáa mi cɔ̃́n ho Korɛnte yi, lé bìo á ĩ yí wi à ĩ ɓóoní mia. 24 Wa yí wi à wa kĩ̀kã́ mia à mi dé mi sĩa, lé bìo wa zũ le mi sĩadéró o Krista yi fárá tĩna, á wa wi à wa séení mia bèra a na à mi sĩa wa.

2

1 Àwa! Á ĩ wã́a le ĩ máa ɓuen mi cɔ̃́n lé bìo á ĩ yí wi à ĩ tĩ́n vɛ́ɛní mi yiwa. 2 Ká ĩ vɛ́ɛnía mi yiwa, á lé ɓa yɛ́n wã́a dà à wɛɛ́ ĩ sĩi, bìo á bìa dà à wɛɛ́ ĩ sĩi lé bán á ĩ vɛ́ɛnía yiwa. 3 Lé bṹn nɔn á ĩ túararáa ho vũahṹ mu. Ĩ lá ɓuara mi cɔ̃́n ho pã̀ahṹ mu yi, á mi bìo lá à vɛ́ɛní ĩ yi, ká minɛ́n lé bìa ɲɔǹ lá ko mi wɛɛ́ ĩ sĩi. Mu bon, ĩ ɓɛ̀ntĩ́n láa mu yi le ká ĩnɛ́n sĩi wan, á minɛ́n ɓúenɓúen sĩa mún ǹ wa. 4 Pã̀ahṹ na á ĩ wee túa ho vũahṹ mu, ká ĩ hácírí yáara fúaa ĩ yàá wá hã yèn-ca-poa. Bìo á ĩ túara ho yi yínɔń à vɛ́ɛní mi yiwa, ká ĩ wi à mi zũń le ĩ wa mia làa sòobɛ́ɛ.

O Poole sɛ́ra día nɔn bìa wó khon làa wo yi

5 Yìa wó khon làa mi mi tĩ́ahṹ á yí vɛ́ɛnía ĩnɛ́n ĩ dòn yi, mu lé mi ɓúenɓúen á ɓànso vɛ́ɛnía yiwa. Ɓùeé yàá, ĩ bía dà ĩ níi wán, mu lé ɓa ɓúi mi tĩ́ahṹ á ɓànso vɛ́ɛnía yiwa. 6 Wón nùpue so á nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ mi tĩ́ahṹ á záráa, á bṹn wã́a à yí o. 7 Hã laà na kà wán á mi sɛ́n mu día na a yi à hení a sĩi, bṹn mía ó o yi ì vá dàkhĩína, á yilera à yáa. 8 Bṹn bìo yi á ĩ wee fìo mu mi cɔ̃́n le mi zéení mu na a yi wéréwéré le mi wa a. 9 Mu bon, ĩ túara ho vũahṹ mu à lońnáa le mi wee bè bìo á ĩ bía nɔn mia yi le. 10 Àwa! Á ĩ wã́a à bío bìo kà à na mia: Hen ká mi wé sɛ́ra nùpue bè-kora día nɔn wo yi, á ĩnɛ́n mún ǹ sɛ́n mu ù día á à na ɓànso yi. Ká ĩ lá ko à ĩ sɛ́n bìo ɓúi día na a ɓúi yi, á ĩ ì sɛ́n mu ù día á à na a yi minɛ́n bìo yi o *Krista yahó. 11 Ĩ wé è wé mu bèra a na ò o *Satãni yí yí sée mi wán, lé bìo á bìo ó o wi ò o wé á wa zũ.

O Poole khon o Tiite yi ho Torowaasi yi

12 Bìo á ĩ vaá dɔ̃n ho Torowaasi lóhó o Krista bín-tente bueró bìo yi, á ĩ mɔn ò o Ɲúhṹso hɛ́ra ĩ tonló sáró wɔ̃hṹ. 13 Ká ĩ yi pá wee dè, lé bìo á ĩ yí yú wàn za Tiite bĩ́n, á bṹn lé bìo nɔn á ĩ dóráa ho Torowaasisa mu cãa wé se, à ĩ wà ɓuara ho Maseduana kɔ̃hṹ wà ɓueé loń le ĩ yí o hen le.

Wa wee fáa hã fũna o Krista pànká yi

14 Ɛ̀ɛ ká mi le wa khòoní le Dónbeenì, lé bìo á le wee dí wa yahó à fáaráa hã fũna fɛ́ɛɛ wa páaníló là a *Krista bìo yi. Le Dónbeenì wee dĩ̀n wa wán à zéenínáa o Krista à ɓa nùpua zũń wo hã lùa ɓúenɓúen yi. O zũńló mu ka lòn sãmu na sĩ á wee bɛ̀nbɛ́n fè hã lùa ɓúenɓúen. 15 Mu bon, wa ka lòn bìo na sãmu sĩ na ó o Krista wee na le Dónbeenì yi, bìa kã̀nía làa bìa wee vĩ́iní míten tĩ́ahṹ. 16 Bìa wee vĩ́iní míten cɔ̃́n á mu ka lòn sãmu na wee na mu húmú, ká bìa kã̀nía cɔ̃́n á mu ɓɛ̀n ka lòn sãmu na wee na le mukãnì binbirì. Yìa yàá dà à sá hón tonló so lée wée. 17 Ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wee bue le Dónbeenì bíonì à càráa mu bìo, ká warɛ́n yí máa wé làa bán bìo síi. Le Dónbeenì tonkaa wɛn, á wa wee hɛ́n wa yiwa à sáráa hã tonkaa mu tonló le yahó wa páaníló là a Krista bìo yi.

3

Le páaníi fĩnle ton-sáwá bìo

1 Wa so wi à wa tĩ́n zéení waten làa mia le? Tàá wa so màkóo wi à wa ɓua vũahṹ na wee zéení làa mia le ɓa tonkaa wɛn mi cɔ̃́n làa bìo ɓa ɓúi wee wéráa mu le? Tàá wa bío le mi túa ho ɓúi na wɛn à wa ɓua vaa zéenínáa waten lòn-veere yi le? 2 Minɛ́n mi bɛɛre ka lè mi lé ho vũahṹ na túara wa sĩa yi á ɓa nùpua ɓúenɓúen wee kàrán à zũń. 3 Mu bon. Minɛ́n mi bɛɛre lé ho vũahṹ na ó o *Krista túara á kàràfáa wɛn. Ho yí túara lè le dɛ̀ɛ na ɓa wee túaráa ho vũahṹ wán, ká ho túara lè le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ Hácírí. Ho yí túara huee wán, ká ho túara ɓa nùpua sĩa yi. 4 Wa wee bío kà, lé bìo wa láa le Dónbeenì yi o Yeesu Krista pànká yi.

5 Wa yí máa leéka le ho tonló mu wa dà à sá lè wa kùrú pànká. Lé Le Dónbeenì wee na à wa dàń wéráa mu. 6 Lé lerɛ́n nɔn á wa dàńna wóráa le páaníi fĩnle ton-sáwá. Dén páaníi fĩnle so yí yú mí pànká ho làndá na túara yi. Le yú ho le Dónbeenì Hácírí pànká yi. Ho làndá na túara wee wé à ɓa nùpua hí mu húmú binbirì, ká le Dónbeenì Hácírí ɓɛ̀n wee wé à ɓa nùpua yí le mukãnì binbirì.

7 O *Mɔyiize làndá hĩ́a túara hã hue-pɛnlɛnwà wán.* Ho pã̀ahṹ mu yi á le Dónbeenì cùkú ɲuiíkaa làa sòobɛ́ɛ, fúaa o Mɔyiize yahó wee ɲuiíka ho cùkú mu bìo yi. Bìo ó o Mɔyiize yahó ɲuiíkaró yí máa mía mí cúee, ká a *Isirayɛɛle zàwa yí dàńna yí lora ho yi lé bìo ho wee ɲuiíka dàkhĩína. Ká hón làndá so na wee na ò o nùpue hí á zéenía le Dónbeenì cùkú beenì kà síi, 8 á le Dónbeenì cùkú beenì mu bìo so khíi máa poń bṹn ká mu lé le Dónbeenì Hácírí wee sá mí tonló le? 9 Wa zũ le ho làndá tonló na vaa véeníi á dà à síiní a nùpue ɲúhṹ á cùkú wi. Ká mu ka kà, á ho tonló na wee na ò o nùpue térén so cùkú máa kɛń máa poń bṹn le? 10 Wa yàá dà à bío le ho cùkú na yánkaa wi wã́a yí máa mi, lé bìo á hìa hã laà na kà wán á ɓɛ̀n po po horɛ́n. 11 Mu bon, ká mu bìo na hĩ́a khĩí á cùkú wi, se bìo wee kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ cùkú ɓɛ̀n ǹ poń bṹn cùkú.

12 Á bìo wa dó wa sĩa wee lòoní ho cùkú mu, lé bṹn nɔn wa poní sɛ́nkaa kúaará wee bíoráa. 13 Warɛ́n yí máa wé là a Mɔyiize bìo, wón yánkaa pon mí yahó yi lè le nín-kéní, bèra a na ò o Isirayɛɛle nìpomu yí mi ho cùkú na máa mía véró o yahó mu wán.† 14 O Isirayɛɛle nìpomu hácírí fù yí dà máa ɲí le páaníi kĩ́nle vɔ̃nna bíoní na wee kàrán na ɓa yi. Hàrí ho zuia á mu pá ka lè ɓa pon mí yara yi lè le nín-kéní mu. O nùpue páaníló là a *Krista lé bṹn mí dòn wee wé à le nín-kéní mu hɛ́n lén hã yara yi. 15 Mu bon, hàrí ho zuia ká a Isirayɛɛle nìpomu wee kàrán o Mɔyiize vɔ̃nna à ɓa máa zũń hã ɓàn kúará. Mu ka lòn nín-kéní na pon ɓa sĩa yi. 16 Ká yìa tà a Ɲúhṹso bìo à le nín-kéní mu hɛ́n lén o yahó yi. 17 O Ɲúhṹso na bìo bía lé le Dónbeenì Hácírí. O Ɲúhṹso Hácírí hĩ́a wi lahó na yi à hón lahó so nùpua kɛń míten. 18 Warɛ́n ɓúenɓúen na á nín-kéní yí pon yara yi á wee loń mi a Ɲúhṹso cùkú làa bìo ó o nùpue wé mináa mí yahó ho zùɓàlén yi bìo síi. O cùkú mu wee ɲuiíka wa wán. O Ɲúhṹso na lé le Dónbeenì Hácírí á wee wé à wa wé yèrèmá ká wa wà, à kɛń là a bìo síi, à cùkú wé dé wán fɛ́ɛɛ.

4

O Poole yí tèéra mí bàra le Dónbeenì tonló sáró yi

1 Le Dónbeenì lè mí tentemu á kàràfáa ho tonló mu wɛn. Lé bṹn nɔn wa yí máa tèé wa bàra ho sáró yi. 2 Wa yí máa sà waten wéráa bìo, á pã́ hã nìyi-wárá día. Wa yínɔń nì-khàwa, á wa mún yí máa dé yèrèmáló le Dónbeenì bíonì yi. Ká wa wee zéení ho tũ̀iá poni bìo wéréwéré. Wa wee wé kà síi le Dónbeenì yahó bèra a na à ɓa nùpua ɓúenɓúen zũń le wa lé ɓa húaaràwa. 3 Ká le bín-tente na wa wee bue á kúará sà yi, se lé bìa wee vĩ́ á le kúará sà yi cɔ̃́n. 4 Bán nùpua so yí zũ le bín-tente kúará lé bìo ó o *Satãni na wee dí mí bɛ́ɛnì ho dĩ́míɲá yi, á wee wé à ɓa hácíira máa dàń mu kúará zũń à dé mí sĩa le Dónbeenì yi. Ɓa yí máa mi le bín-tente mu khoomu ɲuiíkaró. Bṹn na wee zéení a *Krista cùkú. 5 Mu bon, wa yí máa bío waten bìo ká a Yeesu Krista na lé o Ɲúhṹso lé yìa á wa wee bue bìo. Warɛ́n wa bɛɛre lé mi ton-sáwá o Yeesu bìo yi. 6 Le Dónbeenì yánkaa bía: «Le mu khoomu kɛń le tíbírí lahó yi». Lerɛ́n lé dìo mún wó á mu khoomu wi wa sĩa yi, à wa zũńnáa le cùkú bìo na wee mi a Yeesu Krista yahó yi.

7 Bṹn bè-beenì so wi warɛ́n na ka lòn sĩ̀a na má lè ho córó yi, bèra à na à ɓa nùpua zũń le ho dàńló na ɓàn síi mía wee lé le Dónbeenì cɔ̃́n, ká ho yí máa lé warɛ́n cɔ̃́n. 8 Le lònbee lè mí sìíwà wee yí wɛn, ɛ̀ɛ ká le màhã́ yí yú sée wa wán. Wa yiwa wee dè, ɛ̀ɛ ká wa hácíira màhã́ pá yí yáara. 9 Ɓa nùpua wee ɲíiní wa sãnía, ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì yí pã́ wɛn yí día. Ɓa wee lùiorá wɛn, ɛ̀ɛ ká mu yí máa yáa wɛn. 10 Pɔ̃̀nna ɓúenɓúen ká ɓa wee cà wa ɓúeró yahó làa bìo ɓa wó wó ɓóráa o Yeesu, bèra a na à le mukãnì binbirì na ló a Yeesu cɔ̃́n à mi wɛn wéréwéré. 11 Mu bon, wa wi le mukãnì yi. Ɛ̀ɛ ká ɓa wee cà ɓa ɓúe wɛn pɔ̃̀nna ɓúenɓúen yi o Yeesu bìo yi. Bṹn wee wé bèra a na à le mukãnì binbirì na ló a Yeesu cɔ̃́n à mi wa sãnía na dà à hí yi. 12 Lé kà síi á warɛ́n wee zàanínáa wa mukãní pɔ̃̀nna ɓúenɓúen yi, bèra a na à le mukãnì binbirì na ho pànká mia.

13 Wa páanía le sĩidéró dà-kéní yi. Mu ka làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le: «Ĩ bía lé bìo á ĩ dó ĩ sĩi.»* Àwa, á warɛ́n mún dó wa sĩa làa bṹn síi, lé bṹn nɔn á wa mún wee bíoráa. 14 Wa zũ le yìa vèenía o Ɲúhṹso Yeesu lé wón mún ǹ vèení wɛn, lé bìo wa páanía là a Yeesu. O ò páaní ì fé wɛn làa mia yòó bàrá mí cɔ̃́n. 15 Bìo wee wé kà ɓúenɓúen lé minɛ́n bìo yi, bèra a na à ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wé yí le Dónbeenì sãamu ká ɓa wà. Ká mu wó kà, á ɓa nùpua na à dé le Dónbeenì bárákà á à dé ho cùkú le yi, á wé è dé wán.

Wa khíi yí hã sãnía bè-fĩa

16 Lé bṹn nɔn á wa yí máa tèéráa wa bàra. Hàrí ká wa sãnía pànká wee tĩ̀ yi ká ho wà, á wa hácírí fĩamu bṹn wee dé wán ká mu wà lè hã wizooní. 17 Le lònbee na wee yí wɛn hã laà na kà wán na khíi vé á máa tèé lè ho cùkú beenì na wa khíi yí, hón na máa vé máa mi. 18 Warɛ́n yí máa cà mu bìo na wee mi. Bìo yí máa mi lé bìo wa wee cà. Lé bìo á bìo wee mi yí máa mía, ká mu bìo na yí máa mi bṹn wi bĩ́n fɛ́ɛɛ.

5

1 Wa zũ le ká le wizonle na wa sãnía na lé wa mànákã̀wa zĩní yáara, á le Dónbeenì ì na hã sãnía wa nì-kéní kéníwà yi ho wáayi. Hɔ̃́n mànákã̀wa zĩní so na á nùpue níi yí wó á à kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ. 2 Bìo kà wán á wa yiwa wee vá lé bìo wa wee cà mu lè wa sòobɛ́ɛ à le Dónbeenì na hã sãnía bè-fĩa mu wɛn ho wáayi. 3 Ká wa yú hɔ̃́n sãnía bè-fĩa so, á wa mànákã̀wa máa wé bìo na wee hɛ́ɛka mí bírí á yí yú sãnía. 4 Mu bon, Bìo wa wi hã sãnía na ka lòn zĩní yi á wa yiwa wee vá, á lò wee be. Wa yí le le Dónbeenì fé wa sãnía mí dòn, ká wa wi à le wé hã làa bè-fĩa, bèra a na à hã sãnía na à kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ à zo hã bè-kĩ́a na à hí lahó. 5 Le Dónbeenì mí bɛɛre lé dìo wíokaa wɛn bṹn bìo yi. Le nɔn mí Hácírí wɛn à zéení le bìo le dó mí ɲii le mí ì na, á le è na máa khí. 6 Lé bṹn bìo yi á wa yí máa tèé wa bàra, ká wa ɲɔǹ zũ le bìo wa wi ho tá wán, á wa dã́ní nàyi là a Ɲúhṹso.

7 Mu bon, bìo wa wee ɓua lè waten á wa wee wé héha làa bìo wa dóráa wa sĩa le Dónbeenì yi, ká mu yínɔń bìo wa wee mi lè wa yìo bìo yi. 8 Wa sĩa hereka, á mu mún lá à wé sĩ wɛn à wa lé ho dĩ́míɲá na kà yi à vaa kɛɛní a Ɲúhṹso nìsã́ní. 9 Hàrí à wa kɛń ho dĩ́míɲá yi, tàá à wa lɛ́n vaa kɛɛní a nìsã́ní, se bìo wa màkóo wi yi lé ho wé bìo sĩ a yi. 10 Lé bìo wa ɓúenɓúen ko à wa khíi vaa dĩ̀n o *Krista yahó ò o cítí. Ká wa wó mu bè-tente tàá ká wa wó mu bè-kora, ó ò sàání wɛn á à héha làa bìo wa nì-kéní kéní wó ho dĩ́míɲá yi.

Wa lè le Dónbeenì bĩnía sĩ o Yeesu pànká yi

11 Bìo wa zũ a Ɲúhṹso kɔ̃̀nbii ɲúhṹ, á wa wee bánbá à ɓa nùpua tà ho tũ̀iá poni. Le Dónbeenì zũ wɛn binbirì, á ĩ wee leéka le minɛ́n mún zũ mi mi sĩa yi. 12 Wa yí máa cà à wa zéení làa mia le mi ko mi tà wa bìo. Bìo mí sĩa á à waráa wa bìo yi lé bṹn wa wee cà, bèra a na à mi dàń bío sĩ́ bìa wee yòoní míten bìo ɓa karáa dã́ní yi, ká bìo ɓa sĩa yi á ɓa yí máa loń. 13 Ká lé bìo wa wee wé lòn khéerowà, lé le Dónbeenì yahó á wa wee wéráa mu. Ká lé bìo wa wee wé lòn nùpua na ɲúná wi bĩ́n, bṹn lé minɛ́n bìo yi. 14 O *Krista waminì pànká ɓùaa wa wán. Wa láa mu yi le orɛ́n lé o nùpue nì-kéní na húrun ɓa nùpua ɓúenɓúen bìo yi, á le Dónbeenì cɔ̃́n á wa ɓúenɓúen páanía húrun làa wo. 15 O húrun ɓa ɓúenɓúen bìo yi bèra a na à bìa yìo wi lua wé yí wé bìo sĩ ɓa yi, ká ɓa wé wé bìo sĩ yìa húrun ɓa bìo yi, á vèera.

16 Lé bṹn bìo yi, á wa wã́a yí máa loń ɓa nùpua làa bìo wa wee mi làa ba à héha lè mu nìpomu. Hàrí ká wa yánkaa wee loń o Yeesu yi làa bṹn bìo, á hã laà na kà wán á wa wã́a yí máa loń wo yi làa bṹn.

17 Hen ká a nùpue páanía là a *Krista, se wón ɓànso lée nì-fĩnle. Mu bè-kĩ́a wã́a khĩína, mu bìo ɓúenɓúen wã́a wó bè-fĩa. 18 Bṹn ɓúenɓúen lé le Dónbeenì wó mu. O Krista pànká yi, á le wó á warɛ́n làa de bĩnía sĩ, á ho tonló na á le le wa sá, lé ho wé à bìa ká mún wé sĩ làa de. 19 Mu bon, o Krista pànká yi, á le Dónbeenì nɔn le níi à ho dĩ́míɲása làa de bĩní wé sĩ. Le wã́a yí máa loń ɓa nùpua ɓúenɓúen bè-kora yi. Le le wa bío na ɓa nùpua na ká yi le ɓa bĩní wé sĩ làa mín.

20 Àwa, á wa lé o Krista tonkarowà, á wee lá le bíonì o Krista yèni yi. Á mu ka lè mu lé le Dónbeenì mí bɛɛre dĩ̀n wa wán á wee bíoráa làa mia. Wa wee ɓónɓóní mia o Krista yèni yi le mi día le le Dónbeenì làa mia bĩní wé sĩ. 21 O Krista yí wó mu bè-kohó yí mɔn, à le Dónbeenì síinía a ɲúhṹ lòn bè-kora wéro bìo síi warɛ́n bìo yi, bèra a na à wa wé ɓa nùpua na térénna le Dónbeenì yahó wa páaníló làa wo bìo yi.

6

1 Lé kà síi á warɛ́n na lè le Dónbeenì páanía wee sá, á pá wíokaa wee hení mu na mia, le mi yí día le le Dónbeenì sãamu na le wó làa mia bìo wé kã́amáa. 2 Lerɛ́n lé dìo bía mu kà síi:

«Ho pã̀ahṹ na mu ko yi,

á ĩ ɲí ũ fìoró.

Ho kã̀níló wizonle zoǹ,

á ĩ ɓueé séení fo.»*

Àwa, ho pã̀ahṹ na wa wi yi lé ho pɔ̃̀n-tente, ho zuia lé ho kã̀níló wizonle.

3 Wa yí wi à wa wé bìo ɓúi na hĩ́a na ká wa à wé è khe lè ɓa nùpua, lé bìo wa yí wi à nùpue woon yáa wa tonló yèni. 4 Bìo wa wee sá ɓúenɓúen yi, á wa wee zéení le wa lé le Dónbeenì ton-sáwá. Wa wee hĩ̀ wa sĩa le lònbee lè mí sìíwà, lè le yi vɛ́ɛ yi, 5 ho haró yi, ho kàsó yi, le lònbee na wee yí wɛn ɓa zã̀amáa níi yi, hã ton-heɓúaa sáró yi, mu dãmu fòoró lè le hĩni yi. 6 Wa ɓuan waten lè le yi na wee ce, á zũ le Dónbeenì, á wee ɲì wa yiwa, á wayika. Le Dónbeenì Hácírí wi làa wɛn, wa wa ɓa nùpua lè wa sĩa ɓúenɓúen. 7 Wa wee wé mu lè ho tũ̀iá poni bíonì na wa wee bue le Dónbeenì pànká yi. Wa wee wé bìo térénna, bṹn ka lòn fio sĩ̀a na wa wee firáa lè wa zúkúso, á mún wee paráa waten yi. 8 Ɓa nùpua ɓúi wee dé ho cùkú wɛn ká ɓa ɓúi bán wee yáa wa yèni. Ɓa ɓúi wee khòoní wɛn, ká ɓa ɓúi wee là wɛn. Ɓa wee bío le wa lé ɓa sabín-fũ̀aalowa, ká wa ɲɔǹ wee mì ho tũ̀iá poni. 9 Ɓa wee bío le nùpue woon yí zũ wɛn, à ɓa nùpua ɲɔǹ zũ wɛn. Ɓa nùpua yèn-dã́ní yi, á wa ka lè wa húrun, à wa ɲɔǹ yìo wi lua. Ɓa wee beé wa lò, ká ɓa màhã́ máa ɓúe wɛn. 10 Hàrí bìo ɓa wee vɛ́ɛní wa yiwa, ká wa sĩa pá wee wa fɛ́ɛɛ. Wa lé ɓa nì-khenia, ká wa ɲɔǹ wee wé à ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wé ho nàfòró ɓànsowà. Wa ka lòn nùpua na dɛ̀ɛ ɓúi mía, à mu bìo ɓúenɓúen ɲɔǹ bìo sã̀ wɛn.

11 Minɛ́n Korɛnte lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure, wa hɛ́ra wa yiwa á bía wéréwéré nɔn mia. 12 Wa yí pã́ le wa máa wań mia, minɛ́n lé bìa yí tà yí wa wɛn. 13 Ĩ wee bío làa mia ka lè mi lé ĩ zàwa: Mi mún wań wɛn làa bìo wa waráa mia.

Le tíbírí lè mu khoomu yí dà máa páaní

14 Bìa yí dó mí sĩa o Yeesu yi bè-wénia mi yí páaní yi làa ba. Mu bon, mu bìo na térénna lè mu bìo na yí térénna dà à wé kaka à páanínáa? Á mu khoomu lè le tíbírí so dà à páaní le? 15 O Yeesu *Krista là a *Satãni so dà à páaní bìo dà-kéní yi le? Yìa dó mí sĩi o Yeesu yi làa yìa dó mí sĩi o Satãni yi yilera so dà à wé dà-kéní le? 16 Lé le páaníi yɛ́n yàá wi le *Dónbeenì zĩ-beenì lè hã wɔ̃̀nna pã̀ahṹ? Mu bon, mi so yí zũ le warɛ́n lé bìa lé le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ zĩ-beenì le? Mu ka làa bìo á le bíaráa mu kà síi:

«Ĩ ì kɛń ɓa tĩ́ahṹ,

ĩ ì vará làa ba,

ĩ ì wé ɓàn Dónbeenì,

á ɓa à wé ĩ nìpomu».

17 Lé bṹn bìo yi ó o Ɲúhṹso bíaráa bìo kà:

«Mi lé ɓa tĩ́ahṹ,

mi yí páaní làa ba.

Mi yí dã bìo na tun hùúu,

á ĩnɛ́n á à tà mi bìo.

18 Ĩ ì wé mìn maá,

á minɛ́n á à wé ĩnɛ́n zà-hĩ́nni lè ĩ zà-báawa.

O Ɲúhṹso na dà mu bìo ɓúenɓúen lé wón te mí ɲi-cúa.»†

7

1 Wàn zàwa na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, bṹn bìowa so ɓúenɓúen á le Dónbeenì dó mi ɲii le mí ì wé. Á bìo mu ka kà, á mi le wa ceé wa sãnía lè wa yiwa. Mi wa ɓua waten, à bìo sĩ̀ le Dónbeenì yi, à wé kɔ̃̀nbi le.

O Poole yi vɛ́ɛ yèrèmáa wó le sĩ-wɛɛ

2 Mi wań wɛn! Wa yí wó yí khon làa nìi woon, wa yí yáara a ɓúi bìo, wa mún yí tò a ɓúi wán. 3 Ĩ yí bía bṹn à síinínáa mi ɲúná. Ĩ yàá lá bía mu le wa ɓɛ̀ntĩ́n wa mia làa sòobɛ́ɛ. À wa yìo wé lua, tàá à wa hí, se wa pá wa mia. 4 Ĩ ɓɛ̀ntĩ́n láa mia, ĩ sĩi wan mi bìo yi làa sòobɛ́ɛ. Le lònbee na wee yí mi ɓúenɓúen á ĩ sĩi here yi, á wee zã̀maka.

5 Mu bon, bìo wa ɓueé dɔ̃n ho Maseduana, á wa yí yú vũńnà, le lònbee lè mí sìíwà yú wɛn hen. Ɓa nùpua wee pĩ́ wa bìo à kán wɛn, wa yilera hɔ̃́n yí kará lòn-kéní 6 Hen ká a nùpue bàra tò, à le Dónbeenì bĩní hení a sĩi. O Tiite ɓuenló wa cɔ̃́n lé bṹn á le dĩ̀n wán heníanáa warɛ́n sĩa. 7 Mu yàá yínɔń bṹn mí dòn. Bìo ó o Tiite ɓueé bía á mún henía wa sĩa. O bía nɔn wɛn le mi henía mí sĩi, o le mi sĩa vá làa sòobɛ́ɛ à mi bĩní mi mi, le bìo mi wó làa mi khĩína á bĩnía yí sĩ mia, le mi henía ĩ bìo. Bìo á ĩ ɲá bṹn, á ĩ sĩi wíokaa wan.

8 Hàrí ká ho vũahṹ na á ĩ túara nɔn mia á vɛ́ɛnía mi yiwa, á ĩnɛ́n mu yí máa vá yi. Mu lá dà à vá miì lé bìo á ĩ zũ le ĩ vɛ́ɛnía mi yiwa ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi, 9 ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ sĩi wan hã laà na kà wán. Ĩ sĩi yí wan bìo á ĩ vɛ́ɛnía mi yiwa bìo yi. Ĩ wee zã̀maka lé bìo mi yiwa vá hã wén-kora na mi wó bìo yi, á pã́ hã día. Le yi-vɛ́ɛ na yú mia kà, lé le Dónbeenì wi à mu wé làa bṹn, bèra a na à mi sĩa cĩ̀ mi wén-kora mu bìo yi à pĩ́ hã. Ká mu wó kà, se wa vũahṹ mu túaró yínɔń bìo na wa wó khon làa mia. 10 Ká a nùpue yi wee vá lé bìo mu lé le Dónbeenì sĩi bìo, à dén yi-vɛ́ɛ so wé ò o yèrèmá mí yilera lè mí wárá, lé bṹn wee na à le Dónbeenì kã̀ní ɓànso. Dén yi-vɛ́ɛ so síi bìo máa vá wɛn. Ɛ̀ɛ ká le yi-vɛ́ɛ na màhã́ ka làa bìa yí zũ le Dónbeenì yi-vɛ́ɛ bìo síi, á wee ɓua a nùpue varáa mu húmú yi. 11 Mu bon, mi yiwa na wee vá lé bìo mu lé le Dónbeenì sĩi bìo, á mi wã́a loń bìo wó mia bìo kà wán. Mi loń bìo mi nɔnnáa miten, á yilera ɓúenɓúen yèrèmáa. Mi wee bío sĩ̀ miten yi làa sòobɛ́ɛ. Mi wee zéení bìo kà wán le mi yí wa mu bè-kora. Mi wee cĩ̀í mi sĩa mu bìo yi. Bìo lá dà à yí mia mu bìo yi á mi yàá zã́na. Mi sĩa vá à mi bĩní mi mi, á mi wi à mi bĩní wé le Dónbeenì sĩi bìo, ká mi bé yìa wó mu bè-kohó. Mi zéenía mu bìo cɛ̀rɛ̀ɛ yi le mi níní mía bṹn bìowa so wéeníi.

12 Ká ĩ túara ho vũahṹ nɔn mia, se mu yínɔń yìa wó khon bìo yi, á mu mún yínɔń yìa ɓa wó khonnáa bìo yi. Ĩ túara ho bèra a na à bìo mi nɔnnáa miten wa bìo yi à bìo zũń wéréwéré le Dónbeenì yahó. 13 Lé bṹn bìo yi á wa yúráa le sĩ-heɓúee.

Mu bon, mu yàá yínɔń bṹn mí dòn á wa sĩa hã̀ bìo yi. Wa mún wee zã̀maka bìo ó o Tiite sĩi wan bìo yi, lé bìo mi ɓúenɓúen hĩ̀ína a sĩi. 14 Ĩ khòonía mia o Tiite yìo yi, á bìo ó o van mi cɔ̃́n bĩnía, á mi ɓɛ̀n yí dó nìyio miì. Bìo á bìo wa wee bío ɓúenɓúen lé ho tũ̀iá ponináa, lé làa bṹn á bìo wa khòonía làa mia o Tiite yìo yi mún wóráa ho tũ̀iá. 15 Bìo ó o ɓuara mi cɔ̃́n á mi ɓuan wo se. Mi bò a bíoní yi lè le sòobɛ́ɛ lè le kɔ̃̀nbii. Hen ká a leékaa mu, ò o wíoka wań mia. 16 Ĩ wee zã̀maka lé bìo á ĩ láa mia mu bìo ɓúenɓúen yi.

8

Mu hãmu cãló bìo

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa wi mi zũń bìo nɔn le Dónbeenì wóráa mu sãamu lè ho Maseduana kèrètĩ́ɛwa kuio. 2 Ɓa lò bon làa sòobɛ́ɛ, ká ɓa sĩa ɓɛ̀ntĩ́n pá wan làa sòobɛ́ɛ. Ɓa khon binbirì, ɛ̀ɛ ká ɓa màhã́ wó mu hãmu cɛ̀rɛ̀ɛ le Dónbeenì tonló sáró bìo yi. 3 Ĩ lé mu ɓàn sɛɛ́ràso, ɓa wó bìo ɓa dà wee wé, ɓa wó mu miten á yòó puunía lé bìo mu sĩ ɓa yi. 4 Ɓa fìora mu wa cɔ̃́n á henía, le wa día le mí dé mí níní à séenínáa ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa kuure. 5 Ɓa wó mu á dà bìo wa lá wee leéka wán. Ɓarɛ́n nɔn miten le Dónbeenì yi, á ɓa día miten nɔn wɛn làa bìo mu sĩnáa le Dónbeenì yi.

6 Lé bṹn bìo yi á wa le ho cãló tonló mu na ó o Tiite lá ɓúakáa mi cɔ̃́n ò o wíoka sá à tií ɲii. 7 Mi sĩadéró lè mí bíoní yi, mi bìo zũńló lè miten naló yi, lè le waminì na mi yú wa cɔ̃́n, bṹn ɓúenɓúen á mi dó mi sòobɛ́ɛ yi, á wó mu sese. Lé kà síi á mi sòobáaráa miten sáráa ho cãló tonló na kà.

8 Ĩ yí máa kĩ̀kã́ mia. Ĩ wi à ĩ zéení bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio na ká wóráa làa mia, bèra a na à mi dàń zéení le mi wa bìa ká bìo bon. 9 Lé bìo mi zũ wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista sãamu na ó o wó nɔn wɛn bìo. Orɛ́n na mu bìo ɓúenɓúen wi níi yi, á día bṹn ɓúenɓúen ò o tà mu khemu yi mi bìo yi. O wó kà síi bèra a na ò o khemu mu wé mia lè ho nàfòró ɓànsowà mi sĩa yi.

10 Ĩ wi à ĩ bío bìo á ĩ wee leéka ho cãló mu dã́ní yi: Bìo mi wó á se, minɛ́n lé bìa zenìn lé ɓa nín-yání nùpua na tà ho bìo, á lé minɛ́n mún nín-yání wó ho. 11 Hã laà na kà wán á mi tií ho tonló mu ɲii. Bìo mi fù sòobáa miten á tà mu, lé làa bṹn à mi pá wé sòobáráa miten à sá ho tonló mu vaa tií ɲii. Mi wé mu làa bìo mi dàráa mu. 12 Lé bìo ká mi sòobáa miten á nɔn bìo le Dónbeenì yi, á le è tà à fé bìo wi mi cɔ̃́n, ká le máa loń bìo mía mi cɔ̃́n. 13 Mi yí leéka le ĩ wee sèení bìa ká lònbee làa mia bèra a na à ɓarɛ́n vũń ká minɛ́n lò be. Ɓùeé, ĩ wi à mi màní.

14 Hã laà na kà wán á mi bìo wi cɛ̀rɛ̀ɛ á mu sṹaaní à mi wé hã bìa khon. Ká nɔ̀nzoǹ na minɛ́n ɓɛ̀n khon à ɓarɛ́n bìo wi boo, á ɓa à hã mia. Ká mu wee wé kà, bṹn ká mi màa. 15 Mu ù wé làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Yìa yú ho dĩ́nló cɛ̀rɛ̀ɛ á yí yú yí puunía, á yìa yí yú bìo na boo á bìo ɓúi mún yí fòora yi.»*

O Tiite lè ɓa ɓúi varó ho Korɛnte yi bìo

16 Wa wee dé le Dónbeenì bárákà, dén na wó ó o Tiite sòobáa miten mi bìo yi làa bìo warɛ́n wó làa bũ. 17 Lé bìo á bìo wa le o Tiite va mi cɔ̃́n ó o tà. Mí lahó yi ó orɛ́n miten lé yìa yàá henía mí bĩní varó mi cɔ̃́n bìo. 18 Wa wã́a à tonka a Tiite mu lè wàn za na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio ɓúenɓúen wee wíoka yèni le Dónbeenì bín-tente bueró bìo yi. 19 Mu yínɔń bṹn mí dòn, ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio lé bìa léra wàn za mu ò o wé bè làa wɛn wa varáa yi. O wee bè làa wɛn à sáráa ho cãló mu tonló na wee dé ho cùkú o Ɲúhṹso mí bɛɛre yi, á mu wee zéení le wa wi wa wé bìo se. 20 Le minka wárí mu á wa wé è pa bìo bèra a na à nùpue yí bío khe na wɛn le ɓuaró dã́ní yi. 21 Lé bìo wa wi à wa wé bìo se o Ɲúhṹso yahó lè ɓa nùpua yahó. 22 Wa mún ǹ páaní ì tonka wàn za ɓúi làa ba. Pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ wa lora a, á mɔn ò o wee sòobá miten le Dónbeenì tonló sáró yi. Hã laà na kà wán ó o yàá wíokaa wee na miten ho tonló mu yi á po bìo lè ho yahó lé bìo ó o láa mia. 23 O Tiite wón làa mi lɛɛ́ra ho tonló yi, wa páanía wee sá à séenínáa mia. Ká bìa á à bè mín làa wo bán lé ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio tonkaa ɓa mi cɔ̃́n. Ɓa tonló wee dé ho cùkú o *Krista yi. 24 Ká ɓa ɓueé dɔ̃n mi cɔ̃́n, à mi zéení làa ba le mi wa ɓa, à ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio na tonkaa ɓa à zũń le bìo wa wee khòoní mia bìo yi á ɓɛ̀ntĩ́n lée tũ̀iá poni.

9

Le Dónbeenì wa yìa wee hã mu bìo lè le sĩ-wɛɛ

1 Mu yàá ka lè mu ɲúhṹ mía à ĩ túa ho vũahṹ na kà na mia ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure séeníi mu dã́ní yi. 2 Lé bìo á ĩ zũ bìo mi sòobáaráa miten ɓa séeníló bìo yi. Ĩ sĩi wan mi bìo yi á wee bío na ho Maseduana kèrètĩ́ɛwa yi hen le «Ho Akayii kèrètĩ́ɛwa wi ɓa séení ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure na wi ho *Zudee yi. Ɓa yàá ɓúakáa wee wíoka miten mu bìo yi hàrí zenìn». Ká ho Maseduana kèrètĩ́ɛwa mún ɲá mu, á ɓa cɛ̀rɛ̀ɛ wíokaa nɔn miten le séeníi mu bìo yi. 3 Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ à tonka wàn zàwa mu mi cɔ̃́n bèra a na à bìo nɔn wa khòoníanáa mia à yí wé kã́amáa. Á ĩ wi à mi wíoka miten làa bìo á ĩ bíaráa mu. 4 Bṹn mía ká ĩnɛ́n lè ho Maseduana kèrètĩ́ɛwa ɓueé dɔ̃n mia ká mi dĩǹ yí wíokaa miten ho cãló mu bìo yi, á warɛ́n lé bìa hã nìyio ò dí ɓa yìo yi, lé bìo wa láa mia. Ĩ zũ le minɛ́n á hã nìyio mún ǹ dí. 5 Lé bṹn nɔn á ĩ leékaa le mu sṹaaní à ĩ fìo wàn zàwa mu à ɓa dí ĩ yahó ɓuen mi cɔ̃́n, à ɓuee loń le séeníi mu bìo, dén na mi dó mi ɲiní nɔn bìo yi. Ká ĩ ɓueé dɔ̃n ká mu yìo ló, á bṹn ǹ zéení le mi hɛ́ra mi yiwa wóráa mu ká kĩ̀kã́a yí kɛra mu yi.

6 Mi zũń mu! Nùpue yí dù bìo na boo, ó o máa lá bìo na boo. Nùpue na dù mu bìo na boo, wón ǹ lá mu bìo na boo. 7 Mi na, à héha làa bìo wi mi nì-kéní kéníwà sĩa yi. Mi yí wé mu làa yi vɛ́ɛ, à kɛń lè mu lée kĩ̀kã́a mi wán. Lé bìo á yìa wee na mu bìo lè le sĩ-wɛɛ wón bìo sĩ le Dónbeenì yi. 8 Le Dónbeenì dà à na bìo cɛ̀rɛ̀ɛ mia á yòó puuní bìo mi màkóo wi yi, bèra a na ká mi yú hã pɔ̃̀nna ɓúenɓúen yi á yòó puunía, á mi ì dàń ǹ wé bìo na se cɛ̀rɛ̀ɛ làa bũ. 9 Mu ù kɛń làa bìo mu túararáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «O wee hɛ́n mí yi à hãnáa ɓa nì-khenia, o wee wé mu tentemu fɛ́ɛɛ.»* 10 Yìa wee na mu bè-dà ɓa nùpua yi á wee hã ɓa làa bìo ɓa à dí, á mún ǹ na mu bè-dà minɛ́n yi. Ò o ò wé á mu ù ɲin á mí tentemu cũ̀nú wé è dé wán. 11 Ò o ò na bìo cɛ̀rɛ̀ɛ mia bèra a na à minɛ́n ɓɛ̀n hɛ́n mi yiwa à hãnáa ɓa nùpua. Mu ù wé á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á à dé le Dónbeenì bárákà bìo mi nɔn wɛn á wa nɔn ɓa yi bìo yi. 12 Le séeníi na mi wee wé yínɔń dɛ̀ɛ na wee séení ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa kuure ɓa màkóo bìo yi mí dòn, le mún wee wé à ɓa wíoka wé dé le Dónbeenì bárákà cɛ̀rɛ̀ɛ. 13 Le séeníi na mi wee wé kà á à zéení le mi hɛ́ra mi yiwa. Mu bon, mi wee bío o *Krista bín-tente bìo, á bò le yi, á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wee dé ho cùkú le Dónbeenì yi mu bìo yi. Ɓa mún wé è dé ho cùkú le yi bìo mi hɛ́raráa mi yiwa á nɔn mi níi bìo ɓarɛ́n lè ɓa nùpua ɓúenɓúen yi bìo yi. 14 Á ɓa wé è fìo ò na mia à zéení le mí wa mia, lé bìo le Dónbeenì wó mí sãamu làa mia yòó puunía. 15 Mi wa dé le Dónbeenì bárákà mu bè-tente na ɓàn síi mía, na le wó nɔn wɛn bìo yi.

10

O Poole wee bío mí tonkaró tonló bìo

1 Ĩnɛ́n Poole ĩ bɛɛre á wee fìo mia, o *Krista wayiró là a sĩi na se pànká yi. Ɓa le ká ĩ wi làa mia à ĩ wé hézɔ̃́n, ká ĩ khɛ̀ra làa mia à ĩ sĩi wé here. 2 Ká ĩ màhã́ wee fìo mia le mi yí día le ká ĩ khíi bĩnía ɓuara mi cɔ̃́n à ĩ yí mia záráa. Ɓa nùpua ɓúi wi mi tĩ́ahṹ á wee bío le ĩ wee ɓua ĩten lòn nùpue na yí zũ Dónbeenì. Bán sowaso á ĩ ɓueé mì lè sòobɛ́ɛ á à na yi. 3 Mu bon, wa wi ho dĩ́míɲá yi, ká hã fìo na wa wi yi á wa yí máa fi lè ho dĩ́míɲá fio bìo síi. 4 Hã fio sĩ̀a na wa wee firáa yínɔń ho dĩ́míɲá fio sĩ̀a. Ɓùeé! Warɛ́n fio sĩ̀a lé le Dónbeenì na pànká wi fio sĩ̀a. Hã pànká wi à fìráa hã lùa na ɓa zúkúsa wee sà míten yi. Wa wee bío ɓúe ɓa sabín-fũ̀aalowa ɲúná. 5 Hã yile-kora ɓúenɓúen na á bìa wee yòoní míten wee lá à dĩ̀n sánsáráa le Dónbeenì bìo zũńló á wa wee kánká kúia. Wa wee yèrèmá ɓa nùpua hácírí à ɓa bè o Krista bíonì yi. 6 Ká pã̀ahṹ na mi cɛ̀rɛ̀ɛ khíi zéenía le mi bò a Krista bíonì mu yi bìo bon, á warɛ́n ǹ bé bìa ká na yí bò le yi.

7 Minɛ́n wee loń bìo wee mi mí dòn. Hen ká a ɓúi bía le mí bìo sã̀ a *Krista yi, ó o ko ò o zũń le ĩnɛ́n mún bìo sã̀ a Krista mu yi. 8 Hàrí ká ĩ ka lè ĩ dá khòonía ĩten ho pànká na ó o Ɲúhṹso nɔn wɛn bìo yi, á nìyio máa dí mi. Hón pànká so na ó o Ɲúhṹso nɔn wɛn, lé à wa séenínáa mí kuure, ká mu yínɔń mi yáaró bìo yi. 9 Ĩ yí wi à ĩ kɛń lè ĩ wi à ĩ zã́ní mia lè ĩ vɔ̃nna na á ĩ wee túa, 10 lé bìo ɓa ɓúi le: «O Poole vɔ̃nna bíoní lée bíoní na hereka làa bíoní na wee vá. Ɛ̀ɛ ká a màhã́ wi làa wɛn ò o pànká máa kɛń, à bíoní pànká máa kɛń.» 11 Bìa wee bío hɔ̃́n bíoní so zũń le bìo wa wee túa hã vɔ̃nna yi à toní na ɓa yi lé bṹn mí bɛɛre wa à wéráa ká wa khíi ɓueé dɔ̃n ɓa. 12 Ɓa ɓúi sòobáa wee wíoka mí yènnáa dàkhĩína. Bán á warɛ́n so yàá à tà á à màní lè waten le? Ɓa wee wé míten lòn mɔ̀nzã́níi sĩ̀a à mɔ̀nzã́ lè míten mí dòn. Ɓa hácírí so wi le?

13 Ká warɛ́n bán máa khòoní waten máa dà máa khĩí. Ho tonló na le Dónbeenì dó wɛn lé hón wa wee kã́ɲa yi. Lé bṹn bìo yi wa ɓuararáa mi cɔ̃́n. 14 Wa yí dà bìo le Dónbeenì le wa wé wán. Mu bon, warɛ́n lé bìa nín-yání ɓuara mi cɔ̃́n ɓueé buera le bín-tente na bìo ciran o Krista. 15 Wa yí máa khòoní waten ho tonló na á ɓa ɓúi sá bìo yi. Wa láa mu yi le mi sĩadéró le Dónbeenì yi wee dé wán ká mu wà, á warɛ́n tonló mún ǹ va lè mí yahó làa sòobɛ́ɛ mi cɔ̃́n, ká wa máa dà bìo le Dónbeenì le wa wé wán. 16 Ká mu wó làa bṹn, á wa à dàń ǹ va lè wa yahó á vaá bue le Dónbeenì bín-tente hã kãna na dà minɛ́n wán yi. Wa yí wi wa sá ho lahó na ɓa ɓúi ɓúakáa wee sá yi à khòoní waten ho tonló na ɓa sá bìo yi.

17 «Yìa le mí ì khòn, à wón khòn bìo ó o Ɲúhṹso wó bìo yi.»* 18 Yìa wee khòoní míten yínɔń yìa ó o Ɲúhṹso tà bìo, mu lé yìa ó o Ɲúhṹso mí bɛɛre wee khòoní.

11

O Poole lè ɓa tonkarowà na bìo yí bon bìo

1 Ĩ wi à mi tà à ĩ bío làa mia lòn khéero cùeée. Ũuu! Mi tà mu yi. 2 Mi bìo sĩ miì làa sòobɛ́ɛ fúaa ĩ yí wi ò o ɓúi tṹii mia làa bìo le Dónbeenì yí wi ò o ɓúi tṹiináa mia bìo síi. Mu bon, ĩ bò mi fũaamu nɔn báa nì-kéní yi. Wón báa so lé o *Krista. Ĩ wee zéení mia làa wo lòn hĩ́nzo-sínii na yí zũ báa. 3 Ɛ̀ɛ ká bìo ó o háa khàráa o Ɛɛve vĩ́inía, á ĩ zã́na à minɛ́n mún yilera hĩ́a lùnka à vĩ́ làa bṹn síi, à yí día miten naló lè mí cemu mi páaníló là a Krista bìo yi.* 4 Mu bon, ká a ɓúi ɓueé wee bío Yeesu veere na warɛ́n yí bía bìo làa mia, tàá ká a ɓúi ɓueé nɔn hácín-veere na wi mí dòn lè le Dónbeenì Hácírí mia, tàá ká a ɓúi ɓueé wee bue bín-tente veere na wi mí dòn làa dìo warɛ́n buera nɔn mia, à bṹn mi dɛ̀ɛní tà fùafùa.

5 À ĩnɛ́n cɔ̃́n, á ɓa nùpua mu na mi wee ɲàkã́ bìo le ɓa lé o Yeesu tonkarowà binbirí, á yí po ĩnɛ́n. 6 Ɲúhṹ sĩ á ĩ yí dàń bío lè ɓarɛ́n bìo, ká mu bìo zũńló á ĩ po ɓa. Wa zéenía mu làa mia wéréwéré hã pɔ̃̀nna ɓúenɓúen lè mu bìo ɓúenɓúen yi.

7 Tàá bìo á ĩ buera le Dónbeenì bín-tente nɔn mia hã kã́amáa yi, á liinía ĩten nɔn mia bèra a na à minɛ́n ɲúná hóoní, á ĩ so wó khon le? 8 Ĩ tà á fó ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio ɓúi níi bìo á sáráa ho tonló nɔn mia. 9 Bìo á ĩ fù wi mi cɔ̃́n á màkóo wi le séeníi yi á ĩ bìo yí wó Ɲún-sèró o ɓúi wán. Wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa na ló ho Maseduana yi lé bán ɓuan bìo á ĩ màkóo wi yi ɓueé nɔn miì. Ho pã̀ahṹ mu yi á ĩ bìo yí wó Ɲún-sèró minɛ́n ɓúi wán, á ĩ mún yí wi à ĩ bìo wé sèró o ɓúi wán mi tĩ́ahṹ. 10 Ĩ dà à khòoní ĩten bṹn bìo yi, á nùpue na à hè mi ho Akayii kɔ̃hṹ yi mu wéró yi wón mía. O *Krista na wi miì yèni yi á bìo á ĩ wee bío kà lé ho tũ̀iá poni. 11 Bìo á ĩ bía kà so wee zéení le ĩ yí wa mia le? Ɓùeé! Le Dónbeenì zũ le ĩ wa mia.

12 Bìo á ĩ bìo lá yínɔń ɲún-sèró o ɓúi wán, lé bṹn mu pá karáa, bèra à na à bìa le mí lé o Yeesu tonkarowà ká mu yí bon à yí bè bṹn yi khòonínáa miten le mi wee sá làa bìo á warɛ́n wee sáráa. 13 Ɓa nùpua mu yínɔń Krista tonkarowà, ɓa lé ɓa nì-khàwa, á wee wé míten lòn Krista tonkarowà. 14 Mi yí le mu wé mia coon, lé bìo á pã̀ahṹ ɓúi ò o *Satãni mún yèrèmá míten wé lòn Dónbeenì tonkaro na ló ho wáayi, à wé ɲuiíka lòn khoomu. 15 Á mi yí le bìo ó o Satãni ton-sáwá bìo na ɓa wee yèrèmá míten wé lòn ton-sáwá na térénna wé mia coon. Mu vaa véeníi á bìo ɓa wó sàáníi á ɓa so máa yí le?

Le lònbee na yú a Poole bìo

16 Le ĩ wíoka bío mu na mia: O ɓúi yí leéka le ĩ wee khée. Ɛ̀ɛ ká mi wee leéka le ĩ wee khée, à mi na le níi miì le ĩ khòoní ĩten làa bìo mi lá à nanáa le o khéero yi. 17 Bìo á ĩ bío hã laà na kà wán yínɔń bìo ó o Ɲúhṹso wi à ĩ bíoráa, ɓùeé! Bìo á ĩ wã́a lan wee khòoní ĩten kà, á ĩ wee bío lòn khéero. 18 Yínɔń ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wã́a wee khòoní míten ho dĩ́míɲá bìo dã́ní yi le? Àwa, á ĩnɛ́n mún wã́a à khòoní ĩten. 19 Minɛ́n na lé mu bè-zũńminì ɓànsowà á wee tà bìo ɓa khéerowà wee wé yi. 20 Ɓa nùpua wee wé mia lè mí wobáaní, à wé hũn mia, à wé ɲuaa mi bìo, à wé ɲin mia, à wé fío mi sáarà, á mi wee día à bṹn ɓúenɓúen kúu mia. 21 Mu ɓàn bíoró nìyio wi. Mi sábéré, warɛ́n sĩa yí wó herera yí vaá ɓó bṹn yi. Ɛ̀ɛ ká ĩ pá à bío lòn khéero ò lɛ́n. Bìo á bìa ká wee khòoní míten bìo yi, bṹn á ĩnɛ́n mún dà à khòoní ĩten bìo yi. 22 Ɓa lé ɓa *Heberewa le? Àwa, á ĩnɛ́n mún lé o hebere nìi. Ɓa ló a *Isirayɛɛle nìpomu yi lée? À ĩnɛ́n mún ló a nìpomu yi. Ɓa ló a *Abarahaamu nɔnkãni yi lée? Á ĩnɛ́n mún lé o mɔ̀nmàníi. 23 Ɓa lé o *Krista ton-sáwá lée? Ĩ yàá à bío lè ĩ ɲúhṹ mía bĩ́n, ĩnɛ́n lé o Krista ton-sá po ɓa. Ĩ sá lò bon po ɓa, ɓa dó mi ho kàsó yi á po ɓarɛ́n, ɓa han mi po po ɓarɛ́n. Ĩ zàanía ĩ mukãnì cúa cɛ̀rɛ̀ɛ po ɓa. 24 Ɓa *Zúifùwa han mi lè le làbàanì yimù cúa-ɓúará-ɲun dà-kéní mía á dɔ̃n hã zen cúa-hònú. 25 Ɓa nùpua vṹaana mi lè le bũ̀ini, á dɔ̃n hã zen cúa-tĩn. Cúekúee ɓúi á ɓa lèekaa mi lè hã huaa le mí ì ɓúe. Ho won-beenì lú mu ɲumu yi làa mi dɔ̃n hã zen cúa-tĩn. Cúekúee ɓúi á ĩ wó le wizon-kùure lè mí tĩ́nàahṹ mu ɲun-beenì yi. 26 Pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ ká ĩ wi le vɛɛnì yi á ĩ lò bon bìo cɛ̀rɛ̀ɛ bìo yi: Hã muna ɓúi na sú cáa á ĩ lò bon kã́aló yi. Ɓa kɔ̃̀nlowà, lè wàn sìí nùpua, làa bìa yínɔń wàn sìí nùpua, bán ɓúenɓúen beéra ĩ lò ĩ vɛɛní yi. Ĩ lò bon hã ló-beera yi, hã mana yi, mu ɲun-beenì yi. Wàn zàwa na le mí lé ɓa kèrètĩ́ɛwa à mu ɲɔǹ yí bon bán mún beéra ĩ lò. 27 Ĩ sá lò bon dàkhĩína. Hã pɔ̃̀nna ɓúi á ĩ cãana yí dũma, le hĩni lè le ɲu-hãní beéra ĩ lò. Pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ à ĩ máa yí bìo dí. Le tɛ̀ɛnì lè ho pɛ́ɛrú mún beéra ĩ lò. 28 Mu yàá pá yínɔń bṹn mí dòn. Bìo á ĩ wee leéka bìo hã wizooní ɓúenɓúen mún wi bĩ́n: Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio ɓúenɓúen á ĩ yi wee dè bìo yi. 29 Hen ká a ɓúi lée yídà, à ĩ lò wé be mu bìo yi. Ká a ɓúi wó bè-kohó à mu vá miì làa sòobɛ́ɛ.

30 Ká ĩ ko à ĩ khòoní ĩten, à ĩ wé mu ĩ yídàmu bìo yi. 31 Le Dónbeenì na lé wa Ɲúhṹso Yeesu ɓàn Maá, dén na ko lè le ɓùaaníi fɛ́ɛɛ, á zũ le ĩ yí máa fĩ̀ sabéré. 32 Pã̀ahṹ na á ĩ ɓueé wi ho Damaasi lóhó yi, ó o Kuvɛɛnɛɛre na wee sá a bɛ́ɛ Aretaasi yèni yi le ɓa pe ho lóhó zũaɲiní ɓúenɓúen, à ɓa wìi mi. 33 Ká ɓa màhã́ can ho lío-beenì lè hã hũni á ĩ zon yi á ɓa lée liinía lè ho soró mɔ́n, lé bṹn fenía mi.†

12

Bìo ó o Ɲúhṹso zéenía là a Poole

1 Ĩ ko à ĩ khòoní ĩten à mu ɲɔǹ ɲúhṹ mía. Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ à bío mu bè-sànkania na ó o Ɲúhṹso zéenía làa mi dã́ní yi. 2 Ĩ zũ a kèrètĩ́ɛ ɓúi. Le Dónbeenì ɓuan wo yòoraráa ho wáayi ɲún-tĩ́ahṹ mu wã́a à yí lúlúio pírú náa. O lá van ho wáayi binbirì lée, tàá hã lée kònkórá ɲà a yi lée, bṹn á ĩ yí zũ. Le Dónbeenì lé dìo zũ mu. 3 Mu bon! Ĩ zũ le le Dónbeenì ɓuan wo yòoraráa ho wáayi. Ká a lá van ho wáayi binbirì lée tàá hã lée kònkórá ɲà a yi lée, bṹn á ĩ yí zũ. Le Dónbeenì lé dìo zũ mu. 4 Bìo ó o vaá ɲá le Dónbeenì cɔ̃́n ho wáayi mu yi á yí dà máa bío, á mu níi mún yí nɔn nùpue yi ò o bío mu. 5 Ĩ ì khòoní ĩten bìo wó a nìi mu yi bìo yi. Ká ĩnɛ́n ĩ bɛɛre dã́ní yi, á ĩ khòoní ĩten ĩ yídàmu bìo yi. 6 Ká ĩ yàá pá lá wi à ĩ khòoní ĩten, se ĩ pá yínɔń khéero, lé bìo á ĩ ì mì ho tũ̀iá poni. Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ máa bío, ĩ yí wi à ɓa nùpua càtí mi à dà bìo á ĩ wee wé làa bìo á ĩ wee bío wán.

7 Mi yí mɔn le, ĩ lá dà à yòoní ĩten bṹn bè-beera so na le Dónbeenì zéenía làa mi bĩ́n bìo yi. Ɛ̀ɛ lé bṹn nɔn á le dó bìo ɓúi miì na wee vá ĩ sãnía yi. Le día ó o *Satãni tonkaro wó mu làa mi, bèra a na à ĩ yí yòoní ĩten. 8 Ĩ fìora a Ɲúhṹso dɔ̃n hã zen cúa-tĩn le o véení ĩ lònbee mu. 9 Ó o bía nɔn miì: «Ĩ sãamu ù kã́ɲa fo, lé bìo á ho pã̀ahṹ na fo wee mi ũ yídàmu yi lé hón pã̀ahṹ so yi á ĩ pànká ɓɛ̀n wíokaa wee mi yi». Àwa, á mu sṹaaní à ĩ wé khòn bìo á ĩ lé o yídà bìo yi, bèra a na ò o *Krista pànká kɛń miì binbirì. 10 Lé bṹn bìo yi, á ĩ sĩi wan bìo á ĩ lé o yídà bìo yi. O Krista bìo yi hàrí ɓa wé là mi, à le lònbee yí mi, hàrí à ɓa wé ɲíiní ĩ sãnía, à ĩ hácírí yáa, á ĩ sĩi pá à wa. Lé bìo ká ĩ lé o yídà pã̀ahṹ na yi, à ĩ yí ho pànká hón pã̀ahṹ so yi.

O Poole yilera lùnkaa ho Korɛnte kèrètĩ́ɛwa bìo yi

11 Ĩ bía lè ĩ ɲúhṹ mía bĩ́n, ɛ̀ɛ ká lé minɛ́n nɔn á ĩ bíaráa kà. Mu bon, minɛ́n lé bìa lá ko à mi mì ho tũ̀iá ĩ ɲii ɓa nùpua yahó. Hàrí ká ĩ yínɔń dɛ̀ɛ á bìa mí wee ɲàkã́ bìo le ɓa lé ɓa tonkarowà binbirí á yí sṹaaní mi bìo woon yi. 12 Bìo á ĩnɛ́n lé o Yeesu tonkaro, á ĩ ɲà ĩ yi làa sòobɛ́ɛ, á le Dónbeenì dĩ̀n ĩ wán á wóráa mu yéréké bìowa lè mí sìíwà. 13 Lé mu yɛ́n á ĩ wó nɔn ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio na ká yi ká ĩ yí wó mu yí nɔn mia, ká mu yínɔń bìo á ĩ yí día á mi lá ĩ ɲún-sèró. Mi wã́a sɛ́n día na miì bṹn bìo yi.

14 Hen làa cĩ́inú ká ĩ ɓuen mi cɔ̃́n á bṹn wã́a à wé mu cúa-tĩn níi. Bṹn á ĩ mún máa bío le mi na bìo ɓúi miì. Minɛ́n mi bɛɛre lé bìa á ĩ wee cà, ĩ màkóo mía mi níi bìo yi. Mu yínɔń ɓa zàwa wee bàrá mí níi bìo ká lè mìn nùwã, ká ɓa zàwa ɓàn nùwã lé bìa wee bàrá mu ká làa ba. 15 Ĩnɛ́n cɔ̃́n á ĩ níi bìo ɓúenɓúen lá déró ho tonló yi mi bìo yi á à wé sĩ miì. Ĩ yàá dà à na ĩ mukãnì ɓúenɓúen mi bìo yi. Bìo á ĩnɛ́n wa mia lè ĩ sòobɛ́ɛ ɲún-sĩ lé bṹn wee lén mu ɓúi bìo mi wa làa mi yi.

16 Mi tà à zũń le ĩ bìo yí wó ɲún-sèró mi wán. Ɓa ɓúi wee bío le o Poole ɓɛ̀ntĩ́n héra, o wee khà wɛn à fé níi bìo. 17 Bìa ɓúenɓúen na á ĩ tonkaa mi cɔ̃́n ó o ɓúi á ĩ so dĩ̀n wán á tò mi wán le? 18 Ĩ hĩ́a fìora a Tiite, ó o ɓuara mi cɔ̃́n, á wàn za nì-kéní ɓúi na mi zũ á bò làa wo. O Tiite mu so ɓueé khà mia fó bìo ɓúi le? Ĩnɛ́n làa wo so yí wó yilera dà-kéní á yí sáráa le? Le dã́ní na wa lá so yínɔń dà-kéní le?

19 Bìo wa bía ho vũahṹ yi ɓueé ɓó hen, ɲún-sĩ mi wee leéka le wa wee bío sĩ̀ waten yi. Ɛ̀ɛ ká ɓùeé. Wa bía mu le Dónbeenì yahó wa páaníló là a *Krista bìo yi. Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, wa wee bío bṹn ɓúenɓúen bèra a na mi ɲàa va lè mí yahó le Dónbeenì wɔ̃hṹ wán. 20 Ĩ zã́na à ĩ ɓuee yí mia ká mi yí ka làa bìo á ĩ wee leéka, ká ĩnɛ́n ɓɛ̀n yí ka làa bìo á minɛ́n wee leéka. Ĩ zã́na le ɲún-sĩ á ĩ ɓueé yí mia ká mi wi hã fio yi, á wee dí le yandee làa mín, á sĩa wee cĩ̀ mín yi, á wee penka làa mín ká mi ì là mín, á wee ɲùu mín ká mi ì yòoní miten, á yú bìo na à mi wé. 21 Ĩ zã́na le ká ĩ ɓuara mi cɔ̃́n, à wàn Dónbeenì día à hã nìyio dí mi mi bìo yi. Ĩ zã́na à ĩ ɓuee mi mia à wá mi bìo yi, lé bìo á bìa fù wi mu bè-kora wéró yi á yí yèrèmáa mí yilera lè mí wárá, á pá wi ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà wéró yi. Ĩ zã́na à ĩ ɓuee yí ɓa ká ɓa pá wee wé mu bìo na yí se lè mí sìíwà ɓúenɓúen.

13

O Poole mɔ́ndɛ́n zéeníi là a tɛ̀ɛníi bìo

1 Bìo á ĩ ɓuen mi cɔ̃́n kà á wã́a à wé ĩ ɓuenló cúa-tĩn níi. Mu túara kà síi: «Mu bìo ɓúenɓúen á wa à lén yìo ɓa sɛɛ́ràsa nùwã ɲun tàá nùwã tĩn bè-bíonii wán.»* 2 Mu cúa-ɲun níi na á ĩ ɓuara mi cɔ̃́n, á ĩ ɲà bìa wee wé mu bè-kora làa bìa ká ɓúenɓúen zeǹ wán. Bìo á ĩ wã́a khɛ̀ra làa mia bìo kà wán, á ĩ wíokaa wee ɲì mi zeǹ wán le ká ĩ khíi bĩnía ɓuara á nìi woon níi máa lé ho béró yi. 3 Mi wi à mi zũń wéréwéré le o *Krista wee dĩ̀n ĩnɛ́n wán à bíoráa. Àwa! Á mi zũń mu le o Krista yínɔń yí dà mi tĩ́ahṹ. Ĩ wee ɲì mi zeǹ wán, o ò zéení mí pànká làa mia. 4 O ɓúɛɛró ho *kùrùwá wán ó o zéenía le mí lé o yídà bṹn bon, ká hã laà na kà wán ó o yìo wi lua le Dónbeenì pànká yi. Warɛ́n páaníló làa wo bìo yi á wa mún lé ɓa yídàwa bṹn bon. Ɛ̀ɛ ká wa màhã́ wee ɲì mi zeǹ wán: Le Dónbeenì pànká yi á warɛ́n làa wo yìo á à wé lua mi tĩ́ahṹ!

5 Mi loń miten à dándá miten miten, à zũń le mi dó mi sĩa o Yeesu Krista yi. Mi so yí zũ le o wi mia le? Ɲún-sĩ á mi lońna miten mɔn à mi yí ka làa bṹn! 6 Ɛ̀ɛ ká ĩ láa mu yi le mi zũ le warɛ́n bán zéenía le wa dó wa sĩa wo yi. 7 Wa wee fìo le Dónbeenì yi bèra a na à mi wé yí wé mu bè-kora. Ɛ̀ɛ ká wa màhã́ yí máa wé mu à zéenínáa le warɛ́n á sée wi yi. Wa wee wé mu bèra a na à mi wé wé ho tũ̀iá poni bìo mí dòn, hàrí ká wa bìo ɓúenɓúen ka lè mu ɲii yí sú. 8 Wa yí dà máa kán ho tũ̀iá poni, bìo bon bṹn mí dòn lé bìo wa dà wee wé. 9 Mu bon, wa wee zã̀maka bìo á warɛ́n lé ɓa yídàwa, à minɛ́n pànká wi bìo yi. Bìo wa wee cà wa fìoró yi lé à mi wé ɓa nùpua na á wékheró bìo yí máa mì lɛɛ́ yi. 10 Bìo nɔn á ĩ fèra wee túaráa ho vũahṹ mu ù na mia lée bèra a na ká ĩ khíi ɓueé dɔ̃n mia à ĩ yí dĩ̀n ho pànká na ó o Ɲúhṹso nɔn miì wán à záráa làa mia. Mu bon, le Dónbeenì yí nɔn ho miì à ĩ yáa mia, ká lée bèra a na à ĩ séení mia à mi sĩadéró le yi va làa yahó.

11 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi le mi sĩa wa, à sĩadéró le Dónbeenì yi va làa yahó. Mi wé hení mín sĩa à ɲi-cúa wé dà-kéní à kɛń mín wán làa hɛ́ɛrà. Á le Dónbeenì na wa wɛn á wee na ho hɛ́ɛrà ɓa nùpua yi á à kɛń làa mia.

12 Mi tɛ̀ɛní mín yi sese lòn nu zàwa. Bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi hen ɓúenɓúen wee tɛ̀ɛní mia. 13 Le wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista sãamu, lè le Dónbeenì waminì, lè le Dónbeenì Hácírí páaníló làa wɛn, à kɛń lè mi ɓúenɓúen.

* 3:7 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 34.27-35

† 3:13 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 34.33-35

* 4:13 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 116.10

* 6:2 Mi loń Ezayii vũahṹ 49.8

† 6:18 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 26.12; Ezekiyɛɛle vũahṹ 27.37; Ezayii vũahṹ 52.11; Ezekiyɛɛle vũahṹ 20.34; Samuwɛɛle ɲun níi vũahṹ 7.14; Ezayii vũahṹ 43.6

* 8:15 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 16.18

* 9:9 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 112.9

* 10:17 Mi loń Zeremii vũahṹ 9.23

* 11:3 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 3.1-6, 13

† 11:33 Mi loń Bè-wénia vũahṹ 9.25

* 13:1 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 19.15

Kalasiisa

1

2

3

4

5

6

Ho vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Kalasii

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ mu lé o Poole túara ho nɔn ho Kalasii kɔ̃hṹ kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Bìo ó o yánkaa buera le Dónbeenì bín-tente bĩ́n, á ɓa nùpua ɓúi dó mí sĩa o Yeesu yi (Bè-wénia 16.6).

Ɓa ɓúi ló ɓueé bía le bìa yínɔń ɓa *zúifùwa ko ɓa kúio míten làa bìo ho làndá bòráa mu. Ó o Poole túara ho vũahṹ nɔn ɓa yi le ɓa yí bè hón kàránló so yi, lé bìo ho yí héhaa là a Yeesu *Krista bín-tente. O bía le bìo ɓa dó mí sĩa o Yeesu yi, lé bṹn te bìo ɓa térénnanáa le Dónbeenì yahó, ká yínɔń bìo ɓa bò ho làndá yi. O Poole nín-yání zéenía bìo ó o Yeesu yánkaa vonnáa wo ó o wó a tonkaro (1–2).

O Poole dĩ̀n le Dónbeenì vɔ̃n-kĩ́a wán á zéenía le yìa dó mí sĩi o Yeesu yi, á wón ǹ kã̀ní, ká yínɔń ɓa zúifùwa làndá bèró lé bìo ò kã̀ní ɓànso (3–4).

Ho vũahṹ lii véeníi ó o bía le ɓa ko ɓa ɓua miten lòn nùpua na wi miten bìo síi. Ɓa ko ɓa día le le Dónbeenì Hácírí dí ɓa yahó, á ɓa à yí le mukɔ̃n-fĩnle, á mún ǹ wań mín (5–6).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Ĩnɛ́n Poole lé o Yeesu *Krista tonkaro. Mu yínɔń nùpua wó mi là a tonkaro, á ĩ mún yí dĩ̀n nìi woon wán á wóráa wo. Mu lé o Yeesu Krista là a Maá Dónbeenì lé bìa tonkaa mi, lerɛ́n Dónbeenì mu na vèenía wo léra ɓa nì-hía tĩ́ahṹ. 2 Mu lé ĩnɛ́n lè wàn zàwa na làa mi páanía wi ɓúenɓúen lé warɛ́n wee túa ho vũahṹ na kà á à na minɛ́n kèrètĩ́ɛwa kuio na wi ho Kalasii kɔ̃hṹ yi.

3 Le wàn Maá Dónbeenì lè wa Ɲúhṹso Yeesu Krista à wé mí sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia. 4 O Krista tà nɔn míten á wó wa bè-kora sɛ́ndíaró muinì yìa, á kã̀níanáa wɛn ho zuia dĩ́míɲá kohó na kà níi yi. Lé kà síi ó o Krista wóráa wàn Maá Dónbeenì sĩi bìo, 5 wón na ho cùkú bìo sã̀ yi hã lúlúio na ɲii mía yi. *Amiina!

Le Dónbeenì bín-tente lée dà-kéní mí dòn

6 Bìo mi pã́ le Dónbeenì na von mia o *Krista sãamu pànká yi à mi yèrèmáa bò bín-tente veere na bìo yí bon yi fùafùa ɓɛ̀ntĩ́n lée bìo na vã̀ mi làa sòobɛ́ɛ. 7 Mu yí máa zéení le bín-tente ɓúi bĩnía wi, ɓùeé! Ɓa nùpua ɓúi lé bìa wee lùnka mi yilera, á wi ɓa yèrèmá a Krista bín-tente. 8 Àwa! Ká a ɓúi, tàá warɛ́n wa bɛɛre, tàá wáayi tonkaro ɓúi khíi ɓueé buera bín-tente ɓúi na wi mí dòn làa dìo á warɛ́n buera nɔn mia, à wón ɓànso à hã dánkáa yí. 9 Wa bía mu, á ĩ pá bĩnía wee bío mu: Hen ká a ɓúi ló ɓueé buera bín-tente na wi mí dòn làa dìo mi tà bìo, à ɓànso à hã dánkáa yí. 10 Àwa! Á mi so wee leéka le ĩ wi à ɓa nùpua tà ĩ bìo lée, tàá lé le Dónbeenì? Lé ɓa nùpua á ĩ so wi à ĩ bìo wé sĩ yi le? Ká mu lé à wé à ĩ bìo wé sĩ ɓa nùpua yi, se ĩ lá máa wé Krista ton-sá.

Bìo ó o Ɲúhṹso vonnáa o Poole wó là a tonkaro

11 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, le ĩ bío bìo kà na mia: Le Dónbeenì bín-tente na á ĩ buera nɔn mia á yí ló nùpue cɔ̃́n. 12 Á le mún yínɔń dɛ̀ɛ na á ĩ yú nùpue ɓúi cɔ̃́n, tàá dɛ̀ɛ na ó o ɓúi kàránna làa mi. Le bín-tente na á ĩ wee bue lé o Yeesu *Krista mí bɛɛre lé yìa zéenía le làa mi. 13 Mi yàá ɲá bìo á ĩ kuio lá cannáa ɓa *zúifùwa làndá bèró yi. Ĩ lá wee ɲíiní le Dónbeenì nìpomu sãnía làa sòobɛ́ɛ, á wi à ĩ ɓúe mu ɲúhṹ. 14 Ɓa zúifùwa làndá bèró á ĩ lá henía bìo po wa ninzàwa na ká. Á bìo á wàn maáwà bò henía á ĩ lá wee là hɛɛrè á po ɓa nùpua na ká. 15 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì màhã́ fèra léra mi bàrá mí dòn ká ĩ yàá dĩǹ yí ton. Le sãamu na le wó làa mi lé bṹn bìo yi á le vonnáa mi. 16 Le zéenía mí Za Yeesu bìo làa mi, à ĩnɛ́n ɓɛ̀n bĩní zéení mu làa bìa yí zũ le Dónbeenì. Á ĩ dɛ̀ɛnía hĩ́nɔn wà à ĩ yí tùara nùpue yi làa bìo á ĩ ì wé. 17 Ĩ yàá yí van ho Zeruzalɛɛmu á yí vaá mɔn mín làa bìa wó a Yeesu tonkarowà ló mi, à ĩ wà van ho Arabii kɔ̃hṹ, á dĩ̀n bĩ́n bĩnía ɓuararáa ho Damaasi lóhó yi. 18 Lúlúio bìo tĩn bṹn mɔ́n á ĩ wà van ho Zeruzalɛɛmu á vaá zũna a Sefaasi, á wó hã wizooní pírú hònú bĩ́n làa wo. 19 O Yeesu tonkarowà na ká ó o ɓúi á ĩ yí mɔn ká yínɔń o Ɲúhṹso ɓàn za Zaaki. 20 Le Dónbeenì lé ĩ sɛɛ́ràso, bìo á ĩ wee túa á à na mia kà yínɔń sabéré. 21 Bṹn mɔ́n á ĩ wà van ho Siirii lè ho Silisii kãna yi. 22 Ɛ̀ɛ ká ho *Zudee kɔ̃hṹ kèrètĩ́ɛwa kuio màhã́ lá dĩǹ yí mɔn mi. 23 Bìo ɓa ɲá mí dòn lé bìo kà: «Yìa lá wee ɲíiní wa sãnía lé wón wã́a wee bue le sĩidéró bìo na ó o lá wi ò o ɓúe ɲúhṹ». 24 Á ɓa wee khòoní le Dónbeenì ĩ bìo yi.

2

O Poole lè ɓa tonkarowà na ká

1 Lúlúio pírú náa bṹn mɔ́n á ĩnɛ́n là a Baanabaasi bò mín yòora ho Zeruzalɛɛmu. Ĩ mún fó a Tiite bòráa.

2 Ĩ tà yòora ho Zeruzalɛɛmu, lé bìo le Dónbeenì zéenía mu làa mi le ĩ wé mu. Ĩ yòó dɔ̃n, á ɓa kèrètĩ́ɛwa ya-díwá mí dòn lé bìa á ĩ zéenía le bín-tente na á ĩ wee bue na bìa yínɔń ɓa *zúifùwa yi bìo nɔn yi. Lé bìo á ĩ lá yí wi à ho tonló na á ĩ sá khĩína, làa hìa á ĩ lá lan wee sá hã laà na kà wán à wé ton-kã́amáa.

3 O Tiite lé o kɛrɛɛki nìi, à ɓa yàá pá yí kĩ̀kã́a wo yi le o bè ho *kúiiró làndá yi. 4 Ká ɓa ɓúi na le mí lé wàn zàwa à mu ɲɔǹ yí bon, á sà míten zon wa tĩ́ahṹ, à loń bìo ó o Yeesu *Krista wó á wa wiráa waten, bèra a na ɓa yèrèmá wɛn wé lè ho làndá wobáaní.

5 Ɛ̀ɛ ká wa màhã́ yí tà yí nɔn mu níi ɓa yi hùúu, bèra a na à le bín-tente tũ̀iá poni kɛń bĩ́n mi bìo yi.

6 Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá (bìo ɓa karáa bìo yí ciran mi, le Dónbeenì yí máa hueeka nùpua mín yi), ɓa ya-díwá mu á yí kĩ̀kã́a miì le ĩ bĩní bè bìo ɓúi mu wán. 7 Ɓa yàá zũna le le bín-tente bue naló bìa yínɔń ɓa zúifùwa yi ɓàn tonló á le Dónbeenì kàràfáa miì làa bìo le kàràfáaráa ho o Piɛre yi le o bue le na ɓa zúifùwa yi. 8 Mu bon, yìa wó ó o Piɛre lé o Yeesu tonkaro ɓa zúifùwa cɔ̃́n, lé wón mún wó á ĩ lé o Yeesu tonkaro bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n. 9 O Zaaki, là a Piɛre là a Zãn, bán na ɓa wee lá lòn bòròbòròwa na ɓuan ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure dĩ̀nía á zũna le lé le Dónbeenì lè mí sãamu á kàràfáa ho tonló mu miì. Lé bṹn nɔn á ɓa dá mí níní ĩnɛ́n là a Baanabaasi yi á wa tɛ̀ɛnía mín yi, à zéení le ɓa tà wa bìo, le ɓa lée dà-kéní làa wɛn. Á wa le warɛ́n ǹ va làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa cɔ̃́n, ká ɓarɛ́n ɓɛ̀n ǹ va làa bìa lé ɓa zúifùwa cɔ̃́n. 10 Bìo ɓa cà wa cɔ̃́n séenía, lé à wa wé pa ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure nì-khenia bìo. Á ĩ ɓɛ̀n sòobáa ĩten bṹn wéró yi.

11 Ká pã̀ahṹ na ó o Piɛre ɓuara ho Ãntiosi lóhó yi, á ĩ zéenía o wékheró làa wo ɓa ɓúenɓúen yìo yi. 12 Mu bon, pã̀ahṹ na ɓa nùpua ɓúi na là a Zaaki zũ mín dĩǹ yí ɓuara, ká a Piɛre mu wee páaní dí lè wàn zàwa na yínɔń ɓa *zúifùwa. Ká pã̀ahṹ na á bán nùpua so ɓueé dɔ̃n yi, ó o khú á yí máa dí làa ba, lé bìo ó o zã́na ɓa kèrètĩ́ɛwa na wee hení ɓa zúifùwa làndá bìo. 13 Wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa na lé ɓa zúifùwa mún zon o Piɛre mu bìo yi. Hàrí o Baanabaasi ɓa yàá pá cá dó mu yi. 14 Ɛ̀ɛ ká pã̀ahṹ na á ĩ mɔn à ɓa varáa yí térénna à héha lè ho tũ̀iá poni na le Dónbeenì bín-tente le mu koráa, á ĩ bía làa wo wàn zàwa ɓúenɓúen yìo yi kà síi: «Ũnɛ́n na lé o zúifù à ũ wee ɓua ũten làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa bìo síi à ũ día mu zúifùmu, á dà à wé kaka à kĩ̀kã́náa wàn zàwa na yínɔń ɓa zúifùwa yi le ɓa ɓua míten lè ɓa zúifùwa bìo síi?»

Bìa le ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa kã̀níló bìo

15 Warɛ́n na lé ɓa *zúifùwa tonnáa, wa yí mà yí dó bán bè-kora wérowà so na yínɔń ɓa zúifùwa ɲii. 16 Ɛ̀ɛ ká wa màhã́ zũ le mu yínɔń o *Mɔyiize làndá bèró wee wé ò o nùpue térénnáa le Dónbeenì yahó, ká lé bìo á ɓànso dó mí sĩi o Yeesu *Krista yi. Lé bṹn nɔn á wa dóráa wa sĩa o Yeesu Krista mu yi á à wéráa ɓa nùpua na térénna bìo wa dó wa sĩa wo yi bìo yi, ká mu yínɔń bìo wa bò ho làndá yi. 17 Ká warɛ́n wi à wa térén le Dónbeenì yahó o Yeesu Krista pànká yi, à lé bṹn tĩ́n bĩnía wee wé wɛn lè ɓa bè-kora wérowà, se bṹn so wee zéení le o Krista wee sá na mu bè-kora yi le? Ɓùeé dɛ́! 18 Mu bon, hen ká ĩ yèrèmáa bò ho làndá na á ĩ pã́ día yi, se bṹn wee zéení le ĩ síinía ĩ ɲúhṹ ĩten. 19 Ho làndá bìo dã́ní yi, á ĩ ka lòn nùpue na húrun. Á lé horɛ́n làndá mu ɲɔǹ mún wó mu. Bṹn wó bèra a na à ĩ dàń kɛń le mukãnì yi le Dónbeenì bìo yi. Ĩ ka lòn nùpue na páanía ɓúaa ho *kùrùwá wán là a Krista. 20 Ĩ mukãnì wi bṹn bon, ká ĩ wã́a yí te ĩten, o Krista mí bɛɛre lé yìa wi miì. Le mukãnì na á ĩ wi yi hã laà na kà wán á ĩ wi yi ĩ sĩidéró o Krista yi bìo yi, wón na wara mi, á tà nɔn míten ĩ bìo yi. 21 Ĩ yí dà máa pĩ́ le Dónbeenì sãamu na le wó làa mi bìo. Mu bon, hen ká mu lá lé o Mɔyiize làndá lé hìa wee wé ò o nùpue térén le Dónbeenì yahó, se o Krista húrun kã́amáa.

3

Ho Kalasiisa bɔ̃́nbúmu bìo

1 Éee! Kalasii kɔ̃hṹsa, mi so lée bɔ̃́nbúwá le? Yìa khà mia vĩ́inía lée wée? O *Krista na ɓúaa ho *kùrùwá wán bìo ɲɔǹ zéenía làa mia wéréwéré. 2 Ĩ ì tùa mia làa bìo dà-kéní: Bìo mi yú le Dónbeenì Hácírí so lé bìo mi tiíra ho làndá ɲii lée? Ɓùeé! Mu lé bìo mi dó mi sĩa le Dónbeenì bín-tente na mi ɲá yi. 3 Mi bɔ̃́nbúra vaá ɓó bṹn yi le? Mi ɓúakáa lè le Dónbeenì Hácírí, á lé hã laà na kà wán á mi wi mi dĩ̀n mi kùrú pànká wán le? 4 Bìo sá mia ɓúenɓúen so lée kã́amáa le? Ɓùeé! Mu yí dà máa wé kã́amáa. 5 Mi wa loń lon! Hen ká le Dónbeenì wee na mí Hácírí wɛn, á wee wé ho yéréké bìowa mi tĩ́ahṹ à le so wé mu lé bìo mi wee bè o *Mɔyiize làndá yi lée, tàá lé bìo mi dó mi sĩa le bín-tente na mi ɲá yi?

Le Dónbeenì wee wé ò o nùpue térén le yahó

6 Bìo ó o *Abarahaamu bìo wóráa lé bìo kà: «O dó mí sĩi le Dónbeenì yi, lé bṹn nɔn le càtío wo là a nùpue na térénna le yahó.»* 7 Àwa, mi wã́a zũń bìo kà: Bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi bán lé bìa lé o Abarahaamu zàwa. 8 Mu fèra túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le bìa yínɔń ɓa *zúifùwa á le Dónbeenì ì wé á ɓa à térén le yahó ɓa sĩadéró le yi bìo yi. Le bín-tente fèra túara a Abarahaamu dã́ní yi á bía nɔn wo yi: «Le Dónbeenì á à dĩ̀n ũnɛ́n wán á à wéráa mu bè-tentewà lè hã sìíwà ɓúenɓúen.»† 9 Àwa, á bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi á le è wé lè mu tentemu là a Abarahaamu mu bìo síi. 10 Mu bon, bìa wi ɓa bè ho làndá yi à kã̀nínáa á hã dánkáa á à yí. Mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi: «Le o nùpue na yí máa bè bìo túara ho làndá vũahṹ yi ɓúenɓúen fɛ́ɛɛ à tií ɲii à dánkání.»‡ 11 Mu lée kɛ̃́nkɛ̃́n, nùpue yí dà máa térén le Dónbeenì yahó ho làndá na á ɓànso bò yi bìo yi, lé bìo mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le «yìa térénna le Dónbeenì yahó bìo á ɓànso dó mí sĩi le yi bìo yi, wón á à kɛń le mukãnì binbirì yi.»§ 12 Ho làndá bèró bìo yí cɛɛ́ra le sĩidéró le Dónbeenì yi. Ká yìa màhã́ wee bè bìo ho làndá bò henía yi à tií ɲii, wón yìo á à wé lua ho pànká yi. 13 Hã dánkáa na lá ɲà wa ɲúná yi ho làndá bìo yi ó o *Krista fó bò míten wán wa lahó yi, á wa wi waten. Lé bìo mu túara: «Le yìa ɓúaa le ɓùɛɛnì wán à dánkání.»* 14 Bṹn wó bèra a na à mu bè-tentewà na le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé là a Abarahaamu à bɛ̀nbɛ́n dã bìa yínɔń ɓa zúifùwa ɓa páaníló là a Krista bìo yi, à wa yí le Dónbeenì Hácírí na le dó mí ɲii le mí ì na, wa sĩadéró le yi bìo yi.

Ho làndá lè le ɲii déró bìo

15 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi wa héha mu lè ɓa nùpua bìo. Mu bìo na ó o nùpue le mí ì wé na ó o túara bàrá, ká mu héhaa lè ho kɔ̃hṹ làndá, á nùpue yí dà máa yèrèmá mu. 16 Lé kà síi le Dónbeenì dó mí ɲii nɔn o *Abarahaamu là a nɔnkãni yi. À mu ɲɔǹ lé o Abarahaamu làa yìa nɔnkãni can wo yi á bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé bìo sã̀ yi. Mu yí túara le: «Làa bìa nɔnkãní can wo yi», à wã́a kɛń lè hã boo. Mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi le: «Yìa nɔnkãni can foǹ», wón na lé o *Krista. 17 Àwa! Á ĩ wã́a wee bío bìo kà: Le Dónbeenì bìo na le le mí ì wé na le dó mí ɲii bìo yi vó á ho làndá na ɓuara hã lúlúio khĩá-náa làa ɓóní làa pírú le ɲii déró mu mɔ́n yí dà máa khíní yi, tàá máa yèrèmá le. 18 Mu bon, ká hã kĩ́a wee yí le Dónbeenì cɔ̃́n ho làndá bèró pànká yi, se hã bìo wã́a yí ló bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé yi. Á mu ɲɔǹ lé bìo le dó mí ɲii le mí ì wé á le dĩ̀n wán wóráa mí sãamu là a Abarahaamu.

Ho làndá bèró ɓàn ɲúhṹ

19 Àwa, á lée webio nɔn le Dónbeenì bòráa ho làndá? Le bò ho bèra a na ɓa nùpua wé zũń mí wékheró fúaa ho pã̀ahṹ na á yìa khíi te o *Abarahaamu yi ɓueé ton. Lé orɛ́n bìo yi á le Dónbeenì dó mí ɲii. Le Dónbeenì tonkarowà na ho wáayi lé bìa zéenía ho làndá. Ká a nùpue ɓúi lé yìa mu dĩ̀n wán wóráa. 20 Ká mu lée nùpue nì-kéní le mí ì wé mí bìo, se o màkóo máa kɛń yìa o ò dĩ̀n wán yi. À le Dónbeenì dén màhã́ lé lerɛ́n mí dòn, á le dó mí ɲii nɔn. 21 Àwa! Bṹn so wee zéení le ho làndá làa bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé yí máa tà mín yi le? Ɓùeé, hen ká làndá ɓúi lá dà wee na le mukãnì ɓa nùpua yi, á hón làndá so pànká yi, á ɓa lá dà à térén le Dónbeenì yahó. 22 Ká le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á mu bía le mu bè-kohó pànká wi ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen wán, bèra a na à bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na bìa sĩa dó le yi à bìo sĩ̀ ɓa yi ɓa sĩadéró o Yeesu Krista yi pànká yi.

Hã kĩ́a na le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na wɛn

23 Sã́ni à le sĩidéró o *Krista yi pã̀ahṹ dã, à wa ka lè wa wi ho kàsó yi ho làndá níi yi, á pannáa ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì ì wé á wa à zũń dén sĩidéró so. 24 Ho làndá lé hìa wó wa paro fúaa o Krista ɓuenló, bèra a na à wa térén le Dónbeenì yahó wa sĩadéró o Krista mu yi pànká yi. 25 Hã laà na kà wán á le sĩidéró o Krista yi pã̀ahṹ dɔ̃n, wa bìo wã́a bĩnía mía o paro mu níi yi.

26 Mu bon, mi ɓúenɓúen lé le Dónbeenì zàwa mi sĩadéró o Krista yi bìo yi. 27 Minɛ́n ɓúenɓúen na ho *bátɛ́ɛ̀mù wó á mi páanía là a Krista á wã́a ka lè mi zã́ a Krista mu. 28 Hueekaró wã́a mía ɓa *zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa pã̀ahṹ. Hueekaró mía ɓa wobáaní làa bìa wi míten pã̀ahṹ, hueekaró mía báawa làa hã́awa pã̀ahṹ, lé bìo mi ɓúenɓúen lée dà-kéní mi páaníló là a Yeesu Krista bìo yi. 29 Ká mi bìo sã̀ a Krista yi, se mi wã́a lé o *Abarahaamu mɔ̀nmànía. Á hã kĩ́a na le Dónbeenì dó mi ɲii le mí ì na a yi á bìo ò sĩ̀ mia.

4

Mu wobámu lè ho kɛń míten bìo

1 Bìo kà lé bìo á ĩ wi à ĩ zéení: Pã̀ahṹ na ó o kĩ́a ɓànso lé o háyónza yi, ó orɛ́n là a wobá-nìi á hueekaró mía pã̀ahṹ, hàrí bìo mu bìo ɓúenɓúen sã̀ a yi mí cúee. 2 Ɛ̀ɛ ká ɓa nùpua ɓúi lé bìa màhã́ wee loń orɛ́n làa bìo sã̀ a yi yi, à paráa ho pã̀ahṹ na á ɓàn maá bàrá. 3 Pã̀ahṹ na warɛ́n mún hĩ́a ka lòn háyúwá, á wa lé ho dĩ́míɲá bìowa wobáaní.

4 Ká ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì bàrá á dɔ̃n, á le tonkaa mí za ó o ɓueé ton o hã́a yi. O ɓuan míten làa bìo ó o *Mɔyiize làndá bòráa mu. 5 O ɓuara ɓueé wó bèra a na à bìa lá wee bè ho làndá yi kɛń míten, á mún wó wɛn lè le Dónbeenì zàwa. 6 Mu bon, mi lé le Dónbeenì zàwa. Lé bṹn nɔn le dó mí Za Hácírí wa sĩa yi, dìo wee wé à wa dàń ve le pɔ̃́npɔ̃́n le: «Abaa.» Mu kúará le: Ĩ Maá. 7 Àwa, á fo wã́a yínɔń wobá-nìi, fo lé le Dónbeenì za. Á bìo fo lé le za, á le kĩ́a na bìo sã̀ le zàwa yi, á le mún ǹ na foǹ.

O Poole yilera lùnkaa ho Kalasiisa bìo yi

8 Bìo mi yánkaa yí zũ le Dónbeenì, á mi wee sá lòn wobáaní à na hã dofĩ́ina na yínɔń le Dónbeenì yi. 9 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán á mi zũ le Dónbeenì. Bìo yàá here lé bìo le zũna le mi bìo sã̀ mí yi. Àwa! Á mu wó kaka á mi bĩnía bò bṹn bìowa so na pànkáwá mía, á bìo ɲúhṹ mía yi? Mi wi mi bĩní wé mu bìowa mu wobáaní le? 10 Hã wizooní ɓúi, lè hã pĩina ɓúi, lè hã pɔ̃̀nna ɓúi, lè hã lúlúio ɓúi á mi wee hení bìo dà. 11 Ĩ zã́na à ho tonló na á ĩ sá mi bìo yi à wé kã́amáa.

Le bín-tente zúkúsa

12 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩ wee fìo mu mi cɔ̃́n, mi wé lè ĩ bìo síi. Ĩnɛ́n so yí wó ĩten lè mi bìo síi le? Mi yí wó bìo na yí se làa mi. 13 Mi zũ le mu vã́mú lé bìo nɔn á ĩ dĩ̀nnáa mi cɔ̃́n á nín-yání bueraráa le bín-tente nɔn mia. 14 Mi lò bon ĩ vã́mú bìo yi. Mi lá dà à pĩ́ ĩ bìo, ká mi yí wó mu. Mi ɓuan mi lòn Dónbeenì wáayi tonkaro. Mi yàá ɓuan mi là a *Krista Yeesu bìo. 15 Mi sĩ-wɛɛ na fù dén bìo wó kaka? Mu bon, ĩ láa mu yi le ká mi lá dà à khũaa mi yìo á à na miì, se mi wó mu. 16 Lé ho tũ̀iá poni na á ĩ wee mì na mia bìo yi á ĩ wóráa mi zúkúso le? 17 Ɓa nùpua mu here mi sã, ká hã yilera na màhã́ wi ɓa yi mi dã́ní yi á yí se. Ɓa wi ɓa khɛɛ́ mia làa mi ká ɓa wé à mi yèrèmá hení ɓarɛ́n bìo. 18 Ká a nùpue here mu bìo na se sã, se mu se. Ká a wee wé mu hã pɔ̃̀nna ɓúenɓúen yi, se mu se, ká mu yí wé pã̀ahṹ na á ĩ wi làa mia mí dòn. 19 Ĩ zàwa, ĩ wíokaa lò wee be mi bìo yi lòn hã́a na wee te bìo síi, fúaa bìo mi lá a Krista fɛrɛnkóomu. 20 Mu ɓɛ̀ntĩ́n lá à wé sĩ miì à ĩ kɛń mi nìsã́ní, à yèrèmá ĩ bíonì bíoró à bíoráa làa mia. Lé bìo á ĩ yilera yáara mi bìo yi.

O Akaare là a Sara bìo

21 Mi bío lon! Minɛ́n na wi mi bè ho làndá yi, mi yí ɲá bìo ho bía le? 22 Mu bon, mu túara ho *làndá vũahṹ yi le «o *Abarahaamu yú ɓa zàwa bùaa ɲun. O yà-kéní ó o yú là a Akaare na lé o wobá-hã́nìi, ká yìa so ó o yú lè mín hã́a Sara.»* 23 O za na ó o wobá-hã́nìi ton, wón ton héhaa lè ɓa nùpua sĩa bìo. Ká a za na ó o yú lè mín hã́a wón ton le Dónbeenì ɲii déró pànká yi. 24 Bìo bía kà ɓàn kúará binbirì wi: Ɓa hã́awa nùwã ɲun mu bìo wee zéení le páaníi cúa-ɲun na le Dónbeenì bò. Le nín-yání páaníi bò ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì nɔn ho làndá yi le Sinayii ɓúee wán. Dén páaníi so zàwa lé ɓa wobáaní làa bìo ó o wobá-hĩ́nzoró Akaare zàwa lé ɓa wobáaní bìo síi. 25 O Akaare bìo wee zéení ho Sinayii ɓúee na wi ho Arabii kɔ̃hṹ yi bìo. O bìo mún wee zéení ho Zeruzalɛɛmu na hã laà na kà wán bìo, hón na lè mí zàwa lé ɓa wobáaní. 26 Ká ho Zeruzalɛɛmu na ho wáayi hón wi míten. Lé horɛ́n lé wàn nu. 27 Mu bon! Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«Ũnɛ́n na yí dà máa yí za,

wɛɛ́ ũ sĩi.

Ũnɛ́n na yí zũna a za teró vía,

wé zèeka lè le sĩ-wɛɛ.

Mu bon, o hã́a na ɓa pã́ día

zàwa boo po a hã́a na ɓàn báa wi.»†

28 Minɛ́n wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi lé le Dónbeenì ɲii déró zàwa là a *Izaaki bìo síi. 29 Ká ho fù lè ho yahó ó o Abarahaamu za na ton héhaa lè ɓa nùpua sĩa bìo á wee beé yìa ton le Dónbeenì Hácírí pànká yi lò. Lé bṹn mu pá karáa hã laà na kà wán. 30 Ɛ̀ɛ ká lée webio túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi? «Día le o wobá-hã́nìi lɛ́n lè mí za. Lé bìo ó o wobá-hã́nìi za yí ko ò o lɛɛ́ hã kĩ́a yi là a hã́a na wi míten za.»‡ 31 Àwa, wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa yínɔń wobá-hã́nìi zàwa, ká wa lé o hã́a na wi míten zàwa.

5

O Krista wó á wa wi waten

1 O *Krista léra wa ɲúná bèra a na à wa kɛń waten binbirì. Á mi cén ca vĩnvĩn. Mi yí bĩní yí día míten mu wobámu níi yi. 2 Ĩnɛ́n Poole wee bío le ká mi wee *kúio miten, se o Krista bìo ɲúhṹ wã́a bĩnía mía mi cɔ̃́n. 3 Ĩ wi à ĩ pá bĩní wíoka bío mu na mia: Nùpue lée nùpue na bĩnía kúio miten ho *làndá bìo yi ko ò o bè ho làndá mu ɓúenɓúen yi à tií ɲii. 4 Minɛ́n na wi à le Dónbeenì wé mia lè ɓa nì-térénnia ho làndá na mi wee bè yi bìo yi, mi là a Krista fáara mín yi. Mu sãamu na ó o wó làa mia á mi vĩ́inía. 5 Ká warɛ́n bán wee lòoní le Dónbeenì Hácírí pànká yi bìo wa à térén le yahó wa sĩadéró le yi bìo yi. 6 Mu bon, bìa páanía là a Krista cɔ̃́n, á bìo here yínɔń à ũ kúii tàá à ũ yí kúii. Ká bìo here lé ũ sĩidéró le Dónbeenì yi na wee mi le waminì wárá na fo wee wé yi.

7 Minɛ́n na lá wee va lè mí yahó sese, lé o yɛ́n hò mia le mi yí bĩní yí bè ho tũ̀iá poni yi? 8 Bìo hò mia kà yí ló le Dónbeenì na von mia yi. 9 Mu ka lè le ɲa-fĩ-za dɛ̀ɛ na ká le dó mu dũmu yi khan à mu ɓúenɓúen lé. 10 Ɛ̀ɛ ká ĩ láa mia, á dó ĩ sĩi o Ɲúhṹso yi le bìo mi wee leéka máa kɛń mí dòn lè ĩnɛ́n bè-leékanii. Ká yìa màhã́ kúaa mia mín yi hàrí ò o kɛń kaka, ó o ɲúhṹ á à sí.

11 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ká ĩnɛ́n lá bĩnía wee kàrán ɓa nùpua le ho *kúiiró lée bìo na ko, á lée webio nɔn á ɓa tĩ́n lá wé è ɲíinínáa ĩ sãnía? Mu bon, ká ĩ lá wee wé bṹn, se o Krista húmú ho *kùrùwá wán bìo lá máa kánká ɓa nùpua. 12 Àwa! Le bìa wee kúee mia mín yi wã́a ɓúe mí bámu ɲúhṹ kènkèrèkè le wa loń!

Mi wé día le le Dónbeenì Hácírí dí mi yahó

13 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, le Dónbeenì von mia à mi kɛń miten, ɛ̀ɛ ká mi màhã́ yí bè bṹn yi à wé wéráa bìo mí sĩa wee vá yi na yí se. Mi wé sá na mín yi lè le waminì. 14 Mu bon, o *Mɔyiize làndá ɓúenɓúen ɲii tun le bíonì na kà yi: «Wań mi ninza làa bìo á ũnɛ́n ũ bɛɛre waráa ũten bìo síi.»* 15 Ɛ̀ɛ ká mi wee ɓóoníka mín yi, á wee fi mín yi, à mi zũń mu le lé minɛ́n mi bɛɛre wee yáa mín.

16 Ĩ wã́a à bío bìo kà à na mia: Mi día le le Dónbeenì Hácírí dí mí bìo ɓúenɓúen yahó. Lé bṹn ǹ na ká mi máa bè bìo mí sĩa wee vá yi na yí se yi. 17 Bìo hã sãnía sĩi wee vá yi na yí se lè le Dónbeenì Hácírí wee fi. Á le Dónbeenì Hácírí mún yí máa tà bìo ó o nùpue sĩi wee vá yi. Mu mí bìo ɲun yí máa tà mín yi. Lé bṹn nɔn á mi yí dà máa wé bìo mi le mi ì wé. 18 Ká mi wee día à le Dónbeenì Hácírí dí mi yahó, se mi bìo wã́a mía ho làndá níi yi.

19 Bìo wa sĩa wee vá yi na yí se á wee mi wéréwéré. Mu lé ho bá-fénló lè ho hã́-fénló lè mí sìíwà, lè hã nìyi-wárá. 20 Hã wɔ̃̀nna hãló, lè mu nín-símú wéró. Ho ɲinmínló, hã fio lè le yandee. Le sĩ-khùaarè, ho penka làa mín, ho máa ɲí mín yi à sanka mín lè hã kuio. 21 Hã yìo na wee lé mí ninzàwa bìo, ho ɲa-ɲunló, ho dàndĩ́nló, lè mu ɓàn síiwà. Bìo á ĩ bía nɔn mia lè ho yahó, lé bṹn á ĩ pá wíokaa wee bío ò na mia: Bìa wee wé hɔ̃́n wárá so ɓúenɓúen lahó mía le Dónbeenì bɛ́ɛnì díiníi.

22 Bìo le Dónbeenì Hácírí wee wé à mu kɛń o nùpue yi lé bìo kà: Mu lé le waminì, le sĩ-wɛɛ, ho hɛ́ɛrà, le yi ɲìló, le hii wéró, le sĩi na se, le sĩidéró le Dónbeenì yi, 23 Ho wayiró, ho dàń míten ɓua yi. Bṹn bìowa so ɓúenɓúen á ho làndá yí pã́ bìo. 24 Bìa bìo sã̀ a *Krista yi bán ka lè ɓa ɓúaa bìo ɓa sĩa wee vá yi lè mí sìíwà na yí se ho *kùrùwá wán. 25 Bìo le Dónbeenì Hácírí nɔn á wa yìo wi luaráa, à mi le wa día waten à le Hácírí mu dí wa bìo ɓúenɓúen yahó. 26 Mi yí le wa wé yòoní waten, à wé yí cà hã bíoní làa mín, à yìo wé yí lé mín bìowa.

6

Mi wé tà séení mín

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ká a ɓúi mi zù yi ò o wee wé mu bìo na yí se, à minɛ́n na le Dónbeenì Hácírí dú yahó à bàrá a ho wã-tente wán. Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ wayií miten à wéráa mu. Ká minɛ́n na wee wé mu cén pa miten bìo, à yí día à minɛ́n mi bɛɛre bĩní wé mu bè-kora. 2 Mi wé séení mín à láráa mín ɲún-sèró. Ká mi wee wé kà, á mi ì bè o *Krista làndá yi á à tií ɲii. 3 Ká a ɓúi wee leéka le mínɛ́n bìo ɲúhṹ wi ò o yàá yínɔń dɛ̀ɛ, se o wee khà míten. 4 Le mi nì-kéní kéní wíoka loń bìo minɛ́n mi bɛɛre wee ɓua lè míten, á mi ì mi bìo mi dà à wɛɛ́ mi sĩa bìo yi miten dã́ní yi, ká mi máa tèé miten là a ɓúi. 5 Mu bon, mi lè mí nì-kéní kéní wárá na mi wee wé bìo ciran mia. 6 Le yìa ɓa wee kàrán lè le Dónbeenì bíonì wé lén bìo ó o wee yí ɓúenɓúen ɓúi à hã làa yìa wee kàrán wo. 7 Mi yí khà miten. Le Dónbeenì yí máa zùań yi. Bìo ó o nùpue dù lé bṹn ó o ò lá. 8 Yìa wee dì bìo sĩ hã sãnía yi wón bìo khíi yáa. Ká yìa wee dì bìo sĩ le Dónbeenì Hácírí yi, ó ò yí le mukãnì na máa vé. 9 Mi yí le wa tèé wa bàra mu bè-tentewà wéró yi. Mu bon, ká wa yí khú mu wéró yi, á wa khíi lá bìo wa dù ho pã̀ahṹ na mu ko yi. 10 Lé bṹn te mu á pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ na wa yú mu ɓàn níi yi, à mi wa wé wé mu bè-tentewà lè ɓa nùpua ɓúenɓúen, sɔ̃̀nkú bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi lè warɛ́n bìo.

Mɔ́ndɛ́n tɛ̀ɛníi

11 Mi loń ho túaró na kà ɓùaakaró. Lé ĩnɛ́n lè ĩ nín-bia wee túa bìo kà á à na mia. 12 Bìa wee kĩ̀kã́ mia à mi *kúio miten, bán nùpua so wi ɓa zéení miten à ɓa mi. Bìo ɓa wee cà lé bìo ɓa à wé ká ɓa nùpua máa beé ɓa lò o *Krista *kùrùwá bìo yi. 13 Ɓa nùpua mu wee hení ho *kúiiró bìo ká ɓarɛ́n mí bɛɛre yí máa bè ho làndá yi. Ká ɓa màhã́ wi à mi mún kúio à ɓarɛ́n khòoní míten bìo yi. 14 Ĩnɛ́n máa khòoní ĩten bìo ɓúi bìo yi ká yínɔń wa Ɲúhṹso Yeesu Krista kùrùwá bìo yi. O Yeesu húmú ho kùrùwá wán bìo yi, á ho dĩ́míɲá ka lòn dɛ̀ɛ na húrun ĩnɛ́n cɔ̃́n. Á ho dĩ́míɲá bìo dã́ní yi á ĩ mún ka lè ĩ húrun. 15 Mu bon, fo kúio loo tàá fo yí kúio loo, bṹn yínɔń bìo na here. Bìo here lé bìo le Dónbeenì bĩnía wó wɛn lè ɓa nì-fĩa. 16 Le bìa ɓúenɓúen na à bè ho kàránló na á ĩ nɔn ɓa yi yi à le Dónbeenì wé lè mí hɛ́ɛrà, à zũń ɓa màkárí, à le mún wé mu lè mí nìpomu ɓúenɓúen. 17 Le bìo kà wán ò o ɓúi wã́a yí bĩní yí sɛɛ́ mi. Lé bìo ó o Krista bìo yi á hã fãani wi ĩ wán. 18 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, le wa Ɲúhṹso Yeesu Krista wé mu bè-tentewà làa mia. *Amiina!

* 3:6 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 12.3

† 3:8 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 12.3

‡ 3:10 Mi loń Làndá bìo zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 27.26

§ 3:11 Mi loń Habakuuki vũahṹ 2.4

* 3:13 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 21.23

* 4:22 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 16.15; 21.2

† 4:27 Mi loń Ezayii vũahṹ 54.1

‡ 4:30 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 21.10

* 5:14 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 19.18

Efɛɛzesa

1

2

3

4

5

6

Ho vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Efɛɛze

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Poole lé yìa túara ho vũahṹ na kà. Ho Efɛɛze lé ho Azii kɔ̃hṹ ló-beenì lé bṹn te bìo ó o nɔnnáa ho vũahṹ mu ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure na bĩ́n làa bìa ká ɓúenɓúen yi. O Poole kará ho Efɛɛze yi yú hã lúlúio bìo tĩn (Bè-wénia 19.1–20.1). Lé bṹn mɔ́n ó o túararáa ho vũahṹ mu ká a wi ho kàsó yi (3.1; 4.1).

Ho vũahṹ mu yi ó o Poole dó le Dónbeenì bárákà, ò o zéenía bìo le hueekaaráa mí nìpomu, á sɛ́raráa ɓa bè-kora día o Yeesu húmú ho *kùrùwá wán pànká (1–3).

Bṹn mɔ́n, ó o Poole wee fan à bìa ɓúenɓúen na dó mí sĩ̀a o Yeesu yi à wé dàń ɓua míten làa bìo le Dónbeenì le mu koráa (4–6).

Bìo le Dónbeenì nìpomu wóráa le dà-kéní ó o Poole zéenía làa bìowa bìo tĩn:

1. O le mu ka lòn nùpue sãnía, ó o Yeesu lé hã ɲúhṹ (1.23).

2. O le mu ka lòn zĩi mɔ́nkúio, ó o Yeesu lé le huee na ɓuan ho soró dĩ̀nía (2.20-22).

3. O le mu ka lòn hã́a, ó o Yeesu lé o hã́a ɓàn báa (5.21-33).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Poole, yìa le Dónbeenì lè mí sĩi bìo á wó á ĩ lé o Yeesu *Krista tonkaro, lé mi wee túa ho vũahṹ na kà. Ĩ wee tɛ̀ɛní minɛ́n na bìo sã̀ le Dónbeenì yi [ho Efɛɛze lóhó yi], á páanía là a Yeesu Krista, á sĩadéró wo yi fárá tĩna. 2 Le wàn Maá Dónbeenì, là a Ɲúhṹso Yeesu Krista à wé mu sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia.

Le Dónbeenì sãamu na le wó làa wɛn bìo

3 Mi wa khòoní le Dónbeenì, dìo lé wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista ɓàn Dónbeenì lè ɓàn Maá. Le wó á le Hácírí bè-tentewà lè mí sìíwà na wee lé le cɔ̃́n á wi wɛn wa páaníló là a Krista bìo yi. 4 Mu bon. Le Dónbeenì fèra hueekaa wɛn à wa páaní là a Krista ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra. Le wó bṹn à wa wé ɓa nùpua na wee ce le yahó, à wékhe bìo yí mì lɛɛ́ yi. Bìo le Dónbeenì wara wɛn, 5 á le fèra le mí ì dĩ̀n o Yeesu Krista wán á à wéráa wɛn lè mí zàwa binbirí. Bṹn lé bìo le sĩi vá yi le mí ì wé. 6 Á wa wã́a ko wa wé khòoní le Dónbeenì le sãamu beenì bìo yi. Bṹn sãamu beenì so le wó làa wɛn bìo le Za na le wa làa sòobɛ́ɛ wó bìo yi.

7 Bìo wa páanía là a Krista, wón na kúaará mí cãni húrunnáa wa bìo yi, á le Dónbeenì kã̀nía wɛn á sɛ́ra wa bè-kora día. Bṹn lé le sãamu na ɲii mía, 8 bìo le wó á wa yú yòó puunía. Le Dónbeenì lè mí bè-zũńminì na ɲii tun 9 á wó á wa dàńna zũna bìo le sĩi vá yi le mí ì wé na lá sà yi, bìo le fèra le mí ì dĩ̀n o Krista wán á à wé. 10 Bṹn lé à bìo ho wáayi làa bìo ho tá wán ɓúenɓúen à le vá kúee mín wán ho pã̀ahṹ na le le mu ko yi o ɲúhṹso nì-kéní tá, wón na lé o Krista.

11 Bìo wa páanía là a Krista á le Dónbeenì hueeka wɛn à wa bìo sĩ̀ le yi. Le wó mu lé bìo le fèra le mí ì wé mu. Á bìo le le mí ì wé ɓúenɓúen á le wee wé làa bìo le sĩi vá yi. 12 Á warɛ́n na nín-yání dó wa sĩa o Krista bìo yi wee lòoní á wã́a ko wa wé khòoní le le cùkú beenì bìo yi.

13 Minɛ́n mún páanía là a Krista. Mi ɲá le bín-tente na lé ho tũ̀iá poni na wee kã̀ní mia á dó mi sĩa o Krista yi. Bìo mi páanía làa wo, á le Dónbeenì nɔn mí Hácírí mia, dìo á le dó mí ɲii le mí ì na. Dén Hácírí so lé le Dónbeenì fĩ̀iminì na bò mi wán. 14 Bìo le Dónbeenì fèra nɔn dén Hácírí so wɛn, á wa wã́a dà à zũń le. Le mún ǹ na hã kĩ́a na le dó mí ɲii le mí ì na wɛn. Hɔ̃́n kĩ́a so á wa à yí pã̀ahṹ na á le khíi tií warɛ́n ɓúenɓúen na bìo sã̀ le yi kã̀níló ɲii. Á wa wã́a ko wa wé khòoní le Dónbeenì le cùkú beenì bìo yi.

O Poole fìoró na ó o wó bìo

15 Lé bṹn nɔn á bìo á ĩnɛ́n ɲá bìo mi dóráa mi sĩa o Ɲúhṹso Yeesu yi bìo, làa bìo mi waráa bìa ɓúenɓúen na bìo sã̀ le Dónbeenì yi bìo, 16 á ĩ wee dé le Dónbeenì bárákà fɛ́ɛɛ mi bìo yi, á wee fìo mi bìo yi. 17 Ĩ wee fìo wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista ɓàn Dónbeenì yi, dìo lé wàn Maá cùkúso, le le na mu bìo zũńló pànká mia, à wé zéení mu bìo làa mia mí Hácírí pànká yi, bèra a na à mi wíoka zũń le sese. 18 Le le hɛ́n mi hácírí à bìo mi dó mi sĩa wee lòoní na le von mia bìo yi à mi dàń zũń. À mi mún dàń zũń le Dónbeenì kĩ́a na semu ɓàn síi mía bìo, hĩ̀a á bìa bìo sã̀ le yi níní wi yi. 19 À mi mún dàń zũń le Dónbeenì pànká beenì na ɓàn síi mía bìo, hìa le wee séení lè warɛ́n na dó wa sĩa le yi. Hón pànká beenì so lé hìa 20 ó o vèenía là a Krista á yòó bàrá mí nín-tĩánì ho wáayi. 21 Le Dónbeenì yòonía a Krista kà síi hã pànkáwá lè mí sìíwà ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, o yèni po hã pànkáwá ɓúenɓúen yènnáa, hĩ̀a hã laà na kà wán làa hĩ̀a wi lè ho mɔ́n. 22 Le Dónbeenì bàrá a Krista mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, á wón na wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán á le wó lè ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure ɲúhṹso. 23 Dén kuure so lé o sãnía, ó o Krista mu mí kùure wi yi ɲii sú, ó o mún sú hã lùa ɓúenɓúen.

2

Le Dónbeenì sãamu na kã̀nía wɛn bìo

1 Minɛ́n wékhewa lè mi bè-kora na mi lá wee wé bìo yi, á mi lá lé ɓa nùpua na húrun mu húmú binbirì le Dónbeenì cɔ̃́n. 2 Mi lá wee ɓua miten lè ho dĩ́míɲása na yí zũ le Dónbeenì bìo síi, á wee wé ɓa cĩ́náwa ɲúhṹso sĩi bìo. Ɓa cĩ́náwa ɲúhṹso mu lé yìa wee wíoka vĩ́iní bìa pã́ le Dónbeenì sĩi bìo wéró. 3 Warɛ́n ɓúenɓúen mún lá ka lè ɓa bìo, á wee wé bìo wa sĩa wee vá yi na yí se. Wa lá wee wé bìo yí se na sĩ wa sãnía lè wa yilera yi. Lé bṹn nɔn á le Dónbeenì mún lá ko le síiní warɛ́n ɲúná làa bìa ká bìo.

4 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì màkárí ɓɛ̀ntĩ́n ɲii mía. Bìo á le wa wɛn dàkhĩína, 5 lé bṹn te bìo le nɔnnáa le mukãnì binbirì wɛn wa páaníló là a *Krista bìo yi, hàrí ká wa lá lé ɓa nùpua na húrun mu húmú binbirì wa bè-kora bìo yi. Mu bon. Lé le Dónbeenì sãamu kã̀nía mia. 6 Á wa páaníló là a Yeesu Krista bìo yi á le mún páanía vèenía wɛn làa wo, á yòó bàrá ho wáayi. 7 Le Dónbeenì wó mu tentemu làa wɛn wa páaníló là a Yeesu Krista bìo yi, bèra à na à le sãamu na ɲii mía à le zéení lè ɓa nùpua ɓúenɓúen ho yìró na lua yi. 8 Mu bon, mu lé le Dónbeenì lè mí sãamu nɔn mi kã̀níanáa mi sĩadéró le yi bìo yi. Ho kã̀níló mu bìo yí ló mia, mu lé le Dónbeenì wó mu làa mia làa kã́amáa. 9 Ho kã̀níló mu bìo yàá pá yí ló mi wárá yi, ó o ɓúi wã́a yí ko ò o yòoní míten mu bìo yi. 10 Mu bon. Le Dónbeenì lé dìo má wɛn, á nɔn le mukãnì binbirì wɛn wa páaníló là a Yeesu Krista bìo yi, bèra a na à wa wé wé hã wén-tentewà, hĩ̀a le fèra bò le wa wé wé.

Ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa wó le dà-kéní

11 Minɛ́n na yínɔń ɓa *zúifùwa, mi bĩní leéka bìo mi lá karáa bìo. Ɓa zúifùwa le mí lé le Dónbeenì nìpomu bìo ɓa kúiora bìo yi. Á ɓa ɲina mia lé bìo mi yí kúiora lè ɓa bìo síi. 12 Ho pã̀ahṹ mu yi, ká mi yí zũ a Krista. Mi lá yí dà máa mì máa dé o *Isirayɛɛle nìpomu ɲii, bṹn na le Dónbeenì léra á mu bìo sã̀ le yi. Le Dónbeenì páaníi na le bò làa bìo le dó mí ɲii le mí ì wé á mi níi lá mía yi. Mi lá ɓuan miten ho dĩ́míɲá yi ká bìo mi dó mi sĩa wee lòoní lá mía, mi lá yí zũ le Dónbeenì. 13 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán, mi páaníló là a Yeesu *Krista bìo yi, á minɛ́n na lá khɛ̀ra le Dónbeenì yi á wã́a vá ɓueé ɓó le yi, o Krista na kúará mí cãni húrunnáa mi bìo yi pànká yi. 14 Mu bon. O Krista mu míten lé yìa dó ho hɛ́ɛrà wa pã̀ahṹ. Hã ɲinmia na lá wi ɓa zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa pã̀ahṹ lòn soró, ó o ɓueé fù léra mí húmú pànká yi, á wó ɓa lè mu nìpomu dà-kéní. 15 Ɓa zúifùwa làndá làa bìo ɓa bò henía ɓúenɓúen ó o ɓueé ɓó ɲúhṹ, bèra a na à ɓa wé le kuure dà-fĩnle ɓa páaníló làa wo bìo yi. Lé bṹn ó o wó á dóráa ho hɛ́ɛrà ɓa pã̀ahṹ. 16 O Krista mu wó á hã ɲinmia na lá wi ɓarɛ́n mín yi pã̀ahṹ á wã́a vó. O wó á ɓa lé le kuure dà-kéní, á wó á ɓa bĩnía sĩ lè le Dónbeenì o húmú ho *kùrùwá wán pànká yi. 17 O Krista mu ɓueé buera ho hɛ́ɛrà bín-tente á nɔn minɛ́n na lá khɛ̀ra lè le Dónbeenì yi, lè warɛ́n na ɓó le yi. 18 Mu bon, lé o Krista mu bìo yi á wa ɓúenɓúen dà à dĩ̀nnáa wàn Maá Dónbeenì yahó, le Dónbeenì Hácírí dà-kéní na wa yú pànká yi.

19 Àwa, á minɛ́n na yínɔń ɓa zúifùwa, mi wã́a yínɔń nì-hãní na bìo yí sã̀ le Dónbeenì nìpomu yi, mi wã́a wee mì dé le Dónbeenì nìpomu ɲii, mi lé le Dónbeenì zĩi nùpua. 20 Mi ka lòn zĩi na ɓa wee so ɓàn mɔ́nkúio. Ɓa tonkarowà lè ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà ka lòn zĩi ɲúhṹ. Ká a Yeesu Krista mí bɛɛre ka lòn huee na ɓuan ho soró dĩ̀nía. 21 Lé wa páaníló làa wo bìo yi á wa ɓuannáa mín yi sese lòn zĩi mɔ́nkúio, á soni wee yòo, à wé le zĩi na bìo sã̀ a Ɲúhṹso yi. 22 Lé mi páaníló là a Krista bìo yi á minɛ́n mún làa bìa ká ɓuannáa mín yi lòn zĩi mɔ́nkúio, à wé le zĩi na le Dónbeenì wi yi lè mí Hácírí.

3

Ho tonló na le Dónbeenì kàràfáa o Poole yi

1 Lé bṹn te bìo á ĩnɛ́n Poole wee fìo le Dónbeenì yi mi bìo yi. Ɓa dó mi ho kàsó yi lé bìo á ĩ lé o Yeesu *Krista ton-sá minɛ́n na yínɔń ɓa *zúifùwa bìo yi.

2 Ho tonló na le Dónbeenì kàràfáa miì lè mí sãamu mi bìo yi á mi ɲá bìo kɛ̃́nkɛ̃́n. 3 Le Dónbeenì zéenía mu bìo na lá sà yi làa mi, bìo á ĩ túara dã́ní yi cĩ́inú. 4 Mi kàránna ho, á mi ì mi bìo á ĩ zũnáa mu bìo na lá sà yi o Krista dã́ní yi bìo. 5 Mu bìo mu á le yí fèra yí zéenía lè ɓa nùpua na hàánì làa bìo á le zéeníanáa mu hã laà na kà wán lè warɛ́n na lé le tonkarowà, lè le ɲi-cúa fɛɛrowà, mí Hácírí pànká yi. 6 Mu bìo mu lé bìo kà: Bìa yínɔń ɓa zúifùwa páaníló là a Yeesu Krista bìo yi, á ɓa wã́a lɛɛ́ra hã kĩ́a yi làa bìa lé ɓa zúifùwa, ɓa lé le kuure dà-kéní làa ba, á mu bè-tentewà na le Dónbeenì dó mi ɲii le mí ì wé è na mí nìpomu yi á ɓa níní mún wi yi. Bṹn dà wee wé le bín-tente pànká yi.

7 Lé dén bín-tente so á ĩ wee bue lé bìo le Dónbeenì lè mí sãamu á nɔn ho tonló mu miì á ĩ wee sá lè lerɛ́n mí bɛɛre pànká. 8 Bìa bìo sã̀ le yi ɓúenɓúen tĩ́ahṹ ĩnɛ́n lé yìa bìo ɲúhṹ mía po ɓa. Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì lè mí sãamu màhã́ pá nɔn ho tonló mu miì le ĩ bue o Krista bè-tentewà na ɲii mía bìo à na bìa yínɔń ɓa zúifùwa yi. 9 Á le mún nɔn ho tonló miì à bìo le le mí ì wé na lá sà yi wéró à ĩ zéení bìo wéréwéré na ɓa nùpua yi. Le Dónbeenì, dìo léra mu bìo ɓúenɓúen, á lá sà mu yi hàánì. 10 Mu wó bèra a na à ho wáayi pànkáwá wã́a zũń le bè-zũńminì lè mí sìíwà bìo, ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure pànká yi. 11 Bṹn á le Dónbeenì fèra le mí ì wé ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra, lé bṹn le wã́a tiíra ɲii wa Ɲúhṹso Yeesu Krista yi. 12 Wa páaníló làa wo lè wa sĩadéró wo yi bìo yi, lé bṹn nɔn á wa dà wee dĩ̀nnáa le Dónbeenì yahó ká zã́níi mía wɛn. 13 Lé bṹn te bìo á ĩ ì fìoráa mia à le lònbee lè mí sìíwà na á ĩ wee lá mi bìo yi à mi yí tèé mi bàra bìo yi. Le lònbee mu wee zéení le mi bìo ɲúhṹ wi binbirì.

Le waminì binbirì na ó o Krista zéenía

14 Lé bṹn te bìo á ĩ wee fárá ĩ nɔnkóɲúná wán wàn Maá Dónbeenì yahó à fìo, 15 dén na lé hã zĩ-ɲúná na ho wáayi làa hĩ̀a ho tá wán ɓúenɓúen ɓàn Maá. 16 Ĩ wee fìo lerɛ́n na semu ɓàn síi mía yi, le le Hácírí dé ho pànká mia 17 à mi sĩadéró o *Krista yi bìo yi, ò o kɛń làa mia fɛ́ɛɛ. Ĩ wee fìo le mi wań le Dónbeenì, à minɛ́n mún wań mín. Ká mi wee wé bṹn, á mi ì kɛń lòn vĩ̀ndɛ̀ɛ na naní zon ho tá yi, tàá lòn zĩi na ɲúhṹ fárá se. 18 Bṹn lé bìo á à na á minɛ́n làa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓúenɓúen á à zũńnáa le o Krista ɓɛ̀ntĩ́n wa wɛn làa sòobɛ́ɛ. 19 Á bìo ó o Krista wa làa wɛn á mi ì zũń, hàrí ká nùpue yí dà máa zũń mu máa véení. Lé bṹn ǹ na ká mi ì kɛń làa bìo le Dónbeenì le mi kɛńnáa ɓúenɓúen.

20 Le Dónbeenì dà mu bìo ɓúenɓúen. Bìo wa dà à fìo le cɔ̃́n, hàrí bìo wa yàá wee leéka, bṹn ɓúenɓúen á le bè-wénia wee puuní yi lè le pànká na le wee séení làa wɛn. 21 Á mi wã́a wa khòoní le Dónbeenì bìo le wee dĩ̀n ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure là a Yeesu Krista wán à wé bìo yi. Mi wa khòoní le fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi. *Amiina!

4

Wa lé le dà-kéní

1 Á bìo á ĩnɛ́n Poole na wi ho kàsó yi o Ɲúhṹso tonló na á ĩ wee sá bìo yi wã́a wee cà mi cɔ̃́n làa sòobɛ́ɛ lé bìo kà: Minɛ́n na le Dónbeenì von, mi ɓua miten làa bìo mu koráa. 2 Mi wé liiní miten à wé wayi, à wé ɲì mi yiwa. Mi wé hĩ̀ mi sĩa mín bìowa yi bìo mi wa mín bìo yi. 3 Le Dónbeenì Hácírí wó mia lè le dà-kéní, á mi bánbá à ho hɛ́ɛrà kɛń mi pã̀ahṹ, à mi wé le dà-kéní fɛ́ɛɛ.

4 Wa lée dà-kéní làa bìo á hã sãnía lée dà-kénínáa, á le Dónbeenì Hácírí dà-kéní lé dìo á wa ɓúenɓúen yú, á bìo wa ɓúenɓúen mún dó wa sĩa wee lòoní lée dà-kéní, bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na wɛn pã̀ahṹ na le von wɛn yi. 5 Wa Ɲúhṹso lée nì-kéní, á mu bìo na wa tà yi lée dà-kéní, á ho *bátɛ́ɛ̀mù na wa yú mún lée dà-kéní. 6 Le Dónbeenì lée dà-kéní á lé wa ɓúenɓúen Maá. Le wi wa ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, le wee dĩ̀n wa ɓúenɓúen wán à wéráa bìo le le mí ì wé, le wi wa ɓúenɓúen yi.

7 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì màhã́ hɔ̃n wa nì-kéní kéní lè mu bìowa wéró pànká làa bìo ó o *Krista le mu koráa. 8 Bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi:

«O wìikaa mí zúkúsa na ó o dàńna

á khɛ̀ra yòoraráa.

O nɔn mí bè-hãnia ɓa nùpua yi.»*

9 Bìo ɓa wee bío le «o yòora», bṹn kúará lée webio? Bṹn wee zéení le sã́ni ò o yòo, ó o lion ho tá wán vó. 10 Ó orɛ́n mu na lion làa bṹn bìo, lé orɛ́n nì-kéní mu lé yìa pá bĩnía yòora ho wáayi ɲún-tĩ́ahṹ á tiíraráa mu bìo ɓúenɓúen ɲii. 11 Lé orɛ́n hɔ̃n ɓa nùpua lè mu bìowa wéró pànká: Ɓa ɓúi ó o wó lè mí tonkarowà, ɓa ɓúi ó o wó á ɓa wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa, ɓa ɓúi ó o wó á ɓa wee bue le Dónbeenì bín-tente. Ɓa ɓúi ó o wó á ɓa wee pa le Dónbeenì nìpomu bìo à kàrán ɓa. 12 O nɔn bṹn bìowa so wéró pànká à bán nùpua so wé dàń séení bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi à ɓa dàń sá nanáa le yi, bèra a na à ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure na lé o *Krista sãnía à pànká wé dé wán. 13 Lé bṹn ǹ na á wa sĩadéró le Dónbeenì Za yi là a zũńló á à wé wɛn lè le dà-kéní, à wé ɓa kèrètĩ́ɛwa na dɔ̃n vó, là a Krista na á bìo ɓúi yí fòora yi bìo síi. 14 Ká mu wó kà, á wa wã́a máa bĩní máa kɛń lòn háyónzàwa na khàró yí do, lòn woohṹ na ho pinpiró lè mu ɲumu yànbónló wee hɛ́ɛ yèrèmáka. Nì-khàwa máa bĩní máa vĩ́iní wɛn máa yí lè mí kàránló. 15 Ká wa wee mì ho tũ̀iá na mín yi bìo wa wa mín bìo yi, á wa kɛńló là a Krista bìo síi wé è dé wán ká mu wà, wón na lé ho ɲúhṹ. 16 Lé orɛ́n wee wé ò o nìpomu wé le dà-kéní, làa bìo ó o nùpue sãnía bìo cɛɛ́kaaráa mín yi wó a nùpue bìo síi. Ká a nùpue sãnía bìowa lè mí dà-kéní kéní wee sá mí tonló làa bìo mu koráa, à hã dã wé se. Lé kà síi ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure bìo karáa. Ká ɓa lè mí nì-kéní kéní wa mín, á wee sá mí tonni làa bìo mu koráa, à le kuure mu dã wé se.

Le mukɔ̃n-fĩnle na ɓa kèrètĩ́ɛwa yú bìo

17 Àwa, á bìo kà lé bìo á ĩ ì hení ì na mia wa Ɲúhṹso yèni yi: Mi wã́a yí bĩní yí ɓua miten làa bìa yí zũ le Dónbeenì bìo síi. Ɓa wee bè mí yilera mu bè-kã́amáa wán. 18 Ɓa yí zũ dɛ̀ɛ le Dónbeenì bìo dã́ní yi. Le mukãnì binbirì na wee lé le Dónbeenì cɔ̃́n á ɓa níi mía yi. Lé bìo ɓa tun mí yiwa, á le Dónbeenì bìo dã́ní yi á ɓa mún yí zũ hàrí dɛ̀ɛ. 19 Ɓa yí zũ nìyio. Mu koomu lè mí sìíwà á ɓa wee wé ká ɓa wà, mu ɲii fĩ̀iníi mía. 20 Ká pã̀ahṹ na minɛ́n tà a *Krista bìo yi, á yínɔń làa bṹn síi á ɓa le mi ɓua lè miten. 21 Bìo bìo ciran wo ɓúenɓúen á minɛ́n ɲá kɛ̃́nkɛ̃́n, á mi páaníló làa wo bìo yi á ɓa mún kàránna mia là a Yeesu Krista mu tũ̀iá poni. 22 Bṹn wee zéení le mi ko mi día bìo mi fù wee ɓua lè miten ká mi yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa. Bṹn pã̀ahṹ ká bìo ɓa nùpua sĩ̀a wee vá yi na wee vĩ́iní ɓa á wee yáa mia. 23 Mi día le le Dónbeenì yèrèmá mia à mi yilera wé hã bè-fĩa. 24 Mi yèrèmá wé ɓa nì-fĩa. Le Dónbeenì wó mia lè ɓa nì-fĩa à mi ɓonmín làa de. Á mi wã́a ɓua miten héha làa bṹn, à wé ɓa nùpua na térénna á wee ce le Dónbeenì yahó làa bìo le tũ̀iá poni bòráa mu.

25 Àwa, á mi wã́a khí hã sabíoní fũ̀aaló yi. Mi wé mì ho tũ̀iá na mín yi, lé bìo wa lé hã sãnía dà-kéní. 26 Ká mi sĩa wé cã̀ à mi yí wé bè-kora. Mi wé yí día le le wii tè ká mi sĩa pá wee cĩ̀. 27 Mi yí día le o *Satãni yí pànká mi wán. 28 Yìa lá lée kɔ̃̀nlo à ɓànso yí bĩní yí ɲuaa bìo. Ɓànso wé sá ó ò yí mu bìo á à ɲìánáa mí màkóo, á mún ǹ séenínáa ɓa nì-khenia. 29 Mi wé yí mì bín-kora na mín yi. Hã bín-tentewà na dà à hení ɓa nùpua sĩa ho pã̀ahṹ na mu ko yi lé hĩ̀a mi wé bío bèra a na à bìa wee ɲí hã à hã wé séení. 30 Á le Dónbeenì Hácírí na le nɔn mia á mi yí vɛ́ɛní yi. Dén Hácírí so lé le Dónbeenì fĩ̀iminì na bò mi wán, à zéení le mi bìo sã̀ le yi, á pan ho pã̀ahṹ na le khíi tií mi kã̀níló ɲii. 31 Bìo ɓa wó làa mia ká mu yí se, à mi yí ɓua mi yiwa yi. Mi wé yí cĩ̀í mi sĩa mín wán. Mi wé yí zá làa mín, mi wé yí là mín. Mi día mu sũnsũmámu lè mí sìíwà. 32 Mi wé wé mu tentemu làa mín, à zũń mín màkárí. Mi wé sɛ́n día na mín yi làa bìo le Dónbeenì dĩ̀n o *Krista wán á sɛ́ra día nɔnnáa mia.

5

1 Á bìo mi lé le Dónbeenì zàwa na le wa làa sòobɛ́ɛ, á mi cén wé wé lè le bìo síi. 2 Mi le le waminì wé mi mi wárá ɓúenɓúen yi làa bìo ó o *Krista wararáa wɛn á húrun wa bìo yi. O wara wɛn á nɔn mí mukãnì wa bìo yi. Bìo ó o wó lé le muinì na bìo sĩ le Dónbeenì yi. 3 Bìo mi bìo sã̀ le Dónbeenì yi, á mi wã́a ko mi khí ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà yi, à khí hã nìyi-wárá na sṹii mía yi. Mi yí wé nùpua na yìo yí máa sì làa bìo. Bṹn bìowa so ɓúenɓúen á yí ko à mu bìo wé mì lɛɛ́ mia hùúu. 4 Hã nìyi-bíoní lè hã bín-conconwà lè hã kàakó-bíoní á mi yí ko mi wé bío. Bìo mi ko mi wé wé lé le Dónbeenì bárákà déró. 5 Mi ko mi zũń mu sese le bìa wee wé ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà, làa bìa wee wé hã nìyi-wárá na sṹii mía bán ɓúenɓúen máa dí le Dónbeenì là a Krista bɛ́ɛnì hùúu. Á bìa yìo yí máa sì lè mu bìo, bán mún máa dí le bɛ́ɛnì mu. Lé bìo á bìo ɓa wee cà ka lòn wɔ̃̀nna na ɓa dó mí sĩa yi. 6 Mi yí día le ɓa nì-khàwa à vĩ́iní mia lè mí bíoní, lé bìo á bìa yí máa bè le Dónbeenì bíonì yi à ɓa wee wé bṹn bìowa so á le khíi síiní ɲúná. 7 Àwa, á minɛ́n yí lɛɛ́ ɓa wárá yi làa ba.

8 Mu bon. Mi lá wi le tíbírí yi, ká mi páaníló là a Krista bìo yi á mi wã́a wi mu khoomu yi. Á mi cén wã́a ɓua miten làa bìa wi mu khoomu yi bìo. 9 Lé bìo á bìa bìo sã̀ mu khoomu yi á wee wé hã wárá na se, na térénna, á bìo lé ho tũ̀iá. 10 Á mi cén bánbá à mi zũń bìo sĩ a Ɲúhṹso yi, 11 à hã wárá na cũ̀nú mía, hĩ̀a á bìa bìo sã̀ le tíbírí yi wee wé à minɛ́n yí lɛɛ́ yi làa ba. Mi yàá bío mu wéréwéré le bìo ɓa wee wé á yí se. 12 Mu bon, bìo ɓa wee sànka míten wé á bíoró nìyio yàá wi. 13 Ɛ̀ɛ ká ɓa wárá mu ɓúenɓúen á bìo bía wéréwéré, à mu kɛń lòn khoomu á ló mu wán. 14 Mu bon, mu bìo ɓúenɓúen na mu khoomu ló wán bṹn bìo so bìo sã̀ mu yi. Lé bṹn nɔn á bìo kà bíaráa:

«Ũnɛ́n na dũma, sĩ̀n.

Hĩ́ní lé ɓa nì-hía tĩ́ahṹ,

ó o Krista á à dé mí khoomu ũ wán.»

15 Àwa, á mi cén pa miten bìo bìo mi ì ɓua lè miten dã́ní yi sese. Mi wé mu bè-zũńminì ɓànsowà ká mi yí wé bɔ̃́nbúwá. 16 Pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ na mi dà à wé mu bè-tentewà yi à mi wé mu lé bìo ho pã̀ahṹ na wa wi yi nùpua wee wé mu bè-kora dàkhĩína. 17 Lé bṹn nɔn á mi ko à mi bánbá à mi zũń bìo ó o Ɲúhṹso le mi wé wé ká mi yí wé ɓa nùpua na yí wi mi zũń bìo. 18 Mi wé yí ɲu ho dìvɛ̃́n dà khĩí, bṹn wee yáa o nùpue. Ká mi wé día le le Dónbeenì Hácírí pànká à kɛń mi wán. 19 Mi wé sío hã lení lè mi sìíwà na wee lé le Dónbeenì cɔ̃́n à henínáa mín sĩa. Mi wé sío à khòoní a Ɲúhṹso lè mi sĩa ɓúenɓúen. 20 Mi wé dé wàn Maá Dónbeenì bárákà fɛ́ɛɛ mu bìo ɓúenɓúen bìo yi, wa Ɲúhṹso Yeesu Krista yèni yi.

Bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ko ɓa wé ɓua làa mín

21 Bìo mi wee kɔ̃̀nbi o Krista, á mi wé liiní míten na mín yi.

22 Hã́awa, mi wé liiní miten na mi bárání yi làa bìo mi wee liinínáa miten à na a *Krista yi bìo síi. 23 Mu bon, o hã́a ɲúhṹso lé ɓàn báa, làa bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure ɲúhṹso lé o Krista bìo síi. Le kuure mu lé o sãnía na ó o kã̀nía. 24 Bìo á ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure wee liinínáa míten à na a Krista yi, lé bṹn ɓàn síi à ɓa hã́awa mún wé liinínáa míten à na mí bárání yi mu bìo ɓúenɓúen yi.

25 Báawa, mi wé wań mi hã́nání làa bìo ó o Krista waráa ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure bìo síi, á nɔn mi mukãnì le bìo yi. 26 O wó bṹn bèra a na à le bìo sĩ̀ le Dónbeenì yi. O ceéra le lè mu ɲumu lè le bíonì, 27 bèra a na à ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure mu wé dɛ̀ɛ na wee ce, á fĩ́anì mía yi, á cùkú wi, à le dàń dĩ̀n o yahó ká bè-kohó yèni yí máa ve lɛɛ́ le yi. 28 Bṹn ɓúenɓúen wee zéení bìo ó o báa ko ò o wańnáa mín hã́a. O ko ò o wań wo làa bìo ó o waráa mi kùrú sãnía. Báa na wa mín hã́a se o wa míten. 29 À nùpue na ɓɛ̀n dĩǹ ɲina mí sãnía wón mía. O yàá wee wé díiní hã à pa hã bìo, làa bìo ó o Krista wee wéráa mu lè ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure 30 na lé o sãnía bìo síi. Á warɛ́n so yínɔń o sãnía bìowa ɓúi le? 31 Le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á bìo kà lé bìo túara: «Lé bṹn nɔn ó o báa á à día mín maá lè mín nu ká à lɛɛ́ lè mín hã́a, á ɓa mí nùwã ɲun á à wé sãnía dà-kéní.»* 32 Bìo bía kà lée bè-beenì na sà yi. Á ĩnɛ́n wee bío le mu lé o Krista lè ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure bìo á mu wee zéení. 33 Ká mu màhã́ mún wee zéení minɛ́n bìo: Ɓa báawa lè mí nì-kéní kéní ko ɓa wań mí hã́nání làa bìo ɓa waráa míten bìo síi. Á ɓa hã́awa mún ko à ɓa wé kɔ̃̀nbi mí bárání.

6

1 Zàwa, mi wé bè mi maáwà lè mi nuwà bíoní yi mi páaníló là a Ɲúhṹso bìo yi. Lé bìo á lé bṹn mi ko à mi wé wé. 2 Le Dónbeenì bìo na le bò henía tĩ́ahṹ, á bìo lé nín-yání dó mí ɲii bò wán lé bìo kà: «Wé kɔ̃̀nbi mìn maá lè mìn nu, 3 á ũ bìo á à wé se á à yí le mukɔ̃n-tóní ho tá wán.»*

4 Maáwà, mi wé yí cĩ̀í mi zàwa sĩa. Mi wé bé ɓa sese à zéení ɓa làa bìo sĩ a Ɲúhṹso yi à ɓuaráa ɓa.

5 Wobáaní, mi wé bè mi ɲúnása na wi ho dĩ́míɲá yi bíoní yi. Mi wé kɔ̃̀nbi ɓa sese lè le yi poni. Mi wé bè ɓa bíoní yi làa bìo mi wee bèráa o *Krista bíoní yi bìo síi. 6 Mi wé yí wé mu ɓa yìo yi mí dòn à càráa le yèni ɓa cɔ̃́n. Ká mi wé wé bìo le Dónbeenì sĩi vá yi lè mi sĩa ɓúenɓúen lé bìo mi lé o Krista wobáaní. 7 Mi wé sá na mi ɲúnása yi lè mi sĩa ɓúenɓúen, à kɛń lè mu lé o Ɲúhṹso á mi wee sá na yi, ká mi yí máa sá na nùpua yi. 8 Mi zũń le bìo mi nì-kéní kéní wee wé ká mu se á mi khíi yí ɓàn cũ̀nú o Ɲúhṹso cɔ̃́n, à mi wé wobáaní tàá nùpua na wi míten.

9 Wobáaní ɲúnása, mi mún ɓua mi wobáaní sese. Mi wé yí là hɛɛrè làa ba. Mi zũń le minɛ́n làa ba á lɛɛ́ra a Ɲúhṹso nì-kéní yi, wón wi ho wáayi, o yí máa hueeka nùpua mín yi.

Hã fio sĩ̀a na le Dónbeenì nɔn wɛn bìo

10 Bìo á ĩ bío ò na mia á à véenínáa lé bìo kà: Bìo mi páanía là a Ɲúhṹso, á mi cà ho pànká orɛ́n na pànká beenì ɓàn síi mía cɔ̃́n. 11 Mi khuii hã fio sĩ̀a na le Dónbeenì nɔn mia, à dàń fárá dĩ̀n sánsáráa o *Satãni nì-khɛ̀nló. 12 Mu yínɔń nùpua á wa wee firáa, ɓùeé. Lé hã pànká-sũmáa na yí máa mi, hĩ̀a wee dí le bɛ́ɛnì ho dĩ́míɲá na bìo sã̀ a Satãni yi yi, lè hã pànká-sũmáa na wi ho wáayi, lé hɔ̃́n wa wee firáa. 13 Lé bṹn nɔn á ĩ le mi khuiiráa hã fio sĩ̀a na le Dónbeenì nɔn mia ɓúenɓúen, bèra a na ká pã̀ahṹ na mu wé here yi à mi dàń dĩ̀n à sánsá mu, á mu véeníi ká mi pá à fárá à dĩ̀n. 14 Àwa, á mi wã́a wíoka miten. Mi dĩ̀n le Dónbeenì tũ̀iá poni wán à bṹn wé lòn ku-cɛɛ̀níi na mi can lè mi kuio. Mi wé ɓa nì-térénnia à bṹn wé lòn hĩa hèeníi sĩ̀a á mi pon mi kosĩa yi. 15 Mi ca mi kuio le Dónbeenì bín-tente na wee na ho hɛ́ɛrà buero yi, à bṹn wé lòn nakãa á mi zã́. 16 Pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ, à mi wé wíoka dé mi sĩa le Dónbeenì yi, à bṹn wé lòn hĩa hèeníi sĩ̀a na mi ɓuan mi yahó à hèráa o Satãni hĩa dãnaso. 17 Mi wíoka zũń kɛ̃́nkɛ̃́n le le Dónbeenì kã̀nía mia, à bṹn wé lòn kónlè na mi ɓúra. Mi wíoka zũń le Dónbeenì bíonì sese à bṹn wé lòn khà-tóní, hìa le Dónbeenì Hácírí nɔn mia. 18 Mi wé fìo le Dónbeenì yi fɛ́ɛɛ mu bìo ɓúenɓúen bìo yi, à wé día le le Dónbeenì Hácírí dí mi yahó à mi fìoráa. Bṹn bìo yi à mi na miten ɓúenɓúen le yi à yí sa ho fìoró tá. Mi wé fìo na bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓúenɓúen yi fɛ́ɛɛ. 19 Mi mún wé fìo na ĩnɛ́n yi, bèra a na à hã bíoní na á ĩ ko à ĩ bío à le Dónbeenì dé ĩ ɲii yi, à ĩ dàń zéení le bín-tente bìo na lá sà yi lè le sĩ-heɓúee. 20 O Yeesu *Krista dó mi le ĩ zéení le bín-tente mu lè ɓa nùpua. Lé bṹn nɔn ɓa dóráa mi ho kàsó yi. Àwa, á mi fìo na miì à ĩ dàń zéení le bín-tente mu bìo lè le sĩ-heɓúee làa bìo mu koráa.

Mɔ́ndɛ́n tɛ̀ɛníi

21 Wàn za Tisiiki na wa wa làa sòobɛ́ɛ, wón na wee sá a Ɲúhṹso tonló sese, wón ɓueé zéení bío á ĩ bìo karáa ɓúenɓúen làa mia, à mi zũń mu. 22 Lé bṹn bìo yi á ĩ wee tonkaráa wo mi cɔ̃́n, ò o ɓuee zéení bìo wa bìo karáa làa mia, à hĩ̀í mi sĩa.

23 Le wàn Maá Dónbeenì là a Ɲúhṹso Yeesu *Krista à na ho hɛ́ɛrà minɛ́n na lé wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa yi. Le ɓa wé à mi wań mín, à wíoka dé mi sĩa o Yeesu yi. 24 Le le Dónbeenì wé wé mu sãamu làa bìa ɓúenɓúen na wa wa Ɲúhṹso Yeesu Krista lè le waminì na ɲii mía.

* 4:8 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 68.19

* 5:31 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 2.24

* 6:3 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.12; Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 5.16

Filiipusa

1

2

3

4

Ho vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Filiipu

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ na kà lé o Poole túara ho nɔn ho Filiipu lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Lé ɓarɛ́n lé ɓa nín-yání nùpua na ó o Poole buera le bín-tente nɔn yi ho Maseduana kɔ̃hṹ yi (Bè-wénia 16.12-40), á ɓa tà dó mí sĩa o Yeesu *Krista yi. Ho vũahṹ mu ó o Poole hĩ́a wee túa ká a wi ho kàsó yi ká a màhã́ túara ho lè le sĩ-wɛɛ.

Ho vũahṹ mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi ó o Poole zéenía le mí sĩi wan ho Filiipusa bìo yi. Bṹn mɔ́n ó o zéenía bìo ó o bìo kará làa ba, ò o henía ɓa sĩa. O mún bía nɔn ɓa yi le ɓa wé liiní míten làa bìo ó o Yeesu wóráa mu bìo síi. O zéenía le mí ì tonka a Epaforodiite là a Timɔtee ho Filiipu kèrètĩ́ɛwa cɔ̃́n (1–2).

O ɲà ɓa zeǹ wán le ɓa wé yí ɲí ho kàránló na bìo yí bon bìo, ká ɓa sòobá míten à wé wé là arɛ́n bìo síi (3).

O zéenía bìo le Dónbeenì wee nanáa le sĩ-wɛɛ lè ho hɛ́ɛrà bìa ɓúenɓúen na páanía là a Krista yi (4).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Ĩnɛ́n Poole là a Timɔtee na lé o Yeesu *Krista ton-sáwá wee tɛ̀ɛní minɛ́n kèrètĩ́ɛwa na wi ho Filiipu lóhó yi. Wa wee tɛ̀ɛní ɓa ya-díwá làa bìa wee séení ɓa yi, làa bìa ká ɓúenɓúen na bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓa páaníló là a Yeesu Krista bìo yi. 2 Le wàn Maá Dónbeenì là a Ɲúhṹso Yeesu Krista à wé mí sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia.

O Poole fìora ho Filiipusa bìo yi

3 Pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ ká ĩ leékaa mi bìo, à ĩ dé wàn Dónbeenì bárákà. 4 Pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ ká ĩ wee fìo à ĩ mún fìo na mi ɓúenɓúen yi lè le sĩ-wɛɛ. 5 Lé bìo, à lá ho pã̀ahṹ na mi dó mi sĩa o *Krista yi á ɓueé ɓó ho zuia yi, á mi dó mi níní miì le Dónbeenì bín-tente bueró tonló yi. 6 Ĩ láa mu yi le ho ton-tente na le Dónbeenì ɓúa ɲúhṹ mia, á le è sá á à tií ɲii o Yeesu Krista bĩní ɓuen-nɔ̀nzoǹ. 7 Ĩ tũ̀iá sĩ à hɔ̃́n yilera so kɛń miì mi ɓúenɓúen dã́ní yi, lé bìo á ĩ wa mia làa sòobɛ́ɛ. Mu bon, le Dónbeenì wó á mi lɛɛ́ra le bín-tente bueró tonló yi làa mi. Á pã̀ahṹ na á ĩ wi ho kàsó yi, á wee tà le Dónbeenì bíonì ɲii o cítí-fĩ̀ yahó, á ĩ wee zéení mu wéréwéré le mu lé ho tũ̀iá. 8 Mu bon, le Dónbeenì zũ le mu lé ho tũ̀iá poni, le ĩ wa mia làa sòobɛ́ɛ làa bìo ó o Yeesu Krista waráa mia. 9 Á ĩ wee fìo le Dónbeenì cɔ̃́n le mi waminì wíoka wé dé wán, à mi bìo zũńló le Dónbeenì bìo dã́ní yi, làa bìo se làa bìo yí se hueekaró mín yi à wíoka wé dé wán. 10 Bṹn ká mi ì dàń ǹ lén bìo se po bìo ká bèra a na à mi ce le Dónbeenì yahó à wékheró bìo yí mì yí lɛɛ́ yi à vaa ɓúe o Krista bĩní ɓuen-nɔ̀nzoǹ. 11 Á mi bè-wénia ɓúenɓúen á à térén o Yeesu Krista pànká yi, á ɓa nùpua á à dé ho cùkú le Dónbeenì yi, á à khòoní le.

Le bín-tente bueró bìo

12 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩ wi à mi zũń le bìo sá miì lé bṹn wó á le bín-tente bueró tonló vannáa lè mí yahó. 13 Mu bon, ho *Oroomu bɛ́ɛ zĩ-beenì parowà ɲúnása làa bìa ká ɓúenɓúen zũ le lé o *Krista bìo yi á ĩ wiráa ho kàsó yi. 14 Bìo á ĩ wi ho kàsó yi lé bṹn mún wó á wàn zàwa lè wàn hĩ́nni boomuso wíokaa dó mí sĩa o Ɲúhṹso yi, á wíokaa henía mí sĩa le Dónbeenì bíonì bueró yi. 15 Ɓa ɓúi wi ɓa tĩ́ahṹ wee bue o Krista bín-tente lé bìo ɓa wee dí le yandee làa mi, á wi à ɓa bìo ɲúhṹ wé poń mi. Ɛ̀ɛ ká ɓa ɓúi bán wee bue le bíonì mu lè le yi na se. 16 Bánsowa so wee wé mu lé bìo ɓa wa mi, á zũ le ĩ wi hen le bín-tente ɲii tàró bìo yi. 17 Ká bìa wi à ɓa bìo ɲúhṹ wé poń mi o Krista bín-tente bueró bìo yi, bán yilera na wi ɓa yi yí se. Ɓa wi à ɓa beé ĩ lò à bè bìo á ĩ wi ho kàsó yi wán. 18 Ɛ̀ɛ ká bṹn ɓúenɓúen ɲúhṹ mía. À mu wé le yi na se loo, tàá yi na yí se loo, bṹn yí here. Bìo ɲúhṹ wi lé ò o Krista bìo wé bue. Bìo ó o Krista bìo yú wee bue bṹn lée zã̀makaa ĩ cɔ̃́n, á ĩ wé è zã̀maka mu bìo yi fɛ́ɛɛ. 19 Lé bìo á ĩ zũ le bìo wee wé kà ɓúenɓúen vaa véeníi lé ĩ kã̀níló mi fìoró pànká yi, là a Yeesu Krista Hácírí* na wee séení mi pànká yi. 20 Bìo á ĩ pan làa sòobɛ́ɛ á dó ĩ sĩi wee lòoní lé bìo kà: Ĩ máa wé bìo ɓúi na hã nìyio dà à dí mi bìo yi. Ká ĩ sĩi á à wé here á wã́a wé è dé ho cùkú o Krista yi ĩ wárá yi làa bìo á ĩ wee wéráa mu, à ĩ yìo wé lua, tàá à ĩ hí. 21 Mu bon, ĩnɛ́n cɔ̃́n ká ĩ yìo wi lua, se lé ho cùkú déró o Krista yi bìo yi. Ká ĩ ɓɛ̀n húrun loo, á ĩ mún ǹ yí cũ̀nú bṹn yi. 22 Ɛ̀ɛ ká bìo á ĩ yìo wi lua wà, á tonló cũ̀nú wi ɓa nùpua cɔ̃́n, á bìo á ĩ wã́a à lén á ĩ yí zũ. 23 Ĩ wee héhèéka mu mí bìo ɲun pã̀ahṹ. Ĩ lá húrun á vaá wi là a Krista, se mu lá à wé sĩ miì, lé bìo á bṹn lé bìo ɓɛ̀ntĩ́n sṹaaní. 24 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bìo yi á ĩ kɛńló làa mia á ɲúhṹ ɓɛ̀n wíokaa wi po bṹn. 25 Á bìo á ĩ wã́a láa mu yi, á ĩ zũ le ĩ kɛń bĩ́n, á à kɛń lè mi ɓúenɓúen á wé è séení mia, à mi wíoka zũń le Dónbeenì bìo, à sĩa wa mi sĩadéró o Yeesu yi bìo yi. 26 Lé bṹn ǹ na ká ĩ khíi bĩnía ɓuara mi cɔ̃́n, á mi ì wíoka zã̀maka làa sòobɛ́ɛ ĩ bìo yi mi páaníló là a Krista yi.

Bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ko ɓa ɓua lè míten

27 Bìo bìo here lé bìo mi ì ɓua miten sese á à héha làa bìo ó o *Krista bín-tente le mu koráa, bèra a na ká ĩ ɓuara mi cɔ̃́n loo tàá ká ĩ yí ɓuara loo, à ĩ wé ɲí le mi fárá dĩ̀n mi sĩadéró o Krista yi wán lè le hácírí dà-kéní, á wó le ɲii dà-kéní páanía lá le lònbee wee tà le Dónbeenì bín-tente ɲii. 28 Mi yí día le mi zúkúsa zã́níka mia bìo woon yi. Bṹn ǹ zéení làa ba le ɓa à yáa, ká mu ɓɛ̀n ǹ zéení lè minɛ́n le mi ì kã̀ní. Bṹn ɓúenɓúen lé le Dónbeenì wó mu. 29 Mu bon, le Dónbeenì wó mu sãamu làa mia: Le wó á mi dó mi sĩa o Krista yi á mún lò wee be o bìo yi. 30 Mu bon, ĩnɛ́n làa mia páanía wee lá le lònbee dà-kéní, dìo á ĩ hĩ́a lá lè ho yahó á mi mɔn. Á lé dén lònbee so á ĩ pá lan wee lá á mi wee ɲí bìo.

2

1 Mi pànká wee wíoka kɛń mi páaníló là a *Krista bìo yi. O waminì wee hení mi sĩa. Mi páanía le Dónbeenì Hácírí pànká yi. Mi sĩa se á zũ le màkárí. 2 Àwa, á mi cén wã́a wé ɲí mín yi, à wań mín, à wé mi yilera làa dà-kéní. Mi wé bṹn ɓúenɓúen á tiíráa ĩ sĩ-wɛɛ ɲii. 3 Mi yí wé bìo ɓúi na wee wé à mi bìo ɲúhṹ kɛń poń bìa ká. Mi wé yí yòoní miten bìa ká wán à ɓa mi mia. Ká mi wé liiní miten à wé leéka le bìa ká sṹaaní mia. 4 Mi wé yí leéka minɛ́n mi dòn bìo, ká mi mún wé leéka bìa ká bìo.

5 Bìo mi páanía là a Yeesu Krista, á mi ɓua miten làa bìo ó o ɓuannáa míten bìo síi:

6 Orɛ́n na ka lè le Dónbeenì bìo, á yí le mí ì ɓua mí màamínló làa de konloon.

7 Ɓùeé. O tà día bṹn ɓúenɓúen ò o ɓueé ton lè ɓa nùpua bìo síi á lé o nùpue binbirì, á wó míten là a ton-sá bìo síi.

8 O liinía míten á tà bò le Dónbeenì bíonì yi fúaa o tà mu húmú yi, hàrí mu húmú ho *kùrùwá wán.

9 Lé bṹn nɔn le Dónbeenì wã́a yòoníanáa wo ó o wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, á wó ó o yú le yèni na po hã yènnáa ɓúenɓúen.

10 Á bìa wi ho wáayi làa bìa wi ho tá wán làa bìa wi ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó yi ɓúenɓúen ǹ fárá mí nɔnkóɲúná wán o yahó.

11 Á ɓa ɓúenɓúen á à bío wéréwéré le o Yeesu *Krista lé o Ɲúhṹso, á à déráa ho cùkú o Maá Dónbeenì yi.

Ɓa kèrètĩ́ɛwa ka lòn khoomu ho dĩ́míɲá yi

12 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, bìo mi wee bè le Dónbeenì bíonì yi, á mi wé wé bìo á bìa le kã̀nía ko ɓa wé. Mi wé kɔ̃̀nbi le Dónbeenì làa sòobɛ́ɛ à wéráa mu. Bìo mi lá wee wé mu ká ĩ wi làa mia, á mi pá wíoka wé wé mu hàrí bìo á ĩ mía làa mia. 13 Lé le Dónbeenì wee na ho pànká mia à mi sĩa vá hã wárá na sĩ le yi à dàń wéráa hã.

14 Bìo lée bìo na mi wee wé, à mi yí khí mi kío yi ká mi ì zá làa mín à wéráa mu, 15 bèra a na à wékhe bìo yí mì yí lɛɛ́ mia, à mi wé ɓa nùpua na wee ce le Dónbeenì yahó, le Dónbeenì zàwa na á fĩ́anì mía yi ho lònbìo nùpua na lé ɓa nì-sũmáa tĩ́ahṹ. Mi ka lòn khoomu ɓa tĩ́ahṹ lòn fĩ̀ntɛ̃́ɛna na dó bìo síi, 16 minɛ́n na wee bue le bín-tente, dìo wee na le mukãnì binbirì. Ká mi wee wé làa bṹn, á ĩ dà à zã̀maka mi bìo yi o *Krista bĩní ɓuen-nɔ̀nzoǹ, lé bìo le lònbee na á ĩ lá mi bìo yi yínɔń kã́amáa. 17 Bìo mi dó mi sĩa le Dónbeenì yi á mi nɔn miten le yi bṹn ka lòn muinì na ɓa yan bìo síi. Á hàrí ká ɓa ko ɓa ɓúe mi, à ĩ wé lòn hãmu na bò mu wán, á ĩ wee zã̀maka mu bìo yi á à zã̀maka lè mi ɓúenɓúen. 18 Làa bṹn bìo síi, á minɛ́n mún wé zã̀maka, à mún zã̀maka làa mi.

O Timɔtee là a Epaforodiite tonkaa bìo

19 Ĩ wee leéka le hen làa cĩ́inú ká a Ɲúhṹso Yeesu tà, á ĩ tonka a Timɔtee mi cɔ̃́n bèra a na à ĩ ɲí mi sã à sĩi hĩ̀ mi bìo yi. 20 Lé bìo ká mu yínɔń wón á nùpua na wee leéka mi bìo làa bìo á ĩnɛ́n wee leékaráa mu á mía. 21 Bìa ká ɓúenɓúen yara sã́ mí kùrú bìo ká a Yeesu *Krista bìo níi ló. 22 Minɛ́n mi bɛɛre zũ bìo ó o wó. O páanía sá le bín-tente tonló làa mi làa bìo ó o za wé sáráa lè mín maá. 23 Àwa! Ká ĩ zũna bìo á ĩ bìo ò wéráa, ó orɛ́n lé yìa á ĩ wee leéka à ĩ dɛ̀ɛní tonka mi cɔ̃́n. 24 Ĩ láa mu yi le hen làa cĩ́inú ká a Ɲúhṹso ò na ho wɔ̃hṹ miì á ĩnɛ́n ĩ bɛɛre á à ɓuen mi cɔ̃́n. 25 Ɛ̀ɛ ká wàn za Epaforodiite na mi lá tonkaa ĩ cɔ̃́n ò o ɓuee na mi níi bìo na mi le mi ì séení làa mi miì, á ĩ le mu ko à ĩ día wo ò o bĩní ɓuen mi cɔ̃́n. O sá le bín-tente tonló á lá le lònbee làa mi làa sòobɛ́ɛ. 26 O ɓɛ̀ntĩ́n wi ò o mi mi wán, á mún yilera lùnkaa lé bìo ó o zũ le mi ɲá mí vánvámu bìo. 27 Mu bon, o lò lá yí here làa sòobɛ́ɛ, lée cĩ́inú ká a yàá lá à hí. Ká le Dónbeenì màhã́ zũna a màkárí, mu yàá yínɔń orɛ́n mí dòn, ĩnɛ́n á le mún zũna màkárí bèra a na à le yi-vɛ́ɛ na wi ĩ wán à yí dé wán. 28 Lé bṹn nɔn á ĩ wi à ĩ día wo ò o ɓuen mi cɔ̃́n fùafùa, bèra a na ká mi mɔn wo, à mi sĩa wa, à ĩnɛ́n yi-vɛ́ɛ ɓɛ̀n yòo tĩ̀ yi. 29 Àwa! Á mi sĩ́ a yahó lè hã zã̀maka-beenì mi páaníló là a Krista bìo yi. Ɓa nùpua na ka là a bìo á mi wé kɔ̃̀nbi, 30 lé bìo á cĩ́inú ká ká a lá à hí o Krista tonló bìo yi. Bìo mi yí dà máa wé máa na miì lé bìo mi khɛ̀ra làa mi, lé bṹn ó orɛ́n zàanía mí mukãnì á wó séeníanáa mi.

3

O Krista bìo ɲúhṹ wi po bìo ká

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, á bìo kà wán á ĩ wee bío bìo kà làa mia: Mi wé zã̀maka bìo mi páanía là a Ɲúhṹso bìo yi. Mu bìo na á ĩ túara nɔn mia na á ĩ bĩnía wee tĩ̀í yi yínɔń bìo na wee sɛɛ́ mi, ká mu lée bìo na á à séení mia, à bìo ɓúi yí dàń mia yí vĩ́iní. 2 Mi pa miten bìo ɓa ton-sá-kora yi, ɓa ka lòn booní, ɓa sòobáa wee hení ho kúioró bìo dàkhĩína. 3 Mu bon, warɛ́n lé bìa kúiora binbirì. Wa wee ɓùaaní le Dónbeenì lè le Hácírí pànká, á wee zã̀maka wa páaníló là a Yeesu *Krista bìo yi, á yí dó wa sĩa waten yi. 4 Ká a ɓúi lá wee leéka le mí dà à dé mí sĩi míten yi, se ĩnɛ́n dà à dé ĩ sĩi bṹn yi á à poń wón ɓànso. Mu bon, ĩ tũ̀iá lá à wé sĩ à ĩ dé ĩ sĩi ĩten yi, 5 lé bìo á ĩnɛ́n ɓa *kúio ĩ teró wizooní bìo hètĩn zoǹ. Wàn sìí lé o *Isirayɛɛle nìpomu, ĩ ton o Bɛ̃nzamɛɛ zĩ-ɲúhṹ yi. Wàn nùwã lé ɓa *zúifùwa binbirí, á ĩ lé o zúifù binbirì. Ĩ lé o *Farizĩɛ á henía o *Mɔyiize làndá bèró bìo, 6 á ĩ can ĩ kuio làa sòobɛ́ɛ le Dónbeenì tonló yi fúaa ĩ lá wee beé ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure lò. Á ho *làndá mu bèró dã́ní yi, á nùpue lá yí dà máa bío le ĩ wó khon mu ɓúi yi hùúu. 7 Ɛ̀ɛ ká a Krista bìo yi, á bṹn bìowa so na lá ka lòn cũ̀nú bìo ĩ cɔ̃́n á ĩ wã́a wee wé lòn bè-kã́amáa. 8 Mu bon, mu bìo ɓúenɓúen ka lòn bìo na ɲúhṹ mía ĩ cɔ̃́n, lé bìo á ĩ Ɲúhṹso Yeesu Krista zũńló bṹn lé bìo ɲúhṹ wi po bìo ká ɓúenɓúen. Lé orɛ́n Krista mu bìo yi á ĩ pã́náa mu ɓúenɓúen, á wee wé mu lòn zàn-bìo, bèra a na à ĩ bìo wíoka sĩ̀ a yi binbirì 9 à páaní làa wo. Mu yínɔń bìo á ĩnɛ́n bò ho làndá yi á nɔn á ĩ térénnanáa, ká lé bìo á ĩ dó ĩ sĩi o Krista yi á le Dónbeenì wóráa mi là a nì-térénnii. 10 Bìo á ĩ wee cà lé o Krista zũńló, à mún zũń ho pànká na le Dónbeenì nɔn wo yi o vèeró mɔ́n. Ĩ wi à ĩ páaní a lònbee yi làa wo à tà mu húmú yi là a bìo síi. 11 Ká mu wó kà, á ĩnɛ́n mún ǹ láa mu yi le le Dónbeenì khíi vèení mi.

Wa ko wa bánbá vaa yí bìo wa wee cà

12 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩ yí dà máa bío le bìo á ĩ wee cà á ĩ wã́a yú vó, tàá bìo á ĩ ko à ĩ kɛńnáa á ɲii wã́a tun. Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ wee hení ĩ lò bèra a na à ĩ yí mu, lé bìo ó o Yeesu *Krista léra mi á ĩ bìo sã̀ a yi ɓúenɓúen. 13 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ĩnɛ́n yí máa leéka le ĩ yú mu vó. Bìo bìo here miì lé bìo kà: Bìo á ĩ wó khĩína á ĩ wã́a yí máa loń, bìo wi ĩ yahó lé bṹn á ĩ wee bánbá bìo yi. 14 Á bìo á ĩ wee cà lé bṹn á ĩ wã́a wee lùwí bìo yi, bèra a na à ĩ vaa yí ĩ veró cũ̀nú ho wáayi le Dónbeenì cɔ̃́n ĩ páaníló là a Yeesu Krista bìo yi. 15 Lé hɔ̃́n yilera so ko à hã wé kɛń warɛ́n kèrètĩ́ɛwa na dɔ̃n vó le Dónbeenì bìo dã́ní yi yi. Ɛ̀ɛ ká mi wee leéka bè-vio ɓúi mu bìo yi, à le Dónbeenì zéení mu yara wéréwéré làa mia. 16 Bìo wi bĩ́n, á hen na wa van vaá ɓó yi á mi wã́a le wa wíoka bánbá làa bṹn bìo.

17 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi wé wé bìo á ĩ wee wé. Bìa wee bè bìo mi mɔn à wa wee wé yi lé bán á mi fá mi yìo yi. 18 Mu bon, ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wárá wee zéení le ɓa lé o Krista na húrun ho *kùrùwá wán zúkúsa. Ĩ lá wee wé bío mu na mia fɛ́ɛɛ, á ĩ pá bĩnía wee bío mu làa mia ká ĩ wá. 19 Bán nùpua so píorà lé ɓa dofĩ́ina, á hã nìyi-wárá na ɓa wee wé lé hɔ̃́n á ɓa wee khòoní miten bìo yi. Bìo ɓa wee leéka lé ho dĩ́míɲá bìo mí dòn. Mu vaa véeníi ká ɓa à yáa ɓúenɓúen. 20 Ɛ̀ɛ ká warɛ́n kùrú lahó hón yòó wi ho wáayi. Á wa kã̀nílo Yeesu Krista na à lé bĩ́n á à ɓuen lé wón wa wee lòoní. 21 Hen ká a khíi ɓuara á wa sãnía na cùkú mía ó o ɓueé wé á hã à kɛń là a sãnía na cùkú wi bìo síi. Ó o ò wé mu lè ho pànká na wi o cɔ̃́n, hìa ó o ò yíráa le sée mu bìo ɓúenɓúen wań.

4

1 Àwa, wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, ĩ sĩi ɓɛ̀ntĩ́n vá à ĩ bĩní mi mia. Mi bìo wee wɛɛ́ ĩ sĩi, á lé minɛ́n bìo yi à ĩ yí ho cùkú, á mi wã́a wíoka fárá dĩ̀n mi páaníló là a Ɲúhṹso yi.

Le zéeníi bìo

2 O Evodii là a Sɛ̃ntiisi á ĩ wee hení bìo kà á à na yi le ɓa ɲi-cúa wé le dà-kéní ɓa páaníló là a Ɲúhṹso bìo yi. 3 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n na páanía wee sá ho tonló làa mi lè mí yahó á ĩ wee bío bìo kà á à na yi: Ɓa hã́awa mu mí nùwã ɲun á ũ séení. Ɓa páanía lá le lònbee làa mi le Dónbeenì bín-tente bueró bìo yi. O Kileman lè wàn zàwa na ká mún páanía lá le lònbee làa mi le Dónbeenì bín-tente bueró bìo yi. Bán yènnáa túara bìa yú le mukãnì binbirì yènnáa vũahṹ yi.

4 Mi wé zã̀maka fɛ́ɛɛ mi páaníló là a Ɲúhṹso bìo yi. Ĩ wíokaa wee bío mu, mi wé zã̀maka. 5 Mi wé ɓa nùpua na wayika à ɓa nùpua ɓúenɓúen zũń bìo. Mi wé leéka le hen làa cĩ́inú ká a Ɲúhṹso á à ɓuen. 6 Mi yí le mi hácírí yáa bìo woon yi. Ɛ̀ɛ ká mi màkóo wé wi bìo lée bìo yi, à mi zéení mu lè le Dónbeenì. Mi mún wé dé le bárákà fɛ́ɛɛ. 7 Ká mi wee wé kà, á le Dónbeenì á à na mí hɛ́ɛrà mia, hón hɛ́ɛrà so dà bìo wa wee leéka ɓúenɓúen wán, ho ò wé á mi yiwa máa wé è dè, á yilera máa wé è lùnka mi páaníló là a Yeesu *Krista bìo yi.

8 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, á bìo kà wán á ĩ ì bío bìo kà làa mia: Bìo ko mu wé here mia lé ho tũ̀iá poni bìo, làa bìo ɓúenɓúen na ko lè le kɔ̃̀nbii, làa bìo térénna, làa bìo wee ce, làa bìo ó o nùpue ko ò wań, làa bìo ko lè ho cùkú. Bìo ɓúenɓúen na se làa sòobɛ́ɛ, làa bìo ko lè le ɓùaaníi lé bṹn bìo ko mu wé here mia. 9 Bìo á ĩ kàránna làa mia á mi tà yi, bìo mi ɲá ĩ cɔ̃́n làa bìo mi mɔn à ĩ wee wé lé bṹn á mi wé bè yi. Ká mi wee wé kà, á le Dónbeenì na wee na ho hɛ́ɛrà, á à kɛń làa mia.

Ho Filiipu lóhó kèrètĩ́ɛwa bárákà déró bìo

10 Ĩ wee zã̀maka làa sòobɛ́ɛ ĩ páaníló là a Ɲúhṹso yi, lé bìo mi màhã́ wã́a dàńna zéenía làa mi le mi pan ĩ bìo. Mu bon, mi pan ĩ bìo yí khú ká lé bìo mi lá dĩǹ yí yú mu wéró níi. 11 Mu yínɔń bìo ɓúi fòora miì á nɔn á ĩ wee bíoráa kà. Hen ká ĩ bìo ka làa bìo na, à ĩ sĩi wa mu bìo yi lé bìo á ĩ mána mu ɓúenɓúen. 12 Ĩ khon loo, á ĩ zũ bìo á ĩ ì ɓua lè ĩten. Ĩ bìo wi loo á ĩ zũ bìo á ĩ ì ɓua lè ĩten. Ĩ yú bìo á ĩ dí loo, tàá ĩ yí yú bìo á ĩ dí loo, à ĩ yí puuní loo, tàá à bìo wi ĩ cɔ̃́n fòo miì loo, mu ɓúenɓúen yi á ĩ zũ bìo á ĩ ì ɓua lè ĩten sese. 13 Bṹn bìowa so wéró pànká ó o *Krista wee na miì. 14 Ɛ̀ɛ ká bìo mi séenía mi le lònbee na yú mi bìo yi ɓɛ̀ntĩ́n lée bìo na se.

15 Minɛ́n Filiipusa, mi zũ le pã̀ahṹ na á ĩ ɓúa le Dónbeenì bín-tente bueró ɲúhṹ mi cɔ̃́n, á ló ho Maseduana kɔ̃hṹ yi, á lé minɛ́n mi dòn lé ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure na séenía mi. 16 Pã̀ahṹ na á ĩ wi ho Tesaloniiki yi lé bĩ́n mi ɓúa mu ɲúhṹ yi, á séenía mi làa bìo á ĩ màkóo wi yi á dɔ̃n hã cúa-ɲun. 17 Bṹn yí máa zéení le ĩ wee cà à mi wé séení mi làa bṹn síi fɛ́ɛɛ, ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ wi à le Dónbeenì na bìo mi wee wé ɓàn cũ̀nú mia. 18 Mi hãmu na mi tonkaa là a Epaforodiite ɓueé dɔ̃n mi lè mí ɲi-kã́a, mu yàá puunía bìo á ĩ màkóo wi yi ɓúenɓúen. Bìo mi nɔn miì ka lòn muinì yìa na cĩ̀ína á sãmu sĩ le Dónbeenì yi. 19 Wàn Dónbeenì na nàfòró ɲii mía á à na bìo mi màkóo wi yi ɓúenɓúen mia mi páaníló là a Yeesu *Krista bìo yi. 20 Le ho cùkú à bìo sĩ̀ wàn Maá Dónbeenì yi fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi. *Amiina!

Le tɛ̀ɛníi

21 Bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓa páaníló là a Yeesu *Krista bìo yi á mi tɛ̀ɛní yi lè mí nì-kéní kéní. Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na làa mi páanía wi mún wee tɛ̀ɛní mia. 22 Bìa hen na bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓúenɓúen wee tɛ̀ɛní mia, sɔ̃̀nkú bìa wee sá ho *Oroomu bɛ́ɛ cɔ̃́n.

23 Le o Ɲúhṹso Yeesu Krista wé mu sãamu làa mia.

* 1:19 Yeesu Krista Hácírí: O Yeesu Krista Hácírí na bìo bía hen lè le Dónbeenì Hácírí lée dà-kéní.

Koloosisa

1

2

3

4

Ho vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Koloosi

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ na kà lé o Poole túara ho nɔn ho Koloosi lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Yìa nín-yání buera le Dónbeenì bíonì bĩ́n lé yìa ɓa le Epafaraasi, o là a Poole páanía wee sá ho tonló dà-kéní. O wee lé ho Koloosi lóhó mí bɛɛre yi (1.7; 4.12).

Pã̀ahṹ na ó o Poole wi ho kàsó yi ho Oroomu yi (4.3), ó o Epafaraasi ɓueé ɓúɛɛkío wo á bía nɔn wo yi le ɓa nùpua ɓúi hĩ́nɔn wee vĩ́iní ho Koloosi kèrètĩ́ɛwa lè ho kàránló ɓúi sìí.

Lé bṹn nɔn ó o Poole túararáa ho vũahṹ na kà nɔn ɓa yi, à zéení le Dónbeenì tũ̀iá poni làa ba, bèra a na à ɓa pĩ́ ɓa nùpua mu kàránló. O mún bía nɔn ɓa yi le le Dónbeenì dĩ̀n o Yeesu *Krista wán léraráa ho dĩ́míɲá, á lé orɛ́n le wee dĩ̀n wán kã̀nínáa ɓa nùpua (1–2).

O zéenía bìo ɓa wé è ɓua lè míten ɓa páaníló là a *Krista yi (3–4).

Lé o Tisiiki là a Onɛziimu ó o Poole tonkaa lè ho vũahṹ mu á ɓa vaá nɔn ho Koloosi kèrètĩ́ɛwa kuure yi.

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Poole, yìa le Dónbeenì lè mí sĩi bìo á wó á ĩ lé o Yeesu *Krista tonkaro, lé mi wee túa ho vũahṹ na kà. Ĩnɛ́n lè wàn za Timɔtee 2 á wee tɛ̀ɛní minɛ́n wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na bìo sã̀ le Dónbeenì yi ho Koloosi lóhó yi á páanía là a Krista, á sĩadéró wo yi fárá tĩna. Le wàn Maá Dónbeenì à wé mu sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia.

O Poole Dónbeenì bárákà déró bìo

3 Hen ká wa sansan wee fìo wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista ɓàn Maá Dónbeenì yi mi bìo yi, à wa dé le bárákà. 4 Wa wee dé le bárákà lé bìo wa ɲá bìo mí sĩa dóráa o Yeesu Krista yi bìo, làa bìo mí waráa bìa ɓúenɓúen na bìo sã̀ le Dónbeenì yi. 5 Mi dó mi sĩa á wa mín, lé bìo mi dó mi sĩa á wee lòoní le Dónbeenì bè-tente na le dó mí ɲii le mí ì ká làa mia ho wáayi. Mu bè-tente mu á mi ɲá bìo pã̀ahṹ na ɓa buera le bín-tente nɔn mia yi, dén na lé ho tũ̀iá poni. 6 Ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen yi, á bìa wee tà le bín-tente mu bìo, à wé bìo sĩ le Dónbeenì yi á wee dé wán ká ɓa wà. Lé kà síi á mu mún wee wéráa minɛ́n cɔ̃́n à lá ho pã̀ahṹ na mi ɲá le bín-tente mu yi, á zũna le Dónbeenì sãamu bìo binbirì à ɓuee ɓúe ho zuia ɲii wán. 7 Mu lé o Epafaraasi, yìa wa wa làa sòobɛ́ɛ na làa wɛn páanía wee sá a Krista tonló, lé wón buera le bín-tente mu nɔn mia. O wee sòobá míten à sáráa o Krista tonló wa lahó yi mi cɔ̃́n. 8 Lé orɛ́n ɓueé bía le waminì na á le Dónbeenì Hácírí wó á mi wa làa mín bìo làa wɛn.

9 Lé bṹn nɔn á pã̀ahṹ na wa ɲá mi bìo yi ɲii wán, á wa wee fìo le Dónbeenì yi fɛ́ɛɛ mi bìo yi. Wa wee fìo le le Dónbeenì na mu bè-zũńminì lè mu bìo zũńló ɓúenɓúen na wee lé lerɛ́n mí bɛɛre Hácírí cɔ̃́n mia. Lé bṹn ǹ na ká mi ì zũń bìo le sĩi vá yi á mu ɲii ì sí. 10 Bṹn ká mi ì dàń ǹ ɓua miten làa bìo mu koráa là a Ɲúhṹso, á mi wé è wé bìo sĩ a yi ɓúenɓúen fɛ́ɛɛ lè hã wárá na se lè mí sìíwà ɓúenɓúen, á à wíoka à zũń le Dónbeenì. 11 Bìo le Dónbeenì pànká ɲii mía, á wa wee fìo le yi le le wé à mi pànká kɛń bèra a na à mi wé dàń hĩ̀ mi sĩa, à ɲì mi yiwa lè le sĩ-wɛɛ. 12 Mi wé dé wàn Maá Dónbeenì bárákà. Le wó á mi ko à mi níi kɛń hã kĩ́a na le bàrá ká làa bìa bìo sã̀ le yi mu khoomu yi le cɔ̃́n. 13 Le kã̀nía wɛn le tíbírí pànká níi yi, á wa wã́a wi le Za na le wa làa sòobɛ́ɛ bɛ́ɛnì díiníi 14 Lé o Za mu pànká yi á le kã̀nía wɛn, á sɛ́ra wa bè-kora día.

O Krista khòoníló leni

15 O Za mu yi á wa wee mi le Dónbeenì na yí dà máa mi.

O kĩ́ mu bìo ɓúenɓúen, á wi mu bè-lénnia ɓúenɓúen ɲúhṹ wán.

16 Lé bìo ó orɛ́n lé yìa le Dónbeenì dĩ̀n wán léraráa mu bìo ɓúenɓúen,

bìo ho wáayi, làa bìo ho tá yi,

bìo wee mi, làa bìo yí máa mi,

hã pànkáwá lè mí sìíwà ɓúenɓúen.

Le Dónbeenì dĩ̀n orɛ́n wán á léraráa mu bìo ɓúenɓúen,

mu bìo ɓúenɓúen le léra orɛ́n bìo yi.

17 Orɛ́n wi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra.

Lé orɛ́n pànká yi á mu bìo ɓúenɓúen wi mí lara yi sese.

18 Ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure na ka lòn sãnía ɓàn ɲúhṹ lé orɛ́n.

Lé orɛ́n le kuure mu ɓúa wán.

Lé orɛ́n lé ɓa nì-hía nín-yání so na vèera á máa bĩní máa hí

bèra a na ò o dí mu bìo ɓúenɓúen yahó.

19 Lé bìo mu wó sĩna le Dónbeenì yi à bìo lerɛ́n karáa ɓúenɓúen à le Za mún kɛń làa bṹn.

20 Á mu mún wó sĩna le yi à le dĩ̀n orɛ́n wán à bìo ho wáayi làa bìo ho tá yi ɓúenɓúen làa de bĩní wé sĩ.

Lé o Za na húrun ho *kùrùwá wán á cãni kúará pànká yi á le dóráa ho hɛ́ɛrà lerɛ́n lè mu bìo ɓúenɓúen pã̀ahṹ.

21 Á minɛ́n na lá lé ɓa nì-hãní le Dónbeenì cɔ̃́n, á lá lé le zúkúsa mi yile-kora lè mí bè-kora wéró bìo yi, 22 á le wã́a wó á mi bĩnía sĩ làa de bìo le wó á le Za wó a nùpue á húrun pànká yi. Le wó kà síi bèra a na à mi dàń dĩ̀n le yahó ká mi wee ce á fĩ́anì mía yi á bè-kohó yèni yí máa ve lɛɛ́ yi. 23 Ká mi màhã́ ko mi wíoka dé mí sĩa o Za mu yi, à fárá dĩ̀n. Bìo mi dó mi sĩa wee lòoní bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé le bín-tente yi á mi yí khɛ̀nnáa. Le bín-tente mu lé dìo mi ɲá khĩína, dìo buera nɔn ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen yi. Á lé lerɛ́n bín-tente mu bueró tonló á ĩnɛ́n Poole mún wee sá.

O Poole lònbee na ó o wee lá bìo

24 Hã laà na kà wán á le lònbee na á ĩ wee lá mi bìo yi á ĩ wee zã̀maka bìo yi. Lé kà síi á ĩ sãnía lò ò beráa á à tiíráa le lònbee na wa ko wa kã́a yi ɲii* o *Krista tonló sáró yi ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure na lé o sãnía bìo yi. 25 Ĩnɛ́n wã́a lé ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen kuure mu ton-sá lé bìo le Dónbeenì kàràfáa ho tonló miì, á le ĩ zéení mí bíonì bìo yahó ɓúenɓúen mi séeníló bìo yi. 26 Le bíonì mu lé mu bìo na le Dónbeenì lá sà ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen yi hàánì. Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán á le wã́a zéenía le bíonì mu bìo làa bìa bìo sã̀ le yi. 27 Le Dónbeenì le mí ì zéení làa ba le le bìo na lá sà yi na semu ɓàn síi mía á ɓa nùpua ɓúenɓúen níní dàń kɛń yi. Bṹn bìo so lé o Krista páaníló làa mia. Lé bṹn nɔn á mi dó mi sĩa wee lòoní ho cùkú na le Dónbeenì dó mí ɲii le mi níní ì kɛń yi. 28 Lé wón Krista so á wa wee zéení bìo, á wee ɲì le Dónbeenì nìpomu nì-kéní kéní zení wán, á wee kàrán ɓa lè mí nì-kéní kéní mu bè-zũńminì pànká yi. Wa wee wé bṹn bèra a na à ɓa nì-kéní kéní dàń dã vé ɓa páaníló là a Krista pànká yi. 29 Lé bṹn te bìo á ĩ wee sáráa ho tonló mu lè ĩ sòobɛ́ɛ là a Krista pànká beenì na wee mi bìo á ĩ wee wé yi.

2

1 Ĩ wi à mi zũń le ĩ wee sá lè ĩ sòobɛ́ɛ minɛ́n lè ho Lawodisee lóhó kèrètĩ́ɛwa, làa bìa ká ɓúenɓúen na yère mún dĩǹ yí dá ĩ wán bìo yi. 2 Ĩ wee sá lè ĩ sòobɛ́ɛ bèra a na à mi ɓúenɓúen sĩa wé hereka à mi wé le dà-kéní bìo mi wa làa mín bìo yi. Bṹn bìo yi á mi ì yí mu bè-tentewà lè mí sìíwà ɓúenɓúen na ko làa mia ká mi ɓɛ̀ntĩ́n zũna le le Dónbeenì bín-tente na mi ɲá lé ho tũ̀iá poni. Lé bṹn ǹ na ká mi ì zũń le Dónbeenì bìo na lá sà yi, bṹn na lé o *Krista. 3 Lé orɛ́n mí dòn á mu bìo zũńló lè mu bè-zũńminì ɓúenɓúen na lé ho nàfòró binbirì wee lé cɔ̃́n. 4 Ĩ bía bṹn nɔn mia bèra a na à mi yí día míten le o ɓúi khà lè mí bín-sĩa vĩ́iní. 5 Ĩ mía mi tĩ́ahṹ bṹn bon, ká ĩ hácírí dén màhã́ wi làa mia. Bìo mi ɓuannáa mín sese, làa bìo mí sĩadéró o Krista yi fárá tĩna á ĩ sĩi wan bìo yi.

Wa páaníló là a Krista bìo

6 Àwa, á bìo mi tà ò o Yeesu *Krista wé mi Ɲúhṹso, á mi wã́a ɓua miten làa bìo sĩ a yi mi páaníló làa wo bìo yi. 7 Mi fárá mi sĩadéró wo yi lòn vĩ̀ndɛ̀ɛ na naní zon ho tá yi bìo síi. Mi le mi sĩadéró mu wo yi à wíoka wé dé wán. Mi wíoka fárá dĩ̀n mi sĩadéró wo yi. Mi wé mu ɓúenɓúen héha lè ho kàránló na mi yú, à wíoka wé dé le Dónbeenì bárákà fɛ́ɛɛ.

8 Mi pa miten bìo. Mi yí día le ɓa nùpua vĩ mia lè mí kàránló na yí bon á ɲúhṹ mía. Hón kàránló so fárá ɓa nùpua làndáwá lè ho dĩ́míɲá pànkáwá na yí máa mi wán, ká ho yí fárá Krista wán. 9 Mu bon, bìo ó o Krista wó a nùpue mí cúee á bìo le Dónbeenì karáa ɓúenɓúen ó o mún karáa. 10 Á le Dónbeenì bìo dã́ní yi á mi bìo ɓúenɓúen ɲii sú mi páaníló là a Krista yi, wón na wi hã pànkáwá na yí máa mi ɓúenɓúen ɲúhṹ wán. 11 Bìo mi páanía làa wo, á mi lé ɓa nùpua na ɓa kúiora. Ká hón kúioró so màhã́ yí wó mi sãnía yi. Ho *kúiiró na ó o *Krista wó lé mu bè-kohó pànká na ó o léra mia. 12 Pã̀ahṹ na mi bátízéra yi, á mi ka lòn nùpua na páanía nùuna là a Krista á mún páanía vèera làa wo lé bìo mi dó mi sĩa le Dónbeenì pànká na vèenía wo léra ɓa nì-hía tĩ́ahṹ yi. 13 Á minɛ́n na lá húrun le Dónbeenì cɔ̃́n mu bè-kora na mi lá wee wé làa bìo mi yí kúiora bìo yi, á le wã́a vèenía mia mi páaníló là a Krista bìo yi. Le sɛ́ra wa bè-kora ɓúenɓúen día. 14 Wa wékheró bìo na ɲà wa ɲúná yi á le ɓó ɲúhṹ lòn kení vũahṹ bìo síi. Le ɓúaa mu ho *kùrùwá wán á ɓóráa mu ɲúhṹ. 15 Le fáara hã pànkáwá na yí máa mi ɓúenɓúen fũna á dó hã nìyio hã yi ɓa nùpua ɓúenɓúen yahó o Krista húmú ho kùrùwá wán pànká yi.

16 Ó o ɓúi wã́a yí ko ò o cítí mia bìo mi yí bò ɓa *làndá yi mu bè-dínii lè mu bè-ɲunii dã́ní yi, tàá bìo mi yí máa dí hã sɔ̃́n-beera, tàá ho pĩihṹ miló nín-yání wizonle sã́nú, tàá ɓa *zúifùwa vũńkaló wizonle sã́nú. 17 Bṹn ɓúenɓúen fù lé bìo lá wà ɓueé wé ɓàn khã̀nkhã̀náamu. Ká mu binbirìso wee lé o Krista yi. 18 Mi yí día le o ɓúi bío le mi yí ko lè ho cũ̀nú le Dónbeenì cɔ̃́n. Ĩ wee bío bìa wee wé lè ɓa wee liiní míten à ɓùaaní ho wáayi tonkarowà bìo. Ɓa wee bío le mi bìo ɲúhṹ wi po bìa ká ɓa bè-minii bìo yi. Lé ɓarɛ́n te mí kùrú yilera. Ɓa wee yòoní míten mu bìo yi kã́amáa. 19 Ɓa yí cɛɛ́ra a Krista na ka lòn sãnía ɓàn ɲúhṹ yi. Lé orɛ́n wee wé à hã sãnía bìowa na cɛɛ́kaa mín yi à wé dã làa bìo le Dónbeenì le mu wéráa.

Wa húmú lè wa vèeró là a Krista bìo

20 Mi páanía húrun là a Krista, á kã̀nía ho dĩ́míɲá pànkáwá na yí máa mi níi yi. Á lée webio nɔn á mi pá wee día miten à ɓa kĩ̀kã́ka yi lè mí *làndáwá, ka lè mi bìo pá sã̀ ho dĩ́míɲá yi? 21 Ɓa le mi yí lá bìo kà, à yí dí bìo kà, à bìo kà mi yí dã. 22 Hɔ̃́n làndáwá so bìo ciran mu bìo na ká a nùpue ɲìána mu lè mí màkóo, à mu vé. Lé ɓa nùpua bò hã á wee kàrán làa mín. 23 Mu bon, mu ka lòn bè-zũńminì bìo na se á wee zéení le ɓa nùpua wé dé mí sòobɛ́ɛ le Dónbeenì bìo yi, à wé liiní míten, à wé beé mí sãnía lò. Ɛ̀ɛ ká mu ɲúhṹ màhã́ mía. Mu wee kã́ɲa bìo ɓa nùpua sĩa wee vá yi mí dòn yi.

3

1 Á bìo mi ka lè mi vèera là a *Krista, á mi wã́a wé cànka bìo bìo sã̀ ho wáayi, hen na ó o Krista yòó kará yi le Dónbeenì nín-tĩánì. 2 Mi wé leéka bìo bìo sã̀ ho wáayi bìo, ká mi wé yí leéka bìo bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi bìo. 3 Mu bon, mi ka lè mi húrun, á mi wã́a yú le mukɔ̃n-fĩnle là a Krista, wón na páanía lè le Dónbeenì. Bìa bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi á le mukɔ̃n-fĩnle mu bìo sà yi. 4 O Krista lé yìa lé mi mukãnì. Ká a Krista khíi wà ɓueé zéení míten lè ho dĩ́míɲása, á mún ǹ zéení làa ba le mi bìo sã̀ mí yi, á mi ì páaní a cùkú yi làa wo.

Le mukɔ̃n-fĩnle lè le mukɔ̃n-kĩ́nle bìo

5 Àwa, á bìo wi mia na bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi á mi ɓúe ɲúhṹ. Bṹn na lé ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà, lè hã nìyi-wárá, lè mu bìo na yí se na mi sĩa wee vá yi, lè hã yìo na yí máa sì lè mu bìo. Bṹn na ka lòn wɔ̃̀nna na mi dó mi sĩa yi. 6 Hɔ̃́n wékhewa so lé hĩ̀a wee wé à le Dónbeenì sĩi cĩ̀náa [bìa yí máa bè le bíonì yi.] 7 Lé bṹn ɓàn síi á minɛ́n mún lá wee wé pã̀ahṹ na hã wékhewa pànká wi mi wán. 8 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán á mi khí mu ɓúenɓúen yi. Mi wé yí le mi sĩa cĩ̀, mi día le mukɔ̃n-ɲiílè, lè hã làntàa, lè hã kàakó-bíoní. 9 Mi wé yí fũ̀aa sabíoní na mín yi. Mi wé yí wé bṹn bìowa so, lé bìo mi wã́a día bìo mi fù wee ɓua lè miten. 10 Mi wã́a yèrèmáa wó ɓa nì-fĩa. Lé le Dónbeenì wó mia lè ɓa nì-fĩa á wee yèrèmá mia fɛ́ɛɛ, à mi ɓonmín làa de, à mi zũń le binbirì. 11 Lé bṹn nɔn á ɓa *zúifùwa làa bìa yínɔń ɓa zúifùwa, làa bìa kúiora làa bìa yí kúiora, lè ɓa nì-hãní, làa bìa yìo yí hɛ́ra, lè ɓa wobáaní làa bìa wi míten, bán ɓúenɓúen á hueekaró mía yi. O *Krista mí dòn lé yìa bìo ɲúhṹ wi. Bìa dó mí sĩa wo yi ɓúenɓúen ó o páaníanáa.

12 Àwa, minɛ́n na le Dónbeenì wa á hueekaa á mi bìo sã̀ le yi, mi wã́a wé ɓa nùpua na zũ le màkárí. Mi wé wé mu tentemu. Mi wé liiní miten à wé wayika. Mi wé ɲì mi yiwa. 13 Mi wé yí le mi sĩa cĩ̀ mín yi. Ká a ɓúi wé wó khon lè mí ninza, à mi sɛ́n día na mín yi. Bìo ó o Ɲúhṹso sɛ́raráa mi wékheró día, lé bṹn ɓàn síi á minɛ́n mún wé sɛ́n día nanáa mín yi. 14 Mi wań mín, bṹn lé bìo bìo here á po bìo ká ɓúenɓúen. Lé bṹn á à wé mia lè le dà-kéní binbirì.

15 Le o Krista hɛ́ɛrà na ó o wee na mia à dí mi bìowa ɓúenɓúen yahó. Lé hón hɛ́ɛrà so á le Dónbeenì hueekaa mia à mi kɛń yi, à mi wé lòn sãnía dà-kéní. Mi wé dé le bárákà. 16 Le o Krista bíonì kɛń mi yiwa à ɲii sí, à mi wé kàrán mín, à wé hení mín sĩa lè mu bè-zũńminì na ɲii sú. Mi wé sío hã lení lè mí sìíwà lè mi sĩa ɓúenɓúen à déráa le Dónbeenì bárákà. 17 Bìo mi wee bío làa bìo mi wee wé ɓúenɓúen á mi wé wé là a Ɲúhṹso Yeesu yèni. Mi wé dé o Maá Dónbeenì bárákà o Yeesu mu pànká yi.

Bìo wa ko wa ɓua làa mín

18 Hã́awa, mi wé liiní miten na mi bárání yi, làa bìo mi ko mi wé wé làa bũ mi páaníló là a Ɲúhṹso bìo yi. 19 Báawa, mi wań mi hã́nání. Mi wé yí ɲiiní mi mukãní ɓa wán.

20 Zàwa, mi wé bè mi maáwà lè mí nuwà bíoní yi mu bìo ɓúenɓúen yi, lé bìo á bṹn sĩ a Ɲúhṹso yi. 21 Maáwà, mi wé yí cĩ̀í mi zàwa sĩa à tèé ɓa bàra.

22 Wobáaní, mi wé bè mi ɲúnása na wi ho dĩ́míɲá yi bíoní ɓúenɓúen yi. Mi wé yí wé mu ɓa yìo yi mí dòn à càráa le yèni ɓa cɔ̃́n. Ká mi màhã́ wé sá na ɓa yi lè le yi na wee ce, bìo mi wee kɔ̃̀nbi o Ɲúhṹso bìo yi. 23 Mi wé wee sá tonló lée tonló, à mi hɛ́n mi yiwa sáráa ho, à kɛń lè mu lé o Ɲúhṹso á mi wee sá na yi, ká mi yí máa sá na nùpua yi. 24 Lé bìo mi zũ le o Ɲúhṹso á à sàání mia, dén sàáníi so lé hã kĩ́a na ó o bàrá ká làa bìa bìo sã̀ a yi. Yìa lé mi Ɲúhṹso lé o Yeesu Krista, lé wón á mi wee sá na yi. 25 Ká bìa ɓɛ̀n wee wé bìo yí térénna, bán ó o Ɲúhṹso á à sàání yi á à héha làa bṹn, o máa hueeka nùpua mín yi.

4

1 Wobáaní ɲúnása, mi wé wé bìo térénna á héhaa lè mi wobáaní. Lé bìo mi zũ le minɛ́n mún Ɲúhṹso wi ho wáayi.

Le zéeníi lè le tɛ̀ɛníi bìo

2 Mi yí khí ho fìoró yi. Mi dé sòobɛ́ɛ ho yi à wé dé le Dónbeenì bárákà fɛ́ɛɛ. 3 Mi mún wé fìo na warɛ́n yi bèra a na à le Dónbeenì hɛ́n mí bín-tente bueró ɲii na wɛn, bṹn na lé o *Krista bìo na lá sà yi. Lé bṹn bìo yi á ĩ wiráa ho kàsó yi. 4 Mi fìo na miì bèra a na à ĩ dàń zéení mu wéréwéré làa bìo á ĩ ko à ĩ zéení làa bũ.

5 Mi wé zũń miten ɓuaró bìa yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa tĩ́ahṹ. Pã̀ahṹ lée pã̀ahṹ na mi dà à wé mu bè-tentewà yi à mi wé mu. 6 Mi wé ɓa nùpua na zũ hã bíoní à wé bío hã bín-tentewà, à wé dàń bío lè ɓa nùpua làa bìo mu koráa.

7 O Tisiiki ɓueé zéení bìo á ĩ bìo karáa ɓúenɓúen làa mia. Wón lé wàn za mu kèrètĩ́ɛmu dã́ní yi á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ. O wee sòobá míten à sáráa o Ɲúhṹso tonló làa mi. 8 Bìo nɔn á ĩ wee tonkaráa wo mi cɔ̃́n lée bèra a na à mi zũń bìo wa bìo karáa, o ò hĩ̀í mi sĩa. 9 O Onɛziimu na wee lé mi cɔ̃́n á à bè mín làa wo. Wón mún lé wàn za mu kèrètĩ́ɛmu dã́ní yi á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ. O sĩidéró o Krista yi fárá tĩna. Lé ɓarɛ́n mí nùwã ɲun á à bè mín ɓueé zéení bìo wó wa cɔ̃́n ɓúenɓúen làa mia.

10 O Arisitaaki, yìa làa mi páanía wi ho kàsó yi á wee tɛ̀ɛní mia. O Baanabaasi ɓàn za na ɓa le Maaki mún wee tɛ̀ɛní mia. O ɓuenló bìo fèra bía nɔn mia. Ká a ɓueé dɔ̃n mia, à mi ɓua a sese. 11 O Yeesu, yìa ɓa mún wee ve le Zusituusi wón mún wee tɛ̀ɛní mia. Ɓa *zúifùwa na lé ɓa kèrètĩ́ɛwa tĩ́ahṹ, á bán mí dòn lé bìa làa mi páanía wee sá, à zéení le Dónbeenì bá-zàmu bìo. Ɓa henía ĩ sĩi. 12 O Epafaraasi, yìa wee lé mí cɔ̃́n, á mún wee tɛ̀ɛní mia. Wón mún lé o Yeesu Krista ton-sá, á wee sòobá míten à fìo fɛ́ɛɛ mi bìo yi bèra a na à mi sĩadéró le Dónbeenì yi wíoka fárá tĩn, à wé ɓa kèrètĩ́ɛwa na dɔ̃n vó, á yí máa titika le Dónbeenì sĩi bìo wéró yi. 13 Ĩnɛ́n ĩ bɛɛre mɔn bìo ó o wee beéráa míten lò làa sòobɛ́ɛ minɛ́n lè ho Lawodisee lè ho Hiyerapoliisi lórá kèrètĩ́ɛwa bìo yi. 14 O Luki na lé o dɔ̀kɔ̀túarán, yìa á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, là a Demaasi mún wee tɛ̀ɛní mia.

15 Mi tɛ̀ɛní wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa na wi ho Lawodisee lóhó yi. Mi mún tɛ̀ɛní a Ninfa lè ɓa kèrètĩ́ɛwa na wee kúee mín wán o zĩi yi.

16 Ká mi kàránna ĩ vũahṹ mu vó, à mi na ho ho Lawodisee kèrètĩ́ɛwa kuure yi à bán mún kàrán. Ká bán mún tonía ho vũahṹ na nɔn ɓa yi á nɔn mia, à mi mún kàrán hón.

17 Mi hení na a Aasiipu yi le ho tonló na o Ɲúhṹso kàràfáa wo yi ò o wé sá à ho ɲii sí.

18 Lònbìo lé ĩnɛ́n Poole lè ĩ nín-bia á wee túa bìo kà à na mia. Mi yí le mi yiwa sà miì ho kàsó na á ĩ wi yi. Le le Dónbeenì à wé mí sãamu làa mia.

* 1:24 Mi loń Matiye vũahṹ 24.3-14; Maaki vũahṹ 13.19-23

Tesaloniikisa nín-yání

1

2

3

4

5

Ho nín-yání vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Tesaloniiki

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ mu lé o Poole túara ho á nɔn ho Tesaloniiki kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Ho Tesaloniiki mu lé ho Maseduana kɔ̃hṹ ló-beenì. Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure na ho lóhó mu yi lé orɛ́n Poole fárá le. Ɛ̀ɛ ká a màhã́ yí dàńna yí kará bĩ́n yí míana. Lé bìo á ho kàránló na ó o wee na á ɓa *zúifùwa ɓúi yí tà bìo, á ɓa ɲɔn wo (Bè-wénia vũahṹ 17.1-17). Bìo nɔn ó o túararáa ho vũahṹ mu lé ho tonló na ó o sá hũ̀inía yi bĩ́n ó o wi ò o bĩní sĩ̀ ɲii.

Bìo le kuure mu yí fárá yí míana, ká bìo le kèrètĩ́ɛwa wee wé ká mu se ɓúenɓúen ó o ɲá, ó o wee zã̀maka mu bìo yi, á wee hení ɓa sĩa le ɓa bánbá à ɓa kèrètĩ́ɛmu wé va lè ho yahó. O bía ɓa nì-hía vèeró bìo làa ba, làa bìo ó o *Krista à bĩní ì ɓuen á ɓueé fé bìa dó mí sĩa wo yi. O mún bía le ɓa wé sá à yí dí parí.

Ɓa bè-zũńlowà tò mu wán le ho vũahṹ mu lé hìa lé o Poole nín-yání vũahṹ na ó o túara. O túara ho hã lúlúio ɓúará-ɲun làa pírú (50), lè ho ɓúará-ɲun làa pírú làa dà-kéní (51) pã̀ahṹ o Yeesu teró mɔ́n.

1

1 Mu lé warɛ́n, o Poole, là a Silivɛ̃n là a Timɔtee á wee túa ho vũahṹ na kà á à na minɛ́n Tesaloniiki kèrètĩ́ɛwa kuure yi, minɛ́n na bìo sã̀ a Maá Dónbeenì là a Ɲúhṹso Yeesu *Krista yi. Le le Dónbeenì wé mí sãamu làa mia à na ho hɛ́ɛrà mia.

Bìo ho Tesaloniiki kèrètĩ́ɛwa ɓuan lè míten

2 Wa wee dé le Dónbeenì bárákà fɛ́ɛɛ mi ɓúenɓúen bìo yi. Wa yí máa khí le Dónbeenì fìoró yi mi bìo yi. 3 Wa wee leéka mi bìo fúuu wàn Maá Dónbeenì yahó. Lé bìo á mi yí dú parí mi sĩadéró le Dónbeenì yi. Le waminì na wi mia lé dén nɔn á mi wee wéráa mu bè-tentewà. Á mi sĩadéró wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista yi á mún fárá dĩ̀n. 4 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa zũ mu le le Dónbeenì wa mia á hueekaa à mi bìo sĩ̀ le yi. 5 Wa yí buera le bín-tente yí nɔn mia lè wa ɲiní mí dòn, wa mún wó mu lè le Dónbeenì Hácírí pànká, á mún láa mu yi kɛ̃́nkɛ̃́n le le bín-tente mu bìo lé ho tũ̀iá. Bìo wa ɓuan lè waten mi tĩ́ahṹ à mi bìo wé seráa á mi zũ. 6 Bìo warɛ́n wó á mi bò yi, á mún bò bìo ó o Ɲúhṹso wó yi. Hàrí bìo mi lò wee be làa sòobɛ́ɛ mí cúee, à mi pá tà bò le Dónbeenì bíonì yi lè le sĩ-wɛɛ, dìo le Dónbeenì Hácírí wee na.

7 Bìo mi wó kà lé bṹn á bìa tà a Krista bìo ho Maseduana lè ho Akayii kãna yi ɓúenɓúen lá ko ɓa wé loń yi à wé. 8 Lé lè minɛ́n cɔ̃́n ó o Ɲúhṹso bíonì dĩ̀n yi á sã ɲánáa ho Maseduana lè ho Akayii yi. Mu yínɔń bṹn mí dòn. Mi Dónbeenì bìo tàró á bɛ̀nbɛ́ra hã lùa ɓúenɓúen, á mu ɓàn bíoró yàá wã́a ɲúhṹ mía wa cɔ̃́n. 9 Ɓa nùpua ɓúenɓúen wee bío bìo mi ɓuan làa wɛn bìo, pã̀ahṹ na wa van mi cɔ̃́n yi. Ɓa mún wee bío bìo mi pã́ hã wɔ̃̀nna à mi tà le Dónbeenì binbirì na wi fɛ́ɛɛ bìo, á nɔn miten le yi 10 á pannáa le Za Yeesu na à lé ho wáayi ì ɓuen, wón na le vèenía. Orɛ́n Yeesu mu lé yìa á à kã̀ní wɛn le Dónbeenì sĩ-cĩ̀ílè cítíi pã̀ahṹ.

2

Ho tonló na ó o Poole sá ho Tesaloniiki lóhó yi bìo

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, minɛ́n miten mɔn wa ɓuenló mi cɔ̃́n cũ̀nú. 2 Mi zũ mu le sã́ni wa ɓuen mi cɔ̃́n, á ɓa beéra wa lò, á zùańna wɛn ho Filiipu lóhó yi. Ká le Dónbeenì màhã́ henía wa sĩa á wa bueraráa le Dónbeenì bín-tente nɔn mia lè hã kánkáa.* 3 Wa bè-bíonii yí dĩ̀n bìo na yí bon wán. Yilera na yí se mía wɛn. Wa yí máa cà à wa vĩ́iní nùpue. 4 Ɓùeé. Le Dónbeenì lora wɛn, á mɔn à wa ko làa bũ, á le kàràfáa mí bín-tente wɛn á wa wee bue. Hen ká wa wee bío, se mu yínɔń nùpua á wa le wa à wɛɛ́ sĩa, ká mu lé le Dónbeenì. Dén na zũ bìo khĩína zoó wi wa sĩa yi. 5 Mi zũ mu kɛ̃́nkɛ̃́n le wa bíoní yínɔń nì-khɛ̀nló bíoní. Wa yí máa bío à cà bìo nùpue ɓúi cɔ̃́n. Bṹn le Dónbeenì mí bɛɛre zũ. 6 Wa mún yí cà à minɛ́n tàá nì-vio khòoní wɛn. 7 Wa yàá lá ko à wa wé fé bìo ɓúi mi cɔ̃́n lé bìo wa lé o *Krista tonkarowà. Ɛ̀ɛ ká wa màhã́ tà wayiíra waten mi tĩ́ahṹ làa bìo ó o hã́-ɲàa wé wayiíráa míten à lońnáa mí zàwa yi bìo síi. 8 Wa wa mia làa sòobɛ́ɛ lé bṹn nɔn á wa yí kã́ɲaa le Dónbeenì bín-tente bueró à na mia yi mí dòn, à wa le wa à na waten ɓúenɓúen mi bìo yi. Bṹn wee zéení le mi bìo ɓɛ̀ntĩ́n here wɛn dàkhĩína. 9 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ho tonló na wa sá, làa bìo wa lò bonnáa á mi zũ bìo. Wa sá le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ, bèra a na à wa bìo yí wé sèró mi nì-kéní ɓúi wán. Lé kà síi á wa wóráa á bueraráa le Dónbeenì bín-tente nɔn mia. 10 Minɛ́n na tà a Krista bìo á wa ɓuan waten sese yahó, á térénna waten. Bìo ɓa dà à bío le wa wó khon yi á mía. Minɛ́n lè le Dónbeenì lé mu sɛɛ́ràsa. 11 Mi zũ mu le mi nì-kéní kéní á wa ɓuan làa bìo ó o maá wee wé ɓua lè mí zàwa bìo síi. 12 Wa nɔn hã yile-tentewà mia, á hĩ̀ína mi sĩa, á bía mu henía nɔn mia le mi ɓua miten làa bìo le Dónbeenì sĩi vá yi. Dén na von mia à mi kɛń le bá-zàmu cùkú yi.

13 Wa mún pá bĩnía wee dé le Dónbeenì bárákà bè-vio ɓúi bìo yi. Pã̀ahṹ na mi ɲá le Dónbeenì bíonì wa ɲiní yi, á mi yí ɓuan le lòn nùpue bíonì, à mi ɓuan le lè le Dónbeenì bíonì bìo síi. Mu bon. Le ɓɛ̀ntĩ́n ló le Dónbeenì cɔ̃́n làa tũ̀iá. Le bíonì mu bè-wénia wee mi minɛ́n na tà a Krista bìo cɔ̃́n. 14 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ho *Zudee kɔ̃hṹ kèrètĩ́ɛwa kuio na bìo sã̀ le Dónbeenì yi bìo na sá ɓa yi lé bṹn ɓàn síi á minɛ́n mún kã́a yi. Le lònbee na yú ɓa ɓa *zúifùwa níi yi, lé dén lònbee so síi á mìn zàwa mún beéra lè mi lò. 15 Lé ɓarɛ́n zúifùwa yáanía ɓó le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà. Lé ɓa zúifùwa mún ɓó a Ɲúhṹso Yeesu. Warɛ́n wa bɛɛre á ɓa beéra lò. Le Dónbeenì sĩi bìo wéró mía ɓa yi hùúu. Bìo bìo wi ɓa nùpua ɓúenɓúen yi á ɓa tun wãna. 16 Wa lá wi à wa bue le Dónbeenì bíonì à na bìa yínɔń ɓa zúifùwa yi à bán fen, á ɓa wi ɓa hè wɛn. Lé kà síi á ɓa wó à tiíraráa mí bè-kora na ɓa wee wé fɛ́ɛɛ ɲii. Ɛ̀ɛ ká mu véeníi á le Dónbeenì sĩi cã̀ ɓa yi.

O Poole sĩi vá ò o mi ho kèrètĩ́ɛwa wán

17 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa saawaa mín yi á yú pã̀ahṹ à wa máa mi mín, ká wa màhã́ wee leéka mi bìo. Á wa wee bánbá, á wi wa mi mi wán, lé bìo á mi bìo wi wɛn làa sòobɛ́ɛ. 18 Lé bṹn nɔn á wa lá wi à wa bĩní ɓuee ɓúɛɛkí mia. Ĩnɛ́n Poole wó mu lora dɔ̃n hã zen cúa-yɛn. Ká a *Satãni màhã́ hò wɛn. 19 Bìo nɔn á wa dóráa wa sĩa, á wi le sĩ-wɛɛ yi, lé minɛ́n bìo yi. Lé minɛ́n lé le sàáníi na á à wɛɛ́ wa sĩa wa Ɲúhṹso Yeesu yahó o khíi bĩní ɓuenló pã̀ahṹ. 20 Mu bon. Lé minɛ́n lé wa cùkú lè wa sĩ-wɛɛ.

3

1 Bìo wa míana wa máa ɲí mi sã, á wa ɲà wa yiwa san. Lé bṹn nɔn á wa tò mu wán le wa à kɛɛní ho Atɛɛna lóhó yi wa dòn, 2 à wa tonkaa wàn za Timɔtee mi cɔ̃́n, wón na wee sá le bín-tente bueró tonló lè le Dónbeenì, dìo bìo ciran o *Krista. Wa tonkaa wo ò o ɓuee wé à mi sĩadéró le Dónbeenì yi wíoka fárá dĩ̀n, ò o mún hení mi sĩa. 3 Lé bṹn á à na ká minɛ́n ɓúi máa día míten á ho zuia lònbee na wee yí mia máa lùnka mi yilera. Minɛ́n miten yàá zũ mu le warɛ́n na tà a *Krista bìo ko wa kã́a le lònbee mu yi. 4 Bìo wa hĩ́a wi mi cɔ̃́n á wa fèra bía mu nɔn mia le wa lò ò be làa sòobɛ́ɛ. Mi zũ le bṹn lé bìo ɓɛ̀n wó. 5 Lé bṹn nɔn á ĩ ɲà ĩ yi san á ĩ tonkaa o Timɔtee mi cɔ̃́n ò o ɓuee loń bìo mi sĩadéró le Dónbeenì yi bìo karáa à bĩní ɓuee bío na miì. Bìo dà-kéní á ĩ lá zã́na yi, le ɲún-sĩ ó o *Satãni khà mia vĩ́inía. Ká mu lá wó làa bṹn se wa sɛɛ́ra waten mi bìo yi kã́amáa.

6 Ɛ̀ɛ ká bìo ó o Timɔtee ló mi cɔ̃́n ɓueé dɔ̃n, á bìo ó o bía mi sĩadéró le Dónbeenì yi lè mi waminì dã́ní yi lée sĩ-wɛɛ bìo. O bía le ká mi san san lon wa bìo à mi sĩa wa. O le mi wee cà à mi mi wa wán làa bìo á warɛ́n mún wi à wa mináa mi wán bìo síi. 7 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, lé bṹn nɔn wa yúráa le sĩ-hĩ̀ílè mi sĩadéró le Dónbeenì yi bìo yi le hácírí yáaró lè le lònbee na wee yí wɛn yi. 8 Hã laà na kà wán á bìo mi can tĩna o Ɲúhṹso yi á wee fání wa sãnía. 9 Wa yàá yí zũ bìo wa à dé lè le Dónbeenì bárákà le sĩ-wɛɛ na wa wee yí le yahó mi bìo yi. 10 Wa wee fìo le Dónbeenì yi lè wa sòobɛ́ɛ le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ à wa làa mia bĩní mi mín, à bìo fòora mia mi sĩadéró le Dónbeenì yi bìo yi à wa tií bṹn ɲii.

11 Le wàn Maá Dónbeenì mí bɛɛre lè wa Ɲúhṹso Yeesu à wíoka ho wɔ̃hṹ na wa à bè ɓueé mináa mi wán. 12 Le o Ɲúhṹso wé à le waminì na mi wa làa mín á mún wa lè ɓa nùpua ɓúenɓúen, à wé dé wán à yòo puuní. Le le waminì mu ɓonmín làa dìo á wa waráa mia. 13 Bṹn ká a Ɲúhṹso á à hení mi sĩa, á mi yiwa á à ce wàn Maá Dónbeenì yahó, wa Ɲúhṹso Yeesu làa bìa ɓúenɓúen na bìo sã̀ a yi ɓuenló pã̀ahṹ.

4

Bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ko ɓa ɓua lè míten

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa kenía mia làa bìo mi ì ɓuaráa miten á bìo á à wé sĩnáa le Dónbeenì yi. Á le làa bṹn mi ɓuan lè miten. Ɛ̀ɛ ká wa màhã́ wee fìo mu mi cɔ̃́n làa sòobɛ́ɛ á wee hení mu na mia o Ɲúhṹso Yeesu yèni yi le mi wíoka dé mu wán.

2 Hã yile-tentewà na wa nɔn mia á mi zũ. Lé o Ɲúhṹso Yeesu á hã ló yi. 3 Bìo le Dónbeenì wee cà lé à minɛ́n mi kuio bìo sĩ̀ le yi: Mi pa miten bìo ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà yi. 4 Mi nì-kéní kéní zũń bìo mi ì hènínáa mi sãnía yi mu bìo yi à héha làa bìo le Dónbeenì sĩi vá yi. 5 Mi yí día miten à mu bìo na yí se ponì wé ɓúe làa bìo á bìa yí zũ le Dónbeenì wee wéráa mu. 6 Nìi woon yí wé yí khe lè mín za mu bìo mu dã́ní yi hùúu. Wa bía mu nɔn mia vó á ɲà mi zeǹ wán le bìa wee wé hɔ̃́n wárá so síi ó o Ɲúhṹso sĩi á à cĩ̀ yi á à cítí. 7 Bìo bía bon, le Dónbeenì yí von wɛn le wa wé hã́-fénló làa bá-fénló lè mí sìíwà. Le von wɛn à wa bìo sĩ̀ le yi ɓúenɓúen. 8 Lé bṹn nɔn ká yìa pã́ hã bíoní na kà, se mu yínɔń nùpue á ɓànso pã́ bìo. Mu lé le Dónbeenì ó o pã́, dìo wee na mí Hácírí mia.

9 Bṹn khĩína bĩ́n, á mu ɲúhṹ mún wã́a mía à ɓa túa vũahṹ na mia ɓa kèrètĩ́ɛwa waminì dã́ní yi. Bìo mi ì wań làa mín á le Dónbeenì zéenía làa mia vó. 10 Bṹn lé bìo á mi yàá ɓuan lè wàn zàwa lè wàn hĩ́nni ɓúenɓúen na ho Maseduana kɔ̃hṹ ɓúenɓúen yi. Ɛ̀ɛ ká wa pá wee fìo mia le mi wíoka dé mu wán. 11 Mi sòobá miten à kɛń mín wán ho hɛ́ɛrà yi. Bìo bìo ciran mia lé bìo mi wé loń. Mi wé sá à ɲìá mi màkóo miten làa bìo wa heníanáa mu nɔn mia. 12 Lé bṹn á à na ká bìa yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa wé è kɔ̃̀nbi mia á mi bìo mún máa wé sèró o ɓúi wán.

O Ɲúhṹso bĩní ɓuenló bìo

13 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa wi mi zũń bìa húrun tũ̀iá. Lé bṹn á à na ká mi yilera máa yáa làa bìa yí dó mí sĩa ɓa nì-hía vèeró bìo yi bìo síi. 14 Wa dó wa sĩa le o Yeesu húrun á vèera. Lé o Yeesu mu bìo yi á le Dónbeenì á à ve bìa húrun á à kúee mín wán làa wo.

15 O Ɲúhṹso bíonì ɓúi dã́ní yi, á bìo kà lé bìo wa à bío: Ká a Ɲúhṹso khíi bĩnía ɓuara, á warɛ́n na yìo á à wé lua hón pã̀ahṹ so yi á máa dí bìa húrun yahó. 16 Le zèerè á à dé, á le Dónbeenì wáayi tonkarowà ɲúhṹso tãmu, lè le Dónbeenì bũaanì tãmu sã á à ɲí. Bṹn ká a Ɲúhṹso mí bɛɛre á à lé ho wáayi á à lii. Á bìa húrun ká ɓa dó mí sĩa o *Krista yi á à vèe ho yahó. 17 Bṹn mɔ́n á warɛ́n na yìo wi lua á le Dónbeenì á à páaní ì lá làa ba hã dùndúio wán á yòó sĩ́náa o Ɲúhṹso yahó. Bṹn ká wa à kɛń là a Ɲúhṹso fɛ́ɛɛ. 18 Mi wé bío hã bíoní mu na mín yi à henínáa mín sĩa.

5

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mu ɲúhṹ mía à ɓa túa vũahṹ na mia mu bìowa mu ɓúenɓúen ɓàn wéró pã̀ahṹ lè mu ɓàn wizonle dã́ní yi. 2 Minɛ́n mi bɛɛre yàá zũ mu sese le o Ɲúhṹso ɓuenló á khíi wé mu bè-vĩ̀níkanii làa bìo ó o kɔ̃̀nlo wee wé ɓuennáa ho tĩ́nàahṹ bìo síi. 3 Ká ɓa nùpua khíi wee bío: «Wa wi ho hɛ́ɛrà yi. Bìo na yí se máa yí wɛn.» Lé hón pã̀ahṹ so ɓa yìo ɓueé tĩ ká mu bìo ɓúenɓúen fù lùnkaa mín yi ɓa wán. Mu khíi yòoka ɓa wán làa bìo ó o hã́-sãníso sãní vía wee wé yòokaráa o wán bìo síi o teró pã̀ahṹ. Ɓa máa fen le wizonle mu zoǹ. 4 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, minɛ́n bán mía le tíbírí yi, á le wizonle mu máa yòoka mi wán là a kɔ̃̀nlo bìo. 5 Mi ɓúenɓúen bìo sã̀ mu khoomu yi, mi bìo sã̀ le wisoni yi. Mu yínɔń tĩ́nàahṹ wa wi yi. Wa mía tíbírí yi. 6 Àwa, á mi yí le dãmu ɓúe wɛn làa bìa ká bìo. Mi wa fání wa yìo à zũń waten ɓuaró mu bìo ɓúenɓúen yi. 7 Lé ho tĩ́nàahṹ á ɓa nùpua wee wé da yi, á lé ho tĩ́nàahṹ á ɓa mún wee wé ɲu khée yi. 8 Ɛ̀ɛ ká warɛ́n bán bìo sã̀ le wisoni yi á wa ko wa zũń waten ɓuaró mu bìo ɓúenɓúen yi. Wa sĩadéró le Dónbeenì yi, lè wa waminì á ko mu wé lòn hĩa táró báká na wa à zĩ́ á à paráa waten yi, á wa sĩadéró ho kã̀níló bìo yi á ko mu wé lòn hɔ̃nló kónlè na wa wé è ɓún. 9 Le Dónbeenì yí léra wɛn cítíi bìo yi. Le wi à le kã̀ní wɛn lè wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista níi. 10 Wón lé yìa húrun wa bìo yi, bèra a na ká wa yìo wi lua loo, tàá ká wà húrun loo, à wa làa wo páaní kɛń mín wán. 11 Mi wé hení mín sĩa kà síi, à wé séeníka mín à mi sĩadéró le Dónbeenì yi wé dé wán làa bìo mi yàá wee wéráa mu.

Hã bíoní na bìo henía nɔn ɓa kèrètĩ́ɛwa yi

12 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa wee fìo bìo kà mi cɔ̃́n: Mi wé kɔ̃̀nbi bìa wee sá le Dónbeenì tonló mi cɔ̃́n, bán na ó o Ɲúhṹso bàrá mi ɲúhṹ wán le ɓa wé zéení mia. 13 Mi wé kɔ̃̀nbi ɓa, à wań ɓa lè mí sòobɛ́ɛ le Dónbeenì tonló na ɓa wee sá bìo yi. Mi kɛń mín wán làa hɛ́ɛrà.

14 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa pá bĩnía wee fìo mia: Mi wé bío ɓa paríwà cɔ̃́n. Bìa le hézã́níi wi yi à mi hení bán sĩa. Mi wé sĩ́ ɓa yídàwa. Mi wé ɲì mi yiwa ɓa nùpua ɓúenɓúen bìowa yi. 15 Mi pa miten bìo, mi wé yí dì yúaa mín wán. Minɛ́n mín yi wé sòobá miten à wé mu bè-tentewà làa mín fɛ́ɛɛ, à mún wé mu làa bìa ká ɓúenɓúen.

16 Mi wé le mi sĩa wa fɛ́ɛɛ, 17 à yí khí ho fìoró yi. 18 Mi wé dé le Dónbeenì bárákà bìo ɓúenɓúen yi. Bṹn lé bìo le Dónbeenì cà minɛ́n na lé lè dà-kéní là a Yeesu *Krista cɔ̃́n.

19 Mi yí hè le Dónbeenì Hácírí bè-wénii. 20 Le Dónbeenì ɲi-cúa na lé wee fɛɛ á mi yí pĩ́ à wé làa kàakó-bìo. 21 Mi wé cincií mu bìo ɓúenɓúen vé, à lén bìo se mu yi à ɓua. 22 Mu bìo na yí se lè mí sìíwà á mi khɛ̀nnáa.

23 Le le Dónbeenì na wee na ho hɛ́ɛrà lé dìo wé à mi kɛń lè lerɛ́n bìo binbirì. Le minɛ́n mi kùio, mi hácírí, lè mi mànákã̀, lè mi sãnía à le pa bìo à fĩ́anì yí zo, à lòonínáa wa Ɲúhṹso Yeesu Krista ɓuenló. 24 Le Dónbeenì na von mia wee wé bìo le dó mí ɲii le mí ì wé. Lerɛ́n lé dìo á à wé mu á à tií ɲii.

25 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi wé fìo na wɛn.

Le tɛ̀ɛníi

26 Mi tɛ̀ɛní wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen yi lè le kɔ̃̀nbii.

27 Ĩ dĩ̀n o Ɲúhṹso wán wee ɓónɓónínáa mia, le ho vũahṹ na kà à mi kàrán le ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen ɲí.

28 Le wa Ɲúhṹso Yeesu Krista sãamu à kɛń làa mia.

* 2:2 Mi loń Bè-wénia vũahṹ 16.19-24; 17.1-9

Tesaloniikisa ɲun níi

1

2

3

Ho ɲun níi vũahṹ na ó o Poole túara nɔn ho

Tesaloniiki

kèrètĩ́ɛwa kuure yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ mu na kà yi, ó o Poole bĩnía lá a Ɲúhṹso ɓuenló bìo wee zéení yahó. Lé bìo ɓa nùpua ɓúi hĩ́a wee bío wéréwéré le o ɓuara vó. Á mu dó le zã́níi ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Ɓa wee bío le o Yeesu pã́ le mí máa fé mí. O Poole bía le sã́ni ò o Yeesu bĩní ɓuen, ó o nì-sũmúi ɓúi á à hĩ́ní ì kã́aní ɓa nùpua, á ɓa à sánsá le Dónbeenì. Ɓa ɓúi wee leéka le bìo ó o Ɲúhṹso ɓuenló wã́a sùaráa kà síi, á mí ì kɛɛní máa wé è sá dɛ̀ɛ, á ɓa ninzàwa wé è díiní. Ó o Poole pã́ mu, ò o bía bìo kà nɔn ɓa yi: «Yìa yí wi ò o wé sá dɛ̀ɛ, á ɓànso ɓɛ̀n mún yí ko ò o wé dí.»

O túara ho nín-yání vũahṹ á pĩina bìo yɛn bṹn mɔ́n ó o ɓɛ̀n túara hìa kà.

1

1 Mu lé warɛ́n, o Poole là a Silivɛ̃n là a Timɔtee á wee túa ho vũahṹ na kà á à na minɛ́n Tesaloniiki kèrètĩ́ɛwa kuure yi, minɛ́n na bìo sã̀ wàn Maá Dónbeenì là a Ɲúhṹso Yeesu *Krista yi. 2 Le o Maá Dónbeenì là a Ɲúhṹso Yeesu *Krista wé mí sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia.

O Ɲúhṹso Yeesu ɓueé fĩ̀ le cítíi

3 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa, wa ko wa wé dé le Dónbeenì bárákà fɛ́ɛɛ mi bìo yi. Mu térénna à wa wé mu, lé bìo mi sĩadéró le Dónbeenì yi wee va lè mí yahó làa sòobɛ́ɛ, á le waminì na mi nì-kéní kéní wa làa mín á wee dé wán. 4 Lé bṹn nɔn wa wee khòonínáa waten ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio tĩ́ahṹ bìo mi tà fárá dĩ̀n sese bìo yi, làa bìo ɓa nùpua ɲina mia á wee beé mi lò à mi pá tà dó mi sĩa o Yeesu *Krista yi.

5 Mu wee zéení le le Dónbeenì cítíi fĩ̀ló térénna. Lé bṹn ǹ na ká mi ì koń lè le Dónbeenì bá-zàmu, bìo mi lò wee be bìo yi. 6 Bìo térénna lé bìo le Dónbeenì á à wé. Bìa wee beé mi lò á le è beé lò. 7 Minɛ́n na lò wee be á le Dónbeenì khíi na hã vũńnà yi làa wɛn pã̀ahṹ na ó o Ɲúhṹso Yeesu khíi yòó lé ho wáayi lè mí wáayi tonkarowà na pànká wi á ɓueé lií zéení míten. 8 O ò ɓuen ho dɔ̃hṹ na yèkèyèkè yi, á ɓueé beé bìa yí wi ɓa zũń le Dónbeenì lò, á yí máa bè wa Ɲúhṹso Yeesu bín-tente yi. 9 Lònbee na ɲii mía lé dìo á à yí ɓa. Le Dónbeenì á à ɲa ɓa à ɓa á khɛ̀n lerɛ́n lè mí dàńló na cùkú wi yi. 10 Nɔ̀nzoǹ na o ò lé á à ɓuen yi, á bìa bìo sã̀ a yi á à dé ho cùkú wo yi. Bìa dó mí sĩa o yi á à mi a, á à zã̀maka a bìo yi. Minɛ́n mún ǹ kɛń ɓa tĩ́ahṹ, lé bìo mi tà le bíonì na wa buera nɔn mia bìo.

11 Lé bṹn nɔn wa wee fìo fɛ́ɛɛ mi bìo yi. Wa wee fìo le Dónbeenì yi le le wé à mi koń lè ho veró na le von làa mia. Wa wee fìo le le Dónbeenì dàńló pànká yi, à mu tentemu na mi wee leéka wéró lè mi sĩadéró le Dónbeenì yi à le Dónbeenì tií ɲii. 12 Ká mu wó làa bṹn, á wa Ɲúhṹso Yeesu yèni á à yí ho cùkú mi bìo yi, á minɛ́n mún ǹ yí ho cùkú o bìo yi. Bṹn lé wàn Dónbeenì là a Ɲúhṹso Yeesu Krista sãamu.

2

Bìo zéenía le Dónbeenì zúkúso dã́ní yi

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, hen ká mu lé bìo ciran wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista ɓuenló lè wa fèmínló làa wo bìo, á wa wee fìo mia 2 le mi yí dɛ̀ɛní lùnka mi yilera à wé lè mi ɲúná mía bĩ́n, ka lè o Ɲúhṹso ɓuara mi ɲá sã. Mu dà à wé le mu fɛɛra nɔn mia lòn Dónbeenì ɲi-cúa, tàá mu bía nɔn mia, tàá mu zéenía le wa ka lè wa túara mu ho vũahṹ yi nɔn mia. 3 Mi yí día le nùpue khà mia làa bìo ɓúi sìí hùúu, lé bìo le wizonle mu máa dã ká ɓa nùpua á yí kã́a, á yí pã́ le Dónbeenì bìo. Á le Dónbeenì zúkúso*, yìa ɲúhṹ sú á yí zéenía míten yí vó. 4 Bìo ɓa nùpua wee ɓùaaní ɓúenɓúen lòn dofĩ́ina ó o ò firáa. O ò yòoní míten bṹn ɓúenɓúen wán. O khíi hení mí sĩi á yòó zo le *Dónbeenì zĩ-beenì yi á zoó kɛɛní ká a bío le mínɛ́n lé le Dónbeenì. 5 Bìo á ĩ hĩ́a dĩǹ yí ló mi cɔ̃́n, á ĩ bía mu làa mia, tàá mi yi sà mu yi le? 6 Mi wã́a zũ bìo ɓuan wo dĩ̀nía bìo kà wán. Lé bṹn nɔn ó o máa zéení míten ká mu yínɔń ho pã̀ahṹ na fèra bò día dɔ̃n. 7 Mu bè-sũmúi na bìo sànkaa á dɛ̀ɛnía ɓúakáa wee wé. Pã̀ahṹ na á bìo pá ɓuan mu dĩ̀nía á à khɛ̀n làa bũ, 8 bṹn ká le Dónbeenì zúkúso màhã́ à zéení míten. Ó o Ɲúhṹso Yeesu ɲii sɔ̃nsãmu pànká á à ɓúe o. O ò yáa wo lè mí ɓuenló pànká. 9 Le Dónbeenì zúkúso mu khíi ɓuen là a *Satãni dàńló, á ɓueé wé mu yéréké bìowa lè mí sìíwà á à khà lè ɓa nùpua. 10 Hã wén-kora lè mí sìíwà o ò wé á à khà làa bìa wee vĩ́iní míten. Ɓa wee vĩ́iní míten lé bìo ɓa pã́ ho tũ̀iá poni na dà ɓa wee kã̀ní, á yí wa ho. 11 Lé bṹn nɔn á ho pànká na wee vĩ́iní á le Dónbeenì á à dé ɓa yi, bèra a na à ɓa dé mí sĩa bìo yí bon yi. 12 Á bìa ɓúenɓúen na yí máa dé mí sĩa ho tũ̀iá poni yi à ɓa wee wɛɛ́ mí sĩa mu bè-kora wéró yi, bán ɓúenɓúen ɲúná á à sí.

Le Dónbeenì hueekaa mia á kã̀nía

13 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, minɛ́n na ó o Ɲúhṹso wa, wa ko wa wé dé le Dónbeenì bárákà fɛ́ɛɛ mi bìo yi. Lé bìo mu nín-yání, á le Dónbeenì hueekaa mia le mí ì kã̀ní lè mí Hácírí pànká, dìo wee wé à wa bìo sĩ̀ le yi, à séení bìo mi dó mi sĩa ho tũ̀iá poni yi. 14 Lé bṹn le Dónbeenì von mia bìo yi le bín-tente na wa buera nɔn mia pànká yi. Le von mia bèra a na ò o Ɲúhṹso Yeesu *Krista cùkú à mi níi kɛń yi.

15 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, lé bṹn nɔn à mi cén hení mi lò, à fárá dĩ̀n. Bìo wa bía lè wa ɲiní nɔn mia làa bìo wa túara hã vɔ̃nna yi á kenía làa mia à mi bè yi sese. 16 Wa Ɲúhṹso Yeesu Krista mí bɛɛre lè wàn Maá Dónbeenì á wó á wa yú le sĩ-heɓúee na ɲii mía lè le sĩidéró binbirì. 17 Le ɓa wíoka dé mi sĩ-heɓúee wán, à na ho pànká mia, hìa mi ì wéráa mu bìo ɓúenɓúen na se, mi bíoní lè mi wárá yi.

3

Mi wé fìo na wɛn

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mu véeníi á mi wé fìo na wɛn bèra a na ò o Ɲúhṹso bíonì wíoka wé dàń bɛn fè hã lùa fùafùa à le yí ho cùkú hã lòn-vio yi làa bìo á le bìo wóráa minɛ́n cɔ̃́n bìo síi. 2 Mi mún fìo à le Dónbeenì kã̀ní wɛn ɓa nì-kora lè ɓa nì-sũmáa níní yi, bìo ɓa ɓúenɓúen yínɔń nùpua na wee tà à dé mí sĩa le Dónbeenì yi. 3 Ɛ̀ɛ ká a Ɲúhṹso wón le mí ì wé bìo na ò o wé mu. O ò sĩ́ mia á à pa mi bìo ó o nì-sũmúi máa yí mia. 4 O Ɲúhṹso hĩ̀ína wa sĩa mi bìo yi, o wee zéení mu na wɛn le bìo wa henía nɔn mia á mi wee wé, á mún wee wé mu ká mi wà fɛ́ɛɛ. 5 Le o Ɲúhṹso séení mia mi yilera yi, à mi wań le Dónbeenì, à mi mún dàń wé ɲì mi yiwa làa bìo ó o *Krista ɲànáa mí yi bìo síi.

Mi wé sá làa bìo á warɛ́n wóráa mu

6 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, wa wee hení mu ù na mia wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista yèni yi, le bìa ɓúenɓúen na lé ɓa paríwà mi tĩ́ahṹ á yí máa ɓua míten héha lè ho kàránló na wa nɔn mia, á mi pa miten bìo yi. 7 Minɛ́n mi bɛɛre zũ bìo mi ì ɓua lè miten á à wéráa lè wa bìo. Warɛ́n kɛra làa mia á wa yí dú parí. 8 Wa yí día waten ó o ɓúi yí díinía kã́amáa. Ɓùeé! Wa sá á lò bon làa sòobɛ́ɛ le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ, bèra a na à wa bìo yí wé sèró mi nì-kéní woon wán. 9 Ho pànká na wa yú bìo yi, á wa lá dà à bío le mi wé séení wɛn. Ɛ̀ɛ ká wa le wa máa bío mu. Wa wó mu kà síi á zéenía làa mia le mi bè yi. 10 Pã̀ahṹ na wa kɛra mi cɔ̃́n á bìo kà lè bìo wa henía nɔn mia: Yìa yí wi ò o sá dɛ̀ɛ, á ɓànso ɓɛ̀n mún yí ko ò o wé dí. 11 Wa wee bío làa mia kà síi lé bìo wa wee ɲí le ɓa ɓúi wi mi tĩ́ahṹ lé ɓa paríwà. Ɓa yí máa sá dɛ̀ɛ. Ɓa bè-wénia ɓúi mía ká yínɔń à dé míten ɓa nì-vio bìowa yi. 12 Bán nùpua so á wa wee fìo á à hení bìo kà á à na yi o Ɲúhṹso Yeesu Krista yèni yi, le ɓa ko ɓa wé sá à dàńnáa míten ɓua.

13 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, minɛ́n bán yí le mi bàrá tè mu bìo na se wéró yi. 14 Hen ká a ɓúi pã́ le mí máa bè bìo wa bía ho vũahṹ na kà yi, à mi zũń ɓànso bìo, à wé yí va dã a, á hã nìyio ò dí o. 15 Ɛ̀ɛ ká mi màhã́ yí wé o lè mi zúkúso, ká mi wé zéení a lè mìn za bìo síi.

Hã dúɓuaa lè le tɛ̀ɛníi

16 Le o Ɲúhṹso míten, yìa lé ho hɛ́ɛrà ɓànso, à wé na ho hɛ́ɛrà mia hã pɔ̃̀nna ɓúenɓúen yi fɛ́ɛɛ. Le o Ɲúhṹso kɛń lè mi ɓúenɓúen. 17 Lé ĩnɛ́n Poole lè ĩ nín-bia á te le tɛ̀ɛníi na kà bìo wee túa. Ĩ wee wé túa mu à véenínáa ĩ vɔ̃nna. Lé bṹn le ĩ vɔ̃nna túaró sìí. 18 Le o Ɲúhṹso Yeesu Krista wé mí sãamu lè mi ɓúenɓúen.

* 2:3 Dónbeenì zúkúso: O zúkúso mu lé o Satãni tonkaro. O pã́ le Dónbeenì bìo. Orɛ́n mí bɛɛre làndá na ó o bò yi mía. Le Dónbeenì dánkáa wi o wán fɛ́ɛɛ.

Timɔtee nín-yání

1

2

3

4

5

6

Ho nín-yání vũahṹ na ó o Poole túara nɔn o

Timɔtee

yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Timɔtee ɓàn maá hĩ́a lé o *Kɛrɛɛsi nìi, ká ɓàn nu hĩ́a lé o zúifù hĩ́nzoró, á lé o kèrètĩ́ɛ. O Poole là a Timɔtee zũna mín ká a Poole mu wà vaá bue le Dónbeenì bíonì ho Lisitere lóhó yi. Mu pã̀ahṹ ká a Timɔtee lé o yàrónza fɛ̀ɛ. O hĩ́a dó mí sĩi le Dónbeenì yi làa sòobɛ́ɛ (Bè-wénia 16.1-3). À lá bṹn ɲii wán, ó o Timɔtee wã́a bò a Poole yi á ɓa wee sá le Dónbeenì tonló (Bè-wénia 17.14; 18.5; 19.22).

O Poole vɔ̃nna na ó o túara nɔn o Timɔtee yi lé hã bìo ɲun.

Ho nín-yání vũahṹ yi ó o bía bìowa bìo tĩn bìo:

1. O ɲà ɓa kèrètĩ́ɛwa zeǹ wán le ɓa pa míten bìa wee kàrán ɓa lè mu bìo na yí bon bìo yi.

2. O zéenía bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ko ɓa wé ɓùaanínáa le Dónbeenì. O mún zéenía bìo á ɓa kèrètĩ́ɛwa ɓúenɓúen, lè ɓa kuio nì-kĩ́a làa bìa wee séení ɓa ko ɓa ɓua lè míten.

3. Mu véeníi ó o Poole zéenía bìo ó o Timɔtee ko ò o ɓua lè ɓa kèrètĩ́ɛwa à dàń sáráa le Dónbeenì tonló sese.

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Ĩnɛ́n Poole lé o Yeesu *Krista tonkaro, lé bìo le Dónbeenì na lé wa kã̀nílo là a Yeesu Krista mu le ĩ sá ho tonló mu konloon. 2 Timɔtee, lé ũnɛ́n á ĩ wee túa ho vũahṹ na kà á à na yi, lé bìo á wa sĩadéró o Krista yi dã́ní yi á ũ lé ĩ za. Le wàn Maá Dónbeenì là a Yeesu Krista na lé wa Ɲúhṹso à wé mu bè-tentewà làa fo. Le ɓa na mí waminì lè mí hɛ́ɛrà mia.

Yí hácírí bìa wee vĩ́iní ɓa nùpua lè mí kàránló yi

3 Làa bìo á ĩ bíaráa mu nɔn foǹ, día à ũ kɛɛní ho Efɛɛze yi. Ɓa nùpua ɓúi wi ho lóhó mu yi á wee vĩ́iní ɓa nùpua lè mí kàránló. Cén hè ɓa le ɓa día mu. 4 Mún bío na ɓa yi le ɓa yí na míten hã wàhio bè-bíonii yi, làa bìo á ɓàn ɓùaawa bìo wóráa bìo bíoró. Bṹn lé bìo wee dé le wã̀aníi na here ɓa pã̀ahṹ, mu yí máa wé à ɓa na míten bìo le Dónbeenì le mí ì wé yi, á wa yí dà máa zũń bìo le Dónbeenì le mí ì wé ká wa yí dó wa sĩa le yi. 5 Bìo nɔn á ĩ le ũ bíoráa mu na ɓa yi lé bìo á ɓa ko ɓa wań mí ninzàwa. Ká ɓa le mí wa mí ninzàwa á ɓa ko à ɓa sĩa ce à wé le hã yile-tentewà, à dé mí sĩa ɓúenɓúen le Dónbeenì yi. 6 Hɔ̃́n wén-tentewà so ɓúenɓúen á ɓa ɓúi pã́ día à ɓa wee vĩ́iní míten lè le wã̀aní-kánlè na ɲúhṹ mía. 7 O *Mɔyiize làndá kàránló lè ɓa nùpua bìo á ɓa wee hení ká bìo ɓa wee bío làa bìo ɓa wee kàrán á ɓarɛ́n mí bɛɛre yí zũ kúará. 8 Mu bon, o Mɔyiize làndá se, ká wa wee bè ho yi làa bìo á mu koráa. 9 Wa ko à wa zũń le ho yí bàrá nùpua na térénna bìo yi. Ɓùeé! Bìa ho bàrá bìo yi lé bìa yí máa bè le Dónbeenì bíonì yi, lè ɓa nì-kã́ania lè ɓa nì-sũmáa, lè ɓa bè-kora wérowà. Ho bàrá bìa yí máa kɔ̃̀nbi le Dónbeenì, làa bìa wee ɓua míten lè le bìo ɲúhṹ mía bìo yi, làa bìa wee ɓúe mí maáwà tàá mí nuwà bìo yi. Nì-ɓúe lée nì-ɓúe á ho bàrá bìo yi. 10 Ho mún bàrá bìa wee wé ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà, lè ɓa báawa na wee da lè mí ninzàwa báawa, làa bìa wee yɛ̀ɛ́ ɓa nùpua bìo yi. Ho làndá mu bàrá ɓa sabín-fũ̀aalowa làa bìa wee dé mí ɲiní na ká ɓa máa bè mu yi bìo yi. Ho bàrá bìa ɓúenɓúen na yí máa bè ho kàránló na térénna yi bìo yi. 11 Hón kàránló so héhaa lè le Dónbeenì cùkúso bín-tente. Le Dónbeenì na wee wé mu bè-tentewà lé dén kàràfáa le bín-tente mu miì.

O Poole wee dé o Krista bárákà

12 Ĩ wee dé wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista bárákà lé bìo ó o nɔn ho pànká miì á ĩ wee sáráa o tonló. Ĩ wee dé o bárákà lé bìo ó o láa miì, á léra mi wó lè mí ton-sá. 13 Ĩnɛ́n na fù wee yáa o yèni, á wee beé bìa tà a bìo lò, á mún wee là a, ɛ̀ɛ ká arɛ́n wón màhã́ zũna ĩ màkárí lé bìo á ĩ lá yí zũ bìo á ĩ wee wé, á ĩ yí dó ĩ sĩi wo yi. 14 Wa Ɲúhṹso Yeesu Krista wó mu sãamu lè mí sìíwà làa mi. O wó á ĩ dó ĩ sĩi wo yi, á wa a, á mún wa ɓa nùpua. 15 Bìo á ĩ wee bío kà láayi wi á ko à ɓa nùpua dé mí sĩa mu yi: O Yeesu Krista ɓuara ho dĩ́míɲá yi bèra a na à ɓa bè-kora wérowà kã̀ní. Á ĩnɛ́n lé yìa lé o bè-kora wéro po bìa ká. 16 Ká a Yeesu màhã́ zũna ĩ màkárí, ĩnɛ́n na bè-kora wi po bìa ká, á ɲà mí yi ĩ bìo yi. O wó mu á zéenía lè ɓa nùpua na khíi tà a bìo á à yíráa le mukãnì binbirì na máa vé. 17 Le ɓa nùpua ɓúenɓúen dé ho cùkú le Dónbeenì yi à wé kɔ̃̀nbi le, lerɛ́n na á nùpue yí dà máa mi, á wi fɛ́ɛɛ, á wee dí le bɛ́ɛnì fɛ́ɛɛ. Lerɛ́n mí dòn lé le Dónbeenì. *Amiina!

O Poole wee hení a Timɔtee sĩi

18 Ĩ za Timɔtee, bìo kà lé bìo á ĩ hení ì na foǹ, à héha lè hã bíoní na le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà yáanía bía ũ dã́ní yi, bèra a na ũ sĩi wé here le bín-tente tonló na fo wee sá yi. 19 Wíoka dé ũ sĩi, à sá ho lè le yi na se. Ɓa nì-dòndáa ɓúi pã́ bṹn á ɓa ɓɛ̀n yí bĩnía yí dó mí sĩa le Dónbeenì yi. 20 Bán nùpua so ó o Himɛnɛɛ là a Alɛkisãndere wi tĩ́ahṹ. Á ĩ día ɓa á ɓa bìo sã̀ a Satãni yi, bèra a na à ɓa yí bĩní yí là le Dónbeenì.

2

Bìo á wa ko à wa wé fìo bìo yi

1 Bìo á à wé here mia á à dí bìo ká ɓúenɓúen yahó lé bìo kà: Mi wé fìo le Dónbeenì yi lè mí sòobɛ́ɛ, á ɓónɓóní le, á dé le bárákà ɓa nùpua ɓúenɓúen bìo yi. 2 Mi wé fìo na ɓa bá-zàwa làa bìa á ho pànká wi níi yi ɓúenɓúen yi, lé bṹn ǹ na ká wa à kɛń ho hɛ́ɛrà yi, á à wé waten, á mún wé è wé hã wárá na se. 3 Ho fìo à na ɓa nùpua yi lée bìo na se, á mu mún sĩ le Dónbeenì na kã̀nía wɛn yi. 4 Le wi à ɓa nùpua ɓúenɓúen kã̀ní à zũń ho tũ̀iá poni. 5 Mu bon, le Dónbeenì lée dà-kéní. Á yìa wi ɓa nùpua làa de pã̀ahṹ lée nì-kéní. Wón lé o Yeesu *Krista na ɓueé wó a nùpue. 6 O ɓuara ɓueé nɔn míten á kã̀níanáa ɓa nùpua. O wó mu á zéeníanáa le le Dónbeenì wi le kã̀ní ɓa nùpua ɓúenɓúen ho pã̀ahṹ na mu ko yi. 7 Lé bṹn bìo yi á le Dónbeenì wóráa mi lè mí bín-buero, á tonkaa mi le ĩ kàrán bìa yínɔń ɓa *zúifùwa, à ɓa dé mí sĩa le yi. Bìo á ĩ mà kà lée tũ̀iá poni, sabéré mía mu yi.

Bìo ɓa hã́awa ko ɓa wé ɓua lè míten

8 Àwa, á bṹn lé bìo nɔn á ĩ wi à hã lùa ɓúenɓúen yi à ɓa nùpua hóoní mí níní dá ho wáayi à fìoráa. Ɓa yí le mí sĩa cĩ̀ mín yi, ɓa mún yí zá làa mín à wéráa mu. 9 Ĩ mún wi à ɓa hã́awa sĩ̀a zĩ́ló à héha làa bìo mu koráa ɓa nùpua ɓúenɓúen cɔ̃́n. Ɓa ko ɓa wé dé le kɔ̃̀nbii mí sĩ̀a zĩ́ló yi, à wé ɓua míten sese. Le ɓa ɲún-vãní wíokaró yí wé bìo na à na ká ɓa nùpua wé è loń ɓa yi. Hã donkhue-sĩ̀a na wó lè ho sã́nú tàá bè-vio ɓúi na yàwá here à ɓa wé yí zĩ́. Ɓa yàá pá yí ko ɓa wé zĩ́ hã sĩ̀a na yàwá here dàkhĩína. 10 Ɛ̀ɛ ká ɓa wé sòobá míten à wéráa hã wárá na se. Bṹn lé bìo ɓa hã́awa na le mí wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì ko ɓa wé ɓua lè míten. 11 Ho kàránló pã̀ahṹ á ɓa hã́awa ko ɓa wé tɛ́tɛ́ à bé zo à ɲínáa yìa wee na ho kàránló cɔ̃́n. 12 Ĩ yí tà le ɓa hã́awa wé kàrán ɓa báawa, tàá à ɓa yí pànká ɓa wán. Ɓa ko ɓa wé kɛɛní sṹuní. 13 Mu bon, o Adãma lé yìa le Dónbeenì má ho yahó á màhã́ bò yi mánáa o Ɛɛve. 14 Á mu mún yínɔń o Adãma lé yìa ó o *Satãni sũ̀na, o hã́a lé yìa ó o sũ̀na, á lé wón lé yìa yí bò le Dónbeenì bè-bíonii yi. 15 Hàrí bìo mu wó kà á ɓa hã́awa á à kã̀ní ɓa hã́mu bìo yi, ká ɓa dó mí sĩa le Dónbeenì yi, á le waminì wi ɓa yi, á wee ɓua míten sese làa bìo le Dónbeenì le mu koráa.

3

Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá

1 Bìo á ĩ mì ì na mia á láayi wi: Nùpue na wi ò o wé o ya-dí ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi, wón wi ò o sá tonló na se. 2 O ya-dí ko ò o zũń míten ɓuaró à wékheró bìo yí mì lɛɛ́ yi. O ko ò o wé hã́a yà-kéní ɓànso. O wárá ko à hã wé se, à wé o nùpue na bìo ɓúenɓúen ó o wee wé kã́ɲa, á ɓa nùpua wee kɔ̃̀nbi. O mún ko ò o zũń ɓa nì-hãní ɓuaró, à zũń ɓa nùpua kàránló. 3 O yí ko ò o wé ɲa-ɲu, o mún yí ko ò o wé nùpue na wa fio, ɓùeé. O sĩi ko le wé se, à wé o nùpue na yí wa bíoní. O yí ko ò o sòobá dé mí sĩi le wárí yi. 4 O ko ò o dàń mí zĩi nùpua ɓua, ò o zàwa wé ɲí a cɔ̃́n, à wé kɔ̃̀nbi o. 5 Ká a nùpue hĩ́a yí dà mí kùrú zĩi nùpua máa ɓua, ó o ò wé kaka à dàń ǹ ɓuaráa ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure? 6 O ya-dí yí ko ò o wé nùpue na sĩidéró o *Krista yi dĩǹ yí míana, bèra a na o hĩ́a yí yòoní míten mu bìo yi, à le Dónbeenì síiní a ɲúhṹ làa bìo le síiníanáa o Satãni ɲúhṹ bìo síi. 7 O ko ò o wé o nùpue na wee ɓua míten sese à bìa yínɔń ɓa kèrètĩ́ɛwa wé kɔ̃̀nbi o o wén-tentewà bìo yi, bèra a na à bè-kohó bìo yí mì lɛɛ́ wo yi, ò o Satãni hĩ́a yí yí o vĩ.

Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ton-sáwá bìo

8 Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ton-sáwá ko à ɓa wé ɓa nùpua na wee ɓua míten sese, à yí wé ɲiní ɲun ɓànsowà. Ɓa yí ko ɓa wé ɲu ho *dìvɛ̃́n dà mí níi wán, à sòobá dé mí sĩi le wárí càró yi. 9 Le Dónbeenì tũ̀iá poni bíonì na le zéenía hã sĩadéró le yi dã́ní yi á ɓa ko ɓa wé bè yi lè le yi na wee ce. 10 Hen ká mi le mi ì lén nùpua á à wé lè ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ton-sáwá à mi loń ɓa ká fĩ́anì mía ɓa yi, ká ɓa dà à sá ho tonló mu, à mi wã́a ɓua bán. 11 Ɓa hã́nání ko à ɓa ɓua míten sese, à yí wań hã nì-ɲùa. Ɓa ko ɓa wé ɓa nùpua na bìo ɓúenɓúen ɓa wee wé kã́ɲa, à láayi kɛń mu bìo ɓúenɓúen yi. 12 Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ton-sá ko à ɓàn hã́a wé yà-kéní, o ko ò o dàń mí zàwa lè mín zĩi nùpua ɓua. 13 Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ton-sáwá na tonló se bán á ɓa nùpua wee kɔ̃̀nbi, á ɓa poní á à sɛ́n á à bíoráa o Yeesu na ɓa dó mí sĩa yi bìo.

Mu bìo zũńló na wa wee yí o Krista yi cɔ̃́n

14 Ĩ wee leéka à ĩ ɓuen ũ cɔ̃́n hen làa cĩ́inú. Ɛ̀ɛ ká ĩ wee túa bìo kà 15 bèra a na ká ĩ míana ɓuararáa à ũ pá zũń bìo á ũ ɓuaráa ũten ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Dén kuure so lé ɓa kèrètĩ́ɛwa zĩ-ɲúhṹ na bìo sã̀ le Dónbeenì yi. Le kuure mu lé dìo sã́ ho tũ̀iá poni dĩ̀nía làa bìo á hã bòròbòròwa wé sĩ́náa le zĩi dĩ̀ní bìo síi, lé lerɛ́n á ho tũ̀iá poni mu dĩ̀n wán. 16 Le Dónbeenì bè-sànkanii na le zéenía làa wɛn wa sĩadéró o Yeesu yi dã́ní yi ɓɛ̀ntĩ́n lée bè-beenì.

O Krista

ɓueé wó a nùpue,

á le Dónbeenì Hácírí vèenía wo zéeníanáa le o bìo bon.*

Ó o zéenía míten lè le Dónbeenì tonkarowà na ho wáayi.

O bìo buera nɔn hã sìíwà ɓúenɓúen yi.

Ho dĩ́míɲá yi á ɓa nùpua dó mí sĩa wo yi.

Le Dónbeenì yòonía wo á dó ho cùkú yi.

4

Le Dónbeenì bè-wénia ɓúenɓúen se

1 Le Dónbeenì Hácírí bía mu wéréwéré le hen ká ho dĩ́míɲá véró khíi dɔ̃n á ɓa nùpua ɓúi wã́a à khí á máa dé mí sĩa le Dónbeenì yi. Ɓa à yèrèmá khíi bè mu bìowa na wee khà ɓa nùpua vĩ́iní yi, lè ɓa cĩ́náwa kàránló yi. 2 Bán nùpua so wee ti bìo wi ɓa yiwa yi ká ɓa fũ̀aa hã sabíoní à vĩ́inínáa ɓa nùpua. Ɓa bè-leékania yi, á ɓa yí zũ bìo se làa bìo yí se máa hueeka mín yi. 3 Ɓa wee bío le mu yaamu yí se, á wee hè mu. Ɓa mún wee hè ɓa nùpua lè mu bè-dínia ɓúi díró ká le Dónbeenì ɲɔǹ léra mu ho díró bìo yi, bèra a na à bìa dó mí sĩa o *Krista yi, na zũ ho tũ̀iá poni wé dé le Dónbeenì bárákà díráa mu. 4 Bìo le Dónbeenì léra ɓúenɓúen se, á wa ko wa wé tà mu yi à dé le bárákà mu bìo yi. 5 Mu bon, le Dónbeenì bíonì lè ho fìoró lé bṹn wee wé à mu bìo ɓúenɓúen ce le Dónbeenì yahó.

O Yeesu Krista ton-sá tente

6 Bṹn bìowa so na kà ɓúenɓúen á ũ kàrán lè ɓa kèrètĩ́ɛwa, bṹn ká fo màhã́ wã́a à wé o Yeesu *Krista ton-sá tente na le Dónbeenì bíonì wee kàrán fɛ́ɛɛ ũ sĩidéró le yi bìo yi, làa bìo fo bòráa bìo ɓa kàránna làa fo yi bìo yi. 7 Hã wàhio na yí máa zéení mu bè-tente là a nùpue, hĩ̀a yí héhaa lè wa sĩadéró le Dónbeenì yi á ũ pĩ́ bìo. Bìo fo ko à ũ wé lé ho kení ũten làa bìo á fo ò bèráa le Dónbeenì yi sese. 8 Bìo fo ò kení lè ũ sãnía lée bìo na dà fo wé è séení. Ɛ̀ɛ ká ho sòobá ũten à wé bè le Dónbeenì yi sese bṹn cũ̀nú wi bìo ɓúenɓúen yi, lé bìo á yìa bò le Dónbeenì yi wón le dó mí ɲii le mí ì na le mukãnì binbirì yi hã laà na kà wán, lè ho yìró na lua yi. 9 Le bíonì na kà lée bíonì na láayi wi á ɓa nùpua ko ɓa tà yi. 10 Mu bon, wa wee sá à lò be, à sòobá waten lé bìo wa dó wa sĩa wee lòoní bìo le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ le mí ì wé. Le lé ɓa nùpua ɓúenɓúen kã̀nílo, sɔ̃̀nkú bìa dó mí sĩa le yi. 11 Bṹn lé bìo á fo ko à ũ bè hení à wé kàrán lè ɓa nùpua.

Bìo á fo ko ũ ɓua lè ũten

12 Yí día le ɓa zùań foǹ lé bìo á fo lé o háyónza. Ɛ̀ɛ ká ũ màhã́ ɓua ũten sese à bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi mi à bè yi: Ũ bíoní yi, ũ wárá yi, bìo á fo wa lè ɓa nùpua yi, ũ sĩidéró yi lè ũ sĩi na wee ce yi. 13 Wé sòobá ũten à kàrán le Dónbeenì bíonì vũahṹ à na ɓa kèrètĩ́ɛwa yi. Wé hení ɓa sĩa à kàrán ɓa à paráa ĩ ɓuenló. 14 Le Dónbeenì Hácírí hãmu na fo yú á ũ yí wé làa bìo na ɲúhṹ mía. Fo yú mu á héhaa làa bìo le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bía pã̀ahṹ na á ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá bò mí níní ũ wán. 15 Bìo á ĩ zéenía làa fo ɓúenɓúen á ũ wé sòobá ũten à wé wé. Na ũten ɓúenɓúen ho tonló mu yi à ɓa nùpua mi bìo á fo wee varáa lè ũ yahó. 16 Pa ũten bìo fo wee ɓuaráa ũten làa bìo fo wee kàrán lè ɓa nùpua dã́ní yi. Fárá dĩ̀n à bè le Dónbeenì yi mu ɓúenɓúen yi. Ká fo dàńna wee wé làa bṹn bìo, á ũnɛ́n ũ bɛɛre á à kã̀ní ũten á mún ǹ kã̀ní bìa wee ɲí ũ bíoní.

5

1 Wé yí là hɛɛrè làa nì-kĩ́nle. Fo wé le fo o zéení a, à ũ wé mu lè le kɔ̃̀nbii, à kɛń lè o lé mìn maá. Ɓa yàrówá á ũ wé zéení lè mìn zàwa bìo síi. 2 Ɓa hã́-kĩ́a ũ zũń ɓuaró à kɛń lè ɓa lé mìn nuwà. Ɓa hã́-yàrówá á ũ wé zéení lè mìn hĩ́nni bìo síi, ká ũ màhã́ wé mu lè hã yilera na se.

Ɓa mahã́awa na wi ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi bìo

3 Wé pa ɓa mahã́awa bìo, sɔ̃̀nkú bìa nùpua na wee loń ɓa yi mía. 4 Ká mahã́a zàwa tàá o mɔ̀nmànía wi á ɓa ko ɓa zũń le ɓarɛ́n lé bìa ko à ɓa wé loń mín zĩ-ɲúhṹ bìo. Ká ɓa wee wé kà se ɓa wee wĩ́ bìo á ɓàn nùwã lè ɓàn ɓùaawa wó nɔn ɓa yi khĩína. Bṹn lé bìo sĩ le Dónbeenì yi. 5 Ká a mahã́a na nùpue na à loń wo yi mía, ó o kará mí dòn, wón bìo ɓúenɓúen ó o dó le Dónbeenì níi yi. O wee fìo le Dónbeenì yi à ɓónɓóní le le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ à máa khí. 6 Ká mahã́a na ɓɛ̀n wee wé bìo sĩ a yi, wón ka lè o húrun hàrí ká a yìo wi lua. 7 Bṹn lé bìo á ũ hení na ɓa yi, bèra à na à wékheró bìo yí mì lɛɛ́ ɓa yi. 8 Ká a nùpue yí máa loń bìa làa wo te mín yi, sɔ̃̀nkú bìa bìo sã̀ a yi binbirì, se bìo ó o le mí dó mí sĩi o *Krista yi ó o bĩnía mɔ́n. O yàá sũnsũmána po yìa yí dó mí sĩi wo yi.

9 O hã́a na lúlúio yú ho ɓúará-tĩn lé yìa ko ò o mì dé ɓa mahã́awa tĩ́ahṹ, o ko ò o wé o hã́a na yan le cúekúee. 10 O ko ò o wé hã́a na ɓa nùpua wee kɔ̃̀nbi o wén-tentewà na kà bìo yi: O ɓuan mí zàwa sese, o tà á ɓa nì-hãní làara a wán, o sɛɛra bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi zení,* o séenía bìa yú le lònbee lè mí sìíwà, hã wén-tentewà lè mí sìíwà cɛ̀rɛ̀ɛ ó o wó.

11 Ká ɓa mahã́-fìa bán ũ lén níi. Lé bìo á pã̀ahṹ na ká mu yaamu bìo wi ɓa yi, à ɓa sĩa bìo wéró wé à ɓa bĩní a Krista mɔ́n. 12 Ká ɓa wó kà, se ɓa ɲúná sú lé bìo á bìo ɓa dó mí ɲiní le mí máa ya á ɓa yáara.

13 Hen ká fo mà ɓa dó ɓa mahã́awa ɲii á ɓa wé è hɛ́ɛ ɛ̀ vará ɓa nùpua ɲiní ká ɓa máa sá dɛ̀ɛ. Mu yàá máa kã́ɲa bṹn yi mí dòn, ɓa lé ɓa dàn bíorowà, á wee kúee mí ɲiní hã tũ̀iáwà na bìo yí ciran ɓa yi. 14 Lé bṹn ɓúenɓúen bìo yi á ĩ wi à ɓa mahã́-fìa à yaka à te mí zàwa wé loń yi mí zĩní yi, bèra a na à wa zúkúsa yí yí bín-kora mì lɛɛ́ wɛn. 15 Ĩ wee bío bṹn lé bìo á ɓa ɓúi yàá dɛ̀ɛnía yèrèmáa bò a *Satãni yi. 16 Ká hã́a ɓúi na lé o kèrètĩ́ɛ ɓàn temínlowà ɓúi lée mahã́awa, ó orɛ́n lé yìa ko ò o wé séení ɓa, bèra a na à bán bìo wã́a yí wé sèró ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure wán. Bṹn ká ɓa mahã́awa na séenílowà mía á ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure á à dàń wé è séení.

17 Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá na wee sá mí tonló sese á ko lè le kɔ̃̀nbii lè le séeníi, sɔ̃̀nkú bìa wee dé mí sòobɛ́ɛ le Dónbeenì bíonì bueró yi à wé kàrán ɓa nùpua làa de. 18 Le Dónbeenì bíonì vũahṹ á bìo kà túara yi: «Hen ká a nàa wee và ho dĩ́nló yi à ũ yí ca a ɲii.»† Mu pá bĩnía túara: «O ton-sá ko lè mí sàáníi.»‡ 19 Hen ká ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-dí ɓúi ó o ɓúi le o wó khon bìo ɓúi bìo yi à ũ le ɓànso sɛɛ́ràsa nùwã ɲun tàá nùwã tĩn kɛń, ká bṹn mía à ũ yí tà mu. 20 Yìa wé wó khon à ũ ve o à bíoráa ɓa nùpua yìo yi. Ká fo wee wé làa bṹn á mu ù zã́ní bìa ká á ɓa máa dé míten hɔ̃́n wárá so yi.

21 Bìo kà lé bìo á ĩ wee hení ì na foǹ le Dónbeenì là a Yeesu Krista lè ɓa tonkarowà na ho wáayi yahó: Sòobá ũten à bè mu yi, à wé yí hueeka ɓa nùpua mín yi. 22 Wé yí zà ũ sĩi wán à bè ũ níní nùpue wán déráa wo ho tonló yi ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi ká fo yí zũ bìo ó o karáa sese. Yí lɛɛ́ o ɓúi bè-kora yi làa wo, le ũnɛ́n ũ bɛɛre à wé o nùpue na wee ce le Dónbeenì yahó.

23 Wé yí ɲu ɲumu mí dòn, ká ũ wé ɲu ho *dìvɛ̃́n cĩ́inú ũ píohó na wee vá túntún bìo yi.

24 Ɓa nùpua ɓúi bè-kora na ɓa wee wé wee mi dɛnkhɛɛn hàrí ká ɓa yàá dĩǹ yí cítío ɓa. Ká ɓa ɓúi bán ɓɛ̀n bìo wee zũń làa mɔ́n. 25 Lé làa bṹn síi á hã wén-tentewà wee mináa wéréwéré mu khoomu yi. Hã yí máa sà yi hàrí ká hã bìo yí zũna fùa.

6

1 Bìa lé ɓa wobáaní ɓúenɓúen ko ɓa wé kɔ̃̀nbi mí ɲúnása, bèra a na à ɓa nùpua yí yáa le Dónbeenì yèni, à mún yí bío yí khe ho kàránló na wa wee na dã́ní yi. 2 Ká bìa ɲúnása dó mí sĩa o *Krista yi à ɓa yí leéka le bìo ɓa lé ɓàn zàwa ɓa sĩadéró bìo yi á ɓa máa wé è kɔ̃̀nbi ɓa. Ɓa yàá ko ɓa wíoka wé sá na ɓa yi lè mí sòobɛ́ɛ, lé bìo á ɓa ɲúnása mu na ɓa wee sá na yi á dó mí sĩa le Dónbeenì yi á ɓa wa ɓa.

Bṹn bìowa so á ũ kàrán lè ɓa nùpua à hení ɓa sĩa mu wéró yi.

Ho kàránló na bìo yí bon lè le wárí wańló bìo

3 Ká a ɓúi wee kàrán bè-vio na wi mí dòn làa bṹn, á yí tà wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista bíoní binbirí yi, á mún yí tà bìo wa wee kàrán lè ɓa nùpua waten ɓuaró dã́ní yi, 4 se wón ɓànso wee yòoní miten, o yí zũ hàrí dɛ̀ɛ. Bìo ò wa lée zía làa wã̀aníi kánló. Bṹn wee ɓuen lè le yandee lè hã zía lè hã làntàa, lè hã yile-kora. 5 Ɓa nùpua wé kán mín fɛ́ɛɛ lé bìo ɓa yilera yí se, làa bìo ɓa yí zũ ho tũ̀iá poni. Ɓa wee leéka le ká mí tà bò bìo sĩ le Dónbeenì yi á mí ì yí le wárí. 6 Mu bon, le sĩidéró le Dónbeenì yi cũ̀nú wi làa sòobɛ́ɛ ká bìo fo yú á ũ sĩi wan bìo yi. 7 Wa wee te ká wa dɛ̀ɛ ɓúi mía, ká wa khíi wee hí á wa mún máa ɓua dɛ̀ɛ ɓúi máa lɛ́nnáa. 8 Lé bṹn ká wa yú bìo wa à dí, á yú hã sĩ̀-zĩ́nia se bṹn á à yí wɛn. 9 Ká bìa wi à ɓa wé ho nàfòró ɓànsowà konloon bán wee dé míten mu bè-kora wéró yi, à kɛń lòn nùpua na á dádá vũn. Ɓa wa mu bìo na ɲúhṹ mía, na wee ɓóoní a nùpue yi, à yáa wo ɓúenɓúenɓúen. 10 Mu bon, le wárí wańló á wee ɓuen lè mu bìo na yí se lè mí sìíwà. Ɓa nùpua ɓúi khɛ̀ra lè le Dónbeenì, lé bìo ɓa sòobáa dó mí sĩa le wárí càró yi dà, á ɓa lò ɓɛ̀n wee be mu tá làa sòobɛ́ɛ.

Le zéeníi na ó o Poole nɔn o Timɔtee yi

11 Ká ũnɛ́n na dó ũ sĩi le Dónbeenì yi, khɛ̀n làa bṹn bìowa so ɓúenɓúen. Wíoka sòobá ũten à wé wé bìo térénna le Dónbeenì yahó. Ɓua ũten làa bìo mu sĩnáa le Dónbeenì yi. Wé dé ũ sĩi le yi fɛ́ɛɛ, à wań ɓa nùpua, à wé hĩ̀ ũ sĩi à mún wé wayi. 12 Wíoka dé sòobɛ́ɛ ũ sĩidéró o *Krista yi làa bìo ó o dásí wee déráa mí sòobɛ́ɛ à firáa hã fio bìo síi, à ũ yí le mukãnì na máa vé. Lé bṹn bìo yi á le vonnáa fo, á fo bía ũ sĩidéró le Dónbeenì yi bìo wéréwéré ɓa sɛɛ́ràsa cɛ̀rɛ̀ɛ yahó. 13 Ĩ wee hení bìo kà á à na foǹ le Dónbeenì yahó, lerɛ́n na wee na le mukãnì mu bìo ɓúenɓúen yi, ĩ mún wee hení mu ù na foǹ o Krista yahó, wón na mà ho tũ̀iá wéréwéré o Pilaate yahó. 14 Wé bè bìo á ĩ bía nɔn foǹ yi sese, wé mu le mu ɲii sí bèra a na à nùpue yí dàń mì wékheró bìo lɛɛ́ foǹ fúaa wa Ɲúhṹso Yeesu Krista khíi bĩnía ɓuara. 15 O khíi ɓuen ho pã̀ahṹ na le Dónbeenì le mu ko yi:

Lerɛ́n Dónbeenì na mu bè-tentewà lè mí sìíwà wee lé cɔ̃́n,

na dà mu bìo ɓúenɓúen, á lé le Dónbeenì mí dòn.

Le lé ɓa bá-zàwa ɓúenɓúen bɛ́ɛ, á lé ɓa ɲúnása ɓúenɓúen Ɲúhṹso.

16 Lerɛ́n mí dòn lé dìo wi fɛ́ɛɛ.

Mu khoomu na le wi yi ɓàn síi á nùpue yí dà máa sùará yi.

Nùpue dĩǹ yí mɔn le, ó o ɓúi mún yí dà máa mi le.

Le ho cùkú lè ho pànká à bìo sĩ̀ le yi fɛ́ɛɛ. Amiina!

Ho nàfòró ɓànsowà zéeníi

17 Hení mu na ho nàfòró ɓànsowà yi le ɓa wé yí yòoní míten, le ɓa yí dé mí sĩa ho nàfòró na yí máa mía yi, à leéka le ho dà à kã̀ní ɓa mu bìo ɓúenɓúen yi, ká ɓa dé mí sĩa le Dónbeenì yi, dén na wee na mu bìo ɓúenɓúen wɛn à wa sĩa wa bìo yi. 18 Bío na ɓa yi le ɓa wé wé mu bè-tentewà, à wé wé mu cɛ̀rɛ̀ɛ. Le ɓa wé hɛ́n mí níní à séení ɓa nùpua. 19 Ká ɓa wee wé kà síi, se lée nàfòró binbirì á ɓa wee bàrá sese ká lè míten à khíi yíráa le mukãnì binbirì.

Le mɔ́ndɛ́n zéeníi

20 Timɔtee, bìo le Dónbeenì kàràfáa foǹ á ũ wíoka pa bìo sese. Hã bín-conconwà làa hĩ̀a bìo ɓúi yí cɛɛ́ra le Dónbeenì yi à ũ yí tà bìo. Mu bìo na ɓa wee ve làa bìo zũńló ká mu ɲɔǹ yí bon ɓàn kàránló á ũ mún yí tà bìo. 21 Bṹn bìo zũńló so á ɓa ɓúi dó mí sĩa yi lé bṹn te bìo á ɓa bĩníanáa le Dónbeenì mɔ́n. Le le Dónbeenì wé mí sãamu làa mia.

* 3:16 Mi loń Oroomusa vũahṹ 1.4

* 5:10 Hã zení sɛɛró: Mu kúará le o tà liinía míten á sá nɔn bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi.

† 5:18 Mi loń Làndá zéenílo vũahṹ (Deutéronome) 25.4

‡ 5:18 Mi loń Luki vũahṹ 10.7

Timɔtee ɲun níi

1

2

3

4

Ho ɲun níi vũahṹ na ó o Poole túara nɔn o

Timɔtee

yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Pã̀ahṹ na ó o Poole wee túa ho vũahṹ na kà yi ká a wi ho kàsó yi ho Oroomu yi. O lò hĩ́a wee be (2.9) à nùpue na à séení a mún mía (4.16).

Bìo ó o Poole mu wee leéka le mí húmú wà ɓueé sùará, ó o bánbáa ò o kenía o Timɔtee na ó o wa làa sòobɛ́ɛ. O Poole wee dé le Dónbeenì bárákà o Timɔtee mu bìo yi. O wee hení na a yi le o fárá dĩ̀n mí sĩidéró o *Krista yi wán, à bánbá wé sá le Dónbeenì bín-tente bueró tonló, hàrí ká ɓa nùpua wee beé o lò ho tonló mu sáró bìo yi (1.1–2.13).

O Poole pá bĩnía bía nɔn wo yi le o hè ɓa nùpua na wa hã bín-conconwà bíoró. Lé bìo á mu yí máa na à le Dónbeenì tonló va làa yahó, ò o bía nɔn o Timɔtee yi le o wé làa bìo mínɛ́n wee wéráa, à lá ho tũ̀iá poni, lè le waminì, lè ho ten liiníló dã́ní. O mún bía nɔn wo yi le o yí nɔnsã ho kàránló tente na ó o yú bìo yi (2.14–4.5).

Ho vũahṹ véeníi ó o zéenía bìo ó orɛ́n mí bɛɛre lò bonnáa, làa bìo le Dónbeenì séeníanáa wo o lònbee yi (4.6-18).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Poole, yìa le Dónbeenì lè mí sĩi bìo á wó á ĩ lé o Yeesu *Krista tonkaro lé mi wee túa ho vũahṹ na kà. Le tonkaa mi le ĩ bue le mukãnì binbirì na máa vé bìo, dìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na wɛn wa páaníló là a Yeesu Krista bìo yi. 2 Ĩ wee túa ho á à na ũnɛ́n Timɔtee na lé ĩ za na ĩ wa làa sòobɛ́ɛ yi. Le o Maá Dónbeenì lè wa Ɲúhṹso Yeesu Krista wé mu sãamu làa fo, à zũń ũ màkárí, à na ho hɛ́ɛrà foǹ.

O Poole wee hení a Timɔtee sĩi

3 Ĩ wee dé le Dónbeenì bárákà, dén na á ĩ wee sá na yi lè le yi na wee ce làa bìo á wàn maáwà fù wee sá nanáa le yi bìo síi. Le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ ká ĩ wee fìo, à ĩ mún wé fìo na foǹ. 4 Hen ká ĩ wee leéka le wɛ́ɛ na fo wá bìo pã̀ahṹ na á ĩ wà día fo yi, à ĩ sĩi vá làa sòobɛ́ɛ à ĩ bĩní mi ũ wán à zã̀maka mu bìo yi. 5 Ĩ mún wee leéka bìo á fo dóráa ũ sĩi lè ũ sòobɛ́ɛ o Yeesu *Krista yi bìo. Dén sĩidéró so na kɛra mìn ɓùaa Loyiisi lè mìn nu Eniisi yi, á ĩ láa le lé dén ɓàn síi mún wi ũnɛ́n yi. 6 Lé bṹn nɔn á mu bìo wéró pànká na le Dónbeenì nɔn foǹ pã̀ahṹ na á ĩ bò ĩ níní ũ wán yi, á ũ wíoka dé sòobɛ́ɛ yi. 7 Mu bon, le Dónbeenì Hácírí na le nɔn wɛn yínɔń zã́níi Hácírí, ká le màhã́ wee na ho pànká wɛn, á wee wé à wa wań ɓa nùpua, à mún dàń waten ɓua yi.

8 Àwa, á ũ yí nìyi o Ɲúhṹso bìo bíoró yi, à ũ mún yí nìyi bìo á ĩnɛ́n wi ho kàsó yi bìo yi. Ká ũ tà à wa páaní le lònbee yi le Dónbeenì bín-tente bìo yi, à wé mu lè ho pànká na le Dónbeenì nɔn foǹ. 9 Le Dónbeenì mu lé dìo kã̀nía wɛn á hueekaa wɛn à wa bìo sĩ̀ le yi. Mu yínɔń wa wén-tentewà bìo yi á le wóráa mu. Mu lé lerɛ́n lè mí sãamu kã̀nía wɛn làa bìo le lon le mí ì wéráa mu. Bṹn le fèra wíokaa wa bìo yi o Yeesu Krista pànká yi ká ho dĩ́míɲá dĩǹ yí léra. 10 Bìo kà wán á mu sãamu mu bìo wã́a wee mi wéréwéré, lé bìo á wa kã̀nílo Yeesu Krista ɓuara ɓueé fá mu húmú fũuhṹ. O zéenía le ká wa tà le Dónbeenì bín-tente bìo, á wa à yí le mukãnì binbirì na máa vé.

11 Ĩnɛ́n le Dónbeenì léra á wó lè mí tonkaro, á le ĩ bue mí bín-tente na ɓa nùpua yi à mún kàrán ɓa làa de. 12 Lé bṹn bìo yi á ĩ wiráa le lònbee na kà yi, á mu nìyio mún yí dú mi, lé bìo á ĩ zũ yìa á ĩ dó ĩ sĩi yi, á ĩ láa mu yi le le dà à pa le bín-tente na le kàràfáa miì bìo. Mu bon, le è pa le bìo fúaa le wizonle na ó o khíi bĩní ì ɓuen yi.

13 Ho tũ̀iá poni bíonì na á fo ɲá ĩ cɔ̃́n á ũ ɓua, à bè le yi. Wé mu lè le sĩidéró o Yeesu Krista yi à wań ɓa nùpua ũ páaníló làa wo bìo yi. 14 Mu bè-tentewà na le Dónbeenì kàràfáa foǹ mí Hácírí na wi làa wɛn pànká yi, á ũ pa bìo.

15 Fo zũ le ho Azii kɔ̃hṹ nùpua na dó mí sĩa le Dónbeenì yi cɛ̀rɛ̀ɛ pã́ mi día. O Fizɛɛle là a Hɛɛmɔzɛɛnɛ mún wi ɓa tĩ́ahṹ. 16 Le o Ɲúhṹso wé mí sãamu là a Onɛzifoore zĩ-ɲúhṹ nùpua, lé bìo ó o wee hĩ̀í ĩ sĩi túntún. Bìo á ĩ wi ho kàsó yi ó o yí máa nìyi bìo yi ɓa nùpua yahó. 17 Pã̀ahṹ na ó o ɓuara ho Oroomu yi hen ó o bánbáa ò o cànkaa mi fúaa bìo ó o yú mi. 18 Le o Ɲúhṹso zũń o màkárí nɔ̀nzoǹ na ó o khíi ɓueé cítí ɓa nùpua yi. Fo zũ le pã̀ahṹ na á ĩ hĩ́a wi ho Efɛɛze lóhó yi ó o séenía mi làa sòobɛ́ɛ.

2

O ton-sá ko lè mí sàáníi

1 Ká ũnɛ́n na lé ĩ za, wé yí ũ pànká mu sãamu na ó o Yeesu *Krista wó làa fo yi. 2 Bìo á ĩ kàránna lè ɓa nùpua ɓa sɛɛ́ràsa cɛ̀rɛ̀ɛ yahó na fo ɲá ĩ cɔ̃́n, ũ bĩní kàrán lè ɓa nùpua na láayi wi, bìa dà à bĩní ì kàrán mu lè ɓa ɓúi. 3 Le lònbee na wee yí o Yeesu Krista ton-sáwá á ũ tà yi làa bìo ó o dásí tente wee tàráa le lònbee yi bìo síi. 4 O dásí na wi ò o bìo wé sĩ mí ɲúhṹso yi wón yí máa wé día míten à bè-vio ɓúi bũmaka. 5 O nùpue na wi hã penkaa lùwíi yi á mún yí dà máa yí bìo ko làa wo ká a yí bò ɓa lùwílowà làndá yi. 6 O vàro na wee tà beé mí lò ho vàró yi lé yìa ko ò o wé o yahón nùpue na á à yí mí lònbee cũ̀nú. 7 Wé và ũ yi bìo á ĩ wee bío na foǹ wán, ó o Ɲúhṹso ò wé á fo ò zũń mu ɓúenɓúen kúará. 8 Bĩní leéka a Yeesu Krista na vèera bìo, wón na lé o *Daviide mɔ̀nmàníi. Bṹn lé le bín-tente na á ĩ wee bue. 9 Lé lerɛ́n bín-tente mu bìo yi á ɓa cannáa mi dó ho kàsó yi á wee beé lò lòn nùpue na wó khon. Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì bíonì dén á nùpue yí can. 10 Lé bṹn nɔn á ĩ wee tà le lònbee lè mí sìíwà yi bìa le Dónbeenì hueekaa bìo yi, bèra a na à bán mún kã̀ní ɓa páaníló là a Yeesu Krista bìo yi à ɓa dàń zo a cùkú na máa vé yi. 11 Le bíonì na kà láayi wi:

Ká wa ká lòn nùpua na páanía húrun làa wo,

á wa mún ǹ yí le mukãnì làa wo.

12 Ká wa wee dàń hĩ̀ wa sĩa,

á wa à dí le bɛ́ɛnì làa wo.

Ká wa pã́ a,

ó orɛ́n mún ǹ pĩ́ wɛn.

13 Ká wa yí máa wé bìo ó o le wa wé,

ó orɛ́n yí máa yèrèmá mí ɲii.

Mu bon, bìo ó o karáa ó o yí dà máa lé wán.

Le Dónbeenì bíonì bueró na ɲii tun

14 Bío na ɓa kèrètĩ́ɛwa yi le ɓa bĩní leéka mu bìowa na kà bìo, à hení mu na ɓa yi le Dónbeenì yahó le ɓa wé yí dé míten le wã̀aníi na ɲúhṹ mía yi. Le yí máa séení bìa wee ɲí le ká mu yínɔń ɓa yáaró. 15 Sòobá ũten à wé o nùpue na láayi wi le Dónbeenì yahó. Ɓua ũten là a ton-sá na yí máa nìyi mí ton-sánii bìo yi bìo síi, à wé bue ho tũ̀iá poni bíonì. 16 Hã bín-conconwà làa hĩ̀a bìo ɓúi yí cɛɛ́ra le Dónbeenì yi à ũ yí dé ũten yi, lé bìo á bìa wee dé míten hɔ̃́n bíoní so síi yi á wee wíoka khɛ̀n lè le Dónbeenì ká ɓa wà. 17 Bán nùpua so bíoní ka lòn càká na wee bɛɛni. O Himɛnɛɛ là a Filɛɛte wi ɓa nùpua mu tĩ́ahṹ. 18 Ɓa khɛ̀ra lè ho tũ̀iá poni lé bìo ɓa wee bío le ɓa nì-hía vèera khĩína, à vĩ́inínáa ɓa nùpua à ɓa bĩnía a Yeesu mɔ́n. 19 Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì nìpomu bán yí máa dèké yi lòn zĩi na ɲúhṹ fárá tĩna bìo síi. Mu túara le zĩi mu ɲúhṹ na fárá tĩna wán kà síi: «O Ɲúhṹso zũ bìa bìo sã̀ a yi». Mu mún túara le: «Bìa le mí bìo sã̀ a Ɲúhṹso yi lè mí nì-kéní kéní wã́a wé yí wé bè-kohó».

20 O nàfòró ɓànso zĩi yi á ho dĩ́nló sĩ̀a lè mí sìíwà wi yi. Hã ɓúi wó lè ho sã́nú, hã ɓúi wó lè ho tɔ̃̀ɲɔ̀n, hã ɓúi má lè ho córó, hã ɓúi lé hã ɓùɛɛní á ɓa tan. Hã ɓúi ɓa wee sáráa hã wizon-beera yi, ká hã ɓúi ɓa wee sáráa hã wizon-kã́amáawa yi. 21 Hen ká yìa wee ceé míten ho kàránló mu dã́ní yi, wón á à kɛń lòn dĩ́nló dɛ̀ɛ na ɓa wee sáráa le wizon-beenì yi bìo síi. O bìo á à sĩ̀ mí Ɲúhṹso yi, á bìo ɲúhṹ ù kɛń o cɔ̃́n. O wíokaa hã wén-tentewà wéró bìo yi.

22 Àwa, á mu bìo na yí se na wee vá ɓa yàrówá dé mu bè-kohó yi á ũ khɛ̀nnáa. Bánbá á ũ wé o nùpue na térénna, à sĩidéró le Dónbeenì yi fárá tĩn, à wań ɓa nùpua, à wé à ho hɛ́ɛrà kɛń ũnɛ́n làa ba pã̀ahṹ. À bìa sĩa wee ce á wee fìo wa Ɲúhṹso yi à mún wé làa bṹn bìo síi. 23 Hã bín-conconwà bíoró á ũ yí dé ũten yi, fo zũ le mu wee ɓuen lè hã warà. 24 Ò o Ɲúhṹso ton-sá ɲɔǹ yí ko ò o wé tá warà. O ko ò o wé wé mu tentemu lè ɓa nùpua ɓúenɓúen, à wé dàń kàrán ɓa nùpua. O ko ò o wé o nùpue na mu bìo ɓúenɓúen wee kúu yi. 25 Hàrí bìa yí tà a bìo ó o pá ko ò o wé wayiráa à kàrán ɓa, ɲún-sĩ á le Dónbeenì ì wé á ɓa sĩa á à yèrèmá á à tà ho tũ̀iá poni bìo. 26 Le è wé á ɓa à zũń bìo se, á à fee míten o *Satãni níi yi, wón na ka lòn dádá na lá vũn ɓa á ɓa wee wé o sĩi bìo.

3

Mu bìowa na khíi wé á ho dĩ́míɲá à véráa

1 Zũń mu, le ká mu bìo ɓúenɓúen véró khíi wà ɓueé dã, á le lònbee á à kɛń làa sòobɛ́ɛ. 2 Lé bìo mu pã̀ahṹ ká ɓa nùpua wé è cà mí kùrú bìo mí dòn. Ɓa à wań le wárí á à poń mu bìo ɓúenɓúen. Ɓa wé è khòoní míten, á à yòoní míten. Ɓa wé è bío hã bín-kora á à lɛɛ́ le Dónbeenì yi. Ɓa zàwa máa wé è ɲí mín nùwã bíoní. Ɓa nùpua á à wé ɓa bè-yízũńlowà. Bìo lé le Dónbeenì bìo á ɓa máa wé è dé kɔ̃̀nbii yi. 3 Ɓa máa wań mín nùpua. Ɓa máa wé è zũń nùpue màkárí. Ɓa wé è yáa ɓa nùpua yènnáa. Ɓa máa wé è dàń míten máa ɓua yi, ɓa à wé ɓa nì-sũmáa, bìo se á ɓa máa wań. 4 Bìa làa ba lé le ɲii á ɓa wé è lé mɔ́n. Ɓa máa wé è le mí yiwa máa wéráa mu bìo. Ɓa à wé ɓa khònlowà, ɓa à wań mí sĩa bìo á à poń le Dónbeenì. 5 Ɓa wé è ɓua míten lè ɓa wee wé bìo sĩ le Dónbeenì yi, à le pànká ɓa ɲɔǹ yí tà bìo. Bán nùpua so á ũ khɛ̀nnáa. 6 Ɓa nùpua mu tĩ́ahṹ ɓa ɓúi wé è lé yi á à zo hã zĩní, á zoó khà ɓa hã́awa ɓúi na sĩadéró yí fárá yí tĩna, á sú lè mu bè-kora, à ɓa yèrèmá bè ɓa bíoní yi. Ɓa hã́awa mu sĩa wee vá mu bìo na yí se lè mí sìíwà wéró yi. 7 Ɓa wee kení míten fɛ́ɛɛ ká ɓa màhã́ yí dàńna yí zũna ho tũ̀iá poni. 8 Bán nùpua so yí tà ho tũ̀iá poni bìo làa bìo ó o Zanɛɛsi là a Zãnbɛrɛɛsi* hĩ́a yí tàráa o *Mɔyiize bìo bìo síi. Ɓa yilera yí se, ɓa yí dó mí sĩa sese le Dónbeenì yi. 9 Ɛ̀ɛ ká ɓa bìo màhã́ máa va làa yahó lé bìo ɓa nùpua ɓúenɓúen zũ le ɓa vṹnun làa bìo ó o Zanɛɛsi là a Zãnbɛrɛɛsi vĩ́ló bìo hĩ́a zũnanáa bìo síi.

Bìo ɓa kenía làa fo, á ũ ɓua sese

10 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n wón zũ bìo á ĩ wee kàrán lè ɓa nùpua, á zũ bìo á ĩ wee ɓua lè ĩten. Fo zũ ĩ tonló ɲúhṹ, á zũ bìo á ĩ dóráa ĩ sĩi le Dónbeenì yi. Fo mún zũ bìo á ĩ wee hĩ̀náa ĩ sĩi làa bìo á ĩ waráa ɓa nùpua. Fo zũ bìo á ĩ wee ɲìnáa ĩ yi. 11 Bìo ɓa nùpua ɲíiníanáa ĩ sãnía, á beéra ĩ lò ho Ãntiosi lè ho Ikoniyuumu, lè ho Lisitere lórá yi, á fo zũ. Mu bon, ɓa ɓɛ̀ntĩ́n beéra ĩ lò làa sòobɛ́ɛ. Ɛ̀ɛ ká wa Ɲúhṹso màhã́ kã̀nía mi mu ɓúenɓúen yi. 12 Bìa ɓúenɓúen na wi ɓa ɓua míten à héha làa bìo le Dónbeenì sĩi vá yi wa páaníló là a Yeesu *Krista bìo yi, bán ɓa à beé lò. 13 Ká ɓa nì-sũmáa lè ɓa sabín-fũ̀aalowa, bán sũnsũmámu lè ɓa sabíoní wé è dé wán ká mu wà. Ɓa à vĩ́iní ɓa nùpua, á ɓa nùpua mún ǹ vĩ́iní ɓarɛ́n. 14 Ká ũnɛ́n, bánbá à ũ wé bè bìo á fo kenía yi, à tà mu yi lè ũ sĩi ɓúenɓúen. Ũnɛ́n ũ bɛɛre zũ bìa kenía mu làa fo. 15 Le Dónbeenì bíonì vũahṹ á fo zũ bìo hàrí ũ háyónmu yi. Lé lerɛ́n dà à na mu bè-zũńminì binbirì foǹ, bìo á fo dà à bè yi á à déráa ũ sĩi o Yeesu Krista yi á à kã̀nínáa. 16 Le Dónbeenì bíonì vũahṹ á túara lè lerɛ́n mí bɛɛre Hácírí pànká. Le bíonì mu bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ. Lé lerɛ́n wee kàrán o nùpue, á wee wé ò o pĩ́ bìo yí bon, lé lerɛ́n wee bé o nùpue, le mún wee wé ò o wé wé bìo térénna. 17 Lé bṹn ǹ na ká le Dónbeenì nùpue á à dàń wé è wé hã wárá na se.

4

O Poole mɔ́ndɛ́n bìo na ó o henía

1 Bìo kà lé bìo á ĩ wee hení ì na foǹ lè le sòobɛ́ɛ le Dónbeenì yahó, là a Yeesu *Krista yahó, wón na khíi ɓuen ɓueé cítí ɓa yèn-vèeniasa lè ɓa nì-hía á mún ɓueé dí mí bɛ́ɛnì. 2 Hàrí ho pã̀ahṹ wé se loo, à ho yí wé se loo, à ũ wé bue le Dónbeenì bíonì. Bìa wé wó khon à ũ zéení ɓa wékheró bìo na ɓa yi, à hení mu na ɓa yi le ɓa día mu bè-kora wéró. Wé hení ɓa sĩa. Bṹn ɓúenɓúen á ũ wé ɲì ũ yi à wé kàrán ɓa. 3 Lé bìo á pã̀ahṹ ɓúi khíi dã ká ɓa nùpua máa wé è ɲí bìa wee kàrán ɓa lè ho tũ̀iá poni cɔ̃́n, ká ɓa wé è wé bìo sĩ ɓa yi, á wé è ɲí ɓa nì-kàránlowà cɛ̀rɛ̀ɛ na bìo yí bon cɔ̃́n. 4 Ɓa à pĩ́ ho tũ̀iá poni bìo ká ɓa à bè hã sabíoní mɔ́n. 5 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n wón zũń ũten ɓuaró mu bìo ɓúenɓúen yi, tà le lònbee yi. Wé bue le Dónbeenì bín-tente na ɓa nùpua yi. Sá ho tonló mu sese làa bìo mu koráa.

6 Ká ĩnɛ́n wón húmú sùaráa, ĩ ka lòn yìa na ɓa yan lè le muinì vó. 7 Ĩ sá a Yeesu Krista tonló lè ĩ sĩi ɓúenɓúen lòn nùpue na san ho saró lè mí sòobɛ́ɛ. Bìo le Dónbeenì le ĩ wé á ĩ wó á mu ɲii sú lòn nùpue na lùwa vaá dɔ̃n hen na ó o ko ó o vaa dã yi. Ĩ sĩidéró o Yeesu Krista yi á ĩ yí día. 8 Bìo kà wán á ho cũ̀nú na ko làa mi bìo á ĩ wó bìo térénna bìo yi, á bàrá pan mi ho wáayi. O Ɲúhṹso na lé o cítí fĩ̀ na térénna á à na ho cũ̀nú mu miì pã̀ahṹ na ó o khíi cítí ɓa nùpua yi. Mu máa wé ĩnɛ́n ĩ dòn ó ò na ho cũ̀nú yi, ká bìa ɓúenɓúen na wee lòoní a bĩní ɓuenló ó o mún ǹ na ho yi.

O Poole wi ò o Timɔtee ɓuen o cɔ̃́n

9 Bánbá à ũ ɓuen ĩ cɔ̃́n fùafùa. 10 Lé bìo ó o Demaasi wà ò o día mi á van ho Tesaloniiki lóhó ho dĩ́míɲá bìowa na ó o wa bìo yi. O Keresãn wón wà van ho Kalasii kɔ̃hṹ, ò o Tiite ɓɛ̀n van ho Dalamatii kɔ̃hṹ. 11 O Luki mí dòn lé yìa wi hen làa mi. Hen ká fo bò o ɓuen à ũ fé o Maaki ɓuennáa, lé bìo ó o dà wee séení mi ho tonló yi. 12 O Tisiiki wón á ĩ tonkaa ó o van ho Efɛɛze. 13 Fo bò o ɓuen à ũ ɓuee lé ho Torowaasi yi à ũ lá ĩ báká beenì na á ĩ día o Kaapuusi cɔ̃́n ɓua ɓuennáa. Fo bò o ɓuen à ũ mún khuii ĩ vɔ̃nna, sɔ̃̀nkú ĩ sɔ̃nna na ho túaró wi wán. 14 O Alɛkisãndere na lé o kháa-liki ɓɛ̀ntĩ́n wó khon làa mi dàkhĩína. Le Dónbeenì á à sàání a yi á à héha làa bìo ó o wó. 15 Ũnɛ́n mún pa ũten bìo lé bìo á bìo wa wee kàrán lè ɓa nùpua ó o yí tà bìo hùúu. 16 Bìo ɓa nín-yání ɓuan mi vannáa le cítíi fĩ̀iníi, á hàrí nùpue yí ɓueé tà ĩ ɲii, ɓa ɓúenɓúen pã́ mi día. Le le Dónbeenì sɛ́n mu día na ɓa yi. 17 Ɛ̀ɛ ká a Ɲúhṹso wón pan ĩ bìo á nɔn ho pànká miì á ĩ bueraráa o bíonì á bìa yí zũ le Dónbeenì cɛ̀rɛ̀ɛ ɲá le. Lé orɛ́n kã̀nía mi ɓa kúdenwà yi. 18 O Ɲúhṹso á à kã̀ní mi mu bè-sũmáa ɓúenɓúen yi. O ò kã̀ní mi á ĩ kɛń ho wáayi o bá-zàmu yi. Le ho cùkú à bìo sĩ̀ a yi fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi. *Amiina!

Le mɔ́ndɛ́n tɛ̀ɛníi

19 Ĩ wee tɛ̀ɛní a Pirisiiye là a Akilaasi yi. Ĩ mún wee tɛ̀ɛní a Onɛzifoore zĩ-ɲúhṹ nùpua yi. 20 O Erasiite wón kará ho Korɛnte yi, ká a Torofiimu wón á ĩ día ho Milee yi lé bìo ó o lò yí here. 21 Bánbá à ũ ɓuen ká le tɛ̀ɛnì dĩǹ yí hĩ́nɔn.

O Ebuluusi, là a Pudɛ̃nsi là a Linuusi là a Kolodia lè wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa na wi hen ɓúenɓúen wee tɛ̀ɛní foǹ.

22 Le wa Ɲúhṹso kɛń làa fo, le o wé mí sãamu làa mia.

* 3:8 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 7.11-12

Tiite

1

2

3

Ho vũahṹ na ó o Poole túara nɔn o

Tiite

yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Tiite hĩ́a lé o Poole nì-kenínii. O yínɔń zúifù (Kalasiisa 2.1-3). O hĩ́a wee bè là a Poole à ɓa sá le Dónbeenì bín-tente bueró tonló.

Pã̀ahṹ na ó o Poole wee túa ho vũahṹ na kà á à na a yi, ká a wi ho Kɛrɛɛte yi á wee loń ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio na wi hã lórá na bĩ́n yi bìo, à hã wé va lè mí yahó (1.5).

Mu nín-yání ó o Poole zéenía bìo á ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá ko ɓa ɓua lè míten (1.5-16).

Bṹn mɔ́n ó o Poole zéenía o Tiite làa bìo ó o ko ò o wé kàrán lè ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio. Hɔ̃́n kuio so lé ɓa nì-kĩ́a kuure, lè ɓa hã́-kĩ́a kuure, lè ɓa yàrówá kuure, lè ɓa wobáaní kuure (2).

O mún zéenía bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ko ɓa ɓua lè míten à dàń kɛɛnínáa mín wán lè ho hɛ́ɛrà, ká hã zía lè hã bín-zàwa lè ho sankaró mía ɓa pã̀ahṹ. Bṹn mɔ́n ó o tɛ̀ɛnía ɓa yi (3).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Poole á túara ho vũahṹ na kà. Ĩ lé le Dónbeenì ton-sá là a Yeesu *Krista tonkaro, bèra a na à bìa le hueekaa à ɓa sĩadéró wíoka fárá tĩn à ɓa zũń ho tũ̀iá poni na à wé á ɓa à ɓua míten á à héha làa bìo sĩ le Dónbeenì yi. 2 Lé bṹn ǹ na á ɓa dà à dé mí sĩa wé è lòoní le mukãnì binbirì na máa vé, dìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na bìa bìo sã̀ le yi yi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra. Wa láa mu yi lé bìo wa zũ le le Dónbeenì máa wé fĩ̀ sabéré. 3 Ká bìo le le mí ì wé pã̀ahṹ dɔ̃n, á le zéenía bìo le dó mi ɲii le mí ì wé wéréwéré lè ɓa nùpua làa bìa le tonkaa le ɓa bue mí bín-tente ɲiní. Lé hón tonló so á wa kã̀nílo Dónbeenì kàràfáa miì.

4 Mu lé ĩnɛ́n Poole á túara ho vũahṹ mu nɔn ũnɛ́n Tiite yi. Fo lé ĩ za binbirì wa sĩadéró le Dónbeenì yi bìo yi. Le wàn Maá Dónbeenì lè wa kã̀nílo Yeesu *Krista à wé mí sãamu làa fo à na ho hɛ́ɛrà foǹ.

Ho tonló na ó o Tiite ko ò o sá ho Kɛrɛɛte yi

5 Ĩ wà à ĩ día fo ho Kɛrɛɛte kɔ̃hṹ yi, à ũ wíoka bìo á ĩnɛ́n làa fo ɓúa ɲúhṹ à véení, à mún hueeka ɓa nùpua bàráka hã lórá lè mi dà-kéní kéní na ɓa kèrètĩ́ɛwa wi yi à ɓa dí ɓa yahó. Liiní ũ hácírí bìo á ĩ henía nɔn foǹ wán. 6 O ya-dí ko ò o wé nùpue na á bè-kohó yèni yí máa ve lɛɛ́ yi. O ya-dí ko ò o hã́a yà-kéní na ó o yan lé wón mí dòn ò o kã́ɲa yi à yí lé mɔ́n. O zàwa ko à ɓa dé mi sĩa o Yeesu *Krista yi, ɓa mún ko à ɓa zũń míten ɓuaró, bèra a na à bè-kohó bìo yí mì lɛɛ́ ɓa yi, à ɓa mún yí wé ɓa zà-kã́ania. 7 Lé bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-dí lé le Dónbeenì ton-sá, lé bṹn bìo yi ó o yí ko à bè-kohó yèni ve lɛɛ́ wo yi. O yí ko ò o wé nùpue na yí máa tà ɲí bìa ká cɔ̃́n, á sĩi sùwa. O yí ko ò o wé o nùpue na wee ɲu ho *dìvɛ̃́n dàkhĩína, á wa hã bíoní. O yí ko ò o wé o nùpue na sòobáa dó mi sĩi le wárí yi, á wee cà le làa bìo yínɔń mu. 8 Ɛ̀ɛ ká a màhã́ ko ò o wé o nùpue na wee hɛ́n mí yahó sĩ́ ɓa nùpua. O ko ò o wań mu bè-tente wéró. O ko ò o wé o bè-zũńminì ɓànso, á térénna, á wee wé bìo sĩ le Dónbeenì yi, á dà wee ɓua míten sese. 9 Le Dónbeenì bín-tente, dìo lé ho tũ̀iá poni na kàránna làa wo ó o ko ò o wíoka ɓua sese. Ká a wee wé kà síi, o ò dàń wé è hení bìa ká sĩa á ɓa à bè ho kàránló na bìo bon yi, á mún ǹ dàń ǹ zéení wéréwéré làa bìa le ho kàránló mu bìo yí bon le ɓa wee vĩ́iní míten.

10 Mu bon, ɓa kèrètĩ́ɛwa cɛ̀rɛ̀ɛ, sɔ̃̀nkú bìa wee bè ho *kúiiró làndá yi tĩ́ahṹ, á yí máa ɲí dɛ̀ɛ, á wee bío hã bín-conconwà à khàráa ɓa nùpua vĩ́iní. 11 Yí día le bánsowa so wé kàrán ɓa nùpua lé bìo ɓa kàránló mu yí bon, ho wee yáa hã zĩ-ɲún-kùio. Mu yàá yínɔń bṹn mí dòn, ɓa wee wé mu à càráa le wárí. 12 Ho Kɛrɛɛte kɔ̃hṹsa nì-kéní ɓúi na ɓarɛ́n wee lá làa ɲi-cúa fɛɛro á bía bìo kà: «Ho Kɛrɛɛtesa lé ɓa sabín-fũ̀aalowa, ɓa sũnsũmána lòn zĩ́n-bùaa, ɓa lé ɓa paríwà, bìo ɓa wa lé ho dará ɓa dí.» 13 À mu ɓɛ̀n bon, o nìi mu tũ̀iá sĩ. Lé bṹn nɔn, á ũ zá làa ba à mì le sòobɛ́ɛ na ɓa yi à ɓa yèrèmá dé mí sĩa bìo bon yi 14 à yí tà ɓa *zúifùwa hácín-bíoní, làa bìa pã́ ho tũ̀iá poni làndáwá yi. 15 Yìa wee ce le Dónbeenì yahó, á làndá yí máa hè làa bìo ɓúi díró. Ká yìa yí máa ce le Dónbeenì yahó, á yí dó mí sĩi o Yeesu yi, wón wárá ɓúenɓúen yí máa ce. Hàrí o yilera yàá yí máa ce. O wó bìo yí se à mu nìyio máa dí o. 16 O wee bío wéréwéré le mí zũ le Dónbeenì ɛ̀ɛ ká a wárá hɔ̃́n wee zéení le mu yí bon. O bìo sũii ló, o yí máa bè le Dónbeenì bíonì yi, o yí dà bìo na se máa wé.

2

Bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ko à ɓa ɓua lè míten

1 Ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n wón wé kàrán ɓa nùpua lè ho kàránló na bìo bon. 2 Bío na ɓa nì-kĩ́a yi le ɓa wé ɓua míten yi mu bìo ɓúenɓúen yi. Le bìo ɓa à ɓua lè míten à wé à ɓa nùpua kɔ̃̀nbi ɓa. Ɓa ko à ɓa wé mu bè-zũńminì ɓànsowà, à wé ɓa nùpua na fárá tĩna mí sĩadéró le Dónbeenì yi, à wé wań ɓa nùpua làa sòobɛ́ɛ, à wé ɲì mí yiwa. 3 À ũ mún bío na ɓa hã́-kĩ́a yi le bìo ɓa wee ɓua lè míten à héha làa bìo le Dónbeenì sĩi vá yi. Ɓa yí ko ɓa wé yáa bìa ká yènnáa, à yí sòobá yí dé míten ho *dìvɛ̃́n ɲuló yi. Ɓa ko à ɓa wé zéení ɓa nùpua làa bìo se. 4 Ká ɓa wee wé kà síi á ɓa à dàń wé è kàrán ɓa hã́-fĩa làa bìo ɓa ko ɓa wańnáa mí bárání lè mí zàwa, 5 á à wé mu bè-zũńminì ɓànsowà, á wé è kã́ɲa mí bárání mí dòn yi, á wé è loń mí zĩní tonni yi sese, á à wé ɓa hã́-tentewà, á wé è liiní míten á à na mí bárání yi. Ká ɓa wee ɓua míten kà síi, á ɓa nùpua máa wé è bío hã bín-kora máa lɛɛ́ le Dónbeenì bíonì yi.

6 Mún hení na ɓa yàrówá yi le ɓa wé mu bè-zũńminì ɓànsowà 7 mu bìo ɓúenɓúen yi. Ũnɛ́n ũ bɛɛre ko à ũ wé wé hã wárá na se à bìa ká mi, à bè yi. Dé sòobɛ́ɛ ũ kàránló yi á wé wé ho lè le yi na púaara día. 8 Wé mì ho tũ̀iá poni, hìa á nùpue yí dà máa kán, bèra a na à hã nìyio dí bìa yí tà ũ bìo lé bìo ɓa máa dàń máa bío bín-kohó wa dã́ní yi.

9 Ɓa wobáaní bán á ũ bío na yi le ɓa wé liiní míten na mí ɲúnása yi mu bìo ɓúenɓúen yi, à wé wé bìo sĩ ɓa yi, à wé yí kán ɓa, 10 à wé yí kɔ̃̀nbũ̀ní ɓa níi bìo. Ɓa yàá ko à ɓa wé zéení le mí láayi wi binbirì mu bìo ɓúenɓúen yi. Ká ɓa wee wé kà síi, á ɓa wárá ɓúenɓúen á à wé á ɓa nùpua wé è kɔ̃̀nbi ho kàránló wa kã̀nílo Dónbeenì dã́ní yi.

11 Mu bon, le wó mí sãamu á hɛ́raráa ho kã̀níló wɔ̃hṹ nɔn ɓa nùpua ɓúenɓúen yi. 12 Mu sãamu mu bìo yi, á le Dónbeenì wee kàrán wɛn á wa pĩ́ bìo yí sĩ le yi lè ho dĩ́míɲá bìo na wa sĩa wee vá yi, bèra a na à wa wé mu bè-zũńminì ɓànsowà, lè ɓa nì-térénnia, lè ɓa nùpua na wee wé bìo sĩ le Dónbeenì yi hã laà na kà wán. 13 Bṹn lé bìo wa ko wa wé à déráa wa sĩa lòoní le wizon-tente na ó o Yeesu *Krista na lé wa Dónbe-beenì á lé wa kã̀nílo khíi ɓueé zéení míten mí cùkú yi. 14 O tà húrun wa bìo yi, bèra a na ò o kã̀ní wɛn ho pànká na wee ɲàa wɛn dé mu bè-kora lè mí sìíwà ɓúenɓúen níi yi, à wa wé ɓa nùpua na wee ce o yahó, à bìo sĩ̀ a yi, à hã wárá na se wéró bìo kɛń yi fɛ́ɛɛ.

15 Bìo á ĩ bía nɔn foǹ á ũ wé kàrán lè ɓa kèrètĩ́ɛwa lè ho pànká ɓúenɓúen na fo yú. Wé hení ɓa sĩa le ɓa bè mu yi. Ká bìa yí máa bè mu yi bán à ũ wé záráa. Yí tà le nùpue zùań foǹ.

3

1 Bĩní leéka ɓa kèrètĩ́ɛwa le ɓa ko à ɓa wé liiní míten ɓa bá-zàwa lè ho pànká ya-díwá yahó à wé bè ɓa bíoní yi, à hã wárá na se wéró bìo kɛń ɓa yi. 2 Bío na ɓa yi le ɓa wé yí bío yí khe na nùpue yi, à wé yí fi lè ɓa nùpua, à wé ɓa nùpua na wayika, à wé yí zùań ɓa nùpua yi. 3 Mu bon, warɛ́n mún lá yí máa ɲí dɛ̀ɛ, á lé ɓa nì-kã́ania, á dó wa sĩa mu bìo na yí bon yi. Bìo wa sĩa wee vá yi ɓúenɓúen lé bṹn á wa hĩ́a wee wé á yí dà máa día. Wa lá lé ɓa yi-kora ɓànsowà á wee dí le yandee. Wa lá wee wé à ɓa nùpua ɲin wɛn, à warɛ́n mún ɲin ɓa. 4 Ɛ̀ɛ ká wa kã̀nílo Dónbeenì á zéenía mí tentemu, làa bìo le wa lè ɓa nùpua. 5 Le kã̀nía wɛn lé bìo á le zũna wa màkárí, ká mu yínɔń wa wárá na térénna na wa dàńna wó bìo yi. Le kã̀nía wɛn á ceéra wɛn lè mí Hácírí pànká, á wa yú le mukɔ̃n-fĩnle. 6 Le Hácírí mu á le Dónbeenì nɔn wɛn á le wi wɛn wa kã̀nílo Yeesu *Krista pànká yi. 7 Lé bṹn bìo yi á wa dà à yí le mukãnì binbirì na máa ve, dìo wa dó wa sĩa wee lòoní. Mu ɓúenɓúen dà à wé lé bìo le Dónbeenì wó wɛn lè ɓa nì-térénnia le sãamu pànká yi. 8 Hã bíoní na á ĩ bía nɔn foǹ kà á láayi wi.

Ĩ wi à ũ hení hã bìo làa sòobɛ́ɛ à na ɓa nùpua yi bèra a na à bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi wíoka ca mí kuio mu bìo na se wéró yi. Ho kàránló mu se á ɲúhṹ wi ɓa ɓúenɓúen cɔ̃́n. 9 Ká ɓa nùpua na wa le wã̀aníi na ɲúhṹ mía, làa bìa wa le nɔnkãni wã̀aníi, làa bìa wa hã zía, làa bìa wa a *Mɔyiize làndá bìo wã̀aníi, bán ɓúenɓúen à ũ khɛ̀nnáa. Bṹn ɓúenɓúen ɲúhṹ mía, mu yí máa séení nùpue. 10 Yìa wee khɛɛ́ ɓa kèrètĩ́ɛwa à ũ ve o bíoráa. Ká a yí tà à ũ wíoka ve o hã cúa-ɲun níi bíoráa. Ká a pá yí ɲá mu, à ũ wé ɲàa wo bã́ní. 11 Mún zũń mu kɛ̃́nkɛ̃́n le wón nùpue so síi á día ho wã-tente. Mu bè-kora na ó o wee wé wee zéení le o ɲúhṹ sú.

Le mɔ́ndɛ́n tɛ̀ɛníi

12 Ĩ ì tonka a Aatemaasi tàá o Tisiiki mi cɔ̃́n. Ká ɓarɛ́n á yìa ɓueé dɔ̃n mia, á ũnɛ́n ɓɛ̀n bánbá à ũ ɓuee yí mi ho Nikopoliisi lóhó yi. Ĩ wi à ĩ ɓuee kɛɛní bĩ́n le tɛ̀ɛnì pã̀ahṹ. 13 O Zenaasi na lé ho *làndá zũńlo là a Apoloosi, à ũ bánbá à ũ séení mí vɛɛnì yi. Yí le dɛ̀ɛ ɓúi fòo ɓa yi. 14 Bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi lè wa bìo síi mún ko ɓa ca mí kuio mu bìo na se wéró yi, à wé séení ɓa nùpua làa bìo ɓa màkóo wi yi, bèra a na à ɓa bìo ɲúhṹ kɛń.

15 Bìa wi hen làa mi ɓúenɓúen wee tɛ̀ɛní foǹ. Bìa wa wɛn mí sĩadéró le Dónbeenì yi bìo yi á ũnɛ́n mún tɛ̀ɛní yi. Le le Dónbeenì wé mí sãamu lè mi ɓúenɓúen.

Filemɔn

Ho vũahṹ na ó o Poole túara nɔn o

Filemɔn

yi

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ na kà lé o Poole túara ho á nɔn o Filemɔn yi. O Filemɔn lé o Poole ɓàn bɔ̃́nlo. O fù lé o nùpue na bìo ɲúhṹ wi ɓa nùpua cɔ̃́n làa sòobɛ́ɛ, á lé ho Koloosi kèrètĩ́ɛwa kuure nì-kéní. O Filemɔn wobá-nìi ɓúi fù wi á lùwa ò o día a. O yèni ɓa le Onɛziimu.

Ho vũahṹ mu yi ó o Poole tɛ̀ɛnía o Filemɔn làa bìa làa wo páanía wi yi (1-3). O Poole dó le Dónbeenì bárákà o Filemɔn sĩidéró o Yeesu *Krista yi bìo yi, làa bìo ó o wa lè mín zàwa lè mín hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa bìo yi (4-7).

Bìo ó o Onɛziimu wà día mí ɲúhṹso, ó o fò mín là a Poole ká wón wi ho kàsó yi, ó o Poole mu wó ó o tà a Yeesu bìo, á lé o kèrètĩ́ɛ. Bìo mu wó kà, ó o Poole le o bĩní yèrèmá va mí ɲúhṹso Filemɔn cɔ̃́n. Lé bṹn te bìo ó o túara ho vũahṹ nɔn o Filemɔn mu yi, á fìora a le ká a Onɛziimu bĩnía ɓuara a cɔ̃́n, ò o tà sɛ́n bìo ó o wó ɓúenɓúen día à na a yi, à ɓua a sese bìo ó o wã́a lé ɓàn za mu kèrètĩ́ɛmu dã́ní yi bìo yi (8-22).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Poole, yìa wi ho kàsó yi o Yeesu *Krista tonló sáró bìo yi, lé mi wee túa ho vũahṹ na kà á na ũnɛ́n Filemɔn yi. O Timɔtee na lé wàn za, wón làa mi páanía wee tɛ̀ɛní foǹ, ũnɛ́n na làa wɛn páanía wee sá, na wa wa làa sòobɛ́ɛ. 2 Wa mún wee tɛ̀ɛní wàn hĩ́nló Apia yi, là a Aasiipu, wón mún làa wɛn páanía wee lá le lònbee lè mí sìíwà. Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure na wee kúee mín wán ũ zĩi á wa mún wee tɛ̀ɛní yi. 3 Le wàn Maá Dónbeenì là a Ɲúhṹso Yeesu *Krista à wé mí sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia.

O Poole sĩi wan o Filemɔn bìo yi

4 Hen ká ĩ sansan wee fìo le Dónbeenì yi, à ĩ dé le bárákà ũ bìo yi. 5 Lé bìo á ũ sĩidéró o Yeesu *Krista yi á ĩ wee ɲí bìo, á mún wee ɲí bìo fo wa làa bìa ɓúenɓúen na bìo sã̀ le Dónbeenì yi. 6 Ĩ wee fìo le bìa dó mi sĩa o Krista yi làa fo páaní à pànká wíoka kɛń á wíoka zũń mu bè-tentewà ɓúenɓúen, bìo le Dónbeenì wee wé làa wɛn wa páaníló là a Krista bìo yi. 7 Lé bìo á bìo fo wa lè wàn zàwa lè wàn hĩ́nni á ĩ ɲá, á ĩ sĩi ɓɛ̀ntĩ́n wan, á sĩi hã̀ làa sòobɛ́ɛ mu bìo yi. Mu bon, bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi á fo hĩ̀ína sĩa.

O Poole wee fìo o Filemɔn o Onɛziimu dã́ní yi

8-9 Lé bṹn te bìo á ĩ wee fìoráa fo le ũ wé bìo fo ko à ũ wé. Wa páaníló là a *Krista bìo yi, á ĩ lá dà à na le ɲii á à bío le ũ wé mu. Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ pá à fìo fo bìo wa wa làa mín bìo yi. Àwa, á ĩnɛ́n nì-kĩ́nle Poole, yìa wi ho kàsó yi o Yeesu Krista tonló sáró bìo yi á pá wee fìo fo bìo wa wa làa mín bìo yi, 10 le ũ sábéré à ũ wé bìo á ĩ ì bío ò na foǹ o Onɛziimu dã́ní yi, wón na á ĩ wó ó o lé ĩ za mu kèrètĩ́ɛmu dã́ní yi ho kàsó yi. 11 O bìo ɲúhṹ lá mía ũ cɔ̃́n bṹn bon, ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán á ĩnɛ́n làa fo ó o bìo ɲúhṹ wã́a wi cɔ̃́n.*

12 Àwa, á ĩ wã́a à bío le o Onɛziimu mu bĩní ɓuen ũ cɔ̃́n, o bìo ɓɛ̀ntĩ́n here miì làa sòobɛ́ɛ. 13 Bìo á ĩ wi ho kàsó yi le bín-tente bìo yi, á ĩ yàá lá wi à ĩ día wo ĩ nìsã́ní, ò o wé séení mi ũ lahó yi. 14 Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ yí wi à ĩ wé bìo ɓúi o dã́ní yi ká ĩ làa fo yí ɲá mín yi. Lé bìo á ĩ yí wi à mu tentemu na fo ò wé á à na miì à wé lè ĩ wee kĩ̀kã́ foǹ lè mu wéró, ká mu lé ũnɛ́n ũ bɛɛre yi.

15 Ɲún-sĩ á le Dónbeenì yàá wó ó o Onɛziimu khɛ̀ra làa fo ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi, bèra a na ká a bĩnía ɓuara ũ cɔ̃́n, à mi wã́a páaní kɛɛní fɛ́ɛɛ. 16 Hã laà na kà wán ó o yínɔń wobá-nìi mí dòn, o bìo ɲúhṹ wi po bṹn. O wã́a lé mìn za kèrètĩ́ɛ, á fo ko à ũ wíoka wań wo làa sòobɛ́ɛ. O lé wàn za kèrètĩ́ɛ na á ĩ ɓɛ̀ntĩ́n wa làa sòobɛ́ɛ. Á ĩ mún láa mu yi le fo ò wíoka à wań wo á yàá a poń ĩnɛ́n, bìo ó o bìo sã̀ foǹ bìo yi, làa bìo mi páanía là a Ɲúhṹso bìo yi.

17 Àwa, ká fo zũ le warɛ́n lé ɓa bɔ̃́nlowà binbirí, ká a bĩnía ɓuara ũ cɔ̃́n, à ũ ɓua a sese, à kɛń lè lé ĩnɛ́n ĩ bɛɛre. 18 Ká a wó khon làa fo bìo ɓúi yi, tàá ká a ko ò o wĩ́ bìo ɓúi foǹ síi, à ũ ɲì mu ĩnɛ́n ɲúhṹ yi. 19 Hã ɲi-cúa na á ĩ wee túa lè ĩ nín-bia lé hĩ̀a kà: «Ĩnɛ́n Poole á à wĩ́ ũ kení na wi o yi». Ĩ yí máa bío le fo ko à ũ wĩ́ bìo ɓúi miì, ká fo màhã́ ko à ũ zũń lé ĩnɛ́n lé yìa zéenía o Yeesu bìo làa fo á fo yúráa le mukãnì binbirì. 20 Àwa, wàn za Filemɔn, á ĩ wee fìo fo o Ɲúhṹso yèni yi le ũ wé bìo á ĩ wee fìo fo le ũ wé. Wa páaníló là a *Krista bìo yi, ũ yí día le ĩ yilera lùnka mu bìo yi.

21 Ĩ láa mu yi le bìo á ĩ túara ho vũahṹ yi le ũ wé á fo ò wé kɛ̃́nkɛ̃́n. Ĩ yàá zũ le fo ò wé yòó puuní bìo á ĩ le ũ wé yi. 22 Mún cà le zĩi ɓúi ká làa mi. Ho fìoró na mi wee wé ĩ bìo yi, á ĩ láa mu yi le hen làa cĩ́inú ká ĩ yí ĩten ɓueé ɓúɛɛkí mia.

Le mɔ́ndɛ́n tɛ̀ɛníi

23 O Epafaraasi na làa mi páanía wi ho kàsó yi o Yeesu *Krista tonló sáró bìo yi wee tɛ̀ɛní foǹ. 24 O Maaki, là a Arisitaaki, là a Demaasi, là a Luki, bán ɓúenɓúen na làa wɛn páanía wee sá ho tonló dà-kéní á mún wee tɛ̀ɛní foǹ.

25 Le wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista à wé mí sãamu làa mia.

* 1:11 Onɛziimu: Le yèni mu kúará le ‹mu ɲúhṹ wi›.

Hebere

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Hebere vũahṹ

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Yìa túara ho vũahṹ mu á wa yí zũ. Ɓànso túara ho nɔn bìa tà a Yeesu yi na le lònbee lè mí sìíwà yú. O túara ho nɔn ɓa yi bèra a na à ɓa yí pĩ́ le Dónbeenì bìo, ká ɓa hení mí sĩa à fárá dĩ̀n, à zũń le bìo ó o Yeesu wó á po mu bìo ɓúenɓúen.

Ho vũahṹ mu wee zéení le le Dónbeenì dĩ̀n mí Za Yeesu wán zéeníanáa miten lè ɓa nùpua á mu vóráa. Le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ó orɛ́n bìo ɲúhṹ wi po. O po ho wáayi tonkarowà, á po a *Mɔyiize là a Zozue (1–3).

O Yeesu mu bìo ɲúhṹ wi po le *Dónbeenì yankarowà na yánkaa wi. Orɛ́n lé yìa lé le Dónbeenì yankaro binbirì. Lé bṹn te bìo le Dónbeenì mu wee sɛ́n ɓa nùpua bè-kora día à kã̀nínáa ɓa mu húmú yi o pànká yi. Bìo ó o *Isirayɛɛle nìpomu fù wee ya hã muiní lè ɓa bà-kùio na le Dónbeenì yi, lé bṹn fù wee zéení a Yeesu *Krista na ɓueé hí bìo (4–10).

Ho vũahṹ lii véeníi wee hení ɓa kèrètĩ́ɛwa sĩa à ɓa wíoka ca mí kuio le Dónbeenì bìo yi. Bìo le Dónbeenì nìpomu fù fárá dĩ̀nnáa mí sĩadéró le Dónbeenì yi á ho vũahṹ mu bía bìo. Ho mún wee kàrán ɓa nùpua à ɓa kàràfá miten o Yeesu mí dòn yi. Le ɓa fá mí yìo wo yi, à hĩ̀ mí sĩa le lònbee lè mí sìíwà yi, á fárá dĩ̀n fúaa mu véeníi (11–13).

1

Le Dónbeenì dĩ̀n mí Za wán wee bíoráa

1 Le Dónbeenì yánkaa dĩ̀n ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà wán á bíaráa lè wàn ɓùaawa. Le wó mu pɔ̃̀nna cɛ̀rɛ̀ɛ yi, á le bíoró làa ba mún sìíwà boo. 2 Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán hã pɔ̃̀nna vaa véeníi, á le dĩ̀n mí Za wán wee bíoráa làa wɛn. Lé le Za mu le dĩ̀n wán á léraráa mu bìo ɓúenɓúen. Lé orɛ́n le wã́a dó mu bìo ɓúenɓúen níi yi. 3 Orɛ́n lé yìa le Dónbeenì cùkú beenì wee mi yi. Bìo á le Dónbeenì karáa lé bṹn ó orɛ́n mún karáa. O ɓuan mu bìowa ɓúenɓúen dĩ̀nía lè mí bíonì na pànká wi. Lé orɛ́n le Dónbeenì dĩ̀n wán á sɛ́raráa ɓa nùpua bè-kora día, á ɓa wee ce le yahó. Bṹn mɔ́n ó o yòó kará ho wáayi le Dónbeenì nín-tĩánì, dén na po mu bìo ɓúenɓúen.

Le Dónbeenì Za po ho wáayi tonkarowà

4 Làa bìo le Dónbeenì Za po poráa ho wáayi tonkarowà, lé kà síi á le yèni na le wee ve làa wo mún po poráa ɓa yèni. 5 Le Dónbeenì dĩǹ yí bía làa wáayi tonkaro ɓúi le:

«Fo lé ĩ Za.

Ho zuia ɲii wán á ĩ lé mìn Maá.»*

Le mún dĩǹ yí bía bìo kà là a ɓúi:

«Ĩnɛ́n á à wé ɓàn Maá,

ó orɛ́n á à wé ĩ Za.»†

6 Ká pã̀ahṹ na le Dónbeenì tonkaa mí Za kĩ́nleso ho dĩ́míɲá yi, á le bía bìo kà:

«Ho wáayi tonkarowà ɓúenɓúen ko ɓa wé ɓùaaní a.»‡

7 À le ɓɛ̀n bía ho wáayi tonkarowà dã́ní yi le:

«Le Dónbeenì wee wé à le tonkarowà kɛń lòn pinpiró,

le wee wé à le ton-sáwá mu kɛń lòn dɔ̃hṹ dɛnní.»§

8 Ká le màhã́ bía bìo kà mí Za dã́ní yi:

«Ũnɛ́n Dónbeenì, ũ bɛ́ɛnì díró ɲii máa fĩ̀ máa mi.

Fo ò pa ũ nìpomu bìo lè ho térénló.

9 Fo wa bìo térénna, fo ɲina mu bè-kora.

Lé bṹn nɔn á ĩnɛ́n na lé ũ Dónbeenì á kúaa ho ɲiló ũ ɲúhṹ wán

à zéení le ĩ tà ũ bìo.

Lé bṹn wɛɛ́ra ũ sĩi.

Ĩ dó ho cùkú foǹ á po mi ninzàwa na ká.»*

10 Le pá bĩnía bía bìo kà mí Za mu dã́ní yi:

«Mu ɲúhṹ ɓúakáníi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra, á ũnɛ́n Ɲúhṹso lé fo léra ho tá,

á lé fo mún léra ho wáayi.

11 Bṹn bè-lénnia so ɓúenɓúen khíi vé, ká ũnɛ́n á à kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ.

Ho wáayi lè ho tá wé è khè lòn sĩ̀-zĩ́nia.

12 Fo ò bi mu lòn báká beenì á à bàrá,

mu ù yèrèmá lòn sĩ̀-zĩ́nia,

ká ũnɛ́n á à dĩ̀n làa bìo fo karáa, fo ò kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ.»†

13 Le Dónbeenì dĩǹ yí bía làa wáayi tonkaro ɓúi le:

«Ɓuee kɛɛní ĩ nín-tĩánì,

fúaa ká ĩ ɓúrá ũ zúkúsa ũ tá

á ũ bò ũ zení wán.»‡

14 Á ɓa tonkarowà na wee lé ho wáayi ɓɛ̀n lé ɓa yɛ́n? Ɓa lé le Dónbeenì ton-sáwá. Le wee tonka ɓa à ɓa ɓuee séení bìa á à yí ho kã̀níló le Dónbeenì cɔ̃́n.

2

Mi wa dé ho kã̀níló bìo le sòobɛ́ɛ yi

1 Lé bṹn nɔn á bìo wa ɲá á wa ko wa ɓua lè wa sòobɛ́ɛ, bèra a na wa yí vĩ́. 2 Le Dónbeenì ɲi-cúa na ho wáayi tonkarowà mà á bìo lé ho tũ̀iá, á nùpue lée nùpue na ɓɛ̀n yí bò hã yi, wón yú mu ɓàn lònbee na ko làa wo.* 3 Àwa, ká warɛ́n mún yí dó ho kã̀níló na kà ɓàn síi bìo le sòobɛ́ɛ yi, á wa so dà à kã̀ní waten le lònbee na ko làa wɛn yi le? Ho kã̀níló mu bìo lé o Ɲúhṹso míten á nín-yání buera mu. Á bìa ɲá mu á zéenía lè warɛ́n le ho bìo bon. 4 Á le Dónbeenì zéenía le bìo ɓa bía bon. Le zéenía mu lè mu yéréké bìowa lè mí sìíwà na wee zéení le pànká, lè mu bìowa wéró pànká na lerɛ́n mí bɛɛre Hácírí wee na ɓa nùpua yi làa bìo le sĩi vá yi.

Le Dónbeenì dĩ̀n o Yeesu wán wee kã̀nínáa ɓa nùpua

5 Le Dónbeenì yí dó ho yìrón dĩ́míɲá na wa wee bío bìo ho wáayi tonkarowà níi yi. 6 Le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi, ó o ɓúi yàá túara bìo kà:

«Éee Dónbeenì! O nùpue lée wée á fo ò leékaráa o bìo?

O nùpue lée wée á fo ò paráa o bìo?

7 Fo wó á ho wáayi tonkarowà bìo ɲúhṹ wi á po a ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi.

Bṹn mɔ́n á fo bĩnía wó ó o yú ho cùkú lè le yèni,

8 fo bàrá a mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán.»†

Bṹn wee zéení le le Dónbeenì wó ó o wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, á dɛ̀ɛ ɓúi yí ká. Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán á wa dĩǹ yí máa mi mu. 9 Ɛ̀ɛ ká bìo kà lé bìo wa zũ: Le Dónbeenì wó á ho wáayi tonkarowà bìo ɲúhṹ wi á po a Yeesu ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi. Á hã laà na kà wán á le bĩnía wó ó o yú ho cùkú lè le yèni le lònbee na ó o lá á húrunnáa bìo yi. Le wó mu kà síi bèra a na à le sãamu pànká yi, ò o húmú bìo séení ɓa nùpua ɓúenɓúen. 10 Mu bon, mu se à le Dónbeenì na léra mu bìo ɓúenɓúen, dìo ɓuan mu ɓúenɓúen dĩ̀nía à wé ò o Yeesu kã́a le lònbee yi bèra a na ò o bìo ɲii sí làa bìo mu lá ko mu wéráa. Le wó kà síi bèra a na à ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ páaní le cùkú yi làa de. Lé o Yeesu wó á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ wé è yíráa ho kã̀níló. 11 O Yeesu lé yìa wee wé à ɓa nùpua ce le Dónbeenì yahó. Á bìa ó o wee wé à ɓa ce bán ɓúenɓúen làa wo wã́a lée Maá nì-kéní zàwa. Lé bṹn te bìo ó o Yeesu wee veráa ɓa lè mín zàwa lè mín hĩ́nni ká mu nìyio mía wo yi. 12 Bìo kà lé bìo ó o bía:

«Dónbeenì, ĩ ì zéení ũ bìo lè wàn zàwa lè wàn hĩ́nni.

Ĩ ì khòoní fo ũ nìpomu ɓúenɓúen tĩ́ahṹ.»‡

13 O mún bía le:

«Ĩnɛ́n á à dé ĩ sĩi le Dónbeenì yi.»

O pá bĩnía bía le:

«Lé wɛn na páanía wi, ĩnɛ́n lè ɓa zàwa na fo nɔn miì.»§

14 Àwa, á bìo á bán zàwa so lé ɓa nùpua binbirí, ó o Yeesu mí bɛɛre mún lá ɓa sìí, bèra a na ò orɛ́n mí bɛɛre húmú pànká yi ò o yí ho pànká o *Satãni wán, yìa wee wé à ɓa nùpua hí, 15 ò o mún kã̀ní bìa ɓúenɓúen na mu húmú zɔ̃́nló lá can lòn wobáaní ɓa sìí wizooní ɓúenɓúen yi. 16 O Yeesu mu cén yí ɓuara wáayi tonkarowà séeníló bìo yi. Lé o *Abarahaamu mɔ̀nmànía ó o wà ɓueé séení. 17 Lé bṹn nɔn ó o ko ò o láráa mín zàwa lè mín hĩ́nni sìí binbirì, bèra a na ò o dàń wé mín zàwa lè mín hĩ́nni mu yankarowà ɲúhṹso, á zũ ɓa nùpua màkárí, á láayi wi le Dónbeenì cɔ̃́n, à le Dónbeenì wé sɛ́n ɓa nùpua bè-kora día. 18 Á bìo ó o Yeesu mí bɛɛre kã́a le lònbee yi á kúará khɛ́ra, lé bṹn nɔn ó o dà wee séenínáa bìa ɓúenɓúen na ho kúará khɛ́nló wee yí.

3

O Yeesu bìo ɲúhṹ wi po a Mɔyiize

1 Lé bṹn nɔn á minɛ́n wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na bìo sã̀ le Dónbeenì yi, minɛ́n na le mún hueekaa à mi níní kɛń le bìo yi, mi le mi yilera kɛń o Yeesu bìo wán. Lé orɛ́n le Dónbeenì tonkaa ó o ɓueé wó bìo wa dó wa sĩa yi wee bío wéréwéré yankarowà ɲúhṹso. 2 Le Dónbeenì léra a ò o sá ho tonló mu, ó o mún bò bìo ɓúenɓúen na le le o wé yi, làa bìo ó o *Mɔyiize yánkaa wóráa mu lè le Dónbeenì nìpomu. 3 Ɛ̀ɛ ká a Yeesu màhã́ ko lè ho cùkú á po a Mɔyiize, làa bìo á yìa son le zĩi koráa lè ho cùkú á po le zĩi mí bɛɛre bìo síi. 4 Mu bon, zĩi na wi à nùpue yí son le dén mía. Ká le Dónbeenì lé dìo ɓɛ̀n wó á mu bìo ɓúenɓúen wi làa bìo mu karáa. 5 O Mɔyiize yánkaa bò bìo le Dónbeenì le o wé yi le zĩi nìpomu ɓúenɓúen tĩ́ahṹ. Wón lé le Dónbeenì ton-sá, á bìo ó o wee wé ko mu zéení le Dónbeenì ɲi-cúa na le è fɛɛ. 6 O *Krista mún bò bìo le Dónbeenì le o wé yi ká wón ɓɛ̀n lé le Za, á le bàrá mí zĩi nìpomu ɲúhṹ wán. Bṹn nìpomu so lé warɛ́n, ká wa wíokaa henía wa sĩa wee lòoní bìo wa dó wa sĩa yi.

Bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi khíi kɛń le vũńnà yi

7 Lé bṹn nɔn le Dónbeenì Hácírí bía bìo kà:

«Ho zuia, ká le Dónbeenì wee bío làa mia,

8 à mi yí wé lòn nùpua na yí wi ɓa ɲí dɛ̀ɛ

làa bìo á mi wóráa mu ho pã̀ahṹ na mi kã́a á khũaana le Dónbeenì ɲii yi ho tá henì yi bìo síi.

9 Á le bía le mìn ɓùaawa yánkaa khũaana mí ɲii yi ho tá henì yi

á khɛ́raráa mí kúará

à ɓa ɲɔǹ mɔn bìo mi wó hã lúlúio ɓúará-ɲun yi.

10 Lé bṹn te bìo á le sĩi cã̀náa ɓa yi, á bía bìo kà:

Ɓa nùpua na kà wee pĩ́ ĩ bìo fɛ́ɛɛ, le dã́ní na á ĩ wi à ɓa lá á ɓa día.

11 Bìo le sĩi cã̀ ɓa yi, á le báa

le ho lahó na á le wíokaa à ɓa vũń yi á ɓa wã́a máa zo yi hùúu.»*

12 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi pa miten bìo, ò o ɓúi hĩ́a yí wé sĩ-kohó ɓànso mi tĩ́ahṹ à kã́a pĩ́ le Dónbeenì día, dìo wi fɛ́ɛɛ. 13 Mi wé hení mín sĩa làa wizooní ɓúenɓúen, pã̀ahṹ na wa wi «ho zuia» na le Dónbeenì bía bìo. Ká mi wé wé mu bèra a na à mi nì-kéní woon yí día míten le mu bè-kohó khà vĩ́iní, à wé lòn nùpua na yí wi ɓa ɲí dɛ̀ɛ bìo síi. 14 Ká wa fárá dĩ̀n bìo wa dó wa sĩa yi wán mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi fúaa wa mukãnì véró, se wa màhã́ páanía sá là a Krista. 15 Làa bìo mu bíaráa kà síi:

«Ho zuia, ká le Dónbeenì wee bío làa mia,

à mi yí wé lòn nùpua na yí wi à ɓa ɲí dɛ̀ɛ

làa bìo á mi wóráa mu ho pã̀ahṹ na mi kã́a á khũaana le Dónbeenì ɲii yi bìo síi.»†

16 Bìa ɲá le Dónbeenì bíonì à ɓa «kã́a á khũaana le ɲii yi» lé ɓa yɛ́n? Mu so yínɔń bìa ɓúenɓúen na ó o Mɔyiize fó lóráa ho *Ezipite kɔ̃hṹ yi le? 17 Bìa «le Dónbeenì sĩi cã̀ yi hã lúlúio ɓúará-ɲun yi» lé ɓa yɛ́n? Mu so yínɔń bìa wó mu bè-kora ho tá henì yi á húrun bĩ́n le? 18 Á bìa le «báa le ho lahó na á le wíokaa à ɓa vũń yi á ɓa wã́a máa zo hùúu» lé ɓa yɛ́n? Mu so yínɔń bìa pã́ á yí bò bìo le bía yi le? 19 Wa ɓɛ̀n mɔn le ɓa yí dàńna yí zon hã vũńnà lahó mu yi, lé bìo ɓa yí tà yí dó mí sĩa le Dónbeenì yi.

4

1 Àwa, á bìo le Dónbeenì ɲii na le dó le wa à zo hã vũńnà lahó na le wíokaa ká làa wɛn pá wi bĩ́n wa bìo yi, á mi cén wa pa waten bìo à wa yí khe ho lahó mu yi. 2 Mu bon, dén bín-tente so á wa ɲá làa bìo á wàn ɓùaawa yánkaa ɲánáa le bìo síi. Ká le bíonì mu màhã́ yí séenía ɓa, lé bìo ɓa dó mí sĩa le bíonì mu yi. 3 Ká warɛ́n bán ǹ zo hã vũńnà lahó mu yi, lé bìo wa dó wa sĩa le bíonì mu yi. Ho lahó mu na le bía bìo kà dã́ní yi:

«Bìo á ĩ sĩi cã̀ ɓa yi, á ĩ báa

le ho lahó na á ĩ wíokaa à ɓa vũń yi á ɓa wã́a máa yí hùúu.»*

Pã̀ahṹ na le Dónbeenì bía mu yi, à bṹn le léra mu bìo ɓúenɓúen vó. 4 Le Dónbeenì bíonì vũahṹ ɓúi yi á bìo kà lé bìo bía hã wizooní bìo hèɲun níi dã́ní yi: «Bìo le Dónbeenì sá mí tonló ɓúenɓúen vó, á le vũńna hã wizooní bìo hèɲun níi zoǹ.»† 5 Á bìo kà pá bĩnía bía: «Ho lahó na á ĩ wíokaa à ɓa vũń yi á ɓa wã́a máa yí hùúu.»

6 Bìa le Dónbeenì nín-yání bía le bín-tente mu nɔn yi bán yí zon hã vũńnà lahó mu yi, lé bìo ɓa yí tà yí dó mí sĩa le yi. Lé bṹn te bìo á ɓa ɓúi dà à zoráa ho lahó mu yi. 7 Lé bṹn te bìo le Dónbeenì bĩnía dó le wizonle ɓúi, á wee ve làa «zuia». Le wizonle mu ó o *Daviide bía dã́ní yi lúlúio cɛ̀rɛ̀ɛ bṹn mɔ́n lè hã bíoní na kà, hĩ̀a wa ló wán:

«Ho zuia, ká le Dónbeenì wee bío làa mia,

à mi yí wé lòn nùpua na yí wi ɓa ɲí dɛ̀ɛ.»‡

8 Ká a Zozue lá dú mu nìpomu yahó á ɓa zon hã vũńnà mu lahó yi, se le Dónbeenì wã́a lá máa bĩní máa bío wizonle ɓúi bìo. 9 Lé bṹn nɔn á hã vũńnà na ka lè hã wizooní bìo hèɲun níi vũńnà bìo á le Dónbeenì wíokaa bìo ká lè mí nìpomu. 10 Mu bon, yìa zon le Dónbeenì vũńnà yi, wón mún sá vó wee vũń làa bìo le Dónbeenì sá à le vũńnanáa bìo síi. 11 Àwa, á mi cén wa dé sòobɛ́ɛ à wa dàń zo hã vũńnà mu yi. Mi wa pa waten bìo à wa hĩ́a yí pĩ́ le Dónbeenì bìo, làa bìo á wàn ɓùaawa pã́náa le bìo bìo síi. 12 Le Dónbeenì bíonì wee na le mukãnì binbirì, le pànká wi làa sòobɛ́ɛ po ho khà-tóní na yara lé hã bìo ɲun. Le wee zo ɓa nùpua khĩí zoo ɓúe ɓa sĩa yi. Le ka lòn khà-tóní, á wee fũ̀aa hã hũn-ɲúná khĩí zoo ɓúe ho sánbáɲiló yi. Bìo ó o nùpue sĩi wee vá yi, là a yilera á le bíonì mu wee zũń wéréwéré. 13 Mu bè-lénnia yi á dɛ̀ɛ woon yí sà le Dónbeenì yi. Mu ɓúenɓúen dĩ̀n dɛnkhɛɛn á le wee mi. Dén Dónbeenì so lé dìo wa ɓúenɓúen lè wa nì-kéní kéní ko wa khíi zéení bìo wa wó à na yi.

O Yeesu lé ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì

14 Wa yú le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì. Wón khĩína zoó ɓó le Dónbeenì mí bɛɛre yi yàá. Ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì mu lé o Yeesu, le Dónbeenì Za. Àwa, á bìo wa dó wa sĩa yi á mi cén wã́a le wa wíoka pa bìo làa sòobɛ́ɛ. 15 Ɓa yankarowà ɲúhṹso beenì na wa yú yínɔń nùpue na yí dà máa séení wɛn wa yídàmu yi. Orɛ́n mí bɛɛre á ho kúará khɛ́nló lè mí sìíwà yàá yú làa bìo warɛ́n kúará wee khɛ́nnáa, ká arɛ́n màhã́ yí wó bè-kohó yí mɔn. 16 Á mi wã́a wa vá vaa ɓúe le Dónbeenì na wee wé mu sãamu yi ká zã́níi mía wɛn. Ká wa wó bṹn, á le è zũń wa màkárí, á à sɛ́n wa bè-kora à día. Le è wé mu ho pã̀ahṹ na mu ko yi.

5

1 Ɓa yankarowà ɲúhṹso á le Dónbeenì léra ɓa nùpua tĩ́ahṹ, ò o wé sá le tonló ɓa bìo yi. Orɛ́n lé yìa wee na ɓa nùpua mu hãmu le Dónbeenì yi, á wee ya ɓa bè-kora sɛ́ndíaró muiní. 2 Ɓa nùpua na yí zũ mu bìo yara, na wee va vĩ́, bán ó o yankaro mu zũ bìo, lé bìo ó orɛ́n mí bɛɛre mún lé o yídà. 3 Lé bṹn bìo yi ó o ko ò o wé ya orɛ́n lè ɓa zã̀amáa bè-kora sɛ́ndíaró muiní. 4 Nùpue yí dà máa dé míten làa yankarowà ɲúhṹso míten. Le Dónbeenì lé dìo wee ve o nùpue à dé ho tonló mu yi, làa bìo le vonnáa o *Aaron á dó ho yi bìo síi. 5 O *Krista bìo mún ka kà síi. O yí wó míten làa yankarowà ɲúhṹso. Lé le Dónbeenì dó a ho tonló mu yi, á bía bìo kà nɔn wo yi:

«Fo lé ĩ Za.

Ho zuia ɲii wán á ĩ lé mìn Maá.»*

6 Le Dónbeenì pá bĩnía bía bìo kà:

«Fo lé o yankaro fɛ́ɛɛ

là a Mɛlɛkisedɛɛki bìo síi.»†

7 Pã̀ahṹ na ó o *Krista hĩ́a wi ho tá wán, ó o fìora á ɓónɓónía le Dónbeenì lè mí pànká, lè hã yèn-caa, dìo lá dà wee kã̀ní a mu húmú yi. Á bìo ó o liinía míten, á tà mu ɓúenɓúen yi, á le Dónbeenì ɲá a fìoró. 8 Bìo ó o lé le Dónbeenì Za mí cúee, ò o pá tà le lònbee ɓúenɓúen na yú a yi á keníanáa míten làa bìo ó ò bèráa le Dónbeenì bíonì yi. 9 Lé bṹn tiíra a bìo ɓúenɓúen ɲii, á nɔn á bìa wee bè o bíoní yi ɓúenɓúen wé è yíráa ho kã̀níló na lé le mukãnì na máa vé. 10 Le Dónbeenì dó a wó lè ɓa yankarowà ɲúhṹso là a Mɛlɛkisedɛɛki bìo síi.

Héyìi! Mi yí pĩ́ le Dónbeenì bìo

11 Bìo cɛ̀rɛ̀ɛ wi wa cɔ̃́n wa dà à bío o Mɛlɛkisedɛɛki mu bìo dã́ní yi, ká mu yara zéeníló lònbee màhã́ wi, lé bìo mi yí máa wé ɲí mu bìo à zũń yara fùafùa. 12 Mi wã́a lá ko mi wé ɓa nì-kàránlowà, à hàrí lòn zuia mi màkóo pá wi ɓa wíoka kàrán mia lè le Dónbeenì bìo na nín-yání kàránna làa mia. Mi màkóo pá wi mu yoomu yi, mi yí dà máa dí dĩ́nló na lì. 13 Yìa màkóo wi mu yoomu yi wón ka lòn kúnkúza. O yí zũ bìo se làa bìo yí se hueekaró mín yi. 14 Ɛ̀ɛ ká ho dĩ́nló na lì hón lé bìa dɔ̃n vó te mí dĩ́nló. Bán fá, á zũ bìo se làa bìo yí se hueekaró mín yi.

6

1 Lé bṹn nɔn ó o *Krista nín-yání bìo na ɓa kàránna làa wɛn á mi wa dà wán, ká wa va làa yahó o bìo zũńló yi lòn nùpua na dɔ̃n vó. Bìo wa zũ vó á mi yí wa bĩní ɓúa kàránló ɲúhṹ: Mu lé à pĩ́ hã wárá na yí se, à dé ũ sĩi le Dónbeenì yi, 2 làa bìo ɓa wee wé à ceéráa míten le Dónbeenì yahó,* lè le níi bèró ɓa nùpua wán, làa bìo ɓa nì-hía á à vèeráa, lè le mɔ́ndɛ́n cítíi bìo. 3 Bṹn lé bìo wa à wé, ká le Dónbeenì tà. 4 Mi loń. Ɓa nùpua ɓúi wi bĩ́n á yú mu khoomu, le Dónbeenì hɔ̃n ɓa lè mu bè-tentewà cɛ̀rɛ̀ɛ, ɓa mún yú le Dónbeenì Hácírí, 5 á zũ le le Dónbeenì bíonì se làa sòobɛ́ɛ. Ho dĩ́míɲá na ho yìró á ɓa zũ pànká bìo. 6 Bṹn ɓúenɓúen mɔ́n, à ɓa pá bĩnía wee wé mí bè-kĩ́a, á bìo wã́a bĩní ì wé á ɓa à yèrèmánáa mí yilera lè mí wárá bṹn mía. Bán nùpua so síi ka lè ɓa bĩnía wee ɓúɛɛ le Dónbeenì Za ho *kùrùwá wán, á wee zùań wo yi ɓa nùpua yìo yi.

7 Hen ká ho viohó wee tè wé se ho tá wán ò o vàro dĩ́nló be wé se, à le Dónbeenì dúɓua ho tá mu yi. 8 Ká lé hã kíkara lè le ɲí-kora wee sà ho wán, se ho tá mu cũ̀nú mía. Le Dónbeenì hĩ́a dánkání ho, á mu véeníi ká ho ò cĩ̀í.

9 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na wa wa làa sòobɛ́ɛ, hàrí ká wa wee bío kà síi, á wa pá láa mu yi le mi bò ho wã-tente, hìa wee va ho kã̀níló lahó yi. 10 Le Dónbeenì térénna, le yi máa sà mi bè-wénia yi, làa bìo mi zéeníanáa le mi wa làa de. Le séeníi na mi wó, làa dìo mi pá lan wee wé ɓa kèrètĩ́ɛwa dã́ní yi á le zũ. 11 Ká wa màhã́ wi à mi nì-kéní kéní ca mi kuio fúaa mu véeníi, bèra a na à bìo mi dó mi sĩa wee lòoní à wé à ɲii sí. 12 Mi cén wã́a yí dí parí, ká mi wé lè ɓa nùpua na wee dé mí sĩa le Dónbeenì yi fɛ́ɛɛ bìo síi, à yíráa bìo le dó mí ɲii le mí ì na.

Le Dónbeenì dó mí ɲii à le máa yèrèmá le

13 Bìo le Dónbeenì hĩ́a dó mí ɲii nɔn o *Abarahaamu yi, á le báa lè mí yèni, lé bìo á nùpue na po le á le è báaráa yèni á mía. 14 Bìo kà lé bìo le bía: «Ũuu, ĩ ì wé mu bè-tentewà cɛ̀rɛ̀ɛ làa fo, ĩ ì wé á ũ mɔ̀nmànía á à wé boo làa sòobɛ́ɛ.»† 15 Ó o Abarahaamu ɓɛ̀n hã̀ mi sĩi pannáa bìo le Dónbeenì dó mi ɲii le mí ì wé, á le wó mu nɔn wo yi. 16 Ká ɓa nùpua le mí ì báa, à ɓa báa là a ɓúi na po ɓa yèni, á nùpue mún máa wé bĩní kán bìo ɓa báa ɲii wán. 17 Làa bṹn síi á le Dónbeenì mún wi à bìa le dó mi ɲii le mí ì wé lè mu bè-tentewà à zũń kɛ̃́nkɛ̃́n le le è wé mu. Lé bṹn te bìo le báa á bò bìo le dó mí ɲii le mí ì wé wán. 18 Mu bon, mu bìowa bìo ɲun mu na yí máa yèrèmá á le Dónbeenì yí máa fĩ̀ sabéré yi. Àwa, á warɛ́n na pã́ mu bìo ɓúenɓúen á sĩa hã̀ làa sòobɛ́ɛ wíokaa wee dé wa sĩa lòoní bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé. 19 Bìo wa dó wa sĩa wee lòoní lé bṹn ɓuan wɛn dĩ̀nía vĩnvĩn le Dónbeenì yahó, á wó á wa dàńna cúaa ho pɔ̃nsò-beenì na sankaa hã pɔ̃nsòni bùkú lè hã cúa-ɲun, á yòó zon le *sòobá-lùe ɓàn binbirìso yi. 20 Dén sòobá-lùe ɓàn binbirìso so ó o Yeesu zon yi dú wa yahó warɛ́n wa bɛɛre bìo yi. Mu bon, lé orɛ́n lé ɓa yankarowà ɲúhṹso fɛ́ɛɛ là a nìi na ɓa le Mɛlɛkisedɛɛki bìo síi.

7

O Mɛlɛkisedɛɛki lé o bɛ́ɛ, á lé le Dónbeenì yankaro

1 O Mɛlɛkisedɛɛki mu lé ho lóhó na ɓa le Salɛɛmu bɛ́ɛ, á mún lé le Dónbeenì na wi mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán yankaro. Pã̀ahṹ na ó o *Abarahaamu hĩ́a tá hã hĩa lè ɓa bá-zàwa á dàńna ɓa, á bìo ó o bĩnía wee ɓuen, ó o Mɛlɛkisedɛɛki lée sã́ a yahó, á dúɓuaa wo yi.* 2 Á bìo ó o *Abarahaamu yú hã hĩa tɛ́ɛníi ɓàn cúa-pírú níi ó o nɔn o Mɛlɛkisedɛɛki yi. Le yèni mu kúará le «térénló bɛ́ɛ». Á bìo ó o lé ho Salɛɛmu bɛ́ɛ, bṹn kúará le o lé ho «hɛ́ɛrà bɛ́ɛ». 3 Ɓàn maá lè ɓàn nu á nùpue yí zũ. Nùpue yí zũ a nɔnkãni cɛɛníi. O teró bìo yí bía yí mɔn, ó o húmú bìo mún yí bía yí mɔn. O bìo ɓonmín lè le Dónbeenì Za bìo: O lé o yankaro fɛ́ɛɛ.

4 Mi loń bìo ó o Mɛlɛkisedɛɛki mu bìo ɲúhṹ wiráa. Hàrí wàn ɓùaa Abarahaamu bìo na ó o yú hã hĩa tɛ́ɛníi ɓàn cúa-pírú níi á wón nɔn wo yi. 5 O nìi na ɓa le *Levii mɔ̀nmànía na lé ɓa yankarowà ó o Mɔyiize làndá nɔn le níi yi le ɓa wé fé o *Isirayɛɛle nìpomu bìo na ɓa wee yí ɓàn cúa-pírú níi. Ò o Isirayɛɛle nìpomu mu ɲɔǹ lé ɓàn zàwa, lé bìo á bán nɔnkãni mún can o Abarahaamu yi. 6 Ká a Mɛlɛkisedɛɛki wón nɔnkãni yí can Levii yi, ò o Abarahaamu màhã́ pá nɔn bìo ó o yú ɓàn cúa-pírú níi wo yi. O Mɛlɛkisedɛɛki mu dúɓuaa o Abarahaamu na le Dónbeenì dó mi ɲii nɔn yi. 7 À wa zũ kɛ̃́nkɛ̃́n le yìa wee dúɓua wón bìo ɲúhṹ wi po yìa ɓa wee dúɓua yi. 8 O Levii nùwã, bìa ó o Isirayɛɛle nìpomu wee na bìo ɓa wee yí ɓàn cúa-pírú níi yi, bán lée nùpua, ɓa wee hí. Ká a Mɛlɛkisedɛɛki na ó o Abarahaamu nɔn mí bìo ɓàn cúa-pírú níi yi, wón yìo wi lua làa bìo le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíaráa mu. 9 O Levii nùwã lé bìa á mu bìo ɓàn cúa-pírú níi wee na yi. Ɛ̀ɛ ká bìo ó o Abarahaamu na lé ɓàn ɓùaa á léra mu, bṹn wee zéení le orɛ́n Levii mún wã́a léra mu. 10 Mu bon, pã̀ahṹ na ó o Mɛlɛkisedɛɛki sã́ a Abarahaamu yahó yi, ká a Levii dĩǹ yí ton. Ɛ̀ɛ ká mu pã̀ahṹ ká a wi mín ɓùaa mu yi.

11 O Isirayɛɛle nìpomu *làndá yi, ó o Levii zĩ-ɲúhṹ lé hìa ho yankaró tonló bìo sã̀ yi. Ɓa lé ɓa yankarowà là a *Aaron bìo síi. Ɛ̀ɛ Ká ɓa yankaró tonló ɲii màhã́ yí sú. Lé bṹn nɔn á yankaro veere ɓúi ló na ka là a Mɛlɛkisedɛɛki bìo, wón yí ló Aaron nɔnkãni yi. 12 Ká ho yankaro tonló hĩ́a yèrèmáa, se ho làndá mún ko ho yèrèmá. 13 Yìa hã bíoní mu bía dã́ní yi ɓàn zĩ-ɲúhṹ nùpua yí wó yankarowà yí mɔn. 14 Wa zũ le wón na lé wa Ɲúhṹso á ton o *Zudaa zĩ-ɲúhṹ yi. Á bìo ó o Mɔyiize wee bío ɓa yankarowà bìo, ó o ɓɛ̀n mún yí bía bìo ɓúi ho zĩ-ɲúhṹ mu dã́ní yi.

O Yeesu lé o yankaro là a Mɛlɛkisedɛɛki bìo síi

15 Á bìo wã́a wíokaa nɔn ó o yankaro mu bìo wee ceráa lé bìo kà: O yankaro ɓúi ló á ka là a Mɛlɛkisedɛɛki bìo síi. 16 O yí wó yankaro làa bìo ɓa nùpua bòráa mu bìo síi. O wó a yankaro le mukãnì na wi o yi na máa vé máa mi bìo yi. 17 Bìo kà lé bìo le Dónbeenì bíonì vũahṹ bía:

«Fo lé o yankaro fɛ́ɛɛ

là a Mɛlɛkisedɛɛki bìo síi.»†

18 Le Dónbeenì khínía ho nín-yání làndá yi, lé bìo ho pànká mía, ho bìo ɲúhṹ mía. 19 Ho làndá mu lá yí dà máa wé á nùpue máa térén le Dónbeenì yahó. Ká hã laà na kà wán á bìo wa dó wa sĩa yi wee lòoní bṹn ɓɛ̀n wíokaa sṹaaní. Lé bṹn pànká yi á wa wee dàń vá vaa ɓúeráa le Dónbeenì yi.

20 Mu yínɔń bṹn mí dòn. Le Dónbeenì báa mu ɲii wán. Bìa ká bán wó ɓa yankarowà à le yí báa bìo. 21 Ká a Yeesu wón le Dónbeenì wó là a yankaro, á báa bò mu wán làa bìo kà:

«O Ɲúhṹso á báa mu ɲii wán,

á máa bĩní máa yèrèmá mi ɲii.

Fo lé o yankaro fɛ́ɛɛ.»‡

22 Lé bṹn nɔn á le páaníi na ó o Yeesu wó á le wi warɛ́n lè le Dónbeenì pã̀ahṹ á sṹaaní dìo lè ho yahó.

23 Bìo pá bĩnía wee sanka mu mín yi lé bìo kà: Ɓa yankaro cɛ̀rɛ̀ɛ khĩína, lé bìo mu húmú yí máa día à ɓa sá lɛ́n. 24 Ɛ̀ɛ ká bìo ó o Yeesu ù kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ, á nì-veere máa lá a lahó o yankaró tonló yi. 25 Lé bṹn nɔn ó o dà wee kã̀nínáa bìa wee vá ɓuee ɓúe le Dónbeenì yi orɛ́n pànká yi. Mu bon, o Yeesu mu wi fɛ́ɛɛ, á wee fìo le Dónbeenì yi ɓa bìo yi.

26 Á wón yankarowà ɲúhṹso so na lé o Yeesu lé yìa á ko làa wɛn. O wee ce le Dónbeenì yahó, o bè-yáanii mía, fĩ́anì mía wo yi, o yí máa páaní làa bè-kora wérowà. Le Dónbeenì bàrá a mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ wán. 27 O màkóo mía ò o ya muiní làa wizooní mí bè-kora bìo yi lè ɓa zã̀amáa bè-kora bìo yi làa bìo ɓa yankarowà ɲúnása na ká wee wéráa mu bìo síi. Le muinì ó o yan cúekúee mí dòn á mu vóráa, á lé orɛ́n míten mún wó le muinì mu yìa. 28 Ɓa yankarowà ɲúnása na ɓa wee dĩ̀n o *Mɔyiize làndá wán à kúeeráa, bán dà à va à vĩ́. Ká ho *làndá bèró mɔ́n á le Dónbeenì báa á bàrá mí za wó là a yankaro, wón na bìo ɓúenɓúen ɲii sú fɛ́ɛɛ.

8

O Yeesu lé ɓa yankarowà ɲúhṹso

1 Bìo wa le wa à bío ɓúenɓúen á bìo ɲúhṹ wi po bìo ká lé bìo kà: Ɓa yankarowà ɲúhṹso na bìo bía kà lé yìa á warɛ́n yú. O yòó kará ho wáayi le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen nín-tĩánì. 2 O wee sá mí yankaró tonló mu le *sòobá-lùe yi hã pɔ̃nsòni bùkú binbirì yi, hìa á nùpue yí tá, lé o Ɲúhṹso Dónbeenì míten tá ho. Nùpue yí tá hón. 3 Yankarowà ɲúhṹso lée yankarowà ɲúhṹso á léra, bèra a na ò o wé wé mu hãmu, à ya hã muiní na le Dónbeenì yi. Àwa, á warɛ́n yankarowà ɲúhṹso ɓɛ̀n mún ko ò o yí bìo ɓúi à hã lè le Dónbeenì. 4 O lá wi ho tá wán, se o yàá lá máa wé yankaro. Lé bìo ɓa ɓúi wi vó á wee hã le Dónbeenì làa bìo ó o *Mɔyiize làndá bòráa mu. 5 Bán yankarowà ɲúnása so tonló na ɓa wee sá lé ho binbirì so na wi ho wáayi ɓàn khã̀nkhã̀náamu. Mu bon, pã̀ahṹ na ó o Mɔyiize hĩ́a ko ò o ɓúaká tá hã pɔ̃nsòni bùkú yi, á le Dónbeenì bía nɔn wo yi: «Loń, wé mu ɓúenɓúen làa bìo á ĩ zéeníanáa mu nɔn foǹ le ɓúee wán.»* 6 Ká hã laà na kà wán ó o Yeesu wón le Dónbeenì kàràfáa ho tonló yi. Ho bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ, lé bìo le páaníi na ó o bò le Dónbeenì lè ɓa nùpua pã̀ahṹ á sṹaaní sṹaaní dìo lá wi lè ho yahó, lé bìo á bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé è na wɛn le páaníi mu yi bṹn sṹaaní bìo lè ho yahó.

Le Dónbeenì dó mi ɲii le mí ì bè le páaníi fĩnle

7 Ká le *páaníi na le Dónbeenì bò lè ho yahó á fĩ́anì lá mía yi se le lá máa bĩní máa bè páaníi ɓúi. 8 Ɛ̀ɛ ká lé bìo le Dónbeenì nìpomu wó khon làa de á nɔn le bíaráa bìo kà:

«Mi loń, lé ĩnɛ́n Ɲúhṹso Dónbeenì bía bìo kà:

Pã̀ahṹ ɓúi khíi dã, ká ĩ bè le páaníi fĩnle

là a *Isirayɛɛle nìpomu, là a *Zudaa zĩ-ɲúhṹ nìpomu.

9 Dén páaníi so á à wé mí dòn làa dìo á ĩ bò lè ɓàn ɓùaawa

pã̀ahṹ na á ĩ tò ɓa níi wán lóráa ho *Ezipite kɔ̃hṹ yi.

Bán yí bò bìo wa bía tò wán yi.

Lé bṹn te bìo á ĩ ɓɛ̀n mún pã́ ɓa día, lé ĩnɛ́n Ɲúhṹso bía mu.

10 Bìo kà mɔ́n le páaníi na á ĩnɛ́n Ɲúhṹso á à bè là a *Isirayɛɛle nìpomu lé dìo kà:

Ĩ ì wé á ɓa wé è leéka ĩ làndáwá bìo,

ĩ ì dé hã ɓa sĩa yi. Lé ĩnɛ́n Ɲúhṹso bía mu.

Ĩ ì wé ɓàn Dónbeenì,

á ɓarɛ́n ǹ wé ĩ nìpomu.

11 Nùpue máa bĩní máa kàrán mín za tàá mí ninza le ɓa tà ĩnɛ́n Ɲúhṹso bìo,

lé bìo ɓa ɓúenɓúen á à tà ĩ bìo,

à lá ɓa nì-kĩ́a yi lii ɓúe ɓa háyúwá yi.

12 Ĩ ì sɛ́n ɓa bè-kora á à día,

á máa bĩní máa leéka ɓa wékheró bìo hùúu.»†

13 Bìo le Dónbeenì wee bío le páaníi fĩnle bìo, bṹn wee zéení le le càtío le páaníi na bò lè ho yahó làa dà-kĩ́nle. À bìo lée bìo ɓɛ̀n hĩ́a kĩ́na, se mu ká ho vĩ́ló.

9

Le nín-yání páaníi bèró

1 Le páaníi na bò lè ho yahó á làndáwá wi wee kàrán ɓa nùpua làa bìo le Dónbeenì wee ɓùaanínáa. Á ɓa nùpua lè le Dónbeenì mu fèmínló lahó mún wi ho tá wán. 2 Mu bon, hã pɔ̃nsòni bùkú á tá mu bìo yi, á kã́ana lè hã cúa-ɲun. Á ho nín-yání lahó na ɓa wee ve làa sòobá-lùe lé bĩ́n á le fĩ̀ntã́-cúaa, lè le tàbárí na ho búurú na bìo sã̀ le Dónbeenì yi wi wán, á zoó wi yi. 3 Á ho ɲun níi lahó lé hìa ɓa le *sòobá-lùe ɓàn binbirìso. 4 Lé hón lahó so á mu bìo na sãmu sĩ cĩ̀íníi dɛ̀ɛ na wó lè ho sã́nú bìo cɛɛ́ra yi, á le páaníi ɓonkonì na mání lè le yahó wó lè ho sã́nú zoó wi yi. Dén ɓonkonì so á le dɛ̀ɛ ɓúi wi yi á mu bìo na ɓa le *maanɛ wi yi. Ó o *Aaron bũ̀in-za na sà hã vɔ̃nna mún wi le ɓonkonì mu yi, à séení hã hue-pɛnlɛnwà, hĩ̀a le páaníi làndáwá na le Dónbeenì nɔn o *Mɔyiize yi á túara wán. 5 Le ɓonkonì mu ɓàn ɲúhṹ á ho wáayi tonkarowà na ɓa le Serubɛ̃nwa wi yi, á wee zéení le Dónbeenì cùkú. Ɓa mía tàró pon le ɓonkonì mu ɲi-pɛɛ yi, bĩ́n na ɓa nùpua bè-kora wee sɛ́n día yi. Ɛ̀ɛ ká bṹn bíoró pã̀ahṹ yínɔń hìa kà.

6 Lé làa bṹn á hã sĩ̀a mu bàrákaráa. Á le *sòobá-lùe lé bĩ́n le *Dónbeenì yankarowà wee zoo sá mí tonló yi làa wizooní. 7 Ká le sòobá-lùe ɓàn binbirìso dén lé ɓa yankarowà ɲúhṹso mí dòn wee zo le yi. O wee zo bĩ́n le cúekúee le lúlúure yi lè ɓa bùaa na ó o fũ̀aana cãni, à zoo na le Dónbeenì yi orɛ́n mí bɛɛre bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi, lè le Dónbeenì nìpomu na ká bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi. 8 Le Dónbeenì Hácírí wee zéení mu le ká le sòobá-lùe wi bĩ́n wà, á se le sòobá-lùe ɓàn binbirìso ɲii yí dà máa hɛ́n. 9 Bṹn bìowa so wee zéení bìo wee wé hã laà na kà wán bìo. Mu wee zéení le mu hãmu na ɓa nùpua wee wé, lè hã muiní na ɓa wee ya yí dà máa wé á ɓa máa térén le Dónbeenì yahó. 10 Mu lé ɓa nùpua mí dòn *làndáwá na ɓa bò ho dĩ́nló, lè mu bè-ɲunii, làa bìo ɓa wee sɛɛka lè miten dã́ní yi. Hã làndáwá mu kɛra bĩ́n fúaa pã̀ahṹ na le Dónbeenì yèrèmáa mu bìowa yi.

O Krista lé mu bè-kora sɛ́ndíaró muinì yìa

11 O *Krista ɓuara ɓueé wó ɓa yankarowà ɲúhṹso bèra a na wa yí mu bè-tentewà. Le lùe na ó o sá mí yankaró tonló yi dén ɲii mún sú po hã pɔ̃nsòni bùkú na yáanía tá ho tá henì yi. Le yínɔń dɛ̀ɛ na á nùpua tá. Le bìo yí sã̀ ho dĩ́míɲá yi. 12 O Krista zon le Dónbeenì *sòobá-lùe ɓàn binbirìso yi le cúekúee mí dòn á mu vóráa. Mu yínɔń bà-kùio cãni ó o zonnáa, lé o kùrú cãni lé dìo ó o zonnáa, á wee kã̀nínáa ɓa nùpua fɛ́ɛɛ. 13 O nɔ̀n-zṹnle na ɓa wee cĩ̀í sãni na ɓa wee kúee mu ɲumu yi à wã̀a lè ɓa nùpua na yí máa ce à héha là a *Mɔyiize làndá, lè ɓa kókówá lè ɓa dãaní cãni, lé bṹn wee ceé ɓa à héha lè ho làndá mu. 14 Ká bṹn wee wé kà síi, se o Krista cãni dén bìo ɓɛ̀n wíokaa yòó po bṹn. Le Dónbeenì Hácírí pànká yi ó o Krista mu tà nɔn míten á wó a muinì yìa na á fĩ́anì mía yi. O cãni lé dén á à ceé wa yiwa hã wárá na wee ɓua wɛn varáa mu húmú lahó yi yi, bèra a na à wa dàń sá na le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ yi.

Le cãni lé le páaníi na bò fĩ̀iminì

15 Lé bṹn nɔn o *Krista bòráa le *páaníi fĩnle le Dónbeenì lè ɓa nùpua pã̀ahṹ. O húrun á feníanáa ɓa nùpua mu bè-kora na ɓa wó le nín-yání páaníi pã̀ahṹ, à bìa na le Dónbeenì von dàń yí hã kĩ́a na máa vé, hĩ̀a bìo fèra bía día.

16 Nùpue mɔ́ndɛ́n ɲi-cúa bìo hĩ́a wee bío, se ɓànso húrun. 17 Mu bon, hen ká yìa mà hã ɲi-cúa mu húrun, à hã bìo màhã́ wé le sòobɛ́ɛ. Lé bìo ká a yìo wi lua, à hã ɲi-cúa mu bìo máa wé here. 18 Lé bṹn yàá nɔn le cãni kúaará á bòráa le nín-yání páaníi. 19 Bìo ó o *Mɔyiize kàránna hã làndáwá á nɔn o *Isirayɛɛle nìpomu ɓúenɓúen yi vó, ó o lá ɓa nɔ̀n-zàwa lè ɓa kókówá cãni na ó o cɔ̃n, á bò mu ɲumu wán. Ò o lá le vĩ̀ndɛ̀-za na ɓa le *izoopu lakahó, lè ho yènsé muhṹ, ò o wee wã̀a hã làndáwá vũahṹ, lè ɓa nùpua ɓúenɓúen 20 ká a bío bìo kà: «Dìo kà lé le páaníi na le Dónbeenì bò nɔn mia ɓàn cãni.»* 21 Làa bṹn síi, ó o mún wã̀ana hã pɔ̃nsòni bùkú lè hã sĩ̀a na wi ho yi ɓúenɓúen. 22 Ho làndá vũahṹ yi á mu yàá bía le mu bìo ɓúenɓúen wee ceé lè le cãni, le ká cãni yí kúaará á bè-kora yí dà máa sɛ́n máa día.

O Krista nɔn miten le cúekúee mu vóráa

23 Àwa, Ká bìo wi ho wáayi ɓàn khã̀nkhã̀náamu wee ceé là a *Mɔyiize làndáwá, á mu ɓàn binbirìso ko mu ceé làa bìo sṹaaní sṹaaní bṹn. 24 O *Krista yí zon hã pɔ̃nsòni bùkú na ɓa nùpua tá yi. Hón bùkú so lé hen na le Dónbeenì wi yi ɓàn khã̀nkhã̀náamu, ká ho yínɔń horɛ́n mí bɛɛre. Lé ho wáayi ó o Krista yòora á yòó dĩ̀n le Dónbeenì yahó wee yanka le wa bìo yi. 25 Làa lúlúio á le *Dónbeenì yankarowà ɲúhṹso beenì wé zo le sòobá-lùe ɓàn binbirìso yi lè ɓa bùaa na ɓa fũ̀aana cãni. Ká a Krista wón yí máa wé zoo ya míten làa muinì fɛ́ɛɛ. 26 Ká a lá wee wé bṹn fɛ́ɛɛ, se o lò lá wé è be fɛ́ɛɛ à lá ho dĩ́míɲá lénló pã̀ahṹ ɓuee ɓúe ho zuia yi. Ɛ̀ɛ ká hã pɔ̃̀nna vaa véeníi, ó o Krista ɓuara le cúekúee mí dòn á ɓueé wó míten lè le muinì yìa á ɓóráa mu bè-kohó ɲúhṹ. 27 Nùpue lée nùpue á à hí le cúekúee mí dòn. Bṹn mɔ́n á le Dónbeenì ì cítí o. 28 Lé làa bṹn ó o Krista wóráa míten lè le muinì yìa le cúekúee mí dòn á ɓóráa ɓa minka nùpua bè-kora ɲúhṹ. O khíi bĩní ì ɓuen, ká bṹn màhã́ máa wé bè-kora ó o ɓueé ɓúe ɲúhṹ. O ɓueé kã̀ní bìa pan o ɓuenló.

10

O Krista ɓueé ɓó hã muiní yaró ɲúhṹ

1 Bìo ó o *Mɔyiize làndá wee zéení yínɔń bìo wi ɓàn binbirìso mí bɛɛre. Mu lé mu ɓàn khã̀nkhã̀náamu. Hón làndá so wee zéení le hã muiní dà-kéní kéní mu ko hã wé ya làa lúlúio fɛ́ɛɛ. Lé bṹn nɔn á bìa ɓa wee ya hã bìo yi á hã yí dà máa wé á ɓa máa térén le Dónbeenì yahó. 2 Ká bṹn mía se bìa ɓa wee ya hã muiní mu bìo yi á bè-kora wã́a lá à sɛ́n á à día làa cúekúee, á lá máa bĩní máa leéka mí bè-kora mu bìo, á máa ya muiní mu bìo yi. 3 Ɛ̀ɛ ká ɓùeé. Làa lúlúio ká hã muiní mu wee wé à ɓa bĩní leéka mí bè-kora bìo. 4 Mu bon, ɓa nɔ̀n-zàwa lè ɓa kókówá cãni yí dà máa ɓúe mu bè-kora ɲúhṹ.

5 Lé bṹn nɔn á bìo ó o *Krista ɓuara ho dĩ́míɲá yi, ó o bía nɔn le Dónbeenì yi:

«Fo yí tà hã muiní lè mu bè-hãnii bìo,

à ũ wó á ĩ sãnía wi.

6 Ɓa bùaa na ɓa fũ̀aana á cĩ̀ína le muinì yɛɛníi dɛ̀ɛ wán

lè hã muiní mu ɓúi na ɓa wee ya mu bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi ɓúenɓúen bìo yí wó sĩna foǹ.

7 Á ĩ wã́a bía: Lé mi na wà à ɓuen

ɓueé wé ũ sĩi bìo.

Bṹn lé bìo túara ĩ dã́ní yi le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi.»*

8 Bìo kà lé bìo ó o Krista bía lè ho yahó: «Fo yí tà hã muiní lè mu bè-hãnii bìo. Fo mún yí tà ɓa bùaa na ɓa wee fũ̀aa à cĩ̀í le muinì yɛɛníi dɛ̀ɛ wán, lè le muinì na ɓa wee ya mu bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi bìo. Bṹn ɓúenɓúen yí máa wa ũ sĩi.» À hã muiní mu ɲɔǹ wee ya à héha làa bìo ho *làndá bòráa mu. 9 O Krista tĩ́n bĩnía bía: «Lé mi na wà à ɓuen ɓueé wé ũ sĩi bìo.» O Krista ɓó ho hàánì muiní ɲúhṹ ò orɛ́n mí bɛɛre wó míten là a muinì yìa dó hã lahó yi. 10 O Yeesu Krista wó le Dónbeenì sĩi bìo. Bìo ó o Krista nɔn míten á húrun le cúekúee á mu vóráa, lé bṹn wó á wa bìo sã̀ le Dónbeenì yi. 11 Ɓa yankarowà ɓúenɓúen wee dĩ̀n ya hã muiní dà-kéní kéní mu làa wizooní, à hã ɲɔǹ yí dà máa sɛ́n bè-kora máa día hùúu. 12 Ɛ̀ɛ ká a Krista yan mu bè-kora sɛ́ndíaró muinì le cúekúee, ò o yòó kará le Dónbeenì nín-tĩánì fɛ́ɛɛ, 13 á pan bìo le Dónbeenì á à dé o zúkúsa o tá ó ò bè mí zení wán. 14 Le muinì dà-kéní mí dòn na ó o Yeesu mu yan lé dén wó á bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi térénna le yahó. 15 Lé bṹn le Dónbeenì Hácírí mún bía. Le bía bìo kà lè ho yahó:

16 «Bìo kà lé bìo ó o Ɲúhṹso bía:

Hã wizooní mu khĩíló mɔ́ndɛ́n

á dìo kà lé le páaníi na á ĩ ì bè làa ba.

Ĩ ì dé ĩ làndáwá ɓa sĩa yi,

Ĩ ì wé á ɓa wé è leéka hã bìo,

17 Ĩ máa bĩní máa leéka ɓa bè-kora lè ɓa wékheró bìo hùúu.»†

18 Hen ká mu bè-kora hĩ́a sɛ́ra día, se muinì yaró wã́a mía bṹn bè-kora so sɛ́ndíaró bìo yi.

O Krista hɛ́ra ho wɔ̃hṹ nɔn wɛn

19 Àwa, wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, lé o Yeesu cãni pànká yi á wa láa mu yi le wa à zo le *sòobá-lùe ɓàn binbirìso yi. 20 O có ho wã-fĩnle na lé ho wã-binbirì á nɔn wɛn. O hɛ́ra ho pɔ̃nsò-beenì na ka lè ho lé o sãnía á wa wee dàń yòo zo le sòobá-lùe ɓàn binbirìso yi. 21 Á wa yú ɓa yankarowà ɲúhṹso na wi le *Dónbeenì zĩ-beenì ɲúhṹ yi. 22 Mi wã́a wa vá vaa ɓúe le Dónbeenì yi lè le yi na púaara día, lè le sĩidéró binbirì. Mu bìo na wa wó à mu yí se á mi wa lén wa sĩa yi à hã ce, à mún sɛɛ wa sãnía lè mu ɲumu na wee ce. 23 Bìo wa dó wa sĩa yi wee lòoní á mi le wa wé zéení bìo wéréwéré, à yí tèé wa bàra. Mu bon, le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé bìo na, à le wé mu. 24 Mi wa pa mín bìo, à wé hení mín sĩa le waminì lè hã wárá na se dã́ní yi. 25 Mi yí wa khí à wé yí ɓuen wa kuure fèmínló làa bìo ɓa nì-dòndáa ɓúi khú yí máa ɓuennáa bìo síi, ká mi màhã́ wa wé hení mín sĩa, sɔ̃̀nkú bìo wa zũ le o Ɲúhṹso wizonle ɲàana lua.

26 Bìo wa zũ ho tũ̀iá vó ká wa wó bè-kora làa cã̀nii, se muinì wã́a kũn mía máa ya bṹn bè-kora so sɛ́ndíaró bìo yi. 27 Bìo ká, lé ho lòoní le cítíi lè ho dã-sũmúi na à cĩ̀í le Dónbeenì zúkúsa. 28 Hen ká a ɓúi yáara a *Mɔyiize làndá, ká mu ɓàn sɛɛ́ràsa nùwã ɲun tàá nùwã tĩn wi, á ɓànso ko ò o ɓúe, màkárí zũńló mía mu yi. 29 Sɔ̃̀nkú yìa zùańna le Dónbeenì Za yi, á wó le páaníi cãni na ceéra ɓànso lè mu kàakó-bìo, á là le Dónbeenì Hácírí sãamuso, wón lònbee so máa poń bṹn le. 30 Yìa bía bìo kà á wa zũ: «Hã yúaa dìró bìo sã̀ miì. Yìa ko làa bìo na, á ĩ wé mu lè ɓànso». O mún pá bía bìo kà: «O Ɲúhṹso á à fĩ̀ le cítíi mí nìpomu wán.»‡ 31 Le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ á nùpue hĩ́a zon níi, bṹn zã́níi wi làa sòobɛ́ɛ. 32 Mi bĩní leéka bìo wó khĩína, le pã̀ahṹ na le Dónbeenì dó mí khoomu mi wán, á le lònbee yú mia làa sòobɛ́ɛ. 33 Ɓa là mia, á beéra mi lò ɓa nùpua ɓúenɓúen yìo yi, tàá bìa ɓa beéra lò làa bṹn síi á mi tà ɲii. 34 Mu bon, mi lò páanía bon làa bìa wi ho kàsó yi. Hàrí mi níi bìo ɓa fó á mi yàá pá tà mu lè le sĩ-wɛɛ, lé bìo mi zũ le bìo sã̀ mia á sṹaaní sṹaaní mu, bṹn á à kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ. 35 Àwa, á mi wã́a yí titika bìo mi láa yi. Lé lerɛ́n sĩidéró mu bìo yi á mi ì yíráa le sàáníi na bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ. 36 Mi ko mi hĩ̀ mi sĩa bèra a na à mi dàń wé bìo le Dónbeenì le mi wé. Lé bṹn ǹ na ká mi ì yí bìo le dó mí ɲii le mí ì na mia. 37 Le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á bìo kà bía:

«Hen làa cĩ́inú tente

ká yìa lua á ɓueé dã.

O máa mía.

38 O nùpue na térénna wón ǹ kɛń le mukãnì binbirì na máa vé yi o sĩidéró le Dónbeenì yi pànká yi.

Ɛ̀ɛ ká ɓànso bĩnía ló lè mí mɔ́n, á ĩ sĩi máa wa a bìo yi.»§

39 Ɛ̀ɛ ká bán na wee lé lè mí mɔ́n à vĩ́ lɛ́n á warɛ́n mía tĩ́ahṹ. Warɛ́n bán dó wa sĩa le Dónbeenì yi, á wi ho kã̀níló wɔ̃hṹ wán.

11

Wàn ɓùaawa sĩadéró le Dónbeenì yi bìo

1 O nùpue sĩidéró le Dónbeenì yi wee zéení le mu bìo na á ɓànso dó mí sĩi wee lòoní yíró ó o láa yi. Mu wee zéení le bìo á ɓànso yìo yí máa mi ó o láa yi le mu bìo bon binbirì. 2 Lé wàn maáwà sĩadéró le Dónbeenì yi nɔn á le tàráa ɓa bìo.

3 Lé bìo wa dó wa sĩa le Dónbeenì yi á nɔn wa zũnáa le le léra ho dĩ́míɲá lè mí bíonì. Lé kà síi wa zũnáa le bìo yí máa mi lé bṹn le dĩ̀n wán léraráa bìo wa wee mi. 4 O *Abɛɛle dó mí sĩi le Dónbeenì yi, lé bṹn nɔn le muinì na ó o yan á sṹaaní a *Kaɲɛɛ muinì. Lé o sĩidéró mu nɔn le Dónbeenì tà fóráa o hãmu, á bía le o térénna. O Abɛɛle húrun, ɛ̀ɛ ká a sĩidéró le Dónbeenì yi bìo yi, á bìo ó o wó á ɓa nùpua pá wee bío bìo.*

5 Lé o Enɔɔki sĩidéró le Dónbeenì yi bìo yi ó o ɓuan yòoraráa ho wáayi lè mí yèn-vèení «á nùpue yí bĩnía yí mɔn, lé bìo le Dónbeenì ɓuan wo yòoraráa ho wáayi.» Sã́ni ò o ɓua yòo ho wáayi, á le Dónbeenì bíonì vũahṹ zéenía mu le «o bìo wó sĩna le Dónbeenì yi.»† 6 À bṹn ɲɔǹ ɓueé wé ká mu yínɔń le sĩidéró le Dónbeenì yi bìo yi, á nùpue bìo yí dà máa wé sĩ Dónbeenì yi hùúu. Yìa wee vá vaá ɓúe le Dónbeenì yi ko ò o láa mu yi le le wi binbirì, á bìa wee cà ɓa zũń le á le mún wee sàání yi.

7 Lé o Nɔwee sĩidéró le Dónbeenì yi bìo yi á le zéeníanáa bìo wà ɓueé wé làa wo. Ó o Nɔwee dó mu le sòobɛ́ɛ yi, ó o wíokaa ho won-beenì ó orɛ́n là a zĩi nùpua kã̀níanáa. Lé o sĩidéró mu le Dónbeenì yi á síinía ho dĩ́míɲá ɲúhṹ. Á lé o sĩidéró mu bìo yi á le Dónbeenì le o térénnanáa.

8 Lé o *Abarahaamu sĩidéró le Dónbeenì yi bìo yi ó o tàráa le veró á wà van ho kɔ̃hṹ na le Dónbeenì le mí ì na a yi, à ho bìo sĩ̀ a yi. O yàá hĩ́nɔn wà ká a yí zũ hen na ó o wee va yi. 9 O dó mí sĩi le Dónbeenì yi, ó o wà vaá kàyáa ho kɔ̃hṹ na le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na a yi yi, á kɛra hã pɔ̃nsòni bùkúwá yi bĩ́n là a *Izaaki là a *Zakoobu, bán na á hã kĩ́a dà-kéní kéní mu bìo mún sã̀ yi.

10 O Abarahaamu mu lá wee lòoní ho lóhó na ɲúhṹ fárá tĩna. Hón lóhó so lé le Dónbeenì zéenía bìo ho fáráráa, á lé lerɛ́n mún fárá ho.

11 Lé o Sara sĩidéró le Dónbeenì yi á nɔn le wó ó o yúráa o za ká a ɲɔǹ hĩ́ana yí máa te, ò o mún kĩ́na. Ɛ̀ɛ ká a màhã́ láa le ká le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé bìo na, à le wé mu. 12 Lé bṹn nɔn á wàn ɓùaawa nì-kéní mí dòn, o Abarahaamu, á wó ɓa zã̀amáa ɓàn maá, ká a húmú yàá lá sùaráa. Mu nìpomu na sã̀ a mɔ́n á boo lè hã mànàayio bìo síi, tàá lè le hɔ̃̀nlè na mu yámú ɲumu ɲii bia bìo síi. Nùpue yàá yí dà máa mì ɓa máa zũń ɲii.

13 Bán ɓúenɓúen dó mí sĩa le Dónbeenì yi á húrun à bìo le dó mí ɲii le mí ì wé yí kúaa ɓa wán. Ɛ̀ɛ ká ɓa màhã́ pá khɛ̀ra mɔn mu, á ɓa sĩa wan mu bìo yi, á ɓa bía wéréwéré le mi lé ɓa kàyáwá ho tá wán. 14 Bìo ɓa bía bṹn kà síi wee zéení le ɓa màkóo wi maá zĩi yi ho wáayi. 15 Hen ká ɓa lá leékaa ho kɔ̃hṹ na ɓa ló día bĩní varó bìo binbirì, se ɓa lá à dàń ǹ bĩní ì va ho. 16 Ɛ̀ɛ ká lé bìo le maá zĩi na bìo sṹaaní, dìo wi ho wáayi, lé dén ɓa màkóo wi yi. Lé bṹn nɔn le Dónbeenì yí máa nìyi bìo ɓa wee ve le le mín Dónbeenì bìo yi, dén na son ho lóhó ká làa ba.

17 Lé o Abarahaamu sĩidéró le Dónbeenì yi bìo yi ó o tà le mí ì ya mí za Izaaki lè le muinì á à na le yi pã̀ahṹ na le le mí ì khɛ́n o kúará yi, ká a ɲɔǹ zũ kɛ̃́nkɛ̃́n le le Dónbeenì mu dó mí ɲii nɔn wo yi. 18 Mu bon, le Dónbeenì hĩ́a bía nɔn wo yi: «Ɓa zàwa na á ĩ dó ĩ ɲii le ĩ na foǹ, lé o Izaaki á ĩ ì dĩ̀n wán á fo ò yíráa ɓa.»‡ 19 Ɛ̀ɛ ká a Abarahaamu lon mí yi, ó o le le Dónbeenì dà ɓa nì-hía wee vèení. Lé bṹn nɔn á le Dónbeenì mu díaráa o za nɔn wo yi, ó o ka lòn yìa na vèera.

20 Lé o Izaaki sĩidéró le Dónbeenì yi bìo yi ó o dúɓuaaráa o Zakoobu là a Ezayuu yi bìo wà ɓueé wé dã́ní yi.

21 Lé o Zakoobu sĩidéró le Dónbeenì yi nɔn á bìo ó o húmú dɔ̃n, ó o dúɓuaaráa o Zozɛɛfu zàwa lè mí nì-kéní kéní yi, ò o ɓuan mí bũ̀ini yi á lií ɓúrá ò o ɓùaanía le Dónbeenì.

22 Lé o Zozɛɛfu sĩidéró le Dónbeenì yi nɔn ó o húmú pã̀ahṹ ó o bíaráa o *Isirayɛɛle nìpomu léró ho *Ezipite yi bìo, á zéenía bìo ɓa à wé là a nì-hínmu.

23 Lé o *Mɔyiize ɓàn nùwã sĩadéró le Dónbeenì yi bìo yi á ɓa sànkaaráa wo hã pĩina tĩn. Bìo ɓa mɔn o za semu, ó o bɛ́ɛ bíonì ɓa yí zã́na.

24 Lé o Mɔyiize sĩidéró le Dónbeenì yi nɔn á bìo ó o hĩ́a dɔ̃n, ó o pã́ le ɓa wé yí ve mí làa Ezipite bɛ́ɛ hĩ́nló za. 25 O tà lá le lònbee lè le Dónbeenì nìpomu, à bìo lá dà à wɛɛ́ o sĩi ho pɔ̃̀n-za yi, bṹn na lé mu bè-kora ó o pã́ día. 26 Ho Ezipite kɔ̃hṹ nàfòró wi bṹn bon. Ɛ̀ɛ ká a Mɔyiize cɔ̃́n, á hã làntàa na à là làa wo làa bìo ɓa wee là làa yìa le Dónbeenì mɔn léra bìo síi á bìo ɲúhṹ wi o cɔ̃́n làa sòobɛ́ɛ, lé bìo ó o khɛ̀ra mɔn ho cũ̀nú na pan wo ho yìró.

27 Lé o Mɔyiize sĩidéró le Dónbeenì yi nɔn ó o lóráa ho Ezipite kɔ̃hṹ yi wà ò o yí zã́na bìo ho kɔ̃hṹ mu bɛ́ɛ sĩi á à cĩ̀ a yi. O ka lè o yìo wi le Dónbeenì na yí máa mi wán, lé bṹn te bìo ó o fárá tĩnanáa. 28 Lé o sĩidéró le Dónbeenì yi nɔn ó o dúráa ɓa *zúifùwa sã́nú na ɓa le Paaki, á nɔn le ɲii le ɓa khìi o Isirayɛɛle nìpomu zĩní zũaɲiní lè le cãni bèra a na à ho wáayi tonkaro na wee ɓúe ɓa nùpua à yí ɓúe ɓa hínbíi zàwa.

29 Lé o Isirayɛɛle nìpomu sĩadéró le Dónbeenì yi nɔn ɓa dàńna kã́anáa mu yámú ɲumu bè-muhṹ yi lè mí laà lòn tá henì bìo síi. Ɛ̀ɛ ká ho Ezipitesa ɲɔn ɓa mɔ́n ɓueé zon, á mu ɲumu ɓó ɓa ɓúenɓúen.

30 Lé o *Isirayɛɛle nìpomu sĩadéró le Dónbeenì yi nɔn ɓa bánbáa ho Zerikoo lóhó hã wizooní bìo hèɲun, á ho dándá beenì na son kĩ́nía ho lóhó mu yi á tò. 31 Lé o hã́a na lá wee yɛ̀ɛ́ míten, yìa ɓa le Arahaabu sĩidéró le Dónbeenì yi nɔn ó o kã̀níanáa, ò o yí páanía yí húrun lè le Dónbeenì zúkúsa. Lé bìo ɓa cũiilowà na ló ɓa Isirayɛɛlesa cɔ̃́n ó o ɓuan se.

32 Bìo á ĩ yàá wã́a à bĩní ì bío lé mu yɛ́n. O Zedion, là a Baraaki, là a Samusɔ̃n, là a Zɛfitee, là a *Daviide, là a Samuwɛɛle lè ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà bìo na ɓa wó á ĩ yí dà máa tè yi ɓúenɓúen máa véení. 33 Lé ɓa sĩadéró le Dónbeenì yi bìo yi nɔn ɓa dàńna ɓa bá-zàwa, á wó bìo térénna, á yú bìo le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì na ɓa yi, á mún dàńna tunnáa ɓa kúdenwà ɲiní. 34 Lé le sĩidéró mu le Dónbeenì yi bìo yi nɔn ɓa dàńna ɓóráa hã dã-sũmáa, á kã̀nía miten ho khà-tóní ɓúeró yi. Ɓa buɛɛkaa á lò bĩnía fá. Ɓa henía mí sĩa táráa hã hĩa, á dàńna ɲɔn mí zúkúsa hĩn-táwá. 35 Lé ɓa hã́awa ɓúi sĩadéró le Dónbeenì yi nɔn ɓa bĩnía mɔnnáa mín nùpua na lá húrun lé bìo ɓa vèera.

Ɓa nùpua ɓúi ɓa ɲíinía sãnía ɓa sĩadéró le Dónbeenì yi bìo yi, á ɓa pã́ le mí máa kã̀ní míten á ɓa húrun, bèra a na à ɓa bĩní vèe à kɛń le mukãnì binbirì yi. 36 Ɓa ɓúi ɲà mí yiwa á hã làntàa kúio ɓa yi. Ɓa han ɓa, á can lè hã zúakùaríwà kúaa ho kàsó yi. 37 Ɓa ɓúi ɓa lèekaa lè hã huaa ɓó, ɓa ɓúi ɓa kúiora lè hã kàràkáráwà, ká ɓa ɓúi bán ɓa ɓó lè ho khà-tóní. Ɓa ɓúi bán yí zũ hen na ɓa à zo, á wee zĩ́ ɓa pia lè ɓa via sɔ̃nna. Mu bìo ɓúenɓúen fòora ɓa yi. Ɓa beéra ɓa lò làa sòobɛ́ɛ. 38 Ho dĩ́míɲá yí ko làa ba, lé bìo ɓa sṹaaní ho. Ɓa wee hɛ́ɛ vĩ́ná ho tá henì lè hã ɓúaa yi, á wee hɛ́ɛ zo hã hue-beera pɔ̃̀nna lè hã kãna yi.

39 Le Dónbeenì tà bán ɓúenɓúen bìo ɓa sĩadéró le yi bìo yi. Ɛ̀ɛ ká bìo le Dónbeenì mu dó mí ɲii nɔn le mí ì na ɓa yi á ɓa màhã́ pá yí yú, 40 lé bìo Le Dónbeenì lá wíokaa bìo sṹaaní bṹn á ká lè wa ɓúenɓúen. Lé bṹn nɔn ɓarɛ́n mí dòn yí ko ɓa bìo ɲii sí ká warɛ́n na ká níi ló.

12

Mi wa hĩ̀ wa sĩa le lònbee lè mí sìíwà yi

1 Àwa, bìo á bán sɛɛ́rà-kúii so kĩ́nía wɛn, á minɛ́n mún wa pĩ́ bìo ɓúenɓúen na wee hè wɛn wa máa va lè ho yahó, à mu bè-kora na wee bũmaka wɛn à wa pĩ́ día, ká mi wa lùwí lè wa sòobɛ́ɛ vaa dã hen na wa ko wa vaa dã. 2 Mi wa fá wa yìo o Yeesu yi. Wón lé yìa wee wé à wa dàń dé wa sĩa le Dónbeenì yi. Lé orɛ́n wee tií wa sĩadéró mu ɲii. O tà á ɓa ɓúaa wo ho *kùrùwá wán ó o húrun, á tà mu ɓàn nìyio yi, lé bìo ó o fèra mɔn le sĩ-wɛɛ na wi mu mɔ́n. Á hã laà na kà wán, ó o ɓɛ̀n kará le Dónbeenì nín-tĩánì.

3 Mi leéka a Yeesu bìo. Ɓa bè-kora wérowà hĩ́nɔn o wán, ká a màhã́ ɲà mí yi mu ɓúenɓúen yi. Á mi wã́a yí le mi bàra tèró à yí pànká mi wán. 4 Mi wee fi lè mu bè-kora, ɛ̀ɛ ká mi dĩǹ yí fun làa bṹn yí vaá ɓó mu húmú yi. 5 Mi so yiwa sà le zéeníi na le Dónbeenì nɔn mia yi lè le zàwa bìo síi le?

«Ĩ za, hen ká a Ɲúhṹso wee bé fo, à ũ yí pĩ́.

Hen ká a wee zá làa fo, à ũ yí tèé ũ bàra.

6 Mu bon, o Ɲúhṹso wee wé bé bìa ó o wa.

Bìa ó o zũ le ɓa bìo sã̀ a yi bán ɓúenɓúen lé bìa ó o wee wé ha.»*

7 Á lé mi béró bìo yi nɔn mi lò wee beráa. Le Dónbeenì ɓuan mia lè mí kùrú zàwa bìo síi. Lé o za yɛ́n á ɓàn maá máa wé bé? 8 Ká le Dónbeenì yí máa bé mia lè mí zàwa na ká ɓúenɓúen bìo, se mi lé le zĩi zàwa, ká mi yínɔń le zàwa binbirí. 9 Wa maáwà fù wee bé wɛn á wa mún fù wee kɔ̃̀nbi ɓa. Á mu so yí sṹaaní à wa wé kɔ̃̀nbi o Maá Dónbeenì poń bṹn bèra a na wa yí le mukãnì le? 10 Wa maáwà wee bé wɛn ho pɔ̃̀n-za yi héha lè ɓa kùrú yilera. Ká le Dónbeenì dén wee bé wɛn bèra a na wa bìo wé se. Le wi à wa ce làa bìo lerɛ́n wee ceráa. 11 Wa béró pã̀ahṹ á mu máa wé wé sĩ wɛn, mu wee wé beé wa lò. Ɛ̀ɛ ká mu véeníi á bìa bó bán lé bìa wee wé ɓa nùpua na térénna, bán wee wé kɛń ho hɛ́ɛrà yi mu bìo yi.

12 Á mi cén hení mi bàra na tò, mi zení na wee tũmaka à mi fárá dĩ̀ní. 13 Mi bè ho wɔ̃hṹ na muina, bèra a na à yìa lé o lóní bìo yí dé wán, ká a vɛɛnì dàń térén.

14 Mi wé à ho hɛ́ɛrà kɛń minɛ́n lè ɓa nùpua ɓúenɓúen pã̀ahṹ, à ceé miten le Dónbeenì yahó, ká bṹn mía á nùpue woon máa mi a Ɲúhṹso Dónbeenì. 15 O ɓúi yí vĩ́ vĩ́ à pĩ́ le Dónbeenì sãamu na le wee wé na a yi. Mi pa miten bìo, mi yí día le bìo ɓúi na yí se à lé mi tĩ́ahṹ lòn vĩ̀ndɛ̀-hɛɛre à dɛ̀ɛ́ bìa ká. 16 Mi pa miten bìo mu koomu lè mí sìíwà wéró yi. Mi wé yí zùań bìo bìo sã̀ le Dónbeenì yi làa bìo á yìa ɓa le Ezayuu wóráa mu bìo síi. Wón mɔn ho dĩ́nló yi á pã́náa mí nì-kĩ́nmu nɔn mín fɛ̀ɛ yi. 17 Á mu vaa véeníi ó o wi à ɓàn maá dúɓua a yi, ká wón màhã́ yí wó mu. Ó o wá hã yèn-ca-poa san à mu yí dàńna yí yèrèmáa.

18 Bìo ho fù làa yahó nùpua vá vaá ɓóráa le ɓúee na ɓa le Sinayii yi, bṹn na ó o nùpue dà wee tṹii yi, na lé ho dɔ̃hṹ, lè le tíbí-cũaá, lè ho pinpi-beenì, á minɛ́n yí vá yí vaá ɓóráa lahó ɓúi yi làa bṹn ɓàn síi. 19 Ɓa ɲá le bũaanì wĩ́ló, lè mu tɔ̃n-beenì sã, á ɓa yí dàńna mu. Á ɓa le le Dónbeenì yí bĩní yí bío làa mí míten. 20 Lé bìo á bìo mà nɔn ɓa yi po ɓa. Bìo kà lé bìo mu tãmu bía: «Nùpue lée nùpue tṹaa le ɓúee mu yi, hàrí ò o wé zàn-yìa, á wón ǹ lèeka lè hã huaa á à ɓúe.»† 21 Bìo á bán mɔn á zã́nía ɓa làa sòobɛ́ɛ, fúaa o *Mɔyiize bía bìo kà: Ĩ zã́na zã́na á wee zà.

22 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán vá vaá ɓó le ɓúee na ɓa le Sion yi, lè le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ ɓa lóhó yi, hón na lé ho Zeruzalɛɛmu na wi ho wáayi. Mi vá vaá ɓó ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ na wee dí ho sã́nú yi, bán na lé ho wáayi tonkarowà, lè le Dónbeenì hínbíi zàwa na yènnáa túara le cɔ̃́n ho wáayi. 23 Mi vá vaá ɓó le Dónbeenì hínbíi zàwa na yènnáa túara le cɔ̃́n ho wáayi yi. Le Dónbeenì na wee fĩ̀ le cítíi ɓa nùpua ɓúenɓúen wán lé dìo mi vá vaá ɓó yi, á vá vaá ɓó ɓa nùpua na térénna á bìo ɲii sú yi. 24 O Yeesu, yìa kúaará mí cãni ceéraráa wɛn lé wón mi vá vaá ɓó yi. Lé orɛ́n le Dónbeenì dĩ̀n wán bòráa le páaníi fĩnle làa wɛn. Ó o cãni mún bìo ɲúhṹ wi po a *Abɛɛle bìo.

25 Á mi cén wé ɲí yìa wee bío làa mia cɔ̃́n sese. O *Isirayɛɛle nìpomu yáanía yí ɲá yìa ɲà ɓa zeǹ wán cɔ̃́n, á le lònbee ɓɛ̀n yú ɓa. Ká warɛ́n bán lé le Dónbeenì wee bío làa wɛn ho wáayi. Ká wa tun wa ɲikɔ̃nna le wa máa ɲí le cɔ̃́n, á le lònbee mún ǹ yí wɛn lée kɛ̃́nkɛ̃́n. 26 Le Dónbeenì yánkaa wee bío à ho tá ɓúenɓúen dèké. Á ho zuia á bìo kà lé bìo le dó mi ɲii nɔn wɛn le mí ì wé: «Ĩ pá à bĩní ì wíoka à dèké ho tá, á mún ǹ dèké ho wáayi.»‡ 27 Bṹn kúará le bìo léra na dà wee dèké á khíi vé. Ká bìo yí dà máa dèké bṹn ǹ kɛń bĩ́n.

28 Lé bṹn nɔn á warɛ́n bá-zàmu na wa yú á yí dà máa dèké. Bṹn bìo yi à mi wa zũń le Dónbeenì sãamu na le wó làa wɛn bìo, à sá na le yi à héha làa bìo le sĩi vá yi, lè le kɔ̃̀nbii, lè le ya-hézã́níi. 29 Mu bon, wàn Dónbeenì ka lòn dɔ̃hṹ na wee yáa mu bìo.

13

Bìo le Dónbeenì nìpomu ko ɓa ɓua lè miten

1 Mi wań mín làa bìo ɓa nuzàwa waráa mín bìo síi. 2 Nì-hãni wé huera mi wán à mi ɓua a sese, mi yí le mi yiwa sà bṹn yi. Ɓa nì-dòndáa ɓúi wó mu, á ɓa ɓuan ho wáayi tonkarowà ká ɓa yí zũ mu. 3 Mi wé leéka bìa wi ho kàsó yi bìo, à kɛń lè mi páanía wi ho yi làa ba. Mi mún wé leéka bìa ɓa wee beé lò bìo, à kɛń lè minɛ́n ɓa mún wee beé lò.

4 Báawa lè mí hã́nání, mi wé bè bìo le Dónbeenì bía yi mu yaamu dã́ní yi. O báa tàá o hã́a á yí ko ò o wé hã́-fénló tàá bá-fénló. Mi zũń le le Dónbeenì khíi síiní ɓa hã́-féwá lè ɓa bá-féwá ɲúná.

5 Mi yí le mi sĩa sòobá wé vá le wárí yi dà khĩí. Mi le bìo wi mi cɔ̃́n à mi sĩa wa bìo yi. Le Dónbeenì mí bɛɛre yàá bía bìo kà: «Loń, ĩ máa día fo ũ dòn, ĩ máa pĩ́ fo hùúu.»* 6 Lé bṹn te bìo wa sĩa hereka á dà à bíoráa bìo kà:

«O Ɲúhṹso Dónbeenì wee séení wɛn fɛ́ɛɛ,

á wa máa zɔ̃́n dɛ̀ɛ.

Nùpua yí dà dɛ̀ɛ ɓúi máa wé làa mi»†

7 Bìa zéenía le Dónbeenì bìo làa mia á mi tà le yi á mi wé leéka bìo. Mi loń bìo ɓa ɓuan lè miten le Dónbeenì bìo dã́ní yi vaá húrunnáa. Minɛ́n mún ɓua miten lè ɓa bìo síi. 8 Bìo ó o Yeesu *Krista karáa ho hĩihṹ lé bṹn ó o mún karáa ho zuia. Lé bṹn ó o ò dĩ̀nnáa fɛ́ɛɛ máa yèrèmá hùúu. 9 Mi pa miten bìo, à yí día le ɓa khà mia vĩ́iní lè ho kàránló sìíwà na yí se. Bìo se lé à wa yí ho pànká le Dónbeenì sãamu na le wee wé bìo yi, Ká yínɔń hã làndáwá na bò ho dĩ́nló wán bìo yi.

10 Warɛ́n muinì yɛɛníi dɛ̀ɛ wi. Á ɓa yankarowà na wee sá ɓa *zúifùwa pɔ̃nsòni bùkú yi á yí ko ɓa wé dí bìo wi le wán. 11 Ɓa yankarowà ɲúhṹso wee ɓua ɓa bùaa na ɓa fũ̀aana cãni à zoráa le *sòobá-lùe yi mu bè-kora sɛ́ndíaró bìo yi. Ká ɓa bùaa mu bán ɓa wee lée cĩ̀í ho donkĩ́ahṹ. 12 Lé làa bṹn síi ɓa mún ɓuan o Yeesu lóráa ho Zeruzalɛɛmu lóhó donkĩ́ahṹ á lée ɓó. O bìo wó kà síi bèra a na ò o cãni pànká yi, à ɓa nùpua bè-kora sɛ́n día. 13 Á mi wã́a wa lée sĩ́ a Yeesu mu yahó ho donkĩ́ahṹ, à hã làntàa na là làa wo ɓàn síi à wa mún tà yi. 14 Ho lahó na wa wi yi ho dĩ́míɲá yi á máa kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ. Lé bṹn te bìo wa wee càráa hìa wa khíi kɛɛní yí ho yìró na lua yi. 15 Mi wé wa khòoní le Dónbeenì fɛ́ɛɛ o Yeesu pànká yi, à bṹn wé lòn muinì na wa yan nɔn le yi. Dén muinì so lé wa ɲiní bè-bíonii na wa wé è khòonínáa le. 16 Mi wíoka wé wé mu bè-tentewà lè ɓa nùpua, à wé séení mín lè mí níi bìo. Bṹn ka lòn muinì, mu bìo sĩ le Dónbeenì yi. Mi yí le mi yiwa sà bṹn yi.

17 Bìa wi mi ɲúhṹ wán á mi wé bè bíoní yi. Ɓa wee pa mi bìo, á lé ɓarɛ́n mún khíi zéení bìo mi bìo karáa lè le Dónbeenì. Ká mi wee bè ɓa bíoní yi, á ɓa wé è sá mí tonló lè le sĩ-wɛɛ. Ká mi yí máa wé bṹn, á ɓa wé è sá ho ká ɓa sĩa yí wan, bṹn á cũ̀nú mía yi.

18 Mi wé fìo na wɛn. Wa láa waten yi, á zũ le wa yí wó yí khon bìo ɓúi yi. Á wa mún wi à wa wé wé bìo se fɛ́ɛɛ. 19 Ĩ wee hení mu á à na mia le mi fìo le Dónbeenì yi bèra a na à ĩ yí ho wɔ̃hṹ bĩní ɓuen mi cɔ̃́n fùafùa.

Hã farà

20-21 Le le Dónbeenì wé à mi dàń wé bìo se á le sĩi vá yi. Lé lerɛ́n lé ho hɛ́ɛrà ɓànso. Le bò le páaníi làa wɛn fɛ́ɛɛ lè wa Ɲúhṹso Yeesu cãni. Lé lerɛ́n vèenía wo léra mu húmú yi á wó lè mí nìpomu paro binbirì. Le o Yeesu *Krista pànká yi à le Dónbeenì mu wé à wa dàń wé bìo le sĩi vá yi. Le ho cùkú bìo sĩ̀ a Yeesu Krista yi fɛ́ɛɛ. *Amiina!

Mɔ́ndɛ́n bíonì làa tɛ̀ɛníi

22 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, hã bíoní bìo yɛn na á ĩ túara kà á mi pa bìo sese, ĩ túara hã nɔn mia à henínáa mi sĩa. 23 Wàn za Timɔtee á ɓa wã́a léra ho kàsó yi día. Ká a yú ɓueé dɔ̃n fùafùa, á wa à bè mín ɓueé ɓúɛɛkí mia. 24 Mi tɛ̀ɛní mi ya-díwá ɓúenɓúen yi, làa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi ɓúenɓúen. Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na wi ho Italii kɔ̃hṹ yi wee tɛ̀ɛní mia. 25 Le le Dónbeenì wé mí sãamu lè mi ɓúenɓúen.

* 1:5 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 2.7

† 1:5 Mi loń Samuwɛɛle cúa-ɲun níi vũahṹ 7.14

‡ 1:6 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 32.43

§ 1:7 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 104.4

* 1:9 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 45.7-8

† 1:12 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 102.26-28

‡ 1:13 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.1

* 2:2 Le Dónbeenì ɲi-cúa na le tonkarowà mà: Mu wee bío o Mɔyiize làndá bìo dã́ní yi. Ɓa zúifùwa cɔ̃́n á le Dónbeenì dĩ̀n ho wáayi tonkarowà wán á bíaráa là a Mɔyiize.

† 2:8 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 8.5-7

‡ 2:12 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 22.23

§ 2:13 Mi loń Ezayii vũahṹ 8.18

* 3:11 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 95.7-11

† 3:15 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 95.7-8

* 4:3 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 95.11

† 4:4 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 2.2

‡ 4:7 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 95.7-8

* 5:5 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 2.7

† 5:6 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.4

* 6:2 Le Dónbeenì bíonì vɔ̃nna ɓúi yi á mu bía le: Lè hã bátɛ́ɛ̀mùwa.

† 6:14 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 22.16-17

* 7:1 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 14.18-20

† 7:17 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.4

‡ 7:21 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 110.4

* 8:5 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 25.40

† 8:12 Mi loń Zeremii vũahṹ 31.31-34

* 9:20 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 24.3-8

* 10:7 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 40.7-9

† 10:17 Mi loń Zeremii vũahṹ 31.33-34

‡ 10:30 Mi loń Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 32.35-36

§ 10:38 Mi loń Habakuuki vũahṹ 2.3-4

* 11:4 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 4.3-10

† 11:5 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 5.21.24

‡ 11:18 Mi loń Bìo ɲúhṹ ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 21.12

* 12:6 Mi loń Wàhio vũahṹ (Proverbes) 3.11-12

† 12:20 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 19.12-13

‡ 12:26 Mi loń Aazee vũahṹ 2.6

* 13:5 Le bíonì mu bía bò bìo túara ho Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 31.6, 8 yi là a Zozue vũahṹ 1.5 yi.

† 13:6 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.6

Zaaki

1

2

3

4

5

Ho vũahṹ na ó o

Zaaki

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Zaaki na lé o Yeesu ɓàn za, lé yìa túara ho vũahṹ na kà. O Yeesu húmú là a vèeró mɔ́n lé bìo ó o tàráa o bìo, á wó a nì-kenínii. Ó o bìo zéenía le o wó ho Zeruzalɛɛmu kèrètĩ́ɛwa kuure ya-dí (Bè-wénia 15). O bíonì yahó sã́ ɓa *zúifùwa na lé ɓa kèrètĩ́ɛwa, na saawaa wi hã kã-vio yi (1.1).

Bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ko ɓa ɓua lè míten lé bṹn ó o Zaaki bía bìo mí vũahṹ yi. O bía le mu bè-zũńminì wee lé le Dónbeenì cɔ̃́n. O mún bía ho nàfòró, lè mu khemu, lè ho kúará khɛ́nló bìo (1.2–2.13).

O Zaaki bía le le sĩidéró le Dónbeenì yi lè hã wárá á lɛɛ́ra (2.14-26). O bía le wa ɲiní paa ko hã kɛń (3.1-13). O mún bía mu bè-zũńminì binbirì bìo (3.13-18). Bìa wee kúee ɓa nùpua mín yi, làa bìa wee ɲùu mín, lè ho nàfòró ɓànsowà bán ɓúenɓúen ó o ɲà zeǹ wán (4.1–5.6). O Zaaki vũahṹ lii véeníi, ó o ɲà ɓa kèrètĩ́ɛwa zeǹ wán le ɓa wé hĩ̀ mí sĩa, à wé fìo le Dónbeenì yi na mín yi.

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Zaaki na lé le Dónbeenì là a Yeesu *Krista ton-sá á túara ho vũahṹ na kà. Ĩ wee tɛ̀ɛní a *Isirayɛɛle zĩ-ɲúná pírú ɲun nìpomu yi, bìa tà a Krista bìo, na saawaa wi ho dĩ́míɲá yi.

Mi hĩ̀ mi sĩa le lònbee pã̀ahṹ

2 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa, ká le lònbee lè mí sìíwà wé yú mia, à mi zũń le mi ɲúná sĩ làa sòobɛ́ɛ. 3 Hen ká mi sĩadéró le Dónbeenì yi fárá tĩna le lònbee pã̀ahṹ, lé bṹn ǹ na ká mi ì wíoka à dàń le lònbee mu. 4 Mi ko mi wíoka ca mi kuio à sánsá le lònbee fúaa mu vaa véeníi. Lé bṹn ǹ na ká mi ì wé ɓa nùpua na bìo ɓúenɓúen se, á bè-kohó bìo yí máa mì lɛɛ́ yi, á dɛ̀ɛ ɓúi yí fòora yi.

Mi wé dé mi sĩa le Dónbeenì yi à fìoráa

5 Ká a ɓúi wi mi tĩ́ahṹ á mu bè-zũńminì fòora yi, à ɓànso fìo mu le Dónbeenì cɔ̃́n, á le è na mu wo yi. Le Dónbeenì hii wi, le wee hã ɓa nùpua ɓúenɓúen, le yí máa wé héhèéka bìo ɓúi yi. 6 Ɛ̀ɛ ká ɓànso màhã́ ko ò o dé mí sĩi binbirì le Dónbeenì yi à fìoráa, à yí titika. Yìa wee fìo ká a titika bìo ɓonmín lòn dɛ̀ɛ ɓúi na ho pinpiró wee yèrèmáka làa bìo ho sĩi vá yi. 7 Ɓànso yí ko ò o leéka le mí ì yí bìo le Dónbeenì cɔ̃́n. 8 O yí zũ bìo ó o ò dé mí sĩi yi. O yí dà máa bè bìo dà-kéní mɔ́n.

O kèrètĩ́ɛ na khon làa yìa nàfòró wi bìo

9 O kèrètĩ́ɛ na khon á bìo ɲúhṹ mía ò o le mí sĩi wa, lé bìo le Dónbeenì cɔ̃́n ó o bìo ɲúhṹ wi. 10 Ó o kèrètĩ́ɛ na lé o nàfòró ɓànso sĩi mún dà á wa, lé bìo le Dónbeenì zéenía làa wo le ká mínɛ́n bìo níi mía, se o bìo ɲúhṹ mía. O bìo ɓúenɓúen á à vé lè le pũ̀iílè ɓúi sìí na máa wé mía ká le di bìo síi. 11 Ká le wii hà á yòó wee ɲí lè mí sòobɛ́ɛ, à le ɲíní he, à pũ̀iílè di, à semu ɓúenɓúen dɛ̀ɛní vĩ́. Lé kà síi ó o nàfòró ɓànso bìo khíi wéráa. O bìo ɓúenɓúen khíi dĩ̀n dĩ̀n á à vé làa cúekúee.

Mu bè-kora wéró yilera wee lé o nùpue yi

12 Yìa kã́a le lònbee lè mí sìíwà yi, ò o sĩidéró le Dónbeenì yi pá fárá dĩ̀n wón ɓànso ɲúhṹ sĩ. Mu bon. Yìa hã̀ mí sĩi fúaa mu vaa véeníi, á le Dónbeenì ì na le mukãnì binbirì na máa vé ɓànso yi. Dén lé le sàáníi na le dó mí ɲii le mí ì na bìa wa le yi. 13 Yìa sĩi wé vá mu bè-kora wéró yi, à ɓànso yí bío le lé le Dónbeenì mu ló yi. Mu bon. Le Dónbeenì sĩi yí dà máa vá bè-kora wéró yi, á lerɛ́n mí bɛɛre mún yí máa dé mu wéró yilera o nùpue yi. 14 Ɛ̀ɛ ká mu lé wa sĩa váró mu bè-kora wéró yi, lé bṹn wee khà wɛn vĩ́iní. 15 Ká yìa màhã́ sĩi vá mu bìo na yí se yi á tà wó mu, à bṹn lé bìo wé mu bè-kohó. Ká mu bè-kohó hĩ́a fárá mí naní ɓànso yi á vivio tĩna, à mu wé mu húmú.

16 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi yí khà miten. 17 Mu bè-tentewà ɓúenɓúen wee lé le Dónbeenì cɔ̃́n, dén mí dòn na léra mu khoomu. Le Dónbeenì dĩ̀n mí dĩ̀nníi, le yí máa yèrèmáka lòn tàró. 18 Le Dónbeenì lè mí sĩi bìo á yàá nɔn mí mukãnì wɛn lè mí bíonì na lé ho tũ̀iá poni, á wa wã́a dú mu bè-lénnia ɓúenɓúen yahó lè mu bè-yáa bìo síi.

Mi wé wé bìo le Dónbeenì bíonì bía

19 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi zũń bìo kà: Mi nì-kéní kéní ko à mi wé tá mi ɲikɔ̃nna sese. Mi wé yí cí bíonì wán. Mi mún wé yí le mi sĩa cĩ̀ fùafùa. 20 Mu bon, o nùpue na sĩi wee cĩ̀ á yí dà máa wé bìo térénna le Dónbeenì cɔ̃́n. 21 Lé bṹn nɔn á bìo wee tií o nùpue yi ɓúenɓúen, lè mu sũnsũmámu à mi día. Mi liiní miten à tà le Dónbeenì bíonì bìo, dìo le dù mi yiwa. Dén dà a kã̀ní mia.

22 Ká mi màhã́ wé yí ɲí le bíonì mu mí dòn. Mi wé wé bìo le bíonì mu le mi wé. Ká mi yí máa wé bṹn, se mi wee khà miten. 23 Mu bon. Yìa wee ɲí le bíonì mí dòn ò o yí máa wé bìo le bíonì mu le o wé, wón ɓànso ka lòn nùpue na lá ho zùɓàlén ò o lora mí yahó. 24 Bìo ó o lora míten vó ò o wà, ó o yi dɛ̀ɛnía sà bìo ó o karáa yi. 25 Ká yìa ɓɛ̀n wee cũii le Dónbeenì làndá, ho làndá tente na wee wé ò o nùpue wé míten, á wee tà bè ho yi, wón ɓànso ɲúhṹ á à wé sĩ mu bìo yi. Ɓànso yí máa ɲí ho làndá mu à bĩní nɔnsã yi. O wee bè ho yi.

26 Hen ká a ɓúi wee leéka le bìo mí wee wé lé bìo sĩ le Dónbeenì yi, à ɓànso màhã́ ɲii pɛɛ̀ mía, se o wee khà míten, se bìo ó o le mí wee wé bìo sĩ le Dónbeenì yi ɲúhṹ mía. 27 Wàn Maá Dónbeenì yahó á bìo sĩ le yi binbirì lé à wa séení ɓa híiminí lè ɓa mahã́awa na lò wee be, à mún yí día le ho dĩ́míɲá bìo vá wɛn dé mu bè-kohó yi.

2

Mi wé yí hueeka ɓa nùpua mín yi

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo mi dó mi sĩa wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista na lé o cùkúso yi, á mi wã́a wé yí hueeka ɓa nùpua mín yi. 2 Hen ká a ɓúi lá ɓuara mi kúeemínwánló lùe yi síi, á zã́ mí nín-kíza fĩ́bɛɛre na wó lè ho sã́nú lè mí sĩ̀-sení. Mu pã̀ahṹ à nì-khenii ɓúi mún vaá ló ɓuara ho kúeemínwánló dà-kéní kéní mu yi lè mí sĩ̀-lɛ̀nna. 3 Á mi kɔ̃̀nbio hã sĩ̀-sení ɓànso á bía nɔn wo yi: «Ũnɛ́n, ɓuee kɛɛní le kanmúiní wán.» À mi ɓɛ̀n bía nɔn o sĩ̀-lɛ̀nna ɓànso yi: «Ũnɛ́n dĩ̀n ho wáayi», bṹn mía à «ũ ɓuee kɛɛní ho tá yi ĩ nìsã́ní.» 4 Ká mi wee wé bṹn, se mi so yí máa hueeka mín le? Ká mi wee wé kà, se lé hã yile-kora lé hĩ̀a mi ɓuan á wee cítíráa mín.

5 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi ɲí bìo kà: Mu so yínɔń le Dónbeenì hueekaa bìa lé ɓa nì-khenia ho dĩ́míɲása cɔ̃́n, à ɓa dé mí sĩa le yi le? Dén sĩidéró so lé dìo lé ɓa nàfòró binbirì. Ɓa níní ì kɛń le Dónbeenì bɛ́ɛnì na le dó mí ɲii le mí na bìa wa le yi. 6 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán màhã́ wee zùań ɓa nì-khenia yi. Á bìa wee beé mi lò, á wee ɓua mia varáa le cítíi fĩ̀iníi lara yi so yínɔń ho nàfòró ɓànsowà le? 7 Ho nàfòró ɓànsowà mu mí bɛɛre lé bán mún wee yáa o Yeesu na mi bìo sã̀ yi yèni. 8 Le Dónbeenì bá-zàmu làndá na túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi lé hìa kà: «Wań mi ninza làa bìo ũnɛ́n ũ bɛɛre waráa ũten bìo síi.»* Ká mi wee bè ho làndá mu yi binbirì, se mu se. 9 Ɛ̀ɛ ká mi wee hueeka ɓa nùpua mín yi, se mi wee wé mu bè-kora. Mi ɲúná á à sí, lé bìo mi yí bò ho làndá mu yi. 10 Mu bon, ká a ɓúi vṹnun bìo le Dónbeenì bò henía dà-kéní ɓúi wán, hàrí ká a bò bìo ká ɓúenɓúen yi, se lé mu ɓúenɓúen ó o pá vṹnun wán. 11 Mu bon. Le Dónbeenì na bía le ũ yí fé báa tàá hã́a,† lé dén mún bía le ũ yí ɓúe nùpue.‡ Àwa! Á ka lè fo yí fó hã́a tàá fo yí fó báa, à fo màhã́ ɓó a nùpue, se fo pá vṹnun le Dónbeenì làndá wán. 12 Mi zũń le le Dónbeenì á à cítí mia lè ho làndá tente na wee wé ò o nùpue wé míten. Lé bṹn nɔn á mi ko mi bè ho làndá mu yi mi bíoní lè mi wárá yi. 13 Mu bon, pã̀ahṹ na le Dónbeenì khíi cítí ɓa nùpua yi, á bìa yí zũna mí ninzàwa màkárí á yí wó le hii làa ba, á le Dónbeenì mún khíi máa zũń ɓa màkárí á máa wé le hii làa ba. Ká yìa wee zũń mí ninzàwa màkárí à wé le hii làa ba, wón ponì á à sɛ́n le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ.

Le sĩidéró le Dónbeenì yi ko mu wé mi hã wárá yi

14 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, ká a ɓúi bía le mí tà a *Krista bìo ò o wárá á mu màhã́ yí máa mi yi, se mu ɲúhṹ so wi le? Bṹn so dà a kã̀ní a le? 15 Ka lè mìn za tàá mìn hĩ́nló na lé o kèrètĩ́ɛ á sĩ̀-zĩ́nia tà mía, á bè-dínii wee fòo wo yi síi, 16 ó o ɓúi ló mi tĩ́ahṹ bía nɔn wo yi: «Lɛ́n làa hɛ́ɛrà, vaa lá ũ tɛ̀ɛnì dɛ̀ɛ zĩ́, à vaa yí ho dĩ́nló dí sì.» À ɓànso màhã́ yí hɔ̃n wo làa bìo ó o màkóo wi yi, se mu ɲúhṹ so wi le? 17 Lé bṹn á yìa le mí tà a Krista bìo à mu yí máa mi a wárá yi, se mu ɲúhṹ mía.

18 Mu dà a wé le o ɓúi bía bìo kà: «Ɓa ɓúi tà a Krista bìo mí dòn, à ɓa ɓúi ɓɛ̀n wee wé hã wárá na se mí dòn.» Àwa! Á ũ wã́a zéení ũ Krista bìo tàró binbirì na hã wárá mía yi làa mi, á ĩnɛ́n ɓɛ̀n ǹ zéení làa foǹ lè ĩ wárá na se le ĩ tà a Krista bìo binbirì. 19 Fo tà le le Dónbeenì lée dà-kéní mí dòn le? Á bṹn se lon. Á ɓa cĩ́náwa mún tà mu yi á wee zà le yahó lè le zã́níi. 20 Fo lée bɔ̃́nbú le? Fo wi à ĩ zéení làa fo le o Krista bìo tàró na yí máa mi hã wárá yi ɲúhṹ mía le?

21 Mi loń wàn ɓùaa *Abarahaamu. Lée webio nɔn á le Dónbeenì le o lé o nùpue na térénna? Mu so yínɔń bìo ó o wó bìo yi le? O tà hɔ̃n mí za *Izaaki lè le Dónbeenì le muinì yɛɛníi dɛ̀ɛ wán. 22 Fo yí mɔn le? O sĩidéró le Dónbeenì yi á lɛɛ́ra là a wárá. Lé bṹn ó o sĩidéró mu ɲii súráa hã wárá na ó o wó bìo yi. 23 Bṹn lé bìo nɔn á bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi o dã́ní yi á ɲii súráa: «O *Abarahaamu dó mí sĩi le Dónbeenì yi, lé bṹn nɔn le càtío wo là a nùpue na térénna le yahó,»§ á le dú mu bɔ̃́nmu làa wo.* 24 Mi yí mɔn le? O nùpue wárá lé hĩ̀a wee wé ò o wé o nùpue na térénna, ká mu yínɔń o Krista bìo tàró mí dòn. 25 Lé bṹn ó o hã́a ɓúi na hĩ́a wee yɛ̀ɛ́ míten bìo hĩ́a wóráa. O yèni ɓa le Arahaabu.† O hĩ́a térénna le Dónbeenì yahó bìo ó o wó bìo yi. O hĩ́a tà ó o *Isirayɛɛle nìpomu tonkarowà làara a wán, á séenía ɓa á ɓa ló ho lóhó yi à nùpue yí mɔn ɓa.

26 Mu bon, nùpue mànákã̀ hĩ́a ló a yi ò o hí. Lé bṹn ó o Krista bìo tàró na yí máa mi hã wárá yi á mún ka lòn bìo na húrun.

3

O nùpue ko ò o ɲii pɛɛ̀ wé

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi ɓúenɓúen yí cà à mi wé nì-kàránlowà. Mi zũ le warɛ́n nì-kàránlowà á le cítíi khíi wé here wán á à poń ɓa nùpua na ká. 2 Mu bon, wa ɓúenɓúen wee wé khe bìo cɛ̀rɛ̀ɛ yi. Nùpue ɓúi lá yí máa bío khe síi, se wón ɓànso lée nùpue na ɲii tun á dà mí sãnía wee ɓua yi.

3 Hen ká wa wi ò o cúa wé bè bìo wa le o wé yi, à wa dé ho kàràfí o ɲii yi. Lé bṹn wa wee wé à dàńnáa o bìo. 4 Mi mún loń ho won-beenì na ɓa wee ca ho pɔ̃nsò-beenì yi à ho pinpi-beenì wé ɲàa. Lée dà-za dɛ̀ɛ ɓúi pɛ́npɛ́rékɛ́ na cɛɛ́ra ho mɔ́n yi, lé dén á yìa wee pà ho won-beenì mu wee wé ki làa ho, à ho va làa hen na ó o le ho va yi. 5 O nùpue ɲii mún ka kà síi. Le ka cĩ́inú, ká le màhã́ wee khòoní míten mu bè-beera na le dà wee wé bìo yi. Mi loń, yínɔń ho dã-za wee cĩ̀í le dùu-beenì le? 6 O nùpue ɲii mún ka lòn dɔ̃hṹ. Wa sãnía bìowa ɓúenɓúen tĩ́ahṹ á le ɲii le dìo sú lè mu bè-kora á wee dɛ̀ɛ́ wa sãnía ɓúenɓúen. Lé lerɛ́n wee yáa wa bìo ɓúenɓúen lè ho dɔ̃hṹ bìo síi. Bṹn bè-yáanii so ɓúenɓúen wee lé o *Satãni yi.

7 O nùpue dà wee mání ɓa naɲuwà lè mí sìíwà, lè mu ɲumu bùaa, lè ɓa ɲínzàwa, ó o mún mánía ɓa. 8 Ká le ɲii dén á nùpue yí dà máa hè yi. Le yí se. Le yí dà máa wé tɛ́tɛ́. Le ka lòn súró na wi le yi, á wee ɓúe ɓa nùpua. 9 Lé le ɲii mu á wa wee khòonínáa o Ɲúhṹso Dónbeenì na lé wa Maá. Á lé lerɛ́n ɲii dà-kéní kéní mu á wa mún wee dánkání lè ɓa nùpua, bán na le Dónbeenì léra à ɓa ɓonmín làa de. 10 Le khòoníi lè hã dánkáa wee lé le ɲii dà-kéní mu yi. Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mu lá yí ko mu wé wé kà síi. 11 Mi so dĩǹ mɔn à ɲumu na sĩ làa bìo yí sĩ á páanía wee lé buii dà-kéní yi le? 12 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mɔ́nkòró vĩ̀ndɛ̀ɛ so dà a ha ɲia le? Á ɲinna so dà a ha mɔ́nkòró le? Làa bṹn síi, á mu ɲumu na sĩ yí dà máa lé le buii na ɲumu yí sĩ yi.

Mu bè-zũńminì wee lé le Dónbeenì cɔ̃́n

13 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, nùpue na bè-zũńminì binbirì wi á wi mi tĩ́ahṹ le? À ɓànso wã́a zéení mu làa bìo ó o wee ɓuaráa míten sese, lè hã wárá na ó o wee liiní míten wé. Lé bṹn á à zéení le o bè-zũńminì binbirì wi. 14 Ɛ̀ɛ ká lé le yande-sũmúi wi mia, á wee penka làa mín, à mi yí yòoní miten bìo mi le mi lé mu bè-zũńminì ɓànsowà bìo yi. Ká bṹn wi mia, se mi pã́ ho tũ̀iá poni. 15 Mu bè-zũńminì mu lé ho dĩ́míɲása bè-zũńminì. Mu yí ló le Dónbeenì Hácírí cɔ̃́n. Mu yàá ló a Satãni cɔ̃́n. 16 Hen ká le yandee lè hã penkaa wi lùe na yi, à dén lùe so bìo lùnka. Hã wén-kora lè mí sìíwà wee wé kɛń bĩ́n. 17 Ɛ̀ɛ ká yìa le Dónbeenì bè-zũńminì wi yi, wón yi wee ce. O mún wee wé à ho hɛ́ɛrà kɛń ɓa nùpua pã̀ahṹ, o wayi, o bíonì mía. Ɓànso zũ mí ninzàwa màkárí. O hii wi á wárá ɓúenɓúen se. O yí máa hueeka nùpua mín yi, o lé o húaarà. 18 Bán wee wé à ho hɛ́ɛrà kɛń ɓa nùpua pã̀ahṹ, ɓa wárá ka lòn bè-dìnii, bìo wee lé mu mɔ́n lée bìo na sĩ le Dónbeenì yi.

4

Bìo á mi sĩa wee vá wéró yi na yí se á mi khí yi

1 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mu wó kaka á mi wee firáa làa mín? Mu so yínɔń mi sĩa bìo na yí se càró ɓàn poni na wee ɓúe mia fɛ́ɛɛ bìo yi á mu wee wéráa le? 2 Mi sĩa wee vá mu bìo ɓúi yi ká mi màhã́ yí dà máa yí mu à mi wã́a wé ɓúe mín. Le yandee wi mia á bìo mi yí máa yí bìo mi sĩa vá yi, à mi wã́a wé fi làa mín. Mi yí máa yí bìo mi sĩa vá yi, lé bìo mi yí máa fìo mu le Dónbeenì cɔ̃́n. 3 Tàá ká mi fìora le Dónbeenì cɔ̃́n á mi máa yí mu, lé bìo á bìo mi leékaa wee fìoráa yí se. Mi fìoró ɲúhṹ lé à mi yí mu bìo à wɛɛ́ráa mi sĩa cùeée. 4 Mi ka lòn hã́a na ɓàn báa wi ò o wee fé ɓa bá-vio. Mi so yí zũ le yìa wa ho dĩ́míɲá bìo se wón ɲina le Dónbeenì le? Yìa wi ò o wań ho dĩ́míɲá bìo, á ɓànso ɓɛ̀n ǹ wé le Dónbeenì zúkúso. 5 Mi so wee leéka le le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á hã bíoní na kà bía kã́amáa le? «Le Dónbeenì Hácírí na le dó wɛn á le yí wi à le lɛɛ́ yi là a ɓúi hùúu.» 6 Ɛ̀ɛ ká le sãamu na le màhã́ wee wé làa wɛn á po bṹn. Bìo kà lé bìo bía le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Bìa wee yòoní míten á le Dónbeenì pã́ bìo, ká le màhã́ wee wé mí sãamu làa bìa wee liiní míten.»* 7 Á mi cén wé liiní miten le Dónbeenì yahó. Mi dĩ̀n sánsá a Satãni, ó o ò lùwí ká à día mia. 8 Mi lɛ́n va lè le Dónbeenì cɔ̃́n á lerɛ́n ɓɛ̀n ǹ sĩ́ mí yahó. Minɛ́n bè-kora wérowà, mi khí mu bè-kora wéró yi. Minɛ́n na yí máa bè mu bìo dà-kéní mɔ́n, mi día miten ɓúenɓúen na le Dónbeenì yi. 9 Mi sè mi yara, à mi wá. Mi día hã konsĩní à mi wá. Mi día le sĩ-wɛɛ à mi sè mi yara. 10 Mi liiní miten o Ɲúhṹso yahó ó o ò yòoní mia.

Mi wé yí cítí mín

11 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi wé yí ɲùu mín. Yìa ɲùuna mìn za tàá mìn hĩ́nló, tàá á cítío wo, se ɓànso bía khon le Dónbeenì làndá dã́ní yi, o wee cítí ho. Ká fo hĩ́a wee fĩ̀ le cítíi ho làndá wán, se fo wã́a yí máa bè ho yi. Fo wee wé ũten lè le Dónbeenì làndá cítí-fĩ̀. 12 Le Dónbeenì mí dòn lé dìo bàrá ho làndá á lé lerɛ́n mún lé o cítí-fĩ̀. Lé lerɛ́n dà à kã̀ní a nùpue, á mún dà à wé ó o bìo á à yáa. Á ũnɛ́n ɓɛ̀n lé o yɛ́n á wee cítíráa mín za?

Minɛ́n nàfòró ɓànsowà, héyìi!

13 Àwa, mi le ĩ bío bìo dà-kéní na mia. Mi wee wé bío le ho zuia tàá ho yìró ká mi ì va ho lóhó na kà, á vaá duan le lúlú-kùure, á à yí ho cũ̀nú. 14 Mi wee wé bío bṹn ká mi ɲɔǹ yí zũ bìo pan mia ho yìró. Mi ka lòn ɓó-khũumu na wé fà à dɛ̀ɛní bĩní khĩí fùafùa. 15 Mi lá ko mi wé bío bìo kà: «Ká le Dónbeenì tà, á wa yìo wi lua ho yìró á séenía wɛn á wa à wé bìo kà làa bìo kà.» 16 Ɛ̀ɛ á bṹn mi yí máa wé à mi wee yòoní miten lè mi khòn-bíoní. Bṹn síi yí se. 17 Lé bṹn nɔn, ká yìa zũ bìo ó o ko ò o wé ká mu se ò o yí wó mu, se ɓànso wó khon.

5

1 Àwa, bìo ká wán lé minɛ́n nàfòró ɓànsowà á ĩ wiráa. Mi wá, à wãamaka mu bè-sũmáa na khíi yí mia bìo yi. 2 Mi nàfòró wee yáa. Mi sĩ̀-zĩ́nia á ho bɛ́nló wee là. 3 Mi sã́nú lè mi tɔ̃̀ɲɔ̀n semu wee yáa. Lé bṹn wee zéení le mi wó khon. Lé bṹn nɔn le Dónbeenì cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ, ká mi bìo á à yáa ɓúenɓúen làa bìo ho dɔ̃hṹ wé cĩ̀ínáa mu bìo bìo síi. Cĩ́inú ká, ká ho dĩ́míɲá á à vé, à minɛ́n pá pan mi nàfòró bìo á ɓóɓókaa ho yi lée webio? 4 Mi loń, ɓa nùpua na wee sá mi manawà yi á mi máa wé dɛ̀ɛní sàání yi. Lé bṹn lé mi wékheró, á nɔn ɓa wee záráa làa mia. Á ɓa zía mu á le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen ɲá. 5 Ho tá wán, á bìo ɓúi yí fòora mia. Mi wee wé bìo mi sĩa vá yi. Mi wee wɛɛ́ mi sĩa. Mi wee díiní miten lòn bùaa na ɓa wee hã ho ɓúeró bìo yi ká le cítíi fĩ̀ló wizonle dén ɓɛ̀n ɲàana lua. 6 Bìa yí wó yí khon, á mi síinía ɲúná á ɓó, à ɓa yàá yí tã̀máa hàrí cĩ́inú.

Mi wé hĩ̀ mi sĩa à pa a Ɲúhṹso

7 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, lé bṹn nɔn, á mi hĩ̀ mi sĩa fúaa ká a Ɲúhṹso bĩnía ɓuara. Mi loń o vàro. O wee wé hĩ̀ mí sĩi pa hã vi-yáa na ó o ò dì mí bìo, à mún hĩ̀ mí sĩi pa hã viora na à dɛ̃ɛ́ o bè-dínii, à bè yi láráa mí dĩ́nló. 8 Minɛ́n mún wé hĩ̀ mi sĩa, mi hení mi sĩa, lé bìo ó o Ɲúhṹso ò ɓuen hen làa cĩ́inú.

9 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi wé yí le mi sĩa cĩ̀ mín yi à ɲùu mín, ó o Ɲúhṹso máa cítí mia. Hen làa cĩ́inú ká a Ɲúhṹso na lé o cítí-fĩ̀ á à ɓuen. 10 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà na bía a Ɲúhṹso Dónbeenì yèni yi, á lò bon ká ɓa pá hã̀ mí sĩa. Minɛ́n mún hĩ̀ mi sĩa le lònbee yi lè ɓa bìo síi. 11 Mi loń, wa wee bío le bán na tà le lònbee yi, á ɲúná sĩ. À mu ɓɛ̀n bon, mi ɲá a Zoobu bìo. O hĩ́a hã̀ mí sĩi á mu bìo ɓúenɓúen kúio wo yi, á mi ɓɛ̀n mɔn bìo ó o Ɲúhṹso wó nɔn wo yi mu va à véeníi. Tũ̀iá poni, o Ɲúhṹso zũ le màkárí làa sòobɛ́ɛ.

Mi wé le ɲi-kéní ɓànsowà

12 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, bìo yàá pá wi bĩ́n á ĩ hení ì na mia lé bìo kà: Mi yí vĩ́ vĩ́ yí dé dɛ̀ɛ. Mi yí dé ho tá, tàá ho wáayi, tàá bè-vio ɓúi. Mi wé le ũuu, à mi dĩ̀n bṹn wán. Ká mi le ɓùeé, à mi dĩ̀n bṹn wán. Bṹn lé bìo ò na ká le Dónbeenì máa síiní mí ɲúná.

Mi wé séení mìn ho fìoró yi

13 Hen ká minɛ́n ó o ɓúi lò wee be ò o fìo le Dónbeenì yi. Ká a ɓúi sĩi wan, ò o sío à khòoní a Ɲúhṹso. 14 Hen ká minɛ́n ó o ɓúi lò yí here, ò o ve ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-díwá à bán ɓuee khìi ho ɲiló làa wo o Ɲúhṹso yèni yi, ká ɓa fìo na a yi. 15 Ká ɓa dó mí sĩi binbirì á fìoraráa, á yìa lò yí here á à wa. O Ɲúhṹso á à wɛɛ́ wo. Ká ɓànso wó bè-kora ɓúi, ó o Ɲúhṹso ò sɛ́n mu ù día. 16 Àwa! Á mi wã́a wé bío mi wékheró làa mín. Mi wé fìo na mín yi, bèra a na à mi wa. O nùpue na térénna wón fìoró pànká wi. 17 Mi loń, le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro *Elii hĩ́a lé o nùpue lè warɛ́n bìo síi. Á bìo ó o fìora lè mí sòobɛ́ɛ bèra a na à ho viohó yí tè, á ho ɓɛ̀n yí tò á dɔ̃n hã lúlúio bìo tĩn lè mí sanka.* 18 Bṹn mɔ́n ó o bĩnía fìora á ho viohó tò á ho tá bìo na dà wee ha á han mí bia.

Yìa vṹnun bĩní ɓuenló

19 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, hen ká a ɓúi vṹnun día le Dónbeenì tũ̀iá poni mi tĩ́ahṹ, ó o ɓúi ɓuan ɓueé bàrá ho wã-tente wán, 20 à mi zũń le yìa fó a bè-kora wéro ho wã-kohó na ó o lá wi wán, wón kã̀nía wo mu húmú yi. Lé bṹn ǹ na ká le Dónbeenì máa bĩní máa leéka ɓànso bè-kora na ó o wó ɓúenɓúen bìo.

* 2:8 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 19.18

† 2:11 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.13

‡ 2:11 Mi loń Léró vũahṹ (Exode) 20.14

§ 2:23 Mi loń Bìo Ɲúhṹ Ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 15.6

* 2:23 Mi loń Ezayii vũahṹ 41.8

† 2:25 Arahaabu: Mi loń Zozue vũahṹ 2.1-21; 6.22-25

* 4:6 Mi loń Wàhio vũahṹ (Proverbes) 3.34

* 5:17 Mi loń Bá-zàwa nín-yání vũahṹ (1 Rois) 17–18

Piɛre nín-yání

1

2

3

4

5

Ho nín-yání vũahṹ na ó o

Piɛre

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Piɛre nín-yání vũahṹ ó o túara nɔn ɓa kèrètĩ́ɛwa na saawaa wi ho Azii Minɛɛre kãna ɓúi yi. Ɲún-sĩ lé o Poole, tàá bìa làa wo páanía sá á zéenía le Dónbeenì bìo làa ba, á ɓa tàráa mu yi. Ɓa nùpua fù wee bàká ɓa yi, á wee beé ɓa lò bìo ɓa dó mí sĩa o Yeesu yi bìo yi. Lé bṹn te bìo ó o Piɛre túararáa ho vũahṹ na kà nɔn ɓa yi, á henía ɓa sĩa, à ɓa yara sĩ́ a Yeesu *Krista, à wé fárá tĩn le lònbee pã̀ahṹ, làa bìo ó o Yeesu na bìo nɔn ɓa kã̀níanáa á wóráa mu. O Piɛre leékaa ɓa làa bìo le Dónbeenì kã̀níanáa ɓa, làa bìo le wó á ɓa yúráa le sĩidéró o Yeesu Krista húmú là a vèeró pànká yi, á dó mí sĩa wee lòoní binbirì. O henía ɓa sĩa bèra a na, à ɓa wíoka fání mí yìo, à ɓua míten sese ɓa páaníló là a Krista bìo yi. Bìo ó o Yeesu ɓuannáa míten le lònbee lè mí sìíwà na yú a yi, lé bṹn ɓàn síi á ɓarɛ́n mún ko ɓa bè yi. O Piɛre nɔn le zéeníi lè mí sìíwà ɓa yi, bèra a na à ɓa zũń mín ɓuaró mu bìo ɓúenɓúen yi, à bìa yí zũ le Dónbeenì wé mi mu, à bán mún tà le Dónbeenì bìo, à wé ɓùaaní le.

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Ĩnɛ́n Piɛre na lé o Yeesu *Krista tonkaro lé mi wee túa ho vũahṹ na kà. Ĩ wee túa ho á à na bìa le Dónbeenì hueekaa wó lè mí nìpomu yi, na saawaa wi mu nì-hãmu yi ho Pɔ̃n, lè ho Kalasii, lè ho Kapadoosi, lè ho *Azii, lè ho Bitinii kãna yi. 2 O Maá Dónbeenì hueekaa mia á héhaa làa bìo le fèra le mí ì wé làa bũ, á wó mia lè mu nìpomu na bìo sã̀ le yi mí Hácírí pànká yi. Le wó mu bèra a na ò o húmú ho *kùrùwá wán pànká yi, à mi wé ɓa nùpua na wee ce le Dónbeenì yahó, à wé wé bìo ó o Yeesu Krista le mi wé. Le le Dónbeenì wíoka wé wé mí sãamu làa mia, à wíoka wé na mí hɛ́ɛrà mia.

Wa sĩadéró à lòoní ho kã̀níló bìo

3 Mi wa ɓùaaní le Dónbeenì, dén lé wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista ɓàn Maá. Le minka tentemu bìo yi, á le wó á wa yú le mukɔ̃n-fĩnle o Yeesu Krista na lá húrun na á le vèenía pànká yi. Lé bṹn bìo yi á wa dó wa sĩa wee lòoní làa sòobɛ́ɛ, 4 á pannáa bìo bìo sã̀ le nìpomu yi na le bàrá ho wáayi ká làa mia. Bṹn bìo so yí máa yáa, timu mía mu yi, mu yí máa yèrèmá. 5 Bìo mi dó mi sĩa le Dónbeenì yi, á le dàńló pan mia, bèra a na à mi yí ho kã̀níló, hìa bìo wíokaa vó día pan mí zéeníló ho dĩ́míɲá vé nɔ̀nzoǹ. 6 Lé bṹn bìo yi, á mi wee zã̀makaráa làa sòobɛ́ɛ, hàrí ká le lònbee lè mí sìíwà wee yí mia hã laà na kà wán ho pɔ̃̀n-za yi. 7 Ho sã́nú yàá lé mu bìo na wee yáa. Ɛ̀ɛ ká ho màhã́ pá wee wé pà ho dɔ̃hṹ yi, à zũńnáa le ho lé ho sã́nú binbirì. Lé kà síi á minɛ́n sĩadéró le Dónbeenì yi na bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ po ho sã́nú ɓàn kúará mún ko lè ho khɛ́nló, à zũńnáa le mi dó mi sĩa binbirì le yi. Ká mi sĩadéró le Dónbeenì yi fárá tĩna, á pã̀ahṹ na ó o Yeesu Krista khíi ɓueé zéení míten yi, á mi ì yí le khòoníi, lè ho cùkú, lè le kɔ̃̀nbii. 8 O Yeesu mu á mi yí mɔn, à mi ɲɔǹ pá wa a. Hàrí bìo mi pá dĩǹ yí máa mi a mí cúee, à mi dó mi sĩa wo yi. Lé bṹn nɔn á mi wiráa le sĩ-wɛɛ yi làa sòobɛ́ɛ. Dén sĩ-wɛɛ so bìo á yí dà máa bío. 9 Mi wi le sĩ-wɛɛ yi, lé bìo mi dó mi sĩa o Yeesu yi ó o kã̀nía mia.

10 Le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà yánkaa cinciíra ho kã̀níló mu bìo làa sòobɛ́ɛ, á fɛɛra hã ɲi-cúa na bìo ciran mu sãamu na le Dónbeenì le mí ì wé làa mia. 11 O Krista Hácírí* kɛra lè ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà mu, á le lònbee na ó o ò kã́a yi, lè ho cùkú na ó o ò yí mu ɓàn mɔ́n, á le Hácírí mu fèra zéenía bìo làa ba. Á ɓa cà lè mí sòobɛ́ɛ à zũń mu wéró pã̀ahṹ, làa bìo mu ù wéráa sìí. 12 Á mu zéenía làa ba le mu bìowa mu ɓàn ɲi-cúa na ɓa wee fɛɛ á bìo yí ciran ɓarɛ́n mí bɛɛre, ká mu lé minɛ́n á mu ciran. Á lé bṹn á bìa wee bue le bín-tente hã laà na kà wán á zéenía làa mia lè le Dónbeenì Hácírí na ló ho wáayi pànká. Ho wáayi tonkarowà yàá mún sĩa vá à ɓa zũń mu bìo mu.

Bìo le Dónbeenì nìpomu ko ɓa ɓua lè míten

13 Lé bṹn nɔn, à mi wã́a fání mi yìo le Dónbeenì tonló sáró bìo yi, à zũń miten ɓuaró. Mi dé mi sĩa làa sòobɛ́ɛ à lòoní mu sãamu na le è wé làa mia o Yeesu *Krista bĩní ɓuen nɔ̀nzoǹ. 14 Bìo mi lá dĩǹ yí zũ le Dónbeenì bìo yara á bìo mi sĩa lá wé vá wéró yi na yí se á mi wã́a día, ká mi wé wé bìo le Dónbeenì le mí wé. 15 Le Dónbeenì na von mia á wee ce, á minɛ́n mún wé ɓa nùpua na wee ce le yahó mi bìo ɓúenɓúen yi. 16 Mu bon, mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi: «Mi kɛń mu cemu yi, lé bìo á ĩnɛ́n wee ce.»†

17 Bìo ká mi wee fìo, à mi ve le Dónbeenì lè mìn Maá, dén na yí máa hueeka ɓa nùpua mín yi, le wee cítí ɓa ɓúenɓúen à héha làa bìo ɓa nì-kéní kéní wó. Le yí máa hueeka ɓa mín yi. Àwa, á mi ɓua miten à zéení le mi wee kɔ̃̀nbi le Dónbeenì ho pã̀ahṹ na mi ì wé ho tá wán yi. 18 Le Dónbeenì léra mi ɲúná bìo mi lá wee ɓua lè miten yi, bṹn na mi kenía mìn maáwà cɔ̃́n na ɲúhṹ mía. Mi zũ le mu yínɔń le wárí tàá ho sã́nú na wee yáa á le wó làa bũ. 19 Ɓùeé, o Yeesu Krista, yìa ka lòn muinì pioza na á fĩ́anì woon mía yi, lé wón cãni na bìo ɲúhṹ wi binbirì pànká yi á le léraráa mi ɲúná. 20 Le Dónbeenì fèra léra a mu bìo yi, ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra, á hã pɔ̃̀nna véeníi na kà yi, ó o *Krista mu wã́a zéenía míten minɛ́n bìo yi. 21 Lé o Krista bìo yi á mi dóráa mi sĩa le Dónbeenì yi, dén na vèenía wo á dó ho cùkú yi. Lé bṹn wó á mi dóráa mi sĩa le Dónbeenì yi wee lòoní bìo le le mí ì wé.

22 Ho tũ̀iá poni bíonì na mi bò yi lé dén nɔn á mi wee ceráa le Dónbeenì yahó, bèra a na à le waminì binbirì kɛń mia. Àwa, á mi cén wań mín làa sòobɛ́ɛ lè hã yiwa na wee ce. 23 Mu bon, mi wã́a bĩnía ton, ká mi màhã́ yínɔń nùpua na ton à bìo sĩ̀ mu húmú yi. Lé le Dónbeenì bíonì na wi bĩ́n fɛ́ɛɛ pànká yi á mi tonnáa, dén na wee na le mukãnì binbirì. 24 Mu bon, mu túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi kà síi:

«Ɓa nùpua ɓúenɓúen ka lè le ɲíní bìo síi,

á ho cùkú na ɓa wee yí ka lè le pũ̀iílè bìo síi.

Le ɲíní wé he, à le pũ̀iílè di,

25 ká a Ɲúhṹso bíonì dén wi bĩ́n fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi.»‡

Dén bíonì so lé le bín-tente na buera nɔn mia.

2

1 Àwa, á mi khí mu sũnsũmámu lè mí sìíwà yi. Mi wé yí fũ̀aa sabíoní hùúu, mi yí wé nì-khàwa, mi wé yí dí yandee hùúu, mi wé yí ɲùu nùpua à yáa ɓa yènnáa. 2 Mi wań le Dónbeenì bíonì mí dòn làa bìo ɓa kúnkúzàwa waráa mi nuwà yoomu bìo síi, bèra a na à mi dã le Dónbeenì bìo dã́ní yi mi kã̀níló bìo yi. 3 Mu bon, mi zũna bìo ó o Ɲúhṹso seráa.

Bìa dó mí sĩa le Dónbeenì yi lé le nìpomu

4 Mi vá ɓuee ɓúe o Yeesu yi, wón na lé le mukãnì ɓànso, na ka lòn huee na ɓa nùpua pã́ día, ká lé lerɛ́n á le Dónbeenì màhã́ léra, le bìo ɲúhṹ wi le cɔ̃́n làa sòobɛ́ɛ. 5 Minɛ́n mún le mukãnì wi yi, á mi mún ka lòn huaa. Àwa, á mi día le le Dónbeenì khuii mia soráa le zĩi na le Dónbeenì Hácírí wi yi, à wé le *Dónbeenì yankarowà na wé è ya hã muiní làa bìo le Dónbeenì Hácírí mu le mu koráa, hĩ̀a le wé è tà bìo o Yeesu *Krista bìo yi. 6 Mu bon, bìo kà lé bìo túara le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi: «Mi loń, ĩ léra le huee na wee ɓua ho soró dĩ̀ní, dìo bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ, á à bàrá ho lóhó na ɓa le *Sion yi. Yìa á à dé mí sĩi le yi á nìyio máa dí hùúu.»* 7 Àwa, á minɛ́n na wã́a dó mi sĩa o Yeesu yi, minɛ́n á à yí le kɔ̃̀nbii. Ká bìa yí dó mi sĩa wo yi, á mu túara: «Le huee na ɓa so-sowa lá pã́ día lé dìo hĩ́a bĩnía ɓueé ɓuan ho soró dĩ̀nía.»† 8 Á mu mún túara: «Le lé le huee na wee kɔ̃kɔ̃n wán, ho ɓúaahó na wee lùwá a nùpue».‡ Bán wee kɔ̃kɔ̃n le wán lé bìo ɓa pã́ le Dónbeenì bíonì bìo. Á bṹn lé bìo mún sã̀ ɓa yi. 9 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán lé mu nìpomu na léra, á lé ɓa yankarowà na bìo sã̀ a bɛ́ɛ yi. Mi lé ho sìí na wee ce le Dónbeenì yahó. Le Dónbeenì wó mia lè mí nìpomu, bèra a na à mi bue le bè-beera na le wó bìo, dén na léra mia le tíbírí yi á dó mí khoomu na ɓàn síi mía yi. 10 Mi yánkaa lá yínɔń Dónbeenì nìpomu, ká hã laà na kà wán á mi wã́a lé le nìpomu. Le Dónbeenì lá yí máa wé le hii làa mia, ká hã laà na kà wán á le wee wé le làa mia.

Mi ɓua miten sese bìa yí zũ le Dónbeenì tĩ́ahṹ

11 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi lé ɓa nì-hãní ho tá wán na khíi lé á à lɛ́n. Á ĩ wee hení mu ù na mia, à bìo ɓa nùpua sĩa wee vá yi na yí se, bìo wee yáa o nùpue mukãnì binbirì bìo à mi khɛ̀nnáa. 12 Mi ɓua miten sese bìa yí zũ le Dónbeenì tĩ́ahṹ. Mi ɓua miten làa bṹn, bèra a na ká ɓa wee yáa mi yèni le mi lé ɓa bè-kora wérowà, à ɓa mi mi wén-tentewà, à dé ho cùkú le Dónbeenì yi pã̀ahṹ na á dén ǹ zéení miten làa ba yi.

Le kɔ̃̀nbi na ko lè ho pànká ya-díwá

13 Mi wé liiní miten na ho pànká ya-díwá ɓúenɓúen yi mi páaníló là a Ɲúhṹso bìo yi. Mi wé liiní miten na a bɛ́ɛ yi, wón á wi ɓa ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, 14 à mún wé liiní miten na ɓa ɲúnása yi, bán na ó o wee tonka à ɓa beé bìa wee wé mu bè-kora lò, ká ɓa wíoka bìa wee wé mu bìo na se yènnáa. 15 Mu bon, bìo sĩ le Dónbeenì yi lé à mi wén-tentewà bìo yi, à bìa wee bío hã bín-conconwà na yí zũ le dɛ̀ɛ à yí dàń bío bìo ɓúi mi dã́ní yi. 16 Mi ɓua miten lè ɓa nùpua na wi miten bìo síi. Ká mi màhã́ yí bè bṹn yi à wé wéráa mu bè-kora. Mi wé le Dónbeenì ton-sáwá binbirí. 17 Mi wé kɔ̃̀nbi ɓa nùpua ɓúenɓúen, à wań mìn zàwa lè mìn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa. Mi wé hézɔ̃́n le Dónbeenì, à wé kɔ̃̀nbi o bɛ́ɛ.

Mi ko mi wé tà le lònbee yi là a Krista bìo síi

18 Minɛ́n ton-sáwá, mi wé bè mi ɲúnása bíoní yi lè le kɔ̃̀nbii binbirì. Mi wé yí wé mu làa bìa sĩa se á wayika mí dòn, ká mi mún wé wé mu làa bìa lònbee wi. 19 Mu bon, ká a nùpue wee hĩ̀ mí sĩi le lònbee na lá yí ko le yí o yi le Dónbeenì kɔ̃̀nbii bìo yi, se mu lée bìo na se. 20 Ká ɓa wee ha mia mu bè-kora na mi wó bìo yi á mi hã̀ mi sĩa, se bṹn so cùkú wi le? Ɛ̀ɛ ká ɓa wee beé mi lò mu bè-tentewà na mi wee wé bìo yi à mi hã̀ mi sĩa, se bṹn lée bìo na se le Dónbeenì yahó. 21 Lé bṹn wéró bìo yi le Dónbeenì vonnáa mia, lé bìo ó o *Krista mí bɛɛre mún lò bon mi bìo yi. O wó mu zéenía làa mia, bèra a na à mi bè mu yi. 22 O yí wó bè-kohó yí mɔn, o yí fã̀ sabéré yí mɔn. 23 Ɓa nùpua là a, ká arɛ́n yí là nùpue. Bìa beéra a lò ó o yí là làa hɛɛrè, ká a màhã́ dó mí bìo le Dónbeenì níi yi, dén wee cítí ɓa nùpua làa bìo térénna. 24 Orɛ́n mí bɛɛre lò bon wa bè-kora bìo yi ho *kùrùwá wán, bèra a na à mu bè-kora dã́ní yi à wa wé lòn nùpua na húrun, ká wa kɛń le mukãnì yi bìo térénna wéró bìo yi. Le lònbee na ó o lá lé dén wɛɛ́ra mia. 25 Mu bon, mi lá ka lòn pia na vṹnun, ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán á mi wã́a yèrèmáa ɓuara mi paro cɔ̃́n, yìa wee pa mi mukãní bìo.

3

Bìo ɓa hã́awa lè mí bárání ko ɓa wé ɓua làa mín

1 Làa bṹn síi á minɛ́n hã́awa mún wé liiní miten na mi bárání yi, bèra a na, ká mi bárání ɓúi na pã́ yí dó mí sĩa le Dónbeenì bíonì yi á mɔn bìo mi wee ɓua lè miten, à bán dé mí sĩa le yi ká bíonì yí bía yí nɔn ɓa yi, 2 lé bìo ɓa wee mi bìo mi wee ɓua lè miten sese, làa bìo mi wee kɔ̃̀nbiráa ɓa. 3 Mi yí le miten wíokaró à wé mi sãnía wíokaró, lòn ɲúná páró, lè mu bè-zĩ́nia na wó lè ho sã́nú, lè hã sĩ̀-sení zĩ́ló. 4 Ká mi le miten wíokaró à wé mi yiwa wíokaró, bṹn na lé le sĩi na máa yáa, na wayi, na wi ho hɛ́ɛrà yi. Bṹn lé bìo bìo ɲúhṹ wi le Dónbeenì cɔ̃́n làa sòobɛ́ɛ. 5 Lé làa bṹn á ɓa hã́awa na dó mí sĩa le Dónbeenì yi, na bìo sã̀ le yi yánkaa wee wíokaráa míten, ɓa yánkaa wee liiní míten na mí bárání yi, 6 là a hã́a na ɓa le Sara bìo síi. Wón yánkaa wee bè bìo á ɓàn báa *Abarahaamu le o wé yi, á wee ve o le mí ɲúhṹso. Minɛ́n á à wé wón Sara so mɔ̀nmànía mu tentemu na mi wé è wé bìo yi, ká zã́níi woon yí lùnka mi yilera. 7 Minɛ́n báawa ɓɛ̀n mún zũń le mi hã́nání na mi wiráa á pànkáwá tà mía. Mi wé ɓua ɓa sese, à wé kɔ̃̀nbi ɓa, lé bìo ɓarɛ́n làa mia á à páaní ì yí mu hãmu na lé le mukãnì binbirì. Mi wé wé kà síi bèra a na à bìo ɓúi yí bũmaka mi fìoró.

Mi ko mi wé wé bìo térénna

8 Àwa, á mi ɓúenɓúen le mi yilera wé dà-kéní, à zũń mín màkárí, à wań mín. Mi wé ɓa nùpua na sĩa se, à wé liiní miten na mín yi. 9 Yìa wé wó khon làa mia à mi yí wĩ́ mu kee. Yìa wé là mia à mi yí là ɓànso. Mu bè-tentewà lé bìo á mi wé fan na mín yi. Mu bon, le Dónbeenì von mia bṹn bìo yi, bèra à na à mi yí mu bè-tentewà na le dó mí ɲii le mí ì na mia.

10 «Mu bon, yìa wa ò o kɛń le mukãnì yi,

à sìí wizooní wé se,

à ɓànso khí hã bín-kora bíoró yi,

à wé yí fũ̀aa hã sabíoní.

11 Ɓànso pĩ́ mu bè-kora wéró, à wé wé bìo térénna, à wé cà ho hɛ́ɛrà fɛ́ɛɛ.

12 Mu bon, o Ɲúhṹso wee pa bìa wee wé bìo térénna bìo,

o wee ɲí ɓa fìoró.

Ká bìa wee wé mu bè-kora bán ó o pã́ bìo.»*

13 Ká mi can mi kuio mu bè-tentewà wéró yi, á nùpue so ò wé bè-kora làa mia le? 14 Hàrí ká le lònbee á à yí mia bìo mi wee wé bìo térénna bìo yi, se mi ɲúná sĩ. Mi yí zɔ̃́n bìa dà à beé mi lò, à mi mún yí lùnka mi yilera. 15 Ká mi ɓùaaní a *Krista mi sĩa yi, à zũń le o lé o Ɲúhṹso. Mi wé wíoka miten, bèra a na ká nùpue wé tùara mia làa bìo mi dó mi sĩa wee lòoní bìo, à mi dàń zéení mu yara. 16 Ká mi màhã́ wé wayií miten à wéráa mu, lè le kɔ̃̀nbii, lè le yi na yí máa dè, bèra a na à bìa wee bàká mia, na wee là mia lé bìo mi wee ɓua miten làa bìo mu koráa mi páaníló là a Krista bìo yi, à hã nìyio dí. 17 Mu bon, ká mu lé le Dónbeenì sĩi bìo ò o nùpue lò be bìo ó o wee wé mu bìo na se bìo yi, bṹn sṹaaní bìo le lònbee á à yí o mu bè-kora na ó o wee wé bìo yi.

18 Mu bon, o Krista mí bɛɛre lò bon ɓa nùpua ɓúenɓúen bè-kora bìo yi. Wón na yí wó bè-kohó yí mɔn á húrun le cúekúee ɓa bè-kora wérowà bìo yi, bèra a na ò o dàń ɓua mia varáa le Dónbeenì cɔ̃́n. Ɓa ɓó a, ká a màhã́ vèera le Dónbeenì Hácírí pànká yi. 19 Lé dén Hácírí so pànká yi ó o mún vaá bueraráa le bín-tente nɔn bìa wi ɓa nì-hía lùe yi lòn kàsósa. 20 Ɓa lé bìa hĩ́a pã́ le Dónbeenì bìo, á dén hã̀ mí sĩi ɓa bìo yi o Nɔwee won-beenì wíokaró pã̀ahṹ. O won-beenì mu á nì-kúii hĩ́a yí zon, lée nùpua nùwã hètĩn mí dòn, bán lé bìa le Dónbeenì kã̀nía mu ɲun-beenì yi. 21 Mu hĩ́a wee zéení ho *bátɛ́ɛ̀mù na wee kã̀ní mia hã laà na kà wán bìo. Ho bátɛ́ɛ̀mù yínɔń wa sãnía timu á ho wee sɛɛ lén. Ho wee zéení le wa lé ɓa nùpua na tà bò le Dónbeenì yi lè hã yiwa na wee ce. Bṹn wó o Yeesu Krista vèeró pànká yi. 22 O Yeesu mu yòora ho wáayi, á yòó wi le Dónbeenì nín-tĩánì. Le Dónbeenì wáayi tonkarowà lè hã pànkáwá ɓúenɓúen lè mí sìíwà ó o wi ɲúhṹ wán.

4

Le mukɔ̃n-fĩnle bìo

1 Bìo ó o *Krista lò bon mí sãnía yi kà síi, á minɛ́n mún le hã yilera mu síi kɛń mia. Mu bon, yìa sãnía lò bon, wón wã́a bĩnía mía bè-kora wéeníi. 2 Á mi sìí wizooní na mi ì wé ho tá wán á mi wã́a yí ko à mi wé wé bìo mí sĩa wee vá yi na yí se, ká mi wé wé bìo sĩ le Dónbeenì yi. 3 Mu bon, ho pã̀ahṹ na khĩína yi, á mi sòobáa wó bìa yí zũ le Dónbeenì sĩa bìo. Mi lá wee wé mu koomu lè mí sìíwà, á wee wé bìo mí sĩa wee vá yi na yí se. Mi lá lé ɓa ɲa-ɲuwà lè ɓa dàndíwá, á lá wee hã hã wɔ̃̀nna, bṹn na le Dónbeenì ɲina. 4 Ká hã laà na kà wán á ɓa wó coon bìo mi yí lɛɛ́ra mu koomu lè mí sìíwà na ɓa wee wé yi làa ba, á ɓa wã́a wee là mia. 5 Ɛ̀ɛ ká ɓa màhã́ khíi fɛɛ bìo ɓa wó tũ̀iá làa yìa wíokaa míten vó ɓa yèn-vèeniasa lè ɓa nì-hía cítíró bìo yi. 6 Lé bṹn bìo yi á le bín-tente mu buera nɔnnáa bìa húrun yi. Mu lé bìa húrun mu húmú na ɓa nùpua ɓúenɓúen ko ɓa yí mu bè-kora bìo yi. Le buera nɔn bèra a na à ɓa yí le mukãnì binbirì le Dónbeenì Hácírí pànká yi.

Mi ko mi wé zũń mín ɓuaró

7 Hen làa cĩ́inú ká mu bìo ɓúenɓúen á à vé. Á mi cén fání mi yìo à zũń miten ɓuaró, à mi wé dàń fìo. 8 Bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ lé à mi wań mín lè mi sĩa ɓúenɓúen. Mu bon, mi wé sɛ́n mu bè-kora cɛ̀rɛ̀ɛ día.* 9 Yìa wé van yìa cɔ̃́n, ò o ɓua a sese, ká a yí khí mí kío yi à wéráa mu. 10 Mu bìo wéró pànká na le Dónbeenì nɔn mi nì-kéní kéní yi á mi wé séení làa mín. Ká mi wee wé kà síi, á mu tentemu lè mí sìíwà na le Dónbeenì wó làa mia á mi ì dàń ǹ pa bìo sese. 11 Yìa le bíonì bíoró pànká nɔn yi à wón wé bío le Dónbeenì bíonì na ɓa nùpua yi. Yìa lée ton-sá, à wón wé sá lè ho pànká na le Dónbeenì nɔn wo yi, bèra a na à mu bìo ɓúenɓúen yi à ho cùkú bìo sĩ̀ le Dónbeenì yi o Yeesu *Krista pànká yi, wón na ho cùkú lè ho pànká á bìo sã̀ yi hã lúlúio na ɲii mía yi. *Amiina!

Bìa lò wee be o Krista bìo yi ɲún-sĩni bìo

12 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi yí le le lònbe-sũmúi na wee yí mia à bìo wé mia coon, à kɛń lè le lá yí ko à le yí mia. 13 Mi yàá wɛɛ́ mi sĩa bìo mi lò wee be bìo yi làa bìo ó o *Krista lò bonnáa bìo, bèra a na ká a khíi zéenía míten mí cùkú yi, á mi sĩa mún ǹ wa, á à zã̀maka làa sòobɛ́ɛ. 14 Hen ká ɓa nùpua wee là mia o Krista bìo yi, se mi ɲúná sĩ, lé bìo le Dónbeenì Hácírí cùkúso á wi làa mia. 15 O ɓúi mi tĩ́ahṹ lònbee ɲúhṹ á yí ko à mu wé bìo á ɓànso lé o nì-ɓúe, tàá kɔ̃̀nlo, tàá bè-kora wéro, tàá bìo á ɓànso wee hɛ́ɛ dé mí ɲii hã tũ̀iáwà na yí ciran wo yi bìo yi. 16 Ɛ̀ɛ ká a ɓúi màhã́ lò wee be bìo ó o lé o kèrètĩ́ɛ bìo yi, à ɓànso yí nìyi mu bìo yi. Ɓànso yàá dé le Dónbeenì bárákà bìo ɓa wee ve o là a kèrètĩ́ɛ bìo yi. 17 Mu bon, le cítíi fĩ̀ló pã̀ahṹ dɔ̃n, á le ɲɔǹ ǹ ɓúaká lè le Dónbeenì nìpomu. Ká le wee ɓúaká lè warɛ́n na lé le nìpomu, á bìa pã́ yí dó mí sĩa le Dónbeenì bín-tente yi bán bìo ɓɛ̀n ǹ wé kaka coon? 18 «Ká bìa wee wé bìo térénna wee kã́a le lònbee lè mí sìíwà yi à fennáa, á bìa yí bò le Dónbeenì yi lè ɓa bè-kora wérowà bán bìo ɓɛ̀n ǹ wé kaka coon?»† 19 Àwa, á bìa lò wee be à héha lè le Dónbeenì sĩi bìo wíoka wé wé bìo se. Ɓa wã́a día mí bìo le níi yi, dén na léra mu bìo ɓúenɓúen. Hen ká le dó mí ɲii le mí ì wé bìo na, à le wé mu.

5

Ɓa ya-díwá zéeníi na nɔn ɓa yi bìo

1 Hã laà na kà wán á ĩ bíonì yahó ɓɛ̀n ǹ sĩ́ ɓa ya-díwá na wi mi kuure yi. Ĩnɛ́n mún lé o ya-dí lè ɓa bìo síi. Ĩ lé o sɛɛ́ràso le lònbee na yú a *Krista dã́ní yi, ó o cùkú na le Dónbeenì khíi zéení á ɓa nùpua á à mi á ĩ ì kɛń yi. 2 Le Dónbeenì nìpomu na le kàràfáa mia na ka lòn pi-ɓoohṹ á mi wé pa bìo sese. Mi wé yí wé mu lòn bìo na ɓa kĩ̀kã́a mia le mi wé, ká mi wé wé mu lé bìo mu ló mi sĩa yi, à wé wé mu làa bìo le Dónbeenì le mu koráa. Mi mún wé yí wé mu le wárí càró bìo yi, ká mi wé wé mu lè mi sĩa ɓúenɓúen. 3 Bìa le Dónbeenì kàràfáa mia á mi wé yí wé pànká wán lòn bá-zàwa, ká mi wé wé bìo se, à ɓa wé mi à bè yi. 4 Ká mi wee wé kà síi, ká yìa ka lòn pi-pa na wee pa wa ɓúenɓúen bìo khíi ɓuara, á mi ì yí le sàáníi na cùkú wi, dìo máa yáa.

Le zéeníi na yahó sã́ ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure bìo

5 Minɛ́n yàrówá mún wé bè ɓa ya-díwá bíoní yi, mi ɓúenɓúen wé liiní miten na mín yi. Mu bon. «Bìa wee yòoní míten á le Dónbeenì pã́ bìo, ká le màhã́ wee wé mí sãamu làa bìa wee liiní míten.»* 6 Á mi cén liiní miten le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen yahó, bèra a na à le yòoní mia ho pã̀ahṹ na mu ko yi. 7 Mu bìo ɓúenɓúen na mi yilera wee lùnka bìo yi á mi dé bìo le Dónbeenì níi yi, lé bìo le wee pa mi bìo. 8 Mi zũń miten, à fání mi yìo, mi zúkúso na lé o *Satãni na ka lòn kúden na wé hɛ́ɛ wunwún ká a muù, á wee cà yìa ó o ò yí á à là. 9 Mi wíoka fárá mi sĩadéró le Dónbeenì yi tĩní, à sánsá a. Mi zũ le mìn zàwa lè mìn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa na wi ho dĩ́míɲá yi mún lò wee be lè mi bìo síi. 10 Mi lò á à be ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi. Ɛ̀ɛ ká le Dónbeenì ì wé á mi bìo ɓúenɓúen bĩní ì wé se, á mi sĩadéró á à wíoka à fárá à tĩn, le è dé ho pànká mia, le è wé á bìo ɓúi máa dèké mia máa yí. Lé lerɛ́n wee wé mu bè-tentewà lè mí sìíwà. Le von mia bèra a na à mi níní kɛń le cùkú na ɲii mía yi mi páaníló là a *Krista bìo yi. 11 Ho pànká á bìo sã̀ le yi fɛ́ɛɛ. *Amiina!

Le mɔ́ndɛ́n tɛ̀ɛníi

12 O Silivɛ̃n, yìa lé wàn za kèrètĩ́ɛ na á ĩ láa yi, lé wón séenía mi túararáa ho vɔ̃n-za na kà. Ĩ túara ho à henínáa mi sĩa, à zéení làa mia le le Dónbeenì sãamu binbirì bṹn lé bìo mi wi yi. 13 Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure na wi ho *Babiloona yi hen, bìa le Dónbeenì hueekaa lè mi bìo síi á wee tɛ̀ɛní mia. Ĩ za Maaki mún wee tɛ̀ɛní mia. 14 Mi tɛ̀ɛní mín yi sese. Le ho hɛ́ɛrà à kɛń lè mi ɓúenɓúen na páanía là a Krista!

* 1:11 Krista Hácírí: O Krista Hácírí na bìo bía hen lè le Dónbeenì Hácírí lée dà-kéní

† 1:16 Mi loń Levii nùwã vũahṹ (Lévitique) 19.2

‡ 1:25 Mi loń Ezayii vũahṹ 24.25

* 2:6 Mi loń Ezayii vũahṹ 28.16

† 2:7 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 118.22

‡ 2:8 Mi loń Ezayii vũahṹ 8.14

* 3:12 Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 34.13-17

* 4:8 Mi loń Wàhio vũahṹ (Proverbes) 10.12

† 4:18 Mi loń Wàhio vũahṹ (Proverbes) 11.31

* 5:5 Mi loń Wàhio vũahṹ (Proverbes) 3.34

Piɛre ɲun níi

1

2

3

Ho ɲun níi vũahṹ na ó o

Piɛre

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Ho vũahṹ na kà lé o Piɛre túara ho nɔn bìa ɓúenɓúen na dó mí sĩa o Yeesu *Krista yi. Ɓa nùpua ɓúi zon ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio yi, á wee vĩ́iní ɓa lè ho kàránló na wi mí dòn lè le Dónbeenì bín-tente. Á ɓa kèrètĩ́ɛwa mu dó míten hã wárá lè mí sìíwà na yí se yi. Lé bán nùpua so bìo yi nɔn ó o Piɛre túararáa ho vũahṹ mu.

O Piɛre le ɓa ko ɓa wé ɓua míten làa bìo le Dónbeenì le mu koráa, à fárá dĩ̀n ho tũ̀iá poni wán, hìa ó o Yeesu tonkarowà kàránna làa ba (1).

O bía le ɓa pa míten ɓa nì-kàránlowà kàránló na bìo yí bon yi (2).

O Piɛre le bìa le o Yeesu máa bĩní máa ɓuen á lé ɓa sabín-fũ̀aalowa. O le o Yeesu mu hã̀ mí sĩi ò o máa ɓuen fùa, lé ɓa nùpua bìo yi, á wi à hàrí nì-kéní kà à yí vĩ́, ká ɓa ɓúenɓúen dàń yí ho pã̀ahṹ à yèrèmá mí yilera lè mí wárá, à le Dónbeenì kã̀ní ɓa (3).

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Simɔn Piɛre na lé o Yeesu *Krista ton-sá là a tonkaro á wee túa ho vũahṹ na kà. Ĩ wee túa ho á à na minɛ́n na sĩadéró o Yeesu yi lée dà-kéní lè warɛ́n sĩadéró wo yi. Bṹn dàńna wó o Yeesu Krista na lé wàn Dónbeenì lè wa kã̀nílo térénló pànká yi. 2 Le le Dónbeenì lè wa Ɲúhṹso Yeesu zũńló bìo yi, à le Dónbeenì wé mu sãamu cɛ̀rɛ̀ɛ làa mia, à na ho hɛ́ɛrà cɛ̀rɛ̀ɛ mia.

Bìo ɓa kèrètĩ́ɛwa ko ɓa ɓuaráa míten

3 Le Dónbeenì pànká wó á wa yú bìo ko làa wɛn ɓúenɓúen na à séení wɛn á wa à kɛń le mukãnì yi, á à wéráa bìo sĩ le yi. Mu bon, le wó á wa zũna yìa von wɛn à wa níní kɛń o cùkú là a tentemu yi. 4 Lé làa bṹn á le Dónbeenì dó mí ɲii wó mu bè-beera na bìo ɲúhṹ wi làa sòobɛ́ɛ á nɔn wɛn, bèra a na à mi kã̀ní ho dĩ́míɲá bìo na ɓa nùpua sĩa wee vá yi na yí se yi, à páaní wé le dà-kéní lè le Dónbeenì. 5 Lé bṹn bìo yi à mi dé sòobɛ́ɛ miten yi, à wé ɓua miten sese, à bè bìo mi dó mi sĩa le Dónbeenì yi wán. Mi wíoka zũń le Dónbeenì, à bè bìo mi wee ɓua miten sese wán, 6 à wé dàń miten ɓua mu bìo ɓúenɓúen yi à bè bìo mi zũ le Dónbeenì wán. Mi yí tèé mi bàra à bè bìo mi dà miten wee ɓua mu bìo ɓúenɓúen yi wán, à wíoka ca tĩn le Dónbeenì yi à bè bìo mi yí máa tèé mi bàra wán. 7 Mi le mi bìo wé sĩ mín yi à bè bìo mi wee ca tĩn le Dónbeenì yi wán, à wań mín bè bìo mi bìo sĩ mín yi wán. 8 Mu bon, ká bṹn ɓúenɓúen wi mia làa sòobɛ́ɛ, á wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista zũńló mi cɔ̃́n cũ̀nú á à kɛń, á mi wé è wé mu bìo na se. 9 Ká bìa á bṹn bìowa so mía yi, bán yí máa mi bìo sese, ɓa ka lòn muiiwà. Bìo le Dónbeenì sɛ́ra ɓa bè-kora na ɓa wó khĩína día á ɓa yiwa sà yi.

10 Àwa, á minɛ́n wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, mi wíoka ca mi kuio, bèra a na à bìo le Dónbeenì von mia á hueekaa bìo yi à mi dĩ̀n wán. Ká mi ɓuan miten làa bṹn, á mi máa vĩ́ ho wɔ̃hṹ yi máa mi hùúu. 11 Lé bṹn ǹ na ká a Yeesu Krista, wa Ɲúhṹso na lé wa kã̀nílo bɛ́ɛnì na wi fɛ́ɛɛ díró á mi níní á à kɛń yi binbirì.

12 Lé bṹn bìo yi á ĩ pá wé è leéka mia fɛ́ɛɛ lè mu bìowa mu bìo, hàrí bìo á ĩ zũ le mu bìowa mu á mi zũ vó, á mi mún dó mi sĩa làa sòobɛ́ɛ ho tũ̀iá poni bíonì na kàránna làa mia yi. 13 Ĩ wee leéka le ká ĩ yìo wi lua, á mu se à ĩ wé bĩní leéka mia lè mu bìowa mu à mi hácírí kɛń mu wán. 14 Mu bon, ĩ zũ le hen làa cĩ́inú ká ĩ hí làa bìo wa Ɲúhṹso Yeesu Krista zéeníanáa mu làa mi. 15 Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ à bánbá, bèra a na à ĩ húmú mɔ́ndɛ́n, à mi pá wé leéka mu bìowa mu bìo fɛ́ɛɛ.

O Yeesu Krista cùkú beenì na wa mɔn bìo

16 Mu bon, bìo wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista ɓuara lè mí pànká, á wa yí bía bìo làa mia lè ɓa nùpua hácín-bíoní, ɓùeé. Warɛ́n wa bɛɛre mɔn wo lè mí cùkú beenì. 17 Mu bon, o Yeesu Krista yú a Maá Dónbeenì cùkú beenì. O cùkú beenì ɓànso Dónbeenì bía làa wo kà síi: «Yìa kà lé ĩ Za na á ĩ bò ĩ tàká wán, o bìo sĩ miì làa sòobɛ́ɛ».* 18 Warɛ́n wa bɛɛre ɲá mu tãmu mu sã ho wáayi ká wa là a Yeesu mu páanía wi le ɓúee na bìo sã̀ le Dónbeenì yi wán.† 19 Lé bṹn te bìo le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà bíoní láayi wíokaa wiráa wa cɔ̃́n, à mi cén wé pa hã bìo sese. Mu bon, hã ɲi-cúa mu ka lòn fĩ̀ntã́ní na dó hen na mu yuumu wi yi, á pan ò o Yeesu na ka lòn tá-tĩa mànàayiire à zéení míten mi sĩa yi. 20 Mi yàá ko mi zũń le le Dónbeenì ɲi-cúa na wi le Dónbeenì bíonì vũahṹ yi á nùpue yí dà máa zéení bìo yara wéréwéré miten. 21 Mu bon, le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ɲi-cúa na ɓa fɛɛra á yí ló ɓarɛ́n mí bɛɛre yi. Lé le Dónbeenì Hácírí dó hã bíoní mu ɓa ɲiní yi á ɓa bía le yèni yi.

2

Ɓa nì-kàránlowà na bìo yí bon bìo

1 Bìa le mí lé le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà à mu yí bon á hĩ́a wi o *Isirayɛɛle nìpomu tĩ́ahṹ. Làa bṹn síi á ɓa nì-kàránlowà na bìo yí bon á mún ǹ kɛń mi tĩ́ahṹ. Ɓa wé è kàrán ɓa nùpua làa bìo yí bon á à yáaráa ɓa. Hàrí o Ɲúhṹso na sɛ́ra ɓa bè-kora día á kã̀nía ɓa á ɓa à pĩ́ ì día. Lé bṹn te bìo á ɓa à dĩ̀ndĩ̀n ǹ yáa. 2 Nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ á à tà ɓa bìo á wé è wé mu koomu lè mí sìíwà na ɓa wee wé. Lé ɓarɛ́n bìo yi á ɓa nùpua wé è yáaráa le Dónbeenì tũ̀iá poni wɔ̃hṹ yèni. 3 Le wárí càró làa poníi bìo yi á ɓa nì-kàránlowà mu wé è khà mia lè hã bín-sĩa. Ɛ̀ɛ ká ɓa ɲúná síiníló bìo màhã́ wíokaa vó día míana, le Dónbeenì á à yáa ɓa máa khí.

4 Hàrí ho wáayi tonkarowà na yánkaa wó mu bè-kora á le Dónbeenì yàá pá yí día coon, ká le màhã́ dó ɓa le lònbee lahó yi, á can ɓa lè hã zúakùaríwà le tíbí-cũaá yi pannáa le cítíi fĩ̀ló wizonle. 5 Hàrí ho hàánì nùpua na yí bò bìo le Dónbeenì bía yi á le yí día coon, le dúee be-beenì ɓó ɓa ɲúhṹ. Yìa le kã̀nía lé o nìi na ɓa le Nɔwee, wón na fù wee bío lè ɓa nùpua le ɓa wé wé bìo térénna, lé wón lè ɓa nùpua nùwã hèɲun á le Dónbeenì kã̀nía. 6 Ho *Sodɔɔmu lè ho *Komɔɔre lórása á le Dónbeenì mún síinía ɲúná, á hã lórá mu lè mí nùpua cã̀ búkúbúkúbúkú. Lé kà síi á le wóráa, à zéení le bìa yí máa bè bìo le wee bío yi á le mún khíi síiní ɲúná làa bṹn bìo. 7 Ɛ̀ɛ ká a nìi na ɓa le Loote, yìa térénna, wón á le kã̀nía. O nìi mu pã̀ahṹ nùpua bè-wénia na fù yí se á vɛ́ɛnía o yi. 8 Mu bon, o nì-térénnii mu yi fù wee vá làa sòobɛ́ɛ, lé bìo ó o fù wi làa ba, á wee mi bìo ɓa wee wé, á wee ɲí bìo ɓa wee bío na yí se làa wizooní ɓúenɓúen. 9 Lé làa bṹn ó o Ɲúhṹso wee kã̀nínáa bìa can tĩna a yi le lònbee yi, ká a ɓɛ̀n wee ɓua bìa wee wé mu bè-kora, á pannáa le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ á à beéráa bán lò. 10 Bìa ó o Ɲúhṹso màɲáa á à beé lò lé bìa wee zùań le Dónbeenì ɲúhṹsomu yi à ɓa wee wé mí sĩa bìo na yí se.

Ɓa nì-kàránlowà mu láa míten yi làa sòobɛ́ɛ, ɓa wee yòoní míten, á yí máa kɔ̃̀nbi ho wáayi bùaa na cùkú wi. Ɓa yàá wee là ɓa. 11 Hàrí ho wáayi tonkarowà na pànkáwá yàá wi po po ɓarɛ́n pá yí máa bío bín-kora lɛɛ́ ho wáayi bùaa mu yi o Ɲúhṹso yahó. 12 Ɓa nùpua mu ka lòn naɲuwà á hácíira mía, na bìo sã̀ ho wìi ɓúeró yi. Ɓa wee là bìo ɓa yí zũ, á ɓa ɓɛ̀n ǹ ɓúe ɓa làa bìo ɓa wee ɓúeráa ɓa naɲuwà bìo síi. 13 Lé hón yéréké so ò sá ɓa yi hã wén-kora na ɓa wee wé bìo yi. Bìo ɓa wee wɛɛ́ mí sĩa yi lé hã nìyi-wárá na ɓa wee wé, hàrí le wisoni yi yàá. Hen ká ɓa páanía wee dí làa mia, à mi yèni wé yáa, à hã nìyio dí mia, lé bìo ɓa wa mí wárá mu. 14 Ho hã́-fénló á ɓa dó mí sĩa yi làa sòobɛ́ɛ. Ɓa yí máa sa bè-kora wéró tá, á bìa pànkáwá mía lé bán ɓa wee khà dé míten yi. Ɓa yìo yí máa sì làa bìo hùúu, á hã dánkáa ɓɛ̀n wi ɓa wán. 15 Ɓa vṹnun día ho wɔ̃hṹ à ɓa bò a nìi na ɓa le Bozoore za *Balaamu wárá yi, wón na ɓa yà ɲii lè le wárí le o wé mu bè-kora, ó o mún tà fó le. 16 Ɛ̀ɛ ká a wékheró mu màhã́ bìo mà nɔn wo yi. O sũ̀npɛ̀ɛnì na yí máa bío, á bía làa wo lòn nùpue, á hòráa o ɲi-cúa fɛɛro Balaamu mu o sàá-wárá na ó o lá le mí ì wé yi.

17 Ɓa nì-kàránlowà mu ka lòn ɲun-dã́a na á ɲumu mía yi, á mún ka lòn viohó na wee kán lè mí pànká ká ho máa tè. Le Dónbeenì á à kúee ɓa le tíbí-cũaá lahó yi. 18 Hã bín-heɓúaa na ɲúná mía lè hã nìyi-wárá na ɓa wee wé lé bṹn ɓa wee hɛ́ɛ khà lè ɓa nùpua na còonía día bìo na lá vṹnun wee wé, à bán mún bĩní wé wé lè ɓarɛ́n bìo síi. 19 Ɓa wee bío na ɓa yi le ká ɓa tà á ɓa à kɛń míten, à ɓarɛ́n mí bɛɛre ɲɔǹ lé ɓa wobáaní ɓa sĩa bìo na wee yáa ɓa níi yi. Mu bon, bìo lée bìo hĩ́a yú pànká nùpue wán, à ɓànso wé mu bìo mu wobá-nìi. 20 Ɓa ɓúi zũ a Yeesu Krista, yìa lé wa Ɲúhṹso á lé wa kã̀nílo, lé bṹn bìo yi á bán wã́a día ho dĩ́míɲá bìo na wee vĩ́iní ɓa nùpua. Ɛ̀ɛ ká ɓa màhã́ bĩnía día míten á ho dĩ́míɲá bìo mu yú pànká ɓa wán, à ɓa bìo wíoka yáa à poń bìo mu fù karáa. 21 Mu bon, ɓa yàá lá yí zũna bìo le Dónbeenì le ɓa ɓua lè míten sṹaaní bìo ɓa zũ mu à ɓa yí máa bè le Dónbeenì mu làndáwá na kàránna làa ba yi. 22 Mu bè-zũńminì bíoní na kà lé hĩ̀a bìo sá ɓa yi: Bìo ó o buenza lá tã́maa lé bṹn ó o bĩnía vaá wee dí, ó o nɔ̀nbùɛɛnì na ɓa lá sɛɛra á bĩnía wee zo ho fàncínló yi.

3

O Ɲúhṹso bĩní ɓuenló bìo

1 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, bìo kà wã́a lé mu cúa-ɲun níi ká ĩ wee túa mia. Hã vɔ̃nna mu mí bìo ɲun yi á ĩ wee leéka mia, á wee dé pànká hã hácín-tentewà na wi mia yi. 2 Mi le mi hácírí kɛń le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ɲi-cúa na ɓa fèra mà wán. Mi mún bĩní leéka a Yeesu tonkarowà bìo na ɓa kàránna làa mia bìo, bṹn na lé wa Ɲúhṹso lè wa kã̀nílo bìo na ó o bò henía. 3 Bìo mi ko mi zũń ho yahó lé bìo kà: Ho pã̀ahṹ vaa véeníi ká ɓa nùpua ɓúi á à hĩ́ní wé è wé bìo ɓa sĩa vá yi na yí se. Ɓa wé è yáa mí ɲiní yi á à na mia, 4 á wé è bío bìo kà: «Bìo ó o Yeesu wã́a dó mí ɲii le mí ì ɓuen, ó o wen? Wàn ɓùaawa húmú ɲii wán, á mu bìo ɓúenɓúen pá dĩ̀n làa bìo mu lá karáa hàrí ho dĩ́míɲá ɲúhṹ ɓúɛɛníi.» 5 Ɓa wé è bío bṹn lé bìo ɓa wee wé le cã̀nii à kɛń lè ɓa yí zũ bìo wó khĩína, le le Dónbeenì yánkaa léra ho wáayi lè ho tá, ká mu ɲumu fù wi hã lùa ɓúenɓúen yi, á le bía á ho tá ló mu ɲumu yi. 6 Lé mu ɲumu á le Dónbeenì mún pá bĩnía véenía lè ho dĩ́míɲá bìo mu na le fù léra. 7 Làa bṹn síi, á le Dónbeenì mún bía le ho wáayi lè ho tá na ho zuia à kɛń bĩ́n à pa bìo le khíi cítí ɓa nùpua yi, á à síiní bìa pã́ le Dónbeenì ɲúná. Mu zoǹ ká ho wáayi lè ho tá á à cĩ̀ búkúbúkúbúkú.

8 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, bìo dà-kéní na mi yàá yí ko à mi nɔnsã yi lé bìo kà: O Ɲúhṹso cɔ̃́n á le wizonle dà-kéní ka lòn lúlúio khĩá-pírú, á hã lúlúio khĩá-pírú ka lòn wizonle dà-kéní. 9 Ɓa nùpua ɓúi wee leéka le o Ɲúhṹso wee mía á à wéráa bìo ó o dó mí ɲii le mí ì wé. Ɛ̀ɛ ká ɓùeé. O hã̀ mí sĩi mi bìo yi, á yí wi à hàrí nì-kéní vĩ́, ká mi ɓúenɓúen yèrèmá mi yilera lè mi wárá.

10 Ɛ̀ɛ ká a Ɲúhṹso bĩní ɓuenló wizonle dén pá khíi cí ɓa nùpua wán là a kɔ̃̀nlo bìo síi. Mu zoǹ ká ho wáayi bìowa á à yáa, ho ɲuùvĩ́ló sã á à ɲí pɔ̃́npɔ̃́n. Ho tá làa bìo wi ho yi ɓúenɓúen á à vĩ́. 11 Bìo á bṹn bìowa so ɓúenɓúen khíi wé, á mi cén zũń bìo mi ì ɓua lè miten. Mi ɓua miten làa bìo sĩ le Dónbeenì yi, à ca tĩn le yi. 12 Mi lòoní le wizonle na le Dónbeenì ì wé ó o *Krista á à bĩní ì ɓuen yi, à ɓua miten sese bèra a na à le wizonle mu dã fùafùa. Mu zoǹ le Dónbeenì á à ɓúe ho wáayi ɲúhṹ lè ho dɔ̃hṹ. Á mu bìowa na wi ho yi ɓúenɓúen á à ɲuu. 13 Le Dónbeenì dó mí ɲii le mí ì wé ho tá lè ho wáayi bè-fĩa, á bìo térénna wé è wé yi. Bṹn lé bìo wa wee lòoní.

Mi ko mi zũń miten ɓuaró

14 Àwa, minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, á bìo mi wee lòoní le wizonle mu, á mi bánbá térén miten, à wékhe bìo yí mì lɛɛ́ mia, à mi kɛń ho hɛ́ɛrà yi. 15 Mi zũń le bìo ó o Ɲúhṹso ɲànáa mí yi ò o máa ɓuen ɲúhṹ lée bèra a na à ɓa nùpua fen, làa bìo á wàn za Poole na wa wa làa sòobɛ́ɛ túararáa mu nɔn mia. O túara mu á héhaa lè mu bè-zũńminì na le Dónbeenì nɔn wo yi. 16 Lé bṹn ó o Poole wee túa mí vɔ̃nna ɓúenɓúen yi ká a wee bío mu bìo. Hã bíoní ɓúi wi hã vɔ̃nna mu yi á ɲíló do. Lé bṹn te bìo ɓa nùpua ɓúi na yí zũ mu bìo yara, na sĩadéró le Dónbeenì yi yí fárá yí tĩna, á wee yèrèmá hã bíoní mu kúará. Ɓa wee yèrèmá hã kúará làa bìo ɓa wee yèrèmánáa le Dónbeenì bíonì vũahṹ bíoní ɓúi ɓàn kúará. Lé kà síi ɓa wee wé à yáaráa míten.

17 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, ĩ ɲà mi zeǹ wán vó. Mi yí día le bìa yí térénna à vĩ́iní mia, mi fárá tĩn mi sĩadéró le Dónbeenì yi. 18 Mi wa wé à wa wíoka kɛń wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista na lé wa kã̀nílo sãamu yi, à wa zũńló làa wo à wíoka wé dé wán. Le ho cùkú à bìo sĩ̀ a yi hã laà na kà wán lè hã lúlúio na ɲii mía yi. *Amiina!

* 1:17 Mi loń Matiye vũahṹ 3.17

† 1:18 Mi loń Matiye vũahṹ 17.1-5; Maaki vũahṹ 9.2-7; Luki vũahṹ 9.28-35

Zãn nín-yání

1

2

3

4

5

Ho nín-yání vũahṹ na ó o

Zãn

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Zãn, yìa lé o Yeesu nì-kenínia nì-kéní, lé wón túara ho vũahṹ na kà. O túara ho à ɲìnáa ɓa kèrètĩ́ɛwa zeǹ wán ɓa nì-khàwa bìo yi. O bía mí vũahṹ mu yi le o Yeesu lé le Dónbeenì Za bìo bon á ɓueé wó a nùpue binbirì. O mún zéenía le ɓa kèrètĩ́ɛwa lé le Dónbeenì zàwa, á ɓa ko ɓa wé ɓua míten làa bìa wi mu khoomu yi bìo, à mún wań mín. Lé bìo le Dónbeenì lé le waminì ɓànso, á mún ka wéréwéré lòn khoomu.

1

Le Dónbeenì bíonì wee na le mukãnì binbirì

1 Bìo á ĩ wee túa á à na mia lé bìo bìo ciran yìa lé le Bíonì na wee na le mukãnì binbirì. Mu ɲúhṹ ɓúɛɛníi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra ká arɛ́n wi fɛ́ɛɛ. Ká bìo kà wán wa ɲá a tãmu, á mɔn wo, á fá wa yìo wo yi, á ɓuan wo yi. 2 Yìa wee na le mukãnì binbirì á zéenía míten làa wɛn. Wa mɔn wo á wee mì ho tũ̀iá o ɲii. Wa wee bue le orɛ́n na wee na le mukãnì binbirì á wi fɛ́ɛɛ. O páanía wi là a Maá Dónbeenì. Ká hã laà na kà wán á le Dónbeenì wó á wa mɔn wo. 3 Mu bon. Bìo wa mɔn làa bìo wa ɲá lé bṹn wa wee bue bìo á mún ǹ na mia, bèra a na à minɛ́n làa wɛn mún páaní. Warɛ́n páanía là a Maá Dónbeenì lè mí Za Yeesu *Krista. 4 Ĩ wee túa mu á à na mia bèra a na à wa sĩ-wɛɛ ɲii à sí bìo wa páanía bìo yi.

Mi ɓua miten làa bìa wi mu khoomu yi bìo síi

5 Dìo kà lé le bíonì na wa ɲá o Yeesu *Krista cɔ̃́n, dìo wa à bue á a na mia: Le Dónbeenì ka wéréwéré lòn khoomu. Hàrí bìo ɓúi yùiíi lòn tíbírí á mía le yi. 6 Ká wa le wa páanía làa de à wa pá wee ɓua waten làa bìa wi le tíbírí yi bìo síi, se wa lé ɓa sabín-fũ̀aalowa, á yí máa bè le Dónbeenì tũ̀iá yi. 7 Ɛ̀ɛ ká wa wee ɓua waten làa bìa wi mu khoomu yi bìo, làa bìo le Dónbeenì mí bɛɛre karáa wéréwéré lòn khoomu, se wa wã́a páanía, á le Dónbeenì Za Yeesu cãni á wé è ceé wɛn wa bè-kora ɓúenɓúen yi. 8 Ká wa le wa yí máa wé bè-kora, se wa wee vĩ́iní waten, á yí tà le Dónbeenì tũ̀iá poni bìo. 9 Ɛ̀ɛ ká wa wee tà bío wéréwéré le wa wó khon, á le Dónbeenì na térénna á yí máa yèrèmá mí ɲii, dén á à sɛ́n wa bè-kora á à día, á à ceé wɛn bìo wa wó khon yi ɓúenɓúen. 10 Ká wa le wa yínɔń bè-kora wérowà, se wa wee lá le Dónbeenì lòn sabín-fũ̀aalo, se wa yí tà bìo le bía yi.

2

Wa séenílo lé o Yeesu Krista

1 Ĩ zàwa, ĩ túara bìo kà, bèra a na à mi yí wé mu bè-kora. Ká a ɓúi pá khíi vã́ vã́ wó bè-kohó, á wa séenílo wi o Maá Dónbeenì nìsã́ní. Wón lé o Yeesu Krista, wón na térénna. 2 Mu bon, o Yeesu *Krista wó wa bè-kora sɛ́ndíaró muinì yìa. O yí wó mu warɛ́n wa dòn bìo yi. O mún wó mu ho dĩ́míɲása ɓúenɓúen bè-kora bìo yi.

3 Hen ká wa wee bè bìo le Dónbeenì bò henía yi, se wa wã́a zũ le wa zũ le Dónbeenì binbirì. 4 Ká a ɓúi le mí zũ le, ò o yí máa bè bìo á le bò henía yi, se wón lée sabín-fũ̀aalo á yí tà le Dónbeenì tũ̀iá poni bìo. 5 Ká yìa màhã́ wee bè le bíoní yi, wón wee zéení le mí wa le Dónbeenì bìo bon. Lé kà síi á wa à zũńnáa le wa páanía làa de. 6 Yìa le mínɛ́n lè le Dónbeenì páanía, á ɓànso ɓɛ̀n mún ko ò o ɓua míten làa bìo ó o Yeesu ɓuannáa míten bìo síi.

Mu bè-fĩnle na le Dónbeenì bò henía

7 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, bìo kà yínɔń bè-fĩnle na le Dónbeenì bò henía á ĩ wee túa á à na mia, ɓùeé. Mu lée bè-kĩ́nle na mi ɲá pã̀ahṹ na ɓa ɓueé buera le Dónbeenì bín-tente nɔn mia yi. Bṹn bè-kĩ́nle so lé le bíonì na mi ɲá mu pã̀ahṹ. 8 Ɛ̀ɛ ká mu mún lée bè-fĩnle á ĩ wee túa á à na mia. Mu bè-fĩnle mu bìo bon binbirì. Mu wee mi a Yeesu *Krista lè minɛ́n mi bɛɛre yi. Lé bìo á bìo yùiíi lòn tíbírí ɓúakáa wee vĩ́, á le Dónbeenì tũ̀iá poni na ka lòn khoomu á ɓa nùpua dɛ̀ɛnía wee mi. 9 Yìa le mí wi bṹn khoomu so yi ò o ɲina mín za tàá mín hĩ́nló kèrètĩ́ɛ, se ɓànso pá wi le tíbírí yi. 10 Yìa wa mín zàwa lè mín hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa, wón wi mu khoomu yi. Wón ɓànso á bìo na dà wee vĩ́iní mía yi. 11 Ká yìa ɲina mín za tàá mín hĩ́nló kèrètĩ́ɛ, wón wi le tíbírí yi. O wee varáka le yi, ó o yí zũ hen na ó o wee va. Lé bìo le tíbírí wó a là a muii.

12 Ĩ zàwa, ĩ túara mia lé bìo mi bè-kora sɛ́ra día o Yeesu Krista pànká yi.

13 Minɛ́n nì-kĩ́a, ĩ túara mia lé bìo á yìa wi bĩ́n ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra á mi zũ.

Minɛ́n yàrówá, ĩ túara mia lé bìo ó o Satãni fũuhṹ á mi fá.

14 Ĩ zàwa, ĩ túara mia lé bìo ó o Maá Dónbeenì á mi zũ.

Minɛ́n nì-kĩ́a, ĩ túara mia lé bìo á yìa wi bĩ́n ká mu bìo ɓúi dĩǹ yí léra á mi zũ.

Minɛ́n yàrówá, ĩ túara mia lé bìo mi sĩadéró o Yeesu yi pànká wi, á pan le Dónbeenì bíonì bìo, ó o *Satãni fũuhṹ á mi fá.

15 Àwa, lé mi ɓúenɓúen á ĩ wee bío bìo kà á à na yi: Mi yí wań mu bìowa na bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi. Ká a ɓúi wa ho dĩ́míɲá bìo, se ɓànso yí wa a Maá. 16 Lé bìo le sĩi na wé vá mu bìo na yí se yi, làa bìo hã yìo wé lé ɓàn yíró poni, lè ho nàfòró yíró na wee wé ò o nùpue yòoní míten, bṹn ɓúenɓúen yí ló a Maá yi, mu bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi. 17 À hón dĩ́míɲá so lè ho bìowa na yí se na ɓa nùpua sĩa wee vá yi á ɲɔǹ wee khĩí. Ká yìa wee wé bìo le Dónbeenì sĩi vá yi, wón á à kɛń bĩ́n fɛ́ɛɛ.

O Krista zúkúsa á wi

18 Ĩ zàwa, hen làa cĩ́inú ká hón dĩ́míɲá so á à vé. Mi ɲá le o *Krista zúkúso á à zéení míten. Ɛ̀ɛ ká hã laà na kà wán yàá, ó o Krista zúkúsa á wi. Lé bṹn nɔn á wa zũnáa le hen làa cĩ́inú ká hón dĩ́míɲá so á à vé. 19 O Krista zúkúsa mu lá wi wa tĩ́ahṹ ká ɓa ɓɛ̀ntĩ́n lá yí tà a bìo, lé bṹn nɔn ɓa lóráa wa tĩ́ahṹ. Mu bon, ká ɓa ɓɛ̀ntĩ́n lá tà a bìo, se ɓa yí ló wa tĩ́ahṹ á yí wà. Ɛ̀ɛ ká bìo ɓa ló wa tĩ́ahṹ wà, bṹn wee zéení le ɓa ɓɛ̀ntĩ́n lá yí tà a Krista bìo. 20 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán ó o Yeesu Krista wó á mi yú le Dónbeenì Hácírí, á mi ɓúenɓúen mún zũ ho tũ̀iá poni bìo. 21 Ĩ wee túa mia yínɔń bìo mi yí zũ ho tũ̀iá poni, ɓùeé. Ho tũ̀iá poni á mi zũ, á zũ le ho tũ̀iá poni á sabéré mía yi.

22 Àwa, á yìa wã́a lé o sabín-fũ̀aalo lé o yɛ́n? Mu so yínɔń yìa le o Yeesu yínɔń *Yìa le Dónbeenì mɔn léra le? Mu bon, yìa wee bío bṹn wón lé yìa lé o Krista zúkúso. Wón pã́ a Maá Dónbeenì lè mí Za Yeesu bìo. 23 Nùpue lée nùpue na pã́ le Dónbeenì Za Yeesu bìo, se ɓànso yí páanía là a Maá Dónbeenì. Nùpue lée nùpue na tà le Dónbeenì Za Yeesu bìo, se ɓànso páanía là a Maá Dónbeenì. 24 Lé bṹn nɔn á bìo mi ɲá pã̀ahṹ na ɓa ɓueé buera le Dónbeenì bín-tente nɔn mia yi á mi pan bìo lè mi sòobɛ́ɛ. Ká mi pan bìo mi ɲá bìo pã̀ahṹ na ɓa ɓueé buera le Dónbeenì bín-tente nɔn mia yi, á minɛ́n mún ǹ páaní lè le Dónbeenì Za Yeesu là a Maá Dónbeenì. 25 Ká wa páanía kà síi, á wa à yí le mukãnì binbirì na máa vé, dìo ó o Yeesu dó mí ɲii le mí ì na wɛn.

26 Bìo nɔn á ĩ túararáa bṹn bìowa so nɔn mia, lé ɓa nùpua na wi ɓa wé khà mia vĩ́iní bìo yi. 27 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n bán ó o Yeesu wó á mi yú le Dónbeenì Hácírí á le wi làa mia. Á mi màkóo yàá wã́a bĩnía mía nì-kàránlo veere yi. Mu bon, le Dónbeenì Hácírí wé è kàrán mia lè mu ɓúenɓúen. Bìo le Hácírí mu wé è kàrán làa mia lé ho tũ̀iá poni, le yí máa fĩ̀ sabéré. Á mi cén páaní là a Yeesu Krista làa bìo le Hácírí mu kàránnanáa mu làa mia.

Yìa páanía là a Yeesu yí ko ò o wé bè-kora

28 Àwa, ĩ zàwa, mi cén páaní là a Yeesu Krista bèra a na ká a khíi lua, à wa sĩ́ a yahó ká wa yiwa yí máa dè, à nìyio yí dí wɛn.

29 Mi zũ le o Yeesu *Krista á térénna. Bṹn bìo yi à mi mún zũń le nùpue lée nùpue na wee wé bìo térénna le Dónbeenì yahó, se wón ɓànso mún lé le Dónbeenì Za.

3

1 Éee! Mi loń bìo ó o Maá Dónbeenì waráa wɛn! O Maá Dónbeenì wa wɛn làa sòobɛ́ɛ, ó o wee ve wɛn le mí zàwa, á wa ɓɛ̀n lé le zàwa bìo bon. Ɛ̀ɛ ká ho dĩ́míɲása bán yí zũ le wa lé le Dónbeenì zàwa lé bìo á ɓa yí zũ le. 2 Àwa, minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, wa wã́a lé le Dónbeenì zàwa vó. Ká bìo wa khíi kɛńnáa bṹn á le Dónbeenì dĩǹ yí zéenía làa wɛn. Bìo á wa zũ lé bìo kà: Hen ká a Yeesu *Krista khíi lua, á wa à mi a làa bìo ó o karáa, á warɛ́n mún ǹ yèrèmá à kɛń là a bìo. 3 Bìa ɓúenɓúen na dó mí sĩa wee lòoní bṹn ko ɓa wé ceé míten làa bìo ó orɛ́n mí bɛɛre wee ceráa bìo síi.

4 Nùpue lée nùpue na wee wé mu bè-kora, se ɓànso pã́ le Dónbeenì làndá. Mu bè-kora wéró lé le Dónbeenì làndá pĩ́ló. 5 À mi ɲɔǹ zũ le o Yeesu Krista ɓuara à sɛ́n ɓa nùpua bè-kora día. Á mi mún zũ le o yí máa wé bè-kohó hùúu. 6 Lé bṹn nɔn á yìa páanía làa wo á mún yí ko ò o wé bè-kora. Á yìa wee wé mu bè-kora wón yí mɔn wo á mún yí zũ a.

7 Ĩ zàwa, mi yí día miten le nùpue khà vĩ́iní. O nùpue na wee wé mu bìo na térénna le Dónbeenì yahó, wón térénna làa bìo o Yeesu Krista térénnanáa. 8 Ká yìa wee wé mu bè-kora, wón bìo sã̀ a *Satãni yi. Lé bìo ó o Satãni wee wé mu bè-kora hàrí ho dĩ́míɲá ɲúhṹ ɓúɛɛníi. Lé bṹn nɔn le Dónbeenì Za Yeesu Krista ɓuara bèra a na ò o ɓuee yáa o Satãni bè-wénia. 9 Yìa wó le Dónbeenì za wón ɓànso yí ko ò o wé bè-kora. Mu bon, le mukãnì binbirì na wee lé le Dónbeenì cɔ̃́n á wi ɓànso yi. O yí dà máa wé è wé bè-kora, lé bìo ó o lé le Dónbeenì za. 10 Lé kà síi á le Dónbeenì zàwa lè le Satãni zàwa wee hueekaráa mín yi: Yìa yí máa wé bìo térénna le Dónbeenì yahó á yí wa mín za tàá mín hĩ́nló kèrètĩ́ɛ, wón bìo yí sã̀ le Dónbeenì yi.

Bìo bía ɓa kèrètĩ́ɛwa mín yi waminì dã́ní yi

11 Dìo kà lé le bíonì na mi ɲá pã̀ahṹ na ɓa ɓueé buera le Dónbeenì bín-tente nɔn mia yi: Mi wa wań mín. 12 Minɛ́n tĩ́ahṹ ò o ɓúi yí bè bìo ó o *Kaɲɛɛ wó ɓàn síi yi, wón bìo sã̀ a Satãni yi, á nɔn ó o ɓóráa mín fɛ̀ɛ. Á lée webio nɔn ó o ɓóráa wo? Lé bìo ó orɛ́n lé o nì-sũmúi à ɓàn fɛ̀ɛ wó bìo térénna le Dónbeenì yahó.

13 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni, lé bṹn nɔn ká ho dĩ́míɲása ɲina mia, à mi yí le mu wé mia coon. 14 Warɛ́n zũ le wa bìo wã́a yí sã̀ mu húmú yi, le wa yú le mukãnì binbirì. Wa zũ mu lé bìo wa wa wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa. Yìa yí wa mín za tàá mín hĩ́nló, wón bìo sã̀ mu húmú yi. 15 Mu bon. Yìa ɲina mín za tàá mín hĩ́nló kèrètĩ́ɛ wón ka lòn nì-ɓúe. Á mi zũ le o nì-ɓúe nì-kéní kà á máa yí le mukãnì binbirì na máa vé.

16 Bìo kà lé bìo wa zũnáa le waminì: O Yeesu *Krista wa wɛn, á dó mí mukãnì nɔn wa bìo yi. Lé làa bṹn síi á warɛ́n mún ko wa déráa wa mukãní na wàn zàwa lè wàn hĩ́nni kèrètĩ́ɛwa bìo yi. 17 Hen ká a ɓúi á bìo wi cɔ̃́n síi, à ɓàn za tàá ɓàn hĩ́nló kèrètĩ́ɛ ɓúi ɓɛ̀n khon, ó o yí zũna a màkárí, á yí séenía wo, se bìo le Dónbeenì le o wań lè ɓa nùpua ó o so wa làa ba le? 18 Ĩ zàwa, mi yí lè wa wán mín lè hã bíoní na wa wee bío na mín yi mí dòn. Mi lè wa waminì à wé mi wa wárá yi. Bṹn lé bìo á à zéení le wa wa mín binbirì.

19 Lé kà síi wa à zũńnáa le wa bìo sã̀ ho tũ̀iá poni yi. Á wa sĩa á à kɛń ho hɛ́ɛrà yi le Dónbeenì yahó. 20 Hàrí ká wa sĩa le wa wó khon kaka, á le Dónbeenì dén pá dà po wa sĩa. Le zũ mu bìo ɓúenɓúen.

21 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, hen ká wa sĩa yí le wa wó khon, se wa poní sɛ́ra kúaará le Dónbeenì yahó. 22 Bṹn ká wa fìora bìo lée bìo le cɔ̃́n á le è na mu ɓúenɓúen wɛn, lé bìo wa bò le bíoní yi, á wee wé bìo sĩ le yi. 23 Bìo kà lé bìo á le bò henía: Le wa dé wa sĩa mí Za Yeesu *Krista yi, à mún wań mín làa bìo ó orɛ́n mí bɛɛre bòráa mu henía. 24 Yìa bò le Dónbeenì bíonì yi wón páanía làa de, á le mún páanía lè ɓànso. Le Dónbeenì nɔn mí Hácírí wɛn. Lé bṹn nɔn á wa zũnáa le le páanía làa wɛn.

4

Yìa le Dónbeenì Hácírí wi yi á wee zũń kaka

1 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi pa miten bìo. Bìa ɓúenɓúen na le le Dónbeenì Hácírí wi làa mí á mi wé yí dɛ̀ɛní dé mi sĩa yi. O ɓúi le mí wee bío lè le Dónbeenì Hácírí pànká, à mi cũii ɓànso bíoní à khɛ́nnáa o kúará loń le mu so bon le. Lé bìo á bìa le mí lé le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà à mu yí bon á wi ho dĩ́míɲá lùa ɓúenɓúen yi. 2 Mi dà a zũń bìa le le Dónbeenì Hácírí wi làa mí làa bìo kà: Yìa bía wéréwéré le o Yeesu *Krista ɓueé wó a nùpue bìo bon, se wón le Dónbeenì Hácírí wiráa. 3 Ká yìa yí tà le mí ì bío wéréwéré le o Yeesu Krista ɓueé wó a nùpue, se Dónbeenì Hácírí mía làa wón ɓànso. Lé o Krista zúkúso hácírí wi làa wo, dìo ɓuenló bìo á mi ɲá. Àwa, á lé dén hácírí so wã́a wi ho dĩ́míɲá yi hã laà na kà wán. 4 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n na lé ĩ zàwa, minɛ́n bìo sã̀ le Dónbeenì yi á bán na le mí lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà à mu yí bon á mi dàńna á fáara fũna. Mi dàńna ɓa lé bìo á le Hácírí na wi lè minɛ́n pànká wi po dìo wi ho dĩ́míɲá yi. 5 Ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà mu bìo sã̀ ho dĩ́míɲá yi, lé bṹn nɔn ɓa wee bíoráa ho dĩ́míɲása bíoní, á bán mún wee ɲí ɓa cɔ̃́n. 6 Ká warɛ́n ɓɛ̀n bìo sã̀ le Dónbeenì yi, á bìa zũ le wee ɲí wa cɔ̃́n. Ká yìa bìo yí sã̀ le Dónbeenì yi wón yí máa ɲí wa cɔ̃́n. Lé làa bṹn á wa dà a hueekaráa yìa le Dónbeenì Hácírí na lé ho tũ̀iá poni wi yi á à lén mín yi làa yìa ó o Satãni na lé o sabín-fũ̀aalo hácírí wi yi.

Le waminì ló le Dónbeenì yi

7 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi le wa wań mín, lé bìo le waminì ló le Dónbeenì yi. Ká mi wa mín se mu wee zéení le mi lé le Dónbeenì zàwa, á zũ le Dónbeenì. 8 Bìa yí wa mín, bán yí zũ le Dónbeenì, lé bìo le Dónbeenì lé le waminì ɓànso. 9 Bìo kà lé bìo le Dónbeenì zéenía le mí wa làa wɛn: Le tonkaa mí Za kéní ó o ɓuara ho dĩ́míɲá yi, à wa dàń yí le mukãnì binbirì o pànká yi. 10 Bìo kà lé bìo wee na à wa zũńnáa le waminì bìo: Mu yínɔń bìo warɛ́n wa lè le Dónbeenì. Ká lé bìo lerɛ́n wa làa wɛn, á tonkaa mí Za ó o ɓueé wó wa bè-kora sɛ́ndíaró muinì yìa. 11 Minɛ́n na ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, á bìo á le Dónbeenì wara wɛn lè mí sòobɛ́ɛ kà síi, á warɛ́n mún ko à wa wań mín. 12 Nùpue na dĩǹ mɔn le Dónbeenì wón mía. Ɛ̀ɛ ká wa wa mín, á le è kɛń làa wɛn, á bìo le Dónbeenì wa lè ɓa nùpua á à mi wéréwéré wa tĩ́ahṹ.

13 Bìo nɔn wa zũ le warɛ́n páanía làa de á lerɛ́n mún páanía làa wɛn, lé bìo le nɔn mí Hácírí wɛn. 14 O Maá Dónbeenì tonkaa mí Za ò o ɓuee kã̀ní ho dĩ́míɲása. Warɛ́n mɔn mu á lé mu sɛɛ́ràsa. 15 Nùpue na bía wéréwéré le o Yeesu lé le Dónbeenì Za, wón ɓànso le Dónbeenì páaníanáa, ó o mún páanía lè le Dónbeenì. 16 Warɛ́n bán zũ bìo le Dónbeenì wa làa wɛn, á mún dó wa sĩa mu yi. Le Dónbeenì lé le waminì ɓànso. O nùpue na wa le Dónbeenì á wa ɓa nùpua, wón páanía lè le Dónbeenì, á le Dónbeenì mún páanía làa wo. 17 Bìo nɔn wa poní á à sɛ́nnáa le cítíi fĩ̀ nɔ̀nzoǹ lé bìo wa zũ le bìo le Dónbeenì wa làa wɛn á wee mi wéréwéré wa tĩ́ahṹ. Wa poní á à sɛ́n le Dónbeenì yahó lé bìo wa páanía làa de ho dĩ́míɲá yi làa bìo ó o Yeesu *Krista páaníanáa làa de ho yi. 18 Yìa zũ le le Dónbeenì wa mí, wón á zã́níi mía yi. Mu bon, yìa zũ le le Dónbeenì wa mí binbirì, wón á zã́níi yí dà máa kɛń yi hùúu. O nùpue na zã́na lé yìa wee leéka le le Dónbeenì á à síiní mí ɲúhṹ. Lé bṹn nɔn á yìa le zã́níi wi yi yí máa mi bìo le Dónbeenì wa làa wo wéréwéré.

19 Warɛ́n wa mín lé bìo le Dónbeenì nín-yání wara wɛn. 20 O ɓúi lá le minɛ́n wa le Dónbeenì ò o ɲina mín za tàá mín hĩ́nló kèrètĩ́ɛ, se ɓànso lé o sabín-fũ̀aalo. Mu bon, ɓàn za tàá ɓàn hĩ́nló na ó o wee mi ó o yí wa, ó o ɓɛ̀n ǹ wé kaka à wańnáa le Dónbeenì, dìo ó o yí máa mi? 21 Le Dónbeenì mún bò mu henía le yìa wa mínɛ́n Dónbeenì, á ɓànso mún ko ò o wań mín za tàá mín hĩ́nló kèrètĩ́ɛ.

5

Le Dónbeenì zàwa yú le sée ho dĩ́míɲá wán

1 Nùpue lée nùpue na tà le o Yeesu lé *Yìa le Dónbeenì mɔn léra bìo bon, se wón ɓànso á le Dónbeenì wó lè mí za. Á nùpue lée nùpue na wa yìa lé o maá, ó o mún ǹ wań o maá mu zàwa. 2 Ká warɛ́n wa bɛɛre wa le Dónbeenì á wee bè bìo le bò henía yi, lé bṹn wa à zũńnáa le wa wa le Dónbeenì zàwa. 3 Mu bon, ká wa wa le Dónbeenì, á wa wé è bè bìo le bò henía yi. Á bìo le Dónbeenì bò henía á máa wé sèró na ɲà wɛn, 4 lé bìo á bìa lé le Dónbeenì zàwa ɓúenɓúen á yú le sée ho dĩ́míɲá wán. Á bìo nɔn wa yúráa le sée ho dĩ́míɲá wán lé wa sĩadéró o Yeesu yi bìo yi. 5 Yìa yú le sée ho dĩ́míɲá wán lée wée? Mu lé yìa tà le o Yeesu *Krista lé le Dónbeenì Za bìo bon.

Ho tũ̀iá na mà o Yeesu Krista dã́ní yi

6 O Yeesu *Krista mu lé yìa ɓueé kã́a ho *bátɛ́ɛ̀mù ɲumu yi, á kúaará mí cãni húrunnáa. O yí kã́a ho bátɛ́ɛ̀mù ɲumu yi mí dòn, o kã́a ho bátɛ́ɛ̀mù ɲumu yi ó o mún kúaará mí cãni húrunnáa. Á yìa wee mì mu tũ̀iá lé le Dónbeenì Hácírí, lé bìo le Hácírí mu lé ho tũ̀iá poni ɓànso. 7 Bìo wee zéení le mu bon lée bìowa bìo tĩn: 8 Le Dónbeenì Hácírí, lè mu ɲumu, lè le cãni. Á mu mí bìo tĩn wee zéení mu bìo dà-kéní mu. 9 Hen ká wa wee tà ho tũ̀iá na ɓa nùpua wee mì yi, á le Dónbeenì tũ̀iá na le wee mì po ɓa nùpua tũ̀iá, hón wa mún ko wa tà yi. Ho tũ̀iá na le wee mì lé hìa bìo ciran le Za. 10 Yìa tà le o Yeesu lé le Dónbeenì Za, wón láa ho tũ̀iá mu yi. Yìa yí tà ho tũ̀iá mu bìo, wón wee wé le Dónbeenì làa sabín-fũ̀aalo. Lé bìo ó o yí tà le ho tũ̀iá na le Dónbeenì wee mì mí Za dã́ní yi á bon. 11 Ho tũ̀iá mu lé hìa kà: Le Dónbeenì nɔn le mukãnì binbirì na máa vé wɛn. Lé le Za á le dĩ̀n wán á nɔnnáa le. 12 Yìa páanía lè le Dónbeenì Za, se wón yú le mukãnì binbirì na máa vé. Yìa yí páanía lè le Dónbeenì Za, se wón yí yú dén mukãnì so.

Le mukãnì binbirì na máa vé bìo

13 Bìo kà ɓúenɓúen á ĩ túara nɔn minɛ́n na tà le Dónbeenì Za Yeesu yèni pànká bìo, bèra a na à mi zũń le mi yú le mukãnì binbirì na máa vé. 14 Bìo nɔn wa poní sɛ́raráa le Dónbeenì yahó lé bìo kà: Hen ká wa fìora le Dónbeenì yi bìo ɓúi dã́ní yi ká mu lé le sĩi bìo, à le ɲí wa cɔ̃́n. 15 Á bìo wa zũ le le wee ɲí wa cɔ̃́n, á wa mún zũ le bìo wa fìora bìo yi á le wó vó.

16 Hen ká a ɓúi mɔn mín za tàá mín hĩ́nló kèrètĩ́ɛ ɓúi ò o wee wé mu bè-kohó na yí máa wé ò o hí mu húmú binbirì, á ɓànso ko ò o fìo le Dónbeenì yi na a yi, á le è na le mukãnì binbirì wo yi. Le bíonì mu bìo ciran bìa wee wé mu bè-kohó na yí máa wé à ɓa hí mu húmú binbirì. Ɛ̀ɛ ká mu bè-kohó ɓúi wee wé ò o nùpue hí mu húmú binbirì. Yínɔń bṹn á ĩ le mi fìo bìo yi. 17 Wékheró lée wékheró ɓúenɓúen lée bè-kohó bṹn bon. Ɛ̀ɛ ká bè-kora ɓúenɓúen màhã́ yí máa wé ò o nùpue hí mu húmú binbirì.

18 Wa zũ le yìa wó le Dónbeenì za á máa wé è wé mu bè-kora, lé bìo le Dónbeenì Za Yeesu wee kã̀ní a mu wéró yi. Ó o *Satãni mún yí dà máa wé o làa dɛ̀ɛ woon. 19 Warɛ́n bán zũ le wa bìo sã̀ le Dónbeenì yi. Ká ho dĩ́míɲása na yí zũ le Dónbeenì bán ɓúenɓúen ó o Satãni pànká wi wán. 20 Wa mún zũ le le Dónbeenì Za Yeesu lé yìa ɓueé wó á wa zũnáa le Dónbeenì binbirì. Á wa páanía lè le Dónbeenì binbirì wa páaníló lè le Za Yeesu *Krista bìo yi. Lerɛ́n lé le Dónbeenì binbirì, á lerɛ́n mí dòn lé dìo mún wee na le mukãnì binbirì na máa vé. 21 Ĩ zàwa, mi pa miten bìo à mi yí ɓùaaní hã dofĩ́ina na yínɔń le Dónbeenì binbirì.

Zãn ɲun níi

Ho ɲun níi vũahṹ na ó o

Zãn

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Zãn, yìa lé o Yeesu nì-kenínia nì-kéní, lé wón túara ho vũahṹ na kà. Ho vũahṹ mu yi, ó o von míten làa nì-kĩ́nle. O túara ho nɔn ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ɓúi yi.

Ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure mu ó o wee ve làa hã́a lè mí zàwa. O wíokaa bía ɓa nì-khàwa lè le waminì bìo, á mún bía le ɓa sòobá míten à wé bè le Dónbeenì tũ̀iá poni yi.

1

Vũahṹ nín-yání bíoní

1-2 Ĩnɛ́n na lé o nì-kĩ́nle, lé mi wee túa ho vũahṹ na kà. Ĩ wee túa ho á à na a hã́a na le Dónbeenì léra yi, orɛ́n lè mí zàwa. Ĩ wa mi ɓúenɓúen làa sòobɛ́ɛ, lé bìo le Dónbeenì tũ̀iá poni na le zéenía làa wɛn á wa tà yi á ho wi wa yiwa yi fɛ́ɛɛ. Mu yínɔń ĩnɛ́n ĩ dòn wa mia. Bìa ɓúenɓúen na tà ho tũ̀iá mu bìo á mún wa mia. 3 Le o Maá Dónbeenì lè mí Za Yeesu *Krista à wé mu sãamu lè le hii làa wɛn, à ɓa na ho hɛ́ɛrà warɛ́n na tà ho tũ̀iá poni bìo á wa mín yi.

Mi wa wań mín à pĩ́ ho kàránló na yí bon bìo

4 Ũ zàwa ɓúi á ĩ ɲá bìo le ɓa tà bò le Dónbeenì tũ̀iá poni yi làa bìo ó o Maá Dónbeenì heníanáa mu nɔn wɛn, á ĩ sĩi ɓɛ̀ntĩ́n wan mu bìo yi làa sòobɛ́ɛ. 5 Hã́a mu, hã laà na kà wán, á bìo á ĩ hení ì na foǹ lé bìo kà: Mi wa wań mín. Le bíonì mu yínɔń bín-fĩnle na bò henía á ĩ túara nɔn mia, ɓùeé. Le bìo mà nɔn wɛn ho pã̀ahṹ na wa ɓúakáa á ɲá le Dónbeenì bíonì yi. 6 Hen ká wa wee bè bìo le Dónbeenì bò henía yi, lé bṹn á à zéení le wa wa le Dónbeenì. Bìo le Dónbeenì bò henía pã̀ahṹ na wa ɓúakáa ɲá le Dónbeenì bíonì yi lé bìo kà: Mi wań mín.

7 Ĩ wee bío kà síi lé bìo ɓa nì-khàwa wã́a bɛra fò hã lùa ɓúenɓúen. Ɓa wee bío le bìo ó o Yeesu *Krista ɓueé wó a nùpue á yí bon. Ɓa lé ɓa nì-khàwa, ɓa lé o Krista zúkúsa. 8 Á mi cén pa miten bìo, à bìo mi wó ɓúenɓúen le Dónbeenì bìo yi á mi yí tè yi, ká mi yí mu cũ̀nú à ho ɲii sí.

9 Yìa yí máa tà bè ho kàránló na bìo ciran o Krista yi, ká a báará día ho, se wón yí zũ le Dónbeenì. Ká yìa wee tà bè ho yi, wón páanía là a Maá Dónbeenì lè mí Za. 10 Ká nùpue ɓúi na yí máa tà bè ho kàránló na bìo ciran o Krista yi wé ɓuara mi cɔ̃́n, á wi ò o kàrán mia, à mi yí tà le o làa mi wán. Mi yí hɛ́n mi yara sĩ́ ɓànso. 11 Yìa hɛ́ra mí yahó sã́ a nùpue mu síi, se ɓànso làa wo lɛɛ́ra hã wén-kora na ó o wee wé yi.

Vũahṹ mɔ́ndɛ́n bíonì

12 Bìo cɛ̀rɛ̀ɛ á ĩ wi à ĩ bío làa mia, ká ĩ màhã́ yí wi à ĩ túa mu vũahṹ yi. Ĩ wi à ĩ ɓuen mi cɔ̃́n ĩten á wa ɓueé páaní ì tà hã láakáwá. Ká bṹn wó, á wa sĩ-wɛɛ ɲii màhã́ à sí.

13 Mìn hĩ́nló na le Dónbeenì mún léra, wón lè mí zàwa wee tɛ̀ɛní mia.

Zãn tĩn níi

Ho tĩn níi vũahṹ na ó o

Zãn

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Zãn, yìa lé o Yeesu nì-kenínia nì-kéní, lé wón túara ho vũahṹ na kà. Ho vũahṹ mu yi, ó o von míten làa nì-kĩ́nle. O túara ho nɔn ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure ya-dí ɓúi na ɓa le Kayuusi yi. O wíokaa o Kayuusi là a Demɛtiriyuusi yènnáa bìo ɓa wó bìo yi.

Ká a Diotɛrɛɛfu wárá hɔ̃́n ó o yí wa, ó o le ɓa kèrètĩ́ɛwa yí bè hã yi.

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Kayuusi, mu lé ĩnɛ́n na lé o nì-kĩ́nle á wee túa ho vũahṹ na kà á a na foǹ. Ĩ wa fo làa sòobɛ́ɛ. 2 Ũnɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, ĩ wee fan à ũ bìo ɓúenɓúen wé se. Bìo á ũnɛ́n lè le Dónbeenì ɓuannáa mín sese, lé bṹn ɓàn síi à ũ sãnía lò mún wé hereráa. 3 Wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa ɓueé bía nɔn miì le le Dónbeenì tũ̀iá poni bìo á fo henía, á fo mún wee bè ho yi. Bìo á ĩ ɲá mu, á ĩ sĩi wan làa sòobɛ́ɛ. 4 Bìo á ĩ sĩi á à bĩní ì wa yi á à poń bìo á ĩ ɲá à ɓa le ĩ zàwa mu kèrètĩ́ɛmu dã́ní yi bò le Dónbeenì tũ̀iá yi, bṹn mía.

O Kayuusi bò le Dónbeenì yi sese

5 Ũnɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa á fo wee ɓua sese, hàrí bìa lé ɓa nì-hãní á fo pá wee ɓua sese. Bṹn lé bìo wee zéení le fo ɓɛ̀ntĩ́n bò le Dónbeenì yi. 6 Bìo fo wa làa ba á ɓa mà tũ̀iá nɔn ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Ká bán nùpua so síi fo wee séení ɓa varáa yi làa bìo le Dónbeenì le mu koráa, se mu se. 7 Mu bon, mu lé o *Krista tonló bìo yi á ɓa lóráa, à ɓa yí fó hàrí dɛ̀ɛ bìa yí zũ le Dónbeenì cɔ̃́n. 8 Àwa, á mu sã̀ warɛ́n yi à wa wé séení bán nùpua so síi. Ká wa wee séení ɓa, bṹn ká wa mún páanía làa ba á wee zéení le Dónbeenì tũ̀iá poni bìo.

O Diotɛrɛɛfu là a Demɛtiriyuusi bìo

9 Ĩ túara ho vɔ̃n-za nɔn mi kèrètĩ́ɛwa kuure yi. Ɛ̀ɛ ká a Diotɛrɛɛfu na wa ò o wé dí mu bìo ɓúenɓúen yahó á yí máa càtí ĩ bíoní. 10 Ká ĩ ɓuara, á hã wén-kora na ó o wó, lè hã sabíoní na ó o fũ̀aana ĩ ɲii á ĩ ɓueé bío bìo làa mia. Bìo ó o bĩnía wee wé yàá po bṹn. O yí máa tà à wàn zàwa kèrètĩ́ɛwa làa o wán. Á bìa mún tà le ɓa wé làa mí wán ó o hò. Á bìa ɓa wee làa wán ó o wee ɲa lén ɓa kèrètĩ́ɛwa kuure yi.

11 Ũnɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, fo wé mɔn ɓa nùpua na wee wé bìo yí se à ũ yí bè ɓa wárá yi. Ɛ̀ɛ ká fo wé mɔn ɓa nùpua na wee wé bìo se à ũ bè bán wárá yi. Yìa wee wé bìo se wón bìo sã̀ le Dónbeenì yi. Yìa wee wé bìo yí se wón yí zũ Dónbeenì.

12 O Demɛtiriyuusi wón ɓa nùpua ɓúenɓúen ɓɛ̀n wee wíoka yèni. Bìo ó o wee ɓua míten héha lè le Dónbeenì tũ̀iá poni lé bṹn wee zéení le o lé o nì-tente. Ĩnɛ́n mún wee wíoka a yèni, á ũ zũ le bìo á ĩ wee mì ɓúenɓúen lé ho tũ̀iá.

Le mɔ́ndɛ́n tɛ̀ɛníi

13 Bìo cɛ̀rɛ̀ɛ á ĩ wi à ĩ bío làa fo, ká ĩ màhã́ máa túa mu vũahṹ yi. 14 Ĩ wi à ĩ ɓuen ũ cɔ̃́n hen làa cĩ́inú, á wa ɓueé páaní ì tà hã láakáwá. 15 Le ho hɛ́ɛrà à kɛń làa fo. Mìn bɔ̃́nlowà na làa wɛn páanía wi á wee tɛ̀ɛní foǹ. Mún tɛ̀ɛní wàn bɔ̃́nlowà na làa fo páanía wi yi lè mí nì-kéní kéní.

Zude

Ho vũahṹ na ó o

Zude

túara

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

O Zude lé yìa túara ho vũahṹ na kà á nɔn le Dónbeenì nìpomu ɓúenɓúen yi. Ho vũahṹ mu bíoní ló mín là a Piɛre ɲun níi vũahṹ na á wón túara. Hã vɔ̃nna mu mí bìo ɲun wee ɲì ɓa kèrètĩ́ɛwa zeǹ wán le ɓa pa míten bìo ɓa nì-kàránlowà na bìo yí bon bìo yi, bán na wee wé hã wárá na ɓa sĩa wee vá yi na yí se.

O Zude mu bía le ɓa nì-kàránlowà mu wee wé mu bìo na yí se làa sòobɛ́ɛ. O bía le le Dónbeenì á à síiní ɓa ɲúná. O mún bía le ɓa kèrètĩ́ɛwa wíoka wé bánbá à wé le dà-kéní là a Yeesu, à dé mí sòobɛ́ɛ le Dónbeenì bìo yi le Dónbeenì mu Hácírí pànká yi, à wań mín, bèra a na ò o Yeesu *Krista pànká yi à ɓa yí le mukãnì binbirì na máa vé.

1

Le tɛ̀ɛníi

1 Mu lé ĩnɛ́n Zude, o Yeesu *Krista ton-sá, ĩnɛ́n na lé o Zaaki ɓàn za, lé mi wee túa ho vũahṹ na kà. Ĩ wee túa ho á à na bìa ó o Maá Dónbeenì hueeka yi, á wa, bìa ó o Yeesu Krista wee pa bìo. 2 Le o Ɲúhṹso wé mu tentemu cɛ̀rɛ̀ɛ làa mia, à na mí hɛ́ɛrà mia, á wíoka wań mia.

Ɓa nì-kàránlowà na wee vĩ́iní ɓa nùpua bìo

3 Minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, ĩ sĩi ɓɛ̀ntĩ́n lá vá làa sòobɛ́ɛ à ĩ túa mia ho kã̀níló na bìo ciran wa ɓúenɓúen dã́ní yi. Hã laà na kà wán á mu wã́a lée konloon à ĩ wé mu, bèra a na à ĩ hení mi sĩa à mi fárá tĩn mu bìo na mi tà yi, bìo le Dónbeenì nɔn bìa bìo sã̀ le yi le cúekúee á mu vóráa. 4 Ĩ wee túa mia lé bìo ɓa nùpua ɓúi na pã́ le Dónbeenì, á tun míten yi zonnáa mi tĩ́ahṹ. Ɓa wee yèrèmá wàn Dónbeenì sãamu bíonì kúará à dàń wéráa mí sĩa wárá na yí se. Lé bṹn ɓa wee wé à pĩ́náa o Yeesu Krista, wón mí dòn na lé wa ya-dí lè wa ɲúhṹso. Mu fèra túara le le Dónbeenì á à síiní ɓa ɲúná.

5 Ĩ zũ le bìo á ĩ bío ò na mia kà ɓúenɓúen á mi zũ, ká ĩ màhã́ pá bĩnía wee leéka mia làa bũ. Mi zũ bìo ó o Ɲúhṹso kã̀níanáa o *Isirayɛɛle nìpomu ho *Ezipite kɔ̃hṹ yi. Ká bìa pã́ yí dó mí sĩa le yi bán le wó á ɓa húrun. 6 Mi bĩní leéka ho wáayi tonkarowà ɓúi bìo, bán na yìo yí sù ho pànká na le Dónbeenì nɔn ɓa yi á ɓa ló hen na ɓa lá wi yi. Lé bṹn te bìo le Dónbeenì can ɓa kúaaráa le tíbí-cũaá yi á pannáa le wizonle na le khíi fĩ̀ le cítíi yi. 7 Mi mún bĩní leéka ho *Sodɔɔmu lè ho *Komɔɔre lórása bìo, lè hã lórá na sùarákaa yi làa ba bìo. Hã lórá mu nùpua dó míten mu koomu wárá lè mí sìíwà yi, á wi ɓa wé da lè ɓa zàn-bùaa. Á bìo kà wán ɓa wi ho dɔ̃hṹ na wee cĩ̀ fɛ́ɛɛ yi. Mu wó kà à ɲìnáa ɓa nùpua zeǹ wán.

8 Lé hɔ̃́n wárá so síi lé hĩ̀a á ɓa nùpua mu na wi mi tĩ́ahṹ á mún wee wé. Ɓa hácíira bò mu bìowa na yí bon wán, á mu bìo na sĩ ɓa yi na yí se lé bṹn ɓa wee wé. Le Dónbeenì ɲúhṹsomu ɓa wee zùań yi, á wee là ho wáayi bùaa na cùkú wi. 9 Hàrí ho wáayi tonkarowà ɲúhṹso na yèni ɓa le Misɛɛle yàá pá yí henía mí sĩi yi wó bṹn. Wón ɲɔǹ là a *Satãni khon mín yi o *Mɔyiize nì-hínmu wán, ká a màhã́ yí là a. Bìo kà lé bìo ó o bía: «Le o Ɲúhṹso beé ũ lò». 10 Ɛ̀ɛ ká ɓarɛ́n nùpua mu bán wee là bìo ɓa yí zũ, ɓa yí máa le mí yiwa wéráa mu bìo lòn naɲuwà, lé bṹn yàá wee yáa ɓa. 11 Ho yéréké á à sá ɓa yi. Ɓa wee wé là a nìi na ɓa le *Kaɲɛɛ bìo síi. Le wárí càró bìo yi á ɓa wó khon làa bìo ó o nìi na ɓa le *Balaamu wóráa mu bìo síi. Ɓa bìo yáara, lé bìo ɓa kã́a là a nìi na ɓa le Koree bìo síi. 12 Hen ká mi ɓunɓua-dĩ́nló á ɓa páanía wee dí làa mia, à mi dĩ́nló díró yìráa kɛń. Ɓa wee dí bùubaa ká mu nìyio máa dí ɓa, ɓa wee leéka míten bìo mí dòn. Ɓa ka lòn viohó na wee kán lè mí pànká ká ho máa tè. Ɓa ka lòn vĩ̀nsĩ̀a na yí máa ha mí haró pã̀ahṹ, na ɓa dɛɛra kúará á hã húrun. 13 Ɓa nìyi-wárá wee mi làa bìo ho mu-beenì ɲumu yànbónló khùankhúa wee lée kúia mináa bìo síi. Ɓa ka lòn mànàayio na la-kéní mía, á le Dónbeenì ɓɛ̀n ká ho lahó làa ba le tíbí-cũaá yi, á ɓa khíi kɛń yi fɛ́ɛɛ.

14 O Enɔɔki, yìa lé wàn maáwà nùwã hèɲun níi à lá a Adãma ɲii wán, á yánkaa fɛɛra le Dónbeenì ɲi-cúa ɓarɛ́n dã́ní yi mún kà síi: «Mi loń, lé o Ɲúhṹso na bò ò ɓuen lè ho wáayi tonkarowà cɛ̀rɛ́cɛ̀rɛ́cɛ̀rɛ́, 15 á ɓueé cítí ɓa nùpua ɓúenɓúen. Ɓa bè-kora wérowà ɓúenɓúen na kã́a á pã́ le Dónbeenì ó ò síiní ɲúná ɓa bè-kora na ɓa wó lè hã bín-kora na ɓa bía le Dónbeenì dã́ní yi bìo yi».

16 Ɓa nùpua mu sĩa yí máa wa mi. Ɓa wee wírí míten bìo yi làa wizooní ɓúenɓúen. Ɓa sĩa bìo na yí se lé bṹn ɓa wee wé. Ɓa wee khòn lè mí bíoní, á wee wíoka ɓa nùpua yèni à càráa mu bìo.

Le zéeníi na nɔn ɓa kèrètĩ́ɛwa bìo yi

17 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi bĩní leéka wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista tonkarowà ɲi-cúa bìo. 18 Ɓa bía le: «Hã pɔ̃̀nna vaa véeníi, ká ɓa nùpua wé è yáa mí ɲiní yi á à na mia. Ɓa wé è wé mí sĩa bìo na yí se, á à pĩ́ le Dónbeenì bìo». 19 Lé ɓarɛ́n wee khɛɛ́ ɓa nùpua. Ɓa leékaa bìo na, à ɓa wé. Dónbeenì Hácírí mía ɓa yi. 20 Ɛ̀ɛ ká minɛ́n na á ĩ wa làa sòobɛ́ɛ, mi dĩ̀n mi sĩadéró le Dónbeenì yi wán à séenínáa mín, à mi wíoka va làa yahó. Mi wé fìo lè le Dónbeenì Hácírí pànká. 21 Mi ɓua mín làa bìo le Dónbeenì wa làa mia, à dé mi sĩa lòoní le mukãnì na máa vé, dìo wa Ɲúhṹso Yeesu *Krista á à na mia o tentemu bìo yi. 22 Bìa sĩadéró yí fárá yí tĩna sese le Dónbeenì yi á mi zũń màkárí. 23 Mi kã̀ní ɓa hã ɲúná síiníló yi. Mi mún zũń bìa ká màkárí, ká mi màhã́ pa miten bìo. Mi ɲin ɓa wárá, hàrí ɓa sĩ̀-zĩ́nia á mi yàá pá yí tṹii yi ɓa wén-kora bìo yi.

Mɔ́ndɛ́n ɲi-cúa

24-25 Le Dónbeenì dà, le è pa mia á mi máa día ho wɔ̃hṹ, le è wé á mi ì dĩ̀n le yahó ká bè-kohó bìo máa mì máa lɛɛ́ mia. Le è wé á mi ì zã̀maka le yahó le cùkú beenì yi. Mi wa khòoní le Dónbeenì na lé le dà-kéní, le lé wa kã̀nílo wa páaníló là a Yeesu *Krista bìo yi, wón na lé wa Ɲúhṹso. Le ho cùkú, lè mu beemu, lè ho pànká ɓúenɓúen na bìo sã̀ a yi fɛ́ɛɛ à bìo pá sĩ̀ a yi hã laà na kà wán à lɛ́n fɛ́ɛɛ. *Amiina!

Bè-sànkanii

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Le Dónbeenì

Bè-sànkanii

na le zéenía là a Zãn

Vũahṹ túaró ɲúhṹ

Yìa túara mu bè-sànkanii vũahṹ lé o Zãn na lé o *Krista tonkaro. Pã̀ahṹ na ó o wee túa ho yi ká bìa tà a Krista bìo á ho Oroomu bɛ́ɛ wee beé lò làa sòobɛ́ɛ. O túara ho pã̀ahṹ na ɓa hĩ́a wìira a ɓuan zoó día ho kɔ̃hṹ na wi mu ɲumu tĩ́ahṹ, hìa ɓa le Patimɔɔsi yi. O túara ho á heníanáa bìa tà a Krista bìo sĩa. O le ɓa wíoka dé mí sĩa o Yeesu yi lé bìo ó o dàńna mu bìo ɓúenɓúen. O vũahṹ mu yi á le Dónbeenì páaníi kĩ́nle vũahṹ bìo cɛ̀rɛ̀ɛ wee mi yi.

O Zãn bía mí vũahṹ yi le o Yeesu zéenía míten làa mí. Á lé o Yeesu mu mún bía le o túa bìo ó o mɔn ɓúenɓúen (1). Ó o Zãn ɓɛ̀n túara hã vɔ̃nna bìo hèɲun á nɔnka ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio bìo hèɲun na wi ho Azii kɔ̃hṹ yi (2–3). O zéenía bìo ó o mɔn ho wáayi, lè ho sò-mánu fìró, lè hã bũaaní bìo hèɲun, lè mu bìowa bìo hèɲun, lè hã lánpórá bìo hèɲun bìo (4–16). Ho ló-beenì *Babiloona cĩ̀ló là a Satãni lè mí ton-sáwá yáaró bìo (17–20). Bṹn mɔ́n ó o mɔn ho dĩ́míɲá fĩnle na le Dónbeenì léra. O bía le hen làa cĩ́inú ká a Yeesu á à bĩní ì ɓuen (21–22).

1

Bìo ho vũahṹ wee zéení

1 Bìo wi ho vũahṹ na kà yi lé le Dónbeenì bè-sànkanii na le zéenía là a Yeesu *Krista à wón zéení na mí ton-sáwá yi, à ɓa zũń bìo ò wé hen làa cĩ́inú. Ó o Yeesu tonkaa mí tonkaro na ló ho wáayi nì-kéní, ò o ɓuee lii zéení mu lè mí ton-sá na ɓa le Zãn. 2 Bìo ó o Zãn mu mɔn ɓúenɓúen ó o mà tũ̀iá. O zũ le mu lé le Dónbeenì ɲi-cúa, á zũ le lé o Yeesu Krista zéenía mu. 3 Bìa wee kàrán le Dónbeenì ɲi-cúa na túara ho vũahṹ na kà yi, làa bìa wee ɲí hã à pa hã bìo bán ɲúná ɓɛ̀ntĩ́n sĩ, lé bìo mu bìowa mu wéró á sùaráa.

O Zãn tɛ̀ɛnía ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio bìo hèɲun yi

4 Ho vũahṹ mu lé ĩnɛ́n Zãn wee túa ho á à na ho Azii kɔ̃hṹ lórá bìo hèɲun kèrètĩ́ɛwa kuio bìo hèɲun yi. Le le Dónbeenì, dìo wi fɛ́ɛɛ, na wi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra na bò ò ɓuen, à wé mu sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia. Le hã hácíira mí bìo hèɲun,* hĩ̀a dĩ̀n le Dónbeenì bá-zàmu kanmúiní yahó à mún wé mu sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia. 5 Le o Yeesu Krista, yìa wee mì ho tũ̀iá le Dónbeenì ɲii, yìa láayi wi, yìa nín-yání vèera ló ɓa nì-hía tĩ́ahṹ, yìa wi ɓa bá-zàwa ɓúenɓúen ɲúhṹ wán à mún wé mu sãamu làa mia, à na ho hɛ́ɛrà mia.

Lé orɛ́n wa wɛn, á húrun cãni kúaará kã̀níanáa wɛn wa bè-kora yi, 6 á wó á wa lé le *Dónbeenì yankarowà nìpomu na wee sá ɓàn Maá Dónbeenì tonló. Le ho cùkú lè ho pànká à bìo sĩ̀ a yi fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi. *Amiina!

7 Mi loń! Nín-yìa hã dùndúio yi bò ò ɓuen. Ɓa nùpua ɓúenɓúen á à mi a, hàrí bìa cú a. Ho dĩ́míɲá kãna sìíwà ɓúenɓúen á à tà le wɛ́ɛ o bìo yi. Lé bṹn mu ù wéráa. *Amiina! 8 O Ɲúhṹso Dónbeenì, dìo wi fɛ́ɛɛ, na wi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra, na bò ò ɓuen, dìo dà mu bìo ɓúenɓúen á wee bío: «Lé ĩnɛ́n á ɓúa mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ, á lé ĩnɛ́n mún ǹ véení mu bìo ɓúenɓúen.»

O Zãn mɔn o Krista lè mí cùkú beenì

9 Ĩnɛ́n lé o Zãn na lé mìn za wa páaníló là a Yeesu bìo yi. Ĩ làa mia páanía le Dónbeenì bá-zàmu yi, á lɛɛ́ra mi lò beéró làa bìo mi wee hĩ̀náa mi sĩa yi làa mia. Lé ĩnɛ́n ɓa hĩ́a wìira á ɓuan zoó día ho kɔ̃hṹ na wi mu ɲumu tĩ́ahṹ, hìa ɓa le Patimɔɔsi yi. Ɓa zoó día mi bĩ́n lé bìo á ĩ buera le Dónbeenì bíonì á zéenía ho tũ̀iá na ó o Yeesu mà. 10 O Ɲúhṹso wizonle zoǹ,† á le Dónbeenì Hácírí pànká kɛra ĩ wán, á ĩ ɲá tãmu ɓúi sã pɔ̃́npɔ̃́n lòn bũaanì tãmu ĩ mɔ́n. 11 Á mu tãmu mu bía làa mi: «Bìo fo wee mi à ũ túa ho vũahṹ yi na hã lórá bìo hèɲun na kà kèrètĩ́ɛwa kuio bìo hèɲun yi: Ho Efɛɛze, ho Simiina, ho Pɛɛkaamu, ho Tiatiire, ho Saade, ho Filadɛlifii, lè ho Lawodisee.» 12 Bìo á ĩ ɲá mu tãmu mu sã, á ĩ yèrèmáa le ĩ khíi loń yìa bía làa mi, á ĩ khíi mɔn fĩ̀ntã́-cúaawa bìo hèɲun na wó lè ho sã́nú. 13 Ò o ɓúi lòn nùpue‡ á zoó wi hã tĩ́ahṹ. Ɓànso zã́ ho báká tóní, á can míten lè le nín-kéní na tã́ lè ho sã́nú. 14 O ɲún-vãní ka pṹiapṹia lòn yènsé. O yìo ka lòn dɔ̃hṹ dɛnle, 15 á zení wee ɲuiíka kũ̀iákũ̀iá lòn tɔ̃̀ɲɔ̀n na ɓa pà á wíokaa. O tãmu sã wee ɲí lòn ɲun-beenì vã̀náló. 16 Hã mànàayio bìo hèɲun ó o ɓuan lè mí nín-tĩánì. Ho khà-tóní yara ɲunso na ɲia wi á wee lé o ɲii yi. O yahó ka cɛ̃́ncɛ̃́n lòn wiso-hádɔ̃hṹ.

17 Bìo á ĩ mɔn wo kà, á ĩ lùwá a tá día, á yí máa kànkán lòn nùpue na húrun. Ó o lií bò mí nín-tĩánì ĩ wán ò o bía: «Yí zɔ̃́n wà. Lé ĩnɛ́n á ɓúa mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ, á lé ĩnɛ́n mún khíi véení mu bìo ɓúenɓúen. 18 Ĩnɛ́n lé yìa le mukãnì binbirì wi cɔ̃́n. Ĩ lá húrun, á lé mi na wã́a wi le mukãnì yi fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mia yi. Mu húmú á ĩ pànká wi wán, á ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó á ĩ pànká mún wi wán. 19 Àwa, á bìo fo wee mi, bìo wi làa bìo ɓueé wé mu mɔ́n, bṹn ɓúenɓúen à ũ túa. 20 Ká mu lé hã mànàayio bìo hèɲun na á ĩ ɓuan lè ĩ nín-tĩánì, lè hã fĩ̀ntã́-cúaawa bìo hèɲun na wó lè ho sã́nú, bṹn ɓàn kúará á ĩ ì zéení làa fo: Hã mànàayio bìo hèɲun hɔ̃́n bìo wee zéení le Dónbeenì tonkarowà na wee pa ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio bìo hèɲun yi bìo. Ká hã fĩ̀ntã́-cúaawa bìo hèɲun, hɔ̃́n bìo ɓɛ̀n wee zéení ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio bìo hèɲun bìo.»

2

Bío mà nɔn ho Efɛɛze kèrètĩ́ɛwa kuure yi

1 «Hã ɲi-cúa na kà á ũ túa à na le Dónbeenì tonkaro yi, yìa wee pa ho Efɛɛze lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure yi:

«Yìa ɓuan hã mànàayio bìo hèɲun lè mí nín-tĩánì, na wee varáka hã fĩ̀ntã́-cúaawa bìo hèɲun na wó lè ho sã́nú tĩ́ahṹ, lé wón wee bío bìo kà: 2 Ĩ zũ bìo mi wee wé, mi tà le lònbee yi mu bìo yi, á mún wee hĩ̀ mi sĩa mu yi. Ĩ zũ le bìa lé ɓa nì-sũmáa á mi pã́ bìo. Ɓa ɓúi na le mí lé o *Krista tonkarowà à mu yí bon, á mi khɛ́ra kúará, á zũ le ɓa lé ɓa sabín-fũ̀aalowa. 3 Mi wee tà hĩ̀ mi sĩa, à tà le lònbee yi ĩ bìo yi, mi yí máa tèé mi bàra. 4 Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ à zá làa mia bìo ɓúi na á ĩ mɔn mia à mu yí se bìo yi. Bìo mi wa làa mi pã̀ahṹ na mi ɓúakáa dó mi sĩa miì á mi día. 5 Àwa! Á mi cén và mi yiwa bìo mi fù karáa wán, à zũń le mi ló lè ho mɔ́n. Mi cén yèrèmá mi yilera lè mi wárá à wé làa bìo mi fù karáa bìo. Ká mi yí yèrèmáa, á ĩ ɓueé lá mi fĩ̀ntã́-cúaa á à lén bĩ́n. 6 Ká ĩ màhã́ mún wee ɓúa mia. Lé bìo á bìo ɓa Nikolayiitewa wee wé á mi ɲina, làa bìo á ĩnɛ́n mún ɲinanáa mu.

7 «Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo le Dónbeenì Hácírí wee bío na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio yi. Yìa dàńna ho fũuhṹ fá, á le Dónbeenì vĩ̀nsĩ̀a ɓuahó vĩ̀ndɛ̀ɛ na wee na le mukãnì ɓa nùpua yi, á ɓànso á ĩ na dén ɓàn bɛɛre díró níi yi.»

Bío mà nɔn ho Simiina kèrètĩ́ɛwa kuure yi

8 «Hã ɲi-cúa na kà á ũ túa à na le Dónbeenì tonkaro yi, yìa wee pa ho Simiina lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure yi:

«Yìa ɓúa mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ, á mún khíi véení mu bìo ɓúenɓúen, yìa lá húrun á vèera, lé wón wee bío bìo kà: 9 Ĩ zũ mi lò beéró bìo, á zũ mi khemu bìo, à ho nàfòró binbirì ɲɔǹ wi mi cɔ̃́n. Á bìa le mí lé ɓa *zúifùwa à ɓa yínɔń ɓa zúifùwa binbirí bìo ɓa wee yáa lè mi yèni á ĩ mún zũ. Ɓa nùpua mu kuure bìo sã̀ a *Satãni yi. 10 Le lònbee na à yí mia á mi yí zɔ̃́n. Mi loń, o Satãni á à wé á mi ɓúi ɓa à kúee ho kàsó yi á à khɛ́nnáa mi kúará. Le lònbee á à yí mia hã wizooní bìo pírú yi.* Mi fárá dĩ̀n mi sĩadéró miì wán, hàrí ɓa ɓúe mia, á ĩ ì na le mukãnì binbirì mia.

11 «Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo le Dónbeenì Hácírí wee bío na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio yi. Yìa dàńna ho fũuhṹ fá, wón ɓànso á mu húmú cúa-ɲun níi máa yí.»

Bíonì mà nɔn ho Pɛɛkaamu kèrètĩ́ɛwa kuure yi

12 «Hã ɲi-cúa na kà á ũ túa à na le Dónbeenì tonkaro yi, yìa wee pa ho Pɛɛkaamu kèrètĩ́ɛwa kuure yi:

«Yìa ho khà-tóní yara ɲunso na ɲia wi á wee lé ɲii yi, lé wón wee bío bìo kà: 13 Ĩ zũ le ho lóhó na fo wi yi lé o *Satãni bɛ́ɛnì díiníi. Mi yí bĩnía ĩ mɔ́n à mi fárá dĩ̀n mi sĩadéró miì wán. Hàrí pã̀ahṹ na ɓa ɓó a nìi na ɓa le Ãntipaasi yi mi cɔ̃́n hen na ó o Satãni mu wi yi, á mi pá wíokaa dó mi sĩa miì. O Ãntipaasi mu lé wón mà ho tũ̀iá ĩ ɲii binbirì. 14 Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ à zá làa mia cĩ́inú bìo á ĩ mɔn mia à mu yí se bìo yi. Ɓa ɓúi wi làa mia na bò a nìi na ɓa le *Balaamu kàránló yi. Wón na zéenía o *Isirayɛɛle nìpomu khà vĩ́iníló là a nìi na lé o bɛ́ɛ, yìa ɓa le Balaaki† á bán là hã wɔ̃̀nna taa, á wó ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà. 15 Lé kà síi ɓa ɓúi mún wi làa mia á bòráa ɓa Nikolayiitewa kàránló yi. 16 Á mi cén yèrèmá mi yilera lè mi wárá. Ká mi yí yèrèmáa, á hen làa cĩ́inú ká ĩ ɓuen, á ɓueé fi làa bán nùpua so lè ho khà-tóní na wee lé ĩ ɲii yi.

17 «Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo le Dónbeenì Hácírí wee bío na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio yi. Yìa dàńna ho fũuhṹ fá, á ho *maanɛ na ɓa sànkaa á ĩ ì na a yi ó o ò là. Ĩ mún ǹ na le hue-poni ɓànso yi. Le huee mu á ĩ wɔ̃́ncí le yèn-fĩnle wán á à na ɓànso yi. Nì-veere yí dà máa zũń le yèni mu ká yínɔń yìa le hue-poni mu nɔn yi.»

Bío mà nɔn ho Tiatiire kèrètĩ́ɛwa kuure yi

18 «Hã ɲi-cúa na kà á ũ túa à na le Dónbeenì tonkaro yi, yìa wee pa ho Tiatiire lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure yi:

«Yìa lé le Dónbeenì Za, na yìo ka lòn dɔ̃hṹ dɛnle, á zení wee ɲuiíka lòn tɔ̃̀ɲɔ̀n, lé wón wee bío bìo kà: 19 Bìo mi wee wé á ĩ zũ. Á le waminì na wee mi mia, làa bìo mi yí máa bĩní ĩ mɔ́n, làa bìo mi wee wé na ɓa nùpua yi, làa bìo mi wee hĩ̀náa mi sĩa, mu ɓúenɓúen á ĩ zũ. Ĩ mún zũ le hã laà na kà wán, á bìo mi wee wé á po bìo mi wó pã̀ahṹ na mi ɓúakáa dó mi sĩa o Yeesu yi. 20 Ɛ̀ɛ ká ĩ màhã́ à zá làa mia bìo ɓúi na ĩ mɔn mia à mu yí se bìo yi. O hã́a Zezabɛɛle‡, yìa le mí lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛro à mu yí bon á mi wee día ò o khà ĩ ton-sáwá vĩ́iní. O wee ɲàa ɓa dé ho bá-fénló lè ho hã́-fénló lè mí sìíwà wéró yi, lè hã wɔ̃̀nna taa làró yi. 21 Á ĩ nɔn ho pã̀ahṹ wo yi, ò o yèrèmá mí yilera lè mí wárá, ká a màhã́ yí tà le mí ì día mí koomu wárá. 22 Àwa! Ĩ ì wé ó o ò tè mu vã́mú á bìa làa wo wee páaní ɓúenɓúen á ĩ beé lò làa sòobɛ́ɛ, se ɓa ɓɛ̀n yèrèmáa, á día a koomu wárá. 23 Bìa bò a yi ɓúenɓúen á ĩ ì ɓúe. Ká mu wó kà, á ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio ɓúenɓúen á à zũń le ĩnɛ́n lé yìa á zũ a nùpue yilera, làa bìo ó o sĩi vá yi. Ĩ ì sàání mi nì-kéní kéní yi á à héha làa bìo mi wee wé.

24 «Ká minɛ́n Tiatiire kèrètĩ́ɛwa kuure nùpua na ká, na yí tà yí bò ho kàránló mu yi, á mún yí wi mi zũń bìo ɓa wee ve là a *Satãni bìo na sà yi, bán á ĩ ì bío bìo kà á à na yi: Ĩ máa bĩní máa hení bìo ɓúi wéró máa na mia, 25 ká bìo mi dó mi sĩa miì lé bṹn mi fárá dĩ̀n wán làa bìo mi wee wéráa mu fúaa ĩ bĩní ɓuenló.

26-28 «Yìa dàńna fá ho fũuhṹ, á bò bìo á ĩ wee zéení yi fúaa mu véeníi, wón á ĩ ì na ho pànká yi ó o ò wé hã sìíwà ɓúenɓúen ɲúhṹ wán làa bìo á ĩnɛ́n mún yúráa ho pànká ĩ Maá cɔ̃́n bìo síi. Ò o ò sùwaní mí pànká ɓa wán làa sòobɛ́ɛ, á wé è fì ɓa lòn sĩ̀a na má làa córó. Ɓànso á ĩ ì na hã tá-tĩa mànàayiire yi.§

29 «Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo le Dónbeenì Hácírí wee bío na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio yi.»

3

Bío mà nɔn ho Saade kèrètĩ́ɛwa kuure yi

1 «Hã ɲi-cúa na kà á ũ túa à na le Dónbeenì tonkaro, yìa wee pa ho Saade lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure yi:

«Yìa hã hácíira bìo hèɲun na bìo sã̀ le Dónbeenì yi wiráa, na hã mànàayio bìo hèɲun wi níi yi, lé wón wee bío bìo kà: Bìo mi wee wé á ĩ zũ. Ɓa nùpua wee leéka le mi yú le mukãnì binbirì, à mi ɲɔǹ húrun le Dónbeenì yahó. 2 Àwa, á mi cén fání mi yìo, à dé pànká miten yi, à bìo ká mia ɲúhṹ hĩ́a yí ɓúe. Mu bon. Ĩ zũ le bìo mi wee wé á ɲii yí sú ĩ Maá Dónbeenì yahó. 3 Àwa, á mi bĩní leéka mi yiwa bìo mi ɲá lè le Dónbeenì bíonì á tà le yi bìo. Mi yèrèmá mi yilera lè mi wárá, à wé bè le bíonì mu yi. Ká mi yí fánía mi yìo, á ĩ ɓueé yòoka mi wán là a kɔ̃̀nlo bìo. Mi máa dàń máa zũń ĩ ɓuenló mi cɔ̃́n pã̀ahṹ. 4 Ɛ̀ɛ ká ɓa ɓúi màhã́ wi mi cɔ̃́n ho Saade mu lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure tĩ́ahṹ á ɓuan míten sese le Dónbeenì yahó lòn nùpua na sĩ̀-zĩ́nia wee ce wéréwéré. Bán á à bè làa mi ká ɓa zã́ hã sĩ̀-poa, lé bìo ɓa ko làa bũ.

5 «Làa bṹn síi á yìa dàńna ho fũuhṹ fá, á wón ǹ zĩ́iní lè hã sĩ̀-poa. O yèni á ĩ máa lén bìa yú le mukãnì binbirì yènnáa vũahṹ yi hùúu. Ĩ ì dĩ̀n ĩ Maá lè mí tonkarowà yahó á à bío le ɓànso bìo sã̀ miì.

6 «Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo le Dónbeenì Hácírí wee bío na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio yi sese.»

Bío mà nɔn ho Filadɛlifii kèrètĩ́ɛwa kuure yi

7 «Hã ɲi-cúa na kà á ũ túa à na le Dónbeenì tonkaro na wee pa ho Filadɛlifii lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure yi:

«Yìa na ɓàn síi mía, na lé ho tũ̀iá poni ɓànso, yìa ó o *Daviide bɛ́ɛnì díró níi naló pànká wi níi yi lòn woohṹ won-za, yìa hɛ́ra mu bìo ɲii à nùpue máa dàń pe mu ɲii, na mún pon mu bìo ɲii à nùpue máa dàń hɛ́n mu ɲii, lé wón wee bío bìo kà: 8 Bìo mi wee wé á ĩ zũ. Ĩ zũ le ɓa nùpua yí máa kɔ̃̀nbi mia sese, ɛ̀ɛ ká mi màhã́ pá wee bè ĩ bíoní yi, mi yí pã́ ĩ bìo ɓa nùpua yahó. Àwa, ĩ hɛ́ra ho zũaɲii nɔn mia. Á nùpue na mún dà à bĩní ì pe ho á mía. 9 Mi loń, bìo kà lé bìo á ĩ ì wé làa bìa bìo sã̀ a Satãni yi, bán na wee fũ̀aa hã sabíoní le mí lé ɓa *zúifùwa à mu ɲɔǹ yí bon. Ĩ ì wé á ɓa ɓueé fárá mí nɔnkóɲúná wán mi yahó, á ɓa à zũń le ĩ wa mia. 10 Bìo á ĩ henía nɔn mia le mi hĩ̀ mi sĩa á mi tà bò yi. Lé bṹn nɔn á le lònbee na ɓueé khɛ́n ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen kúará á ĩnɛ́n ɓɛ̀n mún ǹ kã̀ní mia yi. 11 Hen làa cĩ́inú ká ĩ ɓuen. Bìo mi dó mi sĩa miì lé bṹn mi fárá dĩ̀n wán làa bìo mi wee wéráa mu, bèra a na ò o ɓúi hĩ́a yí fé mi bìo na wee zéení le mi fá ho fũuhṹ.

12 «Yìa dàńna ho fũuhṹ fá, wón ǹ kɛń lòn bòròbòrò ĩ Maá *Dónbeenì zĩ-beenì yi fɛ́ɛɛ. Ɓànso ò kɛń le zĩi mu yi fɛ́ɛɛ. Ĩ Maá Dónbeenì yèni, lè le lóhó yèni á ĩ ì túa ɓànso wán. Hón lóhó so lé ho Zeruzalɛɛmu fĩnle na à lé ho wáayi le Dónbeenì cɔ̃́n á à lii. Ĩnɛ́n yèn-fĩnle á ĩ mún ǹ túa ɓànso wán.

13 «Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo le Dónbeenì Hácírí wee bío na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio yi sese.»

Bío mà nɔn ho Lawodisee kèrètĩ́ɛwa kuure yi

14 «Hã ɲi-cúa na kà á ũ túa à na le Dónbeenì tonkaro yi, yìa wee pa ho Lawodisee lóhó kèrètĩ́ɛwa kuure yi:

«Yìa yèni ɓa le *Amiina, yìa wee mì ho tũ̀iá poni le Dónbeenì ɲii, yìa láayi wi, yìa lé ho tũ̀iá poni ɓànso, na le Dónbeenì dĩ̀n wán léraráa mu bìo ɓúenɓúen, lé wón wee bío bìo kà: 15 Bìo mi wee wé á ĩ zũ. Le Dónbeenì bìo yi, á mi yí sùwa, á mi mún yí wan. Mi lá ka lè mi sùwa tàá mi lá wan, se bṹn pá wã́a sṹaaní. 16 Ká bìo mi yí sùwa á mi mún yí wan, à mi ka tɔ̃́ǹ, á ĩ ì kṹn mia á à kúia. 17 Mi wee bío le mi níi bìo wi, le mi bò miten mi nàfòró wán, bìo ɓúi yí fòora mia, tàá. À mi yí zũ ká mi lé ɓa yinyio ɓànsowà á bìo màkárí wi. Mi lé ɓa nì-khenia. Mi lé ɓa muiiwà á wee vará mi bío. 18 Àwa, á mi día le ĩ zéení mia: Ho sã́nú binbirì na ceéra ho dɔ̃hṹ yi á mi wã́a ɓuee yà ĩ cɔ̃́n. Lé bṹn ǹ na ká mi ì wé mu bìo ɓànsowà binbirí. Mi ɓuee yà hã sĩ̀-poa ĩ cɔ̃́n à zĩ́ sàráa mi nìyio. Mi mún ɓuee yà hã yìo tĩni ĩ cɔ̃́n à váaní lè mi yìo à mi wé mi. 19 Bìa á ĩnɛ́n wa ká ɓa wó khon, à ĩ zá làa ba, à bé ɓa. Mi cén bĩní dé sòobɛ́ɛ miten yi, à yèrèmá mi yilera lè mi wárá. 20 Mi loń, ĩ dĩ̀n ho zũaɲii á wee tɛ̀ɛní. Ká yìa ɲá ĩ sã á tà le ĩ ɓuee zo, á ĩ ì zo ɓànso cɔ̃́n á wa à páaní ì dí.

21 «Yìa dàńna ho fũuhṹ fá, á ĩ wé á ɓànso ò kɛɛní mu bá-zàmu kanmúiní wán ĩ nìsã́ní, làa bìo á ĩnɛ́n mún fá ho fũuhṹ á karáráa ĩ bá-zàmu kanmúiní wán ĩ Maá nìsã́ní.

22 «Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo le Dónbeenì Hácírí wee bío na ɓa kèrètĩ́ɛwa kuio yi sese.»

4

Le khòoníi na le Dónbeenì wee yí ho wáayi

1 Bṹn mɔ́n, á ĩ bĩnía mɔn à ho wáayi ɲii hɛ́ra. Á mu tãmu na lá bía làa mi lè ho yahó, na sã wee ɲí lòn bũaanì, lé bṹn tĩ́n wee bío làa mi: «Ɓuee yòo hen, á ĩ ì zéení bìo ɓueé wé làa fo.» 2 Mí lahó yi, á le Dónbeenì Hácírí pànká kɛra ĩ wán, á ĩ mɔn mu bá-zàmu kanmúiní ɓúi ho wáayi ò o ɓúi kará le wán. 3 Ɓànso semu ka lè hã *hue-sení ɓúi na ɓa le zasipu làa saaduana cĩacĩ́akaró bìo síi, á wee ɲuiíka kũ̀iákũ̀iá. Le bon-khɔ̃́nle mún ló kĩ́nía mu bá-zàmu kanmúiní mu yi á wee ɲuiíka lòn *hue-senì na ɓa le emɛroode. 4 Mu bá-zàmu kanmúiní mu ɓàn síi ɓóní làa bìo náa kĩ́nía le yi, á ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa kará wán. Ɓa ɓúenɓúen zã́ hã sĩ̀-poa, á ɓúra mu bá-zàmu khɔ̃̀nlúaa na wó lè ho sã́nú. 5 Mu bá-zàmu kanmúiní mu á ho viohó ɲuiíkaró wee lé yi, á ho nàmakaró sã mún wee ɲí le yi. Hã fĩ̀ntã́-cúaawa bìo hèɲun zã̀nía yɛ̀ɛn bàrá le yahó. Hɔ̃́n lé hã hácíira bìo hèɲun na bìo sã̀ le Dónbeenì yi. 6 Bìo ɓúi lòn saahó na ɲumu wee ce wéréwéré lòn mákã́ dṹuhṹ á mún wi mu bá-zàmu kanmúiní mu yahó.

Bùaa bùaa náa ɓúi mún dĩ̀n kĩ́nía le kanmúiní mu yi. Ɓa yara lè ɓa máa ɓúenɓúen lée yìo. 7 O nín-yání yìa ka lòn kúden. O ɲun níi yìa ka lòn dãa-za. O tĩn níi yìa yahó ka lòn nùpue yahó. O náa níi yìa wón ka lòn duio na dɛ́ɛra wà. 8 Ɓa mí bùaa náa ɓúenɓúen á mía bìo hèzĩ̀n hèzĩ̀n wi. Hã ɓúenɓúen vó lè hã yìo. Bìo kà lé bìo ɓa wee bío le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ fɛ́ɛɛ:

«O Ɲúhṹso Dónbeenì ɓàn síi mía.

O dà mu bìo ɓúenɓúen.

O wi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra.

O wi fɛ́ɛɛ, o bò ò ɓuen.»

9 Hen ká ɓa bùaa mu sansan wee bío yìa kará mu bá-zàmu kanmúiní wán beemu bìo á wee khòoní a, á wee dé o bárákà, wón na wi fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi, 10 à ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa lii ɓúrá yìa kará mu bá-zàmu kanmúiní wán na wi fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yahó à ɓùaaní a. Ɓa wee wé hɛ́n mí sã́nú khɔ̃̀nlúaa lii kúia mu bá-zàmu kanmúiní yahó ká ɓa à bío bìo kà:

11 «Ɲúhṹso, wa Dónbeenì,

fo ko lè ho cùkú.

Fo ko lè le khòoníi.

Ho pànká ɓúenɓúen bìo sã̀ foǹ.

Lé bìo ũnɛ́n lé yìa léra mu bìo ɓúenɓúen.

Ũnɛ́n lé yìa le mu kɛń,

á mu ɓɛ̀n wi.»

5

O Pioza mí dòn lé yìa ko lè ho vũahṹ bɛnló

1 Ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ mɔn à yìa kará mu bá-zàmu kanmúiní wán ɓuan vũahṹ ɓúi lè mí nín-tĩánì. Ho vũahṹ mu yahó lè ho mání ɓúenɓúen á ho túaró wi wán, á bun. Ho ɲii lan lè ho sò-mánu hã zen cúa-hèɲun. 2 Ĩ mún mɔn wáayi tonkaro ɓúi na pànká wi, ò o wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Yìa ko lè ho sò-mánu na lan lè ho vũahṹ mu ɲii fìró à bɛn ho lé o yɛ́n?» 3 Ká yìa màhã́ ko lè ho bɛnló à kàrán ho á yí ló. Ɓànso mía ho wáayi, o mún mía ho tá wán, á ho tá fĩ̀kɔ̃hṹ ó o mún mía yi. 4 Á ĩ ɓɛ̀ntĩ́n wá mu bìo yi làa sòobɛ́ɛ, lé bìo á yìa ko lè ho bɛnló à kàrán ho á yí ló. 5 Á ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa nì-kéní ɓúi á wee bío làa mi: «Yí wá bìo. Loń, yìa ɓa wee ve làa Zudaa zĩ-ɲúhṹ nùpua kúden, o bɛ́ɛ *Daviide mɔ̀nmàníi, á fá ho fũuhṹ.* Wón lé yìa ko lè ho sò-mánu na lan lè ho vũahṹ mu ɲii fìró, à bɛn ho.»

6 Ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ mɔn Pioza ɓúi na ka lòn yìa na ɓa fã̀ yan làa muinì, ká a dĩ̀n le bɛ́ɛnì kanmúiní sĩi yi, ɓa bùaa bùaa náa, lè ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa tĩ́ahṹ. O Pioza mu wã́a là a yìo lé mu bìo hèɲun hèɲun. Hɔ̃́n yìo so lé hã hácíira bìo hèɲun na le Dónbeenì tonkaa ho dĩ́míɲá kùaráa ɓúenɓúen yi. 7 O Pioza mu vá vaá ɓó yìa kará mu bá-zàmu kanmúiní wán, ò o fó ho vũahṹ na á wón ɓuan lè mí nín-tĩánì. 8 Bìo ó o fó ho ɓuan, á ɓa bùaa bùaa náa lè ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa á ɓueé ɓúrá a Pioza mu yahó. Ɓa ɓúenɓúen ɓuan hã kòncówá, á mún ɓuan hã lánpórá na wó lè ho sã́nú, na mu bìo ɓúi na sãmu sĩ sú á wee cĩ̀ yi. Bṹn bìo so wee zéení bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi fìoró bìo. 9 Á ɓa bùaa bùaa náa lè ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa wee sío le len-fĩnle na kà:

«Ũnɛ́n lé fo ko lè ho vũahṹ mu féró.

Fo ko lè ho vũahṹ mu féró à fì ho sò-mánu na lan ho ɲii.

Lé bìo ũnɛ́n lé fo ɓa yan lè le muinì.

Ũ cãni lé dìo yà ɓa nùpua á ɓa bìo sã̀ le Dónbeenì yi.

Ɓa ló ho dĩ́míɲá kãna nùpua lè mí sìíwà ɓúenɓúen yi,

hàrí ɓa wé lùe lée lùe,

hàrí ɓa bío bíonì lée bíonì.

10 Fo wó á ɓa lé wàn *Dónbeenì yankarowà nìpomu,

à ɓa wé sá na le yi.

Ɓa à dí le bɛ́ɛnì ho tá wán.»

11 Ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ ɲá ho wáayi tonkarowà sã. Ɓa ka cɛ̀rɛ́cɛ̀rɛ́cɛ̀rɛ́, á kĩ́nía mu bá-zàmu kanmúiní, lè ɓa bùaa bùaa náa, lè ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa yi.† 12 Bìo kà lé bìo ɓa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n:

«O Pioza na ɓa lá fã̀

á ho dàńló, lè ho nàfòró, lè mu bè-zũńminì, lè ho pànká á bìo sã̀ yi.

O ko lè le kɔ̃̀nbii.

O ko lè ho cùkú.

O ko lè le khòoníi.»

13 Á mu bè-lénnia ɓúenɓúen, bìo wi ho wáayi làa bìo wi ho tá yi, bìo wi ho tá fĩ̀kɔ̃hṹ, làa bìo wi mu ɲumu yi, mu ɓúenɓúen na wi hã kùaráa ɓúenɓúen yi, á ĩ ɲá sã à mu wee bío bìo kà:

«Le khòoníi, lè le kɔ̃̀nbii, lè ho cùkú, lè ho pànká

á bìo sã̀ yìa kará mu bá-zàmu kanmúiní wán,

là a Pioza yi fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi.»

14 Á ɓa bùaa bùaa náa le: Amiina! À ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa ɓɛ̀n lií ɓúrá à ɓa ɓùaanía ɓa.

6

O Pioza fù ho sò-mánu bìo hèzĩ̀n

1 Ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ mɔn ò o Pioza fù ho nín-yání sò-mánu na lá lan ho vũahṹ ɲii. Á ĩ ɲá ɓa bùaa bùaa náa yà-kéní sã ò o béra lòn viohó na nà: «Ɓuee khĩí lɛ́n!» 2 Á ĩ le ĩ loń, à lée cón-poni na. Yìa yòora a á ɓuan le tɛ́ɛ. O ɓúi nɔn mu bá-zàmu khɔ̃̀nlúee wo yi ó o ɓúra á wàráa lòn san-bɛ́ɛ á tĩ́n wà vaá fá ho fũuhṹ.

3 Ó o Pioza fù ho ɲun níi sò-mánu na lá lan ho vũahṹ ɲii. Á ĩ ɲá ɓa bùaa bùaa náa ɲun níiso sã ò o béra: «Ɓuee khĩí lɛ́n!» 4 Ó o cúa ɓúi zoó ló hùɛɛn lòn dɔ̃hṹ. Yìa kará a wán ó o ɓúi nɔn ho pànká yi, ò o wé à ho hɛ́ɛrà yí kɛń ho tá wán, à ɓa nùpua wé ɓúe mín. O ɓúi nɔn ho khà-tó-tóní wo yi ó o ɓuan.

5 Ó o Pioza fù ho tĩn níi sò-mánu na lá lan ho vũahṹ ɲii. Á ĩ ɲá ɓa bùaa bùaa náa tĩn níiso sã ó o béra: «Ɓuee khĩí lɛ́n!» Á ĩ le ĩ loń, à lée cón-bírí na lua. Yìa kará a wán á ɓuan le dɛ̀ɛ na ɓa wee mɔ̀nzã́ lè mu bìo lìnlìmu. 6 Á ĩ ɲá bìo ɓúi sã lòn nùpue tãmu ɓa bùaa bùaa náa sĩi yi à mu wee bío: «O nùpue wizon-kùure sámú sàáníi lé hã daa lànpámúarè dà-kéní yàwá. Ká mu lé hã sìo, se lée lànpámúarè bìo tĩn ho yàwá dà-kéní mu yi. Ká ho ɲiló lè ho *dìvɛ̃́n bṹn à ũ día mí yàwá yi.»

7 Ó o Pioza fù ho náa níi sò-mánu na lá lan ho vũahṹ ɲii. Á ĩ ɲá ɓa bùaa bùaa náa níiso sã ó o béra: «Ɓuee khĩí lɛ́n!» 8 Á ĩ le ĩ loń à lée cón-khũunì na lua. Yìa kará a wán yèni ɓa le Húmú. Ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó bò a mɔ́n. Ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen sankanɔ̀n cúa-náa níi bìo dó ɓa níi yi, à ɓa ɓúe ɓa lè ho khà-tóní, lè le hĩni, lè mu vã́mú, lè ɓa zĩ́n-bùaa.

9 Ó o Pioza fù ho hònú níi sò-mánu na lá lan ho vũahṹ ɲii, á ĩ mɔn hã mànákã̀wa ɓúi le muinì yɛɛníi tá. Bìa bò le Dónbeenì bíonì yi, á mà ho tũ̀iá le ɲii á ɓa ɓó, lé bán te mí mànákã̀wa. 10 Bìo kà lé bìo hã mànákã̀wa mu wee bío pɔ̃́npɔ̃́n: «Ɲúhṹso Dónbeenì na ɓàn síi mía, yìa lé ho tũ̀iá poni ɓànso, lé ho pã̀ahṹ yɛ́n fo ò pa á à síinínáa ho dĩ́míɲá nùpua ɲúná á à dìráa hã yúaa wa ɓúeró bìo yi coon?» 11 Á le Dónbeenì nɔn hã sĩ̀-poa ɓa nì-kéní kéní yi, à le bía nɔn ɓa yi le ɓa hĩ̀ mí sĩa cĩ́inú à paráa ɓa ninzàwa ton-sáwá, ɓàn zàwa lè ɓàn hĩ́nni na ɓa à ɓúe lè ɓarɛ́n bìo síi ɲii síró.

12 Ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ mɔn ò o Pioza fù ho hèzĩ̀n níi sò-mánu na lá lan ho vũahṹ ɲii, á ho tá dèkío lè mí pànká. Á le wii yèrèmáa ka kúiríkúiríkúirí, à ho pĩihṹ hón mùia hobobo lòn cãni. 13 Hã mànàayio wee tè lii lòn hánbìó na ho pinpi-beenì wee dií. 14 Ho wáayi bun zon mín yi lòn pãhṹ á vṹnun, á hã ɓúaa lè hã táwá na mu ɲumu kĩ́nía yi, bṹn ɓúenɓúen lóka mí lara yi á vṹnun. 15 Ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen bá-zàwa lè ɓa ɲúnása, ɓa dásíwá ɲúnása, ho nàfòró ɓànsowà, bìa pànkáwá wi, ɓa wobáaní làa bìa wi míten, ɓa ɓúenɓúen hɛ́ɛra sà míten hã kãní yi lè hã ɓúaa hue-beera pɔ̃̀nna. 16 À ɓa wee bío lè hã ɓúaa lè mí hue-beera: «Mi ɲì wɛn, à yìa kará mu bá-zàmu kanmúiní wán à yí mi wɛn, ò o Pioza síiní wa ɲúná. 17 Lé bìo á yìa kará mu bá-zàmu kanmúiní wán là a Pioza wizon-beenì na ɓa à fĩ̀ le cítíi yi wã́a dɔ̃n. Á yìa dà à kã̀ní míten le wizonle mu yi wón mía.»

7

Le Dónbeenì bò le fĩ̀iminì mí ton-sáwá ɓuráa wán

1 Bṹn mɔ́n, á ĩ mɔn le Dónbeenì tonkarowà nùwã náa à ɓa dĩ̀n ho dĩ́míɲá sã́a mí bìo náa yi á hò ho pinpiró hen na ɓa dĩ̀nka yi, à ho yí và ho tá, lè mu ɲun-beera, lè hã vĩ̀nsĩ̀a wán. 2 Á ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ mɔn le Dónbeenì tonkaro veere ò o ló lè le wii hɛ̀ɛníi. Le dɛ̀ɛ na le Dónbeenì, dìo lé le mukãnì ɓànso, á wee bè lè mí fĩ̀iminì ó o ɓuan. Ò o bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n lè le Dónbeenì tonkarowà nùwã náa mu, bìa le nɔn ho pànká yi à ɓa yáaráa ho tá lè mu ɲun-beera: 3 «Ho tá lè mu ɲun-beera lè hã vĩ̀nsĩ̀a á mi dĩǹ yí yáa ká wa yí bò le fĩ̀iminì wàn Dónbeenì ton-sáwá ɓuráa wán yí vó.» 4 Á bìa le fĩ̀iminì mu bò wán á ɓa zéenía ɲii làa mi. Ɓa ɓúenɓúen wó nùpua muaaseé ɓúará-hèɲun làa muaaseé náa. Ɓa ló a *Isirayɛɛle nìpomu zĩ-ɲúná ɓúenɓúen yi. 5-8 O *Zudaa zĩ-ɲúhṹ nùpua na le fĩ̀iminì mu bò wán lée muaaseé pírú ɲun. Ó o Urubɛ̃n, là a Kaade, là a Azɛɛre, là a Nɛfutalii, là a Manasee, là a Simiɔn, là a Levii, là a Izakaare, là a Zabulon, là a Zozɛɛfu, là a Bɛ̃nzamɛɛ, bán ɓúenɓúen zĩ-ɲúná nùpua muaaseé pírú ɲun ɲun á le fĩ̀iminì mu bò wán.

Ɓa zã̀amá-kúii dĩ̀n o Pioza yahó

9 Bṹn mɔ́n, á ĩ le ĩ loń, à lée minka zã̀amá-kúii na. Ɓa ɲii yí dà máa zũń. Ɓa ló ho dĩ́míɲá kãna nùpua lè mí sìíwà ɓúenɓúen yi, hàrí ɓa wé lùe lée lùe, hàrí ɓa bío bíonì lée bíonì. Ĩ mɔn ɓa à ɓa dĩ̀n mu bá-zàmu kanmúiní yahó, là a Pioza yahó. Ɓa zã́ hã sĩ̀-poa, á ɓuanka hã yùkúio vɔ̃nna à zéení le mí sĩa wan. 10 Bìo kà lé bìo ɓa wee bío pɔ̃́npɔ̃́n:

«Wàn Dónbeenì na kará mu bá-zàmu kanmúiní wán là a Pioza,

lé bán kã̀nía wɛn.»

11 Á ho wáayi tonkarowà ɓúenɓúen dĩ̀n kĩ́nía ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa, lè ɓa bùaa bùaa náa na dĩ̀n kĩ́nía mu bá-zàmu kanmúiní yi á lií ɓúrá le yahó, á wee ɓùaaní le Dónbeenì 12 ká ɓa a bío:

«*Amiina!

Mu bè-zũńminì lè ho dàńló lè ho pànká á bìo sã̀ wàn Dónbeenì yi.

Le ko lè le kɔ̃̀nbii lè ho cùkú.

Wa ko wa khòoní le à dé le bárákà fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi.

*Amiina!»

13 Á ɓa nì-kĩ́a nì-kéní wã́a tùara miì: «Ɓa sĩ̀-poa ɓànsowà mu á fo zũ le? Ɓa wee lé wen?» 14 Á ĩ bía nɔn wo yi: «Wàn maá, ũnɛ́n lé fo zũ ɓa.» Ó o nì-kĩ́nle mu bĩnía bía: «Bìa kà lé bìa kã́a le lònbe-be-beenì* yi. Ɓa sɛɛra mí sĩ̀-zĩ́nia o Pioza cãni yi á hã wee ce pṹiapṹia. 15 Lé bṹn te bìo ɓa dĩ̀nnáa le Dónbeenì bá-zàmu kanmúiní yahó. Ɓa wee sá na le Dónbeenì yi le wisoni lè mí tĩ́nàahṹ fɛ́ɛɛ le zĩ-beenì na bìo sã̀ le yi yi. Á le Dónbeenì, dìo kará mu bá-zàmu kanmúiní wán á à kɛń làa ba, á à pa ɓa bìo.

16 Hĩni làa ɲu-hãní máa bĩní máa dàń ɓa.

Wii máa bĩní máa ɲí ɓa,

á wunwuró mún máa bĩní máa beé ɓa lò.

17 Lé bìo ó o Pioza na wi mu bá-zàmu kanmúiní sĩi yi á à pa ɓa bìo làa bìo ó o pi-pa wee wé paráa mí pia bìo. O wé è dí ɓa yahó á à varáa le ɲun-dã́ní yi, dìo wee na le mukãnì binbirì, á le Dónbeenì á à sùuka ɓa yèn-caa ɓúenɓúen.»

8

O Pioza fù ho hèɲun níi sò-mánu

1 Bìo ó o Pioza màhã́ fù ho hèɲun níi sò-mánu na lá lan ho vũahṹ ɲii, á bìo ho wáayi ɓúenɓúen wó tɛ́tɛ́tɛ́ á dó mí yi. 2 Á ĩ le ĩ loń, á ĩ mɔn le Dónbeenì tonkarowà nùwã hèɲun na dĩ̀n le Dónbeenì yahó. Á ɓa nɔn hã bũaaní dà-kéní kéní ɓa yi. 3 Á le Dónbeenì tonkaro veere ɓúi ló á ɓueé dĩ̀n le *ã́nsã́n cĩ̀íníi dɛ̀ɛ nìsã́ní. O ɓuan ho lánpóhó na ɓa wee wé cĩ̀í mu bìo na sãmu sĩ yi. Ho wó lè ho sã́nú. Á ɓa nɔn mu bìo na sãmu sĩ cɛ̀rɛ̀ɛ wo yi ò o cĩ̀í mu ho yi ho *ã́nsã́n cĩ̀íníi dɛ̀ɛ na wó lè ho sã́nú wán, dìo wi mu bá-zàmu kanmúiní yahó. À mu bìo mu làa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi fìoró ò o páaní na le Dónbeenì yi. 4 Á mu bìo na sãmu sĩ na wee cĩ̀ ho lánpóhó na ó o ɓuan yi yiìní làa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi fìoró á páanía yòó dɔ̃n le Dónbeenì. 5 Bṹn mɔ́n ó o wáayi tonkaro mu khá hã donfũaa ho *ã́nsã́n cĩ̀íníi á kúaa ho lánpóhó mu yi á kónkúaa kúaa ho tá wán lè mí pànká. Bìo ó o kónkúaa hã kúaa kà síi, á ho viohó ɲuiíkaa á nàmakaa, á ho tá dèkío lè mí pànká.

Hã bũaaní bìo náa na nín-yání wã́

6 Á ho wáayi tonkarowà nùwã hèɲun na ɓuan hã bũaaní wã́a wíokaa míten hã wĩ́ló bìo yi.

7 Ó o nín-yání tonkaro wã́a wã́ mí bũaanì. Bìo ó o wã́ le, á ho viohó mànàayio, lè ho dɔ̃hṹ, lè le cãni lùnkaa mín yi á dĩ̀ndĩ̀n tò ho tá yi. Á ho tá lè mí vĩ̀nsĩ̀a lè mí ɲíní bìo na cã̀ka ɓúenɓúen á à yí mu ɓàn sankanɔ̀n cúa-tĩn.

8 Ó o ɲun níi tonkaro á wã́ mí bũaanì. Á bìo ɓúi lòn ɓúe-beenì na zà, á ɓa lèera dó mu yámú ɲumu yi, á bìo yèrèmáa wó le cãni á à yí mu ɓàn sankanɔ̀n cúa-tĩn. 9 Á ɓa bùaa na wi le cãni mu yi á húrun. Á hã wonna na wi le yi mún fù.

10 Ó o cúa-tĩn níi tonkaro wã́ mí bũaanì. Á le mànàayi-be-beenì ɓúi zà wó ho dɔ̃hṹ kùera lion hã vũna lè hã ɲun-dã́a ɓàn sankanɔ̀n cúa-tĩn tĩn wán. 11 Le mànàayiire mu yèni ɓa le Hɛnhɛró. Á hã vũna lè hã ɲun-dã́a ɲumu, á bìo yèrèmáa wó mu ɲun-hia á à yí mu sankanɔ̀n cúa-tĩn. Á ɓa nùpua cɛ̀rɛ̀ɛ húrun lé bìo ɓa ɲun mu ɲun-hia mu.

12 Ó o cúa-náa níi tonkaro wã́ mí bũaanì. Á le wii, lè ho pĩihṹ, lè hã mànàayio sankanɔ̀n cúa-tĩn tĩn níi á ɓóonía yi, á mu ɓàn khoomu sankanɔ̀n cúa-tĩn tĩn níi á vó. Á le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ sankanɔ̀n cúa-tĩn tĩn níi wó le tíbírí cíkoon.

13 Á ĩ le ĩ loń, á ĩ mɔn duio ɓúi ò o yòó wee dɛ́ɛ ho wáayi fírìcírìi á wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Yéréké loo! Yéréké! Ho yéréké á à sá ho dĩ́míɲá nùpua yi lé bìo le Dónbeenì tonkarowà nùwã tĩn na ká á à wĩ́ mí bũaaní.»

9

Bìo wó hã bũaaní bìo hònú níi wĩ́ló mɔ́n

1 Ó o cúa-hònú níi tonkaro wã́ mí bũaanì. Á ĩ mɔn mànàayiire ɓúi na kùera lion ho tá yi. Ho kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía ɲii won-za á ɓa nɔn le yi. 2 Á le ɓueé hɛ́ra ho kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía ɲii, á le minka yiìní ló ho yi kúntùun, á pon ho tá ɓúenɓúen yi á mu wó le tíbírí á le wii yí máa mi. 3 Á ɓa kòoyówá ló le yiìní mu yi á bɛra fò ho tá. Ɓa nɔn ho pànká ɓa yi à ɓa wé táa ɓa nùpua lè ɓa naawà bìo síi. 4 Á ɓa bía nɔn ɓa yi le le ɲíní, lè hã vĩ̀nsĩ̀a, làa bìo lée bìo na wee sà hã vɔ̃nna à ɓa yí tṹii yi. Ká ɓa nùpua na le Dónbeenì fĩ̀iminì mía wán lé bán mí dòn à ɓa wé táa. 5 Ɓa yí nɔn le níi ɓa yi le ɓa ɓúe ɓa nùpua mu, ká ɓa màhã́ à beé ɓa lò làa sòobɛ́ɛ á à dã hã pĩina bìo hònú. Bìo ɓa wee beé là a nùpue lò á ka lòn naa táró vía bìo síi. 6 Pã̀ahṹ na á bṹn ǹ wé yi ká ɓa nùpua wé è bío le mí lá húrun se mu sṹaaní. Ɛ̀ɛ ká ɓa màhã́ máa hí. Ɓa sĩa wé è vá mu húmú yi. Ɛ̀ɛ ká ɓa máa yí mu.

7 Ɓa kòoyówá mu ka lòn cúawa na ɓa wíokaa hã hĩa táró bìo yi. Ɓa ɓúenɓúen ɲúná á mu bìo ɓúi ponka yi lòn bá-zàmu khɔ̃̀nlúaa na wó lè ho sã́nú. Ɓa yara ka lòn nùpua yara, 8 á ɲún-vãní túeeka lòn hã́awa ɲún-vãní. Ɓa ɲia ka lòn kúdenwà ɲia. 9 Ɓa kosĩa ka lè hã ponka yi làa hɔ̃nló bìowa ɓúi. Ɓa mía sã wee ɲí wùrùwárí wùrùwárí lòn wòtórówa lè mí cúawa na lùwa bò ò va hã hĩa. 10 Ɓa zṹaa wi á ka lòn naawà zṹaa. Lé hɔ̃́n zṹaa so á ɓa à beé lè ɓa nùpua lò hã pĩina bìo hònú yi. 11 Ɓa kòoyówá mu bɛ́ɛ lé o tonkaro na pan ho kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía yi. O yèni lè mu heberemu ɓa le Abadon, ká mu kɛrɛɛkimu á ɓa wee ve o làa Apoliyon, mu kúará le «Bè-yáaro.» 12 Bṹn lé ho nín-yání yéréké na wó khĩína. Yérékéwá bìo ɲun á pá à bĩní ì wé á à sĩ̀ bṹn yi.

Bìo wó hã bũaaní bìo hèzĩ̀n níi wĩ́ló mɔ́n

13 Bṹn mɔ́n ó o cúa-hèzĩ̀n níi tonkaro á wã́ mí bũaanì. Á ho *ã́nsã́n cĩ̀íníi dɛ̀ɛ na wó lè ho sã́nú, dìo wi le Dónbeenì yahó á tãmu ɓúi ló kónɓúaa mí bìo náa yi á ĩ ɲá sã. 14 Mu tãmu mu bía nɔn o tonkaro cúa-hèzĩ̀n níi na ɓuan mí bũaanì yi: «Ɓa tonkarowà na ló ho wáayi nùwã náa na ɓa can ho muhṹ na ɓa le Efaraate ɲii à ũ fee kúia.» 15 Ó o feera ɓa kúaará à ɓa ɓúe ho dĩ́míɲá nùpua sankanɔ̀n cúa-tĩn níi ɲúhṹ. Ɓa lá wíokaa ɓa día á pannáa dén lúlúure so, hón pĩihṹ so, dén wizonle so, hón pɔ̃̀n-kéní kéní so. 16 Ɓarɛ́n hĩn-táwá na yòora ɓa cúawa á ɓa zéenía ɲii làa mi. Ɓa le ɓa lé ho muaaseé khĩá-pírú pírú ɲúná khĩá-ɲun. 17 Bìo á ĩ mɔn lè ɓa sìí lé bìo kà: Ɓa ɓúenɓúen mu bìowa ponka kosĩa yi. Mu ɓúi ka hùɛɛn lòn dɔ̃hṹ. Mu ɓúi lé mu bè-búrán. Mu ɓúi lé mu bè-dondó. Ɓa cúawa ɲúná ka lòn kúdenwà ɲúná. Ho dɔ̃hṹ lè le yiìní lè ho kìríbì wee lé lè ɓa ɲiní. 18 Mu bè-sũmáa bìo tĩn mu, ho dɔ̃hṹ lè le yiìní lè ho kìríbì na wee lé lè ɓa ɲiní lé bìo ɓóka ho dĩ́míɲá nùpua. Bìa mu ɓó ɓúenɓúen á à yí ɓa sankanɔ̀n cúa-tĩn. 19 Ɓa cúawa mu pànkáwá wi ɓa ɲiní lè ɓa zṹaa yi. Mu bon, ɓa zṹaa ɲúná wi á ka lòn háwá, lé hɔ̃́n ɓa wee ɓóonínáa ɓa nùpua yi.

20 Ká ɓa nùpua na mu bè-sũmáa á yí yú yí ɓó, bán pá yí yèrèmáa yí día mí wɔ̃̀nna hãló. Ɓa pá wee ɓùaaní ɓa cĩ́náwa. Hã wɔ̃̀nna na wó lè ho sã́nú, làa hĩ̀a wó lè le wɛ́n-hɔ̃nló, làa hĩ̀a wó lè ho tɔ̃̀ɲɔ̀n, làa hĩ̀a wó lè hã huaa lè hã ɓùɛɛní, bṹn na yí máa mi mu bìo, á yí máa ɲí mu bìo, á yí dà máa wé dɛ̀ɛ, lé bṹn á bán pá wee ɓùaaní. 21 Ɓa nùpua ɓúeró, lè mu nín-símú wéró, lè ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà, lè ho kɔ̃̀nló, bṹn ɓúenɓúen á ɓa pá yí yèrèmáa á yí día wéró.

10

Ho vɔ̃n-za na á ho wáayi tonkaro ɓuan

1 Á ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ mɔn le Dónbeenì tonkaro ɓúi na pànká wi, ò o ló ho wáayi wee lii. Le dùndúure pon wo yi lòn dà-zĩ́nii. Á le bon-khɔ̃́nle bánbáa o ɲúhṹ. O yahó wee ɲuiíka lòn wii, á zení ka lòn dɔ̃hṹ bòròbòròwa. 2 Vɔ̃n-za ɓúi na hɛ́ra ó o ɓuan. O nín-tĩánìn zeǹ ó o bò mu yámú ɲumu wán, ká a nín-káahón zeǹ ó o bò ho tá wán, 3 ò o béra pɔ̃́npɔ̃́n lòn kúden. Bìo ó o béra kà síi, á ho viohó nàmakaró bía hã zen cúa-hèɲun. 4 Bìo á hón viohó so nàmakaa khĩína, á ĩ wi à ĩ túa bìo ho nàmakaró mu bía, á ĩ ɲá tãmu ɓúi sã ho wáayi à mu bía: «Ho viohó mu nàmakaró ɓàn ɲi-cúa á ũ ɓua ũ dòn. Yí túa hã.» 5 Ó o tonkaro na á ĩ mɔn ò o dĩ̀n mu yámú ɲumu lè ho tá wán, á hóonía mí nín-tĩánìn níi dá ho wáayi, 6 ò o báa lè le Dónbeenì yèni, dìo wi bĩ́n fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi, na léra ho wáayi làa bìo wi ho yi ɓúenɓúen, lè ho tá làa bìo wi ho yi ɓúenɓúen, lè mu yámú ɲumu, làa bìo wi mu yi ɓúenɓúen. O bía: «Mu wã́a máa bĩní máa mía. 7 Nɔ̀nzoǹ na ó o hèɲun níi tonkaro á à wĩ́ mí bũaanì yi, bṹn zoǹ ká le Dónbeenì bìo na le lá le mí ì wé na sà yi á à wé á ɲii ì sí, làa bìo le mànáa mu nɔn mí ton-sáwá na lé le ɲi-cúa fɛɛrowà yi.» 8 Á mu tãmu na á ĩ lá ɲá sã ho wáayi á tĩ́n bĩnía bía bìo kà nɔn miì: «Vaa fé ho vũahṹ na ó o tonkaro na dĩ̀n mu yámú ɲumu lè ho tá wán ɓuan.» 9 Á ĩ ɓɛ̀n vaá ɓó a yi, á fìora a le o na ho vɔ̃n-za mu miì. Ó o bía nɔn miì: «Nín-hìa, wã́a fé ho là. Ho lií wé hɛɛ ũ píohó yi hàrí ká ho lá ka lòn sòró ũ ɲii yi.» 10 Á ĩ fó ho vɔ̃n-za mu á là. Ho yoo ɓòɓò lòn sòró. Bìo á ĩ là ho vó, á ho wó mu bè-hia ĩ píohó yi. 11 Á ɓa bía bìo kà nɔn miì: «Fo ko à ũ pá bĩní bue bìo le Dónbeenì le mí ì wé lè ho dĩ́míɲá kãna nùpua lè mí sìíwà cɛ̀rɛ̀ɛ, hàrí ɓa bío bíonì lée bíonì, lè ɓa bá-zàwa cɛ̀rɛ̀ɛ.»

11

Ɓa nùwã ɲun na wee mì ho tũ̀iá le Dónbeenì ɲii

1 Ó o ɓúi nɔn le kã́anì na ɓa wee mɔ̀nzã́ lè mu bìo miì, ò o bía làa mi: «Vaa mɔ̀nzã́ le *Dónbeenì zĩ-beenì, à mɔ̀nzã́ ho *ã́nsã́n cĩ̀íníi dɛ̀ɛ. Ɓa nùpua na wi le Dónbeenì zĩ-beenì mu yi á wee ɓùaaní le, á ũ mì à zũń ɲii. 2 Ká le zĩ-beenì mu ɓàn lún á ũ yí mɔ̀nzã́. Hón día nɔn bìa yí zũ le Dónbeenì yi. Ɓa à yonka ho lóhó na bìo sã̀ le Dónbeenì yi hã pĩina ɓúará-ɲun làa bìo ɲun yi. 3 Ɓa nùwã ɲun na wee mì ho tũ̀iá ĩ ɲii á ĩ ì tonka à ɓa ɓueé fɛɛ ĩ ɲi-cúa. Ɓa à zĩ́ hã sĩ̀a na wee zéení le mu yúmú wó ɓa wán á à fɛɛráa ĩ ɲi-cúa mu hã wizooní khĩá-pírú ɲun làa ɓúará-tĩn yi.» 4 Bán nùwã ɲun so lé hã Oliivewa vĩ̀nsĩ̀a bìo ɲun lè hã fĩ̀ntã́-cúaawa bìo ɲun, hĩ̀a bìo bía hàánì.* Ɓa dĩ̀n o Ɲúhṹso na wi ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen ɲúhṹ wán yahó. 5 Ká a ɓúi le mí ì wé ɓa làa bè-kohó, á ho dɔ̃hṹ ù lé lè ɓa ɲiní lée cĩ̀í ɓa zúkúsa á à ɓúe. Lé kà síi á yìa le mí ì wé ɓa làa bè-kohó á à híráa. 6 Ɓa yú ho pànká á à hèráa ho viohó á ho máa tè, pã̀ahṹ na ɓa wee fɛɛ le Dónbeenì ɲi-cúa yi. Ɓa dà à yèrèmá mu ɲumu á mu ù wé le cãni. Ɓa dà à wé á mu bè-sũmáa lè mí sìíwà wé è sá ho dĩ́míɲá yi túntún ho pã̀ahṹ na sĩ ɓa yi.

7 Ká hã ɲi-cúa na ɓa ko ɓa fɛɛ á fɛɛra vó, ó o yìa ɓúi á à lé ho kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía yi á lée fi làa ba. O ò dàń ɓa, á à ɓúe ɓa. 8 Á ɓa nì-hínmu ɓa à kúia ɓa nùpua fèmínló lahó yi, ho ló-beenì na ɓa ɓúaa ɓa Ɲúhṹso yi ho *kùrùwá wán á ɓó. Ho ló-beenì mu yèn-wàahṹ ɓa le *Sodɔɔmu tàá *Ezipite. 9 Ɓa nùpua na ló ho dĩ́míɲá kãna nùpua lè mí sìíwà ɓúenɓúen yi, hàrí ɓa wé lùe lée lùe, hàrí ɓa bío bíonì lée bíonì, tĩ́ahṹ á ɓueé dĩ̀n á à loń ɓa nùwã ɲun mu nì-hínmu hã wizooní bìo tĩn lè mí canko yi, á à pĩ́ le ɓa máa nùu. 10 Ɓa nùpua na ho dĩ́míɲá yi sĩa á à wa bìo ɓa húrun bìo yi. Ɓa à dí mu sã́nú á à hã mín lè mu bìo, lé bìo ɓa ɲi-cúa fɛɛrowà nùwã ɲun mu á beéraráa ɓa lò làa sòobɛ́ɛ.

11 Ká hã wizooní bìo tĩn lè mí canko mu khĩína, á le Dónbeenì kúaa mí sɔ̃nsãmu na wee na le mukãnì ɓa yi á ɓa vèera hĩ́nɔn. Á bìa mu wó yìo yi ɓúenɓúen zã́na làa sòobɛ́ɛ. 12 Á ɓa nùwã ɲun mu ɲá tãmu ɓúi sã pɔ̃́npɔ̃́n ho wáayi à mu wee bío làa ba: «Mi ɓuee yòo hen.» Á ɓa hĩ́nɔn yòó wà hã dùndúio wán ká ɓa zúkúsa dĩ̀n wee loń. 13 Ho pɔ̃̀n-kéní mu yi à bṹn ho tá dèkío lè mí pànká, á fù ho lóhó sankanɔ̀n cúa-pírú níi. Nùpua na húrun mu yi lée muaaseé hèɲun. Bìa fera yí húrun bán zɔ̃́nkaa, á ɓa ɓùaanía le Dónbeenì na wi ho wáayi.

14 Ho cúa-ɲun níi yéréké khĩína, á hen làa cĩ́inú ká ho cúa-tĩn níi ì ɓuen.

Bìo wó hã bũaaní bìo hèɲun níi wĩ́ló mɔ́n

15 Ó o hèɲun níi tonkaro wã́ mí bũaanì, á tãmu cɛ̀rɛ̀ɛ bía pɔ̃́npɔ̃́n ho wáayi:

«Wa Ɲúhṹso Dónbeenì làa *Yìa ó o mɔn léra

á ho dĩ́míɲá bɛ́ɛnì bìo màhã́ wã́a sã̀ yi binbirì,

á le Dónbeenì á à dí le bɛ́ɛnì fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi.»

16 Á ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa na kará mí bá-zàmu kanmúiní wán le Dónbeenì yahó á lií ɓúrá à ɓa wee ɓùaaní le Dónbeenì 17 ká ɓa à bío:

«Ɲúhṹso Dónbeenì,

ũnɛ́n na dà mu bìo ɓúenɓúen,

na wi fɛ́ɛɛ á wi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra,

wa wee dé ũ bárákà,

lé bìo á ũ pànká na ɲii mía lé hón fo lá lè ũ bɛ́ɛnì.

18 Ho dĩ́míɲá kãna nùpua sĩa cã̀ foǹ,

ɛ̀ɛ ká ũnɛ́n lé yìa sĩi wã́a wee cĩ̀ ɓa yi.

Ho pã̀ahṹ dɔ̃n à ũ fĩ̀ le cítíi bìa húrun ɓúenɓúen wán.

Ho pã̀ahṹ dɔ̃n à ũ sàání ũ ton-sáwá na lé ũ ɲi-cúa fɛɛrowà,

làa bìa bìo sã̀ foǹ yi, bán na wee kɔ̃̀nbi fo,

bìa bìo ɲúhṹ wi làa bìa bìo ɲúhṹ mía.

Ho pã̀ahṹ dɔ̃n à ũ yáa bìa wee yáa ho dĩ́míɲá nùpua.»

19 Bìo ɓa bía vó, á le *Dónbeenì zĩ-beenì na wi ho wáayi ɲii hɛ́ra. Á le páaníi ɓonkonì día wee mi. Á ho viohó ɲuiíkaa á nàmakaa. Ho tá dèkío lè mí pànká á ho viohó mànàayio tò cɛ̀rɛ̀ɛ.

12

Bìo ó o hã́a là a yìa wó làa mín

1 Bṹn mɔ́n á yéréké bè-beenì ɓúi zéenía míten ho wáayi. O lée hã́a, á le wii pon yi lòn dà-zĩ́nii á bò mí zení ho pĩihṹ wán. O ɓúra mu bá-zàmu khɔ̃̀nlúee na wó lè hã mànàayio pírú ɲun. 2 O sãní dɔ̃n á wee ɓúe, ó o wee wá pɔ̃́npɔ̃́n. 3 Á yéréké bè-veere ɓúi bĩnía zéenía míten ho wáayi. Mi loń, o lée ɲìa be-beenì ɓúi sìí á ka hùɛɛn lòn dɔ̃hṹ. O ɲúná lée bìo hèɲun, ká a wã́a lée bìo pírú. O ɲúná mí bìo hèɲun á mu bá-zàmu khɔ̃̀nlúe-zàwa ɓúra yi. 4 O sàara hã mànàayio sankanɔ̀n cúa-tĩn níi lè mí zĩ́ní á kúaa ho tá yi. O ɲìa be-beenì mu dĩ̀n o hã́a na sãní wee ɓúe yahó. O wi ká a ton ò o lá a za vĩ̀. 5 Ó o hã́a mu ton mí za báa. O za mu khíi sùwaní mí pànká ho dĩ́míɲá kãna nùpua ɓúenɓúen wán. Bìo ó o ton, ó o za dɛ̀ɛnía fó bṹn wán á ɓuan yòora le Dónbeenì lè mí bá-zàmu kanmúiní cɔ̃́n. 6 Ká a hã́a wón lùwa van ho lahó na le Dónbeenì wíokaa ká làa wo yi le dùure yi. Lé bĩ́n ɓa à pa a bìo yi hã wizooní khĩá-pírú ɲun làa ɓúará-tĩn pã̀ahṹ.

7 Á hã fio wã́a cũ̀aana ho wáayi. Le Dónbeenì tonkarowà lè mí ɲúhṹso Misɛɛle á fun là a ɲìa be-beenì mu lè mí tonkarowà, 8 á dàńna ɓa á ɓa lahó wã́a mía ho wáayi. 9 Ɓa ɲɔn wo lè mí tonkarowà léra bĩ́n. O ɲìa be-beenì mu lé o háa na wi bĩ́n hàánì.* Ɓa wee ve o làa Nì-bàkálo tàá Satãni. Lé orɛ́n wee khà ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen vĩ́iní. Ɓa ɲɔn orɛ́n lè mí tonkarowà ɓúenɓúen kúaa ho tá yi.

10 Á ĩ ɲá tãmu ɓúi sã ho wáayi à mu wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n:

«Le Dónbeenì wã́a kã̀nía wɛn hã laà na kà wán.

Le zéenía le mí dà mu bìo ɓúenɓúen,

le mí lé o bɛ́ɛ.

Le zéenía le yìa le mɔn léra á ho pànká ɓúenɓúen nɔn yi.

Lé bìo á yìa lá wee dĩ̀n wàn Dónbeenì yahó à bàká wàn zàwa lè wàn hĩ́nni yi

le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ le ɓa wó khon á ɓa ɲɔn léra ho wáayi.

11 Wàn zàwa lè wàn hĩ́nni á dàńna a o Pioza cãni pànká yi,

làa bìo ɓa mà le le Dónbeenì bíonì lé ho tũ̀iá poni pànká yi.

Ɓa mukãní bìo yí here ɓa yi, á ɓa yí zã́na mu húmú.

12 Lé bṹn nɔn á minɛ́n na wi ho wáayi ɓúenɓúen wã́a zã̀maka.

Ɛ̀ɛ ká minɛ́n na wi ho tá wán làa bìa wi mu ɲumu yi á ho yéréké ɓɛ̀n ǹ sá yi.

Lé bìo ó o Satãni lion mi cɔ̃́n. O sĩi cã̀ lè mí sòobɛ́ɛ lé bìo ó o zũ le ho pã̀ahṹ na ká a yi ka cĩ́inú.»

13 Bìo ó o ɲìa be-beenì zũna le ɓa ɲɔn wo dó ho tá yi vó, ó o bò a hã́a na ton o za báa yi wee ɲa. 14 Á ɓa nɔn hã mía ɓúi o hã́a mu yi lòn duio be-beenì mía, ó o dɛ́ɛra vannáa le dùure yi, ho lahó na le Dónbeenì wíokaa ká làa wo yi. Lé bĩ́n ɓa à pa a bìo yi hã lúlúio bìo tĩn lè mí sanka pã̀ahṹ. Ó o ɲìa be-beenì na mún lé o háa mu na wi bĩ́n hàánì máa yí o máa wé làa dɛ̀ɛ. 15 Ó o háa mu kṹna mu ɲumu á mu vã̀ná lòn muhṹ ɲumu á bò a hã́a mɔ́n wà vaá lá a. 16 Ká ho tá màhã́ séenía o hã́a á hɛ́ra mí ɲii à ho dɛ̀ɛnía vã̀ mu ɲumu mu ɓúenɓúen véenía. 17 Bìo mu wó kà, ó o ɲìa be-beenì mu sĩi cã̀ a hã́a yi, ó o bĩnía wà vaá wee fi là a zàwa na ká. Bán zàwa so lé ɓa nùpua na wee bè bìo le Dónbeenì bò henía yi, á bò ho tũ̀iá poni na ó o Yeesu zéenía làa ba yi. 18 O ɲìa be-beenì mu wà vaá dĩ̀n mu yámú ɲumu ɲii.

13

O yìa na ló mu yámú ɲumu yi bìo

1 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn yìa ɓúi ò o ló mu yámú ɲumu yi. O ɲúná lée bìo hèɲun, á wã́a lée bìo pírú. Hã wã́a mu mí bìo pírú zĩ́inía lè mu bá-zàmu khɔ̃̀nlúe-zàwa. Hã ɲúná mu á ɓa túara hã yènnáa wán á là lè le Dónbeenì. 2 O yìa mu ka lòn manɔ̀n mùindaa. O nín-khonna ka lòn ɓúe-khá nín-khonna, á ɲii ka lòn kúden ɲii. Ó o ɲìa be-beenì á nɔn mí pànká ɓàn síi wo yi, á nɔn mí bá-zàmu ɓàn síi wo yi. 3 O yìa mu ɲúhṹ dà-kéní ka lè ɓa hà ho ó o lá à hí. Ɛ̀ɛ ká ho màhã́ bĩnía wan. Bìo mu wó kà á ho dĩ́míɲá nìpomu ɓúenɓúen wó coon mu bìo yi, á ɓa tà a yìa mu bìo. 4 Á ɓa wee ɓùaaní a ɲìa be-beenì lé bìo ó o nɔn mí pànká ɓàn síi wo yi. Ɓa mún wee ɓùaaní a yìa mu ká ɓa à bío: «Yìa á à tèé là a yìa mu wón mía. Yìa dà a mía.»

5 O yú le níi ò o wé yáa mí ɲii yi ká a là le Dónbeenì. Bṹn ɓàn wéró níi nɔn wo yi hã pĩina ɓúará-ɲun làa bìo ɲun yi. 6 Ó o wee bío hã bín-kora lɛɛ́ le Dónbeenì yi ká a là le yèni, làa hen na le wi yi, làa bìa wi ho wáayi. 7 O yú le níi o ò fi làa bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi à dàń ɓa. O yú ho pànká ho dĩ́míɲá kãna nùpua lè mí sìíwà ɓúenɓúen wán, hàrí ɓa kɛń lùe lée lùe, hàrí ɓa bío bíonì lée bíonì. 8 Ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen á à ɓùaaní a. Bán na yènnáa yí túara hàrí ho dĩ́míɲá ɲúhṹ ɓúɛɛníi bìa yú le mukãnì binbirì yènnáa vũahṹ yi, hìa ó o Pioza na ɓa ɓó te, lé bán á à ɓùaaní a.

9 Yìa wee ɲí bìo, à ɓànso ɲí bìo á à bío: 10 Yìa ho kàsó zoró sã̀ yi, wón ǹ zo ho. Á yìa ho khà-tóní húmú sã̀ yi, wón ɓa à ɓúe làa ho. Lé bṹn á bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi ko ɓa hĩ̀ mí sĩa yi, à wíoka dé mí sĩa le Dónbeenì yi.

O yìa na ló ho tá yi bìo

11 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ tĩ́n mɔn yìa ɓúi ò o lií ló ho tá yi. O wã́a lé mu bìo ɲun á ka lòn Pioza wã́a. Ká a màhã́ wee bío là a ɲìa be-beenì bìo síi. 12 O nín-yání yìa pànká ɓàn síi ó o yú bèra a na ò o wé sá a yahó. O wee kĩ̀kã́ ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen yi à ɓa ɓùaaní a nín-yání yìa na ɓa hà ó o lá à hí ká a màhã́ bĩnía wan. 13 O wee wé mu yéréké bè-beera. O yàá wee wé à ho dɔ̃hṹ lé ho wáayi lii à ɓa nùpua ɓúenɓúen mi. 14 O wee vĩ́iní ho dĩ́míɲá nùpua lé bìo ó o yú le níi à wéráa bṹn yéréké bìowa so o yìa na ló mu yámú ɲumu yi yahó. O wee bío le o yìa na ɓa hà lè ho khà-tóní ó o yí húrun, à ɓa mí ɓàn kansi à déráa ho cùkú wo yi. 15 O yú ho pànká ò o dé le mukãnì o kansi mu yi ò o wé dàń bío, ò o mún dàń ɓúe bìa ɓúenɓúen na le mí máa ɓùaaní a kansi mu. 16 Bìa bìo ɲúhṹ wi làa bìa bìo ɲúhṹ mía, ho nàfòró ɓànsowà lè ɓa nì-khenia, ɓa nùpua na wi míten lè ɓa wobáaní, bán ɓúenɓúen ó o yìa mu wee kĩ̀kã́ yi à ɓa bè le fĩ̀iminì mí nín-tĩánì níní wán tàá mí ɓuráa wán. 17 Ká le fĩ̀iminì mu mía nùpue wán, á ɓànso yí dà bìo máa yà, ó o mún yí dà bìo máa yɛ̀ɛ́. Le fĩ̀iminì mu lé o nín-yání yìa yèni, tàá ho mìló ɲii na màa lè le yèni mu.

18 Ɓa nùpua ko ɓa le mí yiwa hen sese: Yìa zũ mu bìo, á ɓànso dà à zũń o yìa mu yèni mìló ɲii ɓàn kúará. Mu wee zéení a nùpue bìo. Hã ɲii lée 666.

14

O Pioza làa bìa le Dónbeenì yà bìo

1 Á ĩ bĩnía le ĩ loń à lée Pioza na le ɓúee na ɓa le Sion ɓúee wán. Ɓa nùpua muaaseé ɓúará-hèɲun, làa muaaseé náa páanía wi le wán làa wo. Ɓa nùpua mu ó o Pioza lè mín maá yènnáa túara ɓuráa wán. 2 Á ĩ ɲá tãmu ɓúi sã ho wáayi lòn ɲun-beenì vã̀náló. Mu sã mún wee ɲí lòn viohó na wee nàmaka lè mí pànká. Mu sã wee ɲí lòn kòncówá na ɓa wee ɓúa. 3 Ɓa nùpua mu ɓúenɓúen dĩ̀n mu bá-zàmu kanmúiní, lè ɓa bùaa bùaa náa, lè ɓa nì-kĩ́a yahó à ɓa wee sío le len-fĩnle. Nùpue na dà le leni mu á à sío mía ká mu yínɔń ɓa nùpua muaaseé ɓúará-hèɲun làa muaaseé náa mu na le Dónbeenì yà ho dĩ́míɲá nùpua tĩ́ahṹ. 4 Bán á yí páanía làa hã́awa yí mɔn hùúu á ɓa wee ce le Dónbeenì yahó. Ɓa wee bè o Pioza yi à varáa hã lùa ɓúenɓúen na á wón wee va yi. Ho dĩ́míɲá nùpua tĩ́ahṹ á ɓarɛ́n lé bìa le Dónbeenì yà á ɓa bìo sã̀ lerɛ́n là a Pioza yi lòn bè-yáa bìo síi. 5 Ɓa yí fã̀ sabéré yí mɔn hàrí lòn wizoǹ-kéní. Wékheró bìo yí dà máa mì máa lɛɛ́ ɓa yi.

Ho wáayi tonkaro ɓúi wee bío le Dónbeenì cítíi bìo

6 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn wáayi tonkaro ɓúi ò o yòó wee dɛ́ɛ ho wáayi fírìcírìi. O wà ɓueé bue le bín-tente na wi bĩ́n fɛ́ɛɛ á ɲii mía á à na ho dĩ́míɲá kãna nùpua lè mí sìíwà ɓúenɓúen yi, hàrí ɓa kɛń lùe lée lùe, hàrí ɓa bío bíonì lée bíonì.

7 O wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Mi wé kɔ̃̀nbi le Dónbeenì à lén le yèni. Lé bìo le Dónbeenì cítíi fĩ̀ló pã̀ahṹ dɔ̃n. Mi wé ɓùaaní le Dónbeenì na léra ho wáayi, lè ho tá, lè mu ɲumu ɓúenɓúen.»

8 Ó o ɲun níi wáayi tonkaro na bò a nín-yání tonkaro mɔ́n, á wee bío bìo kà: «Ho *Babiloona beenì bìo yáara loo! Ho bìo yáara! Ho dɛ̀ɛ́ra ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen lè ho bá-fénló lè ho hã́-fénló lè mí sìíwà làa sòobɛ́ɛ lòn *dìvɛ̃́n na ho ɲuiína làa ba.» 9 Bṹn mɔ́n ó o tĩn níi wáayi tonkaro na bò a ɲun níi mɔ́n, á bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Yìa wé è ɓùaaní a yìa na ló mu yámú ɲumu yi lè mí kansi, ká ɓànso ó o yìa mu fĩ̀iminì wi ɓuure tàá o níi wán, 10 á wón le Dónbeenì sĩi á à cĩ̀ yi làa sòobɛ́ɛ. Mu ù wé lòn dìvɛ̃́n na here á le Dónbeenì ɲuiína lè ɓànso. O lò á à be làa sòobɛ́ɛ ho kìríbì na wee cĩ̀ yi ɓa tonkarowà na bìo sã̀ le Dónbeenì yi là a Pioza yahó. 11 Á ho dɔ̃hṹ na wee beé o lò á máa hí máa mi. Ho yiìní wé è lé fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi. Mu bon, bán na wé è ɓùaaní a yìa lè mí kansi, na ɓa à bè o yìa mu fĩ̀iminì wán, bán lò khíi wé è be le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ fɛ́ɛɛ.»

12 Lé bṹn á bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi, bìa wee bè bìo le bò henía yi á yí bĩnía o Yeesu mɔ́n, á ko ɓa hĩ̀ mí sĩa yi. 13 Ĩ ɲá tãmu ɓúi sã ho wáayi, à mu bía: «Túa bìo kà: Bìa wee hí ká ɓa páanía là a Ɲúhṹso bán ɲúná sĩ bìo kà wán.» Á le Dónbeenì Hácírí le ũuu le bán ɲúná sĩ. Le ɓa à vũń le lònbee na ɓa lá bìo yi. Ɓa bè-wénia wee zéení le ɓa tonló sá se.

Lé mu bìo khèró pã̀ahṹ wã́a dɔ̃n

14 Á ĩ bĩnía le ĩ loń à lée dùndúure dà-poni na, ò o ɓúi lòn nùpue kará le wán. O ɓúra mu bá-zàmu khɔ̃̀nlúee na wó lè ho sã́nú, á ɓuan le khɔ̃́nle na ɲia wi. 15 Ó o tonkaro ɓúi zoó ló le *Dónbeenì zĩ-beenì na ho wáayi yi á wee bío pɔ̃́npɔ̃́n làa yìa kará le dùndúure wán: «Lá ũ khɔ̃́nle à ũ khè mu bìo ho tá wán, mu khèró pã̀ahṹ dɔ̃n.» 16 Á yìa kará le dùndúure wán wã́a khò mu bìo ho tá wán ɓúenɓúen véenía. 17 Ó o tonkaro ɓúi bĩnía zoó ló le Dónbeenì zĩ-beenì yi ho wáayi, á mún ɓuan le khɔ̃́nle na ɲia wi. 18 Ó o tonkaro ɓúi na wee loń le muinì yɛɛníi dɔ̃hṹ bìo á zoó ló ho *ã́nsã́n cĩ̀íníi lùe yi. O wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n làa yìa ɓuan le khɔ̃́nle na ɲia wi: «Lá ũ khɔ̃́nle à ũ lii khé ho èrézɛ̃́n na ho tá wán ɓúenɓúen, ho wã́a bon.» 19-20 Ó o wáayi tonkaro mu lií khó ho èrézɛ̃́n ɓúenɓúen á lée kúaa le dà-beenì na ɓa wee ɲaa ho yi ho donkĩ́ahṹ. Le dà-beenì na ho èrézɛ̃́n wee ɲaa yi á wee zéení le Dónbeenì sĩ-cĩ̀ílè bìo. Ɓa lée ɲaana ho èrézɛ̃́n mu, á mu wó le cãni vã̀náa yú hã kilomɛɛterewa khĩá-tĩn síi, ká le booró wee dé o cúa à ká a ɲúhṹ.

15

Le Dónbeenì tonkarowà lè mu bè-sũmáa bìo

1 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn yéréké bè-beenì ɓúi ho wáayi na wó mi coon. Ĩ mɔn Dónbeenì tonkarowà nùwã hèɲun, á ɓuanka mu bè-sũmáa bìo hèɲun. Bṹn bè-sũmáa so lé bìo á à tií le Dónbeenì sĩ-cĩ̀ílè ɲii. 2 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn bìo ɓúi lòn saahó na ɲumu wee ce wéréwéré lòn mákã́ dṹuhṹ á ho dɔ̃hṹ mún wi yi. Bìa dàńna a yìa lè mí kansi lè ho mìló ɲii na màa là a yèni, lé bán dĩ̀n ho saahó mu wán. Ɓa ɓuan hã kòncówá na le Dónbeenì nɔn ɓa yi, 3 á wee sío le Dónbeenì ton-sá *Mɔyiize là a Pioza leni:

«Ɲúhṹso Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen,

bìo fo wee wé ɓúenɓúen lé mu bè-beera, mu wee wé ɓa nùpua coon.

Dĩ́míɲá kãna ɓúenɓúen bɛ́ɛ,

bìo fo wee wé ɓúenɓúen á térénna, mu dĩ̀n ho tũ̀iá poni wán.

4 Yìa máa kɔ̃̀nbi fo

wón mía.

Yìa á à pĩ́ máa ɓùaaní fo

wón mía.

Fo lé le Dónbeenì ũ dòn, ũ síi mía.

Ho dĩ́míɲá kãna nùpua ɓúenɓúen á ɓueé ɓùaaní fo

lé bìo á ũ wee wé bìo térénna à ɓa mi.»

5 Bṹn mɔ́n á ĩ mɔn à le zĩ-beenì na ho wáayi ɲii hɛ́ra. Á hã pɔ̃nsòni bùkú na wee zéení le le Dónbeenì wi lè mí nìpomu á zoó día wee mi. 6 Á le Dónbeenì tonkarowà nùwã hèɲun mu na ɓuan mu bè-sũmáa bìo hèɲun á zoó ló le zĩ-beenì mu yi. Ɓa zã́ hã báká túa bè-poa pṹiapṹia, á canka míten lè hã nín-kéníwà na tã́ lè ho sã́nú. 7 Á ɓa bùaa bùaa náa na kĩ́nía mu bá-zàmu kanmúiní yi yà-kéní á nɔn hã lánpórá bìo hèɲun na wó lè ho sã́nú ho wáayi tonkarowà nùwã hèɲun mu yi. Hã lánpórá mu sú lè le Dónbeenì na wi fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi sĩ-cĩ̀ílè. 8 Á le *Dónbeenì zĩ-beenì wã́a sú lè le yiìní. Le yiìní mu wee zéení le Dónbeenì cùkú lè le dàńló bìo. Á nùpue yí dà máa bĩní máa zo le, ká mu bè-sũmáa bìo hèɲun na ɓa tonkarowà mu ɓuan á yí khĩína.

16

Mu bè-sũmáa bìo hèɲun bìo

1 Á ĩ ɲá tãmu ɓúi sã pɔ̃́npɔ̃́n zoó le *Dónbeenì zĩ-beenì yi à mu bía bìo kà nɔn ɓa tonkarowà nùwã hèɲun mu yi: «Le Dónbeenì sĩ-cĩ̀ílè na wi hã lánpórá mu yi á mi kónkó kúia ho tá wán.»

2 Ó o nín-yání tonkaro kónkúaa mí lánpóhó yi bìo kúaará. Á mu hĩ́nɔn wó hã càká-sũmáa bìa ɓúenɓúen na ó o yìa fĩ̀iminì wi wán, bìa wee ɓùaaní a yìa mu kansi.

3 Ó o ɲun níi tonkaro kónkúaa mí lánpóhó yi bìo kúaa mu yámú ɲumu yi, á mu yèrèmáa ka lòn nì-hío cãni. Á ɓa bùaa na wi mu yi ɓúenɓúen húrun.

4 Ó o tĩn níi tonkaro kónkúaa mí lánpóhó yi bìo kúaa hã vũna lè hã ɲun-dã́a yi, á hã ɲumu yèrèmáa wó le cãni. 5 Á ĩ ɲá ò o tonkaro na mu ɲumu bìo wi níi yi á bía:

«Ũnɛ́n na wi fɛ́ɛɛ á wi ká bìo ɓúi dĩǹ yí léra, ũ síi mía.

Bìo fo fã̀ lè ũ cítíi á térénna.

6 Ɓa nùpua kúaará ũ ɲi-cúa fɛɛrowà cãni làa bìa bìo sã̀ foǹ na ká cãni,

á fo ɓɛ̀n nɔn le cãni ɓa yi le ɓa ɲu. Mu yú ɓa.»

7 Á tãmu ɓúi ló ho *ã́nsã́n cĩ̀íníi, á ĩ ɲá. Mu bía: «Mu bon, Ɲúhṹso Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen, bìo fo wee fĩ̀ lè ũ cítíi á térénna, mu dĩ̀n ho tũ̀iá poni wán.»

8 Ó o náa níi tonkaro kónkúaa mí lánpóhó yi bìo kúaará le wii wán. Á le wii yú le níi wee cĩ̀íkaráa ɓa nùpua lè mí dɔ̃hṹ, 9 á le cĩ̀íkaa ɓa làa sòobɛ́ɛ. Á ɓa wee là le Dónbeenì, dén na pànká wi mu bè-sũmáa mu wán. Ɓa yí tà à yèrèmá mí yilera lè mí wárá à déráa ho cùkú le Dónbeenì yi.

10 Ó o hònú níi tonkaro kónkúaa mí lánpóhó yi bìo kúaará a yìa bá-zàmu kanmúiní wán. Á hã kãna na ó o wi ɲúhṹ wán á le tíbí-cũaá dó wán. Á ɓa nùpua wee cũ̀aaka mí dɛnní lé bìo ɓa lò wee beráa. 11 Á ɓa wee là le Dónbeenì lé bìo hã càkáwá wee beéráa ɓa lò à ɓa pá yí tà yí yèrèmáa yí día mí wén-kora wéró.

12 Ó o hèzĩ̀n níi tonkaro kónkúaa mí lánpóhó yi bìo kúaa ho muhṹ na ɓa le Efaraate yi, á ho ɲumu vã̀ bèra a na à ɓa bá-zàwa na ló lè le wii hɛ̀ɛníi ɓuee dàń khĩí. 13 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn cĩ́náwa bùaa tĩn ɓúi à ɓa wee lé ɓa bùaa bùaa tĩn ɲiní yi. Ɓa ka lòn béèwa. O yà-kéní wee lé o ɲìa be-beenì ɲii yi, ká a ɓúi wee lé o yìa na ló mu ɲumu yi ɲii yi, ká a yà-kéní wee lé yìa na wee fɛɛ hã ɲi-cúa na yí bon ɲii yi. 14 Ɓa lé o *Satãni tonkarowà na wee wé mu yéréké bìowa. Ɓa à hĩ́ní ì tè ho dĩ́míɲá ɓúenɓúen bá-zàwa yi á à ve, à ɓa ɓuee tá hã hĩa lè le Dónbeenì, dén na dà mu bìo ɓúenɓúen, le Dónbeenì mu wizon-beenì zoǹ.

15 Ó o Ɲúhṹso bía: «Mi loń! Ĩ ɓueé yòoka mi wán là a kɔ̃̀nlo bìo. Yìa fánía mí yìo, á wee zĩ́ mí sĩ̀a fɛ́ɛɛ bèra a na ò o yí vará mí bírí ĩ ɓuenló pã̀ahṹ à hã nìyio dí, wón ɓànso ɲúhṹ sĩ.»

16 Ɓa cĩ́náwa mu von ho dĩ́míɲá bá-zàwa ɓúenɓúen kúaa mín wán ho lahó na ɓa le Haamakedon lè mu heberemu yi.

17 Ó o hèɲun níi tonkaro kónkúaa mí lánpóhó yi bìo kúaa ho pinpiró yi. Á tãmu ɓúi ló mu bá-zàmu kanmúiní yi zoó le *Dónbeenì zĩ-beenì yi, á bía pɔ̃́npɔ̃́n: «Mu wã́a vó.» 18 Ho viohó ɲuiíkaa á nàmakaa, á ho tá dèkío lè mí pànká. À lá ɓa nùpua lénló ɲii wán ɓuee ɓúe ho pã̀ahṹ mu yi á ho tá dèkéró mu ɓàn síi dĩǹ yí wó yí mɔn. 19 Á ho ló-beenì bénkaa lè hã cúa-tĩn, á ho dĩ́míɲá kãna lórá ɓúenɓúen fù. Le Dónbeenì yí céra ho ló-beenì *Babiloona yí día. Á ho dìvɛ̃́n na wee zéení le le Dónbeenì sĩi cã̀ lè mí sòobɛ́ɛ bìo á le kĩ̀kã́a ho yi á ho ɲun. 20 Hã kãna na mu ɲumu kĩ́nía yi lè hã ɓúaa ɓúenɓúen vṹnun, á nùpue yí máa mi. 21 Ho viohó mànàayi-beera tò lion ɓa nùpua wán. Le mànàayiire dà-kéní lìró dà à yí kiloowa ɓúará-ɲun làa pírú síi. Á ɓa nùpua là le Dónbeenì le minka lònbee na yú ɓa hã mànàayio mu bìo yi. Le lònbee mu ɓàn síi mía.

17

O hã́a na sòobáa wee yɛ̀ɛ́ míten bìo

1 Bṹn mɔ́n á ɓa tonkarowà nùwã hèɲun na ɓuan hã lánpórá nì-kéní vá ɓueé ɓó miì ò o bía: «Ɓuen le ĩ zéení bìo á ĩ ì síinínáa o hã́a na sòobáa wee yɛ̀ɛ́ míten dàkhĩína ɲúhṹ làa fo, yìa kará mu ɲun-beera ɲii. 2 Ho dĩ́míɲá kãna bá-zàwa wee fé o. Ho dĩ́míɲá nùpua mún wee fé o làa sòobɛ́ɛ, ó o bìo wee khéení ɓa lòn *dìvɛ̃́n na ɓa ɲun.» 3 Á le Dónbeenì Hácírí pànká kɛra ĩ wán, ó o tonkaro mu ɓuan mi vannáa le dùure yi. Á ĩ mɔn hã́a ɓúi le dùure mu yi ká a kará a yìa yà-muhṹ ɓúi wán. O yìa mu ɲúná lé hã bìo hèɲun á wã́a lé hã bìo pírú. O sãnía ɓúenɓúen vó lè hã yènnáa na wee là le Dónbeenì. 4 O hã́a mu na kará a wán zã́ le dà-muhṹ cṹɛncṹɛn. O bè-zĩ́nia á wó lè ho sã́nú, lè hã *hue-sení lè mí sìíwà na yàwá here. O ɓuan le ɲuuníi dɛ̀ɛ na wó lè ho sã́nú. Le sú lè mu bìo na wee zéení a yìrá-wárá là a bá-fénló na ó o wee wé. 5 Le yèni ɓúi na kúará sà yi á túara a ɓuure wán, le

«Babiloona beenì,

hã́awa na wee yɛ̀ɛ́ miten lè ho dĩ́míɲá yìrá-wárá ɓàn nu.»

6 Ĩ mɔn o hã́a mu ò o ɲun le cãni á sù wee khée. Bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi, bìa mà ho tũ̀iá o Yeesu ɲii lé bán te mí cãni.

Bìo á ĩ mɔn wo kà, ó o bìo wó mi coon làa sòobɛ́ɛ. 7 Ó o tonkaro mu bía le lée webio nɔn ó o hã́a mu bìo wóráa mi coon. O bía: «Bìo ó o hã́a mu, là a yìa na ó o kará wán bìo karáa á ĩ ì bɛnka à na foǹ. O yìa mu lé o yìa na ɲúná lé hã bìo hèɲun, á wã́a lé hã bìo pírú. 8 O yìa mu na fo mɔn á yìo lá wi lua, ká bìo kà wán ó o húrun. O ko ò o vèe lé ho kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía yi, à bìo lée yáa ɓúenɓúenɓúen. Ɓa nùpua na yènnáa yí túara hàrí ho dĩ́míɲá ɲúhṹ ɓúɛɛníi bìa na yú le mukãnì binbirì yènnáa vũahṹ yi á à mi a ká ɓa à wé coon. Ɓa à wé coon lé bìo ó o yìo lá wi lua, á húrun, á bĩnía mɔn wán.

9 «Ɓa nùpua ko ɓa le mí yiwa hen sese à zũńnáa mu bìowa mu ɓàn kúará. Hã ɲúná bìo hèɲun wee zéení hã ɓúaa bìo hèɲun na ó o hã́a na bìo bía á kará wán. Hã mún lé ɓa bá-zàwa nùwã hèɲun. 10 Ɓa bá-zàwa mu tĩ́ahṹ á ɓa nùwã hònú bɛ́ɛnì vó. Ká a nì-kéní wee dí mí bɛ́ɛnì, ká yìa so bɛ́ɛnì díró wi làa mɔ́n. O khíi lá le, ó o máa dí le máa mía. 11 Ká a yìa na yìo lá wi lua ká bìo kà wán ó o húrun, wón mí bɛɛre lé ɓa bá-zàwa nùwã hètĩn níi. O mún ló ɓa nùwã hèɲun tĩ́ahṹ. Wón bìo á à yáa ɓúenɓúenɓúen.

12 «Hã wã́a bìo pírú na fo mɔn hɔ̃́n ɓɛ̀n lé ɓa bá-zàwa nùwã pírú na dĩǹ yí lá mí bɛ́ɛnì. Ɓa à yí ho pànká á à dí le bɛ́ɛnì là a yìa ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ cĩ́inú mí dòn yi. 13 Ɓa à wé le ɲii dà-kéní á à sá à nanáa o yìa mu yi lè mí pànká ɓúenɓúen. 14 Ɓa à fi là a Pioza, ká wón màhã́ à dàń ɓa, lé bìo ó o wi ɓa ɲúnása ɓúenɓúen ɲúhṹ wán, á wi ɓa bá-zàwa ɓúenɓúen ɲúhṹ wán. Bìa ó o von á hueekaa, bìa sĩadéró wo yi fárá dĩ̀n, lé bán là a Pioza mu á à páaní ì fá ho fũuhṹ.»

15 O tonkaro mu pá bĩnía bía bìo kà làa mi: «Mu ɲun-beera mu na fo mɔn, bìo ó o hã́a na wee yɛ̀ɛ́ míten kará ɲii, bṹn lé ho dĩ́míɲá kãna minka nùpua, hàrí ɓa wé lùe lée lùe, hàrí ɓa bío bíonì lée bíonì. 16 Ká hã wã́a bìo pírú na fo mɔn là a yìa mí bɛɛre bán á à ɲin o hã́a mu. Bìo wi o cɔ̃́n ɓúenɓúen ɓa à ɓúe ɲúhṹ ká ɓa à día wo mí kã́amáa. Ɓa à là a taa ká bìo ká ɓa à cĩ̀í. 17 Mu bon. Le Dónbeenì dó bìo le le mí ì wé wéró ɓa sĩa yi á ɓa à wé le ɲii dà-kéní á à sá à nanáa o yìa mu yi lè mí pànká ɓúenɓúen fúaa bìo le bía à ɲii sí. 18 Ká a hã́a na fo mɔn, wón lé ho ló-beenì, hìa yú ho pànká ho dĩ́míɲá kãna bá-zàwa ɓúenɓúen wán.»

18

Ho Babiloona lóhó cĩ̀ló bìo

1 Bṹn mɔ́n á ĩ bĩnía mɔn le Dónbeenì tonkaro ɓúi ò o yòó ló wee lii. O yú ho pànká beenì á cùkú khon-beenì lií kúaará ho dĩ́míɲá kùaráa ɓúenɓúen yi. 2 O tonkaro mu bía bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Ho *Babiloona beenì bìo yáara loo! Ho bìo yáara! Ho wã́a lé ɓa cĩ́náwa lóhó. Ɓa cĩ́náwa lè mí sìíwà kará ho yi. Ɓa ɲínzàwa na yí máa là* na ɓa nùpua ɲina, bán ɓúenɓúen wi ho yi. 3 Ho dɛ̀ɛ́ra ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen lè ho bá-fénló lè ho hã́-fénló lè mí sìíwà làa sòobɛ́ɛ lòn dìvɛ̃́n na ho ɲuiína làa ba. Ho ka lòn hã́a na wee yɛ̀ɛ́ míten á ho dĩ́míɲá bá-zàwa wee fé. Ɓa duanlowà wó ho nàfòró ɓànsowà mu minka bìo na á ho lóhó mu sa sĩa wee vá yi bìo yi.»

4 Á ĩ bĩnía ɲá tãmu ɓúi sã ho wáayi à mu bía: «Minɛ́n na lé ĩ nìpomu, mi lé ho lóhó mu yi, bèra a na à mi níní yí kɛń mu bè-kora na ho wee wé yi, à mu bè-sũmáa na à yí ho à yí yí mia. 5 Mu bè-sũmáa á à yí ho lé bìo mu minka bè-kora na ho wee wé á ɲà mín wán yòó ɓó le Dónbeenì yi, á le yí céra ho yí día. 6 Hã wén-kora na ho wó lè ɓa nùpua lé hɔ̃́n ɓàn síi à mi mún wé làa ho. Bìo á ho wó lé bṹn ɓàn síi cúa-ɲun à mi wé làa ho. Ho wén-kora na ka lòn *dìvɛ̃́n á ho ɲuiína lè ɓa nùpua lé hón hereló ɓàn síi cúa-ɲun à mi mún ɲuií làa ho. 7 Hen na ho ɓùaanía míten vaá ɓó yi, lè mu minka bè-sení na ho wɛɛ́ra lè mí sĩi, lé kà síi à mí mún beé lè ho lò à vɛ́ɛní ho yi. Ho wee bío mí yi le mí lé o bɛ́ɛ, le mí yínɔń mahã́a á mí yi máa vá máa mi hùúu. 8 Lé bṹn nɔn á wizoǹ-kéní ɓúi ká mu bè-sũmáa á à yí ho. Bṹn lé mu húmú, lè le yi vɛ́ɛ, lè le hĩn-sũmúi. Horɛ́n mí bɛɛre á à cĩ̀ ho dɔ̃hṹ yi dúkúdúkúdúkú. Lé bìo ó o Ɲúhṹso Dónbeenì na síinía ho ɲúhṹ á pànká wi.»

9 Mu nɔ̀nzoǹ á ho dĩ́míɲá kãna bá-zàwa na lè ho lóhó mu lɛɛ́ra ho bá-fénló lè ho hã́-fénló lè mí sìíwà lè ho minka bè-sení na wɛɛ́ra ho sĩi yi á à mi ho cĩ̀ló yiìní. Ká ɓa mɔn le á ɓa à wá à kùaará ho bìo yi. 10 Mu zoǹ ká ɓa à khɛ̀n á à dĩ̀n lé le zã́níi bìo wee wé ho yi bìo yi, ká ɓa à bío bìo kà:

«Yéréké loo, yéréké!

Ho *Babiloona beenì na lá yí máa sĩ́ yí,

nín-hìa ɲúhṹ dɛ̀ɛnía sú ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi.»

11 Ɓa duanlowà ɓúenɓúen mún ǹ tà le wɛ́ɛ lòn yúmú wó ɓa wán lé bìo á yìa wé è yà ɓa bìo á wã́a mía. 12 Bṹn bìowa so lé ho sã́nú, lè ho tɔ̃̀ɲɔ̀n, lè hã *hue-sení lè mí sìíwà na yàwá here, lè hã pɔ̃nsò-sení bè-poa, lè hã pɔ̃nsò-muna na yàwá here lè hã sṹiina, lè hã ɓùɛɛní ɓúi sìíwà na yàwá here. Ɓa mún wee yɛ̀ɛ́ hã donkhue-sĩ̀a lè mí sìíwà. Hã ɓúi wó lè ɓa sã̀máwà ɲia, hã ɓúi lé hã ɓùɛɛní ɓúi sìíwà na yàwá here, hã ɓúi lé ho hɔ̃nló, hã ɓúi lé ho tɔ̃̀ɲɔ̀n, hã ɓúi lé hã *hue-sení ɓúi sìí. 13 Ɓa mún wee yɛ̀ɛ́ mu bìowa na sãmu sĩ á yàwá here. Bṹn lé le vĩ̀ndɛ̀ɛ ɓúi donkuaa, lè hã vɔ̃n-zàwa ɓúi, lè ho ɲiló na sãmu sĩ, lè ho míìrè. Ɓa mún wee yɛ̀ɛ́ ho dìvɛ̃́n lè ho ɲiló, lè mu dũmu lè ho dĩ́nló lè mí sìíwà. Ɓa mún wee yɛ̀ɛ́ ɓa nàwa, ɓa pia, ɓa cúawa lè mí wòtórówa. Ɓa mún wee yɛ̀ɛ́ ɓa nùpua. 14 Ɓa wé è wá ká ɓa à bío bìo kà: «Mu minka bè-sení na ũ yìo lá wee lé á yáara vó ɓúenɓúen. Ũ nàfòró lè ũ semu ɓúenɓúen vó. Fo máa bĩní máa yí mu hùúu.»

15 Ɓa duanlowà na duara ho yi wóráa ho nàfòró ɓànsowà á à khɛ̀n á à dĩ̀n lé le zã́níi bìo wee wé ho yi bìo yi. Ɓa à tà le wɛ́ɛ lòn yúmú wó ɓa wán 16 ká ɓa à bío bìo kà:

«Yéréké loo, yéréké!

Ho ló-beenì yáara vó!

Ho lá ka lòn hã́a na wee nì hã pɔ̃nsò-sení bè-poa,

lè hã pɔ̃nsò-muna na yàwá here,

á wee zĩ́ mu bìowa na wó lè ho sã́nú,

lè hã *hue-sení lè mí sìíwà na yàwá here.

17-18 Ho ló-beenì mu nàfòró ɓúenɓúen dɛ̀ɛnía yáara vó ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi.»

Hã won-beera ɲúnása, làa bìa wee pà hã, làa bìa wee zo hã, làa bìa wee yí mí ɲii dĩ́nló mu yámú ɲumu wán, bán ɓúenɓúen ká ɓa mɔn ho ló-beenì mu cĩ̀ló yiìní á ɓa à khɛ̀n á à dĩ̀n, á à bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n: «Ho ló-beenì mu ɓàn síi lá mía.» 19 Ɓa à tà le wɛ́ɛ á wé è khuii le tĩ́ní á à kúee mí wán lòn yúmú wó ɓa wán, ká ɓa à bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n:

«Yéréké loo, yéréké!

Lé ho ló-beenì mu minka nàfòró bìo yi á hã won-beera ɓànsowà á nàfòró wiráa.

Lé bṹn ɓúenɓúen dɛ̀ɛnía yáara vó ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ yi.»

20 Minɛ́n na wi ho wáayi, mi zã̀maka ho yáaró bìo yi.

Minɛ́n na bìo sã̀ le Dónbeenì yi,

là a Yeesu tonkarowà lè le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà, minɛ́n mún zã̀maka.

Lé bìo le Dónbeenì síinía ho ɲúhṹ bìo ho wó làa mia bìo yi.

21 Á ho wáayi tonkaro ɓúi na pànká wi wã́a lá le hue-be-beenì ɓúi á lèeráa dó mu yámú ɲumu yi ò o bía: «Lé kà síi á ɓa khíi lèeráa ho ló-beenì *Babiloona lè mí pànká cúekúee wán, á nùpue yère máa bĩní máa dá ho wán. 22 Ũ kòncó ɓúawá, lè ũ len-béwá, lè ũ pòròpĩ́-wĩ́wa, lè ũ bũaa-wĩ́wa á sã máa bĩní máa ɲí hùúu. Ũ níi ton-sáwá á nùpue yère máa bĩní máa dá wán. Ũ bìo niló sã máa bĩní máa ɲí. 23 Khoomu máa bĩní máa dé foǹ. Yaamu máa bĩní máa ca foǹ. Bṹn ɓúenɓúen á à wé foǹ, lé bìo á ũ duanlowà bìo wi po ho dĩ́míɲá duanlowà ɓúenɓúen. Fo mún khà ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen vĩ́inía lè ũ nín-símú wárá. 24 Le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà, làa bìa ká na bìo sã̀ le yi na ɓa ɓó, lè ɓa nùpua na ɓa ɓó ɓúenɓúen, bṹn ɓúenɓúen ɲà ho ló-beenì mu ɲúhṹ yi. Lé bṹn te bìo le Dónbeenì á à síinínáa ho ɲúhṹ.»

19

1 Bṹn mɔ́n, á ĩ ɲá tãmu ɓúi sã ho wáayi lòn zã̀amá-kúii na wee bío:

«Mi khòoní le Dónbeenì.

Lerɛ́n lé dìo wee fení ɓa nùpua.

Ho cùkú lè ho pànká á bìo sã̀ wàn Dónbeenì yi.

2 Bìo le wee fĩ̀ lè le cítíi á térénna, mu dĩ̀n ho tũ̀iá poni wán.

Mu bon, lerɛ́n lé dìo síinía a hã́a mu na sòobáa wee yɛ̀ɛ́ míten ɲúhṹ,

yìa wó á ho dĩ́míɲá nùpua páanía làa wo á yáararáa ɓa.

Le Dónbeenì ton-sáwá na húmú bìo ló a níi yi á le dù yúaa.»

3 Mu tãmu pá bĩnía bía:

«Mi khòoní le Dónbeenì!

Ho ló-beenì mu cĩ̀ló dɔ̃hṹ máa hí máa mi.

Ho yiìní á à lé fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía yi!»

4 Á ɓa nì-kĩ́a ɓóní làa nùwã náa, lè ɓa bùaa bùaa náa á lií ɓúrá le Dónbeenì na kará mí bá-zàmu kanmúiní wán yahó, à ɓa wee bío:

«*Amiina! Mi khòoní le Dónbeenì!»

O Pioza yaamu sã́nú díró bìo

5 Á ĩ ɲá tãmu ɓúi sã lè mu bá-zàmu kanmúiní cɔ̃́n à mu bía:

«Minɛ́n na lé le Dónbeenì ton-sáwá na wee kɔ̃̀nbi le,

bìa bìo ɲúhṹ wi làa bìa bìo ɲúhṹ mía, mi khòoní wàn Dónbeenì.»

6 Á ĩ bĩnía ɲá tãmu ɓúi sã ho wáayi lòn zã̀amá-kúii tãmu. Mu sã ɲá lòn ɲun-beenì vã̀náló, mu sã ɲá lòn viohó na nà lè mí pànká bìo síi, á bía bìo kà:

«Mi khòoní le Dónbeenì

lé bìo á wa Ɲúhṹso Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen á wi mí bɛ́ɛnì yi.

7 Mi le wa sĩa wa, mi wa zã̀maka, mi wa dé ho cùkú le yi,

lé bìo ó o Pioza yaamu sã́nú díró á dɔ̃n.

Ɓàn fũaalè wón wíokaa míten vó.

8 Le Dónbeenì nɔn hã sĩ̀-zĩ́nia bè-sení bè-poa pṹiapṹia wo yi.»

Hɔ̃́n sĩ̀-poa so bìo wee zéení bìo térénna na á bìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi wó.

9 Á le Dónbeenì tonkaro wã́a bía nɔn miì: «Túa bìo kà: Bìa ɓa von o Pioza yaamu sã́nú díiníi ɓɛ̀ntĩ́n ɲúná sĩ.» Ò o bĩnía bía: «Bìo bía lé le Dónbeenì tũ̀iá na á le mà.» 10 Á ĩ wã́a lií ɓúrá a tá le ĩ ɓùaaní a, ká a màhã́ bía nɔn miì: «Ébé! Yí wé bṹn. Ĩnɛ́n wee sá le Dónbeenì tonló lè ũnɛ́n lè mìn zàwa lè mìn hĩ́nni bìo síi, minɛ́n na bò ho tũ̀iá poni na ó o Yeesu zéenía yi. Le Dónbeenì lé dìo à ũ ɓùaaní. Mu bon, ho tũ̀iá poni na ó o Yeesu zéenía, lé hón á le Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà ɲi-cúa fárá wán.»

Bìo á yìa yòora a cón-poni á à wé

11 Á ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ mɔn à ho wáayi ɲii hɛ́ra. Á ĩ le ĩ loń à lée cón-poni na. Yìa yòora a yèni ɓa le «Yìa láayi wi á lé ho tũ̀iá poni ɓànso.» O wee síiní ɓa nùpua ɲúná, à tá hã hĩa làa bìo térénna. 12 O yìo ka lòn dɔ̃hṹ dɛnle. Mu bá-zàmu khɔ̃̀nlúe-zàwa cɛ̀rɛ̀ɛ á ɓúra a ɲúhṹ yi. Yèni ɓúi á túara a wán. Nùpue yí zũ le ká mu yínɔń orɛ́n mí dòn. 13 O kánɓun na ó o zã́ á zìíra le cãni yi. O yèni ɓúi ɓa le «Dónbeenì bíonì.»

14 Ɓa hĩn-táwá na ló ho wáayi á yòora ɓa cón-poa bò a yi. Ɓa zã́ hã sĩ̀-poa bè-sení pṹiapṹia. 15 Khà-tóní yara ɲunso na ɲia wi á wee lé o ɲii yi. Hón khà-tóní so lé hìa ó o ò firáa lè ho dĩ́míɲá kãna nùpua, á à dàń ɓa. Ò o ò sùwaní mí pànká ɓa wán làa sòobɛ́ɛ. O ò fì ɓa làa bìo ɓa wee fìráa ho Èrézɛ̃́n bia à ɲaa bìo síi, à zéenínáa le Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen sĩ-cĩ̀ílè. 16 Bìo kà lé bìo túara a kánɓun là a buzòohṹ wán:

«Bá-zàwa ɓúenɓúen bɛ́ɛ, Ɲúnása ɓúenɓúen Ɲúhṹso.»

17 Á ĩ bĩnía le ĩ loń, á ĩ mɔn le Dónbeenì tonkaro ɓúi ò o zoó dĩ̀n le wii yi, á wee bío bìo kà pɔ̃́npɔ̃́n lè ɓa ɲínzàwa na wee khĩí yòo dɛ́ɛ fírìcírìi ho wáayi: «Mi ɓuee kúee mín wán à mi dí ho sã́nú, hìa le Dónbeenì wíokaa bìo. 18 Bìa ɓúenɓúen na húrun á mi ɓuee dí sãnía: Ɓa bá-zàwa, ɓa dásíwá ɲúnása, ɓa cúawa làa bìa wee yòo ɓa, ɓa nùpua na wi míten lè ɓa wobáaní, bìa bìo ɲúhṹ mía làa bìa bìo ɲúhṹ wi.»

19 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn o yìa, lè ho dĩ́míɲá bá-zàwa lè mí hĩn-táwá, à ɓa kúaa mín wán à firáa làa yìa yòora a cón-poni lè mí hĩn-táwá. 20 Á ɓa wìira a yìa mu, á wìira yìa fɛɛra hã ɲi-cúa na yí bon na wó mu yéréké bìowa o yìa mu yahó. O wó kà síi á khàráa ɓa nùpua vĩ́inía, bán na ó o yìa mu fĩ̀iminì bò wán, bán na ɓùaanía o kansi. O yìa mu là a ɲi-cúa fɛɛro mu á ɓa kúaa ho kìríbì dã-be-beenì yi lè mí yèn-vèení. 21 Ó o yìa mu hĩn-táwá na ká bán á yìa yòora a cón-poni ɓó lè ho khà-tóní na wee lé o ɲii yi, á ɓa ɲínzàwa ɓúenɓúen ɓueé dú ɓa sãnía, á sù.

20

Bìo wó hã lúlúio khĩá-pírú pã̀ahṹ

1 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn le Dónbeenì tonkaro ò o ló ho wáayi wee lii. O ɓuan ho kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía ɓàn zũaɲii won-za, á ɓuan ho zúakùarí na ɓùaa. 2 O tonkaro mu wìira a ɲìa be-beenì. O ɲìa mu lé o háa na wi bĩ́n hàánì. Ɓa wee ve o làa Nì-bàkálo tàá Satãni. O wìira a can lè ho zúakùarí ò o mía dã hã lúlúio khĩá-pírú. 3 O can wo lío dó ho kɔ̃hṹ na nàyiló ɲii mía yi, á dó ɲii, á bò le Dónbeenì fĩ̀iminì wán. O wó bṹn bèra a na, ò o wã́a yí bĩní yí dàń khà ɓa nùpua vĩ́iní ká hã lúlúio khĩá-pírú mu yí khĩína. Ká hɔ̃́n khíi khĩína, ó o ko ò o lén lée fee día o ò wé ho pɔ̃̀n-za dɛ̀ɛ.

4 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn bá-zàmu kanmúiní. Bìa kará hã wán á le bɛ́ɛnì díró pànká nɔn yi. Ĩ mún mɔn bìa ɓa kúiora ɲúná mànákã̀wa. Ɓa kúiora ɓa ɲúná lé bìo ɓa zéenía ho tũ̀iá na ó o Yeesu mà, á buera le Dónbeenì bíonì. Bán yí ɓùaanía o yìa, á yí ɓùaanía o kansi. O fĩ̀iminì mún mía ɓa ɓuráa lè ɓa níní wán. Ɓa vèera á à páaní ì dí le bɛ́ɛnì làa yìa le Dónbeenì mɔn léra á à dã hã lúlúio khĩá-pírú. 5 Bṹn lé ho nín-yání vèeró. Ɓa nì-hía na ká bán máa vèe ká hã lúlúio khĩá-pírú ɲii á yí sú. 6 Bìa nín-yání vèera bán ɲúná sĩ, ɓa bìo sã̀ le Dónbeenì yi. Mu cúa-ɲun níi húmú máa yí pànká bán wán. Ɓa à wé le Dónbeenì làa yìa le mɔn léra yankarowà. Ɓa à dí le bɛ́ɛnì làa wo á à dã hã lúlúio khĩá-pírú.

O Satãni bìo yáara

7 Ká hã lúlúio khĩá-pírú mu khĩína, á ɓa à lén o Satãni á lée fee á à día 8 ó o tĩ́n ì hĩ́ní wé è khà ho dĩ́míɲá kãna ɓúenɓúen nùpua á à vĩ́iní. Hɔ̃́n kãna so ɓa wee ve làa Kooki làa Makooki* Ò o ò ve ɓa à kúee mín wán hã hĩa táró bìo yi. Ɓa à wé boo lòn yámú ɲumu ɲii hɔ̃̀nlè bia bìo síi. 9 Ĩ mɔn ɓa à ɓa ló ho dĩ́míɲá kùaráa ɓúenɓúen yi ɲàana lua á ɓueé dó kĩ́nía ho lóhó na le Dónbeenì wa làa sòobɛ́ɛ yi, hìa le nìpomu wi yi. Ká dɔ̃hṹ ɓúi màhã́ ló ho wáayi á lií ɓó ɓa ɲúhṹ. 10 O Satãni na lá wee khà ɓa vĩ́iní wón ɓa wìira dó ho kìríbì dã-be-beenì yi, hen na á ɓa kúaa o yìa làa yìa fɛɛra hã ɲi-cúa na yí bon yi. Ɓa lò á à be bĩ́n fɛ́ɛɛ le wisoni lè ho tĩ́nàahṹ hã lúlúio na ɲii mía yi.

Le Dónbeenì cítío ho dĩ́míɲá nùpua ɓúenɓúen

11 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn bá-zàmu kanmúi-beenì dà-poni làa yìa kará le wán. Ho tá lè ho wáayi ɲuuna vṹnun o yahó, á máa bĩní máa mi. 12 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn ɓa nì-hía, bìa bìo ɲúhṹ wi làa bìa bìo ɲúhṹ mía, à ɓa dĩ̀n mu bá-zàmu kanmúiní mu yahó. Ó o ɓúi hɛ́nkaa hã vɔ̃nna na ɓa nùpua bè-wénia túara yi. Ó o ɓúi mún lá ho vũahṹ ɓúi hɛ́ra. Hón á bìa yú le mukãnì binbirì yènnáa túara yi. Á le Dónbeenì fã̀ le cítíi ɓa nì-hía wán á héhaa lè ɓa bè-wénia na túara hã vɔ̃nna mu yi. 13 Bìa húrun mu ɲumu yi céra á mu ɲumu día á ɓa ló. Hàrí mu húmú lè ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó á día mí nì-hía á ɓa ló. Á le Dónbeenì cítío ɓa nì-hía ɓúenɓúen á héhaa làa bìo ɓa nì-kéní kéní wó. 14 Á mu húmú lè ho nì-hɔ̃́nbó-lóhó á ɓa dóra kúaa ho dã-be-beenì yi. Hón dã-be-beenì so lé mu húmú cúa-ɲun níi. 15 Nùpue lée nùpue na yèni mía ho vũahṹ na á bìa yú le mukãnì binbirì yènnáa túara yi, bán ɓúenɓúen ɓa mún dóra kúaa ho dã-be-beenì mu yi.

21

Ho wáayi fĩnle lè ho tá fĩnle

1 Á ĩ bĩnía le ĩ loń á ĩ mɔn ho wáayi fĩnle lè ho tá fĩnle. Ho wáayi lè ho tá na lá wi lè ho yahó á ɲuuna vṹnun. Mu yámú ɲumu wã́a mía. 2 Á ĩ mɔn ho Zeruzalɛɛmu lóhó dà-fĩnle, hìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi. Ho ló ho wáayi le Dónbeenì cɔ̃́n wee lii. Ho se làa sòobɛ́ɛ lòn hã́-fĩa na wíokaa míten mí yaamu bìo yi. 3 Á mu tɔ̃n-beenì ɓúi sã ɲá lè mu bá-zàmu kanmúiní cɔ̃́n á bía: «Mi loń, bìo kà wán á le Dónbeenì páanía kará lè ɓa nùpua. Le páanía kará làa ba, á ɓa lé le nìpomu. Le Dónbeenì mí bɛɛre wi làa ba. 4 Le sùukaa ɓa yèn-caa ɓúenɓúen. Mu húmú lè le yi vɛ́ɛ lè le wɛ́ɛ, lè le lònbee á wã́a vó, lé bìo á mu bè-kĩ́a ɓúenɓúen vó.»

5 Á yìa kará mu bá-zàmu kanmúiní wán wã́a bía: «Mi loń, ĩ wó mu bìo ɓúenɓúen lè mu bè-fĩa.» O bía: «Túa bìo á ĩ bía, lé bìo hã bíoní mu lé ho tũ̀iá poni á láayi wi.»

6 Ò o bĩnía bía: «Mu ɲii wã́a sú. Lé ĩnɛ́n á ɓúa mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ, á lé ĩnɛ́n mún ǹ véení mu bìo ɓúenɓúen. Ĩ lé mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ ɓúɛɛníi, á mún lé mu véeníi. Yìa le ɲu-hãní dà, á mu ɲumu na wee lé le mukãnì binbirì ɲun-dã́ní yi á ĩnɛ́n ǹ na ɓànso yi làa kã́amáa ó o ò ɲu. 7 Bṹn ɓúenɓúen lé hã kĩ́a na bìo á à sĩ̀ yìa fá ho fũuhṹ yi. Á ĩ wã́a à wé ɓànso ɓàn Dónbeenì, á ɓànso wã́a à wé ĩ za. 8 Ká ɓa zɔ̃́nlowà, làa bìa pã́ le Dónbeenì bìo, lè hã yìrá-wárá wérowà, lè ɓa nì-ɓúewá, làa bìa wee wé ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà, lè ɓa nì-cĩ̀wa, lè ɓa wɔ̃̀n-hãwà, lè ɓa sabín-fũ̀aalowa, bán ɓúenɓúen á à kúee ho kìríbì dã-be-beenì yi á bṹn ɓɛ̀n ǹ wé bán bìo na sã̀ ɓa yi. Bṹn lé mu húmú cúa-ɲun níi.»

Ho Zeruzalɛɛmu lóhó dà-fĩnle

9 Á le Dónbeenì tonkarowà nùwã hèɲun na ɓuan hã lánpórá bìo hèɲun na mu bè-sũmáa wi yi nì-kéní á ɓueé bía nɔn miì: «Ɓuen le ĩ zéení a Pioza ɓàn hã́-fĩa làa fo.»

10 Á le Dónbeenì Hácírí pànká kɛra ĩ wán ó o tonkaro mu lá mi yòoraráa le ɓúee ɓúi na ɓùaa á dɔ̃n làa sòobɛ́ɛ wán. O zéenía ho Zeruzalɛɛmu lóhó na bìo sã̀ le Dónbeenì yi làa mi ká ho ló ho wáayi le Dónbeenì cɔ̃́n wee lii. 11 Ho lóhó mu wee ɲuiíka kũ̀iákũ̀iá lè le hue-senì na yàwá here na ɓa le zasipu bìo síi. Ho wee ce wéréwéré lòn mákã́ dṹuhṹ. Bìo ho wee ɲuiíkaráa wee zéení le Dónbeenì cùkú. 12 Ho lóhó mu dándá na bánbáa ho á ɓùaa, á mún dɔ̃n. Hã zũaɲiní na wi ho dándá mu yi á lée pírú ɲun. Á hã lè mí dà-kéní kéní á le Dónbeenì tonkarowà nì-kéní kéní pan yi. Ó o *Isirayɛɛle zĩ-ɲúná pírú ɲun yènnáa túara hã zũaɲiní mu mí dà-kéní kéní wán. 13 Hã zũaɲiní bìo tĩn wi lè le wii hɛ̀ɛníi, bìo tĩn wi lè le wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-tĩánì, bìo tĩn wi lè le wii hɛ̀ɛníi ɓàn nín-káahó, ká hã bìo tĩn wi lè le wii tèeníi. 14 Ho dándá mu ɲúhṹ bàrá hã hue-be-beera pírú ɲun wán. O Pioza tonkarowà pírú ɲun yènnáa túara hã hue-be-beera mu dà-kéní kéní wán.

15 Ó o tonkaro mu na wee bío làa mi á ɓuan le dɛ̀ɛ ɓúi na wee mɔ̀nzã́ lè mu bìo. Le wó lè ho sã́nú. Dén lé dìo ó o ò mɔ̀nzã́ lè ho lóhó, lè ho zũaɲiní, lè ho dándá. 16 Ho lóhó mu sã́a lée bìo náa, á màa mín. Ó o tonkaro mu wã́a mɔ̀nzã́a ho lóhó mu á ho yú mu bìo mɔ̀nzã́níi cúa-muaaseé pírú ɲun na à yí hã kilomɛɛterewa muaaseé ɲun làa khĩá-náa síi. Ho dãamu á mún màa mín lè ho sãní dà-kéní tóntómú. 17 O mún mɔ̀nzã́a ho lóhó mu dándá làa bìo ɓa nùpua wee mɔ̀nzã́ lè mu bìo á ho yú nín-kókóní cúa-ɓúará-hèɲun làa bìo náa. 18 Ho dándá mu son lè hã *hue-sení ɓúi na ɓa le zasipu. Ho lóhó mí bɛɛre hón son lè ho sã́nú binbirì, á wee ce wéréwéré lòn mákã́ dṹuhṹ. 19 Hã hue-be-beera pírú ɲun na ho dándá ɲúhṹ bàrá wán á donkhueékaa lè hã hue-sení pírú ɲun.

Le nín-yání hue-be-beenì á donkhueéra lè le hue-sení na ɓa le zasipu.

Le ɲun níi donkhueéra lè le hue-senì na ɓa le safiire.

Le tĩn níi donkhueéra làa dìo ɓa le kaliseduana.

Le náa níi donkhueéra làa dìo ɓa le emɛroode.

20 Le hònú níi donkhueéra làa dìo ɓa le saaduana.

Le hèzĩ̀n níi donkhueéra làa dìo ɓa le koronaliina.

Le hèɲun níi donkhueéra làa dìo ɓa le korisoliite.

Le hètĩn níi donkhueéra làa dìo ɓa le beeriile.

Le dènú níi donkhueéra làa dìo ɓa le topaaze.

Le pírú níi donkhueéra làa dìo ɓa le korizoparaze.

Le pírú dòn níi donkhueéra làa dìo ɓa le turikuaaze.

Le pírú ɲun níi donkhueéra làa dìo ɓa le amitisiite.

21 Hã zũaɲiní pírú ɲun na lénkaa ho lóhó mu dándá yi wonna lè mí dà-kéní kéní á wó lè hã hue-poa ɓúi sìí bè-sení dà-kéní kéní na yàwá here. Ho lóhó mu wã-beenì hón wó lè ho sã́nú, á wee ce wéréwéré lòn mákã́ dṹuhṹ.

22 Ho lóhó mu á ĩ yí mɔn *Dónbeenì zĩ-beenì yi. Ho màkóo mía le yi, lé bìo ó o Ɲúhṹso Dónbeenì na dà mu bìo ɓúenɓúen là a Pioza lé bán mí bɛɛre á wi bĩ́n. 23 Ho lóhó mu màkóo mía le wii lè ho pĩihṹ khoomu yi. Le Dónbeenì cùkú ka lòn khon-be-beenì á dó ho wán. Ó o Pioza mún dó mí khoomu ho wán. 24 Lé bṹn khoomu so á ho dĩ́míɲá kãna nùpua á à kɛń yi. Á ho dĩ́míɲá bá-zàwa á à ɓua mí níi bìo ò ɓuennáa ho yi. 25 Ho lóhó mu dándá zũaɲiní á máa bĩní máa pe le wisoni yi. Mu bon. Hã máa bĩní máa pe, lé bìo á tá máa bĩní máa hĩ. 26 Ho dĩ́míɲá cùkú lè ho bè-sení ɓúenɓúen á ɓa wé è ɓua à ɓuennáa ho lóhó mu yi. 27 Bìo na yí máa ce le Dónbeenì yahó máa zo ho lóhó mu hùúu. Hã yìrá-wárá wérowà lè ɓa sabín-fũ̀aalowa mún máa zo ho lóhó mu hùúu. Bìa yènnáa túara bìa yú le mukãnì binbirì yènnáa vũahṹ yi, hìa ó o Pioza te, lé bán mí dòn zoó kɛɛní ho lóhó mu yi.

22

1 Ó o tonkaro mu zéenía ho muhṹ ɓúi làa mi. Ho ɲumu wee na le mukãnì binbirì ɓa nùpua yi. Mu wee ɲuiíka lòn mákã́ dṹuhṹ. Mu wee lé le Dónbeenì là a Pioza bá-zàmu kanmúiní cɔ̃́n, 2 à vã̀ná ho lóhó mu wã-beenì sĩi yi. Á le vĩ̀ndɛ̀ɛ na wee na le mukãnì binbirì á wi ho muhṹ mu sã́a mí bìo ɲun yi. Le wee ha hã cúa-pírú ɲun le lúlúure yi. Pĩihṹ lée pĩihṹ à le ha. Le ɓàn vɔ̃nna lé le tĩni á ho dĩ́míɲá kãna nùpua wee váaní lè míten. 3 Bìo ɓúi na le Dónbeenì dánkánía á máa bĩní máa kɛń ho lóhó mu yi. Le Dónbeenì là a Pioza bá-zàmu kanmúiní wi ho yi, á le Dónbeenì ton-sáwá wé è ɓùaaní le Dónbeenì. 4 Ɓa à mi le Dónbeenì yahó, le yèni á à túa ɓa ɓuráa wán. 5 Ho tá máa bĩní máa hĩ. Nùpua màkóo máa bĩní máa kɛń fĩ̀ntã́ní làa wii khoomu yi, lé bìo ó o Ɲúhṹso Dónbeenì á à dé mí khoomu ɓa wán. Ɓa à dí le bɛ́ɛnì fɛ́ɛɛ hã lúlúio na ɲii mía.

O Yeesu le hen làa cĩ́inú ká mí ì bĩní ì ɓuen

6 Bṹn mɔ́n, ó o tonkaro mu bĩnía bía nɔn miì: «Hã bíoní na fo ɲá lé ho tũ̀iá poni á láayi wi. O Ɲúhṹso Dónbeenì lé yìa wee dé mí Hácírí mí ɲi-cúa fɛɛrowà yi. Orɛ́n lé yìa tonkaa mí tonkaro ò o ɓuee zéení bìo á à wé hen làa cĩ́inú lè mí ton-sáwá.»

7 O Yeesu bía: «Loń, ĩ ì bĩní ì ɓuen hen làa cĩ́inú. Yìa wee tà bè le Dónbeenì ɲi-cúa na fɛɛra ho vũahṹ na kà yi ɓɛ̀ntĩ́n ɲúhṹ sĩ.»

8 Lé ĩnɛ́n Zãn á mɔn mu bìowa mu, á ɲá bìo bía ɓúenɓúen. Bìo á ĩ mɔn mu á ɲá mu vó, á ĩ lií ɓúrá o wáayi tonkaro mu tá le ĩ ɓùaaní a. 9 Ká a màhã́ bía nɔn miì: «Ébé! Yí wé bṹn. Ĩnɛ́n wee sá le Dónbeenì tonló lè ũnɛ́n lè mìn zàwa lè mìn hĩ́nni bìo síi, minɛ́n na lé le *Dónbeenì ɲi-cúa fɛɛrowà làa bìa wee tà bè ho vũahṹ na kà bíoní yi. Le Dónbeenì lé dìo à ũ ɓùaaní.» 10 Ò o pá bĩnía bía: «Hã ɲi-cúa na fɛɛra ho vũahṹ na kà yi á ũ yí ɓua ũ dòn. Mu bon, bìo hã zéenía wéró á sùaráa. 11 Yìa yí térénna, à wón wé wé bìo yí térénna. Yìa yí máa ce le Dónbeenì yahó, à wón wé wé bìo yí máa ce le Dónbeenì yahó. Yìa térénna, à wón wé wé bìo térénna. Yìa bìo sã̀ le Dónbeenì yi, à wón wé wé bìo sĩ le Dónbeenì yi.»

12 O Yeesu bĩnía bía: «Loń, ĩ ì bĩní ì ɓuen hen làa cĩ́inú. Bìa wó se làa bìa yí wó yí se lè mí nì-kéní kéní á ĩ ɓuan bìo na ko làa ba wà ɓueé na yi. 13 Lé ĩnɛ́n á ɓúa mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ, á lé ĩnɛ́n mún ǹ véení mu bìo ɓúenɓúen. Ĩ lé mu bìo ɓúenɓúen ɲúhṹ ɓúɛɛníi, á mún lé mu véeníi.

14 «Bìa sɛɛra mí sĩ̀-zĩ́nia á hã wee ce wéréwéré bán ɲúná sĩ. Ɓa à dàń ǹ zo ho lóhó mu yi á zoó dí le vĩ̀ndɛ̀ɛ na wee na le mukãnì binbirì bia. 15 Ká bìa lé ɓa booní* lè ɓa nì-cĩ̀wa, làa bìa wee wé ho hã́-fénló lè ho bá-fénló lè mí sìíwà, lè ɓa nì-ɓúewá, lè ɓa wɔ̃̀n-hãwà, làa bìa wa hã sabíoní, bán ɓúenɓúen á à kɛń ho khũuhũ.

16 «Ĩnɛ́n Yeesu lé mi tonkaa ĩ tonkaro na ló ho wáayi ò o ɓuee zéení mu bìowa mu bìo lè minɛ́n kèrètĩ́ɛwa mi kuio yi. Ĩ lé o bɛ́ɛ *Daviide mɔ̀nmàníi, ĩ ka lòn tá-tĩa mànàayiire† na wee ɲuiíka.»

17 Le Dónbeenì Hácírí là a hã́-fĩa páanía wee bío le: «Ɓuen.» Bìa ɓúenɓúen ɲá bìo bía à bán mún bío le: «Ɓuen.» Bìa le ɲu-hãní dà, à bán ɓuen. Bìa wi à ɓa ɲu mu ɲumu na wee na le mukãnì binbirì à ɓa ɓuee ɲu mu làa kã́amáa.

18 Minɛ́n ɓúenɓúen na wee ɲí le Dónbeenì ɲi-cúa na fɛɛra ho vũahṹ na kà yi á ĩnɛ́n Zãn wee mì bìo kà làa sòobɛ́ɛ á à na yi: Hen ká nùpue bò bìo ho vũahṹ mu ɲi-cúa na fɛɛra wán, á le Dónbeenì ì wé á mu bè-sũmáa na bìo bía ho vũahṹ mu yi á à yí ɓànso. 19 Ká yìa ɓɛ̀n mún léra bìo ɓúi ho vũahṹ mu ɲi-cúa na fɛɛra yi, á le Dónbeenì á à lén ɓànso níi le vĩ̀ndɛ̀ɛ na wee na le mukãnì binbirì bia díiníi, lè ho lóhó mu zoró yi, làa bìo mu zéeníanáa ho vũahṹ mu yi.

20 Á yìa na zéenía bìo bía ho vũahṹ na kà yi bìo wee bío bìo kà: «Hen làa cĩ́inú ká ĩ bĩní ì ɓuen lée kɛ̃́nkɛ̃́n.»

«*Amiina! Ɲúhṹso Yeesu, ɓuen!»

21 Le o Ɲúhṹso Yeesu wé mí sãamu lè ɓa ɓúenɓúen.

* 1:4 Hã hácíira mí bìo hèɲun: Mu bìo hèɲun wee zéení mu bìo na ɲii sú bìo. Hen kà á hã hácíira bìo hèɲun lé le Dónbeenì Hácírí á mu wee zéení bìo.

† 1:10 O Ɲúhṹso wizonle: Le wizonle mu lé o Yeesu vèeró wizonle. Le lé ho dimaasi.

‡ 1:13 Mu kɛrɛɛkimu yi á mu bía: ‹Lòn nùpue za›. Mu bìo wee zéení yìa ó o Daniyɛɛle mɔn (Daniyɛɛle vũahṹ 7.13-14; 10.5-6). Ɓa zúifùwa cɔ̃́n ó o nùpue za mu lé Yìa le Dónbeenì mɔn léra.

* 2:10 Hã wizooní bìo pírú: Bṹn wee zéení le le lònbee mu máa mía.

† 2:14 Balaamu làa Balaaki: Mi Loń Mìló vũahṹ (Nombres) 22–24; 25.1-3; 31.16

‡ 2:20 Zezabɛɛle: Mi loń Bá-zàwa nín-yání vũahṹ (1 Rois) 16.31; 19.1-2

§ 2:26-28 Tá-tĩa mànàayiire: Le mànàayiire mu wee zéení le sée yíró bìo. Le mún wee zéení a Krista bá-zàmu ɓúakáró bìo. Mi loń Lení vũahṹ (Psaumes) 2.8-9; Mìló vũahṹ (Nombres) 24.17; Bè-sànkanii vũahṹ 22.16

* 5:5 Zudaa zĩ-ɲúhṹ nùpua kúden là a bɛ́ɛ Daviide mɔ̀nmàníi: Mi loń Bìo Ɲúhṹ Ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 49.9; Ezayii vũahṹ 11.1, 10

† 5:11 Mi loń Daniyɛɛle vũahṹ 7.10

* 7:14 Le lònbe-be-beenì: Mi Loń Matiye vũahṹ 24.21; Maaki vũahṹ 13.19

* 11:4 Mi loń Zakari vũahṹ 4.3, 11-14

* 12:9 Mi Loń Bìo Ɲúhṹ Ɓúɛɛníi vũahṹ (Genèse) 3.1-15

* 18:2 Ɓa ɲínzàwa na yí máa là: Mi loń ho Làndá zéeníló vũahṹ (Deutéronome) 14.12-18

* 20:8 Kooki làa Makooki: Hã bìo wee zéení bìa lé le Dónbeenì zúkúsa bìo ho pã̀ahṹ vaa véení. Loń Ezekiyɛɛle vũahṹ 38–39

* 22:15 Ɓa booní: Ɓa zúifùwa cɔ̃́n á ɓa booní bìo wee zéení ɓa nùpua na yí máa ce le Dónbeenì yahó.

† 22:16 Tá-tĩa mànàayiire: Mi loń 2.26-28